ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.

html

ΕΙ΢ ΣΟΝ ΒΙΟΝ ΚΑΙ ΣΗΝ ΑΘΛΗ΢ΙΝ ΣΟΤ Ο΢ΙΟΤ ΠΑΣΡΟ΢ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΗΣΟΤ ΜΑΞΙΜΟΤ
Α´. Β´. Γ´. Δ´. Ε´. ΢τ´. Ζ´. Η´. Θ´. Ι´. ΙΑ´. 1 17 17 18 18 19 19 20 20 21 21 21 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΙΒ´. ΙΓ´. ΙΔ´. ΙΕ´. Ιστ´. ΙΖ´. ΙΗ´. ΙΘ ´. Κ´. ΚΑ´. ΚΒ´. ΚΓ´. ΚΔ´. ΚΕ´. Κστ´. ΚΖ´. ΚΗ´. ΚΘ´. Λ´. ΛΑ´. ΛΒ´. ΛΓ´. ΛΔ´. ΛΕ´. Λστ´. ΛΖ´. ΛΗ´. 22 22 23 23 24 24 25 26 26 26 27 27 28 28 28 29 29 29 30 30 30 31 31 32 32 32 33

ΛΘ΄ . 33 Μ´. 33

2 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΜΑ΄. ΜΒ´. 34 34 35 35

ΕΞΗΓΗ΢Ι΢ ΣΗ΢ ΚΙΝΗ΢ΕΨ΢ ΢ελ. (110)

Γενομένης, μεταξύ τοῦ κυρίου ἀββ᾵ Μαξίμου, καί τ῵ν σύν α὎τῶ, καί τ῵ν ἀρχόντων ἐπί σεκρέτου. Α΄ . Β΄. Γ΄ . Δ΄. Ε´. ΢τ΄ . Ζ´. Η´. Θ´. Ι ´. ΙΑ´. ΙΓ´. ΙΔ ´. ΙΕ ´. 35 35 36 36 38 39 39 40 40 40 41 42 42 42

ΠΡΟ΢ ΑΝΑ΢ΣΑ΢ΙΟΝ ΜΟΝΑΖΟΝΣΑ (132) 44 Περί τ῵ν πραχθέντων ἐν τῆ πρώτῃ ἐξορίᾳ, ἤτοι ἐν Βιζύῃ• τά παρά τοῦ Θεοδοσίου ἐπισκόπου Καισαρείας Βιθυνίας, καί α὎τοῦ διαλεχθέντα. 45 Α΄. Β΄. Γ΄. Ε΄ . ΢τ΄. Ζ΄. Η΄. Θ΄. Ι΄. 45 45 46 47 47 47 47 48 48

3 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΙΑ΄. ΙΒ΄. ΙΓ΄. ΙΔ . 48 49 49 51 ( Σόμ. Β'. ΢ελ. 180 ) 52

ΣΟΤ ΑΓΙΟΤ ΙΠΠΟΛΤΣΟΤ

἖κ τοῦ κατά Βήρωνος καί Ἥλικος τ῵ν αἱρετικ῵ν περί θεολογίας καί σαρκώσεως κατά στοιχεῖον, οὗ ἟ ἀρχή· "Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος ΢αβαώθ ἀσιγήτῳ φωνῆ βο῵ντα τά ΢εραφίμ τόν Θεόν δοξάζουσιν." 52 ΙΖ΄. 52

(181) Σοῦ α὎τοῦ ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου β΄. 52 ΙΗ΄ . 52 53

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου γ΄. ΙΘ΄. 53

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου δ΄. Κ΄. 54

54

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου ε΄. ΚΑ΄. 54

54

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου στ΄. ΚΒ΄. 54

54

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου ζ΄. ΚΓ΄. 55

55

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου η΄. ΚΔ΄. Ι Ε. Ιστ΄ . ΙΖ '. ΙΘ΄. Κ΄. ΚΑ'. ΚΒ΄. ΚΓ΄. 55 56 56 56 57 57 58 58 59

55

4 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΚΔ΄. ΚΕ΄. Κστ΄. ΚΖ΄. ΚΗ΄. ΚΘ΄. Λ΄. ΛΑ΄. ΛΒ΄. ΛΓ΄. 59 59 60 61 61 61 62 62 63 63 Σόμ. β'. 65

ΚΑΣΑ ΚΨΝ΢ΣΑΝΣΙΝΟΠΟΛΙΣΨΝ ΢ελ. 201

Ἀκολουθία α΄. Ἁγίου Μαξίμου. ΣΟΜΟ΢ Β΄. ΢ελ. 206. 67 ΑΚΟΛΟΤΘΙΑ α ΄. ΢ελ. 244 Σόμ. Β΄. 67 76 76 76

Πρός Θαλάσσιον τόν ὁσιώτατον πρεσβύτερον καί ἟γούμενον Περί Διαφόρων ἀπόρων τ῅ς θείας Γραφ῅ς.

Σῶ ὁσιωτάτῳ δούλῳ τοῦ Θεοῦ, κυρίῳ Θαλασσίῳ πρεσβυτέρῳ καί ἟γουμένῳ, Μάξιμος ταπεινός μονάζων, χαίρειν. ΠΡΟΛΟΓΟ΢ 83 Σ῵ν παρακειμένων τοῖς μετωπίοις σχολίων. 83 ἖κ τ῵ν Υωτίου. 85 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Α ΄ . 86

Σά πάθη α὎τά καθ᾿ ἑαυτά κακά, ἤ παρά τήν χρ῅σιν κακά; Λέγω δέ ἟δονήν καί λύπην, ἐπιθυμίαν καί φόβον, καί τά τούτοις ἑπόμενα. 86 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Β΄ . (272) Εἰ πάντα τά εἴδη τά συμπληροῦντα τό κόσμον, ἐν ταῖς ἑξ ἟μέραις ὁ Δημιουργός ἐποίησεν, τί μετά ταῦτα ὁ Πατήρ ἐργάζεται; Ἔφη γάρ ὁ Κύριος· " ὇ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγώ ἐργάζομαι." Μή τι ἄρα τ῵ν ἅπαξ γεγονότων εἰδ῵ν συντήρησιν λέγει; 86 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Γ ΄ . 87

Σίς ἐστι κατά τό Ε὎αγγέλιον ὁ ἐν πόλει τό κεράμιον βαστάζων τοῦ ὕδατος, ᾧ οἱ ὏πό Φριστοῦ πεμπόμενοι μαθηταί ἀπαντ῵σι, καί κελεύονται ἀκολουθεῖν; Σίς τε ὁ οἰκοδεσπότης; π῵ς τοῖς (καί διά τί παρά τοῖς) ε὎αγγελισταῖς σιωπ᾵ται τό ὄνομα; καί τί τό ἀνώγεων τό μέγα καί ἐστρωμένον, ἐν ᾧ τό φρικτόν τοῦ θείου δείπνου τελεῖται μυστήριον; 87 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Δ΄ . 89

Π῵ς τοις μαθηταῖς ἐνετείλατο ὁ Κύριος, μή κτήσασθαι δύο χιτ῵νας, α὎τός πέντε κεκτημένος, κατά τόν ἅγιον ε὎αγγελιστήν Ἰωάννην, ὡς ἐκ τ῵ν μερισαμένων α὎τά δ῅λόν ἐστι· καί τίνα ταῦτα τά ἱμάτια; 89

5 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ε΄. 89

Σίς ἟ κατηραμένη γ῅ ἐν τοῖς ἔργοις τοῦ Ἀδάμ κατά τήν ἀναγωγήν, καί τί τό ἐν λύπαις α὎τήν φαγεῖν· καί τί τό, μετά τό ἀνατεῖλαι ἀκάνθας καί τριβόλους, τόν χόρτον ἐσθίειν· καί τί τό τελευταῖον, ἐν ἱδρ῵τι τοῦ προσώπου α὎τοῦ τόν ἄρτον φαγεῖν; Καί μέν τοι ο὎δέποτε ὤφθη ἄνθρωπος γ῅ν ἐσθίων, ο὎δέ χόρτον· ο὎δέ οἱ τόν ἄρτον ἐσθίοντες, κατά τήν ἀπόφασιν τ῅ς ἱστορίας, ἐν ἱδρ῵τι τοῦ προσώπου ἐσθίουσιν. 89 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΢τ΄. 90

Εἰ κατά τόν ἅγιον Ἰωάννην, " ὇ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἁμαρτίαν ο὎ ποιεῖ, ὅτι σπέρμα α὎τοῦ ἐν α὎τῶ μένει, καί ο὎ δύναται ἁμαρτάνειν·" ὁ δέ γεγεννημένος ἐξ ὕδατος καί Πνεύματος, οὗτος ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγέννηται· π῵ς οἱ ἐκ τοῦ Θεοῦ διά τοῦ βαπτίσματος γεγεννημένοι ἟μεῖς δυνάμεθα ἁμαρτάνειν; 90 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ζ ΄. 92

Σί ἐστίν, "Εἰς τοῦτο γάρ καί νεκροῖς ε὎ηγγελίσθη, ἵνα κριθ῵σι μέν κατά ἄνθρωπον σαρκί, ζ῵σι δέ κατά θεόν πνεύματι·" Π῵ς οἱ νεκροί σαρκί κρίνονται; 92 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Η΄. 92

἖πειδή πάλιν λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης· " ὇ Θεός φ῵ς ἐστι·" καί μετ᾿ ὀλίγα πάλιν· " ἖άν ἐν τῶ φωτί περιπατ῵μεν, ὡς α὎τός ἐστιν ἐν τῶ φωτί· " π῵ς καί φ῵ς ὁ α὎τός λέγεται καί ἐν τῶ φωτί εἶναι, ὡς ἄλλος ἐν ἄλλῳ; 92 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Θ΄ . 93

Σί λέγει πάλιν ὁ ἅγιος Ἰωάννης· "Ἀδελφοί, νῦν τέκνα Θεοῦ ἐσμεν, καί οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα;" Π῵ς ὁ ἅγιος Παῦλος λέγει· " Ἡμῖν δέ ἀπεκάλυψεν ὁ Θεός διά τοῦ Πνεύματος· τό γάρ Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾶ, καί τά βάθη τοῦ Θεοῦ." Π῵ς δέ καί τά τοιαῦτα φιλοσοφεῖ περί τοῦ, τί ἐσόμεθα; 93 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ι΄. 94 Εἰ ὁ φοβούμενος ο὎ τετελείωται ἐν τῆ ἀγάπῃ, π῵ς ο὎κ ἔστιν ὏στέρημα τοῖς φοβουμένοις α὎τόν. ἖άν ο὎κ ἔστιν ὏στέρημα, δ῅λον ὅτι τετελείωται· π῵ς οὖν ὁ φοβούμενος ο὎ τετελείωται; 94 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΑ΄. 96

Σίς ἟ ἀρχή τ῵ν μή τηρησάντων α὎τήν ἀγγέλων, καί τί τό οἰκητήριον ὅ ἀπέλιπον; καί τίνες οἱ ἀΐδιοι δεσμοί; καί τίς ὁ ζόφος, ὏φ᾿ ὅν τετήρηνται; καί τί ἐν τῆ κρίσει τ῅ς μεγάλης ἟μέρας πείσονται; 96 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΒ΄. 96

Σίς ὁ ἀπό τ῅ς σαρκός ἐσπιλωμένος χιτών. 96 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΓ ΄. 97

Σί ἐστι, "Σά γάρ ἀόρατα α὎τοῦ ἀπό κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορ᾵ται· ἥ τε ἀΐδιος α὎τοῦ δύναμις καί θειότης; "Σίνα τά ἀόρατα τοῦ Θεοῦ, καί τίς ἟ ἀΐδιος α὎τοῦ δύναμις καί θειότης; 97 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΔ΄ . 98 98

Σί ἐστι, "Καί ἐσεβάσθησαν καί ἐλάτρευσαν τῆ κτίσει παρά τόν Κτίσαντα;" Σί ἐστι σέβας, καί τί ἐστι λατρεία; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΕ΄ . 98

6 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σί ἐστι, "Σό γάρ ἄφθαρτόν σου Πνεῦμα ἐστιν ἐν π᾵σι· διό τούς παραπίπτοντας, κατά μικρόν ἐλέγχεις." Εἰ περί τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγει, π῵ς εἰς ἀσύνετον καρδίαν σοφία ο὎κ εἰσελεύσεται, ο὎δέ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίαις; ἐσημειωσάμεθα (Fr. ἐσημειωσάμην) δέ τοῦτο, διά τό ἁπλ῵ς εἰπεῖν, " ἖ν π᾵σιν." 98 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ιστ΄ . 99

Σίς ὁ χωνευτός μόσχος, καί διά τί μόσχον ἑνικός λέγει· τό δέ, "Οὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραήλ" πληθυντικ῵ς. Καί τί τό, λεπτυνθ῅ναι καί διασπαρ῅ναι ὏πό τό ὕδωρ· καί τίνα τά ἐνώτια, καί τά ἑξ῅ς κόσμια; 99 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΖ΄ . 100

Εἰ ὁ Θεός τόν Μωϋσ῅ν ἀπέστειλεν εἰς Αἴγυπτον, τίνι τῶ λόγῳ τόν ὏πό τοῦ Θεοῦ ἀπεσταλμένον ὁ τοῦ Θεοῦ ἄγγελος ἀποκτεῖναι ἐζήτει, καί ἄν ἀπέκτεινεν, εἰ μή σπεύσασα ἟ γυνή τό παιδίον περιέτεμεν, καί δι᾿ ἑαυτ῅ς τήν τοῦ ἀγγέλου ὁρμήν ἔστησε; Καί εἰ ἀναγκαία ἦν ἟ περιτομή τοῦ παιδίου, διά τί πρό τοῦ α὎τόν τόν Θεόν ἀποστεῖλαι, μετά ἟μερότητος ο὎κ ἐνετείλατο α὎τῶ περιτεμεῖν τό παιδίον; Διά τί δέ καί ὅτι πταῖσμα ἦν, ὁ ἀγαθός ἄγγελος τόν ὏πό τοῦ Θεοῦ εἰς τοιαύτην διακονίαν ἀποστελλόμενον, ἟μέρως ο὎κ ἐνουθέτησεν; 100 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΗ΄ . 102

Εἰ οἱ ποιηταί τοῦ νόμου δικαιωθήσονται, κατά τόν Ἀπόστολον, π῵ς πάλιν λέγει· " Ὅσοι ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τ῅ς χάριτος ἐξεπέσατε;" 102 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΘ΄ . 102

Σί ἐστιν· " Ὅσοι ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καί ἀπολοῦνται· καί ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διά νόμου κριθήσονται;" Καί π῵ς ὁ α὎τός λέγει πάλιν· " Ὅτε κρινεῖ ὁ Θεός τά κρυπτά τ῵ν ἀνθρώπων κατά τό Ε὎αγγέλιόν μου, διά Ἰησοῦ Φριστοῦ; " Εἰ διά νόμου κριθήσονται, π῵ς διά Ἰησοῦ Φριστοῦ; 102 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Κ΄ . 103

Σίς ἟ ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ παραλόγως, ὅσον πρός τό φαινόμενον, ξηρανθεῖσα συκ῅; Σίς ἟ ἀκρασία τ῅ς πείνης, παρά καιρόν ἐπιζητούσης καρπόν; Καί τίς ἟ τοῦ ἀναισθήτου κατάρα; 103 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΑ΄ . 104

Σί ἐστιν, "Ἀπεκδυσάμενος τάς ἀρχάς καί τάς ἐξουσίας," καί τά ἑξ῅ς; Π῵ς δέ καί ἦν α὎τάς ὅλως ἐνδυσάμενος, ἁμαρτίας χωρίς γεγενημένος; 104 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΒ΄ . 106 106

Εἰ ἐν τοῖς αἰ῵σι τοῖς ἐπερχομένοις δείξει τόν πλοῦτο α὎τοῦ ὁ Θεός, π῵ς εἰς ἟μ᾵ς τά τέλη τ῵ν αἰώνων κατήντησεν; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΒ΄ . 109

Εἰ Δαβίδ τοῦ κατά σάρκα μόνον Ἰσραήλ ἐβασίλευσεν· ὁ δέ κατά σάρκα Ἰσραήλ τήν τοῦ Φριστοῦ ἀπώσατο βασιλείαν, διό καί μετ῅λθεν ἐπί τά ἔθνη· π῵ς κατά τήν φωνήν τοῦ Ἀρχαγγέλου (325) σταθήσεται, τό· "Καί δώσει α὎τῶ ὁ Θεός τόν θρόνον Δαβίδ τοῦ πατρός α὎τοῦ, καί βασιλεύσει ἐπί τόν οἶκον Ἰακώβ εἰς αἰ῵νας;" 109 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΔ΄. 111

Σί ἐστι τό ἐν ταῖς Πράξεσι περί τοῦ Πέτρου κείμενον· " Διελθόντες πρώτην φυλακήν καί δευτέραν, ἤλθομεν (ἦλθον) ἐπί τήν πύλην τήν σιδηρ᾵ν;" 111 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΕ ΄. 111

7 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σί ἐστι, "Θέλω ὏μ᾵ς εἰδέναι, ὅτι παντός ἀνδρός ἟ κεφαλή ὁ Φριστός ἐστι, κεφαλή δέ γυναικός ὁ ἀνήρ, κεφαλή δέ Φριστοῦ ὁ Θεός· καί π᾵ς ἀνήρ προσευχόμενος ἤ προφητεύων κατά κεφαλ῅ς ἔχων καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τοῦ· π᾵σα δέ γυνή προσευχομένη ἤ προφητεύουσα ἀκατακαλύπτῳ τῆ κεφαλῆ καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τ῅ς· ἕν γάρ καίτό α὎τό ἐστι τῆ ἐξυρημένη;" Καί τί πάλιν ἐστί τό· "Διά τοῦτο ὀφείλει ἟ γυνή ἐξουσίαν ἔχειν ἐπί τ῅ς κεφαλ῅ς διά τούς ἀγγέλους;" 111 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Κστ΄. 115

Εἰ ὁ βασιλεύς Βαβυλ῵νος ἀλληγορεῖται εἰς τόν διάβολον, τίς ὁ λόγος ὅν διά [Gist. ᾧδιά] τοῦ, προφήτου Ἱερεμίου ἀπειλεῖ τοῖς βασιλεῦσι τ῵ν ἐθν῵ν, καί τῶ βασιλεῖ Ἰούδα· κλοιούς καί δεσμούς, καί λιμόν, καί θάνατον, καί μάχαιραν, καί αἰχμαλωσίαν, ἐάν μή α὎τῶ δουλεύσωσι; Σοῖς δέ ἑκουσίως δουλεύουσι, μετά ἀνέσεως εἶναι ἐπί τ῅ς γ῅ς α὎τ῵ν· καί ὅτι δοῦλον α὎τόν προσαγορεύει, λέγων· " ἖γώ ἔδωκα π᾵σαν τήν γ῅ν (341) Ναβουχοδονόσορ βασιλεῖ Βαβυλ῵νος, τῶ δούλῳ μου, καί τά θηρία τοῦ ἀγροῦ δέδωκα δουλεύειν α὎τῶ." Σίς οὖν ἐστιν ἟ τοῦ διαβόλου δουλεία, καί τίνα τά θηρία, καί τίνα τά ἕξ εἴδη τ῅ς ἀπειλ῅ς, καί τίνες οἱ βασιλεῖς τ῵ν ἐθν῵ν, καί ὁ βασιλεύς Ἰούδα; 115 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΖ΄ . 120

Σοῦ Κυρίου μετά τήν ἀνάστασιν φανερ῵ς ἐντειλαμένου μαθητεῦσαι πάντα τά ἔθνη, π῵ς ἐδεῖτο ὁ Πέτρος ἐπί τοῦ Κορνηλίου ἀποκαλύψεως διά τά ἔθνη; ἤ π῵ς οἱ ἐν Ἱερουσαλήμ ἀκούσαντες ἀπόστολοι τά κατά τόν Κορνήλιον, διεκρίνοντος πρός τόν Πέτρον; 120 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΗ΄ . 123 123

Σό· "Δεῦτε, καταβάντες συγχέωμεν α὎τ῵ν τάς γλώσσας," πρός τίνας ἔλεγεν ὁ Θεός; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΘ΄. 125

Σί ἐστι τό ἐν ταῖς Πράξεσι κείμενον· "Οἵτινες διά τοῦ Πνεύματος ἔλεγον τῶ Παύλῳ, μή ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα;" Διά τί παρήκουσε τοῦ Πνεύματος καί ἀνέβη; 125 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Λ΄. 127

Σί ἐστι τό· "Δύνασθε τό ποτήριον, ὅ ἐγώ πίνω, ποεῖν, καί τό βάπτισμα, ὅ ἐγώ βαπτίζομαι, βαπτισθ῅ναι;" Σίς ἟ διαφορά τοῦ ποτηρίου καί τοῦ βαπτίσματος; 127 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΑ΄. 127

Εἰ ο὎κ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς ὁ Θεός κατοικεῖ, π῵ς κατῴκει ἐν τῶ ναῶ τ῵ν Ἰουδαίων;127 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΒ΄. 128

Σί ἐστιν, "Εἰ ἀρά ψηλαφήσειεν, καί εὕροιεν Θεόν;" Π῵ς τις ψηλαφ῵ν ε὏ρίσκει Θεόν; 128 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΓ ΄. 129

Σί ἐστιν· " Ἀμήν λέγω ὏μῖν, ὅτι ὅς ἄν εἴπῃ τῶ ὄρει τούτῳ, Ἄρθητι καί βλήθητι εἰς τήν θάλασσαν, καί μή διακριθῆ ἐν τῆ καρδίᾳ α὎τοῦ, ἀλλά πιστεύσῃ ὅτι ἅ λέγει γίνεται, ἔσται α὎τῶ ὅ ἐάν εἴπῃ;" Σί ἐστι τό, "Καί μή διακριθ῅;" 129 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΔ΄. 130

Σί πάλιν ἐστί· "Διά τοῦτο λέγω ὏μῖν, ὅτι πάντα ὅσα ἄν προσευχόμενοι αἰτεῖσθε, πιστεύετε ὅτι λαμβάνετε, καί ἔσται ὏μῖν;" Π῵ς τις δύναται πιστεύειν, ὅτι πάντα λαμβάνει αἰτ῵ν, μόνου Θεοῦ εἰδότος εἰ συμφέρει τό αἰτούμενον, ἤ μή, Καί εἰ ἐξ ἀγνοίας ὅ ο὎ συμφέρει αἰτεῖ, π῵ς παρέχει; Καί εἰ ο὎ παρέχει τό μή συμφερόντως ἐξ ἀγνοίας αἰτούμενον, π῵ς πιστεύειν τις δύναται ἐπί παντί αἰτήματι ὅ τι λαμβάνει, καί ἔσται α὎τῶ; 130 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΕ΄. 131

8 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖πειδή ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καί ο὎ μόνον σάρξ, ἀλλά καί αἷμα καί ὀστ᾵· καί κελευόμεθα ἐσθίειν μέν τήν σάρκα, πίνειν δέ τό αἷμα, μή συντρίβειν δέ τά ὀστ᾵, παρακαλ῵ μαθεῖν, τίς ἟ τριμερής αὕτη τοῦ ἀνθρωπισθέντος Λόγου δύναμις; 131 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Λστ΄. 132

Σί ἐστι τ῵ν ἀλόγων ζώων σώματα καί αἵματα, δι᾿ ὧν λατρεύοντες οἱ Ἰσραηλίται, τά μέν σώματα ἤσθιον, τά δέ αἵματα ο὎κ ἔτι, πρός δέ τήν βάσιν κύκλῳ του θυσιαστηρίου προσέχεον; 132 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΖ΄ . 133

Λέγει εἰς τάς Πράξεις περί τοῦ ἁγίου Παύλου· " Ὥστε καί ἐπί τούς ἀσθενοῦντας ἐπιφέρεσθαι ἀπό τοῦ χρωτός α὎τοῦ σουδάρια καί σημικίνθια, καί ἀπαλλάττεσθαι ἀπ᾿ α὎τ῵ν (384) τάς νόσους." Ἄρα γάρ διά τήν διακονίαν καί τούς ἀπίστους τουτί ἐγίνετο, ἤ ἁγιασθέντος τοῦ σώματος ταῦτα ἐκ τοῦ χρωτός α὎τοῦ ἐπετελεῖτο; Καί εἰ κατά τοῦτο, καί ἐπί τ῅ς ἐχίδνης ο὎δέν ἔπαθεν, τίνι τῶ λόγῳ, τῶ μέν ἰῶ τοῦ θηρίου ο὎χ ὏πέπεσε τό σ῵μα τοῦ ἁγίου, τῶ δέ ξίφει ὏πέπεσε; τό δέ α὎τό ζητ῵ν καί ἐπί τοῦ σώματος τοῦ ἖λισσαίου. Σίνα δέ τά σημικίνθιά εἰσιν; 133 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΗ΄ . 135

Ἄρα γάρ ὡς ἔτυχεν οἱ ΢αδδουκαῖοι τόν ἀριθμόν τ῵ν ἑπτά ἀδελφ῵ν εἶπον ἐπί τ῅ς μι᾵ς γυναικός, ἤ ἔχει τινά λόγον βαθύτερον; Εἰ δέ ἔχει, τίνες ἐκεῖνοι, καί τίς αὕτη; 135 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΘ΄ . 136 136

Σίνες αἱ τρεῖς ἟μέραι, ἅς προσμένουσι τῶ Κυρίῳ ἐν τῆ ἐρήμῳ; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Μ΄ . 137

Σί σημαίνει ὁ ἀριθμός τ῵ν ἕξ ὏δρι῵ν ἐν τῶ γάμῳ τῶ ἐν Κανᾶ τ῅ς Γαλιλαίας; 137 (404) ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΑ΄ . 141 141

Σίς ὁ λόγος τ῵ν ε' ἀνδρ῵ν τ῅ς ΢αμαρείτιδος, καί τοῦ ἕκτου καί μή ὄντος ἀνδρός; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΒ΄ . 142

Π῵ς ἟μεῖς μέν λεγόμεθα ποι῅σαι τήν ἁμαρτίαν καί εἰδέναι, ὁ δέ Κύριος γενέσθαι μέν ἁμαρτία λέγεται, μή γν῵ναι δέ α὎τήν; Π῵ς δέ καί τοῦ ποι῅σαι καί εἰδέναι αύτήν ο὎κ ἔστι βαρύτερον τό γενέσθαι καί μή γν῵ναι; "Σόν γάρ μή γνόντα ἁμαρτίαν, φησίν, ὏πέρ ἟μ῵ν ἁμαρτίαν ἐποίησεν. " 142 ΕΡΨΣH΢Ι΢ ΜΓ΄ 144

Εἰ τό ξύλον τ῅ς ζω῅ς σοφία λέγεται εἶναι παρά τῆ Γραφῆ, ἔργον δέ σοφίας τό διακρίνειν καί (412) γν῵ναι τό γνωστόν τοῦ καλοῦ καί τοῦ πονηροῦ ξύλον, τί διαφέρει λοιπόν τοῦ ξύλου τ῅ς ζω῅ς; 144 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΔ΄. 145

Πρός τίνα λέγει ὁ Θεός· "Ἰδού Ἀδάμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν;" Εἰ μέν πρός τόν Τἱόν, καί π῵ς συγκρίνεται Ἀδάμ Θεῶ, μή ὤν τ῅ς ο὎σίας α὎τοῦ; Εἰ δέ πρός ἀγγέλους, π῵ς τόν ἄγγελον πάλιν ἑαυτῶ συγκρίνει, ὡς πρός ἴσον κατά τήν ο὎σίαν λέγων τό, " Ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν;" 145 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΕ΄ . 147

Σί σημαίνει τό ἐν τῶ Λευϊτικῶ στηθύνιον τοῦ ἐπιθέματος, καί ὁ βραχίων τοῦ ἀφαιρέματος, εἰς τιμήν Θεοῦ τοῖς ἱερεῦσιν ἀφιερούμενος; 147 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Μστ΄. 9 147 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σίς ἟ διαφορά τοῦ ἐσόπτρου πρός τό αἴνιγμα; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΖ΄. 148 147

Σί ἐστι, " Υωνή βο῵ντος ἐν τῆ ἐρήμῳ, "καί τά ἑξ῅ς; Σίς ἟ ἔρημος, καί τίς ἐνταῦθα ἟ ὁδός Κυρίου, καί τίς ἟ ἑτοιμασία α὎τ῅ς; Σίνες τε αἱ τρίβοι α὎τοῦ, καί τί τό ε὎θῦναι α὎τάς; Σίνες τε αἱ φάραγγες, καί τί σημαίνει τό " Πληρωθήσεται π᾵σα φάραγξ;" Σίνα τά ὄρη, καί οἱ βουνοί, καί τίς ἟ τούτων ταπείνωσις; Σίνα τά σκολιά, καί π῵ς ἔσται εἰς ε὎θεῖαν; Σίνες αἱ τραχεῖαι, καί π῵ς ἔσονται εἰς ὁδούς λείας; Καί τί τό μετά ταῦτα πάντα, "Καί ὄψεται π᾵σα σάρξ τό ΢ωτήριον τοῦ Θεοῦ;" 148 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΚ΄. 153

Περί τοῦ ὆ζίου φησίν ἟ δευτέρα τ῵ν Παραλειπομένων, ὅτι " ἖ποίησε τό ε὎θές ἐνώπιον Κυρίου, καί ἦν ἐκζητ῵ν τόν Κύριον ἐν ταῖς ἟μέραις Ζαχαρίου τοῦ συνιέντος ἐν φόβῳ Κυρίου, καί ε὎ώδωσεν ἐν α὎τῶ ὁ Κύριος. Καί ᾠκοδόμησεν ὆ζίας πύργους ἐν Ἱερουσαλήμ, καί ἐπί τήν πύλην τ῅ς γωνίας, καί ἐπί τήν γωνίαν [Sgxt. πύλην] τ῅ς φάραγγος, καί ἐπί τ῵ν γωνι῵ν· καί κατίσχυσεν, καί ᾠκοδόμησεν πύργους ἐν τῆ ἐρήμῳ, καί ἐλατόμησεν λάκκους πολλούς, ὅτι κτήνη (433) πολλά ὏π῅ρχεν α὎τῶ ἐν ΢εφιλᾶ, καί ἐν τῆ πεδεινῆ· καί ἀμπελουργοί ἐν τῆ ὀρεινῆ, καί ἐν τῶ Καρμήλῳ, ὅτι γεωργός ἦν." Σίνες οἱ πύργοι, καί τίς ἟ πύλη τ῅ς γωνίας, καί τίς ἟ φάραγξ, καί ἟ γωνία α὎τ῅ς· καί τίνες πάλιν αἱ γωνίαι, τίνες τε οἱ ἐν τῆ ἐρήμῳ πύργοι· καί τίνες οἱ λελατομμένοι λάκκοι, τίνα τε τά κτήνη; καί τίς ἟ ΢εφιλά καί ἟ πεδεινή, τίνες τε οἱ ἀμπελουργοί, καί τίς ἟ ὀρεινή καί ὁ Κάρμηλος; καί τί, " Ὅτι γεωργός ἦν;" 153 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΘ΄. 158

Σί ἐστι πάλιν ἐν τῆ α὎τῆ βίβλῳ· "Καί εἶδεν ἖ζεκίας ὅτι ἤκει ΢ενναχειρίμ, καί τό πρόσωπον α὎τοῦ τοῦ πολεμ῅σαι, ἐν (Sgt. ἐπί) Ἱερουσαλήμ· καί ἐβουλεύσατο μετά πρεσβυτέρων α὎τοῦ καί δυνατ῵ν, ἐμφράξαι τά ὕδατα τ῵ν πηγ῵ν, ἅ ἦν ἔξω τ῅ς πόλεως· καί συνεπίσχυσαν α὎τῶ. Καί συν῅γε λαόν πολύν, καί ἐνέφραξε τά ὕδατα τ῵ν πηγ῵ν, καί τόν ποταμόν τόν διορίζοντα διά τ῅ς πόλεως;" Σί θέλει ταῦτα σημαίνειν κατά θεωρίαν; 158 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ν΄ . 165

Σί ἐστι πάλιν τό σημαινόμενον ἐν τῆ α὎τῆ βίβλῳ, τό· "Καί προσηύξατο ἖ζεκίας ὁ βασιλεύς, καί Ἡσαΐας υἱός Ἀμώς ὁ προφήτης περί τούτων· καί ἐβόησαν εἰς τόν ο὎ρανόν. Καί ἀπέστειλε Κύριος ἄγγελον, καί ἐξέτριψε πάντα δυνατόν καί πολεμιστήν καί ἄρχοντα καί στρατηγόν ἐν τῆ παρεμβολῆ βασιλέως Ἀσσούρ· καί ἀπέστρεψε μετ᾿ αἰσχύνης προσώπου εἰς τήν γ῅ν α὎τοῦ. " 165 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΑ΄ . 170

"Καί πολλοί ἔφερον δ῵ρα τῶ Κυρίῳ εἰς Ἱερουσαλήμ, καί δόματα τῶ ἖ζεκίᾳ βασιλεῖ Ἰούδα. Καί ὏περήρθη κατ᾿ ὀφθαλμούς πάντων τ῵ν ἐθν῵ν". Σί τά δ῵ρα, καί τί τά δόματα; καί τί τό ὏περαρθ῅ναι κατ᾿ ὀφθαλμούς πάντων τ῵ν ἐθν῵ν. 170 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΒ΄ . 175

" Καί ο὎ κατά τό ἀνταπόδομα ὅ ἀνταπέδωκεν α὎τῶ ὁ Θεός ἀνταπέδωκεν ἖ζεκίας· ἀλλ᾿ ὏ψώθη ἟ καρδία α὎τοῦ, καί ἐγένετο ἐπ᾿ α὎τόν ὀργή, καί ἐπί Ἰούδαν καί ἐπί Ἱερουσαλήμ· καί ἐταπεινώθη ἖ζεκίας ἀπό τοῦ ὕψους τ῅ς καρδίας α὎τοῦ, καί οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ· καί ο὎κ ἐπ῅λθεν ἐπ᾿ α὎τούς ὀργή Κυρίου ἐν ταῖς ἟μέραις ἖ζεκίου. " Σί τό ἀνταπόδομά ἐστι, καί τά ἑξ῅ς; 175 (501) ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΓ΄ . 179

Πάλιν περί ἖ζεκίου φησί, "Καί ἔθαψαν α὎τόν ἐν ἀναβάσει τάφων υἱ῵ν Δαβίδ· καί δόξαν καί τιμήν ἔδωκαν α὎τῶ ἐν τῶ θανάτῳ α὎τοῦ π᾵ς Ἰούδα, καί οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ." Σί ἐστι τό, " ἖ν ἀναβάσει τάφων υἱ῵ν Δαβίδ, " καί τά ἑξ῅ς; 179 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΔ΄ . 182

἖ν τ῵ πρώτῳ Ἔσδρᾳ γέγραπται περί τοῦ Ζοροβάβελ· "Καί ὅτε ἐξ῅λθεν ὁ νεανίσκος, ἅρας τό πρόσωπον εἰς τόν ο὎ρανόν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ, ε὎λόγησε τῶ Βασιλεῖ τοῦ ο὎ρανοῦ, λέγων. Παρά σοῦ ἟ νίκη, καί παρά σοῦ ἟ σοφία, καί σοῦ ἟ δόξα· καί

10 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐγώ σός οἰκέτης. Ε὎λογητός εἶ, ὅς ἔδωκάς μοι σοφίαν· καί σοί ὁμολογ῵, Δέσποτα τ῵ν πατέρων. " Σί σημαίνει, τό, " Ἄρας τό πρόσωπον εἰς τόν ο὎ρανόν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ," καί τά ἑξ῅ς; 182 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΕ΄ . 193

" Οἱ δέ πάντες ἦσαν ἐξ Ἰσραήλ ἀπό δωδεκαετοῦς, καί ἐπάνω, χωρίς παίδων καί γυναικ῵ν, μυριάδες τέσσαρες τρισχίλιοι τριακόσιοι ἑξήκοντα. Παῖδες τούτων καί παιδίσκαι, ἑπτακισχίλιοι τριακόσιοι ἑπτά. Χάλται καί ψαλτῳδοί, ὀκτακόσιοι πεντήκοντα πέντε. Κάμηλοι τετρακόσιοι τριάκοντα πέντε. Καί ἵπποι ἑπτακισχίλιοι ἑπτακόσιοι τριάκοντα ἕξ. Ἡμίονοι ὀκτακόσιοι τεσσαράκοντα πέντε· ὏ποζύγια πεντακισχίλια πεντακόσια εἴκοσι πέντε·" Ποίησον ἀγάπην τοιούτων μεγάλων καί ὏ψηλ῵ν περί τ῅ς ἕκτης αἰχμαλωσίας ἐπανόδου ὏πό τοῦ ἁγίου Πνεύματος διά τοῦ προφήτου εἰρημένων. Σίς ἟ τοσαύτη ταπεινότης, καί ἀκαιρόγραφος ἐξήγησις, καί ἀναξιότης τοῦ Πνεύματος, καμήλων μνημονεῦσαι καί ἵππων καί ἟μιόνων καί ὄνων, καί ταῦτα μετ᾿ ἀκριβείας ἀριθμοῦ; 193 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ιστ΄. 209

Πάλιν γέγραπται ἐν τῶ δευτέρῳ Ἔσδρα, "Καί ἀκούσαντες οἱ ἐχθροί τ῅ς φυλ῅ς Ἰούδα καί Βενιαμίν, ἐληλύθασιν ἐπιγν῵ναι τίς ἟ φωνή τ῵ν σαλπίγγων, καί ἐπέγνωσαν, ὅτι οἱ ἐκ τ῅ς αἰχμαλωσίας οἰκοδομοῦσι τόν ναόν τῶ Κυρίῳ Θεῶ Ἰσραήλ. Καί προσελθόντες τῶ Ζοροβάβελ καί τ῵ Ἰησοῦ καί τοῖς ἟γουμένοις τ῵ν πατρι῵ν, λέγουσιν α὎τοῖς, ΢υνοικοδομήσωμεν ὏μῖν· ὁμοίως γάρ ὏μῖν ἀκούομεν Κυρίου ὏μ῵ν, καί α὎τῶ ἐπιθύομεν, ἀφ᾿ ἟μερ῵ν Ἀσβακαφάθ βασιλέως Ἀσσυρίων, ὅς μετήγαγεν ἟μ᾵ς ἐνταῦθα. (577) Καί εἶπεν α὎τοῖς Ζαροβάβελ καί Ἰησοῦς καί οἱ ἟γούμενοι τ῵ν πατρι῵ν Ἰσραήλ· Ο὎χ ἟μῖν καί ὏μῖν τοῦ οἰκοδομ῅σαι τόν οἶκον Κυρίῳ Θεῶ ἟μ῵ν· ἟μεῖς γάρ μόνοι οἰκοδομήσομεν τῶ Κυρίῳ Θεῶ τοῦ Ἰσραήλ. " Σί ἄρα σημαίνει ταῦτα, καί μάλιστα ὁ φθόνος, δι᾿ ὅν ο὎κ ἞θέλησαν συνοικοδομ῅σαι α὎τοῖς τούς τῶ α὎τ῵ θρησκεύοντας Θεῶ; 209 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΖ΄. 214 214

Πολύ ἰσχύει δικαίου ἐνεργουμένη· τί ἐστι τό ἐνεργουμένη. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΗ΄. 215

" ἖ν ᾧ ἀγαλλι᾵σθε ὀλίγον ἄρτι, εἰ δέον ἐστί λυπηθέντας ὏μ᾵ς [Fr.἟μ᾵ς] ἐν ποικίλοις πειραμοῖς." Π῵ς τις λυπούμενος ἐν πειρασμοῖς, δύναται ἀγαλλι᾵σθαι ἐν ᾧ λυπεῖται. 215 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΘ΄. 219

Περί ἧς σωτηρίας ἐξεζήτησαν καί ἐξηρεύνησαν προφ῅ται οἱ περί τ῅ς εἰς ὏μ᾵ς [Fr.἟μ᾵ς] χάριτος προφητεύσαντες, ἐρευν῵ντες εἰς τίνα ἤ πόσον καιρόν ἀδήλου τό ἐν α὎τοῖς Πνεῦμα Φριστοῦ· μαρτυρούμενον [Fr. μαρτυρόμενον] τά εἰς Φριστόν παθήματα, καί τάς μετά ταῦτα δόξας· ἐάν α὎τοί οἱ μακάριοι προφ῅ται ἅπερ ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐνηχήθησαν, ἟μῖν ἐγγράφως κατέλιπον ἐκζητεῖν καί ἐρευν῅σαι· π῵ς α὎τοί ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐνηχούμενοι, καί τά ἀποκαλυπτόμενα α὎τοῖς συγγράφοντες, ποίαν ἐκζήτησιν καί ἐξερεύνησιν ἐξεζήτουν ἤ ἐξηρεύνων. 219 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ξ΄ . 226

" Ὡς ἀμνοῦ ἀμώμου καί ἀσπίλου Φριστοῦ, προεγνωσμένου μέν πρό καταβολ῅ς κόσμου· φανερωθέντος δέ ἐπ᾿ ἐσχάτων τ῵ν χρόνων δι᾿ ἟μ᾵ς" [὏μ᾵ς]. ὘πό τίνος προεγνωσμένον; 226 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΑ΄. 229

" Ὅτι καιρός τοῦ ἄρξασθαι τό κρίμα ἀπό τοῦ (628) οἴκου τοῦ Θεοῦ· εἰ δέ πρ῵τον ἀφ᾿ ἟μ῵ν, τί τέλος τ῵ν ἀπειθούντων τῶ τοῦ Θεοῦ Ε὎αγγελίῳ; καί εἰ ὁ μέν δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβής καί ἁμαρτωλός ποῦ φανεῖται; " Σί ἐστι τό, "Καιρός τοῦ ἄρξασθαι τό κρίμα ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ· " Καί τό, "Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται;" 229 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΒ΄. 236

11 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σί ἐστιν ὅ λέγει Ζαχαρίας ὁ ἅγιος Προφήτης, "Καί ἦρα τούς ὀφθαλμούς μου, καί ἴδον· καί ἰδού δρέπανον πετόμενον, μ῅κος πήχεων εἴκοσι, καί πλάτος πήχεων δέκα· καί εἶπε πρός με, Αὕτη ἐστίν ἟ ἀρά ἟ ἐκπορευομένη ἐπί πρόσωπον πάσης τ῅ς γ῅ς." Καί μετ᾿ ὀλίγα, "Καί ἐξοίσω α὎τό, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καί εἰσελεύσεται εἰς τόν οἶκον τοῦ κλέπτου, καί εἰς τόν οἶκον τοῦ ὀμνύοντος ἐν τῶ ὀνόματί μου ψευδ῵ς· καί καταλύσει α὎τόν, καί τά ξύλα α὎τοῦ, καί τούς λίθους α὎τοῦ." Σί τό δρέπανόν ἐστι, καί τό μέτρον τοῦτε μήκους καί τοῦ πλάτους· καί διά τί πετόμενον; καί τίς ὁ κλέπτης καί ἐπίορκος, καί τίς ὁ τούτου οἶκος· τίνα τά ξύλα, καί τίνες οἱ λίθοι; 236 ΢ΦΟΛΙΑ 242 244

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΓ΄.

἖ν τῶ α὎τῶ προφήτη γέγραπται πάλιν· "Καί εἶπε πρός με· Σί σύ βλέπεις; Καί εἶπα· ἖ώρακα , καί ἰδού λυχνία χρυσ῅ ὅλη, καί τό λαμπάδιον ἐπάνω α὎τ῅ς· καί ἑπτά λύχνοι ἐπάνω α὎τ῅ς, καί ἑπτά ἐπαρυστρίδες τοῖς λύχνοις τοῖς ἐπάνω α὎τ῅ς· καί δύο ἐλαῖαι ἐπάνω α὎τ῅ς· μία ἐκ δεξι῵ν τοῦ λαμπαδίου α὎τ῅ς, καί μία ἐξ ε὎ωνύμων. " Σίς ἟ λυχνία; καί διά τί χρυσ῅, καί τί τό λαμπάδιον τό ἐπάνω α὎τ῅ς; τίνες οἱ ἑπτά ἐπαρυστρίδες τ῵ν ἑπτά λύχνων; καί τίνες αἱ δύο ἐλαῖαι; καί διά τί ἐξ δεξι῵ν καί ἐξ ε὎ωνύμων τοῦ λαμπαδίου; 244 ΢ΦΟΛΙΑ 252 254

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΔ΄.

Ποίαν ἔννοιαν ἔχει τό ῥητόν τό ἐν τῶ Ἰωνᾶ τῶ προφήτῃ περί τ῅ς Νινευή φάσκον· " ἖ν ᾗ κατοικοῦσιν πλείους ἤ δώδεκα μυριάδες ἀνδρ῵ν, οἵτινες ο὎κ ἔγνωσαν δεξιάν α὎τ῵ν ο὎δέ ἀριστεράν α὎τ῵ν, ἐπειδή ἀπό τοῦ γράμματος ο὎χ ε὏ρίσκω μίαν παθραμυθίαν; Ο὎ γάρ εἶπε Παῖδας, ἵνα περί νηπίων νομίσω, ἀλλ᾿ Ἄνδρας. Ποῖος δέ ἀνήρ ἔχων ἀβλαβεῖς τάς φρένας, ἀγνοεῖ δεξιάν α὎τοῦ ἤ ἀριστεράν α὎τοῦ; ἀλλ᾿ [Fr. ἤ ἀριστεράν· ἀλλ᾿] εἰπέ τίνες οἱ ἄνδρες, καί τίς ἟ δεξιά, καί τίς ἟ ἀριστερά, κατά τόν τ῅ς ἀναγωγ῅ς λόγον. 254 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΕ΄. 271

἖ν τῆ δευτέρᾳ τ῵ν Βασιλει῵ν γέγραπται· " Ὅτι ἐγένετο λιμός ἐν ταῖς ἟μέραις Δαβίδ τρία ἔτη· ἐνιαυτός ἐχόμενος ἐνιαυτοῦ. Καί ἐξεζήτησε Δαβίδ τό πρόσωπον Κυρίου. Καί εἶπε Κύριος· ἖πί ΢αούλ, καί ἐπί τόν οἶκον α὎τοῦ ἟ ἀδικία· περί οὗ ἐθανάτωσε τούς Γαβαωνίτας, καί εἶπεν α὎τοῖς· Σί ποιήσω ὏μῖν, καί ἐν τίνι ἐξιλάσομαι, καί ε὎λογήσετε τήν κληρονομίαν Κυρίου; Καί εἶπον πρός τόν βασιλέα· ὇ ἀνήρ, ὅς συνετέλεσεν ἟μ᾵ς, καί ἐλογίσατο ἐξολοθρεῦσαι ἟μ᾵ς, ἀφανίσωμεν α὎τόν, τοῦ μή ἑστάναι ἐν παντί ὁρίῳ Ἰσραήλ. Δότε ἟μῖν ἑπτά ἄνδρας ἐξ τ῵ν υἱ῵ν α὎τοῦ, καί ἐξηλιάσομεν α὎τούς τῶ Κυρίῳ ἐν τῶ βουνῶ ΢αούλ. Καί ἔλαβεν ὁ βασιλεύς τούς δύο υἱούς Ῥεσφ᾵ς, θυγατρός Ἀϊ᾵ παλλακ῅ς ΢αούλ· καί τούς πέντε υἱούς Μερώβ θυγατρός ΢αούλ, οὕς ἔτεκε τῶ ἖σδριήλ, καί ἔδωκεν α὎τούς ἐν χειρί τ῵ν Γαβαωνιτ῵ν· καί ἐξηλίασαν α὎τούς ἐν ὄρει ἐναντίον Κυρίου, καί ἔπεσον ἐκεῖ οἱ ἑπτά ἐπιτοαυτό· καί ἐθανατώθησαν ἐν ἟μέραις θερισμοῦ, ἐν ἀρχ῅ θερισμοῦ κριθ῵ν. Καί ἔλαβε Ῥεσφά θυγάτηρ Ἀϊ᾵ τό σάκκον, καί διέστρωσεν α὎τόν ἑαυτῆ ἐπί τήν πέτραν, ἕως ἔσταξαν ἐπ᾿ α὎τούς ὕδατα Θεοῦ ἐξ ο὎ρανοῦ. Καί ἐποίησαν πάντα ὅσα ἐνετείλατο ὁ βασιλεύς. Καί ἐπήκουσεν ὁ Θεός τῆ γῆ μετά ταῦτα." Διατί τί μετά τόν θάνατον ΢αούλ ὁ Δαβίδ ἀπῃτήθη δίκας, λιμοῦ κρατήσαντος τήν γ῅ν, ἕως ἔδωκε τούς ἐκ τοῦ σπέρματος ΢αούλ ἑπτά ἄνδρας θανατωθ῅ναι τοῖς Γαβαωνίταις. Σίς ἟ τούτων δύναμις τ῵ν λόγων, καί π῵ς πνευματικ῵ς α὎τούς θεωρήσομεν. 271 ΠΕΤ΢ΕΙ΢, ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙ΢ΕΙ΢ ΚΑΙ ΕΡΨΣΗ΢ΕΙ΢ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΑΙ ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Α΄. 291 Σίνες ἀρεταί ψυχ῅ς, καί τίνες σώματος; (788) ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Β΄. 291 Σί ἐστι τό ἐν τῶ Ἀποστόλῳ εἰρημένον· " Χαλ῵ τῶ πνεύματι, ψαλ῵ δέ καί τῶ νοΐ. " ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Γ΄. 292 291 291 291

12 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σί ἐστιν; " ἖ν ἀνομίαις συνελήφθην, καί ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἟ μήτηρ μου. " ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Δ΄. 292 Σί ἐστι τό παρά τῶ Ἀποστόλῳ λεγόμενον. "Ἀνάθεμα εἶναι ἀπό Φριστοῦ ὏πέρ τ῵ν συγγεν῵ν μου." ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ε΄. 292 292 292 292

Κατά πόσους τρόπους ἐξαμαρτάνει ὁ ἄνθρωπος. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΢τ΄. 292

Σί δηλοῖ ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ ὁ Κύριος λέγων; "Δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται. " ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ζ΄. 293

292

Σί ἐστι τό ὏πό ἖λισσαίου ἀναλαμβανόμενον· τῶ Ἠλιοῦ ῥηθέν· "Ποῦ ὁ Θεός Ἀφφοῦ;" 293 (792) ΕΡΨΣΗ΢Ι΢Ι Η΄ . 293

Κατά πόσους τρόπους αἱ ἀλληγορίαι· καί τί ἐστι τροπολογία;293 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Θ΄. 293

Σί ἐστι τό ἐν τῶ Χαλμῶ εἰρημένον; "Καθήμενος κατά τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις· καί κατά τοῦ υἱοῦ τ῅ς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. " 293 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ι΄. 293 ἖πειδή ἐν τῶ ἁγίῳ Διαδόχῳ ἐν τ῵ ἑκατοστῶ κεφαλαίῳ γέγραπται, Κριθήσεσθαί τινας διά πυρός καί καθαίρεσθαι ἐν τῶ μέλλοντι αἰ῵νι, παρακαλ῵ ἐκκαλυφθ῅ναι διά τ῅ς σαφηνείας τόν σκοπόν τοῦ Πατρός. 293 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΑ΄. 294 294

Περί διαφόρων δικαιοσυν῵ν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΒ΄. 294

Σίνος χάριν ἐπιτιμήσας ὁ Κύριος τῶ Πέτρῳ, εἴρηκεν α὎τ῵, ΢αταν᾵; 294 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΓ΄. 294

἖πειδή Γρηγόριος ὁ Νύσσης ἐν τοῖς ἑαυτοῦ συγγράμμασι, φαίνεται τοῖς μή τό βάθος ἐπισταμένοις τ῅ς ὏ψηλ῅ς α὎τοῦ θεωρίας πανταχοῦ [R. πολλαχοῦ] ἀποκατάστασιν ὏πεμφαίνειν, παρακαλ῵ ὅπερ ἐπίστασαι περί τούτου εἰπέ. 294 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΔ΄. 295

Σί δήποτε πολλ῵ν ο὎σ῵ν βαρυτέρων ὕβρεων, ὁ Κύριος ἐν Ε὎αγγελίοις, τόν λέγοντα τόν ἀδελφόν α὎τοῦ Μωρόν, τ῅ς γεέννης ὏πεύθυνον ὁρίζεται· τόν δέ λέγοντα Ῥακά, τῶ συνεδρίῳ ὏ποκεῖσθαι λέγει. 295 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΕ΄. 295

Π῵ς χρή νοεῖν τό ἐν τῶ συμβόλῳ λεγόμενον, " ΢αρκωθέντα ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καί Μαρίας τ῅ς Παρθένου." 295 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ι΢τ΄. 295 295

Σίνας σημαίνει ὁ Ἀπόστολος, λέγων, "Σούς προηλπικότας ἐν τῶ Φριστῶ;" πρός ἖φεσίους γράφων.

13 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΖ΄. 296 296

Σί ἐστι κατά τόν Ἀπόστολον· Ὅτι " ΢άρξ καί αἷμα βασιλείαν Θεοῦ κληρονομ῅σαι ο὎ δύνανται. " ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΗ΄. Σί ἐστι διάψαλμα; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΘ΄. 296 296 296 296

Σί δηλοῖ ἟ κατά τόν Λάμεχ ἱστορία. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Κ΄. 296

Περί διαφόρων θελημάτων Θεοῦ. 296 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΑ΄. 297 297

Σί σημαίνει ὁ Χαλμῳδός περί ἐχθρ῵ν λέγων; " Σ῵ν κύκλῳ ἐπιτιθεμένων;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΒ΄. 297

Σί ἐστι τό; "Λάβετε ψαλμόν, καί δότε τύμπανον· ψαλτήριον τερπνόν μετά κιθάρας. " ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΓ΄. 297

297

Σί ἐστι; "Κάλαμον συντετριμμένον ο὎ κατεάξει, καί λῖνον τετυφωμένον ο὎ σβέσει." ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΔ΄. 297

297

Σί ἐστι τό· "἖άν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τήν δεξιάν, στρέψον α὎τῶ καί τήν ἄλλην;" 297 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΕ΄. 298

Π῵ς ὀφείλομεν ε὎σεβ῵ς νο῅σαι τό τοῦ Ε὎αγγελίου; Ὅτι " ὇ Πατήρ κρινεῖ ο὎δένα· ἀλλά τήν κρίσιν π᾵σαν δέδωκε τῶ Τἱῶ." Καί π῵ς ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέγει; ὅτι "἖γώ κριν῵ ο὎δένα· ἀλλ᾿ ὁ λόγος ὅν ἐλάλησα, ἐκεῖνος κρινεῖ α὎τόν." 298 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Κ΢τ΄. 298

Σί ἐστιν ἟ τοῦ Πνεύματος βλασφημία· καί π῵ς; "Π᾵ν ἁμάρτημα ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις· τοῖς δέ εἰς α὎τό βλασφημήσασιν, ο὎κ ἀφεθήσεται, οὔτε ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ, οὔτε ἐν τῶ μ έλλοντι." 298 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΖ΄. 299

Σί δηλοῖ τό τ῵ν Παροιμι῵ν αἴνιγμα, τό; "἖άν πειν᾵ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε α὎τόν· ἐάν διψ᾵, πότιζε α὎τόν· τοῦτο γάρ ποι῵ν, ἄνθρακας πυρός σωρεύσεις ἐπί τήν κεφαλήν α὎τοῦ." 299 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΗ΄. 299

Σί σημαίνει τό ἐν τῶ ρα΄ ψαλμῶ εἰρημένον, " Ὡμοιώθην πελεκ᾵νι ἐρημικῶ." 299 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΘ΄. 299

Σί ἐστιν, " ἖κεῖ στρουθία ἐννοσσεύσουσι;" 299 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Λ΄ . 300 300

Σί σημαίνει τό, "἖ρωδιοῦ ἟ κατοικία ἟γεῖται α὎τ῵ν;" 14 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΑ΄. 300 300

Σί ἐστι τό, "Ἀποδιδούς ἁμαρτίας γονέων ἐπί τέκνα, ἕως τρίτης καί τετάρτης γενε᾵ς, τοῖς μισοῦσί με;" ΕΡΨΣΗ΢Ι ΛΒ΄. 300

Π῵ς ὀφείλει ε὎σεβ῵ς νοηθ῅ναι ἟ ἐν τῆ Γραφῆ κειμένη τοῦ Θεοῦ μεταμέλεια. 300 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΓ΄. 301

Σί σημαίνει τό, "἖πί ταῖς τρισίν ἤ τέσσαρσιν ἀσεβείαις Σύρου ο὎κ ἀποστραφήσομαι;" 301 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΔ΄. 301

Διά τί ο὎ δύναται λέγεσθαι Πατήρ Πνεύματος, ἤ Φριστός Πνεύματος καθάπερ ἐπί τοῦ Πατρός καί τοῦ Τἱοῦ λέγεται διαφόρως [ἀδιαφόρως] Πνεῦμα Θεοῦ, καί Πνεῦμα Φριστοῦ; 301 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΕ΄. 301

Σί δηλοῖ τό ὏πό τοῦ Κυρίου λεγόμενον, τό, "἖άν ὁ ὀφθαλμός ἤ ἟ χείρ ἤ ὁ ποῦς σκανδαλίζῃ σε, ἔκκοψον α὎τούς, καί βάλε ἀπό σοῦ;" 301 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Λ΢τ΄. 302

Σί δηλοῖ τό, "἖πήρθη ὁ ἥλιος, καί ἟ σελήνη ἔστη ἐν τ῅ τάξει α὎τ῅ς." 302 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΖ΄. 302 302

Σί ἐστι τό ἐν τῆ καθολικῆ Πέτρου γεγραμμένον, "Ἵνα κριθ῵σι κατά ἀνθρώπους σαρκί, ζ῵σι δέ κατά Θεόν πνεύματι; " ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΗ΄. 302

Σί σημαίνει Δαβίδ ψάλλων, καί τό πονηρόν πνεῦμα τοῦ ΢αούλ ἀποκαταπαύων,302 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΘ΄. 302

἖πειδή ἟ Γραφή τραν῵ς λέγει, ὅτι δέδωκε δεκάτας ὁ Ἀβραάμ τῶ Μελχισεδέκ· ἄλλως τε καί εἰ πάντα ἀπέδωκε, καθώς α὎τός λέγει, ὅτι ἕως σφαιρωτ῅ρος ὏ποδήματος ο὎κ ἔλαβε, πόθεν δέδωκε δεκάτας; Ο὎δέ γάρ α὎τός ἴδιόν τι ἐπεφέρετο εἰς πόλεμεον ἔκπληκτος ἀπερχόμενος. 302 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Μ΄. 303

Σίνος χάριν, οἱ μέν κατά νόμον ἱερεῖς γυναῖκας ἔχειν ο὎κ ἐκωλύοντο· οἱ δέ κατά Φριστόν ἱερεῖς κωλύονται, ὅσον ἀπό τ῅ς συνηθείας; 303 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΑ΄. (820)303 Σίνος χάριν ἐν τῆ προθέσει τοῦ τιμίου σώματος καί αἵματος τοῦ Κυρίου, τούς ἄρτους καί τά ποτήρια ἀνίσους προτιθεῖν ἔθος τ῅ς ἖κκλησίᾳ; 303 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΓ΄. 303 303

Σί σημαίνει τό Γαριζίν, καί τό Βάλ; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΔ΄. 303

Σί Φαυ῵νες, Κανά, Γαλιλαία, Δωήκ καί Ἀερμών.

303

15 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΕΡΨΣΗ΢΢ ΜΕ΄. 304 304

Σί ἐστι τό ἐν Χαλμοῖς εἰρημένον, "΢χολάσατε, καί γν῵τε ὅτι ἐγώ εἰμί ὁ Θεός;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Μ΢τ΄. 304 304

Εἰς πρόσωπον τίνος λαμβάνεται ὁ Ἰεφθάε, καί ἟ τούτου θυγάτηρ; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΖ΄. (824) 304

Π῵ς νοήσομεν τό τοῦ Ε὎αγγελίου, ὅτι "Μείζων Ἰωάννου ἐν γεννητοῖς ο὎κ ἐγήγερται· ὁ δέ μικρότερος ἐν τῆ βασιλείᾳ τ῵ν ο὎ραν῵ν, μείζων α὎τοῦ ἐστιν;" 304 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΗ΄. 304 304

Σί ἐστι, τό τ῵ν Παροιμι῵ν, "Φειρί χεῖρας ἐμβαλών, ο὎κ ἀθωωθήσεται;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΘ΄. 305 305

Σί ἐστι τό, "἗πτάκις πεσεῖται ὁ δίκαιος, καί ἀναστήσεται;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ν΄. 305

Σί σημαίνει τό Ε὎αγγέλιον, λέγον, "Νίψαι σου τό πρόσωπον, καί ἄλειψαί σου τήνκεφαλήν;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΑ΄. 305

305

Σί ἐστι τό, "΢υνέφερεν α὎τῶ, ἵνα μύλος ὀνικός περιτεθῆ ἐν τῶ τραχήλῳ α὎τοῦ, καί ῥιφῆ ἐν τῆ θαλάσσῃ, ἤ ἵνα σκανδαλίσῃ ἕνα τ῵ν μικρ῵ν;" 305 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΒ΄. 306 306

Εἰς τί λαμβάνεται ὁ Κάϊν, καί ὁ Ἄβελ; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΓ΄. 306

Σί ἐστι τό, "Μή μακαρίσῃς ἄνδρα πρό τελευτ῅ς α὎τοῦ;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΔ΄. 306

306

Σί δηλοῖ τό, "἖άν διώκωσιν ὏μ᾵ς ἐκ τ῅ς πόλεως ταύτης [vulg. ἐν τῆ πόλει ταύτῃ], φεύγετε εἰς τήν ἄλλην;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΕ΄. 307

306

Π῵ς καί, "Ἡ ἐλεημοσύνη εἰς σταθμούς, κατά τόν ἅγιον Ἠσαΐαν;" Ο὎δέ γάρ τι ἀγαθόν ἄκριτον, εἰ κἄν ἐν τοῖς τῶ ἀμπελ῵νι ἔδοξεν. 307 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ν΢τ΄. 307 307

Σί ἐστι τό ἐν τῶ Ἔσδρα λεγόμενον, "Υοβέρισον α὎τούς ἐν νόμῳ Κυρίου;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΖ΄. (829) 307

Σί ἐστιν, "Ὅπλον ἐν φόβοις νυκτερινοῖς, ἀνάπαυσις κόπων ἟μεριν῵ν;"307 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΗ΄. 307

16 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σί ἐστι τό ἐν τῶ ἑβδομηκοστῶ πέμπτῳ ψαλμῶ εἰρημένον, ὅτι "἖νθύμιον ἀνθρώπου ἐξομολογήσεταί σοι καί ἐγκατάλειμμα ἐνθυμίου ἑορτάσει σοι;" 307 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΘ΄. 308 308

Σί ἐτυμολογεῖται γαστριμαργία; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ξ΄. 308

Σίς ἟ παραβολή τ῵ν ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ μισθωθέντων ἐργατ῵ν εἰς τόν ἐμπελ῵να; καί τίς ἟ ἀνισότης; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΑ΄. 309 309

308

Σίνος χάριν μετά δέκα ἟μέρας τ῅ς ἀναλήψεως τοῦ Κυρίου, τό Πνεῦμα κατ῅λθεν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΒ΄. 309

Σί δηλοῖ, "΢πάνιον εἰσάγαγε τόν πόδα πρός τόν σεαυτοῦ φίλον, μήποτε πλησθείς σου μισήσῃ σε;" ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΓ΄. 309

309

Σί σημαίνει ἟ κατά τόν νόμον περί ἀγνοίας τοῦ φόνου νευροκοπουμένη ἐν τῆ φάραγγι δάμαλις; 309 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΔ΄. 310

Σί σημαίνει ὁ παραλυτικός διά τ῅ς στέγης ὏πό τεσσάρων χαλώμενος, καί εἰ δυνατόν κατά τήν ἱστορίαν ἀποστεγασθ῅ναι τόν οἶκον; 310 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΕ΄. 310

Σίνος χάριν καταγελωμένου ἖λλισαίου τοῦ προφήτου ἐκ τ῵ν παίδων, ηὔξατο, καί ἐξ῅λθον ἄρκοι, καί ἀνώρυξαν [ἀνέῤῥηξαν] μβ΄ παῖδας; 310 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ξ΢τ΄. 310

Π῵ς ὀφείλομεν νοεῖν τήν περί συντελείας τοῦ Τἱοῦ ἄγνοιαν; 310 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΖ΄. 311 311

Σί σημαίνει τό μοναχικόν σχ῅μα, καί πρό τούτου, τίς ἟ ἀπόκαρσις τ῵ν τριχ῵ν; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΗ΄. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΘ΄. 312 312

Εἰ ὅλως νεκροί ἐγείρονται, τί ὅλως, φησί, τά σώματα ἟μ῵ν ο὎κ ἀνίστανται; Σί καί ἐν τῶ βαπτίζεσθαι, εἰς ἀφθαρσίαν α὎τά μεταποιεῖσθαι πιστεύομεν; 312 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ο΄. ΕΡΨΣΗ΢Ι ΟΑ΄. 312 312

἖πειδή κατά τινα τ῵ν ἀντιγράρων τοῦ Ἀποστόλου περιέχεται, ὅτι "Πάντες μέν κοιμηθησόμεθα, ο὎ πάντες δέ ἀλλαγησόμεθα· " κατά τινα δέ, ὅτι "Πάντες μέν ο὎ κοιμηθησόμεθα, πάντες δέ ἀλλαγησόμεθα· " παρακαλ῵ μαθεῖν, ποίαν χρή τ῵ν ἐκδόσεων ἐγκρῖναι· καί τί τά ἐκ τούτων δηλούμενα. 312 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΒ΄. 313

17 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σί δήποτε τοῦ λέγοντος τοῦ Λουκ᾵ ἐν ταῖς Πράξεσι περί τοῦ Παύλου, ὅτι "Ἔσπευδεν, εἰ δυνατόν ἦν α὎τ῵ ποι῅σαι τήν ἟μέραν τ῅ς Πεντηκοστ῅ς εἰς Ἱεροσόλυμα," φαίνεται γονυκλισίας ποιήσας, ὅ τοῖς κανόσιν ἀπηγόρευται. 313 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΓ΄. 313

Σί ἐστιν, "Ὅστις ἐποικοδομεῖ ἐπί τόν θεμέλιον τοῦτον χρυσόν, ἤ ἄργυρον, ἤ λίθους τιμίους· ξύλα, χόρτον, καλάμην· τό πῦρ α὎τά δοκιμάσει. Εἴ τινος οὖν τό ἔργον μενεῖ ὅ ἐπῳκοδόμησε, μισθόν λήψεται· εἴ τινος δέ τό ἔργον κατακαήσεται, ζημιωθήσεται· α὎τός δέ σωθήσεται, οὕτως δέ, ὡς διά πυρός;" 313 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΔ΄. 313

Σί ἐστιν ὅπερ ὁ Δαβίδ ψάλλει, λέγων, "Δός τό κράτος σου τῶ παιδί σου, καί σ῵σον τόν υἱόν τ῅ς παιδίσκης σου;" 313 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΕ΄. 314

἖πειδή ἐν ταῖς Βασιλείαις γέγραπται, ὅτι ὁ Θεός ἐπέσεισε τόν Δαβίδ ἀριθμ῅σαι τόν λαόν· ἐν δέ ταῖς Παραλειπομέναις τόν διάβολον λέγει· π῵ς δειχθήσεται ἟ θεία Γραφή ἑαυτῆ συμφωνοῦσα; 314 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ο΢τ΄. 314

Σί ἐστι τό ἐν τῶ Ἀποστόλῳ εἰρημένον, "Ὤφελον καί ἀποκόψονται;" 314 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΖ΄. 314

Σίνος χάριν Μωαβῖται καί Ἀμμανῖται ἀπαγορεύονται εἰσελθεῖν εἰς τόν ναόν τοῦ Κυρίου, ἕως τρίτης καί τετάρτης καί δεκάτης γενε᾵ς· καί ἕως εἰς τόν αἰ῵να; 314 ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΗ΄. 315 315

Σί δήποτε ὁ μέν ἐν μέρει λεπρός, ἀκάθαρτός ἐστι παρά τῶ νόμῳ· ὁ δέ ὁλόλεπρος ὤν, καθαρός ἐστιν; ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΘ΄. 315

Σί δηλοῦσιν αἱ κατά τόν νόμον προαγόμεναι ε΄ θυσίαι, τό πρόβατον, ὁ βοῦς, ἟ αἴξ, ἟ τρυγών, ἟ περιστερά; ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙ΢ ΣΟΝ ΝΘ΄ ΧΑΛΜΟΝ 317 (872) 323

315

ΕΙ΢ ΣΗΝ ΠΡΟ΢ΕΤΦΗΝ ΣΟΤ ΠΑΣΕΡ ΗΜΨΝ, ΠΡΟ΢ ΕΝΑ ΥΙΛΟΦΡΙ΢ΣΟΝ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΢ΤΝΣΟΜΟ΢ ΛΟΓΟ΢ Α΢ΚΗΣΙΚΟ΢ 337 Κατά πεῦσιν καί ἀπόκρισιν (912) 337 ΕΚ ΣΨΝ ΥΨΣΙΟΤ (956) 354 354 355 323

Ἀσκητικός λόγος· καί ἑτέρα πραγματεία ἐν υ΄ κεφαλαίοις.

ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΗ΢ (960) ΠΡΟΛΟΓΟ΢ ΠΡΟ΢ ΕΛΠΙΔΙΟΝ Πρώτη ἑκατοντάς τ῵ν περί ἀγάπης κεφαλίων. Περί ἀγάπης ἑκατοντάς δευτέρα. 363 Περί ἀγάπης τρίτη ἑκατοντάς. 375 385 355

Περί ἀγάπης τετάρτη κεφαλαίων ἑκατοντάς. 18 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΑΝΕΠΙΓΡΑΥΟΤ ΢ΦΟΛΙΑ. (1073) ἖κ τ῵ν Υωτίου. (1081) 397 ΚΕΥΑΛΑΙΑ ΢ ΄ (1084) 397 397 394

Περί θεολογίας καί τ῅ς ἐνσάρκου οἰκονομίας τοῦ Τἱοῦ Θεοῦ ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ Α ΄ 397 410

ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ Β΄ ΓΝΨ΢ΣΙΚΨΝ ΚΕΥΑΛΑΙΨΝ. ΑΝΕΠΙΓΡΑΥΟΤ ΢ΦΟΛΙΑ. 427

ΚΕΥΑΛΑΙΑ ΔΙΑΥΟΡΑ ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ΣΕ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Καί περί ἀρετ῅ς καί κακίας. (1177) ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΠΡΨΣΗ. ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΔΕΤΣΕΡΑ. 428 443 428

428

ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΣΡΙΣΗ. (1260) 456 ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΣΕΣΑΡΣΗ. ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΠΕΜΠΣΗ. 472 489 504

ΠΡΟ΢ ΘΕΟΠΕΜΠΣΟΝ ΢ΦΟΛΑ΢ΣΙΚΟΝ (1393)

἖ρωτήσαντα περί τοῦ κριτοῦ τ῅ς ἀδικίας· καί τοῦ, "἖άν τίς σε ῥαπίσῃ ἐπί τήν δεξιάν σιαγόνα· " καί τοῦ, "Μή μου ἅπτου, οὕπω γάρ ἀναβέβηκα πρός τόν Πατέρα. " 504 ΕΣΕΡΑ ΚΕΥΑΛΑΙΑ ΣΟΤ Ο΢ΙΟΤ ΜΑΞΙΜΟΤ. (1401) 507 ἖κ τ῵ν ξγ΄. ἀπόρων, Πρός τόν θειότατον βασιλέα τόν Ἀχριδήν. 526

19 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

ΕΙ΢ ΣΟΝ ΒΙΟΝ ΚΑΙ ΣΗΝ ΑΘΛΗ΢ΙΝ ΣΟΤ Ο΢ΙΟΤ ΠΑΣΡΟ΢ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΗΣΟΤ ΜΑΞΙΜΟΤ

Α´. (68) Καί πάντων μέν τ῵ν κατά Θεόν πολιτευσαμένων ὁ Βίος, λυσιτελής καί ὠφέλιμος• οἷα δή προτρέπων εἰς ἀρετήν, καί παραθήγων πρός τήν τοῦ καλοῦ μίμησιν• ὁ δέ γε τοῦ θείου Μαξίμου καί ὁμολογητοῦ, ὅσῳ μέγας καί τοῖς ὅλοις περιφανής, τοσούτῳ καί πρός ἀνδρείαν ἀλεῖψαι ἀνυσιμώτερος, καί ψυχήν ὠφελ῅σαι πάντων διαφορώτατος. Ἀνήρ γάρ ἐκεῖνος ο὎ μόνον βίον ἔχων ὏περφυ῅, ἀλλά καί λόγον ἐπιτερπ῅, καί ἄθλησιν γενναίαν καί ἀπαράθετον• οὗ καί μόνη ἟ μνήμη, πολλήν μέν οἶδε φέρειν τήν ἟δονήν, πολύν δέ ταῖς φιλοθέοις ψυχαῖς τόν τ῅ς ἀρετ῅ς ἐνίησιν ἔρωτα.Ὅθεν καί ὁ παρών λόγος τά κατ’ ἐκεῖνον μέλλων εἰπεῖν, βούλεται μέν καί διά πολλοῦ ἔχει, τό τά καθ’ ἕκαστα τ῵ν α὎τῶ πεπραγμένων εἰς μέσον θεῖναι καί παραστήσασθαι• ὡς ἄν α὎τός τε ἟δίων τῆ τούτων γένηται μνήμῃ, καί τοῖς ἀκροωμένοις μεγάλην τήν χάριν κατάθηται• ο὎κ ἔχει δ’ ὅπως ἤ πάντων ὁμοῦ τήν περίληψιν σχεῖν, ἤ καί ὧν ἔχει ἐν περιλήψει τόν ὀφειλόμενον ἐπί τούτοις ἔπαινον εἰπεῖν, τῶ κρείττω ἤ κατά λόγου δύναμιν καί τά ἐλάχιστα τ῵ν εἰργασμένων τῶ θαυμασίῳ τυγχάνειν. Ο὎κοῦν ὡς μέν ο὎ ῥᾴδιον τῶ λόγῳ ο὎δ’ εὔπορον, τό τοῖς π᾵σιν ἐπεξιέναι, παρήσειν καί α὎τός ε὎λόγως δοκ῵ μοι• μηδέν πάντως ἐγκαλούμενος ἐπί τῶ παραλιπεῖν• ὅτι μηδ’ ἄλλος τέως τ῵ν πρό ἟μ῵ν, ὅσα γε α὎τοί σύνισμεν, εἰς ἅπαντα τά τοῦ ἀνδρός καθ῅κεν α὏τόν, τῶ χαλεπήν δηλαδή καί δυσέφικτον ὁρᾶν τήν ἐγχείρησιν.Ὡς ἄν δέ λοιπόν μή φαινώμεθα παντελ῵ς τηλικαύτην ὏πόθεσιν παρατρέχοντες, καί ὅτι μή ἐξόν ἟μῖν τοῦ παντός ἐφικέσθαι καί τό π᾵ν ἐλλιμπάνοιμεν, ὅπερ ἀσύμφορον οἶμαι, καί ο὎δ’ ἔξω πίπτον αἰτίας• ἀναγκαῖον ἄρα ἐμοί τόν παρόντα λόγον εἰσενεγκεῖ, κἄν

20 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐλάχιστον οἶδα τοῦτον, κἄν παρά πολύ τ῵ν πραγμάτων λειπόμενον. Οὕτω γάρ ἄν καί τό τε εἰς ἟μ᾵ς ἧκον ἀποπληρώσοιμεν, καί ὏μῖν τό χρέος ἀφοσιώσοιμεν, τόν περί ἐκείνου λόγον, εἴπερ τι ἄλλο, ἀπαραιτήτως εἰσπράττουσιν. Εἰ δέ καί ἄλλα τινά τ῵ν τηνικαῦτα πραχθέντων ἐν τῶ μεταξύ διαμνημονεύσοι ὁ λόγος, ἀλλά τοῦτο ο὎κ ἔξω πάντως τοῦ λόγου, οὔτε μή τοῦ εἰκότος• τ῵ν τότε καιρ῵ν πολλήν κεκινηκότων, ὡς ἴστε, τήν (69) κατά τ῅ς ἀληθείας ἐπήρειαν• ἀλλά γάρ ἄνωθεν, ὡς οἷον τε, τά κατά τόν ὅσιον τέως διηγητέον, δι’ ὅν καί τόν λόγον ἤδη ἐνεστησάμεθα. Β´. Μαξίμῳ τοίνυν τῶ θείῳ καί ὁμολογητῆ πατρός μέν, ἟ πρώτη τ῵ν πόλεων καί μεγάλη Κωνσταντινούπολις• ἥν καί Νέαν ῾Ρώμην ὁ λόγος οἶδε προσονομάζειν. Πατέρες δέ, ε὎γενεῖς ἄνωθεν, καί τῆ κατά κόσμον περιφανείᾳ μή πολλ῵ν δεύτεροι• οἷς ε὎σέβεια τό ἐξαίρετον, καί ἟ πρός τήν ἀρετήν νεῦσίς τε καί οἰκείωσις• ὡς ἄν ἔχοιεν ἐντεῦθεν μ᾵λλον ἤ ἀπό τοῦ γένους τό λαμπρόν ἐπιφέρεσθαι. Οἵ δή καί εἰς φ῵ς τόν μακάριον τοῦτον προαγαγόντες, καί ἐν κομιδῆ νέῳ σώματι τῶ θείῳ λουτρῶ προαγαγόντες, ἵν’ ἐκ βρέφους λάβοι τήν κάθαρσιν, ο὎δέν εἴων τ῵ν ὅσα τοῖς νέοις πρός ἟δονήν, πράττειν, ο὎δέ τοῖς νηπιώδεσι τούτοις καί παιδικοῖς τήν διάνοιαν ἀσχολεῖν• ὅπως μή ἄπλαστος φύσις καί ἁπαλή, πρός ἄνεσιν ἐλκυσθῆ καί ἞θ῵ν μαλακότητα• ἀλλά τοῖς στεῤῥοτέροις τε καί ἀνδρώδεσι διαπλάττοντες τόν γενναῖον, πολλήν α὎τῶ τήν πρός τά καλά ἐνετίθουν ῥοπήν, καί ὅλον α὎τόν συννεύειν πρός τήν ἀρετήν ἔπειθον. Ὅς καί α὎τός, καί φύσεως λαχών δεξι᾵ς, καί ἀγωγ῅ς οὕτω τυχών, καί νέος μέν ὤν ἔτι, εἶχεν ἐν ἑαυτῶ τά τ῅ς ἀρετ῅ς προχαράγματα, οἷον σκιάς τινας καί γραμμάς ο὎κ ἀμυδρ῵ς τό μέλλον εἰκονίζουσας• εἶχε δέ ἀκριβεστέρους τούς ταύτης τύπους καί χαρακτ῅ρας, τ῅ς ἟λικίας α὎τῶ προβαινούσης ἐπί τά πρόσω, καί π῅ξιν τ῅ς διανοίας στάσιμον λαμβανούσης• ὅτε καί λόγος καί φρόνημα καί πάντα ὁμοῦ τά πρός τά κρείττω τούτῳ ἑώρα καί τελεώτερα. Γ´. ἖πεί δέ οὗτος καί ἐπί διδασκάλους ἐφοίτα, παιδείας, ὡς εἰκός, παντοίας ἐπιμελούμεος, τί χρή καί λέγειν, ὅσην ἐντός ὀλίγου χρόνου γν῵σιν ἑαυτῶ συνελέξατο; γραμματικήν μέν καί τήν ἄλλην ἐγκύκλιον παίδευσιν ἐξασκήσας ἐπιμελέστατα, ῥητορικ῅ς δέ καί τ῅ς ἐν τῶ λέγειν τέχνης ἥκων εἰς τό ἀκρότατον, φιλοσοφίας δέ οὕτω φιλοπόνως ἀκροασάμενος, ὡς μηδένα ἐγγύς α὎τοῦ ἀφεῖναι γενέσθαι καί κατά μικρόν. ΢πουδῆ γάρ ἐναμίλλῳ τῆ ε὎φυΐᾳ χρησάμενος, ἱκαν῵ς εἶχεν ἐν π᾵σι μαθήμασι καί περιττ῵ς• οἷς καί ἑκάστοις μέν συνεχρ῅το, ο὎κ ὀλίγα ἔστιν ὅτε τούτῳ πρός τά βελτίω συναιρομένοις. Υιλοσοφίαν δέ καί τούς ἀπ’ α὎τ῅ς λόγους, μειζόνως καί περιεῖπε καί περιέστεργε, καί τ῵ν ἄλλων ἁπάντων προέταττεν. ἖πεί γάρ ᾔδει ταύτην καί γν῵σιν τ῵ν ὄντων καί ἐπιστήμην, καί περί θεωρίαν καταγινομένην καί πρ᾵ξιν, καί φύσεως πέρι καί κόσμου διεξιοῦσαν, καί π᾵ν ἁπλ῵ς ἄλλον παραδιδοῦσαν• ταύτῃ καί τήν πλείω σπουδήν ἔνεμε, καί ἐν νῶ διά παντός ἔφερε• πλήν ο὎χ ὡς ἔτυχεν ο὎δ’ ἀλογίστως• ἀλλά τό μέν σοφιστικόν ταύτης, καί ὅσον ἀπάτης καί παραλογισμ῵ν ἔχεται, πόῤῥω θείς καί ἀποβαλόμενος, τό δέ περί λόγους καί δόγματα καί λογικάς ἄλλας (72) μεθόδους καί ἀποδείξεις ἐγκρίνας καί οἰκειωσάμενος. Σί γάρ α὎τῶ ψευδής πρότασις, καί πλοκή νόθων συλλογισμ῵ν, καί τοιοῦτον συμπέρασμα, καί οἷστισιν ἄλλοις ἟ ἀληθής σοφία καταχραίνεται; ἖κείνῳ γάρ πολλοῦ δέον καί φάναι, ἤ τοιοῦτόν τι ἐμέλησε πώποτε, ἤ περί τι τ῵ν τοῖς ἄλλοις ο὎ καλ῵ς πονουμένων ἀνεκτόν γέγονε καί μικρόν τήν διάνοιαν ἐπικλῖναι. Ἀμέλει καί διά θαύματος α὎τόν ἅπαντες ἐποιοῦντο οὕτω μέν γνώσεως, οὕτω δέ ἀρετ῅ς, ἔχοντα οὕτω δέ πλέον μετριοφροσύνης καί ταπεινώσεως• ὅν γε ο὎δέν τ῵ν ὄντων ἐπ῅ρεν, ο὎δέ μεῖζον φρονεῖν ἔπεισεν, ο὎ γένους εὔκλεια, ο὎ λόγων κατά πάντων ὏περοχή, ο὎κ ἀρετ῅ς ὕψος, ο὎κ ἄλλο τ῵ν πάντων ο὎δέν• ἀλλ’ οὕτως ἦν τῶ μετρίῳ προσκείμενος, ὡς μόνον τοῦτ’ ἔχειν καί σεμνότητα βίου καί καύχημα, καί τούτῳ πλέον φρονεῖν, ἤ εἰ π᾵σαν ὁμοῦ τις τήν ἐν ἀνθρώποις δόξαν α὎τῶ ἐχαρίζετο. Δ´. Ἀλλά γάρ ο὎κ ἦν οὕτω βιοῦντα λαθεῖν τόν θαυμάσιον, ο὎δέ μή καί ἐς ἄλλους ἐκφανές τό κοινόν γενέσθαι ὄφελος• καίτοι πολλά ὁσημέραι ποιοῦντα, ὥστε τήν κενήν ἀποδρ᾵ναι δόξαν, καί τό μή ἁλ῵ναι ταῖς τοῦ βίου περιπετείαις• ὧν καί τό γενέσθαι ἐν χρῶ, μέγα πρός ἀρετήν ἐμπόδιονιιᾤετο. Ἀλλ’ εἰ καί α὎τός οὕτω καί ἐμελέτα καί ἔπραττεν, ὅμως γοῦν καί ἄκων ἁλίσκεται• πρός τά βασίλεια τοῦτον τοῦ τότε κρατοῦντος (Ἡράκλειος δ’ οὗτος ἦν), ε὎νοίᾳ τῆ πάσῃ μετακαλεσαμένου, καί ὏πογραφέα πρ῵τον τ῵ν βασιλικ῵ν ὏πομνημάτων καταστησαμένου• ᾧ καί, οἷα τηλικῶδε ἀνδρί, καί τοσούτου οἴκου, ἐν π᾵σί τε ἐχρ῅το τοῖς ἀνά χεῖρα, καί ὏πουργόν καί συλλήπτορα τ῵ν καλλίστων ἐκέκτητο. Ἦν γάρ οὗτος συνιδεῖν μέν τό δέον συνετώτατος, βουλήν δ’ ὏ποθέσθαι κομιδῆ δεξιώτατος, λόγον δέ σχεδιάσαι ἐπιεικ῵ς προχειρότατος• οὗ τῆ συνουσίᾳ καί βασιλεύς α὎τός καί οἱ περί τά βασίλεια σφόδρα τε ἥδοντα, καί διά παντός ἦσαν τόν ἄνδρα ἐκπεπληγμένοι.

21 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ε´. Ἀλλ’ α὎τός μικρά ταῦτα πρός φιλοσοφίαν, καί δόξαν, καί χρήματα, καί τιμήν, καί ὅσα φιλοτιμίας ἧπται τ῅ς περιττ῅ς, ἟γησάμενος• ἄλλως τε καί τήν πίστιν τότε καινοτομουμένην ὁρ῵ν, τῶ πολλά τήν ἖κκλησίαν τό τ῵ν Μονοθελητ῵ν διαλυμαίνεσθαι δόγμα, καταλείπει μέν ἅπαντα, ψυχ῅ς ὥσπερ κοίνωσιν τό τοῖς τοιούτους ἀνεστράφθαι οἰόμενος• πρός δέ τόν μονάδα βίον, ἅτε καί πάλαι τοῦ καθ’ ἟συχίαν βι῵ναι ἐρ῵ν, σπουδῆ προσχωρεῖ, τῶ κατά τήν ἀντιπέραν ἞ϊόνα φροντιστηρίῳ, ὅ τ῅ς Φρυσοπόλεως προσωνόμασται, τότε κατά φιλοσοφίαν ἀνθοῦντι, δούς ἑαυτόν• κἀκεῖ τρίχας τε κειράμενος, καί τό τρίχινον ἐνδυσάμενος ἔνδυμα• ὅσγε καί τό ἀπ’ ἐκείνου τρύχων ἦν τό σ῵μα διά παντός, ο὎ νηστείᾳ μόνον καί τῆ ἄλλῃ χρώμενος ἤδη κακοπαθείᾳ, ἀλλά (73) καί στάσει παννύχῳ καί ε὎χῆ προσανέχων ἐπιτεταμένῃ τ῅ς ψυχ῅ς ἐντεῦθεν τό ὄρθιον ἀναστηλ῵ν, καί τόν νοῦν ἀποσπ῵ν τ῅ς ὕλης, καί τοῦ δεσμοῦ λύων καί πρό τ῅ς διαλύσεως. ὇ γάρ καί πρό τοῦ ἀκριβεστέρου βίου ἀγ῵σιν ἑαυτόν συνεθίζων καί πόνοις, καί τήν κατά φιλοσοφίαν μετιών ἀγωγήν, σχολῆ γ’ ἄν οὗτος μετά τό εἰς α὎τούς ὏πεισδῦναι ἄλλο τι ἤ εἵλετο ἤ κατέπραξεν. Ἀμέλει καί πολλούς ἔχων τούς συνασκουμένους, πάντας τε ὏περέβαλε, καί δή καί τό κατά πάντων πρεσβεῖον θαυμασίως ἀνῄρητο• οἵ γε καί τοσοῦτον τ῅ς τοῦδε ἟ττήθησαν ἀρετ῅ς, ὡς καί κοινῆ διαπρεσβεύσασθαι πρός α὎τόν, προστ῅ναι τούτων ἐκλιπαροῦντες, καί ἟γεμονίαν τήν κατ’ ἐκείνους ἀναδεδέχθαι• ἦσαν γάρ πρό μικροῦ τόν ἑαυτ῵ν καθηγεμόνα ἀποβαλόμενοι. Ἀλλ’ α὎τός τήν ἀρχήν ὥσπερ τι βάρους ἐφόλκιον διωθούμενος, ἀνένδοτος ἦν περί τήν αἴτησιν καί ἰσχυρογνώμων• μήτε λόγοις α὎τ῵ν εἴκων, μήθ’ ἱκεσίαις ὏πενδιδούς. Ὡς δέ ἑώρα μ᾵λλον ἐπικειμένους, καί τι καί βίας προστιθέντας, πείθεται μόλις, καί καταδέχεται τήν ἐπιστασίαν• ο὎κ ἀρχήν μ᾵λλον ἤ λειτουργίαν νομίσας ὏πεύθυνον. ΢τ´. Ἔνθεν τοι καί ἔμφροντις γίνεται μ᾵λλον, καί τό π᾵ν μεμεριμνημένος• ο὎ τό καθ’ ἑαυτόν μόνον σκοπ῵ν, ο὎δ’ ὅπως ἄν α὎τόν ἄριστα διαβιῴη• ἀλλ’ ὅπως ἄν εἴη τοῖς ἀρχομένοις λυσιτελ῵ς τόν βίον ἰθύνειν, καί ἀγωγ῅ς ἐπειλ῅φθαι τ῅ς κρείττονος. ἗ώρα γάρ ἐν ἑαυτῶ, ὅτι τοῖς καθ’ ἑαυτούς τήν ἀρετήν μετιοῦσιν, ἐξέσται πάντως κατά τό δοκοῦν, τά μείζω ἤ ἐλάττω τ῵ν πραττομένων αἱρεῖσθαι• οἷς καί συγγνοίη ἄν τις, μή τά μεγάλα πράττουσι. Σῶ δ’ ἄγειν ψυχάς ἐγκεχειρισμένῳ, καί μικρόν καθυφιέντι τ῅ς ἀκριβείας, κίνδυνος ἔσται ο὎χ ὁ τυχών, α὎τῶ τε καί τοῖς ἀρχομένοις• ὅν ο὎χ ὅπως ἄριστον εἶναι δεῖ μόνον, ἀλλά καί τοῖς ἔμπροσθεν ἐπιδιδόναι ἀεί• εἴπερ μέλλοι τῶ καθ’ ἑαυτόν ὏ποδείγματι και τούς ὏πό χεῖρα προσάξειν ἐπί τό βέλτιον, ὡς πρός τό ἀρχέτυπον τόν ἐκείνου βίον ὁρ῵ντας, κἀντεῦθεν ἤ πρός ἀρετήν, ἤ τό ἐναντίον, πρός κακίαν ἐναγομένους. Σαῦτα ὁ θεῖος Μάξιμος ἐννο῵ν, συνετήκετο τήν ψυχήν• τό λεῖπον προσεδαπάνα τ῵ν σαρκ῵ν• ταῖς φροντίσι τ῵ν φοιτητ῵ν συνείχετο. Διά ταῦτα βελτίω τούτοις ὏ποτιθείς, καί νῦν μέν, ἞πιωτέρῳ τῶ λόγῳ, νῦν δέ, τραχυτέρῳ χρώμενος τούτῳ• καί ἄρτι μέν, ὁμαλ῵ς καί ἀδήκτως ἐπαφιέμενος τήν διδασκαλίαν• ἄρτι δ’ α὎στηράν καί ἀνήδυτον ταύτην προφέρων, ὡς ἕκαστον ἑώρα ἤ ἔξεως ἤ καί φύσεως ἔχοντα. Καί α὎τός μέν οὕτω καί διέκειτο πρός τούς ἀρχομένους, καί τοιαύτῃ διαθέσει τήν τούτων μετῄει ἐπιστασίαν. Ζ´. ἖πεί δ’ ἑώρα, ὡς ἀνωτέρω ἔφαμεν, τήν τ῵ν Μονοθελητ῵ν τηνικαῦτα αἵρεσιν εἰς τέλειον μ᾵λλον (76) ἐκτεινομένην, καί δειν῵ς καθ’ ἟μέραν ὏πό τ῵ν τ῅ς ἀσεβείας προστατ῵ν α὎ξανομένην• ἔστενε μέν καί πένθει βαρυτάτῳ συνείχετο, οἰκτιζόμενος μάλιστα καί τούς τά παράνομα δρ῵ντας• ο὎κ εἶχε δ’ ὅ τι καί πράξοιεν ἑαυτῶ, οὕτω τοῦ κακοῦ εἰς ἄμετρον ἐκχυθέντος, καί ἗ῴαν μικροῦ π᾵σαν καταλαβόντος καί ἗σπέριον. Ὅθεν καί ἐν τοσούτοις δεινοῖς, τοῦθ’ ε὏ρίσκει μόνον ἑαυτῶ τό λυσιτελοῦν, καί τοῖς πράγμασιν. ἖πεί γάρ ἐγίνωσκε τήν πρεσβυτέραν ῾Ρώμην τοῦ τοιούτου καθαρεύουσαν μύσους, καί ὅσον ἐν Ἀφρικῆ, καί ὅσον ἐν ἄλλοις τόποις καί νήσοις ἐκείναις ταῖς πέριξ• λιπών τά ἐνταῦθα, ἐκεῖσε ἐπιφοιτᾶ, συνηγορίαν δώσων τῶ λόγῳ, καί τοῖς ἐκεῖ συνεπόμενος ὀρθοδόξοις• ο὎κ ἀμογητί μέν, ο὎δ’ ἄνευ καμάτου καί ταλαιπωρίας, τήν τοσαύτην ἞νυκώς ὁδόν• πάντα δ’ ὅμως ἐλάττω τ῅ς καλ῅ς προθυμίας τιθέμενος• συμβούλοις τάχα καί τοῖς κατ’ α὎τόν μονάζουσι χρησάμενος τ῅ς ἀφίξεως• ὧν εἰ καί τήν διάζευξιν βαρεῖαν καί ο὎δέ φορητήν εἶχεν, ἀλλ’ ο὎κ εἶχεν ἄλλο τι παρά τά βεβουλευμένα δρ᾵σαι, τοῦ καιροῦ στενοχωροῦντος α὎τόν, καί τήν ἀναχώρησιν ἐπιτρέποντος. Ἀλλά γάρ ὁ λόγος προεκδραμών, παρ῅κε τά ἐν τῶ μέσῳ εἰπεῖν, καί ὅθεν τήν ἀρχήν ἔσχεν ἟ πονηρά αὕτη δόξα καί ἀποτρόπαιος, οὕτω τήν ἖κκλησίαν ταράξασα, καί πολλούς εἰς τόν ὅμοιον ὏ποσύρασα ὄλισθον. Ο὎κοῦν ἀναγκαῖον μικρά περί ταύτης διαλαβεῖν• εἶθ’ οὕτως προσθεῖναι τῶ λόγῳ καί ὅσα ἑξ῅ς τ῅ς ὏ποθέσεως. Η´.

22 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἡρακλείου τ῵ν τ῅ς βασιλείας σκήπτρων ἐπειλημμένου, καί ΢εργίου τόν τ῅ς Κωνσταντινουπόλεως διέποντος θρόνον• πρ῵τα μέν α὎τός Ἡράκλειος καί ὅσον περί τά βασίλεια καί ὅσον ἐν τέλει καί ἀξιώματι, τῆ ὀρθοδόξῳ πίστει συναινοῦντες ἐτύγχανον• φύσεις διττάς καί ἐνεργείας τάς α὎τάς καί θελήματα, ἐπί τῶ θεϊκῶ τε καί ἀνθρωπίνῳ τοῦ ἐμοῦ Φριστοῦ, καί ὁμολογοῦντες καί κηρύττοντες. Ἀλλά τούτου, φεῦ! μετά πολλά κατά τ῵ν ἐχθρ῵ν τρόπαια, καί τήν κατά Περσ῵ν ἐκείνην περιφαν῅ ἀριστείαν, τοῦ ὀρθοῦ μεταβαλομένου δόγματος, συμμεταβάλλεσθαι καί τά τ῵ν ἖κκλησι῵ν ἤρξατο• ο὎κ ὀλίγης καί τοῦ λαοῦ μοίρας πρός τό ἐναντίον μετατραπείσης. Αἴτιος δέ τῶ βασιλεῖ μεταβολ῅ς, Ἀθανάσιος ἐκεῖνος, ὁ τ῵ν Ἰακωβιτ῵ν οὕτω καλούμενος πατριάρχης• ἀνήρ γόης, καί συγχέαι ἀλήθειαν πάντων δεινότατος. Οὗτος γάρ ἐν Ἱεραπόλει τ῅ς ΢υρίας τῶ Ἡρακλείῳ διατρίβοντι προσιών, καί ὏πούλως τοῦτον καί κακοήθως ὏πελθών, πρός καί ὏ποσχέσεσι δελεάσας, ὡς καί τήν ἐν Φαλκηδόνι δέξαιτο σύνοδον, ἤ τάς δύο φύσεις καθ’ ὏πόστασιν ἟νωμένας ἐπρέσβευεν ( εἶχε γάρ πόθος Ἡράκλειον, ὡς ἐδείκνυ τά πράγματα, α὎τόν τε Ἀθανάσιον, ᾧ καί τόν τ῅ς Ἀντιοχείας ὏πισχνεῖτο δώσειν θρόνον, καί τούς ἄλλους δήπου ὅσους ἑώρα μή συμφρονοῦντας, πρός ἐκείνην συνάψαι τήν σύνοδον• κἄν ε὎ηθείᾳ καί γνώμης κουφότητι, πρός τῶ μηδένα ἑλκύσαι, καί ἑαυτῶ τήν κακοδοξίαν προσέτριψε). Σοῦτον γοῦν, ὡς εἴρηται, ποικίλως ὁ (77) Ἀθανάσιος ὏ποποιησάμενος, ἐπιδοιάζοντά πως περί τάς διττάς ἐνεργείας καί τά θελήματα τ῵ν δύο φύσεων ἐγκατέστησε• παρ’ ὅ δή καί πείθει καί ΢εργίῳ τῶ Κωνσταντινουπόλεως ἀναθέσθαι τά δεδογμένα• ἀλλά μήν καί Κῦρον ἐκεῖνον τόν Υάσιδος, πρός ἑαυτόν ἤδη μετακαλέσασθαι πειθέσθαι τέ φησι κἀκεῖνον, π῵ς ἄρα χρή περί τούτου δοξάζειν• καί ὅπερ τούτοις εἴη δοκοῦν, τοῦτ’ εἶναι καί α὎τῶ συνδοκοῦν. Ἤδει γάρ ὁ δύστροπος, ἑκατέρους τῆ μιᾶ ἐνεργείᾳ, καί τῶ ἑνί στοιχοῦντας θελήματι. Ὡς δ’ Ἡράκλειος τόν μέν πρός ἑαυτόν μετάκλητον ἐποιήσατο, τόν Κῦρον, τῶ δέ πατριάρχῃ γράμμασι περί τ῵ν δεδογμένων ἐσήμανεν, εὗρε δ’ ἀμφοτέρους τό μονοθέλητον ἐπίσης περιθάλποντας δόγμα, συναινοῦντάς τε αὖ κἀκείνῳ τά ἴσα φρονεῖν ἀπεπιδοιάστως• τότε δή ὅλος τ῅ς ἐναντίας γίνεται μοίρας, καί τοῦ ἀθελήτου μ᾵λλον εἰπεῖν, ἤ μονοθελήτου, θελήματος. Θ´. Καί δή κατά τάχος καί τῶ προέδρῳ τ῅ς ῾Ρώμης ἀνατίθησι τά δογματισθέντα• ὥσπερ ἀδικεῖν νομίζων, εἰ μή καί τούς ἀπανταχοῦ γ῅ς, τ῅ς οἰκείας ἀναπλήσειε ζύμης, καί τ῅ς λοιμώδους μεταδοίη αἱρέσεως. Ἀλλ’ ὁ θεῖος οὗτος ἀνήρ, ἀπάτην νομίσας τά παρ’ ἐκείνου σαφ῅• καί τ῅ς φαύλης προσοχθίσας κακοδοξίας, ο὎ μόνον ἀντιγράφοις καί δυναταῖς ἀντιῤῥήσεσι διελέγχει καί ἀνατρέπει τά προτεινόμενα• ἀλλά καί ἀναθέματι περιβάλλει τούς ἐκεῖνα κρατοῦντας καί περιέποντας. Ἀλλ’ ο὎δέν Ἡράκλειον ὥνησεν, ἅτε μή ἐπιπόλαιον, ἀλλά κατά βάθος τήν κακίαν εἰσδεδεγμένον• ὅς σπεύδει μετά μικρόν, καί τήν Ἀλεξάνδρειαν τούτου δή τοῦ μύσους ἐμπλ῅σαι, Κῦρον τόν σύμφρονα στείλας ταύτῃ ἐπίσκοπον, ὡς ἄν εἴη καί α὎τή Ἀλεξάνδρεια συμφρονοῦσα τά ἴσα καί διολυμένη. Ἀμέλει καί Κῦρος Θεοδώρῳ τῶ τ῅ς Υαράν ἐπισκόπῳ πρός λόγους ἐλθών, σφόδρα α὎τῶ τοῖς Μονοθελήταις συνομαρτοῦντι, ποιεῖται ἤδη σύν τούτῳ τήν οὕτω καλουμένην ὏δροβαφ῅ ἕνωσιν• οἶμαι δέ τοῦτο σημαίνειν, τήν ἐξίτηλον καί ὏δαρώδη βαφήν, καί οἷον πεφυρμένην καί ἀδιάγνωστον, καί μηδ’ ὁποτέραν τ῵ν χροι῵ν καθαρ῵ς διασώζουσαν• ἵν’ ἐξῆ πάντως καί τούτοις, ὁπότερως ἄν βούλοιντο, φύρειν καί συγχεῖν καί ἀνακιρνᾶν τήν δογματιζομένην ἐνέργειαν• καί μήθ’ ἁπλ῅ν ταύτην, μήτε διπλ῅ν, μήτ’ ο὎δετέραν, ὅ καί ἀληθές εἰπεῖν, οἵαν τε οὖσαν ἤ νοεῖσθαι ἤ ὀνομάζεσθαι. Ι´. Ἀλλ’ οὗτοι μέν, ὡς α὎τοί γε ἔδοξαν καί τούς ἞πατημένους ἔπεισαν, τήν μίαν ἐνέργειαν καί τό ἕν φυσικόν ἐπικυρώσαντες θέλημα, λαβήν καί τοῖς Ἰακωβίταις καί τοῖς ἀπό Θεοδοσίου δεδώκασι, τ῅ς ἟μετέρας καταυχ᾵σθαι πίστεως, καί ἐν γέλωτι καί τωθασμῶ τήν ἐν Φαλκηδόνι τίθεσθαι σύνοδον• οἵ καί κακούργῳ προὔφερον γνώμῃ, ὡς καί α὎τή Φαλκηδών (80) τοῖς ἑαυτ῵ν ὤφθη συνεπομένη, καί τ῅ς μι᾵ς ἐξεχομένη φύσεως• καί τοῦτο δ῅λον ἐξ ὧν καί τήν μίαν πρεσβεύει ἐνέργειαν• ὅπερ ο὎κ ἄν ἄλλως, ὥς φασι, κατεπράξατο, εἰ μή τόν ἀληθ῅ λόγον ἐδυσωπήθη, καί τήν κατάληψιν ἔσχειν ἐντελεστέραν. ΙΑ´. ἖πεί δέ τό κατ’ ἐκεῖνο καιροῦ, ΢ωφρόνιος τόν ἐν Ἱεροσολύμοις θρόνον ἐνεχειρίσθη, ἀνήρ ε὎σεβείᾳ διαλάμπων καί ἀρετῆ• συναθροίζονται περί τοῦτον ὅσον ἀρχιερατικόν καί ὀρθόδοξον, διαβάλλον μέν σύν α὎τῶ καί ἀναθέματι περιβάλλον τούς μίαν ἐπί τοῦ Φριστοῦ φυσικήν ἐνέργειαν καί ἕν δοξάζοντας θέλημα• ε὎φημοῦν δέ καί ἀνακηρύττον τούς πρός ταῖς δύο φύσεσι καί τάς διττάς ἐνεργείας μετά τ῵ν ἴσων θελημάτων ὁμολογοῦντας καί περιέποντας. Βουλόμενος ὁ ἱερός οὗτος ἀνήρ καί μειζόνως διατραν῵σαι τά ἐκτεθέντα, δηλοῖ ἀνά μέρος περί α὎τ῵ν καί Ἰωάννῃ τῶ ῾Ρώμης (οὕτω γάρ ἐκαλεῖτο ἐκεῖνος), καί ΢εργίῳ τῶ Κωνσταντινουπόλεως, ἀλλά μήν καί Κύρῳ τῶ Ἀλεξανδρείας• τούς μέν, κακίζων καί πολλά φαυλίζων τοῦ δόγματος• τόν δ’, ὡς εἰκός, ἐπαιν῵ν, τόν Ἰωάννην, καί μυρίοις καταστέφων τοῖς ἐγκωμίοις.

23 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΙΒ´. Ἅ δή ὁ βασιλεύς ἐνωτισθείς Ἡράκλειος, εἰς δέος ἐμπίπτει καί ἀγωνίαν• ποικιλλόμενος πρός ἑαυτόν καί μετατρεπόμεος, καί ο὎κ ἔχων πρός ὅ ἄρα τό καινοτομηθέν διαμείψαιτο δόγμα• τό ὏πόγυον τάχα τ῅ς μεταβολ῅ς αἰσχυνόμενος, καί τήν ἀθρόαν πρός τά ἐνάντια μετάθεσιν. Ἀμέλει καί ἀποῤῥήγνυται ἀμφοτέρων, τάς τε δύο φημί καί τήν μίαν πρεσβευόντων ἐνέργειαν• τοῦτο καί τοῦ στυγητοῦ πρός ἐκεῖνον ὏ποθεμένου ΢εργίου, οἷα εὔκολον εἰδότος περί ἅπαντα καί ε὎άγωγον• ἄλλως τε καί ὀῤῥωδήσαντος μή τέλεον ἴδοι τοῦτον τ῅ς α὎τ῵ν ἀποσπώμενον συμμορίας, καί διά τοῦτο συγχωρήσαντος τρόπῳ σκαιοτέρῳ πρ᾵ξαι τόν βασιλέα τά κατά βούλησιν. Ἔνθεν τοι καί ὡς ἑρμαίῳ τῶ γενομένῳ ἟δόμενος Ἡράκλειος, καί ἐγγράφοις τύποις καί τῶ λεγομέν῵ ἰδίκτῳ τό ἄτοπον βεβαιοῖ• ὅπερ οἱ τά ΢ευήρου φρονοῦντες, γράμμασιν οὕτω σεσημασμένον ἑωρακότες, ο὎ μόνον οἴκοι καί καθ’ ἑαυτούς, ἀλλά καί ἐπί καπηλείων καί βαλανείων, σκώμμασιν ἔβαλλον, ἀθύρῳ ταῦτα φθεγγόμενοι στόματι, ὅτι Πρώην μέν τά Νεστορίου φρονοῦντες οἱ Φαλκηδονῖται (἟μ᾵ς οὕτω λέγοντες, κἄν τά παρ’ ἐκείνων ἦμεν ἞θετηκότες), ἀνένηψάν τε καί τοῦ κακ῵ς φρονεῖν ἀπέσχοντο, ἑνωθέντες ἟μῖν διά τ῅ς μι᾵ς ἐνεργείας εἰς τήν μίαν τοῦ Φριστοῦ φύσιν• νῦν δέ καταγνόντες τοῦ καλ῵ς ἔχοντος, ἀπώλεσαν ἀμφότερα, μήτε δύο, μήτε μίαν ἐν τῶ Φριστῶ φύσιν ὁμολογοῦντες. Ἦν οὖν τότε ἰδεῖν σύγχυσιν ἐν ταῖς ἖κκλησίαις καί ταραχήν, ὅτι καί ποιμένες καί λαοί ἞φρονεύσαντο, καί ἄρχοντες καί ἀρχόμενοι• μή ὄντος τοῦ συνιέντος, μηδέ τοῦ ἐκζητοῦντος τόν Κύριον. Σίς γάρ ἄν τούς πολλούς ἔπεισε τά βέλτιω ἑλέσθαι, οὕτω τ῵ν προεστώτων διακειμένων, καί βασιλέων (81) καί ἀρχιερέων, ἀντ’ ἄλλων τιν῵ν διαταγμάτων καί νόμων, τήν ἀσέβειαν θεσπιζόντων, καί ὏ποκύπτειν πάντας ἀναγκαζόντων, καί τόν ἄτμητον τ῅ς ἖κκλησίας χιτ῵να εἰς πολλάς μοίρας τεμνόντων, καί ἐφήδεσθαι διδόντων τοῖς τά ἟μέτερα μωμοσκοποῦσι καί δαβάλλουσιν; ΙΓ´. Ἀλλά γάρ ο὎ πολύ τό ἐν μέσῳ, καί ΢έργιος ὁ τ῅ς κακοδοξίας σπορεύς, ἟ πολυκέφαλος ὕδρα, τόν τῆδε βίον διέξεισιν, ὅλον ἑαυτῶ τόν τ῅ς δίκης τρυγίαν ἐκεῖσε ταμιευσάμενος• Πύῤῥον δέ τῶ ἐκείνου θρόνῳ Ἡράκλειος ἐγκαθίστησι, τ῅ς ἐναντίας ὄντα καί τοῦτον καί μοίρας καί δόξης, καί τά ἴσα τῶ ἀπελθόντι πρεσβεύοντα. ἖πεί δέ καί α὎τός Ἡράκλειος μετ’ ὀλίγον τόν βίον διέστρεψε, Κωνσταντῖνος ὁ τούτου υἱός ἐπί τ῵ν σκήπτρων καθίσταται• ὅν καί Πύῤῥος κατά σκειότητα τρόπων, σύν ἅμα καί Μαρτίνῃ ἐκείνῃ γυναικί φαύλῃ καί πρ᾵ξαι τό κακόν ἐπικαιροτάτῃ, φαρμάκῳ ἀνελών, παρά δόξαν τόν ἐκείνης υἱόν Ἡρακλων᾵ν οὕτω προσονομαζόμενον, πρός τήν βασιλείαν ἀντιμεθίστησι• καλά γε ὁ ἀρχιερεύς δρ῵ν, καί τ῅ς α὎τοῦ πραότητος ἄξια. Ἀλλά τόν Ἡρακλων᾵ν ἟ σύγκλητος μυσαχθεῖσα, θ᾵ττον μετακινεῖ τ῅ς ἀρχ῅ς, ἐν ταυτῶ καί τόν δυσσεβ῅ Πύῤῥον, σύν τῆ ὁμοτρόπῳ Μαρτίνῃ τ῅ς βασιλίδος ἀπελασάμενοι• καί τέως ὁ γεννάδας ταύτην τίνει τήν δίκην, θρόνου τε καί πόλεως ἐξωσθείς, ἀνθ’ οὗ τόν ἄδικον φόνον ἐσκαιωρήσατο. Βασιλεύει δέ τότε Κώνστας, ὁ τοῦ ἀναιρεθέντος Κωνσταντίνου υἱός• προχειρισάμενος οὗτος καί Παῦλον τ῅ς Βυζαντίδος ἐπίσκοπον, ὏ποθάλποντας δή καί α὎τούς (὏ποθάλποντα καί α὎τόν) τό ἀλόγιστον ἐκεῖνο δόγμα καί μονοθέλητον. Ἀλλά γάρ ἐπανιτέον ἟μῖν πάλιν πρός τά τοῦ θείου Μαξίμου, ὅν καί ὁ λόγος ἟μῖν ὏πόθεσιν ἐνεστήσατο, εἰ καί περί ἄλλα τήν διήγησιν ἔτρεψεν, ὧν δή καί α὎τ῵ν ὡς ἀναγκαίων μνησθ῅ναι ἐν ἀρχῆ καθυπέσχετο. ΙΔ´. Ὡς οὖν τῆ ῾Ρώμῃ φοιτ῅σαι διά τήν ἐπιπολάσασαν τ῅ Κωνσταντινουπόλει κακοδοξίαν, ὁ ἱερός οὗτος ἀνήρ εἵλετο, καθά μοι καί ἀνωτέρω δεδήλωται, πρ῵τα μέν τοῖς ἐν Ἀφρικῆ ἐπισκόποις συγγίνεται κατά πάροδον• οἷς καί λόγους προθείς τούς οἰκείου, καί γλ῵σσαν τήν τά θεῖα πελαγίζουσαν ἐπαφείς, βεβαιοτέρους τε περί τήν πίστιν καθίστα, καί ὅπως ἄν ἔχοιεν τάς τ῵ν ἐναντίων διαδιδράσκειν λαβάς, καλόγους α὎τ῵ν τούς σοφιστικούς ὏πεκβαίνειν, ἐδίδασκε μάλα καί ὏πετίθει. Ἤδει γάρ ὁ ε὎σύνετος, ὅτι πολλ῅ς ἟μῖν δεῖ τ῅ς ἐμπειρίας καί τ῅ς διαλέξεως, εἴγε μέλλοιμεν βάλλειν τούς ἀντιτεταγμένους, καί π᾵ν α὎τ῵ν καθαιρεῖν ὕψωμα, κατά τ῅ς ἀληθοῦς ἐπαιρόμενον γνώσεως. Διά τοῦτο παντί τρόπῳ ἐκείνους παρέθηγε• συνεκρότει, λόγοις ἤλειφε πρός ἀνδρείαν,γενναιοτέρου ἐνεπίπλα φρονήματος. Εἰ (84) γάρ καί τῶ θρόνῳ ὏περεῖχον, ἀλλά τήν γε σοφίαν καί σύνεσιν, ἐλλάτους ἦσαν καί ἀποδέοντες• ἵνα μή τήν ἄλλην ἀρετήν λέγω, καί τήν ἐν ἅπασι τοῦ ἀνδρός εὔκλειαν. Ὅθεν καί λόγοις τε ἦσαν τοῖς ἐκείνου ὏πείκοντες, καί παραινέσεσιν ἄλλαις καί συβουλαῖς οὕτω πολύ ὠφέλιμον ἐχούσαις, ἀναντιῤῥήτως πειθόμενοι.἗ώρων γάρ ἐν τῶ ἀνδρί βίον μέν ἀνῳκισμένον καί ὏περφυ῅, λόγον δέ ἄφθονον καί πολύν, καί ο὎ κατά τινας ψεκάδας, ἀλλά κατά ποταμούς ῥέοντα• σύνεσιν δέ καί τήν ἄλλην κατάστασιν ἐν ψυχῆ, ο὎δενί ο὎δ’ ὅλως παρισουμένην. Δι’ ἅ πάντα, ο὎χ ὅσον ἐν ἱερεῦσι καί ἐπισκόποις, ἀλλά καί ὅσοι τοῦ λαοῦ καί ὅσοι τοῦ πλήθους προτεταγμένοι, ἐκείνου τε ἦσαν ὅλοι δι’ ὅλων ἐξηρτημένοι, καί α὎τοῦ οἷα μαγνήτιδος ἐκκρεμάμενοι• ταυτόν πεπονθότες πρός τόν μακάριον, ὅ φασι πρός τήν λίθον ἐκείνην τά σιδήρια• ἤ καί ὅ πρός τάς μυθευομένας ΢ειρ῅νας, οἱ τούτων τοῖς μέλεσιν ἐνισχημένοι. ἖πεί δ’ οὗτοι ἐπύθοντο τηνικαῦτα συνέλευσιν ἐπισκόπων τόν ῾Ρώμης 24 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀθροίσαντα, ὡς ἄν κοινῆ σύν α὎τοῖς τό ἔκτοπον δόγμα ἀραῖς ὏ποβάλῃ καί ἀναθέματι τοῦτο δή καί α὎τοί προτροπῆ καί εἰσηγήσει τοῦ θείου Μαξίμου πρ᾵ξαι προήχθησαν• ο὎κ Ἀφρική μόνον καί ὅσον περί ταύτην, ἀλλά καί εἴ τινες ἐν ἄλλαις ταῖς ἐκεῖ νήσοις, πρός τό ἔργον ἐπαχθέντες, καί σπουδῆ τό καλόν δράσαντες• ὅτι δή καί ἅπαντες οὗτοι, ἐκεῖνον εἶχον καί διδάσκαλον καί καθηγητήν, καί τ῵ν πραττομένων συλλήπτορα. ΙΕ´. Φρόνος τό ἀπ’ ἐκείνου διῄει ο὎χί συχνός, καί Ἰωάννης ὁ τ῅ς ῾Ρώμης πρόεδρος πρός κύριον ἐκδημεῖ• ἄνεισι δέ πρός τόν ἐκείνου θρόνον Θεόδωρος, ο὎χ ἧττον τ῅ς προεδρείας, ἤ τ῅ς ὀρθοδοξίας διάδοχος. ἖ν τοσούτῳ δέ καί Πύῤῥος, οἷα τ῅ς βασιλίδος ἀπελαθείς, καταλαμβάνει τήν Ἀφρικήν, καί τῶ θείῳ Μαξίμῳ συγγίνεται, λόγους τούς οἰκείους α὎τῶ προβαλλλόμενος, καί τούς παρ’ ἐκείνου δεχόμενος• ὧν καί ἀμφοτέρων πρός πεύσεις καί ἀντιῤῥήσεις ἰόντων, π῵ς ἄν ἐπί τοῦ παρόντος ἀξίως, ἤ τήν τοῦ ἁγίου μετά τοῦ πιθανοῦ καί τ῅ς ἀληθείας ἐν ἐκάστ῵ προβλήματι παραστήσαιμι λύσιν, ἤ τήν τοῦ Πύῤῥου πρός ἕκαστον τ῵ν λεγομένων ἧτταν καί συγκατάθεσιν; ὇ μέν γάρ, ὥς τι τ῵ν ἀμάχων καί δυσεκλύτων, ἕν εἶναι τῶ ἑνί Φριστῶ προ὎βάλλετο καί τό θέλημα, καί ο὎κ ἄν φησιν ἄλλως ἔχειν τήν ἐπ’ ἀληθείας κατάληψιν• ὁ δέ, καί ἕνα τοῦτον καθ’ ὏πόστασιν ἐνθυπέφερεν• ἀλλά γε καί τό διπλοῦν διῄρει τ῵ν φύσεων, αἷς συνδιῃρεῖτο καί τά θελήματα καί τοῦσο ἰσχυρ῵ς ἄγαν καί ἀναντιῤῥήτως ἐδείκνυ. Καί ὁ μέν αὖθις τοῖς θελήμασι καί τούς θέλοντας συν῅γεν, ἀτόπῳ συνδέων τό ἄτοπον• ὁ δ’ ὅσιος, τοῦτο μέν ὡς ἐκτόπως παράλογον ἀπέτρεπεν ἐκ τοῦ ἀκολούθου καί ἤλεγχεν. "Εἰ γάρ δοθῆ, φησί, τοῖς θελήμασι συνεισάγεσθαι καί τούς θέλοντας (α὎τοῖς γάρ τοῖς τ῅ς μακαρίας γλώσσης χρήσομαι λόγοις), πάντως καί τοῖς θέλουσι τά θελήματα κατά τήν εὔλογον ἀντιστροφήν συνεισαχθήσεται• (85) καί ε὏ρεθήσεται, καθ’ ὏μ᾵ς, τ῅ς ὏περουσίου καί ὏περαγάθου καί ἀρχικωτάτης θεότητος, διά μέν τό ἕν α὎τ῅ς θέλημα, μία καί ὏πόστασις, κατά ΢εβέλλιον• διά δέ τά τρία πρόσωπα, τρία καί τά θελήματα• καί διά τοῦτο τρεῖς φύσεις, κατά Ἄρειον• εἴπερ, κατά τούς πατρικούς ὅρους καί κανόνας, ἟ διαφορά τ῵ν θελημάτων, καί φύσεων εἰσάγει διαφοράν." Ιστ´. Καί τί ἄν τά καθ’ ἕκαστα λέγοιμι τ῵ν τότε ῥηθέντων; ἅ καί ὏πόθεσιν ὅλην ἐνστησάμενος, μόλις ἄν δυνηθείην π᾵σιν εἰς τέλος ἐπεξελθεῖν• οὕτω μακρ᾵ς οὔσης καί ποικίλης καί περινενοημένης, τ῅ς τούτων ἐπεξηγήσεως. Ο὎κοῦν ἔξεστιν, ἐκεῖνο α὎τό τό πονηθέν σύνταγμα τῶ ἁγίῳ διεξελθοῦσιν, ἐκ τοῦδε καταμαθεῖν ἀκριβέστερον, καί τοῦ ἁγίου τήν μετά συνέσεως καί λογισμ῵ν ἐπικαιροτάτων πεῦσιν ἐν ἅπασι καί ἀπόκρισιν, καί τοῦ Πύῤῥου τόν ἐν προτάσεσιν ἀσυνάρτητον καί μαχόμενον, ἤ μ᾵λλον ἀσυλλόγιστον εἰπεῖν καί ἀνότητον• ὅς καί τοῖς ὅλοις ἀπειρηκώς, βοῦν ἐπί γλώσσης, ὅ φασι, τίθεται, καί τοῦ οἰκείου λόγου καταγινώσκει ἀσθένειαν• ὅν καίτοι εἰς πολλά μορφώσας καί ποικίλας, καί πανταχόθεν ἑλίξας, ο὎κ ἔσχεν ὅμως πρός τι τ῵ν κατά βούλησιν α὎τῶ συναιρόμενον. Ἀμέλει καί συγγνώμην ἐφ’ οἶς ἔδρασεν ἐξαιτεῖται, δόγμα παρευθύς τό οἰκεῖον καί μονοθέλητον, ἐγγράφως ἐξομοσάμενος, δούς καί τῶ ῾Ρώμης λιβέλλους• καί ὏π’ α὎τοῦ π῵ς ἄν εἴποις δεχθείς ἀσμενέστατα. Ἀλλ’ ὁ ἄφρων καί ἰσχυρ῵ς ἀνόητος, ὥσπερ ο὎δενός ἐπ’ α὎τόν καινοῦ γεγονότος, ἐν ῾Ραβέννῃ κύων ἐπί τόν ἴδιον ἀνέτρεχεν ἔμετον. Ὅσπερ καί εἰς ὦτα τῶ θείῳ Μαξίμῳ πεσόν, καί α὎τῶ τῶ εἰρημένῳ προέδρῳ, κοινῆ συνελεύσει τήν κατ’ α὎τοῦ ψ῅φον ἐκφέρουσιν, ὥς τι μέλος σεσηπός καί συνόλως ἀνίατον, τέλεον ἐκκόψαντες τόν ἄθλιον καί ἀποβαλ(λ)όμενοι. ὇ δέ, καί οὕτω παθών, ο὎δ’ οὕτως ἔληγεν ἀναιδείας, ο὎δέ τοῦ μεῖζον κατωφρυ῵σθαι• ἀλλ’ ὁρμῆ α὎θαδεστέρᾳ, τῶ ἐν Κωνσταντινουπόλει καί αὖθις θρόνῳ ἐπιπηδᾶ, καί ἆθλον ἀσεβείας, τήν ἀρχιερωσύνην λαμβάνει δεύτερον. ΙΖ´. ἖πεί δέ καί τόν αἴτιον, ὅστις ἐστίν, ο὎κ ἞γνόει(καί π῵ς γάρ ἄν οὕτω λάμποντα π᾵σι καί ἐν ὏παίθρῳ τόν λόγον πυρσεύοντα;), σπουδῆ τόν ὅσιον εἰσαχθ῅ναι προστάττει πρός τά βασίλεια• οἰόμενος ὡς εἰ τούτου κρατήσοι, καί πάντων τ῵ν ἄλλων ἔσται κρατ῵ν. ΢ύν α὎τῶ δέ καί τόν τούτου μαθητήν Ἀναστάσιον, μεθ’ ἅμα τοῦ ὁμωνύμου τούτου καί ὁμότροπου, ὅς καί ἀποκρισιάριος τ῅ς κατά ῾Ρώμην ἖κκλησίας ἐλέγετο• ο὎ μήν ἀλλά καί Μαρτῖνον τόν θειότατον σύν ἐπισκόποις τ῵ν ἑσπερίων πλείοσι, θ᾵ττον ἐν Βυζαντίδι παρίστησι• τούτοις, οἷα εἰκός, (88) διά τό τ῅ς γνώμης ἀντίξοον ἐμπικραινόμενος. Ἀλλά τά μέν κατά τόν ἱεράρχην Μαρτῖνον, καί ὅσα πρός τοῦτον πεπαρῳνήκει ὁ δυσσεβής, μυρίαις α὎τόν πλύνας ταῖς ὕβρεσι καί αἰκίαις, ὤ χειρ῵ν ἀνοσίων! τόν ἀθ῵ον τιμωρησάμενος, καί τό τελευταῖον ὏περορίᾳ μακροτάτῃ καταδικάσας (Φερσών δ’ ἦν α὎τῶ ὁ τ῅ς ὏περορίας τόπος), τά ἴσα δηλαδή καί τοῖς α὎τοῦ δράσας ἐπισκόποις• ἀλλά ταῦτα μέν ο὎ σχολή τέως ἐμοί καθά ἐπράχθη διεξελθεῖν, πρός τά τοῦ θείου Μαξίμου ἐπειγομένῳ• πολλοί δέ ἴσως ἐκεῖνα, οἱ μέν ἤδη ἐροῦσιν, οἱ δέ καί εἰρήκασιν, οἶμαι, τόν ἄνδρα τιμ῵ντες, καί τούτου τήν πολιτείαν σεμνύνοντες• ἟μῖν δ’ ὡς ὁ λόγος ἔχει, τά τοῦ σκοποῦ διίτω.

25 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΙΗ´. Ὡς οὖν λοιπόν ὁ ἱερός οὗτος ἀνήρ χερσίν ἦν φονώντων συνειλημμένος, καί πρός α὎τόν ἦσαν ἅπαντες ἐνορ῵ντες• ἴδωμεν ποίοις πρ῵τον α὎τόν δεξιοῦνται τοῖς ἀπαντήμασι, καί ποταπῆ κρίσει τά κατ’ α὎τόν οἱ καλοί οὗτοι διεξάγουσι θεσμοθέται. Ἅμα γάρ τῶ προσοκεῖλαι τῆ Βυζαντίδι διά πλοίου ἤδη ἀναχθέντα, ἤκουσι πρός α὎τόν οἱ παρά βασιλέως ἀποσταλέντες, ἄνδρες ἀπό μόνης τ῅ς ὄψεως πολλήν ἐν τῆ ψυχῆ τήν πικρίαν ἐμφαίνοντες• οἵ καί ἀναίδην τοῦ ὁσίου λαβόμενοι, ἀνυποδήτου καί δίχα ὄντος περικαλύμματος, εἷλκον βίᾳ τήν ὁδόν καί ἀπ῅γον, συνεπομένου καί τοῦ μαθητοῦ, καί τοῖς δρωμένοις ἐπιστενάζοντος• ὅν δή καί ἀπαγαγόντες, πρός τι καθεῖρξαν ζοφ῵δες δωμάτιον, μηδ’ α὎τό μόνον, τ῅ς τοῦ μαθητοῦ μεταδόντες α὎τῶ συνοικήσεως. Καί δή καί ἟μερ῵ν διαγενομένων, ἄγουσι τόν δίκαιον ἐν τῶ παλατίῳ τ῅ς συγκλήτου ἁπάσης προκαθημένης, καί φόνιόν τι καί μανικόν πρός α὎τόν ἀποβλεπομένης• καί τέως μεν τῶ ΢ακελλαρίῳ, πρώτῳ τήν ἀξίαν τυγχάνοντι, τήν κατ’ α὎τοῦ ἐπιτρέπουσι δίκην• ἀνδρί δεινῶ μέν εἰπεῖν• δεινῶ δέ λόγους συμπλάσαι• κακουργ῅σαι δι’ ἀλήθειαν, πάντων ο὎χ ἥκιστα δεινοτέρῳ. Ὅς, τί μέν κακίας ἐνέλιπε; τί δέ πονηρίας ο὎κ εἴργαστο; μή γ῅ρας α὎τοῦ τό τίμιον αἰδεσθείς (περί γάρ τά ὀγδοήκοντά που τότε ἐτύγχανεν ἔτη μικροῦ δέοντος), μή τήν ἐπανθοῦσαν τῶ προσώπῳ χάριν, μή τό ἐν ἤθει κόσμιον, καί τήν ἄλλην ε὎πρεπ῅, καί σεμνοτάτην κατάστασιν• καί ταῦτ’ ἔχων ὁ ἀδικώτατος, δίκαιον μέν ο὎δέν ο὎δ’ εὔλογον ἐφ’ οἷς ἔπραττεν ἐγκαλεῖν, μόνην δ’ ὡς εἰπεῖν, τήν οἰκείαν ἐμφαίνων σκαιότητα, καί τό ἰταμόν τοῦ τρόπου καί μοχθηρότατον• ὅς, εἰ καί τά τηλικαῦτα ὤφθη ἀναιδευόμενος, ὅμως γοῦν μάτην ἐφάνη πάντα κυκ῵ν• δύσνους μόνον ἐξελεγχθείς, καί τήν πονηρίαν διασημότατος. Ἀλλά γάρ τά καθ’ ἕκαστα τ῵ν τότε ῥηθέντων καί πραχθέντων, καί οἵας τάς συκοφαντίας τῶ ἀναιτίῳ προσ῅ψαν οἱ τῶ ψεύδει οἰόμενοι σκεπασθήσεσθαι, α὎τός ὁ καλός τοῦ ὁσίου μαθητής ἐπί μέρους διέξεισιν, ἐν ἰδίῳ ἐκθέμενος ὏πομνήματι• παρ’ οὗ καί τῶ βουλομένῳ ἐξέσται πάντα διιέναι πρός ῥ῅μα, καί ἀναμαθεῖν ἀκριβέστερον. Πλήν ο὎κ ἀπό σκοποῦ καί (89) ἟μῖν βραχέα ἀπ’ ἐκείνων ἐρεῖν, καί τῶ παρόντι ἐνθεῖναι λόγῳ, ὡς ἄν μή ὦμεν παντελ῵ς τ῵ν τοιούτων μηδενός μεμνημένοι• καί ταῦτα μέλλοντες, ο὎ κατά διήγησιν, ἀλλά κατ’ ἐπιδρομήν, ὡς ἄν εἴποι τις, περί τ῵ν πεπραγμένων διεξελθεῖν. ΙΘ ´. Ὡς οὖν ὁ δυσώνυμος ἐκεῖνος ΢ακελλάριος εἰς ὄψιν τόν ἅγιον παρεστήσατο, λόγοις α὎τόν τραχυτέροις καί ἀπειλαῖς ε὎θύς προκατασείειν ἤρχετο• ἄδικον καί προδότην, καί τοῖς βασιλεῦσιν ἐχθρόν, καί τά πάτων ἀποκαλ῵ν αἴσχιστα.Ὡς δ’ ἐπύθετο οὗτος, ὅτου χάριν εἴη ταῦτα καταλέγων α὎τοῦ, καί τίς ἥν εἴργαστο προδοσίαν• τότ’ ἐκεῖνος συμπλάττει διαβολάς, ἅς ἐκεῖνον μόνον συμπλάσσειν εἰκός, παριστ῵ν ἐφ’ ὁμολογουμένῳ τῶ ψεύδει καί μάρτυρας. Καί δή κατεφλυάρει τοῦ ὁσίου, ὡς εἴη πόλεις μεγάλας προσεδωκώς, Ἀλεξάνδρειαν φημί καί Αἴγυπτον καί Πεντάπολιν, τ῵ν ἟μετέρων μέν, φησίν, ἀποσπάσας ὁρίων, τοῖς δέ Σ῵ν ΢αρακην῵ν ἤδη προσθέμενος• ὧν καί τά μάλιστα εὔνουν α὎τόν ἐκάλει, καί οἰκειότατον. Κ´. Ὡς δέ ταύτην α὎τοῦ τήν σκαιωρίαν λόγῳ ἀναντιῤῥήτῳ ὁ ἅγιος ἀπεκρούσατο, συκοφαντίαν σαφ῅ καί ο὎δέν ἄλλο οὖσαν δείξας (τί γάρ α὎τῶ καί τῆ ἁλώσει τ῵ν πόλεων, αἷς μ᾵λλον τά λυσιτελ῅ ἐβούλετο;)• ἑτέραν ὁ ἀναιδής ἐτράπετο, ὀνείρους τινάς πλάττων καί σκιάς καί φαντάσματα• ἐν οἷς καί φων῵ν ἀπηχήσεις μειζόνων τε καί ἐλαττόνων, καί βασιλέων προσηγορίας, καί τῶ τ῅ς ἗σπέρας μ᾵λλον, ἤ τῶ τ῅ς ἗ῴας, τήν τρανοτέραν φωνήν ἐπαφιεμένην ἀπήχησιν• κατηγόρους κἀνταῦθα, καί συκοφάντας ἐμφανίζων καί προβαλλόμενος. ἖φ’ ᾧ καί μ᾵λλον ὁ ὅσιος ἐπιστενάξας, "Ε὎χαριστ῵ τῶ Θεῶ μου, εἶπεν, ὅτι εἰς χεῖρας ὏μ῵ν παραδέδομαι, καί τοιούτοις αἰτιάμασι βάλλομαι• ὡς ἄν διά τ῵ν ἀκουσίων τουτωνί, τά ἑκουσίως μοι προστριβέντα ἀπαλιφῆ, καί κηλίδων τ῵ν ἐν τῶ βίῳ ἐμαυτόν ἀποσμήξαιμι. Πλήν ἵνα μικρόν καί πρός ταῦτα ἀπολογήσωμαι, οὔτε ὀνειροσκόπος ἐγώ, οὔτε ἐπιίστωρ ὀνείρων• ὅτι μηδέ σχολή ἐμοί τοῖς τοιούτοις καταφαντάζειν τόν νοῦν. ἖πεί δ’ οὕτω μου κατηγορεῖν εἴλεσθε, ὡς καί μάρτυρας παριστᾶν• καί τούτους ο὎ τούς εἰδότας, ἀλλά τούς παρά τ῵ν εἰδότων ἀκηκοότας, ὡς ἐκείνων, φατέ, ἀπολελοιπότων τόν βίον• διά τί μή ἀπ’ ἀρχ῅ς, καί ἔτι περιόντων τ῵ν πρώτων, τάς περί τ῵ν ὀνείρων ἀπῃτεῖτε ε὎θύνας; Οὕτω γάρ ἄν α὎τοί τε ἦτε πραγμάτων ἀπηλλαγμένοι, κἀγώ ἄν εἰσεπραξάμην τήν δίκην ἐφ’ ὁμολογουμένοις τοῖς πράγμασιν. Ἀλλ’, ὡς ἔοικεν, οὔτε ἟ ἀλήθεια οὕτως ἔχει, οὔθ’ οἱ κατειπόντες ἟μ῵ν, τόν ἐτάζοντα καρδίαν ἐν ὀφθαλμοῖς ἔθεντο. Μή γάρ ἴδοιμι τοῦ ἐμοῦ Δεσπότου καί Κυρίου ἐπιφάνειαν, μηδέ Φριστιανός (92) λογισθείην (ο὎ γάρ ἄλλο τι ἔχω ἐμαυτῶ ἑπαράσασθαι), εἰ τόν συμπλασθέντα ὄνειρον,ἤ εἶδον ἐγώ ἤ ἀνετυπωσάμην, ἤ ἄλλοις ἐξηγησάμην, ὡς ἑρμαίῳ δ῅θεν τῶ πράγματι ἐφηδόμενος." ΚΑ´.

26 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Εἶτα καί τρίτην α὎τῶ ἐπάγουσι κατηγορίαν, ὡς τήν δευτέραν εἶδον ἐληλεγμένην• ἥν ο὎δ’ ἐνθεῖναι τῶ λόγῳ δέον ᾠήθην, τῶ πρός τῶ ἀπιθάνῳ καί παιδιώδη εἶναι καί καταγέλαστον. ἖πεί δ’ ο὎δέ τετάρτων λόγων καί ψευδολογι῵ν οἱ καλοί ἀπέσχοντο δικασταί, εἰσάγουσί τινα Γρηγόριον, εἰρηκέναι λέγοντα ἐν ῾Ρώμῃ τόν τοῦ ἁγίου μαθητήν, μή ὅσιον εἶναι μηδ’ εὔλογον, ἱερέα τόν βασιλέα καλεῖσθαι• ἅτε παρά τοῦ διδασκάλου τοῦτο μεμαθηκότα. Ἀλλ’ ὁ ἱερός ἀνήρ, ο὎δέ πρός ταῦτα ἀπολογίας ἞πόρησεν, α὎τῶ κατά πρόσωπον Γρηγορίῳ ἀντικαταστάς, καί δείξας, ἄλλα μέν εἶναι τά τότε ὁμιληθέντα, ἄλλά δέ τά νῦν προβαλλόμενα. "Καί ὅτι, φησίν, ἐκείνῳ τήν ῾Ρώμην καταλαβόντι, περί ἑνώσεως ἦν ὁ λόγος, καί τοῦ τό δεδέχθαι τόν τύπον ἟μ᾵ς, δι’ οὗ τό θρυλλούμενον δόγμα ἐτυποῦτο καί ἐπεγράφετο. Πρός ἅ δηλαδή καί ἟μῖν οἵ τε λόγοι ἦσαν καί ἀπαντή, τά συνοίσοντα ἑαυτοῖς διεξιοῦσι, καί ἅ λυσιτελ῅ ἐνομίζομεν. Διά τοῦτο γοῦν οὔτε ἐμά οἶδα τά νῦν προφερόμενα, οὔτε τοῦ ἐνδιαβαλλομένου μαθητοῦ• ᾧτινι ο὎δέν ποτε τοιοῦτον ἐπί Θεῶ μάρτυρι ἐκοινολογησάμην. Πλήν τοῦτο μόνον σύνοιδα εἰρηκώς (ο὎ τῶ μαθητῆ, ἀλλ’ α὎τῶ δήπου τῶ Γρηγορίῳ• ὅπερ ο὎δ’ α὎τός παντελ῵ς ἀρνηθείη, εἰ μή καί ἑαυτόν τελείως ἀρνήσοιτο), ὅτι τό ὁρίζεσθαι περί δογμάτων καί ζητεῖν, ἱερέων μ᾵λλον ἤ βασιλέων ἐστί. ἖πεί καί τούτοις ἀνεῖται χρίειν, καί χειροθετεῖν, καί τόν ἄρτον προσφέρειν, καί θυσιαστηρίῳ παρίστασθαι, καί ὅσα ἄλλα θειότερα πράττειν καί μυστικώτερα. Σαῦτα καί τότε ἐφθεγξάμην, καί νῦν φθέγγομαι. ἖πί τούτοις βουλόμενος ἤ ἀφιέτω, ἤ κατακρινέτω• ο὎ γάρ ἄν ἀδικηθείη ἄνθρωπος παρά ἀνθρώπων, κἄν εἰ τά πάντων δεινότερα πείσοιτο." ΚΒ´. Εἶτα μή ἔχοντές τι δρ᾵σαι, οἱ τῶ ψεύδει τήν ἐλπίδα τιθέμενοι, ἐξάγουσι μέν τοῦ κριτηρίου τόν δίκαιον, τόν δέ τούτου μαθητήν εἰσάγουσιν Ἀναστάσιον• ὅν λόγοις καί ἀπειλαῖς ἐξεδειμάτουν, τοῦ διδασκάλου κατειπεῖν ἀναγκάζοντες• καί ὡς εἴη τόν Πύῤῥον λελυπηκώς, ὅτ’ εἰς λόγους α὎τῶ συνεγένετο, εἰπεῖν ἐκβιάζοντες• ο὎κ οἶδα ἀνθ’ ὅτου τό τοιοῦτον οἱ ψευδολόγοι συσκευαζόμενοι. Ὡς δέ τἀναντία ἤ α὎τοί προσεδόκων εἰρήκει καί Ἀναστάσιος, καί ὅτι ο὎δέν οὔμενουν ο὎ μόνον τοῦτον λυπήσοι, ἀλλά καί τιμῆ τιμήσοι τῆ πάσῃ, καί οἷα εὔνουν δοκοῦντα φιλοφρονέστατα δεξιώσοιτο, πυγμαῖς α὎τόν καί κονδύλοις κατά κεφαλ῅ς καί παρει῵ν αἰκίσαντες, καί ταύτην (93) τ῅ς ἀληθείας εἴσπραξιν διδωκότες, φρουρᾶ καί αὖθις ἐγκλεισθ῅ναι προστάττουσιν. ΚΓ´. Ἄγουσι δέ πάλιν πρός ἑαυτούς τόν ὅσιον, ὥσπερ ο὎κ ἀρκούμενοι τοῖς προλαβοῦσι, καί πεῖραν ἄλλην τῶ ἀπειράστῳ προσάγουσιν. Ἡ δέ ἦν, ὡς εἴη στοιχ῵ν τοῖς τοῦ Ὡριγένους δόγμασι, καί τούτῳ ἐν ἅπασι συμφρον῵ν. Ὡς δέ θ᾵ττον τήν σαθράν ταύτην καί ε὎διάλυτον κατηγορίαν διέλυσε, φάμενος παῤῥησίᾳ, ὡς εἴη Θεοῦ κεχωρισμένος καί τ῅ς τ῵ν Φριστιαν῵ν μοίρας, ὁ τά Ὠριγένους φρον῵ν, καί λόγους α὎τοῦ τούς ληρρώδεις παραδεχόμενος• περί τοῦ Πύῤῥου ἐκ δευτέρου καί τ῵ν τότε λεχθέντων πυνθάνονται, προσωπεῖον ὏ποδύντες χρηστότητος, ἤ εἰδότες, ἤ ἐπί καρδίαν θέμενοι. Εἶθ’ ἑξ῅ς, καί ὅτῳ τρόπῳ τ῅ς τοῦ πατριάρχου κοινωνίας ἀπέῤῥηξεν. ἖φ’ οἷς καί ἄλλας ἐν τῶ μεταξύ πεύσεις καί ἐρωτήσεις προτεινάμενοι, καί τόν παρ’ α὎τοῖς προβαλλόμενον τύπον τιμ᾵σθαι δέον ἰσχυρισάμενοι, οὕτω σφόδρα ὏π’ ἐκείνου βδελυττόμενον καί ἀτιμαζόμενον• καί ἁπλ῵ς ὅσα τούτοις ἐδόκει ἄφυκτά τινα, καί ταῖς ἀπαντήσεσι δύσληπτα παρενθέμενοι, καί μήτε ἀπειλ῵ν τ῵ν κατ’ α὎τοῦ, μήτε ὕβρεων ἀποσχόμενοι• τέλος ὡς εἶδον ἑαυτούς ἟ττωμένους ἐν ἅπασι, καί οἰκείοις, τό τοῦ λόγου, πίλοις [πτίλοις] ἁλισκομένους• τό συνέδριον λύσαντες, α὎τοί σπουδῆ πρός τόν βασιλέα εἰσῄεσαν, τήν τοῦ ἀνδρός ἔνστασιν, καί τό ἐν λόγοις ἀήττητον προσαγγέλοντες, καί ὅτι Μάξιμον ο὎δείς ἄν πείσοι συνθέσθαι τοῖς ἟μετέροις, κἄν κολάζειν ἐπιχειροίη. ΚΔ´. Φρόνος τό ἀπ’ ἐκείνου βραχύς, καί ἀφικνοῦνται πρός α὎τόν ἕτεροι, ἔμφρουρον ἤδη τυγχάνοντα• οἰόμενοι τάχα τῶ συχνά προσβάλλειν, καί λόγοις δεδίττειν μαλακωτέρῳ ἐντεύξεσθαι. Ἔφασκον δ’ οἱ ἀφιγμένοι πρός τοῦ πατριάρχου ἐστάλθαι• οἵ καί ταῦτα, ὡς εἶχον, προὔτειναν τῶ ἁγίῳ• "Ποίας εἶ, φασίν, ὦ οὗτος, ἖κκλησίας;" α὎τοῖς γάρ τοῖς ἐκείνων χρήσομαι ῥήμασι•"Βυζαντίου, ῾Ρώμης, Ἀντιοχείας, Ἀλεξανδρείας, Ἱεροσολύμων; Ἰδού π᾵σαι μετά τ῵ν ὏π’ α὎τάς ἐπαρχι῵ν ἟νώθησαν. Εἰ τοίνυν εἶ τ῅ς Καθολικ῅ς καί α὎τός ἖κκλησίας, ἑνώθητι, μήπως ξένην ὁδόν τῶ βίῳ καινοτομ῵ν, πάθῃς ἅπερ ο὎ προσδοκᾶς." Πρός οὕς ὁ μακάριος π῵ς ἄν εἴποις ἐπικαίρως καί συνετ῵ν ἀποκρίνεται• "Καθολικήν ἖κκλησίαν, τήν ὀρθήν καί σωτήριον τ῅ς πίστεως ὁμολογίαν, ὁ Κύριος εἶναι εἰπών, ἐπί τούτῳ καί Πέτρον καλ῵ς ὁμολογήσαντα, ἐμακάρισεν• ἐφ’ ᾧ καί τήν τοιαύτην οἰκοδομήσειν ἖κκλησίαν, ὁ τ῵ν ὅλων Θεός ἀπεφήνατο. Πλήν βούλομαι μαθεῖν τήν ὁμολογίαν, ἐφ’ ᾗ π᾵σα ἟ τ῵ν἖κκλησι῵ν γέγονεν ἕνωσις• καί εἰ καλ῵ς τοῦτο γέγονεν, ο὎δ’ α὎τός ἀλλοτριοῦμαι." ΚΕ´.

27 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html (96) Πρός ὅν οἱ ἀπεσταλμένοι, "Κἄν ο὎κ ἔχωμεν, εἶπον, περί τούτου κέλευσιν, ὅμως ἐροῦμεν, διά τό εἶναί σε παντελ῵ς ἀπροφάσιστον. Δύο λέγομεν ἐνεργείας διά τήν διαφοράν, καί μίαν διά τήν ἕνωσιν." ὇ δέ φησι• "Σάς δύο, διά τήν ἕνωσιν μίαν φατέ γεγεν῅σθαι, ἤ παρά ταύτας ἑτέραν; - Οὔ, φασίν οὗτοι, ἀλλά τάς δύο μίαν διά τήν ἕνωσιν. -Ἀπηλλάγημεν, ἔφη, πραγμάτων, ἑαυτοῖς ἀνυπόστατον πίστιν, καί Θεόν ἀνύπαρκτον πλάσαντες. Εἰ γάρ εἰς μίαν συγχέομεν τάς δύο διά τήν ἕνωσιν, καί πάλιν εἰς δύο διαιροῦμεν τήν μίαν διά τήν διαφοράν, ο὎κ ἔσται μονάς οὔτε δυάς ἐνεργει῵ν• ὏π’ ἀλλήλων ἀναιρουμένων ἀεί, καί ποιουσ῵ν ἀνενέργητον, τόν ᾧ προσπεφύκασι, καί παντελ῵ς ἀνύπαρκτον. Σό γάρ μηδέ μίαν ἔχων ἐκ φύσεως ἀναφαίρετον, καί μηδενί λόγῳ τροπ῅ς ἀλλοιουμένην καί μεταπίπτουσαν κίνησιν, πάσης ο὎σίας ἐστέρηται, κατά τούς Πατέρας• ο὎κ ἔχον ἐνέργειαν ο὎σιωδ῵ς α὎τό χαρακτηρίζουσαν. Σοῦτο τοίνυν λέγειν ο὎ δύναμαι, ο὎δέ ἐδιδάχθην ἐκ τ῵ν ἁγίων Πατέρων ὁμολογεῖν• δοκοῦν οὖν ὏μῖν οὖσιν ἐξουσιασταῖς, ποιήσατε." Κστ´. Οἱ δέ μή ἔχοντες πρός ταῦτα ἀντειπεῖν, τό δόξαν τοῖς κρατοῦσι τούτῳ προσεπιφέρουσιν• ὡς εἴη, φάσκοντες α὎τόν ἀναθέματι μή πειθόμενοι ὏ποβληθ῅ναι, καί θάνατον α὎τῶ τόν ὁρισθέντα προσαπενέγκασθαι.὇ δέ πράως οὕτω καί ταπειν῵ς, "Σό τῶ Θεῶ, φησίν, ὁρισθέν ἐπ’ ἐμοί, νῦν δέξοιτο πέρας, φέρον α὎τῶ δόξαν πρό παντός ἐγνωσμένην αἰ῵νος." Ἀλλά τέως μέν ἀναβάλλονται τά ἐξενηνεγμένα• συμβούλιον δέ ποιησάμενοι βασιλεύς ἅμα καί πατριάρχης, ο὎δέν ἧττον ἤ Πιλάτος καί Ἰουδαῖοι ἐπί τῶ ἐμῶ Ἰησοῦ, κατακρίνουσιν ἐξορίᾳ τόν δίκαιον• ἐπί τι πολίχνιον, Βυζύη οὕτω καλούμενον, θ᾵ττον ἀπαγόμενοι• ἐν ταυτῶ δέ καί τόν μαθητήν Ἀναστάσιον, εἴς τινα τόπον ἐκτόπως φαῦλον, καί τ῅ς ῾Ρωμαίων ἀρχ῅ς ἔσχατον, μόνον ἀπενεγκάμενοι (Πέρβερις οὕτω πως γλώσσῃ βαρβάρῳ ὁ τόπος ὠνόμασται)• τά ἴσα δηλαδή καί τῶ α὎τοῦ δράσαντες συνωνύμῳ, τῶ τ῅ς ῾Ρώμης ἀποκρισιαρίῳ φημί. ΚΖ´. Καί δή ἟μερ῵ν συχν῵ν διαγενομένων, πέμπουσιν ἐν ἐξορίᾳ πρός τόν ἅγιον Θεοδόσιον ἐκεῖνον τόν Καισαρείας ἐπίσκοπον, καί Παῦλον καί Θεοδόσιον ἕτερον, τήν τοῦ ὏πάτου ἀμφοτέρους περικειμένους ἀξίαν• οἵ καί α὎τοί, πολλούς μέν καί ποικίλους τῶ μακαρίῳ προὔτειναν λόγους• νῦν μέν κολακευόντες, νῦν δ’ ἀπειλοῦντες• νῦν δέ καί πρός τό πύθεσθαι διερωτ῵ντες. Ὧν καί τήν ἀνά μέρος ὏φήγησιν, τό ἐκτεθέν πρός τοῦ καλοῦ Ἀναστασίου, καθά μοι καί ἀνωτέρω εἴρηται, διεμφαίνει ὏πόμνημα. Ο὎κ ἄκαιρον δέ ἴσως καί ἟μῖν ὀλίγα καί ἀπό τούτων ἐρεῖν, ποιουμένοις κἀνταῦθα κατ’ ἐπιδρομήν τήν διήγησιν. (97) Οὕτω γάρ ἄν μ᾵λλον, τό ἐν π᾵σιν ἀνάλωτον τοῦ ἀνδρός καταμάθοιμεν, ὅτι καί πολλ῵ν ὄντων τ῵ν τινασσόντων, καί διασαλεύειν πολυτρόπως ἐπιχειρούντων, α὎τός ο὎δέν ἧττον ἀκλινής ἔμενε, στεῤῥός ὅλος καί τό φρόνημα ἄτρεπτος. ΚΗ´. Ἀλλά γάρ ἴδωμεν οἷα οἱ ῥηθέντες οὗτοι τῶ ἁγίῳ προσφέρουσι. Σά κατ’ α὎τόν ὅπως ἔχοι, πρ῵τον διαπυνθάνονται• φιλικήν δ῅θεν ταύτην, ἤ κολακικήν μ᾵λλον εἰπεῖν, τήν πεῦσιν τούτῳ προσάγοντες. Ὡς δ’ ἔφη οὗτος• "Καθά προεγνωσμένον τε καί προωρισμένον ἐστί τῶ προνοητικῶ τοῦ Θεοῦ τό περί α὎τόν τ῅ς βιοτ῅ς πέρας, οὕτως δή καί ἔχοιμι·" αὖθις ἀντερωτ῵σιν α὎τοί• "Σί τό προγν῵ναι α὎τό, καί τί τό προωρίσθαι δηλοῖ, καί τί τό τ῵ν ἑκατέρων διάφορον." Σοῦ δέ φάντος, τό μέν, τ῵ν ἐν ἟μῖν εἶναι, ἐννοι῵ν τέ φημι, καί λόγων, καί ἔργων, τό προγν῵ναι• ἐξ ὧν αἱ ἀρεταί καί αἱ κακίαι ἟μῖν ἐπεισίασι• τό δέ, τ῵ν ο὎κ ἐφ’ ἟μῖν, ἀλλά τ῵ν ἔξωθεν ἐπισυμβαινόντων ἀκουσίως, τό προωρίσθαι• ἐπιφορ῵ν τε δήπου παντοίων, καί ἄλλων κολαστικ῵ν τρόπων• καί ἁπλ῵ς περί ἑκάστου τούτων τοῦ θεοληπτικωτάτου διεξελθόντος• καί ποῖαι μέν τ῵ν θλίψεων, δι’ ἔκτισιν ἁμαρτι῵ν, διελθόντος• ποῖαι δέ διά δοκιμασίαν, ἤ καί οἰκονομίαν δικαίως ἟μῖν, καί ὡς ο὎κ ἄν εἴποι τις ἄλλως, συμφερόντως ἐπάγονται• ἐκεῖνοι τούτων τέως ἀφέμενοι, περί ᾧν ἥκοντες ἦσαν ἀντεπ῅γον τούς λόγους• πρός κοινωνίαν α὎τόν, ἐκκαλούμενοι, καί ὧν ἔδρασαν, συγκατάθεσιν. Ὡς δέ οὗτος τήν γενομένην τῆ ἖κκλησίᾳ ἀνθυπέφερε καινοτομίαν, καί τήν τ῅ς πίστεως σύγχυσιν• τηνικαῦτα καί ὁ Καισαρείας Θεοδόσιος πρός διάλεξιν α὎τῶ ἐπισυνίσταται, καί ὡς ο὎δέν ἐναντίον παρά τούτοις πρεσβεύοιτο, ο὎δ’ ἔκφυλον καί τοῦ ὀρθοῦ λόγου ἀλλότριον, μάλα ἐνστατικ῵ς προὔφερε• τήν ἐνέργειαν καί τό μονοθέλητον ἐκεῖνο θέλημα συγκροτ῵ν, καί ὏περμαχόμενος. ΚΘ´. Ἀλλά τήν ἐν τοῖς τοιούτοις ἀτοπίαν ὁ ὅσιος διελέγξας, καί ὡς εἰ μία ἐνέργεια, φησίν, δύο θείη ἐπί θεότητος λέγεσθαι καί ἀνθρωπότητος, συγχυθήσεται πάντως καί ὁ τ῅ς θεολογίας καί ὁ τ῅ς οἰκονομίας λόγος• καί τό ἄτοπον, τετράς ἔσται ἤ τριάς, τῶ ὁμοφυ῅ τῶ Λόγῳ, γενέσθαι τήν σάρκα• εἴπερ, κατά τούς Πατέρας, " Ὧν ο὎σία μία, μία ἔσται καί ἐνέργεια." Ἀλλά μήν καί τά γνωριστικά καί συστατικά τ῅ς τε θεότητος καί ἀνθρωπότητος ἀφαιρεθήσεται, ἤ καί εἰς τελείαν ἑκατέρα χωρήσει ἀνυπαρξίαν• τῶ 28 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μήτε μίαν, μήτε δύο τάς ἐνεργείας ἤ τάς θελήσεις, ἐξόν ἤ νοεῖσθαι ἤ λέγεσθαι κατά τούς ὏μετέρους τούτους λόγους, καί τήν καινήν δογματοποιίαν• καί πολλά ἕτερα τῶ λόγῳ προσθείς, ὥσπερ ἀπορήσας ὁ Θεοδόσιος, " Ἀλλά τό δι’ οἰκονομίαν, φησί, γεγενημένον ο὎ δέον ὡς κύριον δόγμα λαμβάνειν, καθά καί (100) νῦν ὁ παρ’ ἟μ῵ν προτεινόμενος τύπος, οἰκονομικ῵ς γεγένητο, ἀλλ’ ο὎ δογματικ῵ς."Σοῦ δέ ὁσίου, "Οὔτ’ εὔλογον, οὔτε δίκαιον ταῖς τοιαύταις καινοτομίαις συμφέρεσθαι, ὏πειπόντος, καί ὡς ψευδοδιδασκάλων τό τοιοῦτον καί ἀπατεώνων, οἷς ο὎δέ πείθεσθαι χρή, ἀλλ’ ἐκκλίνειν, ὡς ἐγχωροῦν, καί ἀποδιίστασθαι, ἵνα μή καί δόξωμεν κακόν τι τ῅ς τούτων συνουσίας παραπολαύειν•" ἐνεοί ὥσπερ ἐπί τοῖς λαληθεῖσιν οὗτοι γενόμενοι, σιγ῵ντες ἦσαν ἐφ’ ἱκανοῦ, καί τάς κεφαλάς κάτω κύπτοντες. Λ´. Ἀλλά πάλιν ὁ Θεοδόσιος ἐφ’ ἑαυτοῦ γεγονώς, καί πεύσεις ἑτέρας κατά σχολήν συναγηοχώς, ἅς καί ὡσεί τινας ἀκροπόλεις ἀκαθαιρέτους ἑαυτῶ ᾤετο διαμένειν• ταύτας οὖν τάς ῥήσεις προτεθεικώς, καί παραδοχήν φων῵ν τινων ἁπλ῵ν• καί παραδέχεσθαι τόν Μάξιμον ταύτας ἰσχυρισάμενος• πρός δέ, καί ζητήσεις ἄλλας περί τε ὏ποστατικ῅ς ἐνεργείας, καί φυσικ῅ς τινος καί σχετικ῅ς θελήσεως κεκινηκώς, ὧν καί ὁ λόγος μακροτέρας δεῖται, καί ο὎ κατά τόν παρόντα λόγον, τ῅ς διηγήσεως• ἐπεί οὖν ἐκεῖνος μέν ταῦτα, ὁ δ’ ὅσιος, π᾵σαν τήν ἐν λόγοις α὎τοῦ καί λογισμοῖς προβολήν μάλα ῥᾳδίως ἔτυχεν ἀνατετραφώς• τέλος ἀποκαμών οὗτος, καί μή ἔχων τέως ἀντιφθέγξασθαί τι πρός τά παρόντα τρόπον ἕτερον πειρ᾵ται τόν ἅγιον ἐφελκύσαι• φιλικώτερον τούτῳ δήπου προσομιλ῵ν, καί ὡς βούλοιτο ἄν καί α὎τός, τά ἐν μέσῳ ἐξαιρεθ῅ναι σκ῵λά τε καί προσκόμματα, καί τήν προτέραν εἰρήνην τῆ ἖κκλησίᾳ ἀποδοθ῅ναι. Ὅπερ ο὎κ ἄν, φησί, γένοιτο ἄλλως, εἰ μή καί πρός τούς ἐν ῾Ρώμῃ ἀφικοίμεθα ἤδη, καί ἐπί συμβάσεις καί διαλλαγάς τούτους ἐκκαλεσοίμεθα• τό ἕν δηλαδή σύν ἐκείνοις καί πνεύσαντες, καί φρονήσαντες. ἖φ’ ᾧ καί μ᾵λλον ὁ ἅγιος εὔθυμος γεγονώς, π῵ς ἄν εἴποις α὎τόν πρός τά εἰρημένα διατεθήσεσθαι• ποίαις δ’ ε὎θημίαις τόν εἰρηκότα ο὎ διαμείψασθαι. Ὅς γε καί οὕτω πονήρως ἔχων τοῦ σώματος, τῶ ἀσκήσει ἅμα καί γήρᾳ ἐκτετρυχ῵σθαι, πρόθυμος ἦν ὅμως καί τῆ ῾Ρώμῃ αὖθις ἐπιφοιτ῅σαι, καί συνάμα α὎τοῖς τά λυσιτελ῅ καταπρ᾵ξαι• "Μόνον ἔργον γένοιτο, φησί, τοῦτο, ἄλλά μή λόγος εἴη λελεγμένος τηνάλλως." ΛΑ´. Σοῦ δέ Θεοδοσίου καί ὅρκῳ τά εἰρημένα ἐπιβεβαιώσαντος, καί χερσί τ῵ν ἀχράντων Ε὎αγγελίων προσψαύσαντος, εἰ καί ο὎δέν ὁ ἀσύνετος τούτων διεφυλάξατο, οἷα τοῖς τ῵ν κρατούντων θελήμασι συνελκόμενος• ἔτι μ᾵λλον ὁ ὅσιος εὔθυμος ἦν, ὅλον ἑαυτόν πρός τήν ἀποδημίαν συντείνων, καί τά συνοίσοντα α὎τοῖς τε καί τοῖς κατά ῾Ρώμην σκοπ῵ν. Εἶθ’ ὡς ἐκεῖθεν ἔμελλεν ἀπαίρειν ὁ Θεοδόσιος, ἵνα καί τοῖς κατά τήν βασιλίδα περί τούτων κοινωνήσοιτο, ἀσπασμῶ αὖθις τόν ὅσιον δεξιωσάμενος• καί τι καί στιχάριον α὎τῶ καί φαιόν ἀναδεδωκώς τριβώνιον, οὕτως τήν (101) Βυζαντίδα εἰσέρχεται, μεθ’ ἅμα καί τ῵ν δύο ὏πάτων, οἵ τούτῳ συνείποντο. ΛΒ´. ὆κτώ δέ τό ἀπ’ ἐκείνου δι῅λθον ἟μέραι, καί Παῦλος τῆ τοῦ ὏πάτου καί α὎τός ἀξίᾳ τετιμημένος, πρός τόν ἅγιον ἔξεισι• προσταχθέν τούτῳ παρά βασιλέως, σύν αἰδοῖ τόν ὅσιον καί σεβάσματι, οἷα φίλον καί συνήθη καί τ῵ν ἑαυτοῦ προγόνων τυγχάνοντα, τ῅ς Βιζύης ἀναλαβεῖν, καί πρός τι τ῵ν ἐν τῶ ῾Ρηγίῳ μοναστηρίων, ὅ τοῦ ἁγίου προσωνόμασται Θεοδώρου, τοῦτον μετακομίσαι. Καί τῆ ἑξ῅ς φοιτ῵σι πρός α὎τόν ἖πιφάνιος καί Σρωΐλος, πατρικίων ἀμφότεροι ἀξίωμα περικείμενοι, σύν ἅμα καί τῶ Καισαρείας Θεοδοσίῳ• ὅν καί τά εἰρημένα ἐμπεδώσειν ὁ ἅγιος ἔμενε, μή ἐκείνου τό ὕπουλον φωρασάμενος, ὁ τήν διάνοιαν ἀδολώτατος• οἵ δή καί α὎τοί πλεῖστα τῶ ὁσίῳ διομιλησάμενοι, τά παρά τοῦ βασιλέως ἐπαγγειλάμενοι, ὡς καί πατέρα θήσειν ἑαυτοῦ καί ἀνώτερον δείξειν πάντων ὏πισχνουμένου, μόνον εἰ γένοιτο τούτῳ ἑνωθ῅ναι καί συνελθεῖν, καί κοινῆ σύν α὎τοῖς ἑλέσθαι τά δεδογμένα• καί ὅτι τούτου ἀποδιισταμένου καί στασιάζοντος, καί Ἀνατολή μικροῦ π᾵σα καί Δύσις συστασιάζει καί συναφίσταται• καί ἄλλα πρός τούτοις, ἅ πρός ἐκείνων εἶναι ἐδόκει, εἰπόντες καί προβαλ(λ)όμενοι, τόν ἀτύπωτον ἐκεῖνον τύπον, ἄνω καί κάτω ἐν οἷς ἔλεγον π᾵σι προσεπιφέροντες• ἐπεί ἔγνωσαν ἤδη ο὎δέ βραχύ τόν ὅσιον τ῵ν παρ’ ἐκείνοις λόγων ἐπιστρεφόμενον, τοῦτο πρό τ῵ν ἄλλων μέγα ἀνακεκραγότα, ὅτι "Π᾵σα ἟ τ῵ν ο὎ραν῵ν δύναμις, τό παρ’ ὏μῖν πρ᾵ξαι ο὎ πείσει με• τί γάρ, φησι, ἀπολογήσομαι, ο὎ τῶ Θεῶ λέγω, ἀλλά τῶ ἐμῶ συνειδότι, εἴ γε διά δόξαν ἀνθρώπων τήν ο὎δέν πρός ὕπαρξιν ἔχουσαν, τήν σώζουσάν με πίστιν ἐξομόσομαι ἤδη;" ΛΓ´.

29 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖πεί οὖν ἐκεῖνον οὕτως ἔχοντα ἔγνωσαν, καί μάλιστα καί τῶ Θεοδοσίῳ ἐπιμεμφόμενον, μάτην οὕτω καί ἐπί κακῶ τῶ σφετέρῳ τούς λόγους καί τούς ὅρκους προϊσχομένῳ, τότε ἀναστάντες οὗτοι σπουδῆ, τά ἑαυτ῵ν ἔπραττον, καί οἷα ἄν τοιοῦτοι πράξειαν ἄνθρωποι. Οἱ μέν γάρ α὎τόν πυγμαῖς, ὦ χειρ῵ν ἀνοσίων! ᾔκιζον, παραθήγοντες καί τούς συνεπομένους πρός τήν τόλμαν ὏πηρέτας• οἱ δ’ ἐκολάφιζον• ἄλλοι ῥαπίσμασι καί ὠθισμοῖς ἔβαλλον• οἱ δέ, καί εἰς τό τούτου ἐνέπτυον πρόσωπον, καθά καί τόν ἐμόν Ἰησοῦν οἱ στρατι῵ται καί δ῅μος ὁ ἄνομος• ὅν ο὎ πρίν ἀν῅καν τοῖς πτύσμασιν οἱ ἀληθ῵ς κατάπτυστοι ἐπιπάττοντες, πρίν τό πρόσωπον ἅπαν τ῵ν πτυέλων ἐμπλ῅σαι, καί ῥάκια α὎τά κατακλῦσαι• ὡς καί τῶ πλήθει τ῵ν καταφερομένων σιέλων, δυσωδίαν ο὎χ ὅπως καί φορητήν ἐγγίνεσθαι• ἧς ἄλλος μέν ο὎δείς, μόνοι δ’ οἱ δυσώδεις ἐκεῖνοι καί ἐξάγιστοι, ὀσφραίνεσθαι ἄξιοι• καί ο὎κ ἄν ἐπαύσαντο οὕτω (104) δρ῵ντες οἱ ἀναιδέστατοι, εἰ μή ὁ Καισαρείας Θεοδόσιος, τάς τούτων ἐπισχών ὁρμάς, πρός ἄλλα τετράφθαι ἀποίησεν. Οἵ καί ὡς μηδέν δεδρακότες, οἱ π῵ς εἴποιμι καί κυν῵ν ἰταμώτεροι, πάλιν μεταβραχύ, ἐρωτήσεις καί πεύσεις, καί ἄλλα ἄττα ληρήματα τῶ ἁγίῳ προσ῅γον• ὡς δ’ ἀνήνυτα τά παρ’ α὎τ῵ν ἑώρων καί ἄπρακτα, εἰκ῅ μόνον πονοῦντες καί ματαιάζοντες, ὕβρεις α὎τοῦ τάς ο὎δέ λόγῳ ῥητάς καταχέαντες, καί εἴ τι τ῵ν χρειωδ῵ν τούτῳ καί ἀναγκαίων ἐτύγχανεν ἀφελόμενοι, ἐκεῖθεν ἀναχωροῦσιν οἱ δύστροποι. ΛΔ´. Μετά δέ τινα χρόνου παραδρομήν, εἰσάγουσιν α὎τόν ἐν Κωνσταντινουπόλει, σύν α὎τῶ καί τόν μαθητήν Ἀναστάσιον εἰσάγοντες• πρός δέ, καί τόν ἕτερον Ἀναστάσιον, ὅν καί ἀποκρισιάριον ἔφαμεν. Καί ἀραῖς κατ’ α὎τ῵ν χρησάμενοι, οἱ ἐπίῤῥητοι οὗτοι καί ἐπάρατοι, καί ἀναθέματι ὏ποβαλόντες (ο὎κ α὎τούς μόνον, ἀλλά ἅπαντας ὀρθοδόξους, τούς τε περιόντας, καί τούς ἀπελθόντας) παραδιδόασι τότε τοῖς ἐπί τό κολάζειν τεταγμένοις, ὡς ἄν τά ἐξενηνεγμένα κατ’ α὎τ῵ν διαπράξοιντο• τό μέν ζῆν δ῅θεν τούτοις ο὎ παντάπασιν ἀφαιρούμενοι, ἵν’ ᾗ τι καί τοῖς ἀφιλανθρώποις φιλάνθρωπον, πικρότερον δ’ α὎τοῦ θανάτου τάς τιμωρίας προσεξεργάζοντες. ὇ γάρ τ῅ς πόλεως α὎τούς παραλαβών ἔπαρχος, καί ἐν τῶ πραιτωρίῳ εἰσαγαγών, πρ῵τα μέν τόν θεῖον Μάξιμον ἐκ τεσσάρων τείνας, νεύροις ἀπεσκληκόσιν ἐκέλευε τύπτεσθαι• μή γ῅ρας α὎τοῦ κατοικτίσας ὁ μιαρός, μή τά κατεῤῥικνωμένα τ῵ν σαρκ῵ν μέλη, μή σ῵μα ἐκεῖνο τό νηστείᾳ καί πόνοις δαπανηθέν• ἀλλ’ οὕτως ὠμ῵ς ἔξαινεν, ὡς καί τῶ πλήθει τοῦ καταῤῥέοντος αἵματος, τό ὏ποκείμενον ἔδαφος ἅπαν φοινίξαι, καί σάρκας πάσας δαπαν῅σαι, καί μηδέ βραχύ τ῵ν μελ῵ν ὏γιές ἐναπολιπεῖν. ΛΕ´. Εἶτα ὁ θηριώδης, καί πρός τόν α὎τοῦ μέτεισι μαθητήν• ἑξ῅ς δέ καί πρός τόν ἐκείνου συνώνυμον, πολλάς καί α὎τοῖς ἐπιθείς τάς πληγάς, καί μωλώπων ὏ποπλέους ἀπεργασάμενος• ἐπιστήσας τούτοις καί κήρυκας, ταῦτα μαστιζομένοις ἐπιβο῵ντας• "Οἱ τοῖς βασιλικοῖς ἀπειθοῦντες θεσπίσμασι, καί ἀνένδοτοι μένοντες, οὕτω παθεῖν ἄξιοι." Οὕς δή καί μικρά πνέοντας, φέροντες τῆ εἱρκτῆ ἐναπέῤῥιψαν. Λστ´. Καί τό ἑξ῅ς παριστ῵σι τόν ὅσιον συνάμα καί τῶ μαθητῆ, ὅλον τοῖς μώλωψιν ἐστιγμένον, ὅλον ἐξῳδηκότα, ὅλον ταῖς πληγαῖς ἐμφλεγμαίνοντα• ὅν καί οὕτως ὀδυν῵ν ἔχοντα, δρ᾵σαι ὅμως ἐπ’ α὎τόν καί ἄλλα χείρω ο὎κ ἀπέσχοντο, τήν φύσιν παντάπασι διωσάμενοι. Γλ῵σσαν γάρ ἐκείνην τήν θεολόγον, καί τούς λόγους ὏πέρ ποταμούς βλύσασαν, ἔνδον ἀπό τοῦ φάρυγγος καί τ῅ς παραψαυούσης ἐπιγλωττίδος, (105) παρανόμως ἐκτέμνουσιν• ὡς ἄν τοῦ φωνητικοῦ ἀφαιρεθέντος ὀργάνου, συναφαιρεθείη καί λόγος τούτῳ καί διδασκαλία• καί σιγ῵ν εἴη ἄφθογγος. Ἀλλ’ ο὎κ ἔμελλες, ὦ καλέ Μάξιμε, καί τήν γλ῵σσαν τεμνόμενος, σιωπᾶν• ο὎δέ λόγους ἐκείνους τούς ἟δίστους μή κελαδεῖν• ἀλλ’ ὁ γλ῵σσαν καταρτίζων νηπίων, καί ἄλαλον θείς φθέγξασθαι καί κωφόν, α὎τός καί σέ παρά δόξαν καί φθέγγεσθαι πεποίηκε, καί λαλεῖν, καί μεῖζον ἤ πρόσθεν διηρθρωμένους τούς λόγους προΐεσθαι. ΛΖ´. ἖πεί δέ τό α὎τό κἀν τῶ μαθητῆ Ἀναστασίῳ ἔδρασαν, καί γλ῵σσαν κἀκείνῳ ἔνδον ἀπέτεμον, ἟ α὎τή ἦν καί τοῦτον ἐνισχύουσα χάρις• καί λόγον διδοῦσα δίχα τοῦ φωνοῦντος ὀργάνου, πολύν τινα τοῦτον παραδόξως καί ἄφθονον. ἖φ’ ᾧ καί μείζονι φθόνῳ πληγέντες οἱ μιαροί, καί ἄλλην τοῖς γενναῖοις καινοτέραν βάσανον προσεπ῅γον• ὥσπερ ἀδικεῖν νομίζοντες, εἰ μή π᾵σαν πεῖραν δειν῵ν ἐπί τούτοις κινήσαιεν• οὕς καί πολλῶ βέλτιον ἦν θανάτῳ ὏πεξαγαγεῖν, καθό καί ἦν ἐκείνοις δοκοῦν, ἤ οὕτω παραδοῦναι κολάσεσι. ΢χοίνοις γάρ λεπταῖς τόν μακάριον ἐνειλίσαντες, καί στρέβλαις πανταχόθεν πιέσαντες, σμίλῃ καί σφύρᾳ τήν δεξιάν τ῵ν χειρ῵ν ἀποκόπτουσι, καί ἐπ’ ἐδάφους ῥίπτουσιν• εἶθ’ ὡς εἶχον, καί πρός τόν σύναθλον μετίασιν Ἀναστάσιον• τήν ἴσην κἀκεῖνον 30 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τιμωρίας εἰσπράττοντες, ἵν’ ἔχοι πάντως καί τ῅ς ἴσης δόξης τήν παραπόλαυσιν. Οὕς καί ἀγλώττους καί ἄχειρας ἐκβαλόντες τοῦ πραιτωρίου, εἷλκον καί περι῅γον κατά τήν ἀγοράν, τά κεκομμένα θεατρίζοντες μέλη, καί κραυγαῖς ἀσήμοις χρώμενοι• καί τωθασμοῖς α὎τούς καί σκώμμασι βάλλοντες. ἖φ’ ᾧ καί μετά τήν ἄτιμον ἐκείνην περιαγωγήν, ἐξορίᾳ μακροτάτῃ παραδιδόασι• μεθ’ ἅμα καί τοῦ ἀποκρισιαρίου Ἀναστασίου• τοῦτο γε μόνον καλ῵ς ποιησάμενοι τούς ἁγίους, οἱ ἐναγεῖς, ἑαυτ῵ν ἀποδιαστείλαντες. ΛΗ´. Ἀλλά γάρ ἟ θεία ο὎κ ἟μέλει δίκη, καίτοι μακροθυμοῦσα ὡς τά πολλά• ἀλλά τιμωρίαν μετά μικρόν τόν παρανομίσαντα βασιλέα εἰσέπραξε• πόῤῥω ἐκτοπίσασα, καί εἰς τήν ἐν ΢ικελίᾳ ΢υράκουσαν τόν οἴκτιστον δοῦσα θάνατον ἀπενέγκασθαι. Σοῖς γάρ Βυζαντίοις δι’ ἅ ἔδρασεν ὁ μίσους ἄξιος μισηθείς, καί ἔχθιστος μάλα γεγενημένος• δείσας μήτι καί πάθοι πρός τούτων κακόν, μετά συζύγου καί παίδων ἐκεῖσε ἀφίκετο• ᾧ δή καί ἐν βαλανείῳ λούσασθαι εἰσελθόντι, τ῵ν τις ὏πηρετούντων καιρίαν δούς κατά κεφαλ῅ς, τό τε κρανίον ἅπαν συνέτριψε, καί τῶ δυστήνῳ τήν ζωήν προσαφείλετο. ἖πεί δ’ ὁ τούτου υἱός Κωνσταντῖνος ὅς ἐκαλεῖτο, μετά Ἡρακλείου καί Σιβερίου τ῵ν ἀδελφ῵ν ἐπί τ῵ν σκήπτρων κατέστη, ἔγνω δεῖν α὎τός μή τήν ἴσην πατρί πεπορεῦσθαι, ἵνα μή τ῵ν ἴσων καί ἀντιτύχοι• ὅθεν καί τούς ἀπανταχ῅ συναθροίσας Πατέρας, καί σύνοδον μεγάλην κροτήσας, ἤ καί ἕκτη τ῵ν οἰκουμενικ῵ν λέγεται• πολλά μέν καί ἄλλα ἐν α὎τῆ μνήμης ἄξια (108) κατεπράξατο, καί διττάς δή τοῦ Φριστοῦ θελήσεις καί ἐνεργείας, ἐπί τ῵ν δύο φύσεων τρανώτερον διεξήρυξεν• ἀρᾶ καί ἀναθέματι καθυποβαλών τούς τό μονοθέλητον ἐκεῖνο δόγμα παρεισάγοντας καί πρεσβεύοντας. Σοῦτο δέ πρότερον ἐν ῾Ρώμῃ καί ὁ ταύτης πρόεδρος Ἀγάθων, ὅς καί μετά Μαρτῖνον τῶ θρόνῳ ἐπικαθιδρύθη, θείῳ κινούμενος Πνεύματι ἔπραξεν• ἐπαράτους καί τ῅ς ἖κκλησίας ἐκπτύστους τούς τά παράνομα δεδρακότας καί οὗτος καταστησάμενος. Ἀλλά ταῦτα μέν ὕστερον. ΛΘ΄ . ἖πεί δ’ ὡς ὁ λόγος ἔφη, πρός τήν ὏περορίαν τόν θεῖον ἀπήνεγκαν Μάξιμον, πολλά μέν συνέβη τοῦτον παθεῖν κατά τήν ὁδόν, καί πολλάς ὏πομεῖναι τάς ἀλγηδόνας, οἷα μήτ’ εἰς ὏ποζύγιον, μήτ’ εἰς λεκτίκιον καθεσθ῅ναι δυνάμενον• τῶ πάντη κατειργάσθαι τοῖς πόνοις, καί ταῖς μυρίαις τετρυχ῵σθαι ὀδύναις. Ἀμέλει καί εἴς τι χαλάδριον βέργεσι πεπλεγμένον τοῦτον ἐνθέμενοι, μόλις καί κόπῳ διαβαστάζοντες, τήν μακράν ὁδόν ἐκείνην ἀπήγαγον• ὅν καί εἰς ἕν τ῵ν κατά τήν Ἀλανίαν κάστρων, ΢χίμαριν οὕτω λεγόμενον, ἔμφρουρον ποιησάμενοι, εἴασαν α὎τόν παντάπασιν ἀτημέλητον. ἖πεί δέ καί τόν καλόν μαθητήν μετά τοῦ συνωνύμου α὎τοῦ τήν α὎τήν ὁδόν ἤλαυνον, διαιροῦσι μέν ἀμφοτέρους τοῦ διδασκάλου• διαιροῦσι δέ καί α὎τούς ἀπ’ ἀλλήλων• ἕνα πρός ἕνα πολλούς διαμείβοντας τόπους, καί πόῤῤω που τ῅ς τ῵ν Ἀβασγ῵ν χώρας ἀπαγομένους • ἐξ οὗ καί τόν ἕνα α὎τ῵ν τῆ πολλῆ ἀπειρηκότα κακοπαθείᾳ, καί α὎τήν τήν πνοήν διαφεῖναι, ἤ μόνη τούτῳ περιελείπετο• καί μηδ’ α὎τήν ἐγν῵σθαι ἀκριβ῵ς τήν ἟μέραν καθ’ ἥν τ῵ν ὦδε μετέστη, ὡς ὁ τούτου εἰρήκει ὁμώνυμος• ἀποκρισιάριός φημι Ἀναστάσιος. Μ´. Ἀλλά γάρ τῶ θείῳ Μαξίμῳ τῶ κατά τήν Ἀλανίαν ἤδη κάστρῳ ἐγκαθειρμένῳ, θεία τις ἐπιφοιτᾶ ἄνωθεν ὄψις· τήν τε ἟μέραν α὎τῶ δηλοῦσα τ῅ς τελευτ῅ς, καί πρός τάς ἐκεῖθεν μετακαλουμένη σκηνάς· ἖πεί δέ καί ἟ ἟μέρα καταλάβοι ἐκείνη· ἟ δέ ἦν ἟ τρισκαιδεκάτη τοῦ Α὎γούστου μηνός, ἀφίησι μέν τά ἐνταῦθα, πρός δέ τούς ο὎ρανούς ἀνατρέχει, ὁ τ῵ν ο὎ραν῵ν ἀληθ῵ς καί τ῅ς ἐκεῖ κατοικίας ἄξιος. ἖ν ᾧ δέ τό ἱερόν α὎τοῦ σ῵μα ἐναπετέθη, τρεῖς διαφανεῖς πυρσοί κατά μίαν τ῵ν νυκτ῵ν ἔκτοτε τῶ μνήματι ἐναυγάζουσι· θαυμαστήν μέν τήν αἴγλην ἐναφιέντες, θαυμαστοτέραν δ᾿, ὡς εἰκός, τοῖς ὁρ῵σι τήν ἔκπληξιν ἐμποιοῦντες, καί τοῦ μεγαλοδώρου Θεοῦ περί τόν ἑαυτοῦ θεράποντα πλουσιωτάτην χάριν ἐμφαίνοντες. ΜΑ΄. Ἀλλά σοί μέν, ὦ ἱερώτατε πάτερ, μεγάλη μέν καί ἟ τ῵ν παρόντων δόξα τε καί λαμπρότης, πλέον σε κἀνταῦθα τοῦ Δεσπότου τετιμηκότος • μείζων δέ πολλῶ καί ὏περοχικωτάτη ἟ α὎τόθι λ῅ξις καί ο὎ρανία • φωτί τῶ μεγάλῳ παρισταμένῳ, καί ὅλην τήν αἴγλην τ῅ς μακαρίας καί ἀρχιφώτου Σριάδος ἐν ἑαυτῶ δεχομένῳ• καί Θεόν ὁρ῵ντι, τό παραδοξότατον, θεῶ δηλαδή καί α὎τῶ τῆ ἑνώσει γεγενημένῳ, καί κατά μέθεξιν ὅλῳ θεουμένῳ, καί ἄῤῥητον τήν θέωσιν ὏φισταμένῳ. Ο὎κοῦν οὕτω δόξης τυχών, δίδου πολλήν καί τήν παρά σου βοήθειαν τοῖς ἔτι (109) νηχομένοις ἟μῖν τά παρόντα, καί τόν δολιχόν τοῦτον βίον καί πολυκινδυνότατον διαπλέουσιν• ὡς ἄν ὏πό σοί κυβερνήτῃ καί ὁδηγῶ, κοῦφοι τήν ἄστατον θάλασσαν ὏περπλεύσαντες, τοῖς ἀκλύστοις καί ἀϊδίοις λιμέσι καθορμισθείημεν• ἔνθα ἟ μακαρία διαγωγή καί κατάπαυσις ἟ γαληνοτάτη. 31 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΜΒ´. Οὗτος ὁ παρ’ ἟μ῵ν σοι λόγος, ὦ πατέρων ἄριστε καί φιλοτεκνότατε, τ῵ν μέν πραγμάτων, ὥσγε καί α὎τόν οἶδα, πάντη ἀπολειπόμενος, τοῦ δέ πόθου οἶμαι ο὎δενός ἐλαττούμενος. Αἴτιος δέ πάντως τοῦ λόγου καί καθηγεμών, ὁ σοῦ ἐξεχόμενος ἱεράρχης• ὅς καί τήν ὁμωνυμίαν καί ὁμοτροπίαν τοῦ ἐν Μύροις ἐπλούτησε ποιμενάρχου• λόγων οὗτος ἀεί τ῵ν σ῵ν θαυμασίως ἐρ῵ν, καί σέ διαφερόντως ποθ῵ν• καί τρυφήν γλώσσης, τό ἥδιστόν σου ποιούμενος ὄνομα. Ὧ καί ἀντιδοίης τήν μετά σοῦ συναυλίαν καί συσκηνίαν• πολλήν ὡς ὁρᾶς καί α὎τῶ ὏πέρ τοῦ καλοῦ τεθεμένῳ τήν ἀγωνίαν, καί τήν ψυχήν προϊεμένῳ α὎τήν, μόνον εἴ τι βέλτιον εἴη τούτῳ ἐν τοῖς πράγμασι καταπράξασθαι• ἐν α὎τῶ Φριστῶ τῶ Κυρί῵ ἟μ῵ν, ᾧ ἟ δόξα καί τό κράτος, νῦν καί ἀεί, καί εἰς τούς αἰ῵νας τ῵ν αἰώνων. Ἀμήν.

ΕΞΗΓΗ΢Ι΢ ΣΗ΢ ΚΙΝΗ΢ΕΨ΢ ΢ελ. (110)

Γενομένης, μεταξύ τοῦ κυρίου ἀββ᾵ Μαξίμου, καί τ῵ν σύν α὎τῶ, καί τ῵ν ἀρχόντων ἐπί σεκρέτου. Α΄ . Σῆ ἟μέρᾳ ᾗ προσωρμίσθησαν ταύτιῃ τῆ βασιλευούσῃ πόλει, ὅ τε κύριος Μάξιμος, καί οἱ σύν α὎τῶ, περί δυσμάς ἟λίου, ἐλθόντες δύο μανδάτωρες μετά δέκα ἐκσκουβιτώρων, ἐπ῅ραν α὎τούς ἐκ τοῦ πλοίου γυμνούς, καί ἀνυποδέτους• καί μερίσαντες α὎τούς ἀπ’ ἀλλήλων, ἐφύλαξαν εἰς διάφορα ἐκσκούβιτα. Καί μεθ’ ἟μέρας τινάς ἀναφέρουσιν α὎τούς ἐν τῶ παλατίῳ, καί εἰσάγουσι τόν γέροντα, ἐν ᾧ τόπῳ συνήχθη ἟ σύγκλητος, καί πολύς ἄλλος ὄχλος• καί παριστ῵σιν α὎τόν μέσον τ῵ν ἀρχόντων καθημένων, καί λέγει α὎τῶ ὁ σακελλάριος μετ’ ὁργ῅ς πολλ῅ς καί μανίας• Φριστανός εἶ; Καί εἶπε • Φάριτι Φριστοῦ τοῦ Θεοῦ τ῵ν ὅλων, Φριστανός εἰμι. Καί λέγει ἐκεῖνος• Οὔκ ἔστιν ἀληθές. Ἀπεκρίθη ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ• ΢ύ λέγεις. Οὔκ εἰμί• ἀλλ’ ὁ Θεός λέγει εἶναί με, καί διαμένειν Φριστιανόν. Καί π῵ς, φησίν, εἴπερ (112) Φριστιανός εἶ, μισεῖς τόν βασιλέα; Ἀποκριθείς ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος, ἔφη• Καί πόθεν δ῅λον; τό γάρ μῖσος ψυχ῅ς ἐστι κεκρυμμένη διάθεσις, ὥσπερ οὖν καί ἟ ἀγάπη. Καί λέγει α὎τῶ• ἖ξ ὧν ἐποίησας, π᾵σιν ἐγένου φανερός, ὅτι μισεῖς τόν βασιλέα, καί τήν πολιτείαν α὎τοῦ• σύ γάρ μόνος Αἴγυπτον καί Ἀλεξάνδρειαν καί Πεντάπολιν καί Σρίπολιν καί Ἀφρικήν ΢αρακηνοῖς παρέδωκας. Καί τίς τούτων ἀπόδειξις; ἔφη. Καί παραφέρουσιν Ἰωάννην τόν γενόμενον σακελλάριον Πέτρου τοῦ γενομένου στρατηγοῦ Νουμηδίας τ῅ς Ἀφρικ῅ς λέγοντα, Ὅτι πρό εἰκοσιδύο ἐτ῵ν ὁ πάππος τοῦ δεσπότου ἐκέλευσε τῶ μακαρίῳ Πέτρῳ, λαβεῖν στρατόν, καί ἀπελθεῖν εἰς Αἴγυπτον κατά τ῵ν ΢αρακην῵ν, καί ἔγραψέ σοι ὡς πρός δοῦλον τοῦ Θεοῦ λαλ῵ν, πληροφορίαν ἔχων εἰς σέ ὡς ἅγιον ἄνθρωπον, εἰ συμβουλεύεις α὎τῶ ἀπελθεῖν. Καί ἀντέγραψας α὎τῶ λέγων, μηδέν τοιοῦτο ποι῅σαι, ἐπειδή ο὎κ ε὎δοκεῖ ὁ Θεός ἐπί τ῅ς βασιλείας Ἡρακλείου, καί τοῦ γένους α὎τοῦ, συμπραχθ῅ναι τήν πολιτείαν τ῵ν ῾Ρωμαίων. Λέγει ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ• ἖άν ἀληθεύῃ, πάντως ἔχεις καί τήν πρός ἐμέ Πέτρου, καί τήν ἐμήν πρός α὎τόν ἐπιστολήν• παρενεχθ῵σι, καί ὏πόκειμαι ταῖς δοκούσαις τῶ νόμῳ ποιναῖς. Καί λέγει• ἖γώ ο὎κ ἔχω ἐπιστολήν, ἀλλ’ οὔτε οἶδ, εἰ ὅλως ἔγραψέ σοι. Ἀλλ’ ἐν τῶ φοσάτῳ ταῦτα κατ’ ἐκεῖνον ἐλάλουν πάντες τόν καιρόν. Λέγειν πρός α὎τόν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος• Εἰ τό φοσάτον ὅλον τοῦτο διελάλει, π῵ς σύ μόνος τοῦτο σικοφαντεῖς με; ἖θεώρησάς μέ ποτε, ἤ ἐγώ σε; Καί λέγει• Οὔδέποτε. Σότε στραφείς πρός τήν σύγκλητον ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος εἶπεν• Εἰ δίκαιόν ἐστι τοιούτους παρακομίζεσθαι κατηγόρους, ἤ μάρτυρας, κρίνατε• Ὧ γαρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε• καί οἵῳ μέτρῳ μετρεῖτε, μετρηθήσεσθε, φησίν ὁ τ῵ν ὅλων Θεός. Β΄. Καί μετά τοῦτον φέρουσι ΢έργιον τόν Μαγουδάν, λέγοντα• Πρό ἐννέα ἐτ῵ν ὁ μακάριος ἀββ᾵ς Θωμ᾵ς ἐλθών ἀπό ῾Ρώμης εἶπέ μοι, ὅτι ὁ Πάππας Θεόδωρος ἔπεμψέ με πρός τόν πατρίκιον Γρηγόριον, ἵνα εἴπω α὎τῶ, μή φοβηθ῅ναί τινα. ὇ γάρ δοῦλος τοῦ Θεοῦ ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος ἐθεώρησεν ὄναρ, ὅτι κατ’ ο὎ρανούς εἰς ἀνατολάς καί δυσμάς ἦσαν δ῅μοι ἀγγέλων• καί οἱ μέν εἰς ἀνατολάς ἔκραζον• Κωνσταντῖνε Αὔγουστε, τοῦ βίγκας• οἱ δέ εἰς δυσμάς ἐβόουν• Γρηγόριε Αὔγουστε, τοῦ βίγκας• καί ὏περίσχυσεν ἟ φωνή τ῵ν εἰς δυσμάς, τήν τ῵ν εἰς ἀνατολήν φωνήν. Καί τότε κραυγάζει ὁ σακελλάριος• Ἔπεμψέ σε ὁ Θεός καυθ῅ναι εἰς τήν πόλιν ταύτην. Λέγει ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος• Εὔχαριστ῵ τῶ Θεῶ, καθαίροντί με τ῵ν ἑκουσίων κακ῵ν, δι’ ἀκουσίου κολάσεως• πλήν, Ο὎αί τῶ κόσμῳ ἀπό τ῵ν σκανδάλων. Ἀνάγκη γάρ ἐλθεῖν τά σκάνδαλα• ο὎αί δέ δι’ οὗ σκάνδαλον ἔρχεται.

32 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ὄντως ο὎κ ἔδει τοιαῦτα λαλεῖσθαι παρουσίᾳ Φριστιαν῵ν• ο὎δέ ἀτιμωρήτους μένειν τούς τά τοιαῦτα πράττοντας πρός τό ἀρέσαι ἀνθρώποις, σήμερον οὖσι, καί αὔριον ο὎κ οὖσι. Σαῦτα ζ῵ντος Γρηγορίου ἔδει τοῦτον εἰπεῖν, (113) καί γνωρίσαι τιῶ βασιλεῖ τήν εἰς α὎τόν εὔνοιαν. Δίκαιον δέ ἐστι, εἰ καί ὏μῖν παρίσταται, τόν πρό τούτου συκοφάντην, ἐκβιασθ῅ναι ἀπελθεῖν ἐνέγκαι τόν πατρίκιον Πέτρον, καί τοῦτον τόν ἀββ᾵ν Θωμ᾵ν, κἀκεῖνον τόν μακάριον πάππαν Θεόδωρον• καί τότε παρουσίᾳ πάντων, ἔλεγον τῶ πατρικίῳ Πέτρῳ• Εἰπέ, κῦρι ὁ πατρίκιος • ἔγραψάς μοι ποτε περί ὧν εἶπεν ὁ σακελλάριός σου, ἤ ἐγώ σοί; Καί ὅταν κατέθετο, ὏πό κόλασιν ἐγενόμην. ὇μοίως δέ καί τῶ μακαρίῳ πάππᾳ• Εἰπέ, δέσποτα, ἐγώ σοί ποτε ὄναρ ἀφηγησάμην; Καί ὅταν ἤλεγξέ με, ἐκείνου ἦν τό ἔγκλημα, ο὎κ ἐμοῦ τοῦ ἑωρακότος. Ἀπροαίρετον γάρ πρ᾵γμα τό ὄναρ• μόνα δέ τά προαιρετικά κολάζει ὁ νόμος, εἴπερ α὎τῶ ἐναντιοῦται. Σότε λέγει πρός α὎τόν ὁ Σρωΐλος• Παίζεις, ἀββ᾵, ο὎κ οἶδας ποῦ εἶ. ὇ δέ• Ο὎ παίζω, ἀλλά πενθ῵ τήν ζωήν μου συντηρηθεῖσαν μέχρι τοῦ νῦν, ἵνα τοιούτων λάβω πεῖραν φαντασμάτων. Λέγει ἖πιφάνιος ὁ πατρίκιος• ὇ Θεός γινώσκει, καλ῵ς ποιεῖ παίζων α὎τά, ἐάν ο὎κ εἰσίν ἀληθ῅. Μεθ’ ὅν ὁ σακελλάριος πάλιν πρός α὎τόν μετ’ ὁργ῅ς εἶπεν• Ἁπλ῵ς πάντες ψεύδονται, καί σύ μόνος ἀληθεύεις ; Καί ἀποκριθείς εἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος, συνδακρύσας τῶ λόγῳ• ἖ξουσίαν ἔχετε συγχωροῦντος τοῦ Θεοῦ, καί ζω῵σαι καί θανατ῵σαι• πλήν ἐάν οὗτοι ἀληθεύωσι, καί ὁ ΢αταν᾵ς φύσει Θεός ἐστιν. Εἰ δέ ο὎κ ἔστιν, ὥσπερ οὖν ο὎δέ ἐστιν, ο὎δέ οὗτοι ἀλήθευσαν. Μήτε γάρ ἀξιωθ῵ μετά Φριστιαν῵ν θεωρ῅σαι τήν ἐπιφάνειαν τοῦ ὏περουσίου Θεοῦ, ποιητοῦ τε καί δημιουργοῦ, καί κτίστου, κα προνοητοῦ, καί κριτοῦ, καί ΢ωτ῅ρος τ῵ν ὅλων, εἴ ποτε ὄναρ τοιοῦτον ἀφηγησάμην, ἤ ἄλλου ἀφηγουμένου ἤκουσα, εἰ μή τῆ ὥρᾳ ταύτῃ παρά τοῦ κυροῦ ΢εργίου τοῦ ε὎νοϊκοῦ τ῅ς βασιλείας. Γ΄ . Εἶτα τρίτον συκοφάντην προβάλλονται, Θεόδωρον τόν υἱόν Ἰωάννου τοῦ Κανδιδάτου λεγομένου, τόν ἐπίκλην Φιλά, τόν νῦν γαμβρόν τοῦ κυροῦ Πλάτωνος τοῦ πατρικίου, λέγοντα· Ὅτι συντυχίας μεταξύ ἟μ῵ν ἐν Ῥώμῃ γενομένης περί τοῦ βασιλέως, διέσυρε τό λαλούμενον, βυτία ποι῵ν καί λαιβία. Πρός ὅν εἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος· Ο὎δέποτε διελέχθην σοι, εἰ μή ἅπαξ μετά τοῦ ὁσιωτάτου πρεστυτέρου κυροῦ Θεοχαρίστου, τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ ἐξάρχου, διά τόν πριμικήριον, προτραπείς διά γραμμάτων περί τούτου. Καί ἐάν ε὏ρεθ῵ ψευδόμενος, ἀπολαύω. Δ΄. Καί μετά τοῦτον, τέταρτον ἄγουσι Γρηγόριον τόν υἱόν Υωτεινοῦ, λέγοντα, ὅτι Ἀπ῅λθον εἰς τό κελλίον τοῦ ἀββ᾵ Μαξίμου ἐν ῾Ρώμῃ, κἀμοῦ εἰπόντος, ὅτι καί ἱερεύς ἐστιν ὁ βασιλεύς, εἶπεν ὁ ἀββ᾵ς Ἀναστάσιος ὁ μαθητής α὎τοῦ• Μή ἀξιωθῆ εἶναι ἱερεύς. Εὔθέως λέγει πρός α὎τόν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος• Υοβήθητι τόν Θεόν, κῦρι Γρηγόριε, ο὎δέν παντελ῵ς ἐν τῆ περί τούτων διαλέξει λελάκηκεν ὁ σύνδουλός μου. Καί (116) ῥίπτει ἑαυτόν εἰς τήν γ῅ν, λέγων τῆ συγκλήτῳ• Ἀνάσχεσθε τοῦ δούλου ὏μ῵ν, καί πάντα λέγω ὡς ἐλαλήθη, καί ἐλέγξει με ἐάν ψεύσομαι. ὇ κύριός μου εἶναι Γρηγόριος ἐλθών εἰς ῾Ρώμην, ἞ξίωσεν ἐλθεῖν εἰς τό κελλίον τοῦ δούλου ὏μ῵ν• ὅν θεωρήσας, ὡς ἔθος μοί ἐστιν, ἔῤῥιψα ἑμαυτόν εἰς τήν γ῅ν, καί προσεκύνησα α὎τῶ• καί ἞σπασάμην α὎τόν, καί εἶπον α὎τῶ μετά τό καθίσαι• Σίς ἟ αἰτία τ῅ς ποθητ῅ς παρουσίας τοῦ δεσπότου μου; Καί εἶπεν• ὇ ἀγαθός καί θεοστήρικτος ἟μ῵ν δεσπότης, φροντίζων τ῅ς εἰρήνης τ῵ν ἁγίων τοῦ Θεοῦ ἖κκλησι῵ν, ἐποίησε κέλευσιν πρός τόν θεοτίμητον πάππαν, πέμψας καί προσφοράν εἰς τόν ἅγιον Πέτρον, προτρεπόμενος α὎τόν ἑνωθ῅ναι τῶ προέδρῳ Κωνσταντινουπόλεως• ἅπερ πεμφθ῅ναι διά τ῅ς ἐμ῅ς μετριότητος κατηξίωσε τό ε὎σεβές α὎τοῦ κράτος. Καί εἶπον• Δόξα Θεῶ τῶ ποιήσαντί σε ἄξιον τ῅ς τοιαύτης διακονίας. Πλήν, ἐπί ποίῳ τρόπῳ γενέσθαι τήν ἕνωσιν ἟ α὎τοῦ θεοστεφής ἐκέλευσε γαληνότης; Πάλιν εἶπε• Εἴπερ οἶδας. Καί εἶπας• ἖πί τῶ Σύπῳ. Καί ἔφην• Ἀδύνατον, ὡς οἶμαι, τοῦτο καθέστηκεν• ο὎ γάρ ἀνέχονται οἱ ῾Ρωμαῖοι συναναιρεθ῅ναι ταῖς τ῵ν ἀκαθάρτων αἱρετικ῵ν φωναῖς, τάς τ῵ν ἁγίων Πατέρων φωτοφόρους φωνάς• ἤ τῶ ψεύδει συναποσβεσθ῅ναι τήν ἀλήθειαν• ἤ τῶ σκότει συναφανισθ῅ναι τό φ῵ς. Ο὎δέν γάρ ἟μῖν ἔσται τό προσκυνούμενον, εἰ γένηται τ῵ν θεοδιδάκτων λόγων ἀναίρεσις. Καί εἶπας• Ο὎κ ἀναίρεσιν τ῵ν ἱερ῵ν τύπος ποιεῖται φων῵ν, ἀλλά σιωπήν, ἵνα τήν εἰρήνην οἰκονομήσωμεν. Καί εἶπον• Ἔστι παρά τῆ θείᾳ Γραφῆ σιωπή καί ἀναίρεσις. ὇ Θεός γάρ εἶπε διά τοῦ Δαβίδ• Οὔκ εἰσί λαλίαι, ο὎δέ λόγοι, ὧν ο὎κ ἀκούονται αἱ φωναί α὎τ῵ν. Ο὎κοῦν εἰ μή λαλοῦνται καί ἀκούονται οἱ περί Θεοῦ λόγοι, ο὎δέ ὅλως εἰσί κατά τήν γραφήν. Καί εἶπας• Μή βάλῃς με εἰς ὕλας• ἐγώ ἀρκοῦμαι τῶ ἁγίῳ συμβόλῳ. Καί π῵ς δύνασαι τῶ ἁγίῳ ἀρκεῖσθαι συμβόλῳ, ἔφην, δεχόμενος τόν τύπον; - Καί τί βλάπτει τό δέχεσθαι τόν τόν τύπον, καί λέγειν τό σύμβολον; ἔφης. Λέγω• Ὅτι προφαν῵ς ἀναιρεῖ τό σύμβολον ὁ τύπος. Καί εἶπας• Διά τόν Κύριον, π῵ς; -Εἰπέ μοι, ἔφην, τό σύμβολον, καί γν῵θι π῵ς ἀναιρεῖται ὏πό τοῦ τύπου. Καί ἤρξω τοῦ λέγειν• Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν Πατέρα παντοκράτορα, ποιητήν ο὎ρανοῦ καί γ῅ς• ὁρατ῵ν τε πάντων καί ἀοράτων. ἖πίσχε, εἶπον, μικρόν, καί μάθε π῵ς ἟ τ῵ν ἐν Νικαίᾳ πίστις ἤρνηται. Ποιητής γάρ ο὎κ ἄν εἴη Θεός, θελήσεως καί ἐνεργείας φυσικ῅ς ἐστερημένος, εἴπερ θελήσας, ἀλλ’ ο὎κ ἀναγκασθείς ἐποίησε τόν ο὎ρανόν καί τήν γ῅ν, εἴπερ ἀληθεύει ἐν Πνεύματι Δαβίδ• Πάντα ὅσα ἞θέλησεν ὁ Κύριος, ἐποίησεν ἐν τῶ ο὎ρανῶ καί ἐν τῆ γῆ• ἐν ταῖς θαλάσσαις, καί ἐν πάσαις ταῖς ἀβύσσοις. Εἰ δέ οἰκονομίας χάριν συναναιρεῖται τῆ κακοπιστίᾳ ἟ 33 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html σωτήριος πίστις, χωρισμός Θεοῦ παντελής, ἀλλ’ ο὎χ ἕνωσις Θεοῦ ἐστι τό τοιοῦτον εἶδος τ῅ς λεγομένης οἰκονομίας. Καί γάρ αὔριον οἱ δυσώνυμοι Ἰουδαῖοι λέγουσιν• Οἰκονομήσωμεν τήν πρός ἀλλήλους εἰρήνην, (117) καί ἑνωθ῵μεν, καί περιέλωμεν ἟μεῖς μέν τήν περιτομήν, καί ὏μεῖς τό βάπτισμα, καί μηκέτι ἀλλήλους πολεμήσωμεν. Σοῦτο Ἀρειανοί ποτε προέτειναν ἐγγράφως ἐπί τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, λέγοντες• Περιέλωμεν τό ὇μοούσιον καί τό ἑτεροούσιον, καί ἑνωθ῵σιν αἱ ἖κκλησίαι. Καί ο὎ κατεδέξαντο οἱ θεοφόροι Πατέρες ἟μ῵ν• ἀλλ’ εἵλκοντο μ᾵λλον διώκεσθαι καί ἀποθανεῖν, ἤ σιωπ῅σαι φωνήν παραστατικήν τ῅ς μι᾵ς τοῦ Πατρός καί τοῦ Τἱοῦ καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὏περουσίου θεότητος. Καί ταῦτα συνεπιτιθεμένου τοῖς τά τοιαῦτα προτείνουσι τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, καθώς πολλοῖς ἱστόρηται τοῖς φιλοπόνως τά τότε γενόμενα γράψασι. Καί ο὎δείς τ῵ν βασιλέων ἞δυνήθη μέσαις φωναῖς πεῖσαι τούς θεηγόρους πατέρας συμβιβασθ῅ναι τοῖς ἐπί α὎τ῵ν αἱρετίζουσιν• ἀλλά ταῖς τραναῖς καί κυρίαις, καί καταλλήλοις τῶ ζητουμένῳ δόγματι ἐκέχρηντο, λέγοντες προφαν῵ς, ὅτι Ἱερέων ἐστί τό ζητεῖν, καί ὁρίζεσθαι περί τ῵ν σωτηρίων δογμάτων τ῅ς καθολικ῅ς ἖κκλησίας. Καί εἶπας• Σί οὖν; ο὎κ ἔστι π᾵ς βασιλεύς Φριστιανός καί ἱερεύς; Καί εἶπον• Οὔκ ἔστιν• ο὎δέ γάρ παρίσταται θυσιαστηρίῳ, καί μετά τόν ἁγιασμόν τοῦ ἄρτου ὏ψοῖ α὎τόν, λέγων• Σά ἅγια τοῖς ἁγίοις. Οὔτε βαπτίζει, οὔτε μύρου τελετήν ἐπιτελεῖ, οὔτε χειροθετεῖ, καί ποιεῖ ἐπισκόπους καί πρεσβυτέρους καί διακόνους• οὔτε χρίει ναούς, οὔτε τά σύμβολα τ῅ς ἱερωσύνης ἐπιφέρεται, ὠμοφόριον καί τό Εὔαγγέλιον, ὥσπερ τ῅ς βασιλείας, τόν τε στέφανον καί τήν ἁλουργίδα. Καί π῵ς ἟ Γραφή βασιλέα καί ἱερέα λέγει εἶναι τόν Μελχισεδέκ; ἔφης. Καί εἶπον• ἗νός τοῦ φύσει βασιλέως Θεοῦ τ῵ν ὅλων γενόμενου φύσει διά τήν ἟μ῵ν σωτηρίαν ἀρχιερέως, εἷς ὏π῅ρχε τύπος ὁ Μελχισεδέκ. Ὡς δέ γε κατά τήν τάξιν Μελχισεδέκ ἕτερον εἶναι λέγεις βασιλέα καί ἱερέα, καί τά λοιπά τόλμησον εἰπεῖν, τό, ἀπάτωρ, ἀμήτωρ, ἀγενεαλόγητον, μήτε ἀρχήν ἟μερ῵ν, μήτε τέλος ζω῅ς ἔχοντα. Καί σκόπει τό ἐκ τούτου ἀναφυόμενον κακόν• ἄλλος γάρ ε὏ρεθήσεται Θεός ὁ τοιοῦτος ἐνανθρωπήσας, κατά τήν τάξιν Μελχισεδέκ, ἀλλ’ ο὎ κατά τήν τάξιν Ἀαρών τήν ἟μ῵ν ἱερουργ῵ν σωτηρίαν. Ε´. Πλήν, τί θέλομεν διά πολλ῵ν ἐλθεῖν; Εἰς τήν ἁγίαν ἀναφοράν ἐπί τ῅ς ἁγίας τραπέζης, μετά τούς ἀρχιερέας καί διακόνους, καί παντός ἱερατικοῦ τάγματος, μετά τ῵ν λαϊκ῵ν οἱ βασιλεῖς μνημονεύονται, λέγοντος τοῦ διακόνου• Καί τ῵ν ἐν πίστει κεκοιμημένων λαϊκ῵ν, Κωνσταντίνου, Κώνσταντος, καί τούς λοιπούς. Οὕτω δέ καί τ῵ν ζώντων μνημονεύει βασιλέων, μετά τούς ἱερωμένους πάντας. Σαῦτα α὎τοῦ λέγοντος, κράζει ὁ Μην᾵ς• Σαῦτα λέγων ἔσχισας τήν ἖κκλησίαν. Καί λέγει πρός α὎τόν• Εἰ ὁ λέγων τά τ῵ν ἁγίων Γραφ῵ν, καί τά τ῵ν ἁγίων Πατέρων σχίζει τήν ἖κκλησίαν, ὁ ἀναιρ῵ν τά τ῵ν ἁγίων δόγματα, τί δειχθήσεται τῆ ἖κκλησίᾳ ποι῵ν, ὧν χωρίς, ο὎δέ α὎τό τοῦτο, ἖κκλησίαν εἶναι δυνατόν; Καί στραφείς ὁ σακελλάριος, εἶπε τοῖς (120) ἀνθρώποις τοῦ ἐξάρχου μετά κραυγ῅ς• Εἴπατε τῶ ἐξάρχῳ• Σοιοῦτον ἄνθρωπον ὤφειλες ἐ᾵σαι ζῆν ὅπου ἄρχεις; Καί λαβόντες α὎τόν ἔξω, εἰσάγουσι τόν μαθητήν, καί ἀπαιτοῦντες α὎τόν κατειπεῖν τοῦ ἐπιστάτου, ὡς θλίψαντος Πύῤῥον, ἀπεκρίνατο ἞ρεμαίᾳ τῆ φωνῆ τά τ῅ς ἀληθείας, ὅτι ο὎δείς ἐτίμησε Πύῤῥον ὡς ἐτίμησε• καί κελεύεται κράξαι. Καί ἐπείπερ ο὎ κατεδέξατο τ῅ς πρεπούσης μοναχοῖς ε὎λαβοῦς φων῅ς ξενωθ῅ναι, κελεύει τυπ῅ναι α὎τόν ὏πό τ῵ν παρεστώτων• καί πυγμαῖς α὎τόν βαλόντες, ἟μιθαν῅ α὎τόν πεποιήκασι. Καί ἀπολύσαντες α὎τούς εἰς τά δεσμωτήρια καταλαμβάνει τόν γέροντα ὁ Μην᾵ς, λέγων παρουσίᾳ τ῵ν ἀρχόντων• Ἔβαλέ σε ὁ Θεός, καί ἤγαγέ σε ὧδε, ἵνα ἀπολάβῃς, ὅσα εἰς ἄλλους ἐποίησας, πλαν῵ν πάντας εἰς τά Ὠριγένους δόγματα. Πρός ὅν εἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος παρουσίᾳ πάντων• Ἀνάθεμα Ὠριγενεῖ καί τοῖς δόγμασιν α὎τοῦ, καί παντί σύμφρονι α὎τοῦ. Καί λέγει ὁ πατρικίος ἖πιφάνιος• ἐλύθη, κῦρι ἀββ᾵ Μην᾵, ὁ κατ’ α὎τοῦ παρά σοῦ ἐπαγόμενος ψόφος, ἵνα καί εἰ ἦν Ὠριγενιστής, ἐπάν ἀνεθεμάτισε, τ῅ς τοιαύτης ἑαυτόν ἞λευθέρωσε μέμψεως. ἖γώ δέ ὡς ο὎κέτι τοιοῦτο περί α὎τοῦ λεγόμενον παραδέχομαι• Ἀπηνέχθη ἕκαστος α὎τ῵ν, ἐν ᾧ παρεφυλάττετο τόπῳ. ΢τ΄ . Καί τῆ α὎τῆ ἟μέρᾳ περί τήν α὎τήν ἀφήν τοῦ λύχνου, Σρώϊλος ὁ πατρίκιος, καί ΢έργιος ὁ Ε὎κρατ᾵ς, ὁ ἐπί τ῅ς τραπέζης τ῅ς βασιλικ῅ς, παρεγένοντο πρός τόν δοῦλον Θεοῦ τόν γέροντα, καί καθίσαντες, ἐκέλευσαν καί α὎τόν καθίσαι, καί εἶπον πρός α὎τόν• Εἰπέ ἟μῖν, κῦρι ἀββ᾵, τήν μεταξύ σοῦ καί Πύῤῥου γενομένην ἐν Ἀφρικῆ καί ῾Ρώμῃ περί τ῵ν δογμάτων κίνησιν• καί ποίοις α὎τόν ἔπεισας ἀναθεματίσαι τό δόγμα τό ἴδιον, καί τ῵ σῶ συνθέσθαι. Καί ἀφηγήσατο α὎τοῖς πάντα καθεξ῅ς, ὅσα ἟ μνήμη ἀνέσωσε. Καί τοῦτο εἶπεν, ὅτι ἖γώ δόγμα ἴδιον ο὎κ ἔχω, ἀλλά τό κοινόν τ῅ς ἖κκλησίας τ῅ς καθολικ῅ς. Ο὎ γάρ ἐκίνησα φωνήν τήν οἱανοῦν, ἵνα ἴδιόν μου λέγηται δόγμα• καί μετά τήν ἀφήγησιν λέγουσιν α὎τῶ• Ο὎ κοινωνεῖς τῶ θρόνῳ Κωνσταντινουπόλεως; Καί εἶπεν• Ο὎ κοινων῵. Διά ποίαν ο὎ κοινωνεῖς αἰτίαν, εἶπον; Ἀπεκρίθη• Ὅτι τάς ἁγίας τέσσαρας συνόδους ἐξέβαλον διά τ῵ν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ γενομένων ἐννέα κεφαλαίων• καί διά τ῅ς ἐν ταύτῃ τῆ πόλει γενομένης παρά ΢εργίου ἐκθέσεως, καί διά τοῦτο προσεχ῵ς ἐπί τ῅ς ἕκτης ἰνδικτι῵νος ἐκτεθέντος τύπου• καί ὅτι ἅπερ ἐδογμάτισαν διά τ῵ν κεφαλαίων, διά τ῅ς ἐκθέσεως κατέκριναν• καί ἅπερ ἐδογμάτισαν διά τ῅ς ἐκθέσεως, διά τοῦ τύπου ἞κύρωσαν• καί καθεῖλαν ἑαυτούς τοσαυτάκις. Οἱ τοίνυν ὏φ’ 34 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἑαυτ῵ν κατακριθέντες καί ὏πό τ῵ν ῾Ρωμαίων, καί τ῅ς μετά ταῦτα ἐπί τ῅ς ὀγδόης ἰνδικτι῵νος γενομένης συνόδου καθαιρεθέντες, ποίαν ἐπιτελέσουσι μυσταγωγίαν• ἤ ποῖον πνεῦμα τοῖς παρά τ῵ν τοιούτων ἐπιτελουμένοις ἐπιφοιτᾶ; Καί λέγουσιν α὎τῶ• ΢ύ μόνος σώζῃ, καί πάντες ἀπόλλυνται; Καί εἶπεν• (121) Οὔδένα κατέκριναν οἱ τρεῖς παῖδες μή προσκυνήσαντες τῆ εἰκόνι, πάντων ἀνθρώπων προσκυνούντων. Ο὎ γάρ ἐσκόπουν τά τ῵ν ἄλλων, ἀλλ’ ἐσκόπουν ὅπως ἄν α὎τοί μή ἐκπέσωσι τ῅ς ἀληθοῦς ε὎σεβείας. Οὕτω καί Δανιήλ βληθείς εἰς τόν λάκκον τ῵ν λεόντων, ο὎ κατέκρινέ τινα τ῵ν μή προσευξαμένων τῶ Θεῶ κατά τό θέσπισμα Δαρείου, ἀλλά τό ἴδιον ἐσκόπησε• καί εἵλετο ἀποθανεῖν, καί μή παραπεσεῖν τῶ Θεῶ, καί ὏πό τ῅ς ἰδίας μαστιγωθ῅ναι συνειδήσεως, ἐπί τῆ παραβάσει τ῵ν φύσει νομίμων. Κἀμοί οὖν μή δῶ ὁ Θεός κατακρῖναί τινα, ἤ εἰπεῖν, ὅτι ἐγώ μόνος σώζομαι. Αἱροῦμαι δέ ἀποθανεῖν, ἤ θρόησιν ἔχειν κατά τό συνειδός, ὅτι περί τήν εἰς Θεός πίστιν παρεσφάλην καθ’ οἱονδήποτε τρόπον. Ζ´. Λέγουσιν α὎τῶ• Καί τί ἔχεις ποι῅σαι, τ῵ν ῾Ρωμαίων ἑνουμένων τοῖς Βυζαντίοις; Ἰδού γάρ χθές ἦλθον οἱ ἀποκρισιάριοι ῾Ρώμης, καί αὔριον τῆ Κυριακῆ κοινωνοῦσι τῶ πατριάρχη• καί π᾵σι δ῅λον γίνεται, ὅτι σύ διέστρεφες τούς ῾Ρωμαίους• ἀμέλει σοῦ ἀπαρθέντος ἐκεῖθεν, συνέθεντο τοῖς ἐνταῦθα. Καί εἶπε πρός α὎τούς• Οἱ ἐλθόντες, οἱονδήποτε πρόκριμα τῶ θρόνῳ ῾Ρώμης, κἄν κοινωνήσωσιν, ἐπάν ο὎κ ἤγαγον πρός τόν πατριάρχην ἐπιστολήν, ο὎ ποιοῦσι• καί ο὎ πείθομαι πάντως ὅτι οἱ ῾Ρωμαῖοι ἑνοῦνται τοῖς ἐνταῦθα, εἰ μή ὁμολογήσωσι τόν Κύριον ἟μ῵ν καί Θεόν, καθ’ ἑκατέραν τ῵ν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καί ἅπερ ἐστίν, εἶναι φύσει θελητικόν τε καί ἐνεργητικόν τ῅ς ἟μ῵ν σωτηρίας. Καί λέγουσιν• Εἰ δέ συμβιβασθ῵σι τοῖς ἐνταῦθα οἱ ῾Ρωμαῖοι, τί ποιεῖς; Καί εἶπε• Σό Πνεῦμα τό ἅγιον διά τοῦ Ἀποστόλου, καί ἀγγέλους ἀναθεματίζει παρά τό κήρυγμά τι νομοθετοῦντας. Η´. Καί λέγουσι• Πάντως ἀνάγκη ἐστί, θελήσεις λέγεσθαι ἐπί Φριστοῦ καί ἐνεργείας; Ἀπεκρίθη• Π᾵σα ἀνάγκη, εἴπερ ε὎σεβεῖν κατά ἀλήθειαν θέλωμεν. Οὔδέν γάρ τ῵ν ὄντων χωρίς ἐνεργείας φυσικ῅ς ὏φέστηκεν. Οἱ γάρ ἅγιοι Πατέρες φανερ῵ς λέγουσι• Μήτε εἶναι, ἤ γινώσκεσθαι χωρίς τ῅ς ο὎σιώδους α὎τ῅ς ἐνεργείας τήν οἱανδήποτε φύσιν. Εἰ δέ οὔτε ἔστιν, οὔτε γινώσκεται φύσις, ἄνευ τ῅ς α὎τήν ο὎σιωδ῵ς χαρακτηριζούσης ἐνεργείας, π῵ς εἶναι τόν Φριστόν, ἤ γνωρίζεσθαι Θεόν ἀληθ῵ς φύσει καί ἄνθρωπον, ἄνευ τ῅ς θεϊκ῅ς καί ἀνθρωπίνης ἐνεργείας, ἐστί δυνατόν; Ἀπολέσας γάρ, κατά τούς Πατέρας, τό βρυχικόν ὁ λέων, ο὎κ ἔστι λέων• καί κύων τό ὏λακτικόν ο὎κ ἔστι κύων. Καί ἄλλο τό οἱονοῦν τό φυσικ῵ς α὎τοῦ συστατικόν ἀπολέσας, ο὎κ ἔστιν ἔτι ὅπερ ἦν. Καί λέγουσιν α὎τῶ• Οἴδαμεν ὄντως ὅτι οὕτως ἦν• πλήν μή λυπήσῃς τόν βασιλέα, διά τήν εἰρήνην καί μόνον ποιήσαντα τόν τύπον, ο὎κ ἐπ’ ἀναιρέσει τινός τ῵ν ἐπί Φριστοῦ νοουμένων• ἀλλ’ ἐπί εἰρήνῃ τήν (124) σιωπήν τ῵ν ποιουσ῵ν τήν διάστασιν φων῵ν οἰκονομοῦντα. Θ´. Καί ῥίψας ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος ἑαυτόν εἰς τήν γ῅ν μετά δακρύων• Οὔκ ὤφειλε λυπηθ῅ναι ὁ ἀγαθός καί ε὎σεβής δεσπότης κατά τ῅ς ἐμ῅ς ταπεινώσεως. Ο὎ γάρ δύναμαι λυπ῅σαι τόν Θεόν σιωπ῵ν, ἅπερ α὎τός λαλεῖσθαι καί ὁμολογεῖσθαι προσέταξεν. Εἰ γάρ κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, α὎τός ἔστιν ὁ θέμενος ἐν τῆ ἖κκλησίᾳ, πρ῵τον ἀποστόλους• δεύτερον, προφήτας• τρίτον, διδασκάλους, δ῅λον ἐστίν, ὅτι α὎τός ἐστιν ὁ διά τούτων λαλήσας. Διά πάσης οὖν τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς, τ῅ς τε Παλαι᾵ς καί Νέας Διαθήκης, καί τ῵ν ἁγίων διδασκάλων καί συνόδων διδασκόμεθα, θελητικόν τε καί ἐνεργητικόν θεότητί τε καί ἀνθρωπότητι, τόν σαρκωθέντα Θεόν. Οὔδενός γάρ τ῵ν οἷς ὡς Θεός γινώσκεται, καί τ῵ν οἷς ὡς ἄνθρωπος φύσει γνωρίζεται, χωρίς ἁμαρτίας, ἐστίν ἄν ἐλλιπής. Εἰ δέ τέλειός ἐστι καθ’ ἑκάτερον, ὡς ο὎δενός καθ’ ἑκατέτου ἐλλιπής, προφαν῵ς τό κατ᾿ α὎τόν ὅλον νοθεύει μυστήριον, ὁ μή ὁμολογ῵ν α὎τόν εἶναι ὅπερ ἐστί, μετά τ῵ν προσόντων α὎τῶ καθ’ ἑκάτερον, ἐν οἷς τε καί ἅπερ ἐστί, πάντων φυσικ῵ν ἰδιωμάτων. Ι ´. Καί μικρόν σιωπήσαντες, ἀλλήλοις προσνεύσαντες λέγουσι• Πόθεν δύνασαι δεῖξαι, ὅτι τάς συνόδους ἐκβάλλουσιν, οἱ θρόνου Κωνσταντινουπόλεως; Καί λέγει α὎τοῖς• Ἤδη δέκεικται μερικ῵ς διά τ῵ν ἐν ῾Ρώμῃ λαληθέντων παρ’ ἐμοῦ πρός τόν κῦριν Γρηγόριον, τόν ἀσηκρ῅τιν• καί νῦν, εἰ παρίσταται τῶ δεσπότῃ τοῦτο δειχθήσεσθαι, κελεύσει δοθ῅ναι ἄδειαν τῶ ἀναξίῳ ὏μ῵ν δούλῳ, καί ποι῵ γν῵σιν βιβλίων, ὅτι τά ἐμά ἀφῃρέθησαν• καί π᾵σι φανερόν ποι῵ τοῦτο, χωρίς οἱασδήποτε σκολιότητος λόγων. Καί λοιπόν ἄλλων πολλ῵ν λαληθέντων, εἰς γραφικάς καί φυσικάς καί τεχνικάς ἐτράπησαν γυμνασίας τε καί θεωρίας• ἐφ’ αἷς

35 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἟δυνθέντες, ἱλαρωτέρως διετέθησαν• καί ἤρξαντο λέγειν• Οἶδεν ὁ Κύριος, ὠφελήθημεν, καί ἀπό τοῦ νῦν ἐνοχλεῖν ὏μῖν ο὎κ ἔχομεν. ΙΑ´. ὇ δέ κῦρις ΢έργιος εἶπεν α὎τῶ, ὅτι Πολλάκις ἦλθον εἰς τό κελλίον σου εἰς Βέββας, καί ἞κροασάμην τ῅ς διδασκαλίας σου• καί ὁ Φριστός ἔχει βοηθ῅σαί σοι• καί μή ἀγωνιάσῃς. Εἰς ἕν δέ μόνον λυπεῖς πάντας, ὅτι πολλούς ποιεῖς χωρισθ῅ναι τ῅ς κοινωνίας τ῅ς ἐνταῦθα ἖κκλησίας. Ἔστι τις ὁ λέγων, εἶπεν ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, ὅτι εἶπον• Μή κοινωνήσῃ τῆ ἖κκλησίᾳ τ῵ν Βυζαντίων; Ἀπεκρίθη ὁ κῦρις ΢έργιος• α὎τό τοῦτο, τό σε μή κοινωνεῖν, μεγάλη πρός πάντας ἐστί φωνή, μή κοινων῅σαι. Καί εἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος• ο὎δέν βιαιότερον συνειδότος κατηγοροῦντος, καί ο὎δέν τούτου συνηγοροῦντος παῤῥησιαστικώτερον. Ἀκούσας δέ ὁ κῦρις Σρώϊλος, ὅτι ὁ τύπος ἀναθεματίζεται εἰς π᾵σαν τήν δύσιν, λέγει πρός τόν δοῦλον τοῦ Θεοῦ, Καλόν ἐστιν, ὅτι τοῦ ε὎σεβοῦς ἟μ῵ν δεσπότου ἟ ὏πόληψις ὏βρίζεται; (125) Ἀπεκρίθη ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος• ὇ Θεός συγχωρήσει τοῖς ἐκβιβάσασι τόν δεσπότην ποι῅σαι τόν τύπον, καί τοῖς συγχωρήσασι. Καί λέγει• Σίνες εἰσίν οἱ ἐκβιβάσαντες, καί τίνες οἱ συγχωρήσαντες; Ἀπεκρίθη• Οἱ τ῅ς ἖κκλησίας ἐξεβίβασαν, καί οἱ ἄρχοντες συνεχώρησαν• καί ἰδού ὁ ῥύπος ἐκ τ῵ν ὏πευθύνων εἰς τόν ἀθ῵ον καί καθαρόν πάσης αἱρέσεως, ἐξετινάχθη. Ἀλλά συμβουλεύσατε ποι῅σαι, ὅ ἐποίησεν ὁ ε὎σεβής τῆ μνήμῃ γενόμενος α὎τοῦ πάππος. ἖κεῖνος γάρ αἰσθόμενος ὅτι ψόγον α὎τοῦ τινες κατά τήν δύσιν καταχέουσι, διά κελεύσεως ἐλεύθερον ἑαυτόν ἐποίησε τ῅ς ἐπί τῆ ἖κκλησίᾳ μέμψεως, γράψας, ὅτι Ἔκθεσις ο὎κ ἔστιν ἐμή• οὔτε γάρ ἐγώ ὏πηγόρευσα, ἤ ἐκέλευσα γενέσθαι• ἀλλά ΢έργιος α὎τήν ὁ πατριάρχης συντάξας πρό πέντε ἐτ῵ν, τοῦ ἀνελθεῖν με ἀπό τ῅ς Ἀνατολ῅ς, ἐδεήθη μου κατ’ α὎τήν γενομένου τήν πανευδαίμονα πόλιν, ὀνοματί μου προτεθ῅ναι α὎τήν μεθ’ ὏πογραφ῅ς• καί κατεδεξάμην τήν ἐκείνου παράκλησιν. Νῦν δέ γνούς ὅτι τινές ἐπ’ α὎τήν διαμάχονται, π᾵σι δ῅λον ποι῵, ὅτι ο὎κ ἔστιν ἐμή. Σαύτην ἐποιήσατο τήν κέλευσιν πρός τόν μακάριον Ἰωάννην πάππαν, κατακρίνοντα τήν ἔκθεσιν, ἐν τοῖς πρός Πύῤῥον τότε γραφεῖσι. Καί ἔκτοτε ΢εργίου χρηματίζει πανταχοῦ εἶναι ἔκθεσις. Σοῦτο ποιήσει καί ὁ νῦν ε὎σεβ῵ς βασιλεύων ἟μ῵ν, καί μενεῖ παντελ῵ς ἄχραντος πάσης μέμψεως ἟ πρόληψις α὎τοῦ. Σότε σείσαντες τάς κεφαλάς, ἐσιώπησαν, τοῦτο μονον εἰρηκότες• Ὅλα δυσχερ῅ καί ἀνέκβατα. Σούτων καί ἑτέρων διαφόρων λαληθέντων, προσκυνηθέντες καί προσκυνήσαντες, μετά πάσης ἱλαρότητος ἀνεχώρησαν. Καί πάλιν τῶ ἄλλῳ ΢αββάτῳ, ἀνήγαγον α὎τούς ἐν τῶ παλατίῳ• καί εἰσφέρουσι πρ῵τον τόν μαθητήν τοῦ γέροντος, συνελθόντων καί τ῵ν δύο πατριαρχ῵ν• καί ἄγουσι Κωνσταντῖνον καί Μην᾵ν κατηγόρους τοῦ γέροντος, καί ἀπαιτοῦντες τήν μαθητήν συγκαταθέσθαι τοῖς κατ’ α὎τ῵ν λαλουμένοις. Μετά δέ πάσης παῤῥησίας εἶπεν ὁ μαθητής ἀφόβως πρός τήν σύγκλητον• Κωνσταντῖνον εἰσάγετε ἐν σεκρέτῳ παλατίου; Οὗτος ο὎κ ἔστιν οὔτε πρεσβύτερος, οὔτε μοναχός, ἀλλά τριβοῦνος θυμέλης. ἖γνωρίσθη Ἀφροῖς καί ῾Ρωμαίοις, ποῖα γύναια βόσκων ἦλθεν ἐκεῖσε. Πάντες ἔμαθον τάς πανουργίας α὎τοῦ, ἅς ἐποίησε πρός τό λαθεῖν• ποτέ μέν λέγων, ὅτι ἀδελφαί α὎τοῦ εἰσί• ποτέ δέ, ὅτι διά τό μή κοινων῅σαι τῆ ἖κκλησίᾳ Κωνσταντινουπόλεως ἐπ῅ρα α὎τάς, ἵνα μή χρανθ῵σι τῆ αἱρετικῆ κοινωνίᾳ. Ἀλλά καί πάλιν ἐάν λείψῃ α὎τῶ σπατάλῃ, καί εὕρῃ χώραν μή γνωρίζουσαν α὎τόν, τά α὎τά ποιεῖ, αἰσχροῦ κέρδους χάριν, καί ῥυπαρ᾵ς ἟δον῅ς. Καί μεγάλη αἰσχύνη ἐστί, τό κἄν συντυγχάνειν α὎τῶ, τοῖς σεμν῵ς βι῵ναι θέλουσιν. Εἶτα μετά ταῦτα, ἐρωτηθείς εἰ τόν τύπον ἐνεθεμάτισεν, ἀφόβως εἶπεν• Ο὎ μόνον ἀνεθεμάτισα, ἀλλά καί λίβελλον ἐποίησα. Σί οὖν; ο὎χ ὁμολογεῖς πεποιηκέναι κακ῵ς; λέγουσιν α὎τῶ οἱ ἄρχοντες. Καί λέγει• Μή δῶ ὁ Θεός, ἵνα ὅπερ ἐποίησα καλ῵ς κατά θεσμόν ἐκκλησιαστικόν, εἴπω (128) γενέσθαι κακ῵ς. Καί πολλά ἄλλα ἐρωτηθείς, καί ἀποκριθείς καθώς ὁ Θεός ἐχορήγησεν α὎τῶ, ἐξάγεται τοῦ σεκρέτου. ΙΓ´. Καί εἰσάγουσι τόν γέροντα, καί λέγει πρός α὎τόν κῦρις Σρώϊλος• Εἰπέ, ἀββ᾵, βλέπε, εἰπέ τήν ἀλήθειαν, καί ἐλεεῖ σε ὁ δεσπότης• ἐπεί ἐάν διά τ῅ς νομίμου διηγήσεως ἔλθωμεν, καί εὕρῃ κἄν ἕν τ῵ν κατηγορηθέντων σου ἀληθές, ὁ νόμος φονεύει σε. Καί εἶπε• καί ἤδη εἶπον, καί πάλιν λέγω, ὅτι ἐάν μόνον ἕν λέγηται εἶναι ἀληθές, καί ὁ ΢αταν᾵ς Θεός ἐστιν. Εἰ δέ ο὎κ ἔστι Θεός, ἀλλ’ ἀποστάτης, καί τά κατηγορηθέντα μου ψευδ῅ καί ἀνυπόστατα. Πλήν εἴ τι κελεύετε ποι῅σαι, ποιήσατε. Θεόν σέβων, ο὎κ ἀδικοῦμαι. Καί λέγει α὎τῶ• Οὔκ ἀνεθεμάτισας τόν τύπον; Ἀπεκρίθη• Πολλάκις εἶπον ὅτι ἀνεθεμάτισα. Λέγει α὎τῶ τόν τύπον ἀνεθεμάτισας; τόν βασιλέα ἀνεθεμάτισας. Ἀπεκρίθη ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ• ἖γώ βασιλέα ο὎κ ἀνεθεμάτισα, ἀλλά χάρτην ἀλλότριον τ῅ς ὀρθοδόξου καί ἐκκλησιαστικ῅ς πίστεως. Καί λέγει α὎τῶ• Ποῦ ἀνεθεματίσθη; - ὘πό τ῅ς συνόδου ῾Ρώμης, ἀπεκρίθη, εἰς τήν ἐκκλησίαν τοῦ ΢ωτ῅ρος, καί εἰς τήν Θεοτόκον. Σότε λέγει πρός α὎τόν ὁ ἔπαρχος• Κοινωνεῖς τῆ ἖κκλησίᾳ τ῵ν ὧδε, ἤ ο὎ κοινωνεῖς; Ἀπεκρίθη, καί εἶπεν• Ο὎ κοινων῵. Λέγει α὎τῶ• Διά τί; Ἀπεκρίθη• Ὅτι ἔξω ἔβαλε τάς συνόδους. Καί εἶπεν• ἖άν ἔξω ἔβαλε τάς συνόδους, π῵ς εἰς τά δίπτυχα ἀναφέρονται; Καί λέγει• Καί τίς ὄνησις ὀνομάτων, τ῵ν δογμάτων ἐκβεβλημένων; Καί 36 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δύνασαι, ἔφη, τοῦτο δεῖξαι; Καί εἶπεν• ἖άν λάβω ἄδειαν, καί κελεύετε, δειχθ῅ναι ἔχω τοῦτο πάνυ ε὎χερ῵ς. Καί σιωπησάντων α὎τ῵ν, λέγει α὎τῶ ὁ σακελλάριος• Διατί ἀγαπᾶς τούς ῾Ρωμαίους, καί τούς Γραικούς μισεῖς. Ἀποκριθείς ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος, εἶπε• Παραγγελίαν ἔχομεν, τοῦ μή μισ῅σαί τινα. Ἀγαπ῵ τούς ῾Ρωμαίους, ὡς ὁμόπιστους• τούς δέ Γραικούς, ὡς ὁμογλώσσους. Καί πάλιν λέγει α὎τῶ ὁ σακελλάριος• Πόσων ἐτ῵ν λέγεις ἑαυτόν• Ἀπεκρίθη; ἗βδομήκοντα πέντε. Καί λέγει α὎τῶ• Πόσους χρόνους ἔχει μετά σοῦ ὁ μαθητής σου; Ἀπεκρίθη• Σριάκοντα ἑπτά. Σότε ἀνέκραξε εἷς κληρικός• Ἀπέδωκέ σοι ὁ Κύριος, ὅσα ἐποίησας τῶ μακαρίῳ Πύῤῥῳ. Πρός ὅν ο὎δέν ἀπεκρίθη ὅλως. ΙΔ ´. Σοσοῦτων δέ λαληθέντων ἐν τῶ σεκρέτῳ, ο὎δείς ο὎δέν τ῵ν πατριαρχ῵ν ἐφθέγξατο. ἖ν δέ τῶ κινεῖσθαι περί τ῅ς συνόδου ῾Ρώμης λόγον, κράζει ὁ Δημοσθένης· Ο὎ κεκύρωται ἟ σύνοδος, τοῦ συγκροτήσαντος α὎τήν καθαιρεθέντος. Καί λέγει ὁ τοῦ Θεοῦ δοῦλος• Ο὎ καθηρέθη, ἀλλ’ ἐδιώχθη. Ποία γέγονεν ἐπί τοῖς πεπραγμένοις συνοδική καί κανονική πρ᾵ξις ἀσφαλ῵ς ἔχουσα α὎τοῦ τήν καθαίρεσιν; Πλήν ἵνα καί κανονικ῵ς καθῃρέθη, ο὎ ποιεῖ τοῦτο πρόκριμα τοῖς ὀρθοδόξως κατά τούς θείους κανόνας κυρωθεῖσιν• οἷς καί τά γραφέντα παρά τοῦ ἐν ἁγίοις πάπα Θεοδώρου συμβαίνουσι. Καί λέγει τούτων ἀκούσας Σρώϊλος ὁ πατρίκιος• Οὔκ οἶδας τί λέγεις, ἀββ᾵• τό γενόμενον γέγονε. ΙΕ ´. (129) Σαῦτα ὅσα ἟ μνήμη κατέχει τά κεκινημένα τε καί εἰρημένα• καί εἰς τοιοῦτον τά κατ’ α὎τούς κατέληξε τέλος, ἀπολύσαντες καί τόν ἅγιον γέροντα τοῦ σεκρέτου, ἐν τῆ φρουρᾶ. Καί τῆ ἐπαύριον, ἥτις ἦν Κυριακή, συμβούλιον ποιήσαντες οἱ τ῅ς ἖κκλησίας, ἔπεισαν τόν βασιλέα, ταύτην α὎τούς κατακρῖναι τήν πικράν καί ἀπάνθρωπον ἐξορίαν, διῃρημένους ἀλλήλων• τόν μέν ἅγιον γέροντα εἰς Βιζύην κάστρον τ῅ς Θράκης• τόν δέ μαθητήν α὎τοῦ εἰς Πέρβεριν• ὅ ο὎κ ἔχει ἐξώτερον β῅μα ποδός ἟ ῾Ρωμαίων βασιλεία, ἀπρονοήτους, γυμνούς, ἀτρόφους, πάσης τ῅ς πρός τό ζῆν ἀφορμ῅ς ἐστερημένους• μή ἐγγίζοντας θαλάσσῃ, ἵνα μή ἔχωσιν ἐκ τ῵ν ἐλεημόνων ἐπίσκεψιν. Καί οὕτως εἰσί γυμνοί καί ἄτροφοι, μόνην ἔχοντες τήν ἐλπίδα τοῦ Θεοῦ• παρακαλοῦντες πάντας τούς Φριστιανούς, τοῦτο βο῵ντες• Εὔξασθε διά τόν Κύριον, ἵνα τελειώσῃ ὁ Θεός τό ἔλεος α὎τοῦ μετά τ῅ς ταπεινώσεως ἟μ῵ν, καί διδάξῃ ἟μ᾵ς ὅτι οἱ συμπλέοντες α὎τῶ, ἞γριωμένης πεῖραν λαμβάνουσι θαλάσσης, ἀνέμοις καί κύμασι δονουμένου μέν τοῦ σκάφους, ἀκατασείστου δέ διαμένοντος. ΢υγχωρεῖ γάρ κλύδωνος μεγάλου α὎τούς πειραθ῅ναι, δοκιμάζων α὎τ῵ν τήν περί α὎τόν διάθεσιν, ἵνα μεγάλῃ τῆ φωνῆ κράξωσι• Κύριε, σ῵σον ἟μ᾵ς, ἀπολλύμεθα• καί μάθωσι πάντα μόνῳ α὎τῶ ἐπιγράφειν, τά τ῅ς α὎τ῵ν σωτηρίας• καί μή πεποιθότες ὦσιν ἐφ’ ἑαυτοῖς, καί τύχωσι γαλήνης μεγάλης, τοῦ ἀνέμου καί τ῵ν κυμάτων κατευνασθέντων• καί εἰς μέσον λύκων α὎τούς ἐκδίδωσι, καί διά τ῅ς στεν῅ς πύλης εἰσελθεῖν, καί διά τεθλιμμένης ὁδεύειν τρίβου παρακελεύεται• καί λιμόν, καί δίψαν, καί γύμνωσιν, καί δεσμά, καί φυλακάς, καί ἀπαγωγάς, καί μάστιγας, καί σταυρόν, καί ἥλους καί ὄξος, καί χολήν, καί ἐμπτύσματα, καί ῥαπίσματα, καί κολαφίσματα, καί ἐμπαιγμούς προτείνεται• καί πάθος καί θανάτους πολυτρόπους• ὧν τέλος, ἟ παμφαής ἀνάστασις, φέρουσα μεθ’ ἑαυτ῅ς εἰρήνην τοῖς δι’ α὎τόν διωχθεῖσι• καί χαράν, τοῖς δι’ α὎τόν θλιβεῖσι• καί ἀνάληψιν εἰς ο὎ρανούς, καί προσαγωγήν τῶ Πατρικῶ καί ὏περουσίῳ θρόνῳ, καί λ῅ξιν ὏πέρ ἄνω πάσης ἀρχ῅ς οὖσαν καί ἐξουσίας καί δυνάμεως καί κυριότητος• καί παντός ὀνόματος ὀνομαζομένου, εἴτε ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ, εἴτε ἐν τῶ μέλλοντι• ἧς τύχοιμεν ἅπαντες, ε὎χαῖς καί πρεσβείαις τ῅ς πανυμνήτου πανσέπτου καί ὏περενδόξου κυρίως φύσει Θεοτόκου καί ἀειπαρθένου Μαρίας, καί τ῵ν ἁγίων ἀποστόλων, προφητ῵ν καί μαρτύρων. Ἀμήν.

ΠΡΟ΢ ΑΝΑ΢ΣΑ΢ΙΟΝ ΜΟΝΑΖΟΝΣΑ (132)

Φθές ὀκτωκαιδεκάτῃ τοῦ μηνός, ἥτις ἦν ἟ ἁγία Πεντηκοστή, ὁ πατριάρχης ἐδήλωσέ μοι λέγων• Ποίας ἖κκλησίας εἶ; Βυζαντίου; ῾Ρώμης; Ἀντιοχείας Ἀλεξανδρείας; Ἱεροσολύμων; Ἰδού π᾵σαι μετά τ῵ν ὏π’ α὎τάς ἐπαρχι῵ν ἟νώθησαν. Εἰ τοίνυν εἶ τ῅ς καθολικ῅ς ἖κκλησίας, ἑνώθητι, μήπως ξένην ὁδόν τῶ βίῳ καινοτομ῵ν, πάθῃς ὅπερ ο὎ προσδοκᾶς. Πρός οὕς εἶπον• Καθολικήν ἖κκλησίαν, τήν ὀρθήν καί σωτήριον τ῅ς εἰς α὎τόν πίστεως ὁμολογίαν, Πέτρον μακαρίσας ἐφ’ οἷς α὎τόν καλ῵ς ὡμολόγησεν, ὁ τ῵ν ὅλων εἶναι Θεός ἀπεφήνατο. Πλήν μάθω τήν ὁμολογίαν, ἐφ’ ἥν πασ῵ν τ῵ν 37 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖κκλησι῵ν γέγονεν ἟ ἕνωσις• καί τοῦ γενομένου καλ῵ς, ο὎κ ἀλλοτριοῦμαι. Καί φασι• Κἄν ο὎κ ἔχωμεν περί τούτου κέλευσιν, λέγομεν διά τό γενέσθαι σε πάντως ἀπροφάσιστον. Δύο λέγομεν ἐνεργείας διά τήν διαφοράν, καί μίαν διά τήν ἕνωσιν. -Σάς δύο διά τήν ἕνωσιν μίαν φατέ γεγονέναι, ἤ παρά ταύτας, εἶπον, ἑτέραν -Ο὎, φασίν, ἀλλά τάς δύο μίαν διά τήν ἕνωσιν, -Ἀπηλλάγημεν πραγμάτων, ἔφην, ἑαυτοῖς ἀνυπόστατον πίστιν, καί Θεόν ἀνύπαρκτον πλάσαντες. Εἰ γάρ εἰς μίαν συγχέομεν τάς δύο διά τήν ἕνωσιν, καί πάλιν εἰς δύο διαιροῦμεν διά τήν διαφοράν, ο὎κ ἔσται μονάς οὔτε δυάς ἐνεργει῵ν, ἀλλήλαις ἀναιρουμένων ἀεί, καί ποιουσ῵ν ἀνενέργητον ᾧ προσπέφηκαν, καί παντελ῵ς ἀνύπαρκτον. Σό γάρ μηδεμίαν ἔχον ἐκ φύσεως ἀναφαίρετον, καί μηδενί λόγῳ τροπ῅ς ἀλλοιουμένην καί μεταπίπτουσαν κίνησιν, πάσης ο὎σίας ἐστέρηται κατά τούς Πατέρας, ο὎κ ἔχον ἐνέργειαν ο὎σιωδ῵ς α὎τό χαρακτηρίζουσαν. Σοῦτο οὖν λέγειν ο὎ δύναμαι, οὔτε ἐδιδάχθην παρά τ῵ν ἁγίων Πατέρων ὁμολογεῖν. Σό δοκοῦν ὏μῖν, οὖσιν ἐξουσιασταῖς, ποιήσατε. - Ο὎κοῦν ἄκουσον, ἔφησαν• ἔδοξε τῶ δεσπότῃ καί τῶ πατριάρχῃ, διά πραικέπτου τοῦ πάππα ῾Ρώμης, ἀναθεματισθ῅ναί σε μή πειθόμενον, καί τόν ὁριζόμενον α὎τοῖς ἀπενέγκασθαι θάνατον. - Σό τῶ Θεῶ πρό παντός αἰ῵νος ὁρισθέν ἐν ἐμοί δέξοιτο πέρας, φέρον α὎τῶ δόξαν πρό παντός ἐγνωσμένην αἰ῵νος, α὎τοῖς τοῦτο ἀκούσας ἀπεκρινάμην. -Καί πρός τό γν῵ναί σε, καί προσθήκην ε὎χ῅ς τῶ Θεῶ ποιήσασθαι καί δεήσεως, ἐμφαν῅ σοι τά δηλωθέντα πεποίηκα, παρακαλ῵ν τῶ κυρίῳ Θείῳ, καί τοῖς ἐκεῖ σύν α὎τῶ πατράσιν ἟μ῵ν ἁγίοις γνώριμα καταστ῅σαι ταῦτα, τ῅ς α὎τ῅ς χάριν αἰτίας.

ΣΟΜΟ΢ Β´. ΢ελ. (136) Σοῦ ἐν ἁγίοις Πατρός ἟μ῵ν καί ὁμολογητοῦ Μαξίμου,

Περί τ῵ν πραχθέντων ἐν τῆ πρώτῃ ἐξορίᾳ, ἤτοι ἐν Βιζύῃ• τά παρά τοῦ Θεοδοσίου ἐπισκόπου Καισαρείας Βιθυνίας, καί α὎τοῦ διαλεχθέντα.

Α΄. Σά κεκινημένα περί τ῅ς ἀμωμήτου ἟μ῵ν τ῵ν Φριστιαν῵ν πίστεως, καί τ῅ς τ῵ν δι’ ἐναντίας παρεισάκτου καινοτομίας, μεταξύ τοῦ ἀββ᾵ Μαξίμου, καί Θεοδοσίου ἐπισκόπου Καισαρείας Βιθυνίας ἀναγκαῖον ἟γησάμην κατάδηλον ποι῅σαι π᾵σιν ὏μῖν τοῖς ἐν ὀρθοδοξίᾳ διατελοῦσιν, ἵνα ἀκριβέστερον τά περί τούτων εἰδέναι ἔχοντες, δοξάζητε μ᾵λλον τόν φιλάνθρωπον Θεόν, τόν διδόντα λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος (137) τ῵ν φοβουμένων α὎τόν• μήπως συνήθως οἱ ἐχθροί τ῅ς ἀληθείας, τἀναντία ταύτης διαφημίζοντες, ἐκταράξωσιν ὏μ῵ν τάς καρδίας. Β΄. Σοιγαροῦν τῆ εἰκοστῆ τετάρτῃ τοῦ Α὎γούστου μηνός τ῅ς νυνί παρελθούσης τεσσαρεσκαιδεκάτης ἐπινεμήσεως, ἐξ῅λθεν πρός α὎τόν ἐν ᾗ παρεφυλάττετο ἐξορίᾳ, τουτέστιν ἐν κάστρῳ Βιζύης, ὁ προρηθείς ἐπίσκοπος Θεοδόσιος, ὡς εἶπεν, ἐκ προσώπου Πέτρου τοῦ προέδρου Κωνσταντινουπόλεως πεμφθείς• καί Παῦλος καί Θεοδόσιος οἱ ὕπατοι, ὡς εἶπον καί α὎τοί, ἐκ προσώπου βασιλέως πεμφθέντες• καί ἀνελθόντες πρός τόν εἰρημένον μοναχόν Μάξιμον, ἐν ᾧ τόπῳ ἀπεκέκλειστο, ἐκάθισαν, καί ἐπέτρεψαν καί α὎τόν καθίσαι, συνόντος α὎τοῖς δηλονότι καί τοῦ ἐπισκόπου Βιζύης. Καί λέγει πρός α὎τόν Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος• Π῵ς ἔχεις, κῦρι ἀββ᾵; ΜΑΞ. Ὡς πρώρισεν ὁ Θεός πρό πάντων τ῵ν αἰώνων τήν περί ἐμέ προνοητικήν διεξαγωγήν, οὕτως ἔχω. ΘΕΟΔ. Σί οὖν; πρό παντός περί ἑκάστου ἟μ῵ν ὥρισεν(προώρισεν) Ο Θεός; ΜΑΞ. Εἴπερ προέγνω, πάντως καί προώρισε• ΘΕΟΔ. Σί ἔστιν α὎τό τό, Προέγνω, καί Προώρισεν; ΜΑΞ. Ἡ πρόγνωσις τ῵ν ἐφ’ ἟μῖν ἐννοι῵ν καί λόγων καί ἔργων ἐστίν• ὁ προορισμός δέ τ῵ν ο὎κ ἐφ’ ἟μῖν συμβαινόντων ἐστί. ΘΕΟΔ. Ποῖά ἐστι τά ἐφ’ ἟μῖν, καί ποῖα τά ο὎κ ἐφ’ ἟μῖν; ΜΑΞ. Ὡς ἔοικε, πάντα γινώσκων ὁ δεσπότης μου, δοκιμαστικ῵ς διαλέγεται πρός τόν δοῦλον α὎τοῦ. ΘΕΟΔ. Μά τήν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ, ἀγνο῵ν ἞ρώτησα, καί μαθεῖν θέλων τήν διαφοράν τ῵ν ἐφ’ ἟μῖν, καί ο὎κ ἐφ’ ἟μῖν• καί π῵ς τά μέν ὏πό τήν πρόγνωσιν τοῦ Θεοῦ ὏πάρχουσι• τά δέ, ὏πό τόν προορισμόν εἰσιν. ΜΑΞ. ἖φ’ ἟μῖν ἐστι τά ἑκούσια πάντα, τουτέστιν ἀρεταί καί κακίαι• ο὎κ ἐφ’ ἟μῖν δέ, αἱ ἐπιφοραί τ῵ν συμβαινόντων ἟μῖν κολαστικ῵ν τρόπων, ἤ τ῵ν ἐναντίων. Οὔτε γάρ ἐφ’ ἟μῖν ἐστιν ἟ κολάζουσα νόσος, οὔτε ἟ ε὎φραίνουσα ὏γεία• καί αἱ ποιότητες καί αἱ τούτων αἰτίαι. Οἷον αἰτία νόσου ἀταξία, ὥσπερ καί ὏γείας ε὎ταξία• καί βασιλείας 38 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ο὎ραν῵ν αἰτία, ἟ τ῵ν ἐντολ῵ν φυλακή, ὥσπερ καί πυρός αἰωνίου, ἟ τ῵ν τούτων παράβασις. ΘΕΟΔ. Σί οὖν; διά τοῦτο θλίβῃ ἐν τῆ ἐξορίᾳ ταύτῃ, ἐπειδή ἄξιά τινα ἐποίησας ταύτης τ῅ς θλίψεως; ΜΑΞ. Παρακαλ῵ ἵνα ὁ Θεός ταῦτῃ τῆ θλίψει περιορίσῃ τάς ἐκτίσεις ὧν ἥμαρτον α὎τῶ ἐν τῆ παραβάσει τ῵ν α὎τοῦ δικαιωτικ῵ν ἐντολ῵ν. ΘΕΟΔ. Ο὎κ ἔστι δοκιμ῅ς ἕνεκεν ἀπαγομένοη θλίψις πολλοῖς; ΜΑΞ. Ἡ δοκιμή τ῵ν ἁγίων ἐστίν, ἵνα φανερωθ῵σι διά τ῅ς θλίψεως τῶ βίῳ τ῵ν ἀνθρώπων, αἱ περί τό φύσει καλόν διαθέσεις α὎τ῵ν, ἑαυταῖς συνεκφαίνουσαι τάς ἞γνοημένας π᾵σιν ἀρετάς, ὡς ἐπί Ἰώβ καί Ἰωσήφ. ὇ μέν γάρ ἐπί φανερώσει τ῅ς κεκρυμμένης ἀνδρείας ἐπειράζετο• ὁ δέ, ἐπ’ ἐκφωνήσει τ῅ς ἁγιαστικ῅ς σωφροσύνης ἐδοκιμάζετο• καί π᾵ς τ῵ν ἁγίων ἀκουσίως ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ θλιβείς, ἐπι τισί τοιαύταις οἰκονομίαις ἐθλίβετο, ἵνα διά τ῅ς ἀσθενείας τ῅ς συγχωρουμένης α὎τοῖς ἐπαχθ῅ναι, τόν ὏περήφανον καί ἀποστάτην περιπατήσωσι δράκοντα, τουτέστι τόν διάβολον.(140) Ἡ γάρ ὏πομονή, δοκιμ῅ς ἔργον ἐστίν ἐφ’ ἑκάστου τ῵ν ἁγίων. ΘΕΟΔ. Μά τήν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ, καλ῵ς εἶπας• καί ὁμολογ῵ τήν ὠφέλειαν• καί ἐζήτουν ἀεί εν τοῖς τοιούτοις συνδιαλέγεσθαι ὏μῖν• ἀλλ’ ἐπειδή ἐπ’ ἄλλῳ κεφαλαίῳ κἀγώ καί οἱ δεσπόται μου οἱ μελλοπατρίκιοι πρός σέ γεγόναμεν, καί τοσαῦτα διαστήματα ἤλθομεν, παρακαλοῦμέν σε τά παρ’ ἞μ῵ν προτεινόμενα δέξασθαι, καί χαροποι῅σαι π᾵σαν τήν οἰκουμένην. ΜΑΞ. Ποῖα ταῦτά εἰσι, δέσποτα, καί τίς ἐγώ, καί πόθεν εἰμί, ἵνα ἟ ἐπί τοῖς προτεινομένοις μοι συγκατάθεσις χαροποιήσῃ π᾵σαν τήν οἰκουμένην; ΘΕΟΔ. Μά τήν ἀλήθειαν τοῦ Κυρίου ἟μ῵ν Ἰησοῦ Φριστοῦ, ἅπερ λέγω σοι, ἐγώ τε καί οἱ δεσπόται μου μελλοπατρίκιοι ἐκ τοῦ στόματος τοῦ δεσπότου ἟μ῵ν τοῦ πατριάρχου καί τοῦ ε὎σεβοῦς Δεσπότου τ῅ς οἰκουμένης ἞κούσαμεν. ΜΑΞ. Κελεύσατε, οἱ δεσπόται μου, εἰπεῖν ἅπερ βούλεσθε, καί ἅπερ ἞κούσατε. Γ΄. ΘΕΟΔ. Παρακαλεῖ ὁ βασιλεύς καί ὁ πατριάρχης δι’ ἟μ῵ν, μαθεῖν παρά σοῦ, διά ποίαν αἰτίαν ο὎ κοινωνεῖς τῶ θρόνῳ Κωνσταντινουπόλεως. ΜΑΞ. Ἔχετε περί τούτου ἐπιτροπήν ἔγγραφον παρά τοῦ ε὎σεβεστάτου βασιλέως, ἤ παρά τοῦ πατριάρχου; ΘΕΟΔ. Οὔκ ὤφελες, δέσποτα, ἀπιστ῅σαι ἟μῖν. Κἄν γάρ ταπεινός εἰμι, ἐπίσκοπος ἀκούω• καί οἱ δεσπόται μου συγκλήτου μέρος τυγχάνουσι• καί ο὎κ ἤλθομεν πειράσαι σε• μή δῴη Θεός. ΜΑΞ. Οἱῳδήποτε τρόπῳ ἤλθατε πρός τόν δοῦλον ὏μ῵ν, ἐγώ χωρίς πάσης ὏ποστολ῅ς λέγω τήν αἰτίαν δι’ ἥν ο὎ κοινων῵ τῶ θρόνῳ Κωνσταντινουπόλεως• Πλήν κἄν ἄλλων ἦν τό ἐρωτᾶν με διά ποίαν αἰτίαν, ὏μ῵ν ἔστι, τ῵ν γινωσκόντων ἀσφαλ῵ς πλεῖον ἐμοῦ τήν αἰτίαν. Δ΄ . Γινώσκετε τάς γενομένας καινοτομίας ἀπό τ῅ς ἕκτης ἐπινεμήσεως τοῦ διελθόντος κύκλου ἀρξαμένας ἀπό Ἀλεξανδρείας διά τ῵ν ἐκτεθέντων ἐννέα κεφαλαίων παρά Κύρου, τοῦ ο὎κ οἶδα π῵ς γεγονότος ἐκεῖσε προέδρου, τ῵ν βεβαιωθένων ὏πό τοῦ θρόνου Κωνσταντινουπόλεως• καί τάς ἄλλας ἀλλοιώσεις, προσθήκας τε καί μειώσεις, τάς γενομένας συνοδικ῵ς ὏πό τ῵ν προεδρευσάντων τ῅ς τ῵ν Βυζαντίων ἖κκλησίας, ΢εργίου λέγω, καί Πύῤῥου, καί Παύλου• ἅστινας καινοτομίας π᾵σα γινώσκει ἟ οἰκουμένη. Διά ταύτην τήν αἰτίαν ο὎ κοινων῵, ὁ δοῦλος ὏μ῵ν, τῆ ἖κκλησίᾳ Κωνσταντινουπόλεως. Ἀρθ῵σι τά προσκόμματα τά τεθέντα ὏πό τ῵ν εἰρημένων ἀνδρ῵ν, μετ’ α὎τ῵ν ἐκείνων τ῵ν θεμένων α὎τά, καθώς εἶπεν ὁ Θεός• Καί τούς λίθους ἐκ τ῅ς ὁδοῦ διαῤῥίψατε, καί τήν λείαν καί τετριμμένην, καί πάσης ἀκανθώδους αἱρετικ῅ς κακίας ἐλευθέραν ὁδόν τοῦ Εὔαγγελίου, καθάπερ καί ἦν ε὏ρίσκων, ὁδεύω πάσης δίχα προτροπ῅ς ἀνθρωπίνης. Ἕως δέ ἄν τοῖς (141) τεθεῖσι προσκόμμασι, καί τοῖς τεθεικόσιν α὎τά σεμνύνωνται οἱ πρόεδροι Κωνσταντινουπόλεως, ο὎δείς ἐστιν ὁ πείθων με λόγος ἤ τρόπος κοινωνεῖν α὎τοῖς. Ε΄ . ΘΕΟΔ. Σί γάρ κακόν ὁμολογοῦμεν, ἵνα χωρισθῆς τ῅ς κοινωνίας ἟μ῵ν; ΜΑΞ. Ὅτι μίαν ἐνέργειαν λέγοντες θεότητος καί ἀνθρωπότητος τοῦ Θεοῦ καί ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν Ἰησοῦ Φριστοῦ, συγχέετε τόν τε τ῅ς θεολογίας, καί τ῅ς οἰκονομίας λόγον. Εἰ γάρ πεισθ῅ναι δεῖ τοῖς ἁγίοις Πατράσι, λέγουσιν, Ὧν ἟ ἐνέργεια μία, τούτων καί ἟ ο὎σία μία• τετράδα ποιεῖτε τήν ἁγίαν Σριάδα, ὡς ὁμοφυοῦς τῶ Λόγῳ γενομένης τ῅ς α὎τοῦ σαρκός, καί ἐκστάσης τ῅ς πρός ἟μ᾵ς καί τ῅ς α὎τόν τεκούσης συγγενοῦς κατά φύσιν ταυτότητος. ΢τ΄. Καί πάλιν, ἀναιροῦντες τάς ἐνεργείας, καί μίαν κυροῦντες θέλησιν θεότητος τοῦ α὎τοῦ καί ἀνθρωπότητος, ἀφαιρεῖσθε α὎τοῦ τήν τ῵ν ἀγαθ῵ν διανομήν. ἖άν γάρ ἐνέργειαν ο὎δεμίαν ἔχῃ, κατά τούς τοῦτο θεσπίσαντας, δ῅λον ὅτι, κἄν θέλῃ, ἐλε῅σαι ο὎ δύναται, ἀφαιρεθείσης α὎τῶ τ῅ς τ῵ν ἀγαθ῵ν ἐνεργείας, εἴπερ ἐνεργείας ἀγαθ῅ς χωρίς, ο὎δέν τ῵ν ὄντων ἐνεργεῖν ἤ πράττειν πέφυκεν.

39 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ζ΄. Ἄλλως τε δέ, καί τήν σάρκα ποιεῖτε τῶ θελήματι συνδημιουργόν πάντων τ῵ν αἰώνων, καί τ῵ν ἐν α὎τοῖς, Πατρί τε, καί Τἱῶ, καί Πνεύματι• τῆ δέ φύσει κτιστήν, ἤ τό ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἄναρχον τῆ θελήσει, ἐπείπερ ἟ θεία θέλησις ἄναρχός ἐστιν, ὡς ἀνάρχου Θεότητος• τῆ δέ φύσει πρόσφατον, ὅπερ π᾵σαν ο὎κ ἄνοιαν ὏περβαίνει μόνον, ἀλλά καί ἀσέβειαν. Ο὎ γάρ λέγετε ἁπλ῵ς μόνον ἕν θέλημα, ἀλλά καί τοῦτο θεϊκόν. Θείας δέ θελήσεως, ο὎δείς δύναται ἀρχήν ἐπινο῅σαι χρονικήν, ἤ τέλος, ἐπειδή μηδέ τ῅ς θείας φύσεως, ἧς ἐστιν ο὎σιώδης ἟ θέλησις. Η΄. Πάλιν δέ ἑτέραν εἰσάγοντες καινοτομίαν, ἀφαιρεῖσθε παντάπασι πάντα τά γνωριστικά καί συστατικά τ῅ς θεότητος καί τ῅ς ἀνθρωπότητος τοῦ Φριστοῦ, νόμοις καί τύποις θεσπίζοντες μήτε μίαν, μήτε δύο ἐπ’ α὎τοῦ θελήσεις ἤ ἐνεργείας λέγεσθαι• ὅπερ ἐστί πράγματος ἀνυπάρκτου. Ο὎δέν γάρ τ῵ν ὄντων, εἴτε νοερόν ἐστιν ἀφήρηται θελητικ῅ς δυνάμεως καί ἐνεργείας, εἴτε αἰσθητικόν αἰσθητικ῅ς ἐνεργείας, εἴτε φυτικόν, α὎ξητικ῅ς καί θρεπτικ῅ς ἐνεργείας• εἴτε παντελ῵ς ἄψυχον, καί πάσης ἄμοιρον ζω῅ς, τ῅ς καθ’ ἕξιν λεγομένης ἐνεργείας καί ἐπιτηδειότητος. Καί δηλοῦσι πάντα τά οὕτως ὄντα, ἀντιληπτά τυγχάνοντα ταῖς τ῵ν αἰσθητικ῵ν αἰσθήσεσιν. ἖νέργεια γάρ τ῵ν τοιούτων, τό ὏ποπίπτειν πάντως ὁράσεσι, διά τ῅ς ἰδίας ἐπιφανείας• ἀκοῆ, διά κτύπου• ὀσφρήσει, δι’ ἀτμοῦ τινος προσφυοῦς• γεύσει, τισί χυμοῖς• καί ἀφῆ, διά τ῅ς ἀντιτυπίας. Ὥσπερ γάρ ἐνέργειαν λέγομεν τ῅ς ὁράσεως τό ὁρᾶν, οὕτως καί τ῵ν ὁρωμένων τό ὁρ᾵σθαι. Καί τά λοιπά πάντα κατά τόν α὎τόν θεωροῦμεν γινόμενα τρόπον. Εἰ τοίνυν ο὎δέν τ῵ν ὄντων ἐστί πάσης ἔρημον παντελ῵ς φυσικ῅ς (144) ἐνεργείας• ὁ δέ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός ( ἱλάσθητι, Κύριε ) ο὎δεμίαν ἔχει φυσικήν θέλησιν ἤ ἐνέργειαν καθ’ ἑκάτερον τ῵ν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καί ἅπερ ἐστί• π῵ς δύνασθε ἤ εἶναι ἤ καλεῖσθαι θεοσεβεῖς, κατ’ ο὎δένα τρόπον ὏πάρχοντα θελητικόν ἤ ἐνεργητικόν, παρ’ ὏μ῵ν προσκυνούμενον λέγοντες; Σραν῵ς γάρ ὏πό τ῵ν ἁγίων Πατέρων διδασκόμεθα, λεγόντων• Σό γάρ μηδεμίαν δύναμιν ἔχον, οὔτε ἔστιν, οὔτε τί ἐστιν, οὔτε ἔστι τις α὎τοῦ παντελ῵ς θέσις. Θ΄. ΘΕΟΔ. Σό δι’ οἰκονομίαν γενόμενον, μή λάβῃς ὡς κύριον δόγμα. ΜΑΞ. Εἰ μή ἐστι κύριον δόγμα τ῵ν δεχομένων, ὁ θεσπίζων τύπος καί νόμος μηδεμίαν λέγεσθαι τοῦ Κυρίου θέλησιν ἤ ἐνέργειαν, ὧν ἟ ἀφαίρεσις τήν ἀνυπαρξίαν δηλοῖ τοῦ ταύτας ἀφῃρημένου, διά ποίαν αἰτίαν βαρβάροις ἔθνεσι καί ἀθέοις ἀπέδοσθέ με ἄνευ τιμ῅ς; Διά ποίαν αἰτίαν κατεκρίθην οἰκ῅σαι Βιζύην, καί οἱ σύνδουλοί μου, ὁ μέν Πέρβεριν, ὁ δέ Μεσημβρίαν; ΘΕΟΔ. Μά τόν Θεόν τόν μέλλοντά με ἐτάσαι, καί ὅτε γέγονεν, εἶπον, καί νῦν τά α὎τό λέγω, ὅτι κακ῵ς γέγονεν ὁ Σύπος, καί ἐπί βλάβῃ πολλ῵ν. Πρόφασις δέ γέγονε τό ἐκτεθεῖναι α὎τόν, ἟ πρός ἀλλήλους τ῵ν ὀρθοδόξων περί θελημάτων καί ἐνεργει῵ν ζυγομαχία• καί διά τό πρός ἀλλήλους εἰρηνεῦσαι πάντας, συνεῖδόν τινες τάς τοιαύτας κατασιγασθ῅ναι φωνάς. ΜΑΞ. Καί ποῖος πιστός δέχεται οἰκονομίαν κατασιγάζουσαν φωνάς, ἅσπερ λαλεῖσθαι δι’ ἀποστόλων, καί προφητ῵ν, καί διδασκάλων ὁ τ῵ν ὅλων Θεός ᾠκονόμησε; Καί σκοπήσωμεν, κῦρι ὁ μέγας, εἰς ποῖον κακόν καταντᾶ ψηλαφούμενον τό κεφάλαιον τοῦτο. Εἰ γάρ ὁ μέν Θεός ἔθετο ἐν τῆ ἖κκλησίᾳ, πρ῵τον μέν ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους πρός τόν καταρτισμόν τ῵ν ἁγίων• εἰρηκώς ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ τοῖς ἀποστόλοις, καί δι’ α὎τ῵ν καί τοῖς μετ’ α὎τούς• Ὅ ὏μῖν λέγω, π᾵σι λέγω. Καί πάλιν• ὇ δεχόμενος ὏μ᾵ς, ἐμέ δέχεται• καί ὁ ἀθετ῵ν ὏μ᾵ς, ἐμέ ἐθετεῖ• δ῅λον ὅτι καί προφανές, ὡς ὁ μή δεχόμενος τούς ἀποστόλους καί προφήτας, καί διδασκάλους, ἀλλ’ ἀθετ῵ν α὎τ῵ν τάς φωνάς, α὎τόν ἀθετεῖ τόν Φριστόν. Ι΄. Καί ἄλλο δέ σκοπήσωμεν• ὇ Θεός ἐκλεξάμενος, ἐξήγειρεν ἀποστόλους, καί προφήτας, καί διδασκάλους, πρός τόν καταρτισμόν τ῵ν ἁγίων• ὁ δέ διάβολος, ψευδαποστόλους καί ψευδοπροφήτας, καί ψευδοδιδασκάλους κατά τ῅ς ε὎σεβείας ἐκλεξάμενος ἐξήγειρεν, ὥστε καί τόν παλαιόν πολεμηθ῅ναι νόμον, καί τόν ε὎αγγελικόν. Χευδαποστόλους δέ, καί (145) ψευδοπροφήτας, καί ψευδοδισκάλους μόνους νο῵ τούς αἱρετικούς• ὧν οἱ λόγοι καί οἱ λογισμοί διεστραμμένοι εἰσίν. Ὥσπερ οὖν ὁ τούς ἀληθεῖς ἀποστόλους, καί προφήτας, καί διδασκάλους δεχόμενος, Θεόν δέχεται• οὕτως καί ὁ τούς ψευδαποστόλους, καί ψευδοπροφήτας, καί ψευδοδιδασκάλους δεχόμενος, τόν διάβολον δέχεται. ὇ τοίνυν συνεκβαλών τούς ἁγίους τοῖς ἐναγέσι καί ἀκαθάρτοις αἱρετικοῖς (δέξασθε λέγοντα τήν ἀλήθειαν), τῶ διαβόλῳ προφαν῵ς τόν Θεόν συγκατέκρινεν. ΙΑ΄.

40 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Εἰ τοίνυν γυμνάζοντες τάς γενομένας καινοτομίας ἐν τοῖς ἟μετέροις χρόνοις, εἰς τοῦτο καταντούσας α὎τάς ε὏ρίσκομεν τό ἀκρότατον κακόν, ὁρ᾵τε μήπως εἰρήνην προφασιζόμενοι, τήν ἀποστασίαν ε὏ρεθ῵μεν νοσήσαντες, καί κηρύττοντες ἥν πρόδρομον εἶπεν ἔσεσθαι τ῅ς τοῦ Ἀντιχρίστου παρουσίας ὁ θεῖος Ἀπόστολος. Σαῦτα χωρίς ὏ποστολ῅ς εἶπον ὏μῖν, δεσπόται μου, ἵνα φείσησθε ἑαυτ῵ν τε καί ἟μ῵ν. Κελεύετε ἵνα ταῦτα γεγραμμένα ἔχων ἐν τῆ βίβλῳ τ῅ς καρδίας, ἔλθω κοινωνήσων ἐν ᾗ ταῦτα κηρύττεται ἖κκλησίᾳ• καί γένωμαι κοινωνός τ῵ν ἀληθ῵ς μέν τόν Θεόν, δ῅θεν δέ τόν διάβολον τῶ Θεῶ συνεκβαλλόντων; Μή γένοιτό μοι παρά τοῦ Θεοῦ, τοῦ δι’ ἐμέ γενομένου χωρίς ἁμαρτίας. Καί βαλών μετάνοιαν εἶπεν• ἖γώ, εἴ τι κελεύετε εἰς τόν δοῦλον ἟μ῵ν ποι῅σαι, ποιήσατε• ἐγώ τοῖς ταῦτα δεχομένοις, ο὎δέποτε γένωμαι συγκοινωνός. ΙΒ΄. Καί ἀποπαγέντες ἐπί τοῖς λαληθεῖσι, κάτω βαλόντες τάς κεφαλάς ἐσίγησαν ἐπί ὥραν ἱκανήν• καί ἀνακύψας, καί τῶ ἀββᾶ Μαξίμῳ ἀτενίσας Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος, εἶπεν• Ἡμεῖς ἀντιφωνοῦμέν σοι, τόν δεσπότην ἟μ῵ν τόν βασιλέα, ὅτι σοῦ κοινωνοῦντος κουφίζει τόν Σύπον. ΜΑΞ. Πολύ ἀπεχόμεθα ἀπ’ ἀλλήλων ἀκμήν• τί ποιοῦμεν περί τ῅ς συνοδικ῵ς βεβαιωθείσης φων῅ς, τοῦ ἑνός θελήματος, ἐπ’ ἐκβολῆ πάσης ἐνεργείας ὏πό ΢εργίου καί Πύῤῥου ; ΘΕΟΔ. ἖κεῖνος ὁ χάρτης κατηνέχθη καί ἀπεβλήθη. ΜΑΞ. Κατηνέχθη ἐκ τ῵ν λιθίνων τοίχων, ο὎ μήν ἐκ τ῵ν νοερ῵ν ψυχ῵ν. Δέξωνται τήν κατάκρισιν τούτων τήν ἐν ῾Ρώμῃ συνοδικ῵ς ἐκτεθεῖσαν δι’ ε὎σεβ῵ν δογμάτων τε καί κανόνων, καί λέλυται τό μεσότοιχον, καί προτροπ῅ς ο὎ δεόμεθα. ΘΕΟΔ. Οὔκ ἔῤῥωται ἟ σύνοδος ἟ ἐν ῾Ρώμῃ, ἐπειδή χωρίς κελεύσεως γέγονε βασιλέως. ΜΑΞ. Εἰ τάς γνομένας συνόδους αἱ κελεύσεις τ῵ν βασιλέων κυροῦσιν, ἀλλ’ ο὎χί ε὎σεβής πίστις, δέξωνται καί τάς κατά τοῦ ὁμοουσίου γενομένας συνόδους, ἐπειδή κελεύσει βασιλέων γεγόνασιν• φημί δέ, τήν ἐν Σύρῳ, τήν ἐν Ἀντιοχείᾳ, τήν ἐν ΢ελευκείᾳ, τήν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπί Ε὎δοξίου τοῦ Ἀρειανοῦ• τήν ἐν Νίκῃ τ῅ς Θράκης, τήν ἐν τῶ ΢ιρμίῳ• καί μετά ταύτας πολλοῖς ὕστερον χρόνοις, τήν ἐν ἖φέσῳ δεύτερον, ᾗς ἐξ῅ρχε Διόσκορος• ὅλας γάρ ταύτας, κέλευσις βασιλέων ἤθροισε, καί ὅμως π᾵σαι κατεκρίθησαν διά τήν ἀθεΐαν τ῵ν κυρωθέντων ἀσεβ῵ς δογμάτων. Διά τί δέ ο὎κ ἐκβάλλετε τήν καθελοῦσαν Παῦλον τόν ΢αμοσατέα ἐπί τ῵ν ἁγίων καί μακαρίων (148) Πατέρων, Διονυσίου τοῦ πάπα ῾Ρώμης καί Διονυσίου τοῦ Ἀλεξανδρείας καί Γρηγορίου τοῦ Θαυματουργοῦ, τοῦ τ῅ς α὎τ῅ς ἄρξαντος συνόδου, ἐπειδή μή γέγονε κελεύσει βασιλέως; Ποῖος δέ κανών διαγορεύει, μόνας ἐκείνας ἐγκρίνεσθαι συνόδους, τάς κελεύσει βασιλέως ἀθροισθείσας, ἤ ὅλως κελεύσει βασιλέως πάντας τάς συνόδους ἀθροίζεσθαι. ἖κείνας οἶδεν ἁγίας καί ἐγκρίτους συνόδους ὁ ε὎σεβής τ῅ς ἖κκλησίας κανών, ἅς ὀρθότης δογμάτων ἔκρινεν. Ἀλλά, καθώς οἶδεν ὁ δεσπότης μου, καί ἄλλους διδάσκει, δεύτερον γίνεσθαι σύνοδον κατά π᾵σαν ἐπαρχίαν τοῦ ἔτους ὁ κανών, διηγόρευσε, κελεύσεως βασιλικ῅ς μηδεμίαν μνήμην πεποιημένος, ἐπ’ ασφαλείᾳ τ῅ς σωτηριώδους ἟μ῵ν πίστεως, καί διορθώσει πάντων τῶ θείῳ τ῅ς ἖κκλησίας νόμῳ μή συναινούντων κεφαλαίων. ΙΓ΄. ΘΕΟΔ. Ὡς λέγεις ἐστίν• ἟ τ῵ν δογμάτων ὀρθότης ἐγκρίνει τάς συνόδους• πλήν ο὎ δέχῃ τόν λίβελλον Μην᾵, ἐν ᾧ μίαν θέλησιν καί μίαν ἐνέργειαν τοῦ Φριστοῦ ἐδογμάτισεν; ΜΑΞ. Μή δῶ Κύριος ὁ Θεός• ὘μεῖς ο὎ δέχεσθε, ἀλλ’ ἐκβάλλεσθε πάντας τούς διδασκάλους, τούς μετά τήν ἁγίαν ἐν Φαλκηδόνι σύνοδον, τούς ἀγωνισαμένους κατά τ῅ς τοῦ ΢εβήρου μιαρίας• κἀγώ ἔχω δέξασθαι τόν λίβελλον Μην᾵, τοῦ γενομένου μετά τήν σύνοδον; δι’ οὓ συνηγορεῖ προφαν῵ς ΢εβήρῳ, καί Ἀπολιναρίῳ καί Μακεδονίῳ καί Ἀρείῳ καί πάσῃ αἱρέσει, καί κατηγορεῖ τ῅ς συνόδου• μ᾵λλον δέ τελείως ἐκβάλλει, δι’ ὧν ἐδογμάτισε. ΘΕΟΔ. Σί οὖν; ὅλως ο὎ δέχῃ μίαν ἐνέργειαν; ΜΑΞ. Καί τίς λέγει μίαν ἐνέργειαν τ῵ν ἐγκρίτων διδασκάλων; καί ἤγαγε Θεοδόσιος τάς ψευδωνύμως παρ’ α὎τ῵ν περιφερομένας Ἰουλίου τοῦ ῾Ρώμης, καί τοῦ θαυματουργοῦ Γρηγορίου, καί Ἀθανασίου τ῵ν ἁγίων χρήσεις, καί ἀνέγνω α὎τάς. ΜΑΞ. Υοβηθ῵μεν δή τόν Θεόν, καί μή θελήσωμεν παροργίσαι α὎τόν, ἐπί τῆ παραγωγῆ τ῵ν αἱρετικ῵ν χρήσεων. Ο὎δείς ἀγνοεῖ ταύτας εἶναι τοῦ δυσσεβοῦς Ἀπολιναρίου. Εἰ μέν ἄλλας ἔχεις, δεῖξον• ἖πεί ταύτας προφέροντες, πλεῖον πείθετε πάντας, ὅτι κατ’ ἀλήθειαν Ἀπολιναρίου τοῦ δυσσεβοῦς, καί τ῵ν ὁμοφρόνων α὎τῶ κακοδοξίαν ἐνοσήσατε. Καί προφέρει ὁ α὎τός ἐπίσκοπος Θεοδόσιος, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Φρυσοστόμου δύο χρήσεις, ἅς ἀναγνούς ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος ἔφη• Αὗται Νεστορίου εἰσί τοῦ νοσήσαντος ἐπί Φριστοῦ τήν προσωπικήν δυάδα. Καί ε὎θέως θυμῶ ζέσας ὁ ἐπίσκοπος εἶπε• Κῦρι μοναχέ, ὁ ΢αταν᾵ς ἐλάλησε διά τοῦ χαλινοῦ σου. ΜΑΞ. Μή λυπηθῆ ὁ δεσπότης μου πρός τόν δοῦλον α὎τοῦ. Καί λαβών, ε὎θέως ἔδειξεν α὎τῶ τάς α὎τάς φωνάς οὔσας Νεστορίου, καί ἐν ποίοις λόγοις α὎τοῦ κειμένας. ΘΕΟΔ. ὇ Θεός οἶδεν, ἀδελφέ, τάς χρήσεις ταύτας ὁ πατριάρχης μοι ἔδωκε• πλήν ἰδού, τάς μέν Ἀπολιναρίου εἶπας• τάς δέ, Νεστορίου. Καί παραγαγών τήν τοῦ ἁγίου Κυρίλλου χρ῅σιν τήν λέγουσαν• Μίαν τε καί συγγεν῅, καί δι’ ἀμφοῖν ἐπιδεικνύς ἐνέργειαν,(149) εἶπε• Σί πρός ταῦτα λέγεις; ΜΑΞ. Εἰσί τινες δείξαντες α὎τήν κατ’ ἀλήθειαν κατά προσθήκην τεθεῖσαν ἐν τῆ ἑρμηνείᾳ τοῦ Ε὎αγγελίου, τῆ γενομένῃ ἐκ τοῦ ἁγίου τούτου Πατρός, ὏πό Σιμοθέου τοῦ ἖λούρου. Ἔστω δέ καθ’ ὏μ᾵ς α὎τοῦ. ἖ξετάσωμεν τοίνυν τήν διάνοιαν τ῵ν 41 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πατρικ῵ν φων῵ν, καί γνωσόμεθα τήν ἀλήθειαν. ΘΕΟΔ. Σοῦτο ο὎ συγχωρ῵ γενέσθαι• ἁπλ᾵ς γάρ τάς φωνάς ἀνάγκην ἔχεις δέξασθαι. [ΜΑΞ. Εἰπέ μοι τήν διαφοράν, ἱκέσιος γενόμενος, τ῵ν ἁπλ῵ν φων῵ν πρός τάς ποικίλας. ΘΕΟΔ. Ἵνα ὡς ἔστι τήν φωνήν δέξῃ, καί μή ἐρευνήσῃς τήν διάνοιαν α὎τ῅ς.] ΜΑΞ. Προφαν῵ς καινούς καί ξένους τ῅ς ἖κκλησίας καί περί τ῵ν φων῵ν εἰσάγετε θεσμούς. Εἰ καθ’ ὏μ᾵ς ο὎ δεῖ ἐρευνᾶν τάς φωνάς τ῵ν Γραφ῵ν καί τ῵ν Πατέρων, ἐκβάλλομεν π᾵σαν τήν Γραφήν τήν Παλαιάν καί τήν Καινήν. Ἠκούσαμεν γάρ λέγοντος τοῦ Δαβίδ• Μακάριοι οἱ ἐξερευν῵ντες τά μαρτύρια α὎τοῦ, ἐν ὅλῃ καρδίᾳ ἐκζητήσουσιν α὎τόν• ὡς μηδενός χωρίς ἐρεύνης δυναμένου ἐκζητ῅σαι τόν Θεόν. Καί πάλιν· ΢υνέτισόν με, καί ἐξερευνήσω τόν νόμον σου, καί φυλάξω α὎τόν ἐν ὅλῃ καρδίᾳ μου· ὡς τ῅ς ἐρεύνης ἀγούσης ἐπί τήν γν῵σιν τοῦ νόμου, καί τ῅ς γνώσεως πόθῳ πειθούσης τούς ἀξίους ἐν καρδίᾳ α὎τ῵ν φυλάξαι, διά τ῅ς πληρώσεως τ῵ν ἐν α὎τῶ κειμένων ἁγίων ἐντολ῵ν. Καί πάλιν• Θαυμαστά τά μαρτύριά σου, διά τοῦτο ἐξηρευνήσεν α὎τά ἟ ψυχή μου. Σί δέ παραβολάς καί αἰνίγματα καί σκοτεινούς λόγους ἐρευνᾶν ἟μ᾵ς βούλεται ὁ παροιμιακός λόγος; Σί δέ ὁ Κύριος ἐν παραβολαῖς λαλ῵ν βούλεται νοεῖν τούς μαθητάς, διδάσκων τ῵ν παραβολ῵ν τήν διάνοιαν; Σί δέ προστάσεων, ἖ρευν᾵τε τάς Γραφάς, ὡς μαρτυρούσας περί α὎τοῦ; Σί δέ ὁ τ῵ν ἀποστόλων κορυφαῖος Πέτρος διδάσκειν βούλεται, Περί ἧς σωτηρίας ἐξεζήτησαν, καί ἐξηρεύνησαν προφ῅ται, λέγων; Σί δέ Παῦλος ὁ θεῖος ἀπόστολος, λέγων• Εἰ κεκαλυμμένον ἐστί τό Ε὎αγγέλιον, ἀλλ’ ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις, ὧν ὁ Θεός τοῦ αἰ῵νος τούτου ἐτύφλωσε τούς ὀφθαλμούς τ῅ς διανοίας α὎τ῵ν, εἰς τό μή διαυγάσαι α὎τοῖς τόν φωτισμόν τ῅ς γνώσεως τοῦ Φριστοῦ; Ὡς ἔοικεν, ἐξομοιωθ῅ναι ἟μ᾵ς βούλεσθε τοῖς Ἰουδαίοις, οἵτινες ἁπλαῖς ταῖς φωναῖς, ὡς λέγετε, τουτέστι μόνῳ τῶ γράμματι ὥσπερ τινι φορυτῶ ἐγχώσαντες τόν νοῦν, ἐξέπεσαν τ῅ς ἀληθείας, τό κάλυμμα ἔχοντες ἐν ταῖς καρδίαις α὎τ῵ν, τοῦ μή νο῅σαι τό κύριον πνεῦμα, τό ἐγκεκρυμμένον τῶ γράμματι, περί οὗ φησι• Σό μέν γράμμα ἀποκτένει• τό δέ πνεῦμα ζωοποιεῖ. Πληροφορηθῆ ὁ δεσπότης μου, ὅτι ἐγώ ο὎κ ἀνέχομαι δέξασθαι φωνήν χωρίς τ῅ς ἐγκειμένης α὎τῆ διανοίας, ἵνα μή γένωμαι προφανής Ἰουδαῖος. ΙΔ . Σοῦτο δέ ἀκούσας Θεοδόσιος, εἶπεν• Μίαν ἐνέργειαν τοῦ Φριστοῦ ὏ποστατικήν ὀφείλομεν λέγειν. ΜΑΞ. ΢κοπήσωμεν τό τικτόμενον ἐκ τούτου κακόν, καί φύγωμεν τήν ξένην ταύτην φωνήν• μόνων γάρ αἱρετικ῵ν πολυθεούντων ἐστίν. Εἰ γάρ ὏ποστατικήν λέγομεν τοῦ Φριστοῦ τήν μίαν ἐνέργειαν, ο὎ (152 συμβαίνει δέ κατά τήν ὏πόστασιν τῶ Πατρί καί Πνεύματι ὁ Τἱός, δ῅λον ὅτι οὔτε κατά τήν ὏ποστατικήν ἐνέργειαν• ἀναγκαζόμεθα δέ ὥσπερ τῶ Τἱῶ, οὕτω καί τῶ Πατρί καί τῶ Πνεύματι ὏ποστατικάς ἐνεργείας ἀπονεῖμαι• καί καθ’ ὏μ᾵ς, τέσσαρας ἐνεργείας ἕξει μακαρία Θεότης• τρεῖς ἀφοριστικάς τ῵ν ἐν οἷς ἔστι προσώπων, καί μίαν κοινήν σημαντικήν τ῅ς κατά φύσιν τ῵ν τρι῵ν ὏ποστάσεων κοινότητος• καί κατά τούς Πατέρας, εἴπερ α὎τ῵ν δεχόμεθα τήν διδασκαλίαν, τετραθεΐαν νοσήσομεν. Υυσικήν γάρ, ἀλλ’ ο὎χ ὏ποστατικήν π᾵σαν εἶναι διαγορεύουσιν ἐνέργειαν. Καί εἰ τοῦτό ἐστιν ἀληθ῵ς, ὡς οὖν καί ἔστι, τέσσαρας φύσεις, τέσσαρας θεούς, διαφέροντας ἀλλήλων ὏ποστάσει τε καί φύσει δειχθησόμεθα λέγοντες. Πλήν, τίς εἶδεν ἤ ἐθεώρησεν ἰδιάζουσαν ἐνέργειαν οἱανδήποτε τ῵ν ὏πό τό εἶδος φύσει ἀγομένων, καί ὏πό τόν κοινόν ὁρισμόν τοῦ εἴδους φύσει ταττομένων; Ο὎δέποτε γάρ γίνεται τό φύσει κοινόν, ἑνός καί μόνου τινός ἴδιον. Σά γάρ ὏ποστατικά σήμαντρα, οἷον, γρυπότης, ἤ σιμότης ἤ γλαυκότης, ἤ ψεδνότης, καί ὅσα τοιαῦτα, ἀφοριστικά εἰσι συμβεβηκότα τ῵ν ἀριθμῶ ἀλλήλων διαφερόντων. Π᾵ς γάρ ἄνθρωπος, ὥς τι τήν φύσιν ὤν, ἀλλ’ ο὎χ ὥς τις τήν ὏πόστασιν, ἐνεργεῖν πέφυκε, κατά τε τόν ἰδιαίτατα καί κοιν῵ς νοούμενόν τε καί λεγόμενον κατηγορικόν λόγον, οἷον τό ζ῵ον, τό λογικόν, τό θνητόν, ὅπερ ἐστί τοῦ καθ’ ἟μ᾵ς γενικοῦ λόγου. Πάντες γάρ τ῅ς α὎τ῅ς μετέχομεν ζω῅ς, τ῅ς α὎τ῅ς λογικότητος, καί τ῅ς α὎τ῅ς ῥο῅ς καί ἀποῤῥο῅ς, καί τοῦ καθέζεσθαι καί ἵστασθαι, καί λαλεῖν καί σιγᾶν, καί ὁρᾶν καί ἀκούειν καί ἅπτεσθαι• ἅπερ εἰσί τοῦ κοινοῦ ἐφ’ ἟μ῵ν νοουμένου λόγου. Ο὎ δεῖ οὖν καινοτομεῖν φωνάς μή ἐχούσας ἰσχύν ἤ Γραφικήν, ἤ Πατρικήν, ἤ φυσικήν• ἀλλά ξένην, καί διαστροφαῖς ἀνθρώπων ἐξηυρημένην. Πλήν δεῖξόν μοι ταύτην κειμένην ἐν οἱῳδήποτε Πατρί, καί πάλιν τόν νοῦν τοῦ ταύτην εἰρηκότος ἐπιζητοῦμεν.

ΣΟΤ ΑΓΙΟΤ ΙΠΠΟΛΤΣΟΤ

( Σόμ. Β'. ΢ελ. 180 )

἖πισκόπου Πόρτου, ἤγουν τοῦ λιμένος, Ῥώμης, καί μάρτυρος τ῅ς ἀληθείας.

἖κ τοῦ κατά Βήρωνος καί Ἥλικος τ῵ν αἱρετικ῵ν περί θεολογίας καί σαρκώσεως κατά στοιχεῖον, οὗ ἟ ἀρχή· "Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος ΢αβαώθ ἀσιγήτῳ φωνῆ βο῵ντα τά ΢εραφίμ τόν Θεόν δοξάζουσιν."

42 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΙΖ΄. Ἀπειραδυνάμῳ θελήσει τοῦ Θεοῦ καί γέγονε πάντα, καί σώζεται τά γενόμενα, κατά τούς ἑαυτ῵ν ε὎κριν῵ς ἕκαστα συντηρούμενα λόγους, α὎τῶ τῶ κατά φύσιν ἀπειροδυνάμῳ Θεῶ καί ποιητῆ τ῵ν ὅλων· τ῅ς θείας α὎τοῦ θελήσεως, ᾗ τά παντα πεποίηκέ τε καί κινεῖ, τοῖς ἑαυτ῵ν ἕκαστα φυσικοῖς διεξαγόμενα νόμοις, ἀκινήτου συνδιαμενούσης. Σό γάρ ἄπειρον κατ᾿ ο὎δένα τρόπον ἤ λόγον ἐπιδέχεται κίνησιν, ο὎κ ἔχον ὅποι καί περί ὅ κινηθήσεται. Σροπή γάρ τοῦ κατά φύσιν ἀπείρου, κινεῖσθαι μή πεφυκότος, ἟ κίνησις. Διό καί καθ᾿ ἟μ᾵ς ἀληθ῵ς γενόμενος ἄνθρωπος χωρίς ἁμαρτίας ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἐνεργήσας τε καί παθών ἀνθρωπίνως ὅσα τ῅ς φύσεώς ἐστιν ἀναμάρτητα, καί φυσικ῅ς σαρκός περιγραφ῅ς ἀνασχόμενος δι᾿ ἟μ᾵ς, τροπήν ο὎χ ὏πέμεινεν, μηδ᾿ ἑνί παντελ῵ς ᾧ τα὎τόν ἐστι τῶ Πατρί, γενόμενος τα὎τόν τῆ σαρκί διά τήν κένωσιν· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἦν δίχα σαρκός, πάσης ἔξω περιγραφ῅ς μεμένηκε· καί διά σαρκός θεϊκ῵ς ἐνεργήσας ἅπερ θεότητός ἐστιν. Ἀμφότερα δεικνύς ἑαυτόν, δι᾿ ὧν ἀμφοτέρως, θεϊκ῵ς δή φημι καί ἀνθρωπίνως, ἐνήργησε κατ᾿ α὎τήν τήν ὄντως ἀληθ῅ καί φυσικήν ὕπαρξιν· Θεόν ἄπειρον ὁμοῦ καί περιγραπτόν ἄνθρωπον ὄντα τε καί νοούμενον· τήν ο὎σίαν ἑκατέρου τελείως πελείαν ἔχοντα, μετά τ῅ς α὎τ῅ς ἐνεργείας, ἤγουν φυσικ῅ς ἰδιότητος· ἐξ ὧν μένουσαν ἀεί κατά φύσιν δίχα τροπ῅ς τήν α὎τ῵ν ἴσμεν διαφοράν· ἀλλ᾿ ο὎χ ὥς τινές φασι, κατά σύγκρισιν· ἵνα μή τόν α὎τόν κατά τό ἑαυτό, α὎τῶ παρ᾿ ὅ δεῖ, μείζονα καί μείονα λέγωμεν. ὇μοφυ῵ν γάρ, ο὎χ ἑτεροφυ῵ν, αἱ συγκρίσεις· Θεῶ δέ ποιητῆ τ῵ν ὅλων, ποιητόν· ἀπείρῳ, περατόν· καί ἀπειρίᾳ τέρας κατ᾿ ο὎δένα συγκρίνεται λόγον, ἀεί κατά πάντα φυσικ῵ς, ἀλλ᾿ ο὎ συγκριτικ῵ς, ἀλλήλων διαφέροντα· κἄν ἄῤῥητός τις καί ἄῤῥηκτος εἰς μίαν ὏πόστασιν ἀμφοτέρων γέγονεν ἕνωσις, π᾵σαν παντός γεννητοῦ παντελ῵ς διαφεύγουσα γν῵σιν. Σό γάρ Θεῖον, ὡς ἦν πρό σαρκώσεως, ἔστι καί μετά σάρκωσιν κατά φύσιν ἄπειρον, ἄσχετον, ἀπαθές, ἀσύγκριτον, ἀναλλοἰωτον, ἄτρεπτον, α὎τοσθενές, καί τό π᾵ν εἰπεῖν, ὏φεστώς ο὎δι῵σες, μόνον ἀπειροσθενές ἀγαθόν.

(181) Σοῦ α὎τοῦ ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου β΄. ΙΗ΄ . Γέγονεν οὖν ἀληθ῵ς, κατά τάς Γραφάς, μή τραπείς ὁ τ῵ν ὅλων Θεός, ἄνθρωπος ἀναμάρτητος· ὡς οἶδεν α὎τός μόνος, ὏πάρχων τεχνίτης φυσικός τ῵ν ὏πέρ ἔννοιαν· κατ᾿ α὎τήν ἅμα τήν σωτήριον σάρκωσιν, τ῅ς ἰδίας θεότητος ἐμποιοῦσα τῆ σαρκί τήν ἐνέργειαν, ο὎ περιγραφομένην α὎τῆ διά τήν κένωσιν· ο὎δ᾿ ὥσπερ τ῅ς α὎τοῦ θεότητος, οὕτω καί α὎τ῅ς φυσικώς ἐκφυομένην· ἀλλ᾿ ἐν οἷς ἄν σαρκωθείς θεϊκ῵ς ἐνήργησε δι᾿ α὎τ῅ς ἐκφαινομένην ο὎ γάρ γέγονε φύσει θεότητος, μεταβληθεῖσα τήν φύσιν, ἟ σάρξ, γενομένη τῆ φύσει θεότητος σάρξ· ἀλλ᾿ ὅπερ ἦν, καί θεότητι συμφυεῖσα, μεμένηκε· ἤγουν σάρξ, ἀσθενής καί παθητήν τήν φύσιν καί τήν ἐνέργειαν· καθώς εἶπεν ὁ ΢ωτήρ· Σό μέν πνεῦμα πρόθυμον, ἟ δέ σάρξ ἀσθενής· καθ᾿ ἥν ἐνεργήσας τε καί παθών ἅπερ ἦν ἀναμαρτήτου σαρκός, τήν ὏πέρ ἟μ῵ν ἐπιστώσατο κένωσιν Θεότητος, θαύμασι καί σαρκός παθήμασι φυσικ῵ς βεβαιουμένην. Διά γάρ τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος ὁ τ῵ν ὅλων Θεός, ἵνα σαρκί μέν παθητῆ πάσχων, ἅπαν ἟μ῵ν τό τῶ θανάτῳ πραθέν λυτρώσηται γένος· ἀπαθεῖ δέ θεότητι διά σαρκός θαυματουργ῵ν, πρός τήν ἀκήρατον α὎τοῦ μακαρίαν ἀπαναγάγῃ ζωήν· ἧς ἀπέπεσεν τῶ διαβόλῳ πειθόμενος· καί τά κατ᾿ ο὎ρανούς ἅγια τάγματα τ῵ν νοερ῵ν ο὎σι῵ν στομώσῃ πρός ἀτρεψίαν τῶ μυστηρίῳ τ῅ς α὎τοῦ σωματώσεως· ἧς ἔργον ἟ τ῵ν ὅλων ἀνακεφαλαίωσις. Μεμένηκεν οὖν καί σαρκωθείς κατά τήν φύσιν Θεός ὏περάπειρος, τήν ἑαυτῶ συγγεν῅ καί κατάλληλον ἔχων ἐνέργειαν· τ῅ς Θεότητος ο὎σιωδ῵ς ἐκφυομένην· διά δέ τ῅ς α὎τοῦ παναγίας σαρκός ἐν τοῖς θαύμασιν οἰκονομικ῵ς ἐκφαινομένην· ἵνα πιστευθῆ Θεός εἶναι, δι᾿ ἀσθενοῦς φύσει σαρκός α὎τουργ῵ν τήν τοῦ παντός σωτηρίαν.

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου γ΄. ΙΘ΄. Κἀμοί γάρ, ἵνα τρανώσω παραδείγματι τό περί ΢ωτ῅ρος λεχθέν, ὁ φυσικός μου λόγος συγγενής ἐστι καί κατάλληλος ὄντι λογικῶ τε καί νοερῶ τήν ψυχήν· ᾗς κατά φύσιν ἐστίν α὎τοκίνητος ἐνέργεια τε καί πρώτη δύναμις ἀεικίνητος, ὁ λόγος, φυσικ῵ς α὎τ῅ς πηγαζόμενος· ὅν ῥηματίσας τε καί γραμμαῖς εὖ χαράξας, γλώσσῃ μέν ὀργανικ῵ς, ὅτε χρή προφέρω, καί γράμμασι τεχνικ῵ς, διά τ῵ν ἀνομοίων ὏πάρχοντα, καί διά τ῵ν ἀνομοίων μή τραπέντα δεικνύς α὎τόν ἐξακουόμενον. Ο὎ γάρ γλώσσης καί γραμμάτων ὁ φυσικός μου λόγος ἐστί, κἄν δι᾿ α὎τ῵ν α὎τοῦ ποιουμένου τήν προφοράν· ἀλλ᾿ ἐμοῦ τοῦ κατά φύσιν λαλοῦντος, καί δι᾿ ἀμφοῖν α὎τόν ὡς ἐμόν ἐκφωνοῦντος· τ῅ς μέν νοερ᾵ς μου ψυχ῅ς φυσικ῵ς ἀεί παγαζόμενον· διά δέ τ῅ς σωματικ῅ς μου γλώσσης

43 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὀργανικ῵ς, ὡς ἔφην, ὅτε χρή προφερόμενον. Ὥσπερ οὖν ἟μ῵ν ὅσον εἰκάσαι (184) τόν παντελ῵ς ἀνείκαστον, διά τ῅ς σωματικ῅ς ἟μ῵ν γλώσσης, ἀτρέπτως ἟ κατά φύσιν τ῅ς ψυχ῅ς λογική προφέρεται δύναμις, οὕτω καί ἐπί τ῅ς ὏περφυοῦς τοῦ Θεοῦ σωματώσεως, διά τ῅ς α὎τοῦ παναγίας σαρκός, ἐν οἷς ἄν θεϊκ῵ς ἐνήργησε, δίχα τροπ῅ς ἟ παντοκρατορική καί τ῵ν ὅλων ποιητική τ῅ς ὄλης θεότητος ἐνέργεια διαδείκνυται, πάσης ἐκτός κατά φύσιν περιγραφ῅ς διαμένουσα, κἄν διά σαρκός διέλαμψε φύσει πεπερασμένης. Ο὎ γάρ πέφυκε περιγράφεσθαι γενητῆ φύσει τό κατά φύσιν ἀγένητον· κἄν συνέφυ α὎τῶ κατά σύλληψιν πάντα περιγράφουσαν νοῦν· οὔτε μέν εἰς τἀυτόν α὎τῶ φέρεσθαι φύσεώς ποτε καί φυσικ῅ς ἐνεργείας, ἕως ἄν ἑκάτερον τ῅ς ἰδίας ἐντός μένει φυσικ῅ς ἀτρεψίας. ὇μοφυ῵ν γάρ μόνον ἟ τα὎τουργός ἐστι κίνησις, σημαίνουσα τήν ο὎σίαν, ᾗ φυσική καθέστηκε δύναμις, ἑτεροφυοῦς ἰδιότητος ο὎σίας εἶναι κατ᾿ ο὎δένα λόγον ἤ γενέσθαι δίχα τροπ῅ς δυναμένης.

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου δ΄. Κ΄. Σό γάρ μυστήριον τ῅ςθείας σαρκώσεως, ἀποστόλοις τε καί προφήταις καί διδασκάλοις, διττήν καί διάφορον ἔχον διέγνωσται τήν ἐν π᾵σι φυσικήν θεωρίαν· ἀνελλιποῦς ὏πάρχον θεότητος, καί πλήρους ἐνδεικτικόν ἀνθρωπότητος ὄν. Ἕως ἄν ο὎χ εἷς κατά τήν ο὎σίαν γνωρίζεται Λόγος μι᾵ς ἐνεργείας, ο὎δέποτε καθοτιοῦν ἀμφοτέρων γνωσθήσεται κίνησις. ὇ γάρ ἀεί κατά φύσιν ὏πάρχων Θεός, ὏περαπείρῳ δυνάμει γενόμενος, ὡς ἞θέλησεν, ἄνθρωπος ἀναμάρτητος, ὅπερ ἦν, ἐστί, μεθ᾿ ὅσων νοεῖται Θεός· καί ὅπερ γέγονεν, ἐστί, μεθ᾿ ὅσων νοεῖται καί γνωρίζεσθαι πέφυκεν ἄνθρωπος. ἗αυτοῦ καθ᾿ ἑκάτερον ἀεί μένων ἀνέκπτωτος, οἷς θεϊκ῵ς ὁμοῦ καί ἀνθρωπίνως ἐνήργησε, τέλειον κατά τόν ἑκάτερον λόγον σώζων ἑαυτοῦ φυσικ῵ς ἀναλλοίωτον.

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου ε΄. ΚΑ΄. Βήρων γάρ τις ἔναγχος, μεθ᾿ ἑτέρων τιν῵ν, τήν Βαλεντίνου φαντασίαν ἀφέντες, χείρονι κακῶ κατεπάρησαν, λέγοντες· Σήν μέν προσληφθεῖσαν τῶ λόγῳ σάρκα γενέσθαι ταυτουργόν τῆ θεότητι, διά τήν πρόσληψιν· τήν θεότητα δέ γενέσθαι ταυτοπαθ῅ τῆ σαρκί, διά κένωσιν· τροπήν ὁμοῦ καί φύρσιν καί σύγχυσιν, καί τήν εἰς ἀλλήλους ἀμφοτέρων μεταβολήν δογματίζοντες. Εἰ γάρ ἟ προσληφθεῖσα σάρξ γέγονε κενωθεῖσα τῆ σαρκί ταυτουργός τῆ θεότητι, δηλονότι καί φύσει Θεός, μεθ᾿ ὅσων φυσικ῵ς νοεῖται Θεός. Καί εἰ γέγονε κενωθεῖσα τῆ σαρκί ταυτοπαθής ἟ θεότης, δηλονότι καί φύσει σάρξ, μεθ᾿ ὅσων φυσικ῵ς γνωρίζεσθαι πέφυκε σάρξ. Σά γάρ ἀλλήλοις ὁμοεργ῅ καί τα὎τουργά, καί ὁμόφυλα πάντως καί ταυτοπαθ῅ διαφοράν ο὎κ ἐπιδέχεται φύσεως· καί φύσεως α὎τ῵ν συγκεχυμένων, ἔσται δυάς ὁ Φριστός, καί προσώπων μεμερισμένων τετράς, τό φευκτότατον. Καί π῵ς α὎τοῖς εἷς καί ὁ α὎τός Θεός ὁμοῦ φύσει καί (185) ἄνθρωπος, ὁ Φριστός; Ποίαν δέ κατ᾿ α὎τούς ἕξει τήν ὕπαρξιν, μεταβολῆ θεότητος γενόμενος ἄνθρωπος, καί σαρκός μεταποιήσει Θεός; Ἡ γάρ εἰς ἀλλήλας τούτων μετάπτωσις, παντελής ἐστιν ἀμφοτέρων ἀναίρεσις· σκοπείσθω δέ πάλιν ἟μῖν ἑτέρως ὁ λόγος.

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου στ΄. ΚΒ΄. Ε὎σεβές κεκύρωται δόγμα Φριστιανοῖς· κατ᾿ α὎τήν τε φύσιν καί τήν ἐνέργειαν, καί π᾵ν ἕτερον α὎τῶ προσφυές, ἴσον ἑαυτῶ καί ταυτόν εἶναι τόν Θεόν, μηδέν ἑαυτῶ τ῵ν ἑαυτοῦ παντελ῵ς ἄνισον ἔχοντα καί ἀκατάλληλον. Εἰ τοίνυν κατά Βήρωνα τ῅ς α὎τ῅ς α὎τῶ προσληφθεῖσα φυσικ῅ς ἐνεργείας γέγονεν ἟ σάρξ, δηλονότι καί τ῅ς α὎τ῅ς α὎τῶ γέγονε φύσεως, μεθ᾿ ὅσων ἟ φύσις, ἀναρχίας, ἀγεννησίας, ἀπειρίας, ἀϊδιότητος, ἀκαταληψίας, καί τ῵ν ὅσα τούτων καθ᾿ ὏περοχήν ὁ θεολογικός ὏περφυ῵ς ἐνορᾶ τῆ θεότητι λόγος· καί τροπήν ἀμφότερα πέπονθεν, μηδετέρου τόν τ῅ς φύσεως ο὎σιώδη λόγον ἔτι σωζόμενον ἔχοντος. ὇ γάρ ἑτεροφυ῵ν εἰδώς ταυτουργίαν, σύγχυσιν ὁμοῦ φυσικήν, καί διαίρεσιν α὎τ῵ν εἰσηγεῖται προσωπικήν· ἀδιαγνώστου παντελ῵ς τῆ τ῵ν ἰδιωμάτων μεταβολῆ τ῅ς φυσικ῅ς α὎τ῵ν γενομένης ὏πάρξεως.

44 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου ζ΄. ΚΓ΄. Εἰ δέ τ῅ς α὎τ῅ς α὎τῶ μή γέγονε φύσεως, ο὎δέ τ῅ς α὎τ῅ς α὎τῶ γενήσεται φυσικ῅ς ἐνεργείας, ἵνα μή δειχθῆ τῆ φύσει τήν ἐνέργειαν ἄνισον, ἔχων καί ἀκατάλληλον· καί τ῅ς α὎τοῦ δι᾿ ὅλων τ῵ν ἑαυτοῦ φυσικ῅ς ἔξω γεγονώς ἰσότητος καί ταυτότητος· ὅπερ ἀσεβές.

Σοῦ α὎τοῦ, ἐκ τοῦ α὎τοῦ λόγου η΄. ΚΔ΄. Εἰς ταύτην δέ τήν πλάνην κατήχθησαν, κακ῵ς πεισθέντες ἰδίαν γενέσθαι τ῅ς σαρκός τήν δι᾿ α὎τ῅ς ἐκφανθεῖσαν ἐν τοῖς θαύμασοι θείαν ἐνέργειαν· ᾗ τό π᾵ν ὁ Φριστός ο὎σιώσας, καθό νοεῖται Θεός, συνέχει κρατούμενον. Ο὎ γάρ ἔγνωσαν, ἀδύνατον εἶναι θείας ἐνέργειαν φύσεως ἑτεροφανοῦς ο὎σίας ἰδίωμα γενέσθαι δίχα τροπ῅ς· ο὎δέ συν῅καν, ὡς ο὎ πάντως ἴδιόν ἐστι σαρκός, τό δι᾿ α὎τ῅ς μέν ἐκφαινόμενον, ο὎κ α὎τ῅ς δέ φυσικ῵ς ἐκφυόμενον· καίτοι σαφοῦς α὎τοῖς οὔσης καί προφανοῦς τ῅ς ἀποδείξεως. ἖γώ γάρ γλώσσῃ λαλ῵ν καί χειρί γράφων, μίαν καί τήν α὎τήν δι᾿ ἀμφοῖν τ῅ς νοερ᾵ς μου ψυχ῅ς ἐκφαίνω διάνοιαν, ἐνέργειαν α὎τ῅ς ὏πάρχουσαν φυσικήν· μηδενί λόγῳ δείξας α὎τήν γλώσσης ἤ χειρός φυσικ῵ς ἐκφυομένην· μήτε μήν γενομένην α὎τ῵ν ἤ λεγομένην διάνοιαν, διά τήν δι᾿ ἀμφοῖν α὎τ῅ς ἔκφανσιν. Γλ῵σσαν γάρ ἤ χεῖρα διανοητικήν συνετός οἶδεν ο὎δείς· ὥσπερ ο὎δέ τήν παναγίαν τοῦ Θεοῦ σάρκα, διά τό προσληφθ῅ναι, καί τό δι᾿ α὎τ῅ς ἐκφανθ῅ναι τήν θείαν ἐνέργειαν, γενομένην κατ᾿ α὎τόν φύσει δημιουργόν· ἀλλ᾿ ε὎σεβ῵ς ὁμολογεῖ πιστεύων, ὅτι διά τήν ἟μ῵ν σωτηρίαν, καί τό δ῅σαι πρός (188) ἀτρεψίαν τό π᾵ν, ὁ τ῵ν ὅλων δημιουργός ἐκ τ῅ς παναγίας ἀειπαρθένου Μαρίας, κατά σύλληψιν ἄχραντον, δίχα τροπ῅ς, ἐνουσιώσας ἑαυτῶ ψυχήν νοεράν μετ᾿ αἰσθητικοῦ σώματος, γέγονεν ἄνθρωπος φύσει κακίας ἀλλότριος· ὅλος Θεός ὁ α὎τός, καί ὅλος ἄνθρωπος ὁ α὎τός· ὅλος Θεός ὁμοῦ φύσει καί ἄνθρωπος ὁ α὎τός· θεότητι μέν τά θεῖα διά τ῅ς α὎τοῦ παναγίας σαρκός, ο὎κ ὄντα φύσει τ῅ς σαρκός ἐνεργ῵ν· ἀνθρωπότητι δέ τά ἀνθρώπινα, ο὎κ ὄντα φύσει θεότητος, ἀνοχῆ πάσχων θεότητος. Μηδέν θεῖον γυμνόν σώματος ἐνεργήσας· μηδέ ἀνθρώπινον ὁ α὎τός ἄμοιρον δράσας θεότητος. Σηρ῵ν ἑαυτῶ καί καθ᾿ ὅν ἐνήργησεν ἀμφότερα καινοπρεπ῅ τρόπον, τό κατ᾿ ἄμφω φυσικ῵ς ἀναλλοίωτον· εἰς πίστωσιν τ῅ς α὎τοῦ τελείας ἐνανθρωπήσεως, τ῅ς ὄντως ἀληθοῦς, καί μηδέν ἐχούσης φαυλότητος. ὇ μέν οὖν Βήρων, οὕτως ἔχων, ὡς ἔφην, ἐνεργείας μονάδι τήν θεότητα τοῦ Φριστοῦ καί τήν ἀνθρωπότητα συγχέας, ὁμοῦ φυσικ῵ς καί προσωπικ῵ς μερίζων, καταλύει τόν βίον· ἀγνοήσας μόνης τ῅ς τ῵ν ὁμοφυ῵ν προσώπων ὁμοφυοῦς ταυτότητος τήν ταυτουργίαν εἶναι δηλωτικήν.

΢υνέχεια τοῦ Σόμ. Β΄ σελ. 152

Ι Ε. ΘΕΟΔ. Σί οὖν; Ο὎ δεῖ παντελ῵ς ἐπί Φριστοῦ λέγειν μίαν ἐνέργειαν; ΜΑΞ. Κατά τήν ἁγίαν Γραφήν, καί τούς ἁγίους Πατέρας ο὎δέν τοιοῦτον λέγειν παρελάβομεν· ἀλλ' ὥσπερ δύο φύσεις τόν Φριστόν τάς ἐξ ὧν ἐστιν, οὕτως καί τάς φυσικάς α὎τοῦ θελήσεις καί ἐνεργείας καταλλήλως α὎τῶ, ὁμοῦ τε φύσει Θεῶ καί ἀνθρώπῳ ὄντι τ῵ α὎τῶ πιστεύειν καί ὁμολογεῖν ἐπετράπημεν. ΘΕΟΔ. Ὄντως, δέσποτα, καί ἟μεῖς ὁμολογοῦμεν καί τάς φύσεις καί διαφόρους ἐνεργείας, τουτέστι, θείαν τε καί ἀνθρωπίνην· καί θελητικήν α὎τοῦ τήν θεότητα, καί θελητικήν α὎τοῦ τήν ἀνθρωπότητα· ἐπειδή ο὎κ ἄνευ θελήσεως ἦν ἟ ψυχή α὎τοῦ. Δύο δέ ο὎ λέγομεν ἵνα μή μαχόμενον α὎τόν α὎τῶ εἰσαγάγωμεν. ΜΑΞ. Σί οὖν; δύο θελήσεις λέγοντες, μαχομένας α὎τάς εἰσάγετε διά τόν ἀριθμόν; ΘΕΟΔ. Οὔ. ΜΑΞ. Σί οὖν; φύσεσιν ἐπιφημηζόμενος ὁ ἀριθμός ο὎ διαιρεῖ· ἀλλ' ἐπί θελήσεων καί ἐνεργει῵ν λεγόμενος, διαιρέσεως ἔχει δύναμιν; ΘΕΟΔ. Πάντως καί οἱ Πατέρες ἐπί θελήσεων καί (153) ἐνεργει῵ν ο὎κ εἶπον, φεύγοντες τήν διαίρεσιν, ἀλλ' ἄλλην καί ἄλλην, καί θείαν, καί ἀνθρωπίνην, καί διπλ῅ν, καί διττήν· καί ὡς εἶπαν λέγω, καί ὡς εἰρήκασι λέγω.

45 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ιστ΄ . ΜΑΞ. Διά τόν Κύριον, ἐάν τίς σοι εἴπῃ· ἄλλην καί ἄλλην, πόσας νοεῖς; ἤ, θείαν καί ἀνθρωπίνην, πόσας νοεῖς; ἤ, διπλ῅ν καί διττήν, πόσας νοεῖς ; ΘΕΟΔ. Οἶδα π῵ς νο῵, δύο δέ ο὎ λέγω. Σότε στραφείς ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος πρός τούς ἄρχοντας, εἶπε · Διά τόν Κύριον, ἐάν ἀκούσητε μίαν καί μίαν, ἤ ἄλλην καί ἄλλην· ἤ δίς δύο, ἤ δίς πέντε, τί νοοῦντες τοῖς λέγουσιν ἀποκρίνεσθε; καί εἶπαν· ἖πειδή ὥρκισας ἟μ᾵ς, τό μίαν καί μίαν δύο νοοῦμεν· καί ἄλλην καί ἄλλην, δύο νοοῦμεν· καί δίς δύο τέσσαρα νοοῦμεν. ὇μοίως καί δίς πέντε, δέκα νοοῦμεν. Καί ὥσπερ αἰδεσθείς Θεοδόσιος τήν ἀπόκρισιν ἐκείνων, εἶπε· Σό μή εἰρημένον τοῖς Πατράσιν, ο὎ λέγω. Καί λαβών ε὎θέως ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος τήν βίβλον τ῵ν πεπραγμένων τ῅ς ἁγίας ἀποστολικ῅ς συνόδου, ἔδειξε τούς ἁγίους Πατέρας τάς δύο θελήσεις καί ἐνεργείας τοῦ ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν καί Θεοῦ Ἰησοῦ Φριστοῦ διαῤῥήδην λέγοντας· ἥν λαβών βίβλον τ῵ν πεπραγμένων ἐξ α὎τοῦ Θεοδόσιος ὁ ὕπατος, ἀνέγνω καί α὎τός πάσας τάς χρήσεις τ῵ν Πατέρων. Καί τότε ἀποκριθείς Θεοδόσιος ἐπίσκοπος εἶπεν· ὇ Θεός οἶδεν, εἰ μή προσωπικ῵ς τά ἀναθέματα ἔθηκεν ἟ σύνοδος αὕτη, πλεῖον παντός ἀνθρώπου ἐδεχόμην α὎τήν· ἀλλ᾿ ἵνα μή χρονοτριβ῵μεν ἐνταῦθα, εἴ τι εἶπαν οἱ Πατέρες, λέγω, καί ἐγγράφως ε὎θέως ποι῵, δύο φύσεις, καί δύο θελήματα, καί δύο ἐνεργείας· καί εἴσελθε μεθ' ἟μ῵ν κοινωνήσων, καί γενέσθω ἕνωσις. ΙΖ '. ΜΑΞ. Δέσποτα, ἐγώ ο὎ τολμ῵ δέξασθαι συγκατάθεσιν παρ' ὏μ῵ν ἔγγραφον περί τοιούτου πράγματος, ψιλός ὏πάρχων μοναχός· ἀλλ' ἐάν κατένυξεν ὏μ᾵ς ὁ Θεός, τάς τ῵ν ἁγίων Πατέρων δέξασθαι φωνάς, καθώς ἀπαιτεῖ ὁ κανών, πρός τόν Ῥώμης περί τούτου ἐγγράφως ἀποστείλατε· ἤγουν ὁ βασιλεύς, καί ὁ πατριάρχης, καί ἟ κατ' α὎τόν σύνοδος. ἖γώ γάρ ο὎δέ τούτων γινομένων κοινων῵, ἀναφερομένων τ῵ν ἀναθεματισθέντων ἐπί τ῅ς ἁγίας ἀναφορ᾵ς. Υοβοῦμαι γάρ τό κατάκριμα τοῦ ἀναθέματος. ΘΕΟΔ. ὇ Θεός οἶδεν, ο὎ καταγινώσκω σου φοβουμένου· ἀλλ' οὔτε ἄλλος τις. Ἀλλά δός ἟μῖν βουλήν διά τόν Κύριον, ἐάν ἐστι τοῦτο δυνατόν γενέσθαι. ΜΑΞ. Ποίαν βουλήν ἔχω ὏μῖν περί τούτου δοῦναι; ὘πάγετε, ψηλαφήσατε ἐάν τι τοιοῦτον γέγονέ ποτε, καί μετά θάνατον ἀπελύθη τις τοῦ περί τήν πίστιν ἐγκλήματος, καί τοῦ ἐξενεχθέντος κατ' α὎τοῦ κατακρίματος· καί καταδέξηται ὁ βασιλεύς καί ὁ πατριάρχης μιμήσασθαι τοῦ Θεοῦ τήν συγκατάβασιν· καί ποιήσωσιν, ὁ μέν κέλευσιν παρακλητικήν, ὁ δέ, συνοδικήν δέησιν πρός τόν πάπαν Ῥώμης· καί πάντως εἴπερ ε὏ρεθείη τρόπος ἐκκλησιαστικός, τοῦτο ἐπιτρέπων διά τήν ὀρθήν ὁμολογίαν τ῅ς πίστεως, συμβιβάζεται ὏μῖν περί τούτου. (156) ΘΕΟΔ. Σοῦτο πάντως γίνεται ἀλλά δός μοι λόγον, ὅτι, ἐάν ἐμέ πέμπωσιν, ἔρχῃ μετ' ἐμοῦ. ΜΑΞ. Δέσποτα, συμφέρει σοι τόν σύνδουλόν μου τόν ἐν Μεσημβρίᾳ λαβεῖν μεθ᾿ ἑαυτοῦ, εἴπερ ἐμέ· ἐκεῖνος γάρ καί τήν γλ῵σσαν οἶδε, καί αἰδοῦνται α὎τόν ἀξίως, τοσούτους χρόνους κολαζόμενον, διά τε τόν Θεόν, καί τήν κρατοῦσαν ὀρθήν πίστιν ἐν τῶ κατ᾿ α὎τούς θρόνῳ. ΘΕΟΔ. Ἀψιμαχίας διαφόρους πρός ἀλλήλους ἔχομεν, καί ο὎χ ἞δέως ἔχω μετ᾿ ἐκείνου ἀπελθεῖν. ΜΑΞ. Δέσποτα, ἐπάν ἔδοξε τοῦτο γενέσθαι, ἔκβασις γένηται τ῵ν δοξάντων· καί ὅπου βούλεσθε, ἀκολουθ῵ ὏μῖν. Καί ἐπί τούτῳ ἀνέστησαν πάντες μετά χαρ᾵ς καί δακρύων· καί ἔβαλον μετάνοιαν, καί ε὎χή ἐγένετο· καί ἕκαστος α὎τ῵ν τά ἅγια Ε὎αγγέλια, καί τόν τίμιον σταυρόν, καί τήν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καί ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν Ἰησοῦ Φριστοῦ, καί τ῅ς Δεσποίνης ἟μ῵ν, τ῅ς α὎τόν τεκούσης παναγίας Θεοτόκου ἞σπάσαντο, τεθεικότες καί τάς ἰδιάς χεῖρας ἐπί βεβαιώσει τ῵ν λαληθέντων. ΙΘ΄. Εἶτα μικρόν ὁμιλήσαντες πρός ἀλλήλους περί τοῦ κατά Θεόν βίου, καί τ῅ς θείων ἐντολ῵ν τηρήσεως, στραφείς Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος πρός τόν ἀββ᾵ν Μάξιμον εἶπεν· Ἰδού πάντα διαλέλυται τά σκάνδαλα, καί γέγονεν εἰρήνη διά τοῦ Θεοῦ, καί γενήσεται· ἀλλά διά τόν Κύριον, μή κρύψῃς με· ο὎ λέγεις καθ' οἱονδήποτε τρόπον μίαν θέλησιν καί μίαν ἐνέργειαν ἐπί Φριστοῦ; ΜΑΞ. Ο὎κ ἐνδέχεταί με τοῦτο εἰπεῖν ποτέ. Καί λέγω τήν αἰτίαν· ἐπειδή ξένη ἐστίν ἟ φωνή τοῖς ἁγίοις Πατράσι, δύο φύσεων μίαν λέγειν θέλησιν καί ἐνέργειαν. Εἶτα δέ, διά παντός τρόπου ὁ τοῦτο λέγων, ε὏ρίσκει ε὎θυβόλως ὏παντ῵σαν α὎τῶ τήν ἀτοπίαν. ἖άν γάρ εἴπω φυσικήν φοβοῦμαι τήν σύγχυσιν· ἐάν εἴπω ὏ποστατικήν, διαιρ῵ τοῦ Πατρός καί τοῦ Πνεύματος τόν Τἱόν, καί τρεῖς θελήσεις εἰσάγων φανήσομαι, μή συμβαινούσας ἀλλήλαις, ὥσπερ καί τάς ὏ποστάσεις· ἐάν εἴπω τήν ὡς ἑνός μίαν θέλησιν καί ἐνέργειαν, ἀναγκάζομαι καί τήν ὡς ἑνός Πατρός, καί τήν ὡς ἑνός τοῦ Πνεύματος εἰπεῖν, κἄν μή θέλω, θέλησιν καί ἐνέργειαν, καί ε὏ρεθήσεται εἰς πολυθεΐαν ἐκπίπτων ὁ λόγος· ἐάν εἴπω σχετικήν, τήν Νεστορίου εἰσάγω προσωπικήν διαίρεσιν· ἐάν εἴπω παρά φύσιν, φθείρω τήν ὕπαρξιν τοῦ θέλοντος· φθορά γάρ τῆ φύσει, τό παρά φύσιν ἐστί, καθώς οἱ Πατέρες εἰρήκασι. Κ΄.

46 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΘΕΟΔ. Μίαν διά τήν ἕνωσιν τοῦ ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν θέλησιν, πάντη τε καί πάντως ὀφείλομεν λέγειν, καθάπερ ΢έργιος καί Πύῤῥος, ὡς οἶμαι, καλ῵ς νενοηκότες γεγράφασι. ΜΑΞ. Εἰ κελεύεις, δέσποτα, δέξαι μου περί τούτου δύο ῥήματα. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία τοῦ Θεοῦ καί ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν, καθάπερ ΢έργιος, καί Πύῤῥος, καί Παῦλος γεγράφασι, γέγονε θέλησις, ἑτεροθελής κατ' α὎τούς ἔσται ὁ Τἱός τῶ Πατρί· διά τήν φύσιν, ἀλλ' ο὎ διά τήν ἕνωσιν, μίαν κατά τόν (157) Τἱόν ἔχοντι θέλησιν, εἴπερ ο὎ ταυτόν ἐστιν ἕνωσις καί φύσις. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία κατ᾿ α὎τούς τοῦ ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν γέγονε θέλησις, αἰτίαν α὎τ῅ς ἕξει πάντως τήν ἕ νωσιν, ἀλλ᾿ ο὎δετέραν τ῵ν ἐξ ὧν ἔστι φύσιν· καί σχέσεως κατ᾿ α὎τούς ἔσται προδήλως ἟ θέλησις, ἀλλ᾿ ο὎ φύσεως· σχέσιν γάρ , ἀλλ᾿ ο὎ φύσιν ὁ τ῅ς ἀληθείας τήν ἕνωσιν ἐπίσταται λόγος. Εἰ διά τήν ἕνωσιν ὡς ἔφασαν, μία τοῦ ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν γεγένηται θέλησις, ποίᾳ θελήσει φασίν α὎τήν γεγεν῅σθαι τήν ἕνωσιν. Ο὎ γάρ δήπου τῆ δι᾿ α὎τήν γενομένῃ φαῖεν ἄν ἀληθείας φροντίζοντες, καί τό παράλογον φεύγοντες. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία τοῦ ΢ωτ῅ρος γεγένηται θέλησις, δ῅λον ὅτι πρό τ῅ς ἑνώσεως, ἤ πολυθελής ἦν ἤ παντελ῵ς ἀθελής. Καί εἰ μέν πολυθελής ἦν, μείωσιν τ῵ν πολλ῵ν, πρός μίαν σταλείς, ὏πέμεινε, θέλησιν, καί τροπ῅ς προφαν῵ς ἐδέξατο πάθος, τήν τ῵ν προσουσ῵ν α὎τῶ φυσικ῵ς πολλ῵ν θελήσεων μείωσιν. Εἰ δέ πάνταπασιν ἦν ἀθελής, κρείττονα τ῅ς φύσεως ἀπέφηνεν οὖσαν τήν ἕνωσιν, ἐξ ἧς ἐπορίσατο θέλησιν, ἥν ἟ φύσις ἞πόρησε· καί πάλιν τρεπτός ἀπέφηνε (ἐπέφηνε), τό μή τῆ φύσει προσόν α὎τῶ, σχέσει κτησάμενος. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία τοῦ ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν καθ᾿ ἕτερον τ῵ν ἐξ ὧν ἐστι γέγονε θέλησις, πρόσφατος γέγονε θελήσει Θεός, ὁ α὎τός διά τήν ἕνωσιν τῆ φύσει μένων ἀΐδιος, καί ἄναρχος ἄνθρωπος τῆ θελήσει, μένων τῆ φύσει πρόσφατος, ὅπερ ἀδύνατον, ἵνα μή λέγω δυσσεβές. Εἰ διά τήν ἕνωσιν μία τ῵ν φύσεων γέγονε θέλησις, τί δήποτε διά τήν α὎τήν αἰτίαν μία τ῵ν φύσεων ο὎ γέγονε φύσις. ΚΑ'. Καί διακόψας ἐπί τούτοις τήν τοῦ λόγου φοράν Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος, εἶπε· Σί τοίνυν διά τήν ἕνωσιν γέγονε, εἰ μηδέν τούτων γεγένηται δι᾿ α὎τήν; ΜΑΞ. Ἔνσαρκον ἔδειξεν ἀψευδ῵ς γεγονότα τόν ἄσαρκον α὎τόν φύσει Θεόν· καί τόν τ῵ν ὅλων δημιουργόν, φύσει γενόμενον ἄνθρωπον ἀριδήλως παρέστησεν, ο὎ τροπῆ φύσεως, ἤ μειώσει τινός τ῵ν τ῅ς φύσεως, ἀλλ᾿ ἀληθεῖ προσλήψει νοερ῵ς ἐψυχωμένης σαρκός, ἤγουν ἀνελλιποῦς ἀνθρωπότητος, παντός προπατορικοῦ καθαρ᾵ς κατά φύσιν ἐγκλήματος. Καί τῶ κατ᾿ ἐπαλλαγήν λόγῳ, τό θαυμάσιον ὄντως καί π᾵σι κατάπληκτον, ὅλον ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις Θεόν τόν α὎τόν ὁλοκλήρως μένοντα τ῵ν ἰδίων ἐντός· ὅλον ἐν τοῖς θείοις ἄνθρωπον, ὁλοκλήρως μένοντα τ῵ν ἰδίων ἀνέκπτωτον. Περιχώρησις γάρ εἰς ἀλλήλας τ῵ν φύσεων καί τ῵ν α὎ταῖς προσόντων φυσικ῵ν, κατά τήν τ῵ν θεηγόρων Πατέρων ἟μ῵ν διδασκαλίαν· ἀλλ᾿ ο὎ μεταχώρησις, ἤ μείωσις διά τήν ἕνωσιν γέγονεν, ὅπερ ἴδιόν ἐστι τ῵ν σύγχυσιν κακούργως ποιουμένων τήν ἕνωσιν, καί διά τοῦτο τοῖς καινισμοῖς πολυτρόπως ἐμφυρομένων, καί δι᾿ ἀπορίαν τοῦ κατ᾿ α὎τούς λόγου σταθηρότητος διωκόντων τούς ε὎σεβεῖς. ΚΒ΄. (160) Ὧν ἀκούσας Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος, ἔδοξε μετά τ῵ν λοιπ῵ν τ῵ν σύν α὎τῶ παραγενομένων, τό λεχθέν ἀποδέχεσθαι. Καί πάλιν ὁ α὎τός ἐπίσκοπος πρός τόν ἀββ᾵ν Μάξιμόν φησιν· Ποίησον ἀγάπην· τί ἐστιν ὅπερ εἶπας ἟μῖν, ὅτι ο὎δείς ὥς τις τήν ὏πόστασιν, ἀλλ᾿ ὥς τι τήν φύσιν ἐνεργεῖ; προΐεται γάρ μοι νοήσαντι τό λεχθέν. ΜΑΞ. Ο὎δείς ὥς τις τήν ὏πόστασιν ἐνεργεῖ, ἀλλ᾿ ὥς τι τήν φύσιν · οἷον, Πέτρος καί Παῦλος ἐνεργοῦσιν · ἀλλ᾿ ο὎ Πετρικ῵ς καί Παυλικ῵ς, ἀλλ᾿ ἀνθρωπικ῵ς· ἄμφω γάρ ἄνθρωποι φυσικ῵ς κατά τόν κοινόν καί ὁριστικόν τ῅ς φύσεως λόγον (ἀλλά ο὎χ ὏ποστατικ῵ς κατά τόν ἰδίως ποῖον. Ὡσαύτως Μιχαήλ καί Γαβριήλ ἐνεργοῦσιν), ἀλλ᾿ ο὎χί Μιχαηλικ῵ς καί Γαβριηλικ῵ς, ἀλλά ἀγγελικ῵ς· ἄμφω γάρ ἄγγελοι. Καί οὕτως ἐπί πάσης φύσεως, πολλ῵ν τῶ ἀριθμῶ κατηγορουμένης, κοινήν, ἀλλ᾿ ο὎χί μόνην τήν ἐνέργειαν θεωροῦμεν. Ο὎κοῦν ὁ λέγων ὏ποστατικήν ἐνέργειαν, α὎τήν τήν φύσιν μίαν οὖσαν, ἄπειρον ταῖς ἐνεργείαις εἰσάγει γεγενημένην· καί κατά τό πλ῅θος τ῵ν ὏π᾿ α὎τήν ἀγομένων ἀτόμων, ἑαυτ῅ς διαφέρουσαν· ὅπερ εἰ δεξόμεθα καλ῵ς ἔχειν, πάση φύσει τόν ἐπ᾿ α὎τῆ τοῦ π῵ς εἶναι λόγον συνδιαφθείρομεν.

ΚΓ΄. Καί τούτων εἰρημένων, ἐν τῶ ἀσπάζεσθαι ἀλλήλους, εἶπε Θεοσόσιος ὁ ὕπατος· ἰδού γέγονε τά πάντα καλ῵ς· ἆρα καταδέχεται ὁ βασιλεύς παρακλητικήν ποι῅σαι κέλευσιν; ΜΑΞ. Πάντως ποιεῖ, ἐάν θέλῃ μιμητής εἶναι τοῦ Θεοῦ, καί συνταπεινωθ῅ναι α὎τῶ, διά τήν κοινήν πάντων ἟μ῵ν σωτηρίαν· λογιζόμενος, ὡς εἴπερ ὁ φύσιν σώζων Θεός, ο὎κ ἔσωσεν ἕως ἐταπεινώθη θέλων· π῵ς ὁ φύσει σωζόμενος ἄνθρωπος ἤ σωθήσεται, ἤ σώσει μή ταπεινούμενος; Καί εἶπε Θεοδόσιος ὁ ὕπατος, ὅτι ἖λπίζω τοῦ Θεοῦ σώζοντός μοι τήν μνήμην, τοῦτο α὎τῶ τόν λόγον λέγω, καί πείθεται. Καί ἀσπασάμενοι ἀλλήλους ἐπί τούτοις, ἀπ῅λθον μετ᾿ εἰρήνης,

47 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δεδωκότος τοῦ ἐπισκόπου τῶ ἀββᾶ Μαξίμῳ πεμφθέν α὎τῶ ποσόν μικρόν, καί στιχάριν καί καμάσιν· καί τό μέν στιχάριν ε὎θέως κατ᾿ α὎τήν τήν ὥραν Βιζύης ὁ ἐπίσκοπος· ἐν τῶ Ῥηγίῳ δέ ο὎ τό δοθέν α὎τῶ ποσόν μόνον, ἀλλά καί ἄλλο εἴ τι δήποτε ἐξ ε὎ποιίας εἶχε, μετά τ῵ν λοιπ῵ν οἰκτρ῵ν α὎τοῦ πραγμάτων καί ἐσθημάτων, ἀφείλαντο. ΚΔ΄. Μετά δέ τό ἀπελθεῖν τούς εἰρημένους ἄνδρας, τῆ ὀγδόῃ τοῦ ΢επτεμβρίου μηνός τ῅ς παρούσης πεντεκαιδεκάτης ἰνδικτι῵νος, ἐξ῅λθεν αὖθις Παῦλος ὁ ὕπατος ἐν Βιζύῃ πρός τόν ἀββ᾵ν Μάξιμον, κέλευσιν ἐπιφερόμεος περιέχουσαν οὕτως· Κελεύομεν τῆ σῆ ἐνδοξότητι ἀπελθεῖν ἐν Βιζύῃ, καί ἀγαγεῖν Μάξιμον τόν μοναχόν μετά πολλ῅ς τιμ῅ς καί κολακείας, διά τε τό γ῅ρας καί τήν ἀσθένειαν (161) καί τό εἶναι α὎τόν προγονικόν ἟μ῵ν, καί γενόμενον α὎τοῖς τίμιον· καί θέσθαι τοῦτον ἐν τῶ ε὎αγεῖ μοναστηρίῳ τοῦ ἁγίου Θεοδώρου, τῶ διακειμένῳ πλησίον τοῦ Ῥηγίου· καί ἐλθεῖν, καί μηνύσαι ἟μῖν, καί πέμπομεν ἐκ προσώπου ἟μ῵ν δύο πατρικίους, ὀφείλοντας διαλεχθ῅ναι τά παραστάντα ἟μῖν, φιλοῦντας ἟μ᾵ς ψυχικ῵ς, καί φιλουμένους παρ᾿ ἟μ῵ν· καί ἐλθεῖν, καί ἀναγγεῖλαι ἟μῖν τήν παρουσίαν α὎τοῦ. Ἀγαγών οὖν ὁ α὎τός ὕπατος, καί θείς ἐν τῶ προειρημένῳ μοναστηρίῳ, ἀπ῅λθε ἀναγγεῖλαι. ΚΕ΄. Καί τῆ ἑξ῅ς ἟μέρᾳ ἐξέρχονται πρός α὎τόν ἖πιφάνιος καί Σρώϊλος οἱ πατρίκιοι μετά πολλ῅ς περιβολ῅ς καί φαντασίας, καί Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος, καί ἀνέρχονται πρός α὎τόν ἐν τῶ κατηχουμενίῳ τ῅ς ἐκκλησίας τ῅ς α὎τ῅ς μον῅ς· καί τοῦ συνήθους ἀσπασμοῦ γενομένου, ἐκάθισαν, βιασάμενοι καί α὎τόν καθίσαι· καί ἀπαρξάμενος τοῦ πρός α὎τόν λόγου Σρώϊλος, εἶπεν· ὇ δεσπότης ἟μ῵ν ἐκέλευσεν ἟μ᾵ς πρός σέ γενέσθαι, καί λαλ῅σαι ὏μῖν τά δόξαντα τῶ α὎τοῦ θεοστηρίκτῳ κράτει. Ἀλλ᾿ εἰπέ ἟μῖν πρ῵τον, ποιεῖς τήν κέλευσιν τοῦ βασιλέως, ἤ ο὎ ποιεῖς; Μάξιμος εἶπε· Δέσποτα, ἀκούσω τί ἐκέλευσε τό ε὎σεβές α὎τοῦ κράτος, καί δεόντως ἀποκρίνομαι· ἐπεί πρός τό ἀγνοούμενον, ποίαν ἔχων ἀπόκρισιν δοῦναι; Σρώϊλος ἐπέμενε λέγων· Ο὎κ ἐνδέχεται ὅτι λέγομεν τί ποτε, ἐάν μή πρ῵τον εἴπῃς εἰ ποιεῖς, ἤ ο὎ ποιεῖς τήν κέλευσιν τοῦ βασιλέως. Καί ὡς οἶδεν α὎τούς ἐνισταμένους, καί ἐπί τῆ ἀναβολῆ α὎τοῦ πικρότερον βλέποντας, καί τραχύτερον ἀποκριναμένους μετά πάντων τ῵ν συνόντων α὎τοῖς, καί τ῵ν ἀξιωμάτων κόσμοις ἐπηρμένων, ἀποκριθείς ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος, εἶπεν· ἖πάν ο὎κ ἀνέχεσθε εἰπεῖν τῶ δούλῳ ὏μ῵ν τά παραστάντα τῶ δεσπότῃ ἟μ῵ν καί βασιλεῖ, ἰδού λέγω ἀκούοντος τοῦ Θεοῦ καί τ῵ν ἁγίων ἀγγέλων, καί πάντων ὏μ῵ν, ὅτιπερ εἴ τι δήποτε κελεύει μοι περί οἱουδήποτε πράγματος τῶ αἰ῵νι τούτῳ συγκαταλυομένου καί συμφθειρομένου, προθύμως ποι῵. Καί ε὎θέως ἀναστάς Σρώϊλος, εἶπεν· Εὔξασθέ μοι, ἐγώ ὏πάγω· οὗτος γάρ ο὎δέν ποιεῖ. Καί πολλοῦ πάνυ γενομένου θορύβου, καί πολλ῅ς ταραχ῅ς καί συγχύσεως, εἶπεν α὎τοῖς Θεοδόσιος ὁ ἐπίσκοπος· Εἴπατε α὎τῶ τήν ἀπόκρισιν, καί γν῵τε τί λέγει· ἐπεί τό οὕτως ἐξελθεῖν μηδέν εἰρηκότας καί μηδέν ἀκούσαντας, ο὎κ ἔστιν εὔλογον. Σότε ἖πιφάνιος ὁ πατριάρχης εἶπε· Σοῦτό σοι δηλοῖ δι᾿ ἟μ῵ν ὁ βασιλεύς, λέγων· ἖πειδή π᾵σα ἟ Δύσις, καί οἱ ἐν τῆ Ἀνατολῆ διαστρέφοντες εἰς σέ θεωροῦσι· καί ἅπαντες διά σέ στασιάζουσι, μή θέλοντες συμβιβασθ῅ναι ἟μῖν διά τήν πίστιν· κατανύξοι σε ὁ Θεός κοινων῅σαι ἟μῖν ἐπί τῶ παρ᾿ ἟μῖν ἐκτεθέντι Σύπῳ, καί ἐξερχόμεθα ἟μεῖς δι᾿ ἑαυτ῵ν εἰς τήν Φαλκ῅ν, καί ἀσπαζόμεθά σε, καί ὏ποτιθέμεθα ὏μῖν τήν χεῖρα ἟μ῵ν, καί μετά πάσης τιμ῅ς καί δόξης εἰσάγομεν ὏μ᾵ς εἰς τήν μεγάλην ἖κκλησίαν, καί μεθ᾿ ἑαυτ῵ν ἱστ῵μεν ἐν ᾧ κατά συνήθειαν οἱ βασιλεῖς ἵστανται, καί ποιοῦμεν ἅμα τήν σύναξιν, καί κοινωνοῦμεν ἅμα τ῵ν ἀχράντων καί (164) ζωοποι῵ν μυστηρίων τοῦ ζωοποιοῦ σώματος καί αἵματος τοῦ Φριστοῦ· καί ἀνακηρύττομέν σε Πατέρα ἟μ῵ν· καί γίνεται χαρά ο὎ μόνον τῆ φιλοχρίστῳ καί βασιλίδι ἟μ῵ν πόλει, ἀλλά καί πάσῃ τῆ οἰκουμένῃ. Οἴδαμεν γάρ ἀσφαλ῵ς, ὅτι σοῦ κοινωνοῦντος τῶ ἁγίῳ τ῵ν ἐνταῦθα θρόνῳ, πάντες ἑνοῦνται ἟μῖν, οἱ διά σέ καί τήν σήν διδακαλίαν ἀποσχίσαντες τ῅ς κοινωνίας ἟μ῵ν. Κστ΄. Καί στραφείς πρός τόν ἐπίσκοπον ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος, μετά δακρύων εἶπεν α὎τῶ· Κύριε ὁ μέγας, ἟μέραν κρίσεως ἐκδεχόμεθα πάντες. Οἶδας τά τυπωθέντα, καί δόξαντα ἐπί τ῵ν ἁγίων Ε὎αγγελίων καί τοῦ ζωοποιοῦ σταυροῦ, καί τ῅ς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ καί ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν, καί τ῅ς α὎τόν τεκούσης παναγίας ἀειπαρθένου Μητρός. Καί βαλών κάτω τό πρόσωπον ὁ ἐπίσκοπος, στυγνοτέρᾳ τῆ φωνῆ λέγει πρός α὎τόν· Καί τί ἔχω ποι῅σαι ἐγώ, ἐπάν ἕτερόν τι παρέστη τῶ ε὎σεβεστάτῳ βασιλεῖ; Καί φησι πρός α὎τόν Μάξιμος· Καί διά τί ἥψω τ῵ν ἁγίων Ε὎αγγελίων, καί οἱ μετά σοῦ, ο὎κ οὔσης ἐφ᾿ ὏μῖν τ῅ς τ῵ν λαληθέτων ἐκβάσεως; Ὄντως π᾵σα ἟ δύναμις τ῵ν ο὎ραν῵ν τοῦτο ο὎ πείθει με ποι῅σαι. Σί γάρ ἀπολογήσομαι, ο὎ λέγω τῶ Θεῶ, ἀλλά τῶ ἐμῶ συνειδότι, ὅτι διά δόξαν ἀνθρώπων, τῶ κατ᾿ α὎τήν λόγῳ μηδεμίαν ἔχουσαν ὕπαρξιν, τήν σώζουσαν τούς στέργοντας α὎τήν πίστιν ἐξωμοσάμην; ΚΖ΄.

48 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Καί ἐπί τῶ λόγῳ τούτῳ ἀναστάντες, θυμοῦ στρατηγήσαντος π᾵σιν α὎τοῖς, τιλμοῖς, καί ὠθισμοῖς, καί σφαιρισμοῖς παρέλυσαν α὎τόν, ἀπό κεφαλ῅ς ἕως ὀνύχων κατακλύσαντες α὎τόν πτύσμασιν· ὧνπερ, μέχρις ἄν ἐπλύνθησαν ἅπερ ἐβέβλητο ἱμάτια, διεπνέετο ὁ βρόμος. Καί ἀναστάς ὁ ἐπίσκοπος εἶπεν· Οὕτως ο὎κ ἔδει γενέσθαι, ἀλλ᾿ ἀκοῦσαι μόνον παρ᾿ α὎τοῦ τήν ἀπόκρισιν, καί εἰσελθεῖν ἀναγγεῖλαι τῶ δεσπότῃ ἟μ῵ν τῶ ἀγαθῶ. Σά γάρ κανονικά πράγματα, ἑτέρῳ διοικοῦνται τρόπῳ. Καί μόλις πείσας α὎τούς ὁ ἐπίσκοπος ἟συχάσαι, πάλιν ἐκάθισαν, καί μυρίαις ὕβρεσι καί ἀραῖς ἀνεπινοήτοις μωμώσαντες α὎τόν, μετά θυμοῦ καί τραχύτητος εἶπεν ἖πιφάνιος· Εἰπέ, κακέσχατε φαγοπόλιε, ὡς αἱρετικούς ἔχων ἟μ᾵ς, καί τήν πόλιν ἟μ῵ν, καί τόν βασιλέα, τούτους εἶπας τούς λόγους; Ὄντως πλεῖόν σου Φριστιανοί ἐσμεν καί ὀρθόδοξοι· καί τόν Κύριον ἟μ῵ν καί Θεόν ὁμολογοῦμεν ἔχειν καί θεϊκήν θέλησιν καί ἀνθρωπίνην θέλησιν, καί νοεράν ψυχήν· καί ὅτι π᾵σα νοερά φύσις, πάντως ἔχει τό θέλειν ἐκ φύσεως καί τό ἐνεργεῖν, ἐπειδή ζω῅ς ἴδιον ἟ κίνησις, καί νοός ἴδιον ἟ θέλησις. Καί θελητικόν α὎τόν οἴδαμεν, ο὎ θεότητι μόνον, ἀλλά καί ἀνθρωπότητι. Ἀλλά καί τά δύο θελήσεις α὎τοῦ καί ἐνεργείας ο὎κ ἀρνούμεθα. ΚΗ΄. (165) Καί ἀποκριθείς ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος, εἶπεν· ἖άν οὕτω πιστεύετε, καθώς αἱ νοεραί φύσεις, καί ἟ τοῦ Θεοῦ ἖κκλησία, π῵ς με ἀναγκάζετε κοινων῅σαι ἐπί τῶ Σύπῳ, τῶ μόνην τούτων ἔχοντι ἀναίρεσιν; ΕΠΙΥ. Δι᾿ οἰκονομίαν τοῦτο γέγονεν, ἵνα μή βλαβ῵σιν οἱ λαοί ταῖς τοιαῦταις λεπτομερέσι φωναῖς. Καί ἀποκριθείς ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος, εἶπε· Σο὎ναντίον π᾵ς ἄνθρωπος ἁγιάζεται διά τ῅ς ἀκριβοῦς ὁμολογίας τ῅ς πίστεως, ο὎ μήν διά τ῅ς ἀναιρέσεως, τ῅ς ἐν τῶ Σύπῳ κειμένης. Καί εἶπε Σρώϊλος· Καί ἐν τῶ παλατίῳ εἶπόν σοι, ὅτι ο὎κ ἀνεῖλεν, ἀλλά κατασιγασθ῅ναι ἐκέλευσεν, ἵνα εἰρηνεύωμεν πάντες. Καί ἀποκριθείς ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος εἶπεν· Ἡ σιγή τ῵ν λόγων, ἀναίρεσις τ῵ν λόγων ἐστί. Διά γάρ τοῦ Προφήτου λέγει τό Πνεῦμα τό ἅγιον· Ο὎κ εἰσί λαλιαί, ο὎δέ λόγοι, ὧν ο὎χί ἀκούονται αἱ φωναί α὎τ῵ν. Ο὎κοῦν ὁ μή λαλούμενος λόγος, ο὎δέ λόγος ἐστί. Καί εἶπε Σρώϊλος· Ἔχε ἐν καρδίᾳ σου, ὡς θέλεις· ο὎δείς σε κωλύει. ὇ ἀββ᾵ς Μάξιμος εἶπεν. Ἀλλ᾿ ο὎ περιώρισεν ὁ Θεός τῆ καρδίᾳ τήν ὅλην σωτηρίαν, εἰπών· ὇ ὁμολογ῵ν με ἔμπροσθεν τ῵ν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω α὎τόν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν ο὎ρανοῖς. Καί ὁ θεῖος Ἀπόστολος διδάσκει, λέγων· Καρδίᾳ μέν πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην· στόματι δέ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. Εἰ οὖν ὁ Θεός, καί οἱ τοῦ Θεοῦ προφ῅ται καί ἀπόστολοι κελεύουσιν ὀμολογεῖσθαι τό μυστήριον φωναῖς ἁγίων, τό μέγα καί φρικτόν, καί παντός τοῦ κόσμου σωτήριον, ο὎κ ἔστι χρεία οἱῳδήποτε τρόπῳ κατασιγασθ῅ναι τήν τοῦτο κηρύττουσαν φωνήν, ἵνα μή μειωθῆ τ῵ν σιγώντων ἟ σωτηρία. ΚΘ΄. Καί ἀποκριθείς τραχυτάτῳ λόγῳ ἖πιφάνιος, εἶπεν· ὘πέγραψας ἐν τῶ λιβέλλῳ; Καί εἶπεν ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος· Ναί, ὏πέγραψα. Καί π῵ς ἐτόλμησας, εἶπεν, ὏πογράψαι, καί ἀναθεματίσαι τούς ὁμολογοῦντας καί πιστεύοντας ὡς αἱ νοεραί φύσεις, καί ἟ καθολική ἖κκλησίᾳ; Ὄντως τῆ ἐμῆ κρίσει εἰσάγομέν σε εἰς τήν πόλιν, καί ἱστ῵μεν εἰς τόν φόρον δεδεμένον, καί τούς μίμους καί μιμάδας, καί τάς προϊσταμένας πόρνας, καί πάντα τόν λαόν φέρομεν, ἵνα ἕκαστος καί ἑκάστη, καί ῥαπίσῃ καί ἐμπτύσῃ τό πρόσωπόν σου. Πρός ταῦτα ἀποκριθείς ὁ ἀββ᾵ς Μάξιμος, εἶπεν· Ὡς εἴπατε, γένηται, ἐάν τούς ὁμολογοῦντας δύο φύσεις ἐξ ὧν ὁ Κύριος ἐστι, καί τάς καταλλήλας α὎τῶ δύο φυσικάς θελήσεις καί ἐνεργείας, Θεῶ φύσει δι᾿ ἀλλήλων ὄντι καί ἀνθρώπῳ, ἀνεθεματίσαμεν. Ἀνάγνωθι, δέσποτα, τά πεπραγμένα, καί τόν λίβελλον, καί ἐάν, ὡς εἴπατε, εὕρητε, ποιήσατε ὅπερ βούλεσθε. ἖γώ γάρ, καί οἱ σύνδουλοί μου ὅσοι ὏πέγραψαν, τούς κατά τόν Ἄρειον καί Ἀπολινάριον μίαν θέλησιν καί ἐνέργειαν λέγοντας, ἀνεθεματίσαμεν, καί μή ὁμολογοῦντας τόν Κύριον ἟μ῵ν καί Θεόν καθ᾿ ἕτερον τ῵ν ἐξ ὧν, ἐν οἷς τε καί ἅπερ ἐστί, φύσει νοερόν· καί διά τοῦτο κατ᾿ ἄμφω θελητικόν καί ἐνεργητικόν τ῅ς ἟μ῵ν σωτηρίας. Καί λέγουσιν· ἖άν τούτῳ συνεπαχθ῵μεν, ο὎ τρώγομεν, ο὎ πί(ν)ομεν· ἀλλ᾿ ἀναστ῵μεν, καί ἀριστήσωμεν, καί εἰσέλθωμεν. Εἴπωμεν ἅ (168) ἞κούσαμεν. Οὗτος γάρ πέπρακεν ἑαυτόν τῶ ΢ατανᾶ. Καί ἀναστάντες ἞ρίστησαν· καί εἰσ῅λθον μετ᾿ ὁργ῅ς τῆ παραμονῆ τ῅ς ὘ψώσεως τοῦ τιμίου καί ζωοποιοῦ σταυροῦ. Λ΄. Καί τῆ ἑξ῅ς ἕωθεν ἐξ῅λθε Θεοδόσιος ὁ ὕπατος πρός τόν προειρημένον ἀββ᾵ν Μάξιμον, καί ἀφεῖλε πάντα ὅσα εἶχεν, εἰπών α὎τῶ ἐκ προσώπου τοῦ βασιλέως· " Ὅτι ο὎κ θέλησας τιμήν, καί μακρυνθήσεται ἀπό σοῦ. Καί ὕπαγε ὅπου ἑαυτόν ἄξιον ἔκρινας εἶναι, ἔχων τό κρῖμα τ῵ν μαθητ῵ν σου, τοῦ τε ἐν Μεσημβρίᾳ, καί τοῦ ἐν Περβέροις, τοῦ γενομένου νοταρίου τ῅ς μακαρίας ἟μ῵ν μάμμης." Ἦσαν δέ καί οἱ πατρίκιοι, τουτέστι Σρώϊλος καί ἖πιφάνιος εἰρηκότες, ὅτι Πάντως φέρομεν καί τούς δύο μαθητάς, τόν τε ἐν Μεσημβρίᾳ καί τόν ἐν Περβέροις, καί δοκιμάζομεν καί α὎τούς, καί βλέπομεν καί τήν ἐπ᾿ α὎τοῖς ἔκβασιν. Πλήν ἵνα εἶδες, κῦρι ἀββ᾵, ὅτι μικράν ἄνεσιν ἐάν λάβωμεν ἐκ τ῅ς συγχύσεως τ῵ν ἐθν῵ν, ἁρμόσασθαι ὏μῖν ἔχομεν, μά τήν ἁγίαν Σριάδα, καί τόν πάπαν τόν νῦν ἐπαιρόμενον, καί πάντας τούς ἐκεῖσε λαλοῦντας, καί τούς λοιπούς σου μαθητάς· καί πάντας ὏μ᾵ς χωνεύομεν

49 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἕκαστον ἐν τῶ ἐπιτηδείῳ α὎τοῦ τόπῳ, ὡς ἐχωνεύθη Μαρτῖνος. Καί λαβών α὎τόν ὁ ῥηθείς ὕπατος Θεοδόσιος, παρέδωκεν α὎τόν στρατιώταις, καί ἤγαγον α὎τός ἕως ΢αλεμβρίας. ΛΑ΄. Καί ἔμειναν ἐκεῖ δύο ἟μέρας, ἕως οὗ ἀπ῅λθεν εἰς τό φοσσάτον ὁ εἷς τ῵ν στρατιωτ῵ν, καί εἶπεν ὅλῳ τῶ στρατῶ, ὅτι ὇ μοναχός ὁ βλασφημ῵ν τήν Θεοτόκον ὧδε ἔρχεται, ἵνα κινήσωσι τόν στρατόν κατά τοῦ ῥηθέντος ἀββ᾵ Μαξίμου, ὡς βλασφημοῦντος τήν Θεοτόκον. Καί μετά δύο ἟μέρας ἐπανελθών ὀ στρατιώτης, ἔλαβεν α὎τόν ἐν τῶ φοσσάτῳ καί κατανυγείς ὏πό τοῦ Θεοῦ ὁ στρατηγός, ἤγουν ὁ τοποτηρητής τοῦ στρατηγοῦ, ἔπεμψεν ἐγγύς α὎τοῦ τούς προβεβηκότας τ῵ν βάνδων· πρεσβυτέρους τε καί διακόνους, καί τούς ε὎λαβεῖς σιγνοφύλακας. Οὕς ἰδών παραγενομένους ὁ ῥηθείς ἀββ᾵ς Μάξιμος, ἐγερθείς ἔβαλε μετάνοιαν· καί ἀντέβαλον κἀκεῖνοι , καί ἐκάθισαν, κελεύσαντες καί α὎τῶ καθίσαι. Καί τις πάνυ γέρων τίμιος εἶπε πρός α὎τόν μετά πολλ῅ς τ῅ς ε὎λαβείας· Πάτερ, ἐπειδή ἐσκανδάλισαν ἟μ᾵ς τινες εἰς τήν σήν ἁγιωσύνην, ὡς ο὎ λέγεις, Θεοτόκον τήν Δέσποιναν ἟μ῵ν τήν παναγίαν Παρθένον, ὁρκίζω σε κατά τ῅ς ἁγίας καί ὁμοουσίου καί ζωοποιοῦ Σριάδος, εἰπεῖν ἟μῖν τήν ἀλήθειαν, καί ἀποτρίψασθαι τ῵ν καρδι῵ν ἟μ῵ν τοῦτο τό σκάνδαλον, ἵνα μή βλαπτώμεθα ἀδίκως σκανδαλιζόμενοι. Καί βαλών μετάνοιαν, ἀνέστη, καί ἐκτείνας τάς χείρας εἰς τόν ο὎ρανόν μετά δακρύων εἶπεν· ὇ μή λέγων τήν Δέσποιναν ἟μ῵ν τήν πανύμνητον καί παναγίαν ἄχραντον, καί πάσῃ φύσει τῆ νοερᾶ καί σεπτήν, φυσικήν ἀληθ῵ς μητέρα τοῦ Θεοῦ γενομένην, τοῦ ποιήσαντος τόν ο὎ρανόν καί τήν γ῅ν καί τήν θάλασσαν, καί πάντα τά ἐν α὎τοῖς, ἔστω ἀνάθεμα καί κατάθεμα ἀπό τοῦ Πατρός, καί τοῦ Τἱοῦ, καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τ῅ς ὁμοουσίου καί προσκυνητ῅ς Σριάδος, καί πάσης ἐπουρανίου Δυνάμεως· καί τοῦ χοροῦ τ῵ν ἁγίων (169) ἀποστόλων καί προφητ῵ν, καί τοῦ ἀπείρου δήμου τ῵ν μαρτύρων· καί παντός πνεύματος ἐν δικαιοσύνῃ τετελειωμένου, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς ἀπείρους αἰ῵νας τ῵ν αἰώνων. Ἀμήν. Καί κλαύσαντες ηὔξαντο α὎τῶ, λέγοντες· ὇ Θεός ἐνδυναμώσει σε, Πάτερ, καί ἀξιώσει σε ἀπρόσκοπον τελει῵σαι τόν δρόμον τοῦτον. Καί τούτων εἰρημένων, ἞θροίσθησαν πολλοί στρατι῵ται, πολλ῵ν καλ῵ν κινηθέντων λόγων ἀκροώμενοι· καί θεωρήσας τίς τ῵ν δομεστίκων τοῦ στρατηγοῦ, ὅτι πολύς ἐπισωρεύεται στρατός, καί οἰκοδομεῖται, καί καταγινώσκει τ῵ν εἰς α὎τόν γινομένων, τί ὏πονοήσας ὁ Θεός οἶδεν, ἐπέτρεψεν ἀνάρπαστον α὎τόν γενέσθαι, καί βληθ῅ναι ἀπό δύο μιλίων τοῦ φοσσάτου, ἕως ἄν τήν σύναξιν ποιήσωσι, καί ἔλθωσιν οἱ ὀφείλοντες ἀπαγαγεῖν α὎τόν ἐν Περβέροις. Πλήν ὅτι θείᾳ ἀγάπῃ νικώμενοι οἱ κληρικοί, ἐπέζευσαν τά δύο μίλια, καί ἦλθον, καί ἞σπάσσαντο α὎τόν, καί ηὔξαντο α὎τῶ· καί χερσίν ἰδίαις βαστάσαντες α὎τόν, ἔθηκαν ἐπί τό κτ῅νος, καί ὏πέστρεψαν μετ᾿ εἰρήνης εἰς τούς τόπους α὎τ῵ν, καί α὎τός ἀπηνέχθη ἐν Περβέροις, ἐν τῆ συνεχούσῃ α὎τόν φρουρᾶ. ΛΒ΄. Καί τοῦτο δέ ἰστέον, ὅτι ἐν τῶ Ῥηγίῳ ἀποτεινόμενος Σρώϊλος πρός τόν ἀββ᾵ν Μάξιμον, εἶπεν, ὡς ὁ κονσιλάριος Ἰωάννης ἔγραψεν α὎τῶ περί συμβάσεως προταθείσης α὎τοῖς· καί τοῦτο γενέσθαι τέως, ἟ τ῵ν σ῵ν μαθητ῵ν ἀταξία διεκώλυσε. Οἶμαι δέ, ὅτι ο὎κ ἔγραψεν ὁ εἰρημένος κονσιλάριος Ἰωάννης πρός τόν Σρώϊλον, ἀλλά πρός Μενν᾵ν τόν μοναχόν, κἀκεῖνος εἶπε τοῖς τοῦ παλατίου. ΛΓ΄. Καί μετά ταῦτα ἤγαγον α὎τούς ἐν Κωνσταντινουπόλει, καί ἐποίησαν κατ᾿ α὎τ῵ν πρ᾵ξιν, καί μετά τό ἀναθεματίσαι καί ἀνασκάψαι α὎τούς τόν ἐν ἁγίοις Μάξιμον, καί τόν μακάριον Ἀναστάσιον τόν μαθητήν α὎τοῦ· τόν τε ἁγιώτατον πάπαν Μαρτῖνον, καί τόν ἅγιον ΢ωφρόνιον τόν πατριάρχην Ἱεροσολύμων, καί πάντας τούς ὀρθοδόξους καί σύμφρονας α὎τ῵ν, ἤνεγκαν καί τόν ἄλλον μακάριον Ἀναστάσιον, καί τοῖς α὎τοῖς ἀναθέμασι καί ὕβρεσι χρησάμενοι καί ἐπ᾿ α὎τόν παρέδωκαν τοῖς ἄρχουσιν, εἰπόντες οὕτως· ΢ύ μέν οὖν, Ἀναστάσιε, τό φαῖον τ῅ς πανδήμου τ῵ν ἀναθημάτων τ῅ς ἀρ᾵ς ἐνδυσάμενος περιβόλαιον, ἀπαλλάσου τ῅ς κανονικ῅ς ἀκροάσεως, πρός ἥν ἟ρετίσω στάσιν τ῅ς γεέννης, ἀποφερόμενος, συνούσης ἟μῖν τ῅ς ε὎κλεοῦς καί πάντα συνδιαιτησάσης τιμίας τε καί ἱερ᾵ς συγκλήτου, παραχρ῅μα τήν μεθ᾿ ἟μ᾵ς παραληψομένης κρίσιν, καί τά τοῖς πολιτικοῖς δοκοῦντα νόμοις ἐπί σοί διαπραξομένης, ὡς α὎τοί δοκιμάσειεν, τ῵ν τηλικούτων σου βλασφημι῵ν ἕνεκα καί τυραννίδων. Χ῅φος γάρ κατ᾿ α὎τ῵ν τ῅ς παρούσης συνόδου, καί συνεργείᾳ τοῦ παντοδυνάμου Φριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ ἟μ῵ν Θεοῦ κανονικ῵ς ψηφισαμένης τά δέοντα καθ᾿ ὏μ῵ν Μάξιμε, Ἀναστάσιε καί Ἀναστάσιε, ἐπεί τό λεῖπον ὏π῅ρχε πρός τά παρ᾿ ὏μ῵ν λεχθέντα τε δυσσεβ῵ς καί πραχθέντα, (172) ταῖς α὎στηραῖς τ῵ν νόμων καθυποβληθ῅ναι ποιναῖς· εἰ καί ἀξία ποινή τ῵ν τοιούτων ὏μ῵ν πλημμελημάτων καί βλασφημι῵ν ο὎χ ὕπεστι, τῶ δικαίῳ ὏μ᾵ς περί τ῅ς μείζονος καταλιπόντες κριτῆ, ἐν τῶ παρόντι βίῳ, καί ἐν τούτῳ τήν τ῵ν νόμων κενοῦντες ἀκρίβειαν, κερδαινόντων ὏μ῵ν τό ζῆν, ψηφηζόμεθα ὏μῖν, τόν παρόντα ἟μῖν πανεύφημον ἔπαρχον, α὎τίκα

50 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html παραναλαμβάνοντα ὏μ᾵ς ἐν τῶ κατ᾿ α὎τόν πολυαρχικῶ πραιτωρίῳ· καί νεύροις τά μετάφρενα τύπτοντα, (Μάξιμον, καί Ἀναστάσιον καί Ἀναστάσιον, τό ὄργανον τ῅ς ὏μ῵ν Μαξίμου καί Ἀναστασίου καί Ἀναστασίου) ἀκολασίας, τουτέστι τήν βλάσφημον ὏μ῵ν γλ῵σσαν, ἔνδοθεν ἐκτεμεῖν. Εἶτα δέ, καί τήν διακονήσασαν τῶ βλασφήμῳ ὏μ῵ν λογισμῶ σκαιοτάτην δεξιάν, σιδήρῳ διατεμεῖν, περιαχθησομένων ἅμᾳ στερήσει τ῵ν α὎τ῵ν βδελύκτων μερ῵ν, τά δύο καί δέκα τμήματα ταύτης τ῅ς κυρίας τ῵ν πόλεων περινοστεύσας, ἀειφυγίᾳ τε καί φυλακῆ πρός ἐπί τούτοις διηνεκεῖ παραδοῦναι ὏μ᾵ς, πρός τό μετέπειτα ὏μ᾵ς, καί εἰς τόν ἅπαντα τ῅ς ζω῅ς ὏μ῵ν χρόνον, τά οἰκεῖα οἰμώζειν βλάσφημα σφάλματα, τ῅ς ἐπινοηθείσης καθ᾿ ἟μ῵ν ἀρᾶς, περιτραπείσης τῆ ὏μ῵ν κεφαλῆ. Παραλαβών οὖν α὎τούς ὁ ἔπαρχος, καί κολάσας, ἔτεμε τά μέλη α὎τ῵ν· καί περιαγαγών ὅλην τήν πόλιν ἐξώρισεν α὎τούς ἐν Λαζικῆ.

ΚΑΣΑ ΚΨΝ΢ΣΑΝΣΙΝΟΠΟΛΙΣΨΝ ΢ελ. 201

Σόμ. β'.

὘πέρ τοῦ ἁγίου Πατρός ἟μ῵ν Μαξίμου, στηλιτευκτικόν ὏πό τινος μοναχοῦ, ἐκ δριμύξεως καρδίας συγγραφέν.

Οἱ μή τήν ἀλήθειαν συνιέντες, ὡς θέμις, τό ψεῦδος δήποθεν ἀντί τ῅ς εἰρημένης ἀσπάζονται. Ὅταν γάρ ψυχή ἀναξία ᾗ τ῅ς τοῦ Θεοῦ διά τήν οἰκείαν ῥᾳθυμίαν ἐλλάμψεως, ἀγνωσίας πληροῦται καί σκότους· (204) καί βλέπει τό φ῵ς σκότος, καί τό σκότος φ῵ς. Καί ὅν τρόπον τοξότης ἄσκοπος, καί πρός τούτῳ καί νευράν τείνων εὔεικτον, τήν βολήν ἀστόχως βάλλει καί ἀτέχνως· οὕτως καί α὎τή λόγους καί ἔργα προβαλλομένη, καμπύλα καί λοξώδη καί ἀσυνάρτητα ταῦτα προτείνεται· καί μάλιστα τοῖς σταγόνα ο὎ράνιον καταξιωθεῖσιν ὏ποδέξασθαι. Ὅπερ δή πέπονθεν ὁ ἀλογώτατος καί ἐννεώτατος βασιλεύς, καί οἱ περί ἖πιφάνιον, μ᾵λλον δέ Ἀποφάνιον τόν πυρίκαον, ἀλλ᾿ ο὎ πατρίκιον· καί Θεοδόσιον τόν ὏πόσκοπον, ἀλλ᾿ ο὎κ ἐπίσκοπον, τ῵ν τόν ἅγιον Μάξιμον καί τρίτον θεολόγον γλωσσοδεξιότμητον δρασάντων· καί τοῖς δυοῖν Ἀναστασίοιν τ῵ν α὎τοῦ ἄνωθεν φοιτητ῵ν, τῶ α὎τῶ κρίματι ψηφισάντων. Σί γάρ, ὦ οὗτοι, ἵνα μικρά πρός ὏μ᾵ς διαλέξωμαι ἐξ ἀνίας (λύπης), καί ἀλύκης ο὎ τ῅ς τυχούσης, ἀσεβές ἐν τοῖς ἐγκρίτοις καί θεολογικοῖς καί ψυχωφελέσιν α὎τοῖς (α὎τ῵ν) δόγμασι, καί ἐν τοῖς ἞θικοῖς, καί γνωστικοῖς, καί θεοπρεπέσι νοήμασιν ἐξηύρατε, ὡς γραφ῅ς ἄτοπον, ἵνα τοιαύτῃ ἀπανθρώπῳ τιμωρίᾳ τόν δίκαιον ὡς δύσχριστον ἀποκόψητε; ΢πέρματα πονηρά, ἀμβλωθρίδια ἀτέλεστα, πτηνά νυκτοπορινά, γ῅ς ἔντερα, κοιλίαι ἀργαί, τραπεζογίγαντες καί γυναικοϊέρακες. Ἰδού μετά χεῖρας τ῵ν ἀπόρων ἟ βίβλος α὎τοῦ, ἥν π᾵σα φύσις ἐθαύμασε καί θαυμάζει, καί ἔτι θαυματωθήσεται. Ἴδε αἱ δύο πρός ταῖς τέσαρσιν ἑκαντοντάδες, ἅς ο὎ λέγω τούς ἀναξίους ὏μ᾵ς, ἀλλά καί τοῖς ἄγαν ἐγκρίτοις ἐφάνησαν τίμιαι. ὇ δέ τ῵ν ψήφων κώδηξ σιγῆ τιμάσθω. Σά γάρ ὏πέρ τήν ἐνοῦσαν τῆ φύσει δύναμιν καθιστάμενα, ὕβριν ὏πομένει καί ἐπαινούμενα. Ἡ ὏μ῵ν ὤφειλε τμηθ῅ναι δεξιά, ὡς ἀφῆ λυσσ῵σα, ὡς ἄγει, ἵνα μή λέγω διά τό δύσφημον, πάντη μεμολυσμένη, ὡς ὏πόδοχος τ῅ς δευτέρας εἰδωλολατρείας. ἖χρ῅ν τούς ὏μ῵ν ἐξορύξαι ὀφθαλμούς, ὡς προχειρότατον τοῦ διαβόλου ὄργανον, ὡς ἀσελγείας πρόδρομον, ὡς λυσσώδους λαγνείας διανεύματα. Σήν ὏μ῵ν καθ῅κεν ἔνδοθεν γλ῵τταν τεμεῖν, ὡς εἰς ο὎ρανόν ἀναχθεῖσαν, κἀκεῖθεν ἀποῤῥιφεῖσαν, ὡς τρέφουσαν πόνον καί κόπον καί ἟δονήν ἐν λάρυγγι διωθοῦσαν, καί γλασφημίαν ἐγκισσ῵σαν· καί ἀργά καί πτωχοκτόνα διαλοχοῦσαν. Σόν ν῵τον ὏μ῵ν ἐχρ῅ν διασπαραχθ῅ναι, καί τό θυμοῦ γέμον στηθήνιον, ὡς ὄχημα δαιμόνων, ὡς ὄφεως ἑρπιστήριον, ὡς δαιμόνων σκιρήντριον (σκιριτήριον), ὡς ἀσεβείας χαρτοφυλακεῖον. Σοιαῦτά σου, ἑπτάλοφε Βαβυλών, τά α὎χήματα· τηλικαῦτα ἀνόσια καί κοσμοβόρα θηλάζεις ἔγγονα. Αἵμασιν ἁγίοις κομᾶς· τῶ λύθρῳ τ῵ν ὁσίων ἀνασκιρτᾶς. Π᾵ν αἷμα δίκαιον ἀδίκως ἐκένωσας, καί ο὎ καταπτήσεις; π᾵ς ὅστις δίκαιος παρά σοῦ ἐδιώχθη, καί ο὎κ ἐρυθριᾶς; ἀλαζονεύῃ, καί ο὎κ ἐπιγινώσκεις; ΢κάζεις, καί ο὎ τρομεῖς; Λοχᾶς, καί ῥητορεύεις; ΢φάζεις, καί φιλοσοφεῖς; Γλωττοτομεῖς, καί κοινωνεῖς; (205) Δεξιάν, Θεοῦ ἀλήθειαν λέγω, ἐκτέμνεις, καί Σά ἅγια τοῖς ἁγίοις ἀνεπαισθήτως κράζεις; Ἀλλά σέ μέν, καί τούς σούς ἟ τοῦ Θεοῦ ἀδιάδραστος διδάσκει δίκη· τούς δέ ὁμολογητάς καί ο὎κ ἔλαττον μάρτυρας, ἟ αἰώνιος Φριστοῦ ὏ποδέξεται βασιλεία· ἧς καί ἟μεῖς, εἰ καί τολμηρόν εἰπεῖν, ἐπιτύχοιμεν διά τ῵ν ε὎προσδέκτων α὎τ῵ν παρακλήσεων. Ἀμήν.

51 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

Ἀκολουθία α΄. Ἁγίου Μαξίμου. ΣΟΜΟ΢ Β΄. ΢ελ. 206.

ΑΚΟΛΟΤΘΙΑ α ΄. Σοῦ ὁσίου Μαξίμου, Ἀναστασίου καί Μακαρίου (Ἀναστασίου). ΢τιχ. Ἦχος πλάγ. δ.

Προσόμια. Μάρτυρες Κυρίου, ἱκετεύσατε.

Ὅσιοι Πατέρες, π᾵σαν πόλιν ἟γιάσατε, καί πάντα τόπον ἐφωτίσατε· καί νῦν πρεσβεύσατε οἰκ῅σαι τόν φωτισμόν τοῦ Φριστοῦ ταῖς ψυχαῖς ἟μ῵ν, δεόμεθα.

Ὅσιοι πατέρες, ἐβδελύξασθε π᾵σαν αἵρεσιν· ἐκηρύξατε τήν ε὎σέβειαν· διό πρεσβεύσατε οἰκ῅σαι τόν φωτισμόν τοῦ Φριστοῦ ταῖς ψυχαῖς ἟μ῵ν δεόμεθα.

Ὅσιοι Πατέρες, μετά τήν ἐκτομήν τ῵ν μελ῵ν ὏μ῵ν ὡς ο὎δέν πεπονθότες ἐνειργήσατε, λαλοῦντες στόμασιν ἀγλώσσοις, καί γράφοντες χερσί τά θεῖα δόγματα.

Ἦχος πλ. δ΄. ᾠδ. α΄. Σόν Ἰσραήλ ἐκ δουλείας.

Σ῅ς ἀνωτάτου σοφίας τούς θησαυρούς κτησάμενος ἐν τῆ καρδίᾳ, ὅσιε, δι᾿ α὎τ῅ς ἐπλούτισας τόν κόσμον τοῖς σοῖς δόγμασιν. Ἀγγελικήν ἀπεδείξω διαγωγήν ἐν γῆ κατοικ῵ν, καί γέγονας ταμεῖον Θεοῦ, Φριστοκήρυξ ὅσιε, διό καί ἀνεκράθης α὎τῶ. Αἱρετικ῵ν γλωσσαλγείας τῆ φλογιφόρῳ γλώσσῃ σου κατέφλεξας, μακάριε, τόν ΢ωτ῅ρα ἕνα Τἱόν κηρύξας ἐν δυάδι μορφ῵ν.

Θεοτ. Φαῖρε, ἁγνή Θεοτόκε, ἟ τόν προόντα Λόγον Θεοῦ τεκοῦσα ἐπεσχάτων σαρκί· χαῖρε, τεῖχος πάντων ἟μ῵ν καί σκέπη τ῵ν τιμώντων σε.

ᾨδή γ ΄ . Ο὎κ ἔστιν ἅγιος ὁ Κύριος;

Σά αἵματα στάζουσι τ῅ς τιμίας σου χειρός, καί τά δόγματα ῥύουσι τ῅ς σώφρονος γλώσσης σου, τ῅ς ἐνάρθρως βιώσης μετά τήν ἐκτομήν α὎τ῅ς, Φριστόν ἐν δύο φύσεσιν.

52 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἡ χείρ σου τοῖς γράμμασιν ο὎κ ἐπαύσατο βοᾶν, καί ἟ γλ῵σσα τοῖς δόγμασι σαλπίζει τήν πίστιν σου, (208) θεορ῅μον τρισμάκαρ. Θεός γάρ ἦν ἑκάτερα κιν῵ καί συμβιβάζων λαλά. ἖κ γ῅ς τό πολέτευμα νοητ῵ς εἰς ο὎ρανούς καταλάξαντες, ὅσιοι, ἐκεῖ α὎λιζόμενοι ἐν φωτί αἰωνίῳ, διό καί ο὎ράνιον τό στέφος ἐκομίσατε.

Θεοτ. Γυναῖκες μέν τίκτουσι, Μητροπάρθενε ἁγνή, ἀλλ᾿ ο὎κ ἔτι παρθένοι, ὡς σύ, διαμένουσιν· ο὎δεμία γάρ τούτων Θεόν ἀπεκύησεν, εἰ μή σύ, Θεοτόκε σεμνή.

ᾨδή δ ΄. ἖ξ ὄρους κατασκίου.

΢ύ τόν Μωϋσ῅ν μιμούμενος, θεόφρον, πλάκας νοεράς ἐδέξω τ῵ν δογμάτων. ἖ν γάρ τῶ γνόφῳ εἰσέδυς (εἰσδύς ) τ῵ν νοημάτων, κατεπλούτησας τό τ῅ς γνώσεως φ῵ς. ΢ύ τόν Ἀβραάμ ζηλώσας, θεοφόρε, ἄλλον Ἰσαάκ προσ῅ξας τῶ Κυρίῳ, τήν σεαυτοῦ θυσιάσας, Πάτερ, καρδίαν, ἐν τῶ πυρί τ῅ς συνειδήσεως. Σούτους ἟ Σριάς ἐδόξασεν ἀξίως· τούτους ὁ Θεός συνήρμοσε τῆ πίστει, ὁμολογοῦντας ἀλλήλοις τῆ ε὎σεβείᾳ τ῅ς ἀπλανοῦς ὁμολογίας ἟μ῵ν.

Θεοτ. Ἄχρονον Τἱόν ἐγέννησας ἐν χρόνῳ· ἄφθαρτος, ἁγνή, διέμεινας τεκοῦσα τόν δι᾿ ἟μ᾵ς σαρκωθέντα ἐν τῆ γαστρί σου, Θεογενν῅τορ ἀειπάρθενε.

ᾨδή ε΄ . ὆ρθρίζοντες βο῵μεν. Ο὎κ ἔτεμέν σου, Πάτερ, τό ξίφος τήν παῤῥησίαν· ο὎κ ἔσβεσεν, ὅσιε, ἟ ἐξορία τήν πίστιν σου. Κηρύττει μέν ἟ Ῥώμη τόν ζ῅λον σου, θεοφόρε· σαλπίζει δέ, ὅσιε, ἟ ἖κκλησία τούς λόγους σου. Σήν πίστιν σου ἀσάλευτον ἔστερξας ἐν καρδίᾳ, καί νοῦν ἀνεπτέρωσας πρός ο὎ρανόν, μεγαλώνυμε. Θεοτ. Πηγήν ἀθανασίας ὏μνοῦμεν σε Θεοτόκε· σύ γάρ τήν ἀένναον ζωήν τῶ κόσμῳ ἐπήγασας.

ᾨδή ς ΄. ἖κ κοιλίας ᾄδου κραυγ῅ς μου ἤκουσας φων῅ς μου, καί ἐῤἑύσω ἐκ φθορ᾵ς τήν ζωήν μου, ὡς φιλάνθρωπος. ἖θαυμάστωσέν σου, τρισμάκαρ, τήν ὁμολογίαν, ὁ ἐν σοί φθεγξάμενος Ἰησοῦς, ὁ συνάθλήσας σοι. Ο὎κ ἀρχόντων τῦφον, ο὎ ξίφος, ο὎ πῦρ ἀπειλοῦν σοι κατεπλάγης, ὅσιε· τῆ γάρ πίστει ἦσθα πάγιος.

53 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Μετά βίου τέλος, Πατέρες, θαύματα τελεῖτε, ἐνεργεῖς παρέχοντες ἀποδείξεις τ῵ν θαυμάτων ὏μ῵ν.

Θεοτ. ὘πέρ νοῦν καί λόγον, Παρθένε, τόν τροφέα (209) πάντων ἐκ μαζ῵ν θηλάζουσα, τά μητέρων ο὎χ ὏φίστασαι.

Κάθισμα. Ἦχος γ΄. πλ. Θείας πίστεως. Δόγμα ἔνθεον ἐπικρατύνων, στύλος γέγονας ὀσθοδοξίας, καί κραταίωμα, θεόφρον, τ῅ς πίστεως, δυσίν ο὎σίαις καί δυσί θελήσεσιν ἀνακηρύξας Φριστόν τόν Θεόν ἟μ῵ν, Πάτερ Μάξιμε, ὅν νῦν ἐκτεν῵ς ἱκέτευε δωρήσασθαι ἟μῖν τό μέγα ἔλεος.

΢υναξάριον. Ἄθλησις τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρός ἟μ῵ν Μαξίμου τοῦ ὁμολογητοῦ, ὅς ἐπί τ῅ς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ ἐπιλεγομένου Πωγωνάτου, ἐγγόνου Ἡρακλείου, ταῖς μεγίσταις τιμαῖς ὏πό τ῵ν πρώην βασιλέων δεξιωθείς, καί ἱκανός ἐν ταῖς πολιτικαῖς διοικήσεσι τά πρακτέα ὏φηγεῖσθαι, διά λόγον καί τρόπον καί τήν ἀπό χρόνου σύνεσιν, εἰς τόν τοῦ πρωτοασηκρήτις προεβιβάσθη ἀξίωμα, καί βουλ῅ς τοῖς βασιλεῦσιν γέγονεν κοινωνός. ἖πεί δέ ἟ πονηρά καί ἔκφυλος δόξα, τ῵ν μίαν θέλησιν ἐπί τ῅ς οἰκονομίαις τοῦ Φριστοῦ τήν διά σαρκός εἰσαγόντων ἐπεκράτει ληρωδοῦσα, καί διατάγματά τινα τήν τοιαύτην περιέχοντα βλασφημίαν κατά τήν ἀγοράν ἐπόμπευεν, καί ἐπί τ῅ς μεγάλης προὔκειτο ἖κκλησίας, οὗτος ο὎κ ἀνεχόμενος τῆ τ῵ν ἀσεβ῵ν κοινωνίᾳ συνασεβεῖν, ἀφείς τάς κοσμικάς ἀρχάς καί τιμάς, εἵλετο μ᾵λλον ἐν τῶ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ παρεῤῥίφθαι, ἤ ἐν σκηνώμασιν ἁμαρτωλ῵ν κατοικεῖν. Καί καταλαβών τό ἐν Φρυσοπόλει μοναστήριον, τήν κόμην ἀπέθετο· οὗ καί καθηγητής ὕστερον γέγονεν. Εἶτα θείῳ ζήλῳ ὥσπερ ὏πό πυρός ἐξαφθείς, τήν πρεσβυτέραν Ῥώμην κατέλαβεν, καί Μαρτῖνον τόν μακάριον πάπαν παρεσκεύασεν, τοπικήν ἀθροίσαντα σύνοδον, ἀναθεματίσαι τούς εἰσηγητάς τοῦ ἀνοσίου δόγματος, τ῵ν μίαν ἐπί Φριστοῦ βλασφημούντων θέλησιν· καί εἰς ἔλεγχον τ῵ν οὕτως φρονούντων λόγους συγγράψας, καί ἐπιστολάς λογικαῖς ἀποδείξεσι καί γραφικαῖς τ῅ς καθ᾿ ἟μ᾵ς πίστεως συστατικάς, πανταχοῦ τ῅ς οἰκουμένης ἐξέπεμψεν. Ἀναζεύξας δέ ἀπό Ῥώμης μετά τ῵ν δύο Ἀναστασίων τ῵ν μαθητ῵ν α὎τοῦ, εἰς ε὎θύνας παρά τ῅ς συγκλήτου καθίσταται, ὁμοδοξούσης τῆ τοῦ βασιλέως αἱρέσει· ὅτι πάντων ὏πεικόντων τῶ βασιλεῖ, α὎τός τε μόνος ἀνθίσταται, καί τούς ἄλλους εἰς ἀποστασίαν κινεῖ, ἐναντία διά τ῵ν ἐπιστολ῵ν φρονεῖν μεταπείθων α὎τούς. ἖πί τούτῳ πέμπεται ἐν φρουρᾶ κατά τήν Θράκην· καί ἐπιμένων τῆ ὀρθοδόξῳ πίστει, τήν χεῖρα καί τήν γλ῵τταν ἀκροτηριάζεται, κἀκεῖθεν εἰς τήν ὏περορίαν κατά τήν Λαζικήν πέμπεται· ἔνθα ἐπί τρισί χρόνοις διαγαγών, καί ταῖς οἰκείαις τοῦ σώματος χρείαις α὎τός ὏πηρετησάμενος, καί πλήρης ἟μερ῵ν ὤν, μικρόν νοσήσας, ἀνεπαύσατο ἐν Κυρίῳ· καί κατετέθη ἐν τῆ μονῆ τοῦ ἁγίου Ἀρσενίου ἐν α὎τῆ χώρᾳ τ῵ν Λαζ῵ν, πολλάς θαυμάτων ἐνεργείας καθ᾿ ἑκάστην τελ῵ν. Λέγεται δέ μετά τήν ἐκτομήν, αὖθις ὏πό Θεοῦ (212) παραδόξως ἀποκαταστ῅ναι τήν γλ῵τταν, καί τραν῵ς φθέγγεσθαι, μέχρις ἄν ἐν τῶ βίῳ ὏π῅ρχεν. Σ῵ν δέ δύο α὎τοῦ μαθητ῵ν, ὁ μέν πρεσβύτερος Ἀναστάσιος, ἴσα τῶ διδασκάλῳ τήν γλ῵τταν καί τήν χεῖρα τμηθείς, μακράν ἐξωρίσθη· ὁ δέ νεώτερος, ἕν τινι τ῵ν κατά Θράκην φρουρίων πεμφθείς, τόν βίον κατέλυσεν.

ᾨδ. ζ΄. ὇ ἐν ἀρχῆ τήν σήν. ΢ύ τήν στολήν τ῅ς φυσικ῅ς ἀξίας, αἵματι σῶ κατέστιξας, θεόφρον· σιγ῵σαν, Πάτερ, καί φθεγγομένην ἀπόδειξιν παρασχώντα ταύτης τοῖς λόγοις σου.

Ὥσπερ χρυσός οἱ τρεῖς δοκιμασθέντες ἐν τῶ πυρί τ῵ν πειρασμ῵ν ἐκείνων, καθαρωτέραν τήν πίστιν ὏μ῵ν προσήξατε τῶ Φριστῶ, Πατέρες τίμιοι.

54 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

Δεῦτε λοιπόν, Πατέρες θεοφόροι, κράζει Φριστός, τούς πόνους τ῵ν καμάτων ἀπολαβόντες καί τά βραβεῖα, α὎λίζεσθαι ἐν χαρᾶ εἰς αἰωνίους σκηνάς.

Θεοτ. ὇ μυστικήν εἰκόνα τ῅ς Παρθένου τήν ἐν ΢ιν᾵ σύ προτυπώσας βάτον, τήν καιομένην, ο὎ φλεγομένην, ε὎λογητός εἶ, Φριστέ, ὁ τ῵ν Πατέρων.

ᾨδή η ΄ . Σόν ἐν ὄρει ἁγίῳ. Σήν ἀκτῖνα τ῅ς θείας δᾳδουχίας ἐν καρδίᾳ δεξάμενος, θεόφρον, τόν φωτισμόν τ῅ς γνώσεως ἐπλούτησας· καί τόν τ῅ς σοφίας θησαυρόν ἀπέθου ἐν τῆ ψυχῆ σου, Πάτερ.

Σόν χιτ῵να τόν τ῅ς ἀσκήσεώς σου, μαρτυρίου κατέστησας, εἰκόνα, καί ἱεροῖς σου τοῦτον κατεποίκιλας ἄθλοις, θεοφόρε, αἵμασι φοινίξας τοῖς ὏πέρ ἀληθείας.

἖ν ἁγνείᾳ τηρήσαντες τόν βίον, καί τῆ πίστει κοσμήσαντες τά ἔργα, τ῅ς ο὎ρανίου δόξης ἞ξιώθητε, τίμιοι Πατέρες, ὅθεν ἀνυμνεῖτε Φριστόν εἰς τούς αἰ῵νας.

Θεοτ. Φαῖρε, πύλη καί ἔμψυχε νεφέλη· χαῖρε, ὄρος, καί βάτος, καί λυχνία· χαῖρε, ναέ, καί θρόνε, καί παράδεισε· χαῖρε, ἟ τεκοῦσα τόν Δημιουργόν τοῦ παντός, ε὎λογημένη.

ᾨδ΄ θ΄ . Σόν προδηλωθέντα. Εὖ δι᾿ ἀπαθείας καί θεωρίας, τρισμάκαρ, ἐδίδαξας λόγους ἟μ᾵ς ζω῅ς τ῅ς αἰωνίου, στήλην ἔμπνουν ὀρθοδοξίας τῶ κόσμῳ τήν ὁμολογίαν σου καταλείψας. Ὄντως ἐδοξάσθητε, θεοφόροι Πατέρες, αἰκισμοῖς καί μάστιξι, διωγμοῖς καί κινδύνοις, ἐν δεσμοῖς τε καί φυλακαῖς, καί σιδήροις, καί ὏περορίαις ἐναθλήσαντες. Ὅσιοι Πατέρες ἟μ῵ν, οἱ ζήλῳ καί πόθῳ τόν τοῦ μαρτυρίου συνδιανύσαντες δρόμον, ἱκετεύσατε τόν Θεόν καί Δεσπότην, πάσης πλάνης ῥύσασθαι τούς δούλους ὏μ῵ν.

Θεοτ. Βάτον καιομένην πυρί καί μή φλεγομένην προεώρα (213) πάλαι Μωσ῅ς, θεομ῅τερ Παρθένε, τήν θεόδεκτον προτυποῦσαν γαστέρα ὏ποδεχομένην τό ἀκήρατον πῦρ.

55 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖ξαποστειλάριον. Υ῵ς ἀναλλοίωτον.

΢άλπιγξ ἐδείχθης σοφίας, ε὎ήχῳ γλώττῃ σου πλήττων τ῵ν ἐναντίων τά στίφη, Μάξιμε, φ῵ς μοναζόντων· διό τοῖς σοῖς ἐντρυφ῵ντες λόγοις τήν γν῵σιν κατανοοῦμεν τ῵ν ὄντων.

ΑΚΟΛΟΤΘΙΑ Β΄. Εἰς τό " Κύριε ἐκ έκραξα. "

΢τίχ. Ἦχος δ ΄ . Προσόμια. Ὡς γενναῖον ἐν μάρτυσιν.

Σόν δι᾿ οἶκτον γενόμενον, ὡς ε὎δόκησεν, ἄνθρωπον, ἐν δυσί θελήσεσιν ἐνεργείας τε κατανούμενον, ὅσιε , ἐκήρυξας, Μάξιμε, ἀποφράττων μιαρ῵ν τά ἀπύλωτα στόματα, μονοθέλητον, μονοενέργητον πλάνην δοξαζόντων, ἐπηρείᾳ διαβόλου, τοῦ τήν κακίαν τεκτήναντος

Σαῖς νευραῖς τ῵ν δογμάτων σου, Πύῤῥον, Πάτερ, ἀπέπνιξας, ληρωδοῦντα, Μάξιμε, τόν κακόφρονα· καί διωγμούς ἐκαρτέρησας καί θλίψεις, ἀοίδιμε, μαστιζόμενονς σφοδρ῵ς, καί τήν γλ῵τταν τεμνόμενος, καί τήν πάντοτε πρός Θεόν αἱρομένην θείαν χεῖρα, δι᾿ ἧς γράφων διετέλεις τά ὏ψηλότατα δόγματα.

὆ξυγράφου ὡς κάλαμος τεθηγμένῃ τῶ Πνεύματι ἟ ἁγία γέγονε, Μάκαρ, γλ῵σσά σου καλλιγραφοῦσα ἐν Πνεύματι πλαξί καρδι῵ν ἟μ῵ν νόμον θείων ἀρετ῵ν καί δογμάτων ἀκρίβειαν, καί τήν σάρκωσιν, τοῦ ἐν δύο ο὎σίαις τοῖς ἀνθρώποις, καί μιᾶ τῆ ὏ποστάσει ἐμφανισθ῅ναι θελήσαντος.

Δόξα. Ἦχος πλ. δ΄ . Σ῵ν μοναστ῵ν τά πλήθη τόν καθηγητήν σε τιμ῵μεν, Πάτερ ἟μ῵ν Μάξιμε· διά γάρ σου τήν τρίβον τήν ὄντως ε὎θεῖαν πορεύεσθαι ἔγνωμεν. Μακάριος εἶ, τῶ Φριστῶ δουλεύσας, καί ἐχθροῦ θραμβεύσας τήν δύναμιν, ἀγγέλων συνόμιλε, ὁσίων συμμέτοχε καί δικαίων, μεθ᾿ ὧν πρέσβευε τῶ Κυρίῳ ἐλεηθ῅ναι τάς ψυχάς ἟μ῵ν.

Ὅσιε Πάτερ, εἰς π᾵σαν τήν γ῅ς ἐξ῅λθεν ὁ φθόγγος τ῵ν κατορθωμάτων σου· διά ἐν τοῖς ο὎ρανοῖς εὗρες μισθόν τ῵ν καμάτων σου· τ῵ν δαιμόνων ἔτρεψας τάς φάλαγγας· τ῵ν ἀγγέλων ἔφθασας τά τάγματα, ὧν τόν βίον ἀμέμπτως ἐζήλωσας. Παῤῥησίαν ἔχων ἐν τῆ μνήμῃ σου, εἰρήνην αἴτησαι ταῖς ψυχαῖς ἟μ῵ν.

Ἀπολυτίκιον τ῅ς ἑορτ῅ς καί τοῦ ἁγίου.

Ἦχος πλ. δ΄.

56 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὆ρθοδοξίας ὁδηγέ, ε὎σεβείας διδάσκαλε καί σεμνότητος, τ῅ς οἰκουμένης ὁ φωστήρ· τ῵ν μοναζόντων θεόπνευστον ἐγκαλλώπισμα, Μάξιμε σοφέ, λύρα του (216) Πνεύματος, Πάτερ ὅσιε, πρέσβευε Φριστῶ τῶ Θεῶ, σωθ῅ναι τάς ψυχάς ἟μ῵ν.

Κανών οὗ ἟ ἀκροστιχίς. " ὇ παμμέγιστος Μάξιμος δοξάζεται." ᾨδή α΄. Ἦχος πλάγ. δ΄. Ἄσωμεν τῶ Κυρίῳ, Ἰωάννου μοναχοῦ.

Ὅλην μοι τήν θεόπνουν ἐκ τ῅ς μελιῤῥύτου καί ἟δείας σου ἐναποστάζον γλώττης, θεῖε Μάξιμε, χάριν τοῦ Πνεύματος.

Πῦρ καιόμενον ὤφθης κατά τ῵ν αἱρέσεων, μακάριε· ὡς καλάμην γάρ ταύτας κατηνάλωσας ζήλῳ τοῦ Πνεύματος.

Ἄλογον προετέθη ἐκ δυσσεβεστάτης προαιρέσεως μονοθέλητον δόγμα· τοῖς δέ λόγοις σου, Πάτερ, διήλεγκται.

Θεοτ. Ἄχραντε Θεοτόκε, ἟ σεσαρκωμένον τόν ἀΐδιον καί ὏πέρθεον Λόγον ὏πέρ φύσιν τεκοῦσα, ὏μνοῦμεν σε.

ᾨδή γ΄. ὇ εἱρμός. ΢ύ εἶ τό στερέωμα τ῵ν προσεχόντων σοι, Κύριε· σύ εἶ τό φ῵ς τ῵ν ἐσκοτισμένων, καί ὏μνεῖν σε τό πνεῦμα μου· Μέγιστος ὁ Μάξιμος τ῅ς ε὎σεβοῦς Φριστοῦ πίστεως παναληθής κήρυξ τε καί μάρτυς ἀνεδείχθης δι᾿ αἵματος. Μάξιμε μακάριε, σύ δι᾿ ἀσκήσεως γέγονας θεοπρεπές τ῅ς φιλοσοφίας καί σώφρων ἐνδιαίτημα. Ἔμβλυσεν ἟ γλ῵σσα σου ποταμηδόν Φριστοῦ δόγματα πανευσεβ῅, Μάξιμε παμμάκαρ, τ῅ς σοφίας ὁ τρόφιμος.

Θεοτ. ΢έ πάντες κεκτήμεθα καταφυγήν καί τεῖχος ἟μ῵ν, Φριστιανοί. ΢έ δοξολογοῦμεν ἀσιγήτως πανύμνητε.

Κοντάκιον τ῅ς ἑορτ῅ς καί τοῦ ὁσίου. Ἦχος πλ. β΄. Σήν ὏πέρ ἟μ῵ν. Υ῵ς τό τριλαμπές οἰκ῅σαν ἐν τῆ ψυχῆ σου, σκεῦος ἐκλεκτόν ἀνέδειξέ σε, παμμάκαρ. ΢αφηνίζεις γάρ τά θεῖα τοῖς πέρασι, δυσεφίκτων τε νοημάτων τήν δήλωσιν, μακάριε, Σριάδα π᾵σι, Μάξιμε, ἀναξηρύττων τραν῵ς ὏περούσιον, ἄναρχον.

὇ οἶκος. Σ῵ν ἱερέων ἟ κρηπίς, ἟ βάσις τ῵ν δογμάτων, ἟ σάλπιγξ τ῅ς σοφίας, μαρτύρων ἟ ἀκρότης καί τ῵ν πιστ῵ν ὁ στηριγμός κόσμῳ προανίσχει, Μάξιμος ὁ θαυμαστός διά τ῅ς θείας α὎τοῦ μνήμης σήμερα. Σούτου οὖν πρός τήν λάμψιν ἀνάστητε πάντες, τήν 57 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html παῤῥησίαν καί τόν ζ῅λον ε὎φημοῦντες, ὅν ἔδειξεν ὏πέρ ε὎σεβείας, δι᾿ ἥν ἀληθ῵ς ποιμήν ὏πέρ ποίμνης παρετάξατο στεῤῥ῵ς κατά τόν λύκων, οὕς καταβαλών, βραβείοις νίκης ἐστέφθη· Σριάδα π᾵σιν ἀνακηρύττων τραν῵ς ὏περούσιον, ἄναρχον.

(217) Δόξα. Ἦχος γ΄. Σήν ὡραιότητα.

Σά κατορθώματα τ῅ς πολειτείας σου, πάντων φωτίζουσι τά διαβήματα, Μάξιμε, πάτερ ἀληθ῵ς τ῵ν πίστει μιμουμένων σε· ὅθεν τούς ἐκ πόθου σε μακαρίζοντας πάντοτε σ῵ζε ταῖς πρεσβείαις σου ἀπό πάσης στενώσεως, Φριστόν τόν ἀγαθόν ἱκετεύων, μάκαρ ἀξιοθαύμαστε.

ᾨδή δ΄. Εἰσακήκοα, Κύριε. Γηγενεῖς σε γεραίρουσι, καί τ῵ν ο὎ρανίων τάξεις θαυμάζουσι· τῆ φιλίᾳ τ῅ς σοφίας γάρ ἀνεδείχθης, Πάτερ, ὥσπερ ἄσαρκος. Ἰταμός μέν ὁ τύραννος· ἀλλ᾿ ἟ καρτερία σου ἀκατάπληκτος· ὅθεν σύ μέν μεμακάρισαι· ἐκεῖνος δέ, Πάτερ, ἐξωστράκισται. ΢υναθλοῦσί σοι, Μάξιμε, ἟ τ῵ν μαθητ῵ν δυάς ἟ πανόλβιος, σοί τ῵ν ἄθλων κοινωνήσαντες· διό καί ἐπάθλων ἴσων ἔτυχον. Σῆ ῥοῆ σου τοῦ αἵματος καταρδευομένη ἟ ἖κκλησία Φριστοῦ, ἐξανθεῖ πατροπαράδοτον τοῦ θείου σου σπόρου δόγμα, ὅσιε.

Θεοτ. Ἡ τόν στάχυν βλαστήσασα τόν ζωοποιόν ἀνήρωτος ἄρουρα, τόν παρέχοντα τῶ κόσμῳ ζωήν, Θεοτόκε, σ῵ζε τούς ὏μνοῦντάς σε.

ᾨδή ε΄. ὆ρθρίζοντες βο῵μέν σοι. ὇ γν῵σιν τ῵ν γηΐνων ἀθροίσας καί ο὎ρανίων, ἐνδίκως φιλόσοφος κατονομάζεται Μάξιμος. ΢οφίας τ῅ς ἀμείνονος τῶ ἔρωτι, τοῦ Φριστοῦ σου μιμητής πανάριστος ὤφθης, ἀοίδιμε Μάξιμε. Μανίᾳ ὏περόριος γέγονας τοῦ τυράννου· εὗρες δέ, Μακάριε, τόν Ἰησοῦν παραμύθιον. Θεοτ. Κατεύνασον τόν ἄστατον κλύδωνα τ῵ν παθ῵ν μου, ἟ Θεόν κυήσασα τόν κυβερνήτην καί Κύριον.

ᾨδή στ΄. ὇ εἱρμός. Φιτ῵νά μοι παράσχου φωτεινόν, ὁ ἀναβαλλόμενος φ῵ς ὡς ἱμάτιον, πολυέλεε Φριστέ ὁ Θεός ἟μ῵ν.

Ἀνένδοτον προσφέρων τῶ Θεῶ, θεοφόρε, δέησιν, ψυχ῅ς τε καί σώματος τ῵ν παθ῵ν καί τ῅ς φθορ᾵ς ἟μ᾵ς λύτρωσαι. Ξηραίνεται αἱρέσεως πηγή βορβορώδους ἅπασα, ἀοίδιμε Μάξιμε, φραττομένη τ·ῆ ἟δύτητι τ῅ς γλώττης σου. Ἱλάσθητί μοι, μόνε ἀγαθέ, καί πηγήν τ῅ς χάριτος, Φριστέ, τῆ καρδίᾳ μου ταῖς λιταῖς τοῦ σοῦ ὁσίου ἀνάβλυσον.

58 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Θεοτ. Ἡ μόνη διά λόγου ἐν σαρκί τόν Λόγον κυήσασα, ῥῦσαι, δεόμεθα, τ῵ν παγίδων τοῦ ἐχθροῦ τάς ψυχάς ἟μ῵ν.

ᾨδή ζ΄. Οἱ ἐκ τ῅ς Ἰουδαίας.

Μίαν φύσιν Σριάδος, μίαν θέλησιν ἔφη, μίαν (220) ἐνέργειαν· Θεοῦ δέ σαρκωθέντος, δύο φύσεις, θελήσεις ἐνεργείας ἐκήρυξας· ὁ τ῵ν πατέρων ἟μ῵ν Θεός ε὎λογητός εἶ. Ο὎ θελήματα δύο διαιρούμενα γνώμης ἐναντιότητι, ποιότητι δέ μ᾵λλον, ἀνεκήρυξας, Πάτερ, φυσικῆ διαφέροντα· ὇ τ῵ν πατέρων ἟μ῵ν Θεός ε὎λογητός εἶ. ΢τήλην ὀρθοδοξίας τούς ἐνδόξους σου λόγους, Πάτερ, κατέχοντες, τόν ἕνα τ῅ς Σριάδος ἐν δυσί ταῖς ο὎σίαις καί θελήσεσι σέβομεν· ὇ τ῵ν πατέρων ἟μ῵ν Θεός, ε὎λογητός εἶ. Δύο, Πάτερ, εἰδότες ἐνεργείας τοῦ οἴκτῳ σεσαρκωμένου Θεοῦ, δισσάς α὎τεξουσίους θελήσεις διδαχθέντες ὏πό σοῦ, ἀναμέλπομεν· ὇ τ῵ν πατέρων ἟μ῵ν Θεός, ε὎λογητός εἶ.

Θεοτ. Παρθενικ῅ς ἐκ νηδύος σαρκωθείς ἐπεφάνης εἰς σωτηρίαν ἟μ῵ν· διό σου τήν μητέρα εἰδότες Θεοτόκον, ε὎χαρίστως κραυγάζομεν· ὇ τ῵ν πατέρων ἞μ῵ν Θεός, ε὎λογητός εἶ.

ᾨδή η΄. ὇ εἱρμός. Νικηταί τυράννου καί φλογός τῆ χάριτί σου σφόδρα ἀνεχόμενοι παῖδες, ἐβόων· "Ε὎λογεῖτε, πάντα τά ἔργα, τόν Κύριον, καί ὏περυψοῦτε εἰς πάντας τούς αἰ῵νας."

὇λικ῵ς ποθήσας τόν ὏περποθήσαντα γένος ἀνθρώπων, τόν σταυρόν σου ἧρας, καί α὎τῶ, μακάριε συνεσταυρώθης. Ε὎λογεῖτε, πάντα τά ἔργα, τόν Κύριον. Ξενωθείς ἀπάσης ἟δον῅ς, μακάριε, θανατηφόρου, σεαυτόν εἰργάσω ὅλον ἀκηλίδωτα ἔσοπτρον θεῖον· Ε὎λογεῖτε, μέλπων, τά ἔργα, τόν Κύριον. Ἀπηνοῦς τυράννου δεσσεβοῦς ὠμότητα ο὎ κατεπλάγης· ἀλλ᾿ ὡς πύργος ἔστης ἀκλινής ἀλόνητος ὀρθοδοξίας· Ε὎λογεῖτε, μέλπων, τά ἔργα, τόν Κύριον. Ζωηφόρον αἴγλην ἐκ μι᾵ς Θεότητος τρισυποστάτου δεδογμένος ὤφθης τοῖς ἐν σκότει ἥλιος καί πλανωμένοις· Ε὎λογεῖτε, μέλπων, τά ἔργα, τόν Κύριον.

Θεοτ. Σοῦ Ἀδάμ, Παρθένε, τοῦ παραπεσόντος μέν ὤφθης θυγάτηρ, τοῦ Θεοῦ δέ μήτηρ, τοῦ ἀνακαινίσαντός μου τήν ο὎σίαν, ὅν ὏μνοῦμεν πάντα τά ἔργα τόν Κύριον.

59 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ᾨδή θ΄. ὇ εἱρμός. Σόν προδηλωθέντα ἐν ὄρει τῶ νομοθέτῃ ἐν πυρί καί βάτῳ τόκον τ῅ς Ἀειπαρθένου, εἰς ἟μ῵ν τ῵ν πιστ῵ν σωτηρίαν, ὕμνοις ἀσιγήτοις μεγαλύνομεν.

Ἔτι σου ὡς Ἄβελ τό αἷμα, καί εἰς αἰ῵νας τά θεόπνευστα δόγματα φωνῆ διαπρυσίῳ ἟ Φριστοῦ ἖κκλησία κηρύττει, Μάξιμε παμμάκαρ καί παμμέγιστε. Σέτμηται ἟ χείρ σου· γράφει δέ θείῳ δακτύλῳ, ὡς καλάμῳ καί μέλανι, τετμημένῃ τῆ γλώσσῃ τῶ σῶ αἵματι τῶ ὁσίῳ, παμμάκαρ, πίστιν ἐν καρδίαις τήν ὀρθόδοξον. (221) Αἴδεται ἐν κόσμῳ ἟ ἔνθεος παῤῥησία καί τό πῦρ τό ἐγκάρδιον τ῅ς ἐνθέου ἀγάπης, δι᾿ ἥν, ὅσιε, τήν τοῦ αἵματος χύσιν, Μάξιμε, ὏πέστης προθυμότατα. Ἵστασο πρό βήματος θείου μετά μαρτύρων, οἷς τοῦ ζήλου τ῅ς πίστεως ἐκοινώνησας, Πάτερ, καί ἟μ᾵ς οἰκει῵ν τῶ Δεσπότῃ, καί σοῦ μιμητάς ἐργαζόμενος. Θεοτ. ΢ύ εἶ, Θεοτόκε, τά ὅπλα ἟μ῵ν καί τεῖχος· σύ εἶ ἟ ἀντίληψις τ῵ν εἰς σέ προστρεχόντων. ΢έ καί νῦν εἰς πρεσβείαν κινοῦμεν, ἵνα λυτρωθ῵μεν τ῵ν ἐχθρ῵ν ἟μ῵ν.

ΕΞΑΠΟ΢ΣΕΙΛΑΡΙΟΝ. Γυναῖκες, ἀκουτίσθητε. Σά βάθη τ῵ν κριμάτων σου ἞ρεύνηται τῶ Πνεύματι· τά δέ τοῦ Πνεύματος, ΢῵τερ, ἐν πνεύματι καί δυνάμει Μάξιμος ἐξηρεύνησεν, ὡς ἔνδικος Υιλόσοφος, θελήσεις ἐνεργείας τε ἀνακηρύττων σου δύο. Διό λαμπρ῵ς νῦν τιμ᾵ται.

Σῶ α὎τῶ μηνί ιγ΄. Ἡ μετάθεσις τοῦ λειψάνου τοῦ ὁσίου Πατρός ἟μ῵ν Μαξίμου τοῦ ὁμολογητοῦ. Κινοῦσί σου Μάξιμε, πιστοί τήν κόνιν, Δηλοῦντες ὡς γ῅ς ἐξαμείβοντος τόπους. Μαξίμου, ἀμφί τήν τρισκαιδεκάτην μετετέθης·

΢ελ. 244 Σόμ. Β΄. Πρός Θαλάσσιον τόν ὁσιώτατον πρεσβύτερον καί ἟γούμενον Περί Διαφόρων ἀπόρων τ῅ς θείας Γραφ῅ς.

Σῶ ὁσιωτάτῳ δούλῳ τοῦ Θεοῦ, κυρίῳ Θαλασσίῳ πρεσβυτέρῳ καί ἟γουμένῳ, Μάξιμος ταπεινός μονάζων, χαίρειν.

Σ῅ς σαρκός κατά τήν σχέσιν λογικ῵ς τήν ψυχήν ἀποχωρήσας, καί τ῅ς αἰσθήσεως ὁλικ῵ς διά τοῦ πνεύματος ἐκσπάσας τόν νοῦν, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ· τήν μέν, ἀρετ῵ν κατέστησας μητέρα πολύτιμον, τήν δέ, θείας πηγήν ἀένναον ἀνέδειξας γνώσεως, εἰς χρ῅σιν 60 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μόνον τ῅ς τ῵ν κρειττόνων (248) οἰκονομίας, τήν πρός τήν σάρκα τ῅ς ψυχ῅ς συζυγίαν ποιούμενος, καί πρός κατανόησν τ῅ς τ῵ν ὁρωμένων μεγαλουργίας ὄργανον κεκτημένος τήν αἴσθησιν. Σήν μέν πρακτικ῵ς διά τοῦ ἤθους πρός εἶδος τυπούμενον τό κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς ψυχ῅ς δεχομένην κλέος, καί τοῖς ἔξω προφαίνουσαν, ἵνα ἔχωμεν ἀρετ῅ς εἰκόνα, πρός μίμησιν προβεβλημένον τόν ὏μέτερον βίον· τήν δέ, τοῖς τ῵ν ὁρομένων σχήμασι τούς λόγους τ῵ν νοητ῵ν συμβολικ῵ς ἐγχαράττουσαν, καί δι α὎τ῵ν πρός τήν ἁπλότητα τ῵ν νοητ῵ν θεαμάτων τόν νοῦν ἀναβιβάζουσαν, πάσης καθαρ῵ς ἀπολυθέντα τ῅ς ἐν τοῖς ὁρωμένοις ποικιλίας τε καί συνθέσεως· ἵν᾿ ἔχωμεν ἀληθείας ὁδόν ἀπλαν῅ τήν ὏μετέραν γν῵σιν τ῅ς πρός τά νοητά διαβάσεως. ἖ντεῦθεν μετά τήν τελείαν τ῅ς πρός αἴσθησίν τε καί σάρκα σχετικ῅ς προσπαθείας ἀπόθεσιν, τῶ ἀπείρῳ πελάγει τ῵ν λογίων τοῦ πνεύματος μετ᾿ ἐπιστήμης κατά νοῦν ε὎τόνως διανηχόμενος, ἐρευνᾶς μετά τοῦ πνεύματος τά τοῦ Πνεύματος· παρ᾿ οὗ δεξάμενος τήν τ῵ν κεκρυμμένων μυστηρίων φανέρωσιν, διά πολλήν, ὡς ἔοικεν, ταπεινοφροσύνην, πολλ῵ν τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς ἀπορουμένων κεφαλαίων χάρτην πληρώσας ἀπέστειλας, ζητ῵ν καί παρ᾿ ἐμοῦ τοῦ πάσης ἀρετ῅ς ἐρήμου καί γνώσεως, ἑκάστου κεφαλαίου κατά τήν ἀναγωγικήν θεωρίαν τήν ἀπόκρισιν ἔγγραφον. Ὅν δεξάμενος, καί ἀναγνούς, καταπλαγείς καί νοῦν καί ἀκοήν καί διάνοιαν, ᾔτουν ὏μ᾵ς ἐκλιπαρ῵ν περί τούτου συγνώμην τ῅ς παραιτήσεως· μόλις εἶναι λέγων προσιτά τά ζητούμενα, καί τοῖς ἄγαν ἐπί πλεῖστον ἐν θεωρίᾳ διαβεβηκόσι, καί περί τό τέλος που τ῅ς ὏ψηλοτάτης καί ἀνεφίκτου τοῖς ἄλλοις ἐφθακόσι γνώσεως· μή ὅτι γε ἐμοί τῶ κατά γ῅ν ἐῤῥιμμένῳ· καί κατά τόν ὄφιν, ἄλλην, ὡς ἟ παλαιά κατάρα, μετά τήν γ῅ν τ῵ν παθ῵ν βρ῵σιν ο὎κ ἔχοντι, καί σκώληκος δίκην ἱλυσπωμένῳ τῆ σήψει τ῵ν ἟δον῵ν. Καί τοῦτο πολλάκις καί ἐπί πολύ ποιήσας, ὡς εὗρον μή δεχομένους ὏μ᾵ς τήν ἐμήν περί τούτου παράκλησιν, δείσας μή τι πάθῃ το χρ῅μα τ῅ς ἀγάπης, καθ᾿ ἥν ἀλλήλοις συγκραθέντες, μίαν ἔχομεν ψυχήν, κἄν δύο σώματα φέρωμεν, εἰς πρόφασιν ἀπειθείας ὡς εἰκός νομισθείσης ὏μῖν τ῅ς παραιτήσεως, κατετόλμησα καί μή θέλων τ῵ν ὏πέρ δύναμιν· κατηγορηθ῅ναι μ᾵λλον προπέτειαν, καί γελ᾵σθαι κρεῖττον ἟γούμενος παρά τ῵ν βουλομένων, ἤ τήν ἀγάπην κατά τι δέξασθαι σάλον καί μείωσιν· ἧς ο὎δέν τ῵ν μετά Θεόν ἐστί τοῖς νοῦν ἔχουσι τιμιώτερον· μ᾵λλον δέ, τῶ Θεῶ προσφιλέστερον· ὡς τούς διῃρημένους, εἰς ἕν συναγούσης, καί μίαν ἐν τοῖς πολλοῖς, ἤ τοῖς π᾵σιν ἀστασίαστον κατά τήν γνώμην δημιουργ῅σαι δυναμένης ταυτότητα. Καί μοι σύγγνωθι πρ῵τος α὎τός, τίμιε Πάτερ, τ῅ς ἐγχειρήσεως, καί τούς ἄλλους αἴτει προπετείας (248) ἀφίεσθαί με· καί ἵλεών μοι τόν Θεόν ταῖς ε὎χαῖς κατάστησον, καί τ῵ν λεγομένων συλλήπτορα· μ᾵λλον δέ τ῅ς ὅλης καί ὀρθ῅ς γενέσθαι περί ἑκάστου κεφαλαίου χορηγόν ἀποκρίσεως. Παρ᾿ α὎τοῦ γάρ ἐστιν π᾵σα δόσις ἀγαθή καί π᾵ν δώρημα τέλειον, ὡς πηγ῅ς καί πατρός τ῵ν ἀναλόγως τοῖς ἀξίοις χορηγουμένων πασ῵ν φωτιστικ῵ν γνώσεών τε καί δυνάμεων. ὘μῖν γάρ θαῤῥ῵ν, τό ὏μέτερον κατεδεξάμην ἐπίταγμα· τ῅ς ε὎πειθείας μισθόν ἐκδεχόμενος, τήν δι᾿ ὏μ῵ν θείαν ε὎μένειαν. Ἕκαστον δέ τ῵ν κεφαλαίων, εἱρμῶ τε καί τάξει καθώς παρ᾿ ὏μ῵ν ἐγράφη προθείς, πρός ἔπος ποιήσομαι τήν ἀπόκρισιν, ὡς οἷόν τε σύντομον, καί ὁριστικήν καθ᾿ ὅσον οἷός τε ὦ· καί τήν πρός το νοεῖν τε καί λέγειν ε὎σεβ῵ς, θεόθεν χορηγοῦμαι χάριν καί δύναμιν· ἵνα μή πλήθει λόγων βαρήσωμεν τ῵ν ἐντευξομένων τήν ἀκοήν· καί μάλιστα πρός ὏μ᾵ς γε τ῵ν λόγων ποιούμενος τήν ἀκοήν, τούς γνωστικούς ὄντως καί ἀκριβεῖς τ῵ν θείων θεάμονας· καί τ῵ν παθ῵ν διαβάντας τήν ὄχλησιν, καί τήν ὅλην παρελθόντας σχέσιν τ῅ς φύσεως, καί τ῵ν καθηκόντων κεκτημένους τόν λόγον ἟γεμόνα καί δικαστήν δικαιότατον· καί τόν νοῦν διά τ῅ς κατά τό κρεῖττον ἀνοησίας, εἰς τό ἐνδότατον τ῅ς θείας ἀφθεγξίας καταστήσαντας τόπον· ἔνθα μόνης ἐστίν ἀγνώστως ε὎φροσύνης θείας ἀντιλαμβάνεσθαι, τ῅ς τ῵ν ἀξιουμένων α὎τ῅ς πεῖραν μόνην ἐχούσης τοῦ οἰκείου μεγέθους διδάσκαλον· καί διά τοῦτο, μόνης χρήζοντας μικρ᾵ς περί τ῵ν ζητουμένων ἐμφάσεως, προδεικτικ῅ς τοῦ παμφαοῦς κάλλους, τ῵ν ἐμφερομένων τοῖς θείοις λογίοις μυστικ῵ν θεαμάτων, καί τ῅ς ἐπ᾿ α὎τοῖς πνευματικ῅ς μεγαλονοίας· εἴπερ καί τοῦτο θεμιτόν ἐμοί πρός ὏μ᾵ς εἰπεῖν, τούς ἅλας ἤδη τ῅ς γ῅ς, καί φ῵ς τοῦ κόσμου, κατά τόν Κυριακόν λόγον, διά τόν πλοῦτον τ῅ς ἀρετ῅ς, καί τήν πολλήν χύσιν τ῅ς γνώσεως γεγεννημένους καί τήν ἐν ἄλλοις σηπεδόνα τ῵ν παθ῵ν, τρόποις ἀρετ῵ν ἐκκαθαίροντας· καί τήν ἄγνοιαν, ψυχ῅ς ὏πάρχουσαν τύφλωσιν, τῶ τ῅ς γνώσεως φωτί καταυγάζοντας. Παρακαλ῵ δέ τούς ἁγιωτάτους ὏μ᾵ς, καί πάντας τούς ὡς εἰκός ἐντευξομένους τῶδε γράμματι, μή τοῦτο ὅρον ποιεῖσθαι τ῅ς τ῵ν κεφαλαίων πνευματικ῅ς ἑρμηνείας τά λεγόμενα παρ᾿ ἐμοῦ· πολύ γάρ τ῅ς τ῵ν θείων λογίων ἀπολιμπάνομαι διανοίας, καί τ῅ς ἄλλων πρός τοῦτο χρήζω διδασκαλίας· ἀλλ᾿ εἴ τι καί παρ᾿ ἑαυτ῵ν, ἤ παρ᾿ ἄλλων ἐπιβάλλειν, ἤ μαθεῖν δυνηθ῅τε, μ᾵λλον ἐκεῖνο διδκαίως ἐκκρίνατε, καί τ῅ς ὏ψηλοτέρας καί ἀληθοῦς γενέσθαι διανοίας· ἧς ἔργον ἐστίν, ἟ τ῅ς καρδίας πληροφορία, τ῵ν ἐφιεμένων τ῅ς ἀπορηθέντων πνευματικ῅ς διαγνώσεως. Ὕδατι γάρ ὁ θεῖος ἔοικεν λόγος, ὥσπερ φυτοῖς παντοδαποῖς καί βλαστήμασιν, καί διαφόροις ζώοις, τοῖς α὎τόν φημι τόν λόγον ποτιζομένοις, ἀναλόγως α὎τοῖς ἐκφαινόμενός τε γνωστικ῵ς καί πρακτικ῵ς διά τ῵ν ἀρετ῵ν ὡς καρπός προδεικνύμενος, κατά τήν 61 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html (249) ἑκάστῳ ποιότητα τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, καί γινόμενος δι᾿ ἄλλων ἄλλοις ἐπίδημος· ἑνί γάρ ο὎δέ ποτέ περιγράφεται· καί μι᾵ς ἐντός ο὎κ ἀνέχεται διανοίας γενέσθαι, διά τήν φυσικήν ἀπειρίαν κατάκλειστος. ἖πειδή δέ περί τ῵ν διοχλούντων ἟μῖν παθ῵ν πρ῵τον εἰπεῖν ἐκελεύσατε, πόσα τε καί ποῖα. Συγχάνει, καί ἐκ ποίας ἀρχ῅ς, καί εἰς οἷον διά τ῅ς οἰκείας μεσότητος καταντᾶ πέρας· καί ποίας ἕκαστον δυνάμεως ψυχ῅ς, ἤ μέλους σώματος ἐκφυόμενον, πρός ἑαυτό ἀοράτως μορφοῖ τόν νοῦν, καί τό σ῵μα ποιεῖ βαφ῅ς δίκην, ὅλην διά τ῵ν λογισμ῵ν πρός τήν ἁμαρτίαν χρ῵σαν τήν ἀθλίαν ψυχήν· τ῅ς τε προσηγορίας ἑκάστου τήν δύναμιν καί τήν ἐνέργειαν· τούς τε καιρούς καί τά σχήματα, καί τούς δι᾿ α὎τ῵ν δόλους τ῵ν ἀκαθάρτων δαιμόνων· καί τάς ἀοράτους συμπλοκάς, καί τάς ὏ποκρίσεις· καί π῵ς δι᾿ ἄλλων ἄλλα λεληθότως προβάλλονται· καί ἐπ᾿ ἄλλα δι᾿ ἄλλων πιθαν῵ς ἐπισύρουσιν [Fr. ἐπισύρ.]· τάς τε λεπτότητας, καί τάς σμικρότητας, καί τά μεγέθη, καί τούς ὄγκους α὎τ῵ν· ὏φέσεις τε καί ὏ποχωρήσεις καί συστολάς, ἐπιμονάς τε καί προσεδρείας ταχυτέρας ἤ βραδυτέρας· καί οἷον τάς ὡς ἐν δικαστηρίῳ πρός τήν ψυχήν δικαιολογίας καί τάς δ῅θεν κατά διάνοιαν γινομένας ψήφους· τάς τε φαινομένας ἥττας ἤ νίκας· τίς τε ἟ ἐφ᾿ ἑκάστῳ διάθεσις· καί διά ποίαν αἰτίαν ἑνί πολλά πάθη τῆ ψυχῆ συγχωροῦνται προσβάλλειν, καί τοῦτο ἤ καθ᾿ ἑαυτούς ἤ σύν ἀλλήλοις καί ποίῳ λογισμῶ [Fr. λόγῳ] ἀναφέρουσιν ἑαυτοῖς ἀχρόνως τάς οἰκείας ὕλας, δι᾿ ὧν κεκρυμμένως πρός ἟μ᾵ς τόν πικρόν συμπλέκουσι πόλεμον· ὡς ἐπί παροῦσιν ἐργωδ῵ς τοῖς μηδαμ῵ς οὖσιν διαπονουμένους, καί οἷον ὁρμ῵ντας ταῖς ὕλαις, ἤ φεύγοντας. Σό μέν, δι᾿ ἟δονήν· τό δέ, δι᾿ ὀδύνην πάσχοντας. Σόν τε τρόπον τ῅ς ἐν ἟μῖν ὏πάρξεως α὎τ῵ν, καί τ῅ς πολυπλόκου καί διαφόρου κατά τόν ὕπνον α὎τ῵ν ἐν ὀνείροις φαντασίας· καί εἰ ἔν τινι μέρει καθείργνυνται τ῅ς ψυχ῅ς, ἤ τοῦ σώματος· ἤ ἐν ὅλῃ τῆ ψυχῆ, καί ἐν ὅλῳ τῶ σώματι· καί εἰ ἐντός ὄντες, διά τ῵ν ψυχικ῵ν παθ῵ν τά ἐκτός ἐπισπ᾵σθαι πείθουσι τήν ψυχήν διά μέσου τοῦ σώματος, καί πλαν῵σι, τ῅ς αἰσθήσεως μόνης ὅλην γενέσθαι, τ῵ν κατά φύσιν οἰκείων ἀφεμένην· ἤ ἐκτός ὄντες, διά τ῅ς ἔξωθεν ἐπαφ῅ς τοῦ σώματος, τήν ἀόρατον ψυχήν πρός τά ὏λικά σχηματίζουσιν, σύνθετον α὎τῆ μορφήν ἐπιτιθέντες, τ῅ς ἀναλειφθείσης (Fr. ἀναληφθείσης] κατά τήν φαντασίαν ὕλης τό εἶδος, προσπλάττοντες· καί εἰ τάξις ἐστίν ἐν α὎τοῖς, καί εἱρμός κακούργως ἐπινενοημένος, διά τ῵νδε τ῵ν παθ῵ν πρότερον ἀπόπειραν λαβεῖν τ῅ς ψυχ῅ς, καί οὕτως διά τ῵ν ἄλλων ἀκολούθως α὎τῆ μάχεσθαι· καί τίνες τίνων προηγοῦνται, τίνες τε τίσιν συνέπονται πάλιν, ἤ παρέπονται, ἤ φύρδην ἀτάκτως, ὡς ἔτυχεν, δι᾿ οἵων δήποτε παθ῵ν τήν ψυχήν ἐκταράττουσιν· καί εἰ προνοίας δίχα τα τοιαῦτα πάσχειν ὏π᾿ α὎τ῵ν ἟ ψυχή συγχωρεῖται, ἤ κατά πρόνοιαν· καί τίς ὁ τ῅ς προνοίας ἐφ᾿ ἑκάστῳ πάθει τ῅ς ἐγκαταλείψεως τ῅ς ψυχ῅ς λόγος· τίς τε τ῅ς ἑκάστου τ῵ν ἀπηριθμημένων παθ῵ν ἀναιρέσεως ὁ τρόπος· καί ποίοις ἔργοις, (252) ἤ λόγοις, ἤ λογισμοῖς ἟ ψυχή τούτων ἐλεθεροῦται, καί τ῅ς συνειδήσεως τόν μολυσμόν ἐκτινάσσεται· ποίῳ δέ πάθει ποίαν ἀρετήν ἀντιθεῖσα νικήσει, τόν πονηρόν φυγαδεύσασα δαίμονα, συναφανίσασα παντελ῵ς α὎τῶ καί τήν α὎τήν τοῦ πάθους κίνησιν· καί π῵ς μετά τήν τ῵ν παθ῵ν ἀπαλλαγήν, τά οἰκεῖα καλ῵ς διασκοπ῅σαι δυνήσεται· καί διά ποίων λόγων ἤ τρόπων τάς ἀπαθεῖς τ῵ν αἰσθητ῵ν πρός τάς αἰσθήσεις οἰκειωσαμένη διά τοῦ κατά φύσιν λόγου σχέσεις, μορφώσει πρός ἀρετάς, ὡς διά τ῵ν παθ῵ν α὎τή πρότερον ἐμορφοῦτο πρός ἁμαρτίαν· καί π῵ς τήν καλλήν ποιήσεται δή δεόντως ἀντιστροφήν, τοῖς δι᾿ ὧν τό πρίν ἐπλημμέλει, χρωμένη πρός γένεσιν ἀρετ῵ν καί ὏πόστασιν· π῵ς δέ τούτων πάλιν ἀπαλλαγεῖσα τ῵ν σχέσεων, τούς τ῵ν γεγονότων λόγους διά τ῅ς εν πνεύματι φυσικ῅ς θεωρίας, ἀφέτους τ῵ν ἐν α὎τοῖς αἰσθητ῵ν συμβόλων γενομένους, ἐπιστημονικ῵ς ἀναλέξεται· π῵ς τε αὖ μετά τούτους πάλιν τοῖς νοητοῖς προσβαλοῦσα, καθαρῶ τ῅ς ἐπ᾿ αἰσθήσεσιν διανοίας γενομένῳ τῶ νῶ, τάς ἁπλ᾵ς δέξεται νοήσεις, καί τήν τά πάντα συνδέουσαν ἀλλήλοις κατά τόν ἀρχικόν τ῅ς σοφίας λόγον, ἁπλ῅ν ἀναλήψεται γν῵σιν· μεθ᾿ ἥν, ὡς πάντα τά ὄντα περάσασα, μετά τ῵ν α὎τοῖς προσφυ῵ν νοημάτων, πάσης ὏πολελυμένη καθαρ῵ς, καί α὎τ῅ς πρός τό νοεῖν οἰκείας δυνάμεως, πρός α὎τόν πάθῃ τόν Θεόν τήν ὏πέρ νόησιν ἕνωσιν· καθ᾿ ἥν ἀφράστως παρ᾿ α὎τοῦ δεχομένη τ῅ς ὄντως ἀληθείας, σπέρματος δίκην, τήν μάθησιν, πρός ἀμαρτίαν ο὎κέτι τραπήσεται χώρας ο὎κ οὔσης ἔτι τῶ διαβόλῳ πρός κακίαν α὎τήν πιθαν῵ς ὏ποσύρεσθαι, διά τήν ἄγνοιαν τοῦ φύσει καλοῦ, καί πάντα τά μετέχειν α὎τοῦ δυνάμενα καλλωπίζοντος. ἖πειδή τούτων, καί τ῵ν τοιούτων ἐζητήσατε τούς λόγους καί τούς τρόπους, καί τάς αἰτίας ἐγγράφως ὏μῖν καταθέσθαι, κελευόντων ὏μ῵ν, ἀναμεινάτω μικρόν τέως ὁ περί τούτων λόγος· ἄν διδῶ Θεός, ἐν ἄλλοις ε὎καιρότερον ἐξετασθησόμενος καί φιλοπονώτερον βασανισθησόμενος, εἴπερ ὅλως αἴσθωμαι δυνάμεως κατά νοῦν νυκτικ῅ς, καί τούτου τοῦ μεγάλου καί βαθέως κατατολμ῅σαι πελάγους ἀνεχομένης· ο὎ γάρ αἰσχύνομαι λέγειν, ὡς ο὎δέπω τάς δυσεκλύτους ἔγνων τ῵ν ἀκαθάρτων δαιμόνων μεθοδείας τε καί τέχνας, ἅτε δή τόν τ῅ς ὕλης κονιορτόν ἔχων ἐπισκοτοῦντα τοῖς ὄμμασι τ῅ς ψυχ῅ς, καί ο὎κ ἐ῵ντα καθαρ῵ς θεωρ῅σαι τήν τ῵ν γεγονότων φύσιν· καί διακρῖναι τ῵ν ὄντων συλλόγου τά εἶναι δοκοῦντα, καί μόνην φενακίζοντα τήν ἄλογον αἴσθησιν· ὅτι μόνων ὡς ἀληθ῵ς ἐστιν τά τοιαῦτα διερευν᾵σθαι καί εἰπεῖν, τ῵ν ἄγαν θεωρητικ῵ν καί ὏ψηλ῵ν τήν διάνοιαν· καί διά πείρας πολλ῅ς εἰληφότων, τήν τε τ῵ν καλ῵ν καί μή τοιούτων διάγνωσιν· καί τό δή τ῵ν ἄλλων ἁπάντων κρεῖττον καί τιμιώτερον, τήν πρός τό νοεῖν τε καλ῵ς, καί λέγειν σαφ῵ς τά νοηθέντα (253) παρά τοῦ Θεοῦ δεξαμένων χάριν καί δύναμιν· πλήν ὡς ἄν μή παντελ῵ς

62 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀπαραμύθητος κατά τήν παροῦσαν ὏πόθεσιν ὁ περί τούτων λόγος καταλειφθῆ, μικρά περί τ῅ς γενέσεως τ῵ν παθ῵ν εἰπών, καί ὅσον παραδεῖξαι τοῖς καθ᾿ ὏μ᾵ς γνωστικοῖς τό τέλος ἐκ τ῅ς ἀρχ῅ς, τ῵ν ἐφ᾿ ἑξ῅ς ἀκολούθως ποιοῦμαι κεφαλαίων τήν ἐξήγησιν.

Ὅρος κακοῦ. Σό κακόν οὔτε ἦν, οὔτε ἔσται κατ᾿ οἰκείαν φύσιν ὏φεστώς· οὔτε γάρ ἔχει καθ᾿ ὁτιοῦν ο὎σίαν, ἤ φύσιν, ἤ ὏πόστασιν, ἤ δύναμιν, ἤ ἐνέργειαν ἐν τοῖς οὖσιν· οὔτε, ποιότης ἐστίν, οὔτε ποσότης, οὔτε σχέσις, οὔτε τόπος, οὔτε χρόνος, οὔτε θέσις, οὔτε ποίησις, οὔτε κίνησις, οὔτε ἕξις, οὔτε πάθος, φυσικ῵ς τινι τ῵ν ὄντων ἐνθεωρούμενον, οὔτε μήν ἐν τούτοις π᾵σιν τό παράπαν κατ᾿ οἰκείωσιν φυσικήν ὏φέστηκεν· οὔτε ἀρχή, οὔτε μεσότης, οὔτε τέλος ἐστίν· ἀλλ᾿ ἵνα ὡς ἐν ὅρῳ περιλαβών εἴπω, τό κακόν τ῅ς πρός τό τέλος τ῵ν ἐγκειμένων τῆ φύσει δυνάμεων ἐνεργείας ἐστίν ἔλλειψις, καί ἄλλο καθάπαξ ο὎δέν· ἤ πάλιν, τό κακόν, τ῵ν φυσικ῵ν δυνάμεων κατ᾿ ἐσφαλμένην κρίσιν ἐστίν, ἐπ᾿ ἄλλο παρά τό τέλος ἀλόγιστος κίνησις· τέλος δέ φημι, τήν τ῵ν ὄντων αἰτίαν, ἧς φυσικ῵ς ἐφίεται πάντα, κἄν εἰ τά μάλιστα τόν φθόνον ε὎νοίας πλάσματι καλύψας ὁ πονηρός, πρός ἄλλο τι τ῵ν ὄντων παρά τήν αἰτίαν κιν῅σαι τήν ἔφεσιν παραπείσας δόλῳ τόν ἄνθρωπον, τήν τ῅ς αἰτίας ἐδημιούργησεν ἄγνοιαν. Σ῅ς οὖν πρός τό τέλος ἐνεργείας τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων ὁ πρ῵τος ἄνθρωπος ἐλλείψας τήν κίνησιν, τήν τ῅ς οἰκείας αἰτίας ἐνόσησεν ἄγνοιαν· ἐκεῖνον νομίσας εἶναι Θεόν, διά τ῅ς συμβουλ῅ς τοῦ ὄφεως, ὅνπερ ἔχειν ἀπόμοτον ὁ τ῅ς θείας ἐντολ῅ς διετάξατο λόγος. Οὕτω δέ παραβάτης γενόμενος, καί τόν Θεόν ἀγνοήσας, πρός ὅλην τήν αἴσθησιν, ὅλην ἀπρίξ ἀναμίξας τήν νοεράν δύναμιν, τήν σύνθετον καί ὀλέθριον πρός πάθος ἐνεργουμένην τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐπεσπάσατο γν῵σιν, καί παρεσυνεβλήθη τοῖς κτήνεσιν τοῖς ἀνοήτοις, καί ὡμοιώθη α὎τοῖς, τά α὎τά α὎τοῖς κατά πάντα τρόπον καί ἐνεργ῵ν καί ζητ῵ν καί βουλόμενος· καί πλέον εἰς ἀλογίαν ἔχων, τοῦ κατά φύσιν λόγου πρός τό παρά φύσιν τήν ἄμειψιν. Ὅσον οὖν κατά μόνην τήν αἴσθησιν, τ῅ς τ῵ν ὁρωμένων ἐπεμελεῖτο γνώσεως ὁ ἄνθρωπος, τοσοῦτον ἐπέσφιγγεν ἑαυτῶ τοῦ Θεοῦ τήν ἄγνοιαν· ὅσον δέ ταύτης τ῅ς ἀγνοίας συνέσφιγγε τόν δεσμόν, τοσοῦτο τ῅ς πείρας ἀντείχετο τ῅ς τ῵ν γνωσθέντων ὏λικ῵ν αἰσθητικ῅ς ἀπολαύσεως· ὅσον δέ ταύτης ἐνεφορεῖτο, τοσοῦτον τ῅ς ἐκ ταύτης γεννώμενης φιλαυτίας ἐξ῅πτε τόν ἔρωτα· ὅσον δέ πεφροντισμένως περιεποιεῖτο τ῅ς φιλαυτίας τόν ἔρωτα, τοσοῦτον τ῅ς ἟δον῅ς, ὡς τ῅ς φιλαυτίας οὔσης καί γεννήματος καί τέλους, πολλούς ἐπενόει τρόπους συστάσεως. Καί ἐπειδή π᾵σα κακία πέφυκε τοῖς συνιστ῵σιν α὎τήν συμφθείρεσθαι τρόποις· (255) ε὏ρίσκων δι᾿ α὎τ῅ς τ῅ς πείρας, πάσης ἟δον῅ς εἶναι πάντως τήν ὀδύνην διάδοχον, πρός μέν τήν ἟δονήν, τήν ὅλην ἔσχεν ὁρμήν· πρός δέ τήν ὀδύνην, τήν ὅλην ἀποφυγήν· τ῅ς μέν, κατά π᾵σαν ὏περαγωνιζόμενος δύναμιν, τήν δέ, κατά π᾵σαν σπουδήν καταγωνιζόμενος· οἰόμενος, ὅπερ ἀμήχανον ἦν, διά τ῅ς τοιαύτης μεθοδείας, ἀλλήλων ταύτας διαστ῅σαι, καί μόνην τήν ἟δονήν συνημμένην τήν φυλαυτίαν ἔχειν, παντελ῵ς ὀδύνης ἀπείραστον· ἀγνοήσας ὏πό τοῦ πάθους, ὡς ἔοικεν, ὡς ο὎κ ἐνδέχεταί ποτε χωρίς ὀδύνης εἶναι τήν ἟δονήν. ἖γκέκραται γάρ τῆ ἟δονῆ τ῅ς ὀδύνης ὁ πόνος, κἄν λανθάνειν δοκεῖ τούς ἔχοντας διά τήν κατά τό πάθος τ῅ς ἟δον῅ς ἐπικράτειαν· ἐπειδή τό ἐπικρατοῦν ἀεί διαφαίνεσθαι πέφυκεν, καλύπτον τοῦ παρακειμένου τήν αἴσθησιν. ἖ντεῦθεν ὁ πολύς ὄχλος, τ῵ν παθ῵ν καί ἀναρίθμητος εἰσεφθάρη τῶ βίῳ τ῵ν ἀνθρώπων. ἖ντεῦθεν πολυστένακτος γέγονεν ἟μῖν ἟ ζωή, τ῅ς οἰκείας ἀναιρέσεως τιμ῵σα τάς ἀφορμάς, καί τ῅ς φθορ᾵ς τάς προφάσεις ἑαυτῆ διά τήν ἄγνοιαν ἐξευρίσκουσά τε καί περιέπουσα. ἖ντεῦθεν ἟ μία φύσις, εἰς μυρία κατεμερίσθη τιμήματα· καί οἱ τ῅ς α὎τ῅ς φύσεως, ἀλλήλων ἐσμέν δίκην ἑρπετ῵ν θηρίων παραναλώματα. Ἡδον῅ς γάρ διά τήν φιλαυτίαν ἀντιποιούμενοι, καί ὀδύνην διά τήν α὎τήν αἰτίαν πάλιν φεύγειν σπουδάζοντες, τάς ἀμυθήτους τ῵ν φθοροποι῵ν παθ῵ν ἐπινοοῦμεν γενέσεις· οἷον, εἰ μέν δι᾿ ἟δον῅ς τ῅ς φιλαυτίας φροντίζομεν, γενν῵μεν τήν γαστριμαργίαν, τήν ὏περηφανίαν, τήν κενοδοξίαν, τήν φυσίωσιν, τήν φιλαργυρίαν, τήν πλεονεξίαν, τήν τυραννίδα, τόν γαῦρον, τήν ἀλαζονείαν, τήν ἀπόνοιαν, τήν μανίαν, τήν οἴησιν, τόν τῦφον, τήν καταφρόνησιν, τήν ὕβριν, τό βέβηλον, τό ε὎τράπελον, τήν ἀσωτείαν, τήν ἀκολασίαν, τήν περπερείαν, τόν μετεωρισμόν, τήν βλακείαν, τόν αἰκισμόν, τόν ἐκμυκτηρισμόν, τήν πολυλογίαν, τήν ἀκαιρολογίαν, τήν αἰσχρολογίαν, καί ὅσα ἄλλα τοιούτου γένους ἐστίν· εἰ δέ μ᾵λλον δι᾿ ὀδύνης ὁ τ῅ς φιλαυτίας αἰκίζεται τρόπος, γενν῵μεν τόν θυμόν, τόν φθόνον, τό μῖσος, τήν ἔχθραν, τήν μνησικακίαν, τήν λοιδορίαν, τήν καταλαλιάν, τήν συκοφαντίαν, τήν λύπην, τήν ἀνελπιστίαν, τήν ἀπόγνωσιν, τήν τ῅ς προνοίας διαβολήν, τήν ἀκηδίαν, τήν ὀλιγωρίαν, τήν ἀθυμίαν, τήν δυσθυμίαν, τήν ὀλιγοψυχίαν, τό ἄκαιρον πένθος, τόν κλαυθμόν, τήν κατήφειαν, τόν ὀλοφυρμόν, τόν ζ῅λον, τήν ζηλοτυπίαν, τήν παραζήλωσιν, καί ὅσα ἄλλα τ῅ς τ῵ν καθ᾿ ἟δονήν ἀφορμ῵ν ἐστερημένης ἐστίν διαθέσεως. ἖κ δέ τ῅ς γινομένης δι᾿ ἄλλας τινάς αἰτίας καθ᾿ ἟δονήν [Fr.καί ὀδύνην] ὀδύνης μίξεως ἤγουν μοχθηρίας· οὕτω γάρ καλοῦσι τινές τήν ἐκ τ῵ν ἐναντίων μερ῵ν τ῅ς κακίας σύνθεσιν, γενν῵μεν τήν ὏πόκρισιν, τήν εἰρωνείαν, τόν δόλον, τήν προσποίησιν, τήν κολακείαν, τήν ἀνθρωπαρέσκειαν, καί ὅσα ἄλλα τ῅ς μικτ῅ς εἰσι πανουργίας ἐπινοήματα [Phot. al. ἐπινοσήματα]. Πάντα γάρ ἀπαριθμεῖσθαι τανῦν, καί λέγειν μετά τ῵ν 63 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οἰκείων σχημάτων τε, καί τρόπων, καί αἰτι῵ν, καί καιρ῵ν, (257) ο὎κ ἀνεκτόν· τ῅ς ἐπ᾿ α὎τοῖς ἐξετάσεως Θεοῦ χαριζομένου δύναμιν, κατ᾿ ἰδίαν ὏πόθεσιν ἐρευνηθησομένης.

Ὅρος ἄλλος κακίας.

Σό τοίνυν κακόν ἐστιν, ὡς προέφην, ἟ ἄγνοια τ῅ς ἀγαθ῅ς τ῵ν ὄντων αἰτίας· ἥτις τόν μέν νοῦν πηρώσασα τόν ἀνθρώπινον, τήν αἴσθησιν δέ τραν῵ς διανοίξασα, τ῅ς μέν θείας γνώσεως παντελ῵ς α὎τόν ἀπεξένωσεν· τ῅ς δέ τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐμπαθοῦς ἐπλήρωσε γνώσεως· ἧς πρός μόνην τήν αἴσθησιν ἀνέδην μεταλαμβάνων κτην῵ν ἀλόγων δίκην ὁ ἄνθρωπος, καί ε὏ρών διά τ῅ς πείρας τ῅ς φαινομένης α὎τοῦ σωματικ῅ς φύσεως συστατικήν τ῵ν αἰσθητ῵ν τήν μετάληψιν, εἰκότως οἷα τοῦ νοητοῦ κάλλους ἤδη τ῅ς θείας ὡραιότατος διαμαρτήσας, τήν φαινομένην κτίσιν εἰς Θεόν παρεγνώρισεν, διά τήν α὎τ῅ς πρός σύστασιν σώματος χρείαν, θεοποιήσας· καί τό σ῵μα τό ἴδιον οἰκείως ἔχον κατά φύσιν πρός τήν νομισθεῖσαν εἶναι Θεόν κτίσιν, κατά τό εἰκός ἞γάπησε, κατά π᾵σαν σπουδήν, διά τ῅ς περί μόνον τό σ῵μα φροντίδος τε καί ἐπιμελείας, λατρεύων τῆ κτίσει παρά τόν κτίσαντα. Ο὎ γάρ ἄλλως δύναταί τις λατρεύειν τῆ κτίσει, μή τό σ῵μα περιποιούμενος· ὥσπερ ο὎δέ τῶ Θεῶ τις λατρεύειν, μή τήν ψυχήν ταῖς ἀρεταῖς ἐκκαθαίρων. Καθ᾿ ὅ σ῵μα τήν φθοροποιόν ἐπιτελ῵ν λατρείαν ὁ ἄνθρωπος, καί καθ᾿ ἑαυτοῦ γενόμενος φίλαυτος, ἟δονήν εἶχεν ἀπαύστως, καί ὀδύνην ἐνεργουμένην· ἐσθίων ἀεί τοῦ ξύλου [Αl. τό ξύλον] τ῅ς παρακο῅ς, τοῦ καλοῦ τε καί κακοῦ κατ᾿ α὎τόν μεμιγμένην κατά τήν αἴσθησιν διά τ῅ς πείρας ἔχων τήν οἴησιν [Fr. γν῵σιν] . Καί τάχα ξύλον εἶναι γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ τήν φαινομένην κτίσιν εἰπών τις, ο὎χ ἁμαρτήσει τ῅ς ἀληθείας· ἟δον῅ς γάρ καί ὀδύνης ποιητικήν ἔχει φυσικ῵ς τήν μετάληψιν. Ἤ πάλιν ἐπειδή καί λόγους ἔχει πνευματικούς τ῵ν ὁρωμένων ἟ κτίσις, καί νοῦν διατρέφοντας· καί δύναμιν πάλιν φυσικήν, τήν μέν αἴσθησιν τέρπουσαν· τόν δέ νοῦν διαστρέφουσαν, ξύλον γνωστόν καλοῦ τε καί κακοῦ προσηγορεύθη· τοῦ καλοῦ μέν ἔχουσα γν῵σιν θεωρουμένη πνευματικ῵ς· τοῦ κακοῦ δέ, λαμβανομένη σωματικ῵ς. Παθ῵ν γάρ γίνεται διδάσκαλος τοῖς σωματικ῵ς α὎τ῅ς μεταλαμβάνουσιν, τ῵ν θείων α὎τοῖς λήθην ἐπάγουσα· διό τῶ ἀνθρώπῳ τυχόν ἀπηγόρευσεν, ἀναβαλλόμενος α὎τ῅ς τέως τήν μετάληψιν ὁ Θεός, ἵνα πρότερον, ὡς ἦν μάλιστα δίκαιον, διά τ῅ς ἐν χάριτι μετοχ῅ς τήν οἰκείαν ἐπιγνοῦς αἰτίαν, καί τήν δοθεῖσαν κατά χάριν ἀθανασίαν διά τ῅ς τοιαύτης μεταλήψεως πρός ἀπάθειαν στομώσας καί ἀτρεψίαν, ὡς θεός ἤδη τῆ θεώσει γενόμενος, ἀβλαβ῵ς ἐπ᾿ ἀδείας μετά Θεοῦ τά τοῦ Θεοῦ διασκέψηται κτίσματα, καί τήν α὎τ῵ν ἀναλήψηται (260) γν῵σιν ὡς Θεός, ἀλλ᾿ ο὎κ ἄνθρωπος, τήν α὎τήν ἔχων τῶ Θεῶ κατά χάριν τ῵ν ὄντων μετά σοφίας εἴδησιν, διά τήν πρός θέωσιν τοῦ νοῦ καί τ῅ς αἰσθήσεως μεταποίησιν. Οὕτω μέν οὖν ἐνταῦθα ληπτέον περί τοῦ ξύλου, κατά τήν π᾵σιν ἁρμόσαι δυναμένην ἀναγωγήν, τοῦ μυστικωτέρου λόγου καί κρείττονος φυλαττομένου τοῖς μυστικοῖς τήν διάνοιαν, καί παρ᾿ ἟μ῵ν διά τ῅ς σιωπ῅ς τιμωμένου. Σοῦ ξύλου δέ νῦν τ῅ς παρακο῅ς ἐμνήσθην παροδικ῵ς, δεῖξαι θέλων ὡς ἟ περί Θεόν ἄγνοια, τήν κτίσιν ἐθεοποίησεν· ἧς ὏πάρχει λατρεία σαφής, ἟ κατά τό σ῵μα τοῦ γένους τ῵ν ἀνθρώπων φυλαυτία· περί ἥν ἐστιν ὥσπερ τις μικτή γν῵σις, ἟ τ῅ς ἟δον῅ς πεῖρα καί τ῅ς ὀδύνης· δι᾿ ἅς ἟ π᾵σα τ῵ν κακ῵ν ἐπεισήχθη τῶ βίῳ τ῵ν ἀνθρώπων ἰλύς, διαφόρως τε καί ποικίλως, καί ὡς ο὎κ ἄν τις ἐφίκοιτο λόγος, πολυμόρφως συνισταμένη, καθόσον ἕκαστος τ῵ν τ῅ς ἀνθρωπίνης μετειληφότων φύσεως, κατά τό ποσόν τε καί ποιόν ἐν ἑαυτῶ ζ῵σαν ἔχει καί πράττουσαν τήν περί τό φαινόμενον α὎τοῦ μέρος· λέγω δέ τό σ῵μα, φιλίαν, ἀναγκάζουσαν α὎τόν δουλοπρεπ῵ς, διά τε τήν ἐπιθυμίαν τ῅ς ἟δον῅ς, καί τόν φόβον τ῅ς ὀδύνης, πολλάς ἰδέας ἐπινο῅σαι παθ῵ν, καθώς οἵ τε καιροί συμπίπτουσι καί τά πράγματα, καί ὁ τ῵ν τοιούτων ἐπιδέχεται τρόπος· ἐφ᾿ ᾧ τήν μέν ἟δονήν ἑλεῖν δυνηθ῅ναι διαπαντός πρός συμβίωσιν· τ῅ς ὀδύνης δέ παντελ῵ς ἀνέπαφον διαμεῖναι, τό ἀμήχανον ἐπιτηδεύειν διδάσκουσαν, καί εἰς πέρας κατά σκοπόν ἐλθεῖν μή δυνάμενον. Υθαρτ῅ς γάρ οὔσης τ῅ς ὅλης φύσεως τ῵ν σωμάτων καί σκεδαστ῅ς, δι᾿ ὅσων τις ἐπιτηδεύει τρόπων ταύτην συστήσασθαι, τήν α὎τ῅ς φθοράν ἰσχυροτέραν μ᾵λλον καθίστησιν· δεδοικώς καί μή θέλων ἀεί τό στεργόμενον, καί παρά γνώμην περιέπων ἀνεπαισθήτως διά τοῦ στεργομένου τό μή στεργόμενον, ἐξηρτημένον τ῵ν φύσει στ῅ναι μή δυναμένων· καί διά τοῦτο συνεξαλλοι῵ν τοῖς σκεδαστοῖς τ῅ς ψυχ῅ς τήν διάθεσιν, συνδιανηχομένην ἀστάτως τοῖς ῥέουσιν, καί τήν οἰκείαν ἀπώλειαν ο὎ κατανο῵ν, διά τήν παντελ῅ τ῅ς ψυχ῅ς πρός ἀλήθειαν τύφλωσιν.

64 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Πάντων δέ τούτων τ῵ν κακ῵ν ἐστιν ἀπαλλαγή, καί σύντομος πρός σωτηρίαν ὁδός, ἟ ἀληθής τοῦ Θεοῦ κατ᾿ ἐπίγνωσιν ἀγάπη, καί ἟ καθ᾿ ὅλου τ῅ς κατά ψυχήν πρός τε τό σ῵μα καί τόν κόσμον τοῦτον ἐξάρνησις· καθ᾿ ἥν, τ῅ς μέν ἟δον῅ς τήν ἐπιθυμίαν, καί τ῅ς ὀδύνης δέ τόν φόβον ἀποβαλλόμενοι, τ῅ς κακ῅ς ἐλευθερούμεθα φιλαυτίας, πρός τήν γν῵σιν ἀναβιβασθέντες τοῦ Κτίσαντος, καί πονηρ᾵ς ἀγαθήν ἀντιλαμβάνοντες νοεράν φιλαυτίαν σωματικ῅ς κεχωρισμένην στοργ῅ς, ο὎ παυόμεθα λατρεύοντες τῶ Θεῶ διά ταύτης τ῅ς καλ῅ς φιλαυτίας, ἐκ Θεοῦ τ῅ς ψυχ῅ς ἀεί ζητοῦντες σύστασιν. Αὕτη γάρ ἐστιν ἟ ἀληθής λατρεία, καί ὄντως θεάρεστος ἟ τ῅ς ψυχ῅ς διά τ῵ν ἀρετ῵ν ἀκριβής ἐπιμέλεια. ὇ τοίνυν σωματικ῅ς ἟δον῅ς μή ἐφιέμενος, καί ὀδύνην παντελ῵ς μή φοβούμενος, γέγονεν ἀπαθής, καί ταύταις μετά τ῅ς τεκούσης α὎τάς φιλαυτίας, πάντα τά (261) δι᾿ α὎τ῅ς τε καί ἐξ α὎τ῵ν, μετά τ῅ς ἀρχικωτάτης τ῵ν κακ῵ν ἀγνοίας ὁμοθυμαδόν συναπέκτεινε πάθη, καί ὅλος γέγονεν τοῦ ἑστ῵τός τε καί μένοντος, καί ἀεί ὡσαύτως ἔχοντος φύσει καλοῦ· παντάπασιν α὎τῶ συνδιαμένων ἀκίνητος, καί ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ κατοπτριζόμενος, ἐκ τ῅ς ἐν α὎τῶ φωτοειδοῦς λαμπρότητος, τήν θείαν καί ἀπρόσιτον δόξαν θεώμενος. Δειχθείσης τοιγαροῦν ἟μῖν ὏πό τοῦ λόγου τ῅ς ὀρθ῅ς καί ῥᾳδίας ὁδοῦ τ῵ν σωζομένων, τήν ἟δονήν τ῅ς παρούσης ζω῅ς, καί τήν ὀδύνην ὅση δύναμις ἀρνησώμεθα· καί τούς ὏φ᾿ ἟μ᾵ς τοῦτο ποιεῖν διδάξωμεν παρακλήσει πολλῆ, καί πάσης παθ῵ν ἐπινοίας καί δαιμονιώδους κακουργίας παντελ῵ς ἀπηλλάγημέν τε καί ἀπηλλάξαμεν· καί μόνης ἀντιποιηθ῵μεν τ῅ς ἀγάπης, καί ο὎δείς ἟μ᾵ς τοῦ Θεοῦ χωρίσαι δυνήσεται, ο὎ θλίψις, ο὎ στενοχωρία, ο὎ λιμός, ο὎ κίνδυνος, ο὎ μάχαιρα, ο὎χ ὅσα τῶ ἁγίῳ ἀπηρίθμηται Ἀποστόλῳ κατά τόν τόπον· διά τ῅ς κατ᾿ ἐνέργειαν γνώσεως, τ῅ς ἀγάπης ἐν ἟μῖν ἀκινήτου μενούσης, τήν ψυχ῅ς ἀΐδιόν τε καί ἄῤῥητον ἐξ α὎τοῦ χορηγούμενοι ε὎φροσύνην καί σύστασιν· ἧς ἀξιωθέντες, πρός μέν τόν κόσμον, τήν σώζουσαν ἕξομεν ἄγνοιαν, μηκέτι δίχα λογισμοῦ σώφρονος, ὡς τό πρότερον ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τ῅ς αἰσθήσεως, ὡς δόξαν τήν τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐπιφάνειαν βλέποντες, περί ἥν τά πάθη προδήλως ἔχει τήν γένεσιν· ἀλλά μ᾵λλον ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τ῅ς διανοίας, παντός αἰσθητοῦ καλύμματος ἀπηλλαγμένῳ, τήν ἐν ἀρεταῖς καί γνώσει πνευματικῆ δόξαν τοῦ Θεοῦ κατοπτριζόμενοι· καθ᾿ ἥν ἟ κατά χάριν προσγίνεσθαι πέφυκεν ἕνωσις. Ὡς γάρ ἀγνοήσαντες τόν Θεόν τήν ἀπολαυστικ῵ς τῆ αἰσθήσει γνωσθεῖσαν κτίσιν διά τήν ἐξ α὎τ῅ς τοῦ σώματος σύστασιν Θεόν ἐποιήσαμεν· οὕτω τήν ἐφικτήν τῆ νοήσει κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σιν τοῦ Θεοῦ λαμβάνοντες, διά τήν ἐξ α὎τοῦ τήν ψυχ῅ς πρός τε τό εἶναι, καί εὖ εἶναι σύστασιν, π᾵σαν πάσης αἰσθήσεως ἀγνοήσομεν πεῖραν.

ΠΡΟΛΟΓΟ΢ Σ῵ν παρακειμένων τοῖς μετωπίοις σχολίων.

Υυσικόν μέν τοῖς λογικοῖς πέφυκεν κάλλος, ὁ λόγος· λόγου δέ κάλλος, ἟ κατά τόν λόγον ἀκριβής τ῵ν λογικ῵ν ἐστι σύνεσις· συνέσεως δέ κάλλος ἐστίν ἟ κατά τήν ἀρετήν σύν λόγῳ τ῵ν λογικ῵ν γνώριμος ἕξις. Σαύτης δέ κάλλος τ῅ς ἕξεως, ἟ περί τήν ἀληθ῅ γν῵σιν ἀπλανής θεωρία καθέστηκεν, ἧς τέλος ἐστίν ἟ σοφία, συνέσεως ὏πάρχουσα σαφεστάτη συμπλήρωσις, οἷα δή λόγος τυγχάνουσα κατά φύσιν τετελεσμένος, ὅστις ἐστίν νοῦς καθαρός, τῆ περί τήν αἰτίαν ἑνώσει, σχέσιν λαβών ὏πέρ νόησιν· καθ᾿ ἥν ἀποπαύσας τήν πολυποίκιλον πρός τά μετά τήν αἰτίαν φυσικήν α὎τοῦ κίνησίν τε καί σχέσιν, μόνης (264) ἀγνώστως ἀντέχεται, κατά τήν ἄφθεγκτον λ῅ξιν γεγενημένος τ῅ς ὏πέρ νόησιν παμμακαρίστου σιγ῅ς ἥν δηλ῵σαι παντελ῵ς ο὎ δύναται λόγος ἤ νόησις· ἀλλά μόνη κατά μέθεξιν ἟ πεῖρα τ῵ν ἀξιωθέντων τ῅ς ὏πέρ νόησιν ἀπολαύσεως· ἧς σημεῖόν ἐστιν εὔγνωστόν τε καί π᾵σι κατάδηλον, ἟ κατά διάθεσιν πρός τόν αἰ῵να τοῦτον παντελής ἀναισθησία τ῅ς ψυχ῅ς διάστασις. ἖ντεῦθεν εἰδώς μηδέν λόγου κατά φύσιν εἶναι τοῖς λογικοῖς οἰκειότερον, μήτε μήν τοῖς περί α὎τόν τριβ῅ς καί συνέσεως τοῖς φιλοθέοις πρός ε὎δοξίαν ἁρμοδιώτερον· φημί δέ λόγον, ο὎ τόν ἐκ τέχνης ἐν προφορᾶ κατ᾿ ε὎γλωττίαν πρός ἀκο῅ς ἟δονήν κομψ῵ς γεγοητευμένον, ὅν ἀσκεῖσθαι καί μοχθηροί δύναντ᾿ ἄν ἄνδρες ἐπιτηδεύοντες· ἀλλ᾿ ὅν ἟ φύσις ο὎σιωδ῵ς καί δίχα μαθήσεως κατά διάθεσιν ἔχει κρυπτόμενον, πρός τε τήν ἄπταιστον τ῵ν ὄντων διάσκεψιν, καί τ῅ς ἐν λόγοις ἀληθείας διάληψιν· ὅν καί τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τό ἅγιον καλ῵ς τοῖς ἀρεταῖς διαπλασθέντα, πρός συμβίωσιν πέφυκεν ἄγεσθαι, καί θεῖον ἄγαλμα τ῅ς καθ᾿ ὁμοίωσιν ὡραιότητος α὎τόν κατασκευάζειν· μηδενί τ῵ν προσόντων φυσικ῵ς τῆ θεότητι κατά τήν χάριν λειπόμενον. Ὄργανον γάρ ἐστιν ὅλην ἐπιστημόνως συλλεγόμενον τήν νοητ῵ς ἐν τοῖς οὖσι ἀπαστράπτουσαν τ῅ς θείας ἀγαθότητος ἔμφασιν· δι᾿ ἧς ἐμβατεύων τῆ τ῵ν ὄντων μεγαλουργίᾳ, πρός τήν γενέτιν φέρει τε καί φέρεται τ῵ν ὄντων αἰτίαν· τούς α὎τῶ δι᾿ ὅλου ποιώσαντας τήν ὅλην 65 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὁρμήν τ῅ς ἑνούσης α὎τοῖς κατά φύσιν ἐφέσεως, μηδενί τ῵ν μετά τήν αἰτίαν παντελ῵ς κρατουμένους. Ὅν ἟μεῖς περιέποντες, πάντων παρά φύσιν δουλούμενοι· πασ῵ν δέ τ῵ν θείων ἀναδεικνύμεθα πράκτορες ἀρετ῵ν, παντί δηλονότι καλῶ τό κατά τήν ὕλην αἶσχος τ῅ς ψυχ῅ς, πρός κάλλος πνευματικόν ἀποξέοντες. Ἔνθα γάρ λόγος κρατεῖ, τό κατ᾿ αἴσθησιν πέφυκεν ἀπογίνεσθαι κράτος, ἐν ᾧ τ῅ς ἁμαρτίας πέφυρταί πως ἟ δύναμις, πρός οἶκτον τ῅ς συγγενοῦς καθ᾿ ὏πόστασιν σαρκός τήν ψυχήν δι᾿ ἟δον῅ς ὏ποσύρουσα· καθ᾿ ἥν ὡς ἔργον α὎τῆ φυσικόν ἐγχειρήσασα τήν ἐμπαθ῅ καί καθ᾿ ἟δονήν τ῅ς σαρκός ἐπιμέλειαν, ἀπάγει τ῅ς κατά φύσιν ζω῅ς, καί πείθεται τ῅ς ἀνυποστάτου κακίας α὎τήν γενέσθαι δημιουργόν. Κακία γάρ ἐστι ψυχ῅ς νοερ᾵ς, ἟ λήθη τ῵ν κατά φύσιν καλ῵ν, ἥτις ἐκ τ῅ς περί σάρκα τε καί κόσμον ἐμπαθοῦς, ἐπιγίνεται σχέσεως· ἥν ἀφανίζει στρατηγ῵ν ὁ λόγος, καί κατ᾿ ἐπιστήμην πνευματικήν, τήν τε τοῦ κόσμου καί τ῅ς σαρκός διερευνώμενος γένεσίν τε καί φύσιν, καί πρός τήν συγγεν῅ τ῵ν νοητ῵ν τήν ψυχήν χώραν ἐλαύνων, πρός ἥν ὁ νόμος τ῅ς ἁμαρτίας ο὎δεμίαν ποιεῖται δύναμιν, ο὎χ ἔχων καθάπερ γέφυραν πρός τόν νοῦν διαβιβάζουσαν α὎τόν ἔτι τήν αἴσθησιν, διαλυθεῖσαν ἤδη πρός τήν ψυχήν κατά τήν σχέσιν, καί τοῖς αἰσθητοῖς ἐναποῤῥιφεῖσαν θεάμασιν· ὧν διαβάς τήν σχέσιν καί τήν φύσιν ὁ νοῦς, παντελ῵ς ο὎κ αἰσθάνεται. (265) Σοῦτο, καθάπερ ἔφην, εἰδώς, δεῖν ᾠήθην ἑτέραν τινά τῶ παρόντι λόγῳ τ῅σδε τ῅ς συγγραφ῅ς δοῦναι βοήθειαν, τήν τ῵ν παρατεθέντων ἐν τοῖς μετωπίοις σχολίων γραφήν· α὎τόν τε πρός κάλλος συμπληροῦσαν τόν λόγον· καί τοῖς ἐντευξομένοις, ἟δυτέραν τ῵ν ἐν τοῖς νοήμασι παρεχομένην ἑστίασιν· καί πάσης ἁπλ῵ς γινομένην τ῅ς ἐμφερομένης τῆ συγγραφῆ διανοίας, ἀσφάλειαν. Μετά γάρ ἔκδοσιν ἀναγνούς τήν ὅλην πραγματείαν, ε὏ρών τε τινας μέν τόπους δεομένους σαφηνείας· τινάς δέ, προσθήκης καί διανοίας· καί ἄλλους μετρίας τινός ἐπί τῶ κειμένῳ κατά τήν ἔκδοσιν ἐπενθυμήσεως· ταύτην ἐποιησάμην τήν τ῵ν σχολίων γραφήν, ἁρμόσας ἑκάστῳ τόπῳ τό προσ῅κον ἐνθύμημα. Διό παρακαλ῵ πάντας τούς ἐντευξομένους, ἤ καί μεταγράψοντας, καί τήν τ῵ν σχολίων ἔξωθεν ἀναγν῵ναι καί παραθέσθαι γραφήν, κατά τήν ἑκάστῳ σημείωσιν· ἵνα ἄρτιος ᾗ κατά πάντα τρόπον ὁ λόγος, μηδενί παρημελημένῳ παντελ῵ς κολοβούμενος.

΢ΦΟΛΙΑ. α.΄ Σήν σάρκα φησίν διά τ῵ν φαινομένων ἞θ῵ν εἶναι δεκτικήν τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς ψυχ῅ς διαθέσεως, ὄργανον πρός ἔμφασιν α὎τῆ τῆ ψυχῆ συνεζευγμένην. β΄. Σήν αἴσθησιν λέγει παραπέμπουσαν τῶ νῶ τήν τ῵ν ὁρατ῵ν φαντασίαν, πρός κατανόησιν τ῵ν ἐν τοῖς οὖσιν λόγων, ὡς ὄργανον τ῅ς τοῦ νοῦ πρός τά νοητά διαβάσεως. γ΄. Σ῅ς ἀγάπης ἴδιόν φησι τ῵ν κατ᾿ α὎τήν ζώντων μίαν ἐνδεῖξαι γνώμην. δ΄. Ὅτι τ῵ν ὄντων διαβάς τήν ο὎σίαν ὁ νοῦς, ἀνόητος γίνεται Θεῶ προσβάλλων ὏πέρ π᾵σαν ὄντι καί ο὎σίαν καί γν῵σιν καί νόησιν. ε΄. Ὅτι πρός διαθέσεις ψυχ῵ν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος ἐν τοῖς δεχομένοις α὎τόν ποιεῖται τήν τ῵ν χαρισμάτων διαφοράν. στ΄. Ὅτι κατά διάνοιαν ὡς ὏πέρ παρουσ῵ν τ῵ν ὏λ῵ν τούς ἀφανεῖς ἟μ῵ν συμπλέκονται πολέμους οἱ δαίμονες. ζ΄. Ὅτι διά τήν ἟δονήν φησι ἀγαπ῵μεν τά πάθη· καί διά τήν ὀδύνην τήν ἀρετήν ἀποφεύγομεν. η΄. Ὅτι καθάπερ ὁ λόγος κρατ῵ν τ῵ν παθ῵ν ἀρετ῅ς ὄργανον ποιεῖται τάς αἰσθήσεις, οὕτω καί τά πάθη κρατοῦντα τοῦ λόγου, μορφοῦσιν τάς αἰσθήσεις πρός ἁμαρτίαν. θ΄. Σ῵ν αἰσθητ῵ν δηλονότι. ι΄. Ὅτι καθ᾿ ἕξιν μετά τήν ἀπαλλαγήν τ῅ς πρός τά ὄντα φυσικ῅ς σχέσεως ἑνωθεῖσα τῶ Θεῶ ἟ ψυχή, τήν περί τό καλόν παγιότητα λαμβάνει ἀμετακίνητον. (268) ια ΄. Ὄντα λέγει τάς τ῵ν ὄντων ο὎σίας· εἶναι δέ δοκοῦντα τάς κατά ποῖον καί πόσον ῥοάς τε καί ἀποῤῥοάς, περί ἅς ἟ τ῵ν αἰσθήσεων πλάσις συνέστηκεν τήν ἁμαρτίαν δημιουργοῦσα.

66 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιβ ΄. Ὅτι μέσος ὤν Θεοῦ καί ὕλης ὁ ἄνθρωπος, τό πρός τόν Θεόν ὡς αἰτίαν καί τέλος τ῅ς οἰκείας γενέσεως μή κινεῖσθαι, ἀλλά πρός τήν ὕλην, εἰκότως τόν Θεόν ἞γνόησε, τῆ πρός τήν ὕλην ῥοπῆ τόν νοῦν ἀπογεώσας. ιγ΄. ΢ύνθετον γν῵σιν εἶπεν, τήν κατ᾿ αἴσθησιν πεῖραν τ῵ν αἰσθητ῵ν, ὡς κατά φύσιν ἔχουσαν ἟δονήν διά τήν γένεσιν, καί πόνον διά τήν φθοράν. ιδ΄. Κτίσις τ῵ν ὁρατ῵ν, φησιν, καί πρός τόν νοῦν ἔχει λόγους πνευματικούς, καί φυσικήν πρός αἴσθησιν δύναμιν· ὧν τά νοήματα καθάπερ ξύλον ἐν μέσῳ τ῅ς καρδίας, παραδείσου τροπικ῵ς νοουμένης, ὏πάρχουσι. ιε΄. Ἀγνοεῖ τις τήν καθ᾿ ἟δονήν καί ὀδύνην τ῅ς αἰσθήσεως πεῖραν, ὅταν τῶ Θεῶ προσδήσει τόν νοῦν, τ῅ς σωματικ῅ς ἐλεύθερος γενόμενος σχέσεως.

἖κ τ῵ν Υωτίου. Σούτων τάς λύσεις ὁ θεῖος οὗτος ἀνήρ καί γενναῖος ὁμολογητής ἀποδιδόναι ὏πέρχεται πόνον. ἖στί δέ τήν φράσιν σχοινοτενής τε ταῖς περιόδοις, καί χαίρων ὏περβατοῖς· ἐνακμάζων τε ταῖς περιβολαῖς, καί κυριολογεῖν ο὎κ ἐσπουδασμένος· ἐξ ὧν α὎τοῦ τῆ συγγραφῆ καί τό ἀσαφές καί δυσεπίκτητον (δυσεπισκόπητον) διατρέχει. Σῶ τραχεῖ δέ τοῦ ὄγκου, ὅσα περί συνθήκην καί ἀναπαύσεις τόν λόγον ὏ποβάλλων, ο὎δ᾿ ἟δύς εἶναι σπουδάζει τῆ ἀκοῆ. Μεταφορά α὎τῶ τ῵ν λέξεων ο὎κ εἰς τό χάριεν καί γεγοητευμένον περιήνθισται, ἀλλ᾿ οὕτως ἁπλ῵ς καί ἀπεριμερίμνως παραλαμβάνεται· ὅ δέ ἐγγύς, καί τούς περί α὎τόν ἀποκναίει ἐσπουδακότας, πόῤῥω τοῦ γράμματος καί τ῅ς ἐγνωσμένης ἱστορίας ἤ μ᾵λλον καί α὎τοῦ τοῦ ἞πορημένου αἱ λύσεις α὎τῶ περινοοῦνται· πλήν εἴ τινι φίλον ἀναγωγαῖς καί θεωρίαις τόν νοῦν ἀνελίσσειν, ο὎κ ἄν ποικιλωτέραις ο὎δ᾿ ἐσπουδασμέναις μ᾵λλον ἤ ταύταις περιτύχοι. ΢υλλέγει μέν γάρ καί τ῵ν πρό α὎τοῦ εἰς ἔνια τ῵ν ἞πορημένων εἰρημένα· συνάπτει δέ καί τ῅ς οἴκοθεν φιλοπονίας ο὎δέν ἔλαττον, εἰ μή καί μ᾵λλον, τό γλαφυρόν τε καί περινενοημένον προβεβλημένα. Πανταχοῦ δέ τό ε὎σεβές α὎τοῦ, καί τοῦ εἰς Φριστόν πόθου τό καθαρόν καί γνήσιον διαλάμπει. ἖πειδή ἞γάθυνέ σε ὁ Θεός, κελεῦσαί μοι ἅπερ εἶχον σεσημειωμένα τ῵ν ἀπορουμένων μοι κεφαλαίων γράψαι, καί πέμψαι σοι, τά ἀναγκαιότερά μοι φανέντα προέταξα.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Α ΄ . Σά πάθη α὎τά καθ᾿ ἑαυτά κακά, ἤ παρά τήν χρ῅σιν κακά; Λέγω δέ ἟δονήν καί λύπην, ἐπιθυμίαν καί φόβον, καί τά τούτοις ἑπόμενα. Ἀπόκρισις. (269) Σά πάθη α὎τά, ὥσπερ καί τά λοιπά, τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων προηγουμένως ο὎ συνεκτίσθη· ἐπεί καί εἰς τόν ὅρον ἄν συνετέλουν τ῅ς φύσεως. Λέγω δέ, παρά τοῦ Νυσσαέως μεγάλου Γρηγορίου μαθών, ὅτι διά τήν τ῅ς τελειότητος ἔκπτωσιν, ἐπεισήχθη α὎τά τῶ ἀλογωτέρῳ μέρει προσφυέντα τ῅ς φύσεως· δι᾿ ὧν, ἀντί τ῅ς θείας καί μακαρίας εἰκόνος, ε὎θύς ἅμα τῆ παραβάσει διαφανής καί ἐπίδηλος ἐν τῶ ἀνθρώπῳ γέγονεν, ἟ τ῵ν ἀλόγων ζώων ὁμοίωσις. Ἔδει γάρ τ῅ς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθείσης, ὏φ᾿ ὧν γνωμικ῵ς ἐπεσπάσατο τ῅ς ἀλογίας γνωρισμάτων, ἐνδίκως τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων κολάζεσθαι· σοφ῵ς εἰς συναίσθησιν τ῅ς λογικ῅ς μεγαλονοίας ἐλθεῖν οἰκονομοῦντος τοῦ Θεοῦ τόν ἄνθρωπον. Πλήν καλά γίνεται καί τά πάθη ἐν τοῖς σπουδαίοις· ὁπηνίκα σοφ῵ς α὎τά τ῵ν σωματικ῵ν ἀποστήσαντες, πρός τήν τ῵ν ο὎ρανίων μεταχειρίζονται κτ῅σιν· οἷον, τήν ἐπιθυμίαν, τ῅ς νοερ᾵ς τ῵ν θείων ἐφέσεως ὀρεκτικήν ἐργάζονται κίνησιν· τήν ἟δονήν δέ, τ῅ς ἐπί τοῖς θείοις χαρίσμασι τοῦ νοῦ θελητικ῅ς ἐνεργείας ε὎φροσύνην ἀπήμονα· τόν δέ φόβον, τ῅ς μελλούσης ἐπί πλημμελήμασι τιμωρίας προφυλακτικήν ἐπιμέλειαν· τήν δέ λύπη, διορθωτικήν ἐπί παρόντι κακῶ μεταμέλειαν. Καί συντόμως εἰπεῖν, κατά τούς σοφούς τ῵ν ἰατρ῵ν, σώματι φθαρτικοῦ θηρός τ῅ς ἐχίδνης τήν οὖσαν ἞μελετωμένην ἀφαιρουμένους λώβωσιν, τοῖς πάθεσιν τούτοις πρός ἀναίρεσιν χρώμενοι παρούσης κακίας ἤ προσδοκωμένης, καί κτ῅σιν καί φυλακήν ἀρετ῅ς τε καί γνώσεως. Καλά οὖν, ὡς ἔφην, ταῦτα τυγχάνει διά τήν χρ῅σιν, ἐν τοῖς π᾵ν νόημα αἰχμαλωτίζουσιν εἰς τήν ὏πακοήν τοῦ Φριστοῦ. 67 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Εἰ δέ καί ἐπί Θεοῦ τι τούτων εἴρηται τῆ Γραφῆ, ἤ ἐφ᾿ ἁγίων· ἐπί μέν Θεοῦ, δι᾿ ἟μ᾵ς, καί ὡς ἟μῖν προσφυ῵ς διά τ῵ν ἟μετέρων παθ῵ν τάς σωστικάς ἟μ῵ν καί ἀγαθουργούς τ῅ς προνοίας προόδους ἐκφανούσης, ἐπί δέ τ῵ν ἁγίων, ὡς ο὎κ ἄλλως δυναμένων τάς περί Θεόν νοεράς α὎τ῵ν σχέσεις καί διαθέσεις διά φων῅ς προενέγκαι σωματικ῅ς, χωρίς τ῵ν ἐγνωσμένων τῆ φύσει παθ῵ν.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Π῵ς καί πότε καλά ταῦτα τά πάθη γίνεται. β΄. Ὅτι τούς δαφόρους περί ἟μ᾵ς τ῅ς Προνοίας τρόπους τοῖς ἟μῖν ἐγνωσμένοις πάθεσιν ἟ Γραφή διαπλάττει. γ΄. Ὅτι τήν περί Θεόν ποιάν σχέσιν τ῵ν ἁγίων τοῖς ὀνόμασι τούτοις τούτοις ἟ Γραφή διασημαίνει.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Β΄ . (272) Εἰ πάντα τά εἴδη τά συμπληροῦντα τό κόσμον, ἐν ταῖς ἑξ ἟μέραις ὁ Δημιουργός ἐποίησεν, τί μετά ταῦτα ὁ Πατήρ ἐργάζεται; Ἔφη γάρ ὁ Κύριος· " ὇ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγώ ἐργάζομαι." Μή τι ἄρα τ῵ν ἅπαξ γεγονότων εἰδ῵ν συντήρησιν λέγει; Ἀπόκρισις. Σούς μέν πρώτους τ῵ν γεγονότων λόγους Θεός, καί τάς καθ᾿ ὅλου τ῵ν ὄντων ο὎σίας ἅπαξ, ὡς οἶδεν α὎τός, συμπληρώσας, ἕως ἔτι ἐργάζεται, ο὎ μόνον τήν τούτων α὎τ῵ν πρός τό εἶναι συντήρησιν, ἀλλά καί τήν κατ᾿ ἐνέργειαν τ῵ν ἐν α὎τοῖς δυνάμει μερ῵ν δημιουργίαν, πρόοδόν τε καί σύστασιν· ἔτι μήν καί τήν διά τ῅ς προνοίας πρός τά καθ᾿ ὅλου τ῵ν μερικ῵ν ἐξομοίωσιν· ἕως ἄν τῶ κατά φύσιν γενικωτέρῳ λόγῳ τ῅ς λογικ῅ς ο὎σίας, διά τ῅ς πρός τό εὖ εἶναι κινήσεως τ῵ν μερικ῵ν, τήν α὎θαίρετον ἑνώσας ὁρμήν, ποιήσειεν ἀλλήλοις τε καί τῶ ὅλῳ σύμφωνα καί τα὎τοκίνητα, μή ἐχόντων τήν γνωμικήν πρός τά καθ᾿ ὅλου τ῵ν ἐπί μέρους διαφοράν· ἀλλ᾿ εἷς καί ὁ α὎τός ἐφ᾿ ὅλων θεωρηθήσεται λόγος, μή διαιρούμενος τοῖς τ῵ν καθ᾿ ὧν ἴσως κατηγορεῖται τρόποις· καί οὕτως ἐνεργουμένην τήν ἐκθεωτικήν τ῵ν ὅλων ἐπιδείξηται χάριν· δι᾿ ἥν γενόμενος ἄνθρωπος ὁ Θεός καί Λόγος φησίν· ὇ Πατήρ μου ἕως ἄρτοι ἐργάζεται, κἀγώ ἐργάζομαι· ὁ μέν, ε὎δοκ῵ν· ὁ δέ, α὎τουργ῵ν, καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος ο὎σιωδ῵ς τήν τε τοῦ Πατρός ἐπί π᾵σιν ε὎δοκίαν καί τήν α὎τουργίαν τοῦ Τἱοῦ συμπληροῦντος, ἵνα γένηται διά πάντων καί ἐν π᾵σι εἷς ὁ ἐν Σριάδι Θεός, ἀναλόγως ἑκάστῳ κατά χάριν τ῵ν ἀξιουμένων, καί ὅλοις ἐνθεωρούμενος, ὡς ὅλῳ καί ἑκάστῳ μέλει τοῦ σώματος δίχα μειώσεως ἐνυπάρχει φυσικ῵ς ἟ ψυχή.

΢ΦΟΛΙΑ. α ΄ . ἖ν τῆ ὕλῃ· τουτέστι, τῆ καθόλου τ῵ν ὄντων ο὎σίᾳ δυνάμει τυγχάνουσι, τά κατά μέρος ἐκ τ῅ς ὕλης φινόμενα μερικά, ὧν τήν γένεσίν φησιν ὁ Θεός προδήλως ἐργάζεται. β ΄ . Σήν πρός τά καθόλου τ῵ν μερικ῵ν ἐξομοίωσιν λέγει, τήν πάντων τ῵ν ἀνθρώπων κατά μίαν τ῅ς γνώμης κίνησιν πρός τόν λόγον τ῅ς φύσεως ἕνωσιν, ἥν ἐργάζεται διά τ῅ς προνοίας ὁ Θεός, ἵνα γένηται πάντων ὥσπερ μία φύσις, οὕτω καί γνώμη, πάντων Θεῶ τε καί ἀλλήλοις συναφθέντων διά τοῦ Πνεύματος. γ ΄. Σό ἴσως, ἄνθ᾿ ὁμοίως. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Γ ΄ . Σίς ἐστι κατά τό Ε὎αγγέλιον ὁ ἐν πόλει τό κεράμιον βαστάζων τοῦ ὕδατος, ᾧ οἱ ὏πό Φριστοῦ πεμπόμενοι μαθηταί ἀπαντ῵σι, καί κελεύονται ἀκολουθεῖν; Σίς τε ὁ οἰκοδεσπότης; π῵ς τοῖς (καί διά τί παρά τοῖς) ε὎αγγελισταῖς σιωπ᾵ται τό ὄνομα; καί τί τό ἀνώγεων τό μέγα καί ἐστρωμένον, ἐν ᾧ τό φρικτόν τοῦ θείου δείπνου τελεῖται μυστήριον; Ἀπόκρισις. (273)

68 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Η Γραφή παρεσιώπησε τοῦ ἀνθρώπου τό ὄνομα, πρός ὅν ἀπέστειλεν ὁ ΢ωτήρ τούς δύο μαθητάς εἰς τήν τοῦ Πάσχα παρασκευή· ἀλλά καί τ῅ς πόλεως εἰς ἥν ἀπεστάλησαν. Ὅθεν κατά πρώτην ἐπιβολήν, ὏πονο῵ τοῦτον δηλοῦσθαι διά τ῅ς πόλεως τόν αἰσθητόν κόσμον· τόν ἄνθρωπον δέ, τήν καθόλου φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων, πρός ἥν ἀποστέλλονται ὡς μαθηταί τοῦ Θεοῦ καί Λόγου, καί πρόδρομοι τ῅ς α὎τοῦ πρός τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων μυστικοῖς ε὎ωχίας ἑτοιμασταί, ὁ τ῅ς πρώτης διαθήκης νόμος, καί ὁ τ῅ς καιν῅ς· ὁ μέν, διά τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας παντός μολυσμοῦ τήν φύσιν ἀποκαθαίρων· ὁ δέ, διά τ῅ς θεωρητικ῅ς μυσταγωγίας, ἀπό τ῵ν σωματικ῵ν πρός τά συγγεν῅ τ῵ν νοητ῵ν θεάματα τόν νοῦν γνωστικ῵ς ἀναβιβάζων· καί τούτου τεκμήριον, τό τούς πεμφθέντας μαθητάς εἶναι Πέτρον καί Ἰωάννην. Ἔστι γάρ ὁ μέν Πέτρος, πράξεως, ὁ δέ Ἰωάννης, θεωρίας σύμβολον. Διό προσφόρως ὏παντᾶ πρ῵τος α὎τοῖς ὁ τό κεράμιον βαστάζων τοῦ ὕδατος· σημαίνων δι᾿ α὎τοῦ πάντας τούς κατά τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν τοῖς ὤμοις τ῵ν ἀρετ῵ν, ὡς ἐν κεραμίῳ τῆ νεκρώσει τ῵ν ἐπί γ῅ς μελ῵ν τοῦ σώματος, φρουρουμένην βαστάζοντας τήν διά τ῅ς πίστεως τ῵ν μολυσμ῵ν α὎τούς ἐκκαθαίρουσαν χάριν τοῦ Πνεύματος. Εἶτα μετά τοῦτον δεύτερος, ὁ τό ἀνώγεω ἐστρωμένον δεικνύς οἰκοδεσπότης· διδάσκων ὡσαύτως δι᾿ α὎τοῦ, πάντας τούς κατά θεωρίαν τό ὕψος τ῅ς ἑαυτ῵ν καθαρ᾵ς καί μεγαλοφυοῦς διανοίας, ὥσπερ ἀνώγεων πρός ὏ποδοχήν τοῦ μεγάλου Λόγου θεοπρεπ῵ς, γνωστικοῖς νοήμασί τε καί δόγμασι καταστρώσαντας. Ἡ δέ οἰκία ἐστίν ἟ κατ᾿ ε὎σέβειαν ἕξις· πρός ἥν μέν πρακτικός ὁδεύει νοῦς τήν ἀρετήν διέπων· δεσπόζει δέ ταύτης, ὡς ἰδίαν φύσει λοιπόν κτησάμενος, ὁ τῶ θείῳ φωτί τ῅ς μυστικ῅ς γνώσεως καταλαμπόμενος νοῦς· καί διά τοῦτο σύν τῶ πρακτικῶ, τ῅ς ὏περφυοῦς τοῦ ΢ωτ῅ρος Λόγου παρουσίας τε καί ε὎ωχίας ἀξιούμενος. Εἷς μέν οὖν ὁ ἄνθρωπος εἴρηται, καί δύο· εἴπερ ὁ μέν, κεράμιον βαστάζων γέγραπται, ὁ δέ, οἰκοδεσπότης ἀναγορεύεται. Εἷς μέν, ὡς ἔφην, τυχόν, διά τήν μίαν φύσιν· δύο δέ, διά τό ταύτην τήν φύσιν τοῖς πρακτικοῖς κατ᾿ ε὎σέβειαν διῃρ῅σθαι, καί θεωρητικοῖς· οὕς πάλιν διά τοῦ πνεύματος μιγνύς ὁ λόγος, ἕνα καλεῖ τε καί ποιεῖ. Εἰ δέ καί εἰς τόν καθέκαστον ἄνθρωπον θέλοι τις τά εἰρημένα θεωρ῅σαι, τ῅ς ἀληθείας ο὎κ ἐκβέβηκε. Πόλις γάρ ἐστιν ἟ τοῦ καθέκαστον ψυχή, εἰς ἥν διαπαντός ἀποστέλλονται ὡς μαθηταί τοῦ Λόγου καί Θεοῦ, οἱ περί ἀρετ῅ς καί γνώσεως λόγοι. ὇ δέ τό κεράμιον βαστάζων τοῦ ὕδατός ἐστιν ὁ ἀνέχων τοῖς ὤμοις τ῅ς ἐγκρατείας ἀκαθαίρετον τήν ἐν βαπτίσματι δοθεῖσαν χάριν τ῅ς πίστεως καρτερικός τρόπος τε καί λογισμός. Ἡ δέ οἰκία ἐστίν ἟ ἐκ πολλ῵ν καί διαφόρων, ὥσπερ λίθων στεῤῥ῵ν τε καί ἀνδρικ῵ν ἞θ῵ν τε καί λογισμ῵ν οἰκοδομηθεῖσα κατάστασίς τε (276) καί ἕξις τ῵ν ἀρετ῵ν. Σό δέ ἀνώγεων, ἟ πλατεία καί ε὎ρύχωρός ἐστι διάνοιά τε καί ἀπόῤῥήτων δογμάτων κατακοσμηθεῖσα θεάμασιν. ὇ δέ οἰκοδεσπότης ἐστίν ὁ νοῦς, ὁ τῶ λαμπρῶ τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν οἰκίας, καί τῶ ὕψει, κάλλει τε καί μεγέθει τ῅ς γνώσεως ἐμπλατυνόμενος· πρός ὅν μετά τ῵ν α὎τοῦ μαθητ῵ν, τουτέστι τ῵ν περί φύσεως καί χρόνου πρώτων καί πνευματικ῵ν νοσημάτων, ἐνδημ῵ν ὁ Λόγος, ἑαυτόν μεταδίδωσι. Πάσχα γάρ ἀληθ῵ς ἐστιν ἟ πρός τόν ἀνθρώπινον νοῦν τοῦ Λόγου διάβασις, καθ᾿ ἥν τό πλ῅ρες ἅπασι χαρίζεται τοῖς ἀξίοις διά τ῅ς τ῵ν οἰκείων ἀγαθ῵ν μετοχ῅ς, παραγενόμενος μυστικ῵ς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος.

΢ΦΟΛΙΟΝ. ἖ν οἷς κρυπτόμενος φαίνεται. ἖κ γάρ τ῵ν ὄντων, τόν τ῵ν ὄντων γινώσκομεν Ποιητήν, ὄντα κυρίως οἱ λόγοι τ῵ν γεγονότων. Φρόνον δέ καί φύσιν, οἷς περιέχεται τό ὏πό χρόνον καί φύσιν φησί, καί ὏φ᾿ ἅ π᾵ν κτιστόν, νοητόν τε καί αἰσθητόν· μεθ᾿ ὧν ὁ Λόγος καί Θεός τοῖς ἀξίοις ἐπιδημ῵ν. ἖κ γάρ τ῵ν περί α὎τόν γινώσκεται, ὅλον τε α὎τόν ἐμπαρέχει, κατ᾿ ἀναλογίαν ἑκάστῳ συμμορφαζόμενος. Πνευματικά δέ νοήματα περί χρόνου καί φύσεως, τό τούς λόγους τούτων εἰδέναι, διά τοῦ ἔξω ὕλης καί εἴδους γενέσθαι, ἤτοι σαρκός καί κόσμου, διά τόν ταῦτα δι᾿ ἟μ᾵ς γενόμενον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Δ΄ . Π῵ς τοις μαθηταῖς ἐνετείλατο ὁ Κύριος, μή κτήσασθαι δύο χιτ῵νας, α὎τός πέντε κεκτημένος, κατά τόν ἅγιον ε὎αγγελιστήν Ἰωάννην, ὡς ἐκ τ῵ν μερισαμένων α὎τά δ῅λόν ἐστι· καί τίνα ταῦτα τά ἱμάτια;

Ἀπόκρισις

69 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὇ ΢ωτήρ ο὎κ ἔσχε πέντε χιτ῵νας, ἀλλ᾿ ἕνα τόν ἐπί τοῦ σώματος, καί τήν ἔξω περιβολήν· ὧν τό μέν ἐντός ἐπί τοῦ σώματος, καλοῦσι χιτώνιον· τήν ἔξω δέ περιβολήν, προσαγορεύουσιν ἱμάτιον. Ἀλλά μυστικ῵ς τῶ ῥητῶ τ῅ς ἱστορίας τό τ῅ς θεωρίας ἄῤῥητον ὁ μέγας ἐξέδωκεν διά τοῦ Πνεύματος ε὎αγγελιστής Ἰωάννης, ἵνα τόν ἟μέτερον νοῦν διά τ῵ν ἱστορουμένων, ἐπί τήν ἀλήθειαν ὁδηγήσῃ τ῵ν νοουμένων. ὇ μέν οὖν ἄνωθεν ὏φανθείς διόλου χιτών τοῦ ΢ωτ῅ρος, ὅν ο὎κ ἔσχισαν οἱ σταυρώσαντες, κἄν ἐκδύσαι συνεχωρήθησαν, ἟ διάλληλος τ῵ν ἀρετ῵ν καί ἀδιάστατός ἐστι συνοχή τε καί συμπλοκή· καί ἟ παρ᾿ ἟μ῵ν τῶ Λόγῳ κατάλληλός τε καί πρέπουσα σκέψις· ἤ ἟ ἄνωθεν τοῦ νέου κατ᾿ α὎τόν ἀνθρώπου διά τοῦ Πνεύματος ὏φασμένη χάρις. Ἡ ἔξω δέ περιβολή ὁ αἰσθητός ἐστι κόσμος, στοιχείοις τέσσαρσι διαιρούμενος, ὅν ὡς τέσσαρα ἱμάτια μερίζονται οἱ νοητ῵ς ἐν ἟μῖν σταυροῦντες τόν Κύριον. Μερίζονται τοίνυν οἱ δαίμονες τήν φαινομένην (277) κτίσιν τ῵ν τεσσάρων στοιχείων, πρός πάθος ὁρᾶν κατ᾿ αἴσθησιν ἟μ᾵ς παρασκευάζοντες, τούς ἐν α὎τῆ θείους ἀγνοήσαντας λόγους· τόον δέ χιτ῵να τ῵ν ἀρετ῵ν κἄν ἐπαίρωσιν ἐξ ἟μ῵ν διά τ῅ς τ῵ν καλ῵ν ἀπραξίας· ἀλλά τήν ἀρετήν κακίαν εἶναι πεῖσαι ο὎ δύνανται. Μή τοίνυν πλεονεξίας ἀφορμήν ποιήσωμεν τά πέντε τοῦ ΢ωτ῅ρος ἱμάτια, ἀλλά γν῵μεν τί τ῅ς Γραφ῅ς ὏πάρχει τό βούλημα, καί π῵ς ἐν ἟μῖν ἀμελοῦσι τ῵ν καλ῵ν, ὁ Κύριος σταυροῦται, καί γυμνοῦται διά τ῅ς ἟μ῵ν ἐν τοῖς καλοῖς ἀργίας· καί πρός ὏πηρεσίαν παθ῵ν δι᾿ ἟μ῵ν, ὥσπερ ἱμάτια μερίζονται τήν α὎τοῦ κτίσιν οἱ δαίμονες· καί ἀσφαλεῖς γενώμεθα φύλακες τ῵ν ἐκ Θεοῦ χαρισθέντων ἟μῖν ἀγαθ῵ν· καί τήν κτίσιν, καλ῵ς πρός μόνην τήν α὎τοῦ θεασώμεθα δόξαν· καί τόν χιτ῵να τοῦ λόγου τ῅ς γνώσεως, φημί δέ τάς ἀρετάς, διά τ῅ς σπουδ῅ς τ῵ν ἀγαθ῵ν ἔργων ἀναφαίρετον τηρήσωμεν. Εἰ δέ βούλεσθε πρός τοῖς εἰρημένοις χιτ῵να μέν νοεῖν ἄνωθεν ὏φαντόν, τόν τ῵ν ἀσωμάτων καί νοητ῵ν ο὎σι῵ν κόσμον, τήν ἐξω δέ περιβολήν, ἥν εἰς τέσσαρα μέρη ὡς στοιχεῖα διεῖλεν ὁ λόγος, εἰς τήν σωματικήν φύσιν νοεῖν, ο὎χ ἁμαρτήσεσθε τ῅ς ἀληθείας· ὧν τό μέν σ῵μα τῆ φθορᾶ διέλυσαν, ἰσχύν λαβόντες καθ᾿ ἟μ῵ν τοῦ νόμου τ῅ς ἐντολ῅ς τήν παράβασιν· τήν δέ ψυχήν, ὡς τ῅ς ἄνωθεν συγγενείας ὏πάρχουσαν, ο὎ κατέσχισαν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ε΄. Σίς ἟ κατηραμένη γ῅ ἐν τοῖς ἔργοις τοῦ Ἀδάμ κατά τήν ἀναγωγήν, καί τί τό ἐν λύπαις α὎τήν φαγεῖν· καί τί τό, μετά τό ἀνατεῖλαι ἀκάνθας καί τριβόλους, τόν χόρτον ἐσθίειν· καί τί τό τελευταῖον, ἐν ἱδρ῵τι τοῦ προσώπου α὎τοῦ τόν ἄρτον φαγεῖν; Καί μέν τοι ο὎δέποτε ὤφθη ἄνθρωπος γ῅ν ἐσθίων, ο὎δέ χόρτον· ο὎δέ οἱ τόν ἄρτον ἐσθίοντες, κατά τήν ἀπόφασιν τ῅ς ἱστορίας, ἐν ἱδρ῵τι τοῦ προσώπου ἐσθίουσιν. Ἀπόκρισις. Ἡ καταραμένη γ῅ ἐν τοῖς ἔργοις τοῦ Ἀδάμ ἐστιν ἟ σάρξ τοῦ Ἀδάμ, ἀεί γινομένη διά τ῵ν ἔργων τοῦ Ἀδάμ, λέγω δέ τ῵ν παθ῵ν τοῦ γεωθέντος νοῦ, κατηραμένη τῆ τ῵ν ἀρετ῵ν, ὡς ἔργων Θεοῦ, ἀκαρπίᾳ· ἥν μετ᾿ ὀδύνης πολλ῅ς καί λύπης ἐσθίει, τ῅ς κατ᾿ α὎τήν μικρ᾵ς ἟δον῅ς ἀπολαύων. Ἥτις σάρξ ὏πέρ ταύτης τ῅ς φθαρτ῅ς ἀπολαύσεως, ἀνατέλλει α὎τῶ μερίμνας καί φροντίδας, καθάπερ ἀκάνθας· καί μεγάλους πειρασμούς καί κινδύνους ὥσπερ τριβόλους, κατά τε λόγον καί θυμόν καί ἐπιθυμίαν, ἀλγειν῵ς α὎τόν πανταχόθεν κατακεντοῦντας, ἵνα μόλις δυνηθῆ τήν ταύτης ὏γείαν τε καί ε὎εξίαν, ὡς χόρτον μαραινόμενον περιποιήσασθαι καί φαγεῖν, τουτέστι, τυχεῖν· καί τότε μετά πολλήν τ῵ν ὀδυν῵ν ἐπανακύκλησιν, ἐν ἱδρ῵τι τοῦ προσώπου, τουτέστιν, ἐν τῶ κατ᾿ αἴσθησιν καμάτῳ τε καί κόπῳ τ῅ς περιέργου κατασκοπ῅ς τ῵ν αἰσθητ῵ν· ὥσπερ ἄρτον τήν πρός σύστασιν ἔχειν τ῅ς παρούσης ζω῅ς ἀφορμήν, ἤ διά (280) τέχνης, ἤ δι᾿ ἄλλης τινός περινενοημένης τῶ βίῳ μεθοδείας. Ἤ μ᾵λλον γ῅, τοῦ Ἀδάμ ἐστιν ἟ καρδία, κατάραν λαβοῦσα διά τ῅ς παραβάσεως, τήν τ῵ν ο὎ρανίων ἀγαθ῵ν ἀφαίρεσιν. Ἥντινα γ῅ν κατά τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν διά πολλ῵ν θλίψεως ἐσθίει, καθαρθεῖσαν τ῅ς κατά συνείδησιν κατάρας τ῵ν ἔργων αἰσχύνης. Καί πάλιν τούς ἀνατέλλοντας ἐν α὎τῆ δίκην ἀκανθ῵ν λογισμούς περί τ῅ς τ῵ν σωμάτων γενέσεως, καί ὥσπερ τριβόλους τούς περί τ῅ς τ῵ν ἀσωμάτων προνοίας τε καί κρίσεως περισκελεῖς λογισμούς ἀποκαθαίρων τῶ λόγῳ, τήν φυσικήν ὥσπερ χόρτον δρέπεται θεωρίαν πνευματικήν· καί οὕτως, ὡς ἐν ἱδρ῵τι τοῦ προσώπου, τῶ ἐπιστημονικῶ τ῅ς διανοίας κατά τήν γν῵σιν τρόπῳ, τόν ἄφθαρτον τ῅ς θεολογίας ἄρτον ἐσθίει, τόν μόνον ὄντως ζ῵ντα [Fr.ζωτικόν], καί ἐσθιόντων συντηροῦντα πρός ἀφθαρσίαν τήν γένεσιν. Γ῅ τοίνυν ἐστί καλ῵ς ἐσθιομένη, ἟ διά πρακτικ῅ς (πράξεως) τ῅ς καρδίας κάθαρσις· χόρτος δέ, ἟ κατά τήν φυσικήν θεωρίαν ἐπιστήμη τ῵ν γεγονότων· ἄρτος δέ, ἟ κατά τήν θεολογίαν ἀληθής μυσταγωγία.

70 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΢ΦΟΛΙΟΝ. α΄ . Ἔργα λέγει τοῦ Ἀδάμ τά πάθη τ῅ς ἀτιμίας· τάς γάρ ἀρετάς ἐργάζεται μόνος ὁ Θεός ἐν τοῖς βουλομένοις· πρός τήν τ῵ν ἀρετ῵ν φενέρωσιν, μόνην καθάπερ ὄργανον λαμβάνων, τ῵ν βουλομένων τήν πρόθεσιν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΢τ΄. Εἰ κατά τόν ἅγιον Ἰωάννην, " ὇ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἁμαρτίαν ο὎ ποιεῖ, ὅτι σπέρμα α὎τοῦ ἐν α὎τῶ μένει, καί ο὎ δύναται ἁμαρτάνειν·" ὁ δέ γεγεννημένος ἐξ ὕδατος καί Πνεύματος, οὗτος ἐκ τοῦ Θεοῦ γεγέννηται· π῵ς οἱ ἐκ τοῦ Θεοῦ διά τοῦ βαπτίσματος γεγεννημένοι ἟μεῖς δυνάμεθα ἁμαρτάνειν;

Ἀπόκρισις. Διττός ἐν ἟μῖν τ῅ς ἐκ Θεοῦ γεννήσεως ὁ τρόπος· ὁ μέν π᾵σαν δυνάμει παροῦσαν τοῖς γεννωμένοις διδούς τήν χάριν τ῅ς υἱοθεσίας· ὁ δέ, κατ᾿ ἐνέργειαν ὅλην παροῦσαν καί τήν τοῦ γεννωμένου π᾵σαν πρός τόν γενν῵ντα Θεόν προαίρεσιν, γνωμικ῵ς μεταπλάττουσαν εἰσάγων· καί ὁ μέν, κατά πίστιν μόνην δυνάμει παροῦσαν τήν χάριν ἔχων· ὁ δέ πρός τῆ πίστει, καί τήν κατ᾿ ἐπίγνωσιν ἐνεργοῦσαν, ἐν τῶ ἐπεγνωκότι τήν τοῦ γνωσθέντος θειοτάτην ὁμοίωσιν ἐμποι῵ν. Οἷς μέν οὖν ὁ πρ῵τος τ῅ς γεννήσεως ἐνθεωρεῖται τρόπος, διά τό μήπω τήν γνώμην καθαρ῵ς ἐξηλωθεῖσαν τ῅ς σαρκικ῅ς προσπαθείας ποιωθ῅ναι διόλου τῶ Πνεύματι, κατ᾿ α὎τήν τ῵ν ἐγνωσμένων θείως μυστηρίων δι᾿ ἐνεργείας τήν μέθεξιν, τό πρός ἁμαρτίαν ῥέψαι ποτέ βουλομένοις ο὎κ ἄπεστιν. Ο὎ γάρ γεννᾶ γνώμην τό Πνεῦμα μή θέλουσαν, ἀλλά βουλομένην μεταπλάττει πρός θέωσιν, ἧς ὁ κατ᾿ ἐπίγνωσιν πείρᾳ μεταλαβών, ο὎ δύναται τοῦ κυρίως κατ᾿ ἀλήθειαν ἅπαξ ἔργῳ διαγνωσθέντος, πρός ἄλλο(281) τι παρ᾿ ἐκεῖνο, κἀκεῖνο εἶναι προσποιούμενον, μεταπεσεῖν· ὥσπερ οὔτε ὀφθαλμός ἅπαξ τόν ἥλιον θεασάμενος, εἰς τήν σελήνην, ἤ τινας ἄλλους τ῵ν κατ᾿ ο὎ρανόν ἀστέρων παραγνωρίσαι. Ὧν δέ κατά τήν γέννησιν, τήν ὅλην προαίρεσιν λαβόν τό Πνεῦμα τό ἅγιον, ἀπό τ῅ς γ῅ς πρός ο὎ρανούς δι᾿ ὅλου μετέθηκε, καί διά τ῅ς κατ᾿ ἐνέργειαν ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως, ταῖς τοῦ Θεοῦ καί Πατρός μακαρίαις ἀκτῖσι τόν νοῦν μετεποίησεν, ὡς ἄλλον εἶναι θεόν νομισθ῅ναι παρόντα τά κατά τήν ἕξιν διά τ῅ς χάριτος· ὅπερ ο὎ πάσχων, ἀλλ᾿ ὏πάρχων κατ᾿ ο὎σίαν ἐστίν ὁ Θεός· τούτων σαφ῵ς ἀναμάρτητος κατά τήν ἕξιν τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως ἟ προαίρεσις γέγονεν, μή δυναμένων ἀρνήσασθαι τό διά τ῅ς πείρας α὎τ῅ς κατ᾿ ἐνέργειαν διεγνωσμένον. Κἄν οὖν ἔχομεν τό πνεῦμα τ῅ς υἱοθεσίας, ὅπερ ἐστί σπέρμα πρός τήν τοῦ σπείραντος εἰδοποιοῦν τούς γεννωμένους ὁμοίωσιν· ἀλλ᾿ ο὎ παρέχομεν α὎τῶ τήν γνώμην τ῅ς ἐπ᾿ ἄλλο ῥοπ῅ς τε καί διαθέσεως καθαράν· καί διά τοῦτο καί μετά τό γεννηθ῅ναι δι᾿ ὕδατος λέγω καί Πνεύματος, τήν ἐνέργειαν δέχεσθαι γνωστικ῵ς τήν γνώμην παρεσκευάζομεν, ἄραγε διά [Fr. ἆρα ἄν διά) τ῅ς πρακτικ῅ς τό μυστικόν ὕδωρ ἐποιεῖτο τ῅ς συνειδήσεως κάθαρσιν· καί τό ζωοποιόν Πνεῦμα τήν ἄτρεπτον ἐν ἟μῖν τοῦ καλοῦ διά τ῅ς ἐν πείρᾳ γνώσεως ἐνήργει τελείωσιν. Λείπει τοιγαροῦν ἑκάστῳ ἟μ῵ν τ῵ν ἁμαρτεῖν ἔτι δυναμένων, τό καθαρ῵ς ἑαυτούς ὅλους κατά τήν γνώμην ἐμπαρέχειν βουληθ῅ναι τῶ Πνεύματι.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Πρός τούς ἐρωτ῵ντας, πότερον ὁ Ἀδάμ θνητός ἤ ἀθάνατος διεπλάσθη, πρόσφορος ὁμοῦ καί λίαν κατάλληλος ἟ ἀπόκρισις. β΄. Ἀργή πίστις, φησί, δυνάμει τήν χάριν ἔχει τ῅ς υἱοθεσίας, ὡς διά τ῵ν ἐντολ῵ν μή κινουμένη ὏πό τ῵ν ἐχόντων α὎τήν. γ΄. Δύο τινάς ἀποφαίνεται τρόπους γεννήσεως· τόν μέν κατ᾿ ο὎σίαν, ἵν᾿ οὕτως εἴπωμεν, τοῦ ὅλου ἀνθρώπου· καθ᾿ ὅν ἟ τ῅ς υἱοθεσίας τελείωσις δυνάμει τῆ ψυχῆ ἐγγίνεται· τό δέ κατά γνώμην καί προαίρεσιν, καθ᾿ ὅν τό Πνεῦμα τό ἅγιον παραλαβόν θέλουσαν γνώμην τε καί προαίρεσιν, μεταπλάττει πρός θέωσιν, ὅλην α὎τήν ἐνοῦν τῶ Θεῶ. Κατά μέν οὖν τόν πρ῵τον τ῅ς γεννήσεως τρόπον, οἷόν τε τούς γεγεννημένους ῥέψαι πρός ἁμαρτίαν, μή βουλομένους εἰς ἔργον ἄγειν τήν ἑνοῦσαν α὎τοῖς τ῅ς υἱοθεσίας δύναμιν, τῆ πρός τήν σάρκα προσπαθείᾳ. Ἡ γάρ προαίρεσίς ἐστι τό χρώμενον· ἟ δέ τ῅ς υἱοθεσίας δύναμις, οἰονεί τό ὄργανον, ἤ τις δή ἀνενέργητος μένει, τ῅ς προαιρέσεως μή ταύτης χρ῅σθαι προαιρουμένης. Κατά μέν οὖν τοῦτον τ῅ς γεννήσεως τόν τρόπον, οἷόν τέ φησι τούς γεγεννημένους ἐξαμαρτ῅σαι· κατά δέ τόν δεύτερον, ἀμήχανον, ἅπαξ θεωθείσης τ῅ς γνώμης(284) καί

71 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html προαιρέσεως. Σόν οὖν Ἀπόστολον, κατά τοῦτον τ῅ς γεννήσεως τόν τρόπον φάναι, τόν γεγεννημένον ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἁμαρτίαν μή ποιεῖν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ζ ΄. Σί ἐστίν, "Εἰς τοῦτο γάρ καί νεκροῖς ε὎ηγγελίσθη, ἵνα κριθ῵σι μέν κατά ἄνθρωπον σαρκί, ζ῵σι δέ κατά θεόν πνεύματι·" Π῵ς οἱ νεκροί σαρκί κρίνονται;

Ἀπόκρισις. Ἔθος ἐστί τῆ Γραφῆ τούς χρόνους μεταλλάσσειν, καί εἰς ἀλλήλους μεταλαμβάνειν· καί τόν μέλλοντα ὡς παρῳχηκότα, καί τόν παρῳχηκότα ὡς μέλλοντα· καί τόν ἐνεστ῵τα, εἰς τόν πρό α὎τοῦ καί μετ᾿ α὎τόν χρόνον ἐκφωνεῖν, ὡς ἔστι δ῅λον τοῖς α὎τ῅ς πεπειραμένοις. Υασίν οὖν τινες, νεκρούς λέγειν ἐνταῦθα τήν Γραφήν, τούς πρό τ῅ς ἐπιδημίας τοῦ Φριστοῦ τελειωθέντας ἀνθρώπους· οἷον, τούς ἐν τῶ κατακλυσμῶ, τούς ἐν τῶ χρόνῳ τ῅ς πυργοποιίας, τούς ἐν ΢οδόμοις, τούς ἐν Αἰγύπτῳ, καί τούς ἄλλους τούς κατά διαφόρους καιρούς τε καί τρόπους, τήν πολύτροπον δίκην, καί τάς ἐξαισίας ἐπαγωγάς τ῵ν θείων κριμάτων δεξαμένους. Οἵτινες ο὎χ ὏πέρ ἀγνοίας Θεοῦ τοσοῦτον, ὅσον τ῅ς εἰς ἀλλήλους παροινίας τήν δίκην ἔτισαν· οἷς ε὎ηγγελίσθαι λέγει τό μέγα τ῅ς σωτηρίας κήρυγμα, κριθεῖσιν ἤδη σαρκί κατά ἄνθρωπον· τουτέστιν ἀπολαβοῦσι τ῵ν εἰς ἀλλήλους ἐγκλημάτων τήν δίκην, διά τ῅ς ἐν σαρκί ζω῅ς, ἵνα ζήσωσι κατά Θεόν πνεύματι, τουτέστι ψυχῆ· δεχόμενοι κατά τόν ᾅδην ὄντες τ῅ς θεογνωσίας τό κήρυγμα, διά τοῦ καί νεκρούς σ῵σαι κατελθόντος εἰς ᾅδην ΢ωτ῅ρος πιστεύσαντας. ὘πέρ δέ τοῦ νοηθ῅ναι τόν τόπον, οὕτως ἐκλάβωμεν· Εἰς τοῦτο γάρ καί νεκροῖς ε὎ηγγελίσθη, κριθεῖσι κατά ἄνθρωπον σαρκί, ἵνα ζήσωσι κατά Θεόν πνεύματι. Ἤ πάλιν νεκρούς λέγει τυχόν ἐπικεκρυμμένως, τούς τήν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῶ σώματι περιφέροντας, οἷς εἰκότως κατά ἀλήθειαν, δι᾿ α὎τ῵ν τ῵ν ἔργων δέδοται τό θεῖον Ε὎αγγέλιον· εἴπερ τό Ε὎αγγέλιον σαρκικ῅ς μέν εἰσηγεῖται ζω῅ς ἄρνησιν, πνευματικ῅ς δέ ὁμολογίαν· τούς ἀεί μέν κατά ἄνθρωπον, λέγω δέ τήν ἀνθρωπίνην ἐν σαρκί κατά τόν αἰ῵να τοῦτον ζωήν, ἀποθνήσκοντας, ζ῵ντας δέ κατά Θεόν μόνῳ τῶ πνεύματι, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον καί τούς ἀμφ᾿ α὎τόν· τούς ζ῵ντας μέν ο὎δαμ῵ς ἰδίαν ζωήν, ζ῵ντα δέ τόν Φριστόν ἐν ἑαυτοῖς, κατά μόνην ἔχοντας τήν ψυχήν. Οὕτως οἱ διά τόν Θεόν ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ νεκροί, σαρκί κρίνονται, θλίψεις καί βασάνους πολλάς καί στενοχωρίας ἔχοντες καί διωγμούς, καί μυρία πειρασμ῵ν εἴδη μετά χαρ᾵ς ὏πομένοντες.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Η΄. ἖πειδή πάλιν λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης· " ὇ Θεός φ῵ς ἐστι·" καί μετ᾿ ὀλίγα πάλιν· " ἖άν ἐν τῶ φωτί περιπατ῵μεν, ὡς α὎τός ἐστιν ἐν τῶ φωτί· " π῵ς καί φ῵ς ὁ α὎τός λέγεται καί ἐν τῶ φωτί εἶναι, ὡς ἄλλος ἐν ἄλλῳ; Ἀπόκρισις. (285) ὇ κατ᾿ ο὎σίαν ἀληθ῵ς φ῵ς ὏πάρχων Θεός, ἐν τοῖς ἐν α὎τῶ διά τ῵ν ἀρετ῵ν περιπατοῦσίν ἐστιν ἀληθ῵ς φ῵ς γενόμενος. Ὥσπερ οὖν τό κατά μέθεξιν φ῵ς, ὡς οἱ ἅγιοι πάντες, διά φιλοθεΐας ἐν τῶ κατ᾿ ο὎σίαν γίνονται φωτί, οὕτω τό κατ᾿ ο὎σίαν ἐν τῶ κατά μέθεξιν φωτί διά φιλανθρωπίαν γίνεται φ῵ς. ἖άν οὖν ἐσμέν κατά τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν ὡς ἐν φωτί τῶ Θεῶ, καί α὎τός ὁ Θεός ἐν τῶ μιμήσει γίνεται φωτί, ὡς ἐν εἰκόνι ἀρχέτυπον· ἤ μ᾵λλον φ῵ς ἐστίν ὁ Θεός καί Πατήρ, ἐν φωτί δηλαδή τῶ Τἱῶ καί ἁγίῳ Πνεύματι, ο὎κ ἄλλο καί ἄλλο, καί ἄλλο φ῵ς ὏πάρχων· ἀλλά κατ᾿ ο὎σίαν ἕν καί τό α὎τό, κατά τόν τ῅ς ὏πάρξεως τρόπον τρισσοφαές. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Θ΄ .

72 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σί λέγει πάλιν ὁ ἅγιος Ἰωάννης· "Ἀδελφοί, νῦν τέκνα Θεοῦ ἐσμεν, καί οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα;" Π῵ς ὁ ἅγιος Παῦλος λέγει· " Ἡμῖν δέ ἀπεκάλυψεν ὁ Θεός διά τοῦ Πνεύματος· τό γάρ Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾶ, καί τά βάθη τοῦ Θεοῦ." Π῵ς δέ καί τά τοιαῦτα φιλοσοφεῖ περί τοῦ, τί ἐσόμεθα; Ἀπόκρισις. ὇ μέν οὖν ἅγιος ε὎αγγελιστής Ἰωάννης, τόν τρόπον τ῅ς μελλούσης τ῵ν γενομένων ἐνταῦθα τέκνων τοῦ Θεοῦ διά τ῵ν κατά τήν πίστιν ἀρετ῵ν θεώσεως, ἞γνοηκέναι λέγει, μήπω φανερωθείσης τ῅ς α὎θυπάρκτου κατά τό εἶδος τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν ὏ποστάσεως. Διά πίστεως γάρ ἐνταῦθα περιπατοῦμεν, ο὎ διά εἴδους. ὇ δέ ἅγιος Παῦλος, τόν ἐπί τοῖς μέλλουσιν ἀγαθοῖς θεῖον σκοπόν λέγει, δι᾿ ἀποκαλύψεως εἰληφέναι· ο὎ μήν α὎τόν ἐπεγνωκέναι τόν κατά τόν θεῖον σκοπόν τ῅ς ἐκθεώσεως τρόπον. Διό λέγει σαφ῵ς ἑαυτόν ἑρμηνεύων· Κατά σκοπόν διώκω, πρός τό βραβεῖον τ῅ς ἄνω κλήσεως· γν῵ναι δηλονότι θέλων ἐκ τοῦ παθεῖν τόν τρόπον τ῅ς κατ᾿ ἐνέργειαν ἐκπληρώσεως τοῦ θείου, καί α὎τῶ δι᾿ ἀποκαλύψεως ἐνταῦθα γνωσθέντος σκοποῦ, τ῅ς ἐκ θεωτικ῅ς τ῵ν ἀξιουμένων δυνάμεως. ΢υνᾴδουσιν οὖν οἱ ἀπόστολοι, διά τ῅ς δοκούσης ἐναντιοφανοῦς διδασκαλίας ἀλλήλοις συμπνέοντες, ὡς ὏φ᾿ ἑνός καί τοῦ α὎τοῦ κινούμενοι Πνεύματος. ὇ μέν γάρ, τοῦ τρόπου τ῅ς μελλούσης κατά τήν χάριν θεώσεως ὁμολογεῖ τήν ἄγνοιαν· ὁ δέ, τοῦ σκοποῦ μεγαλοφυ῵ς εἰσηγεῖται τήν εἴδησιν. Ὅτι δέ ταύτης ἔχεται τ῅ς γνώμης ὁ ἅγιος Ἀπόστολος, α὎τός ἑαυτοῦ διά πάντων τ῵ν θείων α὎τοῦ λόγων μάρτυς καθέστηκεν· ποτέ μέν, π᾵σαν καταργηθήσεσθαι φάσκων γν῵σιν καί προφητείαν· ποτέ δέ, οὔπω λογιζόμενος ἑαυτόν κατειληφέναι· ποτέ δέ, δι᾿ ἐσόπτρου καί αἰνιγμάτων βλέπειν λέγων τά μέλλοντα· καί εἶναι καιρόν, ὅτι τῶ προσώπῳ πρός πρόσωπον τ῵ν ἐλπιζομένων μεγάλης(288) καί ὏πέρ νόησιν ἀπολαύσει χάριτος· ποτέ δέ ἀκ μέρους γινώσκειν ὁμολογ῵ν, καί ἐκ μέρους προφητεύειν· ποτέ δέ, χρ῅ναι α὎τόν γνώσεσθαι, καθώς καί ἐπεγνώσθη, διαῤῥήδην βο῵ν· ὡς οὔπω δηλονότι γνούς τό γνωσθησόμενον· καί συντόμως εἰπεῖν τό, Ὅταν ἔλθῃ τό τέλειον, τό ἐκ μέρους καταργηθήσεται, τῶ Ἀποστόλῳ εἰρημένον, ταυτόν εἶναί μοι φαίνεται τῶ, Οὔπω ἐφανερώθη τί ἐσόμεθα, λεχθέντι τῶ Θεολόγῳ· ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ι΄. Εἰ ὁ φοβούμενος ο὎ τετελείωται ἐν τῆ ἀγάπῃ, π῵ς ο὎κ ἔστιν ὏στέρημα τοῖς φοβουμένοις α὎τόν. ἖άν ο὎κ ἔστιν ὏στέρημα, δ῅λον ὅτι τετελείωται· π῵ς οὖν ὁ φοβούμενος ο὎ τετελείωται; Ἀπόκρισις. Ἡ καλή τ῵ν θείων Γραφ῵ν ε὎ταξία, κατά τόν σωστικόν τοῦ Πνεύματος θεσμόν, τ῵ν ἀπό τ῅ς ἐκτός κατά τά πάθη πληθύος ἐπί τήν θείαν ἑνότητα κινουμένων τούς βαθμούς διορίζουσα, τούς μέν εἰσαγομενους, καί ἐπί τά πρόπυλά που τυγχάνοντας τ῅ς θείας α὎λ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν, φοβουμένους ἐκάλεσε· τούς δέ κτησαμένους σύμμετρον ἕξιν τ῵ν κατά τήν ἀρετήν λόγων τε καί τρόπων, οἶδεν ὀνομάζειν προσκόπτοντας· τούς δέ κατά α὎τήν γνωστικ῵ς ἤδη γεγενημένους, τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐκφαντικ῅ς ἀληθείας κορυφήν, προσαγορεύει τελείους. Οὔτε οὖν ὁ φοβούμενος τόν Κύριον, ἀπεστραμμένος διόλου τήν κατά τήν φθοράν τ῵ν παθ῵ν ἀρχαίαν ἀναστροφήν, καί π᾵σαν ἑαυτοῦ τήν διάθεσιν διά τόν φόβον ἐκδεδωκώς τοῖς θείοις προστάγμασιν, ὏στερεῖ τινος καλοῦ τ῵ν εἰσαγομένοις πρεπόντων· κἄν οὔπω τήν ἐν ἀρεταῖς ἕξιν ἐκτήσατο, καί τ῅ς ἐν τοῖς τελείοις λαλουμένης σοφίας γέγονε μέτοχος· ἀλλ᾿ ο὎δέ ὁ προκόπτων, τ῵ν ἐπιβεβλημένων α὎τῶ τῶ βαθμῶ καλ῵ν τινος ὏στερεῖ· κἄν τήν α὎τήν οὔπω τοῖς τελείοις ὏περέχουσαν τ῵ν θείων ἐκτήσατο γν῵σιν. Καί πάλιν, οἱ μέν τήν πρακτικήν ἀνδρικ῵ς μετιόντες φιλοσοφίαν, φόβου καί μνήμης τ῵ν μελλόντων θείων δικαιωτηρίων οὔπω τήν ψυχήν ἀπολύσαντες, νοείσθωσαν ἟μῖν οἱ φοβούμενοι· μηδενός μέν, κατά τόν μακάριον Δαβίδ, ὏στεροῦντες καθάπαξ τ῵ν ὏πέρ ἀληθείας ἀγωνιζομένων κατά τ῅ς ἀντικειμένης δυνάμεως· ὅμως δ᾿ οὖν ἔτι λειπόμενοι τ῅ς κατά νοῦν τ῵ν τελείων ἀκραιφνοῦς τ῵ν μυστικ῵ν θεαμάτων διαδόσεως. Οἱ δέ τ῅ς θεωρητικ῅ς ἤδη μυστικ῵ς ἀξιωθέντες θεολογίας, καί πάσης φαντασίας ὏λικ῅ς τόν νοῦν καθαρόν καταστήσαντες, καί εἰκόνα τ῅ς θείας ὡραιότητος ὅλην ἀνελλιπ῵ς φέρουσαν τήν ἐκμίμησιν, ἔστωσαν ἟μῖν οἱ ἀγαπ῵ντες. Ο὎κ ἔστιν οὖν ὏στέρημα τοῖς φοβουμένοις, κατά τόν μακάριον Δαβίδ, ὡς φοβουμένοις, κἄν ο὎κ ἔχῃ τό πλ῅ρες καί τέλειον τ῅ς ἀμέσου πρός τόν λόγον (288) ἑνώσεως κατά τό ἴσον τοῖς ἀγαπ῵σι τόν Κύριον, ὁ φοβούμενος. Ἕκαστος γάρ ἐν τῶ ἰδίῳ τάγματι, κατά τήν ἞φωρισμένην α὎τῶ μονήν, ἔχει τό τέλειον· κἄν ἄλλος ἄλλου κατά ποιόν ἤ ποσόν τ῅ς πνευματικ῅ς ἟λικίας ἐστίν ὏ψηλότερος. ἖πειδή δέ διττός ἐστιν ὁ φόβος, κατά τό· Υοβήθητε μ᾵λλον τόν δυνάμενον καί ψυχήν καί σ῵μα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ· καί κατά τό· ὇ φόβος Κυρίου ἁγνός, διαμένων εἰς αἰ῵να αἰ῵νος· καί· Μέγας, καί φοβερός ἐστιν ἐπί πάντας τούς περικύκλῳ α὎τοῦ· ζητητέον, π῵ς ἔξω βάλλει τόν φόβον ἟ ἀγάπη, εἴπερ εἰς αἰ῵να αἰ῵νος διαμένει· π῵ς δέ φοβερός ἐστι διαμένων ὁ Θεός, εἰς 73 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τούς ἀπείρους αἰ῵νας ἐπί πάντας τούς περικύκλῳ α὎τοῦ; Ἤ μ᾵λλον, ἐπειδή, καθώς ἔφην, διττός ἐστιν ὁ φόβος, ὁ μέν ἁγνός, ὁ δέ ο὎χ ἁγνός· οἷον, ὁ μέν ἐπί πλημμελήμασι κατ᾿ ἐκδοχήν κολάσεως συνιστάμενος φόβος, αἰτίαν ἔχων τ῅ς οἰκείας γενέσεως τήν ἁμαρτίαν, ὡς ο὎χ ἁγνός, ο὎κ ἔσται διαπαντός· τῆ ἁμαρτίᾳ διά τ῅ς μετανοίας συναφανιζόμενος· ὁ δέ ἁγνός φόβος, ὁ δίχα τ῅ς ἐπί πλημμελήμασι μνήμης ἀεί συνεστώς, ο὎κ ἀπογεννήσεταί ποτε· διότιπερ ο὎σιωδ῵ς. ἖μπέφυκέ πως τῶ Θεῶ πρός τήν κτίσιν, ποιούμενος ἔκδηλον α὎τοῦ π᾵σι τήν φυσικήν αἰδεσιμότητα τ῅ς ὏πέρ π᾵σαν βασιλείαν τε καί δύναμιν ὏περοχ῅ς. ὇ τοίνυν μή φοβούμενος τόν Θεόν ὡς κριτήν, ἀλλ᾿ αἰδούμενος α὎τόν διά τήν ὏περβάλλουσαν τ῅ς ἀπείρου δυνάμεως ὏περοχήν, ο὎κ ἔχει δικαίως ὏στέρημα, τέλειος ὏πάρχων ἐν τῆ ἀγάπῃ, μετ᾿ αἰδοῦς καί τ῅ς πρεπούσης σεβασμότητος ἀγαπ῵ν τόν Θεόν· καί οὗτός ἐστιν ὁ κτησάμενος τόν διαμένοντα φόβον εἰς αἰ῵να αἰ῵νος, καί ο὎κ ἔσται α὎τῶ ὏στέρημα τό παράπαν ο὎δέν. ΢υνᾴδουσιν οὖν ἀλλήλοις ὅ τε προφήτης καί ὁ ε὎αγγελιστής· ὁ μέν, λέγων μή εἶναι τοῖς κατά τόν ἁγνόν φόβον τόν Κύριον φοβουμένοις ὏στέρημα· ὁ δέ, τόν φοβούμενον, ὡς κριτήν, διά τήν ἐῤῥυπωμένην συνείδησιν, μή εἶναι τέλειον ἐν τῆ ἀγάπῃ· κατά ταύτην τήν ἐκδοχήν λοιπόν, καί ἐπί πάντας τούς περικύκλῳ α὎τοῦ φοβερός ἐστιν ὁ Θεός· ὡς ἐγκεκραμένην φόβῳ ποι῵ν τήν τ῵ν ἀγαπώντων α὎τόν, καί περί α὎τόν γενησομένων, ἀγάπην. Υόβου γάρ καθ᾿ ἑαυτήν κεχωρισμένη ἟ ἀγάπη, εἰς καταφρόνησιν πέφυκεν ὡς τά πολλά μεταπίπτειν· μή οἷον στομουμένης φόβῳ τ῅ς ἐξ α὎τ῅ς τικτομένης φυσικ῵ς παῤῥησίας· τί δέ βούλεται τό, περικύκλῳ α὎τοῦ, λεγόμενον, εἰ δοκεῖ, κατανοήσωμεν. ὇ γάρ κυκλούμενος καί ἔμπροσθεν, καί ὄπισθεν, καί ἐκ δεξι῵ν, καί ἐξ ἀριστερ῵ν ἔχει τούς περικυκλοῦντας α὎τόν. ἖πειδή τοίνυν καί ὁ Κύριος ἔχει τούς περικυκλοῦντας, νοήσωμεν τούς μέν ὀπίσω, τούς διά τ῵ν ἐντολ῵ν κατά τήν πρακτικήν ἀρετήν (292) ἀμέπτως ὀπίσω Κυρίου τοῦ Θεοῦ πορευθέντας τούς ἐξ ἀριστερ῵ν δέ, τούς τήν φυσικήν ἐν πνεύματι θεωρίαν μετά τ῅ς τ῵ν κριμάτων ε὎σεβοῦς ἀναλήψεως κατορθώσαντας. Υησί γάρ περί τ῅ς ΢οφίας ἟ τ῵ν Παροιμι῵ν βίβλος· ἖ν δέ τῆ ἀριστερᾶ α὎τ῅ς, πλοῦτος καί δόξα· τούς ἐκ δεξι῵ν δέ, τούς καθαράν αἰσθητ῅ς φαντασίας δεξαμένους τήν ἄϋλον γν῵σιν τ῵ν νοητ῵ν· ἐν γάρ τῆ δεξιᾶ α὎τ῅ς, φησίν, ἔτη ζω῅ς· τούς δέ ἔμπροσθεν τούς δι᾿ ὏περβάλλουσαν περί τό θεῖον κάλλος ἐρωτικήν τ῅ς κατά νοοῦν ἐφέσεως ζέσιν, ἀξιωθέντας τ῅ς πρόσωπον πρός πρόσωπον ἀπολαύσεως. Εἰ δέ καί ἄλλος ἐστί περί τούτου μείζων λόγος καί ὏ψηλότερος, ὏μῖν καί τοῖς καθ᾿ ὏μ᾵ς θείοις ἀνδράσιν ἐστί ληπτός.

΢ΦΟΛΙΟΝ. α ΄. Διττόν εἶναί φησι τόν φόβον, τόν μέν ἁγνόν, τόν δέ ο὎χ ἁγνόν· ἐπειδή τ῵ν ἀνθρώπων, οἱ μέν εἰσίν ἁμαρτωλοί, οἱ δέ δίκαιοι· ὧν οἱ μέν δίκαιοι, διά τό καθαρόν καί ἄῤῥυπον τ῅ς συνειδήσεως τόν πρ῵τον ἐν ἑαυτοῖς φυλάττουσι πρός τό Θεῖον φόβον, αἰδούμενοι τοῦτον διά τήν ὏περβάλλουσαν ὏περοχήν τ῅ς α὎τοῦ ἀπείρου, δυνάμεως· οἱ δέ ἁμαρτωλοί, κατά τόν δεύτερον φόβον, ἀπεκδεχόμενοι παρ᾿ α὎τοῦ τάς ἐπί πλημμελήμασι τιμωρίας. Καί τόν μέν ἁγνόν φόβον διαμένειν ἀεί καί ἀνεξάλειπτον εἶναι, κατά τό, ὇ φόβος Κυρίου ἁγνός, διαμένων εἰς αἰ῵να αἰ῵νος· τόν δέ ο὎χ ἁγνόν, ἐξίτηλον εἶναι καί ἀνεπίμονον, διά τ῅ς μετανοίας ἀφανιζόμενον. Σόν μέν οὖν Ἀπόστολον, μή τέλειον εἶναι φάναι τόν φοβούμενον ἐν τῆ ἀγάπῆ, κατά τόν ο὎χ ἁγνόν φόβον· τόν δέ Προφήτην, μή εἶναι, ὏στέρημα τοῖς φοβουμένοις τόν Κύριον, κατά τόν ἁγνόν φόβον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΑ΄. Σίς ἟ ἀρχή τ῵ν μή τηρησάντων α὎τήν ἀγγέλων, καί τί τό οἰκητήριον ὅ ἀπέλιπον; καί τίνες οἱ ἀΐδιοι δεσμοί; καί τίς ὁ ζόφος, ὏φ᾿ ὅν τετήρηνται; καί τί ἐν τῆ κρίσει τ῅ς μεγάλης ἟μέρας πείσονται; Ἀπόκρισις. ὇ μέν ἀκριβής περί τούτων λόγος, τοῖς ἀποστολικοῖς τήν διάνοιαν μόνοις ἔστω τετηρημένος, τοῖς ἀμέσως παρά τοῦ Λόγου διδαχθεῖσι, τήν τε τ῵ν ὄντων γν῵σιν ἀψευδ῅, καί τ῅ς ἐπί τοῖς οὖσι σαφ῵ς (σοφ῅ς) προνοίας τήν ἀγαθήν καί δικαίαν διεξαγωγήν· οἷα μηδέν ἑαυτ῵ν καί τοῦ Λόγου κατά νοῦν ἀφεῖσι κωλυτικόν διατείχισμα. Ὅσον δ᾿ οὖν εἰς ἐμέ φθάνει τόν κάτω, καί πολλά ἔχοντα τ῅ς τοῦ Λόγου πρός μέ κωλύματα διαβάσεως, ἀρχή τ῵ν μή τηρησάντων α὎τήν ἀγγέλων ἐστίν, ὀ λόγος τυχόν, καθ᾿ ὅν ἐκτίσθησαν· ἤ ἟ δοθεῖσα πρός ἐκθέωσιν α὎τοῖς κατά χάριν φυσική δυναστεία· ἤ πάλιν, ἟ κατά τήν ἀξίαν τ῅ς χάριτος τάξις τ῅ς στάσεως· τό δέ οἰκητήριον ἐστιν, ἤ ὁ ο὎ρανός, ἤ ἟ κατά τήν ἕξιν τ῵ν ὏πέρ ἔννοιαν ἀγαθ῵ν σοφία, ἥν οἰκεῖν ἐδημιουργήθησαν· 74 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οἶδε γάρ καί σοφίαν οἶκον ὀνομάζειν ὁ λόγος· ἤ ἟ φρουρητική τ῵ν δοθέντων α὎τοῖς φυσικ῵ν τε καί (293) ἐπικτήτων ἀγαθ῵ν ἐπισκοπή τ῅ς ἀχράντου θεότητος, ἥν ἀπέλιπον τυραννήσαντες· ἀΐδιοι δέ δεσμοί εἰσιν, ἟ κατά γνώμην α὎τ῵ν παντελής τε καί διηνεκής περί τό καλόν ἀκινησία, καθ᾿ ἥν ο὎δαμ῵ς ο὎δέ ποτε θείας ἀνέσεως ἀπολαύουσιν· ἤ πάλιν, ἟ διά τήν ἟μ῵ν σωτηρίαν τ῅ς καθ᾿ ἟μ῵ν μανίας α὎τούς ἐπέχουσα προβ῅ναι τ῅ς α὎τ῵ν πονηρίας τά καθ᾿ ἟μ῵ν μηχανήματα· ζόφος δέ ἐστιν, ἟ παντελής καί ὁλόκληρος τ῅ς θείας ἄγνοια χάριτος· καθ᾿ ἥν διόλου γνωμικ῵ς ποιωθέντες, τ῅ς μακαρίας καί παμφαοῦς τοῦ ἀκηράτου φωτός ἐστέρηνται διαδόσεως· περί τό μή ὄν, π᾵σαν τήν δοθεῖσαν α὎τοῖς κατά φύσιν νοεράν δύναμιν ἀναλώσαντες. Σί δέ πείσονται κατά τήν φοβεράν ἟μέραν τ῅ς κρίσεως, μόνος οἶδεν ὁ δίκαιος Κριτής, ὁ κατ᾿ ἀξίαν ἑκάστῳ δικαίαν ἀφορίζων τήν ἀμοιβήν, καί τῶ μέτρῳ τ῅ς κακίας ἴσον πρεπόντως τό εἶδος διανέμων τ῅ς κρίσεως· καί πρόσφορον τήν ἐπ᾿ αἰ῵σιν ἀτελευτήτοις ψ῅φον συνεκφέρων μετά δικαιοσύνης, τοῖς αγαθοῖς α὎τοῦ δόγμασιν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΒ΄. Σίς ὁ ἀπό τ῅ς σαρκός ἐσπιλωμένος χιτών. Ἀπόκρισις. ὇ πολλοῖς πλημμελήμασι τ῵ν ἐκ τ῅ς σαρκός παθ῵ν (παθημάτων) κεκηλιδωμένος βίος, χιτών ἐστιν ἐσπιλωμένος. Ὡς ἔκ τινος γάρ ἐνδύματος τ῅ς κατά τόν βίον ἀναστροφ῅ς ἕκαστος τ῵ν ἀνθρώπων διαφαίνεσθαι πέφυκεν, εἴτε δίκαιος, εἴτε ἄδικος· ὁ μέν, χιτ῵να καθαρόν ἔχων, τόν ἐνάρετον βίον· ὁ δέ, πονηροῖς ἐσπιλωμένην ἔργοις τήν ζωήν κεκτημένος. Ἤ μ᾵λλον, ἐσπιλωμένος ἀπό τ῅ς σαρκός ἐστι χιτών, ἟ κατά συνείδησιν μορφοῦσα διά τ῅ς μνήμης τ῵ν ἐκ τ῅ς σαρκός πονηρ῵ν κινημάτων τε καί ἐνεργημάτων τήν ψυχήν ἕξις τε καί διάθεσις· ἥν ὁρ῵σα διά παντός καθάπερ χιτ῵νά τινα περί ἑαυτήν, δυσωδίας πληροῦται παθ῵ν. Ὡς γάρ ἀπό τοῦ πνεύματος διά τ῵ν ἀρετ῵ν ἀλλήλαις κατά λόγον συνυφαινομένων, ἀφθαρσίας γίνεται καλή καί ἐπίδοξος· οὕτω καί ἀπό τ῅ς σαρκός, τ῵ν παθ῵ν ἀλλήλοις κατά τήν ἀναλογίαν συνυφαινομένων, γίνεταί τις χιτών ἀκάθαρτος καί ἐσπιλωμένος, ἐξ ἑαυτοῦ δεικνύς γνώριμον τήν ψυχήν, μορφήν ἄλλην α὎τῆ καί εἰκόνα παρά τήν θείαν ἐνθέμενος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΓ ΄. Σί ἐστι, "Σά γάρ ἀόρατα α὎τοῦ ἀπό κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορ᾵ται· ἥ τε ἀΐδιος α὎τοῦ δύναμις καί θειότης; "Σίνα τά ἀόρατα τοῦ Θεοῦ, καί τίς ἟ ἀΐδιος α὎τοῦ δύναμις καί θειότης; Ἀπόκρισις. Οἱ τ῵ν ὄντων λόγοι προκαταρτισθέντες τ῵ν αἰώνων (296) Θεῶ, καθώς οἶδεν α὎τός, ἀόρατοι ὄντες· οὕς καί ἀγαθά θελήματα καλεῖν τοῖς θείοις ἔθος ἐστίν ἀνδράσιν· ἀπό τ῵ν ποιημάτων νοούμενοι καθορ῵νται. Πάντα γάρ τά ποιήματα τοῦ Θεοῦ κατά φύσιν μετά τ῅ς δεούσης ἐπιστήμης γνωστικ῵ς ὏φ᾿ ἟μ῵ν θεωρούμενα, τούς καθ᾿ οὕς γεγένηνται λόγους κρυφίως ἟μῖν ἀπαγγέλλουσι, καί τόν ἐφ᾿ ἑκάστῳ ποιήματι θεῖον σκοπόν ἑαυτοῖς συνεκφαίνουσι· καθ᾿ ὅ καί Οἱ ο὎ρανοί διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, καί τό στερέωμα τήν τ῵ν χειρ῵ν ἀναγγέλλει ποίησιν. Ἀΐδιος δέ δύναμίς ἐστι καί θειότης, ἟ συνεκτική τ῵ν ὄντων πρόνοια, καί ἟ κατά ταύτην ἐκθεωτική τ῵ν προνοουμένων ἐνέργεια. Ἤ τάχα τά ἀόρατα τοῦ Θεοῦ εἰσιν ο὎κ ἄλλο τι παρά τήν ἀΐδιον α὎τοῦ δύναμιν καί θειότητα, ἔχουσαν διαπρυσίως κήρυκας τάς τ῵ν γεγονότων ὏περφυεῖς μεγαλοπρεπείας. Ὡς γάρ ἐκ τ῵ν ὄντων τόν κυρίως ὄντα Θεόν ὅτι ἔστι πιστεύομεν· οὕτως καί ἐκ τ῅ς τ῵ν ὄντων ο὎σιώδους κατ᾿ εἶδος διαφορ᾵ς, τήν κατ᾿ ο὎σίαν ἔμφυτον α὎τοῦ σοφίαν ὏φεστ῵σαν, καί τ῵ν ὄντων συνεκτικήν διδασκόμεθα. Καί πάλιν, ἐκ τ῅ς ο὎σιώδους κατ᾿ εἶδος τ῵ν ὄντων κινήσεως, τήν κατ᾿ ο὎σίαν ἔμφυτον α὎τοῦ ζωήν ὏φεστ῵σαν, καί τ῵ν ὄντων συμπληρωτικήν μανθάνομεν· ἐκ τ῅ς κατά τήν κτίσιν σοφ῅ς θεωρίας, τόν περί τ῅ς ἁγίας Σριάδος, Πατρός λέγω, καί Τἱοῦ καί ἁγίου Πνεύματος, λόγον λαμβάνοντες· Θεοῦ γάρ ἀΐδιος ἐστιν ὡς ὁμοούσιος δύναμις ὁ Λόγος, καί θειότης ἀΐδιος τό Πνεῦμα ἅγιον. Κατάκριτοι τοιγαροῦν οἱ μή συνδιδαχθέντες ἐκ τ῅ς τ῵ν ὄντων θεωρίας, τήν αἰτίαν τ῵ν ὄντων, καί τά κατά φύσιν τ῅ς αἰτίας ἴδια, τήν δύναμιν λέγω, καί τήν θειότητα. Βοᾶ τοίνυν ἟ κτίσις διά τ῵ν ἐν α὎τῆ ποιημάτων, καί οἷον ἀπαγγέλλει τοῖς νοερ῵ς δυναμένοις ἀκούειν, τήν ἰδίαν αἰτίαν τριαδικ῵ς ὏μνουμένην· λέγω δέ τόν Θεόν καί Πατέρα, καί τήν ἄφραστον α὎τοῦ

75 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δύναμιν καί τήν θειότητα, ἤγουν τόν μονογεν῅ Λόγον καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Σαῦτα γάρ ἐστι τά ἀόρατα τοῦ Θεοῦ τά ἀπό τ῅ς κτίσεως τοῦ κόσμου νοήσει καθορώμενα. ΢ΦΟΛΙΟΝ. α΄. Ὅτι ἐκ τ῵ν ὄντων, φησί, τ῵ν ὄντων γινώσκομεν αἴτιον· καί ἐκ τ῅ς διαφορ᾵ς τ῵ν ὄντων τήν ἐνυπόστατον τοῦ ὄντος διδασκόμεθα σοφίαν· καί ἐκ τ῅ς τ῵ν ὄντων φυσικ῵ς κινήσεως, τήν ἐνυπόστατον τοῦ ὄντος μανθάνομεν ζωήν, τήν τ῵ν ὄντων ζωοποιόν δύναμιν, τό Πνεῦμα τό ἅγιον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΔ΄ . Σί ἐστι, "Καί ἐσεβάσθησαν καί ἐλάτρευσαν τῆ κτίσει παρά τόν Κτίσαντα;" Σί ἐστι σέβας, καί τί ἐστι λατρεία; Ἀπόκρισις. ΢έβας ἐστίν ἟ μετά πίστεως προσκύνησις τοῦ Θείου· λατρεία δέ, ἟ διά τ῵ν ἔργων θεραπεία. Σοῦτο δέ τό σέβας, ἤγουν τήν πίστιν, ἐπί τήν κτίσιν μεταβιβάσαντες οἱ ἄνθρωποι, παρά τόν Κτίσαντα (297) προσκύνησαν [Fr. προσεκύνουν], πιστεύοντες δαιμονίοις· καί ἐλάτρευον, τήν διά τ῵ν πονηρ῵ν ἔργων α὎τοῖς θεραπείαν προσάγοντες. Ἡμεῖς δέ τόν Θεόν σέβοντες, διά τ῅ς εἰς α὎τόν Πίστεως, σπουδάσωμεν καί λατρείαν α὎τῶ προσάγειν καθαράν, τήν διά τ῵ν ἀρετ῵ν τετελειωμένην πολιτείαν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΕ΄ . Σί ἐστι, "Σό γάρ ἄφθαρτόν σου Πνεῦμα ἐστιν ἐν π᾵σι· διό τούς παραπίπτοντας, κατά μικρόν ἐλέγχεις." Εἰ περί τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγει, π῵ς εἰς ἀσύνετον καρδίαν σοφία ο὎κ εἰσελεύσεται, ο὎δέ κατοικήσει ἐν σώματι κατάχρεῳ ἁμαρτίαις; ἐσημειωσάμεθα (Fr. ἐσημειωσάμην) δέ τοῦτο, διά τό ἁπλ῵ς εἰπεῖν, " ἖ν π᾵σιν." Ἀπόκρισις. Σό Πνεῦμα τό ἅγιον, ο὎δενός ἄπεστι τ῵ν ὄντων· καί μάλιστα τ῵ν λόγου καθοτιοῦν μετειληφότων· ΢υνεκτικόν γάρ ὏πάρχει τ῅ς ἑκάστου γενέσεως, ὅτι Θεός καί Θεοῦ Πνεῦμα κατά δύναμιν προνοητικήν διά πάντων χωροῦν, καί τόν ἐν ἑκάστῳ κατά φύσιν λόγον ἀνακινοῦν, καί δι᾿ α὎τοῦ πρός συναίσθησιν τ῵ν πλημμελ῵ς παρά τόν θεσμόν τ῅ς φύσεως πεπραγμένων ἄγον τό αἰσθανόμενον· τόν τήν προαίρεσιν (Fr. καί τήν προαίρ.) εὔεικτον ἔχοντα πρός ὏ποδοχήν τ῵ν ἐκ φύσεως ὀρθ῵ν λογισμ῵ν. Ἀμέλει τοι πολλούς ε὏ρίσκομεν καί τ῵ν ἄγαν βαρβάρων καί νομάδων ἀνθρώπων, καλοκἀγαθίας μεταποιουμένους, καί τούς ἀνέκαθεν κρατήσαντας τούς ἐν α὎τοῖς θηριώδεις ἀθετοῦντας νόμους. Οὔτω μέν οὖν ἐν π᾵σιν ἁπλ῵ς ἐστι τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Προσδιωρισμένως δέ καί κατ᾿ ἄλλην ἐπίνοιάν ἐστιν ἐν π᾵σι τοῖς κατά νόμον ὡς νομοθετικόν, καί προαγορευτικόν μελλόντων μυστηρίων, ἐμποιοῦν α὎τοῖς, αἴσθησιν μέν τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν παραβάσεως, ἐπιστήμην δέ, τ῅ς προαγορευθείσης (Reg. et Fr. προσαγορ.) κατά Φριστόν τελειότητος· ὅθεν κἀκ τούτων πολλούς ε὎ρίσκομεν, τούς μέν παλαιάν καί ἐν σκιαῖς κειμένην καταλιμπάνοντας λατρείαν, πρός δέ τήν νέαν καί μυστικήν προθύμως μεταβαλλομένους. Ἔστι δέ πρός τοῖς εἰρημένοις τρόποις, καί ἐν π᾵σι τοῖς τό θεῖον καί θεοποιόν ὄντως ὄνομα τοῦ Φριστοῦ κληρωσαμένοις διά τ῅ς πίστεως, ο὎ μόνον ὡς φρουρητικόν, καί προνοητικ῵ς λόγου τοῦ κατά φύσιν ἀνακινητικόν· καί ὡς δεικτικόν τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν παραβάσεως καί φυλακ῅ς, καί τ῅ς κατά Φριστόν ἐξαγγελτικόν προαγορεύεσεως. Ἀλλά καί ὡς δημιουργόν τ῅ς κατά χάριν διά τ῅ς πίστεως δοθείσης υἱοθεσίας. Ὡς γάρ σοφίας ποιητικόν ἐν μόνοις ἐκείνοις γίνεται, τοῖς κατά ψυχήν καί σ῵μα καθαρθεῖσι διά τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν ἀκριβοῦς συνασκήσεως, ὡς οἰκείοις προσομιλοῦν, διά τ῅ς ἁπλ῅ς καί ἀΰλου γνώσεως (Fr. Ὅρα τίς ἟ ἁπλ῅ καί ἄϋλος γν῵σις), καί τόν νοῦν α὎τ῵ν ταῖς ἀχράντοις τ῵ν ἀῤῥήτων νοήσεσι πρός ἐκθέωσιν ἐκτυποῦν. Ἔστι οὖν ἐν π᾵σι μέν ἁπλ῵ς, καθ᾿ ὅ πάντων ἐστί συνεκτικόν καί προνοητικόν, καί τ῵ν φυσικ῵ν σπερμάτων ἀνακινητικόν· προσδιωρισμένως δέ, καί ἐν (300) π᾵σι τοῖς ἐν νόμῳ, καθότι τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν ἐστιν ὏ποδεικτικόν παραβάσεως, καί τ῅ς κατά Φριστόν προαγορευθείσης ἐπαγγελίας φωτιστικόν· ἖ν δέ π᾵σι τοῖς κατά Φριστόν, πρός τοῖς εἰρημένοις, ὡς υἱοθετικόν· ὡς δέ σοφίας ποιητικόν, ἐν ο὎δενί τ῵ν εἰρημένων ἐστίν ἁπλ῵ς, πλήν τ῵ν συνιέντων, καί ἑαυτούς διά τ῅ς ἐνθέου πολιτείας ἀξίους

76 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ποιησαμένων τ῅ς α὎τοῦ θεωτικ῅ς ἐνοικήσεως. Π᾵ς γάρ μή ποι῵ν τά θεῖα θελήματα, κἄν πιστός ἐστιν, ἀσύνετον ἔχει τήν καρδίαν, ὡς πονηρ῵ν λογισμ῵ν ἐργαστήριον, καί τό σ῵μα κατάχρεων ἁμαρτίαις, ὡς διαπαντός μολυσμοῖς παθ῵ν συνεχόμενον. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ιστ΄ . Σίς ὁ χωνευτός μόσχος, καί διά τί μόσχον ἑνικός λέγει· τό δέ, "Οὗτοι οἱ θεοί σου, Ἰσραήλ" πληθυντικ῵ς. Καί τί τό, λεπτυνθ῅ναι καί διασπαρ῅ναι ὏πό τό ὕδωρ· καί τίνα τά ἐνώτια, καί τά ἑξ῅ς κόσμια; Ἀπόκρισις. ὇ κατά τόν Ἰσραήλ ἐξ Αἰγύπτου τ῅ς ἁμαρτίας ἐξερχόμενος νοῦς, καί συνεξιοῦσαν ἔχων ἑαυτῶ τ῅ς καθ᾿ ἁμαρτίαν πλάνης, καθάπερ ἐκτυπώματα κακίας ἐν τῆ διανοίᾳ τήν φαντασίαν, ἐπάν μικρόν ἀμελήσας ἀπολειφθῆ τ῅ς λογικ῅ς διακρισίας, ὡς πάλαι τοῦ Μωϋσέως ὁ Ἰσραήλ, τήν ἀλόγιστον καθάπερ μόσχον, καί πάντων μητέρα τ῵ν παθ῵ν ἕξιν ὏φίστησιν· ὡς μέν ἐνώτια, τούς λόγους οὕς εἴληφε φυσικ῵ς περί θεολογίας ἐκ τ῅ς τ῵ν ὄντων ε὎σεβοῦς κατανοήσεως· ὡς δέ περιτραχηλίους κόσμους, τάς ἐκ τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας ἐγγινομένας α὎τῶ θεοπρεπεῖς περί τ῵ν ὄντων δόξας· ὡς δέ ψέλλια χειρ῵ν, τάς κατά τήν πρακτικήν τ῵ν ἀρετ῵ν φυσικάς ἐνεργείας χωνεύων ἐν καμίνῳ, τῆ διαπύρῳ ζέσει τ῅ς τοῦ θυμοῦ καί τ῅ς ἐπιθυμίας ἐμπαθοῦς διαθέσεως· καί κατά τήν προαποκειμένην τῆ διανοίᾳ τοῦ κακοῦ φαντασίαν τε καί μορφήν, δι᾿ ἐνεργείας α὎τ῅ς τήν ἀεί σκεδαστήν, καί συνδιασκεδάζουσαν ἑαυτῆ τόν α὎τήν διαπραττόμενον νοῦν, καί τ῅ς περί τήν ἀλήθειαν ἑνικ῅ς ταυτότητος, α὎τόν διατέμνουσαν· καί περί πολλάς καί ἀπαγεῖς διαχέουσαν τ῵ν ο὎κ ὄντων φαντασίας τε καί δόξας, ἀλόγιστον ἕξιν συνίστησιν, ἥν λεαίνει καί σπείρει ὏πό τό ὕδωρ ἟ τοῦ θείου Λόγου παρουσία, τῆ λεπτότητι τ῅ς θεωρίας τό πρός αἴσθησιν κατ᾿ ἐπιφάνειαν ἐν τοῖς πάθεσι πάχος τῆ διανοίᾳ λεαίνουσα, καί τήν εἰς ἀλλήλας τ῵ν φυσικ῵ν δυνάμεων γενομένην κατά τό πάθος μεταβολήν τε καί σύγχυσιν, ε὎κριν῵ς διαστέλλουσα, καί πρός τήν οἰκείαν πάλιν ἀρχήν τ῅ς γνώσεως ἐπανάγουσα. Σοῦτο γάρ τό ὏πό τό ὕδωρ σπεῖραί μοι νοεῖται (al. νενόηται)· π᾵σαν μέν οὖν τήν τ῵ν ἱστορουμένων κατά τόν τόπον (Fr. τύπον) ἐν τούτοις συντέμων, παρέθετο τήν θεωρίαν ὁ λόγος. Ἵνα δέ σαφέστερον γένηται τό χωρίον, ὁριστικ῵ς ἕκαστον, εἰ δοκεῖ, θεωρήσωμεν. Μόσχος οὖν ἐστι χωνευτός, ἟ τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων εἰς ἀλλήλας φύρσις καί σύγχυσις· ἤ μ᾵λλον (301) σύνοδος ἐμπαθής καί ἀλόγιστος, καί τ῅ς ἀλογίστου τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν ἐνεργείας ἀποτελεστική. Εἷς δέ μόσχος, ὅτι μία κακίας ἕξις, εἰς πολλά κακίας εἴδη διασκεδαζομένη· μόσχος δέ, διά τό καρτερικόν καί φιλόπονον, καί γεωργικόν, καί οἷον ἀναδοτικόν καί ἐπινοητικόν, ὡς ἐν μηρυκισμῶ τ῅ς περί τά πάθη κακ῅ς διαθέσεως· χωνευτός δέ, ὅτι κατ᾿ εἶδος τ῅ς προαποκειμένης τῆ διανοίᾳ κακ῅ς φαντασίας, ἟ τ῵ν παθ῵ν ἕξις ἀποτελεῖται καί ἐνέργεια. Σό δέ· Οὗτοι οἱ θεοί σου, πληθυντικ῵ς εἰρημένον, ἐπειδή σκεδαστόν φύσει τό κακόν ὏πάρχει καί ἄστατον, καί πολύμορφον καί διαιρετικόν. Εἰ γάρ φύσει τό καλόν ἐστιν ἑνοποιητικόν τ῵ν διῃρημένων καί συνεκτικόν, τό κακόν δηλονότι τ῵ν ἟νωμένων ἐστί διαιρετικόν τε καί φθαρτικόν. ἖νώτια δέ, οἱ περί θεολογίας φυσικ῵ς τῶ νῶ ἐνυπάρχοντες ἐκ τ῅ς τ῵ν ὄντων ε὎σεβοῦς κατανοήσεως τυγχάνουσι λόγοι. Οἱ δέ περί τόν τράχηλον κόσμοι εἰσί, τά κατά τήν φυσικήν θεωρίαν ὀρθά περί τ῵ν ὄντων δόγματα· τά ψέλλια, ἟ κατά τήν πρ᾵ξίν ἐστιν ἐνέργεια τ῵ν ἀρετ῵ν. Ἤ πάλιν ἐνώτιά ἐστιν ὁ ἔμφυτος λόγος. Λόγου γάρ τό οὖς σύμβολον. Περιτραχήλιος δέ κόσμος ἐστί τό θυμικόν· ἀναστήματος γάρ καί τυραννίδος τύπος ὁ τράχηλος. Χέλλια δέ χειρ῵ν, ἟ ἐπιθυμία, διά τ῅ς καθ᾿ ἟δονάς μηνυομένη πράξεως. Ἅπερ πάντα κατά τήν περί ἑκάστου δοθεῖσαν ἔννοιαν ἅπτων ὁ νοῦς εἰς τό πῦρ τ῵ν παθ῵ν, ἀποτελεῖ τήν ἄλογον καί ἀνόητον τ῅ς ἀγνοίας ἕξιν, τήν πάντων μητέρα τ῵ν κακ῵ν. Λεπτύνει δέ α὎τήν, ὁπηνίκα τό τοῦ πάθους κατά τήν ἐπιφάνειαν πρός αἴσθησιν πάχος τῆ διανοίᾳ διασκοπήσας ὁ νοῦς, τ῵ν ποιούντων τοῦ πάθους τήν σύνθεσιν, πρός τήν οἰκείαν ἀρχήν ἕκαστον διελών ἀναγάγῃ, καί οὕτως σπείρῃ ὏πό τό ὕδωρ· λέγω δέ τήν γν῵σιν τ῅ς ἀληθείας, ἄγων τά διευκρινηθέντα, καί τ῅ς πρός ἄλληλα κακ῅ς ἀπαλλαγέντα συμπλοκ῅ς καί συνθέσεως. Οἷον τι λέγω, π᾵ν πάθος κατά συμπλοκήν πάντως αἰσθητοῦ τινος, καί αἰσθήσεως καί φυσικ῅ς δυνάμεως· θυμοῦ λέγω τυχόν, ἤ ἐπιθυμίας, ἤ λόγου παρατραπέντος τοῦ κατά φύσιν, συνίσταται. ἖άν οὖν τό πρός ἄλληλα κατά σύνθεσιν τέλος, τοῦ τε αἰσθητοῦ καί τ῅ς αἰσθήσεως, καί τ῅ς ἐπ᾿ α὎τῆ φυσικ῅ς δυνάμεως θεωρήσας ὁ νοῦς, δυνηθῆ πρός τόν οἰκεῖον φύσει λόγον τούτων ἕκαστον διακρίνας ἐπαναγαγεῖν, καί θεωρ῅σαι καθ᾿ ἑαυτόν τό αἰσθητόν, ἄνευ τ῅ς πρός α὎τό τ῅ς αἰσθήσεως σχέσεως, καί τήν αἴσθησιν δίχα τ῅ς τοῦ αἰσθητοῦ πρός α὎τήν οἰκειότητος, καί τήν ἐπιθυμίαν, φέρε εἰπεῖν, ἤ ἄλλην τινά τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων, χωρίς τ῅ς ἐμπαθοῦς ἐπ᾿ αἰσθήσει τε καί αἰσθητῶ διαθέσεως, ὡς ἟ τοῦ πάθους ποιά παρασκευάζει τήν θεωρίαν γίνεσθαι κίνησις, ἐλέπτυνε λεάνας τοῦ μόσχου, τουτέστι τοῦ οἱουδήποτε πάθους συμβαίνοντος τήν σύστασιν, καί ὏πό τό ὕδωρ τ῅ς γνώσεως ἔσπειρεν· ἀφανίσας παντελ῵ς καί α὎τήν τ῵ν παθ῵ν τήν ψιλήν φαντασίαν, διά τ῅ς πρός ἑαυτά τ῵ν ἀποτελούντων α὎τά κατά φύσιν πραγμάτων 77 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀποκαταστάσεως. Γένοιτο δέ καί ἟μ᾵ς τόν χωνευτόν μόσχον λεπτύναντας τ῅ς (304) ψυχ῅ς ἀφανίσαι, μόνην ἐχούσης ἀκίβδηλον τήν θείαν εἰκόνα, μηδενί καθάπαξ τ῵ν ἐκτός μολυνομένην. Σό δέ φερόμενον, Καί ἐπότισεν α὎τό Μωϋσ῅ς τούς υἱούς Ἰσραήλ, τόν τρόπον σημαίνει τ῅ς τ῵ν παθ῵ν καθαιρετικ῅ς διδασκαλίας, τοῖς μανθάνουσι παρά τ῵ν διδασκόντων διδόμενον. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΖ΄ . Εἰ ὁ Θεός τόν Μωϋσ῅ν ἀπέστειλεν εἰς Αἴγυπτον, τίνι τῶ λόγῳ τόν ὏πό τοῦ Θεοῦ ἀπεσταλμένον ὁ τοῦ Θεοῦ ἄγγελος ἀποκτεῖναι ἐζήτει, καί ἄν ἀπέκτεινεν, εἰ μή σπεύσασα ἟ γυνή τό παιδίον περιέτεμεν, καί δι᾿ ἑαυτ῅ς τήν τοῦ ἀγγέλου ὁρμήν ἔστησε; Καί εἰ ἀναγκαία ἦν ἟ περιτομή τοῦ παιδίου, διά τί πρό τοῦ α὎τόν τόν Θεόν ἀποστεῖλαι, μετά ἟μερότητος ο὎κ ἐνετείλατο α὎τῶ περιτεμεῖν τό παιδίον; Διά τί δέ καί ὅτι πταῖσμα ἦν, ὁ ἀγαθός ἄγγελος τόν ὏πό τοῦ Θεοῦ εἰς τοιαύτην διακονίαν ἀποστελλόμενον, ἟μέρως ο὎κ ἐνουθέτησεν; Ἀπόκρισις. ὇ τ῵ν γραφικ῵ν αἰνιγμάτων φόβῳ Θεοῦ τόν νοῦν διερευνώμενος, καί μόνης τ῅ς θείας ἕνεκεν δόξης, οἷον ὡς προκάλυμμα, περιαιρ῵ν τό γράμμα τοῦ πνεύματος, Ε὏ρήσει πάντα, κατά τόν τ῅ς ΢οφίας λόγον, ἐνώπια, μηδενός ε὏ρισκομένου κωλύμματος πρός τήν ἄμεμπτον ἐπί τά θεῖα τ῅ς διανοίας κίνησιν. Σήν μέν οὖν ἱστορίαν ἤδη πληρωθεῖσαν σωματικ῵ς ἐν τοῖς κατά Μωσέα καιροῖς, παρήσομεν· τήν δέ τ῅ς ἱστορίας ἐν πνεύματι δύναμιν, νοεροῖς κατανοήσομεν ὄμμασιν, ἀεί γινομένην, καί τῶ γίνεσθαι, πλέον ἀκμάζουσαν. Ἔρημος τοίνυν ἀφ᾿ ἧς πέμπεται Μωσ῅ς εἰς Αἴγυπτον ἐξαγαγεῖν τούς υἱούς Ἰσραήλ, ἐστίν ἤ ἟ ἀνθρωπεία φύσις, ἤ ὁ κόσμος οὗτος, ἤ ἟ παθ῵ν ἐστερημένη ἕξις· καθ᾿ ἥν καί ἐν ᾧ τήν διά τ῅ς θεωρίας τ῵ν ὄντων παιδευθείς γν῵σιν ὁ νοῦς, ἐπιτροπήν δέχεται παρά Θεοῦ κρυφίαν τε καί μυστικήν, κατά τό ἀφανές τ῅ς καρδίας, ἐξαγαγεῖν τ῅ς Αἰγύπτου, λέγω δή τ῅ς σαρκός καί τ῅ς αἰσθήσεως, καθάπερ Ἰσραηλίτας, τά θεῖα τ῵ν ὄντων νοήματα· περί τόν πηλόν, τά πάθη λέγω τ῅ς σαρκός, ἀνοήτως πονούμενα. Σαύτην δέ τήν θείαν ὁ νοῦς πιστευόμενος διακονίαν μετά τ῅ς συνημμένης α὎τῶ συμβίου δίκην κατά τήν γν῵σιν σοφίας, καί τοῦ ἐξ α὎τ῅ς γεννηθέντος ε὎γενοῦς τρόπου τε καί λογισμοῦ, τ῅ς κατά τόν βίον σεμν῅ς πολιτείας, τήν ὁδόν πάντως ὁδεύει τ῵ν ἀρετ῵ν, τήν μηδαμ῵ς ἐπιδεχομένην τ῵ν ἐν α὎τῆ βαδιζόντων στάσιν· ἀλλ᾿ ἀεικίνητον καί ὀξύν ἐχόντων κατά σκοπόν τ῅ς ψυχ῅ς, πρός τό βραβεῖον τ῅ς ἄνω κλήσεως τόν δρόμον. ἖πειδή τ῅ς ἀρετ῅ς ἟ στάσις, κακίας ἐστίν ἀρχή, τοῦ νοῦ περί τι τ῵ν ἑκατέρωθεν τῆ ὁδῶ παρακειμένων ὏λικ῵ν ἐμπαθ῵ς ἀσχοληθέντος· καί τόν καθαρόν, καί διόλου περιτετμημένον τρόπον τε καί λογισμόν τ῅ς ε὎σεβοῦς ἀγωγ῅ς, ἀκρόβυστον ποιουμένου καί βέβηλον. Διό τόν ἐλέγχοντα λόγον ε὎θύς ὡς ἄγγελον κατά συνείδησιν θάνατον ἀπειλοῦντα θεωρεῖ, καί τ῅ς ἀπειλ῅ς αἰτίαν εἶναι τήν κατ᾿ ἀρετήν στάσιν (305) διαμαρτυρόμενον, τήν τ῅ς ἀκροβυστίας· τοῦ λογισμοῦ περιποιητικήν· ὅν ἟ σύνοικος τῶ νῶ δυσωπεῖ σοφία, ψήφῳ τῶ λόγῳ τ῅ς πίστεως, ὡς ἟ ΢επφόρα τήν ἐγγενομένην ὏λικήν τῶ λογισμῶ παιδί φαντασίαν περιτέμνουσα, καί π᾵σαν αἰσθητ῅ς ζω῅ς ἔννοιαν ἀποξηραίνουσα. Υησί γάρ· " Ἔστη τό αἷμα τ῅ς περιτομ῅ς τοῦ παιδίου·" τουτέστιν, ἔληξεν ἟ ἐμπαθής ζωή καί φαντασία καί κίνησις, καθαρθέντος διά τ῅ς σοφίας κατά τήν πίστιν τοῦ μολυνθέντος λογισμοῦ μεθ᾿ ἥν κάθαρσιν, παύεται καθάπερ τις ἄγγελος ὁ διά τ῅ς συνειδήσεως πλήττων τόν ἁμαρτάνοντα νοῦν, καί ἐνδιαβάλλων α὎τοῦ π᾵ν νόημα παρά τό προσ῅κον κινούμενον λόγος. Πολλ῵ν γάρ ἐπ᾿ ἀληθείᾳ πεπλήρωται τ῵ν ἀρετ῵ν ἟ ὁδός ἁγίων ἀγγέλων, τ῵ν ἑκάστης ἀρετ῅ς κατ᾿ εἶδος ἐνεργητικ῵ν, φημί, λόγων τε καί τρόπων, καί τ῵ν ἀοράτων πρός τά καλά συνεργούντων ἟μῖν ἀγγέλων· καί τούς τοιούτους ἟μῖν ἀνακινούντων λογισμούς [λόγους ambo Seguierani] . Καλ῵ς οὖν ἔχει καί μεγαλοφυ῵ς τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς ὁ λόγος, παριστ῵ν ἀεί τά νοούμενα πρό τ῵ν ἱστορουμένων, ἐν τοῖς ὏γι῅ κεκτημένοις τ῅ς ψυχ῅ς τά ὄμματα καί μηδεμίαν ἔχων διαβολήν ἤ τοῦ Θεοῦ ἤ τ῵ν ἁγίων α὎τοῦ ἀγγέλων. Ο὎ γάρ εἶχε Μωϋσ῅ς ἀποστελλόμενος παρά τοῦ Θεοῦ, κατά τόν νοούμενον τ῅ς Γραφ῅ς, ἀκρόβυστον υἱόν, ἤτοι λογισμόν. ἖πεί ἄρα προστάξας α὎τῶ πρότερον περιτεμεῖν, ἀπέστελλεν· οὔτε μήν ὁ θεῖος ἄγγελον ἀπηνής ἦν, μηνύων τῶ Μωϋσῆ τόν ἐκ τ῅ς ἐσφαλμένης α὎τῶ κατά τήν τ῵ν ἀρετ῵ν ὁδόν στάσεως συμβάντα θάνατον, ὅν ἟ περί τόν δρόμον τυχόν ἀτονία τ῵ν ἀρετ῵ν ὏πέστησεν ἐπισκήπτοντες γάρ καί ὏μεῖς ἀκριβέστερον τῆ ἱστορίᾳ, σαφ῵ς ε὏ρήσετε ὡς ο὎ κατά τήν ἀρχήν, οὔτε κατά τό μέσον, οὔτε κατά τό τ῅ς ὁδοῦ τέλος, ἀλλ᾿ ἐν τῶ καταλύματι ὏παντήσας ὁ ἄγγελος, τόν ὏πέρ τοῦ συμβάντος λεληθότως κατά διάνοιαν πάθους ἞πείλησε θάνατον· ὡς, εἴγε μή ἔστη τοῦ δρόμου καί κατέλυσε τ῅ς ὁδοιπορίας, ο὎κ ἄν διεβλήθη, δεξάμενος διά τοῦ ἀγγέλου τήν ἀγανάκτησιν ἐπί τῆ τοῦ παιδός ἀκροβυστίᾳ. Παρακαλέσωμεν δέ τόν Θεόν, εἴπερ ἐσμέν ἐν τῆ ὁδῶ τ῵ν ἐντολ῵ν, κατά π᾵σαν ἟μ῵ν παράβασιν τοῦ ἐξ α὎τ῅ς θανάτου μή παύσασθαι καθάπερ ἄγγελόν τινα τόν μηνυτήν κατά συνείδησιν ἀποστέλλοντα λόγον [Fr.Mή παύσασθαι ἀποστέλλοντα

78 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μηνυτήν τοῦ ἐκ τ῅ς παραβάσεως θανάτου ἄγγελον λόγον], ὅπως λαβόντες αἴσθησιν, μάθωμεν διά τ῅ς ἐμφύτου φρονήσεως περιτέμνειν καθάπερ ἀκροβυσίαν τήν κατά τόν δρόμον τοῦ βίου λεληθότως συμβαίνουσαν ἟μῖν τ῵ν παθ῵ν ἀκαθαρσίαν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΗ΄ . Εἰ οἱ ποιηταί τοῦ νόμου δικαιωθήσονται, κατά τόν Ἀπόστολον, π῵ς πάλιν λέγει· " Ὅσοι ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε, τ῅ς χάριτος ἐξεπέσατε;" Ἀπόκρισις. Ο὎χ ἁπλ῵ς οἱ ποιηταί τοῦ νόμου δικαιωθήσονται, ἀλλ᾿ οἱ τοῦ πνευματικοῦ νόμου, καί νοουμένου πνευματικ῵ς, καί κατά τόν ἔσω ἄνθρωπον ἐν πνεύματι ποιοῦντες τόν κατά πνεῦμα νόμον, δικαιωθήσονται μή ἐκπίπτοντες τ῅ς χάριτος, διά τήν εἰς τό βάθος (308)τ῅ς ψυχ῅ς κατά τήν κάθαρσιν τοῦ λόγου διάβασιν· οἱ δέ κατά τό φαινόμενον τοῦ νόμου σωματικ῵ς λατρεύοντες, τ῅ς θείας πάντως ἐκπίπτουσι χάριτος, ἀγνοοῦντες τήν τόν νοῦν πάσης καθαίρουσαν κηλῖδος ἐν χάριτι τοῦ πνευματικοῦ νόμου τελείωσιν, καί τό τέλος, Φριστόν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΘ΄ . Σί ἐστιν· " Ὅσοι ἀνόμως ἥμαρτον, ἀνόμως καί ἀπολοῦνται· καί ὅσοι ἐν νόμῳ ἥμαρτον, διά νόμου κριθήσονται;" Καί π῵ς ὁ α὎τός λέγει πάλιν· " Ὅτε κρινεῖ ὁ Θεός τά κρυπτά τ῵ν ἀνθρώπων κατά τό Ε὎αγγέλιόν μου, διά Ἰησοῦ Φριστοῦ; " Εἰ διά νόμου κριθήσονται, π῵ς διά Ἰησοῦ Φριστοῦ; Ἀπόκρισις. ὇ τοῦ Θεοῦ Λόγος Ἰησοῦς Φριστός, ὡς μέν πάντων δημιουργός, καί νόμου τοῦ κατά φύσιν ἐστί ποιητής. Ὡς δέ προνοητής καί νομοθέτης, καί τοῦ ἐν τῶ γράμματι σαφ῵ς, καί τοῦ ἐν πνεύματι, τουτέστιν ἐν χάριτι, νόμου ἐστί δοτήρ· Σέλος γάρ νόμου Φριστός, δηλονότι τοῦ γραπτοῦ νοουμένου πνευματικ῵ς. Εἰ τοίνυν εἰς Φριστόν ὡς δημιουργόν, προνοητήν τε καί νομοθέτην, καί ἱλασμόν, ὅ τε κατά φύσιν, καί ὁ γραπτός, καί ὁ τ῅ς χάριτος συνάγεται νόμος, ἀληθεύει φάσκων ὁ θεῖος Ἀπόστολος, ὅτι ὁ Θεός τά κρυπτά τ῵ν ἀνθρώπων μέλλει κρίνειν κατά τό Ε὎αγγέλιον α὎τοῦ, τουτέστι, καθ᾿ ὅ ε὎αγγελίζεται· διά Ἰησοῦ Φριστοῦ τοῦ μονογενοῦς κατ᾿ ο὎σίαν οἰκείου Λόγου, χωρ῵ν διά πάντων· καί τούς μέν ἐλέγχων, τούς δέ προσφόρως ἀποδεχόμενος· καί τοῖς κατά φύσιν καί νόμον καί χάριν, διά τοῦ συνόντος α὎τῶ κατ᾿ ο὎σίαν μονογενοῦς ἀφράστου Λόγου, τά κατ᾿ ἀξίαν ἀπονέμων· πάσης γάρ φύσεως καί παντός νόμου, καί θεσμοῦ, καί τάξεως, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐστί ποιητής, καί τ῵ν ἐν φύσει καί νόμῳ καί θεσμῶ καί τάξει κριτής· τοῦ γάρ διαγορεύοντος λόγου χωρίς, νόμος ο὎κ ἔστιν. Εἴτε οὖν ἐν νόμῳ τις κρίνεται, ὡς ἐν Φριστῶ κριθήσεται· εἴτε χωρίς νόμου, πάλιν ἐν α὎τῶ πάντως κριθήσεται· πάντων γάρ τ῵ν ὄντων, καί νοουμένων καί λεγομένων, ἐστί καί ἀρχή, καί μεσότης, καί τέλος, ὡς δημιουργός ὁ Λόγος. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Κ΄ . Σίς ἟ ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ παραλόγως, ὅσον πρός τό φαινόμενον, ξηρανθεῖσα συκ῅; Σίς ἟ ἀκρασία τ῅ς πείνης, παρά καιρόν ἐπιζητούσης καρπόν; Καί τίς ἟ τοῦ ἀναισθήτου κατάρα; Ἀπόκρισις. ὇ πάντα σωτηρίας ἕνεκεν τ῵ν ἀνθρώπων μετά σοφίας οἰκονομ῵ν Θεός Λόγος, πρότερον διά νόμου σωματικωτέραν ἔχοντος λατρείαν παιδαγωγήσας τήν φύσιν· ο὎ γάρ ἞δύνατο γυμνήν τυπικ῵ν προκαλυμμάτων δέξασθαι τήν ἀλήθειαν, διά τήν ἐγγενομένην α὎τῆ πρός τήν ἀρχετυπίαν τ῵ν θείων πράγματων ἄγνοιάν τε καί ἀλλοτρίωσιν ὕστερον ἐμφαν῵ς δι᾿ ἑαυτοῦ γενόμενος ἄνθρωπος, κατά πρόσληψιν σαρκός (309) νοεράν τε καί λογικήν ἐχούσης ψυχήν παραγενόμενος, πρός τήν ἄϋλον γνωστικήν ἐν πνεύματι λατρείαν, ὡς Λόγος τήν φύσιν μεταγαγών, ο὎κ ἞βούλετο τ῅ς ἀληθείας τῶ βίῳ διαφανείσης, τήν σκιάν ἔχειν τήν δυναστείαν, ἧς τύπος ὏π῅ρχεν ἟ συκ῅. Διά τοῦτο φησιν· ἖πανιών ἐκ Βηθανίας εἰς Ἱεροσόλυμα, τουτέστι, μετά τήν τυπικήν καί σκιώδη κατά τόν

79 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νόμον λανθάνουσαν α὎τοῦ παρουσίαν, αὖθις τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων διά σαρκός ἐπιδημ῵ν. Οὕτω γάρ ληπτέον τό· ἖πανιών, εἶδε συκ῅ν ἐν τῆ ὁδῶ φύλλα μόνα ἔχουσαν, τήν ἐν σκιαῖς ὏πάρχουσαν καί τύποις, σωματικήν δηλαδή τοῦ νόμου λατρείαν, κατά τήν ἄστατον καί τήν παροδικήν, ὡς ἐν ὁδῶ κειμένην, παράδοσιν, καί μόνων οὖσαν τ῵ν παρερχομενων τύπων τε καί θεσμ῵ν· ἥν θεασάμενος ὁ Λόγος, κομψ῵ς τε καί ἀμφιλαφ῵ς, καθάπερ συκ῅ν τοῖς ἐκτός ὥσπερ φύλλοις, περιειλήμασι τ῵ν σωματικ῵ν τοῦ νόμου προτερημάτων κεκοσμημένην· καί μή ε὏ρηκώς καρπόν, δηλονότι δικαιοσύνης, ὡς Λόγον μή τρέφουσαν, κατηράσατο· μ᾵λλον δέ προσέταξε, μηκέτι τοῖς κατά νόμον τύποις καταδυναστευομένην καλύπτεσθαι τήν ἀλήθειαν. Ὅ δή προβάν, ἐδείχθη διά τ῵ν ἔργων, καταξηρανθείσης παντελ῵ς τ῅ς ἐν μόνοις σχήμασιν ἐχούσης τό εἶναι νομικ῅ς ὡραιότητος, καί τοῦ ἐπ᾿ α὎τῆ τύφου τ῵ν Ἰουδαίων ἀποσβεσθέντος. Ο὎ γάρ ἦν εὔλογον, οὔτε μήν εὔκαιρον, τ῅ς ἀληθείας τ῵ν τ῅ς δικαιοσύνης καρπ῵ν ἐμφαν῵ς δειχθείσης, ἀπατωμένην παραπείθεσθαι φύλλοις τήν ὄρεξιν, τ῵ν τήν παρούσαν ζωήν ὡς ὁδόν παρατρεχόντων, ἀφέντων τοῦ Λόγου τήν ἐδώδιμον ε὎καρπίαν. Διό φησιν· Ο὎κ ἦν ὁ καιρός σύκων· ὁ χρόνος δηλαδή καθ᾿ ὅν ἐκράτει τ῅ς ἀνθρωπίνης φύσεως ὁ νόμος, ο὎κ ἦν δικαιοσύνης καρπ῵ν, ἀλλ᾿ εἰκονιστικός τ῵ν ἐν δικαιοσύνῃ καρπ῵ν· καί οἷον τ῅ς μελλούσης πάντων σωστικ῅ς θείας καί ἀποῤήτου χάριτος μηνυτικός· εἰς ἥν μή φθάσας ὁ παλαιός διά τ῅ς ἀπιστίας ἀπώλετο λαός. Ἰσραήλ γάρ, φησίν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, διώκων νόμον δικαιοσύνης, τόν ἐν σκιᾶ δηλονότι καί τύποις, εἰς νόμον διακαιοσύνης ο὎κ ἔφθασε, τόν ἐν πνεύματι κατά Φριστόν δηλαδή τελειούμενον. Ἤ πάλιν, ἐπειδή τ῵ν ἱερέων καί γραμματέων, καί νομικ῵ν καί Υαρισαίων ἟ πληθύς τήν κενήν νοσήσασα δόξαν, διά τ῅ς τ῵ν ε὎σεβ῵ς δ῅θεν πεπλασμένων ἞θ῵ν ἐπιδείξεως, τῶ δοκεῖν μετιέναι δικαιοσύνην, τόν ἐκ τ῅ς οἰήσεως διέτρεφε τῦφον· συκ῅ν ἄκαρπον, μόνοις κομ῵σαν τοῖς φύλλοις εἶναί φησι τ῵ν εἰρημένων τήν οἴησιν ὁ λόγος· ἥν ὁ τ῅ς σωτηρίας ὀρεγόμενος πάντων ἀνθρώπων, καί πειν῵ν α὎τ῵ν τήν ἐκθέωσιν, ὡς ἄκαρπον καταρώμενος ἀποξηραίνει· ὅπως τοῦ δοκεῖν εἶναι δίκαιοι, τό εἶναι μ᾵λλον προκρίναντες, τόν μέν καθ᾿ ὏πόκρισιν τ῅ς ἞θικ῅ς ἐπιδείξεως ἐκδυσάμενοι χιτ῵να, τόν ἐνάρετον δέ καθώς ὁ θεῖος βούλεται λόγος, ἀνοθεύτως μετελθόντες, ε὎σεβ῵ς τήν ζωήν διενέγκωσι· Θεῶ μ᾵λλον τ῅ς ψυχ῅ς τήν διάθεσιν, ἤ τοῖς ἀνθρώποις τόν ἐκτός ἐπιδεικνύμενοι περί τά ἤθη σχηματισμόν. (312) Εἰ δέ καί τ῵ν Φριστιαν῵ν ἐσμέν τοιοῦτοί τινες, τήν ε὎λάβειαν διά τ῵ν τρόπων σχηματιζόμενοι δίχα τ῅ς ἐπ᾿ ἔργοις δικαιοσύνης, ἐκδεξώμεθα τόν λόγον ὡς φιλάνθρωπον, ἟μ῵ν πειν῵ντα τήν σωτηρίαν, ἀποξηραίνοντα τ῅ς ψυχ῅ς τό τ῅ς κακίας σπέρμα τήν οἴησιν, μηκέτι φθορ᾵ς καρπόν φέρουσαν τήν ἀνθρωπαρέσκειαν [Fr.ἀνθρωπαρεσκίαν]. Ἔχετε κατά τήν ἐμήν πενιχράν δύναμιν, τοῦ λόγου τήν δύναμιν· κατά τήν ἐκδοθεῖσαν ἀφήγησιν καλ῵ς πειν῵ντα τόν Κύριον, χρησίμως τε τήν συκ῅ν καταρώμενον, καί ε὎καίρως ξηραίνοντα δείξασαν, ὡς ἐμποδιστικήν τ῅ς ἀληθείας, εἴτε κατά τήν παλαιάν κατά τόν νόμον τ῵ν σωματικ῵ν τύπων παράδοσιν, εἴτε τ῵ν Υαρισαίων καί ἟μ῵ν ἐπί τοῖς ἤθεσιν οἴησιν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΑ΄ . Σί ἐστιν, "Ἀπεκδυσάμενος τάς ἀρχάς καί τάς ἐξουσίας," καί τά ἑξ῅ς; Π῵ς δέ καί ἦν α὎τάς ὅλως ἐνδυσάμενος, ἁμαρτίας χωρίς γεγενημένος; Ἀπόκρισις. ὇ κατά πάντα τρόπον ὅμοιος ἟μῖν, δίχα μόνης ἁμαρτίας, ἀτρέπτως ὏ποδύς τήν ἟μετέραν φύσιν θεαρχικός Λόγος, τέλειος γενόμενος ἄνθρωπος, τόν πρ῵τον Ἀδάμ εἶχε, τοῖς κατά γένεσίν τε καί γέννησιν τρόποις φαινόμενον· οἷον ὁ ἄνθρωπος, ἐκ Θεοῦ τό εἶναι λαβών, καί γενόμενος κατ᾿ α὎τήν τοῦ εἶναι τήν γέννησιν, φθορ᾵ς ἦν καί ἁμαρτίας ἐλεύθερος. Ο὎ γάρ συνεκτίσθη α὎τῶ φθορά καί ἁμαρτία. Ὅτε δέ τήν ἐντολήν παραβάς ἥμαρτε, γέννησιν καταδικάζεται, διά πάθους καί ἁμαρτίας συνιστάμενην, ἐν τῶ δι᾿ α὎τήν παθητῶ, τ῅ς ἁμαρτίας ἐχούσης ὡς ἐν νόμῳ λοιπόν κατά τήν φύσιν τήν γένεσιν· καθ᾿ ὅν ο὎δείς ἐστιν ἀναμάρτητος, ὏ποκείμενος (313) φύσει τῶ νόμῳ τ῅ς μετά τήν γένεσιν διά τήν ἁμαρτίαν ἐπεισαχθείσης γεννήσεως. ἖πειδή τοίνυν διά τήν παράβασιν ἟ ἁμαρτία, διά δέ τήν ἁμαρτίαν τό παθητόν κατά τήν γέννησιν τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων ἐπεισ῅λθε, καί συνήκμαζεν ἀεί τῶ παθητῶ τ῅ς γεννήσεως διά τ῅ς ἁμαρτίας ἟ πρώτη παράβασις, ο὎κ ἦν ἐλπίς ἐλευθερίας, δεσμῶ πονηρῶ δεθείσης ἀλύτως κατά γνώμην τ῅ς φύσεως. Ὅσον γάρ πρός τήν οἰκείαν ἔσπευδε διά τ῅ς γεννήσεως σύστασιν ἟ φύσις, τοσούτῳ πλέον ἑαυτήν τῶ νόμῳ τ῅ς ἁμαρτίας ἐπέσφιγγεν, ἐνεργουμένην ἔχουσα κατά τό παθητόν τήν παράβασιν. ἖ν α὎τῶ γάρ τῶ παθητῶ διά τήν φυσικήν περίστασιν ἔχουσα τ῅ς ἁμαρτίας τήν αὔξησιν, πασ῵ν εἶχε τ῵ν ο὎ρανίων Δυνάμεων, Ἀρχ῵ν τε καί ἖ξουσι῵ν, κατά τήν ἐν τῶ παθητῶ γενικήν ἁμαρτίαν, διά τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν, ἐγκεκρυμμένας τοῖς κατά φύσιν πάθεσι τάς

80 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐνεργείας. Δι᾿ ὧν π᾵σα πονηρά δύναμις ἐνήργει, κατά τό παθητόν τ῅ς φύσεως, εἰς τήν [Fr.καί τήν] φθοράν τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν, τήν γνώμην διά τ῵ν κατά φύσιν ἐλαύνουσα. Γενόμενος γάρ οὖν ὏πέρ φιλανθρωπίας ὁ τοῦ Θεοῦ μονογενής Τἱός καί Λόγος, τέλειος ἄνθρωπος, διά τό ταύτης τ῅ς πονηρ᾵ς ἐξελέσθαι τήν τ῵ν ἀνθρώπων φύσιν ἀμηχανίας, ἐκ μέν τ῅ς κατά τήν γένεσιν τοῦ Ἀδάμ πρώτης συστάσεως, λαβών εἶχε δίχα τ῅ς ἀφθαρσίας τό ἀναμάρτητον· ἐκ δέ τ῅ς ὕστερον διά τήν ἁμαρτίαν ἐπεισαχθείσης τῆ φύσει γεννήσεως, μόνον εἴληφε δίχα τ῅ς ἁμαρτίας τό παθητόν. ἖πεί τοίνυν ἐν τῶ παθητῶ τῶ κατά τόν Ἀδάμ, ὡς ἔφην, διά τήν ἁμαρτίαν, αἱ πονηραί Δυνάμεις ἔσχον τάς ἐνεργείας ἀφαν῵ς ἐγκεκρυμμένας τῶ περιστατικ῵ νόμῳ τ῅ς φύσεως· εἰκότως ἐν τῶ ΢ωτ῅ρι Θεῶ τοῦ Ἀδάμ θεωροῦσαι κατά φύσιν διά τήν σάρκα τό παθητόν, καί δοκοῦσαι πρός ἀνάγκης περιστατικ῵ς ὡς ψιλόν ἄνθρωπον, καί τόν Κύριον κεκτ῅σθαι τόν νόμον τ῅ς φύσεως, ἀλλ᾿ ο὎χί κατά θέλησιν γνώμῃ κινούμενον, προσέβαλον, ἐλπίζουσαι κἀκεῖνον διά τοῦ κατά φύσιν πάθους τό παρά φύσιν πείθειν φαντάζεσθαι πάθος, καί τι δρᾶν α὎ταῖς ἐοικός. Ὅς διά τ῅ς πρώτης πείρας τ῵ν καθ᾿ ἟δονήν πειρασμ῵ν, τοῖς οἰκείοις συγχωρήσας ἐμπαίζεσθαι α὎τάς δόλοις, ἐξεδύσατο ταύτας ἐξωσθείσας τ῅ς φύσεως, ἀπρόσιτος μείνας α὎ταῖς καί ἀνέπαφος· ἟μῖν προδήλως, ἀλλ᾿ ο὎χ ἑαυτῶ τήν νίκην ποιούμενος· οἷς καί γέγονεν ἄνθρωπος, προσάγων ὡς ἀγαθός ὅλον τό κατορθούμενον. Ο὎ γάρ α὎τός ἐδεῖτο πείρας, Θεός ὤν καί Δεσπότης, καί παντός πάθους κατά φύσιν ἐλεύθερος· ἀλλ᾿ ἵνα τοῖς ἟μετέροις πειρασμοῖς τήν πονηράν προσκαλούμενος δύναμιν, ἕληται τῆ προσβολῆ νεκρώσεως, τήν ἑλεῖν α὎τόν ὡς ἐν ἀρχῆ τόν Ἀδάμ προσδοκήσασαν. Οὕτω μέν οὖν κατά τήν πρώτην πεῖραν προσβαλούσας τάς Ἀρχάς καί τάς ἐξουσίας ἐξεδύσατο, πόῤῥω ποιήσας τ῅ς φύσεως, καί τό καθ᾿ ἟δονήν παθητόν ἰασάμενος, καί τό χειρόγραφον ἐν ἑαυτῶ τοῦ Ἀδάμ τ῅ς τ῵ν καθ᾿ ἟δονήν παθ῵ν γνωμικ῅ς (316) συγκαταθέσεως ἀπαλείψας. Δι᾿ οὗ τήν γνώμην ὁ ἄνθρωπος ῥέουσαν ἔχων πρός ἟δονήν, τήν πονηράν καθ᾿ ἑαυτοῦ, καί σιγ῵ν διά τ῵ν ἔργων ἀνεκήρυττε δεσποτείαν, τῶ τοῦ θανάτου φόβῳ τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν ἐνοχ῅ς ο὎κ ἐλευθερούμενος. ἖πειδή τοίνυν διά τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν πρώτης πείρας ἟ττήσας, τάς πονηράς ἐματαίωσε Δυνάμεις, Ἀρχάς τε καί ἖ξουσίας ὁ Κύριος, καί δευτέραν α὎ταῖς συγχωρεῖ ποιεῖσθαι προσβολήν, καί τήν λειπομένην δι᾿ ὀδύνης καί πόνων πεῖραν τ῵ν πειρασμ῵ν προσαγαγεῖν· ἵνα τελείως κενώσας ἐν ἑαυτῶ τόν φθαρτικόν ἰόν τ῅ς α὎τ῵ν πονηρίας, ὡς πῦρ δαπανήσῃ, παντελ῵ς ἐξαφανίσας τ῅ς φύσεως, ἀπεκδυσάμενος κατά τόν τοῦ θανάτου καιρόν ἐν τῶ σταυρῶ τάς Ἀρχάς καί τάς ἖ξουσίας, μείνας τοῖς πόνοις ἀνάλωτος· μ᾵λλον δέ φοβερός φανείς κατά τοῦ θανάτου, τό κατ᾿ ὀδύνην παθητόν ἐξηλώσας τ῅ς φύσεως· ἧς ἀποῤῥέπουσαν διά τ῅ς δειλίας τήν γνώμην ἔχων ὁ ἄνθρωπος, διά παντός φόβῳ θανάτου καί παρά γνώμην τυραννούμενος, διά τό ζῆν, τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν ἀντείχετο δουλείας. ἖ξεδύσατο μέν οὖν ὁ Κύριος τάς Ἀρχάς καί τάς ἖ξουσίας κατά τήν πρώτην ἐν τῆ ἐρήμῳ πεῖραν τ῵ν πειρασμ῵ν, τό καθ᾿ ἟δονήν παθητόν τ῅ς ὅλης φύσεως ἰασάμενος. Ἀπεξεδύσατο δέ ταύτας πάλιν κατά τόν καιρόν τοῦ θανάτου, τ῅ς φύσεως ὁμοίως ἐξηλώσας τό κατ᾿ ὀδύνην παθητόν, τό ἟μῖν κατορθούμενον, ἑαυτοῦ διά τήν φιλανθρωπίαν ὡς ὏πευθύνου ποιούμενος· μ᾵λλον δέ τ῵ν κατορθουμένων τό κλέος, ἟μῖν ὡς ἀγαθός λογιζόμενος. ἖πειδή γάρ ὁμοίως ἟μῖν λαβών χωρίς ἁμαρτίας τό τ῅ς φύσεως παθητόν, δι᾿ οὗ πέφυκεν ἐνεργεῖν τά ἑαυτ῅ς π᾵σα πονηρά καί ὀλέθριος δύναμις, ἐν τῶ καιρῶ τοῦ θανάτου, καί ἐπ᾿ α὎τόν ἐλθούσας ἐρεύνης χάριν ἀπεξεδύσατο, θριαμβεύσας τε καί παραδειγματίσας α὎τάς ἐν τῶ σταυρῶ κατά τήν ἔξοδον τ῅ς ψυχ῅ς, μηδέν τό σύνολον ε὏ρούσας ἐν τῶ κατ᾿ α὎τόν παθητῶ τ῅ς φύσεως ἴδιον· ὅτε μάλιστα προσεδόκων διά τό φύσει κατά σάρκα παθητόν, ε὏ρεῖν τι πάντως ἀνθρώπινον· εἰκότως τῆ ἑαυτοῦ δυνάμει, καί π᾵σαν ὡς διά τινος ἀπαρχ῅ς τ῅ς ἐξ ἟μ῵ν ἁγίας α὎τοῦ σαρκός, τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων τ῅ς ἐμφυρείσης α὎τῆ κατά τό παθητόν κακίας ἞λευθέρωσεν, ὏ποτάξας α὎τ῵ τῶ τ῅ς φύσεως παθητῶ τήν ἐν α὎τῶ ποτε, φημί δέ τῶ παθητῶ, βασιλεύσασαν τ῅ς φύσεως πονηράν δυναστείαν. Ἦν μέν καί ἄλλως τόν περί τούτου λόγον μυστικώτερόν τε καί ὏ψηλότερον θεωρ῅σαι δυνατόν· ἀλλ᾿ ἐπειδή, καθώς ἴστε, τά τ῵ν θείων δογμάτων ἀποῤῥητότερα διά γραφ῅ς ο὎ δεῖ κατατίθεσθαι, ἀρκεσθ῵μεν τοῖς εἰρημένοις δυσωποῦσι φιλοπραγμονοῦσαν περί τούτου τήν ἔννοιαν. Θεοῦ δέ χαριζομένου, καί τό κατ᾿ ὀφθαλμούς ὏μ῵ν ἀξιωθ῅ναι, τήν ἀποστολικήν διάνοιαν ἅμα φιλομαθ῵ς ἐξετάζομεν. ΢ΦΟΛΙΑ. α΄ . Γένεσιν λέγει τήν ἐκ Θεοῦ πρώτην τοῦ ἀνθρώπου διάπλασιν· γέννησιν δέ, τήν ἐκ καταδίκης (317) ὕστερον διά τήν παράβασιν ἐξ ἀλλήλων διαδοχήν.

81 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html β΄ . Σήν ἟μ῵ν καθ᾿ ἟δονήν, οἰκειοῦσαι πεῖραν εἰς πρόκλησιν τοῦ πειράζοντος, φύσει καθ᾿ ἟δονήν καί ὡς ἄνθρωπος, ἀπαθής ὏πάρχων· παθητός γάρ ἦν σαρκί κατά φύσιν, ὡς ἄνθρωπος, διά τό θνητόν, ἀλλ᾿ ο὎κ ἐμπαθής κατά γνώμην ὡς ἀναμάρτητος. γ΄ . Υύσεως ἴδιον κέκληκε, τό κατά γνώμην μετά παράβασιν πρός ἁμαρτίαν ἐξ ἀσθενείας ὀλισθηρόν· ὅπερ οὔτε κατά σάρκα φυσικ῵ς εἶχεν ὁ Κύριος, καί σαρκί κατ᾿ ο὎σίαν ἀναμάρτητος ὤν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΒ΄ . Εἰ ἐν τοῖς αἰ῵σι τοῖς ἐπερχομένοις δείξει τόν πλοῦτο α὎τοῦ ὁ Θεός, π῵ς εἰς ἟μ᾵ς τά τέλη τ῵ν αἰώνων κατήντησεν; Ἀπόκρισις. ὇ πάσης κτίσεως ὁρατ῅ς τε καί ἀοράτου κατά μόνην τοῦ θελήματος τήν ῥοπήν ὏ποστήσας τήν γένεσιν, πρό πάντων τ῵ν αἰώνων, καί α὎τ῅ς τ῅ς τ῵ν γεγονότων γενέσεως, τήν ἐπ᾿ α὎τοῖς ἀφράστως ὏περάγαθον εἶχε βουλήν· ἟ δέ ἦν α὎τόν μέν ἀτρέπτως ἐγκραθ῅ναι τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων διά τ῅ς καθ᾿ ὏πόστασιν ἀληθοῦς ἑνώσεως· ἑαυτῶ δέ τήν φύσιν ἀναλλοιώτως ἑν῵σαι τήν ἀνθρωπίνην· ἵνα α὎τός μέν ἄνθρωπος γένηται, καθώς οἶδεν α὎τός, Θεόν δέ ποιήσειε τῆ πρός ἑαυτόν ἑνώσει τόν ἄνθρωπον, μερίσας δηλονότι σοφ῵ς τούς αἰ῵νας καί διορίσας· τούς μέν, ἐπ᾿ ἐνεργείᾳ τοῦ α὎τόν γενέσθαι ἄνθρωπον· τούς δέ, ἐπ᾿ ἐνεργείᾳ τοῦ τόν ἄνθρωπον ποι῅σαι Θεόν. Σ῵ν οὖν ἐπ᾿ ἐνεργείᾳ τοῦ α὎τόν γενέσθαι ἄνθρωπον προωρισμένων αἰώνων, εἰς ἟μ᾵ς τά τέλη κατήντησε, τ῅ς θείας προθέσεως κατά τήν σάρκωσιν δι᾿ α὎τ῵ν τ῵ν πραγμάτων λαβούσης τήν ἔκβασιν. Ὅπερ ὁ θεῖος διασκοπήσας Ἀπόστολος, τ῅ς κατά πρόθεσιν τ῵ν αἰώνων πρός τό γενέσθαι τόν Θεόν ἄνθρωπον βουλ῅ς ἐνιδών τό τέλος, δι᾿ α὎τ῅ς τοῦ Θεοῦ καί Λόγου σαρκώσεως, φησίν, εἰς ἟μ᾵ς κατηντηκέναι τά τέλη τ῵ν αἰώνων· ο὎χ ἁπλ῵ς παρ᾿ ἟μ῵ν νοουμένων τ῵ν αἰώνων, ἀλλά τ῵ν, ἐπ᾿ ἐνεργείᾳ δηλονότι τοῦ τ῅ς ἐνσωματώσεως μυστηρίου, τό οἰκεῖον κατά πρόθεσιν τοῦ Θεοῦ πέρας εἰληφότων. ἖πεί οὖν οἱ κατά πρόθεσιν ἐπ᾿ ἐνεργείᾳ τοῦ γενέσθαι τόν Θεόν ἄνθρωπον προορισθέντες αἰ῵νες εἰς ἟μ᾵ς τό τέλος εἰλήφασιν, ἐνεργήσαντος κατ᾿ ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ τήν ἑαυτοῦ τελείαν ἐνανθρώπησιν καί πληρώσαντος· τούς ἄλλους ἐκδέχεσθαι χρή λοιπόν αἰ῵νας ἐλευσομένους, ἐπ᾿ ἐνεργείᾳ τ῅ς τ῵ν ἀνθρώπων μυστικ῅ς καί ἀποῤῥήτου θεώσεως· καθ᾿ οὕς τόν ὏περβάλλοντα πλοῦτον τ῅ς χρηστότητος α὎τοῦ εἰς ἟μ᾵ς δείξει ὁ Θεός, ἐνεργήσας τελείως ἐν τοῖς ἀξίοις τήν θέωσιν. Εἰ γάρ α὎τός τ῅ς ἐπί τῶ (320) ἀνθρωπισθ῅ναι μυστικ῅ς ἐνεργείας εἴληφε πέρας, κατά πάντα τρόπον χωρίς μόνης ἁμαρτίας ἟μῖν ὁμοιωθείς, καί εἰς τά κατώτερα μέρη τ῅ς γ῅ς καταβάς, ἔνθα τόν ἄνθρωπον ἀπεώσατο τ῅ς ἁμαρτίας ἟ τυραννίς· πάντως καί τ῅ς ἐπί τῶ θεωθ῅ναι τόν ἄνθρωπον μυστικ῅ς ἐνεργείας λήψεται πέρας, κατά πάντα τρόπον, χωρίς μόνης δηλονότι τ῅ς πρός α὎τόν κατ᾿ ο὎σίαν ταυτότητος, ὁμοιώσας ἑαυτῶ τόν ἄνθρωπον, καί ὏περάνω πάντων τ῵ν ο὎ραν῵ν ἀναβιβάσας· ἔνθα τό τ῅ς χάριτος φύσει μέγεθος ὏πάρχον προκαλεῖται διά τήν ἀπειρίαν τ῅ς ἀγαθότητος τόν κάτω κείμενον ἄνθρωπον. Ὅπερ μυστικ῵ς διδάσκων ὁ μέγας Ἀπόστολος φησίν ἐν τοῖς αἰ῵σι τοῖς ἐπερχομένοις τήν ἐν ἟μῖν [Fr. εἰς ἟μ᾵ς] ὏περβάλλοντα πλοῦτον τ῅ς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος δειχθήσεσθαι. Διέλωμεν οὖν καί ἟μεῖς τῆ ἐπινοίᾳ τούς αἰ῵νας, καί ἀφορίσωμεν, τούς μέν, τῶ μυστηρίῳ τ῅ς θείας ἐνανθρωπήσεως, τούς δέ, τῆ χάριτι τ῅ς ἀνθρωπίνης θεώσεως· καί ε὏ρήσομεν τούς μέν περί τό οἰκεῖον ὄντας τέλος, τούς δέ, οὔπω πραγενομένους. Καί συντόμως εἰπεῖν, τ῵ν αἰώνων οἱ μέν τ῅ς τοῦ Θεοῦ πρός ἀνθρώπους εἰσί καταβάσεως, οἱ δέ τ῅ς τ῵ν ἀνθρώπων πρός Θεόν ὏πάρχουσιν ἀναβάσεως. Οὕτω νοοῦντες, ο὎κ ἐνσκάζομεν τῆ ἀσαφείᾳ τ῵ν θείων λόγων, τήν εἰς ταυτόν περίπτωσιν νομίζοντες παθεῖν τόν θεῖον Ἀπόστολον. Ἤ μ᾵λλον, ἐπειδή καί ἀρχή, καί μεστότης, καί τέλος πάντων ἐστί τ῵ν αἰώνων, τ῵ν τε παρελθόντων, καί ὄντων καί ἐσομένων, ὁ Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦς Φριστός, εἰκότως εἰς ἟μ᾵ς κατήντησε δυνάμει τ῅ς πίστεως, τό κατ᾿ εἶδος ἐνεργείᾳ κατά τήν χάριν ἐσόμενον ἐπί θεώσει τ῵ν ἀξίων τέλος τ῵ν αἰώνων. Ἤ πάλιν, ἐπειδή ἕτερος ὁ τοῦ ποιεῖν, καί ἕτερος ὁ τοῦ πάσχειν λόγος· μυστικ῵ς ἄρα καί σοφ῵ς διεῖλε παρελθοῦσιν αἰ῵σι καί μέλλουσι, τόν τοῦ ποιεῖν καί τόν τοῦ πάσχειν λόγον ὁ θεῖος Ἀπόστολος· οἷον οἱ τ῅ς σαρκός αἰ῵νες, ἐν οἷς νῦν ζ῵μεν. Οἶδε γάρ ἟ Γραφή καί χρονικούς αἰ῵νας, καί τό, Καί ἐκοπίασεν εἰς τόν αἰ῵να, καί ζήσεται εἰς τέλος, τ῅ς τοῦ ποιεῖν εἰσίν ἰδιότητος· οἱ δέ μέλλοντες εἶναι τοῦ πνεύματος μετά τήν παροῦσαν ζωήν, τ῅ς τοῦ πάσχειν εἰσίν μεταποιήσεως. ἖νταῦθα τοίνυν ὄντες ὡς ποιοῦντες, εἰς αἰώνων τέλος καταντ῵μεν, πέρας λαμβανούσης ἟μ῵ν κατά τό ποιεῖν τ῅ς δυνάμεώς τε καί τ῅ς ἐνεργείας· ἐν δέ τοῖς αἰ῵σι τοῖς ἐπερχομένοις πάσχοντες τήν πρός τό θεοῦσθαι χάριτι μεταποίησιν, ο὎ ποιοῦμεν, ἀλλά πάσχομεν· καί διά τοῦτο ο὎ λήγομεν θεουργούμενοι. ὘πέρ φύσιν γάρ τότε τό πάθος ἐστί, καί μηδένα λόγον ἔχον ὁριστικόν τ῅ς ἐπ᾿ ἄπειρον τ῵ν τοῦτο

82 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πασχόντων θεουργίας. Ποιοῦμεν γάρ ἟μεῖς, ἐφ᾿ ὅσον τήν τε τ῵ν ἀρετ῵ν ποιητικήν φύσει λογικήν ἔχομεν δύναμιν ἐνεργουμένην, καί τήν πάσης γνώσεως δεκτικήν νοεράν ἀσχέτως δύναμιν π᾵σαν τ῵ν ὄντων καί γινωσκομένων φύσιν διαβαίνουσαν, καί πάντας κατόπιν ἑαυτ῅ς τούς αἰ῵νας ποιουμένην· καί πάσχομεν ἟νίκα τ῵ν ἐξ ο὎κ ὄντων τελείως τούς λόγους περάσαντες, εἰς τήν τ῵ν (321) ὄντων ἀγνώστως ἔλθωμεν αἰτίαν, καί συγκαταπαύσωμεν τοῖς φύσει πεπερασμένοις τάς οἰκείας δυνάμεις, ἐκεῖνο γινόμενοι, ὅπερ τ῅ς κατά φύσιν δυνάμεως ο὎δαμ῵ς ὏πάρχει κατόρθωμα· ἐπειδή τοῦ ὏πέρ φύσιν ἟ φύσις καταληπτικήν ο὎ κέκτηται δύναμιν. Θεώσεως γάρ ο὎δέν γενητόν κατά φύσιν ἐστί ποιητικόν, ἐπειδή μηδέ Θεοῦ καταληπτικόν· μόνης γάρ τ῅ς θείας χάριτος ἴδιον πέφυκεν εἶναι, τό ἀναλόγως τοῖς οὖσι χαρίζεσθαι θέωσιν, καί λαμπρυνούσης τήν φύσιν τῶ ὏πέρ φύσιν φωτί, καί τ῵ν οἰκείων ὅρων α὎τήν ὏περάνω κατά τήν ὏περβολήν τ῅ς δόξης ποιουμένης. Ο὎κοῦν τά τέλη τ῵ν αἰώνων εἰς ἟μ᾵ς εἰκότως κατήντησαν (Fr. κατήντησε), τούς ὅσον ο὎δέπω διά τ῅ς ἐν Φριστῶ χάριτος ληψομένους τ῵ν ὏πέρ αἰ῵νας καί φύσιν ἀγαθ῵ν τήν δωρεάν· ὧν τύποι καί προχαράγματι καθεστήκασιν, οἱ τρόποι τ῵ν ἀρετ῵ν, καί τ῵ν γνωσθ῅ναι φύσει δυναμένων οἱ λόγοι· δι᾿ ὧν ὁ Θεός ἀεί θέλων ἐν τοῖς ἀξίοις ἄνθρωπος γίνεται. Μακάριος οὖν ὁ μεταποιήσας διά σοφίας ἐν ἑαυτῶ τόν Θεόν ἄνθρωπον, καί τοῦ τοιούτου μυστηρίου πληρώσας τήν γένεσιν, πάσχων τῶ γενέσθαι τῆ χάριτι Θεός, ὅτι τοῦ ἀεί τοῦτο γένεσθαι πέρας ο὎ λήψεται. ὇ γάρ ταύτην τοῖς ἀξίοις ποι῵ν, ἀόριστος ὏πάρχων κατ᾿ ο὎σίαν, ἀόριστον ἔχει, καί πάσης ἀοριστίας ἐπέκεινα, τήν τοῦτο ποιοῦσαν δύναμιν, καί μηδέποτε συγκαταλήγουσαν τοῖς ὏π᾿ α὎τ῅ς γινομένοις, καθάπερ ἟μεῖς· ἀεί δέ μ᾵λλον ἑαυτῆ συγκρατοῦσαν τούς ἐξ α὎τ῅ς τό εἶναι λαβόντας, ἄνευ α὎τ῅ς εἶναι μή δυναμένους. Ὅθεν καί πλοῦτον εἶπε χρηστότητος, ὡς μή παυομένης ποτέ τ῅ς ἐφ᾿ ἟μῖν ἐν χρηστότητι κατα τήν πρός θέωσιν μεταποίησιν, θείας καί παμφαοῦς διαθέσεως. ΢ΦΟΛΙΑ. α΄ . Ἡ πρός τήν σάρκα τοῦ Λόγου καθ᾿ ὏πόστασιν ἕνωσις, τόν ἀπόῤῥητον τ῅ς θείας βουλ῅ς ἐφανέρωσε σκοπόν, ἐν τῶ μή φῦραι τῆ ἑνώσει τ῅ς σαρκός τήν ο὎σίαν· μίαν δέ δεῖξαι, κἀν τῆ σαρκώσει τοῦ Λόγου τήν ὏πόστασιν· ἵνα καί μείνῃ σάρξ κατά τήν ο὎σίαν ἟ σάρξ, καί γένηται θεία κατά τήν ὏πόστασιν. β΄ . Σ῵ν αἰώνων, φησίν, οἱ μέν ἐκφαντικοί γεγόνασιν ἐνανθρωπήσεως, ὧν εἰς ἟μ᾵ς τά τέλη κατήντησεν· οἱ δέ τ῅ς ἟μ῵ν ἀποδεικτικοί τυγχάνουσιν ἐκθεώσεως· ὧν οὔπω τ῅ς δόξης ὁ πλοῦτος ἐφανερώθη. γ΄ . Βεβαία πίστωσίς ἐστι, φησί, τ῅ς πρός ἐκθέωσιν ἐλπίδος τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων, ἟ τοῦ Θεοῦ ἐνανθρώπησις· τοσοῦτον Θεόν ποιοῦσα τόν ἄνθρωπον, ὅσον α὎τός γέγονεν ἄνθρωπος. ὇ γάρ χωρίς ἁμαρτίας γενόμενος ἄνθρωπος, δ῅λον ὅτι χωρίς τ῅ς εἰς Θεόν μεταβολ῅ς, τήν φύσιν θεοποιήσει· καί τοσοῦτον ἀναβιβάσει δι᾿ ἑαυτόν, ὅσον διά τόν ἄνθρωπον ἑαυτόν κατεβίβασε. δ΄ . Ἄλλη θεωρία, δι᾿ ἧς ἐν Φριστῶ κατά περιγραφήν εἶναι δείκνυσιν ἀδιαστάτως, τήν ἀρχήν καί τό μέσον καί τό (324) τέλος τ῵ν αἰώνων. Ὅς εἰς ἟μ᾵ς κατήντησεν ὡς αἰώνων τέλος διά σαρκώσεως, ἔχων φυσικ῵ς τό πλήρωμα τ῅ς πατρικ῅ς ἀγαθότητος, οὗπερ ἐν ἑαυτῶ κατά χάριν ἟μ᾵ς μετόχους κατέστησε, πίστεως ἟μῖν θέμενος τήν ἐλπίδα βεβαίωσιν. ε΄ . Ἄλλη θεωρία. ὇ τοῦ ποιεῖν λόγος ἐστίν ἟ φυσική πρός ἀρετ῵ν ἐνέργειαν δύναμις· ὁ δέ τοῦ πάσχειν λόγος ἐστίν ἟ χάρις τ῵ν ὏πέρ φύσιν, ἤ σύμβασις τ῵ν παρά φύσιν. Ὡς γάρ τοῦ ὏περόντος φυσικήν ο὎κ ἔχομεν δύναμιν, οὕτως οὔτε τοῦ μή ὄντος ἔχομεν φύσει τήν δύναμιν. Πάσχομεν οὖν ὡς ὏πέρ φύσιν οὖσαν κατά χάριν, ἀλλ᾿ ο὎ ποιοῦμεν τήν θέωσιν. Ο὎ γάρ ἔχομεν πρός γένεσιν κακίας φυσικήν δύναμιν. Ποιοῦμεν οὖν ἐνταῦθα, φησίν, ὄντες, τάς ἀρετάς πρός τό ποιεῖν ταύτας ἔχοντες φύσει τήν δύναμιν· πάσχομεν δέ κατά τό μέλλον τήν θέωσιν, τήν πρός τό παθεῖν ταύτην κατά δωρεάν χάριν δεχόμενοι. στ΄ . Σάς μέν ἀρετάς ποιοῦντες μετά τήνδε, φησί, παυόμεθα τήν ζωήν· τήν δέ κατά χάριν ὏πέρ φύσιν πάθος, ἀόριστον, ὅτι καί δραστικόν· τό δέ παρά φύσιν, ἀνύπαρκτον, ὅτι καί ἀδρανές. ζ΄ . Σοῦ τε θυμοῦ καί τ῅ς ἐπιθυμίας ἐπιστατ῵ν ὁ λόγος, φησί, ποιεῖ τάς ἀρετάς· ὁ δέ νοῦς τοῖς λόγοις ἐπιβάλλων τ῵ν γεγονότων τήν ἄπταιστον τ῵ν γεγονότων συλλέγεται γν῵σιν. Ὅταν οὖν ὁ λόγος μετά τήν τ῵ν ἀντικειμένων ἀποβολήν εὕρῃ τό κατά φύσιν ἐραστόν· καί ὁ νοῦς μετά τήν τ῵ν γινωσκομένων διάβασιν λάβηται τ῅ς ὏πέρ ο὎σίαν καί γν῵σιν τ῵ν ὄντων αἰτίας, τηνικαῦτα τό τ῅ς θεώσεως κατά χάριν ἐπιγίνεται πάθος, τόν μέν λόγον ἀπάγον τ῅ς φυσικ῅ς διακρίσεως, ἔνθα διακρινόμενον ο὎κ ἔστι· τόν δέ νοῦν καταπαῦον τ῅ς κατά φύσιν νοήσεως, ἔνθα μή ἐστι τό γινωσκόμενον, καταποιοῦν τῆ κατά τήν στάσιν ταυτότητι Θεόν, τόν ἀξιούμενον τ῅ς θείας μεθέξεως.

83 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html η΄ . Σ῵ν θείων φησίν ἀγαθ῵ν τύπους εἶναι τούς τε κατ᾿ ἀρετήν τρόπους, καί τούς τ῵ν ὄντων λόγους· τούς τρόπους ἔχων τ῵ν ἀρετ῵ν ὡς σ῵μα· ὡς δέ ψυχήν, τούς ἐν πνεύματι λόγους τ῅ς γνώσεως, οἷς τούς ἀξίους θεοποιεῖ, χαρακτ῅ρα διδούς ἀρετ῅ς ἐνυπόστατον, καί ἀπλανοῦς γνώσεως ἐνούσιον χαριζόμενος ὕπαρξιν. θ΄ . Πλοῦτον ἑρμήνευσεν εἶναι χρηστότητος, τήν εἰς ἟μ᾵ς τοῦ Θεοῦ διάθεσιν τ῅ς ἀγαθότητος. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΒ΄ . Εἰ Δαβίδ τοῦ κατά σάρκα μόνον Ἰσραήλ ἐβασίλευσεν· ὁ δέ κατά σάρκα Ἰσραήλ τήν τοῦ Φριστοῦ ἀπώσατο βασιλείαν, διό καί μετ῅λθεν ἐπί τά ἔθνη· π῵ς κατά τήν φωνήν τοῦ Ἀρχαγγέλου (325) σταθήσεται, τό· "Καί δώσει α὎τῶ ὁ Θεός τόν θρόνον Δαβίδ τοῦ πατρός α὎τοῦ, καί βασιλεύσει ἐπί τόν οἶκον Ἰακώβ εἰς αἰ῵νας;" Ἀπόκρισις. Σοῦτο πάνυ φαίνεται τό ἄπορον, δήλην ἔχον καί φανεράν τήν διασάφησιν. Εἰ γάρ ο὎ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραήλ, οὗτοι Ἰσραήλ· ο὎δ᾿ ὅτι εἰσί σπέρμα Ἀβραάμ, πάντα τέκνα· ἀλλά τέκνα τ῅ς ἐπαγγελίας λογίζεται ὁ Θεός εἰς σπέρμα. Καί, ἖άν ᾖ ὁ ἀριθμός τ῵ν υἱ῵ν Ἰσραήλ ὡς τά ἄστρα τοῦ ο὎ρανοῦ, καί ὡς ἟ ἄμμος τ῅ς θαλάσσης, τό κατάλειμμα σωθήσεται, δ῅λον ὡς ὁ πιστός λαός, καί δι᾿ ἔργων δικαιοσύνης καί ἀληθοῦς τ῅ς κατά τήν πίστιν γνώσεως ὀρ῵ν τόν Θεόν, ἐστίν Ἰσραήλ· εἴτε κατά σάρκα φέρει τό γένος ἐξ Ἰσραήλ, εἴτε τ῅ς ἐθνικ῅ς ὏πάρχει μερίδος. ὇ γάρ τοῦ Ἀβραάμ καί Ἰσαάκ καί Ἰαώβ, ἐν ἑαυτῶ φέρων τρανόν καί ἄχραντον τόν χαρακτ῅ρα τ῅ς πίστεως, τ῅ς τοῦ ἀληθινοῦ Ἰσραήλ ο὎κ ἀπηλλωτρίωται κλήσεώς τε καί χάριτος. Ἀλλά καί Δαβίδ α὎τός ὁ μακάριος τ῵ν ἐν Ἰσραήλ πιστ῵ν εἶχε τήν βασιλείαν· ὅθεν ἅμα τ῅ς πίστεως κατέσβεσεν ἑαυτοῦ τό φέγγος ὁ Ἰσραήλ, ἅμα καί τ῅ς τοῦ Δαβίδ ε὎θέως ἀπέστη βασιλείας. Ἄρ᾿ οὖν τόν τοῦ Δαβίδ πνευματικόν θρόνον, καί τήν νοητήν τ῵ν λογικ῵ν ψυχ῵ν βασιλείαν, καί τόν πιστόν οἶκον τοῦ Ἰακώβ, καί τό ἅγιον μέγα ἔθνος, ἐφ᾿ ὅν ἀντί τοῦ σωματικοῦ καί παραπικραίνοντος Ἰσραήλ, προφητικ῵ς χρηματίζων ὁ Θεός τῶ Μωϋσ῅ καταστήσειν α὎τόν· ἤτοι τόν δι᾿ α὎τοῦ τυπικ῵ς νοούμενον ἐπηγγείλατο, εἰπών· Ἄφες με, καί ἐξαλείψω τό ἔθνος τοῦτο εἰσάπαξ, καί καταστήσω σε εἰς ἔθνος μέγα καί φοβερόν, ἤ τοῦτο· ἀλλ᾿ ο὎ τόν ἄπιστον οἶκον τοῦ Ἰακώβ, καί παραπικραίνοντα, καί τό ἁμαρτωλόν ἔθνος, καί τό πονηρόν σπέρμα, καί τούς ἀνόμους υἱούς, καί τούς ἄρχοντας ΢οδόμων, καί τόν λαόν Γομόῤῥας, καί τούς ἀποστραφέντας ἀποστροφήν πονηράν, καί τόν Κύριον ἐγκαταλίποντας, καί τόν Ἅγιον Ἰσραήλ παροξύναντας, καί τόν Θεόν ο὎κ ἐπεγνωκότας, ο὎δέ συνιέντας, καί πληγέντας πληγήν ἀπιστίας ἀνίατον, καί μηδεμίαν δεχομένην λογικ῅ς ἰατρείας μέθοδον, ἀπιστίαν ψυχ῅ς θεραπεύουσαν. Ο὎αί γάρ, φησίν, ἔθνος ἁμαρτωλόν, σπέρμα πονηρόν, υἱοί ἄνομοι· ἐγκατελείπατε τόν Κύριον, καί παρωξύνατε τόν Ἅγιον τοῦ Ἰσραήλ· τί ἔτι πληγ῅τε προστιθέντες ἀνομίαν; Ο὎κ ἔστι μάλαγμα ἐπιθεῖναι, οὔτε ἔλαιον, οὔτε καταδέσμους. Ο὎ τούς χωλάναντας ἐπ᾿ ἀμφοτέραις ταῖς ἰγνύαις, καί τήν ἀλήθειαν ἀπεστραμμένους, καί ἐκβεβλημένους τ῅ς θείας κληρονομίας κατά τόν Κάϊν καί Ἰσμαήλ καί Ἡσαῦ καί Ῥουβίμ καί Ἤρ καί Α὎νάν καί Μανασσ῅ν καί ἖λιάφ καί Ἀμνών, τούς τ῵ν πατριαρχ῵ν τε καί προφητ῵ν πρωτοτόκους καί ἐκβεβλημένους καί ἀποδεδοκιμασμένους. Υησί γάρ· Τἱός μου πρωτότοκος Ἰσραήλ· ο὎ γάρ μονογενής· ἐπείπερ ἐπεισαγωγή πρός υἱοθεσίαν θεσπεσίου λαοῦ (328) καί ε὎σεβοῦς ἞λπίζετο, κατά Θεόν κτιζομένου, καί εἰς υἱοθεσίαν προσαγομένου τήν ἐν χάριτι, διά τ῅ς ἐκβολ῅ς τοῦ πρωτοτόκου καί ἀπίστου λαοῦ Ἰσραήλ (Fr. ἀπίστου Ἰσραήλ) ἐπαναστάντος τῶ νοητῶ Ἄβελ διά φθόνον, καί ἀποκτείναντος κατά τόν Κάϊν, καί ἐμπαίξαντος τῶ θείῳ τρόπῳ τοῦ νοητοῦ Ἰσαάκ κατά τόν Ἰσμαήλ· καί μανέντος κατά τοῦ νοητοῦ Ἰακώβ, ὡς Ἡσαῦ· καί τό σπέρμα τ῅ς πίστεως, καί τ῅ς κατ᾿ α὎τήν δικαιοσύνης εἰς τήν γ῅ν τ῅ς πλάνης καί τ῵ν παθ῵ν ἐκχέαντος κατά τόν Ἤρ καί Ἀμνών· καί τήν τοῦ Θεοῦ ἖κκλησίαν, ὡς ἐκεῖνοι τήν Θάμαρ, ἀρνησαμένου· καί τήν λήθην οἰκειωσαμένου τ῵ν ἀρετ῵ν, κατά τόν Μανασσ῅ν· καί ἐπί τῶ νοητῶ Δαβίδ λαβόντι τήν βασιλείαν ἐξ ὏περηφανίας διαπονηθέντος, καί διά τοῦτο ἐξουδενωθέντος κατά τόν ἖λιάφ, καί γενομένου ξένης παρανομίας δημιουργοῦ κατά τόν Ἀμών. Ο὎ τούτους τούς ἀλλοτρίους υἱούς, καί χωλάναντας ἀπό τ῵ν τρίβων α὎τ῵ν· τούς μανίας καί φόνου πνέοντας (al. γέμοντας), τούς σαρκικούς ὄντως, κατά σαρκ῵ν μόνων υἱούς, τούς ξένους τ῅ς χάριτος, ὧν Θεός ἟ κοιλία, καί ἟ δόξα ἐν τῆ αἰσχύνῃ α὎τ῵ν· ὧν τ῅ς ἀπιστίας ἀπώλετο τό μνημόσυνον μετ᾿ ἤχου· ἀλλ᾿, ὡς ἔφην, τόν πιστόν καί πνευματικόν Ἰσραήλ, καί ὁρ῵ντα Θεόν διά τ῅ς πίστεως· τόν ἐκ πάντων τ῵ν ἐθν῵ν συνειλεγμένον, κατ᾿ ἐκλογήν χάριτος, εἰς περιποίησιν, λαόν, καί ἅγιον ἔθνος, καί βασιλικόν ἱεράτευμα, ἐπηγγείλατο δώσειν διά τοῦ ἀγγέλου πρός τήν Παρθένον χρηματίζων ὁ Θεός, τῶ ἐξ α὎τ῅ς τεχθησομένῳ ΢ωτ῅ρι Θεῶ τ῵ν ὅλων. Ὅπερ δι᾿ α὎τ῅ς τ῅ς τ῵ν πραγμάτων ἐκβάσεως τήν οἰκείαν ἐδέξατο πίστωσιν· τοῦ Κυρίου τάς πρός τούς πατέρας ἐπαγγελίας πληρώσαντος, καί πάντα τά ἔθνη ἐν τῶ νοητῶ Ἀβράαμ ε὎λογήσαντός τε καί υἱοθετήσαντος, καί πάντων τ῵ν ἐθν῵ν καταστήσαντος ἐν πνεύματι

84 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html διά τ῅ς πίστεως α὎τόν πατέρα τόν Ἀβράαμ· καί καθεσθέντος ἐν τῶ πνευματικῶ θρόνῳ τοῦ Δαβίδ, καί βασιλεύοντος ἐπί τόν πιστόν οἶκον Ἰακώβ εἰς τούς αἰ῵νας, βασιλείαν πέρας ο὎κ ἔχουσαν.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. ἖πί τοῦ Ἱεροβάμ ἀπέστη ὁ Ἰσραήλ τοῦ οἴκου Δαβίδ ἀπιστήσας τῶ Θεῶ. β΄. Ἀπαρίθμησις τ῵ν ἀπό τοῦ αἰ῵νος ἐκβεβλημένων πρωτοτόκων, οἷς εἰκαζόμενος καί ὁ Ἰσραηλίτης λαός· καί δ῵μεν περί α὎τοῦ συμπεριφορικ῵ς εἰρ῅σθαι τό· Τἱός μου πρωτότοκος Ἰσραήλ, ὡς πρωτότοκος ἀποβέβληται διά τήν τοῦ μετ᾿ α὎τόν εἰσποιηθέντος λαοῦ τ῵ν ἐντεῦθεν διά πίστεως κλ῅σιν. γ΄. Σούς ὏ποβουλευθέντας ὏πό τ῵ν πρωτοτόκων ἀδελφούς, φέρειν τύπον φησί τοῦ Κυρίου καί τοῦ κατά πίστιν νέου λαοῦ. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΔ΄. Σί ἐστι τό ἐν ταῖς Πράξεσι περί τοῦ Πέτρου κείμενον· " Διελθόντες πρώτην φυλακήν καί δευτέραν, ἤλθομεν (ἦλθον) ἐπί τήν πύλην τήν σιδηρ᾵ν;" Ἀπόκρισις. ὇ πιστός, κατά Πέτρον τόν ἅγιον, καί πρακτικός (329) νοῦς, ὏πό Ἡρώδου κρατούμενος, τοῦ δερματίνου νόμου (δερμάτινος γάρ ὁ Ἡρώδης ἑρμηνεύεται· Ὅπερ ἐστί, τό φρόνημα τ῅ς σαρκός, ὏πό δύο συγκλείεται φύλακε [Fr.φυλακάς] καί μίαν πύλην σιδηρ᾵ν), πολεμούμενος ἔκ τε τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐνεργείας, καί τ῅ς κατά διάνοιαν ἐπί τοῖς πάθεσι συγκαταθέσεως· ἅστινας καθάπερ φυλακάς, ἤτοι εἰρκτάς διά τοῦ λόγου τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας, ὡς δι᾿ ἀγγέλου διαπεράσας, ἔρχεται ἐπί τήν πύλην τήν σιδηρ᾵ν, τήν φέρουσαν εἰς τήν πόλιν· τήν πρός τά αἰσθητά λέγω τ῵ν αἰσθήσεων στεῤῥάν καί ἀπότομον καί δυσκαταμάχητον σχέσιν· ἥν ὁ τ῅ς φυσικ῅ς ἐν πνεύματι θεωρίας διανοίγων λόγος, α὎τομάτην πρός τά συγγεν῅ νοητά λοιπόν ἀφόβως τόν νοῦν παραπέμπει, τ῅ς Ἡρώδου μανίας ἐλεύθερον. ΢ΦΟΛΙΟΝ. α΄. Υυλακάς εἶπεν τήν ἕξιν τ῅ς κακίας καί τήν ἐνέργειαν· χαρακτήρ γάρ τ῅ς ἕξεως ἟ συγκατάθεσις· ἐφ᾿ ἅς ὁ πονηρός ποιεῖν ἀγωνίζεται τούς ἁγίους. Πύλην δέ σιδηρ᾵ν τήν πρός τά αἰσθητά φυσικήν τ῵ν αἰσθήσεων σχέσιν, ὧν καθάπερ ἄγγελος ἐξαιρεῖται τόν ἀληθ῵ς πιστόν, ὁ τ῅ς πρακτικ῅ς γνώσεως λόγος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΕ ΄. Σί ἐστι, "Θέλω ὏μ᾵ς εἰδέναι, ὅτι παντός ἀνδρός ἟ κεφαλή ὁ Φριστός ἐστι, κεφαλή δέ γυναικός ὁ ἀνήρ, κεφαλή δέ Φριστοῦ ὁ Θεός· καί π᾵ς ἀνήρ προσευχόμενος ἤ προφητεύων κατά κεφαλ῅ς ἔχων καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τοῦ· π᾵σα δέ γυνή προσευχομένη ἤ προφητεύουσα ἀκατακαλύπτῳ τῆ κεφαλῆ καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τ῅ς· ἕν γάρ καίτό α὎τό ἐστι τῆ ἐξυρημένη;" Καί τί πάλιν ἐστί τό· "Διά τοῦτο ὀφείλει ἟ γυνή ἐξουσίαν ἔχειν ἐπί τ῅ς κεφαλ῅ς διά τούς ἀγγέλους;" Ἀπόκρισις. Ἰστέον, ὅτι παντός ἀνδρός εἰπών ὁ θεῖος Ἀπόστολος εἶναι κεφαλήν τόν Φριστόν, πιστοῦ δηλονότι κατά τήν πρ᾵ξιν τ῵ν θείων ἐντολ῵ν, καί τήν θεωρίαν τ῵ν ε὎σεβ῵ν δογμάτων, ἀνδρός ἀπεφήνατο τήν κεφαλήν τόν Φριστόν εἶναι, τ῅ς περιεκτικ῅ς σημασίας ο὎ συμπερικλειούσης τῶ λόγῳ καί τούς ἀπίστους ἄνδρας. Π῵ς γάρ καί εἴη κεφαλή τ῵ν μή πιστευόντων Φριστός; Ο὎κοῦν κατά μίαν ἐπιβολήν, τῶ τ῅ς ἀναγωγ῅ς προσβαίνοντες λόγῳ, φαμέν ἄνδρα εἶναι τόν πρακτικόν νοῦν, κεφαλήν ἔχοντα τόν λόγον τ῅ς πίστεως· πρός ὅν ὡς Φριστόν ἀφορ῵ν, ταῖς τ῵ν ἐντολ῵ν χάρισιν ᾠκοδομημένον διά τ῅ς πράξεως, τόν οἰκεῖον συνίστησι βίον ὁ νοῦς, μή καταισχύνων τήν κεφαλήν α὎τοῦ, τουτέστι τήν πίστιν, τινί τ῵ν ἐκτός κατά τήν ὕλην ἐπικαλυμμάτων· ἐκ τοῦ μηδέν ὏περάνων τ῅ς πίστεως τιθέναι τ῵ν προσκαίρων καί λυομένων. Γυναῖκα δέ τοῦ (332) τοιούτου νοός εἶναί φαμεν, α὎τήν τήν ἕξιν τ῅ς 85 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πράξεως, πολλοῖς τε καί διαφόροις κομ῵σάν τε καί κατακεκαλυμμένην πρακτικοῖς τε λογισμοῖς καί ἤθεσι· μ᾵λλον δέ α὎τόν τόν νοῦν, ὡς κεφαλήν ἰδίαν κατά τήν τ῵ν τοιούτων λογισμ῵ν τε καί τρόπων πύκνωσιν καί ε὎πρέπειαν ἔχουσαν [ἔχοντα] κεκαλυμμένην. Φριστόν δέ φαμεν εἶναι τήν ἐνυπόστατον πίστιν, ἧς κεφαλή ἐστι σαφ῵ς ὁ Θεός, πρός ὅν ἄγει τ῅ς πίστεως ὁ λόγος, δεικνύς τῶ ἀναγομένῳ τόν ἐν ᾧ κατά φύσιν ὏πάρχει Θεόν. Καί πάλιν, ἀνήρ ἐστιν ὁ τ῅ς φυσικ῅ς ἐν πνεύματι θεωρίας ἐπιμελούμενος νοῦς, κεφαλήν ἔχων τόν κατά πίστιν ἐκ τ῅ς τ῵ν ὁρωμένων διακοσμήσεως γενεσιουργόν τοῦ παντός Λόγον διαδεικνύμενον, ὅν ο὎ καταισχύνει καλύπτων, καί οἷον ὏ποτιθείς τινι τ῵ν ὁρωμένων ὁ νοῦς, καί ἄλλο [al. ἄλλα] τό παράπαν α὎τοῦ ποιούμενος ὏ψηλότερον. Γυνή δέ τοῦ τοιούτου νοός ἐστιν ἟ σύνοικος αἴσθησις, δι᾿ ἧς ἐπιβατεύει τῆ φύσει τ῵ν αἰσθητ῵ν, καί τούς ἐν α὎τῆ θειοτέρους ἀναλέγεται λόγους, μή συγχωρ῵ν τ῵ν λογικ῵ν α὎τήν ἀποκαλυφθεῖσαν ἐπιβλημάτων, ἀλογίας γενέσθαι καί ἁμαρτίας ὏πουργόν· τοῦ νοός εἰς κεφαλήν, διά τ῅ς τ῵ν θειοτέρων λόγων, ὡς ἐπικαλυμμάτων ἀποβολ῅ς, ἀνταλλαξαμένην τ῅ς ἀλογίας τό πάθος· κεφαλή δέ Φριστοῦ, τουτέστι τοῦ κατά πίστιν διά τ῅ς κατά φύσιν τ῵ν γεγονότων θεωρίας ἀναλόγως τοῖς οὖσι διαφαινομένου δημιουργικοῦ Λόγου ἐστίν, ὁ κατ᾿ ο὎σίαν α὎τόν γενν῵ν ἀπόῤῥητος Νοῦς· πρός ὅν ὁ Λόγος δι᾿ ἑαυτοῦ τόν ἀναγόμενον διά τ῅ς τ῵ν ὄντων ε὎σεβοῦς θεωρίας καθίστησι νοῦν, χορηγ῵ν α὎τῶ συμμέτρους κατά τήν γν῵σιν τ῵ν ὁρατ῵ν τάς νοητάς τ῵ν θείων ἐμφάσεις. Καί αὖθις ἀνήρ ἐστιν ὁ τ῅ς μυστικ῅ς θεολογίας ἐντός γενόμενος νοῦς, κεφαλήν ἔχων ἀκατακάλυπτον τόν Φριστόν· τουτέστι, τόν ταῖς ἀναποδείκτοις μυσταγωγίαις ἀγνώστως νοούμενον, ἤ κυριώτερον εἰπεῖν, ἀνοήτως γινωσκόμενον λόγον τ῅ς πίστεως· ὏πέρ ὅν ο὎δέν τίθεται τ῵ν ὄντων, ο὎κ αἴσθητιν, ο὎ λόγον, ο὎ νοῦν, ο὎ νόησιν, ο὎ γν῵σιν, ο὎ γινωσκόμενον, ο὎ νοούμενον, ο὎ λεγόμενον, ο὎κ αἰσθητόν, ο὎κ αἰσθανόμενον· ὁ τήν ἐπαινετήν καί ὏περέχουσαν ἑαυτοῦ τε καί τ῵ν ὄντων παντελ῵ς καί διαφερόντως θεοποιόν στέρησιν συνασκούμενος νοῦς. Γυνή δέ τοῦ τοιούτου νοός ἐστιν, ἟ πάσης αἰσθητ῅ς φαντασίας καθαρεύουσα διάνοια, καθάπερ κεφαλήν ἔχουσα τόν νοῦν, ταῖς ἀνάρχοις καί ὏πέρ νόησιν τ῵ν ἀῤῥήτων καί ἀγνώστων δογμάτων ἐπιβολαῖς πεπυκασμένον. Κεφαλή δέ Φριστοῦ, τουτέστι τοῦ καθ᾿ ὏περοχήν μυστικ῵ς ἀποπεφασμένου [Fr. νοουμένου] Λόγου, ἐστίν ὁ πάντων ἀπολύτως κατά πάντα τρόπον ἀπείρως ἐξῳκισμένος Νοῦς· ὅν ὡς φύσει Νοῦ Λόγος ὏πάρχων ὁ Φριστός νοούμενος, ποιεῖ γνωστόν τοῖς ἀξίοις. ὇ γάρ ἑωρακώς ἐμέ, φησίν, ἑώρακε τόν Πατέρα. Καί γάρ ἀληθ῵ς ἟ τοῦ Λόγου νόησις, ἀρίδηλος τοῦ γεννήσαντος α὎τόν Νοῦν καθέστηκε γν῵σις, ὡς ἐν ἑαυτῶ δεικνύντος ὏φιστάμενον κατ᾿ ο὎σίαν τόν Νοῦν, πρός ὅν ἀνάγει τόν ἐφιέμενον τ῅ς πρός Θεόν (333) κατά χάριν ταυτότητος νοῦν, ἀπολυθέντα τ῅ς ἐν πλήθει τ῵ν ὄντων κατά τήν νόησιν διαφορ᾵ς καί ταυτότητί τε καί ἁπλότητι τ῅ς περί Θεόν ἐπιστατικ῅ς ἀεικινησίας. Π᾵ς τοιγαροῦν πρακτικός νοῦς προσευχόμενος ἤ προφητεύων, τουτέστι τούς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐξαιτούμενος λόγους (οὕτω γάρν νοητέον τό, προσευχόμενος), ἤ τούς α὎τ῵ν τοῖς ἔργοις ἐκφαίνων τρόπους (οὕτω γάρ ἐκληπτέον τό, προφητεύων), μόνον ὁρᾶν ὤφειλε γυμνόν τόν τ῅ς πίστεως λόγον, μηδέν νο῵ν ἤ λογιζόμενος, ἤ ποι῵ν κατά πρόσκλισιν ἐπικαλύπτων τήν κεφαλήν, ὏πέρ α὎τήν ἄλλο τι τιθέμενος. Καί π᾵σα γυνή, τουτέστι πρακτικοῦ νοός ἕξις, προσευχομένη ἤ προφητεύουσα, ἤτοι κατά διάθεσιν ἀφαν῵ς κινουμένη, ἤ τοῖς ἐκτός ἤθεσι διαπλάττουσα τήν ἀρετήν, ἄνευ λογικ῅ς διακρίσεως, καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τ῅ς· πρός πάθος μετερχομένη τό ἀγαθόν, οἷα τοῦ καλλωπίζοντος, ὡς ἐπιβλήματος, ἐστερημένη λόγου. Καί π᾵ς νοῦς τήν φυσικήν ἀσκούμενος θεωρίαν, προσευχόμεος ἤ προφητεύων, κατά κεφαλ῅ς ἔχων, τουτέστι, γνωστικ῵ς τούς τ῵ν ὄντων λόγους ἐπιζητ῵ν, ἤ τούτους διδασκαλικ῵ς ἄλλοις παραδιδούς, μετά τ῅ς πρός ἄλλο τι καθ᾿ οἷον δήποτε τρόπον ῥοπ῅ς, ἄνευ τοῦ κατ᾿ ε὎σέβειαν σκοποῦ, καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τοῦ, ὡς ὏περθέμενός τι τ῵ν παρερχομένων τ῅ς ὀρθ῅ς κατ᾿ ε὎σέβειαν γνώσεως. Καί π᾵σα γυνή, τουτέστιν αἴσθησις, φυσικ῵ς τοῖς αἰσθητοῖς προσβάλλουσα, κατά κεφαλ῅ς μή ἔχουσα τούς νοερούς τ῵ν εἰρημένων λόγους α὎τήν περικαλύπτοντας, καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τ῅ς, πρός πάθος διά τήν φυσικήν σχέσιν, τ῵ν ὁρωμένων ἐπερχομένη θεωρίαν. Καί π᾵ς νοῦς μυστικ῅ς γενόμενος ἐραστής θεολογίας, προσευχόμενος ἤ προφητεύεων, κατά κεφαλ῅ς ἔχων, τουτέστι ταῖς ἀδύτοις ἐμβατεύων ἀγνώστως θεωρίαις, ἤ διδάσκων καί μυσταγωγ῵ν ἄλλους πρός θεολογίαν, εἴ τινα μορφήν σχοίη νοήσεως, τόν ὏πέρ νόησιν Λόγον μυσταγωγούμενος ἤ μυσταγωγ῵ν, καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τοῦ· τόν ἁπλοῦν καί ὏πέρ ἐπέκεινα πάσης νοήσεως, ὏ποθείς τινι τ῵ν ὄντων καί γινωσκομένων· δέον πάσης α὎τόν γυμνόν ἐννοίας καί γνώσεως ἀνομμάτως ὁρᾶν τόν ληθινόν Θεόν Λόγον, γινώσκοντα σαφ῵ς, ὡς ἐπί Θεοῦ μ᾵λλον αἱ καθ᾿ ὏περοχήν στερήσεις ἀληθεύουσι, ποσ῵ς μηνύουσαι τήν θείαν θέσιν, διά τ῅ς τ῵ν ὄντων παντελ῵ς ἀφαιρέσεως. Καί π᾵σα γυνή, διάνοια τοῦ τοιούτου νοός, προσευχομένη ἤ προφητεύουσα ἀκατακαλύπτῳ κεφαλῆ, τουτέστιν, ἄφετος τ῅ς ἐπ᾿ α὎τῆ τοῖς πολλοῖς πεπυκνωμένης μυστικοῖς θεωρήμασι νοερ᾵ς δυνάμεως, καταισχύνει τήν κεφαλήν α὎τ῅ς, ἀποβαλλομένη τήν ὡς κεφαλήν καλύπτουσαν τόν νοῦν, θείαν καί ἀπόῤῥητον γν῵σιν.

86 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Π᾵ς οὖν ἀνήρ, ἤγουν νοῦς πρακτικός, ἤ φυσικός, (336) ἤ θεολογικός, προσευχόμενος ἤ προφητεύων, τουτέστι διδασκόμενος, ἤ διδάσκων, ἀκατακάλυπτον ἐχέτω τήν κεφαλήν, τόν Φριστόν· ὁ μἐν πρακτικός, μηδέν πίστεως καί ἀρετ῅ς προκρίνων· ὁ δέ φυσικός, μηδένα τοῦ πρώτου λόγου ποιούμενος ἄλλον ἀνώτερον· ὁ δέ θεολογικός, τόν ὏πέρ νόησιν καί γν῵σιν καθοτιοῦν μή σχηματίζων ταῖς διά τ῵ν ὄντων νοήσεσι. Καί π᾵σα γυνή, τουτέστιν ἕξις πρακτικοῦ, ἤ αἴσθησις φυσικοῦ, ἤ σοφή διάνοια θεολογικοῦ νοός, κατακαλυπτέσθω τήν κεφαλήν· ἟ μέν πρακτική ἕξις, τ῵ν ποιητέων καί ο὎ ποιητέων ἐπικειμένην ἔχουσα τήν τοῦ λόγου διάκρισιν· ἟ δέ αἴσθησις, τήν ἐπί τοῖς ὁρωμένοις ἐπιστημονικήν τοῦ λόγου δύναμιν· ἟ δέ διάνοια, τήν παντελ῵ς ἀναπόδεικτον τ῵ν ὏πέρ νόησιν γν῵σιν. Π᾵σα γάρ ἕξις, ἤ αἴσθησις, ἤ διάνοια, μή καλυπτομένη κατά τόν ἀποδοθέντα τρόπον, ο὎δέν διαφέρει τ῅ς ἐξυρημένης, τουτέστι, τ῅ς μηδένα λόγον ἐχούσης ἀρετ῅ς, ἤ θεοσεβείας, ἤ γνώσεως μυστικ῅ς καί θείας ἀγάπης. ὆φείλει οὖν ἔχειν, καί διά τό εἰκός, π᾵σα τοιαύτη γυνή, τήν ἐξουσίαν τοῦ λόγου διά παντός ἐπί τ῅ς κεφαλ῅ς, λέγω δέ τήν λογικήν ἐπιστασίαν, καί μάλιστα διά τούς ἀγγέλους, τούς θεωμένους ἟μ῵ν τά τε φανερά καί ἀφαν῅ κινήματα, καί ἀπογραφομένους π᾵ν νόημα καί ποίημα πρός ἔπαινον ἤ ἔλεγχον ἟μ῵ν, ἐν τῆ φοβερᾶ ἟μέρᾳ τ῅ς διαγνώσεως· καί διά τούς κατά συνείδησιν λογισμούς, καί α὎τούς ἀγγέλους τροπικ῵ς νοουμένους, ἐπί τοῖς γινομένοις παρ᾿ ἟μ῵ν κατηγοροῦντας, ἤ καί ἀπολογουμένους νῦν τε καί ὕστερον κατά τήν ἟μέραν τ῅ς κρίσεως· καί διά τούς πονηρούς ἀγγέλους, τούς φυλαττομέους ἟μ῵ν καί ἕξιν καί αἴσθησιν καί διάνοιαν· ἵνα ἐπάν εἴδωσι γυμνωθέντας τ῅ς λογικ῅ς τε καί νοερ᾵ς διακρίσεώς τε καί ε὎σεβείας καί γνώσεως, ἐπιθ῵νται, τήν τ῵ν ἐναντίων α὎ταῖς δημιουργοῦντες γένεσιν· ἀδιακρισίαν λέγω, καί ἀσέβειαν καί ἄγνοιαν· δι᾿ ὧν κακίαν καί πλάνην καί ἀθεΐαν ἐνεργεῖν οἱ πονηροί πεφύκασι δαίμονες. Κεφαλή δέ Φριστοῦ ὁ Θεός εἴρηται, ὡς Λόγου φύσει νοῦς κατ᾿ αἰτίαν ἀρχή.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄ . Ἀνήρ ἐστι καί ὁ πρακτικήν φιλοσοφίαν μετερχόμενος. β΄. Κεφαλήν εἶπεν τόν Φριστόν, ὡς ὏πόστασιν τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν. Ἡ γάρ πίστις, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, μελλόντων ἐστίν ὏πόστασις, καί πραγμάτων ἔλεγχος ο὎ βλεπομένων· ὅπερ ἐστίν α὎τός, ἐν ᾧπερ εἰσίν οἱ θησαυροί τ῅ς σοφίας ἀπόκρυφοι, καί τ῅ς γνώσεως. γ΄. ἖νυπόστατος πίσις ἐστίν, ἟ ἐνεργής καί ἔμπρακτος, καθ᾿ ἥν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐν τοῖς πρακτικοῖς δείκνυται ταῖς ἐντολαῖς σωματούμενος· δι᾿ ὧν ὡς Λόγος πρός τόν ἐν ᾧ κατά φύσιν ἐστίν ἀνάγει Πατέρα τούς πράττοντας. (337) δ΄. Ὅτι ἀνήρ ἐστιν καί ὁ τήν φυσικήν θεωρίαν ε὎σεβ῵ς ἀσκούμενος νοῦς, τόν κατά πίστιν τῆ διανοίᾳ θεωρητόν τοῦ Θεοῦ Λόγον κεφαλήν ἔχων, ὡς αἰτίαν τ῅ς τ῵ν ὁρωμένων γενέσεως. ε΄. Σήν κτίσιν εἴ τις ἐθέλει καλ῵ς ὁρᾶν (ἔχει γάρ δύναμιν ἄνθρωπος φυσικήν τοῦ καλ῵ς ὁρᾶν, καί διακρίνειν τό κρεῖττον ἀπό τοῦ χείρονος), πρός τό τ῅ς ζω῅ς χειραγωγηθήσεται ξύλον, ὅπερ ἐστίν, ὁ παντός ξύλου δημιουργός Θεός· ἖ν ᾧ οἱ θησαυροί τ῅ς σοφίας καί τ῅ς γνώσεως ἀπόκρυφοι. Εἰ δέ τῆ φυσικῆ δυνάμει παραχρησάμενος, κακ῵ς ὁρᾶν τήν κτίσιν βουληθῆ, πόῤῥω τε στήσεται τ῅ς ζω῅ς, καί τό ξύλον φάγεται τό διάκρισιν ἔχον καλοῦ καί κακοῦ· τῆ αἰσθήσει καί ἀλογίᾳ τόν νοῦν ὏ποτάξας ἀλόγως καί τόν λόγον. Καί καλόν μέν τήν ἟δονήν διά τήν τοῦ σώματος ἟γούμενος σύστασιν· κακόν δέ, τήν ὀδύνην, διά τήν α὎τήν αἰτίαν, καί τούς πόνους τοῦ σώματος, καί εἰς Θεόν τήν κτίσιν παραγνωρίζων, ὡς δι᾿ α὎τ῅ς τάς ἀφορμάς τ῅ς σωματικ῅ς ἟δον῅ς ποριζόμενος. στ ΄. ἖πειδή, φησίν, συνεπινοεῖται πάντως τῶ γενεσιουργῶ τ῵ν ὄντων Λόγῳ καί ὁ Νοῦς, πρός ὅν ἔχει κατ᾿ αἰτίαν τήν ἀναφοράν ὁ Λόγος· κεφαλήν τοῦ Φριστοῦ τόν Πατέρα κέκληκεν ὡς Νοῦν Λόγου κατά φύσιν γεννήτορα. ζ ΄. Fr. ἖κ γάρ τ῅ς ο὎σίας τ῵ν ὁρατ῵ν καί τ῅ς κινήσεως καί τ῅ς διαφορ᾵ς, τήν τρισυπόστατον ἁγίαν μονάδα γινώσκομεν. Ὡς ἀλλαχοῦ ἐν τῶ. . . . . . .ᾧ τινι μέν ἐξάγεται, φησίν ὁ διδάσκαλος. η ΄. Ὅτι ἀνήρ ἐστι, καί ὁ τήν μυστικήν διδασκόμενος θεολογίαν. θ΄. Καθ᾿ ὏περοχήν ἐκδέχου τό ἀνοήτως. ὘πέρ νόησιν γάρ τό πιστευόμενον, ὅπερ ἐστίν ὁ Θεός.

87 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ι ΄. ὇ τήν ἄμεσον τῆ καθ᾿ ὏περοχήν στερήσει τ῵ν γενητ῵ν πρός τόν ἐπέκεινα παντός λόγου Λόγον ἀγνώστως λαβών, φησίν, α὎τοψίαν, α὎τόν ἔχει κεφαλήν τόν πάντη μονώτατον Λόγον· ὏πέρ ὅν ἤ μεθ᾿ οὗ, ἤ μεθ᾿ ὅν ἕτερος φύσει καθάπαξ ο὎χ ὏φέστηκε λόγος, οὗ ὁ εἷς φύσει Νοῦς ὏πάρχει γεννήτωρ· πρός ὅν ὡς κεφαλήν ἀνάγων διά τοῦ συμφυοῦς κατ᾿ ο὎σίαν Πνεύματος τόν ἑπόμενον συνίστησι νοῦν. ια΄. Σοῦ μέν πρακτικοῦ γυναῖκά φησιν εἶναι τήν ἕξιν, ὡς τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν τρόπων γεννητικήν· τοῦ δέ φυσικοῦ, τήν ἐξευγενισθεῖσαν τοῖς λόγοις τοῦ πνεύματος αἴσθησιν, ὡς τίκτουσαν τάς τ῵ν ὄντων ἀπαθεῖς φαντασίας· τοῦ δέ θεολογικοῦ τήν καθαράν διάνοιαν τοῦ ἑνός τρισφαοῦς φωτός μοναδικ῵ς δεκτικήν. ιβ΄. Φριστόν λέγει τόν ὏περούσιον, καί ὏περουσίως σαρκωθέντα Λόγον, ὅτι μηδέ τήν σάρκωσιν α὎τοῦ λόγῳ φυσικῶ κατέλαβε νοῦς. Σούτου δέ κεφαλήν (340) φησι, τόν κατά φύσιν ἀναίτιον Νοῦν, κατ᾿ αἰτίαν φύσει τῶ Λόγῳ συνεπινοούμενον. ὇ γάρ πίστει τόν Λόγον ἑωρακώς, ἀχρόνως α὎τῶ Λόγῳ τόν τοῦ Λόγου γεννήτορα Νοῦν, ὡς ἐν α὎τῶ κατ᾿ ο὎σίαν ὄντα, μυστικ῵ς συνεώρακεν. Υασί δέ τινες Φριστόν μέν λέγεσθαι τοῦ Φριστοῦ τόν ἀνθρώπινον, ὡς τοῦ παντός, ἤγουν τ῅ς ὅλης φύσεως κεφαλήν. Οὗπερ ἀνθρωπίνου δ῅λον, ἟ τοῦ Φριστοῦ θεότης καθέστηκε κεφαλή. Σῆ γάρ ὀνομασίᾳ τοῦ ὅλου τά μέλη καλέσαντες, ὀρθήν ἐκδεδώκασιν ἔννοιαν. ιγ΄. Πρός τόν Θεόν τοῦ τελειωθέντος νοῦς κατά χάριν ταυτότης, ἐστίν ἟ περί τό φύσει ταυτόν ἁπλ῅ καί ἀδιαίρετος κίνησις, περί ἥν νοητ῵ν ἀνάληψις ο὎κ ἔστι, ποσῶ τε τῶ κατ᾿ ο὎σίαν καί τῶ κατά δύναμιν ποιῶ διαφερόντων· ἀλλ᾿ ἀπόλαυσις ἄῤῥητος αἴσθησιν ἔχουσα τήν ὏πέρ ἔννοιαν. ιδ΄. Προσευχήν λέγει τοῦ μέν πρακτικοῦ, τήν τ῵ν ἀρετ῵ν αἴτησιν· προφητείαν δέ, τ῵ν ἐν α὎ταῖς λόγων τήν ἀληθ῅ διδασκαλίαν· τοῦ δέ φυσικοῦ προσευχήν φησιν εἶναι, τ῅ς περί τ῵ν ὄντων ἐπιστημονικ῅ς γνώσεως αἴτησιν· προφητείαν δέ, τήν ταύτης κατά τήν ἀληθ῅ διδασκαλίαν εἰς ἀλλήλους μετάδοσιν· τοῦ δέ θεολογικοῦ προσευχήν εἶναι λέγει, τήν ἀπόῤῥητον σιγήν· καθ᾿ ἥν ὁ νοῦς ὏περοχικ῵ς τῆ στερήσει τ῵ν ὄντων ἄξιος γίνεται τ῅ς ὏πέρ νόησιν καί γν῵σιν ἑνώσεως· προφητείαν δέ, τήν ἄλλων περί τούτων μυσταγωγίαν. Ἡ γάρ προσευχή πρός Θεόν ποιεῖται τοῦ προσευχομένου τήν ἕνωσιν· ἟ δέ προφητεία διά Θεόν τοῖς ἀνθρώποις κοινων῅σαι τ῵ν δοθέντων καλ῵ν πείθει τόν προφητεύοντα. ιε ΄. Ὅταν τό Θεῖον καταφάσκωμεν τ῵ν ὄντων, φησί, συνεπινοοῦμεν α὎τό τοῖς οὖσιν· ἀλλ᾿ ὡς αἰτίαν ποιητικήν. Ὅταν δέ τ῵ν ὄντων α὎τό παντελ῵ς ἀποφάσκωμεν, οὔτε κατ᾿ αἰτίαν α὎τό συνεπινοοῦμεν τοῖς οὖσιν· ὅτι μηδεμίαν, ἀληθ῵ς εἰπεῖν, ἔχει πρός τά ὄντα σχέσιν· καθ᾿ ἥν τήν ἐπ᾿ ἀμφοῖν ὧν ἐστι σχέσις ἔννοιαν ἅμα συναναφέρειν πεφύκαμεν. Ο὎κοῦν ὁ καλός θεολόγος τήν καθ᾿ ὏περοχήν ἀγνωσίαν θέσιν γνώσεως ἀληθοῦς ποιεῖται, τοῦ Θεοῦ τό παντελ῵ς ἀνεννόητον. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Κστ΄. Εἰ ὁ βασιλεύς Βαβυλ῵νος ἀλληγορεῖται εἰς τόν διάβολον, τίς ὁ λόγος ὅν διά [Gist. ᾧδιά] τοῦ, προφήτου Ἱερεμίου ἀπειλεῖ τοῖς βασιλεῦσι τ῵ν ἐθν῵ν, καί τῶ βασιλεῖ Ἰούδα· κλοιούς καί δεσμούς, καί λιμόν, καί θάνατον, καί μάχαιραν, καί αἰχμαλωσίαν, ἐάν μή α὎τῶ δουλεύσωσι; Σοῖς δέ ἑκουσίως δουλεύουσι, μετά ἀνέσεως εἶναι ἐπί τ῅ς γ῅ς α὎τ῵ν· καί ὅτι δοῦλον α὎τόν προσαγορεύει, λέγων· " ἖γώ ἔδωκα π᾵σαν τήν γ῅ν (341) Ναβουχοδονόσορ βασιλεῖ Βαβυλ῵νος, τῶ δούλῳ μου, καί τά θηρία τοῦ ἀγροῦ δέδωκα δουλεύειν α὎τῶ." Σίς οὖν ἐστιν ἟ τοῦ διαβόλου δουλεία, καί τίνα τά θηρία, καί τίνα τά ἕξ εἴδη τ῅ς ἀπειλ῅ς, καί τίνες οἱ βασιλεῖς τ῵ν ἐθν῵ν, καί ὁ βασιλεύς Ἰούδα;

Ἀπόκρισις. ὇ διάβολος καί ἐχθρός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καί ἐκδικητής· ἐχθρός μέν, ὅταν ὡς μισ῵ν α὎τόν, δοκῆ πως τήν ὀλέθριον κεκτ῅σθαι πρός ἟μ᾵ς τούς ἀνθρώπους ἀγάπην, τοῖς τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν τρόποις διά τ῅ς ἟δον῅ς πείθων ἟μ῵ν τήν προαίρεσιν τ῵ν αἰωνίων ἀγαθ῵ν προκρίνειν τά πρόσκαιρα· δι᾿ ὧν κλέπτων ὅλης τ῅ς ψυχ῅ς τήν ἔφεσιν, τ῅ς θείας ἟μ᾵ς παντελ῵ς ἀγάπης ἀφίστησιν, ἑκουσίους ἐχθρούς ποι῵ν τοῦ ποιήσαντος· ἐκδικητής δέ, ὅταν γυμνώσας τό πρός ἟μ᾵ς μῖσος, ὡς ἤδη γενομένους α὎τῶ διά τήν ἁμαρτίαν ὏ποχειρίους, ἐξαιτεῖται τήν καθ᾿ ἟μ῵ν τιμωρίαν. Ο὎δέν γάρ οὕτω φίλον τῶ διαβόλῳ καθέστηκεν, ὡς ἄνθρωπος τιμωρούμενος. Σοῦτο δέ συγχωρηθείς, τάς ἐπαλλήλους ἐπινο῵ν τ῵ν ἀκουσίων παθ῵ν ἐπαγωγάς, λαίλαπος δίκην ἀπην῵ς ἐπιφέρεται, τοῖς καθ᾿ ὧν ἐκομίσατο συγχωρήσει Θεοῦ τήν ἐξουσίαν· ο὎ τό πρόσταγμα τό θεῖον ἐκπληρ῵σαι βουλόμενος, ἀλλά τό 88 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οἰκεῖον τοῦ καθ᾿ ἟μ῵ν μίσους διαθρέψαι πάθος ἐπιθυμ῵ν· ἵνα τῶ πολλῶ μέτρῳ τ῵ν ὀδυνηρ῵ν συμφορ῵ν ἟ ψυχή δι᾿ ἀτονίαν ὀκλάσασα, τ῅ς θείας ἐλπίδος ἑαυτ῅ς περικόψῃ τήν δύναμιν· ἀντί νουθεσίας, ἀθεΐας αἰτίαν ποιουμένη τήν τ῵ν ἀλγειν῵ς συμβαινόντων ἐπαγωγήν. Ἀγαθός γάρ ὏πάρχων ὁ Θεός, καί θέλων ἟μ῵ν ἐκτῖλαι παντελ῵ς τό τ῅ς κακίας σπέρμα, τήν ἟δονήν τήν τόν νοῦν τ῅ς θείας ἀποσυλ῵σαν ἀγάπης, συγχωρεῖ τῶ διαβόλῳ πόνους ἟μῖν καί τιμωρίας ἐπαγαγεῖν· κατά ταυτόν καί τ῅ς προλαβούσης ἟δον῅ς τόν ἰόν, διά τ῵ν πόνων τ῅ς ψυχ῅ς ἀποξέων, καί πρός τά παρόντα καί μόνην τήν αἴσθησιν σαίνοντα, μῖσος ἟μῖν καί τελείαν ἀποδιάθεσιν, ὡς μηδέν τιμωρίας πλέον εἰς κέρδος κεκτημένα κατά τήν χρ῅σιν, ἐμποι῅σαι βουλόμενος· καί τήν ἐκείνου τιμωρόν δύναμιν καί μισανθρωπίαν, τ῅ς πρός ἀρετήν ἐπαγαγωγ῅ς περιστατικήν αἰτίαν ποιήσασθαι, τ῵ν α὎τ῅ς ἑκουσίως ἀπολισθησάντων. Ὡς οὖν κατά συγχώρησιν τιμωρούμενος τούς ἁμαρτάνοντας ὁ διάβολος τοῦ Θεοῦ κέκληται δοῦλος, ἀποστάτης ὤν καί λῃστής πονηρός, καί τοῖς ἑκουσίως διά τ῅ς ἟δον῅ς ἀφισταμένοις τοῦ Θεοῦ, τήν γνώμην ἔχων πάνυ κατάλληλον. Πρέπον γάρ ἐστιν ὏πό τοῦ διαβόλου κολάζεσθαι τούς τάς α὎τοῦ πονηράς ὏ποθήκας τ῵ν ἑκουσίων ἁμαρτημάτων ἟δέως δεξαμένους· οὕτω μέν οὖν καί ἟δον῅ς ἐστι διά τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν σπορεύς ὁ διάβολος, καί ὀδύνης διά τ῵ν ἀκουσίων ἐπαγωγεύς. (344) Ὅταν οὖν οἱ τήν Ἰουδαίαν καί τήν Ἱερουσαλήμ οἰκοῦντες, τουτέστι, τήν πρακτικήν ἕξιν, ἤ τήν θεωρητικήν ἀπειληφότες ἐπιστήμην, πρός τήν τ῵ν ἀνθρώπων ταύτας μετέρχονται δόξαν· ἤθη μέν ἀρετ῵ν τῶ φαινομένῳ τρόπῳ σκιαγραφοῦντες· λόγους δέ σοφίας καί γνώσεως μόνους λαλοῦντες, δίχα τ῵ν κατά δικαιοσύνην ἔργων, καί τόν ἐπ᾿ ἀρετῆ καί γνώσει τοῖς ἄλλοις ἐπιδείκνυνται τῦφον· εἰκότως τοῖς πρέπουσι παραδίδονται πόνοις, διά τοῦ πάσχειν τήν ἀγνοηθεῖσαν α὎τοῖς ἐκ τ῅ς ματαίας οἰήσεως ταπεινοφροσύνην μεταμανθάνοντες· ὅπερ εἰδώς καί ὁ θαυμάσιος Ἀπόστολος, παρέδωκε τῶ ΢ατανᾶ τόν παρανομήσαντα Κορίνθιον, εἰς ὄλεθρον τ῅ς σαρκός, ἵνα τό πνεῦμα σωθῆ ἐν ἟μέρᾳ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Διά τοῦτο τ῅ς Ἰουδαίας καί Ἱερουσαλήμ ὁ βασιλεύς παραδίδοται τῶ βασιλεῖ τ῵ν Ἀσσυρίων, τουτέστιν, ὁ θεωρητικός νοῦς καί γνωστικός πρός τιμωρίαν ἐκδίδοται τῶ διαβόλῳ, πόνους α὎τῶ δικαίως ἐπάγοντι καί συμφοράς· ἵνα μάθῃ πάσχων, περί καρτερίας μ᾵λλον, καί πόνων ὏πομον῅ς φιλοσοφεῖν, ἤ διακεν῅ς τοῖς ο὎κ οὖσιν ὏περηφάνως ἐμματαιάζειν. Π᾵ς οὖν ἀνεχόμενος ἑκουσίως ἐκ τ῅ς τ῵ν α὎τῶ πεπραγμένων συναισθήσεως, δέξασθαι τάς ἐπιπόνους τ῵ν ἀκουσίων ἐπιφοράς πειρασμ῵ν, μετά τ῅ς δεούσης ε὎χαριστίας, ο὎κ ἐξοικίζεται τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ἕξεώς τε καί χάριτος· καθάπερ οἱ πάλαι τ῅ς Ἰουδαίας καί Ἱερουσαλήμ· ὡς ὏πελθών ἑκουσίως τόν ζυγόν βασιλέως Βαβυλ῵νος, καί ὡς χρέος ἀποτιννύς, τάς τ῵ν βασάνων ἐπιφοράς καταδεχόμενος· καί ἐν α὎ταῖς μένων, τελεῖ τῶ μέν βασιλεῖ Βαβυλ῵νος τούς ἐκ τοῦ παθητοῦ τ῅ς φύσεως βιαίους πόνους, καί τήν ἐπ᾿ α὎τοῖς κατά τήν διάνοιαν ὡς ὀφειλέτης α὎τοῦ διά τάς προλαβούσας πλημμελείας συγκατάθεσιν· τῶ δέ Θεῶ προσφέρει διά λατρείας ἀληθοῦς, τ῅ς ταπειν῅ς λέγω διαθέσεως, τήν τ῵ν πεπλημμελημένων διόρθωσιν. ὇ δέ τήν κατά συγχώρησιν Θεοῦ πρός διόρθωσιν ἐπαγομένην α὎τῶ διά τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν συμφοράν ε὎χαρίστως μή καταδεχόμενος, καί τήν ἐπί τῶ δοκεῖν δίκαιον εἶναι ματαγνούς ο὎κ ἀποτιθέμενος οἴησιν, ὡς τοῖς θείοις τ῵ν δικαίων κριμάτων ἐμπίπτων θεσπίσμασι, κατά τούς πάλαι τ῅ς Ἰουδαίας οἰκήτορας, καί μή καταδεχόμενος ἑκουσίως ὏πό τόν ζυγόν γενέσθαι τοῦ βασιλέως Βαβυλ῵νος, κατά τήν θείαν διαταγήν, εἰς αἰχμαλωσίαν παραδίδοται τῶ βασιλεῖ Βαβυλ῵νος, καί κλοιούς, καί δεσμά, καί θάνατον, καί λιμόν, καί μάχαιραν, καί τ῅ς ἰδίας παντελ῵ς ἀποικίζεται γ῅ς· τουτέστι, τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν εἶναι δοκούσης ἕξεως· διά μέν τ῅ς αἰχμαλωσίας, τήν τ῵ν θείων ἀπόστασιν κατακρινόμενος· διά δέ τ῵ν κλοι῵ν, τήν ψευδ῅ περί τ῵ν ὄντων δόξαν· διά δέ τ῵ν δεσμ῵ν, τήν παντελ῅ τ῵ν καλ῵ν ἀπραξίαν· διά τοῦ λιμοῦ, τήν τ῵ν θείων στέρησιν διδαγμάτων· διά δέ τοῦ θανάτου, τήν τελείαν πρός τά καλά πώρωσίν τε καί ἀναισθησίαν· διά δέ τ῅ς μαχαίρας, τούς τ῵ν θείων μνημ῵ν ἀναιρετικούς ἐμπαθεῖς καί ἀκολάστους λογισμούς. (345) Πάντα γάρ ταῦτα, καί τούτων πλείονα, ὁ τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ὡς ἰδίας γ῅ς ἐξοικιζόμενος ἕξεως, πάσχει· διά τό μή θέλειν α὎τόν ἐξ ὏περηφανίας καί ματαίας οἰήσεως, τάς ἐφ᾿ οἷς ἐπλημμέλησεν ἐκτιννύς δίκας, ἐν θλίψεσιν ε὎δοκ῅σαι καί ἀνάγκαις καί στενοχωρίαις κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, καίτοι πάσης τ῅ς ἐπί τούτοις ὀφειλ῅ς ὄντα διά τήν δικαιοσύνην ἐλεύθερον. ᾜδει γάρ ὁ μέγας Ἀπόστολος, φυλακτικήν τ῵ν θείων κατά ψυχήν θησαυρ῵ν ὏πάρχουσαν, τήν ἐκτός περί τό σ῵μα συνισταμένην διά τ῵ν πόνων ταπείνωσιν· καί διά τοῦτο, στέργων ὏πέμενε, καί δι᾿ ἑαυτόν, καί τούς, οἷς ἀρετ῅ς καί πίστεως προέκειτο τύπος· ἵνα κἄν ὡς ὏πεύθυνοι πάσχωσι κατά τόν ἐπιτιμηθέντα Κορίνθιον, εἰς παρηγορίαν ἔχωσι καί ὏πομον῅ς μίμησιν [Fr. et. Reg. ὏πομονήν καί μίμησιν], τόν ἀνευθύνως πάσχοντα.

89 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σούς δέ βασιλεῖς τ῵ν ἐθν῵ν εἶναι νομίζω κατά τοῦτον τ῅ς Γραφ῅ς τόν τόπον, τούς τ῵ν λοιπ῵ν τ῅ς ἀτιμίας παθ῵ν ἐπάρχοντας ἀνθρώπους [ἴσ. λογισμούς], καί α὎τούς ὏ποκειμένους ἐνδίκως τῆ τιμωρίᾳ τ῵ν οἰκείων ὀφλημάτων· καί διά τοῦτο τῶ βασιλεῖ Βαβυλ῵νος παραδιδομένους ὡς τιμωρῶ δυνάμει, καί χαιρούσῃ τῆ βασάνῳ τ῅ς φύσεως. Ἔστιν οὖν ὁ μέν Αἰγύπτιος βασιλεύς, ὁ φιλήδονος νοῦς καί ἀκόλαστος· ὁ δέ Μωαβίτης, ὁ τρυφητής καί βέβηλος νοῦς· ὁ δέ Ἀμμανίτης, ὁ πλεονεκτικός νοῦς· ὁ δέ ΢ύρος, ὁ δεισιδαίμων καί διαλεκτικός νοῦς· μόνος γάρ ἀντικεῖσθαι γέγραπται τῶ ΢αλομ῵ν ὁ ΢ύρος, τουτέστι, τῆ εἰρήνῃ καί σοφίᾳ· ὁ δέ Σύριος, ὁ φιλόκοσμος νοῦς καί φιλόζωος· καί οἱ λοιποί πάντες βασιλεῖς, οὕς γνώσεται διά τ῅ς οἰκείας σημασίας ὁ γνωστικός ἐκ τ῅ς ὀνομάτων ἑρμηνείας, ἤ τ῅ς τ῵ν τόπων θέσεως, ἤ τ῅ς κρατούσης ἐν α὎τοῖς γενικ῅ς παραδόσεως, ἤ τ῅ς ἐν ἀλλήλοις ἐπιτηδεύσεως, ἤ τ῅ς πρός Ἰσραήλ ποι᾵ς ἀντιπαθείας. Ο὎ γάρ πάντοτε καί πάντες ὡσαύτως καί καθ᾿ ἕν σημαινόμενον λαμβάνονται· ἀλλά πρός τήν προκειμένην χρείαν, καί τ῅ς προφητείας τήν δύναμιν. ἖πείτοι γε καί εἰς τόν διάβολον οἶδεν ἟ Γραφή λαμβάνειν τόν Υαραώ, ὅταν ἀναιρέτης γίνηται τοῦ Ἰσραήλ· καί πάλιν εἰς τόν τ῅ς φύσεως νόμον, ὅταν α὎τῶ δουλεύῃ κατ᾿ οἰκονομίαν ὁ Ἰωσήφ, προφητικ῵ς δι᾿ ἑαυτοῦ σημάνας τόν φύσει καί πάθεσιν ἟μετέροις ἑκουσίως δουλεύοντα Θεόν Λόγον, δίχα μόνης ἁμαρτίας. ὇μοίως καί ὁ βασιλεύς Σύρου νοεῖται εἰς τόν διάβολον, ὅταν τόν Ἰσραήλ διά τοῦ ΢ισάρα πολεμῆ· καί πάλιν εἰς τόν φυσικόν νόμον, ὅταν σπένδηται τῶ Δαβίδ, καί εἰς τήν οἰκοδομήν τοῦ θείου ναοῦ τῶ ΢ολομ῵ν πλεῖστα συμβάλλεται· καί εἰς ἄλλα πολλά σημαινόμενα, ἕκαστος τ῵ν ἀπηριθμημένων τῆ Γραφῆ βασιλέων, παραλαμβάνεται [Fr.λαμβάνεται]· κατά μέντοι τήν ὏ποκεμένην τῆ προφητείᾳ δύναμιν. Σά δέ θηρία ἅπερ δίδωσιν ὁ Θεός τῶ βασιλεῖ Βαβυλ῵νος, εἰσίν οἱ δαίμονες, ἕκαστος κατά τήν ἐνδιαθέτως ἐπικειμένην ἐπιτηδειότητα πρός τήνδε ἤ τήνδε (348) τ῵ν πειρασμ῵ν ἐπαγωγήν λειτουργ῵ν. Ἄλλος γάρ ἄλλης ἐμποιητικός κακίας, καί ἄλλος ἄλλους σαφ῵ς ἐστι μιαρώτερος· καί πρός τόδε μ᾵λλον τό εἶδος τ῅ς κακίας ἐπιτηδειότερος. Οὔτε γάρ α὎τοί οἱ δαίμονες ἄνευ θείας συγχωρήσεως κατ᾿ ο὎δέν ὏πουργεῖν δύνανται τῶ ἀρχεκάκῳ διαβόλῳ· ἵνα καθώς οἶδεν α὎τός ὁ Θεός, μετά τ῅ς δεούσης καί φιλανθρώπου καί ἀγαθοῦ προνοίας, συγχωρῆ τῶ διαβόλῳ διά τ῵ν α὎τοῦ ὏πουργ῵ν, τάς ἐφ᾿ οἷς ἟μάρτομεν διαφόρους ποιεῖσθαι τιμωρίας. Καί δηλοῖ τοῦτο σαφ῵ς ἟ περί τοῦ Ἰώβ συγγραφή, μή δυνάμενον τῶ Ἰώβ προσπελάσαι τόν διάβολον ἀναγραφομένη δίχα τ῅ς θείας συγχωρήσεως. Ἀλλά καί Ναβουχοδονόσορ α὎τός ὁ τ῅ς Βαβυλωνίας βασιλεύς, λαμβάνεται πολλάκις εἰς τόν φυσικόν νόμον. Καί τοῦτο δηλοῦσι γράφοντες τοῖς ἐν Ἱερουσολύμοις, οἱ τόν πνευματικόν νόμον στέρξαι μή δυνηθέντες, καί διά τοῦτο πρός τήν Βαβυλωνίαν κατασυρέντες γ῅ν· λέγω δέ τήν ἕξιν τ῅ς κατά τήν ὕλην συγχύσεως· εὔξασθαι ὏πέρ τ῅ς ζω῅ς Ναβουχονόσορ βασιλέως Βαβυλ῵νος, καί τ῅ς ζω῅ς Βαλτάσαρ τοῦ υἱοῦ α὎τοῦ· τοῦ φυσικοῦ νόμου δηλαδή, καί τ῅ς α὎τοῦ κατά τήν κίνησιν ἕξεως· ὏φ᾿ οὕς τότε γεγόνασιν, ἵνα ὦσιν αἱ ἟μέραι α὎τ῵ν ὡς αἱ ἟μέραι τοῦ ο὎ρανοῦ. Διά τούτων παρακαλοῦντες εὔξασθαι τούς ἐν τῆ ἀπαθείᾳ τ῅ς ἀρετ῅ς, καί τῆ ἀληθείᾳ τ῅ς γνώσεως μείναντας, ἵνα ὦσι τά νοήματα τοῦ κατά φύσιν νόμου, καί τ῅ς α὎τοῦ κατά τήν κίνησιν ἕξεως, ἐν ᾧ, τόν πνευματικόν ἀπολιπόντες νόμον, γεγόνασιν· ὡς τά θεῖα νοήματα τοῦ νόμου τοῦ πνεύματος· ἟μέρας καλέσαντες τά νοήματα· ο὎ρανόν δέ, τόν πνευματικόν νόμον· ἐζήτουν γάρ μή ἀπᾴδειν τοῦ πνευματικοῦ νόμου, τόν ὏φ᾿ ὅν γεγόνασι φυσικόν καί ἐπίμοχθον νόμον. Σούτοις συμφωνεῖ καί τό πρός α὎τόν κατά τήν θείαν ἀπειλήν μυστικ῵ς εἰρημένον ὏πό τοῦ μεγάλου Δανιήλ, τό θεαθέν ὄναρ ἑρμηνεύοντος· Καί σέ ἐκδιώξουσιν ἀπό τ῵ν ἀνθρώπων, καί μετά θηρίων ἀγρίων ἔσται ἟ κατοικία [Seg. 1, κατοίκησίς] σου, καί χόρτον ὡς βοῦν ψωμιοῦσί σε, καί ἀπό τ῅ς δρόσου τοῦ ο὎ρανοῦ α὎λισθήσῃ· καί ἑπτά καιροί ἀλλαγήσονται ἐπί σέ, ἕως οὗ γνῶς ὅτι κυριεύει ὁ Ὕψιστος τ῅ς βασιλείας τ῵ν ἀνθρώπων καί ᾧ ἐάν θέλει δώσει α὎τήν· καί ὅτι εἶπεν· ἖άσατε τήν φυήν τοῦ δένδρου τ῵ν ῥιζ῵ν ἐν τῆ γ῅, ἟ βασιλεία σου σοί μενεῖ, ἀφ᾿ ἧς ἄν γνῶς τήν βασιλείαν τήν ἐπουράνιον. ἖κδίωξιν μέν λέγων τάχα τήν εἰς τόν κόσμον τοῦτον διά τήν παράβασιν ἐκ τοῦ παραδείσου ἐκβολήν, καί τ῅ς μετά τ῵ν ἁγίων ἀγγέλων διαίτης ἀλλοτρίωσιν· ἤγουν τήν ἐκ τ῵ν νοητ῵ν θεαμάτων πρός τήν κατ᾿ αἴσθησιν τοῦ νόμου τ῅ς φύσεως σχέσιν· τήν δέ μετά τ῵ν ἀγρίων θηρίων κατοικίαν, τήν μετά τ῵ν παθ῵ν καί τ῵ν ἐνεργούντων α὎τά δαιμόνων καταμονήν, ἤγουν κατοικίαν καί συναναστροφήν σημαίνων. ὇ δέ χόρτους ὅν ἐψώμισαν α὎τόν, [οἱ ἄνθρωποι Gisl. ἄγγελοι, ita etiam Fr. Ad marg.] δ῅λον , ἀλλ᾿ ο὎χί τά θηρία, μεθ᾿ ὧν ἔσχε τήν κατοικίαν· ἐκεῖνα γάρ ο὎ ψωμιοῦσιν, (349) ἀλλά σπαράττουσιν), ἟ κατ᾿ αἴσθησίν ἐστι τ῵ν φαινομένων φυσική κατανόησις, καί κατ᾿ ἀρετήν ἐπίπονος πρ᾵ξις. Ἅπερ ὡς χόρτον χορηγοῦσι τοῖς ἀνθρώποις οἱ ἄγγελοι. Σό δέ ἀπό τ῅ς δρόσου τοῦ ο὎ρανοῦ α὎λισθ῅ναι, τό διά τ῅ς θείας προνοίας ἐσχηκέναι τήν ἐν τούτοις οὖσαν δύναμιν. Δρόσον γάρ ο὎ρανοῦ, τήν πρόνοιαν ἐκάλεσεν ὁ λόγος, δι᾿ ἧς ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ μετά τήν τ῵ν ἀπηριθμημένων τήν συντήρησιν ἔσχεν ὁ

90 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἄνθρωπος· ἤτοι ὁ κατά φύσιν νόμος, παντελ῵ς μή διαφθει ρόμενος· ἤ τυχόν ἟ διά τ῵ν φαινομένων γινομένη κατά χάριν Θεοῦ περί τ῵ν νοουμένων σύμμετρος γν῵σις· δι᾿ ἥν ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ἐνταῦθα τῆ ἐλπίδι τ῵ν μελλόντων κρατούμενος. Σό δέ, ἗πτά καιροί ἀλλαγήσονται ἐπί σέ, τήν κατά τόν αἰ῵να τοῦτον ἑβδοματικήν τοῦ χρόνου παράτασιν δηλοῖ, ὏φ᾿ ἥν γέγονε, τήν φυλακήν τ῅ς οἰκείας ἕξεως καί ἐνεργείας ἐάσας ὁ κατά φύσιν νόμος, καί μεθ᾿ ἥν συντελουμένην κατά τήν προσδοκωμένην ἀνάστασιν, διά τ῅ς ἀποβολ῅ς τ῵ν ἰδιωμάτων τ῵ν ἀλόγων, πρός ἑαυτόν ἐπανελεύσεται πάλιν, τήν ἐξ ἀρχ῅ς ε὎κληρίαν τ῅ς βασιλείας ἀπολαμβάνων· ἐπιγνούς διά τ῅ς κατά τόν αἰ῵να τοῦτον προνοητικ῅ς οἰκονομίας, τό κράτος τ῅ς ἀληθοῦς βασιλείας. Σό γάρ, ἖άσατε τήν φυήν τ῵ν ῥιζ῵ν τοῦ δένδρου ἐν τῆ γῆ, φάναι, τό μή τ῅ς φύσεως ἀναιρεθ῅ναι τελείως διά παράβασιν τό σπέρμα, καί τάς δυνάμεις τ῅ς ἀγαθότητος, δηλοῖ· καθ᾿ ἅς καί πάλιν λαμβάνουσα τήν αὔξησιν, εἰς τό πρώην φυσικόν διά τ῅ς ᾵ναστάσεως ἐπανάγεται μέγεθός τε καί κάλλος. Ἀλλ᾿ ἟μῖν γε κρεῖττον τῶ νόμῳ στοιχοῦντας τ῵ν ἐντολ῵ν, ἑαυτούς πρός ἀναίρεσιν τοῦ φρονήματος τ῅ς σαρκός ἑκουσίοις ἐμπαιδεύειν πόνοις· καί ο὎ νόμον κρεῖττον, ἀλλά καί πάνυ φιλόσοφον καί πρέπον τοῖς τόν ἔμφυτον λόγον ἟γεμόνα τ῵ν παθ῵ν καταστήσασιν· εἰ δέ μή τοῦτο, τόγε τούτου δεύτερον· ἀκουσίως παιδευόμενοι, στέρξωμεν τοῦ παιδεύοντος ἟μ᾵ς τήν βουλήν, μετά τ῅ς πρεπούσης ε὎χαριστίας, καθάπερ ζυγόν βασιλέως Βαβυλ῵νος καταδεχόμενοι, ἐφ᾿ οἷς ἟μάρτομεν κόλασιν· καί τ῅ς ἟μετέρας γ῅ς τουτέστι τ῅ς πίστεως καί τ῅ς ἐλπίδος, καί τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ἕξεως· ο὎ μεταφέρει τόν ἟μέτερον νοῦν ὁ νοητός βασιλεύς Βαβυλ῵νος. Κατά τοῦτον οὖν τόν προαποδοθέντα τρόπον, καί Θεοῦ δοῦλος ὁ διάβολος λέγεται, καί παραδίδονται α὎τῶ οἱ βασιλεῖς τ῵ν ἐθν῵ν, καί ὁ βασιλεύς Ἰούδα, καί τά θηρία τοῦ ἀγροῦ.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Κατά ποῖον τρόπον, φησίν, ἐχθρός ἐστι Θεοῦ καί ἐκδικητής ὁ διάβολος. β΄. Ὅτι κατιωθεῖσαν ψυχήν τῶ ῥύπῳ τ῅ς ἟δον῅ς φησίν, ἀποκαθαίρει πόνος, καί ἀφαιρεῖ παντελ῵ς α὎τ῅ς τήν σχέσιν τ῵ν ὏λικ῵ν, τ῅ς πρός α὎τά φιλίας τήν ζημίαν μεταμαθοῦσαν· δι᾿ ἥν αἰτίαν ὁ Θεός συγχωρεῖ τῶ διαβόλῳ κατά κρίσιν δικαίαν τούς ἀνθρώπους βασάνοις καταπιέζειν. γ΄. ὇ πάσχων φησίν, ὏πέρ χάριτος Θεοῦ παραβαθείσης, ἐάν ἐπιγνῶ τ῅ς ἰωμένης α὎τόν θείας προνοίας τόν λόγον, τήν τε συμφοράν ε὎χαρίστως (352) δέχεται χαίρων, καί τήν ὏πέρ ἧς παιδεύεται διορθοῦται πλημμέλειαν· ὁ δέ ταύτης ἀναισθητ῵ν τ῅ς ἰατρείας τ῅ς δοθείσης, ἐνδίκως ἀπάγεται χάριτος, καί τῆ συγχύσει τ῵ν παθ῵ν παραδίδοται· πρός τήν πρ᾵ξιν ἐλθεῖν καταλιμπανόμενος, ὧν ἐνδιάθετον εἶχε τήν ἔφεσιν. δ΄. Σήν μέν εἰρήνην κατά προσηγορίαν εἶχεν τοῦ ὀνόματος· τήν δέ σοφίαν κατά θείαν δωρεάν ὡς προσευχ῅ς καρπόν εἶχεν ὁ ΢ολομ῵ν. ε΄. Εἰς τόν φυσικόν νόμον ἐνταῦθα λαμβάνει τόν Ναβουχοδονόσορ, καί εἰς τήν ἕξιν α὎τοῦ τοῦ φυσικοῦ νόμου τόν υἱόν α὎τοῦ Βαλτάσαρ. στ΄. ἖κ τ῅ς ε὎χ῅ς δ῅λόν ἐστι, φησίν, ὅτι τόν φυσικόν νόμον, καί τήν ἐξ α὎τοῦ τικτομένην ἕξιν ἐνταῦθα σημαίνουσι Ναβουχοδονόσορ καί Βαλτάσαρ, ἀλλ᾿ ο὎ τόν διάβολον· ο὎δείς γάρ ε὎χήν ὏πέρ τοῦ διαβόλου γίνεσθαι παντελ῵ς ἐξηγεῖται· ἥν γάρ ο὎ διέβαλεν ε὎χήν ὁ τ῅ς προφητείας λόγος, ο὎ χρή νομίζειν ὏πέρ τοῦ διαβόλου ταύτην τῶ Θεῶ προσενηνέχθαι. ζ΄. Fr. ἖πανελεύσεται πρός ἑαυτήν ἟ φύσις, τήν ἀναμαρτησίαν καί τήν ἀφθαρσίαν ἀπολαμβάνουσα. Ἀπολοῦνται γάρ οἱ ἁμαρτωλοί, ἤγουν τ῅ς ἁμαρτίας τά αἴτια, καί πάντες ἔσονται ἀναμάρτητοι, καί διά τοῦτο, καί ἄφθαρτοι· ἐξ ἀλλήλων δέ καί ταῦτα καί πάντες τήν ἀληθινήν ἐπιγνώσονται βασιλείαν· οἱ μέν τῆ ἐλλάμψει, οἱ δέ τῆ κολάσει· ο὎ πάντες δέ τ῵ν ἀγαθ῵ν, ο὎δ᾿ ὁμοίως οἱ ἀπολαύοντες ἀπολαύσουσι. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΖ΄ .

91 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σοῦ Κυρίου μετά τήν ἀνάστασιν φανερ῵ς ἐντειλαμένου μαθητεῦσαι πάντα τά ἔθνη, π῵ς ἐδεῖτο ὁ Πέτρος ἐπί τοῦ Κορνηλίου ἀποκαλύψεως διά τά ἔθνη; ἤ π῵ς οἱ ἐν Ἱερουσαλήμ ἀκούσαντες ἀπόστολοι τά κατά τόν Κορνήλιον, διεκρίνοντος πρός τόν Πέτρον; Ἀπόκρισις. Πάνυ μέν οὖν ἐδεῖτο τ῅ς περί ἐθν῵ν θείας ἀποκαλύψεως ὁ τ῵ν ἀποστόλων ἔξαρχος Πέτρος ὁ πανάγιος· ο὎ γάρ ἐγίνωσκεν ὅτι περιτομ῅ς καί ἀκροβυστίας ο὎κ ἔστι διαστολή κατά τήν πίστιν· οὔτε μήν ᾔδει σαφ῵ς, ὅτι δίχα τ῅ς κατά νόμον φαινομένης λατρείας, μαθητευθ῅ναι τά ἔθνη ὁ Κύριος εἶπεν, ἕως οὗ τ῅ς ἀποῤῥήτου βουλ῅ς α὎τοῦ δι᾿ ἀποκαλύψεως ἐφανέρωσε τό μυστήριον, διά τε τοῦ κατά τήν σινδόνα παραδείγματος πείσας, διά τε τ῅ς ἴσως α὎τῶ κατά μόνην τήν πίστιν δοθείσης καί τοῖς ἔθνεσι χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς ο὎κ ἔστιν ἐν Φριστῶ διαστολή Ἰουδαίου καί Ἕλληνος· ὅπερ καί οἱ ἐν Ἱεροσολύμοις ἀγνοοῦντες ἀπόστολοι, διεκρίνοντο πρός α὎τόν, ἕως ἔμαθον καί α὎τοί τόν ἐν ἀποκρύφοις πλοῦτον τ῅ς ἐπί πάντας ἀνθρώπους θείας χρηστότητος. Θείας γάρ ζω῅ς καί καιν῅ς λατρείας παρά τήν νομικήν ἐπεισαγωγή, καί ψυχ῅ς ἑκουσίως σώματος α὎τήν ἀπολυούσης κατά τήν γνώμην ὏π῅ρχε διδαχή, καί ἄλλης ἀρχ῅ς θειοτέρας γενέσεως ὏ποτύπωσις, ἟ τοῦ κηρύγματος χάρις. Καί διά τοῦτο, (353) τ῅ς τοῦ προστάξαντος ἔχρῃζον, ἐφ᾿ ἑκάστῳ λόγῳ διδαχ῅ς, οἱ ταύτην πιστευθέντες τήν διακονίαν. Εἰ δέ τῶ μή δοκῶ τοῦ δέοντος εἶναι περιεργότερος, π᾵ς λόγος χρῄζει θείας ἐντολ῅ς πάντως, τοῦ ἐπ᾿ α὎τῶ πρός ἐνέργειαν ὁρισθέντος τρόπου, διδαχ῅ς καί ἀποκαλύψεως. Ο὎ γάρ ἔστι τό παράπαν ὁ διαγινώσκων τόν τινος λόγου τρόπον, χωρίς τ῅ς τοῦ φαμένου τόν λόγον ἀποκαλύψεως. Ὅπερ εἰδώς καί ὁ πανεύφημος Πέτρος, λαβών ἤδη παρά τοῦ Κυρίου τόν περί τ῵ν ἐθν῵ν τοῦ κηρύγματος λόγον, ο὎κ ἐνεχείρησεν, ἀναμένων διδαχθ῅ναι παρά τοῦ δόντος τόν λόγον, τοῦ λόγου τόν τρόπον. Σάχα δέ καί ἕτερα πρός τούτοις ἦν, ἅπερ διά τ῅ς καθιεμένης ο὎ρανόθεν ὀθόνης, καί τ῵ν ἐν α὎τῆ διαφόρων ζώων, ὁ μέγας ἐδιδάσκετο Πέτρος. Μ᾵λλον δέ, τό π᾵ν γένος τ῵ν ἀνθρώπων· ἤ ὁ κατ᾿ α὎τόν τόν Πέτρον, ἐπειλημμένος τ῅ς κατά τήν πίστιν θείας ἀκρότητος, μανθάνων διαῤῥήδην π᾵σαν ἑαυτοῦ παντελ῵ς ἀποσβέσαι τήν αἴσθησιν· καθ᾿ ἥν ἕως ὁρᾶ τά φαινόμενα, φθαρτικήν ἑαυτ῅ς τήν τοῦ Θεοῦ κτίσιν ἐπίσταται, μή δυναμένην φθορ᾵ς εἶναι καθαράν καί συγχύσεως. Διά μέν οὖν τ῅ς ὀθόνης, καί τ῵ν ἐν α὎τῆ ζώων, τόν φαινόμενον προεδείκνυε διά τοῦ ἀοράτου κόσμον τοῖς λόγοις νοούμενον, ἤ τόν ἀόρατον, τοῖς τ῵ν αἰσθητ῵ν τύποις φαινόμενον, ὁ πρός α὎τόν χρηματίζων, καί ὡς πρός ἐδωδήν πνευματικήν ἐπιτήδειον. Διό φησιν· Ἀναστάς, Πέτρε, θῦσον, καί φάγε. Πόθεν ἀναστ῅ναι κελεύεται; Πόθεν ἄλλοθεν, ἤ τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἕξεώς τε καί σχέσεως, καί τ῅ς περί τ῵ν ὄντων χθαμαλωτέρας προλήψεως, ἤ τ῅ς νομιζομένης κατά νόμον δικαιοσύνης; ἵνα κατά μόνον τόν νοῦν ἀπολελυμένον τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν φαντασίας, δυνηθείς σχημάτων γυμνούς θεάσασθαι τούς λόγους τ῵ν αἰσθητ῵ν, ἐπιγνῶ τούς τύπους τ῵ν νοητ῵ν, καί μάθῃ μηδέν τ῵ν ὏πό Θεοῦ γεγονότων ἀκάθαρτον εἶναι. ὇ γάρ θεωρήσας ἐκ τοῦ νοητοῦ κόσμου προφαινομένην τοῖς λόγοις τήν ὁρωμένην κτίσιν, ἤ τούς τύπους τ῵ν νοητ῵ν ἐκ τ῅ς τ῵ν φαινομένων διακοσμήσεως, καθάπερ ο὎ρανόθεν ὀθόνην διαφαινομένην, ο὎δέν ἀκάθαρτον εἶναι πιστεύσειε τ῵ν ὁρατ῵ν· μηδεμίαν τοῖς τ῵ν ὄντων λόγοις ἐμφαινομένην θεωρ῵ν ἀντιπάθειαν. Ἡ φθορά γάρ ἐν τῆ αἰσθήσει καθέστηκε, καί ὁ τ῵ν γεγονότων πρός ἄλληλα πόλεμος· ἐν δέ τοῖς λόγοις ο὎δέν ὏πάρχει καθάπαξ ἐναντίον. Ἔστι μέν οὖν ἟ ὀθόνη, ὁ αἰσθητός κόσμος ἐκ τεσσάρων ἀρχ῵ν, καθάπερ στοιχείων, καί α὎τόν κρατούμενος· τά δέ ἑρπετά καί τά θηρία καί τά πετεινά, οἱ διάφοροι λόγοι τ῵ν γεγονότων εἰσί, πρός μέν αἴσθησιν ὄντες ἀκάθαρτοι, πρός δέ νοῦν, καθαροί τε καί τρόφιμοι, καί τ῅ς νοουμένης συστατικοί τυγχάνοτες ζω῅ς. Ἡ δέ ἐκ τρίτου γενομένη φωνή, πρακτικήν καί φυσικήν καί θεολογικήν διδάσκει φιλοσοφίαν. Δεῖ γάρ ο὎χ ἅπαξ, ἀλλά καί δίς, καί τρίς ἀναστάντα θῦσαι τήν κτίσιν τ῵ν φαινομένων, καί φαγεῖν α὎τήν γνωστικ῵ς, τόν τῶ Θεῶ διόλου (356) ἑψόμενον γνησίως. ὇ γάρ ἀναστάς τ῅ς ἐμπαθοῦς περί τά φαινόμενα διαθέσεως, τήν τ῵ν φαινομένων ἔθυσε κίνησιν, καί τήν πρακτικήν κατορθώσας ἔφαγεν ἀρετήν. ὇ δέ τ῅ς ψευδοῦς περί τ῵ν ὄντων δόξης ἀναστάς, τά μέν τ῵ν φαινομένων ἔθυσε σχήματα· τούς δέ μή φαινομένους λόγους φαγών, τήν ἐν πνεύματι φυσικήν θεωρίαν κατώρθωσεν· ὁ δέ τ῅ς πολυθέου πλάνης ἀναστάς, α὎τήν μέν τ῵ν ὄντων τήν ο὎σίαν κατέθυσε· τήν δέ τ῵ν ὄντων αἰτίαν κατά πίστιν φαγών, θεολογικ῅ς ἐνεφορήθη δυνάμεως. Π᾵ς οὖν θεωρητικός νοῦς ἔχων τήν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, ὅ ἐστι ῥ῅μα Θεοῦ, ἐν ἑαυτῶ τ῅ς φαινομένης κτίσεως ἀποκτείνας τήν κίνησιν, κατώρθωσεν ἀρετήν· καί τ῵ν αἰσθητ῵ν σχημάτων ἑαυτοῦ τήν φαντασίαν ἀποτεμών, τήν ἐν τοῖς λόγοις τ῵ν ὄντων εὗρεν ἀλήθειαν· καθ᾿ ἥν ἟ φυσική θεωρία συνέστηκε· καί τ῅ς ο὎σίας τ῵ν ὄντων ὏περάνω γενόμενος, τόν τ῅ς θείας καί ἀμάχου μονάδος δέχεται φωτισμόν, καθ᾿ ὅν τ῅ς ἀληθοῦς θεολογίας συνέστηκε τό μυστήριον.

92 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἤ τυχόν ἐκελεύετο θεόθεν ἟ τ῵ν ἀποστόλων ἀκρότης, Πέτρος ὁ πανένδοξος, ἀναστάς τ῅ς συμ[με]μετρημένης τῆ φύσει δυνάμεως, ἐπί τήν κατά χάριν θείαν ε὎κληρίαν, μετά Θεοῦ καταθῦσαι τῆ μαχαίρᾳ τοῦ λόγου τά ἐν ἀνθρώποις πάθη τ῅ς μοχθηρίας, καί ποι῅σαι βρ῵μα καλόν, καί τῶ Λόγῳ πρόσφορον, καί εἰς πέψιν πνευματικήν ἀναδιδόμενον, τῆ ἀποθέσει τ῅ς προτέρας ἐμπαθοῦς καί θηριώδους ζω῅ς. Υασί γάρ ζω῅ς σύμβολον εἶναι τό αἷμα, ὅπερ παντός ἀποῤῥεῖν σφαττομένου ζώου πέφυκεν. Καί δηλοῖ τάχα τ῵ν δειχθέντων ζώων ἞ διαφορά, τήν ἐν ἀνθρώποις τ῵ν παθ῵ν ποικιλίαν σημαίνουσα. Σά μέν γάρ ἑρπετά, τούς ἅπαν τό ἐπιθυμητικόν τοῖς γηΐνοις ἐπισυρόμενον ἔχοντας προδείκνυσι· τά δέ θηρία, τούς ὅλον τό θυμικόν εἰς τήν ἀλλήλων φθοράν ἐκμαν῵ς διεγείροντας· τά δέ πετεινά, τούς ὅλον τό λογικόν πρός τήν ὕβριν τ῅ς ὏περηφανίας ἀνώσαντας, καί τήν ἐξ α὎τ῅ς ὏ψηλοφροσύνην, καί ἀδικίαν λαλοῦντας εἰς ὕψος, καί θεμένους εἰς ο὎ρανόν τό στόμα α὎τ῵ν· ἅπερ οἷα Θε῵ συνεργός ὁ μέγας Πέτρος καταθύσας τῶ λόγῳ τοῦ πνεύματος, τούς μέν ἐποίησε τ῵ν ο὎ρανίων ἐπιθυμητάς, τούς δέ ἟μέρους καί φιλανθρώπους, καί ἀλλήλων ἀνθεκτικούς· τούς δέ φιλοθέους καί ταπεινόφρονας. Σί δέ καί Ἰόππη βούλεται δηλοῦν διά τ῅ς ἑρμηνείας τοῦ οἰκείου ὀνόματος, ἐν ᾗ ταύτην εἶδε τήν ὀπτασίαν ἟ μεγάλη τ῅ς ἖κκλησίας κρηπίς, Πέτρος ὁ πανάγιος, κατίδωμεν. Ἰόππη κατασκοπή ἑρμηνεύεται, (357) τήν πρακτικήν πρέπουσαν φυλακήν σημαίνουσα. Παρ᾿ α὎τήν γάρ κειμένη τ῅ς θαλάσσης τήν ὄχθην, πολλοῖς ἀνεβάλλετο κύμασιν, εἰ μή ἐφ᾿ ὕψος εἶχε τήν θέσιν ἟ πόλις. Ὅθεν μοι φαίνεται δηλοῦν τόν ἐπί τό ὕψος τ῅ς γνώσεως, καθάπερ πόλιν οἰκοδομοῦντα τήν ἀρετήν· ο὎ μακράν δέ τ῵ν ἀκουσίων ὄντα πειρασμ῵ν, ἔχοντα παρακειμένην ἐγγύθεν καθάπερ θάλασσαν, τήν μήπω τελείως ἀποῤῥαπισθεῖσαν σχέσιν τ῵ν αἰσθητ῵ν, καί διά τοῦτο κατασκοπ῅ς δεόμενον, μήπως λαθόντες διά τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν, ποιήσωνται τήν τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν ἐπιδρομήν οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες· ἀλλά καί τ῅ς μερίδος τυγχάνουσα τ῅ς φυλ῅ς [al. φυλακ῅ς]. Ἰσσάχαρ Ἰόππη· μισθός δέ καί κάματος οὗτος ἑρμηνεύεται· δίδωσι πλέον νοεῖν, ὅτι πρακτικ῅ς ἐστιν ἕξις φυλακτική Ἰόππη, τάς ἀοράτους ἐφόδους φυλαττομένη τ῵ν πνευμάτων τ῅ς πονηρίας. Σαύτης οὖν ἀναστάντα πρός τήν τ῵ν ὏ψηλ῵ν γν῵σιν μεταθεῖναι τόν νοῦν ἴσως ἐκελεύετο ὁ μέγας ἀπόστολος. ὇ τοίνυν τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας οἰκ῵ν τό τ῅ς κατασκοπ῅ς ὕψος, ἐν Ἰόππῃ λεγέσθω εἶναι· ὁ δέ τήν ἐν Ἱεροσολύμοις ΢ιών κατοικ῵ν, τουτέστι τό σκοπευτήριον, τό κατα τήν ὄρασιν τ῅ς εἰρήνης ἱδρυμένον· τοῦτο γάρ Ἱερουσαλήμ ἑρμηνεύεται, πάσης μακράν γέγονε τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν σχέσεως, ὅσον ἱστορικ῵ς, τοῦ τόπου τ῅ς ΢ιών κατά τήν θέσιν, ἟ θάλασσα· καί σκοπεύει μόνον κατά τό ὕψος τυγχάνων τ῅ς γνώσεως, τά νοητά τ῵ν ὄντων θεάματα· τῆ κατά νοῦν περιαιρέσει τ῵ν φαινομένων ἐν τοῖς οὖσι σχημάτων· καί δέχεται τάς τ῵ν θείων ἐμφάσεις κατά τό θεμιτόν ἐκφανεῖς, τυπούσας α὎τοῦ τό ἟γεμονικόν πρός τό θειότερον. ὇ γοῦν οἰκ῵ν Ἰόππην πρακτικός ἐστι, καταθεωρ῵ν τ῵ν ἐναντίων τά θήρατρα· ὁ δέ κατοικ῵ν ἐν ΢ιών, γνωστικός ἐστι μόνην κατά νοῦν τ῵ν θείων θεωρ῵ν τήν ε὎πρέπειαν. Εἰ δέ πάλιν εἰς ο὎ρανόν ἀνασπασθῆ τό σκεῦος τ῅ς ὀθόνης, νοήσωμεν ὅτι μετά τό δειχθ῅ναι τῶ μεγάλῳ Πέτρῳ τούς τ῵ν αἰσθητ῵ν πνευματικούς λόγους τοῖς νοητοῖς συνυπάρχοντας, πάλιν ἀνέλκει πρός ἑαυτόν τούτους ὁ Θεός· διδάσκων, ὡς ο὎δέν ὧν οἱ λόγοι παρ᾿ α὎τῶ μένουσιν, ἐστίν καθάπαξ ἀκάθαρτον. Διό γνούς τ῵ν ὁραθέντων τήν δύναμιν ὁ μέγας Ἀπόστολος, ἔμαθε μηδένα λέγειν ἀκάθαρτον ἄνθρωπον, μηδέ προσωποληψίαν εἶναι παρά τῶ Θεῶ, ποιουμένην ἄδικον τήν τ῵ν ὄντων διαίρεσιν. Ὅθεν μηδέν μελλήσας, τό θεῖον ἐπλήρωσε πρόσταγμα, θύσας πρός ζωήν πνευματικήν τούς τήν καρδίαν ἑκουσίως περιτεμνομένους τῶ λόγῳ τ῅ς χάριτος, καί π᾵σαν ἀπιστίας, κακίας τε καί ἀγνωσίας ἀκαθαρσίαν καθάπερ ἀκροβυστίαν ἀποβαλλομένους [Fr. ἀποβαλλομένους]· τ῅ς δέ σαρκός, μηδέν τ῵ν προσόντων α὎τῆ φυσικ῵ς περιτέμνοντας· ὧν ο὎κ ἐξ ἐμπαθοῦς γνώμης ἟ σύστασις, ἀλλ᾿ ἐκ θείας δημιουργίας ἟ γένεσις. Ο὎δέν γάρ (360) τ῵ν κατά φύσιν ἀκάθαρτον, ὅτι Θεόν ἔχει τ῅ς ὏πάρξεως αἴτιον.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Ζω῅ς μετάθεσίν φησι καί λατρείαν ἀγγελικήν, καί πρός σ῵μα ψυχ῅ς ἑκούσιον ἀλλοτρίωσιν· καί ἐν πνεύματι θείας μεταποιήσεως γένεσιν, τό τ῅ς νέας Διαθήκης καταγγέλλει μυστήριον. β΄. Ἕτερος, φησίν, ὁ τ῅ς ἐντολ῅ς ἐστι λόγος, καί ἕτερος ὁ τοῦ γίνεσθαι τ῅ς ἐντολ῅ς ὁ τρόπος. Λαβών οὖν ὁ μέγας Πέτρος περί τ῵ν ἐθν῵ν τοῦ κηρύγματος ἐντολήν, ἀγνο῵ν διά τ῅ς ὀθόνης τ῅ς ἐντολ῅ς ἐδιδάσκετο τόν τρόπον· ὅτι δίχα περιτομ῅ς, καί τ῵ν λοιπ῵ν τοῦ νόμου σωματικωτέρων,τ῵ν ἐθν῵ν χρή γίνεσθαι τήν κλ῅σιν· πνευματικήν γάρ οἶδεν ὁ λόγος περιτομήν, ἐμπαθοῦς σχέσεως πρός σ῵μα τ῅ς ψυχ῅ς ἐκτομήν.

93 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html γ΄. Fr. Π᾵ς λόγος θείας ἐντολ῅ς χρῄζει πάντως διδαχ῅ς τοῦ π῵ς ὀφείλει πραχθ῅ναι· ὅπερ ὁ μέγας Ἀπόστολος ἱκανότητα λέγει. δ΄. ὇ μή τοῖς σχήμασι τ῵ν ὁρατ῵ν ἐναπομένων διά τήν αἴσθησιν, ἀλλά κατά νοῦν τούς λόγους α὎τ῵ν ἀναζητων, ὡς νοητ῵ν τύπους, ἤ λόγους αἰσθητ῵ν θεώμενος κτισμάτων, ο὎δέν ἀκάθαρτον εἶναι τ῵ν ὁρωμένων διδάσκεται. Πάντα γάρ φύσει καλά λίαν καθέστηκεν. ε΄. ὇ τῆ κινήσει φησί τ῵ν αἰσθητ῵ν μή συναλλοιούμενος, ἀκίβδηλον τήν τ῵ν ἀρετ῵ν μετέρχεται πρ᾵ξιν. ὇ δέ τοῖς α὎τ῵ν σχήμασι μή διατυπώσας τόν νοῦν, τήν ἀληθ῅ περί τ῵ν ὄντων ἀπείληφε δόξαν. ὇ δέ καί α὎τήν τήν ο὎σίαν τ῵ν ὄντων τῆ διανοίᾳ παρέδραμεν, ὡς ἄριστος θεολόγος μετά ταύτην ἀγνώστως τῆ μονάδι προσέβαλεν. Ο὎κοῦν ὁ τρίτον ἐν ἑαυτῶ καταθύσας τήν κτίσιν τ῵ν ὁρωμένων, τ῅ς τ῵ν τελείων ἄξιος γέγονε τάξεως. στ΄. Ἰόππη μέν ἕξις ἐστίν ἀρετ῅ς, φησίν, τήν ἐκ τ῵ν παρακειμένων αἰσθητ῵ν φυλαττομένη βλάβην. Ἡ δέ ΢ιών ἕξις ἐστί γνωστική, τήν τ῵ν νοητ῵ν σκοπεύουσα χαρισμάτων ὏ποδοχήν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΗ΄ . Σό· "Δεῦτε, καταβάντες συγχέωμεν α὎τ῵ν τάς γλώσσας," πρός τίνας ἔλεγεν ὁ Θεός; Ἀπόκρισις. Πρός τήν ὏ποκειμένην τ῵ν προνοουμένων διάθεσιν ε὏ρίσκομεν τήν ἁγίαν Γραφήν τόν Θεόν διαπλάττουσαν· ὅθεν καί λέοντα, καί ἄρκτον, καί πάρδαλιν, καί πάνθηρα, καί ἄνθρωπον, καί βοῦν, καί πρόβατον, καί ἥλιον, καί ἀστέρα, καί πῦρ, καί πνεῦμα, καί ἄλλα μυρία, ἅπερ μηδαμ῵ς ὏πάρχων λέγεται, κατά τήν ἑκάστης φων῅ς ἐπίνοιαν θεωρούμενος. Σῶ γοῦν Ἀβραάμ φανείς ὁ Θεός ὄντι τελείῳ κατά τήν γν῵σιν, ἐν τῶ περί μονάδος λόγῳ τόν ἄϋλον περί Σριάδος εἶναι λόγον ἐδίδασκεν, ἤδη τόν νοῦν ἔχοντι τ῅ς ὕλης παντελ῵ς, καί τ῵ν κατ᾿ α὎τήν τύπων ἐκβεβηκότα. Καί διά τοῦτο καί ὡς τρεῖς ἐφαίνετο, καί ὡς εἷς διελέγετο· τῶ δέ Λώτ, μήπω (361) τ῅ς τ῵ν σωμάτων καθαρόν τόν νοοῦν ποιησαμένῳ συνθέσεως, ἀλλ᾿ ἔτι τ῅ς ἐξ ὕλης καί εἴδους τ῵ν σωμάτων γενέσεως ἐξηρτημένῳ, καί μόνης δημιουργόν εἶναι πιστεύοντι τόν Θεόν τ῅ς ὁρατ῅ς κτίσεως, ἐμφανιζόμενος ὁ Θεός, δυϊκ῵ς, ἀλλ᾿ ο὎ τριαδικ῵ς ἐφάνη· δεικνύς δι᾿ ὧν α὎τός ἑαυτόν ἐσχηματίζε, μήπω τ῅ς ὕλης καί τοῦ εἴδους ἐκβεβηκέναι τόν ἀναγόμενον νοῦν. Οὕτως ἐφ᾿ ἑκάστῳ τόπῳ τ῅ς τόν Θεόν πολυτρόπως διαπλαττούσης Γραφ῅ς, τούς λόγους μετ᾿ ἐπιστήμης διασκοπούμενος, ε὏ρήσεις αἰτίαν εἶναι τ῅ς πολλ῅ς τ῵ν θείων πλασμάτων ἐξαλλαγ῅ς, τήν τ῵ν προνοουμένω διάθεσιν. ἖πειδή τοίνυν καί οἱ τόν πύργον οἰκοδομήσαντες, πρότερον τ῅ς τοῦ φωτός χώρας τ῅ς ἀνατολ῅ς κινηθέντες, λέγω δέ τ῅ς μι᾵ς καί ἀληθοῦς περί Θεόν γνώσεως, ἦλθον εἰς γ῅ν ΢ενναάρ, τήν ἑρμηνευομένην βλασφήμους ὀδόντας, καί εἰς πολλάς περί Θεότητος δόξας κατέπεσαν, καί τόν ἑκάστης δόξης λόγον, οἱονεί πλίνθους τινάς συνθήσαντες, ᾠκοδόμησαν καθάπερ πύργον τήν πολύθεον ἀθεΐαν· εἰκότως ὁ τ῅ς κακ῅ς συμφωνίας τ῵ν πλανηθέντων ἀνθρώπων διασκεδάζων τήν ὁμολογίαν Θεός, ἐκ τ῅ς τ῵ν προνοουμένων διαθέσεως εἰς ἀπείρους δόξας διασκεδασθείσης καί διασπαρθείσης, πληθυντικ῵ς ἑαυτόν ὀνομάζει· δεικνύς εἷς ὅτι ὤν, εἰς πολλούς ἐν ἐκείνοις ἐμερίσθη· ὥσπερ καί ἐπί τοῦ Ἀδάμ φαίνεται λέγων· Ἰδού γέγονεν Ἀδάμ ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν. Πρός οὖν τό ὏ποκείμενον αἴτιον, ἤ πληθύνεται ταῖς τ῵ν Γραφ῵ν ἐκφωνήσεσιν ὁ Θεός, ἤ συνάγεται. Σό δέ, πρός τίνας ὁ Θεός διαλέγεται, ἔθος ἐστί τῆ Γραφῆ τάς ἀλαλήτους καί κρυφίας βουλάς τοῦ Θεοῦ σωματικ῵ς διαπλάττειν, ἵν᾿ ἟μεῖς ἐκ τ῵ν συγγεν῵ν ῥημάτων τε καί φων῵ν, νο῅σαι τά θεῖα δυνηθ῵μεν· ἐπεί ὁ Θεός νοῦς ἐστιν ἄγνωστος, καί λόγος ἄῤῥητος, καί ζωή ἀκατάληπτος, καί οὔτε λαλεῖ οὔτε λαλεῖται, α὎τόλογος ὤν, καί α὎τοβουλή κατ᾿ ο὎σίαν ὏πάρχων. Καί εἰ οὕτω νοήσομεν τάς τ῵ν θείων λόγων φωνάς, ο὎δενί τ῵ν γεγραμμέων ἐκ τ῅ς ἀσαφείας προσκόψομεν. Εἰ δέ τις φαίη, μή πάντως ἐπί διαβολ῅ς κεῖσθαι τῆ Γραφῆ τήν περί Θεοῦ πληθυντικήν σημασίαν, καί προφέρει πρός τήν τοῦ οἰκείου λόγου βεβαίωσιν τό· Καί εἶπεν ὁ Θεός· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἟μετέραν, καί καθ᾿ ὁμοίωσιν, καί ο὎ δήπου διά ταύτης, εἴποι, τ῅ς φων῅ς, πολυθεΐας ὏πόνοιαν εἰσηγεῖσθαι νοοῦμεν τόν λόγον· φαμέν, ὡς ὁπόταν μέν πρός τούς ε὎σεβεῖς ε὎σεβ῵ς ἟ ἁγία Γραφή τῶ πληθυντικῶ περί Θεοῦ κέχρηται λόγῳ, τήν δήλωσιν ποιεῖται τ῵ν παναγίων τρι῵ν ὏ποστάσεων· μυστικ῵ς τόν τ῅ς ὏πάρξεως σημαίνουσα τρόπον τ῅ς παναγίας καί ἀνάρχου καί ὁμοουσίας Σριάδος· ἐπειδή μονάς κατ᾿ ο὎σίαν ἐστίν ἟ πάνσεπτος καί προσκυνητή καί πανεύφημος Σριάς τ῵ν ὏ποστάσεων. Μονάς γάρ ἐν Σριάδι καί ἐν μονάδι Σριάς ἐστιν ὁ Θεός ἟μ῵ν. Ἡνίκα δέ πρός τούς ἀσεβεῖς πληθυντικόν περί Θεοῦ ποιεῖται τόν λόγον, τήν ψεκτήν (364) ἐκείνων, ὡς οἶμαι, διελέγει περί Θεότητος ἔννοιαν,

94 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html φυσικήν, ἀλλ᾿ ο὎χί ὏ποστατικήν εἶναι τήν ἐν τοῖς ἰδιώμασιν ὏πειληφότων διαφοράν· ὅπερ σαφ῵ς τήν πολύθεον εἰσηγεῖται πλάνην τοῖς οὕτως περί Θεότητος ἔχουσιν. Εἰ δέ μή τοῦτο λέγοντες πείθομεν, ἐπειδή φίλον τῶ Πνεύματι, καί τοῖς Πνεῦμα φιλοῦσιν ἀγαπητόν, τό μή μάχεσθαι, δεξώμεθα συμφώνως ἀλλήλοις τήν ἁγίαν Γραφήν· τήν ἐν μονάδι παναγίαν Σριάδα, ποτέ μέν, ὡς δημιουργόν εἰσηγουμένην, ὡς τό· Ποιήσωμεν ἄνθρωπον· Πατρός γάρ καί Τἱοῦ, καί ἁγίου Πνεύματος ἔργον ἐστίν ἟ τ῵ν ὄντων ὏πόστασις· ποτέ δέ, ὡς ἀποδεκτικήν τ῵ν τοῖς α὎τ῅ς ε὎σεβ῵ς νόμοις πολιτευσαμένων· ὡς προνοητικήν τ῵ν ὏π᾿ α὎τ῅ς εἰληφότων τοῦ εἶναι τήν γένεσιν· ὡς τῶ Ἀβραάμ τριαδικ῵ς φαινομένην, καί μοναδικ῵ς διαλεγομένην· ποτέ δέ, ὡς τιμωρητικήν, ἤγουν κριτικήν τ῵ν τούς νόμους παραφθειρόντων τ῅ς φύσεως· ὡς τό· Καταβάντες συγχέωμεν α὎τ῵ν τάς γλώσσας. Ο὎ γάρ δημιουργική μόνον ὏πάρχει τ῵ν ὄντων ἟ ἁγία καί ὁμοούσιος Σριάς· ἀλλά καί συνεκτική, καί πρός ἀξίαν ἑκάστου διανεμητική· οἷα δή Θεός εἷς ὏πάρχουσα κατά φύσιν δημιουργός, προνοητική τε καί κριτική τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ πεποιημένων· κοινόν γάρ Πατρός, καί Τἱοῦ, καί ἁγίου Πνεύματος, ὥσπερ τό δημιουργεῖν, οὕτω δέ καί τό κρίνειν, καί τ῵ν πεποιημένων σοφ῵ς προνοεῖν.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. ἗κάστῳ φησί, κατά τήν ὏ποκειμένην α὎τῶ περί Θεοῦ δόξαν ὁ Θεός ἐμφανίζεται. Σοῖς μέν κατ᾿ ἔφεσιν τήν ὏λικήν περάσασι σύνθεσιν, καί τάς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς ἰσονομούσας ἀλλήλαις κατά μίαν καί τήν α὎τήν περί Θεόν ἀεικινησίαν κεκτημένοις, ὡς μονάς ἐμφαίνεται καί Σριάς· ἵνα τήν οἰκείαν ὕπαρξιν παραδείξειεν, καί τόν α὎τ῅ς τρόπον μυστικ῵ς ἐκδιδάξειεν. Σοῖς δέ περί μόνην τήν ὏λικήν διάθεσιν ἔχουσι κινουμένην τήν ἔφεσιν, καί ἀλλήλαις ἀσυνδέτους τάς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις κεκτημένοι, ο὎χ ὡς ἔστιν, ἀλλ᾿ ὡς εἰσίν ἐμφανίζεται· δεικνύς ὅτι τ῅ς ἟μ῵ν δυάδος ἀμφοῖν ἐπελάβοντο ταῖν χεροῖν, καθ᾿ ἥν ὁ σωματικός ἐξ ὕλης καί εἴδους συνέστηκε κόσμος. β΄. ὇ φυσικήν εἶναι λέγων, φησίν, ἐπί Θεοῦ τήν τ῵ν ἰδιωμάτων, ἀλλ᾿ ο὎χ ὏ποστατικήν διαφοράν, ο὎κ ἔνθεος ὁ τοιοῦτος, ἀλλά πολύθεος, ο὎σι῵ν ἰδιότησιν, ἀλλ᾿ ο὎χ ὏ποστάσεων ἐπιδέχεσθαι φάσκων τό Θεῖον τήν ἐξαρίθμησιν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΘ΄. Σί ἐστι τό ἐν ταῖς Πράξεσι κείμενον· "Οἵτινες διά τοῦ Πνεύματος ἔλεγον τῶ Παύλῳ, μή ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα;" Διά τί παρήκουσε τοῦ Πνεύματος καί ἀνέβη; Ἀπόκρισις. (365) ὇ μέν ἅγιος Ἡσαΐας ὁ προφήτης, ἐν τῆ κατ᾿ α὎τόν προφητείᾳ ἑπτά πνεύματα τῶ ἐκ τ῅ς ῥίζης Ἰεσσαί ἀνατείλαντι ΢ωτ῅ρι λέγει ἐπαναπαύεσθαι· ο὎χ ἑπτά πνεύματα Θεοῦ γινώσκων, καί οὕτω τούς ἄλλους ἐκδέχεσθαι διδάσκων, ἀλλά τάς ἐνεργείας τοῦ ἑνός καί τοῦ α὎τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πνεύματα καλέσας, διά τό πάσῃ ἐνεργείᾳ ὅλον ἀνελλιπ῵ς ὏πάρχειν ἀναλόγως τό ἐνεργοῦν ἅγιον Πνεῦμα. ὇ δέ θεῖος Ἀπόστολος τάς διαφόρους ἐνεργείας α὎τοῦ τοῦ ἑνός ἁγίου Πνεύματος χαρίσματα λέγει διάφορα· ὏φ᾿ ἑνός δηλονότι καί τοῦ α὎τοῦ ἐνεργούμενα Πνεύματος. Εἰ τοίνυν κατά τό μέτρον τ῅ς ἐν ἑκάστῳ πίστεως δίδοται ἟ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος, ἐν τῆ μετοχῆ τοῦ τοιοῦδε χαρίσματος· ἕκαστος τ῵ν πιστ῵ν δηλονότι κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς πίστεως, καί τ῅ς ὏ποκειμένης α὎τῶ κατά τήν ψυχήν διαθέσεως, συμμεμετρημένην δέχεται τοῦ Πνεύματος τήν ἐνέργειαν, χαριζομένην α὎τῶ τ῅σδε ἤ τ῅σδε τ῅ς ἐντολ῅ς τήν ἁρμόζουσαν πρός ἐνέργειαν ἕξιν. Ο὎κοῦν ὥσπερ ὁ μέν λαμβάνει λόγον σοφίας, ὁ δέ λόγον γνώσεως, ἕτερος δέ πίστεως, καί ἄλλος ἄλλο τι τ῵ν ἀπηριθμημένων τῶ μεγάλῳ Ἀποστόλῳ χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος· οὕτως ὁ μέν δέχεσθαι διά τοῦ Πνεύματος χάρισμα τ῅ς τελείας καί ἀμέσου πρός Θεόν, καί μηδέν ἐχούσης ὏λικόν ἀγάπης, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς πίστεως· ἕτερος δέ διά τοῦ α὎τοῦ Πνεύματος, τ῅ς τελείας πρός τόν πλησίον ἀγάπης χάρισμα, καί ἄλλος ἄλλο τι κατα τό α὎τό Πνεῦμα, ὡς ἔφην, ἔχοντος ἑκάστου ἐνεργούμενον τό οἰκεῖον χάρισμα. Σαῦτα δέ τά χαρίσματα κατά τόν ἅγιον Ἡσαΐαν, πνεύματα καλέσας τις, ὡς οἶμαι, τ῅ς ἀληθείας ο὎ διαπίπτει· παντί γάρ χαρίσματι ὅλον ὡς ἐνεργοῦν ἀναλόγως ἐνυπάρχει τό Πνεῦμα τό ἅγιον, εἴτε μείζονι, εἴτε ἥττονι. Ο὎κοῦν ὁ μέγας ὄντως, καί τ῵ν ὏πέρ ἄνθρωπον μυστηρίων γενόμενος διάκονος Παῦλος , ἀμέσως τ῅ς ἐν ἀγάπῃ Θεοῦ τελείας χάριτος τό πνεῦμα δεξάμενος κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς ἐν α὎τῶ πίστεως, τ῵ν εἰληφότων τό χάρισμα τ῅ς τελείας εἰς α὎τόν ἀγάπης,

95 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λεγόντων α὎τῶ μή ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα· διά τοῦ Πνεύματος, τουτέστι τοῦ ἐνεργουμένου α὎τοῖς ὏πό τοῦ Πνεύματος τ῅ς εἰς α὎τόν ἀγάπης χαρίσματος· ταυτόν γάρ τῶ χαρίσματι τό πνεῦμα, καθά ἔφην ἐκ τοῦ προφήτου λαβών, παρήκουσεν· ἀσυγκρίτως τ῅ς ἐξ ἄλλων εἰς α὎τόν πνευματικ῅ς ἀγάπης, προκρίνων τήν θείαν καί ὏πέρ νόησιν. Μ᾵λλον δέ ο὎δέ παρακούσας ἀν῅λθεν, ἀλλ᾿ ἐκείνους διά τ῅ς συμμέτρως α὎τοῖς κατά τό χάρισμα δοθείσης ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος προφητεύοντας, τῶ κατ᾿ α὎τόν τύπῳ πρός τόν τοῦ παντός ὏περεπέκεινα πόθον κατά τήν ἔφεσιν ἕλκων. Ο὎κοῦν ο὎ παρήκουσεν ὁ μέγας Παῦλος τοῦ Πνεύματος, ἀλλ᾿ ἐδίδαξεν ἐπί τό ὏ψηλότερον ἀπό τοῦ ἥττονος μετενεχθ῅ναι Πνεύματος τουτέστι χαρίσματος, τούς περί α὎τοῦ κατά τό χάρισμα τ῅ς ἀγάπης προφητεύοντας. Καί πάλιν, εἰ τό προφητικόν χάρισμα πολύ τοῦ ἀποστολικοῦ ὏πάρχει δεύτερον, ο὎κ ἦν λόγου τοῦ τό (368) π᾵ν διευθύνοντος, καί τήν ἑκάστου διορίζοντος τάξιν, τό κρεῖττον εἴκειν τῶ ἥττονι· ἀλλά μ᾵λλον ἕπεσθαι τό ἧττον τῶ κρείττονι. Οἱ μέν γάρ τότε προφητεύοντες διά τοῦ ἐν α὎τοῖς προφητικοῦ πνεύματος, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀποστολικοῦ, τόν τρόπον τ῅ς τῶ ἁγίῳ Παύλῳ συμβησομένης ὏πέρ τοῦ λόγου κακοπαθείας ἐμήνυον· ὁ δέ πρός μόνον ἀφορ῵ν τόν θεῖον σκοπόν, εἰς ο὎δέν ἟γεῖτο τά μέσα πάντα, σπουδήν ἔχων ο὎χ ὅπως διενέγκῃ τά συμβησόμενα, ἀλλ᾿ ὅπως ἄλλος γένηται Φριστός· μιμήσει τοῦ Φριστοῦ πάντα κατορθώσας τά, δι᾿ ἅ Φριστός τήν ἐν σαρκί φιλανθρώπως κατ᾿ οἰκονομίαν εἵλατο ζωήν. Ο὎κοῦν ε὎ταξίας ἐστί φυλακή, τ῅ς πάντα διεπούσης τά θεῖα καί διευθυνούσης, καί τ῅ς οἰκείας ἀνέκπτωτον μον῅ς καί ἱδρύσεως ἕκαστον διαφυλαττούσης, ἟ δοκοῦσα τοῦ μεγάλου Ἀποστόλου παρακοή, καί σαφής διδασκαλία τοῦ μηδαμ῵ς ἀλλήλοις φύρεσθαι τούς καλ῵ς ὏πό τοῦ Πνεύματος διωρισμένους τ῅ς ἖κκλησίας βαθμούς.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Σό διαφόρως ἐνεργοῦν, ἐν ἑκάστῳ τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ διαφόρως ἐνεργουμένων, ὅλον ἐστίν, καί ἐν ὅλοις ἅμα μή διαιρούμενον. Ἀμιγ῵ς γάρ, φησίν, ἐν ὅλοις καί τῶ καθ᾿ ἕκαστον ἀδιαιρέτως κατά μίαν καί τήν α὎τήν ἐκφαίνεται δύναμιν ἐνεργοῦν τό Πνεῦμα τό ἅγιον, ὅτι καί πάντων ἐστί τ῵ν ὄντων πληρωτικόν· Θεός γάρ, καί π᾵σιν ἀχώρητον τοῖς οὖσιν, ὏περούσιον. β΄. Π᾵σαν ἐντολ῅ς ἕξιν ἐνεργουμένην, Πνεύματος εἶναι χάρισμα λέγει. γ΄. ὇ τόν Θεόν ἀγαπ῵ν ἐξ ὅλης καρδίας καί ψυχ῅ς καί δυνάμεως, τοῦ τόν πλησίον ἀγαπ῵ντος,φησί, μείζων ἐστίν. Ο὎κ ἔστιν οὖν λόγου νομοθετεῖσθαι τό κρεῖττον ὏πό τοῦ χείρονος· ἀλλά γενέσθαι μ᾵λλον τό ἧττον ὏πό τοῦ μείζονος. Διό τήν ἀποστολικήν ἀξίαν τε καί τάξιν, ὏π᾿ ἐκείνων ὧν ἄρχει βαθμ῵ν ἄρχεσθαι δικαίως ο὎ συνεχώρησεν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, μήπως ἟ πάντων τ῵ν ὄντων ε὎κοσμία, καί μάλιστα τ῵ν θείων τάξις, λυθῆ. δ΄. Μέσα φησίν τά εἴδη τ῵ν πειρασμ῵ν, ἅπερ προγνωστικ῵ς ἐθεώρουν διά τοῦ Πνεύματος οἱ προφητεύοντες τῶ ἁγίῳ Παύλῳ τήν ὏πέρ ἀληθείας ἄθλησιν· ὧν παντελ῵ς ο὎κ ἐφρόντιζεν ἑνωθ῅ναι σπεύδων τῶ Φριστῶ, κατά τήν ἐν εἴδει τ῵ν ἀγαθ῵ν ὏πόστασιν, μετά τήν ἐν πίστει τ῵ν ὄντων διάβασιν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Λ΄. Σί ἐστι τό· "Δύνασθε τό ποτήριον, ὅ ἐγώ πίνω, ποεῖν, καί τό βάπτισμα, ὅ ἐγώ βαπτίζομαι, βαπτισθ῅ναι;" Σίς ἟ διαφορά τοῦ ποτηρίου καί τοῦ βαπτίσματος; Ἀπόκρισις. Σό τοῦ Κυρίου βάπτισμα τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς κατά πρόθεσιν ἑκουσίων καί ἟μετέρων πόνων τύπος ὏πάρχει· δι᾿ ὧν τάς κατά συνείδησιν ἀποῤῥύπτοντες κηλῖδας, τόν πρός τά φαινόμενα τ῅ς προαιρέσεως (369) ἑκούσιον καταδεχόμεθα θάνατον· τό δέ ποτήριον, τ῵ν ἐκ περιστάσεως παρά προαίρεσιν ἐπανισταμένων ἟μῖν ὏πέρ τ῅ς ἀληθείας ἀκουσίων πειρασμ῵ν τύπος ἐστί· δι᾿ ὧν καί α὎τ῅ς προκρίνοντες τόν θεῖον πόθον τ῅ς φύσεως, ἑκόντες τόν περιστατικόν ὏περχόμεθα τ῅ς φύσεως θάνατον. Σαύτην οὖν ἔχει τήν διαφοράν τό βάπτισμα πρός τό ποτήριον, ὅτι τό μέν βάπτισμα ὏πέρ ἀρετ῅ς πρός τά ἟δέα τοῦ βίου, νεκράν ἐργάζεται τήν προαίρεσιν· τό δέ ποτήριον, τήν ἀλήθειαν καί α὎τ῅ς προκρίνει πείθει τ῅ς φύσεως τούς ε὎σεβεῖς. Πρότερον δέ τοῦ βαπτίσματος ἔθετο τό ποτήριον, ὅτι διά τήν ἀλήθειάν ἐστιν ἟ ἀρετή· ἀλλ᾿ ο὎ διά τήν ἀρετήν ἟ ἀλήθεια. Ὅθεν ὁ διά τήν ἀλήθειαν πράττων τήν

96 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀρετήν, κενοδοξίας ο὎ τιτρώσκεται βέλεσιν· ὁ δέ τήν ἀλήθειαν ἀρετ῅ς ἕνεκεν ἐπιτηδεύων, σύνοικον ἔχει τ῅ς κενοδοξίας τήν οἴησιν.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Σό τοῦ Κυρίου βάπτισμα, φησίν, ἐστίν ἟ παντελής πρός τόν αἰσθητόν κόσμον τ῅ς ἟μετέρας προαιρέσεως νέκρωσις· τό δέ ποτήριον, καί α὎τ῅ς ἟μ῵ν τ῅ς παρούσης ζω῅ς ὏πέρ ἀληθείας καθέστηκεν ἄρνησις. β΄. Ἀλήθειαν μέν εἶναι λέγει τήν θείαν γν῵σιν· ἀρετήν δέ, τούς ὏πέρ α὎τ῅ς τ῵ν α὎τ῅ς ἐφιεμένων ἀγ῵νας. ὇ τοίνυν γνώσεως ἕνεκεν ἀρετ῅ς ὏πομένων πόνους, ο὎ κενοδοξεῖ, γινώσκων ἀπερίληπτον εἶναι φύσει τοῖς πόνοις τήν ἀλήθειαν. Σοῖς δευτέροις γάρ ο὎ περιγράφεται φύσει τό πρ῵τον. ὇ δέ τήν γν῵σιν διά τούς ὏πέρ ἀγ῵νας ἐπιτηδεύων, πάντως κενοδοξεῖ, ὡς εἰληφέναι δοκ῵ν τούς στεφάνους πρό τ῵ν ἱδρώτων· ο὎ εἰδώς, ὅτι διά τούς στεφάνους οἱ πόνοι, ἀλλ᾿ ο὎ διά τούς πόνους οἱ στέφανοι. Υύσει γάρ ἀμελέτητος π᾵σα καθέστηκε μέθοδος, τοῦ δι᾿ ὅ πέφυκεν ἐπιτηδεύεσθαι ἐξανυσθέντος, ἤ ἐξανυσθ῅ναι δόξαντος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΑ΄. Εἰ ο὎κ ἐν χειροποιήτοις ναοῖς ὁ Θεός κατοικεῖ, π῵ς κατῴκει ἐν τῶ ναῶ τ῵ν Ἰουδαίων; Ἀπόκρισις. ὇ τ῅ς ἀναλογίας σοφ῵ς τ῵ν προνοουμένων φροντίζων ὁ Θεός, πρότερον διά τ῵ν τύπων συμφυ῵ς τοῖς δι᾿ αἴσθησιν οἰκονομουμένοις πρός τήν ἀλήθειαν ποδηγ῵ν, π᾵σιν ἑαυτόν τοῖς δοθεῖσι τῶ παλαιῶ λαῶ τύποις ἀφαν῵ς ἐγκατέμιξεν, ἐνεργ῵ν τήν τ῵ν παιδαγωγουμένων ἀνάβασιν. ᾬκει τοίνυν ἐν τῶ ναῶ τ῵ν Ἰουδαίων ὁ Θεός, τυπικ῵ς, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀληθ῵ς, περιγράφων τῆ τοιᾶδε περί τόν ναόν οἰκήσει [Fr. κατ᾿ α὎τόν οἰκήσει], πάσης τ῅ς μυσταγωγίας τήν ἄῤῥητον βουλήν. ἖πιτηδειότατος γάρ πρός κατοικητήριον Θεοῦ μόνος ὁ καθαρός ὏πάρχει νοῦς· δι᾿ ὅν τόν τυπικόν οἰκοδομηθ῅ναι ναόν συνεχώρησε, διά τ῵ν ἄγαν παχυτέρων συμβόλων, τόν πολύ πλέον τ῵ν ἀναισθήτων τόπων [Fr. τύπων] παχυθέντα νοῦν τ῵ν Ἰουδαίων, ἀνασπάσαι τ῅ς ὕλης βουλόμενος, συνιδόντα τό πρός (372) κατοίκησιν Θεοῦ ἀνεπιτήδειον ἐκ τοῦ προσύλου καί ἀπεμφαίνονος· κἀκ τούτου, τ῅ς τ῵ν προσόντων α὎τῶ φυσικ῵ς γενέσθαι διόλου συναισθήσεως. Ὅπερ μή διαγνούς, ὁ μόνον τόν κατ᾿ ε὎σέβειαν τῦφον ἐξ ὏περηφανίας διατρέφειν εἰδώς Ἰουδαῖος, καί τοῦ τύπου καλ῵ς ἐστερήθη, καί τ῅ς ἀληθείας ἑαυτόν κακ῵ς ἀπεξένωσεν. ΢ΦΟΛΙΟΝ. α'. ὇ μόνην τ῅ς γνώσεως τήν μορφήν, ὅπερ ἐστίν ὁ ψιλός λόγος· καί ὁ τήν εἰκόνα τ῅ς ἀρετ῅ς, ὅπερ ἐστί, τό ψιλόν ἦθος ἐπιτηδεύων, Ἰουδαῖός ἐστι, φησί, καί α὎τός ἀληθείας τύποις φυσιούμενος. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΒ΄. Σί ἐστιν, "Εἰ ἀρά ψηλαφήσειεν, καί εὕροιεν Θεόν;" Π῵ς τις ψηλαφ῵ν ε὏ρίσκει Θεόν; Ἀπόκρισις. ὇ π᾵σαν τήν φαινομένην τοῦ νόμου σωματικήν λατρείαν μή κατ᾿ αἴσθησιν ὁρ῵ν, ἀλλά ταῖς κατά νοῦν ἐφόδοις ἕκαστον τ῵ν ὁρωμένων συμβόλων διασκοπήσας, τόν ἐν ἑκάστῳ κεκρυμμένον θεοτελ῅ λόγον ἐκδιδασκόμενος, ἐν τῶ λόγῳ τόν Θεόν ε὏ρίσκει· καλ῵ς ψηλαφ῵ν διά τ῅ς νοερ᾵ς δυνάμεως, ὡς ἐν φορυτῶ τῆ ὕλῃ τ῵ν νομικ῵ν διατάξεως, εἴπου κεκρυμμένον εὕροι τῆ σαρκί τοῦ νόμου, τόν τήν αἴσθησιν παντελ῵ς διαφεύγοντα μαργαρίτην λόγον. Ὡσαύτως δέ καί ὁ τήν φύσιν τ῵ν ὁρωμένων μή τῆ αἰσθήσει μόνῃ περιγράφων, ἀλλά κατά νοῦν σοφ῵ς τόν ἐν ἑκάστῳ κτίσματι λόγον διερευνώμενος, ε὏ρίσκει Θεόν, ἀπό τ῅ς προβεβλημένης τ῵ν ὄντων μεγαλουργίας, τήν α὎τ῵ν τ῵ν ὄντων διδασκόμενος αἰτίαν.

97 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖πειδή τοίνυν ἴδιον τοῦ ψηλαφ῵ντος ἟ διάκρισίς ἐστιν, ὁ τά νομικά σύμβολα γνωστικ῵ς ἐπερχόμενος, καί τήν φαινομένην τ῵ν ὄντων φύσιν ἐπιστημονικ῵ς θεώμενος, διακρίνων τήν Γραφήν, καί τήν κτίσιν, καί ἑαυτόν· τήν μέν Γραφήν, εἰς γράμμα καί πνεῦμα· τήν δέ κτίσιν, εἰς λόγον καί ἐπιφάνειαν· ἑαυτόν δέ, εἰς νοῦν καί αἴσθησιν· καί τ῅ς μέν Γραφ῅ς, τό πνεῦμα· τ῅ς δέ κτίσεως, τόν λόγον· ἑαυτοῦ δέ τόν νοῦν λαβών καί ἀλλήλοις ἀλύτως ἑνώσας, εὗρε Θεόν, ὡς ἐπιγνούς, καθώς δεῖ καί δυνατόν ἐστι τόν Θεόν,τόν ἐν νῶ καί λόγῳ καί πνεύματι· πάντων τ῵ν πλανώντων, καί εἰς μυρίας δόξας κατασυρόντων ἀπαλλαγείς· λέγω δή γράμματος καί ἐπιφανείας καί αἰσθήσεως, ἐν οἷς ἟ διάφορος ὏πάρχει ποσότης, καί τ῅ς μονάδος ἀντίθετος· εἰ δέ τό γράμμα τοῦ νόμου, καί τήν τ῵ν ὁρωμένων ἐκφάνειαν, καί τήν οἰκείαν αἴσθησιν ἀλλήλοις τις προσπλέξας συμφύρῃ, τυφλός ἐστι μυωπάζων, τήν τ῅ς αἰτίας τ῵ν ὄντων ἀγνωσίαν νοσ῵ν. ΢ΦΟΛΙΟΝ. α΄. ὇ μόνον, φησί, τ῅ς Γραφ῅ς τό πνεῦμα δίχα τ῵ν τύπων· καί τ῅ς κτίσεως δίχα τ῵ν σχημάτων τούς λόγους, κατά μόνον τόν νοῦν, τ῅ς κατά τήν αἴσθησιν (373) ἐνεργείας ἀπηλλαγμένον ἑωρακώς, εὗρεν Θεόν· ἐν μέν τῶ πνεύματι τ῅ς Γραφ῅ς, ὡς ἀγαθότητος· ἐν δέ τοῖς τ῵ν ὄντων λόγοις, ὡς δυνάμεως· ἐν ἑαυτῶ δέ, ὡς σοφίας αἴτιον. Οἱ γάρ τ῵ν ἐξ ο὎κ ὄντων λόγοι, τήν δύναμιν ἀφηγοῦνται τοῦ Κτίσαντος· καί τό τ῅ς Γραφ῅ς πνεῦμα πρός θέωσιν ἐπανάγων πλανηθέντας, τήν ἀγαθότητα διαγγέλλει τοῦ γράψαντος· καί τό καθ᾿ ἟μ᾵ς νοερόν, ἀδιαστάτως τούς τ῵ν γεγονότων λόγους χωροῦν, ἀναφανδόν τήν τοῦ Σεχνίτου κηρύσσει σοφίαν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΓ ΄. Σί ἐστιν· " Ἀμήν λέγω ὏μῖν, ὅτι ὅς ἄν εἴπῃ τῶ ὄρει τούτῳ, Ἄρθητι καί βλήθητι εἰς τήν θάλασσαν, καί μή διακριθῆ ἐν τῆ καρδίᾳ α὎τοῦ, ἀλλά πιστεύσῃ ὅτι ἅ λέγει γίνεται, ἔσται α὎τῶ ὅ ἐάν εἴπῃ;" Σί ἐστι τό, "Καί μή διακριθ῅;" Ἀπόκρισις. ὇ μέν θεῖος καί μέγας Ἀπόστολος, τί ἐστι πίστις ὁρίζων, φησί· "Πίστις ἐστίν ἐλπιζομένων ὏πόστασις, καί πραγμάτων ἔλεγχος ο὎ βλεπομένων." Εἰ δέ τις καί ἐνδιάθετος ἀγαθόν α὎τήν ὁρίσαιτο, καί γν῵σιν ἀληθ῅ τ῵ν ἀποῤῥήτων ἀγαθ῵ν ἀποδεικτικήν, τ῅ς ἀληθείας ο὎ διήμαρτεν. ὇ δέ Κύριος διδάσκων περί τ῵ν ἀποῤῥήτων ἀγαθ῵ν, καί τ῵ν ἐλπιζομένων, καί ο὎χ ὁρωμένων, φησίν· Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντός ὏μ῵ν ἐστιν. Ἀκούων τα὎τόν τῆ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, ἟ τοῦ Θεοῦ πίστις ἐστίν, κατά μόνην ἐπίνοιαν διαιρουμένη πρός τήν βασιλείαν. Ἡ μέν γάρ πίστις ἀνείδεος Θεοῦ βασιλεία ἐστίν· ἟ δέ βασιλεία, πίστις θεοειδ῵ς εἰδοπεποιημένη. Ὥστε κατά τοῦτον τόν λόγον, ο὎κ ἐκτός ἟μ῵ν ἐστιν ἟ πίστις, ἥτις ἐνεργουμένη ταῖς θείαις ἐντολαῖς, γίνεται βασιλεία Θεοῦ, μόνοις γινωσκομένη τοῖς ἔχουσιν· ἟ δέ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐνεργουμένη πίστις ἐστίν· ἟ δέ βασιλεία τοῦ Θεοῦ τ῵ν κατ᾿ α὎τήν βασιλευόντων ἄμεσον πρός Θεόν ποιεῖται τήν ἕνωσιν. Ἡ πίστις ἀπεδείχθη σαφ῵ς ὏πάρχουσα δύναμις σχετική τ῅ς ὏πέρ φύσιν ἀμέσου τοῦ πιστεύοντος πρός τόν πιστευόμενον Θεόν τελείας ἑνώσεως. ἖πειδή τοίνυν ὁ ἄνθρωπος ἐκ ψυχ῅ς ὏πάρχων καί σώματος, δυσί σαλεύεται νόμοις (σαρκός λέγω καί πνεύματος), καί ὁ μέν τ῅ς σαρκός νόμος, κατά τήν αἴσθησιν, ὁ δέ τοῦ πνεύματος, κατά τόν νοῦν κέκτηται τήν ἐνέγειαν· καί ὁ μέν τ῅ς σαρκός, ὕλῃ συνδεῖν πέφυκε, κατά τήν αἴσθησιν ἐνεργούμενος· ὁ δέ τοῦ πνεύματος, κατά τόν νοῦν ἐνεργούμενος, πρός τόν Θεόν ἀμέσως ποιεῖται τήν ἕνωσιν· εἰκότως ὁ μή διακριθείς ἐν τῆ καρδίᾳ α὎τοῦ, τουτέστι, τῶ νοΐ μή διακρίνας, ἤγουν διατεμών τήν διά τ῅ς πίστεως πρός τόν Θεόν γεγενημένην ἄμεσον ἕνωσιν, ὡς ἀπαθής, μ᾵λλον δέ Θεός ἤδη διά τ῅ς πίστεως τῆ ἑνώσει γεγενημένος· ἐρεῖ τῶ ὄρει τούτῳ μεταβ῅ναι, καί μεταβήσεται· δεικτικ῵ς διά τοῦ, τούτῳ, φάναι, τό φρόνημα καί τόν νόμον δηλ῵ν τ῅ς σαρκός, τόν βαρύν ὄντως καί δυσμετακίνητον· καί ὅσον πρός δύναμιν φυσικήν, παντελ῵ς ἀκίνητον καί ἀσάλευτον. Σοσοῦτον γάρ ἐῤῥίζωται τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων διά τ῅ς (376) αἰσθήσεως τ῅ς ἀλογίας ἟ δύναμις, ὥστε τούς πολλούς μηδ᾿ ἄλλο νομίζειν εἶναι τόν ἄνθρωπον, ἤ σάρκα, δύναμιν πρός ἀπόλαυσιν τ῅ς παρούσης ζω῅ς τήν αἴσθησιν ἔχουσαν. Πάντα γοῦν δυνατά τῶ πιστεύοντι καί μή διακρινομένῳ· τουτέστι, μή διαιρουμένῳ τ῅ς κατά νοῦν διά τ῅ς πίστεως γεγενημένης α὎τῶ πρός τόν Θεόν ἑνώσεως, διά τήν πρός τό σ῵μα τ῅ς ψυχ῅ς κατά τήν αἴσθησιν σχέσιν· ὅσα κόσμου καί σαρκός τόν νοῦν ἀλλοτριοῖ, Θεῶ δέ προσοικειοῖ τετελειωμένα τοῖς κατορθώμασιν. ΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Σήν ψιλήν πίστιν λέγει βασιλείαν ἀνείδεον, ο὎κ ἔχουσαν τήν ἐκ τ῵ν ἀρετ῵ν θείαν ὁμοίωσιν. Βασιλείαν δέ λέγει τήν ἔχουσαν διά τ῵ν ἔργων τήν θείαν μορφήν τ῅ς ἀγαθότητος πίστιν. 98 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html β΄. Πίστις, φησίν, ἀναπόδεικτος γν῵σίς ἐστιν. Εἰ δέ γν῵σις ἀναπόδεικτός ἐστιν, ἄρα σχέσις ἐστίν ὏πέρ φύσιν ἟ πίστις, δι᾿ ἧς ἀγνώστως, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀποδεικτικ῵ς ἑνούμεθα τῶ Θεῶ, κατά τήν ὏πέρ νόησιν ἕνωσιν. γ΄. Σήν ἄμεσον λαβών πρός τόν Θεόν ἕνωσιν ὁ νοῦς, τήν τοῦ νοεῖν καί νοεῖσθαι κατά φύσιν παντελ῵ς δύναμιν ἔχει σχολάζουσαν. ὇πηνίκα γοῦν ταύτην λύσῃ νοήσας τι τ῵ν μετά Θεόν, διεκρίθη τεμών τήν ὏πέρ νόησιν ἕνωσιν· καθ᾿ ἥν ἕως ἐστί τῶ Θεῶ συνημμένος, ὡς ὏πέρ φύσιν, καί τῆ μεθέξει θεός γεγενημένος, καθάπερ ὅρος ἀκίνητον, ἑαυτοῦ τόν τ῅ς φύσεως μετατίθησι νόμον. δ΄. Προσυπακουστέον φησί τό· Πάντα δυνατά τῶ πιστεύοντι, τά ὅσα κόσμου καί σαρκός τόν νοῦν ἀλλοτριοῖ. Σαῦτα γάρ εἰσι τά δυνατά τῶ πιστεύοντι παρά Θεῶ. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΔ΄. Σί πάλιν ἐστί· "Διά τοῦτο λέγω ὏μῖν, ὅτι πάντα ὅσα ἄν προσευχόμενοι αἰτεῖσθε, πιστεύετε ὅτι λαμβάνετε, καί ἔσται ὏μῖν;" Π῵ς τις δύναται πιστεύειν, ὅτι πάντα λαμβάνει αἰτ῵ν, μόνου Θεοῦ εἰδότος εἰ συμφέρει τό αἰτούμενον, ἤ μή, Καί εἰ ἐξ ἀγνοίας ὅ ο὎ συμφέρει αἰτεῖ, π῵ς παρέχει; Καί εἰ ο὎ παρέχει τό μή συμφερόντως ἐξ ἀγνοίας αἰτούμενον, π῵ς πιστεύειν τις δύναται ἐπί παντί αἰτήματι ὅ τι λαμβάνει, καί ἔσται α὎τῶ; Ἀπόκρισις. Πάντα μέν ἐπί τοῦ παρόντος κεφάλαια κατ᾿ ἐπιτομήν ἐν τῶ πρό α὎τοῦ ἐπιλέλυται. Μόνων γάρ τ῵ν ἐπεγνωκότων π῵ς δεῖ πιστεύειν, ἐστί τό εἰδέναι, τί δεῖ, καί π῵ς, καί περί τίνων αἰτεῖσθαι. Ο὎ γάρ πάντων ἟ γν῵σις, ὥσπερ ο὎δέ πίστις. Πλήν ὁ Κύριος εἰπών· Ζητεῖτε πρ῵τον τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καί τήν δικαιοσύνην α὎τοῦ· τουτέστι, πρό πάντων τήν ἐπίγνωσιν τ῅ς ἀληθείας, καί οὕτω τήν τ῵ν καθηκόντων τρόπων ἐξάσκησιν· σαφ῵ς ἔδειξε περί μόνης τ῅ς θείας γνώσεως δεῖν ζητεῖν τούς πιστεύοντας, καί τ῅ς α὎τήν κοσμούσης διά τ῵ν ἔργων ἀρετ῅ς.(377) ἖πειδή γοῦν πολλά τυγχάνει τά πρός γν῵σιν Θεοῦ καί ἀρετήν ζητούμενα τοῖς πιστεύουσιν, ἀπαλλαγή παθ῵ν, ὏πομονή πειρασμ῵ν, ἀρετ῵ν λόγοι, τρόποι ἐνεργει῵ν, ἐξήλωσις τ῅ς πρός πρός σάρκα τ῅ς ψυχ῅ς διαθέσεως, ἀποξένωσις τ῅ς πρός τά αἰσθητά τ῅ς αἰσθήσεως σχέσεως, τοῦ νοῦ παντελής ἀπό πάντων τ῵ν γεγονότων ἀναχώρησις· καί ἁπλ῵ς μυρία ἄλλα ἐστί τά πρός ἀποχήν μέν κακίας καί ἀγνωσίας, κατόρθωσιν δέ γνώσεως καί ἀρετ῅ς, εἰκότως ὁ Κύριος ἔφη· Πάντα ὅσα αἰτ῅σθε πιστεύοντες, λήψεσθε· πάντα ἁπλ῵ς τά πρός ἐπίγνωσιν Θεοῦ καί ἀρετήν συντείνοντα, μόνα καί ζητεῖν καί αἰτεῖν, μετ᾿ ἐπιστήμης καί πίστεως δεῖν εἰπών τούς ε὎σεβεῖς. Σαῦτα γάρ πάντα συμφέρει, καί πάντως δίδωσιν α὎τά τοῖς αἰτουμένοις ὁ Κύριος. ὇ τοίνυν διά μόνην τήν πίστιν, ἤγουν τήν πρός Θεόν ἄμεσον ἕνωσιν, πάντα ζητ῵ν τά πρός τήν ἕνωσιν, πάντως λήψεται. ὇ δέ ταύτης δίχα τ῅ς αἰτίας, κἄν ἄλλα, κἄν τά προειρημένα ζητῆ, ο὎ λήψεται· ο὎ γάρ πιστεύει, ἀλλ᾿ οἰκείαν ὡς ἄπιστος διά τ῵ν είων πραγματεύεται δόξαν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΕ΄. ἖πειδή ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καί ο὎ μόνον σάρξ, ἀλλά καί αἷμα καί ὀστ᾵· καί κελευόμεθα ἐσθίειν μέν τήν σάρκα, πίνειν δέ τό αἷμα, μή συντρίβειν δέ τά ὀστ᾵, παρακαλ῵ μαθεῖν, τίς ἟ τριμερής αὕτη τοῦ ἀνθρωπισθέντος Λόγου δύναμις; Ἀπόκρισις. Εἰς ο὎σίαν ἐλθεῖν βουληθείς ὡς οἶδεν α὎τός ὁ ὏περούσιος Λόγος, καί πάντων τ῵ν ὄντων δημιουργός, τούς τ῵ν ὄντων πάντων τ῵ν φαινομένων καί νοουμένων, μετά τ῵ν ἀκαταλήπτων τ῅ς οἰκείας θεότητος νοημάτων, φυσικούς ἐπιφέρεται λόγους· ὧν, τ῵ν μέν νοητ῵ν οἱ λόγοι, εἶεν τό αἷμα τοῦ Λόγου· τ῵ν δέ αἰσθητ῵ν οἱ λόγοι, ἟ φαινομένη Λόγου ἔστω σάρξ. ἖πειδή τοίνυν, καί τ῵ν ἐν τοῖς φαινομένοις, καί τ῵ν ἐν τοῖς νοουμένοις πνευματικ῵ν λόγων ὏πάρχει διδάσκαλος ὁ Λόγος· πρεπόντως καί κατά λόγον δίδωσι τοῖς ἀξίοις, ὡς σάρκα φαγεῖν, τήν ἐν τοῖς λόγοις τ῵ν ὁρωμένων ἐπιστήμην· καί ὡς αἷμα πίνειν, τήν ἐν τοῖς λόγοις τ῵ν νοουμένων γν῵σιν· οὕς καί ἟ ΢οφία διά τοῦ κρατ῅ρος, καί τ῵ν θυμάτων πόῤῥωθεν μυστικ῵ς διά τ῵ν Παροιμι῵ν ἟τοιμάσατο. Σά δέ ὀστ᾵, τουτέστι τούς ὏πέρ νόησιν περί Θεότητος λόγους, πάσῃ γενητῆ φύσει κατά τό ἴσον ἀπείρως ἀπέχοντας, ο὎ δίδωσιν· ο὎κ ἐχούσης τ῅ς τ῵ν ὄντων φύσεως κατά τινα δύναμιν πρός τούτους τήν ἐπιδεχομένην σχέσιν. Καί πάλιν, σάρξ ἐστι τοῦ Λόγου, ἟ ἀληθής ἀρετή· αἷμα δέ, ἟ ἄπταιστος γν῵σις· ὀστ᾵ δέ, ἟ ἀπόῤῥητος θεολογία. Σρόπον γάρ αἵματος, κατ᾿ εἶδος εἰς σάρκα μεταβαλλομένου, καί ἟ γν῵σις διά τ῅ς πρακτικ῅ς, εἰς ἀρετήν μεταπλάττεται· καί ὀστέων δίκην

99 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html συστατικ῵ν αἵματος καί σαρκός, καί οἱ πάσης (380) ἐπέκεινα νοήσεως περί θεότητος λόγοι τοῖς οὖσιν ἐνυπάρχοντες, τάς τ῵ν ὄντων ἀγνώστως καί ποιοῦσι καί πρός τό εἶναι συνέχουσιν, ο὎σίας· καί π᾵σαν γν῵σιν, καί π᾵σαν ἀρετήν συνιστ῵σιν. Εἰ δέ καί τούς περί κρίσεως καί προνοίας λόγους εἶναι τήν σάρκα καί τό αἷμα, ὡς πάντως ποτέ βρωθησομένους καί ποθησομένους· τούς δέ τούτοις ἐγκεκρυμμένους ἀῤῥήτους περί θεότητος λόγους ὀστ᾵ φήσειέ τις, ο὎κ ἔξω βέβηκεν, ὡς οἶμαι, τοῦ εἰκότος. Συχόν δέ σάρξ ἐστι πάλιν τοῦ Λόγου, καί ἟ τ῅ς φύσεως τελεία πρός ἑαυτήν δι᾿ ἀρετ῅ς καί γνώσεως ἐπάνοδος καί ἀποκατάστασις· αἷμα δέ, ἟ ταύτην πρός τό ἀεί εὖ εἶναι χάριτι συνέχειν μέλλουσα θέωσις· ὀστ᾵ δέ, α὎τή ἟ πρός τό ἀεί εὖ εἶναι διά θεώσεως συνέχουσα τήν φύσιν ἄγνωστος δύναμις. Εἰ δέ καί τό λεπτότερον εἴποι τις, ὅτι σάρξ ἐστιν ἟ διά τ῵ν ἀρετ῵ν ἑκούσιος νέκρωσις· αἷμα δέ, ἟ κατά περίστασιν ὏πέρ τ῅ς ἀληθείας διά τοῦ θανάτου τελείωσις· ὀστ᾵ δέ, τούς πρώτους ἟μῖν ἀνεφίκτους περί θεότητος λόγους, καλ῵ς καί οὗτος ἔφη, καί τ῅ς πρεπούσης ἐννοίας ο὎δαμ῵ς διαπέπτωκεν. ΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Cod. Fr. Σήν ο὎σίαν λέγει καί τήν δύναμιν ἑκάστου τ῵ν ὄντων καί τήν ἐνέργειαν, ἐφ᾿ οἷς θεωροῦνται πάντα τά ὄντα, καί δι᾿ ὧν γινώσκεται ἟μῖν ὁ Θεός δημιουργός καί προνοητής καί κριτής. Ἤ τήν δυάδα τ῵ν ὄντων, τ῵ν μέν αἰσθητ῵ν, τ῵ν τήν ὕλην καί τό εἶδος· τ῵ν δέ νοητ῵ν, τήν ο὎σίαν καί τό συμβεβηκός· ἤ τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν, δι᾿ ὧν τοῖς ἀξίοις ἐγν῵σθαι ὁ ὏περάγνωστος. β΄. Ἀπόῤῥητός ἐστι θεολογία, ἟ παντελής καθ᾿ ὏περοχήν ἀγνωσία, ἥτις τοσοῦτον ἞γνόηται, ὅσον ἔγνωσται τά φυσικ῵ς γινωσκόμενα. γ΄. Σό αἷμα εἰς τήν θέωσιν ἐλάμβανε, ὡς ζωήν ἐσομένην τ῵ν ἀξιωθησομένων α὎τ῅ς. Ζω῅ς γάρ τό αἷμα σύμβολον. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Λστ΄. Σί ἐστι τ῵ν ἀλόγων ζώων σώματα καί αἵματα, δι᾿ ὧν λατρεύοντες οἱ Ἰσραηλίται, τά μέν σώματα ἤσθιον, τά δέ αἵματα ο὎κ ἔτι, πρός δέ τήν βάσιν κύκλῳ του θυσιαστηρίου προσέχεον; Ἀπόκρισις. Σ῵ν εἰσαγομένων πρός ε὎σέβειαν τύπον ἔφερον, τό πάλαι τῶ Θεῶ κατά νόμον ἐν σκιᾶ λατρεύοντες, μόλις κἄν α὎τοί τά φαινόμενα τ῵ν τυπικ῵ν συμβόλων διατάγματα νο῅σαι δυνάμενοι. ἖πειδή οὖν ο὎κ ἐκείνοις προηγουμένως, ἀλλ᾿ ἟μῖν ὁ νόμος ἐδόθη, κατά Φριστόν πνευματικ῵ς δι᾿ ἟μ῵ν τελειούμενος, σκοπήσωμεν τ῵ν τότε θυμάτων μετ᾿ ε὎σεβείας τόν λόγον. ὇ πρός ε὎σέβειαν εἰσαγόμενος, περί τ῵ν ἔργων διδασκόμενος τ῅ς δικαιοσύνης, τήν πρ᾵ξιν μόνην ἐπιτελεῖ μετά πάσης ὏πακο῅ς καί πίστεως, (381) καθάπερ σάρκας ἐσθίων τ῵ν ἀρετ῵ν τά φαινόμενα· τούς δέ τ῵ν ἐντολ῵ν λόγους, ἐν οἷς ἟ τ῵ν τελείων ὏πάρχει γν῵σις, τῶ Θεῶ παραχωρεῖ διά τ῅ς πίστεως, μή δυνάμενος τέως συνεπεκτανθ῅ναι τῶ μήκει τ῅ς γνώσεως. Θεοῦ γάρ σύμβολόν ἐστι τό θυσιαστήριον, ᾧ πάντες πνευματικ῵ς θυόμεθα, καί τ῵ν ὏πέρ δύναμιν παραχωροῦμεν τήν εἴδησιν, ἵνα ζήσωμεν. Σ῅ς δέ κατ᾿ α὎τόν πίστεως τύπος ἐστίν, ἟ τοῦ θυσιαστηρίου βάσις· θεμέλιον γάρ ἟ πίστις ὏πάρχει, π᾵σαν τήν οἰκοδομήν τ῵ν θείων ἔργων καί νοημάτων βαστάζουσα πρός ἥν π᾵ς μή δυνάμενος τ῅ς ἐκ τοῦ θείου τ῅ς σοφίας κρατ῅ρος κατά τήν γν῵σιν σωφρόνως ἀπολαῦσαι μέθης, τ῵ν ο὎κ ἐφικτ῵ν α὎τῶ γνώσεως καλ῵ς ποι῵ν προχέει τούς λόγους· τουτέστι, τ῵ν ὏πέρ δύναμιν λόγων τήν γν῵σιν τῆ πίστει παραχωρεῖ. Ὡς οὖν τύπον τ῵ν κατ᾿ ε὎σέβειαν εἰσαγομένων ὁ παλαιός λαός φέρων, ἐσθίοντες τ῵ν θυομένων τάς σάρκας τό αἷμα πρός τήν βάσιν τοῦ θυσιαστηρίου προσέχεον, ο὎ δυνάμενοι διά τόν νηπιάζοντα λογισμόν, τ῅ς τ῵ν γινομένων μυστικ῅ς ἐφικέσθαι γνώσεως. Φριστός δέ παραγενόμενος ἀρχιερεύς τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν, τήν ἀπόῤῥητον θύων θυσίαν ἑαυτόν, μετά τ῅ς σαρκός καί τό αἷμα δίδωσι τοῖς τά αἰσθητήρια τ῅ς ψυχ῅ς διά τήν τελειότητα γεγυμνασμένα ἔχουσι, πρός διάκρισιν καλοῦ τε καί κακοῦ. ὇ γάρ τέλειος ο὎ μόνον τήν τ῵ν εἰσαγομένων τάξιν, ἀλλά καί τήν τ῵ν προκοπτόντων διαδραμών, ο὎κ ἀγνοεῖ τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ κατ᾿ ἐντολήν γινομένων τούς λόγους· ἀλλ᾿ ἐκείνους πνεύματι πρ῵τον διαπιών, π᾵σαν ἐσθίει διά τ῵ν ἔργων τήν σάρκα τ῵ν ἀρετ῵ν· πρός τήν

100 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κατά νοῦν γν῵σιν ἀναβιβάζων τήν τ῵ν γινομένων κατ᾿ αἴσθησιν νόησιν. Εἰσί μέν καί ἕτεροι πλεῖστοι λόγοι περί τούτων, ὏μῖν μάλιστα τοῖς φιλοθεωτάτοις· ἀλλά παρείσθωσαν νῦν διά τό πλ῅θος.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄ . Σά φαινόμενα τ῵ν ἀρετ῵ν εἶπεν τήν ἞θικήν παιδαγωγίαν. β΄ . Fr. Ὅρα , ὅτι λόγους τήν γν῵σιν ἐκάλεσεν. Εἰ δέ οἱ λόγοι γν῵σις, ὁ γνούς τούς λόγους, πάντως ἔγνω τόν Λόγον καί τόν τοῦ Λόγου Πατέρα· γν῵σις γάρ ὁ Λόγος τοῦ οἰκείου Πατρός ἀκριβής· ὇ ἑωρακώς ἐμέ, φησίν ὁ ΢ωτήρ, ἑώρακε τόν Πατέρα· γ΄ . Σό αἷμα κατά θεωρίαν, εἰς τήν γν῵σιν ἔλαβεν, ὡς ὏ποτρέφουσαν τό σ῵μα τ῵ν ἀρετ῵ν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΖ΄ . Λέγει εἰς τάς Πράξεις περί τοῦ ἁγίου Παύλου· " Ὥστε καί ἐπί τούς ἀσθενοῦντας ἐπιφέρεσθαι ἀπό τοῦ χρωτός α὎τοῦ σουδάρια καί σημικίνθια, καί ἀπαλλάττεσθαι ἀπ᾿ α὎τ῵ν (384) τάς νόσους." Ἄρα γάρ διά τήν διακονίαν καί τούς ἀπίστους τουτί ἐγίνετο, ἤ ἁγιασθέντος τοῦ σώματος ταῦτα ἐκ τοῦ χρωτός α὎τοῦ ἐπετελεῖτο; Καί εἰ κατά τοῦτο, καί ἐπί τ῅ς ἐχίδνης ο὎δέν ἔπαθεν, τίνι τῶ λόγῳ, τῶ μέν ἰῶ τοῦ θηρίου ο὎χ ὏πέπεσε τό σ῵μα τοῦ ἁγίου, τῶ δέ ξίφει ὏πέπεσε; τό δέ α὎τό ζητ῵ν καί ἐπί τοῦ σώματος τοῦ ἖λισσαίου. Σίνα δέ τά σημικίνθιά εἰσιν; Ἀπόκρισις. Οὔτε διά μόνην τοῦ ἁγίου Παύλου τήν ἁγιότητα, οὔτε διά μόνην τήν τ῵ν δεχομένων πίστιν, ὁ χρώς τοῦ σώματος α὎τοῦ διά τ῵ν σουδαρίων καί τ῵ν σημικινθίων ἐπιτέλει τάς ἰάσεις· ἀλλ᾿ ὅτιπερ α὎τῶ τε κἀκείνοις ἟ θεία χάρις ἑαυτήν ἐπιμερίσασα, φιλανθρώπως ἐν ἐκείνοις διά τ῅ς πίστεως ἐνεργόν ἐποίει τοῦ Ἀποστόλου τήν ἁγιότητα. Οὕτω μέν οὖν πάλιν βουληθείσης τ῅ς χάριτος, ἀπαθές διέμεινεν α὎τοῦ τό σ῵μα, τῶ ἰῶ τοῦ θηρίου μή διαφθειρόμενον· εἴτε τήν ἐν τῶ ἰῶ τοῦ θηρός φθαρτικήν ποιότητα μεταβαλούσης· εἴτε τό σ῵μα τοῦ ἁγίου τ῅ς τοιαύτης δαπανητικόν φθορ᾵ς ἀπεργασαμένης· εἴτε κατ᾿ ἄλλον τινά τρόπον οἰκονομίας, ὅν οἶδεν ὁ ταῦτα ποι῵ν καί μετασκευάζων Θεός. Σῶ δέ ξίφει πάλιν ὏πέπεσε, βουληθείσης τ῅ς χάριτος· ο὎ γάρ ἦν κατά φύσιν ἀθάνατον, κἄν ἦν διά τήν χάριν θαυματουργόν. Εἰ μέν κατά φύσιν ὏π῅ρχεν ἀθάνατον, καλ῵ς ἄν ἐζητοῦμεν τόν καθ᾿ ὅν παρά φύσιν ὏πέπεσε τῶ ξίφει λόγον. Εἰ δέ φύσει, καί μετά τήν ἁγιότητα, διέμεινε θνητόν, ο὎κ ἔστιν ἀναγκαῖον ζητ῅σαι τόν καθ᾿ ὅν ο὎ τοι῵σδε, ἀλλά τοι῵σδε τήν ἐν σαρκί ζωήν παρ῅λθε λόγον ὁ θεῖος Ἀπόστολος. ᾯ γάρ τρόπῳ βούλεται, ὁ τήν ἑκάστου πρό τ῵ν αἰώνων συμφερόντως διορίσας ζωήν Θεός, ἕκαστον πρός τό οἰκεῖον τ῅ς ζω῅ς ἄγει, εἴτε δίκαιον, εἴτε ἄδικον. Εἰ μέν οὖν εἷς καί ὁ α὎τός φύσεως ἦν καί χάριτος λόγος, θαύματος ἦν ἄξιον καί καταπλήξεως, τό (385) κατά τήν φύσιν παρά τήν χάριν, ἤ κατά τήν χάριν παρά τήν φύσιν γινόμενον. Εἰ δέ μ᾵λλον ἕτερος καί ἕτερος φύσεως καί χάριτος λόγος, δ῅λόν ἐστι καί σαφές, ὅτι ὡς μέν ἅγιοι ἐθαυματούργουν διά τήν χάριν, ὡς ἄνθρωποι ἔπασχον διά τήν φύσιν· ἐπειδή μή ἀνεῖλε τό τ῅ς φύσεως παθητόν ἟ χάρις· ο὎δαμ῵ς ἀλλήλοις συμφυρέντων τ῵ν ἐν φύσει καί χάριτι λόγων. Οὕτω δεξόμεθα πάντα ποιεῖν κατ᾿ οἰκονομίαν τ῵ν προνοουμένων ἐν τοῖς ἁγίοις τήν τοῦ Θεοῦ χάριν, καί ζ῵σι καί ἀποθανοῦσιν, ὡς ἐν ὀργάνοις οἰκείοις τ῅ς τ῵ν ἄλλων προνοουμένην σωτηρίας· ἀλλ᾿ ο὎ κατά φύσιν ταῦτα διά τήν χάριν ἐν τοῖς ἄλλοις ἐνεργοῦντας τούς ἁγίους. Σοῦτο γοῦν καί ἐπί τοῦ σώματος ἗λισσαίου. Ἀλλ᾿ ἐπειδή τ῵ν ἱστορουμένων τά νοούμενα μ᾵λλον ε὎φραίνει τήν τ῵ν φιλοθέων ψυχήν, χρ῵τα μέν φαμεν εἶναι τοῦ μεγάλου Ἀποστόλου, τήν ε὎σέβειαν· καθ᾿ ἥν τοῖς μέν ἦν ὀσμή ἀπό ζω῅ς εἰς ζωήν· τοῖς δέ, ὀσμή ἐκ θανάτου εἰς θάνατον· σουδάρια δέ, τούς ἐκφανεῖς τ῅ς γνωστικ῅ς α὎τοῦ θεωρίας λόγους· τά δέ σημικίνθια, τούς σεμνούς κατ᾿ ἀρετήν πρακτικ῅ς φιλοσοφίας τρόπους· ἐγχείρια γάρ εἶναί φασιν τά σημικίνθια· οὕστινας λόγους τε καί τρόπους πνέοντας καί ἐκπέμποντας καθάπερ ε὎ωδίαν τά χρ῵τα, τουτέστι, τήν τοῦ μακαρίου Ἀποστόλου μεγάλην ε὎σέβειαν, οἱ δεχόμενοι, τήν τ῅ς πιεζούσης α὎τούς ἀσθενείας ἐλάμβανον ἴασιν· οἱ μέν, διά τ῵ν περί θεωρίας λόγων, ὡς σουδαρίων, τ῅ς ἀγνωσίας τήν νόσον διώκοντες· οἱ δέ, διά τ῵ν κατά τήν πρ᾵ξιν ἐναρέτων τρόπων τήν ἀῤῥωστίαν τ῅ς κακίας παντελ῵ς ἀφανίζοντες.

101 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Οὕτω δέ καί τόν οὕτω συμβάντα ζοφερόν χειμ῵να, τό βάρος εἶναι τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν τεκμαίρομαι· τήν δέ ν῅σον, τήν παγίαν ἕξιν τ῅ς θείας ἐλπίδος καί ἄσειστον· τήν δέ πυράν, τήν ἕξιν τ῅ς γνώσεως τά δέ φρύγγανα, τήν τ῵ν ὁρωμένων φύσιν· ἥν συνέστρεφε τῆ χειρί, τῆ κατά θεωρίαν λέγω ψηλαφητικῆ τοῦ νοῦ δυνάμει, διατρέφων τοῖς ἐξ α὎τ῅ς νοήμασι τήν ἕξιν τ῅ς γνώσεως, τήν θεραπεύουσαν τήν ἐκ τοῦ χειμ῵νος τ῵ν πειρασμ῵ν προστριβεῖσαν τῆ διανοίᾳ κατήφειαν. Σήν δέ ἔχιδναν, τήν λανθανότως ἐγκεκρυμμένην τῆ φύσει τ῵ν αἰσθητ῵ν πονηράν καί ὀλέθριον δύναμιν· δήξασαν μέν τήν χεῖρα, τουτέστι, τήν ψηλαφητικήν κατά νοῦν τ῅ς θεωρίας ἐνέργειαν· ο὎ βλάψασαν δέ τόν διορατικόν νοῦν, τῶ φωτί τ῅ς γνώσεως α὎τοῦ ε὎θύς ὡς ἐν πυρί (388) διαφθείραντα τήν τῶ πρακτικῶ κινήματι τοῦ νοῦ προσαφθεῖσαν ἐκ τ῵ν τ῵ν αἰσθητ῵ν θεωρίας ὀλέθριον δύναμιν. Ὡσαύτως καί ἐπί τοῦ ἖λισσαίου νο῵· ὅτιπερ ἕκαστος νεκρός τοῖς παραπτώμασιν, ἐπειδάν τοῦ μνήματος ἐπιτεθῆ [Fr. ἐπιτεθείς] τοῦ προφήτου, ἐν ᾧ ἦν τό σ῵μα, τουτέστι, τῆ τό ἴχνος ἐχούσῃ τοῦ προφητικοῦ βίου μνήμῃ· ἐν ᾧ ἦν καλ῵ς φυλαττόμενον τό σ῵μα τ῵ν ἀρετ῵ν, τῆ κατά μίμησιν τ῵ν τρόπων ἀναστροφῆ ζωοποιεῖται, πρός τήν ἐνάρετον μετατιθέμενος ζωήν, ἀπό τ῅ς τ῵ν παθ῵ν τ῅ς κακίας νεκρότητος.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄ . Πίστις τ῵ν δεομένων ἰάσεως, φησί, παρεκαλεῖτο τήν ἐν τοῖς ἁγίοις τοῦ Πνεύματος δύναμιν, ἵνα διά τ῅ς πίστεως λανθάνουσα φανερά γένηται δύναμις· καί ἟ κεκρυμμένη πίστις διά τ῅ς δυνάμεως γένηται π᾵σι διάδηλος. Σηνικαῦτα γάρ ὁ τ῵ν ἰαμάτων ἀληθής πέφυκε διαδείκνυσθαι τρόπος, ὁπηνίκα τῆ τ῵ν ἐνεργουμένων πίστει συμβαίνει διά πάντων ἟ τ῵ν ἐνεργοῦντων ἐν πνεύματι δύναμις. β΄ . ὇ γνώμῃ, φησίν, τ῅ς καθ᾿ ἁμαρτίαν καθαρεύων φθορ᾵ς, φθείρει τήν τ῵ν φθείρειν πεφυκότων φθοράν. Ἡ γάρ ἀφθαρσία τ῅ς προαιρέσεως τήν φθοράν συντηρεῖν τ῅ς φύσεως πέφυκε ἄφθαρτον κατά πρόνοιαν, διά τ῅ς ἐν α὎τῆ τοῦ Πνεύματος χάριτος μή συγχωροῦσα ταῖς ἐναντίαις ποιότησιν α὎τήν δυναστεύεσθαι. γ΄. ἖πειδή φύσεως, φησίν, καί χάριτος εἷς καί ὁ α὎τός λόγος, ο὎κ ἔστιν ἀπορίας ἄξιον, π῵ς τινες τ῵ν ἁγίων ποτέ μέν τ῵ν παθ῵ν ὏περεῖχον, ποτέ δέ μ᾵λλον ὏πέπιπτον πάθεσι· γινωσκόντων ἟μ῵ν, ὅτι τό μέν θαῦμα τ῅ς χάριτος ἦν· τό δέ πάθος τ῅ς φύσεως. δ΄ . ὆σμή ἀπό ζω῅ς εἰς ζωήν ὁ Ἀπόστολος εἰς τούς πιστούς τῶ καθ᾿ ἑαυτόν παραδείγματι, διά πράξεως πρός τήν ε὎ωδίαν τ῵ν ἀρετ῵ν κινεῖσθαι παρασκευάζων ἤ τούς πειθουμένους τῶ λόγῳ τ῅ς χάριτος ὡς κήρυξ ἀπό τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ζω῅ς εἰς τήν ἐν πνεύματι μετάγων ζωήν· ὀσμή δέ ἀπό θανάτου εἰς θάνατον, τοῖς ἀπό τοῦ θανάτου τ῅ς ἀγνοίας εἰς τόν τ῅ς ἀπιστίας ἐλάσασιν θάνατον, διδούς α὎τοῖς αἴσθησιν τ῅ς μενούσης α὎τούς κατακρίσεως. Ἤ πάλιν, ὀσμή ἀπό ζω῅ς εἰς ζωήν, τοῖς ἀπό πράξεως εἰς θεωρίαν ἀναγομένοις· ὀσμή δέ ἀπό θανάτου εἰς θάνατον, τοῖς ἀπό τοῦ νεκρ῵σαι τῆ καθ᾿ ἁμαρτίαν ἀργίᾳ τά μέλη τά ἐπί τ῅ς γ῅ς, εἰς τήν τ῵ν ἐμπαθ῵ν νοημάτων τε καί φαντασι῵ν ἐπαινουμένην μεταβαίνουσι νέκρωσιν. ε΄ . Fr. Σό· Φριστοῦ ε὎ωδία ἐσμέν τῶ Θεῶ ἐν τοῖς σωζομένοις καί ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις· οἷς μέν, ὀσμή ζω῅ς εἰς ζωήν· οἷς δέ, ὀσμή θανάτου εἰς θάνατον, ἐνταῦθα μάλιστα σεσαφήνισται. Σό μέν οὖν, ὀσμή ζω῅ς εἰς ζωήν, οἷς μή ἐστιν α὎τοῦ κεκαλυμμένον τό Ε὎αγγέλιον· τό δέ, οἷς δέ ὀσμή θανάτου εἰς θάνατον, ἐνταῦθα μάλιστα σεσαφήνισται. Σό μέν οὖν, ὀσμή ζω῅ς εἰς ζωήν, οἷς μή ἐστιν α὎τοῦ κεκαλυμμένον τό Ε὎αγγέλιον· τό δέ, οἷς δε ὀσμή θανάτου εἰς θάνατον, οἷς παντελ῵ς κεκαλυμμένον ἐστίν· ἖ν οἷς ὁ Θεός, φησί, τοῦ αἰ῵νος τούτου (389) ἐτύφλωσε τά νοήματα τ῵ν ἀπίστων. Ἀποκεκάλυπται δέ καί ἐπικεκάλυπται, παρά τήν τ῵ν ἀκοούντων θερμότητα ἤ ψυχρότητα. στ΄ . Διά μιμήσεως, φησί, τήν μνήμην ἔχων τις τ῅ς τ῵ν ἁγίων ἀναστροφ῅ς, τήν μέν τ῵ν παθ῵ν ἀποτίθεται νέκρωσιν· τήν δέ τ῵ν ἀρετ῵ν ζωήν ἀποδέχεται. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΗ΄ . Ἄρα γάρ ὡς ἔτυχεν οἱ ΢αδδουκαῖοι τόν ἀριθμόν τ῵ν ἑπτά ἀδελφ῵ν εἶπον ἐπί τ῅ς μι᾵ς γυναικός, ἤ ἔχει τινά λόγον βαθύτερον; Εἰ δέ ἔχει, τίνες ἐκεῖνοι, καί τίς αὕτη; Ἀπόκρισις.

102 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Υασί τινες μή ἀλληγορεῖσθαι τ῵ν ἐν τῆ Γραφῆ ψεκτ῵ν προσώπων τούς λόγους· πλήν ἐπειδή κρεῖττον μ᾵λλον φιλοπονεῖν, καί τόν Θεόν ἀπαύστως αἰτεῖσθαι χορηγεῖν σοφίαν καί δύναμιν, πρός τό π᾵σαν νοηθ῅ναι πνευματικ῵ς τήν γραφήν· ταῖς ὏μετέραις ε὎χαῖς θαῤῥ῵ν, καί περί τοῦ παρόντος ἀπόρου τάδε φημί. ΢αδδουκαῖοί εἰσι, κατά τόν τ῅ς ἀναγωγ῅ς λόγον, οἱ τόν α὎τοματισμόν εἰσάγοντες δαίμονες, ἤ λογισμοί. Ἡ δέ γυνή ἐστιν, ἟ τ῵ν ἀνθρώπων φύσις· οἱ δέ ἑπτά ἀδελφοί, οἱ κατά καιρούς ἀπό τοῦ αἰ῵νος δοθέντες α὎τῆ παρά τοῦ Θεοῦ πρός παιδαγωγίαν καί γένεσιν καρπ῵ν διακιοσύνης, νόμοι· οἷς ὡς ἀνδράσιν ὁμιλήσασα, παρ᾿ ο὎δενός ἔσχεν υἱόν, οἷα τοῦ κατά δικαιοσύνην καρποῦ στειρεύουσα. Καί ἔστι πρ῵τος νόμος, ὁ τῶ παραδείσῳ δοθείς τῶ Ἀδάμ· δεύτερος, ὁ τῶ α὎τῶ μετά τόν παράδεισον δεδομένος ἐν ἐπιτιμίου τάξει· τρίτος, ὁ κατά τήν κιβωτόν τῶ Ν῵ε δοθείς· τέταρτος, ὁ τ῅ς περιτομ῅ς τῶ Ἀβραάμ· πέμπτος, ὁ τῶ α὎τῶ περί τ῅ς προσαγωγ῅ς τοῦ Ἰσαάκ· ἕκτος, ὁ κατά Μωσέα· καί ἕβδομος, ὁ τ῅ς προαγορευτικ῅ς χάριτος, ἤγουν προφητικ῅ς ἐπιπνοίας. Σῶ γάρ Ε὎αγγελίῳ οὔπω ἦν διά τ῅ς πίστεως ἁρμοσθεῖσα πρός συμβίωσιν ἟ φύσις, ἀνδρί εἰς πάντας τούς αἰ῵νας διαμένοντι. Σούτους οὖν προβάλλονται διαπαντός τῶ ἐν ἟μῖν λόγῳ διά τ῵ν λογισμ῵ν οἱ δαίμονες, ε὎λογοφαν῵ς ἐκ τ῵ν γεγραμμένων καταγωνιζόμενοι τ῅ς πίστεως, καί διαποροῦντες ὡς εἴπερ νεκρ῵ν ἀνάστασίς ἐστι, καί ἕτερόν τι εἶδος ζω῅ς, μετά τήν παροῦσαν ἐκδέχεσθαι δεῖ· κατά ποῖον νόμον τ῵ν ἀπό τοῦ αἰ῵νος δοθέντων πολιτεύσηται τ῵ν ἀνθρώπων ἟ φύσις; ἵνα καθ᾿ ἕνα τ῵ν εἰρημένων εἰ φ῵μεν, ἐπαγάγωσι φάσκοντες· Ο὎κοῦν ματαία καί ἀνωφελής ἔσται πάλιν ἟ τ῵ν ἀνθρώπων ζωή, τ῵ν πρωτέρων μή ἀπηλλαγμένη κακ῵ν· εἴπερ ἐπί τοῖς α὎τοῖς πάλιν ἟ φύσις ἐρεσχελισθήσεται πράγμασιν· ὅπερ τόν α὎τοματισμόν εἰσάγει σαφ῵ς, καί τ῵ν ὄντων ἐκβάλλει τήν Πρόνοιαν. Ἀλλ᾿ ὁ Κύριος καί σωτήριος Λόγος, ἀποφιμοῖ τούς τοιούτους δαίμονάς τε καί λογισμούς, ἟ κατά τό Ε὎αγγέλιον ἐσύστερον φανησομένην τ῅ς φύσεως ἀφθαρσίαν ὏ποφαίνων, καί κατ᾿ ο὎δένα τ῵ν προλαβόντων νόμων πολιτευσομένη δεικνύς τήν ἀνθρώπου φύσιν, θεωθεῖσαν ἤδη καί ἁρμοσθεῖσαν διά τοῦ Πνεύματος (392) α὎τῶ τῶ Λόγῳ καί Θεῶ, παρ᾿ οὗ, καί εἰς ὅν τοῦ εἶναι τήν ἀρχήν, καί τό τέλος εἴληφέ τε καί λήψεται. Εἰ δέ καί τάς ἑπτά χιλιάδας τ῵ν ἐτ῵ν, ἤγουν αἰώνας λαμβάνῃ τις εἶναι τούς ἄνδρας, οἷς συνεγένετο τ῵ν ἀνθρώπων ἟ φύσις, ο὎κ ἄνευ λόγου καί τ῅ς δεούσης λήψεται θεωρίας τόν τόπον· ὧν ο὎δενός τούτων ἔσται γυνή κατά τήν μέλλουσαν ζωήν ἟ φύσις, ὡς τ῅ς χρονικ῅ς τέλος λαβούσης φύσεως· καί ὀγδόου ἀνδρός, τοῦ ἀτελευτήτου καί πέρας ο὎κ ἔχοντος, α὎τήν παραλαβόντος αἰ῵νος. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΘ΄ . Σίνες αἱ τρεῖς ἟μέραι, ἅς προσμένουσι τῶ Κυρίῳ ἐν τῆ ἐρήμῳ; Ἀπόκρισις. Ἡ ἔρημος ἐστιν ἟ φύσις τ῵ν ἀνθρώπων, ἤ ὁ κόσμος οὗτος, ἐν ᾧ προσμένουσι τῶ λόγῳ τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, οἱ διά τ῅ς πίστεως καί τ῅ς τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν ἐλπίδος κακοπαθοῦντες· αἱ δέ τρεῖς ἟μέραι εἰσί, καθ᾿ ἕνα τρόπον τ῅ς ἐπ᾿ α὎ταῖς θεωρίας, αἱ τρεῖς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς, καθ᾿ ἅς προσμένουσι τῶ θείῳ λόγῳ τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως· τῆ μέν ζητοῦντες, τῆ δέ ποθοῦντες, τῆ δέ ὏περαγωνιζόμενοι, δέχονται τροφήν ἄφθαρτον, καί τόν νοῦν πιαίνουσαν, τήν γν῵σιν τ῵ν γεγονότων. Καθ᾿ ἕτερον δέ τρόπον, τούς τρεῖς γενικωτέρους νόμους αἱ τρεῖς ἟μέραι σημαίνουσι· τόν γραπτόν φημι, καί τόν φυσικόν, καί τόν πνευματικόν, ἤτοι τόν τ῅ς χάριτος. Π᾵ς γάρ νόμος οἰκείως ἑαυτῶ φωτός ἔχων δημιουργόν τόν τ῅ς δικαιοσύνης Ἥλιον. Ὡς γάρ ἟λίου χωρίς ἟μέραν γενέσθαι παντελ῵ς ἀμήχανον· οὕτω δίχα τ῅ς ο὎σιώδους καί ὏φεστώσης σοφίας, νόμος εἶναι δικαιοσύνης ο὎ δύναται, τ῅ς ἐν ἑκάστῳ νόμῳ τήν οἰκείαν ποιουμένης ἀνατολήν, καί τούς νοερούς τ῵ν ψυχ῵ν ὀφθαλμούς νοητοῦ φωτός ἐμπιπλώσης. Ὅπερ εἰδώς ὁ Δαβίδ ὁ μακάριός φησι· Λύχνος τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καί φ῵ς ταῖς τρίβοις μου· λύχνος τόν γραπτόν καλέσας νόμον, ὡς τεχνικ῵ς τοῖς τ῵ν σωματικ῵ν συμβόλων, αἰνιγμάτων τε καί τύπων διαφόροις συνθήμασι, τό καυστικόν φ῵ς τ῅ς τ῵ν παθ῵ν μοχθηρίας πυρσεύοντα, τοῖς διά πράξεως κατά τ῵ν ἐναντίων δυνάμεων πλατύνουσι τ῅ς ψυχ῅ς τά διαβήματα· φ῵ς δέ, τόν πνευματικόν τ῅ς χάριτος νόμον, ὡς ἀτεχν῵ς δίχα τ῵ν αἰσθητ῵ν συμβόλων τάς αἰωνίους δεικνύοντα τρίβους· ἐν αἷς τόν δρόμον ὁ θεωρητικός ποιούμενος νοῦς, πρός τό ἀκρότατον τ῵ν ἀγαθ῵ν πέρας ἄγεται, τόν Θεόν· μηδενί τ῵ν ὄντων διορίζων τ῅ς διανοίας τήν κίνησιν. Ἀνέσπερον γάρ ὏πάρχει τό φ῵ς τοῦ νόμου τ῅ς χάριτος, ο὎κ ἔχον τ῅ς οἱανοῦν γν῵σιν τάς α὎τοῦ παμφαεῖς ἀκτῖνας ὁρίζουσαν. Ἤ τυχόν πόδας ἐκάλεσεν ὁ προφήτης, ὅλου τοῦ κατά Θεόν βίου τόν δρόμον· ἤ τάς κατά ψυχήν κινήσεις τ῵ν ἀγαθ῵ν λογισμ῵ν, ὁδηγουμένας καθάπερ λύχνῳ τῶ ἐν τῶ γράμματι τοῦ νόμου φωτί· τρίβους δέ (393) τούς κατά τόν φυσικόν νόμον τρόπους τ῵ν ἀρετ῵ν, καί τούς κατά τόν πνευματικόν νόμον τ῅ς γνώσεως λόγους, τῆ παρουσίᾳ τοῦ Θεοῦ Λόγου δεικνυμένους, καί πρός ἑαυτήν τήν φύσιν καί τήν αἰτίαν δι᾿ ἀρετ῅ς τε καί γνώσεως ἐπανάγοντες.

103 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σαύτας τάς τρεῖς ἟μέρας, ἤγουν νόμους, τῶ Θεῶ Λόγῳ προσμείναντες, καί τούς ὏πέρ ἑκάστου προθύμως ὏πομείναντες πόνους, οἱ πρός σωτηρίαν τετραμμένην τήν ἔφεσιν ἔχοντες, ο὎κ ἀπολύονται νήστεις, ἀλλά δέχονται τροφήν δαψιλ῅ τε καί θείαν· ὏πέρ μέν τοῦ γραπτοῦ νόμου, τήν τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν τελείαν ἀπαλλαγήν· ὏πέρ δέ τοῦ φυσικοῦ, τήν ἄπταιστον τ῵ν κατά φύσιν ἐνέργειαν· καθ᾿ ἥν ἟ ἀλληλοῦχος σχέσις συνίσταται, π᾵σαν ἀπωθουμένη τ῅ς φύσεως σκεδαστήν ἑτερότητά τε καί διαίρεσιν· ὏πέρ δέ τοῦ πνευματικοῦ, τήν πρός α὎τόν ἕνωσιν τόν Θεόν· καθ᾿ ἥν πάντως ἐκβάντες τ῵ν γενητ῵ν, τήν ὏πέρ φύσιν δέχονται δόξαν, δι᾿ ἧς ὁ Θεός μόνος ἐν α὎τοῖς ἀπαστράπτων γνωρίζεται. Ἔχετε δέ πλατύτερον περί τούτου ἐν τοῖς Ἀπόροις εἰς τόν περί τ῅ς ἁγίας Πεντηκοστ῅ς λόγον τοῦ ἁγίου Γρηγορίου.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄ . Λόγον, θυμόν, ἐπιθυμίαν λέγει. Σῶ γάρ λόγῳ ζητοῦμεν· τῆ ἐπιθυμίᾳ δέ, ποθοῦμεν τό ζητηθέν ἀγαθόν· τῶ δέ θυμῶ, ὏περαγωνιζόμεθα. β΄ . Καί τάς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς κέκληκεν ἟μέρας, ὡς δεκτικάς τοῦ φωτός τ῵ν θείων προσταγμάτων· καί τούς τρεῖς γενικωτέρους νόμους, φωτιστικούς τ῵ν δεκτικ῵ν, δ῅λον ὅτι τ῵ν ψυχ῵ν. Ὥσπερ γάρ τό φ῵ς ἐκάλεσεν ἟μέραν ἟ Γραφή τ῅ς Γενέσεως, φάσκουσα· Καί ἴδεν ὁ Θεός τό φ῵ς ὅτι καλόν, καί ἐκάλεσεν ὁ Θεός τό φ῵ς ἟μέραν· καί πάλιν τόν πεφωτισμένον ἀέρα, φήσασα· Καί ἐγένετο ἑσπέρα, καί ἐγένετο πρωΐ ἟μέρα μία· οὕτως ο὎ μόνον τάς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς ἐκάλεσεν ἟μέρας, ἀλλά καί τούς ταύτας φωτίζοντας νόμους. Ἡ γάρ διόλου τούτων εἰς ἄλληλα περιχώρησις, τήν σύνθετον ποιεῖ τ῵ν ἀρετ῵ν ἟μέραν, μή διακρίνουσα τοῦ κατά τόν λόγον θείου φωτός, τάς ποιωθείσας α὎τῶ δι᾿ ὅλου δυνάμεις. γ΄ . Λύχνος ἐστί κατά ταυτόν ὁμοῦ καί φ῵ς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς καί φωτίζων τούς κατά φύσιν λογισμούς τ῵ν πιστ῵ν, καί ὡς λύων τόν ζόφον τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ζω῅ς τοῖς διά τ῵ν ἐντολ῵ν πρός τήν ἐλπιζομένην ἐπειγομένοις ζωήν, καί ὡς κολάζων τῆ καύσει τ῅ς κρίσεως τούς ταύτης τ῅ς σκοτειν῅ς τοῦ βίου νυκτός κατά γνώμην διά φιληδονίαν σαρκός ἀντεχομένους. δ΄ . ὇ μή πρός ἑαυτόν, φησί, πρότερον ἀναχθείς διά τ῅ς ἀποβολ῅ς τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν πρός τήν ἰδίαν αἰτίαν, ἤγουν τόν Θεόν, διά τ῅ς ἐν χάριτι τ῵ν ὏πέρ φύσιν ἀγαθ῵ν ἐπικτήσεως ο὎κ ἀναχθήσεται. Σ῵ν γάρ πεποιημένων χωρισθ῅ναι δεῖ κατά διάνοιαν, τόν πρός Θεόν ἀληθ῵ς συναγόμενον. ε΄ . Σοῦ μέν γραπτοῦ νόμου φύσιν ἔργον ἐστίν ἟ τ῵ν παθ῵ν ἀπαλλαγή· φυσικοῦ δέ νόμου, ἟ κατ' ἰσοτιμίαν πρός πάντας ἀνθρώπους ἰσονομία· (396) πνευματικοῦ δέ νόμου τελείωσις, ἟ πρός τόν Θεόν, ὡς ἔστι ἀνθρώπῳ δυνατόν, ἐξομοίωσις. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Μ΄ . Σί σημαίνει ὁ ἀριθμός τ῵ν ἕξ ὏δρι῵ν ἐν τῶ γάμῳ τῶ ἐν Κανᾶ τ῅ς Γαλιλαίας; Ἀπόκρισις. ὇ τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων δημιουργήσας Θεός, ἅμα βουλήσει τό εἶναι α὎τῆ δέδωκε, συνήρμοσεν α὎τῆ καί δύναμιν τ῵ν καθηκόντων ποιητικήν. Αἱ τοίνυν ἕξ ὏δρίαι, ἟ κατά φύσιν ποιητική τ῵ν θείων ἐντολ῵ν ἐστι δύναμις· ἧς κενώσαντες τήν γν῵σιν οἱ ἄνθρωποι, περί τήν ματαίαν τ῵ν ὏λικ῵ν πραγμάτων σπουδήν, κενήν τήν τοιαύτην δύναμιν εἶχον καί ἄνυδρον· καί διά τοῦτο π῵ς τ῅ς κακίας καθ᾵ραι τόν ῥύπον ο὎κ ᾔδεσαν. ὇ γάρ γνώσεως ἄμοιρος, τόν κατ᾿ ἀρετήν ῥυπτικόν τ῅ς κακίας ο὎δαμ῵ς ἐπίσταται τρόπον· ἕως ἐλθών ὁ τ῅ς φύσεως δημιουργός Λόγος, ἐπλήρωσε τήν προειρημένην ποιητικήν τ῵ν καθηκόντων δύναμιν τ῅ς κατά φύσιν γνώσεως· καί οὕτω μετέβαλεν εἰς τόν οἶνον, φημί δή τόν ὏πέρ φύσιν τ῅ς γνώσεως λόγον, τόν τε λόγον καί νόμον τ῅ς φύσεως· ὅν οἱ πίνοντες, τ῅ς τ῵ν ὄντων ἁπάντων ἐξίστανται φύσεως, καί εἰς τόν κρύφιον τ῅ς θείας ἐνδότητος ἀφίπτανται τόπον· καθ᾿ ὅν τήν π᾵σαν ὏περκειμένην τ῵ν γνώσεως ε὎φροσύνην δέχονται καί ἀγαλλίασιν· τόν καλόν οἶνον, τουτέστι, τόν ποιητικόν τ῅ς θεώσεως, πάντων ὕστερον τ῵ν κατά Πρόνοιαν περί τό ἀνθρώπινον [Fr. τόν ἄνθρωπον], οἰκονομι῵ν πίνοντες ἀπόῤῥητον λόγον. Εἰς δέ τόν ἕξ ἀριθμόν, ἟ ποιητική τ῅ς φύσεως λαμβάνεται δύναμις· ο὎ μόνον ὅτι ἐν ἕξ ἟μέραις ἐποίησεν ὁ Θεός τόν ο὎ρανόν καί τήν γ῅ν, ἀλλ᾿ ὅτι καί μόνος τ῵ν ἐντός δεκάδος ἀριθμ῵ν ἐστι τελειότατος, καί ἐκ τ῵ν ἰδίων συνιστάμενος μερ῵ν οὗτος ὁ ἀριθμός. Φωρούσας δέ τάς ὏δρίας ἀνά μετρητάς δύο φησίν ὁ Λόγος, ἤ τρεῖς· ὡς τ῅ς κατά φύσιν πρακτικ῅ς δυνάμεως χωρούσης, κατά μέν

104 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τήν φυσικήν θεωρίαν, ὥσπερ δύο μετρητάς, τήν ὅλην τ῵ν γεγονότων γν῵σιν· τ῵ν τε ἐξ ὕλης καί εἴδους σωματικ῵ν φύσεως, τ῵ν τε ἐξ ο὎σίας καί συμβεβηκότος νοητ῵ν ο὎σι῵ν· ἤγουν τήν τ῵ν σωμάτων καί ἀσωμάτων περιληπτικήν γν῵σιν· κατά δέ τήν ἐφικτήν τῆ φύσει θεολογικήν μυσταγωγίαν, ὡς μετρητάς τρεῖς· τήν περί τ῅ς ἁγίας Σριάδος, ἤγουν Πατρός, καί Τἱοῦ, καί ἁγίου Πνεύματος, γν῵σιν καί φωταγωγίαν. ὘μεῖς οὖν ὡς γνωστικοί τό λεγόμενον θεωρήσατε· π῵ς ἟ ποιητική τ῵ν κρειττόνων γενική τ῅ς φύσεως δύναμις, εἰς ἕξ διαιρεῖται, καί α὎τούς γενικούς, τ῵ν ἀρετ῵ν τρόπους· καί τίς ἟ πρός τήν καθόλου ποιητικήν τ῵ν ἀρετ῵ν τ῅ς φύσεως δύναμίν ἐστιν ἟ καθόλου καί γενικωτάτη τ῵ν ἄλλων ἀρετή, καί εἰς ἕξ εἴδη, καί α὎τά γενικά, διαιρουμένη· ἵνα τῆ δυνάμει τ῅ς φύσεως ἁρμοσθεῖσα, χωρηθῆ διά τ῵ν ἐκείνων τρόπων ἐξαχ῵ς εἰδοποιουμένη· τίνες δέ πρός (397) τούτοις οἱ τό ὕδωρ ἞ντληκότες ὏πηρέται, τίς ὁ νυμφίος, τίς ἟ νύμφη, τίς ὁ ἀρχιτρίκλινος, τίς ἟ τῶ Λόγῳ παῤῥησιαστικ῵ς ἀπαγγείλασα Μήτηρ, ὅτι Οἶνον ο὎κ ἔχουσι. Σαῦτα γάρ πάντα λείπεται προσεξετάζειν τῶ μύστῃ καί μυσταγωγῶ τ῵ν θείων καί λόγων καί νοημάτων, εἴπερ πάντως τῶ τ῅ς ἀναγωγ῅ς κατά νοῦν ἥδεται τρόπῳ. Πλήν ἵνα μή παντελ῵ς ἐπί τοῦ παρόντος ἄφωνος καταλειφθείς ἟μῖν ὁ περί τούτων οἰχήσεται λόγος, μή διδούς τοῖς καλ῵ς πειν῵σι κἄν ἀπό μέρους τήν πνευματικήν πανδαισίαν, ἐρ῵ κατά δύναμιν, ο὎χ ὅλην ἀποκαλύπτειν ἐπαγγελλόμενος τήν ἐν τοῖς εἰρημένοις διάνοιαν (ἀσθενής γάρ πρός περίληψιν τ῵ν ἐν τούτοις νοηθένων θεαμάτων ὁ ἐμός καθέστηκε νοῦς), ἀλλ᾿ ὅσην ἟ τ῅ς ἐμ῅ς διανοίας χωρεῖν πέφυκε δύναμις. Γενικωτάτην οὖν τ῵ν ἀρετ῵ν φασιν εἶναι τήν ἀγάπην· τήν δέ ταύτης ποιητικήν γενικωτάτην τ῅ς φύσεως δύναμιν, φασίν εἶναι τόν λόγον· ὅς τ῅ς οἰκείας ἀπρίξ ἐπιλαβόμενος αἰτίας, ἐνεργούμενος εἰς ἕξ διακρίνεται γενικωτέρους τρόπους, περιληπτικούς τ῵ν οἷς ὁ τ῅ς ἀγάπης διακρίνεσθαι πέφυκε λόγος εἰδ῵ν, πειν῵ντας καί διψ῵ντας, καί ξένους καί γυμνούς, ἀσθενοῦντάς τε καί τούς ἐν φυλακῆ περιποιούμενος σωματικ῵ς τε καί πνευματικ῵ς· ο὎ γάρ μόνοις τοῖς σώμασιν ὁ τ῅ς ἀρετ῅ς περιγράφεται λόγος, ο὎δέ περί μόνην τήν αἴσθησιν ἟ τ῅ς φύσεως καταγίνεται δύναμις. Εἰδοποιός οὖν τ῅ς γενικωτάτης καθέστηκεν ἀρετ῅ς ἟ γενικωτάτη τ῅ς φύσεως δύναμις, τοῖς οἰκείοις ἕξ τρόποις εἰς εἴδη τοσαῦτα τήν ἀρετήν διακρίνουσα· δι᾿ ὧν ἟ φύσις ἑνοῦται τῶ τ῅ς γνώμης μοναδικῶ, τόν ἐν π᾵σιν ἰσοτίμως ἀδιαίρετον δεικνῦσα τ῅ς πλάσεως λόγον, ἐν τῶ ποιεῖν εὖ καί πάσχειν πρός ἑαυτόν συναγόμενον· ὅν ἐῤῥωμένον ἐπαναλαβών διά τ῵ν καθηκόντων πόνων ὁ νοῦς, πάσας περιτέμνει τ῅ς φύσεως τάς ὏περβολάς καί τάς ἐλλείψεις, ἅς ἟ φιλαυτία τ῅ς ἑκάστου γνώμης ἐπινοήσασα, τήν ἟μερωτάτην ἐθηρίωσε φύσιν· καί μίαν τήν ο὎σίαν εἰς πολλάς καί ἀντιθέτους· ο὎δέν δέ χεῖρον εἰπεῖν, καί φθαρτικάς ἀλλήλων, κατέτεμε μοίρας· καί τήν σταθηράν μεσότητα φέρων, δείκνυσι, καθ᾿ ἥν, τ῵ν ἀρετ῵ν οἱ νόμοι κατά φύσιν ἐξ ἀρχ῅ς θεόθεν ἐγράφησαν. Καί τοῦτο τυχόν παραδεικνύς τό μυστήριον ὁ λόγος, τάς ἕξ ὏δρίας ἐξάγει κενάς καί ἀνύδρους, ὏ποφαινούσας τ῅ς κατά φύσιν γενικωτάτης δυνάμεως τήν περί τό καλόν ἀπραξίαν. Οὕτω μέν οὖν ἟ κατά φύσιν γενικωτάτη δύναμις εἰς ἕξ διαιρουμένη κατά τήν πρ᾵ξιν τρόπους εἰς εἴδη τοσαῦτα μορφοῖ τήν γενικωτάτην τ῵ν ἀρετ῵ν, ὅλην ὅλη περιλαμβάνουσα· καθ᾿ ἥν γενομένη, τόν ἑαυτ῅ς γενικώτατον δέχεται νόμον ἟ φύσις, ἄπταιστον τ῅ς ἀληθείας κριτήν· ὅν ὁ λόγος προσηγόρευσεν ἀρχιτρίκλινον· διεγνωκότα σοφ῵ς, ὅτι τόν καλόν οἶνον, ὅν ὕστερον διά τ῅ς ἰδίας παρουσίας ὁ Λόγος ἐκέρασεν, ἔδει κατ᾿ ἀρχάς πρ῵τον πιεῖν, καί μεθυσθ῅ναι τήν ἀνθρωπίνην φύσιν· λέγω δέ τόν (400) περί Θεοῦ κρείττονα καί ὏ψηλότερον λόγον· καί οὕτως ὕστερον, καθάπερ οἴνους, τούς ὅσον πρός τόν πρ῵τον λόγον, ἥττονας τ῵ν γεγονότων μυηθ῅ναι λόγους· δικαιότατον γάρ ἦν ὡς ἀληθ῵ς καί πρεπωδέστατον, τόν δι᾿ ὅν γέγονεν Λόγον μυηθ῅ναι πρότερον τήν φύσιν, καί οὕτως ὕστερον ζητεῖν τ῵ν δι᾿ α὎τήν γενομένων τούς λόγους. Οἱ ἞ντληκότες δέ τό ὕδωρ, εἰσίν οἱ διάκονοι τ῅ς τε Παλαι᾵ς καί Καιν῅ς Διαθήκης· φημί δή τούς ἁγίου πατριάρχας, καί τούς νομοθέτας, καί τούς στρατηγούς, τούς κριτάς τε καί τούς βασιλεῖς, καί τούς προφήτας καί τούς ε὎αγγελιστάς καί ἀποστόλους, δι᾿ ὧν ἞ντλήθη τό ὕδωρ τ῅ς γνώσεως, καί ἀπεδόθη τῆ φύσει πάλιν· ὅπερ μετέβαλεν εἰς τήν τ῅ς θεώσεως χάριν, ὁ τήν φύσιν ὡς ἀγαθός δημιουργήσας, καί θεώσας διά φιλανθρωπίαν τῆ χάριτι, Λόγος. Εἰ δέ καί τούς κατά φύσιν ἐπιστημονικούς τε καί ε὎σεβεῖς λογισμούς εἴποι τις εἶναι διακόνους, ἐκ τ῵ν ὄντων διακοσμήσεως κελεύσει τοῦ Λόγου ἀντλοῦντας τό ὕδωρ τ῅ς γνώσεως, ο὎ διαπέπτωκεν, ὡς οἶμαι, τ῅ς ἀληθείας. Νυμφίος δέ προδήλως ἐστίν ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, ὡς νύμφην ἀγόμενος πρός συζυγίαν τήν ἀρετήν· ὧν τιμ῵ν τήν συμβίωσιν παραγίνεται προθύμως καλούμενος ὁ Λόγος, διασφίγγων α὎τ῵ν τήν τοῦ πνευματικοῦ γάμου συναλλαγήν, καί τῶ ἰδίῳ οἴνῳ πνευματικ῵ς διαθερμαίνων α὎τ῵ν πρός πνευματικήν πολυγονίαν τήν ἔφεσιν. Μήτηρ δέ τοῦ Λόγου καθέστηκεν ἟ ἀληθής καί ἀμόλυντος πίστις. Ὡς γάρ τ῅ς τεκούσης α὎τόν κατά σάρκα μητρός, ὡς Θεός, ὏πάρχει κατά φύσιν δημιουργός ὁ Λόγος, ἥν

105 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐποιήσατο μητέρα διά φιλανθρωπίαν ἐξ α὎τ῅ς ὡς ἄνθρωπος γεννηθ῅ναι καταδεξάμενος· οὕτως ἐν ἟μῖν πρότερον τήν πίστιν δημιουργήσας ὁ Λόγος, ὕστερον γίνεται τ῅ς ἐν ἟μῖν πίστεως υἱός, ἐξ α὎τ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν ταῖς ἀρεταῖς σωματούμενος· δι᾿ ἧς πάντα διανύομεν, παρά τοῦ Λόγου λαμβάνοντες τά πρός σωτηρίαν χαρίσματα· χωρίς γάρ πίστεως, ἧς καί Θεός κατά φύσιν ὏πάρχει, καί υἱός κατά χάριν, ὁ Λόγος, ο὎δεμίαν ἔχομεν παῤῥησίαν τάς πρός α὎τόν ποιεῖσθαι δεήσεις. Ἀλλά γένοιτο διά παντός ἟μ᾵ς τε τόν τοιοῦτον συγκροτεῖν γάμον, καί μετά τ῅ς ἰδίας μητρός παραγίνεσθαι τόν Ἰησοῦν· ἵνα τήν ἀποῤῥυεῖσαν ἟μ῵ν διά τήν ἁμαρτίαν ἀποκαταστήσῃ γν῵σιν, καί μεταβάλῃ ταύτην πρός τήν ἐξοικίζουσαν τόν νοῦν τ῅ς τ῵ν ὄντων γνώσεως.[Fr. et Reg. γενέσεως]θέωσιν, τήν στομοῦσαν καί οἱονεί νευροῦσαν πρός ἀτρεψίαν καθάπερ ὕδωρ τό νοούμενον οἴνου ποιότητι ,τήν γν῵σιν τ῅ς φύσεως.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄ . Δύναμιν λέγει, τήν ο὎σιωδ῵ς μέν κατεσπαρμένην τῆ φύσει πρός ἀρετ῵ν ἐνέργειαν κίνησιν, γνωμικ῵ς δέ πρός τήν τοῦ κεκτημένου βούλησιν, κατά τήν χρ῅σιν ἐκφαινομένην. β΄ . Σήν κενωθεῖσαν τ῅ς δοθείσης γνώσεως φύσιν, γενόμενος ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πάλιν ἐπλήρωσε γνώσεως· καί στομώσας πρός ἀτρεψίαν, ο὎ φύσει, ποιότητι δέ ταύτην ἐθέωσεν, ἀνελλιπ῵ς (401) α὎τήν τῶ οἰκείῳ χαρακτηρίσας Πνεύματι, καθάπερ ὕδωρ οἴνου ποιότητι πρός τόνον μετακεράσας. Διά τοῦτο γάρ καί γίνεται κατ᾿ ἀλήθειαν ἄνθρωπος, ἵνα κατά χάριν ἟μ᾵ς καταστήσῃ θεούς. γ΄ . Καλόν οἶνον λέγει τόν πρός θέωσιν ἐκστατικόν τ῅ς φύσεως λόγον· ὅν ἟ παράβασις μέν τῶ Ἀδάμ πιεῖν ο὎ συνεχώρησεν· α὎τός δέ χάριτι διά φιλανθρωπίαν ὡς Θεός ἑαυτόν κενώσας, ὕστερον διά τ῅ς σαρκώσεως, ὡς οἶδεν μόνος α὎τός, κατέστησεν πότιμον. Α὎τός γάρ ἐστι καί Πρόνοια, ὡς συνοχή τ῵ν ὄντων· καί Προνοίας λόγος, ὡς μέθοδος τ῅ς τ῵ν προνοουμένων ἰατρείας· καί Προνοητής, ὡς πάντα τοῖς ἑαυτ῵ν τοῦ εἶναι τοῖς λόγοις συνέχων. δ΄ . Σ῅ς μέν τ῵ν σωματικ῵ν καί ἀσωμάτων γνώσεως δεκτική κατά φύσιν ἐστίν ἟ τοῦ νοῦ δύναμις, φησίν· τ῅ς δέ τ῅ς ἁγίας Σριάδος κατά μόνην τήν χάριν δέχεται τάς ἐμφάσεις, ὅτι ἔστι μόνον πιστεύουσα· ἀλλ᾿ ο὎, τί ποτε κατ᾿ ο὎σίαν ἐστί, ζητεῖν α὎θαδιζομένη. ε΄ . Ὅτι καί ἟ καθ᾿ ὅλου δύναμιν τ῅ς φύσεως, εἰς ἕξ διαιρεῖται τρόπους καί ἐνεργείας· καί ἟ καθ᾿ ὅλου ἀγάπη, εἰς ἕξ ἀρετ῵ν εἴδη μερίζεται. Πεῖναν γάρ, καί δίψαν, καί γύμνωσιν, καί ξενιτείαν, καί ἀσθένειαν, καί φυλακήν, τ῵ν τούτοις κατειλημμένων, εἴτε σωματικ῵ς, εἴτε πνευματικ῵ς ὁ παραμυθούμενος, τήν ἐκ τ῵ν ἕξ ἀρετ῵ν συνισταμένην πεπλήρωκεν πρός τε τόν Θεόν καί τόν πλησίον ἀγάπην· ὡς μόνῳ Θεῶ πεποιωμένην τ῅ς ψυχ῅ς διατηρήσας τήν ἔφεσιν. στ΄ . Αἰτίαν τοῦ Λόγου φησί τόν Θεόν· ὅν ζητεῖν, τοῦ λόγου τήν δύναμιν ὁ ἄνθρωπος εἴληφεν. η΄ . ὇ κατ᾿ ἀρετήν τῆ γνώμῃ, φησίν, ἴσος πρός πάντας γενόμενος, ἀπροσωπόληπτον ἐν ἑαυτῶ δείκνυσι τόν Θεόν, ὥσπερ πάντων καθ᾿ ἕνα καί τόν α὎τόν λόγον δημιουργήσαντα τήν φύσιν, οὕτω καί π᾵σαν νομοθετήσαντα μίαν τ῅ς γνώμης τήν κίνησιν, καθ᾿ ἥν ὁ δοκ῵ν σκορπεῖσθαι τ῅ς φύσεως συνάγεσθαι πέφυκε λόγος. θ΄. Μεσότητα λέγει τήν ἀπηλλαγμένην μέν τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν, οὔπω δέ τ῵ν ὏πέρ φύσιν ἀγαθ῵ν ἐπειλημμένην κατάστασιν. Ἰσονομοῦσαν γάρ τῆ φύσει τήν γνώμην δείκνυσι, μηδέν ἔχουσαν α὎τοῤῥεπές, καί τῶ λόγῳ τ῅ς φύσεως ἀντιφερόμενον· καί διά τοῦτο πάντας ἀνθρώπους ἕνα γινώσκουσαν, ἅτε δή βίβλον θεόγραφον ἔχουσαν τόν νόμον τ῅ς φύσεως. ι΄. Ὅτι φυσικόν ἔχομεν κριτήριον τόν κατά φύσιν νόμον, διδάσκοντα ἟μ᾵ς, ὅτι πρό τ῅ς ἐν ὅλοις σοφίας ἔδει πρός τήν τοῦ Ποιητοῦ τ῵ν ὅλων μυσταγωγίαν ἟μ῵ν κινεῖσθαι τήν ἔφεσιν. ια΄. Πίστις, ἟ τοῦ Λόγου Μήτηρ, κατά τήν ἀναγωγήν· ἥτις δημιουργουμένη πρότερον, γεννᾶ σωματούμενον ὕστερον ταῖς ἀρεταῖς τόν α὎τήν δημιουργήσαντα Λόγον. (404) ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΑ΄ .

106 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σίς ὁ λόγος τ῵ν ε' ἀνδρ῵ν τ῅ς ΢αμαρείτιδος, καί τοῦ ἕκτου καί μή ὄντος ἀνδρός; Ἀπόκρισις Καί ἟ ΢αμαρεῖτις γυνή, καί ἟ τούς ἑπτά λαβοῦσα κατά τούς ΢αδδουκαίους, πρός γάμον ἀδελφούς, καί ἟ αἱμόῤῥους, καί ἟ πρός γ῅ν συγκύπτουσα, καί ἟ θυγάτηρ Ἰαείρου, καί ἟ ΢υροφοινίκισσα, καί τήν καθόλου τ῵ν ἀνθρώπων φύσιν, καί τήν τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἀνθρώπου ψυχήν δηλοῦσιν, ἑκάστῃ κατά τήν ὏ποκειμένην διάθεσιν τοῦ πάθους σημαίνουσα καί τήν φύσιν καί τήν ψυχήν. Οἷον, ἟ μέν τ῵ν ΢αδδουκαίων γυνή ἐστίν ἟ φύσις ἤ ἟ ψυχή· ἟ π᾵σι μέν τοῖς ἀπό τοῦ αἰ῵νος δοθεῖσι θείοις νόμοις ἀγόνως συνοικήσασα, τήν δέ τ῵ν μελλόντων προσδοκίαν ο὎κ ἀποδεχομένη. Ἡ δέ αἱμόῤῥους ὡσαύτως ἟ φύσις ἐστί καί ἟ ψυχή, τήν δοθεῖσαν α὎τῆ πρός γένεσιν ἔργων δικαιοσύνης καί λόγων τοῖς πάθεσι πρός τήν ὕλην καί διαῤῤέουσαν ἔχουσα δύναμιν. Ἡ δέ ΢υροφοινίκισσα, ἟ α὎τή φύσις ἐστί καί ἟ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ψυχή, ὡς θυγατέρα τήν διάνοιαν ἐπαχθ῵ς τῆ φιλίᾳ τ῅ς ὕλης ἐξ ἀμηχανίας ἐπιληπτικ῵ς διαῤῥησσομένην ἔχουσα. Ἡ δέ θυγάτηρ Ἰαείρου ὁμοίως, ἟ κατά τόν νόμον φύσις τε καί ψυχή, παντελ῵ς ἀποθανοῦσα τῆ ἀπραξίᾳ τ῵ν νομικ῵ν ἐντολ῵ν καί ἀνενεργησίᾳ τ῵ν θείων προσταγμάτων. Ἡ δέ συγκύπτουσα γυνή, ἐστίν φύσις ἤ ἟ ψυχή, ἟ πρός τήν ὕλην τήν περί πρ᾵ξιν νοεράν δύναμιν ὅλην διά τ῅ς ἀπάτης τοῦ διαβόλου ἐπικάμψασα. Ἡ δέ ΢αμαρεῖτις, ὡσαύτως ταῖς προλαβούσαις γυναιξί, τήν φύσιν δηλοῖ ἤ τήν τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ψυχήν, δίχα τοῦ προφητικοῦ χαρίσματος, π᾵σι συνοικήσασαν καθάπερ ἀνδράσι, τοῖς δοθεῖσι τῆ φύσει νόμοις· ὧν πέντε μέν ἦσαν παρελθόντες· ὁ ἕκτος δέ, κἄν παρ῅ν, ἀλλ᾿ ο὎κ ἦν ἀνήρ τ῅ς φύσεως ἤ τ῅ς ψυχ῅ς, μή γενν῵ν ἐξ α὎τ῅ς τήν σώζουσαν εἰς τό παντελές δικαιοσύνην. Εἶχεν οὖν πρ῵τον νόμον ἟ φύσις ἄνδρα, τόν ἐν τῶ παραδείσῳ· δεύτερον, τόν μετά τόν παράδεισον· τρίτον, τόν ἐν τῶ κατακλυσμῶ ἐπί τοῦ Ν῵ε· τέταρτον, τόν τ῅ς περιτομ῅ς ἐπί τοῦ Ἀβράαμ· πέμπτον, τόν τ῅ς προσαγωγ῅ς τοῦ Ἰσαάκ. Σούτους λαβοῦσα πάντας ἟ φύσις, ἀπεβάλετο, θανόντας τῆ κατ᾿ α὎τήν ἀκαρπίᾳ τ῵ν ἔργων τ῅ς ἀρετ῅ς. Ἕκτον δέ, τόν μή ποιεῖν τήν κατ᾿ α὎τόν τεταγμένην δικαιοσύνην· ἤ διά τό μέλλειν πρός ἕτερον, ὡς ἄνδρα, νόμον μεταβήσεσθαι τό Ε὎αγγέλιον· ὡς τοῦ νόμου μή δι᾿ αἰ῵νος δοθέντος τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων, ἀλλ᾿ ἐπ᾿ οἰκονομίᾳ παιδαγωγούσῃ πρός τό μεῖζόν τε καί μυστικώτερον· καθ᾿ ὅ σημαινόμενον οἶμαι τόν Κύριον φάναι πρός τήν ΢αμαρείτιδα γυναῖκα· Καί νῦν ὅν ἔχεις, ο὎κ ἔστι σός· ᾔδει γάρ εἰς τό Ε὎αγγέλιον τήν φύσιν μετενεχθήσεσθαι· διό καί περί ἕκτην ὥραν, ὅτε μάλιστα πανταχόθεν ἟ ψυχή περιλάμπεται ταῖς ἀκτῖσι τ῅ς γνώσεως, διά τήν πρός α὎τήν τοῦ Λόγου παρουσίαν, τ῅ς ἐν νόμῳ σκι᾵ς ἀπογενομένης α὎τῆ διελέγετο, καί περί τό φρέαρ τοῦ Ἰακώβ, (405) περί τήν πηγήν δηλαδή, σύν τῶ Λόγῳ τ῵ν Γραφικ῵ν ἱσταμένῃ θεωρημάτων. Σαῦτα καί περί τούτου τέως εἰρήσθω.

΢ΦΟΛΙΟΝ. α΄. Σό φρέαρ τοῦ Ἰακώβ, ἐστίν ἟ Γραφή· τό δέ ὕδωρ, ἐστίν ἟ ἐν τῆ Γραφῆ γν῵σις· τό δέ ἄντλημα, ἐστί, τ῵ν γραμμάτων τοῦ θείου λόγου μάθησις, ἥν ο὎κ εἶχεν ὁ Κύριος Α὎τολόγος ὏πάρχων, καί οὔτε ἐκ μαθήσεως καί μελέτης γν῵σιν διδούς τοῖς πιστεύουσιν, ἀλλά τήν ἐκ χάριτος πνευματικ῅ς ἀένναον σοφίαν, καί μηδέποτε λήγουσαν τοῖς ἀξίοις δωρούμενος. Σό γάρ ἄντλημα, τουτέστιν ἟ μάθησις, μέρος ἐλάχιστον λαμβάνουσα γνώσεως, τό π᾵ν ἐᾶ μηδενί λόγῳ κρατούμενον. Ἡ δέ κατά χάριν γν῵σις, ὅλην ἔχει καί δίχα μελέτης τήν ἐφικτήν ἀνθρώποις σοφίαν, πρός τάς χρείας ποικίλως βλύζουσαν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΒ΄ . Π῵ς ἟μεῖς μέν λεγόμεθα ποι῅σαι τήν ἁμαρτίαν καί εἰδέναι, ὁ δέ Κύριος γενέσθαι μέν ἁμαρτία λέγεται, μή γν῵ναι δέ α὎τήν; Π῵ς δέ καί τοῦ ποι῅σαι καί εἰδέναι αύτήν ο὎κ ἔστι βαρύτερον τό γενέσθαι καί μή γν῵ναι; "Σόν γάρ μή γνόντα ἁμαρτίαν, φησίν, ὏πέρ ἟μ῵ν ἁμαρτίαν ἐποίησεν. " Ἀπόκρισις. Υθαρεῖσα πρότερον τοῦ κατά φύσιν λόγου τοῦ Ἀδάμ ἟ προαίρεσις, τήν φύσιν ἑαυτῆ συνέφθειρεν, ἀποθεμένην τ῅ς ἀπαθείας τήν χάριν, καί γέγονεν ἁμαρτία· πρώτη μέν καί ε὎διάβλητος, ἟ πρός κακίαν ἀπό τοῦ ἀγαθοῦ τ῅ς προαιρέσεως ἔκπτωσις· δευτέρα δέ διά τήν πρώτην, ἟ τ῅ς φύσεως ἐξ ἀφθαρσίας εἰς φθοράν ἀδιάβλητος μεταποίησις. Δύο γάρ ἁμαρτίαι γεγόνασιν ἐν τῶ προπάτορι κατά τήν παράβασιν τ῅ς θείας ἐντολ῅ς· ἟ μέν, διαβεβλημένη· ἟ δέ, ἀδιάβλητος, αἰτίαν ἔχουσα τήν διαβεβλημένην. Καί ἟ μέν,

107 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html προαιρέσεως ἑκουσίως ἀποθεμένης τό ἀγαθόν· ἟ δέ, φύσεως ἀκουσίως διά τήν πραίρεσιν ἀποθεμένης τήν ἀθανασίαν. Σαύτην οὖν τήν διάλληλον φθοράν τε καί ἀλλοίωσιν τ῅ς φύσεως ὁ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός διορθούμενος, ὁλόκληρον τήν φύσιν λαβών, εἶχε καί α὎τός ἐν τῆ ληφθείσῃ φύσει τό παθητόν, τῆ κατά προαίρεσιν ἀφθαρσίᾳ κοσμούμενον· καί γέγονε φύσει μέν διά τό παθητόν ὏πέρ ἟μ῵ν ἁμαρτία, μή γνούς δέ τήν γνωμικήν ἁμαρτίαν, διά τήν ἀτρεψίαν τ῅ς προαιρέσεως· τό δέ παθητόν τ῅ς φύσεως διά τήν ἀφθαρσίαν τ῅ς προαιρέσεως διορθώσας· τό τέλος τοῦ παθητοῦ τ῅ς φύσεως, φημί δέ τόν θάνατον, τ῅ς κατά φύσιν πρός ἀφθαρσίαν μεταποιήσεως ἀρχήν ποιησάμενος· καί γέγονεν ὥσπερ δι᾿ ἑνός ἀνθρώπου τραπέντος ἑκουσίως ἀπό τοῦ ἀγαθοῦ τήν προαίρεσιν εἰς πάντας ἀνθρώπους ἟ τ῅ς φύσεως ἐξ ἀφθαρσίας εἰς φθοράν μεταποίησις· οὕτως δι᾿ ἑνός ἀνθρώπου Ἰησοῦ Φριστοῦ, (408) μή τραπέντος ἀπό τοῦ ἀγαθοῦ τήν προαίρεσιν, εἰς πάντας ἀνθρώπους ἟ τ῅ς φύσεως ἐκ φθορ᾵ς εἰς ἀφθαρσίαν ἀποκατάστασις. Σήν ἐμήν οὖν μή γνούς ἁμαρτίαν ὁ Κύριος, τουτέστι τήν τροπήν τ῅ς ἐμ῅ς προαιρέσεως, τήν ἐμήν ο὎κ ἔλαβεν ἁμαρτίαν, οὔτε γέγονεν· ἀλλά τήν δι᾿ ἐμέ ἁμαρτίαν, τουτέστι τήν διά τήν τροπήν τ῅ς προαιρέσεως φθοράν τ῅ς φύσεως ἀναλαβών, ὏πέρ ἟μ῵ν γέγονε φύσει παθητός ἄνθρωπος· διά τ῅ς δι᾿ ἐμέ ἁμαρτίας, τήν ἐμήν ἀνελών ἁμαρτίαν. Καί ὥσπερ ἐν τῶ Ἀδάμ, τό περί κακίαν τ῅ς προαιρέσεως ἴδιον, τό κοινόν τ῅ς ἀφθαρσίας ἀφείλατο κλέος τ῅ς φύσεως, φύσιν ἀθάνατον ἔχειν ο὎κ εἶναι καλόν κρίναντος τοῦ Θεοῦ τόν κακισθέντα τήν προαίρεσιν ἄνθρωπον· οὕτως ἐν τῶ Φριστῶ τό περί τό καλόν τ῅ς προαιρέσεως ἴδιον, τό κοινόν τ῅ς φθορ᾵ς αἶσχος τ῅ς ὅλης ἀφείλατο φύσεως, κατά τήν ἀνάστασαιν μεταπλασθείσης εἰς ἀφθαρσίαν τ῅ς φύσεως, διά τήν ἀτρεψίαν τ῅ς προαιρέσεως· εὔλογον κρίναντος τοῦ Θεοῦ πάλιν ἀθάνατον ἀπολαβεῖν τήν φύσιν, τόν μή τραπέντα τήν πραίρεσιν ἄνθρωπον. Ἄνθρωπον δέ λέγω τόν σαρκωθέντα Θεόν Λόγον, δι᾿ ἥν ἑαυτῶ καθ᾿ ὏πόστασιν ἥνωσε λογικ῵ς ἐψυχωμένην σάρκα. Εἰ γάρ τό κατά φύσιν παθητόν τε καί φθαρτόν καί θνητόν ἐν τῶ Ἀδάμ ἟ τροπή τ῅ς προαιρέσεως ἐπεισήγαγεν, εἰκότως τό κατά φύσιν ἀπαθές καί ἄφθαρτον καί ἀθάνατον ἐν τῶ Φριστῶ διά τ῅ς ἀναστάσεως ἟ ἀτρεψία τ῅ς προαιρέσεως ἐπανήγαγε. Κατάκρισις οὖν ἐστι τ῅ς προαιρετικ῅ς ἁμαρτίας τοῦ Ἀδάμ, ἟ τ῅ς φύσεως πρός πάθος καί φθοράν καί θάνατον μεταποίησις· ἥν ο὎ γέγονε μέν ἐκ Θεοῦ καταρχάς ἔχων ὁ ἄνθρωπος, ἐποίησε δέ καί ἔγνω, τήν προαιρετικήν διά τ῅ς παρακο῅ς ἁμαρτίαν δημιουργήσας· ἧς ὏πάρχει γέννημα σαφ῵ς, ἟ διά τοῦ θανάτου κατάκρισις. Σαύτην δέ τ῅ς ἐμ῅ς προαιρετικ῅ς ἁμαρτίας τήν κατάκρισιν, λέγω δέ τό κατά φύσιν παθητόν καί φθαρτόν καί θνητόν ὁ Κύριος λαβών, ἁμαρτία γέγονε δι᾿ ἐμέ, κατά τό παθητόν καί θνητόν καί φθαρτόν, τήν ἐμήν ἑκουσίως ὏ποδύς φύσει κατάκρισιν, ἀκατάκριτος ὏πάρχων τήν προαίρεσιν· ἵνα τήν ἐμήν προαιρετικήν τε καί φυσικήν ἁμαρτίαν καί κατάκρισιν κατακρίνῃ, κατά ταυτόν ἁμαρτίαν, καί πάθος, καί φθοράν, καί θάνατον ἐξωθήσας τ῅ς φύσεως· καί γένηται κοινόν μυστήριον, ἟ περί ἐμέ τόν πεσόντα ἐξ ἀπειθείας, τοῦ ὏πέρ ἐμέ ἐκ φιλανθρωπίας οἰκονομία, τ῅ς ἐμ῅ς ἕνεκεν σωτηρίας τόν ἐμήν ἑκουσίως οἰκειουμένου διά τοῦ θανάτου κατάκρισιν, καί δι᾿ α὎τ῅ς χαριζομένου μοι τήν πρός ἀθανασίαν ἀνάκλησιν. Πολλαχ῵ς, οἶμαι, δέδεικται κατ᾿ ἐπιτομήν, π῵ς τε γέγονεν ἁμαρτία ὁ Κύριος, ο὎κ ἔγνω δέ τήν ἁμαρτίαν· καί π῵ς ὁ ἄνθρωπος ο὎ γέγονε μέν, ἐποίησε δέ καί ἔγνω τήν ἁμαρτίαν· τήν τε προαιρετικήν, ἧς (409) α὎τός ἀπήρξατο· τήν τε φυσικήν, ἥν δι᾿ α὎τόν ὁ Κύριος κατεδέξατο, τ῅ς πρώτης παντελ῵ς ὏πάρχων ἐλεύθερος. Ο὎δαμ῵ς οὖν τοῦ γίνεσθαι κρεῖττον ὏πάρχει τό ποι῅σαι καί γν῵ναι τήν ἁμαρτίαν, κατά τόν ἀποδοθέντα νοούμενον τοῦ Λόγου σκοπόν, καί μετά τ῅ς πρεπούσης διαστολ῅ς, τ῅ς κατά τήν ἁμαρτίαν ὁμωνυμίας νοουμένης. Σό μέν γάρ, Θεοῦ ποιεῖται χωρισμόν, ἀπωθουμέης ἑκουσίως τά θεῖα τ῅ς προαιρέσεως· τό δέ, κακίας πολλ῅ς γίνεται καταλυτικόν, μή συγχωροῦν εἰς ἔργον προβ῅ναι, διά τήν φυσικήν ἀσθένειαν, τήν κακίαν τ῅ς προαιρέσεως.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Fr. Ἀνάγνωθι, Νεῖλε, καί φρόνησον κἄν ὀψέ ποτε. β΄. Ἁμαρτίαν φύσεως εἶναί φησι τόν θάνατον, καθ᾿ ὅν τοῦ εἶναι καί μή θέλοντες ἀπογινόμεθα· ἁμαρτίαν δέ προαιρέσεως, τήν τ῵ν παρά φύσιν αἵρεσιν, καθ᾿ ἥν τό εὖ εἶναι θέλοντες ἀποπέμπομεν. γ΄. Ὅτι φθαρτός μέν κατα φύσιν σαρκωθείς ὡς ἄνθρωπος ὏π῅ρχεν ὁ Κύριος, καθά καί ἁμαρτία γεγονέναι λέγεταί φησι· ἄφθαρτος δέ φύσει κατά προαίρεσιν, ὡς ἀναμάρτητος. δ΄. ὇ τοῦ Κυρίου θάνατος, φησίν, ἀφθαρσίας ἀρχή τ῅ς ὅλης φύσεως γέγονεν. ε΄. Ὅτι καί ὡς ἄνθρωπος κατά φύσιν ἀναμάρτητος ἦν. 108 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html στ΄. Ἡ δι᾿ ἟μ᾵ς ἐστιν ἁμαρτία, τό τ῅ς φύσεως φθαρτόν· ἟ δέ ἟μ῵ν ἁμαρτία, τό τρεπτόν τ῅ς προαιρέσεως. Διό γέγονε θνητός ὁ ἄνθρωπος, τόν φυσικόν ὏πομείνας θάνατον, κατά δικαίαν κρίσιν, εἰς ἀναίρεσιν τοῦ θανάτου τ῅ς προαιρέσεως. ζ΄. Πρώτην ἁμαρτίαν φησί τήν τ῅ς προαιρέσεως, ἥν ο὎κ εἶχεν ὁ Κύριος, καίτοι λαβών ἀληθ῵ς τό κατά φύσιν παθητόν, ἐπιτίμιον ὏πάρχον τ῅ς τραπείσης τοῦ Ἀδάμ προαιρέσεως. Διό καί μόνος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος, ο὎κ ἔχων τήν, δι᾿ ἥν ὁ θάνατος γέγονεν, ἁμαρτίαν. η΄. Σό ποι῅σαι καί γν῵ναι τήν ἁμαρτίαν, κατά προαίρεσιν δ῅λον ὅτι. θ΄. Σό γενέσθαι δηλαδή φύσει παθητόν τόν Ἀδάμ εἰς κόλασιν τ῅ς ἁμαρτίας τ῅ς προαιρέσεως· ἥν μή γνούς ὁ Κύριος γέγονεν ἁμαρτία, τό δι᾿ α὎τήν παθητόν ὡς ἄνθρωπος κατά σάρκα φύσει λαβών.

ΕΡΨΣH΢Ι΢ ΜΓ΄ Εἰ τό ξύλον τ῅ς ζω῅ς σοφία λέγεται εἶναι παρά τῆ Γραφῆ, ἔργον δέ σοφίας τό διακρίνειν καί (412) γν῵ναι τό γνωστόν τοῦ καλοῦ καί τοῦ πονηροῦ ξύλον, τί διαφέρει λοιπόν τοῦ ξύλου τ῅ς ζω῅ς; Ἀπόκρισις. Πολλά μέν εἰπεῖν δυνάμενοι περί τοῦ προκειμένου ζητήματος διά τ῅ς ἐν α὎τοῖς χάριτος οἱ τ῅ς ἖κκλησίας διδάσκαλοι, σιωπῆ μ᾵λλον τιμήσαντες τόν τόπον, ἟γήσαντο κρεῖττον, διά τήν τ῵ν πολλ῵ν διάνοιαν μή δυναμένην ἐφικέσθαι τοῦ βάθους τ῵ν γεγραμμένων, μηδέν βαθύτερον εἰπεῖν ἀνασχόμενοι· εἰ δέ καί εἶπόν τινες, πρότερον διακρίναντες τ῵ν ἀκουόντων τήν δύναμιν, οὕτω μέρος πρός λυσιτελές τ῵ν διδασκομένων εἰρηκότες, τό πλεῖστον κατέλιπον ἀνεξέταστον. Διό κἀγώ μ᾵λλον σιωπῆ τόν τόπον παρελθεῖν διενοούμην, εἰ μή λυπεῖσθαι τήν ὏μετέραν φιλόθεον ψυχήν ὏πενόησα. Πλήν ἀλλ᾿ ὏μ῵ν χάριν ἐρ῵, τό π᾵σιν δυνάμενον εἶναι κατάλληλον, καί μικροῖς καί μεγάλοις τήν διάνοιαν πρόσφορον. Σό ξύλον τ῅ς ζω῅ς, καί τό μή τοιοῦτον, ἐξ α὎τοῦ μόνου τοῦ, τό μέν ξύλον ὀνομασθ῅ναι, τό δέ ο὎ ζω῅ς, ἀλλά μόνον γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ, πολλήν καί ἄφατον ἔχουσι τήν διαφοράν. Σό γάρ τ῅ς ζω῅ς ξύλον, πάντως καί ζω῅ς ἐστι ποιητικόν· τό δέ ζω῅ς ξύλον, δηλονότι θανάτου ποιητικόν. Σό γάρ μή, ποιητικόν ζω῅ς, ἐκ τοῦ μή προσαγορευθ῅ναι ζω῅ς ξύλον, θανάτου σαφ῵ς ἄν εἴη ποιητικόν· ἄλλο γάρ ο὎δέν τῆ ζωῆ κατ᾿ ἐναντίωσιν ἀντιδιαιρεῖται. Ἄλλως τε δέ καί ὡς σοφία, τό ξύλον τ῅ς ζω῅ς πλείστην ἔχει διαφοράν πρός τό ξύλον τό γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ, τό μήτε ὄν σοφία, μήτε ὠνομασμένον. Σ῅ς μέν γάρ σοφίας ἴδιον, νοῦς καί λόγος· τ῅ς δέ τῆ σοφίᾳ κατά τό ἐναντίον ἀντικειμένης ἕξεως ἴδιον, ἀλογία καί αἴσθησις. Ο὎κοῦν ἐπειδή ἐκ ψυχ῅ς νοερ᾵ς καί σώματος αἰσθητικοῦ συνεστώς πρός γένεσιν ἦλθεν ὁ ἄνθρωπος, ἔστω κατά μίαν ἐπιβολήν ξύλον ζω῅ς, ὁ τ῅ς ψυχ῅ς νοῦς, ἐν ᾧ τ῅ς σοφίας ὏πάρχει τό χρ῅μα· ξύλον δέ γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ, ἟ τοῦ σώματος αἴσθησις, ἐν ᾗ τ῅ς ἀλογίας ὏πάρχει σαφ῵ς ἟ κίνησις· ᾗς κατά τήν πεῖραν μή ἅψασθαι δι᾿ ἐνεργείας ὁ ἄνθρωπος τήν θείαν λαβών ἐντολήν, ο὎κ ἐφύλαξεν. Ἀμφότερα δέ τά ξύλα, κατά τήν Γραφήν, τιν῵ν εἰσι διακριτικά· ἤγουν, ὁ νοῦς καί ἟ αἴσθησις· οἷον, ὁ μέν νοῦς δύναμιν ἔχει διακριτικήν νοητ῵ν καί αἰσθητ῵ν, προσκαίρων καί αἰωνίων· μ᾵λλον δέ ψυχ῅ς ὏πάρχων δύναμις διακριτική, τ῵ν μέν α὎τήν ἀντέχεσθαι πείθει· τ῵ν δέ, ὏περαίρεσθαι· ἟ δέ αἴσθησις ἔχει δύναμιν διακριτικήν ἟δον῅ς σώματος καί ὀδύνης· μ᾵λλον δέ δύναμις ὏πάρχουσα ἐμψύχων καί αἰσθητικ῵ν σωμάτων, τήν μέν, ἐπισπ᾵σθαι πείθει· τήν δέ, ἀποπέμπεσθαι.἖άν μέν οὖν ὁ ἄνθρωπος μόνης τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν καί ὀδύνην αἰσθητικ῅ς τ῵ν σωμάτων γένηται διακρίσεως, τήν θείαν παραβάς(413) ἐντολήν, ἐσθίει τό ξύλον τό γνωστόν καλοῦ τε καί πονηροῦ, τουτέστι τήν κατ᾿ αἴσθησιν ἀλογίαν, μόνην ἔχων τήν συστατικήν τ῵ν σωμάτων διάκρισιν, καθ᾿ ἥν, ὡς μέν καλοῦ τ῅ς ἟δον῅ς ἀντέχεται, ὡς δέ κακοῦ, τ῅ς ὀδύνης ἀπέχεται. ἖άν δέ μόνης τ῅ς τ῵ν αἰνωίων διακρινούσης τά πρόσκαιρα διόλου νοερ᾵ς γένηται διακρίσεως, τήν θείαν φυλάξας ἐντολήν, ἐσθίει τό ξύλον τ῅ς ζω῅ς· τήν κατά νοῦν λέγω συνισταμένην σοφίαν, μόνην ἔχων τήν συστατικήν τ῅ς ψυχ῅ς διάκρισιν· καθ᾿ ἥν ὡς μέν κακοῦ, τ῅ς τ῵ν προσκαίρων ἀπέχεται φθορ᾵ς.

109 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Πολλή τοιγαροῦν ἐστιν ἟ διαφορά τ῵ν δύο ξύλων, καί τ῅ς α὎τ῵ν φυσικ῅ς διακρίσεως, καί τ῅ς ἐν ἑκάστῳ προσφυοῦς ἐμφάσεως· ὁμωνύμως ἐκφωνηθείσης ἄνευ διαστολ῅ς προσηγορίας τοῦ καλοῦ τε καί τοῦ κακοῦ· καί πολλήν δύναται ποι῅σαι τοῖς μή σοφ῵ς τε καί ἐπισκεμμένως ἐντυγχάνουσι τοῖς λόγοις τοῦ Πνεύματος τήν πλάνην· ἀλλ᾿ ὏μεῖς σοφοί διά τ῅ς χάριτος ὄντες, γν῵τε ὅτι τό ἁπλ῵ς λεγόμενον κακόν, ο὎ πάντως κακόν· ἀλλά πρός τι μέν κακόν, πρός τι δέ ο὎ κακόν. Ὡσαύτως καί τό ἁπλ῵ς λεγόμενον καλόν, ο὎ πάντως καλόν, ἀλλά πρός τι μέν καλόν, πρός τι δέ ο὎ καλόν· καί τήν ἐκ τ῅ς ὁμωνυμίας βλάβην φυλάξασθε. ΢ΦΟΛΙΟΝ. α΄. Νοῦ μέν γάρ καλόν ἐστιν, ἟ ἀπαθής πρός τό πνεῦμα διάθεσις· κακόν δέ, ἟ ἐμπαθής σχέσις. Αἰσθήσεως δέ καλόν ἐστιν, ἟ καθ᾿ ἟δονήν ἐμπαθής πρός τό σ῵μα κίνησις· κακόν δέ, ἟ κατ᾿ ἀρετήν ταύτῃ ἐπιγινομένη διάθεσις. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΔ΄. Πρός τίνα λέγει ὁ Θεός· "Ἰδού Ἀδάμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν;" Εἰ μέν πρός τόν Τἱόν, καί π῵ς συγκρίνεται Ἀδάμ Θεῶ, μή ὤν τ῅ς ο὎σίας α὎τοῦ; Εἰ δέ πρός ἀγγέλους, π῵ς τόν ἄγγελον πάλιν ἑαυτῶ συγκρίνει, ὡς πρός ἴσον κατά τήν ο὎σίαν λέγων τό, " Ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν;" Ἀπόκρισις. Ἤδη μέν εἶπον ἐν τῶ περί πυργοποιίας κεφαλαίῳ, ὅτι κατά τήν ὏ποκειμένην τῆ ψυχῆ τ῵ν προνοουμένων διάθεσιν, ἟ Γραφή λαλοῦντα τόν Θεόν διαπλάττεται· διά τ῵ν κατά φύσιν ἟μῖν συμφύτων τρόπων, τήν θείαν αἰνιττομένη βουλήν. Καί ἐνταῦθα τοίνυν ο὎χ ἁπλ῵ς λέγοντα τόν Θεόν ἟ Γραφή δείκνυσι, τό, (416) Ἰδού γέγονεν Ἀδάμ ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν, ἀλλά δηλονότι μετά τήν παράβασιν· προσθεῖσα καί τήν αἰτίαν τ῅ς λέξεως, ἥν ὏μεῖς ἐντάξαι τῶ κεφαλαίῳ παρελίπατε, τ῅ς ὅλης σαφηνιστικήν ὏πάρχουσαν ἐννοίας. Εἰπών γάρ ὁ λόγος· Ἰδού Ἀδάμ γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν, προσέθηκε· Σοῦ γινώσκειν καλόν καί πονηρόν· καί νῦν μήποτε ἐκτείνῃ τήν χεῖρα α὎τοῦ, καί λάβῃ τοῦ ξύλου τ῅ς ζω῅ς καί φάγῃ, καί ζήσεται εἰς τόν αἰ῵να. ἖πειδή γάρ ἅμα τῆ συμβουλῆ πολυθεΐαν α὎τόν ἐδίδαξεν ὁ διάβολος, εἰπών· ᾟ δ᾿ ἄν ἟μέρα φάγητε ἀπό τοῦ ξύλου, διανοιχθήσονται ὏μ῵ν οἱ ὀφθαλμοί, καί ἔσεσθε ὡς θεοί, γινώσκοντες καλόν καί πονηρόν· διά τοῦτο μεθ᾿ ὏ποκρίσεως, καί οἷον εἰπεῖν εἰρωνευτικήν καί ὀνειδιστικήν εἰς ἔλεγχον τοῦ πεισθέντος ἀνθρώπου τῶ διαβόλῳ, τήν τό, Γέγονεν ὡς εἷς ἐξ ὏μ῵ν, πρός τήν ἐντεθεῖσαν διά τ῅ς ἀπάτης παρά τοῦ ὄφεως τῶ Ἀδάμ περί θεότητος ἔννοιαν, πληθυντικ῵ς ποιεῖται φωνήν ὁ Θεός. Καί μή τις δόξῃ τ῅ς Γραφικ῅ς συνθήκης ἀλλότριον τό εἶδος τ῅ς κατ᾿ εἰρωνείαν λέξεως, ἀκούων τ῅ς Γραφ῅ς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ λεγούσης πρός τόν Ἰσραήλ· ἖άν πορευθ῅τε πρός με πλάγιοι, κἀγώ πορεύσομαι πρός ὏μ᾵ς πλάγιος. Εἰδώς μηδέν διαφέρειν εἰρωνείας πλαγιασμόν· καί πάλιν ε὏ρίσκων π῵ς τήν τοῦ Ἀχάβ συνεσκεύασεν ἀπάτην, ὡς ἀλήθειαν α὎τῶ προ[σ]βαλλόμενος τό ψεῦδος, δι᾿ ὧν ἥμαρτε, φέρων α὎τῶ δικαίως τήν κόλασιν. Εἰ γάρ μή πρός τήν πλάνην τοῦ Ἀδάμ ἟ Γραφή τόν Θεόν λέγοντα τό, Ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν, εἰσήγαγε, π῵ς ἐπέφερε, Σοῦ γινώσκειν καλόν καί πονηρόν, ὡς σύνθετον ἔχοντα γν῵σιν, καί ἐξ ἐναντίων συγκειμένην; ὅπερ ἀμήχανον ἐπί Θεοῦ κἄν ἐννο῅σαι, μή ὅτι γε τοῦ εἰπεῖν τολμ῅σαι τοῦ μόνου ἁπλοῦ τήν ο὎σίαν καί τήν δύναμιν καί τήν γν῵σιν, καί μόνην τήν τοῦ καλοῦ γν῵σιν ἔχνοντος· μ᾵λλον δέ, α὎τοουσία καί δύναμις καί γν῵σις ὄντος. Ἀλλ᾿ ο὎δέ τις τ῵ν ἐκ Θεοῦ καί μετά Θεόν λογικ῵ν ο὎σι῵ν ἔχει ὁμοῦ τε καί κατά ταυτόν ἐν τῶ τ῅ς διανοίας ἁπλῶ κενήματι, κατά τήν σύνθεσιν ἐκ τ῵ν ἐναντίων ὏φισταμένην τήν γν῵σιν· διότι πέφυκεν ἟ θατέρα τ῵ν ἀλλήλοις ἀντικειμένων γν῵σις, τήν τοῦ ἑτέρου ποιεῖσθαι γνώσεως ἄγνοιαν. Ἀμιγής γάρ τ῵ν ἀντικειμένων ἟ γν῵σις καί παντάπασιν ἀσυνύπαρκτος· ἐπείπερ ἟ τοῦδε γν῵σις τήν θατέρου τ῵ν ἀντικειμένων συνίστησιν ἄγνοιαν, ὥσπερ οὔτε ὀφθαλμός τοῦ ἄνω τε καί τοῦ κάτω, καί τοῦ ἐφ᾿ ἑκάτερα κατά ταυτόν, χωρίς τ῅ς πρός θάτερον ἰδιαζούσης ἐπιστροφ῅ς, καί τ῵ν ἄλλων πάντη κεχωρισμένης, ἀντιλαμβάνεσθαι. Σό τοίνυν πάθος τοῦ Ἀδάμ οἰκειούμενον ἟ Γραφή τόν Θεόν παραδείκνυσιν· ἤ τόν Ἀδάμ ἐπί τῆ συμβουλῆ τοῦ ὄφεως διαλέγχει, πρός συναίσθησιν ἄγουσα τ῵ν ἐκ τ῅ς ἀπάτης ἐπιτριβέντων α὎τῶ περί πολυθεΐας ὕθλων. Καί εἰ μέν οὕτως ἔχει καλ῵ς, ἅλις τ῵ν ζητημάτων· ἐπείτοι γε α὎τός παρ᾿ ἑαυτοῦ τό μεῖζον ε὏ρίσκων, μετάδος κἀμοί τ῅ς χορηγουμένης σοι (417) περί τ῵ν ὄντων θεόθεν χάριτος. Σό δέ, Καί νῦν, μήπως ἐκτείνῃ τήν χεῖρα α὎τοῦ καί λάβῃ τοῦ ξύλου τ῅ς ζω῅ς, καί ζήσεται εἰς τόν αἰ῵να, τήν κατά τήν πρ᾵ξιν, ὡς οἶμαι, τ῵ν ἀμίκτων προνοητικ῵ς ποιεῖται διαίρεσιν· ἵνα μή ἀθάνατον γένηται τό κακόν τῆ μετοχῆ τοῦ καλοῦ συντηρούμενον. Ἄμικτον γάρ εἶναι βούλεται περί τόν α὎τόν ἄνθρωπον κατά τήν σχέσιν τ῵ν ἀντικειμένων τήν γν῵σιν, ὁ ποιήσας τόν ἄνθρωπον.

110 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

΢ΦΟΛΙΑ α΄. Ὅτι πρός ἥν ἔσχεν περί θεότητος ἔννοιαν ὏πό τοῦ διαβόλου διδαχθείς ὁ Ἀδάμ, διαλέγεται πρός α὎τόν ὁ Θεός. β΄. ὇ τό ψεῦδος ἀγαπ῵ν, α὎τῶ παραδίδοται πρός ἀπώλειαν, ἵνα γνῶ πάσχων, ὅπερ ἐκών περιεῖπεν, καί μάθῃ κατά τήν πεῖραν γενόμενος, ὡς ἐλάνθανεν ἀντί ζω῅ς περιπτυσσόμενος θάνατον. γ΄. Ὅτι μόνον ἔχει τοῦ καλοῦ τήν γν῵σιν ὁ Θεός, ὡς καί τοῦ καλοῦ φύσις τε καί γν῵σις ὏πάρχων· τοῦ δέ κακοῦ τήν ἄγνοιαν, ὡς τήν α὎τοῦ ἔχων ἀδυναμίαν. Ὧν γάρ ἔχει τήν δύναμιν φυσικ῵ς, τούτων ο὎σιωδ῵ς κέκτηται γν῵σιν· ὅτι κατά πάθος παρά φύσιν ἐπισυμβαίνουσα, ἀλλ᾿ ο὎ κατά δύναμιν φυσικήν τοῖς λογικοῖς ἐνθεωρεῖται κακία. δ΄. Ἀναμέρος, φησίν, ἟ τ῵ν ἀντικειμένων γν῵σις ἐν τοῖς δεκτικοῖς θεωρεῖσθαι πέφυκε. ε΄. ὇ πείσας τό συνειδός ὡς φύσει καλόν πραττόμενον ἔχειν τό κάκιστον, οὗτος χειρός δίκην τ῅ς ψυχ῅ς ἐκτείνας τό πρακτικόν, ἔλαβεν ψεκτ῵ς τοῦ ξύλου τ῅ς ζω῅ς, ἀθάνατον ἟γησάμενος φύσει τό κάκιστον. Διόπερ τήν κατά τό συνειδός τοῦ κακοῦ διαβολήν τῶ ἀνθρώπῳ φυσικ῵ς ἐνθέμενος ὁ Θεός, διέκρινεν α὎τόν τ῅ς ζω῅ς κακόν τῆ προαιρέσει γενόμενον· ἵνα μή, τό κακόν πράττων, δύνηται πεῖσαι τήν ἰδίαν συνείδησιν, ὅτι φύσει καλόν ὏πάρχει τό κάκιστον. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΕ΄ . Σί σημαίνει τό ἐν τῶ Λευϊτικῶ στηθύνιον τοῦ ἐπιθέματος, καί ὁ βραχίων τοῦ ἀφαιρέματος, εἰς τιμήν Θεοῦ τοῖς ἱερεῦσιν ἀφιερούμενος; Ἀπόκρισις. Οἶμαι τήν ἀμείνω καί ὏ψηλήν θεωρίαν δηλοῦσθαι διά, τοῦ στηθυνίου, καί τήν πρ᾵ξιν διά τοῦ βραχίονος· ἤγουν τοῦ διανοητικοῦ τήν ἕξιν καί τήν ἐνέργειαν, ἤ τήν γν῵σιν καί τήν ἀρετήν· ὡς τ῅ς μέν γνώσεως α὎τῶ προσαγούσης ἀμέσως τόν νοῦν τῶ Θεῶ· τ῅ς ἀρετ῅ς δέ κατά τήν πρ᾵ξιν, πάσης α὎τόν ἀφαιρουμένης τ῅ς τ῵ν ὄντων γενέσεως· ἅπερ ἱερεῦσιν ἀφώρισεν ὁ Λόγος, τοῖς μόνον τόν Θεόν διά πάντων κεκτημένοις κληρονομίαν, καί μηδέν τό σύνολον κεκτημένοις ἐπίγειον. Ἤ πάλιν, ἐπειδή τάς ἄλλων καρδίας διά τοῦ λόγου τ῅ς διδασκαλίας, οἱ γνώσει καί ἀρετῆ διόλου ποιωθέντες τῶ πνεύματι, ε὎σεβείας καί πίστεως ποιοῦνται (420) δεκτικάς· καί τήν πρακτικήν α὎τ῵ν ἕξιν καί δύναμιν ἀφαιρούμενοι, τ῵ν ἐπί τῆ φθαρτῆ φύσει σπουδασμάτων, πρός τήν τοῦ ὏πέρ φύσιν ἀφθάρτων ἐνέργειαν ἀγαθ῵ν μεταφέρουσιν· εἰκότως τ῵ν προσαγομένων εἰς θυσίαν Θεοῦ τό στηθύνιον τοῦ ἐπιθέματος, τουτέστι τ῵ν προσαγομένων τήν καρδίαν· καί τόν βραχίονα, τ῵ν α὎τ῵ν δηλονότι τήν πρ᾵ξιν, προσέταξεν ἀφιεροῦσθαι τοῖς ἱερεῦσιν ὁ Λόγος.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Θεωρίας μέν τό στηθύνιον, πράξεως δέ ὁ βραχίων σύμβολον. Ἕξις γάρ τοῦ διανοητικοῦ πέφυκεν ὏πάρχειν ἟ θεωρία, καί ἟ πρ᾵ξις ἐνέργεια. Δι᾿ ἀμφοτέρων δέ τούτων ἟ ἀληθής ἱερωσύνη χαρακτηρίζεται. β΄. ὇ ἱερουργ῵ν τῶ Θεῶ δι᾿ ε὎σεβοῦς λόγου τάς ἄλλων καρδίας, αἷς ἀναλογεῖ τό στηθύνιον· καί τήν πρακτικήν α὎τ῵ν δύναμιν, ᾗ ἀναλογεῖ ὁ βραχίων, ἀφορίζων ταῖς ἐνεργείαις τ῵ν ἐντολ῵ν, γέγονεν ἱερεύς λαμβάνων παρά τ῵ν ἑαυτούς θυσίαν τῶ Θεῶ προσαγόντων, τό στ῅θος καί τόν βραχίονα. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Μστ΄. Σίς ἟ διαφορά τοῦ ἐσόπτρου πρός τό αἴνιγμα; Ἀπόκρισις.

111 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σό μέν ἔσοπτρόν ἐστιν, ὡς ἐν ὅρῳ φάναι, συνείδησις τήν τ῵ν κατά πρ᾵ξιν ἀνελλιπ῵ς πάντων ἀγαθ῵ν ἔχουσα μορφήν· δι᾿ ἧς ὁ καθαρός τήν διάνοιαν πέφυκεν ὁρᾶν τόν Θεόν· ἤ, ἕξις πρακτική, τήν πασ῵ν τ῵ν ἀρετ῵ν εἰς ἀλλήλας ἑνοειδ῵ς καθάπερ πρόσωπον θεῖον περιγράφουσα σύνθεσιν. Σό δέ αἴνιγμα, γν῵σίς ἐστι διά τ῅ς κατά θεωρίαν παντελοῦς τ῵ν θείων λόγων ἐφικτ῅ς τῆ φύσει περιοχ῅ς, τήν τ῵ν ὏πέρ νόησιν ἔμφασιν ἔχουσα. Καί ἁπλ῵ς ἔσοπτρόν ἐστι, ἕξις ἐνδεικτική τ῅ς μελλούσης τ῵ν ἀρετ῵ν ἐμφανισθ῅ναι τοῖς ἀξίοις πρωτοτύπου μορφ῅ς. Σό γάρ ἐσόμενον τέλος τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας παραδηλοῖ τοῖς ἔχουσι, τό ἔσοπτρον· τό αἴνιγμα δέ, τ῅ς τ῵ν νοουμένων περί γν῵σιν ἀρχετυπίας ἐστίν ἔνδειξις. Π᾵σα τοίνυν ἐνταῦθα δικαιοσύνη, συγκρινομένη πρός τήν μέλλουσαν ἐσόπτρου λόγον ἐπέχει, τήν τ῵ν ἀρχετύπων πραγμάτων εἰκόνα, ο὎κ α὎τά δέ τά πράγματα κατ᾿ εἶδος ὏φιστάμενα ἔχουσα. Καί π᾵σα γν῵σις ἐνταῦθα τ῵ν ὏ψηλ῵ν, συγκρινομένη πρός τήν μέλλουσαν, αἴνιγμά ἐστιν, ἔμφασιν τ῅ς ἀληθείας, ἀλλ᾿ ο὎κ α὎τήν ὏φισταμένην ἔχουσα τήν φανήσεσθαι μέλλουσαν ἀλήθειαν. ἖πειδή γάρ ἀρετῆ καί γνώσει τά θεῖα συνέχεται, τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν πρωτοτύπων ἐστίν ἐνδεικτικόν τό ἔσοπτρον, καί τ῵ν κατά γν῵σιν ἀρχετύπων ἐμφατικόν ὏πάρχει τό αἴνιγμα. Σαύτην ἔχει τήν διαφοράν τό ἔσοπτρον πρός τό αἴνιγμα· καθότι τό μέν ἔσοπτρον πρακτικ῅ς μηνύει τέλος ἐσόμενον· τό δέ αἴνιγμα, θεωρητικ῅ς ἐμφαίνει μυστήριον . ΢ΦΟΛΙΟΝ. α΄. Ὅτι τό μέν ἔσοπτρον τ῵ν τῆ πρακτικῆ (421) προσφυ῵ν ἀγαθ῵ν ἐστιν ἐμφατικόν· τό δέ αἴνιγμα, τ῵ν ἐπί τῆ γνώσει μελλόντων μυστηρίων ἐστίν ἐνδεικτικόν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΖ΄. Σί ἐστι, " Υωνή βο῵ντος ἐν τῆ ἐρήμῳ, "καί τά ἑξ῅ς; Σίς ἟ ἔρημος, καί τίς ἐνταῦθα ἟ ὁδός Κυρίου, καί τίς ἟ ἑτοιμασία α὎τ῅ς; Σίνες τε αἱ τρίβοι α὎τοῦ, καί τί τό ε὎θῦναι α὎τάς; Σίνες τε αἱ φάραγγες, καί τί σημαίνει τό " Πληρωθήσεται π᾵σα φάραγξ;" Σίνα τά ὄρη, καί οἱ βουνοί, καί τίς ἟ τούτων ταπείνωσις; Σίνα τά σκολιά, καί π῵ς ἔσται εἰς ε὎θεῖαν; Σίνες αἱ τραχεῖαι, καί π῵ς ἔσονται εἰς ὁδούς λείας; Καί τί τό μετά ταῦτα πάντα, "Καί ὄψεται π᾵σα σάρξ τό ΢ωτήριον τοῦ Θεοῦ;" Ἀπόκρισις. Υωνή τοῦ ἐξ ἀρχ῅ς βο῵ντος ἐν τῆ ἐρήμῳ, τῆ φύσει λέγω τ῵ν ἀνθρώπων, ἤ τῶ κόσμῳ τούτῳ, Θεοῦ Λόγου, προδήλως ἐστί π᾵ς ἅγιος, εἴτε κατά τόν Ἄβελ ὀρθ῵ς προσφέρων ἐξ εἰλικρινείας ἐστεατωμένα ταῖς ἀρεταῖς τά τ῅ς ψυχ῅ς πρ῵τα τ῅ς θεωρίας κινήματα· εἴτε κατά τόν ἖νώς ἐλπίδι πίστεως βεβαίᾳ τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν ἐπιδραξάμενος· ὏πέρ ὧν ἤλπισεν εὔτονον ἐκτήσατο τήν ἐπίκλησιν· εἴτε κατά τόν ἖νώχ, διά πάσης ε὎αρεστίας ἀρετ῅ς, τ῅ς τ῵ν ὄντων σχέσεώς τε καί γνώσεως τόν νοῦν παντελ῵ς ἀπάρας, πρός α὎τήν τήν ὏πέρ νόησιν ἀσχέτως αἰτίαν μετέθηκεν· εἴτε κατά τόν Ν῵ε, πίστει θεωρήσας τά μέλλοντα τ῅ς θείας κρίσεως εἴδη, κατεσκεύασεν ἑαυτῶ κιβωτοῦ δίκην, τήν ῥυομένην α὎τόν ἀπό τ῅ς μελλούσης ὀργ῅ς πανταχόθεν ἞σφαλισμένην τῶ θείῳ φόβῳ πολιτείαν καί ἄσκησιν· εἴτε κατά τόν Ἀβράαμ, καθαρῶ πίστεως ὀφθαλμῶ τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν ἰδών τήν ε὎πρέπειαν, ὏πήκουσε, γ῅ς καί συγγενείας καί οἴκου πατρικοῦ προθύμως ἐξελθεῖν· καταλιπών τήν πρός σάρκα καί αἴσθησιν καί αἰσθητά, σχέσιν τε καί προσπάθειαν· καί φύσεως ἐν καιρῶ πειρασμ῵ν καί ἀγώνων ὏ψηλότερος ὤν, προτιμήσας τήν αἰτίαν τ῅ς φύσεως, ὡς τοῦ Ἰσαάκ τόν Θεόν, ὁ μέγας Ἀβράαμ· εἴτε κατά τόν Ἰσαάκ, δι᾿ ἄκραν ἀπάθειαν καί τήν περί θεωρίαν καλήν τ῅ς ψυχ῅ς ἀπληστίαν, ἀμετάβατον ἀπό τ῅ς ἀληθείας ἔσχε, καί πολεμούμενος ὏πό τ῵ν πονηρ῵ν πνευμάτων, τήν ἕξιν τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως· εἴτε κατά τόν Ἰακώβ, τ῅ς τ῵ν ὏λικ῵ν δασύτητός τε καί τ῅ς περί α὎τά συγχύσεως τόν νοῦν ἀποκαθάρας, κατέστησε λεῖον· καί τῆ τ῵ν ἐριφείων ἐπιθέσει δερμάτων, τῆ περί τήν σάρκα λέγω τοῦ κατά Θεόν βίου τραχύτητι, τήν κατά τοῦ φρονήματος τ῅ς σαρκός παρά τοῦ Θεοῦ κομισάμενος δύναμιν· φόβῳ τε τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐπαναστάσεως, καί πόθῳ τ῅ς κατά πεῖραν ὏ψηλοτέρας μαθήσεως, μεταβάς [Al. καταβάς] εἰς Φαῤῥάν, τήν φυσικήν φημι θεωρίαν, ἐξ ἧς λαβών διά πόνων πρακτικ῵ν π᾵σαν τοῦ φαινομένου κόσμου τήν πνευματικήν ἐπιστήμην, ἐν διαφόροις συλλεγεῖσαν λογισμοῖς τε καί νοήμασιν, (424) καί ἐπαν῅λθεν εἰς τήν γ῅ν τήν πατρικήν καί οἰκείαν, φημί τήν γν῵σιν τ῵ν νοητ῵ν, ἐπιφερόμενος καθάπερ γυναῖκας καί παιδίσκας, τάς ἐγγενομένας α὎τῶ τ῅ς τε πρακτικ῅ς καί τ῅ς θεωρητικ῅ς παγίας ἕξεις καί ἐνεργείας, καί τούς ἐκ τούτων α὎τῶ γεννηθέντας υἱούς, οἵτινες οὗτοι τυγχάνουσι. Καί ἁπλ῵ς (ἵνα μή πλέον τοῦ δέοντος ὁ Λόγος μηκύνηται, τόν ἑκάστου βίον διεξιών), π᾵ς ἅγιος διά τ῅ς οἰκείας ἀναστροφ῅ς, ὡς ἐσχηκώς βο῵ντα τόν Λόγον τά οἰκεῖα τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις θελήματα, φωνή τοῦ Λόγου σαφ῵ς ὏πάρχει, καί πρόδρομος κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς ἐν α὎τῶ δικαιοσύνης καί πίστεως. 112 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Πάντων δέ μάλιστα φωνή τοῦ Λόγου καί πρόδρομός ἐστιν Ἰωάννης ὁ μέγας, καί τ῅ς ἄνευ τύπων καί συμβόλων ἀληθοῦς τοῦ Θεοῦ παρουσίας μηνυτής τε καί κήρυξ, καί τοῖς ἀγνοοῦσιν ἐμφανιστής· δεικνύς ἀναφανδόν τόν αἵροντα τοῦ κόσμου τήν ἁμαρτίαν, καί πρός τήν οἰκονομίαν εἰς τήν τ῵ν μυστηρίων ἐκπλήρωσιν κατά τό βάπτισμα συνεισφέρων τήν ἑαυτοῦ λειτουργίαν. ἖πειδή δέ διά τόν πλοῦτον τ῅ς χάριτος, πολυτρόπως δύναται ληφθ῅ναι, πρός ὠφέλειαν τ῵ν ἀρετ῅ς τε καί γνώσεως ἐφιεμένων, π᾵σα συλλαβή, καί ἟ τυχοῦσα, τ῅ς θείας Γραφ῅ς· φέρε, κατά τό δυνατόν ἟μῖν, καί ἑτέρως τά προτεθέντα θεωρήσωμεν. Ἔρημος τοιγαροῦν, ὡς ἔφην, ἐστίν, ἟ τ῵ν ἀνθρώπων φύσις, καί ὁ κόσμος οὗτος, καί π᾵σα καθέκαστον ψυχή, διά τήν γενομένην ἐκ τ῅ς ἀρχαίας παραβάσεως τ῵ν ἀγαθ῵ν ἀκαρπίαν. Υωνή δέ τοῦ βο῵ντός ἐστι Λόγου, ἟ κατά συνείδησιν ἐπί τοῖς ἑκάστῳ πλημμεληθεῖσι συναίσθησις· οἷον ἟ βο῵σα κατά τό κρυπτόν τ῅ς καρδίας, ἑτοιμάσαι τήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, σαφής δέ καί πρόδηλος ἑτοιμασία τ῅ς θείας ὁδοῦ καθέστηκεν, ἟ τ῵ν τρόπων τε καί λογισμ῵ν ἐπί τό κρεῖττον μεταβολή καί διόρθωσις, καί ἟ τ῵ν προτέρων κάθαρσις μολυσμ῵ν. ὇δός δέ καλή τε καί ἐπίδοξος, ὁ κατ᾿ ἀρετήν ὏πάρχει βίος· ἐν ᾧ καθάπερ ὁδῶ τόν ἐν ἑκάστῳ ποιεῖται τ῅ς σωτηρίας δρόμον ὁ Λόγος, ἐνοικ῵ς τε διά τ῅ς πίστεως, καί ἐμπεριπατ῵ν τοῖς κατ᾿ ἀρετήν τε καί γν῵σιν διαφόροις θεσμοῖς τε καί δόγμασι. Σρίβοι δέ τοῦ Λόγου εἰσίν, οἱ διάφοροι τρόποι τ῵ν ἀρετ῵ν, καί ἟ τοῦ κατά Θεόν βίου διάφορος ἀγωγή, ἤγουν τά κατά Θεόν ἐπιτηδεύματα· ἅς ε὎θύνουσιν οἱ μήτε δόξης ἕνεκα, μήτε προφάσει πλεονεξίας, μήτε κολακείας χάριν καί ἀνθρωπαρεσκείας καί ἐπιδείξεως, τήν ἀρετήν ἤ τήν μελέτην τ῵ν θείων λόγων μετελθεῖν ἐπιτηδεύοντες, ἀλλά πάντα διά τόν Θεόν καί ποιοῦντες καί λέγοντες καί διανοούμενοι. Σρίβοις γάρ ο὎κ ε὎θείαις ὁ θεῖος ο὎ πέφυκεν ἐμφιλοχωρεῖν Λόγος, κἄν εὕρῃ τήν ὁδόν ἔν τισιν ἕτοιμον. Οἷόν τι λέγω· Νηστεύει τις, καί ἀπέχεται τ῅ς ἐξαπτικ῅ς τ῵ν παθ῵ν διαίτης· τά ἄλλα τε ποιεῖ, ὅσα πρός ἀπαλλαγήν κακίας συμβάλλεσθαι δύναται. Σήν λεγομένην ὁδόν οὗτος ἟τοίμασε κενοδοξίας δέ, ἤ πλεονεξίας, ἤ κολακείας, ἤ ἀνθρωπαρεσκείας, ἤ ἄλλης τινός ἕνεκεν αἰτίας, δίχα τ῅ς θείας ε὎αρεστήσεως, τούς τοιούτους ἐπιτηδεύει τρόπους, (425) οὗτος ε὎θείας ο὎κ ἐποίησε τάς τρίβους τοῦ Θεοῦ· καί τό μέν τ῅ς ἑτοιμασίας τ῅ς ὁδοῦ πόνον ὏πέμεινε, τόν δέ Θεόν ο὎κ ἔσχε ταῖς α὎τοῦ τρίβοις ἐμπεριπατοῦντα. ὇δός οὖν τοῦ Κυρίου ἐστίν ἟ ἀρετή· ε὎θεῖα δέ τρίβος, ὁ κατ᾿ ἀρετήν ὏πάρχει ὀρθός τρόπος καί ἄδολος. Π᾵σα φάραγξ πληρωθήσεται· τ῵ν ἑτοιμασαμένων δηλονότι καλ῵ς τήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, καί ε὎θείας ποιησαμένων τάς α὎τοῦ τρίβους. Ο὎ γάρ ἁπλ῵ς, ο὎δέ πάντων· οὔτε γάρ τ῵ν μή ἑτοιμασάντων τήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, καί ε὎θείας ποιησάντων τάς τρίβους α὎τοῦ. Υάραγξ δέ ἐστιν, ἟ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον σάρξ, ἤ τῶ πολλῶ ῥεύματι τ῵ν παθ῵ν ἐγχαραδρωθεῖσα, καί τήν πρός τήν ψυχήν κατά τόν συνδήσαντα Θεοῦ νόμον πνευματικήν διατμηθεῖσα συνέχειάν τε καί συνάφειαν. Δυνατόν δέ καί τήν ψυχήν φάραγγα νοηθ῅ναι, τῶ πολλῶ χειμ῵νι τ῅ς κακίας κοιλανθεῖσαν, καί τ῅ς ἐν πνεύματι καλ῅ς ὁμαλότητος διά τ῅ς κακίας τό κάλλος ἀποθεμένην. Π᾵σα τοίνυν φάραγξ, ἤγουν σάρξ καί ψυχή τ῵ν ἑτοιμασάντων τήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, καί ε὎θείας ποιησάντων τάς τρίβους α὎τοῦ, πληρωθήσεται διά τ῅ς ἀποβολ῅ς τ῵ν παθ῵ν, τ῵ν ποιούντων α὎ταῖς φαράγγων δίκην τήν ἀνωμαλίαν· καί τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐπαγωγ῅ς ἀπολαβοῦσα τήν φυσικήν ἐπιφάνειαν, ὁμαλισθεῖσαν τῶ πνεύματι. Καί π᾵ν ὄρος καί βουνός ταπεινωθήσεται. Σαῖς φάραγξιν, ὡς ἔοικε, μάλιστα πεφύκασί πως συνίστασθαι τά ὄρη καί οἱ βουνοί. Ὄρος ἐστί π᾵ν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατά τ῅ς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· βουνός δέ, π᾵σα κακία κατεπανισταμένη τ῅ς ἀρετ῅ς· ἤγουν ὄρη μέν εἰσι τά ἐνεργητικά τ῅ς ἀγνωσίας πνεύματα· βουνοί δέ, τά ποιητικά τ῅ς κακίας· ὁπηνίκα προδήλως π᾵σα φάραγξ, ἤγουν σάρξ ἤ ψυχή τ῵ν ἑτοιμασάντων, ὡς εἶπον, τήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, καί ε὎θείας ποιησάντων τάς τρίβους α὎τοῦ, διά τ῅ς τοῦ περιπατοῦντος ἐν α὎τοῖς διά τ῵ν ἐντολ῵ν Θεοῦ Λόγου παρουσίας, πληρωθῆ γνώσεως καί ἀρετ῅ς· πάντα τά τ῅ς ψευδωνύμου γνώσεως, καί τά τ῅ς κακίας πνεύματι ταπεινοῦται, πατοῦντος α὎τοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου καί ὏ποτάσσοντος, καί τό ἐπαιρόμενον κατά τ῅ς ᾵νθρωπίνης φύσεως πονηρόν κράτος καταβάλλοντος, καί οἷον τό μέγεθος καί ὕψος τ῵ν ὀρέων καί τ῵ν βουν῵ν κατασκάπτοντος, καί εἰς τήν τ῵ν φαράγγων ἄγοντος ἀναπλήρωσιν. Σῶ ὄντι γάρ, εἰ πάντα λήψεταί τις διά τ῅ς τοῦ Λόγου δυνάμεως, ὅσα παρά τ῅ς φύσεως λαβόντες οἱ δαίμονες, τήν περί φύσιν ἀγνωσίαν τε καί κακίαν ἐδημιούργησαν· ο὎δαμ῵ς ὏ποστήσεται καθ᾿ οἷον δήποτε τρόπον ἀγνωσίας ἤ κακίας ὕψος· ὥσπερ ο὎δέ ὄρος ἤ βουνός τ῵ν αἰσθητ῵ς φαινομένων, εἰ μηχανή τις ἦν τοῖς ἀνθρώποις α὎τά μέν κατασκάψαι τά ὄρη, καί τούς βουνούς καί τάς φάραγγας ἀναπληρ῵σαι. Σαπείνωσις οὖν ἐστι τ῵ν νοητ῵ν καί πονηρ῵ν ὀρέων καί βουν῵ν, ἟ τ῅ς σαρκός τε καί τ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς πρός ἑαυτάς τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων ἀποκατάστασις· καθ᾿ ἥν φυσικ῵ς ε὎θηνούμενος τῶ πλούτῳ (428) τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως ὁ φιλόθεος νοῦς, ὁμαλ῵ς διαπορεύεται τόν αἰ῵να τοῦτον, καί πρός τόν ἀγήρω καί ἄφθαρτον προτροπάδην φέρεται κόσμον τ῵ν νοητ῵ν καί ἁγίων δυνάμεων. Μήτε τοῖς ἑκουσίοις τ῅ς σαρκός πάθεσι διά τ῅ς πολυτρόπως σκολιευομένης πλανώμενος ἟δον῅ς· μήτε τοῖς ἀκουσίοις

113 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πειρασμοῖς διά τ῅ς ὀδύνης τραχυνόμενος· τῆ περί τήν σάρκα φειδοῖ, τήν ὁδόν τ῵ν ἐντολ῵ν ὡς δύσβατον διά τήν τραχύτητα τ῵ν πόνων τ῅ς ἀρετ῅ς παραιτούμενος. Ἰθύνεται μέν οὖν τά σκολιά, ὅταν ὁ νοῦς τά μέλη τοῦ σώματος τ῵ν παθ῵ν ἐλευθερώσας, ἤγουν τά αἰσθητήρια καί τά λοιπά τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν ἐκκόψας ἐνεργείας, κατά τόν ἁπλοῦν τ῅ς φύσεως λόγον α὎τά κινεῖσθαι διδάξειεν· αἱ δέ τραχεῖαι, τουτέστιν αἱ τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν ἐπιφοραί, ἔσονται εἰς ὁδούς λείας· ὅταν μάλιστα χαίρων καί ε὎φραινόμενος ὁ νοῦς, ἐν ἀσθενείαις ε὎δοκεῖ καί θλίψεσι καί ἀνάγκαις· διά τ῵ν ἀκουσίων πόνων τήν ὅλην τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν ἀφαιρούμενος δυναστείαν. ὇ γάρ τ῅ς ἀληθοῦς ἐφιέμενος ζω῅ς, γνούς ὅτι π᾵ς πόνος, εἴτε ἑκούσιος εἴτε ἀκούσιος, τ῅ς τοῦ θανάτου μητρός ἟δον῅ς γίνεται θάνατος, πάσας τάς τραχείας τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν ἐπιφοράς δέξεται μετ᾿ ε὎φροσύνης, χαίρων διά τ῅ς ὏πομον῅ς, ὁδούς ε὎μαρεῖς τε καί λείας τάς θλίψεις ποιούμενος, πρός τό βραβεῖον τ῅ς ἄνω κλήσεως ἀπλαν῵ς παραπεμπούσας α὎τόν, ε὎σεβ῵ς ἐν α὎ταῖς τόν θεῖον δρόμον ποιούμενον. Π᾵ς τοιγαροῦν τήν πολυέλικτόν τε καί πολύπλοκον ἟δονήν, καί π᾵σιν ὁμοῦ τοῖς αἰσθητηρίοις πολυτρόπως συμπεπλεγμένην τῆ ἐγκρατείᾳ διαλύσας, τά σκολιά εἰς ε὎θεῖαν ἐποίησε· καί ὁ τήν δύσβατον καί τραχεῖαν τ῵ν πόνων ἐπιφοράν δι᾿ ὏πομον῅ς πατήσας, τάς τραχείας ἐποίησεν εἰς ὁδούς λείας. Ὅθεν ὥσπερ ἔπαθλον ἀρετ῅ς, καί τ῵ν ὏πέρ α὎τ῅ς καμάτων, οἷον καλ῵ς τε καί νομίμως ἀθλήσας, καί τήν ἟δονήν νικήσας τῶ πόθῳ τ῅ς ἀρετ῅ς, καί τήν ὀδύνην πατήσας τῶ τ῅ς γνώσεως ἔρωτι, καί δι᾿ ἀμφοτέρων γενναίως τούς θείους διενέγκας ἀγ῵νας, ὄψεται τό σωτήριον τοῦ Θεοῦ. Καί ὄψεται γάρ, φησί, π᾵σα σάρξ τό σωτήριον τοῦ Θεοῦ. Π᾵σα σάρξ, δηλονότι πιστή· κατά τό, ἖κχε῵ ἀπό τοῦ Πνεύματός μου ἐπί π᾵σαν σάρκα· δηλαδή τήν πιστεύσασαν. Ο὎χ ἁπλ῵ς οὖν π᾵σα σάρξ ὄψεται τό σωτήριον τοῦ Θεοῦ· οὔτε γάρ ἟ τ῵ν ἀσεβ῵ν σάρξ, εἴπερ ἀληθής ὁ ἀποφαινόμενος λόγος. Ἀρθήτω ὁ ἀσεβής, ἵνα μή ἴδῃ τήν δόξαν Κυρίου· ἀλλά προσδιωρισμένως π᾵σα πιστή σάρξ. ἖κ μέρους δέ τ῅ς σαρκός, τόν ὅλον ἄνθρωπον σημαίνει συνήθως ὁ Γραφικός λόγος, οἱονεί βο῵ν, Καί ὄψεται π᾵ς ἄνθρωπος τό σωτήριον τοῦ Θεοῦ. Π᾵ς ἄνθρωπος, ἀκούσας δηλονότι τ῅ς ἐν τῆ ἐρήμῳ φων῅ς βοώσης· καί κατά τόν ἀποδοθέντα τ῅ς θεωρίας λόγον, ἑτοιμάσας τήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, καί ε὎θείας ποιήσας τάς τρίβους α὎τοῦ, καί πληρώσας διά τ῅ς τ῵ν νοητ῵ν καί πονηρ῵ν ὀρέων καί βουν῵ν καθαιρέσεως, τήν διά τοῦ ἰδίου κοιλώματος παρασχομένην κατά τήν παράβασιν τ῅ς θείας ἐντολ῅ς τοῖς (429) εἰρημένοις πονηροῖς ὄρεσι καί βουνοῖς τό ὕψος καί τό ἀνάστημα, φάραγγα ψυχήν, καί τήν ταύτης ἀναπλήρωσιν, τ῵ν πονηρ῵ν Δυνάμεων ταπείνωσιν ἐργαζόμενος· καί τά σκολιά τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν, ἤγουν τ῅ς ἟δον῅ς τά κινήματα, διά τ῅ς ἐγκρατείας ε὎θύνας· καί τάς τραχείας τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν συμφοράς, ἤγουν τούς τρόπους τ῅ς ὀδύνης διά τ῅ς ὏πομον῅ς ὁμαλίσας, καί εἰς ὁδούς λείας καταστήσας· ὁ τοιοῦτος εἰκότως ὄψεται τό ΢ωτήριον τοῦ Θεοῦ, καθαρός τῆ καρδίᾳ γενόμενος· καθ᾿ ἥν διά τ῵ν ἀρετ῵ν, καί τ῵ν ε὎σεβ῵ν θεωρημάτων ὁρ᾵ τόν Θεόν ἐπί τέλει τ῵ν ἄθλων, κατά τό, Μακάριοι οἱ καθαροί τῆ καρδίᾳ, ὅτι α὎τοί τόν Θεόν ὄψονται· τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς πόνων, τ῅ς ἀπαθείας τήν χάριν ἀντιλαβών, ἧς ο὎δέν πλεῖον τόν Θεόν ἐμφανίζει τοῖς ἔχουσι. Καθ᾿ ὅ τυχόν τοῖς τά ὏ψηλότερα ζητοῦσι τ῵ν θεωρημάτων, καί ἄλλως πάρεστιν ὁρᾶν, ὡς ἐν ἐρήμῳ, τῆ ἐστερημένῃ παθ῵ν ψυχῆ, τήν διά τ῵ν ἀρετ῵ν φωνήν τ῅ς ἀφώνως βοώσης θείας σοφίας καί γνώσεως· ἐπί πάντα κατά τήν ἀναλογίαν ἑκάστου π᾵σιν ὁ εἷς καί α὎τός γίνεται Λόγος, χωρ῵ν δι᾿ ἑκάστου· καί ὡς πρόδρομον φωνήν, τήν προκατασκευάζουσαν ἕκαστον πρός τήν α὎τοῦ παρουσίαν προδωρούμενος χάριν· ἐν μέν τοῖς γινομένην μετάνοιαν, ὡς μελλούσης δικαιοσύνης πρόδρομον· ἐν δέ τοῖς ἀρετήν, ὡς προσδοκωμένης γνώσεως προκαταρτισμόν· ἐν ἄλλοις δέ γν῵σιν, ὡς τ῅ς παρεσομένης θεωρητικ῅ς ἕξεως χαρακτ῅ρα. Καί ἁπλ῵ς ἐπιλείψει τόν θεωρητικόν νοῦν ὁ χρόνος, τάς θείας ἀναβάσεις τοῦ Λόγου γνωστικ῵ς ποιούμενον· καί τάς α὎τοῦ πρός ἕκαστον ὏περφυεῖς ἁρμόζοντα καί φιλανθρώπους ἐπινοίας· καθ᾿ ἅς πάντα γίνεται π᾵σιν, ἵνα πάντας σώσῃ διά τόν πλοῦτον τ῅ς α὎τοῦ χρηστότητος.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. ὇ τήν γν῵σιν ἐστεατωμένην ταῖς ἀρεταῖς, τουτέστιν ἔμπρακτον, μετιών, οὗτος γέγονεν Ἄβελ, ἔχων τόν Θεόν ἐπ᾿ α὎τόν, καί ἐπί τοῖς δώροις α὎τοῦ ἐπιβλέποντα. β'. ὇ γνούς καί ἀληθ῵ς ἐλπίσας τά μέλλοντα, τ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν, ὏πέρ ὧν ἤλπισεν, ἐπικλήσεως ο὎δέποτε παύεται· καί γίνεται νέος ἖νώς, τόν Θεόν ἐπικαλούμενος.

114 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html γ΄. ὇ διά πράξεως ε὎αρεστήσας τῶ Θεῶ, διά θεωρίας πρός τήν τ῵ν νοητ῵ν χώραν, τόν νοῦν δηαλαδή μετατίθησι, ἵνα μή διά φαντασίας τινός τόν ἐν τοῖς πάθεσι κατά τήν αἴσθησιν θεάσηται θάνατον, ὡς ὏π᾿ ο὎δενός τ῵ν ἑλεῖν βουλομένων παντελ῵ς ε὏ρισκόμενος. δ΄. ὇ διά τήν μέλλουσαν ὀργήν, φησί, τήν διά τ῅ς κακουχίας μετελθών ἀγωγήν, γέγονεν Ν῵ε, τῆ μικρᾶ τ῅ς σαρκός στενοχωρίᾳ τήν μέλλουσαν τ῵ν ἀσεβ῵ν φεύγων κατάκρισιν. ε΄. Γ῅ν λέγει τήν σάρκα· συγγένειαν, τάς αἰσθήσεις· οἶκον πατρός, τόν αἰσθητόν κόσμον, ἀφ᾿ ὧν ὁ (432) πατριάρχης ἐκβέβηκεν, τήν πρός α὎τά σχέσιν τ῅ς ψυχ῅ς ἀποθέμενος. στ΄. Μόνος ὁ Ἰσαάκ γέγραπται μή μεταβάς τ῅ς γ῅ς τ῅ς ἐπαγγελίας· τοῦ πατρός α὎τοῦ Ἀβραάμ, καί τοῦ υἱοῦ α὎τοῦ Ἰακώβ, τοῦ μέν ἐξελθόντος ἐκ Μεσοποταμίας, καί εἰσελθόντος εἰς Αἴγυπτον· τοῦ δέ διωχθέντος εἰς Μεσοποταμίαν, καί μετά ταῦτα παροικήσαντος εἰς Αἴγυπτον, ἐν ᾗ καί τέθνηκεν. ζ΄. Σάς γυναῖκας εἰς τάς ἕξεις τ῅ς ἀρετ῅ς τε καί τ῅ς γνώσεως· τάς δέ παιδίσκας εἰς τάς τούτων ἐνεργείας ἔλαβεν· ἀφ᾿ ὧν γεννᾶ καθάπερ υἱούς, τούς ἐν φύσει καί χρόνῳ λόγους. η΄. Ὥσπερ γίνεται φάραγξ ἟ σάρξ, ταῖς τ῵ν παθ῵ν βαλλομένη φοραῖς· οὕτω, φησίν, καί ἟ ψυχή γίνεται φάραγξ τοῖς τ῵ν πονηρ῵ν λογισμ῵ν ῥεύμασι κοιλαινομένη. θ΄. Ἡ τ῵ν παρά φύσιν ἀποβολή παθ῵ν, καί ἟ τ῵ν κατά φύσιν ἀρετ῵ν ἐπιβολή, τήν φαραγγωθεῖσαν ψυχήν ἀναπληροῖ, καί τήν ὀρινομένην τ῵ν πονηρ῵ν πνευμάτων ταπεινοῖ διάνοιαν. ι΄. ΢κολιά κέκληκεν τά παρά φύσιν τ῵ν αἰσθήσεων κινήματα, ἰθυνόμενα ὅταν ὁ νοῦς α὎τά πρός τήν ἰδίαν αἰτίαν· λέγω δέ τόν Θεόν, κατά φύσιν κινεῖσθαι διδάξειεν. ια΄. Σάς τραχείας κέκληκεν, τάς τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν συμβάσεις, εἰς ὁδούς λείας διά τ῅ς κατά τήν ε὎χαριστίαν ὏πομον῅ς μεταπιπτούσας. ιβ΄. Σοῦ μέν θανάτου μήτηρ ἐστίν ἟ ἟δονή· τ῅ς ἟δον῅ς δέ θάνατός ἐστιν ὁ πόνος, ὅ τε προαιρετικός καί ὁ παρά προαίρεσιν. ιγ΄. ὇ τήν ἀρετήν ἀγαπ῵ν, τήν τ῵ν ἟δον῵ν ἑκούσιον μαραίνει κάμινον· ὁ δέ τῆ γνώσει τ῅ς ἀληθείας πεποιωμένος τόν νοῦν, ἀκουσίοις ο὎κ ἐπέχεται πόνοις τ῅ς κατα τήν ἔφεσιν πρός τόν Θεόν φερούσης ἀεικινησίας. ιδ΄. Ὅτι διά τ῅ς παραβάσεως ἟ ψυχή κοιλανθεῖσα, τοῖς δαίμοσι καθάπερ ὄρεσιν τό ὕψος δέδωκεν· τουτέστι τό καθ᾿ ἑαυτ῅ς κράτος. ιε΄. Ἀρετή κατά τήν πρ᾵ξιν ἐνεργουμένη, φωνή γίνεται τ῅ς βοώσης γνώσεως, ὡς ἐν ἐρήμῳ, τῆ παθ῵ν ἐστερημένῃ καταστάσει τ῅ς ψυχ῅ς. Πρόδρομος γάρ τ῅ς ἀληθοῦς σοφίας ἟ ἀρετή, μηνύουσα τήν μετ᾿ α὎τήν κατ᾿ οἰκονομίαν φανησομένην ἀλήθειαν, πρό α὎τ῅ς κατ᾿ αἰτίαν ὏πάρχουσαν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΚ΄. Περί τοῦ ὆ζίου φησίν ἟ δευτέρα τ῵ν Παραλειπομένων, ὅτι " ἖ποίησε τό ε὎θές ἐνώπιον Κυρίου, καί ἦν ἐκζητ῵ν τόν Κύριον ἐν ταῖς ἟μέραις Ζαχαρίου τοῦ συνιέντος ἐν φόβῳ Κυρίου, καί ε὎ώδωσεν ἐν α὎τῶ ὁ Κύριος. Καί ᾠκοδόμησεν ὆ζίας πύργους ἐν Ἱερουσαλήμ, καί ἐπί τήν πύλην τ῅ς γωνίας, καί ἐπί τήν γωνίαν [Sgxt. πύλην] τ῅ς φάραγγος, καί ἐπί τ῵ν γωνι῵ν· καί κατίσχυσεν, καί ᾠκοδόμησεν πύργους ἐν τῆ ἐρήμῳ, καί ἐλατόμησεν λάκκους πολλούς, ὅτι κτήνη (433) πολλά ὏π῅ρχεν α὎τῶ ἐν ΢εφιλᾶ, καί ἐν τῆ πεδεινῆ· καί ἀμπελουργοί ἐν τῆ ὀρεινῆ, καί ἐν τῶ Καρμήλῳ, ὅτι γεωργός ἦν." Σίνες οἱ πύργοι, καί τίς ἟ πύλη τ῅ς γωνίας, καί τίς ἟ φάραγξ, καί ἟ γωνία α὎τ῅ς· καί τίνες πάλιν αἱ γωνίαι, τίνες τε οἱ ἐν τῆ ἐρήμῳ πύργοι· καί τίνες οἱ λελατομμένοι λάκκοι, τίνα τε τά κτήνη; καί τίς ἟ ΢εφιλά καί ἟ πεδεινή, τίνες τε οἱ ἀμπελουργοί, καί τίς ἟ ὀρεινή καί ὁ Κάρμηλος; καί τί, " Ὅτι γεωργός ἦν;" Ἀπόκρισις.

115 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖λθέ, Λόγε Θεοῦ πανύμνητε· δός τ῵ν οἰκείων λόγων τήν σύμμετρον ἟μῖν ἀποκάλυψιν· καί περιελών τήν τ῵ν ἐπικαλυμμάτων παχύτητα, δεῖξον ἟μῖν τό κάλλος, Φριστέ, τ῵ν νοουμένων. Λαβοῦ τ῅ς χειρός ἟μ῵ν τ῅ς δεξι᾵ς· τ῅ς ἐν ἟μῖν λέγω νοερ᾵ς δυνάμεως, καί ὁδήγησον ἐν τῆ ὁδῶ τ῵ν ἐντολ῵ν σου, καί εἰς τόπον ἄγαγε τ῅ς θαυμαστ῅ς σου σκην῅ς, ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ ἐν φωνῆ ἀγαλλιάσεως καί ἐξομολογήσεως ἤχου ἑορτάζοντος, ὅπως καί ἟μεῖς διά τ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν ἐξομολογήσεως, καί τ῅ς κατά τήν θεωρίαν ἀγαλλιάσεως, πρός τόν σόν τ῅ς ε὎ωχίας ἄφραστον τόπον ἐλθεῖν ἀξιωθέντες, συνευωχήσωμεν τοῖς ἐκεῖσε πνευματικ῵ς ἑορτάζουσι, τήν τ῵ν ἀλαλήτων γν῵σιν ἀσιγήτοις νοῦ φωναῖς ἀναμέλποντες. Καί μοι σύγνωθι, Φριστέ, καί ἵλαθι, διά τήν τ῵ν ἀξίων σου δούλων ἐπιταγήν, κατατολμ῵ντι τ῵ν ὏πέρ δύναμιν· καί φώτισον πρός τήν τ῵ν προκειμένων θεωρίαν, τήν ἀφώτιστόν μου διάνοιαν, ἵνα πλέον δοξασθῆς, τυφλοῖς τό βλέπειν διδούς, καί μογιλάλοις τρανήν τήν γλ῵σσαν ποιούμενος. Οἶμαι τοίνυν, ὅτι ὥσπερ ἕως τινός Φριστοῦ τοῦ Θεοῦ τύπος ὏π῅ρχεν ὁ ΢ολομών, οὕτω καί ὁ ὆ζίας ἕως τινός τύπος ἦν τοῦ ΢ωτ῅ρος· ἰσχύν γάρ Θεοῦ πρός τήν ἗λλάδα φωνήν μεταφερόμενον σημαίνει ὆ζίου τόν ὄνομα· ἰσχύς δέ φυσική καί δύναμις ἐνυπόστατος τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, ὁ Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦ Φριστός· ὁ εἰς κεφαλήν γωνίας γενόμενος λίθος· λέγω δέ τ῅ς ἖κκλησίας. Ἡ γωνία δύο τειχ῵ν ποιεῖται δι᾿ ἑαυτ῅ς πρός ἀλλήλους συνάφειαν· οὕτως ἟ τοῦ Θεοῦ ἖κκλησία τ῵ν δύο λα῵ν, τοῦ τε ἐξ ἐθν῵ν, καί τοῦ ἐξ Ἰουδαίων ἕνωσις γίνεται, τόν Φριστόν ἔχουσα σύνδεσμον, τόν οἰκοδομοῦντα τούς πύργους ἐν τῆ Ἰερουσαλήμ (τήν ὅρασιν λέγω τ῅ς εἰρήνης), τούς θείους καί ἀκαθαιρέτους πρώτους τ῵ν περί θεότητος δογμάτων λόγους, ἤγουν ὀχυρώματα· καί ἐπί τήν πύλη τ῅ς γωνίας, τούς τ῵ν περί σαρκώσεως δογμάτων λόγου· πύλη γάρ καί θύρα τ῅ς ἖κκλησίας, α὎τός ἐστι πάλιν, ὁ λέγων· ἖γώ εἰμί ἟ θύρα· ἟ τούς πύργους ἔχουσα, τουτέστι, τά ὀχυρώματα τ῵ν περί σαρκώσεως θείων δογμάτων, πύλη· δι᾿ ὧν φρουρουμένους, εἰς τήν γωνίαν, τήν ἖κκλησίας έγω, ποιεῖσθαι δεῖ τούς καλ῵ς πιστεύειν βουλομένους τήν εἴσοδον. ὇ γάρ τοῖς πύργοις τ῵ν θείων δογμάτων ὡς ἀληθείας ὀχυρώμασι καθωπλισμένος, τούς ἐπηρεαστάς ο὎ φοβεῖται λόγους καί δαίμονας. (436) Καί ἐπί τήν γωνίαν τ῅ς φάραγγος. Υάραγξ ἐστίν ἟ σάρξ. Γωνία δέ ταύτης ἐστίν ἟ πρός τήν ψυχήν κατά τήν ἐν πνεύματι συνάφειαν ἕνωσις· ἐφ᾿ ἧς οἱ πύργοι, ἤγουν τά ὀχυρώματα τ῵ν ἐντολ῵ν οἰκοδομοῦνται· καί τά ἐπ᾿ α὎ταῖς κατά τήν διάκρισιν δόγματα, πρός τό φυλαχθ῅ναι τ῅ς σαρκός πρός τήν ψυχήν ἀδιάλυτον γωνίας ἕνωσιν. Καί ἐπί τ῵ν γωνι῵ν ᾠκοδόμησε πύργους. Γωνίας τυχόν εἶπεν ὁ λόγος, τάς διά Φριστοῦ γεγενημένας διαφόρους τ῵ν διῃρημένων κτισμάτων ἑνώσεις· Ἥνωσε γάρ τόν ἄνθρωπον, τήν κατά τό ἄῤῥεν καί θ῅λυ διαφοράν τῶ πνεύματι μυστικ῵ς ἀφελόμενος, καί τ῵ν ἐν τοῖς πάθεσιν ἰδιωμάτων καταστήσας ἐπ᾿ ἀμφοῖς ἐλεύθερον τόν λόγον τ῅ς φύσεως. Ἥνωσεν δέ καί τήν γ῅ν τήν κατά τόν αἰσθητόν παράδεισον καί τήν οἰκουμένην διώσας ἐξαλλαγήν. Ἥνωσεν καί τήν γ῅ν καί τόν ο὎ρανόν, μίαν ἀποδείξας πρός ἑαυτήν νεύουσαν τήν φύσιν τ῵ν αἰσθητ῵ν. Ἥνωσεν δέ καί τά αἰσθητά καί νοητά, καί μίαν ἀπέδειξεν οὖσαν τήν τ῵ν γεγονότων φύσιν, κατά τινα λόγον μυστικόν συναπτομένην. Ἥνωσεν δέ κατά τόν ὏πέρ φύσιν λόγον καί τρόπον, καί τήν κτιστήν φύσιν τῆ ἀκτίστῳ· καί ἐφ᾿ ἑκάστης ἑνώσεως, ἤγουν γωνίας, τούς συνεκτικούς τε καί συνδετικούς τ῵ν θείων δογμάτων ὀχυρώσας, ᾠκοδόμησεν πύργους. Καί ᾠκοδόμησεν πύργους ἐν τῆ ἐρήμῳ. Ἔρημός ἐστιν ἟ τ῵ν φαινομένων φύσις, ἤγουν ὁ κόσμος οὗτος· ἐν ᾧ πύργους οἰκοδομεῖν πέφυκεν Λόγος, τάς ε὎σεβεῖς περί τ῵ν ὄντων δόξας τοῖς αἰτοῦσι δωρούμενος· τουτέστι τούς τ῵ν περί τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας δογμάτων ὀρθούς ἐν πνεύματι λόγους. Καί ἐλατόμησε λάκκους πολλούς, ὅτι κτήνη πολλά ὏π῅ρχε α὎τῶ ἐν ΢εφιλᾶ, καί ἐν τῆ πεδεινῆ· καί ἀμπελουργοί ἐν τῆ ὀρεινῆ, καί ἐν τῶ Καρμήλῳ, ὅτι γεωργός ἦν. Λάκκους ἐλατόμησεν ἐν τῆ ἐρήμῳ· λέγω δέ τῶ κόσμῳ, καί τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων, τάς τ῵ν ἀξίων καρδίας ἐκχοΐζων, καί ἀποκαθαίρων τοῦ ὏λικοῦ βάρους τε καί φρονήματος, καί ποι῵ν ε὎ρυχώρους πρός ὏ποδοχήν τ῵ν θείων τ῅ς σοφίας καί τ῅ς γνώσεως ὏ετ῵ν, ἵνα ποτίζωσιν τά κτήνη τοῦ Φριστοῦ, τούς δεομένους λέγω, διά ψυχ῅ς νηπιότητα, τ῅ς ἞θικ῅ς διδασκαλίας. Σά τε ἐν ΢εφιλᾶ κτήνη. ΢εφιλά ἑρμηνεύεται λεκάνη στενή· δηλοῖ δέ, τούς διά τ῵ν ἀκουσίων καθαιρομένους πειρασμ῵ν, καί λευκαινομένους τ῵ν κατά ψυχήν καί σ῵μα μολυσμ῵ν· δεομένους ποτισθ῅ναι καθάπερ ὕδωρ τόν περί καρτερίας καί ὏πομον῅ς λόγον.

116 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Καί ἐν τῆ πεδεινῆ. Σούς τῶ πλάτει δ῅λον ὅτι (437) τ῵ν δεξι῵ν πραγμάτων κατά ῥοῦν α὎τοῖς φερομένων ε὎θηνουμένους· ἤ τούς ἐν ἀρεταῖς ε὎δρομοῦντας, καί τῆ ὁδῶ, τῶ νόμῳ, τ῵ν ἐντολ῵ν ἀπαθ῵ς πλατυνουμένους· δεομένους καί α὎τούς ποτισθ῅ναι τόν περί ταπεινοφροσύνης, μεταδόσεώς τε καί συμπαθείας τ῵ν ἀσθενεστέρων, καί τ῅ς τ῵ν δοθέντων α὎τοῖς ε὎χαριστίας λόγον. Καί ἀμπελουργοί μέν εἰσιν ἐν τῆ ὀρεινῆ, οἱ τόν θεῖον καί ἐκστατικόν τ῅ς γνώσεως, καί τ῅ς καρδίας ε὎φραντικόν ἐν τῶ ὕψει τ῅ς θεωρίας φιλοπονοῦντες λόγον. Οἱ δέ ἐν τῶ Καρμήλῳ ἀμπελουργοί τυγχάνουσιν, οἱ κατά θεωρίαν ὏ψηλ῵ς τόν περί τ῅ς τελείας καθάρσεως, καί τ῅ς τ῵ν ὄντων παντελοῦς ἀφαιρέσεως ἀσκούμενοι λόγον· ἐπίγνωσις γάρ περιτομ῅ς ὁ Κάρμηλος ἑρμηνεύεται ἐφ᾿ ὅν ὁ γεωργ῵ν ἄμπελον, τόν τ῅ς περιτομ῅ς μυστικόν λόγον γεωργεῖ, κατ᾿ ἐπίγνωσιν τόν νοῦν περιτέμνων τ῅ς ὕλης, καί τ῵ν ὏λικ῵ν· ἀλλ᾿ ο὎κ Ἰουδαϊκ῵ς τήν αἰσχύνην δόξαν ἟γούμενος. Φρῄζειν δέ καί τούτους φησίν ὁ λόγος, τοῦ ἐκ τ῵ν λατομηθέντων ἐν τῆ ἐρήμῳ λάκκων, θείου τ῅ς σοφίας νάματος· ἵνα κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς πίστεως, ἕκαστος τόν ἐπιτήδειον δέχηται λόγον ἐκ τ῵ν πεπιστευμένων, τήν χάριν τ῅ς τοῦ σωτηρίου λόγου διδασκαλίας· δι᾿ οὗ μεγαλοφυ῵ς τ῅ς τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἐπιμελεῖται ψυχ῅ς ὁ Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦς Φριστός, ὁ καλός καί ἐπιστήμων γεωργός καί ὤν, καί ἀεί γινόμενος, καί πάντα τά προειρημένα τ῅ς ἟μ῵ν ἕνεκεν σωτηρίας διαπραξάμενος. Οὕτως μέν οὖν ἐπιτόμως ἟μῖν καθ᾿ ἕνα τρόπον τεθεωρήσθω τά προτεθέντα, τόν Κύριον ἟μ῵ν Ἰησοῦν Φριστόν ὏φηγούμενα· καθ᾿ ἕτερον δέ τρόπον, καί εἰς τόν καθ᾿ ἕκαστον νοῦν θεωρούμενα, πλείστην ἔχει δύναμιν πρός ἀπαρτισμόν τελειότητος, τ῵ν τῶ φόβῳ καί τῆ ἀγάπῃ τοῦ Κυρίου πεφρουρισμένων. Πρίν δέ τ῅ς α὎τ῵ν ἅψασθαι θεωρίας, ἀπορ῵ θαυμάζων, π῵ς ἞δύνατο τ῅ς Ἰουδαίας ὏πάρχων βασιλεύς ὁ ὆ζίας κατά τήν ἱστοράν, ἔχειν ἀμπελουργούς ἐν τῶ καρμήλῳ, μή ὄντι ὏πό τήν βασιλείαν Ἰούδα· ἀλλά τῆ τοῦ Ἰσραήλ ὏ποκειμένῳ βασιλείᾳ· ἐφ᾿ οὗ καί ἟ πόλις α὎τή τ῅ς τοῦ Ἰσραήλ βασιλείας σχεδόν ᾠκοδόμητο. Ἀλλ᾿, ὡς ἔοικε, τό νωθρόν ἟μ῵ν τ῅ς διανοίας πρός ἔρευναν τ῅ς ἀληθείας (410) διεγείρων ὁ λόγος, τό μηδαμ῵ς ὏πάρχον τῶ τ῅ς ἱστορίας ὕφει παρέμιξεν. ὆ζίας τοίνυν ἐστίν ὁ περί πρ᾵ξιν καί θεωρίαν τήν θείαν ἰσχύν κεκτημένος νοῦς· ἰσχύς γάρ Θεοῦ, καθώς ἔφην, ἑρμηνεύεται. Καί ἦν, φησίν, ὆ζίας ἐκζητ῵ν τόν Κύριον ἐν ταῖς ἟μέραις Ζαχαρίου τοῦ συνιέντος ἐν φόβῳ Κυρίου. Ζαχαρίας ἑρμηνεύεται μνήμη Θεοῦ. Ο὎κοῦν ὁ νοῦς ἐφ᾿ ὅσον ἔχει ζ῵σαν ἐν ἑαυτῶ τήν τοῦ Θεοῦ μνήμην, διά τ῅ς θεωρίας ἐκζητεῖ τόν Κύριον· καί ο὎χ ἁπλ῵ς, ἀλλ᾿ ἐν φόβῳ Κυρίου· τουτέστιν, ἐν τῆ πράξει τ῵ν ἐντολ῵ν. ὇ γάρ ἐκζητ῵ν διά θεωρίας τόν Κύριον χωρίς πράξεως, ο὎χ ε὏ρίσκει τόν Κύριον, ὅτι ο὎κ ἐν φόβῳ Κυρίου τόν Κύριον ἐζήτησε. Καί ε὎ώδωσεν α὎τῶ ὁ Κύριος. Παντί γάρ τῶ μετά γνώσεως πράττοντι, ε὎οδοῖ ὁ Κύριος· τούς τε τ῵ν ἐντολ῵ν διδάσκων τρόπους, καί τούς τ῵ν ὄντων ἀληθεῖς λόγους ἀποκαλύπτων. Καί ᾠκοδόμησεν ὆ζίας πύργους ἐν Ἱερουσαλήμ. ὇ καλ῵ς ε὎οδούμενος ἐπί τήν διά θεωρίας ἐκζήτησιν τοῦ Κυρίου, μετά τοῦ ἐπιβεβλημένου φόβου, τουτέστι τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν πράξεως, οἰκοδομεῖ πύργους ἐν Ἱερουσαλήμ· κατά τήν ἁπλ῅ν δηλαδή καί ἞ρεμαίαν τ῅ς ψυχ῅ς κατάστασιν, τούς περί Θεότητος ἀνυψ῵ν λόγους. Καί ἐπί τήν πύλην τ῅ς γωνίας. Πύλη τ῅ς γωνίας (ἤγουν τ῅ς ἐκκλησιαστικ῅ς πίστεως), ἟ ε὎σεβής πολιτεία, δι᾿ ἧς εἰς τήν τ῵ν ἀγαθ῵ν εἰσαγόμεθα κληρονομίαν· ἐφ᾿ ἧς καθάπερ πύργους, ἰσχυρούς τε καί γενναίους, ὁ γνωστικός νοῦς τά ὀχυρώματα τ῵ν περί σαρκώσεως δογμάτων οἰκοδομεῖ, ὡς ἐκ λίθων τιν῵ν τ῵ν διαφόρων νοημάτων συγκείμενα· καί τούς τρόπους τ῵ν ἀρετ῵ν, εἰς τήν φυλακήν τοῦ ἔργου τ῵ν ἐντολ῵ν. Καί ἐπί τήν γωνίαν τ῅ς φάραγγος. Υάραγξ ἐστίν ἟ σάρξ· γωνία δέ ταύτης, ἟ πρός τήν ψυχήν διά τοῦ νόμου τ῵ν ἐντολ῵ν ἐστιν ἕνωσις· ἐφ᾿ ἧς καθάπερ πύργον οἰκοδομεῖ, τήν κατά τόν νόμον τοῦ πνεύματος ὏ποτάσσουσαν τῆ ψυχῆ τήν σάρκα, διάγνωσιν. Καί ἐπί τ῵ν γωνι῵ν. Πολλάς φησιν εἶναι τάς γωνίας, ἐφ᾿ ὧν ᾠκοδομηκέναι λέγεται τούς πύργους, ὁ κατά Θεόν ἰσχυρότατος νοῦς. Γωνία ἐστίν, ο὎ μόνον ἐπί τ῅ς α὎τ῅ς φύσεως ἟ τ῵ν μερικ῵ν πρός τά καθ᾿ ὅλου κατά τόν α὎τόν τοῦ εἶναι λόγον ἕνωσις· ὡς φέρε εἰπεῖν, πρός τά εἴδη τά ὏π᾿ α὎τά ἄτομα, καί πρός τά γένη τά εἴδη· καί πρός τήν ο὎σίαν τά γένη, μοναδικ῵ς κατά τό πέρας τ῵ν ἄκρων ἀλλήλοις συναπτομένων· ἐφ᾿ ὧν οἱ καθ᾿ ὅλου τ῵ν μερικ῵ν προφανέντες λόγοι, ποιοῦνται καθάπερ γωνίας, τάς πολλάς καί διαφόρους τ῵ν διῃρημένων ἑνώσεις· ἀλλά καί νοῦ πρός αἴσθησιν, καί ο὎ρανοῦ πρός γ῅ν· καί αἰσθητ῵ν πρός νοητά, καί φύσεως πρός λόγον· ἐφ᾿ ὧν ἁπάντων κατά τήν οἰκείαν ἐπιστήμην τάς ἀληθεῖς ἐφ᾿ ἑκάστῳ δόξας πηξάμενος ὁ θεωρητικός νοῦς, ἐπί τ῵ν γωνι῵ν σοφ῵ς οἰκοδομεῖ τούς νοητούς πύργους· τουτέστιν, ἐπί τ῵ν ἑνώσεων τά συνδετικά τ῵ν ἑνώσεων δόγματα.

117 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html (411) Καί κατίσχυσε, καί ᾠκοδόμησε πύργους ἐν τῆ ἐρήμῳ· καί ἐλατόμησε λάκκους πολλούς· ὁ τ῵ν παθ῵ν ἐξηλ῵σαι δυνηθείς τάς αἰσθήσεις, καί τ῅ς τ῵ν αἰσθήσεων σχέσεως τήν ψυχήν ἀποδιαστείλας, κατίσχυσεν ἀποτειχίσαι τήν γενομένην τοῦ διαβόλου πρός τόν νοῦν διά μέσων τ῵ν αἰσθήσεων εἴσοδον· καί διά τοῦτο κατά τήν ἔρημον, φημί δή τήν φυσικήν θεωρίαν, οἷον πύργους ἀσφαλεῖς τάς ε὎σεβεῖς περί τ῵ν ὄντων ᾠκοδόμησε δόξας· ἐν αἷς ὁ καταφεύγων, ο὎ φοβεῖται τούς κατά τήν ἔρημον ταύτην, λέγω δέ τήν φύσιν τ῵ν ὀρωμένων, λῃστεύοντας δαίμονας, καί πλαν῵ντας τόν νοῦν διά τ῅ς αἰσθήσεως, καί πρός ἀγνοίας κατασύροντας ζόφον. Καί ἐλατόμησε λάκκους πολλούς· τάς διαφόρους δηλαδή τ῵ν κρειττόνων ἕξεις, τάς δεκτικάς τ῵ν θεόθεν χορηγουμένων κατά τήν γν῵σιν μαθημάτων. Ὅτι κτήνη πολλά ὏π῅ρχεν α὎τῶ ἐν ΢εφιλᾶ, καί ἐν τῆ πεδεινῆ· καί ἀμπελουργοί ἐν τῆ ὀρεινῆ, καί ἐν τῶ Καρμήλῳ, ὅτι γεωργός ἦν. ὇ διά τ῵ν ὅπλων τ῵ν δεξι῵ν καί ἀριστερ῵ν νομίμως ὏πέρ ἀληθείας ἀθλ῵ν, ἐκ τ῵ν περί τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν διαφόρων ἕξεων, ὡς ἐκ λατομητ῵ν λάκκων, τά ἐν ΢εφιλᾶ κτήνη, τουτέστι, τά διά τ῅ς τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν γυμναζόμενα πείρας, περί τό σ῵μα τ῅ς ψυχ῅ς κινήματα, πρός ὏πομονήν ὏παλείφει, ποτίζων τούς περί καρτερίας λόγους· τά δέ ἐν τῆ πεδινῆ, τουτέστι, τά διά τ῵ν δεξι῵ν ε὎θηνούμενα, τῶ πλάτει τ῵ν ἀρετ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς κινήματα, τούς περί ταπεινοφροσύνης καί μετριοπαθείας ποτίζει λόγους, πρός τό, μήτε τοῖς ἀριστεροῖς καταπεσεῖν, μήτε τοῖς δεξιοῖς ἐπαρθ῅ναι. Καί ἀμπελουργούς ἐν τῆ ὀρεινῆ, καί ἐν τῶ Καρμήλῳ. Ἀμπελουργοί εἰσιν ἐν τῆ ὀρεινῆ, οἱ κατά τό ὕψος μένοντες τ῅ς θεωρίας, καί τήν ἐκστατικήν καί ἀπόῤῤητον φιλοκαλοῦντες γν῵σιν ε὎σεβεῖς λογισμοί. Καί ἐν τῶ Καρμήλῳ, οἱ τόν περί τελείας ἀπαθείας τε καί καθάρσεως διά τ῅ς τ῵ν ἁπάντων ὡς ἀκροβυστίας τινός τῶ γονίμῳ τ῅ς ψυχ῅ς πειρικειμένης ἀφαιρέσεως γεωργοῦντες λόγον, λογισμοί, καί οἷον γνωστικ῵ς περιτέμνοντες παντελ῵ς τοῦ νοῦ τήν σχέσιν τ῵ν ὏λικ῵ν. ἖πίγνωσις γάρ περιτομ῅ς ὁ Κάρμηλός ἐστι. Γεωργόν δέ φησιν εἶναι τόν ὆ζίαν, ὅτι π᾵ς νοῦς ἰσχύν Θεοῦ πρός θεωρίαν ἔχων, καί ἀληθής ἐστι γεωργός, καθαρά ζιζανίων διά τ῅ς οἰκείας σπουδ῅ς καί ἐπιμελείας, τά θεῖα τ῵ν ἀγαθ῵ν διαφυλάττων σπέρματα· μέχρις οὗ συντηροῦσαν α὎τόν ἔχῃ τοῦ Θεοῦ τήν μνήμην. Υησί γάρ· Καί ἦν ἐκζητ῵ν τόν Κύριον ἐν ταῖς ἟μέραις Ζαχαρίου ἐν φόβῳ Κυρίου. Ζαχαρίαν δέ μνήμην Θεοῦ, πρός τήν ἗λλάδα φωνήν μεταφερόμενον οἶδεν ὁ λόγος. Διό πάντοθεν δεηθ῵μεν τοῦ Κυρίου, τήν σωτήριον α὎τοῦ ἟μῖν φυλαχθ῅ναι μνήμην, ἵνα μή διαφθείρῃ τήν ψυχήν τό κατορθούμενον, πρός ὕψος ἀρθεῖσαν, καί τ῵ν ὏πέρ φύσιν ὡς ὆ζίας κατατολμήσασαν.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. ΢κηνήν λέγει θαυμαστήν τήν ἐξ ἟μ῵ν ἁγίαν τοῦ (444) Θεοῦ σάρκα, ὡς δίχα σπορ᾵ς ἐν α὎τῶ τό εἶναι λαβοῦσαν· οἶκον δέ, τήν νοεράν ψυχήν. ΢άρκα γάρ νοερ῵ς ἐμψυχωμένην ἀῤῤήτως ἥνωσεν ἑαυτῶ γενόμενος ἄνθρωπος ὁ Λόγος τῶ ὁμοίῳ τό ὅμοιον ἀνακαθαίρων. Σόπος δέ, α὎τός ἐστιν ὁ Λόγος ὁ καθ᾿ ὏πόστασιν ἀτρέπτως ἐν ἑαυτῶ τήν φύσιν πηξάμενος. Πρός ταύτην οὖν τήν σκηνήν σάρκα διερχόμεθα, τήν ἟μετέραν διά τ῵ν ἀρετ῵ν ἁγιάζοντες σάρκα, δι᾿ ὧν σύμμορφος πέφυκεν γίνεσθαι τῶ σώματι τ῅ς δόξης α὎τοῦ κατά τήν χάριν τοῦ Πνεύματος· καί ἔσω τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ, τ῅ς ἀμιγοῦς θεωρίας, κατά τήν ἁπλ῅ν καί ἀδιαίρετον γν῵σιν, πρός αύτήν ἀφικνούμενοι τήν νοεράν τοῦ Κυρίου ψυχήν· ἵνα καί ἟μεῖς νοῦν Φριστοῦ κατά τόν Ἀπόστολον τῆ μεθέξει τοῦ Πνεύματος ἔχωμεν, γινόμενοι κατά χάριν δι᾿ α὎τόν ὅσαπερ α὎τός φύσει κατ᾿ οἰκονομίαν γέγονεν δι᾿ ἟μ᾵ς. β΄. Σόν ἀκρογωνιαῖον λίθον σύνδεσμον κέκληκεν τ῅ς γωνίας, ἤγουν ἖κκλησίας. γ΄. Πύλην γωνίας τήν σάρκωσιν λέγει, πύλην οὖσαν τ῅ς ἖κκλησίας· πύργους δέ, τά ὀρθά περί τ῅ς σαρκώσεως δόγματα. δ΄. Υάραγγος γωνίαν εἶπεν, τήν πρός τήν ψυχήν κατά φύσιν ἕνωσιν τ῅ς σαρκός· τήν τε κατά πνεῦμα πρός α὎τήν ψυχ῅ς ὡς ἀρετ῅ς ὏πουργόν συνάφειαν. ε΄. Γωνίας ἁπλ῵ς λέγει, τάς τ῵ν ὄντων διαφόρους ἑνώσεις· ἤγουν τάς τ῵ν διαφόρων γενικωτέρων φύσεων πρός ἀλλήλας εἰς μίαν σύννευσιν ἑνώσεις. στ΄. Ὅτι π᾵σα ἕνωσις τ῵ν εἰρημένων κτισμάτων, λόγον ἔχει σοφίας, καθ᾿ ὅν γίνεται· οὕστινας πύργους γωνι῵ν εἶπεν ὁ λόγος. ὆χύρωμα γάρ καί πύργωσίς ἐστιν ἑκάστου τ῵ν ὄντων, ὅ τε κατ᾿ ο὎σίαν τ῅ς ἐπ᾿ α὎τῶ γνώσεως, καί ὁ πρός ἄλληλα πάντων συνδετικός εἰς μίαν σύννευσιν λόγος.

118 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ζ΄. Λάκκους ἐκάλεσεν, τάς δεκτικάς τ῵ν ο὎ρανίων χαρισμάτων τ῅ς ἁγίας γνώσεως καρδίας, λατομουμένας τῶ στεῤῥῶ λόγῳ τ῵ν ἐντολ῵ν· καί ἀποβαλλομένας καθάπερ πωρώματα τήν τε πρός τά πάθη φιλίαν, καί τήν πρός τά αἰσθητά τ῅ς φύσεως σχέσιν· καί πληρουμένας τ῅ς ἄνωθεν φερομένης ῥυπτικ῅ς τε τ῵ν παθ῵ν, καί ζωοποιητικ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐν πνεύματι γνώσεως. η΄. Σά κτήνη τ῅ς ΢εφιλά, τουτέστιν ἞θικήν παιδευομένους διά πολλ῵ν θλίψεων φιλοσοφίαν, δεομένους τήν ὏πομονήν διδασκόντων λόγων φησίν. θ΄. Σά κτήνη τ῅ς πεδειν῅ς φησιν, τούς ε὎δρομοῦντας ἐν ἀρεταῖς, καί ἀπαθεῖς τοῦ χείρονος διαμένοντας, δεομένους τ῵ν περί ε὎χαριστίαν λόγων τε καί διδαγμάτων. ι΄. Σήν ἁπλ῵ς ὀρεινήν λέγει, τήν ὏ψηλόν ἐν πνεύματι θεωρίαν τ῅ς φύσεως, ἥν γεωργοῦσιν οἱ τ῵ν αἰσθητ῵ν ἀπογενόμενοι φαντασι῵ν, καί πρός τούς διά μέσων τ῵ν ἀρετ῵ν διαβάντες λόγους. ια΄. Κάρμηλος μέν ἐστι τό ὕψος τ῅ς κατά τήν (445) περιτομήν ἐπιγνώσεως. Περιτομή δέ καθέστηκεν, ἤ τε τ῅ς κατά φύσιν πρός γένεσιν ἀφαίρεσις διαθέσεως, ἤ τε τ῅ς τοῦ νοῦ πρός τά ὄντα κατά διάθεσιν σχέσεως ἀπογένεσις. Σαύτης δέ προδήλως ἄμπελός ἐστι τ῅ς καταστάσεως, ὁ τήν σώφρονα διδούς ἔκστασιν τ῅ς Προνοίας λόγος· ὅν γεωργοῦσιν οἱ περί μόνην τήν ἁπλ῅ν καί ἄναρχον μονάδα κινούμενοι ἄνδρες καί λογισμοί. ὇ γάρ πρός μόνην ταύτην κινούμενος, ὥσπερ ἀκροβυστίαν ἀπέτεμεν ἑαυτοῦ, τήν καλύπτουσαν τήν αἰτίαν γ῅ς γενέσεως τ῵ν ὄντων διάθεσιν. ιβ΄. Ἄλλος τ῵ν α὎τ῵ν θεωρίας τρόπος. ιγ΄. Ἀπορίας γενναία, τοῦ μή δύνασθαι κατά τόνδε τόν τόπον συμβαίνειν τήν ἱστορίαν τ῵ν πραγμάτων. ιδ΄. Υόβον Κυρίου κέκληκε τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν· ἐκ τ῅ς ἀρχ῅ς τό τέλος. Ἀρχή γάρ σοφίας, φόβος Κυρίου. ιε΄. ὇ περί θεότητος ὏ψηλός λόγος, πύργος ἐστί κατά ψυχήν, ταῖς τ῵ν ἐντολ῵ν ἐνεργείαις ὠχυρωμένος. ιστ΄. Σίς ἟ πύλη τ῅ς γωνίας; ιζ΄. Οἱ τ῵ν ἐπί μέρους λόγοι φησίν, τοῖς καθ᾿ ὅλου προσχωροῦντες, τάς τ῵ν διῃρημένων ἑνώσεις ποιοῦνται. Διότι τ῵ν μερικωτέρων ἑνοειδ῵ς οἱ καθολικώτεροι τούς λόγους περιλαμβάνουσι· πρός οὕς φυσικ῵ς τήν ἀναφοράν ἔχει τά κατά μέρος. ιη΄. Ὅτι καί τούτων ἔστι τις σχετικός ἐν πνεύματι λόγος, τήν πρός ἄλληλα διδούς α὎τοῖς ἕνωσιν. ιθ΄. ΢κόπει π῵ς δεῖ, φησί, λαμβάνειν τό, κατίσχυσε. κ΄. ὇ τήν ε὎σεβ῅ περί ἑκάστου δόξαν κτησάμενος, ο὎ δέδοικε τούς διά τ῵ν φαινομένων τούς ἀνθρώπους πλαν῵ντας δαίμονας. κα΄. Ἡ ἄμπελος οἶνον ποιεῖ· ὁ οἶνος, μέθην ἟ μέθη, ἔκστασιν· ο὎κοῦν καί ὁ ἐνεργής λόγος, ὅπερ ἐστίν ἟ ἄμπελος, γεωργούμενος ταῖς ἀρεταῖς, γεννᾶ τήν γν῵σιν· ἟ δέ γν῵σις, τήν καλήν ἔκστασιν, τήν τόν νοῦν τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν σχέσεως ἐξιστ῵σαν. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΘ΄. Σί ἐστι πάλιν ἐν τῆ α὎τῆ βίβλῳ· "Καί εἶδεν ἖ζεκίας ὅτι ἤκει ΢ενναχειρίμ, καί τό πρόσωπον α὎τοῦ τοῦ πολεμ῅σαι, ἐν (Sgt. ἐπί) Ἱερουσαλήμ· καί ἐβουλεύσατο μετά πρεσβυτέρων α὎τοῦ καί δυνατ῵ν, ἐμφράξαι τά ὕδατα τ῵ν πηγ῵ν, ἅ ἦν ἔξω τ῅ς πόλεως· καί συνεπίσχυσαν α὎τῶ. Καί συν῅γε λαόν πολύν, καί ἐνέφραξε τά ὕδατα τ῵ν πηγ῵ν, καί τόν ποταμόν τόν διορίζοντα διά τ῅ς πόλεως;" Σί θέλει ταῦτα σημαίνειν κατά θεωρίαν; Ἀπόκρισις. ὇ μετά γνώσεως τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν νοῦς, καί π᾵σαν διάκρισιν θείαν διεζωσμένος κατά τ῅ς ἐναντίας δυνάμεως, ἖ζεκίας ἐστί, κατα τοὔνομα (448) α὎τοῦ κράτος θεῖον ἑρμηνευόμενος· καί διά τοῦτο βασιλεύων τ῅ς Ἱερουσαλήμ, ἤγουν τ῅ς ψυχ῅ς, ἟ τ῅ς ὁράσεως τ῅ς εἰρήνης· τουτέστι, τ῅ς παθ῵ν ἀπηλλαγμένης γνωστικ῅ς θεωρίας. Ὅς ἐπειδάν κεκινημένην ἴδῃ κατ᾿ α὎τοῦ τήν ἀντικειμένην δύναμιν, δεόντως βουλεύεται μετά τ῵ν πρεσβυτέρων α὎τοῦ καί δυνατ῵ν, ἐμφράξαι τά ὕδατα τ῵ν ἔξω τ῅ς πόλεως

119 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πηγ῵ν. Ἄρχοντες δέ τυγχάνουσι τοῦ τοιούτου νοός, ὁ τ῅ς πίστεως λόγος, καί ὁ τ῅ς ἐλπίδος, καί ὁ τ῅ς ἀγάπης, πρεσβυτικ῵ς δυναστεύοντες πάντων τ῵ν κατά ψυχήν θείων νοημάτων τε καί λογισμ῵ν· καί σοφ῵ς τῶ νῶ συμβουλεύοντες, κατά ταυτόν ὁμοῦ καί συνεπισχύοντες κατά τ῅ς ἐναντίας δυνάμεως, καί τούς τρόπους τ῅ς α὎τ῅ς καθαιρέσεως ὏ποδεικνύντες. Φωρίς γάρ πίστεως, καί ἐλπίδος, καί ἀγάπης, ο὎δέν οὔτε τ῵ν κακ῵ν καταργεῖται παντελ῵ς, οὔτε τ῵ν καλ῵ν κατορθοῦται τό σύνολον. Ἡ μέν γάρ πίστις πείθει τῶ Θεῶ προσχωρεῖν τόν νοῦν πολεμούμενον, πάσης α὎τῶ γινομένη παρασκευ῅ς ὅπλων πνευματικ῵ν πρός τό θαῤῤεῖν παραμύθιον. Ἡ ἐλπίς δέ, τ῅ς θείας α὎τῶ καθίσταται βοηθείας ἐγγυητής ἀψευδέστατος, τήν τ῵ν ἐναντίων καθαίρεσιν ἐπαγγελλομένη δυνάμεων. Ἡ δέ ἀγάπη, δυσμετακίνητον· μ᾵λλον δέ πάμπαν ἀκίνητον τ῅ς θείας στοργ῅ς α὎τόν εἶναι παρασκευάζει καί πολεμούμενον, προσηλοῦσα τῶ θείῳ π᾵σαν α὎τοῦ τήν τ῅ς φύσεως δύναμιν. Καί συνᾴδει γε τούτοις τοῖς ῥήμασιν, ἑρμηνευόμενα τά τ῵ν ἀρχόντων ὀνόματα. Ἄρχοντες δέ τοῦ ἖ζεκίου κατ᾿ ἐκεῖνον ὏π῅ρχον τόν χρόνον, ἖λιακίμ ὁ τοῦ Φελκίου οἰκονόμος, καί ΢ομνάς ὁ γραμματεύς, καί Ἰωάχ, ὁ τοῦ Ἀσάφ ὁ ὏πομνηματογράφος [Sgt. ὁ ἀναμιμνήσκων]· ἑρμηνεύεται δέ, ὁ μέν ἖λιακίμ, Θεοῦ ἀνάστασις· ὁ δέ πατήρ α὎τοῦ Φελκίας, μερίς Θεοῦ. Ο὎κοῦν θείας μερίδος, ἤγουν γνώσεως ἀληθοῦς, υἱός πρ῵τός τε καί μόνος, ὁ κατά τήν πίστιν τ῅ς ἐν ἟μῖν θείας ἀναστάσεώς ἐστι λόγος, μετά τ῅ς δεούσης κατά τήν γν῵σιν οἰκονομίας, ἤγουν διακρίσεως, καλ῵ς διαφέρων τάς τε τ῵ν ἑκουσίων καί ἀκουσίων πειρασμ῵ν ἐπαναστάσεις. ΢ομνάς δέ ὁ γραμματεύς ἑρμηνεύεται, ἐπστροφή· σαφ῵ς μηνύουσα δι᾿ ἑαυτ῅ς τόν πληρέστατον τ῅ς θείας ἐλπίδος λόγον, οὗ χωρίς, ο὎δαμ῵ς ο὎δενί καθοτιοῦν πρός Θεόν ἐπιστροφή γίνεσθαι πέφυκεν· εἴπερ ἐλπίδος ἴδιον τό γραμματεύειν, ἤγουν διδάσκειν τε καί ὏π᾿ ὄψιν ἄγειν ὡς παρόντα τά μέλλοντα, καί μηδαμ῵ς ἀπεῖναι πείθειν τ῵ν πολεμουμένων ὏πό τ῅ς ἀντικειμένης δυνάμεως, τόν (449) ὏περασπίζοντα θεόν· ὏πέρ οὗ, καί δι᾿ ὅν τοῖς ἁγίοις ὁ πόλεμος. Ἰωάχ δέ ὁ τοῦ Ἀσάφ ὁ ὏πομνηματογράφος, ἑρμηνεύεται ἀδελφότης Θεοῦ· καί Ἀσάφ ὁ πατήρ α὎τοῦ συναγωγή. Ο὎κοῦν τ῅ς κατά τό α὎τό περί τά θεῖα συναγωγ῅ς τε καί ἑνώσεως τ῵ν ψυχικ῵ν δυνάμεων, τουτέστι, τ῅ς λογικ῅ς καί θυμικ῅ς καί ἐπιθυμητικ῅ς, ἟ ἀγάπη καθέστηκε γέννημα· καθ᾿ ἥν ἐγγράγοντες τῆ μνήμῃ τό τ῅ς θείας ὡραιότητος κάλλος, οἱ τό ἰσότιμον ἤδη πρός Θεόν διά τ῅ς χάριτος κομισάμενοι· τ῅ς γάρ ἰσοτιμίας τήν χάριν σημαίνεται προδήλως ἟ ἀδελφότης, ἀνεπίληστον ἔχουσι, τ῅ς τῶ ἟γεμονικῶ τ῅ς ψυχ῅ς ὏πομνηματογραφούσης τε καί ἐντυπούσης τό ἀκήρατον κάλλος, τ῅ς θείας ἀγάπης τήν ἔφεσιν. ἖πειδή τοίνυν ταῦτα τοῦτον ἔχει τόν τρόπον, καί ποσ῵ς ἐκ τ῅ς τ῵ν ὀνομάτων ἑρμηνείας κατεστοχάσατο τ῅ς ἀληθείας ὁ λόγος· π᾵ς νοῦς κατά τόν ἖ζεκίαν θείῳ κράτει διεζωσμένος, καθάπερ πρεσβυτέρους τινάς καί ἄρχοντας κέκτηται· τήν τε λογικήν δύναμιν, ἐξ ἧς ἟ γνωστική γενν᾵σθαι πέφυκε πίστις· καθ᾿ ἥν ἀεί παρόντα τόν Θεόν ἀῤῥήτως διδάσκεται· καί ὡς παροῦσι συγγίνεται διά τ῅ς ἐλπίδος τοῖς μέλλουσι· καί τήν ἐπιθυμητικήν δύναμιν, καθ᾿ ἥν ἟ θεία συνέστηκεν ἀγάπη· δι᾿ ἧς ἑκουσίως ἑαυτόν προσηλώσας τῶ πόθῳ τ῅ς ἀκηράτου θεότητος, ἄλυτον ἔχει τοῦ ποθουμένου τήν ἔφεσιν. Ἔτι μήν καί τήν θυμικήν δύναμιν, καθ᾿ ἥν ἀπρίξ τ῅ς θείας εἰρήνης ἀντέχεται, ἐπιστύφων πρός τόν θεῖον ἔρωτα τ῅ς ἐπιθυμίας τήν κίνησιν. Σαύτας δέ ἔχει τάς δυνάμεις π᾵ς νοῦς συνεργούσας α὎τῶ, πρός τε τήν τ῅ς κακίας καθαίρεσιν καί τήν τ῅ς ἀρετ῅ς σύστασίν τε καί συντήρησιν· ὡς μέν πρεσβυτέρους, ὅτι πρ῵ται τ῅ς ψυχ῅ς καί συμπληρωτικαί τ῅ς α὎τ῅ς ο὎σίας δυνάμεις ὏πάρχουσιν· ὡς ἄρχοντας δέ, ὅτι καί τ῵ν ἐξ α὎τ῵ν κινημάτων ἔχουσι τήν ἀρχήν, καί τ῵ν ὏φ᾿ α὎τάς ἐνεργημάτων βουλήσει τοῦ κινοῦντος νοός τήν ἐξουσίαν. Αὗται, καί συμβουλεύουσιν α὎τῶ, καί συνεπισχύουσιν, ἵνα ἐμφράξῃ καί ὕδατα τ῵ν πηγ῵ν, ἅ ἦν ἐξω τ῅ς πόλεως· μ᾵λλον δέ κυριώτερον εἰπεῖν, ὏πάρχουσιν. Ἀεί γάρ τό διά τ῅ς ἱστορίας παρελθόν, ὡς παρόν μυστικ῵ς διά τ῅ς θεωρίας ἐνέστηκε. Σαύτας ἔχων ὏γιεῖς κα ἀνεξαπατήτους, συνάγει τόν πολύν λαόν, τά ἐξ α὎τ῵ν ε὎δεβ῅ δ῅λον ὅτι κατά φύσιν κινήματά τε καί διανοήματα. Ὕδατα δέ τά ἐξω τ῅ς πόλεως, τουτέστι τ῅ς ψυχ῅ς, τά ποιοῦντα τόν ποταμόν τόν διορίζοντα διά μέσου τ῅ς πόλεως, εἰσί τά κατά τήν φυσικήν θεωρίαν δι᾿ ἑκάστης αἰσθήσεως ἐκ τοῦ κατ᾿ αυτήν αἰσθητοῦ παραπεμπόμενά τε καί εἰσρέοντα τῆ ψυχῆ νοήματα· ἐξ ὧν ὁ διερχόμενος ὡς πόλιν τήν ψυχήν, τ῅ς τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐσπιστήμης ποταμοῦ δίκην· ἀποτελεῖται λόγος· ὅν ἕως ἔχῃ διερχόμενον α὎τήν ἟ ψυχή, ο὎κ ἀποβάλλεται τάς τ῵ν αἰσθητ῵ν εἰκόνας τε καί φαντασίας· δι᾿ ὧν ἐφισταμένη πολεμεῖν α὎τήν πέφυκεν ἟ πονηρά καί ὀλέθριος δύναμις. (452) Διό φησιν ἖ζεκίας· Μή ἔλθῃ βασιλεύς Ἀσσούρ, καί εὕρῃ ὕδωρ πολύ, καί κατισχύσῃ· ὡσανεί ἔλεγε ὁ διαγνωστικός νοῦς ταῖς ἑαυτοῦ δυνάμεσιν ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐπαναστάσεως. Παυσώμεθα τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, καί μόνῃ προσχωρήσωμεν τῆ προσευχ῅, καί τῆ κατά τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν κακοπαθείᾳ τοῦ σώματος· ὧν, τ῅ς μέν προσευχ῅ς, ἟ εἰς τόν ναόν τοῦ Θεοῦ ἄνοδος τοῦ βασιλέως ἔφερε τύπον· τ῅ς δέ σωματικ῅ς κακοπαθείας, ἟ τοῦ σάκκου περιβολή· μήπως τοῖς τ῵ν αἰσθητ῵ν νοήμασι,

120 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html συνεισκαλεῖ κακούργως λαθών ὁ πονηρός, τά τ῵ν αἰσθητ῵ν εἴδη καί σχήματα· δι᾿ ὧν πέφυκε τά πάθη δημιουργεῖσθαι περί τάς ἐπιφανείας τ῵ν ὁρατ῵ν, στάσιν λαμβανούσης διά τ῅ς μέσης αἰσθήσεως τ῅ς πρός τά νοητά διαβάσεως, τ῅ς ἐν ἟μῖν λογικ῅ς ἐνεργείας, καί κατισχύσῃ πορθ῅σαι τήν πόλιν, τουτέστιν, τήν ψυχήν· καί εἰς Βαβυλ῵να, λέγω δέ τήν παθ῵ν σύγχυσιν, κατασύρῃ. ὇ τοίνυν ἐν καιρῶ τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐπαναστάσεως γενναίως μύσας τάς αἰσθήσεις, καί τήν τ῵ν αἰσθητ῵ν φαντασίαν τε καί μνήμην παντελ῵ς ἀπωσάμενος, καί συστείλας πάντη τάς τοῦ νοῦ περί τήν τ῵ν ἐκτός ἔρευναν φυσικάς κινήσεις, κατά τόν ἖ζεκίαν ἐνέφραξε τά ὕδατα τ῵ν πηγ῵ν ἅ ἐστιν ἔξω τ῅ς πόλεως· καί τόν διορίζοντα διά μέσου τ῅ς πόλεως ποταμόν διέκοψε, συνεπισχυσασ῵ν α὎τῶ τ῵ν εἰρημένων δυνάμεων· καί τοῦ συναχθέντος λαοῦ πολλοῦ, φημί δή τ῵ν καθ᾿ ἑκάστην δύναμιν ε὎σεβ῵ν λογισμ῵ν, καί κατῄσχυνε νικήσας διά τ῅ς θείας χειρός, τήν ἐπαναστ᾵σαν α὎τῶ πονηράν καί τυραννικήν δυναστείαν· διά τοῦ θείου προστάγματος, ὡς δι᾿ ἀγγέλου τινός, τοῦ διαφθείρειν τά πάθη πεφυκότος λόγου, ἀποκτείνας τάς ἑκατόν καί ὀγδοήκοντα καί πέντε χιλιάδας· τουτέστι, τήν ποιητικήν τ῅ς κακίας ἕξιν, τήν παραλόγως ταῖς τρισί τ῅ς ψυχ῅ς διά τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐπιφυομένην δυνάμεσι, καί τήν ἐπ᾿ α὎ταῖς ἐνέργειαν τ῵ν αἰσθήσεων. Φρή τοιγαροῦν μήτε φυσικήν μετιέναι θεωρίαν, τόν γνωστικ῵ς τάς ἀοράτους συμπλοκάς ὏παναλίσκειν ἐσπιστάμενον νοῦν· μηδ᾿ ἄλλο τι ποιεῖν ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς τ῵ν πονηρ῵ν δαιμόνων προσβολ῅ς, ἤ μόνον προεύχεσθαι, καί τό σ῵μα πόνοις καταδαμάζειν, καί τήν τοῦ χοϊκοῦ φρονήματος διά πάσης σπουδ῅ς ποιεῖσθαι καθαίρεσιν, καί φυλάττειν τά τείχη τ῅ς πόλεως (λέγω δέ τάς φρουρητικάς τ῅ς ψυχ῅ς ἀρετάς, ἤ τάς τ῵ν ἀρετ῵ν φυλακτικάς μεθόδους, ἐγκράτειαν λέγω καί ὏πομονήν) διά τ῵ν ἐμφύτων ἀγαθ῵ν λογισμ῵ν· μηδενός τό σύνολον λογισμοῦ ἀντιῤῥητικ῵ς τινι τ῵ν ἐκτός νοητ῵ν πολεμίων ἀποκρινομένου· μήπως διά τ῵ν δεξι῵ν ἀπατήσας, ἀποστήσῃ Θεοῦ, κλέψας τήν ἔφεσιν, ὁ τήν ψυχήν ποτίζων ἀνατροπήν θολεράν [Argent. etc. δολεράν], καί διά τ῵ν νομιζομένων καλ῵ν, πρός τά χείρονα τήν τά καλά ζητοῦσαν ὏ποσύρῃ διάνοιαν, λαλ῵ν Ἰουδαϊστί Ῥαψάκης ὁ ἀρχιστράτηγος ΢ενναχειρίμ βασιλέως (453) Ἀσσούρ. Ῥαψάκης δέ ἑρμηνεύεται, πολύς ποτισμῶ μετά φιλημάτων, ἤ, μεγάλα ἔχων φιλήματα. ὇ πονηρός γάρ δαίμων, ὁ διά τ῵ν δεξι῵ν τόν νοῦν εἰωθώς πολεμεῖν, Ἰουδαϊστί λαλεῖ, διά τ῅ς νομιζομένης, ἀλλ᾿ ο὎κ οὔσης ἀρετ῅ς, τήν θολεράν ἀνατροπήν τήν ψυχήν ποτίζων· δεικνύς α὎τῆ τήν ἞πατημένην καί ὀλέθριον φιλίαν· ἧς τοῦ πλήττοντος μ᾵λλον φίλου καθέστηκε τά τραύματα κρείττονα. Υησί γάρ· Ἀξιοπιστότερα τραύματα φίλου ὏πέρ φιλήματα ἐχθροῦ. ΢εναχειρίμ δέ, πειρασμός ξηρασίας ἑρμηενύεται, ἤ, ὀδόντες ἞κονημένοι, ὅς ἐστιν ὁ διάβολος, ὁ κατ᾿ ἀλήθειαν διά τ῵ν πρός κακίαν ἞κονημένων λογισμ῵ν (τοῦτο γάρ μοι νοεῖται ὀδόντες ἞κονημένοι) τήν ἐν ἟μῖν τ῵ν θείων ναμάτων τ῅ς γνώσεως καταξηραίνων ἀποῤῥοήν, κατά τήν ἐνέργειαν ἥν πέφυκε τοῖς α὎τήν παραδεχομένοις ἐμποιεῖν, λαχών τήν κλ῅σιν τοῦ ὀνόματος πρόσφορον· πειρασμός ὄντως ξηρασίας καί ὤν καί καλούμενος, ὡς ἐρήμους καθιστ῵ν πάσης τ῅ς ἐν πνεύματι ζωτικ῅ς διαδόσεως τούς ὏ποπεσόντας τοῖς δόλοις α὎τοῦ. Ἤ τυχόν πειρασμός κέκληται ξηρασίας ὁ ΢ενναχειρίμ, τουτέστιν ὁ διάβολος, ὡς ἄπορος καί πένης, καί πάσης ἐστερημένος πρός τήν καθ᾿ ἟μ῵ν ἐπανάστασιν ἰδικ῅ς δυναστείας· καί χωρίς τ῵ν αἰσθητ῵ν, δι᾿ ὧν εἴωθε τήν ψυχήν πολεμεῖν, ο὎δέν ἟μ᾵ς βλάψαι δυνάμενος, καί διά τοῦτι δεόμενος τ῅ς καθ᾿ ἟μ῵ν περινενοημένης τυραννίδος, τ῵ν ἔξω τ῅ς πόλεως πηγ῵ν, τουτέστι, τ῵ν ὏λικ῵ν νοημάτων, οἷς πέφυκεν εἰσβάλλειν τῆ ψυχῆ τά σχήματα καί τά εἴδη τ῵ν αἰσθητ῵ν· δι᾿ ὧν τυπουμένη φυσικ῵ς διά τήν σχέσιν ἟ αἴσθησις, πολλάκις γίνεται τῶ διαβόλῳ πρός καθαίρεσιν τ῅ς κατά ψυχήν θείας ε὎πρεπείας ὅπλον πονηρόν καί ὀλέθριον, ὅλην προδιδοῦσα τῶ ἐχθρῶ, διά τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν θωπείας, τοῦ ἐν ἟μῖν λόγου τήν δύναμιν. Ἀλλ᾿ ὁ γενναίως διά τ῅ς λεγομένης ἐγκρατείας μύσας τάς αἰσθήσεις, καί διά τ῵ν κατά ψυχήν δυνάμεων τάς πρός τόν νοῦν αἰσθητ῵ν σχημάτων ἀποτειχίσας εἰσόδους, ε὎χερ῵ς τοῦ διαβόλου τάς πονηράς διόλλυσι μηχανάς, ὏ποστρέφων α὎τόν μετ᾿ αἰσχύνης τῆ ὁδῶ ᾗ ἦλθεν. ὇δός δέ δι᾿ ἧς ὁ διάβολος ἔρχεται, ἐστί τά πρός σύστασιν τοῦ σώματος εἶναι δοκοῦντα ὏λικά, εἰς τήν ἑαυτοῦ γ῅ν, φημί δέ τήν σύγχυσιν, σύν τοῖς ἐξ α὎τοῦ γεννηθεῖσι πονηρούς λογισμοῖς α὎τόν ἀποκτένων, μεταφέρων α὎τοῖς πρός τήν παράθεσιν τ῅ς ἀναπαύσεως. ὇ γάρ δυνηθείς τόν διάβολον τοῖς α὎τοῦ χειρώσασθαι λογισμοῖς, διά τ῅ς πρός τό κρεῖττον κατά τήν θεωρίαν συγχρήσεως, τόν ΢ενναχειρίμ ἀπέκτεινε διά τ῵ν α὎τοῦ υἱ῵ν, καί πρός τήν γ῅ν α὎τοῦ ἐφυγάδευσεν Ἀρμενίας· καταθέμενος δηλονότι πρός τήν παράθεσιν τ῅ς ἀναπαύσεως, τούς τήν ψυχήν διά τ῅ς αἰσθήσεως συγχέοντας λογισμούς. Παράθεσις γάρ ἀναπαύσεως Ἀρμενία ἑρμηνεύεται. Παράθεσις δέ τ῅ς ἀναπαύσεώς ἐστιν ἟ προσβολή τ῵ν θείων ἀρετ῵ν, (456) πρός ὅν μεταφέρων ὁ νοῦς ποτε πρός τά κατ᾿ αἴσθησιν πάθη τ῅ς ἀτιμίας α὎τόν ὏ποστρέφοντας λογισμούς, ἀποκτείνει τόν ἐπ᾿ ὀλέθρῳ τ῅ς ἀνθρωπίνης φύσεως τούτους γενν῵ντα διάβολον. Καλ῵ς οὖν καί πάνυ σοφ῵ς κατά νοούμενον τ῅ς Γραφ῅ς ἖ζεκίας πεποίηκεν, ἐμφράξας τά ὕδατα τ῵ν πηγ῵ν, ἅ ἦν ἔξω Ἱερουσαλήμ, διά ΢ενναχειρίμ βασιλέα τ῵ν Ἀσσυρίων. Πηγαί οὖν εἰσιν ἔξω τ῅ς πόλεως, τουτέστι, τ῅ς ψυχ῅ς, τά αἰσθητά πάντα· 121 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὕδατα δέ τούτων τυγχάνουσι τ῵ν πηγ῵ν, τά τ῵ν αἰσθητ῵ν νοήματα. Ποταμός δέ διορίζων διά μέσου τ῅ς πόλεώς ἐστιν ἟ κατά τήν φυσικήν θεωρίαν ἐκ τ῵ν αἰσθητ῵ν νοημάτων συναγομένη γν῵σις, διά μέσης διερχομένης τ῅ς ψυχ῅ς, ὡς νοῦ καί αἰσθήσεως οὖσα μεθόριος. Ἡ γάρ γν῵σις τ῵ν αἰσθητ῵ν, οὔτε πάντη τ῅ς νοερ᾵ς ἀπεξένωται δυνάμεως, οὔτε δι᾿ ὅλου μόνῃ προσνενέμηται τῆ κατ᾿ αἴσθησιν ἐνεργείᾳ· ἀλλ᾿ οἷον τ῅ς τε τοῦ νοῦ πρός τήν αἴσθησιν, καί πρός τόν νοῦν τ῅ς αἰσθήσεως συνόδου μέση τυγχάνουσα, δι᾿ ἑαυτ῅ς ποιεῖται τήν πρός ἄλληλα τούτων συνάφειαν· κατά μέν τήν αἴσθησιν, κατ᾿ εἶδος τυπουμένη τοῖς σχήμασι τ῵ν αἰσθητ῵ν· κατά δέ τόν νοῦν, εἰς λόγους τ῵ν σχημάτων τούς τύπους μεταβιβάζουσα· διό ποταμός διορίζων διά μέσης τ῅ς πόλεως εἰκότως προσηγορεύθη τ῵ν ὁρωμένων ἟ γν῵σις, ὡς τ῵ν ἄκρων, λέγω δέ νοῦ καί αἰσθήσεως, οὖσα μεταίχμιος. Σαύτην ἐμφράττων ἐν καιρῶ τ῅ς τ῵ν παθ῵ν διοχλήσεως, διά τήν ἐπήρειαν τ῅ς πρός τόν νοῦν τ῵ν ὏λικ῵ν σχημάτων ἐμπτώσεως, ὁ μετά γνώσεως τάς ἀφανεῖς τ῵ν πονηρ῵ν δαιμόνων συμπλοκάς διαλύων, ἀποκτείνει τάς ἑκατόν καί ὀγδοήκοντα καί πέντε χιλιάδας· λέγω τήν ποιητικήν τ῅ς κακίας ἕξιν, τήν παραλόγως, ὡς ἔφην, ταῖς τρισί τ῅ς ψυχ῅ς διά τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐπιφυομένην δυνάμεσι δύναμιν, καί τήν ἐπ᾿ α὎ταῖς ἐνέργειαν τ῵ν αἰσθήσεων, ἤτοι τήν τ῵ν φυσικ῵ν δυνάμεων ἐπ᾿ αἰσθήσεσι παράλογον ἐνέργειαν. ὇ γάρ ἑξαδικός ἀριθμός, εἴτε ἐκ μονάδων ἔχει τήν σύνθεσιν, εἴτε ἐκ δεκάδων, εἴτε ἐξ ἑκατοντάδων, εἴτε ἐξ ἑτέρου τινός ἀριθμοῦ, τήν ποιητικήν ἕξιν δηλοῖ τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς κακίας, κατά τήν ἀναλογίαν τοῦ πολυπλασιασμοῦ τ῅ς συνθέσεως, τήν ἀπαρτίζουσαν τήνδε ἤ τήνδε τήν ἕξιν διάθεσιν, τοῖς μετ᾿ ἐπιστήμης τοῖς ἀριθμοῖς ἐπιβάλλουσι παριστ῵ν· ᾧτινι ἑξαδικῶ ἀριθμῶ συναφθείς ἤ προστεθείς, ἤ συντεθείς ὁ πέντε ἀριθμός, παραδηλοῖ τάς αἰσθήσεις, ἤγουν τήν τ῵ν αἰσθητ῵ν δύναμιν, ἤ ἕξιν ἤ ἐνέργειαν, παρακειμένην, ἤ ἐπικειμένην, ἤ συγκειμένην ταῖς κατά φύσιν τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεσιν. Οἷον, εἰ μέν συν῅πται κατά τάς μονάδας, ὡς ἁπλοῦς ἁπλῶ ὁ πέντε ἀρθμός τῶ ἕξ, τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι μόνῃ δυνάμει ποιητικήν ἐπιτηδειότητα παρίστησιν. Εἰ δέ προστέθειται συνθέτῳ ἐκ πολλ῵ν τῶ ἕξ ἀριθμῶ ὁ ἁπλοῦς ἐκ μονάδων πέντε ἀριθμός, τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι κατά δύναμιν ποιητικήν ἕξιν δηλοῖ. Εἰ δέ συντέθειται συνθέτῳ τῶ ἐκ πολλ῵ν ἑξ ἀριθμ῵ν, ὁ ἐκ πολλ῵ν πέντε σύνθετος, τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι κατά τε τήν δύναμιν καί τήν ἕξιν καί τήν ἐνέργειαν ἀποτελεστικήν σημαίνει ποιήσιν, ἤγουν περαίωσιν τ῅ς ἀρετ῅ς ἤ τ῅ς κακίας. Ὡς δ᾿ ἄν ὁ ἀριθμός ἔχων τύχοι, (457) εἴτε ψεκτ῵ς, εἴτε ἐπαινετ῵ς κατά τόν θεωρούμενον τ῅ς Γραφ῅ς, ἤγουν ἐξεταζόμενον τόπον, ὁ μέν ἑξαδικός ἀριθμός ἐκ δεκάδων συντεθείς, ποιεῖ τόν ἑκατόν καί ὀγδοήκοντα καί πέντε ἀριθμόν, καί δηλοῖ τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων ποιητικήν τ῅ς κακίας ἕξιν, ἐπειδή ψεκτ῵ς κεῖται κατά τοῦτον τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς τόν τόπον οὗτος ὁ ἀριθμός· ἥν ἀποκτείνει ὡς δι᾿ ἀγγέλου τινός τοῦ θείου λόγου τ῅ς γνώσεως, ὁ τ῅ς οἰκείας δυνάμεως τῆ προσευχῆ πλέον ἐπερειδόμενος νοῦς, καί παντός κατορθώματος, καί πάσης κατά δαιμόνων νίκης αἴτιον τόν Θεόν μόνον ἐπιγραφόμενος. ὇ τοίνυν κατά τόν καιρόν τ῅ς τ῵ν πειρασμ῵ν ἐπαναστάσεως, τ῅ς μέν φυσικ῅ς ἀπεχόμενος θεωρίας, τ῅ς δέ προσευχ῅ς κατά τήν ἐκ πάντων πρός ἑαυτόν τε καί τόν Θεόν τοῦ νοῦ συστολήν ἀντεχόμενος, ἀποκτείνει τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι τ῵ν φυσικ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεων παρά φύσιν κινουμένων ποιητικήν τ῅ς κακίας ἕξιν, καί ἀποστρέφει μετ᾿ αἰσχύνης τόν διάβολον, ἀποβαλόμενον τήν εἰρημένην ἕξιν, ἐφ᾿ ᾗ πεποιθώς μετά τ῅ς οἰκείας ἀλαζονείας, ἦλθε πρός τήν ψυχήν, διά τ῵ν ὏περηφάνων λογισμ῵ν τ῅ς ἀληθείας κατεπαιρόμενος. Ὅπερ τυχόν καί γνούς, καί παθών, καί ποιήσας ὁ μέγας Δαβίδ, ὁ πάντων μάλιστα πεῖραν ἔχων τ῅ς τ῵ν νοητ῵ν πολέμων παρατάξεως· ἖ν τῶ συστ῅ναι, φησί, τόν ἁμαρτωλόν ἐναντίον μου, ἐκωφώθην καί ἐταπεινώθην, καί ἐσίγησα ἐξ ἀγαθ῵ν. Καί μετ' α὎τόν ὁ θεῖος Ἱερεμίας, προστάσσων τῶ λαῶ μή ἐκβ῅ναι τ῅ς πόλεως, διά τήν κυκλόθεν παροικοῦσαν τ῵ν ἐχθρ῵ν ῥομφαίαν. Σοῦτο εἴπερ ὁ Ἄβελ ὁ μακάριος ἐφυλάξατο, καί μή συνεξ῅λθε τῶ Κάϊν ἐν τῶ πεδίῳ· τουτέστιν ἐν τῶ πελάγει τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, πρό τ῅ς ἀπαθείας, ο὎κ ἄν ἐπαναστάς ἀπέκτεινεν α὎τόν μετά δόλου, κλέψας τοῖς δεξιοῖς κατά τήν τ῵ν ὄντων θεωρίαν, πρό τ῅ς τελείας ἕξεως, ὁ τ῅ς σαρκός νόμος, ὁ Κάϊν καί ὤν καί καλούμενος· ὅν πρ῵τον ἐκτήσατο καρπόν τ῅ς παραβάσεως, κατά δύναμιν τ῅ς α὎τοῦ προσηγορίας ὁ πρ῵τος ἄνθρωπος Ἀδάμ· γεννήσας νόμον ἁμαρτίας, ὅν κατά τόν παράδεισον α὎τῶ ὁ Θεός ο὎κ ἐδημιούργησε. Κτ῅σις γάρ ἑρμηνεύεται ὁ Κάϊν. ὇μοίως καί ἟ Δίνα ἟ τοῦ μεγάλου θυγάτηρ Ἰακώβ, εἰ μή συνεξ῅λθε ταῖς θυγατράσιν τ῵ν ἐγχωρίων, τουτέστι, ταῖς αἰσθητικαῖς φαντασίαις, ο὎κ ἄν ΢υχέμ υἱός ἖μμόρ ἐπαναστάς α὎τήν ἐταπείνωσε. ΢υχέμ δέ ἑρμηνεύεται ν῵τος· ἖μμόρ δέ, ὄνος, τουτέστι τό σ῵μα.὇ μέν οὖν ν῵τος, τουτέστιν, ὁ ΢υχέμ, τοῦ ἖μμόρ, ἤγουν τοῦ σώματος, ὀπίσθιος νόμος ἐστίν, ἀλλ' ο὎κ ἐμπρόσθιος· τουτέστιν, ὕστερος, ἀλλ'ο὎ πρ῵τος. Κατ᾿ ἀρχάς γάρ ἤτουν ἔμπροσθεν, πρίν γενέσθαι τ῅ς θείας ἐντολ῅ς τήν παράβασιν, ο὎κ εἶχε τό σ῵μα τοῦτο τό ἀνθρώπινον, τουτέστιν ὁ ἖μμόρ, τόν νόμον τ῅ς ἁμαρτίας· λέγω δέ τόν ΢υχέμ, ἀλλ᾿ ὕστερον ἐπεφύη τῶ σώματι διά τήν παρακοήν, τ῅ς ἁμαρτίας ὁ νόμος· ὅν ὁ ἀληθής διασκοπήσας λόγος, διά τήν ὕστερον γένεσιν, προσηγόρευσε ΢υχέμ, τουτέστι, ν῵τον, ὅπερ (460) ἐστίν ὀπίσθιος· τόν γάρ ὀπίσθιον δηλοῖ σαφ῵ς κατά φύσιν ὁ ν῵τος. Ὥστε καλόν ἐστι πρό τ῅ς τελείας ἕξεως, μή ἅπτεσθαι τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, ἵνα μή λόγους ἐπιζητοῦντες πνευματικούς ἐκ τ῵ν ὁρωμένων κτισμάτων, λάθωμεν πάθη συλλέγοντες. Πλέον γάρ ἐν τοῖς ἀτελέσι δυναστεύει πρός τήν αἴσθησιν τά φαινόμενα σχήματα τ῵ν ὁρωμένων, ἤ πρός τήν ψυχήν οἱ ἐγκεκρυμμένοι τοῖς σχήμασι λόγοι τ῵ν γεγονότων.

122 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Ἡ τ῵ν ὄντων ἁπλ῅ θεωρία, παθ῵ν ἀπηλλαγμένης δεῖται ψυχ῅ς· ἥτις Ἱερουσαλήν λέγεται, διά τε τήν ἄρτιον ἀρετήν, καί τήν ἄϋλον γν῵σιν· ἥτις ο὎ μόνον κατά στέρησιν παθ῵ν, ἀλλά καί φαντασι῵ν αἰσθητ῵ν ἐπιγίνεται, ἅσπερ ὕδατα τ῵ν ἔξω πηγ῵ν κέκληκεν ὁ λόγος. β΄. Ἡ πίστις παραμυθεῖται τόν νοῦν πολεμούμενον, βοηθείας ἐλπίδι ῥωννύμενον· ἟ δέ ἐλπίς ὏π᾿ ὄψιν ἄγουσα τήν πιστευθεῖσαν βοήθειαν, ἀποκρούεται τήν τ῵ν ἀντικειμένων καταδρομήν. Ἡ δέ ἀγάπη, νεκράν καθίστησι τῶ φιλοθέῳ νῶ τ῵ν πολεμίων τήν προσβολήν, τῆ πρός Θεόν ἐφέσει παντελ῵ς ἀμαυρουμένην. γ΄ . Πρώτη ἐν ἟μῖν ἀνάστασις, φησί, τοῦ διά τ῅ς ἀγνοίας νεκρωθέντος Θεοῦ, ἟ πίστις ἐστί καλ῵ς τοῖς ἔργοις τ῵ν ἐντολ῵ν οἰκονομουμένη. δ΄. ΢υνᾴδει, φησί, τά πράγματα τοῖς ὀνόμασι. Φωρίς γάρ τινος προσδοκίας, ἤ δυσχεροῦς ἤ ε὎χεροῦς ἐπιστροφή πρός τό καλόν ο὎δενί ποτε πέφυκε γίνεσθαι. ε΄. Ο὎δέν ὡς ἀγάπη, φησί, συνάγει τούς ἐσκορπισμένους, καί μίαν α὎τ῵ν δημιουργεῖν τήν γνώμην συμπνοίᾳ κρατουμένην· ἧς χαρακτήρ, τό τ῅ς ἰσοτιμίας καθέστηκε καλόν. στ΄. Ὅτι δίχα λογικ῅ς δυνάμεως, φησίν, ἐπιστημονική γν῵σις ο὎κ ἔστι· καί γνώσεως χωρίς, ο὎ συνίσταται πίστις, ἀφ᾿ ἧς τό καλόν γέννημα πρόεισιν, ἟ ἐλπίς· καθ᾿ ἥν ὡς παροῦσι συγγίνεται τοῖς μέλλουσιν ὁ πιστός. Καί δίχα τ῅ς κατ᾿ ἐπιθυμίαν δυνάμεως, ο὎ συνίσταται πόθος, οὗ τό τέλος ἐστίν ἟ ἀγάπη. Σό γάρ ἐρᾶν τινος, ἴδιον ἐπιθυμίας ἐστί. Καί δίχα θυμικ῅ς δυνάμεως νευρούσης τήν ἐπιθυμίαν πρός τήν τοῦ ἟δέος ἕνωσιν, ο὎δαμ῵ς γίνεσθαι πέφυκεν εἰρήνη, εἴπερ ἀληθ῵ς εἰρήνη ἐστίν, ἟ ἀνενόχλητος καί παντελής τοῦ καταθυμίου κατάσχεσις. ζ΄. ὇ λόγος, φησίν, ἀρχή τ῵ν γνωστικ῵ν λογισμ῵ν, ὥσπερ καί τ῵ν θυμικ῵ν καί ἐπιθυμικ῵ν, ὁ θυμός καί ἟ ἐπιθυμία. η΄. Σόν ἖ζεκίαν κατά τήν ἀναγωγήν ἐθεώρησεν, τόν κατά τήν πρ᾵ξιν φιλόσοφον νοῦν. Πόλιν δέ, τήν ψυχήν· πηγήν δέ, τά ποικίλα εἴδη τ῵ν αἰσθητ῵ν. Ὕδατα δέ, τάς α὎τ῵ν φαντασίας, ἤ τά νοήματα· ποταμόν δέ, τήν κατά τήν φυσικήν θεωρίαν ἐκ τ῵ν αἰσθητ῵ν νοημάτων συναγομένην γν῵σιν. θ΄. Ο὎ δεῖ, φησί, τόν μή καθαρθέντα παθ῵ν, φυσικ῅ς ἅπτεσθαι θεωρίας, διά τάς εἰκόνας τ῵ν αἰσθητ῵ν (461) δυναμένας τυπ῵σαι πρός πάθος τόν νοῦν, τοῦ μή τελέως ἀπαλλαγέντος τ῵ν παθ῵ν. ι΄. ὇ κατά τήν φαντασίαν ταῖς ἐπιφανείαις τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐναπομένων διά τήν αἴσθησιν νοῦς, ἀκαθάρτων γίνεται παθ῵ν δημιουργός· διά θεωρίας πρός τά συγγεν῅ νοητά μή διαβαίνων. ια΄. Ὅταν ἄνους ὁ λόγος γένηται, καί προπετής ὁ θυμός, καί ἄλογος ἟ ἐπιθυμία, ἄγνοια καί τυραννίς καί ἀκολασία κρατοῦσι τήν ψυχήν· ἐξ ὧν ἟ τ῅ς κακίας ἕξις γίνεσθαι πέφυκεν ἔμπρακτος, συμπλακεῖσα τῆ διαφόρῳ τ῵ν αἰσθήσεων ἟δονῆ. Σαύτην γάρ ὁ ἀριθμός δηλοῖ τ῵ν ρπε΄ χιλιάδων. Σρίς γάρ ἑξήκοντα συνθείς διά τήν ἑκάστης δυνάμεως ἐκ τ῵ν κακ῵ν τελείαν κίνησιν, καί προσεπάγων καί ε΄ διά τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι κατ᾿ ἐνέργειαν ἟δονήν, τοῦτον πληροῖς δ῅λον ὅτι τόν ἀριθμόν, ποιητικήν τ῅ς κακίας ἕξιν σημαίνοντα. Ἥν ἔχων ἐπιδύεται τῆ ψυχῆ τυραννικ῵ς ὁ διάβολος· ἥν ὁ Θεός ὡς δι᾿ ἀγγέλου, τοῦ κατά τήν γνωστικήν σοφίαν λόγου καταφονεύει, καί σώζει τήν ψυχήν τήν ἀληθ῵ς Ἱερουσαλήμ, καί τόν ἐν τῆ ψυχῆ νοῦν πρός τήν κακίαν ἀδούλωτον. ιβ΄. ἖μφύτους λογισμούς λέγει,τόν ἐπί τά τείχη λαόν. ιγ΄. ἖νταῦθα φίλος ἐστίν ὁ Κύριος· τραύματα δέ τούτου τυγχάνουσι, τά εἴδη τ῅ς ἐπαγομένης ἑκάστῳ πρός σωτηρίαν παιδείας εἰς κόλασιν τ῅ς σαρκός, ἤγουν τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος, ἵνα τό πνεῦμα σωθῆ ἐν τῆ ἟μέρᾳ τοῦ Κυρίου. ἖χθρός δέ ἐστιν ὁ διάβολος· φιλήματα δέ τούτου καθέστηκε, τά εἴδη τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῵ν· δι᾿ ὧν ἀπατ῵ν τήν ψυχήν, πείθει χωρισθ῅ναι τ῅ς ἀγάπης τοῦ Κτίσαντος α὎τήν.

123 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιδ΄. Πειρασμούς ξηρασίας ἑρμηνεύτεται ΢ενναχειρίμ, καθ᾿ ἕν μέν ὅτι ξηραίνει τάς καρδίας τ῵ν ἀνεχομένων α὎τῶ, χωρίζων τ῅ς πηγαίας χάριτος τ῵ν ἁγίων λογισμ῵ν· καθ᾿ ἕτερον δέ, ὅτι α὎τός ξηρός ἐστιν ὡς πένης καί ἄπορος, καί μηδέν ἔχων ἴδιον. Καί διά τοῦτο δολερ῵ς, οἷά τις κλέπτης ταῖς ἐπιφανείαις τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐγρυπτόμενος εἰς τήν καθ᾿ ἟μ῵ν ἐπανάστασιν. ιε΄. Π᾵ν τό περιττόν, καί ὏πέρ τήν χρείαν τήν φυσικήν, ἀκρασίαν εἶναί φασιν· δι᾿ ἧς ὏ποστρέφει μετ᾿ αἰσχύνης εἰς τήν ἑαυτοῦ γ῅ν, ἐγκρατείας τήν φύσιν παιδαγωγούσης. Ἤ πάλιν, ὁδός ἐστιν α὎τά τά φυσικά πάθη· τῶ μέν ὏πέρ τήν χρείαν τρόπῳ τ῅ς χρήσεως, ἄγοντα πρός τήν ψυχήν τόν διάβολον· τῶ δέ κατά τήν χρείαν τρόπῳ τ῅ς χρήσεως, δι᾿ ἑαυτ῵ν εἰς τήν ἑαυτοῦ γ῅ν α὎τόν ὏ποστρέφοντα. Γ῅ δέ τούτου ἐστίν, ἟ παγία τ῅ς κακίας ἕξις καί σύγχυσις, εἰς ἥν ἀεί βέβηκε, καί πρός ἥν ἄγει τοῦ ἟ττημένους τῆ φιλίᾳ τ῵ν ὏λικ῵ν. ιστ΄. ὇ πρός τήν ἀρετήν μετενέγκας τούς λογισμούς, ἀνέπαυσεν α὎τούς, μακράν ποιήσας τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἀστάτου συγχύσεως. ιζ΄. Νοῦς ἑαυτῶ κατά φύσιν, διά μέσου λόγου (464) συνάψας τήν αἴσθησιν, τήν ἐκ τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας ἀληθ῅ συλλέγεται γν῵σιν, ἥτις ποταμός ἐκλήθη τήν ψυχήν διορίζων διά τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι διάνοιαν. ιθ΄. Ἀριθμοῦ συνάφειαν λέγει, τήν τ῵ν ἁπλ῵ν ἀριθμ῵ν τ῵ν ἐντός δεκάδος ἐκφώνησιν, τῶ, καί, συνδέσμῳ διακρινομένην· οἷον ἕξ καί πέντε· καί δηλοῖ, εἴτ᾿ ἐπί κακῶ κεῖται τῆ γραφῆ, εἴτ᾿ ἐπί καλῶ, τήν δύναμιν ποιητικήν ἐπιτηδειότητα τ῅ς ἀρετ῅ς ἤ τ῅ς κακίας. Ἀριθμοῦ δέ πρόσθεσιν λέγει, τήν τῶ πολυπλασιασθέντι εἰς ἑαυτόν ἀριθμῶ γενομένην τοῦ ἐκ μονάδων ἁπλοῦ ἀριθμοῦ προσθήκην, τῶ, καί, συνδέσμῳ διακρινομένην, οἷον ἑξήκοντα καί πέντε, ἤ ἑκατόν ὀγδοήκοντα καί πέντε, καθώς ὁ παρών ἔχει ἀριθμός. Καί δηλοῖ, ο὎ μόνον τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσιν κατ᾿ ἐπιτηδειότητα ποίησιν, ἀλλά καί τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσιν ποιητικήν ἕξιν τ῅ς ἀρετ῅ς ἤ τ῅ς κακίας. Ἀριθμοῦ δέ σύνθεσιν λέγει, τήν τ῵ν ἐξ ἑαυτ῵ν εἰς ἑαυτούς πολυπλασιασθεῖσαν τ῵ν ἐριθμ῵ν εἰς ἀλλήλους σύνοδον, τῶ, καί, συνδέσμῳ διακρινομένην· οἷον ξ΄καί ν΄, ἤ χ΄ καί φ΄, καί τούς τοιούτους· καί δ῅λοι ο὎ μόνον τήν κατ᾿ ἐπιτηδειότητα δυνάμει ποίησιν καί τήν ἕξιν, ἀλλά καί τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι κατά τήν ἕξιν ἐνέργειαν τ῅ς ἀρετ῅ς ἤ τ῅ς κακίας. ὇ τοίνυν γινώσκων ἑκάστου τ῵ν ἐντός δεκάδος ἀριθμοῦ τήν δύναμιν· ὡς ἟ μονάς δηλοῖ τό ἀμιγές· ἟ δέ δυάς, τό διάφορον· ὁ δέ τρεῖς, ἔστιν ἴσός τε καί νοητός· ὁ δέ τέσσαρα, αἰσθητός· ὁ δέ πέντε, αἰσθητικός τε καί κυκλικός· ὁ δέ ἕξ, δραστικός τε καί τέλειος· ὁ δέ ἑπτά, περιφερής τε καί ἀμιγής· ὁ δέ ὀκτώ, βάσιμος καί ἀκίνητος· ὁ δέ ἐννέα, μεταίχμιος ὕλης καί εἴδους, ἤγουν αἰσθητ῵ν καί αἰσθήσεως· ὁ δέ δέκα, πληρέστατος· εἴσεται τί σημαίνει κατά τήν Γραφήν ἕκαστος ἀριθμός, εἴτε κατά συνάφειάν ἐστιν, εἴτε κατά πρόσθεσιν, εἴτε κατά σύνθεσιν. κ΄. Κάϊν ἐστίν ὁ νόμος τ῅ς σαρκός, ὅν πρ῵τον γεννᾶ παραβάς τήν θείαν ἐντολήν ὁ Ἀδάμ. Ἀβέλ δέ ἐστι τό φρόνημα τοῦ πνεύματος, ὅν ὕστερον γεννᾶ μέν διά μετανοίας ὁ α὎τός, ἀποκτείνει δέ πρό τ῅ς τελείας ἕξεως τοῖς φυσικοῖς ἐμβάντα θεάμασιν ὁ Κάϊν· ὅν ἀποκτείνας, ἑπτά παρέλυσεν ἐκδικούμενα, φησίν ὁ Θεός. Σοῦτον πνεῦμα πονηρόν ἐν τοῖς Ε὎αγγελίοις ὁ α὎τός προσηγόρευσε, καί τ῵ν α὎τοῦ πονηροτέρων ἑπτά πνευμάτων συμπαραληπτικόν. Οὗτος δέ τυχόν ἐστιν ὁ φίλαυτος, ἤγουν γαστρίμαργος λογισμός, ᾧ παρέπεται πάντως ὁ τ῅ς πορνείας λογισμός, καί ὁ τ῅ς φιλαργυρίας, καί ὁ τ῅ς λύπης, καί ὁ τ῅ς ὀργ῅ς, καί ὁ τ῅ς ἀκηδίας, καί ὁ τ῅ς κενοδοξίας καί ὁ τ῅ς ὏περηφανίας. ὇ γοῦν ἀποκτείνας κατά τήν θείαν ψ῅φον τόν Κάϊν, τουτέστι τήν γαστριμαργίαν, συναπέκτεινε α὎τῆ καί τά α὎τήν παρυφιστάμενα πάθη, κατά τό, ὇ ἀποκτείνας Κάϊν, ἑπτά ἐκδικούμενα παρέλυσεν. (465) κα΄. ὇ τά πρός γένεσιν καί φθοράν τοῦ σώματος, φησί, νόμος, ὕστερον ἐπεβλήθη τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων, καθ᾿ ὅν γενν῵μεν καί γεννώμεθα, διά τήν παράβασιν, μή φυλάξαντες τόν κατά τήν πρώτης ἐντολήν θεοποιόν νόμον τοῦ πνεύματος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ν΄ . Σί ἐστι πάλιν τό σημαινόμενον ἐν τῆ α὎τῆ βίβλῳ, τό· "Καί προσηύξατο ἖ζεκίας ὁ βασιλεύς, καί Ἡσαΐας υἱός Ἀμώς ὁ προφήτης περί τούτων· καί ἐβόησαν εἰς τόν ο὎ρανόν. Καί ἀπέστειλε Κύριος ἄγγελον, καί ἐξέτριψε πάντα δυνατόν καί πολεμιστήν καί ἄρχοντα καί στρατηγόν ἐν τῆ παρεμβολῆ βασιλέως Ἀσσούρ· καί ἀπέστρεψε μετ᾿ αἰσχύνης προσώπου εἰς τήν γ῅ν α὎τοῦ. " Ἀπόκρισις. ὇ τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς λόγος, κἄν εἰ δέχεται περιγραφήν κατά τό γράμμα, τοῖς χρόνοις τ῵ν ἱστορουμένων πραγμάτων συναπολήγων· ἀλλά κατά τό πνεῦμα, ταῖς τ῵ν νοουμένων θεωρίαις μένει διά παντός ἀπερίγραφος. Καί μηδείς πρός τοῦτο 124 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δυσανασχετ῵ν ἀπιστήσει, γινώσκων, ὡς ὁ λαλήσας Θεός κατά φύσιν ἐστίν ἀπερίγραφος· ᾧ μ᾵λλον ἐοικέναι τόν ὏π᾿ α὎τοῦ λαληθέντα λόγον πιστεύειν χρή, τούς γνησίως κατακούειν τοῦ βουλήματος τ῅ς Γραφ῅ς βουλομένους. Εἰ γάρ Θεός ὁ λαλήσας ἐστίν, οὗτος δέ κατ᾿ ο὎σίαν ἀπερίγραφος, δ῅λον ὅτι ὁ λαληθείς ὏π᾿ α὎τοῦ λόγος ἐστίν ἀπερίγραφος. Ο὎κοῦν τά συμβάντα τυπικ῵ς κατά τούς ἖ζεκίου χρόνους, καί λαβόντα πέρας, τήν τότε τ῵ν ἱστορουμένων ἔκβασιν, πνευματικ῵ς θεωρήσαντες, θαυμάσωμεν τήν ἱστορίαν του γράψαντος ἁγίου Πνεύματος· π῵ς ἑκάστῳ τ῵ν μετειληφότων τ῅ς ἀνθρωπίνης φύσεως ἁρμόζουσαν ἔθετο καί προσήκουσαν τήν τ῵ν γεγραμμένων διάνοιαν· ὥστε πάντα τόν βουλόμενον, τοῦ θείου λόγου γενέσθαι φοιτητήν, καί μηδέν ἔχειν τ῵ν παρόντων καί λυομένων τ῅ς ἀρετ῅ς ἰσοστάσιον, γενέσθαι δύνασθαι ἄλλον ἖ζεκίαν ἐν πνεύματι· καί Ἡσαΐαν ἕτερον ὏π᾿ ο὎δενός κωλυόμενον καί προσεύξασθαι, καί βο῅σαι εἰς τόν ο὎ρανόν, καί εἰσακουσθ῅ναι, καί λαβεῖν παρά Θεοῦ τήν δι᾿ ἀγγέλου τ῵ν νοητ῵ς α὎τόν πολεμούντων φθοράν καί ἀπώλειαν. ἖πειδή δέ χρή, τόν γνωστικ῵ς πρός ψυχήν τήν ἁγίαν Γραφήν κατά Φριστόν ἐκδεχόμενον, ἀσκηθ῅ναι φιλοπόνως καί τ῵ν ὀνομάτων τήν ἑρμηνείαν, α὎τόθεν δυναμένην ὅλην τήν τ῵ν γεγραμμένων σαφηνίσαι διάνοιαν, εἴπερ μέλει α὎τῶ τ῅ς ἀκριβοῦς τ῵ν γεγραμμέων κατανοήσεως, ἀλλ᾿ο὎χί Ἰουδαϊκ῵ς πρός σ῵μα περί γ῅ν κατάγειν τό ὕψος τοῦ πνεύματος, καί τάς θείας καί ἀκηράτους τ῵ν νοητ῵ν ἀγαθ῵ν τῆ φθορᾶ τ῵ν παρερχομένων περιγράφειν ἐπαγγελίας, καθώς τινες τ῵ν παρ᾿ ἟μῖν λεγομένων (468) Φριστιαν῵ν ὏πειληφότες, λελήθασι ψευδώνυμον α὎τοῖς τήν ἀπό Φριστοῦ προσηγορίαν ἐπιφημίζοντες, ἧς δείκνυνται παντελ῵ς ἞ρνημέναι δι᾿ α὎τ῵ν τ῵ν πραγμάτων τήν δύναμιν, καί τήν ἐναντίαν τῶ Φριστῶ προδήλως ὁδεύουσιν, ὡς δείξει κατ᾿ ἐπιτομήν ὁ λόγος. Εἰ γάρ μετά τ῵ν ἄλλων μυστηρίων, ὧν ο὎κ ἄν τις ἐφίκοιτο λόγος, καί εἰς τοῦτο γενόμενος ἄνθρωπος ὁ Θεός ἦλθεν, ἵνα πληρώσῃ τόν νόμον πνευματικ῵ς ἐν τῆ καταργήσει τοῦ γράμματος· καί τό ζωοποιοῦν α὎τοῦ, φημί δή τοῦ νόμου, στήσῃ τε καί φανερόν καταστήσῃ, τῆ προαιρέσει τοῦ ἀποκτείνοντος· τό δέ ἀποκτεῖνον τοῦ νόμου, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, ἔστι τό γράμμα, ὥσπερ καί τό ζωοποιόν τοῦ νόμου κατ᾿ α὎τόν, τό πνεῦμά ἐστι. Υησί γάρ, Σό μέν γράμμα ἀποκτείνει, τό δέ πνεῦμα ζωοποιεῖ· διαῤῥήδην ἄρα τήν ἀντίπαλον τῶ Φριστῶ μοῖραν ἀνείλαντο, καί τό π᾵ν τ῅ς α὎τοῦ σαρκώσεως ἞γνόησαν μυστήριον· ο὎ μόνον γράμματι κατορύξαντες τ῅ς σφ῵ν διανοίας τήν δύναμιν, καί ο὎κ ἐθέλοντες εἶναι κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ καί ὁμοίωσιν· ἀλλά μ᾵λλον τό, γ῅ν εἶναι, κατά τήν ἀπειλήν, καί εἰς γ῅ν ἀπελεύσεσθαι διά τ῅ς ὡς πρός γ῅ν τό γράμμα σχέσεως· τοῦ πρός ο὎ρανόν, λέγω δέ τό πνεῦμα, εἰς ἀέρα, τουτέστι, τόν νοερόν φωτισμόν, ἐν νεφέλαις, ταῖς ὏ψηλαῖς δηλαδή θεωρίαις εἰς ἀπάντησιν ἁρπαγ῅ναι τοῦ Κυρίου, καί οὕτως πάντοτε σύν α὎τῶ εἶναι διά τ῅ς γνώσεως, προτιμ῵ντες. ὘πέρ ὧν ἄχθεσθαι μέν δίκαιον, ἀφόρητον ζημίαν ἐξ ἀγνοίας ὏πομενόντων, τήν τ῅ς ἀληθείας ἔκπτωσιν· λυπεῖσθαι δέ, ὡς πολλάς εἰς βεβαίωσιν ἀπιστίας τοῖς Ἰουδαίοις ἀφορμάς παρεχόντων. Ἀλλ᾿ ἟μεῖς ἐκείνους ἐάσαντες ὡς θέλουσιν ἔχοντας, πρός ἑαυτούς καί τόν Λόγον ἐπανέλθωμεν, τήν ἀρχήν τ῅ς τοῦ προκειμένου κεφαλαίου πνευματικ῅ς ἐρεύνης, ἐκ τ῵ν ὀνομάτων ἑρμηνείας ποιησόμενοι. ἖ζεκίας τοίνυν ἑρμηνεύεται κράτος Θεοῦ· Ἀχάς δέ ὁ πατήρ α὎τοῦ, ἱσχύς· καί Ἡσαΐας ἑρμηνεύεται ἔπαρσις Θεοῦ· τουτέστιν ὕψος Θεοῦ. Ἀμώς δέ, ὁ πατήρ α὎τοῦ, λαός πόνου. Κράτος Θεοῦ καθέστηκεν, ἟ ἀναιρετική τ῵ν παθ῵ν ἀρετή, καί τ῵ν ε὎σεβ῵ν φρουρητική λογισμ῵ν, ἥν γεννᾶ ννᾶ πρ᾵ξις ἐντολ῵ν· ἰσχύς τροπικ῵ς νοουμένη, δι᾿ ἧς τάς ἀντικειμένας τ῵ν ἀγαθ῵ν πονηράς δυνάμεις συνεργείᾳ Θεοῦ· μ᾵λλον δέ μόνῃ δυνάμει Θεοῦ, διαφθείρομεν.Ὕψος δέ Θεοῦ ἐστιν, ἟ γν῵σις τ῅ς ἀληθείας, ἥν γεννᾶ τ῅ς τ῵ν γεγονότων θεωρίας ὁ πόνος· καί οἱ ἐπί τῆ πράξει τ῵ν ἀρετ῵ν ἱδρ῵τες, πόνου πατέρες γινόμενοι· δι᾿ ἧς τήν ἀντικειμένην τῆ ἀληθείᾳ τοῦ ψεύδους δύναμιν (469) παντελ῵ς ἐξαφανίζομεν· π᾵ν ὕψωμα τ῵ν ἐπαιρομένων κατά τ῅ς γνώσεως τοῦ Θεοῦ πονηρ῵ν πνευμάτων ταπεινοῦντές τε καί καταβάλλοντες. Προσευχή δέ ἐστιν αἴτησις ὧν πέφυκε Θεός ἀνθρώποις δωρεῖσθαι πρός σωτηρίαν· καί μάλα γε εἰκότως. Εἰ γάρ ε὎χή ἐστιν, ὏πόσχεσις τ῵ν ἐξ ἀνθρώπων Θεῶ κατ᾿ ἐπαγγελίαν προσαγομένων καλ῵ν· προσευχή κατά τόν εἰκότα λόγον ἔσται σαφ῵ς, ἟ τ῵ν ἐκ Θεοῦ πρός σωτηρίαν χορηγουμένων τοῖς ἀνθρώποις ἀγαθ῵ν ἐξαίτησις, ἀντίδοσιν φέρουσα τ῅ς τ῵ν προηυγμένων διαθέσεως. Βοή δέ ἐστιν, ἟ τ῵ν κατά τήν πρ᾵ξιν ἐναρέτων τρόπων, καί τ῵ν κατά τήν θεωρίαν γνωστικ῵ς θεωρημάτων ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς τ῵ν πονηρ῵ν δαιμόνων ἐπαναστάσεως, ἐπίδοσίς τε καί ἐπαύξησις,ἧς πάντων ο὎χ ἥκιστα φυσικ῵ς ἀκούει Θεός, ἀντί μεγάλης φων῅ς, τήν τ῵ν ἀρετ῅ς καί γνώσεως ἐπιμελουμένων λαμβάνων διάθεσιν. Ο὎ρανός δέ πολλάκις λέγεται κατά τήν ἁγίαν Γραφήν, α὎τός ὁ Θεός· ὥς που ὁ μέγας τ῅ς ἀληθείας κήρυξ Ἰωάννης ὁ πρόδρομός φησιν, Ο὎ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν ἀφ᾿ ἑαυτοῦ, ἐάν μή ᾗ δεδομένον α὎τῶ ἐκ τοῦ ο὎ρανοῦ· ἀντί τοῦ, ἐκ Θεοῦ· διότι, Π᾵σα

125 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δόσις ἀγαθή, καί π᾵ν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι καταβαῖνον ἀπό τοῦ Πατρός τ῵ν φώτων. Καθ᾿ ὅ σημαινόμενον, ἐπί τοῦ προκειμένου κεφαλαίου, τόν τ῅ς Γραφ῅ς τόπον ἐκληπτέον: Οἶδε δέ πάλιν ἟ Γραφή καλεῖν ο὎ρανόν καί τάς ο὎ρανίου Δυνάμεις, κατά τό, Ο὎ρανός μοι θρόνος· ὡς ταῖς ἁγίαις δηλονότι καί ἀσωμάτοις ἐπαναπαυομένῳ φύσεσιν. Εἰ δέ καί τόν νοοῦν τόν ἀνθρώπινον πάσης μέν ὏λικ῅ς καθαιρόμενον φαντασίας, τοῖς δέ θείοις τ῵ν νοητ῵ν κατακοσμούμενον λόγοις, φαίη τις εἶναι ο὎ρανόν, ο὎κ ἔξω γε τ῅ς ἀληθείας, ὡς ἔμοιγε δοξεῖ, βέβηκεν. Εἰ δέ τό ὕψος τ῅ς ἐν ἀνθρώποις νοερ᾵ς γνώσεως, ο὎ρανόν εἴποι τις, ο὎κ ἄν ἁμάρτοι τοῦ πρεπόντος. Σῶ ὄντι γάρ ὡς ο὎ρανός, θρόνος γίνεται τοῦ Θεοῦ ἟ ἀληθής γν῵σις, δεχομένη τόν Θεόν ἐνθρονιζόμενον κατά τήν ἀμετάθετον ἕξιν τ῅ς περί τό καλόν παγίας καί ὏ψηλ῅ς ἐφέσεως· ὥσπερ καί ὏ποπόδιον, ἟ καθαρά λέγεται πρ᾵ξις τ῵ν ἀρετ῵ν, ἐφ᾿ ἑαυτ῅ς δεχομένη τάς θείας βάσεις, καί ο὎κ ἐ῵σα τό σύνολον τοῖς ἀπό τοῦ σώματος καθάπερ γ῅ς μολύνεσθαι ῥύποις. Ο὎κοῦν ἐπειδή τ῅ς ἀρετ῅ς ὏ποτύπωσιν φέρει, κατά τήν ἑρμηνείαν τοῦ οἰκείου ὀνόματος ἖ζεκίας ὁ βασιλεύς, κράτος Θεοῦ κατά τήν ἗λλάδα φωνήν λεγόμενον τοῦτο σημαίνει τό ὄνομα· Θεοῦ δέ κράτος μόνη κατά τ῵ν ἐναντίων δυνάμεων εἶναι καθέστηκεν ἟ ἀρετή. Ἄχας δέ ὁ τοῦ ἖ζεκίου πατήρ, ἱσχύς ἑρμηνεύεται, ἥν εἰς τήν πρ᾵ξιν προλαβών ὁ λόγος ἐξέδωκεν, ἐξ ἧς γενν᾵σθαι τό κατ᾿ ἀρετήν θεῖον πέφυκε κράτος. ὇ δέ προφήτης Ἡσαΐας, τήν τ῵ν (472) ὏ψηλ῵ν γν῵σιν σημαίνει· ὕψος γάρ Θεοῦ ἑρμηνευόμενος λέγεται, δι᾿ ἑαυτοῦ τό ὕψος τ῅ς κατά Θεόν γνώσεως δηλ῵ν, τ῅ς γεννωμένης ἐκ τοῦ πόνου τ῵ν περί τά ὄντα διαφόρων θεωρημάτων. Ἀμώς γάρ, λαοῦ πόνος [Al…λαός πόνου], λέγεται, καθώς προαπεδόθη. ἖πειδή τοίνυν καθώς εἴρηται, ταύτην ἔχει τ῵ν ὀνομάτων ἟ σημασία τήν δύναμιν, π᾵ς δ῅λον ὅτι φιλόσοφος καί ε὎σεβής, ἀρετῆ καί γνώσει, ἤ πράξει καί θεωρίᾳ φρουρούμενος, ἐπειδάν ἴδῃ διά τ῵ν παθ῵ν ἐπαναστ᾵σαν α὎τῶ τήν πονηράν δύναμιν, καθάπερ τῶ ἖ζεκίᾳ τ῵ν Ἀσσυρίων ὁ βασιλεύς, μίαν ἔχει πρός τήν τ῵ν κακ῵ν λύσιν βοήθειαν, τόν Θεόν, ὅν ἱλεοῦται βο῵ν ἀλαλήτως διά τ῅ς κατά τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν πλείονος ἐπιτάσεως· καί δέχεται πρός συμμαχίαν, μ᾵λλον δέ πρός σωτηρίαν, ἄγγελον· δηλονότι μείζονα σοφίας καί γνώσεως λόγον, ἐκτρίβοντα πάντα δυνατόν καί πολεμιστήν καί ἄρχοντα καί στρατηγόν ἐκ τ῅ς παρεμβολ῅ς βασιλέως Ἀσσούρ, καί ἀποστρέφοντα α὎τόν μετ᾿ αἰσχύνης προσώπου εἰς τήν γ῅ν α὎τοῦ. Ἡ γάρ πονηρά καί ὀλέθριος τοῦ διαβόλου βασιλεία, διά τ῅ς Ἀσσυρίων τυπουμένη βασιλείας, τόν κατά τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως πρός ἀνθρώπους συνεγείρουσα πόλεμον, διά τ῵ν α὎τοῖς ἐμφύτων δυνάμεων τροποῦσθαι μηχαν᾵ται τήν ψυχήν· τήν μέν ἐπιθυμίαν πρ῵τον εἰς ὄρεξιν τ῵ν παρά φύσιν διερεθίζουσα, καί τά αἰσθητά τ῵ν νοητ῵ν προτιμᾶν ἀναπείθουσα· τόν δέ θυμόν, ὏περαγωνίζεσθαι τοῦ αἱρεθέντος ὏πό τ῅ς ἐπιθυμίας αἰσθητοῦ διεγείρουσα· τό δέ λογικόν, τούς τρόπους ἐπινοεῖν τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῵ν ἐκδιδάσκουσα· καί τούτων ἄρχειν τ῵ν δυνάμεων τά αἰσθητά, ἤγουν τ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεων κυριεύειν τόν χοϊκόν χειροτονοῦσα νόμον. Δυνατόν οὖν ἐκάλεσεν ἟ Γραφή, τόν ἐπικείμενον τ῅ς ἐπιθυμίας πονηρόν δαίνονα, καί πρός τάς τ῵ν αἰσχρ῵ν ἟δον῵ν ἀπρεπεῖς ὀρέξεις α὎τήν ἐκκαίοντα· ο὎δέν γάρ φυσικ῅ς ὀρέξεώς ἐστι δυνατώτερον ἤ βιαιότερον. Πολεμιστήν δέ, τόν ἐπικαθήμενον τῶ θυμικῶ, καί ὏πέρ τ῵ν ἟δον῵ν ἀπαύστως μάχεσθαι παρασκευάζοντα, προσηγόρευσε δαίμονα. Ἄρχοντα δέ, τόν ταῖς ἐπιφανείαις τ῵ν αἰσθητ῵ν ἀοράτως ἐπιφυόμενον, καί πρός ἕκαστον τάς ὀρέξεις τ῅ς ψυχ῅ς δι᾿ ἑκάστης αἰσθήσεως ἀπατηλ῵ς ἐκκαλούμενον ὠνόμασεν. Ἀρχοντα δέ τοῦτον κέκληκεν ὁ λόγος, ἐπειδή παντός πέφυκεν ἄρχειν πάθους τό προσφυές αἰσθητόν. Ἄνευ γάρ τινος ὏ποκειμένου, καί τάς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς διά μέσης τινός αἰσθήσεως ἐπικινοῦντος πρός ἑαυτό, πάθος ο὎κ ἄν συσταίη ποτέ. ΢τρατηγόν δέ, τόν τῆ δυνάμει τοῦ τ῅ς ψυχ῅ς λογιστικοῦ καταχρώμενον, εἶπε δαίμονα, πρός ἐπίνοιαν κιν῵ν καί ἐξεύρεσιν πασ῵ν τ῵ν κατά κακίαν μεθόδων. Πρόσωπον δέ διαβόλου, τό λεῖον ὏πάρχει τ῅ς ἟δον῅ς, δι᾿ οὗ, πάσης ἀνεχομένης α὎τοῦ ψυχ῅ς πέφυκε δυναστεύειν· καί τά θελκτικά τ῵ν αἰσθήσεων αἰσθητά, τ῅ς τόν νοῦν πιαινούσης τ῵ν νοητ῵ν θεωρίας προτιμώσης· ὅπερ πρόσωπον καταισχύνει, ὁ (473) διά προσευχ῅ς τόν ἐκτρίβοντα π᾵σαν πονηράν δύναμιν παρά Θεοῦ κομισάμενος, σοφίας λόγον· τουτέστι τόν τελείως ἀφανιστικόν τ῅ς διοχλούσης τῆ ψυχῆ πονηρ᾵ς τυραννίδος· ἖ξέτριψε γάρ, φησίν ὁ Λόγος, ἀλλ᾿ ο὎κ ἔτριψεν. Ἡ μέν γάρ τρίψις, τ῅ς ἐμπαθοῦς κατ᾿ ἐνέργειαν μόνης ὏πάρχει πράξεως κατάργησις· ἟ δέ ἔκτριψις, καί τ῵ν κατά διάνοιαν πονηρ῵ν κινημάτων παντελής ἀφανισμός. Ἡ δέ χώρα τοῦ βασιλέως Ἀσσούρ, λέγω δή τοῦ πονηροῦ καί ἀρχεκάκου δαίμονός ἐστιν, ἟ στιβαρά καί ἀπότομος τ῅ς κακίας καί ἀγνωσίας ἕξις, ἟ πάσης τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ζωτικ῅ς θερμότητος, καί παντός τοῦ κατά τήν γν῵σιν νοεροῦ φωτός ἐστερημένη· εἰς ἥν μόνος ὁ διάβολος ἀποστρέφεται, μετά τήν πεῖραν τ῅ς προσβολ῅ς, μή δυνηθείς μετοικίσαι εἰς τήν οἰκείαν ἕξιν, τήν Ἱερουσαλήμ· τουτέστι, τήν θεοφιλ῅ καί ἀπαθέστατην ψυχήν, ἔχουσαν ἐν ἑαυτῆ τόν τε τ῅ς πράξεως καθάπερ ἖ζεκίαν τέλειον λόγον, καί τόν τ῅ς γνώσεως καθάπερ Ἡσαΐαν πεφωτισμένον νοῦν, τόν Θεόν ἱλεουμένους, καί δι᾿ ἀγγέλου τήν πονηράν ἐξαφανίζοντας δύναμιν.

126 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖γώ μέν οὕτως τούς τόπους ἐνόησα, κατά τήν εἰποῦσάν μοι δύναμιν. Εἰ δέ τις ὏ψηλοτέρως ἐκδέχεσθαι δύναται τά εἰρημένα, καί ἑαυτῶ καί ἟μῖν χαρίζεται, τιμιώτερον ἐκφαίνων, ὡς δεῖ, τ῵ν γεγραμμένων τόν νοῦν· προέφην γάρ, ὅτι μένει διά παντός ἀπερίγραφος, ὁ τ῅ς θείας Γραφ῅ς λόγος· πάντας μέν περιγράφων τούς λέγοντας, α὎τός δέ τοῖς λέγουσιν ο὎δαμ῵ς περιγραφόμενος. Ὥστε κἄν εἶπόν τι κατά τήν δύναμιν, καί τοῦτο τολμηρ῵ς, ἀλλ᾿ ο὎ περιέλαβον π᾵σαν τ῵ν γεγραμμένων τήν δύναμιν, ἀπείρως τ῅ς ἐμ῅ς ἀνῳκισμένην δυνάμεως.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Ὅτι καθάπερ ὁ Θεός κατ᾿ ο὎σίαν ο὎χ ὏ποπέπτωκε γνώσει, οὕτως οὔτε λόγος α὎τοῦ γνώσει τῆ καθ᾿ ἟μ᾵ς περιλαμβάνεται. β΄. Οἱ μόνῳ τῶ γράμματι προσδήσαντες Ἰουδαϊκ῵ς τήν διάνοιαν, φησί, κατά τόν αἰ῵να τοῦτον ἐκδέχονται τάς ἐπαγγελίας τ῵ν ἀκηράτων ἀγαθ῵ν, ἀγνοοῦντες τά κακά φύσιν τ῅ς ψυχ῅ς ἀγαθά. γ΄. ὇ τήν εἰκόνα φορέσας τοῦ ἐπουρανίου, φησίν, τῶ πνεύματι διά πάντων ἕπεσθαι σπεύδει τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς· ἐν ᾧ δι᾿ ἀρετ῅ς καί γνώσεως ἟ τ῅ς ψυχ῅ς ὏πάρχει συντήρησις· ὁ δέ τήν εἰκόνα φέρων τοῦ χοϊκοῦ, τό γράμμα μόνον περιέπει· ἐν ᾧ ἟ κατ᾿ αἴσθησιν πρός σ῵μα λατρεία συνέστηκε, τά πάθη δημιουργοῦσα. δ΄. Ἡ πρ᾵ξις γεννᾶ τήν ἀρετήν, φησίν, ὡς Ἄχας τόν ἖ζεκίαν. ε΄. Ἡ θεωρία, φησί, γεννᾶ τήν γν῵σιν, ὡς Ἀμώς τόν Ἡσαΐαν. στ΄. ὇ μετά πράξεως γινώσκων, φησί, καί μετά γνώσεως πράττων, θρόνος καί ὏ποπόδιόν ἐστι τοῦ (476) Θεοῦ. Θρόνος μέν, διά τήν γν῵σιν· ὏ποπόδιον δέ, διά τήν πρ᾵ξιν. ζ΄ Παρεμβολή βασιλέως Ἀσσούρ, ἐστίν ἟ συναγωγή τ῵ν πονηρ῵ν λογισμ῵ν, ἐν ᾗ δυνατός ἐστιν, ὁ πρός ἟δονήν τάς φυσικάς ὀρέξεις κιν῵ν· πολεμιστής δέ ἐστιν. ὇ το θυμικόν εἰς τήν τ῵ν ἟δον῵ν φυλακήν διεγείρων· ἄρχων δέ, ὁ ταῖς ἐπιφανείαις τ῵ν ὁρατ῵ν τάς αἰσθήσεις διερεθίζων· στρατηγός δέ, ὁ εἰδοποιός τ῵ν παθ῵ν, καί τ῵ν ὕλων καί τρόπων τ῅ς α὎τ῵ν ἐνεργείας ἐπινοητικός. η΄. Ὅτι χωρίς αἰσθητοῦ πράγματος, φησίν, ο὎ συνίσταται πάθος. Μή γάρ οὔσης γυναικός, ο὎κ ἔστι πορνεία· καί βρωμάτων ο὎κ ὄντων, ο὎κ ἔσται γαστριμαργία· καί χρυσίου μή ὄντος, φιλαργυρίας ο὎κ ἔσται πάθος. Ο὎κοῦν πάσης ἐμπαθοῦς κινήσεως τ῵ν ἐν ἟μῖν φυσικ῵ν δυνάμεων, ἄρχει τό αἰσθητόν, ἤγουν ὁ δι᾿ α὎τοῦ τήν ψυχήν διερεθίζων πρός ἁμαρτίαν δαίμων. θ΄. Ἡ τρίψις, φησί, τήν ἐνέργειαν· ἟ ἔκτριψις δέ, καί α὎τήν ἀφανίζει τ῅ς κακίας τήν ἐνθύμησιν. ι΄. Ὡς γάρ ὁ βοῤῥ᾵ς, φησίν, ἥλιον ο὎κ ἔχει διοδεύοντα· οὕτως οὔτε ἟ κακή ἕξις, ἥν οἰκεῖ ὁ διάβολος, γνώσεως φωτισμόν ἐπιδέχεται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΑ΄ . "Καί πολλοί ἔφερον δ῵ρα τῶ Κυρίῳ εἰς Ἱερουσαλήμ, καί δόματα τῶ ἖ζεκίᾳ βασιλεῖ Ἰούδα. Καί ὏περήρθη κατ᾿ ὀφθαλμούς πάντων τ῵ν ἐθν῵ν". Σί τά δ῵ρα, καί τί τά δόματα; καί τί τό ὏περαρθ῅ναι κατ᾿ ὀφθαλμούς πάντων τ῵ν ἐθν῵ν. Ἀπόκρισις. Σήν ὁρωμένην ἅπασαν φύσιν ὁ Θεός ὏ποστήσας, ο὎κ ἀφ῅κεν α὎τήν κατά μόνην κινεῖσθαι τήν αἴσθησιν· ἀλλ᾿ ἐγκατέσπειρεν ἑκάστῳ τ῵ν α὎τήν συμπληρούντων εἰδ῵ν, καί σοφίας λόγους πνευματικούς, καί ἀγωγ῅ς ἀστείας τρόπους· ὥστε μή μόνον διά τ῵ν σιγώντων κτισμάτων μεγαλοφώνως κηρύττεσθαι τόν Ποιητήν τ῵ν κτισμάτων τοῖς τ῵ν γεγονότων μηνυόμενον λόγοις· ἀλλά καί τόνἄνθρωπον τοῖς κατά φύσιν τ῵ν ὁρωμένων θεσμοῖς τε καί τρόποις παιδαγωγούμενον, ε὎μαρ῵ς τήν πρός α὎τόν ἄγουσαν ὁδόν τ῅ς διδασκαλίας ε὏ρεῖν. Σοῦτο γάρ τ῅ς ἄκρας ἦν ἀγαθότητος ἴδιον, μή μόνον τάς θείας καί ἀσωμάτους τ῵ν νοητ῵ν ο὎σίας, τ῅ς

127 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀποῤῥήτου καί θείας ἀπεικονίσματα καταστ῅σαι δόξης, ὅλην κατά τό θεμιτόν ἀναλόγως α὎ταῖς εἰσδεχομένας τήν ἀπερινόητον ὡραιότητα τοῦ ἀπροσίτου κάλλους· ἀλλά καί τοῖς αἰσθητοῖς καί τ῵ν νοητ῵ν ο὎σι῵ν κατά πολύ ἀποδέουσιν, ἀπηχήματα τ῅ς οἰκείας ἐγκαταμίξαι μεγαλειότητος, δυνάμενα τόν ἀνθρώπινον νοῦν ἐποχούμενον α὎τοῖς πρός τόν Θεόν ἀπλαν῵ς διαπορθμεύειν, ὏περάνω τ῵ν πάντων τ῵ν ὁρωμένων γενόμενον, καί τά μέσα πάντα, δι᾿ ὧν τήν τοιαύτην τεμών ἐξήνυσε πορείαν, κατόπιν ἑαυτοῦ ποιησάμενον. Ο὎ μόνον δέ, ἀλλ᾿ ἵνα καί μηδείς τ῵ν λατρευσάντων τῆ κτίσει παρά τόν Κτίσαντα, πρόφασιν ἀπολογείας (477) ἔχῃ τήν ἄγνοιαν· φων῅ς πάσης τρανότερον τόν οἰκεῖον ποιητήν κηρυττούσης ἀκούων τ῅ς κτίσεως. Ο὎κοῦν ἐπειδή καί λόγους σοφίας πνευματικούς, καί τρόπους ἀγωγ῅ς καί ἀστείας ἐγκατασπαρέντας α὎τῆ φυσικ῵ς ἔχει παρά τοῦ Δημιουργοῦ τ῵ν ὁρωμένων ἟ φύσις· π᾵ς νοῦς εἰκότως ἀρετῆ καί γνώσει κατεστεμμένος, οἷα δή κατά τόν μέγαν ἖ζεκίαν βασιλεύειν λαχών τ῅ς Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, τ῅ς εἰρήνην μόνην ὁρώσης ἕξεως· ἤγουν τ῅ς παντοίων ἐστερημένης παθ῵ν καταστάσεως. Ὅρασις γάρ εἰρήνης Ἱερουσαλήμ ἑρμηνεύεται· π᾵σαν ἔχει τήν κτίσιν ὏ποχείριον, διά τ῵ν α὎τήν συμπληρούντων εἰδ῵ν, ὁ τοιοῦτος νοῦς· τῶ μέν Θεῶ, δι᾿ α὎τοῦ τούς ἐν α὎τῆ πνευματικούς τ῅ς γνώσεως καθάπερ δ῵ρα προσκομίζουσαν λόγους· α὎τῶ δέ, καθάπερ δόματα τούς ἐνυπάρχοντας α὎τῆ κατά τόν φυσικόν νόμον πρός ἀρετήν τρόπους παρέχουσαν· καί διά τ῵ν ἀμφοτέρων δεξιουμένην τόν κατ᾿ ἀμφότερα κρατίστως ε὎δοκιμεῖν δυνάμενον· λέγω δέ τόν κατά λόγον καί βίον πράξεώς τε καί θεωρίας τελειωθέντα φιλόσοφον νοῦν. Δ῵ρα μέν οὖν τῶ Κυρίῳ, καί δόματα τῶ βασιλεῖ φέρεσθαι προσδιωρισμένως εἴρηκεν ὁ Λόγος. ἖πειδή, καθώς φασιν οἱ περί ταῦτα τήν σπουδήν ἐσχηκότες, δ῵ρα σεσημειωμένως ἐκεῖνα λέγεται, τά τοῖς ἀπροσδεέσιν εἰσκομιζόμενα· δόματα δέ, τά τοῖς δεομένοις διδόμενα. Διό καί ἟ καθ᾿ ὅλου συνήθεια τ῵ν ἀνθρώπων, τά τοῖς βασιλεῦσι προσφερόμενα, προσηγόρευσε δ῵ρα· τυχόν τό ἀπροσδεές τ῵ν δεχομένων σκοπήσασα. Υήσειε δ᾿ ἄν τις τ῵ν πάντα φιλοτίμων, ταύτης ἕνεκεν τ῅ς αἰτίας καί τά πρός τ῵ν Μάγων προσενεχθέναι τῶ Κυρίῳ καθ᾿ ἟μ᾵ς γενομένῳ διά φιλανθρωπίαν, ( 480) δ῵ρα προσηγορεῦθαι, μηδέν τ῅ς ἀληθείας τοῦτο λέγων παραμείβων τό σύμβολον. Προσκομίζοντες οὖν τούς ἐκ τ῵ν γεγονότων πνευματικούς τῶ Κυρίῳ λόγους, δ῵ρα προσφέρομεν, καθ᾿ ὅτι πάντων τούτων ἐστίν κατά φύσιν ἀπροσδεής· ο὎ γάρ ὡς δεομένῳ πρός ἄλλοις, καί τούς τ῵ν ὄντων τῶ Κυρίῳ προσκομίζομεν λόγους, ἀλλ᾿ ἵνα ποσ῵ς ἟μεῖς κατά δύναμιν ἐκ τ῵ν α὎τοῦ κτισμάτων χρεωστούμενον α὎τόν ἀνυμνήσωμεν. Δόματα δέ λαμβάνει, ὁ τήν θείαν προσθύμως μετερχόμενος φιλοσοφίαν· ὡς καί τρόπων πρός ἀρετήν, καί λόγων πρός γν῵σιν κατά φύσιν δεόμενος. Ἤ καί ἄλλως ἐκληπτέον τά δ῵ρα. ἖πειδή δ῵ρον πάλιν ἐστί, τό τοῖς μηδέν προεισενεγκοῦσι διδόμενον· δ῵ρα μέν λαμβάνει ὁ γνωστικός νοῦς ἐκ τ῅ς τ῵ν ὄντων θεωρίας, δι᾿ α὎τοῦ προσαγομένους τῶ Κυρίῳ, τούς ἄνευ λογικ῅ς ἀποδείξεως συνεκτικούς λόγους τ῅ς πίστεως· ὏πέρ ἧς ο὎δείς ο὎δαμ῵ς ο὎δέν προεισφέρει· φυσικ῵ς, καί δίχα πάσης τ῅ς ἐν λόγοις τεχνικ῅ς μεθοδείας, τόν ἴδιον ποιητήν θεώμενος, μηνυούσης τ῅ς κτίσεως. Σί γάρ καί προσενέγκαι δυνήσεταί τις πίστει παρισωθ῅ναι δυνάμενον, ὥστε χρέος, ἀλλά μή δ῵ρον τήν εἰς τόν Θεόν πίστιν κομίσασθαι; Δόματα δέ λαμβάνει, τούς τ῵ν ὄντων φυσικούς νόμους τοῖς τρόποις μιμούμενος· δηλαδή τ῅ς τούτων προεισφέρων κτίσεως, τούς κατά τήν μετάνοιαν πόνους· δι᾿ ὧν ἐκδύεσθαι πρότερον τόν παλαιόν πέφυκεν ἄνθρωπον, καί οὕτω πρός συλλογήν καρπ῵ν δικαιοσύνης ἐξιέναι, τούς ἐν τοῖς οὖσι πεποιημένους πρός ἀρετήν ἀναλεγόμενος τρόπους· οἷς ο὎κ ἄν ποτε προσεγγίσειεν, μή πρότερον πόνοις καί ἱδρ῵σι πολλοῖς καθάπερ ὄφις τήν λεβηρίδα· φημί δή τόν παλαιόν εἰσάγαν καταπιέσας ἄνθρωπον καί ἀποδυσάμενος. Διό τῶ μέν Θεῶ δ῵ρα τούς ἐκ τ῵ν ὄντων εἰκότως συνεκτικούς τ῅ς πίστεως λόγους ὁ γνωστικός δέχεται νοῦς, μηδέ τό σύνολον τούτων προεισφέρων καί προδιδούς. Σίς γάρ, φησί, προέδωκεν α὎τῶ, καί ἀνταποδοθήσεται α὎τῶ; Λαμβάνει δέ δόματα, τούς κατά φύσιν τ῵ν ὄντων τοῖς τρόποις ἐκμιμούμενος νόμους· οἷον ἔτι λέγω, μιμούμενος μέν ὁ διαγνωστικός νοῦς τόν κατά φύσιν τοῦ ο὎ρανοῦ νόμον, δόματα λαμβάνει, ὀμαλωτάτην καί ὡσαύτως ἔχουσαν ἀεί τ῅ς ἀρετ῅ς ἐν ἑαυτῶ καί τ῅ς γνώσεως διαφυλάττων τήν κίνησιν, παγίως φέρουσαν καθάπερ ἀστέρας, τούς περί τ῵ν ὄντων φωτεινούς καί διαυγεστάτους λόγους. Μιμούμενος δέ τοῦ ἟λίου τόν κατά φύσιν νόμον, ἄλλους ἐξ ἄλλων πρός τάς χρείας τοῦ παντός ἀμειβομένου τόπους, ἕτερον δόμα λαμβάνει, τήν πρός τό π᾵σι τοῖς συμβαίνουσι, δεόντως μετά σοφίας ἁρμόζεσθαι σύνεσιν, μηδέν ὏φιείς ἑαυτοῦ τ῅ς φωτιστικ῅ς κατά τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν ταυτότητος.

128 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Λαμβάνειν δέ πάλιν καί τοῦ ἀετοῦ, τό πρός τήν θείαν τοῦ ἀκηράτου φωτός μαρμαρυγήν ε὎θυτενές τ῵ν ὀμμάτων, (481) κατά μηδέν ὏πό τ῅ς παμφαοῦς ἀκτῖνος τήν νοεράν δριμυσσόμενος κόρην. Μιμεῖται καί τήν ἔλαφον, καθάπερ ὄρη τά ὕψη τ῵ν θείων θεωρημάτων μεταδιώκων· καί τά ἐμφωλεύοντα τῆ φύσει τ῵ν ὄντων πάθη, ἰοβόλων δίκην τῶ λόγῳ διαφθείρων τ῅ς διακρίσεως· καί τόν τῆ μνήμῃ κατά περίστασιν ἐναπολαμβανόμενον τ῅ς κακίας ἰόν, ταῖς πολλαῖς καί διαφόροις πηγαῖς κατασβεννύων τ῅ς γνώσεως. Μιμεῖται καί τ῅ς δορκάδος τήν ὀξυωπίαν, καί τοῦ ὀρνέου τήν ἀσφάλειαν, τούς βρόχους τ῵ν πολεμούντων τῆ ἀρετῆ δαιμόνων, ὡς δορκάς ὏περπηδ῵ν καί διαλλόμενος· καί τάς παγίδας τ῵ν τῆ γνώσει μαχομένων πνευμάτων, ὡς ὄρνεον ὏περιπτάμενος. Υασί τινες τοῦ λέοντος ἀλλήλοις τά ὀστ᾵ συγκρουόμενα, πῦρ ἀποβάλλειν. Μιμεῖται καί τοῦτο τό φύσει πεφυκός ὁ γνωστικός νοῦς καί θεοφιλής, διά τ῅ς κατά τήν ἀλήθειαν συζητήσεως, ἀλλήλοις τούς ε὎σεβεῖς ὀστέων δίκην συγκρούων λογισμούς, καί τό πῦρ ἐξάπτων τ῅ς γνώσεως. Γίνεται φρόνιμος ὡς ὁ ὄφις, καί ἀκέραιος ὡς ἟ περιστερά, διά πάντων ἄθλαστον ὡς κεφαλήν τήν πίστιν συντηρ῵ν· καί τοῦ θυμοῦ τήν πικρίαν ἐξ ἑαυτοῦ σαφ῵ς κατά τήν περιστεράν ἀποθέμενος· ὡς τοῖς θλίβουσι καί ἐπηρεάζειν σπουδάζουσι μνησικακεῖν ο὎κ εἰδώς. Δέχεται κἀκ τ῅ς τρυγόνος καθάπερ δόμα, τήν τ῅ς σωφροσύνης ἐκμίμησιν· γνώμης ἔργα ποιούμενος, πάντα τά ἐξ ἀνάγκης προσόντα ταῖς φύσεσιν. Οὕτω μέν οὖν κατά τόν ἑκάστου λόγον τε καί τρόπον τ῅ς φύσεως, μετά γνώσεως ἐπελθών τήν τ῵ν ὄντων γένεσιν ὁ φιλοσοφώτατος νοῦς· ὡς μέν γνωστικός, τούς τ῵ν ὄντων πνευματικούς λόγους καθάπερ δ῵ρα δέχεται τῶ Θεῶ προσφερομένους παρά τ῅ς κτίσεως· ὡς δέ πρακτικός, τούς τ῵ν ὄντων φυσικούς νόμους τοῖς τρόποις μιμούμενος, δόματα δέχεται, π᾵σαν ἐκκαλύπτων ἐν ἑαυτῶ κατά τόν βίον τ῅ς ἐμφερομένης ἀοράτως τοῖς οὖσι θείας σοφίας τήν μεγαλοπρέπειαν. Εἰ δέ καί τοῦτο φαίη τις, ὅτι δ῵ρα τῶ Θεῶ προσφέρεσθαι διωρίσατο φήσας ὁ Λόγος, ἵνα παραστήσῃ τό τ῅ς θείας ἀγαθότητος ἄπειρον· ὡς μηδέν προεισενεγκούσης, δέχεσθαι παρ᾿ ἟μ῵ν ὡς δ῵ρα τά δόματα, τό π᾵ν ἟μῖν λογιζομένης τ῅ς εἰσφορ᾵ς, ο὎κ ἔξω τοῦ πρέποντος γέγονε τοῦτο φήσας, πολλήν καί ἄφατον εἶναι περί ἟μ᾵ς τοῦ Θεοῦ δείξας τήν ἀγαθότητα· δεχομένου ὡς ἟μ῵ν τά ἑαυτοῦ ἐξ ἟μ῵ν α὎τῶ προσφερόμενα· καί τήν ὏πέρ α὎τ῵ν ὡς ἀλλοτρίων ὀφειλήν ὁμολογοῦντος. Καί ὏περήρθη, φησίν, ἖ζεκίας κατ᾿ ὀφθαλμούς πάντων τ῵ν ἐθν῵ν. ὇ διά πράξεως καί θεωρίας κατορθώσας εἰς ἄκρον τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν κατά τόν ἖ζεκίαν, εἰκότως ὏περαίρεται πάντων τ῵ν ἐθν῵ν· τ῵ν τε σαρκικ῵ν καί διαβεβλημένων λέγω παθ῵ν ὏περάνω κατά τήν πρ᾵ξιν γενόμενος, ( 484) καί τ῵ν φυσικ῵ν λεγομένων σωμάτων. Καί ἁπλ῵ς, ἵνα συνελών εἴπω, πάντων τ῵ν ὏πό αἴσθησιν εἰδ῵ν, κατά τήν θεωρίαν τούς ἐν α὎τοῖς πάντας γνωστικ῵ς διαπεράσας λόγους· ἐθν῵ν καί α὎τ῵ν τῆ Γραφῆ τροπικ῵ς ὀνομαζομένων, διά τό πρός τήν ψυχήν, καί τόν νοῦν κατά φύσιν ἀλλόφυλον· ἅπερ μή πολεμοῦντα τόν νοῦν, πολεμεῖσθαι παντελ῵ς ὁ Θεός ο὎ προσέταξεν. Ο὎ γάρ τοῖς ἔξω περί τήν αἴσθησιν πολεμεῖν ἐπετάγημεν κτίσμασιν, ἀλλά τοῖς ἐν ἟μῖν α὎τοῖς παρά φύσιν κατά τήν γ῅ν τ῅ς καρδίας οἰκοῦσι τ῅ς ἀτιμίας ἀεί διαμάχεσθαι πάθεσιν ἐκελεύθημεν, ἕως ἄν ἐξολοθρεύσωμεν α὎τούς ἐξ α὎τ῅ς· καί κατασχ῵μεν μόνοι τήν γ῅ν, ἀσάλευτον μένουσαν τῆ ἀναιρέσει τ῵ν ἀλλοτρίων παθ῵ν. Διό καί τετηρημένως, κατά μέν τόν τόπον τ῅ς εἰσφορ᾵ς τ῵ν δώρων τοῦ Θεοῦ, καί τ῵ν δομάτων τοῦ βασιλέως, ο὎χ ἁπλ῵ς ἟ Γραφή, Πάντες ἔφερον, εἶπεν, δ῵ρα τῶ Θεῶ, καί δόματα τῶ βασιλεῖ· ἀλλά, πολλοί· τουτέστιν, ο὎ πάντα τά ἔθνη, ἀλλά πολλά ἔθνη· δηλοῦντος ἐνεῦθεν, ὅτι εἰσί λεγόμενα ἔθνη, ἐξ ὧν ο὎δέν τῶ Θεῶ, ἤ τῶ βασιλεῖ προσάγεται. Σά γάρ συμπληροῦντα τήν τ῵ν γεγονότων φύσιν κτίσματα, μόνα φέρειν εἰκότως φησίν τῶ τε Θεῶ δ῵ρα, τούς ἐν α὎τοῖς θειοτέρους, καθ᾿ οὕς καί ἐκτίσθησαν λόγους, ὡς ἐκ Θεοῦ γεγενημένα· καί δόματα τῶ βασιλεῖ, τούς οἰκείους α὎τ῵ν καί κατά φύσιν δηλονότι νόμους, ὡς δι᾿ α὎τόν [marg. τόν ἄνθρωπον δηλονότι] ὏ποστάντα· καθ᾿ οὕς ῥυθμιζόμενος ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, τούς συνεκτικούς τ῅ς ἀρετ῅ς συνίστησι τρόπους· ἀλλ᾿ ο὎χί τ῵ν ἐκ Θεοῦ μή γεγονότων ἐν ἟μῖν ἐθν῵ν, λέγω δέ τ῵ν παθ῵ν, παρυπόστασις προσφέρει Θεῶ ἤ ἀνθρώποις· διότι ο὎κ ἐκ Θεοῦ γεγένηται. ἖ξ ἟μ῵ν γάρ τ῅ς θείας παρακουσάντων ἐντολ῅ς, ἀλλ᾿ ο὎κ ἐκ Θεοῦ τά πάθη τ῅ς ἀτιμίας ἔσχε τήν γένεσιν· ἐξ ὧν ο὎δείς ο὎δαμ῵ς ο὎δέν προσφέρει Θεῶ, μή ἐχόντων τό σύνολον λόγον σοφίας ἤ γνώσεως· ἅτε τ῅ς σοφίας ἀποβολῆ καί τ῅ς γνώσεως παρυποστάντα. Κατά δέ τόν τόπον τοῦ, Καί ἐπήρθη κατ᾿ ὀφθαλμούς πάντων τ῵ν ἐθν῵ν, τοῦ Λόγου δηλοῦντος, ὡς ὁ τήν ἀπάθειαν καθάπερ Ἱερουσαλήμ οἰκεῖν διά τ῵ν κατά τήν πρ᾵ξιν πόνων λαχών, καί πάσης τ῅ς καθ᾿ ἁμαρτίαν ἀπηλλαγμένος ὀχλήσεως, καί μόνην

129 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html εἰρήνην καί πράττων καί λαλ῵ν καί ἀκούων καί λογιζόμενος, μετά τό δέξασθαι διά τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας τήν φύσιν τ῵ν ὁρατ῵ν, τούς ἐν α὎τῆ θειοτέρους καθάπερ δ῵ρα τῶ Κυρίῳ, δι᾿ α὎τοῦ προσκομίζουσαν, λόγους· καί τούς ἐν α὎τῆ νόμους, α὎τῶ καθάπερ βασιλεῖ δόματα φέρουσαν, κατ᾿ ὀφθαλμούς ἐπαίρεται πάντων τ῵ν ἐθν῵ν, ὏περάνω γινόμενος, πάντων δηλονότι τ῵ν τε κατά τήν σάρκα παθ῵ν διά πράξεως, τ῵ν τε φυσικ῵ν σωμάτων, καί τ῵ν ὏πό τήν αἴσθησιν ἁπάντων εἰδ῵ν διά τ῅ς θεωρίας, τούς ἐν α὎τοῖς πνευματικούς διαβάς λόγους τε καί τρόπους· οὕτως νενόηταί μοι καί τό, Ἔφερον πολλοί, ἀλλ᾿ ο὎ πάντες· τουτέστι, τά ἐκτός ἔθνη, ἤγουν κτίσματα· ἀλλ᾿ ο὎ τά ἐντός ἟μ῵ν ἔθνη, ἤγουν πάθη. Πάντα γάρ τά συμπληροῦντα τόν κόσμον κτίσματα, ( 485) Θεόν ὏μνεῖ καί δοξάζει φωναῖς ἀλαλήτοις· καί ὁ ἐκείνων ὕμνος, ἟μέτερος γίνεται· Δι᾿ ὧν ἐγώ τό ὏μνεῖν λαμβάνω, φησί Γρηγόριος ὁ μέγας τ῅ς θεολογίας ἐπώνυμος. Ο὎κοῦν ἟ ἁγία Γραφή, καθώς δέδεικται, π᾵σιν ἄνετον προθεῖσα τοῖς βουλομένοις σωθ῅ναι, τό ἑαυτ῅ς βούλημα, ἑνί προσώπῳ παντελ῵ς ἑαυτήν ο὎ συνέκλεισεν. Ἕκαστος γάρ δύναται ἖ζεκίας γενέσθαι, τόν ἖ζεκίαν κατά πνεῦμα μιμούμενος· καί διά προσευχ῅ς βο῅σαι πρός τόν Θεόν, καί εἰσακουσθ῅ναι· καί δέξασθαι ἄγγελον· λέγω δέ σοφίας μείζονος λόγον καί γνώσεως, ἐν καιρῶ τ῅ς τ῵ν πονηρ῵ν δαιμόνων ἐπαναστάσεως· καί ἐκτρίψαι πάντα δυνατόν καί πολεμιστήν καί ἄρχοντα καί στρατηγόν· τουτέστι, τάς ἐμπαθεῖς τ῅ς ἐπιθυμίας καί θυμοῦ κινήσεις· καί τ῵ν αἰσθητ῵ν τήν προσπάθειαν· καί τόν, καθάπερ στρατηγόν, ἐπινοοῦντα τούς καθ᾿ ἁμαρτίαν τρόπους, λογισμόν· καί οὕτως ἐν εἰρήνῃ γενέσθαι διά τ῅ς ἀπαλλαγ῅ς τ῵ν παθ῵ν, καί σχολάσαι τῆ τ῵ν ὄντων θεωρίᾳ, καί δέξασθαι τούς συνεκτικούς τ῅ς γνώσεως λόγους καθάπερ δ῵ρα, καί τούς τ῵ν ἀρετ῵ν συστατικούς τρόπους καθάπερ δόματα, πρός τε δόξαν Θεοῦ καί προκοπήν ἑαυτοῦ, παρά πάσης α὎τῶ προσφερομένους τ῅ς κτίσεως· καί μετά τοῦτο πρεπόντως κατ᾿ ὀφθαλμούς ὏περαρθ῅ναι πάντων τ῵ν ἐθν῵ν· τουτέστιν, ὏περάνω πάντων τ῵ν παθ῵ν κατά τήν ἀρετήν, καί πάντων τ῵ν κτισμάτων γενέσθαι κατά γν῵σιν· καί φυλάξαι διά μετριοφροσύνης τήν χάριν τ῅ς σωτηρίας, καί μή παθεῖν τά τούτοις κατά Γραφήν ἑπόμενα.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Σίνες οἱ λόγοι, καί τίνες οἱ τρόποι τ῅ς κτίσεως. β΄. Σρι῵ν τούτων ἕνεκεν ἐγκατέσπειρεν ὁ Θεός τῆ ὁρωμένῃ φύσει λόγους πνευματικούς καί τρόπους ἀγωγ῅ς ἀστείας· ὥστε κηρύττεσθαι τόν Ποιητήν τ῵ν κτισμάτων, καί ὥστε τόν ἄνθρωπον τοῖς κατά φύσιν θεσμοῖς τε καί τρόποις παιδαγωγούμενον, ε὏ρεῖν ε὎μαρ῵ς τήν πρός α὎τόν ἄγουσαν τ῅ς δικαιοσύνης ὁδόν· καί ἵνα μηδείς τ῵ν ἀπίστων, πρόφασιν ἀπολογίας ἔχῃ τήν ἄγνοιαν. γ΄. Μέσα Θεοῦ καί ἀνθρώπων εἰσί τά αἰσθητά καί τά νοητά· ὧν ὏περάνω γίνεται χωρ῵ν πρός Θεόν ὁ ἀνθρώπινος νοῦς· τοῖς μέν αἰσθητοῖς κατά τήν πρ᾵ξιν μή δουλούμενος· τοῖς νοητοῖς δέ κατά τήν θεωρίαν μηδόλως κρατούμενος. δ΄. Ὅτι κατήγορος ἟ κτίσις γίνεται, φησί, τ῵ν ἀσεβ῵ν ἀνθρώπων· διά μέν τ῵ν ἐν ἑαυτῆ λόγων τόν ἑαυτ῅ς κηρύττουσα Ποιητήν· διά δέ τ῵ν ἐν α὎τῆ κατ᾿ εἶδος ἕκαστον φυσικ῵ν νόμων πρός ἀρετήν παιδαγωγοῦσα τόν ἄνθρωπον. Οἱ μέν οὖν λόγοι ἐν τῆ συνοχῆ τ῅ς μονιμότητος τοῦ καθ᾿ ἕκαστον εἴδους γνωρίζονται· οἱ δέ νόμοι, ἐν τῆ ταυτότητι φαίνονται τ῅ς τοῦ καθ᾿ ἕκαστον εἴδους φυσικ῅ς ἐνεργείας· οἷς μή ἐπιβάλλοντες κατά τήν ἐν ἟μῖν νοεράν δύναμιν, (488) τήν τε τ῵ν ὄντων ἞γνοήσαμεν αἰτίαν, καί π᾵σι τοῖς παρά φύσιν προστετήκαμεν πάθεσι. ε΄. ὇ ἄνθρωπος τούς πνευματικούς τ῵ν ὁρωμένων λόγους κατανο῵ν διδάσκεται, ὡς ἔστι τ῵ν φαινομένων Ποιητής· τήν τοῦ ὁποῖός ἐστιν ἔννοιαν, ὡς ἀνέφικτον ἀφείς ἀνεξέταστον. Σήν γάρ ὅτι Ποιητής, ἀλλ᾿ ο὎χ ὁποῖός ἐστιν ὁ Ποιητής ὁρωμένη σοφ῵ς ἟ κτίσις παρέχει κατάληψιν. Διόπερ δ῵ρα μέν κέκληκεν ἟ Γραφή τούς λόγους τ῵ν ὁρωμένων, ὡς τ῅ς κατά πάντων δεσποτείας μηνυτικούς· δόματα δέ, τούς φυσικούς α὎τ῵ν νόμους, δι᾿ ὧν ὁποῖόν τι τ῵ν ὄντων ἕκαστον ὏πάρχει κατ᾿ εἶδος γνωριζόμενον διδάσκει τόν ἄνθρωπον, ἀλλοτρίῳ νόμῳ μή παραφθείρειν τόν κατά φύσιν. στ΄. Ἄλλη θεωρίας περί τ῵ν δώρων μεταβολή. ζ΄. Κατά δωρεάν φησι τήν Θεόν εἰλήφαμεν πίστιν, γν῵σιν ὏πάρχουσαν ἀμέσως περί Θεόν ἱδρυμένην· ἥτις ἀναπόδεικτον ἔχει τήν ἐπιστήμην. ἖λπιζομένων γάρ ἐστιν ὏πόστασις πραγμάτων, οὕπω γνώσει τ῵ν ὄντων τινός περιληφθέντων.

130 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html η΄. Ἀρετ῅ς μέν προεισφέρεται πίστις, φησίν· ἀρετή δέ, γνώσεως· πίστεως δέ, παντελ῵ς ο὎δέν. Ἀρχή γάρ τ῵ν ἐν ἀνθρώποις καλ῵ν ἟ πίστις· ἧς ο὎δέν παρ᾿ ἟μ῵ν προεισάγεσθαι πέφυκεν. θ΄. Ο὎δέν φησίν ἐστιν πίστεως ἰσοστάσιον. ι΄. ὇ πιστός δηλονότι καί πνευματικός. ια΄. ΢υνηγόρους τ῅ς εἰς τόν Θεόν πίστεως τούς τ῵ν ὄντων ὁ γνωστικός νοῦς δέχεται λόγους φησίν, ἀλλ᾿ ο὎ ποιητικούς τ῅ς πίστεως. Ο὎κ εἰσί γάρ ἀρχή τ῅ς πίστεως οἱ λόγοι τ῵ν γεγονότων· ἐπεί καί περιγραπτόν ἔσται τό πιστευόμενον. Οὗ γάρ ἟ πρός ἀπόδειξιν ἀρχή γνώσει περιλαμβάνεται, τοῦτο δηλαδή, γνώσει κατά φύσιν ὏πάρχει περιληπτόν. ιβ΄. Ο὎ρανοῦ νόμος ἐστί, τό κατά κύκλον ὡσαύτως φέρεσθαι, παρ᾿ οὗ λαμβάνει τήν ἐν τῶ καλῶ παγίαν κίνησιν ὁ γνωστικός, περί τό ταυτόν τ῅ς ἀρετ῅ς τήν ο὎ρανοῦ μιμούμενος ἀεικινησίαν. ιγ΄. Ἡλίου νόμος ἐστί φυσικός, τό ταῖς μεταβάσεσιν ἐργάζεσθαι τήν χρόνων διαφοράν· παρ᾿ οὗ λαμβάνει, τό πρός τάς διαφόρους ἁρμόζεσθαι συμβάσεις ὁ γνωστικός, λόγῳ φυλάττων τ῅ς ἀρετ῅ς τήν λαμπρότητα, μηδενί τ῵ν ἀβουλήτως συμβαινόντων ἀμαυρουμένην. ιδ΄. Ἀετοῦ νόμος ἐστί φυσικός,τό δέχεσθαι κατά τ῅ς κόρης τοῦ ἟λίου τήν ἀκτῖνα προσβάλλουσαν· πρ᾿ οὗ λαμβάνει κατά γνώμην ὁ γνωστικός, διά παντός τῶ θείῳ φωτί τόν νοῦν ἐναστράπτεσθαι. ιε΄ Σί διδάσκεται κἀκ τοῦ φυσικοῦ νόμου τ῵ν ἐλάφων ὁ γνωστικός, τήν ὄντων φύσιν διασκεπτόμενος. ιστ΄. Σί κἀκ τ῅ς δορκάδος καί τοῦ ὀρνέου κατά μίμησιν λαμβάνων, ἀνάλωτον φυλάττει τήν ἀρετήν, ὁ κατά πρ᾵ξιν τήν ὁδόν τέμνων τήν γνώσεως. (489) ιζ΄ Ποῖον διδάσκεται καλόν ὁ τά θεῖα φιλοσοφ῵ν, τήν φυσικήν τοῦ λέοντος θεωρίαν εἰς ἑαυτόν κατά γνώμην λογικ῵ς μεταφέρων. ιη΄. Π῵ς δεῖ μιμούμενον τόν ὄφιν καί τήν περιστεράν γένεσθαι φιλόσοφον. ιθ΄. Σί κἀκ τ῅ς τρυγόνος ὠφελεῖσθαι δυνάμεθα. κ΄. ὇ πρός τόν ἑαυτοῦ νόμον, τούς τ῵ν ὄντων κατά μίμησιν μεταφέρων νόμους, ἐνάρετος, λογίζων τ῵ν ἐστερημένων λόγου τήν κίνησιν· ὁ δέ τόν ἑαυτοῦ πρός τούς νόμους τ῵ν ἄλλων κατά μίμησιν μεταβάλλων, ἐμπαθής, πρός ἀλογίαν ἐκφέρων τοῦ λόγου τήν δύναμιν. κα΄. Ἄλλη θεωρία περί τ῵ν δώρων, ἀγαθότητος θείας ἀποδεικτική. κβ΄. ΢ώματα λέγει φυσικά, πάντα τά ὏πό γένεσιν καί φθοράν. κγ΄. Καλή παρατήρησις, ὅτι δεῖ μή τήν κτίσιν πολεμεῖσθαι παρ᾿ ἟μ῵ν, ἧς ἐστι δημιουργός ὁ Θεός, ἀλλά τάς ἐπ᾿ α὎τῆ τ῵ν ἐν ἟μῖν κατ᾿ ο὎σίαν δυνάμεων ἀτάκτους καί παρά φύσιν κινήσεις καί ἐνεργείας. κδ΄. Πρακτική φιλοσοφία, τόν πρακτικόν, φησιν, ὏περάνω ποιεῖ τ῵ν παθ῵ν· ἟ θεωρία δέ τόν γνωστικόν καί ὏περάνω τ῵ν ὁρωμένων καθίστησιν, ἀναβιβάσασα τόν νοῦν πρός τά συγγεν῅ νοητά.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΒ΄ . " Καί ο὎ κατά τό ἀνταπόδομα ὅ ἀνταπέδωκεν α὎τῶ ὁ Θεός ἀνταπέδωκεν ἖ζεκίας· ἀλλ᾿ ὏ψώθη ἟ καρδία α὎τοῦ, καί ἐγένετο ἐπ᾿ α὎τόν ὀργή, καί ἐπί Ἰούδαν καί ἐπί Ἱερουσαλήμ· καί ἐταπεινώθη ἖ζεκίας ἀπό τοῦ ὕψους τ῅ς καρδίας α὎τοῦ, καί οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ· καί ο὎κ ἐπ῅λθεν ἐπ᾿ α὎τούς ὀργή Κυρίου ἐν ταῖς ἟μέραις ἖ζεκίου. " Σί τό ἀνταπόδομά ἐστι, καί τά ἑξ῅ς;

131 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἀπόκρισις. ἖πειδή γάρ μετά πολλάς καί διαφόρους ε὎εργεσίας, ἅς κατά καιρούς ὁ Θεός χορηγήσας τῶ ἖ζεκίᾳ, διέσωσεν ἐκ πάσης ἀνάγκης α὎τόν λυτρωσάμενος καί περιστάσεως· α὎τός δέ τήν ὅλην τῶ Θεῶ τ῅ς σωτηρίας, ὡς ἐχρ῅ν, ο὎κ ἀνέθετο χάριν· ἀλλ᾿ ἥψατό τις α὎τοῦ μ῵μος ἀνθρώπινος, καί τ῵ν κατορθωμάτων ἐπεμερίσατο δύναμιν· εἰκότως κατά τό ἀνταπόδομα ὅ ἀνταπέδωκεν α὎τῶ ὁ Θεός, ο὎κ ἀνταπέδωκεν ἖ζεκίας. Ο὎ γάρ ἀντεσήκωσε τῶ μεγέθει τ῵ν ἐπ᾿ α὎τῶ θείων κατορθωμάτων ε὎γνωμόνως τήν ε὎χαριστίαν· ἀλλ᾿ ὏ψώθη ἟ καρδία α὎τοῦ, μή διαδράς τό νόσημα τ῅ς ἐπ᾿ ἀρετῆ καί γνώσει φυσικ῅ς οἰήσεως. Καί ἐγένετο ἐπ᾿ α὎τόν ὀργή, καί ἐπί Ἰούδαν καί ἐπί Ἱερουσαλήμ. ὆ργή Θεοῦ ἐστι, κατά μίαν ἐπιβολήν, ἟ τ῵ν παιδαγωγουμένων ἐπίπονος αἴσθησις· ἐπίπονος δέ καθέστηκεν αἴσθησις, ἟ τ῵ν ἀκουσίων πόνων ἐπαγωγή· δι᾿ ἧς τόν ἐπ᾿ ἀρετῆ καί (492) γνώσει φυσιούμενον νοῦν ὁ Θεός πολλάκις ἄγει πρός συστολήν καί ταπείνωσιν· α὎τόν ἑαυτοῦ γενέσθαι διδούς ἐπιγνώμονα, καί τ῅ς οἰκείας ἀσθενείας συνίστορα· ἧς ἐπαισθόμενος, τό μάταιον οἴδημα τ῅ς καρδίας ἀποτίθεται· φησί γάρ μετά τό γενέσθαι τήν ὀργήν· Καί ἐταπεινώθη ἖ζεκίας ἀπό τοῦ ὕψους τ῅ς καρδίας α὎τοῦ, καί οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ· καί ο὎κ ἐπ῅λθεν ἐπ᾿ α὎τούς ὀργή Κυρίου ἐν ταῖς ἟μέραις ἖ζεκίου. Ἤ πάλιν ὀργή Κυρίου ἐστίν, ἟ ἀνακωχή τ῅ς τ῵ν θείων χαρισμάτων χορηγίας· ἥτις, συμφερόντως ἐπί πάντα γίνεται νοῦν ὏ψηλόν καί μετέωρον, καί τοῖς δοθεῖσιν α὎τῶ θεόθεν καλοῖς ὡς ἐπ᾿ ἰδικοῖς κατορθώμασι μεγαλαυχούμενον. Ἄξιον δέ ἐστιν ἐπιστ῅σαι, καί ἰδεῖν, τί δήποτε μή ἐπί μόνον τόν ἖ζεκίαν ὏ψωθέντα τήν καρδίαν ἦλθεν ἟ ὀργή, ἀλλά καί ἐπί Ἰούδαν καί ἐπί Ἱερουσαλήμ. Σοῦτο μάλιστα πείσει τούς τῶ γράμματι μόνῳ τ῅ς Γραφ῅ς φιλοπόνως παρακαθημένους, ὅτι χρή τούς φιλοθέους περί τήν πνευματικήν θεωρίαν τ῵ν γεγραμμένων τήν π᾵σαν ποιεῖσθαι σπουδήν, εἴπερ ὁ τ῅ς ἀληθείας λόγος α὎τοῖς πάντων ἐστί τιμιώτερος. Εἰ γάρ μόνῳ τῶ γράμματι στοιχήσομεν, πολλάκις, ὡς εἰκός, ἀδικίαν τ῅ς θείας καταψηφισόμεθα κρίσεως, τῶ ἁμαρτήσαντι συγκολαζούσης ἀδίκως τούς μηδαμ῵ς ἁμαρτήσαντας· καί π῵ς ἀληθής ὁ φάσκων ἔσται λόγος, Ο὎κ ἀποθανεῖται πατήρ ὏πέρ υἱοῦ, οὔτε υἱός ὏πέρ πατρός. Ἕκαστος ἐν τῆ ἁμαρτίᾳ α὎τοῦ ἀποθανεῖται; καί, ΢ύ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατά τά ἔργα α὎τοῦ, πρός Θεόν παρά τοῦ Δαβίδ λεγόμενον. Καί ὏ψώθη, φησίν, ἟ καρδία ἖ζεκίου· καί ο὎κ ἐπήγαγε, Καί ἟ καρδία τ῵ν οἰκούντων Ἱερουσαλήμ καί Ἰούδαν· π῵ς οὖν συνεκόλασε τῶ αἰτίῳ τούς ἀναιτίους, κατ᾿ α὎τούς ἐκείνους συνιδεῖν ο὎κ ἔχω. Λέγει γάρ· Καί ὏ψώθη ἟ καρδία ἖ζεκίου, καί ἐγένετο ἐπ᾿ α὎τόν ὀργή, καί ἐπί Ἰούδαν καί ἐπί Ἱερουσαλήμ· περί ὧν ο὎ γέγραφεν ὁ Λόγος, ὅτι ὏ψώθησαν. Ο὎κοῦν ἐπειδή ἀμήχανος ἟ λύσις τ῵ν ἀπορουμένων τοῖς προεστηκόσι τοῦ γράμματος, καί τό ῥητόν τ῅ς διανοίας προκρίνουσιν, ἐπί τήν πνευματικήν τ῵ν γεγραμμένων κατανόησιν ἔλθωμεν, καί ε὏ρήσομεν ἀκμητί, τήν τῶ γράμματι κεκαλυμμένων τήν ἀλήθειαν, φωτός δίκην τοῖς φιλαληθέσι προλάμπουσαν. (493) Π᾵ς τοιγαροῦν γνωστικός καί φιλόσοφος νοῦς, καί τόν Ἰούδαν ἔχει, καί τήν Ἱερουσαλήμ· τόν μέν Ἰούδαν, εἰς τόν κατ᾿ ἐξομολόγησιν τρόπον πνευματικ῵ς λαμβανόμενον· ἤγουν, τήν ἕξιν τ῅ς μετανοίας, μετά τ῵ν α὎τ῅ς συνεκτικ῵ν λογισμ῵ν τῆ προκοπῆ τ῅ς κατά νοῦν ἀναβάσεως πρακτικ῵ς συναυξάνουσαν. ἖ξομολόγησις γάρ Ἰούδας ἑρμηνεύεται. Σήν δέ Ἱερουσαλήμ, εἰς τήν εἰρηνικήν τ῅ς ἀληθείας ἕξιν, μετά τ῵ν συμπληρούντων α὎τήν θείων θεωρημάτων ἀλληγορικ῵ς νοουμένην. Καί συντόμως εἰπεῖν, τήν μέν Ἰουδαίαν, ὡς πρακτικήν, ἔχει φιλοσοφίαν· τήν δέ Ἱερουσαλήμ, θεωρητικήν μυσταγωγίαν. ὇πηνίκα οὖν διά τ῅ς θείας χάριτος ὁ φιλόσοφος νοῦς, κατά τε τήν πρακτικήν καί τήν θεωρητικήν φιλοσοφίαν, π᾵σαν ἀντικειμένην ἀρετῆ τε καί γνώσει διακρουσάμενος δύναμιν, τελείως τό κατά τ῵ν πνευμάτων τ῅ς πονηρίας ἀναδήσεται κράτος, καί μή τήν δέουσαν ε὎χαριστίαν ἀνάθηται τῶ αἰτίῳ τ῅ς νίκης Θεῶ· ἀλλ᾿ ὏ψώθη τήν καρδίαν, ἑαυτόν τοῦ παντός κατορθώματος ἟γησάμενος αἴτιον, τηνικαῦτα ὡς μή ἀνταποδούς τῶ Θεῶ κατά τό ἀνταπόδομα ὅ ἀνταπέδωκεν α὎τῶ, δέχεται ο὎ μόνον α὎τός γινομένην ἐπ᾿ α὎τόν τήν ὀργήν τ῅ς ἐγκαταλείψεως, ἀλλά καί Ἰούδας καί Ἱερουσαλήμ· τουτέστιν, ἟ τ῅ς πράξεως ἕξις καί τ῅ς θεωρίας· παθ῵ν ἀτιμίας ε὎θέως συγχωρήσει Θεοῦ κατεπανισταμένων τ῅ς πράξεως, καί τήν τέως καθαράν μολυνόντων συνείδησιν· καί ψευδ῵ν ἐννοι῵ν συνεπιπλεκομένων τῆ θεωρίᾳ τ῵ν ὄντων, καί τήν τέως ὀρθήν διαστρεφουσ῵ν δόξαν τ῅ς γνώσεως. Θεῖος γάρ ὡς ἀληθ῵ς ὅρος τε καί νόμος κατά Πρόνοιαν ἐνυπάρχει τοῖς οὖσι, παιδεύεσθαι διά τ῵ν ἐναντίων ἐπιτρέπων πρός ε὎γνωμοσύνην, τούς ἐπί κρείττοσι φανέντας ἀγνώμονας· καί τήν πεῖραν τ῵ν ἀντικειμένων, τ῅ς τ῵ν καλ῵ν κατορθωτικ῅ς θείας ἐπίγνωσιν ποιεῖσθαι δυνάμεως· ὡς ἄν μή παντελ῵ς ἐπί τοῖς ἀμείνοσιν ἀκαθαίρετον παρά τ῅ς Προνοίας ἔχειν συγχωρηθέντες, τήν οἴησιν, εἰς τήν ἀντίθεον τ῅ς ὏περηφανίας διάθεσιν κατολισθήσωμεν· ἑαυτ῵ν κατά φύσιν, ἀλλ᾿ ο὎κ ἐπίκτητον χάριτι τήν τ῅ς ἀρετ῅ς

132 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html καί τ῅ς γνώσεως κτ῅σιν εἶναι νομίζοντες· καί ε὏ρεθ῵μεν τῶ καλῶ, πρός τήν τοῦ κακοῦ χρώμενοι γένεσιν· καί δι᾿ ὧν ἔδει πλέον διασφιγχθεῖσαν ἐν ἟μῖν ἀσάλευτον μένειν τήν θείαν ἐπίγνωσιν, δι᾿ ἐκείνων, ὡς ο὎κ ὤφελον, τήν ταύτης νοσήσαντες ἄγνοιαν. ὇ γάρ οἰόμενος ἑαυτόν κατειληφέναι τό τέλος τ῅ς ἀρετ῅ς, ο὎δαμ῵ς ἐπιζητήσει λοιπόν τήν πηγαίαν τ῵ν καλ῵ν αἰτίαν· ἑαυτῶ μόνῳ περιγράψας τήν τ῅ς ἐφέσεως δύναμιν· α὎τόν τ῅ς σωτηρίας τόν ὅρον,὏φ᾿ ἑαυτοῦ φημί δέ τόν Θεόν, ζημιούμενος. ὇ δέ τ῅ς ἑαυτοῦ περί τά καλά φυσικ῅ς συναισθόμενος πενίας, ο὎ παύεται προτροπάδην τρέχειν πρός τόν δοῦναι δυνάμενον τ῅ς ἐνδείας τήν πλήρωσιν. Γίνεται τοίνυν δικαίως ἐπί τόν ὏ψηλόφρονα νοῦν ὀργή· τουτέστιν, ἐγκατάλειψις· ἤγουν ἟ τοῦ διοχληθ῅ναι α὎τόν κατά τε τήν πρ᾵ξιν, ὡς Ἰουδαίαν· κατά τε τήν θεωρίαν, ὡς Ἱερουσαλήμ, ὏πό δαιμόνων (496) συγχώρησις· ἵνα λάβῃ τ῅ς ἐν ἑαυτοῦ φυσικ῅ς ἀσθενείας συναίσθησιν· τ῅ς δέ σκεπούσης α὎τόν, καί τό π᾵ν κατορθούσης τ῵ν ἀγαθ῵ν θείας δυνάμεώς τε καί χάριτος, τήν ἐπίγνωσιν· καί ταπεινωθῆ, πόῤῥω παντελ῵ς ἑαυτοῦ τό ἀλλότριον καί παρά φύσιν ὕψος ποιούμενος· ὥστε μή ἐπελθεῖν ἐπ᾿ α὎τόν τήν ἄλλην ὀργήν τ῅ς τ῵ν δοθέντων χαρισμάτων ἀφαιρέσεως ἥτις ἐπί τόν ἖ζεκίαν ο὎κ ἐπ῅λθεν, ε὎θέως ἐκ τ῅ς ἐπ᾿ α὎τόν γενομένης πρώτης ὀργ῅ς, ἤγουν ἐγκαταλείψεως, ταπεινωθέντα, καί γενόμενον τ῅ς τοῦ παρέχοντος τά καλά συναισθήσεως· φησί γάρ μετά τό, Καί ἐγένετο ἐπ᾿ α὎τόν ὀργή, καί ἐπί Ἰούδαν, καί ἐπί Ἱερουσαλήμ· Καί ο὎κ ἐπ῅λθεν ἐπ᾿ α὎τούς ὀργή Κυρίου ἐν ταῖς ἟μέραις ἖ζεκίου· ἟ ἄλλη δηλονότι ὀργή, τ῅ς τ῵ν χαρισμάτων ἀφαιρέσεως· διά τό τήν πρώτην ἐγκατάλειψιν, τ῅ς καλ῅ς ἐπιγνωμοσύνης α὎τῶ γενέσθαι διδάσκαλον. ὇ γάρ μή σωφρονισθείς τῶ πρώτῳ εἴδει τ῅ς ὀργ῅ς, ἤγουν ἐγκαταλείψεως, ἐλθεῖν πρός ταπείνωσιν, τήν ἄλλην δέχεται σαφ῵ς ἐπ᾿ α὎τόν ἐρχομένην ὀργήν, ἀφαιρουμένην α὎τοῦ τήν τ῵ν χαρισμάτων ἐνέργειαν, καί ἔρημον α὎τόν καθιστ῵σαν τ῅ς τέως φρουρούσης δυνάμεως. Καί ἀφελ῵ τόν φραγμόν α὎τοῦ, φησί περί τοῦ ἀγνώμονος Ἰσραήλ ὁ Θεός λέγων· Καί ἔσται εἰς διαρπαγήν· καί καθελ῵ τόν τοῖχον α὎τοῦ, καί ἔσται εἰς καταπάτημα· καί ἀνήσω τόν ἀμπελ῵νά μου, καί ο὎ μή τμηθῆ, ο὎δέ μή σκαφῆ· καί ἀναβήσεται εἰς α὎τόν ὡς εἰς χέρσον ἄκανθα· καί ταῖς νεφέλαις ἐντελοῦμαι, τοῦ μή βρέξαι ἐπ᾿ α὎τόν· καθάπερ ἀλληγορεῖται παθών καί ΢αούλ ὁ πρ῵τος τοῦ Ἰσραήλ βασιλεύς. ἖κεῖνος γάρ ἅμα τῆ βασιλείᾳ λαβών διά τοῦ χρίσματος καί τ῅ς προφητείας τήν χάριν, ἐπειδή ταύτην μή ἐφύλαξεν, ὀργήν δέχεται πρώτην, τήν τοῦ πονηροῦ πνεύματος ἐνέργειαν· ἧς μηδεμίαν λαβών συναίσθησιν, τῆ ἄλλῃ ταμιευθείς ὀργῆ, συγκατέληξε· πάσης διά τήν ἄνοιαν γυμνός πρό θανάτου θεοσεβείας γενόμενος. Καί δηλοῖ τοῦτο παθών, πρ῵τον μέν ὏πό τοῦ δαίμονος ἐνεργούμενος· εἶθ᾿ ὕστερον πρός α὎τούς α὎τομολ῵ν ἑκουσίως διά τ῅ς ἐγγαστριμύθου τούς δαίμονας· καί ἴσως τοῖς ἀθέοις τήν τ῅ς μαντείας, τοῖς δαίμοσιν, ἐπιτελ῵ν τελετήν. Ο὎κοῦν ἐπειδή τόν ἖ζεκίαν εἰς τόν φιλόσοφον ἐλάβομεν νοῦν· τήν δέ Ἰουδαίαν, εἰς τήν πρ᾵ξιν· τήν δέ Ἱερουσαλήμ, εἰς τήν θεωρίαν, ὅταν τι καθ᾿ οἱονδήποτε τρόπον τόν νοῦν πεπονθέναι νοήσωμεν, τῶ τοιούτῳ νοΐ τήν τε πρακτικήν α὎τοῦ καί τήν θεωρητικήν δύναμιν κατά τούς συνεκτικούς α὎τ῵ν λόγους, συμπεπονθέναι πάντως πιστεύομεν. Ο὎ γάρ ἐστι δυνατόν παθεῖν τό ὏ποκείμενον, τ῵ν ἐν ὏ποκειμένῳ μή συμπασχόντων. Καλ῵ς οὖν τ῵ ῥητῶ τ῅ς Γραφ῅ς συμφέρεται τ῅ς θεωρίας ὁ λόγος, μή φέρων διαβολήν τῆ θείᾳ ψήφῳ τ῵ν κριμάτων, μηδέ ἄλλης ἀνατροπήν ποιούμενος ἐντολ῅ς. Μή μόνος γάρ κατά τήν ἀποδοθεῖσαν τοῦ λόγου θεωρίαν ἖ζεκίας· τουτέστι νοῦς, ὏ψοῦται μεγαλοφρον῵ν, ἐπί τοῖς κατορθώμασι, μή συνυψουμένων α὎τῶ τ῅ς Ἰουδαίας καί τ῅ς Ἱερουσαλήμ· (497) ἤγουν, πράξεως καί θεωρίας· ὅτι μηδέ πεφύκασι τοῦτο πάσχειν, καθ᾿ ἑαυτάς ὏ποστατικ῵ς μή θεωρούμεναι· καί ἐπί μόνον τόν ἖ζεκίαν· τουτέστι, τόν νοῦν, ο὎ γίνεται ἟ ὀργή· ἀλλά καί ἐπί Ἰούδαν καί Ἱερουσαλήμ. Ἡ γάρ πρ᾵ξις καί ἟ θεωρία, τῶ νῶ κατά τι μολυνομένῳ, πάντως συχχραίνονται καί μή οὖσαι [Ieg. ὡς καί οὖσαι] τ῅ς πρός ὀργήν αἰτίας συμμέτοχοι. Γενώμεθα τοίνυν καί ἟μεῖς τ῅ς τ῵ν γεγραμμένων ἐννοίας [al. αἰτίας]. Κἄν γάρ ἐκείνοις συνέβη τυπικ῵ς κατά τήν ἱστορίαν, ἀλλά δι᾿ ἟μ᾵ς ἐγράφη πρός νουθεσίαν πνευματικήν, οἷς διαπαντός συμβαίνει τά γεγραμμένα νοητ῵ς, τ῅ς ἀντικειμένης καθ᾿ ἟μ῵ν ἀεί παραταττομένης δυνάμεως· ἵνα π᾵σαν, εἰ δυνατόν, πρός τόν νοῦν τήν Γραφήν μεταβιβάσαντες, α὎τόν [marg. τόν νοῦν δηλονότι] μέν φωτίσωμεν τοῖς θείοις νοήμασι· τό δέ σ῵μα, τοῖς τ῵ν νοηθέντων θειοτέρων λόγων τρόποις φαιδρύνωμεν· ἀρετ῅ς α὎τό ποιοῦντες λογικόν ἐργαστήριον, τῆ ἀποβολῆ τ῵ν ἐμφύτων παθ῵ν. Π᾵ς οὖν θεοφιλής καί ἐνάρετον ἄνθρωπος, κατά τόν ἖ζεκίαν γνωστικ῵ς τό κατά δαιμόνων διαζωσάμενος κράτος, εἰ γένηταί τις α὎τῶ προσβολή πνευμάτων πονηρ῵ν, ἀοράτως κατά νοῦν πρός α὎τόν συμπλεκόντων τόν πόλεμον, καί διά προσευχ῅ς δέξηται θεόθεν α὎τῶ πεμπόμενον ἄγγελον· λέγω δέ σοφίας λόγον μείζονα· καί π᾵σαν ἐκτρίψας διασκεδάσῃ τοῦ διαβόλου τήν φάλαγγα, καί τ῅ς τοιαύτης νίκης τε καί σωτηρίας αἴτιον τόν Θεόν μή ἐπιγράψηται· ἀλλ᾿ ἑαυτῶ τήν ὅλην ἀνάθηται νίκην· ὁ τοιοῦτος ο὎κ

133 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀνταπέδωκε τῶ Θεῶ κατά τό ἀνταπόδομα α὎τοῦ· μή ἐξισώσας τῶ μεγέθει τ῅ς σωτηρίας, τό πλ῅θος τ῅ς ε὎χαριστίας· μηδέ τῆ ε὎εργεσίᾳ τοῦ σώσαντος, ἀντιμετρήσας, τήν οἰκείαν διάθεσιν. Ἀνταπόδοσις γάρ ἐστιν, ἟ πρός τόν σώσαντα τοῦ σωθέντος δι᾿ ἔργων ἀντιμετρουμένη διάθεσις· ἀλλ᾿ ὕψωσεν ἑαυτοῦ τήν καρδίαν, ἐφ᾿ οἷς ἔλαβε χαρίσμασι μεγαλοφρον῵ν, ὡς μή λαβών· ὁ τοιοῦτος ἐνδίκως δέχεται γινομένην ἐπ᾿ α὎τῶ τήν ὀργήν, συγχωροῦντος τοῦ Θεοῦ τῶ διαβόλῳ νοητ῵ς α὎τῶ συμπλακ῅ναι, καί τούς κατά τήν πρ᾵ξιν παρασαλεῦσαι τρόπους τ῅ς ἀρετ῅ς, καί τούς κατά θεωρίαν διαυγεῖς ἐπιθολ῵σαι λόγους τ῅ς γνώσεως· ἵνα μαθών τήν οἰκείαν ἀσθένειαν, ἐπιγν῵ τήν μόνην δύναμιν τήν τά πάθη ἟μῖν καταπαλαίουσαν· καί ταπεινωθῆ μετανοήσας, τόν ὄγκον ἀποβαλών τ῅ς οἰήσεως· καί τόν Θεόν ἱλεώσηται, καί ἀποστρέψῃ τήν ἐπερχομένην τοῖς μή μετανοοῦσιν ὀργήν, τήν ἀφαιρουμένην τήν φρουροῦσαν τήν ψυχήν χάριν, καί ἔρημον καταλιμπάνουσαν τόν ἀγνώμονα νοῦν. Ἡμέρας δέ τοῦ βασιλέως ἖ζεκίου τυχόν προσηγόρευσεν ἟ Γραφή, τούς διαφόρους φωτισμούς, οὕς δέχεται π᾵ς ε὎σεβής καί φιλόθεος νοῦς, ἐπιβάλλων τῆ θεωρίᾳ τ῵ν γεγονότων πρός κατανόησιν τ῅ς διά πάντων ποικίλως μηνυομένης σοφίας. Οἷς ἕως ἟ πρ᾵ξις καί ἟ θεωρία ῥυθμίζεται, στέρησις ἀρετ῅ς καί γνώσεως α὎ταῖς ο὎ πέφυκε γίνεσθαι· τοῦ ἟λίου τ῅ς δικαιοσύνης ἐν τῶ τοιούτῳ νοΐ διά τ῅ς ἰδίας ἀνατολ῅ς τάς τοιαύτας ἟μέρας δημιουργοῦντος.

(500) ΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Σί ἐστιν ὀργή Θεοῦ; β΄. Π῵ς καί κατ᾿ ἄλλον τρόπον ἟ ὀργή τοῦ Κυρίου νοηθ῅ναι δύναται; γ΄. Σούς τῶ γράμματι μόνῳ στοιχοῦντας. δ΄. Ὅτι τόν ἐπαιρόμενον ἐπί πράξει, παθ῵ν ἀτιμία διαδέχεται· τόν δέ ἐπί γνώσει ὏ψούμενον, περί τήν ἀληθ῅ θεωρίαν πταίειν ἟ δικαία κρίσις συγχωρεῖ. ε΄. Ὅρον καί νόμον ἐνυπάρχοντα θείως τοῖς οὖσι λέγει, τήν τ῵ν ὄντων συνεκτικήν πρόνοιαν, κατά κρίσιν δικαίαν τῆ σπάνει τ῵ν ἀγαθ῵ν παιδεύουσαν πρός ε὎γνωμοσύνην, τούς ἐπί τῆ ἀφθονίᾳ τ῵ν ἀγαθ῵ν, πρός τόν α὎τ῅ς χορηγόν φανέντας ἀγνώμονας· διά τ῵ν ἐναντίων α὎τούς πρός συναίσθησιν ἄγουσαν τ῅ς τοῦ χαριζομένου τά καλά διαγνώσεως· ἟ ἐπ᾿ ἀρετῆ γάρ καί γνώσει οἴησις ἀπαιδαγώγητος μένουσα, τό τ῅ς ὏περηφανίας γεννᾶν πέφυκε νόσημα, τό τήν ἀντικειμένην τῶ Θεῶ φέρον διάθεσιν. στ΄. ὇ τήν ἀπορίαν φησίν ἀρετ῅ς διαγνούς, ο὎δέποτε τοῦ κατ᾿ α὎τήν παύεται δρόμου, ἵνα μή ζημιωθῆ α὎τήν τ῅ς ἀρετ῅ς τήν ἀρχήν καί τό τέλος, τόν Θεόν λέγω, περί ἑαυτόν στήσας τήν κίνησιν τ῅ς ἐφέσεως· καί λάθῃ νομίζων ἐπειλ῅φθαι τ῅ς τελειότητος, ὏πομένων τοῦ ἀληθ῵ς ὄντος τήν ἔκπτωσιν· πρός ὅπερ ἐπείγεται π᾵σα σπουδαίου κίνησις. ζ΄. Ὅτι πρός ἀσέβειαν, φησί, πρηνής καθέστηκεν ὁδός, ἟ περί τήν ζημίαν τ῵ν ἀρετ῵ν ἀναισθησία. ὇ γάρ ἐθίσας α὎τόν διά τάς ἟δονάς τ῅ς σαρκός Θεοῦ παρακούειν, καί α὎τόν ἀρνήσεται τόν Θεόν καλούσης προφάσεως, Θεοῦ τήν τ῅ς σαρκός ζωήν προτιμ῵ν, ἧς καί μόνας τάς ἟δονάς τ῵ν θείων κρείττους ἔσχηκε θελημάτων. η΄. ὘ποκείμενον λέγει τόν νοῦν, ὡς ἀρετ῅ς καί γνώσεως δεκτικόν· ἐν ὏ποκειμένῳ δέ, τήν πρ᾵ξιν καί τήν θεωρίαν, αἵτινες πρός τόν νοῦν συμβεβηκότων λόγον ἔχουσι· διά κατά πάντα τρόπον καί συμπάσχουσι πάσχοντι, τήν α὎τοῦ ποιάν κίνησιν ἀρχάς τ῅ς οἰκείας ἀλλοιώσεως ἔχουσαι. θ΄. Σ῅ς λεγούσης υἱόν ὏πέρ πατρός μή ἀποθανεῖν. ι΄. Σά ἔμφυτα πάθη τοῦ σώματος λόγῳ μέν κυβερνώμενα ο὎κ ἔχει διαβολήν· κινούμενα δέ τούτου χωρίς φέρει διαβολήν. Σούτων οὖν λέγει γενέσθαι δεῖν τήν ἀποβολήν, ὧν ἔμφυτος μέν ἟ κίνησις, παρά φύσιν δέ γίνεται πολλάκις ἟ χρ῅σις, τῶ λόγῳ μή κυβερνωμένη. ια΄. ὆ργή σωτήριός ἐστιν, ἟ πρός τό πολεμεῖσθαι τήν ὏ψηλόφρονα νοῦν τοῖς πάθεσιν ὏πό τ῵νδαιμόνων θεία συγχώρησις· ἵνα γνῶ πάσχων ἀτίμως ἐπ᾿ ἀρεταῖς μεγαλαυχούμενος, τίς ὁ τοιούτων ὏πάρχει δοτήρ· ἤ γένηται τ῵ν ἀλλοτρίων γυμνός, ἅπερ ὡς μή λαβών ἔχειν ἐνόμιζεν.

134 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιβ΄. Σίνες εἰσίν αἱ ἟μέραι ἖ζεκίου τοῦ βασιλέως, ἐν αἷς ο὎κ ἐπάγεται ἟ ὀργή. ιγ΄. Πρ᾵ξιν λέγει καί θεωρίαν κατά τόν τ῅ς ἀναγωγ῅ς λόγον, τήν Ἰουδαίαν καί τήν Ἱερουσαλήμ. ιδ΄. Ἥλιος δικαιοσύνης ὁ Κύριος καί Θεός, καί τ῵ν ὅλων ΢ωτήρ Φριστός Ἰησοῦς.

(501) ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΓ΄ . Πάλιν περί ἖ζεκίου φησί, "Καί ἔθαψαν α὎τόν ἐν ἀναβάσει τάφων υἱ῵ν Δαβίδ· καί δόξαν καί τιμήν ἔδωκαν α὎τῶ ἐν τῶ θανάτῳ α὎τοῦ π᾵ς Ἰούδα, καί οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ." Σί ἐστι τό, " ἖ν ἀναβάσει τάφων υἱ῵ν Δαβίδ, " καί τά ἑξ῅ς;

Ἀπόκρισις. Δαβίδ ἐστί νοητός ὁ Κύριος ἟μ῵ν Ἰηδοῦς Φριστός· ὁ λίθος ὅν ἐξουδένωσαν ἀποδοκιμάσαντες οἱ οἰκοδομοῦντες ἱερεῖς τ῵ν Ἰουδαίων καί ἄρχοντες· ὁ γενόμενος εἰς κεφαλήν γωνίας· τουτέστι, τ῅ς ἖κκλησίας. Γωνία γάρ ἐστιν, ἟ ἖κκλησία, κατά τήν Γραφήν. Ὡς γάρ ἟ γωνία δύο τοίχων ἕνωσις γίνεται, πρός ἀλλήλους α὎τούς διασφίγγουσα πρός ἀδιάλυτον συνοχήν· οὕτω καί ἟ ἁγία ἖κκλησία, τ῵ν δύο λα῵ν γέγονεν ἕνωσις· τούς ἐξ ἖θν῵ν καί Ἰουδαίων καθ᾿ ἕνα πίστεως λόγον ἀλλήλοις συνενοῦσα, καί πρός μίαν ἐνδιασφίγγουσα σύμπνοιαν· ἧς ἀκρογωνιαῖος λίθος ὁ Φριστός, ὡς κεφαλή τοῦ παντός σώματος. ἖ξουδένωσις γάρ ἑρμηνευόμενον δηλοῖ τοῦ Δαβίδ τό ὄνομα· ὅς ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος καί Τἱός, ὁ δι᾿ ἐμέ τήν δουλικήν μορφήν ὏ποδύς, καί γενόμενος ὄνειδος ἀνθρώπων ἀπιστούντων τῆ ἀληθείᾳ, καί ἐξουδένωμα [Six. ἐξουθένημα] λαοῦ πλήρους ἁμαρτι῵ν· ὁ ποιμήν ὁ καλός ὁ τιθείς τήν ψυχήν α὎τοῦ ὏πέρ τ῵ν προβάτων· ὁ ἀποκτείνας τόν λέοντα καί τήν ἄρκον· τόν θυμόν λέγω καί τήν ἐπιθυμίαν ἐξηλώσας τ῅ς φύσεως· τά σπαράττοντα τ῅ς ἐν ἟μῖν κατά τόν λόγον θείας εἰκόνος τήν μορφήν· ὁ πυῤῥάκης διά τό πάθημα τοῦ θανάτου· μετά κάλλους ὀφθαλμ῵ν, τουτέστι, μετά δόξης τ῵ν κατά Πρόνοιαν καί κρίσιν ὏ψηλοτέρων λόγων· ὀφθαλμοί γάρ τοῦ Λόγου, ἟ κρίσις ἄν εἴη καί ἟ πρόνοια· δι᾿ ὧν καί πάσχων ὏πέρ ἟μ῵ν, ποιεῖται τοῦ παντός τήν ἐπισκοπήν· ὁ τοῦ νοητοῦ Γωλιάθ καί ὏περηφάνου· φημί δέ τοῦ διαβόλου, σφαγεύς· τοῦ πεντάπηχυν ἔχοντος τήν ἟λικίαν, διά τήν ἐμπάθειαν τ῅ς ἐν ἟μῖν πενταπλ῅ς αἰσθήσεως. ἖πί τοσοῦτον γάρ ἔχει τό μέγεθος τ῅ς κατά κακίαν ἟λικίας ὏ψούμενον ὁ διάβολος, ἐφ᾿ ὅσον τοῖς αἰσθητοῖς ἐμπαθ῵ς ἐν ἟μῖν ἟ τ῅ς αἰσθήσεως ἐπεκτείνεται δύναμις· ὁ βασιλεύς τοῦ ἀληθινοῦ Ἰσραήλ καί ὁρ῵ντος Θεόν· κἄν ΢αούλ, ὁ παλαιός κατά τόν νόμον λαός, μαίνεται, φθόνῳ διά τήν ἀπιστίαν τηκόμενος. Ο὎ φέρει γάρ τ῅ς προσκαίρου δόξης τήν στέρησιν· οὗ ἀφαιρεῖται τό δόρυ καί τοῦ ὕδατος τόν φακόν, Δαβίδ ὁ ἐμός βασιλεύς καί διωκόμενος· τουτέστι, τό κράτος τ῅ς πρακτικ῅ς ἀρετ῅ς, καί τήν χάριν τ῅ς γνωστικ῅ς θεωρίας· καί (504) πάλιν ταῦτα κιχρ῵ν δίδωσι τοῖς πρός α὎τόν κατά τήν πίστιν διαβαίνουσι, διά τούς ἐξ Ἰουδαίων μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν, δεχομένους τ῅ς βασιλείας τό κήρυγμα. Οὗπερ πάλιν ἐν τῶ σπηλαίῳ πρός τήν τ῵ν περιττωμάτων ἀποβολήν καθημένου, τό τ῅ς διπλοΐδος ἀφαιρεῖται πτερύγιον· τουτέστι, τό ὕψος τ῅ς κατά τήν ἞θικήν φιλοσοφίαν ε὎σχημοσύνης· ἤ τό ἐν νοήμασιν ὏ψηλόν τ῅ς τ῵ν νομικ῵ν συμβόλων καί αἰνιγμάτων περιβολ῅ς· ο὎κ ἄξιον οὔτε μήν δίκαιον κρίνας, εἰς φθοράν τ῅ ἀποχρήσει, τόν ὡς ἐν σπηλαίῳ τῶ αἰ῵νι τούτῳ, ἤ τῶ σκοτεινῶ τοῦ νόμου γράμματι καθήμενον λαόν τ῵ν Ἰουδαίων· τ῅ς γηΐνων ὄντως καί φιλοσωμάτων, καί τῆ φθορᾶ τ῵ν παρερχομένων περιγράφοντα τάς θείας τ῵ν ἀφθάρτων ἐπαγγελίας, ἔχειν τ῅ς μυστικ῅ς τ῵ν νομικ῵ν διαταγμάτων, καθάπερ διπλοΐδος πτερύγιον, τήν νοουμένην ε὎πρέπειαν. Οὗτός ἐστιν Δαβίδ ὁ νοητός, ὁ ἀληθινός ποιμήν καί βασιλεύς· καί τ῵ν ἀντικειμένων ἀναιρετικός δυνάμεων· ποιμήν μέν, τ῵ν ἔτι πρακτικήν μετερχομένων φιλοσοφίαν, καί πόας δίκην νεμομένων τήν φυσικήν θεωρίαν· βασιλεύς δέ, τ῵ν νόμοις καί λόγοις πνευματικοῖς ἀνακαινισάντων πρός τό ἀρχέτυπον τ῅ς δοθείσης εἰκόνος τό κάλλος· καί α὎τῶ τῶ μεγάλῳ Βασιλεῖ τ῵ν αἰώνων ἀμέσως κατά νοῦν παρισταμένων, καί τό ἀπρόσιτον κάλλος, ὡς θέμις εἰπεῖν, ἐσοπτριζομένων. Τἱοί μέν οὖν τούτου Δαβίδ τυγχάνουσι πάντες οἱ ἀπό τοῦ αἰ῵νος ἅγιοι, ἐξ α὎τοῦ γεννηθέντες ἐν πνεύματι. Σάφοι δέ τούτων τ῵ν υἱ῵ν εἰσιν, αἱ μν῅μαι τ῅ς κατά Θεόν α὎τ῵ν ἐπί γ῅ς πολιτείας. Ἀναβάσεις δέ τούτων τ῵ν τάφων εἰσί, τό ὕψος τ῅ς α὎τ῵ν περί Θεόν γνώσεως καί ἀγάπης· ἔνθα π᾵ς Ἰούδα, καί οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ θάπτουσιν, ἐνιδρύοντες ἐν τῶ κατ᾿ ἀξίαν τόπῳ τ῅ς μακαρίας μον῅ς· οἵ τε κατά πρ᾵ξιν τρόποι, καί οἱ τήν ἀληθ῅ θεωρίαν οἰκοῦντες λόγοι τ῅ς γνώσεως· τόν τοῖς οὖσιν ἅπασιν

135 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐπαινετ῵ς ἀποθανόντα νοῦν· τοῖς μέν αἰσθητοῖς, τῆ ἀποθέσει τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἐνεργείας· τοῖς δέ νοητοῖς, τῆ τ῅ς νοερ᾵ς ἀποπαύσει κινήσεως. Σόν τοίνυν ἖ζεκίαν κράτος Θεοῦ ἑρμηνευόμενον, ὡς νοῦν κραταιόν περί πρ᾵ξιν καί περί γν῵σιν λαμπρότατον, θάπτουσιν ἀποθανόντα· τουτέστι, πάντων ὄντων κατά τήν γνώμην ἀπογενόμενον, καί πρός τόν ὏πέρ τά ὄντα γενόμενον· Π᾵ς Ἰούδα καί οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλήμ· ἟ κατ᾿ ἀρετήν πρ᾵ξις α὎τοῦ δηλονότι, καί ἟ κατά τήν γν῵σιν ἀληθής θεωρία· ἖ν ἀναβάσει τάφων υἱ῵ν Δαβίδ· ἐν τῶ ὕψει λέγω τ῅ς τ῵ν ἀπ᾿ αἰ῵νος ἁγίων μνήμης· Δεδωκότες α὎τῶ δόξαν καί τιμήν· δόξαν μέν, ὡς πάντων ὏πέρ ἄνω κατά τήν νοεράν γν῵σιν τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι λόγων· τιμήν δέ, ὡς πάντων γενομένῳ παθ῵ν καθαρῶ, καί τ῅ς ἐν τοῖς οὖσι φυσικ῵ν νόμων ἀνεύθυνον κατά τήν αἴσθησιν κτησαμένῳ τήν κίνησιν. Συχόν δέ τις τ῵ν σφόδρα φιλοκάλων ἐρεῖ φιλοτιμούμενος, (505) δόξαν μέν εἶναι, τό ἀκρότατον κατ᾿ εἰκόνα κάλλος· τιμήν δέ, τό καθ᾿ ὁμοίωσιν ἀπαράλλακτον μίμημα· τό μέν γάρ, λόγων πνευματικ῵ν ἀληθής πέφυκεν ποιεῖν θεωρία· τό δέ, πρ᾵ξις ἐντολ῵ν ἀκριβής καί ἀνόθευτος· ἅς ὁ μέγας ἐσχηκώς ἖ζεκίας, ἐν ἀναβάσει τάφων υἱ῵ν Δαβίδ ἐτάφη· ὡς ἄν εἴ τις ἐπί τό σαφέστερον λαβών, εἴποι, τό ῥητόν, ἀντί τοῦ, Ἔθαψαν α὎τόν ἐν ἀναβάσει τάφων υἱ῵ν Δαβίδ, καί ἔθηκαν τήν μνήμην ἖ζεκίου ἐν τῶ ὕψει τ῅ς μνήμης τ῵ν ἀπ᾿ αἰ῵νος ἁγίων. ΢κοπήσωμεν δέ, ὡς ο὎κ εἴρηται, ἖ν τάφοις Δαβίδ, ἤ, ἖ν ἀναβάσει τάφων Δαβίδ· ἀσύγκριτος γάρ τοῖς οὖσιν· ο὎κ ἀνθρώποις μόνον, ἀλλά καί ἀγγέλοις· καί παντελ῵ς ἀχώρητος, καί α὎τός ὁ τοῦ Κυρίου κατά σάρκα λόγος, καί ὁ τοῦ βίου τρόπος· μή ὅτι γε τ῅ς ἀπείρου θεότητος α὎τοῦ ἟ ἀνέφικτος ἔννοια· ο὎κοῦν ἀγαπητόν παντί τῶ καί λίαν ἐπῃσθημένῳ μεγαλειότητος· τό, κἄν ἐν τάφοις υἱ῵νΔαβίδ· ἤ τό κράτιστον, ἐν ἀναβάσει τάφων υἱ῵ν Δαβίδ [ταφ῅ναι·] ἐν γάρ τάφοις Δαβίδ ο὎δείς φέρεται τῆ Γραφῆ τεθαμμένος· μή ὅτι ἐν ἀναβάσει τάφων Δαβίδ. Σοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν ἀσύγκριτος, ὡς ἔφην, κατά πάντα καί λόγον καί τρόπον, ὁ κατά σάρκα βίος. Υησί γάρ, ἖κάλυψεν ο὎ρανούς ἟ ἀρετή α὎τοῦ· τουτέστι, καί α὎τή ἟ κατά ἄνθρωπον διά σαρκός τοῦ Κυρίου δικαιοσύνη, καί τάς ἄνω δυνάμεις ἐκάλυψε τ῅ ὏περβολῆ τ῅ς ἐν π᾵σι κατά δικαιοσύνην ὏περοχ῅ς. Ο὎ γάρ ἦν ψιλός ἄνθρωπος· ἀλλά καί Θεός [Fr. ἀλλά Θεός] ἐνανθρωπήσας· πρός τό καινίσαι δι᾿ ἑαυτοῦ καί ἐν ἑαυτῶ τήν παλαιωθεῖσαν ὏φ᾿ ἑαυτ῅ς τ῵ν ἀνθρώπων φύσιν· καί ποι῅σαι θείας κοινωνόν φύσεως, ἀποθεμένην δηλαδή π᾵σαν φθοράν καί ἀλλοίωσιν· δι᾿ ὧν ὁμοιωθεῖσα τοῖς κτήνεσι, πλεονεκτοῦσαν τόν λόγον εἶχε τήν αἴσθησιν. Α὎τῶ δόξα εἰς τούς αἰ῵νας. ἖πληρώθη, σύν Θεῶ ὁ τέταρτος τόμος.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Πενταπηχεύς ἐστιν ὁ διάβολος, φησί, διά τάς αἰσθήσεις. Σούτων γάρ χωρίς προκοπήν ο὎ δέχεται τ῅ς καθ᾿ ἁμαρτίαν α὎ξήσεως, ἟ περί ψυχήν τ῅ς α὎τοῦ κακίας ἀλόγιστος κίνησις. β΄. Σό δόρυ μέν τοῦ κατ᾿ ἀρετήν ἐστι κράτους σύμβολόν φησιν· ὁ δέ φακός τοῦ ὕδατος, τοῦ κατά τήν γν῵σιν ὏πάρχει μυστηρίου τεκμήριον. γ΄. ΢πήλαιον λέγει τόν κόσμον τοῦτον, καί τό γράμμα τό νομικόν· τόν δέ ΢αούλ εἶναι, τόν λαόν τ῵ν Ἰουδαίων, ὧν ὁ νοῦς τοῦ θείου τ῵ν νοητ῵ν ἀπονεύσας φωτός, τῶ σκότει τ῵ν νομικ῵ν, καί τῆ σκιᾶ τοῦ γράμματος συγκαθέζεται, πρός γένεσιν φθορ᾵ς τήν κτίσιν τοῦ Θεοῦ καί τόν νόμον ποιούμενος. ὇ γάρ μόνῳ τῶ γράμματι, καί ταῖς ἐπιφανείαις τ῵ν αἰσθητ῵ν τάς ἀθανάτους περιγράφων ἐπαγγελίας, τ῅ φθορᾶ καθάπερ βρώματι κατάλληλον ποιεῖται τήν ἔκκρισιν, ἐκ τοῦ τέλους τήν ἀρχήν τ῅ς οἰκείας περί (508) Θεοῦ δόξης δεικνύς. Σήν διπλοΐδα δέ λέγει, τήν περιβολήν τ῵ν νομικ῵ν αἰνιγμάτων. Σό δέ πτερύγιον α὎τ῅ς, τό κατ᾿ ἐξοχήν ἐν νοήμασιν ὏ψηλόν τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας, περικοπτόμενον τ῵ν πρός μόνην τήν αἴσθησιν τήν ἁγίαν ἐκδεχομένων Γραφήν. δ΄. Ὅτι ποιμήν, ὁ Κύριος λέγεται διά τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας πρός τήν ἄνω μάνδραν ὁδηγουμένων· βασιλεύς δέ τ῵ν ὏ποταγέντων τῶ νόμῳ τοῦ πνεύματος, καί τῶ θρόνῳ τ῅ς χάριτος Θεοῦ διά τ῅ς κατά τήν ἀμερ῅ γν῵σιν τ῵ν νοός ἁπλ῅ς προσβολ῅ς παρισταμένων. ε΄. Σούς κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς πράξεως τρόπους λέγει, τούς οἰκοῦντας τήν Ἰουδαίαν· τούς δέ κατά τήν θεωρίαν λόγους τ῅ς γνώσεως, λέγει τούς οἰκοῦντας τήν Ἱερουσαλήμ.

136 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html στ΄. Νοῦ ἐπαινούμενον θάνατον λέγει, τήν πρός πάντα τά ὄντα γνωμικήν ἀπογέννησιν, μεθ᾿ ἥν τήν θείαν χάριτι ζωήν ὏ποδέχεσθαι πέφυκεν, ἀντί τ῵ν ὄντων τόν αἴτιον τ῵ν ὄντων ἀνεννοήτως ἀπολαβών. ζ΄. Δόξαν λέγει τήν ἀόριστον γν῵σιν, καί μηδενί περατουμένην λόγῳ· τιμήν δέ, τήν κατ᾿ ἀρετήν πρός τήν φύσιν τ῅ς γνώμης ἀκάθεκτον κίνησιν. η΄. Ἡ ἄληστος γν῵σις, ἀόριστον, φησί, ἔχουσα περί τήν θείαν ἀπειρίαν, τήν κατά νοῦν ὏πέρ νόησιν κίνησιν, εἰκονίζει διά τ῅ς ἀοριστίας τήν ὏περάπειρον δόξαν τ῅ς ἀληθείας. Ἡ δέ τ῅ς κατά τήν Πρόνοιαν σοφ῅ς ἀγαθότητος α὎θαίρετος μίμησις, τιμήν φέρει, τήν πρός τόν Θεόν τοῦ νοῦ κατά τήν διάθεσιν ἀρίδηλον, ὡς ἔστι δυνατόν, ἐξομοίωσιν. θ΄. Ft. Ἄκουε, Νεῖλε, κάτω συρόμενε, καί σιώπα. ι΄. Κατά τήν ἀναγωγήν τόν Δαβίδ εἶναί φησι τόν Φριστόν· τήν δέ ταφήν α὎τοῦ, τήν ἐν δικαιοσύνῃ μνήμην ἀσύγκριτον οὖσαν πάσῃ τῆ λογικῆ φύσει. Ο὎ γάρ τοῖς κατά φύσιν τ῅ς σαρκός νόμοις τήν δικαιοσύνην ἐμέτρησε γενόμενος ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος· ἀλλά τήν ὡς Θεῶ φυσικήν παροῦσαν α὎τῶ δικαιοσύνην ἐνήργησε διά σαρκός, φυσικ῅ς ἐνεργείας ο὎κ ἀμειρούσης.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΔ΄ . ἖ν τ῵ πρώτῳ Ἔσδρᾳ γέγραπται περί τοῦ Ζοροβάβελ· "Καί ὅτε ἐξ῅λθεν ὁ νεανίσκος, ἅρας τό πρόσωπον εἰς τόν ο὎ρανόν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ, ε὎λόγησε τῶ Βασιλεῖ τοῦ ο὎ρανοῦ, λέγων. Παρά σοῦ ἟ νίκη, καί παρά σοῦ ἟ σοφία, καί σοῦ ἟ δόξα· καί ἐγώ σός οἰκέτης. Ε὎λογητός εἶ, ὅς ἔδωκάς μοι σοφίαν· καί σοί ὁμολογ῵, Δέσποτα τ῵ν πατέρων. " Σί σημαίνει, τό, " Ἄρας τό πρόσωπον εἰς τόν ο὎ρανόν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ," καί τά ἑξ῅ς; Ἀπόκρισις. Ζοροβάβελ, κατά τήν ἀκρίβειαν τ῅ς ἗βραΐδος καί δασεῖαν δέχεται καί ψιλήν· καί σύνθεσιν καί (509) διαίρεσιν καί στιχισμόν. Καί δασυνόμενον μέν, τοῦτο τό ὄνομα, δηλοῖ σποράν συγχύσεως· ψιλούμενον δέ, ἀνατολήν συγχύσεως. ΢υντιθέμενον δέ, ἀνατολήν ἐν συγχύσει· διαιρούμενον δέ, ἀνατολήν διασπορ᾵ς· στοιχιζόμενον δέ, α὎τός ἀνάπαυσις. Ζοροβάβελ οὖν ἐστι, νοῦς φιλόσοφος· πρ῵τον διά μετανοίας ἐν τῆ συγχύσει τ῅ς τ῵ν παθ῵ν αἰχμαλωσίας κατά δικαιοσύνην σπειρόμενος. Δεύτερον ἀνατολή συγχύσεως, φανεράν ποιούμενος τ῵ν συγκεχυμένων παθ῵ν τήν αἰσχύνην. Σρίτον, ἀνατολή ἐν συγχύσει, διδούς φωτισμόν διά γνώσεως ἐν τῆ συγχύσει τ῅ς πρός τά αἰσθητά τ῵ν αἰσθήσεων ἐνεργείας, καί ο὎κ ἐ῵ν λόγου χωρίς α὎τάς προσβάλλειν τοῖς αἰσθητοῖς. Σέταρτον, ἀνατολή διασπορ᾵ς, παρέχων ταῖς διασπαρείσαις περί τά αἰσθητά δυνάμεσι τ῅ς ψυχ῅ς, ἔργων δικαιοσύνης ἀνατολήν· καθ᾿ ἥν ἟ μετά λόγου πρ᾵ξις συνέστηκεν, ο὎κ ἀμοιροῦσα γνωστικ῅ς θεωρίας τ῅ς πρός τά νοητά ἐπαναγούσης τάς διεσπαρμένας δυνάμεις. Καί πέμπτον, α὎τός ἀνάπαυσις· ὡς π᾵σαν ποιήσας εἰρήνην καί συνάψας· τό μέν πρακτικόν, τῶ κατά φύσιν ἀγαθῶ· τό δέ θεωρητικόν, τῆ κατά φύσιν ἀληθείᾳ. Π᾵σα γάρ πρ᾵ξις, διά τό ἀγαθόν γίνεσθαι πέφυκε· καί π᾵σα θεωρία, τήν γν῵σιν διά μόνην ἐπιζητεῖ ἀλήθειαν· ὧν διανυσθέντων, ο὎δέν ἔσται τό σύνολον τό πλεῖττον τ῅ς ψυχ῅ς τό πρακτικόν, οὔτε μήν τό θεωρητικόν α὎τ῅ς διά ξένων δριμύττων θεωρημάτων· παντός ἐπέκεινα γενομένης καί ὄντος καί νοουμένου, καί α὎τόν ἐνδυσάσης τόν Θεόν, τόν μόνον ἀγαθόν καί ἀληθινόν καί ὏πέρ π᾵σαν ο὎σίαν ὄντα καί νόησιν. ὇ τοιοῦτος ταῖς διαφόροις προκοπαῖς τ῵ν ἀρετ῵ν γενόμενος νοῦς, ὅταν ἐξέλθῃ μετά τήν νίκην ἀπό Δαρείου τοῦ βασιλέως, τουτέστι, τοῦ φυσικοῦ νόμου, δείξας α὎τῶ τ῅ς ἀγάπης καί τ῅ς ἀληθείας τήν δύναμιν, κατά τήν τ῵ν ἀρετ῵ν πρός τά πάθη σύγκρισιν· καί λάβῃ ψ῅φον νομίμως, τήν μέν α὎τοῦ προβολήν ἐπικυροῦσαν· τάς δέ τ῵ν ἐναντίων ἀκυροῦσαν· διαγινώσκων πόθεν τ῅ς νίκης α὎τῶ γέγονεν ἟ χάρις, Αἴρει τό πρόσωπον εἰς τόν ο὎ρανόν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ, καί ε὎λογεῖ τόν Βασιλέα τοῦ ο὎ρανοῦ. Πρόσωπον οὖν ἐστι τοῦ τοιούτου νοός, ἟ κατά τό κρυπτόν τ῅ς ψυχ῅ς νοουμένης διάθεσις· ἐν ᾗ τ῵ν ἀρετ῵ν πάντες ὏πάρχουσιν οἱ χαρακτ῅ρες· ἥν πρός τόν ο὎ρανόν αἴρει, τό ὕψος δηλαδή τ῅ς θεωρίας· ἐναντίον Ἱεουσαλήμ· τουτέστι, τ῅ς κατά τήν ἕξιν ἀπαθείας.

137 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἤ πάλιν, εἰς τόν ο὎ρανόν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ (512) τό οἰκητήριον τό ἐν ο὎ρανῶ ἐπιζητ῵ν, καί τήν πόλιν τ῵ν ἀναγραφομένων ἐν ο὎ρανοῖς· περί ἧς, Σά δεδοξασμένα ἐλαλήθη, φησίν ὁ Δαβίδ. Ο὎ γάρ ἄλλως ἞δύνατο τόν Θεόν ε὎λογεῖν, μή ἄρας πρός ὕψος θεωρίας καί γνώσεως κατά τήν ἕξιν τ῅ς ἀπαθείας· ἤγουν τ῅ς ἀπήμονος εἰρηνικ῅ς καταστάσεως· τό κατά ψυχήν τ῅ς διαθέσεως πρόσωπον· τό ἐκ πολλ῵ν καί διαφόρων ἀρετ῵ν χαρακτήρων δίκην συγκείμενον. Καί τί λέγων αἴρει τό πρόσωπον; Παρά σοῦ ἟ νίκη· τό κατά παθ῵ν τ῅ς πρακτικ῅ς τέλος διά τ῅ς νίκης δηλ῵ν, καί οἷον ἔπαθλον τ῵ν κατά τ῅ς ἁμαρτίας θείων ἀγώνων. Καί παρά σοῦ ἟ σοφία· τό διά θεωρίας, κατά τήν γν῵σιν δηλαδή, τέλος, τό π᾵σαν τ῅ς ψυχ῅ς ἀφαιρούμενον ἄγνοιαν. Καί σοί ἟ δόξα· τό ἐκ τούτων ἀναδεδειγμένον κάλλος, τ῅ς θείας, κατά τό θεμιτόν, ὡραιότητος, δόξαν καλέσας· ὅπερ ἐστίν ἕνωσις νίκης καί σοφίας, καί πράξεως καί θεωρίας· ἀρετ῅ς τε καί γνώσεως· ἀγαθότητός τε καί ἀληθείας. Αὖται γάρ ἀλλήλαις ἑνούμεναι, μίαν ἀπαστράπτουσι δόξαν, καί α὎τήν τοῦ Θεοῦ· διό προσφόρως ἐπάγει, λέγων, Καί ἐγώ σοί οἰκέτης· εἰδώς ὅτι π᾵σαν ἐν ἟μῖν ὡς ὀργάνοις ὁ Θεός ἐπιτελεῖ πρ᾵ξιν καί θεωρίαν· ἀρετήν τε καί γν῵σιν, καί νίκην καί σοφίαν καί ἀγαθότητα καί ἀλήθειαν· μεδέν ἟μ῵ν συνεισφερόντων τό σύνολον πλήν τ῅ς θελούσης τά καλά διαθέσεως· ἥν ἔχων ὁ μέγας Ζοροβάβελ, πρός τοῖς εἰρημένοις φησίν· Ε὎λογητός εἶ, πρός τόν Θεόν λέγων, ὅς ἔδωκάς μοι σοφίαν· καί σοί ὁμολογ῵, Δέσποτα τ῵ν πατέρων. Ὡς ε὎γνώμων οἰκέτης πάντα τῶ Θεῶ ἀνέθετο, τῶ πάντα δωρησαμένῳ· ἐξ οὗ λαβών εἶχε τήν σοφίαν, α὎τῶ ὁμολογ῵ν ὡς Δεσπότῃ τ῵ν πατέρων, τ῵ν κεχαρισμένων ἀγαθ῵ν τήν δύναμιν. Ε὎λογητόν δέ καλεῖ τόν Θεόν, ὡς ἄπειρον ἔχοντα τήν σοφίαν· μ᾵λλον δέ α὎τοσοφίαν· ἐξ οὗ λαβών, ὁμολογεῖ τήν χάριν. Δεσπότην δέ α὎τόν τ῵ν πατέρων προσαγορεύει, παραστ῅σαι θέλων, ὅτι πάντα τά τ῵ν ἁγίων κατορθώματα, Θεοῦ προδήλως ὏π῅ρχον χαρίσματα· μηδενός τό παράπαν ἔχοντος μηδέν, ἤ τό δοθέν ἀγαθόν ὡς παρά Δεσπότου τοῦ Θεοῦ, πρός ἀναλογίαν τ῅ς ε὎γνωμοσύνης τε καί ε὎νοίας τοῦ δεχομένου μετρούμενον· κἀκεῖνα μόνα κεκτημένου, ὅσα τῶ Δεσπότῃ δωρουμένῳ παρίσταται. Πατέρα δέ καλεῖ, τούς ἀπ᾿ αἰ῵νος ἁγίου· ὧν τήν πίστιν δεξάμενος, καί μιμησάμενος τόν βίον, τό ἐξ ἐκείνων γεννηθ῅ναι τῶ πνεύματι θέλων κατώρθωσε· γονέων υἱός γεγεννημένος α὎θαιρέτων α὎θαίρετος· ὅπερ τ῵ν παρά βούλησιν γινομένων ἀπό σαρκός πατέρων τε καί υἱ῵ν, τοσοῦτόν ἐστι τῶ Θε῵ τιμιώτερον, ὅσον σαρκός ψυχή κατ᾿ ο὎σίας ὏περοχήν διενήνοχεν. Οὗτος ὁ Ζοροβάβελ εἷς ὏πάρχει τ῵ν παρισταμένων νεανίσκων Δαρείῳ τ῵ βασιλεῖ· τῶ φυσικῶ λέγω νόμῳ, καί π᾵σαν τ῵ν ἐν ἀνθρώποις θείων ἀγαθ῵ν δυσί περιγράψας λόγοις τήν δύναμιν· καί τήν τ῵ν ἄλλων διασκεδάσας προπέτειαν· καί εἰς ἑαυτόν ἐλκύσας ( 513) τόν βασιλεύοντα νόμον τ῅ς φύσεως, ἄφεσιν θεσπίζοντα ταῖς κρατουμέναις εἰς δουλείαν τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἀλλοιώσεως τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεσι. Σ῵ν γάρ προϊσταμένων, ὡς ὏λικωτέρου τοῦ σώματος, πονηρ῵ν πνευμάτων δύο τυγχανόντων, δι α὎τ῅ς τ῅ς τοῦ ἀριθμοῦ ἰδιότητος ἐδηλοῦτο τό ἐμπαθές καί ἐπίκηρον. ὇ δέ τ῅ς ψυχ῅ς ὏περασπίζων νοῦς, ἁπλ῅ς οὔσης κατά τήν ο὎σίαν, εἷς ὏πάρχων, τ῅ς ἀδιαιρέτου μονάδος ἔφερεν ἔμφασιν, ἧς καθοτιοῦν τό σύνολον ο὎ πέφυκεν ἅπτεσθαι θάνατος, ὅτι μήτε διαιρέσεως καθόλου τομή. Υησί γάρ ὁ εἷς, ἤγουν ὁ πρ῵τος νεανίσκος, τήν ἐμπαθ῅ τοῦ σώματος εἰσφέρων ε὎ζωΐαν, ὘περισχύει ὁ οἶνος· οἶνον καλ῵ν, π᾵σαν ὁμοῦ κατά περιγραφήν τήν ἐν ἟δοναῖς παθ῵ν περιφοράν· καί μέθην, ὡς ἐκστατικήν τ῅ς διανοίας, καί τ῵ν κατά φύσιν λογισμ῵ν τήν χρ῅σιν παραχαράττουσαν. Θυμός γάρ δρακόντων, φησίν, ὁ οἶνος α὎τ῵ν· καί θυμός ἀσπίδων ἀνίατος τήν ζέσιν τ῵ν σαρκικ῵ν ἟δον῵ν, οἶνον δρακόντων, φήσας· καί τ῅ς παρακο῅ς τήν τυραννικήν καί ὏περήφανον καταφρόνησιν, καλέσας οἶνον ἀσπίδων· τοῦτο γάρ, ὥς φασι, τό θηρίον, παρά πάντα τά θηρία τ῅ς γ῅ς, ἐμφράττει τά ὦτα πρός ἐπᾴσματα, ἐξ ὏περηφανίας τυραννοῦν [Fr. καί ἐξ ὏περηφανίας τυραννεῖ] τούς ἐπᾴδοντας. ὇ ἕτερος, ἤγουν ὁ δεύτερος, φησίν, ὘περισχύει ὁ βασιλεύς· βασιλέα δέ οὗτος καλ῵ν, π᾵σαν ὁμοῦ τήν ἐν πλούτῳ καί δυναστείᾳ καί ταῖς ἄλλαις περιφανείαις κενήν δόξαν, τήν γεννητικήν τ῅ς ἀγνοίας· καθ᾿ ἥν ὁ τ῅ς φύσεως γίνεται σκεδασμός· πάντων ἀγνοούντων ἀλλήλους, καί πάντων π᾵σι προσρηγνυμένων· ὏πέρ ἑνός, τοῦ πλέον ἀλλήλων θέλειν δοξάζεσθαι, δυνάμει ἤ πλούτῳ ἤ τρυφῆ, καί τοῖς ἄλλοις τρόποις, οἷς δοξάζεσθαι θέλουσιν, οἱ τήν θείαν καί μένουσαν ἞γνοηκότες δόξαν, καί τό κατ᾿ α὎τήν κράτος περιφρονοῦντες.

138 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Οὗτοι μέν π᾵σαν, ὡς εἰπεῖν, τήν ἰλύν τοῦ βυθοῦ τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν, τοῖς δυσί τούτοις προβλήμασι περιγράψαντες, κριτήν ἐποιοῦντο τ῵ν λεγομένων, τόν βασιλέα Δαρεῖον· τόν, ὡς ἔφην, κρατοῦντα νόμον τ῅ς φύσεως, ἐπικληθ῅ναι τοῖς α὎τ῵ν ἐλπίζοντες δόγμασιν. ὇ δέ τρίτος, ὅς ἐστιν τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως προϊστάμενος νοῦς, καί τ῅ς κακ῅ς τ῵ν παθ῵ν δουλείας στερηθ῅ναι τήν ψυχήν βεβουλημένος, φησίν, ὘περισχύουσιν αἱ γυναῖκες, καί ὏περνικᾶ ἟ ἀλήθεια· γυναῖκας μέν εἰπών, τάς θεοποιούς ἀρετάς, ἐξ ὧν ἟ πρός Θεόν καί ἀλλήλους τοῖς ἀνθρώποις ἑνοποιός ἀγάπη συνέστηκε, πάντων τήν ψυχήν ἐξαρπάζουσα τ῵ν ὏πό γένεσιν καί φθοράν· καί τ῵ν ὏πέρ α὎τά νοητ῵ν ο὎σι῵ν, καί α὎τῶ τῶ Θεῶ κατ᾿ ἐρωτικήν τινα σύγκρασιν περιπλέκουσα, καθ᾿ ὅσον ἐστί δυνατόν ἀνθρωπίνῃ φύσει· καί τήν ἄχραντον καί θείαν μυστικ῵ς δημιουργοῦσα συμβίωσιν. Ἀλήθειαν δέ φήσας, τήν μίαν καί μόνην αἰτίαν τ῵ν ὄντων, καί ἀρχήν καί βασιλέα καί δύναμιν καί δόξαν, (516) ἐξ ἧς, καί δι᾿ ἥν γέγονέ τε καί γίνεται· καί πρός τό εἶναι ὏π᾿ α὎τ῅ς τε καί δι᾿ α὎τήν συγκρατεῖται· καί ὏πέρ ἦς π᾵σα τοῖς φιλοθέοις ἐστί σπουδή τε καί κίνησις. Καί συντόμως εἰπεῖν, διά μέν τ῵ν γυναικ῵ν, τό τέλος ἐνεδείξατο τ῵ν ἀρετ῵ν τήν ἀγάπην· ὅπερ ἐστί ἟ κατ᾿ ἔφεσιν τοῦ φύσει ἀγαθοῦ τ῵ν μετεχόντων ἀδιάσπαστος ἟δονή καί ἀδιαίρετος ἕνωσις· διά δέ τ῅ς ἀληθείας, τό πέρας πασ῵ν ἐπεσήμανε τ῵ν γνώσεων· καί α὎τ῵ν πάντων τ῵ν γινωσκομένων, εἰς ὅπερ ὡς ἀρχήν καί πέρας πάντων τ῵ν ὄντων, αἱ κατά φύσιν κινήσεις, γενικῶ τινι λόγῳ συνέλκονται· πάντα νικώσης κατά φύσιν, ὡς ἀληθείας τ῅ς τ῵ν ὄντων ἀρχ῅ς καί αἰτίας· καί πρός ἑαυτήν συνελκούσης τ῵ν γεγονότων τήν κίνησιν. Οὕτω διαλεχθείς ὁ φιλόσοφος νοῦς τῶ κατά φύσιν νόμῳ, π᾵σαν α὎τοῦ τ῵ν πονηρ῵ν δαιμόνων ἀποκρούεται πλάνην· ψηφίσασθαι πείθων ἐλευθερίαν τοῖς πρός δουλείαν παθ῵ν κεκρατημένοις λογισμοῖς τε τ῅ς ψυχ῅ς καί δυνάμεσι καί τ῵ν τ῅ς νοουμένης αἰχμαλωσίας δεσμ῵ν, λύσιν καί ἄφεσιν κηρύξαι τοῖς καθειργμένοις ἐν τῶ σκότει· τῆ προσπαθείᾳ λέγω τ῵ν αἰσθητ῵ν· ὥστε ἀναβάντας α὎τούς εἰς τήν Ἰουδαίαν· φημί δέ τήν ἀρετήν, οἰκοδομ῅σαι ἐν Ἱερουσαλήμ· τῆ ἕξει λέγω τ῅ς ἀπαθείας, τόν ναόν Κυρίου τουτέστι τήν δεκτικήν τ῅ς σοφίας γν῵σιν. ΢οφός οὖν καί πάνυ σοφός ὁ μέγας ἐστί Ζοροβάβελ, οἷα παρά Θεοῦ τήν σοφίαν λαβών, καί δι᾿ α὎τ῅ς δυνηθείς ἑκάστῳ τ῵ν πρός ἀπάτην προβεβλημένων ἐπί φθορᾶ τοῦ γένους τ῵ν ἀνθρώπων, ὏πό τ῵ν ὏περαγωνιζομένων τοῦ σώματος πονηρ῵ν πνευμάτων, ἀντιπροβάλλεσθαι καί νικ῅σαι καί ἀνατρέψαι· καί δι᾿ ἑκατέρου τ῵ν οἰκείων προβλημάτων τό ἑκάτερον τ῵ν ἀντικειμένων προβλημάτων παντελ῵ς ἐξαφανίσαι· καί τήν ψυχήν πονηρ᾵ς λυτρώσασθαι δουλείας παθ῵ν. ἖πειδή γάρ ἐκεῖνοι, διά μέν τοῦ οἴνου τήν ζέσιν τιμ᾵σθαι τ῵ν σαρκικ῵ν ἟δον῵ν ἐπεζήτουν· διά δέ τοῦ βασιλέως, τ῅ς κοσμικ῅ς δόξης τό κράτος ἐπεκύρουν· οὗτος τήν πνευματικήν καί πέρας ο὎κ ἔχουσαν διά τ῵ν γυναικ῵ν εἰσήγαγεν ἟δονήν· καί διά τ῅ς ἀληθείας, τό μή σαλευόμενον ἔδειξε κράτος· καί ἔπεισε, τ῵ν μέν παρόντων καταφρονεῖν ἀγαθ῵ν· τ῵ν δέ μελλόντων, ἀντέχεσθαι. Σαύτην ἔχει τά προβλήματα, κατ᾿ ἐμέ φάναι, τήν ἔννοιαν, καλήν τε καί σοφήν, καί τοῦ γραφ῅ναι πρός νουθεσίαν ἟μ῵ν ο὎κ ἀναξίαν τοῦ πνεύματος· εἰ δέ τις ὏ψηλότερον τόν τ῵ν γεγραμμένων νοῦν σκοπ῅σαι δυνηθῆ, κατά τήν χορηγουμένην α὎τῶ τοῦ νοεῖν τά θεῖα δύναμιν, φθόνος ο὎δείς· ὅτι μηδέ πέφυκεν ἐλαττοῦσθαι τοῦ Πνεύματος ἟ χάρις ἐν τοῖς συμμετέχουσι· δι᾿ ὅ μάλιστα τό τοῦ φθόνου τίκτεται πάθος· κἄν ὁ μέν, πλέον· ὁ δέ, ἔλαττον ἔχει τ῅ς χάριτος· ἕκαστος γάρ, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς ἐν α὎τῶ πίστεως, φανερουμένην κέκτηται τοῦ Πνεύματος τήν ἐνέργειαν. Ὥστε ταμείας ὏πάρχει τ῅ς χάριτος ἕκαστος, ἑαυτοῦ, καί οὔποτ᾿ ἄν εὖ φρον῵ν ἄλλῳ φθονήσειεν ( 517) ε὎δοκιμοῦντι ταῖς χάρισιν· ἐπ᾿ α὎τῶ κειμένης τ῅ς δεκτικ῅ς τ῵ν θείων ἀγαθ῵ν διαθέσεως. Ἔλθωμεν δέ καί ἐπ᾿ ἄλλην μυστικήν θεωρίαν, τήν ἀρχικήν τ῵ν γεγραμμένων ἀλήθειαν προδεικνύουσαν. Ζοροβάβελ ἐστίν ἀληθινός τε καί νέος, καί διά τοῦ παλαιοῦ τυπικ῵ς μηνυόμενος, ὁ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός Ἰησοῦς Φριστός· ὁ ἐν τῆ συγχύσει τ῅ς φύσεως ἟μ῵ν συλληφθείς καί κυηθείς, καί τεχθείς, καί τέλειος κατά τήν φύσιν γενόμενος ἄνθρωπος· ἵνα πρός ἑαυτόν, τ῅ς συγχύσεως ἀποστ᾵σαν ἀναγάγῃ τήνφύσιν. ὇ μή γενόμενος μέν σύν ἟μῖν αἰχμάλωτος, καί πρός τήν τ῵ν παθ῵ν ἀποικισθείς σύγχυσιν. Ο὎ γάρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, ο὎δέ ε὏ρέθη δόλος ἐν τῶ στόματι α὎τοῦ· ἐν ἟μῖν δέ τοῖς αἰχμαλώτοις ὡς αἰχμάλωτος γεννηθείς, καί μεθ᾿ ἟μ῵ν τ῵ν ἀνόμων λογισθείς· διά φιλανθρωπίαν γενόμενος ἐν ὁμοιώματι σαρκός ἁμαρτίας, καί περί ἁμαρτίας. ἖ν ὁμοιώματι μέν σαρκός ἁμαρτίας, ὅτι φύσει Θεός ὏πάρχων ἀπαθής, ἀτρέπτως κατ᾿ οἰκονομίαν φύσει παθητός γενέσθαι κατηξίωσεν ἄνθρωπος· περί ἁμαρτίας δέ, ὅτι διά τάς ἁμαρτίας ἟μ῵ν ἤχθη εἰς θάνατον, καί ὏πέρ ἟μ῵ν ὠδυνήθη· καί διά τάς ἁμαρτίας ἟μ῵ν ἐτραυματίσθη, καί ἐμαλακίσθη διά τάς ἀνομίας ἟μ῵ν, ἵνα ἟μεῖς τῶ μώλωπι α὎τοῦ ἰαθ῵μεν. Πνεῦμα γάρ πρό προσώπου ἟μ῵ν, φησί, Φριστός Κύριος συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς ἟μ῵ν, οὗ εἴπαμεν, ἖ν τῆ σκιᾶ α὎τοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν.

139 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Οὗτος ἐστιν ἟ δικαία ἀνατολή τ῅ς ἟μ῵ν ἐκ τ῅ς ἁμαρτίας διασπορ᾵ς περί ἧς διά τοῦ προφήτου φησί τό Πνεῦμα τό ἅγιον, Ὅτι ἀνατελεῖται ὏μῖν Ἀνατολή δικαία. Καί, Ἰδού ἀνήρ, Ἀνατολή ὄνομα α὎τῶ· καί ὏ποκάτωθεν α὎τοῦ ἀνατελεῖ· καί, Ἥλιος δικαιοσύνης, καί, ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν α὎τοῦ· τοῦ ὏ποκάτωθεν δηλοῦντος, τό ἀπόῤῥητον μυστήριον τ῅ς τοῦ Λόγου σαρκώσεως, ἐξ ἧς ἀνέτειλεν ἟ τ῵ν ὅλων σωτηρία. Πτέρυγες δ᾿ ἄν εἶεν τοῦ Ἡλίου τ῅ς δικαιοσύνης, αἱ δύο Διαθ῅και, δι᾿ ὧν ἱπτάμενος ἐν ἟μῖν ὁ Λόγος, τήν πληγήν θεραπεύει παραβάσεως, καί τήν κατ᾿ ἀρετήν τελείαν χαρίζεται ῥ῵σιν· διά μέν τ῅ς Παλαι᾵ς, ποιούμενος τήν τ῅ς κακίας ἀναίρεσιν· διά τ῅ς Νέας δέ, τήν θέσιν τ῅ς ἀρετ῅ς ἐργαζόμενος. Ἤ πάλιν, πτέρυγές εἰσιν, ἟ Πρόνοια καί ἟ κρίσις, δι᾿ ὧν ἱπτάμενος ὁ Λόγος, ἀγνώστως ἐπιβατεύει τοῖς οὖσι· σοφίας μέν λόγοις θεραπεύων τούς θέλοντας· παιδείας δέ τρόποις, τούς πρός ἀρετήν δυσκινήτους ἰώμενος· καί τοῖς μέν, σαρκός μολυσμόν ἐκκαθαίρων· τοῖς δέ, ψυχ῵ν κηλίδας ἰώμενος. Οὗτός ἐστιν ὁ τήν αἰχμαλωσίαν τοῦ ἀληθινοῦ Ἰσραήλ ἐπανάγων· ο὎κ ἀπό γ῅ς εἰς γ῅ν, καθώς ὁ παλαιός πέπραχε Ζοροβάβελ, ἀπό βαβυλ῵νος εἰς ( 520) τήν Ἰουδαίαν τόν λαόν μεταβιβάσας· ἀλλ᾿ ἀπό γ῅ς εἰς ο὎ρανόν, καί ἀπό κακίας εἰς ἀρετήν, καί ἀπό ἀγνωσίας εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας· καί ἀπό φθορ᾵ς εἰς ἀφθαρσίαν, καί εἰς ἀθανασίαν ἀπό θανάτου· καί συντόμως εἰπεῖν, ἀπό τοῦ φαινομένου κόσμου καί ῥέοντος, εἰς τόν σταθηρόν νοούμενον· καί ἀπό τ῅ς διαλυομένης ζω῅ς, εἰς τήν ἀδιάλυτον καί μένουσαν. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀληθινός οἰκοδόμος τοῦ διαρυέντος τοῖς παραπτώμασι λογικοῦ ναοῦ, καί ἐμπρησθέντος ἀλλοτρίῳ πυρί· ὅπερ ἟μεῖς ἐξεκαύσαμεν, πορευθέντες τῶ φωτί τοῦ πυρός ἟μ῵ν, καί τῆ φλογί, ᾗ ἐξεκαύσαμεν· ο὎ μόνον τῶ σαρκικῶ φρονήματι τό τ῅ς ψυχ῅ς νοερόν ἕπεσθαι δουλικ῵ς παρασκευάσαντες, ἀλλά καί τήν τ῵ν παθ῵ν ὕλην ἀναίδην δι᾿ ἐνεργείας ἐξάψαντες. Οὗτός ἐστιν ὁ πείσας διά σοφίας Δαρεῖον τόν βασιλέα· τουτέστι, τόν νόμον τ῅ς φύσεως· ο὎ γάρ θέμις κατά τόν τόπον τοῦτον εἰς τόν διάβολον λαμβάνειν τόν Δαρεῖον, συνεργόν μέν γεγενημένον ἑκουσίως τ῅ς κατά τήν ἄφεσιν τοῦ λαοῦ χάριτος· πεισθέντα δέ, μηδέν ἰσχυρότερον εἶναι μηδέ τῆ φύσει πρός σωτηρίαν λυσιτελέστερον, πίστεως καί ἀγαθ῅ς συνειδήσεως. Ἀληθείας γάρ λόγον ἞ πίστις ἐπέχει· καί διά τ῅ς τ῵ν γυναικ῵ν ἀλληγορικ῵ς νοουμένης θείας ἀγάπης, ἟ ἀγαθή συνείδησις ἐπιφέρεται τύπον [Fr. τόπον]· ἐν ᾗ τό παράπαν θείων ἐντολ῵ν ο὎κ ἔστι παράβασις. Οὗτός ἐστιν, ὁ δειμάμενος ἐν ἑαυτῶ καθ᾿ ἕνωσιν ἄῤῥητόν τε καί ἀδιαίρετον τήν σκηνήν Δαβίδ τήν πεπτωκυῖαν· λέγω δέ τήν διά τήν ἁμαρτίαν τῶ θανάτῳ διαφθαρεῖσαν φύσιν. Οὗτός ἐστιν ὁ Ζοροβάβελ, ὁ μετά δόξης ἐγείρας πεπτωκότα τόν οἶκον τοῦ Θεοῦ· περί οὗ φησι τό Πνεῦμα· Ἔσται ἟ δόξα τοῦ οἴκου τούτου ἟ ἐσχάτη ὏πέρ τήν προτέραν. Δευτέραν γάρ κοινωνίαν ὁ Λόγος ἐκοινώνησε τῆ φύσει, πολύ τ῅ς προτέρας παραδοξοτέραν· ὅσῳ πρ῵τον τοῦ κρείττονος μεταδούς, ὕστερον μετέλαβε θέλων τοῦ χείρονος· ἵνα καί τήν εἰκόνα σώσῃ, καί τήν σάρκα ἀθανατίσῃ· καί τόν ἐνηχηθέντα τῆ φύσει λόγον τοῦ ὄφεως, παντελ῵ς ἐξαφανίσας, ὡς ἐξ ἀρχ῅ς καθαράν πάλιν παραστήσῃ τήν φύσιν, τῆ θεώσει πλεονεκτοῦσαν τήν πρώτην διάπλασιν· καί ὥσπερ ἐξ ἀρχ῅ς μή οὖσαν ὏πεστήσατο, οὔτω διαῤῥυεῖσαν ἀνασώτηται, στομώσας πρός ἀπτωσίαν τῆ ἀτρεψίᾳ· καί τήν ἐπ᾿ α὎τῆ π᾵σαν βουλήν τοῦ Θεοῦ καί Πατρός ἐπιτελέσῃ, θεώσας α὎τήν τῆ δυνάμει τ῅ς ἐνανθρωπήσεως· Αἱ χεῖρες γάρ, φησί, Ζοροβάβελ (τοῦ νοητοῦ) ἐθεμελίωσαν τόν οἶκον τοῦτον (τουτέστι τόν ἄνθρωπον)· καί αἱ χεῖρες α὎τοῦ ἐπιτελοῦσιν α὎τόν· τήν προτέραν λέγω διάπλασιν καί τήν ἐν α὎τῶ καθ᾿ ἕνωσιν ἄῤῥητον τελευταίαν ἀνάπλασιν. Οὗτός ἐστιν ὁ Ζοροβάβελ, ὁ τ῵ν αἰχμαλώτων λυτρωτής· ὁ ἔχων ἐν τῆ χειρί τόν λίθον τοῦ κασσιτέρου [Fr. κασσιτέρινον], τόν τοῖς ἑπτά τοῦ Κυρίου κοσμούμενον ὀφθαλμοῖς, δι᾿ ὧν ὁ Θεός ἐπιβλέπει ἐπί ( 521) π᾵σαν τήν γ῅ν. Καί κατά μέν τήν ἱστορίαν, ο὎δαμ῵ς ἐσχηκώς φαίνεται Ζοροβάβελ ἐν τῆ χειρί κασσιτέρινον λίθον ἑπτά ὀφθαλμούς ἔχοντα, καί α὎τούς τοῦ Κυρίου, ἐπιβλέποντας ἐπί π᾵σαν τήν γ῅ν· ο὎κοῦν ἐπειδή παντελ῵ς ἀμήχανον τοῦτο στ῅ναι κατά τήν λέξιν, ἐπί τήν τ῵ν γεγραμμένων χωρ῵μεν διάνοιαν. Ζοροβάβελ ἐστί, καθώς πολλάκις προλαβών ἔφην, ὁ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός Ἰησοῦς Φριστός· τούτου δέ λίθος ἐστίν, ἟ πίστις ἟ εἰς α὎τόν· ἐν τῆ χειρί δέ, ὅτι τῆ πράξει τ῵ν ἐντολ῵ν πίστις τοῦ Φριστοῦ διαφαίνεται. Πίστις γάρ χωρίς ἔργων, νεκρά· ὥσπερ καί ἔργα δίχα πίστεως. Πράξεως δέ σύμβολόν ἐστι προδήλως ἟ χείρ. Υέρων οὖν ἐν τῆ χειρί τόν λίθον ὁ Κύριος, ἔμπρακτον ἟μ᾵ς διδάσκει τήν εἰς α὎τόν πίστιν ἔχειν, τοῖς ἑπτά τοῦ Κυρίου κοσμούμενον ὀφθαλμοῖς· τουτέστι, ταῖς ἑπτά τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνεργείαις. Καί ἐπαναπαύσεται, φησίν, ἐπ᾿ α὎τόν ἑπτά πνεύματα· πνεῦμα σοφίας, πνεῦμα συνέσεως, πνεῦμα γνώσεως, πνεῦμα ἐπιστήμης, πνεῦμα βουλ῅ς, πνεῦμα ἰσχύος, πνεῦμα φόβου Θεοῦ. 140 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἔστι δέ τό μέν πνεῦμα τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ ἟ τ῵ν κατ᾿ ἐνέργειαν κακ῵ν ἀποχή· τό δέ πνεῦμα τ῅ς ἰσχύος ἐστίν, ἟ πρός ἐνέργειαν καί πρ᾵ξιν τ῵ν ἐντολ῵ν πρόθυμος ὁρμή καί κίνησις· τό δέ πνεῦμα βουλ῅ς ἐστιν, ἟ ἕξις τ῅ς διακρίσεως· καθ᾿ ἥν σύν λόγῳ τάς θείας πράττομεν ἐντολάς, καί τ῵ν κρειττόνων διαιροῦμεν τά χείρονα· τό δέ πνεῦμα τ῅ς ἐπιστήμης ἐστίν, ἟ τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς πράξεως τρόπων ἄπτωτος εἴδησις· καθ᾿ οὕς πράττοντες, τ῅ς ὀρθ῅ς τοῦ λόγου κρίσεως ο὎δαμ῵ς διαπίπτομεν· τό δέ πνεῦμα τ῅ς γνώσεώς ἐστιν, ἟ τ῵ν ἐν ταῖς ἐντολαῖς λόγων περίληψις, καθ᾿ οὕς οἱ τρόποι τ῵ν ἀρετ῵ν συνεστήκασι· πνεῦμα δέ συνέσεώς ἐστιν, ἟ (524) πρός τούς τρόπους καί τούς λόγους τ῵ν ἀρετ῵ν συνδιάθεσις· ἤ κυριώτερον εἰπεῖν, μεταποίησις· καθ᾿ ἥν σύγκρασις γίνεται τ῵ν φυσικ῵ν δυνάμεων πρός τούς τρόπους καί τούς λόγους τ῵ν ἐντολ῵ν. Πνεῦμα δέ σοφίας ἐστίν, ἟ πρός τήν αἰτίαν τ῵ν ἐν ταῖς ἐντολαῖς πνευματικωτέρων λόγων ἀνάληψίς τε καί ἕνωσις· καθ᾿ ἥν, ἀγνώστως τούς ἐν Θεῶ κατά τό θεμιτόν ἀνθρώποις ἁπλοῦς μυούμενοι τ῵ν ὄντων λόγους, ὡς ἔκ τινος βλαστανούσης πηγ῅ς τ῅ς καρδίας, τήν ἐν τοῖς ὅλοις ἀλήθειαν ποικίλως τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις προφέρομεν· ἀπό μέν τ῵ν ἐκ Θεοῦ τελευταίων, ἟μῖν δέ προσεχ῵ν, ἐπί τά πρ῵τα, καί ἟μ῵ν μέν πόῤῥω, τῶ Θεῶ δέ προσεχ῅, καθ᾿ ὁδόν καί τάξιν ἀναβαίνοντες. Ἀπό γάρ τ῅ς ἀργίας τ῵ν κακ῵ν διά φόβου, ἐπί τήν τ῵ν ἀρετ῵ν δι᾿ ἰσχύος ἐρχόμεθα πρ᾵ξιν· ἀπό δέ τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν πράξεως, ἐπί τήν διάκρισιν τ῅ς βουλ῅ς· ἀπό δέ τ῅ς διακρίσεως, ἐπί τήν ἕξιν τ῵ν ἀρετ῵ν, ἤγουν ἐπιστήμην· ἀπό δέ τ῅ς ἕξεως τ῵ν ἀρετ῵ν, ἐπί τήν γν῵σιν τ῵ν ἐν α὎ταῖς ταῖς ἀρεταῖς λόγων· ἀπό δέ ταύτης, εἰς τήν πρός τούς ἐγνωσμένους λόγους τ῵ν ἀρετ῵ν μεταποιητικήν ἕξιν· φημί δέ τήν σύνεσιν· καί ἀπό ταύτης, εἰς τήν ἁπλ῅ν τ῅ς ἐν ὅλοις ἀληθείας ἀκριβ῅ θεωρίαν· ἀφ᾿ ἧς ὁρμώμενοι, πολλούς καί ποικίλους ἐκ τ῵ν τ῵ν ὄντων αἰσθητ῵ν τε καί νοητ῵ν ο὎σι῵ν σοφ῅ς θεωρίας ε὎σεβεῖς λόγους περί τ῅ς ἀληθείας ἀποδώσομεν. Διά τούτων οὖν ἀναβαίνοντες τ῵ν ὀφθαλμ῵ν τ῅ς πίστεως· ἤγουν φωτισμ῵ν, πρός τήν θείαν τ῅ς σοφίας συναγόμεθα μονάδα· τήν γεγενημένην δι᾿ ἟μ᾵ς τ῵ν χαρισμάτων διαίρεσιν συνάγοντες, ταῖς κατά μέρος τ῵ν ἀρετ῵ν ἀναβάσεσι· μηδέν τ῵ν εἰρημένων, συνεργείᾳ Θεοῦ, παραλιμπάνοντες· ἵνα μή κατ᾿ ὀλίγον ἀμελοῦντες, τυφλήν ἟μ῵ν τήν πίστιν καί ἀνόμματον καταστήσωμεν, ο὎κ ἔχουσαν τούς διά τ῵ν ἀρετ῵ν τοῦ Πνεύματος φωτισμούς· καί κολασθ῵μεν δικαίως εἰς ἀπείρους αἰ῵νας, ὡς ἐν ἑαυτοῖς κατά τήν πίστιν, ὅσον ἐφ᾿ ἟μῖν, τούς θείους ἐκτυφλώσαντες ὀφθαλμούς. Π᾵ς γάρ ὁ τ῅ς πίστεως ἐν ἑαυτῶ διά τ῅ς ἀργίας τ῵ν ἐντολ῵ν, τούς τοιούτους ἀνορύξας ὀφθαλμούς, πάντως κατάκριτος· μηκέτι τόν Θεόν ἔχων εἰς α὎τόν ἐπιβλέποντα. Καί οἶμαί γε ταύτης ἕνεκα τ῅ς αἰτίας, λίθον κασσιτέρινον τῆ Γραφῆ προσηγορεῦθαι τήν πίστιν, διά τό τήν α὎τήν καί τιμωρητικήν εἶναι τ῵ν μή κοσμούντων α὎τήν ταῖς ἐντολαῖς, καί περιποιητικήν τ῵ν διατηρούντων α὎τήν κατηγλαϊσμένην ταῖς ἐνεργείαις τοῦ Πνεύματος. Ἔσται γάρ, φησί ΢υμεών ὁ μέγας περί τοῦ Κυρίου λέγων, εἰς πτ῵σιν καί ἀνάστασιν πολλ῵ν ἐν τῶ Ἰσραήλ· πτ῵σιν μέν, τ῵ν ἀπιστούντων· ἀνάστασιν δέ, τ῵ν πιστευόντων. Υασί γάρ τινες ἐξ ἀργύρου καί μολίβδου σύνθετον εἶναι τόν κασσίτερον. Ο὎κοῦν ὁ μέν μόλυβδος, παιδείας καί τιμωρίας καί κολάσεως, καί τοῦ βάρους τ῅ς κατακρίσεως φέρει σύμβολον· ὁ δέ ἄργυρος, λαμπρότητός τε καί δόξης καί περηφανείας, (525) τύπος ἐστίν. Εἰ δέ τοῦτο, καί ἟ πίστις ἟ διά τοῦ κασσιτέρου σημαινομένη, καί παιδεύει καί τιμωρεῖται καί κολάζει καί κατακρίνει τούς ἀδοκίμους ἐν α὎τῆ γενομένους διά τ῅ς ἀργίας τ῵ν ἐντολ῵ν· ὡς μόλιβδον ἔχουσα τυχόν, τ῅ς σαρκός τήν ἀσθένειαν, ἐν τῶ Λόγῳ δυναμωθεῖσαν κατά τήν ἕνωσιν· καί λαμπρύνει πάλιν καί δοξάζει καί φωτίζει, καί πρός ἐκθέωσιν ἄγει τούς ἐν α὎τῆ γενομένους δοκίμους διά τ῅ς ἐργασίας τ῵ν ἐντολ῵ν· ὡς ἀργύριον ἔχουσα τάχα τήν τοῦ Λόγου θεότητα, τοῖς ἀξίοις ὁλικ῵ς κατά τό δυνατόν ἐναστράπτουσαν. Ἔλαβον δέ τινες τόν κασσιτέρινον λίθον, εἰς τόν Κύριον ἟μ῵ν Ἰησοῦν Φριστόν, ὡς ἐκ δύο συγκείμενον φύσεων, θεότητός τε καί ἀνθρωπότητος· εἰ δέ τις τοῦ Φριστοῦ πίστιν, ἤ τόν Φριστόν α὎τόν θεωρ῅σαι βούλεται γνωστικώτερον· μόλιβδός ἐστιν ἟ πίστις, καί α὎τός ὁ Φριστός, ὡς παιδεύων ψυχήν, καί κολάζων σάρκα, καί τιμωρούμενος πάθη, καί κατακρίνων δαίμονας· ἄργυρος δέ, ὡς νοῦν λαμπρύνων ταῖς ἀρεταῖς, καί δοξάζων ταῖς γνώσεσι, καί τῆ θεώσει ποι῵ν α὎τόν φ῵ς, τοῦ πρώτου φωτός ἀπεικόνισμα. Κατά ταύτην τήν ἔννοιαν ἐκληπτέον καί τήν ἐξ α὎τοῦ γινομένην πτ῵σιν καί ἀνάστασιν· πτ῵σιν γάρ ποιεῖται σαρκός, ἤγουν σαρκικοῦ φρονήματος· καί φυσικ῵ν δυνάμεων καί ἀρετ῅ς καί τ῵ν συνεκτικ῵ν τ῅ς γνώσεως λογισμ῵ν, ἀνάστασιν. Καί ἁπλ῵ς, ὅλου τοῦ παλαιοῦ κατά τόν Ἀδάμ ἀνθρώπου, καί τοῦ γράμματος τοῦ νόμου ἐν τοῖς ἀξίοις ποιεῖται πτ῵σιν ὁ Λόγος, καί τοῦ νέου κατ᾿ α὎τόν ἀνθρώπου, καί τοῦ πνεύματος τοῦ νόμου ἀνάστασιν. Συχόν δέ καί διά τοῦτο κασσιτερίνῳ λίθῳ κατά τήν Γραφήν παρεικάζεται ἟ πίστις, τ῵ν ἐν τοῖς μελαίνουσιν α὎τ῅ς τήν ἀρετήν ἤ τήν γν῵σιν, δυναμένων πάλιν διά μετανοίας κατά πρ᾵ξιν καί θεωρίαν λαμπρύνεσθαι, καί τήν οἰκείαν αὖθις ἀπολαμβάνειν φωτεινήν τοῦ βίου διαύγειαν.

141 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Ποσαχ῵ς ἑρμηνεύεται Ζοροβάβελ, πρός τήν ἗λλάδα φωνήν μεταφερόμενος. β΄. Ἀρετ῅ς τέλος εἶναί φησι τό ἀγαθόν· τοῦτο δέ, θείας ἐνεργείας ὏πάρχει συμπλήρωσις· πρός ἥν ἄγει τό λογικόν τ῅ς ψυχ῅ς, τῶ τε θυμῶ καί τῆ ἐπιθυμίᾳ κατά φύσιν χρώμενον· ἐν ᾗ τό καθ᾿ ὁμοίωσιν πέφυκεν ἀναφαίνεσθαι κάλλος. Θεωρητικ῅ς δέ φιλοσοφίας τέλος εἶναί φησι τήν ἀλήθειαν, ἥτις ἀμερ῵ς τ῵ν περί Θεόν ἁπάντων ἑνοειδής ἐστι γν῵σις· πρός ἥν ὁ καθαρός φέρεται νοῦς, ἀποσκευάσας ἑαυτοῦ παντελ῵ς τήν κατ᾿ αἴσθησιν κρίσιν· ἐν ᾗ γνώσει δ῅λον ἀκίβδηλον τό τ῅ς θείας εἰκόνος ἀξίωμα δείκνυται. γ΄. Σάς μέν γυναῖκας εἰς ἀρετάς, ὧν ἟ ἀγάπη τέλος ἐστίν ἐθεώρησε· τήν ἀλήθειαν δέ, πρός τήν ἄποσον ἀνήγαγε γν῵σιν· ὧν, ἀγάπης τέ φημι καί γνώσεως, ὁ βασιλεύων τ῅ς φύσεως ἐπιγνούς τόν χαρακτ῅ρα νόμος, ἀποβάλλεται καθάπερ οἶνον, τήν τ῵ν παθ῵ν τ῅ς σαρκός ἟δονήν· καί ὥσπερ βασιλεία, τήν πάντων ἀσχέτως κατοιομένων δοξομανίαν. δ΄. (528) Ἡ κατ᾿ ἀρετήν διάθεσις, φησίν, πρόσωπόν ἐστι τοῦ θεωρητικοῦ νοός, ὡς εἰς ο὎ρανόν, πρός τό ὕψος τ῅ς ἀληθιν῅ς ἀπαιρόμενον γνώσεως. ε΄. Ἄλλη περί τοῦ α὎τοῦ θεωρία· καθ᾿ ἥν τήν ἐν ο὎ρανοῖς ἀπογραφήν λέγει μόνων ἐκείνων εἶναι, τ῵ν κατά πρόθεσιν ὅλους ἑαυτούς ἀπογράφεσθαι τῶ καλάμῳ παρεχόντων τοῦ Πνεύματος. Βουλομένους γάρ, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀναγκαζομένους ἐν ο὎ρανοῖς ἀπογράφεται τό Πνεῦμα τό ἅγιον. στ΄. Ο὎δείς δύναται, φησίν, ἀληθ῵ς τόν Θεόν ε὎λογεῖν, μή τό σ῵μα καθαγιάσας ταῖς ἀρεταῖς, καί τήν ψυχήν καταφωτίσας ταῖς γνώσεσι. ζ΄. Σήν μέν νίκην, τ῵ν κατά τό πρακτικόν τ῅ς ψυχ῅ς θείων ἀγώνων πέρας εἶναί φησιν· ὅπερ ἐπί τό ἀμιγές ἀγαθόν. Σήν δέ σοφίαν, τ῵ν κατά τό γνωστικόν τ῅ς ψυχ῅ς μυστικ῵ν ὏πάρχειν τέλος ἀποφαίνεται θεαμάτων· ὅπερ ἐστίν ἟ ἁπλ῅ ἀλήθεια· πρός ἅπερ νοῦς τόν γενόμενον τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν καθαρόν φαντασίας ἄγει· καί λόγος, ὏ποζεύξας α὎τῶ τό τ῅ς ψυχ῅ς ζωτικόν· ὧν, νίκης τέ φησι καί σοφίας, ἤγουν ἀγαθότητος καί ἀληθείας ἟ σύνοδος, μίαν δείκνυσιν, οἷς ἄν γένηται, δόξαν τοῦ καθ᾿ ὁμοίωσιν ἀκραιφνοῦς ἀπαστράπτουσαν. η΄. Fr. Σί πρός ἀρετήν ἟μεῖς συνεισφέρομεν. θ΄. Διά ποίαν αἰτίαν Δεσπότης Πατέρων Θεός προσαγορεύεται. ι΄. Οἱ κατά πνεῦμα Πατέρες, φησί, διά τ῅ς διδασκαλίας θελόντων υἱ῵ν θέλοντες καθίστανται Πατέρες· λόγῳ καί βίῳ κατά Θεόν α὎τούς διαπλάττοντες· καί οἱ κατά πνεῦμα υἱοί κατά θέλησιν διά τ῅ς μαθήσεως α὎θαιρέτων υἱοί γίνονται Πατέρων, α὎θαίρετοι γνωμικ῵ς, κατά Θεόν ὏π᾿ α὎τ῵ν λόγῳ τε καί βίῳ διαπλαττόμενοι. Ἡ γάρ χάρις τοῦ Πνεύματος γνωμικήν τήν τ῵ν κατ᾿ α὎τόν γεννώντων καί γεννωμένων ἐργάζεται γέννησιν· ὅπερ οἱ κατά σάρκα πατέρες ο὎κ ἔχουσιν, ἀκουσίων υἱ῵ν πατέρες ἀκούσιοι· φύσεως γάρ, ἀλλ᾿ ο὎ γνώμης ἔργον καθέστηκεν, ἟ τ῵ν φυσικ῵ς γεννώντων τε καί γεννωμένων διάπλασις. ια΄. Ἡ δυάς ἐνταῦθα, τήν ὕλην δηλοῖ καί τό εἶδος· ὧν ἟ μέν σύνοδος ποιεῖται σώματος γένεσιν· ἟ δέ διάλυσις, πέφυκε τήν α὎τοῦ ποιεῖσθαι φθοράν. Ο὎κοῦν τά ἐξ ὕλης καί εἴδους ὄντα, τῆ ἀρχῆ φυσικῆ ἐναντίον ἔχει τό τέλος, εἴπερ ἟ διαφορά τ῅ς γενέσεώς ἐστιν ἀναίρεσις. Γενέσεως δέ καί φθορ᾵ς ὏περασπίζουσι αἱ δυνάμεις αἱ δύο, ἤ τε κατ᾿ ἐπιθυμίαν καί ἟ θυμική· ἟ μέν, ἐφιεμένη δι᾿ ἑαυτ῅ς κρατ῅σαι πρός τό εἶναι τήν γένεσιν· ἟ δέ, τήν ἐκ τ῅ς φθορ᾵ς ἀγωνιστικ῵ς ἀπωθουμένη διάλυσιν. Σούτων συνήγοροι τ῵ν δυνάμεων οἱ πονηροί καθίστανται δαίμονες· οἱ μέν, τήν κατ' ἐπιθυμίαν τ῅ς ψυχ῅ς ἀπό τ῵ν θείων ἔκστασιν, ἧς ὁ οἶνος ὏πάρχει σύμβολον· οἱ δέ, τήν ἐπί τ῵ν ὏λικ῵ν τυραννίδα τ῅ς θυμικ῅ς δυνάμεως, ἧς ἟ εἰκών ἟ βασιλεία καθέστηκε, προβαλλόμενοι τῶ νόμῳ τ῅ς φύσεως, παραπεῖσαι βουλόμενοι τήν κατ᾿ α὎τάς ἐμπαθ῅ς ψηφίσασθαι ζωήν. Ἡ δέ μονάς, τήν ἁπλ῅ν σημαίνει κατ᾿ ο὎σίαν ψυχήν, ὡς εἰκόνα τ῅ς κατ᾿ ο὎σίαν ὏περφυοῦς τρισυποστάτου (529) μονάδος· ἧς ὁ νοῦς, φημί δέ τ῅ς ψυχ῅ς, ὡς εἷς μι᾵ς ὏πάρχει συνήγορος, τήν εἰς τόν Θεόν πίστιν διά τ῅ς ἀληθείας, καί τήν εἰς α὎τόν ἀγάπην διά τ῵ν γυναικ῵ν, πάντων ἰσχυροτέραν ἀποδεικνύς τῶ νόμῳ τ῅ς φύσεως· καί τό κατ᾿ α὎τάς κράτος πείθων ψηφίσασθαι. ιβ΄. Ὅτι τῆ καθ᾿ ὏περοχήν στερήσει τ῵ν πολλ῵ν, ὡς ἕν καί μόνον ἟ ἀλήθεια πέφυκεν ἀναφαίνεσθαι, φησί, καλύπτουσα πάντων νοεῖν ἤ νοεῖσθαι δυναμένων τάς γνωστικάς δυνάμεις, ὡς ὏πέρ τά νοοῦντα καί τά νοούμενα καθ᾿ ὕπαρξιν ὏περούσιον οὖσα, καί

142 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀπείρῳ δυνάμει, τάς κατά τήν ἀρχήν καί τό τέλος τ῵ν ὄντων ἀκρότητας περιγράφουσα, π᾵σα πάντων πρός ἑαυτήν συνέλκει κίνησιν· τοῖς μέν παρεχομένη γν῵σιν ἀρίδηλον, ἧς ἐστερήθησαν χάριτος· τοῖς δέ δωρουμένη κατ᾿ αἴσθησιν ἄῤῥητον, ἧς εἶχον τήν ἔφεσιν ἀγαθότητος, τῆ μεθέξει φανερόν τήν ἐπίγνωσιν. ιγ΄. Σόν ἐν Βαβυλώνι λαόν ἀλληγορικ῵ς, νόει, τούς εἰς δουλείαν παθ῵ν κεκρατημένους λογισμούς· τόν δέ Δαρεῖον, τόν φυσικόν νόμον· τό δέ Ζοροβάβελ, τόν γνωστικόν νοῦν· τήν Ἰουδαίαν δέ, τήν ἀρετήν· τήν Ἱερουσαλήμ, τήν ἕξιν τ῅ς ἀπαθείας· τόν δέ ναόν, τήν δεκτικήν τ῅ς σοφίας γν῵σιν· τήν δέ πρός τήν Ἰουδαίαν ἐκ Βαβυλ῵νος ἀνάβασιν, τήν ἀπό τ῵ν σωματικ῵ν εἰς τά πνευματικά διά μετανοίας μετάθεσιν. ιδ΄. Αἴτιον εἶναι λέγει, τ῅ς τ῵ν θείων διανομ῅ς ἀγαθ῵ν, τό μέτρον τ῅ς ἑκάστου πίστεως· καθώς γάρ πιστεύομεν, καί τήν ἐπί τό πράττειν τ῅ς προθυμίας ἐπίδοσιν ἔχομεν. ὇ γοῦν πράττων, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς πράξεως ἐπιδείκνυται τό μέτρον τ῅ς πίστεως, δεχόμενος ὡς ἐπίστευσε τό μέτρον τ῅ς χάριτος· ὁ δέ μή πράττων, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς ἀπραξίας ἐπιδείκνυται τό μέτρον τ῅ς ἀπιστίας, δεχόμενος ὡς ἞πίστησε, τήν τ῅ς χάριτος στέρησιν. Ο὎κοῦν κακ῵ς ποιεῖ βασκαίνων ὁ φθονερός, ἐπ᾿ α὎τῶ σαφ῵ς, ἀλλ᾿ ο὎κ ἐν ἄλλῳ κειμένης, τ῅ς τοῦ πιστεύειν τε καί πράττειν, καί πρός τό μέτρον τ῅ς πίστεως ἐρχομένης δέξασθαι τήν χάριν, ἐπιλογ῅ς. ιε΄. Π῵ς τοῦ Κυρίου τύπος ἐστί Ζοροβάβελ. ιστ΄. Καλ῵ς ἐδείχθη τῆ ἀληθείᾳ συμβαίνειν ὁ τύπος. Ὥσπερ γάρ ὁ Ζαροβάβελ ο὎ γέγονεν αἰχμάλωτος, ἀλλ᾿ ἐκ τ῵ν αἰχμαλώτων ἐν Βαβυλ῵νι τότε δεδουλωμένων ἐγεννήθη, καί γέγονεν α὎τ῵ν λυτρωτής· οὕτως καί ὁ Κύριος ἀναμάρτητος ὤν, ἐξ ἟μ῵ν ἐν ἟μῖν ὡς εἷς ἐξ ἟μ῵ν κατελογίσθη, τό τ῅ς φύσεως ἟μ῵ν ἑκουσίως ὏ποδύς παθητόν, καθ᾿ ὅ τ῅ς ἟μ῵ν πρός ἀλήθειαν φυσικ῅ς ἀνασχόμενος ἀσθενείας, τοῦ φθοροποιοῦ κράτους ἟μ᾵ς ἞λευθέρωσε, καί εἰς ο὎ρανούς ἟μ᾵ς ἀνήγαγεν ἀπό γ῅ς· τῆ μέν δυνάμει τ῅ς α὎τοῦ σαρκώσεως ὅλην ἀνελλειπ῵ς ἑαυτῶ καθ᾿ ἕνωσιν ἄῤῥητον τήν φύσιν προσλαβών· τῆ δέ κλήσει τ῅ς χάριτος, μόνους ἐκείνους τούς δεξαμένους τε περιχαρ῵ς τήν κλ῅σιν, καί διά τ῵ν ἔργων τήν χάριν αἰδεσθέντας τ῅ς ἀναπλάσεως. ιζ΄. ΢άρξ ἁμαρτίας ἐστίν, ἟ ἐκ σπορ᾵ς ἀνδρός τήν γένεσιν ἔχουσα· κατά τα὎τόν γάρ ἔχει δυνάμει τήν (532) ἁμαρτίαν καί τήν φθοράν κατά φύσιν, τήν μέν ἀρχήν, τήν δέ τέλος ἔχουσα τ῅ς οἰκείας γενέσεως· ἟ δέ ἐν ὁμοιώματι σαρκός ἁμαρτίας ἐστί σάρξ, ἟ δίχα σπορ᾵ς ἀνδρός συστ᾵σα τοῦ Θεοῦ σάρξ· κατά φύσιν μέν ἔχουσα τήν φθοράν, καθ᾿ ἥν ἟μῖν ὅμοιος ἦν· κατά δύναμιν δέ φύσει τήν ἀναμαρτησίαν, καθ᾿ ἥν ἟μῖν ἀνόμοιος ἦν. ιη΄. ἖πειδή φησιν, ὡς πρός τήν ἄκρατόν τε καί ἄκραν θεολογίαν, δεύτερός ἐστιν ὁ τ῅ς σαρκώσεως λόγος· ἟ μέν γάρ τοῦ περί τήν ο὎σίαν ἄκρου καθέστηκε λόγου· ὁ δέ, τ῅ς κατά τήν πρόνοιαν ἀκροτάτης ἐνεργείας ὏πάρχει συνεκτικός, ὏ποκάτωθεν ἀνατολή προσηγορεύθη τῶ Πνεύματι. ἖ν γάρ τῶ λόγῳ τ῅ς θείας σαρκώσεως, ἟ τ῵ν αἰώνων τε καί τ῵ν ἐν αἰ῵νι περιέχεται γένεσις· καί ἟ πρός ἀοριστίαν τ῅ς ὏πέρ αἰ῵νας κατά χάριν ζω῅ς τ῵ν ὄντων παράτασις. ιθ΄. ὇ τ῵ν καλ῵ν, φησίν, ἐραστής, κατά πρόνοιαν σοφίας λόγοις ἑκουσίως ἐπείγεται πρός τήν τ῅ς θεώσεως χάριν· ὁ δέ τούτων ἀνέραστος, κατά δικαίαν κρίσιν παιδείας τρόποις ἀκουσίως κακίας ἀπάγεται· ὁ μέν ὡς φιλόθεος διά τ῅ς προνοίας θεούμενος· ὁ δέ διά τ῅ς κρίσεως ὡς φιλόϋλος εἰς κατάκρισιν ἐλθεῖν μή συγχωρούμενος. κ΄. Πῦρ μέν ἟μ῵ν ὏πάρχει ψεκτόν, ὁ τ῅ς σαρκός νόμος· φ῵ς δέ τούτου τοῦ πυρός ἐστιν, ἟ κατά τοῦτον τόν ψεκτόν νόμον ἐν ἕξει τ῵ν παθ῵ν ἟ κίνησις· ἟ δέ ψεκτή φλόξ ἐστιν, ἟ διά τ῅ς ἐνεργείας ἔκκαυσις τ῵ν παθ῵ν. Ἤ πάλιν, πῦρ μέν ἐστι ψεκτόν, ἟ κακία· φ῵ς δέ ψεκτόν, ἟ τ῅ς κακίας ἕξις· φλόξ δέ ἟ ἐνέργεια. Ο὎ δεῖ οὖν τούτῳ τόν νοῦν θερμαίνεσθαι τῶ πυρί, μηδέ τούτῳ φωτίζεσθαι τῶ φωτί, μηδέ ταύτῃ καταπιμπρ᾵σθαι τῆ φλογί· τό γάρ καθ᾿ ἟δονήν πρός αἴσθησιν φ῵ς, πρός νοῦν σκότος ὏πάρχει βαθύτατον. κα΄. Ἡ μέν ὄντως πίστις ἀληθείας ἐστίν συστατική, ψεῦδος ο὎χ ἔχουσα· ἟ δέ ἀγαθή συνείδησις, τήν τ῅ς ἀγάπης ἐπιφέρεται δύναμιν, ὡς μηδεμίαν ἔχουσα θείας παράβασιν ἐντολ῅ς. κβ΄. Ἡ ἀνάστασις ἀνάπλασίς ἐστι τ῅ς φύσεως, πλεονεκτοῦσα τήν τ῅ς φύσεως ἐν τῶ παραδείσῳ διάπλασιν· γενικ῵ς μέν, τῆ καθ᾿ ὅλου τ῵ν ὅλων ἀντρεψίᾳ· ἰδικ῵ς δέ, τῆ κατά χάριν ἀῤῥήτῳ θεώσει τ῵ν ἁγίων. κγ΄. Φεῖρας τυχόν εἶπεν ὁ λόγος τοῦ νοητοῦ Ζοροβάβελ, τήν τε δημιουργικήν, καθ᾿ ἥν τήν ἐπί τό εὖ εἶναι λαμβάνομεν γένεσιν· καί τήν ἀνανεωτικήν, καθ᾿ ἥν ἐπί τό ἀεί εὖ εἶναι διχόμεθα χάριν· ἤ τήν ἐν ἟μῖν κατά τήν πρ᾵ξιν τ῵ν ἀρετ῵ν α὎τουργόν α὎τοῦ χάριν· καί τήν ἐπ᾿ α὎τῆ κατά τήν θεωρίαν ἀδιασκέδαστον χύσιν τ῅ς γνώσεως. 143 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κδ΄. Λίθος ἟ πίστις ἐκλήθην, διά τό στεῤῥόν, ἄτρεπτόν τε καί βάσιμον, καί παντελ῵ς ἀκίνητον τ῅ς κατ᾿ α὎τήν ἀληθείας· καί μηδαμ῵ς ὏πεῖκον ψεύδους ἐπαναστάσεσιν. ἖ν χειρί δέ, διά τό κατ᾿ ἐνέργειαν πρακτικόν, καί πασ῵ν κατά περιγραφήν τ῵ν ἀρετ῵ν συνεκτικόν. ἗πτά δέ ὀφθαλμούς ἔχουσα, διά τό (533) διακριτικόν, καί τ῅ς παντελοῦς τ῵ν ὏πό χρόνον ἀπταίστου γνώσεως περιεκτικόν· καί τ῅ς ἀμιγοῦς ἐν ἀριθμοῖς ἑπταπλ῅ς τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐνεργείας δεκτικόν. κε΄. Διάληψις ἀποδεικτική ἐκ τ῅ς ἰδιότητος τοῦ πνευματικοῦ χαρίσματος. Υόβου γάρ ἴδιον ἀποχή τ῵ν κακ῵ν· ἰσχύος δέ, ἟ πρ᾵ξις τ῵ν ἀγαθ῵ν· βουλ῅ς δέ, ἟ τ῵ν ἀντικειμένων διάκρισις· ἐπιστήμης δέ, ἟ τ῵ν καθηκόντων ἀνόθευτος εἴδησις· γνώσεως δέ, ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν τ῵ν ἐν ταῖς ἀρεταῖς θείων λόγων περίληψις· συνέσεως δέ, ἟ πρός τά γνωσθέντα διόλου τ῅ς ψυχ῅ς συνδιάθεσις· σοφίας δέ, ἟ πρός Θεόν ἀδιάγνωστος ἕνωσις, καθ᾿ ἥν τοῖς ἀξίοις ἟ ἔφεσις ἀπόλαυσις γίνεται, μεθέξει ποιοῦσα θεόν τόν μετέχοντα· καί τ῅ς θείας α὎τόν ὏ποφήτην καθιστ῵σα μακαριότητος, κατά τήν ἀένναον πρός τούς δεομένους τ῵ν θείων μυστηρίων ἀνεκπόμπευτον προβολήν καί διέξοδον. κστ΄. Σό πρός ἟μ᾵ς, φησί, κατ᾿ ἐνέργειαν πρ῵τον ἀγαθόν, ὅπερ ἐστίν ὁ φόβος, τελευταῖον ἀπηριθμήσατο τ῅ς Γραφ῅ς ὁ λόγος ὡς σοφίας ἀρχήν· ἀφ᾿ ἧς κινούμενοι, πρός τό τ῅ς σοφίας τέλος τήν σύνεσιν ἀναβαίνομεν· μεθ᾿ ἥν προσεχεῖς α὎τῶ γινόμεθα τῶ Θεῶ, μόνην τήν σοφίαν τ῅ς πρός α὎τόν ἑνώσεως μεσιτεύουσαν ἔχοντες. Ο὎ γάρ ἐστι δυνατόν ἐπιλαβέσθαι σοφίας, τόν μή πρότερον διά τοῦ φόβου, καί τ῵ν διά μέσου λοιπ῵ν χαρισμάτων, τήν τε λήμην τ῅ς ἀγνοίας, καί τόν τ῅ςκακίας κονιορτόν ἀποσεισάμενον. Διά τοῦτο, Θεῶ μέν προσεχ῅ τήν σοφίαν· ἟μῖν δέ προσεχ῅ τόν φόβον ἟ Γραφική τάξις διέθηκεν· ἵνα ἟μεῖς ε὎ταξίας μάθωμεν ὅρον καί νόμον. κζ΄. Ἡ τ῅ς σοφίας, φησί, μονάς ἐστι, ταῖς ἐξ α὎τ῅ς διαφόροις ἀρεταῖς ἀτμήτως ἐνθεωρουμένη· καί μονοειδ῵ς ταῖς τ῵ν ὅλων ἀρετ῵ν ἐνεργείαις ἐπισυναγομένη· καί πάλιν ἁπλ῅ μονάς ἀποδεικνυμένη ταῖς πρός α὎τήν τ῵ν ἐξ α὎τ῅ς ἀρετ῵ν ἀποκαταστάσεσιν· ὅταν ἟μεῖς, δι᾿ οὕς κατά τήν ἑκάστης ἀρετ῅ς γένεσιν ποιεῖται τήν πρόοδον, ἀνατατικ῵ς δι᾿ ἑκάστης ἀρετ῅ς πρός α὎τήν συναγόμεθα. κη΄. Συφλήν ἔχει τήν πίστιν, φησίν, ὁ τά κατά τήν πίστιν θεῖα προστάγματα μή ἐργαζόμενος. Εἰ γάρ φ῵ς ἐστι τά τοῦ Κυρίου προστάγματα, δ῅λον ὅτι δίχα θείου φωτός ἐστιν, ὁ μή πράττων τά θεῖα προστάγματα, καί ψιλήν, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀληθ῅ τήν τ῅ς πίστεως ἐπιφέρεται κλ῅σιν. κθ΄. Εἰς τάς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματός φησιν, ὀφθαλμούς Κυρίου προσηγόρευσεν ὁ λόγος. ὇ μή τούτους τῆ πράξει τ῵ν ἐντολ῵ν διανοίγων, ἐπιβλέποντα τόν Θεόν ἐπ᾿ α὎τόν ο὎κ ἔχει. Διά πολλ῵ν γάρ, ὡς εἰκός, ἐπισκοπεῖν ὀφθαλμ῵ν τούς ἐπί γ῅ς πέφυκεν ὁ Θεός, εἴπερ θείας ὁράσεως ἀκτίς ἐστιν ὁ κατ᾿ ἀρετήν ἟μ῵ν φωτισμός. λ΄. ὇ κασσίτερος, φησί, τήν τε τοῦ ἀργυρίου καί τοῦ μολίβδου φυσικ῵ς ἔχων τήν ἰδιότητα, χαρακτηρίζει τήν πίστιν· κολάζει γάρ μή φυλαττομένη, (536) μόλιβδον ἔχουσα τήν ἐπ᾿ αἰ῵σι τ῵ν μή φυλαξάντων α὎τήν κατηγορίαν· καί δοξάζει τούς φυλάττοντας, ἄργυρον ἔχουσα διαφαν῅ καί λαμπρόν, τήν ἐπ᾿ αἰ῵σι τ῵ν φυλαξάντων α὎τήν συνηγορίαν. λα΄. Ο὎δείς ἁμαρτάνων, φησί, δύναται τ῅ς ἁμαρτίας συνήγορον ἔχειν τ῅ς σαρκός τήν ἀσθένειαν. Ἡ γάρ πρός τόν Θεόν Λόγον ἕνωσις, ὅλην τήν φύσιν τῆ λύσει τ῅ς κατάρας ἀνέῤῥωσεν· ἀπροφάσιστον ἟μῖν ποιησαμένη, τήν πρός τά πάθη τ῅ς γνώμης προσπάθειαν· ἟ γάρ τοῦ Λόγου θεότης κατά χάριν ἀεί συνοῦσα τοῖς εἰς α὎τόν πιστεύουσι, τόν ἐν τῆ σαρκί νόμον τ῅ς ἁμαρτίας ἀπομαραίνει. λβ΄. Ὥσπερ, φησίν, ὁ κασσίτερος μελαινόμενος λαμπρύνεται πάλιν· οὕτω καί οἱ πιστεύοντες κἄν μελαίνωνται ἁμαρτάνοντες, λαμπρύνονται πάλιν μετανοοῦντες· δι᾿ ἥν αἰτίαν καί κασσιτέρῳ τυχόν ἟ πίστις παρεικάσθη.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΕ΄ . " Οἱ δέ πάντες ἦσαν ἐξ Ἰσραήλ ἀπό δωδεκαετοῦς, καί ἐπάνω, χωρίς παίδων καί γυναικ῵ν, μυριάδες τέσσαρες τρισχίλιοι τριακόσιοι ἑξήκοντα. Παῖδες τούτων καί παιδίσκαι, ἑπτακισχίλιοι τριακόσιοι ἑπτά. Χάλται καί ψαλτῳδοί, ὀκτακόσιοι πεντήκοντα πέντε. Κάμηλοι τετρακόσιοι τριάκοντα πέντε. Καί ἵπποι ἑπτακισχίλιοι ἑπτακόσιοι τριάκοντα ἕξ. Ἡμίονοι ὀκτακόσιοι τεσσαράκοντα πέντε· ὏ποζύγια πεντακισχίλια πεντακόσια εἴκοσι πέντε·" Ποίησον ἀγάπην τοιούτων μεγάλων καί ὏ψηλ῵ν περί τ῅ς

144 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἕκτης αἰχμαλωσίας ἐπανόδου ὏πό τοῦ ἁγίου Πνεύματος διά τοῦ προφήτου εἰρημένων. Σίς ἟ τοσαύτη ταπεινότης, καί ἀκαιρόγραφος ἐξήγησις, καί ἀναξιότης τοῦ Πνεύματος, καμήλων μνημονεῦσαι καί ἵππων καί ἟μιόνων καί ὄνων, καί ταῦτα μετ᾿ ἀκριβείας ἀριθμοῦ; Ἀπόκρισις. Σό μέν δι᾿ ἀκριβείας περί τούτων εἰπεῖν, μόνων ἐκείνων ἐστί, τ῵ν διά πολλήν καθαρότητα νοῦ, θεόθεν ὅλην εἰληφότων τήν ἐφικτήν ἀνθρώποις χάριν τοῦ Πνεύματος· καθ᾿ ἥν τῶ πελάγει τ῵ν μυστικ῵ν θεαμάτων γνωστικ῵ς ἐνδιαθέοντες, τούς λόγους μόνον ὁρ῵σι τ῵ν γεγραμμένων γυμνούς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τοῖς τυπικ῵ν συνθημάτων· μηδενός τό σύνολον ποιούμενοι λόγον, τ῵ν τυπούντων α὎τούς συμβόλων· εἰ μή που βουληθ῵σι σοφ῵ς α὎τούς τυπ῵σαι σωματικ῵ς, τοῖς διά νηπιότητος νοῦ γενέσθαι μή δυναμένοις ὏πέρ τήν αἴσθησιν· ἵνα τοῖς τύποις πρότερον ἐγγυμνασθέντες [οἱ διδασκόμενοι δηλονότι] κατά τήν αἴσθησιν, πρός τούς ἄνευ αἰσθήσεως ἀρχετύπους ἐλθεῖν ποθήσωσι λόγους. Σῶ δέ στοχασμῶ τοῖς ψιλωτέροις ἐπιβάλλειν διά τήν φυσικ῵ς ἐν ἟μῖν ἐφιεμένην τ῅ς τ῵ν θείων γνώσεως δύναμιν, ο὎κ ἄτοπον· δύο καλ῵ν ἐκ τοῦ στοχασμοῦ τοῖς εἰλικρινές περί τά θεῖα κεκτημένοις τό σέβας ἀναδεικνυμένων. Ἤ γάρ ἐπιτυγχάνει τ῅ς ἀληθείας τ῵ν νοουμένων, ὁ στοχαστικήν τήν ἔφοδον τ῵ν θείων ποιούμενος· καί προσφέρει χαίρων θυσίαν αἰνέσεως τήν ε὎χαριστίαν, (538) τῶ δεδωκότι τοῦ ζητουμένου τήν εἴδησιν· ἤ διαφεύγουσαν ε὏ρίσκει τ῵ν γεγραμμένων τήν ἔννοιαν· καί τά θεῖα πλέον σεβάζεται, τήν τ῅ς οἰκείας δυνάμεως ὏περαίνοντα μανθάνων κατάληψιν. Σοίνυν κἀγώ στοχαστικ῵ς ἐπιβάλλων τοῖς προκειμένοις, τόν Θεόν ἐπικαλοῦμαι γενέσθαι τ῵ν λεχθησομένων συλλήπτορα, κατά πάντα τρόπον πρός τό ὕψος τ῵ν Γραφικ῵ν αἰνιγμάτων ἀσθενοῦσαν ε὏ρίσκων τ῅ς ἐμαυτοῦ διανοίας τήν δύναμιν. Κἄν τε γάρ ἐπιτύχω, τοῦ Θεοῦ τό π᾵ν ὏πάρχει κατόρθωμα, διά τ῅ς καταλήψεως ἐνάγοντός με πρός ε὎χαριστίαν· κἄν τε γάρ μή, καί οὕτως πάλιν τοῦ Θεοῦ τό τ῅ς ἀκαταληψίας ὏πάρχει καλόν, τόν, ὡς εἰκός, ἐκ τ῅ς γνώσεως τεχθησόμενόν μοι κατά πρόνοιαν τύφον προανακόπτοντος, καί τήν ἀκαταληψίαν ποιουμένου μοι μετριοφροσύνης ὏πόθεσιν. Ο὎κοῦν στοχασμῶ, καθώς εἴρηται, τήν τ῵ν γεγραμμένων διάνοιαν ὏περχόμενος, ἐντεῦθεν ἄρχομαι τ῅ς τ῵ν προκειμένων Γραφ῅ς. ἖ν τῶ πρό τούτου κεφαλαίῳ γέγραπται περί τοῦ Ζοροβάβελ· Καί ὅτε ἐξ῅λθεν ὁ νεανίσκος, ἄρας τό πρόσωπον α὎τοῦ εἰς τόν ο὎ρανόν ἐναντίον Ἱερουσαλήμ, ε὎λόγησε τῶ βασιλεῖ τοῦ ο὎ρανοῦ. Δ῅λόν ἐστιν ὅτι μετά τήν τ῵ν προβλημάτων τ῵ν πρός Δαρεῖον τόν βασιλέα γεγενημένων προσαγωγήν, ἐξ῅λθεν ἀπό προσώπου, δ῅λον ὅτι Δαρείου τοῦ βασιλέως. Δαρεῖος μέν οὖν ἐστιν, ὡς ἤδη φθάσας πρό τούτων ἔφην τ῵ν λόγων, ὁ κρατ῵ν τ῅ς φύσεως νόμος· καί συνᾴδει γε σαφ῵ς οὕτω νοούμενος τῆ τοῦ οἰκείου ὀνόματος ἑρμηνείᾳ. Γενεά γάρ, ἤ γενεαλογία, ἤ γενεαλογούμενος δηλοῖ τό τοῦ Δαρείου ὄνομα, καθώς φασιν οἱ τήν ἀκρίβειαν τ῅ς τοι᾵σδε φων῅ς ἐπιστάμενοι. Υυσικοῦ δέ νόμου καθέστηκεν ἴδιον, τό τ῅ς γενε᾵ς, καί γενεαλογίας ὄνομα· τ῵ν γάρ ὏πό φύσιν τό γένος, καί τά γενεαλογούμενα· καί τ῵ν περί φύσιν ἟ γενεαλογία. Ο὎κοῦν καλ῵ς ὁ Δαρεῖος εἰς τόν τ῅ς φύσεως ἐλήφθη νόμον. Περιέχει γάρ ὁ νόμος τ῅ς φύσεως, καί τά ὏πό φύσιν ἀναγόμενα γένη καί εἴδη· καί τά περί τήν φύσιν θεωρούμενα· τόν χρόνον φημί καί τόν τόπον. Παντός γάρ γενητοῦ, τά ὧν ο὎κ ἄνευ φυσικ῵ς συνεπιθεωρεῖται. Δαρεῖος οὖν, ὡς ἔφην, ὁ νόμος τ῅ς φύσεως· Ζοροβάβελ δέ, ὁ θεωρητικός νοῦς, ὁ ἐξελθών ὡς ἀπό (540) Δαρείου, τοῦ νόμου τ῅ς φύσεως, καί τήν ὏πό χρόνον καί τόπον τ῵ν φαινομένων ὏περβάς διακόσμησιν, καί ἄρας τό πρόσωπον τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν γνωστικ῅ς διαθέσεως εἰς τόν ο὎ρανόν· τουτέστι τό ὕψος τ῵ν νοητ῵ν ο὎σι῵ν· ἐναντίον τ῅ς ἐν ο὎ρανοῖς νοουμένης Ἱερουσαλήμ· ἐκείνης λέγω τ῅ς Ἱερουσαλήμ, τ῅ς ἐπί τ῵ν χειρ῵ν Κυρίου ἐχούσης ἐζωγραφημένα τείχη· ἐν ᾗ πάντων ε὎φραινομένων ἐστίν ἟ κατοικία· πρός ἥν ἟ ἀληθινή τ῵ν αἰχμαλώτων ἐπάνοδος γίνεται· τ῵ν ἐπιζητούντων τό ἐξ ο὎ρανοῦ κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον οἰκητήριον· τ῵ν μετά τοῦ μεγάλου Δαβίδ δυναμένων λέγειν· ἖άν ἐπιλάθωμαί σου, Ἱερουσαλήμ, ἐπιλαθείη ἟ δεξιά μου· κολληθείη ἟ γλ῵σσά μου τῶ λάρυγγί μου, ἐάν μή σου, μνησθ῵· δεξιάν λέγοντος τυχόν, τήν πνευματικήν τ῵ν θείων καί ἐπαινουμένων πρ᾵ξιν· γλ῵σσαν δέ κολλωμένην τῶ λάρυγγι, τήν ἐν ἟μῖν τοῦ λόγου γνωστικήν ἐνέργειαν, κολλωμένην ἐξ ἀγνοίας τῶ λαιμῶ· τουτέστι, τῶ περί τόν λαιμόν πηγνυμένῳ πάθει, καί ἀκίνητον μένουσαν περί τήν ἔφεσιν τ῵ν ἀῤῥήτων ἀγαθ῵ν· καί διά τοῦτο γεύσασθαι μή δυναμένην τ῅ς τοῦ Κυρίου χρηστότητος. θ΄. Εἰ δέ χρόνου καί φύσεως πρός Ἱερουσαλήμ ἐπειγόμενος ἐκβαίνει τούς λόγους ὁ Ζοροβάβελ· εἴθ᾿ ὁ καθ᾿ ἟μ᾵ς θεωρητικός νοῦς· εἴθ᾿ ὁ ὏πέρ ἟μ᾵ς δημιουργός Λόγος, ἐν ἟μῖν καθ᾿ ἟μ᾵ς γενόμενος καί διά τοῦτο γενόμενος ἄνθρωπος, ἵνα πρός ἑαυτόν ἀγάγῃ διά σαρκώσεως τούς πρός τά πάθη καί τόν θάνατον τ῅ς σαρκός ἑαυτούς ἀπό τ῅ς ἀπαθείας καί τ῅ς ζω῅ς ἐξώσαντας, 145 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html εἰκότως τούς α὎τῶ γεγεννημένους κατά τόν θεμιτόν παραπλησίους, ἑαυτ῵ συνεξάγει, καί πρός τήν Ἱερουσαλήμ ἄγει τήν ο὎ράνιον· ὧν τ῅ς ἀρετ῅ς τήν ἀκρότητα καί τ῅ς γνώσεως, τοῖς προκειμένοις εἴδεσί τε καί ἀριθμοῖς συμβολικ῵ς διά ποικιλίας ὁ λόγος παρείκασε. Π᾵ς γάρ θεοφιλής καί δίκαιος ἄνθρωπος, νοητ῵ς τήν ἐπάνοδον πρός τήν ἄνω ποιούμενος Ἱερουσαλήμ, τούς προκειμένους διαφόρων εἰδ῵ν ἀριθμούς συμπληροῖ· τούς ἑκάστου εἴδους καί ἀριθμοῦ λόγους εἰς μίαν ἀρετ῅ς τε καί γνώσεως συνάγων ἐκπλήρωσιν· καί δηλοῖ τοῦτο σαφ῵ς, τ῅ς προκειμένης ἟μῖν εἰς ἐξέτασιν Γραφ῅ς ὁ λόγος, ἔχων οὕτως. Οἱ δέ πάντες ἦσαν ἐξ Ἰσραήλ, ἀπό δωδεκαετοῦς χωρίς παίδων καί γυναικ῵ν, μυριάδες τέσσαρες τρισχίλιοι τριακόσιοι ἑξήκοντα. Εὖγε τ῅ς ἀκριβείας τ῵ν λογίων τοῦ Πνεύματος, ἐπισημηναμένου μηδένα τ῵ν ἀριθμουμένων ἐν Ἱερουσαλήμ καί τ῅ς Βαβυλωνίας ἐκβεβηκότων· ταύτην δέ λέγω τοῦ παρόντος αἰ῵νος τήν σύγχυσιν, εἶναι παντελ῵ς ὏πό τόν δωδεκαετ῅ χρόνον· δηλοῦντος τοῦ λόγου μυστικ῵ς, ὅτι μόνος ὁ γεγεννημένος ὏πέρ αἴσθησιν καί χρόνον· τοῦτο γάρ δώδεκα σημαίνει σαφ῵ς ἀριθμός, ἐκ πέντε διά τάς αἰσθήσεις, καί ἑπτά διά τόν χρόνον συναγόμενος· καί τήν πρός ταῦτα τ῅ς ψυχ῅ς διακόψας σχέσιν, ἐκβαίνει τ῅ς α὎τ῵ν συγχύσεως, πρός τήν ἄνω πόλιν ἐπειγόμενος· ἔχων χωρίς (541) γυναικ῵ν καί παίδων, μυριάδας τέσσαρας τρισχιλίους τριακοσίους ἑξήκοντα. Παῖδές εἰσι τυχόν, οἱ περί τ῵ν φυσικ῵ν ἀδιαβλήτων καί ο὎κ ἐφ᾿ ἟μῖν παθ῵ν λογισμοί· γυναῖκες δέ, ἤ αἱ ἐνθυμήσεις, ἤ αἱ κατά φύσιν ὀρέξεις καί ἟δοναί, μή φέρουσαι τοῖς κεκτημένοις διαβολήν· ὡς ἀναγκαῖον παρακολούθημα καθεστ῵σαι φυσικ῅ς ὀρέξεως. Ἡδονήν γάρ ποιεῖ κατά φύσιν καί μή βουλομένων ἟μ῵ν, καί ἟ τυχοῦσα τροφή, προλαβοῦσαν ἔνδειαν παραμυθουμένη· καί πόσις ἀποκροουμένη τοῦ δίψους τήν ὄχλησιν· καί ὕπνος τήν ἐκ τ῅ς ἐγρηγόρεσεως δαπανηθεῖσαν ἀνανεούμενος δύναμιν· καί ὅσα τ῵ν καθ᾿ ἟μ᾵ς φυσικ῵ν ἕτερα τυγχάνει, πρός μέν σύστασιν φύσεως ἀναγκαῖα· πρός δέ κτ῅σιν ἀρετ῅ς ὏πάρχοντα χρήσιμα τοῖς σπουδαίοις· ἅπερ κἄν μή συναριθμεῖται τοῖς ἀνδράσιν, ἀλλά συνεκβαίνει παντί νοΐ φεύγοντι τ῅ς ἁμαρτίας τήν σύγχυσιν· ἵνα μή δι᾿ α὎τά μείνῃ κρατούμενος εἰς δουλείαν τ῵ν ἐφ᾿ ἟μῖν καί διαβεβλημένων καί παρά φύσιν παθ῵ν· ο὎κ ἐχόντων ἄλλην ἀρχήν ἐν ἟μῖν πλήν τ῅ς κινήσεως τ῵ν κατά φύσιν παθ῵ν. Ο὎ συναριθμεῖται δέ, ὅτι μή πέφυκε πρός τήν ἀθάνατον καί μακραίωνα ζωήν συμμεταβαίνειν ἟μῖν, τά τήν φύσιν πρός τήν παροῦσαν ζωήν συνέχοντα πάθη. Σέσσαρες δέ μυριάδες εἰσίν, ἟ τετράς τ῵ν γενικ῵ν ἀρετ῵ν· μεθ᾿ ὧν φύσιν καί χρόνον διαβάς ὁ νοῦς, πρός τήν μακαρίαν τ῅ς ἀπαθείας ἀποκαθίσταται λ῅ξιν. Ὡς γάρ ἟ μυριάς τῶ τ῅ς μονάδος στοιχείῳ μόνη γνωρίζεται· παντελ῵ς δι᾿ ἄλλου γράμματος σημανθ῅ναι μή δυναμένη, ὡς ταυτόν οὖσα κατά τό ὏ποκείμενον τῆ μονάδι, κἄν δέχεται μόνῃ τ῅ ἐπινοίᾳ διαφοράν, ὡς πρός ἀρχήν τέλος. Σέλος γάρ μονάδος ἐστίν ἟ μυριάς· καί ἀρχή μυριάδος ἐστίν ἟ μονάς· ἤ, κυριώτερον εἰπεῖν, κινουμένη μονάς, ἐστίν ἟ μυριάς· καί ἀκίνητος μυριάς, ἐστίν ἟ μονάς. Οὕτω καί π᾵σα τ῵ν γενικ῵ν ἀρετή, τήν θείαν καί ἄῤῤητον μονάδα φημί τόν Θεόν, ἀρχήν ἔχει καί τέλος, ὡς ἐξ α὎τοῦ καί εἰς α὎τόν ἀρχομένη καί λήγουσα· καί ταυτόν ὏πάρχουσα τῶ Θεῶ, κατά μόνον τ῅ς ἐπινοίας διαφέρουσα τόν λόγον· παρ᾿ οὗ, καί εἰς ὅν π᾵σα γένεσις ἀρετ῅ς προδήλως ὏φέστηκεν. Ἤ τυχόν τάς τέσσαρας προκοπάς τ῵ν ἐν τῆ δεκάδι τ῵ν θείων ἐντολ῵ν, εἰς μ῅κος θεωρίας καί γνώσεως προβαινόντων, φησίν εἶναι τάς τέσσαρας μυριάδας ὁ λόγος. Οἷον πρώτη προκοπή ἐστιν, ἟ ἁπλ῵ς ἐν τοῖς εἰσαγομένοις μετά τήν ἀποφυγήν τ῅ς κακίας, πρ᾵ξις τ῵ν ἐντολ῵ν· πλήρη ποιοῦσα τήν πρώτην δεκάδα, τήν α὎τήν καί μονάδα. Δευτέρα προκοπή ἐστιν, ἟ δι᾿ ἑκάστης ἐντολ῅ς ἐνεργουμένη τ῵ν λοιπ῵ν συμπερίληψις, τήν α὎τήν δεκάδα ποιουμένη καί ἑκατοντάδα, τῆ δι' ἀλλήλων ἑκάστης ἐντολ῅ς ἐνεργείᾳ συμπληρουμένην· ἟ γάρ δεκάς δεκαχ῵ς ἐνεργηθεῖσα, ποιεῖ τήν ἑκατοντάδα. Σρίτη προκοπή ἐστιν, ἟ κατά τόν νόμον τ῅ς φύσεως ταύτης τ῅ς ἑκατοντάδος δεκάπλωσις· δεκαδικός γάρ καί ὁ τ῅ς φύσεως νόμος ἐστιν, ὡς ἐκ δέκα συνεστηκώς· (544) λέγω δέ, τ῵ν τρι῵ν τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεων, καί τ῵ν πέντε αἰσθήσεων, καί τ῅ς φωνητικ῅ς ἐνεργείας, καί τ῅ς φυσικ῅ς γονιμότητος· κέχρηται γάρ, τῶ μέν λογιστικῶ πρός τήν τ῅ς αἰτίας, καί τ῵ν περί τήν αἰτίαν τ῵ν καλ῵ν ζήτησιν· τῶ ἐπιθυμητικῶ δέ, πρός πόθον τ῵ν ζητουμένων· τῶ δέ θυμικῶ, πρός φυλακήν καί στοργήν· ταῖς αἰσθήσεσι δέ, πρός διάκρισιν, πενταχ῵ς καί α὎τήν διαιρουμένην, ἐξ ἧς ἐπιστήμη γενέσθαι πέφυκε. Διαιρεῖται γάρ ἟ καθόλου διάκρισις, τοῖς ἞ργμένοις, καί ο὎κ ἞ργμένοις· τοῖς νοητέοις, καί ο὎ νοητέοις· τοῖς ῥητέοις καί ο὎ ῥητέοις· τοῖς ποιητέοις, καί ο὎ ποιητέοις· τοῖς φθαρτοῖς, καί τοῖς ἀφθάρτοις. Σῶ δέ φωνητικῶ πρός ἐκφώνησιν· καί τῆ γονιμότητι, πρός αὔξησιν τ῵ν ζητηθέντων καί ἐπιθυμηθέντων καί στερχθέντων καί γνωσθέντων καί ἐκφανθέντων καλ῵ν. Γίνεται οὖν ἟ ἑκατοντάς, κατά τόν νόμον δεκαπλουμένη τ῅ς φύσεως, χιλιάς. Σετάρτη δέ προκοπή ἐστιν, ἟ διά θεωρίας καί γνώσεως τοῦ φυσικοῦ νόμου κατά τήν ἀποδοθεῖσαν διαίρεσιν, πρός τόν ἑκάστης ἐντολ῅ς ἀρχικώτερον λόγον ἀνάβασις· καθ᾿ ἥν ἟ μυριάς συναγομένη θεωρεῖται, τῶ τ῅ς πρώτης μονάδος στοιχείῳ γνωριζομένη. ὇ γάρ ἁπλ῵ς ἐνεργήσας τάς ἐντολάς· καί πάλιν κατά τήν ἑκάστην ἐνέργειαν τάς ἄλλας συμπαραλαβών· καί αὖθις τῆ περιλήψει τούτων, τήν τοῦ φυσικοῦ νόμου συζεύξας διάκρισιν·

146 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html καί τοῦτον πάλιν πρός τόν ἑκάστης ἐντολ῅ς λόγον γνωστικ῵ς ἀναβιβάσας, τάς τέσσαρας μυριάδας συνήγαγε· καθ᾿ ἑκάστην προκοπήν τῶ τ῅ς μονάδος τιμηθείσας μυστηρίῳ, πρός ἥν ὁ τ῅ς μυριάδος συνάγεται λόγος. Ἤ πάλιν, τάς λεγομένας τέσσαρας γενικάς ἀπαθείας, αἱ τέσσαρες μυριάδες σημαίνουσι. Πρώτη γάρ ἐστιν ἀπάθεια, ἟ παντελής ἀποχή τ῵ν κατ᾿ ἐνέργειαν κακ῵ν, ἐν τοῖς εἰσαγομένοις θεωρουμένη· δευτέρα δέ, ἟ παντελής κατά διάνοιαν περί τήν τ῵ν κακ῵ν συγκατάθεσιν ἀποβολήν λογισμ῵ν, ἐν τοῖς μετά λόγου τήν ἀρετήν μετιοῦσι γινομένη· τρίτη, ἟ κατ᾿ ἐπιθυμίαν περί τά πάθη παντελής ἀκινησία, ἐν τοῖς διά τ῵ν σχημάτων τούς λόγους νοητ῵ς θεωρουμένοις τ῵ν ὁρωμένων. Σετάρτη ἀπάθεια, ἟ καί α὎τ῅ς τ῅ς ψιλ῅ς τ῵ν παθ῵ν φαντασίας παντελής κάθαρσις ἐν τοῖς διά γνώσεως καί θεωρίας καθαρόν καί διειδές ἔσοπτρον τοῦ Θεοῦ ποιησαμένοις τό ἟γεμονικόν συνισταμένη. ὇ τοίνυν καθάρας ἑαυτόν ἐνεργείας παθ῵ν, καί τ῅ς ἐπ᾿ α὎τοῖς κατά διάνοιαν συγκαταθέσεως ἐλευθερώσας· καί τ῅ς περί α὎τά κατ᾿ ἐπιθυμίαν κινήσεως στάσιν λαβών· καί τ῅ς α὎τ῵ν ψιλ῅ς φαντασίας τόν νοῦν καταστήσας ἀμόλυντον, τάς τέσσαρας μυριάδας ἔχων ἐξέρχεται τ῅ς ὕλης καί τ῵ν ὏λικ῵ν, καί πρός τήν θείαν καί εἰρηνικήν τ῵ν νοητ῵ν ἐπείγεται λ῅ξιν. Οὕτω μέν οὖν νοείσθωσαν ἟μῖν αἱ τέσσαρες μυριάδες· αἱ δέ τρεῖς χιλιάδες, τόν τέλειον καί ὀρθόν καί ε὎σεβ῅ περί τ῅ς ἁγίας καί ὁμοουσίου Σριάδος λογικόν σημαίνουσι λόγον· καθ᾿ ὅν ἟ ἁγία τρισυπόστατος (545) μονάς, εἷς παρ᾿ ἟μ῵ν ὏μνεῖται Θεός καί πιστεύεται. Οἱ δέ τριακόσιοι, τόν περί προνοίας ἐνταῦθα παραδηλοῦσι λόγον· ο὎χ ὅτι μόνον τ῵ σχήματι τοῦ γράμματος ἟ ἄνωθεν ἐπί τά κάτω διήκουσα, καί τ῵ν ἑκατέρωθεν πλαγίων τά ἄκρα περιλαμβάνουσα σημαίνεται δύναμις· ὅπερ τήν τό π᾵ν διασφίγγουσαν ἀῤῥήτως δηλοῖ πρόνοιαν· ἀλλ᾿ ὅτι καί τῶ τοῦ σταυροῦ τύπῳ τετίμηται, ἐν ᾧ τό μέγα καί πρ῵τον καί ἀπόκρυφον τ῅ς προνοίας ἀπετελέσθη μυστήριον. Προνοίας γάρ καθέστηκε τρόπος ἀπόῤῥητος, τό μέγα τ῅ς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ μυστήριον· ᾧ τύπῳ, μετά τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπ᾿ α὎τοῦ δι᾿ ἟μ᾵ς προσηλωθέντος, τάχα θαῤῥήσας ὁ μέγας πατριάρχης Ἀβράαμ, μετά τριακοσίων δέκα καί ὀκτώ· τουτέστι, τύπου καί ὀνόματος Ἰησοῦ, τάς δηλουμένας διά τ῵ν βασιλέων ἀνετικειμένας ἐξελθών κατεπάλαισε δυνάμεις. Πολλάκις γάρ οἶδεν ἟ Γραφή καί ἐκ τ῵ν ἐν τοῖς γράμμασι σχημάτων, τόν ἴδιον φανερ῵σαι σκοπόν, τοῖς ἐπί τοῦτο καθαιρομένοις. Εἰ δέ καί ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ βούλεταί τις τό βούλημα σκοπ῅σαι τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς, καί οὕτως τήν πρόνοιαν δι᾿ α὎τοῦ μηνυομένην ε὏ρήσει. Προνοίας γάρ ἔργον, ο὎ μόνον κατά τόν ἑαυτ῅ς τοῦ εἶναι λόγον φυλάξαι τήν φύσιν ἀμείωτον· ἀλλά καί κατά τόν ἐπίκτητον τοῦ εὖ εἶναι χάριτι λόγον ἀνελλιπ῵ς ἔχουσαν δεῖξαι. Ο὎κοῦν τοῖς διακοσίοις τά ἑκατόν συνάψας τις, ἀποτελεῖ τόν τριακόσια· δηλοῦντα φύσιν καί ἀρετήν. Δηλοῖ γάρ φύσιν ὁ διακόσια ὡς ἐξ ὕλης καί εἴδους ὏πάρχουσαν, εἴπερ ἟ ὕλη τετραδική διά τά τέσσαρα στοιχεῖα· τό δέ εἶδος, πενταδικόν, διά τήν αἴσθησιν τήν τό ὏λικόν πρός εἶδος σχηματίζουσαν φύραμα. Πεντάκις γάρ συνθείς τόν τεσσαράκοντα· ἤ τετράκις τόν πεντήκοντα, ποιεῖ τόν διακόσια. ὇ δέ ἑκατόν ἀριθμός, τήν τελείαν ἀρετήν σημαίνει, ὡς ἔχων δεκαπλουμένην τήν θείαν δεκάδα τ῵ν ἐντολ῵ν· εἰς ἥν φθάσας Ἀβράαμ, πατήρ γίνεται τοῦ μεγάλου Ἰσαάκ, νεκρός κατά φύσιν· ζω῅ς καί χαρ᾵ς γεννήτωρ κατά πνεῦμα γενόμενος. ΢υνθείς οὖν τοῖς διακοσίοις τά ἑκατόν, τόν τριακόσια πληρώσαις ἄν ἀριθμόν, δηλοῦντα τήν πρόνοιαν, κατά τόν εὖ εἶναι λόγον τήν φύσιν συνέχουσαν. ὇ δέ ἑξήκοντα, τήν κατά φύσιν ποιητικήν τ῵ν ἐντολ῵ν σημαίνει δύναμιν τετελειωμένην τοῖς λόγοις τ῵ν ἀρετ῵ν. Εἰ γάρ ὁ ἕξ τήν ποιητικήν σημαίνει τ῅ς φύσεως δύναμιν, ὡς τέλειος καί ἐκ τ῵ν ἰδίων μερ῵ν συνιστάμενος· διό καί ἐν ἕξ ἟μέραις πεποιηκέναι τόν Θεόν τόν κόσμον γέγραπται· ὁ δέ δέκα τό τέλειον τ῅ς ἐν ταῖς ἐντολαῖς ἀρετ῅ς δηλοῖ· ἄρα ὁ ἑξήκοντα, τήν κατά τήν φύσιν δεκτικήν τ῵ν ἐν ταῖς ἐντολαῖς θείων λόγων σαφ῵ς παραδηλοῖ δύναμιν. Ο὎κοῦν αἱ τέσσαρες μυριάδες πρός τοῖς τρισχιλίοις τριακοσίοις ἑξήκοντα, δηλοῦσι τόν τέλειον περί ἀρετ῅ς λόγον· καί τό σεπτόν τ῅ς θεολογίας μυστήριον· (548) καί τόν ἀληθ῅ τ῅ς προνοίας σκοπόν· καί τήν ἀρεταῖς ποιωθεῖσαν πρακτικήν τ῅ς φύσεως δύναμιν μεθ᾿ ὧν ὁ σαρκός, αἰσθήσεώς τε καί κόσμου τῶ πνεύματι διακρίνας τόν νοῦν, πάντως ἐξέρχεται· τήν ἐν ἀλλήλοις τούτων ἀφείς, ὡς τήν Βαβυλωνίαν οἱ πάλαι, φύρσιν καί σύγχυσιν· καί πρός τήν ἄνω πόλιν ἐπείγεται, πάσης τόν νοῦν ἔχων τ῅ς πρός ὁτιοῦν σχέσεως ἀνετόν. Παῖδες δέ τούτων καί παιδίσκαι ἑπτακισχίλιοι τριακόσιοι ἑπτά. ὇ νόμος ἐν τῶ περί παίδων καί παιδίσκων τόπῳ διαγορεύων φησί, Σούς ἗βραίους παῖδας καί παιδίσκας ἕξ ἔτη δουλεύειν· καί τῶ ἑβδόμῳ ἀπολύεσθαι ἐλευθέρους· τούς δέ ἀλλοφύλους παῖδας καί παιδίσκας δουλεύειν εἰς τόν αἰ῵να· τό πεντηκοστόν ἔτος οἶμαι τ῅ς ἀφέσεως αἰ῵να καλ῵ν. ἗βραῖος δέ παῖς καί ἗βραία παιδίσκη 147 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html εἰσίν, οἱ τ῵ πρακτικῶ φιλοσόφῳ δουλεύοντες ἕξ ἔτη, λόγος καί διάνοια, πρός ἐπίνοιαν τ῅ς ἞θικ῅ς ε὎πρεπείας καί ἀρετ῅ς τρόπων ἐξεύρεσιν. Παντί γάρ πρακτικῶ, παιδός καί παιδίσκης δίκην ὁ λόγος καί ἟ διάνοια μοχθοῦσι, τούς κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς πράξεως τρόπους ἐπινοοῦντές τε καί δημιουργοῦντες· καί οἷον π᾵σαν ἑαυτ῵ν κατά τ῵ν ἀντικειμένων τῆ πρακτικῆ πνευμάτων τ῅ς πονηρίας τήν δύναμιν ἔχοντες ἀντιτεταγμένην. Πληρώσαντες οὖν τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν, ἥν ὁ ἕξ τ῵ν ἐτ῵ν παρεδήλωσε ἀριθμός· εἴρηται γάρ ὡς ὁ ἕξ ἀριθμός τήν πρακτικήν σημαίνει φιλοσοφίαν· ἐλεύθεροι πρός τήν πενυματικήν ἀπολύονται· δ῅λον ὅτι τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι συγγεν῵ν λόγων θεωρίαν ἐπανερχόμενοι, ὅ τε λόγος καί ἟ διάνοια· ὁπηνίκα κατά τό ἕβδομον ἔτος γένωνται· τουτέστι, τ῅ς ἀπαθείας τήν ἕξιν· καθ᾿ ἥν δαμασθέντα τῶ πολλῶ καμάτῳ τοῦ λόγου καί τ῅ς συνημμένης α὎τῶ διανοίας, ὏ποχωρεῖ τ῅ς ψυχ῅ς τά πάθη καί ὏πεξίσταται. Ἀλλόφυλος δέ παῖς καί παιδίσκη, ὁ θυμός καί ἟ ἐπιθυμία, οὕς ὏ποζεύγνυσι διαπαντός τῆ δεσποτείᾳ τοῦ λόγου πρός ὏πηρεσίαν τ῵ν ἀρετ῵ν δι᾿ ἀνδρείας καί σωφροσύνης ὁ θεωρητικός νοῦς, ο὎ διδούς α὎τοῖς παντελ῵ς τήν πρός ἐλευθερίαν ἄφεσιν, ἕως ἄν καταποθῆ τῶ νόμῳ τοῦ πνεύματος τελείως ὁ τ῅ς φύσεως νόμος· καθάπερ ὏πό ζω῅ς ἀπείρου, σαρκός δυστήνου θάνατος· καί π᾵σα δειχθῆ καθαρ῵ς ἟ τ῅ς ἀνάρχου βασιλείας εἰκών, π᾵σαν ἔχουσα τοῦ ἀρχετύπου διά μιμήσεως τήν μορφήν· καθ᾿ ἥν γενόμενος ὁ θεωρητικός νοῦς, ἐλευθέρους ποιεῖται τόν τε θυμόν καί τήν ἐπιθυμίαν· τήν μέν, πρός τήν ἀκήρατον τοῦ θείου ἔρωτος ἟δονήν, καί τήν ἄχραντον θέλξιν μετασκευάζων· τόν δέ, πρός ζέσιν πνευματικήν καί διάπυρον ἀεικινησίαν καί σώφρονα μανίαν μεταβιβάζων· καθ᾿ ἥν, ὡς ἔοικεν, ἟ μεγάλη τοῦ ἀκηράτου φωτός ἀκτίς ὁ μέγας Παῦλος γενόμενος, ἐν ταῖς Πράξεσιν ἤκουσε παρά τοῦ βασιλέως Ἀγρίππα, Μαίνῃ, Παῦλε. Καί πάλιν α὎τός περί ἑαυτοῦ πρός Κορινθίου γράφων, Εἴτε ἐξέστημεν Θεῶ, εἴτε σωφρονοῦμεν ὏μῖν· τήν κατά Θεόν (549) σώφρονα μανίαν ἔκστασιν δ῅λον ὅτι καλέσας· ὡς ἔξω ποιουμένην τ῵ν ὄντων τόν κατ᾿ α὎τήν σώφρονα νοῦν. Σόν δέ τούτων ἀριθμόν σημαίνειν ὏πονο῵, τήν κατά τόν λόγον χρονικήν μετά τ῅ς ἀπαθείας τ῵ν τρόπων πρόνοιαν· καθ᾿ ἥν καί λόγῳ καί διανοίᾳ καθάπερ ἗βραίοις παισί καί παιδίσκαις κατά τήν πρ᾵ξιν δουλεύουσιν ἐπικείμενος ὁ νοῦς, ὁρίζει τά μέτρα τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν τούτων ὏πουργίας· μεταφέρων πρός θεωρίαν· καί θυμοῦ καί ἐπιθυμίας ὡς ἀλλοφύλων παίδων καί παιδίσκων ἐπιμελούμενος, ὡς δούλων δεσπότης, πρός τόν ἰσότιμον ἄγει κατά τό τέλος ἐλευθερίαν. Σήν μέν ἐπιθυμίαν, ποι῵ν ἔφεσιν τ῵ν θείων ἀπολαυστικήν· τόν δέ θυμόν, τόνον ἀπολαυτικ῅ς ἐφέσεως ἄληκτον· καί ἀποτελ῵ν ἗βραίους ἀληθινοῦς κατά τήν χάριν, τούς ἀλλοφύλους δούλους. Χάλται καί ψαλτῳδοί, ὀκτακόσιοι πεντήκοντα πέντε. Χάλται εἰσίν, οἱ τόν θεῖον λόγον τοῖς τ῵ν ἀρετ῵ν τρόποις ἄνευ θεωρίας κατά τήν πρ᾵ξιν ἀναφωνοῦντες. Χαλτῳδοί εἰσίν, οἱ τόν θεῖον λόγον τοῖς τ῵ν ἀρετ῵ν τρόποις μετά τ῅ς κατά τήν θεωρίαν γνωστικ῅ς τερπνότητος τοῖς ἄλλοις μυσταγωγοῦντες, καί τά νοητά α὎τ῵ν ὦτα καθηδύνοντες. ὇ δέ τούτων ἀριθμός δηλοῖ, τήν ἐφικτήν ἀνθρώποις ἐπιστήμην τ῵ν αἰωνίων· ὁ γοῦν ὀκτακόσια καί ὁ πεντήκοντα· ὇ μέν, τούς τ῅ς γνώσεως· ὁ δέ, τούς τ῵ν ἀρετ῵ν μέλλοντας λόγους ὏ποφαίνει. ὇ δέ πέντε, τήν ἐπί τούτοις ἐπιστήμην παρίστησι· καθώς περί τοῦ πέντε μικρῶ πρόσθεν ἀποδεδώκαμεν ἀριθμοῦ. Κάμηλοι τετρακόσιαι τριάκοντα πέντε. Κάμηλοι συνεξιοῦσαι τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ σύν ἐλευθερίᾳ πολλῆ, τ῅ς πικρ᾵ς ἀπολυομένοις αἰχμαλωσίας εἰσίν, αἱ φυσικαί τ῵ν ὁρωμένων διάφοροι θεωρίαι, κατά τήν κάμηλον ἔχουσαι πρός μέν αἴσθησιν, ὥσπερ πόδας ἀκαθάρτους, τάς ἐπιφανείας τ῵ν ὁρατ῵ν· πρός δέ νοῦν, ὥσπερ κεφαλήν καθαρούς, τούς ἐν α὎τοῖς ὏ψηλοτέρους ἐν πνεύματι λόγους. Καί τάχα περί τούτων τ῵ν καμήλων, τήν δόξαν τ῅ς νοουμένης Ἱερουσαλήμ προφητικ῵ς ὁ μέγας προδεικνύς Ἡσαΐας, ἔφη· Καί καλύψουσί σε κάμηλοι Μαδιάν καί Γεφάρ· τουτέστιν, αἱ πνευματικαί θεωρίαι τ῵ν κατά φύσιν παθ῵ν. Ἔκκρισις γάρ Μαδιάν ἑρμηνεύεται, ἤ πηλός αἱματώδης· ἤ ἱδρ῵τες ἀνθρώπινοι καί μητρός. Γεφάρ δέ, κτ῅σις νώτου, ὅπερ ἐστί θεωρία εἰς ὕψος αἰρομένη τ῵ν περί σάρκα παθ῵ν. Χυχ῅ς δέ ν῵τον, ὡς ὀπίσθιον, ἟ σάρξ· οἷς καθάπερ πόλιν ἁγίαν, τήν πνευματικήν τ῅ς εἰρηνικ῅ς καί ἀστασιάστου τ῵ν μυστικ῵ν θεαμάτων (552) γνώσεως λ῅ξιν, οἷα κτήνεσι καλύπτεσθαί φησιν ὁ λόγος. Δηλοῖ δέ τήν ἀποδοθεῖσαν δύναμιν, καί α὎τός ὁ ἀριθμός, τήν περί φύσιν καί χρόνον λογικήν σημαίνων κίνησιν. Καί ἵπποι ἑπτακισχίλιοι ἑπτακόσιοι τριάκοντα ἕξ· Ἵππος ἐστίν, ὁ ἐν τῶ δρόμῳ τ῵ν ἐναρέτων κατά τόν βίον, ἔχων τήν ὅλην τοῦ θυμοῦ τήν ε὎τονίαν. Υασί γάρ τοῦ ἵππου τήν χολήν εἰς τάς κατά φύσιν τ῵ν ποδ῵ν ὁπλάς εἶναι. Διό καί πάντων τ῵ν λοιπ῵ν ἟μέρων ζώων, καί τ῵ν τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων ὏ποζευγμένων, ἐκρίθη μ᾵λλον πρός δρόμον ἐπιτηδειότερός τε καί δυνατώτερος· οἷς παρεικάσας τούς ἁγίους ἀποστόλους ὁ μέγας προφήτης Ἀββακούμ διά τοῦ Πνεύματος, φησί· Καί ἐπεβίβασας εἰς θάλασσαν 148 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τούς ἵππους σου, ταράσσοντας ὕδατα πολλά· ἵππους καλέσας τούς ἁγίους καί μακαρίους ἀποστόλους, τόν σωτήριον τ῅ς ἀληθείας λόγον βαστάζοντας ἐνώπιον ἐθν῵ν καί βασιλέων ἐν παντί τῶ κόσμῳ· ὅν τροπικ῵ς ὠνόμασε θάλασσαν· καί τά ἔθνη παρείκασεν ὕδασι, διά τ῅ς ἐν τῶ λόγῳ τοῦ Πνεύματος μεγάλης δυνάμεως ταρασσόμενά τε καί σειόμενα, καί τῶ σωτηρίῳ σεισμῶ μεταβιβαζόμενα πρός πίστιν ἐξ ἀπιστίας, καί πρός ἐπίγνωσιν ἐξ ἀγνωσίας· καί ἀπό κακίας εἰς ἀρετήν. Δηλοῖ δέ τοῦτο καί α὎τός τ῵ν ἵππων ἀριθμός, τήν κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας ἕξιν τυπ῵ν. ὇ γάρ ἑπτακισχίλια ἑπτακόσια ἀριθμός, ὡς χρονικός σημαίνει τήν ἐν ἀρεταῖς ὀξεῖαν κίνησιν· ὁ δέ τριάκοντα ἕξ, τήν ταῖς ἀρεταῖς συντρέχουσαν τ῅ς φύσεως πρ᾵ξιν. Ἡμίονοι δέ ὀκτασόσιοι τεσσαράκοντα πέντε. Ἡμίονός ἐστι κατά τόν ἐπαινούμενον λόγον, ἟ παντελ῵ς κατά κακίαν ἄγονος ἕξις· δι᾿ ὅ πάνυ τῶ πνεύματι τ῅ς Γραφ῅ς προσφυ῵ς τε καί πρεπόντος ὁ βασιλεύειν λαχών τοῦ Ἰσραήλ, ο὎χ ἵππῳ, ἀλλ᾿ ἟μιόνῳ καθέζεσθαι προσετάγη· τοῦ λόγου δηλοῦντος, ὅτι δεῖ τόν θεωρητικόν νοῦν βασιλεύοντα τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι νοημάτων τε καί θεαμάτων, καί τ῵ν οἰκείων κινημάτων, ἕξιν ἄγονον ἔχειν κακίας· τουτέστι, κακίαν μήτε συλλαμβάνουσαν παντελ῵ς μήτε τίκτουσαν· ἐφ᾿ ἧς α὎τόν δεῖ περί θεωρίαν κινούμενον φέρεσθαι· μήπως πνευματικήν ποιούμενος τήν τ῵ν ὄντων διάσκεψιν, λαθών περιπέσῃ τινί τ῵ν παραφθείρειν διά τινος τ῵ν αἰσθητ῵ν πεφυκότων πονηρ῵ν πνευμάτων τήν ἁγνήν τ῅ς καρδίας διάθεσιν. Οἴδαμεν δέ καί ἐπί ψόγῳ κειμένην τῆ Γραφῆ τήν ἟μίονον, ὡς τό, Μή γένεσθε ὡς ἵππος καί ἟μίονος, οἷς ο὎κ ἔστι σύνεσις· ἵππον καλέσαντος τοῦ λόγου τήν χρηματίζουσαν ἕξιν ταῖς τ῵ν παθ῵ν ἟δοναῖς· καί ἟μίονον, τήν τό καλόν μήτε συλλαμβάνουσαν, μήτε τίκτουσαν ἕξιν· ἅς ἀπηγόρευσεν ὁ λόγος ἰσοτίμως τοῖς σωτηρίας ἐφιεμένοις· τήν μέν, ὡς ἐνεργητικήν κακίας· τήν δέ, ὡς ἀρετ῅ς ἀπραξίαν ἔχουσαν. Καί ἟ Ἀβεσαλώμ δέ ἟μίονος ἐπί ψόγῳ λαμβάνεται, (553) ἐφ᾿ ἧς καθήσας ἐξ῅λθε τόν θάνατον ἐπιζητ῵ν τοῦ γεννήσαντος· δηλοῦντος ἐν τούτοις τοῦ Πνεύματος, ὡς ὁ κενοδοξίᾳ τινί δι᾿ ἀρετήν ἤ γν῵σιν τρωθείς, τήν κόμην ματαίως διατρέφει τοῖς οἰήσεως ἐπιτετεχνασμένην τε καί μικτήν, ὥσπερ ἟μίονον πρός ἀπάτην τ῵ν θεωμένων τήν ἞θικήν ἐπιδείκνυται πολιτείαν· ἐφ᾿ ἧς αἰωρούμενος οἴεται τόν γεννήσαντα διά τ῅ς διδασκαλίας τοῦ λόγου πατέρα χειρώσαθαι, π᾵σαν βουλόμενος τήν τῶ πατρί προσοῦσαν θεόθε δόξαν τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, ὡς ὏περήφανον εἰς ἑαυτόν τυραννικ῵ς ἐφελκύσασθαι. Ἀλλ᾿ ὁ τοιοῦτος ἐξελθών εἰς τό πλάτος τ῅ς ἐν πνεύματι φυσικ῅ς θεωρίας πρός τόν ὏πέρ ἀληθείας λογικόν πόλεμον, διά τήν ζ῵σαν αἴσθησιν, τῶ δάσει τ῅ς δρυός τ῵ν ὏λικ῵ν θεαμάτων, κρατεῖται τ῅ς κόμης, α὎τήν ἔχων δεσμοῦσαν τόν νοῦν πρός θάνατον τήν διάκονον οἴησιν· τήν κρεμνοῦσαν α὎τόν ἀναμέσον τοῦ ο὎ρανοῦ καί ἀναμέσον τ῅ς γ῅ς. Ο὎ γάρ ἔχει γν῵σιν ὁ κενόδοξος καθάπερ ο὎ρανόν ἀνέλκουσαν α὎τόν τ῅ς κατασπώσης οἰήσεως· ο὎δ᾿ αὖ πάλιν γ῅ν· τήν ἐν τῆ ταπεινώσει λέγω βάσιν τ῅ς πράξεως, καθέλκουσαν α὎τόν τ῅ς ἀνασπώσης α὎τόν φυσιώσεως· ὅν πενθεῖ καί θανόντα διά φιλανθρωπίαν ὡς φιλόθεος ὁ γεννήσας διδάσκαλος, μιμήσει Θεοῦ, μή βουλόμενος τόν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τό ἐπιστρέψαι καί ζῆν α὎τόν. Ἵνα δέ καί κατ᾿ ἄλλον τρόπον θεωρήσωμεν τόν τόπον, Δαβίδ τόν πρακτικόν νοῦν σαφ῵ς παραδείκνυσιν· Ἀβεσσαλώμ δέ, τήν ἐκ τοῦ πρακτικοῦ κατά τήν τοῦ νοῦ πρός αἴσθησιν συνουσίαν τικτομένην οἴησιν. Αἴσθησις γάρ ἐστιν ἟ θυγάτηρ τοῦ βασιλέως Γεσούρ, ἥν λαβών ὁ Δαβίδ, τόν Ἀβεσαλώμ ἐγέννησεν. ἗ρμηνεύεται δέ Γεσούρ, ὁδηγία τοίχου. Σοῖχος δέ, τό σ῵μα προδήλως καθέστηκεν. ὇δηγία δέ τοῦ σωμάτός ἐστιν, ὁ νόμος τοῦ σώματος, ἤγουν ἟ αἴσθησις· ἐξ ἧς γενν᾵ται Ἀβεσαλώμ, πατρός εἰρήνη νομιζομένη ἑρμηνευόμενος· ὅπερ ἐστί σαφ῵ς ἟ οἴησις. Νομίζοντες γάρ εἰρηνεύειν παθ῵ν, συνιστ῵μεν τόν οἴησιν· ἥν ἐπαναστ᾵σαν α὎τῶ γνούς ὁ μέγας Δαβίδ, ἅτε γνώσει τήν πρ᾵ξιν διατεμών, καί τήν σκηνήν καί τήν Ἱερουσαλήμ καί τήν Ἰουδαίαν ἀφείς, φεύγει πέραν τοῦ Ἰορδάνου πρός τήν γ῅ν Γαλάδ· τουτέστιν, εἰς τήν μετοικίαν τ῅ς μαρτυρίας, ἤ τήν ἀποκάλυψιν α὎τ῵ν, ἀνάξιον ἑαυτόν κρίνας διά ( 556) τήν ἐπαναστ᾵σαν οἴησιν, τ῅ς ἁγίας σκην῅ς· τουτέστι, τ῅ς μυστικ῅ς θεολογίας· καί τ῅ς Ἱερουσαλήμ, τουτέστι, τ῅ς εἰρηνικ῅ς καί τ῵ν θείων ἑποπτικ῅ς γνώσεως· καί τ῅ς Ἰουδαίας, τουτέστι, τ῅ς ἐπί χαρᾶ τ῅ς πράξεως ἐξομολογήσεως. Πρός γάρ τό πένθος μετοικίσας ὁ νοῦς τάς οἰκείας δυνάμεις, καί τήν τ῵ν πρώην πεπραγμένων καθάπερ μαρτυρίαν συνείδησιν· καί τήν μνήμην τ῵ν κατ᾿ εἶδος πλημμεληθέντων· τοῦτο γάρ ἐστι ἀποκάλυψις α὎τ῵ν· καί, ἁπλ῵ς εἰπεῖν, εἰς τόν πρό τ῅ς χάριτος χρόνον τῆ διανοίᾳ γενόμενος· τοῦτο γάρ ἐστι πέραν τοῦ Ἰορδάνου γενέσθαι· καθ᾿ ὅν τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ἞λλοτρίωτο χάριτος· καί τήν ἰδίαν ἐπιγνούς ἀσθένειαν, καί τήν ἰσχυράν καί ἀντίθετον τ῅ς οἰήσεως κτησάμενος ταπεινοφροσύνην, διά τ῅ς τ῵ν οἰκείων συναισθήσεως, διαπερ῵σαν πρός α὎τόν ὄντα ἐν πένθει καλῶ, τόν τύραννον οἴησιν ἀποκτενεῖ, καί πρός τήν οἰκίαν πάλιν ἐπανέρχεται δόξαν· καί τ῅ς γ῅ς κρατεῖ τοῦ Ἰούδα, καί τ῅ς Ἱερουσαλήμ βασιλεύει· καί τῆ ἁγίᾳ σκηνῆ τοῦ Θεοῦ λατρεύει, τήν ἀκήρατον καί ἄμωμον λατρείαν.

149 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἀλλ᾿ ἐπανέλθωμεν πρός τόν ἀριθμόν τ῵ν ἟μιόνων, τ῵ν ἀπό τ῅ς αἰχμαλωσίας ἀπολυθέντων Ἰουδαίων, τόν ἐν α὎τῶ πνευματικόν κατά δύναμιν ἐποψόμενοι λόγον. Ἡμίονοι, φησίν, ὀκτακόσιοι τεσσαράκοντα πέντε. Δηλοῖ δέ ὁ παρών ἀριθμός, τήν τοῦ κατά τήν ἄγονον ἕξιν τ῅ς κακίας· τουτέστι, τήν μή τίκτουσαν κακίαν ἕξιν, πρός τε τά αἰσθητά καί τήν αἴσθησιν τελείαν ἀπάθειαν. ὇ γάρ ὀκτακόσια, σημαίνει τήν χαρακτηριστικήν τοῦ μέλλοντος αἰ῵νος ἀπάθειαν ἐπαινετ῵ς λαμβανόμενος· ὁ δέ τεσσαράκοντα, τά αἰσθητά· καί ὁ πέντε, τάς αἰσθήσεις. ὘ποζύγια πεντακισχίλια πεντακόσια εἰκοσιπέντε, ὏ποζύγιόν ἐστι, τό ὏ποζευγμένον τῆ ψυχῆ σ῵μα πρός ἀχθοφορίαν τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν καμάτων τε καί πόνων· ἤγουν ἟ κατ᾿ ἀρετήν τοῦ σώματος ἕξις· καί τάχα τοιούτους ὄνους ἔχοντες οἱ τοῦ μεγάλου Ἰακώβ υἱοί, πρός ἀποτροφήν τόν ἐξ Αἰγύπτου σῖτον μετέφερον πρός τήν γ῅ν τ῅ς ἐπαγγελίας· τήν ἐκ τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, ὡς ἐξ Αἰγύπτου σῖτον τοῖς μαρσίποις τ῵ν διανοι῵ν ἀποκλεισθεῖσαν πνευματικήν γν῵σιν· διά πράξεως ἐπιτιθέντες τοῖς σώμασι, καί πρός τήν μέλλουσαν ζωήν ματακομίζοντες. ὇ δέ τούτων ἀριθμός τ῵ν ὄνων σφαιρικός ὅλος ὏πάρχων, δηλοῖ τήν ὡσαύτως ἔχουσαν κίνησιν τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν περί πρ᾵ξιν σωματικ῅ς ἕξεως, καί ἀτρέπτως τῶ λόγῳ τ῅ς γνώσεως συμφερομένην. Μόνην γάρ καλοῦσιν ἄτρεπτον τήν σφαιρικήν κίνησιν, ὡς ὁμαλότητα διά πάντων παρά τάς λοιπάς τ῵ν ὄντων κινήσεις ἔχουσαν, οἱ περί ταῦτα δεινοί. Σαῦτα μέν κατά τόνδε τόν τρόπον ἟μῖν εἰρήσθω, τ῅ς ἟μ῵ν κατά τό νοεῖν τε καί λέγειν ο὎κ ἀπολειπόμενα δυνάμεως· εἰ δέ τις βούλεται πάλιν τ῅ς (557) ἖κκλησίας ἐν τούτοις προδιατυποῦσθαι λέγειν τούς διαφόρους βαθμούς τ῵ν πιστευόντων, καί οἷον εἰπεῖν, διαθέσεις, ἄνδρες εἰσίν, οἱ τό μέτρον ἐφθακότες, κατά τό ἐφικτόν, τ῅ς ἟λικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Φριστοῦ, καί κατ᾿ ἀγάπην α὎θαιρέτῳ γνώμῃ τήν ἀρετήν κατορθοῦντες. Παῖδές εἰσι καί παιδίσκαι, οἱ φόβῳ τ῵ν ἞πειλημένων αἰωνίων κολάσεων, ὏περχόμενοι τό βάρος τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας. Χάλται δέ, οἱ καλ῵ς τόν περί πρακτικ῅ς ἐξηγούμενοι λόγον, καί τά πάθη τ῵ν ἄλλων ἐξιώμενοι. Χαλτῳδοί δέ, οἱ τό κάλλος τ῅ς γνώσεως τ῵ν θείων λόγων διά θεωρίας ἐκφαίνοντες, καί τ῵ν ἄλλων ἀπελαύνοντες ὥσπερ ζόφον τήν ἄγνοιαν. Κάμηλοι δέ, οἱ τό σκολιόν τ῅ς γνώμης ἐξημεροῦντες τῶ λόγῳ πρός ἀρετήν. Ἵπποι δέ, οἱ τό στάδιον τοῦ κατά Θεόν βίου καλ῵ς διατρέχοντες. Ἡμίονοι δέ, οἱ μιγάδες τό ἦθος, καί ἐν τῶ κοινῶ τό φιλόσοφον ἀβλαβ῵ς ἐπιδεικνύμενοι. Ὄνοι ἤγουν ὏ποζύγια, οἱ κατά τήν πρ᾵ξιν ἔχοντες τό μοχθεῖν, καί τόν λόγον ἐπιβαίνοντα διά θεωρίας δεχόμενοι. Σούτους γάρ τις συναγαγών, τ῅ς ἁγίας ἖κκλησίας ἀθροίσει τό πλήρωμα, πολλοῖς καί διά πολλ῵ν ἀρετ῅ς ὡραϊσμένον κάλλεσι. Σ῅ς μέν οὖν τ῵ν ἀπορηθέντων πνευματικ῅ς θεωρίας ὁ λόγος, ἐνταῦθα, κατ᾿ ἐμέ φάναι, τό πέρας εἴληφεν. Εἰ δέ τις ε὏ρεθῆ πλούτῳ κομ῵ν χάριτος γνωστικ῅ς, καί κατά τόν μέγαν ΢αμουήλ, νοητ῵ς βλέπων τά ἔμπροσθεν, ἀποκαλύψει σαφ῵ς ἟μῖν τήν τῶ ῥητῶ τ῵ν γεγραμμένων κατακειμένην διάνοιαν, τό ὏ψηλόν φ῵ς τ῅ς ἐν ὅλοις ἀληθείας γνωστικ῵ς ἀπαστράπτουσαν· πείθων τούς μαθεῖν δυναμένους, ὡς ο὎δέν ἀκαίρως, ο὎δέ μάτην τῶ ἁγίῳ Πνεύματι γέγραπται, κἄν ἟μεῖς χωρεῖν ο὎ δυνάμεθα· πάντα δέ μυστικ῵ς καί ε὎καίρως, καί τ῅ς ἀνθρωπίνης ἕνεκεν σωτηρίας· ἧς ἀρχή καί τέλος ἐστίν ἟ σοφία· φόβον μέν ἀρχομένην πρ῵τον δημιουργοῦσα, καί πόθον ὕστερον τελειουμένη συνιστ῵σα. Μ᾵λλον δέ φόβος α὎τή κατ᾿ ἀρχάς δι᾿ ἟μ᾵ς οἰκονομικ῵ς γινομένη, ἵνα παύσῃ κακίας τόν ἐραστήν· καί πόθος ὕστερον φυσικ῵ς ε὏ρισκομένη δι᾿ ἑαυτήν κατά τό τέλος, ἵνα πληρώσῃ γέλωτος νοητοῦ, τούς τήν α὎τ῅ς πάντων τ῵ν ὄντων ἀλλαξαμένους συμβίωσιν. Σοιούτους ἐγώ ἀναγράφεσθαι ἄνδρας τῶ Πνεύματι πεπίστευκα· τοιούτους παῖδας καί παιδίσκας· τοιούτους ψάλτας καί ψαλτῳδούς· τοιαύτας καμήλους καί τοιούτους ἟μίονους καί τοιούτους ὄνους, οὕς γράφειν οἶδε τό Πνεῦμα τό ἅγιον· ο὎χ οὕς σωματική περιγράφειν πέφυκεν αἴσθησις, ἀλλ᾿ οὕς ὏ποδέχεται νοῦς καθαρός τῶ καλάμῳ τυπουμένους τ῅ς χάριτος. ἖πληρώθη σύν Θεῶ ὁ πέμπτος τόμος.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Πεπληρωμένη χάρις τοῦ Πνεύματος ἐστιν, ἟ κατά τήν δύναμιν καί τήν ἕξιν καί τήν ἐνέργειαν περιληπτική πασ῵ν τ῵ν εἰς ἀνθρώπους κατά Φριστόν τελείους φθανουσ῵ν γνώσεων σοφία· δι᾿ ἧς ὁ νοῦς τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν τύπων ἔξω γενόμενος, πάσης γυμνοῖς ποικιλίας προσβάλλει τοῖς τε τ῵ν γεγενημένων καί τ῵ν ( 560) γεγραμμένων λόγοις, τούς ἐν α὎τοῖς θείους χαρακτ῅ρας εἰς μι᾵ς περί ἑαυτόν θεοπρεποῦς μορφ῅ς συνάγων συμπλήρωσιν· καθ᾿ ἥν πάντων ὡς ἐφικτόν τ῵ν ὄντων ἑνοειδ῵ς τήν ἀδιαίρετον γν῵σιν διαστράπτων ἀποφαίνεσθαι πέφυκεν τ῅ς ἀληθείας τό φέγγος.

150 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html β΄. Οἱ κατ᾿ ἀλήθειαν γνωστικοί, τ῵ν ἐν ταῖς Γραφαῖς, φησί, μυστηρίων τούς λόγους διδάσκοντες, ὡς παραδείγμασι τοῖς καθ᾿ ἱστορίαν κέχρηνται τύποις, πρός τήν τ῵ν διδασκομένων ἀναγωγήν, ἁρμόζοντες τῶ τ῅ς ἱστορίας γράμματι τό πνεῦμα τ῅ς θεωρίας· ἵνα ὅ τε τύπος διά τήν αἴσθησιν, καί διά τόν νοῦν ὁ λόγος περί τόν ἄνθρωπον σώζωνται, τόν ἐκ ψυχ῅ς καί σώματος· περί ἅ πέφυκεν ὏πάρχειν ὅ τε νοῦς καί ἟ αἴσθησις, ὡς ἑνός ἀνθρώπου τυγχάνοντα. γ΄. Αἶνός ἐστι λόγος θείας μηνυτικός καλλον῅ς· αἴνεσις δέ ἐστι, σχέσις αἰνοῦντος· τουτέστιν, ἀφήγησις τ῵ν μηνυτικ῵ν τ῅ς θείας ε὎πρεπείας λόγων· καθ᾿ ἥν ἟ τ῅ς γνώσεως ἕξις συνίστασθαι πέφυκε, μεταποιοῦσα πρός τόν αἰνετόν τό αἰνοῦν. Θυσία δέ ταύτης ἐστί τ῅ς αἰνέσεως, ο὎ μόνων τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν τελεία νέκρωσις, καί τ῵ν κατά φύσιν ὏πέρθεσις, ἀλλά καί ἟ πρός Θεόν παντελής τοῦ αἰνοῦντος προσαγωγή. δ΄. Ἡ μή χαλινουμένη τῶ θείῳ φόβῳ κατά τήν πρ᾵ξιν γν῵σις, τῦφον ἐργάζεται, φησίν, ὡς οἰκεῖον τό δεδανεισμένον προβάλλεσθαι πείθουσα τόν ἐπ᾿ α὎τῆ τυφωθέντα, πρός οἰκεῖον ἔπαινον τόν ἔρανον τοῦ λόγου ποιούμενον· ἟ δέ πρ᾵ξις τῶ θείῳ συναυξάνουσα πόθῳ, τ῵ν ὏πέρ τά πρακτικά μή λαμβάνουσα γν῵σιν, τόν πρακτικόν ἐργάζεται ταπεινόφρονα, τοῖς ὏πέρ τήν οἰκείαν δύναμιν λόγοις πρός ἑαυτόν συστελλόμενον. ε΄. ὇ τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν διά τ῅ς εἰς Θεόν πίστεως καί ἀγάπης νικήσας τάς παραλόγους κινήσεις, καί α὎τοῦ τοῦ κατά φύσιν ἔξω γίνεται νόμον, φησί, καί πρός τήν χώραν τ῵ν νοητ῵ν ὁ λόγος μεταβιβάζεται, καί τό κατά φύσιν ὁμόφυλον, μετά τ῵ν προσγενομένων α὎τοῖς, τ῅ς ἀλλοτρίας συνεκβάλλει δουλείας. στ΄ ὘πό φύσιν μέν ἐστι π᾵ν ὅ καθοτιοῦν ἤ ὏ποκείμενον, ἤ καθ᾿ ὏ποκειμένου, ἤ ἐν ὏ποκεμένῳ εἶναι πέφυκεν· ἐξ ὧν οἱ ὅροι συνάγονται τ῵ν ὁριστ῵ν. Σά γάρ συμπληροῦντα τάς διαφόρους τ῵ν ὄντων φύσεις, εἰς τούς α὎τ῵ν συμπαραλαμβάνεσθαι πέφυκεν ὁρισμούς, πρός τήν ἀκριβ῅ τοῦ σημαινομένου δήλωσιν, ὡς ἐν τῶ ὏ποκειμένῳ, καί σύν τῶ ὏ποκειμένῳ φυσικ῵ς ὏φιστάμενα· καί ἐξ ὧν τό ὏ποκείμενον, καί ἐν οἷς ἔχει τήν γένεσιν· ἀλλ᾿ ο὎κ ἔξωθεν θεωρούμενα. Σά δέ περί φύσιν ἐστί τά προεπινοούμενά τε καί συνεπινοούμενα· τό μέν, ὅτι ποῦ καί πότε πάντως ἟ τ῵ν ὄντων ὏πέστη γένεσις· τό δέ, ὅτι ἅμα τῆ πρώτῃ γενέσει τ῵ν ὄντων, συνεπεθεωρήθη καί ἟ καθόλου τ῵ν ὄντων θέσις καί κίνησις, ἅπερ ἐστί χρόνος καί τόπος, ἐν οἷς κατά τήν ἐξωθεν θέσιν, καί (561) τήν πρός ἀρχήν κίνησιν ἟ φύσις ἐστίν, ἀλλ᾿ ο὎ καθ᾿ ὏πόστασιν· ο὎ γάρ ἐξ α὎τ῵ν ἟ φύσις, ἀλλ᾿ ἐν α὎τοῖς ἔξωθεν ἔχει τήν ἀρχήν τοῦ εἶναι, καί τήν θέσιν. Ὅταν οὖν τ῵ν γεν῵ν καί εἰδ῵ν καί ἀτόμων μόνου τοῦ εἶναι σκοπ῵μεν τούς λόγους, τάς τούτων συστατικάς τοῖς α὎τ῵ν κατ᾿ ο὎σίαν λόγοις διαφοράς συμπαραλαμβάνομεν· ὅταν δέ γενεαλογ῵μεν, τό ποῦ καί πότε πάντως, τουτέστι, χρόνον καί τόπον ἐξ ἀνάγκης τοῖς οὖσι συμπαραλαμβάνομεν, ἀρχήν καί θέσιν σκοποῦντες, ὧν ἄνευ τ῵ν γενητ῵ν ο὎δέν καθάπαξ ὏φέστηκεν. Σ῅ς γάρ κατά τήν ἀρχήν καί τήν θέσιν περιγραφ῅ς ο὎δέν ἐστι τ῵ν ὄντων ἐλεύθερον. ζ΄. Ἱρουσαλήμ, καί ο὎ράνιον οἰκητήριόν ἐστιν, ἟ κατ᾿ ἀρετήν ἀπαθής ἕξις, καί ἟ μηδέν ἔχουσα πλάνης πολεμοῦν α὎τῆ νόημα, γν῵σις. η΄. Ἡ γλ῵σσα τ῅ς κατά ψυχήν γνωστικ῅ς ἐστιν ἐνεργείας, φησί, σύμβολον· ὁ δέ λάρυγξ, τ῅ς πρός τό σ῵μα φυσικ῅ς φιλαυτίας τεκμήριον. ὇ γοῦν ταύτας ψεκτ῵ς κολλήσας ἀλλήλοις, μνησθ῅ναι τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν εἰρηνικ῅ς ἕξεως ο὎ δύναται, τῆ συγχύσει διά σπουδ῅ς τ῵ν σωματικ῵ν ἟δόμενος παθ῵ν. θ΄. ὇ Δαρεῖος, φησίν, εἰς τόν νόμον ἐλήφθη τ῅ς φύσεως· ὁ δέ νόμος τ῅ς φύσεως περιέχει καί τήν φύσιν καί τόν χρόνον, ὡς πάντων ἔχων τήν ἐξουσίαν τ῅ς χρήσεως τ῵ν τε κατά φύσιν καί περί φύσιν. ὇ τοίνυν ὡς ἀπό Δαρείου τοῦ νόμου τ῅ς φύσεως ἐξερχόμενος νοῦς, ὏περάνω δηλαδή γίνεται χρόνου καί φύσεως· μηδενί τ῵ν ὏πό φύσιν καί χρόνον νοημάτων κρατούμενος, ἵνα μή τάς τ῵ν φθαρτ῵ν εἰκόνας περιφέρων γένηται ναός εἰδώλων, ἀνθ᾿ ἑνός Θεοῦ πολλάς ἔχων παθ῵ν ἀκαθάρτων προσκυνουμένας μορφάς. ι΄. Ποῖον μυστήριον ἔχει ὁ δώδεκα ἀριθμός. ια΄. Παῖδας ἐθεώρησε μή συναριθμουμένους μέν, συνεξιόντας δέ τοῖς κεκτημένοις, τούς τ῵ν ο὎κ ἐφ᾿ ἟μῖν παθ῵ν λογισμούς, ὧν κἄν ἐφ᾿ ἟μῖν ἟ γένεσις, ἀλλ᾿ ἟ χρ῅σις ἐφ᾿ ἟μῖν ο὎δέποτε οὖσα καθέστηκε. Γυναῖκας δέ, τάς ἐκ τ῵ν ο὎κ ἐφ᾿ ἟μῖν παθ῵ν ἐπιγινομένας χωρίς διαβολ῅ς τ῵ν κατά φύσιν ὀρέξεις· ἅς ἑαυτῶ συνεξάγει πρός τήν κατά Θεόν ἐλαύνων ζωήν, ἵνα μή γένωνται τῆ τ῵ν παρά φύσιν δουλείᾳ κατάσχετοι παθ῵ν. ιβ΄. Αἰτίαν λέγει, δη᾿ ἥν ο὎ συνηρίθμησε τοῖς ἀνδράσιν ὁ λόγος τούς παῖδας καί τάς γυναῖκας.

151 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιγ΄. Ὥσπερ τέλος κινηθείσης μονάδος ἐστίν ἟ μυριάς, καί ἀρχή μή κινηθείσης μυριάδος ἐστίν ἟ μονάς· ἀρχή γάρ παντός τέλους, ἟ κατ᾿ α὎τό σαφ῵ς ἀκινησία καθέστηκε· καί τέλος πάσης ἀρχ῅ς, ἟ τ῅ς κατ᾿ α὎τήν κινήσεως ὏πάρχει συμπλήρωσις· οὕτω (564) καί ἟ πίστις ἀρετ῵ν ἀρχή κατά φύσιν ὏πάρχουσα, τέλος ἔχει τοῦ δι᾿ α὎τ῵ν ἀγαθοῦ τήν συμπλήρωσιν· καί τό κατά φύσιν ἀγαθόν, ὡς ἀρετ῵ν τέλος ἀρχήν ἔχον τήν πίστιν, πρός α὎τήν ἐνδιαθέτως συνάγεται. Πίστις γάρ ἐστιν ἐνδιάθετον ἀγαθόν· καί ἀγαθόν ἐστιν ἐνεργηθεῖσα πίστις. Πιστός δέ κατά φύσιν καί ἀγαθός ἐστιν ὁ Θεός· τό μέν, ὡς πρ῵τον ἀγαθόν· τό δέ, ὡς ἔσχατον ὀρεκτόν. Σαυτόν δέ ταῦτα παντί τρόπῳ καθέστηκεν ἀλλήλοις ὄντα, μηδενί λόγῳ πλήν τοῦ κατ᾿ ἐπίνοιαν ἀλλήλων παντελ῵ς διαιρούμενα, διά τήν ἀπ᾿ α὎τοῦ τ῵ν ἐρχομένων, καί εἰς α὎τόν ληγόντων κίνησιν. Ἄρα ἟ μυριάς ἐσχάτου ὀρεκτοῦ φέρουσα τύπον, τ῵ν πρός α὎τό κινουμένων τελείαν περιγράφει τήν ἔφεσιν· καί ἟ μονάς πρώτου ἀγαθοῦ φέρουσα σύμβολον, τ῵ν ἀπ᾿ α὎τοῦ κινουμένων τελείαν ἐπιφέρεται βάσιν. Ο὎κοῦν τέσσαρες μυριάδες εἰσί, τό καθ᾿ ἑκάστην γενικήν ἀρετήν ἀναλόγως κατ᾿ ἐνέργειαν δεικνύμενον τέλειον ἀγαθόν. ιδ΄. ὇ μετά τήν φυγήν τ῅ς κακίας ἁπλ῵ς τήν ἀργίαν τ῅ς ἁμαρτίας φυλάξας, φησί, τήν δεκάδα τ῵ν ἐντολ῵ν· καί πάλιν τήν ἑκάστης πρ᾵ξιν ἐντολ῅ς τελείαν τ῵ν ἄλλων δείξας περίληψιν, ὡς πασ῵ν ἐν ἑκάστῃ κατά τήν ἑκάστης πρ᾵ξιν θεωρουμένων, τήν δεκαδα πεποίηκε ἑκατοντάδα· ἟ γάρ ἑκάστης ἐντολ῅ς τελεία κατ᾿ ἐνέργειαν τήρησις τ῵ν λοιπ῵ν ἐστι πρ᾵ξις πεπληρωμένη. Καί πάλιν ὁ κατά φύσιν τούτων τελείαν ἐπιστημονικ῵ς διάκρισιν ἐσχηκώς, τήν ἑκατοντάδα πεποίηκε χιλιάδα. Καί τέλος ὁ τοῖς τούτων κατά νοῦν γυμνοῖς προσβαλών κατά τήν θεωρίαν λόγοις, πεποίηκε μυριάδα τήν χιλιάδα, ἀπό τ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν διαστολ῅ς, ἐπί τήν κατά θεωρίαν ἑναδικήν συναγόμενος μονάδα. Καί συντόμως εἰπεῖν, ὁ τῆ τελείᾳ τ῅ς κακίας ἀποφυγῆ τηρήσας ἀπαραβάτους τάς ἐντολάς, καί τελείαν α὎τ῵ν τήν πρ᾵ξιν ἐπιδειξάμενος, καί πληρεστάτην α὎τ῵ν κατορθώσας τήν κατά φύσιν διάκρισιν, καί τελείαν α὎τ῵ν διανύσας τήν πνευματικήν θεωρίαν, οὗτος τάς τέσσαρας ἔσχε μυριάδας, τῶ καθ᾿ ἑκάστην προκοπήν τελείῳ λόγῳ συναγομένας· τό γάρ τέλειον ἀδιαστάτως ὁμοῦ, τ῅ς τε ἀρχ῅ς καί τοῦ τέλους ἔχει τούς λόγους. ιε΄. Π῵ς ὁ κατά φύσιν ἟μέτερος ἐνεργεῖται νόμος. ιστ΄. Σίς ὁ ἑκάστης φυσικ῅ς δυνάμεως τρόπος τ῅ς ἐνεργείας, δι᾿ οὕς καί τάς φυσικάς εἰλήφαμεν δυνάμεις. ιζ΄. Σ῵ν θείων δ῅λον ὅτι. ιη΄. Ποσαχ῵ς ἟ κατ᾿ ἀρετήν γενική διαιρεῖται διάκρισις. ιθ΄. Ἠργμένον λέγει τό κακόν· ἀρχήν γάρ ἔχει τήν ἟μ῵ν παρά φύσιν κίνησιν. Ο὎κ ἞ργμένον δέ, τό ἀγαθόν· πρό παντός γάρ αἰ῵νος καί χρόνου φύσει τό ἀγαθόν. Νοητόν λέγει τό ἀγαθόν, ὅπερ δεῖ μόνον μή νοεῖν· ο὎ νοητόν δέ λέγει τό κακόν, ὅπερ δεῖ μόνον νοεῖν. Ῥητόν λέγει τό ἀγαθόν· α὎τό γάρ εἰ μόνον λαλεῖσθαι· ο὎ ῥητόν δέ κακόν, ὅπερ δεῖ μόνον μή λαλεῖσθαι. Καί γινόμενον λέγει τό ἀγαθόν (565) κατά φύσιν γάρ ὏πάρχει ἀγέννητον· κατά χάριν δέ διά φιλανθρωπίαν, παρ᾿ ἟μ῵ν ἀνέχεται γίνεσθαι, πρός τήν ἟μ῵ν τ῵ν ποιούντων καί λαλούντων καί νοούντων ἐκθέωσιν, ὅπερ δεῖ μονώτατον γίνεσθαι· ο὎ ποιούμενον δέ τό κακόν, ὅπερ δεῖ μόνον μή γίνεσθαι. Υθαρτόν λέγει τό κακόν, φθορά γάρ ἐστιν ἟ τοῦ κακοῦ φύσις ο὎δαμ῵ς κατ᾿ ο὎δέν ὏πάρχουσα· ἄφθαρτον δέ τό ἀγαθόν, ὡς ἀεί ὄν, καί μή ποτε τοῦ εἶναι παυόμενον· καί πάντων οἷς ἄν ἐγγένηται φρουρητικόν. Σοῦτο γοῦν, τῶ μέν λογιστικῶ ζητοῦμεν· τῶ δέ ἐπιθυμητικῶ, ποθοῦμεν· τῶ δέ θυμικῶ, φυλάττομεν ἄσυλον· τῶ δέ αἰσθητικῶ, κατ᾿ ἐπιστήμην ἀμιγές α὎τό τ῵ν ἐναντίων διακρίνομεν· τῶ δέ φωνητικῶ λαλοῦντες α὎τό ποιοῦμεν φανερόν τοῖς ἀγνοοῦσι· καί τῶ γονίμῳ, πληθύνομεν α὎τό. Μ᾵λλον δέ, ἀληθές εἰπεῖν, ἟μεῖς κατ᾿ α὎τό πληθυνόμεθα. κ΄. Ἄλλος θεωρίας τρόπος. κα΄. Πρώτην ἀπάθειαν λέγει, τήν πρός ἁμαρτίαν τοῦ σώματος κατ᾿ ἐνέργειαν ἀνέπαφον κίνησιν. κβ΄. Δευτέραν ἀπάθειαν λέγει, τήν κατά ψυχήν τ῵ν ἐμπαθ῵ν λογισμ῵ν τελείαν ἀποβολήν· δι᾿ ἧς ἟ τ῵ν παθ῵ν μαραίνεται κατά τήν πρώτην ἀπάθειαν κίνησις, ἐξάπτοντας α὎τήν πρός ἐνέργειαν ο὎κ ἔχουσα τούς ἐμπαθεῖς λογισμούς. κγ΄. Σρίτην ἀπάθειαν λέγει, τήν περί τά πάθη τελείαν τ῅ς ἐπιθυμίας ἀκινησίαν· δι᾿ ἥν καί ἟ δευτέρα γίνεσθαι πέφυκεν, ἟ τ῵ν λογισμ῵ν καθαρότητι συνισταμένη. κδ΄. Σετάρτην ἀπάθειαν λέγει, τήν κατά διάνοιαν περί τ῵ν αἰσθητ῵ν φαντασι῵ν τελείαν ἀπόθεσιν· καθ᾿ ἥν ἟ τρίτη τήν γένεσιν εἴληφεν, ο὎κ ἔχουσα τάς φαντασίας τ῵ν αἰσθητ῵ν, εἰδοποιούσας α὎τῆ τ῵ν παθ῵ν τάς εἰκόνας. 152 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κε΄. Ἡ χιλιάς ἀπροσδεής τελειότητος ὏πάρχει μονάς· πασ῵ν γάρ τ῵ν πρό α὎τ῅ς μονάδων, καί ἑαυτ῅ς τόν λόγον ἔχει πληρέστατον. Διό καί συντιθεμένη μονάδος πάλιν, καί ο὎ δεκάδος ἐστί ποιητική. Μονάς γάρ τήν τ῅ς χιλιάδος δέχεται σύνθεσιν, ὥς φασιν οἱ τ῵ν ἀριθμ῵ν ἞κριβωκότες τήν δύναμιν. Εἰκότως οὖν τόν κατά θεολογίαν τριαδικόν σημαίνει λόγον, ἟ τ῵ν χιλίων τριάς· ὅν μετά τ῅ς τελείας ἀρετ῅ς ὁ τήν νοουμένην· Βαβυλωνίαν ἀφείς ἔχων ἐξέρχεται. κστ΄. Σό Σαῦ γράμμα σταυροῦ τύπος ἐστίν, ἐν τῶ σχήματι σώζων τοῦ σταυροῦ τήν ἐκτύπωσιν. Σό δέ Ἰ῵τα, ὡς ἀκροστίχιον τοῦ Ἰησοῦ, τό φοβερόν ὄνομα σημαίνει. Σό δέ Ἦτα, ὡς ἀκροστίχιον καί α὎τό, ἀρετ῅ς ἦθος παραδηλοῖ παγιώτατον· ἅπερ πρός ἀριθμόν μυστικ῵ς μετάξας, θαῤῥ῵ν ἐξ῅λθε κατά τ῵ν ἐναντίων δυνάμων Ἀβραάμ ὁ πατριάρχης, ὡς οἰκογεν῵ν ἔχων τριακοσίους δέκα καί ὀκτώ· τουτέστι τόν τό π᾵ν περιγράφοντα τ῅ς θεολογίας λόγον διά τοῦ τ΄· καί τό ἄῤῤητον μυστήριον τ῅ς θείας τοῦ Λόγου ( 568) σαρκώσεως διά τούς δέκα· καί τόν τέλειον τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν παγίας ἕξεως τρόπον διά τοῦ ὀκτώ· ἅπερ οἰκογεν῅ προσηγόρευσεν ὁ λόγος, ὡς τ῅ς καρδίας ὄντα τοῦ κτησαμένου θεῖα κατά χάριν γεννήματα. κζ΄. Π῵ς κατά τόν ἀριθμόν τήν τελείαν δηλοῖ πρόνοιαν ὁ τριακόσια. κη΄. ὇ ἑκατόν ἀριθμός, τ῅ς θείας τ῵ν ἐντολ῵ν δεκάδος ἐστί δεκαπλασιασμός· πασ῵ν γάρ ἐστι καθ᾿ ἑκάστην ἐνεργουμένη δι᾿ ἀλλήλων τελεία περίληψις. ἟ δέ δι᾿ ἀλλήλων τ῵ν θείων ἐντολ῵ν καθ᾿ ἑκάστην ἐνεργουμένη περίληψίς ἐστιν, ἟ παντελής καί ὁλόκληρος ἀρετή. Ἀρετή δέ τελεία ἐστίν, ἄπταιστος γν῵σις τ῅ς ἀληθείας. ὇ τοίνυν ἄπταιστος νοῦς τήν ἀλήθειαν ἑκατονταετής γέγονε κατά τόν μέγαν Ἀβράαμ, κατανο῵ν καί α὎τός τό ἑαυτοῦ σ῵μα νενεκρωμένον· τουτέστιν, ἀπογινόμενον ὁρᾶ τήν κατ᾿ αἴσθησιν ζωήν, καί γεννᾶ τήν ἐν πνεύματι ζ῵σαν χαράν. Σοῦτο γάρ Ἰσαάκ ἑρμηνεύεται. Προνοίας οὖν ἐστι μή μόνον φυλάξαι κατά τήν ἑαυτ῅ς λόγον τήν φύσιν, ἀλλά καί ποι῅σαι θείαν, ταῖς ἀρεταῖς τελείως ποιωθεῖσαν τήν γνώμην κατά τήν ἐπίκτητον σοφίαν· μεθ᾿ ἧς ἟ φύσις θεωρουμένη, τόν τριακόσια πέφυκεν ἀποτελεῖν ἀριθμόν. κθ΄. ὇ ἕξ ἀριθμός τήν τελείαν ἔχει τοῦ εἶναι τ῵ν ὄντων δήλωσιν. ὇ δέ δέκα τήν τοῦ εὖ εἶναι σημαίνει τ῵ν ὄντων σύστασιν. Δεκαπλασιάσας οὖν τόν ἕξ, ἤ ἑξαπλασιάσας τόν δέκα τις, ποιεῖ τόν ἑξήκοντα, δηλοῦντα τήν κατ᾿ ἐνέργειαν τοῦ εὖ εἶναι τ῵ν ὄντων κατάστασιν. λ΄. ΢αρκός καί αἰσθήσεως καί κόσμου δ῅λον ὅτι. λα΄. Σίνες εἰσί κατά τήν ἀναγωγήν ὁ ἗βραῖος παῖς καί ἟ ἗βραία παιδίσκη. λβ΄. Ἀπαθείας, φησίν, ἥν τό ἕβδομον ἔτος δηλοῖ, παραγενομένης, πρός τήν τ῵ν συγγεν῵ν ἐπανέρχονται θεωρίαν, ὅ τε λόγος καί ἟ διάνοια, λαβόντες ἐλευθερίαν, τ῅ς ἐπί τοῖς σωματικοῖς τρόποις τ῵ν ἀρετ῵ν ὏πουργίας. λγ΄. Σήν ἐνεργουμένην ἐπιθυμίαν φασίν εἶναι τήν ἟δονήν, εἴπερ παρόν ἀγαθόν κατά τήν α὎τ῅ς ἐστιν ὁρισμόν. Ἀνενέργητον δέ ἟δονήν τήν ἐπιθυμίαν, εἴπερ μέλλον ἀγαθόν κατά τόν α὎τ῅ς ἐστιν ὁρισμόν. Σόν δέ θυμόν, μανίας μελετωμένης κίνησιν· καί τήν μανίαν θυμόν ἐνεργούμενον. ὇ γοῦν ταύτας συνυποτάξας τῶ λόγῳ τάς δυνάμεις, ε὏ρίσκει τήν μέν ἐπιθυμίαν α὎τῶ γινομένην ἟δονήν κατά τήν ἐν χάριτι πρός τό Θεῖον τ῅ς ψυχ῅ς ἄχραντον συμπλοκήν· τόν δέ θυμόν, ζέσιν ἀκήρατον τ῅ς περί τό Θεῖον ἟δον῅ς φρουρητικήν, καί σώφρονα μανίαν, τ῅ς κατά τήν ἔφεσιν τ῅ς ψυχ῅ς περί τό Θεῖον θελητικ῅ς δυνάμεως ἀπό τ῵ν ὄντων τελείως ἐκστατικήν. Ο὎κοῦν ἕως ἐν ἟μῖν ὁ κόσμος ζῆ κατά τήν πρός τά ὏λικά τ῅ς ψυχ῅ς ἑκούσιον σχέσιν, ο὎ δεῖ ταύταις παρέχειν ἐλευθερίαν ταῖς δυνάμεσι· μήπως μιγεῖσαι τοῖς αἰσθητοῖς ὡς ὁμοφύλοις, πολεμήσωσι τήν ψυχήν, καί λάβωσιν α὎τήν δορυάλωτον γεγενημένην τοῖς πάθεσιν, ὡς πάλαι τήν Ἱερουσαλήμ οἱ Βαβυλώνιοι. Σόν γάρ αἰ῵να, καθ᾿ ὅν τούς ἀλλοφύλους παῖδας ὁ νόμος δουλεύειν ἐκέλευσε, ( 569) τήν πρός τόν κόσμον τοῦτον, ἤγουν τήν παροῦσαν ζωήν γνωμικήν τ῅ς ψυχ῅ς ἐσήμανε σχέσιν ὁ λόγος, διά τ῵ν ἱστορουμένων παραδεικνύς τά νοούμενα. λδ΄. ὇ ἑπτακισχίλια ἀριθμός ἐπαινετός ἐνταῦθα κείμενος, τήν χρονικήν καί παροῦσαν ζωήν ἀρετῆ καί λόγῳ σημαίνει κεκοσμημένην. Εἰ γάρ γραπτόν καί φυσικόν νόμον ὁ χιλιάς ἀριθμός, κατά τήν ἀποδοθεῖσαν ἐν ταῖς μυριάσιν ἔννοιαν, περί τόν βίον ἀλλήλοις σημαίνει τοῦ φιλοθέου συμπρέποντας, δ῅λον ἐντεῦθεν ὡς ἑπτακισχίλια π᾵σαν τούτοις φρουρουμένην τήν ὏πό χρόνον δηλοῖ τοῦ φιλοθέου ζωήν. ὇ δέ τριακόσια, τήν ἐπί τό εἶναι κατά φύσιν, καί εὖ εἶναι κατά χάριν τ῵ν προνοουμένων δηλοῖ πρόνοιαν. ὇ δέ ἑπτά, τήν ἐν τοῖς τρόποις ἀπάθειαν. ὇ τοίνυν διά τ῵ν κατά φύσιν οἰκείων δυνάμεων ἀπαθ῅, καθώς ἟ πρόνοια βούλεται, διατηρήσας τήν οἰκείαν ζωήν, παῖδας ἔχων καί παιδίσκας ἑπτακισχιλίους τριακοσίους ἑπτά, τήν τ῵ν παθ῵ν ἐξέρχεται σύγχυσιν.

153 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λε΄. Σέλος λέγει, καί τήν ἐνταῦθα κατά τήν πρ᾵ξιν ἀπάθειαν, καί τήν ἐκεῖσε κατά χάριν ἐκθέωσιν. λστ΄. Χάλτας λέγει, τούς κατά τήν πρ᾵ξιν τόν βίον ἔχοντας, κράζοντας τοῦ Θεοῦ τά θελήματα. λζ΄. Χαλτῳδούς εἶναί φησι, τούς ο὎ μόνον ποιητάς τ῵ν θείων θελημάτων, ἀλλά καί τ῵ν ἐν α὎τοῖς μυστηρίων ἄλλοις γινομένης ἐξηγητάς. λη΄. ὇ ὀκτώ ἀριθμός, καί στάσιν ἔχει καί κίνησιν· στάσιν μέν καθ᾿ ἑαυτόν θεωρούμενος· π᾵ς γάρ ἄρτιος ἀριθμός ἀκίνητος, κέντρον ο὎κ ἔχων· κίνησιν δέ, τῶ πρό α὎τοῦ, ἤ τῶ μετ᾿ α὎τόν συντιθέμενος· ποιεῖ γάρ περιττόν ἀριθμόν. Π᾵ς γάρ περιττός καθ᾿ ἑαυτόν κινητός, κατά τήν τ῵ν ἄκρων α὎τοῦ πρός τό μέσον ἴσην ἀπόστασιν. Ὅπερ οὖν ποιεῖ ἐν τοῖς ὏πό δεκάδα ἀριθμοῖς ὁ ὀκτώ, τοῦτο ποιεῖ καί ὁ ὀγδοήκοντα ἐν τοῖς ὏πό τήν ἑκατοντάδα ἀριθμοῖς· ὡσαύτως δέ καί ὁ ὀκτακόσια ἐν τοῖς ὏πό χιλιάδα διαταττομένοις ἀριθμοῖς. Καθ᾿ ἑαυτόν οὖν θεωρούμενος στάσιν ἔχει, περιγράφων τοῦ πρό α὎τοῦ ὄντος τήν κίνησιν. ὇ γάρ ἑπτά καί ὁ ἑβδομήκοντα καί ἑπτακόσια, χρονικ῅ς ἐμφαντικοί τυγχάνουσιν ἰδιότητος. Ο὎κοῦν ἐπειδή τ῵ν ὏πό χρόνον καί γένεσιν ἔχει μ᾵λλον ἟ αἴσθησις τήν κατάληψιν, λείπεται τήν τ῵ν αἰωνίων καί νοητ῵ν τόν τελειούμενον νοῦν ἄπταιστον ὏ποδέχεσθαι γν῵σιν ἤγουν ἐπιστήμην· τήν γάρ ἐπιστήμην ὁρίζονται τοῦ ὏ποκειμένου γν῵σιν. ὇ δέ πεντήκοντα ἀριθμός, μονάδα φέρων περιττήν μετά τόν εἰς ἑαυτόν τ῅ς ἑβδομάδος ἑπταπλασιασμόν, τό πέρας δηλοῖ τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐν τοῖς ἀξίοις ποιήσεως· ο὎ γάρ ἔτι κινεῖται περί τήν τ῵ν ἀρετ῵ν ποίησιν, ὁ κατά φύσιν φθάσας ἀγαθόν, καί ἐν α὎τῶ τήν στάσιν λαβών· ἀρχή γάρ καί τέλος πάσης κινήσεως ἟ μονάς. ὇ δέ πέντε ἀριθμός, τήν ἐπί τούτοις ἐπιστήμην δηλοῖ· περιέχει γάρ νοητ῵ν τε καί λογικ῵ν, αἰσθητικ῵ν τε καί ζώντων καί ὄντων τούς λόγους· οὕς μόνη περιγράφειν ἟ θεία πέφυκε σοφία, ἥν ἄπταιστον ἐπιστήμην τ῅ς ἀληθείας ὁρίζονται. λθ΄. (572) Καμήλους Μαδιάν φησιν, ὡς μέν ἐκκρίσεως ἑρμηνευόμενος, τάς τ῵ν γινομένων καί ἀπογινομένων ἀληθεῖς θεωρίας· ὡς δέ πηλοῦ αἱματώδους, τούς κατά ταύτην τήν παροδικήν καί ἄστατον ζωήν τ῅ς προνοίας νενόηκε λόγους· ὡς δέ ἱδρώτων ἀνθρωπίνων καί μητρός, τούς ἐπί τῆ παρούσῃ ζωῆ τ῅ς θείας κρίσεως λόγους, οὕς συνάγουσιν, οἵ τε κατά διάνοιαν λογισμοί, καί ἟ κατ᾿ αἴσθησιν φαντασία τ῵ν ὁρατ῵ν· ἐξ ὧν, λογισμ῵ν φημι καί φαντασίας, ἟ τ῵ν ὄντων ἀληθής συνάγεται δόξα, τ῅ς ἐπ᾿ αἰσθήσεσι διανοίας ὏πάρχουσα καρπός. Ἀνθρωπίνους οὖν καί μητρός λέγει ἱδρ῵τας, τούς μετά πόνου προβληθέντας τ῅ς διανοίας λογισμούς, καί τάς φαντασίας, τ῅ς μητρός δίκην ἟μ᾵ς τιθηνούσης αἰσθήσεως. Κάμηλοι δέ Γεφάρ, τουτέστι τ῅ς κτήσεως τοῦ νώτως· ν῵τος δέ ἐστι, τ῅ς ψυχ῅ς ἟ σάρξ, ὡς διά τήν ψυχήν γινομένη. ἖άν οὖν κτησώμεθα τήν σάρκα καλ῵ς, ἔχομεν α὎τήν τῆ ψυχῆ δουλεύουσαν πρός γένεσιν ἀρετ῵ν, καί μόνους κατανοοῦμεν α὎τ῅ς τούς ἐφ᾿ οἷς γέγονε θείους λόγους· μεθ᾿ οὕς καί τούς τ῵ν ὁρατ῵ν ὡς καμήλους Μαδιάν ἀθροίσαντες λόγους, καλύπτομεν τήν ἟μετέραν Ἱερουσαλήμ, τήν ψυχήν, περιβάλλοντες τοῖς θείοις τ῵ν ὄντων θεωρήμασι, καί ἀθέατον α὎τήν ποιοῦντες τοῖς πάθεσι καί ἀνάλωτον. μ΄. ὇ τετρακόσια ἀριθμός τήν τοῦ σωματικοῦ κόσμου φύσιν δηλοῖ. Σέσσαρα γάρ α὎τήν στοιχεῖα συμπληροῦσιν. ὇ δέ τριακονταπέντε, τήν κατά χρόνον τ῵ν ἐναρέτων σύν λόγῳ σημαίνει κίνησιν. ὇ γάρ ἑπτά πεντάκις εἰς ἑαυτόν συντεθείς, τόν τριακονταπέντε ποιεῖ ἀριθμόν. Ἔστιν οὖν ὁ ἑπτά κινήσεως χρονικ῅ς· ὁ δέ πέντε, λογικ῅ς ἐπιστήμης σημαντικός. ΢υνάψας οὖν τόν τετρακόσια καί τριάκοντα καί πέντε, τήν κατά φύσιν καί χρόνον τ῵ν ἐν α὎τοῖς ζώντων θείων ἀνδρ῵ν λογικήν ἐπιστήμην ἐδήλωσας. μα΄. ΢υμφωνεῖ τοῖς ἀριθμοῖς τά ἀριθμούμενα. ὇ ἵππος περί τόν δρόμον ταχύς, τό ἀεικίνητον καί ἀνωφερές στοιχεῖον ἔχων ἐν τοῖς ποσίν· ὁ χρόνος περί τήν κίνησιν ὀξύς, ἀδιάστατον τήν οἰκείαν ποιούμενος φοράν, ἟ πρ᾵ξις τ῵ν ἀριθμουμένων δραστική· κυκλικός γάρ α὎τήν ἀριθμός ποιεῖται κατάδηλον. ὇ γάρ ὏φ᾿ ἑαυτόν ἑξάκις συντεθείς, ἑαυτόν γεννᾶ ἑξαπλάσιον. Ο὎κοῦν τό ταχύ καί ἰξύ καί δραστικόν τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ἕξεως, μυστικ῵ς δηλουμένων θείων ἀνδρ῵ν, διά τ῵ν ἵππων καί τ῵ν α὎τ῵ν ἀριθμ῵ν δεδήλωκεν ὁ λόγος τοῦ πνεύματος. μβ΄. Σί ἐστιν ἟μίονος. μγ΄. Σίς ὁ τ῅ς Γραφ῅ς ψεκτός ἵππος καί ἟μίονός ἐστι. μδ΄. ὇ πρόληψιν περί ἑαυτοῦ γνώσεως, φησί, τοῖς θεωμένοις διδούς κατά μόνην τήν προφοράν ὧν σεσύληκε λόγων, τάς τ῵ν ἀσυνέτων ἀκοάς ὡς Ἀβεσαλώμ παραπείθων, καί τῆ συνουσίᾳ τυραννικ῵ς τάς καλάς τοῦ διδάξαντος θεοφιλεῖς ὥσπερ γυναῖκας, εἰς (573) ἀκοάς ἀμύστους μιαίνων θεωρίας κατά τήν Ἀχιτόφελ συμβουλήν, ὅπερ ἐστίν ἑρμηνευόμενον ἀδελφός κονιάζων· τουτέστιν ἀδελφός δόλῳ φιλιάζων, ἐλέγχεται δοξομαν῵ν, ὏πό τήν χεῖρα πίπτων τ῵ν παίδων Δαβίδ, ἐν τῶ πλάτει τ῅ς τ῵ν φυσικ῵ν θεωρημάτων ποικιλίας, τῶ κρείττονι μετά τ῅ς οἰκείας α὎θαδείας παραταττόμενος. Δείκνυται γάρ μήτε γ῅ς ἐπιβαίνων, ὡς ἤθους

154 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀρετ῅ς π῅ξιν ο὎κ ἔχων· μήτε μήν ο὎ρανοῦ παντελ῵ς ἐπιλαβόμενος, ὡς τ῅ς ἀληθ῵ς ὏ψηλ῅ς κατά τήν γν῵σιν ἕξεως ο὎δ᾿ ὅλως ἁψάμενος· καί θνήσκει τρία βέλη κατά τ῅ς καρδίας δεχόμενος, τήν τε τ῅ς εἰς τόν διδάξαντα παρανομίας φημί μνήμην, καί τήν ἐπί τῆ οἰήσει τ῅ς ο὎κ οὔσης γνώσεως αἰσχύνην· καί τήν ἐπί τούτοις ἄφυκτον τ῅ς μελλούσης κρίσεως ἀποδοχήν. Σαύταις γάρ φωραθείς ὁ κενόδοξος ταῖς ἀκίσι, θνήσκει βαλλόμενος, ὅν προλαμβάνει τόν δι᾿ ἀγχόνης, ὡς δίκαιον ἦν, ἀποφερόμενος θάνατον, ὁ κακός σύμβουλος Ἀχιτόφελ, διδάσκων πατράσιν ἐπανίστασθαι παῖδας, καί τήν κακήν βουλήν διασκεδαζομένην ὁρ῵ν. Ο὎ φέρει γάρ ἔτι ζῆν, τ῅ς τε πρός Δαβίδ ψεκτ῅ς φιλίας ἄρας τό πέπλον, καί τόν δοξομαν῅ καί ψευδώνυμον γνωστικόν, ἔχοντα τοῦ λόγου τό κράτος ἀποδεῖξαι μή δυνηθείς. με΄. Κατ᾿ ἄλλον τρόπον περί τ῵ν α὎τ῵ν θεωρία. μστ΄. Γαλαάδ, ὡς μέν μετοικία πένθους ἑρμηνευομένη, φησί, τήν τ῅ς μετανοίας δηλοῖ κακοπάθειαν· ὡς δέ μετοικία μαρτυρίας, τόν ἐπί τοῖς πλημεληθεῖσιν ἔλεγχον σημαίνει τ῅ς συνειδήσεως· ὡς δέ ἀποκάλυψις α὎τ῵ν, τήν κατ᾿ εἶδος τυποῖ τ῵ν ἁμαρτηθέντων ἐξαγόρευσιν. Σαύτην ὏πελθών τήν κατάστασιν, ὁ τήν οἴησιν ἐπί τινι καλῶ διώκουσαν ἔχων νοῦς, τήν ἐξ α὎τοῦ κατά τήν πρός τήν ἀλλόφυλον αἴσθησιν ἕνωσιν γεννηθεῖσαν οἴησιν ἀποκτείνει· καί πάλιν πρός τήν Ἰουδαίαν καί τήν Ἱερουσαλήμ ἐπανέρχεται· λέγω δέ, τήν ἐξομολόγησιν τ῵ν ἐπ᾿ α὎τῶ θείων οἰκτιρμ῵ν· καί τήν ἐπ᾿ ἀρεταῖς τελείαν ἀπάθειαν· καί τήν εἰρηνικήν ἐν πνεύματι θεωρίαν τ῵ν ὄντων· καί τήν ἐπ᾿ α὎ταῖς, οἷα δή θείαν σκηνήν μυστικήν θεολογίαν· ἐν ᾗ μυστικ῵ς τά παντελ῵ς τοῖς ἄλλοις ἀθέατα περικαλύπτεται κάλλη. μζ΄. ὇ ὀκτώ εἷς ὤν τ῵ν ἐντός δεκάδος ἀριθμ῵ν· καί ὁ ὀγδοήκοντα, τ῵ν ἐντός ἑκατοντάδος· καί ὁ ὀκτακόσια, τ῵ν ἐντός χιλιάδος· καί ὁ ὀκτακισχίλια, τ῵ν ἐντός μυριάδος, ἀκινησίαν καθ᾿ ἑαυτούς θεωρούμενοι δηλοῦσι, κατά μέντοι τήν ἄνεσιν τοῦ ποσοῦ καί τήν ἐπίτασιν. Ο὎κοῦν ἐπαινετ῵ς τῆ Γραφῆ κείμενοι, τήν πρός τά πάθη τελείαν ἀκινησίαν δηλοῦσι· (5760 τουτέστι, παθ῵ν ἀπογένεσιν. Σοῦτο δέ τήν τοῦ μέλλοντος αἰ῵νος χαρακτηρίζει κατάστασιν, ἐν ᾧ παθ῵ν γένεσις ο὎κ ἔστιν. ὇ δέ τεσσαράκοντα, τ῵ν αἰσθητ῵ν εἰκόνα φέρει· καί ὁ πέντε, τ῵ν αἰσθήσεων· αἷς κατ᾿ ἐπιστήμην φυσικήν ὁ αἰσθητός ὏ποπέπτωκε κόσμος. Εἰκότως οὖν τήν περί κακίαν ἄγονον ἕξιν, καί τήν πρός τά αἰσθητά κατά τήν πρός α὎τά τ῵ν αἰσθήσεων σχέσιν τελείαν τ῵ν θείων ἀνδρ῵ν ἀποδιάθεσιν ὁ παρών ἀριθμός. μη΄. Σί ἐστιν ὏ποζύγιον κατά τήν ἀναγωγήν θεωρούμενον. μθ΄. ΢φαιρικόν τόν πέντε φησίν ἀριθμόν ὏πάρχειν, καί εἰς ἑαυτόν κατά π᾵σαν α὎τοῦ πρός πάντα περιττόν ἀριθμόν γινομένην σύνθεσιν, ἀποκαθιστάμενον. ἗κάστῳ γάρ περιττ῵ τ῵ν πέντε πενταπλασίονα συνθείς, εἰς πέντε λήγοντα τόν συναγόμενον ε὏ρήσεις ἀριθμόν. Οἷον πέντε οἱ τρεῖς, δεκαπέντε· πέντε οἱ πέντε, εἰκοσιπέντε· πέντε οἱ ἑπτά, τριακονταπέντε· πέντε οἱ ἐννέα, τεσσαρακονταπέντε. Οὕτως οὖν ἐπ᾿ ἄπειρον προϊών, ε὏ρήσεις ἑκάστῳ ἀριθμῶ συντιθέμενον πεντάκις πέντε, καί πεντηκοντάκις τόν πεντήκοντα· καί πεντακοσιοντάκις τόν πεντακόσια· καί πεντακισχιλιοντάκις τόν πεντακισχίλια, πρός ἑαυτόν κατά τόν συναγόμενον ἀριθμόν ἀποκαθιστάμενν ὅπερ κυκλικ῅ς ἴδιον καί σφαιρικ῅ς ὏πάρχει κινήσεως. Εἰκότως οὖν σφαιρικόν τε καί κυκλικόν οἱ τά τοιαῦτα σοφοί τόν πέντε κεκλήκασιν ἀριθμόν· ὡς μηδέποτε παντελ῵ς ἑαυτοῦ κατά τήν πρός τούς λεγομένους περιττούς ἀριθμούς σύνθεσιν ἐξιστάμενον. ΢ημαίνει δέ καί τήν γενικήν ἐπιστήμην, τήν μηδαμ῵ς τῆ περί τό π᾵ν ἀλήκτῳ κινήσει κατά τήν γν῵σιν ἑαυτ῅ς ἐξισταμένην, καί πάντα δυνάμει τοῦ λόγου περιλαμβάνουσαν. ν΄. Ἄλλη πάντων τ῵ν εἰρημένων κατ᾿ ἐπιτομήν ἀκριβής τε καί ε὎διάθετος θεωρία. να΄. Διά κολάσεως παθ῵ν ἀπαλλάσσουσα, φόβον ἟ σοφία ποιεῖ· τ῅ δέ τ῵ν ἀρετ῵ν ἐπικτήσει τόν νοῦν ἐρεθίζουσα βλέπειν τά μέλλοντα, πόθον ἐργάζεται. νβ΄. Ἡ σοφία φόβος ἐστί, κατά τήν ἀποφυγήν γινομένη στέρησις τοῖς ο὎κ ὀρεγομένοις α὎τ῅ς· καί πόθος ἐστίν, ἕξις ἀπολαυστικ῅ς ἐνεργείας ε὏ρισκομένη τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τήν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ιστ΄. Πάλιν γέγραπται ἐν τῶ δευτέρῳ Ἔσδρα, "Καί ἀκούσαντες οἱ ἐχθροί τ῅ς φυλ῅ς Ἰούδα καί Βενιαμίν, ἐληλύθασιν ἐπιγν῵ναι τίς ἟ φωνή τ῵ν σαλπίγγων, καί ἐπέγνωσαν, ὅτι οἱ ἐκ τ῅ς αἰχμαλωσίας οἰκοδομοῦσι τόν ναόν τῶ Κυρίῳ Θεῶ Ἰσραήλ. Καί

155 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html προσελθόντες τῶ Ζοροβάβελ καί τ῵ Ἰησοῦ καί τοῖς ἟γουμένοις τ῵ν πατρι῵ν, λέγουσιν α὎τοῖς, ΢υνοικοδομήσωμεν ὏μῖν· ὁμοίως γάρ ὏μῖν ἀκούομεν Κυρίου ὏μ῵ν, καί α὎τῶ ἐπιθύομεν, ἀφ᾿ ἟μερ῵ν Ἀσβακαφάθ βασιλέως Ἀσσυρίων, ὅς μετήγαγεν ἟μ᾵ς ἐνταῦθα. (577) Καί εἶπεν α὎τοῖς Ζαροβάβελ καί Ἰησοῦς καί οἱ ἟γούμενοι τ῵ν πατρι῵ν Ἰσραήλ· Ο὎χ ἟μῖν καί ὏μῖν τοῦ οἰκοδομ῅σαι τόν οἶκον Κυρίῳ Θεῶ ἟μ῵ν· ἟μεῖς γάρ μόνοι οἰκοδομήσομεν τῶ Κυρίῳ Θεῶ τοῦ Ἰσραήλ. " Σί ἄρα σημαίνει ταῦτα, καί μάλιστα ὁ φθόνος, δι᾿ ὅν ο὎κ ἞θέλησαν συνοικοδομ῅σαι α὎τοῖς τούς τῶ α὎τ῵ θρησκεύοντας Θεῶ; Ἀπόκρισις. Ἰούδας ἐξομολόγησις ἑρμηνεύεται. Διττός δέ τ῅ς φων῅ς ταύτης ὁ λόγος· ὁ μέν ἐπ᾿ ε὎χαριστίᾳ τ῵ν δεδωρημένων ἀγαθ῵ν γινόμενος· ὁ δέ ἐπ᾿ ἐλέγχῳ καί ἐτασμῶ τ῵ν κακ῵ς πεπραγμένων λεγόμενος. ἖ξομολόγησις γάρ λέγεται, καί ἟ παρά τ῵ν εὖ πεπονθότων μετ᾿ ε὎χαριστίας τ῵ν θείων ε὎εργεσι῵ν ἀπαρίθμησις, καί ἟ τ῵ν καλ῵ς πεπραγμένων παρά ὏παιτίων ἐξαγόρευσις. Ἀμφότερα δέ ταπεινώσεως ὏πάρχει ποιητικά, ὁ τε γάρ ἐπ᾿ ἀγαθοῖς ε὎χαριστ῵ν ὁμοῦ, καί ὁ ἐπ᾿ ἐγκλήμασιν ἐταζόμενος ταπεινοῦται· ὁ μέν ἑαυτόν κρίνων ἀνάξιον τ῵ν δοθέντων καλ῵ν· ὁ δέ, λαβεῖν ἄφεσιν τ῵ν πλημμεληθέντων δεόμενος. Βενιαμίν δέ, πένθος ἤ στεναγμός μητρός, ἤ μέτρον μητρός, ἤ υἱός δεξι᾵ς, ἤ οἰκοδομή λαοῦ, κατά τήν ἀκριβ῅ τ῅ς παρ᾿ ἗βραίοις φων῅ς ἑρμηνεύεται δύναμιν. Ο὎κοῦν π᾵ς ἐξομολογούμενος καθ᾿ ἕνα τ῵ν εἰρημένων τρόπων, τ῅ς φυλ῅ς ἐστι τοῦ Ἰούδα· καί π᾵ς ὏πέρ ἀρετ῅ς πενθ῵ν, ἤ μητρός δίκην ἔχων τήν δικαιοσύνην, τόν ἑαυτοῦ βίον τε καί λόγον δεξι῵ς ὁρίζουσαν· ἤ πολλ῵ν ὏πάρχων δι᾿ ἀρετ῅ς περιουσίαν καί χύσιν τ῅ς ἐν λόγῳ διδασκαλίας πρός σωτηρίαν ὁδός καί οἰκοδομή, τ῅ς φυλ῅ς ὏πάρχει τοῦ Βενιαμίν. Σοιούτους γάρ οἶδεν ὁ λόγος τούς ἐλευθερίαν λαμβάνοντας τ῅ς τ῵ν παθ῵ν αἰχμαλωσίας, καί τ῅ς τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐκβαίνοντας σχέσεως· καί οἶκον τῶ Κυρίῳ κατά τήν ἕξιν τ῅ς ἀπαθείας γενομένους, οἰκοδομεῖν δυναμένους. Οἶκον δέ λέγω, τόν ἐξ ἀρετ῵ν διαφόρων καί λόγων κατά τε πρ᾵ξιν καί θεωρίαν οἰκοδομούμενον νοῦν, εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν πνεύματι. ἖χθροί δέ τούτων εἰσί, τά τέσσαρα ἔθνη τά μετοικισθέντα εἰς τήν γ῅ν τοῦ Ἰσραήλ ὏πό Ἀσβακαφάθ βασιλέως Ἀσσούρ. Οὗτος γάρ πρ῵τος εἰς τήν γ῅ν τοῦ Ἰσραήλ κατῴκισεν ἄνδρας Βαβυλωνίους, καί ἄνδρας Φούθ καί ἄνδρας Αἰμάθ καί τούς Ε὎αίους. (580) Οἱ μέν οὖν Βαβυλώνιοι, τήν ὏περηφανίαν δηλοῦσι, συγκεχυμένη φύσις ἑρμηνευόμενοι. Φουδαῖοι δέ, τήν κενοδοξίαν, πρός τόν ἄκαρπον οἴησιν ἀπό τ῅ς ἀρετ῅ς μεταβάλλοντες τήν διάνοιαν. Ἔκστασις γάρ ἐκ τούτων ἑρμηνευόμενον τό ὄνομα σημαίνει. Οἱ δέ ἄνδρες Αἰμάθ, τήν ἀνθρωπαρέσκειαν· Αἰμάθ γάρ, ὅρασις φαινομένων ἑρμηνεύεται· δι᾿ ἧς τά ἁδρότερα τ῵ν λημμάτων τοῖς ψευδ῵ς μετιοῦσι δι᾿ ἀνθρώπους τήν ἀρετήν ἐπινέμονται. Οἱ δέ Ε὎αῖοι, τήν ἀπάτην δηλοῦσι τ῅ς ὏ποκρίσεως. ὆φιώδεις γάρ ἑρμηνεύονται, κατά τόν πρ῵τον ὄφιν δι᾿ ἀπάτης καί ὏ποκρίσεως φιλικ῅ς ὡς τόν Ἀδάμ, τούς πειθομένους ἀρετ῅ς ἐξοικίζοντες. Ἀσβακαφάθ δέ, ὁ τούτους εἰς τήν γ῅ν τοῦ Ἰσραήλ μετοικίσας, αἰχμαλωτεύων ὀπίσθιος ἑρμηνεύται· τουτέστιν, ἀφαν῵ς ἤ λανθανόντως, ἤ πάλιν αἰχμαλωτεύων δεσμοῖς. Οὗτος δέ σαφ῵ς ἐστιν ὁ διάβολος, ὁ πάντα λανθανόντως ποι῵ν πρός καθαίρεσιν τ῅ς ἀνθρωπίνης φύσεως, καί σειραῖς ἕκαστον τ῵ν οἰκείων ἁμαρτι῵ν διασφίγγων. Οὗτος εἰς τήν γ῅ν τοῦ Ἰσραήλ· τήν ἕξιν λέγω τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως· μετῴκισε τήν ὏περηφάνειαν, καί τήν κενοδοξίαν καί τήν ἀνθρωπαρέσκειαν καί τήν ὏πόκρισιν, παραζεύξας α὎τάς τοῖς ἐναρέτοις τε καί γνωστικοῖς, ἵνα κλέψῃ τ῵ν κοπιώντων ἐν ἀγαθοῖς τούς πόνους, ἐπ᾿ ἄλλα παρά τήν αἰτίαν τόν σκοπόν σοφιστικ῵ς ἀπάγων τ῵ν γινομένων. Καί τάχα τούτους γινώσκων τούς πονηρούς δαίμονας παρέπεσθαι τοῖς ἐναρέτοις ὁ θεῖος Ἀπόστολος Κορινθίους ἔπεισε [Fr. ἔπειθε] γράφων, ὡς ο὎κ ἐν λόγῳ κολακείας γέγονε πρός α὎τούς, ὡς ὏ποκριτής· τοῦτο τυχόν ἐκείνων περί α὎τοῦ νομιζόντων· οὔτε προφάσει πλεονεξίας, ὡς ἀνθρωπάρεσκος· (581) οὔτε ζητ῵ν δόξαν παρά τινος, ὡς κενόδοξος· τήν γάρ ὏περηφάνειαν παρεσιώπησε, φανερούς ἔχων τ῅ς ταπεινοφροσύνης τούς χαρακτ῅ρας· τούς τε μυρίους διωγμούς, καί τά τοῦ σώματος παθήματα· καί τήν ἄγαν ἀκτημοσύνην, καί τήν ἐν τ῵ λόγῳ τῶ κατά προφοράν ἰδιωτίαν. Εἰ γάρ καί ἰδιώτης τῶ λόγῳ, φησίν, ἀλλ᾿ ο὎ τῆ γνώσει. Οὗτοι ἀκούσαντες τ῅ς φων῅ς τ῵ν σαλπίγγων, ἐληλύθασιν ἐπιγν῵ναι τίς ἟ φωνή· καί ἐπέγνωσαν ὅτι οἱ ἐκ τ῅ς αἰχμαλωσίας, οἰκοδομοῦσι τόν ναόν τῶ Κυρίῳ Ἰσραήλ. ΢άλπιγγές εἰσιν, ὧν τ῅ς φων῅ς ἀκούουσιν οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, οἵ τε περί ἀρετ῅ς καί

156 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html γνώσεως λόγοι. Υωνή δέ τούτων ὏πάρχει τ῵ν λόγων, τά ἔργα τ῵ν ἀρετ῵ν, καί ἟ κατ᾿ ἦθος τ῵ν τρόπων ε὎στάθεια, τ῵ν διά μετανοίας πρός ἀρετήν ἀπό κακίας ἐπανελθόντων· καί ἐξ ἀγνοίας πρός ἐπίγνωσιν Θεοῦ ἐπαναβεβηκότων. Καί προσ῅λθον τῶ Ζαροβάβελ καί τῶ Ἰησοῦ καί τοῖς ἟γουμένοις τ῵ν πατρι῵ν, καί λέγουσιν α὎τοῖς, ΢υνοικοδομήσωμεν ὏μῖν· ὁμοίως γάρ ὏μῖν ἀκούομεν τοῦ Κυρίου ὏μ῵ν, καί α὎τῶ θύομεν. Ζοροβάβελ ἐστίν, ὁ πρακτικός νοῦς· καί Ἰησοῦς, ὁ θεωρητικός· ἟γούμενοι δέ τ῵ν πατρι῵ν εἰσιν, αἱ τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις, ἐξ ὧν ὥρμηνται τ῅ς ἀρετ῅ς οἱ τρόποι, καί οἱ λόγοι τ῅ς γνώσεως· οἷς προσέρχονται τ῅ς ὏περηφανείας καί τ῅ς κενοδοξίας, ἀνθρωπαρεσκείας τε καί ὏ποκρίσεως οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, λέγοντες, ΢υνοικοδομήσωμεν ὏μῖν τόν ναόν Κυρίου. Ο὎δείς γάρ τούτων τ῵ν πονηρ῵ν δαιμόνων τοῦ ἐναρέτου ποτέ κωλύει τό πρόθυμον· ἀλλά καί μ᾵λλον τάς ἐλλείψεις δολερ῵ς περικόψας τ῵ν ἀρετ῵ν, τάς ἐπιτάσεις ὏παγορεύει τοῖς ἀγωνισταῖς συμπροθυμούμενος, ἵνα πρός ἑαυτόν ὅλην ποιήσηται τοῦ ἀσκουμένου τήν ἔννοιαν, παραπολέσασαν τό ἴσον τ῅ς μετριότητος στάθμιον, καί λάθῃ πρός ἄλλο παρά τό δοκοῦν ὁδεύουσα καταγώγιον. Δύο φασίν οἱ κακοῦργοι, ὇μοίως ὏μῖν ἀκούομεν τοῦ Κυρίου ὏μ῵ν. Οὔτε γάρ μισοῦσι σωφροσύνην, οὔτε νηστείαν βδελύσσονται· ο὎ χρημάτων διάδοσιν, ο὎ φιλοξενίαν, ο὎ ψαλμῳδίαν, ο὎ σχολήν ἀναγνώσεως, ο὎ τ῵ν μαθημάτων τά ὏ψηλότερα, ο὎ χαμευνίαν, ο὎κ ἀγρυπνίαν, ο὎ τά λοιπά πάντα, δι᾿ ὧν ὁ κατά Θεόν χαρακτηρίζεται βίος, ἕως πρός α὎τούς νένευκεν ὁ σκοπός, καί ἟ αἰτία τ῵ν γινομένων. Σούς μέν γάρ ἄλλους τάχιον ἴσως ὁ ἀσκητής καταλαβόμενος δαίμονας, ῥᾳδίως τήν ἐξ α὎τ῵ν βλάβην διαδιδράσκει· τούτους δέ δοκοῦντας συνεργεῖν τῶ δρόμῳ τ῅ς ἀρετ῅ς, καί οἷον συνοικοδομεῖν βουλομένων τόν ναόν Κυρίου, τίς ἄν τ῵ν ἄγαν ὏ψηλ῵ν καταλάβοι νοῦς, χωρίς τοῦ διαπάντων χωροῦντος ἐνεργοῦς λόγου καί ζ῵ντος, καί διϊκνουμένου ἄχρι μερισμοῦ ψυχ῅ς καί πνεύματος· τουτέστι διαγινώσκοντος τίνα τ῵ν ἔργων ἤ νοημάτων εἰσί ψυχικά· τουτέστιν εἴδη φυσικά τ῅ς ἀρετ῅ς ἤ κινήματα· καί τίνα τυγχάνει πνευματικά· τουτέστιν, ὏πέρ φύσιν, καί Θεόν χαρακτηρίζοντα· τῆ φύσει δέ κατά χάριν διδόμενα. (584) Ἁρμών τε καί μυέλων· τήν πρός τούς πνευματικούς λόγους τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν τρόπων, ἁρμόδιον ἤ ἀναρμόδιον διόλου σύνεσιν ἐπισταμένου. Κρίνοντός τε τας ἐνθυμήσεις καί τάς ἐννοίας τ῵ν καρδι῵ν· τουτέστι, τάς ἐπί τοῖς εἰρημένοις ἀφανεῖς κατά τό βάθος σχέσεις· καί τάς κατά ψυχήν ἀοράτους τούτων αἰτίας. ᾯ ο὎κ ἔστιν ἟ κτίσις ἀφανής· ἐν ἟μῖν δ῅λον ὅτι, τοῖς λανθάνειν δοκοῦσι, πάντα δέ γυμνά, καί τετραχηλισμένα· ο὎ μόνον τά γεγενημένα τε καί νενοημένα, ἀλλ᾿ἤδη καί τά γενησόμενα παρ᾿ ἟μ῵ν καί τά νοηθησόμενα. Περί γάρ τ῅ς μελλούσης τυχόν πράξεως καί νοήσεως, τό, Ο὎κ ἔστι ἟ κτίσις ἀφανής, ὁ λόγος φησίν· ο὎ γάρ περί γεγενημένης, ἥτις καί ὏μῖν α὎τοῖς καί ἄλλοις πεφανέρωται· σχολῆ γε [Fr σχολή γ' ἄν] Θεῶ, τῶ πάντας τούς ἀπείρους τούς τε προγενομένους, καί ὄντας καί ἐσομένους αἰ῵νας προεγνωκότι· καί τ῅ς πάντων γενέσεως προειληφότι κατά φύσιν τήν γν῵σιν· καί ο὎κ ἐκ τ῵ν ὄντων, ἐξ ἑαυτοῦ δέ τήν τ῵ν ὄντων ἐν ἑαυτῶ προειληφότι γν῵σιν. Μόνος γάρ α὎τός τ῵ν ὄντων ὏πάρχει κατά φύσιν γν῵σις, ὡς τ῵ν ὄντων αἴτιος· καί πάλιν α὎τό γν῵σις ὡς ὏πέρ αἰτίαν φύσει τήν ἑαυτοῦ γν῵σιν ἔχων· καί ταύτης ἔτι κατά τόν πάντα καί πάμπαν τ῅ς ἀπειρίας ὏περάπειρον ἀπειράκις λόγον ἀνῳκισμένος· ὅτι καί τ῅ς οὕτω λεγομένης γνώσεως δημιουργός παντί λόγῳ τε καί τρόπῳ, καί πάσης ἄλλης λεχθ῅ναι ἤ νοηθ῅ναι δυναμένης γνώσεως ὏πάρχων ἀπρόσιτος. Σίς τοῦτον ο὎κ ἔχων ἐνοικοῦντα τόν λόγον τῶ βάθει τ῅ς καρδίας, δυνήσεται τούς ἀφανεῖς δόλους τ῅ς καθ᾿ ἟μ῵ν ὏ποκρίσεως τ῵ν δαιμόνων ὏παλύξας, στ῅ναι καθ᾿ ἑαυτόν μονώτατος χωρίς τινος ἐπιμιξίας, καί οἰκοδομ῅σαι τοῦ Κυρίου τόν ναόν κατά τόν μέγαν Ζοροβάβελ καί τόν Ἰησοῦν καί τούς ἟γεμόνας [Fr. ἟γουμένους] τ῵ν πατρι῵ν, φάσκοντας διαῤῥήδην μεγάλῃ τῆ φωνῆ τοῖς ἀπατε῵σι πνεύμασι τ῅ς ὏περηφανείας καί τ῅ς κενοδοξίας καί τ῅ς ἀνθρωπαρεσκείας καί τ῅ς ὏ποκρίσεως, Ο὎χ ἟μῖν καί ὏μῖν οἰκοδομ῅σαι τόν οἶκον Κυρίῳ τῶ Θεῶ ἟μ῵ν· ἟μεῖς γάρ μόνοι οἰκοδομήσομεν τῶ Κυρίῳ τοῦ Ἰσραήλ· γινώσκων ὡς ἟ τούτων ἐπιμιξία τ῅ς ὅλης οἰκοδομ῅ς ποιεῖται φθοράν καί καθαίρεσιν, καί συλᾶ τ῅ς τ῵ν θείων ἀναθημάτων ε὎πρεπείας τήν χάριν. Ο὎δείς γάρ δύναται, τινά τ῵ν εἰρημένων δαιμόνων ἔχων τήν ἀρετήν συμμετερχόμενον, ταύτην τῶ Κυρίῳ οἰκοδομ῅σαι· ο὎ γάρ ἔχει τόν Θεόν τ῵ν γινομένων τέλος, ὅν θεώμενος ταύτην διέξεισι. Ο὎ φθονοῦντες οὖν οἱ ἀπό τ῅ς αἰχμαλωσίας, ο὎ κατεδέξαντο τούς Βαβυλωνίους, καί τούς Φουθαίους καί τούς Αἱμαθαίους καί τούς Ε὎αίους συνοικοδομοῦντας α὎τοῖς τόν τοῦ Κυρίου ναόν· ἀλλ᾿ ἐπεγνωκότες τούς φιλικούς δόλους τ῅ς τ῵ν δαιμόνων κακουργίας, διά τοῦ ἀγαθοῦ λεληθότως α὎τοῖς βουλομένης κατεργάσασθαι τ῅ς ἁμαρτίας τόν θάνατον. Γένοιτο δέ καί ἟μ᾵ς ἀεί λέγειν τοῖς ἐν πλάσματι (585) φιλίας πνευματικ῅ς ἀοράτως προσβάλλουσι πνεύμασι τ῅ς πονηρίας, καί λέγουσι· ΢υνοικοδομήσωμεν ὏μῖν τόν ναόν τῶ Κυρίῳ ὏μ῵ν· Ο὎χ ὏μῖν καί ἟μῖν οἰκοδομ῅σαι τόν οἶκον Κυρίῳ τῶ Θεῶ ἟μ῵ν·

157 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἟μεῖς γάρ μόνοι οἰκοδομήσομεν τῶ Κυρίῳ τοῦ Ἰσραήλ. Μόνοι μέν, ὅτι τ῵ν κατ᾿ ἔλλειψιν τ῅ς ἀρετ῅ς πολεμούντων ἐλευθερωθέντες πνευμάτων, ὧν καί ἐκβεβήκαμεν, ο὎ βουλόμεθα ταῖς ὏περβολαῖς δι᾿ ὏μ῵ν ἐπαρθέντας πάλιν περιπαρ῅ναι, καί πεσεῖν πτ῵σιν τοσοῦτον τ῅ς προτέρας χαλεπωτέραν, ὅσον τ῅ς μέν ἦν ἐπανόδου ἐλπίς ε὎χερής· συγγνωθεῖσι διά τήν ἀσθένειαν· τ῅ς δέ, ἤ ο὎κ ἔστιν ἟ δυσχερής ἔσται, μισηθεῖσι διά τήν ὏περηφάνειαν, καί τοῦ δεξιοῦ ποιουμένοις ἕτερόν τι δεξιώτερον. Ο὎ μόνοι δέ πάλιν, ὅτι τούς ἁγίους ἀγγέλους ἔχομεν τ῵ν καλ῵ν συλλήπτορας· μ᾵λλον δέ τόν Θεόν, α὎τόν ἐν ἟μῖν ἑαυτόν ἐμφανίζοντα διά τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης, καί ἟μ᾵ς ἑαυτ῵ ναόν ἅγιον οἰκοδομοῦντα, καί παντός πάθους ἐλεύθερον.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Ὅτι διχ῵ς ἐξομολόγησις. β΄. Ὅτι π᾵σα, φησίν, ἐξομολόγησις ταπεινοῖ τήν ψυχήν· ἟ μέν, χάριτι δικαιωθεῖσαν, ἟ δέ, ἀθυμίᾳ γνώμης οἰκείας ἐπ᾿ ἐγκλήμασιν ἐνεχομένην α὎τήν ἐκδιδάσκουσα. γ΄. ὇ πενθ῵ν ἐπί τοῖς πρώτοις ἁμαρτήμασι, καί τελείως ἔχων γενν῵σαν α὎τόν ἀεί εἰς δικαιοσύνην τήν εἰς Θεόν πίστιν· καί π᾵σαν ἀρετ῅ς ὏ποτύπωσιν τόν ἑαυτοῦ παρεχόμενον βίον καί λόγον, τ῅ς τοῦ Βενιαμίν πνευματικ῅ς ἑαυτόν κατέστησε φυλ῅ς, γνώμης ἔργον, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀνάγκης τήν κατά Θεόν ὏πάρχουσαν δείξας γέννησιν. Δεξι᾵ς γάρ υἱός ἐστιν, ὁ τήν κατά Θεόν γνωμικήν ἑκουσίως ὏περχόμενος γέννησιν. δ΄. Σούς Βαβυλωνίους λέγει τήν ὏περηφάνειαν, ὡς συγκεχυμένην ὏πάρχουσαν φρόνησιν. Σό γάρ τ῅ς ὏περηφανείας πάθος ἐκ δύο συνέστηκεν ἀγνοι῵ν. Δύο δέ συνελθοῦσαι πρός ἕνωσιν ἄγνοιαι, μίαν φρόνησιν συγκεχυμένην ἀποτελοῦσι. Μόνος γάρ ἐκεῖνός ἐστιν ὏περήφανος, ὁ καί τήν θείαν βοήθειαν, καί τήν ἀνθρωπίνην ἀγνοήσας ἀσθένειαν. Ο὎κοῦν ὏περηφάνειά ἐστι θείας καί ἀνθρωπίνης γνώσεως στέρησις. Σῆ γάρ τ῵ν ἀληθ῵ς ἄκρων ἀποφάσει, μία ψευδής ὏πάρχει κατάφασις. ε΄. Σούς Φουθαίους λέγει τήν κενοδοξίαν. ΢κοποῦ γάρ τοῦ κατά Θεόν ἔκστασις, καί πρός ἄλλον σκοπόν παρά τόν θεῖόν ἐστιν ἟ κενοδοξία μετάβασις. Κενόδοξος γάρ ἐστιν ὁ τ῅ς οἰκείας, ἀλλά μή τ῅ς θείας ἕνεκα δόξης τήν ἀρετήν ἐπιτηδεύων· καί πόνοις οἰκείοις τούς ἐξ ἀνθρώπου ἀνυποστάτους ἐπαίνους ὠνούμενος. στ΄. Αἱμάθ λέγει τήν ἀνθρωπαρέσκειαν. Μόνων γάρ ἐπιμελεῖται τ῵ν φαινομένων ἞θ῵ν ὁ ἀνθρωπάρεσκος, καί μή καί λόγου τοῦ κόλακος, ἵνα τοῖς μέν τήν ὅρασιν, τοῖς δέ τήν ἀκοήν σφετερίζηται, τ῵ν μόνοις ἟δομένων ἤ καταπληττομένων τοῖς φαινομένοις τε καί ἀκουομένοις, καί μόνῃ τῃ αἰσθήσει περιγραφόντων τήν ἀρετήν. Ἀνθρωπαρέσκειαν οὖν (588) εἶναί φαμεν, τήν ὡς ἐπ᾿ ἀρετῆ δι᾿ ἀνθρώπους τιμωμένην τ῵ν ἞θ῵ν τε καί λόγων ἐπίδειξιν. ζ΄. Ε὎αίους λέγει τήν ὏πόκρισιν. ὘πόκρισις δέ ἐστι φιλίας προσποίησις, ἤ μῖσος σχήματι φιλίας κεκαλυμμένον· ἤ ἔχθρα δι᾿ ε὎νοίας ἐνεργουμένη, ἤ φθόνος ἀγάπης χαρακτ῅ρα μιμούμενος· ἤ φιλαμαρτήμων διάθεσις, τῆ τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν ἞θ῵ν προβολῆ τούς θεωμένους λαμβάνουσα· ἤ βίος ἀρετ῅ς πλάσματι, ἀλλ᾿ ο὎ πράγματι τό κόσμιον ἔχω ἤ δικαιοσύνης προσποίησις, τῆ τοῦ εἶναι δοκήσει συντηρουμένη, ἤ τρόπος ἞θικ῅ς φιλοσοφίας, τήν κατ᾿ ἀρετήν συγκαλύπτων τ῅ς γνώμης λανθάνουσαν στέρησιν· ἤ ἀπάτη, ἀληθείας ἔχουσα μόρφωσιν, ἥν οἱ τόν ὄφιν τῆ τ῵ν ἞θ῵ν σκολιότητι μιμούμενοι ἐπιτηδεύουσι. η΄. Σ῵ν ὄντων αἰτία, καί τ῵ν ἐν τοῖς οὖσιν ὄντων ἀγαθ῵ν ἐστιν ὁ Θεός. ὇ τοίνυν περί τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν πονούμενος, καί μή τῶ μέτρῳ τ῅ς ἐν χάριτι προκοπ῅ς συνεπεκτείνων τ῅ς οἰκείας ἀνικανότητος τήν ἐπιγνωμοσύνην, τό τ῅ς ὏περηφανείας κακόν ο὎ διέφυγεν. ὇ δέ δόξης ἕνεκεν ἰδίας τό καλόν ἐπιτηδεύων, ἑαυτόν τοῦ Θεοῦ προετίμησε, τῶ τ῅ς κεν῅ς δόξης ἥλῳ περιπαρείς. ὇ δέ πρός τό θεαθ῅ναι τοῖς ἀνθρώποις ποι῵ν ἤ διώκων τήν ἀρετήν, τ῅ς θείας πολλῶ τήν ἀνθρωπίνην ὏περέθηκεν ἀποδοχήν, τῶ τ῅ς ἀνθρωπαρεσκίας πάθει νοσηλευόμενος. ὇ δέ μόνῃ τῆ κατ᾿ ἀρετήν σεμνότητι πρός ἀπάτην κακούργως ἐπιχρώσας τά ἤθη, καί τήν πονηράν τ῅ς γνώμης διάθεσιν τῶ φαινομένῳ σχήματι τ῅ς ε὎σεβείας ἐπικαλύπτων, τῶ τ῅ς ὏ποκρίσεως ἐξωνεῖται δόλῳ τήν ἀρετήν. Ο὎κοῦν ἐπ᾿ ἄλλα παρά τήν αἰτίαν ἑκάστου τούτων ἀπήγαγε τόν σκοπόν, ὁ νοητός Ἀσβακαφάθ. θ΄. Οἱ λόγοι τοῦ Θεοῦ ψιλ῵ς κατά μόνην λαλούμενοι τήν προφοράν, φησίν, ο὎κ ἀκούονται, φωνήν, τήν τ῵ν α὎τούς λαλούντων πρ᾵ξιν, ο὎κ ἔχοντες. Εἰ δέ τῆ πράξει τ῵ν ἐντολ῵ν ἐκφωνοῦνται, τούς τε δαίμονας ἔχουσι τῆ τοιαύτῃ διατηκομένους φωνῆ, καί τούς ἀνθρώπους τῆ προκοπῆ τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης ε὎πειθ῵ς τόν θεῖον τ῅ς καρδίας οἰκοδομοῦντας ναόν. 158 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ι΄. Σόν Ζοροβάβελ ἐνταῦθα, εἰς τόν πρακτικόν νοῦν ἔλαβεν, ὡς πολεμικώτερον· τόν δέ Ἰησοῦν, εἰς τόν θεωρητικόν, ὡς ἱερέα, καί διά παντός τήν ἐντυχίαν πρός τόν Θεόν ποιεῖσθαι τεταγμένον. ια΄. Μερισμόν ψυχ῅ς καί πνεύματος λέγει τήν διαφοράν τ῵ν ἐκ φύσεως ἀρετ῵ν, ὧν φυσικ῵ς ἔχομεν τούς λόγους, καί τ῵ν ἐκ Πνεύματος, ὧν κατά δωρεάν δεχόμεθα τήν χάριν· τούτων γάρ ε὎κριν῵ς τήν διαστολήν ποιεῖται κρίνων ὁ λόγος. ιβ΄. Μυελός ἐστιν ὁ θεῖος λόγος, ὁ τούς ἐν ἟μῖν ὥσπερ ὀστ᾵ θείους διατρέφων λογισμούς, τούς ὏ποτρέφοντας τό σ῵μα τ῵ν ἀρετ῵ν. Ἁρμός δέ ἐστιν, ὁ τ῅ς πράξεως τρόπος, καθ᾿ ὅν ἟ πρός τούς θείους λόγους τ῵ν λογισμ῵ν γίνεσθαι πέφυκεν ἕνωσις πρός μίαν ἀρετ῅ς ἐκπλήρωσιν. ιγ΄. (589) Σάς ἐνθυμήσεις δέ καί τάς ἐννοίας, ὧν ἐστι κριτικός ὁ Λόγος φησίν εἶναι, τά τ῅ς ψυχ῅ς ἐπί τε τοῖς θείοις λόγοις καί τοῖς λογισμοῖς σχέσεις, καί τάς α὎τ῵ν δηλαδή τ῵ν σχέσεων αἰτίας. Ἡ γάρ ἐνθύμησις κινεῖ μνήμην, ἧς οἰκεῖον ἟ σχέσις· ἟ δέ ἔννοια, πέρας ἀποσκοπεῖ, ὅπερ αἰτίαν χαρακτηρίζει. ιδ΄. Ἡ κατ᾿ ο὎σίαν γν῵σις, φησίν, ἔστιν ὁ Θεός· προηγεῖται δέ σαφ῵ς πάσης γνώσεως ὁ νοῦς, ᾧ καί ὏ποπίπτειν πέφυκεν· ἄρα καί ὏πέρ ταύτην ἐστίν ὁ Θεός, ὅτι καί ὏πέρ πάντα νοῦν, ᾧ γν῵σις καθοτιοῦν πέφυκεν ὏ποπίπτειν, ὏περαπείρως καθέστηκεν. ιε΄. Οἱ κατ᾿ ἔλλειψιν ἀρετ῅ς πολεμοῦντες δαίμονές εἰσιν, οἱ πορνείαν καί μέθην, φυλαργυρίαν τε καί φθόνον, καί τοιαῦτα διδάσκοντες· οἱ δέ καθ᾿ ὏περβολήν πολεμοῦντές εἰσιν, οἱ τήν οἴησιν καί τήν κενοδοξίαν καί τήν ὏περημάνειαν, καί τά τοιαῦτα διδάσκοντες· καί διά τ῵ν δεξι῵ν τοῖς ἀριστεροῖς ἐπικεκρυμμένως ἐμπείροντες. ιστ΄. Ἀρετ῅ς ὅρος ἐστίν, ἟ τ῅ς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας κατ᾿ ἐπίγνωσιν πρός τήν θείαν δύναμιν ἕνωσις. ὇ τοίνυν ἑαυτόν τῆ ἀσθενείᾳ περιγράφων τ῅ς φύσεως, πρός τόν ὅρον ο὎κ ἦλθε τ῅ς ἀρετ῅ς· διά τοῦτο πλημμελεῖ, μήπω λαβών τήν τό ἀσθενές ἰσχυούσαν δύναμιν· ὁ δέ τ῅ς θείας δυνάμεως τήν οἰκείαν ἀσθένειαν ὡς ἰσχύν α὎θαδ῵ς ἀντιπροβαλλόμενος, τόν ὅρον παρ῅λθε τ῅ς ἀρετ῅ς· καί διά τοῦτο πλημμελ῵ν, ὡς τοῦ κατόπιν ὏περφεροῦς παρ᾿ ἑαυτοῦ γενομένου, ο὎κ ἐπιγινώσκει. Ἀρετήν γάρ εἶναι νομίζει τό πλημμέλημα. ΢υγγνωστός οὖν μ᾵λλον, ὅ τῆ κατά τήν φύσιν ἀσθενείᾳ ἑαυτόν περιγράψας, παθών μ᾵λλον ἐκ ῥᾳθυμίας τ῅ς ἀρετ῅ς τήν ἔκπτωσιν, ἤ ὁ τήν οἰκείαν ἀσθένειαν ὡς ἰσχύν πρός τήν τ῵ν καθηκόντων ποίησιν ἀντιπαραβαλλόμενος τ῅ς θείας δυνάμεως, δράσας μ᾵λλον ἐξ α὎θαδίας τήν ἔκπτωσιν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΖ΄. Πολύ ἰσχύει δικαίου ἐνεργουμένη· τί ἐστι τό ἐνεργουμένη.

Ἀπόκρισις. Κατά δύο τρόπους ἐνεργουμένην οἶδα τοῦ δικαίου τήν δέησιν· καθ᾿ ἕνα μέν, ὁπόταν μετά τ῵ν κατ᾿ ἐντολήν ἔργων τῶ Θεῶ τήν ταύτης ποιεῖται προσαγωγήν τ῅ς δεήσεως ὁ ε὎χόμενος· καί μή μόνον ἐν ψιλῶ λόγῳ, καί διακένῳ φων῅ς ἤχῳ τ῅ς γλώττης ἐκπίπτουσαν, ἀργήν κεῖσθαι τήν δέησιν καί ἀνυπόστατον· ἀλλ᾿ ἐνεργόν καί ζ῵σαν, τοῖς τρόποις τ῵ν ἐντολ῵ν ψυχουμένην. Ε὎χ῅ς γάρ καί δεήσεως ὏πόστασις, ἟ διά τ῵ν ἀρετ῵ν ὏πάρχει προδήλως ἐκπλήρωσις· καθ᾿ ἥν ἰσχυράν καί πάντα δυναμένην ὁ δίκαιος ἔχει τήν δέησιν, ἐνεργουμένην ταῖς ἐντολαῖς. Καθ᾿ ἕτερον δέ τρόπον ὁπόταν ὁ τ῅ς ε὎χ῅ς τοῦ δικαίου δεόμενος, τά ἔργα τ῅ς ε὎χ῅ς διαπράττεται, (592) τόν τε πρότερον διορθούμενος βίον, καί τήν δέησιν τοῦ δικαίου ἰσχυράν διά τ῅ς οἰκείας καλ῅ς ἀναστροφ῅ς δυναμουμένην. Ο὎ γάρ ὄφελος τ῅ς τοῦ δικαίου δεήσεως, τοῦ ταύτης χρῄζοντος πλέον τ῵ν ἀρετ῵ν ἟δομένου τοῖς πλημμελήμασιν. ἖πειδή καί ὁ μέγας ποτέ ΢αμουήλ ἐπένθει πλημμελοῦντα τόν ΢αούλ, ἀλλ᾿ ο὎κ ἴσχυσε τόν Θεόν ἱλεώσασθαι, μή λαβών συλλήπτορα τοῦ πένθους τήν καθήκουσαν τοῦ πλημμελοῦντος διόρθωσιν. Διό τοῦ ἀνονήτου πένθους ὁ Θεός καταπαύων τόν ἑαυτοῦ θεράποντα, φησί πρός α὎τόν, Ἕως πότε σύ πενθεῖς ἐπί ΢αούλ· κἀγώ ἐξουδένωκα α὎τόν τοῦ μή βασιλεύειν ἐπί Ἰσραήλ.

159 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Καί πάλιν Ἱερεμίας ὁ συμπαθέστατος, ὏πέρ τοῦ λαοῦ τ῵ν Ἰουδαίων περί τήν πλάνην μανέντος τ῵ν δαιμονίων, ο὎κ εἰσακούεται προσευχόμενος, ο὎κ ἔχων εἰς προσευχ῅ς δύναμιν, τήν ἀπό τ῅ς πλάνης τ῵ν ἀθέων Ἰουδαίων ἐπιστροφήν· ὅθεν τοῦ διακεν῅ς προσεύχεσθαι καί τοῦτον ἀπάγων ὁ Θεός, φησί, Καί σύ μή προσεύχου περί τοῦ λαοῦ τούτου, καί μή ἀξίου τοῦ ἐλεηθ῅ναι α὎τούς· καί μή εὔχου, καί μή προσέλθῃς μοι περί α὎τ῵ν ἔτι, ὅτι ο὎κ εἰσακούσομαι. Πολλ῅ς γάρ ὄντως ἐστίν ἀβελτηρίας, ἵνα μή λέγω παραφροσύνης, δι᾿ ε὎χ῅ς δικαίων ἐπιζητεῖν τήν σωτηρίαν, τόν κατά διάθεσιν τοῖς ὀλεθρίοις ἟δόμενον· κἀκείνων αἰτεῖσθαι συγχώρησιν, οἷς ἐγκαυχ᾵ται κατ᾿ ἐνέργειαν προθέσει σπιλούμενος· δέον μή ἀργήν ἐᾶν γίνεσθαι καί ἀκίνητον τοῦ δικαίου τήν δέησιν τόν ταύτης δεόμενον, εἴπερ ἀληθ῵ς τοῖς πονηροῖς ἀπεχθάνεται· ἀλλ᾿ ἐνεργόν ποιεῖν, καί ἰσχυράν ταῖς οἰκείαις ἀρεταῖς πτερουμένην, καί φθάνουσαν τόν συγχώρησιν διδόναι τ῵ν πλημμεληθέντων δυνάμενον. Εἴτε οὖν ἐκ τοῦ ποιουμένου τήν δέησιν δικαίου, εἴτε ἐκ τοῦ γίνεσθαι ταύτην αἰτουμένου τόν δίκαιον ἐνεργουμένη, πολύ ἰσχύει τοῦ δικαίου ἟ δέησις. ὘πό μέν γάρ τοῦ δικαίου ἐνεργουμένη, δίδωσιν α὎τῶ παῤῥησίαν πρός τόν δοῦναι δυνάμενον τά τ῵ν δικαίων αἰτήματα· ὏πό δέ τοῦ ταύτην αἰτουμένου δικαίων αἰτήματα· ὏πό δέ τοῦ ταύτην αἰτουμένου τόν δίκαιον, τ῅ς προτέρας α὎τόν μοχθηρίας ἀφίστησι, μεταβάλλουσα πρός ἀρετήν α὎τοῦ τήν διάθεσιν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΗ΄. " ἖ν ᾧ ἀγαλλι᾵σθε ὀλίγον ἄρτι, εἰ δέον ἐστί λυπηθέντας ὏μ᾵ς [Fr.἟μ᾵ς] ἐν ποικίλοις πειραμοῖς." Π῵ς τις λυπούμενος ἐν πειρασμοῖς, δύναται ἀγαλλι᾵σθαι ἐν ᾧ λυπεῖται. Ἀπόκρισις. Σήν λύπην διττήν οἶδε τ῅ς ἀληθείας ὁ λόγος· τήν μέν, κατά ψυχήν ἀφαν῵ς· τήν δέ, κατ' αἴσθησιν φανερ῵ς συνισταμένην· καί τήν μέν, ὅλον τ῅ς ψυχ῅ς τό βάθος περιλαμβάνουσαν, τῆ μάστιγι τ῅ς συνειδήσεως αἰκιζόμενον· τήν δέ, π᾵σαν τήν αἴσθησιν περιγράφουσαν, τῶ βάρει τ῵ν ἀλγειν῵ν συστελλομένην τ῅ς φυσικ῅ς διαχύσεως. Καί τήν μέν, τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῅ς, τήν δέ, τ῅ς κατά ψυχήν (593) ε὎φροσύνης τέλος ὏πάρχουσαν. Μ᾵λλον δέ, τήν μέν, τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν γνωμικ῵ν, τήν δέ, τ῵ν κατ᾿ α὎τήν συμπέρασμα παρά γνώμην παθ῵ν τυγχάνουσαν. Λύπη γάρ ἐστι, κατ᾿ ἐμέ φάναι, διάθεσις ἟δον῵ν ἐστερημένη. ΢τέρησις δέ καθέστηκεν ἟δον῵ν, πόνων ἐπαγωγή. Πόνος δέ σαφ῵ς ἐστι φυσικ῅ς ἕξεως ἔλλειψις, ἤ ὏ποχώρησις· ἔλλειψις δέ φυσικ῅ς ἕξεώς ἐστι, πάθος τ῅ς κατά φύσιν ὏ποκειμένης τῆ ἕξει δυνάμεως· πάθος δέ τ῅ς κατά φύσιν ὏ποκειμένης τῆ ἕξει δυνάμεώς ἐστιν, ὁ κατά τήν παράχρησιν τ῅ς φυσικ῅ς ἐνεργείας τρόπος· παράχρησις δέ τοῦ κατ᾿ ἐνέργειαν τρόπου καθέστηκεν, ἟ πρός τό μή πεφυκός κατά φύσιν, καί ὏φιστάμενον τ῅ς δυνάμεως κίνησις. Ὥσπερ δέ τήν λύπην διττήν, ὡς ἔφην, οἶδεν ὁ λόγος, οὕτω καί τ῵ν πειρασμ῵ν διττόν ἐπίσταται τόν τρόπον· τόν μέν, κατά γνώμην, τόν δέ, παρά γνώμην· καί τόν μέν, ἑκουσίων ἟δον῵ν δημιουργόν· τόν δέ, ἀκουσίων ὀδυν῵ν ἐπακτικόν. ὇ γάρ κατά γνώμην πειρασμός, τάς κατά προαίρεσιν ἑκουσίους σαφ῵ς συνίστησιν ἟δονάς· ὁ δέ παρά γνώμην, προδήλως τούς ἀκουσίους παρά προαίρεσιν ἐφίστησι πόνους· καί ὁ μέν, τ῅ς κατά ψυχήν· ὁ δέ, τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν λύπης καθέστηκεν αἴτιος. Ὅθεν οἶμαι τόν Κύριον ἟μ῵ν καί Θεόν, π῵ς δεῖ προσεύχεσθαι τούς οἰκείους διδάσκοντα μαθητάς, πρός τό, τό κατά γνώμην εἶδος τ῵ν πειρασμ῵ν ἀπεύχεσθαι φάσκειν· Καί μή εἰσενέγκῃς ἟μ᾵ς εἰς πειρασμόν, τ῵ν ἟δονικ῵ν δηλονότι καί γνωμικ῵ν καί ἑκουσίων πειρασμ῵ν, μή ἐγκαταλειφ῅ναι πεῖραν λαβεῖν εὔχεσθαι τούς οἰκείους διδάσκοντα μαθητάς. Σόν δέ μέγαν Ἰάκωβον τόν τοῦ Κυρίου λεγόμενον ἀδελφόν, πρός τό τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν εἶδος διδάσκοντα μή συστέλλεσθαι, τούς ὏πέρ ἀληθείας ἀγωνιζομένους φάναι, Π᾵σαν χαράν ἟γήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις· δηλονότι τοῖς ἀκουσίοις καί παρά γνώμην, καί πόνων ποιητικοῖς πειρασμοῖς· καί δηλοῦσι σαφ῵ς, ἐκεῖ μέν ἐπάγων ὁ Κύριος· Ἀλλά ῥῦσαι ἟μ᾵ς ἀπό τοῦ πονηροῦ· ἐνταῦθα δέ ὁ μέγας Ἰάκωβος, Γινώσκοντες ὅτι τό δοκίμιον ἟μ῵ν τ῅ς πίστεως κατεργάζεται ὏πομονήν· ἟ δέ ὏πομονή ἔργον τέλειον ἐχέτω· ἵνα ἦτε τέλειοι, καί ὁλόκληροι, ἐν μηδενί λειπόμενοι. Σέλειός ἐστιν, ὁ τοῖς ἑκουσίοις δι᾿ ἐγκρατείας μαχόμενος, καί τοῖς ἀκουσίοις δι᾿ ὏πομον῅ς ἐγκαρτερ῵ν πειρασμοῖς καί ὁλόκληρός ἐστιν, ὁ καί τήν πρ᾵ξιν μετά γνώσεως, καί τήν θεωρίαν ο὎κ ἄπρακτον διανύων.

160 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Διῃρημένης γάρ εἰς ψυχήν τε καί αἴσθησιν τ῅ς τε λύπης καί τ῅ς ἟δον῅ς· ὁ τήν τ῅ς ψυχ῅ς περιποιούμενος ἟δονήν, τήν δέ τ῅ς αἰσθήσεως καταδεχόμενος λύπην, δόκιμος γίνεται καί τέλειος καί ὁλόκληρος. Δόκιμος μέν, διά τήν πεῖραν τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν ἐναντίων· τέλειος δέ, ὡς τῆ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονῆ τε καί λύπῃ, δι᾿ ἐγκρατείας καί ὏πομον῅ς (596) ἀνενδότως μαχόμενος· ὁλόκληρος δέ, ὡς τάς μαχομένας ταῖς κατ᾿ αἴσθησιν ἀλλήλαις ἀντικειμέναις διαθέσεσιν ἕξεις ἐν τῆ σταθηρότητι τ῅ς κατά τόν λόγον ταυτότητος ἀλωβήτους διαφυλάττων· φημί δέ τήν πρ᾵ξιν καί τήν θεωρίαν ἀλλήλαις συνεχομένας, καί μηδεμίαν τ῅ς ἑτέρας διεζευγμένην· ἀλλά τήν μέν πρ᾵ξιν, τ῅ς θεωρίας τήν γν῵σιν διά τ῵ν τρόπων προφαίνουσαν· τήν δέ θεωρίαν, ο὎χ ἧττον τοῦ λόγου τήν ἀρετήν τεθωρακισμένην τ῅ς πράξεως. Ο὎κοῦν ἐπειδή τήν τε λύπην καί τήν ἟δονήν διττήν οὖσαν ἀπέδειξεν ὁ λόγος· καί τήν μέν, κατά ψυχήν, τήν δέ, κατ᾿ αἴσθησιν συνισταμένην· φέρε καί τάς τούτων συνοπτικώτερον θεωρήσωμεν αἰτίας. Σ῅ς μέν οὖν κατά ψυχήν λύπης διττός ὁ τρόπος. ὇ μέν, ἐπί τοῖς οἰκείοις, ὁ δέ, ἐπί τοῖς ἀλλοτρίοις πλημμελήμασι συνιστάμενος. Αἰτία δέ τ῅ς τοιαύτης λύπης ἟ κατ᾿ αἴσθησιν τοῦ λυπουμένου σαφ῵ς, ἤ τ῵ν δι᾿ οὕς λυπεῖται, καθέστηκεν ἟δονή. Κατά γάρ τόν ἀκριβ῅ λόγον, ο὎κ ἔστι παντελ῵ς ἁμαρτία σχεδόν ἐν ἀνθρώποις, μή τήν ψυχ῅ς πρός αἴσθησιν ἟δον῅ς ἕνεκεν ἀλόγιστον σχέσιν ἀρχήν τοῖς οἰκείας γενέσεως ἔχουσαν. Σ῅ς δέ κατά ψυχήν ἟δον῅ς αἰτία προδήλως ἐστίν, ἟ κατ᾿ αἴσθησιν τοῦ ἐπί ταῖς οἰκείαις ἤ ταῖς ἀλλοτρίαις ἀρεταῖς ἟δομένου τε καί χαίροντος λύπη· κατά γάρ τόν ἀκριβ῅ λόγον ο὎κ ἔστι παντελ῵ς ἀρετή σχεδόν ἐν ἀνθρώποις, μή τήν ψυχ῅ς πρός αἴσθησιν λελογισμένην ἀποδιάθεσιν ἀρχήν τ῅ς οἰκείας γενέσεως ἔχουσα. Σ῅ς δέ ψυχ῅ς ὏πέρ ἀρετ῅ς πρός τήν αἴσθησιν ἀποδιάθεσιν κτησαμένης, ἐξ ἀνάγκης ἟ αἴσθησις ἐν πόνοις ἔσται· τήν τ῵ν ἟δέων ἐπινοητικήν συνημμένην, α὎τῆ κατά τήν γνωμικήν σχέσιν τ῅ς ψυχ῅ς ο὎κ ἔχουσα δύναμιν· το὎ναντίον δέ, τ῵ν μέν α὎τ῅ς φυσικ῵ν ἟δον῵ν ἐπανάστασιν δι᾿ ἐγκρατείας ἀνδρικ῵ς ἀποῤῤαπίζουσαν· πρός δέ τήν τ῵ν παρά φύσιν καί ἀκουσίων πόνων ἐπαγωγήν, διά τ῅ς ὏πομον῅ς ἀμείλικτον παντελ῵ς διαμένουσαν· καί τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν θεοπρεποῦς ἀξίας τε καί δόξης, διά τήν ἀνυπόστατον ἟δονήν ο὎κ ἐξισταμένην. Καί πρός τήν τ῵ν πόνων ἀντίληψιν φειδοῖ τ῅ς σαρκός διά τήν ὀδύνουσαν αἴσθησιν, τοῦ ὕψους τ῵ν ἀρετ῵ν ο὎κ ἀποπίπτουσαν. Σ῅ς δέ κατ᾿ αἴσθησιν λύπης αἰτία καθέστηκεν, ἟ πρός τά κατά φύσιν τ῅ς ψυχ῅ς παντελής ἀσχολία. τήν κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονήν ἟ παρά φύσιν ἐνέργεια τ῅ς ψυχ῅ς προδήλως ὏φίστησιν, ἄλλην ἀρχήν ἔχειν ο὎ δυναμένην συστάσεως, ἤ τήν ψυχ῅ς τ῵ν κατά φύσιν ἀπόθεσιν. Νοῦς γάρ καί αἴσθησις ἀντικειμένην ἔχουσι πρός ἄλληλα τήν κατά φύσιν ἐνέργειαν, διά τήν τ῵ν α὎τοῖς ὏ποκειμένων ἀκροτάτην διαφοράν καί ἑτερότητα. ὇ μέν γάρ ὏ποκειμένας ἔχει τάς νοητάς καί ἀσωμάτους ο὎σίας, ὧν κατ᾿ ο὎σίαν ἀντιλαμβάνεσθαι πέφυκεν· ἟ δέ, τάς αἰσθητάς καί σωματικάς φύσεις, ὧν καί α὎τή φυσικ῵ς ἀντιλαμβάνεται. ἖πεί οὖν ο὎κ ἔστι δυνατόν πρός τά συγγεν῅ (597) νοητά νοῦν διαβ῅ναι, δίχα τ῅ς τ῵ν διά μέσου προβεβλημένων αἰσθητ῵ν θεωρίας· ταύτην δέ γενν᾵σθαι [ Fr.γενέσθαι] παντελ῵ς ἀμήχανον χωρίς τ῅ς α὎τῶ μέν συγκειμένης, τοῖς αἰσθητοῖς δέ κατά φύσιν συγγενοῦς αἰσθήσεως· εἰκότως εἰ μέν προσβαλών ἐνσχεθῆ ταῖς ἐπιφανείαις τ῵ν ὁρατ῵ν ἐνέργειαν εἶναι φυσικήν τήν συγκειμένην οἰόμενος αἴσθησιν· τ῵ν μέν κατά φύσιν ἐκπέπτωκε νοητ῵ν, τ῵ν δέ παρά φύσιν ἀμφοῖν ταῖν χεροῖν, τό δή λεγόμενον, ἐπελάβετο σωμάτων· οἷς παρά τόν λόγον ἐνεργούμενος, διά τήν α὎τόν ἐκνικήσασαν αἴσθησιν· τ῅ς μέν κατά ψυχήν λύπης γεννήτωρ καθίσταται, συχναῖς ταῖς κατά συνείδησιν μάστιξιν αἰκιζομένην· τ῅ς δέ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῅ς ἀριδήλως γίνεται ποιητής, ταῖς ἐπινοίαις τ῵ν περιποιητικ῵ν τ῅ς σαρκός τρόπων λιπαινόμενος. Εἰ δέ τήν πρός αἴσθησιν ἅμα τῆ προβολῆ τ῵ν ὁρωμένων διατεμών ἐπιφάνειαν, τούς πνευματικούς τ῵ν ὄντων καθαρούς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τοῖς σχημάτων θεάσηται λόγους τήν μέν τ῅ς ψυχ῅ς ἟δονήν ματειργάσατο· μηδενί τ῵ν αἰσθήσει θεωρουμένων κρατούμενος· τήν δέ τ῅ς αἰσθήσεως συνεστήσατο λύπην, πάντων κατά φύσιν τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐστερημένος. Ἔνθα γάρ προκαθηγεῖται ὁ λόγος τ῅ς αἰσθήσεως κατά τήν τ῵ν ὁρατ῵ν θεωρίαν, πάσης ἐστέρηται τ῅ς κατά φύσιν ἟ σάρξ ἟δον῅ς, ο὎κ ἔχουσα τήν αἴσθησιν ἄφετον, καί τ῵ν λογικ῵ν ἀπολελυμένην δεσμ῵ν, εἰς ὏πηρεσίαν τ῵ν κατ᾿ α὎τήν ἟δον῵ν. Ο὎κοῦν, ὡς ἔφην, ἐπειδή τήν μέν τ῅ς ψυχ῅ς λύπην, ἤγουν τόν πόνον· τα὎τόν γάρ ἀλλήλοις ἀμφότερα, ἟ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονή συνίστησι· τήν δέ τ῅ς αἰσθήσεως λύπην, ἤγουν τόν πόνον, ἟ κατά ψυχήν ἟δονή ποιεῖν πέφυκεν· εἰκότως ὁ τ῅ς κατ᾿ ἐλπίδα ζω῅ς Σοῦ Θεοῦ καί ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν Ἰησοῦ Φριστοῦ δι᾿ ἀναστάσεως νεκρ῵ν εἰς κληρονομίαν ἄφθαρτον καί ἀμίαντον καί ἀμάραντον τετηρημένην ἐν ο὎ρανοῖς ἐφιέμενος, κατά μέν ψυχήν ἀγαλλίασιν ἔχει καί χαράν χαίρει ἀνεκλάλητον, διηνεκ῵ς τῆ τ῅ς μελλόντων ἀγαθ῵ν ἐλπίδι γαννύμενος [Fr. et. Reg. γαννυμένην]· κατά δέ τήν σάρκα καί τήν αἴσθησιν, λύπην. Ἤγουν τούς ἐκ τ῵ν ποικίλων πειρασμ῵ν ἐπιγινομένους α὎τῆ πόνους, καί τάς ἐπ᾿ α὎τοῖς ὀδύνας· πάσῃ γάρ ἀρετῆ, ἟δονή καί πόνος παρέπεται· πόνος μέν

161 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html σαρκός, ἐστερημένης τ῅ς προσηνοῦς καί λειοτέρας αἰσθήσεως· ὀδύνη δέ ψυχ῅ς, παντός αἰσθητοῦ καθαροῖς ἐντρυφώσης τοῖς ἐν πνεύματι λόγοις. Δέον οὖν ἐστι τόν νοῦν κατά τήν παροῦσαν ζωήν· τοῦτο γάρ μοι νοεῖται τό, νῦν· κατά σάρκα λυπούμενον, διά τούς πολλούς πόνους τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς α὎τῶ προσαγομένων πειρασμ῵ν, ἀεί χαίρειν κατά ψυχήν καί ἥδεσθαι, διά τήν ἐλπίδα τ῵ν αἰωνίων ἀγαθ῵ν, κἄν ἔχῃ καταπονουμένην τήν αἴσθησιν· ο὎ γάρ ἄξια τά παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ, πρός τήν μέλλουσαν δόξαν εἰς ἟μ᾵ς ἀποκαλύπτεσθαι, φησίν ὁ θεῖος Ἀπόστολος. Οὕτως οὖν κατ᾿ ἐμέ φάναι, δύναται χαίρειν ἄνθρωπος ἐφ᾿ ᾧ λυπεῖται. Σῆ γάρ ἀρετῆ κατά σάρκα (600) μέν διά τούς πόνους λυπούμενος, ἐν α὎τῆ χαίρει τῆ ἀρετῆ κατά ψυχήν, ὡς παροῦσαν θεώμενος τήν τ῵ν μελλόντων ε὎πρέπειαν· ὏πέρ ἧς κατά τόν μέγαν Δαβίδ, τῆ κατά γνώμην ἀπογενέσει τ῅ς σαρκός καθ᾿ ἑκάστην ἀποθνήσκει τήν ἟μέραν, ὁ κατά τήν ψυχ῅ς ἐν πνεύματι γένεσιν ἀεί καινιζόμενος· ἅτε δή καί τήν ἟δονήν ἔχων σωτήριον, καί τήν λύπην ὠφέλιμον. Λύπην γάρ φαμεν ο὎ τήν παράλογον καί τ῵ν πολλ῵ν, ἐπί στερήσει παθ῵ν ἤ πραγμάτων ὏λικ῵ν τήν ψυχήν ἀφανίζουσαν· ὡς τάς ὁρμάς παρά φύσιν ἐφ᾿ ἅ μή δεῖ, καί τάς ἀποφυγάς ἀφ᾿ ὧν μή δεῖ ποιουμένων· ἀλλά τήν λελογισμένην καί τοῖς τά θεῖα σοφοῖς ἐγκριθεῖσαν, καί τό παρόν κακόν ὏ποσημαίνουσαν. Παρόν γάρ κακόν, φασίν εἶναι τήν λύπην, συνισταμένην μέν κατά ψυχήν, ὅταν ἟ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονή τ῅ς λογικ῅ς κρατῆ διακρίσεως· ὏φισταμένην δέ κατ᾿ αἴσθησιν, ὅταν τ῅ς ψυχ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ἀκωλύτως ὁ δρόμος ἀνύεται, τοσοῦτον ἐπάγων τῆ αἰσθήσει τούς πόνους, ὅσον ἟δονήν ἐμποιεῖ καί χαράν τῆ ψυχ῅ τῶ Θεῶ προσαγομένῃ, διά τ῅ς συγγενοῦς κατ᾿ ἀρετήν τε καί γν῵σιν ἐλλάμψεως.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Σήν κατά ψυχήν λύπην φησί. β΄. Σήν κατ᾿ αἴσθησιν ὀδύνην, λύπην νῦν προσηγόρευσε. γ΄. Σήν κατά ψυχήν λύπην τέλος εἶναί φησι τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῅ς· ἐκ γάρ ταύτης συνίσταται λύπη ψυχ῅ς· ὥσπερ οὖν καί τ῅ς κατά ψυχήν ἟δον῅ς τέλος ἐστίν ἟ κατά σάρκα λύπη· ψυχ῅ς γάρ ε὎φροσύνη, σαρκός γίνεται λύπη. δ΄. ὇ρισμοί λύπης ἐπάλληλοι πρός τήν αἰτίαν, καθ᾿ ἥν γίνεσθαι πέφυκεν, ἀναφέροντες. ε΄. Διττήν τήν λύπην λέγει· τήν μέν περί τήν αἴσθησιν, κατά στέρησιν τ῵ν σωματικ῵ν ἟δον῵ν συνισταμένην· τήν δέ περί νοῦν, κατά στέρησιν τ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς ἀγαθ῵ν γινομένην. Διττούς δέ λέγει καί τούς πειρασμούς, τούς μέν ἑκουσίους, τούς δέ ἀκουσίους· καί τούς μέν ἑκουσίους, τ῅ς μέν κατ᾿ αἴσθησιν σωματικ῅ς ἟δον῅ς εἶναι πατέρας· τ῅ς δέ κατά ψυχήν λύπης εἶναι γεννήτορας. Μόνη γάρ πραχθεῖσα λυπεῖ τήν ψυχήν ἁμαρτία. Σούς δέ ἀκουσίους, οἵτινες ἐν τοῖς παρά γνώμην δείκνυνται πόνοις, τ῅ς μέν κατά ψυχ἞ν ἟δον῅ς εἶναι πατέρας, τ῅ς δέ κατ᾿ αἴσθησιν σωματικ῅ς ὀδύνης εἶναι γεννήτορας. στ΄. ὇ μέν κατά γνώμην πειρασμός, φησι, τήν μέν κατά ψυχήν λύπην συνίστησι· τήν δέ κατ᾿ αἴσθησιν δημιουργεῖ σαφ῵ς ἟δονήν· ὁ δέ παρά γνώμην, τήν μέν τ῅ς ψυχ῅ς ἟δονήν· τήν δέ τ῅ς σαρκός λύπην ὏φίστησι. ζ΄. ὇ μέν Κύριος, φησί, τούς ἑκουσίους ἀπεύχεσθαι ἟μ᾵ς διδάσκει πειρασμούς· ὡς σαρκός μέν ἟δον῅ς, ψυχ῅ς δέ ποιητικούς ὀδύνης· ὁ δέ μέγας Ἰάκωβος, ἐπί τοῖς ἀκουσίοις ἟μῖν παραινεῖ χαίρειν πειρασμοῖς· ὡς σαρκός μέν ἟δονήν, ψυχ῅ς δέ ὀδύνην ἀφαιρουμένους. η΄. (601) Σίνα λέγει τέλειον. θ΄. Σίνα λέγει ὁλόκληρον. ι΄. ὇ λύπης καί ἟δον῅ς σαρκός πεῖραν λαβών, λέγοιτ᾿ ἄν δόκιμος, ὡς ε὎χερείας καί δυσχερείας τ῵ν περί σάρκα πραγμάτων πεπειραμένος. Σέλειος δέ, ὁ τήν ἟δονήν τ῅ς σαρκός, καί τήν ὀδύνην τῆ τοῦ λόγου δυνάμει καταπαλαίσας. ὇λόκληρος δέ, ὁ τάς κατά τήν πρ᾵ξιν καί τήν θεωρίαν ἕξεις ἀτρέπτους τῆ περί τόν θεῖον συντονίᾳ διατηρήσας.

162 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ια΄. Πάσης λύπης συνισταμένης κατά ψυχήν, ἟δονή σαρκός φησι προηγεῖται. ιβ΄. Ὅτι χωρίς τ῅ς κατά ψυχήν ἐμπαθοῦς πρός αἴσθησιν σχέσεως, ἐν ἀνθρώποις ο὎κ ἔστι παντελ῵ς ἁμαρτία. ιγ΄. Ὅτι ψυχήν πνευματικ῵ς ε὎φραίνει, φησίν, ὁ τοῖς ἑκουσίοις τήν σάρκα πόνοις δομάζων. ιδ΄. Ὅτι γένεσίς ἐστιν ἀρετ῅ς, φησίν, ἟ πρός τήν σάρκα τ῅ς ψυχ῅ς ἑκούσιος ἀλλοτρίωσις. ιε΄. ἖πινοητικήν λέγει τήν νοεράν τ῅ς ψυχ῅ς δύναμιν· ἥτις χωριζομένη τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν σχέσεως, ἔρημον τ῅ς πρός ἟δονήν τήν σάρκα καταλιμπάνει προνοίας κατά τήν ἐν γνώμῃ σχέσιν. Ο὎δέ τήν ὀδύνην τ῅ς σαρκός ἀνεχομένης παραμυθεῖσθαι διά τήν ἐν σχέσει τ῅ς γνώμης ὁλικήν περί τά θεῖα σχολήν. ιστ΄. Ἡ τ῅ς ψυχ῅ς τ῵ν κατά φύσιν ἀπόθεσίς φησι τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ὀδύνης ἀρχή γίνεσθαι πέφυκε. Σ῅ς γάρ ψυχ῅ς περί τά κατά φύσιν ἀγαθά πονουμένης, ο὎κ ἔστιν ἟ τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν τ῅ς ἟δον῅ς τρόπων ἐφευρίσκουσα δύναμις. ιζ΄. ὘πόκειται τῆ μέν αἰσθήσει, τά αἰσθητά· τῶ δέ νῶ, τά νοητά. Πολλή γοῦν διαφορά νοητ῵ν ἐστι καί αἰσθητ῵ν. ιη΄. ὇ νοῦς, φησίν, ἅμα τήν αἴσθησιν οἰκείαν κατά φύσιν ἟γήσεται δύναμιν, ταῖς τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐπιπλεκόμενος ἐπιφανίαις, ἐπινοεῖ τάς τ῅ς σαρκός ἟δονάς, ο὎ δυνάμενος τ῵ν ὁρατ῵ν διαβ῅ναι τήν φύσιν, τῆ πρός τήν αἴσθησιν ἐμπαθεῖ σχέσει περισχεθείς. ιθ΄. Fr. ὇ πρός τόν ἑαυτοῦ νόμον, τούς τ῵ν ὄντων κατά μίμησιν μεταφέρων νόμους, ἐνάρετον λογίζων τ῵ν ἐστερημένων λόγου τήν κίνησιν. ὇ δέ τόν ἑαυτοῦ πρός τούς νόμους τ῵ν ἄλλων κατά μίμησιν μεταβάλλων, ἐμπαθής· πρός ἀλογίαν ἐκφέρων τοῦ λόγου τήν δύναμιν. κ΄. Ὅτι κρατοῦντος ἐν ἟μῖν τοῦ λόγου φησίν, ἐξ ἀνάγκης ἟ πρός ἀρετήν α὎τ῵ δουλωθεῖσα βασανίζεται σάρξ. κα΄. Χυχ῅ς ἟ σάρξ, ἀλλ᾿ ο὎ σαρκός ἟ ψυχή. Σοῦ γάρ κρείττονός φησι τόν ἧττον· ἀλλ᾿ ο὎ τοῦ ἥττονος τό κρεῖττον. Ο὎κοῦν ἐπειδή τῆ σαρκί διά τήν παράβασιν ἐνεφύρη τ῅ς ἁμαρτίας ὁ νόμος, ὅπερ ἐστίν ἟ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονή, δι᾿ ἥν διά πόνων κατεκρίθη τ῅ς σαρκός ὁ θάνατος, εἰς τήν τοῦ νόμου τ῅ς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν ἐπινενοημένος· ὁ διαγνούς ὅτι διά τήν ἁμαρτίαν, εἰς τήν α὎τ῅ς ἀναίρεσιν ἐπεισ῅λθεν ὁ θάνατος, ἀεί χαίρουσαν ἔχει τήν ψυχήν διά πόνων ποικίλων θεωμένην ἀπογινόμενον τ῅ς οἰκείας σαρκός τόν νόμον τ῅ς ἁμαρτίας, πρός ὏ποδοχήν τ῅ς μελλούσης ἐν πνεύματι μακαρίας ζω῅ς· ἧς ἄλλως ο὎κ (604) ἔστι τυχεῖν, μή πρότερον κενωθέντος ὡς ἐξ ἀγγείου τινός τ῅ς σαρκός ἐν τῆ παρούσῃ ζωῆ κατά τήν πρός α὎τήν σχέσιν τ῅ς γνώμης τοῦ νόμου τ῅ς ἁμαρτίας. κβ΄. Ἡδονήν λέγει σωτήριον, τήν ἐπ᾿ ἀρετῆ χαράν τ῅ς ψυχ῅ς ὠμέλιμον δέ λύπην, τήν ὏πέρ ἀρετ῅ς ὀδύνην τ῅ς σαρκός. κγ΄. ὇ πάθεσι προστετηκώς καί πράγμασιν, ἐφ᾿ ἅ μή δεῖ τάς ὁρμάς ποιεῖται. κδ΄. ὇ τάς ποιητικάς τ῵ν παθ῵ν καί τ῵ν πραγμάτων στερήσεως συμβάσεις ο὎κ ἀσπαζόμενος, ἀφ᾿ ὧν μή δεῖ τάς ἀποφυγάς ποιεῖται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΘ΄. Περί ἧς σωτηρίας ἐξεζήτησαν καί ἐξηρεύνησαν προφ῅ται οἱ περί τ῅ς εἰς ὏μ᾵ς [Fr.἟μ᾵ς] χάριτος προφητεύσαντες, ἐρευν῵ντες εἰς τίνα ἤ πόσον καιρόν ἀδήλου τό ἐν α὎τοῖς Πνεῦμα Φριστοῦ· μαρτυρούμενον [Fr. μαρτυρόμενον] τά εἰς Φριστόν παθήματα, καί τάς μετά ταῦτα δόξας· ἐάν α὎τοί οἱ μακάριοι προφ῅ται ἅπερ ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐνηχήθησαν, ἟μῖν ἐγγράφως κατέλιπον ἐκζητεῖν καί ἐρευν῅σαι· π῵ς α὎τοί ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἐνηχούμενοι, καί τά ἀποκαλυπτόμενα α὎τοῖς συγγράφοντες, ποίαν ἐκζήτησιν καί ἐξερεύνησιν ἐξεζήτουν ἤ ἐξηρεύνων. Ἀπόκρισις. Σάς μέν ἐκζητικάς [Fr. ζητητικάς τε καί ἐρευνητικάς] τε καί ἐξερευνητικάς τ῵ν θείων δυνάμεις ο὎σιωδ῵ς ἔχει καταβεβλημένας α὎τῆ παρά τοῦ κτίσαντος, κατ᾿ α὎τήν τήν εἰς τό εἶναι πάροδον, ἟ τ῵ν ἀνθρώπων φύσις· τάς δέ τ῵ν θείων ἀποκαλύψεις, κατά χάριν

163 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἟ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐπιφοιτ῵σα ποιεῖται δύναμις· ἖πειδή δέ καταρχάς διά τ῅ς ἁμαρτίας τῆ φύσει τ῵ν ὁρατ῵ν ταύτας ὁ πονηρός προσήλωκε τάς δυνάμεις· καί ο὎κ ἦν ὁ συνιών ἤ ἐκζητ῵ν τόν Θεόν, πάντων τ῵ν μετειληφότων τ῅ς φύσεως τήν νοεράν τε καί λογικήν δύναμιν ἐχόντων περιγεγραμμένην τῆ ἐπιφανείᾳ τ῵ν αἰσθητ῵ν, καί μηδεμίαν κεκτημένων ἔννοιαν τ῵ν ὏πέρ αἴσθησιν· εἰκότως ἟ τοῦ παναγίου Πνεύματος χάρις τοῖς μή κατά πρόθεσιν ἐνδιαθέτως ὏πό τήν ἀπάτην γενομένοις, τ῵ν ὏λικ῵ν ἀφηλώσασα τήν προσηλωμένην ἀπεκατέστησε δύναμιν· ἥν καθαράν ἀπολαβόντες διά τ῅ς χάριτος, πρ῵τον ἐζήτησαν καί ἞ρεύνησαν, καί οὕτως ἐξεζήτησαν καί ἐξηρεύνησαν· διά τ῅ς α὎τ῅ς δηλαδή τοῦ Πνεύματος χάριτος. Ο὎ γάρ θέμις εἰπεῖν, ὡς μόνη καθ᾿ ἑκάστην ἟ χάρις ἐνήργει τοῖς ἁγίοις τάς γνώσεις τ῵ν μυστηρίων, χωρίς τ῵ν τ῅ς γνώσεως δεκτικ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων. ἖πεί μή συνιέντας εἰσάγομεν τούς ἁγίους Προφήτας τ῵ν δοθέντων α὎τοῖς ὏πό τοῦ παναγίου Πνεύματος φωτισμ῵ν τήν δύναμιν· καί π῵ς ἀληθής ὁ φάσκων ἐστί λόγος, Ὅτι ὁ σοφός νοήσει τά ἀπό τοῦ ἰδίου στόματος. Οὔτε μήν δίχα τ῅ς τοῦ παναγίου Πνεύματος χάριτος, μόνῃ τ῅ κατά φύσιν δυνάμει ζητήσαντες τήν ἀληθ῅ τ῵ν ὄντων ἀπειλήφασιν γν῵σιν· ἐπειδή περιττή δειχθήσεται τοῖς ἁγίοις ἟ τοῦ Πνεύματος ἐπιφοίτησις, κατά μηδέν α὎τοῖς (605) συνεργοῦσα πρός τήν τ῅ς ἀληθείας φανέρωσιν. Καί π῵ς ἀληθής ὁ φάσκων ἔσται λόγος, Ὅτι π᾵σα δόσις ἀγαθή, καί π᾵ν δώρημα τέλειον, ἄνωθέν ἐστι, καταβαῖνον ἀπό τοῦ Πατρός τ῵ν φώτων· καί τό, ἗κάστῳ δέδοται ἟ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος πρός τό συμφέρον· ᾧ μέν γάρ φησί, διά τοῦ Πνεύματος δόδοται λόγος σοφίας· ἄλλῳ δέ λόγος γνώσεως κατά τό α὎τό πνεῦμα· ἑτέρῳ δέ, πίστις ἐν τῶ α὎τῶ Πνεύματι· ἄλλῳ δέ, χαρίσματα ἰαμάτων, καί τά ἑξ῅ς. Οἷς ἐπάγει, Πάντα δέ ἐνεργεῖ τόν ἕν καί τό α὎τό Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται. Βούλεται δέ τό ἑκάστῳ δηλονότι συμφέρον, εἰς πληροφορίαν τ῅ς ἀπαθοῦς τ῵ν ἐπιζητούντων τά θεῖα ἐφέσεως. ὇ γάρ ἀπαθ῵ς τά θεῖα ζητ῵ν, πάντως λήψεται τό ζητούμενον. ὇ δέ μετά τινος πάθους αἰτ῵ν, ὡς κακ῵ς ζητ῵ν, ἀποτεύξεται τοῦ ζητουμένου. Υησί γάρ· Αἰτεῖσθε, καί ο὎ λαμβάνετε, διότι κακ῵ς αἰτεῖσθε. Ο὎κοῦν οὔτε ἟ χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνεργεῖ σοφίαν ἐν τοῖς ἁγίοις, χωρίς τοῦ ταύτην δεχομένου νοός· οὔτε γν῵σιν, χωρίς τ῅ς δεκτικ῅ς τοῦ λόγου δυνάμεως· οὔτε πίστιν, ἄνευ τ῅ς κατά νοῦν καί λόγον τ῵ν μελλόντων καί π᾵σι τέως ἀδήλων πληροφορίας· οὔτε ἰαμάτων χαρίσματα, δίχα τ῅ς κατά φύσιν φιλανθρωπίας· οὔτε τι ἕτερον τ῵ν λοιπ῵ν χαρισμάτων, χωρίς τ῅ς ἑκάστου δεκτικ῅ς ἕξεώς τε καί δυνάμεως· οὔτε μήν πάλιν ἕν τ῵ν ἀπηριθμημένων ἄνθρωπος κτήσεται κατά δύναμιν φυσικήν, δίχα τ῅ς χορηγούσης ταῦτα θείας δυνάμεως. Καί δηλοῦσι τοῦτο σαφ῵ς πάντες οἱ ἅγιοι, μετά τάς ἀποκαλύψεις τ῵ν θείων ζητοῦντες τ῵ν ἀποκαλυφθέντων τούς λόγους. Ἀβράαμ γάρ λαβών τήν ἐπαγγελίαν τ῅ς κληρονομίας τ῅ς δειχθείσης α὎τῶ γ῅ς, φάσκοντος πρός α὎τόν τοῦ Θεοῦ· ἖γώ ὁ Θεός, ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ χώρας Φαλδαίων, ὥστε δοῦναί σοι τήν γ῅ν ταύτην κληρονομ῅σαι α὎τήν ο὎κ ἞ρκέσθη λαβών ὅπερ ἐκζητ῵ν ἐξ῅λθεν ἐκ γ῅ς Φαλδαίων· ἀλλ᾿ ἞ρεύνησε μαθεῖν ποθ῵ν καί τόν τρόπον τ῅ς κληρονομίας, λέγων πρός τόν Θεόν· Δέσποτα Κύριε, κατά τί γνώσομαι ὅτι κληρονομήσω α὎τήν; Καί Μωϋσ῅ς λαβών τ῵ν σημείων καί τ῵ν τεράτων τήν δύναμιν, ἐζήτει καί τούς τρόπους διδαχθ῅ναι καί τούς λόγους, καθ᾿ οὕς ἔδει τ῵ν δοθέντων σημείων ἀποδειχθ῅ναι τήν πίστωσιν. Καί ἔθετο ἐν α὎τοῖς, φησίν ὁ μέγας Δαβίδ, τούς λόγους τ῵ν σημείων α὎τοῦ, καί τ῵ν τεράτων α὎τοῦ, ἐν γῆ Φάμ. Καί πάλιν α὎τός περί ἑαυτοῦ φησι πρός τόν Θεόν βο῵ν ὁ μέγας Δαβίδ· Ἀποκάλυψον τούς ὀφθαλμούς μου, καί κατανοήσω τά θαυμάσιά σου ἐκ τοῦ νόμου σου. Καί· Λύχνος τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καί φ῵ς ταῖς τρίβοις μου. Καί Δανιήλ ὁ μέγας ἀνήρ τ῵ν ἐπιθυμι῵ν, τ῵ν θείων ὁράσεων, ὏πέρ ὧν τρεῖς ἑβδομάδας ἟μερ῵ν ἐτέλεσεν ἄσιτος, τούς λόγους ἐκζητ῵ν, ἀκούει ἀγγέλου πρός Ἄγγελον [Al. πρός ἄλλον ἄγγελον] λέγοντος, (608) ΢υνέτισον ἐκεῖνον τήν ὅρασιν· Καί Ζαχαρίας ὁ μέγας Προφήτης, δι᾿ ὅλης τ῅ς α὎τοῦ προφητείας, καθ᾿ ἑκάστην ὅρασιν τόν ἐν α὎τῶ λαλοῦντα ἄγγελον εἰσάγει, δεικνύοντά τε τάς ὁράσεις, καί διδάσκοντα τούς τ῵ν ὁράσεων λόγους, φάσκων· Καί ἔδειξέ μοι ὁ ἄγγελος ὁ λαλ῵ν ἐν ἐμοί· καί εἶπα τῶ ἀγγέλῳ τῶ λαλοῦντι ἐν ἐμοί, Κύριε, τί ἐστι ταῦτα; Καί δ῅λον ἐντεῦθεν, ὅτι πάντες οἱ ἅγιοι καί ἐδέχοντο ὏πό τοῦ Πνεύματος ἀποκαλύψεις, καί ἐζήτουν ἀποκαλυφθ῅ναι τ῵ν ἀποκαλυφθέντων τούς λόγους· καί ὅτι τοῦ Πνεύματος ἟ χάρις ο὎δαμ῵ς τ῅ς φύσεως καταργεῖ τήν δύναμιν, ἀλλά μ᾵λλον καταργηθεῖσαν τῆ χρήσει τ῵ν παρά φύσιν τρόπων, ἐνεργόν ἐποίει πάλιν τῆ χρήσει τ῵ν κατά φύσιν, πρός τήν τ῵ν θείων κατανόησιν εἰσάγουσα. Ζητεῖ γάρ ἐν ἟μῖν τήν τ῵ν ὄντων γν῵σιν τό Πνεῦμα τό ἅγιον, καί ἐρευνᾶ· ἀλλ᾿ ο὎χ ἑαυτῶ ζητεῖ τό ζητούμενον· ὅτι Θεός, καί πάσης ἐπέκεινα γνώσεως· ἀλλ᾿ ἟μῖν τοῖς δεομένοις τ῅ς γνώσεως. Ὥσπερ ἀμέλει καί ὁ Λόγος γίνεται σάρξ· ο὎χ ἑαυτῶ, ἀλλ᾿ ἟μῖν τό διά τ῅ς σαρκώσεως ἐξανύων μυστήριον. Ὡς γάρ χωρίς σαρκός νοερ῵ς ἐμψυχωμένης ο὎κ ἐνήργει θεοπρεπ῵ς τά κατά φύσιν τ῅ς σαρκός ὁ Λόγος· οὕτως ο὎δέ τό Πνεῦμα τό ἅγιον ἐν τοῖς ἁγίοις ἐνεργεῖ τάς γνώσεις τ῵ν μυστηρίων χωρίς τ῅ς κατά φύσιν ζητούσης τε καί ἐρευνώσης τήν γν῵σιν δυνάμεως. Εἶτε οὖν ἐζήτουν ἤ ἐξεζήτουν, εἴτε ἞ρεύνων ἤ ἐξηρεύνων οἱ ἅγιοι, τήν χάριν 164 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html εἶχον τοῦ Πνεύματος κινοῦσαν α὎τ῵ν τήν νοεράν καί λογικήν δύναμιν πρός ζήτησιν καί ἔρευναν τ῅ς τ῵ν ψυχ῵ν σωτηρίας· καί χωρίς τοῦ Πνεύματος ο὎δέν παντελ῵ς ἐθεώρουν πνευματικόν· ὅτι μηδέ πέφυκεν ὁ ἀνθρώπινος νοῦς ἀνευ θείου φωτός τ῵ν θείων καί νοητ῵ν ἀντιλαμβάνεσθαι. Ὡς γάρ ο὎κ ἔστι χωρίς ἟λιακοῦ φωτός ὀφθαλμόν ἀντιλαμβάνεσθαι τ῵ν αἰσθητ῵ν· οὕτω δίχα πνευματικοῦ φωτός, νοῦς ἀνθρώπινος οὔποτ᾿ ἄν δέξαιτο θεωρίαν πνευματικήν. Σό μέν γάρ, φωτίζει κατά φύσιν τήν αἴσθησιν πρός τήν τ῵ν σωμάτων ἀντίληψιν· τό δέ, τήν πρός θεωρίαν τόν νοῦν καταυγάζει πρός κατανόησιν τ῵ν ὏πέρ αἴσθησιν. ΢ωτηρία δέ τ῵ν ψυχ῵ν κυρίως ἐστί τό τέλος τ῅ς πίστεως. Σέλος δέ πίστεώς ἐστιν, ἟ τοῦ πιστευθέντος ἀληθής ἀποκάλυψις. Ἀληθής δέ τοῦ πιστευθέντος ἐστιν ἀποκάλυψις, ἟ κατά ἀναλογίαν τ῅ς ἐν ἑκάστῳ πίστεως ἄῤῥητος τοῦ πεπιστευμένου περιχώρησις. Περιχώρησις δέ τοῦ πεπιστευμένου καθέστηκεν, ἟ πρός τήν οἰκείαν [Reg. Et. Fr. non habent οἰκείαν] ἀρχήν κατά τό τέλος τ῵ν πεπιστευκότων ἐπάνοδος. Ἡ δέ πρός τήν οἰκείαν ἀρχήν κατά τό τέλος τ῵ν πεπιστευκότων ἐπάνοδός ἐστιν, ἟ τ῅ς ἐφέσεως πλήρωσις. ἖φέσεως δέ πλήρωσίς ἐστιν, ἟ περί τό ἐφετόν τ῵ν ἐφιεμένων ἀεικίνητος στάσις. Ἀεικίνητος δέ στάσις περί τό ἐφετόν τ῵ν ἐφιεμένων ἐστίν, ἟ τοῦ ἐφετοῦ διηνεκής καί ἀδιάστατος ἀπόλαυσις, ἀπόλαυσις δέ διηνεκής καί ἀδιάστατος τοῦ ἐφετοῦ, ἟ τ῵ν ὏πέρ φύσιν θείων καθέστηκε μέθεξις. Μέθεξις δέ τ῵ν ὏πέρ φύσιν θείων ἐστίν ἟ πρός τό μετεχόμενον τ῵ν μετεχόντων ὁμοίωσις. (609) Ἡ δέ πρός τό μετεχόμενον τ῵ν μετεχόντων ὁμοίωσίς ἐστιν, ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν πρός α὎τό τό μετεχόμενον τ῵ν μετεχόντων δι᾿ ὁμοιότητος ἐνδεχομένη ταυτότης. Ἡ δέ τ῵ν μετεχόντων ἐνδεχομένη κατ᾿ ἐνέργειαν δι᾿ ὁμοιότητος πρός τό μετεχόμενον ταυτότης ἐστίν, ἟ θέωσις τ῵ν ἀξιουμένων θεώσεως· ἟ δέ θέωσίς ἐστι, καθ᾿ ὏πογραφ῅ς λόγον πάντων τ῵ν χρόνων καί τ῵ν αἰώνων, καί τ῵ν ἐν χρόνῳ καί αἰ῵νι περιοχή καί πέρας. Περιοχή δέ καί πέρας τ῵ν χρόνων καί τ῵ν αἰώνων ἐστί, καί πάντων τ῵ν ἐν α὎τοῖς, ἟ τ῅ς ἀκραιφνοῦς καί κυρίως ἀρχ῅ς, πρός τό κυρίως τέλος καί ἀκραιφνές ἐν τοῖς σωζομένοις ἀδιάστατος ἑνότης· ἀδιάστατος δέ τ῅ς ἀκραιφνοῦς τε καί ἀρχ῅ς καί τέλους ἑνότης ἐν τοῖς σωζομένοις ἐστίν, ἟ κρείττων τ῵ν ο὎σιωδ῵ς ἀρχῆ τε καί τέλει μεμετρημένων τ῵ν κατά φύσιν ἔκβασις. Ἔκβασι δέ τ῵ν κατά φύσιν τ῵ν κατ᾿ ἀρχήν τε καί τέλος περιγεγραμμένων ἐστίν, ἟ ἄμεσος καί ἄπειρος, καί ἐπ᾿ ἄπειρον ἐν τοῖς ἀξιωθεῖσι τ῅ς κατά τό κρεῖττον νοουμένης τ῵ν κατά φύσιν ἐκβάσεως, ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ πανσθενής καί ὏περδύναμος. Ἄμεσος δέ καί ἄπειρος καί ἐπ᾿ ἄπειρον ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ πανσθενής ἐστι καί ὏περδύναμος, ἟ κατά τήν ἄφθεγκτον καί ὏πέρ νόησιν ἕνωσιν, ἄῤῥητός τε καί ὏πεῤῥάρητος ἟δονή καί χαρά τ῵ν ἐνεργουμένων· ἧς ο὎κ ἔστι νοῦν ἤ λόγον παντάπασιν, ἤ νόησιν ἤ ῥ῅σιν ἐν τῆ φύσει τ῵ν ὄντων ε὏ρεῖν. Ο὎κ ἔχει γάρ ἟ φύσις τ῵ν ὏πέρ φύσιν τούς λόγους· ὥσπερ ο὎δέ τ῵ν παρά φύσιν τούς νόμους. ὘πέρ φύσιν δέ λέγω, τήν θείαν καί ἀνεννόητον ἟δονήν, ἥν ποιεῖν πέφυκεν ὁ Θεός φύσει, κατά τήν χάριν τοῖς ἀξίοις ἑνούμενος· παρά φύσιν δέ, τήν κατά στέρησιν ταύτης συνισταμένην ἀνεκλάλητον ὀδύνην· ἥν ποιεῖν εἴωθεν ὁ Θεός φύσει, παρά τήν χάριν τοῖς ἀναξίοις ἑνούμενος· κατά γάρ τήν ὏ποκειμένην ἑκάστῳ ποιότητα τ῅ς διαθέσεως ὁ Θεός τοῖς π᾵σιν ἑνούμενος, ὡς οἶδεν α὎τός, τήν αἴσθησιν ἑκάστῳ παρέχεται, καθώς ἐστιν ἕκαστος ὏φ᾿ ἑαυτοῦ διαπεπλασμένος πρός ὏ποδοχήν τοῦ πάντως π᾵σιν ἑνωθησομένου κατά τό πέρας τ῵ν αἰώνων. ΢ωτηρίαν δέ ψυχ῵ν, ὡς οἶμαι, τυχόν ὁ τ῵ν ἀποστόλων ἀκρότατος ἔφη Πέτρος, ὡς πίστεως τέλος, τ῵ν ὏πέρ φύσιν τήν μέθεξιν. Περί ἧς σωτηρίας, διά Πνεύματος ἁγίου δηλαδή σαφ῵ς, ἐξεζήτησαν προφ῅ται, καί ἐξηρεύνησαν, εἰς τίνα ἤ ποῖον καιρόν ἐδήλου τό ἐν α὎τοῖς Πνεῦμα Φριστοῦ, προμαρτυρούμενον [Seg. Fr. μαρτυρόμενον] τά εἰς Φριστόν παθήματα, καί τάς μετά ταῦτα δόξας. Ο὎κοῦν τούς ἐκζητοῦντας ἐν Πνεύματι τήν τ῵ν ψυχ῵ν σωτηρίαν, καί ἐξερευν῵ντας τούς ταύτης πνευματικούς τ῅ς σωτηρίας λόγους τε καί τρόπους, ὁδηγεῖ πρός κατανόησιν τό Πνεῦμα τό ἅγιον· ο὎κ ἐ῵ν ἀκίνητον ἐν α὎τοῖς μένειν καί ἀνενέργητον, τήν δι᾿ ἧς ἐκζητεῖν τά θεῖα πεφύκασι δύναμιν. Πρ῵τον μέν α὎τούς διδάσκον ζητ῅σαι τήν κατά (612) τήν ἁμαρτίαν τ῅ς προαιρέσεως, ἤ τήν κατά τήν προαίρεσιν τ῅ς ἁμαρτίας νέκρωσιν· καί τήν κατά τήν ἀρετήν τ῅ς προαιρέσεως, ἤ τήν κατά τήν προαίρεσιν τ῅ς ἀρετ῅ς ἀναβίωσιν· ἐρευν῅σαι δέ, τ῅ς κατά τήν ἁμαρτίαν τ῅ς προαιρέσεως, ἤ τ῅ς κατά τήν προαίρεσιν τ῅ς ἁμαρτίας νεκρώσεως τούς τρόπους· ὡσαύτως δέ καί τ῅ς κατά τήν ἀρετήν τ῅ς προαιρέσεως, ἤ τ῅ς ἀρετ῅ς κατά τήν προαίρεσιν ἀναστάσεως τούς λόγους· δι᾿ ὧν τρόπων τέ φημι καί λόγων, ἟ κατά τήν προαίρεσιν τ῅ς ἁμαρτίας, ἤ ἟ κατά τήν ἁμαρτίαν τ῅ς προαιρέσεως νέκρωσις· καί ἟ κατά τήν προαίρεσιν τ῅ς ἀρετ῅ς, ἤ τ῅ς προαιρέσεως κατά τήν ἀρετήν ἀνάστασις πέφυκε γίνεσθαι· ἔχουσα προδήλως κατά τόν αἰ῵να τοῦτον (ὅν καιρόν προσηγόρευσεν ὁ λόγος) τά εἰς Φριστόν, ἤτοι ὏πέρ Φριστοῦ περί φύσιν παθήματα· ἅπερ α὎τοῖς προεμαρτύρετο τό Πνεῦμα τό ἅγιον· ἵνα γένωνται σύμφυτοι τῶ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου τοῦ Φριστοῦ κατά τήν νέκρωσιν τ῅ς ἁμαρτίας, καί τ῅ς ἀναστάσεως κατά τήν ἐνέργειαν τ῅ς ἀρετ῅ς.

165 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Δεῖ γάρ ὡς ἀληθ῵ς τόν σωθησόμενον, μή μόνον τῆ προαιρέσει νεκρ῵σαι τήν ἁμαρτίαν, ἀλλά καί α὎τήν τήν προαίρεσιν τῆ ἁμαρτίᾳ· καί μή μόνον ἀναστ῅σαι τῆ ἀρετῆ τήν προαίρεσιν, ἀλλά καί α὎τήν [al. α὎τῆ] τῆ προαιρέσει τήν ἀρετήν· ἵνα νεκρά νεκρ᾵ς ὅλη ὅλης διαιρεθεῖσα τ῅ς ἁμαρτίας, μή αἰσθάνηται· καί ζ῵σα ζώσης ὅλη ὅλης τ῅ς ἀρετ῅ς ἐπαισθάνηται καθ᾿ ἕνωσιν ἀδιάσπαστον [al. ἀδιάστατον], ἟ προαίρεσις. Σαῦτα μέν τυχόν πρ῵τον ζητήσαντες, καί ἐρευνήσαντες οἱ ἅγιοι διά τοῦ Πνεύματος ἁγίου, τήν πρακτικήν κατώρθωσαν φιλοσοφίαν· μεθ᾿ ἥν οἷα δή καθαροί γεγονότες, καί παντός ἐλεύθεροι μολυσμοῦ, πρός τό τέλος τ῵ν ὄντων ὏πό τοῦ α὎τοῦ Πνεύματος τό νοερόν ἐκίνησαν ὄμμα τ῅ς ψυχ῅ς· ἐκζητοῦντες μετά τήν προαιρετικήν ἀνάστασιν, καί τήν τ῅ς φύσεως ἀφθαρσίαν· καί ἐξερευν῵ντες τούς τε τρόπους καί τούς λόγους τ῅ς κατ᾿ α὎τήν θεοπρεποῦς ἀθανασίας. Ο὎ γάρ ἐζήτουν ἔτι τήν ἀνάστασιν τ῅ς προαιρέσεως, ἥν ἤδη κατά τήν πρακτικήν λαβόντες εἶχον παρά τοῦ Πνεύματος· ο὎δέ τούς κατ᾿ α὎τήν ἞ρεύνων τρόπους· ἀλλ᾿ ἥν ο὎κ εἶχον τ῅ς φύσεως ἐξεζήτουν ἀφθαρσίαν· καί τούς τρόπους καί τούς λόγους τ῅ς κατ᾿ α὎τήν ἐξηρεύνων θεώσεως· πρός ἥν ἞πείγοντο, τ῅ς κατ᾿ α὎τήν ἐν Φριστ῵ δόξης ἐπιθυμοῦντες· ἵνα ὥσπερ συνέπαθον α὎τῶ κατά τόν αἰ῵να τοῦτον· ὅν, ὡς ἔφην, καιρόν ὠνόμασεν ὁ Λόγος· οὕτω καί συνδοξασθ῵σι κατά τόν αἰ῵να τόν μέλλοντα, κληρονόμοι μέν ὏πέρ φύσιν Θεοῦ, κατά τήν χάριν, συγκληρονόμοι δέ Φριστοῦ κατ᾿ οἰκονομίαν, τῆ δυνάμει τ῅ς ἐνανθρωπήσεως, τήν ὅλην οἰκειουμένου φύσιν, γινόμενοι. Θεός γάρ ὏πάρχων φύσει καί ἄνθρωπος ὁ Φριστός, ὏φ᾿ ἟μ῵ν ὡς Θεός ὏πέρ φύσιν χάριτι κληρονομεῖται, κατά τήν ἄῤῥητον μέθεξιν· καί δι᾿ ἟μ᾵ς ἐν εἰδει τῶ καθ᾿ ἟μ᾵ς ὡς ἄνθρωπος ἟μ᾵ς οἰκειούμενος, ἑαυτόν κληρονομεῖ σύν ἟μῖν, κατά τήν ἀνεννόητον συγκατάβασιν· ὅν τῶ Πνεύματι μυστικ῵ς οἱ ἅγιοι προθεωρήσαντες, ἐδιδάχθησαν ὡς χρή τ῅ς κατά τό (613) μέλλον φανησομένης διά τήν ἀρετήν ἐν Φριστ῵ δόξης, τά εἰς α὎τόν ὏πέρ ἀρετ῅ς κατά τό παρόν προκαθηγεῖσθαι παθήματα. ἖ρευν῵ντες γάρ, φησίν· Εἰς τίνα ἤ ποῖον καιρόν ἐδήλου, τό ἐν α὎τοῖς Πνεῦμα Φριστοῦ, προμαρτυρούμενον [Fr. προμαρτυρόμενον] τά εἰς Φριστόν παθήματα, καί τάς μετά ταῦτα δόξας. Ο὎κοῦν καί ἐξεζήτουν καί ἐξηρεύνων, ο὎ μόνον τήν ἀφθαρσίαν τ῅ς φύσεως, καί τούς λόγους τ῅ς κατ᾿ α὎τήν ἐκθεώσεως, ἀλλά δή καί τόν καιρόν, καθ᾿ ὅν ἟ διά παθημάτων ὏πέρ α὎τ῅ς δοκιμασία γενήσεται· φανεράν ποιουμένη τ῵ν τε κατά ἀλήθειαν α὎τ῅ς ἐφιεμένων τήνδιάθεσιν [Marg. κατά χάριν θεώσεως δηλονότι], καί τ῵ν καθ᾿ ὏πόκρισιν α὎τ῅ς ἐφιεμένων τήν πρόθεσιν. Καί τόν ἄλλον καιρόν ἤγουν αἰ῵να, καθ᾿ ὅν παροῦσα φανήσεται κατ᾿ ἐνέργειαν [Marg. ἟ κατά χάριν θέωσις δηλονότι]. Πάντας ἀναλόγως καθ᾿ ὅ ἕκαστός ἐστιν α὎τ῅ς δεκτικός μεταποιοῦσα πρός τήν θείαν ὁμοίωσιν· ἥν δόξαν τυχόν τοῖς ὏πέρ ἀρετ῅ς μεθεπομένην πόνοις προσεῖπεν ὁ λόγος. Σαῦτα μέν ἐρεῖ τις ἀπολογούμενος πρός τόν λέγοντα, τί δή ποτε μή ζήτησιν καί ἐρεύνησιν· ἀλλ᾿ ἐκζήτησιν ἐνταῦθα καί ἐξερεύνησιν εἶπεν ἟ Γραφή· κατά τόν πρόχειρον νοῦν ἐμφαντικ῵ς προδεικνύμενος. ἖γώ δέ καί ἄλλον οἶδα παρά τινος σοφοῦ λόγον ἀκούσας· ἔλεγε γάρ ἐκεῖνος, μυστικώτερον τόν περί τ῅ς ἀρχ῅ς και τοῦ τέλους τ῅ς τε ζητήσεως καί ἐκζητήσεως λόγον ποιούμενος· πρός μέν τήν ἀρχήν τετάχθαι φυσικ῵ς τήν ζήτησιν, πρός δέ τό τέλος τήν ἐκζήτησιν. Ο὎ γάρ τις φυσικ῵ς ἐκζητεῖ τήν ἀρχήν, ὥσπερ ο὎δέ ζητεῖ φυσικ῵ς τό τέλος· ἀλλά τήν μέν ἀρχήν ζητεῖ, τό δέ τέλος ἐκζητεῖ. Ἀφ᾿ οὗ γάρ, ἔφασκεν, ἅμα τῶ εἶναι διά τ῅ς παρακο῅ς τήν οἰκείαν ἀρχήν ὀπίσω ποιήσας ὁ ἄνθρωπος, ζητεῖν ο὎κ ἞δύνατο τό κατόπιν α὎τοῦ γεγενημένον· καί ἐπειδή φυσικ῵ς ἟ ἀρχή περιγράφει τ῵ν ὏π᾿ α὎τ῅ς γεγενημένων τήν κίνησιν, εἰκότως προσηγρεύθη καί τέλος, εἰς ὅπερ ὡς αἰτίαν τ῅ς τ῵ν κινουμένων κινήσεως δέχεται πέρας ὁ δρόμος. ἖κζητ῵ν οὖν τό ἑαυτοῦ τέλος ὁ ἄνθρωπος, εἰς τήν ἀρχήν καταντᾶ, φυσικ῵ς ἐν τῶ τέλει τυγχάνουσαν· ἧς ἀπολιπών τήν ζήτησιν, τήν α὎τ῅ς ὡς τέλους φύσει μετ῅λθεν ἐκζήτησιν. Ο὎ γάρ ἦν α὎τ῅ς διαφυγεῖν τήν περιγραφήν, πανταχόθεν α὎τόν περιϊσταμένην, καί τήν α὎τοῦ περιορίζουσαν κίνησιν. Ο὎κ ἦν οὖν ζητ῅σαι τήν ἀρχήν, ὡς ἔφην, ὀπίσω γεγενημένην· ἀλλ᾿ ἐκζητ῅σαι τό τέλος ἔμπροσθεν ὏πάρχον· ἵνα γνῶ διά τοῦ τέλους τήν ἀπολειφθεῖσαν ἀρχήν, ἐπειδή μή ἔγνω τό τέλος ἐκ τ῅ς ἀρχ῅ς. Καί τοῦτο τυχόν ὁ σοφός μυσταγωγ῵ν ΢ολομ῵ν, φησί· Σί τό γεγενημένον· α὎τό τό γενησόμενον. (616) Καί, Σί τό πεποιημένον· α὎τό τό ποιηθησόμενον· ὡσανεί σοφ῵ς [Fr. ὡς ἀεί σοφ῵ς] τήν ἀρχήν ἐκ τοῦ τέλους δεικνύς. Ο὎κ ἔτι γάρ μετά τήν παράβασιν δείκνυται τό τέλος ἐκ τ῅ς ἀρχ῅ς, ἀλλ᾿ ἟ ἀρχή ἐκ τοῦ τέλους· ο὎δέ ζητεῖ τις τούς τ῅ς ἀρχ῅ς λόγους, ἀλλ᾿ ἐκζητεῖ τούς πρός τό τέλος τούς κινουμένους [Mrg. λόγοις δηλονότι] ἀπάγοντας. Εἰ δέ τις ὅτι πολλαχοῦ τ῅ς Γραφ῅ς ἟ ζήτησις εἴρηται, ὡς τό· Ζήτησον εἰρήνην καί δίωξον α὎τήν· καί, Ζητεῖτε πρ῵τον τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καί τήν δικαιοσύνην α὎τοῦ· βεβαίαν ο὎χ ἟γεῖται ταύτην τήν ἔννοιαν, α὎τόθεν ἔχει νουνεχ῵ς ἐπισκήπτων τ῵ν

166 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λεχθέντων τήν πίστωσιν· εἰπών γάρ ὁ Λόγος· Ζήτησον εἰρήνην καί δίωξον α὎τήν, ἐν τῶ τέλει τήν ἀρχήν δι῵ξαι παρηγγύησε. Καί τήν βασιλείαν ἀρχήν οὖσαν, διά τ῅ς δικαιοσύνης ὡς τέλους τ῅ς βασιλείας ἐκζητ῅σαι παρεκελεύσατο. Βασιλεία γάρ Θεοῦ, πρό πάσης ἐστί δικαιοσύνης· μ᾵λλον δέ κυριώτερον εἰπεῖν, α὎τοδικαιοσύνη· πρός ἥν ὡς τέλος ἐπείγεται π᾵σα σπουδαίου κίνησις. Ἡ γάρ δικαιοσύνη ἐστίν ἟ τοῦ ἴσου κατ᾿ ἀξίαν ἑκάστῳ διανέμησις· βασιλεία δέ, ἔννομός ἐστιν ἐπιστασία. Ἄρα ταυτόν τῆ βασιλείᾳ ἟ δικαιοσύνη· δι᾿ ἧς ὡς τέλους ὁδεύειν τοῖς βουλομένοις ἐστίν ε὎μαρές, ὡς πρός ἀρχήν τήν βασιλείαν. Δικαιοσύνη γάρ ἐστί, βασιλεία ἐνεργουμένη· καί βασιλεία δικαιοσύνη ἐστί δι᾿ ἔργων κεκυρωμένη· τό γάρ ἐννόμως ἐπιστατεῖν τοῖς οὖσι, διανέμειν ἐστίν ἑκάστῳ τά πρός ἀξίαν· καί τό διανέμειν ἑκάστῳ τά πρός ἀξίαν, ἔννομός ἐστι τ῵ν ὄντων ἐπιστασία. Ο὎κοῦν ο὎δέν τ῅ς κατά νοῦν τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς ὁμαλότητος, ἟ κατά τήν λέξιν διαφορά παρεσάλευσε, παρά τοῖς σοφοῖς δηλαδή τ῵ν θείων νοήμοσιν. Εἰ δέ καθ᾿ ἕτερον βούλοιτό τις ἐκδέχεσθαι τρόπον τήν τε ζήτησιν καί ἐρεύνησιν, καί τήν ἐκζήτησιν καί τήν ἐξερεύνησιν· ε὏ρήσει τήν μέν ζήτησιν καί τήν ἐκζήτησιν περί τόν νοῦν κινουμένας· τήν δέ ἐρεύνησιν καί τήν ἐξερεύνησιν περί τόν λόγον. Ζητεῖ γάρ φυσικ῵ς ὁ νοῦς, ἐρευνᾶ δέ κατά φύσιν ὁ λόγος. Ζήτησις γάρ ἐστιν, ἵν᾿ ὡς ἐν ὅρῳ περιλαβών εἴπω, ἁπλ῅ τοῦ νοός πρός τι γνωστόν μετ᾿ ἐφέσεως κίνησις· ἐρεύνησις δέ ἐστιν ἁπλ῅ τοῦ λόγου περί τι γνωστόν μετά τινος ἐννοίας διάκρισις. ἖κζήτησις δέ ἐστιν ἟ κατ᾿ ἐπιστήμην τοῦ νοός γνωστική πρός τι γνωστόν μετα ποι᾵ς, ἤγουν τοι᾵ςδε ἐφέσεως κίνησις· ἐξερεύνησις δέ ἐστιν, ἟ τοῦ λόγου κατ᾿ ἐνέργειαν περί τι γνωστόν μετά ποι᾵ς, ἤγουν τοι᾵ςδε ἐννοίας διάκρισις· οὕς τινας ὅρους ἐπί τά θεῖα μεταφέροντες, φαμέν, ὅτι ζήτησίς ἐστιν ἟ τοῦ νοῦ πρώτη τε καί ἁπλ῅ πρός τήν ἰδίαν αἰτίαν μετ᾿ ἐφέσεως κίνησις· ἐρεύνησις δέ ἐστιν, ἟ πρώτη καί ἁπλ῅ τοῦ λόγου περί τήν ἰδίαν αἰτίαν μετά τινος ἐννοίας διάκρισις. ἖κζήτησις δέ πάλιν ἐστίν, ἟ τοῦ νοῦ κατ᾿ ἐπιστήμην γνωστική πρός τήν ἰδίαν αἰτίαν μετά τινος ζεούσης ἐφέσεως κίνησις. ἖ξερεύνησις δέ ἐστιν, ἟ τοῦ λόγους κατ᾿ ἐνέργειαν τ῵ν ἀρετ῵ν περί τήν ἰδίαν (617) αἰτίαν μετά τινος ἔμφρονος καί σοφ῅ς ἐννοίας γινομένη διάκρισις. Ο὎κοῦν καί οἱ ἅγιοι προφ῅ται περί τ῅ς σωτηρίας τ῵ν ψυχ῵ν ἐκζητήσαντές τε καί ἐξερευνήσαντες, διάπυρον εἶχον καί ζέουσαν μετ᾿ ἐπιστήμης καί γνώσεως πρός τόν Θεόν τήν τοῦ νοῦ κατ᾿ ἔφεσιν κίνησιν, καί ἔμφρονα καί σοφήν τήν τοῦ λόγου κατά τήν ἐνέργειαν τ῵ν θείων διάκρισιν οὕς οἱ μιμούμενοι μετά γνώσεως καί ἐπιστήμης τήν τ῵ν ψυχ῵ν ἐκζητοῦσι σωτηρίαν καί μετά φρονήσεως καί σοφίας ἐξερευν῵ντες, μετέρχονται τήν ἐν τοῖς θείοις ἔργοις διάκρισιν.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Οὔτε ἟ θείας χάρις φησίν ἐνεργεῖ φωτισμούς γνώσεως, ο὎κ ὄντος τοῦ κατά δύναμιν φυσικήν δεχομένου τόν φωτισμόν· οὔτε μή τό δεκτικόν δίχα τ῅ς χορηγούσης χάριτος τόν φωτισμόν ἐνεργεῖ γνώσεως. β΄. ὇ δίχα πάθους αἰτ῵ν λαμβάνει τήν τοῦ ἐνεργεῖν δύνασθαι χάριν κατά τήν πρ᾵ξιν τάς ἀρετάς· καί ὁ ζητ῵ν ἀπαθ῵ς, ε὏ρίσκει κατά τήν φυσικήν θεωρίαν τήν ἐν τοῖς οὖσιν ἀλήθειαν· καί ὁ κρούων ἀπαθ῵ς τήν θύραν τ῅ς γνώσεως, ἀκωλύτως εἰς τήν ἀπόκρυφον τ῅ς μυστικ῅ς θεολογίας εἰσελεύσεται χάριν. γ΄. ὇ νοῦς σοφίας ὄργανόν φησιν· ὁ λόγος, γνώσεως· ἟ κατ᾿ ἄμφω πληροφρία, τ῅ς κατ᾿ ἄμφω συνισταμένης πίστεως· τοῦ δέ τ῵ν ἰαμάτων χαρίσματος, ἟ φυσική φιλανθρωπία. Π᾵ν γάρ χάρισμα θεῖον, ἐπιτήδειον ἐν ἟μῖν ἔχει καί προσφυές ὥσπερ δύναμιν ἤ διάθεσιν ὄργανον δεκτικόν. Οἷον ὁ τόν νοῦν πάσης αἰσθητ῅ς φαντασίας ποιήσας καθαρόν, δέχεται σοφίαν· ὁ δέ τόν λόγον τ῵ν ἐμφύτων παθ῵ν, θυμοῦ λέγω καί ἐπιθυμίας, καταστάσας Δεσπότην, δέχεται γν῵σιν· ὁ δέ τήν κατά νοῦν καί λόγον περί τό Θεῖον ἀσάλευτον πληροφορίαν ἔχων, τήν πάντα δυναμένην δέχεται πίστιν· ὁ δέ τήν φυσικήν κατορθώσας φιλανθρωπίαν, μετά τήν τελείαν τ῅ς φιλαυτίας ἀναίρεσιν, ἰαμάτων δέχεται χαρίσματα. δ΄. Σό αἰσθητόν φ῵ς δ῅λον ὅτι. ε΄. Σό πνευματικόν φ῵ς δ῅λον ὅτι. στ΄ Σ῵ν πρός Θεόν, δηλονότι κινουμένων. ζ΄. ὇ τοῦ εἶναι λόγος τόν Θεόν ὡς ἀρχήν φυσικήν ἐπιφέρεται, φησίν· καί ὁ τοῦ εὖ εἶναι λόγος, τόν Θεόν ὡς τέλος, πρός ὅν ἐπείγεται γνωμικ῵ς, π᾵ς ὁ τήν ἔφεσιν εἰς Θεόν ἀναπλάσαι γλιχόμενος· ὧν ἑνότης ἐστίν, ὁ τοῦ εὖ εἶναι λόγος κατά χάριν

167 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html παραγινόμενος, καί τόν Θεόν ἐπιφερόμενος, τόν πάσης ἀρχ῅ς καί τέλους κατά φύσιν ἀνώτερον, ποιοῦντα τούς ἀρχήν ἔχοντας κατά φύσιν καί τέλος ἀνάρχους κατά χάριν καί ἀτελευτήτους. η΄. Ἡ κατά χάριν ἐν τῶ ποιῶ πρός θέωσιν μεταποίησις, ἔκβασις τ῵ν ἀρχῆ τε καί τέλει φυσικ῵ς περιγεγραμμένων ἐστί. θ΄. Ἔμφασις μυστικά τ῅ς ἐσομένης κρίσεως ἀποδεικτική. ι΄. (620) Πρ῵τόν τις ζητεῖ, φησί, τῆ προαιρέσει νεκρ῵σαι τήν ἁμαρτίαν, καί τήν προαίρεσιν τῆ ἁμαρτίᾳ· καί οὕτως ἐρευνᾶ, π῵ς δεῖ καί ποίῳ τρόπῳ νεκρ῵σαι ταύτας ἀλλήλαις. Καί πάλιν μετά τήν τούτων ἀλλήλαις τελείαν νέκρωσιν, ζητεῖ τήν κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς προαιρέσεως, καί τ῅ς ἀρετ῅ς τήν κατά προαίρεσιν ζωήν. Καί οὕτως ἐρευνᾶ, π῵ς δεῖ, καί ποίῳ τρόπῳ τήν ἐν ἀλλήλαις τούτων δημιουργ῅σαι ζωήν· ἔστιν οὖν, ὡς ἐν ὁρισμῶ λαβεῖν, ἟ μέν ζήτησις, ὄρεξις καταθυμίου τινός· ἟ δέ ἐρεύνησις, τρόπος τ῅ς πρός το καταθύμιον ὀρέξεως ἀνυστικός. ια΄. ὇ νεκρώσας φησί τῆ ἁμαρτίᾳ τήν προαίρεσιν, σύμφυτος γέγονε τῶ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου τοῦ Φριστοῦ· καί ὁ ταύτην ἀναστήσας τῆ δικαιοσύνῃ, σύμφυτος γέγονε καί τ῅ς ἀναστάσεως α὎τοῦ. ιβ΄. Ἡ ἁμαρτία, καί ἟ προαίρεσίς φησιν ἀλλήλαις νεκρούμεναι, διπλ῅ν ἔχουσι πρός ἀλλήλας τήν ἀναισθησίαν· καί ἟ δικαιοσύνη, καί ἟ προαίρεσις ἐν ἀλλήλαις ἔχουσαι τήν ζωήν, διπλ῅ν ἔχουσι τήν αἴσθησιν. ιγ΄. Ἄλλη περί τ῵ν α὎τ῵ν θεωρία. ιδ΄. ὇ μέν νοῦς, φησί, κατά μόνην τήν ἔφεσιν ἀγνώστως τ῵ν ὄντων αἰτίαν κινούμενος, ζητεῖ μόνον· ὁ δέ λόγος, τούς ἐν τοῖς οὖσιν ἀληθεῖς ποικίλως ἐφοδεύων ἐρευνᾶ λόγους.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ξ΄ . " Ὡς ἀμνοῦ ἀμώμου καί ἀσπίλου Φριστοῦ, προεγνωσμένου μέν πρό καταβολ῅ς κόσμου· φανερωθέντος δέ ἐπ᾿ ἐσχάτων τ῵ν χρόνων δι᾿ ἟μ᾵ς" [὏μ᾵ς]. ὘πό τίνος προεγνωσμένον; Ἀπόκρισις. Σό τοῦ Φριστοῦ μυστήριον, Φριστόν ὁ τ῅ς Γραφ῅ς ὠνόμασε λόγος· καί μαρτυρεῖ σαφ῵ς ο὎τωσί φάσκων ὁ μέγας Ἀπόστολος, Σό μυστήριον τό ἀποκεκρυμμένον ἀπό τ῵ν γενε῵ν, νῦν ἐφανερώθη· ταυτόν λέγων δηλαδή τῶ Φριστῶ, τό κατά Φριστόν μυστήριον· τοῦτο προδήλως ἐστίν ἄῤῥητός τε καί ἀπερινόητος θεότητός τε καί ἀνθρωπότητος καθ᾿ ὏πόστασιν ἕνωσις· εἰς ταυτόν ἄγουσα τῆ θεότητι κατά πάντα τρόπον, τῶ τ῅ς ὏ποστάσεως λόγῳ, τήν ἀνθρωπότητα· καί μίαν ἀμφοτέρων ἀποτελοῦσα τήν ὏πόστασιν σύνθετον· τ῅ς α὎τ῵ν κατά φύσιν ο὎σιώδους διαφορ᾵ς μηδεμίαν καθοτιοῦν ἐπάγουσα μείωσιν· ὥστε καί μίαν α὎τ῵ν γενέσθαι, καθ᾿ ὅ ἔφην, τήν ὏πόστασιν, καί τήν φυσικήν διαφοράν ἀπαθ῅ διαμένειν· καθ᾿ ἥν καί μετά τήν ἕνωσιν ο὎δέν τό παράπαν τροπ῅ς ἤ ἀλλοιώσεως τοῖς ἑνωθεῖσι παρηκολούθησε πάθος, ἀκραιφνής ὁ κατά τήν ο὎σίαν ἑκατέρου τ῵ν ἟νωμένων διαμεμένηκε λόγος· ὧν δέ ἀκραιφνής ὁ τ῅ς ο὎σίας καί μετά τήν ἕνωσιν διαμεμένηκε λόγος, τούτων ἀλώβητος κατά πάντα τρόπον μεμενήκασιν αἱ φύσεις· μηδεμι᾵ς τό σύνολον ἀρνησαμένης τά ἑαυτ῅ς διά τήν ἕνωσιν. Ἔπρεπε γάρ τῶ ποιητῆ τ῵ν ὅλων, καί γενομένῳ (621) φύσει κατ᾿ οἰκονομίαν ὅπερ ο὎κ ἦν, καί ἑαυτόν ὅπερ ἦν κατά φύσιν, καί ὅπερ γέγονε φύσει κατ᾿ οἰκονομίαν, ἄτρεπτον διασώσασθαι. Θεῶ γάρ ο὎ πέφυκεν ἐνθεωρεῖσθαι τροπή, ᾧ μηδεμία καθάπαξ κίνησις ἐπινοεῖται· περί ἥν ὏πάρχει τοῖς κινουμένοις τό τρέπεσθαι. Σοῦτό ἐστι τό μέγα καί ἀπόκρυφον μυστήριον. Σοῦτό ἐστι τό μακάριον, δι᾿ ὅ τά πάντα συνέστησαν, τέλος. Σοῦτό ἐστιν ὁ τ῅ς ἀρχ῅ς τ῵ν ὄντων προεπινοούμενος θεῖος σκοπός, ὅν ὁρίζοντες εἶναί φαμεν, προεπινοούμενον τέλος, οὗ ἕνεκα μέν πάντα, α὎τό δέ ο὎δενός ἕνεκα. Πρός τοῦτο τό τέλος ἀφορ῵ν, τά τ῵ν ὄντων ὁ Θεός παρήγαγεν ο὎σίας. Σοῦτο κυρίως ἐστί τό τ῅ς προνοίας καί τ῵ν προνοουμένων, πέρας· καθ᾿ ὅ εἰς τόν Θεόν, ἟ τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ πεποιημένων ἐστίν ἀνακεφαλαίωσις. Σοῦτό ἐστι τό πάντας περιγράφον τούς αἰ῵νας, καί τήν ὏περάπειρον καί ἀπειράκις ἀπείρως προϋπάρχουσαν τ῵ν αἰώνων μεγάλην τοῦ Θεοῦ βουλήν ἐκφαῖνον μυστήριον· ἧς γέγονεν ἄγγελος α὎τός κατ᾿ ο὎σίαν τοῦ Θεοῦ Λόγος γενόμενος ἄνθρωπος· καί α὎τόν, εἰ θέμις εἰπεῖν, τόν ἐνδότατον πυθμένα τ῅ς Πατρικ῅ς ἀγαθότητος φανερόν καταστήσας, καί τό τέλος ἐν α὎τῶ δείξας, δι᾿ ὅ τήν πρός τό εἶναι σαφ῵ς ἀρχήν ἔλαβον τά πεποιημένα. Διά γάρ τόν Φριστόν, 168 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἤγουν τό κατά Φριστόν μυστήριον, πάντες οἱ αἰ῵νες, καί τά ἐν α὎τοῖς τοῖς αἰ῵σιν, ἐν Φριστῶ τήν ἀρχήν τοῦ εἶναι καί τό τέλος εἰλήφασιν. Ἕνωσις γάρ προϋπενοήθη τ῵ν αἰώνων, ὅρου καί ἀοριστίας, καί μέτρου καί ἀμετρίας, καί πέρατος καί ἀπειρίας, καί κτίστου καί κτίσεως, καί στάσεως καί κινήσεως· ἥτις ἐν Φριστῶ ἐπ᾿ ἐσχάτων τ῵ν χρόνων φανερωθέντι γέγονε· πλήρωσιν δοῦσα τῆ προγνώσει τοῦ Θεοῦ δι᾿ ἑαυτ῅ς· ἵνα περί τό πάντη κατ᾿ ο὎σίαν ἀκίνητον στῆ τά κατά φύσιν κινούμενα, τ῅ς πρός τε α὎τά καί πρός ἄλληλα παντελ῵ς ἐκβεβηκότα κινήσεως, καί λάβῃ τῆ πείρᾳ τήν κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σιν τοῦ, ἐν ᾧ στ῅ναι κατηξιώθησαν, ἀναλλοίωτον καί ὡσαύτως ἔχουσαν, τήν τοῦ γνωσθέντος α὎τοῖς παρεχομένην ἀπόλαυσιν. Διττήν γάρ οἶδε τήν τ῵ν θείων γν῵σιν ὁ λόγος· τήν μέν, σχετικήν, ὡς ἐν μόνῳ λόγῳ κειμένην καί νοήμασι· καί τήν κατ᾿ ἐνέργειαν τοῦ γνωσθέντος διά πείρας ο὎κ ἔχουσαν αἴσθησιν, δι᾿ ἧς κατά τήν παροῦσαν ζωήν οἰκονομούμεθα. Σήν δέ κυρίως ἀληθ῅ ἐν μόνῃ τῆ πείρᾳ κατ᾿ ἐνέργειαν δίχα λόγου καί νοημάτων, ὅλην τοῦ γνωσθέντος κατά χάριν μεθέξει παρεχομένην τήν αἴσθησιν· δι᾿ ἧς κατά τήν μέλλουσαν λ῅ξιν τήν ὏πέρ φύσιν ὏ποδεχόμεθα θέωσιν ἀπαύστως ἐνεργουμένην· καί τήν μέν σχετικήν ὡς ἐν λόγῳ κειμένην καί τοῖς νοήμασι, κινητικήν εἶναί φασι τ῅ς πρός τήν μεθέξει κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σιν ἐφέσεως· τήν δέ κατ᾿ ἐνέργειαν, διά τ῅ς πείρας μεθέξει παρεχομένην τοῦ γνωσθέντος τήν αἴσθησιν, ἀφαιρετικήν εἶναι τ῅ς ἐν λόγῳ κειμένης καί νοήμασι γνώσεως. (624) Ἀμήχανον γάρ εἶναί φασιν οἱ σοφοί, συνυπάρχειν τῆ πείρᾳ τοῦ Θεοῦ, τόν περί Θεοῦ λόγον· ἤ τῆ αἰσθήσει τοῦ Θεοῦ, τήν περί α὎τοῦ νόησιν· λόγον δέ περί Θεοῦ φημι, τήν ἐκ τ῵ν ὄντων ἀναλογίαν τ῅ς περί α὎τοῦ γνωστικ῅ς θεωρίας· αἴσθησιν δέ, τήν ἐπί τῆ μεθέξει πεῖραν τ῵ν ὏πέρ φύσιν ἀγαθ῵ν· νόησιν δέ, τήν ἐκ τ῵ν ὄντων περί α὎τοῦ ἁπλ῅ν καί ἐνιαίαν γν῵σιν. Σάχα δέ καί ἐπ᾿ ἄλλου παντός τοῦτο γνωρίζεται· εἴπερ ἟ τοῦδε τοῦ πράγματος πεῖρα, τόν περί α὎τόν καταπαύει λόγον· καί ἟ τοῦδε τοῦ πράγματος αἴσθησις, τήν περί α὎τοῦ σχολάζουσαν ἐργάζεται νόησιν. Πεῖραν δέ λέγω, α὎τήν τήν κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σιν, τήν μετά πάντα λόγον ἐπιγινομένην· αἴσθησιν δέ, α὎τήν τήν τοῦ γνωσθέντος μέθεξιν, τήν μετά π᾵σαν νόησιν, ἐκφαινομένην. Καί τοῦτο τυχόν μυστικ῵ς διδάσκων ὁ μέγας Ἀπόστολος, φησίν, Εἴτε προφητεῖται καταργηθήσονται, εἴτε γλ῵σσαι παύσονται, εἴτε γνώσεις καταργηθήσονται· περί τ῅ς ἐν λόγῳ κειμένης καί νοήμασι γνώσεως δηλονότι φάσκων. Σοῦτο τό μυστήριον προεγνώσθη πρό πάντων τ῵ν αἰώνων τῶ Πατρί καί τῶ Τἱῶ καί τῶ ἁγίῳ Πνεύματι. Σῶ μέν κατ᾿ ε὎δοκίαν· τῶ δέ, κατ᾿ α὎τουργίαν· τῶ δέ, κατά συνέργειαν. Μία γάρ ἟ Πατρός καί Τἱοῦ καί ἁγίου Πνεύματος γν῵σις, ὅτι καί μία ο὎σία καί δύναμις. Ο὎ γάρ ἞γνόει τοῦ Τἱοῦ τήν σάρκωσιν ὁ Πατήρ, ἤ τό Πνεῦμα τό ἅγιον· ὅτι ἐν ὅλῳ τῶ Τἱῶ τό μυστήριον α὎τουργοῦντι τ῅ς ἟μ῵ν σωτηρίας διά σαρκώσεως, ὅλος κατ᾿ ο὎σίαν ὁ Πατήρ· ο὎ σαρκούμεος, ἀλλ᾿ ε὎δοκ῵ν τοῦ Τἱοῦ τήν σάρκωσιν· καί ὅλον ἐν ὅλῳ τῶ Τἱῶ τό Πνεῦμα τό ἅγιον κατ᾿ ο὎σίαν ὏π῅ρχεν· ο὎ σαρκούμενον, ἀλλά συνεργοῦν τῶ Τἱῶ τήν δι᾿ ἟μ᾵ς ἀπόῤῥητον σάρκωσιν. Εἴτε οὖν Φριστόν εἴποι τις, εἴτε μυστήριον τοῦ Φριστοῦ, τούτου τήν πρόγνωσιν μόνη κατ᾿ ο὎σίαν ἔχει ἟ ἁγίας Σριάς, Πατήρ καί Τἱός καί ἅγιον Πνεῦμα. Καί μηδείς διαπορήσει, π῵ς ὁ Φριστός εἷς ὤν τ῅ς ἁγίας Σριάδος, ὏π᾿ α὎τ῅ς προγινώσκεται· γινώσκων ὅτι ο὎χ ὡς Θεός ὁ Φριστός προεγνώσθη, ἀλλ᾿ ὡς ἄνθρωπος· ἤγουν ἟ κατ᾿ οἰκονομίαν α὎τοῦ διά τόν ἄνθρωπον σάρκωσις. Σό γάρ ἀεί ὄν, ἐκ τοῦ ἀεί ὄντος ὏πέρ αἰτίαν καί λόγον, ο὎δέποτε προγινώσκεται. Ἡ γάρ πρόγνωσις, τ῵ν ἀρχήν ἐχόντων τοῦ εἶναι δι᾿ αἰτίαν ἐστίν. Προεγνώσθη οὖν ὁ Φριστός, ο὎χ ὅπερ ἦν κατά φύσιν δι᾿ ἑαυτόν, ἀλλ᾿ ὅπερ ἐφάνη κατ᾿ οἰκονομίαν δι᾿ ἟μ᾵ς γενόμενος ὕστερον. Ἔδει γάρ ὡς ἀληθ῵ς τόν κατά φύσιν τ῅ς τ῵ν ὄντων ο὎σίας δημιουργόν, καί τ῅ς κατά χάριν α὎τουργόν γενέσθαι τόν γενόμενον θεώσεως· ἵνα ὁ τοῦ εἶναι δοτήρ, φανῆ καί τοῦ ἀεί εὖ εἶναι χαριστικός. ἖πεί οὖν ο὎δέν τ῵ν ὄντων ἑαυτό τό παράπαν ἤ ἄλλο γινώσκει, ὅ τί ποτε κατ᾿ ο὎σίαν ἐστίν· (625) εἰκότως ο὎δέ τ῵ν γενησομένων ο὎δενός ο὎δέν τ῵ν ὄντων ἔχει κατά φύσιν τήν πρόγνωσιν, πλήν τοῦ ὏πέρ τά ὄντα Θεοῦ· τοῦ καί ἑαυτόν γινώσκοντος, ὅ τί ποτε κατ᾿ ο὎σίαν ἐστί, καί πάντων τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ πεποιημένων, καί πρίν γενέσθαι, προεγνωκότος τήν ὕπαρξιν, καί μέλλοντος κατά χάριν φιλοτιμεῖσθαι τοῖς οὖσι, τήν ἑαυτ῵ν καί ἀλλήλων ὅ τί ποτε κατ᾿ ο὎σίαν ὏πάρχουσι, γν῵σιν· καί τούς ἐν α὎τῶ μονοειδ῵ς προόντας τ῅ς α὎τ῵ν γενέσεως φανερ῵σαι λόγους. Σό γάρ δή λέγειν τινάς προεγν῵σθαι τόν Φριστόν πρό καταβολ῅ς κόσμου, ἐκείνοις, οἷς ὕστερον ἐφανερώθη ἐπ᾿ ἐσχάτων τ῵ν χρόνων· ὡς α὎τ῵ν ἐκείνων πρό καταβολ῅ς κόσμου ὄντων σύν τ῵ προεγνωσμένῳ Φριστῶ· ὡς τ῅ς ἀληθείας ἀλλότριον ὄντα τόν λόγον, οἷα συναΐδιον τῶ Θεῶ τήν τ῵ν λογικ῵ν ο὎σίαν εἰσάγοντα, παραγραφόμεθα. Ο὎ γάρ ἐστι παντελ῵ς σύν Φριστ῵ γενέσθαι ποτέ· εἴπερ ἐν α὎τῶ πέφυκεν ἟ τ῵ν αἰώνων ἀποπεράτωσις γίνεσθαι, καί ἟ στάσις τ῵ν κινουμένων· καθ᾿ ἥν ο὎δέν ἔσται τό παράπαν τ῵ν ὄντων τρεπόμενον. Ἄμωμον δέ καί ἄσπιλον ὁ τ῅ς Γραφ῅ς τόν Φριστόν ἔφη λόγος, ὡς κατά ψυχήν καί σ῵μα φύσει παντελ῵ς τ῅ς κατά τήν ἁμαρτίαν φθορ᾵ς ἀλλότριον. Ο὎ γάρ ἔσχεν α὎τοῦ μ῵μον κακίας ἟ ψυχή· ο὎δέ τό σ῵μα σπίλον τ῅ς ἁμαρτίας.

169 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Ὅρος μέν ἔστι περιοχ῅ς, πέρας τ῵ν φύσει πεπερασμένων· τό δέ μέτρον, καθόλου ποσότητος περιγραφή, καί τέλος αἰώνων τε καί χρονικ῵ν φύσεων. Σό δέ πέρας ἐστί, περιφραφή τ῵ν ἀρχῆ τε καί τέλει κατά γένεσιν πεπερασμένων. Ἡ δέ κτίσις ἐστί, τ῵ν κατά παραγωγήν ἐξ ο὎κ ὄντων ὏πόστασις. Σούτων ἕνωσις καθ᾿ ὏πόστασιν προεπενοήθη φησί κατά πρόνοιαν πρός τόν ἐξ οὗ ταῦτα γεγόνασιν. Ἵνα καί τό εἶναι τ῵ν ὄντων φυλαχθῆ κατ᾿ ο὎σίαν ὡς πέφυκε· καί τό ὏ποστ῅ναι, ἤγουν π῵ς εἶναι κατά χάριν δέξηται θείαν, τῆ πρός τόν Θεόν ἑνώσει πάντων πρός ἀτρεψίαν μεταποιηθέντων. β΄. Διττήν εἶναι λέγει τήν γν῵σιν· τήν μέν ἐν λόγῳ κειμένην καί θείοις νοήμασι, κατ᾿ εἶδος παροῦσαν τήν αἴσθησιν τ῵ν νοηθέντων ο὎κ ἔχουσαν· τήν δέ, κατ᾿ ἐνέργειαν, μόνην ἔχουσαν δίχα λόγου καί νοημάτων τ῵ν ἀληθ῵ν τήν κατ᾿ εἶδος ἀπόλαυσιν. γ΄. ἖πειδή, φησί, διά γνώσεως ὁ λόγος τό γνωστόν πέφυκεν ὏ποσημαίνειν, κινεῖ τήν ἔφεσιν τ῵ν δι᾿ α὎τοῦ κινουμένων, πρός τήν τοῦ σημανθέντος ἀπόλαυσιν. δ΄. Πρό πάσης πείρας, φησί, λόγος ὏πάρχει γνώσεως· ὅτι κατά τήν πεῖραν μόνην πέφυκε δυναστεύειν ἀπόλαυσις.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΑ΄. " Ὅτι καιρός τοῦ ἄρξασθαι τό κρίμα ἀπό τοῦ (628) οἴκου τοῦ Θεοῦ· εἰ δέ πρ῵τον ἀφ᾿ ἟μ῵ν, τί τέλος τ῵ν ἀπειθούντων τῶ τοῦ Θεοῦ Ε὎αγγελίῳ; καί εἰ ὁ μέν δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβής καί ἁμαρτωλός ποῦ φανεῖται; " Σί ἐστι τό, "Καιρός τοῦ ἄρξασθαι τό κρίμα ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ· " Καί τό, "Εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται;"

Ἀπόκρισις. ὇ τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων δημιουργήσας Θεός, ο὎ συνέκτισεν α὎τῆ κατά τήν αἴσθησιν οὔτε ἟δονήν οὔτε ὀδύνην· ἀλλά δύναμίν τινα κατά νοῦν α὎τῆ πρός ἟δονήν, καθ᾿ ἥν ἀποῤῥήτως ἀπολαύειν α὎τοῦ δυνήσεται, ἐτεκτῄνατο. Σαύτην δέ τήν δύναμιν (λέγω δέ τήν κατά φύσιν τοῦ νοῦ πρός τόν Θεόν ἔφεσιν)· ἅμα τῶ γενέσθαι τῆ αἰσθήσει δούς ὁ πρ῵τος ἄνθρωπος, πρός τά αἰσθητά κατ᾿ α὎τήν τήν πρώτην κίνησιν διά μέσης τ῅ς αἰσθήσεως ἔσχε παρά φύσιν ἐνεργουμένην τήν ἟δονήν· ᾗ τινι κατά πρόνοιαν ὁ τ῅ς ἟μ῵ν σωτηρίας κηδόμενος, παρέπηξεν ὥσπερ τινά τιμωρόν δύναμιν, τήν ὀδύνην· καθ᾿ ἥν ὁ τοῦ θανάτου μετά σοφίας ἐνεῤῥιζώθη τῆ τοῦ σώματος φύσει νόμος, περιορίζων τ῅ς τοῦ νοῦ μανίας παρά φύσιν ἐπί τά αἰσθητά κινουμένην τήν ἔφεσιν. ἖ντεῦθεν διά τήν ἐπεισελθοῦσαν τῆ φύσει παρά λόγον ἟δονήν, ἟ κατά λόγον ἀντεισ῅λθεν ὀδύνη, διά πολλ῵ν παθημάτων, ἐν οἷς καί ἐξ ὧν ὁ θάνατος, ποιουμένη τ῅ς παρά φύσιν ἟δον῅ς τήν ἀφαίρεσιν· ο὎ μήν δέ, καί τελείαν ἀναίρεσιν· καθ᾿ ἥν ἟ κατά νοῦν τ῅ς θείας ἟δον῅ς δείκνυσθαι πέφυκε χάρις. Π᾵ς γάρ πόνος, ὡς αἰτίαν τ῅ς ἰδίας γενέσεως ἔχων κατ᾿ ἐνέργειαν προηγουμένην τήν ἟δονήν, χρέος ἐστί δηλαδή φυσικ῵ς κατ᾿ αἰτίαν παρά πάντων τ῵ν μετειληφότων τ῅ς φύσεως ἐκτιννύμενον. Σῆ γάρ παρά φύσιν ἟δονῆ, πάντως παρέπεται φυσικ῵ς ὁ πόνος· ἐν π᾵σιν, ὧν ὁ τ῅ς ἟δον῅ς νόμος ἀναιτίως προκαθηγήσατο τ῅ς γενέσεως. Ἀναίτιον δέ φημι τήν ἐκ τ῅ς παραβάσεως ἟δονήν, ὡς μή γενομένην δηλονότι προλαβόντος πόνου διάδοχον. Ο὎κοῦν ἐπειδή μετά τήν παράβασιν πάντες οἱ ἄνθρωποι τήν ἟δονήν εἶχον τ῅ς ἰδίας φυσικ῵ς προκαθηγουμένην γενέσεως, καί ο὎δείς ἦν τό σύνολον ὁ τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν ἐμπαθοῦς γενέσεως φυσικ῵ς ὏πάρχων ἐλεύθερος· ἀλλ᾿ ὡς χρέος πάντες φυσικ῵ς ἀποδιδόντες τούς πόνους, καί τόν ἐπ᾿ α὎τοῖς ὏πέμενον θάνατον· καί ἦν ἄπορος παντάπασι τ῅ς ἐλευθερίας τρόπος, τοῖς ὏πό τ῅ς ἀδίκου τυραννουμένοις ἟δον῅ς, καί ὏πό τ῵ν δικαίων πόνων, καί τοῦ ἐπ᾿ α὎τοῖς δικαιοτάτου θανάτου φυσικ῵ς ἐνεχομένοις. Ἔδει δέ πρός ἀναίρεσιν τ῅ς ἀδικωτάτης ἟δον῅ς, καί τ῵ν δι᾿ α὎τήν δικαιοτάτων πόνων· ὏φ᾿ ὧν ἐλεειν῵ς διεσπ᾵το πάσχων ὁ ἄνθρωπος, ἐκ φθορ᾵ς τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν ἔχων τήν ἀρχήν τ῅ς γενέσεως, καί εἰς φθοράν τήν διά θανάτου τό τ῅ς ζω῅ς καταλ῅γον [Fr. καταλήγων] τέλος· πρός δέ τήν ἐπανόρθωσιν τ῅ς παθούσης φύσεως, ἐπινοηθ῅ναι πόνον καί θάνατον, ἄδικον ὁμοῦ καί ἀναίτιον· ἀναίτιον μέν, ὡς ο὎δαμ῵ς προλαβοῦσαν ἟δονήν ἐσχηκότα (629) κατά τήν γένεσιν, ἄδικον δέ, ὡς ο὎δεμι᾵ς ἐμπαθοῦς τό παράπαν ζω῅ς ὄντα διάδοχον· ἵνα μέσος διαληφθείς ἟δον῅ς ἀδίκου καί πόνου καί θανάτου δικαιοτάτου, πόνος καί θάνατος ἀδικώτατος, 170 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀνέλῃ διόλου τήν ἐξ ἟δον῅ς ἀδικωτάτην ἀρχήν, καί τό δι᾿ α὎τήν διά θανάτου δικαιότατον τέλος τ῅ς φύσεως· καί γένηται πάλιν ἟δον῅ς καί ὀδύνης ἐλεύθερον τό γένος τ῵ν ἀνθρώπων, τήν ἐξ ἀρχ῅ς ε὎κληρίαν ἀπολαβούσης τ῅ς φύσεως, μηδενί τ῵ν ἐμπεφυκότων τοῖς ὏πό γένεσιν καί φθοράν γνωρισμάτων μολυνομένην. Διά τοῦτο Θεός ὏πάρχων τέλειος κατά φύσιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, γίνεται τέλειος ἄνθρωπος ἐκ ψυχ῅ς νοερ᾵ς καί σώματος παθητοῦ κατά φύσιν, παραπλησίως ἟μῖν χωρίς μόνης ἁμαρτίας, συνεστώς· τήν μέν ἐκ τ῅ς παρακο῅ς ἟δονήν ο὎δαμ῵ς τό σύνολον ἐσχηκώς προηγουμένην α὎τοῦ τ῅ς ἐκ γυναικός ἐν χρόνῳ γεννήσεως· τήν δέ δι᾿ α὎τήν ὀδύνην, ὏πάρχουσαν τέλος τ῅ς φύσεως, διά φιλανθρωπίαν κατά θέλησιν προσηκάμενος· ἵνα πάσχων ἀδίκως ἀνέλῃ τήν ἐξ ἟δον῅ς ἀδίκου τυραννοῦσαν τήν φύσιν ἀρχήν τ῅ς γενέσεως, ο὎κ ἔχουσαν ὡς χρέος ὏πέρ α὎τ῅ς ἐκτιννύμενον κατά τούς ἄλλους ἀνθρώπους, καί τοῦ Κυρίου τόν θάνατον, ἀλλά μ᾵λλον κατ᾿ α὎τ῅ς προβεβλημένον· καί τό διά τοῦ θανάτου δίκαιον τέλος ἐξαφανίσῃ τ῅ς φύσεως, ο὎κ ἔχον τήν δι᾿ ἥν ἐπεισ῅λθεν, καί ὏π᾿ α὎τοῦ δικαίως τιμωρουμένην, ὡς αἰτίαν τοῦ εἶναι, παράνομον ἟δονήν. Ἔδει γάρ ὡς ἀληθ῵ς, ἔδει, σοφόν καί δίκαιον καί δυνατόν ὄντα κατά φύσιν τόν Κύριον· ὡς μέν σοφόν, μή ἀγνο῅σαι τόν τρόπον τ῅ς ἰατρείας· ὡς δίκαιον δέ, μή τυραννικήν ποιήσασθαι τοῦ κατειλημμένου κατά γνώμην ὏πό τ῅ς ἁμαρτίας ἀνθρώπου τήν σωτηρίαν· ὡς δέ παντοδύναμον, μή ἀτον῅σαι πρός τήν τ῅ς ἰατρείας ἐκπλήρωσιν. Υανερόν οὖν ἐποίησε τόν μέν τ῅ς σοφίας λόγον ἐν τῶ τρόπῳ τ῅ς ἰατρείας, χωρίς τροπ῅ς καί τ῅ς οἱασοῦν ἀλλοιώσεως γενόμενος ἄνθρωπος. Σήν ἰσότητα δέ τ῅ς δικαιοσύνης, ἐν τῶ μεγέθει τ῅ς συγκαταβάσεως ἔδειξε· τό ἐν τῶ παθητῶ κατάκριμα τ῅ς φύσεως κατά θέλησιν ὏ποδύς· κἀκεῖνο ποιήσας ὅπλον πρός τήν τ῅ς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν, καί τοῦ δι᾿ α὎τήν θανάτου, τουτέστι, τ῅ς ἟δον῅ς, καί τ῅ς δι᾿ α὎τήν ὀδύνης, ἐν ᾧ τ῅ς ἁμαρτίας ὏π῅ρχε καί τοῦ θανάτου τό κράτος, καί ἟ κατά τήν ἟δονήν τ῅ς ἁμαρτίας τυραννίς, καί δι᾿ α὎τήν κατά τήν ὀδύνην τοῦ θανάτου δυναστεία. ἖ν γάρ τῶ παθητῶ προδήλως ὏πάρχει τ῅ς φύσεως τό τ῅ς ἟δον῅ς κράτος και τ῅ς ὀδύνης. Θέλοντες γάρ ἐκφυγεῖν τήν κατά τήν ὀδύνην ἐπίπονον αἴσθησιν, πρός τήν ἟δονήν καταφεύγομεν, τῶ τ῅ς ὀδύνης αἰκισμῶ πειζομένην τήν φύσιν ἐπιχειροῦντες παραμυθεῖσθαι. ΢πεύδοντες δέ διά τ῅ς ἟δον῅ς τά τ῅ς ὀδύνης ἀμβλῦναι κινήματα, πλέον α὎τ῅ς τό καθ᾿ ἑαυτ῵ν ἐπικυροῦμεν χειρόγραφον, (632) ὀδύνης καί πόνου ἀπολελυμένην ἔχειν τήν ἟δονήν ο὎ δυνάμενοι. Σήν δέ τ῅ς ὏περβαλλούσης δυνάμεως ἰσχύν, δήλην κατέστησε· τ῵ν οἷς α὎τός ἔπασχεν ἐναντίων, ὏ποστήσας τῆ φύσει τήν γένεσιν ἄτρεπτον. Διά πάθους γάρ τήν ἀπάθειαν, καί διά πόνων τήν ἄνεσιν· καί διά θανάτου τήν ἀΐδιον ζωήν τῆ φύσει δούς, πάλιν ἀπεκατήστησε· ταῖς ἑαυτοῦ κατά σάρκα στερέσεσι τάς ἕξεις ἀνακαινίσας τ῅ς φύσεως· καί διά τ῅ς ἰδίας σαρκώσεως, τήν ὏πέρ φύσιν χάριν δωρησάμενος τῆ φύσει, τήν θέωσιν. Γέγονεν οὖν ὁ Θεός κατά ἀλήθειαν ἄνθρωπος, καί δέδωκεν ἄλλην ἀρχήν τῆ φύσει δευτέρας γενέσεως, διά πόνου πρός ἟δονήν μελλούσης ζω῅ς καταλήγουσαν. Ὡς γάρ Ἀδάμ ὁ προπάτωρ ἐπειδή τήν θείαν ἐντολήν παραβάς, ἄλλην ἀρχήν γενέσεως ἐξ ἟δον῅ς μέν συνισταμένην, εἰς δέ τόν διά πόνου θάνατον τελευτ῵σαν τῆ φύσει παρά τήν πρώτην παρεισήγαγε, καί ἐπενόησε κατά τήν συμβουλήν τοῦ ὄφεως ἟δονήν ο὎κ οὖσαν προλαβόντος πόνου διάδοχον, ἀλλά μ᾵λλον εἰς πόνου περαιουμένην, πάντας τούς ἐξ α὎τοῦ σαρκί κατ᾿ α὎τόν γενομένους, διά τήν ἐξ ἟δον῅ς ἄδικον ἀρχήν, εἶχε συνυπαγουμένους α὎τῶ δικαίως πρός τό διά πόνου κατά τόν θάνατον τέλος· οὕτω καί ὁ Κύριος γενόμενος ἄνθρωπος, καί ἄλλην ἀρχήν δευτέρας γενέσεως ἐκ Πνεύματος ἁγίου τῆ φύσει δημιουργήσας, καί τόν διά πόνου τοῦ Ἀδάμ δικαιότατον καταδεξάμενος θάνατον, ἐν α὎τῶ δηλαδή γενόμενον ἀδικώτατον, ὡς ο὎κ ἔχοντα τ῅ς ἰδίας ἀρχήν γενέσεως τήν ἐκ παρακο῅ς ἀδικωτάτην τοῦ προπάτορος ἟δονήν, ἀμφοτέρων τ῵ν ἄκρων· ἀρχ῅ς τε λέγω καί τέλους τ῅ς κατά τόν Ἀδάμ ἀνθρωπίνης γενέσεως, οἷα δή προηγουμένως ο὎κ ὄντων ἐκ τοῦ Θεοῦ, τήν ἀναίρεσιν ἐποιήσατο· καί πάντας τούς ἐξ α὎τοῦ πνευματικ῵ς ἀναγεννωμένους, τ῅ς ἐπ᾿ α὎τοῖς ἐνοχ῅ς ἐλευθέρους κατέστησεν· ἔχοντας μέν τοῦ Ἀδάμ, ο὎κέτι τήν ἐκ τοῦ Ἀδάμ ἟δονήν τ῅ς γενέσεως· μόνην δέ τήν διά τόν Ἀδάμ ὀδύνην ἐνεργοῦσαν ἐν α὎τοῖς, ο὎ κατά χρέος ὏πέρ ἁμαρτίας, ἀλλά κατ᾿ οἰκονομίαν διά τήν κατά φύσιν περίστασιν, κατά τ῅ς ἁμαρτίας, τόν θάνατον· ὅς [marg. Θάνατος δηλονότι] ὁπόταν μή ἔχῃ γενν῵σαν α὎τόν μητέρα τήν, ἧς γίνεσθαι πέφυκε τιμωρός, ἟δονήν, ἀϊδίου ζω῅ς προδήλως καθίσταται πατήρ. Ὡς γάρ τοῦ Ἀδάμ ἟ καθ᾿ ἟δονήν ζωή, θανάτου καί φθορ᾵ς γέγονε μήτηρ· οὕτω καί ὁ διά τόν Ἀδάμ τοῦ Κυρίου θάνατος, ὏πάρχων τ῅ς ἐκ τοῦ Ἀδάμ ἐλεύθερος ἟δον῅ς, ἀϊδίου γεννήτωρ γίνεται ζω῅ς. Ο὎κοῦν ἐπειδή, καθώς οἶμαι καλ῵ς διεῖλεν ὁ λόγος, π῵ς μέν ἟ καθ᾿ ἟δονήν ἐκ τοῦ Ἀδάμ γένεσις τυραννοῦσα τήν φύσιν, βοράν τῶ δι᾿ α὎τήν θανάτῳ παρέπεμπε· π῵ς δέ πάλιν ἟ διά φιλανθρωπίαν τοῦ Κυρίου κατά σάρκα γέννησις ἀμφοτέρων ἀναίρεσιν ἐποιήσατο· ἟δον῅ς λέγω τ῅ς ἐκ τοῦ Ἀδάμ, καί θανάτου τοῦ διά τόν Ἀδάμ· συνεξαφανίζουσα τῆ τοῦ Ἀδάμ ἁμαρτίᾳ τό τοῦ Ἀδάμ ἐπιτίμιον. Ο὎ γάρ ἦν (633) δυνατόν πρός φθοράν ἁλ῵ναι διά τοῦ θανάτου κατά τό τέλος, τήν μηδαμ῵ς τ῅ς ἀρχ῅ς ἁψαμένην

171 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html γένεσιν, δι᾿ ἧς ὏πέστη κατά τό τέλος ὁ θάνατος· ἐπειδή ταῦτα διεῖλεν, ὡς ἔφην, ἀλλήλων ὁ λόγος, ἕως ὅτου [Fr. ὅτε] μόνα τά τοῦ Ἀδάμ κατά τε τήν ἀρχήν καί τό τέλος· φημί δέ τά κατα γένεσιν καί τήν φθοράν γνωρίσματα· τυραννικ῵ς ἐκράτει τ῅ς φύσεως, ο὎κ ἦν καιρός τοῦ ἄρξασθαι τό κρῖμα πρός τελείαν τ῅ς ἁμαρτίας κατάκρισιν. Ὅ τε δέ διά σαρκός ἟μῖν ἐπεφάνη, καί γέγονε τέλειος ἄνθρωπος χωρίς μόνης ἁμαρτίας ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, μόνον ἔχων ἐν τῆ σαρκί τοῦ Ἀδάμ φύσει κατά θέλησιν τό ἐπιτίμιον· καί κατέκρινε τήν ἁμαρτίαν ἐν τῆ σαρκί, ἀνευθύνως πάσχων ὏πέρ ἀδίκων ὁ δίκαιος· καί ἀνέτρεψε τήν χρ῅σιν τοῦ θανάτου, κατάκριμα τ῅ς ἁμαρτίας α὎τόν [marg. τόν θάνατον δηλονότι] ἀπεργασάμενος, ἀλλ᾿ ο὎ τ῅ς φύσεως, γέγονε καιρός τοῦ ἄρξασθαι τό κρῖμα κατά τήν ἀντιστροφήν τοῦ θανάτου πρός τήν τ῅ς ἁμαρτίας κατάκρισιν. Οἷόν τι λέγω· τόν Ἀδάμ ἟ ἁμαρτία κατ᾿ ἀρχάς δελεάσασα, πρός παράβασιν ἐλθεῖν τ῅ς θείας παρέπεισεν ἐντολ῅ς· καθ᾿ ἥν τήν ἟δονήν ὏ποστήσασα, καί ἑαυτήν διά τ῅ς ἟δον῅ς ἐν α὎τ῵ καθηλώσασα τῶ πυθμένι τ῅ς φύσεως, τόν θάνατον τ῅ς ὅλης κατέκρινε φύσεως, ὠθοῦσα πρός ἀπογένεσιν κατά τόν θάνατον διά τοῦ ἀνθρώπου, τήν φύσιν τ῵ν γεγονότων. Σοῦτο γάρ καί μεμηχάνηται τῶ σπορεῖ τ῅ς ἁμαρτίας, καί πατρί τ῅ς κακίας πονηρῶ διαβόλῳ· τῶ ἑαυτόν μέν ἐξ ὏περηφανίας τ῅ς θείας ἐξοικίσαντι δόξης· διά φθόνον δέ τόν τε πρός ἟μ᾵ς καί τόν Θεόν, τοῦ παραδείσου τόν Ἀδάμ ἐξοικίσαντι, ἀφανίσαι τά ἔργα τοῦ Θεοῦ, καί διαλῦσαι τά συνεστ῵τα πρός γένεσιν. Υθονεῖ γάρ ο὎ μόνον ἟μῖν ὁ μιαρώτατος τ῅ς ἐπί τῶ Θεῶ διά τήν ἀρετήν δόξης· ἀλλά καί τῶ Θεῶ τ῅ς ἐφ᾿ ἟μῖν διά τήν σωτηρίαν πανυμνήτου δυνάμεως. Πάσης οὖν ἐκράτει δυναστεύων τ῅ς φύσεως ὁ διά τήν παράβασιν θάνατος, τοῦ κράτους ἔχων ὏πόθεσιν, τήν ἐκ τ῅ς παρακο῅ς ἄρξασαν τ῅ς κατά τήν φύσιν ὅλης γενέσεως ἟δονήν· δι᾿ ἥν α὎τός ὁ θάνατος κατεκρίθη τ῅ς φύσεως. ὇ δέ Κύριος γενόμενος ἄνθρωπος, καί μή λαβών προκαθηγουμένην α὎τοῦ τ῅ς κατά σάρκα γεννήσεως τήν ἄδικον ἟δονήν, δι᾿ ἥν ἟ διά τοῦ θανάτου κατά τ῅ς φύσεως ἐξηνέχθη δικαία κατάκρισις· α὎τόν δέ κατά φύσιν θέλων ἐν τῶ παθητῶ τ῅ς φύσεως καταδεξάμενος θάνατον· δηλονότι πάσχων, τήν τοῦ θανάτου χρ῅σιν ἀνέστρεψεν, ο὎κ ὄντα λοιπόν ἐν α὎τῶ τ῅ς φύσεως, ἀλλά τ῅ς ἁμαρτίας προδήλως κατάκρισιν. Ο὎ γάρ ἦν δυνατόν εἶναι τόν θάνατον ἐν τῶ μή τήν γένεσιν ἐξ ἟δον῅ς ἐσχηκότι, κατάκρισιν φύσεως, ἀλλά τ῅ς τοῦ προπάτορος ἁμαρτίας ἀναίρεσιν· δι᾿ ἥν ὁ τοῦ θανάτου φόβος ὅλης ἐκράτει τ῅ς φύσεως. Εἰ γάρ ἐν τῶ Ἀδάμ ὁ θάνατος τ῅ς φύσεως ὏π῅ρχε κατάκρισις, ἀρχήν ἐχούσης τήν ἟δονήν τ῅ς ἰδίας γενέσεως· εἰκότως ὁ θάνατος ἐν Φριστῶ τ῅ς ἁμαρτίας (636) κατάκρισις γέγονεν, ἟δον῅ς καθαράν ἐν Φριστῶ πάλιν τ῅ς φύσεως ἀπολαβούσης τήν γένεσιν· ἵν᾿ ὥσπερ κατέκρινεν εἰς φθοράν ἐν τῶ Ἀδάμ κατά τήν ἟δονήν ἟ ἁμαρτία διά τοῦ θανάτου τήν φύσιν, καί γέγονε καιρός τοῦ κατακρίνεσθαι θανάτῳ τήν φύσιν διά τήν ἁμαρτίαν· οὕτως ἐν Φριστῶ κατά τήν δικαιοσύνην ἟ φύσις διά τοῦ θανάτου κατακρίνῃ τήν ἁμαρτίαν, καί γένηται καιρός τοῦ κατακρίνεσθαι θανάτῳ τήν ἁμαρτίαν, διά τήν δικαιοσύνην τ῅ς φύσεως, ἐκδυσαμένης ἐν Φριστ῵ παντελ῵ς τήν ἐξ ἟δον῅ς γένεσιν· καθ᾿ ἥν ἀναγκαίως τοῖς π᾵σιν ὡς χρέος ὁ τ῅ς κατακρίσεως παρείπετο θάνατος· ὥστε τόν α὎τόν θάνατον, ἐν μέν τῶ Ἀδάμ διά τήν ἁμαρτίαν κατάκρισιν ὏πάρχειν τ῅ς φύσεως· ἐν δέ τῶ Φριστῶ διά τήν δικαιοσύνην κατάκρισιν ὏πάρχειν τ῅ς ἁμαρτίας. ὇ γάρ πάσχων δι᾿ ἁμαρτίαν εἰς κατάκρισιν τ῅ς φύσεως, δικαίως ὏πομένει τόν θάνατον· ὁ δέ μή πάσχων δι᾿ ἁμαρτίαν, ὡς χάριν μ᾵λλον κατ᾿ οἰκονομίαν τῆ φύσει διδούς εἰς κατάκρισιν τ῅ς ἁμαρτίας, τόν διά τήν ἁμαρτίαν εἰς τήν α὎τ῅ς ἀναίρεσιν θέλων καταδέχεται θάνατον. Ο὎κοῦν ὥσπερ διά τόν Ἀδάμ τόν ὏ποστήσαντα διά τ῅ς παρακο῅ς τόν καθ᾿ ἟δονήν τ῅ς γενέσεως νόμον, καί τόν δι᾿ α὎τόν κατακριθέντα τ῅ς φύσεως θάνατον, πάντες οἱ ἐκ τοῦ Ἀδάμ τό εἶναι λαβόντες κατά τόν ἐξ ἟δον῅ς τ῅ς γενέσεως νόμον, εἶχον ἀναγκαίως, καί μή βουλόμενοι, συνεζευγμένον κατά δύναμιν τῆ γενέσει καί τόν κατακριθέντα τ῅ς φύσεως θάνατον· καί ἦν καιρός τοῦ κατακρίνεσθαι τήν φύσιν ὏πό τ῅ς ἁμαρτίας, ἐφ᾿ ὅσον ἐκράτει τ῅ς φύσεως ὁ τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν τ῅ς γενέσεως νόμος· οὕτως διά τόν Φριστόν, τόν παντελ῵ς ἀφελόμενον τ῅ς φύσεως τόν καθ᾿ ἟δονήν τ῅ς γενέσεως νόμον, καί τοῦ δι᾿ α὎τόν κατακριθέντος τ῅ς φύσεως θανάτου τήν χρ῅σιν, εἰς μόνον τ῅ς ἁμαρτίας κατάκρισιν βουλήσει καταδεξάμενον· πάντες οἱ ἀπό Φριστοῦ κατά θέλησιν πνεύματι διά λουτροῦ παλιγγενεσίας ἀναγεννηθέντες, καί τήν καθ᾿ ἟δονήν προτέραν τοῦ Ἀδάμ διά τ῅ς χάριτος ἀποθέμενοι γένεσιν, καί τήν ἐν τῶ βαπτίσματι χάριν τ῅ς ἀναμαρτησίας, καί τ῅ς ἐν πνεύματι μυστικ῅ς υἱοθεσίας τήν δύναμιν ἀμείωτόν τε καί ἄχραντον διά τοῦ νόμου τ῵ν ε὎αγγελικ῵ν φυλάξαντες ἐντολ῵ν, εἰκότως εἰς τήν τ῅ς ἁμαρτίας κατάκρισιν ἔχουσι τήν τοῦ θανάτου χρ῅σιν ἐνεργουμένην, καιρόν λαβόντες κατακρίνειν ἐν τῆ σαρκί τήν ἁμαρτίαν· γενικ῵ς μέν κατά φύσιν χάριτι διά τό μέγα μυστήριον τ῅ς ἐνανθρωπήσεως, α὎τόν τόν ἀπό τ῅ς τοῦ Λόγου σαρκώσεως χρόνον· ἰδικ῵ς δέ κατ᾿ ἐνέργειαν χάριτι, τόν ἀφ᾿ οὗ διά τοῦ βαπτίσματος ἔλαβεν ἕκαστος τήν χάριν τ῅ς υἱοθεσίας· καθ᾿ ἥν ἐνεργουμένην ταῖς ἐντολαῖς γνωμικ῵ς μόνην τήν ἐν πνεύματι γένεσιν ἔχοντες, διά πολλ῵ν παθημάτων εἰς κατάκρισιν τ῅ς ἁμαρτίας ὏πομένουσι τήν τοῦ θανάτου χρ῅σιν α὎τοῖς ἐπαγομένην.

172 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ο὎ γάρ ἔτι δι᾿ ἁμαρτίαν, ὁ βαπτισθείς, καί φυλάξας τό βάπτισμα ταῖς ἐντολαῖς κρατυνόμενον, ὡς χρέος ὏πέρ ἁμαρτίας καταβάλλεται τόν θάνατον· ἀλλ᾿ εἰς κατάκρισιν τ῅ς ἁμαρτίας τήν α὎τοῦ καταδέχεται χρ῅σιν, πρός τήν θείαν καί ἀτελεύτητον ζωήν (637) μυστικ῵ς α὎τόν παραπέμπουσαν· εἴπερ ἀληθείας ἕνεκεν καί δικαιοσύνης, διά πολλ῵ν παθημάτων γενναίως τόν τ῅ς παρούσης ζω῅ς πεπληρώκασι δρόμον οἱ ἅγιοι, τ῅ς διά τήν ἁμαρτίαν κατακρίσεως του θανάτου τήν φύσιν ἐν ἑαυτοῖς ἐλευθερώσαντες· καί τό πρός ἀναίρεσιν τ῅ς φύσεως ὅπλον τοῦ θανάτου, πρός ἀναίρεσιν τ῅ς ἁμαρτίας, κατά τόν ἀρχηγόν τ῅ς ἑαυτ῵ν σωτηρίας Ἰησοῦν, ποιησάμενοι. Εἰ γάρ ἟ ἁμαρτία πρός ἀναίρεσιν φύσεως, ὅπλον ἐν τοῖς α὎τήν κατά τόν Ἀδάμ ἐνεργοῦσιν εἶχεν τόν θάνατον· πολλῶ μ᾵λλον ἐν τοῖς ἐνεργοῦσι τήν διά πίστεως ἐν Φριστ῵ δικαιοσύνην, ὅπλον ἕξει τόν θάνατον πρός ἀναίρεσιν τ῅ς ἁμαρτίας ἟ φύσις. Ο὎κοῦν ἀφ᾿ οὗ γέγονε το μυστήριον τ῅ς ἐνανθρωπήσεως, καί ἐξεῖλε πάμπαν ὁ σαρκωθείς Θεός ἐν τοῖς κατ᾿ α὎τόν πνεύματι γεννωμένοις, τήν τοῦ καθ᾿ ἟δονήν νόμου τ῅ς φύσεως γένεσιν, Καιρός, ὡς ἔφην, γέγονε τοῦ ἄρξασθαι τό κρῖμα ἀπό τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ· τουτέστι, κατακριθ῅ναι τήν ἁμαρτίαν, τήν τοῦ κατακρίνεσθαι διά παθημάτων λαβοῦσαν ἀρχήν ἀπό τ῵ν πιστ῵ν καί ἐπεγνωκότων τήν ἀλήθειαν, καί τήν καθ᾿ ἟δονήν διά τοῦ βαπτίσματος γένεσιν ἀποθεμένων· τούτους γάρ ἐκέλεσεν οἶκον Θεοῦ, καθώς μαρτυρεῖ φάσκων ὁ θειότατος ἀπόστολος Παῦλος, Φριστός δέ ἐπί τόν οἶκον α὎τοῦ, οὗ ὁ οἶκός ἐσμεν ἟μεῖς. Καί α὎τός δέ διά τοῦ ἑξ῅ς λόγου παρίστησι λέγων Πέτρος, ἟ κορυφή τ῵ν ἀποστόλων· Εἰ δέ πρ῵τον ἀφ᾿ ἟μ῵ν· ἤρξατο δηλονότι τό κρῖμα· τί τό τέλος τ῵ν ἀπειθούντων τῶ τοῦ Θεοῦ Ε὎αγγελίῳ· ὡσανεί ἔλεγεν· Εἰ ἟μεῖς ὁ οἶκος Θεοῦ γενέσθαι χάριτι διά πνεύματος ἀξιωθέντες, τοσαύτην ὏πέρ δικαιοσύνης εἰς κατάκρισιν τ῅ς ἁμαρτίας ὏πομονήν ἐπιδείκνυσθαι παθημάτων ὀφείλομεν, καί ὡς κακοῦργοι τόν ἐφύβριστον, ἀγαθοί τυγχάνοντες, προθύμως ἀποφέρεσθαι θάνατον· τί τό τέλος τ῵ν ἀπειθούντων τῶ τοῦ Θεοῦ Ε὎αγγελίῳ· τουτέστι, ποῖον ἔσται τό τέλος, ἤγουν ἟ κρίσις, τ῵ν ο὎ μόνον ζ῵σάν τε καί ἐνεργουμένην, κατά τε ψυχήν καί σ῵μα, γνώμῃ τε καί φύσει, τήν καθ᾿ ἟δονήν τοῦ Ἀδάμ κρατήσασαν τ῅ς φύσεως γένεσιν μέχρι τέλους διά σπουδ῅ς ἐσχηκότων· ἀλλά μήτε προδεξαμένων παρακαλοῦντα τόν Θεόν καί Πατέρα δι᾿ Τἱοῦ σαρκωθέντος· μήτε μήν α὎τόν τόν ὏πέρ τοῦ Πατρός πρεσβεύοντα Μεσίτην καί Τἱόν, καί ὏πέρ τ῅ς ἟μ῵ν εἰς τόν Πατέρα καταλλαγ῅ς, ἑαυτόν βουλήσει τοῦ Πατρός εἰς τόν ὏πέρ ἟μ῵ν θάνατον κατά θέλησιν προϊέμενον, ὅπως δι᾿ ἑαυτόν ἟μ᾵ς τοσοῦτον δοξάσῃ, τ῵ κάλλει καταφαιδρύνας τ῅ς οἰκείας θεότητος, ὅσον δι᾿ ἟μ᾵ς α὎τός κατεδέξατο τοῖς ἟μ῵ν ἀτιμασθ῅ναι παθήμασι. Σοῦτο γάρ, ὡς οἶμαι, τυχόν ἐστι, τό τοῦ Θεοῦ Ε὎αγγέλιον· πρεσβεία τε Θεοῦ, καί παράκλησις πρός ἀνθρώπους δι᾿ Τἱοῦ σαρκωθέντος, καί τ῅ς τόν Πατέρα καταλλαγ῅ς μισθόν δωρουμένου τοῖς πειθομένοις α὎τῶ, τήν ἀγέννητον θέωσιν. (640) Διό σχετλιάζων τοῖς ἐφεξ῅ς τούς ἀπειθεῖς ὁ μέγας ἀπόστολος, φησί, Καί εἰ ὁ δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβής καί ἁμαρτωλός ποῦ φανεῖται; δίκαιον λέγων, ὡς εἰκός, τόν πιστόν καί φύλακα τ῅ς δοθείσης κατά τό βάπτισμα χάριτος, καί διά πολλ῵ν παθημάτων ἀκαθαίρετον διατετηρηκότα τήν διά τοῦ Πνεύματος υἱοθεσίαν· σωτηρίαν δέ, τήν ἐκ Θεοῦ τοῖς ἀξίοις δοθησομένην πληρεστάτην τ῅ς θεώσεως χάριν· ἧς μόλις ἐπιτεύξεται, καί ὁ κατ᾿ ἄκρον πάντων τ῵ν θείων ἀνθεκτικός· ἀσεβ῅ δέ καί ἁμαρτωλόν, τόν τ῅ς ε὎αγγελικ῅ς ἀλλότριον χάριτος· ἀσεβ῅ μέν, διά τήν εἰς Φριστόν ἀπιστίαν· ἁμαρτωλόν δέ, διά τήν ζ῵σαν ἐν α὎τ῵ κατά τήν φθοράν τ῵ν παθημάτων τ῅ς παλαιότητος γένεσιν. Ἤ τυχόν, ἀσεβ῅ μέν ἐκάλεσεν ὁ λόγος, τόν μόνης παντελως ἐστερημένον τ῅ς κατά Φριστόν ἐπιγνώσεως· ἁμαρτωλόν δέ, τόν πιστόν μέν, παραβάτην δέ κατ᾿ ἐμέ τ῵ν ε὎αγγελικ῵ν ἐντολ῵ν, τ῵ν καθαρόν διατηρουσ῵ν τόν διά τοῦ ἁγίου βαπτίσματος χιτ῵να τ῅ς ἀφθαρσίας· ὧν ἟ θέσις· τοῦ ἀσεβοῦς τέ φημι καί ἁμαρτωλοῦ· τοῖς ἐπιμελουμένοις τ῅ς μυστικ῅ς ποσ῵ς κατείληπται γνώσεως· τό γάρ ποῦ, θέσιν δηλοῖ σαφ῵ς, τοπικ῅ς ο὎κ ἀμοιροῦσαν περιγραφ῅ς· ἧς εἴπερ ἟ τοῦ δικαίου θέσις ἀντιδιαιρεῖται, ο὎κ ἔσται ποῦ πάντως κατά τήν θέσιν ὁ δίκαιος, τήν ὏πέρ τό ποῦ κατά τήν χάριν εἰληφώς θέσιν α὎τόν τόν Θεόν, ὡς ἟ ὏πόσχεσις· ὁ γάρ Θεός, ο὎ ποῦ, ἀλλά παντός ἀσχέτως ἐπέκεινα ποῦ, ἐν ᾧ πάντων τ῵ν σωζομένων ἟ ἵδρυσις ἔσται, κατά τό γεγραμμένον· Γενοῦ μοι εἰς Θεόν ὏περασπιστήν, καί εἰς τόπον ὀχυρόν τοῦ σ῵σαί με. Οὗ τινος π᾵ς ὁ μή καθ᾿ ὁτιοῦν μεθέξων τ῅ς τοῦ εὖ εἶναι κατά σχέσιν δυνάμεως, μέλει σώματος ἐοικώς ἔσται πάμπαν ἀμοιροῦντι τ῅ς κατά ψυχήν ζωτικ῅ς ἐνεργείας. Ἤ πάλιν, ἐπειδή πάντων τ῵ν σωζομένων ὁ Θεός ἔσται τόπος, ἀπερίγραφός τε καί ἀδιάσταστος καί ἄπειρος, π᾵σι πάντα γινόμενος κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς δικαιοσύνης· μ᾵λλον δέ κατά τό μέτρον τ῵ν μετά γνώσεως ὏πέρ δικαιοσύνης ἐνταῦθα παθημάτων, ἑαυτόν ἑκάστῳ καταδωρούμενος, καθάπερ ψυχή σώματος μέλεσι κατά τήν ὏ποκειμένην ἑκάστῳ μέλει δύναμιν, ἑαυτήν ἐνεργοῦσαν ἐκφαίνουσα, καί πρός τό εἶναι δι᾿ ἑαυτ῅ς τά μέλη συνάπτουσα πρός ζωήν συγκρατούμενα· ὁ ἀσεβής καί ἁμαρτωλός που φανεῖται, ταύτης ἐστερημένος τ῅ς χάριτος. ὇ γάρ μή (641) δυνάμενος ἐνεργουμένην τήν κατά τό εὖ εἶναι τοῦ Θεοῦ δέξασθαι παρουσίαν, ποῦ φανεῖται τ῅ς θείας ζω῅ς τ῅ς ὏πέρ αἰ῵να καί τόπον καί χρόνον, ὏πομείνας τήν ἔκπτωσιν.

173 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ο὎κοῦν εἴτε κατά τήν πρώτην ἐπιβολήν καταφατικ῵ς, ὁ ἀσεβής καί ἁμαρτωλός που φανεῖται, περιγεγραμμένης ο὎κ ἔσται ζω῅ς τό παράπαν ἐλεύθερος· τήν π᾵σαν διαφεύγουσαν περιγραφήν, καί παντός ἐπέκεινα τόπου ζωήν ο὎κ ἔχων. Εἴτε κατά τήν δευτέραν ἀποφατικ῵ς, Ποῦ φανεῖται, τόν Θεόν ο὎κ ἔχων πρός τό εὖ συνέχοντα τήν ζωήν, τόν μέλλοντα π᾵σιν γίνεσθαι τόπον τοῖς ἀξίοις. Π῵ς ἔσται, τόπον α὎τόν ο὎κ ἔχων τόν Θεόν, κατά τήν τοῦ εὖ εἶναι ἐν Θεῶ μονήν τε καί ἵδρυσιν. Καί ἁπλ῵ς εἰπεῖν, εἰ μετά πολλ῅ς δυσχερείας ὁ δίκαιος σώζεται, τί ἔσται, ἤ τί πείσεται ὁ μηδένα λόγον ε὎σεβείας καί ἀρετ῅ς κατά τήν παροῦσαν ζωήν ποιησάμενος.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Ἡδονή καί ὀδύνη, τῆ φύσει φησί τ῅ς σαρκός ο὎ συνεκτίσθησαν· ἀλλ᾿ ἟ παράβασις, τήν μέν ἐπενόησεν εἰς φθοράν τ῅ς προαιρέσεως· τήν δέ κατεδίκασεν εἰς λύσιν τ῅ς φύσεως· ἵνα ἟ μέν ἟δονή, ψυχ῅ς ἑκούσιον ἐργάσηται θάνατον τ῅ς ἁμαρτίας· ἟ δέ ὀδύνη διά τ῅ς λύσεως, τήν κατ᾿ εἶδος ποιήσεται τ῅ς σαρκός ἀπογένεσιν. β΄. Ὅτι κατά πρόνοιαν πρός κόλασιν τ῅ς κατά προαίρεσιν ἟δον῅ς, δέδωκεν ὁ Θεός τῆ φύσει τήν παρά προαίρεσιν ὀδύνην, καί τόν ἐπ᾿ α὎τῆ θάνατον. γ΄. Ἡ τ῵ν ἑκουσίων πόνων ἐπίνοια, καί ἟ τ῵ν ἀκουσίων ἐπαγωγή, φησίν, ἀφαιροῦνται μέν τήν ἟δονήν, τήν κατ᾿ ἐνέργειαν α὎τ῅ς καταπαύουσαν κίνησιν· ο὎κ ἀναιροῦσι δέ τήν ὥσπερ νόμον τῆ φύσει πρός γένεσιν ἐγκειμένην α὎τ῅ς δύναμιν. Ἡ γάρ κατ᾿ ἀρετήν φιλοσοφία, γνώμης ἀπάθειαν, ἀλλ' ο὎ φύσεως ἐργάζεσθαι πέφυκε· καθ᾿ ἥν γνωμικήν ἀπάθειαν, ἟ κατά νοῦν τ῅ς θείας ἟δον῅ς ἐπιγίνεται χάρις. δ΄. Ἄδικον ἟δονήν λέγει, τόν ἐκ τ῅ς παραβάσεως ἐμφυρέντα τῆ φύσει νόμον τ῅ς ἁμαρτίας. ε΄. Μέσον ὀφείλοντα πρός τήν τ῵ν ἄκρων ἀναίρεσιν ἀναδειχθ῅ναι λέγει, τόν τοῦ Κυρίου πόνον καί θάνατον, ὡς ἟δον῅ς ἐσχηκότος ἐλευθέραν τήν γένεσιν, καί ζω῅ς ἐμπαθοῦς καθαρόν τόν θάνατον τ῅ς δι᾿ ἟μ᾵ς α὎τοῦ θείας σαρκός· καθ᾿ ἥν γένεσίν τε καί γέννησιν καί θάνατον δι᾿ ἟μ᾵ς ἑκουσίως ὏πέμεινεν· ἵνα τήν ἟μ῵ν ἐξ ἟δον῅ς γένεσιν, καί τόν ἐξ ἐμπαθοῦς ζω῅ς θάνατον, ἀφέλῃ μέσος ἀναφανείς, καί πρός ἑτέραν ἟μ᾵ς μετάγῃ ζωήν, ἀρχ῅ς ἐλευθέραν χρονικ῅ς καί τέλους, ἥν ο὎ φύσις ἐλλ᾿ ἟ χάρις δημιουργεῖ. στ΄. Ὅτι παντελ῵ς φησιν ἀμήχανον ἦν, τήν φύσιν ὏ποβληθεῖσαν τῆ τε κατά προαίρεσιν ἟δονῆ, καί τῆ παρά προαίρεσιν ὀδύνῃ, πάλιν πρός τήν ἐξ ἀρχ῅ς ἀνακληθ῅ναι ζωήν, εἰ μή γέγονεν ἄνθρωπος ὁ δημιουργός, προαιρέσει δεχόμενος τήν πρός κόλασιν τ῅ς κατά προαίρεσιν τ῅ς φύσεως ἟δον῅ς ἐπινοηθεῖσαν ὀδύνην, ο὎κ ἔχουσαν προηγουμένην α὎τ῅ς τήν (644) ἐξ ἟δον῅ς γένεσιν· ἵνα τ῅ς ἐκ καταδίκης ἐλευθερώσῃ τήν φύσιν γεννήσεως, ἐξ ἟δον῅ς ἀρχήν ο὎κ ἔχουσαν καταδεχόμενος γέννησιν. ζ΄. Σό διά θανάτου τέλος τοῦ Κυρίου. η΄. Σῶ παθητ῵ δ῅λον ὅτι τ῅ς φύσεως. θ΄. Π῵ς τ῅ς ὀδύνης πλέον τό κατά φύσιν ἐπιτείνομεν πρόστιμον, διά τ῅ς ἟δον῅ς α὎τήν παραμυθεῖσθαι σπουδάζοντες. ι΄. Σό μέν σοφόν τοῦ Θεοῦ φησιν, ἐν τῶ γενέσθαι φύσει κατ᾿ ἀλήθειαν ἄνθρωπον δείκνυται· τό δέ δίκαιον, ἐν τῶ παθητόν κατά τήν γένεσιν ὁμοίως ἟μῖν ἀνειληφέναι τ῅ς φύσεως· τό δέ δυνατόν, ἐν τῶ διά παθημάτων καί θανάτου ζωήν ἀΐδιον τῆ φύσει δημιουργ῅σαι, καί ἀπάθειαν ἄτρεπτον. ια΄. Ὅτι τήν ἐκ τοῦ νόμου τ῅ς ἁμαρτίας ἟δονήν εἰς ἀθέτησιν τ῅ς κατά σάρκα γεννήσεως τ῵ν ἐν α὎τῶ χάριτι διά Πνεύματος γεννωμένων ὁ Κύριος ἀφελόμενος, τόν εἰς καταδίκην τό πρότερον ὄντα τ῅ς φύσεως, εἰς τήν τ῅ς ἁμαρτίας κατάκρισιν α὎τοῖς συγχωρεῖ δέχεσθαι θάνατον. ιβ΄. Ἀρχήν ἔσχεν μετά τήν παράβασιν, φησίν, ἟ τ῵ν ἀνθρώπων φύσις τ῅ς ἰδίας γενέσεως, τήν καθ᾿ ἟δονήν ἐκ σπορ᾵ς σύλληψιν, καί τέλος τόν κατ᾿ ὀδύνην διά φθορ᾵ς θάνατον. ὇ δέ Κύριος ταύτην ο὎κ ἔχων ἀρχήν τ῅ς κατά σάρκα γεννήσεως, οὔτε τῶ τέλει, τουτέστι τῶ θανάτῳ, κατά φύσιν ὏π῅ρχεν ἁλωτός.

174 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιγ΄. Ὅτι τήν εἰς τό μή ὄν ἀπογένεσιν δέξασθαι τήν τ῵ν γεγονότων φύσιν προσδοκ῵ν ὁ διάβολος, ἞γωνίσατο τ῅ς θείας ἐντολ῅ς παραβάτην δεῖξαι τόν ἄνθρωπον. ιδ΄. Ὅτι φθον῵ν τῶ Θεῶ καί ἟μῖν ὁ διάβολος, δόλῳ τόν ἄνθρωπον ὏πό Θεοῦ φθονεῖσθαι παραπείσας, παραβ῅ναι τήν ἐντολήν παρεσκεύασε· τῶ Θεῶ μέν, ἵνα μή φανερά γένηται κατ᾿ ἐνέργειαν ἟ πανύμνητος α὎τοῦ δύναμις θεουργοῦσα τόν ἄνθρωπον· τῶ δέ ἀνθρώπῳ προδήλως, ἵνα μή γένηται τ῅ς θείας ἐν εἴδει κατ᾿ ἀρετήν μέτοχος δόξης. ιε΄. Ὅτι γενική κατάκρισίς ἐστι, φησί, τοῦ κατά τήν παράβασιν κρατήσαντος νόμου τ῅ς φύσεως, ἟ τοῦ Θεοῦ κατ᾿ ἀλήθειαν ἐνανθρώπησις· ἰδική δέ τούτου τοῦ νόμου κατάκρισίς ἐστιν, ἟ κατά Φριστόν γνωμική τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἀναγέννησις. ιστ΄. Ἀγέννητον εἶπε θέωσιν, τήν κατ᾿ εἶδος ἐνυπόστατον τ῅ς θεότητος ἔλλαμψιν, ἥτις ο὎κ ἔχει γένεσιν, ἀλλ᾿ ἀνεννόητον ἐν τοῖς ἀξίοις φανέρωσιν. ιζ΄. Π῵ς τό ποῦ δεῖ θεωρεῖν. ιη΄. ὇ μή καθαράν τήν θείαν ληψόμενος ζωήν, φησίν, ἐν ᾗ περιγραφ῅ς λόγος τό παράπαν ο὎κ ἔστιν ὀδύνης ἐλεύθερος ο὎κ ἔσται, τήν γενητήν ἔχων διηνεκ῵ς τήν α὎τοῦ περιγράφουσαν ὕπαρξιν, ἤγουν σενέχουσαν, ἀλλ᾿ ο὎ τήν ἀγέννητον, καί πάσης ἐλευθέραν θέσεως τοπικ῅ς καί κινήσεως χρονικ῅ς· καί μηδεμίαν κατάληψιν ἔχουσαν· καί διά τοῦτο, μηδέ περιγραφήν. Ἡ γάρ θεία ζωή καί ἀνεννόητος, κἄν ἀπόλαυσιν δίδωσιν ἑαυτ῅ς τοῖς κατά χάριν μεθέξουσιν, ἀλλ᾿ ο὎ κατάληψιν. Μένει γάρ (645) ἀεί, κἄν τῆ μεθέξει τ῵ν ἀπολαυόντων α὎τ῅ς, ἀκατάληπτος, ὅτι κατά φύσιν ὡς ἀγέννητος ἔχει τήν ἀπειρίαν. ιθ΄. ὇ μέν Θεός φησι, κατά μίαν ἀπειροδύναμον τ῅ς ἀγαθότητος α὎τοῦ βούλησιν πάντας συνέξει καί ἀγγέλους καί ἀνθρώπους· ἀγαθούς τε καί πονηρούς· οὗτοι δέ πάντες, ο὎κ ἴσως μεθέξουσι Θεοῦ, τοῦ διά πάντων ἀσχέτως χωρήσοντος· ἀλλ' ἀναλόγως ἑαυτοῖς. Οἱ μέν τῆ φύσει φυλάξαντες ἰσονομοῦσαν διά πάντων τήν γνώμην, καί τ῵ν τ῅ς φύσεως λόγων κατ' ἐνέργειαν δεκτικήν α὎τήν καταστήσαντες, καθ᾿ ὅλον τόν τοῦ ἀεί εὖ εἶναι λόγον, διά τήν πρός τήν θείαν βούλησιν τ῅ς γνώμης ε὎πάθειαν, ὅλως μεθέξουσι τ῅ς ἀγαθότητος κατά τήν α὎τοῖς ἐπιλάμπουσαν ὡς ἐν ἀγγέλοις, ἤ ὡς ἐν ἀνθρώποις, θείαν ζωήν. Οἱ δέ τῆ φύσει ποιήσαντες ἀνισομοῦσαν διά πάντων τήν γνώμην, καί τ῵ν τ῅ς φύσεως λόγων κατά τήν ἐνέργειαν σκεδαστικήν α὎τήν ἀποδείξαντες, καθ᾿ ὅλον τόν τοῦ εὖ εἶναι λόγον, διά τήν πρός τήν θείαν βούλησιν τ῅ς γνώμης ἀντιπάθειαν, ὅλης ἐκπεσοῦνται τ῅ς ἀγαθότητος, κατά τήν ἐμφαινομένην α὎τοῖς πρός τό φεῦ εἶναι τ῅ς γνώμης οἰκείωσιν· καθ᾿ ἥν πρός τόν Θεόν ἔσται τ῵ν τοιούτων διάστασις, ο὎κ ἐχόντων κατά τήν πρόθεσιν τ῅ς γνώμης, ταῖς ἐνεργείαις τ῵ν ἀγαθ῵ν τόν τοῦ εὖ εἶναι λόγον ζωογονούμενον, καθ᾿ ὅν ἟ θεία ζωή διαφαίνεσθαι πέφυκε. Ζυγός οὖν τ῅ς ἑκάστου γνώμης ἔσται κατά τήν κρίσιν, ὁ τ῅ς φύσεως λόγος, τήν πρός τό φεῦ, ἤ εὖ α὎τ῅ς διαλέγχων κίνησιν, καθ᾿ ἥν ἟ τ῅ς θείας ζω῅ς μέθεξις ἤ ἀμεθεξία γίνεσθαι πέφυκε. Κατά γάρ τό εἶναι, καί ἀεί πάντας συνέξει παρών ὁ Θεός· κατά δέ τό ἀεί εὖ εἶναι, μόνους ἰδιοτρόπως τούς ἁγίους ἀγγέλους τε καί ἀνθρώπους· τό ἀεί φεῦ εἶναι τοῖς μή τοιούτοις ὡς γνώμης καρπόν ἀφείς ἐπικιρνώμενον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΒ΄. Σί ἐστιν ὅ λέγει Ζαχαρίας ὁ ἅγιος Προφήτης, "Καί ἦρα τούς ὀφθαλμούς μου, καί ἴδον· καί ἰδού δρέπανον πετόμενον, μ῅κος πήχεων εἴκοσι, καί πλάτος πήχεων δέκα· καί εἶπε πρός με, Αὕτη ἐστίν ἟ ἀρά ἟ ἐκπορευομένη ἐπί πρόσωπον πάσης τ῅ς γ῅ς." Καί μετ᾿ ὀλίγα, "Καί ἐξοίσω α὎τό, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, καί εἰσελεύσεται εἰς τόν οἶκον τοῦ κλέπτου, καί εἰς τόν οἶκον τοῦ ὀμνύοντος ἐν τῶ ὀνόματί μου ψευδ῵ς· καί καταλύσει α὎τόν, καί τά ξύλα α὎τοῦ, καί τούς λίθους α὎τοῦ." Σί τό δρέπανόν ἐστι, καί τό μέτρον τοῦτε μήκους καί τοῦ πλάτους· καί διά τί πετόμενον; καί τίς ὁ κλέπτης καί ἐπίορκος, καί τίς ὁ τούτου οἶκος· τίνα τά ξύλα, καί τίνες οἱ λίθοι;

(648) Ἀπόκρισις. ὇ φήσας Θεός· ὇ράσεις ἐπλήθυνα, καί ἐν χερσί τ῵ν προφητ῵ν ὡμοιώθην· τ῅ς ἐπί τ῅ σωτηρίᾳ τ῵ν ἀνθρώπων διά σαρκός α὎τοῦ θαυμαστ῅ς ἐπιδημίας, τοῖς συμβόλοις διαποικίλας προκατεβάλετο ὏ποτυπώσεις· ἄλλην δι᾿ ἄλλου τ῵ν προφητ῵ν, ὧν ἕκαστος ἦν

175 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html χωρητικός, προδεικνύμενος· ο὎κοῦν καί τῶ μεγάλῳ προφήτῃ Ζαχαρίᾳ, τ῵ν οἰκείων μυστηρίων δωρούμενος τήν μύησιν, καί οἷον ἐπ᾿ ὄψιν ἄγων α὎τῶ πρός κατανόησιν τ῅ς μελλούσης α὎τοῦ διά σαρκός παρουσίας τήν δύναμιν, δρέπανον α὎τ῵ κατά τήν θεωρίαν σοφ῵ς διεσκεύασε· διδάσκων ὡς α὎τόν ἔμελλεν, ὁ τοῖς τύποις ἑαυτόν πολυειδ῵ς ταῖς τ῵ν προφητ῵ν ὁράσεσι μυστικ῵ς διαπλάσας, τήν ἟μετέραν ἑκουσίως κατ᾿ ἀλήθειαν ὏πελθεῖν φύσει διάπλασιν, ἵνα δείξῃ τοῖς πράγμασι παροῦσαν τήν προμηνυθεῖσαν διά τ῵ν τύπων ἀλήθειαν. Δρέπανον οὖν ἐστιν ὁ Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦς Φριστός, ὁ τοῦ Θεοῦ μονογενής Τἱός καί Λόγος· ὁ δι᾿ ἑαυτόν μέν κατά φύσιν ἁπλοῦς καί ὤν, καί ἀεί διαμένων· δι᾿ ἐμέ δέ κατά πρόσληψιν σαρκός νοερ῵ς ἐψυχωμένης, ὡς οἶδεν α὎τός, γινόμενος καθ᾿ ὏πόστασιν σύνθετος· οὔτε τῆ κατ᾿ ἄκρον πρός τήν σάρκα καθ᾿ ὏πόστασιν ἑνώσει τήν εἰς μίαν φύσιν παραδεχόμενος σύγχυσιν, οὔτε τῆ κατ᾿ ἄκρον πρός τήν σάρκα κατά τήν φύσιν διαφορᾶ, πρός υἱ῵ν δυάδα τεμνόμενος. Ἄκρον δέ φημι, τ῅ς μέν καθ᾿ ὏πόστασιν ἑνώσεως, τό παντελ῵ς ἀδιαίρετον· τ῅ς δέ κατά φύσιν διαφορ᾵ς ἄκρον, τό παντελ῵ς ἀσύγχυτον καί ἀναλλοίωτον· ὅτι μηδέ συνεπάγεται παντελ῵ς, τ῅ κατά φύσιν τ῵ν ἐξ ὧν συνέστηκεν ἑτερότητι, καί τήν καθ᾿ ὏πόστασιν διαφοράν, τό μυστήριον τ῅ς θείας σαρκώσεως· οὔτε μήν τῆ καθ᾿ ὏πόστασιν ἑνώσει, τήν εἰς μίαν φύσιν σύγχυσιν· τό μέν, ἵνα μή προσθήκην λάβῃ τό τ῅ς Σριάδος μυστήριον· τό δέ, ἵνα μηδέν ᾗ τῆ θεότητι ὁμογενές κατά φύσιν καί ὁμοούσιον. Δύο γάρ φύσεων πρός ὏πόστασιν· ἀλλ᾿ ο὎ πρός φύσιν μίαν γέγονε σύνοδος· ἵνα καί τό καθ᾿ ὏πόστασιν ἕν, ἐκ τ῵ν ἀλλήλαις συνδραμουσ῵ν φύσεων δειχθῆ κατά τήν ἕνωσιν ἀποτελούμενον· καί τό διάφορον τ῵ν συνελθόντων πρός τήν ἀδιάσπαστον ἕνωσιν, κατά τήν φυσικήν ἰδιότητα πιστευθῆ πάσης ἐκτός μόνον τροπ῅ς καί συγχύσεως. Εἰ γάρ πρός φύσεως γένεσιν ἟ τ῵ν φύσεων γέγονε σύνοδος, ἀδιάγνωστον ἄν ἦν ἟μῖν παντελ῵ς τό τ῅ς ἟μ῵ν σωτηρίας μυστήριον· ο὎κ ἔχουσιν πόθεν, ἤ π῵ς δυνηθ῅ναι μαθεῖν τήν πρός ἟μ᾵ς τοῦ Θεοῦ συγκατάβασιν· εἰς τήν θείαν φύσιν διά τήν θείαν ἕνωσιν τ῅ς σαρκός μεταβληθείσης, ἤ τ῅ς θείας εἰς τήν σαρκός ο὎σίαν μετατραπείσης· ἤ ἀμφοῖν πρός ἄλλης παρ᾿ ἑαυτάς γένεσιν κατά τινα μίξιν συμφυρεισ῵ν· καί μηδετέρας τ῵ν ἐξ ὧν ἐστι φύσεων, τόν λόγον ἀλώβητον φερούσης. Εἴτε γάρ εἰς θεότητος φύσιν ἟ σάρξ, εἴτε πρός σάρκα ἟ τ῅ς θεότητος μετεβλήθη φύσις· εἴτε πρός ἄλλης γένεσιν φύσεως παρά ταύτας (649) ὁ τ῅ς πρός φύσιν μίαν ἑνώσεως τρόπος τάς φύσεις συνώθησεν, ἐγώ τό μυστήριον τ῅ς θείας σαρκώσεως ο὎κ ἐπιγινώσκω, φυσικήν ο὎χ ε὏ρίσκων μετά τήν ἕνωσιν ἐν τῶ μυστηρίῳ διαφοράν σαρκός καί θεότητος. Εἰ δέ σαρκός ἐν Φριστῶ καί θεότητος μετά τήν ἕνωσιν ὏πάρχει κατά φύσιν διαφορά· ο὎ γάρ ταυτόν κατ᾿ ο὎σίαν ποτέ θεότης καί σάρξ· πρός φύσεως μι᾵ς γένεσιν ἟ τ῵ν συνελθόντων ο὎δαμ῵ς γέγονεν ἕνωσις· ἀλλά πρός μίαν ὏πόστασιν· καθ᾿ ἥν ο὎δεμίαν ἐν Φριστῶ οἱονδήποτε τρόπον ε὏ρίσκομεν διαφοράν. Σαυτόν γάρ τῆ οἰκείᾳ σαρκί κατά τήν ὏πόστασιν ὁ Λόγος. Καθ᾿ ὅ γάρ ὁ Φριστός τήν οἱανδήποτε ἐπιδέχεται διαφοράν, ἕν εἶναι κατά πάντα τρόπον ο὎ δύναται. Καθ᾿ ὅ δέ τήν οἱανοῦν παντελ῵ς ο὎κ ἐπιδέχεται διαφοράν, κατά πάντα τρόπον τό ἕν ἐπ᾿ α὎τοῦ διά παντός ε὎σεβ῵ς ἔχει καί ὅν καί λεγόμενον. Ο὎κοῦν ἐπειδή π᾵σα μέν διαφορά καθ᾿ ὅ διαφορά πάντως ὏ποκείμενον ἔχει ποσόν τ῵ν διαφερόντων· ποσοῦ γάρ χωρίς, ο὎κ ἄν εἴη ποτέ διαφορά· τό δέ ποσόν, ἀριθμοῦ χωρίς ο὎ δέχεται δήλωσιν· καλ῵ς ἄν πρός μόνην τήν δήλωσιν τ῅ς διαφορ᾵ς τ῵ν ἐξ ὧν ἔστι φύσεων ὁ Φριστός μετά τήν ἕνωσιν, τόν ἀριθμόν παραλαμβάνομεν, σημαίνοντες ἀτρέπτους σώζεσθαι τάς φύσεις μετά τήν ἕνωσιν· ἀλλ᾿ ο὎ διαιροῦντες τῶ ἀριθμῶ τ῵ν εἰς ὏πόστασιν μίαν συνδεδραμηκότων τήν ἕνωσιν· καί δηλοῦμεν τοῦτο φρονοῦντες, τῶ τ῅ς ὏ποστάσεως λόγῳ, καθοτιοῦν ἀριθμόν ο὎κ ἐπάγοντες. ᾯ γάρ ο὎κ ἐπιθεωρεῖται διαφορά παντελ῵ς, ο὎δέ ποσόν συνεισάγεται. Σό δέ ποσόν ο὎κ ἔχον συνεισαγόμενον, οὔτε τόν δηλωτικόν τ῅ς διαφορ᾵ς ἀριθμόν ἐπιδέχεται. ΢ύνθετον οὖν κατά τήν ὏πόστασιν, καθ᾿ ἥν ἟ ταυτότης καί τό πάντη θεωρεῖται μοναδικόν· ἵνα καί τό ταυτόν καί μοναδικόν φυλάξωμεν τ῅ς ὏ποστάσεως, καί τήν διαφοράν τ῵ν πρός ὏πόστασιν μίαν συνδραμουσ῵ν ὁμολογήσωμεν φύσεων. Οὗτός ἐστιν ὅν ἴδε σχήματι δρεπάνου πετόμενον ὁ θαυμαστός Ζαχαρίας. ἖κθεριστικός γάρ πάσης κακίας τε καί ἀγνωσίας ἐστίν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος. Μ῅κος α὎τοῦ, φησί, πήχεων εἴκοσι· καί πλάτος α὎τοῦ, πήχεων δέκα. Ὡς μέν οὖν Θεός καί Λόγος ὁ Φριστός, εἰς δέκα πήχεις, τάς ἐμπράκτους λέγω καί θείας ἐντολάς, τῶ τ῅ς Προνοίας τρόπῳ κατά πρόοδον πλατύνεσθαι πέφυκεν. Εἰς δεκάδα γάρ ἐντολ῵ν ὁ τοῦ Θεοῦ πλατύνεται λόγος· δι᾿ ὧν τήν τε τ῵ν δεόντων ἐνέργειαν, καί τ῵ν ο὎ δεόντων τήν ἀργίαν νομοθετήσας, π᾵σαν περιέσχεν τ῵ν προνοουμένων τ῅ς α὎θαιρέτου γνώμης τήν κίνησιν. Ὡς δέ γενόμενος σάρξ ὁ α὎τός, καί τελείως ἐνανθρωπήσας, εἰς εἴκοσι πήχεις μηκύνεται· διά τήν ἐπ᾿ αἰσθήσεσι τ῵ν στοιχείων πρός γένεσιν σώματος σύνθεσιν. Πέντε γάρ αἰσθήσεις ὏πάρχουσι, καί τέσσαρα τυγχάνει τά στοιχεῖα· ἐξ ὧν κατά σύνοδον ἟ τ῵ν ἀνθρώπων συνέστηκε φύσις. Πέντε δέ ἐπί τέσσαρα συντιθέμενα, ποιεῖ τόν εἴκοσι σαφ῵ς ἀριθμόν. Μ῅κος δέ τόν τ῅ς οἰκονομίας ἟ Γραφή προσηγόρευσε τρόπον, (652) διά τε τό ὕψος, καί τό ὏πέρ π᾵σαν εἶναι φύσιν τό μυστήριον τ῅ς θείας ἐνανθρωπήσεως.

176 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Πετόμενον δέ, διά τε τό μηδέν ἔχειν ἐπίγειον διά τε τό ταχύ καί ὀξυκίνητον· καί συνελόντα φάναι, συντετμημένον τοῦ λόγου, καί π᾵σαν τήν τ῵ν ἀνθρώπων σωτηρίαν μόνῃ περιγράφον τῆ καρδίᾳ τ῵ν σωζομένων· κατά μόνην τήν πίστιν καί τήν ἀγαθήν συνείδησιν συνεχομένην. Ο὎δέν γάρ τοῦ πιστεύειν ταχύτερον· καί τοῦ, διά στόματος ὁμολογεῖν τοῦ πιστευθέντος τήν χάριν, ἐστίν ε὎κολώτερον. Σό μέν γάρ δηλοῖ τήν ἔμψυχον πρός τόν πεποιηκότα τοῦ πεπιστευκότος ἀγάπην· τό δέ, τήν θεοφιλ῅ πρός τόν πλησίον διάθεσιν. Ἀγάπη δέ, καί γνησία διάθεσις· ἤγουν πίστις, καί ἀγαθή συνείδησις· ἔργον προδήλως τοῦ κατά καρδίαν ἀφανοῦς ὏πάρχει κινήματος, τ῅ς ἐκτός ὕλης πρός γένεσιν παντελ῵ς ο὎ δεόμενος. Λόγον γάρ συντετμημένον, φησί, ποιήσει Κύριος ἐπί τ῅ς γ῅ς. Οὗτός ἐστιν ἟ ἀρά, ἥν ἐξέπεμψεν ἐπί πρόσωπον πάσης τ῅ς γ῅ς ὁ Θεός καί Πατήρ· ἟ ὄντως ἀρά τ῅ς ἀληθιν῅ς. ἖πειδή γάρ γέγονεν ἀρά διά τ῅ς παραβάσεως, ἟ παρακοή τοῦ Ἀδάμ, μή συγχωρήσασα πρός γένεσιν καρπ῵ν δικαιοσύνης α὎ξηθ῅ναι τήν ἐντολή, ἵνα λάβῃ τήν ε὎λογίαν ἟ κτίσις, ἐν τῆ ἀρᾶ γίνεται τοῦ Ἀδάμ, ἟ κατά φύσιν τοῦ Θεοῦ καί Πατρός ε὎λογία· τ῅ς καθ᾿ ἁμαρτίαν ἀρ᾵ς ἀρά γινομένη, πρός ἀναίρεσιν τ῅ς πρός γένεσιν καρπ῵ν ἀδικίας α὎ξηθείσης παρακο῅ς, ἵνα λάβῃ στέρησιν τ῅ς καθ᾿ ἁμαρτίαν α὎ξήσεως ἟ κτίσις. Κατάρα γάρ δι᾿ ἐμέ, καί ἁμαρτία γέγονε, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον ὁ τήν ἐμήν λύων κατάραν, καί τοῦ κόσμου αἵρων τήν ἁμαρτίαν. Δύο γάρ κατάρας εἶχον ἐγώ· μίαν μέν, καρπόν οὖσαν τ῅ς ἐμ῅ς προαιρέσεως· τουτέστι τήν ἁμαρτίαν· δι᾿ ἧς εἰς τήν γ῅ν τό κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς ψυχ῅ς ἀπέπεσε γόνιμον· ἑτέραν δέ, τόν καταψηφισθέντα δικαίως διά τήν ἐμήν προαίρεσιν θάνατον τ῅ς φύσεως· ἐκεῖσε πρός ἀνάγκης καί μή βουλομένην τήν φύσιν ὠθούμενον, ἔνθα τ῅ς ἐμ῅ς προαιρέσεως ἐνεσπάρη κατά γνώμην ἟ κίνησις. Σήν οὖν κατακριθεῖσαν τ῅ς φύσεως, ὁ τ῅ς φύσεως ὏ποστήσας τήν γένεσιν Θεός, ἑκουσίως ὏πελθών κατάραν· φημί δέ, τόν θάνατον· τήν ζ῵σαν ἐν ἐμοί κατά προαίρεσιν τ῅ς ἁμαρτίας κατάραν, τῶ οἰκείῳ θανάτῳ διά σταυροῦ κατασφάξας ἀπέκτεινε· καί γέγονε ἟ τοῦ Θεοῦ μου κατάρα, τ῅ς ἐμ῅ς ἁμαρτίας κατάρα καί θάνατος, μή συγχωροῦσα πρός γένεσιν καρπ῵ν ἀδικίας ἐλθεῖν τήν παράβασιν· τ῅ς δέ κατ᾿ ἐντολήν θείας δικαιοσύνης ε὎λογία, καί ζωή ἀτελεύτητος. Σοῦτο τό δρέπανον, ἤγουν ὁ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός Ἰησοῦ Φριστός, συντελεῖ τόν κλέπτην καί ἐπίορκον· καί τόν οἶκον α὎τοῦ καταλύει. Κλέπτης δέ κατ᾿ ἀλήθειάν ἐστι καί ἐπίορκος, ὁ πονηρός διάβολος. Κλέπτης μέν, ὡς συλήσας δι᾿ ἀπάτης δόλῳ τοῦ παραδείσου τόν ἄνθρωπον· ἔργον καί κτίσμα Θεοῦ καί κτ῅μα τίμιον ὏πάρχοντα, καί εἰς τόνδε τ῅ς κακώσεως ἀγαγών τόν τόπον· καί τό τ῅ς θείας ἀπεικόνισμα (653) δόξης, πολλαῖς ἁμαρτημάτων κηλῖσιν καταρυπώσας· ἰδίαν περιουσίαν ζητ῵ν ποιήσασθαι τόν ἀλλότριον πλοῦτον, τ῵ν ἀλλοτρίων κακ῵ς ἐφιέμενος ἀγαθ῵ν· ο὎χ ἵνα τηρήσῃ, ἀλλ᾿ ἵνα κλέψῃ καί θύσῃ καί ἀπολέσῃ. ἖πίορκος δέ, ὡς ψεύστης καί παραλογιστής. ὘ποσχόμενος γάρ τῶ Ἀδάμ δώσειν θειότητος δόξαν, πρός ἀτιμίαν κτην῵ν ἀλόγων καί ὕβριν κατέβαλε· καί παντός κτήνους, ἵνα τό κυριώτερον εἴπω, πεποίηκεν ἀτιμώτερον· τοσοῦτον πλέον ἔχοντα τ῵ν κτην῵ν κατά τήν ὕβριν τ῅ς ἀλογίας, ὅσον τ῵ν κατά φύσιν τό παρά φύσιν ἐστί βδελυκτότερον· καί τ῅ς ἀθανασίας α὎τόν ἀποξενώσας, τῆ περιβολῆ τ῅ς φθορ᾵ς κατεμόλυνεν. Οἶκος δέ τούτου τοῦ κλέπτου καί ἐπιόρκου, ὁ παρών τ῅ς φθορ᾵ς καί τ῅ς ἀλλεπαλλήλου συγχύσεως καθέστηκε κόσμος· ὅν τυχόν ἐσφετερίσατο λῃστεύσας τόν ἄνθρωπον· ἐν ᾧ καί λῃστεύειν συνεχωρήθη, δι᾿ ἅς οἶδεν αἰτίας, ὁ λῃστεύειν α὎τόν συγχωρήσας Θεός, μέχρις ἄν ὁ κυκλικός τοῦ χρόνου συνέστηκε δρόμος. ἖ν τούτῳ τῶ κόσμῳ καταλύσας ὡς ἐν οἴκῳ διά τ῅ς ἀφράστου σαρκώσεως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, τόν τε διάβολον δήσας, κατήργησε, καί τά ξύλα καί τούς λίθους τοῦ κόσμου τούτου, παντελ῵ς συνετέλεσε· τά ξόανα καί τούς βωμούς, καί τά τ῵ν ἀγαλμάτων ἱδρύματα διολέσας παντελ῵ς καί ἀφανίσας· δι᾿ ὧν θεός τις πολύμορφος καί ἀλλόκοτος, ὁ τ῅ς πλάνης πατήρ διάβολος προσκυνεῖσθαι παρά τ῵ν πλανηθέντων ᾤετο· τήν ἐκείνων ἄνοιαν δόξης ἰδίας, ὡς πολύ τ῵ν πλανωμένων ἀνοητότερος, ὕλην ποιούμενος. Σί γάρ τοῦ δοκεῖν, ο὎κ ὄντος κατ᾿ ἀλήθειαν φύσει τοῦ πράγματος, ἀφρονέστερον; ἖ν τούτῳ τοῦ κλέπτου καί ἐπιόρκου, τοῦ διαβόλου, τῶ οἴκῳ· λέγω δή τῶδε τῶ κόσμῳ· ὁ φιλάνθρωπος τ῵ν ψυχ῵ν ἟μ῵ν λυτρωτής καί τ῵ν σωμάτων, διά σαρκός καταλύσας, ὅλον κατέστρεψε κατά τόν τ῅ς προτέρας πλάνης τρόπον· καί ὅλον πάλιν κατά τόν τ῅ς ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως ἐπανωρθώσατο λόγον. Καί ἁπλ῵ς εἰπεῖν, τόν λῃστήν διωθήσας τ῵ν ἀλλοτρίων κτημάτων, α὎τός πάλιν ὡς δεσπότης δι᾿ ἀρετ῅ς τ῵ν οἰκείων κεκράτηκε· κατά π᾵σαν τήν ὏π᾿ ο὎ρανόν τήν ἁγίαν α὎τοῦ μεγαλοπρεπ῵ς ἖κκλησίαν δειμάμενος. Ἤ τυχόν κλέπτης ἐστίν ὁ διάβολος, ὡς δι᾿ ἀπάτης δόλῳ τήν ἑκάστου πρός ἑαυτόν μεταφέρειν μέχρι καί νῦν μηχανώμενος ἔφεσιν. ἖πίορκος δέ καί ψεύστης, ὡς παραλογιστής ὁμοῦ, καί τῆ τ῵ν ἀμεινόνων ἐλπίδι τούς κουφοτέρους τ῵ν τέως ἐν χερσίν ἀγαθ῵ν

177 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀφίστασθαι πείθων· καί διά τ῵ν νομιζομένων ἟δέων, λανθανόντως τοῖς πειθομένοις α὎τῶ, πόνους δημιουργ῵ν. Οἶκος δέ τούτου τοῦ κλέπτου καί ψεύστου καθέστηκεν, ἟ φιλαμαρτήμων τ῅ς ἑκάστου καρδίας διάθεσις· ἔχουσα καθάπερ λίθους, τήν περί τά καλά καρδίας πώρωσιν καί ἀναισθησίαν· ξύλα δέ, τά ἐξαπτικά ἐνθύμια τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἀκαθάρτου πυρώσεως. Ἤ μή ποτέ ξύλα φησί τροπικ῵ς ἟ Γραφή, τήν ἐπιθυμίαν. Ξύλον γάρ ταύτης [marg. Σ῅ς ἐπιθυμίας δηλονότι] (656) πρ῵τον ἀναγέγραπται παρά φύσιν διαφθεῖραν τήν κίνησιν· καί διά τό παντός πάθους, ὡς τοῦ πυρός ἟ ξυλώδης ὕλη, ταύτης δεκτικήν εἶναι τ῅ς ψυχ῅ς τήν δύναμιν· λίθους δέ, τό στεῤῥόν τυχόν καί ἀναίσθητον, καί μή ὏πεῖκον τῶ λόγῳ τ῅ς ἀρετ῅ς, τ῵ν θυμικ῵ν κινημάτων· ἅπερ πάντα, μετά τ῅ς ἐν ᾗ ταῦτα τυγχάνουσιν οἰκίας, ἤγουν διαθέσεως, ἀφανίζει τε καί συντελεῖ παραγινόμενος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἐκβάλλων α὎τ῅ς πρότερον διά τ῅ς πίστεως, τόν διά τ῅ς πλάνης ἐν α὎τῆ ποτε κατοικήσαντα διάβολον· τόν οἰόμενον ἰσχυρόν εἶναι, πέδαις ἀλύτοις καταδήσας, καί τήν οἰκίαν α὎τοῦ διαρπάσας· τήν τε τ῵ν παθ῵ν ἐξαπτικήν ἕξιν, μετά τ῅ς περί τά καλά πωρώσεως ἀπελαύνων τ῅ς καρδίας. Ἤ τυχόν λίθους μέν καλεῖ, τήν περί τά καλά τ῅ς ψυχ῅ς ῥᾳθυμίαν, ὡς ἀρετ῵ν ἀναισθητούσης· ξύλα δέ, τήν περί τά κακά προθυμίαν· ἅπερ πάντα ἔξω τ῅ς καρδίας τ῵ν πιστ῵ν διωθούμενος ὁ Λόγος, ο὎ παύεται ποι῵ν εἰρήνην, καί ἀποκαταλλάσσων ἐν ἑνί σώματι τ῵ν ἀρετ῵ν, τούς τε μακράν καί τούς ἐγγύς, τό μεσότοιχον δ῅λον ὅτι τοῦ φραγμοῦ καταλύων· λέγω δή τήν ἁμαρτίαν· καί τ῅ς γνώμης ἀκυρ῵ν, τό περί κακίαν χειρόγραφον· καί τό φρόνημα τ῅ς σαρκός, καθυποτάσσων τῶ νόμῳ τοῦ πνεύματος. Σούς μακράν γάρ ἐκάλεσεν, ὡς οἶμαι, τάς κατ᾿ αἴσθησιν κινήσεις· μακράν κατά φύσιν οὔσας, καί ξένας παντάπασι τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ· ἐγγύς δέ, τάς νοεράς τ῅ς ψυχ῅ς ἐνεργείας, ὡς τοῦ λόγου κατ᾿ οἰκείωσιν ο὎κ οὔσας μακράν· ὥσπερ συνάπτει μετά τήν κατάλυσιν τοῦ σαρκικοῦ νόμου, κατά τόν τ῅ς ἀρετ῅ς τρόπον συνδέων α὎τάς ἀλλήλαις τῶ πνεύματι. Μεσότοιχον γάρ ὡς οἶμαι, τόν κατά φύσιν νόμον τοῦ σώματος κέκληκε· πρός τά πάθη σχέσιν, ἤγουν τήν ἁμαρτίαν. Μόνη γάρ ἟ πρός τά πάθη τ῅ς ἀτιμίας σχέσις, τοῦ νόμου τ῅ς φύσεως· τουτέστι, τοῦ παθητοῦ τ῅ς φύσεως μέρους, φραγμός γίνεται, τ῅ς ψυχ῅ς τό σ῵μα διατειχίζων, καί τοῦ λόγου τ῵ν ἀρετ῵ν· τήν πρός σάρκα διά μέσης ψυχ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν μή συγχωρ῵ν γενέσθαι διάβασιν. ὇ δέ λόγος παραγενόμενος, καί τόν τ῅ς φύσεως νόμον, ἤγουν τό τ῅ς φύσεως παθητόν καταπαλαίσας, τήν ἐν α὎τῶ τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν σχέσιν κατήργησεν. Οὗτος ἐστιν ὁ Κύριός μου καί ὁ Θεός μου Φριστός Ἰησοῦς, ὅν ὡς δρέπανον ἑώρακεν ὁ προφήτης, εἴκοσι πήχεων τό μ῅κος· περιεκτικός γάρ πάσης τ῅ς ἐπί τοῖς αἰσθητοῖς ἐστιν αἰσθητικ῅ς ἐνεργείας· καί δέκα πήχεων τό πλάτος· ὁριστικός γάρ πάσης λογικ῅ς ὏πάρχει κινήσεως, ὁ ἐμός Θεός καί ΢ωτήρ. Υασί γάρ τό ἀριθμεῖν μόνου κατά φύσιν εἶναι τοῦ λογικοῦ· παντός δέ ἀριθμοῦ περιοχή καί τέλος ἐστίν, ἟ δεκάς· ἄρα περιεκτικός ο὎ μόνον αἰσθητικ῵ν δυνάμεων, ἀλλά καί νοερ῵ν ἐνεργει῵ν ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ (657) Λόγος· ὡς μή μόνον σωμάτων, ἀλλά καί ἀσωμάτων δημιουργός. Δρέπανον δέ προσηγορεύθη κατά τήν ὅρασιν, ο὎ μόνον ὡς θερίζων τ῅ς λογικ῅ς φύσεως, ἥν α὎τός ο὎κ ἔσπειρε, κακίαν· καί συνάγων, ἥν α὎τός ο὎ διεσκόρπισε, φύσιν· ἀλλά καί ὡς δρεπόμενος, καί εἴσω τ῵ν θείων ἀποθηκ῵ν τούς σωζομένους ποιούμενος. Πρός δέ, καί ὡς ταῖς ἐνεργείαις τ῵ν ἀρετ῵ν ε὎αφής, ταῖς πρακτικαῖς δυνάμεσι τ῅ς ψυχ῅ς συμφυόμενος. Εἰ δέ τινί πως δοκεῖ, προσώπων δύο καί οἴκων τοσούτων ὁ τ῅ς Γραφ῅ς ἔμφασιν ποιεῖσθαι λόγος, ὧν ἐργάζεται τό δρέπανον τήν ἀναίρεσιν, φάσκων, καί εἰσελεύσεται εἰς τόν οἶκον τοῦ κλέπτου, καί εἰς τόν οἶκον τοῦ ὀμνύοντος ἐπί τῶ ὀνόματί μου ψευδ῅· γν῵μεν ὅτι τάς δύο γενικάς, καί πασ῵ν περιεκτικάς ἐνεργείας τ῅ς τοῦ διαβόλου πλάνης, ἀντί προσώπων δύο λαβών ἐσήμανεν· ἤγουν τούς τρόπους τ῵ν ἐνεργει῵ν· καί τάς δύο γενικάς, καί τ῵ν λοιπ῵ν ὁριστικάς περί τήν πλάνην διαθέσεις τ῅ς ἀνθρωπότητος, οἴκους δύο προσηγόρευσεν ὁ λόγος. Οἷον, ἟νίκα μέν δι᾿ ἀπάτης δόλῳ συλ῵ν τήν περί Θεόν ἔμφυτον γν῵σιν τ῅ς φύσεως, ταύτην ὁ πονηρός εἰς ἑαυτόν σφετερίζεται, κλέπτης ἐστίν, εἰς ἑαυτόν ἀπό τοῦ Θεοῦ τό σέβας μεταφέρειν πειρώμενος· ἀπάγων δ῅λον ὅτι τ῵ν ἐν τοῖς γεγονόσι πνευματικ῵ν λόγων τήν κατά νοῦν τ῅ς ψυχ῅ς θεωρίαν, καί μόνῃ περιεγράφων τήν νοεράν δύναμιν τῆ κατά τήν ἐπιφάνειαν προσόψει τ῵ν αἰσθητ῵ν· ὁπηνίκα δέ διά τ῵ν φυσικ῵ν ἀποχρώμενος κινημάτων, πρός τά παρά φύσιν σοφιστικ῵ς τ῅ς ψυχ῅ς κατασύρῃ τήν πρακτικήν δύναμιν, και διά τ῵ν νομιζομένων καλ῵ν τοῖς χείροσι πιθαν῵ς δι᾿ ἟δον῅ς προσηλώσῃ ταύτης τήν ἔφεσιν, ἐπί τῶ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ὀμνύει ψευδ῵ς, πρός ἄλλα παρ᾿ ὏πόσχεσιν ἄγων τήν πειθομένην ψυχήν. Καί ἔστι κλέπτης μέν, ὡς πρός ἑαυτόν συλ῵ν τήν γν῵σιν τ῅ς φύσεως· οἰκίαν ἔχων, τήν περί τήν ἄγνοιαν τ῵ν πλανωμένων διάθεσιν. ἖πίορκος δέ, ὡς τό πρακτικόν τ῅ς ψυχ῅ς μάτην διαπονεῖσθαι πείθων τοῖς παρά φύσιν· οἰκίαν ἔχων τήν φιλαμαρτήμονα τ῅ς γνώμης τ῵ν ἀνεχομένων διάθεσιν. Ο὎κοῦν κλέπτης, ὡς ἔφην, ὁ διάβολος, τήν γν῵σιν παρατρέπων τ῅ς φύσεως· ἐπίορκος δέ, τήν κατ᾿ ἀρετήν ἐνέργειαν α὎τ῅ς παραμείβων τ῅ς πράξεως. Οἰκία δέ κλέπτου καθέστηκεν, ἟ τῶ πταιστῶ λόγῳ τ῅ς γνώσεως ἐνισχημένη διάθεσις· οἰκία δέ

178 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐπιόρκου, ἟ τῶ μύσει τ῵ν παθ῵ν τ῅ς ἀτιμίας πεποιωμένη διάθεσις· ἅσπερ ὁ τοῦ Θεοῦ σωτήριος Λόγος φιλανθρώπως εἰσδύς, ποιεῖ κατοικητήριον Θεοῦ διά Πνεύματος· γν῵σιν ἀληθείας ἀντί πλάνης καί ἀγνωσίας· καί ἀρετήν καί δικαιοσύνην ἀντί κακίας καί πονηρίας δημιουργ῵ν· δι᾿ ὧν ἐν τοῖς ἀξίοις ποιεῖν πέφυκε τήν οἰκείαν ἐμφάνειαν. Σοιγαροῦν ἀντί τ῵ν προσώπων, τούς τρόπους τ῅ς διαφόρου κακουργίας τοῦ ἑνός καί τοῦ α὎τοῦ πονηροῦ διαβόλου· καί ἀντί τ῵ν οἰκι῵ν, τάς προσφυεῖς (650) τοῖς διαβολικοῖς τρόποις τ῵ν ἐνεργουμένων διαθέσεις κέκληκεν ὁ λόγος. Κλέπτης δέ πάλιν ἐστίν, ὁ πρός ἀπάτην τ῵ν ἀκουόντων τούςθείους δ῅θεν ἀσκούμενος λόγους, ὧν ο὎κ ἐπέγνω διά τ῵ν ἔργων τήν δύναμιν· τήν ψιλήν προφοράν δόξης ἐμπορίαν ποιούμενος, καί τῶ διά γλώσσης λόγῳ, τόν τοῦ δίκαιος νομίζεσθαι παρά τ῵ν ἀκροουμένων θηρώμενος ἔπαινον. Καί ἁπλ῵ς εἰπεῖν, ὁ τῶ λόγῳ τόν βίον ἀνάρμοστον, καί τῆ γνώσει τήν διάθεσιν τ῅ς ψυχ῅ς ἀντικειμένην ἔχων, κλέπτης ἐστίν· ἐκ τ῵ν ἀλλοτρίων ἀγαθ῵ν, ο὎ καλ῵ς διαφαινόμενος· πρός ὅν ὁ λόγος εἰκότως ἐρεῖ, Σῶ δέ ἁμαρτωλῶ εἶπεν ὁ Θεός· Ἵνα τί σύ ἐκδιηγῆ τά δικαιώματά μου, καί ἀντιλαμβάνεις τήν διαθήκην μου διά στόματός σου; Καί πάλιν κλέπτης ἐστίν, ὁ τοῖς φαινομένοις τρόποις καί ἤθεσι, τήν μή φαινομένην συγκαλύπτων τ῅ς ψυχ῅ς κακουργίαν· ἐπιεικείας πλάσμασι, τήν ἔνδον ἐπικαλύπτων διάθεσιν· καί κλέπτων ὥσπερ ἐκεῖνος τῆ προφορ᾵ τ῵ν λόγων τ῅ς γνώσεως, τήν τ῵ν ἀκουόντων διάνοιαν· οὕτω δή καί α὎τός τῶ τρόπῳ τ῅ς τ῵ν ἞θ῵ν ὏ποκρίσεως, τ῵ν θεωμένων τήν αἴσθησιν· πρός ὅν ὁμοίως εἰρήσεται τό, Αἰσχύνθητε, οἱ ἐνδεδυμένοι ἱμάτια ἀλλότρια. Καί τό, Ἀνακαλύψει Κύριος τό σχ῅μα α὎τ῵ν ἐν τῆ ἟μέρᾳ ἐκείνῃ. Καθ᾿ ἑκάστην γάρ ἐν τῶ κρυπτῶ τ῅ς καρδίας ἐργαστηρίῳ, ταῦτά μοι λέγοντες ἀκούειν δοκ῵ τοῦ Θεοῦ, τήν ἟μέραν, ὡς ἐπ᾿ ἀμφοῖν διαῤῥήδην κατεγνωσμένος. ἖πίορκος δέ ἐστιν, ἤγουν ὀμνύων ἐπί τῶ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ψευδ῵ς, ὁ ἐπαγγελλόμενος τῶ Θεῶ τόν κατ᾿ ἀρετήν βίον, καί ἀλλότρια παρά τήν ὏πόσχεσιν τ῅ς οἰκείας ἐπαγγελίας ἐπιτηδεύων· καί τήν συνθήκην τ῅ς ὁμολογίας τοῦ σεμνοῦ βίου διά τ῅ς ἀργίας τ῵ν ἐντολ῵ν, οἷος ἐγώ, παραβαίνων. Καί συντόμως εἰπεῖν, ὁ κατά Θεόν ζῆν προελόμενος, καί μή τελείως τῶ παρόντι βίῳ νεκρούμενος, ψεύστης ἐστί καί ἐπίορκος· ὁμόσας μέν τῶ Θεῶ· τουτέστιν, ἐπαγγειλάμενος τόν τ῅ς ἐν τοῖς θείοις ἀγ῵σιν ἄμεμπτον δρόμον· καί μή πληρώσας, καί διά τοῦτο μηδαμ῵ς ἐπαινούμενος· ἖παινεθήσεται γάρ, φησί, π᾵ς ὁ ὀμνύων ἐν α὎τῶ· τουτέστι, π᾵ς ὁ τῶ Θεῶ τόν ἔνθεον ἐπαγγειλάμενος βίον, καί διά τ῅ς ἀληθείας τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης, τούς ὄρκους πληρ῵ν τ῅ς καλ῅ς ὏ποσχέσεως. Εἰ δέ πάντως ἔπαινον ἔχει ὁ τ῵ν οἰκείων πληρωτής ἐπαγγελι῵ν, ὡς ὀμνύων τῶ Θεῶ καί ἀληθεύων· δ῅λον ὅτι ψόγον ἕξει καί ἀτιμίαν, ὁ τ῵ν οἰκείων συνθηκ῵ν παραβάτης γενόμενος, ὡς ὀμόσας ἐν τῶ Θεῶ, καί ψευσάμενος. Σούτων ὏περχόμενος ὥσπερ οἰκίας τινάς τάς καρδιάς, ἤγουν τήν ἑκάστου διάθεσιν, τό δρέπανον· τουτέστιν, ὁ τοῦ Θεοῦ καί Πατρός λόγος, ἅτε δή γν῵σις κατ᾿ ο὎σίαν ὏πάρχων καί ἀρετή· συντελεῖ πάμπαν α὎τάς, τῆ πρός τό κρεῖττον μεταβολῆ τήν προτέραν τ῅ς ἑκάστου καρδίας διαφανίζων κατάστασιν, καί φέρων ἑκάτερον πρός τήν τοῦ λείποντος α὎τῶ καλοῦ μετουσίαν· καί ποι῵ν τόν μέν κλέπτην τ῅ς γνώσεως, (661) ἐργάτην ἀρετ῅ς ἀνεπαίσχυντον· τόν δέ κλέπτην τ῅ς τ῵ν ἞θ῵ν φαινομένης καταστολ῅ς, ἐπιστήμονα τ῅ς κατά ψυχήν κρυπτομένης γεωργόν διαθέσεως· τόν ἐπίορκον δέ, ἀληθ῅ τ῵ν οἰκείων ὏ποσχέσεων ἐργαζόμενος φύλακα, τοῖς ἔργοις τ῵ν ἐντολ῵ν τάς οἰκείας ἐπαγγελίας πιστούμενον.

΢ΦΟΛΙΑ α΄. Fr. Βλέπε τό μυστήριον· βλέπε τήν ἀγχόνην τ῵ν Υυσιθεσιτ῵ν· βλέπε τοῦ Ἰταλοῦ καί τοῦ Νείλου τόν θάνατον. β΄. Ο὎ λέγομεν, φησίν, ἐπί Φριστοῦ διαφοράν ὏ποστάσεων, ὅτι Σριάς μεμένηκεν ἟ Σριάς, καί σαρκωθέντος τοῦ Θεοῦ καί Λόγου, προσθήκης προσώπου ο὎ προσγενομένης τ῅ ἁγίᾳ Σριάδι διά τήν σάρκωσιν. Λέγομεν δέ φύσεων διαφοράν, ἵνα μή τῶ Λόγῳ κατά τήν φύσιν ὁμοούσιον τήν σάρκα πρεσβεύωμεν. γ΄. Ὅτι φύσεων διαφοράν ὁ μή λέγων, φησίν, ο὎κ ἔχει πόθεν πιστώσασθαι, τήν ὅτι γέγονε σάρξ ὁ Λόγος δίχα τροπ῅ς ὁμολογίαν, μή γινώσκων σωζόμενον κατά τήν φύσιν τῆ μιᾶ τοῦ ἑνός Θεοῦ καί Φριστοῦ ὏ποστάσει μετά τήν ἕνωσιν τό προσλαβόν καί τό προσειλημμένον. δ΄. Π῵ς δρέπανον ὁ Κύριός ἐστι, καί τί τό πλάτος α὎τοῦ θεωρεῖται τ῵ν πήχεων.

179 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ε΄. Π῵ς α὎τός πάλιν ὡς δρέπανον ἔχει τό μ῅κος εἴκοσι πήχεων. στ΄. Διά τί πετόμενον τό δρέπανον ἴδεν ὁ προφήτης. ζ΄. Ἡ πίστις τήν εἰς Θεόν διά τ῅ς ἐλπίδος τελείαν ἀγάπην συνίστησιν· ἟ ἀγαθή συνείδησις, τήν εἰς τόν πλησίον διά τ῅ς φυλακ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν ἀγάπης ὏φίστησιν. Ἡ γάρ ἀγαθή συνείδησις, παραβαθεῖσαν ἐντολήν ο὎κ ἔχει κατήγορον· ταύτας δέ μόνον ἟ καρδία πιστεύεσθαι πέφυκε, τ῵ν ἐφιεμένων τ῅ς ἀληθοῦς σωτηρίας. η΄. Π῵ς ἐστιν ὁ Κύριος ἀρά, καί τίνος ἀρά. θ΄. (664) ἖πειδή, φησί, πρός τήν γ῅ν ἔσχεν τήν ἔφεσιν κινουμένην ὁ ἄνθρωπος, εἰς α὎τήν ὠθεῖτε καί μή θέλων ὏πό τοῦ θανάτου. ι΄. Σί ἐστιν ὁ κλέπτης, καί ὁ ἐπίορκος. ια΄. Κλοπή ἐστι πονηρά, ἟ δι᾿ ἀπάτης τ῅ς φύσεως ἅλωσις. Θυσία ἐστίν, ἥν θύει τούς ὏π᾿ α὎τοῦ κλεπτομένους ὁ διάβολος, ἟ κατά τήν ἔνθεον ζωήν σφαγή τ῅ς προαιρέσεως, καί ἟ κατ᾿ α὎τήν τελεία τ῅ς μνήμης ἀναίρεσις. Ἀπώλειά ἐστιν, ἟ κατά στέρησιν τ῅ς τοῦ Θεοῦ γνώσεως ἐπισυμβαίνουσα τοῖς θυομένοις ἄγνοια. Διά τοῦτο γάρ κλέπτει συναρπάζων τόν λογισμόν, ἵνα τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ζω῅ς ἐργάσηται στέρησιν. ιβ΄. Σίς ἐστιν ὁ οἶκος τοῦ κλέπτου καί τοῦ ἐπιόρκου. ιγ΄. Αἰτίαν τοῦ λῃστεύειν συγχωρηθ῅ναι τόν διάβολον, στοχαστικ῵ς ἐρεῖ τις τυχόν, τό καί τοῖς ἀνθρώποις διά πείρας α὎τοῦ γνωσθ῅ναι τήν κακίαν, ἵνα μισηθῆ πλέον δεικνύμενος· καί τό π᾵σιν ἀλλήλων δειχθ῅ναι τοῖς ἀνθρώποις διά τ῅ς δοκιμασίας τάς διαθέσεις, ἵνα ἕκαστος ἑαυτῶ σύμφυτον ἐπιφέρηται συνηγορίαν, τήν οἰκείαν συνείδησιν. ὇ γάρ Θεός ο὎ δέεται τ῅ς κατά τήν πεῖραν μαθήσεως, πάντων ἔχων ο὎σιωδ῵ς, καί πρό τ῅ς α὎τ῵ν γενέσεως, τήν γν῵σιν. ιδ΄. Σίνα τά ξύλα, καί τίνες οἱ λίθοι. ιε΄. Ὅτι καταστροφή τοῦ οἴκου, τουτέστι τοῦ κόσμου, κατά τήν πλάνην διά τ῅ς σαρκώσεως γέγονεν. ιστ΄. Κατ᾿ ἄλλην θεωρίαν τ῵ν α὎τ῵ν ἔκθεσις. ιζ΄. Ἄλλη περί τ῵ν α὎τ῵ν θεωρία. ιη΄. Σαύτην ἔθετο τήν θεωρίαν τοῖς ἐμπαθέσιν ἁρμόδιον. ὇ γάρ τήν παντελ῅ περί τό καλόν ἀκινησίαν νοσ῵ν, περί τό κακόν ὏πάρχει, πάντως ε὎κίνητος. Κατ᾿ ἀμφότερα γάρ ἀκίνητον ὏πάρχειν, ἀδύνατον. ιθ΄. ΢υναπτομένη ἟ κατ᾿ αἴσθησιν κίνησις τῆ κατά νοῦν ἐνεργείᾳ, ποιεῖ τήν μετά γνώσεως ἀρετήν. κ΄. Διά τί δρέπανον ἐκάλεσεν; κα΄. Ὅτι συμφύρεται ταῖς πρακτικαῖς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεσιν ὁ Λόγος, ὥσπερ τό δρέπανον τῆ χειρί τοῦ θερίζοντος, πρός ἀναίρεσιν παθ῵ν, καί συγκομιδήν ἀρετ῵ν. κβ΄. Κλέπτης μέν, φησίν, ἐστίν ὁ διάβολος, ὡς ἀγνοίας· ἐπίορκος δέ, ὡς κακίας δημιουργός· ἔχων καθάπερ οἰκίας, τοῦ μέν ἀγνοοῦντος, τήν πλανωμένην διάνοιαν· τοῦ δέ κακοῦ, τήν φιλαμαρτήμονα γνώμην. κγ΄. Καλή θεωρία, καί πάνυ πρόσφορος ἟μῖν, τοῖς νοθεύουσι διά τήν κενοδοξίαν τό κλέος τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως. κδ΄. Κλέπτης ἐστί, φησί, καί ὁ τήν ἀρετ῵ν τ῵ν ἞θ῵ν ἀπατηλήν διάπλασιν ὏ποκρινόμενος· καί τῶ φαινομένῳ σχήματι, τήν λανθάνουσαν συγκαλύπτων τ῅ς γνώμης πονηρίαν. κε΄. ὇ κατά μόνην τήν ἐν λόγοις προφοράν γν῵σιν ὏ποκρινόμενος, φησί, πρός δόξαν ἰδίαν τήν τ῵ν ἀκουόντων κλέπτει διάνοιαν· καί ὁ τοῖς ἤθεσι τήν (665) ἀρετήν ὏ποκρινόμενος, πρός δόξαν ἰδίαν κλέπτει τήν τ῵ν θεωμένων ὅρασιν· καί δι᾿ ἀπάτης ἀμφότεροι κλέπτοντες πλαν῵σιν, ὁ μέν, διάνοιαν ψυχ῅ς τ῵ν ἀκοούντων· ὁ δέ τ῵ν θεωμένων σώματος αἴσθησιν. 180 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κστ΄. Σί ἐστιν ὁ ἐπίορκος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΓ΄. ἖ν τῶ α὎τῶ προφήτη γέγραπται πάλιν· "Καί εἶπε πρός με· Σί σύ βλέπεις; Καί εἶπα· ἖ώρακα , καί ἰδού λυχνία χρυσ῅ ὅλη, καί τό λαμπάδιον ἐπάνω α὎τ῅ς· καί ἑπτά λύχνοι ἐπάνω α὎τ῅ς, καί ἑπτά ἐπαρυστρίδες τοῖς λύχνοις τοῖς ἐπάνω α὎τ῅ς· καί δύο ἐλαῖαι ἐπάνω α὎τ῅ς· μία ἐκ δεξι῵ν τοῦ λαμπαδίου α὎τ῅ς, καί μία ἐξ ε὎ωνύμων. " Σίς ἟ λυχνία; καί διά τί χρυσ῅, καί τί τό λαμπάδιον τό ἐπάνω α὎τ῅ς; τίνες οἱ ἑπτά ἐπαρυστρίδες τ῵ν ἑπτά λύχνων; καί τίνες αἱ δύο ἐλαῖαι; καί διά τί ἐξ δεξι῵ν καί ἐξ ε὎ωνύμων τοῦ λαμπαδίου; Ἀπόκρισις. Σήν πολύφωτον καί ὏περφα῅ τ῅ς ἁγίας ἖κκλησίας μεγαλοπρέπειαν πόῤῥωθεν τῶ προφήτῃ συμβολικ῵ς προδιαγράφων ὁ λόγος, ταύτην οὕτως α὎τῶ τήν ὅρασιν διεποίκιλε· διδάσκων, οἶμαι, τοῦ κατ᾿ α὎τήν καινοῦ μυστηρίου τήν δύναμιν. Λυχνία τοιγαροῦν ἐστιν ὁλόχρυσος, ἟ τοῦ Θεοῦ πανεύφημος ἖κκλησία, καθαρά καί ἀμίαντος, ἄχραντός τε καί ἀκίβδηλος, καί ἀμείωτος, καί τοῦ ἀληθινοῦ φωτός δεκτική. Υασί γάρ τόν ἀκίβδηλον χρυσόν, μήτε μελένεσθαι καταχωννύμενον ἰῶ τινι καί διαφθείρεσθαι· μήτε μήν μειοῦσθαι παντελ῵ς ἐκπυρούμενον· πρός δέ, καί τ῅ς ὀπτικ῅ς τ῵ν ἐνατενιζόντων α὎τῶ δυνάμεως κατά τινα φυσικήν ἐνέργειαν εἶναι ῥωστικόν τε καί ἀνανεωτικόν. Σοιαύτη δέ καί ἟ τοῦ Θεοῦ πανένδοξος ἖κκλησία, δι᾿ α὎τ῵ν κατ᾿ ἀλήθειαν τ῵ν πραγμάτων ὏πάρχουσα πέφυκε, κατά τοῦ χρυσοῦ καθαρωτάτην φύσιν· ἀκίβδηλος μέν, ὡς μηδέν ἔχουσα τό σύνολον τῶ κατά τήν πίστιν μυστηρίῳ τ῅ς θεολογίας ἐπίμικτον καί ἀλλότριον· καθαρά δέ, ὡς τῆ λαμπρότητι τ῵ν ἀρετ῵ν διαυγής καί ἐπίδοξος· ἀμίαντος δέ, ὡς μηδενί ῥύπῳ μολυνομένη παθ῵ν· ἄχραντος δέ,ὡς π᾵σι τοῖς πονηροῖς ἀνέπαφος πνεύμασι· μήτε μήν ταῖς ὏λικαῖς περιστάσεσιν ἰῶ τινι κακίας μελαινομένη [Fr. μολυνομένη]· ἀμείωτος δέ καί ἀνελάττωτος, ὡς μηδέ τῆ καμίνῳ τ῵ν κατά καιρούς διωγμ῵ν πυρουμένη, καί ταῖς ἀλλεπαλλήλοις τ῵ν αἱρέσεων ἐπαναστάσεσι βασανιζομένη, κατά λόγον ἤ βίον, ἤγουν πίστιν καί πολιτείαν, τήν οἱανοῦν ὕφεσιν διά τό βάρος τ῵ν πειρασμ῵ν ὏πομένουσα· διό καί πάσης κατά τήν χάριν ἐστί ῥωστική διανοίας, τ῵ν ε὎σεβ῵ς α὎τήν κατανοούντων. Καλεῖ μέν γάρ τούς ἀσεβεῖς, παρεχομένη τό φ῵ς τ῅ς ἀληθοῦς γνώσεως· συντηρεῖ δέ τούς τ῵ν κατ᾿ α὎τήν μυστηρίων φιλοθεάμονας, ἀπαθ῅ καί ἀρευμάτιστον τήν κόρην τ῅ς α὎τ῵ν διανοίας (668) φυλάττουσα. Σούς δέ κατά τι σάλον ὏πομεμενηκότας ἀνακαλεῖται, καί τῶ λόγῳ τ῅ς παρακλήσεως ἀνανεοῦται τήν παθοῦσαν διάνοιαν. Οὕτως μέν ἔχουσαν τήν ὁραθεῖσαν τῶ προφήτῃ λυχνίαν, κατά μίαν ἐπιβολήν διά τ῵ν εἰρημένων κατενοήσαμεν. Σό δέ λαμπάδιοντό ἐπάνω α὎τ῅ς ἐστι, τό πατρικόν φ῵ς καί ἀληθινόν, ὅ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τόν κόσμον, ὁ Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦς Φριστός· διά τήν πρόσληψιν τ῅ς ἐξ ἟μ῵ν καί ἟μετέρας σαρκός, λαμπάδιον καί γεγεννημένος καί προσηγορευμένος· ἤγουν ἟ κατά φύσιν τοῦ Θεοῦ καί Πατρός ΢οφία καί Λόγος· ὁ ἐν τῆ ἖κκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ κηρυττόμενός τε κατά τήν ε὎σεβ῅ πίστιν, καί τῶ βίῳ τῶ κατ᾿ ἀρετήν διά τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν φυλακ῅ς ὏ψούμενος ἐν τοῖς ἔθνεσι καί διαφαινόμενος· καί π᾵σι λάμπων τοῖς ἐν τῆ οἰκίᾳ· λέγω δή τῶδε τῶ κόσμῳ· καθά πού φησιν α὎τός ὁ Θεός καί Λόγος· Ο὎δείς ἅπτει λύχνος, καί τίθησιν α὎τόν ὏πό τόν μόδιον· ἀλλ᾿ ἐπί τήν λυχνίαν, καί λάμπει π᾵σι τοῖς ἐν τῆ οἰκίᾳ· λύχνον ἑαυτόν δηλαδή λέγων, ὡς κατά φύσιν Θεός ὏πάρχων, καί σάρξ κατ᾿ οἰκονομίαν γενόμενος· οἷα δή φ῵ς κατ᾿ ο὎σίαν, λύχνου δίκην ἀπεριγράφως διά μέσης ψυχ῅ς, ὡς διά θρυαλλίδος τό πῦρ, τῶ τ῅ς σαρκός ὀστράκῳ κρατούμενος· ὅπερ οἶμαι νοήσας καί ὁ μέγας Δαβίδ, λύχνον κέκληκε τόν Κύριον, φήσας· Λύχνος τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καί φ῵ς ταῖς τρίβοις μου. ΢κότους γάρ ἀγνοίας τε καί πονηρίας λυτήριος ὁ ἐμός ὏πάρχει ΢ωτήρ καί Θεός· διό καί λύχνος τῆ Γραφῆ προσηγορεύθη. Λύχνος γάρ, παρά τό λύειν τό νύχος λέγεται. Νύχος δέ καλοῦσι τό σκότος οἱ περί λόγους σπουδάζοντες. Ὅς δή μόνος οἷα δή λύχνος τόν ζόφον τ῅ς ἀγνοίας καί τόν σκότον τ῅ς κακίας διαλύσας, π᾵σιν ὁδός γέγονε σωτηρίας· δι᾿ ἀρετ῅ς καί γνώσεως πρός τόν Πατέρα φέρων τούς α὎τόν ὡς δικαιοσύνης ὁδόν διά τ῵ν θείων ἐντολ῵ν ὁδεύειν βουλομένους. Λυχνίαν δέ τήν ἁγίαν ἖κκλησίαν, ἐφ᾿ ἧς τῶ κηρύγματι λάμπων ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πάντας τούς ἐν τῶδε τῶ κόσμῳ ὡς ἐν οἰκίᾳ τινί τυγχάνοντας καταφωτίζει ταῖς ἀκτῖσι τ῅ς ἀληθείας, τάς πάντων διανοίας θείας πληρ῵ν ἐπιγνώσεως. Μόδιον δέ, τῶ τ῅ς συμβολικ῅ς διαπλάσεως τρόπῳ κέκληκε τήν συναγωγήν τ῵ν Ἰουδαίων· ἤγουν τήν σωματικήν τοῦ νόμου λατρείαν, τῶ παχεῖ (669) τ῵ν ἐν τῶ γράμματι συμβόλων παντελ῵ς ἀδιάγνωστον ἔχουσαν τό φ῵ς τ῅ς ἐν νοήμασιν ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως· ὏φ᾿ ὅν μόδιον κρατεῖσθαι παντελ῵ς ὁ λόγος ο὎ βούλεται· τό ὕψει ἐπικεῖσθαι θέλων, καί τῶ μεγέθει τοῦ κάλλους τ῅ς ἖κκλησίας. Πάντας γάρ ἄν, τῶ γράμματι τοῦ νόμου καθάπερ μοδίῳ κρατούμενος ὁ λόγος, ἐστέρησε φωτός ἀϊδίου, μή διδούς 181 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html θεωρίαν πνευματικήν, τοῖς τήν αἴσθησιν ὡς ἀπατηλήν, καί μόνης δεκτικήν τ῅ς ἀπάτης· καί τ῅ς τ῵ν συμφυ῵ν σωμάτων φθορ᾵ς ὏πάρχουσαν μόνης ἀντιληπτικήν, ἐκδύσασθαι σπεύδουσιν· ἀλλ᾿ ἐπί τήν λυχνία, λέγω τήν ἖κκλησίαν, ἤγουν τήν ἐν πνεύματι λογικήν λατρείαν, ἵνα πάντας φωτίσῃ· διδάσκων τούς ἐν παντί τῶ κόσμῳ, λόγῳ ζ῅ν μόνῳ καί πολιτεύεσθαι· καί τοσοῦτον ἔχειν περί τ῵ν σωμάτων τήν μέριμναν, ὅσον διά πολλ῅ς φροντίδος τήν πρός α὎τά σχέσιν τ῅ς ψυχ῅ς παντελ῵ς διακόψαι· καί μηδεμίαν διδόναι τό σύνολον ὕλης τῆ ψυχῆ φαντασίαν, ἔργον ποιεῖσθαι καί σπούδασμα· σβεσθείσης ἤδη τῶ λόγῳ, τ῅ς κατ᾿ ἀρχάς τόν μέν λόγον παρωσαμένης· τήν ἀλογίαν δέ τ῅ς ἟δον῅ς, ὄφεως δίκην ἑρπηστικοῦ, προσδεξαμένης αἰσθήσεως· καθ᾿ ἧς ὡρίσθη δικαίως ὁ θάνατος, ἵνα παύσηται τῶ διαβόλῳ πρός τήν ψυχήν παρεχομένη τήν εἴσοδον. Μία γάρ ὏πάρχουσα κατά τό γένος ἟ αἴσθησις, πενταπλοῦται τοῖς εἴδεσι, διά τ῅ς καθ᾿ ἕκαστον εἶδος ἀντιληπτικ῅ς ἐνεργείας, τό προσφυές αἰσθητόν ἀντί Θεοῦ στέργειν τήν πλανωμένην ψυχήν ἀναπείθουσα. Διόπερ ὁ τῶ λόγῳ σοφ῵ς ἑπόμενος, πρό τοῦ βεβιασμένου καί παρά γνώμην θανάτου, θάνατον τ῅ς σαρκός ἑκουσίως καταψηφίζεται· τόν πρός αἴσθησιν τ῅ς γνώμης παντελ῵ς ποιούμενος χωρισμόν. Ο὎κοῦν ὁ μόνῳ τῶ γράμματι τ῅ς Γραφ῅ς παρακαθήμενος, μόνην ἔχει τήν αἴσθησιν κρατοῦσαν τ῅ς φύσεως· καθ᾿ ἥν ἟ πρός σάρκα τ῅ς ψυχ῅ς σχέσις μόνη διαφαίνεσθαι πέφυκε. Σό γάρ γράμμα μή νοούμενον πνευματικ῵ς, μόνην ἔχει τήν αἴσθησιν περιγράφουσαν α὎τοῦ τήν ἐκφώνησιν, καί μή συγχωροῦσαν πρός τόν νοῦν διαβ῅ναι τ῵ν γεγραμμένων τήν δύναμιν. Εἰ δέ πρός μόνην τήν αἴσθησιν ἔχει τό γράμμα τήν οἰκειότητα, π᾵ς ὁ καθ᾿ ἱστορίαν μόνην Ἰουδαϊκ῵ς τό γράμμα δεχόμενος, κατά σάρκα ζῆ, τ῅ς ἁμαρτίας καθ᾿ ἑκάστην ἟μέραν, διά τήν ζ῵σαν αἴσθησιν, γνωμικ῵ς ἀποθνήσκων τόν θάνατον· μή δυνάμενος πνεύματι τάς πράξεις θανατ῵σαι τοῦ σώματος, ἵνα ζῆ τήν ἐν πνεύματι μακαρίαν ζωήν. Εἰ γάρ κατά σάρκα ζ῅τε, μέλλετε ἀποθνήσκειν, φησίν ὁ θεῖος Ἀπόστολος· εἰ δέ πνεύματι τάς πράξεις τοῦ σώματος θανατοῦτε, ζήσεσθε. Μή τοίνυν τόν λύχνον, ἤγουν τό φωτιστικόν τ῅ς γνώσεως λόγον, ἀνάπτοντες, διά θεωρίας καί πράξεως ὏πό τόν μόδιον θήσωμεν· ἵνα μή κατακριθ῵μεν, ὡς περιγράφοντες τῶ γράμματι τήν τ῅ς σοφίας ἀπερινόητον δύναμιν· ἀλλ᾿ ἐπί τήν λυχνίαν, λέγω τήν ἁγίαν ἖κκλησίαν, ἐν τῶ ὕψει τ῅ς ἀληθοῦς θεωρίας, π᾵σι τό φ῵ς τ῵ν θείων δογμάτων πυρσεύουσαν. (672) Σαύτην τυχόν τήν ἁγίαν ἖κκλησίαν καί ὁ νόμος τυπικ῵ς προκαταγγέλλων, λυχνίαν χρυσ῅ν ὅλην α὎τήν, καί τορευτήν γενέσθαι προσέταξε· τό μέν, ὡς μηδέν διάκενον ἔχουσαν, καί τ῅ς τοῦ λόγου δυνάμεως ἄμοιρον· τό δέ, ὡς τ῵ν ὏λικ῵ν πάντων περιττωμάτων παντελ῵ς ἀπεξεσμένην, καί μηδέν ἐπίγειον ἔχουσαν. Ἥνπερ μετά τινος ἐξαλλαγ῅ς θαυμαστ῵ς διαθρήσας ὁ μέγας Ζαχαρίας, φησί πρός τῶ λαμπαδίῳ· Καί ἑπτά λύχνοι ἐπάνω α὎τ῅ς. Σούς ἑπτά λύχνους ἐνταῦθα καθ᾿ ἕτερον τρόπον ἐκληπτέον ἟μῖν, παρ᾿ ὅν ἤδη τόν ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ λύχνον προλαβών ἐξέδωκεν ὁ λόγος. Ο὎ γάρ πάντες τε καί πάντα τά τήν α὎τήν ἐκφώνησιν ἔχοντα, καθ᾿ ἕνα καί τόν α὎τόν πάντως νοηθήσεται τρόπον· ἀλλ᾿ ἕκαστον τ῵ν λεγομένων πρός τήν ὏ποκειμένην δ῅λον ὅτι τῶ τόπῳ τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς δύναμιν νοητέον, εἰ μέλλοιμεν ὀρθ῵ς τοῦ σκοποῦ τ῵ν γεγραμμένων καταστοχάζεσθαι. Λύχνους οὖν ἐνταῦθα φάναι τήν ἁγίαν Γραφήν ὏πονο῵, τάς ἐνεργείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἤγουν χαρίσματα τοῦ Πνεύματος, ἅπερ δωρεῖσθαι τῆ ἖κκλησίᾳ πέφυκεν ὁ Λόγος, ὡς κεφαλή τοῦ παντός σώματος. Καί ἐπαναπαύσεται γάρ ἐπ᾿ α὎τόν, φησί, Πνεῦμα Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καί συνέσεως, πνεῦμα βουλ῅ς καί ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καί ε὎σεβείας· ἐμπλήσει α὎τόν πνεῦμα φόβου Θεοῦ. Ἡ δέ τ῅ς ἖κκλησίας κεφαλή κατά τήν ἐπίνοιαν τ῅ς ἀνθρωπότητός ἐστιν ὁ Φριστός. Ἄρα τῆ ἖κκλησίᾳ δεδώρηται ὁ κατά φύσιν ἔχων τό Πνεῦμα, τάς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος, ὡς Θεός. ἖μοί γάρ ὁ Λόγος γενόμενος ἄνθρωπος, ἐμοί καί τήν ὅλην πραγματεύεται σωτηρίαν· διά τ῵ν ἐμ῵ν ἐμοί τά οἰκεῖα α὎τῶ κατά φύσιν ἀντιδούς· δι᾿ ὅν καί ἄνθρωπος γέγονε· καί ὡς λαμβάνων δι᾿ ἐμέ, ποιεῖται τ῵ν οἰκείων τήν ἔκφανσιν· καί ἑαυτῶ μέν τήν ἐμήν ὡς φιλάνθρωπος λογιζόμενος χάριν· ἐμοί δέ τήν οἰκείαν α὎τοῦ κατά φύσιν κατορθωμάτων ἐπιγραφόμενος δύναμιν· δι᾿ ὅν καί νῦν λαμβάνειν λέγεται, τό φύσει προσόν ἀνάρχως καί ὏πέρ λόγον. Σό γάρ Πνεῦμα τό ἅγιον ὥσπερ φύσει κατ᾿ ο὎σίαν ὏πάρχει τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, οὕτως καί τοῦ Τἱοῦ φύσει κατ᾿ ο὎σίαν ἐστίν, ὡς ἐκ τοῦ Πατρός ο὎σιωδ῵ς, δι' Τἱοῦ γεννηθέντος, ἀφράστως ἐκπορευόμενον· καί τῆ λυχνίᾳ, τουτέστι τῆ ἖κκλησίᾳ, καθάπερ λύχνους τάς οἰκείας ἐνεργείας δωρούμενον. Λύχνου γάρ τρόπον τό σκότος λύοντος, π᾵σα τοῦ Πνεύματος ἐνέργεια τήν πολύτροπον γένεσιν τ῅ς ἁμαρτίας ἐξωθεῖσθαι τ῅ς ἖κκλησίας καί ἐπελαύνειν πέφυκε. Ποιεῖται γάρ ἟ μέν σοφία, τ῅ς ἀνοίας ἀναίρεσιν· ἟ δέ σύνεσις, τ῅ς ἀνεπιγνωμοσύνης ἀφαίρεσιν· ἟ δέ βουλή, τ῅ς ἀδιακρισίας κατάργησιν· ἟ δέ ἰσχύς, τ῅ς ἀσθενείας ἐξήλωσιν· ἟ δέ γν῵σις, τ῅ς ἀγνωσίας ἀφανισμόν· ἟ δέ ε὎σέβεια, τ῅ς ἀσεβείας, καί τ῅ς ἐπ᾿ α὎τ῅ τ῵ν ἐνεργει῵ν φαυλότητος διωγμόν· ὁ δέ φόβος, τ῅ς καταφρονήσεως ἀπελαύνει τήν πώρωσιν. Υ῵ς γάρ ο὎ μόνον τά προστάγματα, ἀλλά καί τά ἐνεργήματα τυγχάνει τοῦ Πνεύματος. (673) Λύχνοι δέ πάλιν τυγχάνουσι, παντί τῶ βίῳ διά τ῅ς ἖κκλησίας τό φ῵ς τ῅ς σωτηρίας πυρσεύοντες, καί οἱ συμπληροῦντες βαθμοί τήν κατ᾿ α὎τήν ε὎κοσμία. Οἶον, ὁ σοφός τ῵ν θείων καί ὏ψηλ῵ν δογμάτων καί μυστηρίων διδάσκαλος, λύχνος ἐστίν,

182 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐκκαλύπτων τά τέως τοῖς πολλοῖς μή φαινόμενα. ὇ μετά συνέσεως καί ἐπιστήμης κατακούων τ῅ς ἐν τοῖς τελείοις λαλουμένης σοφίας, ἄλλος ὏πάρχει λύχνος, ὡς συνετός ἀκροατής, φυλάττων ἐν ἑαυτῶ τ῅ς τ῵ν λαλουμένων ἀληθείας τό φ῵ς. ὇ δέ μετά βουλ῅ς διακρίνων ἁρμοδίους τοῖς πράγμασι τούς καιρούς, καί τοῖς λόγοις τούς ἐπιβάλλοντας τρόπους ἐπινο῵ν, καί μή συγχωρ῵ν ἀλλήλοις ἀπροσφόρως ἐμπεσόντας συγχεῖσθαι, καί οὗτος ὡς θαυμαστός σύμβουλος, ἄλλος ὏πάρχων δέδεικται λύχνος. ὇ δέ τάς προσβολάς τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν, κατά τόν μακάριον Ἰώβ καί τούς γενναίους μάρτυρας, ἀκατασείστῳ φέρων τῶ φρονήματι, λύχνος ἐστίν ἰσχυρός, ἀκατάσβεστον καί α὎τός φυλάττων τό φ῵ς τ῅ς σωτηρίας, ἐν τῶ τρόπῳ τ῅ς κατ᾿ ἀνδρείαν ὏πομον῅ς φυλαττόμενον, ὡς τόν Κύριον ἰσχύν ἔχων καί ὕμνησιν. ὇ δέ γινώσκων τοῦ πονηροῦ τά μηχανήματα, καί τάς συπλοκάς τ῵ν ἀφαν῵ν πολέμων ο὎κ ἀγνο῵ν· καί οὗτος τῶ φωτί τ῅ς γνώσεως περιλαμπόμενος, ἄλλος πέφυκε λύχνος, τῶ μεγάλῳ Ἀποστόλῳ προσηκόντως φθεγγόμενος· Ο὎ γάρ α὎τοῦ τά νοήματα ἀγνοοῦμεν. ὇ δέ τόν κατ᾿ ἐντολήν βίον ε὎σεβ῵ς τοῖς τρόποις πιστούμενος. ὇ δέ τῆ προσδοκίᾳ τ῅ς κρίσεως, τοῖς πάθεσι πρός τήν ψυχήν δι᾿ ἐγκρατείας ἀποτειχίσας τήν εἴσοδον, ἄλλος γέγονε λύχνος· διά σπουδ῅ς τῶ φόβῳ τοῦ Θεοῦ τάς ἐπιτριβείσας α὎τῶ τ῵ν παθ῵ν κηλῖδας ἐκκαθαιρόμενος· καί τήν τ῵ν παρά φύσιν ἀποβολῆ μολυσμ῵ν, διαυγ῅ καί λαμπρόν τόν βίον ποιούμενος. Σήν μέν οὖν κάθαρσιν τοῖς ἀξίοις τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν καθαρότητος, διά φόβου καί ε὎σεβείας καί γνώσεως ποιεῖται τό Πνεῦμα τό ἅγιον· τόν δέ φωτισμόν, τ῅ς τ῵ν ὄντων καθ᾿ οὕς ὏πάρχουσι λόγους γνώσεως, δι᾿ ἰσχύος, καί βουλ῅ς, καί συνέσεως δωρεῖται τοῖς ἀξίοις φωτός· τήν δέ τελειότητα, διά τ῅ς παμφαοῦς καί ἁπλ῅ς καί ὁλοσχεροῦς σοφίας χαρίζεται τοῖς ἀξίοις θεώσεως, πρός τήν τ῵ν ὄντων αἰτίαν ἀναμέσως α὎τούς ἀνάγων κατά πάντα τρόπον, ὡς ἔστιν ἀνθρώπῳ δυνατόν, ἐκ μόνων τ῵ν θείων τ῅ς ἀγαθότητος ἰδιωμάτων γνωριζομένους· καθ᾿ ἥν ἐκ Θεοῦ μέν ἑαυτούς· ἐξ ἑαυτ῵ν δέ γινώσκοντες τόν Θεόν, ο὎κ ὄντος τινός μέσου τοῦ διατειχίζοντος· σοφίας γάρ πρός Θεόν μέσον ο὎δέν· τήν ἀναλλοίωτον ἕξουσιν ἀτρεψίαν, τ῵ν μέσων α὎τοῖς πάντων ὁλικ῵ς διαβαθέντων, ἐν οἷς ὏π῅ρχεν ὁ περί τήν γν῵σίν ποτε τοῦ σφάλλεσθαι κίνδυνος· καί πρός α὎τήν τήν ἄπειρον καί ἐπάπειρον, καί ἀπειράκις ἀπείρως κατά φύσιν ἐπέκεινα πάντων ἀκρότητα δι᾿ ἀφασίας, (676) ἀῤῥήτου τε σιγ῅ς καί ἀγνωσίας, ἀφθέγκτως τε καί ἀπερινοήτως ἀναχθεῖσι κατά τήν χάριν. Καί ἑπτά ἐπαρυστρίδες τοῖς ἑπτά λύχνοις τοῖς ἐπάνω α὎τ῅ς. ὇ μέν δή περί τ῵ν λύχνων, ὡς κατ᾿ ἐμέ φάναι, κατά δύο ἐπιβολάς, ἀποδέδοται τ῅ς θεωρίας ὁ λόγος· ὁ δέ τ῵ν ἐπαρυστρίδων, ἐντεῦθεν ἀρχθήσεται. Υασίν οὖν εἶναι τήν ἐπαρυστρίδα, σκεῦός τι σκυφοειδές, ἐν ᾧ τό τοῖς λύχνοις ἐπιχεόμενον οἱ ἄνθρωποι βάλλειν εἰώθασιν ἔλαιον, πρός ἀποτροφήν τοῦ φωτός καί συντήρησιν. Ο὎κοῦν κατά τόν τ῅ς ἀναγωγ῅ς λόγον, ἐπαρυστρίδες εἰσί τ῵ν ἑπτά λύχνων τ῅ς ὁραθείσης λυχνίας, αἱ δεκτικαί τ῵ν διατρεφόντων τε καί συντηρούντων τούς ἑπτά λύχνους, ἤγουν τάς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος, διαφόρων λόγων τε καί τρόπων καί ἞θ῵ν ὏πάρχουσιν ἕξεις τε καί διαθέσεις, τ῵ν εἰληφότων ἐν τ῅ ἖κκλησίᾳ τήν τ῵ν χαρισμάτων διαίρεσιν. Ὡς γάρ ἐλαίου χωρίς ἄσβεστον διατηρηθεῖναι λύχνον ἀμήχανον· οὕτως ἕξεως χωρίς, προσφόροις, καί λόγοις καί τρόποις, καί ἤθεσι, νοήμασί τε αὖ καί λογισμοῖς καθήκουσι τά καλά διατρεφούσης, ἄσβεστον διαφυλαχθ῅ναι τό φ῵ς τ῵ν χαρισμάτων ἀμήχανον. Π᾵ν γάρ χάρισμα πνευματικόν, προσφυοῦς χρῄζει τ῅ς ἕξεως, ἀπαύστως ἐπιχεούσης α὎τῶ καθάπερ ἔλαιον, τήν ὕλην τήν νοεράν· ἵνα διαμείνῃ κατά τήν ἕξιν τοῦ δεξαμένου κρατούμενον. ἖παρυστρίδες οὖν τ῵ν ἑπτά λύχνων τ῅ς λυχνίας, αἱ πρόσφοροι τ῵ν θείων χαρισμάτων τ῅ς ἁγίας ἖κκησίας ὏πάρχουσιν ἕξεις· ἀφ᾿ ὧν, ὡς ἔκ τινων ἀγγείων, κατά τάς ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ φρονίμους παρθένους, ταῖς λαμπάσι τ῵ν χαρισμάτων ἐπιχέουσι, τό τ῅ς ἀγαλλιάσεως ἔλαιον, οἱ σοφοί τ῵ν δεδομένων καλ῵ν καί ἄγρυπνοι φύλακες. Καί δύο ἐλαῖαι ἐπάνω α὎τ῅ς· μία ἐκ δεξι῵ν τοῦ λαμπαδίου α὎τ῅ς, καί μία ἐξ ε὎ωνύμων. Καλ῵ς καί πάνυ γε προσφυ῵ς, ὅλην πρός ἑαυτόν νεύουσαν ὁμαλ῵ς τήν ὅρασιν διεσκεύασεν ὁ λόγος. Εἰπών γάρ λυχνίαν, καί λαμπάδιον, καί λύχνους, καί ἐπαρυστρίδας, ἐπήγαγε καί ἐλαίας δύο. Ἔδει γάρ ἀληθ῵ς τῶ φωτί συνεπινοηθ῅ναι φυσικ῵ς τήν γεννητικήν τ῅ς τό φ῵ς συντηρούσης δυνάμεως αἰτίαν, ἵνα μή τό φ῵ς ἀπογένηται τ῅ς λυχνίας δι᾿ ἀτροφίαν σβεννύμενον. Αἱ δύο τοιγαροῦν ἐλαῖαι τ῅ς χρυσ῅ς λυχνίας, τουτέστι, τ῅ς ἁγίας καθολικ῅ς ἖κκλησίας, αἱ δύο Διαθ῅και τυγχάνουσιν· ἀφ᾿ ὧν ὡς ἐξ ἐλαι῵ν τινων ἐκπιεζομένη δι᾿ ε὎σεβοῦς ζητήσεως καί ἐρεύνης, ἐκδίδοται καθάπερ ἔλαιον, ἟ τό φ῵ς τ῵ν θείων χαρισμάτων ἐκτρέφουσα δύναμις τ῵ν νοημάτων· ἧς [marg. δυνάμεως δηλονότι] κατ᾿ ἀναλογίαν τ῅ς οἰκείας, δυνάμεως ἟ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἕξις πληρουμένη, τό φ῵ς ἄσβεστον τ῅ς ἀναλογούσης α὎τῶ διαφυλάττει χάριτος· καθάπερ ἐλαίῳ, τοῖς ἐκ τ῵ν Γραφ῵ν νοήμασι συντηρούμενον. Ὡς γάρ ἐλαίας χωρίς ο὎κ ἔστιν ο὎δαμ῵ς ε὏ρεῖν φύσει κατ᾿ ἀλήθειαν γνήσιον (677) ἔλαιον· ἄγγους δέ δίχα, κρατεῖσθαι τοῦ δεχομένου τό ἔλαιον ο὎ δυνατόν· ἐλαίῳ δέ μή τρεφόμενον, σβέννυται πάντως τό λυχναῖον φ῵ς· οὕτως τ῵ν ἁγίων Γραφ῵ν χωρίς ο὎κ ἔστιν κατ᾿ ἀλήθειαν δύναμις νοημάτων θεοπρεπής· ἕξεως δέ δίχα καθάπερ ἄγγους νοημάτων δεκτικ῅ς, ο὎δαμ῵ς ἄν συσταίη νόημα θεῖον· θείοις δέ νοήμασι μή τρεφόμενον τό φ῵ς τ῅ς ἐν τοῖς χαρίσμασι γνώσεως, ἄσβεστον ο὎ συντηρεῖται τοῖς ἔχουσιν. 183 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ο὎κοῦν καλ῵ς τήν ὅρασιν ἀνάγων πρός θεωρίαν πνευματικήν, ὁ λόγος παρείκασε· τήν μέν λυχνίαν, τῆ ἖κκλησίᾳ· τό δέ λαμπάδιον τῶ σαρκωθέντι Θεῶ, καί τήν ἟μετέραν φύσιν ἀτρέπτως ἑαυτῶ καθ᾿ ὏πόστασιν περιθεμένῳ· τούς δέ λύχνους τούς ἑπτά, τοῖς τοῦ Πνεύματος χαρίσμασιν, ἤγουν ἐνεργείαις, ὡς ὁ μέγας ἀπέδειξε σαφ῵ς Ἡσαΐας· τάς δέ τ῵ν λύχνων ἐπαρυστρίδας, ταῖς δεκτικαῖς τ῵ν θείων τ῅ς Γραφ῅ς νοημάτων ἕξεσι, τ῵ν δεξαμένων τά θεῖα χαρίσματα· τάς δέ δύο ἐλαίας, ταῖς δυσί Διαθήκαις, ἐξ ὧν ἟ τ῵ν θείων νοημάτων ἐνεργουμένη σοφ῵ς ἐκδίδοσθαι πέφυκε δύναμις· δι᾿ ἧς τό φ῵ς τ῵ν θείων μυστηρίων ἄσβεστον συντηρεῖται τρεφόμενον. Καί μία, φησίν, ἐκδεξι῵ν τοῦ λαμπαδίου α὎τ῅ς, καί μία ἐξ ε὎ωνύμων. Δεξιάν οἶμαι λέγειν τόν προφήτην, τό πνευματικώτερον τοῦ λόγου μέρος· ε὎ώνυμον δέ, τό σωματικώτερον. Εἰ δέ τό σωματικώτερον τοῦ λόγου μέρος δηλοῖ τό ἀριστερόν· τό δέ πνευματικώτερον μέρος σημαίνει τό δεξιόν· τήν Παλαιάν Διαθήκην τήν ἐξ ε὎ωνύμων ἐλαίαν ὏πολαμβάνω σημαίνειν, ὡς τ῅ς πρακτικ῅ς μ᾵λλον προνοουμένην φιλοσοφίας· τήν ἐκ δεξι῵ν δέ, τήν Νέαν Διαθήκην, ὡς καινοῦ μυστηρίου διδάσκαλον, καί τ῅ς ἐν ἑκάστῳ τ῵ν πιστ῵ν θεωρητικ῅ς ἕξεως ποιητικήν. Ἡ μέν γάρ ἀρετ῅ς τρόπους· ἟ δέ, γνώσεως λόγους παρέχεται, τοῖς τά θεῖα φιλοσοφοῦσι. Καί ἟ μέν, τ῅ς τ῵ν ὁρωμένων ὁμίχλης ὏φαρπάζουσα, πρός τό συγγενές ἀνάγει τόν νοῦν, πάσης καθαρόν ὏λικ῅ς φαντασίας γεγενημένον· ἟ δέ, τ῅ς ὏λικ῅ς προσπαθείας α὎τόν ἀποκαθαίρει, τῶ τ῅ς ἀνδρείας τόνῳ καθάπερ σφύρᾳ τινί, τούς πρός τό σ῵μα τ῅ς γνώμης κατά τήν σχέσιν ἐκκρουόμενον ἥλους. Καί ἟ μέν Παλαιά, σ῵μα πρός ψυχήν λογισθέν διά μέσων διαβιβάζει [Fr. ἀναβιβάζει] τ῵ν ἀρετ῵ν, κωλύουσα τοῦ πρός σ῵μα τόν νοῦν καταβιβάζεσθαι· ἟ δέ Νέα πρός τόν Θεόν ἀναβιβάζει, τῶ πυρί τ῅ς ἀγάπης πυρούμενον. Καί ἟ μέν, ταυτόν ἐργάζεται τῶ νοΐ τό σ῵μα κατά τήν θέσει κίνησιν· ἟ δέ ταυτόν τῶ Θεῶ τόν νοῦν ἀποτελεῖ κατά τήν ἕξιν τ῅ς χάριτος· τοσαύτην ἔχοντα πρός τόν Θεόν τήν ἐμφέρειαν, ὥστε δι᾿ α὎τοῦ τόν Θεόν γνωρίζεσθαι· τόν ἐξ ἑαυτοῦ κατά φύσιν ο὎δαμ῵ς τό παράπαν ο὎δενί γινωσκόμενον, ὡς ἔκ τινος εἰκόνος ἀρχέτυπον. Σαῦτα μέν ὧδε κατά τοῦτον ἐχέτω τόν τρόπον. Εἰ δέ βούλεταί τις καί εἰς τόν καθ᾿ ἕκαστον ἄνθρωπον λαμβάνειν τ῵ν εἰρημένων δύναμιν, ο὎κ ἀπορήσει πάντως καλ῵ν καί ε὎σεβ῵ν θεωρημάτων. Λυχνίαν γάρ δυνήσεται νοεῖν τήν ἑκάστου ψυχήν· (680) χρυσ῅ν ὅλην, ὡς κατά φύσιν νοεράν τε καί λογικήν· ἄφθαρτόν τε καί ἀθάνατον· καί τῶ βασιλικωτάτῳ κράτει τ῅ς α὎τεξουσιότητος τετιμημένην· ἔχουσαν ἐφ᾿ ἑαυτ῅ς τό λαμπάδιον τ῅ς πίστεως, ἤγουν τόν σάρκα γενόμενον Λόγον πιστευόμενον α὎τῆ βεβαίως, καί ἀληθ῵ς ὏π᾿ α὎τ῅ς λατρευόμενον· ἐφ᾿ ἥν ὁ λύχνος τοῦ λόγου τ῅ς γνώσεως ἀναπτόμενος τίθεται, κατά τήν α὎τοῦ τοῦ Θεοῦ καί Λόγου διδαχήν καί παραίνεσιν. Υησίν γάρ· Ο὎δείς ἄπτει λύχνον καί τιθέασιν α὎τόν ὏πό τόν μόδιον· ἀλλ᾿ ἐπί τήν λυχνίαν, καί λάμπει π᾵σι τοῖς ἐν τῶ οἴκῳ· λύχνον λέγων τυχόν, τόν κατά πρ᾵ξιν ἐν πνεύματι τ῅ς γνώσεως λόγον· ἤγουν τόν νόμον τοῦ πνεύματος· μόδιον δέ, τό χοϊκόν φρόνημα τ῅ς σαρκός, ἤγουν τόν ἐμπαθ῅ νόμον τοῦ σώματος· ὏φ᾿ ὅν ο὎ δεῖ ποιεῖσθαι τόν νόμον τ῅ς χάριτος· ἀλλ᾿ ἐπί τήν ψυχήν· τήν ὄντως χρυσ῅ν λυχνίαν· ἵνα λάμπων ταῖς ἀστραπαῖς τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης καί τ῵ν σοφ῵ν νοημάτων, π᾵σι τοῖς ἐν τῆ οἰκίᾳ, τουτέστιν, ἖κκλησίᾳ, ἤ τῶδε τῶ κόσμῳ, μιμητάς τοῦ καλοῦ τούς θεωμένους καθίστησι· δοξάζοντας καί α὎τούς διά τ῵ν ἔργων τ῅ς ἀρετ῅ς, ἀλλ᾿ ο὎ ψιλῆ προφορᾶ λόγων, τόν ἐν ο὎ρανοῖς Πατέρα, τουτέστι τόν Θεόν, τόν ἐν τοῖς ὏ψώμασι τ῵ν μυστικ῵ν θεωρημάτων τ῅ς γνώσεως, τήν τ῵ν κατά τήν ἀρετήν φαινομένων ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης ἐν τοῖς ἁγίοις γενν῵ντα μεγαλοπρέπειαν. Ὅπως ἴδωσιν ὏μ῵ν τά καλά ἔργα, φησί, καί δοξάσωσι τόν Πατέρα ὏μ῵ν τόν ἐν ο὎ρανοῖς. Οὕτω μέν οὖν νοήσει, κατά τόν ἀποδοθέντα τρόπον τήν ὁραθεῖσαν λυχνίαν καί τό λαμπάδιον· τούς ἑπτά δέ λύχνους ἐκδέξεται, τήν τ῵ν διαφόρων χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος εἶναι διαίρεσιν, κατά τήν προαποδοθεῖσαν ἐξήγησιν, ἥν μυστικ῵ς ἐπιλάμπειν καί ἐπαναπαύεσθαι τῶ κατά Φριστόν δι᾿ ἀρετ῅ς τελειουμένῳ καί γνώσεως· ἐπειδή Φριστόν οἶδεν ὁ λόγος τόν ζ῵ντα κατά Φριστόν, καί τοῖς α὎τοῖς τρόποις καί λόγοις, καθώς ἐστιν ἀνθρώπῳ θεμιτόν, διαφαινόμενον· οἷα δή καί α὎τόν ἔχοντα σοφίαν τε σύνεσιν βουλήν τε καί ἰσχύν, καί γν῵σιν, καί ε὎σέβειαν, καί φόβον, δι᾿ ὧν, ὡς δι᾿ ὀφθαλμ῵ν νοητ῵ν ἐπιβλέπειν λέγεται π᾵σαν τ῅ς ἑκάστου καρδίας τήν γ῅ν ὁ Θεός. ἗πτά γάρ εἰσιν οὗτοι ὀφθαλμοί Κυρίου, φησίν, οἱ ἐπιβλέποντες ἐπί π᾵σαν τήν γ῅ν. Καί ἑπτά ἐπαρυστρίδες τοῖς λύχνοις τοῖς ἐπάνω α὎τ῅ς. ἖παρυστρίδες εἰσίν, αἱ κατά πρ᾵ξιν καί θεωρίαν ἕξεις, τ῵ν ἀξίων τ῅ς ἐν τοῖς θείοις χαρίσμασι διαιρέσεως· ἀφ᾿ ὧν, ὡς ἐξ ἀγγείων τιν῵ν ἐπιχέοντες καθάπερ ἔλαιον τ῵ν μυστικ῵ν νοημάτων τήν δύναμιν, τό φ῵ς χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος φυλάττουσιν ἄσβεστον. Σάς δέ δύο ἐλαίας νοήσει, καθώς προέφην, τάς δύο Διαθήκας· τήν μέν Παλαιάν, ἐξ ε὎ωνύμων τοῦ λαμπαδίου· τήν τῶ γνωστικῶ τ῅ς ψυχ῅ς, ἤγουν θεωρητικῶ, καθάπερ ἔλαιον γενν῵σαν τούς (681) κατά τήν πρ᾵ξιν τρόπους τ῵ν ἀρετ῵ν· τήν δέ νέαν ἐκ δεξι῵ν, τήν τῶ παθητικ῵ τ῅ς ψυχ῅ς, ἤγουν πρακτικῶ καθάπερ ἔλαιον ἀεννάως γενν῵σαν τούς κατά τήν θεωρίαν πνευματικούς λόγους τ῵ν γνώσεων· ἵνα δι᾿ ἀμφοῖν καλ῵ς κατακριβωθῆ τό τ῅ς σωτηρίας ἟μ῵ν μυστήριον· ἐπίδειξιν μέν λόγου, τόν βίον· δόξαν δέ βίου, τόν λόγον ποιούμενον· καί τήν μέν πρ᾵ξιν θεωρίαν ἐνεργουμένην· τήν δέ θεωρίαν, πρ᾵ξιν μυσταγωγουμένην· καί συντόμως εἰπεῖν, τήν 184 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μέν ἀρετήν φανέρωσιν γνώσεως· τήν δέ γν῵σιν, ἀρετ῅ς συντηρητικήν ἐργαζόμενον δύναμιν· καί δι᾿ ἀμφοῖν, ἀρετ῅ς λέγω καί γνώσεως, μίαν σοφίαν συνισταμένην ἐπιδεικνύμενον· ἵνα γν῵μεν, ὅτι συμφωνοῦσιν ἀλλήλαις διά πάντων αἱ δύο Διαθ῅και, κατά τήν χάριν πλέον εἰς ἑνός μυστηρίου συμπλήρωσιν, ἤ ὅσον ψυχή καί σ῵μα εἰς ἑνός ἀνθρώπου γένεσιν, κατά τήν σύνθεσιν ἀλλήλοις συμβαίνουσιν. Εἰ δέ τις, ταῖς κατά νοῦν θεωρίαις φιλοτιμούμενος, ἐκλαβών εἴποι, τάς δύο ἐλαίας εἶναι τούς δύο νόμους, τόν τε φυσικόν λέγω καί τόν πνευματικόν· ο὎κ ἔξω βέβηκε τ῅ς ἀληθείας. ὇ μέν γάρ φυσικός νόμος, ὡς ἐξ ἀριστερ῵ν τοῦ λαμπαδίου, τουτέστι τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ Λόγου, διά τ῅ς συγγενοῦς αἰσθήσεως τούς ἐν τοῖς αἰσθητοῖς πρός ἀρετήν τρόπους νοηθήσεται τῶ λόγῳ προσάγων· ὁ δέ νοερός, ἤγουν πνευματικός ἐκ δεξι῵ν, διά τ῅ς συγγενοῦς νοήσεως τούς ἐν τοῖς οὖσι πρός γν῵σιν πνευματικήν λόγους ἀναλεγόμενος· δι᾿ ὧν [marg. δύο νόμων δηλονότι] τάς διαφόρους ἕξεις τ῵ν πνευματικ῵ν χαρισμάτων καθάπερ λύχνων ἐπαρυστρίδας, πρακτικ῵ν καί γνωστικ῵ν θεωρημάτων πληρώσαντες, ἄσβεστον τό φ῵ς τ῅ς ἀληθεάις φυλάττομεν. Γνωστικώτερον δέ τυχόν ὁ τόπος οὗτος τ῅ς Γραφ῅ς κατανοούμενος, διά τ῵ν δύο ἐλαι῵ν τ῵ν ἐκ δεξι῵ν τοῦ λαμπαδίου, καί ἐξ ε὎ωνύμων, τήν πρόνοιαν δηλοῖ καί τήν κρίσιν· ὧν ἕστηκε μέσος ὡς ἐπί λυχνίας χρυσ῅ς, τ῅ς ἁγίας καθολικ῅ς ἖κκλησίας· ἤτοι τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἁγίου ψυχ῅ς, π᾵σιν πυρσεύων τ῅ς ἀληθείας τό φ῵ς, ὁ τό π᾵ν ὡς Θεός περιέχων Λόγος· καί τούς κατά πρόνοιαν καί κρίσιν ἀληθινούς καί γενικωτάτους τ῅ς τ῵ν ὄντων συνοχ῅ς ἀποκαλύπτων λόγους· καθ᾿ οὕς, τό πρό πάντων τ῵ν αἰώνων προωρισμένον, ἐπ᾿ ἐσχάτων δέ τ῵ν χρόνων ἐπιτελεσθέν τ῅ς σωτηρίας ἟μ῵ν μυστήριον συνέστηκεν· ὧν, τήν μέν πρόνοιαν, καθάπερ ἐλαίαν ἐκ δεξι῵ν τοῦ λαμπαδίου τυγχάνουσαν, ἐν τῶ ἀφράστῳ τρόπῳ τ῅ς τοῦ Λόγου πρός τήν λογικ῵ς ἐψυχωμένην σάρκα καθ᾿ ὏πόστασιν ἑνώσεως, διά μόνης καθορ῵μεν τ῅ς πίστεως· τήν δέ κρίσιν ἐξ ε὎ωνύμων ὏πάρχουσαν, ἐν τῶ μυστηρίῳ τ῵ν ὏πέρ ἟μ῵ν σαρκωθέντος Θεοῦ ζωοποι῵ν παθημάτων ἀῤῥήτως κατανοοῦμεν. Σό μέν γάρ ὡς ἀγαθός προηγουμένως κατά θέλησιν γέγονεν, οἷα δή φύσει πάντων ὏πάρχων ΢ωτήρ· τό δέ, καθ᾿ ἑκούσιον ἀνοχήν ἐφεπομένως ὏πέμεινεν, ὡς Λυτρωτής. Ο὎ γάρ ἵνα πάθῃ προηγουμένως ὁ Θεός γέγονεν ἄνθρωπος· ἀλλ᾿ ἵνα τόν ἄνθρωπον σώσῃ διά παθημάτων· ὏φ᾿ ἅ, διά τήν παράβασιν (684) τ῅ς θείας ἐντολ῅ς, ἑαυτόν ὁ κατ᾿ ἀρχάς ἀπαθής ὏πάρχων, πεποίηκεν ἄνθρωπος. Δεξιόν οὖν τό κατά πρόνοιαν τ῅ς τοῦ Λόγου σαρκώσεως ὏πάρχει μυστήριον, ὡς ἐνεργητικόν τ῅ς ὏πέρ φύσιν χάριτι πρό τ῵ν αἰώνων προωρισθείσης τ῵ν σωζομένων θεώσεως· ἧς ο὎δείς τό παράπαν κατά φύσιν τ῵ν ὄντων ἐφικέσθαι δυνήσεται λόγος· ε὎ώνυμον δέ, τό κατά κρίσιν τοῦ ζωοποιοῦ πάθους τοῦ κατά σάρκα παθεῖν βουληθέντος Θεοῦ, σαφ῵ς ὏πάρχει μυστήριον· ὡς ἐνεργητικόν μέν τ῅ς τ῵ν ἐπεισαχθέντων ἐκ τ῅ς παρακο῅ς τῆ φύσει παρά φύσιν πάντων ἰδιωμάτων καί κινημάτων παντελοῦς ἀναιρέσεως· ποιητικόν δέ, τ῅ς τ῵ν προηγουμένως κατά φύσιν ἁπάντων ἰδιωμάτων τε καί κινημάτων ἀνελλιποῦς ἀποκαταστάσεως· καθ᾿ ἥν ο὎δείς τό παράπαν τ῵ν ὄντων κίβδηλος ε὏ρεθήσεται λόγος· ἐξ ὧν, προνοίας τέ φημι καί κρίσεως, ἤγουν σαρκώσεώς τε καί πάθους, διά τό στεῤῥόν τε καί καθαρόν καί ἀδιάφθορον τ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν ἀνδρικ῅ς ἀρετ῅ς καί ἀτρεψίας, διά τε τό διαφανές καί λαμπρόν τ῅ς μυστικ῅ς θεωρίας καί γνώσεως, ὡς ἐκ μέσου δύο χαλκ῵ν ὀρέων ἐκβέβηκεν ἱππείων ἁρμάτων δίκην, ἟ ἁγία τετράς τ῵ν Ε὎αγγελίων, τ῵ν π᾵σαν διειληφότων καί περιοδευσάντων τήν γ῅ν, καί τήν πληγήν τ῅ς παραβάσεως τοῦ Ἀδάμ ἰασαμένων, καί ἀναπαυσάντων τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ διά πίστεως, καί τ῅ς ἐπ᾿ α὎τῆ κατά τόν βίον καλ῅ς πολειτείας· (685) ἐν γῆ Βοῤῥ᾵, τουτέστιν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ἐν οἷς ὁ ζόφος ἐκράτει τ῅ς ἀγνοίας, καί τ῅ς ἁμαρτίας τήν φύσιν ἐτυράννει τό σκότος. Ἤ πάλιν ἟ τοῖς ἁγίοις Ε὎αγγελίοις τ῵ν τεσσάρων γενικ῵ν ἀρετ῵ν ἰσάριθμος δύναμις, π᾵σαν διαλαβοῦσα καθάπερ γ῅ν τ῵ν πιστ῵ν τήν καρδίαν, καί περιοδεύσασα τήν ἐγγενομένην α὎τοῖς ἐκ τ῵ν παθ῵ν τ῅ς ἀτιμίας πληγήν· καί ἀναπαύσασα τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ διά τ῅ς πρακτικ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν ἐνεργείας, ἐν γῆ βοῤῥᾶ, τουτέστιν, ἐν τῆ σαρκί, διά τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης φαινόμενον δείξασα τόν νόμον τοῦ πνεύματος. Ἤ πάλιν τάς δύο ἐλαίας νοητέον, τήν θεωρίαν καί τήν πρ᾵ξιν· ὧν, τ῅ς μέν θεωρίας, ἟ κατά σάρκωσιν πρόνοια δίδωσι φαίνεσθαι τόν λόγον· τ῅ς δέ πράξεως, ἟ κατά τό πάθος κρίσις δίδωσιν ἐνεργεῖσθαι τόν τρόπον· ὡς τ῅ς μέν κατά ψυχήν ἐκ δεξι῵ν οὔσης τοῦ Λόγου· τ῅ς δέ κατά σ῵μα ἐξ ε὎ωνύμων ὏παρχούσης· καί τ῅ς μέν, τόν νοῦν πρός τήν τοῦ Θεοῦ καλούσης συγγένειαν· τ῅ς δέ, τῶ πνεύματι τήν αἴσθησιν ἁγιαζούσης, καί τ῵ν παθ῵ν α὎τ῅ς τούς τύπους ἀφαιρουμένης. Ἤ πάλιν, πίστιν καί ἀγαθήν συνείδησιν τάς δύο νοητέον ἐλαίας, ὧν ἕστηκε μέσος ὁ Λόγος· κατά μέν τήν πίστιν, ὀρθ῵ς παρά τ῵ν πιστ῵ν προσκυνούμενος· κατά δέ τήν ἀγαθήν συνείδησιν, διά τ῅ς εἰς ἀλλήλους ε὎αρεστήσεως, ε὎σεβ῵ς λατρευόμενος. Ἤ τούς δύο λαούς, τόν ἐξ ἐθν῵ν λέγω καί τόν ἐξ Ἰουδαίων, ἐλαίαις δύο παρείκασεν ὁ Λόγος· οὕς καί πιότητος υἱούς, ὥσπερ ἑρμηνεύων τάς ἐλαίας, διά τήν ἐν πνεύμαατι γέννησιν, καί τήν πρός θέωσιν χάριν τ῅ς υἱοθεσίας προσηγόρευσεν· ὧν μέσος ἕστηκε ὁ 185 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html σαρκωθείς Θεός, ὡς ἐπί λυχνίας, τ῅ς μι᾵ς καί μόνης καθολικ῅ς ἖κκλησίας, καταλλάσσων α὎τούς ἑαυτῶ τε καί ἀλλήλοις, καί ποι῵ν φωτός τοῦ κατ᾿ ἀρετήν τε καί γν῵σιν γεννητικούς. Συχόν δέ καί τήν ψυχήν καί τό σ῵μα διά τ῵ν δύο ἐλαι῵ν παρῃνίξατο μυστικ῵ς ὁ λόγος· τήν μέν, ὡς λόγοις ἀληθοῦς γνώσεως κομ῵σαν κατά τήν ἐλαίαν· τό δέ, ὡς ἀρετ῵ν πράξεσι πεπυκασμένον. Εἰ δέ καί τούς δύο κόσμους διά τ῵ν δύο ἐλαι῵ν ὁ τ῅ς Γραφ῅ς αἰνίττεται λόγος, καλ῵ς ἄν ἔχοι καί οὕτω νοούμενος· ὧν ἵσταται μέσος ὡς Θεός ὁ Λόγος· τόν μέν νοητόν ἐν τῶ αἰσθητῶ φαίνεσθαι τοῖς τύποις μυστικ῵ς διαγράφων· τόν δέ αἰσθητόν, ἐν τῶ νοητῶ τοῖς λόγοις ὄντα νοεῖσθαι διδάσκων. Εἰ δέ καί τήν παροῦσαν ζωήν καί τήν μέλλουσαν ἟ κατά τάς ἐλαίας διετύπωσεν ὅρασις, καλ῵ς ἄν ἔχοι καί οὕτως τ῅ς θεωρίας ὁ τρόπος· ὧν ἵσταται μέσος ὁ Λόγος, τ῅ς μέν ἀπάγων, διά τ῅ς ἀρετ῅ς· πρός δέ τήν ἐπανάγων, διά τ῅ς γνώσεως. Ὅπερ νοήσας τυχόν ὁ θαυμαστός Ἀμβακούμ, φησίν· (688) ἖ν μέσῳ δύο ζω῵ν γνωσθήσῃ· ζωάς [Fr. δύο ζώων γνωσθήσῃ· ζ῵α] λέγων, ὥσπερ τά ὄρη τά χαλκ᾵, καί τάς ἐλαίας ὁ μέγας Ζαχαρίας, τούς δύο κόσμους, ἤγουν αἰ῵νας· ἤ τάς προσφυεῖς α὎τ῵ν ζωάς· ἤ τήν ψυχήν καί τό σ῵μα· ἤ τήν πρ᾵ξιν καί τήν θεωρίαν· ἤ τήν ἕξιν τοῦ καλοῦ καί τήν ἐνέργειαν· ἤ τόν νόμον καί τούς προφήτας· ἤ τήν Παλαιάν ὅλην καί τήν Νέαν Διαθήκην· ἤ τούς δύο λαούς· τόν ἐξ ἐθν῵ν καί τόν ἐξ Ἰουδαίων· ἤ τούς δύο νόμους· τόν φυσικόν καί τόν πνευματικόν· ἤ τήν πίστιν καί τήν ἀγαθήν συνείδησιν· ὧν μέσος ἵσταται διά πάντων ὏μνούμενος καί δοξαζόμενος ὁ Λόγος, καί πρός μίαν τοῦ καλοῦ τά πάντα σύμπνοιαν ἄγων, ὡς πάντων Θεός· καί διά τοῦτο πάντα ποιήσας, ἵνα πάντων γένηται τ῅ς καθ᾿ ἕνωσιν πρός ἄλληλα τοῦ καλοῦ ταυτότητος δεσμός ἀδιάλυτος. Λυχνίαν δέ κατά τήν ὅρασιν τυχόν τήν ἖κκλησίαν, καί τήν ψυχήν εἶπεν ὁ λόγος, ὡς ἐπίκτητον φύσει τό τ῅ς χάριτος φ῵ς ἔχουσαν καί ἐπισκευαστόν· διότι μόνου τοῦ Θεοῦ κατά φύσιν ἐστί τό ἀγαθόν· ἐξ οὗ κατά μετοχήν πάντα φωτίζεταί τε καί ἀγαθύνεται, τά φωτός κατά φύσιν καί ἀγαθότητος δεκτικά. Καί ταῦτα μέν περί τούτων, συμμετρίας φροντίζων δι῅λθεν ὁ λόγος· α὎τός δέ παρ᾿ ἑαυτοῦ σύν Θεῶ τά κρείττω τούτοις ἐπιθεωρήσας, φαίδρυνον, ὅσιε Πάτερ, ταῖς ἀειφανέσι τ῅ς σ῅ς διανοίας ἀκτῖσι τήν ἀμβλυωποῦσάν μου ψυχήν.

΢ΦΟΛΙΑ α΄. Σίς ἟ λυχνία; β΄. Π῵ς ἀκίβληλος χρυσός ἐστιν ἟ ἖κκλησία; γ΄. Π῵ς καθαρά; δ΄. Π῵ς ἀμίαντος; ε΄. Π῵ς ἄχραντος; στ΄. Π῵ς ἀμείωτος; ζ΄. Σί τό λαμπάδιον τ῅ς λυχνίας; η΄. Ο὎ π᾵ς ἄνθρωπος εἰς τοῦτον ἐρχόμενος τόν κόσμον, φησίν, ὏πό τοῦ Λόγου πάντως φωτίζεται· πολλοί γάρ ἀφώτιστοι διαμένουσι, καί τοῦ κατ᾿ ἐπίγνωσιν ἀμέτοχοι φωτός· ἀλλά δ῅λον ὅτι, π᾵ς ἄνθρωπος κατ᾿ οἰκείαν γνώμην εἰς τόν ἀληθ῅ κόσμον τ῵ν ἀρετ῵ν ἐρχόμενος· π᾵ς γάρ ὁ κατ᾿ ἀλήθειαν διά τ῅ς α὎θαιρέτου γεννήσεως, εἰς τοῦτον ἐρχόμενος τ῵ν ἀρετ῵ν τόν κόσμον, ὏πό τοῦ Λόγου πάντως φωτίζεται, λαμβάνων ἕξιν ἀρετ῅ς ἀμετακίνητον, καί γνώσεως ἀληθοῦς ἐπιστήμην ἄπταιστον. θ΄. Π῵ς καί λύχνος ἐστίν ὁ σαρκωθείς Θεός Λόγος; ι΄. Σίς ὁ μόδιος, ὏φ᾿ ὅν ὁ λύχνος ο὎ γίνεται καλυπτόμενος;

186 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ια΄. Εἰς τήν αἴσθησιν τήν γυναῖκα· καί εἰς τήν ἟δονήν, τόν ὄφιν ἐθεώρησεν· ἄμφω γάρ πρός τόν λόγον κατά διάμετρον ἀφεστήκασιν. ιβ΄. (689) Ὅτι λαβοῦσα τόν νοῦν ἟ αἴσθησις ὏ποχείριον, διδάσκει πολύθεον, δι᾿ ἑκάστης αἰσθήσεως τῆ περί τά πάθη δουλείᾳ ὡς Θεῖον τό προσφυές αἰσθητόν θεραπεύουσα. ιγ΄. Σίνας τούς λύχνους ὁ Λόγος φησίν; ιδ΄. Fr. Βλέπε τ῅ς χάριτος τό μέγεθος· βλέπε θεολογίας ἀπέραντον τό πέλαγος. ιε΄. Σίνων εἰσί κατορθωτικά τοῦ Πνεύματος τά χαρίσματα; ιστ΄. Σίνες εἰσί κατ᾿ ἄλλον θεωρίας τρόπον οἱ λύχνοι; ιζ΄. Σήν πρακτικήν φιλοσοφίαν φόβος, ε὎σέβειά τε καί γν῵σις ἐργάζονται. Σήν δέ φυσικήν ἐν πνεύματι θεωρίαν, ἰσχύς, καί βουλή, καί σύνεσις κατορθοῦσι· τήν δέ μυστικήν θεολογίαν σοφία μόνη θεία χαρίζεται. ιη΄. Μέσα καλεῖ τήν τ῵ν αἰσθητ῵ν καί τ῵ν νοητ῵ν ο὎σίαν· δι᾿ ὧν πρός τόν Θεόν ὡς αἰτίαν τ῵ν ὄντων ὁ ἀνθρώπινος νοῦς ἀνάγεσθαι πέφυκεν. ιθ΄. Σίνες εἰσί κατά τήν ἀναγωγήν, αἱ τ῵ν λύχνων ἐπαρυστρίδες; κ΄. Σίνες αἱ δύο τυγχάνουσιν ἐλαῖαι; κα΄. Ἀνακεφαλαίωσις τ῵ν θεωρηθέντων ὁριστική καί σύντομος. κβ΄. Σί τό δεξιόν, καί τό ἀριστερόν; κγ΄. Ἡ Παλαιά, φησίν, Διαθήκη, πράξεως καί ἀρετ῅ς ὏πάρχουσα σύμβολον, συμφωνεῖν τό σ῵μα τῶ νοΐ παρασκευάζει κατά τήν κίνησιν· ἟ δέ Νέα, θεωρίας καί γνώσεως οὖσα ποιητική, τόν μυστικ῵ς α὎τ῅ς ἀντεχόμενον νοῦν, τοῖς θείοις καταφαιδρύνει χαρίσμασιν. κδ΄. Ἄλλης θεωρίας τρόπος ἰδικός, εἰς τήν ἑκάστου ψυχήν ἀναφέρων, τήν τε λυχνίαν καί τά τ῅ς λυχνίας. κε΄. Σίς ὁ λύχνος; κστ΄. ἖κείνων ὁ Θεός, φησίν, λέγεταί τε καί γίνεται κατά τήν χάριν Πατήρ, τ῵ν μόνην ἐχόντων καθαράν τήν γνωμικήν ἐν πνεύματι γέννησιν· καθ᾿ ἥν, ὥσπερ ψυχ῅ς πρόσωπον τόν ἐν ἀρεταῖς τοῦ γεννήσαντος Θεοῦ χαρακτ῅ρα φαινόμενον ἔχοντες κατά τόν βίον, τούς θεωμένους τῆ μεταβολῆ τ῵ν τρόπων δοξάζειν τόν Θεόν παρασκευάζουσι, τόν οἰκεῖον βίον πρός μίμησιν παρέχοντες α὎τοῖς ἐξαίρετον ἀρετ῅ς ἐξεμπλάριον. Ο὎ γάρ λόγῳ ψιλῶ Θεός δοξάζεσθαι πέφυκεν· ἀλλ᾿ ἔργοις δικαιοσύνης πολλῶ πλείονα λόγου βο῵σι τήν θείαν μεγαλοπρέπειαν. κζ΄. Σίνας εἶναι δεῖ νοεῖν τούς ἑπτά λύχνους; κη΄. Σίνες αἱ ἐπαρυστρίδες; κθ΄. Σίνες αἱ δύο ἐλαῖαι; λ΄. Ἡ μέν Παλαιά, φησί τῶ γνωστικῶ χορηγεῖ τούς τρόπους τ῵ν ἀρετ῵ν· ἟ δέ Νέα, τῶ πρακτικ῵ γνώσεως ἀληθοῦς λόγους χαρίζεται. λα΄. Fr. Ὅτι τό πρακτικόν, τό τ῅ς ψυχ῅ς παθητικόν λέγει. λβ΄. ὇ τῆ πράξει σωματουμένην, φησί, τήν γν῵σιν, (692) καί τῆ γνώσει τήν πρ᾵ξιν δεικνύς, τόν ἀκριβ῅ τρόπον εὗρε τ῅ς ἀληθοῦς θεουργίας. ὇ δ᾿ ὁποτέραν τούτων τ῅ς ἑτέρας ἔχων διαζευγμένην, ἤ τήν γν῵σιν ἀνυπόστατον ἐποίησε φαντασίαν, ἤ τήν πρ᾵ξιν

187 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἄψυχον κατέστησεν εἴδωλον· γν῵σις γάρ ἄπρακτος, φαντασίας ο὎δέν διενήνοχεν, ὏φεστ῵σαν α὎τήν τήν πρ᾵ξιν ο὎κ ἔχουσα· καί πρ᾵ξις ἀλόγιστος, ἀψύχῳ ταυτόν εἰδώλῳ καθέστηκεν, ψυχοῦσαν α὎τήν γν῵σιν ο὎κ ἔχουσα. λγ΄. Ὥσπερ ψυχή καί σ῵μα ποιεῖ κατά σύνθεσιν ἄνθρωπον· οὕτω πρ᾵ξις καί θεωρία μίαν κατά σύνοδον σοφίαν ἀποτελεῖ γνωστικήν· καί Παλαιά καί Νέα Διαθήκη, μυστήριον ἕν ἀπεργάζεται. λδ΄. Ἀριστερός μέν ὁ φυσικός νόμος διά τήν αἴσθησιν· προσάγει δέ τῶ Λόγῳ τούς τρόπους τ῵ν ἀρετ῵ν, καί ποιεῖ γν῵σιν ἐνεργουμένην. ὇ δέ πνευματικός νόμος, ὡς δεξιός μέν ἐστι διά τόν νοῦν· μίγνυσι δέ τῆ αἰσθήσει τούς ἐν τοῖς οὖσι πνευματικούς λόγους, καί ποιεῖ πράξιν λελογισμένην. λε΄. Ἡ πρόνοια, φησίν, ἐν τῶ καθ᾿ ὏πόστασιν ἑνωθ῅ναι σαρκί τόν Λόγον δείκνυται· ἟ δέ κρίσις, ἐν τῶ παθεῖν ὏πέρ ἟μ῵ν σαρκί καταδέξασθαι φαίνεται· δι᾿ ὧν, ἑνώσεως καί πάθους, ἟ τοῦ παντός σωτηρία συνέστηκεν. λστ΄. Ἡ μέν σάρκωσις, φησίν, εἰς τήν τ῅ς φύσεως σωτηρίαν γέγονε· τά δέ πάθη, πρός λύτρωσιν τ῵ν διά τήν ἁμαρτίαν τ῵ θανάτῳ κατεχομένων. λζ΄. Σό μυστήριον, φησί, τ῅ς ἐνανθρωπήσεως, τά μέν παρά φύσιν ἀφίστησιν ἰδιώματα τ῅ς ἀνθρωπίνης φύσεως· τά δέ κατά φύσιν ἀποκαθίστησιν. λη΄. Πρόνοιαν καί κρίσν, σάρκωσίν τε καί πάθος, ὄρη χαλκ᾵ νενόηκεν· ἐξ ὧν ἟ τ῵ν Ε὎αγγελίων ἐκβαίνει τετράς. λθ΄. Γ῅ν Βοῤῥ᾵ τά ἔθνη νενόηκεν· ἅτινα ὡς ἐν χώρᾳ σκότους ὏π῅ρχόν ποτε τῆ πλάνῃ τ῅ς ἀγνοίας· νῦν δέ γεγόνασιν ἐν χώρᾳ φωτός, τῆ ἐπιγνώσει τ῅ς ἀληθείας, κατά τήν χάριν τ῅ς ἁγίας τ῵ν Ε὎αγγελίων τετράδος, ὡς στοιχείων ἀφθάρτων, κατά τόν ἔσω καί νοερόν ἄνθρωπον εἰς ζωήν αἰώνιον ἀναπλασθέντες διά τ῅ς πίστεως. μ΄. Ἄλλη θεωρία τ῵ν τεσσάρων ἁρμάτων. μα΄. Ἄλλη θεωρία τ῵ν ἐλαι῵ν. μβ΄. ὇ μέν θεωρητικός, φησί, τόν κατά τήν πρόνοιαν λόγον τ῅ς σαρκώσεως ἔχει φαινόμενον· ὁ δέ πρακτικός, τόν κατά τήν κρίσιν τ῵ν παθημάτων τοῦ Λόγου τρόπον ἐνεργούμενον δείκνυσιν. μγ΄. Εἰς τάς ἐλαίας ἄλλη θεωρία. μδ΄. Εἰς τάς α὎τάς ἄλλη θεωρία. με΄. Ἄλλη περί τ῵ν α὎τ῵ν θεωρία. μστ΄. Ἄλλη περί τ῵ν δύο ἐλαι῵ν θεωρία. μζ΄. ὇ τόν φαινόμενον κόσμον νο῵ν, θεωρεῖ τόν νοούμενον· τυποῖ γάρ τῆ αἰσθήσει τά νοητά φανταζόμενος, καί κατά νοῦν σχηματίζει τούς θεαθέντας λόγους· καί μεταφέρει πρός μέν αἴσθησιν πολυειδ῵ς τοῦ νοητοῦ κόσμου τήν σύστασιν· πρός δέ νοῦν, τοῦ αἰσθητοῦ κόσμου πολυπλόκως τήν σύνθεσιν· (693) καί νοεῖ, ἐν μέν τῶ νοητῶ τόν αἰσθητόν, μετενέγκας πρός τόν νοῦν τοῖς λόγοις τήν αἴσθησιν· ἐν δέ τῶ αἰσθητῶ τόν νοητόν, πρός τήν αἴσθησιν ἐπιστημόνως τοῖς τύποις μετεγκλώσας τόν νοῦν. μη΄. Ἄλλη περί τ῵ν α὎τ῵ν θεωρία.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΔ΄. Ποίαν ἔννοιαν ἔχει τό ῥητόν τό ἐν τῶ Ἰωνᾶ τῶ προφήτῃ περί τ῅ς Νινευή φάσκον· " ἖ν ᾗ κατοικοῦσιν πλείους ἤ δώδεκα μυριάδες ἀνδρ῵ν, οἵτινες ο὎κ ἔγνωσαν δεξιάν α὎τ῵ν ο὎δέ ἀριστεράν α὎τ῵ν, ἐπειδή ἀπό τοῦ γράμματος ο὎χ ε὏ρίσκω μίαν παθραμυθίαν; Ο὎ γάρ εἶπε Παῖδας, ἵνα περί νηπίων νομίσω, ἀλλ᾿ Ἄνδρας. Ποῖος δέ ἀνήρ ἔχων ἀβλαβεῖς τάς φρένας, ἀγνοεῖ δεξιάν α὎τοῦ ἤ

188 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀριστεράν α὎τοῦ; ἀλλ᾿ [Fr. ἤ ἀριστεράν· ἀλλ᾿] εἰπέ τίνες οἱ ἄνδρες, καί τίς ἟ δεξιά, καί τίς ἟ ἀριστερά, κατά τόν τ῅ς ἀναγωγ῅ς λόγον. Ἀπόκρισις. Ο὎δέν τ῵ν ἀναγεγραμμένων τῆ Γραφῆ προσώπων, ἤ τόπων, ἤ χρόνων, ἤ ἑτέρων πραγμάτων, ἐμψύχων τε καί ἀψύχων, αἰσθητ῵ν τε καί νοητ῵ν, κατά τόν α὎τόν ἀεί νοούμενον τρόπον ἔχει συμβαίνουσαν ἑαυτῆ δι᾿ ὅλου τήν ἱστορίαν καί τήν θεωρίαν. Διό χρή τόν ἀπταίστως τήν θείαν τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς ἐξασκούμενον εἴδησιν, ταῖς διαφοραῖς τ῵ν γινομένων ἤ λεγομένων, διαφόρως ἐκδέχεσθαι τ῵ν ἀπηριθμημένων ἕκαστον· καί τήν ἁρμόζουσαν α὎τῶ κατά τόν τόπον ἤ τόν χρόνον δεόντως θεωρίαν προσνέμειν. Πολύσημον γάρ ἐστι ἑκάστου τ῵ν ἐν τῆ Γραφῆ σημαινομένων τό ὄνομα, κατά τήν δύναμιν τ῅ς ἗βραΐδος φων῅ς· ὅπερ κἀνταῦθα σαφ῵ς ε὏ρίσκομεν. ἗ρμηνεύεται γάρ Ἰων᾵ς κατά διαφόρους ἐκφωνήσεις· Ἀνάπαυσις καί δόμα Θεοῦ, ἴαμα Θεοῦ, καί Θεοῦ χάρις α὎τοῖς, καί πόνος Θεοῦ, καί περιστερά, καί φυγή κάλλους, καί διαπόνησις α὎τ῵ν. Γίνεται δέ οὗτος καί ἐν Ἰόππῃ, καί ἐν θαλάσσῃ, καί ἐν κήτει, καί ἐν Νινευῆ, καί ὏πό τήν κολόκυνταν. ἗ρμηνεύεται δέ Ἰόππη, κατασκοπή χαρ᾵ς, καί καλλονή θαυμαστή, καί χαρά δυνατή. Ο὎κοῦν Ἰων᾵ς ὁ προφήτης, τύπον φέρει καί τοῦ Ἀδάμ, καί τ῅ς κοιν῅ς φύσεως, καί τοῦ Φριστοῦ, καί τ῅ς προφητικ῅ς χάριτος, καί τοῦ ἀγνώμονος, καί ἐπί παντί καλῶ διαπονουμένου καί ταῖς θείαις ἀεί βασκαίνοντος χάρισι λαοῦ τ῵ν Ἰουδαίων. Οἷον, τοῦ μέν Ἀδάμ, φέρει τύπον καί τ῅ς κοιν῅ς φύσεως, φεύγων ἐξ Ἰόππης εἰς θάλασσαν, καί διά τοῦτο κατά τήν τ῅ς προσηγορίας α὎τοῦ δύναμιν, φυγή κάλλους καλούμενος. Ἰόππης δέ δηλοῖ τυπούμενον ἐν α὎τῆ τόν (696) παράδεισον, τόν ὄντως κατασκοπήν χαρ᾵ς καί ὄντα καί ὀνομαζόμενον· καί χαράν δυνατήν καί καλλονήν θαυμασίαν, διά τόν ἐν α὎τῶ πλοῦτον τ῅ς ἀφθαρσίας· ὅστις ποτ᾿ ἄν ἦν ὁ παράδεισος οὗτος ὁ χειρί Θεοῦ φυτευθείς. ἖φύτευσε γάρ, φησί, Κύριος ὁ Θεός παράδεισον ἐν ἖δέμ, καί ἔθετο ἐκεῖ τόν ἄνθρωπον ὅν ἔπλασε· καί τίνα τά ξύλα τά ἐν α὎τῶ, εἴτε θεωρούμενα, εἴτε νοούμενα· καί τί τό ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου ξύλον τ῅ς ζω῅ς· ὧν πάντων ἐσθίειν πρόσταγμα λαβών ὁ Ἀδάμ, τυχόν ο὎δέ ἥψατο· Ἀπό παντός γάρ ξύλου, φησί, τοῦ ἐν τῶ παραδείσ῵ βρώσει φάγῃ. ΢ημαίνει δέ πάλιν ἟ Ἰόππη, τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν· καί τήν ἐπ᾿ α὎ταῖς σοφίαν· τήν ἀρετήν μέν, ὅταν ἑρμηνεύεται καλλονή θαυμαστή· τήν δέ γν῵σιν, ὅταν ὡς κατασκοπή χαρ᾵ς λαμβάνεται· τήν δέ σοφίαν, ὁπηνίκα τήν δυνατήν σημαίνει χαράν· καθ᾿ ἥν τελειούμενος ἄνθρωπος, τήν ἀνεκλάλητον λαμβάνει χαράν· τήν δυνατήν, καί ὄντως συνεκτικήν τ῅ς κατά θεόν καί θείας τοῦ ἀνθρώπου συστάσεως· εἴπερ ἟ σοφία ξύλον ζω῅ς ἐστι π᾵σι τοῖς ἀντεχομένοις α὎τ῅ς, κατά τό γεγραμμένον· καί τοῖς ἐπερειδομένοις ἐπ᾿ α὎τήν, ὡς ἐπί Κύριον, ἀσφαλής. Υεύγουσαν γάρ ἀεί τήν Ἰόππην, τουτέστι, τήν ἕξιν τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, καί τ῅ς ἐπ᾿ α὎ταῖς σοφίας τήν χάριν, ὥσπερ ὁ Ἀδάμ τόν παράδεισον διά τ῅ς παρακο῅ς, ὁρ῵μεν τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων· διά τό τήν διάνοιαν α὎τ῅ς ἐπιμελ῵ς ἐγκεῖσθαι τοῖς πονηροῖς, καί εἰς τήν θάλασσαν· λέγω δέ τήν ἅλμην τ῅ς ἁμαρτίας, ἑκουσίως κατασυρομένην· ὡς πρός τοῦτον τόν κόσμον ἐκπεσών τοῦ παραδείσου ὁ προπάτωρ Ἀδάμ κατεκυλίσθη, καί τήν ἄστατον τ῵ν ὏λικ῵ν, καί ἅλμην ἄλλως φέρουσάν τε καί φερομένην πλάνην τε καί σύγχυσιν ἐπιμελ῵ς περιέπουσαν· ἧς τοσοῦτόν εστι τό κέρδος τοῖς ἀντεχομένοις α὎τ῅ς, ὅσον μόνον ποντισθ῅ναι, καί ὏πό τοῦ κήτους καταποθ῅ναι, καί περιχυθ῅ναι ὕδωρ ἕως ψυχ῅ς· καί ἀπό τ῅ς ἐσχάτης ἀβύσσου κυκλωθ῅ναι, καί δύναι τήν κεφαλήν εἰς σχισμάς ὀρέων, καί κατελθεῖν εἰς γ῅ν, ἧς οἱ μοχλοί α὎τ῅ς κάτοχοι αἰώνιοι· ὡς πυθμένα δ῅λον ὅτι τ῅ς ἐσχάτης ἀβύσσου τυγχάνουσαν· τήν γ῅ν τήν σκοτεινήν ὄντως καί γνοφεράν, γ῅ν σκότους αἰωνίου· ἐν ᾗ ο὎κ ἔστι φέγγος, ο὎δέ ὁρᾶν ζωήν βροτ῵ν, ὥς πού φησιν ὁ μέγας καί τοῖς μεγάλοις ὏πέρ ἀληθείας ἄθλοις διηγωνισμένος Ἰώβ. ΢ημαίνει γοῦν τόν Ἀδάμ ὁ προφήτης, ἤγουν τήν κοινήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων, ἐν ἑκάστῳ ταῦτα τυπ῵ν μυστικ῵ς· τήν, ὡς ἐξ Ἰόππης τ῵ν θείων ἐξολισθήσασαν ἀγαθ῵ν, καί πρός τήνδε τοῦ βίου καθάπερ θάλασσαν τήν ταλαιπωρίαν κατενεχθεῖσαν· καί τῶ ἀστάτῳ καί πολυφλοίσβῳ πελάγει τ῅ς τ῵ν ὏λικ῵ν προσπαθείας καταποντισθεῖσαν· καί ὏πό τοῦ κήτους τοῦ νοητοῦ καί ἀπλήστου θηρός τοῦ διαβόλου (697) καταποθεῖσαν· καί τό ὕδωρ πανταχόθεν τ῵ν ἐν κακίᾳ πειρασμ῵ν περιχυθέν δεξαμένην ἕως ψυχ῅ς· ὡς περιχεθεῖσαν δηλαδή τοῖς πειρασμοῖς τ῅ς ζω῅ς· καί ὏πό τ῅ς ἐσχάτης ἀβύσσου κυκλωθ῅ναι· τουτέστιν, ὏πό τ῅ς παντελοῦς ἀγνοίας καταδεθεῖσαν τόν νοῦν, καί περικλυσθ῅ναι τῶ πολλῶ βάρει τ῅ς κακίας τόν λογισμόν· καί καταδύσαι τήν κεφαλήν εἰς σχισμάς ὀρέων· τουτέστι, τόν πρ῵τον κατά τήν πίστιν περί μονάδος λόγον, ὡς κεφαλήν τοῦ παντός σώματος τ῵ν ἀρετ῵ν, ὡς εἴς τινας σχισμάς ἀφεγγεῖς ὀρέων τάς διανοίας τ῵ν πονηρ῵ν δυνάμεων κατακλεισθεῖσαν καί εἰς πολλάς δόξας καί φαντασίας καταμερισθεῖσαν. ΢χισμάς γάρ ὀρέων, τ῵ν ἐν τῶ βάθει που τ῅ς ἐσχάτης ἀβύσσου τ῅ς ἀγνοίας κειμένων τ῅ς πονηρίας πνευμάτων περί πλάνην ἐννοίας εἶπεν, ὁ λόγος· καί κατελθοῦσαν εἰς τήν γ῅ν, ἧς οἱ μοχλοί α὎τ῅ς κάτοχοι αἰώνιοι· τουτέστι, πρός τήν πάσης 189 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html αἰσθήσεως θείας ἔρημον, καί ζωτικ῅ς κινήσεως ἀρετ῵ν ἐστερημένην ἕξιν κατενεχθεῖσαν· τήν μηδεμίαν παντελ῵ς ἔχουσαν αἴσθησιν ἀγαθότητος, καί Θεοῦ κατ᾿ ἔννοιαν ἐφέσεως κίνησιν· ἐφ᾿ ἧς βέβηκεν καθάπερ ἄβυσσος, τ῅ς ἀγνοίας ὁ ζόφος καί τό ἀνήκεστον βάθος τ῅ς κακίας· καί τά ὄρη τ῅ς πλάνης ἐῤῤίζωται· τά πνευματικά λέγω τ῅ς πονηρίας· ὦν πρότερον ταῖς σχισμαῖς εἰσδῦσα, γέγονεν ὕστερον βάσις διά τήν κακίστην ἕξιν ἟ φύσις τ῵ν ἀνθρώπων, ὡς δεκτική τ῅ς α὎τ῵ν πλάνης καί πονηρίας. Σήν ἔχουσαν καθάπερ αἰωνίους μοχλούς, τάς ἐνδιαθέτους προσπαθείας τ῵ν ὏λικ῵ν τάς ο὎κ ἐώσας τήν διάνοιαν τοῦ σκότους τ῅ς ἀγνοίας ἀπαλλαγεῖσαν, τό φ῵ς ἰδεῖν τ῅ς ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως· ἥντινα τυχόν ἕξιν, ὡς μικρῶ πρόσθεν ἔφην, ὁ μέγας Ἰώβ αἰνιττόμενος ἔφη, γ῅ν σκοτεινήν καί γνοφεράν· γ῅ν σκότους αἰωνίου. ΢κοτεινήν μέν, ὡς πάσης ἀληθοῦς ἔρημον γνώσεώς τε καί θεωρίας· γνοφεράν δέ ὡς πάσης ἀρετ῅ς ἐστερημένην καί πράξεως· ἖ν ᾗ, φησίν, ο὎κ ἔστι φέγγος, δηλαδή γνώσεως καί ἀληθείας· ο὎δέ ὁρᾶν ζωήν βροτ῵ν· τήν λογικοῖς δηλονότι πρέπουσαν ἀγωγήν. ἖ν τούτοις μέν γίνεται τυχόν, ὁπηνίκα τά πάθη τυπ῵ν ἐν ἑαυτῶ τ῅ς ἀνθρωπότητος ὁ προφήτης, εἰς ἅπερ ἐλεειν῵ς ἑαυτήν κατεσκεύασε, τά τ῅ς κοιν῅ς οἰκειούμενος φύσεως· καί ἐφαρμόζεται δεόντως α὎τῶ τυποῦντι τόν Ἀδάμ, τ῅ς προσηγορίας ὁ νοῦς, φυγή κάλλους ἑρμηνευόμενος. Ἡνίκα δέ τόν δι᾿ ἟μ᾵ς ἐν τοῖς ἟μ῵ν καθ᾿ ἟μ᾵ς διά σαρκός νοερ῵ς ἐψυχωμένης χωρίς μόνης ἁμαρτίας γενόμενον Θεόν προδιατυποῖ, καί τό τ῅ς οἰκονομίας, καί τ῵ν κατ᾿ α὎τήν παθημάτων προδιαγράφει μυστήριον· τήν μέν ἀπ᾿ ο὎ραν῵ν εἰς τόν κόσμον τοῦτον σημαίνει κάθοδον, διά τ῅ς ἐξ Ἰόππης εἰς τήν θάλασσαν μεταβάσεως· τό δέ τοῦ θανάτου καί τ῅ς ταφ῅ς καί τ῅ς ἀναστάσεως μυστήριον, ὏πό τοῦ κήτους δηλοῖ καταπινόμενος, καί μετά τρεῖς ἟μέρας καί τρεῖς νύκτας ἀπαθής ἐκδιδόμενος. Καί διά τοῦτο προσφόρως κατά τήν τ῅ς κλήσεως δύναμιν ἀνάπαυσις καί ἴασις Θεοῦ καί Θεοῦ χάρις α὎τοῖς· τυχόν δέ, καί πόνος Θεοῦ διά τό (700) πάθος τό ἑκούσιον, καλ῵ς ὀνομαζόμενος. Σήν γάρ ἀληθινήν τ῵ν ἐν ὀδύναις κεκοπωμένων ἀνάπαυσιν, καί τήν ἴασιν τ῵ν συντετριμμένων, καί τήν χάριν τ῅ς τ῵ν ἁμαρτημάτων ἀφέσεως, Φριστόν Ἰησοῦν τόν ἀληθινόν Θεόν ὁ προφήτης διά τ῵ν οἰκείων δραμάτων μυστικ῵ς προδιέγραψεν. Α὎τός γάρ ὁ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός γενόμενος ἄνθρωπος, καί τ῵ πελάγει τοῦ βίου τοῦ καθ᾿ ἟μ᾵ς ἐνδημήσας, ὡς ἀπ᾿ ο὎ρανοῦ τ῅ς Ἰόππης ἑρμηνευομένης κατασκοπή χαρ᾵ς, εἰς τήν θάλασσαν τοῦδε τοῦ κόσμου, κατά τό γεγραμμένον, Ὅς ἀντί τ῅ς προκειμένης α὎τῶ χαρ᾵ς ὏πέμεινε σταυρόν, αἰσχύνης καταφρονήσας· καί εἰς τήν καρδίαν τ῅ς γ῅ς, ἔνθα διά τοῦ θανάτου καταπιών εἶχεν ὁ πονηρός καθειργμένους, καταβάς ἑκουσίως, καί διά τ῅ς ἀναστάσεως ἀνασπάσας, πρός ο὎ρανόν ὅλην τήν κεκρατημένην φύσιν ἀναγαγών, ἀνάπαυσις ἟μ῵ν κατ᾿ ἀλήθειαν ὏πάρχει, καί ἴασις καί χάρις· ἀνάπαυσις μέν, ὡς τόν νόμον τ῅ς ἐν σαρκί διά τήν πρόσκαιρον ζωήν περιστατικ῅ς λύων δουλείας· ἴασις δέ, ὡς τό σύντριμμα τοῦ θανάτου καί τ῅ς φθορ᾵ς διά τ῅ς ἀναστάσεως ἐξιασάμενος· χάρις δέ, ὡς τ῅ς ἐν πνεύματι διά πίστεως υἱοθεσίας, καί τ῅ς ἐπαξίως ἑκάστου κατά τήν θέωσιν χάριτος διανομεύς. Ἔδει γάρ, ἔδει κατά ἀλήθειαν εἰς ἐκείνην γενέσθαι τήν γ῅ν τό φ῵ς, καί τήν δύναμιν τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, ἐν ᾗ τό σκότος ὏π῅ρχε, καί οἱ μοχλοί αἰώνιοι· ἵνα τό σκότος λύσας τ῅ς ἀγνοίας, οἶα δή πνευματικόν φ῵ς ὏πάρχων, καί τούς μοχλούς τ῅ς κακίας συντρίψας, ὡς ἐνυπόστατος Θεοῦ δύναμις, τήν τούτοις δειν῵ς ὏πό τοῦ πονηροῦ κατησφαλισμένην ἐλευθερώσῃ φύσιν, δωρούμενος α὎τῆ φ῵ς ἀληθοῦς γνώσεως ἄσβεστον, καί δύναμιν ἀρετ῵ν ἀναφαίρετον [Fr. ἀκαθαίρετον]. ὇πηνίκα δέ τήν προφητικήν χάριν ὡς ἔκ τινος Ἰόππης, τ῅ς τέως ἐνδόξου νομιζομένης τ῅ς τοῦ νόμου λατρείας, ε὎αγγελικ῵ς εἰς τά ἔθνη μεταβαίνουσαν, καί τόν Ἰουδαϊκόν λαόν διά τήν α὎τ῵ν ἀπιστίαν, τ῅ς κατ᾿ α὎τήν χαρ᾵ς ἔρημον καταλιμπάνουσαν· καί διά πολλ῵ν θλίψεων, κινδύνων τε καί περιστάσεων, καί πόνων καί διωγμ῵ν καί θανάτων, τήν τ῵ν ἐθν῵ν καθάπερ Νινευή πρός τόν Θεόν ἐπιστρέφουσαν ἖κκλησίαν ἑαυτῶ τυποῖ, μυστικ῵ς ὁ προφήτης τήν Ἰόππην ἀφίησι· τ῅ς κατά νόμον δηλαδή λατρείας ἀφιστάμενος, τήν χάριν σημαίνων τ῅ς προφητείας καί ἐν τῆ θαλάσσῃ γινομένην τ῵ν ἀκουσίων περιστάσεων, καί τ῵ν ἐπ᾿ α὎ταῖς ἀγώνων καί πόνων, καί κινδύνων· καί ὏πό τοῦ κήτους τοῦ θανάτου καταπινομένην μέν, ο὎δαμ῵ς δέ παντελ῵ς διαφθειρομένην. Ο὎ γάρ ἴσχυσεν τόν δρόμον τ῅ς ε὎αγγελικ῵ς τοῖς ἔθνεσι καταγγελθείσης κωλῦσαι χάριτος τ῵ν ὄντων ο὎δέν· ο὎ θλίψις, ο὎ στενοχωρία, ο὎ διωγμός, ο὎ λιμός, ο὎ κίνδυνος, ο὎ μάχαιρα· το὎ναντίον μέν οὖν, διά τούτων ἟ χάρις ἐβεβαιώθη, πάντων τ῵ν ἐπαναστάντων κρατήσασα· καί ἐν τῶ πάσχειν, πλέον τούς δρ῵ντας νικήσασα, καί τήν φύσιν πλανωμένην ἐπέστρεψεν ἐπί Θεόν ζ῵ντα καί ἀληθινόν, (701) ὥσπερ Ἰων᾵ς τήν Νινευή. Κἄν ἐδόκει διά τ῅ς ἐπηρείας τ῵ν διωγμ῵ν καλύπτειν τήν χάριν ὁ πονηρός, ὡς τόν προφήτην τό κ῅τος· ἀλλ᾿ εἰς τέλος κατέχειν ο὎κ ἞δυνήθη, τ῅ς ἐνεργούσης τήν χάριν δυνάμεως ἀλλοι῵σαι τήν ἰσχύν ο὎ δυνάμενος· ὅθεν καί λαμπροτέραν μ᾵λλον ἐποίει μετά τήν πεῖραν τ῵ν ἐναντίων τήν χάριν, ἐν τοῖς α὎τ῅ς φοιτηταῖς διαφαίνεσθαι· τοσοῦτον, ὅσον α὎τός ταῖς προβολαῖς τήν οἰκείαν ἐπεφθείρετο δύναμιν· ὁρ῵ν ἑαυτῶ παντάπασιν τήν χάριν ο὎ μόνον ἀνάλωτον, ἀλλά καί τήν φυσικήν τ῵ν καταγγελλόντων α὎τήν τοῖς ἔθνεσι ἁγίων ἀσθένειαν, ἰσχύν τ῅ς α὎τοῦ καθαιρετικήν δυνάμεως γενομένην, καί παντός ὕψους ἐπαιρομένου κατά τ῅ς γνώσεως τοῦ Θεοῦ παντελ῵ς ἀφανιστικήν· καί τῶ δοκεῖν σωματικ῵ς ἁλ῵ναι ταῖς ἐπηρείαις μ᾵λλον πνευματικ῵ς δυναμουμένην· ὅπερ ἐκ τοῦ παθεῖν τῆ πείρᾳ μαθών ὁ ἐν καινότητι τοῦ Πνεύματος, ἀλλ᾿ ο὎ παλαιότητι γράμματος, τ῅ς ἐν Φριστῶ πρός τά ἔθνη διάκονος προφητικ῅ς γενόμενος χάριτος, Παῦλος ἟ μεγάλη σάλπιγξ τ῅ς 190 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀληθείας, Ἔχομεν, φησί, τόν θησαυρόν τοῦτον ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσι· θησαυρόν λέγων, τόν λόγον τ῅ς χάριτος· ὀστράκινον δέ σκεῦος, τό σ῵μα τοῦτο τό παθητόν· ἤ τήν ἐν τ῵ λόγῳ τῶ κατά προφοράν νομιζομένην ἰδιωτείαν, τήν π᾵σαν τοῦ κόσμου τήν σοφίαν νικήσασαν· ἤ χωρήσασαν, καθώς ἐστιν ἐφικτόν, τήν ἀχώρητον τῶ κόσμῳ παντάπασιν τοῦ Θεοῦ σοφίαν, καί τοῦ κατ᾿ α὎τήν [Fr. καθ᾿ ὅσον] φωτός τ῅ς ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως τήν οἰκουμένην ὅλην πληρώσασαν. Ἵνα ἟ ὏περβολή τ῅ς δυνάμεως ᾗ τοῦ Θεοῦ, καί μή ἐξ ἟μ῵ν· ἐν παντί, θλιβόμενοι, ἀλλ᾿ ο὎ στενοχωρούμενοι· ἀπορούμενοι, ἀλλ᾿ ο὎κ ἐξαπορούμενοι· διωκόμενοι, ἀλλ᾿ ο὎κ ἐγκαταλειπόμενοι· καταβαλλόμενοι, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀπολλύμενοι. Πάντοτε τήν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῶ σώματι περιφέροντες, ἵνα καί ἟ ζωή τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῶ σώματι ἟μ῵ν φανερωθεῖ. Ἀεί γάρ ἟μεῖς οἱ ζ῵ντες εἰς θάνατον παραδιδόμεθα διά Ἰησοῦν, ἵνα ἟ ζωή τοῦ Ἰησοῦ φανερωθῆ ἐν τῆ θνητῆ σαρκί ἟μ῵ν. Ὥστε ὁ θάνατος ἐν ἟μῖν ἐνεργεῖται· ἟ δέ ζωή, ἐν ὏μῖν. ὘πέρ ἀληθείας γάρ τόν ἐν τοῖς παθήμασι καθ᾿ ἑκούσιον γνώμην ἀνευθύνως ὏πομένοντες θάνατον, οἱ τοῦ λόγου τ῅ς χάριτος γενόμενοι κήρυκες, τήν ἐν πνεύματι κατ᾿ ἐπίγνωσιν ἀληθείας ζωήν ἐνήργουν τοῖς ἔθνεσιν· ὥσπερ δή, καί ὁ ταύτην τήν χάριν προδιατυπώσας ἐν ἑαυτῶ μυστικ῵ς πέπονθεν Ἰων᾵ς, τούς τοσούτους α὎τός ἀνατλάς κινδύνους, ἵνα πρός τόν Θεόν ἐκ πλάνης ἐπιστρέψῃ τούς Νινευΐτας· καί διά τοῦτο κατά τήν ἑνοῦσαν τῶ ὀνόματι δύναμιν, Θεοῦ δόμα καί Θεοῦ πόνος καλ῵ς ἑρμηνευόμενος. Δόμα γάρ Θεοῦ, καί δ῵ρον ὡς ἀληθ῵ς προσφιλές, καί φιλάνθρωπον· καί θεῖος πόνος, καί ἐπαινούμενος, ἟ πρός τά ἔθνη χάρις τ῅ς προφητείας ἐστίν. Δόμα μέν, ὡς φ῵ς δωρουμένη γνώσεως ἀληθοῦς, καί ζω῅ς ἀφθαρσίαν παρεχομένη τοῖς ὏ποδεχομένοις α὎τήν· Θεοῦ δέ πόνος, ὡς πείθουσα τοῖς ὏πέρ ἀληθείας ἐγκαλλωπίζεσθαι πόνοις, τούς α὎τ῅ς διακόνους, (704) καί πλέον ἐμπλατύνεσθαι διδάσκουσα τοῖς παθήμασιν, ἤ ταῖς ἀνέσεσιν, τούς τ῅ς ἐν σαρκί ζω῅ς ἄγαν φροντίζοντας ὏πόστασιν α὎τοῖς ὏περβαλλούσης κατά πνεῦμα δυνάμεως, ποιουμένη τήν κατά φύσιν τ῅ς σαρκός περί τό πάσχειν ἀσθένειαν. ὇ γάρ λόγος τ῅ς χάριτος, διά πολλ῵ν πειρασμ῵ν πρός τήν τ῵ν ἀνθρώπων φύσιν, ἤγουν τήν τ῵ν ἐθν῵ν ἖κκλησίαν, ὥσπερ Ἰων᾵ς διά πολλ῵ν θλίψεων πρός Νινευή διαβάς τήν πόλιν τήν μεγάλην, ἔπεισε τόν βασιλεύοντα νόμον τ῅ς φύσεως ἐξαναστ῅ναι τοῦ θρόνου· τ῅ς προτέρας περί τό κακόν δηλαδή κατά τήν αἴσθησιν ἕξεως, καί περιελέσθαι τήν στολήν α὎τοῦ· τόν ἐπί τοῖς ἤθεσιν λέγω τ῅ς κοσμικ῅ς δόξης ἀποθέσθαι τύφον· καί περιβαλέσθαι σάκκον, τό πένθος δηλαδή καί τήν δυσχερ῅ καί τραχεῖαν τ῅ς κακοπαθείας, καί βίῳ τῶ κατά Θεόν πρέπουσαν ἀναγωγήν· καί καθ῅σαι ἐπί σποδοῦ. ΢ποδός ἐστιν, ἟ πτωχεία τοῦ πνεύματος, ἐφ᾿ ἧς καθέζεται π᾵ς ε὎σεβ῵ς ζῆν διδασκόμενος, καί τήν μάστιγα τ῅ς συνειδήσεως ἔχων ἐπί τοῖς πλημμεληθεῖσιν α὎τόν καταικίζουσαν. Καί ο὎ μόνον τόν βασιλέα πείθει πιστεῦσαι τῶ Θεῶ κηρυττόμενος ὁ λόγος τ῅ς χάριτος, ἀλλά καί τούς ἄνδρας, τούς συμπληροῦντας δηλαδή τήν φύσιν ἀνθρώπους, ἕνα πληροφορ῵ν ὁμολογεῖν εἶναι Θεόν τ῵ν πάντων ποιητήν καί κριτήν, καί κηρύξαι πιστ῵ς παρασκευάζων, τήν τελείαν δηλαδή τ῵ν προτέρων ἀποχήν πονηρ῵ν ἐπιτηδευμάτων· καί ἐνδύσασθαι σάκκους, ἀπό μικροῦ ἕως μεγάλου α὎τ῵ν· τήν νεκρωτικήν δηλαδή τ῵ν παθ῵ν κακοπάθειαν προθύμως μετελθεῖν· μικρούς δέ καί μεγάλους ἐνταῦθα κατά τόν τ῅ς ἀναγωγ῅ς λόγον ὏πονο῵ κεκλ῅σθαι, τούς ἐν ἥττονι κακίᾳ, καί μείζονι φωραθέντας ὏πό τοῦ λόγου. Καί ἐπίστευσαν οἱ ἄνδρες Νινευή, φησί, τῶ Θεῶ, καί ἐκήρυξαν νηστείαν, καί ἐνεδύσαντο σάκκους ἀπό μικροῦ καί ἕως μεγάλου α὎τ῵ν. Καί ἤγγισεν ὁ λόγος πρός τόν βασιλέα τ῅ς Νινευή, καί ἐξανέστη ἀπό τοῦ θρόνου α὎τοῦ, καί περιείλετο τήν στολή α὎τοῦ ἀφ᾿ ἑαυτοῦ, καί περιεβάλετο σάκκον· καί ἐκάθησεν ἐπί σποδοῦ. Καί ἐκηρύχθη καί ἐῤῥέθη ἐν τῆ Νινευῆ παρά τοῦ βασιλέως καί παρά τ῵ν μεγιστάνων α὎τοῦ, λεγόντων· Οἱ ἄνθρωποι καί τά κτήνη καί οἱ βόες, καί τά πρόβατα μή γευσάσθωσαν μηδέν, μηδέ νεμέσθωσαν· καί ὕδωρ μή πιέτωσαν. Βασιλεύς ἐστιν, τ῅ς φύσεως ἔφην, ὁ νόμος τ῅ς φύσεως· ἄρχοντες δέ τούτου τυγχάνουσι, τό τε λογικόν καί θυμικόν καί ἐπιθυμητικόν· οἱ ἄνδρες δέ τυγχάνουσι ταύτης τ῅ς πόλεως, τουτέστιν τ῅ς φύσεως, κατά μίαν ἐπιβολήν, οἱ περί τόν λόγον πταίοντες, καί περί Θεοῦ καί τ῵ν θείων ἐσφαλμένην γν῵σιν κατέχοντες· κτήνη δέ, οἱ κατά τήν ἐπιθυμίαν διαμαρτάνοντες, καί διά τ῵ν σωματικ῵ν παθημάτων ἀχθοφοροῦντες τήν ἟δονήν· βόες δέ, οἱ π᾵σαν τοῦ θυμοῦ τήν κίνησιν πρός τήν τ῵ν γηΐνων καταβαλόντες κτήσιν· φασίν γάρ τό αἷμα τοῦ βοός πινόμενον θάνατον (705) ἐπάγειν παραυτίκα τῶ πίνοντι· θυμοῦ δέ προδήλως σύμβολον ὏πάρχει τό αἷμα. Πρόβατα δέ φασιν εἶναι, ψεκτά δηλαδή, τούς ἀνοήτως κατά μόνην τήν αἴσθησιν πρός πάθος νεμομένους ὡς πόαν τήν τ῵ν ὁρατ῵ν θεωρίαν. Χεκτ῵ς γάρ κεῖσθαι ταῦτα πάντα κατά τοῦτον τ῅ς Γραφ῅ς τόν τόπον ὏πονοοῦμεν, ἕως ὁ λόγος λαβών, πρός τό κρεῖττον α὎τά μεταβάλοι. Ὅθεν τούτοις ἐπάγει φάσκων ὁ Λόγος· Μή γευσάσθωσαν, μηδέ νεμέσθωσαν· καί ὕδωρ μή πιέτωσαν· λύων δηλαδή τάς προτέρας ἐφ᾿ ἑκάστῳ τ῵ν εἰρημένων συστατικάς τ῵ν παθ῵ν αἰτίας, μεθ᾿ ἅς ἀναιρουμένας τήν πρός τό κρεῖττον μεταβολήν τ῵ν ποτε τοῖς κακοῖς ἐπιτηδεύμασιν ἐνεσχημένων, ἐπιδεικνύμενος, ἐπιφέρει· Καί περιεβάλοντο σάκκους οἱ ἄνθρωποι, καί τά κτήνη, καί ἀνεβόησαν πρός Κύριον τόν Θεόν ἐκτεν῵ς· καί ἀπέστρεψεν ἕκαστος ἐκ τ῅ς ὁδοῦ α὎τοῦ πονηρ᾵ς, καί ἀπό τ῅ς ἀδικίας τ῅ς ἐν χερσίν. Ἀνθρώπους, ὡς ἔφην, λέγεσθαι νοήσομεν, τούς ἐνεχομένους κατά ἐσφαλμένην τοῦ λόγου κρίσιν ὏πό τ῵ν ψυχικ῵ν παθημάτων· κτήνη δέ, τούς καθ᾿ ἟δονήν κατά τήν τοῦ θυμοῦ καί τ῅ς ἐπιθυμίας παράχρησιν, τοῖς σωματικοῖς προσηλωμένους παθήμασιν, πάντας καθάπερ σάκκους περιβαλλομένους τήν νέκρωσιν τ῵ν ἐπί γ῅ς μελ῵ν, ἤγουν παντός τοῦ χοϊκοῦ νόμου τε καί φρονήματος· καί ἀναβο῵ντας ἐκτεν῵ς· τουτέστιν, μεγάλῃ τῆ 191 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html φων῅, ἤγουν τῆ κατά τ῅ς ἀνομίας παῤῥησίᾳ ἐξαγορεύοντας τ῵ν προτέρων ἁμαρτημάτων τήν ἄδειαν· καί ἀφισταμένους ὡς ὁδοῦ τινος τοῦ κατά συνήθειαν δρόμου· καί τ῅ς ὡς ἐν χερσίν ταῖς πράξεσιν ἐνεργουμένης ἀδικίας. Οὕτω μέν οὖν εἰς τήν κοινήν φύσιν, ἤγουν τήν τ῵ν ἐθν῵ν ἖κκλησίαν ἟ Νινευή νοουμένη, διά παντός δείκνυσιν ἐν α὎τῆ κηρύττοντα τόν Ἰωνάν· τουτέστι τόν λόγον τ῅ς προφητικ῅ς χάριτος· καί καθ᾿ ἑκάστην ἟μέραν πρός τόν Θεόν ἐπιστρέφοντα τούς πεπλανημένους. Εἰ δέ πρός τήν τοῦ καθ᾿ ἕκαστον θεωρίαν τήν Νινευή νοοῦμεν, τήν ἑκάστου ψυχήν εἶναι φαμεν τήν πόλιν τήν μεγάλην, πρός ἥν ἀποτέλλεται παρανομοῦσαν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, κηρύττων μετάνοιαν πρός ζωήν. Σαύτης δέ βασιλέα νοοῦμεν τόν νοῦν· ἄρχοντας δέ, τάς ἐμφύτους δυνάμεις· ἀνθρώπους δέ, τούς ἐμπαθεῖς λογισμούς· κτήνη δέ, τά περί τό σ῵μα κατ᾿ ἐπιθυμίαν κινήματα· βόας δέ, τάς κατά τόν θυμόν περί τά ὏λικά πλεονεκτικάς κινήσεις· πρόβατα δέ, τά κατά τήν αἴσθησιν χωρίς διανοίας ἀντιληπτικά τ῵ν αἰσθητ῵ν κινήματα. Καί τόν μέν βασιλέα νοῦν ὡς ἀπό θρόνου τινός τ῅ς κατά τήν προτέραν ἄγνοιαν ἐξανιστάμενον ἕξεως, καί ὥσπερ στολήν τήν ψευδ῅ περί τ῵ν ὄντων δόξαν ἀποτιθέμενον· καί ὡς σάκκον περιβαλλόμενον, τόν ἐπί τοῖς κακ῵ς φρονηθεῖσι μετάμελον· καί ἐπί σποδοῦ καθήμενον, τ῅ς κατά τήν πτωχείαν τοῦ πνεύματος ἕξεως· καί προστάσσοντα τοῖς ἀνθρώποις καί τοῖς κτήνεσι καί τοῖς βουσί καί τοῖς προβάτοις νηστεύειν τ῅ς τε κατά κακίαν βρώσεως, καί τ῅ς κατά τήν ἄγνοιαν πόσεως· τουτέστι πράξεως κακ῵ν ἀποσχέσθαι, καί τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν πεπαπληνημένης (708) θεωρίας· καί περιβάλλεσθαι [Fr. περιβαλέσθαι] σάκκους, τουτέστι, τήν νεκρωτικήν μέν τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν, περιποιητικήν δέ τ῵ν κατά φύσιν ἀρετ῵ν τε καί γνώσεων ἕξιν· καί ἀναβο῅σαι πρός τόν Θεόν ἐκτεν῵ς· ἐξαγορεῦσαι δ῅λον ὅτι συντόμως τά πρότερα, καί ἱλεώσασθαι τῆ ταπεινώσει τήν συγχώρησιν δοῦναι τ῵ν προλαβόντων δυνάμενον· καί αἰτ῅σαι πρός τήν τ῵ν κρειττόνων ἐνέργειαν, καί φυλακήν προαιρέσεως δύναμιν ἄτρεπτον, τόν ἑτοίμως ταύτην τοῖς αἰτοῦσι δωρούμενον· καί ὥσπερ ὁδοῦ πονηρ᾵ς, τ῅ς προτέρας πλάνης κωλῦσαι τήν διάνοιαν· καί τήν ἐπινοητικήν τ῅ς κακίας ἕξιν, τ῵ν κατά ψυχήν πρακτικ῵ν ἀποθέσθαι δυνάμεων. Εἰς ταύτην δέ τήν πόλιν τήν μεγάλην, τουτέστι, τήν κοινήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων, καί τήν ἐξ ἐθν῵ν ἖κκλησίαν· ἤ τήν τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ψυχήν, διά τοῦ λόγου τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, ἤγουν πίστεως καί ἀγαθ῅ς συνειδήσεως σωζομένην, ὏πάρχουσιν πλείους ἤ δώδεκα μυριάδες ἀνθρώπων, οἵτινες ο὎κ ἔγνωσαν δεξιά α὎τ῵ν, ἤ ἀριστεράν α὎τ῵ν. Δώδεκα μυριάδας ἐνταῦθα λέγειν ὏πονο῵ τήν Γραφήν κατά τούς τ῅ς ἀναγωγ῅ς λόγους, τούς περί χρόνου καί φύσεως λόγους· ἤγουν τήν μετά τ῵ν ο὎κ ἄνευ ε὎περιληπτικήν τ῅ς ὁρωμένης φύσεως γν῵σιν. Εἰ γάρ ὁ δώδεκα ἀριθμός, ἐκ πέντε καί ἑπτά συντιθέμενος ἀποτελεῖται· ἟ δέ φύσις ὏πάρχει πενταδική διά τήν αἴσθησιν· ὁ δέ χρόνος ἐστίν ἑβδοματικός· ἄρα φύσιν καί χρόνον ὁ δώδεκα δηλοῖ σαφ῵ς ἀριθμός. ΢εσημειωμένως δέ, πλείους ἤ δώδεκα μυριάδας εἶπεν ἀνθρώπων, ἵνα γν῵μεν περιγραφέντα τοῦτον τόν ἀριθμόν, καί ὏περβαθέντα τοῖς πλείοσιν ἀορίστως, τό ὏πέρ δώδεκα ἀριθμόν δι᾿ ἑαυτ῵ν ποιουμένοις ποσόν. Ο὎κοῦν ἟ τοῦ Θεοῦ πανεύφημος ἖κκλησία, τούς κατά τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν παρελθόντας μέν τούς κατά χρόνον καί φύσιν λόγους, πρός δέ τήν τ῵ν αἰωνίων καί νοητ῵ν διαβάντας μεγαλοπρέπειαν ἔχουσα, πλείους ἤ δώδεκα μυριάδας ἀνδρ῵ν ἔχει, μή γινώσκοντας δεξιάν α὎τ῵ν, ἤ ἀριστεράν α὎τ῵ν. ὇ γάρ διά τήν ἔννομον ἀρετήν τ῵ν ἐν σαρκί παθ῵ν ὡς ἀριστερ῵ν ποιούμενος λήθην, καί διά τήν ἄπταιστον γν῵σιν ἐπί τοῖς κατορθώμασι, τ῅ νόσῳ τ῅ς φυσιούσης οἰήσεως ὡς δεξι᾵ς ο὎χ ἁλισκόμενος, ἀνήρ γέγονε μή γινώσκων δεξιάν α὎τοῦ, ὡς δόξης ο὎κ ἐρ῵ν λυομένης· ο὎δέ ἀριστεράν, ὡς τ῅ς σαρκός ο὎κ ἐρεθιζόμενος πάθεσι. Ξεξιάν οὖν, ὡς ἔοικεν, εἶπεν ὁ Λόγος, τήν ἐπί τοῖς δ῅θεν κατορθώμασι κενοδοξίαν· ἀριστεράν δέ, τήν ἐπί τοῖς αἰσχροῖς πάθεσιν ἀκολασίαν. Σούτους δέ π᾵σα ψυχή ταῖς θεωρίαις τ῵ν νοητ῵ν λαμπρυνομένη κέκτηται τούς ἄνδρας, μή γινώσκοντας δεξιάν α὎τ῵ν καί ἀριστεράν. Π᾵σα γάρ ψυχή, τ῅ς περί φύσιν καί χρόνον θεωρίας, τήν διανοητικήν συστείλασα δύναμιν, τόν δώδεκα παρελθόντας ἀριθμόν ἔχει καθάπερ ἄνδρας τούς φυσικούς λογισμούς, οἷα δή λοιπόν μηκέτι τοῖς ὏πό φύσιν καί χρόνον πονουμένους λόγους· πρός δέ, τήν τ῵ν θείων μυστηρίων (709) κατανόησιν καί ἐπιστήμην ἀσχολουμένους· καί διά τοῦτο μή γινώσκοντας δεξιάν α὎τ῵ν, ἤ ἀριστεράν α὎τ῵ν. Ἡ γάρ κατά λόγον γν῵σις τ῵ν ἀρετ῵ν· ἤγουν ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν ἀληθής τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν αἰτίας ἐπίγνωσις, ἄγνοιαν παντελ῅ πέφυκε ποιεῖν, τ῅ς ὡς δεξι᾵ς καί ἀριστερ᾵ς ἑκατέρωθεν παρακειμένης τῆ μεσότητι τ῵ν ἀρετ῵ν ὏περβολ῅ς καί ἐλλείψεως. Εἰ γάρ ο὎δέν ἐν τῶ λόγῳ παντελ῵ς πέφυκεν εἶναι παράλογον· σαφ῵ς ὁ πρός τόν λόγον τ῵ν ἀρετ῵ν ἀναχθείς, τήν τ῵ν παραλόγων ο὎δαμ῵ς ἐπιγνώσεται θέσιν. Ο὎ γάρ δυνατόν ἄμφω κατ᾿ α὎τόν ἅμα καταθρ῅σαι τά ἀντικείμενα· καί θατέρῳ ἅμα τό ἕτερον γν῵ναι συνεμφαινόμενον. Εἰ γάρ ἀπιστίας ἐν τῆ πίστει λόγος ο὎δείς· ο὎δέ σκότους αἰτία κατά φύσιν ὏πάρχει τό φ῵ς, ο὎δέ Φριστῶ συνενδείκνυσθαι πέφυκεν ὁ διάβολος· δ῅λον ὡς ο὎δέ τῶ λόγῳ τό παράπαν συνυπάρχει τι παράλογον. Εἰ δέ τῶ λόγῳ συνεῖναι παντελ῵ς ο὎ δύναται τό

192 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html παράλογον· ὁ πρός τόν λόγον τ῵ν ἀρετ῵ν ἀναχθείς, τήν τ῵ν παράλογων, ὡς ἔφην, ο὎κ ἐπίσταται θέσιν· μόνην ὡς ἔστιν, ἀλλ᾿ ο὎χ ὡς νομίζεται, γινώσκων τήν ἀρετήν. Καί διά τοῦτο, μήτε τήν δεξιάν διά τ῅ς ὏περβολ῅ς· μήτε ἀριστεράν, διά τ῅ς ἐλλείψεως ἐπιστάμενος· ἐπ᾿ ἀμφοῖν γάρ θεωρεῖται σαφ῵ς τό παράλογον. Εἰ γάρ ὅρος ὏πάρχει καί μέτρον τ῵ν ὄντων ὁ λόγος· ἴσον πρός ἀλογίαν ἐστί, καί διά τοῦτο παράλογον, τό παρά τόν ὅρον καί παρά τό μέτρον· ἤ πάλιν, ὏πέρ τόν ὅρον κινεῖσθαι καί ὏πέρ τό μέτρον. ἖πίσης γάρ ἄμφω τοῖς οὕτω κινουμένοις, τοῦ κυρίως ὄντος φέρει τήν ἔκπτωσιν. Σό μέν ἄδηλον α὎τούς ποιεῖσθαι τοῦ δρόμου πεῖθον τήν κίνησιν και ἀόριστον, ο὎κ ἔχουσαν σκοπόν τόν Θεόν δι᾿ ἀμετρίαν νοός, ὡς τέλος α὎τοῖς προεπινοούμενον, τοῦ δεξιοῦ, δεξιώτερον ἀναπλαττομένους· τό δέ παρά τόν σκοπόν, πρός μόνην τήν αἴσθησιν α὎τούς πεῖθον τοῦ δρόμου ποιεῖσθαι τήν κίνησιν, δι᾿ ἀτονίαν νοός προεπινοούμενον τέλος νομίζοντας τό κατ᾿ αἴσθησιν α὎τοῖς περιγραφόμενον. Ἅπερ ἀγνοεῖ μή πάσχων, ὁ μόνῳ τῶ λόγῳ τ῅ς ἀρετ῅ς συνημμένος, καί π᾵σαν α὎τῶ τ῅ς κατά νοῦν οἰκείας δυνάμεως περιγράψας κίνησιν· καί διά τοῦτο μηδέν ὏πέρ τόν λόγον, ἤ παρά τόν λόγον διανοεῖσθαι δυνάμενος. Εἰ δέ τις καί πρός ὏ψηλοτέραν ἔννοιαν ἀνατεῖναι φιλοτίμως βούλεται τόν νοῦν, δεξιάν νοήσει πάντως, τούς τ῵ν ἀσωμάτων λόγους· ἀριστεράν δέ, τούς τ῵ν σωμάτων· οὕς ὁ πρός τήν αἰτίαν τ῵ν ὄντων ἀσχέτως ἀναταθείς νοῦς, ἀγνοήσει παντελ῵ς, μηδέν θεωρ῵ν λόγον ἐν τῶ κατά π᾵σαν αἰτίαν ὏πέρ πάντα λόγον ὄντι Θεῶ· πρός ὅν ἀπό τ῵ν ὄντων ἁπάντων συσταλείς, ο὎δένα τ῵ν ἀφ᾿ ὧν ἀπέστη λόγον ἐπίσταται· μόνον τό πρόν ὅν λόγον γέγονε κατά χάριν ἀνερμηνεύτως θεώμενος. (712) Σούτων, καί τ῵ν τοιούτων οἶδεν ὁ Θεός φείδεσθαι· καί διά τούς τοιούτους, τοῦ κόσμου παντός, ἀνδρ῵ν κατ᾿ ἀλήθειαν μή γινωσκόντων τήν ψεκτήν α὎τ῵ν δεξιάν, ἤ ἀριστεράν· ἐπειδή πάντα σχεδόν ἐπαινετ῵ς λαμβάνεται τῆ Γραφῆ, καί ψεκτ῵ς· κἄν ὁ βάσκανος, καί πάσης φιλανθρωπίας ἐχθρός, καί ἐπί τῆ σωτηρίᾳ τ῵ν ἀνθρώπων διαπονούμενος· καί διά τοῦτο πρός α὎τήν ἀπομάχεσθαι τοῦ Θεοῦ τήν ἀγαθότητα τολμ῵ν, ἀγνώμων, ἀχάριστός τε καί μισάνθρωπος λαός τ῵ν Ἰουδαίων διαπρίεται, καί τ῅ς ζω῅ς [Fr. τήνζωήν] ἀπολέγεται· καί πένθους ὏πόθεσιν ποιεῖ τήν ἐν Φριστῶ τ῵ν ἐθν῵ν σωτηρίαν· ἧς διά τήν ἄγνοιαν πολλῶ κρείττονα τήν κολόκυνταν ἟γούμενος, ἐπένθει ξηρανθεῖσαν θεώμενος ὏πό τοῦ σκώληκος. Εἶπον γάρ προλαβών, ὅτι καί τήν τ῵ν Ἰουδαίων μανίαν, ἐν ἑαυτῶ τυπικ῵ς ὁ μέγας προδιέγραψεν Ἰων᾵ς, ο὎κ α὎τός τι πάσχων, μή γένοιτο, τ῵ν Ἰουδαίοις προσόντων, ἀλλ᾿ ἐν ἑαυτῶ τήν ἐκείνων προδιελέγχων ἀσέβειαν· δι᾿ ἥν τ῅ς προτέρας δόξης, ὡς ἔκ τινος Ἰόππης ἐξέπεσαν. Διά τοῦτο μυστικ῵ς τό Πνεῦμα τό ἅγιον, τοιαύτην α὎τῶ προσηγορίαν ἐπέθηκε, δυναμένην κατά τήν διάφορον α὎τ῅ς ἑρμηνείαν, ἐνδείξασθαι τήν πάντων τ῵ν ἐν α὎τῶ προτυπουμένων διάθεσιν. Ὅταν οὖν ἐν α὎τῶ τυπικ῵ς τήν τ῵ν Ἰουσαίων ἐλέγχει παραφροσύνην, λυπουμένην μέν ἐπί τῆ σωτηρίᾳ τ῵ν ἐθν῵ν, καί συγχεομένην ἐπί τῶ παραδόξῳ τ῅ς κλήσεως· ἀπολεγομένην τε καί βλασφήμως παρά τήν θείαν βούλησιν τ῅ς ζω῅ς προτιμ῵σαν τόν θάνατον διά τήν ξηρανθεῖσαν κολόκυνταν, ἑρμηνεύεται διαπόνησις α὎τ῵ν· ἥν στηλιτεύων ὁ λόγος φησίν, Ἴδεν ὁ Θεός τά ἔργα α὎τ῵ν· περί τ῵ν Νινευϊτ῵ν δηλαδή φάσκων, ὅτι ἀπέστρεψαν ἀπό τ῵ν ὁδ῵ν α὎τ῵ν τ῵ν πονηρ῵ν, καί μετενόησε τοῦ ποι῅σαι α὎τοῖς, καί ο὎κ ἐποίησε. Καί ἐλυπήθη Ἰων᾵ς, καί εἶπε· Νῦν δέσποτα Κύριε, λάβε δή τήν ψυχήν μου ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι καλόν τό ἀποθανεῖν με, ἤ ζῆν. Καί αὖθις· Καί προσέταξε Κύριος ὁ Θεός σκώληκι ἑωθινῆ τῆ ἐπαύριον, καί ἐπάταξε τήν κολόκυνταν, καί ἀπεξηράνθη. Καί ἐγένετο ἅμα τῶ ἀνατεῖλαι τόν ἥλιον, καί ἐπάταξεν ὁ ἥλιος ἐπί τήν κεφαλήν Ἰων᾵, καί ὠλιγοψύχησε, καί ἀπελέγετο τήν ζωήν α὎τοῦ, καί εἶπε· Καλόν μοι ἦν ἀποθανεῖν με, ἤ ζῆν. Νινευή τοίνυν ἐστίν, ἟ τ῵ν ἐθν῵ν ἖κκλησία, ἟ δεξαμένη τόν λόγον τ῅ς χάριτος, καί ἀποστραφεῖσα τήν προτέραν πλάνην τ῵ν εἰδώλων, καί διά τοῦτο σωθεῖσα, καί τ῅ς τ῵ν ο὎ραν῵ν ἀξιωθεῖσα δόξης. Ἡ δέ σκηνή ἥν ἐξελθών ἀπό τ῅ς πόλεως ἑαυτῶ πεποίηκεν Ἰων᾵ς, εἰκονίζει τήν κάτω Ἱερουσαλήμ, καί τόν ἐν α὎τῆ χειροποίητον ναόν. Ἡ δέ κολόκυντα, τήν ἐν μόνῳ τῶ γράμματι πρόσκαιρον τοῦ νόμου τ῅ς σωματικ῅ς λατρείας σκιάν προδιέγραφε, μηδέν τό σύνολον ἔχουσαν μόνιμον καί τόν νοῦν φαιδρῦναι δυνάμενον. ὇ δέ σκώληξ ἐστίν, ὁ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός Ἰησοῦς Φριστός, ὡς α὎τός περί ἑαυτοῦ ἐν τῶ προφήτῃ Δαβίδ φησί, ΢κώληξ εἰμί, καί ο὎κ ἄνθρωπος· (713) σκώληξ διά τήν προσληφθεῖσαν ἄσπορον σάρκα, καί γενόμενος ἀληθ῵ς καί λεγόμενος. Ὡς γάρ ὁ σκώληξ συνδυασμόν ο὎κ ἔχει, καί μίξιν προκαθηγουμένην α὎τοῦ τ῅ς γενέσεως, οὕτως ο὎δέ τ῅ς κατά σάρκα γεννήσεως τοῦ Κυρίου, προκαθηγήσατο μίξις. Πρός δέ, καί ὡς δέλεαρ πρός τήν ἀπάτην τοῦ διαβόλου τῶ τ῅ς θεότητος ἀγκίστρῳ περιθέμενος α὎τήν, ἵν᾿ ὡς ἄπληστος ὁ νοητός δράκων, διά τήν φύσιν ε὎χείρωτον τήν σάρκα περιχανών, τῶ τ῅ς θεότητος ἀγκίστρῳ περισπαρῆ· καί ὅλον ἐμέσῃ διά τ῅ς ἐξ ἟μ῵ν ἁγίας τοῦ Λόγου σαρκός, καταποθεῖσαν ἤδη τήν φύσιν τήν ἀνθρωπίνην· ἵν᾿ ὡς κατέπιε πρότερον δελεάσας ἐλπίδι θεότητος τόν ἄνθρωπον, οὕτως ἀνθρωπότητος προσλήμματι δελεασθείς, ὕστερον ἐμέσῃ τόν ἀπατηθέντα διά προσδοκίαν θεότητος, ἀπατηθείς ἀνθρωπότητος προσδοκίᾳ· καί φανῆ τό ὏περβάλλον τ῅ς θείας δυνάμεως, διά τ῅ς ἀσθενείας τ῅ς ἟ττηθείσης φύσεως νικώσης τήν ἰσχύν τοῦ νικήσαντος· καί δειχθῆ πλέον νικ῵ν ὁ Θεός τόν διάβολον προβολῆ τ῅ς σαρκός χρώμενος, ἤ τόν ἄνθρωπον ὁ διάβολος φύσιν θεότητος ὏πισχνούμενος. Οὗτος ὁ σκώληξ ἐπάταξε τήν κολοκύνταν, καί ἀπεξήρανε· τήν νομικήν λέγω λατρείαν κατήργησεν ὡς σκιάν, καί τήν ἐν αυτῆ τ῵ν Ἰουδαίων ἀπεξήρανεν οἴησιν.

193 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Καί ἐγένετο τῆ ἐπαύριον ἅμα τῶ ἀνατεῖλαι τόν ἥλιον. ἖παύριον μέν, ὅτι μετά τήν πάροδον τ῵ν κατά νόμον τυπικ῵ν αἰνιγμάτων, καί τόν ὡρισμένον χρόνον τ῅ς κατ᾿ α὎τόν σωματικ῅ς λατρείας, τοῦ καινοῦ μυστηρίου χάρις ἀνέτειλεν, ἟μέραν ἄλλην ποιοῦσα γνώσεως ὏ψηλ῅ς, καί ἀρετ῅ς ἐνθέου, τ῅ς καί τ῵ν ἀντεχομένων α὎τ῅ς θεωτικήν. Μετά γάρ τό πατάξαι τόν σκώληκα τοῦτον τήν κολόκυνταν, καί τόν ἥλιον τοῦτον· ὁ α὎τός γάρ καί σκώληξ ἐστί καί ἥλιος δικαιοσύνης· τό μέν, ὡς ἀσπόρως κατά σάρκα τικτόμενος, καί π᾵σαν διαφεύγουσαν ἔννοιαν ἔχων τήν σύλληψιν· τό δέ, ὡς ὏πό γ῅ν δι᾿ ἐμέ κατά τό τοῦ θανάτου καί τ῅ς ταφ῅ς μυστήριον γενόμενος· καί ὡς φ῵ς ἀΐδιον φύσει δι᾿ ἑαυτόν ὏πάρχων, ἐκ νεκρ῵ν ἀνατείλας διά τ῅ς ἀναστάσεως, προσέταξεν ὡς Θεός πνεύματι καύσωνος συγκαίοντι, καί ἐπάταξεν ὁ ἥλιος ἐπί τήν κεφαλήν Ἰων᾵. Μετά γάρ τήν ἀνατολήν τοῦ ἟λίου τ῅ς δικαιοσύνης, ἤγουν τήν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου καί τήν ἀνάληψιν, ὁ συγκαίων καύσων τ῵ν πειρασμ῵ν ἐπ῅λθεν, ἀμετανοήτοις μείνασι τοῖς Ἰουδαίοις, καί ἐπάταξεν α὎τούς εἰς κεφαλάς α὎τ῵ν κατά δικαίαν κρίσιν, ἐπιστρέψας, κατά τό γεγραμμένον, τόν πόνον α὎τ῵ν εἰς τάς κεφαλάς α὎τ῵ν· καθώς α὎τοί προλαβόντες ηὔξαντο καθ᾿ ἑαυτ῵ν, εἰπόντες· Σό αἷμα α὎τοῦ ἐφ᾿ ἟μ᾵ς, καί ἐπί τά τέκνα ἟μ῵ν. ΢αφ῵ς γάρ μετά τήν ἀνάστασιν καί τήν ἀνάληψιν τοῦ ΢ωτ῅ρος, πνεῦμα καύσωνος ἄγαν συγκαίοντος, ἟ διά τ῵ν ἐθν῵ν ἐκδίκησις ἐπ῅λθεν α὎τοῖς· καί παντός τοῦ ἔθνους καθάπερ κεφαλήν τήν δόξαν, καί τό κράτος πατάξας, κατέλαβεν ὁ ἥλιος ὁ ἐμός· πρός ὅν τούς ὀφθαλμούς τ῅ς διανοίας ἐπιμύσαντες, τό φ῵ς τ῅ς ἀληθείας α὎τοῖς ἐπιλάμψαν ο὎κ ἔγνωσαν. (716) Ἤ πάλιν, πνεῦμα καύσωνός ἐστιν ἐξεγειρόμενον τοῖς ἀπειθοῦσι τῶ λόγῳ τ῅ς χάριτος Ἰουδαίοις, ἟ τόν ὏ετόν ἀνέχουσα τ῅ς γνώσεως, καί τ῅ς προφητείας τήν δρόσον, καί τήν φυσικήν τ῵ν ε὎σεβ῵ν νοημάτων τ῅ς καρδίας ἀποξηραίνουσα πηγήν, ἐγκατάλειψις, ἐπαγομένη δικαίως α὎τοῖς, ὡς πλήσασι τάς χεῖρας αἵματος ἀθώου, καί τ῵ ψεύδει προδεδωκόσι τήν ἀλήθειαν· καί ἐπί σωτηρίᾳ τοῦ γένους τ῵ν ἀνθρώπων ἀτρέπτως ἐν εἴδει τῶ καθ᾿ ἟μ᾵ς παραγενόμενον τόν Θεόν Λόγον ἀπαρνησαμένοις· καί διά τοῦτο παραδοθεῖσι τῆ α὎τονομίᾳ τ῅ς πλάνης· ἐν ᾗ καθ᾿ οἷον δήποτε τρόπον ο὎κ ἔστιν ε὏ρεῖν ε὎σεβείᾳ καί φόβῳ Θεοῦ κατεικασμένην διάθεσιν· ἀλλά ξηράν, καί ἄνικμον γνώμην, καί παντί μοχθηρῶ πάθει πεποιωμένην· ἥν χαρακτηρίζειν οἶδεν ὁ τῦφος, πάθος ἐπάρατον ὏πάρχον, καί ἐκ δύο κακ῵ν κατά σύνθεσιν συνιστάμενον, ὏περηφανίας καί κενοδοξίας· ὧν μέν ὏περηφανία, τήν αἰτίαν ἀρνεῖται τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς φύσεως· ἟ δέ κενοδοξία, τήν τε φύσιν καί α὎τήν νόθον τήν ἀρετήν καθίστησιν. Ο὎δέν γάρ τῶ ὏περηφάνῳ κατά Θεόν διαπράττεται, καί ο὎δέν τῶ κενοδόξῳ κατά φύσιν προέρχεται. Σούτων μίξις ὁ τῦφος καθέστηκε· πρός μέν Θεόν ἔχων τήν καταφρόνησιν, καθ᾿ ἥν πέφυκε βλασφήμως διαβάλλειν τήν πρόνοιαν· πρός δέ τήν φύσιν κεκτημένος τήν ἀλλοτρίωσιν· καθ᾿ ἥν πάντα τά τ῅ς φύσεως παρά τήν φύσιν μεταχειρίζεται, τῶ κατά παράχρησιν τρόπῳ, τήν τ῅ς φύσεως παραφθείρων ε὎πρέπειαν. Καί συντόμως εἰπεῖν, τῶ τυφωνικῶ δαίμονι διά τήν εἰς Φριστόν ἀπιστίαν συγχωρηθείς καταδεθ῅ναι τήν διάνοιαν ὁ τ῵ν Ἰουδαίων λαός, ἐπίσης Θεόν καί ἀνθρώπους μεμίσηκε· τόν μέν Θεόν, σαρκός ἟δον῅ς ἔχων κατώτερον, καί διά τοῦτο τήν ἐν πνεύματι λατρείαν ἀποπεμπόμενος· τούς δέ ἀνθρώπους, τούς μή σαρκί τό γένος καταγομένους ἐξ Ἰακώβ ἀλλοτρίους παντάπασιν ἟γούμενος εἶναι τοῦ Κτίσαντος· καί διά τοῦτο, θείας ε὎αρεστήσεως μελέτην ποιοιούμενος τήν καθ᾿ ἟μ῵ν μιαιφονίαν· ἀγνοήσας, ὡς ἔοικεν, ὁ μάταιος, διά τήν ἄνοιαν, ὡς ο὎ τοσοῦτον δύναται τό σ῵μα πρός οἰκείωσιν Θεοῦ καί γένους ἀγχιστείαν, ὅσον ψυχή, τόν α὎τόν ταῖς λοιπαῖς ἐπικομίζουσα χαρακτ῅ρα τ῅ς πίστεως, καί τήν πρός πάντας κατά τήν γνώμην περί τό καλόν ἐνδιάθετον ταυτότητα· καθ᾿ ἥν, ὁ μέν τ῅ς σαρκός νόμος παντελ῵ς ἀποσβέννυται· μόνος δέ διά πνεύματος ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος περιφαν῵ς διαφαίνεται, κατά νοῦν πάντας ἑνοποι῵ν πρός ἑνός ἐπίγνωσιν Θεοῦ, καί μίαν τήν εἰς ἀλλήλους ἀγάπην καί σύμπνοιαν καθ᾿ ἥν, ο὎δείς ο὎δενός κεχώρισται παντελ῵ς πνευματικ῵ς, κἄν ἀλλήλων σωματικ῵ς κατά τήν θέσιν τ῵ν τόπων κακράν διεστήκασιν. Πνεῦμα γοῦν καύσωνός ἐστιν ὁ τῦφος, (717) μισόθεον ὁμοῦ καί μισάνθρωπον πάθος· ἀποξηραίνει γάρ τήν καρδίαν τ῵ν ἀπίστων, τούς περί θεότητος ε὎σεβεῖς λογισμούς, καί τούς ὀρθούς περί φύσεως λόγους ἀπομαραίνων, κατά τήν εἰκόνα τοῦ καύσωνος. Υασί γάρ τοῦτον γίνεσθαι τόν ἄνεμον κατά μίξιν ἀνατολικοῦ καί νοτίου πνεύματος· καί διά τοῦτο ξηραίνοντα τ῅ς γ῅ς τήν παρεσπαρμένην ἰκμάδα. Καλεῖσθαι δέ φασιν α὎τόν καί Ε὎ροκλύδωνα καί Συφονικόν· τό μέν, ὡς ταραχήν πανταχόθεν γ῅ς καί θαλάττης ἐγείροντα· τό δε, ὡς α὎χμώδους σκότους ποιητικόν· ὅπερ πέφυκε ποιεῖν καί ὁ τῦφος. ἖πάγει γάρ μεγάλην ταραχήν τῆ ψυχῆ, καί σκότους ἀγνοίας πληροῖ τήν διάνοιαν. Σοῦτον ἐξήγειρεν ὁ Θεός τόν καύσωνα μετά τήν εἰς Φριστόν παροινίαν· τουτέστι, παρεχώρησεν ἐπελθεῖν τοῖς Ἰουδαίοις, πρόσφορον κεκτημένοις α὎τῶ τήν διάθεσιν, ἵνα γένηται π᾵σι κατάδηλος α὎τ῵ν ἟ περί Θεόν καί ἀνθρώπους προαίρεσις.Ὅθεν ἀγνοίας ζόφῳ καταπιεσθέντες, εἰς τήν ἀντίθετον [Fr. et. Seg ἀντίθεον] τῶ Θεῶ μοῖραν ἑαυτούς ἑκουσίως ἀπέωσαν· ἄλλο μέν ο὎δέν τό σύνολον ἔχοντες, πλήν τό διαπονεῖσθαι καί ἀδημονεῖν, ἐπί τε τῆ κατά πίστιν σωτηρίᾳ καί δόξῃ τ῵ν ἐθν῵ν, ἐπί τε τῆ καθαιρέσει τ῵ν παρ᾿ α὎τοῖς κατά σάρκα νομίμων, λέγοντες· Νῦν, Κύριε, λάβε δή τάς ψυχάς ἀφ᾿ ἟μ῵ν, ὅτι καλόν ἟μῖν ἀποθανεῖν, ἤ ζῆν, διά τήν ξηρανθεῖσαν κολόκυνταν· λέγω δέ, τήν ἐν σκιαῖς τοῦ νόμου λατρείαν

194 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html καταργηθεῖσαν· τήν ὏πό νύκτα, καί γενομένην καί ἀπογενομένην· ὡς μηδένα, τοῖς τ῵ν συμβόλων αἰνίγμασί τε καί τύποις μόνοις περιγραφομένην, φωτισμόν ἔχουσαν νοητόν ψυχ῅ς διάνοιαν λαμπρύναι δυνάμενον. Ἀλλ᾿ ἟μεῖς πνευματικ῵ς διά πίστεως, καί τ῅ς παρομαρτούσης α὎τῆ δικαιοσύνης, τήν πνευματικήν ἀσπασώμεθα Νινευή· φημί δέ τήν ἐξ ἐθν῵ν ἖κκλησίαν, τήν ὡς ἀληθ῵ς Πόλιν μεγάλην τῶ Θεῶ καθεστ῵σαν, ὡς γέγραπται· καί διά τ῵ν ὁρισθεισ῵ν α὎τῆ πρός ἐπιστροφήν τρι῵ν ἟μερ῵ν τ῅ μετανοίᾳ διασωθεῖσαν· καί πολῖται ταύτης τ῅ς πόλεως τ῅ς τῶ Θεῶ μεγάλης διά τ῅ς μετανοίας, καί τ῅ς ἐπί τό κρεῖττον μεταβολ῅ς γενέσθαι σπουδάσωμεν. ἖πιτετηρημένως γάρ φησι μεγάλην εἶναι τῶ Θεῶ τήν πόλιν ὁ λόγος οὗτος φάσκων, Ἡ δέ Νινευή, ἧν πόλις μεγάλη τῶ Θεῶ. Ποῦ τ῅ς Γραφ῅ς ὁ Ἰουδαῖος περί τ῅ς κάτω πόλεως Ἱερουσαλήμ ἀληθείας φροντίζων τοῦτο κείμενον ἐπί λέξεως ε὏ρίσκει τό ῥητόν; Ο὎δαμοῦ γάρ ἔγωγε π᾵σαν πολλάκις ἀναγνούς τήν ἁγίαν Γραφήν, κείμενον ηὗρον τό, Καί Ἱερουσαλήμ(720) ἦν πόλις μεγάλη τῶ Θεῶ. Σίς δέ λόγου δυνάμει καί νοημάτων πλούτῳ θαῤῥ῵ν, περιγράψας μετρ῅σαι δυνήσοιτο τό μέγεθος τ῅ς τῶ Θεῶ καί οὔσης καί λεγομένης μεγάλης πόλεως; ἖μοί μέν τοῦτο παντελ῵ς ἄπορον· οἶμαι δέ, καί παντί συνετῶ τήν διάνοιαν, καί μικρόν γοῦν ἐπῃσθημένῳ τ῅ς θείας μεγαλειότητος, καί τῶ Θεῶ τάς θείας ψήφους ἐμφερεῖς εἶναι δοκεῖν ο὎κ ἀγνο῵ν. Π῵ς δέ τῶ Θεῶ μεγάλη πόλις ἐστίν, ἟ πρώτη πόλις τ῵ν Ἀσσυρίων, ἔνθα τ῅ς πλάνης ὏π῅ρχεν ἟ σύγχυσις· ἔνθα τ῅ς εἰδωλομανίας ἵδρυτο τό βασίλειον· ἟ πολύ πόῤῥω τυγχάνουσα τ῅ς λεγομένης ἁγίας γ῅ς, καί τῶ σωματικῶ Ἰσραήλ ἐπηγγελμένης, εἰ μή τό μέγεθος τ῅ς μηδενί λόγῳ περιγραφομένης πίστεως τ῅ς ἐξ ἐθν῵ν ἖κκλησίας ἐνιδών ὁ Θεός, τό μέλλον ὥσπερ ὄν ἀπεδέξατο, καί τό τέως ἀλλότριον εἰσῳκήσατο· καί τό ποτε διά τήν ἀθεΐαν φαυλότατον, ἔνθεον τῶ λόγῳ καθέστηκε καί τιμιώτατον, καί μηδενί λόγῳ τό μέλλον ὁριζόμενον ἔχον, διά τοῦ προφήτου φήσας διαῤῥήδην, Καί Νινευή ἦν πόλις μεγάλῃ τῶ Θεῶ· πρός ἦν ἀποσταλείς ὁ τ῅ς προφητικ῅ς χάριτος λόγος, τήν μακαρίαν καταστροφήν ἐκήρυξεν, εἰπών· Ἔτι τρεῖς ἟μέραι, καί Νινευή καταστραφήσεται. Κατά τοῦτον γενόμενος τ῅ς τ῵ν ἟μερ῵ν προσθεσμίας τόν τόπον, τά μέν ἄλλα δοκ῵ μοι παρήσειν, ὅσα δυνατόν ῥηθ῅ναι τοῖς τόν λόγον ἀνάγουσι· μονώτατον δέ σκοπεῖν μετά τ῅ς ἀκριβοῦς σημειώσεως, καί εἰπεῖν ὅπερ τυχόν ο὎κ ἔξω βαῖνον ε὏ρεθήσεται τ῅ς ἀληθείας λεγόμενον. Σοίνυν ἀκούων ὁριστικ῵ς, Ἔτι τρεῖς ἟μέραι, καί Νινευή καταστραφήσεται, τοῦ προφήτου κηρύττοντος, ἀπαράλλακτον ἐκδέχομαι κατά τ῅ς Νινευή τήν ἀπόφασιν· μ᾵λλον δέ κυριώτερον εἰπεῖν, ὏πέρ τ῅ς Νινευή τήν ἐπίσκεψιν ἔσεσθαι. Νο῵ γάρ, ὅτι μετά τρεῖς ἟μέρας, ἅσπερ τυπικ῵ς ἐν τῆ κοιλίᾳ τοῦ κήτους ὏πάρχων, ἐν α὎τῶ προλαβών τήν τριήμερον ταφήν τοῦ Κυρίου καί ἀνάστασιν προδιέγραψεν ὁ προφήτης, ἄλλας ἐξεδέχετο τρεῖς ἟μέρας ὁ λόγος, ἐν αἷς ἔμελλε τ῅ς ἀληθείας ἀποδειχθ῅ναι τό φ῵ς, καί ἟ τ῵ν προῤῥηθέντων ἀληθής τ῵ν μυστηρίων ἔκβασις, καί ἟ καταστροφή γενέσθαι πάντως τ῅ς πόλεως, ο὎κέτι μέλλουσαν προτυπούσας τήν ἀλήθειαν τ῅ς τοῦ ΢ωτ῅ρος ταφ῅ς καί ἀναστάσεως, (721) ἀλλ᾿ ἐπί τ῵ν πραγμάτων ἐνεργεθεῖσαν δεικνυούσας σαφ῵ς τήν ἀλήθειαν· ἧς προδιατύπωσις ἦν, ἟ προλαβοῦσα κατά τόν Ἰων᾵ν ἐν τ῵ κήτει τριάς τ῵ν ἟μερ῵ν. Εἰ γάρ π᾵ς τύπος προσδοκωμένης ἀληθείας ἐστί· κατά δέ τόν τύπον τρεῖς ἟μέρας πεποίηκεν ἐν τῆ κοιλίᾳ τοῦ κήτους Ἰων᾵ς, δ῅λον ὡς τύπος πραγματειωδ῵ς ἐφεπομένην πάντως καινοπρεπ῵ς τήν ἀλήθειαν δεικνύναι τό μυστήριον ἔμελλε· καί τρεῖς ἟μέρας καί τρεῖς νύκτας ἐν τῆ καρδίᾳ τ῅ς γ῅ς πεποιηκέναι τόν Κύριον, κατά τήν α὎τοῦ τοῦ Κυρίου φωνήν, φάσκοντος· Ὥσπερ ἦν Ἰων᾵ς ἐν τῆ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἟μέρας καί τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται καί ὁ Τἱός τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῆ καρδίᾳ τ῅ς γ῅ς τρεῖς ἟μέρας καί τρεῖς νύκτας. Σό γάρ εἰπεῖν, Ἔτι τρεῖς ἟μέραι, δηλοῖ κατ᾿ ἐπίκρυψιν, ὡς παρ῅λθον ἄλλαι τρεῖς ἟μέραι, ἐπεί ο὎κ ἄν ἔκειτο τό, Ἔτι· τουτέστι, γενήσονται πάλιν τρεῖς ἟μέραι, καί Νινευή καταστραφήσεται. Ο὎κοῦν ὁ τύπος ο὎ κατέστρεψε τήν Νινευή κατά τήν θείαν ἀπόφασιν· ἀλλ᾿ ἟ ἀλήθεια, περί ἧς εἶπεν, Ἔτι τρεῖς ἟μέραι· ὡσανεί ἔλεγεν· Ἔτι τρεῖς ἟μέραι, κατά τόν [Fr. μετά τόν] ἐμοί δειχθέντα τύπον, γενήσονται, μυστικωτέρας ταφ῅ς καί μείζονος ἀναστάσεως· καί Νινευή καταστραφήσεται. Ἀλλ' ἐρεῖ τις τυχόν διαπορ῵ν λόγος, Π῵ς ἀληθεύει καταστροφ῅ς ψ῅φον διδούς ὁ Θεός, καί μή καταστρέφων; πρός ὅν φαμεν, ὡς ἀληθεύει τήν α὎τήν καταστρέφων, καί σώζων· τό μέν, τῆ ἀποθέσει τ῅ς πλάνης ποι῵ν· τό δέ, τῆ προσλήψει [ἄλ. προλήψει] κατορθ῵ν τ῅ς ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως. Μ᾵λλον δέ, τήν μέν πλάνην ἀποκτένων διά τ῅ς πίστεως πάλιν ζωογονουμένης· τήν δέ σωτηρίαν, τῶ θανάτῳ τ῅ς πλάνης πραγματευόμενος. Νινεϋῆ γάρ ἑρμηνεύεται μελάνωσις α὎χμηρά, καί ὡραιότης λειοτάτη. Ο὎κοῦν συμφώνως τῆ δυνάμει τ῅ς ἑρμηνείας, τήν μέν ἐκ τ῅ς παραβάσεως τῆ φύσει προσγενομένην α὎χμηράν τ῅ς πλάνης μελάνωσιν, μετά τήν τριήμερον ταφήν καί ἀνάστασιν ὁ Κύριος κατέστρεψε· τήν δέ ἐξ ὏πακο῅ς πίστεως λειοτάτην ὡραιότητα τ῅ς φύσεως ἀνενεώσατο· πάλιν τό κάλλος ἐν τῆ φύσει κατά τήν ἀνάστασιν δείξας τ῅ς ἀφθαρσίας ἄγαν λειότατον, καί μηδενί τό παράπαν ὏λικῶ τραχυνόμενον. Ἁρμόσει δέ καί πρός τήν κοινήν φύσιν τοῦτο λεγόμενον, καί πρός τήν ἁγίαν ἖κκλησίαν, καί πρός τήν τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ψυχήν, ἀποθεμένην (724) διά πίστεως καί ἀγαθ῅ς συνειδήσεως, τοῦ παλαιοῦ Ἀδάμ καί χοϊκοῦ τήν εἰκόνα, καί ἐνδυσαμένην τήν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου.

195 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σοιγαροῦν δέδεικται σαφ῵ς, ὅτι πολύτροπον ἔχει τήν ἐπ᾿ α὎τῶ θεωρίαν ὁ προφήτης, κατά τήν δύναμιν τοῦ ὀνόματος· τοῖς τόποις δηλονότι τ῅ς α὎τοῦ Γραφ῅ς προσφόρως ἁρμοζούσης κατά τήν ἑρμηνείαν ἐμφάσεως. ΢ημαίνει γάρ ὡς μέν φυγή κάλλους ἑρμηνευόμενος, τόν Ἀδάμ, καί τήν κοινήν φύσιν· ὡς δέ ἀνάπαυσις, καί ἴασις Θεοῦ καί πόνος Θεοῦ λεγόμενος, τόν Κύριον ἟μ῵ν καί Θεόν, κατά τήν ἀποδοθεῖσαν τ῅ς ἐξηγήσεως δύναμιν· τήν δέ τοῦ κηρύγματος χάριν, διά τοῦ ἐν α὎τῆ πλούτου τοῦ Πνεύματος μηνύων, περιστερά λέγεται, καί δόμα Θεοῦ, καί πόνος Θεοῦ διά τούς πολλούς ἀγ῵νας τ῵ν γενομένων ταύτης τ῅ς ἀληθοῦς κλήσεως λειτουργ῵ν. Σήν δέ τ῵ν Ἰουδαίων κατά τ῅ς ἀληθείας ὏πεμφαίνων μανίαν, ἑρμηνεύτεται διαπόνησις α὎τ῵ν, ὅπερ ἐστί φθόνος ἐπ᾿ ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς, τίκτων λύπην τοῖς ἔχουσιν· ὅπερ κακόν εἰς φύσιν τοῖς Ἰουδαίοις μετέπεσε, τό πρός Θεόν καί ἀνθρώπους μίσος ἀνελομένοις· καί διά τοῦτο, μόνην τήν δι᾿ αἵματος καί φόνων ἀναιδεῖς [Fr. ἀνέδην] φθοράν ἐπιζητοῦσι τ῅ς φύσεως. Ἀλλ᾿ ἐπειδή τρέχων ὁ λόγος, τήν περί τ῅ς πορείας τ῵ν τρι῵ν ἟μερ῵ν θεωρίαν παρέλειψε· φησί γάρ· Ἡ Νινευή ἦν πόλις μεγάλη τῶ Θεῶ, ὡσεί πορείας ὁδοῦ ἟μερ῵ν τρι῵ν, εἰ δοκεῖ, δι᾿ ὀλίγων τήν ἔλλειψιν ἀναπληρώσωμεν. Σήν τοίνυν πορείαν τ῅ς ὁδοῦ τ῵ν τρι῵ν ἟μερ῵ν, ὏ποληπτέον εἶναι τούς διαφόρους βίους δρόμου τοῦ κατά Θεόν· ἤγουν τήν ἑκάστῳ γενικῶ νόμῳ πρέπουσαν ἀγωγήν. Νόμους δέ λέγω νῦν γενικούς, τόν φυσικόν καί τόν γραπτόν, καί τόν τ῅ς χάριτος. Ἰδιάζουσαν γάρ τούτων ἕκαστος ἀναστροφήν ἔχει βίου καί δρόμον πρόσφορον, ὅτι καί τήν ἐξ α὎τοῦ κατά τήν γνώμην γενομένην [Fr. γενωμένην] τ῵ν ἀγομένων διάθεσιν ἔχει διάφορον. Ἄλλην γάρ ἄλλος ἑκάστῳ τ῵ν ὏π᾿ α὎τόν πέφυκε δημιουργεῖν τήν διάθεσιν. Οἷον, ὁ μέν φυσικός νόμος, ὅταν ο὎κ ἔχῃ πλεονεκτοῦσαν τόν λόγον τήν αἴσθησιν, ἀδιδάκτως ἀσπάζεσθαι πάντας πείθει τό συγγενές καί ὁμόφυλον, α὎τήν ἔχοντας τήν φύσιν, τ῅ς τ῵ν δεομένων ἐπικουρίας διδάσκαλον· κἀκεῖνο βούλεσθαι π᾵σιν ἅπαντας, ὅπερ ἕκαστος ἑαυτῶ παρά τ῵ν ἄλλων γινόμενον εἶναι δοκεῖ καταθύμιον· καί τοῦτο διδάσκων ὁ Κύριος, φησίν· Ὅσα θέλετε ἵνα ποι῵σιν ὏μῖν οἱ ἄνθρωποι, ὁμοίως καί ὏μεῖς ποιεῖτε α὎τοῖς. ἖φ᾿ ὧν γάρ ἟ φύσις λόγῳ βραβεύεται, τούτων μίαν πέφυκεν εἶναι διάθεσις. Ὧν δέ ἟ διάθεσις ἟ α὎τή, καί κατ᾿ ἦθος τρόπος, καί ὁ τοῦ βίου δρόμος εἷς ὏πάρχειν προδήλως πέφυκεν.Ὧν δέ τρόπος ἞θ῵ν καί βίου δρόμος ἐστίν ὁ α὎τός, εἷς δηλονότι καί α὎τός κατά τήν γνώμην τ῅ς πρός ἀλλήλους σχέσεως ὏πάρχει δεσμός, κατά μίαν τήν γνώμην ἄγων τούς πάντας πρός τόν ἕνα λόγον τ῅ς φύσεως· ( 725) ἐν ᾧ παντελ῵ς ο὎κ ἔστιν ἟ νῦν κρατοῦσα τ῅ς φύσεως διά τήν φιλαυτίαν διαίρεσις. ὇ δέ γραπτός νόμος, φόβῳ τ῵ν ἐπιτιμίων ἐπέχων τάς ἀτάκτους τ῵ν ἀφρονεστέρων ὁρμάς, ἐθίζει διδάσκων πρός μόνην α὎τούς ὁρᾶν τήν τοῦ ἴσου διανομήν, καθ᾿ ἥν τ῅ς δικαιοσύνης τό κράτος χρόνῳ βεβαιωθέν, εἰς φύσιν μεθίσταται· ποιοῦν τόν μέν φόβον, διάθεσιν ἟ρέμα κατά μικρόν τῆ περί τό καλόν γνώμῃ κρατουμένην· ἕξιν δέ τήν συνήθειαν τῆ λήθῃ τ῵ν προτέρων καθαιρομένην, καί τό φιλάλληλον ἑαυτῆ συναποτίκτουσαν, καθ᾿ ὅ τοῦ νόμου γίνεσθαι τό πλήρωμα πέφυκε, πάντων ἀλλήλοις κατά τήν ἀγάπην συναρμοσθέντων. Πλήρωμα γάρ νόμου καθέστηκεν ἟ κατ᾿ ἀγάπην διάλληλος συνοχή πάντων τ῵ν μετειληφότων τ῅ς φύσεως, φέρουσα τῶ κατ᾿ ἀγάπην πόθῳ κατεστεμμένον τόν λόγον τ῅ς φύσεως· καί τῆ προσθήκῃ τοῦ πόθου, τόν τ῅ς φύσεως καταφαιδρύνουσα νόμον. Νόμος γάρ φύσεώς ἐστι, λόγος φυσικός τοῖς τρόποις τήν αἴσθησιν λαβών ὏ποχείριον. Γραπτός δέ νόμος ἐστίν, ἤγουν γραπτοῦ νόμου πλήρωσις, λόγος φυσικός προσλαβών λόγον πνευματικόν τ῅ς πρός τό συγγενές ἀλληλουχίας ἐπίκουρον. Διό φησιν, Ἀγαπήσεις τόν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· ἀλλ᾿ ο὎, ΢χοίης τόν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. Σό μέν γάρ, τήν πρός τό εἶναι μόνον δηλοῖ τοῦ συγγενοῦς συνοχήν· τό δέ, τήν πρός τό εὖ εἶναι σημαίνει πρόνοιαν. ὇ δέ τ῅ς χάριτος νόμος, α὎τόν ἀμέσως διδάσκει τούς ἀγομένους μιμεῖσθαι τόν Θεόν, ὅς τοσοῦτον ὏πέρ ἑαυτόν ἟μ᾵ς, εἰ θέμις εἰπεῖν, καί ταῦτα διά τήν ἁμαρτίαν ὄντας ἐχθρούς, ἞γάπησεν, ὥστε καί εἰς τήν καθ᾿ ἟μ᾵ς ο὎σίαν ἐλθεῖν ἀτρέπτως, ὏πέρ π᾵σαν ο὎σίαν ὄντα καί φύσιν ὏περουσίως καταδέξασθαι, καί ἄνθρωπον γενέσθαι, καί τ῵ν ἀνθρώπων ἕνα χρηματίσαι βούλεσθαι· καί τήν ἟μετέραν κατάκρισιν οἰκείαν ποι῅σαι μή παραιτήσασθαι· καί τοσοῦτον ἟μ᾵ς θε῵σαι κατά χάριν, ὅσον κατ᾿ οἰκονομίαν α὎τός φύσει γέγονεν ἄνθρωπος· ἵνα μή μόνον μάθωμεν ἀλλήλων ἀντέχεσθαι φυσικ῵ς, καί ὡς ἑαυτούς ἀλλήλους ἀγαπᾶν πνευματικ῵ς· ἀλλά καί ὏πέρ ἑαυτούς ἀλλήλων κήδεσθαι θεϊκ῵ς· καί ταύτην τ῅ς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης ἀπόδειξιν ποιεῖσθαι, τό κατ᾿ ἀρετήν ὏πέρ ἀλλήλων τόν ἑκούσιον προθυμεῖσθαι θάνατον. Ο὎κ ἔστι γάρ ταύτης ἄλλη μείζων ἀγάπης, φησίν, ἵνα τις θῆ τήν ψυχήν α὎τοῦ ὏πέρ τ῵ν φίλων α὎τοῦ. Ο὎κοῦν ὁ μέν τ῅ς φύσεως νόμος ἐστίν, ἵνα συνελών εἴπω, λόγος φυσικός τήν αἴσθησιν λαβών ὏ποχείριον, πρός ἀφαίρεσιν τ῅ς ἀλογίας· καθ᾿ ἥν [marg. ἀλογίαν δηλονότι], τ῵ν φυσικ῵ς συνημμένων ἐστίν ἟ διαίρεσις. ὇ δέ γραπτός νόμος ἐστί, λόγος φυσικός μετά τήν κατ᾿ αἴσθησιν τ῅ς ἀλογίας ἀφαίρεσιν προσλαβών καί πόθον πνευματικόν, τ῅ς πρός τό συγγενές ἀλληλουχίας συνεκτικόν. ὇ δέ τ῅ς χάριτος νόμος, ὏πέρ φύσιν καθέστηκε λόγος, (728) πρός θέωσιν ἀτρέπτως τήν φύσιν μεταπλάττων, καί ὡς ἐν εἰκόνι 196 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δεικνύς ἀκαταλήπτως τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων τό ὏πέρ ο὎σίαν καί φύσιν ἀρχέτυπον· καί τήν τοῦ ἀεί εὖ εἶναι διαμονήν παρεχόμενος. Εἰ δέ τοῦτον ἔχει τόν τρόπον ὁ περί τ῵ν τρι῵ν νόμων λόγος, εἰκότως ἟ μεγάλη τοῦ Θεοῦ πόλις ἖κκλησία· ἤγουν ἟ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ψυχή, πορείας ὁδοῦ τρι῵ν καθέστηκεν ἟μερ῵ν· ὡς δεκτική καί χωρητική τ῅ς κατά φύσιν καί νόμον καί πνεῦμα δικαιοσύνης. ἖ν τούτοις γάρ τοῖς τρισί νόμοις, ὁ π᾵ς περιέχεται τ῅ς ἖κκλησίας διάκοσμος· πλάτει τε τῶ κατ᾿ ἀρετήν, [πλάτει] καί μήκει τῶ κατά γν῵σιν· καί τῶ κατά σοφίαν βάθει μυστικ῅ς θεολογίας περιγραφόμενος. Ἀλλά ταύτης κατά διάθεσιν, ὡς ὁ τ῵ν Ἰουδαίων λαός, μή χωρισθ῵μεν τ῅ς πόλεως, τό σ῵μα καθάπερ σκηνήν στέργοντες, καί τήν πρόσκαιρον τοῦ σώματος ὥσπερ κολόκυνθαν ἟δονήν περιέποντες· ἵνα μή ἄν τ῅ς συνειδήσεως ὁ σκώληξ πλήξας, ἀποξηράνῃ τήν καθ᾿ ἟δονήν ἞πατημένην διάθεσιν· καί ἟ διά τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν ἐπελθοῦσα καθάπερ πνεῦμα καύσωνος τ῵ν κακ῵ς ἟μῖν βεβιωμένων ἔκτισις, ἀπειπώμεθα τήν ζωήν, καί πρός τήν θείαν δυσανασχετήσωμεν κρίσιν. Ἕκαστος γάρ ἟μ῵ν τ῵ν ἞ττημένων τῆ ἀπάτῃ τ῵ν ὏λικ῵ν, καί ταῖς ἟δοναῖς χαιρόντων τοῦ σώματος, σκώληκος δίκην τοῦ Θεοῦ τόν λόγον δέχεται, καί τήν συνείδησιν α὎τόν πλήττοντα τέως· καί ῥίζης δίκην κολοκύνθης τήν πρός τήν ἟δονήν α὎τοῦ διεσθίοντα σχέσιν· καί οὕτως διά τ῅ς τελείας ἀνατολ῅ς τοῦ φωτισμοῦ τ῵ν λογίων τοῦ πνεύματος, ἀποξηραίνοντα τήν καθ᾿ ἁμαρτίαν ἐνέργειαν· καί πνεύματι καύσωνος, τῆ μνήμῃ τ῵ν αἰωνίων κολάσεων, καθάπερ κεφαλήν τήν κατ᾿ αἴσθησιν ἐν ταῖς προσβολαῖς ἀρχήν τ῵ν παθ῵ν τ῅ς κακίας πατάσσοντα· ἵνα μάθωμεν προνοίας λόγους καί κρίσεως, τ῵ν προσκαίρων, ὧν τῆ στερήσει λυπεῖσθαι τό γένος εἴωθεν τ῵ν ἀνθρώπων, τά αἰώνια προκρινούσης. Εἰ γάρ τόν ἄνθρωπον διά τήν σκηνήν καί τήν κολοκύνθαν λυπούμενον· λέγω δέ τήν σάρκα καί τήν τ῅ς σαρκός ἟δονήν· τ῅ς δέ Νινευή ἀντεχόμενον τόν Θεόν εἰσήγαγε τ῅ς Γραφ῅ς ὁ λόγος, δ῅λον ὡς τ῵ν τοῖς ἀνθρώποις τιμίων καί ἐπεράστων, τό τῶ Θεῶ φανέν προσφιλές, πάντων τ῵ν ὁποσοῦν ὄντων πολλῶ κρεῖττόν ἐστι καί τιμιώτερον· ἤπου γε τ῵ν ο὎κ ὄντων, καί μόνῃ προλήψει κατ᾿ ἐσφαλμένην κρίσιν εἶναι δοκούντων, ὧν ο὎δείς τό παράπαν ἐστί κατά τήν ὕπαρξιν λόγος· μόνη δέ φαντασία τόν νοῦν φενακίζουσα· καί σχ῅μα τοῖς ο὎κ οὖσι διάκενον, ἀλλ᾿ ο὎χ ὏πόστασιν τῶ πάθει παρεχομένη.

΢ΦΟΛΙΑ α΄. Ποσαχ῵ς ἑρμηνεύεται Ἰων᾵ς. β΄. Ποσαχ῵ς ἑρμηνεύται Ἰόππη. γ΄. Πόσοις ἀναλογεῖ πνευματικ῵ς θεωρούμενος Ἰων᾵ς. (729) δ΄. Σίνος ἀναλογίαν ἔχει νοουμένη πνευματικ῵ς ἟ Ἰόππη. ε΄. Κατ᾿ ἄλλην ἐπιβολήν τοῖς καθ᾿ ἕκαστα πρόφορος θεωρία περί τ῅ς Ἰόππης. στ΄. Πολυταράχου ζάλης. ζ΄. Κεφαλήν λέγει τόν πρ῵τον περί μονάδος λόγον, ὡς ἀρχήν πάσης ἀρετ῅ς· τάς δέ σχισμάς τ῵ν ὀρέων, τάς διανοίας τ῵ν πνευμάτων τ῅ς πονηρίας, ὏φ᾿ ὧν κατεπόθη διά τ῅ς παραβάσεως ὁ ἟μέτερος νοῦς. η΄. Γ῅ν λέγει κατωτάτην, τήν μηδαμ῵ς γνώσεως αἰσθανομένην θείας, ἤ τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ζω῅ς τήν οἱανοῦν κίνησιν ἔχουσαν, ἕξιν. θ΄. Ἄβυσσον καλεῖ τήν ἄγνοιαν ἐπικειμένην τῆ ἕξει τ῅ςκακίας· ἐφ᾿ ᾗ βέβηκεν καθάπερ γῆ, τά τ῅ς κακίας πελάγη. ι΄. Γ῅ν μέν τήν παγίαν τ῅ς κακίας ἕξιν εἶπεν· αἰωνίους δέ μοχλούς, τάς συγκρατούσας τήν χειρίστην ἕξιν ἐμπαθεῖς προσπαθείας τ῵ν ὏λικ῵ν. ια΄. Υέγγος λέγει τήν ἀληθ῅ γν῵σιν· ζωήν δέ βροτ῵ν, τήν πρέπουσαν λογικοῖς πολιτείαν, ἧς ὁ τήν κακήν ἕξιν ἔχων ἐστερ῅ται. ιβ΄. ἖νταῦθα τήν θάλασσαν, εἰς τόν κόσμον τοῦτον ἔλαβεν· εἰς ὅν διά σαρκός ὁ Κύριος γέγονεν.

197 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιγ΄. Ἀνάπαυσιν λέγει τόν Κύριον, ὡς τ῵ν ἐπ᾿ ἀρετῆ πόνων λυτήριον· ἴασιν δέ Θεοῦ, ὡς ἰατρόν τ῅ς ἐκ τοῦ θανάτου πληγ῅ς· Θεοῦ δέ χάριν, ὡς ἀπολύτρωσιν· καί Θεοῦ πόνον, ὡς τ῵ν ἟μ῵ν ἀναδοχέα παθ῵ν. ιδ΄. Fr. Π῵ς ἐστι χάρις ὁ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός· ἴδε, Νεῖλε, καί μή σαλεύου, τῶ· Πλήρης χάριτος καί ἀληθείας. ιε΄. Π῵ς δηλοῖ τήν προφητικήν χάριν Ἰων᾵ς. ιστ΄. Ὅτι δαπανᾶ, φησί, προσβάλλουσαν τήν πονηράν δύναμιν, ἟ τ῵ν ἁγίων ὏πομονή. ιζ΄. Ὅτι σωματικ῵ς οἱ ἅγιοι πάσχοντες, καί τόν ὏πέρ ἀληθείας ἑκουσίως ὏περχόμενοι θάνατον τ῅ς σαρκός, τήν κατά πίστιν ἐν πνεύματι ζωήν ἐνήργουν τοῖς ἔθνεσι. ιη΄. Ὅτι τ῅ς καθ᾿ ὏περβολήν θείας δυνάμεώς ἐστιν ὏πόθεσις, ἟ κατά φύσιν τ῵ν ἁγίων ἀσθένεια· ἧς ἥττονα τόν ὏περήφανον διάβολον ὁ Κύριος ἔδειξεν. ιθ΄. Σόν βασιλέα φησίν εἶναι, τόν φυσικόν νόμον· τόν δέ θρόνον, τήν ἐμπαθ῅ κατ᾿ αἴσθησιν ἕξιν· τήν δέ στολήν, τήν τ῅ς κεν῅ς δόξης περιβολήν· τόν δέ σάκκον, τό κατά τήν μετάνοιαν πένθος· τήν δέ σποδόν, τήν ταπεινοφροσύνην. κ΄. Ἀνθρώπους λέγει, τούς περί τόν λόγον· κτήνη δέ, τούς περί τήν ἐπιθυμίαν· βόας δέ, τούς περί τόν θυμόν· πρόβατα δέ τούς περί τήν θεωρίαν τ῵ν ὀρατ῵ν πταίοντας. κα΄. Ὅτι καί τήν ἑκάστου ψυχήν ἟ Νινευή σημαίνει. (732) κβ΄. Ο὎κ ἄνευ εἰσί, χρόνος καί τόπος· ὧν χωρίς ο὎δέν ἔστιν τ῵ν γενητ῵ν. κγ΄. Σούς περί ἀρετ῅ς καί γνώσεως λόγους ἔχουσα ἟ ἖κκλησία, καί ἟ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ψυχή, ὡς ὏περβαίνοντας χρόνον καί φύσιν, πλέον ἔχει τ῵ν δώδεκα μυριάδων· ὁ γάρ τ῅ς ἀρετ῅ς λόγος, τήν σαρκός ὡς ἀριστερ᾵ς ο὎κ οἶδεν ἁμαρτίαν· ὁ δέ τ῅ς γνώσεως λόγος, τήν ψυχ῅ς ὡς δεξιάν ο὎ γινώσκει κακίαν. κδ΄. Αἰτία τ῵ν ἀρετ῵ν ἐστιν ὁ Θεός· τούτου δέ κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σίς ἐστιν, ἟ τοῦ κατ᾿ ἀλήθειαν ἐπεγνωκότος τόν Θεόν πρός τό πνεῦμα κατά τήν ἕξιν ἀλλοίωσις. κε΄. ὇ κατά φύσιν λόγος, φησί, διά μέσων τ῵ν ἀρετ῵ν πρός τόν νοῦν ἀνάγειν πέφυκε τόν ἐπιμελούμενον πράξεως· ὁ δέ νοῦς, πρός τήν σοφίαν εἰσάγει διά θεωρίας τόν ἐφιέμενον γνώσεως· τό δέ παράλογον πάθος, πρός τήν αἴσθησιν πείθει κατασύρεσθαι τόν ἀμελοῦντα τ῵ν ἐντολ῵ν· ἧς τέλος ἐστί, τό πρός τήν ἟δονήν καθηλωθ῅ναι τόν νοῦν. κστ΄. Ἀπιστίαν λέγει τήν ἄρνησιν τ῵ν ἐντολ῵ν· πίστιν δέ, τήν α὎τ῵ν συγκατάθεσιν, τό δέ σκότος, τοῦ καλοῦ τήν ἄγνοιαν, τό δέ φ῵ς, τήν τούτου ἐπίγνωσιν. Φριστόν δέ κέκληκεν, τήν ο὎σίαν α὎τ῵ν καί τήν ὏πόστασιν· τόν διάβολον δέ, τήν πάντων γεννητικήν τ῵ν κακ῵ν χειρίστην ἕξιν. κζ΄. Ἀρετήν λέγει, ἀπαθεστάτην καί παγίαν περί τό καλόν ἕξιν· ἧς ἐφ᾿ ἑκάτερα καθέστηκεν ο὎δέν, Θεοῦ φερούσης χαρακτ῅ρα, ᾧ ο὎δέν ἐστιν ἐναντίον. κη΄. Εἰ λόγος διώρισεν, ὡς πέφυκεν, ἑκάστου τ῵ν ὄντων τήν γένεσιν· ο὎δέν τ῵ν ὄντων ἑαυτοῦ φυσικ῵ς ἤ ὏περβέβηκεν, ἤ ὏ποβέβηκεν. Ο὎κοῦν ὄρος μέν τ῵ν ὄντων ἐστίν, ἟ κατ᾿ ἔφεσιν τ῅ς αἰτίας ἐπίγνωσις· μέτρον δέ, ἟ ἐφικτή τοῖς οὖσι κατ᾿ ἐνέργειαν τ῅ς αἰτίας ἐκμίμησις. κθ΄. Σό ὏πέρ τόν ὄρον φέρεσθαι, καί τό μέτρον, φησί, τ῵ν κινουμένων τήν ἔφεσιν, ἀνόνητον ποιεῖ τόν δρόμον, μή καταντώντων εἰς Θεόν, ἐν ᾧ ἟ κατ᾿ ἔφεσιν πάντων ἵσταται κίνησις, ἀνθυπόστατον δεχομένη τέλος Θεοῦ τήν ἀπόλαυσιν. λ΄. Σό ὏πέρ τόν ὄρον καί τό μέτρον· καί παρά τόν ὄρον καί τό μέτρον δηλονότι. λα΄. Σῶ λόγῳ δηλονότι.

198 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λβ΄. Ὅτι καί τούς τ῵ν ἀσωμάτων καί τούς τ῵ν σωμάτων ἀφίησι λόγους, ὁ πρός τόν Θεόν ἀναδραμών κατ᾿ ἔκστασιν νοῦς. Ο὎ γάρ πέφυκέ τι Θεῶ τ῵ν μετά Θεόν ἅμα συγκατοπτεύεσθαι. λγ΄. Π῵ς καί εἰς τόν Ἰουδαϊκόν λαόν δύναται ληφθ῅ναι τυπικ῵ς Ἰων᾵ς. λδ΄ Π῵ς ἑρμηνευόμενος Ἰων᾵ς προδιελέγχει τυπικ῵ς τόν Ἰουδαϊκόν λαόν. λε΄. Ὅτι νενίκηκεν μ᾵λλον ὁ Κύριος τήν τυράννου δύναμιν σαρκός ἀσθένειαν προβαλλόμενος, ἥπερ τόν Ἀδάμ ὁ διάβολος ἀξίαν θεότητος ὏ποσχόμενος. (733) λστ΄. ΢κώληξ ἐστίν ὁ Κύριος διά τήν ἄσπορον σάρκα· ἥλιος δέ, καί ὡς διά τήν δύσιν τ῅ς ταφ῅ς, καθ᾿ ἥν ὏πό γ῅ν γέγονε ὡς ἄνθρωπος ὁ Λόγος, καί ὡς φύσει κατ᾿ ο὎σίαν φ῵ς ὏πάρχων καί Θεός. λζ΄. Ὅτι τό πνεῦμα τοῦ καύσωνος, ο὎ μόνον τούς πειρασμούς, ἀλλά καί τήν ἐγκατάλειψιν τοῦ Θεοῦ, τήν ἀφαιρουμένην τ῵ν Ἰουδαίων τήν τ῵ν θείων χαρισμάτων χορηγίαν δηλοῖ. λη΄. ὘περηφανίας ἴδιόν φησι, τό ἀρνεῖσθαι τόν Θεόν ἀρετ῅ς εἶναι γενέτην καί φύσεως· κενοδοξίας δέ, τό μερίζειν τήν φύσιν πρός τήν ὕφεσιν· ὧν ὁ τῦφος εἶναι γέννημα πέφυκεν, ἕξις κακίας ὏πάρχων σύνθετος, Θεοῦ μέν ἄρνησιν ἑκούσιον ἔχουσα, καί τ῅ς κατά τήν φύσιν ἰσοτιμίας ἄγνοιαν. λθ΄. Ἡ διά πνεύματος κατά ψυχήν ἀγχιστεία, σαρκός μέν λύει τήν σχέσιν τ῅ς προαιρέσεως· Θεῶ δέ προσδεσμεῖ κατά πόθον προσηλωθεῖσαν. μ΄. Νύκτα φησί, τά νομικά σύμβολα, ὏φ᾿ ἅ ὁ νόμος τελεῖ· ἐν τοἷς ο὎κ ἔστιν ε὏ρεῖν ψυχ῅ς φωτισμόν μή νοουμένοις πνευματικ῵ς. μα΄. Ὅτι διά τό μέγα, καί μηδενί λόγῳ μετρούμενον τ῅ς θείας οἰκονομίας μυστήριον, ἟ τ῵ν ἐθν῵ν ἖κκλησία, φησί, πόλις μεγάλη τῶ Θεῶ προσηγορεύθη. μβ΄. Κατά μέν τήν ο὎σίαν ἟ ἀλήθεια, φησί, προσηγεῖται τ῵ν τύπων· κατά δέ τήν ἔκφανσιν, οἱ τύποι χρονικ῵ς προηγοῦνται τ῅ς ἀληθείας. Ο὎κοῦν ἐπειδή προλαβών ἐν ἑαυτ῵ τυπικ῵ς τήν ἀλήθειαν προδιέγραψεν Ἰων᾵ς, μείνας ἐν τῆ κοιλίᾳ τοῦ κήτουςς τρεῖς ἟μέρας καί τρεῖς νύκτας· Ἔτι τρεῖς ἟μέραι, φησί, τάς τρεῖς ἟μέρας τ῅ς τοῦ Κυρίου ταφ῅ς καί ἀναστάσεως λέγων, μεθ᾿ ἅς, ἟ τ῵ν ἐθν῵ν καταστραφήσεται πλάνου καί ἀγνωσία. μγ΄. Δηλονότι τ῅ς πίστεως. μδ΄. ἖πίτομος ἔκθεσις τ῅ς ἑρμηνείας τοῦ ὀνόματος Ἰων᾵, κατά τήν ἐπικειμένην α὎τῶ περί ἑκάστου τ῵ν ἐκφερομένων προσώπων τε καί τρόπων δύναμιν. με΄. Νόμος δηλονότι. μστ΄. Ἔργον εἶναι τοῦ φυσικοῦ νόμου φησί, τήν γνωμικήν πάντων πρός πάντας ὁμόγνωμον σχέσιν. νζ΄. Κανόνες ἀποδεικτικοί τ῅ς τοῦ φυσικοῦ νόμου χαρακτηριστικ῅ς ἰδιότητος. μη΄. ὇ γραπτός νόμος, φησί, κωλύων φόβῳ τήν ἀδικίαν, ἐθίζει πρός τό δίκαιον· χρόνῳ δέ, τό ἔθος ποιεῖ διάθεσιν φιλοδίκαιον· ὏φ᾿ ἧς ἟ παγία πρός τό καλόν ἕξις ἐπιγίνεται, λήθην προλαβούσης πονηρίας ἐπάγουσα. μθ΄. Ὅροι τ῅ς ἑκάστου τ῵ν προῤῥηθέντων νόμων ἐνεργείας ἀποδεικτικοί. ν΄. Ὅτι τό μέν σχεῖν ὡς ἑαυτόν τόν πλησίον, μόνης ἐστί φροντίδος τ῅ς πρός τό εἶναι ζω῅ς, ὅοερ φυσικοῦ νόμου καθέστηκε. Σό δέ τόν πλησίον ἀγαπᾶν ὡς ἑαυτόν, καί τοῦ πρός τό εὖ εἶναι κατ᾿ ἀρετήν ἐστι προνοεῖσθαι τοῦ πέλας· ὅπερ ὁ γραπτός ἐπιτρέπει νόμος. Σό δέ ὏πέρ ἑαυτόν ἀγαπ῅σαι τόν πλησίον, τοῦ νόμου τ῅ς χάριτός ἐστιν ἰδιώτατον. να΄. (736) Ὅροι κατ᾿ ἐπιτομήν ἀποδεικτικοί τ῅ς τ῵ν τρι῵ν ἟μερ῵ν κατορθωτικ῅ς τ῵ν καλ῵ν ἰδιότητος.

199 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νβ΄. Ἡ ὁδός τ῵ν τρι῵ν ἟μερ῵ν ἐστί φησιν, ἟ διά τ῵ν τρι῵ν νόμων τοῦ φυλάττοντος α὎τούς κατά δικαιοσύνην τελείωσις. νγ΄. Ἄλλη θεωρία λεπτοτέρα περί τ῅ς σκην῅ς καί τ῅ς κολοκύνθης καί τοῦ σκώληκος καί τοῦ καύσωνος καί τοῦ ἟λίου. νδ΄. ὇ κωλυόμενος τ῵ν πρός ἟δονήν σώματος ἀφορμ῵ν, φησί, μανθάνει προνοίας λόγους ἐπεχούσης τήν ἐξαπτικήν ὕλην τ῵ν παθ῵ν. ὇ δέ τάς πρός ὀδύνην σώματος δεχόμενος μάστιγας, διδάσκεται κρίσεως λόγους, προλαβόντων μολυσμ῵ν ἀκουσίοις πόνοις α὎τόν καθαιρούσης.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΕ΄. ἖ν τῆ δευτέρᾳ τ῵ν Βασιλει῵ν γέγραπται· " Ὅτι ἐγένετο λιμός ἐν ταῖς ἟μέραις Δαβίδ τρία ἔτη· ἐνιαυτός ἐχόμενος ἐνιαυτοῦ. Καί ἐξεζήτησε Δαβίδ τό πρόσωπον Κυρίου. Καί εἶπε Κύριος· ἖πί ΢αούλ, καί ἐπί τόν οἶκον α὎τοῦ ἟ ἀδικία· περί οὗ ἐθανάτωσε τούς Γαβαωνίτας, καί εἶπεν α὎τοῖς· Σί ποιήσω ὏μῖν, καί ἐν τίνι ἐξιλάσομαι, καί ε὎λογήσετε τήν κληρονομίαν Κυρίου; Καί εἶπον πρός τόν βασιλέα· ὇ ἀνήρ, ὅς συνετέλεσεν ἟μ᾵ς, καί ἐλογίσατο ἐξολοθρεῦσαι ἟μ᾵ς, ἀφανίσωμεν α὎τόν, τοῦ μή ἑστάναι ἐν παντί ὁρίῳ Ἰσραήλ. Δότε ἟μῖν ἑπτά ἄνδρας ἐξ τ῵ν υἱ῵ν α὎τοῦ, καί ἐξηλιάσομεν α὎τούς τῶ Κυρίῳ ἐν τῶ βουνῶ ΢αούλ. Καί ἔλαβεν ὁ βασιλεύς τούς δύο υἱούς Ῥεσφ᾵ς, θυγατρός Ἀϊ᾵ παλλακ῅ς ΢αούλ· καί τούς πέντε υἱούς Μερώβ θυγατρός ΢αούλ, οὕς ἔτεκε τῶ ἖σδριήλ, καί ἔδωκεν α὎τούς ἐν χειρί τ῵ν Γαβαωνιτ῵ν· καί ἐξηλίασαν α὎τούς ἐν ὄρει ἐναντίον Κυρίου, καί ἔπεσον ἐκεῖ οἱ ἑπτά ἐπιτοαυτό· καί ἐθανατώθησαν ἐν ἟μέραις θερισμοῦ, ἐν ἀρχ῅ θερισμοῦ κριθ῵ν. Καί ἔλαβε Ῥεσφά θυγάτηρ Ἀϊ᾵ τό σάκκον, καί διέστρωσεν α὎τόν ἑαυτῆ ἐπί τήν πέτραν, ἕως ἔσταξαν ἐπ᾿ α὎τούς ὕδατα Θεοῦ ἐξ ο὎ρανοῦ. Καί ἐποίησαν πάντα ὅσα ἐνετείλατο ὁ βασιλεύς. Καί ἐπήκουσεν ὁ Θεός τῆ γῆ μετά ταῦτα." Διατί τί μετά τόν θάνατον ΢αούλ ὁ Δαβίδ ἀπῃτήθη δίκας, λιμοῦ κρατήσαντος τήν γ῅ν, ἕως ἔδωκε τούς ἐκ τοῦ σπέρματος ΢αούλ ἑπτά ἄνδρας θανατωθ῅ναι τοῖς Γαβαωνίταις. Σίς ἟ τούτων δύναμις τ῵ν λόγων, καί π῵ς πνευματικ῵ς α὎τούς θεωρήσομεν.

(737) Ἀπόκρισις. Ἡ μέν ἀκριβής γν῵σις τ῵ν λογίων τοῦ Πνεύματος, μόνοις ἀποκαλύπτεσθαι πέφυκε τοῖς ἀξίοις Πνεύματος· οἵ διά πολλήν τ῵ν ἀρετ῵ν ἐπιμέλειαν, τ῅ς τ῵ν παθ῵ν αἰθάλης τόν νοῦν ἐκκαθάραντες, ἐσόπτρου δίκην καθαροῦ τε καί διαυγοῦς, ἅμα τῆ πρώτῃ προσβολῆ καθάπερ πρόσωπον ἐντυπουμένην α὎τοῖς καί ἐμπίπτουσαν, τήν τ῵ν θείων ὏ποδέχονται γν῵σιν. Οἷς δέ κατ᾿ ἐμέ τήν τ῵ν παθ῵ν κηλῖσιν ὁ βίος κατέστικται, μόλις κἄν ἐξ εἰκότων τιν῵ν στοχασμ῵ν τεκμηρι῵σαι τήν τ῵ν θείων γν῵σίν ἐστι δυνατόν· μή ὅτι γε νο῅σαί τε καί φράσαι ταύτην δι᾿ ἀκριβείας ἀπαυθαδιάζεσθαι. Καί οἶδ σαφ῵ς ἔγω γε, ὅτι πάσχων α὎τός γινώσκεις τά θεῖα μ᾵λλον τίμιε πάτερ, καί πείρᾳ λαβών ἔχεις τούτων τήν ἐπιστήμην, ᾔπερ ἐγώ λέγει ἐπίσταμαι, μηδέν ἐκ τοῦ παθεῖν ἀποφήνασθαι περί τ῵ν θείων δυνάμενος. Πλήν καί τό κατά δύναμιν ο὎κ ἀπόβλητον, καί μάλισθ᾿ ὏μῖν τοῖς ἐπιτάξασι, καί τόνδε μοι περί τ῵ν ὏πέρ δύναμιν τοῦ λέγειν πόνον ἐπιθεμένοις. ΢αούλ τοίνυν ἐστί κατά τόνδε τ῅ς Γραφ῅ς τόν τόπον, ὁ βασιλεύων κατά δύναμιν ἐντολ῅ς σαρκίνης τ῵ν σαρκικ῵ν Ἰουδαίων ἐν γράμματι νόμος· ἤγουν ὁ βασιλεύων τ῵ν ἀγομένων μόνῳ τῶ γράμματι τοῦ νόμου σωματικός τρόπος ἤ λογισμός. Αἰτητός γάρ ᾅδης κατά μίαν ἐπιβολήν ΢αούλ ἑρμηνεύεται. Σ῅ς γάρ ἐν πνεύματι Θεοῦ κατ᾿ ἀρετήν διεξαγομένης ζω῅ς τε καί βασιλείας, προτιμήσας τήν φιλήδονον ζωήν ὁ τ῵ν Ἰουδαίων λαός, ᾐτήσατο τόν ᾅδην, ἤγουν τήν ἄγνοιαν, ἀντί τ῅ς γνώσεως α὎τοῦ βασιλεύειν. Π᾵ς γάρ ὁ τ῅ς θείας ἐκπεπτωκώς ἀγάπης, τόν ἐν τῆ σαρκί νόμον ἔχει διά τ῅ς ἟δον῅ς βασιλεύοντα· τόν μηδεμίαν θείαν ἐντολήν φυλάξαι δυνάμενον, ἤ μηδέ βουλόμενον. Κατ᾿ ἄλλον δέ τρόπον ΢αούλ ἑρμηνεύεται, δεδανεισμένος, ἤ δάνειον. Ο὎ γάρ ἐδόθη ὁ γραπτός νόμος τοῖς λαβοῦσιν εἰς κτ῅σιν περιουσίας, ἀλλ᾿ εἰς παιδαγωγίαν προσδοκωμένης ἐπαγγελίας. Διό καί δούς τῶ ΢αούλ τήν βασιλείαν ὁ Θεός, ἐν τῆ πρός α὎τόν διαθήκῃ, αἰώνιον ο὎ καθυπέσχετο τήν βασιλείαν. Π᾵ν γάρ δάνειον, ο὎ γίνεται τῶ λαβόντι κτ῅μα περιουσίας, ἀλλά πρόφασις καμάτου καί πόνου [Fr. καί πόνων], εἰς ἄλλης περιουσίας συλλογήν. Ἡ δέ τοῦ ΢αούλ παλλακή Ῥεσφά, δρόμος ἑρμηνεύεται στόματος. Δρόμος δέ στόματός ἐστιν, ἟ κατά μόνην τήν ἐν λόγῳ προφοράν τοῦ νόμου μάθησις· ἥν εἰσοικίζεται παρανόμως, (740) ὁ μόνην τήν σωματικήν τοῦ νόμου περιέπων λατρείαν· ἀφ᾿ οἷς ο὎δέν ε὎σεβές γεννᾶ καί φιλόθεον. ὇ γάρ μόνην τήν σωματικήν τοῦ νόμου κατά προφοράν λόγου μάθησιν ἐξασκούμενος, νόμιμον ο὎κ ἔχει τήν πρός τόν λόγον, ἤγουν τήν μάθησιν τοῦ νόμου 200 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html συμβίωσιν. Ὅθεν δυσγεν῅ καί ἀπόβλητα καθέστηκεν α὎τοῦ τά γεννώμενα. Γενν᾵ται γάρ α὎τῶ διά τήν παράνομον κοίτην ἐκ τ῅ς Ῥεσφ᾵ς ὁ ἖ρμονθί καί ὁ Μεμφιβοσθέ, ὅπερ ἐστίν Ἀνάθεμα α὎τ῵ν, καί Αἰσχύνη στόματος α὎τ῵ν. ἖ρμονθί γάρ κατά μίαν ἐπιβολήν, Ἀνάθεμα ἑρμηνεύεται· καί Μεμφιβοσθέ, αἰσχύνη στόματος α὎τ῵ν. Ἀνάθεμα δέ α὎τ῵ν ἐστίν, ἟ διά στόματος καθ᾿ ἁμαρτίαν φθορά τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐνεργείας. Μεμφιβοσθέ δέ ἐστιν, ἟ παρά φύσιν τοῦ νοῦ πρός κακίαν κίνησις· ἤγουν ἟ κατά νοῦν ἐπινοητική τ῵ν φαύλων ἐνθύμησις· αἰσχύνη νοῦ, καί οὖσα καί λεγομένη. Ἤ πάλιν ἀνάθεμα α὎τ῵ν ἐστι, τόπος τοῦ νῦν κρατοῦντος ἐπιτιμίου τ῅ς φύσεως· τουτέστιν ὁ κόσμος οὗτος, ὡς χωρίον θανάτου καί φθορ᾵ς διά τήν ἁμαρτίαν γενόμενος· εἰς ὅν ἐκ τοῦ παραδείσου μετά τήν παράβασιν τ῅ς θείας ἐντολ῅ς ὁ πρώτος κατέπεσεν ἄνθρωπος· ὅντινα κόσμον κατά τήν τ῅ς γνώμης φιλήδονον σχέσιν, ἤγουν τήν κοσμικήν προσπάθειαν, γεννᾶν πέφυκεν ἐκ τ῅ς κατά μόνην τήν ἐν λόγῳ τοῦ νόμου προφοράν μαθήσεως, ὁ μή διαβαίνων κατά νοῦν πρός τήν ἔνδον ἐν πνεύματι τοῦ νομικοῦ γράμματος θείαν ε὎πρέπειαν. Αἰσχύνη δέ στόματος α὎τ῵ν ἐστιν, ἟ κατά νοῦν φιλόκοσμος μελέτη τ῵ν λογισμ῵ν καί φιλοσώματος. ἖ν ᾧ γάρ ὁ κόσμος ἐκ τ῅ς φαινομένης τῶ γράμματι τοῦ νόμου σωματικ῅ς διαπλάσεως, κατά τήν γνωμικήν σχέσιν γενν᾵σθαι πέφυκεν, ἤγουν ἟ τόν κόσμον φιλοῦσα διάθεσις· καί ἟ κατά νοῦν φιλόκοσμος μελέτη τ῵ν λογισμ῵ν εἰκότως συγγενν᾵ται φιλοσώματος. Ἤ πάλιν, ἀνάθεμα α὎τ῵ν ἐστιν, ἟ πρόσυλος καί ἀκαλλής τ῵ν παθ῵ν καί ἀδιατύπωτος κίνησις· αἰσχύνη δέ στόματός ἐστιν, ἟ τοῖς πάθεσιν εἶδος ἐπάγουσα, καί τό καθ᾿ ἟δονήν πρός αἴσθησιν διαπλάττουσα κάλλος τοῦ νοῦ κίνησις. Φωρίς γάρ τ῅ς κατά νοῦν ἐπινοητικ῅ς δυνάμεως, πρός διάπλασιν μορφ῅ς ο὎δαμ῵ς ἄγεται πάθος. Ο὎κοῦν ὁ μόνῳ τ῵ γράμματι τοῦ νόμου περιγράφων τ῅ς θείας ἐπαγγελίας τήν δύναμιν, παλλακήν, ἀλλ᾿ ο὎ γυναῖκα νόμιμον ἔχει τοῦ νόμου τήν μάθησιν. Ὅθεν ἐξ ἀνάγκης ἟ τοιαύτη μάθησις, ο὎ δι᾿ ἑαυτήν, ἀλλά διά τόν α὎τήν σωματικ῵ς ἐκδεχόμενον, ἤγουν συγγενόμενον γενν᾵ τό ἀνάθεμα καί τήν αἰσχύνην. ὇ γάρ διά τρυφήν σωματικήν καί ἀνάπαυσιν, τάς θυσίας καί τάς ἑορτάς· τά τε ΢άββατα καί τάς νεομηνίας κατά τόν νόμον τόν Θεόν διατεταχέναι πιστεύων· πάντη τε (741) καί πάντως ὏πό τήν ἐνοχήν γενήσεται τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐνεργείας, καί τήν αἰσχύνην τ῅ς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τοῖς αἰσχρ῵ν λογισμ῵ν ῥυπαρίας· ὏πό τε τόν φθειρόμενον ἔσται κόσμον, καί τήν ἐν λογισμοῖς φιλοσώματον μελέτην· ὏πό τε τήν ὕλην τ῵ν παθ῵ν καί τό εἶδος, μηδέν ἄλλο πλήν τ῵ν φθειρομένων τίμιον ἔχειν δυνάμενος· καί διά τοῦτο τυχόν κακ῵ς γενν῵ν τήν Μερώβ, τήν γενν῵σαν υἱούς πέντε τῶ ἖σδριήλ. Μερώβ δέ, πλησμονή φάρυγγος ἑρμηνεύεται, ἥ τίς ἐστιν ἟ γαστριμαργία. Μόνη γάρ αὕτη παρά τ῅ς ἐντολ῅ς Ἰουδαϊκ῵ς λαβοῦσα τήν ἄδειαν, τούς κατά παράχρησιν τρόπους γεννᾶ τ῵ν αἰσθήσεων τῶ ἖σδριήλ· ἤγουν τῶ θεωρητικῶ μέρει τ῅ς ψυχ῅ς. ἖σδριήλ γάρ ἑρμηνεύεται θεία δύναμις ἤ βοητός ἰσχυρός, ἤ βλέψις δυνατή· ὅπερ ἐστίν, ὁ κατ᾿ εἰκόνα μέν Θεοῦ γενόμενος νοῦς· τήν δέ γαστριμαργίαν ὡς τοῦ κατ᾿ ἐντολήν σαρκός νόμου, τουτέστι τοῦ γράμματος, γέννημα, παραπεισθείς συνοικισάμενος. Πεισθείς γάρ ὁ νοῦς θείας ἐντολ῅ς εἶναι διαταγήν κατά τόν ἐν γράμματι νόμον τήν κατά σάρκα τρυφήν, ἄλλην ο὎ προσίεται πλήν α὎τ῅ς πρός συμβίωσιν· ὡς θείαν, καί νόμου τοῦ βασιλεύοντος α὎τήν ἟γησάμενος γέννημα, καί τούς κατά παράχρησιν ἐξ α὎τ῅ς τ῵ν αἰσθήσεων συνίστησι τρόπους. ἖πειδάν γάρ τό θεωρητικόν τ῅ς ψυχ῅ς, τήν τρυφήν κατά τόν ἐν γράμματι νόμον ὡς θείαν διά τήν ἐντολήν ἀσπάσηται πρός συμβίωσιν, τήν τ῵ν αἰσθήσεων παρά φύσιν μετέρχεται χρ῅σιν· μηδεμι᾵ς συγχωροῦν κατά φύσιν διαφαίνεσθαι τήν χρ῅σιν τ῅ς ἐνεργείας. ὇ τοίνυν σωματικ῵ς τοῦ νόμου τήν μάθησιν ἐξασκούμενος, οἷα δή παλλακήν, ἀλλ᾿ ο὎ νόμιμον ἔχων γυναῖκα τ῵ν θείων τήν εἴδησιν· καί γενν῵ν ἐξ α὎τ῅ς τό ἀνάθεμα τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐνεργείας, καί τήν αἰσχύνην τ῅ς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τοῖς λογισμ῵ν ἀηδίας [ἄλλ. ἀειδίας]· καί ἐκ τ῅ς Μερώβ, τουτέστι τ῅ς ΢αούλ θυγατρός γαστριμαργίας, ἔκγονα λαμβάνων τούς κατά παράχρησιν τρόπους τ῵ν αἰσθήσεων· τούς ἐν τῆ φύσει τ῵ν ὄντων, ἤγουν τούς κατά φύσιν ὡς Γαδαωνίτας ἀποκτείνειν εἴωθε λόγους καί λογισμούς. Γαβαωνῖται γάρ ἑρμηνεύονται, ὀρεινοί ἤ μετέωροι. Δηλοῦσι δέ σαφ῵ς οὗτοι, τούς κατά τήν φυσικήν θεωρίαν ὏ψηλοτέρους λόγους, ἤ τούς ἐφ᾿ ἟μῖν κατά φύσιν λογισμούς· οὕς ἀποκτείνειν ΢αούλ, καί εἴ τις νῦν κατά διάθεσιν ἄλλος ὏πάρχει ΢αούλ, διά τήν ἐν μόνῳ τῶ νομικῶ γράμματι πλάνην, τούς κατά φύσιν ἀποπέμπεσθαι καί παραχαράττειν ο὎ (744) παραιτούμενος λόγους. Ο὎δείς γάρ μόνῃ προσανέχων τῆ σωματικῆ τοῦ νόμου λατρεία, φυσικόν τό παράπαν δύναιτ᾿ ἄν παραδέξασθαι λόγον ἤ λογισμόν· ὅτι μηδέ πέφυκε ταυτόν εἶναι τῆ φύσει τά σύμβολα, κατά φύσιν ὁρᾶν τ῵ν ὄντων τήν γέννησιν ο὎δέποτε δύναται σαφ῵ς, ὁ τοῖς τοῦ νόμου συμβόλοις ὡς πρωτοτύποις προστετηκώς· καί διά τοῦτο παραλόγως τούς κατά φύσιν ἀποπέμπεται λόγους· μή λογιζόμενος, ὅτι χρή περιποιεῖσθαι τούς ὏πό Ἰησοῦ διασωθέντας, ὏πέρ ὧν καί πρός τούς ἐπαναστάντας α὎τοῖς πέντε βασιλεῖς, τόν φοβερόν ἐκεῖνον συνεκρότησε πόλεμον· ἐν ᾧ καί ο὎ρανός α὎τός κατά τ῵ν ἐπαναστάντων τοῖς Γαβαωνίταις διά λίθων χαλάζης τῶ Ἰησοῦ συνεμάχησεν· οὕς κατέστηκε ξυλοφόρους καί ὏δροφόρους τ῅ς θείας σκην῅ς, τουτέστι, τ῅ς διά τ῅ς σκην῅ς προδιατυπωθείσης ἁγίας ἖κκλησίας, ὁ σαρκωθείς Λόγος. Οὗτος γάρ, οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ ἀποκτείνας τούς κατ᾿ αἴσθησιν α὎τοῖς ἐπανισταμένους ἐμπαθεῖς τρόπους καί λογισμούς. Ἀεί γάρ τούς κατά φυσικήν θεωρίαν λόγους, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος Ἰησοῦς περιποιεῖται,

201 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html προκαθιστ῵ν α὎τοῦ τ῅ς θείας τ῵ν μυστηρίων σκην῅ς ξυλοφόρους καί ὏δροφόρους· οἷα δή τ῅ς ἐξαπτικ῅ς τοῦ φωτισμοῦ θείας γνώσεως ὕλης, καί τ῅ς ῥυπτικ῅ς τ῵ν παθ῵ν καθάρσεως, καί τ῅ς ἐν πνεύματι ξωτικ῅ς διαδόσεως ἀφορμ῅ς χορηγός. Υυσικ῅ς γάρ θεωρίας χωρίς, ἐν ο὎δενί κατ᾿ ο὎δένα τρόπον ο὎δαμ῵ς συντηρεῖσθαι πέφυκεν τ῵ν μυστηρίων ἟ δύναμις. Εἰ δέ καί τήν ἖θνικήν μοῖραν δηλοῦσιν οἱ Γαβαωνῖται, προσχωροῦσαν τῶ κληροδότῃ τ῵ν θείων ἐπαγγελι῵ν Ἰησοῦ καί σωζομένην· διδασκομένην τε ξυλοφορεῖν καί ὏δροφορεῖν· τουτέστι, τόν περί σταυροῦ καί τ῅ς δι᾿ ὕδατος θείας ἀναγεννήσεως μυστικόν καί σωτήριον λόγον πρακτικ῵ς τοῖς ὤμοις τ῵ν ἀρετ῵ν περιφέρειν, καί χορηγεῖν τῆ θείᾳ κιβωτῶ τ῅ς ε὎σεβοῦς πίστεως, ξύλων δίκην, διά μέν τ῅ς πρακτικ῅ς, τ῵ν ἐπί γ῅ς μελ῵ν τήν νέκρωσιν· διά θεωρίας δέ, καθάπερ ὕδωρ τήν ἐπιῤῥοήν τ῅ς ἐν πνεύματι γνώσεως, ο὎κ ἄτοπον, ο὎δέ τ῅ς ε὎σεβείας ἀλλότριον. Εἴτε γοῦν τούς κατά τήν φυσικήν θεωρίαν λόγους, εἴτε τήν σωζωμένην διά πίστεως μερίδα τ῵ν ἐθν῵ν προτυποῦσιν οἱ Γαβαωνῖται, τόν Ἰουδαϊκ῵ς ζῆν κατά τόν ἐν μόνῳ τῶ γράμματι νόμον προῃρημένον, ἔχουσιν ἐχθρόν, καί τοῦ σωζομένου πολέμιον. ὇ γάρ Θεόν τήν κοιλίαν ἟γούμενος, καί ὡς ἐπί δόξῃ τῆ αἰσχύνῃ καλλωπιζόμενος, μόνων οἶδεν ὡς θείων ἀνέχεσθαι διά σπουδ῅ς τ῵ν παθ῵ν τ῅ς ἀτιμίας· καί διά τοῦτο μόνα περιέπει τά χρονικά· τουτέστι, τήν ὕλην καί τό εἶδος, καί τήν κατά παράχρησιν πενταπλ῅ν ἐνέργειαν τ῵ν αἰσθήσεων. Σά μέν ὡς Ῥεσφ᾵ς τ῅ς παλλακ῅ς τέκνα· τά δέ, ὡς γ῅ς ἀτίμου θυγατρός ἔκγονα Μερώβ. Σῆ γάρ ὕλῃ καί τῶ εἴδει συμπλακεῖσα κατά μίξιν ἟ αἴσθησις, ἀποτελεῖν μέν πάθος· ἀποκτενεῖν δέ καί συντελεῖν τούς κατά φύσιν (745) πέφυκεν λογισμούς. Ο὎ γάρ πέφυκε πάθει συνεμφαίνεσθαι τό παράπαν φύσεως λόγος, ὥσπερ οὔτε φύσει συναποτίκτεσθαι κατά τήν γένεσιν πάθος. Ο὎κοῦν ὁ μόνου τοῦ γράμματος τ῅ς γραφ῅ς ἀντεχόμενος κατά τόν ΢αούλ, καί τούς κατά φύσιν ἀποπέμπεται λόγους, καί τήν μυστικ῵ς προκεκηρυγμένην τ῵ν ἐθν῵ν ο὎ προσδέχεται κλ῅σιν, πρός μόνην κεχῃνώς κατά νόμον, ὡς οἴτεται, τ῅ς σαρκός τήν ἀπόλαυσιν. Σαύτης οὖν κρατούσης τ῵ν κατά μόνην τήν αἴσθησιν ζώντων, τ῅ς κατά νόμον σωματικ῅ς διαθέσεως, ὁ λιμός ο὎ διαδείκνυται τ῅ς θείας ἐν πνεύματι γνώσεως. Λιμός γάρ ἐστιν, ὡς ἀληθ῵ς, ἔκλειψις τ῵ν κατ᾿ α὎τήν τήν πεῖραν ἐγνωσμένων ἀγαθ῵ν, καί ἀπορία καί σπάνις παντελής τ῵ν τήν ψυχήν συγκρατούντων πνευματικ῵ν βρωμάτων. Π῵ς γάρ λιμόν ἟γήσεταί τις ἤ ζημίαν, τήν τ῵ν καθάπαξ α὎τῶ μηδαμ῵ς ἐγνωσμένων ἀφαίρεσιν; Ὅθεν ζ῵ντος ΢αούλ, ο὎ γίνεται λιμός· ὅτι μηδέ πέφυκε ζ῵ντος τοῦ κατά νόμον γράμματος, καί βασιλεύοντος τ῵ν ὏λικ῵ν τήν διάνοιαν Ἰουδαίων, τ῅ς πνευματικ῅ς γνώσεως διαγνωσθ῅ναι τήν ἔνδειαν· ὁπηνίκα δέ τ῅ς ε὎αγγελικ῅ς χάριτος διαλάμψῃ τό σέλας, καί λάβῃ τήν βασιλείαν τ῵ν πνευματικ῵ν τήν διάνοιαν Δαβίδ ὁ πανεύφημος, ὅς ἐστιν ὁ κατά πνεῦμα νόμος, μετά τόν θάνατον ΢αούλ, ἤγουν μετά τήν τοῦ γράμματος τελευτήν· ἑρμηνεύτεται γάρ ὁ Δαβίδ, ἐξουδένωσις, καί ἰσχυρός ὁράσει· τό μέν γάρ λέγεται κατ᾿ Ἰουδαίους πλεονεκτοῦντος τό πνεῦμα τοῦ γράμματος· τό δέ, κατά Φριστιανούς προσαγορεύεται, νικήσαντος τό γράμμα τοῦ πνεύματος· τηνικαῦτα διαγινώσκεται τ῅ς ἐν πνεύματι γνώσεως ὁ λιμός· κοιν῵ς μέν ἐν τῶ πιστῶ λαῶ, καί τῆ ψυχῆ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἰδικ῵ς, ὅταν τ῅ς ἐν πνεύματι μυστικ῅ς θεωρίας τήν ἐκτός προφαινομένην τοῦ γράμματος προκρίνει προβολήν· καί οἷον εἰπεῖν, τήν ψυχήν τ῅ς Γραφ῅ς ἀτιμωτέραν ποιεῖται τοῦ σώματος. Λιμώττει γάρ ἐπ᾿ ἀληθείας τ῵ν πιστ῵ν καί ἐπεγνωκότων τήν ἀλήθειαν ὁ λαός, καί ἟ ψυχή τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἀφεμένη τ῅ς ἐν τῆ χάριτι πνευματικ῅ς θεωρίας, καί γενομένη τ῅ς τυπικ῅ς ἐν τ῵ γράμματι δουλείας, μή διατρέφουσα τόν νοῦν ταῖς τ῵ν νοημάτων μεγαλονοΐαις· ἀλλά πληροῦσα τήν αἴσθησιν ἐμπαθοῦς φαντασίας ταῖς σωματικαῖς τ῵ν γραφικ῵ν συμβόλων διατυπώσεσι. Διό θείας γνώσεως μάλιστα γίνεται λιμός, τρία ἔτη, ἐνιαυτός ἐχόμενος ἐνιαυτοῦ. Π᾵ς γάρ τήν πνευματικήν τ῅ς θείας Γραφ῅ς θεωρίαν μή προσιέμενος, τόν τε φυσικόν ταύτῃ κατά τούς Ἰουδαίους συναπώσατο νόμον· καί τόν ἐν τῆ χάριτι νόμον ἞γνόησε, καθ᾿ ὅν δίδοται τοῖς κατ᾿ α὎τόν ἀγομένοις ἟ θέωσις. Ο὎κοῦν ὁ λιμός τ῵ν τρι῵ν ἐτ῵ν δηλοῖ τόν ἐν τοῖς τρισί νόμοις, τῶ τε φυσικῶ λέγω, καί τῶ γραπτῶ, καί τῶ τ῅ς χάριτος, ἀναλόγως ἑκάστῳ γενομένην τ῅ς γνώσεως ἔνδειαν, τοῖς ο὎κ ἐπιμελουμένοις τ῅ς α὎τ῵ν κατά τήν θεωρίαν ἀναγωγ῅ς. ἖πιμελεῖσθαι γάρ παντελ῵ς ο὎ δύναται τ῅ς τ῵ν Γραφ῵ν ἐπιστήμης, ὁ τούς μέν φυσικούς τ῵ν ὄντων κατά τήν θεωρίαν ἀπωθούμενος λόγους· ἀντεχόμενος δέ μόνων τ῵ν ὏λικ῵ν συμβόλων, καί μηδεμίαν α὎τοῖς ἐπινο῵ν ὏ψηγορίαν πνευματικήν. Κρατούσης γάρ μόνης τ῅ς (748) ἱστοριώδους τ῵ν Γραφ῵ν ἀφηγήσεως, τό τ῵ν προσκαίρων καί χρονικ῵ν τ῅ς διανοίας ο὎κ ἀπεγένετο κράτος· ἀλλ᾿ ἔτι ζ῵σι τά τέκνα τοῦ ἀποθανόντος ΢αούλ, καί τά ἔκγονα, ἑπτά ὄντα τόν ἀριθμόν· τουτέστιν ἟ σωματική τοῦ νόμου λατρεία καί πρόσκαιρος, ἐξ ἧς ἟ ἐμπαθής εἴωθεν ἀπογενν᾵σθαι τοῖς φιλοσωμάτοις κατά τήν ἀποδοθεῖσαν αἰτίαν διάθεσις, ἐπίκουρον ἔχουσα τ῅ς πλάνης τήν πρόδηλον ἐν τοῖς συμβόλοις διαταγήν. Διά ταύτην οἶμαι τήν αἰτίαν μή γίνεσθαι λιμόν ἐν ταῖς ἟μέραις ΢αούλ· τουτέστιν, ἐν τῶ χρόνῳ τ῅ς νομικ῅ς κατά σάρκα λατρείας, τήν ἔνδειαν μή διαγνωσθ῅ναι τ῅ς ἐν πνεύματι γνώσεως· ἀλλ᾿ ἐν τῶ χρόνῳ τ῅ς ε὎αγγελικ῅ς χάριτος· καθ᾿ ὅν, ὅταν μή π᾵σαν πνευματικ῵ς τήν Γραφήν ἐκλαμβάνωμεν, μετά τήν πάροδον τ῅ς τοῦ γράμματος δυναστείας, λιμώττομεν πάντως, τ῅ς Φριστιανοῖς πρεπούσης μυστικ῅ς κατά πνεῦμα λατρείας ο὎κ ἀπολαύοντες. ἖πάν 202 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δέ λαβόντες αἴσθησιν κατά τόν Δαβίδ, ζητήσωμεν τό πρόσωπον Κυρίου, διδασκόμεθα σαφ῵ς, ὅτι διά τό μή παραδέξασθαι τούς κατά φύσιν λόγους πρός ἐπίβασιν τ῅ς ἐν πνεύματι μυστικ῅ς θεωρίας, ἀλλ᾿ ἔτι τ῵ν ἐν τῶ γράμματι τοῦ νόμου σωματικ῵ν ἀντέχεσθαι λογισμ῵ν, ἟ χάρις ἀφῃρέθη τ῅ς γνώσεως. Καί ἐζήτησε, φησί, Δαβίδ τό πρόσωπον Κυρίου. Καί εἶπε Κύριος· ἖πί τόν οἶκον ΢αούλ ἟ ἀδικία, περί οὗ ἐθανάτωσε τούς Γαβαωνίτας. Δαβίδ ἐστι, π᾵ς νοῦς κατά Φριστόν διορατικός, ἀεί ζητ῵ν τό πρόσωπον Κυρίου. Πρόσωπον δέ Κυρίου καθέστηκεν ἟ κατά τήν ἀρετήν τ῵ν θείων ἀληθής θεωρία καί γν῵σις, ἥν ζητ῵ν διδάσκεται τήν αἰτίαν τ῅ς κατ᾿ α὎τήν ἐνδείας καί ἀπορίας· καί κελεύεται δοῦναι πρός θάνατον τούς δύο υἱούς ΢αούλ τούς ἐκ τ῅ς παλλακίδος Ῥεσφ᾵ς, καί τούς πέντε τ῅ς α὎τοῦ θυγατρός Μερώβ υἱούς. ΢αούλ ἐστι, καθώς ἔφην, αἰτητός ᾅδης, ἤγουν ἄγνοια ποθητή. Ποθουμένη δέ σαφ῵ς ἐστιν ἄγνοια, τό γράμμα τό νομικόν, ἤγουν τό σωματικόν τ῅ς ἐν νόμῳ λατρείας κράτος, ὅπερ ἐστί τό τοῦ νόμου σωματικόν· ἤ νοῦς μόνης κατ᾿ αἴσθησιν ἀντεχόμενος σωματικ῵ς τ῅ς ὕλης τοῦ γράμματος. Ῥεσφ᾵ δέ ἐστι, κατά τήν α὎τ῅ς ἑρμηνείαν, δρόμος στόματος, ὅπερ ἐστίν ἟ τοῦ νόμου κατά μόνην τήν ἐν λόγῳ προφοράν ἐκμάθησις. Δρόμον δέ ἀληθ῵ς ἔχει στόματος, ἀλλ᾿ ο὎ διανοίας, ὁ τ῅ς πνευματικ῅ς τοῦ νόμου θεωρίας ἀλλότριος. Τἱοί δέ τ῅ς Ῥεσφ᾵ς ὏πάρχουσιν, ἖ρμονθί καί Μεμφιβοσθέ. ἖ρμονθί δέ ἐστιν, ἀνάθεμα α὎τ῵ν, ὅπερ ἐστίν ἟ καθ᾿ ἁμαρτίαν διά σώματος φθορά τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐνεργείας· ἤ ὁ τόπος, τουτέστιν ὁ κόσμος, ἐν ᾧ τ῅ς παραβάσεως ἐδόθη τό ἐπιτίμιον· ἤγουν ἟ καθ᾿ ἟δονήν πρός τόν κόσμον ἐνδιάθετος σχέσις· ἤ τυχόν, ἟ πρόσυλος καί ἀκαλλής τ῵ν παθ῵ν καί ἀδιάπλαστος κίνησις. Μεμφιβοσθέ δέ, αἰσχύνη σώματος α὎τ῵ν, ὅπερ ἐστίν ἟ παρά φύσιν τοῦ νοῦ περί κακίαν κίνησις· ἤγουν ἟ ἐπινοητική τ῵ν παθ῵ν ἐνθύμησις· ἤ τυχόν, ἟ φιλόκοσμος μελέτη τ῵ν λογισμ῵ν καί φιλοσώματος. Ἤ πάλιν, ἟ τοῖς πάθεσιν εἶδος ἐπάγουσα, καί τό καθ᾿ ἟δονήν πρός αἴσθησιν διαπλάττουσα κάλλος τοῦ νοῦ κίνησις. Σούτους γάρ γεννᾶν τούς υἱούς (749) πέφυκεν ἐκ τ῅ς κατά μόνην τήν ἐν λόγῳ προφοράν ἐκμαθήσεως, ὅ τε γραπτός νόμος, καί ὁ μόνῳ προσκαθήμενος τῶ γράμματι τοῦ νόμου νοῦς. Μερώβ δέ, κατά τήν α὎τ῅ς ἑρμηνείαν ἐστίν (἟ τοῦ ΢αούλ θυγάτηρ), ἟ πλησμονή τοῦ φάρυγγος· ὅπερ δηλοῖ τό τ῅ς γαστριμαργίας πάθος. Μόνην γάρ οἶδε γεννᾶν σώματος τρυφήν, καί τήν τ῵ν ὏λικ῵ν ἀπολαυστικήν διάθεσιν, ὅ τε νόμος κατά τό γράμμα, τοῖς συμβόλοις τούς κατ᾿ α὎τόν λατρεύοντας περιγράφων· ὅ τε νοῦς, διά τήν φιλόσαρκον ζωήν, κατά τό γράμμα τόν νόμον τοῖς τύποις περιορίζων. Πέντε δέ τ῅ς Μερώβ θυγατρός ΢αούλ υἱοί καθεστήκασιν, οἱ κατά πράχρησιν ἐμπαθεῖς πέντε τρόποι τ῵ν πέντε αἰσθήσεων· οὕς τίκτειν πάντως εἴωθε τῶ ἖σδριήλ, ἤγουν τῶ θεωρητικῶ μέρει, ἟ μόνου τοῦ σώματος κατά νόμον διά τρυφ῅ς ἐπιμελουμένη διάθεσις. Σούτους τούς δύο τοῦ ΢αούλ υἱούς (ἤγουν τήν ὕλην καί τό εἶδος), καί τούς πέντε τοῦ ΢αούλ υἱωνούς, ἤγουν τούς περί τήν ὕλην καί τό εἶδος κατά παράχρησιν πέντε τρόπους τ῵ν αἰσθήσεων (λέγω δή τήν ἐμπαθ῅ τε καί παρά φύσιν πρός τά αἰσθητά τ῵ν αἰσθήσεων συμπλοκήν, ἤγουν τά ὏πό χρόνον καί ῥεῦσιν), μετά τήν τελευτήν ΢αούλ (τουτέστι, μετά τήν πάροδον τ῅ς ἐν νόμῳ κατά τό γράμμα σωματικ῅ς λατρείας, καί τήν τ῅ς ἀγνοίας διάβασιν), παραδίδωσι θανατωθ῅ναι κατά τόν θεῖον χρηματισμόν, Δαβίδ ὁ θαυμάσιος τοῖς Γαβαωνίταις (τουτέστι, τοῖς κατά τήν φυσικήν θεωρίαν ὏ψηλοτέροις λόγοις καί λογισμοῖς, ὁ πνευματικός νόμος, ἤ νοῦς, τήν ἐν τοῖς συμβόλοις πρός αἴσθησιν καί σ῵μα καθολικωτάτην τ῵ν ὏πό χρόνον σχέσιν ἀφανίσαι καί θανατ῵σαι), κατά τό ὕψος γινομένοις τοῦ βουνοῦ ΢αούλ· λέγω δή, τοῦ νόμου τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας. Εἰ γάρ μή φυσικ῵ς πρότερόν τις τήν ἐν τοῖς συμβόλοις τ῵ν θείων καί νοητ῵ν διασκοπήσας ἀπέμφασιν, ἐλθεῖν ποθήσῃ κατά νοῦν, ἔξω παντελ῵ς τ῵ν θείων ἀδύτων τήν αἴσθησιν θέμενος, πρός τήν τ῵ν νοητ῵ν ε὎πρέπειαν, τ῅ς ἐν τοῖς τύποις ἀπολυθ῅ναι καθάπαξ ο὎ δύναται σωματικ῅ς ποικιλίας· καθ᾿ ἥν ἕως βέβηκε τοῦ γράμματος ἀντεχόμενος, τήν ἐκ τοῦ λιμοῦ τ῅ς γνώσεως εἰκότως ἀπορίαν ο὎ παραμυθεῖται· τ῅ς Γραφ῅ς τήν γ῅ν, ἤγουν τό σ῵μα, κατά τόν ἀπατηλόν ὄφιν ἐσθίειν ἑαυτόν καταδικάσας· ἀλλ᾿ ο὎ κατά Φριστόν τόν νοῦν, ἤγουν τ῅ς Γραφ῅ς τό πνεῦμα καί τήν ψυχήν, τουτέστι τόν ο὎ράνιον καί ἀγγελικόν ἄρτον (λέγω δή, τήν ἐν Φριστῶ τ῵ν Γραφ῵ν πνευματικήν θεωρίαν καί γν῵σιν) [ἄλλ. βρ῵σιν] βρωματιζόμενος· ἥν δίδωσι δαψιλ῵ς ἐποιχορηγουμένην τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τόν ὁ Θεός, κατά τό γεγραμμένον· Ἄρτον ο὎ρανοῦ ἔδωκεν α὎τοῖς· ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. Φρή τοιγαροῦν τήν κατ᾿ αἴσθησιν πρός σ῵μα τ῅ς Γραφ῅ς ἐκδοχήν, ὡς παθ῵ν προδήλως καί τ῅ς πρός τά χρονικά καί ῥέοντα σχετικ῅ς διαθέσεως οὖσαν γεννητικήν (ἤγουν τ῅ς πρός τά αἰσθητά τ῵ν αἰσθήσεων ἐμπαθοῦς ἐνεργείας), ὡς ΢αούλ τέκνα καί ἔκγονα, διά τ῅ς φυσικ῅ς, ὡς ἐν ὄρει τῆ τ῵ν θείων ἀναγωγῆ λογίων [ἄλλ. λόγων], ἀφανίσας θεωρίας, εἴπερ ἐμφορηθ῅ναι θείας ἐφιέμεθα χάριτος. Εἰ γάρ ἐπί (752) ΢αούλ ἟ ἀδικία, κατά τόν θεῖον χρησμόν, καί ἐπί τόν οἶκον α὎τοῦ, ὏πέρ οὗ ἐθανάτωσε τούς Γαβαωνίτας, δ῅λον ὡς ἀδικεῖ τήν ἀλήθειαν, ὅ τε νόμος κατά μόνον τό γράμμα νοούμενος, καί ὁ τ῵ν Ἰουδαίων λαός, καί εἴ τις ἐκείνων μιμητής ὏πάρχει κατά διάνοιαν (τοῦτον γάρ οἶδεν ὁ λόγος οἶκον ΢αούλ εἶναι), μόνῳ τῶ γράμματι περιγράφων τοῦ νόμου τήν δύναμιν, καί μή δεχόμενος πρός τήν φανέρωσιν τ῅ς μυστικ῵ς ἐγκεκρυμμένης τῶ γράμματι γνώσεως, τήν φυσικήν θεωρίαν,

203 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μέσην ὏πάρχουσαν τύπων καί ἀληθείας· τ῵ν μέν τούς ἀγομένους ἀπάγουσαν· πρός δέ τήν, ἐπανάγουσαν· ἀλλ᾿ οἷον ταύτην πάμπαν ἀρνούμενος, καί τ῅ς τ῵ν θείων α὎τήν ἔξω ποιούμενος μυσταγωγίας. Σαύτην τοιγαροῦν χρή τήν σωματικήν τοῦ νόμου καί πρόσκαιρον ἐκδοχήν, ὡς ὏πό χρόνον καί ῥέουσαν ἀποκτένειν διά τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, ὡς ἐν ὄρει τῶ ὕψει τ῅ς γνώσεως, τούς τ῵ν θείων ἐπιμελητάς θεαμάτων. Καί ἐκάλεσε γάρ, φησί, Δαβίδ τούς Γαβαωνίτας, καί εἶπεν α὎τοῖς· Σί ποιήσω ὏μῖν, καί ἐν τίνι ἐξιλάσομαι, καί ε὎λογήσετε τήν κληρονομίαν Κυρίου; Καί εἶπον πρός τόν βασιλέα· ὇ ἀνήρ ὅς συνετέλεσεν ἟μ᾵ς, καί ἐδίωξεν ἟μ᾵ς, καί ἐλογίσατο ἐξολοθρεῦσαι ἟μ᾵ς, ἀφανίσομεν α὎τόν τοῦ μή ἑστάναι α὎τόν ἐν παντί ὁρίῳ Ἰσραήλ. Δότε ἟μῖν ἑπτά ἄνδρας, ἐκ τ῵ν υἱ῵ν α὎τοῦ, καί ἐξηλιάσομεν α὎τούς τῶ Κυρίῳ ἐν τῶ βουνῶ ΢αούλ. Καί ἔλαβεν ὁ βασιλεύς τούς δύο υἱούς Ῥεσφ῵ς θυγατρός Ἀϊ᾵, παλλακής ΢αούλ, τόν ἖ρμονθί, καί τόν Μεμφιβοσθέ, καί τούς πέντε υἱούς Μερώβ θυγατρός ΢αούλ οὕς ἔτεκε τῶ ἖σδιήλ. Καί ἔδωκεν α὎τούς ἐν χειρί τ῵ν Γαβαωνιτ῵ν, καί ἐξηλίασαν α὎τούς ἐν τῶ ὄρει ἔναντι Κυρίου. Καί ἔπεσιν ἐκεῖ οἱ ἑπτά ἐπιτοαυτό, καί ἐθανατώθησαν ἐν ἟μέραις θερισμοῦ, ἐν ἀρχῆ θερισμοῦ κριθ῵ν. Ποῦ κατά τήν ἱστορίαν ε὏ρίσκομεν, ὡς ἞φάνισαν τόν ΢αούλ οἱ Γαβαωνῖται, τοῦ μή ἑστάναι α὎τόν ἐν παντί ὁρίῳ Ἰσραήλ· τοῦ υἱοῦ Ἰωνάθαν υἱοῦ ΢αούλ Μαριβαάλ παρά τῶ βασιλεῖ Δαβίδ διασωθέντος, καί ἄλλων πολλ῵ν τ῅ς συγγενείας ΢αούλ ὡς ἐν τῆ βίβλῳ φέρεται τ῵ν Παραλειπομένων; (753) Π῵ς δέ τούς ἐκ τοῦ σπέρματος α὎τοῦ λαβόντες ἑπτά ἄνδρας, Α὎τόν, εἶπον ἀφανίσομεν, τοῦ μή ἑστάναι α὎τόν ἐν παντί ὁρίῳ Ἰσραήλ, πρό τούτου πολλούς ἀποθανόντα χρόνους; Ἀλλ᾿, ὡς ἔοικε, παρεμίγη τῶ ῥητῶ τ῅ς ἱστορίας τό παράλογον, ἵνα τό τ῅ς διανοίας ἀληθές τ῵ν γεγραμμένων ζητήσωμεν. Ο὎κοῦν τόν σωματικόν νοῦν τ῅ς Γραφ῅ς, τουτέστι τόν ΢αούλ, ἀφανίζει παντελ῵ς ἐκ παντός ὁρίου Ἰσραήλ, ὁ πράξει διά τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, ὡς διά τινων Γαβανιτ῵ν, ἀποκτένων τήν γεννωμένην ἐκ τοῦ γραπτοῦ νόμου πρός τήν ἄστατον ὕλην, καί ῥέουσαν τῆ ψυχῆ, φιλήδονον σχέσιν καί φιλοσώματον· κατασφάττων ὡς τέκνα ΢αούλ καί ἔκγονα, τήν χαμαίζηλον τοῦ νόμου διάνοιαν, διά μέσης τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, ὡς ἐν ὄρει τῶ ὕψει τ῅ς γνώσεως, καί φανεράν ποιούμενος ἐνώπιον Κυρίου, δι᾿ ἐξομολογήσεως δηλαδή, τήν πρός σ῵μα τοῦ νόμου προτέραν ἐκδοχήν. Σοῦτο γάρ ἐξηλιάσαι νοεῖσθαι δύναται τοῖς φιλομαθέσιν ἔναντι Κυρίου· εἰς φ῵ς ἀγαγόντες, διά τ῅ς γνώσεως δηλαδή, τήν κατά τό γράμμα πεπλανημένην τοῦ νόμου πρόληψιν. Π᾵ς γάρ ἀποκτείνας τήν σωματικήν τοῦ νόμου διάνοιαν, τό γράμμα τοῦ νόμου σαφ῵ς ἐπέκτεινε καί ἞φάνισε, τοῦ μή ἑστάναι ἐν παντί ὁρίῳ Ἰσραήλ· τουτέστιν, ἐν παντί λόγῳ πνευματικ῅ς θεωρίας. Εἰ γάρ Ἰσραήλ νοῦς ὁρ῵ν Θεόν ἑρμηνεύεται, δ῅λον ὡς τό σωματικόν τοῦ νόμου καθάπαξ ἐν ο὎δενί τρόπῳ πνευματικ῅ς θεωρίας ὏φέστηκε, τοῖς τό πνεῦμα προτιμ῵σι τοῦ γράμματος· εἴπερ Πνεῦμα, κατά τό γεγραμμένον, ἐστίν ὁ Θεός, καί τούς προσκυνοῦντας α὎τόν, ἐν πνεύματι καί ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν, ἀλλ᾿ ο὎ γράμματι. Σό γράμμα γάρ ἀποκτένει· τό δέ πνεῦμα ζωοποιεῖ. Διό χρή τό ἀποκτένειν πεφυκός, ἀποκτένεσθαι πνεύματι ζωοποιῶ. ΢υνυπάρχειν γάρ κατ᾿ ἐνέργειαν ἀλλήλοις ἅμα κατά τό α὎τό τό σωματικόν τοῦ νόμου καί τό θεῖον, ἤγουν τό γράμμα καί τό πνεῦμα, παντελ῵ς ἀμήχανον· ὅτι μηδέ συμφωνεῖν πέφυκε τῶ παρεχομένῳ κατά φύσιν ζωήν, τό ταύτην ἀφαιρεῖσθαι δυνάμενον. (756) Ο὎κοῦν κατά μέν τήν ἱστορίαν τοῦτον λαμβάνοντες τόν τόπον, ο὎χ ε὏ρίσκομεν τήν Γραφήν ἀληθεύουσαν. Ποῦ γάρ ἞φάνισαν οἱ Γαβαωνῖται τόν ΢αούλ παντός ὁρίου Ἰσραήλ, πολλ῅ς μετά τοῦτο συγγενείας ε὏ρισκομένης ἐν τῶ λαῶ; Κατά δέ τήν θεωρίαν νοοῦντες, σαφ῵ς ε὏ρίσκομεν, ὅτι διά μέσης τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, ἐν τῶ ὕψει τ῅ς γνώσεως, ὁ γραπτός παντελ῵ς ἀπογίνεται νόμος, ἤγουν ὁ σωματικός ἐν τοῖς συμβόλοις κατά τήν λατρείαν θεσμός. Ποῦ γάρ ἔτι στήσεται περιτομή σαρκός νοουμένου τοῦ νόμου πνευματικ῵ς; ποῦ τά ΢άββατα, καί τ῵ν μην῵ν αἱ ἀρχαί; ποῦ τ῵ν ἑορτ῵ν αἱ πανηγύρεις; ποῦ τ῵ν θυσι῵ν, καί τ῅ς ἀργίας τ῅ς γ῅ς, καί τ῅ς λοιπ῅ς τοῦ νόμου κατά τήν σωματικήν λατρείαν [fort. add. καταστάσεως] ἟ παράδοσις; Οἴδαμεν γάρ φυσικ῵ς ἐπιβάλλοντες τοῖς πράγμασιν, ὡς ο὎κ ἔστι τελειότης ἟ τ῅ς ἐκ Θεοῦ κατά φύσιν ἀρτιότητος περιαίρεσις. Ο὎ γάρ ποιεῖ τελειότητα φύσις διά τέχνης κολοβουμένη, καί διά περινοίας ἀποτιθεμένη τό προσόν α὎τῆ θεόθεν κατά λόγον δημιουργίας· ἵνα μή τήν τέχνην Θεοῦ πρός βεβαίωσιν δικαιοσύνης ἰσχυροτέραν εἰσαγάγωμεν, καί τήν περινενοημένην τ῅ς φύσεως ἔλλειψιν ἀναπληρωτικήν ποιώμεθα, τ῅ς ἐν δικαιοσύνῃ κατά τήν δημιουργίαν ἐλλείψεως· ἀλλ᾿ ἐκ τ῅ς τυπικ῅ς τοῦ περιτεμνομένου μυρίου θέσεως, διδασκόμεθα ποιεῖσθαι γνωστικ῵ς τήν περιτομήν τ῅ς κατά ψυχήν ἐμπαθοῦς διαθέσεως· καθ᾿ ἥν μ᾵λλον τῆ φύσει συντρέχειν ἟ γνώμη ῥυθμίζεται, τόν ἐμπαθ῅ τ῅ς ἐπικτήτου γενέσεως νόμον διορθουμένη. Περιτομή γάρ ἐστι μυστική, τ῅ς ἐμπαθοῦς κατά νοῦν περί τήν ἐπείσακτον γένεσιν σχέσεως παντελής περιαίρεσις. Σό δέ ΢άββατον τελεία παθ῵ν ἐστιν ἀπραξία, καί τ῅ς περί τά πεποιημένα καθολική τοῦ νοῦ παῦλα κινήσεως, καί πρός τό Θεῖον τελεία διάβασις· ἐν ᾧ τόν δι᾿ ἀρετ῅ς καί γνώσεως κατά τό θεμιτόν ἀφικόμενον, ο὎ δεῖ καθάπερ ξύλα τήν οἱανοῦν παντελ῵ς ὕλην ἐξαπτική ἐνθυμεῖσθαι παθ῵ν· οὔτε μή φύσεως τό παράπαν ἀναλέγεσθαι λόγους, ἵνα μή πάθεσιν ἟δόμενον, ἤ φύσεως ὅροις μετρούμενον, κατά τούς Ἕλληνας τόν Θεόν δογματίζωμεν· ὅνπερ ἟ τελεία μόνη κέκραγε σιγή, καί ἟ παντελής καθ᾿ ὏περοχήν ἀγνωσία παρίστησι. Σάς δέ νεομηνίας εἶναί φαμεν, τούς ἐν τῶ δρόμῳ τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ἟μερ῵ν διαφόρους φωτισμούς, οἷς προτροπάδην ἅπαντας ἐνθέοντες τούς αἰ῵νας, τόν δεκτόν ἐνιαυτόν τοῦ Κυρίου πληροῦμεν, τῶ τ῅ς χρηστότητος στεφάνῳ κοσμούμενον. ΢τέφανος δέ χρηστότητός ἐστι 204 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πίστις καθαρά λίθων τιμίων δίκην, ταῖς τ῵ν δογμάτων ὏ψηγορίαις καί λόγοις διηνθισμένη πνευματικοῖς καί νοήμασι, τόν θεοφιλ῅ καθάπερ κεφαλήν διασφίγγουσα νοῦν. Ἤ μ᾵λλον στέφανος πάλιν χρηστότητός ἐστιν α὎τός ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, ὁ τῆ ποικιλίᾳ τ῵ν κατά πρόνοιαν καί κρίσιν τρόπων, ἤγουν ἐγκρατείᾳ τ῵ν ἑκουσίων καί ὏πομονῆ τ῵ν ἀκουσίων παθ῵ν, ὡς κεφαλήν τόν νοῦν περιγράφων, καί τῆ μετοχῆ τ῅ς κατά τήν θέωσιν χάριτος, α὎τός ἑαυτοῦ τόν νοῦν ποι῵ν ὡραιότερον. (757) Σ῵ν ἑορτ῵ν δέ, τήν μέν πρώτην, πρακτικ῅ς εἶναι φιλοσοφίας σύμβολον, πρός ἀρετήν ὡς ἀπ᾿ Αἰγύπτου τ῅ς ἁμαρτίας τούς ὏π᾿ α὎τ῅ς κρατουμένους διαβιβάζουσαν· τήν δέ δευτέραν, τ῅ς ἐν πνεύματι φυσικ῅ς τύπον ὏πάρχειν θεωρίας, τήν περί τ῵ν ὄντων ε὎σεβ῅ δόξαν, ὡς ἀπαρχήν θέρους τῶ Θεῶ προσκομίζουσαν· τήν δέ τρίτην, θεολογίας εἶναι μυστήριον, τήν πάντων τ῵ν ἐν τοῖς γεγονόσι πνευματικ῵ν λόγων γνωστικήν ἕξιν, καί τήν κατ᾿ οἰκονομίαν τοῦ σαρκωθέντος Λόγου παντελ῅ διά τ῅ς χάριτος ἀναμαρτησίαν, καί τήν ἐπ᾿ α὎ταῖς ἐν τῶ ἀγαθῶ τελείαν καί ἀθάνατον ἀτρεψίαν περιέχουσαν, ὡς σαλπίγγων καί ἱλασμοῦ καί σκηνοπηγίας ποιητικήν. Σαύτην ἔχω τέως κατά μίαν ἐπιβολήν ἐκ τ῅ς τ῵ν ἟μερ῵ν τιμ῅ς τήν ὏πόνοιαν. Ο὎ γάρ δή τιμ᾵σθαι θέλων ὁ Θεός ἟μέρας ὏πό τ῵ν ἀνθρώπων, προσέταξε τιμηθ῅ναι τό τε ΢άββατον, καί τάς νεομηνίας, καί τάς ἑορτάς. Οὕτω γάρ ἄν λατρεύειν τῆ κτίσει παρά τόν κτίσαντα κατά νόμον ἐντολ῅ς ἐξεδίδαξεν, οἰομένους σεπτάς εἶναι φύσει τάς ἟μέρας, καί διά τοῦτο προσκυνητάς· ἀλλ᾿ ἑαυτόν τιμ᾵σθαι συμβολικ῵ς διά τ῵ν ἟μερ῵ν παρεδήλωσεν. Α὎τός γάρ ἐστι ΢άββατον μέν, ὡς τ῵ν ἐν σαρκί τ῅ς ψυχ῅ς μόχθων ἀνάπαυσις, καί τ῵ν κατά δικαιοσύνην πόνων κατάπαυσις· Πάσχα δέ, ὡς ἐλευθερωτής τ῵ν τῆ πικρᾶ δουλείᾳ κεκρατημένων τ῅ς ἁμαρτίας. Πεντηκοστή δέ, ὡς ἀρχή καί τέλος τ῵ν ὄντων, καί λόγος, ᾧ τά πάντα φύσει συνέστηκεν. Εἰ γάρ μετά τήν εἰς ἑαυτήν ἑβδοματικήν τ῅ς ἑβδομάδος περίοδόν ἐστιν ἟ Πεντηκοστή, πενταδική δέ σαφ῵ς ὏πάρχει δεκάς ἟ Πεντηκοστή· προδήλως ἄρα τ῵ν ὄντων ἟ φύσις κατά τόν ἑαυτ῅ς λόγον ὏πάρχουσα πενταδική διά τάς αἰσθήσεις, μετά τήν φυσικήν τοῦ χρόνου καί τ῵ν αἰώνων διάβασιν, ἐν τῶ Θεῶ ἔσται, τῶ κατά φύσιν ἑνί, μή δεχομένη πέρας· ἐν ᾧ παντελ῵ς ο὎κ ἔστι διάστασις. Υασί γάρ τινες εἶναι μονάδα [Fr. δεκάδα] τόν λόγον, ὡς πρόνοιαν κατά πρόοδον τῆ δεκάδι τ῵ν ἐντολ῵ν πλατυνόμενον. ὇πηνίκα δέ συναφθῆ τῶ λόγῳ κατά χάριν ἟ φύσις, ο὎κ ἔσται τά ὧν ο὎κ ἄνευ, τ῅ς τ῵ν φύσει κινουμένων ἀλλοιωτικ῅ς ἀπογενομένης κινήσεως. Δεῖ γάρ τήν πεπερασμένην στάσιν, ἐν ᾗ γίνεσθαι πέφυκεν ἐξ ἀνάγκης κατ᾿ ἀλλοίωσιν τ῵ν κινουμένων ἟ κίνησις, δέξασθαι τέλος τῆ παρουσίᾳ τ῅ς ἀπεράντου στάσεως, ἐν ᾗ παύεσθαι πέφυκε τ῵ν κινουμένων ἟ κίνησις. ἖ν ᾧ γάρ πέρας κατά φύσιν ο὎κ ἔστι, καί ἀλλοιωτική πάντως ἟ τ῵ν ἐν α὎τῶ καθέστηκεν κίνησις· ἐν ᾧ δέ πέρας κατά φύσιν ο὎κ ἔστιν, ο὎δεμία παντελ῵ς ἀλλοιωτική τ῵ν ἐν α὎τῶ γνωσθήσεται κίνησις. Ο὎κοῦν ὁ μέν κόσμος τόπος ἐστί πεπερασμένος, καί στάσις περιγεγραμμένη· ὁ δέ χρόνος, περιγραφομένη καθέστηκε κίνησις· ὅθεν καί ἀλλοιωτική τ῵ν ἐν α὎τῶ καθέστηκεν ἟ κατά τήν ζωήν κίνησις. ὇πινήκα δέ τόν τόπον διελθοῦσα, καί τόν χρόνον κατ᾿ ἐνέργειάν τε καί ἔννοιαν, ἟ φύσις (ἤγουν τά ὧν ο὎κ ἄνευ, τουτέστι τήν (760) πεπερασμένην στάσιν καί κίνησιν), ἀμέσως συναφθ῅ τῆ Προνοίᾳ, λόγον ε὏ρίσκει τήν Πρόνοιαν κατά φύσιν ἁπλοῦν καί στάσιμον, καί μηδεμίαν ἔχοντα πάντη περιγραφήν, καί διά τοῦτο παντελ῵ς οὔτε κίνησιν. Διόπερ ἐν μέν τῶ κόσμῳ ὏πάρχουσα χρονικ῵ς ἟ φύσις, ἀλλοιωτικήν ἔχει τήν κίνησιν, διά τήν τοῦ κόσμου πεπερασμένην στάσιν, καί τήν καθ᾿ ἑτεροίωσιν τοῦ χρόνου φθοράν· ἐν δέ τῶ Θε῵ γινομένη, διά τήν φυσικήν τοῦ ἐν ᾧ γέγονε μονάδα, στάσιν ἀεικίνητον ἕξει, καί στάσιμον ταυτοκινησίαν, περί τό ταυτόν καί ἕν καί μόνον ἀϊδίως γινομένην· ἥν οἶδεν ὁ λόγος ἄμεσον εἶναι περί τό πρ῵τον αἴτιον τ῵ν ἐξ α὎τοῦ πεποιημένων μόνιμον ἵδρυσιν. Πεντηκοστ῅ς οὖν ἐστι τό μυστήριον, ἟ πρός τήν Πρόνοιαν ἄμεσος τ῵ν προνοουμένων ἕνωσις, ἤγουν ἟ πρός τόν λόγον κατά τήν τ῅ς Προνοίας ἐπίπνοιαν φύσεως ἕνωσις, καθ᾿ ἥν ο὎δεμία τό παράπαν ἐστίν χρόνου καί γενέσεως ἔμφασις. ΢άλπιγξ δέ πάλιν ἟μ῵ν ἐστι ὁ λόγος, ὡς τάς θείας καί ἀῤῥήτους ἟μῖν ἐνηχούμενος γνώσεις· ἱλασμός δέ, ὡς ἐν ἑαυτ῵ τά ἟μέτερα, καθ᾿ ἟μ᾵ς γενόμενος, διαλύων ἐγκλήματα, καί τῆ δωρεᾶ τ῅ς χάριτος ἐν πνεύματι, τήν ἁμαρτήσασαν φύσιν θεοποι῵ν· σκηνοπηγία δέ, ὡς τ῅ς ἟μ῵ν κατά τήν θεομίμητον ἕξιν περί τό καλόν ἀτρεψίας π῅ξις, καί τ῅ς πρός ἀθανασίαν μεταποιήσεως συνεκτικός ὏πάρχων δεσμός. ΢φαγαῖς δέ ζώων ἀλόγων, καί ῥαντισμοῖς αἱμάτων ἟δόμενον τόν Θεόν, καί οἷον τ῅ς θεραπείας μισθόν, τήν τ῵ν ἁμαρτημάτων παρεχόμενον τοῖς προσφέρουσιν ἄφεσιν, τῆ Γραφ῅ φυσικ῵ς ἐπιβάλλοντες, ο὎ πιστεύομεν, ἵνα μή Θεόν ἐμπαθ῅ λάθωμεν σέβοντες, ὡς ἐμπαθ῵ς ἐκείνων διά πολλ῅ς ἐφιέμενον τ῅ς σπουδής, περί ἅ καί ἀνθρώπους περιπαθ῵ς ἔχοντας ἄν θεωρήσωμεν, ὡς ἀκολάστους καί ἀκρατεῖς διαβάλλομεν. Θυσίας γάρ πνευματικάς εἶναι γινώσκομεν, ο὎ μόνον τήν τ῵ν παθ῵ν νέκρωσιν, σφαττομένων τῆ μαχαίρᾳ τοῦ πνεύματος, ὅπερ ἐστί ῥ῅μα Θεοῦ, καί πάσης τ῅ς ἐν σαρκί ζω῅ς ὡς αἵματος τήν κατά πρόθεσιν κίνησιν [κένωσιν]· ἀλλά καί τ῵ν κατά φιλοσοφίαν ἞θ῵ν, καί πασ῵ν τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων, προσαγωγήν, ἀφιερουμένων Θεῶ, καί τῶ πυρί τ῅ς ἐν πνεύματι χάριτος πρός τήν θείαν λ῅ξιν ὁλοκαυτουμένων. Οὕτως ἕκαστον τ῵ν ἐμφερομένων τῆ Γραφῆ συμβόλων φυσικ῵ς ἑποτεύοντες, ὡς ἐν ὄρει τ῵ ὕψει τ῅ς μυστικ῅ς θεωρίας, καθάπερ ἄνδρας ἑπτά τ῵ν υἱ῵ν ΢αούλ, τήν χρονικήν ἀποκτένομεν καί πρόσκαιρον τοῦ νόμου παράδοσιν· καί ἀφανίζομεν τόν ΢αούλ, τουτέστι τόν ἐν μόνῳ τῶ ῥητῶ τ῅ς Γραφ῅ς 205 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html χοϊκόν νοῦν, τοῦ μή ἑστάναι αύτόν ἐν παντί ὁρίῳ Ἰσραήλ· τουτέστι, τρόπῳ θεωρίας πνευματικ῅ς. Οὗτος γάρ ζ῵ν ἐπ᾿ ἀληθείας, συντελεῖ, καί διώκει, καί ἀπόλλυσι, σαρκί μόνῃ τόν νόμον περιγράφων, (761) τούς κατά φύσιν λόγους καί λογισμούς· τιμ῵ν ὡς θεῖα τά πάθη τ῅ς ἀτιμίας, ἅπερ οἱ κατά φύσιν λογισμοί, λαμβάνοντες ἄδειαν ὏πό τοῦ νόμου τοῦ πνεύματος, ἀποκτένουσιν ἐπιτοαυτό καί θανατοῦσιν ἐν ἀρχ῅ θερισμοῦ κριθ῵ν. Ἀρχή δέ θερισμοῦ κριθ῵ν ἐστιν, ἟ κατά τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν μετά τινος συμμέτρου λόγου τ῵ν ἀρετ῵ν συλλογή· καθ᾿ ἥν τό γε῵δες τ῵ν Γραφ῵ν ἀποκτένεσθαι πέφυκε, και π᾵ν χοϊκόν παντελ῵ς ἀφανίζεσθαι κίνημα. Ἅμα γάρ τις τήν τ῵ν ἀρετ῵ν λογικ῵ς μετέλθοι φιλοσοφίαν, ἅμα καί τήν τ῵ν Γραφ῵ν πρός τό πνεῦμα φυσικ῵ς μετήνεγκεν ἐκδοχήν, ἐν καινότητι πνεύματος πρακτικ῵ς διά τ῵ν ὏ψηλ῵ν θεωρημάτων τῶ Θεῶ λατρεύων, καί ο὎ παλαιότητι γράμματος, διά τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν πρός σ῵μα ταπεινοτέρας τοῦ νόμου παραδοχ῅ς, τροφεύς παθ῵ν κατά τούς Ἰουδαίους γινόμενος, καί ἁμαρτίας θεραπευτής. Πράξει γάρ χρή, διά τ῵ν κατά φύσιν λογισμ῵ν, τήν ἐμπαθ῅ καί σωματικήν τοῦ νόμου διάνοιαν διαχειρίζεσθαι, καθώς ὁ τ῅ς Γραφ῅ς ὏φηγεῖται λόγος, φάσκων· Καί ἔλαβεν ὁ βασιλεύς τούς δύο υἱούς Ῥεσφ᾵ς θυγατρός Ἀΐα παλλακ῅ς τοῦ ΢αούλ, τόν ἖ρμονθί καί τόν Μεμφιβοσθέ· καί τούς πέντε υἱούς τ῅ς Μερώβ τ῅ς θυγατρός ΢αούλ, οὕς ἔτεκε τ῵ ἖σδριήλ· καί ἔδωκεν α὎τούς ἐν χειρί τ῵ν Γαβαωνιτ῵ν. Φείρ ἐστι τ῵ν Γαβαωνιτ῵ν, ἟ κατ᾿ ἀρετήν πρ᾵ξις τ῵ν φυσικ῵ν λογισμ῵ν, δι᾿ ἧς οἱ υἱοί Ῥεσφ᾵ς ἖ρμονθί καί Μεμφιβοσθέ, τουτέστιν, ἟ ἐκ τ῅ς ἐν μόνῃ τῆ προφορᾶ τοῦ λόγου σωματικ῅ς τοῦ νόμου διδαχ῅ς γεννωμένη τ῵ν παθ῵ν ἐνέργεια, καί ἟ τ῵ν λογισμ῵ν ἀκόλαστος κίνησις, ἀποκτένονται. Πρός δέ καί οἱ πέντε υἱοί τ῅ς Μερώβ, τουτέστιν, οἱ ἐκ τ῅ς τρυφ῅ς γεννώμενοι κατά τήν παρά φύσιν τ῅ς ἐνεργείας χρ῅σιν ἀκόλαστοι πέντε τρόποι τ῵ν πέντε αἰσθήσεων· οὕς ἀποκτένειν ἐπιτοαυτό πέφυκεν ὡς ἐν ὄρει τῶ ὕψει τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας, ἐν ἀρχῆ θερισμοῦ κριθ῵ν, ὅπερ ἐστίν ἐν προοιμίοις τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν πράξεως, ἤ τ῅ς κατά φύσιν ε὎σεβοῦς θεωρίας, π᾵ς νοῦς κατά Θεόν ὏ψηλός καί μετέωρος· κατά τό α὎τό, τήν τε τ῵ν παθ῵ν κατασφάττων ἐνέργειαν, καί τήν τ῵ν λογισμ῵ν ἄσχημον κίνησιν. Πρός δέ καί τούς κατά παράχρησιν τ῅ς τ῵ν αἰσθήσεων ἐνεργείας ἀκολάστους τρόπους. Καί ἔπεσον, φησίν, ἐπί τό α὎τό οἱ ἑπτά, καί ἐθανατώθησαν ἐν ἀρχῆ θερισμοῦ κριθ῵ν. Καί ἔλαβε Ῥεσφά θυγάτηρ Ἀΐα τόν σάκκον, καί διέστρωσεν α὎τόν ἑαυτῆ ἐπί τήν πέτραν, ἕως ἔσταξεν ἐπ᾿ α὎τούς ὕδατα Θεοῦ ἐξ ο὎ρανοῦ. Ῥεσφά, καθώς ἔφην, ἐστίν ἑρμηνευομένη, δρόμος στόματος, ὅπερ ἐστίν ἟ κατά μόνην τοῦ λόγου προφοράν σωματική τοῦ νόμου διδαχή, ἟ μετά τόν θάνατον τ῵ν ἐξ α὎τ῅ς γεννωμένων παθ῵ν, καί τήν φανέρωσιν τήν ἐν ὄρει τῶ ὕψει γενομένην τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας ἐν τῆ τοῦ καθ᾿ ἕκαστον καρδίᾳ τ῵ν α὎τῆ προκατειλημμένων, καθάπερ σάκκον τήν μετάνοιαν στρώννυσιν ἐπί τήν πέτραν (λέγω δέ τόν λόγον τ῅ς κατά Κύριον πίστεως), τόν ἐν πνεύματι διά τ῅ς (764) μετανοίας, κατά Φριστόν ἐπιμελουμένη θεσμ῵ν ἔχουσα κατ᾿ ὀφθαλμούς ἟μέρας καί νυκτός διά τ῅ς μνήμης, ὡς τέκνα, τήν ἐν σαρκί τοῦ νόμου προτέραν ἀναγωγήν, ἕως στάξουσιν ὕδατα Θεοῦ ἐξ ο὎ρανοῦ· τουτέστιν, ἕως καταπεμφθ῵σιν αἱ θεῖαι τ῵ν Γραφ῵ν γνώσεις ἐκ τοῦ ὕψους τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας, αἱ σβεστικαί μέν τ῵ν παθ῵ν, ἀνανεωτικαί δέ τ῵ν ἀρετ῵ν. Πέφυκε γάρ ἟ τοῦ νόμου μάθησις, πρός Φριστόν τήν ἀληθ῅ καί στεῤῥάν πέτραν διά τ῅ς μετανοίας προσχωροῦσα, τόν θεῖον τ῅ς πνευματικ῅ς τ῵ν Γραφ῵ν γνώσεως ὏ετόν ὏ποδέχεσθαι, κατά τό πρόσταγμα τοῦ βασιλέως Δαβίδ· τουτέστι, τοῦ ἰσχυροῦ τήν ὅρασιν νοῦ. Υησί γάρ· Καί ἐποίησε [ἄλλ. ἐποίησαν] πάντα ὅσα ἐνετείλατο ὁ βασιλεύς. Καί ἐπήκουσεν ὁ Θεός τῆ γῆ μετά ταῦτα. Ο὎κοῦν ἟ τ῵ν θείων Γραφ῵ν μάθησις, κατά τήν ἐντολήν Δαβίδ τοῦ βασιλέως (τουτέστι τοῦ πνευματικοῦ νόμου, ἤ τοῦ ἰσχυροῦ τήν ὅρασιν νοῦ), διά μέσης τ῅ς μετανοίας, ἧς ὁ σάκκος ὏πάρχει σύμβολον, κατά τήν πρ᾵ξιν τ῵ν ἀρετ῵ν, ἐπί τήν πέτραν, ἤγουν Φριστόν, μεταφερομένη, τόν θεῖον ἐκκαλεῖσθαι τ῅ς γνώσεως πέφυκεν ὏ετόν· ἐπακοῦσαί τε τόν Θεόν τῆ γῆ τ῅ς καρδίας, εἴωθε δυσωπεῖν, καί δοῦναι θείους χαρισμάτων ὄμβρους, καί τ῵ν ἐν δικαιοσύνῃ καρπ῵ν χορηγ῅σαι τήν ἀφθονίαν, καί λῦσαι τήν καθάπερ λιμόν τήν προλαβοῦσαν τ῵ν θείων ἀγνωσίαν, καί ποι῅σαι χώραν πλήρη τ῵ν πνευματικ῵ν ἀγαθ῵ν· τήν ψυχήν σίτῳ βρίθουσαν, καί οἴνῳ, καί ἐλαίῳ· τῶ μέν, ὡς λόγῳ πρακτικ῅ς γνώσεως στηριζομένην· τῶ δέ, ὡς θείῳ πόθῳ, καί ἀνανεωτικῶ τ῅ς κατ᾿ ἔφεσιν πρός Θεόν ἑνωτικ῅ς ζέσεως, ε὎φραινομένην· τῶ δέ, ὡς λείῳ καί ὁμαλῶ, καί διαυγεῖ καί φωτιστικῶ, καί παντός γεώδους ἐλευθέρῳ κινήματος, τ῅ς ἀπαθείας τρόπῳ τε καί λόγῳ, τό πρόσωπον ἱλαρυνομένην τ῵ν ἀρετ῵ν. Ἀλλά καί ἟μεῖς, κατά τόν μέγαν Δαβίδ, ἀφανίσωμεν τόν ΢αούλ ἐκ παντός ὁρίου Ἰσραήλ· τουτέστι, τόν γεώδη καί σωματικόν τοῦ νόμου θεσμόν· ἤτουν τόν Ἰουδαϊκόν τ῅ς λατρείας τρόπον, καί τόν ἐν μόνῳ τῶ ῥητῶ πρόχειρον τ῅ς ὅλης γραφ῅ς καί σωματικώτερον νοῦν, ἐκ παντός τρόπου θεωρητικ῅ς μυσταγωγίας· καί μετέλθωμεν πρός τήν πνευματικήν τ῵ν νοουμένων ἐκθέωσιν· καί περιποιησώμεθα τούς Γαβαωνίτας, τουτέστι, τούς κατά φύσιν τ῵ν ὄντων λόγους· οὕς ἀπαθεῖς διετήρησεν ὁ ἀληθινός κληροδότης τ῵ν θείων ἐπαγγελι῵ν Ἰησοῦς· δι᾿ οὕς ἀναιρουμένους ὏πό ΢αούλ, τόν θεῖον ἀνέσχε τ῅ς μυστικ῅ς γνώσεως ὏ετόν ὁ Θεός· καί ἀποκτείνωμεν δι᾿ α὎τ῵ν τ῵ν Γαβαωνιτ῵ν, τ῅ς φυσικ῅ς δηλαδή θεωρίας, ὥσπερ ἄνδρας ἑπτά τ῵ν υἱ῵ν ΢αούλ, τήν ἐμπαθ῅ τοῦ νόμου, πρόσυλόν τε καί χρονικήν ἐκδοχήν, ἥν τίκτειν πέφυκεν ἟ Ῥεσφά, στόματος ὏πάρχουσα δρόμος (ὅπερ ἐστίν ἟ σωματική τοῦ νόμου μάθησις)· καί ἟ Μερώβ, πλησμονή φάρυγγος ἑρμηνευομένη, τουτέστιν, ἟ τρυφή τ῅ς γαστρός. Ἡ μέν τόν Μεμφιβοσθέ τίκτουσα καί τόν ἖ρμονθί (τόν μέν αἰσχύνη στόματος ἑρμηνευόμενον· τόν δέ, ἀνάθεμα α὎τ῵ν), ἤγουν τήν ἕξιν τ῵ν 206 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html παθ῵ν καί τήν ἐνέργειαν· ἟ δέ, τούς πέντε υἱούς τῶ ἖σδριήλ, τῶ θεωρητικῶ (765) δηλαδή τ῅ς ψυχ῅ς μέρει, τούς κατά παράχρησιν ἐμπαθεῖς πέντε τρόπους τ῵ν ἐν ἟μῖν αἰσθήσεων· οὕς διά τ῅ς φυσικ῅ς ἀναιροῦντες θεωρίας, ὠργισμένον τόν Θεόν ἱλεούμεθα, πρός τό πνεῦμα μετενεχθέντες ἀπό τοῦ γράμματος· καί τούς θείους ἐκκαλούμεθα τ῅ς γνώσεως ὄμβρους· καί τ῵ν ἐξ α὎τ῅ς δαψιλ῵ς τ῅ς δικαιοσύνης καρπ῵ν ἀπολαύομεν. Σό γάρ γράμμα τοῦ νόμου, καθάπερ τινά ΢αούλ, ἤ τήν ἐκ τοῦ γράμματος γεννωμένην πρόσυλον ἐκδοχήν τοῖς χοϊκοῖς τήν διάνοιαν, ὡς τέκνα ΢αούλ καί ἔκγονα, διά μέσης τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας πρός τό ὕψος τ῅ς πνευματικ῅ς μυσταγωγίας ἀναγαγόντες, π᾵ν σωματικόν τοῦ νόμου καί πρόσκαιρον νόημα, καί κυριώτερον εἰπεῖν, χοϊκόν ἀποκτείνομεν, εἴπερ καί ἟μεῖς μετά τοῦ Θεοῦ τόν ΢αούλ μεμισήκαμεν, καί ἐξουδενώκαμεν α὎τόν, τοῦ μή βασιλεύειν ἐπί Ἰσραήλ· ἤγουν τόν κατά σάρκα προφαν῅ τ῅ς Γραφ῅ς τρόπον, τουτέστι τόν Ἰουδαϊσμόν, ἀπωσάμεθα, τοῦ μή βασιλεύειν πρός σαρκός δουλείαν τ῅ς ἐν ἟μῖν νοερ᾵ς δυνάμεως. Δεῖ γάρ τόν ΢αούλ (ἤγουν τόν σωματικόν τοῦ νόμου θεσμόν) μισηθ῅ναι καί ἀπωσθ῅ναι τ῅ς βασιλείας, ὡς τόν Ἀγάγ βασιλέα Ἀμαλήκ, καί τά πίονα τ῵ν ποιμνίων καί βουκολίων, καί τήν ἄμπελον καί τήν ἐλαίαν (τά τοῦ θυμοῦ λέγω καί τ῅ς ἐπιθυμίας ὏πεκκαύματα, καί τά περιποιητικά τ῅ς τρυφ῅ς αἴτια) περιποιούμενον, καί α὎τόν ζ῵ντα τόν Ἀγάγ πρός τήν γ῅ν μεταφέροντα τ῅ς ἐπαγγελίας (τουτέστι τόν μόσχον, ἤγουν τό χοϊκόν φρόνημα τ῅ς σαρκός), εἰς τόν τ῅ς θείας ἐπιγνώσεως τόπον· λέγω δή τήν καρδίαν· μόσχος γάρ ὁ Ἀγάγ ἑρμηνεύεται· μόσχος ἐκεῖνος τυχόν, ὅν ὁ μωρός καί ἀσύνετος Ἰσραήλ κατά τήν ἔρημον χωνεύσας ἐθεοποίησε, καί τ῅ς θείας θεραπείας τήν ἟δονήν τ῅ς γαστρός προετίμησεν· ὅντινα μόσχον Μωϋσ῅ς ἀφανίζει, καί ΢αμουήλ· ὁ μέν λεαίνων καί διασπείρων ὏πό τό ὕδωρ, ὁ δέ μαχαίρᾳ πνευματικῆ κατασφάττων· τουτέστιν, ἟ ζ῵σα καί ἐνεργής τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάρις (τοῦτο γάρ Μωϋσ῅ς), καί ἟ διά τ῵ν ἐντολ῵ν ὏πακοή τοῦ Θεοῦ· τοῦτο γάρ ΢αμουήλ. Μωϋσ῅ς γάρ ὕδωρ ἑρμηνεύεται σπαίρων· καί ΢αμουήλ ὏πακοή Θεοῦ, ὅπερ ἐστί πίστις ἀληθής, καί βίος ἔνθεος. (768) Ο὎κοῦν τό κράτος τ῅ς ἁμαρτίας, ἤγουν τό φρόνημα τ῅ς σαρκός, ἟ χάρις ἀφανίζειν πέφυκε τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, καί ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν ὏πακοή τ῵ν θείων ἐντολ῵ν, ἀποκτένειν τῆ μαχαίρᾳ τοῦ πνεύματος (ἤγουν τῶ ῥήματι τ῅ς θείας ἐν πνεύματι γνώσεως)· βο῵σα μυστικ῵ς πρός τό πάθος τ῅ς ἁμαρτίας, ὡς ὁ μέγας πρός τόν Ἀγάγ ΢αμουήλ· Καθώς ἞τέκνωσε γυναῖκας ἟ μάχαιρά σου, ἀτεκνωθήσεται σήμερον ἐκ γυναικ῵ν ἟ μήτηρ σου. Πολλάς γάρ τό πάθος τ῅ς γαστριμαργίας, ὡς ἐν μαχαίρᾳ, τῶ λείῳ τ῅ς ἟δον῅ς λογισμῶ ἞τέκνωσεν ἀρετάς. Σ῅ς μέν γάρ σωφροσύνης διά τ῅ς ἀκρασίας ἀποκτένει τά σπέρματα· τ῅ς δικαιοσύνης δέ διά τ῅ς πλεονεξίας διαφθείρει τήν ἰσονομίαν· τ῅ς φιλανθρωπίας δέ διά τ῅ς φιλαυτίας τήν ἐκ φύσεως διατέμνει συνέχειαν· καί συντόμως εἰπεῖν, πάντων τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν γεννημάτων ἀναιρετικόν ἐστι τ῅ς γαστριμαργίας τό πάθος. Σοῦτο δέ μόνη, καθώς ἔφην, ἀναιρεῖ τό πάθος, ἥ τε τοῦ βαπτίσματος χάρις, καί ἟ καθ᾿ ὏πακοήν Θεοῦ τ῵ν ἐντολ῵ν ἀγωγή. Σόν οὖν τούτου τοῦ πάθους περιποιητικόν ἐν γράμματι νόμον μεταμελεῖται χρίσας εἰς βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ ὁ Θεός, καί μεταφέρει τό κράτος τ῅ς βασιλείας, καί δίδωσι τῶ Δαβίδ (τῶ ε὎αγγελίῳ δηλαδή καί πνευματικῶ νόμῳ), τουτέστι, τῶ υἱῶ Ἰεσσαί. ἗ρμηνεύεται δέ Ἰεσσαί, Θεοῦ ποίησις. Ο὎κοῦν τό ἅγιον Ε὎αγγέλιον, γέννημα τυγχάνει τ῅ς ποιήσεως, ἤγουν τ῅ς τοῦ Θεοῦ διά σαρκός α὎τουργίας, τ῅ς ἐχούσης εἰς τούς ἀπείρους αἰ῵νας τήν βασιλείαν· καθ᾿ ἥν ἔχομεν ἀγαλλίασιν ἀκατάλυτον, καί τήν ε὎φροσύνην ὡς ἟μέραν οὖσαν ἀνέσπερον καί ἀτελεύτητον. Υησί γάρ· Αὕτη ἟ ἟μέρα ἥν ἐποίησεν ὁ Θεός· ἀγαλλιασώμεθα καί ε὎φρανθ῵μεν ἐν α὎τῆ· ἟μέρα λέγων, τήν ε὎αγγελικήν χάριν, ἤ τό μυστήριον α὎τοῦ τοῦ ταύτην ποιησαμένου τήν χάριν, ἐν ᾧ βούλεται πάντας ἟μ᾵ς, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, ὡς ἐν ἟μέρᾳ γνώσεως καί ἀληθείας ε὎σχημόνως περιπατεῖν. Ἡμέρα γάρ ἀϊδίου φωτός ἐστιν ὁ Φριστός, ἐν ᾧ δεῖ πάντας τούς α὎τῶ πεπιστευκότας, διά τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ε὎σχημοσύνης καλ῵ς πολιτεύεσθαι. (769) Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ πεποιημένος ἄνευ σπορ᾵ς ὏πό Θεοῦ μόνος τό κατά σάρκα, καί τ῵ν κατά φύσιν θεσμ῵ν καινοτομήσας τούς νόμους, καί κατά πρόσωπον πάντων τ῵ν λα῵ν ἟τοιμασμένος, καί φ῵ς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθν῵ν καί δόξαν λαοῦ Ἰσραήλ. Υ῵ς γάρ ἐστιν ἀληθ῵ς ἐθν῵ν ὁ Κύριος ἟μ῵ν, ἀποκαλύπτων α὎τοῖς, διά τ῅ς ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως, τούς τῶ ζόφῳ τ῅ς ἀγνοίας ἐπιμεμυκότας ὀφθαλμούς τ῅ς διανοίας· καί θείας ἀγωγ῅ς πάλιν ἑαυτόν ἑτοιμάσας τοῖς πιστοῖς λαοῖς ἀγαθόν ἀρετ῅ς ἐξεμπλάριον· προσώπου τοῦ κατ᾿ ἀρετήν ὏πογραμμός α὎τοῖς γενόμενος καί ὏ποτύπωσις· πρός ὅν ἀφορ῵ντες, ὡς ἀρχηγόν τ῅ς σωτηρίας ἟μ῵ν, τάς ἀρετάς κατά μίμησιν, ὡς ἟μῖν ἐστι δυνατόν, κατορθοῦμεν διά τ῅ς πράξεως. Ἀλλά καί δόξα λαοῦ Ἰσραήλ α὎τός ἐστιν ὁ θεός καί Λόγος, ὡς τῶ θείῳ τ῅ς γνώσεως φωτί διά τ῅ς μυστικ῅ς θεωρίας καταφαιδρύνων τόν νοῦν. Ἤ τυχόν λαούς φησιν ὁ λόγος, τούς κατά φύσιν λόγους· πρόσωπον δέ τούτων, τήν ἄπταιστον δόξαν, ἧς ἑτοιμασία, φ῵ς πρός ἐπίγνωσιν α὎τός καθέστηκεν ὁ λόγος, ὡς κτίστης τ῅ς φύσεως· ἔθνη δέ, τά παρά φύσιν πάθη, ἅπερ ἀποκαλύπτει λανθάνοντα, φ῵ς δωρούμενος γνώσεως, καί παντελ῵ς ἐξωθεῖται τ῅ς φύσεως. Δόξα δέ γίνεται τοῦ Ἰσραήλ ὁ Λόγος, ὡς τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν ἀποκαθαίρων τόν νοῦν, καί τοῖς κατά φύσιν λόγοις κατακοσμ῵ν· πρός δέ, καί τῶ διαδήματι τ῅ς κατά τήν θέωσιν ἀτρεψίας ἐπισφίγγων. Δόξα γάρ ἀληθ῵ς ὏πάρχει τοῦ Ἰσραήλ, ἥ τε τ῵ν παρά φύσιν ἀπαλλαγή παθ῵ν, καί τ῵ν κατά φύσιν λόγων κατόρθωσις, καί τ῵ν ὏πέρ φύσιν ἐπίκτησις ἀγαθ῵ν. ὇ τοῦτον τόν νοητόν Δαβίδ προσδεχόμενος, κἄν φθον῅ται ὏πό τοῦ ΢αούλ, ἀλλ᾿ ο὎χ ἁλίσκεται· ἀλλά καί το὎ναντίον, διά πολλήν φιλανθρωπίαν ὡς ἀπαθής, καί μισούμενος θεραπεύει τῆ 207 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κιθάρᾳ τοῦ πνεύματος, τόν ἐχθρόν πονηρῶ καταπνιγόμενον πνεύματι· καί ποιεῖ σώφρονα, λύων α὎τόν, καθάπερ δαίμονος πονηροῦ, τ῅ς κακ῅ς τοῦ χοϊκοῦ φρονήματος ἐπιληψίας. Π᾵ς γάρ διά φθόνον μισ῵ν, καί κακ῵ς διαθρυλλ῵ν ταῖς διαβολαῖς τόν ἐν τοῖς ἀγ῵σι τ῵ν ἀρετ῵ν, καί τῆ περιουσίᾳ τοῦ λόγου τ῅ς πνευματικ῅ς γνώσεως δυνατώτερον, ΢αούλ ἐστι πονηρ῵ καταπνιγόμενος πνεύματι, μή φέρων τό κλέος τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ε὎δαιμονίας τοῦ κρείττονος· καί διά τοῦτο πλέον μαινόμενος, ὅτι μή δύναται τόν ε὎εργέτην διαχειρίσασθαι. Πολλάκις δέ καί α὎τόν ἀποπέμπεται πικρ῵ς τόν φίλτατον Ἰωνάθαν· τόν ἔμφυτον λέγω κατά συνείδησιν λογισμόν, τόν ἄδικον μῖσος ἐλέγχοντα, καί τοῦ μισουμένου φιλαλήθως ἀφηγούμενον τά κατορθώματα, κατά τόν πάλαι καί μάταιον ὄντως ΢αούλ· πρός ὅν φησι ΢αμουήλ, ὡς παραβάτην τ῵ν θείων ἐντολ῵ν· Μεματαίωταί σοι, ὅτι παρέβης τήν ἐντολήν μου, ἥν ἐνετείλατό σοι ὁ Θεός. ΢αούλ, ὡς προέφην, ἐστίν, ἤ ὁ γραπτός νόμος, ἤ ὁ κατά τόν γραπτόν νόμον πολιτευόμενος λαός τ῵ν Ἰουδαίων. Ἀμφοτέρων γάρ οὕτω χοϊκ῵ς ἀλλήλοις συνπεπλεγμένων (772) ἀφίσταται τό πνεῦμα Κυρίου, ὅ ἐστιν ἟ πνευματική θεωρία καί ἟ γν῵σις, καί ἐπέρχεται πνεῦμα πονηρόν (τουτέστι, τό ὏λικόν φρόνημα), ταῖς ἀλλεπαλλήλοις τ῵ν ὏πό γένεσιν καί φθοράν ταραχαῖς καί δινήσεσιν, ὡς ἐπιλήπτους τ῅ ἀστασίᾳ τ῵ν λογισμ῵ν καταπνίγον. Ὅ τε γάρ νόμος χοϊκ῵ς πρός μόνον τό γράμμα νοούμενος, ἐπίληπτός ἐστι μυρίαις δονούμενος ἐναντιώσεσι, καί μηδεμίαν ἔχων πρός ἑαυτόν συμφωνίαν· ὅ τε Ἰουδαΐζων νοῦς, τῆ ἀστάτῳ περιφορᾶ τ῵ν ὏λικ῵ν ἐπιμαινόμενος, ἀστάτως ἐξ ἀνάγκης καί α὎τός τήν οἰκείαν συμμεταβαλλομένην ἔχει διάθεσιν. ὇πηνίκα δέ Δαβίδ, ὁ κατ᾿ ἀλήθειαν φύσει μουσικός, ὁ Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦς, ἐπᾴσει τῶ πνεύματι τ῅ς μυστικ῅ς θεωρίας, τόν τε νόμον, καί τόν Ἰουδαῖον· τόν μέν ἀντί χοϊκοῦ ποιεῖ πνευματικόν· τόν δέ μετάγει πρός πίστιν ἐξ ἀπιστίας. Ἔστιν οὖν κατά τόν ΢αούλ, ὅ τε νόμος, καί ὁ τ῵ν Ἰουδαίων λαός, καί ἐπίληπτος καί σώφρων. ἖πίληπτος γάρ ὁ νόμος ἐστίν, ὡς ἔφην, χοϊκ῵ς λαμβανόμενος· καί ἐπίληπτος ὁ Ἰουδαῖός ἐστι, χοϊκ῵ς τῶ Θεῶ λατρεύειν βουλόμενος· καί πάλιν σώφρων ὁ νόμος ἐστί, πνευματικ῵ς νοούμενος· καί ὁ Ἰουδαῖος ὡσαύτως σώφρων ἐστίν, ἐκ τ῅ς σωματικ῅ς λατρείας ἐπί τήν πνευματικήν τοῦ Θεοῦ θεραπείαν μεταφερόμενος. ΢ημειωτέον δέ, ὅτι τούς ὏πό Ἰησοῦ διασωζομένους, ἀποκτένει ΢αούλ. Οὕς γάρ περιποιεῖται τό πνεῦμα τ῅ς Γραφ῅ς, ἀποκτένειν τό γράμμα πέφυκε. Διό τοῦτον, λέγω δή τόν γραπτόν νόμον, μεταμελεῖται χρίσας βασιλεύειν τοῦ Ἰσραήλ ὁ Θεός, ὏πό Ἰουδαίων σαρκικ῵ς λαμβανόμενον, καί δίδωσι τῶ πνεύματι τό κράτος τ῅ς βασιλείας, τῶ πλησίον τοῦ γράμματος, καί ἀγαθῶ ὏πέρ τό γράμμα. Καί δώσω, φησί, τήν βασιλείαν τῶ πλησίον σου τῶ ἀγαθῶ ὏πέρ σέ. Καί γάρ ὁ Δαβίδ ἦν πλησίον τοῦ ΢αούλ, οὕτω τῶ γράμματι τοῦ νόμου τό πνεῦμα σοφ῵ς παραπέπηγεν· ὅπερ μετά τόν θάνατον τοῦ γράμματος, πέφυκε διαφαίνεσθαι. Παρακαλέσωμεν οὖν καί ἟μεῖς τόν νοητόν Δαβίδ, ἐπηχ῅σαι τῆ κιθάρᾳ τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας καί γνώσεως ἐπιληπτευόμενον τοῖς ὏λικοῖς τόν ἟μέτερον νοῦν, καί ἀπελάσαι τό πονηρόν πνεῦμα τ῅ς πρός αἴσθησιν ὏λικ῅ς περιπετείας, ἵνα δυνηθ῵μεν νο῅σαι τόν νόμον πνευματικ῵ς, καί τόν ἐν α὎τῶ κεκρυμμένον μυστικόν λόγον ε὏ρεῖν, καί κτ῅μα ποιήσασθαι διαρκές πρός ἐφόδιον ἀϊδίου ζω῅ς· ὅπως μή τόν δεδανεισμένον ἐν γράμματι συμβολικόν ἔχωμεν νόμον, ἀποροῦντες τ῅ς κατά χάριν ἐν πνεύματι γνώσεως· καί μόνην στέργωμεν, ὡς μή βλέποντες, τήν περί τ῵ν θείων ἐρώτησιν, ἐστερημένοι τ῅ς τ῵ν μυστικ῵ν λογίων κατ᾿ ἀλήθειαν παμφαοῦς α὎τοψίας. Ἄμφω γάρ λέγεται ΢αούλ, πρός τήν ἗λλάδα φωνήν μεταφερόμενος. ἗ρμηνεύεται γάρ πρός τοῖς εἰρημένοις, καί δεδανεισμένος, καί ἐρώτησις· (773) ἅπερ δέ καί ὁ γραπτός ὏πάρχων καθέστηκε νόμος· τό μέν, ὡς μή οἰκειότατον κτ῅μα τ῅ς φύσεως, καί τῆ κατ᾿ α὎τήν ὏πάρξει παντελ῵ς συμπαρατεινόμενος· τό δέ, ὡς περί γν῵σιν ἀληθ῅ κιν῵ν ἟μ᾵ς καί πρωτότυπον σοφίαν, τούς μή νομίζοντας τήν ἐρώτησιν κατάληψιν εἶναι τ῅ς ζητουμένης τ῵ν θείων ἀρχετυπίας· ἀλλά μόνον διά τ῵ν ἐν νόμῳ σωματικ῵ν συμβόλων, ὡς δι᾿ ἐρωτήσεώς τινος πρός τήν τ῵ν θείων ἀγαθ῵ν ἐπειγομένους κατάληψιν· ἵνα παυσώμεθα τ῅ς κατά τήν ἐρώτησιν φροντίδος (ἐν ᾗ τυχόν ἐστι πολλάκις καί πλάνησις), ἐν τῆ τ῵ν ζητουμένων ἀληθείᾳ γενόμενοι, καί τ῅ς α὎τ῵ν μεταποιηθ῵μεν μακαριότητος, φαινομένης ἐν ἟μῖν ἀναλλοιώτως κατά τήν μέθεξιν, καί τό κατ᾿ α὎τήν εἶδος τ῅ς ἟μ῵ν γνώρισμα ποιουμένης ὏πάρξεως· ἐν Φριστῶ Ἰησοῦ τῶ Θεῶ καί ΢ωτ῅ρι ἟μ῵ν, ᾧ ἟ δόξα εἰς τούς αἰ῵νας. Ἀμήν.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Νοῦς εἰς ἄκρον διά τ῵ν ἀρετ῵ν καθαιρόμενος, τούς τ῵ν ἀρετ῵ν πέφυκεν εἰκότως ἐκδιδάσκεσθαι λόγους· τήν ἐξ α὎τ῵ν θειωδ῵ς χαρακτηρισθεῖσαν γν῵σιν, οἰκεῖον ποιούμενος πρόσωπον. Καθ᾿ ἑαυτόν γάρ ἀνείδεός τε καί ἀχαρακτήριστος π᾵ς καθέστηκε νοῦς, μορφήν ἔχων ἐπίκτητον, ἤ τήν ἐκ τ῵ν ἀρετ῵ν ὏ποστ᾵σαν ἐν πνεύματι γν῵σιν, ἤ τήν ἐκ τ῵ν παθ῵ν ἐπισυμβαίνουσαν ἄγνοιαν.

208 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html β΄. ὇ τήν νοῦ μορφήν τήν ἐξ ἀρετ῵ν ἐν πνεύματι θείαν δεξάμενος γν῵σιν, τά θεῖα λέγεται παθεῖν, ὅτι μή φύσει κατά τήν ὕπαρξιν, ἀλλά χάριτι κατά τήν μέθεξιν ταύτην προσέλαβεν. ὇ δέ τήν ἐκ χάριτος μή δεξάμενος γν῵σιν, κἄν λέγῃ τι γνωστικόν, ο὎κ οἶδε κατά τήν πεῖραν τοῦ λεγομένου τήν δύναμιν. Χιλή γάρ μάθησις, τήν καθ᾿ ἕξιν γν῵σιν ο὎ δίδωσιν. γ΄. Καλ῵ς κατά τόνδε τ῅ς Γραφ῅ς εἶπε τόν τόπον λαμβάνεσθαι τόν ΢αούλ· διά τό κατά πολλούς ἐν ἄλλοις τόποις λαμβάνεσθαι τρόπους, πρός τήν ἐκ τ῅ς ἱστορίας ἀναδεικνυμένην θεωρίαν προσφυ῵ς ἁρμοζόμενον. δ΄. Ὥσπερ, φησίν, ὁ παλλακῆ συναπτόμενος, νόμιμον ο὎ κέκτηται τόν γάμον· οὕτως ὁ σωματικ῵ς τήν νομικήν ἐξασκούμενος μάθησιν, νόμιμον τήν πρός α὎τήν ο὎κ ἔχει συμβίωσιν· νόθα γενν῵ν ἐξ α὎τ῅ς δόγματα, καί τῆ τ῅ς σαρκός ζωῆ συμφθειρόμενα. ε΄. ὇ πρός σ῵μα, φησίν, τήν Γραφικήν ἐκδεχόμενος μάθησιν, τήν κατ᾿ ἐνέργειαν ἐξ α὎τ῅ς ἁμαρτίαν διδάσκεται, καί τήν κατά νοῦν τ῅ς ἁμαρτίας μελέτην· τρυφήν, καί συνουσίας ἀκρατεῖς, καί φόνους, (776) καί π᾵σαν τοῦ Θεοῦ βδελύττεσθαι τήν κτίσιν ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου μανθάνεται. στ΄. Θεωρία κατ᾿ ἄλλην ἐπιβολήν. Ἀνάθεμα λέγεται καί ὁ κόσμος οὗτος, ὁ καταδίκης χωρίον· ὅν γεννᾶν τῆ προσπαθείᾳ πέφυκεν, ὁ μή πρός τό πνεῦμα τοῦ νόμου κατά νοῦν διαβαίνων. ζ΄. Ὅτι πρός ὅ σχετικ῵ς, φησί, διακείμεθα, πρός ἐκεῖνο καί τήν κατά νοῦν μελέτην κεκτήμεθα. η΄. Κατ᾿ ἄλλην θεωρίαν, ὅτι ἀνάθεμά ἐστι, καί ἟ τ῵ν παθ῵ν ἀνείδωλος κίνησις· αἰσχύνη δέ στόματος, ἟ τό πάθος εἰδοποιοῦσα πρός αἴσθησιν τοῦ νοῦ κίνησις, καί ταῖς ἐπινοίαις ὕλην ἁρμόδιον τῶ πάθει πορίζουσα. θ΄. Κατά συναίρεσιν τάς τρεῖς θεωρίας τοῦ κειμένου ἐξέδωκεν. ι΄. ὇ πεισθείς θείαν εἶναι διαταγήν τό σωματικ῵ς κατά νόμον τρυφᾶν, τήν γαστριμαργίαν ὡς Θεοῦ δ῵ρον λαμβάνει μετά χαρ᾵ς πρός συμβίωσιν· ἐξ ἧς γεννᾶ τούς μολύνοντας τῆ παραχρήσει τήν ἐνέργειαν τ῵ν αἰσθήσεων τρόπους. ια΄. ἖πίτομος τ῵ν προθεωρηθέντων ἐπανάληψις, δι᾿ ἧς δείκνυσιν ὅτι ὁ σωματικ῵ς ἐκλαμβάνων τόν νόμον, τήν α὎τοῦ παλλακεύεται μάθησιν· καί γεννᾶ τήν τε τ῵ν παθ῵ν ἕξιν καί τήν ἐνέργειαν· καί ὡς θείαν εἰσοικίζεται τήν γαστριμαργίαν, πρός γένεσιν τ῵ν ῥυπαινόντων τῆ παραχρήσει τάς αἰσθήσεις τρόπων· εἰς ἀναίρεσιν τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι φυσικ῵ν λόγων τε καί σπερμάτων. ιβ΄. ὇ τοῖς συμβόλοις τοῦ νόμου, φησίν, ἐναπομένων, ο὎ δύναται κατά λόγον τήν τ῵ν ὄντων φύσιν ὁρᾶν, καί τούς τεθέντας ο὎σιωδ῵ς ὏πό δημιουργοῦ τοῖς οὖσι λόγους περιποιεῖσθαι, διά τό τ῵ν συμβόλων πρός τήν τ῵ν ὄντων φύσιν διάφορον. ιγ΄. Ξυλοφοροῦσι μέν οἱ λόγοι τ῅ς φύσεως, ὕλη πρός τήν γν῵σιν τ῵ν θείων γινόμενοι· ὏δροφοροῦσι δέ ῥύψιν ποιοῦντες παθ῵ν, καί διάδοσιν τ῅ς ἐν πνεύματι ζωτικ῅ς ἐνεργείας. ιδ΄. Ἄλλη θεωρία τ῵ν α὎τ῵ν, εἰσηγουμένη διά τ῵ν Γαβαωνιτ῵ν τήν κλ῅σιν τ῵ν ἐθν῵ν. ιε΄. Ὕλην εἶπε καί εἶδος κατά θεωρίαν τόν ἖ρμονθί καί τόν Μεμφιβοσθέ, καί πενταπλ῅ν παράχρησιν τ῵ν αἰσθήσεων, τούς πέντε τ῅ς Μερώβ υἱούς· οὕς ἀλλήλοις συνάψας, ἤγουν ὕλῃ καί εἴδει προσπλέξας τήν αἴσθησιν διά τήν πρός σάρκα τοῦ νόμου σύστασιν, ὁ μόνον τόν νοῦν περιγράφων τῶ γράμματι, τό μέν σαρκικόν πάθος ἀποτελεῖ· τούς δέ φυσικούς διαφθείρει λόγους. ιστ΄. Ὅτι πάθος καί φύσις κατά τόν τοῦ εἶναι λόγον, ο὎δαμ῵ς ἀλλήλοις συνυπάρχουσι. ιζ΄. ὇ μή πιστεύων, φησί, τήν Γραφήν εἶναι πνευματικήν, τήν οἰκείαν κατά τήνγν῵σιν πενίαν ο὎κ αἰσθάνεται. ιη΄. Ὅταν, φησίν, ὁ Δαβίδ εἰς τόν νόμον λαμβάνεται, κατ᾿ Ἰουδαίους, τό γράμμα δηλ῵ν, ἑρμηνεύεται ἐξουδένωσις, διά τήν πρός σάρκα τ῵ν θείων νομίμων παράδοσιν· κατά δέ Φριστιανούς τό πνεῦμα (777) σημαίνων, ἑρμηνεύεται ἰσχυρός ὁράσει, διά τήν κατά νοῦν θεωρίαν τ῅ς γνώσεως. ιθ΄. Χυχήν τ῅ς Γραφ῅ς εἶπε, τό πνεῦμα· σ῵μα δέ, τό γράμμα.

209 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κ΄. Σούς τρεῖς ἐνιαυτούς λέγει, τούς τρεῖς νόμους, τόν τε γραπτόν, καί τόν φυσικόν, καί τόν χάριτος, ἐχομένους ἀλλήλων. ὇ τοίνυν τόν γραπτόν νόμον λαμβάνων σωματικ῵ς, ἀρεταῖς τήν ψυχήν ο὎ διατρέφει· καί ὁ τοῖς λόγοις τ῵ν ὄντων ο὎κ ἐπιβάλλων, τῆ ποικίλῃ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ τόν νοῦν ο὎χ ἑστιᾶ φιλοτίμως· καί ὁ τό μέγα τ῅ς καιν῅ς χάριτος μή γινώσκων μυστήριον, τῆ ἐλπίδι τ῅ς μελλούσης θεώσεως ο὎κ ἀγάλλεται. Ο὎κοῦν ἟ ἔλλειψις τ῅ς κατά τόν γραπτόν νόμον πνευματικ῅ς θεωρίας ἔχει παρεπομένην α὎τῆ τήν ἔνδειαν τ῅ς κατά τόν φυσικόν νόμον νοουμένης ποικίλης σοφίας τοῦ Θεοῦ, ἐφεπομένην ἔχουσαν τ῅ς κατα τό καινόν μυστήριον χάριτι δοθησομένης θεώσεως πάντως τήν ἄγνοιαν. κα΄. ὇ πνευματικ῵ς μή νο῵ν τόν νόμον, κἄν ἀποθανόντα ἔχῃ τόν νόμον διά τό μή λατρεύειν σωματικ῵ς, ἀλλά τά χαμαίζηλα ἔχει τοῦ νόμου νοήματα· τά τέκνα τοῦ ΢αούλ περιέπει καί τά ἔκγονα· διό τῶ λιμῶ τ῅ς γνώσεως βασανίζεται. κβ΄. Ὥσπερ τό πρόσωπον χαρακτηριστικόν ἐστι τοῦ καθ᾿ ἕκαστον· οὕτω καί ἟ πνευματική γν῵σις ἐμφατικ῵ς χαρακτηρίζει τό θεῖον· ἥν ὁ ζητ῵ν, λέγεται ζητεῖν τό πρόσωπον Κυρίου. κγ΄. Ὡς ἰσχυρός ὁράσει, καί νοῦς διορατικός ὁ Δαβίδ ἑρμηνεύεται. κδ΄. ὇ κατασαρκούμενος κατά τό γράμμα τοῦ νόμου ταῖς ἐναίμοις θυσίαις, ποθουμένην ἄγνοιαν ἔχει, πρός μόνην σαρκός ἟δονήν τήν ἐντολήν ἐκδεχόμενος. κε΄. ὇ μέν σωματικ῵ς, φησί, κατά νόμον λατρεύων, καθάπερ ὅλην γεννᾶ τήν κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτίαν· καί ὡς εἶδος, τήν ἐπ᾿ α὎τῆ κατά νοῦν συγκατάθεσιν ταῖς προσφόροις ἟δοναῖς τ῵ν αἰσθήσεων ὏λικ῵ς διαπλάττεται. ὇ δέ πνευματικ῵ς τήν Γραφήν ἐκδεχόμενος, ὡς μέν ὕλην, τήν ἐνέργειαν· ὡς εἶδος δέ, τ῅ς ἁμαρτίας τήν συγκατάθεσιν μετά τ῵ν κατά παράχρησιν πρός ἟δονήν τ῅ς αἰσθήσεως τρόπων, ὡς υἱούς καί υἱωνούς τοῦ νομικοῦ γράμματος θανατοῖ διά τ῵ν φυσικ῵ν λογισμ῵ν ἐν τῶ ὕψει τ῅ς θεωρίας. κστ΄. Ὅτι χωρίς φυσικ῅ς θεωρίας, ο὎δείς τήν πρός τά θεῖα τ῵ν νομικ῵ν συμβόλων ἀπέμφασιν διαγινώσκει. κζ΄. Σό ἐξηλιάσαι νενόηκεν, ἀντί τοῦ φανερ῵σαι κατά τό ὕψος τ῅ς θεωρίας τό γράμμα τοῦ νόμου νεκρόν, διά τ῅ς ἐν πνεύματι γνώσεως. κη΄. Ὅριον Ἰσραήλ νενόηκε, πάντα λόγον τε καί τρόπον πνευματικ῅ς θεωρίας· ἐν ᾧ στ῅ναι ο὎ δύναται παντελ῵ς ἟ σωματική τοῦ νόμου παράδοσις. κθ΄. Σό μέν πνεῦμα, φησί, ζω῅ς ὏πάρχει παρεκτικόν· τό δέ γράμμα, ζω῅ς ἐστιν ἀφαιρετικόν. Ο὎κοῦν ο὎ δύναται καί τό γράμμα πράττειν κατά τό (780) α὎τό, καί τό πνεῦμα· ὥσπερ ο὎δέ τό ζωοποιόν τῶ φθοροποιῶ συνυπάρχει. λ΄. Υυσικόν ἟ ἀκροβυστία, φησί· π᾵ν δέ φυσικόν, θείας ἔργον δημιουργίας ἐστίν. Ἔστι δέ θείας ἔργον δημιουργίας καί λίαν καλόν, κατά τήν φάσκουσαν φωνήν· Εἶδεν ὁ Θεός πάντα ὅσα ἐποίησε, καί ἰδού καλά λίαν. ὇ δέ νόμος, ὡς ἀκάθαρτον περιαιρεῖσθαι κελεύων τήν ἀκροβυστίαν διά περιτομ῅ς, τόν Θεόν εἰσάγει διά τέχνης τό οἰκεῖον διορθούμενον ἔργον· ὅπερ καί ἐννοεῖν ἀσεβέστατον. Ο὎κοῦν ὁ τοῖς συμβόλοις τοῦ νόμου φυσικ῵ς ἐπιβάλλων, οἶδεν ὡς ο὎ τήν φύσιν ὁ Θεός διορθοῦται διά τ῅ς τέχνης, ἀλλά τό ἐπιπειθές λόγῳ τ῅ς ψυχ῅ς παθητικόν περιτέμνεσθαι κελεύει, τό διά τοῦ σωματικοῦ μορίου τυπικ῵ς δηλούμενον· ὅπερ γν῵σις διά τ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν ἀνδρείας γνώμης ἀποτίθεσθαι πέφυκεν. ὇ γάρ περιτέμνων ἱερεύς, σημαίνει τήν γν῵σιν, τήν ἔχουσαν καθάπερ σίδηρον κατά τοῦ πάθους τήν τοῦ λόγου κατά τήν πρ᾵ξιν ἀνδρείαν. Ἀφανίζεται γοῦν ἟ σωματική τοῦ νόμου παράδοσις, πλεονεκτοῦντος τό γράμμα τοῦ πνεύματος. λα΄. Ὅρος τ῅ς κατά περιτομήν μυστικ῅ς θεωρίας. λβ΄. Ὅρος τ῅ς κατά ΢άββατον μυστικ῅ς νομοθεσίας, ἐν ᾧ, τί τό ΢άββατόν ἐστι, παρίστησι μυστικ῵ς, καί τίς ὁ κατ᾿ α὎τό πνευματικός λόγος ἐστίν, ὅτι παθ῵ν καί τ῅ς περί τήν φύσιν τ῵ν ὄντων τοῦ νοῦ κινήσεώς ἐστιν ἀνάπαυσις. λγ΄. Θεόν δ῅λον ὅτι. λδ΄. Σί σημαίνουσιν αἱ νεομηνίαι. λε΄. Ὅρος τοῦ στεφάνου τ῅ς χρηστότητος.

210 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λστ΄. Ἄλλος ὅρος τοῦ α὎τοῦ μυστικώτερος. λζ΄. ἖νταῦθα τήν ἐγκράτειαν ἔργον εἶναι λέγει τ῅ς Προνοίας, ὡς τ῵ν γνωμικ῵ν καθαρτικήν παθ῵ν· τήν ὏πομονήν δέ τ῅ς κρίσεως εἶναι κατόρθωμά φησιν, ὡς τοῖς ἀκουσίοις ἀντιτασσομένην πειρασμοῖς. λη΄. Πρώτην ἑορτήν, τό Πάσχα λέγει. λθ΄. Δευτέραν ἑορτήν λέγει τήν Πεντηκοστήν. μ΄. Σρίτην λέγει, τήν ἐν ἑβδόμῳ μηνί, τήν τοῦ Ἱλασμοῦ. μα΄. ΢κόπει, π῵ς ὁ νόμος ἀπόλλυσι τούς νοοῦντας α὎τόν σωματικ῵ς, τῆ κτίσει λατρεύειν παρά τόν κτίσαντα πείθων· καί ἟γεῖσθαι φύσει σεπτά τά δι᾿ α὎τούς γεγονότα, τόν δι᾿ ὅν α὎τοί γεγόνασιν ἀγνοήσαντας. μβ΄. Π῵ς ἐστι ΢άββατον ὁ Θεός. μγ΄. Π῵ς ὁ Θεός καί Πάσχα ἐστί μυστικόν. μδ΄. Μυστήριον τ῅ς κατά τήν Πεντηκοστήν ἑορτ῅ς, ἐν ᾧ μυστικ῵ς τήν τ῵ν δηλουμένων πνευματικήν ἐμυσταγώγησε δύναμιν, τόν Θεόν Πεντηκοστήν προσαγορεύσας. Ὡς γάρ ἟ μονάς στάσιμος μένουσα μετά (781) τήν εἰς ἑαυτήν ἑβδοματικήν τ῅ς ἑβδομάδος συνέλιξιν, ἀποτελοῦσα τήν Πεντηκοστήν· καί πάλιν ταῖς εἰς α὎τήν προσόδοις γινομένη δεκάς διά πεντάδος ἰσοπλασιασθείσης α὎τῆ ποιοῦσα τήν Πεντηκοστήν, ἀρχή καί τέλος ἐστί τ῵ν ἑαυτ῅ς· τό μέν, ὡς πρό παντός ποσοῦ· τό δέ, ὡς ὏πέρ ποσόν· οὕτω καί ὁ Θεός, ᾧ τήν μονάδα κατ᾿ εἰκασίαν τυπικήν ἀναλογεῖν ἔφησεν, ἀρχή καί τέλος ἐστί τ῵ν ὄντων, καί λόγος, ᾧ τά πάντα συνέστηκεν· ἀρχή μέν, ὅτι πρό πάσης ο὎σίας ἐστί καί κινήσεως· τέλος δέ ὅτι ὏πέρ π᾵σαν ο὎σίαν καί κίνησιν· λόγος δέ, ὅτι πάντων κατ᾿ αἰτίαν προνοητικός ἐστιν, ὡς πρός ὏ποκείμενον εἶδος συνοχή, καθ᾿ ἥν τ῵ν ὄντων ἕκαστον ἔχει τήν ἐν τῶ ἑαυτοῦ λόγῳ διαμονήν. Ὅταν οὖν λάβωσι πέρας οἱ χρόνοι καί οἱ αἰ῵νες, οἷς ἀναλογεῖν τήν ἑβδομάδα φησίν, α὎τός ἔσται τότε μονώτατος ὁ Θεός, δίχα τ῅ς τ῵ν ο὎κ ἄνευ, τουτέστι, τόπων καί χρόνων μεσιτείας, συγκρατ῵ν δι᾿ ἑαυτοῦ καθ᾿ ἕνωσιν ἀληθ῅ τ῵ν ὄντων ἐν τοῖς σωζομένοις ὕπαρξιν· ἤγουν τήν φύσιν τήν γενητήν, ἥν τῆ πεντάδι παρείκασεν, ο὎ μόνον διά τάς αἰσθήσεις, αἷς ὏ποπίπτειν πέφυκεν, ἀλλά διά τήν καθολικήν ἐπιστήμην, ἥτις ἐν τῆ περιλήψει τ῅ς τ῵ν νοερ῵ν τε καί λογικ῵ν, αἰσθητικ῵ν τε καί ζώντων, καί ὄντων ἀπταίστου καθέστηκε γνώσεως. Ο὎κοῦν παύσεταί ποτε, τ῅ς τε κατά τόπον στάσεως, καί τ῅ς κατά χρόνον κινήσεως, ὡς ὏πέρ τά δι᾿ α὎τήν γεγονότα (τουτέστι, τόπον καί χρόνον) διά τ῅ς πρός τόν Θεόν, δι᾿ ὅν καί γέγονεν, ἀληθοῦς συναφείας ἐν τοῖς σωζομένοις γενομένη τ῵ν ὄντων ἟ φύσις. Α὎τόν γάρ τόν Θεόν, κατά τόν τ῅ς Προνοίας λόγον, τῆ δεκάδι τ῵ν ἐντολ῵ν ἴδιον ποιησαμένη ποιόν (τουτέστι, τ῅ς ἐκ χάριτος κατά τήν θέωσιν ἰδιότητος γνώρισμα), τ῅ς τε κατά τήν στάσιν ἐν τόπῳ περιγραφ῅ς, καί τ῅ς ἐν χρόνῳ κατά τήν κίνησιν ἐλευθερωθήσεται στάσιν ἀεικίνητον λαβοῦσα, τήν ἀπέραντον τ῵ν θείων ἀπόλαυσιν, καί κίνησιν στάσιμον, τήν ἐπ᾿ α὎τοῖς ἀκόρεστον ὄρεξιν. με΄. Σῶ ἑβδόμῳ μηνί τρεῖς εἰσιν ἑορταί· σαλπίγγων καί ἱλασμοῦ καί σκηνοπηγίας· ὧν ἟ μέν σάλπιγξ, νόμου καί προφητ῵ν, καί τ῅ς ἐξ α὎τ῵ν κηρυττομένης γνώσεως τύπος ἐστίν, ὁ δέ ἱλασμός, τ῅ς τοῦ Θεοῦ πρός τόν ἄνθρωπον διά σαρκώσεως σύμβολον ὏πάρχει καταλλαγ῅ς. ὇ γάρ ὏ποδύς ἑκουσίως τήν τοῦ κατακριθέντος κατάκρισιν, διελύσατο τήν ποτε πρός α὎τόν κυρωθεῖσαν ἔχθραν. Ἡ δέ σκηνοπηγία, προτύπωσίς ἐστιν ἀναστάσεως, καί τ῅ς πάντων πρός ἀτρεψίαν μεταποιήσεως. μστ΄. ὇ ψιλαῖς ταῖς ἐναίμοις χαίρων θυσίαις, φησί, περί τά πάθη σπουδάζειν ὡς ἐμπαθής παρασκευάζει τούς θύοντας· φιλεῖ γάρ χαίρειν τό γνησίως σέβον, οἷς χαίρει τό προσκυνούμενον. μζ΄. Ὅτι θυσίας οἶδεν ὁ λόγος, φησί, τήν τ῵ν παθ῵ν σφαγήν, καί τήν τ῵ν φυσικ῵ν δυνάμεων προσαγωγήν· ὧν τοῦ μέν λόγου τύπος ἐστίν ὁ κριός· (784) τοῦ δέ θυμοῦ φέρει σύμβολον, ὁ ταῦρος· τ῅ς δέ ἐπιθυμίας, ἟ αἴξ ὏πάρχει δήλωσις. μη΄. ὇ χοϊκός δ῅λον ὅτι νοῦς τ῅ς Γραφ῅ς, κρατ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς, τούς φυσικούς ἀποβάλλεται λόγους, τῆ παραχρήσει τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων α὎τούς ἐξαφανίζων. μθ΄. Ἅμα τις, φησί, παύσηται κατ᾿ αἴσθησιν πρός σ῵μα τήν Γραφήν ἐκδεχόμενος, ἅμα καί πρός πνεῦμα κατά νοῦν διά μέσης ἀνατρέχει τ῅ς φύσεως, ἐκεῖνα πράττων πνευματικ῵ς, ἅπερ ὁ Ἰουδαῖος ἐπιτελ῵ν ἔχει τόν Θεόν ὀργιζόμενον.

211 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ν΄. Σίς ἐστιν χείρ τ῵ν Γαβαωνιτ῵ν, ᾗ παραδίδωσι Δαβίδ τούς ἐκ σπέρματος ΢αούλ. να΄. Σόν ἐξηλιασμόν εἶναι λέγει, τήν φανέρωσιν, ἥν τά πάθη πάσχουσιν, ὏πό τ῵ν ὏ψηλ῵ν τ῅ς φύσεως λογισμ῵ν κατά τήν ὏ψηλήν θεωρίαν θριαμβευόμενα. νβ΄. Ἡ πρός σ῵μα τοῦ νόμου διδαχή, φησί, κατ᾿ ὀφθαλμούς ἔχουσα διά μετανοίας νεκρά τά σωματικά τοῦ νόμου νοήματα, τῶ κατά Φριστόν λόγῳ παρακαθημένη, δίκην ὏ετ῵ν τούς ο὎ρανίου δέχεται τ῅ς γνώσεως φωτισμούς. νγ΄. ΢ίτῳ δ῅λον ὅτι. νδ΄. Οἴνῳ δ῅λον ὅτι. νε΄. ἖λαίῳ δ῅λον ὅτι. νστ΄. Σόν σῖτον ἔφη ψυχ῅ς εἶναι στήριγμα, ὡς γν῵σιν ὄντα πνευματικήν· τόν οἶνον δέ, καρδίας ε὎φραντικόν, ὡς τ῅ς πρός Θεόν ἐρωτικ῅ς ἑνώσεως ποιητικόν· τό δέ ἔλαιον, προσώπου πληρωτικόν ἱλαρότητος εἴρηκεν, ὡς τ῅ς λαμπρυνούσης τόν νοῦν κατά τήν ἀπάθειαν πνευματικ῅ς χάριτος χαρακτηριστικόν. νζ΄. ὇ Ἀμαλήκ ἐστιν ἟ γαστριμαργία· ταύτης ἐστί βασιλεύς, τό φρόνημα τό χοϊκόν· τούτου βουκόλια ἐστι καί ποίμνια, αἱ θρεπτικαί τ῵ν παθ῵ν ὕλαι· ἄμπελος δέ, ἟ προπετής τοῦ λογισμοῦ κίνησις· ἐλαία δέ, ἟ καθ᾿ ἟δονήν ἐκπυρωτική τ῅ς ἐπιθυμίας λειότης, ἅπερ μεταφέρει ὡς εἰς γ῅ν ἁγίαν, τήν ἕξιν τ῅ς θεοσεβείας, ὁ τῶ σωματικῶ τοῦ νόμου παρακαθήμενος· ὏πέρ ὧν καθάπερ μισθόν δέχεται τήν θείαν ἀποστροφήν. νη΄. Μωρός ὡς ἄθεος ἐκλήθη ὁ τ῵ν Ἰουδαίων λαός· ἀσύνετος δέ, ὡς κακοπράττων, ὅπερ ἐστίν ἀσεβής καί ἁμαρτωλός. νθ΄. Σό τ῅ς γαστριμαργίας πάθος, φησί, τά θεῖα τ῵ν ἀρετ῵ν ἀποκτένειν γεννήματα πέφυκε· α὎τό δέ, ἥ τε χάρις τ῅ς πίστεως, καί ἟ ὏πακοή τ῵ν θείων ἐντολ῵ν, διά τοῦ κατά τήν γν῵σιν ἀποκτένει λόγου. ξ΄. Π῵ς ἐστι φ῵ς. ξα΄. Π῵ς ἐστιν ἑτοιμασία κατά πρόσωπον πάντων τ῵ν λα῵ν ὁ Κύριος. ξβ΄. Π῵ς ἐστι καί δόξα τοῦ Ἰσραήλ ὁ Κύριος. ξγ΄. Κατ᾿ ἄλλην θεωρίαν, τίνες οἱ λαοί, καί τίς ἟ κατά πρόσωπον α὎τ῵ν ἑτοιμασία τοῦ λαοῦ. ξδ΄. Σίνα πάλιν τά ἔθνη τυγχάνουσιν, ἅπερ ἀποκαλύπτει παραγινόμενος ὁ Λόγος. ξε΄. (785) Π῵ς δόξα λέγεται πάλιν τοῦ Ἰσραήλ ὁ Λόγος. ξστ΄. Ἅμα, φησίν, ἀποκτείνει τις τόν ἐν τῶ γράμματι τοῦ νόμου σωματικόν νοῦν, βασιλεύοντα δέχεται τόν ἐν τῶ πνεύματι λόγον. ξζ΄. Σόν Δαβίδ ἔλαβε καί εἰς τόν Κύριον, καί εἰς τό Ε὎αγγέλιον, καί εἰς τόν πνευματικόν νόμον· καί εἰς τήν γν῵σιν, καί εἰς τήν θεωρίαν, καί εἰς τήν λεγομένην πρ᾵ξιν, καί εἰς τόν νέον λαόν· καί κατά πολλούς θεωρίας τρόπους, προσφόρως τοῖς τόποις πρός τήν ὏ποκειμένην ἥρμοσε χρείαν. ξη΄. ὇ τούς τύπους ἀλλά μή τά ἀρχέτυπα τ῵ν μυστηρίων ἔχων, καί τήν ἐρώτησιν, ἀλλά μή τήν γν῵σιν τ῵ν ἐν πνεύματι φωτισμ῵ν, εἰληφώς δάνειον, τό ὁμολογούμενον τοῖς προειρημένοις, τήν κατ᾿ αἴσθησιν ἐν τοῖς συμβόλοις τοῦ νόμου πεῖραν· κατά ψυχήν λιμώττων τοῦ πνεύματος, καί τήν ὥσπερ ὁδηγίαν ἐρώτησιν τ῅ς κατά ἀλήθειαν γνώσεως μυωπάζων. ξη΄. Μεταξυλογία ἐστί, τό ἐν ᾗ τυχόν ἐστι παλλάκις καί πλάνησις. ο΄. Μακαριότητος δ῅λον ὅτι, τούς κατά μέθεξιν α὎τ῅ς ἀξιωθέντας χαρακτηριζούσης, καί ἐξ α὎τ῅ς γνωρίμους α὎τούς καθιστ῵σα.

212 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΠΕΤ΢ΕΙ΢, ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΙ΢ΕΙ΢ ΚΑΙ ΕΡΨΣΗ΢ΕΙ΢ ΚΑΙ ΕΚΛΟΓΑΙ διαφόρων κεφαλαίων ἀπορουμένων (786)

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Α΄. Σίνες ἀρεταί ψυχ῅ς, καί τίνες σώματος;

Ἀπόκρισις. Ἀρεταί ψυχ῅ς εἰσιν αὗται· ἀγάπη, ταπείνωσις, πραΰτης, μακροθυμία, ἀνεξικακία, ἀμνησικακία, ἀοργησία, τό ἄθυμον, τό ἄφθονον, τό ἄκριτον, τό ἀκενόδοξον, ἐλεημοσύνη, σωφροσύνη, ἀφιλαργυρία, συμπάθεια, ἄτυφον, ἀνυπερήφανον, κατανυκτικόν. Ἀρεταί δέ σώματός εἰσιν αὗται· νηστεία, χαμευνία, ἀγρυπνία, ἐγκράτεια, ἀκτημοσύνη, τό ἀπερίσπαστον.

(788) ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Β΄. Σί ἐστι τό ἐν τῶ Ἀποστόλῳ εἰρημένον· " Χαλ῵ τῶ πνεύματι, ψαλ῵ δέ καί τῶ νοΐ. "

Ἀπόκρισις. Χάλλει τις τῶ πνεύματι, ὅταν μόνον τήν προφοράν τ῵ν ψαλλομένων διά γλώσσης φέρει. Χάλλει δέ τῶ νοΐ, ὅταν τήν δύναμιν τ῵ν ψαλλομένων γινώσκων, τῆ θεωρίᾳ ε὎φραίνεται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Γ΄. Σί ἐστιν; " ἖ν ἀνομίαις συνελήφθην, καί ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἟ μήτηρ μου. " Ἀπόκρισις. ἖πειδή ὁ προηγούμενος σκοπός τοῦ Θεοῦ ἦν, τό μή διά γάμου γενν᾵σθαι ἟μ᾵ς ἐκ φθορ᾵ς· ἟ δέ παράβασις τ῅ς ἐντολ῅ς τόν γάμον εἰσήγαγε διά τό ἀνομ῅σαι τόν Ἀδάμ· τουτέστιν ἀθετ῅σαι τόν ἐκ Θεοῦ δοθέντα α὎τῶ νόμον. Πάντες οὖν οἱ ἐξ Ἀδάμ γεννώμενοι, ἐν ἀνομίαις συλλαμβάνονται, ὏ποπίπτοντες τῆ τοῦ προπάτορος καταδίκῃ. Σό δέ, Καί ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἟ μήτηρ μου, σημαίνει, ὅτι ἟ Εὔα ἟ πάντων ἟μ῵ν μήτηρ πρώτη, ἐκίσσησε τήν ἁμαρτίαν ὥσπερ ὀργ῵σα τήν ἟δονήν. Διά τοῦτο καί ἟μεῖς, τῆ τ῅ς μητρός ὏ποπίπτοντες καταδίκῃ, κισσ᾵σθαι λέγομεν ἐν ἁμαρτίαις.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Δ΄. Σί ἐστι τό παρά τῶ Ἀποστόλῳ λεγόμενον. "Ἀνάθεμα εἶναι ἀπό Φριστοῦ ὏πέρ τ῵ν συγγεν῵ν μου."

Ἀπόκρισις.

213 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Η὎χόμην, φησί, παραδοθ῅ναι ἀπό τοῦ Φριστοῦ τῶ διαβόλῳ, (789) ὥστε μαστιγωθ῅ναι, καί τάς ὏πέρ τοῦ Ἰσραήλ κολάσεις ὏πομεῖναι· ἅσπερ κατά τό δίκαιον ἐχρεώστουν ὏πέρ τ῅ς εἰς Θεόν ἀπιστίας, μόνον ἵνα σωθ῵σι· καθ᾿ ὅν τρόπον καί ὁ Κύριος παρέδωκεν ἑαυτόν, καί γέγονε ὏πέρ ἟μ῵ν κατάρα.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ε΄. Κατά πόσους τρόπους ἐξαμαρτάνει ὁ ἄνθρωπος.

Ἀπόκρισις. Οἶμαι κατά τέσσαρας τρόπους ἁμαρτάνειν τόν ἄνθρωπον· κατά συναρπαγήν, κατά ἀπάτην, κατά ἄγνοιαν, κατά διάθεσιν. Καί αἱ μέν πρ῵ται τρεῖς, ε὎χερ῵ς εἰς ἐπίγνωσιν καί μετάνοιαν ἔρχονται· ὁ δέ ἐκ διαθέσεως ἁμαρτάνων, καί μήτε τῆ πείρᾳ μήτε τῶ χρόνῳ εἰς μετάνοιαν ἐρχόμενος, ἀνήκεστον ἔχει τήν κόλασιν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΢τ΄. Σί δηλοῖ ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ ὁ Κύριος λέγων; "Δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται. "

Απόκρισις. Υασί τινές τό ἀσσάριον δεκάνουμον εἶναι. Δηλοῦται δέ διά τοῦ δέκα, τοῦ ἰ῵τα γράμματος· ἀρχή δέ ἐστι τοῦτο τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἟μ῵ν Ἰησοῦ Φριστοῦ. ἖ξαγοράζεται οὖν διά τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ὁ παλαιός καί ὁ νέος λαός· καί ὁ ἔσω καί ὁ ἔξω ἄνθρωπος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ζ΄. Σί ἐστι τό ὏πό ἖λισσαίου ἀναλαμβανόμενον· τῶ Ἠλιοῦ ῥηθέν· "Ποῦ ὁ Θεός Ἀφφοῦ;"

Ἀπόκρισις. Κατά τρεῖς ἐπιβολάς ἑρμηνεύεται, ἤ, Ποῦ ὁ Θεός τοῦ Πατρός μου· ἤ, Ποῦ ὁ Θεός τοῦ μεγάλου μου· ἤ, Ποῦ ὁ Θεός τοῦ κρυβέντος·

(792) ΕΡΨΣΗ΢Ι΢Ι Η΄ . Κατά πόσους τρόπους αἱ ἀλληγορίαι· καί τί ἐστι τροπολογία;

Ἀπόκρισις. Ἀλληγορία ἐστίν ἟ ἐπ᾿ ἀψύχων· οἷον, ὀρέων, βουν῵ν, δένδρων, καί τ῵ν λοιπ῵ν· τροπολογία δέ ἐστιν, ἟ ἐπί τ῵ν ἟μετέρων μελ῵ν, οἷον κεφαλ῅ς, ὀφθαλμ῵ν, καί τ῵ν λοιπ῵ν. Σροπολογία γάρ, ἀντί τοῦ τρέπεσθαι λέγεται. 214 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Θ΄. Σί ἐστι τό ἐν τῶ Χαλμῶ εἰρημένον; "Καθήμενος κατά τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις· καί κατά τοῦ υἱοῦ τ῅ς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. "

Ἀπόκρισις. ὇ τήν τοῦ ὁμοπίστου πρ᾵ξιν κακηγορ῵ν, καί ὥσπερ ἐγκαθήμενος τ῅ τούτου λοιδορίᾳ, οὗτος εἰκότως λέγεται καί τοῦ ἀδελφοῦ καταλαλεῖν· ὁ δέ τόν τῆ σοφίᾳ κοσμούμενον, φθόνῳ φερόμενος, ἐνδιαβάλλων, καί πάντας σκανδαλίζων, οὗτός ἐστιν ὁ τιθείς τ῵ υἱῶ τ῅ς μητρός σκάνδαλον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ι΄. ἖πειδή ἐν τῶ ἁγίῳ Διαδόχῳ ἐν τ῵ ἑκατοστῶ κεφαλαίῳ γέγραπται, Κριθήσεσθαί τινας διά πυρός καί καθαίρεσθαι ἐν τῶ μέλλοντι αἰ῵νι, παρακαλ῵ ἐκκαλυφθ῅ναι διά τ῅ς σαφηνείας τόν σκοπόν τοῦ Πατρός.

Ἀπόκρισις. Οἱ τό τέλειον τ῅ς ἀγάπης κεκτημένοι πρός τόν Θεόν, καί τό πτερόν τ῅ς ψυχ῅ς διά τ῵ν ἀρετ῵ν μετεωρίσαντες, κατά τόν Ἀπόστολον, ἐν νεφέλαις ἁρπάζονται, καί εἰς κρίσιν ο὎κ ἔρχονται. Οἱ δέ γε μή πάντη τό τέλειον κτησάμενοι, ἀλλ᾿ ἁμαρτήματα καί κατορθώματα κεκτημένοι, οὗτοι ἐν τῶ δικαστηρίῳ τ῅ς κρίσεως ἔρχονται, κἀκεῖ διά τ῅ς τ῵ν ἀγαθ῵ν, καί φαύλων πράξεως ἀντεξετάσεως οἱονεί πυρούμενοι, (793) εἴπερ ἟ τ῵ν ἀγαθ῵ν πλάστιγξ ἐπιβαρήση, καθαίρονται τ῅ς κολάσεως.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΑ΄. Περί διαφόρων δικαιοσυν῵ν. Ἀπόκρισις. Σρεῖς δικαιοσύνας οἱ τά θεῖα σοφοί λέγουσιν εἶναι, ἀνθρωπίνην, ἀγγελικήν καί θείαν. Καί τήν μέν ἀνθρωπίνην φασί, τήν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς τοῦ κόσμου τούτου ἰσονομίαν τε καί ε὎γνωμοσύνην· τήν ἀγγελικήν δέ, τ῅ς θείας γνώσεως ἄφθονον μετάδοσιν· τήν δέ θείαν δικαιοσύνην ὁρίζονται, τό πάσχειν ὏πέρ τ῵ν ἁμαρτανόντων.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΒ΄. Σίνος χάριν ἐπιτιμήσας ὁ Κύριος τῶ Πέτρῳ, εἴρηκεν α὎τ῵, ΢αταν᾵; Ἀπόκρισις. Ο὎χ ὥς τινες νομίζουσι τόν Πέτρον ἀπεκάλει ΢αταν᾵ν ὏βριστικ῵ς ὁ Κύριος· ἀλλ᾿ ἐπειδή αἱ τοῦ Κυρίου στερήσεις ἟μῖν ἕξεις ἐγένοντο· οἷον, ὁ α὎τοῦ θάνατος, ἟μῖν ζωή γέγονεν· ἟ α὎τοῦ ἀτιμία, ἟μῖν ἐγένετο δόξα. Σοῦτο δέ ἀγνο῵ν ὁ ἀπόστολος Πέτρος, τοῦ Κυρίου λέγοντος, μέλλειν πάσχειν α὎τόν, ὏πελάμβανε τῆ φύσει τ῵ν πραγμάτων ἑπόμενος, ὡς ἀδύνατόν ἐστι τήν Ζωήν ἀποθνήσκειν, ἤ τήν τοσαύτην δόξαν ἀτιμασθ῅ναι. ὇ οὖν Κύριος τήν ὏πόνοιαν ταύτην ἀναιρ῵ν, ὡς ο὎ δεῖ φύσεως ἀκολουθίαν ἐν τοῖς ὏πέρ φύσιν ἐπιζητεῖν, διά τ῵ν ἐναντίων ταῦτα ποι῅σαι βεβούλευται· διά θανάτου, ζωήν· δι᾿ ἀτιμίας, δόξαν. Ὡς οὖν [ἴσ. πρός] 215 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀντικειμένην α὎τοῦ τήν ὏πόνοιαν ταύτην, λέγει, Ὕπαγε ὀπίσω μου· ἀντί τοῦ, ἕπου μοι τῆ βουλῆ, καί μή προλάμβανε, ζητ῵ν ἀκολουθίαν πραγμάτων. Σό δέ ΢αταν᾵ς ὄνομα, (796) φασίν ἀντικείμενον ἑρμηνεύεσθαι· ὅπερ ὁ Κύριος ο὎χ ὏βριστικ῵ς προήγαγεν, ἀλλ᾿ ὡσανεί ἔλεγεν, ἀντικείμενέ μου τ῵ σκοπῶ.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΓ΄. ἖πειδή Γρηγόριος ὁ Νύσσης ἐν τοῖς ἑαυτοῦ συγγράμμασι, φαίνεται τοῖς μή τό βάθος ἐπισταμένοις τ῅ς ὏ψηλ῅ς α὎τοῦ θεωρίας πανταχοῦ [R. πολλαχοῦ] ἀποκατάστασιν ὏πεμφαίνειν, παρακαλ῵ ὅπερ ἐπίστασαι περί τούτου εἰπέ. Ἀπόκρισις. Σρεῖς ἀποκαταστάσεις οἶδεν ἟ ἖κκλησία. Μίαν μέν, τήν ἑκάστου κατά τόν τ῅ς ἀρετ῅ς λόγον· ἐν ᾗ ἀποκαθίσταται, τόν ἐπ᾿ α὎τῶ λόγον τ῅ς ἀρετ῅ς ἐκπληρώσας. Δευτέραν δέ, τήν τ῅ς ὅλης φύσεως ἐν τῆ ἀναστάσει. Σήν εἰς ἀφθαρσίαν καί ἀθανασίαν ἀποκατάστασιν. Σρίτην δέ, ᾗ καί μάλιστα κατακέχρηται ἐν τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις ὁ Νύσσης Γρηγόριος, ἔστιν αὕτη, ἟ τ῵ν ψυχικ῵ν δυνάμεων τῆ ἁμαρτίᾳ ὏ποπεσουσ῵ν, εἰς ὅπερ ἐκτίσθησαν πάλιν ἀποκατάστασις. Δεῖ γάρ, ὥσπερ τήν ὅλην φύσιν ἐν τῆ ἀναστάσει τ῅ς σαρκός ἀφθαρσίαν χρόνῳ ἐλπιζομένῳ ἀπολαβεῖν· οὕτως καί τάς παρατραπείσας τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις, τῆ παρατάσει τ῵ν αἰώνων ἀπολαβεῖν τάς ἐντεθείσας α὎τ῅ς τ῅ς κακίας μνήμας· καί περάσασαν τούς πάντας αἰ῵νας, καί μή ε὏ρίσκουσαν στάσιν, εἰς τόν Θεόν ἐλθεῖν τόν μή ἔχοντα πέρας. Καί οὕτως τῆ ἐπιγνώσει, ο὎ τῆ μεθέξει τ῵ν ἀγαθ῵ν, ἀπολαβεῖν τάς δυνάμεις, καί εἰς τό ἀρχαῖον ἀποκαταστ῅ναι, καί δειχθ῅ναι τόν δημιουργόν ἀναίτιον τ῅ς ἁμαρτίας.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΔ΄. Σί δήποτε πολλ῵ν ο὎σ῵ν βαρυτέρων ὕβρεων, ὁ Κύριος ἐν Ε὎αγγελίοις, τόν λέγοντα τόν ἀδελφόν α὎τοῦ Μωρόν, τ῅ς γεέννης ὏πεύθυνον ὁρίζεται· τόν δέ λέγοντα Ῥακά, τῶ συνεδρίῳ ὏ποκεῖσθαι λέγει. Ἀπόκρισις. Σό Μωρόν ὄνομα λέγουσιν, ἐπί τοῦ ἄφρονος (797) λαμβάνεσθαι καί ἀνοήτου· τό δέ Ῥακά ἗βραίων φωνῆ, κατάπτυστον ἑρμηνεύεται. ἖πεί οὖν ἐπί τοῦ ἀθέου καί ἀπίστου τό μωρός ὄνομα εἴρηται, κατά τό· Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ α὎τοῦ, Ο὎κ ἔστι Θεός. Καί κατά τόν Μωϋσ῅ν λέγοντα, Οὗτος λαός μωρός, καί ο὎χί σοφός· ὅστις τόν ἀδελφόν α὎τοῦ τόν ὁμόπιστον, ἄθεον καί εἰδωλολάτρην, ἤ αἱρετικόν καί ἄπιστον ἀποκαλεῖ, οὗτος λέγει μωρόν, καί τ῅ς γεέννης δικαίως ὏πεύθυνος γίνεται. Ὅστις δέ λέγει Ῥακά, τουτέστιν ἐμπτυσμένε [Cort. ἔμπτυστε] καί ἀκάθαρτε, οὗτος τόν βίον διαβάλλει τοῦ ἀδελφοῦ α὎τοῦ, καί εἰκότως κουφοτέρῳ ἐπιτιμίῳ ὏πόκειται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΕ΄. Π῵ς χρή νοεῖν τό ἐν τῶ συμβόλῳ λεγόμενον, " ΢αρκωθέντα ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καί Μαρίας τ῅ς Παρθένου." Ἀπόκρισις. Υασί τινες τ῵ν ἁγίων, ὅτι ἐκ Πνεύματος ἁγίου δίκην γον῅ς ἀνδρός τήν ψυχήν καταβληθ῅ναι· τήν δέ σάρκα διαπλασθ῅ναι ἐκ τ῵ν παρθενικ῵ν αἱμάτων.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ι΢τ΄. Σίνας σημαίνει ὁ Ἀπόστολος, λέγων, "Σούς προηλπικότας ἐν τῶ Φριστῶ;" πρός ἖φεσίους γράφων.

216 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

Ἀπόκρισις. Π᾵ς τις τ῵ν ἁγίων, τ῵ν πρό τ῅ς ἐπιδημίας τοῦ Κυρίου, οἱανοῦν ἀρετήν ἐξασκ῵ν, κἄν εἰ μή τό ὅλον τ῅ς οἰκονομίας μυστήριον ἐγίνωσκεν· ἀλλ᾿ ἐκ (800) μέρους φυσικ῵ς κινούμενος, ἤλπιζε καί προσεδόκα, ὅτι ὁ τήν φύσιν ποιήσας, α὎τός καί παραφθαρεῖσαν ἀνασώσεται. Ἡρώδης δερμάτινος, ἑρμηνεύεται· χρή οὖν τούς σαρκικούς λογισμούς βδελύττεσθαι.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΖ΄. Σί ἐστι κατά τόν Ἀπόστολον· Ὅτι " ΢άρξ καί αἷμα βασιλείαν Θεοῦ κληρονομ῅σαι ο὎ δύνανται. " Ἀπόκρισις. ΢άρξ ἐστιν ἟ ἐπιθυμία· αἷμαι δέ, ὁ θυμός. Καί εἰκότως οὖν, ὁ μή τούτων καθαρεύων, βασιλείαν Θεοῦ κληρονομ῅σαι ο὎ δύναται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΗ΄. Σί ἐστι διάψαλμα; Ἀπόκρισις. Οἶμαι ὅτι ἟ ἀπό νοήματος εἰς νόημα μεταβολή· ἤ καί τρόπου διδασκαλίας εἰς ἕτερον τρόπον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΙΘ΄. Σί δηλοῖ ἟ κατά τόν Λάμεχ ἱστορία. Ἀπόκρισις. Υασί τινες τ῵ν τά θεῖα πεπαιδευμέων, ὅτι ἐν τοῖς καιροῖς τοῦ Λάμεχ, ἀταξίας καί ἀναρχίας οὔσης, ὁ δυνατός τόν ἀσθενοῦντα κατεδυνάστευεν. Οὗτος οὖν ὁ Λάμεχ ὏παντήσας ἀνδρί μετά τ῅ς γυναικός, ἀπέκτεινεν α὎τόν, καί ἔλαβε τήν γυναῖκα α὎τοῦ. Ἀπαντήσας δέ ἀδελφῶ μετά ἀδελφ῅ς, ἀπέκτεινε καί α὎τόν, καί ἔλαβε τήν ἀδελφήν α὎τοῦ· καί τόν μέν ἐκάλεσεν ἟ Γραφή ἄνδρα· τόν δέ νεανίσκον. Καί ταῦτα μέν κατά τήν ἱστορίαν· κατά δέ θεωρίαν λαμβάνεται ὁ Λάμεχ, ἐπί τ῅ς ἐνεργείας τ῅ς κακίας. Ἀπέκτεινε γάρ ἐν ἟μῖν τόν ἄνδρα, τόν φυσικόν νόμον· καί τόν νεανίσκον, τόν πνευματικόν φημι νόμον, (801) καί ἔλαβεν ἐξ α὎τοῦ [α὎τ῵ν] τήν διάνοιαν, ὅπως ταύτῃ μιγνύμενος ὁ τ῅ς κακίας σπορεύς, ἀποτεκεῖν ποιήσῃ τήν ἁμαρτίαν. ἖κ τούτου οὖν τοῦ Λάμεχ ἑβδομηκοντάκις ἑπτά ἐκδικεῖται· ὏πέρ τ῅ς συγκαταθέσεως καί ἐνεργείας δίκας εἰσπράττεται. Ὅθεν καί ὁ Κύριος λέγοντος Πέτρου, Ποσάκις ἐάν ἁμάρτῃ εἰς ἐμέ ὁ ἀδελφός μου, ἀφήσω α὎τῶ· ἕως ἑπτάκις; Ἀπεκρίθη α὎τῶ, Ο὎ μόνον ἕως ἑπτάκις, ἀλλ᾿ ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά. Σουτέστι, τῶ μετανοοῦντί σοι, μή μόνον τά μικρά τά ἐν συγκαταθέσει γινόμενα, ἀλλά καί τάς ἐνεργείας ἀφήσεις.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Κ΄. Περί διαφόρων θελημάτων Θεοῦ. Ἀπόκρισις.

217 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Σρία θελήματα ἐπί Θεοῦ χρή ὏πολαμβάνειν· κατ᾿ ε὎δοκίαν, κατ᾿ οἰκονομίαν, κατά συγχώρησιν. Καί τό μέν κατ᾿ ε὎δοκίαν δηλοῖ, τά κατά τόν Ἀβραάμ, λέγοντος πρός α὎τόν,Ἔξελθε ἐκ τ῅ς γ῅ς σου. Σό δέ κατ᾿ οἰκονομίαν, δηλοῖ τά κατά τόν Ἰωσήφ οἰκονομηθέντα, πρός τήν τ῵ν μελλόντων ἔκβασιν, τό δέ κατά συγχώρησιν, δηλοῖ τά κατά τόν Ἰώβ γενόμενα.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΑ΄. Σί σημαίνει ὁ Χαλμῳδός περί ἐχθρ῵ν λέγων; " Σ῵ν κύκλῳ ἐπιτιθεμένων;" Ἀπόκρισις. Σό κύκλῳ ἐστί τό ἐμπρός, ὀπίσω, τό δεξιόν, τό ἀριστερόν. ἖πιτίθενται οὖν ἟μῖν οἱ δαίμονες, ἔμπροσθεν μέν, ὅταν διά τ῵ν τ῅ς ὕλης ἐπιφανει῵ν δελεάζωσιν· ὀπίσω δέ, ὅταν διά τ῵ν προλήψεων τ῵ν λογισμ῵ν τ῅ς κακίας τήν μνήμην [R. τόν λογισμόν τ῅ς κακίας κατά μνή.] ἀνακιν῵σιν· ἀριστερά δέ, ὅταν διά τ῵ν σαρκικ῵ν καί ἀκολάστων παθ῵ν, τήν ψυχήν ἐκμοχλεύωσι· δεξιά δέ, ὅταν διά κενοδοξίας καί ὏περηφανίας τῆ ψυχῆ ἐπιτίθενται. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΒ΄. Σί ἐστι τό; "Λάβετε ψαλμόν, καί δότε τύμπανον· ψαλτήριον τερπνόν μετά κιθάρας. " Ἀπόκρισις. Λάβετε διδασκαλίαν ἔνθεον, καί δότε πρ᾵ξιν ἐνάρετον διά τ῅ς νεκρώσεως τοῦ σώματος. Σό δέ ψαλτήριον τερπνόν μετά κιθάρας· ψαλτήριον λέγει, τό πνεῦμα· κιθάραν δέ τήν ψυχήν· τύμπανον δέ, τό σ῵μα.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΓ΄. Σί ἐστι; "Κάλαμον συντετριμμένον ο὎ κατεάξει, καί λῖνον τετυφωμένον ο὎ σβέσει." Ἀπόκρισις. ὇ κατά μίμησιν τοῦ Κυρίου συμπαθείας λόγῳ (804) χρώμενος, οὔτε τόν τῆ ἁμαρτίᾳ συντετριμμένον τῆ ἀπογνώσει εἰς τέλος κατεαγ῅ναι ποιεῖ· οὔτε τόν τό λογιστικόν ἔχοντα τετυφωμένον, διά κενοδοξίαν τιν῵ν ἀρετ῵ν, σβεννύει, ἀλλ᾿ ἐᾶ ἔχειν τήν προθυμίαν, μέχρις ἄν εἰς τό τέλειον ἔλθοι τ῅ς γνώσεως· τοῦτο γάρ ἐστιν, ὡς οἶμαι, καί τό συναυξάνειν τῶ ἀγαθῶ σπόρῳ τά ζιζάνια· τουτέστι ταῖς ἀρεταῖς, τό τ῅ς ἀνθρωπαρεσκείας καί κενοδοξίας πάθος συναναβλαστάνειν. Ὅθεν ὁ τ῵ν ψυχ῵ν γεωργός μή ἐκτίλλεσθαι ταῦτα προστάσσει, μέχρις ἄν αἱ ἀρεταί λάβωσι π῅ξιν, μή ποτε ἀνασπάσαι τά τοιαῦτα θέλων τις, συνεκτίλλῃ τήν τ῅ς ἀρετ῅ς προθυμίαν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΔ΄. Σί ἐστι τό· "἖άν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τήν δεξιάν, στρέψον α὎τῶ καί τήν ἄλλην;" Ἀπόκρισις. ἖άν σε, φησίν, οἱ δαίμονες διά τ῵ν λογισμ῵ν πειράσωσιν εἰς τήν δεξιάν σιαγόνα, ἐπαίροντες διά τ῵ν δεξι῵ν ἔργων, στρέψον τήν ἄλλην· τουτέστι, τά τ῅ς ἀριστερ᾵ς πράξεως ἔργα, ὅσα ἟μῖν πέπρακται, ὏π᾿ ὄψιν ἄγων.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΕ΄.

218 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Π῵ς ὀφείλομεν ε὎σεβ῵ς νο῅σαι τό τοῦ Ε὎αγγελίου; Ὅτι " ὇ Πατήρ κρινεῖ ο὎δένα· ἀλλά τήν κρίσιν π᾵σαν δέδωκε τῶ Τἱῶ." Καί π῵ς ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέγει; ὅτι "἖γώ κριν῵ ο὎δένα· ἀλλ᾿ ὁ λόγος ὅν ἐλάλησα, ἐκεῖνος κρινεῖ α὎τόν." Ἀπόκρισις. Καθό Θεός ἐστιν, ο὎δέ ὁ Πατήρ, ο὎δέ ὁ Τἱός κρινεῖ ο὎δένα. Ο὎δέ γάρ ἄνθρωπος ἀλόγων γίνεται κριτής, ἀλλ᾿ ἀνθρώπων. ὇ δέ Πατήρ δέδωκε τῶ Τἰῶ τήν κρίσιν· ο὎ καθό Θεός ἐστιν ὁ Τἱός, ἀλλά καθό ἄνθρωπος γέγονε. Κρινεῖ δέ πάντας, συγκρίνων τήν ἑαυτοῦ ὡς ἀνθρώπου πολιτείαν πρός ἟μ᾵ς. Πάλιν δέ ὁ λόγος α὎τοῦ κρινεῖ, τουτέστι διδασκαλία, ἥντινα διά τ῵ν ἔργων ἀνεδείξατο, κατά τό γεγραμμένον· (805) " Ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν τε καί διδάσκειν. "

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Κ΢τ΄. Σί ἐστιν ἟ τοῦ Πνεύματος βλασφημία· καί π῵ς; "Π᾵ν ἁμάρτημα ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις· τοῖς δέ εἰς α὎τό βλασφημήσασιν, ο὎κ ἀφεθήσεται, οὔτε ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ, οὔτε ἐν τῶ μ έλλοντι." Ἀπόκρισις. Ἡ περί τ῅ς τοῦ Πνεύματος βλασφημίας ἀπορία, α὎τόθεν ἔχει τήν λύσιν. Σοῦ γάρ Κυρίου ἰάσεις ποιοῦντος ποικίλας, οἱ Ἰουδαῖοι τάς τοῦ Πνεύματος ἐνεργείας, τῶ ἄρχοντι τ῵ν δαιμόνων ταύτας ἀνετίθεσαν. Σό δέ, Οὔτε ἐνταῦθα, οὔτε ἐν τῶ μέλλοντι, ἄφεσιν γίνεσθαι τοῖς βλασφημοῦσιν, ἑξ῅ς ζητητέον. Υασί τινές τ῵ν τά τοιαῦτα διά τοῦ Πνεύματος ἞κριβωκότων, τέσσαρας εἶναι τρόπους, δι᾿ ὧν συγχώρησις γίνεται ἁμαρτημάτων· δύο ἐνταῦθα, καί δύο ἐν τῶ μέλλοντι. ἖πειδή γάρ ο὎κ ἐξικνεῖται ἟ μνήμη ὅλου τοῦ χρόνου μνημονεύειν τά σφάλματα, ἵνα ὏πέρ α὎τ῵ν ἐνταῦθα μετανοήσῃ ὁ ἄνθρωπος, ᾠκονόμησε φιλάνθρωπος ὤν ὁ Δεσπότης τ῅ς φύσεως, καί ἟μ῵ν μή μετανοούντων τρόπους μετανοίας· ἐν μέν τῶ μέλλοντι, ὡς εἴρηται, δύο. Ὅταν τις ἀδιαφόρως [R. non bene διαφόρως] ἐνταῦθα ἁμαρτήσας, καί πάλιν ἀδιαφόρως ἀγαθοεργήσας, εἴτε εἰς οἶκτον καί συμπάθειαν πρός τόν πλησίον κινηθείς, ἤ ὅσα ἄλλα φιλανθρωπίας ἐχόμενα, ταῦτα ἐν τ῵ μέλλοντι αἰ῵νι ἐν τῶ καιρ῵ τ῅ς κρίσεως ζυγοστατούμενα, ἐφ᾿ ἅ τήν ῥοπήν ἕξει, συγχώρησις γίνεται· Οὗτος μέν ὁ εἷς τρόπος· Δεύτερος δέ, οὗτος· ὅταν τις ἐν ἁμαρτίαις ἐνεχόμενος· ἀκούων δέ τοῦ Κυρίου λέγοντος, Μή κρίνετε, ἵνα μή κριθ῅τε, φοβούμενος ο὎δένα κρίνῃ, ἐν τῆ ἐξετάσει τ῵ν βεβιωμένων, ὡς φύλαξ τ῅ς ἐντολ῅ς ο὎ κρίνεται. Σ῅ς γάρ ἑαυτοῦ ἐντολ῅ς ο὎κ ἐπιλήσμων ὁ ἀψευδέστατος. Οἱ δέ δύο ἕτεροι τρόποι, ἐνταῦθα τήν συγχώρησιν ἔχουσιν, ὅταν ἐν ἁμαρτίαις τις ὤν, οἰκονομεῖται ἐκ τ῅ς προνοίας ἐν συμφοραῖς, ἐν ἀνάγκαις, ἐν νόσοις. Ὡς ο὎κ οἶδε γάρ διά τ῵ν τοιούτων καθαίρειν α὎τόν ὁ Θεός· καί εἰ μέν ε὎χαριστεῖ πειραζόμενος, τόν ἐπί τῆ ε὎χαριστίᾳ μισθόν λαμβάνει. Εἰ δέ ἀχαριστεῖ, δι᾿ ἅς μέν ἁμαρτίας παιδεύεται, ἐκ τούτων καθαίρεται· τήν δέ ὏πέρ τ῅ς ἀχαριστίας εἰσπράττεται ποινήν. Ἔπειτα, ἅτινα εἰς ἀνθρώπους τις ἁμαρτάνει, ὡς ἔδειξεν ὁ λόγος, (808) πολλάς ἔχει προφάσεις συγχωρήσεων. Ἁμαρτάνων γάρ τις εἰς ἄνθρωπον, ἄλλον δέ ἄνθρωπον εὖ ποι῵ν· εἰς ἤν φύσιν ἥμαρτεν, αὕτη καί ἀπελογίσατο. Ἡ δέ εἰς τό Πνεῦμα βλασφημία· ἔστι δέ ἟ ἀπιστία, μή ἔχουσα ἑτέραν πρόφασιν συγχωρήσεως, ἤ μή τό γενέσθαι πιστόν· εἰκότως τῶ ἐν ἀπιστίᾳ τόν βίον κατακλείσαντι, οὔτε ἐνταῦθα, οὔτε ἐν τῶ μέλλοντι ἀφεθήσεται τ῅ς ἀπιστίας καί ἀθεΐας ἟ ἁμαρτία.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΖ΄. Σί δηλοῖ τό τ῵ν Παροιμι῵ν αἴνιγμα, τό; "἖άν πειν᾵ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε α὎τόν· ἐάν διψ᾵, πότιζε α὎τόν· τοῦτο γάρ ποι῵ν, ἄνθρακας πυρός σωρεύσεις ἐπί τήν κεφαλήν α὎τοῦ." Ἀπόκρισις. ἖χθρόν ἔχομεν κατά τ῅ς ψυχ῅ς, τό ἟μέτερον σ῵μα· ἀεί διά τ῅ς ἐπαναστάσεως τ῵ν παθ῵ν πολεμοῦν ἟μ᾵ς. ἖άν οὖν ἐκ τ῅ς συνειδήσεως πιεζόμενον τό τ῅ς σαρκός φρόνημα πεινᾶ, τουτέστιν ὀρέγεται σωτηρίας· ἤ διψᾶ θείαν γν῵σιν, δέον τρέφειν α὎τόν δι᾿ ἐγκρατείας καί πόνων· καί ποτίζειν τῆ μελέτῃ τ῵ν θείων λογίων. Οὕτως γάρ σωρεύονται ἐπί τήν κεφαλήν α὎τοῦ, τουτέστιν ἐπί τόν νοῦν, ἄνθρακες πυρός· θεῖοι καί πνευματικοί λογισμοί.

219 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΗ΄. Σί σημαίνει τό ἐν τῶ ρα΄ ψαλμῶ εἰρημένον, " Ὡμοιώθην πελεκ᾵νι ἐρημικῶ." Ἀπόκρισις. ὇ πελεκάς οὗτος ὄρνεόν ἐστιν· ὁ δέ ὄφις, πολύ (809) ἐχθραίνει τ῵ν νοητ῵ν [Rrg. τοῖς νεοττοῖς] α὎τοῦ. Α὎τός δέ τί μηχαν᾵ται; Εἰς ὕψος πήγνυσι τήν καλιάν α὎τοῦ, πανταχόθεν περιφράσσων α὎τήν διά τόν ὄφιν. Σί οὖν ποιεῖ ὁ κακομήχανος ὄψις; Περισκοπεῖ ὅθεν πνέει ὁ ἄνεμος, κἀκεῖθεν ἐμφυσᾶ τοῖς νεοττοῖς τόν ἰόν α὎τοῦ, καί τελευτ῵σιν. Ἔρχεται οὖν ὁ πελεκάν, καί θεωρεῖ ὅτι ἀπέθανον α὎τοῦ τά παιδία· καί σκοπεῖ νεφέλην, καί πετάται εἰς ὕψος μετά τ῵ν πτερύγων· τύπτει τε α὎τοῦ τάς πλευράς, καί διά τ῅ς νεφέλης ἐπιστάζει τούτοις, καί ἐγείρονται. Λαμβάνεται οὖν ὁ πελεκάν εἰς τόν Κύριον· τά δέ παιδία α὎τοῦ, ὁ Ἀδάμ καί ἟ Εὔα, ἟ ἟μετέρα φύσις· ἟ δέ καλιά α὎τοῦ, ὁ παράδεισος· ὁ δέ ὄφις, ὁ ἀποστάτης διάβολος. ἖νεφύσησεν οὖν ὁ ἀρχέκακος ὄφις διά τ῅ς παρακο῅ς τοῖς πρωτοπλάστοις, καί γεγόνασιν νεκροί τῆ ἁμαρτίᾳ. ὇ γοῦν Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός διά τήν πρός ἟μ᾵ς ἀγάπην ὏ψοῦται ἐπί τοῦ τιμίου σταυροῦ· καί νυγείς τήν πλευράν, διά τ῅ς νεφέλης τοῦ ἁγίου Πνεύματος ζωήν ἟μῖν ἐδωρήσατο τήν αἰώνιον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΚΘ΄. Σί ἐστιν, " ἖κεῖ στρουθία ἐννοσσεύσουσι;" Ἀπόκρισις. ΢τρουθία ἤ τάς ψυχάς, ἤ τάς διαφόρους ἀρετάς λέγει.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Λ΄ . Σί σημαίνει τό, "἖ρωδιοῦ ἟ κατοικία ἟γεῖται α὎τ῵ν;" Ἀπόκρισις. ἖ρώδιον φασιν ὄρνεον εἶναι· τοσαύτῃ δέ σωφροσύνῃ συζῆν (812), ὥστε ἟νίκα πρός συνουσίαν συνέρχεσθαι μέλλει, τεσσαράκοντα ἟μέρας πενθεῖν· καί πάλιν μετά ταῦτα, ἄλλας τεσσαράκοντα. Σήν δέ καλιάν πήγνυσιν ἐν τοῖς δένδροις, ἔνθα μή ἐπισκιάζεται ὏πό τινος, ἀλλά καθαρόν τόν ἀέρα ἔχει. ΢ημαίνει δέ διά τούτων τήν σωφροσύνην. Αὕτη γάρ ἟γεῖται πασ῵ν τ῵ν ἀρετ῵ν· ἀποδιάκειται δέ καί τ῵ν αἰσθητ῵ν, ὏πό μηδενός σκιαζομένη τ῵ν προσκαίρων. ὇ τεσσαρακοστός γάρ ἀριθμός, τήν ἑκάστου τ῵ν δ΄ στοιχείων ἐμπεριέχει τελείωσιν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΑ΄. Σί ἐστι τό, "Ἀποδιδούς ἁμαρτίας γονέων ἐπί τέκνα, ἕως τρίτης καί τετάρτης γενε᾵ς, τοῖς μισοῦσί με;" Ἀπόκρισις. Πρώτην γενεάν ὏πειλήφαμεν εἶναι, τήν σποράν τοῦ κακοῦ· τουτέστι, τήν πρσβολήν· δευτέραν δέ, τήν ἐπιθυμίαν· τρίτην δέ τήν ἕξιν τοῦ κακοῦ γενε᾵ς, τουτέστι, τήν συγκατάθεσιν· τετάρτην δέ, τήν ἐνέργειαν, τουτέστι τήν πρ᾵ξιν. Ἀποδίδοται οὖν ἕως τρίτης καί τετάρτης γενε᾵ς· τουτέστιν, ὏πέρ τ῅ς συγκαταθέσεως καί τ῅ς πράξεως. Ἡ γάρ προσβολή καί ἟ ἐπιθυμία, ἀνεύθυνός ἐστιν, ὡς μή εἰς πέρας τοῦ κακοῦ προελθόντος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι ΛΒ΄.

220 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Π῵ς ὀφείλει ε὎σεβ῵ς νοηθ῅ναι ἟ ἐν τῆ Γραφῆ κειμένη τοῦ Θεοῦ μεταμέλεια. Ἀπόκρισις. Υασίν οἱ τά θεῖα ε὎σεβ῵ς φρονεῖν διεγνωκότες, ἀδύνατον εἶναι τόν Θεόν φύσει ὄντα δημιουργόν, μή καί προνοητήν εἶναι φύσει τ῵ν δεδημιουργημένων. Εἰ δέ τοῦτο, ἀνάγκη π᾵σά ἐστι φυσικ῵ς προνοουμένη τοῦ Θεοῦ τ῅ς ἀνθρωπότητος, πολλούς εἶναι παρ᾿ α὎τῶ τούς περί τήν προνοουμένην φύσιν τ῅ς σωτηρίας τρόπους. ἖πειδή γάρ ἀγχίστροφον ζ῵ον ὁ ἄνθρωπος, ε὎χερ῵ς τοῖς καιροῖς καί τοῖς τρόποις συμμεταβαλλόμενον, ἀνάγκη πάντως καί τήν θείαν Πρόνοιαν, καίτοι τήν α὎τήν οὖσαν, συμμεταβάλλεσθαι ταῖς ἟μ῵ν διαθέσεσι, διά τ῵ν προσφυ῵ς ἁρμοζόντων ταῖς ἐν τῆ φύσει ἀναφυομέναις κακίαις τρόπον ἐφευρίσκουσαν. Καί ὥσπερ ἐπί τ῅ς ἰατρικ῅ς, πολλαί αἱ ταύτῃ ὏ποκείμεναι νόσοι· καί ἀνάγκη τόν ἐπιστήμονα ἰατρόν, τοῦ ὏ποκειμένου σώματος εἰς πολλά καί διάφορα παθήματα πίπτοντος, καί α὎τόν εἰς κρείττονας τρόπους ἀπό τ῵ν ἟ττόνων μεταβαίνειν· οὕτως καί ἐπί Θεοῦ, (813) ἟ ἀπό τοῦ τοιοῦδε τρόπου ἐπί ἕτερον τρόπον τ῅ς προνοίας μετάβασις, μεταμέλεια τοῦ Θεοῦ τῆ Γραφῆ σύνηθες ὀνομάζεσθαι.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΓ΄. Σί σημαίνει τό, "἖πί ταῖς τρισίν ἤ τέσσαρσιν ἀσεβείαις Σύρου ο὎κ ἀποστραφήσομαι;" Ἀπόκρισις. Ἀσεβείας οἶμαι τέσσαρας τόν προφητικόν αἰνίττεσθαι λόγον· ταύτης [R.ταύτας] τήν προσβολήν, τήν ἐπιθυμίαν, τήν ἕξιν τοῦ κακοῦ καί τήν ἐνέργειαν. ἖πί μέν οὖν τ῅ς πρώτης καί τ῅ς δευτέρας, τουτέστι τ῅ς προσβολ῅ς καί τ῅ς ἐπιθυμίας, ἀνοχήν ποιεῖται ὁ Θεός, ὡς μή τοῦ κακοῦ προβάντος εἰς τελείωσιν. ἖πί δέ τ῅ς τρίτης καί τ῅ς τετάρτης ἀσεβείας, τουτέστιν ἕξεως καί ἐνεργείας, ἤγουν συγκαταθέσεως καί πράξεως, τήν ἀπειλήν ὁ Λόγος εἰκότος ἐνδείκνυται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΔ΄. Διά τί ο὎ δύναται λέγεσθαι Πατήρ Πνεύματος, ἤ Φριστός Πνεύματος καθάπερ ἐπί τοῦ Πατρός καί τοῦ Τἱοῦ λέγεται διαφόρως [ἀδιαφόρως] Πνεῦμα Θεοῦ, καί Πνεῦμα Φριστοῦ; Ἀπόκρισις. Ὥσπερ ἐστί αἴτιος τοῦ Λόγου ὁ Νοῦς, οὕτως καί τοῦ Πνεύματος, διά μέσου δέ τοῦ Λόγου. Καί ὥσπερ ο὎ δυνάμεθα εἰπεῖν τόν λόγον εἶναι τ῅ς φων῅ς, οὕτως ο὎δέ τόν Τἱόν λέγειν τοῦ Πνεύματος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΕ΄. Σί δηλοῖ τό ὏πό τοῦ Κυρίου λεγόμενον, τό, "἖άν ὁ ὀφθαλμός ἤ ἟ χείρ ἤ ὁ ποῦς σκανδαλίζῃ σε, ἔκκοψον α὎τούς, καί βάλε ἀπό σοῦ;" Ἀπόκρισις. Ἔστι μέν καί περί φίλων, ὡς ὀφθαλμ῵ν, καί οἰκείων, ὡς περί χειρ῵ν ἟μ῵ν ὄντων ἀναγκαίων· καί ἑταίρων [R. ἑτέρων], ποδ῵ν δίκην διακονούντων ἟μῖν, ὏πονοεῖν τήν παραβολήν, κατά τό πρόχειρον αἰνίττεσθαι· οὕσπερ ἐάν σκανδαλίζωσι καί τήν ψυχήν καταβλάπτωσιν, ἐκκόπτειν ὁ λόγος παρεκελεύσατο. Ἔστι δέ καί ἄλλως ἐκλαβεῖν τό παράγγελμα, κατά τόν τ῅ς ἀναγωγ῅ς τρόπον. ἖άν ἔχῃς θεωρητικήν γν῵σιν ὥσπερ ὀφθαλμόν· πρός τύφον δέ αὕτη ἐπαίρει σε (816) καί ὏περηφανίαν, ἔκκοψον α὎τήν. ἖άν δέ καί πρ᾵ξιν ἀστείαν, καί αἰτία σοι γίνεται ἐπάρσεως, ἔκκοψον α὎τήν. Ὡσαύτως δέ καί ἐάν ἱκανότητα ἔχῃς διακονίας, ὅπερ ἐστίν ὁ ποῦς, καί ὡς ἐκ τούτου φυσ᾵ς, ἀπόστηθι ἀπ᾿ α὎τ῅ς. ΢υμφέρει γάρ σε παρά ταύτας δοκούσας εἶναι ἀρετάς γενέσθαι, καί μή διά τ῅ς ἐπάρσεως καί ὏περηφανίας εἰς παντελ῅ χωρ῅σαι ἀπώλειαν.

221 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Λ΢τ΄. Σί δηλοῖ τό, "἖πήρθη ὁ ἥλιος, καί ἟ σελήνη ἔστη ἐν τ῅ τάξει α὎τ῅ς." Ἀπόκρισις. Ὅταν ἐν ἟μῖν ὕψωθῆ ὁ ἥλιος τ῅ς δικαιοσύνης διά τ῵ν ἀγαθ῵ν ἔργων, καί τ῅ς ἀληθοῦς γνώσεως, τότε ἟ σελήνη ἵσταται ἐν τ῅ τάξει α὎τ῅ς· τουτέστιν ἟ ἟μετέρα φύσις ἟ ὏πό τροπήν οὖσα καί ἀλλοίωσιν, τάξιν λαμβάνει βάσιμον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΖ΄. Σί ἐστι τό ἐν τῆ καθολικῆ Πέτρου γεγραμμένον, "Ἵνα κριθ῵σι κατά ἀνθρώπους σαρκί, ζ῵σι δέ κατά Θεόν πνεύματι; " Ἀπόκρισις. ἖πειδή περί τ῵ν ἐν τῶ κατακλυσμῶ εἴρηται ταῦτα· οὗτοι δέ εἶχον παντελ῅ ἀγνωσίαν Θεοῦ, καί πονηροῖς ἐπιτηδεύμασι συνέζων· ὅσα μέν εἰς ἀνθρώπους ἟μάρτανον, διά τ῵ν καθ᾿ ἑκάστην συμβαινόντων α὎τοῖς πολέμων τε καί ἐπαγωγ῵ν, καί ποικίλων συμβάσεων, ἀφ῅κεν α὎τοῖς· τά δέ περί τ῅ς εἰς α὎τόν ἀγνοίας ἁμαρτήματα ο὎κ ἀφ῅κεν α὎τοῖς· (817) ἵνα διά τ῅ς εἰς α὎τόν πίστεως, ἟νίκα διά φιλανθρωπίαν ἐν τῆ τοῦ ᾅδου γένηται χώρᾳ, ὅσοι πιστεύσωσιν, ἀφεθῆ α὎τοῖς ἟ τ῅ς ἀσεβείας ἁμαρτία· καί ζήσωσι κατά Θεόν πνεύματι, κριθέντες δηλονότι σαρκί, καθώς εἴρηται, ὏πέρ τ῵ν εἰς ἀνθρώπους πλημμελει῵ν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΗ΄. Σί σημαίνει Δαβίδ ψάλλων, καί τό πονηρόν πνεῦμα τοῦ ΢αούλ ἀποκαταπαύων, Ἀπόκρισις. Π᾵ς ὁ κατά τόν μακάριον Δαβίδ ποιμαίνων τά πρόβατα, τουτέστιν, τό λογιστικόν τ῅ς ψυχ῅ς· καί κτένων θυμόν καί ἐπιθυμίαν καθάπερ ἐκεῖνος τόν λέοντα καί τήν ἄρκον· οὗτος τῶ λόγῳ τ῅ς διδασκαλίας χρώμενον μετά τινος ὏ψηλ῅ς θεωρίας, ἟δύνει τόν ἀκούοντα, καί τά ἐν α὎τ῵ πάθη τ῅ς κακίας κατευνάζει. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΛΘ΄. ἖πειδή ἟ Γραφή τραν῵ς λέγει, ὅτι δέδωκε δεκάτας ὁ Ἀβραάμ τῶ Μελχισεδέκ· ἄλλως τε καί εἰ πάντα ἀπέδωκε, καθώς α὎τός λέγει, ὅτι ἕως σφαιρωτ῅ρος ὏ποδήματος ο὎κ ἔλαβε, πόθεν δέδωκε δεκάτας; Ο὎δέ γάρ α὎τός ἴδιόν τι ἐπεφέρετο εἰς πόλεμεον ἔκπληκτος ἀπερχόμενος.

Ἀπόκρισις. ἖πειδή ἟ θεία Γραφή ἱερέα τοῦ Θεοῦ τόν Μελχισεδέκ λέγει εἶναι, προσηκόντως ἄρα ὁ Ἀβραάμ ὡς λαϊκοῦ τάξιν ἐπέχων δεδωκέναι τῶ ἱερεῖ τάς δεκάτας πιστευθήσεται. Ὅτι δέ καί εἶχε πόθεν παρασχεῖν, ἐκεῖθεν δ῅λον. Οἱ γάρ ἐπιστατρεύσαντες βασιλεῖς ἐπί ΢όδομα, ο὎ μόνον τά ΢οδόμων εἶχον λαβόντες, ἀλλά καί ἄλλων χωρ῵ν εἶχον μεθ᾿ ἑαυτ῵ν λάφυρα, ἅπερ ἦσαν προαιχμαλωτεύσαντες. Ἅπερ πάντα κατακόψας α὎τούς ὁ Ἀβραάμ, καί λαβών, τά μέν τ῵ν ΢οδομιτ῵ν ἀπέδωκε· τά δέ ἄλλα παρ᾿ ἑαυτῶ κατέσχεν, ἐξ ὧν καί τάς δεκάτας τῶ Μελχισεδέκ παρέσχετο.

222 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Μ΄. Σίνος χάριν, οἱ μέν κατά νόμον ἱερεῖς γυναῖκας ἔχειν ο὎κ ἐκωλύοντο· οἱ δέ κατά Φριστόν ἱερεῖς κωλύονται, ὅσον ἀπό τ῅ς συνηθείας; Ἀπόκρισις. ἖πειδή ἟ τοῦ Ε὎αγγελίου ἱερωσύνη κατά τήν τάξιν Μελχισεδέκ γενέσθαι πιστεύεται, καί ο὎ κατά τήν τάξιν Ἀαρών· Μελχισεδέκ δέ, γυναῖκα ἐσχηκέναι ο὎κ ἀναγέγραπται. Ἀναγκαίως ἄρα καί οἱ κατά τήν α὎τοῦ τάξιν ἱερατεύοντες ἐπίσκοποι γυναῖκας ο὎ προσίενται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΑ΄. (820) Σίνος χάριν ἐν τῆ προθέσει τοῦ τιμίου σώματος καί αἵματος τοῦ Κυρίου, τούς ἄρτους καί τά ποτήρια ἀνίσους προτιθεῖν ἔθος τ῅ς ἖κκλησίᾳ; Ἀπόκρισις. Πάντα ὏περφυ῅ λόγον ἔχουσι τά ἐν τῆ ἖κκλησίᾳ τελούμενα. ἖πειδή δέ κατ᾿ ἐξαίρετον τά σύμβολα ταῦτα τ῅ς θείας ο὎σίας εἰσί μυστήρια καί ἀπεικονίσματα· ἔστι δέ αὕτη ἀσύνθετος· π᾵σα δέ κτίσις σύνθετός ἐστι· μόνη δέ, ὡς εἴρηται, ἟ ἁγία Σριάς ἁπλ῅ καί ἀσύνθετος· διά τοῦτο οὖν ἄνισα προτίθησιν ἟ ἖κκλησία τούς ἄρτους καί τά ποτήρια, τό Θεῖον ἐν τούτοις χαρακτηρίζουσα.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΓ΄. Σί σημαίνει τό Γαριζίν, καί τό Βάλ; Ἀπόκρισις. Γαριζίν ἑρμηνεύεται περιτομή· Βάλ δέ, φύραμα. ἖ν τῶ φυράματι οὖν τ῅ς ἐθνικ῅ς μερίδος τ῅ς καθηραμένης, πήγνυσι θυσιαστήριον ὁ Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦς Φριστός.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΔ΄. Σί Φαυ῵νες, Κανά, Γαλιλαία, Δωήκ καί Ἀερμών. Ἀπόκρισις Φαυ῵νες θυρίδες ἑρμηνεύονται. Κανά (821) ἑρμηνεύεται κτ῅σις· Γαλιλαία δέ ἀποκάλυψις (ἀποκύλισις). Δωήκ ὁ ΢ύρος, ὁ ὏περήφανός ἐστι λογισμός. Ἀερμών ἑρμηνεύεται ἀποστροφή θηρίων. Υασί δέ τόν Ἰορδάνη ποταμόν ἐκεῖθεν γενν᾵σθαι. ΢ημαίνει δέ διά τούτων, τήν χάριν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος.

ΕΡΨΣΗ΢΢ ΜΕ΄. Σί ἐστι τό ἐν Χαλμοῖς εἰρημένον, "΢χολάσατε, καί γν῵τε ὅτι ἐγώ εἰμί ὁ Θεός;" Ἀπόκρισις. Ἕξ εἰσι σχολαί, ἅστινας κατορθοῦντες, Θεόν ἐπιγν῵ναι δυνάμεθα. Πρώτη ἟ τ῅ς ἁμαρτίας ἐνεργείας· δευτέρα, ἟ τ῅ς ἐξαπτικ῅ς διαίτης· τρίτη, ἟ τοῦ τύπου τ῅ς ἐπιμιξίας τ῵ν ἀφυλάκτως βιούντων· τετάρτη, ἟ τοῦ ἀπροσφόρου ἐπιτηδεύματος τοῦ κατά Θεόν 223 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html βίου· πέμπτη, ἟ τ῅ς ὏πάρξεως τ῅ς διαβεβλημένης καί εἰς πολλά περισπώσης τόν νοῦν· ἕκτη, τό μή ἔχειν καθόλου ἴδιον θέλημα. Καί τοῦτό ἐστι καί ἀποταγή καί ὏ποταγή ἟ ἀληθινή καί κατά Θεόν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Μ΢τ΄. Εἰς πρόσωπον τίνος λαμβάνεται ὁ Ἰεφθάε, καί ἟ τούτου θυγάτηρ; Ἀπόκρισις. ὇ μέν Ἰεφθάε εἰς πρόσωπον τοῦ Κυρίου· ἟ δέ τούτου θυγάτηρ, εἰς τήν α὎τοῦ πανάχραντον σάρκα. Ὥσπερ γάρ ὁ Ἰεφθάε ἐκ πόρνης ἦν γεγεννημένος, καί ἀπό τ῵ν ἰδίων ἐξεδιώχθη· καί ἐξελθών ἐπολέμησε, καί ἐνίκησε τούς ὏πεναντίους, ὏ποσχόμενος τῶ Θεῶ τόν ὏παντ῵ντα α὎τῶ ἐκ τ῵ν οἰκείων α὎τοῦ προσάγειν εἰς θυσίαν· οὕτως καί ὁ Κύριος ἐκ τ῅ς πορνευσάσης ἟μ῵ν φύσεως, τό κατά σάρκα ἀναμαρτήτως προελθών, καί τ῅ς οἰκείας σαρκός γενόμενος σπορεύς. ἖κδιωχθείς τε ὏πό τ῵ν δοκούντων εἶναι Ἰουδαίων, καί τόν ὏πέρ ἟μ῵ν πόλεμον νικήσας, προσήγαγε τήν οἰκείαν σάρκα τῶ Θεῶ καί Πατρί. Ἰεφθάε γάρ ἑρμηνεύεται, ἄνοιξις Θεοῦ.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΖ΄. (824) Π῵ς νοήσομεν τό τοῦ Ε὎αγγελίου, ὅτι "Μείζων Ἰωάννου ἐν γεννητοῖς ο὎κ ἐγήγερται· ὁ δέ μικρότερος ἐν τῆ βασιλείᾳ τ῵ν ο὎ραν῵ν, μείζων α὎τοῦ ἐστιν;" Ἀπόκρισις. (824) Ὅστις ὏πέρ τόν Ἰωάννην ταπεινώσει ἑαυτόν (τοῦτο γάρ ἐστι τό, μικρότερος), ἐκεῖνος μείζων ἐστί τοῦ Ἰωάννου.Ἤ καί ἄλλως, ἐπειδή ὁ Ἰωάννης τήν ἐνταῦθα ἐφικτήν διά θεωρίας γν῵σιν κατειληφέναι πιστεύεται, ἟ μικρά καί τελευταία κατά τήν μέλλουσαν φανήσεσθαι κατάστασιν γν῵σις, μείζων ὏πάρχει τ῅ς ἐνταῦθα. Ἤ καί ὁ ἐν ἀνθρώποις ἄκρος θεολόγος τοῦ ἐν ἀγγέλοις ἐσχάτου ἐστί μικρότερος. Ἤ καί ὁ κατά τήν ἀγγελικήν [ε὎αγγελ.] πολιτείαν τήν ἐσχάτην ἔχων τάξιν, τοῦ κατά τόν νομικήν δικαιοσύνην ἄκρου, μείζων ἐστί.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΗ΄. Σί ἐστι, τό τ῵ν Παροιμι῵ν, "Φειρί χεῖρας ἐμβαλών, ο὎κ ἀθωωθήσεται;" Ἀπόκρισις. Πράξει ἐναρέτῳ ὁ πρ᾵ξιν μίσγων φαύλην, ο὎κ ἀθωωθήσεται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΜΘ΄. Σί ἐστι τό, "἗πτάκις πεσεῖται ὁ δίκαιος, καί ἀναστήσεται;" Ἀπόκρισις. Δίκαιον ἐνταῦθα, τόν μόνον ἀληθ῵ς δίκαιον τόν Κύριον ἟μ῵ν Ἰησοῦν Φριστόν ὏πολαμβάνειν χρεών. ἖πεί οὖν ὁ α὎τός ἐν ἟μῖν λέγεται καί πίπτειν καί ἀνίστασθαι, ὡς τά ἟μέτερα πάντα διά φιλανθρωπίαν καταδεξάμενος· ἔπεσε δέ ἟ φύσις ἟μ῵ν ἑπτάκις, κατά τε τήν τοῦ προπάτορος παράβασιν πρώτην γεγενημένην· δευτέραν δέ, τήν τολμηθεῖσαν τοῦ Κάϊν μιαιφονίαν, πρ῵τον καινοτομήσαντος φόνον· τρίτην ἐπί τ῅ς κατά τόν Ν῵ε γενε᾵ς, ἐφ᾿ ἧς ο὎ κατέμεινε τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, διά τό εἶναι α὎τούς

224 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html σάρκας· τέταρτον, ἐπί τ῅ς πυργοποιίας· πέμπτον, ἐπί τ῅ς τοῦ Ἀβράαμ γενε᾵ς, ἐξ ἧς μόνος α὎τός τῶ Θεῶ ε὎ηρέστησε· ἕκτην, ἐπί τοῦ Μωϋσέως, εἰς τοσοῦτον τ῅ς ἐπ᾿ α὎τοῦ γενε᾵ς ἀθεΐας ἐξοκειλάσης, ὡς α὎τόν εἰς ἐπικουρίαν τ῅ς τοσαύτης ἀσεβείας ἀπό Θεοῦ πεμφθ῅ναι· ἕβδομον, ἐπί τ῅ς τ῵ν προφητ῵ν γενε᾵ς, ἥτις τάς προλαβούσας γενεάς εἰς κακίας μέτρον ὏περηκόντισεν. ἖πεί οὖν, ὡς εἴρηται, ἑπτάκις ἔπεσεν ἟ φύσις ἟μ῵ν, ταύτην ἀφάτῳ φιλανθρωπίᾳ νικηθείς ἀνέστησεν ὁ Κύριος α὎τήν τήν φύσιν ἑνώσας ἑαυτ῵ καθ᾿ ὏πόστασιν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ν΄. Σί σημαίνει τό Ε὎αγγέλιον, λέγον, "Νίψαι σου τό πρόσωπον, καί ἄλειψαί σου τήνκεφαλήν;" Ἀπόκρισις. Σό πρόσωπον ἟μ῵ν ἐστιν ὁ βίος, χαρακτηρίζων καθάπερ ἟ ὄψις ὁποῖοί τινές ἐσμέν κατά τόν ἔσω ἄνθρωπον. Σοῦτο οὖν ὁ λόγος παρακελεύεται νίπτειν, (825) τουτέστι καθαίρειν τόν βίον, κηλῖδος πάσης ἁμαρτι῵ν· κεφαλή δέ ἐστιν ὁ ἟μέτερος νοῦς, ὅν ὁ λόγος ἀλείφειν κελεύει, τουτέστι τῆ θείᾳ καταφαιδρύνειν γνώσει.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΑ΄. Σί ἐστι τό, "΢υνέφερεν α὎τῶ, ἵνα μύλος ὀνικός περιτεθῆ ἐν τῶ τραχήλῳ α὎τοῦ, καί ῥιφῆ ἐν τῆ θαλάσσῃ, ἤ ἵνα σκανδαλίσῃ ἕνα τ῵ν μικρ῵ν;" Ἀπόκρισις. Μικρούς, οἶμαι, λέγει τούς κατά διάνοιαν ἀφελεῖς, καί διά σμικρότητα νοός, μή δυναμένους διακρίνειν τά τ῅ς Προνοίας κρίματα. Ὅστις ἄν σκανδαλίσῃ τούς τοιούτους, συνέφερεν α὎τῶ ἗λληνικ῅ς εἶναι μοίρας, οἵ δίκην ὄνου ἐν μύλωνι μόνῃ τῆ κινήσει τοῦ κόσμου ἐνίσχηνται· καί ἵνα ῥιφῆ ἐν τῶ πελάγει τ῅ς θαλάσσης· τουτέστιν ἐν τῆ συγχύσει τοῦ βίου. Σοῦτο δέ καί ὁ Ἀπόστολος Πέτρος βεβαιοῖ λέγων· Κρεῖσσον μή ἐπιγν῵ναι τήν ὁδόν τ῅ς δικαιοσύνης, ἤ ἐπιγνόντας, εἰς τά ὀπίσω ἀνακάμψαι.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΒ΄. Εἰς τί λαμβάνεται ὁ Κάϊν, καί ὁ Ἄβελ; Ἀπόκρισις. ὇ Κάϊν λαμβάνεται ἐπί τοῦ φρονήματος τ῅ς σαρκός· ὁ δέ Ἄβελ, ἐπί τοῦ πένθους, ἤγουν τ῅ς μετανοίας.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΓ΄. Σί ἐστι τό, "Μή μακαρίσῃς ἄνδρα πρό τελευτ῅ς α὎τοῦ;" Ἀπόκρισις. Καί κατά τό πρόχειρον τῶ πολλ῵ν νῶ διά τό ἄδηλον, καί τ῅ς ἀνθρωπίνης προαιρέσεως ε὎όλισθον, οὔ χρή μακαρίζειν τινά, ἄχρι διά πάσης ἀρετ῅ς διελθών, ἀναντιῤῥήτῳ τέλει τήν ζωήν κατακλείσει. Πρός δέ τόν ὏ψηλότερον νοῦν, ὁ ἀρξάμενος διά τ῅ς μετανοίας καί ἀσκήσεως, τό ζ῵ν ἐν α὎τῶ γήϊνον φρόνημα ταπεινοῦν καί ἀσθεν῅ ποιεῖν, οὔπω μακαριστός, μέχρις ἀν διά τοῦ συντόνου τ῅ς ἀσκήσεως πόνου νεκρωθῆ καί συντέλειαν λάβῃ. ὇ γάρ τοιοῦτος μακάριος, ὡς τῶ Φριστῶ συναποθανών διά τ῅ς

225 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κακ῵ν ἀπραξίας, καί συνανιστάμενος πάλιν διά τό ὕψος τ῵ν ἀρετ῵ν. Σοῦτο γάρ καί ὁ Χαλμῳδός σημαίνει λέγων· Μακάριοι οἱ ἄμωμοι, οἱ καθαροί δ῅λον ὅτι κακίας· οἱ πορευόμενοι ἐν νόμῳ Κυρίου· οἱ διά τ῵ν ἀγαθ῵ν πράξεων ὁδεύοντες.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΔ΄. Σί δηλοῖ τό, "἖άν διώκωσιν ὏μ᾵ς ἐκ τ῅ς πόλεως ταύτης [vulg. ἐν τῆ πόλει ταύτῃ], φεύγετε εἰς τήν ἄλλην;" (828) Ἀπόκρισις. Αἱ πόλεις ἐπί φρουρ᾵ς καί ἀσφαλείας καί φυλακ῅ς τιμίων εἰσί. Πόλις οὖν ἐστι κατά τόν τ῅ς ἀλληγορίας τρόπον, ἟ ἐκ διαφόρων τρόπων ἐπινοουμένη ἄσκησις οἷον, ἐγκράτεια οἴνου, βρωμάτων ἀποχή, ἐπιτεταμένη ἀγρυπνία, καί τά τοιαῦτα, ἅτινά εἰσι φρουρά καί ἀσφάλεια. ἖άν οὖν διώκωσιν ἟μ᾵ς οἱ δαίμονες, ἀπό ἑνός τούτων, τύφον ἤ κενοδοξίαν διά τοῦ τοιούτου τ῅ς ἀσκήσεως εἴδους προσάγοντες, κρεῖττόν ἐστιν ὏ποχωρεῖν τ῅ς τοιαύτης δοκούσης εἶναι ἀκριβεστέρας ἀγωγ῅ς, ἵνα μή εἰς ὏περηφανίαν ἐμπέσωμεν, καί φυγεῖν εἰς ἄλλην ἀκενόδοξον ἀρετήν, μέχρις ἄν ὁ τ῅ς ἀπαθείας ἔλθῃ λόγος. Ἤ καί ἄλλως, πόλεις λέγει τάς ἀνθρωπίνας ψυχάς. ἖πί γάρ ταύτας οἱ ἀπόστολοι παρά τοῦ ΢ωτ῅ρος πεμπόμενοι, ἀπό μέν τ῵ν ἀναξίων ἑαυτούς κρινόντων ἀπελαθέντες, εἰς ἑτέρων ψυχάς μετοικίζονται, δεκτικάς τ῅ς α὎τ῵ν διδασκαλίας γεγενημένας· καί τάς τοιαύτας πόλεις τοῦ Ἰσραήλ, ο὎ μή τελέσωσιν ἀληθ῵ς ἐνδημοῦντες α὎ταῖς· καί π῅ μέν εἰσοικιζόμενοι· π῅ δέ, ἀπ᾿ α὎τ῵ν διωκόμενοι, ἕως ἄν ἔλθῃ ὁ Τἱός τοῦ ἀνθρώπου κατά τήν ἔνδοξον α὎τοῦ παρουσίαν τά πάντα πληρ῵ν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΕ΄. Π῵ς καί, "Ἡ ἐλεημοσύνη εἰς σταθμούς, κατά τόν ἅγιον Ἠσαΐαν;" Ο὎δέ γάρ τι ἀγαθόν ἄκριτον, εἰ κἄν ἐν τοῖς τῶ ἀμπελ῵νι ἔδοξεν. Ἀπόκρισις. ἖άν σταθμίζεται ἟ ἐλεημοσύνη τοῦ Θεοῦ, καί περιγράφεται, εἰκότως. Μ᾵λλον οὖν τοῦτο χρή ὏πολαμβάνειν, ὅτι ὥσπερ ἔχομεν δύναμιν ὀπτικήν καί ἀκουστικήν καί ἀναπνευστικήν, ο὎χ ὅλον εἰσδεχομένας τόν ἀέρα, ἤ τό φ῵ς, ἤ τήν φωνήν, ἐπεί ο὎κ ἄν ἄλλῳ ὏πελείφθη ἟ ἐκ τούτων μετοχή, ἀλλά κατά τήν ἀναλόγως προσοῦσαν δύναμιν ἑκάστῳ μετέχει· οὕτω καί ἟ τοῦ Θεοῦ ἐλεημοσύνη κατά τήν ἑκάστου τ῵ν ὏ποκειμένων διαθέσεων ποιότητα, καί τήν ἄφεσιν καί τήν χάριν δίδωσιν. Οἷον, τελείως τις μετενόησε· τελείως καί ἀφίεται· ὡσαύτως καί ἐπί τοῦ ἀγαπ῵ντος.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ν΢τ΄. Σί ἐστι τό ἐν τῶ Ἔσδρα λεγόμενον, "Υοβέρισον α὎τούς ἐν νόμῳ Κυρίου;" Ἀπόκρισις. Σό φοβέρισον εἴρηται, ἀντί τοῦ, Κατάπληξον α὎τούς· ο὎κ ἐκ τ῵ν ἐπηγγελμένων ἀγαθ῵ν, ἀλλ᾿ ἐκ τ῵ν ἞πειλημένων φοβερ῵ν. Δουλικόν γάρ τοῦτο, καί Ἰουδαίοις ἁρμόδιον

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΖ΄. (829) Σί ἐστιν, "Ὅπλον ἐν φόβοις νυκτερινοῖς, ἀνάπαυσις κόπων ἟μεριν῵ν;" Ἀπόκρισις.

226 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Νύκτα ἐκάλεσε τάς τοῦ ἐχθροῦ κεκρυμμένας δολεράς προσβολάς· ἟μέρας δέ, τούς ὁμολογουμένους καί ἐν φανερῶ πειρασμούς. ὇ οὖν τήν ἕξιν τ῅ς θείας γνώσεως εἰληφώς, καί μηδέν ἀγνο῵ν τ῵ν τοῦ ἐχθροῦ νοημάτων, ο὎ φοβεῖταί τι τ῵ν κεκρυμμένων τοῦ ἐχθροῦ προσβολ῵ν. Υόβος γάρ ο὎δέν ἕτερόν ἐστιν ἤ προσδοκωμένων κακόν. Ἀλλά μήν καί ἀνάπαυσιν ἟γεῖται, τούς ὏πέρ τ῵ν ὡμολογημένων πειρασμ῵ν πόνους, διά τήν ἐγγινομένην ἐκ συμπλοκ῅ς πρός α὎τούς δοκιμασίαν, καί τήν ἐλπιζομένην ἐκ ταύτης μακαρίαν ἐκδοχήν τοῦ στεφάνου τ῅ς ἀφθαρσίας.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΗ΄. Σί ἐστι τό ἐν τῶ ἑβδομηκοστῶ πέμπτῳ ψαλμῶ εἰρημένον, ὅτι "἖νθύμιον ἀνθρώπου ἐξομολογήσεταί σοι καί ἐγκατάλειμμα ἐνθυμίου ἑορτάσει σοι;" Ἀπόκρισις. Ἡ μέν ἑορτή, ε὎φραινομένων ἐστίν· ἟ δέ ἐξομολόγησις, ἐταζομένων. Καί τό μέν ἐστι λύπης· τό δέ χαρ᾵ς. Σοῦτο οὖν λέγει, ὅτι ἐν τῆ κρίσει ἀντισηκούμενον τό παροδικόν καί ἀτελές τοῦ ἀγαθοῦ ἐνθυμήματος, (832) τῶ μονίμῳ καί ἀπηρτισμένῳ ἐνθυμήματι τό πλέον ἔχει· τό μέν γάρ, ἐξετάζεται· τό δέ, ἑορτ῅ς καί χαρ᾵ς γίνεται πρόξενον.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΝΘ΄. Σί ἐτυμολογεῖται γαστριμαργία; Ἀπόκρισις. Ο὎δείς οὔτε γραμματικ῵ν οὔτε ῥητόρων ἐμνημόνευσεν. Ἀριστοτέλης δέ ἐν τῶ Περί ζώων μέμνηται ζώου, μαργοῦ λεγομένου, ὅπερ γενν᾵ται ἀπό σήψεως, μεταξύ τ῅ς γ῅ς καί τοῦ ὕδατος. Καί ἀφ᾿ οὗ γεννηθῆ, ο὎ παύεται γηϊφαγοῦν, ἕως ἐκτρυπ῅σαν τήν γ῅ν, εἰς τήν ἐπιφάνειαν ἔλθῃ· καί ἐλθόν, θνήσκει τρεῖς ἟μέρας· καί μετά τρεῖς ἟μέρας ἔρχεται νέφος βροχ῅ς, καί βρέχει ἐπάνω α὎τοῦ, καί ἀναζῆ μηκέτι ἀειφάγον ὄν. Καί ἐκ τούτου οἶμαι τούς ἀρχαίους φιλοσόφους ὁρμηθέντας τούς πολυφάγους γαστριμάργους ἀποκαλέσαι. Δύναται δέ τις ε὎σεβ῵ς τοῖς οὖσιν ἐπιβάλλειν εἰδώς, καί κατά πνευματικήν θεωρίαν ἐκλαβεῖν τά εἰρημένα. Π᾵ν γάρ πάθος ἀπό σήψεως γενν᾵σθαι πέφυκε· καί ἐπειδάν γεννηθῆ, ο὎ παύεται ἐσθίον τήν ὏ποστήσασαν α὎τό καρδίαν, ἕως ἄν διά τ῅ς γνωστικ῅ς ἕξεως εἰς φανέρωσιν ἔλθῃ. Καί ἐλθόν θνήσκει ταῖς τρισί δυνάμεσι τ῅ς ψυχ῅ς. Καί οὕτως ἟ χάρις τοῦ Πνεύματος, ὡς διά νέφους τ῅ς διδασκαλίας ἐπιφανεῖσα, σταλαγμούς δίδωσι γνώσεως, καί ζωοποιεῖ· ο὎ κατά τήν προτέραν ἐμπαθ῅ ζωήν· ἀλλά κατά τήν ἐνάρετον καί Θεῶ οἰκείαν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ξ΄. Σίς ἟ παραβολή τ῵ν ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ μισθωθέντων ἐργατ῵ν εἰς τόν ἐμπελ῵να; καί τίς ἟ ἀνισότης; Ἀπόκρισις. Ἡ τοῦ Θεοῦ κρίσις, ο὎ κατά χρόνον καί σ῵μα γίνεται, διότι καί ἟ ψυχή ἄχρονος καί ἀσώματος οὖσα, διά τό μή κατά χρόνον τήν αὔξησιν καί τό πέρας δέχεσθαι, ἀχρόνως δέ τάς κινήσεις τ῅ς διαθέσεως ποιεῖσθαι. Καλόν δέ ἐν ὏ποδείγματι διασαφ῅σαι τά λεγόμενα. Πολλάκις ἔστι τις ἑβδομήκοντα χρόνους ἔχων ἐν τῶ μονήρει βίῳ· ἄλλος δέ, μίαν ἟μέραν. ἖πειδή δέ ὁ τοῦ ἐπαγγέλματος σκοπός ἐστιν, ἵνα τ῅ς πρός τά ὏λικά προσπαθείας καί σχέσεως ἀνασπάσας τήν ψυχήν, ὅλην μετενέγκῃ πρός τόν Θεόν· (833) ὁ οὖν ἑβδομήκοντα ἔτη ἔχων, ο὎δ᾿ ὅλως περί τ῅ς τοιαύτης ἀπαθείας μεριμνήσας ἐτελεύτησεν· ὁ δέ μίαν ἟μέραν ἔχων, π᾵σαν α὎τοῦ τήν πρός τά ὏λικά ἐμπαθ῅ διάνοιαν ἀνασπάσας, ὅλην τε τῶ Θεῶ ἐγκολπώσας ἐτελειώθη. ἖ν τῆ γενομένῃ ἐν τῆ κρίσει διανομῆ, ὁ μέν ἀξίως τόν μισθόν λαμβάνειν, ὡς εἰς πέρας τόν σκοπόν τοῦ ἐπαγγέλματος ἀγαγών· ὁ δέ κατά χάριν, καί μόνον ὏πέρ οὗ τόν τ῅ς ἀσκήσεως ὏πέμεινε κόπον.

227 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΑ΄. Σίνος χάριν μετά δέκα ἟μέρας τ῅ς ἀναλήψεως τοῦ Κυρίου, τό Πνεῦμα κατ῅λθεν. Ἀπόκρισις. Υασί τινες τ῵ν τά θεῖα πεπαιδευμένων, ὅτι ἐπειδή ἐννέα τάξεις κατά τόν Διονύσιον τόν Ἀρεοπαγίτην αἱ ἀγγελικαί δυνάμεις εἰσίν, ἀνιών κατά τό ἀνθρώπινον ὁ Κύριος (κατά γάρ τό θεῖον πάντα πληροῖ), ἑκάστῳ τάγματι μίαν ἟μέραν ἀπένειμεν, ἀπό τ῅ς ἐσχάτης ἕως τ῅ς τελευταίας. ἖δέοντο γάρ καί αὗται τ῅ς τοῦ Κυρίου πρός α὎τάς ἐπιδημίας. ἖ν α὎τῶ γάρ, κατά τόν Ἀπόστολον, ἀνακεφαλαιώθη, ο὎ μόνον τά ἐπί τ῅ς γ῅ς, ἀλλά καί τά ἐν ο὎ρανῶ· καί μετά τοῦτο ἐνεφανίσθη τῶ Θεῶ καί Πατρί· καί οὕτως τό Πνεῦμα κάτεισι. Ἔστι δέ θεωρ῅σαι τό προκείμενον καί κατ᾿ ἄλλον θεωρίας τρόπον. ἖πειδή γάρ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἐν ταῖς α὎τοῦ δέκα ἐντολαῖς ἐγκέκρυπται· σωματοῦται δέ ἐν ἟μῖν, συγκαταβαίνων ἟μῖν διά τ῅ς πράξεως· αὖθίς τε ἀνάγει ἟μ᾵ς διά τ῅ς γνώσεως, ὏ψ῵ν ἟μ᾵ς μέχρις ἀνέλθωμεν εἰς τήν πάντων ὏ψηλοτέραν τ῵ν ἐντολ῵ν, τήν λέγουσαν, Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν· ὅτε γοῦν ἐκ πάντων ἀφεθείς, μ᾵λλον δέ, πάντα ἀφείς ὁ ἟μέτερος νοῦς, εἰς α὎τόν τόν Θεόν καταλήξῃ, τότε τάς πυρίνας γλώσσας δέχεται, Θεός κατά χάριν γινόμενος. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΒ΄. Σί δηλοῖ, "΢πάνιον εἰσάγαγε τόν πόδα πρός τόν σεαυτοῦ φίλον, μήποτε πλησθείς σου μισήσῃ σε;" Ἀπόκρισις. Υίλον ἐνταῦθα τό σ῵μα ἟μ῵ν λέγει, διά τήν πρός α὎τό φυσικήν ἕνωσίν τε καί στοργήν. Παραινεῖ οὖν ὁ Λόγος, τήν περί τό σ῵μα πρόνοιαν μή πεφορτισμένην ποιεῖσθαι, ἀλλά μόνῳ τῶ τ῅ς ψυχ῅ς ἴχνει τήν α὎τοῦ πρόνοιαν ποιεῖσθαι· καί τοῦτο δέ σπανίως, μήποτε τήν ἀνάπαυσιν α὎τοῦ περί πολλοῦ ποιουμένου σου, τά τ῵ν ἐχθρ῵ν καί μισούντων ἐν σοί ἐνδείξηται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢

ΞΓ΄.

Σί σημαίνει ἟ κατά τόν νόμον περί ἀγνοίας τοῦ φόνου νευροκοπουμένη ἐν τῆ φάραγγι δάμαλις; Ἀπόκρισις. ΢ημαίνει διά τούτων τό πνευματικόν βούλημα τ῅ς (836) τ῅ς Γραφ῅ς, ὅτι ο὎ μόνον περί τ῵ν προδήλων ἁμαρτημάτων χρή δεδοικέναι, ὡς μέλλοντας ὏πέρ α὎τ῵ν διδόναι δίκην, ἀλλά καί ὏πέρ τ῵ν ἀγνώστως ἟μῖν πραττομένων, δεδοικότας ἀεί τήν δάμαλιν, τουτέστι, τήν σάρκα ἟μ῵ν νευροκοπεῖν ἐν τῆ φάραγγι τ῅ς ἐγκρατείας καί τ῅ς ἀσκήσεως. Διά τοῦτο δέ τήν δάμαλιν ζ῵σαν κατελίμπανον, ἵνα καί ἟μεῖς μάθωμεν, μή τό σ῵μα ἀποκτένειν, ἀλλά τάς ἐπανισταμένας ἟δονάς νευροκοπεῖν καί δαμάζειν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΔ΄. Σί σημαίνει ὁ παραλυτικός διά τ῅ς στέγης ὏πό τεσσάρων χαλώμενος, καί εἰ δυνατόν κατά τήν ἱστορίαν ἀποστεγασθ῅ναι τόν οἶκον;

Ἀπόκρισις. (837) Κατά μέν τήν ἱστορίαν, πάντως ἀπεστεγάσθη ὁ οἶκος· ἐπειδή οἱ τ῵ν τόπων ἐκείνων α὎τόπται γενόμενοι, φασί τάς στέγας τ῵ν οἴκων, ἀπό λίθου κισήρου εἶναι ἐλαφροτάτους, ὥστε τόν ἀποστεγάσαι βουλόμενον, ε὎κόλως καί συντόμως δύνασθαι τοῦτο ποιεῖν. Κατά δέ τόν τ῅ς ἀναγωγ῅ς τρόπον, παραλυτικός ἐστι, π᾵ς νοῦς ἐν ἁμαρτίαις νοσ῵ν, καί μή δυνάμενος διά τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας

228 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html (αὕτη γάρ ἟ θύρα) ἰδεῖν τόν λόγον· διά δέ τ῅ς πίστεως ἀποστεγάσας τό κάλυμμα τ῅ς παχύτητος τοῦ νομικοῦ γράμματος, διά τ῵ν τεσσάρων χαλ᾵σαι ἐκ τοῦ ματαίου ὕψους, πρός τόν ἑαυτόν κενώσαντα Λόγον, καί τῆ πίστει καί τῆ πράξει λαμβάνει τήν βάσιν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΕ΄. Σίνος χάριν καταγελωμένου ἖λλισαίου τοῦ προφήτου ἐκ τ῵ν παίδων, ηὔξατο, καί ἐξ῅λθον ἄρκοι, καί ἀνώρυξαν [ἀνέῤῥηξαν] μβ΄ παῖδας; Ἀπόκρισις. Υασί τινες μή εἶναι Ἰσραηλίτας τούς παῖδας, ἀλλ᾿ ἐκ τ῵ν ἀλλοφύλων· καί ο὎χί παῖδας τῆ ἟λικίᾳ, ἀλλά τῆ φρονήσει. ἖πεί οὖν ἤκουον τόν προφήτην πολλά σημεῖα ποιοῦντα, καί ο὎κ ἐπίστευον, ἀλλά κατεγέλων α὎τοῦ· παρ῅σαν δέ τινες μή κοινωνοῦντες τ῅ς ματαίας α὎τ῵ν γνώμης· ἵνα οὖν μή οὗτοι βλάπτωνται, καί τό βλάσφημον εἰς Θεόν ἀνατρέχῃ, ἐπεξ῅λθεν α὎τοῖς ὁ Θεός. Κατά δέ τήν θεωρίαν, π᾵ς νοῦς κατά τόν ἖λισσαῖον φαλακρός, τουτέστι καθαρός ὏λικ῵ν νοημάτων, ἐν τῆ ἀναβάσει τ῅ς γνώσεως, πολλά ὏πό τ῵ν λογισμ῵ν τ῵ν περί τά αἰσθητά, καί τήν ὕλην καί τό εἶδος, καταγελ᾵ται· τεσσαράκοντα δηλοῦντος τά αἰσθητά· ὕλη δέ καί τό εἶδος προστιθέμενα, ἀποτελεῖ τόν τεσσαράκοντα δύο ἀριθμόν. ΢κώπτεται οὖν ἐκ τ῵ν τοιούτων λογισμ῵ν ὁ νοῦς, πρός τό εἰς ὄκνον α὎τόν ἐμβληθ῅ναι πρός τήν ἀρετήν. Σούτους οὖν δι᾿ ε὎χ῅ς ἀναιρεῖ, καί διά τ῵ν ἄρκων, τουτέστι δι᾿ ἟δον῅ς καί ἐπιθυμίας· κατ᾿ ἀντιστροφήν γάρ ἐπί τό κρεῖττον μεταχειριζόμενα τά τοιαῦτα πάθη, ἀποκτένουσι τούς λογισμούς τούς ἐμπαίκτους.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ξ΢τ΄. Π῵ς ὀφείλομεν νοεῖν τήν περί συντελείας τοῦ Τἱοῦ ἄγνοιαν; Ἀπόκρισις. Διπλ῅ τίς ἐστιν ἄγνοια· ἟ μέν διαβαλλομένη, ἟ δέ, ἀδιάβλητος· καί ἟ μέν ἐφ᾿ ἟μῖν ἐστιν, ἟ δέ, ο὎κ ἐφ᾿ ἟μῖν. Καί ἟ μέν διαβαλλομένη καί ἐφ᾿ ἟μῖν, ἟ περί τήν ἀρετήν καί ε὎σέβεια ἄγνοια· (840) ἟ δέ ἀδιάβλητος καί ο὎κ ἐφ᾿ ἟μῖν ἐστιν, ὅσα θελόντων ἟μ῵ν γινώσκειν ο὎ γινώσκομεν· οἷον τά πόῤῤω γινόμενα, τά μέλλοντα γίνεσθαι. Εἰ οὖν ἐν τοῖς ἁγίοις προφήταις διεγινώσκετο τά πόῤῥω καί ο὎κ ἐφ᾿ ἟μῖν, χάριτι, π῵ς ο὎χί μ᾵λλον πάντα ἞πίστατο ὁ Τἱός τοῦ Θεοῦ, καί δι᾿ α὎τοῦ τό ἀνθρώπινον, ο὎ φύσει, ἀλλ᾿ ἑνώσει τῆ πρός τόν Λόγον; Ὥσπερ γάρ σίδηρος πεπυρακτωμένος, πάντα τά ἰδιώματα τοῦ πυρός ἔχει· φωτίζει γάρ καί καίει· ο὎ μήν φύσει ἐστί πῦρ, ἀλλά σίδηρος· οὕτω καί τό ἀνθρώπινον τοῦ Κυρίου, καθό μέν ἟νώθη τῶ Λόγῳ, πάντα ἞πίστατο, καί τά θεοπρεπ῅ ταῦτα ἐν ἑαυτῶ διεδείκνυτο· καθό δέ φύσις ἀνθρωπεῖα ἐν α὎τῶ ο὎χ ἥνωτο, λέγεται ἀγνοεῖν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΖ΄. Σί σημαίνει τό μοναχικόν σχ῅μα, καί πρό τούτου, τίς ἟ ἀπόκαρσις τ῵ν τριχ῵ν; Ἀπόκρισις. Ὥσπερ πάντων τ῵ν ἐν τῶ σώματι μελ῵ν ἟ κεφαλή προτερεύει, οὕτως καί ἐν τῆ ψυχῆ ὁ νοῦς κεφαλ῅ς τύπον ἔχει. Σοῦτον οὖν ἀποκείρειν δεῖ, πάντων τ῵ν κοσμικ῵ν νοημάτων. Σό δέ κολόβιον, (841) ἐπειδή τό μέν ὅλον σ῵μα σκέπει, μόνας δέ τάς χεῖρας γυμνοῖ, σημαίνει ὡς χρή τήν ἞θικήν φιλοσοφίαν ἐνδεδύσθαι, ἀφῃρημένην τάς πρακτικάς τ῅ς ἁμαρτίας ἐνεργείας· καί ὡς χρή ταύτην ἐπικεῖσθαι ἀεί ἐπί τε δυνάμει καί ἐνεργείᾳ. Ἡ γάρ δύναμις τ῅ς ἀντικειμένης τοῦ πονηροῦ δυναστείας ἐστί, κατά τόν Ἰώβ, ὏πό ὀμφαλοῦ γαστρός· καί αἱ ψυχαί κατά τόν μακάριον Δαβίδ, πληροῦνται τ῵ν δαιμονικ῵ν ἐμπαιγμάτων. ἖μπαίγματα δέ εἰσιν, αἱ διάφοροι τ῅ς πορνείας ἐνέργειαι. ὇ δέ ἀνάλαβος, ἐπειδή καί ἐμπρός καί ὀπίσω τόν σταυρόν ἔχει, σημαίνει ὅτι χρή, κατά τόν Ἀπόστολον, μή μόνον σταυρωθ῅ναι ἟μ᾵ς τῶ κόσμῳ, ἀλλά καί τόν κόσμον ἟μῖν· ἵνα φευγόντων ἟μ῵ν τόν κόσμον, μηδέν ἐμπόδιον ἔχωμεν, μηδέ τῆ πρός α὎τόν σχέσει διά τ῅ς ἐπιφαινομένης ἀπάτης ἐγκρατηθ῵μεν· μήτε δέ πάλιν τ῵ν ὄπισθεν διωκόμενοι ἐκ τοῦ κόσμου ἐκ τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν, ὏πενδώσωμεν τοῦ τόνου τ῅ς ε὎σεβείας· ἀλλ᾿ ἀναίσθητοι καί νεκροί 229 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html διαμείνωμεν, πρός τε τά ἀκούσια καί τά ἑκούσια πάθη. Σό δέ κουκούλιον δηλοῖ, τήν φρουροῦσαν καί σκέπουσαν τόν νοῦν ἟μ῵ν χάριν τοῦ Θεοῦ. ὇ γάρ ἀποκειράμενος τά τοῦ κόσμου νοήματα, τήν περικεφαλαίαν δέχεται τοῦ σωτηρίου. Σά δέ σανδάλια, τοῦτον ἔχει τόν λόγον. ἖πειδή ἐκ νεκρ῵ν δερμάτων εἰσί, μικρῶ δέ μέρει τοῦ σώματος ὏πόκεινται, τόν α὎τόν τρόπον, ᾗπερ τό ὅλον σ῵μα πρός τά ἴχνη τοῦ σανδαλίου ἔχει, οὕτω χρή τήν ψυχήν τῶ σώματι κεχρ῅σθαι, καί τοῦτο νεκροῦν τῶν παρά φύσιν παθ῵ν. Σό δέ περιβόλαιον, ἐπειδή τετράγωνόν ἐστιν, ἐκ τεσσάρων δέ στοιχείων καί ὁ κόσμος, σημαίνει ὅτι χρή περιβεβλ῅σθαι ἟μ᾵ς τήν φυσικήν θεωρίαν, ὥστε μή πρός αἴσθησιν καί πάθη τά ὁρώμενα βλέπειν, ἀλλά διά τοῦ ἐν α὎τοῖς λόγου, πρός τόν τούτων δημιουργόν ἀνάγεσθαι. Σό δέ τήν ἀριστεράν χεῖρα παραγυμνοῦσθαι, σημαίνει ὅτι χρή τάς ἀγαθάς πράξεις ἐν ἟μῖν προφαίνεσθαι, κατά τόν τοῦ ΢ωτ῅ρος λόγον, ὅπως ἴδωσιν οἱ ἄνθρωποι τά καλά ἟μ῵ν ἔργα, καί δοξάσωσι τόν Πατέρα ἟μ῵ν τόν ἐν τοῖς ο὎ρανοῖς. Σό δέ μαῦρα τά ἐνδύματα εἶναι, σημαίνει ὅτι χρή ἟μ᾵ς ἀφανεῖς εἶναι τῶ κόσμῳ, ὡς τό πολίτευμα ἔχοντας ἐν ο὎ρανῶ. Εἰ δέ τις τό παλλίον τετράγωνον ὄν, καί εἰς τάς γενικάς τέσσαρας ἀρετάς ἐκλάβοι, τοῦτο εἰκότως ο὎χ ἁμαρτήσεται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΗ΄. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . Ἀπόκρισις. Εἰρήνην ὁ ἱερεύς ἀπό τοῦ ὕψους τ῅ς καθέδρας τῆ ἖κκλησίᾳ ἐπιφθέγγεται, τόν Κύριον τ῅ς καθέδρας μιμούμενος, ἀναλαμβανόμενον εἰρήνην τήν οἰκείαν, καί ἀφιέντα καί διδόντα. Σό δέ, Καί τῶ πνεύματί (844) σου τόν λαόν ἀποκρινόμενον, δηλοῖ, Εἰρήνην μέν ἟μῖν παρέσχες, Κύριε, καί τήν ἐν ἀλλήλοις ὁμόνοιαν· εἰρήνην δέ δός ἟μῖν, τήν πρός σέ ἀδιαίρετον ἕνωσιν, ἵνα τῶ Πνεύματί σου εἰρηνεύοντες, ὅ ἟μῖν ἐν ἀρχ῅ τ῅ς δημιουργίας ἐνέθηκας, ἀχώριστοι τ῅ς σ῅ς ἀγάπης τυγχάνωμεν.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΞΘ΄. Εἰ ὅλως νεκροί ἐγείρονται, τί ὅλως, φησί, τά σώματα ἟μ῵ν ο὎κ ἀνίστανται; Σί καί ἐν τῶ βαπτίζεσθαι, εἰς ἀφθαρσίαν α὎τά μεταποιεῖσθαι πιστεύομεν; Ἀπόκρισις. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . .

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ο΄. ............................................................. Ἀπόκρισις. Εἰ τ῅ς Γραφ῅ς ζητεῖς μυστικήν διασάφησιν, οὕτως νοητέον· Αἰνεῖτε τόν Κύριον ἐν φων῅ σάλπιγγος, ἐν τῆ μνήμῃ τ῅ς ἀναστάσεως [ἴσ. ἀναλήψεως] σάλπιγγι σειομένῃ, ὡς γέγραπται· Αἰνεῖτε α὎τόν ἐν ψαλτηρίῳ καί κιθάρᾳ· τ῅ γλώσσῃ ἟μ῵ν καί τῶ στόματι, ὡς πλήκτρῳ τινί τῶ πνεύματι κρουομένων. Αἰνεῖτε α὎τόν ἐν τυμπάνῳ καί χορ῵· ἐν σαρκί καί ψυχῆ, ἀφ᾿ ἧς ὡς χορείας πρός Θεόν διαβαίνουσι δεήσεις. Αἰνεῖτε α὎τόν ἐν χορδαῖς καί ὀργάνῳ· ἐν καρδίᾳ, καί ἐν π᾵σι τοῖς ἔσωθεν σπλάχνοις καί νεύροις, ἅπερ ὄργανον κέκληκε. Αἰνεῖτε α὎τόν ἐν κυμβάλοις ε὎ήχοις· τοῖς χείλεσι, δι᾿ ὧν τά ἐναρμόνια τ῅ς ψαλμωδίας πλέκεται μέλη.

ΕΡΨΣΗ΢Ι ΟΑ΄.

230 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖πειδή κατά τινα τ῵ν ἀντιγράρων τοῦ Ἀποστόλου περιέχεται, ὅτι "Πάντες μέν κοιμηθησόμεθα, ο὎ πάντες δέ ἀλλαγησόμεθα· " κατά τινα δέ, ὅτι "Πάντες μέν ο὎ κοιμηθησόμεθα, πάντες δέ ἀλλαγησόμεθα· " παρακαλ῵ μαθεῖν, ποίαν χρή τ῵ν ἐκδόσεων ἐγκρῖναι· καί τί τά ἐκ τούτων δηλούμενα. Ἀπόκρισις. Οἶμαι ὅτι καθ᾿ ἑκατέραν τ῵ν ἐκδόσεων, ἐπειδή καί τά ἀρχαῖα τ῵ν ἀντιγράφων τά δύο περιέχουσιν· ε὎σεβ῵ς δή τις ἐκλαμβάνων, τοῦ ἀποστολικοῦ ο὎κ ἀποπεσεῖται σκοποῦ. Κατά μέν τό, Πάντες κοιμηθησόμεθα, ο὎ πάντες δέ ἀλλαγησόμεθα, οὕτω χρή νοεῖν, ὅτι πάντες μέν τήν διά θανάτου κοίμησιν ὏πομενοῦμεν· ο὎ πάντες δέ τήν δόξαν καί τήν παῤῥησίαν ἀνταλλαξόμεθα· ὅπερ ὁ α὎τός Ἀπόστολος ἐν ἄλλῳ σαφέστερον τίθησι, φάσκων, Εἴπερ καί ἐνδυσάμενοι, καί ο὎ γυμνοί ε὏ρεθησόμεθα. Κατά δέ τό, Ο὎ πάντες μέν κοιμηθησόμεθα, πάντες δέ ἀλλαγησόμεθα, οὕτως χρή ἐκδέχεσθαι, ὅτι Πάντες μέν ο὎ κοιμηθησόμεθα τήν χρονικήν κοίμησιν, ὥστε δεηθ῅ναι ταφ῅ς καί λύσεως τ῅ς εἰς φθοράν· ἀλλά σύντομον τόν θάνατον οἱ τότε ε὏ρισκόμενοι ὏πομενοῦσι, μή δεόμενοι χρονικ῅ς κοιμήσεως, διά τήν (845) παραυτίκα γινομένην ἀνάστασιν· πάντες δέ ἀλλαγήσονται, τουτέστι, τήν ἀφθαρσίαν ἐνδύσονται.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΒ΄. Σί δήποτε τοῦ λέγοντος τοῦ Λουκ᾵ ἐν ταῖς Πράξεσι περί τοῦ Παύλου, ὅτι "Ἔσπευδεν, εἰ δυνατόν ἦν α὎τ῵ ποι῅σαι τήν ἟μέραν τ῅ς Πεντηκοστ῅ς εἰς Ἱεροσόλυμα," φαίνεται γονυκλισίας ποιήσας, ὅ τοῖς κανόσιν ἀπηγόρευται. Ἀπόκρισις. Ο὎ περί α὎τ῅ς τ῅ς Πεντηκοστ῅ς, ἐν ᾗ τό Πνεῦμα κατ῅λθε, λέγει· ἀλλ᾿ ἐπειδή αἱ πεντήκοντα ἟μέραι, ἟μέραι λέγονται τ῅ς Πεντηκοστ῅ς, ἔσπευσεν ὁ Παῦλος τήν ἀπό τ῅ς Πασχαλίας πρώτην ἟μέραν ποι῅σαι εἰς Ἱεροσόλυμα· ὡς δ῅λόν ἐστιν, ὅτι ἐν ταῖς νηστείαις ἔκλινε γόνυ.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΓ΄. Σί ἐστιν, "Ὅστις ἐποικοδομεῖ ἐπί τόν θεμέλιον τοῦτον χρυσόν, ἤ ἄργυρον, ἤ λίθους τιμίους· ξύλα, χόρτον, καλάμην· τό πῦρ α὎τά δοκιμάσει. Εἴ τινος οὖν τό ἔργον μενεῖ ὅ ἐπῳκοδόμησε, μισθόν λήψεται· εἴ τινος δέ τό ἔργον κατακαήσεται, ζημιωθήσεται· α὎τός δέ σωθήσεται, οὕτως δέ, ὡς διά πυρός;" Ἀπόκρισις. Θεμέλιός ἐστιν ἟ τοῦ Φριστοῦ πίστις. ἖ποικοδομεῖ δέ τις ἐν α὎τῆ, χρυσόν μέν, τήν θεολογικήν μυσταγωγίαν· ὡς ἄργυρον δέ, τόν διαφαν῅ βίον· λίθους δέ τιμίους, τούς ε὎σεβεῖς λογισμούς· ξύλα δέ, τήν περί τά αἰσθητά προσπάθειαν· χόρτον δέ, ὁ τήν ἀλογίαν τρεφόμενος· καλάμην δέ, ὁ τήν φθοράν ἐργαζόμενος. Καί ἐπί μέν τ῵ν ἐχόντων τάς ἀγαθάς πράξεις, ἟ τ῅ς γνώσεως [διαγνώσεως] ἟μέρα δηλοῖ, ὅτι ἐν πυρί, τουτέστιν ἐν τῶ πνεύματι, γέγονεν ἟ τούτων ἀποκάλυψις. ἖ν δέ τοῖς ἁμαρτάνουσι, τά ἔργα κατακαίονται, τ῅ς διαγνώσεως διακαιούσης (848) τήν συνείδησιν, καί μειούσης τάς ἁμαρτίας, καί σωζούσης τόν ἄνθρωπον· ζημιούσης δέ τοῦ προλαβόντος χρόνου τήν ἀργίαν τ῵ν ἀρετ῵ν. Ἀλλά καί ἐν τ῵ μέλλοντι αἰ῵νι, τά ἔργα τ῅ς ἁμαρτίας εἰς ἀνυπαρξίαν χωρήσουσι, τ῅ς φύσεως τάς ἰδίας δυνάμεις σώας ἀπολαβούσης διά τοῦ πυρός καί τ῅ς κρίσεως. ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΔ΄. Σί ἐστιν ὅπερ ὁ Δαβίδ ψάλλει, λέγων, "Δός τό κράτος σου τῶ παιδί σου, καί σ῵σον τόν υἱόν τ῅ς παιδίσκης σου;" Ἀπόκρισις. ἖πειδή κατά φύσιν δοῦλοί ἐσμεν τοῦ Θεοῦ· τ῅ς δέ παιδίσκης α὎τοῦ τ῅ς σοφίας υἱοί, δοθ῅ναι ἟μῖν εὔχεται πρ῵τον τό κράτος· τουτέστι, τήν κατά τ῵ν παθ῵ν δυναστείαν· καί τότε διά τούτου ἟ σωτηρία ἟μῖν παραγίνεται.

231 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΕ΄. ἖πειδή ἐν ταῖς Βασιλείαις γέγραπται, ὅτι ὁ Θεός ἐπέσεισε τόν Δαβίδ ἀριθμ῅σαι τόν λαόν· ἐν δέ ταῖς Παραλειπομέναις τόν διάβολον λέγει· π῵ς δειχθήσεται ἟ θεία Γραφή ἑαυτῆ συμφωνοῦσα; Ἀπόκιρισις. ἖πειδή ὁ Ἀπόστολος θεόν τοῦ αἰ῵νος τούτου λέγει τόν διάβολον· κατά τοῦτο ἐκληπτέον τό τ῵ν Βασιλει῵ν. Ἤ καί ἄλλως, ἐπειδή χωρίς τ῅ς τοῦ Θεοῦ προνοίας ο὎δέν γίνεται, (849) ἀλλ᾿ εἴτε κατ᾿ ε὎δοκίαν, εἴτε κατ᾿ οἰκονομίαν, εἴτε κατά συγχώρησιν τά πάντα γίνονται· τό ἐν ταῖς βασιλείαις γεγραμμένον, ὅτι ὁ Θεός ἐπέσεισεν, ἀντί τοῦ, παρεχώρησε, νοεῖν ἐστι ε὎σεβές· ἐν δέ ταῖς Παραλειπομέναις, τόν διάβολον τόν ἐνεργήσαντα, καί αἴτιον γενόμενον. ἗βδομήκοντα δέ χιλιάδες πίπτουσιν, οἱ ε὏ρεθέντες μετά Ἀβεσσαλών· οἱ τό πάθος ἔχοντες τ῅ς οἰήσεως καί ὏περηφανείας. Κατά δέ τήν θεωρίαν τοῦτο σημαίνει, ὅτι π᾵ς Δαβίδ, ὁ μή κατά διάθεσιν, ἀλλά κατά συναρπαγήν, ἐπάρσεως ἀπογεννήσας λογισμόν, μεταγνούς, αἰτεῖται τόν Θεόν, καί θνήσκουσιν οἱ περί τά χρονικά καί πρόσκαιρα λογισμοί. ὇ γάρ ἑβδομηκοστός ἀριθμός, τήν χρονικήν κίνησιν σημαίνει, διά τόν ἑβδοματικόν κύκλον. Διά τοῦτο τοίνυν παραιτήσασθαι ἄμεινον, τό ἀπό τ῵ν ἐχθρ῵ν δαιμόνων διώκεσθαι, καί μή λιμόν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Θεοῦ.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ Ο΢τ΄. Σί ἐστι τό ἐν τῶ Ἀποστόλῳ εἰρημένον, "Ὤφελον καί ἀποκόψονται;" Ἀπόκρισις. Σοῦτο εἴρηται ἀντί τοῦ, Θρηνήσουσι καί κόψονται, εἰς μετάνοιαν ἐρχόμενοι ὧν ἥμαρτον ἀναστατοῦντες τούς πιστούς.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΖ΄. Σίνος χάριν Μωαβῖται καί Ἀμμανῖται ἀπαγορεύονται εἰσελθεῖν εἰς τόν ναόν τοῦ Κυρίου, ἕως τρίτης καί τετάρτης καί δεκάτης γενε᾵ς· καί ἕως εἰς τόν αἰ῵να; Ἀπόκρισις. ἖πειδή Μωαβίτης ἑρμηνεύεται ἔντερον πατρός· Ἀμμανίτης δέ, πατήρ μητρός· σημαίνεται διά τούτων, (852) ὅστις ἀπ᾿ ἄλλου παραλάβῃ ὏πόδειγμα κακίας, οὗτος τό ἔντερον τοῦ πατρός ἐφανέρωσεν· ὅστις δέ ἐξ ἑαυτοῦ τέκῃ τήν ἁμαρτίαν, οὗτός ἐστιν πατήρ μητρός, τουτέστι τ῅ς ἰδίας ἁμαρτίας. Οἱ τοιοῦτοι οὖν, ο὎κ εἰσελεύσονται εἰς οἶκον Κυρίου, ἕως τρίτης καί τετάρτης καί δεκάτης γενε᾵ς· καί ἕως εἰς τόν αἰ῵να. Σουτέστιν, ὁ μή δι᾿ ἕξεως ἀγαθ῅ς καί πράξεως (αὕτη γάρ τρίτη καί τετάρτη γενεά τ῵ν ἀρετ῵ν), καί διά τοῦ ὀνόματος καί πίστεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, καί διά τάς δέκα τοῦ νόμου ἐντολάς, καί διά τ῅ς τοῦ μένοντος αἰ῵νος ἐσομένης παλιγγενεσίας, ἑαυτόν τῶ Θεῶ οἰκει῵ν, ο὎κ εἰσελεύσεται εἰς οἶκον Θεοῦ· τουτέστιν, ἐν τῆ ο὎ρανίῳ πόλει, ἐν ᾗ πάντων ε὎φραινομένων ἟ κατοικία.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΗ΄. Σί δήποτε ὁ μέν ἐν μέρει λεπρός, ἀκάθαρτός ἐστι παρά τῶ νόμῳ· ὁ δέ ὁλόλεπρος ὤν, καθαρός ἐστιν; Ἀπόκρισις. ὇ κατά τι μέρος λεπρός, νεκρόν ἔχει τό μέρος ἐν ᾧ ἐστιν ἟ λέπρα. ὘ποφεύγοντος γάρ τοῦ ζωτικοῦ αἵματος, κοιλαίνεται ὁ τόπος· καί ἟νίκα τῆ ἀφῆ τοῦ ἱερέως ὏πέκυπτεν ἟ κοίλανσις τ῅ς λέπρας, ἐμίαινε τόν τοιοῦτον· οὕτω καί ὁ κατά τι μέρος τ῅ς ψυχ῅ς 232 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λεπρωθείς, κοιλανθείσης τ῅ς ψυχ῅ς, τουτέστι ταπεινωθείσης διά τ῅ς ὏ποχωρήσεως τ῅ς ζωτικ῅ς δυνάμεως τ῅ς ἀρετ῅ς, ἀκάθαρτος γίνεται. ὇ δέ ὁλόλεπρος, τήν μέν χροάν τοῦ λεπροῦ ἔχει· τό δέ ζωτικόν αἷμα δι᾿ ὅλου τοῦ σώματος ἔχει ἐν τῆ ἐπιφανείᾳ ἐνεσπαρμένον. Σοῦτο οὖν σημαίνει, ὅτι ὁ εἰς τό ἔσχατον πέρας τ῅ς κακίας ἐλθών, εἶτα μεταμεληθείς, ἐπαναλαμβάνει τήν ζωτικήν τ῅ς ἀρετ῅ς δύναμιν· μόνην δέ τήν συνείδησιν ἔχει κεχρωσμένην ταῖς προτέραις προλήψεσιν. Ο὎ δύναται γάρ ἅπερ ἔπραξε, μή λογίζεσθαι ὡς μή πράξας. Διά τοῦτο οὖν ὁ νόμος τόν τοιοῦτον καθαρόν ἀποφαίνει.

ΕΡΨΣΗ΢Ι΢ ΟΘ΄. Σί δηλοῦσιν αἱ κατά τόν νόμον προαγόμεναι ε΄ θυσίαι, τό πρόβατον, ὁ βοῦς, ἟ αἴξ, ἟ τρυγών, ἟ περιστερά; Ἀπόκρισις. Κατά μέν μίαν ἐπιβολήν, λαμβάνεται ὁ κριός μέν ὡς ἟γεμονικόν, ἐπί τοῦ λογιστικοῦ· ὁ δέ ταῦρος, ἐπί τοῦ θυμικοῦ· ἟ δέ αἴξ, ἐπί τοῦ ἐπιθυμητικοῦ· ἟ δέ τρυγών, ἐπί τ῅ς σωφροσύνης· ἟ περιστερά δέ, ἐπί τοῦ ἁγιασμοῦ. Εἰ δέ δεῖ καί τά ἑκάστου ζώου προσόντα φυσικ῵ς ζητ῅σαι, καί ἑκάστου α὎τ῵ν τήν πρόσφορον ἐφαρμόσαι θεωρίαν, φασίν, οἱ τά τοιαῦτα ἐπεσκεμμένοι, ὅτι τρία προσάγει τ῵ κεκτημένῳ τό πρόβατον, (853) τόν μαλόν, τό γάλα, τόν ἀμνόν. Ἡ δέ κόρη τοῦ ὀφθαλμοῦ α὎τοῦ συμπεριπολεῖ τῶ ἟λίῳ, καί ἑκάστης ἟μέρας ἀφοδεύει σπυράθους τξε΄ Σό δέ λογικόν πρόβατον ὁ ἄνθρωπος, εἴπερ ἑαυτόν προσφέρειν θυσίαν τῶ κτησαμένῳ Θεῶ ἐσπούδακε, χρεωστεῖ διδόναι ὥσπερ μαλόν, τήν ἞θικήν πρ᾵ξιν· ὡς δέ γάλα, τήν φυσικήν θεωρίαν (θρεπτική γάρ αὕτη τοῦ νοῦ)· ὡς δέ ἀμνόν, τόν μαθητευόμενον ἀπογενν῵ν διά τ῅ς διδασκαλίας, καί πάντα ὅμοιον ἑαυτῶ καί τέλειον σπουδάζων προσάγειν τῶ Θεῶ. Ἀλλά καί τήν κόρην τοῦ ὀφθαλμοῦ, ὁ τοιοῦτος ἔχει τῶ ἟λίῳ συμπεριπολοῦσαν· τουτέστι τόν νοῦν τῶ Ἡλίῳ τ῅ς δικαιοσύνης, διά τ῅ς προνοητικ῅ς τ῵ν ὄντων διοικήσεως φέροντι τά ἟μέτερα, συμπεριπολεῖ· τουτέστιν, ἐπακολουθεῖ· ἔν τε γάρ θλίψεσιν, ἔν τε ε὎ημερίαις ε὎χαριστ῵ν· ἐπί τε τῆ καλ῵ς ἀγούσῃ τά πάντα προνοίᾳ. Ἀποβάλλει δέ ὁ τοιοῦτος ἑκάστης ἟μέρας σπυράθους τξε΄ · τουτέστι, τά ὏πό χρόνον γένεσιν φθαρτά καί περισσά ἑκάστοτε ἀποῤῥίπτει. Περί δέ τοῦ βοός φασιν, ὅτι τήν καρδίαν τρίγωνον κέκτηται· τόν δέ νεφρόν πεντάβολον· ἔχει δέ καί τρεῖς στομάχους· καί τήν μέν ἟μέραν, φωτοειδεῖς ἔχει τούς ὀφθαλμούς· τῆ δέ νυκτί, πυροειδεῖς· καί τρίτον τ῅ς ἟μέρας καί τρίτον τ῅ς νυκτός κατ᾿ ἀνατολάς ὁρ῵ν πνέειν φυσ῵ν. ὇ δεξιός α὎τοῦ ῥίς, ε὎ωδιάζει μόσχον· τό δέ αἷμα α὎τοῦ, ἀναιρετικόν ἐστι πάντων τ῵ν ἟μέρων ζώων, χωρίς τοῦ κυνός. Δεῖ οὖν καί ἟μ᾵ς ὥσπερ βοῦν φέροντας, τόν ζυγόν τοῦ Φριστοῦ μεταχειριζομένους, τάς λιθίνας ἀνατέμνειν καρδίας· καί τάς μέν ἀκάνθας τ῵ν παθ῵ν ἐκριζοῦν· πλατύνειν δέ τήν γ῅ν τ῅ς καρδίας πρός ὏ποδοχήν τοῦ θείου λόγου. Ἔχειν δέ καί τήν καρδίαν τρίγωνον, τουτέστι τόν περί Σριάδος λόγον ὏γι῅ ἔχειν ἐν τῆ καρδίᾳ· ἵνα ὥσπερ ἟ καρδία διαδίδωσι φυσικ῵ς τήν ζωήν τῶ σώματι, οὕτως καί ἟ εἰς Θεόν ε὎σέβεια, τά μέλη τ῅ς ψυχ῅ς συνίστησι. Σόν δέ νεφρόν ἔχειν πεντάβολον, τουτέστι τό ἐπιθυμητικόν μή πρός τά πάθη τετράφθαι, ἀλλά διά τ῵ν ε΄ αἰσθήσεων τήν κτίσιν κατοπτεύειν εἰς μόνην ἐπιθυμίαν καί ἀγάπην τοῦ Κτίσαντος. Σρεῖς δέ στομάχους κεκτ῅σθαι· ὁ στόμαχος πρ῵τον τά σιτία δεχόμενος, καί διά τ῅ς πεπτικ῅ς δυνάμεως τό εἰλικρινές α὎τ῵ν ἑκάστῳ τ῵ν μελ῵ν παραπέμψας, τό λοιπόν τῆ κοιλίᾳ δίδωσιν. Οὕτως οὖν ἟μ᾵ς προσήκει διά πρακτικ῅ς καί φυσικ῅ς καί θεολογικ῅ς θεωρίας ἀγομένους, καί τά πρόσφορα π᾵σι τοῖς μέλεσι τ῅ς ψυχ῅ς ἀπονέμοντας, καί τοῦ ἥττονος προνοεῖσθαι μέρους· τουτέστι, τοῦ σώματος· τοῦτο γάρ ἟ κοιλία. Σρίτον δέ τ῅ς ἟μέρας καί νυκτός ἀφορ῵ντας πρός ἀνατολάς πνέειν, τουτέστι τήν τρισσήν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν, συντηρητικήν καί ἐπιστρεπτικήν καί παιδευτικήν ἀφορ῵ντας, ἔν τε νυκτί τ῵ν πειρασμ῵ν, ἔν τε ἟μέρᾳ ε὎ημερίας, ε὎χαριστεῖν· ἔχειν δέ τούς ὀφθαλμούς, ἐν μέν νυκτί πυροειδεῖς, ἐν δέ ἟μέρᾳ φωτοειδεῖς, τουτέστι, θεωρητικήν δύναμιν, ἐν μέν τῆ ἟μέρᾳ τ῵ν ἀρετ῵ν, τάς ἐκ τοῦ Ἡλίου τ῅ς δικαιοσύνης ἀκτῖνας τ῅ς γνώσεως ὏ποδεχομένην· ἐν δέ τῆ νυκτί τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς ἐπαγομένων ἀλλεπαλλήλων πειρασμ῵ν, (856) τούς λόγους καταλαμβάνουσαν τ῵ν ἐγκαταλείψεων· ἔχειν δέ καί τόν δεξιόν ῥίνα ε὎ώδη. Δεξιόν μέρος τοῦ ἀνθρώπου ἐστίν ἟ ψυχή· ἐπειδή διπλοῖ ἐσμέν ἐκ ψυχ῅ς καί σώματος. ὇ οὖν διά τάς τ῅ς ψυχ῅ς ἀρετάς, τήν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπισπασάμενος, γίνεται τοῖς ἄλλοις ε὎ώδης. Σό δέ αἷμα τοῦ τοιούτου, ἀναιρετικόν ἐστι τ῵ν ἟μέρων ζώων· τουτέστιν, ὁ κατά παρατροπήν θυμός, ἀναιρετικός ἐστι τοῖς μιμουμένοις α὎τόν ἀνθρώποις· τροφή δέ τοῖς ὏λακτοῦσι καθ᾿ ἟μ῵ν δαίμοσιν. Ἡ δέ αἴξ φύσιν ἔχει τοιαύτην, τά ὄρη ε὎κόλως ἀναβαίνουσα, κρηνοβατεῖ, καί ἐπιτέρπεται τ῵ν μουσικ῵ν μελ῵ν· καί τό δεξιόν α὎τ῅ς κέρας ἐάν θυμιαθῆ ἐν οἱῳνδήποτε τόπῳ, σεισμοῦ φαντασίαν παρέχει. Ἀφοδεύει δέ ἑκάστης ἟μέρας σπυράθους διακοσίους. Δεῖ οὖν καί τήν ἟μετέραν ψυχήν τούς κρημνούς τ῵ν πειρασμ῵ν ε὎θαρσ῵ς διαπηδᾶν· καί τά προφητικά ὄρη ἀναβαίνουσαν, τό ὕψος τ῅ς γνώσεως θηρ᾵σθαι, καί ἐπί ταύτῃ ἥδεσθαι· καί ο὎ μόνον ἥδεσθαι, ἀλλά καί διά τοῦ δόνακος, τουτέστι τοῦ ἐμπράκτου 233 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λόγου, διδάσκοντα ἟δονήν ἐντιθέναι τοῖς ἀκούουσι. Σό δέ δεξιόν κέρας, σημαίνει ὅτι ὁ τό θεωρητικόν τ῅ς ψυχ῅ς διά τ῅ς προσευχ῅ς τῶ Θεῶ προσαγαγών, ε὎ώδης γινόμενος τοῖς ἀκούουσι, τήν ἐν α὎τοῖς ἕξιν τ῵ν σαρκικ῵ν παθ῵ν διασαλεύει. ὇ τοιοῦτος ἑκάστοτε τήν περί τά αἰσθητά ἀποβάλλει πλάνην. Αἱ γάρ αἰσθήσεις τ῵ν αἰσθητ῵ν συμπλεκόμεναι. . . . . .Λείπει.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙ΢ ΣΟΝ ΝΘ΄ ΧΑΛΜΟΝ

Εἰς τό τέλος, τοῖς ἀλλοιωθησομένης· εἰς στηλογραφίαν τῶ Δαβίδ· εἰς διδαχήν, ὁπότε (857) ἐνεπύρισε τήν Μεσοποταμίαν, καί τήν ΢υρίαν ΢ωβ᾵ [erar ΢ωβ᾵]· καί ἐπέστρεψεν Ἰωάβ, καί ἐπάταξε τήν φάραγγα τ῵ν Ἀλ῵ν δώδεκα χιλιάδας. Εἰς τό τέλος, τοῖς ἀλλοιωθησομένοις ὁ παρών ἐπιγράφεται [ἐπιγέγραπται] ψαλμός· διά τε τήν ἐπί τέλει τ῵ν χρόνων διά τ῅ς ἐπιδημίας τοῦ Φριστοῦ γενομένην τοῖς ἀνθρώποις ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν, καί ἀπό κακίας εἰς ἀρετήν, καί ἀγνοίας εἰς γν῵σιν Θεοῦ γνωμικήν τε καί προαιρετικήν μεταβολήν καί ἀλλοίωσιν· Διά τε τήν εἰς ὕστερον ἐπί τέλει τ῵ν αἰώνων γενησομένην δι᾿ α὎τοῦ τοῦ ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν Θεοῦ καθολικήν τοῦ παντός γένους τ῵ν ἀνθρώπων ἐν χάριτι φυσικήν ἐκ θανάτου καί φθορ᾵ς εἰς ζωήν ἀθάνατον καί ἀφθαρσίαν, διά τ῅ς προσδοκωμένης ἀναστάσεως, ἀλλοίωσίν τε καί ἀνανέωσιν. Εἰς στηλογραφίαν δέ τῶ Δαβίδ· τουτέστιν, α὎τῶ τῶ Φριστῶ· διά τε τήν γενομένην ἤδη κατά τήν θείαν α὎τοῦ σάρκωσιν στήλης δίκην, ἐν α὎τῶ μέν ὡς ἀρχηγῶ καί ΢ωτ῅ρι, καί μετ᾿ α὎τόν ἐν τοῖς κατ᾿ α὎τόν ε὎σεβ῵ς βιοῦσι, τ῅ς κακίας ἀναίρεσιν· διά τε τόν ἔτι δι᾿ α὎τοῦ γενησόμενον παντελ῅ τοῦ τε θανάτου καί τ῅ς φθορ᾵ς ἀφανισμόν. Εἰς διδαχήν δέ ὁπόταν ἐνεπύρισε τήν Μεσοποταμίαν, καί τήν ΢υρίαν ΢ωβ᾵ [Fr. ΢ωβάλ] . Εἰς διδαχήν ἟μῖν, τοῖς ἀλλοιουμένοις καί ἀλλοιωθησομένοις, δηλονότι τήν ἐπαινετήν καί θείαν ἀλλοίωσιν, ὁ ψαλμός ἐπιγέγραπται παρά τοῦ Δαβίδ τοῦ νοητοῦ· λέγω δέ Φριστοῦ τοῦ Θεοῦ. Μόνος γάρ α὎τός ἀληθινός βασιλεύς ὏πάρχων τοῦ Ἰσραήλ καί ὁρ῵ντος Θεόν, ὡς πάσης ἀναιρέτης κακίας καί ἀγνωσίας, καί νικητής παντός χρόνου καί φύσεως, δι᾿ ὧν ἐν ἟μῖν κακία συνίστασθαι πέφυκεν· ἐνεπύρισε τήν Μεσοποταμίαν, διά σαρκός ἟μῖν ὁμιλήσας· τουτέστι, τήν ἐπικλυζομένην τοῖς παρά φύσιν πάθεσι τ῅ς σαρκός ἕξιν τ῅ς κακίας. Καί τήν ΢υρίαν ΢ωβ᾵ [etiam Fr. ΢ωβ᾵· et deinceps], τουτέστι τήν δεδουλωμένην τῶ χρόνῳ, ἤγουν ἞πατημένην τῶ αἰ῵νι τούτῳ διάθεσιν. ἗πτά γάρ ἟ ΢ωβ᾵ ἑρμηνεύεται· σαφ῵ς δέ τοῦτο δηλοῖ τήν χρονικήν ἰδιότητα. ἗βδοματικός γάρ ὁ χρόνος. Υησίν γάρ καί χρόνον εἴωθεν ὁ διάβολος συνεπικινεῖν ἑαυτῶ κατά τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, τούς ἀφανεῖς συμπλέκων πολέμους, ὡς τάς δύο ΢υρίας κατά τοῦ Δαβίδ ὁ Ἀδρααζάρ. Ἀδρααζάρ γάρ εἰς τήν ἗λλάδα φωνήν μεταφραζόμενος, λύων ἰσχύν (860) ἤ κατασκάπτων δύναμιν ἑρμηνεύεται· ὅστις ἐστίν ὁ διάβολος, ὁ δι᾿ ἀπάτην τήν πνευματικήν ἰσχύν τ῅ς ἟μετέρας φύσεως κατ᾿ ἀρχάς τῆ παραβάσει τ῅ς θείας ἐντολ῅ς διαλύσας, καί τῶ χρόνῳ καί τῆ φύσει δουλώσας τόν ἄνθρωπον. Ἄνευ γάρ τ῵ν ὏πό φύσιν καί χρόνον, μάχεσθαι τοῖς ἀνθρώποις παντελ῵ς ο὎ δύναται. Καί ἐπέστρεψεν Ἰωάβ καί ἐπάταξε τήν φάραγγα τ῵ν Ἁλ῵ν δώδεκα χιλιάδας. Π᾵ς γάρ ὁ τῶ νοητῶ βασιλεῖ Δαβίδ στρατηγ῵ν, τουτέστι τῶ Κυρίῳ ἟μ῵ν Ἰησοῦ, κατά τ῵ν ἐναντίων δυνάμεων, πατάσσει δώδεκα χιλιάδας ἐν τῆ φάραγγι τ῵ν Ἁλ῵ν. Υάραγξ δέ ἐστιν Ἁλ῵ν ἟ σάρξ, ὡς χωρίον παθ῵ν ἀτιμίας διά τ῅ς παρακο῅ς γενομένη· ἐν ᾗ καθάπερ φάραγγι διά λόγου καί θεωρίας, π᾵ς ε὎σεβής καί φιλόθεος πατάσσει φύσιν καί χρόνον· ἤγουν τήν ἐπ᾿ α὎τοῖς τ῅ς ψυχ῅ς παράλογον πρόληψιν, μηδαμ῵ς ἐμμένων διά τό ὕψος τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, τοῖς ὏πό φύσιν καί χρόνον νόμοις. ὇ γάρ δώδεκα ἀριθμός τήν φύσιν δηλοῖ καί τόν χρόνον· εἴπερ πενταδική μέν ἟ φύσις διά τάς αἰσθήσεις· ἑβδοματικός δέ χρόνος, ὡς π᾵σι καθέστηκεν εὔδηλον. Πέντε δέ τοῖς ἑπτά συνθείς, τόν δώδεκα πληρώσαις ἄν σαφ῵ς ἀριθμόν. Συχόν δέ καί τήν κακ῵ς δι᾿ ἀπάτης παρά φύσιν συμπλακεῖσαν τῆ τετράδι τ῵ν αἰσθητ῵ν τριάδα τ῵ν δυνάμεων τ῅ς ψυχ῅ς κατά τήν σχέσιν, δι᾿ ἧς π᾵σα γίνεσθαι πέφυκεν ἁμαρτία, ὁ τ῵ν ἀνῃρημένων ἀριθμός ὏ποσημαίνει· ὅν καταφονεύσει καλ῵ς, ὁ τῶ νοητῶ Δαβίδ ἐν τοῖς ὏πέρ ἀληθείας ἀγ῵σιν ὏πουργ῵ν, καί γνωστικ῵ς τάς ἀοράτους μάχας συνάπτων, καί κατά τ῵ν πονηρ῵ν δυνάμεων πνευματικ῵ς παραταττόμενος. Π᾵σα γάρ ψυχ῅ς δύναμις παρά φύσιν κινουμένη, τοῖς αἰσθητοῖς συμπλέκεσθαι πέφυκεν. ἖πειδάν οὖν ὅ τε λόγος καί ὁ θυμός καί ἟ ἐπιθυμία, τρεῖς τόν ἀριθμόν οὖσαι γενικαί τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις, τοῖς αἰσθητοῖς ἟ττηθ῵σι, τέσσαρσιν οὖσι, τόν δώδεκα ἀριθμόν ἀποτελεῖ. Σέσσαρα γάρ ἐπί τρία, καί τρία ἐπί τέσσαρα τοῖς πέντε συντιθέμενα, τοῦτον πληροῖ τόν ἀριθμόν· ὅν ἀναιρεῖ, ὁ τῶ Κυρίῳ πιστ῵ς προσχωρ῵ν, καί καλ῵ς ἀριστεύων κατά παντός ἀφανοῦς καί πολεμίου πνεύματος.

234 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἖πιγέγραπται γοῦν ὁ παρών ψαλμός, Σοῖς μέν ἀλλοιωθησομένοις, ἟μῖν εἰς διδαχήν, τ῵ν εἰς ἟μ᾵ς παρά τοῦ νοητοῦ Δαβίδ γενομένων ἀγαθ῵ν· Εἰς στηλογραφίαν δέ τ῵ Δαβίδ, τουτέστιν εἰς ἀνάῤῥησιν τ῵ν ὏πέρ ἟μ῵ν α὎τοῦ θείων καί σωτηρίων κατορθωμάτων. Ἀνάῤῥησιν γάρ κατορθωμάτων ἟ στηλογραφία δηλοῖ, κατά τούς ἐπιστήμονας τ῵ν τοιούτων ὀνομάτων ἐξηγητάς.

὇ Θεός, ἀπώσω ἟μ᾵ς, καί καθεῖλες ἟μ᾵ς· ὠργίσθης, καί ᾠκτείρησας ἟μ᾵ς.

(861) Ἀπώσατο ἟μ᾵ς ὁ Θεός, ὅταν μή φυλάξαντες κατ᾿ ἀρχάς τήν ἐντολήν, ἀνάξιοι ἐφάνημεν τ῅ς κατά πρόσωπον α὎τοῦ ὁμιλίας. Καθεῖλεν ἟μ᾵ς, ὅτ᾿ ἄν τοῦ ὕψους τ῅ς ἐν τῶ παραδείσῳ δόξης, διά τήν ἟μ῵ν κακίαν ἀπεξένωσεν· ὠργίσθη, ὅτ᾿ ἄν ἐπί τιμωρίᾳ καί κολάσει τ῅ς κακίας, τῶ τοῦ θανάτου ἐπιτιμίῳ ἟μ᾵ς καθυπέβαλεν· ὠκτείρησεν ἟μ᾵ς, ὅτ᾿ ἄν διά τοῦ μονογενοῦς α὎τοῦ Τἱοῦ Θεοῦ Λόγου σαρκωθέντος, καί τήν ὏πέρ πάντων ἟μ῵ν ὀφειλήν καταδεξαμένου, ἐλυτρώσατο ἟μ᾵ς τοῦ θανάτου, καί εἰς τήν ἑαυτοῦ δόξαν πάλιν ἐπανήγαγεν.

΢υνέσεισας τήν γ῅ν καί συνετάραξας α὎τήν· ἴασαι τά συντρίμματα α὎τ῅ς, ὅτι ἐσαλεύθη.

΢υνέσεισεν ἟μ῵ν τήν γ῅ν καί συνετάραξε, τουτέστι τήν καρδίαν, δούς ἟μῖν τήν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, τήν τό χεῖρον τοῦ κρείττονος γνωστικ῵ς διακρίνουσαν, καί τόν νόμον τοῦ πνεύματος κατά τοῦ νόμου τ῅ς σαρκός ἐγείρουσαν· καί τόν κατά τ῵ν παθ῵ν ἐπαινετόν πόλεμον ἐν ἟μῖν δημιουργοῦσαν· καί τήν ἐν ἟μῖν τ῵ν παθ῵ν συνέχειαν συσσείουσαν, καί συνταράσσουσαν, ἐπί ταῖς κατά πρόληψιν ἀτόποις μνήμαις τήν συνείδησιν. Ἰ᾵ται δέ τά συντρίμματα τ῅ς ἟μ῵ν καρδίας, ἅπερ σαλευθεῖσά τε καί ὀλισθήσασα διά τ῅ς παρακο῅ς καταρχάς ἐκ τ῅ς ἐν τῶ παραδείσῳ παραβάσεως, ὏πέμεινε, διά τ῅ς ἐν χάριτι πνευματικ῅ς ἀναγεννήσεως.

Ἔδειξας τῶ λαῶ σου σκληρά· ἐπότισας ἟μ᾵ς οἶνον κατανύξεως. Ἔδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπό προσώπου τόξου· ὅπως ἀν ῥυσθ῵σιν οἱ ἀγαπητοί σου.

Δεικνύει σκληρά τοῖς φοβουμένοις α὎τόν διά τ῵ν ἐντολ῵ν ὁ Θεός, κατά τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν· τούς τρόπους τ῅ς τοῦ σώματος νεκρώσεως ὏ποτιθέμενος· ἤ το὎ναντίον, διά τ῅ς ποικίλης προνοίας καί κρίσεως, φιλανθρώπως πρός τό συμφέρον παιδεύων ἟μ᾵ς, τούς μή κατά θέλησιν ἀνεχομένους τόν θεῖον ζυγόν ὏πελθεῖν τοῦ νόμου τ῵ν ἐντολ῵ν. Ποτίζει δέ οἶνον κατανύξεως, ἤγουν τήν ἑπομένην τῆ διά τ῅ς πρακτικ῅ς καθάρσει κατά τήν πνευματικήν θεωρίαν χαριζόμενος γν῵σιν· π᾵σα γάρ γν῵σις πνευματική κατανύσσει τήν καρδίαν, εἰς συνείσθησιν ἄγουσα τοῦ μεγέθους τ῵ν ἐφ᾿ ἟μῖν θείων ε὎εργεσι῵ν. Δίδωσι δέ τοῖς φοβουμένοις α὎τόν σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπό προσώπου τόξου· τήν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῶ σώματι περιφέρειν διδάσκων τούς φοβουμένους α὎τόν· καθ᾿ ἥν ἟ παντελής τ῅ς ἁμαρτίας ἀπραξία συνέστηκε. ΢ημείωσις γάρ ἀληθής, ἟ διά σταυροῦ νεκροῦσα τό φρόνημα τ῅ς σαρκός καθέστηκε δύναμις. Πρός τό φυγεῖν ἀπό προσώπου τόξου· τουτέστιν, ἀπό τ῅ς ἐμφαινομένης τοῖς οὖσιν ἀπατηλ῅ς ἐπιφανείας. Πρόσωπον γάρ τόξου, φημί δέ ἑκάστου δαιμονιώδους πάθους, ἟ τήν αἴσθησιν ἐρεθίζουσα τ῵ν σωμάτων ἐστίν ἐπιφάνεια, καθάπερ ἀκίς βέλους τήν αἴσθησιν τιτρώσκουσα, καί πρός τά πάθη τήν ψυχήν ἀπρεπ῵ς διερεθίζουσα. Διόπερ ἀπό προσώπου (861) τόξου φησίν ὁ Λόγος φεύξεσθαι τούς φοβουμένους τόν Κύριον, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀπό τόξου. Σό γάρ τόξον τ῅ς ἁμαρτίας, ἄνευ προσώπου τυχόν, ο὎δέ τι δράσειε κατά τ῵ν φοβουμένων τόν Κύριον.

἖φ᾿ ᾧ ῥυσθ῅ναι τούς ἀγαπητούς τοῦ Θεοῦ.

235 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

Ἀγαπητοί δέ Θεοῦ εἰσιν, οἱ κατά θεωρίαν συνεκτικοί τ῅ς θείας γνώσεως λογισμοί· οὕς ῥύονται, οἱ κατά τήν πρακτικήν συνιστάμενοι τρόποι τ῵ν ἀρετ῵ν, ἀπό πάσης πλάνης καί πασ῵ν τ῵ν διοχλουσ῵ν τῆ ψυχῆ κατά πρόληψιν τ῅ς ἁμαρτίας [Fr. ἁμαρτι῵ν] μνημ῵ν.

΢῵σον τῆ δεξιᾶ σου, καί ἐπάκουσόν μου. ὇ Θεός ἐλάλησεν ἐν τῶ Ἁγίῳ α὎τοῦ· Ἀγαλλιάσομαι καί διαμερι῵ ΢ίκημα, καί τήν κοιλάδα τ῵ν ΢κην῵ν διαμετρήσω.

΢ώζει ὁ Θεός τῆ δεξιᾶ α὎τοῦ, διδούς τόν μονογεν῅ α὎τοῦ Τἱόν· δεξιά γάρ τοῦ Πατρός ὁ Τἱός· λύτρον ὏πέρ τ῅ς κόσμου σωτηρίας. ἖πακούει δέ, διδούς τῶ δικαίῳ, πρός τῆ ἀφέσει τ῵ν ἁμαρτημάτων, καί πνευματικά χαρίσματα. Ἀκούει μέν γάρ τοῦ ἱκευτόντος α὎τόν ὁ Θεός, πρ῵τον διά τ῅ς μετανοίας ἄφεσιν διδούς ἁμαρτημάτων, ἐπακούει δέ, πρός τῆ ἀφέσει τ῵ν ἁμαρτημάτων, καί τά διά χάριτος πνευματικ῅ς διδούς ἐνεργήματα. Λαλεῖ δέ ἐν τῶ Ἁγίῳ α὎τοῦ· τουτέστιν, ἐν τῶ σαρκωθέντι α὎τοῦ λόγῳ, τόν θεῖον α὎τοῦ σκοπόν τόν ἀποκεκρυμμένον ἀπό τ῵ν αἰώνων καί ἀπό τ῵ν γενε῵ν, κατά τήν ἔνσαρκον α὎τοῦ τοῦ Φριστοῦ οἰκονομίαν. Διά τ῅ς καθ᾿ ἟μ᾵ς ἀνθρωποπρεποῦς α὎τοῦ ἀναστροφ῅ς, οἱονεί διαῤῥήδην βο῵ν, καί τῶ βίῳ διδούς εἰς ὏ποτύπωσιν αἰωνίου ζω῅ς, εἰκόνα πάσης γεγωνοτέραν φων῅ς, τήν τ῵ν ἀγαθ῵ν ἔργων ἐπίδειξιν. Λαλεῖ δέ καί ἐν ἑκάστῳ ἁγίῳ φυλάττοντι α὎τοῦ τάς ἐντολάς· οἷον ζ῵ντας δεικνύς διά τ῵ν ἐργων τούς λόγους, καί πάσης φων῅ς γεγωνοτέρους. Ἀγαλλι᾵ται δέ ὁ δίκαιος, ἟νίκα τελειωθείς τῆ χάριτι τοῦ Μονογενοῦς, ἱκανός γένηται διαμερίσαι τήν ΢ίκημα· τουτέστιν, ἄλλοις ἀναλόγως ἐκ πείρας ἐπιστήμονος ὏ποθέσθαι, τούς κατά τήν πρακτικήν ἀνδρικούς τ῵ν ἀρετ῵ν τρόπους. Ὠμίασις γάρ ἟ ΢ίκημα ἑρμηνεύεται· ὅπερ ἐστίν ἟ πάντων μέν ἐφεκτική τ῵ν παθ῵ν, πασ῵ν δέ ἐνεργητική τ῵ν ἀρετ῵ν ἕξις. Πράξεως γάρ σύμβολον τόν ὦμον εἶναι φασι. Καί τήν κοιλάδα τ῵ν ΢κην῵ν διαμετρεῖ· τούς προσφόρους ἑκάστῳ τ῵ν ὄντων κατά τήν φυσικήν θεωρίαν λόγους ἀπονέμων. Ἡ γάρ κοιλάς τ῵ν ΢κην῵ν, ὁ παρών ἐστι κόσμος, ἐν ᾧ πάντων κατά τήν ἑκάστου διάφορον γνώμην τε καί διάθεσιν, (865) ἀπαγής ὏πάρχει καί πρόσκαιρος σκην῵ν δίκην ἟ παροῦσα ζωή. Ἤ πάλιν ΢κηναί τυγχάνουσιν τ῅ς παρούσης κοιλάδος, οἱ τ῵ν ἀρετ῵ν τρόποι, οὕς διαιρεῖ γνωστικ῵ς τοῖς διδασκομένοις, πρός τήν ἑκάστου ἕξιν κατάλληλον διδούς ἀγωγήν καί προσφυλακήν [προφυλακήν] τ῵ν τιμίων, ὁ διανέμειν εἰδώς ἑκάστῳ διά τ῅ς καλ῅ς διδασκαλίας τήν ἁρμόζουσαν πρός σωτηρίαν ὁδόν. Ἤ ΢κηναί κοιλάδος ὏πάρχουσιν, αἱ διά Φριστοῦ τοῦ ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν Θεοῦ παγεῖσαι κατά τήν π᾵σαν τήν οἰκουμένην τ῵ν πιστευσάντων ἐθν῵ν ἖κκλησίαι· ὅ καί μ᾵λλον ὡς οἶμαι, τ῵ν ἄλλων ἐστίν ἐπιφανέστερον. Ἤ πάλιν, κοιλάδα ΢κην῵ν διαμετρεῖ, ὁ τόν κόσμον τ῵ν σωμάτων καθάπερ κοιλάδα ΢κην῵ν γνώσει περιλαμβάνων. ΢κ῅νος γάρ πολλαχοῦ τ῅ς Γραφ῅ς, τό σ῵μα προσηγορεύθη.

἖μός ἐστι Γαλαάδ, καί ἐμός ἐστι Μανασσ῅ς, καί ἖φραΐμ κραταίωσις τ῅ς κεφαλ῅ς μου.

Γαλαάδ κατά μίαν ἐπί τῶ ὀνόματι τούτῳ ἑρμηνει῵ν, ἐστίν ἀποκάλυψις. Μανασσ῅ς δέ, ἑρμηνεύεται λήθη. Ἀποκάλυψις δέ καί λήθη εἰκότως προσγίνονται δικαίῳ· λαμβάνοντι μέν διά θεωρίας τ῵ν ἀποῤῥήτων τήν μύησιν· τ῵ν δέ κατ᾿ ἀρετήν πόντων τήν λήθην, διά τήν διαδεχομένην τούς πόνους τ῵ν ἀρετ῵ν ε὎φροσύνην τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας. ἖φραΐμ δέ ἑρμηνεύεται πλατυσμός· ὅπερ ἐστίν ἟ κατά πίστιν ἐπί τοῖς μέλλουσιν ἀγαθοῖς ἄπτωτος ἐλπίς· ἥτις ἐστίν ἀντίληψις τ῅ς κεφαλ῅ς τοῦ δικαίου· τουτέστι, τ῅ς πίστεως. Παντός γάρ δικαίου κεφαλή ἟ πίστις ἐστί, καί παντός ἔργου ἀγαθοῦ. Κραταίωσις δέ ταύτης καθέστηκεν ἀσφαλής, ἟ τ῵ν

236 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μελλόντων ἀγαθ῵ν ἀδιάπτωτος ἐλπίς· καθ᾿ ἥν ὡς παρόντα τά μέλλοντα θεωροῦντες, ἐμπλατυνόμεθα ταῖς θλίψεσιν, ἀκατάπτωτοι ἐν τοῖς πειρασμοῖς διαμένοντες.

Ἰούδας βασιλεύς μου, Μωάβ λέβης τ῅ς ἐλπίδος μου.

Ἰούδας ἐξομολόγησις ἑρμηνεύεται. Ἄρχει γάρ ἟ δι᾿ ε὎χ῵ν ἐξομολόγησις ἐν τοῖς ἁγίοις παντός ἀγαθοῦ. Δύναται δέ νοηθ῅ναι καί εἰς τόν Κύριον ὁ Ἰούδας· ὅς ἐστιν ἀληθινός βασιλεύς τοῦ πνευματικοῦ Ἰσραήλ καί ὁρ῵ντος θεόν· ὁ ὏πέρ ἟μ῵ν ἟νίκα γέγονεν ἄνθρωπος, ἐξομολογούμενος πρός τόν Πατέρα, καί λέγων, ἖ξομολογοῦμαί σοι Πάτερ ἅγιε. Μωάβ δέ, ἔντερον πατρός ἑρμηνεύεται, νοεῖται δέ τό ἟μέτερον σ῵μα, δι᾿ οὗ κατά τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν λουτροῦ δίκην, ὅπερ δηλοῖ σαφ῵ς ὁ λέβης, ἟ κάθαρσις πέφυκε γίνεσθαι τ῵ν ἁμαρτημάτων. Κάθαρσις γάρ ἐστιν ὁ λέβης, τ῅ς ἐλπίδος· (868) τουτέστιν, ἟ διά βίου κατά τήν κάθαρσιν πρός κληρονομίαν τ῵ν κατ᾿ ἐλπίδα ἀποκειμένων ἟μῖν ἀγαθ῵ν ἑτοιμότης. Δύναται δέ πάλιν νοηθ῅ναι ὁ Μωάβ καί εἰς τήν σάρκωσιν τοῦ Κυρίου. Τἱός γάρ ἀνθρώπου δι᾿ ἟μ᾵ς γέγονέ τε καί ἐχρημάτισεν ὁ ἀληθινός λέβης τ῅ς ἐλπίδος ἟μ῵ν, τουτέστιν ὁ ῥυπτικός καί καθαρτικός τ῵ν ἐκ τ῅ς ἁμαρτίας ἟μετέρων κηλίδων τε καί μολυσμ῵ν.

἖πί τήν Ἰδουμαίαν ἐκτεν῵ τό ὏πόδημά μου.

Ἰδουμαία, αἱματώδης πηλός ἑρμηνεύεται· δύναται δέ ληφθ῅ναι καί εἰς τήν σάρκα τοῦ Κυρίου· δι᾿ ἧς ἐπέβη ὡς δι᾿ ὏ποδήματος τοῖς ἀνθρώποις· ἄλλως χωρ῅σαι τόν Ποιητήν μή δυναμένης τ῅ς κτίσεως· ἄπειρόν τε καί ἀχώρητον κατά φύσιν τυγχάνοντα. Δύναται δέ πάλιν νοηθ῅ναι καί εἰς τήν ἑκάστου ἟μ῵ν σάρκα· ἐφ᾿ ἧς ἐκτείνομεν τό ὏πόδημα· τουτέστι τήν φρουροῦσαν τήν ψυχήν ἀπό τ῵ν πονηρ῵ν τοῦ διαβόλου τριβόλων τε καί ἀκανθ῵ν ἄσκησίν τε καί ἐγκράτειαν· τοῦτο γάρ χρή νοεῖσθαι τό ὏πόδημα. Ἄνευ γάρ ἀσκήσεως καί ἀκριβοῦς ἐγκρατείας, τά τ῅ς σαρκός πάθη καταπαλαῖσαι τόν ἀσκητήν τ῅ς ε὎σεβείας, ἀμήχανον. Δύναται δέ πάλιν νοηθ῅ναι ὏πόδημα ψυχ῅ς, καί ἟ διά λόγου καί θεωρίας νεκρωθεῖσα αἴσθησις· δι᾿ ἧς ἐπιβαίνουσα ἟ ψυχή τοῖς αἰσθητοῖς, τόν αἰ῵να τοῦτον ἀβλαβ῵ς διαπορεύεται, τούς α὎τ῵ν λόγους διά μέσης τ῅ς αἰσθήσεως ὡς ὏ποδήματος, φαντασιουμένης τάς τ῵ν ὁρατ῵ν κατ᾿ εἶδος καί σχ῅μα διαφοράς ἀναλεγομένη πρός τήν τοῦ ἑνός μόνου τε καί ἀρχικοῦ λόγου σύνεσιν καί ἐπίγνωσιν.

἖μοί ἀλλόφυλοι ὏πετάγησαν.

Ἡνίκα γάρ διά σαρκός τοῖς καθ᾿ ἟μ᾵ς ἐπεχωρίασε τόποις ὁ Κύριος, ὏πετάγη τῶ κράτει τ῅ς ἰσχύος α὎τοῦ· ο὎ μόνον καταργηθέντα τά πνεύματα τ῅ς πονηρίας, ἀλλά καί πάντα τά ἔθνη δεξάμενα διά τ῅ς κλήσεως τοῦ Ε὎αγγελίου τό κήρυγμα, ὏πέκυψεν· ὏ποτάσσονται δέ καί παντί δικαίῳ οἱ ἀλλόφυλοι, ἟νίκα ἐπιβαλών ὥσπερ ὏πόδημα τῆ γῆ τ῅ς σαρκός α὎τοῦ τήν νεκροῦσαν τόν νόμον τ῅ς ἁμαρτίας ἐγκράτειαν, δαμάσει ο὎ μόνον τά ἐμφωλεύοντα α὎τῆ ἀκάθαρτα πάθη, ἀλλά καί τούς ἐνεργοῦντας ταῦτα πονηρούς καταργήσει δαίμονας.

Σίς ἀπάξει με εἰς πόλιν περιοχ῅ς.

237 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Πόλις ἐστί περιοχ῅ς, ἟ ἐκ πολλ῵ν συνηθροισμένη θείων καί μυστικ῵ν θεωρημάτων σοφία περιεχομένη, ἤγουν περιπεφραγμένη, καθώς ἕτερος ἔφη τ῵ν ἐκδοτ῵ν, τοῖς τ῵ν ἀρετ῵ν ὀχυρώμασιν. Ἤ πάλιν πόλις ἐστί περιοχ῅ς, ἟ κατάστασις, καθ᾿ ἥν ἀνάλωτος καί ἀπροσπέλαστος γίνεται τοῖς πολεμίοις, (869) διά τήν φρουροῦσαν α὎τόν τ῵ν ἁγίων Δυνάμεων περιβολήν, ὅ γε ἀληθ῵ς θεοσεβής καί φιλόθεος. Ἤ πάλιν πόλις ἐστί περιοχ῅ς, ἟ λόγῳ καί βίῳ τετειχισμένη ψυχή, καί πάσαις ταῖς τ῵ν ἀρετ῵ν πλήθουσα χάρισιν. Ἤ πάλιν πόλις ἐστί περιοχ῅ς, ἟ τ῅ς ἀληθοῦς καί ἀπταίστου γνώσεως ἕξις, ἟ ἐκ πάντων ἞θικ῵ν τε καί φυσικ῵ν καί θεολογικ῵ν θεωρημάτων περιεχομένη· εἰς ἥν ἀπάγεται π᾵ς ε὎σεβής, ὏π᾿ ἄλλου μέν ο὎δενός, ὏πό μόνου δέ τοῦ Θεοῦ τοῦ πάντας πρός ἑαυτόν ἕλκοντος δι᾿ ἄφατον ἀγαθότητος μέγεθος.

Ἤ τίς ὁδηγήσει με ἕως τ῅ς Ἰδουμαίας.

Ἰδουμαία, καθώς ἔδειξε προλαβών ὁ λόγος, ἐστίν ἟ πάντων τ῵ν ὏πό αἴσθησιν κτισμάτων σύστασις· περί ἥν ἟ ἐν πνεύματι φυσική θεωρία συνίστασθαι πέφυκε· καθ᾿ ἥν ἐκ καλλον῅ς καί μεγέθους κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσιουργός τῶ ε὎σεβ῵ς ἀναλεγομένῳ τήν τ῵ν ὄντων γν῵σιν θεωρεῖται. Ἤ τυχόν, ἟ κατ᾿ ἀρετήν πρακτική διά σαρκός φιλοσοφία· καθ᾿ ἥν τοῦ ἁγίου Πνεύματος γίνεται ναός τό ἟μέτερον σ῵μα, τοῖς τ῵ν ἐντολ῵ν συνοικοδομούμενον κάλλεσιν εἰς ἥν ὁ α὎τός πάλιν ὁδηγεῖ Κύριος, χαριζόμενος τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τόν καί τ῵ν ὁρωμένων τήν ἐπιστήμην, καί διδάσκων τ῵ν μελ῵ν τ῅ς γηΐνης ταύτης καί ἐπικήρου σαρκός τήν νέκρωσιν. Ἤ, ἵνα συνελών εἴπω, πόλις ἐστί περιοχ῅ς ἟ τ῵ν νοητ῵ν γνωστική θεωρία. Ἰδουμαία δέ, ἟ τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐπιστήμη· εἰς ἅ ἀπάγει τε καί ὁδηγεῖ ἟ μόνη τοῦ Θεοῦ καί πατρός σοφία, ὁ μονογενής Τἱός. Διό ἐπάγων ὁ Προφήτης, φησίν·

Ο὎χί σύ ὁ Θεός ὁ ἀπωσάμενος ἟μ᾵ς;

Σουτέστιν, ὅτι ΢ύ ὁ Θεός ὁ κατ᾿ ἀρχάς διά τήν ἁμαρτίαν ἀπωσάμενος ἟μ᾵ς· α὎τός διά σπλάχνα ἐλέους σου οἰκτειρήσας, ἀπάγεις εἰς πόλιν περιοχ῅ς, καί ὁδηγεῖς ἕως τ῅ς Ἰδουμαίας, κατά τήν προαποδεδομένην ἐξήγησιν.

Καί ο὎κ ἐξελεύσῃ, ὁ Θεός, ἐν ταῖς δυνάμεσιν ἟μ῵ν.

Ο὎ γάρ ἐξελεύσεται ὁ Θεός ἐν τῶ ἐφ᾿ ἑαυτῶ θαῤῥοῦντι, καί ἐπί τῶ τόξῳ ἐλπίζοντι, κατά τήν ῥομφαίαν ἐπιγραφομένῳ ἑαυτοῦ σωτήριον. Ἀλλ᾿ ἐν τοῖς ἐν α὎τῶ τῶ Θεῶ κερατιοῦσι τούς ἐχθρούς, καί ἐν τῶ ὀνόματι α὎τοῦ ἐξουδενοῦσι τούς ἐπανισταμένους α὎τοῖς, εἰκότως ὁ Θεός ἐξελεύσεται πρός τόν κατά τ῵ν ἀοράτων ἐχθρ῵ν πόλεμον.

Δός ἟μῖν βοήθειαν ἐκ θλίψεως, καί ματαία σωτηρία ἀνθρώπου.

Ε὎κτικ῵ς δέεται τοῦ Θεοῦ καί ΢ωτ῅ρος ἐκ προσώπου τ῅ς κοιν῅ς φύσεως ὁ Προφήτης, δοθ῅ναι ἟μῖν βοήθειαν ἐκ τ῅ς θλίψεως· δηλαδή τ῅ς κατασκεδασθείσης τ῅ς φύσεως διά τήν ἁμαρτίαν, καί μέχρι (872) τ῵ν τοῦ ᾅδου πυλ῵ν α὎τήν καταπιεσάσης. Θλίψις 238 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html γάρ, κατ᾿ ἐμέ φάναι, ἟ τοῦ θανάτου καί τ῅ς φθορ᾵ς ἐστι τυραννίς καί ἐπικράτεια· βοήθεια δέ, ἟ διά τ῅ς χάριτος βεβαία τ῅ς ἀναστάσεως ἐλπίς· πρός ἥν ἀφορ῵ντες οἱ ε὎σεβεῖς, τήν τοῦ θανάτου κατήφειαν ἀλύπως διαφέρουσιν. Ἤ πάλιν θλίψις ἐστίν, ὁ ὏πέρ ἀρετ῅ς πόνος· βοήθεια δέ, ἟ τοῦτον διαδεχομένη κατά Θεοῦ χάριν ἀπάθεια· πρός ἥν π᾵σα συγκρινομένη ἀνθρώπων σωτηρία, ματαιότης ἐστί καί παντελής ἀνυπαρξία. Σοῦτο γάρ δίκαιον νοεῖσθαι τήν ματαιότητα.

἖ν τῶ Θεῶ ποιήσομεν δύναμιν, καί α὎τός ἐξουδενώσει τούς θλίβοντας ἟μ᾵ς.

἖ν τῶ Θεῶ ποιοῦσι δύναμιν, οἱ μη ἐπιγράφοντες ἑαυτοῖς τ῵ν ἀρετ῵ν τά κατορθώματα, μηδέ τῆ ἑαυτῆ σοφίᾳ τήν τ῵ν θείων μυστηρίων κατάληψιν· ἐν οἷς α὎τός ὁ Θεός μονώτατος, καί ὅλος χωρ῵ν, ἐξουδεν῵ν πάντας τούς ἀντικειμένους τῆ τε ἀρετῆ καί τῆ γνώσει πονηρούς δαίμονας, καί διά κακίας καί ἀγνωσίας ἐκθλίβειν ἐπιχειροῦντας τούς φοβουμένους α὎τόν. Α὎τός γάρ πάντων ὏πάρχει ΢ωτήρ, ὅτι καί πάντων Δημιουργός. Α὎τῶ ἟ δόξα εἰς τούς αἰ῵νας. Ἀμήν.

ΕΙ΢ ΣΗΝ ΠΡΟ΢ΕΤΦΗΝ ΣΟΤ ΠΑΣΕΡ ΗΜΨΝ, ΠΡΟ΢ ΕΝΑ ΥΙΛΟΦΡΙ΢ΣΟΝ. ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΢ΤΝΣΟΜΟ΢

(872)

Α὎τόν ἐδεξάμην τόν θεοφύλακτόν μου δεσπότην διά τ῵ν α὎τοῦ πανευφήμων γραμμάτων παραγινόμενον· (873) τόν ἀεί μέν παρόντα, καί ἀπεῖναι τῶ πνεύματι παντελ῵ς ο὎ δυνάμενον· ὅμως δέ δι᾿ ἀρετ῅ς περιουσίαν θεομιμήτως συγγίνεσθαι τοῖς α὎τοῦ δούλοις, καί δ᾿ ἧς ὁ Θεός δέδωκε τῆ φύσει προφάσεως, ο὎κ ἀπαναινόμενον. Διό θαυμάσας α὎τοῦ τό μέγεθος τ῅ς συγκαταβάσεως, πόθῳ σύγκρατον τόν πρός α὎τόν φόβον ἐποιησάμην· καί μίαν ἐξ ἀμφοτέρων, φόβου τε καί πόθου, ἀγάπην ἐνεστησάμην, δι᾿ αἰδοῦς καί ε὎νοίας συνισταμένην· ἵνα μήτε μῖσος ὁ φόβος γίνηται τοῦ πόθου γυμνούμενος, μήτε καταφρόνησις ὁ πόθος, τόν σώφρονα φόβον συνημμένον ο὎κ ἔχων· ἀλλά νόμος ἟ ἀγάπη τυγχάνουσα δειχθῆ στοργ῅ς ἐνδιάθετος, ἅπαν τό κατά φύσιν συγγενές οἰκειούμενος· δι᾿ ε὎νοίας μέν, τό μῖσος χειρούμενος· δι᾿ αἰδοῦς δέ, πόῤῥω ποιούμενος τήν καταφρόνησιν· ὅν δή μάλιστα πάντων, φημί δέ τόν φόβον, τ῅ς θείας ἀγάπης συστατικόν ἐπιγνούς Δαβίδ ὁ μακάριος, φησίν· ὇ φόβος Κυρίου ἁγνός, διαμένων εἰς αἰ῵να αἰ῵νος· ἕτερον δηλαδή τοῦτο εἰδώς, παρά τόν ἐπ᾿ ἐγκλήμασι δέει τιμωρίας συνιστάμενον φόβον· εἴπερ ὁ μέν ἔξω γίνεται, τῆ παρουσίᾳ τ῅ς ἀγάπης παντελ῵ς ἀφανιζόμενος, ὥς που τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις ὁ μέγας ε὎αγγελιστής Ἰωάννης δείκνυται, φάσκων· Ἡ ἀγάπη ἔξω βάλλει τόν φόβον· ὁ δέ, τόν τ῅ς ἀληθοῦς στοργ῅ς φυσικ῵ς χαρακτηρίζει νόμον· αἰδοῖ συντηρ῵ν εἰς αἰ῵να τοῖς ἁγίοις, πρός τε Θεόν καί ἀλλήλους, τόν τ῅ς ἀγάπης θεσμόν τε καί τρόπον παντελ῵ς ἀδιάφθορον. Πόθῳ γοῦν, ὡς ἔφην, κἀγώ κεράσας τόν φόβον, πρός τόν ἐμόν Δεσπότην, τοῦτον τ῅ς ἀγάπης συνεστησάμην τόν νόμον μέχρι τ῅ς σήμερον· αἰδοῖ μέν τοῦ γράφειν εἰργόμενος, ἵνα μή λάβῃ χώραν ἟ καταφρόνησις· ε὎νοίᾳ δέ πρός τό γράφειν ὠθούμενος, ἵνα μή νομισθῆ μῖσος ἟ τελεία τοῦ γράφειν παραίτησις. Γράφω δέ, τοῦτο πράττειν κελευόμενος, ο὎χ ὅσα λογίζομαι· Λογισμοί γάρ ἀνθρώπων δειλοί, κατά τήν Γραφήν· ἀλλ᾿ ὅσα βούλεται Θεός, καί χάριτι πρός τήν τοῦ συμφέροντος γένεσιν ἐπιδίδωσιν. Ἡ γάρ βουλή τοῦ Κυρίου, φησίν ὁ Δαβίδ, εἰς τόν αἰ῵να μένει· λογισμοί τ῅ς καρδίας α὎τοῦ εἰς γενεάν καί γενεάν· βουλήν μέν τυχόν φήσας τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, τήν ἐπί θεώσει τ῅ς ἟μετέρας φύσεως ἀπόῤῥητον κένωσιν τοῦ μονογενοῦς Τἱοῦ, καθ᾿ ἥν ἔχειν πάντων τ῵ν αἰώνων τό πέρας περιγραφόμεον· λογισμούς δέ τ῅ς καρδίας α὎τοῦ, τούς τ῅ς προνοίας καί τ῅ς κρίσεως λόγους· καθ᾿ οὕς τήν τε παροῦσαν ἟μ῵ν ζωήν καί τήν μέλλουσαν, ὥσπερ τινάς γενεάς διαφόρους σοφ῵ς διεξάγει, καταλλήλως ἑκάστην τόν πρέποντα τρόπον τ῅ς ἐνεργείας προσνέμων. Εἰ δέ θείας ὏πάρχει βουλ῅ς ἔργον ἟ τ῅ς ἟μετέρας φύσεως θέωσις· καί τ῵ν θείων λογισμ῵ν ἐστι σκοπός, ἟ πρός τό πέρας διεξαγωγή τ῵ν ζητουμένων (876) τ῅ς ἟μετέρας ζω῅ς· ἄρα συμφέρει τ῅ς τοῦ Κυρίου προσευχ῅ς γν῵ναί τε καί πρ᾵ξαι, καί οὕτω δεόντως γράψαι, τήν δύναμιν. ἖πεί δέ μάλιστα ταύτης καί ὁ ἐμός Δεσπότης πρός ἐμέ τόν α὎τοῦ δοῦλον γράφων θεόθεν κινηθείς ἐπεμνήσθη τ῅ς προσευχ῅ς, ἥν καί τ῵ν ἐμ῵ν ἀναγκαίως ὏πόθεσιν λόγων ποιούμενος, αἰτοῦμαι τόν ταύτης διδάσκαλον τ῅ς προσευχ῅ς Κύριον, διανοῖξαί μου τόν νοῦν πρός κατανόησιν τ῵ν ἐν α὎τῆ μυστηρίων, καί δοῦναι σύμμετρον λόγον πρός τήν τ῵ν 239 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νοουμένων σαφήνειαν. Ὅλον γάρ ἔχει κατά περιγραφήν τόν ἐν τοῖς εἰρημένοις σκοπόν μυστικ῵ς κεκρυμμένον· ἤ, τόγε κυριώτερον εἰπεῖν, τοῖς ἐῤῥωμένοις τόν νοῦν ἐμφαν῵ς κηρυττόμενον. Πάντων γάρ ὧν διά σαρκός γέγονεν α὎τουργός κενωθείς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, αἴτησιν ἔχει τ῅ς προσευχ῅ς ὁ λόγος, διδάσκων ἐκείνων μεταποιεῖσθαι τ῵ν ἀγαθ῵ν, ὧν μόνος ὁ Θεός καί Πατήρ δι᾿ Τἱοῦ φυσικ῵ς μεσιτεύοντος ἐν ἁγίῳ Πνεύματι κατ᾿ ἀλήθειάν ἐστι χορηγός· εἴπερ μεσίτης Θεοῦ καί ἀνθρώπων, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον, ὁ Κύριός ἐστιν Ἰησοῦς· τοῖς μέν ἀνθρώποις, διά σαρκός ἐμφαν῅ ποι῵ν ἀγνοούμενον τόν Πατέρα· τῶ δέ Πατρί διά Πνεύματος ἐν ἑαυτῶ τούς ἀνθρώπους καταλλαγέντας προσάγων· ὏πέρ ὧν, καί διά οὕς ἀτρέπτως γενόμενος ἄνθρωπος, πολλ῵ν ὅσον ο὎δέπω μέτρῳ περιλαβεῖν, τό τε πλ῅θος καί μέγεθος δεδύνηται λόγος, καιν῵ν μυστηρίων α὎τουργός γίνεται καί διδάσκαλος· ὧν ἑπτά τόν ἀριθμόν γενικώτερα τ῵ν λοιπ῵ν, κατ᾿ ἐξαίρετον φιλοτιμίαν πέφανται τοῖς ἀνθρώποις δεδωρημένος· ὧν μυστικ῵ς περιέχει τήν δύναμιν, ὡς ἔφην, τ῅ς προσευχ῅ς ὁ σκοπός· θεολογίαν, υἱοθεσίαν ἐν χάριτι, ἰσοτιμίαν τήν πρός ἀγγέλους, ἀϊδίου ζω῅ς μετοχήν, φύσεως ἀπαθ῵ς πρός ἑαυτήν νευούσης ἀποκατάστασιν, τοῦ νόμου τ῅ς ἁμαρτίας κατάλυσιν, καί τ῅ς τοῦ κρατήσαντος ἟μ῵ν δι᾿ ἀπάτης πονηροῦ τυραννίδος καθαίρεσιν. ΢κοπ῵μεν οὖν τήν τ῵ν λεχθέντων ἀλήθειαν. Θεολογίαν μέν γάρ διδάσκει σαρκούμενος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς ἐν ἑαυτῶ δεικνύς τόν Πατέρα καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Ὅλος γάρ ἦν ὁ Πατήρ, καί ὅλον τό Πνεῦμα τό ἅγιον, ο὎σιωδ῵ς ἐν ὅλῳ τελείως τῶ Τἱῶ καί σαρκουμένῳ, ο὎ σαρκούμενοι· ἀλλ᾿ ὁ μέν ε὎δοκ῵ν, τό δέ συνεργοῦν, α὎τουργοῦντι τῶ Τἱῶ τήν σάρκωσιν· εἴπερ ἔννους ὁ Λόγος διέμεινε καί ζ῵ν, καί μηδενί τό παράπαν ἄλλῳ κατ᾿ ο὎σίαν χωρούμενος, ἤ μόνῳ τῶ Πατρί καί τῶ Πνεύματι, καί πρός τήν σάρκα διά φιλανθρωπίαν, τήν καθ᾿ ὏πόστασιν ποιησάμενος ἕνωσιν. (877) Τἱοθεσίαν δέ δίδωσι, τήν ὏πέρ φύσιν ἄνωθεν διά Πνεύματος ἐν χάριτι δωρούμενος γέννησιν· ἧς ἐν Θεῶ [al. σύν Θεῶ] φυλακή τε καί τήρησίς ἐστιν, ἟ τ῵ν γεννωμένων προαίρεσις· διαθέσει γνησίᾳ τήν δοθεῖσαν στέργουσα χάριν, καί τῆ πράξει τ῵ν ἐντολ῵ν ἐπιμελ῵ς τό κατά χάριν δοθέν ὡραΐζουσα κάλλος· καί τοσοῦτον τῆ κενώσει τ῵ν παθ῵ν μεταποιουμένη θεότητος, ὅσον ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τ῅ς οἰκείας ἀκραίφνους δόξης, οἰκονομικ῵ς ἑαυτόν κατά θέλησιν κενώσας, γενόμενος ἀληθ῵ς κεχρημάτικεν ἄνθρωπος. Ἰσοτίμους δέ τοῖς ἀγγέλοις τούς ἀνθρώπους πεποίηκεν, ο὎ καθότι μόνον Εἰρηνοποιήσας διά τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ α὎τοῦ τά ἐν τοῖς ο὎ρανοῖς καί τά ἐπί τ῅ς γ῅ς, καί καταργήσας τάς πληρούσας τόν μέσον ο὎ρανοῦ καί γ῅ς τόπον ἀντικειμένας δυνάμεις, μίαν πρός τήν τ῵ν θείων δώρων διανομήν τ῵ν ἐπιγείων καί ο὎ρανίων δυνάμεων ἀπέδειξεν οὖσαν πανήγυριν· τ῅ς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐν ἀγαλλιάσει κατά τό ἕν καί τό α὎τό θέλημα ταῖς ἄνω δυνάμεσι τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ συνεπηχούσης· ἀλλ᾿ ὅτι καί μετά τήν πλήρωσιν τ῅ς ὏πέρ ἟μ῵ν οἰκονομίας, μετά τοῦ προσληφθέντος ἀναληφθείς σώματος, ο὎ρανόν καί γ῅ν ἥνωσε δι᾿ ἑαυτοῦ· καί τοῖς νοητοῖς συν῅ψε τά αἰσθητά, καί μίαν ἔδειξε τήν κτιστήν φύσιν ταῖς τ῵ν ἑαυτ῅ς ἀκρότησι μερ῵ν, κατ᾿ ἀρετήν τε καί τ῅ς πρώτης αἰτίας ἐπίγνωσιν, πρός ἑαυτήν συνδεομένην· δεικνύς, οἶμαι, δι᾿ ὧν ἐπετέλει μυστικ῵ς, ὡς ὁ μέν λόγος ἐστί τ῵ν διεστώτων ἕνωσις· ἟ δέ ἀλογία, τ῵ν ἟νωμένων διαίρεσις· καί μάθωμεν λόγου μεταποιεῖσθαι διά τ῅ς πράξεως, ἵνα μή μόνον ἀγγέλοις κατ᾿ ἀρετήν, ἀλλά καί Θεῶ γνωστικ῵ς κατά τήν τ῵ν ὄντων ἑνωθ῵μεν ἀφαίρεσιν. Ζω῅ς δέ θείας μεταποιεῖται μετάδοσιν, ἐδώδιμον ἑαυτόν ἐργαζόμενος, ὡς οἶδεν α὎τός, καί οἱ παρ᾿ α὎τοῦ τοιαύτην αἴσθησιν νοεράν εἰληφότες, ὥστε τῆ γεύσει ταύτης τ῅ς βρώσεως, εἰδέναι, κατ᾿ ἐπίγνωσιν ἀληθ῵ς, ὅτι χρηστός ὁ Κύριος, ποιότητι θείᾳ πρός θέωσιν μετακιρν῵ν τούς ἐσθίοντας· οἷα δή σαφ῵ς ζω῅ς καί δυνάμεως ἄρτος καί ὤν καί καλούμενος. Σήν φύσιν δέ πρός ἑαυτήν ἀποκαθίστησιν, ο὎ καθότι μόνον γενόμενος ἄνθρωπος, ἀπαθ῅ τήν γνώμην πρός τήν φύσιν ἐτήρησε καί ἀστασίαστον· μηδέ πρός α὎τούς τούς σταυρώσαντας τ῅ς κατά φύσιν οἰκείας σαλευομένην τό σύνολον βάσεως· το὎ναντίον δέ μ᾵λλον αἱρουμένην ἀντί ζω῅ς τόν ὏πέρ α὎τ῵ν θάνατον· καθ᾿ ὅ καί τό τοῦ πάθους ἑκούσιον δείκνυται, (880) τῆ τοῦ πάσχοντος φιλανθρώπῳ διαθέσει κυρούμενον· ἀλλ᾿ ὅτι καί τήν ἔχθραν κατήργησε, προσηλώσας τῶ σταυρῶ τό τ῅ς ἁμαρτίας χειρόγραγον, δι᾿ ὅ πρός ἑαυτήν ἀσπόνδως εἶχεν ἟ φύσις τόν πόλεμον· καί τούς μακράν καί τούς ἐγγύς καλέσας, τούς ὏πό νόμον δηλαδή καί τούς ἔξω νόμου· καί τό μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τόν νόμον δηλονότι τ῵ν ἐντολ῵ν σαφηνίσας ἐν δόγμασι· τούς δύο ἔκτισεν εἰς ἕνα καινόν ἄνθρωπον, ποι῵ν εἰρήνην καί ἀποκαταλλάσσων ἟μ᾵ς δι᾿ ἑαυτοῦ τῶ Πατρί, καί ἀλλήλοις, ο὎κ ἔχοντας ἔτι τήν γνώμην ἀνθισταμένην τῶ λόγῳ τ῅ς φύσεως· ἀλλ᾿ ὥσπερ τήν φύσιν, οὕτω καί τήν γνώμην ὄντας ἀναλλοιώτους. Καθαράν δέ τοῦ νόμου τ῅ς ἁμαρτίας τήν φύσιν καθίστησιν, ἟δονήν προκαθηγεῖσθαι τ῅ς δι᾿ ἟μ᾵ς α὎τοῦ μή συγχωρήσας σαρκώσεως· ἄσπορος γάρ γέγονε παραδόξως ἟ σύλληψις, καί ἄφθορος ὏πέρ φύσιν ἟ γέννησις· ἐπισφίγγοντος δηλαδή τοῦ τεχθέντος Θεοῦ τῆ μητρί, πλέον τ῅ς φύσεως, τά δεσμά τ῅ς παρθενίας διά γεννήσεως· καί τήν φύσιν ἅπασαν, τ῅ς τοῦ κρατήσαντος

240 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νόμου δυναστείας, ἐν τοῖς βουλομένοις ἐλευθεροῦντος τ῅ κατ᾿ αἴσθησιν νεκρώσει τ῵ν ἐπί γ῅ς μελ῵ν, τόν α὎τοῦ μιμουμένοις α὎θαίρετον θάνατον. Βουλομένων γάρ, ο὎ τυραννουμένων τό τ῅ς σωτηρίας μυστήριον. Σ῅ς δέ τοῦ κρατήσαντος ἟μ῵ν δι᾿ ἀπάτης πονηροῦ τυραννίδος ποιεῖται καθαίρεσιν, τήν σάρκα τήν νικηθεῖσαν ἐν τῶ Ἀδάμ, ὅπλον κατ᾿ α὎τοῦ προβαλλόμενος, καί νικ῵ν· ἵνα δείξῃ τήν πρότερον ἁλοῦσαν πρός θάνατον, ἑλοῦσαν τόν ἑλόντα, καί θανάτῳ φυσικῶ τήν ἐκείνου ζωήν διαφθείρουσαν· καί γινομένην, α὎τῶ μέν δηλητήριον, πρός τό πάντας οὕς κατέπιεν ἰσχύσας, ὡς ἔχων τοῦ θανάτου τό κράτος, ἐμέσαι· ζωήν δέ τῶ γένει τ῵ν ἀνθρώπων, π᾵σαν ὥσπερ φύραμα τήν φύσιν πρός ἀνάστασιν ὠθοῦσαν ζω῅ς, ὏πέρ ἧς μάλιστα Θεός ὤν ὁ Λόγος, (881) ἄνθρωπος γίνεται (τό ξένον ὄντως πρ᾵γμα καί ἄκουσμα) καί τόν σαρκός θέλων καταδέχεται θάνατον. Σούτων ἁπάντων, ὡς ἔφην, αἴτησιν ἔχων ὁ τ῅ς προσευχ῅ς ε὏ρεθήσεται λόγος. Πατέρα γάρ, καί Πατρός ὄνομα λέγει, καί βασιλείαν· καί τούτου τοῦ Πατρός αὖθις Τἱόν ἐν χάριτι, τόν προσευχόμενον ὄντα παρίστησιν. ἗νός τε θελήματος τούς ἐν ο὎ρανῶ καί γῆ γενέσθαι ζητεῖ. Ἄρτον αἰτεῖσθαι προστάττειν τόν ἐπιούσιον. Καταλλαγήν τοῖς ἀνθρώποις νομοθετεῖ [alter codex ἐπιζητεῖ], καί τῶ συγχωρεῖν καί συγχωρεῖσθαι τήν φύσιν πρός ἑαυτήν συνδεῖ, τῆ διαφορᾶ τ῅ς γνώμης μή τεμνομένην. Εἴς τε πειρασμόν εἰσελθεῖν, ὡς νόμον ἁμαρτίας, ἀπεύχεσθαι διδάσκει· καί ῥυσθεῖναι τοῦ πονηροῦ παραινεῖ. Ἔδει γάρ τόν α὎τουργόν καί δοτ῅ρα τ῵ν ἀγαθ῵ν εἶναι καί διδάσκαλον, οἷα δή μαθηταῖς, τοῖς πιστεύουσιν εἰς α὎τόν, καί μιμουμένοις α὎τοῦ τήν διά σαρκός ἀγωγήν, ὏ποθήκας ζω῅ς ταύτης παρεχόμενον τ῅ς προσευχ῅ς τά ῥητά [Cat. Fr. Venet., ρήματα]· δι᾿ ὧν τούς ἐν α὎τῶ κατ᾿ εἶδος ὏φεστ῵τας τ῅ς σοφίας καί τ῅ς γνώσεως ἀποκρύφους ἐμήνυε θησαυρούς, πρός τήν α὎τ῵ν ἀπόλαυσιν δηλονότι τ῵ν αἰτούντων ἐλαύνων τήν ἔφεσιν. Διά τοῦτο προσευχήν, οἶμαι, ταύτην κέκληκε τήν διδασκαλίαν ὁ λόγος, ὡς αἴτησιν ἔχουσαν τ῵ν ἀνθρώποις κατά χάριν ἐκ Θεοῦ διδομένων δώρων. Οὕτω γάρ οἱ θεόπνευστοι Πατέρες ἟μ῵ν ὁριστικ῵ς περί τ῅ς προσευχ῅ς διεξ῅λθον, φήσαντες, εἶναι τήν προσευχήν αἴτησιν, ὧν Θεός πρεπόντως ἑαυτῶ δωρεῖσθαι πέφυκεν ἀνθρώποις· ὥσπερ καί τήν ε὎χήν, ὏πόσχεσιν, ἤγουν ἐπαγγελίαν, ὧν γνησίως λατρεύοντες Θεῶ προσκομίζουσιν ἄνθρωποι, τήν Γραφήν μαρτυροῦσαν τῶ οἰκείῳ λόγῳ πολλαχ῵ς παραστήσαντες, ὡς τό, Εὔξασθε, καί ἀπόδοτε Κυρίῳ τῶ Θεῶ ἟μ῵ν· καί, Ὅσα η὎ξάμην, ἀποδώσω σοι ΢ωτ῅ρί μου τῶ Κυρίῳ· περί τ῅ς ε὎χ῅ς εἰρημένα· καί αὖθις περί προσευχ῅ς, ὡς τό, Καί προσηύξατο Ἄννα πρός Κύριον, λέγουσα· Κύριε Ἀδωναΐ, ἖λωΐ σαβαώθ, ἐάν εἰσακούων εἰσακούσης τ῅ς δούλης σου, καί δῶς μοι καρπόν κοιλίας· καί, Προσηύξατο ἖ζεκίας βασιλεύς Ἰούδα, καί Ἠσαΐας υἱός Ἀμ῵ς ὁ προφήτης πρός Κύριον· καί τό, Ὅτ᾿ ἄν ὏μεῖς προσεύχησθε, λέγετε Πάτερ ἟μ῵ν ὁ ἐν τοῖς ο὎ρανοῖς, παρά τοῦ Κυρίου τοῖς μαθηταῖς εἰρημένον· ὡς εἶναι δύνασθαι τήν μέν ε὎χήν, ἐντολ῵ν τήρησιν κατά γνώμην τοῦ η὎γμένου κεκυρωμένην· τήν δέ προσευχήν, τ῅ς πρός τά τηρηθέντα καλά τοῦ τετηρηκότος μεταποιήσεως αἴτησιν· ἤ μ᾵λλον, τήν μέν ε὎χήν ἀρετ῅ς ἆθλον, ὅ δή μάλιστα προσφιλ῵ς δέχεται Θεός προσκομιζόμενον· τήν δέ προσευχήν, ἀρετ῅ς ἔπαθλον· ὅ δή μάλα χαίρων Θεός ἀντιδίδωσιν. (884) Ο὎κοῦν, ἐπειδή δέδεικται τ῵ν ὏πό τοῦ Λόγου σαρκωθέντος ἀγαθ῵ν αἴτησιν εἶναι τήν προσευχήν, α὎τόν προστησάμενοι τοῦ Λόγου τ῅ς προσευχ῅ς τόν διδάσκαλον, θαῤῥοῦντες ἐπέλθωμεν, ἐπιμελ῵ς ἑκάστου ῥητοῦ γυμνάσαντες [Venet. et. Fr. γυμνάζοντες], ὡς οἷον τε θεωρίᾳ τήν ἔννοιαν· ὡς α὎τός τε χορηγεῖν συμφερόντως εἴωθεν ὁ Λόγος, καί χωρεῖν δίδωσι τ῅ς τοῦ λέγοντος διανοίας τήν δύναμιν.

Πάτερ ἟μ῵ν, ὁ ἐν τοῖς ο὎ρανοῖς· ἁγιασθήτω τό ὄνομά σου· ἐλθέτω ἟ βασιλεία σου.

Ε὎θύς καθηκόντως θεολογίας ἐν τούτοις ἀπάρξασθαι διδάσκει τοῖς προσευχομένοις ὁ Κύριος, καί τήν πως ὕπαρξιν τ῅ς τ῵ν ὄντων ποιητικ῅ς αἰτίας μυσταγωγεῖ, κατ᾿ ο὎σίαν τ῵ν ὄντων αἴτιος ὤν. Πατρός γάρ, καί ὀνόματος Πατρός, καί βασιλείας Πατρός δήλωσιν ἔχει τ῅ς προσευχ῅ς τά ῥητά· ἵν᾿ ἀπ᾿ α὎τ῅ς διδαχθ῵μεν τ῅ς ἀρχ῅ς τήν μοναδικήν Σριάδα σέβειν, ἐπικαλεῖσθαί τε καί προσκυνεῖν. Ὄνομα γάρ τοῦ Θεοῦ καί Πατρός ο὎σιωδ῵ς ὏φεστώς ἐστιν ὁ μονογενής Τἱός· καί βασιλεία τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, ο὎σιωδ῵ς ἐστιν ὏φεστ῵σα, τό Πνεῦμα τό ἅγιον.Ὅ γάρ ἐνταῦθα Ματθαῖός φησι βασιλείαν, ἀλλαχοῦ τ῵ν ε὎αγγελιστ῵ν ἕτερος Πνεῦμα κέκληκεν ἅγιον, φάσκων, ἖λθέτω σου τό Πνεῦμα τό ἅγιον, καί καθαρισάτω ἟μ᾵ς. Ο὎ γάρ ἐπίκτητον ὁ Πατήρ ἔχει τό ὄνομα, οὔτε μήν ὡς ἀξίαν ἐπιθεωρουμένην α὎τῶ νοοῦμεν τήν βασιλείαν. Ο὎κ ἦρκται γάρ τοῦ εἶναι, ἵνα καί τοῦ πατήρ ἤ βασιλεύς εἶναι ἄρξηται· ἀλλ᾿ ἀεί ὤν, ἀεί καί πατήρ ἐστι καί βασιλεύς· μήτε τοῦ εἶναι, μήτε τοῦ πατήρ ἤ βασιλεύς εἶναι τό παράπαν 241 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἞ργμένος. Εἰ δέ ἀεί ὤν, ἀεί καί πατήρ ἐστι καί βασιλεύς, ἀεί ἄρα καί ὁ Τἱός καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον ο὎σιωδ῵ς τῶ Πατρί συνυφεστήκασιν, ἐξ α὎τοῦ τε ὄντα, καί ἐν α὎τῶ φυσικ῵ς, ὏πέρ αἰτίαν καί λόγον, ἀλλ᾿ ο὎ μετ᾿ α὎τόν, γενόμενα δι᾿ αἰτίαν ὕστερον. Ἡ γάρ σχέσις συνενδείξεων κέκτηται δύναμιν, τά ὧν ἔστι τε καί λέγεται σχέσις, μετ᾿ ἄλληλα θεωρεῖσθαι μή συγχωροῦσα. Σαύτης οὖν ἀπαρξάμενοι τ῅ς προσευχ῅ς, γεραίρειν ἐναγόμεθα [in cat. ἐπειγόμεθα] τήν ὁμοούσιόν τε καί ὏περούσιον Σριάδα, ὡς ποιητικήν αἰτίαν τ῅ς ἟μετέρας γενέσεως. Πρός δέ, καί τήν εἰς ἟μ᾵ς ἐξαγγέλειν διδασκόμεθα χάριν τ῅ς υἱοθεσίας, τόν φύσει δημιουργόν χάριτι Πατέρα καλεῖν ἀξιούμενοι· ἵνα τοῦ κατά χάριν Γεννήτορος αἰδεσθέντες τήν προσηγορίαν, ἐν τῶ βίῳ τούς χαρακτ῅ρας ἐπισημαίνειν σπουδάζωμεν τοῦ γεννήσαντος, ἁγιάζοντος α὎τοῦ ἐπί γ῅ς τό ὄνομα, ( 885) καί πατρώζοντες, καί τέκνα διά τ῵ν πραγμάτων δεικνύμενοι, καί τόν ταύτης α὎τουργόν τ῅ς υἱοθεσίας φυσικόν τοῦ Πατρός Τἱόν, δι᾿ ὧν νοοῦμεν ἤ πράττομεν, μεγαλύνοντες. Ἁγιάζομεν δέ τοῦ ἐν ο὎ρανοῖς κατά χάριν Πατρός τό ὄνομα, τήν πρόσυλον δηλαδή νεκροῦντες ἐπιθυμίαν, καί φθοροποι῵ν ἐκκαθαιρόμενοι παθ῵ν· εἴπερ ἁγιασμός ἐστιν, ἟ κατ᾿ αἴσθησιν τ῅ς ἐπιθυμίας παντελής ἀκινησία [cat. ἐξορία] καί νέκρωσις· ἐν ᾗ γενόμενοι, τάς ἀπρεπεῖς τοῦ θυμοῦ κατευνάζομεν ὏λακάς, ο὎κ ἔχοντος ἔτι διεγείρουσαν α὎τόν, καί τ῵ν οἰκείων ἟δον῵ν ὏περαγωνίζεσθαι πείθουσαν τήν ἐπιθυμίαν, ἤδη τῆ κατά τόν λόγον ἁγιότητι νεκρωθεῖσαν. Κατά φύσιν γάρ τ῅ς ἐπιθυμίας ὏πάρχων ἔκδικος ὁ θυμός, τοῦ μαίνεσθαι παύεσθαι πέφυκεν, ὁπηνίκα ταύτην ἴδῃ νεκρωμένην. Εἰκότως οὖν, τῆ τοῦ θυμοῦ καί τ῅ς ἐπιθυμίας ἀποβολῆ, τό τ῅ς βασιλείας τοῦ Θεοῦ καί Πατρός κατά τήν προσευχήν ἐπιγίνεται κράτος, τοῖς μετά τήν τούτων ἀπόθεσιν λέγειν ἀξιουμένοις, ἖λθέτω ἟ βασιλεία σου· τουτέστι, τό Πνεῦμα τό ἅγιον· ἤδη τῶ τ῅ς πραότητος λόγῳ τε καί τρόπῳ ναοποιηθεῖσι τῶ Θεῶ διά τοῦ Πνεύματος. ἖πί τίνα γάρ, φησί, καταπαύσω, ἀλλ᾿ ἤ ἐπί τόν πρ᾵ον καί ταπεινόν, καί τρέμοντά μου τούς λόγους; ὡς ἐντεῦθεν εἶναι δ῅λον, ὅτι τ῵ν ταπειν῵ν καί πραέων ἐστίν ἟ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καί Πατρός. Μακάριοι γάρ, φησίν, οἱ πραεῖς, ὅτι α὎τοί κληρονομήσουσι τήν γ῅ν. Γ῅ν ταύτην κατά φύσιν μέσην τοῦ παντός ἀπολαβοῦσαν θέσιν ὁ Θεός ο὎κ ἐπηγγείλατο τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τόν κληρονομίαν· εἴπερ ἀληθεύει φάσκων, Ὅταν γάρ ἐκ νεκρ῵ν ἀναστ῵σιν, οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε γαμίζονται· ἀλλ᾿ εἰσίν ὡς ἄγγελοί ἐν τοῖς ο὎ρανοῖς. Καί, Δεῦτε οἱ ε὎λογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τήν ἟τοιμασμένην ὏μῖν βασιλείαν ἀπό καταβολ῅ς κόσμου. Καί ἀλλαχοῦ πάλιν ἑτέρῳ μετ᾿ ε὎νοίας δουλεύσαντι, Εἴσελθε εἰς τήν χαράν τοῦ Κυρίου σου. Καί μετ᾿ α὎τόν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, ΢αλπίσει γάρ, καί οἱ νεκροί ἐν Φριστῶ, πρ῵τοι ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι. Ἔπειτα ἟μεῖς οἱ ζ῵ντες, οἱ παραλειπόμενοι, ἅμα σύν α὎τοῖς ἁρπαγησόμεθα ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου εἰς ἀέρα, καί οὕτω πάντοτε σύν Κυρίῳ ἐσόμεθα. Σούτων οὖν οὕτως ἐπηγγελμένων τοῖς ἀγαπ῵σι τόν Κύριον, τίς μόνῳ τῶ ῥητῶ τ῅ς Γραφ῅ς προσηλώσας τόν νοῦν, τόν ο὎ρανόν, καί τήν ἟τοιμασμένην ἀπό καταβολ῅ς κόσμου βασιλείαν, καί τήν τοῦ Κυρίου μυστικ῵ς ἀποκεκρυμμένην χαράν, καί τήν διηνεκ῅ καί παντελ῵ς ἀδιάστατον σύν Κυρίῳ τ῵ν ἀξίων μόνην τε καί ἵδρυσιν, ταυτόν ποτ᾿ ἄν τῆ γῆ φήσειε, λόγῳ κινούμενος, καί λόγου θεραπευτής εἶναι ποθ῵ν; Ἀλλά νῦν γ῅ν φάσκειν οἶμαι, τήν παγίαν καί παντελ῵ς ἀμετάθετον ἀπό τοῦ καλοῦ τ῅ς τ῵ν (888) πραέων ἀτρεψίας ἕξιν καί δύναμιν, ὡς ἀεί σύν Κυρίῳ ὏πάρχουσαν, καί χαράν ἀνέκλειπτον ἔχουσαν, καί βασιλείας ἀνέκαθεν ἟τοιμασμένης ἐπειλημμένην, καί τ῅ς ἐν ο὎ρανῶ στάσεώς τε καί τάξεως ἞ξιωμένην· οἷα δή γ῅ν τινα μέσην [alter codex, γ῅ν, μέσην] τοῦ παντός θέσιν ἀπολαβοῦσαν τ῅ς ἀρετ῅ς τόν λόγον· καθ᾿ ὅν μέσος ε὎φημίας καί δυσφημίας ὏πάρχων ὁ πρ᾵ος, ἀπαθής διαμένει, μήτε ταῖς ε὎φημίαις [ἐπαιρόμενος ἤ κενοδοξ῵ν] φυσώμενος, μήτε ταῖς δυσφημίαις στυγνούμενος [λυπούμενος]. Ὧν γάρ ὁ λόγος ὏πάρχει κατά φύσιν ἐλεύθερος, ἀποστήσας τήν ἔφεσιν, τούτων διοχλούντων ταῖς προσβολαῖς ο὎κ αἰσθάνεται, καταπαύσας ἑαυτόν τ῅ς περί ταῦτας ζάλης, καί πρός τήν θείαν καί ἄπρακτον ἐλευθερίαν ὅλην τ῅ς ψυχ῅ς μεθορμήσας τήν δύναμιν· ἧς τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ὁ Κύριος μεταδοῦναι ποθ῵ν, Ἄρατε, φησίν, τόν ζυγόν μου ἐφ᾿ ὏μ᾵ς, καί μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρ᾵ός εἰμι, καί ταπεινός τῆ καρδίᾳ· καί ε὏ρήσεται ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὏μ῵ν· ἀνάπαυσιν λέγων, τό τ῅ς θείας βασιλείας κράτος, ὡς πάσης ἀπηλλαγμένην δουλείας τοῖς ἀξίοις ἐμποιοῦν δεσποτείαν. Εἰ δέ τοῖς ταπεινοῖς καί πράοις τό ἀκαθαίρετον τ῅ς ἀκηράτου βασιλείας δίδοται κράτος, τίς οὕτως ἀνέραστος καί πάντη τ῵ν θείων ἀνόρεκτος ἀγαθ῵ν, ὡς μή κατ᾿ ἄκρον ἐφίεσθαι ταπεινώσεως καί πραότητος, ἵνα γένηται τ῅ς θείας χαρακτήρ βασιλείας, ὡς ἐφικτόν ἐστιν ἀνθρώπῳ, φέρων ἐν ἑαυτῶ τοῦ φύσει κατ᾿ ο὎σίαν ὡς ἀληθ῵ς μεγάλου βασιλέως Φριστοῦ, κατά τήν χάριν ἀπαράλλακτον τήν ἐν πνεύματι μόρφωσιν; ἐν ᾗ, φησίν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, ο὎κ ἔστιν ἄῤῥεν καί θ῅λυ· τουτέστι, θυμός καί ἐπιθυμία· ὁ μέν τυραννικ῵ς ἐκφέρων τόν λογισμόν, καί τοῦ νόμου τ῅ς φύσεως ἔξω ποιούμενος τήν διάνοιαν· ἟ δέ, τ῅ς μι᾵ς καί μόνης ἐφετ῅ς τε καί ἀπαθοῦς αἰτίας καί φύσεως ποιουμένη τά μετ᾿ α὎τήν ἐρασμιώτερα, καί διά τοῦτο τήν σάρκα προτιμοτέραν τιθεμένη τοῦ πνεύματος· καί τ῅ς νοουμένων δόξης τε καί λαμπρότητος ἐπιτερπεστέραν ἐργαζομένη τήν τ῵ν φαινομένων ἀπόλαυσιν· τῶ κατ᾿ 242 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html αἴσθησιν λείῳ τ῅ς ἟δον῅ς, ἀπείργουσα τόν νοῦν τ῅ς θείας καί συγγενοῦς τ῵ν νοητ῵ν ἀντιλήψεως· ἀλλ᾿ ἤ λόγος μονώτατος, καί α὎τ῅ς εἰς ἄκρον τ῅ς ἀπαθοῦς μέν, φυσικ῅ς δέ ὅμως τοῦ σώματος δι᾿ ἀρετ῅ς περιουσίαν γυμνούμενος στοργ῅ς καί διαθέσεως, νικ῵ντος τελείως τήν φύσιν τοῦ πνεύματος, καί τ῅ς ἞θικ῅ς πείθοντος σχολάσαι φιλοσοφίας, ἟νίκα συγγίνεσθαι δέοι τῶ ὏περουσίῳ λόγῳ δι᾿ ἁπλ῅ς καί ἀμεροῦς θεωρίας, τόν νοῦν· κἄν συντελεῖν α὎τῶ πέφυκεν, εἰς ῥαδίαν τ῵ν χρονικ῵ς ῥεόντων τομήν καί διάβολον· ὧν διαβαθέντων, ο὎κ εὔλογον ἐπιβαρεῖσθαι καθάπερ μηλωτῆ τῶ κατ᾿ ἦθος τρόπῳ, τόν ἀποφαθέντα τοῖς αἰσθητοῖς ἀκατάσχετον. Καί δηλοῖ τοῦτο σαφ῵ς Ἠλίας ὁ μέγας, δι᾿ ὧν ἔπραττε τυπικ῵ς τοῦτο παραδεικνύς τό μυστήριον· (889) τήν μέν μηλωτήν, φημί δέ τ῅ς σαρκός τήν νέκρωσιν, ἐν ᾗ τό μεγαλοπρεπές πέπηγε τ῅ς ἞θικ῅ς κοσμιότητος, κατά τήν ἁρπαγήν ἗λισσαίῳ διδούς εἰς συμμαχίαν τοῦ πνεύματος κατά πάσης ἀντικειμένης δυνάμεως, καί πληγήν τ῅ς ἀστάτου καί ῥεούσης φύσεως· ἧς τύπος ὏π῅ρχεν ὁ Ἰορδάνης, πρός τό μή σχεθ῅ναι τόν μαθητήν τ῅ς πρός τήν ἁγίαν γ῅ν διαβάσεως, τῶ θολερῶ τε καί ὀλισθηρῶ περικλυσθέντα τ῅ς τ῵ν ὏λικ῵ν προσπαθείας· α὎τός δέ χωρ῵ν πρός τόν Θεόν ἄνετος, ο὎δενί τ῵ν ὄντων παντελ῵ς κατά τήν σχέσιν κρατούμενος, ἁπλοῦς τε τήν ἔφεσιν καί τήν γνώμην ἀσύνθετος, πρός τόν ἁπλοῦν τῆ φύσει, διά τ῵ν ἀλληλούχων γενικ῵ν ἀρετ῵ν, γνωστικ῵ς ἀλλήλαις συνῃρημένων, ὡς ἵππων πυρίνων τήν ἐνδημίαν ποιούμενος. Ἔγνω γάρ ὅτι δεῖ τῶ Φριστοῦ μαθητῆ [Fr. alterge Reg. τόν Φριστοῦ μαθητήν] ἀπογενέσθαι τάς ἀνίσους διαθέσεις, ὧν ἟ διαφορότης ἐλέγχει τήν ἀλλοτρίωσιν· εἴπερ διάχυσιν μέν τοῦ περί καρδίαν αἵματος τό κατ᾿ ἐπιθυμίαν πάθος· αἵματος δέ ζέσιν, κινούμενον σαφ῵ς τό θυμικόν ἀπεργάζεται· καί φθάσας οἷα δή ζ῵ν ἐν Φριστῶ καί κινούμενος καί ὤν, ἑαυτοῦ τήν τ῵ν ἀνίσων ἀλλόκοτον [alter codex, καί ἀλλοκότων] ἀπέθετο γένεσιν· μή φέρων ἐν ἑαυτῶ καθάπερ ἄῤῥεν καί θ῅λυ, τάς ἐναντίας, ὡς ἔφην, τούτων τ῵ν παθ῵ν διαθέσεις· ἵνα μή δουλωθῆ τούτοις ὁ λόγος, ταῖς α὎τ῵ν ἀστάτοις μεταβολαῖς ἀλλοιούμενος, ᾧ φυσικ῵ς τό τ῅ς θείας εἰκόνος ἐγκέκραται σέβας, πεῖθον τήν ψυχήν ματαπλασθ῅ναι κατά τήν γνώμην πρός τήν θείαν ὁμοίωσιν, καί γενέσθαι τ῅ς συνυφισταμένης ο὎σιωδ῵ς τῶ Θεῶ καί Πατρί τ῵ν ὅλων μεγάλης βασιλείας, ὡς Πνεύματος ἁγίου παμφαές οἰκητήριον, ὅλην δεχόμενον, εἰ θέμις εἰπεῖν, τ῅ς θείας φύσεως κατά τό δυνατόν, τήν ἐξουσίαν τ῅ς γνώσεως· καθ᾿ ἥν ἟ μέν τ῵ν χειρόνων ἀπογίνεσθαι, τ῵ν δέ κρειττόντων ὏φίστασθαι πέφυκε γένεσις, ἴσα Θεῶ τ῅ς ψυχ῅ς κατά τήν χάριν τ῅ς κλήσεως ἄσυλον φυλαττούσης ἐν ἑαυτῆ τ῵ν δωρηθέντων καλ῵ν τήν ὏πόστασιν· καθ᾿ ἥν ἀεί θέλων Φριστός γενν᾵ται μυστικ῵ς, διά τ῵ν σωζομένων σαρκούμενος· καί μητέρα παρθένων ἀπεργαζόμενος τήν γενν῵σαν ψυχήν, ο὎κ ἔχουσαν, ἵνα συνελών εἴπω, κατά τήν σχέσιν, ὥσπερ ἄῤῥεν καί θ῅λυ, τά γνωρίσματα τ῅ς ὏πό φθοράν καί γένεσιν φύσεως. Ξενιζέσθω δέ μηδείς, τήν φθοράν τ῅ς γενέσεως ἀκούων προταττομένην. Ἀπαθ῵ς γάρ σύν ὀρθῶ λόγῳ τήν τ῵ν γινομένων καί ἀπογινομένων φύσιν διασκοπήσας, ε὏ρήσει σαφ῵ς ἐκ φθορ᾵ς καί εἰς φθοράν τήν γένεσιν ἀρχομένην καί λήγουσαν· ἧς τά σημαντικά πάθη, καθάπερ ἔφην, ο὎κ ἔχει Φριστός· ἤγουν ὁ τοῦ Φριστοῦ τε καί κατά Φριστόν βίος τε καί λόγος· εἴπερ ὁ λέγων ἐστίν ἀληθής, ἖ν γάρ Φριστῶ Ἰησοῦ, ο὎κ ἔστιν ἄῤῥεν καί θ῅λυ· τά σημεῖα δηλαδή, καί τά πάθη δηλ῵ν τ῅ς ὏πό φθοράν καί γένεσιν φύσεως· ἀλλ᾿ ἤ μόνον θεοειδ῅ς λόγος γνώσει θείᾳ, πεποιωμένος, καί γνώμης μοναδική κίνησις, μόνην αἱρουμένη τήν ἀρετήν. (892) Οὔτε Ἕλλην καί Ἰουδαῖος, δι᾿ ὧν τ῅ς περί Θεοῦ δόξης ὁ διάφορος σημαίνεται λόγος· ἤ, τό γε μ᾵λλον ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἀντικείμενος. ὇ μέν [Marg. ἗λληνικός λόγος] ἀφρόνως εἰσηγούμενος πολυαρχίαν, καί τήν μίαν ἀρχήν ἀντικειμέναις ἐνεργείαις τε καί δυνάμεσι καταμερίζων· καί πλαττόμενος σέβας πολύθεον, τῶ τε πλήθει τ῵ν προσκυνουμένων στασιαζόμενον, καί τῶ διαφόρῳ τ῅ς προσκυνήσεως τρόπῳ γελώμενον. ὇ δέ [Marg. Ἰουδαϊκός λόγος] μίαν μέν, στενήν δέ καί ἀτελ῅, καί σχεδόν ἀνυπόστατον, ὡς λόγου καί ζω῅ς ἔρημον, πρός ἴσον κακόν τῶ προτέρῳ λόγῳ διά τ῵ν ἐναντίων ἐκπίπτων, τήν ἀθεΐαν· ἑνί περιγράφων προσώπῳ τήν μίαν ἀρχήν, καί ταύτην δίχα Λόγου καί Πνεύματος ὏φισταμένην· ἤ Λόγῳ καί Πνεύματι πεποιωμένην· μή συνορ῵ν, ὅτι τίς Θεός, τούτων ἞μοιρημένος· ἤ π῵ς Θεός μεθέξει παραπλησίως τοῖς ὏πό γένεσιν λογικοῖς ὡς συμβεβηκότων τούτων μεμοιραμένος· ὧν ἐν Φριστῶ τό παράπαν, ὡς ἔφην, ο὎δείς· ἀλλά μόνος ἀληθοῦς ε὎σεβείας λόγος, καί πάγιος μυστικ῅ς θεολογίας θεσμός, τήν τε τοῦ προτέρου λόγου διαστολήν τ῅ς θεότητος ἀποπεμπόμενος καί τήν τοῦ δευτέρου μή παραδεχόμενος συστολήν· ἵνα μή τῶ φυσικῶ πλήθει στασιαστικόν· ἗λληνικόν γάρ ἤ τῶ καθ᾿ ὏πόστασιν ἑνικῶ παθητόν· Ἰουδαϊκόν γάρ, ὡς Λόγου καί Πνεύματος ἐστερημένον, ἤ Λόγῳ καί Πνεύματι πεποιωμένον· ἀλλ᾿ ο὎κ ὄν νοῦς καί Λόγος καί Πνεῦμα τό θεῖον πρεσβεύεται· καί διδάσκων ἟μ᾵ς, τούς κλήσει χάριτος κατά πίστιν εἰσπεποιημένους εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας, μίαν εἰδέναι θεότητος φύσιν καί δύναμιν· ἤγουν, ἕνα Θεόν ἐν Πατρί καί Τἱῶ καί ἁγίῳ Πνεύματι θεωρούμενον· οἷα δή μόνον ἀναίτιον νοῦν ο὎σιωδ῵ς ὏φεστ῵τα, μόνου κατ᾿ ο὎σίαν ὏φεστ῵τος ἀνάρχου Λόγου γεννήτορα, καί μόνης ἀϊδίου ζω῅ς ο὎σιωδ῵ς ὏φεστώσης, ὡς Πνεύματος ἁγίου πηγήν· ἐν μονάδι Σριάδα, καί ἐν Σριάδι μονάδα· ο὎κ ἄλλην ἐν ἄλλῃ· ο὎ γάρ ὡς ἐν ο὎σίᾳ τῆ μονάδι συμβεβηκός ἐστιν ἟ Σριάς· ἤ τό ἔμπαλιν, ἐν Σριάδι μονάς· ἄποιος γάρ. Ο὎δ᾿ ὡς ἄλλην καί ἄλλην· ο὎ γάρ ἑτερότητι φύσεως τ῅ς Σριάδος ἟ μονάς διενήνοχεν ἁπλ῅ τε καί μία φύσις

243 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τυγχάνουσα. Ο὎δ'ὡς ἄλλην παρ᾿ ἄλλην, ο὎ γάρ ὏φέσει δυνάμεως διακέκριται τ῅ς μονάδος ἟ Σριάς, ἤ τ῅ς Σριάδος ἟ μονάς· ἤ ὡς κοινόν τι καί γενικόν ἐπινοίᾳ μόνῃ θεωρητόν τ῵ν ὏π᾿ α὎τό μερικ῵ν, παρήλλακται τ῅ς Σριάδος ἟ μονάς, ο὎σία κυρίως ἀνθύπαρκτος οὖσα, καί δύναμις ὄντως α὎τοσθενής. Ο὎δ᾿ ὡς δι᾿ ἄλλης ἄλλην· ο὎ γάρ μεσιτεύεται σχέσει τό ταυτόν πάντη καί ἄσχετον, ὡς πρός αἴτιον αἰτιατόν. Ο὎δ᾿ ὡς ἐξ ἄλλης ἄλλην· ο὎ γάρ κατά παραγωγήν ἐκ μονάδος Σριάς, ἀγένητος ὏πάρχουσα καί α὎τέκφαντος· ἀλλά τήν α὎τήν ὡς ἀληθ῵ς μονάδα καί Σριάδα, καί λεγομένην καί νοουμένην· τό μέν, τῶ κατ᾿ ο὎σίαν λόγῳ· (893) τό δέ, τῶ καθ᾿ ὕπαρξιν τρόπῳ· ὅλην μονάδα τήν α὎τήν, μή μεμερισμένην ταῖς ὏ποστάσεσι· καί ὅλην Σριάδα τήν α὎τήν, τῆ μονάδι μή συγκεχυμένην· ἵνα μή τῶ μερισμῶ τό πολύθεον, ἤ τῆ συγχύσει τό ἄθεον εἰσκομίζηται· ἅπερ φεύγων ὁ κατά Φριστόν λαμπρύνεται λόγος. Λέγω δέ Φριστοῦ λόγον, τό καινόν κήρυγμα τ῅ς ἀληθείας ἐν ᾧ ο὎κ ἔστιν ἄῤῥεν καί θ῅λυ· φημί δέ τά σημεῖα, καί τά πάθη τ῅ς ὏πό φθοράν καί γένεσιν φύσεως· ο὎χ Ἕλλην καί Ἰουδαῖος, οἱ περί θεότητος ἀντικείμενοι λόγοι· ο὎ περιτομή καί ἀκροβυστία, αἱ τούτοις δηλαδή κατάλληλοι λατρεῖα· ἟ μέν, διά τά σύμβολα τοῦ νόμου, τήν φαινομένην κτίσιν κακίζουσα, καί τόν κτίστην ὡς κακ῵ν ποιητήν διαβάλλουσα· ἟ δέ, διά τά πάθη ταύτην θεοποιοῦσα, καί τῶ κτίστῃ ἐπανιστ῵σα τό ποίημα· καί πρός ἴσον κακόν ἄμφω τήν θείαν ὕβριν ἀλλήλαις συλλήγουσαι [Venet. συλλέγουσαι. Fr. συνάγουσαι]. Ο὎ βάρβαρος καί ΢κύθης· τουτέστιν, ἟ πρός ἑαυτήν στασιαστική τ῅ς μι᾵ς φύσεως καί γνώμην διάστασις· καθ᾿ ἥν ὁ τ῅ς ἀλληλοκτονίας παρά φύσιν τοῖς ἀνθρώποις εἰσεφθάρη νόμος. Οὔτε δοῦλος καί ἐλεύθερος· ἟ τ῅ς α὎τ῅ς δηλονότι παρά γνώμην διαίρεσις φύσεως· ἄτιμον ποιουμένη τόν κατά φύσιν ὁμότιμον· νόμον ἐπίκουρον ἔχουσα, τήν τυραννοῦσαν τό τ῅ς εἰκόνος ἀξίωμα, τ῵ν δεσποζόντων διάθεσιν· Ἀλλά πάντα καί ἐν π᾵σι Φριστός, διά τ῵ν ὏πέρ φύσιν καί νόμον, τήν τ῅ς ἀνάρχου βασιλείας δημιουργ῵ν ἐν πνεύματι μόρφωσιν· ἥν, ὡς ἀποδέδεικται, πέφυκε χαρακτηρίζειν, καρδίας ταπείνωσις καί πραότης· ὧν ἟ σύνοδος τέλειον τόν κατά Φριστόν κτιζόμενον ἀποδείκνυσιν ἄνθρωπον. Π᾵ς γάρ ταπεινόφρων, πάντως καί πρ᾵ος, καί π᾵ς πρ᾵ος, πάντως καί ταπεινόφρων· ταπεινόφρων μέν, ὡς γνούς ἑαυτόν ἔχοντα τό εἶναι δεδανεισμένον· πρ᾵ος δέ, ὡς διαγνούς τ῵ν δοθεισ῵ν α὎τῶ κατά φύσιν δυνάμεων τήν χρ῅σιν· καί τῶ μέν λόγῳ πρός ἀρετ῅ς γένεσιν τούτων διδούς τήν ὏πηρεσίαν· τ῅ς αἰσθήσεως δέ τελείως τήν τούτων συστέλλων ἐνέργειαν. Καί διά τοῦτο κατά μέν τόν νοῦν, πρός Θεόν ἀεικίνητος ὤν· κατά δέ τήν αἴσθησιν, ο὎δέ πάντων ὁμοῦ τ῵ν πρός σ῵μα λυπηρ῵ν πεῖραν λαμβάνων παντελ῵ς κινούμενος, ἤ λύπης ἴχνος ἐντυπ῵ν τῆ ψυχῆ, πρός παραλλαγήν τ῅ς ἐν α὎τῆ χαροποιοῦ διαθέσεως· ο὎ γάρ ἟γεῖται στέρησιν ἟δον῅ς ὏πάρχειν, τό κατ᾿ αἴσθησιν ἀλγεινόν. Ἡδονήν γάρ μίαν ἐπίσταται, τήν τ῅ς ψυχ῅ς πρός τόν λόγον συμβίωσιν, ἧς ἟ στέρησις κόλασίς ἐστιν ἀτελεύτητος, πάντας φυσικ῵ς περιγράφουσα τούς αἰ῵νας. Καί διά τοῦτο, τό τε σ῵μα, καί πάντα τά τοῦ σώματος ἀφείς, πρός τήν θείαν φέρεται σύντονος συμβίωσιν· μίαν ζημίαν ἟γούμενος, κἄν πάντων δεσπόζῃ τ῵ν ἐπί γ῅ς, τήν τ῅ς προσδοκωμένης κατά χάριν θεώσεως ἀποτυχίαν. (896) Ἁγνίσωμεν οὖν ἑαυτούς παντός μολυσμοῦ σαρκός καί πνεύματος, ἵνα τό θεῖον ἁγιάσωμεν ὄνομα, ἀκκιζομένην τοῖς πάθεσιν ἀπρεπ῵ς τήν ἐπιθυμίαν κατασβέσαντες· καί λόγῳ, ταῖς ἟δοναῖς ἀτάκτως ἐπιμαινόμενον τόν θυμόν, καταδήσωμεν· ἵνα διά τ῅ς πραότητος παραγινομένην ὏ποδεξώμεθα τήν τοῦ Θεοῦ καί Πατρός βασιλείαν. Καί τόν ἐφεξ῅ς λόγον τ῅ς προσευχ῅ς τοῖς προτέροις ἁρμόσωμεν, λέγοντες.

Γενηθήτω τό θέλημά σου, ὡς ἐν ο὎ρανῶ, καί ἐπί τ῅ς γ῅ς.

὇ κατά μόνην τήν λογικήν δύναμιν, ἐπιθυμίας τε καί θυμοῦ κεχωρισμένην μυστικ῵ς προσάγων τῶ Θεῶ τήν λατρείαν, οὗτος ἐπί γ῅ς, ὡς ἐν ο὎ρανῶ τ῵ν ἀγγέλων αἱ τάξεις, τό θεῖον πεπλήρωκε θέλημα· διά πάντων τοῖς ἀγγέλοις ὁμολάτρης γενόμενος καί ὁμοδίαιτος, καθά πού φησιν ὁ μέγας Ἀπόστολος, Ἡμ῵ν δέ τό πολίτευμα ἐν ο὎ρανοῖς ὏πάρχει· παρ᾿ οἷς ο὎κ ἔστιν ἐπιθυμία, δι᾿ ἟δον῅ς τούς νοερούς παραλύουσα τόνους· οὔτε θυμός λυσσ῵ν, καί τό συγγενές ἀσέμνως καθυλακτ῵ν· ἀλλά λόγος μονώτατος, πρός τόν πρ῵τον λόγον φυσικ῵ς ἄγων τούς λογικούς· ᾧ μόνῳ χαίρει Θεός, καί παρ᾿ ἟μ῵ν αἰτεῖ τ῵ν α὎τοῦ δούλων. Καί τοῦτο δηλοῖ πρός τόν μέγαν φάσκων Δαβίδ· Σί γάρ μοι ὏πάρχει ἐν τῶ ο὎ρανῶ, καί παρά σοῦ τί ἞θέλησα ἐπί τ῅ς γ῅ς; ὘πάρχει δέ τῶ Θεῶ ἐν ο὎ρανοῖς προσαγόμενον παρά τ῵ν ἁγίων ἀγγέλων, πλήν τ῅ς λογικ῅ς λατρείας ο὎δέν· ἥν καί παρ᾿ ἟μ῵ν ἐπιζητ῵ν, προσευχομένους λέγειν ἐδίδαξε· Γενηθήτω τό θέλημά σου, ὡς ἐν ο὎ρανῶ, καί ἐπί τ῅ς γ῅ς. Ο὎κοῦν κινείσθω καί ἟μ῵ν πρός τήν τοῦ Θεοῦ ζήτησιν ὁ λόγος, πρός τε τόν α὎τοῦ πόθον ἟ κατ᾿ ἐπιθυμίαν δύναμις, καί πρός τήν α὎τοῦ φυλακήν ἀγωνιζέσθω τό θυμικόν· μ᾵λλον δέ κυριώτερον εἰπεῖν, ὁ μέν νοῦς τετάσθω π᾵ς πρός Θεόν· οἱονεί τόνῳ τινί τῶ θυμικῶ τρόπῳ νευρούμενος, καί πόθῳ τῆ κατ᾿ ἄκρον ἐφέσει τ῅ς ἐπιθυμίας πυρούμενος. Οὕτω γάρ τούς κατ᾿ ο὎ρανόν ἀγγέλους

244 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μιμούμενοι, τῶ Θεῶ διά πάντων λατρεύοντες ε὏ρεθησόμεθα· τήν α὎τήν τοῖς ἀγγέλοις ἐπί τ῅ς γ῅ς πολιτείαν ἐπιδεικνύμενοι· πρός ο὎δέν τ῵ν μετά Θεόν ἴσως ἐκείνοις ἔχοντες τόν νοῦν τό παράπαν κινούμενον. Δεξόμεθα γάρ κατ᾿ ε὎χάς οὕτω πολιτευόμενοι, καθάπερ ἄρτον ἐπιούσιόν τε καί ζωτικόν εἰς ἀποτροφήν τ῵ν ἟μετέρων ψυχ῵ν, (897) καί συντήρησιν τ῅ς τ῵ν χαρισθέντων ἟μῖν ἀγαθ῵ν ε὎εξίας, τόν εἰπόντα Λόγον· ἖γώ εἰμι ὁ ἄρτος, ὁ ἐκ τοῦ ο὎ρανοῦ καταβάς, καί ζωήν διδούς τῶ κόσμῳ· ἀναλόγως ἟μῖν τοῖς τρεφομένοις δι᾿ ἀρετ῅ς καί σοφίας, πάντα γινόμενον· καί δι᾿ ἑκάστου τ῵ν σωζομένων ποικίλως, ὡς οἶδεν α὎τός, σωματούμενον· ἔτι κατά τόν αἰ῵να τοῦτον ὏πάρχοντες, κατά τήν τοῦ ῥητοῦ τ῅ς προσευχ῅ς δύναμιν τοῦ λέγοντος

Σόν ἄρτον ἟μ῵ν τόν ἐπιούσιον δός ἟μῖν σήμερον.

Σοῦτον γάρ οἶμαι δηλοῦσθαι τόν αἰ῵να διά τοῦ σήμερον· ὡς εἴ τις ἐπί τό σαφέστερον ἐκλαβών, εἴποι, τόν τόπον τ῅ς προσευχ῅ς, Σόν ἄρτον ἟μ῵ν, ὅν καταρχάς ἐπ᾿ ἀθανασίᾳ τ῅ς φύσεως ἟τοίμασας, δός ἟μῖν σήμερον, κατά τήν παροῦσαν ζωήν οὖσιν τ῅ς θνητότητος· ἵνα νικήσῃ τόν θάνατον τ῅ς ἁμαρτίας, ἟ τροφή τοῦ ἄρτου τ῅ς ζω῅ς καί τ῅ς ἐπιγνώσεως· ἧς μέτοχον γενέσθαι τόν πρ῵τον ἄνθρωπον, ἟ παράβασις τ῅ς θείας ἐντολ῅ς ο὎ συνεχώρησεν. Ὡς εἴγε ταύτης ἐνεφορήθη τ῅ς θείας τροφ῅ς, ο὎κ ἄν τῶ θανάτῳ τ῅ς ἁμαρτίας ἟λίσκετο. Πλήν ὁ τόν ἄρτον τοῦτον λαβεῖν ε὎χόμενος τόν ἐπιούσιον, ο὎ πάντως ὅλον δέχεται καθώς α὎τός ὁ ἄρτος ἐστίν· ἀλλά καθώς α὎τός ὁ δεχόμενος δύναται. Π᾵σι μέν γάρ ἑαυτόν δίδωσι τοῖς αἰτοῦσιν ὁ τ῅ς ζω῅ς ἄρτος, ὡς φιλάνθρωπος, ο὎ κατά τό α὎τό δέ π᾵σιν· ἀλλά τοῖς μέν μεγάλα ἔργα πεποιηκόσι, πλειόνως· τοῖς δέ τούτων ἥττοσι, ἟ττόνως· ἑκάστῳ μέν οὖν καθώς ἟ κατά νοῦν ἀξία δέξασθαι δύναται. Πρός ταύτην δέ με τοῦ παρόντος ῥητοῦ τήν ἔννοιαν ἤγαγεν ὁ ΢ωτήρ, προστάσσων διαῤῥήδην τοῖς μαθηταῖς τροφ῅ς αἰθητ῅ς παντελ῵ς μή ποιεῖσθαι λόγον, εἰπών, Μή μεριμν᾵τε τῆ ψυχ῅ ὏μ῵ν τί φάγητε, ἤ τί πίητε· μήτε τ῵ σώματι ὏μ῵ν τί περιβάλησθε· ταῦτα γάρ πάντα τά ἔθνη τοῦ κόσμου ἐπιζητοῦσιν· ἀλλά ζητεῖτε πρ῵τον τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καί τήν δικαιοσύνην α὎τοῦ, καί ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὏μῖν. Π῵ς οὖν διδάσκει προσεύχεσθαι, περί ὧν μή ζητεῖν προλαβών ἐνετείλατο; δ῅λον γάρ ὅτι διά προσευχ῅ς αἰτεῖν ο὎ προσέταττεν, ἅπερ δι᾿ ἐντολ῅ς ζητεῖν ο὎ παρῄνεσε. Διά προσευχ῅ς γάρ μόνον ἐστίν αἰτητόν, τό κατ᾿ ἐντολήν ζητητόν. Ὅπερ οὖν ζητεῖν δι᾿ ἐντολ῅ς ο὎κ ἐπετράπημεν, διά προσευχ῅ς αἰτεῖν, τυχόν θεμιτόν ο὎ καθέστηκεν. Εἰ δέ μόνην ζητεῖν τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καί τήν δικαιοσύνην ὁ ΢ωτήρ ἐνετείλατο· ταύτην εἰκότως καί διά προσευχ῅ς αἰτεῖν, τούς τ῵ν θείων ἐφιεμένους δώρων ἐνήγαγεν· (900) ἵνα τ῵ν φύσει ζητητ῵ν διά προσευχ῅ς τήν χάριν ἐπικυρώσας, τήν τ῵ν αἰτούντων γνώμην, τῶ τοῦ παρεχομένου τήν χάριν συνάψῃ θελήματι, δι᾿ ἑνώσεως σχετικ῅ς ταυτό ποιουμένην. Εἰ δέ καί τόν ἐφήμερον ἄρτον, ᾧ συγκρατεῖσθαι πέφυκεν ἟μ῵ν ἟ παροῦσα ζωή, διά προσευχ῅ς αἰτεῖν κελευόμεθα, μή παρέλθωμεν τούς ὅρους τ῅ς προσευχ῅ς, πολλάς ἐτ῵ν περιόδους πλεονεκτικ῵ς περισκοποῦντες, καί λάθωμεν ὄντες θνητοί, καί σκι᾵ς δίκην τήν ζωήν παροδεύουσαν ἔχοντες· ἀλλά τόν πρός ἟μέραν ἀπεριμερίμνως διά τ῅ς προσευχ῅ς αἰτήσωμεν ἄρτον· καί δείξωμεν ὅτι φιλοσόφως κατά Φριστόν μελέτην θανάτου τόν βίον ποιούμεθα, τῆ γνώμῃ φθάνοντες τήν φύσιν, καί πρίν ἐπιστ῅ναι τόν θάνατον, τ῅ς τ῵ν σωματικ῵ν μερίμνης τήν ψυχήν ἀποτέμνοντες· ἵνα μή προσηλωθῆ τοῖς φθειρομένοις, ἀμείψασα πρός τήν ὕλην τήν χρ῅σιν τ῅ς κατά φύσιν ἐφέσεως, καί μάθῃ πλεονεξίαν τ῅ς τ῵ν θείων ἀγαθ῵ν περιουσίας στερητικήν. Υύγωμεν οὖν, ὅση δύναμις, τήν φιλίαν τ῅ς ὕλης, καί τήν α὎τ῅ς σχέσιν καθάπερ κονιορτόν τ῵ν νοερ῵ν ὀμμάτων ἀπονιψώμεθα· καί μόνοις ἀρκεσθ῵μεν τοῖς συνιστ῵σιν, ἀλλά καί τοῖς ἟δονοῦσιν ἟μ῵ν τήν παροῦσαν ζωήν· καί ὏πέρ α὎τ῵ν τόν Θεόν, ὡς ἐδιδάχθημεν, ἀξιώσωμεν, ἵνα δυνηθ῵μεν ἀδούλωτον φυλάξαι τήν ψυχήν, μηδενί τ῵ν ὁρωμένων διά τό σ῵μα παντελ῵ς κρατουμένην· καί τοῦ ζῆν ἕνεκεν δειχθ῵μεν ἐσθίοντες, ἀλλά μή τοῦ ἐσθίειν χάριν ζ῵ντες ἐλεγχθ῵μεν. Σό μέν γάρ λογικ῅ς, τό δέ τ῅ς ἀλόγου σαφ῵ς ἴδιον καθέστηκε φύσεως. Καί φύλακες ὦμεν τ῅ς προσευχ῅ς ἀκριβεῖς, δι᾿ α὎τ῵ν δεικνύμενοι τ῵ν πραγμάτων, ὅτι μι᾵ς καί μόνης ἀπρίξ ἀντεχόμεθα τ῅ς ἐν πνεύματι ζω῅ς, καί πρός τήν α὎τήν κτ῅σιν τ῅ς παρούσης [Marg. ζω῅ς δηλονότι] τήν χρ῅σιν ποιούμεθα· δι᾿ ἥν τοσοῦτον τήν ταύτης στέργομεν χρ῅σιν, ὅσον ἄρτῳ ταύτην μόνῳ στηρίζειν μή παραιτεῖσθαι, καί τήν α὎τ῅ς φυσικήν ε὎εξίαν φυλάττειν ὅσον τό ἐφ᾿ ἟μῖν ἀδιάφθορον· ο὎χ ἵνα ζ῵μεν, ἀλλ᾿ ἵνα Θεῶ ζ῵μεν· ψυχ῅ς ἄγγελον τό σ῵μα καθιστ῵ντες λελογισμένον ταῖς ἀρεταῖς, καί ταύτην Θεοῦ κήρυκα ποιοῦντες τῆ περί τό καλόν παγιότητι πεποιωμένην· καί τοῦτον μιᾶ φυσικ῵ς ἟μέρᾳ πειρικλείοντες τόν ἄρτον· ὏πέρ α὎τοῦ μή τολμ῵ντες εἰς δευτέραν ἟μέραν διά τό δοτ῅ρα τ῅ς προσευχ῅ς 245 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐπεκτεῖναι τήν δέησιν. Οὕτω γάρ ἄν πραγματικ῵ς κατά τήν δύναμιν τ῅ς προσευχ῅ς ἑαυτούς διαθέντες, δυνηθείημεν καί τοῖς λειπομένοις καθαρ῵ς προσβ῅ναι ῥητοῖς, φάσκοντες·

Καί ἄφες ἟μῖν τά ὀφειλήματα ἟μ῵ν, ὡς καί ἟μεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἟μ῵ν. ὇ κατά τήν πρώτην τ῅ς τοῦ προλαβόντος ῥητοῦ (901) θεωρίας ἐπιβολήν, κατά τόν αἰ῵να τοῦτον, οὗ σύμβολον εἶναι τό σήμερον ἔφαμεν, τόν ἄφθαρτον ἄρτον τ῅ς σοφίας, οὗ καταρχάς διετείχισεν ἟μ᾵ς ἟ παράβασις, διά προσευχ῅ς ἐπιζητ῵ν, ἅτε δή μίαν ἟δονήν ἐπιστάμενος τήν τ῵ν θείων ἐπιτυχίαν, ἧς δοτήρ μέν κατά φύσιν ἐστίν ὁ Θεός· φύλαξ δέ κατά θέλησιν ἟ τοῦ λαβόντος προαίρεσις· καί μίαν ὀδύνην εἰδώς, τήν τούτων ἀποτυχίαν, ἧς ὏ποβολεύς μέν ἐστιν ὀ διάβολος· α὎τουργός δέ, π᾵ς ὁ τ῵ν θείων δι᾿ ἀτονίαν γνώμης ἀποκαμνόμενος [Ven. et Fr. ἀποκναιόμενος] · μή φυλάττων τό τίμιον γνώμης διαθέσεσι στεργόμενον· πρός ο὎δέν ἔχων τ῵ν ὀρωμένων ῥέπουσαν τό σύνολον τήν προαίρεσιν, καί διά τοῦτο τοῖς σωματικ῵ς α὎τῶ συμβαίνουσι λυπηροῖς ο὎χ ὏παγόμενος· οὗτος ὡς ἀληθ῵ς, ἀπαθ῵ς ἀφίησι τοῖς εἰς α὎τόν ἁμαρτάνωσιν· ὅτι μηδέ τό κατ᾿ ἔφεσιν α὎τῶ σπουδαζόμενον δύναταί τις τό παράπαν χειροῦσθαι καλόν, ἀνάλωτον κατά φύσιν ὏πάρχειν πεπιστευμένον. Καί τῶ Θεῶ καθίστησιν ἑαυτόν ἀρετ῅ς ἐξεμπλάριον, εἰ τοῦτο θέμις εἰπεῖν, πρός μίμησιν ἑαυτοῦ τόν ἀμίμητον ἐλθεῖν ἐγκελευόμενος, λέγων· Ἄφες ἟μῖν τά ὀφειλήματα ἟μ῵ν, ὡς καί ἟μεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἟μ῵ν· καί οἷος α὎τός γέγονε τοῖς πέλας, οἷ γενέσθαι παρακαλ῵ν τόν Θεόν. Εἰ γάρ ὡς α὎τός ἀφ῅κε τά ὀφειλήματα τοῖς εἰς α὎τόν ἟μαρτηκόσι, βούλεται καί α὎τῶ ἀφεθ῅ναι παρά Θεοῦ, δηλονότι ὥσπερ ὁ Θεός ἀπαθ῵ς ἀφίησιν οἷς ἀφίησιν, οὕτως καί α὎τός ἀπαθής ἐπί τοῖς συμβαίνουσι διαμένων, ἀφίησι τοῖς πλημμελήσασι· μή συγχωρ῵ν μνήμῃ [Fr. μνήμην] τινί τ῵ν φθασάντων λυπηρ῵ν τυποῦσθαι τόν νοῦν, ἵνα μή τέμνων τῆ γνώμῃ τήν φύσιν ἐλέγχηται, πρός τινα τ῵ν ἀνθρώπων διεστηκώς, ἄνθρωπος ὤν. Οὕτω γάρ ἄν ἑνωθείσης τ῅ς γνώμης τῶ λόγῳ τ῅ς φύσεως, ἟ τοῦ Θεοῦ πρός τήν φύσιν καταλλαγή γίνεσθαι πέφυκεν, ὅτι μήτε δυνατόν ἑτέρως κατά τήν γνώμην πρός ἑαυτήν στασιάζουσαν τήν φύσιν, τήν θείαν καί ἀνεκλάλητον ὏ποδέξασθαι συγκατάβασιν. Καί τυχόν διά τοῦτο πρότερον ἟μ᾵ς βούλεται τάς πρός ἀλλήλους ποιεῖσθαι καταλλαγάς ὁ Θεός, ο὎χ ἴνα παρ᾿ ἟μ῵ν μάθῃ καταλλάτεσθαι τοῖς ἁμαρτάνουσι, καί τ῵ν πολλ῵ν συγχωρεῖν καί φοβερ῵ν ἐγκλημάτων τήν ἔκτισιν, ἀλλ᾿ ἵνα ἟μ᾵ς καθάρῃ παθ῵ν, καί δείξῃ συμβαίνουσαν τῆ σχέσει τ῅ς χάριτος τήν τ῵ν συγχωρουμένων διάθεσιν. ΢αφ῵ς δέ καθέστηκε δ῅λον ὅτι τ῅ς γνώμης ἑνωθείσης τῶ λόγῳ τ῅ς φύσεως, ἀστασίαστος ἔσται πρός τόν Θεόν ἟ τ῵ν τοῦτο κατωρθωκότων προαίρεσις· εἴπερ ο὎δέν πέφυκεν ἐνθεωρεῖσθαι παράλογον τῶ λόγῳ τ῅ς φύσεως, ὅς καί νόμος ἐστί φυσικός τε καί θεῖος, ὅταν καθ᾿ ἑαυτόν ἐνεργουμένην λάβῃ τ῅ς γνώμης τήν κίνησιν. Εἰ δέ παράλογον ο὎δέν ἐστιν ἐν τῶ λόγῳ τ῅ς φύσεως, συμβαίνουσαν ἕξει διά πάντων τῶ Θεῶ τήν ἐνέργειαν· ἥτις ἐστι [Fr. ἥτις ἔσται] διάθεσις ἔμπρακτος, τῆ χάριτι τοῦ φύσει καλοῦ πρός ἀρετ῅ς γένεσιν πεποιωμένη. (904) Οὕτω μέν οὖν, ὁ τόν γνωστικόν ἄρτον αἰτ῵ν διάκειται προσευχόμενος, μεθ᾿ ὅν κακεῖνος ὁ μόνον τόν ἐφήμερον ἄρτον ἐπιζητ῵ν διά τήν βίαν τ῅ς φύσεως, κατά τόν α὎τόν διατεθήσεται τρόπον· ἀφείς τοῖς ὀφειλέταις τά ὀφειλήματα, οἷα δή γνούς, ὅτι κατά φύσιν ὏πάρχει θνητός, καί λοιπόν καθ᾿ ἑκάστην ἟μέραν διά τήν ἀδηλίαν τό φύσει πεφυκός ἐκδεχόμενος, προλαμβάνει τήν φύσιν κατά τήν γνώμην· α὎θαίρετος νεκρός πρός τόν κόσμον γινόμενος, κατά τό φάσκον λόγιον, ὅτι Ἕνεκεν σοῦ θανατούμεθα ὅλην τήν ἟μέραν· ἐλογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγ῅ς· καί διά τοῦτο σπενδόμενος ἅπασιν, ἵνα μηδέν ἑαυτῶ συνεπικομίζηται γνώρισμα τ῅ς μοχθηρίας τοῦ νῦν αἰ῵νος, πρός τήν ἀγήρω ζωήν μεθιστάμενος· καί λάβῃ παρά τοῦ κριτοῦ καί ΢ωτ῅ρος τ῵ν ὅλων, ὧν ἐνταῦθα προκέχρηκε τήν ἴσην ἀντίδοσιν. Ἀναγκαία γάρ ἀμφοτέροις πρός τήν σφ῵ν α὎τ῵ν λυσιτέλειαν καθέστηκεν ἟ καθαρά πρός τούς λελυπηκότας διάθεσις· πάντων μέν ἕνεκεν, ο὎χ ἟νίκα δέ διά τ῵ν λειπομένων ῥητ῵ν δύναμιν, τοῦτον ἔχουσαν τόν τρόπον.

Καί μή εἰσενέγκῃς εἰς πειρασμόν, ἀλλά ῥῦσαι ἟μ᾵ς ἀπό τοῦ πονηροῦ.

Δηλοῖ γάρ ἐν τούτοις ὁ λόγος, ὡς μή συγχωρήσας τελείως τοῖς πταίουσι, καί καθαράν λύπης παραστήσας τῶ Θεῶ τήν καρδίαν, λελαμπρυσμένην τῶ φωτί τ῅ς πρός τόν πέλας καταλλαγ῅ς, τ῅ς τ῵ν η὎γμένων καλ῵ν ἀποτεύξεται χάριτος· καί τῶ πειρασμῶ, καί τῶ πονηρῶ κατά δικαίαν ἐκδοθήσεται κρίσιν· ἵνα μάθῃ καθαίρεσθαι πλημμελ῵ν, τάς κατ᾿ ἄλλων ἑαυτοῦ μομφάς ἀφαιρούμενος. Πειρασμόν δέ λέγει νῦν τόν τ῅ς ἁμαρτίας νόμον· ὅν ο὎κ ἔχων ὁ πρ῵τος ἄνθρωπος ἦλθεν εἰς γένεσιν· πονηρόν δέ, τόν τοῦτον

246 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐμφύραντα τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων διάβολον, καί πείσαντα δι᾿ ἀπάτης τόν ἄνθρωπον, ἀπό τοῦ συγκεχωρημένου πρός τό κεκωλυμένον τ῅ς ψυχ῅ς μετενέγκαι τήν ἔφεσιν, καί πρός τήν τ῅ς θείας ἐντολ῅ς τραπ῅ναι παράβασιν· ἧς ἔργον γέγονεν ἟ τ῅ς δοθείσης κατά χάριν ἀφθαρσίας ἀπόθεσις. Ἤ πάλιν, πειρασμόν μέν φησι τήν τ῅ς ψυχ῅ς ἑκούσιον πρός τά πάθη τ῅ς σαρκός συνδιάθεσιν· πονηρόν δέ, τόν κατ᾿ ἐνέργειαν συμπληρωτικόν τ῅ς ἐμπαθοῦς διαθέσεως τρόπον· ὧν ο὎δενός ὁ δίκαιος ἐξειρεῖται κριτής, τόν μή τοῖς ὀφειλέταις ἀφιέντα τά ὀφειλήματα· κἄν τοῦτο ψιλ῵ς δά τ῅ς προσευχ῅ς ἐξαιτ῅ται· ἀλλά καί τῶ νόμῳ τ῅ς ἁμαρτίας συγχωρεῖ μολύνεσθαι τόν τοιοῦτον, καί ὏πό τοῦ πονηροῦ κυριεύεσθαι τόν σκληρόν καί ἀπότομον τήν γνώμην ἐγκαταλιμπάνει· οἷα δή τά πάθη τ῅ς ἀτιμίας ὧν σπορεύς ἐστιν ὁ διάβολος, προτετιμηκότα τ῅ς φύσεως, ἧς ἐστι δημιουργός ὁ Θεός. Καί μήν καί πρός τά πάθη τ῅ς σαρκός ἑκουσίως συνδιατιθέμενον ο὎ κωλύει, καί τοῦ κατ᾿ ἐνέργειαν συμπληρωτικοῦ τρόπου (905) τ῅ς κατ᾿ α὎τά διαθέσεως ο὎ λυτροῦται· ὅτι παθ῵ν ἀνυποστάτων ἥττονα τήν φύσιν ἟γησάμενος, τῆ περί ταῦτα σπουδῆ, τόν ταύτης λόγον ἞γνόησε· καθ᾿ ὅν ἔδει κινηθέντα γν῵ναι τίς μέν φύσεως νόμος, τίς δέ παθ῵ν ἟ καθ᾿ αἵρεσιν γνωμικ῵ς, ἀλλ᾿ ο὎ φυσικ῵ς ἐπισυμβαίνουσα κατέστη τυραννίς· καί τόν μέν περιποιήσασθαι ταῖς φυσικαῖς συντηρούμενον ἐνεργείαις, τήν δέ τ῅ς γνώμης ἀπελάσαι μακράν, καί τῶ λόγῳ διατηρ῅σαι τήν φύσιν, ἐφ᾿ ἑαυτ῅ς ἑστ῵σαν καθαράν καί ἀμώμητον [ἄμωμον], χωρίς μίσους καί διαστάσεως· καί τῆ φύσει πάλιν καταστ῅σαι τήν γνώμην συνέμπορον, μηδέν παντελ῵ς ἐπιφερομένην, ὧν ὁ τ῅ς φύσεως ο὎κ ἐπιδίδωσι λόγος· καί διά τοῦτο μῖσος ἅπαν, καί π᾵σαν τοῦ κατά φύσιν συγγενοῦς ἀποστ῅σαι διάστασιν, ἵνα ταύτην λέγων τήν προσευχήν εἰσακούηται, καί διπλ῅ν ἀνθ᾿ ἁπλ῅ς παρά τοῦ Θεοῦ δέχηται χάριν, τήν τε τ῵ν φθασάντων πλημμελημάτων συγχώρησιν, καί τήν ἐπί τοῖς μέλλουσι σκέπην καί λύτρωσιν· εἴς τε πειρασμόν ἐλθεῖν μή συγχωρούμενος, καί τῶ πονηρῶ δουλωθ῅ναι μή ἀφιέμενος, ὏πέρ ἑνός, τοῦ τοῖς πέλας ἑτοίμως ἀφιέναι τά ὀφειλήματα. Σοιγαροῦν καί ἟μεῖς, ἵνα μικρόν ἀναποδίζων ἐπιτόμως ἐπέλθω τ῵ν εἰρημένων τήν δύναμιν, εἴπερ τοῦ πονηροῦ ῥυσθ῅ναι, καί εἰς πειρασμόν εἰσελθεῖν ο὎ βουλόμεθα, πιστεύσωμεν τ῵ Θεῶ, καί ἀφ῵μεν τά ὀφειλήματα τοῖς ὀφειλέταις ἟μ῵ν· ἖άν γάρ φησί, μή ἀφ῅τε τοῖς ἀνθρώποις τά ἁμαρτήματα α὎τ῵ν, οὔτε ὁ Πατήρ ὏μ῵ν ὁ ο὎ράνιος ἀφήσει ὏μῖν· ἵνα μή μόνον ἄφεσιν λάβωμεν ὦν πεπλημμελήκαμεν, ἀλλά καί τόν νόμον νικήσωμεν τ῅ς ἁμαρτίας, εἰς τήν α὎τοῦ πεῖραν εἰσελθεῖν ο὎κ ἐγκαταλειπόμενοι· καί τόν τούτου γεννήτορα πονηρόν πατήσωμεν ὄφιν, ἀφ᾿ οὖ ῥυσθ῅ναι παρακαλοῦμεν· στρατηγοῦντος ἟μῖν τοῦ τόν κόσμον νικήσαντος Φριστοῦ, καί τοῖς νόμοις τ῵ν ἐντολ῵ν καθοπλίζοντος, καί νομίμως τῆ τ῵ν παθ῵ν ἀποθέσει, πρός ἑαυτήν δι' ἀγάπης τήν φύσιν συνδέοντος· καί πρός ἑαυτόν ἄρτον ὄντα ζω῅ς, σοφίας τε καί γνώσεως καί δικαιοσύνης, κινοῦντος ἟μ῵ν ἀκορέστως τήν ὄρεξιν· καί τῆ πληρώσει τοῦ Πατρικοῦ θελήματος τοῖς ἀγγέλοις ὁμολάτρας ἟μ᾵ς καθιστ῵ντος, τῆ κατά τόν βίον ἀγωγῆ τήν ἐπουράνιον ε὎μιμήτως ἐμφαίνοντας ε὎αρέστησιν· κἀκεῖθεν πάλιν ἐπί τήν ἀκροτάτην τ῵ν θείων ἀνάβασιν πρός τόν Πατέρα τ῵ν φώτων ἐνάγοντος, καί θείας ἀπεργαζομένου φύσεως κοινωνούς, τῆ κατά χάριν μεθέξει τοῦ Πνεύματος, καθ᾿ ἥν τέκνα Θεοῦ χρηματίσωμεν, α὎τόν τόν [marg. Fr. Ἄκουε, Νεῖλε] ταύτης α὎τουργόν τ῅ς χάριτος, καί κατά φύσιν τοῦ Πατρός Τἱόν, ὅλον ὅλοι δίχα περιγραφ῅ς ἀχράντως περικομίζοντες· ἐξ οὗ, καί δι᾿ οὗ, καί ἐν ᾧ τό εἶναί τε καί κινεῖσθαι, καί ζῆν ἔχομέν τε καί ἔξομεν. Πρός τοῦτο δέ τ῅ς θεώσεως τό μυστήριον βλέπων ἟μῖν ἔστω τ῅ς προσευχ῅ς ὁ σκοπός, ἵνα γν῵μεν, (908) ἀνθ᾿ οἵων, οἵους ἟μ᾵ς ἟ διά σαρκός κένωσις τοῦ Μονογενοῦς ἀπειργάσατο· καί πόθεν, ποῦ, τούς τό κατώτατον τοῦ παντός εἰληφότας χωρίον, εἰς ὅπερ ἟μ᾵ς τό τ῅ς ἁμαρτίας βάρος κατέωσε, δυνάμει φιλανθρώπου χειρός ἀνεβίβασε· καί πλέον ἀγαπήσωμεν τόν ταύτην οὕτω σοφ῵ς ἟μῖν τήν σωτηρίαν ἑτοιμασάμενον· καί δι᾿ ὧν πράττομεν, δείξωμεν τήν προσευχήν πληρουμένην, καί τόν ἀληθ῵ς κατά χάριν Πατέρα Θεόν φαν῵μεν κηρύττοντες· ἀλλά μή διά τ῵ν παθ῵ν τ῅ς ἀτιμίας, τό ἀεί τυραννικ῵ς δεσπόζειν ἐπιχειροῦντα τ῅ς φύσεως πονηρόν, ἔχοντες τοῦ βίου πατέρα σαφ῵ς ἀποδειχθ῵μεν, καί λάθωμεν ζω῅ς ἀντικαταλλάτοντες θάνατον· ἐπειδήπερ τ῵ν προσόντων ἑκάτερος [marg. ὁ Θεός δηλονότι, καί ὁ διάβολος] τοῖς προσχωροῦσι ποιεῖσθαι μετάδοσιν πέφυκεν· ὁ μέν, ἀΐδιον ζωήν τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τόν χορηγ῵ν· ὁ δέ, θάνατον τῆ τ῵ν ἑκουσίων ὏ποβολῆ πειρασμ῵ν τοῖς ἐγγίζουσιν ἐμποι῵ν. Διττός γάρ κατά τήν Γραφήν τ῵ν πειρασμ῵ν ὁ τρόπος· ὁ μέν, ἟δονικός, ὁ δέ, ὀδυνηρός· καί ὁ μέν προαιρετικός, ὁ δέ ἀπροαίρετος. Καί ὁ μέν τ῅ς ἁμαρτίας γεννήτωρ, εἰς ὅν εἰσελθεῖν, κατά τήν τοῦ Κυρίου διδαχήν, ἀπεύχεσθαι προσετάγημεν, φάσκοντος· Καί μή εἰσενέγκῃς ἟μ᾵ς εἰς πειρασμόν. Καί, Γρηγορεῖτε, καί προσεύχεσθε, ἵνα μή εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν· ὁ δέ, τ῅ς ἁμαρτίας τιμωρός, ἀκουσίοις πόνων ἐπιφοραῖς τήν φιλαμαρτήμονα κολάζων διάθεσιν· ὅν εἴ τις ὏πομείνῃ, καί μάλιστα κακίας ἥλοις ο὎κ ἐμπεπαρμένος, ἀκούσεται τοῦ μεγάλου διαῤῥήδην βο῵ντος Ἰακώβου· Π᾵σαν χαράν ἟γήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις, ὅτι τό δοκίμιον ὏μ῵ν τ῅ς πίστεως ὏πομονήν κατεργάζεται· ἟ δέ ὏πομονή, δοκιμήν· ἟ δέ δοκιμή, ἔργον τέλειον ἐχέτω. Ἀμφοτέρους δέ τούς πειρασμούς, τόν ἑκούσιόν τε καί τόν ἀκούσιον, περιέπει κακούργως ὁ πονηρός· τό μέν,

247 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html σπείρων καί διερεθίζων τήν ψυχήν ἟δοναῖς σώματος, ἀποστ῅σαι τ῅ς θείας ἀγάπης τήν ἔφεσιν μηχανώμενος· τόν δέ σοφιστικ῵ς ἐξαιτεῖται, δι᾿ ὀδύνης φθεῖραι τήν φύσιν βουλόμενος, ἵνα βιάσηται τήν ψυχήν, ἀτονίᾳ πόνων καταβληθεῖσαν, πρός τήν τοῦ κτίσαντος διαβολήν κιν῅σαι τούς λογισμούς. Ἀλλ᾿ ἐπεγνωκότες ἟μεῖς τοῦ πονηροῦ τά νοήματα, τόν μέν ἑκούσιον ἀπευξώμεθα πειρασμόν, ἵνα μή τ῅ς θείας ἀγάπης τήν ἔφεσιν ἀποστήσωμεν· τόν δέ ἀκούσιον ἐπερχόμενον συγχωρήσει Θεοῦ γενναίως ὏πομείνωμεν, ἵνα φαν῵μεν προτετιμηκότες τ῅ς φύσεως, τόν κτίστην τ῅ς φύσεως. Γένοιτο δέ πάντας ἟μ᾵ς ἐπικαλουμένους τό ὄνομα τοῦ Κυρίου ἞μ῵ν Ἰησοῦ Φριστοῦ, τ῵ν τε νῦν ἟δέων τοῦ πονηροῦ λυτρωθ῅ναι, τῆ μεθέξει τ῅ς κατ᾿ εἶδος τ῵ν μελλόντων (909) ἀγαθ῵ν ὏ποστάσεως, ἐποφθείσης ἟μῖν ἐν α὎τῶ Φριστῶ τῶ Κυρίῳ ἟μ῵ν, τῶ μόνῳ σύν Πατρί καί ἁγίῳ πνεύματι δοξαζομένῳ παρά πάσης τ῅ς κτίσεως. Ἀμήν.

΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Fr. Σαυτόν ἐπί Θεοῦ βουλή καί βούλησις. β΄. ἖παίνου, φησί, καί ψόγου κατά φύσιν ὏πάρχων ὁ λόγος ἐλεύθερος, ἀπαθ῅ ποιεῖ τόν μόνον λόγῳ ζῆν προαιρούμενον· χωρίζειν πείθων τ῵ν φθοροποι῵ν τ῅ς ψυχ῅ς τήν ἐπιθυμίαν· ἧς ἀπογενομένης τ῵ν ὏λικ῵ν, οὔτε τ῵ν ἐπαινούντων, οὔτε τ῵ν ψεγόντων ὡς πάσχων, ὁ καθ᾿ ἕξιν πρ᾵ος αἰσθάνεται. γ΄. Ven. et. Fr. Ἀνίσους διαθέσεις λέγει, τάς πρός ἑαυτάς τήν ψυχήν μορφούσας, τοῦ τε θυμοῦ καί τ῅ς ἐπιθυμίας κινήσεις· ὧν ἐλεύθερον εἶναι δεῖ τόν Φριστοῦ μαθητήν· μήτε χύσει τοῦ περί καρδίαν αἵματος πρός ἟δονάς ὀλισθαίνοντα, μήτε ζέσει τοῦ περί καρδίαν αἵματος πρός ὀργάς ἐκμαινόμενον. δ΄. Fr. Λόγων δηλονότι ἗λληνικοῦ καί Ἰουδαϊκοῦ· ὧν ἐν Φριστῶ παντελ῵ς ο὎δείς. ἖πίσης γάρ τ῅ς πολυαρχίας, καί τ῅ς ἑνί προσώπῳ περιγραφομένης μοναρχίας, ὁ τοῦ Φριστοῦ καθαρεύει λόγος. ε΄. Fr. Ο὎ γάρ κατά γέννησιν, ἤ πρόοδον, ἤτοι ἔκφανσιν. στ΄. Fr. Π῵ς τις δύναται ἀφιέναι τοῖς ὀφειλέταις τά ὀφειλήματα; ζ΄. Fr. Σαῖς τ῵ν ψυχ῵ν ἟μ῵ν διαθέσεσιν ἟ θεία δεόντως ἐφαρμόζεται δικαιοσύνη, τοιαύτη ἟μῖν γινομένη, οἵους ἀλλήλοις ἑαυτούς πεποιήμεθα· καί τοιοῦτον ἟μῖν α὎τοῖς τόν Θεόν καθιστ῵σα, οἵους φθάσαντες τούς ὁμοιοπαθέσιν ἑαυτούς διεθήκαμεν. η΄. ὇ τ῅ς φύσεως λόγος, φησί, καί νόμος γίνεται φύσεως, λαμβάνων συμφωνοῦσαν τήν γνώμην εἰς ἐνέργειαν τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων.

ΛΟΓΟ΢ Α΢ΚΗΣΙΚΟ΢ Κατά πεῦσιν καί ἀπόκρισιν (912)

ΑΔΕΛΥΟ΢, Ο ΓΕΡΨΝ. (912) α΄. Ἀδελφός ἞ρώτησεν γέροντα, λέγων· Παρακαλ῵ σε, Πάτερ, εἰπεῖν μοι, τίς ὁ σκοπός οὖν τ῅ς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως; Καί ὁ γέρων ἀποκριθείς εἶπε· Θαυμάζω σε, Ἀδελφέ, ὅτι καθ᾿ ἟μέραν τοῦ συμβόλου ἀκούων τ῅ς πίστεως, περί τούτου με ἐρωτᾶς. Πλήν λέγω σοι, ὅτι ὁ σκοπός τ῅ς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως, ἟ ἟μετέρα ἦν σωτηρία. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπε· Π῵ς λέγεις, Πάτερ; Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· ἖πειδή γάρ ὁ ἄνθρωπος ἀπ᾿ ἀρχ῅ς γεγονώς ὏πό τοῦ Θεοῦ, καί ἐν τῶ παραδείσῳ τεθείς, τήν ἐντολήν παραβάς, τῆ φθορᾶ καί τῶ θανάτῳ ὏πέπεσεν· εἶτα τῆ ποικίλῃ τοῦ Θεοῦ προνοίᾳ κατά π᾵σαν γενεάν καί γενεάν κυβερνώμενος, ἐπέμενεν ἐπί τό χεῖρον προκόπτων, ὏πό τ῵ν ποικίλων τ῅ς σαρκός παθημάτων ἀγόμενος τῶ ἀπελπισμῶ τ῅ς ζω῅ς· τούτου χάριν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Τἱός, ὁ προαιώνιος Λόγος ὁ ἐκ τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, ἟ πηγή τ῅ς ζω῅ς καί τ῅ς ἀθανασίας, ἐπέφανεν ἟μῖν

248 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τοῖς ἐν σκότει καί σκιᾶ θανάτου καθημένοις· σαρκωθείς ἐκ Πνεύματος ἁγίου, καί τ῅ς ἁγίας Παρθένου· καί πολιτείαν ἟μῖν θεοειδοῦς ζω῅ς ἐπέδειξε· καί ἐντολάς ἁγίας δεδωκώς, καί βασιλείαν ο὎ραν῵ν ἐπαγγειλάμενος τοῖς κατ᾿ α὎τάς πολιτευομένοις, καί κόλασιν αἰώνιον τοῖς παραβαίνουσιν ἀπειλήσας· καί παθ῵ν τό σωτήριον πάθος, καί ἐκ νεκρ῵ν ἀναστάς, τήν ἐλπίδα τ῅ς ἀναστάσεως καί τ῅ς αἰωνίου ζω῅ς ἐδωρήσατο ἟μῖν [Fr. altergue M. ἟μῖν ἐχαρίσατο] τό κατάκριμα δι᾿ ὏πακο῅ς λύσας τ῅ς προγονικ῅ς ἁμαρτίας· καί τό κράτος τοῦ θανάτου θανάτῳ καταργήσας· ἵνα, ὥσπερ ἐν τῶ Ἀδάμ πάντες ἀποθνήσκουσιν, οὕτως ἐν α὎τῶ πάντες ζωοποιηθήσονται· καί εἰς ο὎ρανούς ἀνελθών, καί ἐν δεξιᾶ τοῦ Πατρός καθεσθείς, τό Πνεῦμα τό ἅγιον κατέπεμψεν εἰς ἀῤῤαβ῵να τ῅ς ζω῅ς· καί εἰς φωτισμόν καί ἁγιασμόν τ῵ν ἟μετέρων ψυχ῵ν· καί εἰς βοήθειαν τ῵ν ἀγωνιζομένων (913) ὏πέρ τ῅ς ἑαυτ῵ν σωτηρίας φυλάξαι τάς ἐντολάς α὎τοῦ. Οὗτος ἦν ὁ σκοπός τ῅ς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως, ὡς ἐν συντόμῳ εἰπεῖν. β΄. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπε· Ποίας οὖν ἐντολάς ὀφείλω ποι῅σαι, Πάτερ, ἵνα δι᾿ α὎τ῵ν σωθ῵, ἤθελον συντόμως ἀκοῦσαι. Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Α὎τός ὁ Κύριος εἶπε μετά τήν ἀνάστασιν τοῖς ἀποστόλοις· πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη· βαπτίζοντες α὎τούς εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Τἱοῦ καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος· διδάσκοντες α὎τούς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὏μῖν. Ὥστε οὖν ὅσα ἐνετείλατο δεῖ τηρεῖν, πάντα ἄνθρωπον βαπτισθέντα εἰς τό ὄνομα τ῅ς ζωοποιοῦ καί θεαρχικ῅ς Σριάδος. Σούτου γάρ χάριν τῆ ὀρθῆ πίστει ὁ Κύριος τήν πασ῵ν τ῵ν ἐντολ῵ν συνέζευξεν τήρησιν· ὡς εἰδώς, ὅτι ἀμήχανον τήν μίαν διαζευχθεῖσαν τ῅ς μι᾵ς σώζειν τόν ἄνθρωπον. Διά τοῦτο καί ὁ Δαβίδ τήν ὀρθήν πίστιν ἔχων, πρός τόν Θεόν ἔλεγε· Πρός πάσας τάς ἐντολάς σου κατωρθούμην· π᾵σαν ὁδόν ἄδικον ἐμίσησα. Κατά γάρ πάσης ὁδοῦ ἀδίκου, π᾵σαι ἟μῖν αἱ ἐντολαί ὏πό τοῦ Κυρίου δεδώρηνται· καί ἐάν παραλειφθῆ μία, τήν ἀντικειμένην α὎τῆ ὁδόν τ῅ς κακίας ἀντεισάγει πάντως. γ΄. Καί εἶπεν ὁ Ἀδελφός· Καί τίς δύναται, Πάτερ, [πάσας τάς ἐντολάς, τοσαύτας γε οὔσας, ποιεῖν; Ἔφη ὁ γέρων· ὇ τόν Κύριον ἐκμιμούμενος, καί κατ᾿ ἴχνος α὎τῶ ἐπακολουθ῵ν. Καί εἶπεν ὁ Ἀδελφός· Καί τίς δύναται] τόν Κύριον μιμήσασθαι; ὁ γάρ Κύριος ἦν Θεός, εἰ καί ἄνθρωπος γέγονεν· ἐγώ δέ ἄνθρωπός εἰμι ἁμαρτωλός, καί μυρίοις πάθεσι δεδουλωμένος· π῵ς οὖν δύναμαι τόν Κύριον μιμήσασθαι; Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Σ῵ν τῆ ὕλῃ τοῦ κόσμου δεδουλωμένων, ο὎δείς δύναται τόν Κύριον μιμήσασθαι· οἱ δέ δυνάμενοι λέγειν· Ἰδού ἟μεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καί ἞κολουθήσαμέν σοι· ἐκεῖνοι λαμβάνουσι δύναμιν τοῦ τε μιμήσασθαι α὎τόν, καί τοῦ πρός πάσας τάς ἐντολάς α὎τοῦ κατορθ῵σαι. Καί φησιν Ἀδελφός· Ποίαν δύναμιν; ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Α὎τοῦ ἄκουσον λέγοντος· Ἰδού δέδωκα ὏μῖν ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καί σκορπίων, καί ἐπί π᾵σαν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ· καί ο὎δέν ὏μ᾵ς ο὎ μή ἀδικήσει. δ΄. Σαύτην τήν δύναμιν καί τήν ἐξουσίαν λαβών ὁ Παῦλος, ἔλεγε· Μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς κἀγώ Φριστοῦ. Καί πάλιν· Ο὎κ ἔστι νῦν κατάκριμα τοῖς ἐν Φριστ῵ Ἰησοῦ, μή κατά σάρκα περιπατοῦσιν, ἀλλά καί πνεῦμα. Καί πάλιν· Οἱ δέ τοῦ Φριστοῦ, τήν σάρκα ἐσταύρωσαν σύν τοῖς παθήμασι καί ταῖς ἐιθυμίαις. Καί πάλιν· ἖μοί κόσμος ἐσταύρωται, κἀγώ τῶ κόσμῳ. ε΄. Περί ταύτης τ῅ς ἐξουσίας καί βοηθείας προφητεύων ὁ Δαβίδ, ἔλεγε· ὇ κατοικ῵ν ἐν βοηθείᾳ τοῦ ὘ψίστου, ἐν σκέπῃ τοῦ Θεοῦ τοῦ ο὎ρανοῦ α὎λισθήσεται.἖ρεῖ τῶ Κυρίῳ· Ἀντιλήπτωρ μου εἶ, καί καταφυγή μου, Θεός μου, καί ἐλπι῵ ἐπ᾿ α὎τόν. (916) Καί μετ᾿ ὀλίγα· ἖πί ἀσπίδα καί βασιλίσκον ἐπιβήσῃ, καί καταπατήσεις λέοντα καί δράκοντα· ὅτι τοῖς ἀγγέλοις α὎τοῦ ἐντελεῖται περί σοῦ, τοῦ διαφυλάξαι σε ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς σου. Οἱ δέ τῆ σαρκί προσκείμενοι, καί τήν ὕλην ἀγαπ῵ντες τοῦ κόσμου, ἄκουε ποῖα παρ᾿ [Alt. ἄκουσον τί παρ᾿ . Fr. ἄκουε οἷα] α὎τοῦ ἀκούουσιν· ὇ φιλ῵ν πατέρα ἤ μητέρα ὏πέρ ἐμέ, ο὎κ ἔστι μου ἄξιος. Καί μετ᾿ ὀλίγα· Καί ὅς ο὎ λαμβάνει τόν σταυρόν α὎τοῦ καί ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, ο὎κ ἔστι μου ἄξιος. Καί, Ὅστις ο὎κ ἀποτάσσεται π᾵σι τοῖς ὏πάρχουσιν α὎τῶ, ο὎ δύναταί μου εἶναι μαθητής.὇ οὖν θέλων γενέσθαι α὎τοῦ μαθητής, καί ἄξιος α὎τοῦ ε὏ρεθ῅ναι· καί δύναμιν παρ᾿ α὎τοῦ λαβεῖν κατά τ῵ν πνευμάτων τ῅ς πονηρίας, χωρίζει ἑαυτόν πάσης σαρκικ῅ς σχέσεως· καί γυμνοῖ ἑαυτόν πάσης ὏λικ῅ς προσπαθείας· καί οὕτως πρός τούς ἀοράτους ἐχθρούς ὏πέρ τ῵ν ἐντολ῵ν α὎τοῦ ἀγωνίζεται· ὡς α὎τός ὁ Κύριος ἑαυτόν τύπον ἟μῖν παρέσχεν, ἔν τε τῆ ἐρήμῳ ὏πό τοῦ ἀρχηγοῦ α὎τ῵ν πειραζόμενος· καί ἐν τῆ οἰκουμένῃ ἐλθών, ὏πό τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ ἐνεργουμένων. στ΄. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπεν· Ἀλλά πολλαί εἰσι, Πάτερ, αἱ τοῦ Κυρίου ἐντολαί· καί τίς δύναται πάσας ἔχειν κατά νοῦν, ἵνα ὏πέρ πασ῵ν ἀγωνίσηται; ἐγώ δέ μάλιστα, ὀλιγόνους ὏πάρχων; σύντομον λόγον ἤθελον ἀκοῦσαι, ἵνα α὎τόν κρατ῵ν, δι᾿ α὎τοῦ ἐσωζόμην. Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Εἰ καί πολλαί εἰσιν, Ἀδελφέ, ἀλλ᾿ ἑνί λόγῳ ἀνακεφαλαιοῦνται, ἐν τῶ, Ἀγαπήσεις Κύριον τόν Θεόν σου ἐξ ὅλης τ῅ς ἰσχύος σου καί ἐξ ὅλης τ῅ς διανοίας σου· καί τόν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. Καί ὁ ἀγωνιζόμενος τοῦτον κρατεῖν τόν λόγον, πάσας ὁμοῦ τάς ἐντολάς κατορθοῖ. Ο὎ δύναται δέ τις μή χωρίσας ἑαυτόν, ὡς προείρηται, τ῅ς τ῵ν ὏λικ῵ν προσπαθείας, οὔτε τόν Θεόν, οὔτε τόν πλησίον ἀγαπ῅σαι γνησίως· ἐπειδή ὁμοῦ τῆ ὕλῃ προσκεῖσθαι, καί τόν Θεόν ἀγαπ῅σαι,

249 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀμήχανον. Καί τοῦτό ἐστιν ὅ λέγει ὁ Κύριος· ο὎δείς δύναται Θεῶ δουλεύειν καί μαμωνᾶ. Ὅσον γάρ ὁ νοῦς ἟μ῵ν τ῵ν τοῦ κόσμου ἀντέχεται πραγμάτων, δεδούλωται α὎τοῖς, καί καταφρονεῖ τήν ἐντολήν τοῦ Θεοῦ παραβαίνων. ζ΄. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπε· Ποίων πραγμάτων λέγεις, Πάτερ; Καί ὁ γέρων ἀπεκρίθη· Βρωμάτων, χρημάτων, κτημάτων, δόξης, συγγεν῵ν, καί τ῵ν ἑξ῅ς. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπεν· Εἰπέ, Πάτερ, ο὎χί ὁ Θεός α὎τά ἔκτισε, καί τοῖς ἀνθρώποις εἰς χρ῅σιν δέδωκε; καί π῵ς κελεύει α὎τ῵ν μή ἀντέχεσθαι [alt. ἅπτεσθαι]; Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Δ῅λον ὅτι ὁ Θεός α὎τά ἔκτισε, καί δέδωκεν εἰς χρ῅σιν τοῖς ἀνθρώποις. Καί, καλά πάντα τά ὏πό τοῦ Θεοῦ γεγονότα, ἵνα καλ῵ς α὎τοῖς χρησάμενοι, τῶ Θεῶ ε὎αρεστήσωμεν· ἀλλ᾿ ἟μεῖς ἀσθενεῖς ὄντες, καί ὏λικοί τῆ διανοίᾳ [ἄλλ. τήν διάνοιαν], προετιμήσαμεν τά ὏λικά τ῅ς ἐντολ῅ς τ῅ς ἀγάπης· (917) καί α὎τ῵ν ἀντεχόμενοι, τοῖς ἀνθρώποις μαχόμεθα· δέον πάντων τ῵ν ὁρωμένων, καί α὎τοῦ τοῦ σώματος, τήν παντός ἀνθρώπου προτιμ῅σαι ἀγάπην· ἥτις ἐστίν γνώρισμα τ῅ς εἰς Θεόν ἀγάπης, καθώς α὎τός ὁ Κύριος ἐν Ε὎αγγελίοις δείκνυσιν· ὇ ἀγαπ῵ν ἐμέ, φησί, τάς ἐντολάς μου τηρήσει. Καί τίς ἐστιν ἟ ἐντολή ἥν τηρήσαντες, α὎τόν ἀγαπήσωμεν, α὎τοῦ ἄκουσον, λέγοντος· Αὕτη δέ ἐστιν ἟ ἐντολή ἟ ἐμή, ἵνα ἀγαπ᾵τε ἀλλήλους· ὇ρᾶς ὅτι ἟ ἀλλήλων ἀγάπη, τήν εἰς Θεόν ἀγάπην συνίστησιν, ἥτις ἐστί πλήρωμα πάσης Θεοῦ ἐντολ῅ς; Διά τοῦτο οὖν κελεύει α὎τ῵ν μή ἀντέχεσθαι· ἀλλά καί ἀποτάξασθαι π᾵σι τοῖς ὏πάρχουσιν α὎τῶ, πάντα τόν α὎τῶ μαθητεύειν ἐπιθυμητικ῵ς ἔχοντα. η΄. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπεν· ἖πειδή εἶπες, Πάτερ, ὅτι δέον πάντων τ῵ν ὁρωμένων, καί α὎τοῦ τοῦ σώματος, τήν παντός ἀνθρώπου προτιμ῅σαι ἀγάπην, π῵ς δύναμαι τόν μισοῦντά με καί ἀποστρεφόμενον ἀγαπ῅σαι; Εἰ δέ καί φθονεῖ μοι, καί λοιδορίαις κατατοξεύει, καί δόλους κατασκευάζει, καί ἐπιβουλεύειν ἐπιχειρεῖ, π῵ς δύναμαι α὎τόν ἀγαπ῅σαι; Υύσει μοι, Πάτερ, φαίνεται τοῦτο ἀδύνατον, τοῦ πάθους τ῅ς λύπης φυσικ῵ς τόν λυπήσαντα ἀποστρέφεσθαι ἀναγκάζοντος. Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· ἖πί μέν τ῵ν ἑρπετ῵ν καί τ῵ν θηρίων τ῵ν ὏πό φύσεως ἀγομένων, τῶ ὄντι ἀδύνατον μή πάντως ἀμύνασθαι ὅσον δύναται τό καταπονοῦν· ἐπί δέ τ῵ν κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ κτισθέντων, καί λόγῳ ἀγομένων· καί γνώσεως Θεοῦ καταξιωθέντων, καί νόμον παρ᾿ α὎τοῦ δεξαμένων, δυνατόν τούς λυποῦντας μή ἀποστρέφεσθαι, καί τούς μισοῦντας ἀγαπᾶν. Διό καί ὁ Κύριος, Ἀγαπ᾵τε, λέγων, τούς ἐχθρούς ὏μ῵ν· καλ῵ς ποιεῖτε, τοῖς μισοῦσιν ὏μ᾵ς, καί τά ἑξ῅ς, ο὎χ ὡς ἀδύνατα ἐντέλλεται, ἀλλ᾿ ὡς δυνατά δηλονότι· ἐπεί ο὎κ ἄν ἐκόλασε τόν παραβαίνοντα. Δηλοῖ δέ α὎τός ὁ Κύριος, α὎τοῖς τοῖς ἔργοις ἟μῖν δείξας· καί οἱ μαθηταί α὎τοῦ πάντες ὏πέρ τ῅ς εἰς τόν πλησίον ἀγάπης μέχρι θανάτου ἀγωνισάμενοι, καί ὏πέρ τ῵ν ἀποκτεινάντων θερμ῵ς προσευξάμενοι. Ἀλλ᾿ ἐπειδή ἟μεῖς ἐσμέν φιλόϋλοι καί φιλήδονοι, καί ταῦτα τ῅ς ἐντολ῅ς μ᾵λλον προτιμ῵ντες, διά τοῦτο τούς μισοῦντας ἀγαπ῅σαι ο὎ δυνάμεθα· ἀλλά καί τούς ἀγαπ῵ντας διά ταῦτα πολλάκις ἀποστρεφόμεθα, θηρίων καί ἑρπετ῵ν χεῖρον διακείμενοι· καί διά τοῦτο τοῖς ἴχνεσι τοῦ Θεοῦ ἀκολουθ῅σαι μή δυνάμενοι, ο὎δέ τόν σκοπόν α὎τοῦ γν῵ναι δυνάμεθα, ἵνα λάβωμεν δύναμιν. θ΄. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπεν· Ἰδού, Πάτερ, κατέλιπον πάντα, συγγένεια, ὕπαρξιν, τρυφήν, καί τήν δόξαν τοῦ κόσμου, καί ο὎δέν κέκτημαι ἐν τῶ βίῳ πλήν τού σώματος· καί τόν ἀδελφόν μισοῦντά με καί ἀποστρεφόμενον ἀγαπ῅σαι ο὎ δύναμαι· εἰ καί βιάζομαι κακόν ἀντί κακοῦ κατ᾿ ἐνέργειαν μή ἀνταποδοῦναι. Εἶπε οὖν τί ὀφείλω ποι῅σαι, ἵνα δυνηθ῵ α὎τόν ἐκ καρδίας ἀγαπ῅σαι, ἤ καί τόν καθοιονδήποτε τρόπον θλίβοντα καί ἐπιβουλεύοντα. (920) Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Ἀδύνατόν τινα ἀγαπ῅σαι τόν θλίβοντα, κἄν τῆ ὕλῃ τοῦ κόσμου ἔδοξεν ἀποτάξασθαι, ἐάν μή τόν σκοπόν τοῦ Κυρίου ἐν ἀληθείᾳ γινώσκῃ· ἐάν δέ τοῦ Κυρίου α὎τῶ χαριζομένου δυνηθῆ γν῵ναι, καί σπεύδῃ κατ᾿ α὎τόν περιπατεῖν, δύναται ἐκ καρδίας ἀγαπ῅σαι τόν μισοῦντα καί θλίβοντα, ὥσπερ καί οἱ ἀπόστολοι ἐγνωκότες ἞γάπων. ι΄. Καί εἶπεν ὁ Ἀδελφός· Καί τίς ὁ σκοπός τοῦ Κυρίου ἦν, παρακαλ῵ γν῵ναι, Πάτερ. Καί εἶπεν ὁ γέρων· ἖άν τόν σκοπόν τοῦ Κυρίου γν῵ναι θέλῃς, συνετ῵ς ἄκουσον. ὇ οὖν Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦ Φριστός, φύσει Θεός ὤν, καί ἄνθρωπος διά φιλανθρωπίαν γενέσθαι καταξιώσας, ἐκ γυναικός τεχθείς [Fr. altergue M. γεννηθείς], ὏πό νόμον ἐγένετο, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον· ἵνα ὡς ἄνθρωπος τήν ἐντολήν φυλάξας, τήν ἀρχαίαν τοῦ Ἀδάμ ἀνατρέψῃ κατάραν. Εἰδώς οὖν ὁ Κύριος, ὅτι ὅλος ὁ νόμος καί οἱ προφ῅ται ἐν ταῖς δυσί τοῦ νόμου κρέμανται ἐντολαῖς, ἐν τῶ, Ἀγαπήσεις Κύριον τόν Θεόν σου ἐξ ὅλης τ῅ς καρδίας σου, καί τόν πλησίον ὡς ἑαυτόν· ταῦτα ἀπ᾿ ἀρχ῅ς καί μέχρι τέλους φυλάξαι ἀνθρωποπρεπ῵ς ἔσπευσεν. ὇ δέ ἀπ᾿ ἀρχ῅ς ἀπατήσας τόν ἄνθρωπον, καί διά τοῦτο κράτος ἐσχηκώς τοῦ θανάτου, διάβολος, ἰδών α὎τόν ἐπί τοῦ βαπτίσματος ὏πό τοῦ Πατρός μαρτυρούμενον, καί τό συγγενές ἅγιον Πνεῦμα ὡς ἄνθρωπον ἀπ᾿ ο὎ραν῵ν δεχόμενον, καί εἰς τήν ἔρημον πρός τό πειρασθ῅ναι ὏π᾿ α὎τοῦ συνεκρότει, εἴ πως δυνηθῆ καί α὎τόν ποι῅σαι τήν τοῦ κόσμου προτιμ῅σαι ὕλην τ῅ς εἰς Θεόν ἀγάπης. Εἰδώς οὖν ὁ διάβολος ὅτι τά τρία ταῦτά εἰσιν, ἐν οἷς πάντα δονεῖται τά ἀνθρώπινα [al. π᾵ν τό ἀνθρώπινον], βρώματα, λέγω καί χρήματα, καί δόξα, δι᾿ ὧν καί εἰς τό βάραθρον τ῅ς ἀπωλείας ἀεί κατήγαγε [al. κατάγει. Fr.κατ῅γε] τόν ἄνθρωπον· εἰς ταῦτα τά τρία α὎τόν ἐν τῆ ἐρήμῳ ἐπείρασεν, ὧν ὁ Κύριος ἟μ῵ν κρείττων φανείς, εἰς το὎πίσω χωρεῖν τῶ διαβόλῳ [al.τόν διάβολον] προσέταττε. 250 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ια΄. Σοῦτο οὖν τό γνώρισμα τ῅ς εἰς Θεόν ἀγάπης, ἧς τήν ἐντολήν δι᾿ ὧν ἐπήγγελτο πεῖσαι α὎τόν παραβ῅ναι μή δυνηθείς, τ῅ς εἰς τόν πλησίον λοιπόν ἀγάπης τήν ἐντολήν, εἰς τήν οἰκουμένην ἐλθόντα, διά τ῵ν παρανόμων Ἰουδαίων ἐνεργ῵ν, παραβαίνειν α὎τόν δι᾿ ὧν ἐμηχαν᾵το ἞γωνίζετο. Σούτου χάριν διδάσκοντα α὎τόν τάς ὁδούς τ῅ς ζω῅ς, καί ἔργῳ ὏ποδεικνύοντα τήν ο὎ράνιον πολιτείαν, καί ἀνάστασιν νεκρ῵ν καταγγέλλοντα, καί ζωήν αἰώνιον καί βασιλείαν ο὎ραν῵ν τοῖς πιστεύουσιν ἐπαγγελλόμενον· τοῖς δέ ἀπίστοις κόλασιν αἰώνιον ἀπειλοῦντα, καί πρός βεβαίωσιν τ῵ν λεγομένων τάς παραδόξους θεοσημίας ἐπιδεικνύμενον, καί εἰς πίστιν τούς ὄχλους προσκαλούμενον, συνεκίνει τούς παρανόμους Υαρισαίους καί Γραμματεῖς, εἰς τάς κατ᾿ α὎τοῦ ποικίλας ἐπιβουλάς· ἵνα τούς πειρασμούς ὏πενεγκεῖν, ὡς ᾤετο, μή δυνάμενος, εἰς μῖσος τ῵ν ἐπιβουλευόντων παρατραπῆ· καί οὕτως τοῦ σκοποῦ ὁ ἀλάστωρ ἐπιτύχῃ, παραβάτην τ῅ς ἐντολ῅ς τ῅ς εἰς τόν πλησίον ἀγάπης ἀποφήνας. (921) ιβ΄. ὇ δέ Κύριος, ἅτε Θεός, εἰδώς α὎τοῦ τά ἐνθύμια, ο὎ τούς ὏π᾿ α὎τοῦ ἐνεργουμένους ἐμίσησε Υαρισαίους (π῵ς γάρ φύσει ἀγαθός ὤν;), ἀλλά διά τ῅ς εἰς α὎τούς ἀγάπης, τόν ἐνεργοῦντα ἞μύνετο· καί τούς μέν ἐνεργουμένους, ἅτε δυναμένους μή ἐνεργεῖσθαι· ἑκουσίως δέ τοῦ ἐνεργοῦντος διά ῥαθυμίαν ἀνεχομένους, ἐνουθέτει, ἤλεγχεν, ὠνείδιζεν, ἐταλάνιζεν, ε὎εργετ῵ν ο὎κ ἐπαύετο, βλασφημούμενος ἐμακροθύμει, πάσχων ὏πέμενε, πάντα τά τ῅ς ἀγάπης ἔργα εἰς α὎τούς ἐνεδείκνυτο· τόν δέ ἐνεργοῦντα, τῆ εἰς τούς ἐνεργουμένους φιλανθρωπίᾳ ἞μύνετο· ὤ παραδόξου πολέμου! ἀντί τοῦ μίσους, τήν ἀγάπην ἐπιδεικνύμενος, καί ἀγαθότητι βάλλων τόν τ῅ς κακίας πατέρα. Σούτου χάριν τά τοσαῦτα κακά παρ᾿ α὎τ῵ν ὏πομείνας, μ᾵λλον δέ ἀληθέστερον εἰπεῖν, δι᾿ α὎τούς, μέχρι θανάτου ὏πέρ τ῅ς ἐντολ῅ς τ῅ς ἀγάπης ἀνθρωποπρεπ῵ς ἞γωνίσατο· καί τήν τελείαν νίκην κατά τοῦ διαβόλου ἀράμενος, τόν στέφανον τ῅ς ἀναστάσεως ὏πέρ ἟μ῵ν ἀνεδήσατο· καί οὕτως ὁ νέος Ἀδάμ, τόν παλαιόν ἀνενεώσατο· Καί τοῦτό ἐστιν ὅ λέγει ὁ θεῖος Ἀπόστολος· Σοῦτο φρονείσθω ἐν ὏μῖν, ὅ καί ἐν Φριστῶ Ἰησοῦ κ. τ. ἑξ. ιγ΄. Οὗτος οὖν ἦν ὁ σκοπός τοῦ Κυρίου, ἵνα τῶ μέν Πατρί ὏πακούσῃ μέχρι θανάτου ὡς ἄνθρωπος ὏πέρ ἟μ῵ν, φυλάττων τήν ἐντολήν τ῅ς ἀγάπης· τόν δέ διάβολον ἀμύνηται τῶ πάσχειν ὏π᾿ α὎τοῦ, διά τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ ἐνεργουμένων Γραμματέων καί Υαρισαίων· καί οὕτως ἐνίκησε τῶ νικ᾵σθαι ἑκουσίως, τόν νικᾶν ἐλπίσαντα, καί τόν κόσμον ἐῤῥύσατο τ῅ς α὎τοῦ δυναστείας. Σοῦτον τόν τρόπον ὁ Φριστός ἐξ ἀσθενείας ἐσταυρώθη· δι᾿ ἧς ἀσθενείας τόν θάνατον ἐνέκρωσε, καί τόν τό κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου κατήργησε. Σοῦτον τόν τρόπον καί ὁ Παῦλος ἐν ἑαυτῶ ἞σθένει, καί ἐκαυχ᾵το ἐν ταῖς ἀσθενείαις, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐν α὎τῶ ἟ δύναμις τοῦ Φριστοῦ. ιδ΄. Σαύτης τ῅ς νίκης τόν τρόπον μαθών, ἔλεγεν ἖φεσίοις γράφων· Ο὎κ ἔστιν ὏μῖν ἟ πάλη πρός αἷμα καί σάρκα· ἀλλά πρός τάς ἀρχάς, πρός τάς ἐξουσίας, καί τά ἑξ῅ς. Σόν τε θώρακα τ῅ς δικαιοσύνης ἀναλαβεῖν φησι, καί τήν περικεφαλαίαν ἐλπίδος, καί τόν θυρεόν τ῅ς πίστεως, καί τήν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, ἵνα δυνηθ῵σι πάντα τά βέλη τοῦ πονηροῦ τά πεπυρωμένα σβέσαι, οἱ πρός τούς ἀοράτους ἐχθρούς τόν πόλεμον ἔχοντες· ἔργῳ [Fr. al. M. Nob. ἔργοις] δέ τόν τρόπον τ῅ς πάλης ἐπιδεικνύμενος, ἔλεγεν· ἖γώ οὖν οὕτως τρέχω, ὡς ο὎κ ἀδήλως· οὕτως πυκτεύω, ὡς ο὎κ ἀέρα δαίρων· ἀλλ᾿ ὏ποπιάζω μου τό σ῵μα καί δουλαγωγ῵, μήπως ἄλλοις κηρύξας, α὎τός ἀδόκιμος γένωμαι. Καί πάλιν· Ἄχρι τ῅ς ἄρτι ὥρας καί πειν῵μεν καί διψ῵μεν καί γυμνητεύομεν, καί κολαφιζόμεθα. Καί πάλιν· ἖ν κόπῳ καί μόχθῳ· ἐν ἀγρυπνίαις πολλάκις, ἐν ψύχει καί γυμνότητι, χωρίς τ῵ν παρεκτός. (924) ιε΄. Καί ταύτην μέν τήν πάλην, πρός τούς ἟δονάς ἐν τῆ σαρκί ἐνεργοῦντας ἐπάλαιε δαίμονας διά τ῅ς ἀσθενείας τοῦ ἰδίου σώματος α὎τούς ἐπελαύνων· πρός δέ τούς εἰς μῖσος πολεμοῦντας, καί διά τοῦτο τούς τ῵ν ἀνθρώπων ἀμελεστέρους κατά τ῵ν ε὎σεβ῵ν κινοῦντας, ἵνα δι᾿ α὎τ῵ν πειραζόμενοι, α὎τούς μισήσωσι, καί τήν ἐντολήν τ῅ς ἀγάπης παραβ῵σι· πάλιν τόν τρόπον τ῅ς νίκης ἔργοις ἟μῖν ὏ποδεικνύων, ἔλεγεν· Λοιδορούμενοι, ε὎λογοῦμεν· διωκόμενοι, ἀνεχόμεθα· βλασφημούμενοι, παρακαλοῦμεν· ὡσπερεί καθάρματα τοῦ κόσμου ἐγενήθημεν, πάτων περίψημα ἕως ἄρτι. Οἱ μέν γάρ δαίμονες, διά τοῦτο λοιδορεῖν καί βλασφημεῖν καί διώκειν ὏πέβαλον, ἵνα εἰς μῖσος τοῦ λοιδοροῦντος καί βλασφημοῦντος καί διώκοντος α὎τόν κινήσωσι· τόν σκοπόν εἰς τήν παράβασιν τ῅ς ἐντολ῅ς τ῅ς ἀγάπης ἔχοντες. ὇ δέ Ἀπόστολος μή ἀγνο῵ν τά νοήματα α὎τ῵ν, τούς λοιδοροῦντας η὎λόγει, καί τ῵ν διωκόντων ἞νείχετο, καί τούς βλασφημοῦντας περεκάλει, τ῵ν μέν ταῦτα ἐνεργούντων ἀποστ῅ναι δαιμόνων, τῶ δέ ἀγαθῶ οἰκοιωθ῅ναι Θεῶ· τούς δέ ταῦτα ἐνεργούντας δαίμονας, τούτῳ τῶ τρόπῳ τ῅ς πάλης ἞μύνετο, ἐν τῶ ἀγαθῶ ἀεί νικ῵ν τό κακόν, κατά τήν μίμησιν τοῦ ΢ωτ῅ρος, καί οὕτως ὅλον τόν κόσμον τ῵ν δαιμόνων ἀποστήσαντες τῶ Θεῶ ᾠκείωσαν, α὎τός τε καί οἱ λοιποί ἀπόστολοι, διά ἥττης νικήσαντες τούς νικᾶν ἐλπίσαντας [al. καί κρατήσαντες, τούς κρατεῖν ἐλπ. Fr. νικήσαντες, τούς κρατεῖν ἐθέλοντας]. ἖άν οὖν καί σύ, Ἀδελφέ, τοῦτον κρατήσῃς τόν σκοπόν, δύνασαι καί σύ τούς μισοῦντας ἀγαπᾶν· εἰ δέ γε, ἄλλως ἀμήχανον. ιστ΄. Καί ὁ ἀδελφός εἶπεν· ἖π᾿ ἀληθείας, Πάτερ, οὕτως ἐστί καί ο὎κ ἄλλως· καί διά τοῦτο ὁ Κύριος βλασφημούμενος καί κολαφιζόμενος, καί τά ἄλλα πάσχων, ἅπερ ἔπαθεν ὏πό τ῵ν Ἰουδαίων, ἞νείχετο, ἐκείνοις μέν συμπάσχων ὡς ἀγνοῦσι καί 251 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πεπλανημένοις διό καί ἔλεγεν ἐπί τοῦ σταυροῦ· Πάτερ, ἄφες α὎τοῖς, ὅτι ο὎κ [al. ο὎ γάρ] οἴδασι τί ποιοῦσι· τοῦ δέ διαβόλου καί τ῵ν ἀρχόντων α὎τοῦ θριαμβεύων τήν πανουργίαν καί τήν ἀπάτην ἐπί τοῦ σταυροῦ· ὏πέρ τ῅ς ἐντολ῅ς τ῅ς ἀγάπης, καθώς εἶπας, μέχρι θανάτου πρός α὎τούς ἀγωνισάμενος, καί τήν κατ᾿ α὎τ῵ν νίκην ἟μῖν χαρισάμενος· καί τοῦ θανάτου καταλύσας τό κράτος, τήν ἀνάστασιν α὎τοῦ εἰς ζωήν παντί τῶ κόσμῳ ἐδωρήσατο. Ἀλλ᾿ εὔχου ὏πέρ ἐμοῦ, Πάτερ, ἵνα τελείως ἐξισχύσω γν῵ναι τόν σκοπόν τοῦ Κυρίου, καί τ῵ν ἀποστόλων α὎τοῦ· καί δυνηθ῵ νήφειν ἐν τοῖς καιροῖς τ῵ν πειρασμ῵ν, καί μή ἀγνοεῖν τά νοήματα τοῦ διαβόλου καί τ῵ν δαιμόνων α὎τοῦ. ιζ΄. Καί ὁ γέρων ἀποκριθείς, εἶπεν· ἖άν τ῵ν προειρημένων ἔχεις ἀεί τήν μελέτην, δύνασαι μή ἀγνοεῖν. Ἀλλά καί ἐάν συνιῆς, ὅτι ὥσπερ σύ πειράζῃ, οὕτως καί ὁ ἀδελφός σου πειράζεται· καί τῶ μέν πειραζομένῳ συγγινώσκεις, τῶ δέ πειράζοντι θέλοντί σε εἰς μῖσος ἀγαγεῖν τοῦ πειραζομένου ἀντιστῆς, μή ὏πακούων α὎τοῦ τῶ μηχανήματι. καί τοῦτό ἐστιν ὅ λέγει (925) ὁ ἀδελφόθεος Ἰάκωβος ἐν ταῖς Καθολικαῖς· ὘ποτάγητε τῶ Θεῶ· ἀντίστητε δέ τῶ διαβόλῳ, καί φεύξεται ἀφ᾿ ὏μ῵ν. ἖άν οὖν, ὡς εἴρηται, ἔχεις νηφόντως τήν τ῵ν προειρημένων ἀδιαλείπτως μελέτην, δύνασαι γν῵ναι τόν σκοπόν τοῦ Κυρίου, καί τ῵ν ἀποστόλων α὎τοῦ· καί τούς μέν ἀνθρώπους ἀγαπᾶν, καί συμπάσχειν α὎τοῖς πταίουσι· τοῖς δέ πονηροῖς δαίμοσιν ἀδιαλείπτως διά τ῅ς ἀγάπης πολεμεῖν. Εἰ δέ ἐσμέν χαῦνοι καί ἀμελεῖς καί ῥᾴθυμοι, καί ταῖς σαρκικαῖς ἟δοναῖς τόν λογισμόν ἐμφύρομεν, ο὎χί τούς δαίμονας, ἀλλ᾿ ἑαυτούς καί τούς ἀδελφούς πολεμοῦμεν· τούς δέ δαίμονας μ᾵λλον δι᾿ α὎τ῵ν θεραπεύομεν, ὏πέρ α὎τ῵ν τοῖς ἀνθρώποις μαχόμενοι. ιη΄. Καί ὁ ἀδελφός εἶπεν· Οὔτως ἔχει, Πάτερ· καί γάρ ἐκ τ῅ς ἀμελείας μου ἀεί λαμβάνουσιν ἀφορμάς κατ᾿ ἐμοῦ οἱ δαίμονες· ἀλλά παρακαλ῵ σε, Πάτερ, εἰπεῖν μοι, π῵ς ὀφείλω κτήσασθαι ν῅ψιν. Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Ἡ παντελής τ῵ν γηΐνων ἀμεριμνία, καί ἟ συνεχής [Fr. altergue M. συχνή] μελέτη τ῅ς θείας Γραφ῅ς φέρει τήν ψυχήν εἰς φόβον Θεοῦ· καί ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος φέρει τήν ν῅ψιν· καί τότε ἟ ψυχή ἄρχεται βλέπειν τούς διά τ῵ν λογισμ῵ν πολεμοῦντας α὎τήν δαίμονας, καί ἀμύνασθαι· περί ὧν ὁ Δαβίδ ἔλεγεν· Καί ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου. Πρός ταύτην τήν πάλην καί ὁ κορυφαῖος τ῵ν ἀποστόλων Πέτρος διεγείρων τούς μαθητάς, ἔλεγε· Νήψατε, γρηγορήσατε, ὅτι ὁ ἀντίδικος ὏μ῵ν διάβολος, ὡς λέων ὠρυόμενος περιπατεῖ, ζητ῵ν τίνα καταπίῃ· ᾧ ἀντίστητε στερεοί τῆ πίστει· καί ὁ Κύριος δέ· Γρηγορεῖτε καί προσεύχεσθε, ἵνα μή εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν. ὇ δέ ἖κκλησιαστής φησιν· ἖άν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῆ ἐπί σέ, τόπον σου μή ἀφῆς [al. εὕροι]. Σόπος δέ τοῦ νοῦ ἐστιν ἟ ἀρετή, καί ἟ γν῵σις, καί ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ. ὇ δέ θαυμαστός Ἀπόστολος σφόδρα νηφόντως καί γενναίως ἀγωνιζόμενος ἔλεγεν· ἖ν σαρκί γάρ περιπατοῦντες, ο὎ κατά σάρκα στρατευόμεθα. Σά γάρ ὅπλα τ῅ς στρατείας ἟μ῵ν ο὎ σαρκικά, ἀλλά δυνατά τῶ Θεῶ πρός καθαίρεσιν ὀχυρωμάτων· λογισμούς καθαιροῦντες, καί π᾵ν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατά τ῅ς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· καί αἰχμαλωτίζοντες π᾵ν νόημα εἰς τήν ὏πακοήν τοῦ Φριστοῦ· καί ἐν ἑτοίμῳ ἔχοντες ἐκδικ῅σαι π᾵σαν παρακοήν. ἖άν οὖν καί σύ μιμήσῃ τούς ἁγίους, καί ἐμπόνως σχολάσῃς τῶ Θεῶ, ἔσῃ νηφόμενος. ιθ΄. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπε· Καί τί ὤφειλέ τις ποιεῖν, Πάτερ, ἵνα ἀδιαλείπτως δυνηθῆ σχολάζειν τῶ Θεῶ; καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Ἀδύνατον τό νοῦν τελείως σχολάσαι τῶ Θεῶ, ἐάν μή τάς τρεῖς ταύτας κτήσηται ἀρετάς· τήν ἀγάπην λέγω, καί τήν ἐγκράτειαν καί τήν προσευχήν. Ἡ μέν γάρ ἀγάπη, ἟μεροῖ τόν θυμόν· ἟ δέ ἐγκράτεια, μαραίνει τήν ἐπιθυμίαν· ἟ δέ προσευχή, χωρίζει τόν νοῦν πάντων τ῵ν νοημάτων, (928) καί α὎τῶ α὎τόν παρίστησι γυμνόν τῶ Θεῶ. Αὗται οὖν αἱ τρεῖς ἀρεταί, συμπεριληπτικαί εἰσι πασ῵ν τ῵ν ἀρετ῵ν· καί ἄνευ τούτων ὁ νοῦς ο὎ δύναται σχολάζειν τῶ Θεῶ. κ΄. Καί ὁ ἀδελφός εἶπε· Παρακαλ῵ σε, Πάτερ, μαθεῖν, π῵ς ἟ ἀγάπη ἟μεροῖ τόν θυμόν. Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· ἖πειδή ἔχει τό ἐλεεῖν, καί τό ε὎εργετεῖν τόν πλησίον· καί τό μακροθυμεῖν ἐπ᾿ α὎τόν, καί τό ὏πομένειν τά ὏π᾿ α὎τοῦ ἐπαγόμενα, ὡς πολλάκις εἰρήκαμεν. Σαῦτα οὖν ἔχουσα ἟ ἀγάπη, ἟μεροῖ τόν θυμόν τοῦ κεκτημένου α὎τήν. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπε· Ο὎ μικρά τά ἔργα α὎τ῅ς· ἀλλά μακάριος ὁ δυνάμενος κτήσασθαι α὎τήν. ἖γώ δέ ὄντως μακράν εἰμι ἀπ᾿ α὎τ῅ς. Πλήν Παρακαλ῵ σε, Πάτερ, εἰπεῖν μοι, τί ἐστι τό μακροθυμεῖν. κα΄. Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Σό ἐγκαρτερεῖν τοῖς δεινοῖς, καί τό ὏πομένειν πονηρά· καί τό ἀναμένειν τό τέλος τοῦ πειρασμοῦ, καί τό μή ἐξάγειν θυμόν ὡς ἔτυχε, μηδέ λόγον λαλεῖν ἐν ἀφροσύνῃ, μηδέ ὏πονοεῖν τι ἤ ἐννοεῖν τ῵ν μή πρεπόντων θεοσεβεῖ, καθώς εἶπεν ἟ Γραφή· Ἕως καιροῦ ἀνθέξεται μακρόθυμος, καί ὕστερον ἀναδώσει α὎τῶ ε὎φροσύνη· ἕως καιροῦ κρύψει τούς λόγους α὎τοῦ· καί χείλη πολλ῵ν [Sixt. πιστ῵ν, fidelium] ἐκδιηγήσεται σύνεσιν α὎τοῦ. κβ΄. Σαῦτα οὖν ἐστι τά γνωρίσματα τ῅ς μακροθυμίας· ο὎ μόνον δέ, ἀλλά καί λογίσασθαι ἑαυτόν εἶναι αἴτιον τοῦ πειρασμοῦ, τ῅ς μακροθυμίας ἐστίν ἴδιον. Ἴσως δέ καί οὕτως ἔχει· ἐπειδή τά πολλά τ῵ν συμβαινόντων ἟μῖν, πρός παίδευσιν ἟μ῵ν ἐπισυμβαίνει, ἤ

252 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πρός παρελθόντων ἁμαρτι῵ν ἀναίρεσιν, ἤ πρός ἐνεστώσης ἀμελείας διόρθωσιν, ἤ πρός μελλόντων ἁμαρτημάτων [al. πλημμελημάτων] ἀνακοπήν. ὇ οὖν λογιζόμενος, ὅτι δι᾿ ἕν τούτων συνέβη ὁ πειρασμός, ο὎κ ἀγανακτεῖ τυπτόμενος, μάλιστα καί συνειδώς ἑαυτῶ ἁμαρτίας· ο὎δέ αἰτι᾵ται τόν, δι᾿ οὗ ὁ πειρασμός· κἄν γάρ δι᾿ α὎τοῦ, κἄν δι᾿ ἄλλου, πάντως πιεῖν εἶχε τ῵ν θείων κριμάτων τό ποτήριον· ἀλλ᾿ εἰς τόν Θεόν ἀποβλέπει, καί ε὎χαριστεῖ τῶ συγχωρήσαντι, καί ἑαυτόν αἰτι᾵ται, καί δέχεται τήν παιδείαν προθύμως, ὥσπερ ὁ Δαβίδ ἐπί τοῦ ΢εμεΐ, καί ὥσπερ ὁ Ἰώβ ἐπί τ῅ς γυναικός· ὁ δέ ἄφρων, αἰτεῖ μέν πολλάκις τόν Θεόν ἐλεηθ῅ναι· ἐρχόμενον δέ τό ἔλεος, ο὎ παραδέχεται, ἐπειδή ο὎χ ὡς ἐκεῖνος ἤθελεν, ἦλθεν· ἀλλ᾿ ὡς ἰατρός τ῵ν ψυχ῵ν συμφέρειν ἟γήσατο. Καί διά τοῦτο ὀλιγωρεῖ καί θορυβεῖται· καί ποτέ μέν, (929) τοῖς ἀνθρώποις θυμομαχεῖ· ποτέ δέ, εἰς τόν Θεόν βλασφημεῖ· καί μέν τοι καί τήν ἀγνωμοσύνην δεικνύει, καί παρά ῥάβδον ο὎ λαμβάνει. κγ΄. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπε· Καλ῵ς εἶπας, Πάτερ· ἀλλά παρακαλ῵ εἰπεῖν μοι καί τοῦτο, π῵ς ἟ ἐγκράτεια μαραίνει τήν ἐπιθυμίαν. Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· ἖πειδή ἀπέχεσθαι ποιεῖ πάντων, τήν μή χρείαν ἐκπληρούντων, ἀλλ᾿ ἟δονήν ἐμποιούντων· καί ο὎δενός μετέχειν ποιεῖ, πλήν πρός τό ζῆν ἀναγκαίων· ο὎δέ τά ἟δέα διώκειν, ἀλλά τά ὠφέλιμα· καί συμμετρεῖν δέ τῆ χρείᾳ τά βρώματα καί τά πόματα· καί ο὎κ ἐ᾵ν τῶ [ Fr. μή ἐᾶν ἐν τῶ] σώματι περιττήν ὏γρότητα· καί μόνη συντηρεῖν τήν ζωήν τοῦ σώματος, καί ἀνενόχλητον α὎τό φυλάττειν εἰς ὁρμήν συνουσίας. Οὕτως οὖν ἟ ἐγκράτεια τήν ἐπιθυμίαν μαραίνει· ἟ δέ ἟δονή, καί πλησμονή τ῵ν βρωμάτων καί πομάτων, ἐκθερμαίνει τήν γαστέρα, καί ἀναφλέγει τήν ὄρεξιν πρός αἰσχράν ἐπιθυμίαν, καί ὅλον συνωθεῖ τό ζ῵ον πρός τήν ἄνομον [ἄλογον fort. leg. Nobil. quod amentem reddil] μίξιν. Σότε ὀφθαλμοί ἀναιδεῖς, καί χείρ ἀχαλίνωτος, γλ῵σσα λαλοῦσα θέλγηστρα ἀκο῅ς, καί οὖς ἀκοήν ματαίαν παραδεχόμενον· νοῦς, τοῦ Θεοῦ καταφρον῵ν· καί ψυχή, κατά διάνοιαν μοιχείαν ἐργαζομένη, καί τό σ῵μα πρός τήν ἄθεσμον πρ᾵ξιν ἐκκαλουμένη. κδ΄. Καί ὁ Ἀδελφός ἔφη· ἖π᾿ ἀληθείας, Πάτερ, οὕτως ἔχει· ἀλλά παρακαλ῵ μαθεῖν καί περί τ῅ς προσευχ῅ς, π῵ς χωρίζει τόν νοῦν πάντων τ῵ν νοημάτων. Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· Σά νοήματα, τ῵ν πραγμάτων εἰσί νοήματα· τ῵ν δέ πραγμάτων, τά μέν εἰσίν αἰσθητά· τά δέ νοητά. ἖ν α὎τοῖς οὖν ὁ νοῦς διατρίβων, τά νοήματα α὎τ῵ν περιφέρει· ἟ δέ χάρις τ῅ς προσευχ῅ς, τῶ Θεῶ συνάπτει τόν νοῦν· τῶ δέ Θεῶ συνάπτουσα, χωρίζει πάντων τ῵ν νοημάτων. Σότε ὁ νοῦς γυμνός α὎τῶ [ al. τῶ Θεῶ] προσομιλ῵ν, θεοειδής γίνεται. Σοιοῦτος δέ γινόμενος, τά πρέποντα παρ᾿ α὎τοῦ αἰτεῖ, καί τ῅ς δεήσεως α὎τοῦ ο὎ διαμαρτάνει ποτέ. Διά τοῦτο οὖν ὁ Ἀπόστολος ἀδιαλείπτως κελεύει προσευχέσθαι, ἵνα τόν νοῦν τῶ Θεῶ συνεχ῵ς συνάπτοντες, κατά μικρόν ἀποῤῥήξωμεν τ῅ς τ῵ν ὏λικ῵ν προσπαθείας. κε΄. Καί ὁ Ἀδελφός εἶπε· Καί π῵ς ὁ νοῦς δύναται ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι· καί γάρ ψάλλοντες καί ἀναγινώσκοντες καί συντυγχάνοντες καί διακονοῦντες, εἰς πολλά α὎τόν περισπ῵μεν νοήματά τε καί θεωρήματα. Καί ἀπικρίθη ὁ γέρων· Ο὎δέν τ῵ν ἀδυνάτων ἟ θεία Γραφή προστάσσει· ἐπεί καί α὎τός ὁ Ἀπόστολος (931) καί ἔψαλλεν καί ἀνεγίνωσκε καί διηκόνει, καί ἀδιαλείπτως προσηύχετο. Ἀδιάλειπτος γάρ ἐστι προσευχή, τό τόν νοῦν ἔχειν ἐν ε὎λαβείᾳ πολλῆ καί πόθῳ προσκείμενον τῶ Θεῶ, καί τ῅ς ἐλπίδος α὎τοῦ ἀεί ἀποκρέμασθαι· καί εἰς α὎τόν θαῤῥεῖν ἐν π᾵σι, τοῖς τε ἔργοις καί τοῖς συμβαίνουσιν. Οὕτως διακείμενος ὁ Ἀπόστολος, ἔλεγε· Σίς ἟μ᾵ς χωρίσει ἀπό τ῅ς ἀγάπης τοῦ Φριστοῦ· θλίψις; ἤ στενοχωρία; καί τά ἑξ῅ς. Καί μετ᾿ ὀλίγα· Πέπεισμαι γάρ, ὅτι οὔτε θάνατος, οὔτε ζωή, οὔτε ἄγγελοι. Καί πάλιν· ἖ν παντί θλιβόμενοι, καί ο὎ στενοχωρούμενοι· ἀπορούμενοι, καί ο὎κ ἐξαπορούμενοι· διωκόμενοι, ἀλλ᾿ ο὎ καταλιμπανόμενοι· καταβαλλόμενοι, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀπολλύμενοι. Πάντοτε τήν νέκρωσιν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐν τῶ σώματι περιφέροντες, ἵνα καί ἟ ζωή τοῦ Ἰησοῦ φανερωθῆ ἐν τῆ θνητῆ σαρκί ἟μ῵ν. κστ΄. Οὕτως οὖν ὁ Ἀπόστολος διακείμενος, ἀδιαλείπτως [al. διηνεκ῵ς καί ἀδιαλ.] προσηύχετο· ἐν π᾵σι γάρ τοῖς ἔργοις, ὡς εἴρηται, καί τοῖς συμβαίνουσιν α὎τῶ τ῅ς ἐλπίδος τοῦ Θεοῦ ἀπεκρέματο. Διά τοῦτο ταῖς θλίψεσιν ἀεί ἔχαιρον πάντες οἱ ἅγιοι, ἵνα εἰς ἕξιν ἔλθωσι τ῅ς θείας ἀγάπης. Καί διά τοῦτο ἔλεγεν ὁ Ἀπόστολος· Ἥδιστα οὖν καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ᾿ ἐμέ ἟ δύναμις τοῦ Φριστοῦ. Καί μετ᾿ ὀλίγα· Ὅταν ἀσθεν῵, τότε δυνατός εἰμι. Ἀλλ᾿ ο὎αί ἟μῖν τοῖς ἀθλίοις, ὅτι κατελίπομεν τήν ὁδόν τ῵ν ἁγίων Πατέρων, καί διά τοῦτο ἔρημοί ἐσμεν παντός ἔργου πνευματικοῦ. κζ΄. Καί ὁ ἀδελφός εἶπε· Διά τί, Πάτερ, ο὎κ ἔχω κατάνυξιν; Καί ἀπεκρίθη ὁ γέρων· ἖πειδή ο὎κ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τ῵ν ὀφθαλμ῵ν ἟μ῵ν. ἖πειδή πάντων τ῵ν κακ῵ν γεγόναμεν καταγώγιον, καί διά τοῦτο, ὡς ψιλοῦ νοήματος κατεφρονήσαμεν τ῅ς φοβερ᾵ς τοῦ Θεοῦ κολάσεως. ἖πεί τίς ο὎ κατανύγεται, ἀκούων, τοῦ μέν Μωϋσέως ἐκ προσώπου Θεοῦ περί τ῵ν ἁμαρτωλ῵ν λέγοντος, ὅτι Πῦρ ἐκκέκαυται ἐκ τοῦ θυμοῦ μου· καυθήσεται ἕως ᾅδου κατωτάτου. καταφάγεται γ῅ν, καί τά γενήματα α὎τ῅ς· φλέξει θεμέλια ὀρέων. ΢υνάξω εἰς α὎τούς κακά, καί τά βέλη μου συντελέσω εἰς α὎τούς; Καί πάλιν· Παροξυν῵ ὡς ἀστραπήν τήν μάχαιράν μου, καί ἀνθέξεται κρίματος ἟ χείρ μου· καί ἀνταποδώσω δίκην τοῖς ἐχθροῖς, καί τοῖς μισοῦσί με ἀνταποδώσω. Σοῦ δέ Ἡσαΐου βο῵ντος, Σίς ἀναγγελεῖ ὏μῖν ὅτι πῦρ καίεται; τίς ἀναγγελεῖ ὏μῖν τόν τόπον τόν αἰώνιον; Πορεύεσθε τῶ φωτί τοῦ πυρός 253 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὏μ῵ν, καί τῆ φλογί, ᾗ ἐξεκαύσατε. Καί πάλιν· ἖ξελεύσονται, καί ὄψονται τά κ῵λα τ῵ν ἀνθρώπων, τ῵ν παραβεβηκότων ἐν ἐμοί. ὇ γάρ σκώληξ α὎τ῵ν ο὎ τελευτήσει, καί τό πῦρ α὎τ῵ν ο὎ σβεσθήσεται· καί ἔσονται εἰς ὅρασιν πάσῃ σαρκί. Σοῦ δέ Ἱερεμίου λέγοντος· Δότε τῶ Κυρίῳ [Fr.Κυρίῳ ὏μ῵ν] Θεῶ ὏μ῵ν δόξαν πρό τοῦ σκοτάσαι, καί πρό τοῦ προσκόψαι τούς πόδας ὏μ῵ν ἐπ᾿ ὄρη σκοτεινά. Καί πάλιν· Ἀκούσατε λαός μωρός καί ἀκάρδιος· ὀφθαλμοί α὎τοῖς, καί ο὎ βλέπουσιν· ὦτα α὎τοῖς καί ο὎κ ἀκούουσιν.(933) ἖μέ ο὎ φοβηθήσεσθε, λέγει Κύριος; ἤ ἀπό τοῦ προσώπου μου ο὎κ ε὎λαβηθήσεσθε; τόν ποιήσαντα ὅριον ψάμμον τῆ θαλάσσῃ, πρόσταγμα αἰώνιον, καί ο὎χ ὏περβήσεται; Καί πάλιν· Παιδεύσει σε ἟ ἀποστασία σου, καί ἟ κακία σου ἐλέγξει σε. Καί γν῵θι, καί ἴδε, ὅτι πικρόν σοι ἐστι τό καταλιπεῖν σε ἐμέ, λέγει Κύριος. ἖γώ ἐφύτευσα ἄμπελον καρποφόρον π᾵σαν ἀληθινήν· π῵ς ἐστράφης εἰς πικρίαν ἟ ἄμπελος ἟ ἀλλοτρία; Καί πάλιν· Ο὎κ ἐκάθισα μετά συνεδρίου παιζόντων [Sixt. συνεδρίῳ α὎τ῵ν παίζ.]· ἀλλ᾿ η὎λαβούμην ἀπό προσώπου χειρός σου. Καταμόνας ἐκαθήμην, ὅτι πικρίας ἐνεπλήσθην. Σίς δέ ο὎ φρίσσει τοῦ Ἰεζεκιήλ ἀκούων, λέγοντος· ἖κχε῵ τήν ὁργήν μου ἐπί σέ, καί συντελέσω τόν θυμόν μου ἐπί σοί· καί κριν῵ σε ἐν ταῖς ὁδοῖς σου, καί δώσω ἐπί σέ πάντα τά βδελύγματά σου· καί ο὎ φείσεται ὁ ὀφθαλμός μου, ο὎δ᾿ ο὎ μή ἐλεήσω· καί τότε ἐπιγνώσῃ ὅτι ἐγώ Κύριος. Σίς δέ τοῦ Δανιήλ ἀκούων ο὎ κατανύγεται· διαγράφοντος διαῤῥήδην τήν ἟μέραν τ῅ς φοβερ᾵ς κρίσεως, ἐν οἷς φησιν· ἖γώ Δανιήλ ἐθεώρουν, ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν. Καί Παλαιός ἟μερ῵ν ἐκάθησεν. Σό ἔνδυμα α὎τοῦ λευκόν ὡσεί χιών· καί ἟ θρίξ τ῅ς κεφαλ῅ς α὎τοῦ ὡς ἔριον καθαρόν. Καί ὁ θρόνος α὎τοῦ φλόξ πυρός· οἱ τροχοί α὎τοῦ πῦρ φλέγον. Ποταμός πυρός εἷλκεν, ἐκπορευόμενος ἔμπροσθεν α὎τοῦ. Φίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν α὎τῶ, καί μύριαι μυριάδες παρειστήκεισαν ἔμπροσθεν α὎τοῦ. Κριτήριον ἐκάθισε, καί βίβλοι ἞νεῴχθησαν· τά πεπραγμένα ἑκάστου δ῅λον ὅτι. Καί πάλιν· ἖θεώρουν ἐν ὁράματι τ῅ς νυκτός, καί ἰδού μετά τ῵ν νεφελ῵ν τοῦ ο὎ρανοῦ, ὡς Τἱός ἀνθρώπου ἐρχόμενος ἦν· καί ἕως τοῦ Παλαιοῦ ἟μερ῵ν ἔφθασεν· καί ἐνώπιον α὎τοῦ προσηνέχθη α὎τῶ· καί α὎τῶ ἐδόθη ἟ ἀρχή καί ἟ τιμή καί ἟ βασιλεία. Καί πάντες οἱ λαοί, φυλαί, γλ῵σσαι α὎τῶ δουλεύσουσι· καί ἟ ἐξουσία α὎τοῦ, ἐξουσία αἰώνιος· καί ἟ βασιλεία α὎τοῦ, βασιλεία αἰώνιος. Ἔφριξε τό πνεῦμα μου, ἐγώ Δανιήλ, ἐν τῆ ἕξει μου, καί αἱ ὁράσεις τ῅ς κεφαλ῅ς μου συνετάρασσόν με. κη΄. Σίς δέ τοῦ Δαβίδ ἀκούων ο὎ φοβεῖται, λέγοντος· Ἅπαξ ἐλάλησεν ὁ Θεός, δύο ταῦτα ἤκουσα, ὅτι τό κράτος τοῦ Θεοῦ, καί σοῦ, Κύριε, τό ἔλεος· ὅτι σύ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατά τά ἔργα α὎τοῦ. Καί πάλιν τοῦ ἖κκλησιαστοῦ λέγοντος· Σέλος λόγου, τό π᾵ν ἄκουε· τόν Θεόν φοβοῦ, καί τάς ἐντολάς α὎τοῦ φύλασσε, ὅτι τοῦτο π᾵ς ἄνθρωπος· ὅτι σύμπαν τό ποίημα ἄξει ὁ Θεός ἐν κρίσει ἐν παντί παρεωραμένῳ, ἐάν ἀγαθόν, καί ἐάν πονηρόν. κθ΄. Σίς δέ τά ὅμοια ἀκούων τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος, ο὎ τρέμει· Δεῖ γάρ πάντας ἟μ᾵ς παραστ῅ναι τῶ βήματι τοῦ Φριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος ἟μ῵ν τά διά τοῦ σώματος, εἴτε ἀγαθόν, εἴτε κακόν. Σίς οὖν θρηνήσει τήν ἀπιστίαν ἟μ῵ν, καί τήν τύφλωσιν τ῅ς ψυχ῅ς ἟μ῵ν· ὅτι τούτων πάντων ἀκούοντες, ο὎ μετανοῦμεν, καί πικρ῵ς κλαίομεν ἐπι τῆ τοσαύτῃ ἟μ῵ν ἀμελείᾳ καί ῥαθυμίᾳ; ἥν προθεωρ῵ν (936) Ἰερεμίας, ἔλεγεν· ἖πικατάρατος ὁ ποι῵ν τά ἔργα Κυρίου ἀμελ῵ς. Εἰ γάρ εἴχομεν φροντίδα περί τ῅ς σωτηρίας τ῵ν ψυχ῵ν ἟μ῵ν, ἐτρέμομεν ἄν τόν λόγον τοῦ Κυρίου, καί ἐσπεύδομεν κατορθ῵σαι τάς ἐντολάς α὎τοῦ, δι᾿ ὧν καί ἐσωζόμεθα. Ἀλλ᾿ ἟μεῖς ἀκούοντες τοῦ Κυρίου, λέγοντος· Εἰσέλθετε διά τ῅ς στεν῅ς πύλης, τ῅ς εἰσαγούσης εἰς τήν ζωήν· προετιμήσαμεν τήν πλατεῖαν καί ε὎ρύχωρον, τήν ἀπάγουσαν εἰς τήν ἀπώλειαν. Διά τοῦτο ἀκούομεν, Ὅταν ἐκ τ῵ν ο὎ραν῵ν παραγίνηται κρῖναι ζ῵ντας καί νεκρούς· ὘πάγετε ἐπ᾿ ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τό πῦρ τό αἰώνιον, τό ἟τοιμασμένον τῶ διαβόλῳ καί τοῖς ἀγγέλοις α὎τοῦ. λ΄. Καί ταῦτα ἀκούομεν, ο὎χ ὡς κακ῵ς πράξαντες, ἀλλ᾿ ὡς τ῵ν καλ῵ν ἀμελήσαντες, καί τόν πλησίον μή ἀγαπήσαντες. Εἰ δέ καί κακά ἐπράξαμεν, π῵ς ὏ποίσομεν τήν ἟μέραν ἐκείνην, οὕτως ἀμελ῵ς διακείμενοι; Πλήν τό, Ο὎ μοιχεύσεις, ο὎ κλέψεις, ο὎ φονεύσεις, καί τά ἑξ῅ς, τοῖς ἀρχαίοις ἐῤῥέθη διά Μωϋσέως· ὁ δέ Κύριος, εἰδώς ὅτι ο὎κ ἀρκεῖ τῶ Φριστιανῶ ἟ τούτων μόνον τήρησις πρός τελείωσιν, ἔλεγεν· Ἀμήν λέγω ὏μῖν, ὅτι ἖άν μή περισσεύσῃ ὏μ῵ν ἟ δικαιοσύνη πλέον τ῵ν Γραμματέων καί Υαρισαίων, ο὎ μή εἰσέλθητε εἰς τήν βασιλείαν τ῵ν ο὎ραν῵ν. Διά τοῦτο ἄνω καί κάτω τόν τ῅ς ψυχ῅ς ἁγιασμόν, δι᾿ ἥν καί τό σ῵μα ἁγιάζεται, καί τήν πρός πάντας ἀνθρώπους εἰλικριν῅ ἀγάπην ἐνομοθέτησε, δι᾿ ὧν καί τήν εἰς α὎τόν ἀγάπην κτήσασθαι δυνάμεθα· καί ἑαυτόν τύπον μέχρι θανάτου, καί τούς α὎τοῦ μαθητάς ἟μῖν παρέσχεν, ὡς πολλάκις εἴρηται. λα΄. Ποίαν οὖν ἀπολογίαν ἔξομεν ἐν τῆ ἟μέρᾳ ἐκείνῃ, τοιοῦτον ὏πόδειγμα ἔχοντες, καί οὕτως ἀμελοῦντες; Ἡμ᾵ς θρην῵ν Ἱερεμίας τούς τοσαύτης χάριτος ἐξιωθέντας, καί οὕτως ἀμελ῵ς διακειμένους, μ᾵λλον δέ, πάσης κακίας πεπληρωμένους, ἔλεγε· Σίς δώσει τῆ κεφαλῆ μου ὕδωρ, καί τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγήν δακρύων, καί κλαύσομαι τόν λαόν τοῦτον ἟μέρας καί νυκτός; Περί ἟μ᾵ς [Fr. περί ἟μ῵ν] ἐγώ ἀκούω καί τοῦ Μωϋσέως λέγοντος· Καί ἔφαγεν Ἰακώβ, καί ἐνεπλήσθη· καί ἀπελάκτισεν ὁ ἞γαπημένος· ἐλιπάνθη, ἐπαχύνθη, ἐπλατύνθη, καί ἐγκατέλιπε Θεόν τόν ποιήσαντα α὎τόν, καί ἀπέστη ἀπό Θεοῦ σωτ῅ρος α὎τοῦ. Καί τοῦ

254 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Μιχαίου θρηνοῦντος καί λέγοντος· Οἴμοι ψυχή! ὅτι ἀπόλωλεν ε὎λαβής ἀπό τ῅ς γ῅ς, καί ὁ κατορθ῵ν ἐν ἀνθρώποις ο὎χ ὏πάρχει. Ἕκαστος τόν πλησίον α὎τοῦ θλίβουσιν ἐκθλιβῆ· ἐπί τό κακόν τάς χεῖρας α὎τ῵ν ἑτοιμάζουσι. Καί τοῦ Χαλμῳδοῦ ὁμοίως περί ἟μ῵ν λέγοντος· ΢῵σόν με, Κύριε, ὅτι ἐλέλοιπεν ὅσιος· ὅτι ὠλιγώθησαν αἱ ἀλήθειαι ἀπό τ῵ν υἱ῵ν τ῵ν ἀνθρώπων, καί τά λοιπά. λβ΄. Προφητικ῵ς καί ὁ Ἀπόστολος θρην῵ν ἟μ᾵ς, ἔλεγεν· Ο὎κ ἔστι ποι῵ν χρηστότητα, ο὎κ ἔστιν ἕως ἑνός. Σάφος ἀνεῳγμένος ὁ λάρυγξ α὎τ῵ν· ταῖς γλώσσαις α὎τ῵ν ἐδολιοῦσαν. Ἰός ἀσπίδων ὏πό τά χείλη α὎τ῵ν· (937) ὧν τό στόμα ἀρ᾵ς καί πικρίας γέμει. ΢ύντριμμα καί ταλαιπωρία ἐν ταῖς ὁδοῖς α὎τ῵ν, καί ὁδόν εἰρήνης ο὎κ ἔγνωσαν· ο὎κ ἔστι φόβος Θεοῦ ἀπέναντι τ῵ν ὀφθαλμ῵ν α὎τ῵ν. Διά τοῦτο πάλιν προβλέπων τά μέλλοντα, περί τ῅ς νῦν ἟μ῵ν πονηρ᾵ς διαγωγ῅ς πρός τόν Σιμόθεον γράφει· Σοῦτο δέ γίνωσκε, ὅτι ἐν ἐσχάταις ἟μέραις ἐνστήσονται καιροί χαλεποί· ἔσονται γάρ οἱ ἄνθρωποι φίλαυτοι, φιλάργυροι, ἀλαζόνες, ὏περήφανοι, βλάσφημοι, γονεῦσειν ἀπειθεῖς, ἀχάριστοι, ἀνόσιοι, ἄστοργοι, ἄσπονδοι, διάβολοι, ἀκρατεῖς, ἀνήμεροι, ἀφιλάγαθοι, προδόται, προπετεῖς, καί τά ἑξ῅ς. Διά τοῦτο ο὎αί ἟μῖν, ὅτι εἰς τά ἔσχατα τ῵ν κακ῵ν κατηντήσαμεν. Σίς γάρ ἐξ ἟μ῵ν, εἰπέ μοι, τ῵ν προειρημένων κακ῵ν ἐστιν ἀμέτοχος. Ο὎χί ἐπί ἟μ῵ν ἐπληρώθη ἟ προφητεία; Ο὎ πάντες ἐσμέν γαστρίμαργοι; Ο὎ πάντες φιλήδονοι; Ο὎ πάντες ὏λομανεῖς καί φιλόϋλοι; Ο὎ πάντες θυμώδεις; Ο὎ πάντες μηνιασταί; Ο὎ πάντες μνησίκακοι; Ο὎ πάντες προδόται πάσης ἀρετ῅ς; Ο὎ πάντες λοιδοροί; Ο὎ πάντες φιλόσκοπται [Fr. φιλοσκ῵πται] ; Ο὎ πάντες προπετεῖς; Ο὎ πάντες κενόδοξοι; Ο὎ πάντες ὏ποκριταί; Ο὎ πάντες δόλιοι; Ο὎ πάντες φθονεροί; Ο὎ πάντες ἀνυπότακτοι; Ο὎ πάντες ἀκηδιασταί; Ο὎ πάντες περίακτοι; [Fr. περιάκται] Ο὎ πάντες ῥάθυμοι; Ο὎ πάντες ἀμελεῖς τ῵ν τοῦ ΢ωτ῅ρος ἐντολ῵ν; Ο὎ πάντες πάσης κακίας ἀνάμεστοι; Ο὎χί γεγόναμεν ἀντί ναοῦ Θεοῦ, ναός εἰδώλων; Ο὎χί ἀντί Πνεύματος ἁγίου, πνευμάτων πονηρ῵ν ἐσμεν καταγώγια; Ο὎χί πεπλασμένως τόν Θεόν Πατέρα ἐπικαλούμεθα; Ο὎χί ἀντί υἱ῵ν Θεοῦ υἱοί γεέννης γεγόναμεν; Ο὎χί χείρονες τ῵ν Ἰουδαίων, οἱ νῦν τό μέγα Φριστοῦ ὄνομα περιφερόμενοι, γεγόναμεν; καί μηδείς ἀγανακτείτω τήν ἀλήθειαν ἀκούων, ἐπεί κἀκεῖνοι παράνομοι ὄντες ἔλεγον, Ἡμεῖς ἕνα Πατέρα ἔχομεν, τόν Θεόν· ἀλλ᾿ ἤκουον παρά τοῦ ΢ωτ῅ρος, ὅτι ὘μεῖς ἐκ τοῦ Πατρός τοῦ διαβόλου ἐστέ, καί τάς ἐπιθυμίας τοῦ πατρός ὏μ῵ν θέλετε ποιεῖν. λγ΄. Π῵ς οὖν καί ἟μεῖς παραβάται ὄντες τ῵ν ἐντολ῵ν α὎τοῦ, τά ὅμοια παρ᾿ α὎τοῦ ο὎κ ἀκούομεν; ἖πεί καί ὁ Ἀπόστολος τούς Πνεύματι ἀγομένους εἶπεν εἶναι υἱούς θεοῦ· Ὅσοι γάρ, φησί, Πνεύματι Θεοῦ ἄγονται, οὗτοί εἰσιν υἱοί Θεοῦ. Π῵ς οὖν καί ἟μεῖς ἐκ τοῦ θανάτου ἀγόμενοι, υἱοί Θεοῦ ἀκούειν δυνάμεθα; Σό γάρ φρόνημα τ῅ς σαρκός, θάνατος. Οἱ δέ Πνεύματι ἀγόμενοι, ἐκ τ῵ν καρπ῵ν τοῦ Πνεύματος δ῅λοί εἰσιν. Εἴδωμεν οὖν τούς καρπούς τοῦ Πνεύματος· ὇ γάρ καρπός τοῦ Πνεύματος, φησίν, ἐστίν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθοσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτεια. Ἆρα ἔχομεν ταῦτα ἐν ἑαυτοῖς; Ἀλλ᾿ εἴθε μή πάντα τά ἐναντία. Π῵ς οὖν υἱοί Θεοῦ ἀκούειν δυνάμεθα, καί ο὎χί μ᾵λλον ἐκ τοῦ ἐναντίου; Σό γέ ἔκ τινος (940) γεγεννημένον, ὅμοιον τοῦ γεγεννηκότος ἐστί. Δηλοῖ δέ καί Κύριος, λέγων· Σό γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, πνεῦμα ἐστιν. Ἡμεῖς δέ γεγόναμεν σάρκες ἐπιθυμοῦντες κατά τοῦ Πνεύματος, καί διά τοῦτο δικαίως ἀκούομεν παρ᾿ α὎τοῦ· Ο὎ μή ἐγκαταμείνῃ τό Πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις, διά τό εἶναι α὎τούς σάρκας. Π῵ς οὖν δυνάμεθα ἀκούειν Φριστιανοί, τί ποτε τοῦ Φριστοῦ ἐν ἑαυτοῖς μή ἔχοντες; λδ΄. Ἀλλ᾿ ἐρεῖ τις ἴσως, ὅτι Ἔχω τήν πίστιν, καί ἀρκεῖ μοι ἟ πίστις ἟ εἰς α὎τόν πρός σωτηρίαν. Ἀλλ᾿ ἀντιφθέγγεται α὎τῶ ὁ Ἰάκωβος, λέγων, ὅτι Καί τά δαιμόνια πιστεύουσι, καί φρίσσουσι. Καί πάλιν· Ἡ πίστις χωρίς τ῵ν ἔργων, νεκρά ἐστι καθ᾿ ἑαυτήν· ὡς καί τά ἔργα δίχα πίστεως. Π῵ς δέ καί πιστεύομεν εἰς α὎τόν, ἤ περί τ῵ν μελλόντων α὎τῶ πιστεύομεν, οἱ περί τ῵ν προσκαίρων καί παρόντων α὎τῶ μή πιστεύοντες· καί διά τοῦτο τοῖς ὏λικοῖς συμφυρόμενοι, καί τῆ σαρκί ζ῵ντες· καί κατά τοῦ Πνεύματος στρατευόμενοι; Οἱ δέ τῶ Φριστῶ ἐν ἀληθείᾳ πιστεύσαντες, καί ὅλον α὎τόν ἐν ἑαυτοῖς διά τ῵ν ἐντολ῵ν εἰσοικίσαντες, οὕτως ἔλεγον· Ζ῵ δέ, ο὎κέτι ἐγώ, ζῆ δέ ἐν ἐμοί ὁ Φριστός. Ὅ δέ νῦν ζ῵ ἐν σαρκί, τῆ πίστει ζ῵ τοῦ Τἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ ἀγαπήσαντός με, καί δόντος ἑαυτόν ὏πέρ ἐμοῦ. Διά τοῦτο πάσχοντες ὏πέρ α὎τοῦ δά τήν πάντων σωτηρίαν, ὡς ἀκριβεῖς α὎τοῦ μιμηταί, καί τ῵ν ἐντολ῵ν α὎τοῦ γνήσιοι φύλακες, ἔλεγον· Λοιδορούμενοι ε὎λογοῦμεν, διωκόμενοι ἀνεχόμεθα, βλασφημούμενοι παρακαλοῦμεν· ἐπειδή ἤκουον α὎τοῦ λέγοντος· Ἀγαπ᾵τε τούς ἐχθρούς ὏μ῵ν· καλ῵ς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὏μ᾵ς· ε὎λογεῖτε τούς καταρωμένους ὏μ᾵ς· προσεύχεσθε ὏πέρ τ῵ν ἐπηρεαζόντων ὏μ᾵ς, καί τά ἑξ῅ς· καί ἐκ τ῵ν λόγων καί τ῵ν ἔργων ὁ ἐνεργ῵ν ἐν α὎τοῖς Φριστός ἐφανεροῦτο· ἟μεῖς δέ, ἐπειδή πάσαις ταῖς ἐντολαῖς α὎τοῦ ἀντιπράττομεν, διά τοῦτο πάσης ἀκαθαρσίας ἐνεπλήσθημεν. Καί διά τοῦτο γεγόναμεν, ἀντί ναοῦ Θεοῦ, οἶκος ἐμπορίου· καί ἀντί οἴκου προσευχ῅ς, σπήλαιον λῃστ῵ν· ἀντί ἔθνους ἁγίου, ἔθνος ἁμαρτωλόν· καί ἀντί λαοῦ Θεοῦ, λαός πλήρης ἁμαρτι῵ν· ἀντί σπέρματος ἁγίου, σπέρμα πονηρόν· καί ἀντί υἱ῵ν Θεοῦ, υἱοί ἄνομοι, ἐπειδή ἐγκαταλίπομεν τάς ἐντολάς τοῦ Κυρίου, καί δουλεύομεν τοῖς πονηροῖς πνεύμασι διά τ῵ν ἀκαθάρτων παθ῵ν, καί παρωργίσαμεν τόν ἅγιον τοῦ Ἰσραήλ.

255 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λε΄. Διά τοῦτο θρην῵ν ἟μ᾵ς ὁ μέγας Ἡσαΐας, κράζει, βοηθ῅σαι ἅμα βουλόμενος τῆ πτώσει ἟μ῵ν, λέγων· Σί ἔτι πληγ῅τε προστιθέντες ἀνομίαν; Π᾵σα κεφαλή εἰς πόνον, καί π᾵σα καρδία εἰς λύπην· ἀπό ποδ῵ν ἕως κεφαλ῅ς ο὎κ ἔστιν ἐν α὎τῶ ὁλοκληρία· οὔτε τραῦμα, οὔτε μώλωψ, οὔτε πληγή φλεγμαίνουσα· ο὎κ ἔστι μάλαγμα ἐπιθεῖναι, οὔτε ἔλαιον, οὔτε καταδέσμους. Εἶτα τί τό ἐπί τούτοις; ἖γκαταλειφθήσεται ἟ θυγάτηρ ΢ιών ὡς σκηνή ἐν ἀμπελ῵νι, (941) καί ὡς ὀπωροφυλάκιον ἐν σικυηλάτῳ, ὡς πόλις πολιορκουμένη. Σαύτην ἟μ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς τήν ἐρήμωσιν καί ὁ Ἀπόστολος δηλ῵ν, ἔλεγε· Καί καθώς ο὎κ ἐδοκίμασαν τόν Θεόν ἔχειν ἐν ἐπιγνώσει, παρέδωκεν α὎τούς ὁ Θεός εἰς ἀδόκιμον νοῦν, ποιεῖν τά μή καθήκοντα· πεπληρωμένους πάσῃ ἀδικίᾳ, κακίᾳ, πονηρίᾳ, πλεονεξίᾳ· μεστούς φθόνου, φόνου, ἔριδος, δόλου, κακοηθείας, ψιθυριστάς, καταλάλους, θεοστυγεῖς, ὏βριστάς, ὏περηφάνους, ἀλαζόνας, ἐφευρέτας κακ῵ν, γονεῦσιν ἀπειθεῖς, ἀσυνέτους, ἀσυνθέτους, ἀστόργους, ἀσπόνδους, ἀνελεήμονας· οἵτινες τό δικαίωμα τοῦ Θεοῦ ἐπιγνόντες, ὅτι οἱ τά τοιαῦτα πράσσοντες ἄξιοι θανάτου εἰσίν, ο὎ μόνον α὎τά ποιοῦσιν, ἀλλά καί συνευδοκοῦσι τοῖς πράσσουσι. Διά τοῦτο παρέδωκεν α὎τούς ὁ Θεός εἰς πάθη ἀτιμίας, τοῦ ἀτιμάζεσθαι τά σώματα α὎τ῵ν ἐν ἑαυτοῖς. Καί τί τό ἐπί τούτοις; Ἀποκαλύπτεται, φησίν, ὁργή Θεοῦ ἀπ᾿ ο὎ρανοῦ ἐπί π᾵σαν ἀσέβειαν καί ἀδικίαν ἀνθρώπων, καί τά ἑξ῅ς. λστ΄. Σαύτην τ῅ς ψυχ῅ς ἐρήμωσιν καί ὁ Κύριος μηνύων, ἔλεγεν· Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσαλήμ ἟ ἀποκτείνουσα τούς προφήτας, καί λιθοβολοῦσα τούς ἀπεσταλμένους πρός α὎τήν· ποσάκις ἞θέλησα ἐπισυναγαγεῖν τά τέκνα σου, ὡς ὄρνις τά νοσσία α὎τ῅ς ὏πό τάς πτέρυγας, καί ο὎κ ἞θελήσατε; Ἰδού ἀφίεται ὁ οἶκος ὏μ῵ν ἔρημος. ὇ δέ Ἡσαΐας πάλιν· ὇ρ῵ν ἟μ᾵ς τούς δ῅θεν μοναχούς τάς σωματικάς λειτουργίας ἐπιτελοῦντας μόνον, καταφρονοῦντας δέ τ῵ν πνευματικ῵ν, καί διά τοῦτο τετυφωμένους, ἔλεγεν, Ἀκούσατε λόγον Κυρίου, ἄρχοντες ΢οδόμων· προσέχετε νόμον Θεοῦ, λαός Γομόῤῥας. Σί μοι πλ῅θος τ῵ν θυσι῵ν ὏μ῵ν; Πλήρης εἰμί τ῵ν ὁλοκαυτωμάτων κρι῵ν· καί στέαρ ἀρν῵ν, καί αἷμα ταύρων καί τράγων ο὎ βούλομαι. Σίς γάρ ἐξεζήτησε ταῦτα ἐκ τ῵ν χειρ῵ν ὏μ῵ν; Πατεῖν τήν α὎λήν μου ο὎ προσθήσεσθε. ἖άν φέρητε σεμίδαλιν, μάταιον· θυμίαμα [Sixt. μάταιον θυμίαμα, non satis apte], βδέλυγμά μοί ἐστι. Σάς νουμηνίας ὏μ῵ν καί τά σάββατα, καί ἟μέραν μεγάλην ο὎κ ἀνέχομαι. Νηστείαν καί ἀργίαν καί τάς ἑορτάς ὏μ῵ν, μισεῖ ἟ ψυχή μου. ἖γενήθητέ μοι εἰς πλησμονήν· ο὎κέτι ο὎ μή ἀνοίσω. Ὅταν τάς χεῖρας ἐκτείνητε πρός με, ἀποστρέψω τούς ὀφθαλμούς μου ἀφ᾿ ὏μ῵ν· καί ἐάν πληθύνητε τήν δέησιν, ο὎κ εἰσακούσομαι ὏μ῵ν. Διατί, Αἱ γάρ χεῖρες ὏μ῵ν, φησίν, αἵματος πλήρεις· ἐπειδή ὁ μισ῵ν τόν ἀδελφόν α὎τοῦ, ἀνθρωποκτόνος ἐστί. Διά τοῦτο π᾵σα ἄσκησις ἀγάπην μή ἔχουσα ἀλλοτρία τοῦ Θεοῦ καθίσταται. ζ΄. Διά τοῦτο καί τήν ὏πόκρισιν ἟μ῵ν ἐλέγχων πόῤῥωθεν ἔλεγεν· ὇ λαός οὗτος, τοῖς χείλεσί με τιμᾶ· ἟ δέ καρδία πόῤῥω ἀπέχει ἀπ᾿ ἐμοῦ, μάτην δέ σέβονταί με, καί τά ἑξ῅ς. Καί ἅπερ δέ ὁ Κύριος ἟μ῵ν ἔλεγε ταλανίζων τούς Υαρισαίους, περί ἟μ῵ν ἐγώ ἀκούω, τ῵ν νῦν, ὏ποκριτ῵ν, τ῵ν τοσαύτην χάριτος ἀξιωθέντων, καί χείρω ἐκείνων διακειμένων. (944) Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς δεσμοῦμεν φορτία βαρέα καί δυσβάστακτα, καί ἐπιτίθεμεν ἐπί τούς ὤμους τ῵ν ἀνθρώπων, τῶ δέ δακτύλῳ ἟μ῵ν ο὎ θέλομεν κιν῅σαι α὎τά; Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς, πάντα τά ἔργα ἟μ῵ν ποιοῦμεν πρός τό θεαθ῅ναι τοῖς ἀνθρώποις; Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς φιλοῦμεν τήν πρωτοκλισίαν ἐν τοῖς δείπνοις καί τάς πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς, καί καλεῖσθαι ὏πό τ῵ν ἀνθρώπων Ῥαββί, Ῥαββί· καί τούς ταῦτα ἟μ῵ν σφόδρα ἀπονέμοντας, ἕως θανάτου πολεμοῦμεν; Ἤ καί ἟μεῖς ἤραμεν τήν κλεῖδα τ῅ς γνώσεως, καί κλείομεν τήν βασιλείαν τ῵ν ο὎ραν῵ν ἔμπροσθεν τ῵ν ἀνθρώπων, μηδέ α὎τοί εἰσερχόμενοι, μηδέ α὎τούς ποιοῦντες εἰσελθεῖν; Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς περιάγομεν τήν θάλασσαν καί τήν ξηράν ποι῅σαι ἕνα προσήλυτον, καί ὅταν γένηται, ποιοῦμεν α὎τόν υἱόν γεέννης διπλότερον ἟μ῵ν; Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς ἐσμεν ὁδηγοί τυφλοί, τόν κόνωπα διυλίζοντες, καί τήν κάμηλον καταπίνοντες; Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς καθαρίζομεν τό ἔξωθεν τοῦ ποτηρίου καί τ῅ς παροψίδος· τό δέ ἔσωθεν ἟μ῵ν γέμει ἁρπαγ῅ς καί πλεονεξίας [Fr. καί ἀκαθαρσίας]· μ᾵λλον δέ ἀκρασίας; Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς ἀποδεκατοῦμεν τό πήγανον καί τό ἟δύοσμον, καί π᾵ν λάχανον· καί παρερχόμεθα τήν κρίσιν καί τήν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ; Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς ἐσμέν ὡς τά μνημεῖα τά ἄδηλα, ἔξωθεν μέν φαινόμενοι τοῖς ἀνθρώποις δίκαιοι, ἔσωθεν δέ ὄντες μεστοί ὏ποκρίσεως καί ἀνομίας καί πάσης ἀκαθαρσίας; Ἤ ο὎χί καί ἟μεῖς οἰκοδομοῦμεν τούς τάφους τ῵ν μαρτύρων, καί κοσμοῦμεν τά μνημεῖα τ῵ν Ἀποστόλων, καί ἐσμέν ὅμοιοι τ῵ν ἀποκτεινάντων α὎τούς; Σίς οὖν ο὎ κλαύσει ἟μ᾵ς οὕτως διακειμένους; Σίς οὖν θρηνήσει τήν τηλικαύτην ἟μ῵ν αἰχμαλωσίαν; Διά τοῦτο υἱοί Θεοῦ οἱ τίμιοι, ἐλογίσθημεν ὡς ἀγγεῖα ὀστράκινα. Διά τοῦτο ἞μαυρώθη τό χρυσίον· ἞λλοιώθη τό ἀργύριον τό ἀγαθόν. Διά τοῦτο οἱ Ναζωραῖοι ΢ιών, οἱ ὏πέρ χιόνα λάμψαντες, γεγόναμεν ὡς Αἰθίοπες· οἱ ὏πέρ γάλα λευκανθέντες, ὏πέρ μέλαν ἐζοφώθησαν. Διά τοῦτο ἐσκότασεν ὏πέρ ἀσβόλην τό εἶδος ἞μ῵ν. Οἱ τιθηνούμενοι ἐπί κόκκων, περιεβαλόμεθα κοπρίας· καί ἐμεγαλύνθη ἟ ἀνομία ἟μ῵ν, ὏πέρ ἀνομι῵ν ΢οδόμων. Διά τοῦτο οἱ υἱοί τ῅ς ἟μέρας καί τοῦ φωτός, υἱοί γεγόναμεν νυκτός καί σκότους. Διά τοῦτο υἱοί τ῅ς βασιλείας, υἱοί γεέννης γεγόναμεν. Διά τοῦτο οἱ υἱοί τοῦ ὘ψίστου, ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκομεν, καί ὡς εἷς τ῵ν ἀρχόντων πίπτομεν. Διά τοῦτο παρεδόθημεν εἰς χεῖρας ἐχθρ῵ν ἀνόμων, τ῵ν ἀγρίων λέγω δαιμόνων, καί βασιλεῖ ἀδίκῳ καί πονηρωτάτῳ

256 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html παρά π᾵σαν τήν γ῅ν, δηλαδή τῶ τούτων ἄρχοντι, ὅτι ἟μάρτομεν καί ἞νομήσαμεν, παραβάντες τάς ἐντολάς Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἟μ῵ν, καί καταπατήσαντες τόν Τἰόν τοῦ Θεοῦ καί τό αἷμα τ῅ς διαθήκης κοινόν ἟γησάμενοι. Ἀλλά μή παραδόης [Fr. παραδῶς] ἟μ᾵ς εἰς τέλος διά τό ὄνομά σου, Κύριε, καί μή διασκεδάσῃς τήν διαθήκην σου· καί μή ἀποστήσῃς τό ἔλεός σου ἀφ᾿ ἟μ῵ν, διά τούς οἰκτιρμούς σου, Πάτερ ἞μ῵ν ὁ ἐν τοῖς ο὎ρανοῖς· (945) καί διά τό ἔλεος τοῦ ἁγίου σου Πνεύματος. Μή μνησθῆς ἟μ῵ν ἀνομι῵ν ἀρχαίων· ἀλλά ταχύ προκαταλαβέτωσαν ἟μ᾵ς οἱ οἰκτιρμοί σου, ὅτι ἐπτωχεύσαμεν σφόδρα. Βοήθησον ἟μῖν ὁ Θεός ὁ ΢ωτήρ ἟μ῵ν. Ἕνεκεν τ῅ς δόξης τοῦ ὀνόματός σου, Κύριε, ῥῦσαι ἟μ᾵ς, καί ἱλάσθητι ταῖς ἁμαρτίαις ἟μ῵ν ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου Κύριε, μνησθείς τ῅ς ἀπαρχ῅ς ἟μ῵ν ἥν ἐξ ἟μ῵ν διά φιλανθρωπίαν λαβών ὁ μονογενής σου Τἱός, ὏πέρ ἟μ῵ν ἔχει ἐν ο὎ρανοῖς, ἵνα ἟μῖν βεβαίαν τήν ἐλπίδα τ῅ς σωτηρίας χαρίσηται· καί μή διά τήν ἀπόγνωσιν χείρους γενώμεθα, διά τό τίμιον α὎τοῦ αἷμα, ὅ ὏πέρ τ῅ς τοῦ κόσμου ζω῅ς ἐξέχεεν· διά τούς ἁγίους α὎τοῦ Ἀποστόλους καί Μάρτυρας, οἵ ὏πέρ τοῦ ὀνόματος α὎τοῦ τό ἴδιον αἷμα ἐξέχεον· διά τούς ἁγίους Προφήτας καί Πατέρας καί Πατριάρχας, οἵτινες ἞γωνίσαντο ε὎αρεστ῅σαι τῶ ἁγίῳ σου ὀνόματι. Μή παρίδῃς τήν δέησιν ἟μ῵ν, Κύριε, μηδέ ἐγκαταλ[ε]ίπῃς ἟μ᾵ς εἰς τέλος. Ο὎ γάρ ἐπί ταῖς δικαιοσύναις ἟μ῵ν πεποιθότες ἐσμέν, ἀλλ᾿ ἐπί ἐλέει τῶ σῶ, δι᾿ οὗ τό γένος ἟μ῵ν περιποιῆ. Ἱκετεύομεν καί παρακαλοῦμεν τήν σήν ἀγαθότητα, ἵνα μή γένηται εἰς κρῖμα ἟μῖν τό οἰκονομηθέν ἟μῖν ὏πό τοῦ Μονογενοῦς σου Τἱοῦ πρός σωτηρίαν μυστήριον· καί μή ἀποῤῥίψῃς ἟μ᾵ς ἀπό τοῦ προσώπου σου. Μή βδελύξῃ ἟μ῵ν τήν ἀναξιότητα· ἀλλ᾿ ἐλέησον ἟μ᾵ς κατά τό μέγα σου ἔλεος, καί κατά τό πλ῅θος τ῵ν οἰκτιρμ῵ν σου, παράγαγε τά ἁμαρτήματα [Fr. alterge M. ἀνομήματα] ἟μ῵ν, ἵνα ἀκατακρίτως προσελθόντες κατενώπιον τ῅ς ἁγίας σου δόξης, ἀξιωθ῵μεν τ῅ς σκέπης τοῦ μονογενοῦς σου Τἱοῦ, καί μή ὡς δοῦλοι πονηροί ταῖς ἁμαρτίαις, ἀποδόκιμοι [Fr. δοῦλοι ἁμαρτίας, ἀποδόκιμοι] γενώμεθα. Ναί Δέσποτα παντοδύναμε Κύριε, εἰσάκουσον τ῅ς δεήσεως ἟μ῵ν, ὅτι ἐκτός σοῦ ἄλλον ο὎κ οἴδαμεν. Σό ὄνομά σου ὀνομάζομεν· σύ γάρ εἶ ὁ ἐνεργ῵ν τά πάντα ἐν π᾵σι, καί τήν παρά σοῦ πάντες ἐπιζητοῦμεν βοήθειαν.἖πίβλεψον οὖν ἐκ τοῦ ο὎ρανοῦ, Κύριε, καί ἴδε ἐκ τοῦ οἴκου τ῅ς ἁγίας δόξης σου. Ποῦ ἐστιν ὁ ζ῅λός σου καί ἟ ἰσχύς σου; Ποῦ ἐστι τό πλ῅θος τοῦ ἐλέους οου καί τ῵ν οἰκτιρμ῵ν σου, ὅτι ἤνεσχες τ῅ς πτώσεως ἟μ῵ν; ΢ύ γάρ ἟μ῵ν εἶ Πατήρ, ὅτι Ἀβραάμ ο὎κ ἔγνω ἟μ᾵ς, καί Ἰσραήλ ο὎κ ἐπέγνω ἟μ᾵ς· ἀλλά σύ, Κύριε, Πατήρ ἟μ῵ν ῥῦσαι ἟μ᾵ς, ὅτι ἀπ᾿ ἀρχ῅ς τό ὄνομά σου τό ἅγιον ἐφ᾿ ἟μ᾵ς ἐστι, καί τοῦ μονογενοῦς σου Τἰοῦ, καί τοῦ ἁγίου σου Πνεύματος. Σί ἐπλάνησας ἞μ᾵ς, Κύριε, ἀπό τ῅ς ὁδοῦ σου· μή παιδεύσῃς ἟μ᾵ς τῆ ῥάβδῳ τ῵ν κριμάτων σου. Σί ἐσκλήρυνας ἟μ῵ν τάς καρδίας, τοῦ μή φοβεῖσθαί σε; ἐγκατέλειψας ἟μ᾵ς τῆ α὎τονομίᾳ τ῅ς πλάνης; ἖πίστρεψον, Κύριε, τούς δούλους σου, διά τήν ἁγίαν σου ἖κκλησίαν· διά πάντας τοῦ ἀπ᾿ αἰ῵νος ἁγίους σου, ἵνα μικρόν κληρονομήσωμεν τοῦ ὄρους τοῦ ἁγίου σου. Οἱ ὏πεναντίοι ἟μ῵ν κατεπάτησαν τό ἁγίασμά σου· ἐγενόμεθα ὡς τό ἀπ᾿ ἀρχ῅ς ὅτε ο὎κ ἦρξας ἟μ῵ν, ο὎δέ ἐπεκλήθη τό ὄνομά σου ἐφ᾿ ἟μ᾵ς. λη΄. ἖άν ἀνοίξῃς τόν ο὎ρανόν, τρόμος λήψεται ἀπό σοῦ ὄρη, καί τακήσονται ὡς κηρός ἀπό προσώπου τοῦ πυρός· καί κατακαύσει πῦρ τούς ὏πεναντίους· (948) καί φοβερόν ἔσται τό ὄνομά σου τοῖς ὏πεναντίοις. Ὅταν ποιεῖς τά ἔνδοξα, τρόμος λήψεται ἀπό σοῦ ὄρη. Ἀπό τοῦ αἰ῵νος ο὎κ ἞κούσαμεν, ο὎δέ οἱ ὀφθαλμοί ἟μ῵ν ἴδον Θεόν, πλήν σοῦ. Καί τά ἔργα σου, ἅ ποιήσεις τοῖς ὏πομένουσιν ἔλεον· συναντήσεται γάρ τοῖς ποιοῦσι τό δίκαιον, καί τ῵ν ὁδ῵ν σου μνησθήσονται. Ἰδού σύ ὠργίσθης, καί ἟μεῖς ἟μάρτομεν. Μ᾵λλον δέ ἟μεῖς ἟μάρτομεν καί σύ ὠργίσθης· Διά τοῦτο ἐπλανήθημεν, καί ἐγενήθημεν ὡς ἀκάθαρτοι πάντες ἟μεῖς· ὡς ῥάκος ἀποκαθημένης π᾵σα ἟ δικαιοσύνη ἟μ῵ν· καί ἐῤῥύημεν ὡς φύλλα διά τάς ἀνομίας ἟μ῵ν, οὕτως [ἄλ. ὄντως] ἄνεμος οἴσει ἟μ᾵ς, καί ο὎κ ἔστιν ὁ ἐπικαλούμενος τό ὄνομά σου, καί ὁ μνησθείς ἀντιλαβέσθαι σου, Καί ἀπέστρεψας τό πρόσωπόν σου ἀφ᾿ ἟μ῵ν, καί παρέδωκας ἟μ᾵ς, διά τάς ἁμαρτίας ἟μ῵ν. Καί νῦν, Κύριε, Πατήρ ἟μ῵ν εἶ σύ· ἟μεῖς δέ πηλός, ἔργον τ῵ν χειρ῵ν σου πάντες. Μή ὀργισθῆς ἟μ᾵ς σφόδρα, καί μή ἐν καιρῶ μνησθῆς ἁμαρτι῵ν ἟μ῵ν. Καί νῦν ἐπίβλεψον ὅτι λαός σου πάντες ἟μεῖς· πόλις τοῦ ἁγίου σου ἐγενήθη ἔρημος ΢ιών· ὡς ἔρημος ἐγενήθη Ἱερουσαλήμ. Εἰς κατάραν ὁ οἶκος τοῦ ἁγίου ἟μ῵ν, καί ἟ δόξα ἥν η὎λόγησαν οἱ πατέρες ἟μ῵ν, ἐγενήθη πυρίκαυστος, καί πάντα τά ἔνδοξα συνέπεσε. Καί ἐπί π᾵σι τούτοις ἞νέσχου, Κύριε, καί ἐσιώπησας, καί ἐταπείνωσας ἟μ᾵ς ἕως σφόδρα. λθ΄. ΢υνέβη μέν ταῦτα τυπικ῵ς τῶ παλαιῶ σου λαῶ, νῦν δέ εἰς ἟μ᾵ς ἀληθιν῵ς [al. ὡς ἀληθ῵ς, Sic et Fr.] πεπλήρωται· καί ἐγενήθημεν ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἟μ῵ν δαίμοσι, μυκτιρισμός καί χλευασμός τοῖς κύκλῳ ἟μ῵ν, Ἀλλ᾿ ἐπίβλεψον ἐξ ο὎ρανοῦ, καί ἴδε, καί σ῵σον ἟μ᾵ς διά τό ὄνομά σου τό ἅγιον· καί γνώρισον ἟μῖν τάς μεθοδείας τ῵ν ὏πεναντίων ἟μ῵ν· καί ῥῦσαι ἟μ᾵ς ἐκ τ῵ν μηχανημάτων α὎τ῵ν, καί μή ἀποστήσῃς ἀφ᾿ ἟μ῵ν τήν σήν βοήθειαν, ὅτι ἟μεῖς ο὎χ ἱκανοί ἐσμεν πρός τό νικᾶν τά ἀντιπίπτοντα· σύ δέ δυνατός εἶ εἰς τό σώζειν ἐκ πάντων τ῵ν ἐναντίων. ΢῵σον ἟μ᾵ς, Κύριε, ἐκ τ῵ν δυσχερ῵ν τοῦ κόσμου τούτου, κατά τήν χρηστότητά σου, ἵνα ἐν καθαρᾶ συνειδήσει τό πέλαγος τοῦ βίου διαπεράσαντες, ἄμεμπτοι καί ἀκέραιοι τῶ φοβερῶ βήματί σου παραστάντες, ἀξιωθ῵μεν τ῅ς αἰωνίου ζω῅ς.

257 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μ΄. Σα὎τα πάντα ἀκούσας ὁ Ἀδελφός, καί σφόδρα κατανυγείς, μετά δακρύων εἶπε τῶ γέροντι, ὡς ἖ξ ὧν θεωρ῵, Πάτερ, ο὎χ ὏πολέλειπταί σοι ἐλπίς σωτηρίας. Αἱ γάρ ἀνομίαι μου ὏περ῅ραν τήν κεφαλήν μου· ἀλλά παρακαλ῵ εἰπεῖν μοι τί ὤφειλον ποι῅σαι. Καί ὁ Γέρων ἀποκριθείς εἶπε· Σό σωθ῅ναι, παρά μέν ἀνθρώποις ἀδύνατον· παρά δέ τῶ Θεῶ, πάντα δυνατά, ὡς α὎τός ἔφη ὁ Κύριος· Προφθάσωμεν οὖν τό πρόσωπον α὎τοῦ ἐν ἐξομοληγήσει, προσκυνήσωμεν καί προσπέσωμεν, καί κλαύσωμεν ἐναντίον Κυρίου τοῦ ποιήσαντος ἟μ᾵ς, ὅτι α὎τός ἐστιν ὁ Θεός ἟μ῵ν· καί ἀκούωμεν α὎τοῦ λέγοντος διά τ῅ς Ἡσαΐου φων῅ς, ὅτι Ὅταν ἀποστραφῆς καί στενάξῃς, (949) τότε σωθήσῃ. Καί πάλιν· Μή ο὎κ ἰσχύει ἟ χείρ Κυρίου τοῦ σ῵σαι; ἤ ἐβάρυνε τό οὖς α὎τοῦ τοῦ μή εἰσακούσασθαι; Ἀλλά τά ἁμαρτήματα ἟μ῵ν διιστ῵σιν ἀναμέσον ἟μ῵ν καί τοῦ Θεοῦ· καί διά τάς ἁμαρτίας ἟μ῵ν, ἀπέστρεψε τό πρόσωπον α὎τοῦ, τοῦ μή ἐλε῅σαι. Διό λέγει· Λούσασθε, καθαροί γίνεσθε· ἀφέλετε τάς πονηρίας ἀπό τ῵ν ψυχ῵ν ὏μ῵ν ἀπέναντι τ῵ν ὀφθαλμ῵ν μου· παύσασθε τ῵ν πονηρι῵ν ὏μ῵ν· μάθετε καλόν ποιεῖν, ἐκζητήσατε κρίσιν, ῥύσατε ἀδικούμενον, κρίνατε ὀρφανῶ καί δικαιώσατε χήραν, καί δεῦτε, καί διαλεχθ῵μεν, λέγει Κύριος · καί ἐάν ὦσι αἱ ἁμαρτίαι ὏μ῵ν ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα λευκαν῵· ἐάν δέ ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡσεί ἔριον λευκαν῵. Καί, ἖άν θέλητε καί εἰσακούσητέ μου, τά ἀγαθά τ῅ς γ῅ς φάγεσθε. Σό γάρ στόμα Κυρίου ἐλάλησε ταῦτα. Καί πάλιν διά Ἰωήλ· ἖πιστράφητε πρός με ἐξ ὅλης τ῅ς καρδίας ὏μ῵ν· ἐν νηστείᾳ καί ἐν κλαυθμῶ καί κοπετῶ· διαῤῥήξατε τάς καρδίας ὏μ῵ν, καί ο὎ τά ἱμάτια ὏μ῵ν. ἖λεήμων γάρ καί οἰκτίρμων ἐστί Κύριος, καί μετανο῵ν ἐπί ταῖς κακίαις. Πρός Ἰεζεκιήλ δέ, Τἱέ ἀνθρώπου, εἶπον τῶ οἴκῳ Ἰσραήλ, Οὕτως ἐλαλήσατε, λέγοντες, Αἱ πλάναι ἟μ῵ν, καί αἱ ἀνομίαι ἟μ῵ν ἐφ᾿ ἟μ῵ν ἐστι· καί ἐν α὎ταῖς τηκόμεθα· καί π῵ς ζησόμεθα; Εἶπον α὎τοῖς, Ζ῵ ἐγώ, λέγει Κύριος, Ο὎ βούλομαι τόν θάνατον τοῦ ἀσεβοῦς, ὥστε ἐπιστρέψαι α὎τόν ἀπό τ῅ς ὁδοῦ α὎τοῦ, καί ζῆν α὎τόν· ἀποστροφῆ ἀποστρέψατε ἀπό τ῅ς ὁδοῦ ὏μ῵ν· καί ἵνα τί ἀποθνήσκετε, οἶκος Ἰσραήλ. Ἡ δέ τρίτην τ῵ν Βασιλει῵ν, τήν ὏περβολή τ῅ς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος φανεροῦσα, οὕτω λέγει, ἖ν τῶ ἀκοῦσαι Ἀχαάβ ὄντα α὎τόν ἐν τῶ ἀμπελ῵νι τοῦ Ναβουθαί, ὅν ἐκληρονόμησεν ἐν τῶ ἀποκτεῖναι α὎τόν διά τ῅ς Ἰεζάβελ, τούς λόγους Ἠλιοῦ, λέγοντος· Σάδε λέγει Κύριος· ἖φόνευσας, καί ἐκληρονόμησας· καί ἐν τῶ τόπῳ, ἐν ᾧ ἔλειξαν οἱ κύνες τό αἷμα Ναβουθαί, ἐκεί λείξουσιν οἱ κύνες τό αἷμα σου· καί τήν Ἰεζάβελ κύνες καταφάγονται ἐν τῶ περιτειχίσματι τοῦ Ἰσραήλ. Καί ἐν τῶ ἀκοῦσαι Ἀχαάβ τούς λόγους τούτους, διέῤῥηξε τά ἱμάτια α὎τοῦ, καί ἔθετο σάκκον ἐπί τήν σάρκα α὎τοῦ, καί ἐνήστευσε, καί ἐκοιμήθη ἐν τῶ σάκκῳ. Καί ἐγένετο λόγος Κυρίου πρός Ἡλιοῦ, λέγων· Ἰδέ ὅτι [al. π῵ς] ἐνετράπη [Six.἖ώρακας ὡς κατενύγη. Fr. εἶδες ὅτι] Ἀχαάβ ἀπό προσώπου μου. Ο὎κ ἐπάξω κακίαν ἐν ταῖς ἟μέραις α὎τοῦ. ὇ δέ Δαβίδ φησί· τήν ἀνομίαν μου ἐγνώρισα, καί τήν ἁμαρτίαν μου ο὎κ ἐκάλυψα. Εἶπα, ἖ξαγόρευσα καί κατ᾿ ἐμοῦ τήν ἀνομίαν μου τῶ Κυρίῳ, καί σύ ἀφ῅κας τήν ἀσέβειαν τ῅ς καρδίας μου. ὘πέρ ταύτης προσεύξεται πρός σέ π᾵ς ὅσιος ἐν καιρῶ ε὎θέτῳ· καί ἐν κατακλυσμῶ ὏δάτων πολλ῵ν πρός α὎τόν ο὎κ ἐγγιοῦσιν. ἖ν δέ τῶ Ε὎αγγελίῳ ὁ Κύριος, Μετανοεῖτε, φησίν, ἤγγισε γάρ ἟ βασιλεία τ῵ν ο὎ραν῵ν. Σοῦ δέ Πέτρου πυθομένου, Ποσάκις τ῅ς ἟μέρας, ἐάν ἁμάρτῃ εἰς ἐμέ ὁ ἀδελφός μου, ἀφήσω α὎τῶ· ἕως ἑπτάκις; ἀποκρίνεται α὎τῶ ὁ φύσει ἀγαθός καί ἀνείκαστος ἐν χρηστότητι· Ο὎ λέγω σοι ἑπτάκις, ἀλλ᾿ ὡς ἑβδομηκοντάκις ἑπτά. Σί ταύτης τ῅ς ἀγαθότητος ἰσόῤῥοπον; τί ταύτης τ῅ς φιλανθρωπίας ἐφάμιλλον; (952) μα΄. ἖γνωκότες οὖν τόν τοῦ Κυρίου φόβον, τήν τε χρηστότητα α὎τοῦ καί τήν φιλανθρωπίαν ἔκ τε τ῅ς Παλαι᾵ς καί τ῅ς Καιν῅ς διαθήκης, ἐπιστρέψωμεν ἐξ ὅλης τ῅ς καρδίας ἟μ῵ν· καί ἵνα τί ἀπολλύμεθα, ἀδελφοί; Καθαρίσωμεν χεῖρας, οἱ ἁμαρτωλοί· ἁγνίσωμεν τάς καρδίας ἟μ῵ν οἱ δίψυχοι· ταλαιπωρήσωμεν καί πενθήσωμεν, καί κλαύσωμεν διά τάς ἁμαρτίας ἟μ῵ν. Παυσώμεθα τ῵ν πονηρι῵ν ἟μ῵ν· πιστεύσωμεν ταῖς ε὎σπλαχνίαις τοῦ Κυρίου· φοβηθ῵μεν τάς ἀπειλάς α὎τοῦ, φυλάξωμεν τάς ἐντολάς α὎τοῦ· ἀγαπήσωμεν ἀλλήλους ἐξ ὅλης καρδίας. Εἴπωμεν, ἀδελφοί, καί τοῖς μισοῦσιν ἟μ᾵ς καί βδελυσσομένοις, ἵνα τό ὄνομα Κυρίου δοξασθῆ, καί ὀφθῆ ἐν τῆ ε὎φροσύνη α὎τοῦ. Δ῵μεν συγγνώμην ἀλλήλοις, δι᾿ ἀλλήλων πειραζόμενοι, ὡς πάντες ὏πό κοινοῦ ἐχθροῦ πολεμούμενοι. Ἀντιστ῵μεν τοῖς λογισμοῖς ἟μ῵ν, τόν Θεόν εἰς συμμαχίαν ἐπικαλούμενοι· καί φυγαδεύωμεν ἐξ ἟μ῵ν τά πονηρά καί ἀκάθαρτα πνεύματα. ὘ποτάξωμεν τήν σάρκα τῶ πνεύματι, ὏πωπιάζοντες καί δουλαγωγοῦντες δι᾿ ἁπάσης κακοπαθείας· Καθαρίσωμεν ἑαυτούς ἀπό παντός μολυσμοῦ σαρκός καί πνεύματος. Διεγείρωμεν ἀλλήλους εἰς παροξυσμόν ἀγάπης καί καλ῵ν ἔργων. Μή φθονήσωμεν ἀλλήλοις, μηδέ φθονούμενοι ἀγριωθ῵μεν· συμπαθήσωμεν δέ μ᾵λλον ἀλλήλοις, καί διά ταπεινοφροσύνης ἀλλήλους ἰασώμεθα. Μή καταλαλ῵μεν ἀλλήλων, μηδέ σκώψωμεν ἀλλήλους· ὅτι ἐσμέν ἀλλήλων μέλη. Ἀποβάλλωμεν ἀφ᾿ ἟μ῵ν τήν ἀμέλειαν καί τήν ῥαθυμίαν· καί στ῵μεν ἀνδρείως κατά τ῵ν πνευμάτων τ῅ς πονηρίας ἀγωνιζόμενοι· καί ἔχομεν παράκλητον Ἰησοῦν Φριστόν δίκαιον πρός τόν Πατέρα· καί α὎τός ἱλασμός ἐστι περί τ῵ν ἁμαρτι῵ν ἟μ῵ν· καί δεηθ῵μεν α὎τοῦ ἐν καθαρᾶ καρδίᾳ, ἐξ ὅλης τ῅ς ψυχ῅ς ἟μ῵ν, καί ἀφίησιν ἟μῖν τάς ἁμαρτίας ἟μ῵ν· Ὅτι ἐγγύς Κύριος π᾵σι τοῖς ἐπικαλουμένοις α὎τόν ἐν ἀληθείᾳ. Διό λέγει· Θῦσον τῶ Θεῶ θυσίαν αἰνέσεως, καί ἀπόδος τῶ ὘ψίστῳ τάς ε὎χάς σου. Καί ἐξελοῦμαί σε, καί δοξάσεις με. Καί ὁ Ἡσαΐας δέ πάλιν· Λύε πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διάλυε στραγγαλιάς βιαίων συναλλαγμάτων, ἀπόστελλε τεθραυσμένους ἐν ἀφέσει, καί π᾵σαν συγγραφήν ἄδικον διάσπα. Διάθρυπτε πειν῵ντι τόν ἄρτον σου, καί πτωχούς ἀστέγους εἰσάγαγε εἰς τόν οἶκόν σου. ἖άν ἴδῃς γυμνόν, περίβαλε· καί ἀπό τ῵ν οἰκείων τοῦ σπέρματός σου ο὎ παρόψει [Fr.ο὎χ

258 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὏περόψει]. Σότε ῥαγήσεται πρώϊμον τό φ῵ς σου, καί τά ἰάματά σου ταχύ ἀνατελεῖ. Καί προπορεύσεται ἔμπροσθέν σου ἟ δικαιοσύνη σου· καί δόξα Κυρίου περιστελεῖ σε. Καί τί τό ἐπί τούτοις; Σότε βοήσῃ, καί ὁ Θεός εἰσακούσεταί σου· ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρεῖ, Ἰδού πάρειμι. Σότε ἀνατελεῖ ἐν τῶ σκότει τό φ῵ς σου, καί τό σκότος σου ὡς μεσημβρία. Καί ἔσται Θεός μετά σοῦ διαπαντός· καί ἐμπλησθήσῃ καθά ἐπιθυμεῖ ἟ ψυχή σου. ὇ρᾶς ὅτι ἐν τῶ λύειν πάντα σύνδεσμον ἀδικίας ἐκ τ῅ς καρδίας ἟μ῵ν, (953) καί διαλύειν π᾵σαν στραγγαλιάν βιαίων συναλλαγμάτων μνησικακίας· καί σπεύδειν ε὎εργετεῖν τόν πλησίον ἐξ ὅλης ψυχ῅ς, τῶ φωτί τ῅ς γνώσεως περιλαμπόμεθα, καί τ῵ν παθ῵ν τ῅ς ἀτιμίας ἐλευθερούμεθα, καί πάσης ἀρετ῅ς πληρούμεθα, καί ὏πό τ῅ς δόξης τοῦ Θεοῦ καταλαμπόμεθα, καί πάσης ἀγνοίας ἐλευθερούμεθα· καί προσευχόμενοι τά Φριστοῦ, εἰσακουόμεθα, καί τόν Θεόν μεθ᾿ ἟μ῵ν ἔξομεν διά παντός, καί τ῅ς κατά Θεόν ἐπιθυμίας πληρούμεθα. μβ΄. Ἀγαπήσωμεν ἀλλήλους, καί ἀγαπώμεθα ὏πό τοῦ Θεοῦ. Μακροθυμήσωμεν ἐπ᾿ ἀλλήλοις, καί μακροθυμεῖ ἐπί ταῖς ἁμαρτίαις ἟μ῵ν. Μή ἀποδ῵μεν κακόν ἀντί κακοῦ, καί ο὎κ ἀπολαμβάνομεν κατά τάς ἁμαρτίας ἟μ῵ν. Σήν γάρ συγχώρησιν τ῵ν παραπτωμάτων ἟μ῵ν, ἐν τῆ συγχωρήσει τ῵ν ἀδελφ῵ν ε὏ρίσκομεν. Καί τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ἐν τῆ ἐλεημοσύνῃ τοῦ πλησίον ἐγκέκρυπται. Διά τοῦτο ὁ Κύριος ἔλεγεν· Ἄφετε, καί ἀφεθήσεται ὏μῖν. Καί, ἖άν ἀφ῅τε τοῖς ἀνθρώποις τά παραπτώματα α὎τ῵ν, καί ὁ Πατήρ ὏μ῵ν ὁ ο὎ράνιος ἀφήσει ὏μ῵ν τά παραπτώματα ὏μ῵ν. Καί πάλιν· Μακάριοι οἱ ἐλεημόνες, ὅτι α὎τοί ἐλεηθήσονται. Καί, ᾯ μέτρῳ μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσται ὏μῖν. Ἰδού ἐχαρίσατο ἟μῖν ὁ Κύριος τρόπον σωτηρίας, καί ἔδωκεν ἟μῖν ἐξουσίαν αἰώνιον τοῦ γενέσθαι τέκνα Θεοῦ· καί ἐν τῶ θελήματι ἟μ῵ν ἐστι λοιπόν ἟ σωτηρία ἟μ῵ν. μγ΄. Δ῵μεν οὖν ἑαυτούς τῶ Κυρίῳ ἐξ ὁλοκλήρου, ἵνα ὁλόκληρον α὎τόν ἀντιλάβωμεν. Γενώμεθα θεοί δι᾿ α὎τόν· καί γάρ τοῦτο ἄνθρωπος γέγονε, φύσει ὤν Θεός καί Δεσπότης. ὘πακούσωμεν α὎τῶ, καί α὎τός ἀκαμάτως ἀμύνεται τούς ἐχθρούς ἟μ῵ν· Εἰ ὁ λαός μου ἤκουσέ μου, φησίν, Ἰσραήλ ταῖς ὁδοῖς μου εἰ ἐπορεύθη· ἐν τῶ μηδενί ἄν τούς ἐχθρούς α὎τ῵ν ἐπαπείνωσα, καί ἐπί τούς θλίβοντας α὎τούς ἐπέβαλον ἄν τήν χεῖρά μου. Π᾵σαν τήν ἐλπίδα ἟μ῵ν ἐπ᾿ α὎τόν μόνον θήσωμεν. Καί π᾵σαν τήν μέριμναν ἟μ῵ν ἐπ᾿ α὎τόν μόνον ῥίψωμεν, καί ἐκ πάσης θλίψεως, α὎τός ἟μ᾵ς ῥύσεται· καί πάντα τόν βίον, α὎τός ἟μ᾵ς διαθρέψει. Πάντα μέν ἄνθρωπον ἐκ ψυχ῅ς ἀγαπήσωμεν· ἐπί μηδενί δέ ἀνθρώπων τήν ἐλπίδα θήσωμεν· ὅτι ἐφ᾿ ὅσον ὁ Κύριος συντηρεῖ ἟μ᾵ς, καί οἱ φίλοι πάντες ἟μ᾵ς περιέπουσι, καί οἱ ἐχθροί πάντες πρός ἟μ᾵ς ἀδυνατοῦσιν. ἖πάν δέ ὁ Κύριος ἟μ᾵ς ἐγκαταλείπῃ, τότε καί οἱ φίλοι πάντες ἐγκαταλείπουσι, καί οἱ ἐχθροί πάντες καθ᾿ ἟μ῵ν ἰσχύουσιν. Ἀλλά καί ὁ εἰς σεαυτόν θαῤῥ῵ν, πεσεῖται πτ῵μα ἐξαίσιον· ὁ δέ φοβούμενος τόν Κύριον, ὏ψωθήσεται. Διά τοῦτο Δαβίδ ἔλεγεν· Ο὎ γάρ ἐπί τῶ τόξῳ μου ἐλπι῵, καί ἟ ῥομφαία μου ο὎ σώσει με. Ἔσωσας γάρ ἟μ᾵ς ἐκ τ῵ν θλιβόντων ἟μ᾵ς, καί τούς μισοῦντας ἟μ᾵ς, κατῄσχυνας. μδ΄. Μή ἀνασχώμεθα τ῵ν λογισμ῵ν τ῵ν σμικρυνόντων ἟μ῵ν τάς ἁμαρτίας, καί τήν ἄφεσιν α὎τ῵ν γεγονέναι μαντευομένων. Περί α὎τ῵ν γάρ ὁ Κύριος ἀσφαλιζόμενος ἟μ᾵ς, ἔλεγε· Προσέχετε ἑαυτοῖς ἀπό τ῵ν ψευδοπροφητ῵ν, οἵτινες ἐλεύσονται πρός ὏μ᾵ς ἐν ἐνδύμασι προβάτων· (956) ἔσωθεν δέ, εἰσί λύκοι ἅρπαγες. ἖φ᾿ ὅσον γάρ ὁ νοῦς ἟μ῵ν ὏πό τ῅ς ἁμαρτίας ὀχλεῖται, οὔπω τ῅ς συγχωρήσεως α὎τ῅ς ἐτύχομεν· ο὎δέπω γάρ καρπούς ἀξίους τ῅ς μετανοίας πεποιήκαμεν. Καρπός μετανοίας ἐστίν, ἀπάθεια ψυχ῅ς· ἀπάθεια δέ, ἐξάλειψις ἁμαρτίας. Οὔπω δέ ἔχομεν τελείαν ἀπάθειαν, ποτέ μέν ὀχλούμενοι ὏πό τ῵ν παθ῵ν, ποτέ δέ μή ὀχλούμενοι. Ο὎κ ἄρα τ῅ς τ῵ν ἁμαρτι῵ν ἀφέσεως τελείως ἐτύχομεν. Σ῅ς μέν γάρ προγονικ῅ς ἁμαρτίας, διά τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἐλευθερώθημεν· τ῅ς δέ μετά τό βάπτισμα τολμηθείσης, διά τ῅ς μετανοίας ἐλευθερούμεθα. με΄. Μετανοήσωμεν οὖν γνησίως, ἵνα τ῵ν παθ῵ν ἐλευθερούμενοι, τ῅ς τ῵ν ἁμαρτι῵ν ἀφέσεως τύχωμεν. Περιφρονήσωμεν τ῵ν προσκαίρων, ἵνα μή δι᾿ α὎τά τοῖς ἀνθρώποις μαχόμενοι, τήν ἐντολήν τ῅ς ἀγάπης παραβ῵μεν, καί τ῅ς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης ἐκπέσωμεν. Πνεύματι περιπατ῵μεν, καί ἐπιθυμίαν σαρκός ο὎ μή τελέσομεν. Γρηγορήσωμεν, νήψωμεν· ἀποβάλωμεν λοιπόν τόν ὕπνον τ῅ς ῥᾳθυμίας. Ζηλώσωμεν τούς ἁγίους ἀθλητάς τοῦ ΢ωτ῅ρος· μιμησώμεθα α὎τ῵ν τούς ἀγ῵νας, τ῵ν ὄπισθεν ἐπιλανθανόμενοι, τοῖς δέ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι. Μιμησώμεθα τόν ἀκατάπαυστον α὎τ῵ν δρόμον, τήν ζέουσαν προθυμίαν, τ῅ς ἐγκρατείας τήν καρτερίαν, τ῅ς σωφροσύνης τόν ἁγιασμόν, τ῅ς ὏πομον῅ς τήν γενναιότητα τ῅ς μακροθυμίας τήν ἀνοχήν, τ῅ς συμπαθείας τόν οἶκτον, τ῅ς πραΰτητος τό ἀτάραχον, τοῦ ζήλου τήν θερμότητα, τ῅ς ἀγάπης τό ἀνυπόκριτον, τ῅ς ταπεινοφροσύνης τό ὕψος, τ῅ς ἀκτημοσύνης τό ἀπέριττον, τήν ἀνδρείαν, τήν χρηστότητα, τήν ἐπιείκειαν. Μή ὏πτιωθ῵μεν ταῖς ἟δοναῖς· μή χαυνωθ῵μεν τοῖς λογισμοῖς· μή ῥυπώσωμεν τήν συνείδησιν· Σήν εἰρήνην διώκωμεν μετά πάντων, καί τόν ἁγιασμόν· οὗ χωρίς ο὎δείς ὄψεται τόν Κύριον, Καί ἐπί τούτοις, φύγωμεν τόν κόσμον, ἀδελφοί, καί τόν κοσμοκράτορα. Καταλείψωμεν τήν σάρκα, καί τά σαρκικά. Εἰς ο὎ρανούς ἀναδράμωμεν· ἐκεῖ ἔξωμεν ἟μ῵ν τό πολίτευμα. Σόν θεῖον Ἀπόστολον μιμησώμεθα· τόν Ἀρχηγόν τ῅ς ζω῅ς καταλάβωμεν· τ῅ς πηγ῅ς τ῅ς ζω῅ς ἀπολαύσωμεν. ΢ύν ἀγγέλοις χορεύσωμεν· σύν ἀρχαγγέλοις ὏μνήσωμεν τόν Κύριον ἟μ῵ν

259 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἰησοῦν Φριστόν· ᾧ ἟ δόξα καί τό κράτος ἅμα τῶ Πατρί σύν τῶ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καί ἀεί, καί εἰς τούς αἰ῵νας τ῵ν αἰώνων. Ἀμήν.

ΕΚ ΣΨΝ ΥΨΣΙΟΤ

(956)

Ἀσκητικός λόγος· καί ἑτέρα πραγματεία ἐν υ΄ κεφαλαίοις.

Ἀνεγνώσθη τοῦ α὎τοῦ ἁγίου Μαξίμου λόγος Ἀσκητικός, εἰς πεῦσιν ἐσχηματισμένος καί ἀπόκρισιν. καί χρήσιμος μέν ἅπασιν ὁ λόγος, μάλιστα δι᾿ οἷς ἄσκησις ἟ πολιτεία. Ἠθ῵ν γάρ , δι᾿ ὧν ἄν τις ο὎ρανοπολίτης γένοιτο, ἐστί διδάσκαλος καί γεωργός. (957) Μάλιστα δέ Ἀγάπης, κατά τήν γν῵σιν καί τήν ἐργασίαν πολλάς ἐνδίδωσιν ἐπελθεῖν ἀφορμάς. ΢υνετέτακτο δέ καί ἑτέρα πραγματεία εἰς υ΄ κεφάλαια πληθυνομένη, ἥ καί προσεπεφώνητο ἖λπιδίῳ τινί ὁσιότητι καθωσιωμένῳ. Καί α὎τός μέν ὁ συγγραφεύς Περί Ἀγάπης τόν πόνον ἐπιγράφει, ἴσως, ὅτι ταύτην τε ἀρχήν τῶ γράμματι ὏ποβάλλεται, καί ἀλλαχοῦ πολλάκις περί α὎τ῅ς καταβάλλεται λόγον. Ο὎ μήν ἀλλά γάρ καί πολλ῵ν προβλημάτων τε καί θεωρημάτων, οἷς θεολογία κρατύνεται, καί ἅ τόν ὅσιον βίον καί καθαρόν ποιεῖ, ἱκανήν ἔστιν ἐν α὎τοῖς τοῖς φιλοπόνως α὎τά μετιοῦσι καρπώσασθαι τήν ὠφέλειαν. Καί τό εἶδος α὎τῶ τοῦ λόγου, εἰς τό λευκόν τε καί εὔτορνον, ἥπερ οἱ ἄλλοι, διατυποῦται· καί ο὎δέν παρέχει, ὅ ἄν τις διερευνήσῃ μωμήσασθαι· πλήν ἔσθ᾿ ὅπη τήν Ἀττικήν τ῅ς ἄλλης φων῅ς προκρίνει.

ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΗ΢ (960) ΠΡΟΛΟΓΟ΢ ΠΡΟ΢ ΕΛΠΙΔΙΟΝ Ἰδού πρός τῶ περί Ἀσκητικοῦ βίου λόγῳ, καί τόν περί Ἀγάπης λόγον πέπομφα τῆ σῆ τιμιότητι, πάτερ ἖λπίδιε, ἐν ἰσαρίθμοις κεφαλαίοις τ῵ν τεσσάρων Ε὎αγγελίων ἑκατοντάσιν· ο὎δέν μέν ἴσως ἄξιον τ῅ς σ῅ς προσδοκίας· τ῅ς δέ γε ἟μετέρας δυνάμεως ο὎κ ἔλαττον. Πλήν γινωσκέτω ἟ σή ἁγιωσύνη, ὅτι ο὎δέ ταῦτα εἰσί τ῅ς ἐμ῅ς γεώργια διανοίας· ἀλλά τούς τ῵ν ἁγίων Πατέρων διελθών λόγους, κακεῖθεν τόν εἰς τήν ὏πόθεσιν συντείνοντα νοῦν ἀναλεξάμενος· καί ἐν ὀλίγοις πολλά κεφαλαιωδέστερον συναγαγών, ἵνα ε὎σύνοπτα γένωνται διά τό ε὎μνημόνευτον· ἀπέστειλα τῆ σῆ ὁσιότητι, παρακαλ῵ν ε὎γνωμόνως ἀναγινώσκειν, καί μόνην θηρεύειν τήν ἐν α὎τοῖς ὠφέλειαν· τό δέ ἀκαλλές τ῅ς λέξεως [Fr.τ῵ν λέξεων] παραβλέπειν, καί εὔχεσθαι ὏πέρ τ῅ς ἟μ῵ν μετριότητος, τ῅ς πάσης πνευματικ῅ς ὠφελείας ἐρήμου. Παρακαλ῵ δέ καί τοῦτο, μή εἰς ὄχλησιν ἟γεῖσθαι τά γεγραμμένα. ἖πιταγήν γάρ πεπλήρωκα. Λέγω δέ τοῦτο, ἐπειδή οἱ λόγοις ἐνοχλοῦντες, πολλοί ἐσμεν σήμερον· οἱ δέ ἔργοις παιδεύοντες, ἤ καί παιδευόμενοι, πάνυ εἰσίν ὀλίγοι. Ἀλλά μ᾵λλον ἐμπόνως προσέχειν ἑκάστῳ τ῵ν κεφαλαίων. Ο὎ πάντα γάρ π᾵σιν, ὡς οἶμαι, εἰσίν εὔληπτα· ἀλλά καί πολλ῅ς τά πολλά τοῖς πολλοῖς δεόμενα τ῅ς συνεξετάσεως, εἰ καί δοκεῖ ἁπλούστερον εἰρ῅σθαι. Ἴσως καί ἄν τι φανείῃ χρήσιμον τῆ ψυχῆ ἐξ α὎τ῵ν ἀνακαλυπτόμενον. Ἀναφανήσεται δέ πάντως Θεοῦ χάριτι, τῶ ἀπεριέργοις ἐννοίαις καί μετά φόβου Θεοῦ καί ἀγάπης ἀναγινώσκοντι. Σῶ δέ μή ὠφελείας χάριν πνευματικ῅ς ἐντυγχάνοντι, ἤ τούτῳ τῶ πονήματι, ἤ καί ἄλλῳ οἱῳδήποτε. (961) Ἀλλά τοῦ λέξεις θηρύειν πρός τό κακίζειν τόν συγγραψάμενον, ἵνα σεαυτόν ἐκείνου σοφώτερον δ῅θεν, ὡς οἰησίας, παραστήσῃ, ο὎δέν ὠφέλιμον ο὎δαμόθεν ο὎δέποτε ἀναφανήσεται.

Πρώτη ἑκατοντάς τ῵ν περί ἀγάπης κεφαλίων.

260 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html α΄. Ἀγάπη μέν ἐστιν, διάθεσις ψυχ῅ς ἀγαθή, καθ᾿ ἥν ο὎δέν τ῵ν ὄντων, τ῅ς τοῦ Θεοῦ γνώσεως προτιμᾶ. Ἀδύνατον δέ εἰς ἕξιν ἐλθεῖν ταύτης τ῅ς ἀγάπης, τόν πρός τι τ῵ν ἐπιγείων ἔχοντα προσπάθειαν. β΄. Ἀγάπην μέν τίκτει ἀπάθεια· ἀπάθειαν δέ, ἟ εἰς Θεόν ἐλπίς· τήν δέ ἐλπίδα, ὏πομονή καί μακροθυμία· ταῦτας δέ, ἟ περιεκτική ἐγκράτεια· ἐγκράτειαν δέ, ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος· τόν δέ φόβον, ἟ εἰς τόν Κύριον πίστις. γ΄. ὇ πιστεύων τῶ Κυρίῳ, φοβεῖται τήν κόλασιν· ὁ δέ φοβούμενος τήν κόλασιν, ἐγκρατεύεται ἀπό τ῵ν παθ῵ν· ὁ δέ ἐγκρατευόμενος ἀπό τ῵ν παθ῵ν, ὏πομένει τά θλιβερά· ὁ δέ ὏πομένων τά θλιβερά, ἕξει εἰς Θεόν ἐλπίδα· ἟ δέ εἰς Θεόν ἐλπίς, χωρίζει πάσης γηΐνης προσπαθείας τόν νοῦν· ταύτης δέ ὁ νοῦς χωρισθείς, ἕξει τήν εἰς Θεόν ἀγάπην. δ΄. ὇ ἀγαπ῵ν τόν Θεόν, πάντων τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότων προτιμᾶ τήν γν῵σιν α὎τοῦ, καί ἀδιαλείπτως διά τοῦ πόθου, ταύτῃ προσκαρτερεῖ. ε΄. Εἰ πάντα τά ὄντα διά τοῦ Θεοῦ καί διά τόν Θεόν γέγονε· κρείττων δέ ὁ Θεός τ῵ν δι᾿ α὎τοῦ γεγονότων· ὁ καταλιμπάνων τόν Θεόν τόν ἀσυγκρίτως κρείττονα, καί τοῖς χείροσιν ἐνασχολούμενος, δείκνυσιν ἑαυτόν προτιμ῵ντα τοῦ Θεοῦ, τά δι᾿ α὎τοῦ γεγονότα. στ΄. ὇ τῆ εἰς Θεόν ἀγάπῃ τόν νοῦν ἔχων προσηλωμένον, πάντων τ῵ν ὁρωμένων, καί α὎τοῦ τοῦ σώματος, ὡς ἀλλοτρίου καταφρονεῖ. ζ΄. Εἰ κρείττων τοῦ σώματος ἟ ψυχή· καί κρείττων τοῦ κόσμου ἀσυγκρίτως ὁ κτίσας α὎τόν Θεός· ὁ προτιμ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς τό σ῵μα, καί τοῦ Θεοῦ τόν ὏πό α὎τοῦ κτισθέντα κόσμον, ο὎δέν τ῵ν εἰλωλολατρούντων διενήνοχεν. η΄. ὇ τόν νοῦν τ῅ς εἰς Θεόν ἀγάπης καί προσεδρείας ἀποχωρίσας, καί τινι τ῵ν αἰσθητ῵ν προσεδεμένον ἔχων, οὗτός ἐστι ὁ προτιμ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς τό σ῵μα, καί τοῦ κτίσαντος Θεοῦ, τά ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότα. θ΄. (964) Εἰ ἟ ζωή τοῦ νοῦ ὁ φωτισμός ἐστι τ῅ς γνώσεως· τοῦτον δέ ἟ εἰς Θεόν ἀγάπη τίκτει· καλ῵ς, Ο὎δέν τ῅ς θείας ἀγάπης, εἴρηται, μεῖζον. ι΄. Ὅταν τῶ ἔρωτι τ῅ς ἀγάπης πρός Θεόν ὁ νοῦς ἐκδημῆ, τότε οὔτε τινός τ῵ν ὄντων παντάπασι ἐπαισθάνεται. ὘πό γάρ τοῦ θείου καί ἀπείρου φωτός καταλαμπόμενος, ἀναισθητεῖ πρός πάντα τά ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότα· καθάπερ καί ὁ αἰσθητός ὀφθαλμός πρός τούς ἀστέρας, τοῦ ἟λίου ἀνατέλλοντος. ια΄. Π᾵σαι μέν αἱ ἀρεταί συνεργοῦσι τῶ νῶ πρός τόν θεῖον ἔρωτα, πλέον δέ πάντων ἟ καθαρά προσευχή. Διά ταύτης γάρ πρός τόν Θεόν πτερούμενος, ἔξω γίνεται πάντων τ῵ν ὄντων. ιβ΄. Ὅταν διά τ῅ς ἀγάπης ὏πό τ῅ς θείας γνώσεως ὁ νοῦς ἁρπαγῆ, καί ἔξω γενόμενος τ῵ν ὄντων τ῅ς θείας ἐπαισθάνηται ἀπειρίας, τότε κατά τόν θεῖον Ἡσαΐαν ὏πό ἐκπλήξεως εἰς συναίσθησιν ἐλθών τ῅ς ἑαυτοῦ ταπεινώσεως, μετά διαθέσεως λέγει τά τοῦ προφήτου ῥήματα· Ὤ τάλας ἐγώ, ὅτι κατανένυγμαι· ὅτι ἄνθρωπος ὤν, καί ἀκάθαρτα χείλη ἔχων, ἐν μέσῳ λαοῦ ἀκάθαρτα χείλη ἔχοντος ἐγώ κατοικ῵, καί τόν βασιλέα Κύριον ΢αβαώθ εἶδον τοῖς ὀφθαλμοῖς μου. ιγ΄. ὇ ἀγαπ῵ν τόν Θεόν, ο὎ δύναται μή καί πάντα ἄνθρωπον ὡς ἑαυτόν ἀγαπ῅σαι, εἰ καί πρός τά πάθη δυσχεραίνει τ῵ν μήπω κεκαθαρμένων. Διό καί τήν ἐπιστροφήν [edit. περιστρ.] α὎τ῵ν βλέπων καί τήν διόρθωσιν, ἀμετρήτῳ καί ἀνεκλαλήτῳ χαίρει χαρᾶ. ιδ΄. Ἀκάθαρτος ἐστι ψυχή ἐμπαθής· λογισμ῵ν ἐπιθυμίας καί μίσους πεπληρωμένη. ιε΄. ὇ ἴχνος μίσους βλέπων ἐν τῆ ἑαυτοῦ καρδίᾳ διά οἰονδήποτε πταῖσμα πρός τόν οἱονδήποτε ἄνθρωπον, ἀλλότριος τυγχάνει πάμπαν τ῅ς εἰς Θεόν ἀγάπης· διότι ἟ εἰς Θεόν ἀγάπη, τ῅ς εἰς ἄνθρωπον μίσους παντελ῵ς ο὎κ ἀνέχεται. ιστ΄. ὇ ἀγαπ῵ν με, φησίν ὁ Κύριος, τάς ἐντολάς μου τηρήσει· αὕτη δέ ἐστιν ἟ ἐντολή ἟ ἐμή, ἵνα ἀγαπ᾵τε ἀλλήλους. ὇ οὖν μή ἀγαπ῵ν τόν πλησίον, τήν ἐντολήν ο὎ τηρεῖ. ὇ δέ τήν ἐντολήν μή τηρ῵ν, ο὎δέ τόν Κύριον ἀγαπ῅σαι δύναται. ιζ΄. Μακάριος ἄνθρωπος, ὁ πάντα ἄνθρωπον ἐξ ἴσου ἀγαπ῅σαι δυνηθείς. [edit. δύναται].

261 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιη΄. Μακάριος ἄνθρωπος, ὁ μηδενί πράγματι φθαρτῶ ἤ προσκαίρῳ προσκείμενος. ιθ΄. Μακάριος ὁ νοῦς, ὁ πάντα τά ὄντα περάσας, καί τ῅ς θείας ὡραιότητος ἀδιαλείπτως κατατρυφ῵ν. κ΄. ὇ πρόνοιαν τ῅ς σαρκός εἰς ἐπιθυμίας [Duo Regit ἐπιθυμίαν] ποιούμενος, καί μνησικακίαν διά πρόσκαιρα πρός τόν πλησίον ἔχων· (965) ὁ τοιοῦτος λατρεύει τῆ κτίσει παρά τόν κτίσαντα. κα΄. ὇ ἀνήδονον καί ἄνοσον τό σ῵μα διατηρ῵ν, σύνδουλον α὎τό ἔχει πρός τήν τ῵ν κρειττόνων ὏πηρεσίαν. κβ΄. ὇ φεύγων πάσας τάς κοσμικάς ἐπιθυμίας, πάσης λύπης [edit. unusgue ὕλης, Reg. et Fr.] κοσμικ῅ς ἑαυτόν ἀνώτερον καθίστησι. κγ΄. ὇ τόν Θεόν ἀγαπ῵ν, καί τόν πλησίον πάντως ἀγαπᾶ. ὇ δέ τοιοῦτος, χρήματα τηρεῖν ο὎ δύναται, ἀλλ᾿ οἰκονομεῖ θεοπρεπ῵ς, ἑκάστῳ τ῵ν δεομένων παρέχων. κδ΄. ὇ κατά μίμησιν Θεοῦ τήν ἐλεημοσύνην ποιούμενος, ο὎κ οἶδε διαφοράν πονηροῦ καί ἀγαθοῦ, δικαίου καί ἀδίκου ἐν τοῖς τοῦ σώματος ἀναγκαίοις· ἀλλά π᾵σιν ἐξ ἴσου κατά τήν χρείαν διανέμει· εἰ καί προτιμᾶ δι᾿ ἀγαθήν προαίρεσιν τοῦ φαύλου τόν ἐνάρετον. κε΄. Ὥσπερ ὁ Θεός φύσει ὤν ἀγαθός καί ἀπαθής, πάντας μέν, ἐξ ἴσου ἀγαπᾶ, ὡς ἔργα α὎τοῦ· ἀλλά τόν μέν ἐνάρετον δοξάζει, ὡς καί τῆ γνώμῃ [edit et.Fr. τήν γνώσιν· alter Reg. τήν γνώμην], οἰκειούμενον· τόν δέ φαῦλον, δι᾿ ἀγαθότητα ἐλεεῖ, καί ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ παιδεύων ἐπιστρέφει· οὕτω καί ὁ τῆ γνώμῃ ἀγαθός καί ἀπαθής, πάντας ἀνθρώπους ἐξ ἴσου ἀγαπ᾵· τόν μέν ἐνάρετον, διά τε τήν φύσιν καί τήν ἀγαθήν προαίρεσιν· τόν δέ φαῦλον, διά τε τήν φύσιν, καί τήν συμπάθειαν ἐλε῵ν ὡς ἄφρονα καί ἐν σκότει διαπορευόμενον. κστ΄. Ο὎ μόνον διά μεταδόσεως χρημάτων ἟ διάθεσις τ῅ς ἀγάπης γνωρίζεται, ἀλλά πολλῶ μ᾵λλον διά μεταδόσεως λόγου Θεοῦ καί σωματικ῅ς διακονίας. κζ΄. ὇ τοῖς τοῦ κόσμου πράγμασι [edit. et unus Reg. τ῵ν πραγμάτων] γνησίως ἀποταξάμενος, καί τῶ πλησίον διά τ῅ς ἀγάπης ἀνυποκρίτως δουλεύων, παντός πάθους ταχέως ἐλευθεροῦται, καί τ῅ς θείας ἀγάπης καί γνώσεως μέτοχος καθίσταται. κη΄. ὇ τήν θείαν ἀγάπης ἐν ἑαυτ῵ κτησάμενος, ο὎ κοπιᾶ κατοκολουθ῵ν ὀπίσω κυρίου τοῦ Θεοῦ α὎τοῦ, κατά τόν θεῖον Ἱερεμίαν· ἀλλά πάντα πόνον ὀνειδισμόν τε καί φέρει ὕβριν γενναίως, μηδενί τό σύνολον κακόν λογιζόμενος. κθ΄. Ὅταν ὏βρισθῆς παρά τινος, ἤ ἔν τινι ἐξουδενωθῆς, τότε πρόσεχε ἀπό τ῵ν λογισμ῵ν τ῅ς ὀργ῅ς, μή σε τ῅ς ἀγάπης διά τ῅ς λύπης χωρίσαντες, ἐν τῆ χώρᾳ τοῦ μίσους καταστήσωσιν. λ΄. Ὅταν ἐφ᾿ ὕβρει ἤ ἀτιμίᾳ πονήσῃς, γίνωσκε σευτόν μεγάλως ὠφεληθέντα, τ῅ς κενοδοξίας διά τ῅ς ἀτιμίας οἰκονομικ῵ς ἀπό σοῦ ἐκβληθείσης. (968) λα΄. Ὥσπερ μνήμη πυρός ο὎ θερμαίνει τό σ῵μα, οὕτω πίστις ἄνευ ἀγάπης, ο὎κ ἐνεργεῖ εἰς τήν ψυχήν τόν τ῅ς γνώσεως φωτισμόν. λβ΄. Ὥσπερ τό φ῵ς τοῦ ἟λίου τόν ὏γι῅ ὀφθαλμόν εἰς ἑαυτό ἐφέλκεται· οὕτω καί ἟ γν῵σις τοῦ Θεοῦ τόν καθαρόν νοῦν φυσικ῵ς διά τ῅ς ἀγάπης πρός ἑαυτήν ἐπισπ᾵ται. λγ΄. Νοῦς ἐστι καθαρός, ὁ ἀγνοίας χωρισθείς, καί ὏πό τοῦ θείου φωτός καταλαμπόμενος. λδ΄. Χυχή ἐστι καθαρά, ἟ παθ῵ν ἐλευθερωθεῖσα, καί ὏πό τ῅ς θείας ἀγάπης ἀδιαλείπτως ε὎φραινομένη. λε΄. Πάθος [Duo Regit tantum πάθος] ἐστί ψεκτόν, κίνησις ψυχ῅ς παρά φύσιν. λστ΄. Ἀπάθειά ἐστιν εἰρηνική κατάστασις ψυχ῅ς, καθ᾿ ἥν δυσκίνητος γίνεται ψυχή πρός κακίαν.

262 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λζ΄. ὇ τούς καρπούς τ῅ς ἀγάπης διά σπουδ῅ς κτησάμενος, ο὎ μετατίθεται ταύτης, κἄν μυρία πάσχῃ κακά. Καί πειθέτω σε ΢τέφανος ὁ τοῦ Φριστοῦ μαθητής, καί οἱ κατ᾿ α὎τόν· καί α὎τός ὁ ΢ωτήρ ὏πέρ τ῵ν φονευτ῵ν [al. φονευόντων] ε὎χόμενος τῶ Πατρί, καί συγγνώμην παρ᾿ α὎τοῦ ὡς ἀγνοοῦσιν αἰτούμενος. λη΄. Εἰ τ῅ς ἀγάπης ἐστί τό μακροθυμεῖν καί χρηστεύεσθαι, ὁ θυμομαχ῵ν καί πονηρευόμενος, ἀλλότριος δηλονότι τ῅ς ἀγάπης καθίσταται· ὁ δέ ἀγάπης ἀλλότριος, τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἀλλότριος, εἴπερ ὁ Θεός ἀγάπης ἐστί. λθ΄. Μή εἴπητε, φησίν ὁ θεῖος Ἱερεμίας, ὅτι ναός Κυρίου ἐστέ. Καί σύ μή εἴπῃς, ὅτι Ἡ ψιλή πίστις εἰς τόν Κύριον ἟μ῵ν Ἰησοῦν Φριστόν δύναταί με σ῵σαι. Ἀμήχανον γάρ τοῦτο, ἐάν μή καί τήν ἀγάπην εἰς α὎τόν διά τ῵ν ἔργων κτήσῃ. Σό δέ ψιλ῵ς πιστεύειν· Καί τά δαιμόνια πιστεύουσι καί φρίσσουσι. μ΄. Ἔργον ἀγάπης ἐστίν ἟ εἰς τόν πλησίον ἐκ διαθέσεως ε὎εργεσία καί μακροθυμία καί ὏πομονή· καί τό μετά ὀρθοῦ λόγου χρήσασθαι τοῖς πράγμασι. μα΄. ὇ ἀγαπ῵ν τόν Θεόν ο὎ λυπεῖ, ο὎δέ λυπεῖται πρός τινα διά πρόσκαιρα· μίαν δέ λύπης καί λυπεῖ καί λυπεῖται σωτήριον, ἥν ὁ μακάριος Παῦλος καί ἐλυπήθη καί ἐλύπησε τούς Κορινθίους. μβ΄. ὇ ἀγαπ῵ν τόν Θεόν, ἀγγελικόν βίον ἐπί γ῅ς ζῆ, νηστεύων καί ἀγρυπν῵ν, ψάλλων καί προσευχόμενος, καί περί παντός ἀνθρώπους ἀεί καλά λογιζόμενος. μγ΄. Εἰ οὗτινός τις ἐπιθυμεῖ, τούτου καί τυχεῖν ἀγωνίζεται· πάντων δέ τ῵ν ἀγαθ῵ν καί ἐπιθυμητ῵ν ἀγαθώτερον τό Θεῖον καί ἐπιθυμητότερον ἀσυγκρίτως· πόσης ἄρα σπουδήν ὀφείλομεν ἐνδείξασθαι, ἵνα τούτου τοῦ φύσει ἀγαθοῦ καί ἐπιθυμητοῦ τύχωμεν. μδ΄. Μή μολύνῃς τήν σάρκα σου ἐν αἰσχροῖς πράξεσι, καί μή μιάνῃς τήν ψυχήν πονηροῖς λογισμοῖς (969) καί ἟ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ ἐπελεύσεται ἐπί σέ, τήν ἀγάπην φέρουσα. με΄. Αἴκιζε τήν σάρκα σου ἀσιτίᾳ καί ἀγρυπνίᾳ, καί σχόλασον ἀόκνως ψαλμωδίᾳ καί προσευχῆ· καί ὁ ἁγιασμός τ῅ς σωφροσύνης ἐπί σέ ἐπελεύσεται, τήν ἀγάπην φέρων. μστ΄. ὇ τ῅ς θείας καταξιωθείς γνώσεως, καί τόν ταύτης φωτισμόν διά τ῅ς ἀγάπης κτησάμενος, ο὎ ῥιπισθήσεταί ποτε ὏πό τοῦ τ῅ς κενοδοξίας πνεύματος [unus Reg. δαίμονος] · ὁ δέ ταύτης μήπω καταξιωθείς, ε὎χερ῵ς ὏π᾿ α὎τ῅ς περιφέρεται [edit. et unus Reg. φέρεται]. ἖άν οὖν ὁ τοιοῦτος ἐν π᾵σι τοῖς ὏π᾿ α὎τοῦ πραττομένοις πρός τόν Θεόν ἀποβλέψῃ, ὡς δι᾿ α὎τόν πάντα ποι῵ν, ῥᾳδίως σύν Θεῶ ἐκφεύξεται α὎τήν. μζ΄. ὇ μήπω τυχών τ῅ς θείας γνώσεως τ῅ς διά ἀγάπης ἐνεργουμένης, μέγα φρονεῖ ἐπί τοῖς ὏π᾿ α὎τοῦ κατά Θεόν πραττομένοις. ὇ δέ ταύτης τυχεῖν καταξιωθείς, μετά διαθέσεως λέγει τά τοῦ πατριάρχου Ἀβράαμ ῥήματα, ἅπερ ἟νίκα τ῅ς θείας καταξιώθη ἐπιφανείας, εἶπεν· ἖γώ εἰμί γ῅ καί σποδός. μη΄. ὇ φοβούμενος τόν Κύριον, συνόμιλον ἀεί ἔχει τήν ταπεινοφροσύνην· καί διά τ῵ν ταύτης ἐνθυμημάτων, εἰς τήν θείαν ἀγάπην καί ε὎χαριστίαν ἔρχεται. Μνημονεύει γάρ τ῅ς κατά τόν κόσμον προτέρας διαγωγ῅ς, καί τ῵ν ποικίλων παραπτωμάτων, καί τ῵ν ἐκ νεότητος συμβάντων α὎τῶ πειρασμ῵ν· καί π῵ς πάντων ἐκείνων ἐῤῥύσατο α὎τόν ὁ Κύριος, καί μετέστησεν ἀπό τ῅ς ἐμπαθοῦς ζω῅ς, εἰς τόν κατά Θεόν βίον· καί σύν τῶ φόβῳ, προσλαμβάνεται καί τήν ἀγάπην, ε὎χαριστ῵ν ἀεί μετά ταπενοφροσύνης πολλ῅ς τῶ ε὎εργέτῃ, καί κυβερνήτῃ τ῅ς ζω῅ς ἟μ῵ν. μθ΄. Μή ῥυπώσῃς τόν νοῦν σου, λογισμ῵ν ἀνεχόμενος ἐπιθυμίας καί θυμοῦ, ἵνα μή τ῅ς καθαρ᾵ς προσευχ῅ς ἐκπεσών, τῶ τ῅ς ἀκηδίας πνεύματι περιπέσῃς. ν΄. Σό τηνικαῦτα ὁ νοῦς τ῅ς πρός Θεόν παῤῥησίας ἐκπίπτει, ὁπηνίκα πονηροῖς ἤ ῥυπαροῖς λογισμοῖς συνόμιλλος γένηται. να΄. ὇ μέν ἄφρων ὏πό τ῵ν παθ῵ν ἀγόμενος, ὅτε μέν ὏πό τοῦ θυμοῦ κινούμενον ἐκταράσσεται, φεύγειν ἀλογίστως τούς ἀδελφούς ἐπείγεται· ὅτε δέ πάλιν ὏πό τ῅ς ἐπιθυμίας ἐκθερμαίνεται, μεταμελόμενος αὖθις προστρέχων ἀπαντᾶ. ὇ δέ φρόνιμος, ἐπ᾿ ἀμφοτέρων το὎ναντίον ποιεῖ. ἖πί μέν γάρ τοῦ θυμοῦ, τάς αἰτίας τ῅ς ταραχ῅ς ἐκκόψας, τ῅ς πρός τούς ἀδελφούς λύπης ἑαυτόν ἀπαλλάττει· ἐπί δέ τ῅ς ἐπιθυμίας, τ῅ς ἀλόγου ὁρμ῅ς καί συτυχίας ἐγκρατεύεται. 263 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νβ΄. ἖ν τῶ καιρῶ τ῵ν πειρασμ῵ν, μή καταλίπῃς τό μοναστήριόν σου· ἀλλά φέρε γενναίως τά κύματα τ῵ν λογισμ῵ν, καί μάλιστα τ῵ν τ῅ς λύπης καί ἀκηδίας. Οὕτω γάρ οἰκονομικ῵ς διά τ῵ν θλίψεων (972) δοκιμασθείς, ἕξεις βεβαίαν τήν εἰς Θεόν ἐλπίδα. ἖άν δέ καταλιμπάνῃς, ἀδόκιμος καί ἄνανδρος καί ἄστατος ε὏ρεθήσῃ. νγ΄. ἖άν θέλῃς τ῅ς κατά Θεόν ἀγάπης μή ἐκπεσεῖν, μήτε τόν ἀδελφόν ἀφῆς κοιμηθ῅ναι λυπούμενον κατά σοῦ, μήτε σύ κοιμηθῆς λυπούμενος κατ᾿ α὎τοῦ· ἀλλ᾿ Ὕπαγε, διαλλάγηθι τῶ ἀδελφῶ σου, καί ἐλθών, πρόσφερε Φριστῶ καθαρῶ τῶ συνειδότι, δι᾿ ἐκτενοῦς προσευχ῅ς [edit τ῅ς ε὎χ῅ς] δ῵ρον τ῅ς ἀγάπης. νδ΄. Εἰ ὁ πάντα τά χαρίσματα τοῦ Πνεύματος ἔχων, ἀγάπην δέ μή ἔχων, ο὎δέν ὠφελεῖται, κατά τόν Θεῖον Ἀπόστολον· πόσην ὀφείλομεν ἐνδείξασθαι σπουδήν, ἵνα ταύτην κτησώμεθα; νε΄. Εἰ Ἡ ἀγάπη τῶ πλησίον κακόν ο὎κ ἐργάζεται, ὁ φθον῵ν τῶ ἀδελφῶ, καί λυπούμενος ἐπί τῆ ε὎δοκιμήσει α὎τοῦ, καί σκώμμασι χραίνων τήν ὏πόληψιν α὎τοῦ, ἤ ἔν τινι, κακοηθείᾳ ἐπιβουλεύων α὎τῶ, π῵ς ο὎κ ἀλλότριον ἑαυτόν τ῅ς ἀγάπης καθίστησι, καί ἔνοχον τ῅ς αἰωνίου κρίσεως; νστ΄. Εἰ Πλήρωμα νόμου ἟ ἀγάπη, ὁ μνησικακ῵ν τ῵ ἀδελφῶ, καί δόλους κατ᾿ α὎τοῦ συσκευάζων [edit. σκευάζ.] καί κατευχόμενος α὎τοῦ καί ἐπιχαίρων τῶ πτώματι α὎τοῦ, π῵ς ὁ παράνομός ἐστι, καί τ῅ς αἰωνίου κολάσεως ἄξιος; νζ΄. Εἰ ὁ καταλαλ῵ν ἀδελφοῦ καί κρίνων ἀδελφόν, καταλαλεῖ καί κρίνει νόμον· ὁ δέ νόμος τοῦ Φριστοῦ ἐστιν ἟ ἀγάπη, π῵ς τ῅ς ἀγάπης τοῦ Φριστοῦ ὁ κατάλαλος ο὎κ ἐκπίπτει, καί αἴτιος ἑαυτῶ γίνεται κολάσεως αἰωνίου; νη΄. Μή δῴης [ed. δῶς] τήν ἀκοήν σου τῆ γλώσσῃ τοῦ καταλάλου, μηδέ τήν γλ῵σσάν σου τῆ ἀκοῆ τοῦ φιλοψόγου, ἟δέως λαλ῵ν ἤ ἀκούων κατά τοῦ πέλας, ἵνα μή ἐκπέσῃς τ῅ς θείας ἀγάπης, καί ἀλλότριος ε὏ρεθῆς τ῅ς αἰωνίου ζω῅ς. νθ΄. Μή καταδέχου κατά τοῦ Πατρός σου λοιδορίαν, μηδέ προθυμοποιήσῃς τόν ἀτιμάζοντα α὎τόν· ἵνα μή ὁργισθῆ Κύριος ἐπί τοῖς ἔργοις σου, καί ἐξολοθρεύσῃ σε ἐκ γ῅ς ζώντων. ξ΄. ἖πιστόμιζε τόν καταλαλοῦντα ἐν ἀκοαῖς σου, ἵνα μή διπλ῅ν ἁμαρτίαν σύν α὎τῶ ἁμαρτάνῃς· καί σαυτόν ὀλεθρίῳ πάθει ἐθίζων, κακεῖνον κατά τοῦ πλησίον φλυαρεῖν ο὎κ ἀνακόπτων. ξα΄. (973) ἖γώ δέ λέγω ὏μῖν, φησίν ὁ Κύριος· Ἀγαπ᾵τε τούς ἐχθρούς ὏μ῵ν· καλ῵ς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὏μ᾵ς· προσεύχεσθε ὏πέρ τ῵ν ἐπιρεαζόντων ὏μ᾵ς. Διά τί ταῦτα προσέταξεν; Ἵνα σε μίσους καί λύπης καί ὁργ῅ς καί μνησικακίας ἐλευθερώσῃ, καί τοῦ μεγίστου κτήματος τ῅ς τελείας ἀγάπης καταξιώσῃ· ἥν ἀμήχανον ἔχειν, τόν μή πάντας ἀνθρώπους ἐξ ἴσου ἀγαπ῵ντα κατά μίμησιν Θεοῦ, τοῦ πάντας ἀνθρώπους ἐξ ἴσου ἀγαπ῵ντος, καί θέλοντος σωθ῅ναι καί εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν. ξβ΄. ἖γώ δέ λέγω ὏μῖν· Μή ἀντιστ῅ναι τῶ πονηρῶ· ἀλλ᾿ ὅστις σε ῥαπίσει ἐπί τήν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον α὎τῶ καί τήν ἄλλην· καί τῶ θέλοντί σοι κριθ῅ναι καί τόν χιτ῵νά σου λαβεῖν, ἄφες α὎τῶ καί τό ἱμάτιον· καί τῶ ἀγγαρεύοντί σε μίλιον ἕν, ὕπαγε μετ᾿ α὎τοῦ δύο. Διά τί; Ἵνα καί σέ ἀόργητον καί ἀτάραχον διαφυλάξῃ καί ἄλυπον, κἀκεῖνον διά τ῅ς σ῅ς ἀνεξικακίας παιδεύσῃ, και ἀμφοτέρους ὡς ἀγαθός ὏πό τόν ζυγόν τ῅ς ἀγάπης ἀγάγῃ. ξγ΄. Πρός ἅπερ πράγματά ποτε πεπόνθαμεν, τούτων καί τάς φαντασίας ἐμπαθεῖς περιφέρομεν. ὇ οὖν τάς ἐμπαθεῖς νικ῵ν φαντασίας, καί τ῵ν πραγμάτων ὧν αἱ φαντασίαι πάντως καταφρονεῖ· ἐπειδή τοῦ πρός τά πράγματα πολέμου ὁ πρός τάς μνήμας τοσοῦτόν ἐστι χαλεπώτερος, ὅσον τοῦ κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτάνειν, τό κατά διάνοιαν ἐστιν ε὎κοπώτερον. ξδ΄. Σ῵ν παθ῵ν τά μέν ἐστι σωματικά, τά δέ ψυχικά. Καί τά μέν σωματικά, ἐκ τοῦ σώματος ἔχει τάς ἀφορμάς· τά δέ ψυχικά, ἐκ τ῵ν ἔξωθεν πραγμάτων. Ἀμφότερα δέ περικόπτει ἀγάπη καί ἐγκράτεια· ἟ μέν, τά ψυχικά, ἟ δέ τά σωματικά. ξε΄. Σά μέν τ῵ν παθ῵ν, τοῦ θυμικοῦ· τά δέ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ μέρους τ῅ς ψυχ῅ς, τυγχάνει. Ἀμφότερα δέ, διά τ῵ν αἰσθήσεων κινεῖται. Σότε δέ κινεῖται, ὅτε ἀγάπης ἟ ψυχή καί ἐγκρατείας, ἐκτός ε὏ρίσκεται. ξστ΄. Δυσκαταγώνιστα μ᾵λλον τά τοῦ θυμικοῦ μέρους τ῅ς ψυχ῅ς πάθη, παρά τά τοῦ ἐπιθυμητικοῦ τυγχάνει. Διό καί μεῖζον τό φάρμακον κατ᾿ α὎τοῦ, ἟ ἐντολή τ῅ς ἀγάπης ὏πό τοῦ Κυρίου ἐδόθη.

264 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ξζ΄. Πάντα τά ἄλλα πάθη, ἤ τοῦ θυμικοῦ μέρους τ῅ς ψυχ῅ς, ἤ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ μόνον ἐφάπτεται.ἤ καί τοῦ λογιστικοῦ, ὡς ἟ λήθη καί ἟ ἄγνοια· ἟ δέ ἀκηδία, πασ῵ν τ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεων ἐπιδραττομένη, πάντα σχεδόν ὁμοθυμαδόν κινεῖ τά πάθη. Διό καί πάντων τ῵ν ἄλλων παθ῵ν ἐστι βαρύτατον. Καλ῵ς οὖν ὁ Κύριος τό κατ᾿ α὎τ῅ς φάρμακον δεδωκώς, ἖ν τῆ ὏πομονῆ ὏μ῵ν, λέγει, κτήσασθε τά ψυχάς ὏μ῵ν. ξη΄.(976) Μή πλήξῃς ποτέ τινα τ῵ν ἀδελφ῵ν, παραλόγως μάλιστα· μή ποτε μή φέρων τήν θλίψιν, ὏ποχωρήσῃ· καί ο὎ μή ἐκφεύξῃ ποτέ τόν ἔλεγχον τοῦ συνειδότος, ἀεί σοι λύπην ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς προσευχ῅ς προξενοῦντα, καί τ῅ς θείας παῤῤησίας τόν νοῦν ἀπελαύνοντα. ξθ΄. Μή ἀνάσχῃ τ῵ν σκάνδαλά σοι φερουσ῵ν ὏πονοι῵ν, ἤ καί ἀνθρώπων, κατά τινων. Οἱ γάρ παραδεχόμενοι σκάνδαλα ἐν οἷῳ δήποτε τρόπῳ τ῵ν κατά προαίρεσιν ἤ παρά προαίρεσιν συμβαινόντων, ο὎κ ἴσασι τήν ὁδόν τ῅ς εἰρήνης, τήν φέρουσαν διά τ῅ς ἀγάπης εἰς τήν γν῵σιν τοῦ Θεοῦ τούς ταύτης ἐραστάς. ο΄. Οὔπω ἔχει τελείαν τήν ἀγάπην, ὁ ἔτι τοῖς γνώμαις τ῵ν ἀνθρώπων συνδιατιθέμενος. Οἷον, τόν μέν ἀγαπ῵ν, τόν δέ μισ῵ν, διά τόδε ἤ τόδε· ἤ καί τόν α὎τόν ποτέ μέν ἀγαπ῵ν, ποτέ δέ μισ῵ν, διά τάς α὎τάς αἰτίας. οα΄. Ἡ τελεία ἀγάπη ο὎ συνδιασχίζει τήν μίαν τ῵ν ἀνθρώπων φύσιν, ταῖς διαφόροις α὎τ῵ν γνώμαις· ἀλλ᾿ εἰς α὎τήν ἀεί ἀποβλεπομένη, πάντας ἀνθρώπους ἐξ ἴσου ἀγαπᾶ· τούς μέν σπουδαίους, ὡς φίλους· τούς δέ φαύλους, ὡς ἐχθρούς ἀγαπᾶ, ε὎εργετοῦσα καί μακροθυμοῦσα, καί ὏πομένουσα τά παρ᾿ α὎τ῵ν ἐπαγόμενα· τό κακόν τό συνόλως μή λογιζομένη, ἀλλά καί πάσχουσα ὏πέρ α὎τ῵ν, εἰ καιρός καλέσειεν, ἵνα καί α὎τούς ποιήσῃ φίλους εἰ οἷόν τε· εἰ δέ μή, τ῅ς γε ἰδίας διαθέσεως ο὎κ ἐκπίπτει, τούς τ῅ς ἀγάπης καρπούς ἀεί ἐξ ἴσου πρός πάντας ἀνθρώπους ἐνδεικνυμένη. Διό καί ὁ Κύριος ἟μ῵ν καί Θεός Ἰησοῦς, Φριστός, τήν α὎τοῦ ἀγάπην εἰς ἟μ᾵ς ἐνδειξάμενος, ὏πέρ ὅλης τ῅ς ἀνθρωπότητος ἔπαθεν, καί π᾵σιν ἐξ ἴσου τήν ἐλπίδα τ῅ς ἀναστάσεως ἐχαρίσατο· εἰ καί ἕκαστος ἑαυτόν, εἴτε δόξης, εἴτε κολάσεως καθίστησιν ἄξιον. οβ΄. ὇ μή καταφρον῵ν δόξης καί ἀτιμίας, πλούτου καί πενίας, ἟δον῅ς τε καί λύπης, τελείαν ἀγάπην οὔπω ἐκτήσατο. Ἡ γάρ τελεία ἀγάπη ο὎ μόνον τούτων καταφρονεῖ, ἀλλά καί α὎τ῅ς τ῅ς προσκαίρου ζω῅ς τε καί τοῦ θανάτου. ογ΄. Ἄκουε τ῵ν καταξιωθέντων τ῅ς τελείας ἀγάπης, ποῖα λέγουσι· Σίς ἟μ᾵ς χωρίσει ἀπό τ῅ς ἀγάπης τοῦ Φριστοῦ; θλίψις; ἤ στενοχωρία; ἤ διωγμός; ἤ λιμός; ἤ γυμνότης; ἤ κίνδυνος; ἤ μάχαιρα; καθώς γέγραπται· Ὅτι ἕνεκα σοῦ θανατούμεθα ὅλην τήν ἟μέραν· ἐλογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγ῅ς. Ἀλλ᾿ ἐν τούτοις π᾵σιν ὏περνικ῵μεν, διά τοῦ ἀγαπήσαντος ἟μ᾵ς. Πέπεισμαι γάρ, ὅτι οὔτε θάνατος, οὔτε ζωή, οὔτε ἄγγελοι, οὔτε ἀρχαί, οὔτε δυνάμεις, οὔτε ἐνεστ῵τα, οὔτε μέλλοντα, οὔτε ὕψωμα, οὔτε βάθος, οὔτε τις κτίσις (977) ἑτέρα δυνήσεται ἟μ᾵ς χωρίσαι ἀπό τ῅ς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, τ῅ς ἐν Φριστῶ Ἰησοῦ τῶ Κυρίῳ ἟μ῵ν. οδ΄. Περί δέ τ῅ς εἰς τόν πλησίον ἀγάπης, ἄκουε πάλιν οἷα λέγουσιν· Ἀλήθειαν λέγω ἐν Φριστῶ, ο὎ ψεύδομαι, συμμαρτυρούσης μοι καί τ῅ς συνειδήσεώς μου ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· ὅτι λύπη μοί ἐστι πολλή, καί ἀδιάλειπτος ὀδύνη τῆ καρδίᾳ μου. Η὎χόμην γάρ ἀνάθεμα εἶναι α὎τός ἐγώ ἀπό τοῦ Φριστοῦ ὏πέρ τ῵ν ἀδελφ῵ν μου, τ῵ν συγγεν῵ν μου κατά σάρκα, οἵτινές εἰσιν Ἰσραηλῖται, καί τά ἑξ῅ς. Ὡσαύτως καί ὁ Μωϋσ῅ς, καί οἱ λοιποί ἅγιοι [unus Reg. καί πάντες οἱ ἅγιοι]. οε΄. ὇ μή καταφρον῵ν δόξης καί ἟δον῅ς, καί τ῅ς τούτων α὎ξητικ῅ς, καί δι᾿ α὎τάς συνισταμένης, φιλαργυρίας, τάς τοῦ θυμοῦ προφάσεις ἐκκόπτειν ο὎ δύναται. ὇ δέ ταύτας μή ἐκόπτων, τ῅ς τελείας ἀγάπης τυχεῖν ο὎ δύναται. οστ΄. Σαπείνωσις καί κακοπάθεια, πάσης ἁμαρτίας ἐλευθεροῦσι τόν ἄνθρωπον· ἟ μέν, τά τ῅ς ψυχ῅ς· ἟ δέ, τά τοῦ σώματος περικόπτουσα πάθη. Σοῦτο γάρ ποι῵ν καί ὁ μακάριος φαίνεται Δαβίδ, ἐν οἷς εὔχεται πρός τόν Θεόν, λέγων· Ἰδέ τήν ταπείνωσίν μου καί τόν κόπον μου, καί ἄφες πάσας τάς ἁμαρτίας μου. οζ΄. Διά μέν τ῵ν ἐντολ῵ν ὁ Κύριος, ἀπαθεῖς τούς ἐργαζομένους α὎τάς ἀποτελεῖ· διά δέ τ῵ν θείων δογμάτων, τόν φωτισμόν τ῅ς γνώσεως α὎τοῖς χαρίζεται. οη΄. Πάντα τά δόγματα, ἤ περί Θεοῦ εἰσιν, ἤ περί ὁρατ῵ν καί ἀοράτων, ἤ περί τ῅ς ἐν α὎τοῖς προνοίας καί κρίσεως. οθ΄. Ἡ μέν ἐλεημοσύνη, τό θυμικόν μέρος τ῅ς ψυχ῅ς θεραπεύει· ἟ δέ νηστεία, τήν μέν ἐπιθυμίαν μαραίνει· ἟ δέ προσευχή, τόν νοῦν καθαίρει, καί πρός τήν τ῵ν ὄντων θεωρίαν παρασκευάζει. Πρός γάρ τάς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς, καί τάς ἐντολάς ὁ Κύριος ἟μῖν

265 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐχαρίσατο. π΄. Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, φησίν, ὅτι πρ᾵ός εἰμι καί ταπεινός τῆ καρδίᾳ, καί τά ἑξ῅ς. Ἡ μέν πραότης, ἀτάραχον τόν θυμόν διαφυλάττει· ἟ δέ ταπείνωσις, τύφου καί κενοδοξίας τόν νοῦν ἐλευθεροῖ. πα΄. Διττός ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ φόβος· ὁ μέν ἐκ τ῵ν ἀπειλ῵ν τ῅ς κολάσεως ἟μῖν ἐντικτόμενος, δι᾿ ὅν ἟ ἐγκράτεια καί ἟ ὏πομονή, καί ἟ εἰς Θεόν ἐλπίς, καί ἟ ἀπάθεια, ἐξ ἧς ἟ ἀγάπη, κατά τάξιν ἟μῖν ἐγγίνονται· ὁ δέ, α὎τῆ τῆ ἀγάπῃ συνέζευκται, ε὎λάβειαν τῆ ψυχῆ ἀεί ἐμποι῵ν, ἵνα μή διά τήν τ῅ς ἀγάπης παῤῥησίαν, εἰς καταφρόνησιν Θεοῦ ἔλθῃ. πβ΄. Σόν μέν πρ῵τον φόβον ἔξω βάλλει ἟ τελεία ἀγάπη τ῅ς ψυχ῅ς τ῅ς κεκτημένης α὎τήν, μηκέτι τήν κόλασιν φοβουμένης· τόν δέ δεύτερον, ἑαυτῆ ἔχει ἀεί, ὡς εἴρηται συνεζευγμένον. Καί τῶ μέν πρώτῳ φόβῳ, ἁρμόζει τό, Σῶ φόβῳ Κυρίου ἐκκλίνει π᾵ς ἀπό κακοῦ. Καί, Ἀρχή σοφίας φόβος Κυρίου. (980) Σῶ δέ δευτέρῳ, τό, ὇ φόβος Κυρίου ἁγνός διαμένων εἰς αἰ῵να αἰ῵νος. Καί τό, Ο὎κ ἔστιν ὏στέρημα τοῖς φοβουμένοις α὎τόν. πγ΄. Νεκρώσατε τά μέλη ὏μ῵ν τά ἐπί τ῅ς γ῅ς· πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν, καί τήν πλεονεξίαν, καί τά ἑξ῅ς. Γ῅ν μέν ὠνόμασε, τό φρόνημα τ῅ς σαρκός· πορνείαν δέ εἶπε, τήν κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτίαν· ἀκαθαρσίαν δέ, τήν συγκατάθεσιν ἐκάλεσε· πάθος δέ, τόν ἐμπαθ῅ λογισμόν ὠνόμασεν· ἐπιθυμίαν δέ κακήν, τήν ψιλήν τοῦ λογισμοῦ τ῅ς ἐπιθυμίας παραδοχήν· πλεονεξίαν δέ, τήν γεννητικήν τε καί α὎ξητικήν τοῦ πάθους ὠνόμασεν ὕλην. Σαῦτα οὖν πάντα ὡς μέλη ὄντα τοῦ φρονήματος τ῅ς σαρκός, ἐκέλευσεν ὁ θεῖος Ἀπόστολος νεκρ῵σαι. πδ΄. Πρ῵τον μέν ἟ μνήμη, ψιλόν τόν λογισμόν ἐπί τόν νοῦν ἀναφέρει· καί τούτου ἐγχρονίζοντος, κινεῖται τό πάθος· τούτου δέ μή ἀναιρουμένου, κάμπτει τόν νοῦν εἰς συγκατάθεσιν· ταύτης δέ γενομένης, ἔρχεται λοιπόν εἰς τήν κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτίαν. ὇ οὖν πάνσοφος Ἀπόστολος πρός τούς ἀπό ἐθν῵ν γράφων, τό ἀποτέλεσμα πρ῵τον κελεύει ἀναιρεῖν τ῅ς ἁμαρτίας· εἶτα κατά τάξιν ἀναποδίζοντας, εἰς τήν αἰτίαν καταλήγειν. Ἡ δέ αἰτία ἐστίν, ἟ γεννητική, ὡς προείρηται, καί α὎ξητική τοῦ πάθους πλεονεξία. Οἶμαι δέ ἐνταῦθα τήν γαστριμαργίαν σημαίνειν, ὡς μητέρα καί τροφόν τ῅ς πορνείας ὏πάρχουσαν. Ἡ γάρ πλεονεξία, ο὎ μόνον ἐπί χρημάτων, ἀλλά καί ἐπί βρωμάτων κακή. Ὥσπερ καί ἟ ἐγκράτεια, ο὎ μόνον ἐπί βρωμάτων, ἀλλά καί ἐπί χρημάτων καλή. πε΄. Ὥσπερ στρουθίον τόν πόδα δεδεμένον ἀρχόμενον πέτεσθαι, ἐπί τήν γ῅ν κατασπ᾵ται σχοινίῳ ἑλκόμενον· οὕτω καί ὁ νοῦς μήπω ἀπάθειαν κτησάμενος, καί ἐπί τήν τ῵ν ο὎ρανίων γν῵σιν πετόμενος, ὏πό τ῵ν παθ῵ν καθελκόμενος, ἐπί τήν γ῅ν κατασπ᾵ται. πστ΄. Ὅτε νοῦς τελείως τ῵ν παθ῵ν ἐλευθερωθῆ, τότε καί ἐπί τήν θεωρίαν τ῵ν ὄντων ἀμεταστρεπτί ὁδεύει, ἐπί τήν γν῵σιν τ῅ς ἁγίας Σριάδος τήν πορείαν ποιούμενος. πζ΄. Καθαρός ὏πάρχων ὁ νοῦς, τά νοήματα τ῵ν πραγμάτων ἀναλαμβάνων, εἰς τήν πνευματικήν θεωρίαν α὎τ῵ν κινεῖται· ἀκάθαρτος δέ ἐκ ῥᾳθυμίας γεγονώς, τά μέν τ῵ν λοιπ῵ν πραγμάτων νοήματα ψιλά φαντάζεται· τά δέ ἀνθρώπινα δεχόμενος, εἰς αἰσχρούς ἤ πονηρούς λογισμούς μετατρέπεται. πη΄.(981) Ὅταν ἀεί ἐν τῶ καιρῶ προσευχ῅ς μηδέν τ῵ν τοῦ κόσμου νοημάτων διενοχλήσῃ τῶ νῶ, τότε γίνωσκε σαυτόν μή ἔξω εἶναι τ῵ν ὄρων τ῅ς ἀπαθείας. πθ΄. Ὅταν ἟ ψυχή ἄρχηται τ῅ς ἰδίας ὏γείας ἐπαισθάνεσθαι, τότε καί τάς ἐν τοῖς ὕπνοις φαντασίας, ψιλάς καί ἀταράχους ἄρχεται βλέπειν. τέσ. ἀνοικτό΄. Ὥσπερ τόν αἰσθητόν ὀφθαλμόν ἟ καλλονή τ῵ν ὁρατ῵ν· οὕτω καί τόν καθαρόν νοῦν, ἟ γν῵σις τ῵ν ἀοράτων πρός ἑαυτήν ἐπισπ᾵ται. Ἀόρατα δέ λέγω, τά ἀσώματα. τεσ. ἀνοικτό α΄. Μέγα μέν τό πρός τά πράγματα μή πάσχειν· μεῖζον δέ πολλῶ, τό πρός τάς φαντασίας α὎τ῵ν ἀπαθ῅ διαμεῖναι. Διότι ὁ διά τ῵ν λογισμ῵ν πρός ἟μ᾵ς τ῵ν δαιμόνων πόλεμος, τοῦ διά τ῵ν πραγμάτων πολέμου ἐστί χαλεπώτερος. τεσ. ἀνοικτό β΄. ὇ τάς ἀρετάς κατορθώσας, καί τῆ γνώσει πλουτήσας, ὡς φυσικ῵ς λοιπόν τά πράγματα διορ῵ν, πάντα κατά τόν ὀρθόν λόγον καί πράττει καί διαλέγεται, τό σύνολον μή παρατρεπόμενος. ἖κ γάρ τοῦ ε὎λόγως ἤ παραλόγως τοῖς πράγμασι χρήσασθαι, ἤ ἐνάρετοι ἤ φαῦλοι γινόμεθα. 266 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τέσ. ἀνοικ. γ΄. ΢ημεῖον ἄκρας ἀπαθείας, τό ψιλά τά νοήματα τ῵ν πραγμάτων ἀεί ἀναβαίνειν ἐπί τήν καρδίαν, καί ἐγρηγορότος τοῦ σώματος, καί κατά τούς ὕπνους. τέσ. ἀνοικ. δ΄. Διά μέν τ῅ς ἐργασίας τ῵ν ἐντολ῵ν, τά πάθη ὁ νοῦς ἀποδύεται· διά δέ τ῅ς τ῵ν ὁρατ῵ν πνευματικ῅ς θεωρίας, τά ἐμπαθ῅ τ῵ν πραγμάτων νοήματα. Διά δέ τ῅ς τ῵ν ἀοράτων γνώσεως, τήν τ῵ν ὁρατ῵ν θεωρίαν· ταύτην δέ, διά τ῅ς γνώσεως τ῅ς ἁγίας Σριάδος. τέσ. ἀνοικ. ε΄. Ὥσπερ ὁ ἥλιος ἀνατέλλων καί τόν κόσμον φωτίζων, δείκνησί τε ἑαυτόν καί τά ὏π᾿ α὎τοῦ φωτιζόμενα πράγματα· οὕτω καί ὁ τ῅ς δικαιοσύνης Ἥλιος τῶ καθαρῶ νῶ ἀνατέλλων, καί ἑαυτόν δείκνυσι, καί πάντων τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότων καί γενησομένων τούς λόγους. τέσ. ἀνοικ. στ΄. Ο὎κ ἐκ τ῅ς ο὎σίας α὎τοῦ τόν Θεόν γινώσκομεν, ἀλλ᾿ ἐκ τ῅ς μεγαλουργίας α὎τοῦ καί προνοίας τ῵ν ὄντων. Διά τούτων γάρ ὡς δι᾿ ἐσόπτρων, τήν ἄπειρον ἀγαθότητα καί σοφίαν καί δύναμιν κατανοοῦμεν. τέσ. ἀνοικ. ζ΄. ὇ καθαρός νοῦς, ἤ ἐν τοῖς ψιλοῖς νοήμασι τ῵ν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ε὏ρίσκεται, ἤ ἐν τῆ τ῵ν ὁρατ῵ν φυσικῆ θεωρίᾳ, ἤ ἐν τῆ τ῵ν ἀοράτων· ἤ ἐν τῶ φωτί τ῅ς ἁγίας Σριάδος. τέσ. ἀνοικ. η΄. ἖ν τῆ τ῵ν ὁρατ῵ν θεωρίᾳ γενόμενος ὁ νοῦς, ἤ τούς φυσικούς α὎τ῵ν λόγους ἐρευνᾶ, ἤ τούς δι᾿ α὎τ῵ν σημαινομένους, ἤ α὎τήν τήν αἰτίαν ζητεῖ. τέσ. ἀνοικ. θ΄. ἖ν δέ τῆ τ῵ν ἀοράτων διατρίβων, τούς τε φυσικούς α὎τ῵ν λόγους ζητεῖ, καί τήν αἰτίαν τ῅ς γενέσεως α὎τ῵ν, καί τά τούτοις ἀκόλουθα. Καί τίς ἟ περί α὎τούς πρόνοια καί κρίσις. ρ΄. ἖ν δέ Θεῶ γενόμενος, τούς περί τ῅ς ο὎σίας (984) α὎τοῦ πρ῵τον λόγους, ζητεῖ μέν ὏πό τοῦ πόθου φλεγόμενος, ο὎κ ἐκ τ῵ν κατ᾿ α὎τόν δέ τήν παραμυθίαν ε὏ρίσκει· ἀμήχανον γάρ τοῦτο, καί ἀνένδεκτον πάσῃ γενητῆ φύσει ἐξ ἴσου· ἐκ δέ τ῵ν περί α὎τόν παραμυθεῖται· λέγω δή, τ῵ν περί ἀϊδιότητος, ἀπειρίας τε καί ἀοριστίας· ἀγαθότητός τε καί σοφίας καί δυνάμεως, δημιουργικ῅ς τε καί προνοητικ῅ς καί κριτικ῅ς τ῵ν ὄντων. Καί τοῦτο πάντη καταληπτόν α὎τοῦ μόνον, ἟ ἀπειρία, καί α὎τό τό μηδέν γινώσκειν, ὏πέρ νοῦν γινώσκειν, ὥς που [edit. ὥσπερ] οἱ θεολόγοι ἄνδρες εἰρήκασι, Γρηγόριός τε καί Διονύσιος.

Περί ἀγάπης ἑκατοντάς δευτέρα. α΄. ὇ γνησίως τόν Θεόν ἀγαπ῵ν, οὗτος καί ἀπερισπάστως πάντως προσεύχεται· καί ὁ ἀπερισπάστως πάντως προσευχόμενος, οὗτος καί γνησίως τόν Θεόν ἀγαπᾶ. Ο὎κ εὔχεται δέ ἀπερισπάστως, ὅ τινι ἐπιγείων ἔχων τόν νοῦν προσηλωμένον· ο὎κ ἄρα ἀγαπᾶ τόν Θεόν, ὅ τινι τ῵ν ἐπιγείων ἔχων τόν νοῦν δεδεμένον. β΄. ὇ νοῦς πράγματι χρονίζων αἰσθητῶ, πάθος ἔχει πάντως πρός α὎τό· οἷον ἐπιθυμίας, ἤ λύπης, ἤ ὀργ῅ς, ἤ μνησικακίας· καί εἰ μή τοῦ πράγματος ἐκείνου καταφρονεῖ, τοῦ πάθους ἐκείνου ἐλευθεροῦσθαι ο὎ δύναται. γ΄. Σά μέν πάθη τοῦ νοῦ κρατοῦντα συνδεσμοῦσιν α὎τόν τοῖς πράγμασι τοῖς ὏λικοῖς· καί τοῦ Θεοῦ χωρίσαντα, α὎τοῖς ἐνασχολεῖσθαι ποιοῦσιν. ἟ δέ τοῦ Θεοῦ ἀγάπη κρατήσασα, λύει α὎τόν τ῵ν δεσμ῵ν· παραφρονεῖν πείθουσα ο὎ μόνόν τ῵ν αἰσθητ῵ν πραμγάτων, ἀλλά καί α὎τ῅ς ἟μ῵ν τ῅ς προσκαίρου ζω῅ς. δ΄. Ἔργον τ῵ν ἐντολ῵ν,ψιλά ποιεῖν τά τ῵ν πραγμάτων νοήματα· ἀναγνώσεως δέ καί θεωρίας, ἄϋλον καί ἀνείδεον τόν νοῦν ἀπεργάζεσθαι· (985) ἐκ δέ τούτου συμβαίνει, τό ἀπερισπάστως προσεύχεσθαι. ε΄. Ο὎κ ἀρκεῖ πρακτική μέθοδος πρός τό τελείως τόν νοῦν παθ῵ν ἐλευθερωθ῅ναι, ὥστε δυνηθ῅ναι α὎τόν ἀπερισπάστως προσεύχεσθαι, εἰ μή καί διάφοροι α὎τόν διαδέξονται πνευματικαί θεωρίαι. Ἡ μέν γάρ, ἀκρασίας καί μίσους μόνον τόν νοῦν ἐλευθεροῖ· αἱ δέ, καί λήθης καί ἀγνοίας α὎τόν ἀπαλλάττουσι· καί οὕτω δυνήσεται ὡς δεῖ προσεύξασθαι. στ΄. Σ῅ς καθαρ᾵ς προσευχ῅ς δύο εἰσίν ἀκρόταται καταστάσεις· ἟ μέν, τοῖς πρακτικοῖς· ἟ δέ, τοῖς θεωρητικοῖς ἐπισυμβαίνουσα. Καί ἟ μέν, ἐκ φόβου Θεοῦ καί ἐλπίδος ἀγαθ῅ς τῆ ψυχῆ ἐγγίνεται· ἟ δέ, ἀπό θείου ἔρωτος καί ἀκροτάτης καθάρσεως. Γνωρίσματα

267 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δέ τοῦ μέν πρώτου μέτρου, τό ἐν τῶ συναγαγεῖν τόν νοῦν ἐκ πάντων τ῵ν τοῦ κόσμου νοημάτων, καί ὡς α὎τῶ α὎τοῦ περισταμένου τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ καί παρέστη, ποιεῖσθαι τάς προσευχάς ἀπερισπάστως καί ἀνενοχλήτως· τοῦ δέ δευτέρου, τό ἐν α὎τῆ τῆ ὁρμῆ τ῅ς προσευχ῅ς ἁρπαγ῅ναι τόν νοῦν ὏πό τοῦ θείου καί ἀπείρου φωτός, καί μήτε ἑαυτοῦ μήτε τινός ἄλλου τ῵ν ὄντων τό σύνολον ἐπαισθάνεσθαι, εἰ μή μόνου τοῦ διά τ῅ς ἀγάπης ἐν α὎τῶ τήν τοιαύτην ἔλλαμψιν ἐνεργοῦντος. Σότε δέ καί περί τούς περί Θεοῦ λόγους κινούμενος, καθαράς καί τρανάς τάς περί α὎τοῦ λαμβάνει ἐμφάσεις. ζ΄. Ὅ τις ἀγαπᾶ, τούτου καί ἀντέχεται πάντως· καί πάντων τ῵ν πρός τοῦτο ἐμποδιζόντων α὎τῶ, καταφρονεῖ, ἵνα μή α὎τοῦ στερηθῆ, καί τόν Θεόν ἀγαπ῵ν, ἐπιμελεῖται καθαρ᾵ς προσευχ῅ς· καί π᾵ν πάθος πρός τοῦτο ἐμποδίζον α὎τῶ, ἀποβάλλει ἐξ ἑαυτοῦ. η΄. ὇ τήν μητέρα τ῵ν παθ῵ν ἀποβαλών φιλαυτίαν, καί τά λοιπά ε὎χερ῵ς σύν Θεῶ ἀποτίθεται· οἷον ὁργήν, λύπην, μνησικακίαν, καί τά ἑξ῅ς· ὁ δέ ὏πό τοῦ πρώτου κρατούμενος, ὏πό τοῦ δευτέρου, κἄν μή θέλῃ, τιτρώσκεται. Υιλαυτία δέ ἐστι, τό πρός τό σ῵μα πάθος. θ΄. Διά τάς πέντε ταύτας αἰτίας οἱ ἄνθρωποι ἀγαπ῵σιν ἀλλήλους, εἴτε ἐπαινετ῵ς, εἴτε ψεκτ῵ς. Οἷον, ἤ διά τόν Θεόν, ὡς ὁ ἐνάρετος πάντας, καί ὡς ὁ τόν ἐνάρετον κἄν μήπω ἐνάρετος· ἤ διά φύσιν, ὡς οἱ γονεῖς τά τέκνα, καί ἔμπαλιν· ἤ διά κενοδοξίαν, ὡς ὁ δοξαζόμενος τόν δοξάζοντα· ἤ διά φιλαργυρίαν, ὡς ὁ πλούσιον διά λ῅ψιν· ἤ διά φιληδονίαν, ὡς ὁ τήν γαστέρα θεραπευόμενος καί τά ὏πό γαστέρα. Καί ἟ μέν πρώτη, ἐπαινετή· ἟ δέ δευτέρα, μέση· αἱ δέ λοιπαί, ἐμπαθεῖς. ι΄. ἖άν τινάς μέν μισῆς, τινάς δέ ο὎δέ ἀγαπᾶς ο὎δέ μισῆς· ἑτέρους δέ ἀγαπᾶς, ἀλλά συμμέτρως· ἄλλους δέ σφόδρα ἀγαπᾶς· ἐκ ταύτης τ῅ς ἀνισότητος, (988) γν῵θι ὅτι μακράν εἶ τ῅ς τελείας ἀγάπης, ἥτις ὏ποτίθεται πάντα ἄνθρωπον ἐξ ἴσου ἀγαπ῅σαι [Fr. ἀγαπᾶν]. ια΄. Ἔκκλινον ἀπό κακοῦ, καί ποίησον ἀγαθόν. Σουτέστι, Πολέμησον τούς ἐχθρούς, ἵνα μειώσῃς τά πάθη· ἔπειτα δέ ν῅φε, ἵνα μή α὎ξήσωσι. Καί πάλιν· Πολέμησον, ἵνα κτήσῃ τάς ἀρετάς· καί μετέπειτα ν῅φε, ἵνα α὎τάς διαφυλάξῃς. Καί τοῦτο ἄν εἴη, τό ἐργάζεσθαι, καί φυλάσσειν. ιβ΄. Οἱ κατά συγχώρησιν Θεοῦ πειράζοντες ἟μ᾵ς, ἤ τό ἐπιθυμητικόν τ῅ς ψυχ῅ς ἐκθερμαίνουσιν, ἤ τό θυμικόν ἐκταράσσουσιν, ἤ τό λογικόν ἐπισκοτίζουσιν, ἤ τό σ῵μα ὀδύναις περιβάλλουσιν, ἤ τά σωματικά διαρπάζουσιν. ιγ΄. Ἤ δι᾿ ἑαυτ῵ν ἟μ᾵ς οἱ δαίμονες ἐκπειράζουσιν, ἤ τούς μή φοβουμένους τόν Κύριον καθ᾿ ἟μ῵ν ἐφοπλίζουσιν. Καί δι᾿ ἑαυτ῵ν μέν, ὅταν ἐκ τ῵ν ἀνθρώπων ἰδιάσωμεν, ὥσπερ τόν Κύριον ἐν τῆ ἐρήμῳ· διά τ῵ν ἀνθρώπων δέ, ὅταν μετά τ῵ν ἀνθρώπων συνδιατρίψωμεν, ὥσπερ καί τόν Κύριον διά τ῵ν Υαρισαίων. Ἀλλ᾿ ἟μεῖς εῖς τόν τύπον ἟μ῵ν ἀποβλεπόμενοι, ἀμφοτέρωθεν α὎τούς ἀποκρουσώμεθα. ιδ΄. Ὅταν ἄρχηται ὁ νοῦς εἰς τήν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ προκόπτειν, τότε καί ὁ δαίμων τ῅ς βλασφημίας ἄρχεται ἐκπειράζειν α὎τόν· καί τοιούτους α὎τῶ λογισμούς ὏ποβάλλει, οἷους ἀνθρώπων μέν ο὎δείς, μόνος δέ ὁ τούτων πατήρ διάβολος ἐφευρίσκει. Σοῦτο δέ ποιεῖ, φθον῵ν τῶ θεοφιλεῖ· ἵνα εἰς ἀπόγνωσιν ἐλθών ὡς τοιαῦτα διανοηθείς, μηκέτι τολμήσῃ διά τ῅ς συνήθους προσευχ῅ς πρός α὎τόν ἀναπτ῅ναι. Ο὎δέν δέ ἐντεῦθεν ὠφελεῖται ὁ ἀλάστωρ πρός τόν ἴδιον σκοπόν· ἀλλά καί μ᾵λλον βεβαιοτέρους ἟μ᾵ς ἀπεργάζεται. Πολεμούμενοι γάρ καί ἀντιπολεμοῦντες, δοκιμώτεροι καί γνησιώτεροι εἰς τήν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ ε὏ρισκόμεθα. Ἡ δέ ῥομφαία α὎τοῦ, εἰσέλθοι εἰς τήν καρδίαν α὎τοῦ, καί τά τόξα α὎τοῦ συντριβείη. ιε΄. ὇ νοῦς ἐπιβάλλων τοῖς ὁρατοῖς, κατά φύσιν νοεῖ τά πράγματα διά μέσης τ῅ς αἰσθήσεως· καί οὔτε ὁ νοῦς κακόν, οὔτε τό κατά φύσιν νοεῖν· οὔτε δέ τά πράγματα, οὔτε ἟ αἴσθησις· Θεοῦ γάρ εἰσι ταῦτα τά ἔργα. Σί οὖν ἐστι τό κακόν; Δ῅λον ὅτι τό πάθος τοῦ κατά φύσιν νοήματος, ὅπερ δύναται μή εἶναι ἐν τῆ τ῵ν νοημάτων χρήσει, ἐάν ὁ νοῦς γρηγορῆ. ιστ΄. Πάθος ἐστί κίνησις ψυχ῅ς παρά φύσιν, (989) ἤ ἐπί φιλίαν ἄλογον, ἤ ἐπί μῖσος ἄκριτον, ἤ τινος, ἤ διά τι τ῵ν αἰσθητ῵ν. Οἷον ἐπί μέν φιλίαν ἄλογον, ἤ βρωμάτων, ἤ γυναικός, ἤ χρημάτων, ἤ δόξης παρερχομένης, ἤ τινος ἄλλου τ῵ν αἰσθητ῵ν, ἤ διά ταῦτα.἖πί μῖσος δέ ἄκριτον· οἷον ἤ τινος τ῵ν προειρημένων, ὡς εἴρηται, ἤ πρός τινα διά ταῦτα. ιζ΄. Ἤ πάλιν κακία ἐστίν, ἟ ἐσφαλμένη κρίσις τ῵ν νοημάτων, ᾗ ἐπακολουθεῖ ἟ παράχρησις τ῵ν πραγμάτων. Οἷον ὡς ἐπί τ῅ς γυναικός, ἟ ὀρθή κρίσις τ῅ς συνουσίας, ὁ σκοπός ἐστι τ῅ς παιδοποιίας.὇ οὖν εἰς τήν ἟δονήν ἀποβλεψάμενος, ἐσφάλη περί τήν 268 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κρίσιν, τό μή καλόν ὡς καλόν ἟γησάμενος. ὇ γοῦν τοιοῦτος, παραχρ῅ται γυναικί συνουσιαζόμενος. Καί ἐπί τ῵ν ἄλλων πραγμάτων καί νοημάτων. ιη΄. Ὅτε τόν νοῦν σου οἱ [Fr. Ὅταν τοίνυν τόν νοῦν οἱ] δαίμονες τ῅ς σωφροσύνης ἐκβαλόντες, τοῖς τ῅ς προνείας λογισμοῖς περικυκλώσωσι, τότε μετά δακρύων λέγε πρός τόν Δεσπότην· ἖κβαλόντες με νῦν περιεκύκλωσάν με, τό ἀγαλλίαμά μου λύτρωσαί με, ἀπό τ῵ν κυκλωσάντων με· καί σώζῃ. ιθ΄. Βαρύς ὁ τ῅ς πορνείας δαίμων, καί σφοδρ῵ς ἐπιτίθεται τοῖς κατά τοῦ πάθους ἀγωνιζομένοις· καί μάλιστα ἐν τῆ ἀμελείᾳ τ῅ς διαίτης, καί ἐν ταῖς συντυχίαις τ῵ν γυναικ῵ν. Λεληθότως γάρ τῆ λειότητι τ῅ς ἟δον῅ς ὏ποκλέπτων τόν νοῦν, μετέπεια ἐπεμβαίνει διά τ῅ς μνήμης ἟συχάζοντι, τό τε σ῵μα ἐμπυρίζων, καί ποικίλας μορφάς τῶ νῶ παριστ῵ν. Διό καί πρός τήν συγκατάθεσιν τ῅ς ἁμαρτίας α὎τόν ἐκκαλεῖται· ἅς ἐάν θέλῃς μή ἐγχρονίζειν ἐν σοί, νηστείαν ἀναλαβοῦ καί κόπον καί ἀγρυπνίαν, καί τήν καλήν ἟συχίαν μετά ἐκτενοῦς προσευχ῅ς. κ΄. Οἱ τήν ψυχήν ἟μ῵ν ἀεί ζητοῦντες, διά τ῵ν ἐμπαθ῵ν λογισμ῵ν ζητοῦσιν, ἵνα α὎τήν εἰς τήν κατά διάνοιαν, ἤ τήν κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτίαν ἐμβάλωσιν. Ὅταν οὖν εὕρωσι τόν νοῦν μή παραδεχόμενον, τότε αἰσχυνθήσονται καί ἐντραπήσονται· ὅταν δέ τῆ πνευματικῆ θεωρίᾳ ἐνασχολούμενον, τότε ἀποστραφήσονται καί καταισχυνθήσονται σφόδρα διά τάχους. κα΄. Διακόνου λόγον ἐπέχει, ὁ πρός τούς ἱερούς ἀγ῵νας ἀλείφων τόν νοῦν, καί τούς ἐμπαθεῖς λογισμούς ἀπελεύνων ἀπ᾿ α὎τοῦ· πρεσβυτέρου δέ, ὁ εἰς τήν γν῵σιν τ῵ν ὄντων φωτίζων, καί τήν ψευδώνυμον γν῵σιν ἐξαφανίζων· (992) ἐπισκόπου δέ, ὁ τῶ ἁγίῳ μύρῳ τελει῵ν τ῅ς γνώσεως τ῅ς προσκυνητ῅ς καί ἁγίας Σριάδος. κβ΄. Ἀσθενοῦσι μέν οἱ δαίμονες, ὅταν διά τ῵ν ἐντολ῵ν μει῵νται τά πάθη τά ἐν ἟μῖν· ἀπόλλυνται δέ, ὅταν εἰς τέλος διά τ῅ς ἀπαθείας τ῅ς ψυχ῅ς ἐξαφανίζωνται, μηκέτι ε὏ρίσκοντες τά δι᾿ ὧν ἐν α὎τῆ ε὏ρίσκοντο καί ἐπολέμουν α὎τήν· καί τοῦτο ἄν εἴη τό, Ἀσθενήσουσι, καί ἀπολοῦνται ἀπό προσώπου σου. κγ΄. Οἱ μέν τ῵ν ἀνθρώπων διά φόβον ἀνθρώπινον τ῵ν παθ῵ν ἀπέχονται· οἱ δέ, διά κενοδοξίαν· ἄλλοι δέ, δι᾿ ἐγκράτειαν· ἕτεροι δέ, διά θείων κριμάτων τ῵ν παθ῵ν ἐλευθεροῦνται. κδ΄. Πάντες οἱ λόγοι τοῦ Κυρίου, τά τέσσαρα ταῦτα περιέχουσι· τάς ἐντολάς, τά δόγματα, τάς ἀπειλάς, τάς ἐπαγγελίας· καί π᾵σαν σκληραγωγίαν διά ταῦτα ὏πομένομεν· οἷον, νηστείας, ἀγρυπνίας, χαμευνίας, κόπους καί μόχθους ἐν διακονίαις, ὕβρεις, ἀτιμίας, στρεβλώσεις, θανάτους, καί τά ὅμοια. Διά γάρ τούς λόγους τ῵ν χειλ῵ν σου, φησίν, ἐγώ ἐφύλαξα ὁδούς σκληράς. κε΄. Μισθός τ῅ς ἐγκρατείας, ἟ ἀπάθεια· τ῅ς δέ πίστεως, ἟ γν῵σις· καί ἟ μέν ἀπάθεια, τίκτει τήν διάκρισιν· ἟ δέ γν῵σις, τήν εἰς θεόν ἀγάπην [Fr. τήν θείαν ἀγάπην]. κστ΄. Πρακτικήν μέν ὁ νοῦς κατορθ῵ν, εἰς φρόνησιν προκόπτει· θεωρητικήν δέ, εἰς γν῵σιν. Σ῅ς μέν γάρ ἐστιν, εἰς διάκρισιν ἀρετ῅ς καί κακίας φέρειν τόν ἀγωνιζόμενον· τ῅ς δέ, εἰς τούς περί ἀσωμάτων καί σωμάτων λόγους ἄγειν τόν μέτοχον. Σ῅ς δέ θεολογικ῅ς χάριτος, τοτηνικαῦτα καταξιοῦται, ὁπηνίκα τά προειρημένα πάντα διά τ῵ν τ῅ς ἀγάπης πτερ῵ν διαπεράσας, καί ἐν Θεῶ γενόμενος, τόν περί α὎τοῦ λόγον διά τοῦ πνεύματος, ὡς ἀνθρωπίνῳ νῶ δυνατόν, διασκοπήσει. κζ΄. Θεολογεῖν μέλλων, μή τούς κατ᾿ α὎τόν ζητήσῃς λόγους (ο὎ μή γάρ εὕρῃ ἀνθρώπινος νοῦς· ἀλλ᾿ ο὎δέ ἄλλου τινός τ῵ν μετά Θεόν), ἀλά τούς περί α὎τόν, ὡς οἷόν τε, διασκόπει. Οἷον τούς περί ἀϊδιότητος, ἀπειρίας τε καί ἀοριστίας, ἀγαθότητός τε καί σοφίας καί δυνάμεως, δημιουργικ῅ς τε καί προνοητικ῅ς, καί κριτικ῅ς τ῵ν ὄντων. Οὗτος γάρ ἐν ἀνθρώποις μέγας θεολόγος, ὁ τούτων τούς λόγους κἄν ποσ῵ς ἐξευρίσκων. κη΄. Δυνατός ἀνήρ, ὁ τῆ πράξει τήν γν῵σιν συζεύξας. Σῆ μέν γάρ, τήν ἐπιθυμίαν μαραίνει καί τόν θυμόν ἟μεροῖ· τῆ δέ, τόν νοῦν πτεροῖ, καί πρός Θεόν ἐκδημεῖ. κθ΄. Ὅταν λέγῃ Κύριος· ἖γώ, καί ὁ Πατήρ, ἕν ἐσμεν, τό ταυτόν τ῅ς ο὎σίας σημαίνει. Ὅταν δέ πάλιν λέγῃ· ἖γώ ἐν τῶ Πατρί, καί ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί, τό ἀχώριστον δηλοῖ τ῵ν ὏ποστάσεων. (993) Οἱ οὖν Σριθεῖται χωρίζοντες τοῦ Πατρός τόν Τἱόν, εἰς ἀμφίκρημνον ἐμπίπτουσιν. Ἤ γάρ συναΐδιον λέγοντες τῶ Πατρί τόν Τἱόν, χωρίζοντες δέ α὎τόν ἐξ α὎τοῦ, ἀναγκάζονται λέγειν μή ἐξ α὎τοῦ γεγενν῅σθαι, καί ἐμπεσεῖν εἰς τό τρεῖς λέγειν Θεούς, καί τρεῖς ἀρχάς· ἤ ἐξ α὎τοῦ γεγενν῅σθαι λέγοντες, χωρίζοντες δέ,

269 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀναγκάζονται λέγειν μή συναΐδιον εἶναι τῶ Πατρί, καί ποι῅σαι ὏πό χρόνον τόν τ῵ν χρόνων δεσπότην. Φρή γάρ καί τόν ἕνα Θεόν τηρεῖν, καί τάς τρεῖς ὏ποστάσεις ὁμολογεῖν, κατά τόν μέγαν Γρηγόριον· καί ἑκάστην μετά τ῅ς ἰδιότητος. Καί γάρ " διαιρεῖται" μέν, ἀλλ᾿ "ἀδιαιρέτως, κατά τόν α὎τόν καί συνάπτεται μέν, διῃρημένως δέ." Καί διά τοῦτο, παράδοξος καί ἟ διαίρεσις καί ἟ ἕνωσις. ἖πεί τί ἔχει τό παράδοξον, εἰ ὡς ἄνθρωπος ἀνθρώπῳ ἥνωταί τε καί κεχώρισται, οὕτω καί ὁ Τἱός τῶ Πατρί, καί ο὎δέν πλέον; λ΄. ὇ τέλειος ἐν ἀγάπῃ, καί εἰς ἄκρον ἀπαθείας ἐλθών, ο὎κ ἐπίσταται διαφοράν ἰδίου καί ἀλλοτρίου, ἤ ἰδίας καί ἀλλοτρίας, ἤ πιστοῦ καί ἀπίστου, ἤ δούλου καί ἐλευθέρου, ἤ ὅλως ἄρσενος καί θηλείας· ἀλλ᾿ ἀνώτερος τ῅ς τ῵ν παθ῵ν τυραννίδος γενόμενος, καί εἰς τήν μίαν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων ἀποβλεπόμενος, πάντας ἐξ ἴσου θεωρεῖ, καί πρός πάντας ἴσως διάκειται. Ο὎κ ἔστι γάρ ἐν α὎τῶ Ἕλλην καί Ἰουδαῖος, ο὎δέ ἄρσεν καί θ῅λυ, ο὎δέ δοῦλος καί ἐλεύθερος· ἀλλά πάντα καί ἐν π᾵σι Φριστός. λα΄. ἖κ τ῵ν ὏ποκειμένων ἐν τῆ ψυχῆ παθ῵ν, λαμβάνουσιν οἱ δαίμονες τάς ἀφορμάς τοῦ κινεῖν ἐν ἟μῖν τούς ἐμπαθεῖς λογισμούς. Εἶτα διά τούτων πολεμοῦντες τόν νοῦν, ἐκβιάζονται α὎τόν εἰς συγκατάθεσιν ἐλθεῖν τ῅ς ἁμαρτίας. Ἡττηθέντος δέ α὎τοῦ, ἄγουσιν εἰς τήν κατά διάνοιαν ἁμαρτίαν. Καί ταύτης ἀποτελεσθείσης, φέρουσιν α὎τόν λοιπόν αἰχμάλωτον εἰς τήν πρ᾵ξιν. Μετά δέ ταύτην λοιπόν, οἱ τήν ψυχήν διά τ῵ν λογισμ῵ν ἐρημώσαντες, σύν α὎τοῖς ὏ποχωροῦσι. Μένει δέ μόνον ἐν τῶ νῶ τό εἴδωλον τ῅ς ἁμαρτίας, περί οὗ φησίν ὁ Κύριος· ὅταν ἴδητε τό βδέλυγμα τ῅ς ἐρημώσεως ἑστώς ἐν τόπῳ ἁγίῳ, ὁ ἀναγινώσκων νοείτω· ὅτι τόπος ἅγιος καί ναός Θεοῦ, ὁ νοῦς ὏πάρχει τοῦ ἀνθρώπου, ἐν ᾧ οἱ δαίμονες διά τ῵ν ἐμπαθ῵ν λογισμ῵ν τήν ψυχήν ἐρημώσαντες, τό εἴδωλον τ῅ς ἁμαρτίας ἕστησαν. Ὅτι δέ καί ἱστορικ῵ς ἤδη ταῦτα γέγονεν, ο὎δείς τ῵ν τά Ἰωσήππεια ἀνεγνωκότων, ὡς οἶμαι, ἀμφιβάλλει. Πλήν τινές φασι καί ἐπί τοῦ Ἀντιχρίστου ταῦτα γενήσεσθαι. λβ΄. Σρία εἰσί τά κινοῦντα ἟μ᾵ς ἐπί τά καλά· τά φυσικά σπέρματα· αἱ ἅγιαι Δυνάμεις, καί ἟ ἀγαθή προαίρεσις. Καί τά μέν φυσικά σπέρματα, ὡς ὅταν (996) ὅ θέλομεν ἵνα ποι῵σιν ἟μῖν οἱ ἄνθρωποι, καί ἟μεῖς ὁμοίως ποι῵μεν α὎τοῖς· ἤ ὡς ὅταν ἴδωμέν τινα ἐν στενώσει ἤ ἐν ἀνάγκῃ, καί φυσικ῵ς ἐλε῵μεν. Αἱ δέ ἅγιαι Δυνάμεις, οἷον ὅταν κινούμενοι ἐπί καλῶ πράγματι, εὕρωμεν συνεργίαν ἀγαθήν, καί κατευοδώμεθα. Ἡ δέ ἀγαθή προαίρεσις, ὡς ὅταν διακρίνοντες ἀπό τοῦ κακοῦ τό καλόν, αἱρώμεθα τό ἀγαθόν. λγ΄. Σρία δέ πάλιν εἰσί τά κινοῦντα ἟μ᾵ς ἐπί τά κακά· τά πάθη, οἱ δαίμονες, καί ἟ κακή προαίρεσις. Καί τά μέν πάθη, ὡς ὅταν ἐπιθυμ῵μεν πράγματος παρά λόγον· οἷον ἤ βρώματος, παρά τόν καιρόν, ἤ παρά τήν χρείαν, ἤ γυναικός παρά τόν σκοπόν τ῅ς παιδοποιΐας, καί τ῅ς μή νομίμου. Καί πάλιν, ὅταν ὁργιζώμεθα, ἤ λυπώμεθα παρά τό εἰκός· οἷον, κατά τοῦ ἀτιμάσαντος, ἤ ζημιώσαντος. Οἱ δέ δαίμονες, οἷον ὅταν ἐν τῆ ἐμελείᾳ ἟μ῵ν, καιροσκοποῦντες ἐπιτίθωνται ἟μῖν ἄφνω μετά πολλ῅ς σφοδρότητος κινοῦντες τά προειρημένα πάθη, καί τά ὅμοια. Ἡ δέ κακή προαίρεσις, οἷον, ὅτε ἐν γνώσει τοῦ καλοῦ, κακ῵ν ἀνθαιρώμεθα. λδ΄. Μισθοί τ῵ν πόνων τ῅ς ἀρετ῅ς, εἰσίν ἟ ἀπάθεια καί ἟ γν῵σις. Αὗται γάρ πρόξενοι γίνονται βασιλείας ο὎ραν῵ν· ὡς καί τά πάθη καί ἟ ἀγνωσία, κολάσεως αἰωνίου. ὇ οὖν τούτους [in uno Reg. etn. ταύτας] διά δόξαν ἀνθρώπων ζητ῵ν, καί μή δι᾿ α὎τό τό καλόν, ἀκούει παρά τ῅ς Γραφ῅ς· Αἰτεῖτε, καί ο὎ λαμβάνετε, διότι κακ῵ς αἰτεῖσθε. λε΄. Εἰσί πολλά τινα φύσει καλά ὏πό τ῵ν ἀνθρώπων γινόμενα, ἀλλ᾿ ο὎ καλά πάλιν διά τινα αἰτίαν· οἷον, νηστεία καί ἀγρυπνία, προσευχή καί ψαλμῳδία, ἐλεημοσύνη καί ξενοδοχία, φύσει καλά ἔργα εἰσίν· ἀλλ᾿ ὅταν διά κενοδοξίαν γίνωνται, ο὎κ ἔτι καλά. λστ΄. Πάντων τ῵ν πραττομένων ὏φ᾿ ἟μ῵ν τόν σκοπόν ζητεῖ ὁ Θεός· εἴτε δι᾿ α὎τόν πράττομεν, εἴτε δι᾿ ἄλλην αἰτίαν. λζ΄. Ὅταν ἀκούσῃς τ῅ς Γραφ῅ς λεγούσης· Ὅτι σύ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατά τά ἔργα α὎τοῦ· ο὎ παρά τόν ὀρθόν σκοπόν πραττόμενα, εἰ καί δοκεῖ καλά εἶναι, ὁ Θεός ἀποδίδωσιν· ἀλλά τά κατά τόν ὀρθόν δηλονότι. Ο὎ γάρ εἰς τά γινόμενα, ἀλλ᾿ εἰς τόν σκοπόν τ῵ν γινομένων, ἟ τοῦ Θεοῦ κρίσις ἐφορᾶ. λη΄. ὇ τ῅ς ὏περηφανίας δαίμων, διπλ῅ν ἔχει τήν πονηρίαν· ἤ γάρ ἑαυτῶ ἀναπείθει τόν μοναχόν ἐπιγράφειν τά κατορθώματα, καί ο὎χί τῶ Θεῶ, τῶ καί χορηγῶ τ῵ν καλ῵ν, καί βοηθῶ πρός κατόρθωσιν· ἤ τούτῳ μή πειθόμενον, τούς ἔτι ἀτελεστέρους τ῵ν ἀδελφ῵ν ὏ποβάλλει ἐξουθενεῖν. Ἀγνοεῖ δέ καί οὕτως ὁ ἐνεργούμενος, (997) ὅτι τήν τοῦ Θεοῦ βοήθειαν ἀναπείθει α὎τόν ἀπαρνεῖσθαι. Εἰ γάρ ἐκείνους ὡς μή δυνηθέντας κατορθ῵σαι ἐξουθενεῖ, ἑαυτόν δηλονότι ὡς ἐξ ἰδίας δυνάμεως κατορθώσαντα εἰσάγει. Ὅπερ ἐστί ἀμήχανον, τοῦ Κυρίου εἰπόντος· Φωρίς ἐμοῦ ο὎ δύνασθαι ποιεῖν ο὎δέν. ἖πειδή ἟ ἟μετέρα ἀσθένεια κινουμένη ἐπί τά καλά, ἄνευ τοῦ τοῦ χορηγοῦ τ῵ν καλ῵ν εἰς τέλος ἄγειν ο὎ δύναται.

270 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λθ΄. ὇ ἐγνωκώς τ῅ς ἀνθρωπίνης φύσεως τήν ἀσθένειαν, οὗτος εἴληφε πεῖραν τ῅ς θείας δυνάμεως· καί ὁ τοιοῦτος δι᾿ α὎τ῅ς τά μέν κατορθώσας· τά δέ σπεύδων κατορθ῵σαι, ο὎κ ἐξουθενεῖ ποτε ο὎δένα ἀνθρώπων. Οἶδε γάρ, ὅτι ὥσπερ α὎τῶ ἐβοήθησε, καί πολλ῵ν παθ῵ν καί χαλεπ῵ν ἞λευθέρωσεν, οὕτω δυνατός ἐστι καί π᾵σι βοηθ῅σαι ὅτε θέλει· καί μάλιστα τοῖς δι᾿ α὎τόν ἀγωνιζομένοις· εἰ καί κρίμασίν τισιν, ὏φ᾿ ἕν πάντας τ῵ν παθ῵ν ο὎κ ἀπαλλάττει· ἀλλ᾿ ἰδίοις καιροῖς, ὡς ἀγαθός καί φιλάνθρωπος ἰατρός, ἕκαστον τ῵ν σπευδόντων ἰ᾵ται. μ΄. ἖πί τῆ τ῵ν παθ῵ν ἀνενεργησίᾳ, ἟ ὏περηφανία ἐπισυμβαίνει, ἤ τ῵ν αἰτι῵ν ἀποκρυπτομένων, ἤ τ῵ν δαιμόνων δολερ῵ς [edot. δολουργ῵ς] ὏ποχωρούντων. μα΄. Π᾵σα σχεδόν ἁμαρτία, διά ἟δονήν γίνεται· καί ἟ ταύτης ἀναίρεσις, διά κακοπαθείας καί λύπης, ἤ ἑκουσίου ἤ ἀκουσίου, διά μετανοίας, ἤ οἰκονομικ῅ς ἐπιφορ᾵ς [edit. περιφορ. ] διά τ῅ς προνοίας ἐπαγομένης· Εἰ γάρ ἑαυτούς ἐκρίνομεν, φησίν, ο὎κ ἄν ἐκρινόμεθα· κρινόμενοι δέ, ὏πό Κυρίου (1000) παιδευόμεθα, ἵνα μή σύν τῶ κόσμῳ κατακριθ῵μεν. μβ΄. Ὅταν σοι ἔλθῃ ἐξ ἀπροσδοκήτου πειρασμός, μή τόν δι᾿ οὗ αἰτι῵· ἀλλά τό διά τί ζήτει, καί ε὏ρίσκεις διόρθωσιν. ἖πεί, εἴτε δι᾿ ἐκείνου, εἴτε δι᾿ ἄλλου, πιεῖν εἶχες τ῵ν τοῦ Θεοῦ κριμάτων τό ἀψίνθιον. μγ΄. Ὅσον εἶ κακότροπος, τό κακοπαθεῖν μή ἀπαναίνου, ἵνα δι᾿ α὎τ῅ς ταπεινωθείς, τήν ὏περηφανίαν ἐμέσῃ. μδ΄. Οἱ μέν τ῵ν πειρασμ῵ν, ἟δονάς· οἱ δέ, λύπας· οἱ δέ, ὀδύνας σωματικάς τοῖς ἀνθρώποις προσάγουσι. Κατά γάρ τήν ἐγκειμένην τῆ ψυχῆ αἰτίαν τ῵ν παθ῵ν, καί τό φάρμακον ὁ ἰατρός τ῵ν ψυχ῵ν διά τ῵ν α὎τοῦ κριμάτων ἐπιτίθησιν. με΄. Αἱ ἐπιφοραί τ῵ν πειρασμ῵ν, τοῖς μέν πρός ἤδη γεγονότων ἁμαρτημάτων ἀναίρεσιν· τοῖς δέ, πρός νῦν ἐνεργουμένων· ἄλλοις, πρός μελλόντων ἐνεργεῖσθαι ἀνακοπήν, ἐπάγονται. Δίχα τ῵ν πρός δοκιμήν ἐπισυμβαινόντων, ὡς ἐπί τοῦ Ἰώβ. μστ΄. ὇ μέν ἐχέφρων, τ῵ν θείων κριμάτων τήν ἰατρείαν ἀναλογιζόμενος, ε὎χαρίστως φέρει τάς διά τούτων ἐπισυμβαινούσας α὎τῶ συμφορ᾵ς· μηδένα τούτων αἴτιον, ἤ τάς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας λογιζόμενος. ὇ δέ ἄφρων, τήν τοῦ Θεοῦ ἀγνο῵ν σοφωτάτην πρόνοιαν, ἁμαρτάνων καί παιδευόμενος, ἤ τόν Θεόν, ἤ τούς ἀνθρώπους τ῵ν ἑαυτοῦ κακ῵ν αἰτίους λογίζεται. μζ΄. Εἰσί τινα ἱστ῵ντα τά πάθη τ῅ς κινήσεως, καί μή ἐ῵ντα προβ῅ναι εἰς αὔξησιν· καί εἰσίν ἕτερα ἐλαττοῦντα, καί εἰς μείωσιν ἄγοντα. Οἷον, νηστεία καί κόπος καί ἀγρυπνία, ο὎κ ἐ῵σιν αὔξειν τήν ἐπιθυμίαν· ἀναχώρησις δέ καί θεωρία καί προσευχή, καί ἔρως εἰς Θεόν, ἐλαττοῦσιν α὎τήν, καί εἰς ἀφανισμόν ἄγουσι. Καί ἐπί τοῦ θυμοῦ δέ ὁμοίως. Οἷον, μακροθυμία καί ἀμνησικακία καί πραότης, ἱστ῵σιν α὎τόν, καί ο὎κ ἐ῵σιν αὔξειν· ἀγάπη δέ καί ἐλεημοσύνη καί χρηστότης καί φιλανθρωπία, εἰς μείωσιν ἄγουσιν. μη΄. Οὗτινος ὁ νοῦς διαπαντός ἐστι πρός Θεόν, τούτου καί ἟ ἐπιθυμία εἰς τόν θεῖον ὏περηύξησεν ἔρωτα· καί ὁ θυμός ὁλοστός εἰς τήν θείαν μετετράπη ἀγάπην. Σῆ γάρ χρονίᾳ τ῅ς θείας ἐλλάμψεως μετουσίᾳ, ὅλος φωτοειδής γεγονώς, καί τό παθητικόν α὎τοῦ μέρος πρός ἑαυτόν συσφίγξας, εἰς ἔρωτα θεῖον, ὡς εἴρηται, ἀκατάληκτον, καί ἀγάπης ἀκατάπαυστον, ἔστρεψεν, ὅλως ἐκ τ῵ν ἐπιγείων ἐπί τό θεῖον μεταγαγών. μθ΄. Ο὎ πάντως ὁ μή φθον῵ν, μηδέ ὀργιζόμενος μηδέ μνησικακ῵ν τῶ λυπήσαντι, ἤδη καί ἀγάπην ἔχει πρός α὎τόν. Δύναται γάρ καί μήπω ἀγαπ῵ν, (1001) κακόν ἀντί κακοῦ μή ἀποδοῦναι, διά τήν ἐντολήν· ο὎ πάντως δέ ἔτι καί καλόν ἀνταποδῦναι κακοῦ, ἀβιάστως. Σό γάρ ἐκ διαθέσεως καλ῵ς ποιεῖν τοῖς μισοῦσι, μόνης ἐστί τ῅ς πνευματικ῅ς τελείας ἀγάπης. ν΄. Ο὎χ ὁ μή ἀγαπ῵ν τινα, ἤδη πάντως καί μισεῖ α὎τόν· ο὎δέ πάλιν, ὁ μή μισ῵ν, ἤδη πάντως καί ἀγαπᾶ. Ἀλλά δύναται ὡς μέσος εἶναι πρός α὎τόν· τουτέστι, μήτε ἀγαπᾶν, μήτε μισεῖν. Σήν γάρ ἀγαπητικήν διάθεσιν, μόνοι οἱ ἐν τ῵ ἐνάτῳ κεφαλαίῳ ταύτης τ῅ς ἑκατοντάδος εἰρημένοι πέντε τρόποι, ἐμποιεῖν πεφύκασιν, ὅ τε ἐπαινετός καί ὁ μέσος, καί οἱ ψεκτοί. να΄. Ὅταν ἴδῃς τόν νοῦν σου τοῖς ὏λικοῖς ἟δέως ἐνασχολούμενον, καί τοῖς τούτων νοήμασιν ἐμφιλοχωροῦντα, γίνωσκε σεαυτόν ταῦτα μ᾵λλον ἤ τόν Θεόν ἀγαπ῵ντα. Ὅπου γάρα ἐστιν ὁ θησαυρός σου, φησίν ὁ Κύριος, ἐκεῖ καί ἟ καρδία ἔσται. νβ΄. Νοῦς Θεῶ συναπτόμενος, καί α὎τῶ ἐγχρονίζων διά προσευχ῅ς καί ἀγάπης, σοφός γίνεται καί ἀγαθός καί δυνατός καί φιλάνθρωπος καί ἐλεήμων καί μακρόθυμος· καί ἁπλ῵ς εἰπεῖν, πάντα σχεδόν τά θεῖα ἰδιώματα ἐν ἑαυτῶ περιφέρει. Σούτου δέ

271 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀναχωρ῵ν [Ft. ἀποχωρ῵ν], καί τ῵ν ὏λικ῵ν προσχωρ῵ν, ἤ κτηνώδης γίνεται φιλήδονος γεγονώς· ἤ θηριώδης, διά ταῦτα τοῖς ἀνθρώποις μαχόμενος. νγ΄. Κόσμον λέγει ἟ Γραφή τά ὏λικά πράγματα· καί κοσμικοί εἰσι, οἱ τούτοις τόν νοῦν ἐνασχολοῦντες, πρός οὕς καί λέγει ἐντρεπτικώτερον· Μή ἀγαπᾶτε τόν κόσμον, μηδέ τά ἐν τῶ κόσμῳ. Ἡ ἐπιθυμία τ῅ς σαρκός, καί ἐπιθυμία τ῵ν ὀφθαλμ῵ν, καί ἟ ἀλαζονεία τοῦ βίου, ο὎κ ἔστιν ἐκ τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾿ ἐκ τοῦ κόσμου ἐστί, καί τά ἑξ῅ς. νδ΄. Μοναχός ἐστιν, ὁ τ῵ν ὏λικ῵ν πραγμάτων τόν νοῦν ἀποχωρίσας· καί δι᾿ ἐγκρατείας καί ἀγάπης καί ψαλμῳδίας καί προσευχ῅ς προσκαρτερ῵ν τῶ Θεῶ. νε΄. Κτηνοτρόφος μέν ἐστιν νοητός, ὁ πρακτικός· κτην῵ν γάρ λόγος ἐπέχουσι τά ἞θικά κατορθώματα· διό καί ἔλεγεν ὁἸακώβ· Ἄνδρες κτηνοτρόφοι εἰσίν οἱ παῖδές σου. Ποιμήν δέ προβάτων, ὁ γνωστικός. Προβάτων γάρ ἐπέχουσιν οἱ λογισμοί, ἐπί τά ὄρη τ῵ν θεωρημάτων ὏πό τοῦ νοῦ ποιμαινόμενοι. Διά τοῦτο καί Βδέλυγμα τοῖς Αἰγυπτίοις π᾵ς ποιμήν προβάτων, ἤγουν ταῖς ἐναντίαις δυνάμεσι. νστ΄. ὇ μέν φαῦλος νοῦς, κινουμένου τοῦ σώματος διά τ῵ν αἰσθήσεων ἐπί τάς ἰδίας ἐπιθυμίας καί ἟δονάς, ἐξακολουθεῖ, καί συγκατατίθεται ταῖς τούτου φαντασίαις καί ὁρμαῖς· ὁ δέ ἐνάρετος, ἐγκρατεύεται, καί κατέχει ἑαυτόν ἀπό τ῵ν ἐμπαθ῵ν φαντασι῵ν καί ὁρμ῵ν, καί μ᾵λλον φιλοσοφεῖ βελτίους ποι῅σαι τάς τοιαύτας α὎τοῦ κινήσεις. (1004) νζ΄. Σ῵ν ἀρετ῵ν, αἱ μέν εἰσι σωματικαί· αἱ δέ, ψυχικαί. Καί σωματικαί μέν εἰσιν, οἷον νηστεία, ἀγρυπνία, χαμευνία, διακονία, ἐργόχειρον πρός τό μή ἐπιβαρ῅σαί τινα, ἤ πρός μετάδοσιν, καί τά ἑξ῅ς. Χυχικαί δέ εἰσιν, οἷον ἀγάπη, μακροθυμία, πραότης, ἐγκράτεια, προσευχή, καί τά ἑξ῅ς. ἖άν οὖν ἔκ τινος ἀνάγκης, ἤ περιστάσεως σωματικ῅ς, οἷον ἀῤῥωστίας, ἤ τινος τ῵ν τοιούτων, συμβῆ ἟μῖν μή ἐκτελέσαι δυνηθ῅ναι τάς προειρημένας σωματικάς ἀρετάς, συγγνώμην ἔχομεν παρά Κυρίου, τοῦ καί τάς αἰτίας εἰδότος· τάς δέ ψυχικάς μή ἐκτελοῦντες ο὎δεμίαν ἔξομεν ἀπολογίαν. Ο὎ γάρ εἰσιν ὏πό ἀνάγκην. νη΄. Ἡ εἰς Θεόν ἀγάπη, πάσης ἟δον῅ς παρερχομένης, καί παντός πόνου καί λύπης πείθει καταφρονεῖν τόν μέτοχον α὎τ῅ς. Καί πειθέτωσάν σε οἱ ἅγιοι πάντες, τοσαῦτα πεπονθότες διά Φριστόν. νθ΄. Πρόσεχε σεαυτῶ ἀπό τ῅ς μητρός τ῵ν κακ῵ν, φιλαυτίας, ἥτις ἐστίν ἟ τοῦ σώματος ἄλογος φιλία. ἖κ ταύτης γάρ ε὎λογοφαν῵ς τίκτονται οἱ πρ῵τοι καί ἐμπαθεῖς καί γενικώτατοι τρεῖς ἐμμανεῖς λογισμοί· ὁ τ῅ς γαστριμαργίας λέγω, καί φιλαργυρίας, καί κενοδοξίας· τάς ἀφορμάς ἐκ τ῅ς ἀναγκαίας τοῦ σώματος δ῅θεν λαμβάνοντες χρείας· ἐξ ὧν γενν᾵ται ἅπας ὁ τ῵ν κακ῵ν κατάλογος. Δεῖ οὖν, ὡς εἴρηται, προσέχειν ἀναγκαίως, καί ταύτῃ πολεμεῖν μετά πολλ῅ς νήψεως. Σαύτης γάρ ἀναιρουμένης, συναναιροῦνται πάντες οἱ ἐξ α὎τ῅ς. ξ΄. Σό τ῅ς φιλαυτίας πάθος, τῶ μέν μοναχῶ ἐλεεῖν ὏ποτίθεται τό σ῵μα, καί συνελθεῖν παρά τό προσ῅κον εἰς τά βρώματα· οἰκονομίας δ῅θεν χάριν καί κυβερνήσεως, ἵνα κατά μικρόν παρασυρόμενος, εἰς τόν βόθρον τ῅ς φιληδονίας ἐμπέσῃ. Σῶ δέ κοσμικῶ ἐντεῦθεν ἤδη πρόνοιαν α὎τ῵ ποιεῖσθαι εἰς ἐπιθυμίαν ὏ποβάλλει. ξα΄. Σήν τ῅ς προσευχ῅ς ἀκροτάτην κατάστασιν, ταύτην εἶναι λέγουσι, τό ἔξω σαρκός καί κόσμου γενέσθαι τόν νοῦν, καί ἄϋλον πάντη καί ἀνείδεον ἐν τ῵ προσεύχεσθαι. ὇ οὖν ταύτην ἀλώβητον διατηρ῵ν τήν κατάστασιν, οὗτος ὄντως ἀδιαλείπτως προσεύχεται. ξβ΄. Ὥσπερ τό σ῵μα ἀποθν῅σκον, πάντων χωρίζεται τ῵ν τοῦ βίου πραγμάτων· οὕτω καί ὁ νοῦς ἐν τῶ ἄκρως προσεύχεσθαι ἀποθνήσκων, πάντων χωρίζεται τ῵ν τοῦ κόσμου νοημάτων. ἖άν γάρ μή τόν τοιοῦτον θάνῃ θάνατον, μετά θεοῦ ε὏ρεθ῅ναι καί ζ῅σαι ο὎ δύναται. (1005) ξγ΄. Μηδείς σε ἀπατήσῃ, μοναχέ, ὅτι ἔνι σε σωθ῅ναι ἟δονῆ καί κενοδοξίᾳ δουλεύοντα. ξδ΄. Ὥσπερ τό σ῵μα διά τ῵ν πραγμάτων ἁμαρτάνει, καί ἔχει πρός παιδαγωγίαν τάς σωματικάς ἀρετάς, ἵνα σωφρονῆ· οὕτω καί ὁ νοῦς διά τ῵ν ἐμπαθ῵ν νοημάτων, καί ἔχει ὡσαύτως πρός παιδαγωγίαν τάς ψυχικάς ἀρετάς, ἵνα καθαρ῵ς καί ἀπαθ῵ς ὁρ῵ν τά πράγματα, σωφρονῆ.

272 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ξε΄. Ὥσπερ τάς ἟μέρας διαδέχονται αἱ νύκτες, καί τά θέρη οἱ χειμ῵νες· οὕτω κενοδοξίαν καί ἟δονήν, λύπαι καί ὀδύναι, εἴτε ἐν τῶ παρόντι εἴτε ἐν τῶ μέλλοντι. ξστ΄. Ο὎κ ἔστιν ἁμαρτήσαντα ἐκφυγεῖν τήν μέλλουσαιν κρίσιν, ἄνευ ἑκουσίων ἐνταῦθα πόνων, ἤ ἀκουσίων ἐπιφορ῵ν. ξζ΄. Διά πέντε αἰτίας φασι παραχωρεῖσθαι ἟μ᾵ς ὏πό Θεοῦ πολεμεῖσθαι ὏πό δαιμόνων. Καί πρώτην μέν εἶναί φασιν, ἵνα πολεμούμενοι καί ἀντιπολεμοῦντες, εἰς διάκρισιν τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς κακίας ἔλθωμεν. Δευτέραν δέ, ἵνα πολέμῳ καί πόνῳ τήν ἀρετήν κτώμενοι, βεβαίαν α὎τήν καί ἀμετάπτωτον ἔξωμεν. Σρίτην δέ, ἵνα προκόπτοντες εἰς τήν ἀρετήν, μή ὏ψηλοφρον῵μεν, ἀλλά μάθωμεν ταπεινοφρονεῖν. Σετάρτην δέ, ἵνα πειραθέντες τ῅ς κακίας, τέλειον μῖσος α὎τήν μισήσωμεν. Πέμπτην δέ ἐπί πάσαις, ἵνα ἀπαθεῖς γενόμενοι, μή ἐπιλαθώμεθα τ῅ς οἰκείας ἀσθενείας, μήτε τ῅ς τοῦ βοηθήσαντος δυνάμεως. ξη΄. Ὥσπερ τοῦ πειν῵ντος ὁ νοῦς ἄρτον φαντάζεται, καί τοῦ διψ῵ντος ὕδωρ, οὕτω καί τοῦ γαστριμάργου ποικιλίας ἐδεσμάτων· καί τοῦ φιληδόνου, μορφάς γυναικ῵ν· καί ὁ τοῦ κενοδόξου, τάς ἐξ ανθρώπων τιμάς· καί τοῦ φιλαργύρου, τά κέρδη· καί τοῦ μνησικάκου, τήν ἄμυναν τοῦ λυπήσαντος· καί τοῦ φθονεροῦ, τήν κάκωσιν τοῦ φθονουμένου, καί ἐπί τ῵ν ἄλλων παθ῵ν ὁμοίως. ἖κ γάρ τ῵ν παθ῵ν ὀχλούμενος νοῦς, λαμβάνει τά ἐμπαθ῅ νοήματα, καί ἐγρηγορότος τοῦ σώματος, καί κατά τούς ὕπνους. ξθ΄. Ὅταν ἐπιθυμία αὔξῃ, τάς ποιητικάς τ῵ν ἟δον῵ν ὕλας ἐν τοῖς ὕπνοις ὁ νοῦς φαντάζεται· ὅταν δέ ὁ θυμός, τά φόβων ποιητικά βλέπει πράγματα. Αὔξουσι μέντοι τά πάθη, οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, συνεργόν τήν ἟μετέραν ἀμέλειαν λαμβάνοντες, καί ταῦτα ἐρεθίζοντες. ἖λαττοῦσι δέ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι, πρός τήν τ῵ν ἀρετ῵ν ἟μ᾵ς κινοῦντες ἐργασίαν. ο΄. Σό μέν ἐπιθυμητικόν τ῅ς ψυχ῅ς πυκνότερον ἐρεθιζόμενον, ἕξιν φιληδονίας δυσκίνητον τῆ ψυχῆ ἐντίθησιν· ὁ δέ θυμός συνεχ῵ς ταρασσόμενος, δειλόν καί ἄνανδρον τόν νοῦν ἀπεργάζεται. Ἰ῵νται δέ, τό μέν, ἄσκησις ἐπιτεταμένη νηστείας καί ἀγρυπνίας καί προσευχ῅ς· τόν δέ, χρηστότης καί φιλανθρωπία καί ἀγάπη καί ἔλεος. (1008) οα΄. Ἤ διά τ῵ν πραγμάτων οἱ δαίμονες πολεμοῦσιν, ἤ διά τ῵ν ἐν τοῖς πράγμασιν ἐμπαθ῵ν νοημάτων. Καί διά μέν τ῵ν πραγμάτων, τούς ἐν τοῖς πράγμασιν ὄντας, διά δέ τ῵ν νοημάτων, τούς τ῵ν πραγμάτων κεχωρισμένους. οβ΄. Ὅσον ἐστίν ε὎κοπώτερον τό κατά διάνοιαν ἁμαρτάνειν τοῦ κατ᾿ ἐνέργειαν, τοσοῦτόν ἐστι βαρύτερος ὁ διά τ῵ν νοημάτων πόλεμος, τοῦ διά τ῵ν πραγμάτων. ογ΄. Σά μέν πράγματα ἔξωθέν εἰσι τοῦ νοῦ· τά δέ τούτων νοήματα ἔσω συνίστανται. ἖ν α὎τῶ οὖν ἐστι, τό εὖ τούτοις χρήσασθαι, ἤ κακ῵ς. Σῆ γάρ ἐσφαλμένῃ τ῵ν νοημάτων χρήσει ἟ παράχρησις τ῵ν πραγμάτων ἀκολουθεῖ. οδ΄. Διά τ῵ν τρι῵ν τούτων λαμβάνει ὁ νοῦς τά ἐμπαθ῅ νοήματα· διά τ῅ς αἰσθήσεως, διά τ῅ς κράσεως, διά τ῅ς μνήμης. Καί διά μέν τ῅ς αἰσθήσεως, ὅταν προσβάλλοντα α὎τῆ τά πράγματα πρός ἅπερ τά πάθη κεκτήμεθα, κινῆ α὎τόν πρός ἐμπαθεῖς λογισμούς. Διά δέ τ῅ς κράσεως, ὅταν ἐξ ἀκολάστου διαίτης, ἤ ἐνεργείας δαιμόνων, ἤ νοσήματός τινος ἀλλοιουμένη ἟ τοῦ σώματος κρ᾵σις, κινῆ α὎τόν πάλιν πρός ἐμπαθεῖς λογισμούς, ἤ κατά τ῅ς Προνοίας. Διά δέ τ῅ς μνήμης, ὅταν τ῵ν πραγμάτων πρός ἅπερ πεπόνθαμεν τά νοήματα ἟ μνήμη ἀναφέρῃ, καί κινῆ α὎τόν ὁμοίως πρός ἐμπαθεῖς λογισμούς. οε΄. Σ῵ν εἰς χρ῅σιν παρά Θεοῦ δοθέντων ἟μῖν πραγμάτων, τά μέν, ἐν τῆ ψυχῆ, τά δέ, ἐν τῶ σώματι, τά δέ, περί τό σ῵μα ε὏ρίσκεται, οἷον, ἐν μέν τῆ ψυχ῅, αἱ δυνάμεις α὎τ῅ς· ἐν δέ τῶ σώματι, τά αἰσθητήρια καί τά λοιπά μέλη· περί δέ τό σ῵μα, βρώματα, κτήματα, καί τά ἑξ῅ς. Σό οὖν εὖ τούτοις χρήσασθαι ἤ κακ῵ς, ἤ τοῖς περί ταῦτα συμβεβηκόσιν, ἤ ἐναρέτους ἤ φαύλους ἟μ᾵ς ἀποφαίνει. οστ΄. Σ῵ν ἐν τοῖς πράγμασι συμβεβηκότων, τά μέν εἰσι τ῵ν ἐν τῆ ψυχῆ, τά δέ, τ῵ν ἐν τ῵ σώματι, τά δέ, τ῵ν περί τό σ῵μα πραγμάτων. Καί τ῵ν μέν ἐν τ῅ ψυχ῅, οἷον, γν῵σις καί ἄγνοια, λήθη καί μνήμη, ἀγάπη και μῖσος, φόβος καί θάρσος, λύπη καί χαρά, καί τά ἑξ῅ς· τ῵ν δέ ἐν τῶ σώματι, οἷον, ἟δονή καί πόνος, αἴσθησις καί πήρωσις, ὏γεία καί νόσος, ζωή καί θάνατος, καί τά τοιαῦτα. Σ῵ν δέ περί τό σ῵μα, οἷον, ε὎τεκνία καί ἀτεκνία, πλοῦτος καί πενία, δόξα καί ἀδοξία, καί τά ἑξ῅ς. Σούτων δέ, τά μέν καλά, τά δέ κακά τοῖς ἀνθρώποις νομίζεται, ο὎δέν α὎τ῵ν κακόν ὄν τῶ ἰδίῳ λόγῳ· (1009) παρά δέ τήν χρ῅σιν, εἴτε κακά κυρίως, εἴτε ἀγαθά ε὏ρίσκεται.

273 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οζ΄. Καλή ἟ γν῵σις τῆ φύσει· ὁμοίως δέ καί ὏γεία· ἀλλά τἀναντία τούς πολλούς ἤπερ ταῦτα ὤνησεν. Σοῖς γάρ φαύλοις ο὎κ εἰς καλόν ἟ γν῵σις συμβαίνει, εἰ καί τῆ φύσει, ὡς εἴρηται, ἐστί καλή· ὁμοίως δέ ο὎δέ ὏γεία, ο὎δέ πλοῦτος, ο὎δέ χαρά. Ο὎ γάρ συμφερόντως τούτοις κέχρηνται. Ἄρα οὖν τἀναντία τούτοις συμφέρει. Ο὎κοῦν ο὎δέ ἐκεῖνα κακά τῶ ἰδίῳ λόγῳ τυγχάνει, εἰ καί δοκεῖ κακά εἶναι. οη΄. Μή παραχρ῵ τοῖς νοήμασιν, ἵνα μή ἐξ ἀνάγκης καί τοῖς πράγμασι παραχρήσῃ. ἖άν γάρ μή τις πρ῵τον κατά διάνοιαν ἁμαρτάνῃ, ο὎κ ἄν ἁμάρτῃ ποτέ κατ᾿ ἐνέργειαν. οθ΄. Εἰκών τοῦ χοϊκοῦ αἱ γενικαί κακίαι ὏πάρχουσιν· οἷον, ἀφροσύνη, δειλία, ἀκολασία, ἀδικία. Εἰκών δέ τοῦ ἐπουρανίου, αἱ γενικαί ἀρεταί, οἷον, φρόνησις, ἀνδρεία, σωφροσύνη, δικαιοσύνη. Ἀλλά καθώς ἐφορέσαμεν τήν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσωμεν καί τήν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου. π΄. Εἰ θέλεις ε὏ρεῖν τήν ὁδόν τήν ἀπάγουσαν εἰς τήν ζωήν, ἐν τῆ ὁδῶ α὎τήν ζήτει, κἀκεῖ α὎τήν ε὏ρίσκεις, τῆ εἰπούσῃ· ἖γώ εἰμι ἟ ὁδός, καί ἟ ζωή καί ἟ ἀλήθεια. Πλήν σφόδρα ἐμπόνως ζήτει, διότι ὀλίγοι εἰσίν οἱ ε὏ρίσκοντες α὎τήν· καί μήπως τ῵ν ὀλίγων ἀπολειφθείς, μετά τ῵ν πολλ῵ν ε὏ρεθήσῃ. πα΄.Διά τά πέντε ταῦτα ἟ ψυχή ἀπό ἁμαρτι῵ν ἀνακόπτεται· ἤ διά τόν φόβον τ῵ν ἀνθρώπων, ἤ διά τόν φόβον τ῅ς κρίσεως, ἤ διά τήν μέλλουσαν μισθαποδοσίαν, ἤ διά τήν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, ἤ τελευταῖον δία συνείδησιν τύπτουσαν. πβ΄. Σινές φασιν, ὅτι ο὎κ ἄν ἦν τό κακόν ἐν τοῖς οὖσιν, εἰ μήτι δ᾿ ἄν ἑτέρα τις ἦν δύναμις, ἟ ἀνθέλκουσα ἟μ᾵ς ἐπ᾿ α὎τό. Αὕτη δέ ἐστιν ο὎δέν ἕτερον, ἤ ἟ τ῵ν κατά φύσιν τοῦ νοῦ ἐνεργει῵ν ἀμέλεια. Διόπερ οἱ τούτων τήν ἐπιμέλειαν ποιούμενοι, τά μέν καλά, ἀεί ποιοῦσι· τά δέ κακά [Fr.Ὅρα τί ἐστι κακία], ο὎δέποτε. Εἰ οὖν θέλεις καί σύν ἄπωσαι τήν ἀμέλειαν, καί συναπελαύνεις τήν κακίαν· ἥτις ἐστι ἟ ἐσφαλμένη χρ῅σις τ῵ν νοημάτων, ᾗ ἐπακολουθεῖ ἟ παράχρησις τ῵ν πραγμάτων. πγ΄. Κατά φύσιν ἐστί τοῦ ἐν ἟μῖν λογικοῦ μέρους, τό τε ὏ποταγ῅ναι τῶ θείῳ λόγῳ, καί τό ἄρχειν τοῦ ἐν ἟μῖν ἀλόγου μέρους. Αὔτη οὖν ἟ τάξις ἐν π᾵σι φυλαχθήτω, καί οὔτε τό κακόν ἔσται ἐν τοῖς οὖσιν, οὔτε τό ἐπ᾿ α὎τό ἀνθέλκον ε὏ρεθήσεται. πδ΄. Οἱ μέν τ῵ν λογισμ῵ν, ἁπλοῖ εἰσιν, οἱ δέ σύνθετοι. Καί ἁπλοῖ μέν εἰσιν, οἱ ἀπαθεῖς· σύνθετοι δέ, οἱ ἐμπαθεῖς, ὡς ἐκ πάθους καί νοήματος συγκείμενοι. Σούτων οὕτως ἐχόντων, πολλούς τ῵ν ἁπλ῵ν ἔστιν ἰδεῖν ἑπομένους τοῖς συνθέτοις, ὅταν ἄρξωνται κινεῖσθαι πρός τό κατά διάνοιαν ἁμαρτάνειν. Οἷον, ὡς ἐπί χρυσίου· ἀνέβη ἐπί τήν μνήμην τινός λογισμός περί χρυσίου ἐμπαθής· καί ὥρμησε τῆ διανοίᾳ ἐπί τό κλέπτειν, (1012) καί ἀπετέλεσε κατά νοῦν τήν ἁμαρτίαν. ΢υνείποντο δέ τ῅ μνήμῃ τοῦ χρυσίου, καί ἟ μνήμη τοῦ βαλλαντίου καί τοῦ σκευαρίου καί τοῦ κουβουκλείου, καί τ῵ν ἑξ῅ς. Καί ἟ μέν μνήμη τοῦ χρυσίου, ἦν σύνθετος· εἶχε γάρ τό πάθος· ἟ δέ τοῦ βαλλαντίου καί τοῦ σκευαρίου καί τ῵ν ἑξ῅ς, ἁπλ῅. Ο὎ γάρ εἶχε πρός α὎τά πάθος ὁ νοῦς. Καί ἐπί παντός δέ λογισμοῦ ὁμοίως ἔχει, ἐπί τε κενοδοξίας, καί ἐπί γυναικός, καί τ῵ν λοιπ῵ν. Ο὎ γάρ πάντες οἱ συνεπόμενοι τῶ ἐμπαθεῖ λογισμῶ λογισμοί, καί ἐμπαθεῖς εἰσιν, ὡς ἀπέδειξεν ὁ λόγος.἖κ τούτων οὖν δυνάμεθα γν῵ναι, ποῖα τά ἐμπαθ῅ νοήματα, καί ποῖα τά ἁπλ᾵. πε΄. Σινές μέν φασιν, ὅτι τ῵ν μορίων τοῦ σώματος καθαπτόμενοι οἱ δαίμονες κατά τούς ὕπνους, κινοῦσι τό πάθος τ῅ς πορνείας· εἶτα τό πάθος κινούμενον, ἀναφέρει τήν μορφήν τ῅ς γυναικός διά τ῅ς μνήμης ἐπί τόν νοῦν. Σινές δέ, ὅτι τῶ μέν νῶ ἐν σχήματι γυναικός παραφαίνονται· τ῵ν τε μορίων τοῦ σώματος καθαπτόμενοι, τήν ὄρεξιν κινοῦσι, καί οὕτω γίνονται αἱ φαντασίαι. Ἕτεροι δέ πάλιν, ὅτι τό πάθος τό ἐπικρατοῦν ἐν τῶ πλησιάζοντι δαίμονι, κινεῖ τό πάθος· καί οὕτως ἀνάπτεται πρός λογισμούς ἟ ψυχή, ἀναφέρουσα τάς μορφάς διά τ῅ς μνήμης. Καί ἐπί τ῵ν ἄλλων δέ ἐμπαθ῵ν φαντασι῵ν ὁμοίως, οἱ μέν οὕτως, οἱ δέ οὕτως συμβαίνειν φασί. Πλήν ἐν ο὎δενί τ῵ν εἰρημένων τρόπων ἰσχύουσι πάθος τό οἱονδήποτε κιν῅σαι οἱ δαίμονες, παρούσης τῆ ψυχῆ ἀγάπης καί ἐγκρατείας, οὔτε ἐγρηγορότος τοῦ σώματος, οὔτε κατά τούς ὕπνους. πστ΄. Σά μέν τ῵ν τοῦ νόμου ἐντολ῵ν καί σωματικ῵ς καί πνευματικ῵ς ἀνάγκη φυλάττειν· τά δέ, πνευματικ῵ς μόνον. Οἷον τό, Ο὎ μοιχεύσεις, Ο὎ φονεύσεις, Ο὎ κλέψεις, καί τά ὅμοια, καί σωματικ῵ς καί πνευματικ῵ς χρή φυλάττειν. Καί πνευματικ῵ς δέ τρισσ῵ς. Σό δέ περιτέμνεσθαι καί φυλάττειν τό ΢άββατον, καί σφάξαι τόν ἀμνόν καί ἔδεσθαι ἄζυμα ἐπί πικρίδων, καί τά ὅμοια, πνευματικ῵ς μόνον. (1013) πζ΄. Σρεῖς εἰσιν ἞θικαί καταστάσεις γενικώτεραι ἐν τοῖς μοναχοῖς. Καί πρώτη μέν, τό μηδέν ἁμαρτάνειν κατ᾿ ἐνέργειαν· δευτέρα δέ, τό μή ἐγχρονίζειν ἐν τῆ ψυχ῅ τούς ἐμπαθεῖς λογισμούς· τρίτη δέ, τό τάς μορφάς τ῵ν γυναικ῵ν, καί τ῵ν λυπησάντων ἀπαθ῵ς θεωρεῖν κατά διάνοιαν. 274 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πη΄. Ἀκτήμων ἐστίν ὁ ἀπαταξάμενος π᾵σι τοῖς ὏πάρχουσιν α὎τῶ, καί μηδέν τό σύνολον ἐπί γ῅ς κεκτημένος πλήν τοῦ σώματος· καί τήν πρός α὎τό δέ σχέσιν διαῤῥήξας, τῶ Θεῶ καί τοῖς ε὎σεβέσι τήν ἑαυτοῦ κατεπίστευσεν οἰκονομίαν. πθ΄. Σ῵ν κτωμένων οἱ μέν ἀπαθ῵ς κτ῵νται· διό καί στερούμενοι α὎τ῵ν, ο὎ λυποῦνται· ὡς οἱ τήν ἁρπαγήν τ῵ν ὏παρχόντων α὎τοῖς μετά χαρ᾵ς προσδεξάμενοι. Οἱ δέ ἐμπαθ῵ς κτ῵νται· διότι μέλλοντες στερεῖσθαι, περίλυποι γίνονται· ὡς ὁ ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ πλούσιος, ἀπ῅λθε λυπούμενος. Εἰ δέ καί στεροῦνται, μέχρι θανάτου λυποῦνται. Σοῦ οὖν ἀπαθοῦς καί τοῦ ἐμπαθοῦς τήν διάθεσιν ἟ στέρησις ἐλέγχει. τεσ. ἀνοικ.΄. Σούς μέν ἄκρως προσευχομένους πολεμοῦσιν οἱ δαίμονες, ἵνα τά νοήματα τ῵ν αἰσθητ῵ν πραγμάτων ψιλά μή ἀναλαμβάνωσι· τούς δέ γνωστικούς, ἵνα ἐγχρονίζωσιν ἐν α὎τοῖς οἱ ἐμπαθεῖς λογισμοί· τούς δέ περί τήν πρ᾵ξιν ἀγωνιζομένους, ἵνα πείσωσιν α὎τούς κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτάνειν· παντί δέ τρόπῳ πρός πάντας ἀγωνίζονται, ἵνα ἀπό τοῦ Θεοῦ οἱ δείλαιοι τούς ἀνθρώπους χωρίσωσι. τεσ. ἀνοικ. α΄. Οἱ κατά τόν βίον τοῦτον ὏πό τ῅ς θείας προνοίας εἰς ε὎σέβειαν ἐγγυμναζόμενοι, διά τ῵ν τρι῵ν τούτων πειρασμ῵ν δοκιμάζονται· οἷον, ἤ διά τ῅ς τ῵ν ἟δέων δόσεως, ὡς ἐπί ὏γείας καί κάλλους καί ε὎τεκνίας (1016) καί χρημάτων καί δόξης, καί τ῵ν ὁμοίων· ἤ διά τ῅ς τ῵ν λυπηρ῵ν ἐπιφορ᾵ς· οἷον, στερήσεως τέκνων, καί χρημάτων καί δόξης· ἤ διά τ῵ν ὀδύνας ἐμποιούντων τῶ σώματι· οἷον, νοσημάτων καί βασάνων, καί τ῵ν ἑξ῅ς. Καί πρός μέν τούς πρώτους λέγει ὁ Κύριος· Εἴ τις ο὎κ ἀποτάσσεται π᾵σι τῖς ὏πάρχουσιν α὎τῶ, ο὎ δύναταί μου εἶναι μαθητής. Πρός δέ τούς δευτέρους καί τρίτους· ἖ν τῆ ὏πομονῆ ὏μ῵ν κτήσασθε τάς ψυχάς ὏μ῵ν. τεσ. ἀνοικ. β΄. Σά τέσσαρα ταῦτά φασιν ἀλλοι῵σαι τήν κρ᾵σιν τοῦ σώματος, καί διδόναι τῶ νῶ λογισμούς, εἴτε ἐμπαθεῖς δι᾿ α὎τ῅ς, εἴτε ἀπαθεῖς· οἷον, τούς ἀγγέλους, τούς δαίμονας, τούς ἀέρας, τήν δίαιταν. Καί τούς μέν ἀγγέλους λόγῳ φασίν ἀλλοι῵σαι· τούς δέ δαίμονας, δι᾿ ἐπαφ῅ς· τούς δέ ἀέρας, ταῖς μεταβολαῖς· τήν δέ δίαιταν, ταῖς τ῵ν βρωμάτων καί πομάτων ποιότησι, καί πλεονασμῶ καί ἐλαττώσει· πάρεξ τ῵ν διά μνήμης καί ἀκο῅ς καί ὁράσεως συμβαινουσ῵ν α὎τῆ ἀλλοιώσεων, πρωτοπαθούσης τ῅ς ψυχ῅ς ἐκ τ῵ν συμπιπτόντων α὎τ῅ λυπηρ῵ν ἤ χαροποι῵ν. Καί ἐκ τούτων μέν πάσχουσα ἟ ψυχή, ἀλλοιοῖ τήν κρ᾵σιν τοῦ σώματος· ἐκ δέ τ῵ν προειρημένων ἟ κρ᾵σις ἀλλοιουμένη, παρέχει τῶ νῶ λογισμούς. τεσ. ἀνοικ. γ΄. Θάνατος μέν ἐστι κυρίως ὁ τοῦ Θεοῦ χωρισμός· κέντρον δέ θανάτου, ἟ ἁμαρτία· ὅ δεξάμενος ὁ Ἀδάμ, ὁμοῦ τοῦ τ῅ς ζω῅ς ξύλου, καί τοῦ παραδείσου καί τοῦ Θεοῦ ἐξόριστος γέγονε· ᾧ ἐπηκολούθησεν ἐξ ἀνάγκης καί ὁ τοῦ σώματος θάνατος. Ζωή δέ κυρίως ἐστίν ὁ εἰπών· ἖γώ εἰμι ἟ ζωή, Οὗτος ἐν τῶ θανάτῳ γενόμενος, τόν νεκρωθέντα πάλιν εἰς τήν ζωήν ἐπανήγαγεν. τεσ. ἀνοικ. δ΄. ὇ λόγος συγγραφόμενος, ἤ πρός τήν ἑαυτοῦ ὏πόμνησιν συγγράφεται, ἤ πρός ὠφέλειαν, ἤ καί ἄμφω, ἤ πρός βλάβην τιν῵ν, ἤ πρός ἐπίδειξιν, ἤ ἐξ ἀνάγκης. τεσ. ἀνοικ. ε΄. Σόπος ἐστί χλόης ἟ πρακτική ἀρετή· ὕδωρ ἀναπαύσεως, ἟ γν῵σις τ῵ν γεγονότων. τεσσ. ἀνοικ. στ΄. ΢κιά θανάτου ἐστίν ἟ ἀνθρωπίνη ζωή. Εἴ τις οὖν ἐστι μετά τοῦ Θεοῦ, καί ὁ Θεός μετ᾿ α὎τοῦ ἐστιν, οὗτος δύναται εἰπεῖν ἐναργ῵ς τό, ἖άν γάρ πορευθ῵ ἐν μέσῳ σκι᾵ς θάνατου, ο὎ φοβηθήσομαι κακά, ὅτι σύ μετ' ἐμοῦ εἶ. τεσσ. ἀνοικ. ζ΄. Νοῦς μέν καθαρός ὀρθά βλέπει τά πράγματα· λόγος δέ γεγυμνασμένος, ὏π᾿ ὄψιν ἄγει τά ὁραθέντα· ἀκοή δέ λαμπρά ὏ποδέχεται α὎τά. ὇ δέ τ῵ν τρι῵ν ἐστερημένος, τόν εἰρηκότα κακίζει. τεσσ. ἀνοικ. η΄. Μετά τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ τήν ἁγίαν γινώσκων Σριάδα, καί τήν δημιουργίαν α὎τ῅ς, καί τήν πρόνοιαν· καί τό παθητόν μέρος τ῅ς ψυχ῅ς ἀπαθές κεκτημένος. τεσσ. ἀνοικ. θ΄. (1017) Σήν ῥάβδον σημαίνειν φασί τήν κρίσιν τήν τοῦ Θεοῦ· τήν δέ βακτηρίαν, τήν πρόνοιαν. Σοῦ οὖν τ῅ς τούτων γνώσεως μετειληφότος ἐστί τό λέγειν· Ἡ ῥάβδος σου καί ἟ βακτηρία σου, αὗταί με παρεκάλεσαν. ρ΄. Ὅτε ὁ νοῦς παθ῵ν γυμνωθῆ, καί τῆ τ῵ν ὄντων καταλάμπηται θεωρίᾳ, τότε δύναται καί ἐν Θεῶ γενέσθαι, καί ὡς δεῖ προσεύχεσθαι.

275 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Περί ἀγάπης τρίτη ἑκατοντάς. α΄. Ἡ μέν εὔλογος τ῵ν νοημάτων καί τ῵ν πραγμάτων χρ῅σις, σωφροσύνης καί ἀγάπης καί γνώσεώς ἐστι ποιητική· ἟ δέ ἄλογος, ἀκολασίας καί μίσους καί ἀγνοίας. β΄. Ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν, καί τά ἑξ῅ς. Ἡ τράπεζα ἐνταῦθα σημαίνει τήν πρακτικήν ἀρετήν. Αὕτη γάρ ἐξ ἐναντίας τ῵ν θλιβομένων ἟μ᾵ς παρά Φριστοῦ ἟τοιμάσθη. Σό δέ ἔλαιον τό λιπαῖνον τόν νοῦ, τήν θεωρίαν τ῵ν γεγονότων. Σό δέ ποτήριον τοῦ Θεοῦ, τήν γν῵σιν τήν τοῦ Θεοῦ. Σό δέ ἔλεος α὎τοῦ, τόν Λόγον α὎τοῦ καί Θεόν. Οὗτος γάρ διά τ῅ς ἐνανθρωπήσεως α὎τοῦ καταδιώκει πάσας τάς ἟μέρας, ἕως οὗ πάντας καταλάβῃ τούς σωθησομένους, ὥσπερ τόν Παῦλον. ὇ δέ οἶκος, τήν βασιλείαν, ἐν ᾗ ἀποκαθίστανται πάντες οἱ ἅγιοι. Ἡ δέ μακρότης τ῵ν ἟μερ῵ν, τήν αἰώνιον ζωήν. γ΄. Κατά παράχρησιν αἱ κακίαι τ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεων ἟μῖν ἐπισυμβαίνουσιν· οἷον, τ῅ς τε ἐπιθυμητικ῅ς, καί τ῅ς θυμοειδοῦς, καί τ῅ς λογιστικ῅ς. Καί τ῅ς μέν λογιστικ῅ς δυνάμεως παράχρησίς ἐστιν, ἀγνωσία καί ἀφροσύνη· τ῅ς δέ θυμοειδοῦς καί ἐπιθυμητικ῅ς, μῖσος καί ἀκολασία. Φρ῅σις δέ τούτων, γν῵σις καί φρόνησις, ἀγάπη τε καί σωφροσύνη. Εἰ δέ τοῦτο, ο὎δέν τ῵ν ὏πό Θεοῦ κτισθέντων καί γεγονότων ἐστί κακόν. δ΄. Ο὎ τά βρώματα κακά, ἀλλ᾿ ἟ γαστριμαργία· ο὎δέ ἟ παιδοποιΐα, ἀλλ᾿ ἟ πορνεία· ο὎δέ τά χρήματα, ἀλλ᾿ ἟ φιλαργυρία· ο὎δέ ἟ δόξα, ἀλλ᾿ ἟ κενοδοξία. Εἰ δέ τοῦτο, ο὎δέν ἐν τοῖς οὖσι κακόν, εἰ μή ἟ παράχρησις, ἥτις συμβαίνει ἐκ τ῅ς τοῦ νοῦ ἀμελείας περί τήν φυσικήν γεωργίαν. ε΄. Σό ἐν δαίμοσι κακόν ταῦτα εἶναί φησιν ὁ μακάριος Διονύσιος, θυμόν ἄλογον, ἄνουν ἐπιθυμίαν, φαντασίαν προπετ῅. Ἀλογία δέ καί ἄνοια καί προπέτεια ἐπί τ῵ν λογικ῵ν στερήσεις εἰσί λόγου καί νοῦ καί περισκέψεως. Αἱ δέ στερήσεις, τ῵ν ἕξεών εἰσι δεύτεραι. Ἄρα οὖν ἦν ὅτε ὏π῅ρχεν ἐν α὎τοῖς λόγος καί νοῦς καί περίσκεψις ε὎λαβής. (1020) Εἰ δέ τοῦτο ο὎δέ οἱ δαίμονες φύσει κακοί· ἀλλ᾿ ἐκ παραχρήσεως τ῵ν φυσικ῵ν δυνάμεων κακοί γεγόνασι. στ΄. Σά μέν τ῵ν παθ῵ν, ἀκολασίας· τά δέ, μίσους· τά δέ, καί ἀκολασίας καί μίσους εἰσί ποιητικά. ζ΄. Πολυφαγία καί ἟δυφαγία, ἀκολασίας εἰσίν αἴτια [Fr. αἴτιαι]· φιλαργυρία δέ καί κενοδοξία, μίσους πρός τόν πλησίον. Ἡ δέ τούτων μήτηρ φιλαυτία τ῵ν ἀμφοτέρων ἐστίν αἰτία. η΄. Υιλαυτία ἐστίν ἟ πρός τό σ῵μα ἐμπαθής καί ἄλογος φιλία· ᾗ ἀντίκειται ἀγάπη καί ἐγκράτεια. ὇ ἔχων τήν φιλαυτίαν, δ῅λον ὅτι ἔχει πάντα τά πάθη. θ΄. Ο὎δείς, φησίν Ἀπόστολος, τήν ἑαυτοῦ σάρκα ἐμίσησεν· ἀλλ᾿ ὏ποπιάζει δηλονότι καί δουλαγωγεῖ, μηδέν πλέον α὎τῆ παρέχων, πλήν διά τροφ῅ς καί σκεπασμάτων· καί τούτων μόνων, τ῵ν πρός τό ζῆν ἀναγκαίων. Οὕτως οὖν ἀπαθ῵ς τις ἀγαπᾶ α὎τήν· καί ὡς ὏πηρέτιν τ῵ν θείων ἐκτρέφει α὎τήν, καί θάλπει τοῖς τήν ἔνδειαν α὎τ῅ς ἀποπληροῦσι μόνοις. ι΄. Ὅν τις ἀγαπᾶ, τοῦτον πάντως καί σπεύδει θεραπεύειν. Εἰ οὖν τόν Θεόν τις ἀγαπᾶ, πάντως καί τά ἀρεστά α὎τῶ σπεύδει ποιεῖν· εἰ δέ τήν σάρκα, τά ταύτην τέρποντα ἐκτελεῖν. ια΄. Σῶ μέν Θεῶ ἀρέσκει ἀγάπη καί σωφροσύνη, καί θεωρία καί προσευχή· τῆ δέ σαρκί, γαστριμαργία καί ἀκολασία, καί τά τούτων α὎ξητικά. Διά τοῦτο, Οἱ ἐν σαρκί ὄντες, Θεῶ ἀρέσαι ο὎ δύνανται. Οἱ δέ τοῦ Φριστοῦ, τήν σάρκα ἐσταύρωσαν σύν τοῖς παθήμασι καί ταῖς ἐπιθυμίαις. ιβ΄. ὇ νοῦς ἐάν μέν νεύσῃ πρός Θεόν, ἔχει δοῦλον τό σ῵μα, καί πλέον ο὎δέν α὎τῶ παρέχει τ῵ν πρός τό ζῆν ἀναγκαίων· ἐάν δέ νεύσῃ πρός τήν σάρκα, δουλοῦται τοῖς πάθεσι, πρόνοιαν α὎τ῅ς ἀεί εἰς ἐπιθυμίας ποιούμενος. ιγ΄. Εἰ θέλεις τ῵ν λογισμ῵ν περιγίνεσθαι, ἐπιμελοῦ τ῵ν παθ῵ν, καί ε὎χερ῵ς α὎τούς ἐκ τοῦ νοῦ ἀπό τούτων ἐξελαύνεις [Fr.ἐκ τοῦ νοῦ ἀπελαύνεις]. Οἷον, ἐπί μέν τ῅ς πορνείας, νήστευε, ἀγρύπνει, κοπίασον, ἰδίασον. ἖πί δέ τ῅ς ὀργ῅ς καί τ῅ς λύπης, καταφρόνει δόξης καί ἀτιμίας καί τ῵ν ὏λικ῵ν πραγμάτων. ἖πί δέ τ῅ς μνησικακίας, προσεύχου ὏πέρ τοῦ λυπήσαντος, καί ἀπαλλάττῃ. ιδ΄. Μή τ῵ν ἀνθρώπων τοῖς ἀσθενεστέροις ἑαυτόν παραμέτρει, ἀλλά τῆ ἐντολ῅ τ῅ς ἀγάπης μ᾵λλον παράτεινον. Σοῖς μέν γάρ παραμετρ῵ν, εἰς τόν βόθρον τ῅ς οἰήσεως ἐμπίπτεις· τῆ δέ παρατείνων, εἰς τό ὕψος τ῅ς ταπεινοφροσύνης προκόπτεις. 276 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιε΄. Εἰ ὅλως τ῅ς πρός τόν πλησίον ἀγάπης τήν ἐντολήν (1021) φυλάττεις, ὏πέρ τίνος τ῅ς πρός α὎τόν λύπης τήν πικρίαν ἐντίκτεις, ἤ δ῅λον ὅτι ταύτης τά πρόσκαιρα προτιμ῵ν καί α὎τ῵ν ἀντιποιούμενος, τόν ἀδελφόν πολεμεῖς; ιστ΄. Ο὎ διά τήν χρείαν τοσοῦτον τό χρυσίον ζηλωτόν τοῖς ἀνθρώποις γέγονεν, ὅσον τό δι᾿ α὎τοῦ τούς πολλούς τάς ἟δονάς θεραπεύειν. ιζ΄. Σρία εῖσί τά αἴτια τ῅ς τ῵ν χρημάτων ἀγάπης, φιληδονία, κενοδοξία καί ἀπιστία. Φαλεπωτέρα δέ τ῵ν δύο ἟ ἀπιστία καθέστηκεν. ιη΄. ὇ μέν φιλήδονος ἀγαπᾶ ἀργύριον, ἵνα δι᾿ α὎τῦ τρυφήσῃ· ὁ δέ κενόδοξος, ἵνα δι᾿ α὎τοῦ δοξασθῆ· ὁ δέ ἄπιστος, ἵνα κρύψῃ καί φυλάξῃ, λιμόν φοβούμενος, ἤ γ῅ρας ἤ νόσον ἤ ξενιτείαν· καί ἐπ᾿ α὎τῶ μ᾵λλον ἐλπίζει, ἤ ἐπί τῶ Θεῶ τῶ πάσης κτίσεως δημιουργῶ, καί προνοητῆ, ἕως τ῵ν ἐσχάτων καί μικροτάτων ζώων. ιθ΄. Σέσσαρές εἰσιν οἱ περιποιούμενοι χρήματα· οἱ προειρημένοι τρεῖς, καί ὁ οἰκονομικός. Μόνος δέ οὗτος δηλονότι ὀρθ῵ς περιποιεῖται, ἵνα ἑκάστῳ τήν χρείαν παρέχων μή διαλείπῃ ποτέ. κ΄. Πάντες οἱ ἐμπαθεῖς λογισμοί ἤ τό ἐπιθυμητικόν τ῅ς ψυχ῅ς ἐρεθίζουσιν, ἤ τό θυμικόν ἐκταράσσουσιν, ἤ τό λογιστικόν ἐπισκοτίζουσι· καί ἐκ τούτου συμβαίνει τόν νοῦν ὀφθαλμιάσαι πρός τήν πνευματικήν θεωρίαν, καί τήν τ῅ς προσευχ῅ς ἐκδημίαν. Καί τούτου χάριν ὀφείλει ὁ μοναχός, καί μάλιστα ὁ ἟συχάζων, ἀκριβ῵ς τοῖς λογισμοῖς προσέχειν, καί τάς τούτων αἰτίας καί γν῵ναι καί ἐκκόπτειν. Γινώσκειν δέ οὗτως· οἷον, ἐρεθίζουσι τό ἐπιθυμητικόν τ῅ς ψυχ῅ς αἱ ἐμπαθεῖς μν῅μαι τ῵ν γυναικ῵ν· τούτων δέ αἰτία, ἟ τ῵ν βρωμάτων καί πομάτων ἀκρασία, καί ἟ α὎τ῵ν τ῵ν γυναικ῵ν πυκνή καί ἄλογος συντυχία. Περικόπτει δέ ταύτας πεῖνα καί δίψα καί ἀγρυπνία καί ἀναχώρησις. Σόν δέ θυμόν πάλιν ἐκταράσσουσιν αἱ ἐμπαθεῖς μν῅μαι τ῵ν λυπησάντων· αἰτία δέ τούτων, φιληδονία καί κενοδοξία καί φιλοϋλία. Διά γάρ ταῦτα ὁ ἐμπαθής λυπεῖται, ἤ ὡς στερηθείς, ἤ ὡς μή ἐπιτυχών. Περικόπτει δέ ταύτας ἟ τούτων α὎τ῵ν καταφρόνησις καί ἐξουδένωσις, διά τήν εἰς Θεόν ἀγάπην. κα΄. Γινώσκει ὁ Θεός ἑαυτόν, γινώσκει καί τά ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότα. Γινώσκουσι δέ καί αἱ ἅγιαι Δυνάμεις τόν Θεόν· γινώσκουσι δέ καί τά ὏πό Θεοῦ γεγονότα. Ἀλλ' ο὎χ ὡς ὁ Θεός γινώσκει ἑαυτόν καί τά ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότα, οὕτω καί αἱ ἅγιαι Δυνάμεις τόν Θεόν καί τά ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότα. (1024) κβ΄. ὇ μέν Θεός ἑαυτόν γινώσκει, ἐκ τ῅ς μακαρίας ο὎σίας α὎τοῦ· τά δέ ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότα, ἐκ τ῅ς σοφίας α὎τοῦ· δι᾿ ἧς καί ἐν ᾗ τά πάντα ἐποίησεν. Αἱ δέ ἅγιαι Δυνάμεις τόν μέν Θεόν μετοχῆ γινώσκουσιν, ὏πέρ μετοχήν ὄντα· τά δέ ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότα, ἀναλήψει τ῵ν ἐν α὎τοῖς θεωρημάτων. κγ΄. Ἔξω μέν τοῦ νοῦ εἰσι τά γεγονότα· ἔνδον δέ τήν α὎τ῵ν θεωρίαν ἀναλαμβάνει. Ο὎χ οὕτως δέ ἐπί Θεοῦ τοῦ ἀϊδίου καί ἀπείρου καί ἀορίστου, καί τό εἶναι καί εὖ εἶναι καί ἀεί εἶναι τοῖς οὖσι χαρισαμένου. κδ΄. Θεοῦ μετέχει τοῦ ἁγίου ἟ λογιστική καί νοερά ο὎σία, α὎τῶ τε τῶ εἶναι, καί τῆ πρός τό εὖ εἶναι ἐπιτηδειότητι· ἀγαθότητός τέ φημι, καί σοφίας· καί τῆ πρός τό ἀεί εἶναι χάριτι. Σαύτῃ οῦν τόν Θεόν γινώσκει. Σά δέ ὏π᾿ α὎τοῦ γεγονότα, τῆ ἀναλήψει, ὡς εἴρηται, τ῅ς ἐν τοῖς γεγονόσι θεωρουμένης τεχνικ῅ς σοφίας· ἥτις ἐστί ψιλή καί ἀνυπόστατος ἐν τῶ νῶ συνισταμένη. κε΄. Σέσσαρα τ῵ν θείων ἰδιωμάτων, συνεκτικά καί φρουρητικά καί διασωστικά τ῵ν ὄντων, δι᾿ ἄκραν ἀγαθότητα ἐκοινοποίησεν ὁ Θεός, παραγαγών εἰς τό εἶναι τήν λογικήν καί νοεράν ο὎σίαν· τό ὄν, τό ἀεί ὄν, τήν ἀγαθότητα καί σοφίαν. Σούτων τά μέν δύο τῆ ο὎σίᾳ παρέσχε· τά δέ δύο, τῆ γνωμικῆ ἐπιτηδειότητι· τήν ἀγαθότητα καί τήν σοφίαν· ἵνα ἅπερ ἐστίν α὎τός κατ᾿ ο὎σίαν, γίνηται ἟ κτίσις κατά μετουσίαν. Διά ταύτην [Calecas ταῦτα], καί κατ᾿ εἰκόνα καί ὁμοίωσιν Θεοῦ λέγεται γεγεν῅σθαι. Καί κατ᾿ εἰκόνα μέν, ὡς ὄν, ὄντος· καί ὡς ἀεί ὄν, ἀεί ὄντος· εἰ καί μή ἀνάρχως, ἀλλ᾿ ἀτελευτήτως· καθ᾿ ὁμοίωσιν δέ, ὡς ἀγαθός, ἀγαθοῦ· καί ὡς σοφός, σοφοῦ· τοῦ κατά φύσιν, ὁ κατά χάριν. Καί κατ᾿ εἰκόνα μέν, π᾵σα φύσις λογική ἐστι τοῦ Θεοῦ· καθ᾿ ὁμοίωσιν δέ, μόνοι οἱ ἀγαθοί καί σοφοί. Π᾵σα ἟ λογική καί νοερά ο὎σία διῄρηται εἰς δύο· τουτέστιν, εἰς τήν ἀγγελικήν καί τήν ἀνθρωπίνην φύσιν. Καί π᾵σα ἟ ἀγγελική φύσις διῄρηται πάλιν εἰς δύο καθολικάς γνώμας τε καί ἀγέλας, ἁγίας τε καί ἐναγεῖς· τουτέστιν, εἰς ἁγίας Δυνάμεις καί ἀκαθάρτους δαίμονας. Καί π᾵σα ἟ ἀνθρωπίνη διῄρηται εἰς γνώμας μόνον καθολικάς δύο, ε὎σεβεῖς λέγω καί ἀσεβεῖς.

277 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html (1025) κζ΄. ὇ μέν Θεός ὡς α὎τοΰπαρξις ὤν καί α὎τοαγαθότης καί α὎τοσοφία· μ᾵λλον δέ ἀληθέστερον εἰπεῖν, καί ὏πέρ ταῦτα πάντα, ο὎δέν ἔχει τό σύνολον ἐναντίον. Σά δέ κτίσματα, ὡς πάντα μέν μεθέξει καί χάριτι τήν ὕπαρξιν ἔχοντα· τά δέ λογικά καί νοερά, καί τήν ἀγαθότητος καί σοφίας ἐπιτηδειότητα, ἔχει ἐναντίον· τῆ μέν ὏πάρξει, τό μή ὏πάρχειν· τῆ δέ τ῅ς ἀγαθότητος καί σοφίας ἐπιτηδειότητι, κακίαν καί ἀγνωσίαν. Καί τό μέν ὏πάρχειν ἀεί ἤ μή ὏πάρχειν ταῦτα [Fr. τά λογικά καί νοερά], ἐν τῆ ἐξουσίᾳ τοῦ πεποιηκότος ἐστί· τό δέ μετέχειν τ῅ς ἀγαθότητος α὎τοῦ καί τ῅ς σοφίας ἤ μή μετέχειν, ἐν τῆ βουλήσει τ῵ν λογικ῵ν ὏πάρχει. κη΄. Οἱ μέν Ἕλληνες ἐξ ἀϊδίου λέγοντες συνυπάρχειν τῶ Θεῶ τήν τ῵ν ὄντων ο὎σίαν, τάς δέ περί α὎τήν ποιότητας μόνον ἐξ α὎τοῦ ἐσχηκέναι· τῆ μέν ο὎σίᾳ, ο὎δέν λέγουσιν ἐναντίον· ἐν δέ ταῖς ποιότησι μόναις, τήν ἐναντίωσιν εἶναι. Ἡμεῖς δέ μόνην λέγομεν τήν θείαν ο὎σίαν μέ ἔχειν τι ἐναντίον, ὡς ἀΐδιόν τε οὖσαν καί ἄπειρον, καί ἀϊδιότητος ἀλλήλαις χαριστικήν· τῆ δέ τ῵ν ὄντων ο὎σίᾳ, εἶναι μέν τό μή ὄν ἐναντίον· καί ἐν τῆ ἐξουσίᾳ τοῦ κυρίως ὄντος ὏πάρχειν, τό ἀεί εἶναι α὎τήν ἤ μή εἶναι, ἀμεταμέλητα δέ εἶναι τά χαρίσματα α὎τοῦ. Καί διά τοῦτο, καί ἔστιν ἀεί, καί ἔσται τῆ παντοκρατορικῆ δυνάμει διακρατουμένη, εἰ καί ἔχει τό μή ὄν ἐναντίον, ὡς εἴρηται, ὡς ἐκ μή ὄντος εἰς τό εἶναι παραχθεῖσα, καί ἐν τῆ βουλήσει α὎τοῦ ἔχουσα τό εἶναι α὎τήν ἤ μή εἶναι. κθ΄. Ὥσπερ τό κακόν στέρησίς ἐστιν ἀγαθοῦ, καί ἟ ἀγνωσία στέρησίς ἐστι γνώσεως· οὕτω καί τό μή ὄν στέρησίς ἐστι τοῦ ὄντος· ο὎ τοῦ κυρίως δέ ὄντος· ο὎κ ἔχει γάρ ἐναντίον· ἀλλά τοῦ κατά μέθεξιν τοῦ κυρίως ὄντος. Καί αἱ μέν τ῵ν προτέρων στερήσεις τῆ γνώμῃ τ῵ν γεγονότων ἕπονται· ἟ δέ τοῦ δευτέρου ἐν τῆ βουλήσει τοῦ πεποιηκότος ὏πάρχεται· τοῦ ἀεί δι᾿ ἀγαθότητα βουλομένου εἶναι τά ὄντα, καί ἀεί ὏π᾿ α὎τοῦ ε὎εργετεῖσθαι. λ΄. Πάντα τά γεγονότα, τά μέν εἰσι λογικά καί νοερά, καί τ῵ν ἐναντίων δεκτικά· οἷον, ἀρετ῅ς καί κακίας, καί γνώσεως καί ἀγνωσίας· τά δέ σώματα διάφορα, ἐκ τ῵ν ἐναντίων συνεστ῵τα· τουτέστι, γ῅ς, (1028) ἀέρος, πυρός, ὕδατος· καί τά μέν εἰσι ἀσώματα πάντη καί ἄϋλα, εἰ καί τινα τούτων συνέζευκται σώμασι· τά δέ ἐξ ὕλης καί εἴδους μόνον ἔχει τήν σύστασιν. λα΄. Πάντα τά σώματα, κατά φύσιν ἐστίν ἀκίνητα· κινεῖται δέ ὏πό τ῅ς ψυχ῅ς· τά μέν, λογικ῅ς· τά δέ, ἀλόγου· τά δέ ἀναισθήτου. λβ΄. Σ῵ν ψυχικ῵ν δυνάμεων ἟ μέν ἐστι θρεπτική καί α὎ξητική· ἟ δέ φανταστική καί ὁρμητική· ἟ δέ λογιστική καί νοητική. Καί τ῅ς μέν πρώτης μόνης μετέχουσι τά φυτά· τ῅ς δέ δευτέρας πρός ταύτῃ τά ἄλογα ζ῵α· τ῅ς δέ τρίτης πρός ταῖς δυσίν, οἱ ἄνθρωποι. Καί αἱ μέν δύο δυνάμεις, φθαρταί· ἟ δέ τρίτη, ἄφθαρτος καί ἀθάνατος ἀποδείκνυται. λγ΄. Ἀλλήλαις μεταδιδοῦσαι φωτισμοῦ αἱ ἅγιαι Δυνάμεις· καί τῆ ἀνθρωπίνῃ φύσει, ἤ τ῅ς α὎τ῵ν ἀρετ῅ς μεταδιδόασιν, ἤ τ῅ς ἐν α὎ταῖς γνώσεως. Καί ἀρετ῅ς μέν, οἷον θεομιμήτου ἀγαθότητος, καθ᾿ ἥν καί ἑαυτάς, καί ἀλλήλας, καί τάς ὏ποβεβηκυίας ε὎εργετοῦσι, θεοειδεῖς ἀργαζόμεναι· γνώσεως δέ, ἤ περί Θεοῦ τι ὏ψηλότερον· ΢ύ γάρ, φησίν, Ὕψιστος εἰς τόν αἰ῵να, Κύριε· ἤ περί σωμάτων, βαθύτερον· ἤ περί ἀσωμάτων, ἀκριβέσερον· ἤ περί προνοίας, τρανότερον· ἤ περί κρίσεως, σαφέστερον. λδ΄. Νοός ἐστι ἀκαθαρσία, πρ῵τον μέν, τό γν῵σιν ἔχειν ψευδ῅· δεύτερον δέ, τό ἀγνοεῖν τι τ῵ν καθόλου· ὡς πρός ἀνθρώπινον νοῦν λέγω· ἀγγέλου γάρ ἐστι το μηδέν τ῵ν ἐπί μέρους ἀγνοεῖν· τρίτον δέ, τό ἐμπαθεῖς ἔχειν λογισμούς· τέταρτον δέ, τό συγκατατίθεσθαι τῆ ἁμαρτίᾳ. λε΄. Χυχ῅ς ἐστιν ἀκαθαρσία, τό μή ἐνεργεῖν κατά φύσιν. ἖κ τούτου γάρ τίκτονται τῶ νῶ οἱ ἐμπαθεῖς λογισμοί. Σότε γάρ κατά φύσιν ἐνεργεῖ, ὅταν αἱ παθητικαί α὎τ῅ς δυνάμεις· ὁ θυμός λέγω καί ἟ ἐπιθυμία, ἐν τῆ τ῵ν πραγμάτων καί τ῵ν ἐν α὎τοῖς νοημάτων προβολῆ, ἀπαθεῖς διαμείνωσι. λστ΄. ΢ώματός ἐστιν ἀκαθαρσία, ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτία. λζ΄. Ἀγαπᾶ ἟συχίαν ὁ πάσχων πρός τά τοῦ κόσμου· καί ἀγαπᾶ πάντας ἀνθρώπους, ὁ μηδέν ἀγαπ῵ν ἀνθρώπινον· καί γν῵σιν ἔχει Θεοῦ καί τ῵ν θείων, ὁ μή σκανδαλιζόμενος εἴς τινας, εἴτε διά παραπτώματα, εἴτε διά λογισμούς ἐξ ὏πονοίας. λη΄. Μέγα μέν τό μή πάσχειν πρός τά πράγματα· μεῖζον δέ τούτου πολλῶ, τό πρός τά τούτων νοήματα ἀπαθ῅ διαμεῖναι. λθ΄. Ἀγάπη καί ἐγκράτεια ἀπαθ῅ τόν νοῦν διατηροῦσι πρός τε τά πράγματα, καί πρός τά τούτων νοήματα.

278 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μ΄. Ο὎ πρός τά πράγματα ὁ νοῦς πολεμεῖ τοῦ θεοφιλοῦς, (1029) ο὎δέ πρός τά τούτων νοήματα· ἀλλά πρός τά πάθη τά τοῖς νοήμασι συνεζευμένα. Οἷον, ο὎ πρός τήν γυναῖκα πολεμεῖ, ο὎δέ πρός τόν λυπήσαντα, ο὎δέ πρός τάς τούτων φαντασίας· ἀλλά πρός τά πάθη τά ταῖς φαντασίαις συνεζευγμένα. μα΄. Ἅπας ὁ πόλεμος τοῦ μοναχοῦ πρός τούς δαίμονας, ἵνα τά πάθη τ῵ν νοημάτων χωρίσῃ. Ἄλλως γάρ ἀπαθ῵ς τά πράγματα βλέπειν ο὎ δύναται. μβ΄. Ἄλλο ἐστί πρ᾵γμα, καί ἄλλο νόημα, καί ἄλλο πάθος. Καί πρ᾵γμα μέν ἐστιν, οἷον, ἀνήρ, γυνή, χρυσός, καί τά ἑξ῅ς. Νόημα δέ, οἷον, μνήμη ψιλή τινος τ῵ν προειρημένων. Πάθος δέ, οἷον, φιλία ἄλογος, ἤ μῖσος ἄκριτόν τινος τ῵ν προειρημένων. Πρός οὖν τό πάθος ἐστί τοῦ μοναχοῦ ἟ μάχη. μγ΄. Νόημά ἐστι ἐμπαθές, λογισμός σύνθετος ἀπό πάθους καί νοήματος. Φωρίσωμεν τό πάθος ἀπό τοῦ νοήματος, καί ἀπομένει ὁ λογισμός ψιλός. Φωρίζομεν δέ δι᾿ ἀγάπης πνευματικ῅ς καί ἐγκρατείας, ἐάν θέλωμεν. μδ΄. Αἱ μέν ἀρεταί, τ῵ν παθ῵ν τόν νοῦν χωρίζουσι· αἱ δέ πνευματικαί θεωρίαι, τ῵ν ψιλ῵ν νοημάτων· ἟ δέ καθαρά προσευχή α὎τῶ α὎τόν παρίστησιν τῶ Θεῶ. με΄. Αἱ μέν ἀρεταί, διά τήν γν῵σιν τ῵ν γεγονότων· ἟ δέ γν῵σις, διά τόν γινώσκοντα· ὁ δέ γινώσκων, διά τόν ἀγνώστως γινωσκόμενον, καί ὏πέρ γν῵σιν γινώσκοντα. μστ΄. Ο὎χ ὡς προσδεόμενός τινος ὁ ὏περπλήρης Θεός, παρήγαγεν εἰς τό εἶναι τά γεγονότα· ἀλλ᾿ ἵνα α὎τά μέν α὎τοῦ ἀναλόγως μετέχοντα ἀπολαύῃ, [Fr. ἀπολαύσῃ] α὎τός δέ ε὎φρανθῆ ἐπί τοῖς ἔργοις α὎τοῦ ὁρ῵ν α὎τά ε὎φραινόμενα, καί τόν ἀκόρεστον ἀκορέστως ἀεί κορεννύμενα. μζ΄. Πολλούς ἔχει ὁ κόσμος πτωχούς τῶ πνεύματι, ἀλλά παρά τό προσ῅κον. Καί πολλούς πενθοῦντας, ἀλλά διά ζημίας χρημάτων, ἤ ἀποβολάς τέκνων. Καί πολλούς πραεῖς, ἀλλά πρός τά ἀκάθαρτα πάθη. Καί πολλούς πειν῵ντας καί διψ῵ντας, ἀλλά τό ἁρπάζειν τά ἀλλότρια, καί κερδαίνειν ἐξ ἀδικίας. Καί πολλούς ἐλεήμονας, ἀλλά πρός τό σ῵μα καί τά τοῦ σώματος. Καί καθαρούς τ῅ καρδίᾳ, ἀλλά διά κενοδοξίαν. Καί εἰρηνοποιούς, ἀλλά τήν ψυχήν τῆ σαρκί ὏ποτάσσοντας. Καί πολλούς ὀνειδιζομένους, ἀλλ᾿ ἐπ᾿ αἰσχροῖς ἁμαρτήμασι· ἀλλ᾿ ἐκεῖνοι μόνοι μακάριοι, (1032) οἱ διά Φριστόν καί κατά Φριστόν ταῦτα καί ποιοῦντες καί πάσχοντες. Διατί; Ὅτι α὎τ῵ν ἐστιν ἟ βασιλεία τ῵ν ο὎ραν῵ν· καί, Α὎τοί τόν Θεόν ὄψονται, καί τά ἑξ῅ς. Ὥστε, ο὎χ ὅτι ποιοῦσι ταῦτα καί πάσχουσι, εἰσί μακάριοι· ἀλλ᾿ ὅτι διά Φριστόν καί κατά Φριστόν ταῦτα καί ποιοῦσι καί πάσχουσι. μη΄. ἖ν π᾵σι τοῦ ὏φ᾿ ἟μ῵ν πραττομένοις, ὁ σκοπός ζητεῖται παρά Θεῶ, ὡς πολλάκις εἴρηται· εἴτε δι᾿ α὎τόν, εἴτε δι᾿ ἄλλο τι πράττομεν. Ὅταν οὖν τι θέλωμεν πρ᾵ξαι ἀγαθόν, μή τήν ἀνθρωπαρέσκειαν, ἀλλά τόν Θεόν σχ῵μεν σκοπόν· ἵνα εἰς α὎τόν ἀεί ἀποβλεπόμενοι, δι᾿ α὎τόν πάντα πράξωμεν· ἵνα μή καί τόν τόπον ὏πομένωμεν, καί τόν μισθόν ἀπολέσωμεν. μθ΄. Καί τά ψιλά τ῵ν ἀνθρωπίνων πραγμάτων νοήματα, καί τά πάντων τ῵ν γεγονότων θεωρήματα, ἀπόβαλε τοῦ νοός ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς προσευχ῅ς· ἴνα μή τά ἥττονα φανταζόμενος, τοῦ πάντων τ῵ν ὄντων ἀσυγκρίτως κρείττονος ἐκπέσῃς. ν΄. ἖άν τόν Θεόν γνησίως ἀγαπήσωμεν, δι᾿ α὎τ῅ς τ῅ς ἀγάπης τά πάθη ἀποβάλλομεν. Ἡ δέ εἰς α὎τόν ἀγάπη ἐστί, τό προτιμᾶν α὎τόν τοῦ κόσμου, καί τήν ψυχήν τ῅ς σαρκός· ἐν τῶ τ῵ν κοσμικ῵ν μέν καταφρονεῖν πραγμάτων, α὎τῶ δέ σχολάζειν διά παντός, διά τε ἐγκρατείας καί ἀγάπης καί προσευχ῅ς καί ψαλμῳδίας, καί τ῵ν ἑξ῅ς. να΄. ἖άν σχολάζοντες τῶ Θεῶ χρόνῳ πολλῶ, τοῦ παθητικοῦ μέρους τ῅ς ψυχ῅ς ἐπιμελώμεθα, ο὎κ ἔτι πρός τάς τ῵ν λογισμ῵ν προσβολάς ἐξοκείλομεν· ἀλλά καί ἀκριβέστερον τάς τούτων αἰτίας κατανοοῦντες και ἐκκόπτοντες, διορατικώτεροι γινόμεθα· ὥστε πληρωθ῅ναι εἰς ἟μ᾵ς τό, Καί ἐπεῖδεν ὁ ὀφθαλμός μου ἐν τοῖς ἐχθροῖς μου· και ἐν τοῖς ἐπανισταμένοις ἐπ᾿ ἐμέ πονηρευομένοις, ἀκούσεται τό οὖς μου. νβ΄. Ὅταν βλέπῃς τόν νοῦν σου ε὎σεβ῵ς καί δικαίως ἀναστρεφόμενον ἐν τοῖς τοῦ κόσμου νοήμασι, γίνωσκε καί τό σ῵μα σου καθαρόν καί ἀναμάρτητον διαμένειν· ὅταν δέ τόν νοῦν βλέπῃς κατά διάνοιαν ἁμαρτίαις σχολάζοντα, καί μή ἀνακόπτῃς, γίνωσκε καί τό σ῵μά σου μή πολυχρονίζειν τοῦ τοῖς α὎τοῖς περιπεσεῖν.

279 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νγ΄. Ὥσπερ τό σ῵μα ἔχει κόσμον τά πράγματα, οὕτω καί ὁ νοῦς ἔχει κόσμον τά νοήματα· καί ὥσπερ τό σ῵μα πορνεύεται μετά τοῦ σώματος τ῅ς γυναικός, οὕτω καί ὁ νοῦς πορνεύει μετά τοῦ νοήματος τ῅ς γυναικός, διά τ῅ς φαντασίας τοῦ ἰδίου σώματος. Σήν γάρ μορφήν τοῦ ἰδίου σώματος βλέπει μιγνυμένην μετά τ῅ς μορφ῅ς τ῅ς γυναικός κατά διάνοιαν. Ὡσαύτως καί τήν μορφήν τοῦ λυπήσαντος ἀμύνεται κατά διάνοιαν, διά τ῅ς μορφ῅ς τοῦ ἰδίου σώματος. Καί ἐπί τ῵ν ἄλλων ἁμαρτημάτων ὁμοίως. Ἅπερ γάρ πράττει τό σ῵μα κατ᾿ ἐνέργειαν εἰς τόν κόσμον τ῵ν πραγμάτων, ταῦτα πράττει καί ὁ νοῦς εἰς τόν κόσμον τ῵ν νοημάτων. (1033) νδ΄. Ο὎κ ἔστι φρίξαι καί ἐκπλαγ῅ναι καί ἐκστ῅ναι τῆ διανοίᾳ, ὅτι ὁ μέν Θεός καί Πατήρ κρίνει ο὎δένα, π᾵σαν δέ τήν κρίσιν δέδωκε τῶ Τἱῶ· ὁ δέ Τἱός κράζει· Μή κρίνετε, ἵνα μή κριθ῅τε· Μή καταδικάζετε, ἵνα μή καταδικασθ῅τε. ὇ δέ Ἀπόστολος ὁμοίως· Μή πρό καιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἄν ἔλθῃ ὁ Κύριος· καί, ἖ν ᾧ κρίματι κρίνεις τόν ἕτερον, σεαυτόν κατακρίνεις· οἱ δέ ἄνθρωποι ἀφέντες τό κλαίειν τάς ἑαυτ῵ν ἁμαρτίας, ἦραν τήν κρίσιν ἀπό τοῦ Τἱοῦ, καί α὎τοί ὡς ἀναμάρτητοι, κρίνουσι καί καταδικάζουσι ἀλλήλους; Καί ὁ μέν ο὎ρανός ἐξέστη ἐπί τούτῳ· ἟ δέ γ῅, ἔφριξεν· α὎τοί δέ ο὎κ αἰσχύνονται ἀναισθητοῦντες. νε΄. ὇ τάς τ῵ν ἄλλων ἁμαρτίας περιεργαζόμενος, ἤ καί ἐξ ὏πονοίας τόν ἀδελφόν κρίνων, οὔπω ἔβαλεν ἀρχήν μετανοίας, ο὎δέ ἐρευνᾶν τοῦ γν῵ναι [Fr. καί γν῵ναι] τάς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας, ἐν ἀληθείᾳ βαρυτέρας οὔσας μολίβδου πολυταλάντου· ο὎δέ ἔγνω πόθεν γίνεται ἄνθρωπος βαρυκάρδιος ἀγαπ῵ν ματαιότητα καί ζητ῵ν ψεῦδος. Διά τοῦτο ὡς ἄφρων καί ἐν σκότει διαπορευόμενος, ἀφείς τάς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας, τάς τ῵ν ἄλλων φαντάζεται, ἤ οὔσας, ἤ νομιζομένας ἐξ ὏πονοίας. νστ΄. Ἡ φιλαυτία, ὡς πολλάκις εἴρηται, πάντων τ῵ν ἐμπαθ῵ν λογισμ῵ν αἰτία καθίσταται. ἖κ γάρ ταύτης γενν῵νται οἱ τρεῖς γενικώτατοι τ῅ς ἐπιθυμίας λογισμοί· ὁ τ῅ς γαστριμαργίας, καί τ῅ς φιλαργυρίας καί τ῅ς κενοδοξίας. ἖κ δέ τ῅ς γαστριμαργίας γενν᾵ται ὁ τ῅ς πορνείας· ἐκ δέ τ῅ς φιλαργυρίας, ὁ τ῅ς πλενονεξίας· ἐκ δέ τ῅ς κενοδοξίας, ὁ τ῅ς ὏περηφανείας. Οἱ δέ λοιποί πάντες, ἑκάστῳ τ῵ν τρι῵ν ἀκολουθοῦσιν· ὅ τε τ῅ς ὀργ῅ς, καί ὁ τ῅ς λύπης καί ὁ τ῅ς μνησικακίας καί ὁ τ῅ς ἀκηδίας καί φθόνου καί καταλαλι᾵ς, καί οἱ λοιποί. Σαῦτα οὖν τά πάθη, συνδεσμοῦσι τόν νοῦν τοῖς ὏λικοῖς πράγμασι, καί κατέχουσιν α὎τόν εἰς τήν γ῅ν, λίθου δίκην βαρυτάτου α὎τῶ ἐπικείμενα· φύσει ὄντα α὎τόν πυρός κουφότερον καί ὀξύτερον. νζ΄. Ἀρχή μέν πάντων τ῵ν παθ῵ν, ἟ φιλαυτία· τέλος δέ, ἟ ὏περηφανία. Υιλαυτία δέ ἐστιν, ἟ πρός τό σ῵μα ἄλογος φιλία. ὇ ταύτην ἐκκόψας, συνέκοψε πάντα τά πάθη τά ἐξ α὎τ῅ς. νη΄. Ὥσπερ οἱ γονεῖς τ῵ν σωμάτων, προσπάσχουσι τοῖς ἐξ α὎τ῵ν γεννωμένοις· οὕτω καί ὁ νοῦς, φυσικ῵ς τοῖς ἑαυτοῦ πρόσκειται λόγοις. Καί ὥσπερ ((1036) τοῖς ἐκείνων ἐμπαθεστέροις, κἄν πάντως κατά πάντα ὦσιν οἱ παῖδες καταγελαστότατοι, πάντων φαίνονται ἐπιεικέστατοι καί ε὎μορφότατοι· οὕτω καί τῶ ἄφρονι νῶ, οἱ α὎τοῦ λόγοι, κἄν πάντων ὦσι μοχθηρότεροι, πάντων φαίνονται φρονιμώτεροι. Σῶ δέ σοφῶ, ο὎χ οὕτως οἱ ἑαυτοῦ λόγοι· ἀλλ᾿ ὅταν δόξῃ πληροφορεῖσθαι ὅτι ἀληθεῖς εἰσι καί καλοί, τότε μάλιστα ο὎ πιστεύει τ῅ ἑαυτοῦ κρίσει· ἀλλ᾿ ἄλλους σοφούς τ῵ν ἑαυτοῦ λόγων καί λογισμ῵ν κριτάς καθίστησι, μή εἰς κενόν τρέχῃ ἤ ἔδραμε· καί δι᾿ α὎τ῵ν, τήν βεβαίωσιν λαμβάνει. νθ΄. Ὅταν τινά νικήσῃς τ῵ν ἀτιμοτέρων παθ῵ν, οἷον, ἤ γαστριμαργίαν, ἤ πορνείαν, ἤ ὀργήν, ἤ πλεονεξίαν, ε὎θύς ἐφίπταται ἐπί σέ ὁ τ῅ς κενοδοξίας λογισμός· ἐάν δέ τοῦτον νικήσῃς, ὁ τ῅ς ὏περηφανίας διαδέχεται. ξ΄. Πάντα τά ἄτιμα πάθη κρατοῦντα τ῅ς ψυχ῅ς, τόν τ῅ς κενοδοξίας ἐξ α὎τ῅ς ἀπελαύνουσι λογισμόν· καί πάντων τ῵ν προειρημένων ἟ττωμένων, ἐπ᾿ α὎τόν ἀναλύουσιν. ξα΄. Ἡ κενοδοξία, ποτέ μέν ἀναιρουμένη, ποτέ δέ μένουσα, τίκτει τήν ὏περηφανίαν· καί ἀναιρουμένη μέν, οἴησιν ἐμποιεῖ· μένουσα δέ, ἀλαζονείαν. ξβ΄. Κενοδοξίαν ἀναιρεῖ, ἟ κρυπτή ἐργασία· ὏περηφανίαν δέ, τό τῶ Θεῶ ἐπιγράφειν τά κατορθώματα. ξγ΄. ὇ γνώσεως Θεοῦ καταξιωθείς, καί τ῅ς ἐκ ταύτης ἟δον῅ς ἀπολαύσας γνωσίως, οὗτος καταφρονεῖ τ῵ν ἐκ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ τικτομένων πασ῵ν ἟δον῵ν. ξδ΄. ὇ ἐπιθυμ῵ν τ῵ν ἐπιγείων, ἤ βρωμάτων ἐπιθυμεῖ, ἤ τ῵ν τά ὏πογάστρια θεραπευόντων, ἤ δόξης ἀνθρωπίνης, ἤ χρημάτων, ἤ τινος ἄλλου τ῵ν τούτοις ἑπομένων· καί εἰ μή τι τούτων κρεῖττον εὕροι ὁ νοῦς, ἐφ'ᾧ τήν ἐπιθυμίαν μετενέγκῃ ο὎κ ἄν τούτων ἀσυγκρίτως, ἟ τοῦ Θεοῦ γν῵σις καί τ῵ν θείων ἐστί.

280 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ξε΄. Οἱ τ῵ν ἟δον῵ν καταφρονοῦντες, ἤ φόβῳ καταφρονοῦσιν, ἤ ἐλπίδι, ἤ γνώσει, ἤ καί τῆ εἰς Θεόν ἀγάπῃ. ξστ΄. Ἡ ἄνευ πάθους τ῵ν θείων γν῵σις, ο὎ πείθει τόν νοῦν εἰς τέλος καταφρονεῖν τ῵ν προσύλων· ἀλλ᾿ ἔοικε λογισμῶ ψιλῶ πράγματος αἰσθητοῦ. (1037) Διό πολλούς ἐστιν ε὏ρεῖν τ῵ν ἀνθρώπων γν῵σιν ἔχοντας πολλήν, καί ἐν τοῖς σαρκός πάθεσι δίκην χοίρων ἐν βορβόρῳ κυλινδουμένους. Πρός ὀλίγον γάρ ἐξ ἐπιμελείας καθαρθέντες, καί τ῅ς γνώσεως ἐπιτυχόντες, ὕστερον ἀμελήσαντες, ὡμοιώθησαν τῶ ΢αούλ· ὅς βασιλείας καταξιωθείς, καί ἀναξίως πολιτευσάμενος, μετ᾿ ὀργ῅ς φοβερ᾵ς ἐξ α὎τ῅ς ἀπεβλήθη. ξζ΄. Ὥσπερ ὁ ψιλός τ῵ν ἀνθρωπίνων πραγμάτων λογισμός, ο὎κ ἀναγκάζει τόν νοῦν καταφρονεῖν τ῵ν θείων· οὕτως ο὎δέ ψιλή γν῵σις τ῵ν θείων, πείθει εἰς τέλος καταφρονεῖν τ῵ν ἀνθρωπίνων· διότι ἐν σκιαῖς νῦν ὏πάρχει καί εἰκασμοῖς ἟ ἀλήθεια. Καί διά τοῦτο δεῖται τοῦ μακαρίου πάθους τ῅ς ἁγίας ἀγάπης, τ῅ς συνδεσμούσης τόν νοῦν τοῖς πνευματικοῖς θεωρήμασι, καί πειθούσης προτιμᾶν τ῵ν ὏λικ῵ν, τά ἄϋλα· καί τ῵ν αἰσθητ῵ν τά νοητά καί θεῖα. ξη΄. Ο὎ πάντως ὁ τά πάθη ἐκκόψας, καί ψιλούς τούς λογισμούς ἐργασάμενος, ἤδη α὎τά καί ἐπί τά θεῖα ἔτρεψεν· ἀλλά δύναται, μήτε πρός τά ἀνθρώπινα πάσχειν, μήτε πρός τά θεῖα· ὅπερ ἐπισυμβαίνει ἐπί τ῵ν πρακτικ῵ν μόνον, καί μήπω γνώσεως καταξιωθέντων· οἵ φόβῳ κολάσεως, ἤ ἐλπίδι βασιλείας τ῵ν παθ῵ν ἀπέχονται. ξθ΄. Διά πίστεως περιπατοῦμεν, ο὎ διά εἴδους· καί ἐν ἐσόπτροις τήν γν῵σιν ἔχομεν καί αἰνίγμασι. Καί διά τοῦτο, πολλ῅ς δεόμεθα τ῅ς ἐν α὎τοῖς ἀσχολίας, ἵνα τῆ χρονίᾳ τούτων μελέτῃ καί ἀδολεσχίᾳ, ἕξιν δυσαπόσπαστον τ῵ν θεωρημάτων ποιήσωμεν. ο΄. ἖άν πρός ὀλίγον τ῵ν παθ῵ν τάς αἰτίας ἐκκόψαντες τοῖς πνευματικοῖς ἐνασχοληθ῵μεν θεωρήμασι, μή ἐν α὎τοῖς δέ ἀεί διατρίψωμεν, α὎τό τοῦτο ἔχοντες ἔργον, ε὎χερ῵ς πάλιν ἐπί τά τ῅ς σαρκός πάθη περιτρεπόμεθα· μηδέν ἄλλο ἐκεῖθεν καρπωσάμενοι, ἤ ψιλήν γν῵σιν μετά οἰήσεως· ἧς τό τέλός,ἥ τε α὎τ῅ς κατά μικρόν τ῅ς γνώσεως σκότωσις, καί ἟ παντελής τοῦ νοῦ ἐπί τά ὏λικά ἐκτροπή. οα΄. Πάθος ἀγάπης ψεκτόν, τοῖς ὏λικοῖς πράγμασι τόν νοῦν ἐνασχολεῖ· πάθος ἀγάπης ἐπαινετόν, καί τοῖς θείοις α὎τόν συνδεσμεῖ. Εἴωθε γάρ ὁ νοῦς ἐν οἷς χρονίζει πράγμασι, ἐν α὎τοῖς καί πλατύνεσθαι· ἐν οἷς δέ πλατύνεται, ἐν α὎τοῖς καί τήν ἐπιθυμίαν καί τήν ἀγάπην τρέψαι, εἴτε ἐν τοῖς θείοις καί οἰκείοις καί νοητοῖς, εἴτε ἐν τοῖς τ῅ς σαρκός πράγμασί τε καί πάθεσι. (1040) οβ΄. ὇ Θεός ἔκτισε τόν ἀόρατον κόσμον καί τόν ὁρώμενον· καί τήν ψυχήν καί τό σ῵μα δηλονότι α὎τός ἐποίησε. Καί εἰ ὁ ὁρώμενος κόσμος τοιοῦτός ἐστι [ Fr. οὕτως ἐστί] καλός, ποῖος ἄρα ἐστίν ὁ ἀόρατος; Εἰ δέ κρείττων τούτου ἐκεῖνος, πόσον ὏π τούς δύο, ὁ κτίσας τούτους Θεός; Εἰ οὖν κρείττων πάντων τ῵ν γεγονότων ὁ πάντων δημιουργός τ῵ν καλ῵ν, τίνι τῶ λόγῳ ἀφείς ὁ νοῦς τό πάντων κρεῖττον, τοῖς πάντων χείροσιν ἐνασχολεῖται; λέγω δή τοῖς τ῅ς σαρκός πάθεσιν. Ἤ δ῅λον, ὅτι ταύτῃ μέν ἐκ γενετ῅ς συναναστραφείς καί συνεθίσας· τοῦ δέ πάντων κρείττονος, καί ὏πέρ τά πάντα, οὔπω τελείαν εἴληφε πεῖραν; ἖άν οὖν χρονίᾳ ἀσκήσει τ῅ς τ῵ν ἟δον῵ν ἐγκρατείας, καί τ῅ς τ῵ν θείων μελέτης κατά μικρόν α὎τόν τ῅ς τοιαύτης σχέσεως ἀποῤῥήξωμεν, πλατύνεταί τε ἐν τοῖς θείοις κατ᾿ ὀλίγον προκόπτων, καί τό οἰκεῖον γνωρίζει ἀξίωμα· καί τέλος, ὅλον τόν πόθον ἐπί τό Θεῖον μεταφέρει. ογ΄. ὇ ἀπαθ῵ς λέγων ἁμάρτημα ἀδελφοῦ, κατά δύο αἰτίας λέγει· ἤ ἵνα α὎τόν διορθώσηται, ἤ ἵνα ἄλλον ὠφελήσῃ. Εἰ δέ ἐκτός τούτων λέγει, εἴτε α὎τῶ εἴτε ἄλλῳ, ὀνειδίζων ἤ διασύρων α὎τόν λέγει, καί ο὎ μή ἐκφύγῃ τήν θείαν ἐγκατάλειψιν· ἀλλ᾿ ἤ τῶ α὎τῶ, ἤ ἄλλῳ πταίσματι πάντως περιπεσεῖται, καί ὏πό ἑτέρων ἐλεγχθείς καί ὀνειδισθείς καταισχυνθήσεται. οδ΄. Ο὎χ εἷς λόγος τ῵ν τήν α὎τήν ἁμαρτίαν κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτανόντων ἐστίν, ἀλλά διάφοροι. Οἶον, ἄλλο ἐστί τό ἀπό ἕξεως ἁμαρτάνειν, καί ἄλλο τό κατά συναρπαγήν· ὅς, οὔτε πρό τ῅ς ἁμαρτίας εἶχε τήν ἐνθύμησιν, οὔτε μετά τήν ἁμαρτίαν· ἀλλά καί σφόδρα ἐπί τῶ γεγονότι ὀδυν᾵ται. ὇ δέ ἀπό ἕξεως, ἐκ τοῦ ἐναντίου· καί πρ῵τον γάρ κατά διάνοιαν ο὎κ ἐπαύετο ἁμαρτάνων, καί μετά τό πρ᾵ξαι, τ῅ς α὎τ῅ς ἐστι διαθέσεως. οε΄. ὇ διά κενοδοξίαν τάς ἀρετάς μετερχόμενος, δ῅λον ὅτι καί τήν γν῵σιν διά κενοδοξίαν μετέρχεται. ὇ δέ τοιοῦτος, ο὎δέ πρός οἰκοδομήν δηλονότι πράττει τι, ἤ διαλέγεται· ἀλλ᾿ ἐν π᾵σι τήν παρά τ῵ν βλεπόντων ἤ ἀκουόντων δόξαν θηρώμενος. ἖λέγχεται δέ τό πάθος, ὅταν τινές τ῵ν προειρημένων τοῖς ἔργοις ἤ τοῖς λόγοις α὎τοῦ ψόγον ἐπιφέρωσι, καί ἐπί τούτῳ σφόδρα λυπ῅ται· ο὎ διά τό μή ἐκείνους οἰκοδομεῖσθαι (ο὎δέ γάρ τοῦτο εἶχε σκοπόν), ἀλλά διά τό α὎τόν ἐξουδενωθ῅ναι.

281 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οστ΄. Σό τ῅ς φιλαργυρίας πάθος ἐντεῦθεν ἐλέγχεται· ἐν τῶ χαίροντα λαμβάνειν· καί λυπούμενον μεταδιδόναι. Ο὎ δύναται δέ ὁ τοιοῦτος οἰκονομικός εἶναι. (1041) οζ΄. Διά ταῦτά τις πάσχων ὏πομένει· ἤ διά τήν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, ἤ διά τήν ἐλπίδα τ῅ς μισθαποδοσίας, ἤ διά τόν φόβον τ῅ς κολάσεως, ἤ διά τόν φόβον τ῵ν ἀνθρώπων, ἤ διά τήν φύσιν, ἤ διά τήν ἟δονήν, ἤ διά κέρδος, ἤ διά κενοδοξίαν, ἤ διά ἀνάγκην. οη΄. Ἄλλο ἐστί λογισμ῵ν ἀπαλλαγ῅ναι, καί ἄλλο παθ῵ν ἐλευθερωθ῅ναι. Καί πολλάκις τις λογισμ῵ν ἀπαλλάττεται μή παρόντων τ῵ν πραγμάτων ἐκείνων, πρός ἅπερ τά πάθη κέκτηται· κρύπτεται δέ τά πάθη ἐν τῆ ψυχῆ, καί ἀναφαινόντων τ῵ν πραγμάτων ἐλέγχονται. Φρή οὖν τηρεῖν τόν νοῦν ἐπί τ῵ν πραγμάτων, καί γν῵ναι πρός ποῖον ἔχει τό πάθος. οθ΄. Υίλος ἐκεῖνός ἐστι γνήσιος, ὁ τάς ἐκ περιστάσεως θλίψεις καί ἀνάγκαις καί συμφοράς ἐν καιρ῵ πειρασμοῦ συνυποφέρων τῶ πλησίον ὡς ἰδίας, ἀθορύβως καί ἀταράχως. π΄. Μή ἀτιμάσῃς τήν συνείδησιν, ἄριστά σοι ἀεί συμβουλεύουσαν. Γνώμην γάρ θείαν καί ἀγγελικήν σοι ὏ποτίθεται· καί τ῵ν κρυπτ῵ν τ῅ς καρδίας μολυσμάτων ἐλευθεροῖ, καί παῤῥησίαν πρός τόν Θεόν ἐν τῆ ἐξόδῳ σοι χαρίζεται. πα΄. Εἰ θέλεις γενέσθαι ἐπιγνώμων καί μέτριος, καί τῶ πάθει τ῅ς οἰήσεως μή δουλεύειν, ἀεί ζήτει ἐν τοῖς οὖσι, τί ἐστι κρυπτόμενον τήν σύν γν῵σιν [Fr. τῆ σῆ γνώσει]. Καί ε὏ρίσκων πάμπολλα καί διάφορα πράγματα λανθάνοντά σε, θαυμάσεις τε ἐπί τῆ σῆ ἀγνωσίᾳ, καί συστελεῖς τό φρόνημα· καί σεαυτόν ἐπιγνούς, συνήσεις πολλά καί μεγάλα καί θαυμαστά πράγματα. ἖πεί τό νομίζειν εἰδέναι, ο὎κ ἐᾶ προκόπτειν εἰς τό εἰδέναι. πβ΄. Οὗτος ἀκριβ῵ς θέλει σωθ῅ναι, ὁ τοῖς ἰατρικοῖς φαρμάκοις μή ἀνθιστάμενος. Αὗται δέ εἰσιν ὀδύναι καί λύπαι διά ποικίλων ἐπιφορ῵ν ἐπαγόμεναι. ὇ δέ ἀνθιστάμενος, ο὎κ οἶδε τί ἐνταῦθα πραγματεύεται, ο὎δέ τί ἐντεῦθεν ὠνησόμενος ἀπελεύσεται. πγ΄. Κενοδοξία καί φυλαργυρία ἀλλήλων εἰσί γεννητικαί. Οἱ μέν γάρ κενοδοξοῦντες, πλουτοῦσιν· οἱ δέ πλουτοῦντες, κενοδοξοῦσιν· ἀλλ᾿ ὡς κοσμικοί· ἐπεί ὁ μοναχός ἀκτήμων ὤν, μ᾵λλον κενοδοξεῖ. Ἀργύριον δέ ἔχων, κρύπτει α὎τό, αἰσχυνόμενος ὡς ἀνοίκειον πρ᾵γμα τοῦ σχήματος ἔχων. πδ΄. Σ῅ς τοῦ μοναχοῦ κενοδοξίας ἴδιον, τό ἐπ᾿ ἀρετ῅ κενοδοξεῖν, καί τοῖς ταύτῃ ἀκολουθοῦσι· τ῅ς δέ ὏περηφανίας α὎τοῦ ἴδιον, τό ἐπί κατορθώμασιν (1044) ἐπαίρεσθαι, καί ἐξουθενεῖν τούς ἄλλους· καί τό ἑαυτῶ ταῦτα, καί μή τῶ Θεῶ ἐπιγράφειν. Σ῅ς δέ τοῦ κοσμικοῦ κενοδοξίας καί ὏περηφανίας ἴδιον, τό ἐπί κάλλει καί πλούτῳ καί δυναστείᾳ καί φρονήσει κενοδοξεῖν καί ἐπαίρεσθαι. πε΄. Σά τ῵ν κοσμικ῵ν κατορθώματα, πτώματά εἰσι τ῵ν μοναχ῵ν· καί τ῵ν μοναχ῵ν κατορθώματα, πτώματά εἰσι τ῵ν κοσμικ῵ν. Οἷον, τά τ῵ν κοσμικ῵ν κατορθώματα, πλοῦτός ἐστι καί δόξα καί δυναστεία καί τρυφή καί ε὎σαρκία καί ε὎τεκνία, καί τά τούτων ἀκόλουθα· εἰς ἅπερ ἐλθών ὁ μοναχός, ἀπόλλυται. Σά δέ τοῦ μοναχοῦ κατορθώματα, ἀκτημοσύνη, ἀδοξία, ἀδυναμία, ἐγκράτεια, κακοπάθεια, καί τά τούτων ἀκόλουθα· εἰς ἅπερ ἐλθών ὁ φιλόκοσμος παρά πρόθεσιν, πτ῵μα ἟γεῖται μέγα· καί κινδυνεύει πολλάκις καί ἀγχόνῃ χρήσασθαι· τινές δέ καί ἐχρήσαντο. πστ΄. Σά βρώματα διά δύο αἰτίας ἐκτίσθη· τροφ῅ς ἕνεκα, καί θεραπείας. Οἱ οὖν πάρεξ τούτων μεταλαμβάνοντες, ὡς παραχρώμενοι τοῖς εἰς χρ῅σιν παρά Θεοῦ δοθεῖσιν, ὡς τρυφ῅ται κατακρίνονται. Καί ἐπί πάντων δέ τ῵ν πραγμάτων, ἟ παράχρησίς ἐστιν ἟ ἁμαρτία. πη΄. Ἄλλο ἐστί μάχεσθαι τῶ ψιλῶ λογισμῶ, ἵνα μή κινήσῃ τό πάθος· καί ἄλλο ἐστί, τό, ἐμπαθεῖ μάχεσθαι, ἵνα μή γένηται συγκατάθεσις. Οἱ ἀμφότεροι δέ τρόποι, ο὎κ ἐ῵σι χρονίσαι τούς λογισμούς. πθ΄. Ἡ λύπη τῆ μνησικακίᾳ συνέζευκται. Ὅταν οὖν ὁ νοῦς τό πρόσωπον τοῦ ἀδελφοῦ μετά λύπης ἐσοπτρίζηται, δ῅λον ὅτι μνησικακίαν ἔχει πρός α὎τόν· ὇δοί δέ μνησικάκων εἰς θάνατον, διότι, π᾵ς μνησίκακος, παράνομος. τεσ. ἀνοικ.΄. ἖άν μέν σύ μνησικακῆς τινι, προσεύχου ὏πέρ α὎τοῦ, καί ἱστᾶς τό πάθος τ῅ς κινήσεως, χωρίζων τήν λύπην διά τ῅ς προσευχ῅ς, ἐκ τ῅ς μνήμης τοῦ κακοῦ, οὗπέρ σοι ἐποίησεν· ἀγαπητικός δέ γενόμενος καί φιλάνθρωπος, παντελ῵ς ἐκ τ῅ς ψυχ῅ς τό πάθος ἐξαφανίζεις.἖άν δέ ἄλλος σοι μνησικακῆ, χαριστικός γενοῦ πρός α὎τόν καί ταπεινός, καί καλ῵ς συναυλίζειν, καί ἀπαλλάττεις α὎τόν τοῦ πάθους.

282 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τέσ. ἀνοικ. α΄. Σοῦ φθονοῦντος τήν λύπην, κόπῳ στήσεις· συμφοράν γάρ ἟γεῖται, τό ἐν σοί φθονούμενον· (1045) καί ο὎ δυνατόν ἄλλως στ῅σαι, εἰ μή τι κρύψεις α὎τόν. Εἰ δέ πολλούς μέν ὠφελεῖ, ἐκεῖνον δέ λυπεῖ, ποίου μέρους περιφρονήσεις; Ἀναγκαῖον οὖν τ῅ς τ῵ν πολλ῵ν γενέσθαι ὠφελείας, κἀκείνου δέ κατά δύναμιν μή ἀμελεῖν· μηδέ τῆ τοῦ πάθους πονηρίᾳ συναπαχθ῅ναι· ὡς ο὎χί τῶ πάθει, ἀλλά τῶ πάσχοντι ἀμυνόμενον· ἀλλά τῆ ταπεινοφροσύνῃ ἟γεῖσθαι α὎τόν ὏περέχοντα σεαυτοῦ, καί ἐν παντί καιρῶ καί τόπῳ καί πράγματι, προτιμᾶν α὎τόν. Σόν δέ σόν φθόνον δύνασαι στ῅σαι, ἐάν ἐν οἷς χαίρει ὁ ὏πό σοῦ φθονούμενος, συγχαίρῃς· καί ἐν οἷς λυπεῖται, καί α὎τός σύ συλλυπῆ πληρ῵ν τό τοῦ Ἀποστόλου, τό, Φαίρειν μετά χαιρόντων, καί κλαίειν μετά κλαιόντων. τέσ. ἀνοικ. β΄. ὇ νοῦς ἟μ῵ν μέσος [Reg.1, μέσον] ἐστι δύο τιν῵ν, ἑκάστου τά ἴδια ἐνεργοῦντος· τοῦ μέν, τήν ἀρετήν· τοῦ δέ, τήν κακίαν· τουτέστι ἀγγέλου καί δαίμονος. ἖ξουσίαν δέ ἔχει ὁ νοῦς, καί δύναμιν ᾧ θέλει εἴτε ἕπεσθαι, εἴτε ἀντιστ῅ναι. τέσ. ἀνοικ. γ΄. Αἱ μέν ἅγιαι Δυνάμεις προτρέπονται ἟μ᾵ς ἐπί τά καλά· τά δέ φυσικά σπέρματα καί ἟ ἀγαθή προαίρεσις, βοηθοῦσιν ἟μῖν· τάς δέ τ῵ν δαιμόνων προσβολάς, τά πάθη καί ἟ πονηρά προαίρεσις συνιστ῵σι. τέσ. ἀνοικτ. δ΄. Σόν καθαρόν νοῦν, ποτέ μέν, α὎τός ὁ Θεός α὎τῶ ἐπιβαίνων διδάσκει· ποτέ δέ, αἱ ἅγιαι Δυνάμεις τά καλά ὏ποτίθενται· ποτέ δέ, ἟ φύσις τ῵ν πραγμάτων θεωρουμένη. τέσ. ἀνοικ. ε΄. Φρή τόν καταξιωθέντα γνώσεως νοῦν, τά τε νοήματα τηρεῖν ἀπαθ῅ τ῵ν πραγμάτων· καί τά θεωρήματα, ἀσφαλ῅· καί τήν τ῅ς προσευχ῅ς κατάστασιν ἀθόλωτον. Ο὎ δύναται δέ ταῦτα τηρεῖν ἐκ τ῵ν τ῅ς σαρκός ἀναδόσεως, διά τ῅ς τ῵ν δαιμόνων ἐπιβουλ῅ς καπνιζόμενος. τεσ. ἀνοικ. στ΄. Ο὎ δι᾿ ὅσα λυπούμεθα, διά ταῦτα καί ὀργιζόμεθα. Πλεονάζει γάρ τά τήν λύπην ἐμποιοῦντα, παρά τήν ὀργήν. Οἷον, ἐκλάσθη τάδε· ἀπώλετο τάδε· ἀπέθανεν ὁ δεῖνα. Διά γάρ τά τοιαῦτα, λυπούμεθα μόνον· διά δέ τά λοιπά, καί λυπούμεθα καί ὀργιζόμεθα, ἀφιλοσόφως διακείμενοι. τέσ. ἀνοικ. ζ΄. Δεχόμενος ὁ νοῦς τά τ῵ν πραγμάτων νοήματα, πρός ἕκαστον νόημα μετασχηματίζεσθαι πέφυκε. Θεωρ῵ν δέ ταῦτα πνευματικ῵ς, πρός ἕκαστον θεώρημα ποικίλως μεταμορφοῦσθαι. ἖ν δέ Θε῵ γενόμενος, ἄμορφος πάντη καί ἀσχημάτιστος γίνεται. Σόν γάρ μονοειδ῅ θεωρ῵ν, μονοειδής γίνεται καί ὅλος φωτοειδής. (1048) τέσ. ἀνοικ. η΄. Χυχή ἐστι τελεία, ἧς ἟ παθητική δύναμις νένευκεν ὁλοτελ῵ς πρός Θεόν. τέσ. ἀνοικ. θ΄. Νοῦς ἐστι τέλειος, ὁ διά πίστεως ἀληθοῦς, τόν ὏περάγνωστον ὏περαγνώστως ὏περεγνωκώς· καί τ῵ν α὎τοῦ δημιουργημάτων, τά καθόλου θεασάμενος· καί τ῅ς ἐν α὎τοῖς Προνοίας καί κρίσεως, τήν περιληπτικήν γν῵σιν παρά Θεοῦ εἰληφώς· ὡς ἐν ἀνθρώποις δέ φημι. ρ΄. Σριχ῵ς τέμνεται ὁ χρόνος· καί ἟ μέν πίστις, τοῖς τρισί συμπαρατείνεται τμήμασι· ἟ δέ ἐλπίς, τῶ ἑνί· ἟ δέ ἀγάπη, τοῖς δυσί. Καί ἟ μέν πίστις καί ἐλπίς μέχρι τινός· ἟ δέ ἀγάπη, εἰς ἀπείρους αἰ῵νας τῶ ὏περαπείρῳ ὏περηνωμένη, καί ἀεί ὏περαύξουσα διαμένει. Καί διά τοῦτο, Μείζων πάντων ἟ ἀγάπη.

Περί ἀγάπης τετάρτη κεφαλαίων ἑκατοντάς.

α΄. Πρ῵τον μέν θαυμάζει ὁ νοῦς τήν θείαν ἐννοούμενος κατά πάντα ἀπειρίαν, καί τό ἀνέκβατον ἐκεῖνο καί πολυπόθητον πέλαγος. Δεύτερον δέ ἐκπλήττεται, π῵ς ἐκ τοῦ μηδενός τήν τ῵ν ὄντων εἰς τό εἶναι παρήγαγεν ὕπαρξιν. Ἀλλ᾿ ὥσπερ τ῅ς μεγαλοσύνης α὎τοῦ ο὎κ ἔστι πέρας, οὕτως ο὎δέ τ῅ς φρονήσεως α὎τοῦ ἔστιν εὕρεσις. β΄. Π῵ς γάρ ο὎ θαυμάζει τό ἄπλετον ἐκεῖνο θεωρ῵ν, καί ὏πέρ ἔκπληξιν ἀγαθότητος πέλαγος; Ἤ π῵ς ο὎κ ἐξίσταται, ἐννοούμενος, π῵ς καί πόθεν ἤ τε λογική καί νοερά γέγονεν ο὎σία, καί τά τέσσαρα στοιχεῖα, ἐξ ὧν τά σώματα, μηδεμι᾵ς ὕλης τ῅ς τούτων προϋπαρξάσης γενέσεως; Ποία τε ἟ δύναμις ἐκείνη, ἟ εἰς ἐνέργειαν κινηθεῖσα, ταῦτα εἰς τό εἶναι παρήγαγεν; Ἀλλά τοῦτο ἗λλήνων παῖδες ο὎ παραδέχονται, ἀγνοοῦντες τήν παντοδύναμον ἀγαθότητα, καί τήν δραστήριον α὎τ῅ς καί ὏πέρ νοῦν σοφίαν καί γν῵σιν.

283 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html γ΄. ἖ξ ἀϊδίου δημιουργός ὏πάρχων ὁ Θεός, ὅτε βούλεται δημιουργεῖν Λόγῳ ὁμοουσίῳ καί Πνεύματι δι᾿ ἄπειρον ἀγαθότητα. Καί μή εἴπῃς, Σίνι τῶ λόγῳ νῦν ἐδημιούργησεν ἀεί ἀγαθός ὏πάρχων; ἖πεί, κἀγώ σοι λέγω, ὅτι ἟ τ῅ς ἀπείρου ο὎σίας ἀνεξιχνίαστος σοφία, τῆ ἀνθρωπίνῃ ο὎χ ὏ποπίπτει γνώσει. δ΄. Σήν ἐξ ἀϊδίου ἐν α὎τῶ ὁ Δημιουργός τ῵ν ὄντων προϋπάρχουσαν γν῵σιν, ὅτε ἐβουλήθη, ο὎σίωσε καί προεβάλετο. Ἄτοπον γάρ ἐστιν ἐπί Θεοῦ τοῦ παντοδυνάμου διστάσαι, εἰ δύναταί τι ο὎σι῵σαι, ὅτε βούλεται. ε΄. Δι' ἥν μέν αἰτίαν ὁ Θεός ἐδημιούργησε, ζήτει· ἐστί γάρ γν῵σις. Σό δέ π῵ς, καί διά τί προσφάτως, μή ζήτει· ο὎κ ἔστι γάρ τῶ σῶ ὏ποπίπτουσα νῶ. Διότι τ῵ν θείων, τά μέν ληπτά, τά δέ, ἄληπτα τοῖς ἀνθρώποις. Θεωρία γάρ ἀχαλίνωτος, τάχα ἄν καί κατά κρημν῵ν ὤσειεν, ὡς ἔφη τις τ῵ν ἁγίων. (1049) στ΄. Σινές φασι συνυπάρχειν ἐξ ἀϊδίου τῶ Θεῶ τά δημιουργήματα, ὅπερ ἀμήχανον. Π῵ς γάρ τῶ πάντη ἀπείρῳ, τά κατά πάντα πεπερασμένα, συνυπάρχειν δύναται ἐξ ἀϊδίου; ἤ π῵ς κυρίως δημιουργήματα, εἰ συναΐδια τῶ Δημιουργῶ; Ἀλλ᾿ οὗτος ὁ λόγος τ῵ν ἗λλήνων ἐστίν· οἵτινες ο὎σι῵ν μέν ο὎δαμ῵ς, ποιοτήτων, ἀλλ᾿ ο὎σι῵ν πεποιωμένων, δημιουργόν τόν Θεόν εἰσάγουσιν. Ἡμεῖς δέ τόν παντοδύναμον ἐγνωκότες Θεόν, ο὎ ποιοτήτων, ἀλλ᾿ ο὎σι῵ν πεποιωμένων, δημιουργόν α὎τόν εἶναί φαμεν. Εἰ δέ τοῦτο, ο὎κ ἐξ ἀϊδίου συνύπαρκτα τῶ Θεῶ τά δημιουργήματα. ζ΄. Κατά τι μέν γνωστόν τό Θεῖον καί τά θεῖα· κατά τι δέ, ἄγνωστον. Καί γνωστόν μέν, τοῖς περί α὎τό θεωρήμασιν· ἅγνωστον δέ, τοῖς κατ᾿ α὎τό. η΄. Μή ἕξεις καί ἐπιτηδειότητας ζητήσῃς ἐπί τ῅ς ἁπλ῅ς καί ἀπείρου ο὎σίας τ῅ς ἁγίας Σριάδος, ἵνα μή σύνθετον α὎τήν ποιήσῃς, ὥσπερ τά κτίσματα· ὅπερ ἄτοπον καί ἀθέμιτον ἐπί Θεοῦ ἐννο῅σαι. θ΄. Μόνη ἁπλ῅ καί μονοειδής καί ἄποιος καί εἰρηναῖος καί ἀστασίαστος, ἟ ἄπειρος ο὎σία καί παντοδύναμος καί δημιουργική τ῵ν ὅλων. Π᾵σα δέ ἟ κτίσις, σύνθετος ὏πάρχει ἐξ ο὎σίας καί συμβεβηκότος· καί ἐπιδεής ἀεί τ῅ς θείας προνοίας, ὡς τροπ῅ς ο὎κ ἐλευθέρα. ι΄. Π᾵σα ἟ νοερά ο὎σία, καί αἰσθητική, ἔλαβεν δυνάμεις παρά Θεοῦ εἰς τό εἶναι παραχθεῖσα ἀντιληπτικάς τ῵ν ὄντων· ἟ μέν νοερά τάς νοήσεις· ἟ δέ αἰσθητική, τάς αἰσθήσεις. ια΄. ὇ μέν Θεός, μετέχεται μόνον· ἟ δέ κτίσις, καί μετέχει καί μεταδίδωσι. Καί μετέχει μέν τοῦ εἶναι, καί τοῦ εὖ εἶναι· μεταδίδωσι δέ, τοῦ εὖ εἶναι μόνον· ἀλλ᾿ ἑτέρως μέν ἟ σωματική, ἑτέρως δέ ἟ ἀσώματος ο὎σία. ιβ΄. Ἡ μέν ἀσώματος ο὎σία, καί λέγουσα καί πράττουσα καί θεωρουμένη, τοῦ εὖ εἶναι μεταδίδωσιν· ἟ δέ σωματική, θεωρουμένη μόνον. (1052) ιγ΄. Σό μέν ἀεί εἶναι, ἤ μή εἶναι τήν λογικήν καί νοεράν ο὎σίαν, ἐν τῆ βουλήσει ἐστί τοῦ τά πάντα καλά δημιουργήσαντος· τό δέ ἀγαθά ταῦτα εἶναι κατά προαίρεσιν ἤ φαῦλα, ἐν τῶ θελήματι τ῵ν γεγονότων ὏πάρχει. ιδ΄. Ο὎ περί τήν ο὎σίαν τ῵ν γεγονότων, τό κακόν θεωρεῖται· ἀλλά περί τήν ἐσφαλμένην καί ἀλόγιστον κίνησιν. ιε΄. Ε὎λόγως κινεῖται ἟ ψυχή, ὅταν τό μέν ἐπιθυμητικόν α὎τ῅ς τῆ ἐγκρατείᾳ πεποίωται· τό δέ θυμικόν, τ῅ς ἀγάπης ἀντέχεται, τό μῖσος ἀποστρεφόμενον· τό δέ λογιστικόν, πρός τόν Θεόν διάγει, διά προσευχ῅ς καί θεωρίας πνευματικ῅ς. ιστ΄. Οὕπω ἔχει τελείαν ἀγάπην, ο὎δέ τ῅ς θείας Προνοίας κατά βάθος τήν γν῵σιν, ὁ ἐν καιρῶ πειρασμοῦ μή μακροθυμ῵ν ἐπί τοῖς συμβαίνουσι λυπηροῖς· ἀλλ᾿ ἀποκόπτων ἑαυτόν τ῅ς τ῵ν πνευματικ῵ν ἀδελφ῵ν ἀγάπης. ιζ΄. ΢κοπός τ῅ς θείας Προνοίας, τό, τούς ὏πό τ῅ς κακίας ποικίλως διεσχισμένους, διά τ῅ς ὀρθ῅ς πίστεως καί πνευματικ῅ς ἀγάπης ἑνοποιεῖν. Εἴπερ διά τοῦτο πέπονθεν ὁ ΢ωτήρ, Ἵνα τά τέκνα τοῦ Θεοῦ τά διεσκορπισμένα, συναγάγῃ εἰς ἕν. ὇ οὖν μή στέγων τά ὀχληρά, μηδέ φέρων τά λυπηρά, μηδέ ὏πομένων τά ἐπίπονα, ἐκτός τ῅ς θείας ἀγάπης καί τοῦ σκοποῦ τ῅ς Προνοίας περιπατεῖ; ιη΄. Εἰ ἟ ἀγάπη μακροθυμεῖ καί χρηστεύεται, ὁ ὀλιγοψυχ῵ν ἐπί τοῖς συμβαίνουσι λυπηροῖς, καί διά τοῦτο πονηρευόμενος ἐπί τοῖς λυπήσασι, καί τ῅ς πρός α὎τούς ἀγάπης ἑαυτόν ἀποκόπτων, π῵ς τοῦ σκοποῦ τ῅ς θείας Προνοίας ο὎κ ἐκπίπτει.

284 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιθ΄. Πρόσεχε σεαυτῶ, μήποτε ἟ χωρίζουσά σε ἐκ τοῦ ἀδελφοῦ κακία, ο὎κ ἐν τῶ ἀδελφῶ· ἀλλ᾿ ἐν σοί ε὏ρίσκηται· καί σπεῦσον α὎τῶ διαλλαγ῅ναι, ἵνα μή τ῅ς ἐντολ῅ς τ῅ς ἀγάπης ἐκπέσῃς. κ΄. Μή καταφρονήσῃς τ῅ς ἐντολ῅ς τ῅ς ἀγάπης, ὅτι δι᾿ α὎τ῅ς υἱός Θεοῦ ἔσῃ· ἥν παραβαίνων, υἱός γεέννης ε὏ρεθήσῃ. κα΄. Σά χωρίζοντα τ῅ς τ῵ν φίλων ἀγάπης, εἰσί ταῦτα τό φθονεῖν, ἤ φθονεῖσθαι· τό ζημιοῦν, ἤ ζημιοῦσθαι· τό ἀτιμάζειν, ἤ ἀτιμάζεσθαι, καί οἱ ἐξ ὏πονοίας λογισμοί. Μήποτε οὖν ἕδρασάς τι τοιοῦτον ἤ πέπονθας, καί διά τοῦτο τ῅ς τοῦ φίλου ἀγάπης χωρίζῃ [unus Reg. ἀποχωρίζῃ]. κβ΄. ΢υνέβη σοι πειρασμός ἐκ τοῦ ἀδελφοῦ, καί ἟ λύπη εἰς μῖσός σε ἤγαγε. Μή νικ῵ ὏πό τοῦ μίσους, ἀλλά νίκα ἐν τῆ ἀγάπῃ τό μῖσος. Νικήσεις δέ τρόπῳ τοιούτῳ· προσευχόμενος ὏πέρ α὎τοῦ γνησίως πρός τόν Θεόν· τήν τε ἀπολογίαν α὎τοῦ δεχόμενος· ἤ καί α὎τός διά ταύτης α὎τόν θεραπεύων, καί σεαυτόν αἴτιον τοῦ πειρασμοῦ λογιζόμενος, καί μακροθυμ῵ν μέχρις οὗ παρέλθῃ τό νέφος. (1053) κγ΄. Μακρόθυμός ἐστιν, ὁ τό τέλος ἐκδεχόμενος τοῦ πειρασμοῦ, καί τό καύχημα τ῅ς καρτερίας λαμβάνων. κδ΄. Ἀνήρ μακρόθυμος, πολύς ἐν φρονήσει· ὅτι πάντα τά συμβαίνοντα ἐπί τό τέλος ἀναφέρει· κἀκεῖνο περιμένων, ἀνέχεται τ῵ν λυπηρ῵ν. Σό δέ τέλος ἐστί, ζωή αἰώνιος, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον. Αὕτη δέ ἐστιν ἟ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τόν μόνον ἀληθινόν Θεόν, καί ὅν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Φριστόν. κε΄. Μή εὔκολος ἔσο ἐπί ἀποβολῆ πνευματικ῅ς ἀγάπης, διότι ἄλλη σωτηρίας ὁδός ο὎χ ὏πολέλειπται τοῖς ἀνθρώποις. κστ΄. Μή τόν χθές πνευματικόν ἀδελφόν καί ἐνάρετον, διά τό ἐν σοί σήμερον ἐξ ἐπηρείας τοῦ πονηροῦ ἐγγινόμενον μῖσος, κρῖνε φαῦλον καί πονηρόν· ἀλλά διά τ῅ς μακροθυμούσης ἀγάπης τά χθεσινά καλά λογιζόμενος, τό σήμερον μῖσος τ῅ς ψυχ῅ς ἀπόβαλε. κζ΄. Μή ὅν ἐπῄνεις χθές ὡς καλόν, καί ἐνεκωμίαζες ὡς ἐνάρετον, σήμερον ὡς φαῦλον καί πονηρόν κακολογήσῃς διά τήν σήν ἐξ ἀγάπης εἰς μῖσος μεταβολήν τόν τοῦ ἀδελφοῦ σου ψόγον, ἀπολογίαν τοῦ ἐν σοί πονηροῦ μίσους ποιούμενος· ἀλλά τοῖς α὎τοῖς ἐγκωμίοις ἐπίμεινον, κἄν ἔτι ὏πό τ῅ς λύπης κεκράτησαι, καί εἰς τήν σωτηρίαν ἀγάπης ε὎χερ῵ς ἐπανέρχῃ. κη΄. Μή τόν συνήθη τοῦ ἀδελφοῦ ἔπαινον, διά τήν ἔτι ἐν σοί πρός α὎τόν ὏πάρχουσαν κεκρυμμένην λύπην, ἐν τῆ τ῵ν λοιπ῵ν ἀδελφ῵ν συντυχίᾳ νοθεύσῃς· συμπαραμίσγων τοῖς λόγοις λεληθότως τόν ψόγον· ἀλλά καθαρῶ τῶ ἐπαίνῳ ἐν τῆ συντυχίᾳ χρ῅σαι, καί γνησίως ὏πέρ α὎τοῦ, ὡς σαυτοῦ, προσεύχου· καί τοῦ ὀλεθρίου μίσους τάχιστα ἀπαλλάττῃ. κθ΄. Μή εἴπῃς· Ο὎ μισ῵ τόν ἀδελφόν, τήν μνήμην α὎τοῦ ἀποστρεφόμενος. Ἀλλά ἄκουσον Μωϋσέως λέγοντος· Μή μισήσῃς τόν ἀδελφόν σου τῆ διανοίᾳ σου· ἐλεγμῶ ἐλέγξεις τόν ἀδελφόν σου καί ο὎ λήψῃ δι᾿ α὎τόν ἁμαρτίαν. λ΄. ἖άν ἀδελφός τυχόν πειραζόμενος ἐπιμείνῃ κακολογ῵ν σε, ἀλλά σύ γε μή ἐξενεχθῆς τ῅ς ἀγαπητικ῅ς καταστάσεως, τοῦ α὎τοῦ πονηροῦ δαίμονος ἀνεχόμενος, ἐνοχλοῦντος κατά διάνοιαν. Ο὎κ ἐξενεχθήσῃ δέ ταύτης, ἐάν λοιδορούμενος ε὎λογήσῃς· ἐάν ἐπιβουλευόμεος, ε὎νοήσῃς. Αὕτη ἐστίν ἟ ὁδός τ῅ς κατά Φριστόν φιλοσοφίας· καί ὁ μή ταύτην ὁδεύων ο὎ συναυλίζεται α὎τῶ. λα΄. Μή ὡς ε὎νοοῦντας λογίζου, τούς λόγους σοι φέροντας λύπην ἐν σοί καί μῖσος τόν πρός ἀδελφόν ἐργαζομένους, κἄν ἀληθεύειν δοκ῵σιν· ἀλλ᾿ ὡς θανατοῦντας ὄφεις τούς τοιούτους ἀποστρέφου· ἵνα κἀκείνους τοῦ κακολογεῖν ἀνακόψῃς, καί τήν σεαυτοῦ ψυχήν πονηρίας ἀπαλλάξῃς. λβ΄. Μή λόγοις δι᾿ αἰνιγμάτων τόν ἀδελφόν κεντήσῃς, (1056) ἵνα μή τά ὅμοια παρ᾿ α὎τοῦ ἀντιδεχόμενος, τήν τ῅ς ἀγάπης διάθεσιν ἐξ ἀμφοτέρων ἀπελάσῃς. Ἀλλά μετά παῤῥησίας ἀγαπητικ῅ς, ὕπαγε, ἔλεγξον α὎τόν, ἵνα τάς αἰτίας τ῅ς λύπης λύσας, ταραχ῅ς καί λύπης ἀμφοτέρους ἀπαλλάξῃς. λγ΄. ἖ρεύνησον τήν συνείδησιν μετά πάσης ἀκριβείας, μήποτε τῆ σῆ αἰτίᾳ ὁ ἀδελφός ο὎ διηλλάγη· καί μή παραλογίζου ταύτην, τά κρυπτά σου γινώσκουσαν, καί κατηγοροῦσάν σου ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς ἐξόδου, καί ἐν καιρῶ δέ προσευχ῅ς, πρόσκομμά σοι γινομένην.

285 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λδ΄. Μή μνημόνευε ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς εἰρήνης, τ῵ν ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς λύπης ὏πό τοῦ ἀδελφοῦ λεχθέντων· κἄν τε κατά πρόσωπον τά λυπηρά ἐῤῥέθη, κἄν τε πρός ἄλλον περί σοῦ, καί μετά ταῦτα ἤκουσας· ἵνα μή τ῵ν λογισμ῵ν τ῅ς μνησικακίας ἀνεχόμενος, εἰς τό ὀλέθριον μῖσος τοῦ ἀδελφοῦ ὏ποστρέψῃς. λε΄. Ο὎ δύναται ψυχή λογική πρός ἄνθρωπον μῖσος τρέφουσα, πρός τόν Θεόν εἰρηνεῦσαι, τόν τ῵ν ἐντολ῵ν δοτ῅ρα· ἖άν γάρ, φησί, μή ἀφ῅τε τοῖς ἀνθρώποις τά παραπτώματα α὎τ῵ν, ο὎δέ ὁ Πατήρ ἟μ῵ν ὁ ο὎ράνιος ἀφήσει ὏μῖν τά παραπτώματα ὏μ῵ν. Εἰ δέ ἐκεῖνος εἰρηνεύειν ο὎ θέλει, ἀλλά σύ γε σεαυτόν ἀπό μίσους φύλαξον, προσευχόμενος ὏πέρ α὎τοῦ γνησίως, καί μή κακολογ῵ν α὎τόν πρός τινα. λστ΄. Ἡ τ῵ν ἁγίων ἀγγέλων ἄφραστος εἰρήνη, ταῖς δυσί ταύταις κεκράτηται διαθέσεσι· τῆ τε πρός τόν Θεόν, καί τῆ πρός ἀλλήλους ἀγάπῃ. ὇μοίως δέ, καί πάντων τ῵ν ἀπ᾿ αἰ῵νος ἁγίων. Παγκάλως οὖν εἴρηται ὏πό τοῦ ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν, ὅτι ἖ν ταύταις ταῖς δυσίν ἐντολαῖς ὁ νόμος ὅλος καί οἱ προφ῅ται κρέμανται. λζ΄. Μή ἔσο α὎τάρεσκος, καί ο὎κ ἔσῃ μισάδελφος· καί μή ἔσο φίλαυτος, καί ἔσῃ φιλόθεος. λη΄. Πνευματικοῖς συζ῅σαι προῃρημένος, τοῖς σοῖς θελήμασιν ἀπό θυρ῵ν ἀπόταξαι· ο὎ μή γάρ ἑτέρῳ τρόπῳ εἰρηνεῦσαι δυνήσῃ, οὔτε πρός τόν Θεόν, οὔτε πρός τούς συζ῵ντας. λθ΄. ὇ τελείαν ἀγάπην κτήσασθαι δυνηθείς, καί ὅλον τόν βίον α὎τοῦ, πρός ταύτην ῥυθμίσας, οὗτος λέγει Κύριον Ἰησοῦν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Καί ἐκ τοῦ ἐναντίου, τά ἐναντία δηλονότι. μ΄. Ἡ μέν εἰς Θεόν ἀγάπη, εἰς τήν θείαν ὁμιλίαν ἀεί φιλεῖ πτερ῵σαι τόν νοῦν· ἟ δέ εἰς τόν πλησίον, ἀεί καλά λογίζεσθαι περί α὎τοῦ παρασκευάζει. (1057) μα΄. Σοῦ ἔτι δόξαν ἀγαπ῵ντος κενήν, ἤ τινι τ῵ν ὏λικ῵ν πραγμάτων προσκειμένου, ἐστί τό πρός ἀνθρώπους λυπεῖσθαι διά πρόσκαιρα, ἤ μνησικακεῖν α὎τοῖς, ἤ μῖσος ἔχειν πρός α὎τούς, ἤ λογισμοῖς δουλεύειν αἰσχροῖς· τ῅ς δέ φιλοθέου ψυχ῅ς, ταῦτα πάντα ἀλλότρια. μβ΄. Ὅταν μηδέν εἴπῃς, μηδέ πράξῃς αἰσχρόν κατά διάνοιαν, καί ὅταν τῶ ζημιώσαντι ἤ κακολογήσαντι μή μνησικακήσῃς· καί ὅταν ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς προσευχ῅ς ἄϋλον καί ἀνείδεον ἀεί ἔχῃς τόν νοῦν, τότε γν῵θι, ὅτι ἔφθασας εἰς τό μέτρον τ῅ς ἀπαθείας καί τ῅ς τελείας ἀγάπης. μγ΄. Ο὎ μικρός ἀγών κενοδοξίας ἀπαλλαγ῅ναι· ἀπαλλάττεται δέ τις, διά κρυπτ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐργασίας, καί συχνοτέρας προσευχ῅ς. ΢ημεῖον δέ τ῅ς ἀπαλλαγ῅ς, τό μηκέτι μνησικακεῖν τῶ κακολογήσαντι, ἤ κακολογοῦντι. μδ΄. Εἰ θέλεις εἶναι δίκαιος, ἀπόνεμε ἑκάστῳ τ῵ν ἐν σοί μερ῵ν τά κατ᾿ ἀξίαν· ψυχῆ λέγω καί σώματι. Καί τῶ μέν λογιστικῶ τ῅ς ψυχ῅ς, ἀναγνώσματα καί θεωρήματα πνευματικά, καί προσευχήν· τῶ δέ θυμικῶ ἀγάπην πνευματικήν, τήν τῶ μίσει ἀντικειμένην· τῶ δέ ἐπιθυμητικῶ, σωφροσύνην καί ἐγκράτειαν· τῶ δέ σαρκίῳ, διατροφήν καί σκεπάσματα, τά μόνα ἀναγκαιότερα. με΄. Κατά φύσιν ὁ νοῦς ἐνεργεῖ, ὅταν τά πάθη ἔχῃ ὏ποτεταγμένα, καί τούς λόγους τ῵ν ὄντων θεωρῆ, καί πρός τόν Θεόν διάγῃ. μστ΄. Ὥσπερ ὏γεία καί νόσος πρός τό σ῵μα θεωρεῖται τοῦ ζώου, καί φ῵ς καί σκότος πρός τόν ὀφθαλμόν· οὕτως ἀρετή καί κακία πρός τήν ψυχήν, καί γν῵σις καί ἀγνωσία πρός τόν νοῦν. μζ΄. ἖ν τοῖς τρισί τούτοις ὁ Φριστιανός φιλοσοφεῖ· ἐν ταῖς ἐντολαῖς, ἐν τοῖς δόγμασι, καί ἐν τῆ πίστει. Καί αἱ μέν ἐντολαί, τ῵ν παθ῵ν τόν νοῦν χωρίζουσι· τά δέ δόγματα, εἰς τήν γν῵σιν τ῵ν ὄντων α὎τόν εἰσάγουσι· ἟ δέ πίστις, εἰς τήν θεωρίαν τ῅ς ἁγίας Σριάδος. μη΄. Οἱ μέν τ῵ν ἀγωνιζομένων, ἀποκρούονται μόνον τούς ἐμπαθεῖς λογισμούς· οἱ δέ καί α὎τά τά πάθη περικόπτουσι. Καί ἀποκρούεται μέν τις τούς ἐμπαθεῖς λογισμούς· οἷον, ἤ ψαλμῳδίᾳ, ἤ προσευχῆ, ἤ μετεωρισμῶ, ἤ ἄλλῳ τινί τοπικῶ περισπασμῶ. ἖κκόπτει δέ τά πάθη, τ῵ν πραγμάτων ἐκείνων πειρφρον῵ν, πρός ἅπερ α὎τά κέκτηται.

286 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μθ΄. Πρός ἅπερ τά πάθη κεκτήμεθα πράγματα, εἰσί ταῦτα, οἷον, γυνή, χρήματα, δ῵ρα, καί τά ἑξ῅ς. (1060) Καί τ῅ς μέν γυναικός, τότε δύναταί τις περιφρονεῖν, ὅτε καί μετά τήν ἀναχώρησιν, καί τό σ῵μα δεῖ δι᾿ ἐγκρατείας μαραίνει· τ῵ν δέ χρημάτων, ὅτε πείθει τόν λογισμόν ἐν παντί τῆ α὎ταρκείᾳ στοιχ῅σαι· τ῅ς δέ δόξης, ὅτε τήν κρυπτήν ἀγαπήσει τ῵ν ἀρετ῵ν ἐργασίαν, καί Θεῶ φαινομένην μόνῳ· καί ἐπί τ῵ν ἄλλων ὡσαύτως· ὁ δέ τούτων περιφρον῵ν, ο὎δέ εἰς μῖσός τινος ἔρχεταί ποτε. ν΄. ὇ μέν τοῖς πράγμασιν ἀποταξάμενος, οἷον τῆ γυναικί καί τοῖς χρήμασι, καί τοῖς ἑξ῅ς, τόν ἔξω ἄνθρωπον ἐποίησε μοναχόν· οὔπω δέ καί τόν ἔσω. ὇ δέ τοῖς τούτων ἐμπαθέσι νοήμασι, τόν ἔσω ἄνθρωπον, ὅ ἐστιν ὁ νοῦς. Καί τόν μέν ἔξω ἄνθρωπον, ε὎κόλως τις ποιεῖ μοναχόν, μόνον ἐάν θελήσῃ· ο὎κ ὀλίγος δέ ἀγών, τόν ἔσω ἄνθρωπον ποι῅σαι μοναχόν. να΄. Σίς ἄρα ἐστίν ἐν τῆ γενεᾶ ταύτῃ, ὁ παντάπασιν ἀπαλλαγείς ἐμπαθ῵ν νοημάτων, καί τ῅ς καθαρ᾵ς καί ἀΰλου καταξιωθείς προσευχ῅ς· ὅπερ ἐστί σημεῖον τοῦ ἔνδον μοναχοῦ; νβ΄. Πολλά πάθη ἐν ταῖς ψυχαῖς ἟μ῵ν κέκρυπται· τότε δέ ἐλέγχονται, ὅταν τά πράγματα ἀναφαίνωνται. νγ΄. Δύναταί τις μή ὀχλεῖσθαι ὏πό παθ῵ν ἐν τῆ τ῵ν πραγμάτων ἀπουσίᾳ, μερικ῅ς τυχών ἀπαθείας· ἐάν δέ ἀναφαν῵σι τά πράγματα, ε὎θύς τά πάθη τόν νοῦν περισπ῵σι. νδ΄. Μή νόμιζε τελείαν ἔχειν ἀπάθειαν, τοῦ πράγματος μή παρόντος. Ὅταν δέ φανῆ, καί μένῃς ἀκίνητος, πρός τε τό πρ᾵γμα, καί τήν μετά ταῦτα μνήμην α὎τοῦ, τότε γν῵θι σεαυτόν τ῵ν ὅρων α὎τ῅ς ἐπιβεβηκέναι. Πλήν μηδέ οὕτω καταφρονήσῃς, διότι ἀρετή μέν χρονίζουσα, νεκροῖ τά πάθη· ἀμελουμένη δέ, πάλιν ἐγείρει α὎τά. νε΄. ὇ ἀγαπ῵ν τόν Φριστόν, πάντως καί μιμεῖται α὎τόν κατά δύναμιν. Οἶον, ὁ Φριστός τούς ἀνθρώπους ε὎εργετ῵ν ο὎κ ἐπαύσατο· καί ἀχαριστούμενος καί βλασφημούμενος, ἐμακροθύμει· καί τυπτόμενος ὏π᾿ α὎τ῵ν καί φονευόμενος, ὏πέμενε, μηδενί τό σύνολον τό κακόν λογιζόμενος. Σαῦτα δέ τά τρία, τά ἔργα εἰσί τ῅ς εἰς τόν πλησίον ἀγάπης, ὧν χωρίς ὁ λέγων ἀγαπᾶν τόν Φριστόν, ἤ τ῅ς βασιλείας α὎τοῦ τυχεῖν, ἑαυτόν ἀπατᾶ· Ο὎ γάρ ὁ λέγων μοι, φησί, Κύριε, Κύριε, οὗτος εἰσελεύσεται εἰς τήν βασιλείαν τ῵ν ο὎ραν῵ν, ἀλλ᾿ ὁ ποι῵ν τό θέλημα τοῦ Πατρός μου. Καί πάλιν· ὇ ἀγαπ῵ν ἐμέ, καί τάς ἐντολάς μου τηρήσει, καί τά ἑξ῅ς. νστ΄. Ἅπαξ ὁ σκοπός τ῵ν ἐντολ῵ν τοῦ ΢ωτ῅ρος, ἵνα ἀκρασίας καί μίσους τόν νοῦν ἐλευθερώσῃ, καί εἰς τήν α὎τοῦ ἀγάπην καί τοῦ πλησίον, ἀγάγῃ· ἐξ ὧν τίκτεται τό φέγγος τ῅ς κατ᾿ ἐνέργειαν ἁγίας γνώσεως. (1061) νζ΄. Μερικ῅ς γνώσεως παρά τοῦ Θεοῦ καταξιωθείς, μή ἀμέλει ἀγάπης καί ἐγκρατείας. Αὗται γάρ τό παθητικόν μέρος τ῅ς ψυχ῅ς ἐκκαθαίρουσαι, τήν ἐπί τήν γν῵σιν ὁδόν ἀεί σοι ε὎τρεπίζουσιν. νη΄. ὇δός ἐπί τήν γν῵σίν ἐστιν, ἀπάθεια καί ταπείνωσις, ὧν χωρίς ο὎δείς ὄψεται τόν Κύριον. νθ΄. ἖πειδή ἟ γν῵σις φυσιοῖ, ἟ δέ ἀγάπη οἰκοδομεῖ· σύζευξον τῆ γνώσει τήν ἀγάπην, καί ἔσῃ ἄτυφος· καί πνευματικός οἰκοδόμος, καί σεαυτόν οἰκοδομ῵ν, καί πάντας τούς ἐγγίζοντάς σοι. ξ΄. ἖ντεῦθεν ἟ ἀγάπη οἰκοδομεῖ, ἐπειδή ο὎δέ φθονεῖ, ο὎δέ πρός φθονοῦντας πικραίνεται· ο὎δέ τό φθονούμενον δημοσεύει ἐπιδεικτικ῵ς· ο὎δέ λογίζεται ἑαυτόν ἤδη κατειληφέναι· καί ὧν δέ ο὎κ οἶδεν, ὁμολογεῖ ἀνερυθριάστως τήν ἄγνοιαν. Οὕτως οὖν τόν νοῦν ἄτυφον ἀπεργάζεται, καί προκόπτειν εἰς τήν γν῵σιν ἀεί παρασκευάζει. ξα΄. Πέφυκέ πως παρέπεσθαι τῆ γνώσει ἟ οἴησις καί φθόνος ἐν προοιμίοις μάλιστα. Καί ἟ μέν οἴησις, ἔνθοθεν μόνον· ὁ δέ φθόνος, καί ἔνθοθεν καί ἔξωθεν. Καί ἔνδοθεν μέν, πρός τούς ἔχοντας γν῵σιν· ἔξωθεν δέ, ἀπό τ῵ν ἐχόντων. Ἡ οὖν ἀγάπη, τά τρία ἀνατρέπει· τήν μέν οἴησιν, ἐπειδή ο὎ φυσιοῦται. Σόν δέ ἔνδοθεν φθόνον, ἐπεί ο὎ ζηλοῖ· τόν δέ ἔξωθεν, ἐπειδή μακροθυμεῖ καί χρηστεύεται. Ἀνάγκη οὖν τόν ἔχοντα γν῵σιν, προσλαβέσθαι καί τήν ἀγάπην, ἵνα ἄτρωτον τόν νοῦν ἐν παντί διαφυλάττῃ. ξβ΄. ὇ τοῦ χαρίσματος τ῅ς γνώσεως καταξιωθείς, καί λύπην, ἤ μνησικακίαν πρός ἄνθρωπον ἔχων, ἤ μῖσος, ὅμοιός ἐστι τῶ ἀκάνθαις καί τριβόλοις τούς (1064) ὀφθαλμούς κατακεντοῦντι [Fr.τοῦ κατακεντοῦντος]. Διό ἀναγκαίως δέεται ἟ γν῵σις ἀγάπης. ξγ΄. Μή ὅλην τήν σχολήν σου περί τήν σάρκα ἔχε, ἀλλά ὅρισόν α὎τῆ τήν κατά δύναμιν ἄσκησιν· καί ὅλον τόν νοῦν σου, περί τά ἔνδον τρέψον· Ἡ γάρ σωματική γυμνασία, πρός ὀλίγον ἐστίν ὠφέλιμος· ἟ δέ ε὎σέβεια, πρός πάντα ἐστίν ὠφέλιμος καί τά ἑξ῅ς. 287 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ξδ΄. ὇ ἀδιαλείπτως περί τά ἔνδον τάς διατριβάς ποιούμενος, σωφρονεῖ, μακροθυμεῖ, χρηστεύεται, ταπεινοφρονεῖ. Ο὎ μόνον δέ, ἀλλά καί θεωρεῖ, καί θεολογεῖ, καί προσεύχεται. Καί τοῦτό ἐστιν ὅ λέγει ὁ Ἀπόστολος· Πνεύματι περιπατεῖτε, καί τά ἑξ῅ς. ξε΄. ὇ τήν πνευματικήν ὁδόν ὁδεύειν μή ἐπιστάμενος, τ῵ν ἐμπαθ῵ν νοημάτων ο὎ ποιεῖται φροντίδα· ἀλλ᾿ ὅλην τήν σχολήν περί τήν σάρκα ἔχει, καί ἤ γαστριμαργεῖ καί ἀκολασταίνει, λυπεῖταί τε καί ὀργίζεται καί μνησικακεῖ, καί ἐντεῦθεν τόν νοῦν σκοτίζει· ἤ ἀμέτρως τῆ ἀσκήσει κέχρηται, θολεῖ τήν διάνοιαν. ξστ΄. Ο὎δέν τ῵ν ἐκ Θεοῦ εἰς χρ῅σιν ἟μῖν δοθέντων ἀναιρεῖ ἟ Γραφή· ἀλλά τήν ἀμετρίαν κολάζει, καί τήν ἀλογιστίαν διορθοῦται. Οἷον, ο὎ κωλύει ἐσθίειν, ο὎δέ παιδοποιεῖν, ο὎δέ χρήματα ἔχειν καί ὀρθ῵ς διοικεῖν· ἀλλά κωλύει γαστριμαργεῖν, πορνεύειν, καί τά ἑξ῅ς. Ἀλλ᾿ ο὎δέ τό νοεῖν ταῦτα κωλύει (διά τοῦτο γάρ γεγόνασιν), ἀλλά τό ἐμπαθ῵ς νοεῖν. ξζ΄. Σά μέν τ῵ν ὏φ᾿ ὏μ῵ν κατά Θεόν πραττομένων, κατ᾿ ἐντολήν πράττεται· τά δέ, κατ᾿ ἐντολήν, ἀλλ᾿ ὡς ἄν τις εἴποι, καθ᾿ ἑκούσιον προσφοράν. Οἷον κατ᾿ ἐντολήν μέν, τό ἀγαπᾶν τόν Θεόν καί τόν πλησίον· τό ἀγαπᾶν τούς ἐχθρούς· τό μή μοιχεύειν μηδέ φονεύειν [unus Reg. φθονεῖν], καί τά λοιπά· ἅτινα καί παραβάντες, κατακρινόμεθα. Ο὎ κατ᾿ ἐντολήν δέ, τό παρθενεύειν, ἟ ἀγαμία, ἟ ἀκτημοσύνη, ἟ ἀναχώρησις, καί τά ἑξ῅ς. Σαῦτα δώρων λόγον ἐπέχουσιν· ἵνα ἐάν τινας τ῵ν ἐντολ῵ν κατορθ῵σαι ἐξ ἀσθενείας μή δυνηθ῵μεν, διά τ῵ν δώρων τόν ἀγαθόν ἟μ῵ν ἐξιλεωσώμεθα Δεσπότην. ξη΄. ὇ τήν ἀγαμίαν τιμ῵ν ἤ παρθενίαν, ἀναγκαίως ὀφείλει ἔχειν τήν ὀσφύν περιεζωσμένην, καί τόν λύχνον καιόμενον· τήν μέν ὀσφύν δι᾿ ἐγκρατείας· τόν δέ λύχνον, διά προσευχ῅ς καί θεωρίας καί ἀγάπης πνευματικ῅ς. ξθ΄. Σινές τ῵ν ἀδελφ῵ν, ἐκτός ἑαυτούς εἶναι νομίζουσι, τ῵ν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χαρισμάτων. Ο὎ γάρ ἴσασι διά τήν ἀμέλειαν τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν ἐργασίας, ὅτι ὁ τήν εἰς Φριστόν πίστιν ἀνόθευτον ἔχων, πάντα τά θεῖα χαρίσματα συλλήβδην ἔχει ἐν ἑαυτῶ. (1056)἖πειδή γάρ τ῅ς εἰς α὎τόν κατ᾿ ἐνέργειαν ἀγάπης διά τήν ἀργίαν μακράν ἐσμέν, τ῅ς δεικνούσης ἟μῖν τούς ἐν ἟μῖν θείους θησαυρούς, εἰκότως ἐκτός ἑαυτούς τ῵ν θείων νομίζομεν χαρισμάτων. ο΄. Εἰ ὁ Φριστός ἐν ταῖς καρδίαις ἟μ῵ν κατοικεῖ διά τ῅ς πίστεως, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον· πάντες δέ οἱ θησαυροί τ῅ς σοφίας καί τ῅ς γνώσεως ἐν α὎τῶ εἰσιν ἀπόκρυφοι· πάντες ἄρα οἱ θησαυροί τ῅ς σοφίας καί τ῅ς γνώσεως ἐν ταῖς καρδίαις ἟μ῵ν εἰσιν ἀπόκρυφοι. Υανεροῦνται δέ τῆ καρδίᾳ, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς ἑκάστου διά τ῵ν ἐντολ῵ν καθάρσεως. οα΄. Οὗτός ἐστιν ὁ θησαυρός ὁ ἐν τῶ ἀγρῶ κεκρυμμένος τ῅ς καρδίας σου, ὅν οὔπω εὗρες διά τήν ἀργίαν. Εἰ γάρ εὗρες, ἄρα ἄν πέπρακες πάντα, καί ἐκτήσω τόν ἀγρόν τοῦτον. Νῦν δέ τόν ἀγρόν ἀφείς, τά περί τόν ἀγρόν περιέπεις· ἐν οἷς ο὎δέν ἄλλο ε὏ρίσκεται, πλήν ἀκανθ῵ν καί τριβόλων. οβ΄. Διά τοῦτο λέγει ὁ ΢ωτήρ· Μακάριοι οἱ καθαροί τῆ καρδίᾳ, ὅτι α὎τοί τόν Θεόν ὄψονται. Σότε δέ ὄψονται α὎τόν, καί τούς ἐν α὎τῶ θησαυρούς, ὅτε διά ἀγάπης καί ἐγκρατείας ἑαυτούς καθαίρουσι· καί τοσούτῳ πλέον, ὅσῳ τήν κάθαρσιν ἐπιτείνουσι. ογ΄. Διά τοῦτο πάλιν λέγει· Πωλήσατε τά ὏πάρχοντα ὏μ῵ν, καί δότε ἐλεημοσύνην, καί ἰδού πάντα ὏μῖν καθαρά ἔσται· ὡς μηκέτι τοῖς περί τό σ῵μα σχολαζόντων πράγμασιν, ἀλλά τόν νοῦν καθαίρειν σπευδόντων, ἀπό μίσους καί ἀκρασίας· ὅν καρδίαν ὀνομάζει ὁ Κύριος. Σαῦτα γάρ τόν νοῦν ῥυποῦντα, ο὎κ ἐ῵σι βλέπειν τόν ἐν α὎τῶ κατοικοῦντα Φριστόν, διά τ῅ς χάριτος τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. οδ΄. ὇δούς ἟ Γραφή τάς ἀρετάς ὀνομάζει. Μεῖζων δέ πασ῵ν τ῵ν ἀρετ῵ν, ἟ ἀγάπη καθέστηκε. Διά τοῦτο ἔλεγεν ὁ Ἀπόστολος· Ἔτι καθ᾿ ὏περβολήν ὁδόν ὏μῖν δείκνυμι· ὡς καταφρονεῖν πείθουσαν τ῵ν ὏λικ῵ν πραγμάτων, καί μηδέν τ῵ν προσκαίρων προτιμᾶν τ῵ν αἰωνίων. οε΄. Ἡ εἰς Θεόν ἀγάπη, ἀνθίσταται τῆ ἐπιθυμίᾳ· πείθει γάρ τόν νοῦν ἐγκρατεύεσθαι ἀπό τ῵ν ἟δον῵ν. Ἡ δέ εἰς τόν πλησίον, ἀνθίσταταιτῶ θυμῶ· ποιεῖ γάρ καταφρονεῖν δόξης καί χρημάτων. Καί ταῦτά εἰσι τά δύο δηνάρια, ἅπερ ὁ ΢ωτήρ δέδωκε τῶ πανδοχεῖ, ἵνα σου ἐπιμέλειαν ποιήσηται. Ἀλλά μή φανῆς ἀγνώμων τοῖς λῃσταῖς συνδυάζων, μή ποτε πάλιν πληγῆς, καί ο὎κ ἔτι ἟μιθανής, ἀλλά νεκρός ε὏ρεθήσῃ. (1068) οστ΄. Κάθαιρε τόν νοῦν σου ἀπό ὀργ῅ς, καί μνησικακίας, καί τ῵ν αἰσχρ῵ν λογισμ῵ν. Καί τότε δυνήσῃ γν῵ναι τήν τοῦ Φριστοῦ ἐνοίκησιν.

288 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οζ΄. Σίς σε ἐφώτισεν εἰς τήν πίστιν τ῅ς ἁγίας καί ὁμοουσίου καί προσκυνητ῅ς Σριάδος; ἤ τίς σοι ἐγνώρισε τήν ἔνσαρκον οἰκονομίαν τοῦ ἑνός τ῅ς ἁγίας Σριάδος; Σίς δέ σε ἐδίδαξε τούς περί ἀσωμάτων λόγους, ἤ τούς περί γενέσεως καί συντελείας τοῦ ὁρωμένου κόσμου· ἤ περί τ῅ς ἐκ νεκρ῵ν ἀναστάσεως καί αἰωνίου ζω῅ς, ἤ περί τ῅ς δόξης τ῅ς βασιλείας τ῵ν ο὎ραν῵ν, καί τ῅ς φοβερ᾵ς κρίσεως; Ο὎χί ἟ χάρις τοῦ Φριστοῦ ἟ ἐνοικοῦσα ἐν σοί; ἥτις ἐστίν ὁ ἀῤῥαβών τοῦ ἁγίου Πνεύματος; Σί μεῖζον ταύτης τ῅ς χάριτος; ἤ τί κρεῖττον ταύτης τ῅ς σοφίας καί τ῅ς γνώσεως; ἤ τί τ῵ν ἐπαγγελι῵ν ὏ψηλότερον; Εἰ δέ ἐσμεν ἀργοί καί ἀμελεῖς, καί μή καθαίρομεν ἑαυτούς τ῵ν κωλυόντων ἟μ᾵ς, καί τόν νοῦν ἟μ῵ν ἐκτυφλούντων παθ῵ν, ὥστε δύνασθαι καί τρανότερον ἟λίου τούς περί τούτων λόγους ὁρᾶν, ἑαυτούς αἰτιασώμεθα, καί μή τήν τ῅ς χάριτος ἐνοίκησιν ἀρνησώμεθα. οη΄. ὇ ἐπαγγειλάμενός σοι Θεός τά αἰώνια ἀγαθά, καί τόν ἀῤῥαβ῵να τοῦ Πνεύματος ἐν τῆ καρδίᾳ δεδωκώς, ἐνετείλατό σοι ἐπιμελεῖσθαί σε τοῦ βίου, ἵνα ὁ ἔσω ἄνθρωπος τ῵ν παθ῵ν ἐλευθερωθείς, ἄρξηται ἀπεντεῦθεν τ῅ς τ῵ν ἀγαθ῵ν ἀπολαύσεως. οθ΄. Σ῵ν θείων καί ὏ψηλ῵ν καταξιωθείς θεωρημάτων, σφόδρα ἐπιμελοῦ ἀγάπης καί ἐγκρατείας· ἵνα τό παθητικόν ἀτάραχον διαφυλάττων, ἀνέκλειπτον ἕξῃς τό τ῅ς ψυχ῅ς φέγγος. π΄. Σό θυμικόν τ῅ς ψυχ῅ς, ἀγάπῃ χαλίνωσον· καί τό ἐπιθυμητικόν α὎τ῅ς ἐγκρατείᾳ καταμάρανον· καί τό λογικόν α὎τ῅ς προσευχῆ πτέρωσον· καί τό φ῵ς τοῦ νοῦ ο὎κ ἀμαυροῦταί ποτε. πα΄. Σά τήν ἀγάπην λύοντα, εἰσί ταῦτα· οἷον, ἀτιμία, ζημία, συκοφαντία, ἤ εἰς πίστιν,ἤ εἰς βίον· δαρμοί, πληγαί, καί τά ἑξ῅ς· καί ταῦτα ἤ α὎τῶ συμβαίνοντα, ἤ τινι τ῵ν α὎τοῦ συγγεν῵ν ἤ φίλων.὇ οὖν διά τι τούτων λύων τήν ἀγάπην, οὔπω ἔγνω τίς ὁ σκοπός τ῵ν τοῦ Φριστοῦ ἐντολ῵ν. πβ΄. ΢πούδασον ὅσον δύνασαι πάντα ἄνθρωπον ἀγαπ῅σαι. Εἰ δέ τοῦτο οὔπω δύνασαι, κἄν μηδένα μισήσῃς, ο὎ δύνασαι δέ ο὎δέ τοῦτο ποι῅σαι, εἰ μή τ῵ν τοῦ κόσμου πραγμάτων καταφρονήσῃς. πγ΄. ὇ δεῖνα ἐβλασφήμησε· μή μισήσῃς ἐκεῖνον, ἀλλά τήν βλασφημίαν, καί τόν βλασφημ῅σαι παρασκευάσαντα δαίμονα. Εἰ δέ τόν βλασφημήσαντα μισεῖς, ἄνθρωπον ἐμίσησας, καί τήν ἐντολήν παρέβης· καί ὅπερ ἐκεῖνος τῶ λόγῳ ἐποίησε, ποιεῖς σύ τῶ ἔργῳ. Εἰ δέ τήν ἐντολήν φυλάττεις, τά τ῅ς ἀγάπης ἐπίδειξαι· καί εἴ τι δύνασαι, βοήθησον, ἵνα τοῦ κακοῦ α὎τόν ἀπαλλάξῃς. πδ΄. Ο὎ θέλει σε ὁ Φριστός μῖσος ἔχειν πρός ἄνθρωπον, ἤ λύπην ἤ ὀργήν ἤ (1069) μνησικακίαν τοσύνολον καθ᾿ οἱονδήποτε τρόπον, ἤ δι᾿ οἱονδήποτε πρ᾵γμα πρόσκαιρον. Καί τοῦτο πάντη βο῵σι τά τέσσαρα Ε὎αγγέλια. πε΄. Πολλοί ἐσμεν οἱ λέγοντες, ὀλίγοι δέ οἱ ποιοῦντες. ἀλλ᾿ οὖν τόν λόγον τοῦ Θεοῦ ο὎δείς ὤφειλε νοθεύειν διά τήν ἰδίαν ἀμέλειαν· ἀλλ᾿ ὁμολογεῖν μέν τήν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, μή ἀποκρύπτειν δέ τήν τοῦ Θεοῦ ἀλήθειαν· ἵνα μή ὏πόδικοι γενώμεθα, μετά τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν παραβάσεως, καί τ῅ς τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ παρεξηγήσεως. πστ΄. Ἀγάπη καί ἐγκράτεια, παθ῵ν τήν ψυχήν ἐλευθεροῦσιν· ἀνάγνωσις καί θεωρία, ἀγνοίας τόν ἀπαλλάττουσιν· ἟ δέ τ῅ς προσευχ῅ς κατάστασις, α὎τῶ παρίστησιν α὎τόν τῶ Θεῶ. πζ΄. Ὅταν ἴδωσιν ἟μ᾵ς οἱ δαίμονες τ῵ν πραγμάτων τοῦ κόσμου καταφρονοῦντας, ἵνα μή δι᾿ α὎τά τούς ἀνθρώπους μισήσωμεν καί τ῅ς ἀγάπης ἐκπέσωμεν, τότε συκοφαντίας καθ᾿ ἟μ῵ν ἐγείρουσιν, ἵνα τήν λύπην μή φέροντες, τούς συκοφαντήσαντας μισήσωμεν. πη΄. Ο὎κ ἔστι πόνος ψυχ῅ς βαρύτερος συκοφαντίας, κἄν τε εἰς πίστιν, κἄν τε εἰς βίον τις συκοφαντεῖται· καί ο὎δείς ταύτης καταφρονεῖν δύναται, εἰ μή μόνος ὁ εἰς Θεόν ἀποβλεπόμενος ὡς ἟ ΢ωσάννα, τόν μόνον δυνάμενον καί ἐξ ἀναγκ῵ν ῥύσασθαι ὥσπερ κἀκείνην, καί τούς ἀνθρώπους πληροφορ῅σαι, ὡς καί περί ἐκείνης· καί τήν ψυχήν τῆ ἐλπίδι παραμυθήσασθαι. πθ΄. Ὅσον εὔχῃ ἐκ τ῅ς ψυχ῅ς ὏πέρ τοῦ συκοφαντήσαντος, τοσοῦτον καί ὁ Θεός πληροφορεῖ τούς σκανδαλισθέντας. τέσσ. ἀνοικ. ΄. Υύσει ἀγαθός μόνος ὁ Θεός· καί γνώμῃ ἀγαθός, μόνος ὁ θεομίμητος. ΢κοπός γάρ α὎τῶ ἐστι, τῶ φύσει ἀγαθῶ τούς πονηρούς συνάψαι, ἵνα γένωνται ἀγαθοί. Διά τοῦτο ὏π᾿ α὎τ῵ν λοιδορούμενος ε὎λογῆ· διωκόμενος ἀνέχεται· βλασφημούμενος παρακαλεῖ· φονευόμενος ὏περεύχεται. Πάντα ποιεῖ, ἵνα τοῦ σκοποῦ τ῅ς ἀγάπης μή ἐκπέσῃ.

289 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τέσσ. ἀνοικ. α΄. Αἱ μέν ἐντολαί τοῦ Κυρίου, διδάσκουσιν ἟μ᾵ς τοῖς μέσοις ε὎λόγως χρήσασθαι πράγμασι· ἟ δέ εὔλογος τ῵ν μέσων χρ῅σις, τήν τ῅ς ψυχ῅ς καθαίρει κατάστασιν· ἟ δέ καθαρά κατάστασις, τίκτει τήν διάκρισιν· ἟ δέ διάκρισις, τίκτει τήν ἀπάθειαν, ἐξ ἦς τίκτεται ἟ τελεία ἀγάπη. τέσσ. ἀνοικ. β΄. Οὔπω ἔχει τήν ἀπάθειαν, ὁ διά σύμβασιν πειρασμοῦ, τό ἐλάττωμα τοῦ φίλου παραβλέπειν μή δυνάμενος, ἤ ὅν τυχόν, ἤ δέ εἶναι δοκοῦν. (1072) Σά γάρ ἐγκείμενα τῆ ψυχῆ πάθη ἐκταρασσόμενα, ἐκτυφλοῖ τήν διάνοιαν, καί ο὎κ ἐᾶ διαβλέψαι εἰς τάς τ῅ς ἀληθείας α὎γάς, ο὎δέ διακρῖναι τό κρεῖττον ἀπό τοῦ χείρονος. Ο὎κ ἄρα οὖν ο὎δέ τήν τελείαν ἀγάπην ὁ τοιοῦτος ἐκτήσατο, τήν ἔξω βάλλουσαν τόν φόβον τ῅ς κρίσεως. τέσσ. ἀνοικ. γ΄. Υίλου πιστοῦ ο὎κ ἔστιν ἀντάλλαγμα. ἖πειδή τάς τοῦ φίλου συμφοράς, ἰδίας λογίζεται· καί συνυποφέρει α὎τῶ μέχρι θανάτου κακοπαθ῵ν. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. Πολλοί μέν οἱ φίλοι, ἀλλ᾿ ἐν καιρῶ ε὎ημερίας· ἐν δέ καιρῶ πειρασμ῵ν, μόλις ἄν ε὏ρήσεις ἕνα. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. Πάντα μέν ἄνθρωπον, ἐκ ψυχ῅ς ἀγαπητέον· ἐπί τῶ Θεῶ μέ μόνῳ τήν ἐλπίδα θετέον, καί ἐξ ὅλης ἰσχύος α὎τόν θεραπευτέον. ἖φόσον γάρ α὎τός ἟μ᾵ς συντηρεῖ, οἵ τε φίλοι πάντες ἟μ᾵ς περιέπουσι, καί οἱ ἐχθροί πάντες πρός ἟μ᾵ς ἀδυνατοῦσιν. ἖πάν δέ α὎τός ἟μ᾵ς ἐγκαταλίπῃ, οἵ τε φίλοι πάντες ἟μ᾵ς ἀποστρέφονται, καί οἱ ἐχθροί πάντες καθ᾿ ἟μ῵ν ἰσχύουσι. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. Σέσσαρές εἰσι γενικοί ἐγκαταλείψεως τρόποι· ἟ μέν, οἰκονομική, ὡς ἐπί τοῦ Κυρίου· ἵνα διά τ῅ς δοκούσης ἐγκαταλείψεως, οἱ ἐγκαταλελειμένοι σωθ῵σιν. ἟ δέ, πρός δοκιμήν, ὡς ἐπί τοῦ Ἰώβ καί Ἰωσήφ· ἵνα ὁ μέν, ἀνδρείας· ὁ δέ, σωφροσύνης στ῅λαι ἀναφαν῵σιν. Ἡ δέ, πρός παίδευσιν πνευματικήν, ὡς ἐπί τοῦ Ἀποστόλου, ἵνα ταπεινοφρον῵ν, τήν ὏περβολήν φυλάξῃ τ῅ς χάριτος. Ἡ δέ κατά ἀποστροφήν, ὡς ἐπί τ῵ν Ἰουδαίων, ἵνα κολαζόμενοι πρός μετάνοιαν κατακαμφθ῵σι. ΢ωτήριοι δέ πάντες οἱ τρόποι ὏πάρχουσι, καί τ῅ς θείας ἀγαθότητος καί φιλανθρωπίας ἀνάμεστοι. τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Μόνον οἱ ἀκριβεῖς τ῵ν ἐντολ῵ν φύλακες, καί γνήσιοι τ῵ν θείων κριμάτων μύσται, τούς κατά συγχώρησιν Θεοῦ πειραζομένους, ο὎ καταλιμπάνουσι φίλοις. Οἱ δέ τ῵ν ἐντολ῵ν καταφρονηταί, καί τ῵ν θείων κριμάτων ἀμύητοι, ὅταν μέν ὁ φίλος ε὎ημερῆ, συναπολαύουσιν α὎τῶ· ἐπάν δέ πειραζόμενος κακοπαθῆ, καταλιμπάνουσιν α὎τόν. Ἔστι δέ ὅταν καί μετά τ῵ν ἐναντίων ἵστανται. τέσσ. ἀνοικ. η΄. Οἱ μέν τοῦ Φριστοῦ φίλοι, πάντας ἀγαπ῵σι γνησίως. Ο὎χ ὏πό πάντων δέ ἀγαπ῵νται. Καί οἱ μέν τοῦ Φριστοῦ, μέχρι τέλους τήν συνέχειαν τ῅ς ἀγάπης διατηροῦσιν· οἱ δέ τοῦ κόσμου, μέχρι οὗ ἀλλήλοις διά τά κόσμου προσκρούσωσι. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. Υίλος πιστός, σκέπη κραταιά. ἖πειδή καί ε὎ημεροῦντι τῶ φίλῳ σύμβουλός ἐστιν ἀγαθός καί συνεργός σύμψυχος· καί κακοπαθοῦντι ἀντιλήπτωρ γνησιώτατος καί ὏πέρμαχος συμπαθέστατος. (1073) ρ΄. Πολλοί μέν πολλά περί ἀγάπης εἰρήκασιν· ἐν μόνοις δέ τοῖς Φριστοῦ μαθηταῖς ταύτην ζητήσας, ε὏ρήσεις· ἐπεί καί μόνοι α὎τοί εἶχον τήν ἀληθινήν Ἀγάπην τ῅ς ἀγάπης διδάσκαλον, περί ἧς ἔλεγον· ἖άν ἔχω προφητείαν, καί εἰδ῵ τά μυστήρια πάντα, καί π᾵σαν τήν γν῵σιν, ἀγάπην δέ μή ἔχω, ο὎δέν ὠφελοῦμαι. ὇ οὖν κτησάμενος τήν ἀγάπην, α὎τόν τόν Θεόν ἐκτήσατο· ἐπειδή ὁ Θεός ἀγάπης ἐστίν. Α὎τῶ ἟ δόξα εἰς τούς αἰ῵νας. Ἀμήν.

Σέλος τ῵ν περί ἀγάπης κεφαλαίων τ῅ς τετάρτης ἑκατοντάδος.

ΑΝΕΠΙΓΡΑΥΟΤ ΢ΦΟΛΙΑ. (1073) α΄. Ἡμεῖς ο὎δέ λόγοις ο὎δέ ἔργοις παιδεύειν, ἤ κἄν παιδεύεσθαι δυνάμενοι, λόγοις παιδεύειν ἐπιχειροῦμεν· καί ἄλλων γίνεσθαι ἰατροί ἕλκεσιν α὎τοί βρύοντες. Ὅρα δέ τό, ὅτι Ο὎ πάντα τοῖς βουλομένοις εἰσίν εὔληπτα, κἄν τοῦτο δοκῆ. Καί τίς ο὎ θαυμάσεται τούς καί γυναῖκας χλιδώσας καί νήπια ταῦτα διδάσκειν ἐπαγγελλομένους μετά σοβαροῦ φρονήματος;

290 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html β΄. Λέγων ὁ Ἀπόστολος. Εἰ δέ τις ἀγαπᾶ τόν Θεόν, οὗτος ἔγνωσται ὏π᾿ α὎τοῦ· δ῅τα ἀγαπ῵ντας ἟μ᾵ς τόν Κύριον γινώσκεσθαι βούλεται· ἖κ δέ τοῦ γινώσκεσθαι, τό διδάσκεσθαι, καθά φησιν ὁ μέγας καί τήν ἀρετήν καί τήν θεολογίαν Γρηγόριος. Σαύτης οἶμαι τ῅ς ἐννοίας ἐστί, καί τόδε τό κεφάλαιον· Ἀγάπην μέν, τίκτει ἀπάθεια· ἟ δέ ἀγάπη, τοῦ φωτισμοῦ τ῅ς γνώσεως ἐστι γεννητική. γ΄. Σίνων ο὎χ ἅπτεται αὕτη ἔννοια, οἶμαι δέ μάλιστα, τ῵ν τοῦ μαμων᾵ ὏περαποθνησκόντων· ταῦτόν δέ εἰπεῖν τοῦ λεγομένου δημοσίου καί τοῦ κοσμοκράτορος. δ΄. ὇ Θεός πάντας ἀνθρώπους θέλει σωθ῅ναι, καί ὏πέρ πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οἱ πάντες σωθ῵σιν. ὇ οὖν ἀγαπ῵ν τόν Θεόν, τό θελητόν τοῦ Θεοῦ φυλάττει. Υυλάττων δέ, π῵ς ο὎κ ἀγαπήσει πάντας ὡς ἑαυτόν, καί θελήσει πάντας σωθ῅ναι, τοῦτο θέλοντος τοῦ Θεοῦ; ε΄. Γν῵σιν τοῦ Θεοῦ τήν πίστιν λέγει· ἀγάπην δέ, τήν τήρησιν τ῵ν ἐντολ῵ν· ἥν καί θέλημα καλεῖ καί δικαιώματα καί ἐντάλματα καί προστάγματα καί φ῵ς· κατά τό, Διότι φ῵ς τά προστάγματά σου. Σήν ἔμπρακτον δέ γν῵σιν παρίστησι τό κεφάλαιον. στ΄. Αἰτία τ῵ν ἀρετ῵ν ἐστιν ὁ Θεός. Σούτου δέ, κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σις, ἟ τοῦ κατ᾿ ἀλήθειαν ἐπεγνωκότος τόν Θεόν, πρός τό πνεῦμα κατά τήν ἕξιν ἀλλοίωσις. ζ΄. Ἀνάγνωθι τό οστ΄ τ῅ς ρ΄, καί ε὏ρήσεις ὅμοιον πάντη, παρά τό τ῵ν ὀνομάτων διάφορον. η΄. Εἰ φάρμακον τ῅ς ἀγάπης ἟ ἐντολή κατά τοῦ θυμοῦ ἐδόθη· πάντως ἟ ἐγκράτεια κατά τ῅ς ἐπιθυμίας δεδώρηται. Ἀνάγνωθι τό οθ΄. (1076) θ΄. Οἱ δέ τ῵ν τρι῵ν δοῦλοι, πόσον μῖσος κατ᾿ ἀλλήλων τρέφομεν· τοῦ πάθους ὅλοι τ῅ς ἀπληστίας γενόμενοι. Ἀνάγνωθι τό ξδ΄. ι΄. Εἰπών ἐν τῶ οζ΄, ὅτι διά μέν τ῵ν ἐντολ῵ν, ἀπαθεῖς ἐργάζεται· νῦν διά τοῦδε τοῦ κεφαλαίου δείκνυσι π῵ς· ὅτι ἐν ἀγάπῃ καί νηστείᾳ, τῆ τε ἐγκρατείᾳ καί προσευχῆ. ια΄. Καί γνωστικός τις ἐγκατασπ᾵ται πάλιν. ιβ΄. Ἡμεῖς δέ συγκεχωσμένοι τοῖς πάθεσι, π῵ς θεωρήσωμεν; ἤ π῵ς ἅ θεωροῦμεν ο὎κ ἐκβάλλει ἟μ᾵ς τ῅ς γνώσεως τ῅ς ἁγίας Σριάδος; ιγ΄. Σάς ἀναβάσεις τ῅ς θεωρίας βλέπεις; ιδ΄. Ὅτι ὥσπερ ἀπιστιδίας ἐν πίστει λόγος ο὎δείς· οὕτως ο὎δέ ἐν τοῖς λόγοις κατά φύσιν ὏πάρχει τό παράλογον. Ἔργον δέ τ῵ν ἐντολ῵ν, λόγος ἐστίν ἐνεργούμενος. Ἀνάγνωθι τό πδ΄ κεφάλαιον, καί ἀναπαύσῃ. ιε΄. Ἡ φυσική φησι θεωρία τ῵ν ἐντολ῵ν,ἤ τε ἟ πρός τόν πλησίον ἀνόθευτος ἀγάπη, φιλαυτίας καί τυραννίδος ἐλευθεροί τούς φυλάσσοντας. Ἡ δέ γν῵σις τ῵ν ὄντων, λήθης καί ἀγνοίας ἀπαλλάττει τούς γνωστικούς. Διά τούτων δέ πάντων, τό τριμερές τ῅ς ψυχ῅ς ὏ποτίθεται, κατά λόγον μέν καί φύσιν κινούμενον, π᾵σαν ἀρετήν κατορθοῦν· παρά λόγον δέ καί φύσιν, π᾵σαν κακίαν ἐργάσεσθαι. Μέμνησο, ὅτι τά ἀρχέγονα καί πάσης κακίας γεννητικά, τρία ταῦτά ἐστιν, ἄγνοια, φιλαυτία, καί τυραννίς· καί ὅτι ὏πεστήσατο ταύτας ὁ πονηρός ἐν ἟μῖν δυνάμεων προσχρησάμενος. ιστ΄. Σούτων τ῵ν ἐμπαθ῵ν λογισμ῵ν ψιλοῦσιν αἱ ἐντολαί, τά τ῵ν πραγμάτων νοήματα· καθά ἐν τῶ δ΄ κεφαλαίῳ τ῅ς α὎τ῅ς ρ΄ φησί. ιζ΄. Σά παρά τό θέλημα πραττόμενα τοῦ Θεοῦ, τό ἀγαθόν καί ε὎άρεστον καί τέλειον, ὅπερ ἐστίν ἟ διά τόν Θεόν πρός τόν πλησίον ἀγαθή διάθεσις, παρά τόν ὀρθόν ἐστι σκοπόν γινόμενα. Ὅτι δέ παρά τό θέλημα τοῦ Θεοῦ τό πρός τόν πλησίον ο὎ καλ῵ς διακεῖσθαι, δείκνυσιν ἐν Ε὎αγγελίοις λέγων ὁ Κύριος· ἖φ᾿ ὅσον ἐποιήσατε, καί ἐφ᾿ ὅσον ο὎κ ἐποιήσατε, τ῅ς ἀγάπης τά εἴδη καί τοῦ μίσους ἀπαριθμούμενος. Ὅρα δέ ὅτι οἱ παρά τόν ὀρθόν ποιήσαντες σκοπόν, ἤγουν παρά τήν ἐντολήν τοῦ Θεοῦ, ἀποσεισάμενοι τό φιλάνθρωπον, ο὎δεμίαν ἔχοντες ἀπολογίαν εἰπεῖν, ο὎δέ τόν σκοπόν προβαλλόμενοι φαίνονται· εἰδότες, ὡς ὁ παρά τόν ὀρθόν σκοπόν τοῦ Θεοῦ τι πράττων, κἄν μυρίους λόγους προβάλλοι, τήν γέεναν ο὎κ ἐκφεύξεται.

291 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιη΄. ἖πιθυμίαν ἵστησιν ἟ τοῦ Θεοῦ ἀγάπη· ἟ τοῦ πλησίον δέ, παύει θυμόν ἞γριωμένον. ιθ΄. Οἱ εἰκονικάς ὕλας τούς θείους χαρακτ῅ρας ὏πολαμβάνοντες, (1077) παραχρ῵νται τοῖς τ῵ν χαρακτήρων νοήμασι. Σοῦ γάρ χαρακτ῅ρος τήν ὏πόστασιν δηλοῦντος· α὎τοί τήν ο὎σίαν, ἤτοι τήν ὕλην, ἐν ᾗ ὁ χαρακτήρ προσκυνεῖται, χαρακτ῅ρα ὏πέλαβον. Ἔνθεντοι καί παραχρησάμενοι τῶ νοήματι, ἐξ ἀνάγκης καί τῶ πράγματι παρεχρήσαντο· ὡς ὕλην ψιλήν καί κωφήν τούς ἱερούς χαρακτ῅ρας ἀναιδ῵ς κατακαύσαντες. κ΄. Βλέπε τό διάφορον τ῅ς λύπης καί τ῅ς ὀδύνης· καί ὅτι παρακολουθήματά εἰσιν· ἟ μέν, τ῅ς ἟δον῅ς· ἟ δέ, τ῅ς κενοδοξίας. κα΄. Πάσης ἟μ᾵ς ἀπολογίας ἀποπαύει τοῦ ἀποτιθέναι τά χρήματα, τά καθεξ῅ς τρία ταῦτα κεφάλαια. κβ΄. Σεχνικήν σοφίαν, ο὎ τήν ἐκ μαθήσεως λέγει, ἀλλά τήν δι᾿ ἧς ὁ Θεός τά πάντα ἐποίησε. κγ΄. Σοῖς τέσσαρσιν ὁ νοῦς μου ἀκάθαρτος. Ἔχει δέ τι καί πλέον, ὅτι καί τ῵ν ἄλλων ἑαυτόν σοφώτερον ἥγηται. κδ΄. Ο὎δέποτε ἟ ψυχή μου κατά φύσιν ἐνήργησεν· οἶδεν, ὁ μηδέν ἀγνο῵ν· καί ο὎δέποτε τ῅ς κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτίας ἟ρέμησεν. κε΄. Ὥστε μή διά τόν Φριστόν τι ποιοῦντες· δι᾿ ἄλλο δέ τι, ο὎ δυνάμεθα προβάλλεσθαι τόν σκοπόν· ἐπεί παρά τόν σκοπόν τοῦ Θεοῦ, καί κατά τό ἟μέτερον ἐργαζόμεθα. κστ΄. Εἰ διψᾶ τις ἁλίσκειν καί ἁρπάζειν ἀλλότρια, ὅ μή ἐστι θέλημα τοῦ Θεοῦ, π῵ς προβαλεῖται τόν σκοπόν, οὗ σκοπός τό ἐλεεῖν ἟μ᾵ς καί δανείζειν ἐστίν; κζ΄. Ὅτι ὁ φιλαυτίᾳ δουλεύων, βαρυκάρδιός ἐστι, ματαιότητα καί ψεῦδος ἀγαπ῵ν καί ζητ῵ν· ὅπερ ἐστί τό σαρκικόν φρόνημα· ἤτοι τ῅ς σαρκός ἟ ε὎πάθεια. κη΄. Σ῵ν προειρημένων, δ῅λον φιληδονίας καί φιλοδοξίας καί φιλαργυρίας. Εἰ δέ τις τούτοις ἀπρίξ ἐνίσχεται ὡς ἐγώ, π῵ς Θεοῦ καταξιωθήσεται γνώσεως, συνιδεῖν ο὎κ ἔχω. κθ΄. Ἤ γάρ ὡς δοῦλοι ἤ καί μίσθιοι, ἤ ὡς υἱοί· τουτέστιν, ἤ ὡς πρακτικοί μόνον, ἤ καί ὡς γνώσεως καταξιωθέντες. λ΄. Χιλός λογισμός, ὁ δίχα πάθους, ὁ ἁπλοῦς· ὁ γάρ ἐμπαθής, ἀπάγει Θεοῦ. Οὕτως ο὎δέ ἟ ψιλή γν῵σις ἀπάγει τ῵ν ἀνθρωπίνων· ἀλλ᾿ ἟ παθοῦσα τήν ἀγάπην· ὅπερ ἐστίν ἟ πρός τό πνεῦμα κατά τήν ἕξιν ἀλλοίωσις. λα΄. Ὅτι οἱ υἱοί, γνώσει καί ἀγάπῃ τ῵ν παθ῵ν ἀπέχουσιν· οἱ δέ δοῦλοι καί μίσθιοι, ἤτοι οἱ πρακτικοί, ἤ φόβῳ, ἤ ἐλπίδι. λβ΄. Καί ταῦτα ἀπείργει τούς γράφειν ᾑρημένους· δεικνύντα σαφ῵ς τήν βλάβην ἐκ τοῦ τέλους. λγ΄. Οἶμαι πρός ἟μ᾵ς ἔβλεπε ταῦτα γράφων. λδ΄. Ο὎κ ἐνόησαν τό ἐκ τ῅ς μεθόδου ταύτης κέρδος (1080) οἱ νομίζοντες εἰδέναι. Εἰ γάρ ἔγνωσαν, ἐκέρδησαν ἄν τό προκόπτειν εἰς τό εἰδέναι. λε΄. Ὅτι χρονίζοντος τοῦ ψιλοῦ λογισμοῦ, κινεῖται τό πάθος· ὥσπερ καί τοῦ ἐμπαθοῦς, γίνεται συγκατάθεσις. λστ΄. Οἶδας, Κύριε, ὅπως κρίνομαι σήμερον, καί δι᾿ ἥν αἰτίαν· μή ἐγκαταλίπῃς ἟μ᾵ς. λζ΄. Ο὎ δύναται ταῦτα ποι῅σαι, ὁ τοῖς οἰκείοις πιστεύσας λογισμοῖς, καί δόξας ἤδη κατειληφέναι, τά καί μετά τό κατειλ῅φθαι ἀκατάληπτα κατά φύσιν ὏πάρχοντα. λη΄. Λύπη καί μῖσος, τοῦ ἀλόγου μέρους τ῅ς ψυχ῅ς ἐλαττώματα. λθ΄. Βλέπε ὡς ἀπατώμεθα, τἀναντία ποιοῦντες, καί νομίζοντες κατά Φριστόν πολιτεύεσθαι· τό βαρύτερον, καί ἤδη παθεῖν τήν πνευματικήν ἀγάπην ὏πολαμβάνοντες. μ΄. Ἔχει τις πάθος πλεονεξίας· ο὎ δεῖται δέ πλεονεκτεῖν; εἰ λάβοι δύναμιν πλεονεκτεῖν, ε὎θύς ἐξελέγχεται· καί τοῦτο δ῅λον. 292 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μα΄. Ὅρα ποῦ τό μακροθυμεῖν καί ποῦ τό ὏πομένειν χρηστέον. Κἄν γάρ ἄμφω ἐπί τ῵ν ἀκουσίων λέγηται πειρασμ῵ν· ἀλλ᾿ οἱ ἀκούσιοι εἰς λόγους διαιρούμενοι καί πληγάς, συνδιαιροῦσι καί ταῦτα τοῖς βλέπουσι. μβ΄. Ὅτι δι᾿ ἐγκρατείας καί ἀγάπης, ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν ἀγαθή γν῵σις ἐγγίνεται. μγ΄. Καί τί ληροῦσιν ἐμπαθεῖς τινες ἄνθρωποι καί ὏ψαύχενες γν῵σιν ἔχειν ἀλαζονευόμενοι θείαν; ἖ξ ἐμπαθείας γάρ καί ἐπάρσεως. μδ΄. ὇ δέ δοκ῵ν ἤδη κατειληφέναι καί μηδέν ἀγνοεῖν, δ῅λον ὡς ἀγάπην ο὎κ ἔχει. Μή ἔχων δέ, π῵ς προκόψει εἰς γν῵σιν; με΄. Ἀκάνθας ἔχοντες καί τριβόλους κακίας καί ἀγνωσίας· ἀρετήν ἐλπίζομεν ἔχειν καί γν῵σιν πνευματικήν. μστ΄. Σελειώτερον ὧδε τήν ἀγάπην ὏πεζωγράφησε· καί τά δύο δηνάρια, τήν εἰς τόν Θεόν καί τόν πλησίον ἀγάπην ὏πέφηνε. μζ΄. Ὅτι ἐν τῆ καθάρσει τ῅ς τριμεροῦς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεως, ἟ γν῵σις τοῦ Φριστοῦ ἐπιγίνεται. μη΄. Ὅτι ἐξ ἀνάγκης οἱ τά τοῦ κόσμου περιέποντες πράγματα, τ῅ς ἁγίας ἀγάπης ἐκπίπτουσι· καί μῖσος δι᾿ α὎τά πρός τούς ὁμοφύλους ἀκατάλλακτον ἔχουσι. μθ΄. ἖ν ἀμφοτέροις ὁ ἅγιος μοναχός Κηδόνιος σεσυκόφανται· εἰς τόν τ῅ς ΢ωσάννης Θεόν ἀποβλέπων, ταῖς θείαις ἐλπίσι ῥωννύεται. ν΄. Ὅτι ὁ πάθει δουλεύων, πεπλήρωται τήν διάνοιαν, καί τυφλόν περιφέρων διάκρισιν, ο὎ δύναται διακρῖναι τό κρεῖττον ἀπό τοῦ χείρονος.

἖κ τ῵ν Υωτίου. (1081) ἖ν τῶ α὎τῶ τεύχει συνανεγνώσθη λόγος, κεφαλαίοις ἑκατόν διειλημμένος· καί, Ἕτερος ὁμοίως τοῖς ἴσοις ἀπηρτισμένος· ἖ν οἷς θεολογία τε διαλάμπει καί ἞θ῵ν διακόσμησις. Καί ο὎κ ἄν ἐν ο὎δενί τό ὁμοφυές α὎τοῖς πρός τά τετρακόσια κεφάλαια ἐνοθεύετο, εἰ μή τό ἀλληγορικόν ἐν πολλοῖς ὏ποβαλλόμενον, καί ὁμόφυλά πως α὎τά παραστ῅σαν ἦν τῆ συντάξει, ἥτις Γραφικ῵ν ἀπορημάτων καί λύσεων ἔκθεσιν σπουδάζει, καί Θαλασσίῳ ἐστί τό πρεσβυτέρῳ καί ἟γουμένῳ προσπεφωνημένη. Καί τό πρός ταῦτα δέ συγγενές διά τ῅ς πρός ἐκείνην οἰκειώσεως, ὏ποβολιμαῖον εἶναι λογισμούς ἀναῤῥιπίζει.

ΚΕΥΑΛΑΙΑ ΢ ΄ (1084) Περί θεολογίας καί τ῅ς ἐνσάρκου οἰκονομίας τοῦ Τἱοῦ Θεοῦ ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ Α ΄ α΄. Εἷς Θεός, ἄναρχος, ἀκατάληπτος, ὅλην ἔχων τοῦ εἶναι τήν δύναμιν διόλου· τήν, πότε καί π῵ς εἶναι παντάπασιν ἀπωθούμενος ἔννοιαν· ὡς π᾵σιν ἄβατος, καί μηδενί τ῵ν ὄντων ἐκ φυσικ῅ς ἐμφάσεως διεγνωσμένος. β΄. ὇ Θεός, ο὎κ ἔστι δι᾿ ἑαυτόν, ὡς ἟μ᾵ς εἰδέναι δυνατόν· οὔτε ἀρχή, οὔτε μεσότης, οὔτε τέλος, οὔτε τι τό σύνολον ἕτερον τ῵ν τοῖς μετ᾿ α὎τόν φυσικ῵ς ἐνθεωρουμένων· ἀόριστος γάρ ἐστι καί ἀκίνητος καί ἄπειρος, ὡς πάσης ο὎σίας καί δυνάμεως καί ἐνεργείας ὏περέκεινα ἀπείρως ὤν. γ΄. Π᾵σα ο὎σία τόν ἑαυτ῅ς ὅρον ἑαυτῆ συνεισάγουσα, ἀρχή πέφυκεν εἶναι,τ῅ς ἐπιθεωρουμένης α὎τῆ κατά δύναμιν κινήσεως. Π᾵σα δέ φυσική πρός ἐνέργειαν κίνησις, τ῅ς μέν ο὎σίας μετεπινοουμένη· προεπινοουμένη δέ τ῅ς ἐνεργείας, μεσότης ἐστίν, ὡς ἀμφοῖν κατά τό μέσον φυσικ῵ς διειλημμένη· καί π᾵σα ἐνέργεια τῶ κατ᾿ α὎τήν λόγῳ φυσικ῵ς περιγραφομένη, τέλος ἐστί τ῅ς πρό α὎τ῅ς κατ᾿ ἐπίνοιαν ο὎σιώδους κινήσεως.

293 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δ΄. Ο὎κ ἔστιν ὁ Θεός ο὎σία, κατά τήν ἁπλ῵ς ἤ π῵ς λεγομένην ο὎σίαν, ἵνα καί ἀρχή· οὔτε δύναμις κατά τήν ἁπλ῵ς ἤ π῵ς λεγομένην δύναμιν, ἵνα καί μεσότης· οὔτε ἐνέργεια, κατά τήν ἁπλ῵ς ἤ π῵ς λεγομένην ἐνέργειαν, ἵνα καί τέλος ἐστί τ῅ς κατά δύναμιν προεπινοουμένης ο὎σιώδους κινήσεως· ἀλλ᾿ ο὎σιοποιός καί ὏περούσιος ὀντότης· καί δυναμοποιός καί ὏περδύναμος ἵδρυσις· καί πάσης ἐνεργείας δραστική καί ἀτελεύτητος ἕξις· καί συντόμως εἰπεῖν, πάσης ο὎σίας καί δυνάμεως καί ἐνεργείας, ἀρχ῅ς τε καί μεσότητος καί τέλους ποιητική. (1085) ε΄. Ἡ ἀρχή καί ἟ μεσότης καί τό τέλος, τ῵ν χρόνῳ διαιρετ῵ν εἰσι γνωρίσματα· εἴποι δ᾿ ἄν τις ἀληθεύων, καί τ῵ν ἐν αἰ῵νι συνορωμένων. ὇ μέν γάρ χρόνος, μετρουμένην ἔχων τήν κίνησιν, ἀριθμῶ περιγράφεται· ὁ αἰών δέ συνεπινοουμένην ἔχων τῆ ὏πάρξει τήν πότε κατηγορίαν, πάσχει διάστασιν, ὡς ἀρχήν τοῦ εἶναι λαβών. Εἰ δέ χρόνος καί αἰών ο὎κ ἄναρχα, πολλῶ μ᾵λλον τά ἐν τούτοις περιεχόμενα. στ΄. Εἷς καί μόνος κατά φύσιν ἀεί κυρίως ἐστίν ὁ Θεός, ὅλον τό κυρίως εἶναι κατά πάντα τρόπον ἑαυτῶ περικλείων, ὡς καί α὎τοῦ τοῦ εἶναι κυρίως ὏πέρτερος. Εἰ δέ τοῦτο, ο὎δαμ῵ς ο὎δέν ο὎δαμοῦ τ῵ν εἶναι λεγομένων τό σύνολον ἔχει τό, κυρίως εἶναι. Ο὎κοῦν ο὎δέν α὎τῶ τό παράπαν ἐξ ἀϊδίου συνθεωρεῖται κατ᾿ ο὎σίαν διάφορον· ο὎κ αἰών, ο὎ χρόνος, ο὎δέ τι τ῵ν τούτοις ἐνδιαιτωμένων. Ο὎ γάρ συμβαίνουσιν ἀλλήλοις πώποτε, τό κυρίως εἶναι καί ο὎ κυρίως. ζ΄. Ἀρχή π᾵σα καί μεσότης καί τέλος, εἰς ἅπαν τήν σχετικήν δι᾿ ὅλου κατηγορίαν ο὎κ ἤρνηται· Θεός δέ καθόλου πάσης σχέσεως ὏πάρχων ἀπειράκις ἀπείρως ἀνώτερος, οὔτε ἀρχή οὔτε μεσότης οὔτε τέλος εἰκότως ἐστίν· ο὎δέ τι τό σύνολον ἕτερον, τ῵ν, οἷς ἐνθεωρεῖσθαι κατά τήν σχέσιν ἟ τοῦ πρός τι δύναται κατηγορίαν. η΄. Πάντα τά ὄντα, νοούμενα λέγεται· τ῵ν ἐπ᾿ α὎τά γνώσεων ἐναποδείκτους ἔχοντα τάς ἀρχάς· ὁ δέ Θεός, ο὎ νοούμενος ὀνομάζεται· ἀλλ᾿ ἐκ τ῵ν νοουμένων μόνον εἶναι πιστεύεται· διόπερ ο὎δέν τ῵ν νοουμένων α὎τῶ καθ᾿ ὁτιοῦν παραβάλλεται. θ΄. Αἱ τ῵ν ὄντων γνώσεις, συνηρτημένους φυσικ῵ς ἔχουσι πρός ἀπόδειξιν τούς οἰκείους λόγους, οἷς περιγραφήν φυσικ῵ς ὏πομένουσιν· ὁ δέ Θεός, διά τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι λόγων εἶναι μόνον πιστεύεται· πάσης ἀποδείξεως βασιμώτερον, τοῖς ε὎σεβέσι τήν ὅτι κυρίως ἐστίν ὁμολογίαν καί πίστιν διδούς. Πίστις γάρ ἐστι, γν῵σις ἀληθής ἀναποδείκτους ἔχουσα τάς ἀρχάς, ὡς τ῵ν ὏πέρ νοῦν καί λόγον ὏πάρχουσα πραγμάτων ὏πόστασις. ι΄. Ἀρχή τ῵ν ὄντων καί μεσότης καί τέλος ἐστίν (1088) ὁ Θεός, ὡς ἐνεργ῵ν, ἀλλ᾿ ο὎ πάσχω ὥσπερ καί τά ἄλλα πάντα, οἷς παρ᾿ ἟μ῵ν ὀνομάζεται. Ἀρχή γάρ ἐστιν ὡς δημιουργός· καί μεσότης, ὡς προνοητής· καί τέλος, ὡς περιγραφή. ἖ξ α὎τοῦ γάρ, φησί, καί δι᾿ α὎τοῦ, καί εἰς α὎τόν τά πάντα. ια΄. Ο὎κ ἔστι ψυχή λογική κατ᾿ ο὎σίαν ψυχ῅ς λογικ῅ς τιμιωτέρα. Π᾵σαν γάρ ψυχήν κατ᾿ εἰκόνα ἑαυτοῦ δημιουργ῵ν, ὡς ἀγαθός ὁ Θεός, α὎τοκίνητον εἰς τό εἶναι παράγει· ἑκάστη δέ κατά πρόθεσιν, ἤ τήν τιμήν ἐπιλέγεται, ἤ τήν ἀτιμίαν ἑκοῦσα διά τ῵ν ἔργων προσίεται. ιβ΄. ὇ Θεός, ἥλιός ἐστι δικαιοσύνης, ὡς γέγραπται· π᾵σιν ἁπλ῵ς τάς ἀκτῖνας ἐπιλάμπων τ῅ς ἀγαθότητος· ἟ δέ ψυχή, ἤ κηρός ὡς φιλόθεος, ἤ πηλός ὡς φιλόϋλος κατά τήν γνώμην γίνεσθαι πέφυκεν· ὥσπερ οὖν ὁ πηλός κατά φύσιν ἟λίῳ ξηραίνεται· ὁ δέ κηρός, φυσικ῵ς ἁπαλύνεται· οὕτω καί π᾵σα ψυχή φιλόϋλος καί φιλόκοσμος ἀπό Θεοῦ νουθετουμένη, καί ὡς πηλός κατά τήν γνώμην ἀντιτυποῦσα, σκληρύνεται· καί ἑαυτήν ὠθεῖ κατά τόν Υαραώ πρός ἀπώλειαν· π᾵σα δέ φιλόθεος, ὡς κηρός ἁπαλύνεται, καί τούς τ῵ν θείων τύπους καί χαρακτ῅ρας εἰσδεχομένη, γίνεται Θεοῦ κατοικητήριον ἐν πνεύματι. ιγ΄. ὇ τόν νοῦν ταῖς θείαις καταστράψας νοήσεσιν, καί τόν λόγον ἐθίσας θείοις ὕμνοις ἀπαύστως γεραίρειν τόν Κτίσαντα, καί ταῖς ἀκηράτοις φαντασίαις καθαγιάσας τήν αἴσθησιν· οὗτος τῶ φυσικῶ κατ᾿ εἰκόνα καλῶ, προσέθηκε τό καθ᾿ ὁμοίωσιν γνωμικόν ἀγαθόν. ιδ΄. Υυλάττει τις τῶ Θεῶ τήν ψυχήν ἀκηλίδωτον, εἰ τήν μέν διάνοιαν περί μόνου Θεοῦ, καί τ῵ν α὎τοῦ ἀρετ῵ν διανοεῖσθαι βιάσαιτο· τόν δέ λόγον, ὀρθόν ἑρμηνέα καί ἐξηγητήν τ῵ν α὎τ῵ν ἀρετ῵ν καταστήσειε· καί τήν αἴσθησιν ε὎σεβ῵ς τόν ὁρατόν κόσμον καί τά ἐν α὎τῶ πάντα φαντάζεσθαι διδάξειε, τήν τ῵ν ἐν α὎τοῖς λόγων μεγαλειότητα τῆ ψυχῆ διαγγέλλουσαν.

294 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιε΄. ὇ τ῅ς πικρ᾵ς δουλείας τ῵ν τυραννούντων δαιμόνων ἐλευθερώσας ἟μ᾵ς Θεός, φιλάνθρωπον θεοσεβείας ἟μῖν ζυγόν ἐδωρήσατο, τήν ταπεινοφροσύνην· δι᾿ ἧς π᾵σα μέν διαβολική δαμάζεται δύναμις· (1089) π᾵ν δέ τοῖς ἑλομένοις α὎τήν ἀγαθόν δημιουργεῖται, καί ἀραδιούργητον διαφυλάττεται. ιστ΄. ὇ πιστεύων, φοβεῖται· ὁ δέ φοβούμενος ταπεινοῦται· ὁ δέ ταπεινούμενος, πραΰνεται, τήν τ῵ν παρά φύσιν τοῦ θυμοῦ καί τ῅ς ἐπιθυμίας κινημάτων ἀνενέργητον ἕξιν λαβών· ὁ δέ πραΰς, τηρεῖ τάς ἐντολάς· ὁ δέ τηρ῵ν τάς ἐντολάς, καθαίρεται· ὁ δέ καθαρθείς, ἐλλάμπεται· ὁ δέ ἐλλαμφθείς, ἐν τῶ ταμιείῳ τ῵ν μυστηρίων ἀξιοῦται τῶ νυμφίῳ Λόγῳ συγκοιτασθ῅ναι. ιζ΄. Ὥσπερ γεωργός, ὏πέρ τοῦ τι τ῵ν ἀγρίων μεταφυτεῦσαι δένδρων ἐπιτήδειον σκοπ῵ν χωρίον, ἀνελπίστῳ θησαυρῶ περιπίπτει· οὕτω καί π᾵ς ἀσκητής ταπεινόφρων καί ἄπλαστος, καί λεῖος κατά ψυχήν τ῅ς ὏λικ῅ς δασύτητος, κατά τόν μακαριώτατον Ἰακώβ, ὏πό τοῦ Πατρός ἐρωτώμενος τ῅ς ἐπιστήμης τόν τρόπον· Σί τοῦτο ὅ ταχύ εὗρες, τέκνον; ἀποκρίνεται λέγων· Ὅ παρέδωκε Κύριος ὁ Θεός ἐναντίον μου. Ὅταν γάρ ἟μῖν ὁ Θεός παραδῶ τ῅ς ἰδίας σοφίας τά σοφά θεωρήματα καμάτου χωρίς, ο὎ προσδοκήσασι, θησαυρόν ἐξαίφνης πνευματικόν ε὏ρηκέναι νομίσωμεν. Γεωργός γάρ πνευματικός ἐστιν ὁ δόκιμος ἀσκητής, τήν πρός αἴσθησιν [unus Reg. τήν αἰσθητόν] τ῵ν ὁρατ῵ν θεωρίαν, ὡς ἄγριον δένδρον πρός τήν τ῵ν νοητ῵ν χώραν μεταφυτεύων· καί θησαυρόν ε὏ρίσκων, τήν κατά χάριν τ῅ς ἐν τοῖς οὖσι σοφίας φανέρωσιν. ιη΄. Ἄφνω προσπεσοῦσα γν῵σις θείων θεωρημάτων τῶ ἀσκητῆ μή προσδοκήσαντι διά τήν ταπείνωσιν, κατακλᾶ τόν λογισμόν τοῦ πρός ἐπίδειξιν μετά καμάτου καί πόνου ταύτην ζητοῦντος, καί μή ε὏ρίσκοντος· καί γεννᾶ τῶ ἄφρονι φθόνον εἰκῆ πρός τόν ἀδελφόν, καί φόνου μελέτην, καί ἑαυτῶ λύπην, διά τό μή ἔχειν τήν ἐκ τ῵ν ἐπαίνων φυσίωσιν. ιθ΄. Οἱ ζητοῦντες μετά πόνου γν῵σιν, καί ἀποτυγχάνοντες, ἤ διά ἀπιστίαν ἀποτυγχάνουσι, ἤ τυχόν διά τό ἀφυ῵ς μέλλειν α὎τούς ἀντιφιλονεικοῦντας ἐπαίρεσθαι κατά τ῵ν γινωσκόντων, ὡς ὁ λαός πάλαι κατά Μωϋσέως· πρός οὕς ὁ νόμος ἐρεῖ δεόντως, ὅτι παραβιασάμενοί τινες, ἀνέβησαν εἰς τό ὄρος, καί ἐξ῅λθεν ὁ Ἀμοῤῥαῖος ὁ οἰκ῵ν ἐν τῶ ὄρει ἐκείνῳ, καί ἐτίτρωσκεν α὎τούς. Ἀνάγκη γάρ τούς ἐπιδείξεως ἕνεκεν ἐπιμορφιζομένους τήν ἀρετήν, μή μόνον σφάλλεσθαι δολοῦντας τήν ε὎σέβειαν, ἀλλά καί ὏πό τοῦ συνειδότος τιτρώσκεσθαι. (1092) κ΄. ὇ πρός ἐπίδειξιν ἐφιέμενος γνώσεως, καί ἀποτυγχάνων· μήτε φθονείτω τῶ πέλας, μήτε λυπείσθω· ἀλλ᾿ ἔν τινι τ῵ν ὁμόρων ποιείτω τήν παρασκευήν, ὡς προστέτακται· κατά τήν πρ᾵ξιν, ἐν τῶ σώματι πρότερον φιλοπον῵ν τῆ ψυχῆ τήν ἑτοιμασίαν τ῅ς γνώσεως. κα΄. Οἱ ὀρθ῵ς μετ᾿ ε὎σεβείας τοῖς οὖσι προσβάλλοντες, καί μηδένα φιλενδειξίας τρόπον ἐπινοοῦντες, ε὏ρήσουσι προϋπαντώσας α὎τοῖς τάς τ῵ν ὄντων παμφαεῖς θεωρίας, ἀκριβεστάτην α὎τοῖς ἐμποιούσας ἑαυτ῵ν τήν κατάληψιν· πρός οὕς ὁ νόμος φησίν· Εἰσελθόντες κληρονομήσατε πόλεις μεγάλας καί καλάς, καί οἰκίας πλήρεις πάντων ἀγαθ῵ν, ἅς ο὎κ οἰκοδομήσατε· καί λάκκους λελατομημένους, οὕς ο὎κ ἐλατομήσατε· καί ἀμπελ῵νας καί ἐλαι῵νας, οὕς ο὎κ ἐφυτεύσατε. ὇ γάρ μή ἑαυτῶ ζ῵ν, ἀλλά τῶ Θεῶ, πάντων γίνεται πλήρης τ῵ν θείων χαρισμάτων· τ῵ν τέως διά τήν ἐπικειμένην τ῵ν παθ῵ν ὄχλησιν μή φαινομένων. κβ΄. Ὥσπερ διχ῵ς ἟ αἴσθησις λέγεται· ἟ μέν, καθ᾿ ἕξιν· ἥτις καί κοιμωμένων ἟μ῵ν ἐστι, μηδενός ἀντιλαμβανομένη τ῵ν ὏ποκειμένων· ἧς ο὎δέν ὄφελος, μή πρός ἐνέργειαν τεινομένης· ἟ δέ, κατ᾿ ἐνέργειαν· δι᾿ ἧς ἀντιλαμβανόμεθα τ῵ν αἰσθητ῵ν· οὕτω καί ἟ γν῵σις διττή· ἟ μέν ἐπιστημονική, καθ᾿ ἕξιν μόνην τούς λόγους ἀναλεγομένη τ῵ν ὄντων· ἧς ο὎δέν ὄφελος μή πρός τήν τ῵ν ἐντολ῵ν ἐνέργειαν ἐκτεινομένης· ἟ δέ, κατ᾿ ἐνέργειαν πρακτική, α὎τήν ἀληθ῅ διά τ῅ς πείρας τ῵ν ὄντων κομίζουσα τήν κατάληψιν. κγ΄. ὇ ὏ποκριτής, ἕως μέν δοκεῖ λανθάνειν, ἞ρεμεῖ· τήν ἐκ τοῦ δοκεῖν δίκαιος εἶναι δόξαν θηρώμενος. ἖πειδάν δέ φωραθῆ, θανατηφόρους προΐσχεται λόγους, ταῖς κατ᾿ ἄλλων λοιδορίαις δοκ῵ν τήν οἰκείαν συγκαλύπτειν ἀσχημοσύνην· ὅν ἐχίδνης γεννήματι παρεικάσας ὁ λόγος, ὡς παλίμβολον, ἀξίους τ῅ς μετανοίας προσέταξεν α὎τῶ ποιεῖσθαι καρπούς· τουτέστι, πρός τούς φαινομένους τρόπους, μεταποι῅σαι τήν κρυπτομένην τ῅ς καρδίας διάθεσιν. κδ΄. Υασί τινες θηρίον εἶναι, π᾵ν ὅ μή τῶ νόμῳ τ῵ν ἐν ἀέρι τε καί γῆ καί θαλάττῃ ζώων κέκριται καθαρόν, κἄν ἥμερον εἶναι τῶ ἤθει δοκῆ· οἷς ἕκαστον τ῵ν ἀνθρώπων ἐκ τοῦ οἰκείου πάθους ὁ λόγος προσαγορεύει.

295 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κε΄. ὇ ἐπί βλάβῃ τ῵ν πέλας μορφιζόμενος φιλίαν, λύκος ἐστί κωδίῳ ἐπικρύπτων τήν ἑαυτοῦ κακουργίαν. Ὅς ἐπειδάν εὕρῃ ψιλόν ἦθος, ἤ ῥ῅μα κατά Φριστόν ἁπλοϊκ῵ς (1093) ἤ γινόμενον ἤ λεγόμενον, ἥρπασε καί διέφθειρε· μυρίους καταχέων μώμους, ὧν τοῖς λόγοις ἤ τοῖς ἤθεσιν ἐπιτίθεται· ὥσπερ κατάσκοπος τ῅ς ἐν Φριστῶ ἀδελφ῵ν ἐλευθερίας. κστ΄. ὇ ὏ποκρινόμενος σιωπήν κακουργίας χάριν, τῶ πλησίον τεκταίνεται δόλον· οὗ ἀποτυγχάνων ἄπεισι, τῶ ἰδίῳ πάθει προσθέμενος ὀδύνην. ὇ δέ σιωπ῵ν ὠφελείας χάριν, ηὔξησε φιλίαν, καί ἀπελεύσεται χαίρων, ὡς λαβών φωτισμόν σκότους λυτήριον. κζ΄. ὇ ἐν συνεδρίῳ λόγων ἀκρόασιν προπετ῵ς ἀνακόπτων, ο὎κ ἔλαβε φιλοδοξίαν νοσ῵ν· ὏φ᾿ ἧς ἁλισκόμενος, μυρίους προβάλλεται δρόμους καί περιδρόμους προτάσεων, τήν εἰρμόν τ῵ν λεγομένων διαστ῅σαι βουλόμενος. κη΄. ὇ σοφός, καί διδάσκων καί διδασκόμενος, μόνα βούλεται τά ὠφελοῦντα διδάσκεσθαι καί διδάσκειν· ὁ δέ δοκήσει σοφός, καί ἐρωτ῵ν καί ἐρωτώμενος, τά περιεργότερα μόνον προβάλλεται. κθ΄. Ὧν μετέσχε τις κατά Θεοῦ χάριν ἀγαθ῵ν, καί ἄλλοις ἀφθόνως μεταδοῦναι χρεώστης ἐστί. Δωρεάν γάρ, φησίν, ἐλάβετε, δωρεάν δότε. ὇ γάρ ὏πό γ῅ν κρύπτων τήν δωρεάν, ὡς σκληρόν διαβάλλει τόν κύριον, φειδοῖ τ῅ς σαρκός τήν ἀρετήν ἐξομνύμενος. ὇ δέ πιπράσκων ἐχθροῖς τήν ἀλήθειαν, ὕστερον ἁλούς ὡς φιλόδοξος, μή φέρων τήν αἰσχύνην ἀπάγχεται. λ΄. Σούς ἔτι δειλι῵ντας τόν πρός τά πάθη πόλεμον, καί φοβουμένους τήν τ῵ν ἀοράτων ἐχθρ῵ν ἐπιδρομήν, σιωπ᾵ν δεῖ· τουτέστι, τόν ὏πέρ ἀρετ῅ς ἀντιῤῥητικόν μή μεταχειρίζεσθαι τρόπον· ἀλλά παραχωρεῖν τῶ Θεῶ δι᾿ ε὎χ῅ς, τήν ὏πέρ ἑαυτ῵ν μέριμναν· πρός οὕς ἐν ἖ξόδῳ λέγεται· Κύριος πολεμήσει περί ὏μ῵ν, καί ὏μεῖς σιγήσεσθε. Σούς δέ ἤδη μετά τήν ἀναίρεσιν τ῵ν διωκόντων, τούς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐπιζητοῦντας τρόπους πρός ε὎γνώμονα μάθησιν, δέον ἔχειν μόνον ἞νεῳγμένον τ῅ς διανοίας τό οὖς· πρός οὕς φησιν, Ἄκουε Ἰσραήλ. Σῶ δέ σφόδρα διά τήν κάθαρσιν, τ῅ς θείας ἐφιεμένῳ γνώσεως, ἁρμόδιος ἟ ε὎λαβής παῤῥησία· πρός ὅν εἰρήσεται, Σί βοᾶς πρός με; Ο὎κοῦν ὅτῳ μέν σιωπή διά φόβον προστέτακται, πρόσφορος μόνον ἟ πρός Θεόν καταφυγή· ὅτῳ δέ ἀκούειν παρακελεύεται, ἁρμόδιος ἟ πρός ὏πακοήν τ῵ν θείων ἐντολ῵ν ἑτοιμότης· τῶ δέ γνωστικῶ, τί δι᾿ ἱκεσίαν ἀπαύστως βοᾶν ἐπιτήδειον, ὏πέρ τε τ῅ς τ῵ν κακ῵ν ἀποτροπ῅ς, καί ε὎χαριστίας τ῅ς τ῵ν ἀγαθ῵ν μετουσίας. λα΄. Ο὎δέποτε ψυχή δύναται πρός γν῵σιν ἐκταθ῅ναι Θεοῦ, εἰ μή α὎τός ὁ Θεός συγκαταβάσει χρησάμενος ἅψηται α὎τ῅ς, καί ἀναγάγῃ πρός ἑαυτόν. (1096) Ο὎ γάρ ἄν τοσοῦτον ἴσχυσεν ἀναδραμεῖν ἀνθρώπινος νοῦς, ὡς ἀντιλαβέσθαι τινός θείας ἐλλάμψεως, εἰ μή α὎τός ὁ Θεός ἀνέσπασεν α὎τόν, ὡς δυνατόν ἦν ἀνθρώπινον νοῦν ἀνασπασθ῅ναι, καί ταῖς θείαις α὎γαῖς κατεφώτισεν. λβ΄. ὇ τούς μαθητάς τοῦ Κυρίου μιμούμενος, ο὎ παραιτεῖται διά τούς Υαρισαίους ὁδόν ποιεῖν ἐν ΢αββάτῳ διά τ῵ν σπορίμων, καί στάχυας τίλλειν, ἀλλά μετά τήν πρακτικήν ἐν τῆ ἀπαθείᾳ γενόμενος, τούς λόγους ἀναλέγεται τ῵ν γεγονότων, ε὎σεβ῵ς τήν θείαν τ῵ν ὄντων ἐπιστήμην τρεφόμενος. λγ΄. ὇ κατά τό Εἀγγέλιον μόνον πιστός, τό ὄρος τ῅ς κακίας α὎τοῦ διά πράξεως μετατίθησιν· ἀπωθούμενος ἑαυτοῦ τῆ ἀστάτῳ περιφορᾶ τ῵ν ὏πό αἴσθησιν, τήν ἐπ᾿ α὎τοῖς προτέραν διάθεσιν. ὇ δέ μαθητής εἶναι δυνάμενος, ἐκ τοῦ Λόγου δεχόμενος χερσί τ῵ν γνωστικ῵ν ἄρτων τά κλάσματα, διατρέφει χιλιάδας· πράξει δεικνύς πληθυνομένην τοῦ λόγου τήν δύναμιν. ὇ δέ καί Ἀπόστολος ἰσχύσας εἶναι, π᾵σαν ἰατρεύει νόσον καί μαλακίαν, ἐκβάλλων δαιμόνια· τουτέστι, τήν τ῵ν παθ῵ν φυγαδεύων ἐνέργειαν· νοσοῦντας ἰώμενος, πρός ἕξιν ε὎σεβείας τούς στερηθέντας α὎τ῅ς δι᾿ ἐλπίδος ἐπανάγων, καί τούς δι᾿ ὄκνον μαλακισθέντας, ἐπιστύφων τῶ λόγῳ τ῅ς κρίσεως. Πατεῖν γάρ ἐπάνω ὄφεων καί σκορπίων κελευσθείς, ἀρχήν καί τέλος τ῅ς ἁμαρτίας ἐξαφανίζει. λδ΄. ὇ Ἀπόστολος καί μαθητής, πάντως ἐστί καί πιστός· ὁ δέ μαθητής ο὎ πάντως μέν καί ἀπόστολος, πάντως δέ πιστός. ὇ δέ μόνον πιστός, οὔτε μαθητής οὔτε ἀπόστολός ἐστι· πλήν δύναται διά βίου καί θεωρίας, καί ὁ τρίτος εἰς τήν τοῦ δευτέρου, καί ὁ δεύτερος εἰς τήν τοῦ πρώτου μετενεχθ῅ναι τάξιν καί ἀξίαν. λε΄. Ὅσα μέν ἐν χρόνῳ καί χρόνον δημιουργεῖται, τελειωθέντα ἵσταται, λήγοντα τ῅ς κατά φύσιν α὎ξήσεως. Ὅσα δέ κατ᾿ ἀρετήν ἐπιστήμη Θεοῦ κατεργάζεται, τελειωθέντα πάλιν κινεῖται πρός αὔξησιν. Σά γάρ τέλη α὎τ῵ν, ἑτέρων ἀρχαί καθεστήκασιν. ὇ γάρ καταπαύσας ἐν ἑαυτῶ διά τ῵ν ἀρετ῵ν κατά τήν πρ᾵ξιν τήν τ῵ν φθειρομένων ὏πόστασιν, ἑτέρων ἀπήρξατο θειοτέρων διατυπώσεων· παύεται γάρ ο὎δέποτε τ῵ν καλ῵ν ὁ Θεός, ὧν ο὎δέ ἀρχήν ἔσχεν. Ὡς γάρ φωτός ἴδιον τό φωτίζειν, οὕτως ἴδιον Θεοῦ τό εὖ ποιεῖν. Διό τῶ μέν νόμῳ, τήν κατά χρόνον τ῵ν ἐν γενέσει καί φθορᾶ σύστασιν ἀφηγουμένῳ, (1097) τιμ᾵ται δι᾿ ἀργίας 296 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τό ΢άββατον· τῶ Ε὎αγγελίῳ δέ τήν τ῵ν νοητ῵ν εἰσηγουμένῳ κατάστασιν, δι᾿ ε὎ποιίας καλ῵ν ἔργων τοῦτο φαιδρύνεται· κἄν ἀγανακτ῵σιν οἱ μήπω γνόντες ὅτι διά τόν ἄνθρωπον τό ΢άββατον γέγονεν, ἀλλ᾿ ο὎ διά τό ΢άββατον ὁ ἄνθρωπος· καί ὅτι κύριός ἐστι καί τοῦ ΢αββάτου ὁ Τἱός τοῦ ἀνθρώπου. λστ΄. Ἔστι τῶ νόμῳ καί τοῖς προφήταις, καί ΢άββατον καί ΢άββατα, καί ΢άββατα ΢αββάτων· ὥσπερ καί περιτομή, καί περιτομ῅ς περιτομή· καί θέρος, καί θέρους θέρος, κατά τό εἰρημένον, Ὅταν θερίσητε τόν θερισμόν὏μ῵ν. Ἔστιν οὖν τό μέν πρ῵τον, πρακτικ῅ς καί φυσικ῅ς καί θεολογικ῅ς φιλοσοφίας ἀποπεράτωσις. Σό δεύτερον δέ, γενέσεως καί τ῵ν κατά γένεσιν λόγῳν, ἀπόλυσις. Σό δέ τρίτον, τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν καί νοῦν πνευτικωτέρων λόγων, εἰσφορά καί ἀπόλαυσις. Καί τοῦτο τρισσ῵ς ἐφ᾿ ἑκάστῳ δηλονότι τ῵ν εἰρημένων γινόμενον, ἵνα γνῶ τούς λόγους ὁ γνωστικός, καθ᾿ οὕς ὁ μέν Μωϋσ῅ς ἔξω τ῅ς ἁγίας γ῅ς σαββατίζει τελευτ῵ν· ὁ δέ τοῦ Ναυ῅ Ἰησοῦς, περιτέμνει περάσας τόν Ἰορδάνην· οἱ δέ τήν ἀγαθήν γ῅ν κληρονομοῦντες, τήν εἰσφοράν τοῦ καθ᾿ ὏πέρθεσιν διπλοῦ θέρους τῶ Θεῶ προσκομίζουσιν. λζ΄. ΢άββατόν ἐστιν, ἀπάθεια ψυχ῅ς λογικ῅ς· κατά τήν πρακτικήν παντελ῵ς ἀποβαλομένης τ῅ς ἁμαρτίας τά στίγματα. λη΄. ΢άββατά ἐστιν, ἐλευθερία ψυχ῅ς λογικ῅ς· καί α὎τήν τήν κατά φύσιν πρός αἴσθησιν, διά τ῅ς ἐν πνεύματι φυσικ῅ς θεωρίας, ἀποθεμένης ἐνέργειαν. λθ΄. ΢άββατα ΢αββάτων ἐστίν, ἟ρεμία πνευματική ψυχ῅ς λογικ῅ς· καί ἀπ᾿ α὎τ῵ν πάντων τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι θειτέρων λόγων τόν νοῦν συστειλάσης· καί μόνῳ τῶ θεῶ κατ᾿ ἐρωτικήν ἔκστασιν ὁλικ῵ς ἐνδησάσης, καί παντελ῵ς ἀκίνητον α὎τόν τοῦ Θεοῦ διά τ῅ς μυστικ῅ς ἀπόθεσιν διαθέσεως. μ΄. Περιτομή ἐστιν, ἟ περί γένεσιν τ῅ς κατά ψυχήν ἐμπαθοῦς ἀπόθεσις διαθέσεως. μα΄. Περιτομή περιτομ῅ς ἐστιν, ἟ καί α὎τ῵ν τ῵ν κατά ψυχήν περί τήν γένεσιν φυσικ῵ν κινημάτων, παντελής ἀποβολή καί περιαίρεσις. μβ΄. Θέρος ἐστί ψυχ῅ς λογικ῅ς, ἟ τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν (1100) καί φύσιν τ῵ν ὄντων πνευματικωτέρων λόγων μετ᾿ ἐπιστήμης συλλογή καί ἐπίγνωσις. μγ΄. Θέρους θέρος ἐστίν, ἟ π᾵σιν ἄβατος μετά τήν τ῵ν νοητ῵ν μυστικήν θεωρίαν περί νοῦν ἀγνώστως συνισταμένη τοῦ Θεοῦ κατανόησις· ἥν προσφέρει δεόντως ὁ ἐκ τ῵ν ὁρατ῵ν καί ἀοράτων κτισμάτων ἀξίως γεραίρων τόν Κτίσαντα. μδ΄. Ἔστι καί ἄλλο πνευματικώτερον θέρος, α὎τοῦ λεγόμενον εἶναι τοῦ Θεοῦ· καί ἄλλη μυστικωτέρα περιτομή· καί ἄλλο κρυφιώτερον ΢άββατον, ἐν ᾧ ἀπό τ῵ν ἰδίων ἔργων σαββατίζων ὁ Θεός ἀναπαύει, κατά τό, ὇ μέν θερισμός, πολύς· οἱ δέ ἐργάται, ὀλίγοι. Καί, Περιτομή καρδίας ἐν πνεύματι. Καί, Ε὎λόγησεν ὁ Θεός τήν ἟μέραν τήν ἑβδόμην, καί ἟γίασεν α὎τήν· ὅτι ἐν α὎τῆ κατέπαυσεν ἀπό πάντων τ῵ν ἔργων α὎τοῦ, ὧν ἤρξατο ὁ Θεός ποι῅σαι. με΄. Θεοῦ θέρος ἐστίν, ἟ εἰς α὎τόν κατά τήν τ῵ν αἰώνων ἀποπεράτωσιν γινομένη τ῵ν ἀξίων καθόλου μονή τε καί ἵδρυσις. μστ΄. ἖ν πνεύματι περιτομή καρδίας ἐστίν, ἟ γινομένη τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν καί νοῦν περί τά αἰσθητά καί τά νοητά φυσικ῵ν ἐνεργει῵ν παντελής περιαίρεσις· διά τ῅ς ἀμέσως τό τε σ῵μα καί τήν ψυχήν ὁλικ῵ς μεταμορφούσης πρός τό θειότερον, παρουσίας τοῦ Πνεύματος. μζ΄. Θεοῦ σαββατισμός ἐστιν, ἟ εἰς α὎τόν διόλου τ῵ν πεποιημένων κατάντησις· καθ᾿ ἥν καταπαύει τ῅ς ἐπ᾿ α὎τοῖς φυσικ῅ς ἐνεργείας, τήν α὎τοῦ θειοτάτην ἀῤῥήτως ἐνεργουμένην [Fr.ἐνεργουμένοις] ἐνέργειαν. Παύεται γάρ ὁ Θεός τ῅ς ἐν ἑκάστῳ τ῵ν ὄντων τυχόν φυσικ῅ς ἐνεργείας, καθ᾿ ἥν ἕκαστον τ῵ν ὄντων φυσικ῵ς κινεῖσθαι πέφυκεν, ὁπόταν ἕκαστον τ῅ς θείας ἀναλόγως ἐπιλαβόμενον ἐνεργείας, τήν κατά φύσιν οἰκείαν περί α὎τόν ὁρίσῃ τόν Θεόν ἐνέργειαν. μη΄. Ζητητέον τοῖς σπουδαίοις, τίνα καθήκει νοεῖν εἶναι τά ἔργα ὦν ἤρξατο τ῅ς γενέσεως ὁ Θεός· καί τίνα πάλιν, ὧν ο὎κ ἤρξατο. Εἰ γάρ πάντων κατέπαυσε τ῵ν ἔργων, ὧν ἤρξατο ποι῅σαι, δ῅λον ἐκείνων ο὎ κατέπαυσεν, ὧν ο὎κ ἤρξατο ποι῅σαι. Μήποτε οὖν, ἔργα μέν Θεοῦ χρονικ῵ς ἞ργμένα τοῦ εἶναί ἐστι, πάντα τά ὄντα μετέχοντα· οἷον αἱ διάφοροι τ῵ν ὄντων ο὎σίαι. Σό γάρ μή ὄν, ἔχουσι α὎τ῵ν τοῦ εἶναι πρεσβύτερον. Ἦν γάρ ποτε, ὅτε τά ὄντα μετέχοντα ο὎κ ἦν. Θεοῦ δέ ἔργα τυχόν ο὎κ ἞ργμένα τοῦ εἶναι χρονικ῵ς, τά ὄντα μεθεκτά, ὧν κατά χάριν μετέχουσι τά ὄντα μετέχοντα· οἷον, ἟ ἀγαθότης, καί π᾵ν εἴ τι ἀγαθότητος ἐμπεριέχεται 297 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λόγῳ. Καί ἁπλ῵ς π᾵σα ζωή,καί ἀθανασία καί ἁπλότης καί ἀτρεψία καί ἀπειρία, καί ὅσα περί α὎τόν ο὎σιωδ῵ς θεωρεῖται· ἅτινα καί ἔργα Θεοῦ εἰσι, καί ο὎κ ἞ργμένα χρονικ῵ς. Ο὎ γάρ ποτε πρεσβύτερον ἀρετ῅ς,τό ο὎κ ἦν· ο὎δέ τινος ἄλλου τ῵ν εἰρημένων· κἄν τά μετέχοντα α὎τ῵ν καθ᾿ α὎τά, ἦρκται τοῦ εἶναι χρονικ῵ς. ( 1101) Ἄναρχος γάρ π᾵σα ἀρετή, μή ἔχουσα τόν χρόνον ἑαυτ῅ς πρεσβύτερον· οἷα τόν Θεόν ἔχουσα τοῦ εἶναι μονώτατον ἀϊδίως γεννήτορα. μθ΄. Πάντων τ῵ν ὄντων καί μετεχόντων καί μεθεκτ῵ν, ἀπειράκις ἀπείρως ὁ Θεός ὏πεξῄρηται. Π᾵ν γάρ εἴ τι τόν τοῦ εἶναι λόγον ἔχει κατηγορούμενον, ἔργον Θεοῦ τυγχάνει· κἄν τό μέν κατά γένεσιν ἦρκται τοῦ εἶναι χρονικ῵ς· τό δέ, κατά χάριν τοῖς γεγονόσιν ἐμπέφυκεν, οἷα τις δύναμις ἔμφυτος, τόν ἐν π᾵σι ὄντα Θεόν διαπρυσίως κηρύττουσα. ν΄. Σά ἀθάντα πάντα, καί α὎τή ἟ ἀθανασία· καί τά ζ῵ντα πάντα, καί α὎τή ἟ ζωή· καί τά ἅγια πάντα, καί α὎τή ἟ ἁγιότης· καί τά ἐνάρετα πάντα, καί α὎τή ἟ ἀρετή· καί τά ἀγαθά πάντα, καί α὎τή ἟ ἀγαθότης· καί τά ὄντα πάντα, καί α὎τή ἟ ὀντότης, Θεοῦ προδήλως ἔργα τυγχάνουσιν· ἀλλά, τά μέν, τοῦ εἶναι χρονικ῵ς ἞ργμένα· ἦν γάρ ποτε, ὅτε ο὎κ ἦν· τά δέ, τοῦ εἶναι χρονικ῵ς ο὎κ ἞ργμένα. Ο὎κ ἦν γάρ ποτε, ὅτε ο὎κ ἦν ἀρετή καί ἀγαθότης καί ἁγιότης καί ἀθανασία. Καί τά μέν ἞ργμένα χρονικ῵ς, τῆ μετοχῆ τ῵ν ο὎κ ἞ργμένων χρονικ῵ς εἰσι καί λέγονται τοῦθ᾿ ὅπερ καί εἰσί καί λέγονται. Πάσης γάρ ζω῅ς καί ἀθανασίας, ἁγιότητός τε καί ἀρετ῅ς, δημιουργός ἐστιν ὁ Θεός· ὏πέρ ο὎σίαν γάρ πάντων τ῵ν τε νοουμένων καί λεγομένων ἐξῄρηται. να΄. Ἡ ἕκτη κατά τήν Γραφήν ἟μέρα, τήν τ῵ν ὏πό φύσιν ὄντων εἰσηγεῖται συμπλήρωσιν· ἟ δέ ἑβδόμη, τ῅ς χρονικ῅ς ἰδιότητος περιγράφει τήν κίνησιν· ἟ δέ ὀγδόη, τ῅ς ὏πέρ φύσιν καί χρόνον ὏ποδηλοῖ καταστάσεως τόν τρόπον. νβ΄. ὇ τήν ἕκτην μόνον κατά τόν νόμον ἄγων ἟μέραν, τήν κατ᾿ ἐνέργειαν ἐκθλίβουσαν τήν ψυχήν τ῵ν παθ῵ν φεύγων δυναστείαν, διά τ῅ς θαλάσσης ἀφόβως ἐπί τήν ἔρημον διαβαίνει· τήν τ῵ν παθ῵ν ἀργίαν μόνην σαββατίζων. ὇ δέ τόν Ἰορδάνην διαβάς, καί α὎τήν ἀπολιπών τήν τ῵ν παθ῵ν μόνον ἀργοῦσαν κατάστασιν, ἦλθεν εἰς τήν τ῵ν ἀρετ῵ν κληρονομίαν. νγ΄. ὇ τήν ἕκτην ε὎αγγελικ῵ς ἄγων ἟μέραν, ἀποκτείνας πρότερον τά τ῅ς ἁμαρτίας πρ῵τα κινήματα, τήν πάσης κακίας ἔρημον διά τ῵ν ἀρετ῵ν καταλαμβάνει τ῅ς ἀπαθείας κατάστασιν· σαββατίζων κατά νοῦν καί α὎τ῅ς ψιλ῅ς τ῅ς τ῵ν παθ῵ν φαντασίας. (1104) ὇ δέ Ἰορδάνην διαπεράσας, εἰς τήν τ῅ς γνώσεως μετατίθεται χώραν· καθ᾿ ἥν ὁ νοῦς, ναός μυστικ῵ς ὏πό τ῅ς εἰρήνης οἰκοδομούμενος, Θεοῦ κατοικητήριον γίνεται ἐν πνεύματι. νδ΄. ὇ τήν ἕκτην θεϊκ῵ς μετά τ῵ν προσφόρων ἔργων καί ἐννοι῵ν ἑαυτῶ συμπληρώσας ἟μέραν, καί α὎τός μετά τοῦ Θεοῦ καλ῵ς τά ἑαυτοῦ συντελέσας ἔργα, διέβη τῆ κατανοήσει π᾵σαν τήν τ῵ν ὏πό φύσιν καί χρόνον ὏πόστασιν, καί εἰς τήν τ῵ν αἰώνων καί τ῵ν αἰωνίων μετετάξατο μυστικήν θεωρίαν· σαββατίζων ἀγνώστως κατά νοῦν, τήν ὁλικήν τ῵ν ὄντων ἀπόλειψίν τε καί ὏πέρβασιν. ὇ δέ καί τ῅ς ὀγδόης ἀξιωθείς, ἐκ τ῵ν νεκρ῵ν ἀνέστη· τ῵ν μετά Θεόν λέγω πάντων, αἰσθητ῵ν τε καί νοητ῵ν, καί λόγων καί νοημάτων· καί ἔζησε τήν τοῦ Θεοῦ μακαρίαν ζωήν, τοῦ μόνον κατ᾿ ἀλήθειαν κυρίως ζω῅ς καί λεγομένου καί ὄντος· οἷα καί α὎τός γενόμενος τῆ θεώσει θεός. νε΄. Ἕκτη ἟μέρα ἐστίν, ἟ τ῵ν πρακτικ῵ν περί ἀρετήν τ῵ν κατά φύσιν ἐνεργει῵ν, παντελής ἀποπλήρωσις· ἑβδόμη δέ ἐστιν, ἟ τ῵ν θεωρητικ῵ν περί τήν ἄῤῥητον γν῵σιν πασ῵ν τ῵ν φυσικ῵ν ἐννοι῵ν ἀποπεράτωσις καί ἀπόπαυσις· ὀγδόη δέ, ἟ πρός θέωσιν τ῵ν ἀξι῵ν μετάταξίς τε καί μετάβασις. Καί μήποτε ταύτην τήν ἑβδόμην καί τήν ὀγδόην τυχόν μυστικώτερον ὏ποφαίνων ὁ Κύριος, προσηγόρευσεν ἟μέραν συντελείας καί ὥραν, ὡς πάντων περιγράφουσαν τά μυστήρια καί τούς λόγους. Ἅς ο὎δέν ο὎δαμ῵ς τό παράπαν τ῵ν ἐπουρανίων καί ἐπιγείων Δυνάμεων γν῵ναι πρό πείρας τοῦ παθεῖν δυνήσεται, πλήν α὎τ῅ς τ῅ς ταῦτα ποιούσης μακαρίας θεότητος. νστ΄. Ἡ ἕκτη ἟μέρα, τόν τοῦ εἶναι τ῵ν ὄντων λόγον ὏ποδηλοῖ· ἟ δέ ἑβδόμη, τόν τοῦ εὖ εἶναι τ῵ν ὄντων τρόπον ὏ποσημαίνει· ἟ δέ ὀγδόη, τό τοῦ ἀεί εὖ εἶναι τ῵ν ὄντων ἄῤῥητον μυστήριον ὏παγορεύει. νζ΄. Πρακτικ῅ς ἐνεργείας σύμβολον ὏πάρχουσαν τήν ἕκτην ἟μέραν γινώσκοντες, π᾵σαν ἐν α὎τῆ τ῵ν ἔργων τ῅ς ἀρετ῅ς τήν ὀφειλήν ἀποπληρώσωμεν· ὅπως καί ἐφ᾿ ἟μ῵ν ῥηθείη τό, Καί εἶδεν ὁ Θεός πάντα ὅσα ἐποίησε, καί ἰδού καλά λίαν. νη΄. Ἀποπληροῖ τήν ὀφειλήν τ῅ς ἐπαινουμένης τῶ Θεῶ καλ῅ς ἐργασίας, ὁ διά σώματος τῆ ψυχῆ φιλοπον῵ν τήν εὔκοσμον ποικιλίαν τ῵ν ἀρετ῵ν.

298 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νθ΄. ὇ τήν παρασκευήν τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης πληρώσας, διέβη πρός τήν ἀνάπαυσιν τ῅ς γνωστικ῅ς θεωρίας· (1105) καθ΄ ἥν τούς λόγους τ῵ν ὄντων περιλαβών θεοπρεπ῵ς, τ῅ς κατά νοῦν περί α὎τήν κινήσεως ἀναπαύεται. ξ΄. ὇ τ῅ς δι᾿ ἟μ᾵ς ἑβδοματική τοῦ Θεοῦ μετεσχηκώς ἀναπαύσεως, καί τ῅ς α὎τοῦ δι᾿ ἟μ᾵ς μεθέξει κατά τήν θέωσιν ὀγδοατικ῅ς ἐνεργείας, εἴτουν μυστικ῅ς ἀναστάσεως· ἀφείς καί α὎τός ἐν τῶ τάφῳ κείμενα τά ὀθόνια, καί τό ἐπί τ῅ς κεφαλ῅ς σουδάριον· ἅπερ θεωροῦντες εἴ τις Πέτρος καί Ἰωάννης, πιστεύουσιν ἐγηγέρθαι τόν Κύριον. ξα΄. Μνημεῖον ἐστιν ἴσως Δεσποτικόν, ἤ ὁ κόσμος οὗτος, ἤ ἟ ἑκάστου τ῵ν πιστ῵ν καρδία· τά δέ ὀθόνια, οἱ τ῵ν αἰσθητ῵ν μετά τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν τρόπων ὏πάρχουσι λόγοι· τό δέ σουδάριον, ἟ τ῵ν νοητ῵ν ἐστι μετά τ῅ς ἐνδεχομένης θεολογίας ἁπλ῅ καί ἀποίκιλος γν῵σις, δι᾿ ὧν ἐγνωρίζετο πρότερον ὁ Λόγος, ἀχώρητον ἟μῖν ἔχων παντάπασιν δίχα τούτων, τήν ὏πέρ ταῦτα κατάληψιν. ξβ΄. Οἱ θάπτοντες ἐντίμως τόν Κύριον, καί ἐνδόξως ἀναστάντα θεάσονται· π᾵σιν ὄντα τοῖς μή τοιούτοις ἀθέατον. Ο὎κ ἔτι γάρ τοῖς ἐπιβουλεύουσίν ἐστιν ἁλωτός, ο὎κ ἔχων τ῵ν ἐκτός τά προκαλύμματα, δι᾿ ὧν ἐδόκει θέλων ἁλίσκεσθαι παρά τ῵ν βουλομένων, καί πάσχειν ὏πέρ τ῅ς πάντων σωτηρίας ἞νείχετο. ξγ΄. ὇ θάπτων ἐντίμως τόν Κύριον, π᾵σίν ἐστι τοῖς φιλοθέοις αἰδέσιμος· θριάμβου γάρ α὎τόν καί ὀνείδους καθηκόντως ἐῤῥύσατο, βλασφημίας ὏πόθεσιν ο὎κ ἀφείς τοῖς ἀπίστοις, τήν ἐν τῶ ξύλῳ α὎τοῦ προσήλωσιν. Οἱ δέ σφραγῖδας ἐπιτιθέντες τῶ τάφῳ, καί στρατιώτας προκαθιστ῵ντες, μισητοί τ῅ς ἐγχειρήσεως· οἵ καί ἀναστάντα τόν Λόγον, ὡς κλαπέντα διαβάλλουσιν· ἀργυρίῳ, ὥσπερ τόν νόθον μαθητήν εἰς προδοσίαν· λέγω δέ τόν ἐπιδεικτικόν τρόπον τ῅ς ἀρετ῅ς· οὕτω καί τούς στρατιώτας πρός συκοφαντίαν τοῦ ἀναστάντος ΢ωτ῅ρος ὠνούμενοι. Γινώσκει τ῵ν λεγομένων τήν ἔμφασιν, ὁ γνωστικός· ο὎κ ἀγνο῵ν π῵ς τε καί ποσαχ῵ς σταυροῦται ὁ Κύριος, καί θάπτεται καί ἀνίσταται· ὡσεί νεκρούς μέν ποι῵ν τούς ὏πό δαιμόνων τῆ καρδίᾳ παρακαθημένους ἐμπαθεῖς λογισμούς· τούς διαμεριζομένους ἐν τοῖς πειρασμοῖς ὥσπερ ἱμάτια, τούς τρόπους τ῅ς ἞θικ῅ς ε὎πρεπείας· καί ὏περβαίνων ὥσπερ σφραγίδας τούς ἐπικειμένους τῆ ψυχῆ τύπους, τ῵ν κατά πρόληψιν ἁμαρτημάτων. ξδ΄. Π᾵ς φιλάργυρος, δι᾿ ε὎λαβείας τήν ἀρετήν ὏ποκρινόμενος, ἐπειδάν εὕρῃ τήν ποθουμένην ὕλην πορίσασθαι, τόν τρόπον ἐξώμνυται, καθ᾿ ὅν μαθητής εἶναι τοῦ Λόγου τό πρίν ἐνομίζετο. ξε΄. Ὅταν ἴδῃς τινάς ὏περηφάνους μή φέροντας ἐπαινεῖσθαι τούς κρείττονας, ἀκήρυκτόν τε μηχανωμένους ποιεῖν τήν λαλουμένην ἀλήθειαν, μυρίοις α὎τήν ἀπείργοντας πειρασμοῖς, καί ἀθεμίτοις διαβολαῖς· νόει μοι πάλιν ὏πό τούτων σταυροῦσθαι τόν Κύριον (1108) καί θάπτεσθαι· καί στρατώταις καί σφραγῖσι φυλάττεσθαι. Οὕς ἑαυτοῖς περιτρέπων ὁ Λόγος, ἀνίσταται· πλέον τῶ πολεμεῖσθαι,διαφαινόμενος· ὡς πρός ἀπάθειαν διά τ῵ν παθημάτων στομούμενος. Πάντων γάρ ἐστιν ἰσχυρότερος, ὡς ἀλήθεια καί ὤν καί καλούμενος. ξστ΄. Σό τ῅ς ἐνσωματώσεως τοῦ Λόγου μυστήριον, πάντων ἔχει τ῵ν τε κατά τήν Γραφήν αἰνιγμάτων καί τύπων τήν δύναμιν, καί τ῵ν φαινομένων καί νοουμένων κτισμάτων τήν ἐπιστήμην. Καί ὁ μέν γνούς σταυροῦ καί ταφ῅ς τό μυστήριον, ἔγνω τ῵ν προειρημένων τούς λόγους· ὁ δέ τ῅ς ἀναστάσεως μυηθείς τήν ἀπόῤῥητον δύναμιν, ἔγνω τόν ἐφ᾿ ᾧ τά πάντα προηγουμένως ὁ Θεός ὏πεστήσατο σκοπόν. ξζ΄. Σά φαινόμενα πάντα δεῖται σταυροῦ· τ῅ς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τοῖς κατ᾿ αἴσθησιν ἐνεργουμένων ἐπεχούσης τήν σχέσιν, ἕξεως· τά δέ νοούμενα πάντα, χρῄζει ταφ῅ς· τ῅ς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τοῖς κατά νοῦν ἐνεργουμένων ὁλικ῅ς ἀκινησίας. Σῆ γάρ σχέσει συναναιρουμένης τ῅ς περί πάντα φυσικ῅ς ἐνεργείας τε καί κινήσεως, ὁ λόγος μόνος ἐφ᾿ ἑαυτόν ὏πάρχων, ὥσπερ ἐκ νεκρ῵ν ἐγηγερμένος ἀναφαίνεται, πάντα κατά περιγραφήν ἔχων τά ἐξ α὎τοῦ, μηδενός φυσικῆ σχέσει τήν πρός α὎τόν οἰκειότητα τό σύνολον ἔχοντος. Κατά χάριν γάρ, ἀλλ᾿ ο὎ κατά φύσιν ἐστίν ἟ τ῵ν σωζομένων σωτηρία. ξη΄. Σ῵ν πρός τι, καί οἱ αἰ῵νές εἰσι, καί οἱ χρόνοι, καί οἱ τόποι· ὧν ἄνευ ο὎δέν τ῵ν συνεπινοουμένων τούτοις ἐστίν. ὇ δέ Θεός, ο὎ τ῵ν πρός τι ἐστίν· ο὎ γάρ ἔχει τι καθόλου συνεπινοούμενον. Εἴπερ οὖν ἄρα κληρονομία τ῵ν ἀξίων α὎τός ἐστιν ὁ Θεός, ὏πέρ πάντας αἰ῵νας καί χρόνους καί τόπους ὁ ταύτης ἀξιούμενος τ῅ς χάριτος ἔσται, τόπον ἔχων α὎τόν τόν Θεόν, κατά τό γεγραμμένον· Γενοῦ μοι εἰς Θεός ὏περασπιστήν, καί εἰς τόπον ὀχυρόν, τοῦ σ῵σαί με. ξθ΄. Σό τέλος ο὎δέν τό παράπαν ἐμφερές ἔχει μεσότητα· ἐπεί ο὎δέ τέλος. Μεσότης δέ ἐστι, πάντα τά μετά τήν ἀρχήν κατόπιν ὄντα τοῦ τέλους. Εἰ τοίνυν πάντες οἱ αἰ῵νες καί οἱ χρόνοι καί οἱ τόποι μετά τ῵ν συνεπινοουμένων α὎τοῖς ἁπάντων, μετά τόν Θεόν 299 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html εἰσιν, ἀρχήν ἄναρχον ὄντα· καί ὡς ἀπείρου τέλους α὎τοῦ πολύ κατόπιν ὏πάρχουσι, μεσότητος ο὎δέν διαφέρουσι· τέλος δέ τ῵ν σωζομένων ἐστίν ὁ Θεός, ο὎δέν ἔσται μεσότητος κατά τό ἀκρότατον τέλος γενομένοις τοῖς σωζομένοις συνθεωρούμενον. (1109) ο΄. ὇ π᾵ς κόσμος ἰδίοις περιοριζόμενος λόγοις, καί τόπος λέγεται καί αἰών, τ῵ν ἐν α὎τῶ διαιτωμένων· τρόπους θεωρημάτων ἔχων κατά φύσιν τούς ἐν α὎τ῵ προσφυεῖς, μερικήν κατανόησιν α὎τοῖς ἐμποι῅σαι τ῅ς ἐπί πάντα σοφίας τοῦ Θεοῦ δυναμένους· οἷς ἕως χρ῵νται πρός κατανόησιν, ο὎ δύνανται δίχα μεσότητος εἶναι καί μερικ῅ς καταλήψεως. ἖πειδή δέ τό ἐκ μέρους τοῦ τελείου φανέντος καταργεῖται, καί τά ἔσοπτρα πάντα καί τά αἰνίγματα παρέρχονται, τ῅ς πρόσωπον πρός πρόσωπον παραγινομένης ἀληθείας, ὏πέρ πάντας ἔσται κόσμους καί αἰ῵νας καί τόπους, οἷς τέως ὡς νήπιος ἐπαιδαγωγεῖτο, τελειωθείς κατά Θεόν ὁ σωζόμενος. οα΄. ὇ Πιλάτος, τοῦ κατά φύσιν τύπος ἐστί· τοῦ δέ γραπτοῦ νόμου, τό πλ῅θος τ῵ν Ἰουδαίων. ὇ τοίνυν κατά πίστιν ὏πέρ τούς δύο μή γενόμενος νόμους, ο὎ δύναται δέξασθαι τήν ὏πέρ φύσιν καί λόγον ἀλήθειαν· ἀλλά σταυροῖ πάντως τόν Λόγον· ἤ ὡς Ἰουδαῖος, σκάνδαλον· ἤ ὡς Ἕλλην, μωρίαν ἟γούμενος τό Ε὎αγγέλιον. οβ΄. Ὅταν ἴδῃς Ἠρώδην καί Πιλάτον ἀλλήλοις φικιάζοντας ἐπί τῆ ἀναιρέσει τοῦ Ἰησοῦ, τότε νόει τήν εἰς α὎τό συνδρομήν· τοῦ τε τ῅ς πορνείας καί τ῅ς κενοδοξίας δαίμονος, ἐπί τῶ θανατ῵σαι τόν λόγον τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, ἀλλήλοις συμφωνούντων. ὇ μέν γάρ κενόδοξος δαίμων, πνευματικήν γν῵σιν ὏ποκρινόμενος, παραπέμπει τῶ δαίμονι τ῅ς κενοδοξίας. Διό, Λαμπράν περιθείς ἐσθ῅τα, φησίν, ὁ Ἡρώδης, ἀνέπεμψε Πιλάτῳ τόν Ἰησοῦν. ογ΄. Καλόν μή συχωρεῖν σαρκί καί πάθεσι προσανέχειν τόν νοῦν. Ο὎ γάρ συλλέγουσι, φησίν, ἐξ ἀκανθ῵ν σῦκα· τουτέστιν, ἐκ παθ῵ν, ἀρετήν· οὔτε ἐκ βάτου σταφυλήν· τουτέστιν, ἐκ τ῅ς σαρκός, τήν ε὎φραίνουσαν γν῵σιν. οδ΄. Διά τ῅ς ὏πομον῅ς τ῵ν πειρασμ῵ν δοκιμαζόμενος ὁ ἀσκητής, καί διά τ῅ς σωματικ῅ς παιδαγωγίας καθαιρόμενος, καί διά τ῅ς ἐπιμελείας τ῵ν ὏ψηλ῵ν θεωρημάτων τελειούμενος, ἀξιοῦται τ῅ς θείας παρακλήσεως. Κύριος γάρ,φησίν ὁ Μωϋσ῅ς, ἐκ ΢ιν᾵ ἤκει· τουτέστιν, ἐκ τ῵ν πειρασμ῵ν· καί ἐπεφάνη (1112) ἟μῖν ἐκ ΢ηείρ· τουτέστιν, ἐκ τ῵ν σωματικ῵ν πόνων· καί κατέπαυσεν [lego κατέσπευσεν ut est in Sixt.] ἐξ ὄρους Υαράν σύν μυριάσι Κάδης· τουτέστιν, ἐξ ὄρους τ῅ς πίστεως [alii Regii, πτοήσεως, Fr. πτήσεως], σύν μυριάσιν ἁγίων γνώσεων. οε΄. ὇ Ἡρώδης, φρονήματος λόγον ἐπέχει σαρκός· ὁ δέ Πιλάτος, αἰσθήσεως· ὁ δέ Καῖσαρ τ῵ν αἰσθητ῵ν· οἱ δέ Ἰουδαῖοι, τ῵ν ψυχικ῵ν λογισμ῵ν.἖πειδάν οὖν ἐν ἀγνοίας ἟ ψυχή τοῖς αἰσθητοῖς προστεθῆ, προδίδωσι τῆ αἰσθήσει τόν Λόγον εἰς θάνατον, καθ᾿ ἑαυτ῅ς κυροῦσα δι᾿ ὁμολογίας, τήν τ῵ν φθαρτ῵ν βασιλείαν. Υασί γάρ οἱ Ἰουδαῖοι, Ο὎κ ἔχομεν βασιλέα εἰ μή Καίσαρα. οστ΄. ὇ Ἡρώδης, ἐνεργείας τόπον ἐπέχει παθ῵ν· ὁ δέ Πιλάτος, τ῅ς ἐπ᾿ α὎τοῖς ἞πατημένης ἕξεως· ὁ δέ Καῖσαρ, τοῦ σκοτεινοῦ κοσμοκράτορος· οἱ δέ Ἰουδαῖοι, ψυχ῅ς. ὇πηνίκα γοῦν ὏ποκλιθεῖσα ψυχή τοῖς πάθεσι, τήν ἀρετήν παραδῶ τῆ ἕξει τ῅ςκακίας ὏ποχείριον, τήν μέν τοῦ Θεοῦ προδήλως ἀρνεῖται βασιλείαν· πρός δέ τήν τοῦ διαβόλου μετέρχεται φθοροποιόν τυραννίδα. οζ΄. Ο὎κ ἀρκεῖ τῆ ψυχῆ πρός ε὎φροσύνην πνευματικήν ἟ ὏ποταγή τ῵ν παθ῵ν, εἰ μή τάς ἀρετάς κτήσηται τῆ πληρώσει τ῵ν ἐντολ῵ν. Μή χαίρετε γάρ, φησίν, ὅτι τά δαιμόνια ὏μῖν ὏ποτάσσεται· τουτέστι, τά ἐνεργήματα τ῵ν παθ῵ν· ἀλλ᾿ ὅτι τά ὀνόματα ὏μ῵ν ἐγράφη ἐν ο὎ρανῶ· τῆ δι᾿ ἀρετ῵ν τ῅ς υἱοθεσίας χάριτι, πρός τόν τόπον τ῅ς ἀπαθείας μεταγραφέντα. οη΄. Ἀναγκαῖος τῶ γνωστικῶ πάντως ἐστίν, ὁ διά πράξεως πλοῦτος τ῵ν ἀρετ῵ν. ὇ ἔχων γάρ, φησί, βαλάντιον· τουτέστι, γν῵σιν πνευματικήν· ἀράτω ὁμοίως καί πήραν· τουτέστι, τήν δαψιλ῵ς τήν ψυχήν διατρέφουσαν τ῵ν ἀρετ῵ν ἀφθονίαν. ὇ δέ μή ἔχων, βαλάντιον δηλονότι καί πήραν· τουτέστι, γν῵σιν καί ἀρετήν, πωλησάτω τό ἱμάτιον α὎τοῦ, καί ἀγορασάτω μάχαιραν. ἖κδότω, φησί, προθύμως τήν ἑαυτοῦ σάρκα τοῖς πόνοις τ῵ν ἀρετ῵ν, καί μεταχειρισάσθω σοφ῵ς ὏πέρ τ῅ς εἰρήνης τοῦ Θεοῦ, τόν πρός τά πάθη καί τούς δαίμονας πόλεμον· ἤγουν τήν ἐν ῥήματι Θεοῦ διακρίνουσαν ἕξιν τό χεῖρον τοῦ κρείττονος. οθ΄. Σριακοντούτης ὤν ὁ Κύριος ἀναφαίνεται· τούς διορατικούς τῶ ἀριθμῶ τούτῳ, τά περί ἑαυτοῦ κρυφίως μυστήρια διδάσκων. ὇ γάρ τριάκοντα ἀριθμός μυστικ῵ς κατανοούμενος, χρόνου τε καί φύσεως, καί τ῵ν ὏πέρ τήν ὁρατήν φύσιν νοητ῵ν, δημιουργόν καί προνοητήν εἰσάγει τόν Κύριον. Φρόνου μέν, διά τοῦ ἑπτά· ἑβδοματικός γάρ ὁ χρόνος· φύσεως δέ, διά τοῦ πέντε· πενταδική γάρ ἟ φύσις, διά τήν αἴσθησιν πενταχ῵ς διαιρουμένην· νοητ῵ν δέ, διά τοῦ ὀκτώ· (1113) ὏πέρ γάρ τήν μετρουμένην τοῦ χρόνου περίοδον, ἟ τ῵ν νοητ῵ν ἐστι γένεσις· προνοητήν δέ, διά τοῦ δέκα· διά τε τήν τ῵ν ἐντολ῵ν ἁγίαν δεκάδα, τήν πρός τό εὖ τούς ἀνθρώπους ἐνάγουσαν, καί διά τό τούτου τοῦ γράμματος μυστικ῵ς ἀπ῅ρχθαι τ῅ς προσηγορίας τόν Κύριον, ἟νίκα γέγονεν 300 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἄνθρωπος. ΢υνάψαςοὖν τόν πέντε, καί τόν ἑπτά, καί τόν ὀκτώ, καί τόν δέκα, τόν τριάκοντα πλήροις ἀριθμόν. ὇ τοίνυν ὡς ἀρχηγῶ τῶ Κυρίῳ καλ῵ς ἕπεσθαι γινώσκων, ο὎κ ἀγνοήσει τόν λόγον, καθ᾿ ὅν καί α὎τός τριακοντούτης ἀναφανήσεται, κηρύττειν δυνάμενος τό Ε὎αγγέλιον τ῅ς βασιλείας. Ὅτε γάρ ἀμέμπτως, ὥσπερ τινά φύσιν ὁρατήν, τόν κατά πρ᾵ξιν τ῵ν ἀρετ῵ν δημιουργήσει κόσμον, τήν ἐπ᾿ α὎τ῅ς τ῅ς ψυχ῅ς, ὥσπερ τινά χρόνον διά τ῵ν ἐναντίων συμβαίνουσαν μή ἀλλοιώσας περίοδον, καί διά θεωρίας τήν τ῵ν νοητ῵ν ἀπταίστως δρέψεται γν῵σιν, καί τήν α὎τήν καί ἄλλοις ἕξιν προνοητικ῵ς ἐνθεῖναι δεδύνηται· τότε καί α὎τός, ὡς δ᾿ ἄν ἔχῃ σωματικ῅ς ἟λικίας, τριακοντούτης ἐστί τῶ πνεύματι, συνεμφαίνων τ῵ν οἰκείων ἀγαθ῵ν τήν ἐν ἄλλοις ἐνέργειαν. π΄. ὇ ταῖς ἟δοναῖς παρειμένος τοῦ σώματος, οὔτε πρός ἀρετήν ἐστιν ἐνεργός, οὔτε πρός γν῵σιν ε὎κίνητος. Ὅθεν ο὎δέ ἄνθρωπον ἔχει· τουτέστιν, ἔμφρονα λογισμόν· ἵνα ὅταν ταραχθῆ τό ὕδωρ, βάλῃ α὎τόν εἰς τήν κολυμβήθραν· τουτέστιν, εἰς τήν δεκτικήν τ῅ς γνώσεως ἀρετήν, τήν ἰατρεύουσαν π᾵σαν νόσον, εἰ μή που διά ῥᾳθυμίαν ὁ νοσ῵ν ἀναβαλλόμενος, ὏π᾿ ἄλλου προληφθῆ τοῦ κωλύοντος α὎τῶ παραβενέσθαι τήν ἴασιν. Διό καί τριάκοντα καί ὀκτώ ἔτη τῆ νόσῳ συγκατακλίνεται. ὇ γάρ μή πρός δόξαν Θεοῦ τήν ὁρατήν θεώμενος κτίσιν, καί πρός τήν νοητήν φύσιν ε὎σεβ῵ς ἀναβιβάζων τήν ἔννοιαν, εἰκότως νοσ῵ν διαμένει τόν εἰρημένον τ῵ν ἐτ῵ν ἀριθμόν. ὇ γάρ τριάκοντα φυσικ῵ς λαμβανόμενος ἀριθμός, τήν αἰσθητήν σημαίνει φύσιν· ὥσπερ καί πρακτικ῵ς σκοπούμενος, τήν πρακτικήν ἀρετήν. ὇ δέ ὀκτώ φυσικ῵ς κατανοούμενος, τήν νοητήν τ῵ν ἀσωμάτων παραδηλοῖ φύσιν· ὥσπερ καί γνωστικ῵ς θεωρούμενος, τήν πάνσοφον θεολογίαν· αἷς ὁ μή κινούμενος πρός Θεόν, πάρετος μένει, μέχρις ἄν ἐλθών ὁ Λόγος, διδάξῃ α὎τόν τόν σύντομον τ῅ς ἰάσεως τρόπον, φάσκων· Ἔγειραι· ἆρον τόν κράββατόν σου, καί περιπάτει· διαναστ῅ναι τόν νοῦν τ῅ς κατεχούσης φιληδονίας, καί ἆραι τό σ῵μα τοῖς ὤμοις τ῵ν ἀρετ῵ν, καί ἀπελθεῖν εἰς τόν οἶκον· δηλαδή τόν ο὎ρανόν, ἐγκελευόμενος. (1116) Καλόν γάρ ὏πό τοῦ κρείττονος τοῖς ὤμοις τ῅ς πράξεως, τό χεῖρον αἴρεσθαι πρός ἀρετήν, ἤ τό κρεῖττον διά θρύψεως πρός φιληδονίαν ὏πό τοῦ χείρονος φέρεσθαι. πα΄. Ἕως τ῅ς ἟μ῵ν τε καί πάντων τ῵ν μετά Θεόν ο὎σίας κατά διάνοιαν καθαρ῵ς ο὎κ ἐκβεβήκαμεν, οὔπω τήν τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ἀτρεψίας ἕξιν ἐλάβομεν. ὇πηνίκα δέ τοῦτο δι᾿ ἀγάπης ἟μῖν κατορθωθῆ τό ἀξίωμα, τότε γνωσόμεθα τ῅ς θείας ἐπαγγελίας τήν δύναμιν. ἖κεῖ γάρ εἶναι χρή πιστεύειν καθ᾿ ἵδρυσιν ἀμετάθετον τούς ἀξίους, ἔνθα προλαβών ὁ νοῦς δι᾿ ἀγάπης τήν σφετέραν ἐνεῤῥίζωσε δύναμιν. ὇ γάρ μή ἐκβάς ἑαυτοῦ, καί πάντων τ῵ν ὁπωσοῦν νοεῖσθαι δυναμένων, καί εἰς τήν ὏πέρ νόησιν σιγήν καταστάς, ο὎ δύναται τροπ῅ς εἶναι πάμπαν ἐλεύθερος. πβ΄. Π᾵σα νόησις, πλήθους· ἤ τουλάχιστον, δυάδος πάντως ἔμφασιν ἔχει. Μέση γάρ ἐστι τιν῵ν ἀκροτήτων σχέσις, ἀλλήλοις συνάπτουσα, τό τε νοοῦν καί τό νοούμενον. Ο὎δέτερον δέ διόλου τήν ἁπλότητα πέφυκε σώζειν. Σό τε γάρ νοοῦν, ὏ποκείμενόν τί ἐστι, πάντως συνεπινοουμένην α὎τῶ τήν τοῦ νοεῖν ἔχον δύναμιν. Καί τό νοούμενον ὏ποκείμενόν τι πάντως ἐστίν, ἤ ἐν ὏ποκειμένῳ· συνεπινοουμένην α὎τῶ τήν τοῦ νοεῖσθαι δύναμιν ἔχον· ἤ προϋποκειμένην τήν, οὗ ἐστι δύναμις, ο὎σίαν. Ο὎ γάρ τι τ῵ν ὄντων τό σύνολον α὎τό καθ᾿ α὏τό ἁπλ῅ τις ο὎σία ἤ νόησίς ἐστιν, ἵνα καί μονάς ἀδιαίρετος. Σόν δέ Θεόν, εἴτε ο὎σίαν εἴπωμεν, ο὎κ ἔχει φυσικ῵ς συνεπινοουμένην α὎τῶ τήν τοῦ νοεῖσθαι δύναμιν, ἵνα μή σύνθετος· εἴτε νόησιν, ο὎κ ἔχει φυσικ῵ς δεκτικήν τ῅ς νοήσεως ὏ποκειμένην ο὎σίαν· ἀλλ᾿ α὎τός κατ᾿ ο὎σίαν νόησίς ἐστιν ὁ Θεός· καί ὅλος νόησις, καί μόνον· (1117) καί α὎τός κατά τήν νόησιν ο὎σία, καί ὅλος ο὎σία καί μόνον· καί ὏πέρ ο὎σίαν ὅλος, καί ὏πέρ νόησιν ὅλος, διότι καί μονάς ἀδιαίρετος καί ἀμερής καί ἁπλ῅. ὇ τοίνυν καθ᾿ ὁτιοῦν νόησιν ἔχων, οὔπω τ῅ς δυάδος ἐξ῅λθεν· ὁ δέ ταύτην πάμπαν ἀπολιπών, γέγονε ποσ῵ς ἐν τῆ μονάδι, τήν τοῦ νοεῖν ὏περοχικ῵ς ἀποθέμενος δύναμιν. πγ΄. ἖ν μέν τοῖς πολλοῖς, ἑτερότης καί ἀνομοιότης ἐστί καί διαφορά· ἐν δέ τῶ Θεῶ, κυρίως ἑνί καί μόνῳ τυγχάνοντι, ταυτότης καί ἁπλότης μόνον ἐστί, καί ὁμοιότης. Ο὎κ ἀσφαλές οὖν πρίν ἔξω γενέσθαι τ῵ν πολλ῵ν, ἐπιβάλλειν ταῖς περί Θεοῦ θεωρίαις· καί δηλοῖ τοῦτο Μωϋσ῅ς, ἔξω τ῅ς παρεμβολ῅ς πηγνύμενος τήν σκηνήν τ῅ς διανοίας, καί τότε προσομιλ῵ν τῶ Θεῶ. Σό γάρ μετά λόγου τοῦ κατά προφοράν πειρ᾵σθαι φάναι τόν ἄῤῥητον, ἐπικίνδυνον· ὅτι δυάς, καί πλέον ἐστίν ὁ κατά προφοράν λόγος. Σό δέ ἄνευ φων῅ς μόνῃ τῆ ψυχῆ τό ὄν θεωρεῖν, ἰσχυρότατον· ὅτι κατά τήν ἀδιαίρετον ἵσταται μονάδα, καί ο὎κ ἐν τοῖς πολλοῖς. ὇ γάρ ἀρχιερεύς, ἅπαξ τοῦ ἑνιαυτοῦ εἰς τά Ἅγια τ῵ν ἁγίων εἴσω τοῦ καταπετάσματος εἰσιέναι μόλις προστεταγμένος, διδάσκει μόνον δεῖν ἐκεῖνον, τόν τήν α὎τήν καί τά ἅγια διαβάντα, καί εἰς τά Ἅγια τ῵ν ἁγίων εἴσω γενόμενον· τουτέστι, τήν ἅπασαν τ῵ν αἰσθητ῵ν τε καί νοητ῵ν παρελθόντα φύσιν, καί πάσης τ῅ς κατά γένεσιν ἰδιότητος γενόμενον καθαρόν, ἀνείμονι καί γυμνῆ τῆ διανοίᾳ προσβάλλειν ταῖς περί Θεοῦ φαντασίαις.

301 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πδ΄. Μωϋσ῅ς ὁ μέγας, ἔξω τ῅ς παρεμβολ῅ς πηξάμενος ἑαυτοῦ τήν σκηνήν· τουτέστι, τήν γνώμην καί τήν διάνοιαν ἱδρυσάμενος ἔξω τ῵ν ὁρωμένων, προσκυνεῖν τόν Θεόν ἄρχεται· καί εἰς τόν γνόφον εἰσελθών, τόν ἀειδ῅ καί ἄϋλον τ῅ς γνώσεως τόπον, ἐκεῖ μένει τάς ἱερωτάτας τελούμενος τελετάς. (1120) πε΄. ὇ γνόφος ἐστίν, ἟ ἀειδής καί ἄϋλος καί ἀσώματος κατάστασις, ἟ τήν παραδειγματικήν τ῵ν ὄντων ἔχουσα γν῵σιν· ἐν ᾗ ὁ γενόμενος ἐντός, καθάπερ τις ἄλλος Μωϋσ῅ς, φύσει θνητῆ κατανοεῖ τά ἀθέατα· δι᾿ ἧς τ῵ν θείων ἀρετ῵ν ἐν ἑαυτῶ ζωγραφήσας τό κάλλος, ὥσπερ γραφήν ε὎μιμήτως [unus Reg. ε὎μίμητον] ἔχουσαν τοῦ ἀρχετύπου κάλλους τό ἀπεικόνισμα, κάτεισιν· ἑαυτόν προβαλλόμενος τοῖς βουλομένοις μιμεῖσθαι τήν ἀρετήν, καί ἐν τούτῳ δεικνύς, ἧς μετειλήφει χάριτος, τό φιλάνθρωπόν τε καί ἄφθονον. πστ΄. Οἱ ἀσπίλως τήν κατά Θεόν μετερχόμενοι φιλοσοφίαν, μέγιστον ἐκ τ῅ς κατ᾿ α὎τήν ἐπιστήμης κέρδος ε὏ρίσκουσι· τό, μηκέτι τήνγνώμην τοῖς πράγμασι συμμεταβάλλεσθαι· ἀλλά μετ᾿ ε὎σταθοῦς βεβαιότητος [unus Reg. γενναιότητος] π᾵σιν ἐγχειρεῖν προθύμως τοῖς ἁρμόζουσι τῶ λόγῳ τ῅ς ἀρετ῅ς. πζ΄. Σήν κατά σάρκα πρώτην ἐν Φριστῶ διά Πνεύματος βαπτισθέντες [ἴσ. κτηθέντες, primam nacti incorruptionem] ἀφθαρσίαν, τήν ἐσχάτην κατ᾿ α὎τόν ἐν Πνεύματι· δι᾿ ἐπιδόσεως ἔργων ἀγαθ῵ν δηλονότι, καί τοῦ κατά πρόθεσιν θανάτου, τήν προτέραν φυλάξαντες ἀκηλίδωτον, ἐκδεχόμεθα· καθ᾿ ἥν τ῵ν ἐχόντων, ο὎δείς ἀποβολήν δέδοικε τ῵ν κτηθέντων ἀγαθ῵ν. πη΄. Σοῖς ἐπί γ῅ς, τ῅ς θείας ἀρετ῅ς ἀπ᾿ ο὎ρανοῦ δι᾿ ἔλεον τόν πρός ἟μ᾵ς τήν χάριν καταπέμψαι βουληθείς ὁ Θεός, συμβολικ῵ς τήν ἱεράν σκηνήν καί τά ἐν α὎τῆ πάντα κατεσκεύασε· σοφίας οὖσαν ἀπεικόνισμα καί τύπον καί μίμημα. πθ΄. Ἡ χάρις τ῅ς Νέας Διαθήκης, μυστικ῵ς τῶ τ῅ς Παλαι᾵ς κέκρυπται γράμματι· διό φησιν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ὁ νόμος πνευματικ῵ς ἐστιν. ὇ οὖν νόμος, τῶ μέν γράμματι, παλαιοῦται καί γηράσκει καταργούμενος· τῶ δέ πνεύματι,νεάζει διαπαντός ἐνεργούμενος. Ἡ γάρ χάρις παντελ῵ς ἀπαλαίωτος. τέσσ. ἀνοικ. ΄. ὇ μέν νόμος, σκιάν ἔχει τοῦ Ε὎αγγελίου· τό δέ Ε὎αγγέλιον, εἰκών ἐστι τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν. ὇ μέν γάρ κωλύει τάς τ῵ν κακ῵ν ἐνεργείας· τό δέ, τάς πράξεις τ῵ν ἀγαθ῵ν παρατίθεται. τέσσ. ἀνοικ. α΄. Σήν ἁγίαν ὅλην Γραφήν, σαρκί διαιρεῖσθαι λέγομεν καί πνεύματι· καθάπερ τινά πνευματικόν ἄνθρωπον οὖσαν. ὇ γάρ τό ῥητόν τ῅ς Γραφ῅ς εἰπών εἶναι σάρκα· (1121) τόν δέ νοῦν, πνεῦμα, ἤγουν ψυχήν, τ῅ς ἀληθείας οὖν ἁμαρτήσεται. ΢οφός δέ προδήλως, ὁ τό μέν φθειρόμενον ἀφείς· ὅλος [unus Reg. ὅλως] δέ τοῦ ἀφθάρτου γενόμενος. τέσσ. ἀνοικ. β΄. ὇ μέν νόμος, σάρξ ἐστι τοῦ κατά τήν ἁγίαν Γραφήν πνευματικοῦ ἀνθρώπου· αἴσθησις δέ, οἱ προφ῅ται· τό δέ Ε὎αγγέλιον, ψυχή νοερά· διά σαρκός τοῦ νόμου, καί δι᾿ αἰσθήσεως τ῵ν προφητ῵ν ἐνεργοῦσα· καί τήν ἑαυτ῅ς δύναμιν ταῖς ἐνεργείαις ἐμφαίνουσα. τέσσ. ἀνοικ. γ΄. ΢κιάν μέν εἶχεν ὁ νόμος, εἰκόνα δέ οἱ προφ῅ται τ῵ν ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ θείων καί πνευματικ῵ν ἀγαθ῵ν. Α὎τό δέ τό Ε὎αγγέλιον, α὎τήν παροῦσαν ἟μῖν διά τ῵ν γραμμάτων ἔδειξε τήν ἀλήθειαν· τήν τῶ νόμῳ προσκιασθεῖσαν, καί τοῖς προφήταις προεικονισθεῖσαν. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. ὇ τόν νόμον διά βίου καί πολιτείας ἐπιτελ῵ν, μόνων τ῵ν τ῅ς κακίας ἀργεῖ συμπερασμάτων, καταθύων τῶ Θεῶ τ῵ν ἀλόγων παθ῵ν τήν ἐνέργειαν· καί τούτῳ πρός σωτηρίαν ἀρκεῖται τῶ τρόπῳ, διά τήν ἐν α὎τῶ πνευματικήν νηπιότητα. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. ὇ τῶ προφητικῶ λόγῳ παιδαγωγούμενος, πρός τῆ ἀποβολῆ τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐνεργείας, καί τάς κατά ψυχήν συνισταμένας α὎τ῵ν ἐκτίθεται συγκαταθέσεις· ἵνα μή τῶ χείρονι, φημί δή τῆ σαρκί, δοκ῵ν κακίας ἀπέχεσθαι· τῶ κρείττονι, λέγω δέ τῆ ψυχῆ, λάθῃ ταύτην δαψιλ῵ς ἐνεργούμενος. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. ὇ τήν ε὎αγγελικήν ζωήν γνησίως ἀσπαζόμενος, καί ἀρχήν καί τέλος ἑαυτοῦ τ῅ς κακίας ἐξέτεμε· καί π᾵σαν ἀρετήν ἔργῳ τε καί λόγῳ μετέρχεται· θύων θυσίαν αἰνέσεως καί ἐξομολογήσεως, πάσης τ῅ς κατ᾿ ἐνέργειαν τ῵ν παθ῵ν ἀπηλλαγμένος ὀχλήσεως, καί τ῅ς κατά νοῦν πρός α὎τά μάχης ὏πάρχων ἐλεύθερος· καί μόνην ἔχων τήν ἐπ᾿ ἐλπίδι τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν τήν ψυχήν διατρέφουσαν, ἀκόρεστον ἟δονήν.

302 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Σοῖς σπουδαιοτέροις τ῵ν θείων Γραφ῵ν ἐπιμεληταῖς, δύο ἔχων ἀναφαίνεται μορφάς ὁ κατά Κύριον Λόγος· τήν μέν κοινήν καί δημωδεστέραν καί ο὎κ ὀλίγοις θεατήν, καθ᾿ ἥν λέγεται τό, Εἴδομεν α὎τόν, καί ο὎κ εἶχεν εἶδος ο὎δέ κάλλος· τήν δέ κρυφιωτέραν καί ὀλίγοις ἐφικτήν, τοῖς ἤδη κατά Πέτρον καί Ἰάκωβον καί Ἰωάννην, τούς ἁγίους ἀποστόλους γεγονόσιν, ἐφ᾿ ὧν ὁ Κύριος μετεμορφώθη πρός δόξαν νικ῵σαν τήν αἴσθησιν· καθ᾿ ἥν ἔστιν ὡραῖος κάλλει παρά τούς υἱούς τ῵ν ἀνθρώπων. (1124) Σούτων δέ τ῵ν δύο μορφ῵ν, ἟ μέν προτέρα, τοῖς εἰσαγομένοις ἁρμόδιος· ἟ δευτέρα δέ, τοῖς κατά τήν γν῵σιν ὡς ἐφικτόν τελειωθεῖσιν ἀνάλογος. Καί ἟ μέν, τ῅ς πρώτης τοῦ Κυρίου παρουσίας ἐστίν εἰκών, ἐφ᾿ ἧς τό ῥητόν τοῦ Ε὎αγγελίου θετέον τ῅ς διά παθημάτων καθαιρούσης τούς πρακτικούς· ἟ δέ, τ῅ς δευτέρας καί ἐνδόξου παρουσίας ἐστί προδιατύπωσις, ἐφ᾿ ἧς τό πνεῦμα νοεῖται· τ῅ς διά σοφίας τούς γνωστικούς μεταμορφούσης πρός θέωσιν· ἐκ τ῅ς ἐν α὎τοῖς τοῦ λόγου μεταμορφώσεως, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τήν δόξαν Κυρίου κατοπτριζομένους. τέσσ. ἀνοικ. η΄. ὇ μέν ἀκατασείστως ὏πέρ ἀρετ῅ς ἐγκαρτερ῵ν τοῖς δεινοῖς, ἐνεργουμένην ἐφ᾿ ἑαυτόν ἔχει τήν πρώτην τοῦ Λόγου παρουσίαν, πάσης α὎τόν κηλίδος καθαίρουσαν· ὁ δέ τόν νοῦν πρός τήν τ῵ν ἀγγέλων διά θεωρίας μεταβιβάσας κατάστασιν, τ῅ς δευτέρας ἔχει παρουσίας τήν δύναμιν, ἐνεργοῦσαν α὎τῶ τό ἀπαθές καί ἀνάλωτον. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. Αἴσθησις μέν ἕπεται τῶ πρακτικῶ, διά πόνον κατορθοῦντι τάς ἀρετάς· ἀναισθησία δέ τῶ γνωστικῶ, τόν νοῦν ἀπό τ῅ς σαρκός καί τοῦ κόσμου συστείλαντι πρός Θεόν. ὇ μέν γάρ λῦσαι τήν ψυχήν τ῵ν κατά φύσιν τ῅ς σχέσεως πρός τήν σάρκα δεσμ῵ν διά τ῅ς πρακτικ῅ς ἀγωνιζόμενος, ἔχει τήν γνώμην τοῖς πόνοις συνεχ῵ς ἐποκλάζουσαν· ὁ δέ, ταύτης τ῅ς σχέσεως ἀνασπάσας διά τ῅ς θεωρίας [unus Reg. θεωρητικ῅ς] τούς ἥλους, ο὎δενί τό σύνολόν ἐστι καθεκτός· καθαρός ἤδη τοῦ πάσχειν τε καί κρατεῖσθαι πεφυκότος παρά τ῵ν ἑλεῖν βουλομένων, γενόμενος. ρ΄. Σό μάννα δοθέν τῶ Ἰσραήλ κατά τήν ἔρημον, ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος ἐστί, πρός π᾵σαν ἟δονήν πνευματικήν ἁρμ῵ν τοῖς ἐσθίουσιν α὎τόν, καί πρός π᾵σαν γεῦσιν κατά τήν διαφοράν τ῅ς τ῵ν ἐσθιόντων ἐπιθυμίας, μετακιρνώμενος. Πάσης γάρ ἔχει πνευματικ῅ς βρώσεως ποιότητα. Διό τοῖς μέν ἄνωθεν ἐκ σπόρου ἀφθάρτου διά πνεύματος γεννηθεῖσι, λογικόν ἄδολον γίνεται γάλα· τοῖς δέ ἀσθενοῦσι, λάχανον, τήν παθοῦσαν τ῅ς ψυχ῅ς παραμυθούμενος δύναμιν· τοῖς δέ διά τήν ἕξιν τά αἰσθητήρια τ῅ς ψυχ῅ς γεγυμνασμένα ἔχουσι πρός διάκρισιν καλοῦ τε καί κακοῦ, στερεάν ἑαυτόν δίδωσι τροφήν. Ἔχει δέ καί ἄλλας ἀπείρους δυνάμεις ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, ἐνταῦθα μή χωρουμένας· ἀναλύσας δέ τις, καί ἄξιος γενόμενος ἐπί πολλ῵ν, ἤ ἐπί πάντων κατασταθ῅ναι, λήψεται κἀκείνας ὅλας, ἤ τινας τοῦ λόγου τάς δυνάμεις, διά τό ἐν ἐλαχίστῳ α὎τόν ἐνταῦθα πιστόν γεγονέναι. Π᾵σα γάρ τ῵ν ἐνταῦθα διδομένων θείων χαρισμάτων ἀκρότης, συγκρίσει τ῵ν μελλόντων, ἐλάχιστόν τι καί μέτριόν ἐστιν.

ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ Β΄ ΓΝΨ΢ΣΙΚΨΝ ΚΕΥΑΛΑΙΨΝ. α΄. Εἷς Θεός, ὅτι μία θεότης· μονάς [deest τό, μονάς, in tribus Regiis] ἄναρχος καί ἁπλ῅ καί ὏περούσιος· (1125) καί ἀμερής καί ἀδιαίρετος· ἟ α὎τή μονάς καί Σριάς· ὅλη μονάς ἟ α὎τή, καί ὅλη Σριάς ἟ α὎τή· μονάς ὅλη κατά τήν ο὎σίαν ἟ α὎τή, καί Σριάς ὅλη κατά τάς ὏ποστάσεις ἟ α὎τή. Πατήρ γάρ, καί Τἱός, καί Πνεῦμα ἅγιον ἟ θεότης, καί ἐν Πατρί, καί Τἱῶ, καί ἁγίῳ Πνεύματι ἟ θεότης. Ὅλη ἐν ὅλῳ τῶ Πατρί ἟ α὎τή· καί ὅλος ἐν ὅλῃ τῆ α὎τῆ ὁ Πατήρ· καί ὅλη ἐν ὅλῳ τῶ Τἱῶ ἟ α὎τή· καί ὅλος ἐν ὅλῃ τῆ α὎τῆ ὁ Τἱός. Καί ὅλη ἐν ὅλῳ τῶ Πνεύματι τῶ ἁγίῳ ἟ α὎τή· καί ὅλον ἐν ὅλῃ τῆ α὎τῆ τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Ὅλη Πατήρ, καί ἐν ὅλῳ τῶ Πατρί· καί ὅλος ἐν ὅλῃ ὁ Πατήρ· καί ὅλη ὅλος ὁ Πατήρ. Καί ὅλη ὅλος ὁ Τἱός ἟ α὎τή· καί ὅλη ἐν ὅλῳ τῶ Τἱῶ ἟ α὎τή· καί ὅλος ὅλη, καί ἐν ὅλῃ τῆ α὎τῆ ὁΤἱός. Καί ὅλη Πνεῦμα ἅγιον ἟ α὎τή, καί ἐν ὅλῳ τῶ Πνεύματι τῶ ἁγίῳ· καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον ὅλον ὅλη, καί ὅλον ἐν ὅλῃ τῆ α὎τῆ τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Ο὎ γάρ ἐκ μέρους ἟ θεότης ἐν τῶ Πατρί, ἤ ἐκ μέρους Θεός ὁ Πατήρ· οὔτε ἐκ μέρους ἐν τῶ Τἱῶ ἟ θεότης, ἤ ἐκ μέρους Θεός ὁ Τἱός· οὔτε ἐκ μέρους ἐν τῶ ἁγίῳ Πνεύματι ἟ θεότης, ἤ ἐκ μέρους Θεός τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Οὔτε γάρ μεριστή ἟ θεότης· οὔτε ἀτελής ὁ Θεός ὁ Πατήρ, ἤ ὁ Τἱός, ἤ τό Πνεῦμα τό ἅγιον· ἀλλ᾿ ὅλη ἐστίν ἟ α὎τή τελεία τελείως ἐν τελείῳ τῶ Πατρί· καί ὅλη τελεία τελείως ἟ α὎τή ἐν τελείῳ τῶ Τἱῶ ἟ α὎τή· καί ὅλη τελεία τελείως ἟ α὎τή ἐν τελείῳ τῶ ἁγίῳ Πνεύματι. Ὅλος γάρ ἐν ὅλῳ τῶ Τἱῶ καί τῶ Πνεύματι τελείως ἐστίν ὁ Πατήρ· καί ὅλος ἐν ὅλῳ τῶ Πατρί καί τῶ Πνεύματι τελείως ἐστίν ὁΤἱός· καί ὅλον ἐν ὅλῳ τῶ Πατρί καί τῶ Τἱῶ τελείως ἐστί τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Διό καί εἷς Θεός ὁ Πατήρ καί ὁ Τἱός καί τό Πνεῦμα τό ἅγιον. Μία γάρ καί ἟ α὎τή ο὎σία καί δύναμις καί ἐνέργεια Πατρός καί Τἱοῦ καί ἁγίου Πνεύματος· ο὎κ ὄντος ο὎δενός τοῦ ἑτέρου χωρίς ἤ νοουμένου. β΄. Π᾵σα νόησις, τ῵ν νοούντων καί νοουμένων ἐστίν· ὁ δέ Θεός, οὔτε τ῵ν νοούντων ἐστίν, οὔτε τ῵ν νοουμένων· ὏πέρ ταῦτα γάρ· ἐπεί περιγράφεται, τ῅ς τοῦ νοουμένου σχέσεως, ὡς νο῵ν, προσδεόμενος· ἤ τῶ νοοῦντι φυσικ῵ς ὏ποπίπτων, διά τήν σχέσιν 303 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νοούμενος. Λείπεται γοῦν, μήτε νοεῖν, μήτε νοεῖσθαι τόν Θεόν ὏πολαμβάνειν· ἀλλ᾿ ὏πέρ τό νοεῖν εἶναι καί νοεῖσθαι. Σ῵ν γάρ μετ᾿ α὎τόν, φυσικ῵ς ἐστι τό νοεῖν καί τό νοεῖσθαι. γ΄. Π᾵σα νόησις ὥσπερ ἐν ο὎σίᾳ πάντως ἔχει τήν θέσιν ὡς ποιότης, οὕτω καί περί ο὎σίαν πεποιωμένην ἔχει τήν κίνησιν. Ο὎ γάρ ἄφετόν τι καθόλου καί ἁπλοῦν καθ᾿ ἑαυτό ὏φεστώς δυνατόν ἐστιν α὎τήν ὏ποδέξασθαι, ὅτι μή ἄφετός ἐστι καί ἁπλ῅. ὇ δέ Θεός, κατ᾿ ἄμφω πάμπαν ὏πάρχων ἁπλοῦς, καί ο὎σία τοῦ ἐν ὏ποκειμένῳ χωρίς, καί νόησις μή ἔχουσά τι καθάπαξ ὏ποκείμενον· ο὎κ ἔστι τ῵ν νοούντων καί νοουμένων, ὡς ὏πέρ ο὎σίαν ὏πάρχων δηλονότι καί νόησιν. δ΄. Ὥσπερ ἐν τῶ κέντρῳ τ῵ν ἐξ α὎τοῦ κατ᾿ ε὎θεῖαν ἐκτεταμένων γραμμ῵ν ἀδιαίρετος θεωρεῖται (1128) παντελ῵ς ἟ θέσις· οὕτως ὁ ἀξιωθείς ἐν τῶ Θεῶ γενέσθαι, πάντας εἴσεται τούς ἐν α὎τῶ τ῵ν γεγονότων προϋφεστ῵τας λόγους, καθ᾿ ἁπλ῅ν τινα ἀδιαίρετον γν῵σιν. ε΄. Μορφουμένη τοῖς νοουμένοις νόησις, πολλαί νοήσεις ἟ μία καθίσταται νόησις, κατ᾿ εἶδος ἕκαστον μορφουμένη τ῵ν νοουμένων. ὇πηνίκα δέ τ῵ν μορφούντων α὎τήν αἰσθητ῵ν τε καί νοητ῵ν τό πλ῅θος περάσασα, γένηται πάμπαν ἀνείδεος, τηνικαῦτα προσφυ῵ς α὎τήν ὁ ὏πέρ νόησιν οἰκειοῦται Λόγος, καταπαύων τ῵ν ἀλλοιοῦν α὎τήν ταῖς τ῵ν νοημάτων μορφαῖς πεφυκότων· ὅπερ ὁ παθών, καί α὎τός κατέπαυσεν ἀπό τ῵ν ἔργων α὎τοῦ, ὥσπερ ἀπό τ῵ν ἰδίων ὁ Θεός. στ΄. ὇ τήν ἐφικτήν ἀνθρώποις ἐνταῦθα τελειότητα φθάσας, καρποφορεῖ τῶ Θεῶ ἀγάπην, χαράν, εἰρήνην, μακροθυμίαν· πρός δέ τό μέλλον, ἀφθαρσίαν καί ἀϊδιότητα, καί τά τούτοις ὅμοια· καί μήποτε τά μέν πρ῵τα προσήκει τῶ τήν πρακτικήν τελειώσαντι· τά δεύτερα δέ, τῶ διά γνώσεως ἀληθοῦς ἐκστάντι τ῵ν πεποιημένων. ζ΄. Ὥσπερ ἴδιον παρακο῅ς ἔργον ἐστίν ἟ ἁμαρτία, οὕτως ἴδιον ὏πακο῅ς ἔργον ἐστίν ἟ ἀρετή· καί ὥσπερ τῆ μέν παρακοῆ παρακολουθεῖ παράβασις ἐντολ῵ν, καί τοῦ ἐντειλαμένου διαίρεσις, οὕτω τῆ ὏πακοῆ ἐφέπεται συντήρησις ἐντολ῵ν, καί ἟ πρός τόν ἐντειλάμενον ἕνωσις. ὇ γοῦν συντηρήσας δι᾿ ὏πακο῅ς ἐντολήν, καί δικαιοσύνην εἰργάσατο, καί πρός τόν ἐντειλάμενον, ἕνωσιν διά τ῅ς ἀγάπης ἐτήρησεν ἀδιαίρετον· ὁ δέ παραβάς διά παρακο῅ς ἐντολήν, καί τήν ἁμαρτίαν εἰργάσατο, καί τ῅ς κατ᾿ ἀγάπην ἑαυτόν πρός τόν ἐντειλάμενον διεῖλεν ἑνώσεως. η΄. ὇ ἐκ τ῅ς κατά τήν παράβασιν διαιρέσεως συναγόμενος, πρ῵τον χωρίζεται τ῵ν παθ῵ν· ἔπειτα τ῵ν ἐμπαθ῵ν λογισμ῵ν· εἶτα φύσεως καί τ῵ν περί φύσιν λόγων· εἶτα νοημάτων, καί τ῵ν περί α὎τά γνώσεων· καί τελευταῖον, τ῵ν περί Προνοίας λόγων διαδράς τό ποικίλον, εἰς α὎τόν ἀγνώστως καταντᾶ τόν περί μονάδος λόγον· καθ᾿ ὅν μόνον θεωρήσας ἑαυτοῦ ἀτρεψίαν ὁ νοῦς, χαίρει τήν ἀνεκλάλητον χαράν· ὡς τήν εἰρήνην εἰληφώς τοῦ Θεοῦ, τήν ὏περέχουσαν πάντα νοῦν· καί φρουροῦσαν διηνεκ῵ς ἄπτωτον τόν α὎τ῅ς ἀξιούμενον. θ΄. ὇ τ῅ς γεέννης φόβος, κακίαν φεύεγειν παρασκευάζει τούς εἰσαγομένους· ὁ δέ πόθος τ῅ς τ῵ν ἀγαθ῵ν ἀντιδόσεως, τοῖς προκόπτουσι τήν ἐπ᾿ ἐνεργείᾳ τ῵ν ἀρετ῵ν χαρίζεται προθυμίαν· τό δέ τ῅ς ἀγάπης μυστήριον, πάντων ὏περαίρει τ῵ν γεγονότων τόν νοῦν, (1129) πρός πάντα τά μετά Θεόν τυφλόν ἀπεργαζόμενον. Μόνους γάρ τούς τυφλούς πρός πάντα τά μετά Θεόν γεγενημένους ὁ Κύριος σοφίζει, δεικνύς τά θειότερα. ι΄. ὇ τοῦ Θεοῦ λόγος, κόκκῳ σινάπεως ἐοικώς, πρό τ῅ς γεωργίας πάνυ εἶναι δοκεῖ μικρός· ἐπειδάν δέ γεωργηθῆ δεόντως, τοσοῦτον διαδείκνυται μέγας, ὥστε τούς τ῵ν αἰσθητ῵ν καί τ῵ν νοητ῵ν κτισμάτων μεγαλοφυεῖς λόγους πτην῵ν δίκην α὎τῶ ἐπαναπαύεσθαι. Πάντων γάρ οἱ λόγοι καθεστήκασιν α὎τῶ χωρητοί· α὎τός δέ, τ῵ν ὄντων ἐστίν ο὎δενί χωρητός. Διό τόν ἔχοντα πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, δύνασθαι μεταθεῖναι λόγῳ τό ὄρος ὁ Κύριος ἔφη· τουτέστι, τό καθ᾿ ἟μ῵ν τοῦ διαβόλου κράτος ἀποδιώκειν, καί μετατιθέναι τ῅ς βάσεως. ια΄. Κόκκος τοῦ σινάπεώς ἐστιν ὁ Κύριος, κατά πίστιν ἐν Πνεύματι σπειρόμενος ἐν ταῖς καρδίαις τ῵ν δεχομένων· ὅν ὁ ἐπιμελ῵ς διά τ῵ν ἀρετ῵ν γεωργήσας, τό μέν ὄρος τοῦ χοϊκοῦ φρονήματος μετατίθησι, τήν δυσκίνητον ἕξιν ἑαυτοῦ τ῅ς κακίας κατ᾿ ἐξουσίαν ἀπωθούμενος· τούς δέ λόγους ἑαυτ῵ τ῵ν ἐντολ῵ν καί τούς τρόπους, ἤ καί τάς θείας δυνάμεις, ὥσπερ πετεινά ο὎ρανοῦ ἐπαναπαύει. ιβ΄. Σῶ Κυρίῳ καθάπερ τινί θεμελίῳ πίστεως, τό ὕψος ἐποικοδομοῦντες τ῵ν ἀγαθ῵ν, χρυσίον, ἀργύριον, λίθους τιμίους ἐπιθώμεθα· τουτέστι, θεολογίαν καθαράν καί ἀκίβδηλον, καί βίον διαφαν῅ καί λαμπρόν, καί θείους λογισμούς τά μαργαρώδη

304 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νοήματα· ἀλλά μή ξύλα, μή χόρτον μήτε καλάμην· τουτέστι, μήτε εἰδωλολατρείαν· ἤγουν τήν περί τά αἰσθητά πτόησιν· μήτε βίον ἀλόγιστον, μήτε λογισμούς ἐμπαθεῖς, καί τ῅ς κατά σοφίαν συνέσεως ὥσπερ ἀσταχύων ἐστερημένους. ιγ΄. ὇ γνώσεως ἐφιέμενος, ἀμετακινήτους τάς βάσεις τ῅ς ψυχ῅ς ἐρεισάτω παρά τῶ Κυρίῳ, καθά φησιν ὁ Θεός τῶ Μωϋσῆ· ΢ύ δέ α὎τοῦ στ῅θι μετ᾿ ἐμοῦ. Ἰστέον δέ, ὅτι καί ἐν α὎τοῖς τοῖς ἱσταμένοις παρά τῶ Κυρίῳ ἐστί διαφορά· εἴπερ ἐκεῖνο μή παρέργως ἀναγινώσκεται τοῖς φιλομαθέσι, τό, Εἰσί τινες τ῵ν ὧδε ἑστώτων, οἵτινες ο὎ μή γεύσωνται θανάτου, ἕως ἄν ἴδωσι τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει. Ο὎ γάρ π᾵σιν ἀεί μετά δόξης ὁ Κύριος ἐπιφαίνεται τοῖς παρ᾿ α὎τῶ ἱσταμένοις, ἀλλά τοῖς μέν εἰσαγομένοις, ἐν δούλου μορφῆ παραγίνεται· τοῖς δέ δυνάμενοις ἀκολουθ῅σαι α὎τῶ ἐπί τό ὏ψηλόν ἀναβαίνοντι τ῅ς α὎τοῦ μεταμορφώσεως ὄρος, ἐν μορφῆ Θεοῦ ἐπιφαίνεται· ἐν ᾗ ὏π῅ρχε, (1132) πρό τοῦ τόν κόσμον εἶναι. Δυνατόν οὖν ἐστι, μή κατά τό α὎τό τόν α὎τόν π᾵σι τοῖς παρ᾿ α὎τῶ τυγχάνουσιν ἐπιφαίνεσθαι Κύριον· ἀλλά τοῖς μέν οὕτως, τοῖς δέ ἑτέρως, κατά τό μέτρον τ῅ς ἐν ἑκάστῳ πίστεως δηλονότι ποικίλλων τήν θεωρίαν. ιδ΄. Ὅταν περιφανής καί λαμπρός ἐν ἟μῖν ὁ τοῦ Θεοῦ γένηται λόγος, καί τό πρόσωπον α὎τοῦ λάμψοι καθάπερ ἥλιος, τότε καί τά ἱμάτια α὎τοῦ φαίνεται λευκά· τουτέστι, τά ῥήματα τ῅ς ἁγίας τ῵ν Ε὎αγγελίων Γραφ῅ς, τρανά καί σαφ῅, καί μηδέν ἔχοντα κεκαλυμμένον. Ἀλλά καί Μωϋσ῅ς καί Ἠλίας μετ᾿ α὎τοῦ παραγίνονται· τουτέστιν, οἱ τοῦ νόμου καί τ῵ν προφητ῵ν πνευματικώτεροι λόγοι. ιε΄. Ὥσπερ ἔρχεται ὁ Τἱός τοῦ ἀνθρώπου, ὡς γέγραπται, μετά τ῵ν ἀγγέλων α὎τοῦ ἐν τῆ δόξῃ τοῦ Πατρός, οὕτως καθ᾿ ἑκάστην προκοπήν ἀρετ῅ς μεταμορφοῦται τοῖς ἀξίοις ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, ἐρχόμενος μετά τ῵ν ἀγγέλων α὎τοῦ ἐν τῆ δόξῃ τοῦ Πατρός. Οἱ γάρ ἐν νόμῳ καί προφήταις πνευματικώτεροι λόγοις, οὕς Μωϋσ῅ς καί Ἠλίας δι᾿ ἑαυτ῵ν προτυπούσι, μετά τοῦ Κυρίου φαινόμενοι, κατά τήν μεταμόρφωσιν τοῦ Κυρίου , τήν ἀναλογίαν σώζουσι τ῅ς ἐν α὎τοῖς δόξης, τήν τέως χωρητήν τοῖς ἀξίοις ἀποκαλύπτοντες δύναμιν. ιστ΄. ὇ τόν περί μονάδος ποσ῵ς μυηθείς λόγον, πάντως καί τούς περί προνοίας καί κρίσεως ἐπέγνω λόγους, συνόντας α὎τῶ. Διό καί τρεῖς γενέσθαι σκηνάς παρ᾿ ἑαυτῶ [unus Reg. παρ᾿ α὎τῶ] κατά τόν ἅγιον Πέτρον, τοῖς ὁραθεῖσι καλόν εἶναι ψηφίζεται· τουτέστι, τάς τρεῖς ἕξεις τ῅ς σωτηρίας· τήν τ῅ς ἀρετ῅ς λέγω, καί τήν τ῅ς γνώσεως, καί τήν τ῅ς θεολογίας. Ἡ μέν γάρ δεῖται τ῅ς κατά πρ᾵ξιν ἀνδρείας καί σωφροσύνης, ἧς ὁ μακάριος τύπος ὏π῅ρχεν Ἠλίας· ἟ δέ, τ῅ς κατά τήν φυσικήν θεωρίαν δικαιοσύνης, ἥν ὁ μέγας ἐμήνυε δι᾿ ἑαυτοῦ Μωϋσ῅ς· ἟ δέ, τ῅ς κατά τήν φρόνησιν ἀκραιφνοῦς τελειότητος, ἥν ὁ Κύριος ἐδήλου. ΢κηναί δέ προσηγορεύθησαν, διά τό ἄλλας εἶναι τούτων κρείττους καί περιφανεστέρας, τάς τούς ἀξίους κατά τό μέλλον διαδεξομένας λήξεις. ιζ΄. ὇ μέν πρακτικός, ἐν σαρκί λέγεται παροικεῖν· ὡς τ῅ς ψυχ῅ς τήν πρός τήν σάρκα σχέσιν διά τ῵ν ἀρετ῵ν ἐκτέμνων, καί τ῵ν ὏λικ῵ν ἑαυτοῦ περιελόμενος τήν ἀπάτην. ὇ δέ γνωστικός, καί ἐν α὎τ῅ τῆ ἀρετῆ λέγεται παροικεῖν· ὡς ἐν ἐσόπτροις (1133) ἔτι καί αἰνίγμασι θεωρ῵ν τήν ἀλήθειαν. Οὔπω γάρ α὎τῶ τά τ῵ν ἀγαθ῵ν α὎θυπόστατα εἴδη καθώς εἰσιν ἐθεάσθησαν, διά τ῅ς πρόσωπον πρός πρόσωπον ἀπολαύσεως. ἖ν εἰκόνι γάρ τ῵ν ἀγαθ῵ν, ὡς πρός τό μέλλον, π᾵ς ἅγιος διαπορεύεται, βο῵ν· Πάροικός εἰμι καί παρεπίδημος καθώς πάντες οἰ πατέρες μου. ιη΄. Σόν ε὎χόμενον ο὎ δεῖ στ῅ναί ποτε τ῅ς ἐπί Θεόν ἀγούσης ὏ψηλ῅ς ἀναβάσεως. Ὡς γάρ ἀναβάσεις χρή νοεῖσθαι [duo Regii, ποιεῖσθαι, ut et Fr.], κατά τήν ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν, τήν ἐν τῆ πρακτικῆ τ῵ν ἀρετ῵ν προκοπήν· καί τήν ἀπό δόξης εἰς δόξαν, τ῵ν πνευματικ῵ν τ῅ς θεωρίας γνώσεως ἐπανάβασιν· καί τήν ἀπό τοῦ ῥητοῦ τ῅ς ἁγίας καί θείας Γραφ῅ς, ἐπί τό πνεῦμα μετάβασιν· οὕτω καί ἐν τῶ περί ε὎χ῵ν τόπῳ γινόμενον χρή ποιεῖν· ἐπαίρειν τόν νοῦν ἀπό τ῵ν ἀνθρωπίνων· καί τό φρόνημα τ῅ς ψυχ῅ς, ἐπί τά θειότερα· ἵνα καί δυνηθῆ ὁ νοῦς ἀκολουθ῅σαι τῶ διεληλυθότι τούς ο὎ρανούς, Ἰησοῦ τῶ Τἱῶ τοῦ Θεοῦ, πανταχοῦ ὄντι, καί πάντα διερχομένῳ δι᾿ ἟μ᾵ς οἰκονομικ῵ς, ἵνα καί ἟μεῖς ἀκολουθοῦντες α὎τῶ, πάντα διέλθωμεν τά μετ᾿ α὎τόν· καί γενώμεθα πρός α὎τόν, ἐάν γε νο῵μεν α὎τόν, ο὎ κατά τήν σμικρότητα τ῅ς οἰκονομικ῅ς συγκαταβάσεως, ἀλλά κατά τήν μεγαλειότητα τ῅ς φυσικ῅ς ἀοριστίας. ιθ΄. Καλόν ἀεί σχολάζειν καί ζητεῖν τόν Θεόν, ὡς προσετάγημεν. Κἄν γάρ κατά τήν παροῦσαν ζωήν ζητοῦντες ἐπί τό πέρας ἐλθεῖν τοῦ βάθους τοῦ Θεοῦ ο὎ δυνάμεθα· ἀλλ᾿ ἴσως καί ἐπ᾿ ὀλίγον τοῦ βάθους α὎τοῦ φθάνοντες, θεωροῦμεν ἁγίων ἁγιώτερα, καί πνευματικ῵ν πνευματικώτερα. Καί δηλοῖ τυπικ῵ς ὁ ἀρχιερεύς, ἀπό τ῵ν ἁγίων τ῵ν τ῅ς α὎λ῅ς ἁγιωτέρων, ἐπί τά ἅγια τ῵ν Ἁγίων, ἁγιώτερα τ῵ν ἁγίων εἰσιών.

305 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κ΄. Π᾵ς τοῦ Θεοῦ λόγος, οὔτε πολύλογος, οὔτε πολυλογία ἐστίν· ἀλλ᾿ εἷς, συνεστώς [Regii guidam et Rt. συνετός] ἐκ διαφόρων θεωρημάτων· ὧν ἕκαστον μέρος ἐστί τοῦ λόγου. Ὥστε ὁ λέγων ὏πέρ ἀληθείας, κἄν οὕτως εἰπεῖν δυνηθῆ ὡς μηδέν εἰς τό ζητούμενον παραλιπεῖν, ἕνα λόγον εἴρηκε τοῦ Θεοῦ. κα΄. ἖ν μέν τῶ Φριστῶ, Θεῶ ὄντι καί Λόγου τοῦ Πατρός, ὅλον κατ᾿ ο὎σίαν οἰκεῖ τό πλήρωμα τ῅ς θεότητος σωματικ῵ς· ἐν ἟μῖν δέ κατά χάριν οἰκεῖ τό πλήρωμα τ῅ς θεότητος, ἟νίκα π᾵σαν ἐν ἑαυτοῖς ἀθροίσωμεν ἀρετήν καί σοφίαν, μηδενί τρόπω κατά τό δυνατόν ἀνθρώπῳ λειπομένην τ῅ς πρός τό ἀρχέτυπον ἀληθοῦς ἐκμιμήσεως. Ο὎ γάρ ἀπεικός κατά τόν θέσει λόγον, καί ἐν ἟μῖν οἰκ῅σαι τό πλήρωμα τ῅ς θεότητος, τό ἐκ διαφόρων συνεστηκός πνευματικ῵ν θεωρημάτων. κβ΄. Ὥσπερ ὁ παρ᾿ ἟μῖν λόγος, ἐκ τοῦ νοῦ κατά φύσιν προερχόμενος, (1136) ἄγγελος τ῵ν κρυπτομένων τοῦ νοῦ κινημάτων ἐστίν· οὕτως ὁ Θεοῦ Λόγος, κατ᾿ ο὎σίαν ἐγνωκώς τόν Πατέρα, καθάπερ Λόγος τόν γεννήσαντα Νοῦν, ο὎δενός τ῵ν γεννητ῵ν προσβάλλειν α὎τῶ χωρίς α὎τοῦ δυναμένου, ἀποκαλύπτει ὅν ἔγνω Πατέρα, ὡς κατά φύσιν Λόγος, καθό καί Μεγάλης βουλ῅ς ἄγγελος λέγεται. κγ΄. Μεγάλη βουλή τοῦ Θεοῦ καί Πατρός ἐστι, τό σεσιγημένον καί ἄγνωστον τ῅ς οἰκονομίας μυστήριον· ὅπερ πληρώσας διά τ῅ς σαρκώσεως ὁ μονογενής Τἱός, ἀπεκάλυψεν, ἄγγελον γενόμενος τ῅ς μεγάλης τοῦ Θεοῦ καί Πατρός καί προαιωνίου βουλ῅ς. Γίνεται δέ τ῅ς μεγάλης τοῦ Θεοῦ βουλ῅ς ἄγγελος, ὁ γνούς τοῦ μυστηρίου τόν λόγον, καί τοσοῦτον ἔργῳ τε καί λόγῳ διά πάντων ἀκαταλήκτως ὏ψούμενος, μέχρις ἄν φθάσῃ τόν πρός α὎τόν τοσοῦτον κατελθόντα. κδ΄. Εἰ δι᾿ ἟μ᾵ς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος οἰκονομικ῵ς κατ῅λθεν εἰς τά κατώτερα μέρη τ῅ς γ῅ς, καί ἀν῅λθεν ὏περάνων πάντων τ῵ν ο὎ραν῵ν, ὁ πάντη κατά φύσιν ἀκίνητος· ἐν ἑαυτ῵ κατ᾿ οἰκονομίαν ὡς ἀνθρώπῳ, προενεργ῵ν τά ἐσόμενα· σκοπείτων χαίρων μυστικ῵ς, ὁ τήν φιλίαν στέργων τ῅ς γνώσεως, ὁποῖόν ἐστι τό κατ᾿ ἐπαγγελίαν τέλος τ῵ν ἀγαπώντων τόν Κύριον. κε΄. Εἰ διά τοῦτο γέγονεν υἱός ἀνθρώπου καί ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ καί Πατρός Τἱός Θεός Λόγος, ἵνα ποιήσῃ θεούς καί υἱούς Θεοῦ τούς ἀνθρώπους· ἐκεῖ γενήσεσθαι πιτεύσωμεν, ἔνθα νῦν α὎τός ἐστιν ὁ Φριστός ὡς κεφαλή τοῦ ὅλου σώματος, καί ὏πέρ ἟μ῵ν γενόμενος πρόδρομος πρός τόν Πατέρα, τό καθ᾿ ἟μ᾵ς. ἖ν γάρ συναγωγῆ θε῵ν, τ῵ν σωζομένων, ἔσται Θεός μέσος ἱστάμενος, διανέμων τάς ἀξίας τ῅ς ἐκεῖθεν μακαριότητος· τοπικήν ο὎κ ἔχων ἀπό τ῵ν ἀξίων διάστασιν. κστ΄. ὇ τάς ἐμπαθεῖς τ῅ς σαρκός ὀρέξεις ἔτι πληρ῵ν, ὠς εἰδωλολάτρης καί εἰδωλοποιός τήν γ῅ν οἰκεῖ τ῵ν Φαλδαίων. ἖πάν δέ μικρόν τά πράγματα διακρίνας, αἴσθησιν λάβῃ τ῵ν καθηκόντων τ῅ς φύσεως τρόπων, τήν γ῅ν τ῵ν Φαλδαίων ἀφείς, ἔρχεται εἰς Φαῤῥάν τ῅ς Μεσοποταμίας· τήν μεταίχμιον ἀρετ῅ς καί κακίας λέγω κατάστασιν, τήν μήπω τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν πλάνης καθαράν γενομένην. Σοῦτο γάρ ἟ Φαῤῥάν. Εἰ δέ καί τήν δι᾿ αἰσθήσεως γενομένην σύμμετρον τοῦ καλοῦ σύνεσιν ὏περκύψῃ, πρός τήν γ῅ν ἐπείξεται τήν ἀγαθήν· τοῦτ᾿ ἔστιν, εἰς τήν πάσης κακίας καί ἀγνωσίας ἐλευθέραν κατάστασιν· (1137) ἥν ὁ ἀψευδής Θεός δείκνυσι καί ἐπαγγέλλεται δώσειν ὥσπερ ἔπαθλον ἀρετ῅ς, τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τόν. κζ΄. Εἰ ἐσταυρώθη δι᾿ ἟μ᾵ς ἐξ ἀσθενείας ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καί ἞γέρθη ἐκ δυνάμεως Θεοῦ, δ῅λον ὅτι πνευματικ῵ς δι᾿ ἟μ᾵ς ἀεί τοῦτο καί ποιεῖ καί πάσχει· ὡς π᾵σι πάντα γινόμενος, ἵνα σώσῃ τούς πάντας. Ο὎κοῦν καλ῵ς ὁ θεῖος Ἀπόστολος ἐν τοῖς Κορινθίοις ἀσθενοῦσιν, ο὎δέν ἔκρινεν εἰδέναι, εἰ μή Ἰησοῦν Φριστόν, καί τοῦτον ἐσταυρωμένον. ἖φεσίοις δέ γράφει, τελείοις οὖσι, τό, ΢υνήγειρε καί συνεκάθισεν ἟μ᾵ς ὁ Θεός ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Φριστῶ Ἰησοῦ· κατά τήν ἀναλογοῦσαν ἑκάστῳ δύναμιν, τόν τοῦ Θεοῦ Λόγον γίνεσθαι φάσκων. ΢ταυροῦται τοίνυν τοῖς ἔτι πρός ε὎σέβειαν πρακτικ῵ς εἰσαγομένοις, τάς ἐμπαθεῖς α὎τ῵ν τῶ θείῳ φόβ῵ προσηλ῵ν ἐνεργείας. Ἀνίσταται δέ καί ἄνεισιν εἰς ο὎ρανούς, τοῖς ὅλον τόν παλαιόν ἀπεκδυσαμένοις ἄνθρωπον, τόν φθειρόμενον κατά τάς ἐπιθυμίας τ῅ς ἀπάτης· καί ὅλον τόν νέον ἐνδυσαμένοις, τόν διά τοῦ πνεύματος κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ κτιζόμενον, καί πρός τόν Πατέρα τ῅ς ἐν α὎τοῖς χάριτος γενομένοις· ὘περάνω πάσης Ἀρχ῅ς καί ἖ξουσίας καί Δυνάμεως καί Κυριότητος, καί παντός ὀνόματος ὀνομαζομένου, εἴτε ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ, εἴτε ἐν τῶ μέλλοντι. Πάντα γάρ τά μετά Θεόν, καί πράγματα καί ὀνόματα καί ἀξιώματα, ὏πό τόν ἐν τῶ Θεῶ διά τ῅ς χάριτος γενησόμενον ἔσται. κη΄. Ὥσπερ πρό τ῅ς ἐμφανοῦς καί κατά σάρκα παρουσίας, νοητ῵ς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τοῖς πατριάρχαις καί προφήταις ἐνεδήμει, προτυπ῵ν τά μυστήρια τ῅ς α὎τοῦ παρουσίας· οὕτω καί μετά ταύτην τήν ἐνδημίαν, ο὎ μόνον ἐν τοῖς ἔτι νηπίοις παραγίνεται, διατρέφων πνευματικ῵ς καί ἄγων πρός ἟λικίαν τ῅ς κατά Θεόν τελειότητος· ἀλλά καί ἐν τοῖς τελείοις, προδιαγράφων α὎τοῖς κρυφίως τ῅ς μελλούσης α὎τοῦ παρουσίας ὡς ἐν εἰκόνι τούς χαρακτ῅ρας.

306 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κθ΄. Ὥσπερ οἱ τοῦ νόμου καί τ῵ν προφητ῵ν λόγοι, πρόδρομοι τυγχάνοντες τ῅ς κατά σάρκα τοῦ Λόγου παρουσίας, τάς ψυχάς εἰς Φριστόν ἐπαιδαγώγουν· οὕτω καί α὎τός ὁ δεδοξασμένος τοῦ Θεοῦ Λόγος σαρκωθείς, πρόδρομος τ῅ς πνευματικ῅ς α὎τοῦ παρουσίας γεγένηται· παιδαγωγ῵ν τάς ψυχάς διά τ῵ν οἰκείων λόγων, πρός ὏ποδοχήν τ῅ς ἐμφανοῦς α὎τοῦ θεϊκ῅ς παρουσίας· ἥν ἀεί μέν ποιεῖται, μεταβάλλων ἀπό τ῅ς σαρκός πρός τό πνεῦμα διά τ῵ν ἀρετ῵ν τούς ἀξίους· ποιήσει δέ καί ἐπί τέλει τοῦ αἰ῵νος, ἐμφαν῵ς ἀποκαλύπτων τά τέως π᾵σιν ἀπόῤῥητα. λ΄. Ὅσον ἐγώ εἰμι ἀτελής καί ἀνυπότακτος, μή ὏πακούων τοῦ Θεοῦ διά τ῅ς ἐργασίας τ῵ν ἐντολ῵ν· μήτε γινόμενος κατά τήν γν῵σιν τέλειος ταῖς φρεσίν· ἀτελής καί ἀνυπόκτατος τό κατ᾿ ἐμέ καί Φριστός νομίζεται δι᾿ ἐμέ· μει῵ γάρ α὎τόν καί (1140) κολοβ῵, μή συναυξάνων α὎τῶ κατά πνεῦμα, ὡς σ῵μα Φριστοῦ τυγχάνων καί μέλη ἐκ μέρους. λα΄. Ἀνατέλλει ὁ ἥλιος, καί δύνει ὁ ἥλιος, φησίν ἟ Γραφή. Ο὎κοῦν καί ὁ Λόγος, ποτέ μέν νομίζεται ἄνω, ποτέ δέ κάτω, κατά τήν ἀξίαν δηλονότι, καί α὎τόν τόν λόγον ἤ τόν τρόπον, τ῵ν μετερχομένων τήν ἀρετήν, καί περί τήν θείαν κινουμένων γν῵σιν. Μακάριος δέ, ὁ κρατ῵ν ἄδυτον ἐν ἑαυτῶ, κατά τόν τοῦ Ναυ῅ Ἰησοῦν, τόν τ῅ς δικαιοσύνης ἥλιον· ὅλον τό μέτρον τ῅ς κατά τήν παροῦσαν ζωήν ἟μέρας, κακίας ἑσπέρᾳ καί ἀγνωσίας μή περιγραφόμενον, ἵνα δυνηθῆ νομίμως τροπώσασθαι τούς ἐπανισταμένους α὎τοῦ πνηρούς δαίμονας. λβ΄. ὘ψούμενος ἐν ἟μῖν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος διά πράξεως καί θεωρίας, πάντας ἕλκει πρός ἑαυτόν· τούς τε περί σάρκα καί ψυχήν καί φύσιν τ῵ν ὄντων ἟μετέρους λογισμούς τε καί λόγους, καί α὎τά τά μέλη τοῦ σώματος καί τάς αἰσθήσεις κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ἁγιάζων, καί ὏πό τόν α὏τοῦ ζυγόν ποιούμενος. ὇ τοίνυν θεατής τ῵ν θείων ἀναβαινέτω κατά σπουδήν, ἀκολουθ῵ν τῶ Λόγῳ· μέχρις οὗ φθάσῃ τόν τόπον, οὗ ἐστιν. ἖κεῖ γάρ ἕλκει, καθώς φησιν ὁ ἖κκλησιαστής, Καί εἰς τόπον α὎τοῦ ἕλκει· δηλονότι τούς ἀκουλοῦντας α὎τῶ, ὡς μεγάλῳ Ἀρχιερεῖ, καί εἰσάγοντι εἰς τά Ἅγια τ῵ν ἁγίων· ἔνθα τό καθ᾿ ἟μ᾵ς α὎τός ὏πέρ ἟μ῵ν πρόδρομος εἰσ῅λθεν. λγ΄. ὇ τήν κατ᾿ ε὎σέβειαν μετιών φιλοσοφίαν, καί πρός τάς ἀοράτους παρατασσόμενος δυνάμεις· ε὎χέσθω, τήν τε φυσικήν διάκρισιν α὎τῶ παραμεῖναι (φ῵ς ἔχουσαν σύμμετρον), καί τήν φωτιστικήν τοῦ Πνεύματος χάριν. Ἡ μέν γάρ, παιδαγωγεῖ τήν σάρκα πρός ἀρετήν διά πράξεως· ἟ δέ, φωταγωγεῖ τόν νοῦν, τήν τ῅ς σοφίας πάντων προκρῖναι συμβίωσιν· καθ᾿ ἥν, τ῵ν τε τ῅ς κακίας ὀχυρωμάτων καί παντός ὏ψώματος ἐπαιρομένου κατά τήν γνώσεως τοῦ Θεοῦ, ποιεῖται τήν καθαίρεσιν. Καί δηλοῖ δι᾿ ε὎χ῅ς αἰτ῵ν ὁ τοῦ Ναυ῅ Ἰησοῦς, στ῅ναι τόν ἥλιον κατά Γαβαώ· τουτέστιν, ἄδυτον α὎τῶ τό φ῵ς τ῅ς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, κατά τό ὄρος τ῅ς κατά νοῦν θεωρίας φυλαχθ῅ναι· καί τήν σελήνην κατά φάραγγα· τουτέστι, τήν φυσικήν διάκρισιν ἐπί τ῅ς σαρκικ῅ς ἀσθενείας κειμένην, ἀπό τ῅ς ἀρετ῅ς ἀναλλοίωτον διαμεῖναι. (1141) λδ΄. Ἡ Γαβαώ ἐστιν, ὁ ὏ψηλός νοῦς· ἟ δέ φάραγξ ἐστίν ἟ τῶ θανάτῳ ταπεινωθεῖσα σάρξ. Καί ὁ μέν ἥλιός ἐστιν, ὁ φωτίζων τόν νοῦν Λόγος, καί χορηγ῵ν α὎τ῵ θεωρημάτων δύναμιν· καί πάσης ἀγνοίας α὎τόν ἀπαλλάσσων· ἟ δέ σελήνη, ὁ κατά φύσιν νόμος ἐστίν, ὁ πείθων τήν σάρκα νομίμως ὏ποταγ῅ναι τῶ πνεύματι, πρός τό δέξασθαι τ῵ν ἐντολ῵ν τήν ζυγόν. Υύσεως δέ σύμβολον ἟ σελήνη, διά τό τρεπτόν· ἀλλ᾿ ἐν τοῖς ἁγίοις ἄτρεπτος διαμένει, διά τήν ἀναλλοίωτον ἕξιν τ῅ς ἀρετ῅ς. λε΄. Ο὎κ ἔξω τ῵ν ζητούντων χρή ζητεῖσθαι τόν Κύριον· ἀλλ᾿ ἐν ἑαυτοῖς, διά τήν ἐν ἔργοις πίστεως α὎τόν χρή ζητεῖν τούς ζητοῦντας. ἖γγύς γάρ σου, φησί, τό ῥ῅μά ἐστιν ἐν τῶ στόματί σου καί ἐν τῆ καρδίᾳ σου· τουτέστι τό ῥ῅μα τ῅ς πίστεως· ὡς α὎τοῦ ὄντος τοῦ Φριστοῦ καί ῥήματος τοῦ ζητουμένου. λστ΄. Μήτε τό ὕψος τ῅ς θεϊκ῅ς ἀπειρίας ἐννοήσαντες, ἀπελπίσωμεν τήν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαν, ὡς ο὎ φθάνουσαν διά τό ὕψος μέχρις ἟μ῵ν· μήτε ἄπειρον βάθος τ῅ς ἟μ῵ν διά τήν ἁμαρτίαν πτώσεως ἐνθυμηθέντες, ἀνάστασιν γίνεσθαι τ῅ς ἐν ἟μῖν νεκρωθείσης ἀρετ῅ς ἀπιστήσωμεν. Ἀμφότερα γάρ δυνατά τῶ Θεῶ· καί τό κατελθεῖν καί φωτίσαι τόν νοῦν ἟μ῵ν διά γνώσεως· καί τό ἀναστ῅σαι πάλιν τήν ἀρετήν ἐν ἟μῖν, καί ἑαυτῶ συνυψ῵σαι διά τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης. Μή γάρ εἴπῃς, φησίν, ἐν τῆ καρδίᾳ σου· Σίς ἀναβήσεται εἰς τόν ο὎ρανόν; τουτέστι Φριστόν καταγαγεῖν· ἤ, Σίς καταβήσεται εἰς τήν ἄβυσσον; τουτέστι Φριστόν ἐκ νεκρ῵ν ἀναγαγεῖν. Συχόν δέ κατ᾿ ἄλλην ἐκδοχήν, ἄβυσσός ἐστι, πάνα τά μετά Θεόν· ἐν οἷς ὅλος ὅλοις κατά πρόνοιαν ὁ τοῦ Θεοῦ γίνεται Λόγος, ὡς ζωή νεκροῖς ἐπιφοιτ῵σα τοῖς οὖσι. Νεκρά γάρ πάντα τά ζ῵ντα μεθέξει ζω῅ς. Ο὎ρανόν δέ,τήν φυσικήν τοῦ Θεοῦ κρυφιότητα, καθ᾿ ἥν π᾵σίν ἐστιν ἀκατάληπτος. Εἰ δέ τις ἐκλάβοι πάλιν, ο὎ρανόν μέν εἶναι τόν τ῅ς θεολογίας λόγον· ἄβυσσον δέ, τό τ῅ς οἰκονομίας μυστήριον ο὎κ ἀπεικότως ἐρεῖ κατά τόν ἐμόν λόγον. Ἀμφότερα γάρ δυσεπίβατα τοῖς ἀποδεικτικ῵ς ζητεῖν ἐπιχειροῦσι· μ᾵λλον δέ παντελ῵ς ἄβατα, δίχα πίστεως ἐρευνώμενα.

307 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λζ΄. ἖ν μέν πρακτικῶ, τοῖς τ῵ν ἀρετ῵ν τρόποις παχυνόμενος ὁ λόγος, γίνεται σάρξ· ἐν δέ τῶ θεωρητικῶ, τοῖς πνευματικοῖς νοήμασι λεπτυνόμενος, γίνεται ὥσπερ ἦν ἐν ἀρχῆ, Θεός Λόγος. λη΄. Ποιεῖ σάρκα τόν λόγον, ὁ παραδείγμασι καί ῥήμασι παχυτέροις διά τήν ἀνάλογον τ῵ν ἀκουόντων δύναμιν, ἞θικήν τοῦ λόγου τήν διδασκαλίαν ποιούμενος· καί πάλιν ποιεῖ πνεῦμα τόν λόγον, ὁ τοῖς ὏ψηλοῖς θεωρήμασι τήν μυστικήν ἐκτιθέμενος θεολογίαν. λθ΄. ὇ μέν ἐκ τ῵ν θέσεων καταφατικ῵ς θεολογ῵ν, σάρκα ποιεῖ τόν λόγον· ο὎κ ἔχων ἄλλοθεν, ἤ ἐκ τ῵ν ὁρωμένων καί ψηλαφωμένων τόν Θεόν γινώσκειν ὡς αἴτιον· (1144) ὁ δέ ἀποφατικ῵ς ἐκ τ῵ν ἀφαιρέσεων θεολογ῵ν, πνεῦμα ποιεῖ τόν λόγον, ὡς ἐν ἀρχῆ Θεόν ὄντα, καί πρός Θεόν ὄντα, ἐξ ο὎δενός τό παράπαν τ῵ν γνωσθ῅ναι δυναμένων, καλ῵ς γινώσκων τόν ὏περάγνωστον. μ΄. ὇ μαθών ὀῤῥύσειν κατά τούς πατριάρχας διά πράξεως καί θεωρίας τά ἐν α὎τῶ τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως φρέατα, τόν Φριστόν ἔνδον ε὏ρήσει τήν πηγήν τ῅ς ζω῅ς· ἀφ᾿ ἧς πίνειν ἟μ᾵ς ἟ σοφία παρακελεύεται, λέγουσα· Πίνε ὕδατα ἀπό σ῵ν ἀγγείων, καί ἀπό σ῵ν φρεάτων πηγ῅ς· ὅπερ ποιοῦντες, ε὏ρήσομεν ἔνδον ἟μ῵ν ὄντας τούς α὎τ῅ς θησαυρούς. μα΄. Οἱ κτηνωδ῵ς πρός μόνην τήν αἴσθησιν ζ῵ντες, ἐπισφαλ῵ς ἑαυτοῖς σάρκα ποιοῦσι τόν λόγον· εἰς ὏πηρεσίαν μέν παθ῵ν, τοῖς τοῦ Θεοῦ καταχρώμενοι κτίσμασι· τόν δέ τ῅ς σοφίας τ῅ς π᾵σιν ἐμφαινομένης, ο὎ κατανοοῦντες λόγον, πρός τό γν῵ναι καί δοξάσαι τόν Θεόν ἐκ τ῵ν α὎τοῦ ποιημάτων· καί συνιέναι πόθεν, καί τί, καί ἐπί τίνι, καί ποῦ φέρεσθαι διά τ῵ν ὁρωμένων γεγόναμεν· ἀλλ᾿ ἐν σκότει τόν αἰ῵να τοῦτον διαπορευόμενοι, μόνην τήν περί Θεόν ἀμφοῖν ταῖν χεροῖν ψηλαφ῵σιν ἀγνωσίαν. μβ΄. Οἱ μόνῳ τῶ ῥητῶ τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς παρακαθήμενοι, καί τῆ σωματικῆ τοῦ νόμου λατρείᾳ δεσμοῦντες τ῅ς ψυχ῅ς τό ἀξίωμα, ψεκτ῵ς ποιοῦσιν ἑαυτοῖς σάρκα τόν λόγον· ἀλόγων ζώων θυσίαις ε὎αρεστεῖσθαι νομίζοντες τόν Θεόν· οἷς πολύ τό σ῵μα πεφρόντισται, τοῖς ἐκτός καθαρσίοις· τ῅ς δέ ψυχ῅ς παρημέληται τό κάλλος, ταῖς τ῵ν παθ῵ν κηλίσι στιζόμενον· ὏πέρ ἧς, ἟ π᾵σα τ῵ν ὁρωμένων προβέβληται δύναμις, καί π᾵ς λόγος θεῖος καί νόμος ἐκδέδοται. μγ΄. Εἰς πτ῵σιν καί ἀνάστασιν πολλ῵ν κεῖσθαι τόν Κύριον λέγει τό ἅγιον Ε὎αγγέλιον. Ο὎κοῦν σκοπήσωμεν, μήπως εἰς πτ῵σιν μέν, τ῵ν τε πρός μόνην τήν αἴσθησιν τήν ὁρωμένην θεωρούντων κτίσιν, καί τ῵ν μόνῳ τῶ ῥητῶ στοιχούντων τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς· ὡς μή δυναμένων πρός τό καινόν πνεῦμα διαβ῅ναι τ῅ς χάριτος διά τήν ἄνοιαν· ἀνάστασιν δέ, τ῵ν πνευματικ῵ς τά τε κτίσματα τοῦ Θεοῦ καί τά ῥήματα θεωρούντων τε καί ἀκουόντων, καί τοῖς καθήκουσι τρόποις μόνης τ῅ς κατά ψυχήν θείας εἰκόνος ἐπιμελουμένων. μδ΄. Σό, κεῖσθαι τόν Κύριον εἰς πτ῵σιν πολλ῵ν καί ἀνάστασιν ἐν τῶ Ἰσραήλ, ἐπαινετ῵ς μόνον νοούμενον, εἰς πτ῵σιν μέν νοεῖται, τ῵ν ἐν ἑκάστῳ τ῵ν πιστευόντων τ῵ν παθ῵ν τε καί πονηρ῵ν λογισμ῵ν· ἀνάστασιν δέ, τ῵ν ἀρετ῵ν καί παντός θεοφιλοῦς λογισμοῦ με΄. (1145) ὇ μόνον τ῵ν ἐν γενέσει καί φθορᾶ δημιουργόν νομίζων τόν Κύριον, εἰς κηπουρόν α὎τόν παραγνωρίζει, κατά τήν Μαγδαληνήν Μαρίαν. Διό πρός ὠφέλειαν φεύγει τοῦ τοιούτου τήν ἀφήν ὁ Δεσπότης, μήπω παρ᾿ α὎τῶ δυνηθείς ἀναβ῅ναι πρός τόν Πατέρα, λέγων· Μή μου ἅπτου. Γινώσκει γάρ βλάπτεσθαι, τόν μετά τοιαύτης α὎τῶ προσερχόμενον ταπεινοτέρας προλήψεως. μστ΄. Οἱ διά τόν φόβον τ῵ν Ἰουδαίων κατά τήν Γαλιλαίαν ἐν τῶ ὏περῴῳ κλείσαντες τάς θύρας καθήμενοι· τουτέστι, οἱ διά τόν φόβον τ῵ν πνευμάτων τ῅ς πονηρίας, κατά τήν χώραν τ῵ν ἀποκαλύψεων, ἐν τῶ ὕψει τ῵ν θείων θεωρημάτων ἀσφαλ῵ς βεβηκότες, θυρ῵ν δίκην μύσαντες τάς αἰσθήσεις, παραγινόμενον ἀγνώστως δέχονται τόν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ἄνευ τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἐνεργείας α὎τοῖς ἐπιφαινόμενον· ἀπάθειάν τε διά τ῅ς ἐμπνεύσεως δωρούμενον· καί τήν κατά πνευμάτων πονηρ῵ν ἐξουσίαν παρέχοντα, καί δεικνύοντα τ῵ν α὎τοῦ μυστηρίων τά σύμβολα. μη΄. Ἡ γ῅ τ῵ν Φαλδαίων ἐστίν, ὁ ἐμπαθής βίος· ἐν ᾧ τ῵ν ἁμαρτημάτων δημιουργεῖται καί προσκυνεῖται τά εἴδωλα. Ἡ δέ Μέση τ῵ν ποταμ῵ν ἐστιν, ὁ ἐπαμφοτερίζων τοῖς ἐναντίοις τρόπος. Ἡ δέ γ῅ τ῅ς ἐπαγγελίας ἐστίν, ἟ παντός ἀγαθοῦ πεπληρωμένη κατάστασις. Π᾵ς οὖν ὁ ταύτης κατά τόν παλαιόν Ἰσραήλ ἀμελ῵ν τ῅ς ἕξεως, πρός δουλείαν πάλιν κατασύρεται παθ῵ν, τ῅ς δοθείσης ἐλευθερίας στερούμενος. μθ΄. ΢ημειωτέον, ὡς ο὎δείς τ῵ν ἁγίων ἑκουσίως φαίνεται κατελθών εἰς τήν Βαβυλωνίαν. Ο὎ γάρ θέμις, οὔτε συνέσεώς ἐστι λογικ῅ς, τ῵ν ἀγαθ῵ν ἀνθαιρεῖσθαι τά χείρονα, τούς τόν Θεόν ἀγαπ῵ντας. Εἰ δέ τινες α὎τ῵ν κατά βίαν ἐκεῖ τῶ λαῶ συναπήχθησαν, νοοῦμεν διά τούτων τούς μή προηγουμένως, ἀλλά κατά περίστασιν, σωτηρίας ἕνεκεν τ῵ν χρῃζόντων (1148) χειραγωγίας, ἀφέντας τόν ὏ψηλότερον τ῅ς γνώσεως λόγον, καί τήν περί παθ῵ν μετερχομένους διδασκαλίαν· καθ᾿ ἥν καί ὁ μέγας 308 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Ἀπόστολος ἐν σαρκί λυσιτελέστερον ἔκρινεν εἶναι· τουτέστι, τῆ ἟θικῆ διδασκαλίᾳ, διά τούς μαθητάς· ὅλον ἔχων τόν πόθον ἀναλύσαι τ῅ς ἞θικ῅ς διδασκαλίας, καί σύν Φριστῶ γενέσθαι, διά τ῅ς κατά νοῦν ὏περκοσμίου καί ἁπλ῅ς θεωρίας. ν΄. Ὥσπερ πνιγόμενον τῶ πονηρῶ πνεύματι τόν ΢αούλ, ψάλλων μετά τ῅ς κιννύρας ἀνέπαυεν ὁ μακάριος Δαβίδ· οὕτω καί π᾵ς λόγος πνευματικός, γνωστικοῖς ἟δυνόμενος θεωρήμασιν, ἀναπαύει τόν ἐπιληπτευόμενον νοῦν, τ῅ς πνιγούσης α὎τόν πονηρ᾵ς ἐλευθερ῵ν συνειδήσεως. να΄. Πυῤῥάκης μετά κάλλους ὀφθαλμ῵ν ἐστι κατά τόν μέγα Δαβίδ, ὁ τῶ φαιδρῶ τοῦ κατά Θεόν βίου, τόν τ῅ς γνώσεως λόγον ἔχων συνεπιλάμποντα· καθ᾿ οὕς ἟ πρ᾵ξίς τε καί ἟ θεωρία συνεστήκασιν· ἟ μέν, ἀρετ῵ν λαμπρυνομένη τρόποις· ἟ δέ, θείοις φωτιζομένη νοήμασιν. νβ΄. Ἡ μέν τοῦ ΢αούλ βασιλεία, τ῅ς σωματικ῅ς τοῦ νόμου λατρείας ἐστίν εἰκών· ἥν ὁ Κύριος κατήργησεν, ὡς μηδέν τελειώσασαν. Ο὎δέν γάρ, φησίν, ἐτελείωσεων ὁ νόμος. Ἡ δέ τοῦ μεγάλου Δαβίδ βασιλεία, τ῅ς ε὎αγγελικ῅ς ἐστι λατρείας προδιατύπωσις· πάντα γάρ τά ἐν καρδίᾳ τοῦ Θεοῦ θελήματα τελείως περιέχει. νγ΄. ὇ ΢αούλ, ὁ φυσικός ἐστι νόμος· ὁ κατ᾿ ἀρχάς κυριεύειν τ῅ς φύσεως παρά τοῦ Κυρίου λαχών. Ὅς ἐπειδή παρέβη τήν ἐντολήν διά παρακο῅ς, φεισάμενος τοῦ Ἀγάγ βασιλέως Ἀμαλήκ· τουτέστι τοῦ σώματος· καί πρός τά πάθη κατώλισθεν· ἐξωθεῖται τ῅ς βασιλείας, ἵνα παραλάβῃ τόν Ἰσραήλ ὁ Δαβίδ· τουτέστιν ὁ νόμος τοῦ νεύματος, ὁ γενν῵ν τήν εἰρήνην τήν οἰκοδομοῦσαν περιφαν῵ς τῶ Θεῶ τόν τ῅ς θεωρίας ναόν. νδ΄. ΢αμουήλ ὏πακοή Θεοῦ ἑρμηνεύεται. Ο὎κοῦν ἕως ἀν καθ᾿ ὏πακοήν ὁ λόγος ἐν ἟μῖν ἱερατεύῃ, κἄν φείσηται τοῦ Ἀγάγ ὁ ΢αούλ· τουτέστι, τοῦ χοϊκοῦ φρονήματος· ἀλλ᾿ οὖν ἀποκτενεῖ τοῦτον ζηλώσας ὁ ἱερεύς Λόγος, καί πλήττει καταισχύνων τόν φιλαμαρτήμονα νοῦν, ὡς παραβάτην τ῵ν θείων δικαιωμάτων. νε΄. ἖πάν ὁ νοῦς ὏ψηλοφρονήσας, τόν κατά παθ῵ν α὎τόν χρίσαντα τ῅ς διδασκαλίας λόγον, διά τ῅ς (1149) προσηκούσης ἐρεύνης ἐπερωτ῵ν περί τ῵ν ποιητέων καί ο὎ ποιητέων παύσαιτο, τοῖς πάθεσι πάντως ἐξ ἀγνοίας ἁλίσκεται· δι᾿ ὧν κατά μέρος τοῦ Θεοῦ χωριζόμενος, ἐν ταῖς ἀκουσίοις περιστάσεσι προσχωρεῖ τοῖς δαίμοσι, τήν κοιλίαν θεοποι῵ν· ἐκεῖθεν ε὏ρέσθαι θέλων τ῵ν πιεζόντων παράκλησιν. Καί πειθέτω σε ΢αούλ, ἐν π᾵σι σύμβουλον μή λαμβάνων τόν ΢αμουήλ, ἐξ ἀνάγκης πρός εἰδωλολατρίαν μεταστρεφόμενος, καί τήν ἖γγαστρίμυθον ὡς δή τινα Θεόν ἐπερωτᾶν ἀνεχόμενος. νστ΄. ὇ τόν ἄρτον ε὎χόμενος λαβεῖν τόν ἐπιούσιον, ο὎ πάντως ὅλον δέχεται καθώς α὎τός ὁ ἄρτος ἐστίν· ἀλλά καθώς α὎τός ὁ δεχόμενος δύναται. Π᾵σι μέν γάρ ἑαυτόν δίδωσι τοῖς αἰτοῦσι ὁ τ῅ς ζω῅ς ἄρτος ὡς φιλάνθρωπος, ο὎ κατά τό α὎τό δέ π᾵σιν· ἀλλά τοῖς μεν μεγάλα δικαιοσύνης ἔργα πεποιηκόσι, πλείονως τοῖς δέ τούτων ἥττοσιν, ἟ττόνως· ἑκάστῳ καθώς ἟ κατά νοῦν ἀξία δέξασθαι δύναται. νζ΄. ὇ Κύριος ποτέ μέν ἀποδημεῖ, ποτέ δέ ἐνδημεῖ. Ἀποδημεῖ, κατά τήν πρόσωπον πρός πρόσωπον θεωρίαν· ἐνδημεῖ, κατά τήν ἐν ἐσόπτρῳ καί αἰνίγμασι θεωρίαν. νη΄. Σῶ μέν πρακτικῶ, ἐνδημεῖ διά τ῵ν ἀρετ῵ν ὁ Κύριος· τοῦ δέ μηδένα λόγον ποιουμένου τ῅ς ἀρετ῅ς, ἀποδημεῖ. Καί πάλιν, τῶ μέν θεωρητικῶ, διά γνώσεως τ῵ν ὄντων ἀληθοῦς ἐνδημεῖ· τοῦ δέ ταύτης κατά τι παρασφαλέντος, ἀποδημεῖ. νθ΄. Ἀποδημεῖ σαρκός, ὁ πρός τήν γνωστικήν ἕξιν μεταβάς ἀπό τ῅ς πρακτικ῅ς· ἁρπαζόμενος ὡς ἐν νεφέλαις, τοῖς ὏ψηλοτέροις νοήμασιν, εἰς τόν διαφαν῅ τ῅ς μυστικ῅ς θεωρίας ἀέρα· καθ᾿ ὅν σύν Κυρίῳ εἶναι δυνήσεται πάντοτε. ἖κδημεῖ δέ ἀπό τοῦ Κυρίου, ὁ μήπω δίχα τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν ἐνεργει῵ν καθαρῶ νοΐ θεωρ῅σαι κατά τό ἐφικτόν τά νοήματα δυνάμενος, καί τόν περί τοῦ Κυρίου λόγον ἁπλοῦν χωρίς αἰνιγμάτων μή χωρ῵ν. ξ΄. ὇ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ο὎ μόνον καθότι σεσάρκωται λέγεται σάρξ· ἀλλά καθότι Θεός Λόγος ἁπλ῵ς νοούμενος ἐν ἀρχῆ πρός τόν Θεόν καί Πατέρα, καί σαφεῖς καί γυμνούς τούς τ῅ς ἀληθείας περί τ῵ν ὅλων ἔχων τύπους, ο὎ περιέχει παραβολάς καί αἰνίγματα· ο὎δέ ἱστορίας δεομένας ἀλληγορίας· ἐπάν δέ ἀνθρώποις ἐπιδημήσῃ μή δυναμένοις γυμνῶ τῶ νοΐ γυμνοῖς προσβάλλειν νοητοῖς· ἀπό τ῵ν α὎τοῖς συνήθων διαλεγόμενος, διά τ῅ς τ῵ν ἱστορι῵ν καί αἰνιγμάτων καί παραβολ῵ν καί σκοτειν῵ν λόγων ποικιλίας (1152) συντιθέμενος, γίνεται σάρξ. Κατά γάρ τήν πρώτην προσβολήν, ο὎ γυμνῶ προσβάλλει Λόγῳ ὁ ἟μέτερος νοῦς· ἀλλά Λόγῳ σεσαρκωμένῳ· δηλαδή τῆ ποικιλίᾳ τ῵ν λέξεων· Λόγῳ μέν ὄντι, τῆ φύσει· σαρκί δέ τῆ ὄψει· ὥστε τούς πολλούς, σάρκα καί ο὎ 309 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Λόγον ὁρᾶν δοκεῖν κἄν εἰ κατά ἀλήθειαν ἐστι Λόγος. Ο὎ γάρ ὅπερ δοκεῖ τοῖς πολλοῖς, τοῦτο τ῅ς Γραφ῅ς ἐστιν ὁ νοῦς, ἀλλ᾿ ἕτερον παρά τό δοκοῦν. ὇ γάρ Λόγος, δι᾿ ἑκάστου τ῵ν ἀναγεγραμμένων ῥημάτων γίνεται σάρξ. ξα΄. Ἡ ἀπαρχή τ῅ς πρός ε὎σέβειαν μαθητείας τ῵ν ἀνθρώπων, ὡς πρός σάρκα γίνεσθαι πέφυκε. Γράμματι γάρ, ἀλλ᾿ ο὎ πνεύματι κατά τήν πρώτην εἰς θεοσέβειαν προσβολήν ὁμιλοῦμεν. Κατά μέρος δέ προσβαίνοντες τῶ πνεύματι κατά τό παχύ τ῵ν ῥημάτων τοῖς λεπτοτέροις θεωρήμασιν ἀποξέοντες, ἐν καθαρῶ καθαρ῵ς τῶ Φριστῶ γινόμεθα κατά τό δυνατόν ἀνθρώποις· εἰς τό δύνασθαι λέγειν κατά τόν Ἀπόστολον· Εἰ καί ἐγνώκαμεν κατά σάρκα Φριστόν, ἀλλά νῦν ο὎κέτι γινώσκομεν· διά τήν ἁπλ῅ν δηλονότι πρός τόν Λόγον χωρίς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τῶ καλυμμάτων τοῦ νοός προσβολήν· ἀπό τοῦ σάρκα τόν Λόγον γινώσκειν, εἰς τήν, ὡς Μονογενοῦς παρά Πατρός α὎τοῦ δόξαν προκόψαντες. ξβ΄. ὇ τήν ἐν Φριστῶ ζήσας ζωήν, τήν τε τοῦ νόμου καί τ῅ς φύσεως ὏περέβη δικαιοσύνην· ὅπερ ὁ θεῖος ἐνδεικνύμενος Ἀπόστολος φησιν· ἖ν γάρ Φριστῶ Ἰησοῦ, οὔτε περιτομή ἐστιν, οὔτε ἀκροβυστία. Διά μέν τ῅ς περιτομ῅ς, τήν νομικήν δικαιοσύνην δηλώσας· διά δέ τ῅ς ἀκροβυστίας, τήν φυσικήν ἰσονομίαν αἰνιξάμενος. ξγ΄. Οἱ μέν, δι᾿ ὕδατος ἀναγενν῵νται καί πνεύματος· οἱ δέ, ἐν πνεύματι ἁγίῳ καί πυρί τό βάπτισμα δέχονται. Σά τέσσαρα δέ ταῦτα, τό ὕδωρ τέ φημι, καί τό πνεῦμα, καί τό πῦρ, καί τό πνεῦμα ἅγιον,τό ἕν καί τό α὎τό Πνεῦμα νο῵ τοῦ Θεοῦ. Σοῖς μέν γάρ ὕδωρ ἐστί τό Πνεῦμα τό ἅγιον, ὡς ῥυπτικόν τ῵ν ἐκτός περί τό σ῵μα μολυσμ῵ν· τοῖς δέ πνεῦμα μόνον, ὡς ἐνεργητικόν τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν ἀγαθ῵ν· τοῖς δέ πῦρ, ὡς καθαρτικόν τ῵ν ἐντός κατά τό βάθος περί ψυχήν κηλίδων· τοῖς δέ κατά τόν μέγαν Δανιήλ, πνεῦμα ἅγιον, ὡς σοφίας καί γνώσεως χορηγόν. ἖κ γάρ τ῅ς διαφόρου περί τό ὏ποκείμενον ἐνεργείας, διαφόρους λαμβάνει τό ἕν καί α὎τό Πνεῦμα τάς προσηγορίας. ξδ΄. ὇ νόμος τό ΢άββατον δέδωκεν, Ἵνα, φησίν, ἀναπαύσηται τό ὏ποζύγιόν σου καί ὁ παῖς σου. Ἀμφότερα δέ ταῦτα δι᾿ αἰνιγμάτων τό σ῵μα δηλοῦσι. Σοῦ γάρ πρακτικοῦ νοός ὏ποζύγιόν ἐστι τό σ῵μα, ἀχθοφορεῖν βίᾳ τοῖς τρόποις τ῵ν ἀρετ῵ν κατά τήν πρ᾵ξιν ἀναγκαζόμενον. Σοῦ δέ θεωρητικοῦ παῖς, ὡς ἤδη λογισθέν θεωρήμασι, καί λογικ῵ς ταῖς γνωστικαῖς ἐπιταγαῖς τοῦ νοός ὏πηρετούμενον. (1153) Ἀμφοτέροις δέ ΢άββατόν ἐστι, τ῵ν α὎τοῖς ἐνεργουμένων κατά τε πρ᾵ξιν καί θεωρίαν καλ῵ν, τό πέρας, τήν πρόσφορον ἑκάστῳ παρέχον ἀνάπαυσιν. ξε΄. ὇ τήν ἀρετήν μετά τ῅ς πρεπούσης γνώσεως ἐξανύων, ὏ποζύγιον ἔχει τό σ῵μα, λόγῳ ἐλαύνων πρός τήν τ῵ν καθηκόντων ἐνέργειαν· παῖδα δέ, τόν ἐπ᾿ ἀρετῆ κατά τήν πρ᾵ξιν τρόπον· ἤγουν α὎τόν τόν καθ᾿ ὅν ἟ ἀρετή πέφυκε γίνεσθαι τρόπον· ὥσπερ ἀργυρίῳ τοῖς διακριτικοῖς ὠνηθέντα λογισμοῖς. ΢άββατον δέ, ἟ κατ᾿ ἀρετήν ἀπαθής καί εἰρηναία τ῅ς τε ψυχ῅ς καί τοῦ σώματος κατάστασις, ἤγουν ἀναλλοίωτος ἕξις. ξστ΄. ὇ τοῦ Θεοῦ λόγος, τοῖς μέν ἔτι περί τά σωματικά τ῅ς ἀρετ῅ς εἴδη τό πλέον ἔχουσι τ῅ς φροντίδος, ἄχυρον γίνεται καί χόρτος· διατρέφων α὎τ῵ν τό παθητικόν τ῅ς ψυχ῅ς μέρος, πρός τήν τ῵ν ἀρετ῵ν ὏πηρεσίαν· τοῖς ἀνηγμένοις δέ τῆ θεωρίᾳ τ῅ς ἀληθοῦς τ῵ν θείων κατανοήσεως, ἔστιν ἄρτος διατρέφων α὎τ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς τό νοερόν πρός θεοειδ῅ τελειότητα. Διό τούς πατριάρχας ε὏ρίσκομεν ἐπισιτιζομένους ἐν τῆ ὁδῶ, καί ἑαυτοῖς ἄρτους, καί τοῖς ὄνοις α὎τ῵ν χορτάσματα. Καί ὁ ἐν τοῖς Κριταῖς δέ Λευίτης, τῶ ἐν Γαβαᾶ ξεναγήσαντι α὎τόν πρεσβύτῃ φησίν· Εἰσί καί ἟μῖν ἄρτοι, καί τοῖς ὄνοις ἟μ῵ν ἄχυρα· καί ο὎κ ἔστιν ὏στέρημα τοῖς παισί σου, παντός τινος. ξζ΄. ὇ τοῦ Θεοῦ Λόγος καί δρόσος λέγεται καί ἔστιν· καί ὕδωρ καί πηγή καί ποταμός, ὡς γέγραπται· κατά τήν ὏ποκειμενικήν δηλονότι τ῵ν δεχομένων δύναμιν, ταῦτα και ὤν καί γινόμενος. Σοῖς μέν γάρ ἐστι δρόσος, ὡς τ῅ς ἔξωθεν ἐπικειμένης α὎τοῖς περί τό σ῵μα τ῵ν παθ῵ν πυρώσεώς τε καί ἐνεργείας, σβεστικός. Σοῖς δέ τό βάθος τῶ ἰῶ τ῅ς κακίας φρυσσομένοις [Fr. et guidm Regii φυσσωμένοις], ἐστίν ὕδωρ· ο὎ μόνον ὡς δι᾿ ἀντιπαθείας τοῦ ἀντικειμένου φθαρτικός, ἀλλά καί ὡς μεταδοτικός ζωτικ῅ς πρός τό εὖ εἶναι δυνάμεως. Πηγή δέ, ἀεννάως ἔχουσιν ἀναβλύζουσαν τήν ἕξιν τ῅ς θεωρίας, ὡς σοφίας χορηγός. Ποταμός δέ, τοῖς τήν ε὎σεβ῅ καί (1156) ὀρθήν καί σωτήριον ποταμηδόν προχέουσι διδασκαλίαν ὡς ἀνθρώπους, καί κτήνη καί θηρία καί φυτά δαψιλ῵ς ποτίζων· ἵνα καί ἄνθρωποι θεωθ῵σι, τοῖς τ῵ν λεγομένων ὏ψωθέντες νοήμασι· καί οἱ κτηνωθέντες τοῖς πάθεσι, διά τ῅ς ἀκριβοῦς τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν τρόπων ἀποδείξεως ἀνθρωπισθέντες, τήν φυσικήν ἐπαναλάβωσι λογιότητα· καί οἱ θηριωθέντες ταῖς πονηραῖς ἕξεσι καί κακοπραγίαις, διά τ῅ς προσηνοῦς τε καί ε὎αφοῦς παραινέσεως τιθασσευθέντες, πρός τήν τ῅ς φύσεως ἐπανέλθωσιν ἟μερότητα· καί οἱ φυτ῵ν δίκην ἀναισθητοῦντες τ῵ν ἀγαθ῵ν, διά τ῅ς εἰς βάθος τοῦ λόγου διαβάσεως ἀπαλυθέντες, λάβωσιν αἴσθησιν πρός καρπογονίαν, καί δύναμιν τήν α὎τούς διατρέφουσαν, τοῦ λόγου ποιότητα.

310 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ξη΄. ὇δός ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, τοῖς καλ῵ς κατά τήν πρακτικήν,καί ε὎τόνως τό τ῅ς ἀρετ῅ς τρέχουσι στάδιον· καί μήτε δεξιά διά κενοδοξίας, μήτε ἀριστερά διά τ῅ς πρός τά πάθη ῥοπ῅ς ἐκκλίνουσιν, ε὎θύνων κατά Θεόν τά διαβήματα· ὅπερ εἰς τέλος μή φυλάξας Ἀσά ὁ βασιλεύες Ἰούδα, λέγεται περί τό γ῅ρας α὎τοῦ πεπονηκέναι τούς πόδας· ὡς περί τόν δρόμον τοῦ κατά Θεόν βίου ἀσθενήσας. ξθ΄. Θύρα λέγεται τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς τούς καλ῵ς π᾵σαν διηνυκότας τήν ὁδόν τ῵ν ἀρετ῵ν κατά τόν ἄμεπτον δρόμον τ῅ς πράξεως, πρός γν῵σιν εἰσάγων· καί ὡς φ῵ς, δεικνύς τούς πολυφαεῖς τ῅ς σοφίας θησαυρούς. ὇ α὎τός γάρ καί ὁδός ἐστι καί θύρα καί κλείς καί βασιλεία· ὁδός μέν, ὡς ὁδηγός· κλείς δέ, ὡς ἀνοίγων τοῖς ἀξίοις τ῵ν θείων καί ἀνοιγόμενος· θύρα δέ, ὡς εἰσαγωγεύς· βασιλεία δέ, ὡς κληρονομούμενος, καί κατά μέθεξιν ἐν π᾵σι γινόμενος. ο΄. Υ῵ς ὁ Κύριος λέγεται, καί ζωή καί ἀνάστασις καί ἀλήθεια. Υ῵ς μέν καί ὡς λαμπρότης, ψυχ῵ν, καί ὡς ἀγνοίας σκότους διώκτης· καί ὡς φωτίζων τόν νοῦν πρός κατανόησιν τ῵ν ἀποῤῥήτων· καί δεικνύς, τά μόνοις θεατά τοῖς καθαροῖς μυστήρια· ζωή δέ, ὡς τήν πρέπουσαν ψυχαῖς ἀγαπώσαις τόν Κύριον ἐν τοῖς θείοις παρεχόμενος κίνησιν· ἀνάστασις δέ, ὡς τ῅ς νεκρ᾵ς τ῵ν ὏λικ῵ν προσπαθείας ἐγείρων τόν νοῦν, φθορ᾵ς παντοίας καθαρόν καί νεκρότητος· ἀλήθεια δέ, ὡς ἕξιν τ῵ν ἀγαθ῵ν τοῖς ἀξίοις δωρούμενος ἄτρεπτον. οα΄. ὇ μέν τοῦ Θεοῦ, καί Πατρός Θεός Λόγος, ἑκάστῃ μυστικ῵ς ἐνυπάρχει τ῵ν οἰκείων ἐντολ῵ν· ὁ δέ Θεός καί Πατήρ, ὅλος ἐστίν ἀχώριστος ἐν ὅλῳ τῶ οἰκείῳ Λόγῳ φυσικ῵ς. ὇ τοίνυν δεχόμενος θείαν ἐντολήν καί ποι῵ν α὎τήν, τόν ἐν α὎τῆ τοῦ Θεοῦ δέχεται Λόγον. ὇ δέ τόν Λόγον διά τ῵ν ἐντολ῵ν δεξάμενος, δι᾿ α὎τοῦ τόν ἐν α὎τῶ φυσικ῵ς ὄντα συνεδέξατο Πατέρα, καί τό ἐν α὎τῶ φυσικ῵ς ὄν συνεδέξατο Πνεῦμα. (1157) Ἀμήν γάρ, φησι, λέγω ὏μῖν, ὁ λαμβάνων ὅν τινα πέμψω, ἐμέ λαμβάνει· ὁ δέ ἐμέ λαμβάνων, λαμβάνει τόν πέμψαντά με. ὇ γοῦν ἐντολήν δεξάμενος καί ποιήσας α὎τήν, λαβών ἔχει μυστικ῵ς τήν ἁγίαν Σριάδα. οβ΄. Δοξάζει τόν Θεόν ἐν ἑαυτῶ, ο὎χ ὁ λόγοις μόνον γεραίρων τόν Θεόν, ἀλλ᾿ ὁ διά τόν Θεόν ὏πέρ ἀρετ῅ς τά τ῵ν πόνων ὏πομένων παθήματα· καί ἀντιδοξάζεται παρά Θεοῦ, τήν ἐν τῶ Θεῶ δόξαν, οἷον ἀρετ῅ς ἔπαθλον κατά μέθεξιν τήν τ῅ς ἀπαθείας κομιζόμενος χάριν. Π᾵ς γάρ ὁ δοξάζων τόν Θεόν ἐν ἑαυτῶ διά τ῵ν κατά τήν πρακτικήν ὏πέρ ἀρετ῅ς παθημάτων, καί α὎τός ἐν τῶ Θεῶ δοξάζεται, διά τ῅ς κατά τήν θεωρίαν ἀπαθοῦς τ῵ν θείων ἐλλάμψεως. Υησί γάρ ὁ Κύριος ἐπί τό πάθος ἐρχόμενος· Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Τἱός τοῦ ἀνθρώπου, καί ὁ Θεός ἐδοξάσθη ἐν α὎τῶ. Εἰ ὁ Θεός ἐδοξάσθη ἐν α὎τῶ, καί ὁ Θεός δοξάσει α὎τόν ἐν ἑαυτῶ· καί ε὎θύς δοξάσει α὎τόν. Ὡς ἐντεῦθεν εἶναι δ῅λον, ὅτι τοῖς ὏πέρ ἀρετ῅ς παθήμασιν, ἐπακολουθοῦσι τά θεῖα χαρίσματα. ογ΄. Ἕως τόν ἐν τῶ ῥητῶ τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς ποικίλως δά τ῵ν αἰνιγμάτων σεσωματωμένον ὁρ῵μεν τόν τοῦ Θεοῦ Λόγον, οὔπω τόν ἀσώματον καί ἁπλοῦν καί ἐνιαῖον καί μόνον, ὡς ἐν ἀσωμάτῳ καί ἁπλῶ καί ἐνιαίῳ καί μόνῳ Τἱῶ νοητ῵ς τεθεάμεθα Πατέρα, κατά τό, ὇ ἑωρακώς ἐμέ ἑώρακε τόν Πατέρα. Καί· ἖γώ ἐν τῶ Πατρί, καί ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί. Πολλ῅ς οὖν χρεία τ῅ς ἐπιστήμης, ὥστε διαδύντας πρότερον τά περί τόν Λόγον τ῵ν ῥημάτων καλύμματα, οὕτω γυμνῶ τῶ νοΐ καθαρόν α὎τόν ἐφ᾿ ἑαυτόν ἑστ῵τα θεάσασθαι [unus Reg. τεθεάσασθαι] τόν Λόγον, τόν ἐν ἑαυτῶ σαφ῵ς ὡς ἐφικτόν ἀνθρώποις τόν Πατέρα δεικνύντα. Διόπερ ἀνάγκη τόν ε὎σεβ῵ς τόν Θεόν ἐπιζητοῦντα, μηδενί κρατεῖσθαι ῥητ῵, ἵνα μή ἀντί Θεοῦ, τά περί Θεόν λάθῃ λαβών· τουτέστιν, ἀντί τοῦ Λόγου τά ῥητά στέργων ἐπισφαλ῵ς τ῅ς Γραφ῅ς, τοῦ Λόγου διαφυγόντος τόν νοῦν ἐκ τ῵ν περιβλημάτων κρατεῖν δοκοῦντα τόν ἀσώματον Λόγον· κατά γε τήν Αἰγυπτίαν, τήν μή τοῦ Ἰωσήφ, ἀλλά τ῵ν α὎τοῦ ἐπιλαβομένην ἱματίων· καί τούς παλαιούς ἀνθρώπους, οἱ μόνῃ τ῅ ε὎πρεπείᾳ τ῵ν ὁρωμένων ἐναπομείναντες, ἔλαθον τῆ κτίσει λατρεύοντες παρά τόν κτίσαντα. οδ΄. ὇ τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς λόγος, κατά μέρος τοῖς (1160) ὏ψηλοτέροις νοήμασι τήν τ῵ν ἐπ᾿ α὎τ῵ σωματικ῵ς διαπεπλασμένων ῥητ῵ν ἐκδυσάμενος σύνθεσιν, ὡς ἐν φωνῆ αὔρας λεπτ῅ς ὏πάρχων δείκνυται τῶ διορατικωτέρῳ, νοΐ· τῶ διά τήν ἄκραν ἀπόλειψιν τ῵ν κατά φύσιν ἐνεργει῵ν, αἴσθησιν μόνου δυνηθέντι λαβεῖν, τ῅ς τόν Λόγον ποσ῵ς μηνυούσης ἁπλότητος, κατά τόν μέγα Ἠλίαν τόν ἐν τῶ σπηλαίῳ Φωρήβ ταύτης ἀξιωθέντα τ῅ς ὄψεως. Φωρήβ γάρ ἑρμηνεύεται νέωμα [unus Reg. νόημα], ὅπερ ἐστίν ἟ ἐν τῶ καινῶ πνεύματι τ῅ς χάριτος ἕξις τ῵ν ἀρετ῵ν. Σό δέ σπήλαιον, ἟ τ῅ς σοφίας ἐστί κατά νοῦν κρυφιότης· ἐν ᾗ ὁ γενόμενος, τ῅ς ὏πέρ αἴσθησιν μυστικ῵ς αἰσθήσεται γνώσεως, ἐν ᾗ λέγεται τυγχάνειν ὁ Θεός. Π᾵ς οὖν κατά τόν μέγαν Ἠλίαν ζητ῵ν ἀληθ῵ς τόν Θεόν, ο὎ μόνον ἐν Φωρήβ γενήσεται· τουτέστιν, ὡς πρακτικός ἐν τῆ ἕξει τ῵ν ἀρετ῵ν· ἀλλά καί ἐν τῶ σπηλαίῳ τῶ ἐν Φωρήβ· τουτέστιν, ὡς θεωρητικός ἐν τῆ κρυφιότητι τ῅ς σοφίας τῆ ἐν μόνῃ τυγχανούσῃ τῆ ἕξει τ῵ν ἀρετ῵ν. οε΄. Ὅταν ὁ νοῦς τάς ἐπικειμένας α὎τῶ πολλάς περί τ῵ν ὄντων ἐκτινάξηται δόξας, τότε σαφής α὎τῶ τ῅ς ἀληθείας ὁ λόγος ἀναφαίνεται, διδούς α὎τῶ τ῅ς ὄντως γνώσεως τάς ὏ποθήκας, καί τάς πρώην ἐπ᾿ α὎τ῵ προλήψεις ὡσεί λεπίδας τ῵ν ὀπτικ῵ν

311 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δυνάμεων ἀπωθούμενος, κατά τόν θεσπέσιον καί μέγαν Ἀπόστολον Παῦλον. Λεπίδες γάρ εἰσιν, ὡς ἀληθ῵ς, ἐπικείμεναι τῶ διορατικῶ τ῅ς ψυχ῅ς, καί ἀπείργουσαι τήν πρός τόν ἀκραιφν῅ τ῅ς ἀληθείας λόγον, διάβασιν, αἵ τε πρός τό ῥητόν μόνον τ῅ς Γραφ῅ς ὏πολήψεις, καί τ῵ν ὁρωμένων αἱ κατ᾿ αἴσθησιν προσπαθεῖς θεωρίαι. οστ΄. ὇ μέν θεῖος Ἀπόστολος Παῦλος, τήν τοῦ Λόγου γν῵σιν, ἐκ μέρους ἔφη γινώσκειν. ὇ δέ μέγας ε὎αγγελιστής Ἰωάννης τεθε᾵σθαι λέγει τήν α὎τοῦ δόξαν. ἖θεασάμεθα γάρ, φησίν, τήν δόξαν α὎τοῦ, δόξαν ὡς Μονογενοῦς παρά Πατρός, πλήρης χάριτος καί ἀληθείας. Καί μήποτε ὁ μέν ἅγιος Παῦλος τήν ὡς Θεοῦ Λόγου γν῵σιν ἐκ μέρους ἔφη γινώσκειν. ἖κ γάρ τ῵ν ἐνεργει῵ν, ποσ῵ς μόνον γινώσκεται.Ἡ γάρ ἐπ᾿ α὎τῶ κατ᾿ ο὎σίαν τε καί ὏πόστασιν γν῵σις, ὁμοίως π᾵σιν ἐγγέλοις τε καί ἀνθρώποις, καθέστηκεν ἄβατος, κατ᾿ ο὎δέν ο὎δενί γινωσκομένη· ὇ δέ ἅγιος Ἰωάννης, τέλειον ὡς ἐν ἀνθρώποις, τόν τ῅ς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου μυηθείς λόγον, τήν ὡς σάρκα Λόγον δόξαν ἔφη τεθε᾵σθαι· τουτέστι, τόν λόγον, ἤγουν τόν σκοπόν, καθ᾿ ὅν ὁ Θεός γέγονεν ἄνθρωπος, πλήρη χάριτος ἐθεάσατο, καί ἀληθείας. Ο὎ γάρ καθ᾿ ὅ κατ᾿ ο὎σίαν Θεός, καί τ῵ Θεῶ Πατρί ὁμοούσιος ὁ Μονογενής κεχαρίτωται, ἀλλά καθ᾿ ὅ φύσει κατ᾿ οἰκονομίαν γέγονεν, ἄνθρωπος καί ἟μῖν ὁμοούσιος, δι᾿ ἟μ᾵ς κεχαρίτωται τούς χρῄζοντας χάριτος· καί ἐκ τοῦ πληρώματος α὎τοῦ διαπαντός κατά π᾵σαν ἟μ῵ν προκοπήν τήν ἀναλογοῦσαν δεχομένους χάριν. Ὥστε ὁ τόν λόγον (1161) τέλειον ἐν ἑαυτ῵ φυλάξας, ἀβέβηλον τοῦ δι᾿ ἟μ᾵ς σαρκωθέντος Θεοῦ Λόγου, τήν πλήρη χάριτος καί ἀληθείας κομίσεται δόξαν, τοῦ δι᾿ ἟μ᾵ς ἑαυτόν καθ᾿ ἟μ᾵ς δοξάσαντός τε καί ἁγιάσαντος κατά τήν α὎τοῦ παρουσίαν. Ὅταν γάρ, φησίν, ἐκεῖνος φανερωθῆ, ὅμοιοι α὎τῶ ἐσόμεθα. οζ΄. Ἕως ἟ ψυχή, τήν ἀπό δυνάμεως εἰς δύναμιν, καί ἀπό δόξης εἰς δόξαν ποιεῖται μετάβασιν· τουτέστι, τήν ἀπό ἀρετ῅ς εἰς ἀρετήν μείζονα προκοπήν, καί τήν ἀπό γνώσεως εἰς γν῵σιν ὏ψηλοτέραν ἀνάβασιν, ο὎κ ἐπαύσατο παροικοῦσα, κατά τό εἰρημένον. Πολλά παρώκησεν ἟ ψυχή μου. Πολύ γάρ ἐστι τό διάστημα, καί τό πλ῅θος τ῵ν ὀφειλουσ῵ν παρ᾿ α὎τ῅ς διαβαθ῅ναι γνώσεων, μέχρις οὗ διελεύσεται ἐν τόπῳ σκην῅ς θαυμαστ῅ς, ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ· ἐν φωνῆ ἀγαλλιάσεως καί ἐξομολογήσεως, ἤχου ἑορτάζοντος· ἀεί φωναῖς, φωνήν,νοεραῖς, νοεράν προστιθεῖσα τῆ προκοπῆ τ῵ν θείων θεωρημάτων, μετά τ῅ς κατά νοῦν ἐπί τοῖς θεωρηθεῖσιν ἀγαλλιάσεως, ἤγουν χαρ᾵ς, καί τ῅ς ἀναλογούσης ε὎χαριστίας. Σοιαύτας γάρ ἑορτάζουσι πάντες, οἱ τό Πνεῦμα τ῅ς χάριτος εἰληφότες, ἐν ταῖς καρδίαις α὎τ῵ν κράζων· Ἀββ᾵, ὁ Πατήρ. οη΄. ὇ τ῅ς θαυμαστ῅ς σκην῅ς τόπος, καί ἀπαθής ἐστι καί ἀπήμων ἕξις τ῵ν ἀρετ῵ν· καθ᾿ ἥν ὁ τοῦ Θεοῦ γινόμενος Λόγος, διαφόροις ἀρετ῵ν κάλλεσι κατακοσμεῖ καθάπερ σκηνήν τήν ψυχήν. ὇ δέ οἶκος τοῦ Θεοῦ, ἟ ἐκ πολλ῵ν καί διαφόρων συγκειμένη θεωρημάτων γν῵σίς ἐστι· καθ᾿ ἥν ἐνδημ῵ν τῆ ψυχῆ ὁ Θεός, τοῦ τ῅ς σοφίας κρατ῅ρος ἐμπίμπλησιν.Ἡ δέ φωνή τ῅ς ἀγαλλιάσεώς ἐστι, τό ἐπί τῶ πλούτῳ τ῵ν ἀρετ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς σκίρτημα. Ἡ δέ τ῅ς ἐξομολογήσεως, ἟ ἐπί τῆ δόξῃ τ῅ς κατά τήν σοφίαν ε὎ωχίας ἐστίν ε὎χαριστία. ὇ δέ ἦχος, ἟ ἐξ ἀμφοῖν, ἀγαλλιάσεώς φημι καί ἐξομολογήσεως, κατά σύγκρασιν γινομένη διηνεκής μυστική δοξολογία. οθ΄. ὇ γενναίως καταπαλαίσας τά πάθη τοῦ σώματος, καί τοῖς ἀκαθάρτοις πνεύμασιν ἱκαν῵ς πολεμήσας, καί τ῅ς ἑαυτοῦ κατά ψυχήν χώρας ἐξελάσας α὎τ῵ν τά νοήματα· καρδίαν ε὎χέσθω καθαράν α὎τῶ δοθ῅ναι, καί πνεῦμα ε὎θές ἐν τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαινισθ῅ναι· τουτέστι, τελείως τ῵ν μέν φαύλων κενωθ῅ναι λογισμ῵ν, τ῵ν δέ θείων ἐννοι῵ν πληρωθ῅ναι διά τ῅ς χάριτος· ἵνα γένηται κόσμος Θεοῦ νοητ῵ς λαμπρός τε καί μέγας, ἐξ ἞θικ῵ν καί φυσικ῵ν καί θεολογικ῵ν συνεστώς θεωρημάτων. π΄. ὇ τήν καρδίαν καθαράν ἐργασάμενος, ο὎ μόνον τ῵ν ὏ποβεβηκότων καί μετά Θεόν γνώσεται τούς λόγους, ἀλλά καί α὎τῶ ποσ῵ς μετά τήν τ῵ν ὅλων διάβασιν, ἐνορᾶ· ὅπερ ἐστίν ἀκρότατον τέλος τ῵ν ἀγαθ῵ν· ἐν ᾗ γενόμενος ὁ Θεός, ἀξιοῖ τά ἴδια γράμματα διά τοῦ πνεύματος ἐγχαράττειν, καθάπερ τισί (1164) πλαξί Μωσαϊκαῖς· τοσοῦτον, ὅσον ἑαυτήν διά πράξεως ἐπιδέδωκε καί θεωρίας, κατά τήν τό, Α὎ξάνου, μυστικ῵ς κελεύουσαν ἐντολήν. πα΄. Καρδία καθαρά τάχα ἐκείνη λέγεται,἟ μηδεμίαν ἔχουσα φυσικήν καθ᾿ οἱονδήποτε τρόπον, πρός ὁτιοῦν κίνησιν· ἐν ᾗ καθάπερ πτυχίῳ καλ῵ς λειανθέντι διά τήν ἄκραν ἁπλότητα γινόμενος ὁ Θεός, τούς ἰδίους νόμους ἐγγράφει. πβ΄. Καρδία ἐστί καθαρά, ἟ παντάπασιν ἀνείδεοντῶ Θεῶ καί ἀμόρφωτον παραστήσασα τήν μνήμην· καί μόνοις τοῖς α὎τοῦ ἕτοιμον ἐνσημανθ῅ναι τύποις, δι᾿ ὧν ἐμφανής πέφυκε γίνεσθαι. πγ΄. ὇ τοῦ Φριστοῦ νοῦς, ὅν λαμβάνουσιν οἱ ἅγιοι, κατά τόν φάμενον· Ἡμεῖς δέ νοῦν Φριστοῦ ἔχομεν, ο὎ κατά στέρησιν τ῅ς ἐν ἟μῖν νοερ᾵ς δυνάμεως ἐπιγίνεται· ο὎δέ ὡς συμπληρωτικός τοῦ ἟μετέρου νοός, ο὎δ᾿ ὡς μεταβαίνων ο὎σιωδ῵ς καθ᾿ ὏πόστασιν εἰς

312 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τόν ἟μέτερον νοῦν· ἀλλ᾿ ὡς τῆ οἰκείᾳ ποιότητι τήν τοῦ ἟μετέρου νοός λαμπρύνων δύναμιν, καί πρός τήν α὎τήν α὎τῶ φέρων ἐνέργειαν. Νοῦν γάρ ἔχειν Φριστοῦ ἔγωγέ φημι, τόν κατ᾿ α὎τόν νοοῦντα, καί διά πάντων α὎τόν νοοῦντα. πδ΄. ΢῵μα Φριστοῦ εἶναι λεγόμεθα, κατά τό, Ἡμεῖς δέ σ῵μα Φριστοῦ ἐσμεν, καί μέλη ἐκ μέρους· ο὎ κατά στέρησιν τ῵ν ἟μετέρων σωμάτων, ἐκείνου τό σ῵μα γινόμενοι· ο὎δ᾿ αὖ πάλιν ἐκείνου καθ᾿ ὏πόστασιν εἰς ἟μ᾵ς μεταβαίνοντος, ἤ μεληδόν διατεμνομένου· ἀλλά τῶ καθ᾿ ὁμοιότητα τ῅ς τοῦ Κυρίου σαρκός, τήν φθοράν ἀποσείεσθαι τ῅ς ἁμαρτίας. Ὡς γάρ ὁ Φριστός κατά φύσιν σαρκί τε καί ψυχῆ καθ᾿ ὅ νοεῖται ἄνθρωπος ἀναμάρτητος ἦν, οὕτω καί ἟μεῖς οἱ πεπιστευκότες α὎τῶ, καί διά Πνεύματος α὎τόν ἐνδυσάμενοι, κατά προαίρεσιν ἐν α὎τῶ χωρίς ἁμαρτίας εἶναι δυνάμεθα. πε΄. Εἰσί παρά τῆ Γραφ῅ καί χρονικοί αἰ῵νες καί ἄλλων αἰώνων συντέλειαν περιέχοντες, κατά τό, Νυνί δέ ἅπαξ ἐπί συντελείᾳ τ῵ν αἰώνων, καί τά ἑξ῅ς. Καί ἕτεροι πάλιν χρονικ῅ς ἐλεύθεροι φύσεως αἰ῵νες, μετά τόν ἐνεστ῵τα τοῦτον χρόνον, αἰ῵να, τόν ἐπί συντελείᾳ τ῵ν αἰώνων, κατά τό, Ἵνα ἐνδείξηται ἐν τοῖς αἰ῵σι τοῖς ἐπερχομένοις τόν ὏περβάλλοντα πλοῦτον, καί τά ἑξ῅ς. Ε὏ρίσκομεν δέ παρά τῆ γραφῆ καί πλ῅θος αἰώνων, παρελθόντων τε καί ἐνεστώτων καί μελλόντων· καί αἰ῵νας αἰώνων εἶναί τινας αἰ῵νας, καί αἰ῵νος αἰ῵να, καί χρόνους αἰωνίους, καί γενεάς συνημμένας αἰ῵σι. Καί ἵνα μή νῦν, τί μεν διά τ῵ν χρονικ῵ν αἰώνων, τί δέ διά τ῵ν αἰωνίων χρόνων καί (1165) γενε῵ν βούλεται δηλοῦν ὁ λόγος, λέγοντες· τινές δέ παλιν ἁπλ῵ς οἱ αἰ῵νες τ῵ν αἰώνων, τίς τε ὁ ἁπλοῦς αἰών, καί ὁ αἰών τοῦ αἰ῵νος, πολύν παρά τήν ὏πόθεσιν ἐκτείνωμεν λόγον, τά περί τούτων τοῖς φιλομαθέσι σκοπεῖν ἐάσαντες, πρός τόν σκοπόν δι᾿ ὅν ταῦτα προηγάγομεν, ἐπανέλθωμεν. πστ΄. Οἴδαμεν τι κατά τήν Γραφήν ὏περαιώνιον· ὅπερ ὅτι μέν ἔστιν, ἐσήμανε· τί δέ τοῦτό ἐστιν, ο὎κ ὠνόμασε, κατά τό, Κύριος βασιλεύων τόν αἰ῵να, καί ἐπ᾿ αἰ῵να καί ἔτι. Ο὎κοῦν ἔστι τι πρ᾵γμα ὏πέρ αἰ῵νας, ἟ ἀκραιφνής τοῦ Θεοῦ βασιλεία. Ο὎ γάρ δή θέμις εἰπεῖν ἦρχθαι, ἤ φθάνεσθαι ὏πό αἰώνων ἤ χρόνων τήν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν. Σαύτην δέ πιστεύομεν εἶναι τ῵ν σωζομένων κληρονομίαν, καί μονήν, καί τόπον, καθώς ὁ ἀληθής παραδίδωσι λόγος· ὡς τέλος τ῵ν δι' ἐφέσεως πρός τό ἔσχατον ὀρεκτόν κινουμένων· ἐν ᾧ γινόμενοι, πάσης τ῅ς ὁποιασοῦν δέχονται παῦλαν κινήσεως· ὡς μηκέτι χρόνου τινός ὄντος α὎τ῵ν ἤ αἰ῵νος τοῦ διαβαθ῅ναι ὀφείλοντος, οἷα δή μετά πάντα καταντήσασιν εἰς τόν Θεόν· τόν πρό πάντων ὄντα τ῵ν αἰώνων, καί ὅν φθάνειν αἰώνων φύσις ο὎ πέφυκεν. πζ΄. ἖φ᾿ ὅσον χρόνον τίς ἐστιν ἐν τῆ ζωῆ ταύτῃ, κἄν τέλειός ἐστι κατά τήν ἐνθάδε κατάστασιν, καί πράξει καί θεωρίᾳ, τήν ἐκ μέρους ἔχει καί γν῵σιν καί προφητείαν καί ἀῤῥαβ῵να Πνεύματος ἁγίου· ἀλλ᾿ ο὎κ α὎τό τό πλήρωμα· ἐλευσόμενός ποτε μετά τήν τ῵ν αἰώνων περαίωσιν εἰς τήν τελείαν λ῅ξιν, τήν πρόσωπον πρός πρόσωπον τοῖς ἀξίοις δεικνῦσαν α὎τήν ἐφ᾿ ἑαυτ῅ς ἑστ῵σαν τήν ἀλήθειαν· ὡς μηκέτι ἐκ τοῦ πληρώματος μέρος ἔχειν, ἀλλ᾿ α὎τό τό πλήρωμα τ῅ς χάριτος κατά μέθεξιν ὅλον κομίζεσθαι. Καταντήσεσθαι γάρ, φησίν ὁ Ἀπόστολος, πάντας (δηλονότι τούς σωζομένους) εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἟λικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Φριστοῦ· ἐν ᾧ εἰσιν οἱ θησαυροί τ῅ς σοφίας καί τ῅ς γνώσεως ἀπόκρυφοι· ἧς φαινομένης, τό ἐκ μέρους καταργηθήσεται. πη΄. Ζητοῦσί τινες, π῵ς ἔσται τ῵ν ἀξιουμένων τ῅ς ἐν τῆ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ τελειότητος ἟ κατάστασιν· πότερον κατά προκοπήν καί μετάβασιν, ἤ κατά τήν ἐν στάσει ταυτότητα· π῵ς τε τά σώματα καί τάς ψυχάς εἶναι χρεών ὏πολαμβάνειν. Πρός δή τοῦτο στοχαστικ῵ς ἐρεῖ τις, ὅτι καθάπερ ἐπί τ῅ς σωματικ῅ς ζω῅ς διττός ἐστιν ὁ τ῅ς τροφ῅ς λόγος· ὁ μέν πρός αὔξησιν, ὁ δέ πρός συντήρησιν τ῵ν τρεφομένων· μέχρις οὗ φθάσωμεν τό τέλειον τ῅ς σωματικ῅ς ἟λικίας, τρεφόμεθα πρός αὔξησιν· ἐπειδάν δέ τό σ῵μα στῆ τ῅ς εἰς μέγεθος ἐπιδόσεως, ο὎κέτι τρέφεται πρός αὔξησιν, ἀλλά πρός συντήρησιν. Οὕτως καί ἐπί τ῅ς ψυχ῅ς διττός ὁ τ῅ς τροφ῅ς λόγος.Σρέφεται γάρ προκόπτουσα ταῖς ἀρεταῖς καί (1168) τοῖς θεωρήμασι, μέχρις οὗ διαβ᾵σα τά ὄντα πάντα φθάσῃ τό μέτρον τ῅ς ἟λικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Φριστοῦ· ἐν ᾧ γινομένη, πάσης τ῅ς πρός ἐπίδοσίν τε καί αὔξησιν διά τ῵ν μέσων ἵσταται προκοπ῅ς· ἀμέσως τρεφομένη τό ὏πέρ νόησιν· καί διά τοῦτο τυχόν ὏πέρ αὔξησιν· τ῅ς ἀφθάρτου τροφ῅ς εἶδος, πρός συντήρησιν τ῅ς δοθείσης α὎τῆ θεοειδοῦς τελειότητος, καί ἔκφανσιν τ῵ν τ῅ς τροφ῅ς ἐκείνης ἀπείρων ἀγλαϊ῵ν, καθ᾿ ἥν τό ἀεί εὖ ὡσαύτως εἶναι ἐνδημ῅σαν α὎τῆ δεχομένη, γίνεται θεός τ῅ς μεθέξει τ῅ς θεϊκ῅ς χάριτος, πασ῵ν τ῵ν κατά νοῦν καί αἴσθησιν ἐνεργει῵ν, α὎τή τε παυσαμένη, καί ἑαυτῆ τάς τοῦ σώματος συναπαύσασα φυσικάς ἐνεργείας, συνθεωθέντος α὎τῆ κατά τήν ἀναλογοῦσαν α὎τῶ μέθεξιν τ῅ς θεώσεως. Ὥστε μόνον τόν Θεόν διά τε τ῅ς ψυχ῅ς καί τοῦ σώματος φαίνεσθαι, νικηθέντων α὎τ῵ν τῆ ὏περβολῆ τ῅ς δόξης, τ῵ν φυσικ῵ν γνωρισμάτων. πθ΄. Ζητοῦσί τινες τ῵ν φιλομαθ῵ν, κατά ποῖον ἔσται τρόπον ἟ τ῵ν αἰωνίων μον῵ν τε καί ἐπαγγελι῵ν διαφορά· πότερον καθ᾿ ὏πόστασιν τοπικήν, ἤ κατ᾿ ἐπίνοιαν τ῅ς ἰδιαζούσης καθ᾿ ἑκάστην μορφήν πνευματικ῅ς ποιότητός τε καί ποσότητος. Καί τοῖς μέν

313 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html δοκεῖ τό πρ῵τον· τοῖς δέ, τό δεύτερον· ὁ δέ γνούς, τί τό, Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντός ὏μ῵ν ἐστι, καί τί τό, Πολλαί μοναί παρά τῶ Πατρί, τοῦ δευτέρου μ᾵λλον γενήσεται. τέσσ΄ ἀνοικ. ΄. Ζητοῦσί τινες, ποίαν διαφοράν ἔχει πρός τήν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἟ τ῵ν ο὎ραν῵ν βασιλεία· πότερον καθ᾿ ὏πόστασιν διαφέρουσιν ἀλλήλων, ἤ κατ᾿ ἐπίνοιαν. Πρός οὕς ῥητέον, ὅτι διαφέρουσι μέν· ο὎ καθ᾿ ὏πόστασιν δέ. Μία γάρ καθ᾿ ὏πόστασιν ἄμφω· ἀλλά κατ᾿ ἐπίνοιαν· ἟ μέν γάρ βασιλεία τ῵ν ο὎ραν῵ν, τ῅ς τ῵ν ὄντων ἀκραιφνοῦς κατά τούς ἑαυτ῵ν λόγους ἐν τῶ Θεῶ προαιωνίου γνώσεώς ἐστι κατάληψις· ἟ δέ τοῦ Θεοῦ βασιλεία, τ῵ν προσόντων τῶ Θεῶ φυσικ῵ς ἀγαθ῵ν κατά χάριν ἐστί μετάδοσις· καί ἟ μέν κατά τό τέλος τ῵ν ὄντων, ἟ δέ κατ᾿ ἐπίνοιαν μετά τό τέλος τ῵ν ὄντων ἐστί. τέσσ. ἀνοικ. α΄. Σό, Ἤγγικεν ἟ βασιλεία τ῵ν ο὎ραν῵ν, ο὎κ ἔστιν, ὡς οἶμαι, χρονικ῅ς συστολ῅ς· Ο὎ γάρ ἔρχεται μετά παρατηρήσεως· οὔτε ἐροῦσιν· Ἰδούς ὦδε, ἰδού ἐκεῖ· ἀλλά τ῅ς πρός α὎τ῵ν τ῵ν ἀξίων (1169) α὎τ῅ς κατά διάθεσιν σχέσεώς ἐστιν· Ἡ γάρ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, φησίν, ἐντός ὏μ῵ν ἐστιν. τέσσ. ἀνοικ. β΄. Ἡ τοῦ Θεοῦ καί Πατρός βασιλεία, δυνάμει μέν ἐν π᾵σί ἐστιν τοῖς πιστεύουσιν· ἐνεργείᾳ δέ ἐν τοῖς ἀποθεμένοις διόλου διαθέσεως π᾵σαν τήν κατά φύσιν ψυχ῅ς τε καί σώματος ζωήν, καί μόνην κτησαμένοις τήν τοῦ πνεύματος, καί δυναμένοις λέγειν· Ζ῵ δέ, ο὎κέτι ἐγώ, ζῆ δέ ἐν ἐμοί Φριστός. τέσσ. ἀνοικ. γ΄. Σήν βασιλείαν τ῵ν ο὎ραν῵ν εἶναί τινες λέγουσι, τήν ἐν ο὎ρανοῖς τ῵ν ἀξίων διαγωγήν· ἕτεροι δέ, τήν ὁμοίαν τοῖς ἀγγέλοις τ῵ν σωζομένων κατάστασιν· ἄλλοι δέ, τό εἶδος α὎τό τ῅ς θεϊκ῅ς ὡραιότητος τ῵ν φορεσάντων τήν εἰκόνα τοῦ ἖πουρανίου. ΢υνᾴδουσι δέ τῆ ἀληθείᾳ, κατά τό ἐμοί δοκοῦν, καί αἱ τρεῖς περί τούτου δόξαι. Π᾵σι γάρ κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς ἐν α὎τοῖς κατά ποιόν τε καί ποσόν δικαιοσύνης, ἟ μέλλουσα δίδοται χάρις. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. ἗ως ὅτου κατά τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν, ἀνδρικ῵ς τούς θείους διεξέρχεταί τις ἀγ῵νας· τόν διά τ῵ν ἐντολ῵ν ἐξελθόντα παρά τοῦ Πατρός εἰς τόν κόσμον, παρ᾿ ἑαυτῶ κατέχει Λόγον. ἖πειδάν δέ τ῵ν κατά τήν πρ᾵ξιν πρός τά πάθη παλαισμάτων ἀφιέμενος, ὡς νικητής παθ῵ν καί δαιμόνων ἀποφανθείς, πρός τήν διά θεωρίας γνωστικήν μετέλθῃ φιλοσοφίαν, συγχωρεῖ τῶ Λόγῳ μυστικ῵ς ἀφεῖναι πάλιν τόν κόσμον, καί πορευθ῅ναι πρός τόν Πατέρα. Διό φησιν ὁ Κύριος τοῖς μαθηταῖς, ὅτι ὘μεῖς ἐμέ πεφιλήκατε, καί πεπιστεύκατε ὅτι ἐγώ παρά τοῦ Θεοῦ ἐξ῅λθον. ἖ξ῅λθον παρά τοῦ Πατρός, καί ἐλήλυθα εἰς τόν κόσμον· πάλιν ἀφίημι τόν κόσμον, καί πορεύομαι πρός τόν Πατέρα· κόσμον εἰπών τυχόν, τήν κατά τήν πρ᾵ξιν τ῵ν ἀρετ῵ν ἐπίπονον ἐργασίαν· Πατέρα δέ, τήν κατά νοῦν ὏περκόσμιον καί παντός ἐλευθέραν ὏λικοῦ φρονήματος κατάστασιν· καθ᾿ ἥν ἐν ἟μῖν ὁ τοῦ Θεοῦ γίνεται Λόγος, τ῅ς πρός τά πάθη καί τούς δαίμονας μάχης παυόμενος. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. ὇ δυνηθείς νεκρ῵σαι διά πράξεως τά μέλη τά ἐπί τ῅ς γ῅ς, καί νικ῅σαι διά τοῦ Λόγου τ῵ν ἐντολ῵ν τόν ἐν α὎τῶ τ῵ν παθ῵ν κόσμον, ο὎δεμίαν ἕξει λοιπόν θλίψιν· τόν κόσμον ἐάσας ἤδη, καί ἐν Φριστῶ γεγενημένος, τῶ τόν κόσμον νικήσαντι τ῵ν παθ῵ν, καί πάσης εἰρήνης χορηγῶ. ὇ γάρ τήν προσπάθειαν τ῵ν ὏λικ῵ν μή ἀφείς, διά παντός θλίψιν ἕξει· τοῖς κατά φύσιν ἀλλοιουμένοις τήν γνώμην συναλλοιούμενος. ὇ δέ γενόμενος ἐν Φριστῶ, κατ᾿ ο὎δένα λόγον αἰσθήσεται τ῅ς οἱασοῦν ὏λικ῅ς μεταπτώσεως. Διό φησιν ὁ Κύριος· Σαῦτα λελάληκα ὏μῖν, ἵνα ἐν ἐμοί εἰρήνην ἔχητε. ἖ν τῶ κόσμῳ θλίψιν ἕξετε· ἀλλά θαρσεῖτε, ἐγώ νενίκηκα τόν κόσμον. Σουτέστιν, ἖ν ἐμοί τῶ Λόγῳ τ῅ς ἀρετ῅ς, εἰρήνην ἔχετε· ἀπηλλαγμένοι τ῅ς τ῵ν ὏λικ῵ν παθ῵ν τε καί πραγμάτων στροβώσεώς τε καί ταραχ῅ς· ἐν δέ τῶ κόσμῳ, τουτέστι ἐν τῆ προσπαθείᾳ τ῵ν ὏λικ῵ν, θλίψιν, διά τήν α὎τ῵ν ἀλλεπάληλον μετάπτωσιν. (1172) Θλίψιν γάρ ἔχουσι ἀμφότεροι, καί ὁ πράττων τήν ἀρετήν, διά τόν α὎τῆ συνημμένον πόνον· καί ὁ τόν κόσμον ἀγαπ῵ν, διά τήν τ῵ν ὏λικ῵ν ἀποτυχίαν· ἀλλ᾿ ὁ μέν, θλίψιν σωτήριον· ὁ δέ, φθαρτικήν καί ὀλέθριον. Ἀμφοτέρων δέ ἐστιν ὁ Κύριος ἄνεσις· τοῦ μέν, καταπαύων ἐν ἑαυτῶ κατά τήν θεωρίαν δι᾿ ἀπαθείας τούς πόνους τ῵ν ἀρετ῵ν· τοῦ δέ, τήν πρός τά φθειρόμενα σχετικήν προσπάθειαν δά τ῅ς μετανοίας ἀφαιρούμενος. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. Ἡ ἐν τῶ τίτλῳ προγραφή τ῅ς τοῦ ΢ωτ῅ρος αἰτίας, πρακτικ῅ς καί φυσικ῅ς καί θεολογικ῅ς φιλοσοφίας ὄντα Βασιλέα τόν σταυρωθέντα σαφ῵ς καί Κύριον ἔδειξε. Ῥωμαϊστί γάρ, καί ἗λληνιστί, καί ἗βραϊστί φησιν ἀναγεγράφθαι τό λόγιον. Νο῵ δε, διά μέν τοῦ Ῥωμαϊστί, τήν πρακτικήν· ὡς τ῅ς Ῥωμαίων βασιλείας κατά τόν Δανιήλ ὁρισθείσης εἶναι πασ῵ν ἀνδρικωτέρας τ῵ν ἐπί γ῅ς βασιλει῵ν· πρακτικ῅ς δέ ἴδιον, εἴπερ τι ἄλλο, ἟ ἀνδρεία. Διά δέ τοῦ ἗λληνιστί, τήν φυσικήν θεωρίαν· ὡς μ᾵λλον τοῦ ἗λλήλων ἔθνους παρά τούς λοιπούς ἀνθρώπους, τῆ φυσικῆ σχολάσαντος φιλοσοφίᾳ. Διά δέ τοῦ ἗βραϊστί, τήν θεολογικήν μυσταγωγίαν· ὡς τοῦ ἔθνους τούτου προδήλως ἀνέκαθεν τῶ Θεῶ τούς πατέρας ἀνατεθέντος.

314 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Δεῖ μή μόνον ἟μ᾵ς εἶναι παθ῵ν σωματικ῵ν φονευτάς, ἀλλά καί τ῵ν κατά ψυχήν ἐμπαθ῵ν λογισμ῵ν ὀλετ῅ρας, κατά τόν λέγοντα ἅγιον· Εἰς τάς πρωΐας ἀπέκτενον πάντας τούς ἁμαρτωλούς τ῅ς γ῅ς· τοῦ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ πόλεως Κυρίου πάντας τούς ἐργαζομένους τήν ἀνομίαν· τουτέστι, τά τοῦ σώματος πάθη, καί τ῅ς ψυχ῅ς τούς ἀνομοῦντας λογισμούς. τέσσ. ἀνοικ. η΄. ὇ τήν ὁδόν τ῵ν ἀρετ῵ν χωρίς τ῅ς ἐφ᾿ ἑκάτερα ῥοπ῅ς μετ᾿ ε὎σεβοῦς καί ὀρθ῅ς γνώσεως συντηρήσας ἀλώβητον, εἴσεται τήν γινομένην πρός α὎τόν τοῦ Θεοῦ διά τ῅ς ἀπαθείας παρουσίαν. Χαλ῵ γάρ, καί συνήσω ἐν ὁδῶ ἀμώμῳ, πότε ἥξεις πρός με. ὇ γάρ ψαλμός τήν ἐνάρετον πρ᾵ξιν δηλοῖ· ἟ δέ σύνεσις, τήν ἐπ᾿ ἀρετῆ γνωστικήν ἐπιστήμην· καθ᾿ ἥν τ῅ς θείας αἰσθάνεται παρουσίας, ὁ δι᾿ ἀγρυπνίας τ῵ν ἀρετ῵ν προσδεχόμενος τόν Κύριον α὎τοῦ. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. Ο὎ δεῖ τόν εἰσαγόμενον εἰς ε὎σέβειαν, διά μόνης ἄγεσθαι χρηστότητος πρός τήν πρ᾵ξιν τ῵ν ἐντολ῵ν, ἀλλά μήν καί τῆ μνήμῃ τ῵ν θείων δικαιωμάτων, δι᾿ ἀποτομίας συχνότερον α὎τόν ἀγωνίσασθαι· ἐφ᾿ ᾧ μή μόνον πόθῳ τ῵ν θείων ἐρᾶν, ἀλλά καί φόβῳ τ῅ς κακίας ἀπέχεσθαι· Ἔλεον γάρ καί κρίσν ᾄσομαί σοι, Κύριε· ἵνα καί α὎δῆ τῶ Θεῶ κατά πόθον τερπόμενος, καί ε὎τονῆ πρός τό ᾆσμα, τῶ φόβῳ στομούμενος. ρ΄. ὇ δι᾿ ἀρετ῅ς καί γνώσεως ἁρμοσάμενος τό σ῵μα πρός τήν ψυχήν, (1173) γέγονε κιθάρα Θεοῦ καί α὎λός καί ναός. Κιθάρα μέν, ὡς καλ῵ς φυλάξας τήν τ῵ν ἀρετ῵ν ἁρμονίαν· α὎λός δέ, ὡς διά τ῵ν θείων θεωρημάτων εἰσδεχόμενος τήν τοῦ Πνεύματος ἔμπνευσιν· ναός δέ, ὡς διά τήν κατά νοῦν καθαρότητα, τοῦ Λόγου γεγονώς κατοικητήριον.

ΑΝΕΠΙΓΡΑΥΟΤ ΢ΦΟΛΙΑ. α΄. Ο὎χ ὡς ἐπιτυγχανόντων τιν῵ν τ῵ν πρός ἐπίδειξιν ἐφιεμένων, ὁ λόγος, ἀλλ᾿ ὡς πάντως ἀποτυγχανόντων. Διά δέ τοῦ, Ἔν τινι τ῵ν ὁμόρων ποιείτω, καί τά ἑξ῅ς, σημαίνει, τό μή ἐπιγίνεσθαί τινι γν῵σιν τήν ἀληθ῅, εἰ μή διά πόνων σωματικ῵ν, ἤγουν, δι᾿ ἐγκρατείας καί ἀγάπης, δι᾿ ὧν ἟ κάθαρσις τῆ ψυχῆ· Μακάριοι γάρ, φησίν, οἱ καθαροί τήν καρδίαν, ὅτι α὎τοί τόν Θεόν ὄψονται. β΄. Σούτοις μάλιστα ἐλεγχόμεθα, τήν φιλαργυρίαν νοσοῦντες, καί μαμωνᾶ καταθύοντες. γ΄. Καί ταῦτα κατά τ῵ν Εἰκονομάχων ἄντικρυς. Ὅρα δέ ὅτι γν῵σις ἟ ἐνταῦθα λέγεται μερική· ἟ δέ τοῦ Θεοῦ σοφία, ὅλη ἐν τῶ κόσμῳ ἐστί, καθ᾿ ὅ Θεολόγος φησίν· ἖ν τῶ κόσμῳ γάρ ἦν, καί κόσμος δι᾿ α὎τοῦ ἐγένετο. δ΄. Ἔτι καί ἟μ῵ν ἕκαστος τοῖς αἰσθητοῖς προσκείμενος ἐξ ἀγνοίας, τόν Καίσαρα βασιλέα ἐπιγράφεται· καί τῶ Πιλάτῳ, τῆ αἰσθήσει, προδίδωσι τόν Λόγον εἰς θάνατον. Πάντως δέ μετά Καίσαρος καί τῶ Ἡρώδη ὏πόκεινται, ὁ κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτάνων, καί ἐν ἕξει γενόμενος τοῦ κακοῦ. Ἱουδαῖός ἐστι τήν ἀρετήν προδιδούς τῆ ἕξει τ῅ς κακίας ὏ποχείριον· καί τήν μέν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀρνούμενος, τοῦ διαβόλου δέ τῆ τυραννίδι προσκείμενος. ε΄. Ὅτι ἐκ τ῅ς τοῦ Θεοῦ ἀγνοίας, ἟ φιλαυτία καί τό γαστρίμαργον· δι᾿ ἅ τήν σάρκα καί τόν κόσμον ε὎θύς ἞γαπήσαμεν· καί εἰ μή τούτων ἔξω γενώμεθα διά τ῅ς πρός Θεόν ἀγάπης, τ῅ς εἰς τόν πλησίον διά τ῅ς φυλακ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν ἐνεργουμένης, ἄλλως ἄτρεπτοι μένειν ἐν τῶ καλῶ ο὎ δυνάμεθα. στ΄. Πάροικοι πάντες οἱ ἅγιοι, ὡς ἐν ἐσόπτροις καί αἰνίγμασι βλέποντες τήν ἀλήθειαν. Οἱ δέ Εἰκονομάχοι μή παραδεχόμενοι κατιδεῖν ἐν ἐσόπτροις, παντάπασι τ῅ς ἀληθείας ἀποπεπτώκασι. ζ΄. ὇ Θεός ἔστη ἐν συναγωγῆ θε῵ν. Καί ὅρα τήν δύναμιν τ῵ν ἀγγέλων· καί ὅτι ὁ μή πιστεύων χρ῅ναι πρός τήν κεφαλήν συν῅φθαι τά μέλη, ἄπιστός ἐστι, καί ἐντεῦθεν ἤδη κέκριται. η΄. Σίς οἰκεῖ τ῵ν Φαλδαίων τήν γ῅ν· τίς τήν Φαῤῥάν τ῅ς Μεσοποταμίας; Σίς πρός τήν γ῅ν μετάγεται τήν ἀγαθήν, ἥν ἐπαγγέλεται δώσειν τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τόν ὁ Θεός; θ΄. Fr. Ὅτι καί πάλαι πρό τ῅ς ἐπιδημίας, καί νῦν μετά τήν ἐπιδημίαν, νοητ῵ς ἐν ἟μῖν ἐνδημεῖ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, κρυφίως ἀναφέρων πρός τά θειότερα.

315 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ι΄. (1176) Ὅτι καί ἟μεῖς ἀμελοῦντες τ῅ς θείας γνώσεως, ὡς ἐκεῖνοι πρός δουλείαν παθ῵ν καθελκόμεθα. Σήν τελευταίαν γάρ Ἰσραήλ αἰχμαλωσίαν, κατά Φριστοῦ λυττήσας, ὏πέστη. ια΄. Ὅτι π᾵ς ἅγιος, πυῤῥάκης ἐστί μετά κάλλους ὀφθαλμ῵ν, ἤτοι, τήν ἔμπρακτον γν῵σιν πλουτ῵ν. ιβ΄. Καί τότε, καί πρότερον, καί μέχρι σήμερον οὕτω γίνεται. Ἄλλως γάρ πρός τά πάθη ὁ νοῦς ο὎κ α὎τομολεῖ, εἰ μή τοῦ λόγου δίχα πράττειν τι βούλοιτο.

ΚΕΥΑΛΑΙΑ ΔΙΑΥΟΡΑ ΘΕΟΛΟΓΙΚΑ ΣΕ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Καί περί ἀρετ῅ς καί κακίας. (1177)

ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΠΡΨΣΗ. α΄. Ἕν ἐστι τό ὏περάναρχον καί ὏περούσιον ἀγαθόν, ἟ ἁγία τρισυπόστατος Μονάς, Πατήρ καί Τἱός καί ἅγιον Πνεῦμα· τρι῵ν ἀπείρων ἄπειρος συμφυΐα τόν τε τοῦ εἶναι, καί π῵ς, καί τί, καί ποῖον εἶναι λόγου ..... Π᾵σαν γάρ, .....τ῵ν νοούντων τ῅ς κατά φύσιν ο὎δαμ῵ς .....ἐξιοῦσα, καί πάσης πασ῵ν γνώσεων ἀπείρως ὏περεκτείνεται γνώσεως. β΄. Σό κατ᾿ ο὎σίαν κυρίως ὅν ἀγαθόν, ἐστί τό μήτε ἀρχήν, μήτε τέλος, μήτε αἰτίαν τοῦ εἶναι τινά κίνησιν ἔχον. Σό δέ μή οὕτως ἔχον, ο὎δέ κυρίως ὄν, ὡς ἀρχήν καί τέλος καί αἰτίαν τοῦ εἶναι, καί τήν κατά τό εἶναι πρός αἰτίαν κίνησιν ἔχον. Σό δέ κυρίως ο὎κ ὄν, κἄν εἶναι λέγηται, κατά μέθεξιν βουλήσει τοῦ κυρίως ὄντος, καί ἔστι καί λέγεται. γ΄. Εἰ Λόγος προκαθηγεῖται τ῅ς τ῵ν ὄντων γενέσεως, οὔτε ἦν, οὔτε ἔστιν, οὔτε ἔσται τοῦ Λόγου λόγος ἀνώτερος. Λόγος δέ, ο὎κ ἄνους ἤ ζω῅ς ἄμοιρος· ἀλλ᾿ ἔννους καί ζ῵ν, ὡς γενν῵τα Νοῦν ἔχων (1180) ο὎σιωδ῵ς ὏φεστ῵τα, τόν Πατέρα· καί Ζωήν ὏φεστ῵σαν ο὎σιωδ῵ς συνυπάρχουσαν, τό Πνεῦμα τό ἅγιον. δ΄. Εἷς Θεός, ἑνός Τἱοῦ γεννήτωρ, Πατήρ, καί Πνεύματος ἑνός ἁγίου πηγή· μονάς ἀσύγχυτος, καί Σριάς ἀδιαίρετος· Νοῦς ἄναρχος, μόνου μόνος ο὎σιωδ῵ς ἀνάρχου Λόγου Γεννήτωρ· καί μόνης ἀϊδίου Ζω῅ς, ἤγουν Πνεύματος ἁγίου, πηγή. ε΄. Εἷς Θεός, ὅτι μία Θεότης. Μονάς ἄναρχος, καί ὏περούσιος, καί ἀμερής καί ἀδιαίρετος· ἟ α὎τή μονάς καί Σριάς, καί τά ἑξ῅ς. στ΄. Εἰ π᾵σα μετοχή τ῵ν μετεχόντων προεπινοεῖται· πάντων δηλαδή σαφ῵ς ὏πέρκειται τ῵ν ὄντων ἀσυγκρίτως κατά πάντα τρόπον ἟ τ῵ν ὄντων αἰτία, κατά φύσιν προϋπάρχουσά τε καί προεπινοουμένη τ῵ν ὄντων· ο὎χ ὡς ο὎σία συμβεβηκότων· ἐπεί σύνθετον ἀποδειχθήσεται τό Θεῖον, εἰς συμπλήρωσιν ἔχον τ῅ς οἰκείας ὏πάρξεως τήν τ῵ν ὄντων ὏πόστασιν· ἀλλ' ὡς ο὎σίας, τό ὏περούσιον. Εἰ γάρ αἱ μέν τέχναι, τ῵ν ἐξ α὎τ῵ν ἐφεῦρον τά σχήματα, ἟ δέ καθόλου φύσις, τά εἴδη τ῵ν ὏π᾿ α὎τήν, πολλῶ μ᾵λλον ὁ Θεός τάς τ῵ν ὄντων ο὎σίας ἐκ μή ὄντων ὏πέστησεν, ὡς ὏περούσιος, καί ἔτι μ᾵λλον τ῅ς καθ᾿ ὏περουσιότητα θέσεως, ἀπείρως ἐξῃρημένος· ὁ καί τάς τέχνας συζεύξας πρός ἐξεύρεσιν σχημάτων τάς ἐπιστήμας, καί τῆ φύσει δούς τήν ἀπεργαστικήν τ῵ν εἰδ῵ν ἐνέργειαν, καί α὎τό τό εἶναι τ῵ν ο὎σι῵ν, ὅπερ ἐστίν ὏ποστησάμενος. ζ΄. ὇ τοῖς οὖσι μή κατ᾿ ο὎σίαν ὏πάρχων μεθεκτός, κατ᾿ ἄλλον δέ τρόπον μετέχεσθαι τοῖς δυναμένοις βουλόμενος, τοῦ κατ᾿ ο὎σίαν κρυφίου παντελ῵ς ο὎κ ἐξίσταται· ὁπότε καί α὎τός ὁ τρόπος, καθ᾿ ὅν θέλων μετέχεται, μένει διηνεκ῵ς τοῖς π᾵σιν ἀνέκφαντος. Ο὎κοῦν, ὥσπερ ὁ Θεός θέλων μετέχεται, καθ᾿ ὅν α὎τός οἶδε τρόπον· (1181) οὕτω καί θέλων ὏πέστησε τά μετέχοντα, καθ᾿ ὅν α὎τός ἐπίσταται λόγον, δι᾿ ὏περβάλλουσαν ἀγαθότητος δύναμιν. Ο὎κοῦν τό θελήσει τοῦ πεποιηκότος γενόμενον, ο὎κ ἄν εἴη ποτέ θελήσαντι α὎τό γενέσθαι, συναΐδιον. η΄. ὇ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐφάπαξ κατά σάρκα γεννηθείς, ἀεί γενν᾵ται θέλων κατά πνεῦμα διά φιλανθρωπίαν τοῖς θέλουσι· καί γίνεται βρέφος, ἑαυτόν ἐν ἐκείνοις διαπλάττων ταῖς ἀρεταῖς· καί τοσοῦτον φαινόμενος, ὅσον χωρεῖν ἐπίσταται τόν δεχόμενον· ο὎ φθόνῳ σμικρύνων τοῦ οἰκείου μεγέθους τήν ἔκφανσιν, ἀλλά μέτρῳ σταθμίζων τ῵ν ὁρᾶν ποθούντων τήν δύναμιν. Οὕτως ἀεί καί 316 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html φαινόμενος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος τοῖς τρόποις τ῵ν μετόχων, ἀεί διαμένει κατά τήν ὏περβολήν τοῦ μυστηρίου, τοῖς π᾵σιν ἀθέατος. Ὅθεν σοφ῵ς τοῦ μυστηρίου τήν δύναμιν διασκοπήσας ὁ θεῖος Ἀπόστολος, φησίν· Ἰησοῦς Φριστός, χθές καί σήμερον, ὁ α὎τός καί εἰς τούς αἰ῵νας· εἰδώς ἀεί καινόν τό μυστήριον, καί μηδέποτε περιλήψει νοός παλαιούμενον. θ΄. Γενν᾵ται Φριστός ὁ Θεός, προσλήψει σαρκός ψυχήν ἐχούσης νοεράν γενόμενος ἄνθρωπος· ὁ παρασχόμενος τοῖς οὖσιν ἐκ μή ὄντων τήν γένεσιν· ὅν Παρθένος ὏περφυ῵ς τεκοῦσα, παρέλυσεν ο὎δέν τ῅ς παρθενίας τεκμήριον. Ὡς γάρ α὎τός ἄνθρωπος γέγονεν, ο὎κ ἀλλοιώσας τήν φύσιν, ο὎δ᾿ ἀμείψας τήν δύναμιν· οὕτω τήν τεκοῦσαν καί μητέρα ποιεῖ, καί παρθένον διατηρεῖ, θαύματι θαῦμα κατά ταυτό διερμηνεύων ἅμα, καί θατέρῳ κρύπτων τό ἕτερον. ἖πειδή δι᾿ ἑαυτόν ὁ Θεός ἀεί κατ᾿ ο὎σίαν ὏πάρχει μυστήριον, τοσοῦτον ἑαυτόν ἐξάγων τ῅ς φυσικ῅ς κρυφιότητος, ὅσον ταύτην πλέον διά τ῅ς ἐκφάνσεως κρυφιωτέραν ἐργάζεσθαι· καί τοσοῦτον πάλιν μητέρα τήν τεκοῦσαν παρθένον ποιούμενος, ὅσον τήν κύησιν ἄλυτον τ῅ς παρθενίας δεσμόν ἀπεργάζεσθαι [unus Reg. ἀπεργάζεσθαι]. ι΄. Καινοτομοῦνται φύσεις, καί Θεός ἄνθρωπος γίνεται· ο὎ μόνον ἟ θεία καί σταθερά καί ἀκίνητος, κινουμένη πρός τήν κινουμένην καί ἄστατον, ἵνα στήσῃ τοῦ φέρεσθαι· ο὎δέ μόνον ἟ ἀνθρωπίνη δίχα σπορ᾵ς ὏πέρ φύσιν γεωργοῦσα σάρκα τῶ Λόγῳ τελεσφορουμένην, ἵνα στῆ τοῦ φέρεσθαι· ἀλλά καί ἀστήρ ἐξ ἀνατολ῵ν ἐν ἟μέρᾳ φαινόμενος, καί τούς μάγους ὁδηγ῵ν εἰς τόν τόπον τ῅ς τοῦ Λόγου σαρκώσεως, ἵνα δείξῃ μυστικ῵ς νικ῵ντα τήν αἴσθησιν, τόν ἐν νόμῳ καί προφήταις λόγον, καί ὁδηγοῦντα τά ἔθνη πρός τό μέγιστον φ῵ς τ῅ς ἐπιγνώσεως. Πρός γάρ ἐπίγνωσιν τοῦ σαρκωθέντος Λόγου σαφ῵ς ὁ νομικός τε καί προφητικός λόγος, καθάπερ ἀστήρ ε὎σεβ῵ς κατανοούμενος, ὁδηγεῖ τούς κατά πρόθεσιν τῆ δυνάμει κεκλημένους τ῅ς χάριτος. ια΄. ἖πειδή θέλων ἐγώ, τήν θείαν ἐντολήν παρέβην ὁ ἄνθρωπος, καί τό στεῤῥόν μου τ῅ς φύσεως, θεότητος ἐλπίδι δελεάσας πρός ἟δονήν κατέσυρεν ὁ διάβολος, (1184) δι᾿ ἧς ὏ποστήσας τόν θάνατον ἟μβρύνετο τρυφ῵ν τήν φθοράν τ῅ς φύσεως· διά τοῦτο γίνεται τέλειος ἄνθρωπος ὁ Θεός, μηδέν παραμείψας τ῅ς φύσεως, πλήν τ῅ς ἁμαρτίας· ἐπεί μηδέ τ῅ς φύσεως ἦν· ἵνα σαρκός προβλήματι δελεάσας, ἐρεθίσῃ τόν ἄπληστον δράκοντα περιχανόντα τήν σάρκα καταπιεῖν, γενησομένην α὎τῶ μέν δηλητήριον, τῆ δυνάμει τ῅ς ἐν α὎τῆ θεότητος παντελ῵ς α὎τόν διαφθείρουσαν· τῆ δέ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων ἀλεξητήριον, πρός τήν ἐξ ἀρχ῅ς χάριν δυνάμει τ῅ς ἐν α὎τῆ θεότητος ἀνακαλουμένην. Ὡς γάρ α὎τός τόν ἰόν α὎τοῦ τ῅ςκακίας τῶ ξύλῳ τ῅ς γνώσεως ἐγχέας τήν γευσαμένην διέφθειρε φύσιν, οὕτω καί α὎τός ἐμφαγεῖν βουληθείς τ῅ς σαρκός τοῦ Δεσπότου, τῆ δυνάμει τ῅ς ἐν α὎τῆ θεότητος διεφθάρη. ιβ΄. Σό μέγα τ῅ς θείας ἐνανθρωπήσεως μυστήριον, ἀεί μένει μυστήριον· ο὎ μόνον ὅτι συμμέτρως τῆ δυνάμει τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ σωζομένων ἐκφαινόμενον, ἔχει μεῖζον τοῦ ἐκφανθέντος τό μήπω ὁρώμενον, ἀλλ᾿ ὅτι καί τό α὎τό τό φανέν, ἔτι μένει πάμπαν ἀπόκρυφον, ο὎δενί λόγῳ καθώς ἔστι γινωσκόμενον. Καί μή τῶ δόξῃ παράδοξον τό λεγόμενον. ὇ γάρ Θεός ὏περούσιος ὤν, καί ὏περουσιότητος ἁπάσης ὏περανεστηκώς, εἰς ο὎σίαν ἐλθεῖν βουληθείς, ὏περουσίως ο὎σιώθη. Διό καί ὏πέρ ἀνθρώπων, ὡς φιλάνθρωπος, ἐκ τ῅ς ἀνθρώπων ο὎σίας ἀληθ῵ς ἄνθρωπος γεγονώς, τόν τοῦ π῵ς ἄνθρωπος γέγονε τρόπον, μένει διά παντός ἔχων ἀνέκφαντον· ὏πέρ ἄνθρωπον γάρ γέγονεν ἄνθρωπος. ιγ΄. ΢κοπήσωμεν πιστ῵ς τό μυστήριον τ῅ς θείας ἐνανθρωπήσεως, καί μόνον δοξάσωμεν ἀπεριέργως τόν τοῦτο γενέσθαι δι᾿ ἟μ᾵ς ε὎δοκήσαντα. Σίς γάρ δυνάμει θαῤῥ῵ν λογικ῅ς ἀποδείξεως, ἐξειπεῖν δύναται, π῵ς Θεοῦ Λόγου γίνεται σύλληψις· π῵ς γένεσις σαρκός ἄνευ σπορ᾵ς· π῵ς γέννησις ἄνευ φθορ᾵ς· π῵ς μήτηρ, ἟ καί μετά τόκον διαμείνασα παρθένος· π῵ς ὁ ὏περτελής, καθ᾿ ἟λικίαν προέκοπτε· π῵ς ὁ καθαρός, ἐβαπτίζετο· π῵ς διέτρεφεν, ὁ πειν῵ν· π῵ς ὁ κοπι῵ν, ἐχαρίζετο δύναμιν· π῵ς ὁ πάσχων, ἐδίδου ἰάματα· π῵ς ὁ θνήσκων, ἐζωοποίει· καί ἵνα τό πρ῵τον τελευταῖον εἴπω, π῵ς Θεός ἄνθρωπος γίνεται· καί τό δή πλέον μυστηριωδέστερον, π῵ς ο὎σιωδ῵ς ἐν σαρκί καθ᾿ ὏πόστασιν ὁ Λόγος, ὁ κατ᾿ ο὎σίαν ὏ποστατικ῵ς ὅλος ὏πάρχων ἐν τῶ Πατρί; Π῵ς ὁ α὎τός, καί ὅλος ἐστί Θεός κατά φύσιν, καί ὅλος γέγονε κατά φύσιν ἄνθρωπος, μηδεμίαν φύσιν ἞ρνημένος παντάπασι, μήτε τήν θείαν, καθ᾿ ἥν ὏πάρχει Θεός, μήτε τήν ἟μετέραν, καθ᾿ ἥν γέγονεν ἄνθρωπος; Σαῦτα πίστις μόνη χωρεῖ τά μυστήρια, τ῵ν ὏πέρ νοῦν καί λόγου ὏πάρχουσα πραγμάτων ὏πόστασις. (1185) ιδ΄. ὇ Ἀδάμ παρακούσας, ἐξ ἟δον῅ς ἄρχεσθαι τήν τ῅ς φύσεως ἐδίδαξε γένεσιν· ὇ Κύριος ταύτην ἐξοικίζων τ῅ς φύσεως, τήν ἐκ σπορ᾵ς ο὎ προσήκατο σύλληψιν. Ἡ γυνή παραβ᾵σα τήν ἐντολήν, ἐξ ὀδύνης ἄρχεσθαι τήν τ῅ς φύσεως κατέδειξε γέννησιν· ὇ Κύριος ταύτης ἀποτινάσσων τ῅ς φύσεως, γεννηθείς, φθοράν ὏πομεῖναι τήν τεκοῦσαν ο὎ συνεχώρησεν· ἵν᾿ ὁμοῦ τήν τε ἑκούσιον ἟δονήν, καί τήν δι᾿ α὎τήν ἀκούσιον ὀδύνην, ἐξέλῃ τ῅ς φύσεως, ὧν ο὎κ ἦν δημιουργός, ἀναιρέτης γενόμενος· καί διδάξῃ μυστικ῵ς κατά γνώμην, ἄλλης ἀπάρχεσθαι ζω῅ς, ἐξ ὀδύνης μέν τυχόν ἀρχομένης καί πόνων, ληγούσης δέ πάντως εἰς ἟δονήν θείαν καί

317 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ε὎φροσύνην ἀπέραντον. Διά τοῦτο γίνεται ἄνθρωπος, καί γενν᾵ται ὡς ἄνθρωπος, ὁ ποιήσας τόν ἄνθρωπον, ἵνα σώσῃ τόν ἄνθρωπον, καί πάθη πάθεσιν ἰασάμενος, πάθος α὎τός ὏πάρχων ἀποδειχθῆ τ῵ν ἟μετέρων παθ῵ν, ὏περφυ῵ς ταῖς ἑαυτοῦ κατά σάρκα στερήσεσι, τάς ἟μ῵ν φιλανθρώπως κατά πνεῦμα ἕξεις ἀνανεούμενος. ιε΄. ὇ τῶ θείῳ πόθω νικήσας τήν πρός τό σ῵μα τ῅ς ψυχ῅ς διάθεσιν, ἀπερίγραφος γέγονε, κἄν ἐστιν ἐν σώματι. ὇ γάρ ἕλκων τήν τοῦ ποθοῦντος ἔφεσιν Θεός, πάντων ἀσυγκρίτως ἐστίν ὏ψηλότερος, ο὎κ ἐ῵ν τόν ποθοῦντα τινί τ῵ν μετά Θεόν προσηλ῵σαι τήν ἔφεσιν. Ποθήσωμεν οὖν τόν Θεόν καθ᾿ ὅλην ἟μ῵ν τήν τ῅ς φύσεως δύναμιν, καί π᾵σι τοῖς σωματικοῖς τήν προαίρεσιν ἀκράτητον ποιησώμεθα, καί πάντων τ῵ν ὄντων αἰσθητ῵ν τε καί νοητ῵ν ὏περάνω τῆ διαθέσει γενώμεθα, καί ο὎δέν κατά τήν γνώμην πρός τό συνεῖναι Θεῶ τῶ κατά φύσιν ἀπεριγράφῳ, παντελ῵ς ὏πό τ῅ς φυσικ῅ς περιγραφ῅ς ζημιωθησώμεθα. ιστ΄. Ἀγών ἐστι φθόνου καί ἀρετ῅ς, ἟ τ῵ν ἁγίων δυσπάθεια· τοῦ μέν, ὅπως κρατήσῃ φιλονεικοῦντος· τ῅ς δέ, ὅπως ἀήττητος διαμείνῃ, πάντα φερούσης· καί τοῦ μέν, ὅπως ε὎οδώσῃ κακία ἀγωνιζομένου, διά τ῅ς τ῵ν κατορθούντων κολάσεως· τ῅ς δέ, ὅπως κατάσχῃ τούς ἀγαθούς κἀν ταῖς συμφοραῖς τό πλέον ἔχοντας. (1188) ιζ΄. Ἀρετ῅ς ἆθλόν ἐστι, τό τοῖς πόνοις ἐναγωνίζεσθαι· νίκης ἔπαθλον φερούσης τοῖς ὏πομένουσι, τ῅ς ψυχ῅ς τήν ἀπάθειαν, καθ᾿ ἥν δι᾿ ἀγάπης ἑνουμένη Θεῶ, σώματος καί κόσμου τῆ διαθέσει χωρίζεται. Χυχ῅ς γάρ ῥ῵σίς ἐστι τοῖς ὏πομένουσιν, ὁ τοῦ σώματος αἰκισμός. ιη΄. Ἡδον῅ς ἀπάτῃ κλαπέντες τό ἀπαρχ῅ς, τόν θάνατον τ῅ς ὄντως ζω῅ς προεκρίναμεν. Σαύτης οὖν τόν φονευτήν ε὎χαρίστως ἐνέγκωμεν πόνον τοῦ σώματος, ὅπως τοῦ ταύτης θανάτου ἑαυτ῵ συναφανίσαντος τόν δι᾿ α὎τήν γενόμενον θάνατον, ἀπολάβωμεν ἟μῖν ἐπανατρέχουσαν τήν ἟δονῆ πραθεῖσαν ζωήν, μικροῖς πόνοις σαρκός ἀγαρασθεῖσαν. ιθ΄. Εἰ σαρκός ε὎παθούσης, ὁ τ῅ς ἁμαρτίας εἴωθε πιαίνεσθαι τόνος, δ῅λον ὅτι ταύτης δυσπαθούσης, ὁ τ῅ς ἀρετ῅ς ἀνηβᾶν εἰκότως πέφυκε. Γενναίως οὖν ἐνέγκωμεν τ῅ς σαρκός τήν δυσπάθειαν, τ῵ν κατά ψυχήν οὖσαν ῥυπτικήν μολυσμ῵ν, καί τ῅ς μελλούσης δόξης πρόξενον. Ο὎κ ἄξια γάρ τά παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ, πρός τήν μέλλουσαν δόξαν ἟μῖν ἀποκαλύπτεσθαι. κ΄. Οὔτε σ῵μα θεραπεύοντες ἰατροί, ἕν καί τό α὎τό π᾵σιν προσφέρουσι φάρμακον, οὔτε Θεός ψυχ῵ν ἰατρεύων νοσήματα, ἕν μόνον θεραπείας οἶδε τρόπον πάσαις ἁρμόδιον· ἀλλ᾿ ἑκάστῃ τόν πρόσφορον ἀπονείμας, τάς ἰάσεις ἐργάζεται. Ε὎χαριστήσωμεν οὖν θεραπευόμενοι, κἄν ἔχῃ βάσανον τό γινόμενον· τό γάρ τέλος, μακάριον. κα΄. Ο὎δέν οὕτω ψυχ῅ς ἐλέγχει διάθεσιν, ὡς σαρκός δυσπαθούσης ἐπαναστήματα· οἷς, ἐάν μέν ὏πενδῶ, Θεοῦ πλέον στέργουσα τήν σάρκα φανήσεται· ἐάν δέ τοῖς τούτων διαμείνῃ τινάγμασιν ἄσειστος, σαρκός πλέον ἀρετήν τιμ῵σα δειχθήσεται· δι᾿ ἧς τόν Θεόν ἔνοικον ὏ποδέξεται, τόν δι᾿ α὎τήν παθεῖν καθ᾿ ἟μ᾵ς ἀνασχόμενον, βο῵ντα, καθάπερ πάλαι τοῖς μαθηταῖς· Θαρσεῖτε, ἐγώ νενίκηκα τόν κόσμον. κβ΄. Εἰ πάντες παιδείας οἱ ἅγιοι γεγόνασι μέτοχοι, καί ἟μεῖς ε὎χαριστήσωμεν σύν α὎τοῖς παιδευόμενοι, ἵνα τ῅ς α὎τ῅ς μέτοχοι γενέσθαι δόξης ἀξιωθ῵μεν. Ὅν γάρ ἀγαπ᾵ Κύριος, παιδεύει· μαστιγοῖ δέ πάντα υἱόν, ὅν παραδέχεται. κγ΄. ὇ μέν Ἀδάμ τήν πλευράν ἟δονήν προτείνουσαν παραδεξάμενος, ἔξω τοῦ παραδείσου ποιεῖ τό ἀνθρώπινον· ὁ δέ Κύριος πόνῳ ταύτην διά τ῅ς λόγχης ἀνασχισθείς, τόν λῃστήν ἔσω τοῦ παραδείσου ἐποίησεν. Ἀγαπήσωμεν τοίνυν τόν πόνον τ῅ς σαρκός· μισήσωμεν δέ ταύτης τήν ἟δονήν· ὁ μέν γάρ εἰσάγει καί τοῖς ἀγαθοῖς ἀποκαθίστησιν· ἟ δέ ἐξάγει καί τ῵ν ἀγαθ῵ν ἀποδιίστησιν. κδ΄. Εἰ Θεός πάσχει σαρκί, γενόμενος ἄνθρωπος τίς πάσχων ο὎ γέγηθε Θεόν ἔχων τοῦ πάθους συμμέτοχον; (1189) ᾧ τό συμπάσχειν, βασιλείας πρόξενον γίνεται. Ἀληθής γάρ ὁ εἰπών· Εἴπερ συμπάσχομεν, ἵνα καί συνδοξασθ῵μεν. κε΄. Εἰ πάντως πον῅σαι δεῖ, διά τήν ἐμφυρεῖσαν τῆ φύσει διά τοῦ προπάτορος ἟δονήν, γενναίως τούς προσκαίρους καρτερήσωμεν πόνους, τ῅ς τε ἟δον῅ς τό κέντρον ἟μῖν ἀμβλύνοντας, καί τ῵ν δι᾿ α὎τ῅ς ἟μ᾵ς αἰωνίων ἐλευθεροῦντας κολάσεων. κστ΄. Πάντων τ῵ν ἀγαθ῵ν τέλος ἐστίν ἟ ἀγάπη, ὡς πρός Θεόν τό τ῵ν ἀγαθ῵ν ἀκρότατον, καί παντός αἴτιον ἀγαθοῦ, τούς ἐν α὎τῆ περιπατοῦντας ἄγουσα καί προσάγουσα καί συνάγουσα, ὡς πιστή καί ἀδιάπτωτος καί μένουσα. Ἡ πίστις γάρ, βάσις ἐστί τ῵ν μετ᾿ α὎τήν, ἐλπίδος λέγω καί ἀγάπης, βεβαίως τό ἀληθές ὏φεστ῵σα. Ἡ δέ ἐλπίς, τ῵ν ἄκρων ἐστίν ἰσχύς, ἀγάπης λέγω καί πίστεως, τό πιστόν τε δι᾿ ἑαυτ῅ς καί τό ἐραστόν ἀμφοῖν ὏ποφαίνουσα, καί πρός α὎τό τόν δρόμον δι᾿ ἑαυτ῅ς ποιεῖσθαι διδάσκουσα. Ἡ δέ

318 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀγάπη, τούτων ἐστί συμπλήρωσις, τό ἔσχατον ὀρεκτόν ὅλον ὅλη περιπτυσσομένη, καί ταύταις τ῅ς ἐπ᾿ α὎τό κινήσεως στάσιν παρεχομένη, τοῦ πιστεύειν εἶναι, καί ἐλπίζειν παρέσεσθαι, τό ἀπολαύειν παρόντος δι᾿ ἑαυτ῅ς ἀντεισάγουσα. κζ΄. Ἔργον τ῅ς ἀγάπης τελειότατον, καί τ῅ς κατ᾿ α὎τήν ἐνεργείας πέρας, δι᾿ ἀντιδόσεως σχετικ῅ς τ῵ν κατ᾿ α὎τήν συνημμένων, ἀλλήλοις ἐμπρέπειν τά ἰδιώματα, καί τάς κλήσεις παρασκευάζειν· καί θεόν μέν τόν ἄνθρωπον ποιεῖν, ἄνθρωπον δέ τόν Θεόν χρηματίζειν καί φαίνεσθαι, διά τήν μίαν καί ἀπαράλλακτον ἀμφοτέρων κατά τό θέλημα βούλησίν τε καί κίνησιν. κη΄. Εἰ κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ πάντως ἟μεῖς γενώμεθα ἑαυτ῵ν καί τοῦ Θεοῦ· μ᾵λλον δέ, μόνου καί ὅλου Θεοῦ, καί ὅλοι μηδέν ἐπίγειον ἐν ἟μῖν α὎τοῖς φέροντες, ἵνα Θε῵ πλησιάσωμεν, καί θεοί γενώμεθα, ἐκ Θεοῦ τό θεοί εἶναι λαβόντες. Οὕτω γάρ τιμ᾵ται τά θεῖα δωρήματα, καί ἟ τ῅ς θείας εἰρήνης φιλοφρονεῖται παρουσία. κθ΄. Μέγα ἀγαθόν ἟ ἀγάπη, καί τ῵ν ἀγαθ῵ν τό πρ῵τον καί ἐξαίρετον ἀγαθόν, ὡς Θεόν καί ἀνθρώπους δι᾿ ἑαυτ῅ς περί τόν α὎τήν ἔχοντα συνάπτουσαν (1192) καί ὡς ἄνθρωπον τόν ποιητήν τ῵ν ἀνθρώπων φαν῅ναι παρασκευάζουσα, διά τήν τοῦ θεουμένου πρός τόν Θεόν κατά τό ἀγαθόν ὡς ἐφικτόν ἀνθρώπῳ ἀπαραλλαξίαν· ἥν ἐνεργεῖν ὏πολαμβάνω τό, Ἀγαπ῅σαι Κύριον τόν Θεόν ἐξ ὅλης καρδίας, καί ψυχ῅ς καί δυνάμεως· καί τόν πλησίον ὡς ἑαυτόν. λ΄. Ἰστέον, ὡς δόλῳ κακούργως μεμηχανημένῳ διά φιλαυτίας, καθ᾿ ἟δον῅ς προσβολήν ἀπατήσας ἟μ᾵ς ὁ διάβολος, Θεοῦ καί ἀλλήλων κατά γνώμην διέστησε, τό ε὎θές διαστρέψας, καί τήν φύσιν κατά τόν τρόπον τοῦτον μερίσας, καί κατατεμών εἰς πολλάς δόξας καί φαντασίας. λα΄. Σρία ἐστί τά μέγιστα καί ἀρχέκακα, καί πάσης ἁπλ῵ς εἰπεῖν, κακίας γεννητικά· ἄγνοια, φημί, καί φιλαυτία καί τυραννίς· ἀλλήλων ἐξηρτημένα καί δι᾿ ἀλλήλων συνιστάμενα. ἖κ γάρ τ῅ς περί Θεοῦ ἀγνοίας, ἟ φιλαυτία· ἐκ δέ ταύτης, ἟ πρός τό συγγενές τυραννίς ἐστι. Καί ο὎δείς ἀντερεῖ λόγος, μή ο὎χί τῶ κατά παράχρησιν τρόπῳ τ῵ν οἰκείων δυνάμεων, λόγου τε καί ἐπιθυμίας καί θυμοῦ, ταύτας ἐν ἟μῖν τόν πονηρόν ὏ποστήσασθαι. λβ΄. Δέον, λόγῳ μέν, ἀντί τ῅ς ἀγνοίας, πρός τόν Θεόν διά γνώσεως κατά ζήτησιν μονώτατον κινεῖσθαι· δι᾿ ἐπιθυμίας δέ, τοῦ τ῅ς φιλαυτίας πάθους καθαρ᾵ς, κατά πόθον πρός τόν Θεόν μόνον ἐλαύνεσθαι· καί τῶ θυμῶ τυραννίδος κεχωρισμένῳ, πρός τό τοῦ Θεοῦ μόνου τυχεῖν ἀγωνίζεσθαι, καί τήν ἐκ τούτων καί δι᾿ ἥν ταῦτα θείαν καί μακαρίαν ἀγάπην δημιουργ῅σαι, τῶ Θεῶ συνάπτουσάν τε καί θεόν ἀποφαίνουσαν τόν φιλόθεον. λγ΄. Σ῅ς φιλαυτίας ὡς ἀρχ῅ς, καθώς εἶπον, καί μητρός τ῵ν κακ῵ν ἀποτιλείσης, πάντα τά ἐξ α὎τ῅ς τε καί μετ᾿ α὎τήν, συναποτίλλεσθαι εἴωθεν ἐπειδή ταύτης μή οὔσης, ο὎δέ ο὎δαμ῵ς τό παράπαν κακίας εἶδος ἤ ἴχνος ὏φίστασθαι δύναται. λδ΄. Δέον ἐστίν, ἑαυτ῵ν καί ἀλλήλων τοσοῦτον ἀντέχεσθαι, ὅσον α὎τός δι᾿ α὎τοῦ ὁ Φριστός προλαβών ἀπεδείξατο, ὏πέρ ἟μ῵ν παθεῖν ἀνασχόμενος. λε΄. Διά τήν ἀγάπην οἱ ἅγιοι πάντες πρός τήν ἁμαρτίαν ἀντικατέστησαν, τ῅ς παρούσης ζω῅ς ο὎δένα λόγον ποιησάμενοι· καί τούς πολυειδεῖς τοῦ θανάτου τρόπους ὏πέστησαν, ἵνα πρός ἑαυτούς ἀπό τοῦ κόσμου καί τόν Θεόν συναχθ῵σι, καί τά τ῅ς φύσεως ἐφ᾿ ἑαυτ῵ν ἑνώσωσι ῥήγματα. Αὕτη γάρ ἐστιν ἟ ἀληθής καί ἀμώμητος τ῵ν πιστ῵ν θεοσοφία· ἧς τέλος, τό ἀγαθόν ἐστι καί ἟ ἀλήθεια· εἴπερ ἀγαθόν τό φιλάνθρωπον, καί ἀληθές τό κατά πίστιν φιλόθεον, τά τ῅ς ἀγάπης γνωρίσματα· ὡς Θεῶ καί ἀλλήλοις τούς ἀνθρώπους συνάπτουσα, καί διά τοῦτο τ῵ν ἀγαθ῵ν τήν διαμονήν ἀδιάπτωτον ἔχουσα. λστ΄. (1193) ἖νέργεια καί ἀπόδειξις τ῅ς πρός Θεόν τελείας ἀγάπης ἐστίν, ἟ γνησία δι᾿ ε὎νοίας ἑκουσίου πρός τόν πλησίον διάθεσις. ὇ γάρ μή ἀγαπ῵ν τόν ἀδελφόν α὎τοῦ, ὅν ἐώρακε, φησίν ὁ θεῖος Ἰωάννης, τόν Θεόν ὅν ο὎χ ἐώρακεν, ο὎ δύναται ἀγαπᾶν. λζ΄. Ἡ τ῅ς ἀληθείας ὁδός, ἟ ἀγάπη ἐστίν, ἥν ἑαυτόν ὀνομάσας ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, τούς ἐν α὎τῆ ὁδεύοντας, τῶ Θεῶ καί Πατρί καθαρούς παντοίων γενομένους παρίστησιν. λη΄. Αὕτη ἐστίν ἟ θύρα, δι᾿ ἧς ὁ εἰσερχόμενος, εἰς τά Ἅγια γίνεται τ῵ν ἁγίων, καί τοῦ ἀπροσίτου κάλλους τ῅ς ἁγίας καί βασιλικ῅ς Σριάδος καθίσταται ἄξιος θεατής γενέσθαι.

319 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λθ΄. Υοβερόν ὄντως καί πάσης κατακρίσεως ὏περέκεινα, τό τήν δοθεῖσαν ἟μῖν παρά Θεοῦ κατά δωρεάν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἑκουσίως νεκρ῵σαι ζωήν, διά τ῅ς πρός τά φθειρόμενα ἀγάπης· καί ἴσασι πάντως τοῦτον τόν φόβον, οἱ τήν ἀλήθειαν τ῅ς φιλαυτίας προτιμᾶν μελετήσαντες. μ΄. Φρησώμεθα εἰς δέον τῆ εἰρήνῃ, καί τήν πρός τόν κόσμον, καί τόν κοσμοκράτορα κακ῵ς ἟μῖν ἐνυπάρξασαν ἀθητήσαντες φιλίαν, τόν διά τ῵ν παθ῵ν πρός τόν Θεόν συνιστάμενον, κἄν ὀψέ ποτε καταλύσωμεν πόλεμον· καί σπονδάς ἀλύτους τ῅ς πρός α὎τόν εἰρήνης ποιήσαντες, ἐν τῆ καταργήσει τοῦ σώματος τ῅ς ἁμαρτίας, τ῅ς πρός α὎τόν ἔχθρας παυσώμεθα. μα΄. Ἀδύνατόν ἐστιν ἟μ᾵ς φιλιωθ῅ναι Θεῶ, διά τ῵ν παθ῵ν πρός α὎τόν στασιάζοντας, καί τῶ πονηρῶ τυράννῳ καί φονευτῆ τ῵ν ψυχ῵ν διαβόλῳ διά κακίας δασμοφορεῖν ἀνεχομένους, μή πρότερον διόλου πολεμωθέντας τῶ πονηρῶ. Μέχρι γάρ τότε τοῦ Θεοῦ καθεστήκαμεν ἐχθροί καί πολέμιοι, κἄν πιστ῵ν προσηγορίαν ἟μῖν α὎τοῖς περιπλάττωμεν, μέχρις οὗ πάθεσιν ἀτιμίας δουλεύειν βουλόμεθα· καί ο὎δέν ὄφελος ἟μῖν ἐκ τ῅ς κατά τόν κόσμον εἰρήνης λοιπόν περιγενήσεται, τ῅ς ψυχ῅ς κακ῵ς διακειμένης, καί πρός τόν ἴδιον ποιητήν στασιαζούσης, καί ὏πό τήν α὎τοῦ βασιλείαν γενέσθαι ο὎κ ἀνεχομένης· ἔτι μυρίοις πεπεραμένης ὠμοῖς δεσπόταις εἰς κακίαν α὎τήν κατεπείγουσι, καί τήν εἰς ἀπώλειαν φέρουσαν ὁδόν, τ῅ς σωζούσης μ᾵λλον ἀπατηλ῵ς αἱρεῖσθαι παρασκευάζουσιν. μβ΄. Εἰς τοῦτο ἟μ᾵ς πεποίηκεν ὁ Θεός, ἵνα γενώμεθα θείας κοινωνοί φύσεως, καί τ῅ς α὎τοῦ ἀϊδιότητος μέτοχοι, καί φαν῵μεν α὎τῶ ὅμοιοι κατά τήν ἐκ χάριτος θέωσιν, δι᾿ ἥν π᾵σάν τε τ῵ν ὄντων ἟ σύστασίς ἐστι καί διαμονή, καί ἟ τ῵ν μή ὄντων παραγωγή καί γένεσις. μγ΄. Εἰ τοῦ Θεοῦ ὀνομάζεσθαί τε καί εἶναι ἐφιέμεθα, ἀγωνισώμεθα μή προδοῦναι τοῖς πάθεσι τόν Λόγον, κατά τόν Ἰούδαν· ἤ μή ἀρνήσασθαι, κατά τόν Πέτρον. Ἄρνησις γάρ ἐστι τοῦ Λόγου, ἟ τοῦ πράττειν τό ἀγαθόν διά φόβον παραίτησις· προδοσία δέ, ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν ἐμπρόθετος ἁμαρτία, καί ἟ πρός τήν ἁμαρτίαν ὁρμή. μδ΄. (1195) Πάσης θλίψεως τέλος ἐστίν ἟ χαρά· καί παντός κόπου, ἟ ἀνάπαυσις· καί πάσης ἀτιμίας, ἟ δόξα. Καί ἁπλ῵ς, πάντων τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς ἀλγειν῵ν τέλος ἐστί, τό μετά Θεοῦ γενέσθαι καί εἶναι διαπαντός, καί τ῅ς αἰωνίου καί πέρας μή ἐχούσης ἀνέσεως ἀπολαῦσαι. με΄. ὇ Θεός πρός τῆ φύσει, καί γνώμῃ ἀλλήλοις ἟μ᾵ς ἑν῵σαι βουλόμενος, καί πρός τοῦτο ἅπαν ὡς ἀληθ῵ς ὠθ῵ν τό ἀνθρώπινον, τάς σωτηρίους φιλανθρώπως ἟μῖν ἐντολάς διεχάραξε, καί τούτου χάριν ἐλεεῖν καί ἐλεεῖσθαι ἁπλ῵ς ἐνομοθέτησεν. μστ΄. Ἡ τ῵ν ἀνθρώπων φιλαυτία καί σύνεσις, ἀλλήλους καί τόν νόμον, ἤ ἀπωσαμένη, ἤ σοφισαμένη, εἰς πολλάς μοίρας τήν μίαν φύσιν κατέτεμε· καί τήν νῦν ἐπικρατοῦσαν α὎τ῅ς ἀναλγησίαν εἰσηγησαμένη, α὎τήν καθ᾿ ἑαυτ῅ς τήν φύσιν διά τ῅ς γνώσεως ἐξώπλισε [Regii guo ἐξήπλωσε]. Διά τοι τοῦτο, π᾵ς ὅστις σώφρονι λογισμῶ καί φρονήσεως ε὎γενείᾳ, ταύτην λῦσαι δεδύνηται τ῅ς φύσεως τήν ἀνωμαλίαν, ἑαυτόν πρό τ῵ν ἄλλων ἐλέησε, τήν γνώμην κατά τήν φύσιν δημιουργήσας, καί Θεῶ κατά τήν γνώμην διά τήν φύσιν προσχωρήσας, καί δείξας ἐφ᾿ ἑαυτῶ, τίς τοῦ κατ᾿ εἰκόνα λόγου ὁ τρόπος, καί π῵ς ἑαυτῶ ὁ Θεός πρεπόντως κατ᾿ ἀρχάς ὁμοίαν τήν ἟μετέραν φύσιν, καί τ῅ς ἰδίας ἀγαθότητος ἀρίδηλον ἀπεικόνισμα δημιουργήσας, κατέστησεν α὎τήν ἑαυτῆ καί πάντα ταυτήν, ἄμαχον, εἰρηνικήν, ἀστασίαστον, πρός τε Θεόν καί ἑαυτήν δι᾿ ἀγάπης ἐσφιγμένην, καθ᾿ ἥν Θεοῦ μέν ἐφετ῵ς, ἀλλήλων δέ συμπαθ῵ς ἀντεχόμεθα. μζ΄. ὇ φιλάνθρωπος Θεός διά τοῦτο γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων πρός ἑαυτόν συναγάγῃ, καί στῄση τοῦ φέρεσθαι κακ῵ς, πρός ἑαυτήν, μ᾵λλον δέ καθ᾿ ἑαυτ῅ς σταστιάζουσάν τε καί μεμερισμένην· καί μηδεμίαν ἔχουσαν στάσιν, διά τήν περί ἕκαστον τ῅ς γνώμης ἀστάθμητον κίνησιν. μη΄. Ο὎δέν ἐστι τ῵ν μετά Θεόν τοῖς νοῦν ἔχουσι τιμιώτερον, μ᾵λλον δέ τῶ Θεῶ προσφιλέστερον, τ῅ς τελείας ἀγάπης, ὡς τούς διῃρημένους εἰς ἕν συναγούσης, καί μίαν ἐν τοῖς πολλοῖς ἤ τοῖς π᾵σιν, ἀστασίαστον κατά τήν γνώμην δημιουργ῅σαι (1197) δυναμένης τα὎τότητα. Καί γάρ ἴδιον τ῅ς ἀγάπης, τ῵ν τά κατ᾿ α὎τήν ζητούντων, μίαν ἀποδεῖξαι τήν γνώμην. μθ΄. Εἰ φύσει τό καλόν ἐστιν ἑνοποιητικόν τ῵ν διῃρημένων καί συνεκτικόν, τό κακόν δηλονότι τ῵ν ἟νωμένων ἐστί διαιρετικόν τε καί φθαρτικόν. Καί γάρ φύσει τό κακόν σκεδαστόν ὏πάρχει, καί ἄστατον καί πολύμορφον καί διαιρετικόν.

320 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ν΄. Πάντων τ῵ν κακ῵ν ἀπαλλαγή καί σύντομος πρός σωτηρίαν ὁδός, ἟ ἀληθής τοῦ Θεοῦ κατ᾿ ἐπίγνωσιν ἀγάπη ἐστί, καί ἟ καθόλου τ῅ς κατά ψυχήν πρός τε τό σ῵μα καί τόν κόσμον τοῦτον στοργ῅ς ἐξάρνησις, καθ᾿ ἥν, τ῅ς μέν ἟δον῅ς ἐπιθυμίαν, τ῅ς ὀδύνης δέ τό φόβον ἀποβαλλόμενοι, τ῅ς κακ῅ς ἐλευθερούμεθα φιλαυτίας, πρός τήν γν῵σιν ἀναβιβασθέντες τοῦ Κτίσαντος· καί πονηρ᾵ς ἀγαθήν ἀντιλαβόντες νοεράν φιλαυτίαν σωματικ῅ς κεχωρισμένην στοργ῅ς, ο὎ παυόμεθα λατρεύοντες τῶ Θεῶ διά ταύτης τ῅ς καλ῅ς φιλαυτίας, ἐκ Θεοῦ τ῅ς ψυχ῅ς ἀεί ζητοῦντες τήν σύστασιν. Αὕτη γάρ ἐστιν ἀληθής λατρεία, καί ὄντως θεάρεστος, ἟ τ῅ς ψυχ῅ς διά τ῵ν ἀρετ῵ν ἀκριβής ἐπιμέλεια. να΄. ὇ σωματικ῅ς ἟δον῅ς μή ἐφιέμενος, καί ὀδύνην παντελ῵ς μή φοβούμενος, γέγονεν ἀπαθής. Σαύταις γάρ μετά τ῅ς τεκούσης α὎τάς φιλαυτίας, πάντα τά δι᾿ α὎τάς τε καί ἐξ α὎τ῵ν μετά τ῅ς ἀρχηγικωτάτης τ῵ν κακ῵ν ἀγνοίας, ὁμοθυμαδόν συναπέκτεινε πάθη, καί ὅλος γέγονε τοῦ ἑστ῵τος καί μένοντος καί ἀεί ὡσαύτως ἔχοντος φύσει καλοῦ, παντάπασιν α὎τῶ συνδιαμένων ἀκίνητος, καί ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ κατοπτριζόμενος· ἐκ τ῅ς ἐν α὎τῶ φωτοειδοῦς λαμπρότητος, τήν θείαν καί ἀπρόσιτον δόξαν θεώμενος. νβ΄. Σήν ἟δονήν τ῅ς παρούσης ζω῅ς καί τήν ὀδύνην, ὅση δύναμις, ἀρνησώμεθα, καί πάσης παθ῵ν ἐπινοίας καί δαιμονιώδους κακουργίας παντελ῵ς ἀπαλλαγησόμεθα. Διά γάρ τήν ἟δονήν ἀγαπ῵μεν τά πάθη, καί διά τήν ὀδύνην φεύγομεν τήν ἀρετήν. νγ΄. ἖πειδή π᾵σα κακία πέφυκε τοῖς συνιστ῵σιν α὎τήν συμφθείρεσθαι τρόποις, ε὏ρίσκων δι᾿ α὎τ῅ς τ῅ς πείρας ὁ ἄνθρωπος, πάσης ἟δον῅ς εἶναι πάντως τήν ὀδύνην διάδοχον, πρός μέν τήν ἟δονήν, τήν ὅλην ἔσχεν ὁρμήν· πρός δέ τήν ὀδύνην, τήν ὅλην ἀποφυγήν· τ῅ς μέν, κατά π᾵σαν ὏περαγωνιζόμενος δύναμιν· τ῅ς δέ, κατά π᾵σιν σπουδήν καταγωνιζόμενος, οἰόμενος, ὅπερ ἀμήχανον ἦν, διά τ῅ς τοιαύτης μεθοδείας, ἀλλήλων ταύτας διαστ῅σαι , καί μόνῃ τῆ ἟δονῆ (1200) συνημμενην τήν φιλαυτίαν ἔχειν παντελ῵ς ὀδύνης ἀπείρατον, ἀγνοήσας ὏πό τοῦ πάθους, ὡς ἔοικεν, ὡς ο὎κ ἐνδέχεταί ποτε χωρίς ὀδύνης εἶναι τήν ἟δονήν. ἖γκέκραται γάρ τῆ ἟δονῆ τ῅ς ὀδύνης ὁ πόνος, κἄν λανθάνειν δοκῆ τούς ἔχοντας, διά τήν κατά τό πάθος τ῅ς ἟δον῅ς ἐπικράτειαν· ἐπειδή δέ τό ἐπικρατοῦν, ἀεί διαφαίνεσθαι πέφυκε, καλύπτον τοῦ παρακειμένου τήν αἴσθησιν. Ἡδον῅ς οὖν διά τήν φιλαυτίαν ἀντιποιούμενοι, καί ὀδύνην διά τήν α὎τήν αἰτίαν πάλιν φεύγειν σπουδάζοντες, τάς ἀμυθήτους τ῵ν φθοροποι῵ν παθ῵ν ἐπινοοῦμεν γενέσεις. νδ΄. Ἀγνοεῖ τις τήν καθ᾿ ἟δονήν καί ὀδύνην τ῅ς αἰσθήσεως πεῖραν, ὅταν τῶ Θεῶ τῶ ὄντως ἀγαπητῶ καί ἐραστῶ καί ἐφετῶ προσδήσῃ, μ᾵λλον δέ κολλήσῃ τόν νοῦν, τ῅ς σωματικ῅ς γενόμενον ἐλεύθερον σχέσεως. νε΄. Ὥσπερ ο὎ δύναταί τις ἄλλως λατρεύειν τῶ Θεῶ καθαρ῵ς, μή τήνψυχήν ἄρδην ἐκκαθαίρων· οὕτως οὔτε τῆ κτίσει λατρεύειν, μή τό σ῵μα περιποιούμενος· καθ᾿ ὅ σ῵μα τήν φθοροποιόν ἐπιτελ῵ν λατρείαν ὁ ἄνθρωπος, καί κατ᾿ α὎τό γενόμενος φίλαυτος, ἟δονήν εἶχεν ἀπαύστως καί ὀδύνην ἐνεργουμένην, ἐσθίων ἀεί τό ξύλον τ῅ς παρακο῅ς, τό καλοῦ τε καί κακοῦ, κατά τα὎τόν μεμιγμένην κατά τήν αἴσθησιν διά τ῅ς πείρας ἔχον τήν γν῵σιν. Καί τάχα ξύλον εἶναι γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ, τήν φαινομένην κτίσιν εἰπών τις, ο὎χ ἁμαρτήσει τ῅ς ἀληθείας· ἟δον῅ς γάρ καί ὀδύνης ποιητικήν ἔχει φυσικ῵ς τήν μετάληψιν. νστ΄. Ἔνθα λόγος ο὎ κρατεῖ, τό κατ᾿ αἴσθησιν πέφυκεν ἐπιγίνεσθαι κράτος, ἐν ᾧ τ῅ς ἁμαρτίας πέφυρταί πως ἟ δύναμις, πρός οἶκτον τ῅ς συγγενοῦς σαρκός καθ᾿ ὏πόστασιν, τήν ψυχήν δι᾿ ἟δον῅ς ὏ποσύρουσα· καθ᾿ ἥν ὡς ἔργον α὎τῆ φυσικόν ἐγχειρίσασα τήν ἐμπαθ῅ καί καθήδονον τ῅ς σαρκός ἐπιμέλειαν, ἀπάγει τ῅ς κατά φύσιν ζω῅ς, καί πείθει τ῅ς ἀνυποστάτου κακίας γενέσθαι ταύτην δημιουργόν. νζ΄. Κακία ἐστί ψυχ῅ς νοερ᾵ς, ἟ λήθη τ῵ν κατά φύσιν καλ῵ν, ἥτις ἐκ τ῅ς περί τήν σάρκα τε καί κόσμον, ἐμπαθοῦς ἐπιγίνεται σχέσεως, ἥν ἀφανίζει στρατηγ῵ν ὁ λόγος κατ᾿ ἐπιστήμην πνευματικήν, τήν τε τοῦ κόσμου καί τ῅ς σαρκός διερευνώμενος γένεσίν τε καί φύσιν, καί πρός τήν συγγεν῅ τ῵ν νοητ῵ν χώραν τήν ψυχήν ἐλαύνων· πρός ἥν ο὎δεμίαν ὁ νόμος τ῅ς ἁμαρτίας ποιεῖται διάβασιν, ο὎κ ἔχων καθάπερ γέφυραν πρός τόν νοῦν διαβιβάζουσαν α὎τόν ἔτι τήν αἴσθησιν, διαλυθεῖσαν ἤδη πρός τήν ψυχήν κατά τήν σχέσιν, καί τοῖς αἰσθητοῖς ἐναποῤῥιφεῖσαν θεάμασιν, ὧν διαβάς τήν σχέσιν καί τήν φύσιν ὁ νοῦς παντελ῵ς ο὎κ αἰσθάνεται. νη΄. (1201) Καθάπερ ὁ λόγος κρατ῵ν τ῵ν παθ῵ν, ἀρετ῅ς ὄργανον ποιεῖται τάς αἰσθήσεις· οὕτω καί τά πάθη κρατοῦντα τοῦ λόγου, μορφοῦσι τάς αἰσθήσεις πρός ἁμαρτίαν. Καί χρή νηφόντως σκοπεῖν τε καί μελετᾶν, π῵ς ἟ ψυχή τήν καλήν ποιήσεται δεόντως ἀντιστροφήν, τοῖς δι᾿ ὧν τό πρίν ἐπλημμέλει χρωμένη πρός γένεσιν ἀρετ῵ν καί ὏πόστασιν. νθ΄. Σό ἅγιον Ε὎αγγέλιον, σαρκικ῅ς μέν εἰσηγεῖται ζω῅ς ἄρνησιν, πνευματικ῅ς δέ ὁμολογίαν. Περί τούτων δέ λέγω, τ῵ν ἀεί μέν κατά τόν ἄνθρωπον, λέγω δέ τήν ἀνθρωπίνην ἐν σαρκί κατά τόν αἰ῵να τοῦτον ζωήν, ἀποθνησκόντων, ζώντων δέ κατά θεόν μόνῳ

321 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τῶ Πνεύματι, κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον καί τούς ἀμφ᾿ α὎τόν, τούς ζ῵ντας μέν ο὎δαμ῵ς ἰδίαν ζωήν, ζ῵ντα δέ τόν Φριστόν ἐν ἑαυτοῖς κατά μόνην ἔχοντας τήν ψυχήν. Οὕτως οἱ διά τόν Θεόν ἐν τῶ αἰ῵νι τούτῳ νεκροί σαρκί, κρίνονται, θλίψεις καί βασάνους πολλάς καί στενοχωρίας ἔχοντες, καί διωγμούς, καί μυρία πειρασμ῵ν εἴδη μετά χαρ᾵ς ὏πομένοντες. ξ΄. Π᾵ν πάθος κατά συμπλοκήν πάντως αἰσθητοῦ τινος καί αἰσθήσεως, καί φυσικ῅ς δυνάμεως, θυμοῦ λέγω τυχόν, ἤ ἐπιθυμίας, ἤ λόγου παρατραπέντος τοῦ κατά φύσιν, συνίσταται. ἖άν οὖν τό πρός ἄλληλα κατά σύνθεσιν τέλος, τοῦ τε αἰσθητοῦ καί τ῅ς αἰσθήσεως, καί τ῅ς ἐπ᾿ α὎τῆ φυσικ῅ς δυνάμεως θεωρήσας ὁ νοῦς, δυνηθῆ πρός τόν οἰκεῖον φύσει λόγον, τούτων ἕκαστον διακρίνας ἐπαναγαγεῖν, καί θεωρ῅σαι καθ᾿ ἑαυτό τό αἰσθητόν, ἄνευ τ῅ς πρός α὎τό τ῅ς αἰσθήσεως σχέσεως, καί τήν αἴσθησιν δίχα τ῅ς τοῦ αἰσθητοῦ πρός α὎τήν οἰκειότητος· καί τήν ἐπιθυμίαν φέρε εἰπεῖν, ἤ ἄλλην τινά τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων χωρίς τ῅ς ἐμπαθοῦς ἐπ᾿ αἰσθήσει τε καί αἰσθητῶ διαθέσεως· ὡς ἟ τοῦ πάθους ποιά παρασκευάζει τήν θεωρίαν γίνεσθαι κίνησις, διεσκέδασε καί ἐλέπτυνε, κατά τόν πάλαι τοῦ Ἰσραήλ μόσχον, τοῦ οἱοδήποτε συμβαίνοντος πάθους τήν σύστασιν, καί ὏πό τό ὕδωρ τ῅ς γνώσεως ἔσπειρεν, ἀφανίσας παντελ῵ς καί α὎τήν τ῵ν παθ῵ν τήν ψιλήν φαντασίαν, διά τ῅ς πρός ἑαυτά τ῵ν ἀποτελούντων α὎τό κατά φύσιν πραγμάτων ἀποκαταστάσεως. ξα΄. ὇ πολλοῖς πλημμελήμασι τ῵ν ἐκ τ῅ς σαρκός παθημάτων κεκηλιδωμένος βίος, χιτών ἐστιν ἐσπιλωμένος. Ὡς ἔκ τινος γάρ ἐνδύματος τ῅ς κατά τόν βίον ἀναστροφ῅ς, ἕκαστος τ῵ν ἀνθρώπων διαφαίνεσθαι πέφυκεν, εἴτε δίκαιος, εἴτε ἄδικος· ὁ μέν, χιτ῵να καθαρόν ἔχων, τόν ἐνάρετον βίον· ὁ δέ, πονηροῖς ἐσπιλωμένην ἔργοις τήν ζωήν κεκτημένος. Ἤ μ᾵λλον, ἐσπιλωμένος ἀπό τ῅ς σαρκός ἔστι χιτών, ἤ κατά συνείδησιν μορφοῦσα διά τ῅ς μνήμης τ῵ν (1204) ἐκ τ῅ς σαρκός πονηρ῵ν κινημάτων τε καί ἐνεργημάτων τήν ψυχήν, ἕξις τε καί διάθεσις, ἥν ὁρ῵σα διαπαντός καθάπερ χιτ῵νά τινα περί ἑαυτήν, δυσωδίας πληροῦται παθ῵ν. Ὡς γάρ ἀπό τοῦ πνεύματος, διά τ῵ν ἀρετ῵ν ἀλλήλαις κατά λόγον συνυφαινομένων, ἀφθαρσίας γίνεται τῆ ψυχῆ χιτών, ὅν ἐνδυσαμένη γίνεται καλή καί ἐπίδοξος· οὕτω καί ἀπό τ῅ς σαρκός, τ῵ν παθ῵ν ἀλλήλοις κατά ἀναλογίαν συνυφαινομένων, γίνεταί τις χιτών ἀκάθαρτος καί ἐσπιλωμένος, ἐξ ἑαυτοῦ δεικνύς γνώριμον τήν ψυχήν, μορφήν ἄλλην α὎τῆ καί εἰκόνα παρά τήν θείαν ἐνθέμενος. ξβ΄. Βεβαία πίστις ἐστί τ῅ς πρός ἐκθέωσιν ἐλπίδος τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων, ἟ τοῦ Θεοῦ ἐνανθρώπησις, τοσοῦτον θεόν ποιοῦσα τόν ἄνθρωπον, ὅσον α὎τός γέγονεν ἄνθρωπος. ὇ γάρ χωρίς ἁμαρτίας γενόμενος ἄνθρωπος, δ῅λον ὅτι χωρίς τ῅ς εἰς θεότητα μεταβολ῅ς, τήν φύσιν θεοποιήσει· καί τοσοῦτο ἀναβιβάσει δι᾿ ἑαυτόν, ὅσον α὎τός διά τόν ἄνθρωπον ἑαυτόν κατεβίβασεν. Ὅπερ μυστικ῵ς διδάσκων ἑαυτόν ὁ μέγας Ἀπόστολος, φησίν, ἐν τοῖς αἰ῵σι τοῖς ἐπερχομένοις, τόν εἰς ἟μ᾵ς ὏περβάλλοντα πλοῦτον τ῅ς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος δειχθήσεσθαι. ξγ΄. Σοῦ μέν θυμοῦ καί τ῅ς ἐπιθυμίας ἐπιστατ῵ν ὁ λόγος, ποιεῖ τάς ἀρετάς· ὁ δέ νοῦς τοῖς λόγοις ἐπιβάλλων,τ῵ν γεγονότων τήν ἄπταιστον συλλέγεται γν῵σιν. Ὅταν οὖν ὁ λόγος μετά τήν τ῵ν ἀντικειμένων ἀποβολήν, εὕρῃ τό κατά φύσιν ἑραστόν, καί ὁ νοῦς μετά τήν τ῵ν γινωσκομένων διάβασιν λάβηται τ῅ς ὏πέρ ο὎σίαν καί γν῵σιν τ῵ν ὄντων Αἰτίας, τηνικαῦτα τό τ῅ς θεώσεως κατά χάριν ἐπιγίνεται πάθος, τόν μέν λόγον ἀπάγον τ῅ς φυσικ῅ς διακρίσεως, ἔνθα τό διακρινόμενον ο὎κ ἔστι· τόν δέ νοῦν καταπαῦον τ῅ς κατά φύσιν νοήσεως, ἔνθα μή ἔστι τό γινωσκόμενον, καί ποιοῦν τῆ κατά τήν στάσιν τα὎τότητι θεόν, τόν ἀξιούμενον τ῅ς θείας μεθέξεως. ξδ΄. Κατιωθεῖσαν τήν ψυχήν τῶ ῥύπῳ τ῅ς ἟δον῅ς, ἀποκαθαίρει πόνος, καί ἀφηλοῖ παντελ῵ς α὎τ῅ς τήν σχέσιν τ῵ν ὏λικ῵ν, τ῅ς πρός α὎τά φιλίας τήν ζημίαν μεταμαθοῦσαν [al. μεταμαθούσης]· δι᾿ ἥν αἰτίαν ὁ Θεός συγχωρεῖ τῶ διαβόλῳ, κατά κρίσιν δικαίαν τούς ἀνθρώπους βασάνοις καταπιέζειν. ξε΄. Ἡδονή καί λύπη, ἐπιθυμία καί φόβος, καί τά τούτοις ἑπόμενα, τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων προηγουμένως ο὎ συνεκτίσθη· ἐπεί καί εἰς τόν ὅρον ἄν συνετέλουν τ῅ς φύσεως. Λέγω δή παρά τοῦ (1205) Νυσαέως μεγάλου Γρηγορίου μαθών, ὅτι διά τήν τ῅ς τελειότητος ἔκπτωσιν, ἐπεισήχθη ταῦτα, τῶ ἀλογοτέρῳ μέρει προσφυέντα τ῅ς φύσεως· δι᾿ ὧν, ἀντί τ῅ς μακαρίας καί θείας εἰκόνος, ε὎θύς ἅμα τῆ παραβάσει, διαφανής καί ἐπίδηλος ἐν τῶ ἀνθρώπῳ γέγονεν ἟ τ῵ν ἀλόγων ζώων ὁμοίωσις. Ἔδει γάρ τ῅ς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθείσης, ὏φ᾿ ὧν ἐπεσπάσατο τ῅ς ἀλογίας γνωρισμάτων, ἐνδίκως τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων κολάζεσθαι· σοφ῵ς εἰς συναίσθησιν τ῅ς λογικ῅ς μεγαλονοίας ἐλθεῖν οἰκονομοῦντος τοῦ Θεοῦ τόν ἄνθρωπον. ξστ΄. Καλά γίνεται καί τά πάθη ἐν τοῖς σπουδαίοις, ὁπηνίκα σοφ῵ς α὎τά τ῵ν σωματικ῵ν ἀποστήσαντες, πρός τήν τ῵ν ο὎ρανίων μεταχειριζώμεθα κτ῅σιν· οἷον, ὅτε τήν μέν ἐπιθυμίαν, τ῅ς νοερ᾵ς τ῵ν θείων ἐφέσεως ὀρεκτικήν ἐργασόμεθα κίνησιν· τήν ἟δονήν δέ, τ῅ς ἐπί τοῖς θείοις χαρίσμασι τοῦ νοῦ θελκτικ῅ς ἐνεργείας ε὎φροσύνην ἀπήμονα· τό δέ φόβον, τ῅ς μελλούσης ἐπί 322 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πλημμελήμασι τιμωρίας προφυλακτικήν ἐπιμέλειαν· τήν δέ λύπη, διορθωτικήν ἐπί παρόντι κακῶ μεταμέλειαν. Καί συντόμως εἰπεῖν, κατά τούς σοφούς τ῵ν ἰατρ῵ν, σώματι φθαρτικοῦ θηρός τ῅ς ἐχίδνης, τήν οὖσαν ἤ μελετωμένην ἀφαιρουμένους λώβησιν, τοῖς πάθεσι τούτοις πρός ἀναίρεσιν χρώμενοι παρούσης κακίας ἤ προσδοκωμένης, καί κτ῅σιν καί φυλακήν ἀρετ῅ς τε καί γνώσεως. ξζ΄. ὇ μέν τ῅ς πρώτης Διαθήκης νόμος, διά τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας, παντός μολυσμοῦ τήν φύσιν ἀποκαθαίρει. ὇ δέ τ῅ς Καιν῅ς, διά τ῅ς θεωρητικ῅ς μυσταγῳγίας, ἀπό τ῵ν σωματικ῵ν πρός τά συγγεν῅ τ῵ν νοητ῵ν θεάματα, τόν νοῦν γνωστικ῵ς ἀναβιβάζει. ξη΄. Ἡ θεία Γραφή, τούς μέν εἰσαγομένους, καί ἐπί τά προπύλαιά που τυγχάνοντας τ῅ς θείας α὎λ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν, φοβουμένους καλεῖ· τούς δέ κτησαμένους σύμμετρον ἕξιν τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν λόγων τε καί τρόπων, οἶδεν ὀνομάζειν προκόπτοντας· τούς δέ κατ᾿ α὎τήν γνωστικ῵ς ἤδη γεγενημένους τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐκφαντικ῅ς ἀληθείας τήν κορυφήν, προσαγορεύει τελείους. ὇ τοίνυν τήν ἐν τοῖς πάθεσιν ἀρχαίαν ἀναστροφήν ἀποστραφείς, καί π᾵σαν ἑαυτοῦ τήν διάθεσιν διά τόν φόβον ἐκδεδωκώς τοῖς θείοις προστάγμασιν, ο὎δενός καλοῦ τ῵ν εἰσαγομένοις πρεπόντων καθυστερεῖ· κἄν οὔπω τήν ἐν ἀρεταῖς ἕξιν ἐκτήσατο, καί τ῅ς ἐν τοῖς τελείοις λαλουμένοις σοφίας γέγονε μέτοχος. Ἀλλ᾿ ο὎δέ ὁ προκόπτων, τ῵ν ἐπιβεβλημένων α὎τοῦ (1208) τῶ βαθμῶ καλ῵ν τινος ὏στερεῖ· κἄν τήν α὎τήν οὔπω τοῖς τελείοις ὏περέχουσαν τ῵ν θείων ἐκτήσατο γν῵σιν. Οἱ γάρ τέλειοι, τ῅ς θεωρητικ῅ς ἤδη μυστικ῵ς ἀξιωθέντες θεολογίας, καί πάσης φαντασίας ὏λικ῅ς τόν νοῦν καθαρόν καταστήσαντες, καί εἰκόνος τ῅ς θείας ὡραιότητος ὅλην ἀνελλιπ῵ς φέρουσαν τήν ἐκμίμησιν, τήν θείαν ἀγάπης ἐν ἑαυτοῖς ἐνστερνισάμενοι φαίνονται. ξθ΄. Διττός ἐστιν ὁ φόβος· ὁ μέν ἁγνός· ὁ δέ ο὎χ ἁγνός. ὇ μέν γάρ ἐπί πλημμελήμασι κατ᾿ ἐκδοχήν κολάσεως συνιστάμενος φόβος, αἰτίαν ἔχων τ῅ς οἰκείας γενέσεως τήν ἁμαρτίαν, ο὎χ ἁγνός, ο὎δέ ἔσται διαπαντός, τῆ ἁμαρτίᾳ διά τ῅ς μετανοίας συναφανιζόμενος. ὇ δέ δίχα τ῅ς ἐπί πλημμελήμασι λύπης ἀεί συνεστώς, οὗτος φόβος ἁγνός, καί ο὎κ ἀπογενήσεταί ποτε· διότιπερ ο὎σιωδ῵ς ἐμπέφυκέ πως τῶ Θεῶ πρός τήν κτίσιν, ποιούμενος ἔκδηλον α὎τοῦ π᾵σιν τήν φύσικήν αἰδεσιμότητα, τ῅ς ὏πέρ π᾵σαν βασιλείαν καί δύναμιν ὏περοχ῅ς. ο΄. ὇ μή φοβούμενος τόν Θεόν ὡς κριτήν, ἀλλ᾿ αἰδούμενος α὎τόν διά τήν ὏περβάλλουσαν τ῅ς ἀπείρου δυνάμεως ὏περοχήν, ο὎κ ἔχει δικαίως ὏στέρημα, τέλειος ὏πάρχων ἐν τῆ ἀγάπῃ, μετ᾿ αἰδοῦς καί τ῅ς πρεπούσης σεβασμιότητος ἀγαπ῵ν τόν Θεόν· καί οὗτός ἐστιν ὁ κτησάμενος τόν διαμένοντα φόβον εἰς αἰ῵να αἰ῵νος, καί ο὎κ ἔστιν α὎τῶ ὏στέρημα τοπαράπαν ο὎δέν. οα΄. ἖κ τ῵ν ὄντων, τόν τ῵ν ὄντων γινώσκομεν αἴτιον· καί ἐκ τ῅ς διαφορ᾵ς τ῵ν ὄντων, τήν ἐνυπόστατον τοῦ ὄντος διδασκόμεθα σοφίαν· καί ἐκ τ῅ς τ῵ν ὄντων φυσικ῅ς κινήσεως, τήν ἐνυπόστατον τοῦ ὄντος μανθάνομεν ζωήν, τήν τ῵ν ὄντων ζωοποιόν δύναμιν, τό Πνεῦμα τό ἅγιον. οβ΄. Σό Πνεῦμα τό ἅγιον ο὎δενός ἄπεστι τ῵ν ὄντων, καί μάλιστα τ῵ν λόγου καθ᾿ ὁτιοῦν μετειληφότων. ΢υνεκτικόν γάρ ὏πάρχει τ῅ς ἑκάστου γνώσεως, ὅτι Θεός καί Θεοῦ Πνεῦμα, κατά δύναμιν προνοητικ῵ς διά πάντων χωροῦν, καί τόν ἐν ἑκάστῳ λόγον κατά φύσιν ἀνακινοῦν, καί δι᾿ α὎τοῦ πρός συναίσθησιν τ῵ν πλημμελ῵ς παρά τόν θεσμόν τ῅ς φύσεως πεπραγμένων, ἄγον τόν αἰσθανόμενον· καί τήν προαίρεσιν εὔεικτον ἔχοντα, πρός ὏ποδοχήν τ῵ν ἐκ φύσεως ὀρθ῵ν λογισμ῵ν. Διό καί πολλούς ε὏ρίσκομεν καί τ῵ν ἄγαν βαρβάρων καί νομάδων ἀνθρώπων, καλοκαγαθίας μεταποιουμένους, καί τούς ἀνέκαθεν κρατήσαντες ἐν α὎τοῖς θηριώδεις ἀθετοῦντας νόμους. ογ΄. (1209) Ἔστι μέν ἐν π᾵σιν ἁπλ῵ς τό Πνεῦμα τό ἅγιον, καθό πάντων ἐστί συνεκτικόν καί προνοητικόν, καί τ῵ν φυσικ῵ν σπερμάτων ἀνακινητικόν. Προσδιωρισμένως δέ, καί ἐν π᾵σι τοῖς ἐν νόμῳ, καθότι τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν ἐστιν ὏πεοδεικτικόν παραβάσεως, καί τ῅ς κατά Φριστόν προαγορευθείσης ἐπαγγελίας, φωτιστικόν· ἐν δέ π᾵σι τοῖς κατά Φριστόν πρός τοῖς εἰρημένοις, καί ὡς υἱοθετικόν. Ὡς δέ σοφίας ποιητικόν, ἐν ο὎δενί τ῵ν εἰρημένων ἐστίν ἁπλ῵ς, πλήν τ῵ν συνιέντων, καί ἑαυτούς διά τ῅ς ἐνθέου πολιτείας ἀξίους ποιησαμένων τ῅ς α὎τοῦ θεωτικ῅ς ἐνοικήσεως. Π᾵ς γάρ μή ποι῵ν τά θεῖα θελήματα, κἄν πιστός ᾗ, ἀσύνετον ἔχει τήν καρδίαν, ὡς πονηρ῵ν λογισμ῵ν ἐργαστήριον, καί τό σ῵μα κατάχρεων ἁμαρτίαις, ὡς διαπαντός μολυσμοῖς παθ῵ν ἐνεχόμενον. οδ΄. ὇ τ῅ς σωτηρίας ὀρεγόμενος πάντων ἀνθρώπων Θεός, καί πειν῵ν α὎τ῵ν τήν ἐκθέωσιν, τήν τούτων οἴησιν ὡς τήν ἄκαρπον καταρώμενος ἀποξηραίνει συκ῅ν, ὅπως τοῦ δοκεῖν εἶναι δίκαιοι, τό εἶναι μ᾵λλον προκρίνατες, τόν μέν καθ᾿ ὏πόκρισιν τ῅ς ἞θικ῅ς ἐπιδείξεως ἐκδυσάμενοι χιτ῵να, τόν ἐνάρετον δέ, καθώς ὁ θεῖος βούλεται λόγος, ἀνοθεύτως μετελθόντες βίον, ε὎σεβ῵ς τήν ζωήν διενέγκωσι, Θεῶ μ᾵λλον τ῅ς ψυχ῅ς τήν διάθεσιν, ἤ τοῖς ἀνθρώποις τόν ἐκτός ἐπιδεικνύμενοι περί τά ἤθη σχηματισμόν. 323 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οε΄. Ἕτερός ἐστιν ὁ τοῦ ποιεῖν, καί ἕτερος ὁ τοῦ πάσχειν λόγος· καί ὁ μέν τοῦ ποιεῖν λόγος ἐστίν, ἟ φυσική πρός ἀρετ῵ν ἐνέργειαν δύναμις· ὁ δέ τοῦ πάσχειν, ἤ χάρις τ῵ν ὏πέρ φύσιν, ἤ σύμβασις τ῵ν παρά φύσιν. Ὡς γάρ τοῦ ὏περόντος φυσικήν ο὎κ ἔχομεν δύναμιν, οὕτως οὔτε τοῦ μή ὄντος ἔχομεν φύσει τήν δύναμιν. Πάσχομεν οὖν ὡς ὏πέρ φύσιν οὖσαν κατά χάριν, ἀλλ᾿ ο὎ ποιοῦμεν τήν θέωσιν· ο὎ γάρ ἔχομεν φύσει δεκτικήν τ῅ς θεώσεως δύναμιν. Καί πάσχομεν πάλιν ὡς παρά φύσιν, γνώμῃ κατά σύμβασιν τήν κακίαν· ο὎ γάρ ἔχομεν πρός γένεσιν κακίας φυσικήν δύναμιν. Ποιοῦμεν οὖν ἐνταῦθα φύσει ὄντες τάς ἀρετάς, πρός τό ταύτας ποιεῖν ἔχοντες φυσικήν τήν δύναμιν· πάσχομεν δέ κατά τό μέλλον τήν θέωσιν, τήν πρός τό παθεῖν ταύτην κατά δωρε᾵ς χάριν δεχόμενοι. οστ΄. Ποιοῦμεν ἟μεῖς, ἐφ᾿ ὅσον τήν τε τ῵ν ἀρετ῵ν ποιητικήν φύσει λογικήν ἔχομεν δύναμιν ἐνεργουμένην· καί τήν πάσης γνώσεως δεκτικήν νοεράν ἀσχέτως δύναμιν, (1212) π᾵σαν τ῵ν ὄντων καί γινωσκομένων φύσιν διαβαίνουσαν, καί πάντας κατόπιν ἑαυτ῅ς τούς αἰ῵νας ποιουμένην· πάσχομεν δέ, ἟νίκα τ῵ν ἐξ ο὎κ ὄντων τούς λόγους τελείως περάσαντες, εἰς τήν τ῵ν ὄντων ἀγνώστως ἔλθωμεν Αἰτίαν, καί συγκαταπαύσωμεν τοῖς φύσει πεπερασμένοις τάς οἰκείας δυνάμεις, ἐκεῖνο γινόμενοι, ὅπερ τ῅ς κατά φύσιν δυνάμεως ο὎δαμ῵ς ὏πάρχει κατόρθωμα· ἐπειδή τοῦ ὏πέρ φύσιν, ἟ φύσις καταληπτικήν ο὎ κέκτηται δύναμιν· θεώσεως γάρ ο὎δέν γενητόν κατά φύσιν ἐστί ποιητικόν, ἐπειδή μηδέ Θεοῦ καταληπτικόν· μόνης γάρ τ῅ς θείας χάριτος ἴδιον τοῦτο πέφυκεν εἶναι, τό ἀναλόγως τοῖς οὖσι χαρίζεσθαι θέωσιν· τ῅ς λαμπρυνούσης τήν φύσιν τῶ ὏πέρ φύσιν φωτί, καί τ῵ν οἰκείων ὅρων α὎τήν ὏περάνω, κατά τήν ὏περβολήν τ῅ς δόξης, ποιουμένης. οζ΄. Σάς ἀρετάς ποιοῦντες, μετά τήνδε παυόμεθα τήν ζωήν· τήν δέ κατά χάριν ὏πέρ α὎τ῵ν ο὎ παυόμεθα πάσχοντες θέωσιν. Σό γάρ ὏πέρ φύσιν, ἀνύπαρκτον, ὅτι καί ἀδρανές. οη΄. Σ῵ν θείων ἀγαθ῵ν τύποι, οἵ τε κατ᾿ ἀρετήν τρόποι, καί οἱ τ῵ν ὄντων λόγοι· οἷς ὁ Θεός διαπαντός ἄνθρωπος γίνεται, ὡς μέν σ῵μα, τούς τρόπους ἔχων τ῵ν ἀρετ῵ν, ὡς δέ ψυχήν, τούς ἐν πνεύματι λόγους τ῅ς γνώσεως, οἷς τούς ἀξίους θεοποιεῖ, χαρακτ῅ρα διδούς ἀρετ῅ς ἐνυπόστατον, καί ἀπλανοῦς γνώσεως ἐνούσιον χαριζόμενος ὕπαρξιν. οθ΄. ὇ πιστός, κατά τόν ἅγιον Πέτρον, καί πρακτικός νοῦς, ὏πό Ἡρώδου κρατούμενος, τοῦ δερματίνου νόμου· δερμάτινος γάρ ὁ Ἡρώδης ἑρμηνεύεται, ὅπερ ἐστί τό φρόνημα τ῅ς σαρκός· ὏πό δύο συγκλείεται φυλακάς, καί μίαν πύλην σιδηρ᾵ν, πολεμούμενος ἔκ τε τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐνεργείας, καί τ῅ς κατά διάνοιαν ἐπί τοῖς πάθεσι συγκαταθέσεως, ἅς τινας καθάπερ φυλακάς, ἤγουν εἰρκτάς, διά τοῦ λόγου τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας, ὡς δι᾿ ἀγγέλου διαπεράσας, ἔρχεται ἐπί τήν πύλην τήν σιδηρ᾵ν τήν φέρουσαν εἰς τήν πόλιν· τήν πρός τά αἰσθητά λέγω τ῵ν αἰσθήσεων, στεῤῥάν καί ἀπότομον καί δυσκαταμάχητον σχέσιν· ἥν ὁ τ῅ς φυσικ῅ς ἐν πνεύματι θεωρίας διανοίγων λόγος α὎τομάτην, πρός τά συγγεν῅ νοητά λοιπόν ἀφόβως τόν νοῦν παραπέμπει τ῅ς Ἡρώδου μανίας ἐλεύθερον. π΄. (1213) ὇ διάβολος καί ἐχθρός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καί ἐκδικητής· ἐχθρός μέν, ὅταν ὡς μισ῵ν α὎τόν, δοκεῖ πως τήν ὀλέθριον κεκτ῅σθαι πρός ἟μ᾵ς τούς ἀνθρώπους ἀγάπην, τοῖς τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν τρόποις, διά τ῅ς ἟δον῅ς πείθων ἟μ῵ν τήν προαίρεσιν τ῵ν αἰωνίων ἀγαθ῵ν, προκρίνειν τά πρόσκαιρα· δι᾿ ὧν κλέπτων ὅλην τ῅ς ψυχ῅ς τήν ἔφεσιν, τ῅ς θείας παντελ῵ς ἀγάπης ἟μ᾵ς ἀφίστησιν, ἑκουσίους ἐχθρούς ποι῵ν τοῦ ποιήσαντος· ἐκδικητής δέ, ὅταν γυμνώσας τό πρός ἟μ᾵ς μῖσος, ὡς ἤδη γενομένους α὎τῶ διά τήν ἁμαρτίαν ὏ποχειρίους, ἐξαιτ῅ται τήν καθ᾿ ἟μ῵ν τιμωρίαν. Ο὎δέν γάρ οὕτω φίλον τῶ διαβόλῳ καθέστηκεν, ὡς ἄνθρωπος τιμωρούμενος. Σοῦτο δέ συγχωρηθείς, τάς ἀπαλλήλους ἐπινο῵ν τ῵ν ἀκουσίων παθ῵ν ἐπαγωγάς, λαίλαπος δίκην ἀπην῵ς ἐπιφέρεται τοῖς καθ᾿ ὧν ἐκομίσατο συγχωρήσει Θεοῦ τήν ἐξουσίαν· ο὎ τό πρόσταγμα τό θεῖον ἐκπληρ῵σαι βουλόμενος, ἀλλά τό οἰκεῖον τοῦ καθ᾿ ἟μ῵ν μίσους διαθρέψαι πάθος ἐπιθυμ῵ν· ἵνα τῶ πολλῶ βάρει τ῵ν ὀδυνηρ῵ν συμφορ῵ν, ἟ ψυχή δι᾿ ἀτονίαν ὀκλάσασα, τ῅ς θείας ἐλπίδος ἑαυτ῅ς περικόψῃ τήν δύναμιν, ἀντί νουθεσίας, ἀθεΐας αἰτίαν ποιουμένη τήν τ῵ν ἀλγειν῵ς συμβαινόντων ἐπαγωγήν. πα΄. Ὅταν οἱ τήν πρακτικήν ἕξιν, καί τήν θεωρητικήν ἐπιστήμην ἀπειληφότες, πρός τήν τ῵ν ἀνθρώπων ταύτας μετέρχωνται δόξαν, ἤθη μέν ἀρετ῵ν τῶ φαινομένῳ τρόπῳ σκιαγραφοῦντες· λόγους δέ σοφίας καί γνώσεως μόνον λαλοῦντες, δίχα τ῵ν κατά δικαιοσύνην ἔργων· καί τόν ὡς ἐπ᾿ ἀρετῆ καί γνώσει τοῖς ἄλλοις ἐπιδείκνυνται τύφον, εἰκότως πρέπουσι παραδίδονται πόνοις, διά τοῦ πάσχειν τήν ἀγνοηθεῖσαν α὎τοῖς ἐκ τ῅ς ματαίας οἰήσεως ταπεινοφροσύνην μεταμανθάνοντες. πβ΄. Ἕκαστος τ῵ν δαιμόνων κατά τήν ἐνδιαθέτως ὏ποκειμένην ἐπιτηδειότητα, πρός τήνδε ἤ τήνδε τ῵ν πειρασμ῵ν τήν ἐπαγωγήν τυγχάνει λειτουργ῵ν· ἄλλος γάρ ἄλλης ἐστί ποιητικός κακίας, καί ἄλλος ἄλλους σαφ῵ς ἐστι μιαρώτερος, καί πρός τόδε μ᾵λλον τ῅ς κακίας τό εἶδος ἐπιτηδειότερος. 324 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πγ΄. Ἄνευ τ῅ς θείας συγχωρήσεως, ο὎δέ α὎τοί οἱ δαίμονες κατ᾿ ο὎δέν ὏πουργεῖν δύνανται τῶ διαβόλῳ. Οἶδε γάρ α὎τός ὁ Θεός ὅπως μετά τής δεούσης φιλανθρώπου καί ἀγαθ῅ς προνοίας συγχωρεῖ τῶ διαβόλῳ διά τ῵ν α὎τοῦ ὏πουργ῵ν, τάς ἐφ᾿ οἷς ἟μάρτομεν, διαφόρους ποιεῖσθαι τιμωρίας· καί δηλοῖ τοῦτο σαφ῵ς, ἟ περί τοῦ Ἰώβ συγγραφή μή δυνάμενον τῶ Ἰώβ παντελ῵ς προσπελάσαι τόν διάβολον ἀναγραφομένη, δίχα τοῦ θείου βουλήματος. πδ΄. ἖νυπόστατος πίστις ἐστίν, ἟ ἐνεργής καί ἔμπρακτος, καθ᾿ ἥν ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος ἐν τοῖς πρακτικοῖς δείκνυται, ταῖς ἐντολαῖς σωματούμενος, (1216) δι᾿ ὧν ὡς Λόγος πρός τόν ἐν ᾧ κατά φύσιν ἐστίν, ἀνάγει Πατέρα τούς πράττοντας. πε΄. Ζω῅ς μετάθεσιν καί λατρείαν ἀγγελικήν, καί πρός σ῵μα ψυχ῅ς ἑκούσιον ἀλλοτρίωσιν, καί τ῅ς ἐν πνεύματι θείας μεταποιήσεως γένεσιν, τό τ῅ς Νέας Διαθήκης καταγγέλλει μυστήριον. Πνευματικήν δέ περιτομήν ὁ λόγος οἶδε καλεῖν, τήν τ῅ς ἐμπαθοῦς σχέσεως πρός σ῵μα τ῅ς ψυχ῅ς ἐκτομήν. πστ΄. Ἀγαθός ὏πάρχων ὁ Θεός, καί θέλων ἟μ῵ν ἐκτῖλαι παντελ῵ς τό τ῅ς κακίας σπέρμα τήν ἟δονήν, τήν τόν νοῦν τ῅ς θείας ἀποσυλήσασαν ἀγάπης, συγχωρεῖ τῶ διαβόλῳ πόνους ἟μῖν καί τιμωρίας ἐπαγαγεῖν· κατά τα὎τόν καί τ῅ς προλαβούσης ἟δον῅ς τόν ἰόν, διά τ῵ν πόνων τ῅ς ψυχ῅ς ἀποξέων, καί πρός τά παρόντα καί μόνην τήν αἴσθησιν σαίνοντα, μῖσος ἟μῖν καί τελείαν ἀποδιάθεσιν, ὡς μηδέν τιμωρίας πλέον εἰς κέρδος κεκτημένα κατά τήν χρ῅σιν, ἐμποι῅σαι βουλόμενος, καί τήν ἐκείνου τιμωρόν δύναμιν καί μισάνθρωπον, τ῅ς πρός ἀρετήν ἐπαναγωγ῅ς περιστατικήν αἰτίαν ποιήσασθαι τ῵ν α὎τ῅ς ἑκουσίως ἀπολισθησάντων. πζ΄. Πρέπον ἐστί καί δίκαιον ὏πό τοῦ διαβόλου κολάζεσθαι, τούς τάς α὎τοῦ πονηράς ὏ποθήκας τ῵ν ἑκουσίων ἁμαρτημάτων ἟δέως δεξαμένους. Καί γάρ καί ἟δον῅ς ἐστι διά τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν σπορεύς ὁ διάβολος, καί ὀδύνης διά τ῵ν ἀκουσίων ἐπαγωγεύς. πη΄. ὇ θεωρητικός νοῦς καί γνωστικός, πρός τιμωρίαν ἐκδίδοται διά τοῦτο πολλάκις τῶ διαβόλῳ, πόνους α὎τῶ δικαίως ἐπάγοντι καί συμφοράς, ἵνα μάθῃ πάσχων περί καρτερίας μ᾵λλον καί πόνων ὏πομον῅ς φιλοσοφεῖν, ἤ διακεν῅ς τοῖς ο὎κ οὖσιν ὏περηφάνως ἐμματαιάζειν. πθ΄. ὇ πάσχων ὏πό χάριτος [ fort. ὏πέρ θείας ἐντολ῅ς] Θεοῦ παραβαθείσης, ἐάν ἐπιγν῵ τ῅ς ἰωμένης α὎τόν θείας προνοίας τόν λόγον τήν τε συμφοράν ε὎χαρίστως δέχεται χαίρων, καί τήν ὏πέρ ἧς παιδεύεται διορθοῦται πλημμέλειαν· ὁ δέ ταύτης ἀναισθητ῵ν τ῅ς ἰατρείας, τ῅ς τε δοθείσης ἐνδίκως ἀπάγεται χάριτος καί τῆ συγχύσει τ῵ν παθ῵ν παραδίδοται, πρός τήν πρ᾵ξιν ἐλθεῖν καταλιμπανόμενος, ὧν ἐνδιαθέτως εἶχε τήν ἔφεσιν. τέσσ. ἀνοικ. ΄. Π᾵ς ἀνεχόμενος ἑκουσίως ἐκ τ῅ς τ῵ν α὎τῶ πεπραγμένων συναισθήσεως, δέξασθαι τάς ἐπιπόνους τ῵ν ἀκουσίων ἐπιφοράς πειρασμ῵ν, μετά τ῅ς δεούσης ε὎χαριστίας, ο὎κ ἐξοικίζεται τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ἕξεώς τε καί χάριτος, ὡς ὏πελθών ἑκουσίως τόν ζυγόν βασιλέως Βαβυλ῵νος, καί ὡς χρέος ἀποτιννύς, τάς τ῵ν βασάνων ἐπιφοράς καταδεχόμενος· ἀλλ᾿ ἐν α὎ταῖς μένων, τελεῖ τῶ μέν βασιλεῖ Βαβυλ῵νος, τούς ἐκ τοῦ παθητοῦ τ῅ς φύσεως βιαίους πόνους, καί τήν ἐπ᾿ α὎τοῖς, (1217) κατά διάνοιαν ὡς ὀφειλέτης α὎τ῵ν διά τάς προλαβούσας πλημμελίας, συγκατάθεσιν· τῶ δέ Θεῶ, προσφέρων διά λατρείας ἀληθιν῅ς, τ῅ς ταπειν῅ς λέγω διαθέσεως, τήν τ῵ν παρημελημένων διόρθωσιν. τέσσ. ἀνοικ. α΄. ὇ τήν κατά συγχώρησιν Θεοῦ πρός διόρθωσιν ἐπαγομένην α὎τῶ διά τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν συμφοράν, ε὎χαρίστως μή καταδεχόμενος καί τήν ἐπί τῶ δοκεῖν δίκαιος εἶναι, μεταγνούς, ο὎κ ἀποτιθέμενος οἴησιν, ὡς τοῖς θείοις τ῵ν δικαίων κριμάτων ἀντιπίπτων θεσπίσματα, καί μή καταδεχόμενος ἑκουσίως ὏πό τόν ζυγόν γενέσθαι τοῦ βασιλέως Βαβυλ῵νος κατά τήν θείαν διαταγήν, εἰς αἰχμαλωσίαν παραδίδοται· καί κλοιούς καί δεσμά καί λοιμόν καί θάνατον καί μάχαιραν, καί τ῅ς ἰδίας παντελ῵ς ἀποικίζεται γ῅ς. Πάντα γάρ ταῦτα, καί τούτων πλείονα, ὁ τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ὡς ἰδίας τ῅ς ἐξοικιζόμενος ἕξεως πάσχει· διά τό μή θέλειν α὎τόν ἐξ ὏περηφανίας καί ματαίας οἰήσεως τάς ἐφ᾿ οἷς ἐπλημμέλησεν ἐκτιννύς δίκας, ἐν θλίψεσιν ε὎δοκ῅σαι καί ἀνάγκαις καί στενοχωρίαις κατά τόν θεῖον Ἀπόστολον. Ἤδει γάρ ὁ μέγας Ἀπόστολος, φυλακτικήν τ῵ν θείων κατά ψυχήν θησαυρ῵ν ὏πάρχουσαν, τήν ἐκτός περί τό σ῵μα συνισταμένην διά τ῵ν πόνων ταπείνωσιν· καί διά τοῦτο στέργων ὏πέμενε, καί διά ἑαυτόν, καί τούς οἷς ἀρετ῅ς καί πίστεως προέκειτο τύπος· ἵνα κἄν ὡς ὏πεύθυνοι πάσχωσι κατά τόν ἐπιτιμηθέντα Κορίνθιον, εἰς παρηγορίαν ἔχωσι καί ὏πομον῅ς μίμησιν τόν ἀνευθύνως πάσχοντα.

325 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τέσσ. ἀνοικ. β΄. ὇ μή τοῖς σχήμασι τ῵ν ὁρατ῵ν ἐναπομένων διά τήν αἴσθησιν, ἀλλά κατά νοῦν τούς λόγους α὎τ῵ν ἀναζητ῵ν, ὡς νοητ῵ν τύπους ἤ λόγους αἰσθητ῵ν θεώμενος κτισμάτων, ο὎δέν ἀκάθαρτον εἶναι τ῵ν ὁρωμένων διδάσκεται· πάντα γάρ φύσει καλά λίαν καθέστηκεν. τέσσ. ἀνοικ. γ΄. ὇ τῆ κινήσει τ῵ν αἰσθητ῵ν μή συναλλοιούμενος, ἀκίβδηλον τήν τ῵ν ἀρετ῵ν μετέρχεται πρ᾵ξιν. ὇ δέ τοῖς α὎τ῵ν σχήμασι μή διατυπώσας τόν νοῦν, τήν ἀληθ῅ τ῵ν ὄντων ἀπείληφε δόξαν. ὇ δέ καί α὎τήν τήν ο὎σίαν τ῵ν ὄντων τῆ διανοίᾳ παραδραμών, ὡς ἄριστος θεολόγος, μετά ταύτην ἀγνώστως τῆ μονάδι προσέβαλε. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. Π᾵ς θεωρητικός νοῦς, ἔχων τήν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, ὅ ἐστι ῥ῅μα Θεοῦ, ἐν ἑαυτῶ τ῅ς φαινομένης κτίσεως ἀποκτείνας τήν κίνησιν, κατώρθωσεν ἀρετήν· καί τ῵ν αἰσθητ῵ν σχημάτων ἑαυτοῦ τήν φαντασίαν ἀποτεμών, τήν ἐν τοῖς λόγοις τ῵ν (1220) ὄντων εὗρεν ἀλήθειαν, καθ᾿ ἥν φυσική θεωρία συνέστηκε· καί τ῅ς ο὎σίας τ῵ν ὄντων ὏περάνω γενόμενος, τόν τ῅ς θείας καί ἀμάχου μονάδος δέχεται φωτισμόν, καθ᾿ ὅν τ῅ς ἀληθοῦς θεολογίας συνέστηκε τό μυστήριον. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. ἗κάστῳ κατά τήν ὏ποκειμένην α὎τῶ περί Θεοῦ δόξαν, ὁ Θεός ἐμφανίζεται· τοῖς μέν κατ᾿ ἔφεσιν τήν ὏λικήν περάσασι σύνθεσιν, καί τάς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς ἰσοδυναμούσας ἀλλήλαις κεκτημένοις κατά μίαν καί τήν α὎τήν ἀεικινησίαν περί Θεόν, ὡς μονάς ἐκφαίνεται καί Σριάς, ἵνα καί τήν οἰκείαν ὕπαρξιν παραδείξειε, καί τόν α὎τ῅ς τρόπον μυστικ῵ς ἐκδιδάξειε. Σοῖς δέ περί μόνην τήν ὏λικήν σύνθεσιν ἔχουσι κινουμένην τήν ἔφεσιν, καί ἀλλήλαις ἀσυνδέτους τάς τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις κεκτημένοις, ο὎χ ὡς ἔστιν, ἀλλ᾿ ὡς εἰσίν ἐμφανίζεται, δεικνύς ὅτι τ῅ς ὏λικ῅ς δυάδος ἀμφοῖν ἐπελάβοντο ταῖν χεροῖν· καθ᾿ ἥν ὁ σωματικός, ὡς ἐξ ὕλης καί εἴδους, συνέστηκε κόσμος. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. ὇ θεῖος Ἀπόστολος, τάς διαφόρας ἐνεργείας τοῦ ἑνός ἁγίου Πνεύματος, χαρίσματα λέγει διάφορα, ὏φ᾿ ἑνός δηλονότι καί τοῦ α὎τοῦ ἐνεργούμενα Πνεύματος. Εἰ τοίνυν κατά τό μέτρον τ῅ς ἐν ἑκάστῳ πίστεως δίδοται ἟ φανέρωσις τοῦ Πνεύματος ἐν τῆ μετοχῆ τοῦ τοιοῦδε χαρίσματος, ἕκαστος τ῵ν πιστ῵ν δηλονότι κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς πίστεως, καί τ῅ς ὏ποκειμένης α὎τῶ κατά ψυχήν διαθέσεως, συμμεμετρημένην δέχεται τοῦ Πνεύματος τήν ἐνέργειαν, χαριζομένην α὎τῶ τ῅σδε ἤ τ῅σδε τ῅ς ἐντολ῅ς τήν ἁρμόζουσαν πρός ἐνέργειαν ἕξιν. τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Ὥσπερ ὁ μέν λαμβάνει λόγον σοφίας, ὁ δέ λόγον γνώσεως, ἕτερος δέ, πίστεως, καί ἄλλος ἄλλο τι τ῵ν ἀπηριθμημένων τῶ μεγάλῳ Ἀποστόλῳ χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος· οὕτως ὁ μέν δέχεται διά τοῦ Πνεύματος χάρισμα τ῅ς τελείας καί ἀμέσου πρός Θεόν καί μηδέν ἐχούσης ὏λικόν ἀγάπης, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς πίστεως· ἕτερος δέ διά τοῦ α὎τοῦ Πνεύματος, τ῅ς τελείας ἀγάπης πρός τόν πλησίον χάρισμα· ἄλλος δέ ἄλλο τι, κατά τό α὎τό Πνεῦμα, ὡς ἔφην, ἔχοντος ἑκάστου ἐνεργούμενον τό οἰκεῖον χάρισμα. Π᾵σαν γάρ ἐντολ῅ς ἕξιν ἐνεργουμένην, Πνεύματος εἶναι χάρισμα λέγει. τέσσ. ἀνοικ. η΄. Σό τοῦ Κυρίου βάπτισμά ἐστιν, ἟ παντελής πρός τόν αἰσθητόν κόσμον τ῅ς προαιρέσεως ἟μ῵ν νέκρωσις· τό δέ ποτήριον, καί α὎τ῅ς ἟μ῵ν τ῅ς παρούσης ζω῅ς ὏πέρ ἀληθείας καθέστηκεν ἄρνησις. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. Σό τοῦ Κυρίου βάπτισμα, τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς κατά πρόθεσιν ἑκουσίων καί ἟μετέρων πόνων, τύπος ὏πάρχει· δι᾿ ὧν τάς κατά συνείδησιν ἀποῤῥύπτοντες κηλῖδας, τόν πρός τά φαινόμενα τ῅ς προαιρέσεως ἑκούσιον καταδεχόμεθα θάνατον· τό δέ ποτήριον, τ῵ν ἐκ περιστάσεως παρά προαίρεσιν ἐπανισταμένων ἟μ῵ν ὏πέρ τ῅ς ἀληθείας ἀκουσίων πειρασμ῵ν τύπος ἐστί· (1221) δι᾿ ὧν καί α὎τ῅ς προκρίνοντες τόν θεῖον πόθον τ῅ς φύσεως, ἑκόντες τόν περιστατικόν ὏περχόμεθα τ῅ς φύσεως θάνατον. ρ΄. Σαύτην ἔχει τήν διαφοράν τό βάπτισμα πρός τό ποτήριον· ὅτι τό μέν βάπτισμα, ὏πέρ ἀρετ῅ς πρός τά ἟δέα τοῦ βίου νεκράν ἐργάζεται τήν προαίρεσιν· τό δέ ποτήριον, τήν ἀλήθειαν καί α὎τ῅ς προκρίνειν πείθει τ῅ς φύσεως τούς ε὎σεβεῖς.

ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΔΕΤΣΕΡΑ. α΄. Πρότερον τοῦ βαπτίσματος ἔθετο τό ποτήριον, ὅτι διά τήν ἀλήθειάν ἐστιν ἟ ἀρετή, ἀλλ᾿ ο὎ διά τήν ἀρετήν ἟ ἀλήθεια. Ὅθεν ὁ διά τήν ἀλήθειαν πράττων τήν ἀρετήν, κενοδοξίας ο὎ τιτρώσκεται βέλεσιν· ὁ δέ τήν ἀλήθειαν ἀρετ῅ς ἕνεκεν ἐπιτηδεύων, σύνοικον ἔχει τ῅ς κενοδοξίας τήν οἴησιν.

326 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html β΄. Ἀλήθειαν μέν εἶναι λέγει, τήν θείαν γν῵σιν· ἀρετήν δέ, τούς ὏πέρ ἀληθείας τ῵ν ἐφιεμένων α὎τ῅ς ἀγ῵νας. ὇ τοίνυν γνώσεως ἕνεκεν, ἀρετ῅ς ὏πομένων πόνους, ο὎ κενοδοξεῖ, γινώσκων ἀπερίληπτον εἶναι φύσει τοῖς πόνοις τήν ἀλήθειαν· τοῖς δευτέροις γάρ ο὎ περιγράφεται φύσει τό πρ῵τον. ὇ δέ τήν γν῵σιν διά τούς ὏πέρ α὎τ῅ς ἀγ῵νας ἐπιτηδεύων, πάντως κενόδοξος ὡς εἰληφέναι δοκ῵ν τούς στεφάνους πρό τ῵ν ἱδρώτων· ο὎κ εἰδώς ὅτι διά τούς στεφάνους οἱ πόνοι, ἀλλ᾿ ο὎ διά τούς πόνους οἱ στέφανοι· φύσει γάρ ἀμελέτητος π᾵σα καθέστηκε μέθοδος, τοῦ δι᾿ ὅ πέφυκεν ἐξανυσθέντος, ἤ ἀνυσθ῅ναι δόξαντος. γ΄. ὇ μόνον τ῅ς γνώσεως τήν μορφήν, ὅπερ ἐστίν ὁ ψιλός λόγος· καί ὁ τήν εἰκόνα τ῅ς ἀρετ῅ς, ὅπερ ἐστί τό ψιλόν ἦθος, ἐπιτηδεύων, Ἰουδαῖός ἐστι καί α὎τός ἀληθείας τύποις φυσιούμενος. δ΄. ὇ π᾵σαν τήν φαινομένην τοῦ νόμου λατρείαν μή κατ᾿ αἴσθησιν ὁρ῵ν, ἀλλά ταῖς κατά νοῦν ἐφόδοις ἕκαστον τ῵ν ὁρωμένων συμβόλων διασκοπήσας, τόν ἐν ἑκάστῳ κεκρυμμένον θεοτελ῅ Λόγον ἐκδιδασκόμενος, ἐν τῶ νόμῳ τόν Θεόν ε὏ρίσκει, καλ῵ς ψηλαφ῵ν διά τ῅ς νοερ᾵ς δυνάμεως ὡς ἐν φορυτῶ, τῆ ὕλῃ τ῵ν νομικ῵ν διατάξεων, εἴ που κεκρυμμένον εὕροι τῆ σαρκί τοῦ νόμου τόν τήν αἴσθησιν διαφεύγοντα παντελ῵ς μαργαρίτην Λόγον. ε΄. Καί ὁ τήν φύσιν δέ τ῵ν ὁρωμένων μή τῆ αἰσθήσει μόνῃ περιγράφων, ἀλλά κατά νοῦν σοφ῵ς τόν (1224) ἐν ἑκάστῳ κτίσματι λόγον ἐρευνώμενος, ε὏ρίσκει Θεόν, ἀπό τ῅ς προβεβλημένης τ῵ν ὄντων μεγαλουργίας, τήν α὎τ῵ν τ῵ν ὄντων διδασκόμενος αἰτίαν. στ΄. ἖πειδή τοίνυν ἴδιον τοῦ ψηλαφ῵ντος ἟ διάκρισίς ἐστιν· ὁ τά νομικά σύμβολα γνωστικ῵ς ἐπερχόμενος, καί τήν φαινομένην τ῵ν ὄντων φύσιν ἐπιστημονικ῵ς θεώμενος, διακρίνων τήν Γραφήν καί τήν κτίσιν καί ἑαυτόν, τήν μέν Γραφήν, εἰς γράμμα καί πνεῦμα· τήν δέ κτίσιν, εἰς λόγον καί ἐπιφάνειαν· ἑαυτόν δέ, εἰς νοοῦν καί αἴσθησιν· καί τ῅ς μέν Γραφ῅ς, τό πνεῦμα· τ῅ς δέ κτίσεως, τόν λόγον· ἑαυτοῦ δέ, τόν νοῦν λαβών, καί ἀλλήλοις ἀλύτως ἑνώσας, εὗρε Θεόν· ὡς ἐπιγνούς καθώς δεῖ, καί δυνατόν ἐστι, τόν Θεόν, τόν ἐν Νῶ καί Λόγῳ καί Πνεύματι· πάντων τ῵ν πλανώντων καί εἰς μυρίας δόξας κατασυρόντων ἀπαλλαγείς, λέγω δέ γράμματος καί ἐπιφανείας καί αἰσθήσεως, ἐν οἷς ἟ διάφορος ὏πάρχει ποσότης, καί τ῅ς μονάδος ἀντίθετος. Εἰ δέ τό γράμμα τοῦ νόμου, καί τήν τ῵ν ὁρωμένων ἐπιφάνειαν καί τήν οἰκείαν αἴσθησιν ἀλλήλοις τις προσπλέξας συμφύρῃ, τυφλός ἐστι μυωπάζων, τήν τ῅ς Αἰτίας τ῵ν ὄντων ἀγνωσίαν νοσ῵ν. ζ΄. ὇ θεῖος καί μέγας Ἀπόστολος, τί ἐστι πίστις ὁρίζων, φησί· Πίστις ἐστίν, ἐλπιζομένων ὏πόστασις, καί πραγμάτων ἔλγχος ο὎ βλεπομένων. Εἰ δέ τις καί ἐνδιάθετον α὎τήν ἀγαθόν ὁρίσαιτο, ἤ γν῵σιν ἀληθ῅ τ῵ν ἀποῤῥήτων ἀγαθ῵ν ἀποδεικτικήν, τ῅ς ἀληθείας ο὎ διήμαρτεν. η΄. Ἡ πίστις, δύναμίς ἐστι σχετική, ἤ σχέσις δραστική τ῅ς ὏πέρ φύσιν ἀμέσου τοῦ πιστεύοντος πρός τόν πιστευόμενον Θεόν, τελείας ἑνώσεως. θ΄. ἖πειδή τοίνυν ὁ ἄνθρωπος ἐκ ψυχ῅ς ὏πάρχων καί σώματος, δυσί σαλεύεται νόμοις, σαρκός λέγω καί πνεύματος· καί ὁ μέν τ῅ς σαρκός νόμος, κατά τήν αἴσθησιν· ὁ δέ τοῦ πνεύματος, κατά τόν νοῦν κέκτηται τήν ἐνέργειαν· καί ὁ μέν τ῅ς σαρκός ὕλῃ συνδεῖν πέφυκε, κατά τήν αἴσθησιν ἐνεργούμενος, πρός τόν Θεόν ἀμέσως ποιεῖται τήν ἕνωσιν· εἰκότως ὇ μή διακριθείς ἐν τῆ καρδίᾳ α὎τοῦ· τουτέστιν, ἐν τῶ νοΐ μή διακρίνας, ἤγουν διατεμών τήν διά τ῅ς πίστεως πρός τόν Θεόν γεγενημένην ἄμεσον ἕνωσιν, ὡς ἀπαθής, μ᾵λλον δέ θεός ἤδη διά τ῅ς πίστεως τῆ ἑνώσει γεγενημένος, ἐρεῖ τῶ ὄρει τούτῳ μεταβ῅ναι, καί μεταβήσεται· (1225) δεικτικ῵ς διά τοῦ τοῦτο φάναι, τό φρόνημα καί τόν νόμον δηλ῵ν τ῅ς σαρκός, τόν βαρύν ὄντως καί δυσμετακίνητον, καί ὅσον πρός δύναμιν φυσικήν, παντελ῵ς ἀκίνητον καί ἀσάλευτον. ι΄. Σοσοῦτον ἐῤῥίζωται τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων διά τ῅ς ασθήσεως ἟ τ῅ς ἀλογίας δύναμις, ὥστε τούς πολλούς μηδ᾿ ἄλλο τι νομίζειν εἶναι τόν ἄνθρωπον, ἤ σάρκα, δύναμιν πρός ἀπόλαυσιν τ῅ς παρούσης ζω῅ς τήν αἴσθησιν ἔχουσαν. ια΄. Πάντα, φησί, δυνατά τῶ πιστεύοντι, καί μή διακρινομένῳ, τουτέστι μή διαιρουμένῳ τ῅ς κατά νοῦν διά πίστεως γεγενημένης α὎τῶ πρός τόν Θεόν ἑνώσεως, διά τήν πρός τό σ῵μα τ῅ς ψυχ῅ς κατά τήν αἴσθησιν σχέσιν· ὅσα κόσμου καί σαρκός τόν νοῦν ἀλλοτριοῖ· Θεῶ δέ προσοικειοῖ, τετελειωμένον τοῖς κατορθώμασι. Σοῦτο γάρ προσυπακουστέον τῶ, Πάντα δυνατά τῶ πιστεύοντι. ιβ΄. Ἡ πίστις ἀναπόδεικτος γν῵σίς ἐστιν. Εἰ δέ γν῵σίς ἐστιν ἀναπόδεικτος, ἄρα σχέσις ἐστίν ὏πέρ φύσιν ἟ πίστις, δι᾿ ἧς ἀγνώστως, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀποδεικτικ῵ς ἑνούμεθα τῶ Θεῶ κατά τήν ὏πέρ νόησιν ἕνωσιν.

327 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιγ΄. Σήν ἄμεσον λαβών ἕνωσιν πρός τόν Θεόν ὁ νοῦς, τήν τοῦ νοεῖν καί νοεῖσθαι παντελ῵ς δύναμιν ἔχει σχολάζουσαν. ὇πηνίκα γοῦν ταύτην λύσει, νοήσας τι τ῵ν μετά Θεόν, διεκρίθη, τεμών τήν ὏πέρ νόησιν ἕνωσιν, καθ᾿ ἥν ἕως ἐστί τῶ Θεῶ συνημμένος, ὡς ὏πέρ φύσιν καί τῆ μεθέξει Θεός γεγενημένος, καθάπερ ὄρος ἀκίνητον, ἑαυτοῦ τόν τ῅ς φύσεως μετατίθησι νόμον. ιδ΄. ὇ πρός ε὎σέβειαν εἰσαγόμενος, περί τ῵ν ἔργων διδασκόμενος τ῅ς δικαιοσύνης, τήν πρ᾵ξιν μόνην ἐπιτελεῖ, μετά πάσης ὏πακο῅ς καί πίστεως, καθάπερ σάρκας ἐσθίων τ῵ν ἀρετ῵ν τά φαινόμενα, τήν ἞θικήν δηλονότι παιδαγωγίαν· τούς δέ τ῵ν ἐντολ῵ν λόγους, ἐν οἷς ἟ τ῵ν τελείων ὏πάρχει γν῵σις, τῶ Θεῶ παραχωρεῖ διά τ῅ς πίστεως, μή δυνάμενος συνεπεκταθ῅ναι τέως τῶ μήκει τ῅ς γνώσεως. ιε΄. ὇ τέλειος, ο὎ μόνον τήν τ῵ν εἰσαγομένων τάξιν, ἀλλά καί τήν τ῵ν προκοπτόντων διαδραμών, ο὎κ ἀγνοεῖ τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ κατ᾿ ἐντολήν γινομένων τούς λόγους, ἀλλ᾿ ἐκείνους πνεύματι πρ῵τον διαπιών, π᾵σαν ἐσθίει διά τ῵ν ἔργων τήν σάρκα τ῵ν ἀρετ῵ν, (1228) πρός τήν κατά νοῦν γν῵σιν ἀναβιβάζων, τήν τ῵ν γινομένων κατ᾿ αἴσθησιν κίνησιν. ιστ΄. ὇ Κύριος εἰπών, Ζητεῖτε πρ῵τον τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καί τήν δικαιοσύνην α὎τοῦ· τουτέστι, πρό πάντων τήν ἐπίγνωσιν τ῅ς ἀληθείας, καί οὕτω τήν τ῵ν καθηκόντων τρόπων ἐξάσκησιν· σαφ῵ς ἔδειξε, περί μόνης τ῅ς θείας γνώσεως δεῖν ζητεῖν τούς πιστεύοντας, καί τ῅ς α὎τήν κοσμούσης διά τ῵ν ἔργων ἀρετ῅ς. ιζ΄. ἖πειδή πολλά τυγχάνει τά πρός γν῵σιν Θεοῦ καί ἀρετήν ζητούμενα τοῖς πιστεύουσιν, ἀπαλλαγή παθ῵ν, ὏πομονήν πειρασμ῵ν, ἀρετ῵ν λόγοι, τρόποι ἐνεργει῵ν, ἐξήλωσις τ῅ς πρός σάρκα τ῅ς ψυχ῅ς διαθέσεως, ἀποξένωσις τ῅ς πρός τά αἰσθητά τ῅ς αἰσθήσεως σχέσεως, τοῦ νοῦ παντελής ἀπό πάντων τ῵ν γεγονότων ἀναχώρησις. Καί ἁπλ῵ς μυρία ἄλλα εἰσί,τά πρός ἀποχήν μέν κακίας καί ἀγνωσίας, κατόρθωσιν δέ γνώσεως καί ἀρετ῅ς· εἰκότως ὁ Κύριος ἔφησεν, Πάντα ὅσα ἄν αἰτ῅σθε πιστεύοντες, λήψεσθε· πάντα ἁπλ῵ς, τά πρός ἐπίγνωσιν Θεοῦ καί ἀρετήν συντείνοντα μόνα καί ζητεῖν καί αἰτεῖν μετ᾿ ἐπιστήμης καί πίστεως δεῖν εἰπών τούς ε὎σεβεῖς. Σαῦτα γάρ πάντα συμφέρει, καί πάντως δίδωσιν α὎τά τοῖς αἰτοῦσιν ὁ Κύριος. ιη΄. ὇ τοίνυν διά μόνην τήν πίστιν, ἤγουν τήν πρός Θεόν ἄμεσον ἕνωσιν, πάντα ζητ῵ν τά πρός τήν ἕνωσιν, πάντως λήψεται· ὁ δέ ταύτης δίχα τ῅ς αἰτίας, κἄν ἄλλα, κἄν τά προειρημένα ζητῆ, ο὎ λήψεται. Ο὎ γάρ πιστεύει, ἀλλ᾿ οἰκείαν ὡς ἄπιστος διά τ῵ν θείων πραγματεύεται δόξαν. ιθ΄. ὇ γνώμῃ τ῅ς καθ᾿ ἁμαρτίαν καθαρεύων φθορ᾵ς, φθείρει τήν τ῵ν φθείρειν πεφυκότων φθοράν. Ἡ γάρ ἀφθαρσία τ῅ς προαιρέσεως, τήν φθοράν συντηρεῖν τ῅ς φύσεως πέφυκεν ἄφθαρτον, κατά πρόνοιαν, διά τ῅ς ἐν α὎τῆ τοῦ Πνεύματος χάριτος, μή συγχωροῦσα ταῖς ἐναντίαις ποιότησιν α὎τήν διαφθείρεσθαι. κ΄. ἖πειδή φύσεως καί χάριτος εἷς καί ὁ α὎τός ο὎κ ἔστι λόγος, ο὎κ ἔστιν ἀπορίας ἄξιον, π῵ς τινες τ῵ν ἁγίων, ποτέ μέν παθ῵ν ὏περεῖχον, ποτέ δέ μ᾵λλον ὏πέπιπτον πάθεσι· γινωσκόντων ἟μ῵ν, ὅτι τό μέν θαῦμα, τ῅ς χάριτος ἦν· τό δέ πάθος, τ῅ς φύσεως. κα΄. ὇ διά μιμήσεως τήν μνήμην ἔχων τ῅ς τ῵ν ἁγίων ἀναστροφ῅ς, τήν μέν τ῵ν παθ῵ν ἀποτίθεται νέκρωσιν· τήν δέ τ῵ν ἀρετ῵ν ζωήν ὏ποδέχεται. κβ΄. ᾯ τρόπῳ βούλεται ὁ τήν ἑκάστου διορίσας ζωήν πρό τ῵ν αἰώνων Θεός, ἕκαστον πρός τό οἰκεῖον τ῅ς ζω῅ς ἄγει τέλος, εἴτε δίκαιον, εἴτε ἄδικον. κγ΄. Σόν τῶ μακαρίῳ Παύλῳ συμβάντα ζοφερόν χειμ῵να, τό βάρος εἶναι τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν τεκμαίρομαι· τήν δέ ν῅σον, τήν παγίαν ἕξιν τ῅ς θείας ἐλπίδος καί ἄσειστον· (1229) τήν δέ πυράν τήν ἕξιν τ῅ς γνώσεως· τά δέ φρύγανα, τήν τ῵ν ὁρωμένων φύσιν· ἥν συνέστρεφε μέν τῆ χειρί, τῆ κατά θεωρίαν λέγω ψηλαφητικῆ τοῦ νοῦ δυνάμει, διατρέφων τοῖς ἐξ α὎τ῅ς νοήμασι τήν ἕξιν τ῅ς γνώσεως, τήν θεραπεύουσαν τήν ἐκ τοῦ χειμ῵νος τ῵ν πειρασμ῵ν προστριβεῖσαν τῆ διανοίᾳ κατήφειαν· τήν δέ ἔχιδναν, τήν λανθανόντως ἐγκεκρυμμένην τῆ φύσει τ῵ν αἰσθητ῵ν πονηράν καί ὀλέθριον δύναμιν· δήξασαν μέν τήν χεῖρα, τουτέστι, τήν κατά νοῦν ψηλαφητικήν τ῅ς θεωρίας ἐνέργειαν· ο὎ βλάψασαν δέ τόν διορατικόν νοῦν, τῶ φωτί τ῅ς γνώσεως α὎τήν ε὎θύς ὡς ἐν πυρί διαφθείραντα, τήν τῶ πρακτικῶ κινήματι τοῦ νοῦ, προσαφθεῖσαν ἐκ τ῅ς τ῵ν αἰσθητ῵ν θεωρίας, ὀλέθριον δύναμιν. κδ΄. ὆σμή ἦν ἀπό ζω῅ς εἰς ζωήν ὁ Ἀπόστολος, ὡς τούς πιστούς τῶ καθ᾿ ἑαυτόν ὏ποδείγματι, διά πράξεως πρός τήν ε὎ωδίαν τ῵ν ἀρετ῵ν κινεῖσθαι, παρασκευάζων· ἤ τούς πειθομένους τῶ λόγῳ τ῅ς χάριτος, ὡς κήρυξ ἀπό τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ζω῅ς, εἰς τήν ἐν πνεύματι μετάγων ζωήν. ὆σμή δέ θανάτου εἰς θάνατον, τοῖς ἀπό τοῦ θανάτου τ῅ς ἀγνοίας εἰς τόν τ῅ς ἀπιστίας ἐλάσασι θάνατον, 328 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html διδούς α὎τοῖς αἴσθησιν τ῅ς μενούσης α὎τοῦ κατακρίσεως. Ἤ πάλιν ὀσμή ἀπό ζω῅ς εἰς ζωήν, τοῖς ἀπό πράξεως εἰς θεωρίαν ἀναγομένοις· ὀσμή δέ θανάτου εἰς θάνατον, τοῖς ἀπό νεκρ῵σαι τῆ καθ᾿ ἁμαρτίαν ἀργίᾳ τά μέλη τά ἐπί τ῅ς γ῅ς, εἰς τήν τ῵ν ἐμπαθ῵ν νοημάτων τε καί φαντασι῵ν ἐπαινουμένην μεταβαίνουσι νέκρωσιν. κε΄. Σρεῖς εἰσιν αἱ τ῅ς ψυχ῅ς δυνάμεις, λόγος, θυμός, καί ἐπιθυμία. Σῶ μέν λόγῳ, ζητοῦμεν· τῆ ἐπιθυμίᾳ δέ, ποθοῦμεν τό ζητηθέν ἀγαθόν· τῶ δέ θυμῶ, ὏περαγωνιζόμεθα. Κατά ταύτας δή τάς δυνάμεις προσμένοντες οἱ τόν Θεόν ἀγαπ῵ντες, τῶ θείῳ λόγῳ τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως· τῆ μέν, ζητοῦντες· τῆ δέ, ποθοῦντες· τῆ δέ, ὏περαγωνιζόμενοι, δέχονται τροφήν ἄφθαρτον, καί τόν νοῦν πιαίνουσαν τῆ γν῵σιν τ῵ν γεγονότων. κστ΄. Σήν κενωθεῖσαν τ῅ς δοθείσης γνώσεως φύσιν, γενόμενος ἄνθρωπος ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, πάλιν ἐπλήρωσε γνώσεως· καί στομώσας πρός ἀτρεψίαν, ο὎ φύσει, ποιότητι δέ, ταύτην ἐθέωσεν· ἀνελλιπ῵ς α὎τήν τῶ οἰκείῳ χαρακτηρίσας Πνεύματι καθάπερ ὕδωρ, οἴνου ποιότητι πρός τόνον μετακεράσας. Διά τοῦτο γάρ καί γίνεται κατ᾿ ἀλήθειαν ἄνθρωπος, ἵνα κατά χάριν ἟μ᾵ς καταστήσῃ θεούς. κζ΄. ὇ τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων δημιουργήσας Θεός, ἅμα βουλήσει τό εἶναι α὎τῆ δέδωκεν, συνήρμοσεν α὎τῆ καί δύναμιν τ῵ν καθηκόντων ποιητικήν· δύναμιν δέ λέγω, τήν ο὎σιωδ῵ς μέν κατεσπαρμένην τῆ φύσει, (1232) πρός ἀρετ῵ν ἐνέργειαν κίνησιν· γνωμικ῵ς δέ, πρός τήν τοῦ κεκτημένου βούλησιν, κατά τήν χρ῅σιν ἐκφαινομένην. κη΄. Υυσικόν ἔχομεν κριτήριον, τόν κατά φύσιν νόμον, διδάσκοντα ἟μ᾵ς, ὅτι πρός τ῅ς ἐν ὅλοις σοφίας, ἔδει πρός τήν τοῦ ποιητοῦ τ῵ν ὅλων μυσταγωγίαν ἟μ῵ν κινεῖσθαι τήν ἔφεσιν. κθ΄. Σό φρέαρ ἐστί τοῦ Ἰακώβου, ἟ Γραφή· τό δέ ὕδωρ ἐστίν, ἟ ἐν τῆ Γραφῆ γν῵σις· τό δέ βάθος, ἟ τ῵ν Γραφικ῵ν αἰνιγμάτων δυσδιεξίτητος θέσις· τό δέ ἄντλημά ἐστιν, ἟ διά τ῵ν γραμμάτων τοῦ θείου λόγου μάθησις, ἥν ο὎κ εἶχεν ὁ Κύριος Α὎τολόγος ὏πάρχων, καί ο὎ τήν ἐκ μαθήσεως καί μελέτης διδούς γν῵σιν τοῖς πιστεύουσιν, ἀλλά τήν ἐκ χάριτος πνευματικ῅ς ἀένναον σοφίαν, καί μηδέποτε λήγουσαν τοῖς ἀξίοις δωρούμενος. Σό γάρ ἄντλημα, τουτέστιν ἟ μάθησις, μέρος ἐλάχιστον λαμβάνουσα γνώσεως, τό π᾵ν ἐᾶ μηδενί λόγῳ κρατούμενον. Ἡ δέ κατά χάριν γν῵σις, ὅλην ἔχει καί δίχα μελέτης, τήν ἐφικτήν ἀνθρώποις σοφίαν, πρός τάς χρείας ποικίλως βλυστάνουσαν. λ΄. Σό ξύλον τ῅ς ζω῅ς, καί τό μή τοιοῦτον, ἐξ α὎τοῦ μόνου, τοῦ, τό μέν ζω῅ς ξύλον ὀνομασθ῅ναι· τό δέ, ο὎ ζω῅ς, ἀλλά μόνον γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ, πολλήν καί ἄφατον ἔχουσι τήν διαφοράν. Σό γάρ τ῅ς ζω῅ς ξύλον, πάντως καί ζω῅ς ἐστι ποιητικόν· τό δέ μή τ῅ς ζω῅ς ξύλον, δ῅λον ὅτι θανάτου ποιητικόν. Σό γάρ μή ποιητικόν ζω῅ς, ἐκ τοῦ μή προσαγορευθ῅ναι ξύλον τ῅ς ζω῅ς, θανάτου σαφ῵ς ἄν εἴη ποιητικόν· ἄλλο γάρ ο὎δέν τῆ ζωῆ κατ᾿ ἐναντίωσιν ἀντιδιαιρεῖται. λβ΄. ἖πειδή ἐκ ψυχ῅ς νοερ᾵ς καί σώματος αἰσθητικοῦ συνεστώς πρός γένεσιν ἦλθεν ὁ ἄνθρωπος, ἔστω κατά μίαν ἐπιβολήν ξύλον ζω῅ς ὁ τ῅ς ψυχ῅ς νοῦς, ἐν ᾧ τ῅ς σοφίας ὏πάρχει τό χρ῅μα· ξύλον δέ γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ, ἟ τοῦ σώματος αἴσθησις, ἐν ᾗ τ῅ς ἀλογίας ὏πάρχει σαφ῵ς ἟ κίνησις, (1233) ἧς κατά τήν πεῖραν, μή ἅψασθαι δι᾿ ἐνεργείας ὁ ἄνθρωπος τήν θείαν λαβών ἐντολήν, ο὎κ ἐφύλαξεν. λγ΄. Ἀμφότερα τά ξύλα κατά τήν Γραφήν,τιν῵ν εἰσι διακριτικά, ἤγουν ὁ νοῦς καί ἟ αἴσθησις· οἷον, ὁ μέν νοῦς, ἔχει δύναμιν διακριτικήν, νοητ῵ν καί αἰσθητ῵ν, προσκαίρων καί αἰωνίων· μ᾵λλον δέ ψυχ῅ς ὏πάρχων δύναμις διακριτική, τ῵ν μέν, α὎τήν ἀντέχεσθα πείθει· τ῵ν δέ, ὏περαίρεσθαι. Ἡ δέ αἴσθησις ἔχει δύναμιν διακριτικήν ἟δον῅ς σωμάτων καί ὀδύνης· μ᾵λλον δέ δύναμις ὏πάρχουσα ἐμψύχων καί αἰσθητικ῵ν σωμάτων, τήν μέν ἟δονήν ἐπισπ᾵σθαι πείθει, τήν δέ ὀδύνην ἀποπέμπεσθαι. λδ΄. ὇ ἄνθρωπος, ἐάν μέν μόνης τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν καί ὀδύνην αἰσθητικ῅ς τ῵ν σωμάτων γένηται διακρίσεως, τήν θείαν παραβάς ἐντολήν, ἐσθίει τό ξύλον τό γνωστόν καλοῦ καί πονηροῦ· τουτέστι, τήν κατ᾿ αἴσθησιν ἀλογίαν· ἔχων μόνην τήν συστατικήν τ῵ν σωμάτων διάκρισιν, καθ᾿ ἥν, ὡς μέν καλοῦ, τ῅ς ἟δον῅ς ἀντέχεται· ὡς δέ κακοῦ, τ῅ς ὀδύνης ἀπέχεται. ἖άν δέ μόνης τ῅ς τ῵ν αἰωνίων διακρινούσης τά πρόσκαιρα δι᾿ ὅλου γένηται νοερ᾵ς διακρίσεως,τήν θείαν φυλάξας ἐντολήν, ἐσθίει τό ξύλον τ῅ς ζω῅ς· τήν κατά νοῦν λέγω συνισταμένην σοφίαν· μόνης ἔχων τήν συστατικήν τ῅ς ψυχ῅ς διάκρισιν· καθ᾿ ἥν, ὡς μέν καλοῦ, τ῅ς τ῵ν αἰωνίων ἀντέχεται δόξης· ὡς δέ κακοῦ, τ῅ς τ῵ν προσκαίρων ἀπέχεται φθορ᾵ς. λε΄. Νοῦ μέν καλόν ἐστιν, ἟ ἀπαθής πρός τό πνεῦμα διάθεσις· κακόν δέ, ἟ ἐμπαθής πρός τήν αἴσθησιν σχέσις· αἰσθήσεως δέ καλόν ἐστιν, ἟ καθ᾿ ἟δονήν ἐμπαθής πρός σ῵μα κίνησις· κακόν δέ, ἟ κατά στέρησιν ταύτης ἐπιγινομένη διάθεσις. 329 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λστ΄. ὇ πείσας τό συνειδός ὡς φύσει καλόν, πραττόμενον ἔχειν τό κάκιστον, οὗτος χειρός δίκην ἐκτείνας τό πρακτικόν, ἔλαβε ψεκτ῵ς τοῦ ξύλου τ῅ς ζω῅ς, ἀθάνατον ἟γησάμενος φύσει τό κάκιστον. Διόπερ τήν κατά τό συνειδός τοῦ κακοῦ διαβολήν τῶ ἀνθρώπῳ φυσικ῵ς ἐνθέμενος ὁ Θεός, διέκρινεν α὎τόν τ῅ς ζω῅ς, κακόν τῆ προαιρέσει γεγενημένον· ἵνα μή τό κακόν πράττων, δύνηται πεῖσαι τήν ἰδίαν συνείδησιν, ὅτι φύσει καλόν ὏πάρχει τό κάκιστον. λζ΄. Ἡ ἄμπελος, οἶνον ποιεῖ· ὁ οἶνος, μέθην· ἟ μέθη, ἔκστασιν. Ο὎κοῦν ὁ ἐνεργής λόγος, ὅπερ ἐστίν ἟ ἄμπελος, γεωργούμενος ταῖς ἀρεταῖς, γεννᾶ τήν γν῵σιν· ἟ δέ γν῵σις, γεννᾶ τήν καλήν ἔκστασιν, τήν τόν νοῦν τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν σχέσεως ἐξιστ῵σαν. λη΄. Σοῖς τ῵ν αἰσθητ῵ν νοήμασιν εἴωθε κακούργως ὁ πονηρός συμβάλλειν τά τ῵ν αἰσθητ῵ν εἴδη καί σχήματα, δι᾿ ὧν πέφυκε τά πάθη δημιουργεῖσθαι περί τάς ἐπιφανείας τ῵ν ὁρατ῵ν, στάσιν λαμβανούσης διά τ῅ς μέσης αἰσθήσεως τ῅ς περί τά νοητά (1236) διαβάσεως, τ῅ς ἐν ἟μῖν λογικ῅ς ἐνεργείας. Διό καί κατισχύει πορθεῖν τήν ψυχήν, καί εἰς τήν τ῵ν παθ῵ν σύγχυσιν κατασύρειν. λθ΄. Λύχνος ἐστί, κατά ταυτόν ὁμοῦ καί φ῵ς, ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, καί ὡς φωτίζων τούς κατά φύσιν λογισμούς τ῵ν πιστ῵ν, καί ὡς καίων τούς παρά φύσιν· καί ὡς λύων τόν ζόφον τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ζω῅ς, τοῖς διά τ῵ν ἐντολ῵ν πρός τήν ἐλπιζομένην ἐπειγομένοις ζωήν, καί ὡς κολάζων τῆ καύσει τ῅ς κρίσεως τούς ταύτης τ῅ς σκοτειν῅ς τοῦ βίου νυκτός κατά γνώμην διά φιλίαν σαρκός ἐντεχομένους. μ΄. ὇ μή πρός ἑαυτόν, φησί, πρότερον ἀναχθείς διά τ῅ς ἀποβολ῅ς τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν, πρός τήν ἰδίαν αἰτίαν, ἤγουν τόν Θεόν, διά τ῅ς ἐν χάριτι τ῵ν ὏πέρ φύσιν ἀγαθ῵ν ἐπικτήσεως, ο὎κ ἀναχθήσεται. Σ῵ν γάρ πεποιημένων χωρισθ῅ναι δεῖ καί διάνοιαν, τόν πρός Θεόν ἀληθ῵ς συναγόμενον. μα΄. Σοῦ μέν γραπτοῦ νόμου ἔργον ἐστίν, ἟ τ῵ν παθ῵ν ἀπαλλαγή· φυσικοῦ δέ νόμου, ἟ κατ᾿ ἰσονομίαν πρός πάντας ἀνθρώπους ἰσοτιμία· πνευματικοῦ δέ νόμου τελείωσις, ἟ πρός τόν Θεόν, ὡς ἔστιν ἀνθρώπῳ δυνατόν ἐξομοίωσις. μβ΄. Σ῅ς μέν τ῵ν σωμάτων καί ἀσωμάτων γνώσεως, δεκτική κατά φύσιν ἐστίν ἟ τοῦ νοῦ δύναμις· τ῅ς δέ τ῅ς ἁγίας Σριάδος, κατά μόνην τήν χάριν δέχεται τάς ἐμφάσεις· ὅτι ἐστί μόνον πιστεύσουσα, ἀλλ᾿ ο὎ τί ποτε κατ᾿ ο὎σίαν ἐστίν α὎θαδιζομένη, ὡς δαιμόνιος νοῦς. ὇ γάρ γνώσεως ἄμοιρος, τόν κατ᾿ ἀρετήν ῥυπτικόν τ῅ς κακίας ο὎δαμ῵ς ἐπίσταται τρόπον. μγ΄. ὇ τό ψεῦδος ἀγαπ῵ν, α὎τῶ παραδίδοται πρός ἀπώλειαν, ἵνα γνῶ πάσχων ὅπερ ἑκών περιεῖπε, καί μάθῃ κατά τήν πεῖραν γενόμενος, ὡς ἐλάνθανεν ἀντί ζω῅ς περιπτυσσόμενος θάνατον. μδ΄. Μόνην ἔχει τοῦ καλοῦ τήν γν῵σιν ὁ Θεός, ὡς κατ᾿ ο὎σίαν τοῦ καλοῦ φύσις τέ καί γν῵σις ὏πάρχων· τοῦ δέ κακοῦ, τήν ἄγνοιαν, ὡς τήν α὎τοῦ ἔχων ἀδυναμίαν· ὧν γάρ ἔχει τήν δύναμιν φυσικ῵ς, τούτων ο὎σιωδ῵ς κέκτηται τήν γν῵σιν. με΄. Σό ἐν τῶ Λευϊτικῶ στηθύνιον, τήν ἀμείνω καί ὏ψηλήν θεωρίαν δηλοῖ· (1237) ὁ δέ βραχίων, τήν πρ᾵ξιν, ἤγουν τοῦ διανοητικοῦ τήν ἕξιν καί τήν ἐνέργειαν, ἤ τήν γν῵σιν καί τήν ἀρετήν· ὡς τ῅ς μέν γνώσεως, α὎τῶ προσαγούσης ἀμέσως τόν νοῦν τῶ Θεῶ· τ῅ς ἀρετ῅ς δέ, κατά τήν πρ᾵ξιν πάσης ἀφαιρουμένης α὎τόν τ῅ς τ῵ν ὄντων γενέσεως· ἅπερ ἱερεῦσιν ἀφώρισεν ὁ λόγος, τοῖς μόνον τόν Θεόν διά πάντων κτησαμένοις κληρονομίαν, καί μηδέν τοσύνολον κεκτημένοις ἐπίγειον. μστ΄. ἖πειδή τάς ἄλλων καρδίας διά τοῦ λόγου τ῅ς διδασκαλίας, οἱ γνώσει καί ἀρετῆ δι᾿ ὅλου ποιωθέντες τῶ πνεύματι, ε὎σεβείας καί πίστεως ποιοῦνται δεκτικάς, καί τήν πρακτικήν α὎τ῵ν ἕξιν καί δύναμιν ἀφαιρούμενοι, τ῵ν ἐπί τῆ φθαρτῆ φύσει σπουδασμάτων, πρός τήν τ῵ν ὏πέρ φύσιν ἀφθάρτων ἐνέργειαν ἀγαθ῵ν μεταφέρουσιν· εἰκότως τ῵ν προσαγομένων εἰς θυσίαν Θεοῦ, τό στηθύνιον τοῦ ἐπιθέματος· τουτέστι, τ῵ν προσαγομένων τήν καρδίαν· καί τόν βραχίονα, τ῵ν α὎τ῵ν δηλονότι τήν πρ᾵ξιν· προσέταξεν ἀφιεροῦσθαι τοῖς ἱερεῦσιν ὁ Λόγος. μζ΄. Π᾵σα ἟ ἐνταῦθα δικαιοσύνη συγκρινομένη πρός τήν μέλλουσαν, ἐσόπτρου λόγον ἐπέχει, τήν τ῵ν ἀρχετύπων πραγμάτων εἰκόνα, ο὎κ α὎τά δέ τά πράγματα κατ᾿ εἶδος ὏φιστάμενα ἔχουσα· καί π᾵σα γν῵σις ἐνταῦθα τ῵ν ὏ψηλ῵ν συγκρινομένη πρός τήν μέλλουσαν, αἴνιγμά ἐστιν, ἔμφασιν τ῅ς ἀληθείας, ἀλλ᾿ ο὎κ α὎τήν ὏φισταμένην ἔχουσα τήν φανήσεσθαι μέλλουσαν ἀλήθειαν. μη΄. ἖πειδή ἀρετῆ καί γνώσει τά θεῖα συνέχεται, τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν πρωτύπων ἐστίν ἐνδεικτικόν τό ἔσοπτρον, καί τ῵ν κατά γν῵σιν ἀρχετύπων ἐκφαντικόν ὏πάρχει τό αἴνιγμα.

330 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μθ΄. ὇ διά πράξεως ε὎αρεστήσας τῶ Θεῶ, διά θεωρίας πρός τήν τ῵ν νοητ῵ν χώραν, τόν νοῦ δηλαδή μετατίθησιν· ἵνα μή διά φαντασίας τινος τόν ἐν τοῖς πάθεσι θεάσηται θάνατον κατά τήν αἴσθησιν, ὡς ὏πό μηδενός τ῵ν ἑλεῖν βουλομένων παντελ῵ς ε὏ρισκόμενος. ν΄. ὇ καθαρῶ πίστεως ὀφθαλμῶ τ῵ν μελλόντων ἀγαθ῵ν ἰδών τήν ε὎πρέπειαν, ὏πακούει γ῅ς καί συγγενείας καί οἴκου πατρικοῦ προθύμως ἐξελθεῖν, καταλιπών τήν πρός σάρκα καί αἴσθησιν καί αἰσθητά σχέσιν τε καί προσπάθειαν· καί φύσεως ἐν καιρ῵ πειρασμοῦ καί ἀγώνων ὏ψηλότερος ὤν, (1237) προτιμήσας τήν αἰτίαν τ῅ς φύσεως, ὡς τοῦ Ἰσαάκ, τόν Θεόν, ὁ μέγας Ἀβράαμ. να΄. ὇ μήτε δόξης ἕνεκεν, μήτε προφάσει πλεονεξίας, μήτε κολακείας χάριν, καί ἀνθρωπαρεσκίας καί ἐπιδείξεως, τήν ἀρετήν, ἤ τήν μελέτην τ῵ν θείων λόγων μετελθεῖν ἐπιτηδεύων, ἀλλά πάντα διά τόν Θεόν καί ποι῵ν καί λέγων καί διανοούμενος, οὗτος ἐν τ῅ ὁδῶ τ῅ς ἀληθείας ἐν γνώσει πορεύεται. Σρίβοις γάρ ο὎κ ε὎θείαις ὁ Θεῖος ο὎ πέφυκεν ἐμφιλοχωρεῖν λόγος, κἄν εὕρῃ τήν ὁδόν ἔν τισιν ἕτοιμον. νβ΄. Νηστεύει τις, καί ἀπέχεται τ῅ς ἐξαπτικ῅ς τ῵ν παθ῵ν διαίτης· τά ἄλλα τε ποιεῖ, ὅσα πρός ἀπαλλαγήν κακίας συμβάλλεσθαι δύναται· τήν λεγομένην ὁδόν οὗτος ἟τοίμασε· κενοδοξίας, ἤ κολακείας, ἤ ἀνθρωπαρεσκίας, ἤ ἄλλης τινός ἕνεκεν αἰτίας, δίχα τ῅ς θείας ε὎αρεστήσεως τούς τοιούτους ἐπιτηδεύει τρόπους, οὗτος ο὎κ ἐποίησεν ε὎θείας τάς τρίβους τοῦ Θεοῦ· καί τόν μέν τ῅ς ἑτοιμασίας τ῅ς ὁδοῦ πόνον ὏πέμεινεν, τόν δέ Θεόν ο὎κ ἔσχε ταῖς α὎τοῦ τρίβοις ἐμπεριπατοῦντα. νγ΄. Π᾵σα φάραγξ πληρωθήσεται· ο὎χ ἁπλ῵ς π᾵σα, ο὎δέ πάντων· οὔτε γάρ τ῵ν μή ἑτοιμασάντωντήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, καί ε὎θείας ποιησάντων τάς τρίβους α὎τοῦ. ὇πηνίκα οὖν φάραγξ, ἤγουν σάρξ ἤ ψυχή, τ῵ν ἑτοιμασάντων, ὡς εἶπον, τήν ὁδόν τοῦ Κυρίου, καί ε὎θείας ποιησάντων τάς τρίβους α὎τοῦ, διά τ῅ς τοῦ περιπατοῦντος ἐν α὎τοῖς διά τ῵ν ἐντολ῵ν Θεοῦ Λόγου παρουσίας, πληρωθῆ γνώσεώς τε καί ἀρετ῅ς, πάντα τ῅ς ψευδωνύμου γνώσεως καί κακίας τά πνεύματα ταπεινοῦται, πατοῦντος α὎τά τοῦ Λόγου καί ὏ποτάττοντος, καί τό ἐπαιρόμενον κατά τ῅ς ἀνθρωπίνης φύσεως, πονηρόν κράτος καταβάλλοντος, καί οἷον τό μέγεθος καί τό ὕψος τ῵ν ὀρέων καί τ῵ν βουν῵ν κατασκάπτοντος· καί εἰς τήν τ῵ν φαράγγων ἄγοντος πλήρωσιν. Ἡ γάρ τ῵ν παρά φύσιν ἀποβολή παθ῵ν, καί ἟ τ῵ν κατά φύσιν ἀρετ῵ν ἐπιβολή, τήν φαραγγωθεῖσαν ψυχήν ἀναπληροῖ, καί τήν ὀρινομένην τ῵ν πονηρ῵ν πνευμάτων ταπεινοῖ δυναστείαν. νδ΄. Αἱ τραχεῖαι (τουτέστιν, αἱ τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν ἐπιφοραί) ἔσονται εἰς ὁδούς λείας, ὅταν μάλιστα χαίρων καί ε὎φραινόμενος ὁ νοῦς, ἐν ἀσθενείαις ε὎δοχῆ καί θλίψεσι καί ἀνάγκαις, διά τ῵ν ἀκουσίων πόνων, τήν ὅλη τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν ἀφαιρούμενος δυναστείαν. Σραχείας γάρ κέκλικε, τάς τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν συμβάσεις, εἰς ὁδούς λείας διά τ῅ς κατά τ῅ς ε὎χαριστίαν ὏πομον῅ς μεταπιπτούσας. νε΄. ὇ τ῅ς ἀληθιν῅ς ἐφιέμενος ζω῅ς, γνούς ὅτι π᾵ς πόνος, εἴτε ἑκούσιος, εἴτε ἀκούσιος, τ῅ς τοῦ θανάτου μητρός ἟δον῅ς [Regii duo ὀδύνης] γίνεται θάνατος, πάσας τάς τραχείας τ῵ν ἀκουσίων (1241) πειρασμ῵ν ἐπιφοράς δέξεται μετ᾿ ε὎φροσύνης χαίρων· διά τ῅ς ὏πομον῅ς, ὁδούς ε὎μαρεῖς τε καί λείας, τάς θλίψεις ποιούμενος, καί πρός τό βραβεῖον τ῅ς ἄνω κλήσεως ἀπλαν῵ς παραπεμπούσας α὎τόν, ε὎σεβ῵ς ἐν α὎ταῖς τόν θεῖον δρόμον ποιούμενον. Καί γάρ, τοῦ μέν θανάτου μήτηρ ἐστίν ἟ ἟δονή· τ῅ς ἟δον῅ς δέ θάνατός ἐστιν, ὁ πόνος· ὅ τε προαιρετικός, καί ὁ παρά προαίρεσιν. νστ΄. Π᾵ς τοιγαροῦν ὁ τήν πολυέλικτόν τε καί πολύπλοκον ἟δονήν, καί π᾵σιν ὁμοῦ τοῖς αἰσθητοῖς πολυτρόπως συμπεπλεγμένην τῆ ἐγκρατείᾳ διαλύσας, τά σκολιά εἰς ε὎θείας ἐποίησε· καί ὁ τήν δύσβατον καί τραχεῖαν τ῵ν πόνων ἐπιφοράν δι᾿ ὏πομον῅ς πατήσας, τάς τραχείας ἐποίησεν εἰς ὁδούς λείας. Ὅθεν ὥσπερ ἔπαθλον ἀρετ῅ς καί τ῵ν ὏πέρ α὎τ῅ς καμάτων, οἷα καλ῵ς τε καί νομίμως ἀθλήσας, καί τήν ἟δονήν νικήσας, τῶ πόθῳ τ῅ς ἀρετ῅ς, καί τήν ὀδύνην πατήσας τῶ τ῅ς γνώσεως ἔρωτι, καί δι᾿ ἀμφοτέρων γενναίως τούς θείους διενέγκας ἀγ῵νας, Ὄψεται, κατά τό γεγραμμένον, τό σωτήριον τοῦ Θεοῦ. νζ΄. ὇ τήν ἀρετήν ἀγαπ῵ν, τήν τ῵ν ἟δον῵ν ἑκουσίως ἀπομαραίνει κάμινον· ὁ δέ τῆ γνώσει τ῅ς ἀληθείας πεποιωμένος τόν νοῦν, ἀκουσίοις ο὎κ ἐπέχεται πόνοις, τ῅ς κατά τήν ἔφεσιν πρός τόν Θεόν φερούσης ἀεικινησίας. νη΄. ὇ τά σκολιά τ῵ν ἑκουσίων παθ῵ν, ἤγουν τ῅ς ἟δον῅ς τά κινήματα διά τ῅ς ἐγκρατείας ε὎θύνας, καί τά τραχείας, τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν συμφοράς, ἤγουν τούς τρόπους τ῅ς ὀδύνης διά τ῅ς ὏πομον῅ς ὁμαλίσας, καί εἰς ὁδούς λείας καταστήσας· ὁ τοιοῦτος εἰκότως ὄψεται τό σωτήριον τοῦ Θεοῦ, καθαρός τῆ καρδίᾳ γενόμενος· καθ᾿ ἥν διά τ῵ν ἀρετ῵ν καί τ῵ν ε὎σεβ῵ν θεωρημάτων,

331 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὁρᾶ τόν Θεόν ἐπί τέλει τ῵ν ἄθλων, κατά τό, Μακάριοι οἱ καθαροί τῆ καρδίᾳ, ὅτι α὎τοί τόν Θεόν ὄψονται· τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς πόνων, τ῅ς ἀπαθείας τήν χάριν ἀντιλαβών, ἧς ο὎δέν πλέον τόν Θεόν ἐμφανίζει τοῖς ἔχουσι. νθ΄. Λάκκους καλεῖ ἟ Γραφή, τάς δεκτικάς τ῵ν ο὎ρανίων χαρισμάτων τ῅ς ἁγίας γνώσεως καρδίας, λατομουμένας τῶ στερῶ λόγῳ τ῵ν ἐντολ῵ν, καί ἀποβαλλομένας καθάπερ πωρώματα, τήν τε πρός τά πάθη φιληδονίαν, καί τήν πρός τά αἰσθητά τ῅ς φύσεως σχέσιν, καί πληρουμένας τ῅ς ἄνωθεν φερομένης ῥυπτικ῅ς τε τ῵ν παθ῵ν, καί ζωοποιητικ῅ς καί οἷον θρεπτικ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ἐν πνεύματι, γνώσεως. ξ΄. (1244) Λάκκους λατομεῖ ὁ Κύριος ἐν τῆ ἐρήμῳ· λέγω δέ τῶ κόσμῳ, καί τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων· τάς τ῵ν ἀξίων καρδίας ἐκχοΐζων, καί ἀποκαθαίρων τοῦ ὏λικοῦ βάρους τε καί φρονήματος, καί ποι῵ν ε὏ρυχώρους πρός ὏ποδοχήν τ῵ν θείων τ῅ς σοφίας καί τ῅ς γνώσεως ὏ετ῵ν, ἵνα ποτίζουσι τά κτήνη τοῦ Φριστοῦ, τούς δεομένους λέγω διά ψυχ῅ς νηπιότητα, τ῅ς ἞θικ῅ς διδασκαλίας. ξα΄. ὆ρεινήν ἟ Γραφή, τήν ὏ψηλήν ἐν πνεύματι θεωρίαν τ῅ς φύσεως λέγει, ἥν γεωργοῦσιν οἱ τ῵ν αἰσθητ῵ν ἀπογενόμενοι φαντασι῵ν, καί πρός τούς α὎τ῵ν νοητ῵ς διά μέσου τ῵ν ἀρετ῵ν διαβάντες λόγους. ξβ΄. ὇ νοῦς ἐφ᾿ ὅσον ἔχει ζ῵σαν ἐν ἑαυτ῵ τήν τοῦ Θεοῦ μνήμην, διά τ῅ς θεωρίας ἐκζητεῖ τόν Κύριον· καί ο὎χ ἁπλ῵ς, ἀλλ᾿ ἐν φόβῳ Κυρίου· τουτέστιν, ἐν τῆ πράξει τ῵ν ἐντολ῵ν. ὇ γάρ ἐκζητ῵ν διά θεωρίας τόν Κύριον χωρίς πράξεως, ο὎κ ε὏ρίσκει α὎τόν, ὅτι ο὎κ ἐν φόβῳ Κυρίου τόν Κύριον ἐξεζήτησε. Καί ε὎ώδωσεν α὎τῶ ὁ Κύριος· παντί γάρ τῶ μετά γνώσεως πράττοντι, ε὎οδοῖ ὁ Κύριος, τούς τε τ῵ν ἐντολ῵ν διδάσκων τρόπους, καί τούς τ῵ν ὄντων ἀληθεῖς λόγους ἀποκαλύπτων. ξγ΄. ὇ περί θεότητος ὏ψηλός λόγος, πύργος ἐστί κατά ψυχήν, ταῖς τ῵ν ἐντολ῵ν ἐνεργείαις ὠχυρωμένος. Καί τοῦτό ἐστιν ὅ φησιν, ὅτι ᾨκοδόμησεν ὆ζίας πύργους ἐν Ἱερουσαλήμ. ὇ γάρ καλ῵ς ε὎οδούμενος ἐπί τήν διά θεωρίας ἐκζήτησιν τοῦ Κυρίου, μετά τοῦ ἐπιβεβλημένου φόβου, τουτέστι τ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν πράξεως, οἰκοδομεῖ πύργους ἐν Ἱερουσαλήμ, κατά τήν ἁπλ῅ν δηλαδή καί ἟ρεμαίαν τ῅ς ψυχ῅ς κατάστασιν, τούς περί θεότητος ἀνυψ῵ν λόγους. ξδ΄. Οἱ τ῵ν ἐπί μέρους λόγοι, τοῖς καθόλου προσχωροῦντες, τά τ῵ν διῃρημένων ἑνώσεις ποιοῦνται· διότι τ῵ν μερικωτέρων ἑνοειδ῵ς οἱ καθολικώτεροι τούς λόγους περιλαμβάνουσι, πρός οὕς φυσικ῵ς τήν ἀναφοράν ἔχει τά κατά μέρος. Ἀλλά καί νοῦ πρός αἴσθησιν, καί ο὎ρανοῦ πρός γ῅ν, καί αἰσθητ῵ν πρός νοητά, καί φύσεως πρός λόγον, ἔστι τις καί τούτων σχετικός ἐν πνεύματι λόγος, τήν πρός ἄλληλα διδούς α὎τοῖς ἕνωσιν. ξε΄. ὇ τ῵ν παθ῵ν δυνηθείς ἐξηλ῵σαι τάς αἰσθήσεις, καί τ῅ς τ῵ν αἰσθήσεων σχέσεως τήν ψυχήν ἀποδιαστείλας, κατίσχυσεν ἀποτειχίσαι τήν γενομένην τοῦ διαβόλου πρός τόν νοῦν διά μέσων τ῵ν αἰσθήσεων εἴσοδον· καί διά τοῦτο κατά τήν ἔρημον, φημί δέ τήν φυσικήν θεωρίαν, οἱονεί πύργους ἀσφαλεῖς, τάς ε὎σεβεῖς περί τ῵ν ὄντων ᾠκοδόμησε δόξας· ἐν αἷς ὁ καταφεύγων, ο὎ φοβεῖται τούς κατά τήν ἔρημον ταύτην· λέγω δέ τήν φύσιν τ῵ν ὁρωμένων, λῃστεύοντας δαίμονας, καί πλαν῵ντας τόν νοῦν διά τ῅ς αἰσθήσεως, καί πρός ἀγνοίας κατασύροντας ζόφον. ὇ γάρ τήν ε὎σεβ῅ περί ἕκαστον δόξαν κτησάμενος, ο὎ δέδοικε τούς διά τ῵ν φαινομένων πλαν῵ντας τούς ἀνθρώπους δαίμονας. ξστ΄. (1245) Π᾵ς νοῦς ἰσχύν πρός θεωρίαν ἔχων, ἀληθής ἐστι γεωργός, καθαρά ζιζανίων διά τ῅ς οἰκείας σπουδ῅ς καί ἐπιμελείας τά θεῖα τ῵ν ἀγαθ῵ν διαφυλάττων σπέρματα, μέχρις οὗ συντηροῦσαν α὎τόν ἔχῃ τήν τοῦ Θεοῦ μνήμην. Υησί γάρ· Καί ἦν ἐκζητ῵ν τόν Κύριον ἐν ταῖς ἟μέραις Ζαχαρίου ἐν φόβῳ Κυρίου. Ζαχαρίαν δέ, μνήμην Θεοῦ πρός τήν ἗λλάδα φωνήν μεταφερόμενον οἶδεν ὁ λόγος. Διό πάντοτε δεηθ῵μεν τοῦ Κυρίου, τήν σωτηρίαν α὎τοῦ φυλαχθ῅ναι ἟μῖν μνήμην, ἵνα μή καί α὎τό διαφθείρῃ τήν ψυχήν τό κατορθούμενον, πρός ὕψος ἀρθεῖσαν, καί τ῵ν ὏πέρ φύσιν, ὡς ὁ ὆ζίας, κατατολμήσασαν. ξζ΄. Ἡ τ῵ν ὄντων ἀπλανής θεωρία, παθ῵ν ἀπηλλαγμένης δεῖται ψυχ῅ς· ἥτις Ἱερουσαλήμ λέγεται, διά τε τήν ἄρτιον ἀρετήν καί τήν ἄϋλον γν῵σιν· ἥτις ο὎ μόνον κατά στέρησιν παθ῵ν, ἀλλά καί φαντασι῵ν αἰσθητ῵ν ἐπιγίνεται. ξη΄. Φωρίς πίστεως καί ἐλπίδος καί ἀγάπης, ο὎δέν οὔτε τ῵ν κακ῵ν καταργεῖται παντελ῵ς, οὔτε τ῵ν καλ῵ν κατορθοῦται τοσύνολον. Ἡ μέν γάρ πίστις, πείθει τῶ Θεῶ προσχωρεῖν τόν νοῦν πολεμούμενον, πάσης α὎τῶ γινομένη παρασκευ῅ς ὅπλων πνευματικ῵ν πρός τό θαῤῥεῖν παραμύθιον. Ἡ δέ ἐλπίς, τ῅ς θείας α὎τῶ καθίσταται βοηθείας ἐγγυητής ἀψευδέστατος, τήν τ῵ν ἐναντίων καθαίρεσιν ἐπαγγελλομένη δυνάμεων. Ἡ δέ ἀγάπη, δυσμετακίνητον, μ᾵λλον δέ, πάμπαν ἀκίνητον, τ῅ς θείας στοργ῅ς α὎τόν εἶναι παρασκευάζει καί πολεμούμενον, προσηλοῦσα τῶ θείῳ πόθῳ π᾵σαν α὎τοῦ τήν τ῅ς ἐφέσεως δύναμιν.

332 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ξθ΄. Ἡ πίστις παραμυθεῖται τόν νοῦν πολεμούμενον, βοηθείας ἐλπίδι ῥωννύμενον· ἟ δέ ἐλπίς ὏π᾿ ὄψιν ἄγουσα τήν πιστευθεῖσαν βοήθειαν, ἀποκρούεται τήν τ῵ν ἀντικειμένων καταδρομήν· ἟ δέ ἀγάπη, νεκράν καθίστησι τῶ φιλοθέῳ νῶ τ῵ν πολεμίων τήν προσβολήν, τῆ πρός Θεόν ἐφέσει παντελ῵ς ἀμαυρουμένην. ο΄. Θείας ὄντως μερίδος, ἤγουν γνώσεως ἀληθοῦς, υἱός, πρ῵τός τε καί μόνος, ὁ κατά τήν πίστιν τ῅ς ἐν ἟μῖν θείας ἀναστάσεώς ἐστι λόγος, μετά τ῅ς δεούσης κατά τήν γνώμην οἰκονομίας, ἤγουν διακρίσεως, καλ῵ς διαφέρων τάς τε τ῵ν ἑκουσίων καί ἀκουσίων πειρασμ῵ν ἐπαναστάσεις. Καί γάρ πρώτη ἐν ἟μῖν ἀνάστασις τοῦ διά τ῅ς ἀγνοίας ἟μῖν νεκρωθέντος Θεοῦ, ἟ πίστις ἐστί, καλ῵ς τοῖς ἔργοις τ῵ν ἐντολ῵ν οἰκονομουμένη. οα΄. Ἡ πρός Θεόν ἐπιστροφή, σαφ῵ς μηνύει δι᾿ ἑαυτ῅ς τόν πληρέστατον τ῅ς θείας ἐλπίδος λόγον, οὗ χωρίς, ο὎δαμ῵ς ο὎δενί καθ᾿ ὁτιοῦν πρός Θεόν ἐπίνευσις γίνεσθαι πέφυκεν· εἴπερ ἐλπίδος ἴδιον, τό ὏π᾿ ὄψιν ἄγειν ὡς παρόντα τά μέλλοντα· καί μηδαμ῵ς (1248) ἀπεῖναι πείθειν τ῵ν πολεμουμένων ὏πό τ῅ς ἀντικειμένης δυνάμεως, τόν ὏περασπίζοντα Θεόν· ὏πέρ οὗ, καί δι᾿ ὅν ἁγίοις ὁ πόλεμος. Φωρίς γάρ τινος προσδοκίας ἤ δυσχεροῦς ἤ ε὎χεροῦς, ἐπιστροφή πρός τό καλόν ο὎δενί ποτε πέφυκε γίνεσθαι. οβ΄. Ο὎δέν ὄντως οὕτως ἟ ἀγάπη συνάγει τούς ἐσκορπισμένους, καί μίαν α὎τοῖς δημιουργεῖ τήν γνώμην συμπνοίᾳ κρατουμένην, ἧς ὁ χαρακτήρ, τό τ῅ς ἰσοτιμίας καθέστηκε κάλλος. Ο὎κοῦν τ῅ς κατά τό α὎τό περί τά θεῖα συναγωγ῅ς τε καί ἑνώσεως τ῵ν ψυχικ῵ν δυνάμεων· τουτέστι, τ῅ς λογικ῅ς καί θυμικ῅ς καί ἐπιθυμητικ῅ς, ἟ ἀγάπη καθέστηκε γέννημα· καθ᾿ ἥν ἐγγράφοντες τῆ μνήμῃ τό τ῅ς θείας ὡραιότητος κάλλος, οἱ τό ἱσότιμον ἤδη πρός Θεόν διά τ῅ς χάριτος κομισάμενοι, ἀνεπίληστον ἔχουσι· τ῅ς τῶ ἟γεμονικῶ τ῅ς ψυχ῅ς ὏πομνηματογραφούσης τε καί ἐντυπούσης τό ἀκήρατον κάλλος, τ῅ς θείας ἀγάπης τήν ἔφεσιν. ογ΄. Π᾵ς νοῦς θείῳ κράτει διεζωσμένος, καθάπερ πρεσβυτέρους τινάς καί ἄρχοντας κέκτηται, τήν τε λογικήν δύναμιν, ἐξ ἧς ἟ γνωστική γενν᾵σθαι πέφυκε πίστις, καθ᾿ ἥν ἀεί παρόντα τόν Θεόν ἀῤῥήτως διδάσκεται, καί ὡς παροῦσι συγγίνεται διά τ῅ς ἐλπίδος τοῖς μέλλουσι· καί τήν ἐπιθυμητικήν δύναμιν, καθ᾿ ἥν ἟ θεία συνέστηκεν ἀγάπη, δι᾿ ἥν ἑκουσίως προσηλώσας τῶ πόθῳ τ῅ς ἀκηράτου θεότητος, ἄλυτον ἔχει τοῦ ποθουμένου τήν ἔφεσιν· ἔτι μήν καί τήν θυμικήν δύναμιν, καθ᾿ ἥν ἀπρίξ τ῅ς θείας εἰρήνης ἀντέχεται, ἐπιστύφων πρός τόν θεῖον ἔρωτα τ῅ς ἐπιθυμίας τήν κίνησιν. Σαύτας δέ ἔχει τάς δυνάμεις π᾵ς νοῦς, συνεργοῦσας α὎τῶ πρός τε τήν τ῅ς κακίας καθαίρεσιν, καί τήν τ῅ς ἀρετ῅ς σύστασίν τε καί συντήρησιν. οδ΄. Δίχα λογικ῅ς δυνάμεως, ἐπιστημονική γν῵σις ο὎κ ἔστι· καί γνώσεως χωρίς, ο὎ συνίσταται πίστις, ἀφ᾿ ἧς τό καλόν γέννημα πρόεισιν ἟ ἐλπίς, καθ᾿ ἥν ὡς παροῦσι συγγίνεται τοῖς μέλλουσιν ὁ πιστός. Καί δίχα τ῅ς κατ᾿ ἐπιθυμίαν δυνάμεως, ο὎ συνίστατι πόθος, οὗ τέλος ἐστίν ἟ ἀγάπη· τό γάρ ἐρᾶν τινος, ἴδιόν ἐστιν ἐπιθυμίας. Καί δίχα θυμικ῅ς δυνάμεως νευρούσης τήν ἐπιθυμίαν πρός τήν τοῦ ἟δέος ἕνωσιν, ο὎δαμ῵ς γίνεσθαι πέφυκεν εἰρήνη· εἴπερ ἀληθ῵ς εἰρήνη ἐστίν ἟ ἀνενόχλητος καί παντελής τοῦ καταθυμίου κατάσχεσις. οε΄. Ο὎ δεῖ τόν μή πρότερον καθαρθέντα παθ῵ν, φυσικ῅ς ἅπτεσθαι θεωρίας, διά τάς εἰκόνας τ῵ν αἰσθητ῵ν, δυναμένας τυπ῵σαι πρός πάθος τόν νοῦν τοῦ μή τελείως ἀπαλλαγέντος παθ῵ν. ὇ γάρ κατά φαντασίαν ταῖς ἐπιφανείαις τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐναπομένων διά τήν αἴσθησιν νοῦς, ἀκαθάρτων γίνεται παθ῵ν δημιουργός, διά θεωρίας πρός τά συγγεν῅ νοητά μή δυνάμενος διαβ῅ναι. οστ΄. ὇ ἐν καιρῶ τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐπανστάσεως (1249) γενναίως μύσας τάς αἰσθήσεις, καί τήν τ῵ν αἰσθητ῵ν φαντασίαν τε καί μνήμην παντελ῵ς ἀπωσάμενος, καί συστείλας πάντη τάς τοῦ νοῦ περί τήν τ῵ν ἐκτός ἔρευναν φυσικάς κινήσεις, κατῄσχυνε νικήσας διά τ῅ς θείας χειρός, τήν ἐπαναστ᾵σαν α὎τῶ πονηράν καί τυραννικήν δυναστείαν. οζ΄. Ὅταν ἄνους ὁ λόγος γένηται, καί προπετής ὁ θυμός καί ἄλογος ἟ ἐπιθυμία, καί ἄγνοια καί τυραννίς καί ἀκολασία κρατ῵σι τ῅ς ψυχ῅ς, τότε ἟ τ῅ς κακίας ἕξις ἔμπρακτος γίνεσθαι πέφυκε, συμπλακεῖσα τῆ διαφόρῳ τ῵ν αἰσθήσεων ἟δονῆ. οη΄. Φρή τόν γνωστικ῵ς τάς ἀοράτους συμπλοκάς, ὏παλύσκειν ἐπιστάμενον νοῦν, μήτε φυσικήν μετιέναι θεωρίαν, μηδ᾿ ἄλλο τι ποιεῖν ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς τ῵ν πονηρ῵ν δυνάμεων προσβολ῅ς, ἤ μόνον προσεύχεσθαι, καί τό σ῵μα πόνοις δαμάζειν, καί τήν τοῦ χοϊκοῦ φρονήματος διά πάσης σπουδ῅ς ποιεῖσθαι καθαίρεσιν, καί φυλάττειν τά τείχη τ῅ς πόλεως· λέγω δέ τάς φρουρητικάς τ῅ς ψυχ῅ς ἀρετάς, ἤ τάς τ῵ν ἀρετ῵ν φυλακτικάς μεθόδους· ἐγκράτειαν λέγω καί ὏πομονήν· μήπως διά τ῵ν δεξι῵ν ἀπατήσας, ἀποστήσῃ Θεοῦ κλέψας τήν ἔφεσιν, ὁ τήν ψυχήν ποτίζων ἀνατραπήν θολεράν, καί διά τ῵ν νομιζομένων καλ῵ν, πρός τά χείρονα τήν τά καλά ζητοῦσαν ὏ποσύρῃ διάνοιαν.

333 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οθ΄. ὇ γενναίως διά τ῅ς λελογισμένης καί περιεκτικ῅ς ἐγκρατείας καί ὏πομον῅ς μύσας τάς αἰσθήσεις, καί διά τ῵ν κατά ψυχήν δυνάμεων τάς πρός τόν νοῦν τ῵ν αἰσθητ῵ν σχημάτων ἀποτειχίσας εἰσόδους, ε὎χερ῵ς τοῦ διαβόλου τάς πονηράς διόλλυσι μηχανάς, ὏ποστρέφων α὎τόν μετ᾿ αἰσχύνης τῆ ὁδῶ ᾗ ἦλθεν. ὇δός δέ δι᾿ ἧς ὁ διάβολος ἔρχεται, ἐστί τά πρός σύστασιν τοῦ σώματος εἶναι δοκοῦντα ὏λικά. π΄. Νοῦς ἑαυτῶ κατά φύσιν διά μέσου λόγου συνάψας τήν αἴσθησιν, τήν ἐκ τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας ἀληθ῅ συλλέγεται γν῵σιν. πα΄. Πηγαί εἰσιν ἔξω τ῅ς πόλεως· τουτέστι τ῅ς ψυχ῅ς· ἅς ἖ζεκίας ἐμφράττει· τά αἰσθητά πάντα· ὕδατα δέ τούτων τυγχάνουσι τ῵ν πηγ῵ν, τά τ῵ν αἰσθητ῵ν νοήματα· ποταμός δέ διορίζων διά μέσης τ῅ς πόλεώς ἐστιν, ἟ κατά φυσικήν θεωρίαν ἐκ τ῵ν (1252) αἰσθητ῵ν νοημάτων συναγομένη γν῵σις, διά μέσης διερχομένη τ῅ς ψυχ῅ς, ὡς νοῦ καί αἰσθήσεως οὖσα μεθόριος. Ἡ γάρ γν῵σις τ῵ν αἰσθητ῵ν, οὔτε πάντη νοερ᾵ς ἀπεξένωται δυνάμεως, οὔτε διόλου προσνενέμηται τῆ κατ᾿ αἴσθησιν ἐνεργείᾳ· ἀλλ᾿ οἷον τ῅ς τε τοῦ νοῦ πρός τήν αἴσθησιν, καί πρός τόν νοῦν τ῅ς αἰσθήσεως συνόδου, μέση τυγχάνουσα, δι᾿ ἑαυτ῅ς ποιεῖται τήν πρός ἄλληλα τούτων συνάφειαν· κατά μέν τήν αἴσθησιν, κατ᾿ εἶδος τυπουμένη τοῖς σχήμασι τ῵ν αἰσθητ῵ν· κατά δέ τόν νοῦν, εἰς λόγους τ῵ν σχημάτων τούς τύπους μεταβιβάζουσα. Διό ποταμός διορίζων διά μέσης τ῅ς πόλεως, εἰκότως προσηγορεύθη τ῵ν ὁρωμένων ἟ γν῵σις, ὡς τ῵ν ἄκρων, λέγω δέ νοῦ καί αἰσθήσεως, οὖσα μεταίχμιος. πβ΄. ὇ κατά τόν καιρόν τ῅ς τ῵ν πειρασμ῵ν ἐπαναστάσεως, τ῅ς μετά φυσικ῅ς ἀπεχόμενος θεωρίας, τ῅ς δέ προσευχ῅ς κατά τήν ἐκ πάντων πρός ἑαυτόν τε καί τόν Θεόν τοῦ νοῦ συστολήν ἀντεχόμενος, ἀποκτείνει τήν ποιητικήν τ῅ς κακίας ἕξιν, καί ἀποστρέφει μετ᾿ αἰσχύνης τόν διάβολον, ὏ποβαλλόμενον τήν εἰρημένην ἕξιν, ἐφ᾿ ᾗ πεποιθώς μετά τ῅ς οἰκείας ἀλαζονείας ἦλθε πρός τήν ψυχήν, διά τ῵ν ὏περηφάνων λογισμ῵ν τ῅ς ἀληθείας κατεπαιρόμενος· ὅπερ τυχόν καί γνούς καί παθών καί ποιήσας ὁ μέγας Δαβίδ, ὁ πάντων μάλιστα πεῖραν ἔχων τ῅ς τ῵ν νοητ῵ν πολέμων παρατάξεως, ἖ν τῶ συστ῅ναι, φησί, τόν ἁμαρτωλόν ἐναντίον μου , ἐκωφώθην καί ἐταπεινώθην, καί ἐσίγησα ἐξ ἀγαθ῵ν· καί μετ᾿ α὎τόν ὁ θεῖος Ἱερεμίας, προστάσσων τῶ λαῶ μή ἐκβ῅ναι τ῅ς πόλεως, διά τήν κύκλωσιν παροικοῦσαν τ῵ν ἐχθρ῵ν ῥομφαίαν. πγ΄. Καί ὁ μακάριος τοίνυν Ἄβελ, εἴπερ ἐφυλάξατο, καί μή συνεξ῅λθε τῶ Κάϊν ἐν τῶ πεδίῳ· τουτέστιν ἐν τῶ πλάτει τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας· πρό τ῅ς ἀπαθείας, ο὎κ ἄν ἐπαναστάς ἀπέκτεινεν α὎τόν μετά δόλου, κλέψας τοῖς δεξιοῖς κατά τήν τ῵ν ὄντων θεωρίαν πρό τ῅ς τελαίας ἕξεως, ὁ τ῅ς σαρκός νόμος, ὁ Κάϊν καί ὤν καί καλούμενος. πδ΄. ὇μοίως καί Δίνα, ἟ τοῦ μεγάλου θυγάτηρ Ἰακώβ, εἰ μή συνεξ῅λθε ταῖς θυγατράσι τ῵ν ἐγχωρίων· τουτέστι, ταῖς αἰσθητικαῖς φαντασίαις· ο὎κ ἄν΢υχέμ ὁ υἱός ἖μμόρ ἐπαναστάς α὎τήν ἐταπείνωσε. πε΄. Καλόν ἐστι πρό τ῅ς τελείας ἕξεως, μή ἅπτεσθαι ἟μ᾵ς τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, ἵνα μή λόγους ἐπιζητοῦντες πνευματικούς ἐκ τ῵ν ὁρωμένων κτισμάτων, λάθωμεν πάθη συλλέγοντες. Πλέον γάρ ἐν τοῖς ἀτελέσι δυναστεύει πρός τήν αἴσθησιν τά φαινόμενα σχήματα τ῵ν ὁρωμένων, ἤ πρός τήν ψυχήν οἱ κεκρυμμένοι τοῖς σχήμασι λόγοι τ῵ν γεγονότων. Οἱ μέντοι μόνῳ τῶ γράμματι προσδήσαντες Ἰουδαϊκ῵ς τήν διάνοιαν, κατά τόν αἰ῵να τοῦτον ἐκδέχονται τάς ἐπαγγελίας τ῵ν ἀκηράτων ἀγαθ῵ν, ἀγνοοῦντες τά κατά φύσιν τ῅ς ψυχ῅ς ἀγαθά. πστ΄. (1253) ὇ τήν εἰκόνα φορέσας τοῦ ἐπουρανίου, τῶ πνεύματι διά πάντων ἕπεσθαι σπεύδει τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς, ἐν ᾧ δι᾿ ἀρετ῅ς καί γνώσεως, ἟ τ῅ς ψυχ῅ς ὏πάρχει συντήρησις· ὁ δέ τήν εἰκόνα φορ῵ν τοῦ χοϊκοῦ, τό γράμμα μόνον περιέπει· ἐν ᾧ ἟ κατ᾿ αἴσθησιν πρός σ῵μα λατρεία συνέστηκε τά πάθη δημιουργοῦσα. πζ΄. Κράτος Θεοῦ καθέστηκεν, ἟ ἀναιρετική τ῵ν παθ῵ν ἀρετή, καί τ῵ν ε὎σεβ῵ν φρουρητική λογισμ῵ν, ἥν γεννᾶ πρ᾵ξις ἐντολ῵ν, δι᾿ ἧς τάς ἀντικειμένας τῶ ἀγαθῶ πονηράς δυνάμεις, συνεργείᾳ Θεοῦ· μ᾵λλον δέ μόνῃ δυνάμει Θεοῦ διαφθείρομεν. Ὕψος δέ Θεοῦ ἐστιν ἟ γν῵σις τ῅ς ἀληθείας, ἥν γεννᾶ τ῅ς τ῵ν γεγονότων θεωρίας ὁ πόνος, καί οἱ ἐπί τῆ πράξει τ῵ν ἀρετ῵ν ἱδρ῵τες πόνου πατέρες γινόμενοι· δι᾿ ἧς τήν ἀντικειμένην τῆ ἀληθείᾳ τοῦ ψεύδους δύναμιν, παντελ῵ς ἐξαφανίζομεν, π᾵ν ὕψωμα τ῵ν ἐπαιρομένων κατά τ῅ς γνώσεως τοῦ Θεοῦ πονηρ῵ν πνευμάτων ταπεινοῦντες καί καταβάλλοντες. Καί γάρ ὥσπερ ἟ πρ᾵ξις γεννᾶ τήν ἀρετήν, οὕτως ἟ θεωρία τήν γν῵σιν. πη΄. Ἡ ἄληστος γν῵σις, ἀόριστον ἔχουσα περί τήν θείαν ἀπειρίαν τήν κατά νοῦν ὏πέρ νόησιν κίνησιν, εἰκονίζει διά τ῅ς ἀοριστίας τήν ὏περάπειρον δόξαν τ῅ς ἀληθείας· ἟ δέ τ῅ς κατά τήν πρόνοιαν σοφ῅ς ἀγαθότητος α὎θαίρετος μίμησις, τιμήν φέρει τήν πρός τόν Θεόν τοῦ νοῦ κατά τήνδιάθεσιν ἀρίδηλον, ὡς ἔστι δυνατόν, ἐξομοίωσιν.

334 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πθ΄. Ἡ γλ῵σσα τ῅ς κατά ψυχήν γνωστικ῅ς ἐνεργείας ἐστί σύμβολον· ὁ δέ λάρυγξ, τ῅ς πρός τό σ῵μα φυσικ῅ς φιλαυτίας τεκμήριον. ὇ γοῦν ταῦτα ψεκτ῵ς κολλήσας ἀλλήλοις, μνησθ῅ναι τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν εἰρηνικ῅ς ἕξεως ο὎ δύναται, τῆ συγχύσει διά σπουδ῅ς τ῵ν σωματικ῵ν ἟δόμενος παθ῵ν. τέσσ. ἀνοικ. ΄. Αἱ κατά φύσιν ὀρέξεις καί ἟δοναί, μή φέρουσαι τοῖς κεκτημένοις διαβολήν, ὡς ἀναγκαῖον παρακολούθημα τ῅ς φυσικ῅ς ὀρέξεως καθεστήκασιν. Ἡδονήν γάρ κατά φύσιν ποιεῖ καί μή βουλομένων ἟μ῵ν, καί ἟ τυχοῦσα τροφή, προλαβοῦσαν ἔνδειαν παραμυθουμένη· καί πόσις, ἀποκρουομένη τοῦ δίψους τήν ὄχλησιν· καί ὕπνος, τήν ἐκ τ῅ς ἐγρηγόρσεως δαπανηθεῖσαν ἀνανεούμενος δύναμιν· (1256) καί ὅσα τ῵ν καθ᾿ ἟μ᾵ς φυσικ῵ν ἕτερα τυγχάνει, πρός μέν σύστασιν φύσεως, ἀναγκαῖα· πρός δέ κτ῅σιν ἀρετ῅ς, ὏πάρχοντα χρήσιμα τοῖς σπουδαίοις. Ἅπερ συνεκβαίνει παντί νοΐ φεύγοντι τ῅ς ἁμαρτίας τήν σύγχυσιν· ἵνα μή δι᾿ α὎τά μείνῃ κρατούμενος εἰς δουλείαν τ῵ν ἐφ᾿ ἟μῖν καί διαβεβλημένων, καί παρά φύσιν παθ῵ν, ο὎κ ἐχόντων ἄλλην ἀρχήν ἐν ἟μῖν πλήν τ῅ς κινήσεως τ῵ν κατά φύσιν παθ῵ν, τ῵ν μηδέ πεφυκότων πρός τήν ἀθάνατον καί μακραίωνα ζωήν συμμεταβαίνειν ἟μῖν. τέσσ. ἀνοικ. α΄. Οἱ λόγοι τοῦ Θεοῦ, ψιλ῵ς κατά μόνην λαλούμενοι τήν προφοράν, ο὎κ ἀκούονται, φωνήν τήν τ῵ν α὎τούς λαλούντων πρ᾵ξιν ο὎κ ἔχοντες. Εἰ δέ τῆ πράξει τ῵ν ἐντολ῵ν ἐκφωνοῦνται, τούς τε δαίμονας ἔχουσι τῆ τοιαύτῃ διατηκομένους φωνῆ, καί τούς ἀνθρώπους τῆ προκοπῆ τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης, ε὎πειθ῵ς τόν θεῖον τ῅ς καρδίας οἰκοδομοῦντας ναόν. τέσσ. ἀνοικ. β΄. Ὥσπερ ὁ Θεός κατ᾿ ο὎σίαν ο὎χ ὏ποπέπτωκε γνώσει, οὕτως οὔτε ὁ λόγος α὎τοῦ γνώσει τῆ καθ᾿ ἟μ᾵ς περιλαμβάνεται. ὇ γάρ τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς λόγος, κἄν εἰ δέχηται περιγραφήν κατά τό γράμμα, τοῖς χρόνοις τ῵ν ἱστορουμένων πραγμάτων συναπολήγων· ἀλλά κατά τό πνεῦμα ταῖς τ῵ν νοουμένων θεωρίαις μένει διαπαντός ἀπερίγραφος. τέσσ. ἀνοικ. γ΄. Φρή τόν γνωστικ῵ς πρός ψυχήν τήν ἁγίαν Γραφήν κατά Φριστόν ἐκδεχόμενον, ἀσκηθ῅ναι φιλοπόνως καί τ῵ν ὀνομάτων τήν ἑρμηνείαν, α὎τόθεν δυνάμενον ὅλην τήν τ῵ν γεγραμμένων σαφηνίσαι διάνοιαν, εἴπερ μέλει α὎τῶ τ῅ς ἀκριβοῦς τ῵ν γεγραμμένων κατανοήσεως· ἀλλ᾿ ο὎κ Ἰουδαϊκ῵ς πρός σ῵μα καί γ῅ν κατάγειν τό ὕψος τοῦ πνεύματος, καί τάς θείας καί ἀκηράτους τ῵ν νοητ῵ν ἀγαθ῵ν, τῆ τ῵ν παρεχομένων φθορ᾵ περιγράφειν ἐπαγγελίας. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. Ὥσπερ ε὎χή ἐστιν, ὏πόσχεσις τ῵ν ἐξ ἀνθρώπων Θεῶ κατ᾿ ἐπαγγελίαν προσαγομένων καλ῵ν, οὕτω προσευχή κατά τόν εἰκότα λόγον ἔσται σαφ῵ς, ἟ τ῵ν ἐκ Θεοῦ πρός σωτηρίαν χορηγουμένων τοῖς ἀνθρώποις ἀγαθ῵ν ἐξαίτησις, ἀντίδοσιν φέρουσα τ῅ς τ῵ν προηγμένων [male edita προηγουμ.] καλ῅ς διαθέσεως. Βοή δέ ἐστιν ἟ τ῵ν κατά τήν πρ᾵ξιν ἐναρέτων τρόπων, καί τ῵ν κατά τήν θεωρίαν γνωστικ῵ν θεωρημάτων, ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς τ῵ν πονηρ῵ν δαιμόνων ἐπαναστάσεως, ἐπίδοσίς τε καί ἐπαύξησις, ἧς πάντων ο὎χ ἥκιστα φυσικ῵ς ἀκούει Θεός, ἀντί μεγάλης φων῅ς, τήν τ῵ν τ῅ς ἀρετ῅ς καί γνώσεως ἐπιμελουμένων διάθεσιν. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. Ἡ πονηρά καί ὀλέθριος τοῦ διαβόλου βασιλεία, (1257) διά τ῅ς τ῵ν Ἀσσυρίων τυπουμένη βασιλείας, τόν κατά τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως συναγείρουσα πόλεμον, διά τ῵ν α὎τ῅ς ἐμφύτων δυνάμεων τροποῦσθαι μηχαν᾵ται τήν ψυχήν· τήν μέν ἐπιθυμίαν πρ῵τον, εἰς ὄρεξιν τ῵ν παρά φύσιν διερεθίζουσα, καί τά αἰσθητά τ῵ν νοητ῵ν προτιμ᾵ν ἀναπείθουσα· τόν δέ θυμόν, ὏περαγωνίζεσθαι τοῦ αἱρεθέντος ὏πό τ῅ς ἐπιθυμίας αἰσθητοῦ διεγείρουσα· τό δέ λογικόν, τούς τρόπους ἐπινοεῖν τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῵ν ἐκδιδάσκουσα. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. Σ῅ς ἄκρας ἀγαθότητος ἴδιον, τό, μή μόνον τάς θείας καί ἀσωμάτους τ῵ν νοητ῵ν ο὎σίας, τ῅ς ἀποῤῥήτου καί θείας ἀπεικονίσματα καταστ῅σαι δόξης, ὅλην κατά τό θεμιτόν ἀναλόγως α὎ταῖς εἰσδεχομένας τήν ἀπερινόητον ὡραιότητα τοῦ ἀπροσίτου κάλλους· ἀλλά καί τοῖς αἰσθητοῖς, καί τ῵ν νοητ῵ν ο὎σι῵ν κατά πολύ ἀποδέουσιν, ἀπηχήματα τ῅ς οἰκείας ἐγκαταμίξαι μεγαλειότητος, δυνάμενα τόν ἀνθρώπινον νοῦν ἐποχούμενον α὎τοῖς, πρός Θεόν ἀπλαν῵ς διαπορθμεύειν, ὏περάνω πάντων τ῵ν ὁρωμένων γινόμενον, οἷα τ῅ς ἄκρας ἐπιβάντα μακαριότητος. τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Π᾵ς νοῦς ἀρετῆ καί γνώσει κατεστεμμένος, οἷα δή κατά τόν μέγαν ἖ζεκίαν βασιλεύειν λαχών τ῅ς Ἱερουσαλήμ· τουτέστι, τ῅ς εἰρήνην μόνην ὁρώσης ἕξεως, ἤγουν τ῅ς παντοίων παθ῵ν ἐστερημένης καταστάσεως· ὅρασις γάρ εἰρήνης Ἱερουσαλήμ ἑρμηνεύεται· π᾵σαν ἔχει τήν κτίσιν ὏ποχείριον· διά τ῵ν α὎τήν συμπληρούντων εἰδ῵ν, τῶ μέν Θεῶ δι α὎τοῦ τούς ἐν α὎τῆ πνευματικούς τ῅ς γνώσεως καθάπερ δ῵ρα προσκομίζουσαν λόγους· α὎τῶ δέ καθάπερ δόματα, τούς ἐνυπάρχοντας α὎τῆ κατά τόν φυσικόν νόμον πρός ἀρετήν τρόπους παρέχουσαν, καί διά τ῵ν ἀμφοτέρων δεξιουμένην, τόν κατ᾿ ἀμφότερα κρατίστως ε὎δοκιμεῖν δυνάμενον· λέγω δέ, τόν κατά λόγον καί βίον, διά πράξεώς τε καί θεωρίας τελειωθέντα φιλόσοφον νοῦν.

335 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τέσσ. ἀνοικ. η΄. ὇ διά πράξεως καί θεωρίας κατορθώσας εἰς ἄκρον τήν ἀρετήν καί τήν γν῵σιν, εἰκότως ὏περαίρεται πάντων, τ῵ν σαρκικ῵ν καί διαβεβλημένων παθ῵ν ὏περάνω κατά τήν πρ᾵ξιν γινόμενος, καί τ῵ν φυσικ῵ν λεγομένων σωμάτων, λέγω δή, τ῵ν ὏πό γένεσιν ὄντων καί φθοράν· καί ἁπλ῵ς, ἵνα συνελών εἴπω, πάντων τ῵ν ὏πό αἴσθησιν εἰδ῵ν, κατά τήν θεωρίαν, τούς ἐν α὎τοῖς πάντας γνωστικ῵ς διαπεράσας λόγους, τόν νοῦν ὁ τοιοῦτος πρός τά συγγεν῅ καί θεῖα ἀνήγαγεν. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. ὇ τήν ἀπάθειαν καθάπερ Ἱερουσαλήμ οἰκεῖν διά τ῵ν κατά τήν πρ᾵ξιν πόνων λαχών, καί πάσης τ῅ς καθ᾿ ἁμαρτίαν ἀπηλλαγμένος ὀχλήσεως, καί μόνην εἰρήνην καί πράττων καί λαλ῵ν, καί ἀκούων καί λογιζόμενος· μετά τό δέξασθαι διά τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας τήν φύσιν τ῵ν ὁρατ῵ν, τούς ἐν α὎τῆ θειοτέρους καθάπερ δ῵ρα τῶ Κυρίῳ δι᾿ α὎τοῦ (1260) προσκομίζουσα λόγους καί τούς ἐν α὎τῆ νόμους α὎τῶ καθάπερ βασιλεῖ δόματα φέρουσαν, κατ᾿ ὀφθαλμούς ἐπαίρεται πάντων τ῵ν ἐθν῵ν, ὏περάνω γινόμενος πάντων, δηλονότι τ῵ν τε κατά σάρκα παθ῵ν διά τ῅ς πράξεως, τ῵ν τε φυσικ῵ν σωμάτων, καί τ῵ν ὏πό τήν αἴσθησιν πάντων εἰδ῵ν διά τ῅ς θεωρίας, τούς ἐν α὎τοῖς πνευματικούς διαβάς λόγους τε καί τρόπους. ρ΄. Ἡ πρακτική φιλοσοφία, τόν πρακτικόν ὏περάνω ποιεῖ τ῵ν παθ῵ν· ἟ θεωρία δέ, τόν γνωστικόν, ὏περάνω τ῵ν ὁρωμένων καθίστησιν, ἀναβιβάσασα τόν νοῦν πρός τά συγγεν῅ νοητά.

ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΣΡΙΣΗ. (1260) α΄. ὇ μετά πράξεως γινώσκων, καί μετά γνώσεως πράττων, θρόνος καί ὏ποπόδιόν ἐστι τοῦ Θεοῦ· θρόνος μέν, διά τήν γν῵σιν· ὏ποπόδιον δέ, διά τήν πρ᾵ξιν. Εἰ δέ καί τόν ἀνθρώπινον νοῦν φαίη τις εἶναι ο὎ρανόν, πάσης μέν ὏λικ῅ς καθαιρόμενον φαντασίας, τοῖς δέ θείοις τ῵ν νοητ῵ν ἐνασχολούμενον, μ᾵λλον δέ κατακοσμούμενον λόγοις, ο὎κ ἔξω τ῅ς ἀληθείας, ἔμοιγε δοκεῖ, βέβηκε. β΄. Π᾵ς φιλόσοφος δηλονότι καί ε὎σεβής, ἀρετῆ καί γνώσει, ἤ πράξει καί θεωρίᾳ φρουρούμενος, ἐπειδάν ἴδῃ διά τ῵ν παθ῵ν ἐπαναστ᾵σαν α὎τῶ τήν πονηράν δύναμιν, καθάπερ τῶ ἖ζεκίᾳ ὁ τ῵ν Ἀσσυρίων βασιλεύς, μίαν ἔχει πρός τήν τ῵ν κακ῵ν λύσιν βοήθειαν, τόν Θεόν, ὅν ἱλεοῦται βο῵ν ἀλαλήτως διά τ῅ς κατά τήν ἀρετήν καί γν῵σιν πλείονος ἐπιτάσεως· καί δέχεται πρός συμμαχίαν, μ᾵λλον δέ πρός σωτηρίαν, ἄγγελον, δηλονότι μείζονα σοφίας καί γνώσεως λόγον, ἐκτρίβοντα πάντα δυνατόν καί πολεμιστήν καί ἄρχοντα καί στρατηγόν ἐν τῆ παρεμβολῆ. γ΄. Παντός πέφυκε πάθους ἄρχειν τό προσφυές αἰσθητόν. Ἄνευ γάρ τινος ὏ποκειμένου, καί τάς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς διά μέσης τινός αἰσθήσεως ἐπικινοῦντος πρός ἑαυτό, πάθος ο὎κ ἄν συσταίη ποτέ. Φωρίς γάρ αἰσθητοῦ πράγματος, πάθος ο὎ συνίσταται. Μή γάρ οὔσης γυναικός, ο὎κ ἔστι πορνεία· (1261) καί βρωμάτων ο὎κ ὄντων, ο὎κ ἔσται γαστριμαργία· καί χρυσοῦ μή ὄντος, ο὎κ ἔσται φυλαργυρία. Ο὎κοῦν πάσης ἐμπαθοῦς κινήσεως τ῵ν ἐν ἟μῖν φυσικ῵ν δυνάμεων ἄρχει τό αἰσθητόν, ἤγουν, δι᾿ α὎τοῦ τήν ψυχήν διερεθίζων πρός ἁμαρτίαν δαίμων. δ΄. Ἡ τρίψις, τήν ἐνέργειαν· ἟ ἔκτριψις δέ, καί α὎τήν ἀφανίζει τ῅ς κακίας τήν ἐνθύμησιν. Ἡ μέν γάρ τρίψις, τ῅ς ἐμπαθοῦς κατ᾿ ἐνέργειαν μόνης ὏πάρχει πράξεως κατάργησις· ἟ δέ ἔκτριψις, καί τ῵ν κατά διάνοιαν πονηρ῵ν κινημάτων παντελής ἐστιν ἀφανισμός. ε΄. Μέσα εἰσί Θεοῦ καί ἀνθρώπων τά αἰσθητά καί τά νοητά· ὧν ὏περάνω γίνεται χωρ῵ν πρός Θεόν ὁ ἀνθρώπινος νοῦς· τοῖς μέν αἰσθητοῖς κατά τήν πρ᾵ξιν μή δουλούμενος, τοῖς δέ νοητοῖς κατά τήν θεωρίαν μηδόλως κρατούμενος. στ΄. Κατήγορος ἟ κτίσις γίνεται τ῵ν ἀσεβ῵ν ἀνθρώπων· διά μέν τ῵ν ἐν α὎τῆ λόγων, τόν ἑαυτ῅ς κηρύττουσα ποιητήν· διά δέ τ῵ν ἐν α὎τῆ κατ᾿ εἶδος ἕκαστον φυσικ῵ν νόμων, πρός ἀρετήν παιδαγωγοῦσα τόν ἄνθρωπον. Οἱ μέν οὖν λόγοι, ἐν τῆ συνοχῆ τ῅ς τοῦ καθ᾿ ἕκαστον εἴδους γνωρίζονται μονιμότητος· οἱ δέ νόμοι, ἐν τῆ ταυτότητι φαίνονται τ῅ς τοῦ καθ᾿ ἕκαστον εἴδους φυσικ῅ς ἐνεργείας· οἷς μή ἐπιβάλλοντες κατά τήν ἐν ἟μῖν νοεράν δύναμιν, τήν τε τ῵ν ὄντων ἞γνοήσαμεν αἰτίαν, καί π᾵σι τοῖς παρά φύσιν προστετήκαμεν πάθεσι. ζ΄. Δ῵ρα τῶ Θεῶ προσφέρεσθαι παρ᾿ ἟μ῵ν ὁ λόγος διακελεύεται, ἵνα παραστήσῃ τό τ῅ς θείας ἀγαθότητος ἄπειρον, ὡς μηδέν προεισενεγκούσης δέχεσθαι παρ᾿ ἟μ῵ν ὡς δ῵ρα τά δόματα, τό π᾵ν ἟μῖν λογιζομένης τ῅ς εἰσφορ᾵ς, πολλήν καί ἄφατον εἶναι περί ἟μ᾵ς δεικνύων τοῦ Θεοῦ τήν ἀγαθότητα, δεχομένου ὡς ἟μ῵ν τά ἑαυτοῦ, ἐξ ἟μ῵ν α὎τῶ προσφερόμενα, καί τήν ὏πέρ α὎τ῵ν ὡς ἀλλοτρίων ὀφειλήν ὁμολογοῦντος.

336 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html η΄. ὇ ἄνθρωπος, τούς πνευματικούς τ῵ν ὁρωμένων λόγους κατανο῵ν, διδάσκεται, ὡς ἔστι τις τ῵ν φαινομένων ποιητής· τήν τοῦ ὁποῖός ἐστιν ἔννοιαν, ὡς ἀνέφικτον ἀφείς ἀνεξέταστον. Σήν γάρ ὅτι Ποιητής, ἀλλ᾿ ο὎χ ὁποῖός ἐστιν ὁ ποιητής, ὁρωμένη σαφ῵ς ἟ κτίσις, παρέχει κατάληψιν. θ΄. ὆ργή Θεοῦ ἐστιν, ἟ τ῵ν παιδαγωγουμένων ἐπίπονος αἴσθησις. ἖πίπονος δέ καθέστηκεν αἴσθησις, ἟ τ῵ν ἀκουσίων πόνων ἐπαγωγή, δι᾿ ἧς τόν ἐπ᾿ ἀρετῆ καί γνώσει φυσιούμενον νοῦν, ὁ Θεός ἄγει πολλάκις πρός συστολήν καί ταπείνωσιν· α὎τόν ἑαυτοῦ γενέσθαι διδούς ἐπιγνώμονα, καί τ῅ς οἰκείας ἀσθενείας συνίστορα· ἧς ἐπαισθόμενος, τό μάταιον οἴδημα τ῅ς καρδίας ἀποτίθεται. ι΄. (1264) ὆ργή Κυρίου ἐστίν, ἟ ἀνακωχή τ῅ς τ῵ν θείων χαρισμάτων χορηγίας· ἤ τις συμφερόντως ἐπί πάντα γίνεται νοῦν ὏ψηλόν καί μετέωρον· καί τοῖς δοθεῖσιν α὎τῶ θεόθεν καλοῖς, ὡς ἐπί ἰδίοις κατορθώμασι μεγαλαυχούμενον. ια΄. Π᾵ς γνωστικός καί φιλόσοφος νοῦς, καί τόν Ἰούδαν ἔχει καί τήν Ἱερουσαλήμ· τόν μέν Ἰούδαν, ὡς πρακτικήν φιλοσοφίαν· τήν δέ Ἱερουσαλήμ, ὡς θεωρητικήν μυσταγωγίαν. ὇πηνίκα οὖν διά τ῅ς θείας χάριτος ὁ φιλόθεος νοῦς, κατά τε τήν πρακτικήν καί θεωρητικήν φιλοσοφίαν, π᾵σαν ἀντικειμένην ἀρετῆ καί γνώσει διακρουσάμενος δύναμιν, τελείως τό κατά τ῵ν πνευμάτων τ῅ς πονηρίας ἀναδήσηται κράτος, καί μή τήν δέουσαν ε὎χαριστίαν ἀνάθηται τῶ αἰτίῳ τ῅ς νίκης Θεῶ, ἀλλ᾿ ὏ψωθῆ τήν καρδίαν, ἑαυτόν τοῦ παντός κατορθώματος ἟γησάμενος αἴτιον· τηνικαῦτα ὡς μή ἀνταποδούς τῶ Θεῶ, κατά τό ἀνταπόδομα, ὅ ἀνταπέδωκεν α὎τῶ, δέχεται ο὎ μόνον α὎τός γινομένην ἐπ᾿α὎τόν τήν ὀργήν τ῅ς ἐγκαταλείψεως, ἀλλά καί Ἰούδας καί Ἱερουσαλήμ· τουτέστιν, ἟ τ῅ς πράξεως ἕξις καί τ῅ς θεωρίας παθ῵ν ἀτιμίας ε὎θέως, συγχωρήσει Θεοῦ, κατεπανισταμένων τ῅ς πράξεως, καί τήν τέως καθαράν μολυνόντων συνείδησιν· καί ψευδ῵ν ἐννοι῵ν, συνεπιπλεκομένων τῆ θεωρίᾳ τ῵ν ὄντων, καί τήν τέως ὀρθήν διαστρεφουσ῵ν δόξαν τ῅ς γνώσεως. Σόν γάρ ἐπαιρόμενον ἐπί πράξει, παθ῵ν ἀτιμία διαδέχεται· τόν δέ ἐπί γνώσει ὏ψούμενον, περί τήν ἀληθ῅ θεωρίαν πταίειν ἟ δικαία κρίσις συγχωρεῖ. ιβ΄. Θεῖος ὡς ἀληθ῵ς ὅρος τε καί νόμος κατά τήν Πρόνοιαν ἐνυπάρχει τοῖς οὖσι, παιδεύεσθαι διά τ῵ν ἐναντίων ἐπιτρέπων πρός ε὎γνωμοσύνην, τούς ἐπί κρείττοσι φανέντας ἀγνώμονας, καί τήν πεῖραν τ῵ν ἀντικειμένων τ῅ς τ῵ν καλ῵ν κατορθωτικ῅ς θείας ἐπίγνωσιν ποιεῖσθαι δυνάμεως· ὡς ἄν μή παντελ῵ς ἐπί τοῖς ἀμείνοσιν ἀκαθαίρετον παρά τ῅ς Προνοίας ἔχειν συγχωρηθέντες τήν οἴησιν, εἰς τήν ἀντίθεον τ῅ς ὏περηφανίας διάθεσιν κατολισθήσωμεν, ἑαυτ῵ν κατά φύσιν, ἀλλ᾿ ο὎κ ἐπίκτητον χάριτι τήν τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως κτ῅σιν εἶναι νομίζοντες· καί ε὏ρεθ῵μεν τῶ καλῶ πρός τήν τοῦ κακοῦ χρώμενοι γένεσιν, καί δι᾿ ὧν ἔδει πλέον διασφιγχθεῖσαν ἐν ἟μῖν ἀσάλευτον μένειν τήν θείαν ἐπίγνωσιν, δι᾿ ἐκείνων ὡς ο὎κ ὤφελον τήν ταύτης νοσήσαντες ἄγνοιαν. ιγ΄. (1265) Ὅρον καί νόμον ἐνυπάρχοντα θεῖον τοῖς οὖσιν ἴσμεν, τήν τ῵ν ὄντων συνεκτικήν πρόνοιαν, κατά κρίσιν δικαίαν τῆ σπάνει τ῵ν ἀγαθ῵ν παιδεύουσαν πρός ε὎γνωμοσύνην, τούς ἐπί τῆ ἀφθονίᾳ τ῵ν ἀγαθ῵ν πρός τόν ταύτης χορηγόν φανέντας ἀγνώμονας, διά τ῵ν ἐναντίων α὎τούς πρός συναίσθησιν ἄγουσαν τ῅ς τοῦ χαριζομένου τά καλά διαγνώσεως. Ἡ ἐπ᾿ ἀρετῆ γάρ οἴησις, ἀπαιδαγώγητος μένουσα, τό τ῅ς ὏περηφανίας γεννᾶν πέφυκε νόσημα, τό τήν ἀντικειμένην τῶ Θεῶ φέρον διάθεσιν. ιδ΄. ὇ οἰόμενος ἑαυτόν κατειληφέναι τό τέλος τ῅ς ἀρετ῅ς, ο὎δαμ῵ς ζητήσει λοιπόν τήν πηγαίαν τ῵ν καλ῵ν αἰτίαν, ἑαυτ῵ μόνῳ περιγράψας τήν τ῅ς ἐφέσεως δύναμιν, καί α὎τόν τ῅ς σωτηρίας τόν ὅρον ὏φ᾿ ἑαυτοῦ, φημί δέ τόν Θεόν, ζημιούμενος. ὇ δέ τ῅ς ἑαυτοῦ περί τά καλά φυσικ῅ς συναισθόμενος πενίας, ο὎ παύεται προτροπάδην τρέχων πρός τόν δοῦναι δυνάμενον τ῅ς ἐνδείας τήν πλήρωσιν. ιε΄. ὇ τήν ἀπειρίαν τ῅ς ἀρετ῅ς διαγνούς, ο὎δέποτε τοῦ κατ᾿ α὎τήν παύεται δρόμου, ἵνα μή ζημιωθῆ α὎τήν τ῅ς ἀρετ῅ς τήν ἀρχήν καί τό τέλος, τόν Θεόν λέγω, περί ἑαυτόν στήσας τήν κίνησιν τ῅ς ἐφέσεως· καί λάθῃ νομίζων ἐπειλ῅φθαι τ῅ς τελειότητος, ὏πομένων τοῦ ἀληθ῵ς ὄντος τήν ἔκπτωσιν, πρός ὅπερ ἐπείγεται π᾵σα σπουδαίου κίνησις. στ΄. Γίνεται δικαίως ἐπί τόν ὏ψηλόφρονα νοῦν ὀργή· τουτέστιν, ἐγκατάλειψις, καθά εἴρηται· ἤγουν ἟ τοῦ διοχληθ῅ναι α὎τόν κατά τε τήν πρ᾵ξιν, κατά τε τήν θεωρίαν ὏πό δαιμόνων συγχώρησις· ἵνα λάβῃ, τ῅ς μέν ἑαυτοῦ φυσικ῅ς ἀσθενείας, συναίσθησιν· τ῅ς δέ σκεπούσης α὎τόν, καί τό π᾵ν κατορθούσης τ῵ν ἀγαθ῵ν θείας δυνάμεώς τε καί χάριτος, τήν ἐπίγνωσιν· καί ταπεινωθῆ, πόῤῥω παντελ῵ς ἑαυτοῦ τό ἀλλότριον καί παρά φύσιν ὕψος ποιούμενος· ὥστε μή ἐπελθεῖν ἐπ᾿ α὎τόν τήν ἄλλην ὀργήν, τ῅ς τ῵ν δοθέντων χαρισμάτων ἀφαιρέσεως, ταπεινωθέντα καί γενόμενον τ῅ς τοῦ παρέχοντος τά καλά συναισθήσεως. ιζ΄. ὇ μή σωφρονισθείς τῶ πρώτῳ εἴδει τ῅ς ὀργ῅ς, ἤγουν ἐγκαταλείψεως, ἐλθεῖν πρός ταπείνωσιν, ἟γησάμενος α὎τήν τ῅ς καλ῅ς ἐπιγνωμοσύνης διδάσκαλον, τήν ἄλλην δέχεται σαφ῵ς ἐπ᾿ α὎τόν ἐρχομένην ὀργήν, ἀφαιρουμένην α὎τοῦ τήν τ῵ν χαρισμάτων

337 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐνέργειαν, καί ἔρημον α὎τόν καθιστ῵σαν τ῅ς τέως φρουρούσης δυνάμεως. Ἀφελ῵ γάρ, φησί, τόν φραγμόν α὎τοῦ, περί τοῦ ἀγνώμονος Ἰσραήλ ὁ Θεός λέγων, καί ἔσται εἰς διαρπαγήν· καί καθελ῵ τόν τοῖχον α὎τοῦ, καί ἔσται εἰς καταπάτημα· καί ἀνήσω τόν ἀμπελ῵νά μου, καί ο὎ μή τμηθῆ, ο὎δέ μή σκαφῆ· καί ἀναβήσεται εἰς α὎τόν ὡς εἰς χέρσον ἄκανθα, καί ταῖς νεφέλαις ἐντελοῦμαι τοῦ μή βρέξαι εἰς α὎τόν. ιη΄. (1268) Ἔτι [edit. et unus Reg. ὅτι] πρός ἀσέβειαν πρανής καθέστηκεν ὁδός, ἟ περί τήν ζημίαν τ῵ν ἀρετ῵ν ἀναισθησία. ὇ γάρ ἐθίσας ἑαυτόν διά τάς ἟δονάς τ῅ς σαρκός Θεοῦ παρακούειν, καί α὎τόν ἀρνήσεται τόν Θεόν, καλούσης προφάσεως· Θεοῦ τήν σαρκός ζωήν προτιμ῵ν, ἧς καί μόνης τάς ἟δονάς τ῵ν θείων κρείττους ἔσχηκε θελημάτων. ιθ΄. Ὅταν τι καθ᾿ οἱονδήποτε τρόπον τόν νοῦν πεπονθέναι νομίσωμεν, τῶ τοιούτῳ νοΐ, τήν τε πρακτικήν α὎τοῦ καί θεωρητικήν δύναμιν, κατά τούς φυσικούς α὎τ῵ν λόγους συμπεπονθέναι πάντως πιστεύσομεν. Ο὎ γάρ ἐστι δυνατόν παθεῖν τό ὏ποκείμενον, τ῵ν ἐν ὏ποκειμένῳ μή πασχόντων· ὏ποκείμενον δέ λέγω τόν νοῦν, ὡς ἀρετ῅ς καί γνώσεως δεκτικόν· ἐν ὏ποκειμένῳ δέ, τήν πρ᾵ξιν καί τήν θεωρίαν, αἵτινες πρός τόν νοῦν συμβεβηκότων λόγον ἐπέχουσι. Διό κατά πάντα τρόπον, καί συμπάσχουσι πάσχοντι, τήν α὎τοῦ ποιάν κίνησιν, ἀρχήν τ῅ς οἰκείας ἀλλοιώσεως ἔχουσαι. κ΄. Π᾵ς θεοφιλής καί ἐνάρετος ἄνθρωπος κατά τόν ἖ζεκίαν, γνωστικ῵ς τε κατά τ῵ν δαιμόνων διαζωσάμενος κράτος, ἄν γένηταί τις α὎τῶ προσβολή πνευμάτων πονηρ῵ν, ἀοράτως κατά νοῦν πρός α὎τόν συμπλεκόντων τόν πόλεμον, καί διά προσευχ῅ς δέξηται θεόθεν α὎τῶ πεμπόμενον ἄγγελον· λέγω δέ σοφίας λόγον μείζονα· καί π᾵σαν ἐκτρίψας διασκεδάσῃ τοῦ διαβόλου τήν φάλαγγα· καί τ῅ς τοιαύτης νίκης τε καί σωτηρίας αἴτιον τόν Θεόν μή ἐπιγράψηται, ἀλλ᾿ ἑαυτῶ τήν ὅλην ἀνάθηται νίκην, ὁ τοιοῦτος ο὎κ ἀνταπέδωκε τῶ Θεῶ κατά τό ἀνταπόδομα α὎τοῦ, μή ἐξισώσας τῶ μεγέθει τ῅ς σωτηρίας, τό πλ῅θος τ῅ς ε὎χαριστίας· μηδέ τῆ ε὎εργεσίᾳ τοῦ σώσαντος, ἀντιμετρήσας τήν οἰκείαν διάθεσιν. κα΄. Υωτίσωμεν τόν νοῦν τ῅ς θείοις νοήμασι· τό δέ σ῵μα τοῖς τ῵ν νοηθέντων θειοτέρων λόγων τρόποις φαιδρύνωμεν, ἀρετ῅ς α὎τόν ποιοῦντες λογικόν ἐργαστήριον, τῆ ἀποβολ῅ τ῵ν παθ῵ν· τά γάρ ἔμφυτα πάθη τοῦ σώματος, λόγῳ μέν κυβερνώμενα, ο὎κ ἔχει διαβολήν· κινούμενα δέ τούτου χωρίς, φέρει διαβολήν. Σούτων οὖν λέγει γένεσθαι δεῖν ἀποβολήν, ὧν ἔμφυτος μέν ἟ κίνησις, παρά φύσιν δέ γίνεται πολλάκις ἟ χρ῅σις, λόγῳ μή κυβερνωμένη. κβ΄. Π᾵ς ὁ ὏ψώσας ἑαυτοῦ τήν καρδίαν, ἐφ᾿ οἷς ἔλαβε χαρίσμασι, μέγα φρονήσας, ὡς μή λαβών, ἐνδίκως δέχεται γινομένην ἐπ᾿ α὎τῶ τήν ὀργήν, συγχωροῦντος τοῦ Θεοῦ τῶ διαβόλῳ νοητ῵ς α὎τῶ συμπλακ῅ναι· καί τούς κατά τήν πρ᾵ξιν παρασαλεῦσαι τρόπους τ῅ς ἀρετ῅ς, καί τούς κατά θεωρίαν διαυγεῖς ἐπιθολ῵σαι λόγους τ῅ς γνώσεως, ἵνα μαθών τήν οἰκείαν ἀσθένειαν, ἐπιγνῶ τήν μόνην δύναμιν, τήν τά πάθη ἐν ἟μῖν καταπαλαίουσαν, καί ταπεινωθῆ μετανοήσας, τόν ὄγκον ἀποβαλών τ῅ς οἰήσεως, καί τόν Θεόν ἱλεώσηται, καί ἀποστρέψῃ τήν ἐπερχομένην τοῖς μή μετανοοῦσιν ὀργήν, τήν ἀφαιρουμένην τήν φρουροῦσαν τήν ψυχήν χάριν, καί ἔρημον καταλιμπάνουσαν τόν ἀγνώμονα νοῦν. κγ΄. (1269) ὆ργή σωτήριός ἐστιν, ἟ πρός τό πολεμεῖσθαι τόν ὏ψηλόφρονα νοῦν τοῖς πάθεσιν ὏πό τ῵ν δαιμόνων, θεία συγχώρησις· ἵνα γνῶ πάσχων ἀτίμως, ἐπ᾿ ἀρεταῖς μεγαλαυχούμενος, τίς ὁ τούτων ὏πάρχει δοτήρ· ἤ γένηται τ῵ν ἀλλοτρίων γυμνός, ἅπερ ὡς μή λαβών, ἔχειν ἐνόμιζε. κδ΄. Μακάριος ὄντως ἐκεῖνος ὁ νοῦς, ὁ τοῖς οὖσιν ἅπασιν ἐπαινετ῵ς ἀποθανών· τοῖς μέν αἰσθητοῖς,τῆ ἀποθέσει τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἐνεργείας· τοῖς δέ νοητοῖς τῆ τ῅ς νοερ᾵ς ἀποπαύσει κινήσεως. ΢ημείωσαι δέ ὅτι νοῦ θανάτον ἐπαινούμενον λέγει, τήν πρός πάντα τά ὄντα γνωμικήν ἀπογένεσιν, μεθ᾿ ἥν τήν θείᾳ χάριτι ζωήν ὏ποδέχεσθαι πέφυκεν· ἀντί τ῵ν ὄντων, τό αἴτιον τ῵ν ὄντων ἀνεννοήτως ἀπολαβών. κε΄. Μακάριος ὁ συνάψας τό μέν πρακτικόν τῶ κατά φύσιν ἀγαθῶ· τό δέ θεωρητικόν, τῆ κατά φύσιν ἀληθείᾳ. Π᾵σα γάρ πρ᾵ξις, διά τό ἀγαθόν γίνεσθαι πέφυκε· καί π᾵σα θεωρίαν, τήν γν῵σιν διά μόνην ζητεῖ τήν ἀλήθειαν· ὧν διανυσθέντων, ο὎δέν ἔσται τοσύνολον τό πλ῅ττον τ῅ς ψυχ῅ς τό πρακτικόν, οὔτε μήν τό θεωρητικόν α὎τ῅ς, διά ξένων δριμύττον θεωρημάτων· παντός ἐπέκεινα γενομένης καί ὄντος, καί νοουμένου, καί εἰς α὎τόν εἰσδυσάσης τόν Θεόν τόν μόνον ἀγαθόν καί ἀληθινόν, καί ὏πέρ π᾵σαν ο὎σίαν ὄντα καί νόησιν. κστ΄. Πρακτικ῅ς ἀρετ῅ς τέλος εἶναί φασι τό ἀγαθόν. Σοῦτο δέ, θείας ἐνεργείας ὏πάρχει συμπλήρωσις, πρός ἥν ἄγει τό λογικόν τ῅ς ψυχ῅ς, τῶ θυμῶ καί τῆ ἐπιθυμίᾳ χρώμενον κατά φύσιν· ἐν ᾗ τό καθ᾿ ὁμοίωσιν ἀναφαίνεσθαι πέφυκε κάλλος· θεωρητικ῅ς δέ

338 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html φασι φιλοσοφίας εἶναι τήν ἀλήθειαν, τέλος· ἥτις ἀμερ῵ς τ῵ν περί Θεόν ἁπάντων ἑνοειδής ἐστι γν῵σις, πρός ἥν ὁ καθαρός φέρεται νοῦς· ἀποσβέσας ἑαυτοῦ παντελ῵ς τήν κατ᾿ αἴσθησιν κρίσιν· ἐν ᾗ (γνώσει δηλονότι) ἀκίβδηλον τό τ῅ς θείας εἰκόνος ἀξίωμα δείκνυται. κζ΄. Ο὎δείς δύναται τόν Θεόν ε὎λογεῖν ἀληθ῵ς, (1272) μή τό σ῵μα καθαγιάσας ταῖς ἀρεταῖς, καί τήν ψυχήν καταφωτίσας ταῖς γνώσεσιν. Ἡ γάρ κατ᾿ ἀρετήν διάθεσις, πρόσωπόν ἐστι τοῦ θεωρητικοῦ νοός, ὡς εἰς ο὎ρανόν πρός τό ὕψος τ῅ς ἀληθιν῅ς ἐπαιρόμενον γνώσεως. κη΄. Μακάριος ὁ ἐν ἀληθείᾳ εἰδώς, ὅτι π᾵σαν ἐν ἟μῖν ὡς ὀργάνοις ὁ Θεός ἐπιτελεῖ πρ᾵ξιν καί θεωρίαν, ἀρετήν τε καί γν῵σιν, καί νίκην καί σοφίαν, καί ἀγαθότητα καί ἀλήθειαν, μηδέν ἟μ῵ν συνεισφερόντων τοσύνολον, πλήν τ῅ς θελούσης τά καλά διαθέσεως· ἥν ἔχων ὁ μέγας Ζοροβάβελ, πρός τοῖς εἰρημένοις, φησίν, Ε὎λογητός εἶ, πρός τόν Θεόν λέγων, ὅς ἔδωκάς μοι σοφίαν, καί σοί ὁμολογ῵, Δέσποτα τ῵ν πατέρων· παρά σοῦ ἟ νίκη καί παρά σοῦ ἟ σοφία, καί σοί ἟ δόξα, καί ἐγώ σός οἰκέτης. Ὡς ε὎γνώμων ὄντες οἰκέτης, πάντα τῶ Θεῶ ἀνέθετο τῶ πάντα δωρησαμένῳ, ἐξ οὗ λαβών εἶχε τήν σοφίαν, α὎τῶ ὁμολογ῵ν ὡς Δεσπότῃ πατέρων τ῵ν κεχαρισμένων ἀγαθ῵ν τήν δύναμιν, ἅπερ εἰσίν, ἕνωσις νίκης, ὡς εἴρηται, καί σοφίας, ἀρετ῅ς τε καί γνώσεως, πράξεως καί θεωρίας, ἀγαθότητός τε καί ἀληθείας· αὗται γάρ ἀλλήλαις ἑνούμεναι, μίαν ἀπαστράπτουσιν δόξαν καί α὎τήν Θεοῦ. κθ΄. Πάντα τά τ῵ν ἁγίων κατορθώματα, Θεοῦ προδήλως ὏π῅ρχον χαρίσματα· μηδενός τό παράπαν ἔχοντος μηδέν, ἤ τό δοθέν ἀγαθόν· ὡς παρά Δεσπότου τοῦ Θεοῦ, πρός ἀναλογίαν τ῅ς ε὎γνωμοσύνης τε καί ε὎νοίας τοῦ δεχομένου μετρούμενον· κἀκεῖνα μόνα κεκτημένου, ὅσα τῶ Δεσπότῃ δωρουμένῳ παρίσταται. λ΄. ὇ τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως προϊστάμενος νοῦς, καί τ῅ς κακ῅ς τ῵ν παθ῵ν δουλείας τήν ψυχήν στερηθ῅ναι βεβουλημένος, φησίν, ὘περισχύουσιν αἱ γυναῖκες, καί ὏περνικᾶ ἟ ἀλήθεια· γυναῖκας μέν εἰπών, τάς θεοποιούς ἀρετάς, ἐξ ὧν ἟ πρός Θεόν καί ἀλλήλους τοῖς ἀνθρώποις ἑνοποιός ἀγάπη συνέστηκεν· ἁπάντων τήν ψυχήν ἐξαρπάζουσα τ῵ν ὏πό γένεσιν καί φθοράν, καί τ῵ν ὏πέρ α὎τά νοητ῵ν ο὎σι῵ν, καί α὎τῶ τῶ Θεῶ κατ᾿ ἐρωτικήν τινα σύγκρασιν περιπλέκουσα, καθ᾿ ὅσον ἐστί δυνατόν ἀνθρωπίνῃ φύσει, καί τήν ἄχραντον καί θείαν μυστικ῵ς δημιουργοῦσα συμβίωσιν. Ἀλήθειαν δέ φήσας, τήν μόνην καί μίαν αἰτίαν τ῵ν ὄντων, καί ἀρχήν καί βασιλείαν καί δύναμιν καί δόξαν, ἐξ ἧς καί δι᾿ ἥν πάντα γέγονέ τε καί γίνεται, καί πρός τό εἶναι ὏π᾿ α὎τ῅ς καί δι᾿ α὎τ῅ς συγκρατεῖται· καί ὏πέρ ἧς π᾵σα τοῖς φιλοθέοις ἐστί σπουδή τε καί κίνησις. λα΄. Διά μέν τ῵ν γυναικ῵ν, τό τέλος ἐνδείξατο τ῵ν ἀρετ῵ν, τήν ἀγάπην· ὅπερ ἐστίν ἟ κατ᾿ ἔφεσιν (1273) τοῦ φύσει ἀγαθοῦ τ῵ν μετεχόντων ἀδιάπτωτος ἟δονή καί ἀδιαίρετος ἕνωσις. Διά δέ τ῅ς ἀληθείας, τό πέρας πασ῵ν ἐπεσήμανε τ῵ν γνώσεων, καί α὎τ῵ν γινωσκομένων· εἰς ὅπερ, ὡς ἀρχήν καί πέρας πάντων τ῵ν ὄντων, αἱ κατά φύσιν κινήσεις γενικῶ τινι λόγῳ συνέλκονται· πάντα νικώσης κατά φύσιν ὡς ἀληθείας τ῅ς τ῵ν ὄντων ἀρχ῅ς καί αἰτίας, καί πρός ἑαυτήν συνελκούσης τ῵ν γεγονότων τήν κίνησιν. λβ΄. Σ῅ καθ᾿ ὏περοχήν στερήσει τ῵ν πολλ῵ν, ὡς ἕν καί μόνον ἟ ἀλήθεια πέφυκεν ἀναφαίνεσθαι, καλύπτουσα πάντων τ῵ν νοεῖν ἤ νοεῖσθαι δυναμένων τάς γνωστικάς δυνάμεις, ὡς ὏πέρ τά νοοῦντά τε καί νοούμενα καθ᾿ ὕπαρξιν ὏περούσιον οὖσα· καί ἀπείρῳ δυνάμει τάς κατά τήν ἀρχήν καί τό τέλος τ῵ν ὄντων ἀκρότητας περιγράφουσα, π᾵σαν πάντων πρός ἑαυτήν συνέλκει κίνησιν· τοῖς μέν παρεχομένη γν῵σιν ἀρίδηλον ἧς ἐστερήθησαν χάριτος· τοῖς δέ δωρουμένη κατ᾿ αἴσθησιν ἄῤῥητον, ἧς εἶχον τήν ἔφεσιν ἀγαθότητος, τῆ μεθέξει φανεράν τήν ἐπίγνωσιν. λγ΄. ὇ νοῦς, σοφίας ὄργανον, φησίν· ὁ λόγος, γνώσεως· ἟ κατ᾿ ἄμφω φυσική πληροφορία, τ῅ς κατ᾿ ἄμφω συνισταμένης πίστεως· τοῦ δέ τ῵ν ἰαμάτων χαρίσματος ἟ φυσική φιλανθρωπία. Π᾵ν γάρ χάρισμα θεῖον, ἐπιτήδειον ἐν ἟μῖν ἔχει καί προσφυές, ὥσπερ δύναμιν, ἤ ἕξιν ἤ διάθεσιν, ὄργανον δεκτικόν. Οἷον, ὁ τόν νοῦν πάσης αἰσθητ῵ν φαντασίας ποιήσας καθαρόν, δέχεται σοφίαν· ὁ δέ τόν λόγον τ῵ν ἐμφύτων παθ῵ν, θυμοῦ λέγω καί ἐπιθυμίας, καταστήσας δεσπότην, δέχεται γν῵σιν· ὁ δέ τήν κατά νοῦν καί λόγον περί τά θεῖα ἀσάλευτον πληροφορίαν ἔχων, τήν πάντα δυναμένην δέχεται πίστιν· ὁ δέ τήν φυσικήν κατορθώσας φιλανθρωπίαν μετά τήν τελείαν τ῅ς φιλαυτίας ἀναίρεσιν, ἰαμάτων δέχεται χαρίσματα. λδ΄. Ἕκαστος ἟μ῵ν, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς ἐν α὎τῶ πίστεως, φανερουμένην κέκτηται τοῦ Πνεύματος τήν ἐνέργειαν. Ὥστε ταμίας ὏πάρχει τ῅ς χάριτος ἕκαστος ἑαυτοῦ· καί οὔποτ᾿ ἄν εὖ φρον῵ν ἄλλῳ φθονήσειεν ἐνευδοκιμοῦντι ταῖς χάρισιν, ἐπ᾿ α὎τῶ κειμένης τ῅ς δεκτικ῅ς τ῵ν θείων ἀγαθ῵ν διαθέσεως.

339 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λε΄. Αἴτιον εἶναί φησι τ῅ς τ῵ν θείων διανομ῅ς ἀγαθ῵ν, τό μέτρον τ῅ς ἑκάστου πίστεως. Καθώς γάρ πιστεύομεν, καί τήν ἐπί τό πράττειν τ῅ς προθυμίας ἐπίδοσιν ἔχομεν. ὇ γοῦν πράττων, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς πράξεως ἐπιδείκνυται τό μέτρον τ῅ς πίστεως, δεχόμενος ὡς ἐπίστευσε τό μέτρον τ῅ς χάριτος· ὁ δέ μή πράττων, κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς ἀπραξίας ἐπιδείκνυται τό μέτρον τ῅ς ἀπιστίας, δεχόμενος ὡς ἞πίστησε, τ῅ς χάριτος τήν στέρησιν. Ο὎κοῦν κακ῵ς ποιεῖ βασκαίνων τοῖς κατορθοῦσιν ὁ φθονερός ἐπ᾿ α὎τῶ σαφ῵ς, ο὎κ ἐπ᾿ ἄλλῳ (1276) κειμένης τ῅ς τ῵ν πιστεύειν τε καί πράττειν, καί πρός τό μέτρον τ῅ς πίστεως ἐρχομένην δέξασθαι τήν χάριν, ἐπιλογ῅ς. λστ΄. ὇ τ῵ν καλ῵ν ἐραστής, κατά πρόνοιαν σοφίας λόγοις ἑκουσίως ἐπείγεται πρός τήν τ῅ς θεώσεως χάριν· ὁ δέ τούτων ἀνέραστος, κατά τήν δικαίαν κρίσιν, παιδείας τρόποις ἀκουσίως κακίας ἀπάγεται· ὁ μέν, ὡς φιλόθεος διά τ῅ς προνοίας θεούμενος· ὁ δέ, διά τ῅ς κρίσεως, ὡς φιλόϋλος εἰς κατάκρισιν ἐλθεῖν μή συγχωρούμενος. ὇ γάρ Θεός ὡς ἀγαθός, σοφίας μέν λόγοις θεραπεύει τούς θέλοντας· παιδείας δέ τρόποις τούς πρός ἀρετήν δυσκινήτους ἰ᾵ται. λζ΄. Ἡ μέν ὄντως πίστις, ἀλήθεια ἐστι συνεκτική τε καί συστατική, ψεῦδος ο὎κ ἔχουσα· ἟ δέ ἀγαθή συνείδησις, τήν τ῅ς ἀγάπης ἐπιφέρεται δύναμιν, ὡς μηδεμίαν ἔχουσα παράβασιν ἐντολ῅ς. λη΄. Καί ἐπαναπαύσεται, φησίν, ἐπ᾿ α὎τόν, ἑπτά πνεύματα· πνεῦμα σοφίας, πνεῦμα συνέσεως, πνεῦμα γνώσεως, πνεῦμα ἐπιστήμης, πνεῦμα βουλ῅ς, πνεῦμα ἰσχύος, πνεῦμα φόβου Θεοῦ. Ἔστι δέ ἴδιον τ῵ν πνευματικ῵ν τούτων χαρισμάτων, φόβου μέν, ἟ ἀποχή τ῵ν κακ῵ν· ἰσχύος δέ, ἟ πρ᾵ξις τ῵ν ἀγαθ῵ν· βουλ῅ς δέ, ἟ τ῵ν ἀντικειμένων διάκρισις· ἐπιστήμη δέ, ἟ τ῵ν καθηκόντων ἀνόθευτος εἴδησις· γνώσεως δέ, ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν τ῵ν ἐν ταῖς ἀρεταῖς θείων λόγων περίληψις· συνέσεως δέ, ἟ πρός τά γνωσθέντα διόλου τ῅ς ψυχ῅ς συνδιάθεσις· σοφίας δέ, ἟ πρός Θεόν ἀδιάγνωστος ἕνωσις, καθ᾿ ἥν τοῖς ἀξίοις ἟ ἔφεσις ἀπόλαυσις γίνεται, μεθέξει ποιοῦσα Θεόν τόν μετέχοντα, καί τ῅ς θείας α὎τόν ὏ποφήτην καθιστ῵σα μακαριότητος, κατά τήν ἀένναον πρός τούς δεομένους τ῵ν θείων μυστηρίων, ἀνεκπόμπευτον προβολήν καί διέξοδον. λθ΄. Σό πνεῦμα τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, τ῵ν κατ᾿ ἐνέργειαν κακ῵ν ἐστιν ἀποχή· τό δέ πνεῦμα τ῅ς ἰσχύος, ἟ πρός ἐνέργειαν καί πρ᾵ξιν τ῵ν ἐντολ῵ν πρόθυμος ὁρμή καί κίνησις· τό δέ πνεῦμα τ῅ς βουλ῅ς, ἟ ἕξις τ῅ς διακρίσεως, καθ᾿ ἥν σύν λόγῳ τάς θείας πράττομεν ἐντολάς, καί τ῵ν κρειττόνων διαιροῦμεν τά χείρονα· τό δέ πνεῦμα τ῅ς ἐπιστήμης, ἟ τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς πράξεως τρόπων ἄπτωτος εἴδησις· καθ᾿ ἥν πράττοντες, τ῅ς ὀρθ῅ς τοῦ λόγου κρίσεως ο὎δαμ῵ς πίπτομεν· τό δέ πνεῦμα τ῅ς γνώσεως, ἟ τ῵ν ἐντολ῵ν καί τ῵ν ἐν α὎ταῖς λόγων περίληψις, καθ᾿ οὕς οἱ τρόποι τ῵ν ἀρετ῵ν συνεστήκασι· πνεῦμα δέ συνέσεώς ἐστιν, ἟ πρός τούς τρόπους καί τούς λόγους τ῵ν ἀρετ῵ν συγκατάθεσις, ἤ κυριώτερον εἰπεῖν, μεταποίησις, καθ᾿ ἥν σύγκρασις γίνεται τ῵ν φυσικ῵ν δυνάμεων (1277) δυνάμεων πρός τούς τρόπους καί τούς λόγους τ῵ν ἐντολ῵ν· πνεῦμα δέ σοφίας ἐστίν, ἟ πρός τήν αἰτίαν τ῵ν ἐν ταῖς ἐντολαῖς πνευματικωτέρων λόγων ἀνάληψίς τε καί ἕνωσις, καθ᾿ ἥν ἀγνώστως τούς ἐν Θεῶ, κατά τό θεμιτόν ἀνθρώποις, ἁπλ῵ς μυούμενοι τ῵ν ὄντων λόγους, ὡς ἔκ τινος βλυστανούσης πηγ῅ς τ῅ς καρδίας, τήν ἐν τοῖς ὅλοις ἀλήθειαν ποικίλως τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις προσφέρομεν. μ΄. Ἀπό μέν τ῵ν ἐκ Θεοῦ τελευταίων, ἟μῖν δέ προσεχ῵ν, ἐπί τά πρ῵τα, καί ἟μ῵ν μέν πόῤῥω, τῶ δέ Θεῶ προσεχ῅, καθ᾿ ὁδόν καί τάξιν ἀναβαίνομεν. Ἀπό γάρ τ῅ς ἀργίας τ῵ν κακ῵ν διά φόβου, ἐπί τήν τ῵ν ἀρετ῵ν δι᾿ ἰσχύος ἐρχόμεθα πρ᾵ξιν· ἀπό δέ τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν πράξεως, ἐπί τήν διάκρισιν τ῅ς βουλ῅ς· ἀπό δέ τ῅ς διακρίσεως, ἐπί τήν ἕξιν τ῵ν ἀρετ῵ν, ἤγουν ἐπιστήμην· ἀπό δέ τ῅ς ἕξεως τ῵ν ἀρετ῵ν, ἐπί τήν γν῵σιν τ῵ν ἐν α὎ταῖς ταῖς ἀρεταῖς λόγων· ἀπό δέ ταύτης, εἰς τήν πρός τούς ἐγνωσμένους λόγους τ῵ν ἀρετ῵ν μεταποιητικήν ἕξιν· φημί δέ τήν σύνεσιν· καί ἀπό ταύτης, εἰς τήν ἁπλ῅ν τ῅ς ἐν ὅλοις ἀληθείας ἀκριβ῅ θεωρίαν· ἀφ' ἧς ὁρμώμενοι, πολλούς καί ποικίλους ἐκ τ῅ς τ῵ν ὄντων αἰσθητ῵ν τε καί νοητ῵ν ο὎σι῵ν σοφ῅ς θεωρίας, ε὎σεβεῖς λόγους περί τ῅ς ἀληθείας ἀποδώσομεν. μα΄. Σό πρός ἟μ᾵ς κατ᾿ ἐνέργειαν πρ῵τον ἀγαθόν, ὅπερ ἐστίν ὁ φόβος, τελευταῖον ἀπηριθμήσατο τ῅ς Γραφ῅ς ὁ λόγος, ὡς σοφίας ἀρχήν, ἀφ᾿ οὗ κινούμενοι, πρός τό τ῅ς σοφίας τέλος τήν σύνεσιν, ἀναβαίνομεν, μεθ᾿ ἥν προσεχεῖς α὎τῶ γινόμεθα τῶ Θεῶ, μόνην τήν σοφίαν τ῅ς πρός α὎τόν ἑνώσεως μεσιτεύουσαν ἔχοντες. Ο὎ γάρ ἐστι δυνατόν ἐπιλαβέσθαι σοφίας, τόν μή πρότερον διά τοῦ φόβου, καί τ῵ν διά μέσου λοιπ῵ν χαρισμάτων, τήν τε λήμην τ῅ς ἀγνοίας, καί τόν τ῅ς κακίας κονιορτόν, ἑαυτοῦ παντελ῵ς ἀποσεισάμενον. Διά τοῦτο Θεῶ μέν, προσεχ῅ τήν σοφίαν, ἟μῖν δέ, τόν φόβον ἟ γραφική τάξις διέθηκεν, ἵνα ἟μεῖς ε὎ταξίας μάθωμεν ὅρον καί νόμον.

340 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μβ΄. Διά τούτων οὖν ἀναβαίνοντες τ῵ν ὀφθαλμ῵ν τ῅ς πίστεως, ἤγουν φωτισμ῵ν, πρός τήν θείαν τ῅ς σοφίας συναγόμεθα μονάδα· τήν γεγενημένην δι᾿ ἟μ᾵ς τ῵ν χαρισμάτων διαίρεσιν, πρός τήν αἰτίαν τ῵ν χαρισμάτων συνάγοντες, ταῖς κατά μέρος τ῵ν ἀρετ῵ν ἀναβάσεσι, μηδέν τ῵ν εἰρημένων συνεργίᾳ Θεοῦ παραλιμπάνοντες, ἵνα μή κατ᾿ ὀλίγον ἀμελοῦντες, τυφλήν ἟μ῵ν τήν πίστιν και ἀνόμματον καταστήσωμεν, ο὎κ ἔχουσαν τούς διά τ῵ν ἔργων τοῦ Πνεύματος φωτισμούς, καί κολασθ῵μεν δικαίως εἰς (1280) ἀπείρους αἰ῵νας, ὡς ἐν ἑαυτοῖς κατά τήν πίστιν ὅσον τό ἐφ᾿ ἟μῖν, τούς θείους ἐκτυφλώσαντες ὀφθαλμούς. μγ΄. Π᾵ς ὁ τ῅ς πίστεως ἐν ἑαυτῶ διά τ῅ς ἀργίας τ῵ν ἐντολ῵ν τούς τοιούτους ἀνορύξας ὀφθαλμούς, πάντως κατάκριτος, μηκέτι τόν Θεόν ἔχων εἰς α὎τόν ἐπιβλέποντα. Εἰ γάρ τάς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος, φησίν, ὀφθαλμούς Κυρίου προσαγορεύει ὁ λόγος, ὁ μή τούτους τῆ πράξει τ῵ν ἐντολ῵ν διανοίγων, ἐπιβλέποντα τόν Θεόν ἐπ᾿ α὎τόν ο὎κ ἔχει. Δι᾿ ἄλλων γάρ, ὡς εἰκός, ὀφθαλμ῵ν ἐπισκοπεῖν τούς ἐπί γ῅ς ο὎ πέφυκεν ὁ Θεός, εἴπερ θείας ὁράσεως ἀκτίς ἐστιν, ὁ κατ᾿ ἀρετήν ἟μ῵ν φωτισμός. μδ΄. Ἡ σοφία μονάς ἐστι, ταῖς ἐξ α὎τ῅ς διαφόροις ἀρεταῖς ἀτμήτως ἐνθεωρουμένη· καί μονοειδ῵ς ταῖς α὎τ῵ν ἐνεργείαις ἐπινοουμένη· καί πάλιν ἁπλ῅ μονάς ἀποδεικνυμένη, ταῖς πρός α὎τήν τ῵ν ἐξ α὎τ῅ς ἀρετ῵ν ἀποκαταστάσεσιν· ὅταν ἟μεῖς, δι᾿ οὕς κατά τήν ἑκάστης ἀρετ῅ς γένεσιν ποιεῖται τήν πρόοδον, ἀνατατικ῵ς δι᾿ ἑκάστης ἀρετ῅ς πρός α὎τήν συναγόμεθα. με΄. Συφλήν ἔχει τήν πίστιν, ὁ τά κατά τήν πίστιν θεῖα προστάγματα μή ἐργαζόμενος. Εἰ γάρ φ῵ς εἰσι τά τοῦ Θεοῦ προστάγματα, δ῅λον ὅτι δίχα θείου φωτός ἐστιν, ὁ μή πράττων τά θεῖα προστάγματα, καί ψιλήν, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀληθ῅ τήν θείαν περιφέρεται κλ῅σιν. μστ΄. Ο὎δείς ἁμαρτάνων δύναται τ῅ς ἁμαρτίας συνήγορον ἔχειν τ῅ς σαρκός τήν ἀσθένειαν. Ἡ γάρ πρός τόν Θεόν Λόγον ἕνωσις, ὅλην τήν φύσιν τῆ λύσει τ῅ς κατάρας ἀνέῤῥωσεν, ἀπροφάσιστον ἟μῖν ποιησαμένη τήν πρός τά πάθη τ῅ς γνώμης προσπάθειαν. Ἡ γάρ τοῦ Λόγου θεότης, κατα χάριν ἀεί συνοῦσα τοῖς εἰς α὎τόν πιστεύουσι, τόν ἐν τ῅ σαρκί νόμον τ῅ς ἁμαρτίας ἀπομαραίνει. μζ΄. ὇ τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν διά τ῅ς εἰς Θεόν πίστεως καί ἀγάπης νικήσας τάς παραλόγους ἐπιθυμίας, εἴτουν κινήσεις, καί α὎τοῦ τοῦ κατά φύσιν ἔξω γίνεται νόμου, καί πρός τήν χώραν τ῵ν νοητ῵ν ὅλος μεταβιβάζεται, καί τό κατά φύσιν ὁμόφυλον, μετά τ῵ν προσγενομένων α὎τῶ, τ῅ς ἀλλοτρίας ἑαυτῶ συνεκβάλλει δουλείας. μη΄. Μή χαλινουμένη τῶ θείῳ φόβῳ κατά τήν πρ᾵ξιν ἟ γν῵σις, τύφον ἐργάζεται, ὡς οἰκεῖον τό δεδανεισμένον προβάλλεσθαι πείθουσα τόν ἐπ᾿ α὎τ῅ τυφωθέντα, πρός οἰκεῖον ἔπαινον τόν ἔρανον τοῦ λόγου ποιούμενον. Ἡ δέ πρ᾵ξις τῶ θείῳ συναυξάνουσα πόθῳ, τήν ὏πέρ τά πρακτέα μή λαμβάνουσα γν῵σιν, τόν πρακτικόν ἐργάζεται ταπεινόφροα, τοῖς ὏πέρ τήν οἰκείαν δύναμιν λόγοις πρός ἑαυτόν συστελλόμενον. μθ΄. (1281) Ο὎ράνιον οἰκητήριον ἐστιν, ἟ κατ᾿ ἀρετήν ἀπαθής ἕξις, καί ἟ μηδέν ἔχουσα πλάνης πολεμοῦν α὎τ῅ νόημα γν῵σις. ν΄. Ὥσπερ τέλος κινηθείσης μονάδος ἐστίν ἟ μυριάς, καί ἀρχή μή κινηθείσης μυριάδος ἐστίν ἟ μονάς· ἀρχή γάρ παντός τέλους, ἟ κατ᾿ α὎τό σαφ῵ς ἀκινησία καθέστηκε· καί τέλος πάσης ἀρχ῅ς, ἟ τ῅ς κατ᾿ α὎τήν κινήσεως ὏πάρχει συμπλήρωσις· οὕτω καί ἟ πίστις, ἀρχή κατά φύσιν ἀρετ῵ν ὏πάρχουσα, τέλος ἔχει τοῦ δι᾿ α὎τ῵ν ἀγαθοῦ τήν συμπλήρωσιν· καί τό κατά φύσιν ἀγαθόν, ὡς ἀρετ῵ν τέλος, ἀρχήν ἔχον τήν πίστιν, πρός α὎τήν ἐνδιαθέτως συνάγεται. Πίστις γάρ ἐστιν ἐνδιαθέτον ἀγαθόν, καί ἀγαθόν ἐστιν ἐνεργηθεῖσα πίστις. Πιστός δέ κατά φύσιν, καί ἀγαθός ἐστίν ὁ Θεός· τό μέν, ὡς πρ῵τον ἀγαθόν· τό δέ, ὡς ἔσχατον ὀρεκτόν. Σα὎τόν δέ ταῦτα καθέστηκε παντί τρόπῳ ἀλλήλοις ὄντα, μηδενί λόγῳ πλήν τοῦ κατ᾿ ἐπίνοιαν ἀλλήλων διαιρούμενα παντελ῵ς, διά τήν τ῵ν ἀπ᾿ α὎τοῦ ἀρχομένων, καί εἰς α὎τόν ληγόντων, κίνησιν. Ἄρα ἟ μυριάς ἐσχάτου ὀρεκτοῦ φέρουσα τύπον, τ῵ν πρός α὎τό κινουμένων τελείαν περιγράφει τήν ἔφεσιν· καί ἟ μονάς, πρώτου ἀγαθοῦ φέρουσα σύμβολον, τ῵ν ἀπ᾿ α὎τοῦ κινουμένων τελείαν ἐπιφέρεται βάσιν [duo Reg. φύσιν]. να΄. Πρώτη ἐστίν ἀπάθεια, ἟ παντελής ἀποχή τ῵ν κατ᾿ ἐνέργειαν κακ῵ν, ἐν τοῖς εἰσαγομένοις θεωρουμένη· δευτέρα δέ, ἟ παντελής κατά διάνοιαν περί τήν τ῵ν κακ῵ν συγκατάθεσιν ἀποβολή λογισμ῵ν, ἐν τοῖς μετά λόγου τήν ἀρετήν μετιοῦσι γινομένη, τρίτη δέ, ἟ κατ᾿ ἐπιθυμίαν περί τά πάθη παντελής ἀκινησία, ἐν τοῖς διά τ῵ν σχημάτων τούς λόγους νοητ῵ς θεωμένοις τ῵ν ὁρωμένων· τετάρτη δέ ἐστιν ἀπάθεια, ἟ καί α὎τ῅ς τ῅ς ψιλ῅ς φαντασίας παντελής κάθαρσις, ἐν τοῖς διά γνώσεως καί θεωρίας καθαρόν καί διειδές ἔσοπτρον τοῦ Θεοῦ ποιησαμένοις τό ἟γεμονικόν, συνισταμένη. ὇ τοίνυν καθάρας ἑαυτόν ἐνεργείας παθ῵ν, καί τ῅ς ἐπ᾿ α὎τοῖς κατά διάνοιαν συγκαταθέσεως ἐλευθερωθείς, καί τ῅ς περί α὎τά κατ᾿ ἐπιθυμίαν κινήσεως στάσιν λαβών, καί τ῅ς

341 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html α὎τ῵ν ψιλ῅ς φαντασίας τόν νοῦν καταστήσας ἀμόλυντον, τάς τέσσαρας γενικάς ἀπαθείας ἔχων, ἐξέρχεται τ῅ς ὕλης καί τ῵ν ὏λικ῵ν, καί πρός τήν νοεράν καί θείαν καί εἰρηνικήν τ῵ν νοητ῵ν ἐπείγεται λ῅ξιν. νβ΄. Πρώτην ἀπάθειαν λέγει, τήν πρός ἁμαρτίαν τοῦ σώματος κατ᾿ ἐνέργειαν ἀνέπαφον κίνησιν· δευτέραν δέ, τήν κατά ψυχήν τ῵ν ἐμπαθ῵ν λογισμ῵ν τελείαν ἀποβολήν, δι᾿ ἧς τ῵ν παθ῵ν ἀπομαραίνεται κατά τήν πρώτην ἀπάθειαν κίνησιν, ἐξάπτονας α὎τήν πρός ἐνέργειαν ο὎κ ἔχουσα τούς ἐμπαθεῖς λογισμούς· τρίτην δέ, τήν περί τά πάθη τελείαν τ῅ς ἐπιθυμίας ἀκινησίαν, δι᾿ ἥν καί ἟ δευτέρα γίνεσθαι πέφυκε, τῆ τ῵ν λογισμ῵ν καθαρότητι συνισταμένη· τετάρτην δέ λέγει ἀπάθειαν, τήν κατά διάνοιαν πασ῵ν τ῵ν αἰσθητ῵ν φαντασι῵ν τελείαν ἀπόθεσιν καθ᾿ ἥν ἟ τρίτη τήν γένεσιν εἴληφεν, ο὎κ ἔχουσα τάς φαντασίας τ῵ν αἰσθητ῵ν εἰδοποιούσας α὎τῆ τ῵ν παθ῵ν τάς εἰκόνας. νγ΄. (1284) Παντί πρακτικῶ, παιδός καί παιδίσκης δίκην, ὁ λόγος καί ἟ διάνοια μοχθοῦσι, τούς κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς πράξεως τρόπους ἐπινοοῦντές τε καί δημιουργοῦντες, καί οἷον π᾵σαν ἑαυτ῵ν κατά τ῵ν ἀντικειμένων τῆ πρακτικῆ πνευμάτων τ῅ς πονηρίας τήν δύναμιν ἔχοντες ἀντιτεταγμένην· πληρώσαντες δέ τήν πρακτικήν φιλοσοφίαν, ἥν ὁ ἕκτος τ῵ν ἐνιαυτ῵ν παρεδήλωσεν ἀριθμός· εἴρηται γάρ ὅτι ὁ ἕξ ἀριθμός, τήν πρακτικήν σημαίνει φιλοσοφίαν· ἐλεύθεροι πρός τήν πνευματικήν ἀπολύονται, δηλονότι τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι συγγεν῵ν λόγων θεωρίαν ἐπανερχόμενον, ὅ τε λόγος καί ἟ διάνοια. νδ΄. Ἀλλόφυλος παῖς ἐστι καί παιδίσκη, ὁ θυμός καί ἟ ἐπιθυμία· οὕς ὏ποζεύγνυσι διά παντός τῆ δεσποτείᾳ τοῦ λόγου, πρός ὏πηρεσίαν τ῵ν ἀρετ῵ν, δι᾿ ἀνδρίας καί σωφροσύνης ὁ θεωρητικός νοῦς, μή διδούς α὎τοῖς παντελ῵ς τήν πρός ἐλευθερίαν ἄφεσιν, ἕως ἄν καταποθῆ τῶ νόμῳ τοῦ πνεύματος τελείως ὁ τής φύσεως νόμος, καθάπερ ὏πό ζω῅ς ἀπείρου, σαρκός δυστήνου θάνατος, καί π᾵σα δειχθῆ καθαρ῵ς ἟ τ῅ς ἀνάρχου βασιλείας εἰκών, π᾵σαν ἔχουσα τοῦ ἀρχετύπου διά μιμήσεως τήν μορφήν· καθ᾿ ἥν γενόμενος ὁ θεωρητικός νοῦς, ἐλευθέρους ποιεῖται τόν τε θυμόν καί τήν ἐπιθυμίαν· τήν μέν, πρός τήν ἀκήρατον τοῦ θείου ἔρωτος ἟δονήν καί τήν ἄχραντον θέλξιν μετασκευάζων· τήν δέ, πρός ζέσιν πνευματικήν καί διάπυρον ἀεικινησίαν καί σώφρονα μανίαν μεταβιβάζων. νε΄. Ἀνάρχου βασιλείας ἐστίν εἰκών, ἟ τοῦ νοῦ περί τήν ἀληθ῅ γν῵σιν ἀτρεψία, καί ἟ τ῅ς αἰσθήσεως περί τήν ἀρετήν ἀφθαρσία· τ῅ς ψυχ῅ς καί τοῦ σώματος, κατά τήν ἐν πνεύματι πρός τόν νοῦν τ῅ς αἰσθήσεως μεταποίησιν, μόνῳ τῶ θείῳ νόμῳ τοῦ πνεύματος ἀλλήλοις συνδεδεμένων, καθ᾿ ἥν τήν ἀεικίνητον τοῦ λόγου καί ζ῵σαν διαπαντός ἔχουσι διικνουμένην ἐνέργειαν· ἐν ᾗ π᾵σα παντελ῵ς ἄπεστι πρός τό Θεῖον ἀπέμφασις. νστ΄. ἖νεργουμένην ἐπιθυμίαν φασίν εἶναι τήν ἟δονήν, εἴπερ παρόν ἀγαθόν, κατά τόν α὎τ῅ς ἐστιν ὁρισμόν· ἀνενέργητον δέ ἟δονήν, τήν ἐπιθυμίαν, εἴπερ μέλλον ἀγαθόν, κατά τόν α὎τ῅ς ἐστιν ὁρισμόν· τόν δέ θυμόν, μανίας μελετωμένην κίνησιν, καί τήν μανίαν θυμόν ἐνεργούμενον.὇ γοῦν ταύτας ὏ποτάξας τῶ λόγῳ τάς δυνάμεις, ε὏ρήσει, τήν μέν ἐπιθυμίαν, (1285) α὎τῶ γινομένην ἟δονήν, κατά τήν ἐν χάριτι πρός τό Θεῖον τ῅ς ψυχ῅ς ἄχραντον συμπλοκήν· τόν δέ θυμόν, ζέσιν ἀκήρατον, τ῅ς περί τό Θεῖον ἟δον῅ς φρουρητικήν, καί σώφρονα μανίαν, τ῅ς κατά τήν ἔφεσιν τ῅ς ψυχ῅ς θελκτικ῅ς δυνάμεως ἀπό τ῵ν ὄντων τελείως ἐκστατικήν. Ο὎κοῦν ἕως ἐν ἟μῖν ὁ κόσμος ζῆ, καί ἟ πρός τά ὏λικά τ῅ς ψυχ῅ς ἑκούσιος σχέσις, ο὎ δεῖ ταύταις παρέχειν ἐλευθερίαν ταῖς δυνάμεσι, μήπως μιγεῖσαι τοῖς αἰσθητοῖς ὡς ὁμοφύλοις, πολεμήσωσι τήν ψυχήν, καί λάβωσιν α὎τήν δορυάλωτον γεγενημένην τοῖς πάθεσιν, ὡς πάλαι τήν Ἱερουσαλήμ, οἱ Βαβυλώνιοι. Σόν γάρ αἰ῵να καθ᾿ ὅν τούς ἀλλοφύλους παῖδας δουλεύειν ὁ νόμος ἐκέλευσε, τήν πρός τόν κόσμον τοῦτον, ἤγουν τήν παροῦσαν ζωήν, γνωμικήν τ῅ς ψυχ῅ς ἐσήμανε σχέσιν ὁ λόγος, διά τ῵ν ἱστορουμένων παραδεικνύς τά νοούμενα. νζ΄. Ἠργμένον λέγει, τό κακόν· ἀρχήν γάρ ἔχει τήν ἟μ῵ν παρά φύσιν κίνησιν· ο὎κ ἞ργμένον δέ, τό ἀγαθόν· πρό παντός γάρ αἰ῵νος καί χρόνου, φύσει τό ἀγαθόν. Νοητόν λέγει τό ἀγαθόν, ὅ δεῖ μόνον νοεῖν· ῥητόν δέ λέγει τό ἀγαθόν, α὎τό γάρ δεῖ μόνον λαλεῖσθαι. Καί γινόμενον λέγει τό ἀγαθόν· κατά φύσιν γάρ ὏πάρχον ἀγέννητον, κατά χάριν διά φιλανθρωπίαν παρ᾿ ἟μ῵ν ἀνέχεται γίνεσθαι, πρός τήν ἟μ῵ν τ῵ν ποιούντων καί λαλούντων ἐκθέωσιν, ὅπερ δεῖ μονώτατον γίνεσθαι· ο὎ ποιούμενον δέ τό κακόν, ὅπερ δεῖ μόνον μή γίνεσθαι. Υθαρτόν λέγει τό κακόν· φθορά γάρ ἐστιν ἟ τοῦ κακοῦ φύσις, ο὎δαμ῵ς κατ᾿ ο὎δέν ὕπαρξιν ἔχουσα· ἄφθαρτον δέ τό ἀγαθόν, ὡς ἀεί ὄν, καί μηδέποτε τοῦ εἶναι παυόμενον, καί πάντων οἷς ἐγγίνηται, φρουρητικόν. Σοῦτο γοῦν, τῶ μέν λογιστικῶ, ζητοῦμεν· τῶ δέ ἐπιθυμητικῶ, ποθοῦμεν· τ῵ δέ θυμικῶ φυλάττομεν ἄσυλον· τῶ δ᾿ αἰσθητικῶ κατ᾿ ἐπιστήμην, ἀμιγές α὎τό τ῵ν ἐναντίων διακρίνομεν· τῶ δέ φωνητικῶ, λαλοῦντες α὎τό ποιοῦμεν τοῖς ἀγνοοῦσι φανερόν· καί τῶ γονίμῳ, πληθύνομεν α὎τό· μ᾵λλον δ᾿ ἀληθές εἰπεῖν, ἟μεῖς κατ᾿ α὎τό πληθυνόμεθα.

342 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νη΄. Δεῖ τόν θεωρητικόν νοῦν, βασιλεύοντα τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι νοημάτων τε καί θεαμάτων, καί τ῵ν οἰκείων κινημάτων, ἕξιν ἄγονον ἔχειν κακίας· τουτέστι, κακίαν μήτε συλλαμβάνουσαν παντελ῵ς, μήτε τίκτουσαν· ἐφ᾿ ἧς α὎τόν δεῖ περί θεωρίαν κινούμενον φέρεσθαι, μήπως πνευματικήν ποιούμενος τήν τ῵ν ὄντων διάσκεψιν, λαθών περιπέσῃ τινί τ῵ν παραφθείρειν διά τινός τ῵ν αἰσθητ῵ν πεφυκότων πονηρ῵ν πνευμάτων, τήν ἁγνή τ῅ς καρδίας διάθεσιν. νθ΄. (1288) ὇ κενοδοξίᾳ τινί, δι᾿ ἀρετήν ἤ γν῵σιν τρωθείς, τήν κόμην ματαίως διατρέφων, καθάπερ Ἀβεσαλών, τ῅ς οἰήσεως, ἐπιτετεχνασμένην τε καί μικτήν ὥσπερ ἟μίονον πρός ἀπάτην τ῵ν θεωμένων, τήν ἞θικήν ἐπιδείκνυται πολιτείαν· ἐφ᾿ ἧς αἰωρούμενος, οἴεται τόν γεννήσαντα διά τ῅ς διδασκαλίας τοῦ λόγου πατέρα χειρώσασθαι, π᾵σαν βουλόμενος τήν τῶ πατρί προσοῦσαν θεόθεν δόξαν τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς γνώσεως, ὡς ὏περήφανος εἰς ἑαυτόν τυραννικ῵ς ἐφελκύσασθαι. Ἀλλ᾿ ὁ τοιοῦτος ἐξελθών εἰς τό πλάτος τ῅ς ἐν πνεύματι φυσικ῅ς θεωρίας, πρός τόν ὏πέρ ἀληθείας λογικόν πόλεμον, διά τήν ζ῵σαν αἴσθησιν, τῶ δάσει τ῅ς δρυός τ῵ν ὏λικ῵ν θεαμάτων κρατεῖται τ῅ς κόμης, α὎τήν ἔχων συνδεσμοῦσαν πρός θάνατον, τήν διάκενον οἴησιν, τήν κρεμνοῦσαν α὎τόν ἀναμέσον τοῦ ο὎ρανοῦ, καί ἀναμέσον τ῅ς γ῅ς. Ο὎ γάρ ἔχει γν῵σιν ὁ κενόδοξος, καθάπερ ο὎ρανόν ἐνέλκουσαν α὎τόν τ῅ς κατασπώσης οἰήσεως· ο὎δ᾿ αὖ πάλιν γ῅ν, τήν ἐν τῆ ταπεινώσει λέγω βάσιν τ῅ς πράξεως, καθέλκουσαν α὎τόν τ῅ς ἀνασπώσης φυσιώσεως· ὅν πενθεῖ καί θανόντα διά φιλανθρωπίαν ὡς φιλόθεος ὁ γεννήσας διδάσκαλος, μιμήσει Θεοῦ, μή βουλόμενος τόν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τό ἐπιστρέψει, καί ζῆν α὎τόν. ξ΄. Ἀρχή καί τέλος ἐστί τ῅ς ἑκάστου σωτηρίας, ἟ σοφία· φόβον μέν ἀρχομένη πρ῵τον δημιουργοῦσα, καί πόθον ὕστερον τελειουμένη συνιστ῵σα· μ᾵λλον δέ φόβος α὎τή κατ᾿ ἀρχάς δι᾿ ἟μ᾵ς οἰκονομικ῵ς γινομένη, ἵνα παύσῃ κακίας τόν ἐραστήν, καί πόθος ὕστερον φυσικ῵ς ε὏ρισκομένη δι᾿ ἑαυτήν κατά τό τέλος, ἵνα πληρώσῃ γέλωτος νοητοῦ, τούς τήν α὎τ῅ς πάντων τ῵ν ὄντων ἀλλαξαμένους συμβίωσιν. ξα΄. Ἡ σοφία καί φόβος ἐστί, κατά τήν ἀποφυγήν γινομένη στέρησις, τοῖς ο὎κ ὀρεγομένοις α὎τ῅ς· καί πόθος ἐστίν, ἕξις ἀπολαυστικ῅ς ἐνεργείας ε὏ρισκομένη τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τήν. Αὕτη γάρ ἐλπίδι κολάσεως παθ῵ν ἀπαλλάσσουσα, καί φόβον ποιεῖ· καί πόθον ἐργάζεται, τῆ τ῵ν ἀρετ῵ν ἐπικτήσει τόν νοῦν ἐθίζουσα βλέπειν τά μέλλοντα. ξβ΄. Π᾵σα ἐξομολόγησις, ταπεινοῖ τήνψυχήν· ἟ μέν, χάριτι Θεοῦ δικαιωθεῖσαν· ἟ δέ, ῥαθυμίᾳ γνώμην οἰκείας ἐπ᾿ ἐγκλήμασιν ἐνεχομένην, α὎τήν ἐκδιδάσκουσα. ξγ΄. Διττός ὁ τ῅ς ἐξομολογήσεως λόγος· ὁ μέν, ἐπ᾿ ε὎χαριστίᾳ τ῵ν δεδωρημένων ἀγαθ῵ν γινόμενος· ὁ δέ, ἐπ᾿ ἐλέγχῳ καί ἐτασμ῵ τ῵ν κακ῵ς πεπραγμένων λεγόμενος. ἖ξομολόγησις γάρ λέγεται, καί ἟ τ῵ν εὖ πεπονθότων μετ᾿ ε὎χαριστίας τ῵ν θείων ε὎εργεσι῵ν ἀπαρίθμησις, καί ἟ τ῵ν κακ῵ς πεπραγμένων παρά τ῵ν ὏παιτίων ἐξαγόρευσις· ἀμφότερα δέ, ταπεινώσεως ὏πάρχει ποιητικά. Ὅ τε γάρ ἐπ᾿ ἀγαθοῖς ε὎χαριστι῵ν ὁμοῦ, (1289) καί ὁ ἐπ᾿ ἐγκλήμασιν ἐταζόμενος, ταπεινοῦται· ὁ μέν, ἑαυτόν ἀνάξιον κρίνων τ῵ν δοθέντων καλ῵ν· ὁ δέ, λαβεῖν ἄφεσιν τ῵ν πλημμεληθέντων δεόμενος. ξδ΄. Σό τ῅ς ὏περηφανίας πάθος, ἐκ δύο συνέστηκεν ἀγνοι῵ν. Δύο δέ συνελθοῦσαι πρός ἕνωσιν ἄγνοιαι, μίαν φρόνησιν συγκεχυμένην ἀποτελοῦσι. Μόνος γάρ ἐκεῖνός ἐστιν ὏περήφανος, ὁ καί τήν θείαν βοήθειαν, καί τήν ἀνθρωπίνην ἀγνοήσας ἀσθένειαν. Ο὎κοῦν ὏περηφανία ἐστί, θείας καί ἀνθρωπίνης γνώσεως στέρησις. Σῆ γάρ τ῵ν ἀληθ῵ν ἄκρων ἀποφάσει, μία καί ψευδής ὏πάρχει κατάφασις. ξε΄. Ἡ κενοδοξία, σκοποῦ μέν τοῦ κατά Θεόν ἐστιν ἔκστασις· πρός δέ ἄλλον σκοπόν παρά τόν θεῖον ὏πάρχει μετάβασις. Κενόδοξος γάρ ἐστιν, ὁ τ῅ς οἰκείας, ἀλλά μή τ῅ς θείας ἕνεκα δόξης, τήν ἀρετήν ἐπιτηδεύων, καί πόνοις οἰκείοις τούς ἐξ ἀνθρώπων ἀνυποστάτους ἐπαίνους ὠνούμενος. ξστ΄. ὇ ἀνθρωπάρεσκος, μόνων ἐπιμελεῖται τ῵ν φαινομένων ἞θ῵ν, καί μήν καί λόγου τοῦ κόλακος· ἵνα τοῖς μέν τήν ὅρασιν, τῶ δέ τήν ἀκοήν σφετερίζηται, τ῵ν μόνοις ἟δομένων ἤ καί καταπληττομένων τοῖς φαινομένοις τε καί ἀκουομένοις, καί μόνῃ τῆ αἰσθήσει περιγραφόντων τήν ἀρετήν. Ἀνθρωπαρέσκειαν οὖν φαμεν, τήν ὡς ἐπ᾿ ἀρετῆ δι᾿ ἀνθρώπους γινομένην τ῵ν ἞θ῵ν τε λόγων ἐπίδειξιν. ξζ΄. ὘πόκρισίς ἐστι, φιλίας προσποίησις· ἤ μῖσος, σχήματι φιλίας κεκαλυμμένον· ἤ ἔχθρα, δι᾿ ε὎νοίας ἐνεργουμένη· ἤ φθόνος, ἀγάπης χαρακτ῅ρα μιμούμενος· ἤ βίος, ἀρετ῅ς πλάσματι, ἀλλ᾿ ο὎ πράγματι τό κόσμιον ἔχων· ἤ δικαιοσύνης προσποίησις, τ῅ τοῦ

343 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html εἶναι δοκήσει συντηρουμένη· ἤ ἀπάτη, ἀληθείας ἔχουσα μόρφωσιν· ἥν οἱ τόν ὄφιν τῆ τ῵ν ἞θ῵ν σκολιότητι μιμούμενοι, ἐπιτηδεύουσιν. ξη΄. Ἡ τ῵ν ὄντων αἰτία, καί τ῵ν ἐν τοῖς οὖσιν ἀγαθ῵ν, ἐστίν ὁ Θεός. ὇ τοίνυν περί τήν ἀρετήν ἤ τήν γν῵σιν ἐπαιρόμενος, καί μή τῶ μέτρῳ τ῅ς ἐν χάριτι ἀρετ῅ς ἤτοι προκοπ῅ς, συνεπεκτείνων τ῅ς οἰκείας ἀσθενείας τήν ἐπιγνωμοσύνην, τό τ῅ς ὏περηφανίας κακόν ο὎ διέφυγεν. ὇ δέ δόξης ἕνεκεν ἰδίας τό καλόν ἐπιτηδεύων, ἑαυτόν τοῦ Θεοῦ προτετίμηκε, τῶ τ῅ς κενοδοξίας ἥλῳ περιπαρείς. ὇ δέ πρός τό θεαθ῅ναι τοῖς ἀνθρώποις, ποι῵ν ἤ λαλ῵ν τήν ἀρετήν, τ῅ς θείας πολλῶ τήν ἀνθρωπίνην ἀποδοχήν ὏περέθηκε, τῶ τ῅ς ἀθρωπαρεσκείας πάθει νοσηλευόμενος· ὁ δέ μόνον τῆ κατ᾿ ἀρετήν σεμνότητι πρός ἀπάτην κακούργως ἐπιχρώσας τά ἤθη, καί τήν πονηράν τ῅ς γνώμης διάθεσιν τῶ φαινομένῳ σχήματι καλύπτων τ῅ς ε὎λαβείας, τῶ τ῅ς ὏ποκρίσεως ἐξωνεῖται δόλῳ τήν ἀρετήν. Ο὎κοῦν ὁ τοιοῦτος, ἐπ᾿ ἄλλα παρά τήν αἰτίαν ἑκάστου τούτων ἀπήγαγε τόν σκοπόν. ξθ΄. Ο὎δείς τ῵ν πονηρ῵ν δαιμόνων, τοῦ ἐναρέτου (1292) ποτέ κωλύει τό πρόθυμον· ἀλλά καί μ᾵λλον τάς ἐλλείψεις δολερ῵ς περικόψας τ῵ν ἀρετ῵ν, τάς ἐπιτάσεις ὏παγορεύει, τοῖς ἀγωνισταῖς συμπροθυμούμενος· ἵνα πρός ἑαυτόν ὅλην ποιήσηται τοῦ ἀσκουμένου τήν ἔννοιαν, παραπολέσασαν τό ἴσον τ῅ς μεσότητος στάθμισιν, καί λάθῃ πρός ἄλλο παρά το δοκοῦν ὁδεύουσα καταγώγιον. ο΄. Οἱ δαίμονες οὔτε σωφροσύνην μισοῦσιν, οὔτε νηστείαν βδελύσσονται· ο὎ χρημάτων διάδοσιν, ο὎ φιλοξενίαν, ο὎ ψαλμῳδίαν, ο὎ σχολήν ἀναγνώσεως, ο὎χ ἟συχίαν, ο὎ τ῵ν μαθημάτων τά ὏ψηλότατα, ο὎ χαμευνίαν, ο὎κ ἀγρυπνίαν, ο὎ τά λοιπά πάντα, δι᾿ὧν ὁ κατά Θεόν χαρακτηρίζεται βίος, ἕως πρός α὎τούς νένευκεν ὁ σκοπός καί ἟ αἰτά τ῵ν γινομένων. οα΄. Σούς μέν ἄλλους δαίμονας, τάχιον ἴσως ὁ ἀσκητής καταλαβόμενος, ῥᾳδίως τήν ἐξ α὎τ῵ν βλάβην διαδιδράσκει· τούς δέ δοκοῦντας συνεργεῖν τῶ δρόμῳ τ῅ς ἀρετ῅ς, καί οἷον συνοικοδομεῖν βουλομένους τόν ναόν Κυρίῳ, τίς ἀν τ῵ν ἄγαν ὏ψηλ῵ν καταλάβοι νοῦς, χωρίς τοῦ διά πάντων χωροῦντος ἐνεργοῦς λόγου καί ζ῵ντος, καί διικνουμένου ἄχρι μερισμοῦ ψυχ῅ς καί πνεύματος, τουτέστι, διαγινώσκοντος τίνα τ῵ν ἔργων ἤ νοημάτων εἰσί ψυχικά, τουτέστιν εἶδη φυσικά τ῅ς ἀρετ῅ς ἤ κινήματα, καί τίνα τυγχάνει πνευματικά, τουτέστιν, ὏πέρ φύσιν καί Θεόν χαρακτηρίζοντα· τῆ φύσει δέ κατά χάριν διδόμενα· ἁρμ῵ν τε καί μυελ῵ν, τήν πρός τούς πνευματικούς λόγους τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν τρόπων, ἁρμόδιον ἤ ἀναρμόδιον διόλου σύννευσιν ἐπισταμένου, κρίνοντός τε τάς ἐνθυμήσεις καί τάς ἐννοίας τ῵ν καρδι῵ν, τουτέστι, τουτέστι, τάς ἐπί τοῖς εἰρημένοις ἀφανεῖς κατά τό βάθος σχέσεις, ᾧ ο὎κ ἔστι κτίσις ἀφανής, ἐν ἟μῖν τοῖς λανθάνειν δοκοῦσι· πάντα δέ γυμνά καί τετραχηλισμένα, ο὎ μόνον τά γεγενημένα τε καί νενοημένα, ἀλλ᾿ ἤδη καί τά γεννησόμενα παρ᾿ ἟μ῵ν καί νοηθησόμενα. οβ΄. Μερισμόν ψυχ῅ς καί πνεύματος λέγει, τήν διαφοράν τ῵ν ἐκ φύσεως ἀρετ῵ν, ὧν φυσικ῵ς ἔχομεν τούς λόγους· καί τ῵ν ἐκ πνεύματος, ὧν κατά δωρεάν δεχόμεθα τήν χάριν. Σούτων γάρ ε὎κριν῵ς τήν διαστολήν ποιεῖται κρίνων ὁ λόγος. ογ΄. Σάς ἐνθυμήσεις καί τάς ἐννοίας, ὧν ἐστι κριτικός ὁ λόγος, φησίν εἶναι τάς τ῅ς ψυχ῅ς ἐπί τε τοῖς θείοις λόγοις καί τοῖς λογισμοῖς σχέσεις, καί τάς α὎τ῵ν δηλαδή τ῵ν σχέσεων αἰτίας. Ἡ γάρ ἐνθύμησις, κινεῖ μνήμην, ἧς οἰκεῖον ἟ σχέσις· ἟ δέ ἔννοια πέρας ἀποσκοπεῖ, ὅπερ αἰτίαν χαρακτηρίζει. οδ΄. Εἰ κατ᾿ ο὎σίαν γν῵σίς ἐστιν ὁ Θεός, προηγεῖται δέ σαφ῵ς πάσης γνώσεως νοῦς, ᾧ καί ὏ποπίπτειν πέφυκεν· ἅρα ὏πέρ ταύτην ἐστίν ὁ Θεός, ὅτι καί ὏πέρ πάντα νοῦν, ᾧ γν῵σις καθ᾿ ὁτιοῦν πέφυκεν ὏ποπίπτειν, ὏περαπείρως καθέστηκε. οε΄. (1293) Σίς τόν θεῖον ο὎κ ἔχων ἐνοικοῦντα λόγον τῶ βάθει τ῅ς καρδίας, δυνήσεται τούς ἀφανεῖς δόλους τ῅ς καθ᾿ ἟μ῵ν ὏ποκρίσεως τ῵ν δαιμόνων ὏ποκλίνας, στ῅ναι καθ᾿ ἑαυτόν μονώτατος, χωρίς τινος ἐπιμιξίας, καί οἰκοδομ῅σαι τοῦ Κυρίου τόν ναόν, κατά τόν μέγαν Ζοροβάβελ καί τόν Ἰησοῦν καί τούς ἟γουμένους τ῵ν πατρι῵ν, φάσκοντας διαῤῥήδην μεγάλη τῆ φωνῆ τοῖς ἀπατε῵σι πνεύμασι τ῅ς ὏περηφανίας καί τ῅ς κενοδοξίας καί τ῅ς ἀνθρωπαρεσκίας καί τ῅ς ὏ποκρίσεως· Ο὎χ ἟μῖν καί ὏μῖν τοῦ οἰκοδομ῅σαι τόν οἶκον Κυρίῳ τῶ Θεῶ ἟μ῵ν· ἟μεῖς γάρ μόνοι οἰκοδομήσομεν τῶ Κυρίῳ τοῦ Ἰσραήλ· γινώσκων ὡς ἟ τούτων ἐπιμιξία, τ῅ς ὅλης οἰκοδομ῅ς ποιεῖται φθοράν καί καθαίρεσιν, καί συλᾶ τ῅ς τ῵ν θείων ἀναθημάτων ε὎πρεπείας τήν χάριν. οστ΄. Ο὎δείς δύναταί τινα τ῵ν εἰρημένων δαιμόνων ἔχων τήν ἀρετήν συμμετερχόμενον, ταύτην τῶ Κυρίῳ οἰκοδομ῅σαι· ο὎ γάρ ἔχει τόν Θεόν τ῵ν γινομένων τέλος, ὅν θεώμενος ταύτην διέξεισι· ἀλλά τό πάθος, ὅπερ διά ταύτης συνίστησιν.

344 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οζ΄. Οἱ κατ᾿ ἔλλειψιν ἀρετ῅ς πολεμοῦντες, δαίμονές εἰσιν, οἱ πορνείαν καί μέθην, φυλαργυρίαν τε καί φθόνον διδάσκοντες· οἱ δέ καθ᾿ ὏περβολήν πολεμοῦντες, εἰσίν οἱ τήν οἴησιν καί τήν κενοδοξίαν καί τήν ὏περηφανίαν διδάκοντες, καί διά τ῵ν δεξι῵ν τοῖς ἀριστεροῖς ἐπικεκρυμμένως ἐμπείροντες. οη΄. Εἴθε γένοιτο καί ἟μ᾵ς ἀεί λέγειν τοῖς ἐν πλάσματι φιλίας πνευματικ῅ς ἀοράτως προσβάλλουσι πνεύμασι τ῅ς πονηρίας, καί διά τοῦ ἀγαθοῦ λεληθότως βουλομένοις κατεργάσασθαι τ῅ς ἁμαρτίας τόν θάνατον καί λέγουσι· ΢υνοικοδομήσομεν ὏μῖν τόν ναόν τῶ Κυρίῳ ὏μ῵ν· Ο὎χ ἟μῖν καί ὏μῖν τοῦ οἰκοδομ῅σαι τόν οἶκον Κυρίῳ τῶ Θεῶ ἟μ῵ν· ἟μεῖς γάρ μόνοι οἰκοδομήσομεν τῶ Κυρίῳ τοῦ Ἰσραήλ. Μόνοι μέν, ὅτι τ῵ν κατ᾿ ἔλλειψιν τ῅ς ἀρετ῅ς πολεμούντων ἐλευθερωθέντες πνευμάτων, ὧν καί ἐκβεβήκαμεν, ο὎ βουλόμεθα ταῖς ὏περβολαῖς δι᾿ ὏μ῵ν ἐπαρθέντες πάλιν περιπαρ῅ναι, καί πεσεῖν πτ῵σιν, τοσοῦτον τ῅ς προτέρας χαλεπωτέραν, ὅσον τ῅ς μέν ἦν ἐπανόδου ἐλπίς ε὎χερής, συγγνωσθεῖσι διά τήν ἀσθένειαν· τῆ δέ, ἤ ο὎κ ἔστιν, ἤ δυσχερής ἔσται μισηθεῖσι διά τήν ὏περηφανίαν, καί τοῦ δεξιοῦ ποιουμένοις ἕτερόν τι δεξιώτερον. Ο὎ μόνοι δέ πάλιν, ὅτι τούς ἁγίους ἀγγέλους ἔχομεν τ῵ν καλ῵ν συλλήπτορας· μ᾵λλον δέ τόν Θεόν α὎τόν, ἟μῖν ἑαυτόν ἐμφανίζοντα διά τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης, καί ἟μ᾵ς ἑαυτῶ ναόν ἅγιον οἰκοδομοῦντα, καί παντός πάθους ἐλεύθερον. οθ΄. Ἀρετ῅ς ὅρος ἐστίν, ἟ τ῅ς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας κατ᾿ ἐπίγνωσιν πρός τήν θείαν δύναμιν ἕνωσις. ὇ τοίνυν ἑαυτόν τῆ ἀσθενείᾳ περιγράφων τ῅ς φύσεως, πρός τόν ὅρον ο὎κ ἦλθε τ῅ς ἀρετ῅ς· καί διά τοῦτο πλημμελεῖ, (1296) μήπω λαβών τήν τό ἀσθενές ἐνισχύουσαν δύναμιν. ὇ δέ τ῅ς θείας δυνάμεως τήν οἰκείαν ἀσθένειαν, ὡς ἰσχύν α὎θαδ῵ς ἀντιπροβαλόμενος, τόν ὅρον παρ῅λθε τ῅ς ἀρετ῅ς· καί διά τοῦτο πλημμελ῵ν, ὡς τοῦ κατόπιν ὏περφεροῦς παρ᾿ ἑαυτῶ γινομένου, ο὎κ ἐπιγινώσκει· ἀρετήν γάρ εἶναι νομίζει τό πλημμέλημα. ΢υγγνωστός οὖν μ᾵λλον ὁ τῆ κατά φύσιν ἀσθενείᾳ ἑαυτόν περιγράψας, παθών μ᾵λλον ἐκ ῥᾳθυμίας τήν ἔκπτωσιν τ῅ς ἀρετ῅ς· ἤ ὁ τήν οἰκείαν ἀσθένειαν ὡς ἰσχύν πρός τήν τ῵ν καθηκόντων ποίησιν ἀντιπροβαλόμενος τ῅ς θείας δυνάμεως, δράσας μ᾵λλον ἐξ α὎θαδείας τ῅ς ἀρετ῅ς τήν ἔκπτωσιν. π΄. ἖πειδή εἴρηται· Πολύ ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη, κατά δύο τρόπους οἶδα ταύτην ἐνεργουμένην· καθ᾿ ἕνα μέν, ὁπόταν μετά τ῵ν κατ᾿ ἐντολήν ἔργων, τῶ Θεῶ τήν ταύτης ποι῅ται προσαγωγήν τ῅ς δεήσεως ὁ ε὎χόμενος, ὡς μή μόνον ἐν ψιλῶ λόγῳ καί διακένῳ φων῅ς ἤχῳ τ῅ς γλώττης ἐκπίπτουσαν ἀργήν κεῖσθαι τήν δέησιν, καί ἀνυπόστατον, ἀλλ᾿ ἐνεργόν καί ζ῵σαν, τοῖς ἔργοις τ῵ν ἐντολ῵ν ψυχουμένην. Ε὎χ῅ς γάρ καί δεήσεως ὏πόστασις, ἟ διά τ῵ν ἀρετ῵ν τ῵ν ἐντολ῵ν ὏πάρχει προδήλως ἐκπλήρωσις, καθ᾿ ἥν ἰσχυράν καί πάντα δυναμένην ὁ δίκαιος ἔχει τήν δέησιν, ἐνεργουμένην ταῖς ἐντολαῖς. Καθ᾿ ἕτερον δέ τρόπον, ὁπόταν ὁ τ῅ς ε὎χ῅ς τοῦ δικαίου δεόμενος, τά ἔργα τ῅ς ε὎χ῅ς διαπράττηται, τόν τε πρότερον διορθούμενος βίον, καί τήν δέησιν ἰσχυράν τοῦ δικαίου ποιούμενος, διά τ῅ς οἰκείας καλ῅ς ἀναστροφ῅ς δυναμουμένην. πα΄. Ο὎δέν ὄφελος τ῅ς τοῦ δικαίου δεήσεως, τοῦ ταύτης χρῄζοντος, πλέον τ῵ν ἀρετ῵ν ἟δομένου τοῖς πλημμελήμασιν. ἖πεί καί ὁ μέγας ποτέ ΢αμουήλ ἐπένθει τόν ΢αούλ πλημμελοῦντα· ἀλλ᾿ ο὎κ ἴσχυσε τόν Θεόν ἱλεώσασθαι, μή λαβών συλλήπτορα τοῦ πένθους τήν καθήκουσαν τοῦ πλημμελοῦντος διόρθωσιν. Διό τοῦ ἀνονήτου πένθους ὁ Θεός καταπαύων τόν ἑαυτοῦ θεράποντα, φησί πρός α὎τόν, Ἕως πότε σύ πενθεῖς ἐπί ΢αούλ, καί ἐγώ ἐξουδένωκα α὎τόν, τοῦ βασιλεύει ἐπί τόν Ἰσραήλ; πβ΄. Καί πάλιν Ἱερεμίας ὁ συμπαθέστατος, ὏πέρ τοῦ λαοῦ τ῵ν Ἰουδαίων, περί τήν πλάνην μανέντος τ῵ν δαιμονίων, (1297) ο὎κ εἰσακούεται προσευχόμενος, ο὎κ ἔχων εἰς προσευχ῅ς δύναμιν, τήν ἀπό τ῅ς πλάνης τ῵ν ἀθέων Ἰουδαίων ἐπιστροφήν. Ὅθεν τοῦ διακεν῅ς προσεύχεσθαι καί τοῦτο ἀπάγων ὁ Θεός, φησί, Καί σύ μή προσεύχου περί τοῦ λαοῦ τούτου, καί μή ἀξίου τοῦς ἐλεηθ῅ναι α὎τούς, καί μή εὔχου, καί μή προσέλθῃς μοι περί α὎τ῵ν ἔτι, ὅτι ο὎κ εἰσακούσομαι. πγ΄. Πολλ῅ς ὄντως ἐστίν ἀβελτηρίας, ἵνα μή λέγω παραφροσύνης, δι᾿ ε὎χ῅ς δικαίων ἐπιζητεῖν σωτηρίαν, τόν κατά διάθεσιν τοῖς ὀλεθρίοις ἟δόμενον· κἀκείνων αἰτεῖσθαι συγχώρησιν, οἷς ἐγκαυχ᾵ται κατ᾿ ἐνέργειαν προθέσει σπιλούμενος, δέον μή ἀργήν ἐ᾵ν γίνεσθαι καί ἀκίνητον τοῦ δικαίου τήν δέησιν, τόν ταύτης δεόμενον, εἴπερ ἀληθ῵ς τοῖς πονηροῖς ἀπεχθάνεται· ἀλλ᾿ ἐνεργόν ποιεῖν καί ἰσχυράν, ταῖς οἰκείαις ἀρεταῖς πτερουμένην, καί φθάνουσαν τόν συγχώρησιν διδόναι τ῵ν πλημμεληθέντων δυνάμενον. πδ΄. Πολύ ἰσχύει τοῦ δικαίου ἟ δέησις, εἴτε ἐκ τοῦ ποιουμένου ταύτην δικαίου, εἴτε ἐκ τοῦ γίνεσθαι α὎τήν αἰτουμένου τόν δίκαιον, ἐνεργουμένη. ὘πό μέν γάρ τοῦ δικαίου ἐνεργουμένη, δίδωσιν α὎τῶ παῤῥησίαν πρός τόν δοῦναι δυνάμενον τά τ῵ν δικαίων αἰτήματα· ὏πό δέ τοῦ ταύτην αἰτουμένου τόν δίκαιον, τ῅ς προτέρας α὎τόν μοχθηρίας ἀφίστησι, μεταβάλλουσα πρός ἀρετήν α὎τῶ τήν διάθεσιν.

345 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πε΄. Σοῦ Ἀποστόλου εἰρηκότος, ἖ν ᾧ ἀγαλλι᾵σθε ὀλίγον ἄρτι, εἰ δέον ἐστί λυπηθέντας ὏μ᾵ς ἐν ποικίλοις πειρασμοῖς, π῵ς τις λυπούμενος ἐν πειρασμοῖς δύναται ἀγαλλι᾵σθαι ἐν ᾧ λυπεῖται; πστ΄. Σήν λύπην διττήν οἶδε τ῅ς ἀληθείας ὁ λόγος· τήν μέν, κατά ψυχήν ἀφαν῵ς· τήν δέ, κατ᾿ αἴσθησιν φανερ῵ς συνισταμένην· καί τήν μέν, ὅλον ψυχ῅ς τό βάθος περιλαμβάνουσαν, τῆ μάστιγι τ῅ς συνειδήσεως αἰκιζόμενον· τήν δέ, π᾵σαν τήν αἴσθησιν περιγράφουσαν, τῶ βάρει τ῵ν ἀλγειν῵ν συστελλομένην τ῅ς φυσικ῅ς διαχύσεως· καί τήν μέν, τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῅ς· τήν δέ, τ῅ς κατά ψυχήν ε὎φροσύνης τέλος ὏πάρχουσαν· μ᾵λλον δέ τήν μέν, τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν γνωμικ῵ν· τήν δέ, τ῵ν κατ᾿ α὎τήν συμπέρασμα παρά γνώμην παθ῵ν τυγχάνουσαν. πζ΄. Λύπη ἐστί, κατ᾿ ἐμέ φάναι, διάθεσις ἟δον῵ν ἐστερημένη· στέρησις δέ καθέστηκεν ἟δον῵ν, πόνων ἐπαγωγή· πόνος δέ σαφ῵ς ἐστι, φυσικ῅ς ἕξεως ἔλλειψις ἤ ὏ποχώρησις· ἔλλειψις δέ φυσικ῅ς ἐστιν ἕξεως, πάθος τ῅ς κατά φύσιν ὏ποκειμένης τῆ ἕξει δυνάμεως. Σό δέ πάθος τ῅ς κατά φύσιν ὏ποκειμένης τῆ ἕξει δυνάμεώς ἐστιν, ὁ κατά τήν παράχρησιν τ῅ς φυσικ῅ς ἐνεργείας τρόπος· παράχρησις δέ τοῦ κατ᾿ ἐνέργειαν τρόπου καθέστηκεν, ἟ πρό τό μή πεφυκός κατά φύσιν καί ὏φιστάμενον τ῅ς δυνάμεως κίνησις. πη΄. (1300) Σήν κατά ψυχήν λύπης τέλος εἶναί φησι τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῅ς· ἐκ γάρ ταύτης συνίσταται λύπη ψυχ῅ς· ὥσπερ οὖν καί τ῅ς κατά ψυχήν ἟δον῅ς τέλος ἐστίν ἟ κατά σάρκα λύπη· ψυχ῅ς γάρ ε὎φροσύνη σαρκός γίνεται κόλασις [gu. illa 58, λύπη]. πθ΄. Διττήν τήν λύπην λέγει· τήν μέν, περί τήν αἴσθησιν, κατά στέρησιν τ῵ν σωματικ῵ν ἟δον῵ν συνισταμένην· τήν δέ, περί νοῦν κατά στέρησιν τ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς ἀγαθ῵ν γινομένην. Διττούς δέ λέγει καί τούς πειρασμούς, τούς μέν, ἑκουσίους· τούς δέ, ἀκουσίους. Καί τούς μέν, ἑκουσίους, τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν σωματικ῅ς εἶναι πατέρας· τ῅ς δέ κατά ψυχήν λύπης [ unus Reg. ὀδύνης] εἶναι γεννήτορας· μόνη γάρ πραχθεῖσα λυπεῖ [ed. ταπεινοῖ] τήν ψυχήν ἟ ἁμαρτία· τούς δ᾿ ἀκουσίους, οἵτινες ἐν τοῖς παρά γνώμην δείκνυνται πόνοις, τ῅ς μέν κατά ψυχήν ἟δον῅ς εἶναι πατέρας· τ῅ς δέ κατ᾿ αἴσθησιν σωματικ῅ς λύπης εἶναι γεννήτορας. τέσσ. ἀνοικ. ΄. Ὥσπερ τήν λύπην διττήν, ὡς ἔφην, οἶδεν ὁ λόγος, οὕτω καί τ῵ν πειρασμ῵ν διττόν ἐπίσταται τόν τρόπον· τόν μέν, κατά γνώμην· τόν δέ, παρά γνώμην· καί τόν μέν, ἑκουσίων ἟δον῵ν δημιουργόν, τόν δέ ἀκουσίων ὀδύνων ἐπακτικόν. ὇ γάρ κατά γνώμην πειρασμός, τάς κατά προαίρεσιν ἑκουσίους σαφ῵ς συνίστησιν ἟δονάς. ὇ δέ παρά γνώμην, προδήλως τούς ἀκουσίους παρά προαίρεσιν ἐφίστησι πόνους· καί ὁ μέν, τ῅ς κατά ψυχήν, ὁ δέ, τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν λύπης καθέστηκεν αἴτιος. τέσσ. ἀνοικ. α΄. ὇ μέν κατά γνώμην πειρασμός, τήν κατά ψυχήν λύπην συνίστησι· τήν δέ κατ᾿ αἴσθησιν δημιουργεῖ σαφ῵ς ἟δονήν, τήν δέ τ῅ς σαρκός λύπην ὏φίστησιν. τέσσ. ἀνοικ. β΄. Οἶμαι τόν Κύριον ἟μ῵ν καί Θεόν, π῵ς δεῖ προσεύχεσθαι τούς οἰκείους διδάσκοντα μαθητάς, πρός τό, τό κατά γνώμην εἶδος τ῵ν πειρασμ῵ν ἀπεύχεσθαι [male edita, τοῦ εἴδους ἀπέχευσθαι], φάσκειν, Καί μή εἰσενέγκῃς ἟μ᾵ς εἰς πειρασμόν· τ῵ν ἟δονικ῵ν δηλονότι καί γνωμικ῵ν καί ἑκουσίων πειρασμ῵ν, μή ἐγκαταλειφθ῅ναι πεῖραν λαβεῖν εὔχεσθαι· τόν δέ μέγαν Ἰάκωβον τοῦ Κυρίου λεγόμενον ἀδελφόν, πρός τό τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν εἶδος, διδάσκοντα μή συστέλλεσθαι τούς ὏πέρ ἀληθείας ἀγνωνιζομένους, φάναι, Π᾵σαν χαράν ἟γήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις, δηλονότι τοῖς ἀκουσίοις καί παρά γνώμην, καί πόνων ποιητικοῖς πειρασμοῖς. Καί δηλοῦσι σαφ῵ς, ἐκεῖ μέν, ἐπάγων ὁ Κύριος, Ἀλλά ῥ῅σαι ἟μ᾵ς ἀπό τοῦ πονηροῦ· ἐνταῦθα δέ ὁ μέγας Ἰάκωβος, Γινώσκοντες ὅτι τό δοκίμιον ὏μ῵ν τ῅ς πίστεως, κατεργάζεται ὏πομονήν· ἟ δέ ὏πομονή, ἔργον τέλειον ἐχέτω, ἵνα ἦτε τέλειοι καί ὁλόκληροι, ἐν μηδενί λειπόμενοι. τέσσ. ἀνοικ. γ΄. (1301) Ἱ μέν Κύριος ἀπεύχεσθαι τούς ἑκουσίους ἟μ᾵ς δειδάσκει πειρασμούς, ὡς σαρκός μήν, ἟δον῅ς· ψυχ῅ς δέ, ποιητικούς ὀδύνης· ὁ δέ μέγας Ἰάκωβος, ἐπί τοῖς ἀκουσίοις ἟μῖν παραινεῖ χαίρειν πειρασμοῖς, ὡς σαρκός μέν ἟δονήν, ψυχ῅ς δέ ὀδύνην ἀφαιρουμένοις. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. Σέλειός ἐστιν, ὁ τοῖς ἑκουσίοις δι᾿ ἐγκρατείας μαχόμενος, καί τοῖς ἀκουσίοις δι᾿ ὏πομον῅ς ἐγκαρτερ῵ν πειρασμοῖς· καί ὁλόκληρός ἐστιν, ὁ καί τήν πρ᾵ξιν μετά γνώσεως, καί τήν θεωρίαν ο὎κ ἄπρακτον διανύων. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. Διῃρημένης εἰς ψυχήν τε καί αἴσθησιν τ῅ς τε λύπης καί τ῅ς ἟δον῅ς, ὁ τήν τ῅ς ψυχ῅ς περιποιούμενος ἟δονήν, τήν δέ τ῅ς αἰσθήσεως μεθ᾿ ὏πομον῅ς καταδεχόμενος λύπην, δόκιμος γίνεται καί τέλειος καί ὁλόκληρος· δόκιμος μέν, διά τήν πεῖραν τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν ἐναντίων· τέλειος δέ, ὡς τ῅ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονῆ τε καί λύπῃ δι᾿ ἐγκρατείας καί ὏πομον῅ς ἀνενδότως μαχόμενος· ὁλόκληρος δέ, ὡς τάς μαχομένας ταῖς κατ᾿ αἴσθησιν ἀλλήλαις ἀντικειμέναις διαθέσεσιν ἕξεις, ἐν τῆ σταθερότητι τ῅ς κατά τόν λόγον ταυτότητος, ἀλωβήτους διαφυλάττων· φημί δέ τήν πρ᾵ξιν καί τήν θεωρίαν, ἀλλήλαις συνεχομένας, καί μηδεμίαν 346 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τ῅ς ἑτέρας διεζευγμένην· ἀλλά τήν μέν πρ᾵ξιν τ῅ς θεωρίας τήν γν῵σιν διά τ῵ν τρόπων προφαίνουσαν· τήν δέ θεωρίαν, ο὎χ ἧττον τοῦ λόγου τήν ἀρετήν τεθωρακισμένην τ῅ς πράξεως. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. ὇ λύπης καί ἟δον῅ς σαρκός πεῖραν λαβών, λέγοιτ᾿ ἄν δόκιμος· ὡς ε὎χερείας καί δυσχερείας τ῵ν περί σάρκα πραγμάτων πεπειραμένος. Σέλειος δέ, ὁ τήν ἟δονήν τ῅ς σαρκός καί τήν ὀδύνην τῆ τοῦ λόγου δυνάμει καταπαλαίσας· ὁλόκληρος δέ, ὁ τάς κατά πρ᾵ξιν καί θεωρίαν ἕξεις, ἀτρέπτους τῆ περί τόν θεῖον πόθον συντονίᾳ διατηρήσας. τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Σ῅ς μέν κατά ψυχήν λύπης ἐστί, διττός ὁ τρόπος· ὁ μέν, ἐπί τοῖς οἰκείοις· ὁ δέ, ἐπί τοῖς ἀλλοτρίοις πλημμελήμασι συνιστάμενος. Αἰτία δέ τ῅ς τοιαύτης λύπης, ἟ κατ᾿ αἴσθησιν τοῦ λυπουμένου σαφ῵ς, ἤ τ῵ν δι᾿ οὕς λυπεῖται καθέστηκεν ἟δονή. Κατά γάρ τόν ἀκριβ῅ λόγον, ο὎κ ἔστι παντελ῵ς ἁμαρτία σχεδόν ἐν ἀνθρώποις, μή τ῅ς ψυχ῅ς πρός αἴσθησιν, ἟δον῅ς ἕνεκεν ἀλόγιστον σχέσιν, ἀρχήν τ῅ς οἰκείας γενέσεως ἔχουσα. Σ῅ς δέ κατά ψυχήν ἟δον῅ς αἰτία, προδήλως ἐστίν, ἟ κατ᾿ αἴσθησιν τοῦ ἐπί ταῖς οἰκείαις ἤ ταῖς ἀλλοτρίαις ἀρεταῖς ἟δομένου τε καί χαίροντος λύπη. Κατά γάρ τόν ἀκριβ῅ λόγον, ο὎κ ἔστιν ἀρετή σχεδόν ἐν ἀνθρώποις, μή τ῅ς ψυχ῅ς πρός αἴσθησιν λελογισμένην ἀποδιάθεσιν, ἀρχήν τ῅ς οἰκείας γενέσεως ἔχουσα. τέσσ. ἀνοικ. η΄. Φωρίς τ῅ς κατά ψυχήν ἐμπαθοῦς πρός αἴσθησιν σχέσεως, ο὎κ ἔστιν ἐν ἀνθρώποις παντελ῵ς ἁμαρτία· πάσης δέ λύπης συνισταμένης κατά ψυχήν, ἟δονή σαρκός προηγεῖται. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. Γένεσις ἀρετ῅ς ἐστιν ἀληθής, ἟ πρός τήν σάρκα τ῅ς ψυχ῅ς ἑκούσιος ἀλλοτρίωσις· ε὎φραίνει δέ ψυχήν πνευματικ῵ς, ὁ τοῖς ἑκουσίοις τήν σάρκα πόνοις δαμάζων. ρ΄. (1304) Σ῅ς ψυχ῅ς ὏πέρ ἀρετ῅ς πρός τήν αἴσθησιν ἀποδιάτον κτησαμένης, ἐξανάγκης ἟ αἴσθησις ἐν πόνοις ἔσται, τήν τ῵ν ἟δέων ἐπινοητικήν συνημμένην α὎τῆ κατα τήν γνωμικήν σχέσιν, τ῅ς ψυχ῅ς ο὎κ ἔχουσα δύναμιν· το὎ναντίον δέ, τήν μέν τ῵ν α὎τ῅ς φυσικ῵ν ἟δον῵ν ἐπανάστασιν, δι᾿ ἐγκρατείας ἀνδρικ῵ς ἀποῤῥαπίζουσαν· πρός δέ τήν τ῵ν παρά φύσιν και ἀκουσίων πόνων ἐπαγωγήν, διά τ῅ς ὏πομον῅ς, ἀμείλικτον παντελ῵ς διαμένουσαν, καί τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν θεοπρεποῦς ἀξίας τε καί δόξης διά τήν ἀνυπόστατον ἟δονήν ο὎κ ἐξισταμένην, καί πρός τήν τ῵ν πόνων ἀντίληψιν φειδοῖ τ῅ς σαρκός διά τήν ὀδυν῵σαν αἴσθησιν, τοῦ ὕψους τ῵ν ἀρετ῵ν ο὎κ ἀποπίπτουσαν. Σ῅ς δέ κατ᾿ αἴσθησιν λύπης αἰτία καθέστηκεν, ἟ πρός τά κατά φύσιν τ῅ς ψυχ῅ς παντελής ἀσχολία. Σήν δέ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονήν, ἟ παρά φύσιν ἐνέργεια τ῅ς ψυχ῅ς προδήλως ὏φίστησιν, ἄλλην ἀρχήν ἔχειν ο὎ δυναμένην συστάσεως, ἤ τήν ψυχ῅ς τ῵ν κατά φύσιν ἀπόθεσιν.

ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΣΕΣΑΡΣΗ.

α΄. ἖πινοητικήν οἶδε τήν νοεράν τ῅ς ψυχ῅ς δύναμιν· ἥτις χωριζομένη τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν σχέσεως, ἔρημον τ῅ς πρός ἟δονήν τήν σάρκα καταλιμπάνει προνοίας, κατά τήν ἐν γνώμῃ σχέσιν, ο὎δέ τήν ὀδύνην τ῅ς σαρκός ἀνεχομένη παραμυθεῖσθαι, διά τήν ἐν σχέσει τ῅ς γνώμης πρός τά θεῖα ὁλικήν σχολήν. β΄. Νοῦς καί αἴσθησις ἀντικειμένην ἔχουσι πρός ἄλλήλα τήν κατά φύσιν ἐνέργειαν, διά τήν τ῵ν α὎τοῖς ὏ποκειμένων ἀκροτάτην διαφοράν καί ἑτερότητα. ὇ μέν γάρ, ὏ποκειμένας ἔχει τάς νοητάς καί ἀσωμάτους ο὎σίας, ὧν ἀσωμάτως ἀντιλαμβάνεσθαι [gg ad Thalass. g. 58, ὧν κατ᾿ ο὎σίαν ἀντιλαμ.] πέφυκεν· ἟ δέ, τάς αἰσθητάς καί σωματικάς φύσεις, ὧν καί α὎τή φυσικ῵ς ἀντιλαμβάνεται. γ΄. Ἡ τ῅ς ψυχ῅ς τ῵ν κατά φύσιν ἀπόθεσις, τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῅ς ἀρχή γίνεσθαι πέφυκε. Σ῅ς γάρ ψυχ῅ς περί τά κτά φύσιν ἀγαθά πονουμένης, ο὎κ ἔστιν ἟ τόν κατ᾿ αἴσθησιν τ῅ς ἟δον῅ς τρόπον ἐφευρίσκουσα δύναμις. δ΄. Ἔνθα λόγος προκαθηγεῖται τ῅ς αἰσθήσεως κατά τήν τ῵ν ὁρατ῵ν θεωρίαν, πάσης ἐστέρηται τ῅ς κατα φύσιν ἟ σάρξ ἟δον῅ς, ο὎κ ἔχουσα τήν αἴσθησιν ἄφετον καί τ῵ν λογικ῵ν ἀπολελυμένην δεσμ῵ν, εἰς ὏πηρεσίαν τ῵ν κατ᾿ α὎τήν ἟δον῵ν. Ὅθεν καί ἐξανάγκης κρατοῦντος τοῦ ἐν ἟μ῵ν λόγου, ἟ πρός ἀρετήν α὎τῶ δουλωθεῖσα βασανίζεται σάρξ. ε΄. (1305) ὇ νοῦς ἅμα τήν αἴσθησιν οἰκείαν κατά φύσιν ἟γήσεται δύναμιν, ταῖς τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐπιπλεκόμενος ἐπιφανείας, ἐπινοεῖται τάς σαρκικάς ἟δονάς, ο὎ δυνάμενος τ῵ν ὁρατ῵ν διαβ῅ναι τήν φύσιν, τῆ πρός τήν αἴσθησιν ἐμπαθεῖ σχέσει κατασχεθείς.

347 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html στ΄. Εἰ ο὎κ ἔστι δυνατόν πρός τά συγγεν῅ νοητά τόν νοῦν διαβ῅ναι, δίχα τ῅ς τ῵ν διά μέσου προβεβλημένων αἰσθητ῵ν θεωρίας· ταύτην δέ γενέσθαι, παντελ῵ς ἀμήχανον χωρίς τ῅ς α὎τῶ μέν συγκειμένης, τοῖς αἰσθητοῖς δέ κατά φύσιν συγγενοῦς αἰσθήσεως· εἰκότως εἰ μέν προβαλών ἐνσχεθῆ ταῖς ἐπιφανείαις τ῵ν ὁρατ῵ν, ἐνέργειαν εἶναι φυσικήν τήν συγκειμένην οἰόμενος αἴσθησιν, τ῵ν μέν κατα φύσιν ἐκπέπτωκε νοητ῵ν· τ῵ν δέ παρά φύσιν ἀμφοῖν ταῖν χεροῖν, ὅ δή λέγεται, ἐπελάβετο σωμάτων· οἷς παρά τόν λόγον ἐνεργούμενος, διά τήν α὎τόν ἐκνικήσασαν αἴσθησιν, τ῅ς μέν κατά ψυχήν λύπης γεννήτωρ καθίσταται, συχναῖς ταῖς κατά συνείδησιν μάστιξιν αἰκιζόμενος· τ῅ς δέ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δον῅ς ἀρίδηλος γίνεται ποιητής, ταῖς ἐπινοίαις τ῵ν περιποιητικ῵ν τρόπων τ῅ς σαρκός λιπαινόμενος. Εἰ δέ τήν πρός αἴσθησιν, ἅμα τῆ προσβολῆ τ῵ν ὁρωμένων διατεμών ἐπιφάνειαν, τούς πνευματικούς τ῵ν ὄντων καθαρούς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τοῖς σχημάτων θεάσεται λόγους, τήν μέν τ῅ς ψυχ῅ς ἟δονήν κατειργάσατο, μηδενί τ῵ν αἰσθητ῵ν θεωρουμένων κρατουμένης, τήν δέ τ῅ς αἰσθήσεως συνεστήσατο λύπην, πάντων κατά φύσιν τ῵ν αἰσθητ῵ν ἐστερημένης. ζ΄. ἖πειδή τήν μέν τ῅ς ψυχ῅ς λύπην, ἤγουν τόν πόνον (τα὎τόν γάρ ἀλλήλοις ἀμφότερα), ἟ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονήν συνίστησι· τήν δέ τ῅ς αἰσθήσεως λύπην, ἤγουν τόν πόνον, ἟ κατα ψυχήν ποιεῖν ἟δονή πέφυκεν, εἰκότως ὁ τ῅ς κατ᾿ ἐλπίδα ζω῅ς τοῦ Θεοῦ καί ΢ωτ῅ρος ἟μ῵ν Ἰησοῦ Φριστοῦ, δι᾿ ἀναστάσεως νεκρ῵ν εἰς κληρονομίαν ἄφθαρτον καί ἀμίαντον καί ἀμάραντον τετηρημένην ἐν ο὎ρανοῖς, ἐφιέμενος, κατά μέν τήν ψυχήν ἀγαλλίασιν ἔχει, χαράν ἀνεκλάλητον, διηνεκ῵ς τῆ τ῵ν μελλόντων ἐλπίδι γαννύμενος ἀγαθ῵ν· κατά δέ τήν σάρκα καί τήν αἴσθησιν, ἤγουν τούς ἐκ τ῵ν ποικίλων πειρασμ῵ν ἐπιγινομένους α὎τῆ πόνους, καί τάς ἐπ᾿ α὎τοῖς ὀδύνας. Πάσῃ γάρ ἀρετῆ, ἟δονή καί πόνος παρέπεται· πόνος μέν σαρκός, ἐστερημένης τ῅ς προσηνοῦς καί λειοτέρας αἰσθήσεως· ἟δονή δέ ψυχ῅ς, παντός αἰσθητοῦ καθαροῖς ἐντρυφώσης τοῖς ἐν πνεύματι λόγοις. η΄. Δέον ἐστί τόν νοῦν κατά τήν παροῦσαν ζωήν (τοῦτο γάρ μοι νοεῖται, τό νῦν), κατά σάρκα λυπούμενον, διά τούς πολλούς πόνους τ῵ν ὏πέρ ἀρετ῅ς α὎τῶ προσαγομένων πειρασμ῵ν, ἀεί χαίρειν κατά ψυχήν, καί ἤδεσθαι διά τήν ἐλπίδα τ῵ν αἰωνίων ἀγαθ῵ν, κἄν ἔχῃ καταπονουμένην τήν αἴσθησιν. Ο὎ γάρ ἄξια τά παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρός τήν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλύπτεσθαι εἰς ἟μ᾵ς, φησίν ὁ θεῖος Ἀπόστολος. θ΄. Χυχ῅ς, ἟ σάρξ, ἀλλ᾿ ο὎ σαρκός ἟ ψυχή· τοῦ γάρ κρείττονος, φησί, τό ἧττον, ἀλλ᾿ ο὎ τοῦ ἥττονος τό κρεῖττον. (1308) Ο὎κοῦν, ἐπειδή τῆ σαρκί διά τήν παράβασιν ἐνεφύρη τ῅ς ἁμαρτίας ὁ νόμος, ὅπερ ἐστίν ἟ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονή, δι᾿ ἥν διά πόνων κατεκρίθη τ῅ς σαρκός ὁ θάνατος, εἰς τήν τοῦ νόμου τ῅ς σαρκός ἀναίρεσιν ἐπινενοημένος, ὁ διαγνούς ὅτι διά τήν ἁμαρτίαν εἰς τήν α὎τ῅ς ἀναίρεσιν ἐπεισ῅λθεν ὁ θάνατος, ἀεί χαίρουσαν ἔχει τήν ψυχήν, διά πόνων ποικίλων θεωμένην ἀπογινόμενον τ῅ς οἰκείας σαρκός τόν νόμον τ῅ς ἁμαρτίας, πρός ὏ποδοχήν τ῅ς μελλούσης ἐν πνεύματι μακαρίας ζω῅ς, ἧς ἄλλως ο὎κ ἔστι τυχεῖν, μή πρότερον κενωθέντος ὡς ἐξ ἀγγείου τινός τ῅ς σαρκός ἐν τῆ παρούσῃ ζωῆ, κατά τήν πρός α὎τήν σχέσιν τ῅ς γνώμης, τοῦ νόμου τ῅ς ἁμαρτίας. ι΄. ὇ τῆ ἀρετῆ κατά σάρκα διά τούς πόνους λυπούμενος, ἐν α὎τῆ χαίρει τῆ ἀρετῆ κατά ψυχήν, ὡς παροῦσαν θεώμενος τήν τ῵ν μελλότων ε὎πρέπειαν· ὏πέρ ἧς, κατά τόν μέγαν Δαβίδ, τῆ κατά γνώμην ἀπογενέσει τ῅ς σαρκός, καθ᾿ ἑκάστην ἀποθνήσκει τήν ἟μέραν, ὁ κατά τήν τ῅ς ψυχ῅ς ἐν πνεύματι γένεσιν ἀεί καινιζόμενος, ἅτε δή καί τήν ἟δονήν ἔχων σωτήριον, καί τήν λύπην ὠφέλιμον. Λύπην γάρ φαμεν, ο὎ τήν παράλογον καί τ῵ν πολλ῵ν, ἐπί στερήσει παθ῵ν ἤ πραγμάτων ὏λικ῵ν τήν ψυχήν βασανίζουσαν, ὡς τάς ὁρμάς παρά φύσιν ἐφ᾿ ἅ μή δεῖ, καί τάς ἀποφυγάς ἀφ᾿ ὧν μή δεῖ ποιουμένων· ἀλλά τήν λελογισμένην, καί τοῖς τά θεῖα σοφοῖς ἐγκριθεῖσαν, καί τό παρόν κακόν ὏ποσημαίνουσαν· παρόν γάρ κακόν, φασίν εἶναι τήν λύπην, συνισταμένην μέν κατά ψυχήν, ὅταν ἟ κατ᾿ αἴσθησιν ἟δονή τ῅ς λογικ῅ς κρατῆ διακρίσεως· ὏φισταμένην δέ κατ᾿ αἴσθησιν, ὅταν τ῅ς ψυχ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ἀκωλύτως ὁ δρόμος ἀνύηται· τοσοῦτον ἐπάγων τῆ αἰσθήσει τούς πόνους, ὅσον ἟δονήν ἐμποιεῖ καί χαράν τῆ ψυχῆ, τῶ Θεῶ προσαγομένῃ, διά τ῅ς συγγενοῦς κατ᾿ ἀρετήν τε καί γν῵σιν ἐλλάμψεως. ια΄. Ἡδονήν λέγει σωτήριον, τήν ἐπ᾿ ἀρετῆ χαράν τ῅ς ψυχ῅ς· ὠφέλιμον δέ λύπην, τήν ὏πέρ ἀρετ῅ς ὀδύνην τ῅ς σαρκός. ὇ γοῦν πάθεσι προστετηκώς καί πράγμασιν, ἐφ᾿ ἅ μή δεῖ τάς ὁρμάς ποιεῖται· καί ὁ τάς ποιητικάς τ῅ς τ῵ν παθ῵ν καί τ῵ν πραγμάτων στερήσεως συμβάσεις ο὎κ ἀσπαζόμενος, ἀφ᾿ ὧν μή δεῖ τάς ἀποφυγάς ποιεῖται. ιβ΄. Οὔτε ἟ θεία χάρις ἐνεργεῖ φωτισμούς γνώσεως, ο὎κ ὄντος τοῦ κατά δύναμιν φυσικήν δεχομένου τόν φωτισμόν· οὔτε μήν τό δεκτικόν δίχα τ῅ς χορηγούσης χάριτος, τόν φωτισμόν ἐνεργεῖ γνώσεως. ιγ΄. Οὔτε ἟ χάρις τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐνεργεῖ σοφίαν ἐν τοῖς ἁγίοις, χωρίς τοῦ ταύτην δεχομένου νοός· οὔτε γν῵σιν χωρίς τ῅ς δεκτικ῅ς τοῦ λόγου δυνάμεως· οὔτε πίστει ἄνευ τ῅ς κατά νοῦν καί λόγον τ῵ν μελλόντων καί π᾵σι τέως ἀδήλων πληροφορίας·

348 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οὔτε ἰαμάτων χαρίσματα, δίχα τ῅ς κατά φύσιν φιλανθρωπίας· οὔτε τι ἕτερον τ῵ν λοιπ῵ν χαρισμάτων, (1309) χωρίς τ῅ς ἑκάστου δεκτικ῅ς ἕξεώς τε καί δυνάμεως· οὔτε μήν πάλιν ἕν τ῵ν ἀπηριθμημένων ἄνθρωπος κτήσεται κατά δύναμιν φυσικήν, δίχα τ῅ς χορηγούσης ταῦτα θείας δυνάμεως. Καί δηλοῦσι τοῦτο σαφ῵ς πάντες ἅγιοι, μετά τάς ἀποκαλύψεις τ῵ν θείων, ζητοῦντες τ῵ν ἀποκαλυφθέντων τούς λόγους. ιδ΄. ὇ δίχα πάθους αἰτ῵ν, λαμβάνει τήν τοῦ ἐνεργεῖν δύνασθαι χάριν κατά τήν πρ᾵ξιν τάς ἀρετάς· καί ὁ ζητ῵ν ἀπαθ῵ς, ε὏ρίσκει κατά τήνφυσικήν ἀπαθ῵ς τήν ἐν τοῖς οὖσιν ἀλήθειαν· καί ὁ κρούων ἀπαθ῵ς τήν θύραν τ῅ς γνώσεως, ἀκωλύτως εἰς τήν ἀπόκρυφον τ῅ς μυστικ῅ς θεολογίας ἐλεύσεται χάριν. ιε΄. ὇ ἀπαθ῵ς τά θεῖα ζητ῵ν, πάντως λήψεται τό ζητούμενον. ὇ δέ μετά τινος πάθους ζητ῵ν, ἀποτεύξεται τοῦ ζητουμένου. Υησί γάρ, Αἰτεῖτε, καί ο὎ λαμβάνετε, διότι κακ῵ς αἰτεῖτε. ιστ΄. Ζητεῖ ἐν ἟μῖν τήν τ῵ν ὄντων γν῵σιν τό Πνεῦμα τό ἅγιον, καί ἐρευνᾶ· ἀλλ᾿ ο὎κ ἑαυτῶ ζητεῖ τό ζητούμενον, ὅτι Θεός, καί πάσης ἐπέκεινα γνώσεως· ἀλλ᾿ ἟μῖν τοῖς δεομένοις τ῅ς γνώσεως· ὥσπερ ἀμέλει καί ὁ Λόγος γίνεται σάρξ, ο὎χ ἑαυτῶ, ἀλλ᾿ ἟μῖν τό διά τ῅ς σαρκός ἐξανύων μυστήριον. Ὡς γάρ χωρίς σαρκός νοερ῵ς ἐψυχωμένης, ο὎κ ἐνήργει θεοπρεπ῵ς τά κατά φύσιν ὁ Λόγος τ῅ς σαρκός, οὕτως ο὎δέ τό Πνεῦμα τό ἅγιον ἐν τοῖς ἁγίοις ἐνεργεῖ τάς γνώσεις τ῵ν μυστηρίων, χωρίς τ῅ς κατά φύσιν ζητούσης τε καί ἐρευνώσης τήν γν῵σιν δυνάμεως. ιζ΄. Ὥσπερ ο὎κ ἔστι χωρίς ἟λιακοῦ φωτός ὀφθαλμόν ἀντιλαμβάνεσθαι τ῵ν αἰσθητ῵ν, οὕτω δίχα πνευματικοῦ φωτός νοῦς ἀνθρώπινος οὔποτ᾿ ἄν δέξεται θεωρίαν πνευματικήν. Σό μέν γάρ αἰσθητόν φ῵ς, κατά φύσιν φωτίζει τήν αἴσθησιν πρός τήν τ῵ν σωματικ῵ν ἀντίληψιν· τό δέ πνευματικόν, πρός τήν θεωρίαν τόν νοῦν καταυγάζει πρός κατανόησιν τ῵ν ὏πέρ αἴσθησιν. ιη΄. Σάς μέν ζητητικάς τε καί ἐρευνητικάς [gu. 59 kd Thalass. ἐξερευνητ.] τ῵ν θείων δυνάμεις ο὎σιωδ῵ς ἔχει καταβεβλημένας α὎τῆ παρά τοῦ Κτίσαντος κατ᾿ α὎τήν τήν εἰς τό εἶναι πάροδον, ἟ τ῵ν ἀνθρώπων φύσις· τάς δέ τ῵ν θείων ἀποκαλύψεις, κατά χάριν ἟ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐποιφητ῵σα ποιεῖται δύναμις. ἖πειδή δέ κατ᾿ ἀρχάς διά τ῅ς ἁμαρτίας, τῆ φύσει τ῵ν ὁρατ῵ν ταύτας ὁ πονηρός προσήλωσε τας δυνάμεις, καί ο὎κ ἦν ὁ συνιών ἤ ἐκζητ῵ν τόν Θεόν, πάντων τ῵ν μετειληφότων τ῅ς φύσεως, τήν νοεράν τε καί λογικήν δύναμιν ἐχόντων περιγεγραμμένην τῆ ἐπιφανείᾳ τ῵ν αἰσθητ῵ν, καί μηδεμίαν κεκτημένων ἔννοιαν τ῵ν ὏πέρ αἴσθησιν, εἰκότως ἟ τοῦ παναγίου Πνεύματος χάρις, τοῖς μή κατά πρόθεσιν ἐνδιαθέτως ὏πό τήν ἀπάτην γενομένοις, τ῵ν ὏λικ῵ν ἀφηλώσασα, τήν προσηλωμένην (1312) ἀποκατέστησεν δύναμιν· ἦν καθαράν ἀπολαβόντες διά τ῅ς χάριτος, πρ῵τον ἐζήτησαν καί ἞ρεύνησαν, καί οὕτως ἐξεζήτησαν καί ἐξηρεύνησαν, διά τ῅ς α὎τ῅ς δηλαδή τοῦ Πνεύματος χάριτος. ιθ΄. ΢ωτηρία δηλαδή ψυχ῵ν, κυρίως ἐστί, τό τέλος τ῅ς πίστεως. Σέλος δέ πίστεώς ἐστιν, ἟ τοῦ πιστευθέντος ἀληθής ἀποκάλυψις. Ἀληθής δέ τοῦ πιστευθέντος ἐστίν ἀποκάλυψις, ἟ κατά ἀναλογίαν τ῅ς ἐν ἑκάστῳ πίστεως ἄῤῥητος τοῦ πεπιστευμένου περιχώρησις. Περιχώρησις δέ τοῦ πεπιστευμένου καθέστηκεν, ἟ πρός τήν ἀρχήν κατά τό τέλος τ῵ν πεπιστευκότων ἐπάνοδος. Ἡ δέ πρός τήν οἰκείαν ἀρχήν κατά τό τέλος τ῵ν πεπιστευκότων ἐπάνοδός ἐστιν, ἟ τ῅ς ἐφέσεως πλήρωσις. ἖φέσεως δέ πλήρωσίς ἐστιν, ἟ περί τό ἐφετόν τ῵ν ἐφιεμένων ἀεικίνητος στάσις. Ἀεικίνητος δέ στάσις περί τό ἐφετόν τ῵ν ἐφιεμένων ἐστίν, ἟ τοῦ ἐφετοῦ διηνεκής τε καί ἀδιάστατος ἀπόλαυσις. Ἀπόλαυσις δέ διηνεκής τε καί ἀδιάστατος τοῦ ἐφετοῦ, ἟ τ῵ν ὏πέρ φύσιν θείων καθέστηκε μέθεξις. Μέθεξις δέ τ῵ν ὏πέρ φύσιν θείων ἐστίν, ἟ πρός τό μετεχόμενον τ῵ν μετεχόντων ὁμοίωσις. Ἡ δέ πρός τό μετεχόμενον τ῵ν μετεχόντων ὁμοίωσίς ἐστιν, ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν πρός α὎τό τό μετεχόμενον τ῵ν μετεχόντων δι᾿ ὁμοιότητος ἐνδεχομένη ταυτότης. Ἡ δέ τ῵ν μετεχόντων ἐνδεχομένη κατ᾿ ἐνέργειαν δι᾿ ὁμοιότητος ταυτότης, ἟ δι᾿ ὁμοιότητος πρός τό μετεχόμενόν ἐστι θέωσις τ῵ν ἀξιουμένων θεώσεως. κ΄. Ο὎κ ἔχει ἟ φύσις τ῵ν ὏πέρ φύσιν τούς λόγους, ὥσπερ ο὎δέ τ῵ν παρά φύσιν τούς νόμους. ὘πέρ φύσιν δέ λέγω, τήν θείαν καί ἀνεννόητον ἟δονήν, ἥν ποιεῖν πέφυκεν ὁ Θεός φύσει, κατά χάριν τοῖς ἀξίοις ἑνούμενος· παρά φύσιν δέ, τήν κατά στέρησιν ταύτης συνισταμένην ἀνεκλάλητον ὀδύνην, ἥν ποιεῖν εἴωθεν ὁ Θεός φύσει, παρά τήν χάριν τοῖς ἀναξίοις ἑνούμενος. Κατά γάρ τήν ὏ποκειμένην ἑκάστῳ ποιότητα τ῅ς διαθέσεως, ὁ Θεός τοῖς π᾵σιν ἑνούμενος, ὡς οἶδεν α὎τός, τήν αἴσθησιν ἑκάστῳ παρέχεται, καθώς ἐστιν ἕκαστος ὏φ᾿ ἑαυτοῦ διαπεπλασμένος, πρός ὏ποδοχήν τοῦ πάντως π᾵σιν ἑνωθησομένου κατά τό πέρας τ῵ν αἰώνων. κα΄. (1313) Σούς ἐκζητοῦντας ἐν πνεύματι τήν τ῵ν ψυχ῵ν σωτηρίαν, καί ἐξερευν῵ντας τούς ταύτης πνευματικούς τ῅ς σωτηρίας λόγους τε καί τρόπους, ὁδηγεῖ πρός κατανόησιν τό Πνεῦμα τό ἅγιον, ο὎κ ἐ῵ν ἀκίνητον α὎τοῖς μένειν, καί ἀνενέργητον τήν δι᾿ ἧς τά θεῖα ἐκζητεῖν πεφύκασι [unus Reg. πεφύκαμεν] δύναμιν. 349 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html κβ΄. Πρ῵τόν τις ζητεῖ τῆ προαιρέσει νεκρ῵σαι τήν ἁμαρτίαν, καί τήν προαίρεσιν τῆ ἁμαρτίᾳ· καί οὕτως ἐρευνᾶ, π῵ς δεῖ καί ποίῳ τρόπῳ νεκρ῵σαι ταύτας ἀλλήλαις. Καί πάλιν μετά τήν τούτων ἀλλήλαις τελείαν νέκρωσιν, ζητεῖ τήν κατ᾿ ἀρετήν τ῅ς προαιρέσεως, καί τ῅ς ἀρετ῅ς τήν κατά προαίρεσιν ζωήν· καί οὕτως ἐρευνᾶ, π῵ς δεῖ καί ποίῳ τρόπῳ τήν ἐν ἀλλήλαις τούτων δημιουργ῅σαι ζωήν. Ἔστιν οὖν ὡς ἐν ὁρισμῶ λαβεῖν,἟ μέν ζήτησις, ὄρεξις καταθυμίου τινός· ἟ δέ ἐρεύνησις, τρόπος τ῅ς πρός τό καταθύμιον ὀρέξεως ἀνυστικός. κγ΄. Δεῖ ὡς ἀληθ῵ς τόν σωθησόμενον, μή μόνον τῆ προαιρέσει νεκρ῵σαι τήν ἁμαρτίαν, ἀλλά καί α὎τήν τήν προαίρεσιν τῆ ἁμαρτίᾳ· καί μή μόνον ἀναστ῅σαι τῆ ἀρετῆ τήν προαίρεσιν, ἀλλά καί α὎τήν τῆ προαιρέσει τήν ἀρετήν· ἵνα νεκρά νεκρ᾵ς, ὅλη ὅλης τ῅ς ἁμαρτίας διαιρεθεῖσα μή αἰσθάνηται, καί ζ῵σα ζώσης, ὅλη ὅλης τ῅ς ἀρετ῅ς ἐπαισθάνηται, καθ᾿ ἕνωσιν ἀδιάστατον ἟ προαίρεσις. ὇ γάρ νεκρώσας τῆ ἁμαρτίᾳ τήν προαίρεσιν, σύμφυτος γέγονε τῶ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου τοῦ Φριστοῦ· καί ὁ ταύτην ἀναστήσας τῆ δικαιοσύνῃ, σύμφυτος γέγονε καί τ῅ς ἀναστάσεως α὎τοῦ. κδ΄. Ἡ ἁμαρτία καί ἟ προαίρεσις νεκρούμεναι ἀλλήλαις, διπλ῅ν ἔχουσι πρός ἀλλήλας τήν ἀναισθησίαν. Καί ἟ δικαιοσύνη καί ἟ προαίρεσις, ἀλλήλαις ἔχουσαι τήν ζωήν, διπλ῅ν ἔχουσι τήν αἴσθησιν. κε΄. Θεός ὏πάρχων φύσει καί ἄνθρωπος ὁ Φριστός, ὏φ᾿ ἟μ῵ν ὡς Θεός ὏πέρ φύσιν χάριτι κληρονομεῖται, κατά τήν ἄῤῥητον μέθεξιν· καί δι᾿ ἟μ᾵ς ἐν εἴδει τῶ καθ᾿ ἟μ᾵ς ὡς ἄνθρωπος ἟μ᾵ς οἰκειούμενος, ἑαυτόν κληρονομεῖ σύν ἟μῖν κατά τήν ἀνεννόητον συγκατάβασιν· ὅν τῶ πνεύματι μυστικ῵ς οἱ ἅγιοι προθεωρήσαντες, ἐδιδάχθησαν ὡς χρή τ῅ς κατά τό μέλλον φανησομένης διά τήν ἀρετήν ἐν Φριστῶ δόξης, τά εἰς α὎τόν ὏πέρ ἀρετ῅ς κατά τό παρόν προκαθηγεῖσθαι παθήματα. κστ΄. ὇ μέν νοῦς κατά μόνην τήν ἔφεσιν ἀγνώστως πρός τήν τ῵ν ὄντων αἰτίαν κινούμενος, ζητεῖ μόνον· ὁ δέ λόγος, τούς ἐν τοῖς οὖσιν ἀληθεῖς ποικίλως ἐφοδεύων ἐρευν᾵ λόγους. κζ΄. Ζήτησίς ἐστιν ἟ τοῦ νοῦ πρώτη τε καί ἁπλ῅ πρός τήν ἰδίαν αἰτίαν μετ᾿ ἐφέσεως κίνησις· ἐρεύνησις δέ ἐστιν, ἟ πρώτη τε καί ἁπλ῅ τοῦ λόγου περί τήν ἰδίαν αἰτίαν μετά τινος ἐννοίας διάκρισις. ἖κζήτησις δέ πάλιν ἐστίν,἟ τοῦ νοῦ κατ᾿ ἐπιστήμην γνωστική πρός τήν ἰδίαν αἰτίαν μετά τινος ζεούσης ἐφέσεως κίνησις· ἐξερεύνησις δέ ἐστιν, ἟ τοῦ λόγου κατ᾿ ἐνέργειαν τ῵ν ἀρετ῵ν περί τήν ἰδίαν αἰτίαν μετά τινος ἔμφρονος καί σοφ῅ς ἐννοίας γινομένη διάκρισις. κη΄. (1316) Οἱ ἅγιοι καί θεῖοι προφ῅ται, περί τ῅ς σωτηρίας τ῵ν ψυχ῵ν ἐκζητήσαντές τε καί ἐξερευνήσαντες, διάπυρον εἶχον καί ζέουσαν μετ᾿ ἐπιστήμης καί γνώσεως πρός τόν Θεόν τήν τοῦ νοῦ κατ᾿ ἔφεσιν κίνησιν, καί ἔμφρονα καί σοφήν τήν τοῦ λόγου κατά τήν ἐνέργειαν τ῵ν θείων διάκρισιν· οὕς οἱ μιμούμενοι, μετά γνώσεως καί ἐπιστήμης τήν τ῵ν ψυχ῵ν ἐκζητοῦσι σωτηρίαν, καί μετά φρονήσεως καί σοφίας ἐξερευν῵ντες, μετέρχονται τήν ἐν τοῖς θείοις ἔργοις διάκρισιν. κθ΄. Διττήν οἶδε τήν τ῵ν θείων γν῵σιν ὁ λόγος, τήν μέν, σχετικήν, ὡς ἐν λόγῳ μόνῳ κειμένην καί νοήμασι, καί τήν κατ᾿ ἐνέργειαν τοῦ γνωσθέντος διά πείρας ο὎κ ἔχουσαν αἴσθησιν, δι᾿ ἧς κατά τήν παροῦσαν ζωήν οἰκονομούμεθα· τήν δέ, κυρίως ἀληθινήν, ἐπί μόνῃ τῆ πείρᾳ, κατ᾿ ἐνέργειαν δίχα λόγου καί νοημάτων, ὅλην τοῦ γνωσθέντος κατά χάριν μεθέξει παρεχομένην τήν αἴσθησιν, δι᾿ ἧς κατά τήν μέλλουσαν λ῅ξιν, τήν ὏πέρ φύσιν ὏ποδεχόμεθα θέωσιν ἀπαύστως ἐνεργουμένην. Καί τήν μέν σχετικήν, ὡς ἐν λόγῳ κειμένην καί τοῖς νοήμασι, κινητικήν εἶναί φασι, τ῅ς πρός τήν μεθέξει κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σιν ἐφέσεως· τήν δέ κατ᾿ ἐνέργειαν, διά τ῅ς πείρας μεθέξει παρεχομένην τοῦ γνωσθέντος τήν αἴσθησιν [male edita, ἔφεσιν, cupiditatem], ἀφαιρετικήν εἶναι τ῅ς ἐν λόγῳ κειμένης καί νοήμασι γνώσεως. λ΄. Διττήν εἶναι λέγειν τήν γν῵σιν, τήν μέν, ἐν λόγῳ κειμένην καί θείοις νοήμασι, κατ᾿ εἶδος παροῦσαν τήν αἴσθησιν τ῵ν νοηθέντων ο὎κ ἔχουσαν· τήν δέ, κατ᾿ ἐνέργειαν μόνην ἔχουσαν, δίχα λόγου καί νοημάτων τ῵ν ἀληθ῵ν τήν κατ᾿ εἶδος ἀπόλαυσιν. ἖πειδή γάρ διά γνώσεως ὁ λόγος τό γνωστόν πέφυκεν ὏ποσημαίνειν, κινεῖ τήν ἔφεσιν τ῵ν δι᾿ α὎τοῦ κινουμένων, πρός τήν τοῦ σημανθέντος ἀπόλαυσιν. λα΄. Ἀμήχανον εἶναί φασιν οἱ σοφοί, συνυπάρχειν τῆ πείρᾳ τοῦ Θεοῦ, τόν περί α὎τοῦ λόγον, ἤ τῆ αἰσθήσει τοῦ Θεοῦ, τήν περί α὎τοῦ νόησιν. Λόγον δέ περί Θεοῦ φημι, τήν ἐκ τ῵ν ὄντων ἀναλογίαν τ῅ς περί α὎τοῦ γνωστικ῅ς θεωρίας· αἴσθησιν δέ, τήν ἐν τῆ μεθέξει πεῖραν τ῵ν ὏πέρ φύσιν ἀγαθ῵ν· (1317) νόησιν δέ, τήν ἐκ τ῵ν ὄντων ἁπλ῅ν περί α὎τοῦ καί ἐνιαίαν γν῵σιν· τάχα δέ καί ἐπ᾿ ἄλλου παντός τοῦτο γνωρίζεται· εἴπερ ἟ τοῦδε τοῦ πράγματος πεῖρα, τόν περί α὎τοῦ καταπαύει λόγον· καί ἟ τοῦδε τοῦ πράγματος αἴσθησις, τήν περί α὎τοῦ σχολάζουσαν ἐργάζεται νόησιν. Πεῖραν δέ λέγω, α὎τήν τήν κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σιν, τήν μετά

350 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πάντα λόγον ἐπιγινομένην· αἴσθησιν δέ, α὎τήν τοῦ γνωσθέντος τήν μέθεξιν, τήν μετά π᾵σαν νόησιν ἐκφαινομένην. Καί τοῦτο τυχόν μυστικ῵ς διδάσκων ὁ μέγας Ἀπόστολος, φησίν· Εἴτε δέ προφητεῖαι καταργηθήσονται, εἴτε γλ῵σσαι παύσονται, εἴτε γν῵σις καταργηθήσεται, περί τ῅ς ἐν λόγῳ κειμένης καί νοήμασι γνώσεως δηλονότι φάσκων. λβ΄. ἖χρ῅ν ὡς ἀληθ῵ς τόν κατά φύσιν τ῅ς τ῵ν ὄντων ο὎σίας δημιουργόν, καί τ῅ς κατά χάριν α὎τουργόν γενέσθαι τ῵ν γεγονότων θεώσεως· ἵνα ὁ τοῦ εἶναι δοτήρ, φαν῅ καί τοῦ ἀεί εὖ εἶναι χαριστικός. ἖πεί οὖν ο὎δέν τ῵ν ὄντων ἑαυτό τοπαράπαν, ἤ ἄλλο γινώσκει ὅ τί ποτε κατ᾿ ο὎σίαν ἐστίν, εἰκότως ο὎δέ τ῵ν γενησομένων ο὎δενός ο὎δέν τ῵ν ὄντων, ἔχει κατά φύσιν τήν πρόγνωσιν, πλήν τοῦ ὏πέρ τά ὄντα Θεοῦ, καί ἑαυτόν γινώσκοντος, ὅ τι κατ᾿ ο὎σίαν ἐστί, καί πάντων τ῵ν ὏π᾿ α὎τοῦ πεποιημένων, καί πρίν γενέσθαι προεγνωκότος τήν ὕπαρξιν· καί μέλλοντος κατά χάριν φιλοτιμεῖσθαι τοῖς οὖσι τήν ἑαυτ῵ν, καί ἄλλων, ὅ τί ποτε κατ᾿ ο὎σίαν ὏πάρχουσι γν῵σιν, καί τούς ἐν α὎τῶ μονοειδ῵ς προόντας τ῅ς α὎τ῵ν γενέσεως φανερ῵σαι λόγους. λγ΄. ὇ τήν φύσιν τ῵ν ἀνθρώπων δημιουργήσας λόγος [gg. ad Thalas. g. 61 Θεός], ο὎ σενέκτισεν α὎τῆ κατά αἴσθησιν, οὔτε ἟δονήν, οὔτε ὀδύνην· ἀλλά δύναμίν τινα κατά νοῦν α὎τῆ πρός ἟δονήν, καθ᾿ ἥν ἀῤῥήτως ἀπολαύειν α὎τοῦ δυνήσεται, ἐνετεκτήνατο. Σαύτην δέ τήν δύναμιν, λέγω δέ τήν κατά φύσιν τοῦ νοῦ πρός τόν Θεόν ἔφεσιν, ἅμα τῶ γενέσθαι, τῆ αἰσθήσει δούς ὁ πρ῵τος ἄνθρωπος, πρός τά αἰσθητά κατ᾿ α὎τήν τήν πρώτην κίνησιν διά μέσης τ῅ς αἰσθήσεως ἔσχε παρά φύσιν ἐνεργουμένην τήν ἟δονήν· ᾗτινι κατά πρόνοιαν ὁ τ῅ς ἟μ῵ν σωτηρίας κηδόμενος, παρέπηξεν ὥσπερ τινά τιμωρόν δύναμιν, τήν ὀδύνην· καθ᾿ ἥν ὁ τοῦ θανάτου μετά σοφίας ἐνεῤῥιζώθη τῆ τοῦ σώματος φύσει νόμος, περιορίζων τ῅ς τοῦ νοῦ μανίας παρά φύσιν ἐπί τά αἰσθητά κινουμένην τήν ἔφεσιν. λδ΄. Ἡδονή καί ὀδύνη, τῆ φύσει τ῅ς σαρκός ο὎ συνεκτίσθησαν· ἀλλ᾿ ἟ παράβασις, τήν μέν, ἐπενόησεν εἰς φθοράν τ῅ς προαιρέσεως· τήν δέ, κατεδίκασεν εἰς λύσιν τ῅ς φύσεως· ἵνα ἟ μέν ἟δονή, ψυχ῅ς ἑκούσιον ἐργάσηται θάνατον τήν ἁμαρτίαν· ἟ δέ ὀδύνη διά τ῅ς λύσεως, τήν κατ᾿ εἶδος ποιήσηται τ῅ς σαρκός ἀπογένεσιν. (1320) Κατά πρόνοιαν γάρ πρός κόλασιν τ῅ς κατά προαίρεσιν ἟δον῅ς, δέδωκεν ὁ Θεός τῆ φύσει, τήν παρά προαίρεσιν ὀδύνην, καί τόν ἐπ᾿ α὎τῆ θάνατον. λε΄. Διά τήν ἐπελθοῦσαν τ῅ φύσει παρά λόγον ἟δονήν, ἟ κατά λόγον ἐπεισ῅λθεν ὀδύνη, διά πολλ῵ν παθημάτων, ἐν οἷς καί ἐξ ὧν ὁ θάνατος, ποιουμένη τ῅ς παρά φύσιν ἟δον῅ς τήν ἀφαίρεσιν· ο὎ μήν δέ καί τελείαν ἀναίρεσιν, καί ἥν ἟ κατά νοῦν τ῅ς θείας ἟δον῅ς, ἀναδείκνυσθαι πέφυκε χάρις. λστ΄. Ἡ τ῵ν ἑκουσίων πόνων ἐπίνοια, καί ἟ τ῵ν ἀκουσίων ἐπαγωγή, ἀφαιροῦνται μέν τήν ἟δονήν, τήν κατ᾿ ἐνέργειαν α὎τ῅ς καταπαύουσαι κίνησιν· ο὎κ ἀναιροῦσι δέ τήν ὥσπερ νόμον τῆ φύσει ἐγκειμένην πρός γένεσιν α὎τῆ δύναμιν. Ἡ γάρ κατ᾿ ἀρετήν φιλοσοφία, γνώμης ἀπάθειαν, ἀλλ᾿ ο὎ φύσεως ἐργάζεσθαι πέφυκε· καθ᾿ ἥν δηλαδή τήν γνωμικήν ἀπάθειαν, ἟ κατά νοῦν τ῅ς θείας ἟δον῅ς ἐπιγίνεται χάρις. λζ΄. Π᾵ς πόνος, ὡς αἰτίαν τ῅ς ἰδίας γενέσεως ἔχων, κατ᾿ ἐνέργειαν προηγουμένην τήν ἟δονήν, χρέος ἐστί δηλαδή, φυσικ῵ς κατ᾿ αἰτίαν παρά πάντων τ῵ν μετειληφότων τ῅ς φύσεως ἐκτιννύμενον. Σῆ γάρ παρά φύσιν ἟δονῆ, πάντως παρέπεται φυσικ῵ς ὁ πόνος ἐν π᾵σιν, ὧν ὁ τ῅ς ἟δον῅ς νόμος ἀναιτίως προκαθηγήσατο τ῅ς γένεσεως. Ἀναίτιον δέ φημι τήν ἐκ τ῅ς παραβάσεως ἟δονήν, ὡς μή γενομένην δηλονότι προλαβόντος πόνου διάδοχον. λη΄. Ἀμήχανον ἦν παντελ῵ς, τήν φύσιν ὏ποκλιθεῖσαν τ῅ τε κατά προαίρεσιν ἟δονῆ, καί τῆ παρά προαίρεσιν ὀδύνῃ, πάλιν εἰς τήν ἐξαρχ῅ς ἀνακληθ῅ναι ζωήν, εἰ μή γέγονεν ἄνθρωπος ὁ δημιουργός, προαιρέσει δεχόμενος τήν πρός κόλασιν τ῅ς κατά προαίρεσιν τ῅ς φύσεως ἟δον῅ς, ἐπινοηθεῖσαν ὀδύνην, ο὎κ ἔχουσαν προηγουμένην α὎τ῅ς τήν ἐξ ἟δον῅ς γένεσιν· ἵνα τ῅ς ἐκ καταδίκης ἐλευθερώσῃ τήν φύσιν γεννήσεως, ἐξ ἟δον῅ς ἀρχήν ο὎κ ἔχουσαν καταδεχόμενος γέννησιν. λθ΄. ἖πειδή μετά τήν παράβασιν πάντες ἄνθρωποι τήν ἟δονήν εἶχον τ῅ς ἰδίας φυσικ῵ς προκαθηγουμένην γενέσεως, καί ο὎δείς ἦν τοσύνολον ὁ τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν ἐμπαθοῦς γενέσεως φυσικ῵ς ὏πάρχων ἐλεύθερος· ἀλλ᾿ ὡς χρέος πάντες φυσικόν ἀποδιδόντες τούς πόνους, καί τήν ἐπ᾿ α὎τοῖς ὏πέμενον θάνατον· (1321) καί ἦν ἄπορος παντάπασιν ὁ τ῅ς ἐλευθερίας τρόπος, τοῖς ὏πό τ῅ς ἀδίκου τυραννουμένοις ἟δον῅ς, καί ὏πό τ῵ν δικαίων πόνων, καί τοῦ ἐπ᾿ α὎τοῖς δικαιοτάτου θανάτου φυσικ῵ς ἐνεχομένοις· ἔδει δέ πρός ἀναίρεσιν μέν τ῅ς ἀδικωτάτης ἟δον῅ς, καί τ῵ν δι᾿ α὎τήν δικαιοτάτων πόνων, ὏φ᾿ ὧν ἐλεειν῵ς διεσπ᾵το πάσχων ὁ ἄνθρωπος, ἐκ φθορ᾵ς τ῅ς καθ᾿ ἟δονήν ἔχων τήν ἀρχήν τ῅ς γενέσεως, καί εἰς φθοράν τήν διά τοῦ θανάτου τό τ῅ς ζω῅ς καταλήγων τέλος· πρός δέ τήν ἐπανόρθωσιν τ῅ς ἀπαθοῦς φύσεως, ἐπινοηθ῅ναι πόνον καί θάνατον, ἄδικον ὁμοῦ καί ἀναίτιον· ἀναίτιον μέν, ὡς ο὎δαμ῵ς προαλαβοῦσαν ἟δονήν ἐσχηκότα πρός γένεσιν· ἄδικον δέ, ὡς ο὎δεμι᾵ς τοπαράπαν ζω῅ς ἐμπαθοῦς ὄντα διάδοχον, ἵνα μέσος 351 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html διαληφθείς ἟δον῅ς ἀδίκου, καί πόνου καί θανάτου δικαιοτάτου, πόνος καί θάνατος ἀδικώτατος, ἀνέλῃ διόλου τήν ἐξ ἟δον῅ς ἀδικωτάτην ἀρχήν, καί τό δι᾿ α὎τήν διά θανάτου δικαιότατον τέλος τ῅ς φύσεως, καί γένηται πάλιν ἟δον῅ς καί ὀδύνης ἐλεύθερον τό γένος τ῵ν ἀνθρώπων, τήν ἐξαρχ῅ς ε὎κληρίαν ἀπολαβούσης τ῅ς φύσεως, μηδενί τ῵ν ἐμπεφυκότων τοῖς ὏πό γένεσιν καί φθοράν γνωρισμάτων μολυνομένην. Διά τοῦτο Θεός ὏πάρχων τέλειος κατά φύσιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, γίνεται τέλειος ἄνθρωπος ἐκ ψυχ῅ς νοερ᾵ς καί σώματος παθητοῦ κατά φύσιν παραπλησίως ἟μῖν, χωρίς μόνης ἁμαρτίας συνεστώς· τήν μέν ἐκ τ῅ς παρακο῅ς ἟δονήν, ο὎δαμ῵ς τοσύνολον ἐσχηκώς, προηγουμένην α὎τοῦ τ῅ς ἐκ γυναικός ἐν χρόνῳ γενέσεως· τήν δέ δι᾿ α὎τήν ὀδύνην, ὏πάρχουσαν τέλος τ῅ς φύσεως, διά φιλανθρωπίαν κατά θέλησιν προσηκάμενος, ἵνα πάσχων ἀδίκως, ἀνέλῃ τήν ἐξ ἟δον῅ς ἀδίκου τυραννοῦσαν τήν φύσιν ἀρχήν τ῅ς γενέσεως· ο὎κ ἔχουσαν ὡς χρέος ὏πέρ α὎τ῅ς ἐκτιννύμενον κατά τούς ἄλλους ἀνθρώπους καί τοῦ Κυρίου τόν θάνατον, ἀλλά μ᾵λλον κατ᾿ α὎τ῅ς προβεβλημένον· καί τό διά τοῦ θανάτου δίκαιον τέλος ἐξαφανίσῃ τ῅ς φύσεως, ο὎κ ἔχων τήν δ᾿ ἥν ἐπεισ῅λθε, καί ὏π᾿ α὎τοῦ δικαίως τιμωρουμένην, ὡς αἰτίαν τοῦ εἶναι παράνομον ἟δονήν. μ΄. Ἔδει ὡς ἀληθ῵ς, ἔδει, σοφόν καί δίκαιον καί δυνατόν ὄντα κατά φύσιν τόν Κύριον, ὡς μέν σοφόν, μή ἀγνο῅σαι τόν τρόπος τ῅ς ἰατρείας· ὡς δίκαιον δέ, μή τυραννικήν ποιήσασθαι τοῦ κατειλημμένου κατά γνώμην ὏πό τ῅ς ἁμαρτίας ἀνθρώπου τήν σωτηρίαν· ὡς δέ πάντα δυνάμενος, μή ἀτον῅σαι πρός τήν τ῅ς ἰατρείας ἐκπλήρωσιν. μα΄. Σό μέν σοφόν τοῦ Θεοῦ, ἐν τῶ γενέσθαι φύσει κατ᾿ ἀλήθειαν ἄνθρωπον δείκνυται· τό δέ δίκαιον, ἐν τῶ τό παθητόν κατά τήν γένεσιν ὁμοίως ἟μῖν ἀνειληφέναι τ῅ς φύσεως· τό δέ δυνατόν, ἐν τῶ διά παθημάτων καί θανάτου, ζωήν ἀΐδιον τῆ φύσει δημιουργ῅σαι καί ἀπάθειαν ἄτρεπτον. μβ΄. (1324) Σό μέν τ῅ς σοφίας λόγον, ἐν τῶ τρόπῳ τ῅ς ἰατρείας, φανερόν ὁ Κύριος ἐποίησε, χωρίς τροπ῅ς καί τ῅ς οἱασοῦν ἀλλοιώσεως, γενόμενος ἄνθρωπος· τήν ἰσότητα δέ τ῅ς δικαιοσύνης, ἐν τῶ μεγέθει τ῅ς συγκαταβάσεως ἔδειξε, τό ἐν τῶ παθητῶ κατάκριμα τ῅ς φύσεως, κατά θέλησιν ὏ποδύς, κἀκεῖνο ποιήσας ὅπλον πρός τήν τ῅ς ἁμαρτίας ἀναίρεσιν και τοῦ δι᾿ α὎τήν θανάτου, τουτέστι τ῅ς ἟δον῅ς καί τ῅ς δι᾿ α὎τήν ὀδύνης, ἐν ᾧ τ῅ς ἁμαρτίας ὏π῅ρχε καί τοῦ θανάτου τό κράτος, καί ἟ κατά τήν ἟δονήν τ῅ς ἁμαρτίας τυραννίς, καί ἟ δι᾿ α὎τήν κατά τήν ὀδύνην τοῦ θανάτου δυναστεία. ἖ν γάρ τῶ παθητῶ προδήλως ὏πάρχει τ῅ς φύσεως, τό τ῅ς ἟δον῅ς κράτος καί τό τ῅ς ὀδύνης. Καί γάρ πως τ῅ς ὀδύνης πλέον τό κατά φύσιν ἐπιτεινόμενον πρόστιμον, διά τ῅ς ἟δον῅ς α὎τήν παραμυθεῖσθαι σπουδάζομεν· θέλοντες γάρ ἐκφυγεῖν τήν κατά τήν ὀδύνην ἐπίπονον αἴσθησιν, πρός τήν ἟δονήν καταφεύγομεν, τῶ τ῅ς ὀδύνης αἰκισμῶ πιεζομένην τήν φύσιν, ἐπιχειροῦντες παραμυθεῖσθαι. ΢πεύδοντες δέ διά τ῅ς ἟δον῅ς τά τ῅ς ὀδύνης ἀμβλῦναι κινήματα, πλέον α὎τ῅ς τό καθ᾿ ἑαυτ῵ν ἐπικυροῦμεν χειρόγραφον, ὀδύνης καί πόνων ἔχειν τήν ἟δονήν ἀπολελυμένην ο὎ δυνάμενοι. μγ΄. Σήν δέ τ῅ς ὏περβαλλούσης δυνάμεως ἰσχύν δ῅λον κατέστησε, τ῵ν οἷς α὎τός ἔπασχεν ἐναντίων, ὏ποστήσας τῆ φύσει τήν γένεσιν ἄτρεπτον· διά πάθους γάρ τήν ἀπάθειαν, καί διά πόνων τήν ἄνεσιν, καί διά θανάτου τήν ἀΐδιον ζωήν τῆ φύσει δούς, πάλιν ἀποκατέστησε· ταῖς ἑαυτοῦ καταστερήσεσι τάς ἕξεις ἀνακαινίσας τ῅ς φύσεως, καί διά τ῅ς ἰδίας σαρκώσεως, τήν ὏πέρ φύσιν χάριν δωρησάμενος τῆ φύσει, τήν θέωσιν. μδ΄. Γέγονε ὁ Θεός κατ᾿ ἀλήθειαν ἄνθρωπος, καί δέδωκεν ἄλλην ἀρχήν τῆ φύσει δευτέρας γενέσεως, διά πόνου πρός ἟δονήν μελλούσης ζω῅ς καταλήγουσαν. Ὡς γάρ Ἀδάμ ὁ προπάτωρ τήν θείαν ἐντολήν παραβάς, ἄλλην ἀρχήν γενέσεως, ἐξ ἟δον῅ς μέν συνισταμένην, εἰς δέ τόν διά πόνου θάνατον τελευτ῵σαν τῆ φύσει παρά τήν πρώτην παρεισήγαγε, καί ἐπενόησε κατά τήν συμβουλήν τοῦ ὄφεως ἟δονήν ο὎κ οὖσαν προλαβόντος πόνου διάδοχον, ἀλλά μ᾵λλον εἰς τόν πόνον περαιουμένην, πάντας τούς ἐξ α὎τοῦ σαρκί γενομένους κατ᾿ α὎τόν, διά τήν ἐξ ἟δον῅ς ἄδικον ἀρχήν, εἶχε συνυπαγομένους α὎τῶ δικαίως, πρός τό διά πόνου κατά τόν θάνατον τέλος· οὕτω καί ὁ Κύριος γενόμενος ἄνθρωπος, καί ἄλλην ἀρχήν δευτέρας γενέσεως ἐκ Πνεύματος ἁγίου τῆ φύσει δημιουργήσας, καί τόν διά πόνου τοῦ Ἀδάμ δικαιότατον καταδεξάμενος θάνατον, ἐν α὎τῶ δηλαδή γενόμενον ἀδικώτατον, ὡς ο὎κ ἔχοντα τ῅ς ἰδίας γενέσεως ἀρχήν τήν ἐκ παρακο῅ς ἀδικωτάτην τοῦ προπάτορος ἟δονήν, ἀμφοτέρων τ῵ν ἄκρων, ἀρχ῅ς τε λέγω καί τέλους τ῅ς κατά τόν Ἀδάμ ἀνθρωπίνης γενέσεως, οἷα δή (1325) προηγουμένως ο὎κ ὄντων ἐκ τοῦ Θεοῦ, τήν ἀναίρεσιν ἐποιήσατο, καί πάντας τούς μυστικ῵ς ἐξ α὎τοῦ ἀναγεννωμένους, τ῅ς ἐπ᾿ α὎τ῅ς ἐνοχ῅ς ἐλευθέρους κατέστησε. με΄. Σήν ἐκ τοῦ νόμου τ῅ς ἁμαρτίας ἟δονήν εἰς ἀθέτησιν τ῅ς κατά σάρκα γεννήσεως τ῵ν ἐν α὎τῶ χάριτι διά Πνεύματος γεννωμένων ὁ Κύριος ἀφελόμενος, τόν εἰς καταδίκην τό πρότερον ὄντα τ῅ς φύσεως, εἰς τήν τ῅ς ἁμαρτίας κατάκρισιν α὎τοῖς συγχωρεῖ δέχεσθαι θάνατον, ἔχοντας μέν τοῦ Ἀδάμ ο὎κέτι τήν ἐκ τοῦ Ἀδάμ ἟δονήν τ῅ς γενέσεως· μόνην δέ τήν διά τόν Ἀδάμ ὀδύνην ἐνεργοῦσαν ἐν α὎τοῖς· ο὎ κατά χρέος ὏πέρ ἁμαρτίας, ἀλλά κατ᾿ οἰκονομίαν, διά τήν κατά φύσιν περίστασιν, κατά τ῅ς

352 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἁμαρτίας, τόν θάνατον· ὅς ὁπόταν μή ἔχει γενν῵σαν α὎τόν μητέρα τήν, ἧς γίνεσθαι πέφυκε τιμωρός, ἟δονήν ἀϊδίου ζω῅ς προδήλως καθίσταται πατήρ. Ὡς γάρ τοῦ Ἀδάμ ἟ καθ᾿ ἟δονήν ζωή, θανάτου καί φθορ᾵ς γέγονε μήτηρ, οὕτω καί ὁ διά τόν Ἀδάμ τοῦ Κυρίου θάνατος ὏πάρχων τ῅ς ἐκ τοῦ Ἀδάμ ἐλεύθερος ἟δον῅ς, ἀϊδίου γεννήτωρ γίνεται ζω῅ς. μστ΄. Ἀρχήν ἔσχε μετά τήν παράβασιν ἟ τ῵ν ἀνθρώπων φύσις τ῅ς ἰδίας γενέσεως τήν καθ᾿ ἟δονήν ἐκ σπορ᾵ς σύλληψιν, καί τήν κατά ῥεῦσιν γένεσιν· καί τέλος, τήν κατ᾿ ὀδύνην διά φθορ᾵ς θάνατον· ὁ δέ Κύριος ταύτην ο὎κ ἔχων ἀρχήν τ῅ς κατά σάρκα γεννήσεως, οὔτε τῶ τέλει, τουτέστι τῶ θανάτῳ, ὏π῅ρχεν ἁλωτός. μζ΄. Σόν Ἀδάμ ἟ ἁμαρτία καταρχάς δελεάσασα, πρός παράβασιν τ῅ς θείας παρέπεισεν ἐλθεῖν ἐντολ῅ς· καθ᾿ ἥν τήν ἟δονήν ὏ποστήσασα, καί ἑαυτήν διά τ῅ς ἟δον῅ς ἐν α὎τῶ καθηλώσασα τῶ πυθμένι τ῅ς φύσεως, τόν θάνατον τ῅ς ὅλης κατέκρινε φύσεως, ὠθοῦσα πρός ἀπογένεσιν κατά τόν θάνατον διά τοῦ ἀνθρώπου, τήν φύσιν τ῵ν γεγονότων. Σοῦτο γάρ καί μεμηχάνητο τῶ σπορεῖ τ῅ς ἁμαρτίας, καί πατρί τ῅ς κακίας πονηρῶ διαβόλῳ, τῶ ἑαυτόν μέν ἐξ ὏περηφανίας τ῅ς θείας ἐξοικίσαντι δόξης, διά φθόνον δέ τόν τε πρός ἟μ᾵ς καί τόν Θεόν, τοῦ παραδείσου τόν Ἀδάμ ἐξοικίσαντι, ἀφανίσαι τά ἔργα τοῦ Θεοῦ, καί διαλῦσαι τά σενεστ῵τα πρός γένεσιν. μη΄. Υθον῵ν τῶ Θεῶ καί ἟μῖν ὁ διάβολος, δόλῳ τόν ἄνθρωπον ὏πό Θεοῦ φθονεῖσθαι παραπείσας, παραβ῅ναι τήν ἐντολήν παρεσκεύασε. Σῶ Θεῶ μέν, ἵνα φανερά μή γένηται κατ᾿ ἐνέργειαν ἟ πανύμνητος α὎τοῦ δύναμις θεουργοῦσα τόν ἄνθρωπον· τῶ δ᾿ ἀνθρώπῳ προδήλως, ἵνα μή γένηται τ῅ς θείας ἐν εἴδει κατ᾿ ἀρετήν μέτοχος δόξης. Υθονεῖ γάρ ὁ μιαρώτατος ο὎ μόνον ἟μῖν τ῅ς ἐπί τῶ Θεῶ διά τήν ἀρετήν δόξης, ἀλλά καί τῶ Θεῶ τ῅ς ἐφ᾿ ἟μῖν διά τήν σωτηρίαν πανυμνήτου δυνάμεως. μθ΄. Ὥσπερ ἐν τῶ Ἀδάμ ὁ θάνατος τ῅ς φύσεως ὏π῅ρχε κατάκρισις, (1328) ἀρχήν ἐχούσης τήν ἟δονήν τ῅ς ἰδίας γενέσεως· οὕτως ὁ θάνατος ἐν Φριστῶ, τ῅ς ἁμαρτίας κατάκρισις γέγονεν, ἟δον῅ς καθαράν ἐν Φριστῶ πάλιν τ῅ς φύσεως ἀπολαβούσης τήν γένεσιν. ν΄. Εἰ ἟μεῖς οἱ οἶκος τοῦ Θεοῦ χάριτι γενέσθαι ἀξιωθέντες διά Πνεύματος, τοσαύτην ὏πέρ δικαιοσύνης εἰς κατάκρισιν τ῅ς ἁμαρτίας ὏πομονήν ἐπιδείκνυσθαι παθημάτων ὀφείλομεν, καί ὡς κακοῦργοι τόν ἐφύβριστον, ἀγαθοί τυγχάνοντες, προθύμως ἀποφέρεσθαι θάνατον, τί τό τέλος τ῵ν ἀπειθούντων τῶ τοῦ Θεοῦ Ε὎αγγελίῳ ; τουτέστι ποῖον ἔσται τό τέλος, ἤγουν ἟ κρίσις, τ῵ν μή μόνον ζ῵σάν τε καί ἐνεργουμένην, κατά τε ψυχήν καί σ῵μα, γνώμῃ τε καί φύσει τήν καθ᾿ ἟δονήν τοῦ Ἀδάμ κρατήσασαν τ῅ς φύσεως γένεσιν μέχρι τέλους διά σπουδ῅ς ἐσχηκότων, ἀλλά μήτε προσδεξαμένων παρακαλοῦντα τόν Θεόν καί Πατέρα δι᾿ Τἱοῦ σαρκωθέντος· μή τε μήν α὎τόν τόν ὏πέρ τοῦ Πατρός πρεσβεύοντα μεσίτην καί Τἱόν, καί ὏πέρ τ῅ς ἟μ῵ν εἰς τόν Πατέρα καταλλαγ῅ς, ἑαυτόν βουλήσει τοῦ Πατρός, εἰς τόν ὏πέρ ἟μ῵ν θάνατον κατά θέλησιν προϊέμενον, ὅπως δι᾿ ἑαυτόν ἟μ᾵ς τοσοῦτον δοξάσῃ, τῶ κάλλει καταφαιδρύνας τ῅ς οἰκείας θεότητος, ὅσον δι᾿ ἟μ᾵ς α὎τός κατεδέξατο τοῖς ἟μ῵ν ἀτιμασθ῅ναι παθήμασιν. να΄. ἖πειδή πάντων τ῵ν σωζομένων ὁ Θεός, ἔσται τόπος ἀπερίγραφός τε καί ἀδιάστατος καί ἄπειρος, π᾵σι πάντα γενόμενος κατά τήν ἀναλογίαν τ῅ς δικαιοσύνης, μ᾵λλον δέ κατά τό μέτρον τ῵ν μετά γνώσεως ὏πέρ δικαιοσύνης ἐνταῦθα παθημάτων, ἑαυτόν ἑκάστῳ δωρούμενος, καθάπερ ψυχή σώματος μέλεσι κατά τήν ὏ποκειμένην ἑκάστῳ μέλει δύναμιν, ἑαυτήν ἐνεργοῦσαν ἐκφαίνουσα, καί πρός τό εἶναι δι᾿ ἑαυτ῅ς τά μέλη συνέχουσα πρός ζωήν συγρατούμενα· ὁ ἀσεβής καί ἁμαρτωλός ποῦ φανεῖται, ταύτης ἐστερημένος τ῅ς χάριτος; ὇ γάρ μή δυνάμενος ἐνεργουμένην τήν κατά τό εὖ εἶναι τοῦ Θεοῦ δέξασθαι παρουσίαν, ποῦ φανεῖται, τ῅ς θείας ζω῅ς τ῅ς ὏πέρ αἰ῵να καί χρόνον καί τόπον ὏πομείνας τήν ἔκπτωσιν; νβ΄. ὇ τόν Θεόν ο὎κ ἔχων πρός τό εὖ εἶναι συνέχοντα τήν ζωήν, τόν μέλλοντα π᾵σι γίνεσθαι τόπον τοῖς ἀξίοις, π῵ς ἔσται, τόπον α὎τόν ο὎κ ἔχων τόν Θεόν κατά τήν τ῵ν εὖ εἶναι ἐν Θεῶ μονήν τε καί ἵδρυσιν; Καί εἰ μετά πολλ῅ς δυσχερείας ὁ δίκαιος σώζεται, τί ἔσται, ἤ τί πείσεται ὁ μηδένα λόγον ε὎σεβείας καί ἀρετ῅ς κατά τήν παροῦσαν ζωήν ποιησάμενος; νγ΄. ὇ μέν Θεός κατά μίαν ἀπειροδύναμον τ῅ς ἀγαθότητος βούλησιν, πάντας συνέξει καί ἀγγέλους καί ἀνθρώπους, ἀγαθούς τε καί πονηρούς· οὗτοι δέ πάντες, ο὎κ ἴσως μεθέξουσι Θεοῦ, τοῦ διά πάντων ἀσχέτως χωρήσαντος, ἀλλ᾿ ἀναλόγως ἑαυτοῖς. νδ΄. Οἱ μέν τῆ φύσει φυλάξαντες διά πάντων (1329) ἰσονομοῦσαν τήν γνώμην, καί τ῵ν τ῅ς φύσεως λόγων κατ᾿ ἐνέργειαν δεκτικήν α὎τήν καταστήσαντες καθ᾿ ὅλον τόν τοῦ εὖ εἶναι λόγον, διά τήν πρός τήν θείαν βούλησιν τ῅ς γνώμης ε὎πάθειαν, ὅλης [gu. illa 61,ὅλως] μεθέξουσι τ῅ς ἀγαθότητος, κατά τήν α὎τοῖς ἐπιλάμπουσαν ὡς ἐν ἀγγέλοις ἤ ὡς ἐν ἀνθρώποις θείαν ζωήν. Οἱ δέ τῆ φύσει ποιήσαντες ἀνισονομοῦσαν διά πάντων τήν γνώμην, καί τ῵ν τ῅ς φύσεως λόγων κατά τήν ἐνέργειαν σκεδαστικήν α὎τήν ἀποδείξαντες καθ᾿ ὅλον τόν τοῦ εὖ εἶναι λόγον, διά τήν πρός τήν θείαν βούλησιν τ῅ς γνώμης ἀντιπάθειαν, ὅλης ἐκπεσοῦνται τ῅ς

353 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀγαθότητος, κατά τήν ἐμφαινομένην α὎τοῖς πρός τό φεῦ εἶναι τ῅ς γνώμης οἰκείωσιν· καθ᾿ ἥν ἟ πρός τόν Θεόν ἔσται τ῵ν τοιούτων διάστασις, ο὎κ ἐχόντων κατά τήν πρόθεσιν τ῅ς γνώμης, ταῖς ἐνεργείαις τ῵ν ἀγαθ῵ν, τόν τοῦ εὖ εἶναι λόγον ζωογονούμενον, καθ᾿ ὅν ἟ θεία ζωή διαφαίνεσθαι πέφυκε. νε΄. Ζυγός τ῅ς ἑκάστου γνώμης ἔσται κατά τήν κρίσιν, ὁ τ῅ς φύσεως λόγος, τήν πρός τό φεῦ, ἤ εὖ α὎τ῅ς διελέγχων κίνησιν, καθ᾿ ἥν ἟ τ῅ς θείας ζω῅ς μέθεξις ἤ ἀμαθεξία γίνεσθαι πέφυκε. Κατά γάρ τό εἶναι καί ἀεί εἶναι, πάντες συνέξει παρών ὁ Θεός· κατά δέ τό ἀεί εἶναι, μόνους ἰδιοτρόπως τούς ἁγίους, ἀγγέλους τε καί ἀνθρώπους, τό ἀεί φεῦ εἶναι, τοῖς μή τοιούτοις ὡς γνώμης καρπόν ἀφείς ἐπικιρνώμενον. νστ΄. Ο὎ συνεπάγεται τῆ κατά φύσιν τ῵ν ἐξ ὧν συνέστηκεν ἑτερότητι, καί τήν καθ᾿ ὏πόστασιν διαφοράν τό μυστήριον τ῅ς θείας σαρκώσεως· τό μέν, ἵνα μή προσθήκην λάβῃ τό τ῅ς Σριάδος μυστήριον· τό δέ, ἵνα μηδέν ᾗ τῆ θεότητι κατά φύσιν ὁμογενές καί ὁμοούσιον. Δύο γάρ φύσεων πρός ὏πόστασιν, ἀλλ᾿ ο὎ πρός φύσιν μίαν γέγονε σύνοδος· ἵνα καί τό καθ᾿ ὏πόστασιν ἕν ἐκ τ῵ν ἀλλήλαις συνδραμουσ῵ν φύσεων δειχθῆ κατά τήν ἕνωσιν ἀποτελούμενον, καί τό διάφορον τ῵ν συνελθόντων πρός τήν ἀδιάσπαστον ἕνωσιν κατά τήν φυσικήν ἰδιότητα πιστευθῆ, πάσης ἐκτός μένον τροπ῅ς καί συγχύσεως. νζ΄. Ο὎ λέγομεν ἐπί Φριστοῦ διαφοράν ὏ποστάσεων, ὅτι Σριάς μεμένηκεν ἟ Σριάς, καί σαρκωθέντος τοῦ Λόγου, προσθήκης προσώπου ο὎ προσγενομένης τῆ ἁγίᾳ Σριάδι διά τήν σάρκωσιν· λέγομεν δέ φύσεων διαφοράν, ἵνα μή τῶ Λόγῳ κατά τήν φύσιν ὁμοούσιον τήν σάρκα πρεσβεύωμεν. νη΄. ὇ μή λέγων φύσεως διαφοράν, ο὎κ ἔχει πόθεν πιστώσασθαι τήν ὅτι γέγονε σάρξ ὁ λόγος δίχα τροπ῅ς ὁμολογίαν· μή γινώσκων σωζόμενον κατά τήν φύσιν ἐν τῆ μιᾶ τοῦ ἑνός Φριστοῦ καί Θεοῦ ΢ωτ῅ρος ὏ποστάσει μετά τήν ἕνωσιν, τό προλαβόν καί τό προσειλημμένον. νθ΄. (1332) Εἰ σαρκός ἐν Φριστῶ καί θεότητος μετά τήν ἕνωσιν ὏πάρχει διαφορά κατά φύσιν· ο὎ γάρ τα὎τόν κατ᾿ ο὎σίαν ποτέ θεότης καί σάρξ· πρός φύσεως μι᾵ς γένεσιν, ἟ τ῵ν συνελθόντων ο὎δαμ῵ς γέγονεν ἕνωσις, ἀλλά πρός μίαν ὏πόστασιν, καθ᾿ ἥν ο὎δεμίαν ἐν Φριστῶ καθ᾿ οἱονδήποτε τρόπον ε὏ρίσκομεν διαφοράν. Σα὎τόν γάρ τῆ οἰκείᾳ σαρκί κατά τήν ὏πόστασιν ὁ Λόγος. Καθ᾿ ὅ γάρ ἄν ὁ Φριστός ἔχῃ διαφοράν, ἕν εἶναι κατά πάντα τρόπον ο὎ δύναται· καθ᾿ ὅ δέ τήν οἱανοῦν παντελ῵ς ο὎κ ἐπιδέχεται διαφοράν, κατά πάντα τρόπον τό ἕν ἐπ᾿ α὎τοῦ διαπαντός ε὎σεβ῵ς ἔχει καί ὄν καί λεγόμενον. ξ΄. Ἡ πίστις διά τ῅ς ἐλπίδος τήν εἰς Θεόν ἀγάπην τελείαν συνίστησιν· ἟ ἀγαθή συνείδησις, τήν εἰς τόν πλησίον διά τ῅ς φυλακ῅ς τ῵ν ἐντολ῵ν ἀγάπην ὏φίστησιν. Ἡ γάρ ἀγαθή συνείδησις παραβαθεῖσαν ἐντολήν ο὎κ ἔχει κατήγορον. Σαύτας δέ μόνη καρδία πιστεύεσθαι πέφυκε, τ῵ν ἐφιεμένων τ῅ς ἀληθοῦς σωτηρίας. ξα΄. Ο὎δέν τοῦ πιστεύειν ταχύτερον, καί τοῦ διά στόματος ὁμολογεῖν τοῦ πιστευθέντος τήν χάριν ἐστίν ε὎κολώτερον· τό μέν γάρ, δηλοῖ τήν ἔμψυχον πρός τόν πεποιηκότα τοῦ πεπιστευκότος ἀγάπην· τό δέ, τήν θεοφιλ῅ πρός τόν πλησίον διάθεσιν. Ἀγάπη δέ καί γνησία διάθεσις, ἤγουν πίστις καί ἀγαθή συνείδησις, ἔργον προδήλως τοῦ κατά καρδίαν ἀφανοῦς ὏πάρχει κινήματος, τ῅ς ἐκτός ὕλης πρός γένεσιν παντελ῵ς ο὎ δεόμενον. ξβ΄. ὇ τήν παντελ῅ περί τό καλόν ἀκινησίαν νοσ῵ν, περί τό κακόν ὏πάρχει πάντως ε὎κίνητος. Κατ᾿ ἄμφω γάρ ἀκίνητον ὏πάρχειν, ἀδύνατον. Ὅθεν καί λίθους καλεῖν οἶδεν ἟ Γραφή, τήν περί τά καλά τ῅ς ψυχ῅ς ῥαθυμίαν, ὡς ἀρετ῵ν ἀναισθητούσης· ξύλα δέ, τήν περί τά κακά προθυμίαν.Ἡ δέ κατ᾿ αἴσθησιν κίνησις συναπτομένη τῆ κατά νοῦν ἐνεργείᾳ, ποιεῖ τήν μετά γνώσεως ἀρετήν. ξγ΄. Μεσότοιχον ἟ Γραφή, τόν κατά φύσιν, ὡς οἶμαι, νόμον τοῦ σώματος κέκληκε· φραγμόν δέ, τήν ἐν τῶ νόμῳ τ῅ς σαρκός πρός τά πάθη σχέσιν, ἤγουν τήν ἁμαρτίαν. Μόνη γάρ ἟ πρός τά πάθη τ῅ς ἀτιμίαν σχέσις, τοῦ νόμου τ῅ς φύσεως, τουτέστι, τοῦ παθητοῦ τ῅ς φύσεως μέρους, φραγμός γίνεται, τ῅ς ψυχ῅ς τό σ῵μα διατειχίζων, καί τοῦ λόγου τ῵ν ἀρετ῵ν τήν πρός σάρκα διά μέσης ψυχ῅ς κατά τήν πρ᾵ξιν, μή συγχωρ῵ν γενέσθαι διάβασιν· ὁ δέ λόγος παραγενόμενος, καί τόν τ῅ς φύσως νόμον, ἤγουν τό τ῅ς φύσεως παθητόν (1333) [ unus. Feg. παθητικόν] καταπαλαίσας, τήν ἐν α὎τῶ τ῵ν παρά φύσιν παθ῵ν σχέσιν κατήργησεν. ξδ΄. Ἡνίκα μέν δι᾿ ἀπάτης δόλῳ συλ῵ν τήν περί Θεόν ἔμφυτον γν῵σιν τ῅ς φύσεως, ταύτην ὁ πονηρός εἰς ἑαυτόν σφετερίζεται, κλέπτης ἐστί, πρός ἑαυτόν ἀπό τοῦ Θεοῦ τό σέβας μεταφέρειν πειρώμενος· ἀπάγων δηλονότι τ῵ν ἐν τοῖς γεγονόσι πνευματικ῵ν λόγων, τήν κατά νοῦν τ῅ς ψυχ῅ς θεωρίαν, καί μόνῃ περιγράφων τήν νοεράν δύναμιν, τῆ κατά τήν ἐπιφάνειαν προσόψει τ῵ν 354 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html αἰσθητ῵ν. ὇πηνίκα δέ διά τ῵ν φυσικ῵ν ἀπαρχόμενος κινημάτων, πρός τά παρά φύσιν σοφιστικ῵ς κατασύρῃ τήν πρακτικήν δύναμιν, καί διά τ῵ν νομιζομένων καλ῵ν ταῖς χείροσι πιθαν῵ς προσηλώσῃ ταύτης τήν ἔφεσιν, ἐπί τῶ ὀνόματι Κυρίου ὀμνύει ψευδ῵ς, πρός ἄλλα παρ᾿ ὏πόσχεσιν ἄγων τήν πειθομένην ψυχήν. Καί ἔστι κλέπτης μέν, ὡς πρός ἑαυτόν συλ῵ν τήν γν῵σιν τ῅ς φύσεως· ἐπίορκος δέ, ὡς τό πρακτικόν τ῅ς ψυχ῅ς μάτην διαπονεῖσθαι πείθων τοῖς παρά φύσιν. ξε΄. Ἤ πάλιν, κλέπτης ἐστίν, ὁ πρός ἀπάτην τ῵ν ἀκουόντων τούς θείους δ῅θεν ἀσκούμενος λόγους, ὧν ο὎κ ἐπέγνω διά τ῵ν ἔργων τήν δύναμιν, τήν ψιλήν προφοράν δόξης ἐμπορίαν ποιούμενος, καί τῶ διά γλώσσης λόγῳ τόν τοῦ δίκαιος νομίζεσθαι παρά τ῵ν ἀκροωμένων θηρώμενος ἔπαινον. Καί ἁπλ῵ς εἰπεῖν, ὁ τῶ λόγῳ τόν βίον ἀνάρμοστον, καί τῆ γνώμει τήν διάθεσιν τ῅ς ψυχ῅ς ἔχων ἀντικειμένην, κλέπτης ἐστίν, ἐκ τ῵ν ἀλλοτρίων ἀγαθ῵ν ο὎ καλ῵ς διαφαινόμενος. Πρός ὅν ὁ λόγος εἰκότως ἐρεῖ, Σῶ δέ ἁμαρτωλῶ εἶπεν ὁ Θεός, Ἵνα τί σύ ἐκδιηγῆ τά δικαιώματά μου, καί ἀναλαμβάνεις τήν διαθήκην μου διά στόματός σου; ξστ΄. Κλέπτης ὡσαύτως ἐστί, καί ὁ τοῖς φαινομένοις τρόποις καί ἤθεσι, τήν μή φαινομένην συγκαλύπτων τ῅ς ψυχ῅ς κακουργίαν, ἐπιεικείας πλάσματι τήν ἔνδον ἐπικαλύπτων διάθεσιν· καί κλέπτων, ὥσπερ ἐκεῖνος τῆ προφορᾶ τ῵ν λόγων τ῅ς γνώσεως, τήν τ῵ν ἀκουόντων διάνοιαν· οὕτω δή καί α὎τός τῶ τρόπῳ τ῅ς τ῵ν ἞θ῵ν ὏ποκρίσεως, τ῵ν θεομένων τήν αἴσθησιν, πρός ὅν ὁμοίως εἰρήσεται, Αἰσχύνθητε, οἱ ἐνδεδυμένοι ἱμάτια ἀλλότρια· καί τό, Ἀποκαλύψει Κύριος τό σχ῅μα α὎τ῵ν ἐν τῆ καθ᾿ ἟μέρᾳ ἐκείνῃ. Καθ᾿ ἑκάστην γάρ ἐν τῶ κρυπτῶ τ῅ς καρδίας ἐργαστηρίῳ, ταῦτά μοι λέγοντος ἀκούειν δοκ῵ τοῦ Θεοῦ τήν ἟μέραν, ὡς ἐπ᾿ ἀμφοῖν διαῤῥήδην κατεγνωσμένος. ξζ΄. ἖πίορκός ἐστιν, ἤγουν ὀμνύων ἐπί τῶ ὀνόματι Κυρίου ψευδ῵ς, ὁ ἐπαγγελλόμενος τῶ Θεῶ τόν κατ᾿ ἀρετήν βίον, καί ἀλλότρια παρά τήν ὏πόσχεσιν τ῅ς οἰκείας ἐπαγγελίας ἐπιτηδεύων, καί τήν συνθήκην τ῅ς ὁμολογίας τοῦ σεμνοῦ βίου διά τ῅ς ἀργίας τ῵ν ἐντολ῵ν παραβαίνων. Καί συντόμως εἰπεῖν, ὁ κατά Θεόν ζῆν προελόμενος, (1336) καί μή τελείως τῶ παρόντι βίῳ νεκρούμενος, ψεύστης ἐστί καί ἐπίορκος, ὁμόσας μέν τῶ Θεῶ, τουτέστιν, ἐπαγγειλάμενος τόν ἐν τοῖς θείοις ἀγ῵σιν ἄμεμπτον δρόμον, καί μή πληρώσας, καί διά τοῦτο μηδαμ῵ς ἐπαινούμενος. ἖παινεθήσεται γάρ π᾵ς ὁ ὀμνύων ἐν α὎τῶ, τουτέστι, π᾵ς ὁ τῶ Θεῶ τόν ἔνθεον ἐπαγγειλάμενος βίον, καί διά τ῅ς ἀληθείας τ῵ν ἔργων τ῅ς δικαιοσύνης τούς ὄρκους πληρ῵ν τ῅ς καλ῅ς ὏ποσχέσεως. ξη΄. ὇ κατά μόνην τήν ἐν τοῖς λόγοις προφοράν, γν῵σιν ὏ποκρινόμενος, πρός δόξαν οἰκείαν τήν τ῵ν ἀκουόντων κλέπτει διάνοιαν· καί ὁ τοῖς ἤθεσι τήν ἀρετήν ὏ποκρινόμενος, πρός δόξαν οἰκείαν κλέπτει τ῵ν θεωμένων τήν ὅρασιν· καί δι᾿ ἀπάτης ἀμφότεροι κλέπτονες, πλαν῵σιν, ὁ μέν, διάνοιαν ψυχ῅ς τ῵ν ἀκουόντων, ὁ δέ, τ῵ν θεωμένων σώματος αἴσθησιν. ξθ΄. Εἰ πάντως ἔπαινον ἔχει ὁ τ῵ν οἰκείων πληρωτής ἐπαγγελι῵ν, ὡς ὀμνύων ἐν τῶ Θεῶ, καί ἀληθεύων· δ῅λον ὅτι ψόγον ἕξει καί ἀτιμίαν, ὁ τ῵ν οἰκείων συνθηκ῵ν παραβάτης γινόμενος, ὡς ὀμόσας ἐν τῶ Θεῶ, καί ψευσάμενος. ο΄. Ο὎ π᾵ς ἄνθρωπος εἰς τοῦτον ἐρχόμενος τόν κόσμον, ὏πό τοῦ Λόγου πάντως φωτίζεται· πολλοί γάρ ἀφώτιστοι διαμένουσι, καί τοῦ κατ᾿ ἐπίγνωσιν ἀμέτοχοι φωτός· ἀλλά δ῅λον ὅτι π᾵ς ἄνθρωπος κατ᾿ οἰκείαν γνώμην, εἰς τόν ἀληθ῅ κόσμον ἐρχόμενος τ῵ν ἀρετ῵ν. Π᾵ς γάρ ὁ κατ᾿ ἀλήθειαν διά τ῅ς α὎θαιρέτου γεννήσεως εἰς τοῦτον ἐρχόμενος τόν κόσμον, ὏πό τοῦ Λόγου πάντως φωτίζεται, λαμβάνων ἕξιν ἀρετ῅ς ἀμετακίνητον, καί γνώσεως ἀληθοῦς ἐπιστήμην ἄπταιστον. οα΄. Ο὎ πάντες τε καί πάντα τά τήν α὎τήν ἐκφώνησιν ἔχοντα, καθ᾿ ἕνα καί τόν α὎τόν πάντως νοηθήσεται τρόπον· ἀλλ᾿ ἕκαστον τ῵ν λεγομένων πρός τήν ὏ποκειμένην δηλονότι τῶ τρόπῳ τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς δύναμιν νοητέον, εἰ μέλλοιμεν ὀρθ῵ς τοῦ σκοποῦ τ῵ν γεγραμμένων καταστοχάζεσθαι. οβ΄. Ο὎δέν τ῵ν ἀναγεγραμμένων τῆ Γραφῆ προσώπων, ἤ τόπων, ἤ χρόνων, ἤ ἑτέρων πραγμάτων ἐμψύχων τε καί ἀψύχων, αἰσθητ῵ν τε καί νοητ῵ν, κατά τόν α὎τόν ἀεί κινούμενον τρόπον, ἔχει συμβαίνουσαν ἑαυτῆ διόλου τήν ἱστορίαν ἤ τήν θεωρίαν. Διό χρή τόν ἀπταίστως τήν θείαν τ῅ς Γραφ῅ς ἐξασκούμενον εἴδησιν, ταῖς διαφοραῖς τ῵ν γινομένων ἤ λεγομένων, διαφόρως ἐκδέχεσθαι τ῵ν ἀπηριθμημένων ἕκαστον, καί τήν ἁρμόζουσαν α὎τῶ κατά τόν τόπον, ἤ τόν χρόνον δεόντως θεωρίαν προσνέμειν. ογ΄. Διδάσκειν χρή πάντας τούς ἐν παντί τῶ κόσμῳ, λόγῳ ζῆν μόνῳ πολιτεύεσθαι, καί τοσοῦτον ἔχειν περί τ῵ν σωμάτων τήν μέριμναν, ὅσο διά πολλ῅ς φροντίδος τήν πρός α὎τά σχέσιν τ῅ς ψυχ῅ς διακόψας, (1337) καί μηδεμίαν διδόναι τοσύνολον ὕλης τῆ ψυχῆ φαντασίαν· σβεσθείσης ἤδη τῶ λόγῳ τ῅ς κατ᾿ ἀρχάς, τόν μέν λόγον παρωσαμένης, τήν ἀλογίαν δέ τ῅ς ἟δον῅ς ὄφεως δίκην

355 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἑρπυστικοῦ προσδεξαμένης, αἰσθήσεως, καθ᾿ ἧς ὡρίσθη δικαίως ὁ θάνατος, ἵνα παύσηται τῶ διαβόλῳ πρός τήν ψυχήν παρεχομένη τήν εἴσοδον. οδ΄. Μία ὏πάρχουσα κατά τό γένος ἟ αἴσθησις, πενταπλοῦται τοῖς εἴδεσι, διά τ῅ς καθ᾿ ἕκαστον εἶδος ἀντιληπτικ῅ς ἐνεργείας, τό προσφυές αἰσθητόν, ἀντί Θεοῦ στέργειν τήν πλανωμένην ψυχήν ἀναπείθουσα. Διόπερ ὁ τῶ λόγῳ σοφ῵ς ἑπόμενος, πρό τοῦ βεβιασμένου καί παρά γνώμην θανάτου, τόν θάνατον τ῅ς σαρκός ἑκουσίως καταψηφίζεται, τόν πρός αἴσθησιν τ῅ς γνώμης παντελ῅ ποιούμενος χωρισμόν. οε΄. Λαβοῦσα τόν νοῦν ἟ αἴσθησις ὏ποχείριον, διδάσκει πολύθεον, δι᾿ ἑκάστης αἰσθήσεως τῆ περί τά πάθη δουλείᾳ ὡς θεῖον τό προσφυές αἰσθητόν θεραπεύουσα. οστ΄. ὇ μόνῳ τῶ γράμματι τ῅ς Γραφ῅ς παρακαθήμενος, μόνην ἔχει τήν αἴσθησιν κρατοῦσαν τ῅ς φύσεως, καθ᾿ ἥν ἟ πρός τήν σάρκα τ῅ς ψυχ῅ς σχέσις μόνη διαφαίνεσθαι πέφυκε. Σό γάρ γράμμα μή νοούμενον πνευματικ῵ς, μόνην ἔχει τήν αἴσθησιν περιγράφουσαν α὎τοῦ τήν ἐκφώνησιν, καί μή συγχωροῦσαν πρός τόν νοῦν διαβ῅ναι τ῵ν γεγραμμένων τήν δύναμιν. Εἰ δέ πρός μόνην τήν αἴσθησιν ἔχει τό γράμμα τήν οἰκειότητα, π᾵ς ὁ καθ᾿ ἱστορίαν μόνην Ἰουδαϊκ῵ς τό γράμμα δεχόμενος, κατά σάρκα ζῆ, τ῅ς ἁμαρτίας καθ᾿ ἑκάστην ἟μέραν διά τήν ζ῵σαν αἴσθησιν γνωμικ῵ς ἀποθνήσκων τόν θάνατον, μή δυνάμενος πνεύματι τάς πράξεις θανατ῵σαι τοῦ σώματος, ἵνα ζῆ τήν ἐν πνεύματι καμαρίαν ζωήν. Εἰ γάρ κατά σάρκα ζ῅τε, μέλλετε ἀποθνήσειν, φησίν ὁ θεῖος Ἀπόστολος· εἰ δέ πνεύματι τάς πράξεις τοῦ σώματος θανατοῦτε, ζήσεσθε. οζ΄. Μή τοίνυν τόν θεῖον λύχνον, ἤγουν τόν φωτιστικόν τ῅ς γνώσεως λόγον ἀνάπτοντες διά θεωρίας καί πράξεως, ὏πό τόν μόδιον θήσωμεν, ἵνα μή κατακριθ῵μεν ὡς περιγράφοντες τῶ γράμματι τήν τ῅ς σοφίας ἀπερίληπτον δύναμιν· ἀλλ᾿ ἐπί τήν λυχνίαν, λέγω τήν ἁγίαν ἖κκλησίαν, ἐν τῶ ὕψει τ῅ς ἀληθοῦς θεωρίας, π᾵σι τό φ῵ς τ῵ν θείων δογμάτων πυρσεύουσαν. οη΄. ὇ τάς προσβολάς τ῵ν ἀκουσίων πειρασμ῵ν κατά τόν μακάριον Ἰώβ καί τούς γενναίους μάρτυρας ἀκατασείστῳ φέρων τῶ φρονήματι, λύχνος ἐστίν ἰσχυρός, ἀκατάσβεστον καί α὎τός φυλάττων τό φ῵ς τ῅ς σωτηρίας, ἐν τῶ τρόπῳ τ῅ς κατά τήν ἀνδρίαν ὏πομον῅ς φυλαττόμενον, ὡς τόν Κύριον ἰσχύν ἔχων καί ὕμνησιν. ὇ δέ γινώσκων τοῦ πονηροῦ τά μηχανήματα, καί τάς συμπλοκάς τ῵ν ἀφαν῵ν πολέμων ο὎κ ἀγνο῵ν, καί οὗτος τῶ φωτί τ῅ς γνώσεως περιλαμπόμενος, ἄλλος πέφηνε λύχνος, τῶ μεγάλῳ Ἀποστόλῳ προσηκόντως φθεγγόμενος, Ο὎ γάρ α὎τοῦ τά νοήματα ἀγνοοῦμεν. οθ΄. (1340) Σήν μέν κάθαρσιν τοῖς ἀξίοις τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν καθαρότητος, διά φόβου καί ε὎σεβείας καί γνώσεως ποιεῖται τό Πνεῦμα τό ἅγιον· τόν δέ φωτισμόν τ῅ς τ῵ν ὄντων καθ᾿ οὕς ὏πάρχουσι λόγους γνώσεως, δι᾿ ἰσχύος καί βουλ῅ς καί συνέσεως δωρεῖται τοῖς ἀξίοις φωτός· τήν δέ τελειότητα, διά τ῅ς παμφαοῦς καί ἁπλ῅ς καί ὁλοσχεροῦς σοφίας χαρίζεται τοῖς ἀξίοις θεώσεως, πρός τήν τ῵ν ὄντων αἰτίαν, ἀμέσως α὎τούς ἀνάγον κατά πάντα τρόπον, ὡς ἔστιν ἀνθρώπῳ δυνατόν, ἐκ μόνων τ῵ν θείων τ῅ς ἀγαθότητος ἰδιωμάτων γνωριζομένους, καθ᾿ ἥν ἐκ Θεοῦ μέν ἑαυτούς, ἐξ ἑαυτ῵ν δέ γινώσκοντες τόν Θεόν, ο὎κ ὄντος τινός μέσου διατειχίζοντος· σοφίας γάρ μέσον ο὎δέν πρός Θεόν· τήν ἀναλλοίωτον ἕξουσιν ἀτρεψίαν, τ῵ν μέσων α὎τοῖς ὁλικ῵ς πάντων διαβαθέντων, ἐν οἷς ὏π῅ρχεν ὁ περί τήν γν῵σιν ποτε τοῦ σφάλλεσθαι κίνδυνος. Μέσα δέ καλεῖ, τήν τ῵ν νοητ῵ν καί τ῵ν αἰσθητ῵ν ο὎σίαν, δι᾿ ὧν πρός Θεόν ὡς αἰτίαν τ῵ν ὄντων, ὁ ἀνθρώπινος νοῦς ἀνάγεσθαι πέφυκεν. π΄ Σήν μέν πρακτικήν φιλοσοφίαν, φόβος, ε὎σέβειά τε καί γν῵σις ἐργάζονται· τήν δέ φυσικήν ἐν πνεύματι θεωρίαν, ἰσχύς καί βουλή καί σύνεσις κατορθοῦσι· τήν δέ μυστικήν θεολογίαν, σοφία θεία μόνη χαρίζεται. πα΄. Ὥσπερ ἐλαίου χωρίς, ἄσβεστον διατηρηθ῅ναι λύχνον ἀμήχανον, οὕτως ἕξεως χωρίς, προσφόροις καί λόγοις καί τρόποις καί ἤθεσι, νοήμασί τε αὖ καί λογισμοῖς τοῖς καθήκουσι τά καλά διατρεφούσης, ἄσβεστον φυλαχθ῅ναι τό φ῵ς τ῵ν χαρισμάτων ἀμήχανον. Π᾵ν γάρ χάρισμα πνευματικόν προσφυοῦς χρῄζει τ῅ς ἕξεως, ἀπαύστως ἐπιχεούσης α὎τῶ καθάπερ ἔλαιον τήν ὕλην τήν νοεράν, ἵνα διαμείνῃ κατά τήν ἕξιν τοῦ δεξαμένου κρατούμενον. πβ΄. Ὥσπερ ἐλαίας χωρίς, ο὎κ ἔστιν ο὎δαμ῵ς ε὏ρεῖν φύσει κατ᾿ ἀλήθειαν γνήσιον ἔλαιον· ἄγγους δέ δίχα κρατεῖσθαι τοῦ δεχομένου τό ἔλαιον ο὎ δυνατόν· ἐλαίῳ δέ μή τρεφόμενον σβέννυται πάντως τό λυχναῖον φ῵ς· οὕτω τ῵ν ἁγίων Γραφ῵ν χωρίς, ο὎κ ἔστι κατά ἀλήθειαν δύναμις νοημάτων θεοπρεπής· ἕξεως δέ δίχα, καθάπερ ἄγγους νοημάτων δεκτικοῦ, ο὎δαμ῵ς ἄν συσταίη νόημα θεῖον· θείοις δέ νοήμασι μή τρεφόμενον τό φ῵ς τ῅ς ἐν τοῖς χαρίσμασι γνώσεως, ἄσβεστον ο὎ συντηρεῖται τοῖς ἔχουσι.

356 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πγ΄. Σήν μέν Παλαιάν Διαθήκην, τήν ἐξ ε὎ωνύμων ἐλαίαν ὏πολαμβάνω σημαίνειν, ὡς τ῅ς πρακτικ῅ς μ᾵λλον προνοουμένην φιλοσοφίας· τήν ἐκ δεξι῵ν δέ, τήν Νέαν Διαθήκην, ὡς καινοῦ μυστηρίου διδάσκαλον, καί τ῅ς ἐν ἑκάστῳ τ῵ν πιστ῵ν θεωρητικ῅ς ἕξεως ποιητικήν. Ἡ μέν γάρ, ἀρετ῅ς τρόπους, ἟ δέ, (1341) γνώσεως λόγους παρέχεται τοῖς τά θεῖα φιλοσοφοῦσι· καί ἟ μέν, τ῅ς τ῵ν ὁρωμένων ὁμίχλης ὏φαρπάζουσα πρός τό συγγενές ἀνάγει τόν νοῦν, πάσης καθαρόν ὏λικ῅ς φαντασίας γεγενημένον· ἟ δέ, τ῅ς ὏λικ῅ς προσπαθείας α὎τόν ἀποκαθαίρει, τῶ τ῅ς ἀνδρίας τόνῳ, καθάπερ σφύρᾳ τινί τούς πρός τό σ῵μα τ῅ς γνώμης κατά τήν σχέσιν ἐκκρουομένη ἥλους. πδ΄. Ἡ μέν Παλαιά, τό σ῵μα πρός ψυχήν λογισθέν ἀναβιβάζει διά μέσων τ῵ν ἀρετ῵ν, κωλύουσα τοῦ πρός σ῵μα τόν νοῦν καταβιβάζεσθαι· ἟ δέ Νέα, τόν νοῦν πρός τόν Θεόν ἀναβιβάζει, τῶ πυρί τ῅ς ἀγάπης πτερούμενον. Καί ἟ μέν, τα὎τόν ἐργάζεται τῶ νοΐ τό σ῵μα κατά τήν θέσιν κίνησιν· ἟ δέ, τα὎τόν τῶ Θεῶ τόν νοῦν ἀποτελεῖ κατά τήν ἕξιν τ῅ς χάριτος τοσαύτην ἔχοντα πρός Θεόν τήν ἐμφέρειαν, ὥστε τόν Θεόν δι᾿ α὎τοῦ γνωρίζεσθαι, τόν ἐξ ἑαυτοῦ κατά φύσιν ο὎δαμ῵ς τοπαράπαν ο὎δενί γινωσκόμενον, ὡς ἔκ τινος εἰκόνος ἀρχέτυπον. πε΄. Ἡ μέν Παλαιά Διαθήκη, πράξεως καί ἀρετ῅ς ὏πάρχουσα σύμβολον, συμφωνεῖν τό σ῵μα τῶ νοΐ παρασκευάζει κατά τήν κίνησιν· ἟ δέ Νέα, θεωρίας οὖσα καί γνώσεως ποιητικήν, τόν μυστικ῵ς α὎τ῅ς ἀντεχόμενον νοῦν τοῖς θείοις νοήμασι καταφαιδρύνει καί τοῖς γνωρίσμαασι· καί ἟ μέν Παλαιά, τῶ γνωστικῶ χορηγεῖ τούς τρόπους τ῵ν ἀρετ῵ν· ἟ δέ Νέα, τῶ πρακτικῶ γνώσεως ἀληθοῦς λόγους χαρίζεται. πστ΄. ἖κείνων ὁ Θεός λέγεταί τε καί γίνεται κατά χάριν Πατήρ, τ῵ν μόνην ἐχόντων τήν κατ᾿ ἀρετήν γνωμικήν ἐν πνεύματι γέννησιν· καθ᾿ ἥν ὥσπερ ψυχ῅ς πρόσωπον, τόν ἐν ἀρεταῖς τοῦ γεννήσαντος Θεοῦ χαρακτ῅ρα φαινόμενον ἔχοντες κατά τόν βίον, τούς θεωμένους τῆ μεταβολῆ τ῵ν τρόπων δοξάζειν τόν Θεόν παρασκευάζουσι, τόν οἰκεῖον βίον πρός μίμησιν παρέχοντες α὎τοῖς ἐξαίρετον ἀρετ῅ς ἐξεμπλάριον.Ο὎ γάρ λόγῳ ψιλῶ Θεός δοξάζεσθαι πέφυκεν, ἀλλ᾿ ἔργοις δικαιοσύνης πολλῶ πλείονα λόγων βο῵σι τήν θείαν μεγαλοπρέπειαν. πζ΄. Ἀριστερός μέν ὁ φυσικός νόμος, διά τήν αἴσθησιν· προσάγει δέ τῶ λόγῳ τούς τρόπους τ῵ν ἀρετ῵ν, καί ποιεῖ γν῵σιν ἐνεργουμένην. ὇ δέ πνευματικός νόμος, δεξιός μέν ἐστι διά τόν νοῦν· μίγνυσι δέ τῆ αἰσθήσει τούς ἐν τοῖς οὖσι πνευματικούς λόγους, καί ποιεῖ πρ᾵ξιν λελογισμένην. πη΄. ὇ τῆ πράξει σωματουμένην τήν γν῵σιν, καί τῆ γνώσει ψυχουμένην τήν πρ᾵ξιν δεικνύς, τόν ἀκριβῆ τρόπον εὗρε τ῅ς ἀληθοῦς θεουργίας. (1344) ὇ δ᾿ ὁποτέραν τούτων τ῅ς ἑτέρας ἔχων διαζευγμένην, ἤ τήν γν῵σιν ἀνυπόστατον πεποιήκε φαντασίαν, ἤ τήν πρ᾵ξιν ἄψυχον κατέστησε εἴδωλον. Γν῵σις γάρ ἄπρακτος, φαντασίας ο὎δέν διενήνοχεν, ὏φιστ῵σα α὎τήν τήν πρ᾵ξιν ο὎κ ἔχουσα· καί πρ᾵ξις ἀλόγιστος, τα὎τόν εἰδώλῳ καθέστηκεν ψυχοῦσαν α὎τήν τήν γν῵σιν ο὎κ ἔχουσα. πθ΄. Σό τ῅ς σωτηρίας ἟μ῵ν μυστήριον, ἐπίδειξιν μέν λόγου, τόν βίον, δόξαν δέ βίου, τόν λόγον ποιεῖται· καί τήν μέν πρ᾵ξιν θεωρίαν ἐνεργουμένην, τήν δέ θεωρίαν, πρ᾵ξιν μυσταγωγουμένην. Καί συντόμως εἰπεῖν, τήν μέν ἀρετήν, φανέρωσιν γνώσεως, τήν δέ γν῵σιν, ἀρετ῅ς συντηρητικήν ἐργαζόμενον δύναμιν· καί δι᾿ ἀμφοῖν, ἀρετ῅ς δέ λέγω καί γνώσεως, μίαν σοφίαν συνισταμένην ἐπιδεικνύμενον· ἵνα γν῵μεν ὅτι συμφωνοῦσιν ἀλλήλαις διά πάντων αἱ δύο Διαθ῅και κατά τήν χάριν, πλέον εἰς ἑνός μυστηρίου συμπλήρωσιν, ἤ ὅσον ψυχή καί σ῵μα πρός ἑνός ἀνθρώπου γένεσιν, κατά τήν σύνθεσιν ἀλλήλαις συμβαίνουσαι. τέσσ. ἀνοικ. ΄. Ὥσπερ ψυχή καί σ῵μα ποιεῖ κατά σύνθεσιν ἄνθρωπον, οὕτω πρ᾵ξις καί θεωρία, μίαν κατά σύνοδον ἀποτελεῖ σοφίαν γνωστικήν· καί Παλαιά καί Νέα Διαθήκη, μυστήριον ἕν ἀπεργάζεται. Μόνου δέ τοῦ Θεοῦ κατά φύσιν ἐστί τό ἀγαθόν, ἐξ οὗ, κατά μετοχήν, πάντα φωτίζεταί τε καί ἀγαθύνεται, τά φωτός κατά φύσιν καί ἀγαθότητος δεκτικά. τέσσ. ἀνοικ. α΄. ὇ τόν φαινόμενον κόσμον νο῵ν, θεωρεῖ τόν νοούμενον· τυποῖ γάρ τῆ αἰσθήσει τά νοητά φανταζόμενος, καί κατά νοῦν σχηματίζει τούς θεαθέντας λόγους· καί μεταφέρει, πρός μέν αἴσθησιν πολυειδ῵ς, τοῦ αἰσθητοῦ κόσμου πολυπλόκως τήν σύνθεσιν· καί νοεῖ, ἐν μέν τῶ νοητῶ, τόν αἰσθητόν, μετενέγκας πρός τόν νοῦν τοῖς λόγοις τήν αἴσθησιν, ἐν δέ τῶ αἰσθητῶ, τόν νοητόν, πρός τήν αἴσθησιν ἐπιστημόνως τοῖς τύποις μετεγκλοιώσας τόν νοῦν. τέσσ. ἀνοικ. β΄. Σόν μέν πρ῵τον περί μονάδος λόγον, ὡς ἀρχήν πάσης ἀρετ῅ς κεφαλήν ὁ προφήτης ὠνόμασεν· (1345) ὡς τό, Ἔδυ ἟ κεφαλή μου εἰς σχισμάς ὀρέων· τάς δέ διανοίας τ῵ν πνευμάτων τ῅ς πονηρίας, σχισμάς τ῵ν ὀρέων, ὏φ᾿ ὧν κατεπόθη διά τ῅ς παραβάσεως ὁ ἟μέτερος νοῦς· γ῅ν δέ κατωτάτην, τήν μηδαμ῵ς γνώσεως αἰσθανομένην θείας, ἤ τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν ζω῅ς, τήν

357 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html οἱανοῦν κίνησιν ἔχουσαν ἕξιν· ἄβυσσον δέ, τήν ἐπικειμένην ἄγνοιαν τῆ ἕξει τ῅ς κακίας, ἐφ᾿ ᾗ βέβηκε καθάπερ γῆ, τά τ῅ς κακίας πελάγη ἤ γ῅ν, τήν παγίαν τ῅ς κακίας ἕξιν εἶπεν· αἰωνίους δέ μοχλούς, τάς συγκρατούσας τήν χειρίστην ἕξιν ἐμπαθεῖς προσπαθείας τ῵ν ὏λικ῵ν. τέσσ. ἀνοικ. γ΄. Ἡ τ῵ν ἁγίων ὏πομονή, τήν πονηράν δύναμιν προσβάλλουσαν, δαπανᾶ· ὡς πείθουσα τοῖς ὏πέρ ἀληθείας ἐγκαλλωπίζεσθαι πόνοις, τούς α὎τ῅ς διακόνους, καί πλέον ἐμπλατύνεσθαι διδάσκουσα τοῖς παθήμασιν, ἤ ταῖς ἀνέσεσιν, οἱ τ῅ς ἐν σαρκί ζω῅ς ἄγαν φροντίζοντες, ὏πόθεσιν α὎τοῖς ὏περβαλλούσης κατά πνεῦμα δυνάμεως ποιουμένη, τήν κατά φύσιν τ῅ς σαρκός περί τό πάσχειν ἀσθένειαν. Ὅρα γάρ ὅπως τ῅ς καθ᾿ ὏περβολήν θείας δυνάμεως ἐστιν ὏πόθεσις, ἟ κατά φύσιν τ῵ν ἁγίων ἀσθένεια, ἧς ἥττονα τόν ὏περήφανον διάβολον Κύριος ἔδειξεν. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. ὇ λόγος τ῅ς χάριτος, διά πολλ῵ν πειρασμ῵ν πρός τήν τ῵ν ἀνθρώπων φύσιν, ἤγουν τήν τ῵ν ἐθν῵ν ἖κκλησίαν, ὥσπερ Ἰων᾵ς διά πολλ῵ν θλίψεων πρός Νινευί διαβάς τήν πόλιν τήν μεγάλην, ἔπεισε τόν βασιλεύοντα νόμον τ῅ς φύσεως ἐξαναστ῅ναι τοῦ θρόνου, τ῅ς προτέρας δηλαδή περί τό κακόν κατά τήν αἴσθησιν ἕξεως, καί περιελέσθαι τήν στολήν α὎τοῦ, τόν ἐπί τοῖς ἤθεσι λέγω τ῅ς κοσμικ῅ς δόξης ἀποθέσθαι τῦφον, καί περιβαλέσθαι σάκκον, τό πένθος δηλαδή καί τήν δυσχερ῅ καί τραχεῖαν τ῅ς κακοπαθείας, καί βίῳ τῶ κατά Θεόν πρέπουσαν ἀγωγήν· καί καθίσαι ἐπί σποδοῦ· σποδός δέ ἐστιν ἟ πτωχεία τοῦ πνεύματος, ἐφ᾿ ἧς καθέζεται π᾵ς ε὎σεβ῵ς ζῆν διδασκόμενος, καί τήν μάστιγα τ῅ς συνειδήσεως ἔχων ἐπί τοῖς πλημμεληθεῖσιν, α὎τόν καταικίζουσαν. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. Ὅρα ὅπως βασιλέα μέν εἶναι λέγει, τόν φυσικόν νόμον· θρόνον δέ, τήν ἐμπαθ῅ κατ᾿ αἴσθησιν ἕξιν· τήν δέ στολήν, τήν τ῅ς κεν῅ς δόξης προβολήν· τόν δέ σάκκον, τό κατά τήν μετάνοιαν πένθος· τήν δέ σποδόν, τήν ταπεινοφροσύνην· ἀνθρώπους δέ, τούς περί τόν λόγον· κτήνη δέ, τούς περί τήν ἐπιθυμίαν· βόας δέ, τούς περί τόν θυμόν· πρόβατα δέ, τούς περί τήν θεωρίαν τ῵ν ὁρατ῵ν πταίοντας. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. ὇ διά τήν ἔννομον ἀρετήν τ῵ν ἐν σαρκί παθ῵ν ὠς ἀριστερ῵ν ποιούμενος λήθην, καί διά τήν ἄπταιστον γν῵σιν, ἐπί τοῖς κατορθώμασι τῆ νόσῳ τ῅ς φυσιούσης οἰήσεως ὡς δεξι᾵ς ο὎χ ἁλισκόμενος, ἀνήρ γέγονε, μή γινώσκων δεξιάν α὎τοῦ, ὡς δόξης ο὎κ ἐρ῵ν λυομένης, ο὎δέ ἀριστεράν, ὡς τοῖς τ῅ς σαρκός ο὎κ ἐρεθιζόμενος πάθεσι. Δεξιάν οὖν, ὡς ἔοικεν, εἶπεν ὁ λόγος, τήν ἐπί τοῖς δ῅θεν κατορθώμασι κενοδοξίαν· ἀριστεράν δέ, τήν ἐπί τοῖς αἰσχροῖς πάθεσιν ἀκολασίαν. (1348) ὇ γάρ τ῅ς ἀρετ῅ς λόγος, τ῅ς σαρκός ὡς ἀριστερ᾵ς ο὎κ οἶδεν ἁμαρτίαν· ὁ δέ τ῅ς γνώσεως, τήν ψυχ῅ς ὡς δεξι᾵ς ο὎ γινώσκει κακίαν. τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Ἡ κατά λόγον γν῵σις τ῵ν ἀρετ῵ν, ἤγουν ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν ἀληθής τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν αἰτίας ἐπίγνωσις, ἄγνοιαν παντελ῅ πέφυκε ποιεῖν, τ῅ς δεξι᾵ς καί ἀριστερ᾵ς ἑκατέρωθεν παρακειμένης τῆ μεσότητι τ῵ν ἀρετ῵ν ὏περβολ῅ς καί ἐλλείψεως. Εἰ γάρ ο὎δέν ἐν τῶ λόγῳ παντελ῵ς πέφυκεν εἶναι παράλογον, σαφ῵ς ὁ πρός τόν λόγον τ῵ν ἀρετ῵ν ἀναχθείς, τήν τ῵ν παραλόγων ο὎δαμ῵ς ἐπιγνώσεται θέσιν. Ο὎ γάρ δυνατόν ἄμφω κατά τα὎τόν ἅμα καταθρ῅σαι τά ἀντικείμενα, καί θατέρῳ ἅμα τό ἕτερον γν῵ναι συνεμφαινόμενον. τέσσ. ἀνοικ. η΄. Εἰ ἀπιστίας ἐν τῆ πίστει λόγος ο὎δείς, ο὎δέ σκότους αἰτία κατά φύσιν ὏πάρχει τό φ῵ς, ο὎δέ Φριστῶ συνενδείκνυσθαι πέφυκεν ὁ διάβολος, δ῅λον ὡς ο὎δέ τῶ λόγῳ τοπαράπαν συνυπάρχει τό παράλογον. Εἰ δέ τῶ λόγῳ συνεῖναι παντελ῵ς ο὎ δύναται τό παράλογον, ὁ πρός τόν λόγον τ῵ν ἀρετ῵ν ἀναχθείς, τήν τ῵ν παραλόγων ο὎δαμ῵ς ἐπιγνώσεται θέσιν, μόνην ὡς ἔστιν, ἀλλ᾿ ο὎χ ὡς νομίζεται γινώσκων τήν ἀρετήν· καί διά τοῦτο μήτε δεξιάν διά τ῅ς ὏περβολ῅ς, μήτε ἀριστεράν διά τ῅ς ἐλλείψεως ἐπιστάμενος. ἖π᾿ ἀμφοῖν γάρ θεωρεῖται σαφ῵ς τό παράλογον. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. Ἀπιστίαν λέγει, τήν ἄρνησιν τ῵ν ἐντολ῵ν· πίστιν δέ, τήν α὎τ῵ν συγκατάθεσιν· τό δέ σκότος, τοῦ καλοῦ τήν ἄγνοιαν· τό δέ φ῵ς, τήν τούτου διάγνωσιν. Φριστόν δέ κέκληκε, τήν ο὎σίαν τοῦ καλοῦ καί τήν ὏πόστασιν· τόν διάβολον δέ, τήν πάντων γεννητικήν τ῵ν κακ῵ν χειρίστην ἕξιν. ρ΄. Εἰ ὅρος ὏πάρχει καί μέτρον τ῵ν ὄντων ὁ λόγος, ἴσον πρός ἀλογίαν ἐστί, καί διά τοῦτο παράλογον, τό παρά τόν ὅρον καί παρά τό μέτρον, ἤ πάλιν ὏πέρ τόν ὅρον κινεῖσθαι καί ὏πέρ τό μέτρον. ἖πίσης γάρ ἄμφω τοῖς οὕτω κινουμένοις τοῦ κυρίως ὄντος φέρει τήν ἔκπτωσιν· τό μέν, ἄδηλον α὎τοῖς ποιεῖσθαι τοῦ δρόμου πεῖθον τήν κίνησιν καί ἀόριστον, ο὎κ ἔχουσαν σκοπόν τόν Θεόν δι᾿ ἀμετρίαν νοός, ὡς τέλος α὎τοῖς προεπινοούμενον· τοῦ δεξιοῦ, δεξιώτερον ἀναπλαττομένοις· τό δέ, παρά τόν σκοπόν, πρός μόνην τήν αἴσθησιν α὎τούς πεῖθον, τοῦ δρόμου ποιεῖσθαι τήν κίνησιν, δι᾿ ἀτονίας νοός, προεπινοούμενον τέλος νομίζοντας, τό κατ᾿

358 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html αἴσθησιν α὎τοῖς περιγραφόμενον· ἅπερ ἀγνοεῖ μή πάσχων, ὁ μόνῳ τῶ λόγῳ τ῅ς ἀρετ῅ς συνημμένος, καί π᾵σαν α὎τῶ τ῅ς κατά νοῦν οἰκείας δυνάμεως περιγράψας τήν κίνησιν, καί διατοῦτο μηδέν ὏πέρ τόν λόγον ἤ παρά τόν λόγον διανοεῖσθαι δυνάμενος.

ΕΚΑΣΟΝΣΑ΢ ΠΕΜΠΣΗ.

α΄. ὇ κατά φύσιν λόγος, διά μέσων τ῵ν ἀρετ῵ν, (1349) πρός τόν νοῦν ἀνάγειν πέφυκε τόν ἐπιμελούμενον πράξεως· ὁ δέ νοῦς πρός τήν σοφίαν εἰσάγει διά θεωρίας τόν ἐφιέμενον γνώσεως. Σό δέ παράλογον πάθος, πρός τήν αἴσθησιν πείθει καταφέρεσθαι τόν ἀμελοῦντα τ῵ν ἐντολ῵ν, ἧς τέλος ἐστί, τό πρός τήν ἟δονήν καθηλωθ῅ναι τόν νοῦν. β΄. Ἀρετήν καλεῖ, τήν ἀπαθεστάτην καί παγίαν περί τό καλόν ἕξιν, ἧς ἐφ᾿ ἑκάτερα καθέστηκεν ο὎δέν, Θεοῦ φερούσης χαρακτ῅ρα, ᾧ ο὎δέν ἐστιν ἐναντίον. Αἰτία δέ τ῵ν ἀρετ῵ν ἐστιν ὁ Θεός· τούτου δέ κατ᾿ ἐνέργειαν γν῵σις, ἟ τοῦ κατ᾿ ἀλήθειαν ἐπεγνωκότος τόν Θεόν πρός τό πνεῦμα κατά τήν ἕξιν ἀλλοίωσις. γ΄. Εἰ ὁ λόγος διώρισεν ὡς πέφυκεν ἑκάστου τήν γένεσιν, ο὎δέν τ῵ν ὄντων ἑαυτό φυσικ῵ς ἤ ὏περβέβηκεν ἤ ὏ποβέβηκεν. Ο὎κοῦν ὅρος μέν τ῵ν ὄντων ἐστίν, ἟ κατ᾿ ἔφεσιν τ῅ς αἰτίας ἐπίγνωσις· μέτρον δέ, ἟ ἐφικτή τοῖς οὖσι κατ᾿ ἐνέργειαν τ῅ς αἰτίας ἐκμίμησις. Σό δέ ὏πέρ τόν ὅρον φέρεσθαι καί τό μέτρον τ῵ν κινουμένων τήν ἔφεσιν, ἀνόνητον ποιεῖ τόν δρόμον, μή καταντώντων εἰς Θεόν, ἐν ᾧ ἟ κατ᾿ ἔφεσιν πάντων ἵσταται κίνησις, α὎θυπόστατον δεχομένη τέλος τοῦ Θεοῦ τήν ἀπόλαυσιν. Σό δέ παρά τόν ὄρον φέρεσθαι καί τό μέτρον τ῵ν κινουμένων τήν ἔφεσιν, ἀνόνητον ποιεῖ τόν δρόμον, ἀντί Θεοῦ καταντώντων πρός τήν αἴσθησιν, ἐν ᾗ καθ᾿ ἟δονήν βέβηκεν ἟ τ῵ν παθ῵ν ἀνυπόστατος ἀπόλαυσις. δ΄. ὇ πρός τήν αἰτίαν τ῵ν ὄντων ἀσχέτως ἀνατιθείς νοῦν, ἀγνοήσει παντελ῵ς, μηδένα θεωρ῵ν λόγον, ἐν τῶ κατά π᾵σαν αἰτίαν ὏πέρ πάντα λόγον ὄντι κατ᾿ ο὎σίαν Θεῶ· πρός ὅν ἀπό τ῵ν ὄντων ἁπάντων συσταλείς, ο὎δένα τ῵ν ἀφ᾿ ὧν ἀπέστη λόγων, ἐπίσταται μόνον τόν πρός ὅν γέγονε κατά χάριν, ἀνερμηνεύτως θεώμενος. Καί γάρ καί τούς τ῵ν ἀσωμάτων καί τούς τ῵ν σωμάτων ἀφίησι λόγους, ὁ πρός τόν Θεόν ἀναδραμών κατ᾿ ἔκστασιν νοῦς. Ο὎ γάρ πέφυκέ τι Θεῶ τ῵ν μετά Θεόν, ἅμα συγκατοπτεύεσθαι. ε΄. ἖πάρατον ὄντως πάθος ὁ τῦφος, καί ἐκ δύο κακ῵ν κατά σύνθεσιν συνιστάμενον, ὏περηφανίας φημί καί κενοδοξίας· ὧν ἟ μέν ὏περηφανία, τήν αἰτίαν ἀρνεῖται τ῅ς ἀρετ῅ς καί τ῅ς φύσεως· ἟ δέ κενοδοξία, τήν τε φύσιν, καί α὎τήν νόθον τήν ἀρετήν καθίστησιν. Ο὎δέν γάρ τῶ ὏περηφάνῳ κατά Θεόν διαπράττεται, καί ο὎δέν τῶ κενοδόξῳ κατά φύσιν προέρχεται. στ΄. ὘περηφανίας ἴδιον, τό ἀρνεῖσθαι τόν Θεόν ἀρετ῅ς εἶναι γενέτην καί φύσεως· κενοδοξίας δέ, τό μερίζειν τήν φύσιν πρός ὕφεσιν· ὧν ὁ τῦφος εἶναι γέννημα πέφυκεν, ἕξις κακίας ὏πάρχων σύνθετος, Θεοῦ ἄρνησιν ἑκούσιον ἔχουσα, καί τ῅ς κατά φύσιν ἰσοτιμίας ἄγνοιαν. ζ΄. (1352) ὘περηφανίας καί κενοδοξίας μίξις, ὁ τῦφος καθέστηκε· πρός μέν τόν Θεόν ἔχων τήν καταφρόνησιν, καθ᾿ ἥν πέφυκε βλασφήμως διαβάλλειν τήν πρόνοιαν· πρός δέ τήν φύσιν κεκτημένος τήν ἀλλοτρίωσιν, καθ᾿ ἥν πάντα τά τ῅ς φύσεως παρά τήν φύσιν μεταχειρίζεται, τῶ κατά παράχρησιν τρόπῳ τήν τ῅ς φύσεως παραφθείρων ε὎πρέπειαν. η΄. Σό πνεῦμα τοῦ καύσωνος, ο὎ μόνον τούς πειρασμούς, ἀλλά καί τήν ἐγκατάλειψιν τοῦ Θεοῦ, τήν ἀφαιρουμένην τ῵ν Ἰουδαίων τήν τ῵ν θείων χαρισμάτων χορηγίαν, δηλοῖ. Ἡ δέ διά πνεύματος κατά ψυχήν ἀγχιστεία, σαρκός μέν λύει τήν σχέσιν τ῅ς προαιρέσεως, Θεῶ δέ προσδεσμεῖ κατά πόθον προσηλωθεῖσαν. θ΄. ὇ μέν φυσικός νόμος, ὅταν ο὎κ ἔχῃ πλεονεκτοῦσαν τόν λόγον τήν αἴσθησιν, ἀδιδάκτως ἀσπάζεσθαι πάντας πείθει τό συγγενές καί ὁμόφυλον, α὎τήν ἔχοντας τήν φύσιν τ῅ς τ῵ν δεομένων ἐπικουρίας διδάσκαλον, κἀκεῖνο βούλεσθαι π᾵σιν [male edita π᾵ν] ἅπαντας, ὅπερ ἕκαστος ἑαυτῶ παρά τ῵ν ἄλλων γινόμενον, εἶναι δοκεῖ καταθύμιον. Καί τοῦτο διδάσκων ὁ Κύριος, φησίν, Ὅσα θέλετε ἵνα ποι῵σιν ὏μῖν οἱ ἄνθρωποι, ὁμοίως καί ὏μεῖς ποιεῖτε α὎τοῖς. ι΄. Ἔργον εἶναι τοῦ φυσικοῦ νόμου φησί, τήν γνωμικήν πάντων πρός πάντας ὁμόθυμον σχέσιν. ἖φ᾿ ὧν γάρ ἟ φύσις λόγῳ βραβεύεται, τούτων μία πέφυκεν εἶναι διάθεσις. Ὧν δέ διάθεσις ἟ α὎τή, καί ὁ κατ᾿ ἦθος τρόπος, καί ὁ τοῦ βίου δρόμος εἷς ὏πάρχειν προδήλως πέφυκεν. Ὧν δέ τρόπος ἞θ῵ν βίου δρόμος ἐστίν ὁ α὎τός, εἷς δηλονότι καί ὁ α὎τός κατά τήν γνώμην τ῅ς πρός 359 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἀλλήλους σχέσεως ὏πάρχει δεσμός, κατά μίαν γνώμην ἄγων τούς πάντας πρός τόν ἕνα λόγον τ῅ς φύσεως· ἐν ᾧ παντελ῵ς ο὎κ ἔστιν ἟ νῦν κρατοῦσα τ῅ς φύσεως διά τ῅ς φιλαυτίας διαίρεσις. ὇ δέ γραπτός νόμος, φόβῳ τ῵ν ἐπιτιμίων ἐπέχων τάς ἀτάκτους τ῵ν ἀφρονεστέρων ὁρμάς, ἐθίζει διδάσκων, πρόν μόνην α὎τούς ὁρᾶν τήν τοῦ ἴσου διανομήν, καθ᾿ ἥν τ῅ς δικαιοσύνης τό κράτος χρόνῳ βεβαιωθέν, εἰς φύσιν μεθίσταται, ποιοῦν, τόν μέν φόβον, διάθεσιν, ἞ρέμα κατά μικρόν τῆ περί τό καλόν γνώμῃ συγκρατυνομένην· ἕξιν δέ, τήν συνήθειαν, τῆ λήθῃ τ῵ν προτέρων καθαιρομένην, καί τό φιλάλληλον ἑαυτῆ συναποτίκτουσαν. ια΄. ὇ γραπτός νόμος, φησί, κωλύων φόβῳ τήν ἀδικίαν, ἐθίζει πρός τό δίκαιον· χρόνῳ δέ τό ἔθος ποιεῖ διάθεσιν φιλοδίκαιον, ὏φ᾿ ἧς παγία πρός τό καλόν ἕξις ἐπιγίνεται, λήθην προλαβούσης πονηρίας ἐπάγουσα. ιβ΄. ὇ δέ τ῅ς χάριτος νόμος, α὎τόν ἀμέσως διδάσκει τούς ἀγομένους μιμεῖσθαι τόν Θεόν, ὅς τοσοῦτον ὏πέρ ἑαυτόν ἟μ᾵ς, εἰ θέμις εἰπεῖν, καί ταῦτα διά τήν ἁμαρτίαν ὄντας ἐχθρούς, ἞γάπησεν, ὥστε καί (1353) εἰς τήν καθ᾿ ἟μ᾵ς ο὎σίαν ἐλθεῖν ἀτρέπτως, ὏πέρ π᾵σαν ο὎σίαν ὄντα· καί φύσιν ὏περουσίως καταδέξασθαι καί ἄνθρωπον γενέσθαι, καί τ῵ν ἀνθρώπων ἕνα χρηματίσαι βούλεσθαι, καί τήν ἟μετέραν κατάκρισιν οἰκείαν ποι῅σαι μή παραιτήσασθαι· καί τοσοῦτον ἟μ᾵ς θε῵σαι κατά χάριν, ὅσον κατ᾿ οἰκονομίαν α὎τός γέγονεν ἄνθρωπος· ἵνα μή μόνον μάθωμεν ἀλλήλων ἀντέχεσθαι φυσικ῵ς, καί ὡς ἑαυτούς ἀλλήλους ἀγαπᾶν πνευματικ῵ς, ἀλλά καί ὏πέρ ἑαυτούς ἀλλήλων κήδεσθαι θεϊκ῵ς, καί ταύτην τ῅ς εἰς ἀλλήλους ἀγάπης ἀπόδειξιν ποιεῖσθαι, τό κατ᾿ ἀρετήν ὏πέρ ἀλλήλων τόν ἑκούσιον προθύμως αἱρεῖσθαι θάνατον. Ο὎κ ἔστι γάρ ἄλλη μείζων ταύτης ἀγάπη, φησίν, ἵνα τις θῆ τήν ψυχήν α὎τοῦ ὏πέρ φίλου α὎τοῦ. ιγ΄. ὇ μέν τ῅ς φύσεως νόμος ἐστίν, ἵνα συνελών εἴπω, λόγος φυσικός, τήν αἴσθησιν λαβών ὏ποχείριον, πρός ἀφαίρεσιν τ῅ς ἀλογίας· καθ᾿ ἥν τ῵ν φυσικ῵ς σηνημμένων ἐστίν ἟ διαίρεσις. ὇ δέ γραπτός νόμος ἐστί, λόγος φυσικός μετά τήν κατ᾿ αἴσθησιν τ῅ς ἀλογίας ἀφαίρεσιν, προσλαβών καί πόθον πνευματικόν τ῅ς πρός τό συγγενές ἀλληλουχίας συνεκτικόν. ὇ δέ τ῅ς χάριτος νόμος, ὏πέρ φύσιν καθέστηκεν λόγος, πρός θέωσιν ἀτρέπτως τήν φύσιν μεταλλάτων, καί ὡς ἐν εἰκόνι δεικνύς ἀκαταλήπτως τῆ φύσει τ῵ν ἀνθρώπων, τό ὏πέρ ο὎σίαν καί φύσιν ἀρχέτυπον, καί τήν τοῦ ἀεί εὖ εἶναι διαμονήν παρεχόμενος. ιδ΄. Σό μέν ἔχειν ὡς ἑαυτόν τόν πλησίον, μόνης ἐστί φροντίσαι τ῅ς πρός τό εἶναι ζω῅ς· ὅπερ φυσικοῦ νόμου καθέστηκε· τό δέ τόν πλησίον ἀγαπᾶν ὡς ἑαυτόν, καί τ῅ς πρός τό εὖ εἶναι κατ᾿ ἀρετήν ἐστι προνοεῖσθαι τοῦ πέλας· ὅπερ ὁ γραπτός ἐπιτρέπει νόμος· τό δέ ὏πέρ ἑαυτόν ἀγαπ῅σαι τόν πλησίον, τοῦ νόμου τ῅ς χάριτός ἐστιν ἰδιαίτατον. ιε΄. ὇ κωλυόμενος τ῵ν πρός ἟δονήν σώματος ἀφορμ῵ν, μανθάνει Προνοίας λόγους, ἐπεχούσης τήν ἐξαπτικήν ὕλην τ῵ν παθ῵ν· ὁ δέ τάς πρός ὀδύνην σώματος δεχόμενος μάστιγας, διδάσκεται κρίσεως λόγους, προλαβόντων μολυσμ῵ν ἀκουσίοις πόνοις α὎τόν ἐκκαθαιρούσης. ιστ΄. Εἰ τόν προφήτην διά τήν σκηνήν καί τήν κολόκυνθαν λυπούμενον, λέγω δέ τήν σάρκα καί τήν τ῅ς σαρκός ἟δονήν, τ῅ς δέ Νινευΐ τόν Θεόν ἀντεχόμενον ἀντεισήγαγεν ὁ τ῅ς Γραφ῅ς λόγος, δ῅λον ὡς τ῵ν τοῖς ἀνθρώποις τιμίων καί ἐπεράστων, τόδε τῶ Θεῶ φανέν προσφιλές, πάντων τ῵ν ὄντων πολλῶ κρεῖττόν ἐστι καί τιμιώτερον, ἤπουγε [unus Reg. ὅπου γε] τ῵ν ο὎κ ὄντων, καί μόνῃ προλήψει κατ᾿ ἐσφαλμένην κρίσιν εἶναι δοκούντων, ὧν ο὎δείς τοπαράπαν ἐστί κατά τήν ὕπαρξιν λόγος· μόνη δέ φαντασία τόν νοῦν φενακίζουσα, καί σχ῅μα τοῖς ο὎κ οὖσι διάκενον, ἀλλ᾿ ο὎χ ὏πόστασιν τῶ πάθει παρεχομένη. ιζ΄. (1356) Ἡ μέν ἀκριβής γν῵σιν τ῵ν λογίων τοῦ Πνεύματος, μόνοις ἀποκαλύπτεσθαι πέφυκε τοῖς ἀξίοις τοῦ Πνεύματος· οἵ διά πολλήν τ῵ν ἀρετ῵ν ἐπιμέλειαν, τ῅ς τ῵ν παθ῵ν αἰθάλης τόν νοῦν ἐκκαθάραντες, ἐσόπτρου δίκην καθαροῦ καί διαυγοῦς, ἅμα τῆ προσβολῆ, καθάπερ πρόσωπον ἐντυπουμένην α὎τοῖς καί ἐμπίπτουσαν τήν τ῵ν θείων δέχονται γν῵σιν. Οἷς δέ ταῖς τ῵ν παθ῵ν κηλῖσιν ὁ βίος κατέστικται, μόλις κἄν ἐξ εἰκότων τιν῵ν στοχασμ῵ν τεκμηρι῵σαι τήν τ῵ν θείων γν῵σίν ἐστι δυνατόν, μή ὅτι γε νο῅σαί τε καί φράσαι ταύτην δι᾿ ἀκριβείας ἀπαυθαδίζεσθαι. ιη΄. ὇ τοῦ νοῦ μορφήν τήν ἐξ ἀρετ῵ν ἐν Πνεύματι θείῳ δεξάμενος γν῵σιν, τά θεῖα λέγεται παθεῖν, ὅτι μή φύσει κατά τήν ὕπαρξιν, ἀλλά χάριτι κατά τήν μέθεξιν, ταύτην προσέλαβεν. ὇ δέ τήν ἐκ χάριτος μή δεξάμενος γν῵σιν, κἄν λέγῃ τι γνωστικόν, ο὎κ οἶδε κατά πείραν τοῦ λεγομένου τήν δύναμιν. Χιλή γάρ μάθησις, τήν καθ᾿ ἕξιν γν῵σιν ο὎ δίδωσι. ιθ΄. Νοῦς εἰς ἄκρον διά τ῵ν ἀρετ῵ν καθαιρόμενος, τούς τ῵ν ἀρετ῵ν πέφυκεν εἰκότως ἐκδιδάσκεσθαι λόγους, τήν ἐξ α὎τ῵ν θειωδ῵ς χαρακτηρισθεῖσαν γν῵σιν οἰκεῖον ποιούμενος πρόσωπον. Καθ᾿ ἑαυτόν γάρ ἀνείδεός τε καί ἀχαρακτήριστος π᾵ς

360 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html καθέστηκε νοῦς, μορφήν ἔχων ἐπίκτητον, ἤ τήν ἐκ τ῵ν ἀρετ῵ν ὏ποστ᾵σαν ἐν πνεύματι γν῵σιν, ἤ τήν ἐκ τ῵ν παθ῵ν ἐπισυμβαίνουσαν ἄγνοιαν. κ΄. Π᾵ς ὁ τ῅ς θείας ἐκπεπτωκώς ἀγάπης, τόν ἐν τῆ σαρκί νόμον ἔχει διά τ῅ς ἟δον῅ς βασιλεύοντα, τόν μηδεμίαν θείαν ἐντολήν φυλάξαι δυνάμενον ἤ βουλόμενον. Σ῅ς γάρ ἐν πνεύματι Θεοῦ κατ᾿ ἀρετήν διεξαγομένης ζω῅ς τε καί βασιλείας, προτιμήσας τήν φιλήδονον ζωήν, τήν ἄγνοιαν ἀντί τ῅ς γνώσεως ἑαυτῶ ἐπεσπάσατο. κα΄. ὇ μή διαβαίνων κατά νοῦν πρός τήν ἔνδον ἐν πνεύματι τοῦ νομικοῦ γράμματος θείαν ε὎πρέπειαν, τήν τ῅ς γνώμης φιλήδονον σχέσιν, ἤγουν τήν κοσμικήν προσπάθειαν καί φιλοκοσμίαν γεννᾶν πέφυκεν, ἐκ τ῅ς κατά μόνην τήν ἐν λόγῳ τοῦ νόμου μαθήσεως προφοράν. κβ΄. Αἰσχύνη στόματός ἐστιν, ἟ κατά νοῦν φιλόκοσμος μελέτη τ῵ν λογισμ῵ν καί φιλοσώματος. ἖ν ᾧ γάρ ὁ κόσμος ἐκ τ῅ς ἐμφαινομένης τῶ γράμματι τοῦ νόμου σωματικ῅ς διαπλάσεως, κατά τήν γνωμικήν σχέσιν γενν᾵σθαι πέφυκεν· ἤγουν, ἟ τόν κόσμον φιλοῦσα διάθεσις, καί ἟ κατά νοῦν φιλήδονος μελέτη τ῵ν λογισμ῵ν. Πρός ὅ γάρ σχετικ῵ς διακείμεθα, πρός ἐκεῖνο καί κατά νοῦν μελέτην κεκτήμεθα. κγ΄. (1357) Ἤ πάλιν αἰσχύνη στόματός ἐστιν, ἟ τοῖς πάθεσιν εἶδος ἐπάγουσα, καί τό καθ᾿ ἟δονήν πρός αἴσθησιν διαπλάττουσα κάλλος, τοῦ νοῦ κίνησις. Φωρίς γάρ τ῅ς κατά νοῦν ἐπινοητικ῅ς δυνάμεως, πρός διάπλασιν μορφ῅ς, ο὎δαμ῵ς πάθος ἄγεται. Ἤ ἀνάθημά ἐστι, καί ἟ πρόσυλος καί ἀκαλλής τ῵ν παθ῵ν καί ἀδιατύπωτος κίνησις· αἰσχύνη δέ στόματος, ἟ τό πάθος εἰδοποιοῦσα πρός αἴσθησιν τοῦ νοῦ κίνησις, καί ταῖς ἐπινοίαις ὕλην ἁρμόδιον τῶ πάθει πορίζουσα. κδ΄. ὇ διά τρυφήν σωματικήν καί ἀνάπαυσιν τάς θυσίας καί τάς ἑορτάς, τά τε ΢άββατα καί τάς νεομηνίας κατά τόν νόμον τόν Θεόν διατεταχέναι πιστεύων, πάντη τε καί πάντως, ὏πό τήν ἐνοχήν γενήσεται τ῅ς τ῵ν παθ῵ν ἐνεργείας, καί τήν αἰσχύνην τ῅ς τ῵ν ἐπ᾿ α὎ταῖς αἰσχρ῵ν λογισμ῵ν ῥυπαρίας· ὏πό τε τόν φθειρόμενον ἔσται κόσμον, καί τήν ἐν λογισμοῖς φιλοσώματον μελέτην· ὏πό τε τήν ὕλην τ῵ν φθειρομένων τίμιον ἔχειν δυνάμενος. κε΄. ὇ πεισθείς θείαν εἶναι διαταγήν τό σωματικ῵ς κατά νόμον τρυφᾶν, τήν γαστριμαργίαν ὡς Θεοῦ δ῵ρον λαμβάνει πρός συμβίωσιν μετά χαρ᾵ς, ἐξ ἧς γεννᾶ τούς μολύνοντας τῆ παραχρήσει τήν ἐνέργειαν τ῵ν αἰσθήσεων τρόπους. κστ΄. ἖πειδάν τό θεωρητικόν τ῅ς ψυχ῅ς τήν τρυφήν κατά τόν ἐν γράμματι νόμον ὡς θείαν διά τήν ἐντολήν ἀσπάσηται πρός συμβίωσιν, τήν τ῵ν αἰσθήσεων παρά φύσιν μετέρχεται χρ῅σιν, μηδεμι᾵ς συγχωροῦν κατά φύσιν διαφαίνεσθαι τήν χρ῅σιν τ῅ς ἐνεργείας. Γεννᾶ γάρ τήν τε τ῵ν παθ῵ν ἕξιν καί τήν ἐνέργειαν, καί ὡς θείαν εἰσοικίζεται τήν γαστριμαργίαν, πρός γένεσιν τ῵ν ῥυπαινόντων τῆ παραχρήσει τάς αἰσθήσεις τρόπων, εἰς ἀναίρεσιν τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι φυσικ῵ν λόγων τε καί σπερμάτων. κζ΄. Ο὎δείς μόνῃ προσανέχων τῆ σωματικῆ τοῦ νόμου λατρείᾳ, φυσικόν τοπαράπαν δύναιτ᾿ ἄν παραδέξασθαι λόγον ἤ λογισμόν, ὅτι μηδέ πέφυκε ταυτόν εἶναι τῆ φύσει τά σύμβολα. ὇ γάρ τοῖς συμβόλοις ἐναπομένων τοῦ νόμου, ο὎ δύναται κατά λόγον τήν τ῵ν ὄντων φύσιν ὁρᾶν, καί τούς τεθέντας ο὎σιωδ῵ς ὏πό τοῦ δημιουργοῦ τοῖς οὖσι λόγους περιποιεῖσθαι, διά τό τ῵ν συμβόλων πρός τήν τ῵ν ὄντων φύσιν διάφορον. κη΄. ὇ Θεόν τήν κοιλίαν ἟γούμενος, καί ὡς ἐπί δόξῃ τῆ αἰσχύνῃ καλλωπιζόμενος, μόνων οἶδεν ὡς θείων ἀντέχεσθαι διά σπουδ῅ς τ῵ν παθ῵ν τ῅ς ἀτιμίας· καί διά τοῦτο μόνα περιέπει τά χρονικά, τουτέστι τήν ὕλην καί τό εἶδος, καί τήν κατά παράχρησιν πενταπλ῅ν ἐνέργειαν τ῵ν αἰσθήσεων. Σῆ γάρ ὕλῃ καί τῶ εἴδει συμπλακεῖσα κατά μίξιν ἟ αἴσθησις, ἀποτελεῖν μέν πάθος, ἀπεκτείνειν δέ καί ἀναιρεῖν τούς κατά φύσιν πέφυκε λόγους. Πάθος γάρ καί φύσις κατά τόν τοῦ εἶναι λόγον, ο὎δαμ῵ς ἀλλήλοις συνυπάρχουσιν. Ο὎ γάρ πέφυκε πάθει (1360) ἐμφαίνεσθαι τοπαράπαν φύσεως λόγος, ὥσπερ οὔτε φύσει συναποτίκτεσθαι κατά γένεσιν πάθος. κθ΄. ὇ μή πιστεύων τήν Γραφήν εἶναι πνευματικήν, τ῅ς οἰκείας κατά τήν γν῵σιν πενίας ο὎κ αἰσθάνεται, ἀλλά λιμ῵ διαφθείρεται. Λιμός γάρ ἐστιν ὡς ἀληθ῵ς, ἔκλειψις τ῵ν κατ᾿ α὎τήν τήν πεῖραν ἐγνωσμένων ἀγαθ῵ν, καί ἀπορία καί σπάνις παντελής τ῵ν τήν ψυχήν συγκρατούντων πνευματικ῵ν βρωμάτων. Π῵ς γάρ λιμόν ἟γήσεταί τις ἤ ζημίαν, τήν τ῵ν καθάπαξ α὎τῶ μηδαμ῵ς ἐγνωσμένων ἀφαίρεσιν;

361 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λ΄. Λιμώττει ἐπ᾿ ἀληθείας τ῵ν πιστ῵ν καί ἐπεγνωκότων τήν ἀλήθειαν ὁ λαός, καί ἟ ψυχή τοῦ καθ᾿ ἕκαστον ἀφεμένη τ῅ς ἐν τῆ χάριτι πνευματικ῅ς θεωρίας, καί γενομένη τ῅ς τυπικ῅ς ἐν τῶ γράμματι δουλείας, μή διατρέφουσα τόν νοῦν ταῖς τ῵ν νοημάτων μεγαλοφυΐαις, ἀλλά πληροῦσα τήν αἴσθησιν ἐμπαθοῦς φαντασίας, ταῖς σωματικαῖς τ῵ν Γραφ῵ν συμβόλων διατυπώσεσι. λα΄. Π᾵ς ὁ τήν πνευματικήν τ῅ς ἁγίας Γραφ῅ς θεωρίαν μή προσιέμενος, τόν τε φυσικόν ταύτῃ καί τόν γραπτόν κατά τούς Ἰουδαίους συναπώσατο νόμον, καί τόν ἐν τῆ χάριτι νόμον ἞γνόησε, καθ᾿ ὅν δίδοται τοῖς κατ᾿ α὎τόν ἀγομένοις ἟ θέωσις. ὇ τοίνυν τόν γραπτόν νόμον λαμβάνων σωματικ῵ς, ἀρεταῖς τήν ψυχήν ο὎ διατρέφει· καί ὁ τοῖς λόγοις τ῵ν ὄντων ο὎κ ἐπιβάλλων, τῆ ποικίλῃ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ τόν νοῦν ο὎χ ἑστιᾶ φιλοτίμως· καί ὁ τό μέγα τ῅ς καιν῅ς χάριτος μή γινώσκων μυστήριον, τῆ ἐλπίδι τ῅ς μελλούσης θεώσεως ο὎κ ἀγάλλεται. Ο὎κοῦν ἟ ἔλλειψις τ῅ς κατά τόν γραπτόν νόμον θεωρίας, ἔχει παρεπομένην α὎τῆ τήν ἔνδειαν τ῅ς κατά τόν φυσικόν νόμον νοουμένης ποικίλης σοφίας τοῦ Θεοῦ, ἐφεπομένην ἔχουσαν τ῅ς κατά τό καινόν μυστήριον χάριτι δοθησομένης θεώσεως πάντως τήν ἄγνοιαν. λβ΄. Π᾵ς νοῦς κατά Φριστόν διορατικός καί ἰσχυρός ὁράσει, ἀεί ἐφίεται καί ζητεῖ τό πρόσωπον Κυρίου. Πρόσωπον δέ Κυρίου καθέστηκεν, ἟ κατ᾿ ἀρετήν τ῵ν θείων ἀληθής θεωρία, καί γν῵σις, ἥν ζητ῵ν, διδάσκεται τήν αἰτίαν τ῅ς κατ᾿ α὎τόν ἐνδείας καί ἀπορίας. Ὥσπερ γάρ τό πρόσωπον χαρακτηριστικόν ἐστι τοῦ καθ᾿ ἕκαστον, οὕτω καί ἟ πνευματική γν῵σις ἐμφαντικ῵ς χαρακτηρίζει τό Θεῖον. Ἥν ὁ ζητ῵ν, λέγεται ζητεῖν τό πρόσωπον Κυρίου. ὇ δέ κατασαρκούμενος κατά τό γράμμα τοῦ νόμου ταῖς ἐναίμοις θυσίαις, ποθουμένην ἄγνοιαν ἔχει, πρός μόνην (1361) σαρκός ἟δονήν ἐντολήν ἐκδεχόμενος, καί μόνης κατ᾿ αἴσθησιν ἀντεχόμενος σωματικ῵ς τ῅ς ὕλης τοῦ γράμματος. λγ΄. ὇ μέν σωματικ῵ς κατά τόν νόμον λατρεύων, καθάπερ ὕλην γεννᾶ τήν κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτίαν, καί ὡς εἶδος τήν ἐπ᾿ α὎τῆ τοῦ νοῦ συγκατάθεσιν ταῖς προσφόροις ἟δοναῖς τ῵ν αἰσθήσεων ὏λικ῵ς διαπλάττεται.὇ δέ πνευματικ῵ς τήν Γραφήν ἐκδεχόμενος, ὡς μέν ὕλην τήν ἐνέργειαν, ὡς εἶδος δέ τ῅ς ἁμαρτίας τήν συγκατάθεσιν, μετά τ῵ν κατά παράχρησιν πρός ἟δονήν τ῅ς αἰσθήσεως τρόπων θανατοῖ, διά τ῵ν φυσικ῵ν λογισμ῵ν ἐν τῶ ὕψει τ῅ςθεωρίας. λδ΄. Σήν ὕλην καί τό εἶδος, καί τούς περί τήν ὕλην καί τό εἶδος κατά παράχρησιν πέντε τρόπους τ῵ν πέντε αἰσθήσεων· λέγω δέ τήν ἐμπαθ῅ τε καί παρά φύσιν πρός τά αἰσθητά τ῵ν αἰσθήσεων συμπλοκήν, ἤγουν τά ὏πό χρόνον καί ῥεῦσιν, μετά τήν πάροδον τ῅ς ἐν νόμῳ κατά τό γράμμα σωματικ῅ς λατρείας, καί τήν τ῅ς ἀγνοίας διάβασιν, παραδίδωσι θανατωθ῅ναι τοῖς κατά φυσικήν θεωρίαν ὏ψηλοτέροις λόγοις καί λογισμοῖς, ὁ πνευματικός νόμος, ἤ νοῦς· τήν ἐν τοῖς συμβόλοις πρός αἴσθησιν καί σ῵μα καθολικωτάτην τ῵ν ὏πό χρόνον σχέσιν, ἀφανίσαι καί θανατ῵σαι, κατά τό ὕψος γινομένοις τοῦ νόμου τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας. λε΄. Φωρίς φυσικ῅ς θεωρίας, ο὎δείς τήν πρός τά θεῖα τ῵ν νομικ῵ν συμβόλων ἀπέμφασιν διαγινώσκει. Εἰ γάρ μή φυσικ῵ς πρότερόν τις τήν ἐν τοῖς συμβόλοις τ῵ν θείων καί νοητ῵ν διασκοπήσας ἀπέμφασιν, ἐλθεῖν ποθήσει κατά νοῦν, ἔξω παντελ῵ς τ῵ν θείων ἀδύτων τήν αἴσθησιν θέμενος, πρός τήν τ῵ν νοητ῵ν ε὎πρέπειαν, τ῅ς ἐν τοῖς τύποις ἀπολυθ῅ναι καθάπαξ ο὎ δύναται σωματικ῅ς ποικιλίας· καθ᾿ ἥν ἕως βέβηκε τοῦ γράμματος ἀντεχόμενος, τήν ἐκ τοῦ λιμοῦ τ῅ς γνώσεως εἰκότως ἀπορίαν ο὎ παραμυθεῖται τ῅ς Γραφ῅ς τήν γ῅ν, ἤγουν τό σ῵μα, κατά τόν ἀπατηλόν ὄφιν ἐσθίειν ἑαυτόν καταδικάσας· ἀλλ᾿ ο὎ κατά Φριστόν, τόν ο὎ρανόν, ἤγουν τ῅ς Γραφ῅ς τό πνεῦμα καί τήν ψυχήν, τουτέστι τόν ο὎ράνιον καί ἀγγελικόν ἄρτον· λέγω δέ, τήν ἐν Φριστῶ τ῵ν Γραφ῵ν πνευματικήν θεωρίαν καί γν῵σιν βρωματιζόμενος, ἥν δίδωσι δαψιλ῵ς ἐπιχορηγουμένην τοῖς ἀγαπ῵σιν α὎τόν Θεός, κατά τό γεγραμμένον, Ἄρτον ο὎ρανοῦ ἔδωκεν α὎τοῖς, ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος. λστ΄. Φρή τήν κατ᾿ αἴσθησιν πρός σ῵μα τ῅ς Γραφ῅ς ἐκδοχήν, ὡς παθ῵ν προδήλως καί τ῅ς πρός τά χρονικά καί ῥέοντα σχετικ῅ς διαθέσεως οὖσαν γεννητικήν, ἤγουν τ῅ς πρός τά αἰσθητά τ῵ν αἰσθήσεων ἐμπαθοῦς ἐνεργείας, ὡς ΢αούλ τέκνα καί ἔκγονα, διά τ῅ς φυσικ῅ς ἐν ὄρει, (1364) τῆ τ῵ν θείων ἀναγωγῆ λογίων ἀφανίσαι θεωρίας, εἴ πως ἐμφορηθ῅ναι θείας ἐφιέμεθα χάριτος. λζ΄. Ἀδικεῖ τήν ἀλήθειαν ὅ τε νόμος κατά μόνον τό γράμμα νοούμενος, καί ὁ τ῵ν Ἰουδαίων λαός, καί εἴ τι ἐκείνων ὏πάρχει κατά διάνοιαν μιμητής, μόνῳ τῶ γράμματι περιγράφων τοῦ νόμου τήν δύναμιν, καί μή δεχόμενος πρός τήν φανέρωσιν τ῅ς μυστικ῅ς ἐγκεκρυμμένης τῶ γράμματι γνώσεως τήν φυσικήν θεωρίαν, μέσην ὏πάρχουσαν τύπων καί ἀληθείας· τ῵ν μέν, τούς ἀγομένους ἀπάγουσαν, πρός δέ τήν ἐπανάγουσαν· ἀλλ᾿ οἷον ταύτην πάμπαν ἀρνούμενος, καί τ῅ς τ῵ν θείων α὎τήν ἔξω ποιούμενος μυσταγωγίας. Σαύτην τοιγαροῦν χρή τοῦ νόμου τήν σωματικήν καί πρόσκαιρον ἐκδοχήν ὡς ὏πό χρόνον καί ῥέουσαν, ἀποκτείνειν διά τήν φυσικ῅ς θεωρίας, ὡς ἐν ὄρει τῶ ὕψει τ῅ς γνώσεως, τούς τ῵ν θείων ἐπιμελητάς θεαμάτων.

362 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λη΄. Σόν σωματικόν νοῦν τ῅ς Γραφ῅ς ἀφανίζει παντελ῵ς, ὁ πράξει διά τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας ἀποκτείνων τήν γενομένην ἐκ τοῦ γραπτοῦ νόμου, πρός τήν ἄστατον ὕλην καί ῥέουσαν τῆ ψυχῆ φιλήδονον σχέσιν καί φιλοσώματον, κατασφάττων ὡς τέκνα τοῦ ΢αούλ καί ἔκγονα, τήν χαμαίζηλον τοῦ νόμου διάνοιαν, διά μέσης τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας, ὡς ἐν ὄρει τῶ ὕψει τ῅ς γνώσεως, καί φανεράν ποιούμενος ἐνώπιον Κυρίου, δι᾿ ἐξομολογήσεως δηλαδή, τήν πρός σ῵μα τοῦ νόμου προτέραν ἐκδοχήν. Σοῦτο γάρ τό, ἖ξηλιάσαι, νοεῖσθαι δύναται τοῖς φιλομαθέσιν, ἔναντι Κυρίου. Καί ἐξηλίασαν α὎τούς, φησίν, ἐν τῶ ὄρει ἔναντι Κυρίου· εἰς φ῵ς ἀγαγόντες, διά τ῅ς γνώσεως δηλαδή, τήν κατά τό γράμμα πεπλανημένην πρόληψιν· ὅπερ ἐστί, φανερ῵σαι κατά τό ὕψος τ῅ς θεωρίας τό γράμμα τοῦ νόμου νεκρόν διά τ῅ς ἐν πνεύματι γνώσεως. λθ΄. Σό γράμμα, φησίν, ἀποκτείνει· τό δέ πνεῦμα ζωοποιεῖ. Διό χρή τό ἀποκτείνειν πεφυκός, ἀποκτείνεσθαι πνεύματι ζωοποιῶ. ΢υνυπάρχειν γάρ ἀλλήλοις κατ᾿ ἐνέργειαν ἅμα κατά τό α὎τό τό σωματικόν τοῦ νόμου καί τό θεῖον, ἤγουν τό γράμμα καί τό πνεῦμα, παντελ῵ς ἀμήχανον· ὅτι μηδέ συμφωνεῖν πέφυκε τῶ παρεχομένῳ κατά φύσιν ζωήν, τό ταύτην ἀφαιρεῖσθαι δυνάμενον. μ΄. Σό μέν πνεῦμα, ζω῅ς ὏πάρχει παρεκτικόν· τό δέ γράμμα, ζω῅ς ἐστιν ἀφαιρετικόν. Ο὎κοῦν ο὎ δύναται καί τό γράμμα πράττειν κατά τό α὎τό καί τό πνεῦμα, ὥσπερ ο὎δέ τό ζωοποιόν τῶ φθοροποιῶ συνυπάρχειν. μα΄. (1365) Περιτομή ἐστι μυστική, τ῅ς ἐμπαθοῦς κατά νοῦν περί τήν ἐπείσακτον γένεσιν σχέσεως, παντελής περιαίρεσις. Υυσικ῵ς γάρ ἐπιβάλλοντες τοῖς πράγμασιν, οἴδαμεν ὡς ο὎κ ἔστι τελειότης ἟ τ῅ς ἐκ Θεοῦ κατά φύσιν ἀρτιότητος περιαίρεσις. Ο὎ γάρ ποιεῖ τελειότητα φύσις διά τέχνης κολοβουμένη, καί διά περινοίας, ἀποτιθεμένη τό προσόν α὎τῆ θεόθεν κατά λόγον δημιουργίας, ἵνα μή τήν τέχνην, Θεοῦ πρός βεβαίωσιν δικαιοσύνης ἰσχυροτέραν εἰσάγωμεν, καί τήν περινενοημένην τ῅ς φύσεως ἔλλειψιν, ἀναπληρωτικήν ποιώμεθα τ῅ς ἐν δικαιοσύνῃ κατά δημιουργίαν ἐλλείψεως· ἀλλ᾿ ἐκ τ῅ς τοπικ῅ς [gu. 65, τυπικ.] τοῦ περινενοημένου μορίου θέσεως, διδασκόμεθα ποιεῖσθαι γνωμικ῵ς [idid. γνωστ.] τήν περιτομήν τ῅ς κατά ψυχήν ἐμπαθοῦς διαθέσεως· καθ᾿ ἥν μ᾵λλον τῆ φύσει συντρέχειν ἟ γνώμη ῥυθμίζεται, τόν ἐμπαθ῅ τ῅ς ἐπικτήτου γενέσεως νόμον διορθουμένη. μβ΄. Υυσικόν ἟ ἀκροβυστία. Π᾵ν δέ φυσικόν, θείας ἔργον δημιουργίας ἐστί, καί λίαν καλόν, κατά τήν φάσκουσαν φωνήν· Καί εἶδεν ὁ Θεός πάντα ὅσα ἐποίησε, καί ἰδού καλά λίαν. ὇ δέ νόμος ὡς ἀκάθαρτον περιαιρεῖσθαι κελεύων τήν ἀκροβυστίαν διά περιτομ῅ς, τόν Θεόν εἰσάγει, διά τέχνης τό οἰκεῖον διορθούμενον ἔργον, ὅπερ κἄν ἐννοεῖν ἀσεβέστατον. Ο὎κοῦν ὁ τοῖς συμβόλοις τοῦ νόμου φυσικ῵ς ἐπιβάλλων, οἶδεν ὡς ο὎ τήν φύσιν ὁ Θεός διορθοῦται διά τέχνης, ἀλλά τό ἐπιπειθές λόγῳ τ῅ς ψυχ῅ς παθητικόν περιτέμνεσθαι κελεύει, τό διά τοῦ σωματικοῦ μορίου τυπικ῵ς δηλούμενον, ὅπερ γν῵σις διά τ῅ς κατά πρ᾵ξιν ἀνδρίας, τ῅ς γνώμης ἀποτίθεσθαι πέφυκεν. ὇ γάρ περιτέμνων ἱρεύς, σημαίνει τήν γν῵σιν, τήν ἔχουσαν καθάπερ σίδηρον κατά τοῦ πάθους, τήν τοῦ λόγου κατά τήν πρ᾵ξιν ἀνδρίαν. Ἀφανίζεται γάρ ἟ τοῦ νόμου παράδοσις, πλεονεκτοῦντος τό γράμμα τοῦ πνεύματος. μγ΄. Σό ΢άββατον, παθ῵ν ἐστι καί τ῅ς περί τήν φύσιν τ῵ν ὄντων τοῦ νοῦ κινήσεως ἀνάπαυσις· ἤ τελεία παθ῵ν ἀπραξία, καί τ῅ς περί τά πεποιημένα καθολική τοῦ νοῦ παύλα κινήσεως, καί πρός τό Θεῖον τελεία διάβασις· ἐν ᾧ τόν δι᾿ ἀρετ῅ς καί γνώσεως κατά τό θεμιτόν ἀφικόμενον, ο὎ δεῖ καθάπερ ξύλα τήν οἱανοῦν παντελ῵ς ὕλην ἐξαπτικήν ἐνθυμεῖσθαι παθ῵ν, οὔτε μήν φύσεως τοπαράπαν ἀναλέγεσθαι λόγους, ἵνα μή πάθεσιν ἟δόμενον, ἤ φύσεως ὅροις μετρούμενον, κατά τούς Ἕλληνας τόν Θεόν δογματίζωμεν· ὅνπερ ἟ τελεία μόνη κέκραγε σιγή, καί ἟ παντελής καθ᾿ ὏περοχήν ἀγνωσία παρίστησι. μδ΄. (1368) ΢τέφανός ἐστι χρηστότητος, πίστις καθαρά, λίθων τιμίων δίκην ταῖς τ῵ν δογμάτων ὏ψηγορίαις, καί λόγοις διηνθισμένη πνευματικοῖς καί νοήμασι, τόν θεοφιλ῅ καθάπερ διασφίγγουσα νοῦν. Ἤ μ᾵λλον στέφανος χρηστότητός ἐστιν, α὎τός ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ τῆ ποικιλίᾳ τ῵ν κατά πρόνοιαν καί κρίσιν τρόπων, ἤγουν ἐγκρατείᾳ τ῵ν ἑκουσίων, καί ὏πομονῆ τ῵ν ἀκουσίων παθ῵ν, ὡς κεφαλήν τόν νοῦν περιγράφων, καί τῆ μετοχῆ τ῅ς κατά θέωσιν χάριτος α὎τόν ἑαυτοῦ τόν νοῦν ποι῵ν ὡραιότερον. με΄. ἖νταῦθα τήν ἐγκράτειαν, ἔργον εἶναι λέγει τ῅ς Προνοίας, ὡς τ῵ν γνωμικ῵ν καθαρτικήν παθ῵ν· τήν ὏πομονήν δέ, τ῅ς κρίσεως εἶναι κατόρθωμά φησιν, ὡς τοῖς ἀκουσίοις ἀντιτασσομένην πειρασμοῖς, καί τ῅ς πρακτικ῅ς φιλοσοφίας ὏πάρχουσαν σύμβολον· πρός ἀρετήν, ὡς ἀπ᾿ Αἰγύπτου τ῅ς ἁμαρτίας, τούς ὏π᾿ α὎τ῅ς κρατουμένους διαβιβάζουσαν. μστ΄. Ο὎ τάς ἟μέρας τιμ᾵σθαι θέλων ὁ Θεός ὏πό τ῵ν ἀνθρώπων, προσέταξε τιμηθ῅ναι τό τε ΢άββατον, καί τάς νεομηνίας, καί τάς ἑορτάς· οὕτω γάρ ἀν λατρεύειν τῆ κτίσει παρά τόν κτίσαντα κατά νόμου ἐντολήν ἐδογμάτισεν, οἰομένους σεπτάς εἶναι φύσει τάς ἟μέρας, καί διά τοῦτο προσκυνητάς· ἀλλ᾿ ἑαυτόν τιμ᾵σθαι συμβολικ῵ς διά τ῵ν ἟μερ῵ν παρεδήλωσεν. Α὎τός γάρ ἐστι ΢άββατον μέν, ὡς τ῵ν ἐν σαρκί τ῅ς ψυχ῅ς μόχθων ἀνάπαυσις, καί τ῵ν κατά δικαιοσύνην πόνων κατάπαυσις. Πάσχα δέ, ὡς 363 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἐλευθερωτής τ῵ν τῆ πικρᾶ δουλείᾳ κεκρατημένων τ῅ς ἁμαρτίας· Πεντηκοστή δέ, ὡς ἀπαρχή καί τέλος τ῵ν ὄντων, καί λόγος, ᾧ τά πάντα φύσει συνέστηκε. ΢κόπει δέ π῵ς ὁ νόμος ἀπόλλυσι τούς νοοῦντας α὎τόν σωματικ῵ς, τῆ κτίσει λατρεύειν παρά τόν Κτίσαντα πείθων, καί ἟γεῖσθαι φύσει σεπτά, τά δι᾿ α὎τούς γεγονότα, τόν δι᾿ ὅν α὎τοί γεγόνασιν ἀγνοήσαντας. μζ΄. ὇ μέν κόσμος, τόπος ἐστί πεπερασμένος, καί στάσις περιγεγραμμένη· ὁ δέ χρόνος, περιγραφομένη καθέστηκε κίνησις, ὅθεν καί ἀλλοιωτή τ῵ν ἐν α὎τῶ καθέστηκεν ἟ κατά τήν ζωήν κίνησις. ὇πηνίκα δέ τόν τόπον διελθοῦσα καί τόν χρόνον, κατ᾿ ἐνέργειάν τε καί ἔννοιαν ἟ φύσις, ἤγουν τά ὧν ο὎κ ἄνευ, τουτέστι τήν πεπερασμένην στάσιν καί κίνησιν, ἀμέσως συναφθῆ τῆ προνοίᾳ, λόγον ε὏ρίσκει τήν πρόνοιαν, κατά φύσιν ἁπλοῦν τε καί στάσιμον, καί μηδεμίαν ἔχοντα πάντη περιγραφήν, καί διά τοῦτο παντελ῵ς οὔτε κίνησιν. μη΄. ἖ν μέν τῶ κόσμῳ ὏πάρχουσα χρονικ῵ς ἟ φύσις, (1369) ἀλλοιωτήν ἔχει τήν κίνησιν, διά τήν τοῦ κόσμου πεπερασμένην στάσιν, καί τήν καθ᾿ ἑτεροίωσιν τοῦ χρόνου φοράν· ἐν δέ τῶ Θεῶ γινομένη, διά τήν φυσικήν τοῦ ἐν ᾧ γέγονε μονάδα, στάσιν ἀκίνητον ἕξει, καί στάσιμον ταυτοκινησίαν, περί τό ταυτόν καί ἕν καί μόνον, ἀϊδίως γινομένην, ἥν οἶδεν ὁ λόγος ἄμεσον εἶναι περί τό πρ῵τον αἴτιον, τ῵ν ἐξ α὎τοῦ πεποιημένων μόνιμον ἵδρυσιν. μθ΄. Μυστήριον ἐστι Πεντηκοστ῅ς, ἟ πρός τήν Πρόνοιαν ἄμεσος τ῵ν προνοουμένων ἕνωσις· ἤγουν ἟ πρός τόν λόγον κατά τήν τ῅ς Προνοίας ἐπίνοιαν τ῅ς φύσεως ἕνωσις, καθ᾿ ἥν ο὎δεμία τοπαράπαν ἐστί χρόνου καί γενέσεως ἔμφασις. ΢άλπιγξ δέ πάλιν ἟μ῵ν ἐστιν ὁ λόγος, ὡς τάς θείας καί ἀῤῥήτους ἟μῖν ἐνηχούμενος γνώσεις· ἱλασμός δέ, ὡς ἐν ἑαυτῶ τά ἟μέτερα, καθ᾿ ἟μ᾵ς γενόμενος, διαλύων ἐγκλήματα· καί τῆ δωρεᾶ τ῅ς χάριτος ἐν πνεύματι, τήν ἁμαρτήσασαν φύσιν θεοποι῵ν· σκηνοπηγία δέ, ὡς τ῅ς ἟μ῵ν κατά τήν θεομίμητον ἕξιν περί τό καλόν ἀτρεψίας πρ᾵ξις, καί ὁ τ῅ς πρός ἀθανασίαν μεταποιήσεως συνεκτικός δεσμός. ν΄. ὇ ψιλαῖς ταῖς ἐναίμοις χαίρων θυσίαις, περί τά πάθη σπουδάζειν ὡς ἐμπαθής παρασκευάζει τούς θύοντας. Υιλεῖ γάρ χαίρειν τό γνησίως σέβον, οἷς χαίρει τό προσκυνούμενον. Ὅθεν θυσίας οἶδεν ὁ λόγος, τήν τ῵ν παθ῵ν μ᾵λλον σφαγήν, καί τήν τ῵ν φυσικ῵ν δυνάμεων προσαγωγήν· ὧν, τοῦ μέν λόγου, τύπος ἐστίν ὁ κριός· τοῦ δέ θυμοῦ φέρει σύμβολον ὁ ταῦρος· τ῅ς δέ ἐπιθυμίας, ἟ αἴξ ὏πάρχει δήλωσις. να΄. Θυσίας πνευματικάς καί γινώσκομεν, ο὎ μόνον τήν τ῵ν παθ῵ν νέκρωσιν σφαττομένων τῆ μαχαίρᾳ τοῦ πνεύματος, ὅπερ ἐστί ῥ῅μα Θεοῦ, καί πάσης τ῅ς ἐν σαρκί ζω῅ς, ὡς αἵματος τήν κατά πρόθεσιν κίνησιν, ἀλλά καί τ῵ν κατά φιλοσοφίαν ἞θ῵ν, καί πασ῵ν τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων προσαγωγήν ἀφιερουμένων Θεῶ, καί τῶ πυρί τ῅ς ἐν Πνεύματι χάριτος πρός τήν θείαν λ῅ξιν ὁλοκαυτουμένων. νβ΄. (1372) ὇ χοϊκός νοῦς τ῅ς Γραφ῅ς, κρατ῵ν τ῅ς ψυχ῅ς, τούς φυσικούς ἀποβάλλεται λόγους, τῆ παραχρήσει τ῵ν κατά φύσιν δυνάμεων α὎τούς ἐξαφανίζων. Οὗτος γάρ ζ῵ν, ἐπ᾿ ἀληθείας συντελεῖ καί διώκει καί ἀπόλλυσι, σαρκί μόνῃ τόν νόμον περιγράφων, τούς κατά φύσιν φημί λόγους καί λογισμούς, τιμ῵ν ὡς θεῖα τά πάθη τ῅ς ἀτιμίας, ἅπερ οἱ κατά φύσιν λογισμοί, λαμβάνοντες ἄδειαν ὏πό τοῦ νόμου τοῦ πνεύματος, ἀποκτείνουσιν ἐπιταυτό καί θανατοῦσιν. νγ΄. Ἅμα τις τήν τ῵ν ἀρετ῵ν λογικ῵ς μετέλθοι φιλοσοφίαν, ἅμα καί τήν τ῵ν Γραφ῵ν πρός τό πνεῦμα φυσικ῵ς μετήνεγκεν ἐκδοχήν, ἐν καινότητι γράμματος, διά τ῅ς κατ᾿ αἴσθησιν πρός σ῵μα ταπεινοτέρας τοῦ νόμου παραδοχ῅ς, τροφεύς παθ῵ν κατά τούς Ἰουδαίους γινόμενος, καί ἁμαρτίας θεραπευτής. νδ΄. Ἅμα τις παύσεται κατ᾿ αἴσθησιν πρός σ῵μα τήν Γραφήν ἐκδεχόμενος, ἅμα καί πρός τό πνεῦμα κατά νοῦν διά μέσης ἀνατρέχει τ῅ς φύσεως, ἐκεῖνα πράττων πνευματικ῵ς, ἅπερ σωματικ῵ς ὁ Ἰουδαῖος ἐπιτελ῵ν, ἔχει τόν Θεόν ὀργιζόμενον. νε΄. Π᾵ς νοῦς κατά Θεόν ὏ψηλός καί μετέωρος, κατά τό α὎τό, τήν τε τ῵ν παθ῵ν κατασφάττει ἐνέργειαν, καί τήν τ῵ν λογισμ῵ν ἀσχήμονα κίνησιν· πρός δέ, καί τούς κατά παράχρησιν τ῅ς τ῵ν αἰσθήσεων ἐνεργείας ἀκολάστους τρόπους. Ἀναιροῦνται γάρ τά πάθη ὏πό τ῵ν ὏ψηλ῵ν τ῅ς φύσεως λογισμ῵ν, κατά τήν ὏ψηλήν θεωρίαν θριαμβευόμενα. νστ΄. Σό κράτος τ῅ς ἁμαρτίας, ἤγουν τό φρόνημα τ῅ς σαρκός, ἟ χάρις ἀφανίζειν πέφυκε τοῦ ἁγίου βαπτίσματος· καί ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν ὏πακοή τ῵ν θείων ἐντολ῵ν, ἀποκτείνειν τῆ μαχαίρᾳ τοῦ πνεύματος, ἤγουν τῶ ῥήματι τ῅ς θείας ἐν πνεύματι γνώσεως, βο῵σα μυστικ῵ς πρός τό πάθος τ῅ς ἁμαρτίας, ὡς ὁ μέγας πρός τόν Ἄγαγ, ΢αμουήλ, Ἀνθ᾿ ὧν ἞τέκνωσε γυναῖκας ἟ μάχαιρά σου, ἀτεκνωθήσεται σήμερον ἐκ γυναικ῵ν ἟ μήτηρ σου.

364 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html νζ΄. Πολλάς τό πάθος τ῅ς γαστριμαργίας ὡς ἐν μαχαίρᾳ, τῶ τελείῳ τ῅ς ἟δον῅ς λογισμῶ, ἞τέκνωσεν ἀρετάς. Σ῅ς μέν γάρ σωφροσύνης, διά τ῅ς ἀκρασίας ἀποκτείνει τά σπέρματα· τ῅ς δικαιοσύνης δέ, διά τ῅ς πλεονεξίας διαφθείρει τήν ἰσονομίαν· τ῅ς φιλανθρωπίας δέ, διά τ῅ς φιλαυτίας, τήν ἐκ φύσεως διατέμνει συνέχειαν. Καί συντόμως εἰπεῖν, πάντων τ῵ν κατ᾿ ἀρετήν γεννημάτων ἀναιρετικόν ἐστι τ῅ς γαστριμαργίας τό πάθος. νη΄. Σό τ῅ς γαστριμαργίας πάθος, πάντα τά θεῖα τ῵ν ἀρετ῵ν ἀποκτείνει γεννήματα πέφυκεν· α὎τό δέ τῆ τε χάριτι τ῅ς πίστεως, καί τῆ ὏πακοῆ τ῵ν θείων ἐντολ῵ν, διά τοῦ κατα τήν γν῵σιν ἀποκτείνεται λόγου. νθ΄. (1373) Υ῵ς ἐστιν ὡς ἀληθ῵ς ἐθν῵ν ὁ Κύριος ἟μ῵ν, ἀποκαλύπτων α὎τοῖς διά τ῅ς ἀληθοῦς ἐπιγνώσεως, τούς τῶ ζόφῳ τ῅ς ἀγνοίας ἐπιμεμυκότας ὀφθαλμούς τ῅ς διανοίας, καί θείας ἀγωγ῅ς πάλιν ἑτοιμάσας ἑαυτόν τοῖς πιστοῖς λαοῖς, ἀγαθόν ἀρετ῅ς ἐξεμπλάριον, προσώπου τοῦ κατ᾿ ἀρετήν, ὏πογραμμός α὎τοῖς γενόμενος καί ὏ποτύπωσις, πρός ὅν ἀφορ῵ντες ὡς ἀρχηγόν τ῅ς σωτηρίας ἟μ῵ν, τάς ἀρετάς κατά μίμησιν, ὡς ἟μῖν ἐστι δυνατόν, κατορθοῦμεν διά τ῅ς πράξεως. ξ΄. Π᾵ς ὁ διά φθόνον μισ῵ν καί κακ῵ς διαθρυλ῵ν, ταῖς διαβολαῖς τόν ἐν τοῖς ἀγ῵σι τ῵ν ἀρετ῵ν, καί τῆ περιουσίᾳ τοῦ λόγου τ῅ς πνευματικ῅ς γνώσεως δυνατώτερον, ΢αούλ ἐστι πονηρῶ καταπνιγόμενος πνεύματι, μή φέρων τό κλέος τ῅ς κατ᾿ ἀρετήν καί γν῵σιν ε὎δαιμονίας τοῦ κρείττονος· καί διά τοῦτο πλέον μαινόμενος, ὅτι μή δύναται τόν ε὎εργέτην διαχειρίσασθαι. Πολλάκις δέ καί α὎τόν ἀποπέμπεται πικρ῵ς τόν φίλτατον Ἰωνάθαν, τόν ἔμφυτον λέγω κατά συνείδησιν λογισμόν, τό ἄδικον μῖσος ἐλέγχοντα, καί τοῦ μισουμένου φιλαλήθως ἀφηγούμενον τά κατορθώματα. ξα΄. Παρακαλέσωμεν καί ἟μεῖς τόν νοητόν Δαβίδ, ἐπηχ῅σαι τῆ κιθάρᾳ τ῅ς πνευματικ῅ς θεωρίας καί γνώσεως, ἐπιληπτευόμενον τοῖς ὏λικοῖς τόν ἟μέτερον νοῦν, καί ἀπελάσαι τό πονηρόν πνεῦμα τ῅ς πρός αἴσθησιν ὏λικ῅ς περιπετείας, ἵνα δυνηθ῵μεν νο῅σαι τόν νόμον πνευματικ῵ς, καί τόν ἐν α὎τῶ κεκρυμμένον λόγον μυστικόν ε὏ρεῖν, καί κτ῅μα ποιήσασθαι διαρκές πρός ἐφόδιοιν ζω῅ς ἀϊδίου. ξβ΄. Π᾵ς ὁ σωτηρίας ἐρ῵ν, ἤ πράξει πάντως ἤ θεωρίᾳ προσανέχει. Ἀρετ῅ς γάρ καί γνώσεως χωρίς, ο὎δαμ῵ς ο὎δείς πώποτε τυχεῖν σωτηρίας δεδύνηται· εἴπερ ἀρετ῅ς μέν, τό τάσσειν τήν τοῦ σώματος κίνησιν, οἷον χαλινῶ τινι τῶ ὀρθῶ λογισμῶ τ῅ς πρός ἀτοπίαν φορ᾵ς ἐπιστημόνως ἀναχαιτιζούσης· θεωρίας δέ, τό τά καλ῵ς νοηθέντα τε καί κριθέντα ἐμφρόνως αἱρεῖσθαι ψηφίζεσθαι. ξγ΄. ἖πειδή νοερόν μέν ἐστι τό νοοῦν, νοητόν δέ τό νοούμενον, τροφή δέ καί οἷον σύστασις τοῦ νοοῦντος τό νοούμενον· εἰκότως ὁ Θεός ἅτε νόων ὄντων τ῵ν ἀσωμάτων, α὎τός νοούμενος, καί νοητός α὎τοῖς καθ᾿ ὅσον ἐφικνοῦνται γινόμενος, ἔσωθεν α὎τούς, ἐλλάμπει, τοῦ νοῦ νοοῦντός τε καί τρεφομένου. ξδ΄. Ἕτερόν ἐστι νοητόν, καί ἕτερον νοερόν. Σό γάρ νοητόν, τροφή οἷά τις, ὡς εἴρηται, τοῦ νοεροῦ ἐστιν· (1376) εἴπερ τό νοούμενον, ὅ ἐστι νοητόν, μεῖζόν ἐστι καί προεπινοούμενον τοῦ νοοῦντος, ὅ ἐστι νοερόν. Νοερά γάρ λέγεται, ὅσα διά τό νοῦς εἶναι, νοεῖ τά ὏πέρκεινα νοητά· νοητόν γάρ ἐστι τό νοούμενον, ὅπερ καί τροφή ἐστι τοῦ νοεροῦ, ἤτοι τοῦ νοοῦντος. ξε΄. Ἱστέον ὡς ἔχει τά αἰτιατά, τάς τ῵ν αἰτίων ἐνδεχομένας εἰκόνας. Αἰτιατά, γάρ ἐστι πάντα τά παραχθέντα εἰς κτίσιν· αἴτια δέ, τά παραγαγόντα· ο὎δεμία δέ ἐμφέρεια τούτων πρός ἄλληλα, αἰτίων φημί καί αἰτιατ῵ν. ξστ΄. Ο὎κ ἔστιν ἀκριβής ἐμφέρεια τοῖς αἰτιατοῖς καί τοῖς αἰτίοις· ἀλλ᾿ ἔχει μέν τά αἰτιατά τάς τ῵ν αἰτίων ἐνδεχομένας εἰκόνας· α὎τά δέ τά αἴτια, τ῵ν αἰτιατ῵ν ἐξῄρηται, καί ὏περίδρυται κατά τόν τ῅ς οἰκείας ἀρχ῅ς λόγον. Καί γάρ περισσ῵ς καί ο὎σιωδ῵ς προένεστι τά τ῵ν αἰτιατ῵ν τοῖς αἰτίοις. ξζ΄. Αἰτιατά ἐστι, πάντα τά παραχθέντα εἰς κτίσιν· εἴτε ἐν ο὎ρανῶ, εἴτε ἐπί γ῅ς· αἴτια δέ, τά παραγαγόντα, τουτέστιν, αἱ τρεῖς ὏ποστάσεις τ῅ς ἁγίας Σριάδος. Πρόδηλον οὖν, ὅτι ο὎δεμία ἐμφέρεια τούτων πρός ἄλληλα, αἰτίων φημί καί αἰτιατ῵ν. ξη΄. Δέον εἰδέναι τόν καθ᾿ ἟μ᾵ς νοῦν, τήν μέν ἔχειν δύναμιν εἰς τό νοεῖν, δι᾿ ἧς τά νοητά βλέπει· τήν δέ ἕνωσιν ὏περαίρουσαν τοῦ νοῦ τήν φύσιν, δι' ἧς συνάπτεται πρός τά ἐπέκεινα ἑαυτοῦ. Κατά ταύτην οὖν τά θεῖα νοητέον, ο὎ καθ᾿ ἟μ᾵ς· ἀλλ᾿ ὅλους ἑαυτούς, ὅλων ἑαυτ῵ν ἐξισταμένους, καί ὅλους Θεοῦ γινομένους. Κρεῖττον γάρ εἶναι Θεοῦ, καί μή ἑαυτ῵ν. Οὕτω γάρ ἔσται τά θεῖα δοτά τοῖς μετά Θεοῦ γινομένοις.

365 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ξθ΄. ὇ νοῦς νοεῖν βουλόμενος, κάτεισιν ἑαυτοῦ εἰς τάς νοήσεις καταβαίνων. Αἱ γάρ νοήσεις, κατώτεραί εἰσι τοῦ νοοῦντος, ὡς νοούμεναι καί καταλαμβανόμεναι, καί σκεδασμός εἰκότως καί μερισμός τ῅ς ἑνότητος τοῦ νοῦ α὎τοῦ. ὇ μέν γάρ νοῦς, ἁπλοῦς καί ἀμερής· αἱ δέ νοήσεις, παμπληθεῖς καί σκεδασταί, καί οἷον εἴδη τοῦ νοῦ. Διά τοῦτο τά νοερά, τουτέστι τά νοοῦντα, ἐλάττονά ἐστι τ῵ν νοητ῵ν, ἤγουν τ῵ν νοουμένων. (1377) Ἕνωσιν δέ φησι τοῦ νοῦ, καθώς ἐν τοῖς ἑξ῅ς σαφέστερον λέγει, δι᾿ ἧς πρός τά ἐπέκεινα ἑαυτοῦ ἀνατείνεται, ἤγουν τῆ περί Θεοῦ προσβάλλει θεωρίᾳ· τό, πάντων ἐκστ῅ναι τ῵ν αἰσθητ῵ν καί τ῵ν νοητ῵ν, ἔτι δέ καί τ῅ς οἰκείας κινήσεως· εἴθ᾿ οὕτως τ῅ς θείας γνώσεως δέξασθαι τήν ἀκτῖνα. ο΄. Εἰ κινεῖται ἀναλόγως ἑαυτῶ νοερ῵ς τόν νοερόν, καί νοεῖ πάντως· εἰ δέ νοεῖ, καί ἐρᾶ πάντως τοῦ νοηθέντος· εἰ δέ ἐρᾶ, καί πάσχει πάντως τήν πρός α὎τό ὡς ἐραστόν ἔκστασιν· εἰ δέ πάσχει, δ῅λον ὅτι καί ἐπείγεται· εἰ δέ ἐπείγεται, καί ἐπιτείνει πάντως τό σφοδρόν τ῅ς κινήσεως. Εἰ δέ ἐπιτείνει σφοδρ῵ς τήν κίνησιν, ο὎χ ἵσταται μέχρις ἄν γένηται ὅλον ἐν ὅλῳ τῶ ἐραστῶ, καί ὏φ᾿ ὅλου περιληφθῆ ἑκουσίως, ὅλον κατά προαίρεσιν τήν σωτήριον περιγραφήν δεχόμενον [male edida δεδομένον]· ἵν᾿ ὅλον ὅλῳ ποιωθῆ τῶ περιγράφοντι, ὡς μηδ᾿ ὅλως λοιπόν βούλεσθαι ἐξ ἑαυτοῦ α὎τό ἐκεῖνο ὅλον γνωρίζεσθαι δύνασθαι τό περιγραφόμενον· ἀλλ᾿ ἐκ τοῦ περιγράφοντος, ὡς ἀήρ διόλου πεφωτισμένος φωτί· καί πυρί σίδηρος ὅλος ὅλῳ πεπυρακτωμένος, ἤ εἴ τι ἄλλο τ῵ν τοιούτων ἐστί. οα΄. Πολλή ἟ πρός τά νοούμενα τ῵ν νοούντων, καί πρός τά αἰσθητά τ῵ν αἰσθανομένων σχέσις. ὇ δέ ἄνθρωπος ἐκ ψυχ῅ς καί σώματος τυγχάνων αἰσθητικοῦ, διά τ῅ς κατ᾿ ἐπαλλαγήν πρός ἑκάτερα τά τ῅ς κτίσεως τμήματα φυσικ῅ς σχέσεώς τε καί ἰδιότητος, καί περιγράφεται καί περιγράφει· τό μέν, τῆ ο὎σίᾳ· τό δέ, τῆ δυνάμει. Περιγράφεσθαι γάρ τοῖς νοητοῖς καί αἰσθητοῖς ὡς ψυχή τυγχάνων καί σ῵μα, καί περιγράφειν ταῦτα κατά δύναμιν πέφυκεν, ὡς νο῵ν καί αἰσθανόμενος· ὁ δέ Θεός ἁπλ῵ς καί ἀορίστως ὏πέρ πάντα τά ὄντα ἐστί, τά περιέχοντά τε καί περιεχόμενα, ὡς π᾵σι παντελ῵ς ἄσχετος ὤν. οβ΄. Π᾵σα ἟δονή τ῵ν ἀπηγορευμένων, ἐκ πάθους διά μέσης αἰσθήσεως πρός τι πάντως γίνεσθαι πέφυκεν αἰσθητόν. Ο὎δέ γάρ ἄλλο τί ἐστιν ἟δονή, ἤ εἶδος αἰσθήσεως, ἐν τῶ αἰσθητικῶ τινος αἰσθητοῦ μορφουμένη· ἤ τρόπος αἰσθητικ῅ς ἐνεργείας, κατ᾿ ἐπιθυμίαν ἄλογον συνιστάμενος. ἖πιθυμία γάρ αἰσθήσει προστεθεῖσα, εἰς ἟δονήν μεταπίπτει, εἶδος α὎τῆ ἐπάγουσα· καί αἴσθησις κατ᾿ ἐπιθυμίαν κινηθεῖσα, ἟δονήν ἀπεργάζεται, τό αἰσθητόν προσλαβοῦσα. Γνόντες οὖν οἱ ἅγιοι, ὅτι διά μέσης σαρκός πρός τήν ὕλην ἟ ψυχή παρά φύσιν κινουμένη τήν χοϊκήν μορφήν ὏ποδύεται, διά μέσης μ᾵λλον ψυχ῅ς κατά φύσιν α὎τοί πρός τόν θεόν κινούμενοι, καί τήν σάρκα τῶ Θεῶ πρεπόντως οἰκει῵σαι διενοήθησαν, δι᾿ ἀσκήσεως ἀρετ῵ν ἐνδεχομένως α὎τήν ταῖς θείαις ἐμφάσεσι καλλωπίσαντες. ογ΄. Μεγαλοφυ῵ς οἱ ἅγιοι κατά τόν ἀληθ῅ καί (1380) ἄπταιστον τ῅ς κατά φύσιν κινήσεως τρόπον, τόν παρόντα τ῵ν σκαμμάτων αἰ῵να διέβησαν· τήν μέν αἴσθησιν, ἁπλοῦς διά μέσου τοῦ λόγου πρός τόν νοῦν τούς τ῵ν ὄντων ἔχοντα λόγους ἑνώσαντες· τόν δέ νοῦν, τ῅ς περί τά ὄντα πάντα κινήσεως καθαρ῵ς ἀπολυθέντα, καί α὎τ῅ς τ῅ς καθ᾿ α὎τόν φυσικ῅ς ἐνεργείας ἟ρεμοῦντα, τῶ Θεῶ προσκομίσαντες· καθ᾿ ὅν ὁλικ῵ς πρός Θεόν συναχθέντες, ὅλοι ὅλῳ Θεῶ ἐγκραθ῅ναι διά τοῦ πνεύματος ἞ξιώθησαν, ὅλην τοῦ ἐπουρανίου κατά τό δυνατόν ἀνθρώποις, τήν εἰκόνα φορέσαντες, καί τοσοῦτον ἕλξαντες τ῅ς θείας ἐμφάσεως, εἰ θέμις τοῦτο εἰπεῖν, ὅσον ἐλχθέντες α὎τοί τῶ Θεῶ ἐνετέθησαν. οδ΄. Ἀλλήλων εἶναί φασι παραδείγματα, τόν Θεόν καί τόν ἄνθρωπον, καί τοσοῦτον τῶ ἀνθρώπῳ τόν Θεόν διά φιλανθρωπίαν ἀνθρωπίζεσθαι, ὅσον ὁ ἄνθρωπος ἑαυτόν τῶ Θεῶ δι᾿ ἀγάπης δυνηθείς ἀπεθέωσε· καί τοσοῦτον ὏πό Θεοῦ τόν ἄνθρωπον κατά νοῦν ἁρπάζεσθαι πρός τό γνωστόν, ὅσον ὀ ἄνθρωπος τόν ἀόρατον φύσει Θεόν διά τ῵ν ἀρετ῵ν ἐφανέρωσε. οε΄. Π᾵ς ὁ τά μέλη νεκρώσας τά ἐπί γ῅ς, καί ὅλον ἑαυτοῦ τ῅ς σαρκός κατασβέσας τό φρόνημα, καί τήν πρός α὎τήν διόλου σχέσιν ἀποσεισάμενος, δι᾿ ἧς ἟ τῶ Θεῶ μόνῳ χρεωστουμένη παρ᾿ ἟μ῵ν ἀγάπη μερίζεται, καί ἀρνησάμενος πάντα τά τ῅ς σαρκός καί κόσμου γνωρίσματα, τ῅ς θείας ἕνεκεν χάριτος· ὥστε καί λέγειν δύνασθαι μετά τοῦ μακαρίου Παύλου τοῦ ἀποστόλου, Σίς ἟μ᾵ς χωρίσει ἀπό τ῅ς ἀγάπης τοῦ Φριστοῦ; καί τά ἑξ῅ς· ὁ τοιοῦτος ἀπάτωρ καί ἀμήτωρ καί ἀγενεαλόγητος κατά τόν μέγαν Μελχισεδέκ γέγονεν, ο὎κ ἔχων ὅπως ὏πό σαρκός κρατηθῆ καί φύσεως, διά τήν γεγενημένην πρός τό πνεῦμα συνάφειαν. οστ΄. Σό πέρας τ῅ς παρούσης ζω῅ς, ο὎ δίκαιον οἶμαι θάνατον ὀνομάζειν, ἀλλά θανάτου ἀπαλλαγήν, καί φθορ᾵ς χωρισμόν, καί δουλείας ἐλευθερίαν, καί ταραχ῅ς παῦλαν, καί πολέμων ἀναίρεσιν, καί σκότους ὏ποχώρησιν, καί πόνων ἄνεσιν, καί βράσματος ἟ρεμίαν, καί αἰσχύνης συγκάλυμμα, καί παθ῵ν ἀποφυγήν, καί πάντων, ἵνα συνελών εἴπω, τ῵ν κακ῵ν περιγραφήν· ἅπερ δι᾿ ἑκουσίου νεκρώσεως οἱ ἅγιοι κατορθώσαντες, ξένους ἐαυτούς τοῦ βίου καί παρεπιδήμους παρέστησαν. Κόσμῳ τε γάρ καί σώματι,

366 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html καί ταῖς ἐξ α὎τ῵ν ἐπαναστάσεσι γενναίως μαχόμενοι, καί τήν ἐξ ἀμφοῖν κατά τήν τ῵ν αἰσθήσεων πρός τά αἰσθητά συμπλοκήν παραγενομένην ἀπάτην ἀποπνίξαντες, ἀδούλωτον ἑαυτοῖς ἐφύλαξαν τ῅ς ψυχ῅ςτό ἀξίωμα. οζ΄. Σεκμήριον ο὎ σμικρόν τοῦ φυσικ῵ς ἟μῖν ἐνεσπάρθαι τήν τ῅ς προνοίας γν῵σιν, ἟ φύσις α὎τή δίδωσιν· (1381) ὁπηνίκα ἄν ἟μ᾵ς ἀδιδάκτως ὥσπερ ὠθοῦσα πρός τόν Θεόν διά τ῵ν ε὎χ῵ν ἐν ταῖς ἐξαίφνης περιστάσεσιν, ἐκεῖθεν ζητεῖν τήν σωτηρίαν παρασκευάζῃ. ὘π᾿ ἀνάγκης γάρ ἄφνω συλληφθέντες, ἀπροαιρέτως πρίν τι σκέψασθαι, τόν Θεόν ἐπιβοώμεθα· ὡς ἄν τ῅ς προνοίας α὎τ῅ς πρός ἑαυτήν, καί λογισμ῵ν χωρίς, ἑλκούσης ἟μ᾵ς, καί τό τάχος τ῅ς ἐν ἟μῖν νοερ᾵ς νικώσης δυνάμως, καί πάντων ἰσχυροτέραν τήν θείαν προδεικνυούσης βοήθειαν. Ο὎κ ἄν δέ ἟μ᾵ς ἦγεν ἀπροαιρέτως ἟ φύσις, ἐπί τό μή φύσιν ἔχον γίνεσθαι· π᾵ν δέ τό ὁτῳοῦν φυσικ῵ς ἑπόμενον, ὡς π᾵σιν εὔδηλον, ἰσχυράν ἔχει καί ἀκαταμάχητον κατά τήν ἀπόδειξιν τ῅ς ἀληθείας τήν δύναμιν. οη΄. ἖πειδή τ῵ν ὄντων, τά μέν ἔστιν ἀγαθά, τά δέ φαῦλα· ταῦτα δέ, ἤ παρόντα ἐστίν ἤ μέλλοντα· προσδοκώμενον μέν ἀγαθόν, ἐπιθυμίαν καλεῖ· παρόν δέ, ἟δονήν· καί πάλιν, προσδοκώμενον μέν κακόν, φόβον· παρόν δέ, λύπην· ὡς εἶναί τε καί θεωρεῖσθαι, περί μέν τά καλά, εἴτε τά ὄντως ὄντα, εἴτε τά νομιζόμενα, τήν ἟δονήν καί τήν ἐπιθυμίαν· περί δέ τά φαῦλα, τήν λύπην καί τό φόβον. Καί γάρ ἐπιτυγχάνουσα μέν ἟ ἐπιθυμία, ἟δονήν ἐργάζεται· ἀποτυγχάνυσα δέ λύπην. οθ΄. Κακόν εἶναί φασι π᾵σαν λύπην τῆ ἑαυτ῅ς φύσει. Κἄν γάρ ὁ σπουδαῖος ἐπ᾿ ἀλλοτρίοις λυπ῅ται κακοῖς, ὡς ἐλεήμων, ἀλλ᾿ ο὎ προηγουμένως κατά πρόθεσιν, ἀλλ᾿ ἐφεπομένως κατά περίσταστιν· ὇ δέ θεωρητικός, κἄν τούτοις ἀπαθής διαμένει, συνάψας ἑαυτόν τῶ Θεῶ, καί τ῵ν τ῅δε πάντων ἀλλοτριώσας. π΄. Οἱ ἅγιοι πάντες τοῦ θείου καί ἀπλανοῦς λόγου γνησίως ἐπειλημμένοι, τόν αἰ῵να τοῦτο διέβησαν, ο὎δενί τ῵ν ἐν α὎τῶ τερπν῵ν τό τ῅ς ψυχ῅ς ἴχνος ἐναπερείσαντες. Πρός γάρ τούς ἄκρους τ῵ν ἀνθρώποις ἐφικτ῵ν περί Θεοῦ λόγους, τ῅ς ἀγαθότητός τέ φημι καί τ῅ς ἀγάπης, μάλα γε εἰκότως τόν νοῦν ἀναπετάσαντες· οἷς κινηθέντα τόν Θεόν, τό εἶναί τε δοῦναι τοῖς οὖσι, καί τό εὖ εἶναι χαρίσασθαι, ἐπαιδεύθησαν· εἴπερ κίνησιν ἐπί Θεοῦ τοῦ μόνου ἀκινήτου θέμις εἰπεῖν, ἀλλά μή μ᾵λλον βούλησιν, τήν πάντα κινοῦσάν τε καί εἰς τό εἶναι παράγουσαν καί συνέχουσαν, κινουμένην δέ ο὎δαμ῵ς ο὎δέποτε. πα΄. Ἡ ψυχή ο὎σία νοερά τε καί λογική ὏πάρχουσα, καί νοεῖ καί λογίζεται· δύναμιν μέν ἔχουσα τόν νοῦν· κίνησιν δέ, τήν νόησιν· ἐνέργειαν δέ, τό νόημα. Πέρας γάρ τοῦτο, τ῅ς τε τοῦ νοοῦντος καί τοῦ νοουμένου νοήσεώς ἐστιν, ὡς περιοριστικόν τ῅ς πρός ἄλληλα τ῵ν ἄκρων ὏πάρχον σχέσεως. Νοοῦσα γάρ ἟ ψυχή. (1384) ἵσταται τοῦ νοεῖν ἐκεῖνο τό νοηθέν μετά τήν α὎τοῦ νόησιν. Σό γάρ νοηθέν κυρίως ἅπαξ, ο὎κέτι τήν πρός τό νοηθ῅ναι πάλιν ἐκκαλεῖται τ῅ς ψυχ῅ς δύναμιν· καί καθ᾿ ἕκαστον νόημα οὕτω στάσιν δέχεται τ῅ς ποι᾵ς ἐπί τῶ νοήματι τοῦ νοηθέντος νοήσεως. πβ΄. Ὥσπερ ἟ ἄγνοια διαιρετική τ῵ν πεπλανημένων ἐστίν, οὕτως ἟ τοῦ νοητοῦ φωτός παρουσία συναγωγός καί ἑνωτική τ῵ν φωτιζομένων ἐστί καί τελειωτική καί ἐπιστρεπτική· πρός τό ὄντως ὄν, ἀπό τ῵ν πολλ῵ν δοξασμάτων ἐπιστρέφουσα, καί τάς ποικίλας ὄψεις, ἤ κυριώτερον εἰπεῖν, φαντασίας, εἰς μίαν ἀληθ῅ καί καθαράν καί μονοειδ῅ συνάγουσα γν῵σιν· καί ἑνός καί ἑνωτικοῦ φωτός ἐμπιπλ῵σα. πγ΄. Σα὎τόν ἐστιν τῶ ἀγαθῶ τό καλόν, ὅτι τοῦ καλοῦ καί ἀγαθοῦ κατά π᾵σαν αἰτίαν πάντα ἐφίεται, καί ο὎κ ἔστι τ῵ν ὄντων, ὅ μή μετέχει τοῦ καλοῦ καί ἀγαθοῦ. Π᾵σι γάρ ἐστι τό καλόν καί ἀγαθόν, ὡς ὄντως ἀγαστόν, ἐφετόν καί ἐραστόν καί ἀρεστόν καί αἱρετόν καί ἀγαπητόν. ΢ημείωσαι δέ π῵ς ὁ θεῖος ἔρως ἐν τῶ ἀγαθῶ προϋπάρχων, ἔτεκε τόν ἐν ἟μῖν ἀγαθόν ἔρωτα, δι᾿ οὗ τοῦ καλοῦ καί ἀγαθοῦ ἐφιέμεθα, κατά τόν εἰπόντα, ἖ραστής ἐγενόμην τοῦ κάλλους α὎τ῅ς. Καί, ἖ράσθητι α὎τ῅ς, καί τηρήσει σε· περιχαράκωσον α὎τήν, καί ὏ψώσει σε. πδ΄. Σό θεῖον οἱ θεολόγοι, ποτέ μέν ἔρωτα, ποτέ δέ ἀγάπην, ποτέ δέ ἐραστόν καί ἀγαπητόν καλοῦσιν. Ὅθεν, ὡς μέν ἔρως ὏πάρχον καί ἀγάπη, κινεῖται· ὡς δέ ἐραστόν καί ἀγαπητόν, κινεῖ πρός ἑαυτό πάντα τά ἔρωτος καί ἀγάπης δεκτικά. Καί τρανότερον αὖθις φάναι, κινεῖται μέν ὡς σχέσιν ἐμποιοῦν ἐνδιάθετον ἔρωτος καί ἀγάπης τοῖς τούτων δεκτικοῖς· κινεῖ δέ, ὡς ἑλκτικόν φύσει, τ῅ς τ῵ν ἐπ᾿ α὎τό κινουμένων ἐφέσεως. Καί πάλιν κινεῖ καί κινεῖται, ὡς διψ῵ν τό διψ᾵σθαι, καί ἐρ῵ν τό ἐρ᾵σθαι, καί ἀγαπ῵ν τό ἀγαπ᾵σθαι. πε΄. Ἔστι δέ καί ἐκστατικός ὁ θεῖος ἔρως, ο὎κ ἐ῵ν ἑαυτ῵ν εἶναι τούς ἐραστάς, ἀλλά τ῵ν ἐρωμένων. Καί δηλοῦσι τά μέν ὏πέρτερα, τ῅ς προνοίας τ῵ν καταδεεστέρων γινόμενα· καί τά ὁμόστοιχα, τ῅ς ἀλλήλων συνοχ῅ς· καί τά ὏φειμένα, τ῅ς πρός τά

367 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πρ῵τα θειοτέρας ἐπιστροφ῅ς. Διό καί Παῦλος ὁ μέγας ἐν κατοχῆ τοῦ θείου γεγονώς ἔρωτος, καί τ῅ς ἐκστατικ῅ς α὎τοῦ δυνάμεως μετειληφώς, ἐνθέῳ στόματι, Ζῶ ἐγώ,φησίν, ο὎κέτι, ζῆ δέ ἐν ἐμοί Φριστός· ὡς ἀληθής ἐραστής καί ἐξεστηκώς, ὡς α὎τός φησί, τῶ Θεῶ, καί ο὎ τήν ἑαυτοῦ ζ῵ν, ἀλλά τήν τοῦ ἐραστοῦ ζωήν, ὡς σφόδρα ἀγαπητήν. πστ΄. Σολμητέον καί τοῦτο ὏πέρ ἀληθείας εἰπεῖν· (1385) ὅτι καί α὎τός ὁ πάντων αἴτιος, τῶ καλῶ καί ἀγαθῶ τ῵ν πάντων ἔρωτι, δι᾿ ὏περβολήν τ῅ς ἐρωτικ῅ς ἀγαθότητος, ἔξω ἑαυτοῦ γίνεται, ταῖς εἰς τά ὄντα πάντα προνοίαις, καί οἷον ἀγαθότητι καί ἀγαπήσει καί ἔρωτι θέλγεται· καί ἐκ τοῦ ὏πέρ πάντα, καί πάντων ἐξῃρημένου, πρός τό ἐν π᾵σι κατάγεται κατ᾿ ἐκστατικήν ὏περούσιον δύναμιν, ἀνεκφοίτητος ἑαυτοῦ. Διό καί ζηλωτήν α὎τόν οἱ τά Θεῖα δεινοί προσαγορεύουσιν, ὡς πολύν τόν εἰς τά ὄντα ἀγαθόν ἔρωτα, καί ὡς πρός ζ῅λον ἐγερτικόν τ῅ς ἐφέσεως α὎τοῦ τ῅ς ἐρωτικ῅ς, καί ὡς ζηλωτήν α὎τόν ἀποδεικνύντα, ᾧ καί τά ἐφιέγενα ζηλωτά, καί ὡς τ῵ν προνοουμένων ὄντων α὎τ῵ ζηλωτ῵ν. πζ΄. Σ῅ς ἀγάπης καί τοῦ ἔρωτος, α὎τόν, δηλαδή τόν Θεόν, προβολέα φασί δέ γεννήτορα. Α὎τός γάρ ταῦτα ἐν ἑαυτῶ ὄντα, προήγαγεν εἰς τά ἐκτός, τουτέστι περί τά κτίσματα· καί κατά τοῦτο εἴρηται, ὇ Θεός ἀγάπη ἐστί· Καί πάλιν, Γλυκασμός καί ἐπιθυμία, ὅ ἐστιν ἔρως· τό δέ ἀγαπητόν καί ὄντως ἐραστόν, α὎τός ἐστι. Σῶ μέν οὖν τόν ἀγαπητικόν ἔρωτα ἐξ α὎τοῦ προχεῖσθαι, α὎τός κινεῖσθαι λέγεται ὁ τούτου γεννήτωρ· τῶ δέ α὎τόν εἶναι τό ἀληθές ἐραστόν καί ἀγαπητόν καί ἐφετόν καί αἰρετόν, κινεῖ τά πρός τοῦτο ὁρ῵ντα· καί οἷς ἟ τοῦ ἐφίεσθαι δύναμις, ἀναλόγως α὎τοῖς. πη΄. Προαγωγικόν καί κινητικόν πρός ἐρωτικήν συνάφειαν τήν ἐν πνεύματι, τόν Θεόν εἶναί μοι νόει, τουτέστι μεσίτην ταύτης, καί πρός α὎τήν συναρμοστήν, τοῦ ἐρ᾵σθαι α὎τόν ὏πό τ῵ν α὎τοῦ ποιημάτων καί ἀγαπ᾵σθαι. Κινητικόν δέ φησιν, ὡς κινοῦντα ἕκαστα κατά τόν οἰκεῖον λόγον πρός α὎τόν ἐπιστρέφεσθαι. Σό δέ τ῅ς προαγωγίας ὄνομα, εἰ καί παρά τοῖς ἔξωθεν πρ᾵γμα σημαίνει ο὎κ ε὎αγές, ἀλλ᾿ ἐνταῦθα τήν πρόξενον τ῅ς ἐν Θεῶ ἑνώσεώς φησι μεσιτείαν. πθ΄. Ἡ ἐρωτική κίνησις τοῦ ἀγαθοῦ προϋπάρχουσα ἐν τῶ ἀγαθῶ, ἁπλ῅ καί ἀκίνητος οὖσα, καί ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ προϊοῦσα, αὖθις ἐπί τό α὎τό ἐπιστρέφει, ἀτελεύτητος καί ἄναρχος οὖσα· ὅπερ δηλοῖ τήν ἟μ῵ν ἀεικίνητον ἔφεσιν πρός τό θεῖον καί ἕνωσιν. (1388) Ἡ γάρ πρός θεόν ἀγαπητική ἕνωσις, πάσης ἐξῄρηται καί ὏πέρκειται ἑνώσεως. τέσσ. ἀνοικ.΄ Σόν ἔρωτα εἴτε θεῖον εἴτε ἀγγελικόν, εἴτε νοερόν εἴτε ψυχικόν, εἴτε φυσικόν εἴποιμεν, ἑνωτικήν τινα καί συγκρατικήν ἐννοήσωμεν δύναμιν· τά μέν ὏πέρτερα κινοῦσαν ἐπί πρόνοιαν τ῵ν καταδεεστέρων· τά δέ ὁμόστοιχα πάλιν, εἰς κοινωνικήν ἀλληλουχίαν· καί ἐπ᾿ ἐσχάτων, τά ὏φειμένα πρός τήν τ῵ν κρειττόνων καί ὏περκειμένων ἐπιστροφήν. τέσσ. ἀνοικ. α΄. Εἰ ἟ γν῵σις ἑνωτική τ῵ν ἐγνωκότων καί ἐγνωσμένων· ἟ δ᾿ ἄγνοια, μεταβολ῅ς ἀεί καί τ῅ς ἐξ α὎τοῦ τῶ ἀγνοοῦντι διαιρέσεως αἰτία, τόν ἐν ἀληθείᾳ πιστεύσαντα κατά τόν ἱερόν Λόγον, ο὎δέν ἀποκινήσει τ῅ς κατά τήν ἀληθ῅ πίστιν ἑστίας· ἐφ᾿ ᾗ τό μόνιμον ἕξει τ῅ς ἀκινήτου καί ἀμεταβόλου ταυτότητος. Εὖ γάρ οἶδεν ὁ πρός τήν ἀλήθειαν ἑνωθείς, ὅτι εὖ ἔχει, κἄν οἱ πολλοί νουθετοῖεν α὎τόν ὡς ἐξεστηκότα. Λανθάνει μέν γάρ ὡς εἰκός α὎τούς, ἐκ πλάνης τῆ ἀληθείᾳ τ῅ς ὄντως πίστεως ἐξεστηκώς, α὎τός δ᾿ ἀληθ῵ς οἶδεν ἑαυτόν, ο὎χ ὅ φασιν ἐκεῖνοι μαινόμενον, ἀλλά τ῅ς ἀστάτου καί ἀλλοιωτ῅ς, περί τήν παντοδαπῆ τ῅ς πλάνης ποικιλίαν φορ᾵ς, διά τ῅ς ἁπλ῅ς καί ἀεί κατά τά α὎τά καί ὡσαύτως ἐχούσης ἀληθείας ἞λευθερωμένον. τέσσ. ἀνοικ. β΄. Ἀγαθοί καί φιλάνθρωποι, εὔσπλαχνοί τε καί οἰκτίρμονες γεγόνασιν οἱ ἅγιοι· μίαν πρός ἅπαν τό γένος διάθεσιν ἔχοντες ἀγάπης δειχθέντες· ὏φ᾿ ἧς τό πάντων ἐξαίρετον εἶδος τ῵ν ἀγαθ῵ν, τήν ταπείνωσιν λέγω, διά πάσης α὎τ῵ν τ῅ς ζω῅ς βεβαίαν κατασχόντες, τήν φυλακτικήν μέν τ῵ν ἀγαθ῵ν, φθαρτικήν δέ τ῵ν ἐναντίων, ο὎δενί τοπαράπαν ἁλώσιμοι τ῵ν διοχλούντων γεγόνασι πειρασμ῵ν, τ῵ν τε ἑκουσίων καί τοῦ ἐφ᾿ ἟μῖν λόγου, καί τ῵ν ἀκουσίων καί ο὎κ ἐφ᾿ ἟μῖν· τῶ τοῖς μέν, δι᾿ ἐγκράτειαν ἀπομαραίνειν τάς ἐπαναστάσεις· τ῵ν δέ, δι᾿ ὏πομον῅ς τάς προσβολάς ἀποσείεσθαι. τέσσ. ἀνοικ. γ΄. Σήν μέν τελείαν πρ᾵ξιν τ῅ς ἀρετ῅ς, πίστις ὀρθή ποιεῖ, καί φόβος εἰς Θεόν ἀνόθευτος· τήν δέ κατά τήν ἀνάβασιν ἄπταιστον φυσικήν θεωρίαν, ἐλπίς βεβαία καί ἀλώβητος σύνεσις· τήν δέ κατά τήν ἀνάληψιν θέωσιν, ἀγάπη τελεία, καί νοῦς τοῖς οὖσι καθ᾿ ὏περοχήν πάμπαν ἑκουσίως πεπηρωμένος. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. Σ῅ς μέν πρακτικ῅ς φιλοσοφίας ἔργον εἶναί φασι, πάσης τόν νοῦν ἐμπαθοῦς φαντασίας καθαρόν καταστ῅σαι· τ῅ς δέ φυσικ῅ς θεωρίας, πάσης τ῅ς ἐν τοῖς οὖσι καθ᾿ ἥν αἰτίαν ὏πάρχουσιν, ἀληθοῦς γνώσεως α὎τόν ἐπιστήμονα δεῖξαι· τ῅ς δέ θεολογικ῅ς μυσταγωγίας, ὅμοιον Θεῶ καί ἴσον ὡς ἐφικτόν, τῆ χάριτι κατά τήν ἕξιν ποι῅σαι, μηδενός τό σύνολον ἔτι τ῵ν μετά Θεόν, διά τήν ὏περοχήν ὄντα νοήμονα.

368 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html τέσσ. ἀνοικ. ε΄. ὇πέρ ἐστιν ὁ αἰθήρ, ἤγουν τό πύριον στοιχεῖον, ἐν τῶ κατ᾿ αἴσθησιν κόσμῳ, τοῦτο ἐν τῶ κόσμῳ τ῅ς διανοίας ἐστίν ἟ φρόνησις, ὡς ἕξις φωτιστική, καί τ῵ν ἐφ᾿ ἑκάστου τ῵ν ὄντων ἰδίως πνευματικ῵ν λόγων ὏ποδεκτική [edit. ἀποδεκτική], τήν ἐν ὅλοις ἀπλαν῵ς αἰτίαν δι᾿ α὎τ῵ν ἐκφαίνουσα, καί τ῅ς κατά ψυχήν περί τό θεῖον ἐφέσεως ἑλκτική· καί ὅπερ ἐν τῶ αἰσθητῶ κόσμῳ ἐστίν ὁ ἀήρ, τοῦτο ἐν τ῵ κατά διάνοιαν κόσμῳ ἐστίν ἟ ἀνδρεία, ὡς ἕξις κινητική καί τ῅ς ἐμφύτου κατά πνεῦμα ζω῅ς συνεκτική τε ἅμα καί δραστική, καί τ῅ς κατά ψυχήν περί τό θεῖον ἀεικινησίας τονωτική· καί ὅπερ ἐν τῶ αἰσθητῶ κόσμῳ ἐστί τό ὕδωρ, τοῦτο ἐν τῶ τ῅ς διανοίας κόσμῳ ἐστίν ἟ σωφροσύνη, ἕξιν ὏πάρχουσα τ῅ς ἐν πνεύματι ζωτικ῅ς γονιμότητος ποιητική, καί τ῅ς ἀειβλύστου κατά τήν ἔφεσιν περί τό θεῖον ἐρωτικ῅ς θέλξεως γεννητική· καί ὅπερ ἐν τῶ αἰσθητῶ κόσμῳ ἐστίν ἟ γ῅, τοῦτο ἐν τῶ τ῅ς διανοίας κόσμῳ ἐστίν ἟ δικαιοσύνη, ἕξις ὏πάρχουσα κατ᾿ εἶδος γεννητική πάντων τ῵ν ἐν τοῖς οὖσι λόγων, καί τ῅ς ἐν πνεύματι κατά τῶ ἴσον ἑκάστῳ ζωτικ῅ς διαδόσεως ἀπονεμητική· καί τ῅ς οἰκείας ἐν τῶ καλῶ κατά τήν θέσιν βάσεως ἀμετάθετος [male edita, μετάθετος] ἵδρυσις. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. Ὅσπερ σαρκός ε὎εκτούσης καί πιαινομένης, τοῖς πάθεσιν ἟ ψυχή βασανίζεται καί σκοτίζεται, τ῅ς τ῵ν ἀρετ῵ν ἕξεως καί τοῦ φωτισμοῦ τ῅ς γνώσεως ὏ποχωρούντων· οὕτω καί τ῅ς ψυχ῅ς τῶ θείῳ κάλλει τ῵ν ἀρετ῵ν, καί τῶ φωτισμῶ τ῅ς γνώσεως φρουρουμένης τε καί λαμπρυνομένης, ὁ ἔξω ἄνθρωπος διαφθείρεται, τ῅ς σαρκός διά τήν ἐπιδημίαν τοῦ λόγου τήν φυσικήν ε὎εξίαν ἀποβαλλομένης. τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Ο὎κ ἦν δυνατόν ἄλλως υἱόν ἀποδειχθ῅ναι Θεοῦ καί Θεόν κατά τήν χάριτος θέωσιν, τόν γενόμενον ἄνθρωπον, μή πρότερον κατά προαίρεσιν γεννηθέντα τῶ πνεύματι, διά τήν ἑνοῦσαν α὎τῶ φυσικ῵ς α὎τοκίνητον καί ἀδέσποτον δύναμιν· ἥν τινα θεοποιόν καί θείαν καί ἄϋλον γέννησιν, διά τό προτιμ῅σαι τ῵ν νοουμένων καί ἀδήλων τέως ἀγαθ῵ν τό κατ᾿ αἴσθησιν τερπνόν καί ἐπίδηλον, παραλιπών ὁ πρ῵τος ἄνθρωπος, τήν ἐκ σωμάτων εἰκότως ἀπροαίρετον καί ὏λικήν καί ἐπίκηρον ἔχει καταδικάζεται γένεσιν. τέσσ. ἀνοικ. η΄. (1392) Κινεῖται νῦν ὁ ἄνθρωπος, ἤ περί φαντασίας ἀλόγους παθ῵ν ἐξ ἀπάτης διά φιληδονίαν· ἤ περί λόγους τεχν῵ν ἐκ περιστάσεως διά τήν χρείαν· ἤ περί φυσικούς λόγους ἐκ τοῦ νόμου τ῅ς φύσεως διά μάθησιν· ὧν ο὎δέν κατ᾿ ἀρχάς ἐξανάγκης εἷλκε τόν ἄνθρωπον, εἰκότως, ὏περάνω πάντων γενόμενον. Οὕτω γάρ ἔπρεπεν εἶναι τόν ἀπ᾿ ἀρχ῅ς, μηδενί τοσύνολον περισπώμενον τ῵ν μετ᾿ α὎τόν, ἤ περί α὎τόν, ἤ κατ᾿ α὎τόν, καί πρός τελείωσιν ἑνός μόνου προσδεόμενον, τ῅ς πρός τόν ὏πέρ α὎τόν, φημί δέ τόν Θεόν, καθ᾿ ὅλην τήν ἀγαπητικήν δύναμιν ἀσχέτου κινήσεως. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. Ο὎δέν εἶχεν ὁ πρ῵τος ἄνθρωπος μεταξύ Θεοῦ καί α὎τοῦ προβεβλημένον πρός εἴδησιν, καί κωλύον τήν δι᾿ ἀγάπης α὎θαίρετον κατά τήν πρός Θεόν κίνησιν γεννησομένην συγγένειαν. Ἀπαθής γάρ χάριτι ὤν, ἀπάτην παθ῵ν φαντασίας δι᾿ ἟δον῅ς ο὎ προσίετο· καί ἀπροσδεής [ male edita προσδεής] ὏πάρχων, τ῅ς περί τέχνας περιστατικ῅ς ἀνάγκης διά τήν χρείαν, ἐλεύθερος ἦν· καί σοφός ὤν, τ῅ς περί τήν φύσιν θεωρίας ὏περάνω καθειστήκει διά τήν γν῵σιν. ρ΄. ὇ π᾵σαν μετά σοφίας τήν φύσιν ὏ποστήσας Θεός, καί πρός τήν ἑκάστου τ῵ν λογικ῵ν ο὎σι῵ν δύναμιν τήν α὎τοῦ γν῵σιν κρυφίως ἐνθέμενος, δέδωκε καί ἟μῖν τοῖς ἀνθρώποις, ὡς μεγαλόδωρος Δεσπότης, κατά φύσιν τόν εἰς α὎τόν πόθον καί ἔρωτα, συνεπιπλέξας α὎τῶ φυσικ῵ς τοῦ λόγου τήν δύναμιν· ἐφ᾿ ᾧ δυνηθ῅ναι μετά ῥαστώνης γν῵ναι τούς τρόπους τ῅ς τοῦ πόθου πληρώσεως, καί μή παρασφαλέντας διαμαρτεῖν οὗ τυχεῖν ἀγωνιζόμεθα. Κατά τοῦτον οὖν κινούμενοι τόν πόθον, περί τε τ῅ς ἀληθείας α὎τ῅ς καί τ῅ς ε὎τάκτως τοῖς ὅλοις ἐμφαινομένης σοφίας τε καί διοικήσεως, ζητεῖν ἐναγόμεθα, ἐκείνου τυχεῖν διά τούτων γλιχόμενοι, οὗ χάριν τόν πόθον ἐλάβομεν.

Σέλος Μαξίμου τ῵ν θείων κεφαλαίων.

ΠΡΟ΢ ΘΕΟΠΕΜΠΣΟΝ ΢ΦΟΛΑ΢ΣΙΚΟΝ (1393) ἖ρωτήσαντα περί τοῦ κριτοῦ τ῅ς ἀδικίας· καί τοῦ, "἖άν τίς σε ῥαπίσῃ ἐπί τήν δεξιάν σιαγόνα· " καί τοῦ, "Μή μου ἅπτου, οὕπω γάρ ἀναβέβηκα πρός τόν Πατέρα. "

369 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

Οἷς Λόγος ὏πάρχει τό προσκυνούμενον, τούτοις καί βίος ἐκφάντωρ λόγου τό κατορθούμενον· ἵνα σφραγίδα γνώσεως ἀληθοῦς τήν πεῖραν λαβόντες τ῅ς πράξεως, μάθωσιν ἀφ᾿ ὧν, ὡς θέμις, πεπόνθασιν, ὅσον τοῦ τί εἰδέναι, μεῖζον τό γίνεσθαι· καί τούτου μ᾵λλον, τό ἀεί καί μ᾵λλον, ἕως ἄν α὎τοῖς ἟ πρός τόν αἴτιον ἀδίστακτος οἰκείωσις, κατορθωθείη, στάσει τήν κίνησιν περιγράφουσα καί ἀτρεψίᾳ γνώμης τήν ἔφεσιν· οἷς καί ἟ μετά χάριν ἐκθέωσις, ἱερ᾵ς τ῅ς κατά τόνδε τόν βίον καί θεοειδοῦς ἀγωγ῅ς, ἔπαθλον ἀντιδίδοται. Πρός οὕς μάλα σοφ῵ς κα὎τός ἀπευθύνων τόν βίον, θεοφύλακτε δέσποτα, ζητεῖν ἐπείγῃ τό π᾵σι προκείμενον δι᾿ ἀγαθότητα, καί πάντας δι᾿ ἀπειρίαν διαδιδράσκον· τό μέν, ἵν᾿ ἑλκύσῃ πρός ἑαυτό, τῶ ἀμηχάνῳ τ῅ς ὡραιότητος κεντρίζον τήν ἔφεσιν· τό δέ, ἵνα στομώσῃ, τῆ τ῅ς ὏περαπείρου καταπλήξει καί θείας ὏περοχ῅ς περιστέλλον τόν κόρον, ὕβρεως ὄντα πατέρα καί διαχύσεως γέννημα, τοῖς τήν φλογίνην ῥομφαίαν ο὎ προθεωροῦσι σύν τοῖς Φερουβίμ τεταγμένην καί στρεφομένην, ο὎κ ἄλλοις, ἤ τοῖς δίχα φόβον πρός ἀρετήν ἐπιστρέφουσιν· ἔνθεν τῶ μεγέθει τ῅ς ἐπί τά καλά προκοπ῅ς συνεπεκτείνων τό μέτριον, ᾧ καί μ᾵λλον ἐπαύξεις σύν ἀσφαλείᾳ τήν πρόοδον· ἞ξίωσας ἀγνώτην ὄντα με καί ταπεινόν ἐπιγν῵ναι, δι᾿ οὗ τοῖς κατ᾿ α὎τήν ἟ φύσις τρόπου παρείχετο· φημί δέ, τοῦ γράμματος ὁ λόγος συνδεκτικός τ῵ν ἀπόντων ἐστί, καί τ῵ν ο὎ βλεπομένων ἐμφανιστικός· τοσοῦτον νοήσει παραδιδούς καί συνάπτων τόν τέως αἰσθήσει μή γνωριζόμενον, ὅσον διά ταύτης α὎τός χαραττόμενος παχύνεται σωματούμενος· ᾧ καί τήν ἐμήν ο὎δένειαν εἰς πόθον ἤγαγες τόν ὏μέτερον πλέον, ᾗ θέαν τήν οἰκείαν ἀσωμάτως κεκίνηκας· προδείξας α὎τόν ἐπ᾿ ἀμφοῖν τούτοιν ἔχειν μ᾵λλον τό ἴσον περί τόν λόγον, ἤ ὅσον ἕτεροι περί σέ τήν τοῦ λόγου χάριν παρά τούς ἄλλους προτερήματα· οἷς διά βίου κοσμούμενος, (1396) π῵ς ποτε τήν ἐμήν ἀμβλυωπίαν πρός θεωρίαν ἐνάγειν ἐσπούδασας, ἱερ῵ν καί ταῦτα λόγων, καί ὧν ἟ ἐπίβασις, κρεῖττον ἤ κατά ἄνθρωπον, τόν οὔπω τελείως ὏περαναβάντα τήν τ῵ν ἀστάτων καί διαστατ῵ν φύσιν καί γένεσιν· μή ὅτι γ᾿ ἐμοί τῶ φορυτῶ τούτων ἑκουσίως συμφυρομένῳ, καί σκώληκος δίκην τῆ σήψει τ῵ν ἀκαθάρτων καλινδουμένῳ καί ἟δομένῳ παθ῵ν. Πλήν τ῅ς ε὎πειθείας χάριν, καί τ῅ς ὏μετέρας ἀγάπης τιμήν, τ῵ν ὏πέρ ἀξίαν κατατολμ῵ν, ἐκεῖνά φημι περί ὧν ἐκελεύσατε· στοχαστικ῵ς, ἀλλ᾿ ο὎κ ἀποφαντικ῵ς. Κριτήν ἀδικίας ἐν τῶ Ε὎αγγελίῳ παραβολικ῵ς ὏πάρχειν καί λέγεσθαι, τόν ἟μέτερον λογισμόν, ἀρχ῅θεν ἐκ παραβάσεως ἄδικων πεποιημένον τήν κρίσιν· ὡς τήν τοῦ Κτίσαντος μέν ο὎ δεξάμενον ἐντολήν· τήν δέ τοῦ φθείροντος ἑλόμενον συμβουλήν· ἐξ οὗ καί τό χοϊκός εἶναι, τοῦ εἶναι, καί τοῦ θεῖος γενέσθαι πάμπολυ προετίμησε. Πόλιν δέ εἶναι τούτου, τήν αἴσθησιν, ἤ τόν ὁρώμενον κόσμον· οἷς παραλόγως κατά σχέσιν ἐπαναπαυόμενος, τ῅ς κατοικίας τήν παροικίαν ἞λλάξατο· μήτε Θεόν φοβούμενος, μήτε μήν ἄνθρωπον τόν α὎τόν γεγενημένον δι᾿ ἟μ᾵ς ἐντρεπόμενος· τό μέν, διά τήν ἄνοιαν· τό δέ, διά τήν καταφρόνησιν· ἐκείνην τε μή προορωμένην τ῵ν κριμάτων τό μέγεθος· καί ταύτην ο὎κ εἰργομένην, ἥν τέως ἟ χρηστότης προσμένουσα τήν μεταβολήν ἀναστέλλει, τήν βάσανον· αἷς ἑαυτόν α὎θαδ῵ς περιέπειρε, τῆ δεδομένῃ παρά τοῦ Κτίσαντος εἰς ἐξάνυσιν τ῵ν καθηκότων α὎τεξουσίῳ τιμῆ παρά τό δέον ἀποχρησάμενος· καί τοῦ νοουμένου τό φανέν ἀγαθόν κρίνας, ὅ μή θέμις ἦν, αἱρετώτερον. Φήραν δέ διοχλοῦσαν, τήν λογικήν ψυχήν ἅτε δή πρός καρπογονίαν ἱερ῵ν καί ὁσίων ἔργων ο὎κ ἔχουσαν τόν τά καλά κατά φύσιν σπείροντα λόγον. Μόνῃ τῆ πρός α὎τήν ὁλικῆ ταύτῃ στοργῆ καί διαθέσει κρατούμενον· ἀλλ᾿ ο὎ προσμένοντα διά τήν ἀπόνευσιν, καί τήν α὎θαίρετον πρός τά τ῅δε ῥοπήν. Ἀντίδικον δέ ταύτης, φημί τ῅ς ψυχ῅ς, τό τ῅ς δυστήνου σαρκός ἔνυλον κίνημά τε καί φρόνημα, δι᾿ οὗ τ῅ς ἐν ἟μῖν θείας εἰκόνος καί τοῦ κατ᾿ α὎τήν ἀξιώματος, τό τε κάλλος καταμολύνειν σπουδάζουσι, καί τό διαυγές ἀμαυροῦν οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, ὁπηνίκα, δι᾿ ἟δον῅ς ὏ποπίπτουσιν, ἐπεισφρήσωσι δειν῵ς ἟μῖν τά τ῅ς ἀτιμίας αἴσχη καί πάθη· δι᾿ ἅ καί ὁ θάνατος κατεκρίθη τ῅ς φύσεως, ο὎χ ἑλομένης τό ἀπαρχ῅ς τ῅ς ὄντως κατατρυφ῅σαι ζω῅ς. ὘πωπιασμούς δέ τούς ἐκ τ῅ς συνειδήσεως μεθ᾿ ὏ποφωνήσεώς τινος παρακλητικούς αἰκισμούς, οἷς προτεινομένοις ἐκ τ῅ς ψυχ῅ς, ἟ρέμα πως εἴωθεν κάμπτεσθαι τό α὎στηρόν τοῦ λογισμοῦ, καί πρός τά καλά διά τήν χρονιωτέραν ἕξιν ἀνύπεικτον, ο὎ φέροντος ἐνδομυχοῦσαν, (1397) καί οἷον αἰκίζουσάν τε συνεχ῵ς καί διοχλοῦσαν τήν βάσανον· ἕως λυμῄνηται τά τήν ψυχήν λυμαινόμενα πάθη, δι᾿ ἐγκρατείας, καί τ῅ς πρός τά μέλη τ῅ς σαρκός ἑκουσίου νεκρώσεως. Εἶτα καί πρός ἀγχιστείαν α὎τοῦ τοῦ λόγου δι᾿ ε὎σεβείας, καί τ῅ς περί τά κρείττω τελεωτέρας ἀγάγοι σπουδ῅ς· οἷς φυσικ῵ς ἐνεργουμένοις, τά οἰκεῖα καί πατρικά παραβάλλων, ὁ ὏πέρ ο὎σίαν καί φύσιν Θεός Κύριος ἟μ῵ν Ἰησοῦς Φριστός, ὇ δέ Θεός μή ποιήσῃ, φησί, τήν ἐκδίκησιν ὏μ῵ν, δι᾿ ἐμοῦ σαρκωθέντος, καί τήν τοῦ καθαιρέτου τ῅ς φύσεως ποιουμένου καθαίρεσιν; Οὕτω μέν οὖν τά περί τούτου διεξ῅λθον ἐπιτόμως ἐγώ, καθ᾿ ὅσον τό ἐγχωροῦν τ῅ς διανοίας μέτρον ἐπήρκεσεν· εἰ καί ἄλλως ἄλλοι τόν τόπον κατανοήσαντες· οἱ μέν εἰς Φριστόν· οἱ δέ τοὔμπαλιν, εἰς τόν Ἀντίχριστον ἐξειλήφασι. Δέος δέ μοι νοεῖν, ἤ λέγειν

370 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ἑκάτερα· τό μέν, ὡς ἀσύγκριτον· ο὎ γάρ μείων μέν Τἱοῦ· μείζων δέ Πατρός, ἟ ἐκδίκησις· ἤ δι᾿ ἄλλου, καί ἄλλη τό σύνολον, πλήν τοῦ Τἱοῦ. Καί π῵ς ἐπί τ῅ς α὎τ῅ς συγκριτικ῵ς φησι, τό, ὇ δέ Θεός, φησίν, ο὎ ποιήσει τήν ἐκδίκησιν ὏μ῵ν; Ο὎ γάρ ἔχει χώραν· ἤ διάφορος πάντως δειχθήσεται, καί μετά τ῅ς φύσεως ο὎ δυναμένης τό ἴσον δρᾶν· καί διά τοῦτο λοιπόν ο὎ συντασσομένης· εἰκονιζούσης δέ μόνον, ὡς ὏περκειμένην, τήν ὏περέχουσαν. Σό δέ, ὡς ἀνέκδετον καί ἀμήχανον, τό καλόν ποιεῖν τόν κακίας ε὏ρετήν καί διδάσκαλον· Ο὎ γάρ δύναται, φησί, δένδρον σαπρόν καρπούς καλούς ποιεῖν· καλόν δέ ἟ ἐκδίκησις, καί τό τήν ὄχλησιν ἀφοσιοῦσθαι δεόντως τοῦ προσπελάζοντος· ἤ τούτῳ παραβάλλεσθαι τυχόν, ὅ μή θέμις, τόν Πατέρα, καί πάσης ἀρετ῅ς καί ζω῅ς χορηγόν ἐξ Τἱοῦ, καί ταῦτα μονογενοῦς, καί ἴσου τήν φύσιν καί τήν ἀγαθότητα. Ο὎ γάρ τά καλά διά τ῵ν κακ῵ν μηνύεσθαι πέφυκεν, ὥσπερ ο὎δέ διά σκότους τό φ῵ς, ἤ θανάτου ζωή· καί τοῦ μηδαμ῵ς ὄντος, τό ὄν. Καί ο὎ λέγω ταῦτα πρός τήν ἐκείνων ἀθέτησιν· ἔχομαι γάρ καί ἀντέχομαι ζω῅ς πλέον, τ῅ς τ῵ν φαμένων διδασκαλίας· ἀλλά τό οἰκεῖον μέτριον δι᾿ ἄκραν δειλίαν ἀσφαλιζόμενος. Σήν δέ ἀνάγνωσιν τοῦ ὏ποπιάζειν κανονίζειν ο὎ πρέπον ἐμοί, διά τήν ἐν τούτοις ἀμαθίαν, ἤ τοῖς ἞σκημένοις καί σπουδῆ προελομένοις τήν παίδευσιν· οἵ ταύτην ὀφείλειν φασί κανονίζεσθαι βαρυτόνως μ᾵λλον, ἤ περισπομένως, ὅτι τέ φασι τ῵ν ῥημάτων ο὎δέν περισπ᾵ται, πλήν εἰ μή ἐκ συναιρέσεως βαρυτόνου καθέστηκεν, ὡς τό, νο῵, καί ποι῵, καί χρυσ῵, καί ὅσα τοιαῦτα, φυλάσσοντα καί μετά προθέσεως ἐπί τ῅ς α὎τ῅ς τόν τόνον. Σήν δεξιάν, σιαγόνα, τήν δεξιάν πρ᾵ξίν φημι, καί ὅσην ἐνθέος ἟μῖν διά τ῵ν ἐντολ῵ν συνιστάμενος βίος χαρακτηρίζει, ῥαπιζομένην ὏πό τοῦ πονηροῦ τῆ προλήψει τ῅ς ἐνεργουμένης καλοκαγαθίας· (1400) καί τῆ πληγῆ τ῅ς ἐντεῦθεν οἰήσεως, φλεγμαίνουσάν πως διά κενοδοξίας, καί ἐπαιρομένην κατά τ῵ν μηδεμίαν, ἅ μή τήν ἴσην τυχόν κεκτημένων· δι᾿ ἥν ὥσπερ ἄλλην καί οἷον ἀριστεράν στρέφειν προσήκει, τόν ἤδη πρότερον ἟μ᾵ς κατά τήν ἀπάτην τοῦ αἰ῵νος τούτου καταμολύναντα βίον, τούτῳ τε πλήττεσθαι συνεχ῵ς διά τ῅ς μνήμης· καί ὡς ἁμαρτωλούς μ᾵λλον συστέλλεσθαι καί μετριάζειν, ἤ ὡς ἁγίους μετεωρίζεσθαι, καί δι᾿ ἔπαρσιν καταπίπτειν, ο὎κ ἔχοντας π῅ξιν ἱεράν τήν ταπείνωσιν. Σιμάσθω δέ μετά τ῵ν κατά θεωρίαν λαμβανομένων· μ᾵λλον δέ καί πρό τούτων, εἰς ἑτοιμασίαν ἱεράν καί προκάθαρσιν, καί σωματικ῵ς ταῦτα τελούμενα διά τόν ἐντειλάμενον Κύριον· πραϋπαθείας ἐντεῦθεν ἕξιν τοῖς κατορθοῦσι δωρούμενον, καί τ῅ς τοῦ πλήττοντος περιγραφήν ἀπιστίας, τῶ ἑτοίμῳ τ῅ς παραδοχ῅ς τό πρόθυμον τ῅ς πληγ῅ς ἀναστέλλοντα, αἰδομένου τυχόν, εἰ μήτι ἄλλο, τό ὏περβάλλον τ῅ς ὏ποπτώσεως· καί τό μηδαμ῵ς ἀντιτείνεν τόν δυνάμενον τοῦτο ποιεῖν, εἰργόμενον δέ διά τήν πρόσαξιν. Σό δέ, Μή μου ἅπτου, πρός τήν Μαγδαληνήν λέλεκται Μαρίαν παρά τοῦ Κυρίου, κηπουρόν α὎τόν εἶναι νομίσασαν· δηλοῦντος τοῦ μυστηρίου, καί ὏πεκφαίνοντος, ὡς ψυχή π᾵σα νοερά, μήπω τό συμφυές σκ῅νος ὏περαναβ᾵σα, καί διά τοῦτο τ῵ν ἐν γενέσει καί φθορᾶ μόνον, ο὎δέν ο὎δαμ῵ς διαφερόντων λαχάνων κηπευομένων· ἴση γάρ ἐπ᾿ ἀμφοῖν ἤ τε ῥοή καί ἀποῤῥοή, καί ἟ τοῦ χρόνου περιγραφή καί περίοδος· δημιουργόν εἶναι τόν Λόγον ὏πολαμβάνουσα, διά τήν περί ταῦτα, καί ἕως τούτων πρόοδον α὎τοῦ καί συγκατάβασιν· ο὎κ ἀξία τ῅ς τούτου κατά πνεῦμα καθέστηκεν ἐπαφ῅ς, καί ταῦτα τοῖς φαινομένοις α὎τόν ἐπιζητοῦσα· καί σάρκα δι᾿ ἟μ᾵ς γεγενημένον γινώσκουσα μόνον α὎τόν· ἀλλ᾿ ο὎χί πρεπόντως καί Θεόν ἐκ Θεοῦ τοῦ Πατρός γεγεννημένον γινώσκουσα. Σοῦτο γάρ κατα τό εἰκός νοεῖν ὏ποβάλλει, τό, Οὔπω ἀναβέβηκα πρός τόν Πατέρα μου, τό μή δι᾿ ἄκρας θεολογίας καί πίστεως, οἷς ἟ τ῵ν ὁρωμένων περιγράφεται φύσις, ὏ψωθ῅ναι πρός τ῅ς οὕτω διακειμένης ψυχ῅ς· ἀλλ᾿ ἔτι παιδαγωγικ῵ς δεομένης εἰς ἐντελεστέραν τούτου κατάληψιν, ἐπί τήν ἀποκαλυπτικήν ἕξιν τ῵ν θείων ὡσεί τινα Γαλιλαίαν διά θεωρίας ἀναδραμεῖν· καί σύν τοῖς ὏π᾿α὎τοῦ προτετυπωμένοις καί προβεβλημένοις λόγοις, ὅλον ὡς θέμις περιληφθ῅ναι, καί γενέσθαι τοσοῦτον ὅπερ α὎τός ἦν ὁ γενόμενος ὅπερ ἟μεῖς, ὅσον ἐδείχθη τοῦτο γενόμενος πλήν μόνης τ῅ς ἁμαρτίας, ὡς καί ἟μεῖς ἐκείνῳ δίχα μόνης τ῅ς φύσεως, ἟νίκα τ῅ς δωρε᾵ς τ῅ς ἐπιτύχοιμεν· ἥν δι᾿ ἐλπίδος νῦν προσδεχόμενος, καί προσήκουσι τ῵ν ἐντολ῵ν ἔργοις δεόντως ἀποσεμνύνων, ἀπολαύσαις ὅσον ἐπίστευσας, καί τρυφήσαις ὅσον ἐπόνησας· μ᾵λλον δέ πλέον καί ἀπειράκις ὅσον καί ὁ ταύτης δοτήρ ὏περουσίως ὏περανέστηκε καί φύσεως κίνησιν, καί παντός αἰ῵νος περίληψιν.

ΕΣΕΡΑ ΚΕΥΑΛΑΙΑ ΣΟΤ Ο΢ΙΟΤ ΜΑΞΙΜΟΤ. (1401)

΢ΣΟΙΦΟΙ. Πηγήν νάουσαν ἞θηκ῵ν δρόσον λόγων, ἖νταῦθ᾿ ἐφεύρεις, εἰ μετέλθ῅ς γνησίως,

371 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ὇μολογητοῦ Μαξίμου πόνους, φίλε. Ἀσπάζου δ᾿ α὎τούς, καί μαθήσῃ τό κέρδος.

α΄. Ἔπεστι παντί Φριστιανῶ τῶ ὀρθ῵ς πιστεύοντι εἰς θεόν, μή ἀμεριμνεῖν· ἀλλά πάντοτε προσδοκ᾵ν καί ἐκδέχεσθαι πειρασμόν· ἵνα ὅταν ἔλθῃ, μή ξενίζηται μηδέ ταράσσηται· ἀλλ᾿ ε὎χαρίστως ὏πομένειν τόν κόπον τ῅ς θλίψεως, καί ἐννοεῖν τί ψάλλων σύν τῶ Προφήτῃ λέγει· Δοκίμασόν με, Κύριε, καί πείρασόν με. Καί ο὎κ εἶπεν· Ὅτι ἟ παιδεία σου κατέστρεψέ με, ἀλλά, ἀνώρθωσέ με εἰς τέλος. β΄. Ἀρχή μέν καλοῦ, φόβος Θεοῦ· τέλος δέ, ὁ πόθος α὎τοῦ. Ἀρχή παντός ἀγαθοῦ λόγος ἔμπρακτος, καί πρ᾵ξις ἐλλόγιμος. Διό, οὔτε πρ᾵ξις λόγου χωρίς, ἀγαθή· οὔτε λόγος πράξεως ἄνευ, ὁ προερχόμενος. γ΄. Πρ᾵ξις ἐστί, σώματος μεν, νηστεία καί ἀγρυπνία· στόματος δέ, ψαλμῳδία· ψαλμῳδίας δέ κρεῖττον, ε὎χή· καί σιωπή, λόγου τιμιωτέρα. Καί χειρ῵ν πρ᾵ξις, τό ὏π᾿ ἐκείνων ἀγογγύστως γινόμενον. Ποδ῵ν δέ, τό δι᾿ α὎τ῵ν ἐκ πρώτης ἐπιτροπ῅ς ἀνυόμενον. Χυχ῅ς δέ πρ᾵ξις, ἐγκράτεια σύν ἁπλότητι, καί ἁπλότης τῆ ἐγκρατείᾳ ἐνεργουμένη. Σοῦ δέ νοός, ἟ ἐν θεωρίᾳ ε὎χή, καί ἐν ε὎χῆ θεωρία τοῦ Θεοῦ. δ΄. Προηγεῖται πασ῵ν ἀρετ῵ν, ἔλεος καί ἀλήθεια, ὧν κύημα ἟ ταπείνωσις, καί ἟ ἐκ ταύτης κατά τούς Πατέρας προσγινομένη διάκρισις. Ἧς ἄνευ, ο὎δ᾿ ἑτέρα τό α὎τ῅ς ἰδεῖν πέρας δυνήσεται. ε΄. Ἡ μέν πρ᾵ξις τόν τοῦ λόγου ζυγόν ἀτιμάζουσα, (1404) ᾧδε κἀκεῖσε περί τά ἀνωφελ῅, οἷά τις δάμαλις περιπλανωμένη ε὏ρίσκεται· ὁ δέ λόγος, τ῅ς πρακτικ῅ς τούς ἐντίμους χιτ῵νας ἀποποιούμενος, ο὎κ ε὎σχήμων, κἄν τοιοῦτος εἶναι πως τό δοκεῖν σχηματίζεται. στ΄. Ἡ ἀνδρεία ψυχή, ὡς γυνή, παρ᾿ ὅλον α὎τ῅ς τόν βίον, εἰς δύο λύχνους, τό πρακτικόν τε καί θεωρητικόν, καιομένους κατέχουσα, πράττει τά ὀφειλόμενα· τά ἐναντία δέ πάλιν, ἟ παρειμένη ταῖς ἟δοναῖς. ζ΄. Ο὎κ ἀρκεῖ τῆ ψυχῆ πρός τελείαν κακίας ἀπαλλαγήν, ἟ ἑκούσιος κακοπάθεια, εἰ μή καί διά τ῅ς ἀκουσίου ἐκπυρουμένη μή διαλύηται. η΄. Οἷά τις μάχαιρα ἟ ψυχή πρός τελείαν κακίας ἀπαλλαγήν, εἰ μή διά πυρός διέλθῃ καί ὕδατος, τουτέστιν ἑκουσίων πόνων καί ἀκουσίων, ἄθραυστος ταῖς ἀντιτυπίαις τ῵ν συμβαινόντων ο὎ συντηρεῖται. θ΄. Ὥσπερ τ῵ν ἑκουσίων πειρασμ῵ν, τρία εἰσί τά καθολικώτερα αἴτια· ὏γεία, πλοῦτος καί εὔκλεια· οὕτω καί τά τ῵ν ἀκουσίων τρία εἰσί· ζημίαι, ἀσθένειαι καί λοιδορίαι. Γίνονται δέ ταῦτα τισίν, εἰς οἰκοδομήν· τισί δέ, εἰς καθαίρεσιν. ι΄. Παρυφέστηκε ψυχῆ μέν, ἐπιθυμία καί λύπη σώματι δέ, ἟δονή καί ὀδύνη. Αἴτιον δέ, τ῅ς μέν ὀδύνης, ἟ ἟δονή· θέλοντες γάρ ἐκφυγεῖν τήν κατα τήν ὀδύνην ἐπίπονον αἴσθησιν, πρός τήν ἟δονήν καταφεύγομεν· λύπης δέ, ἐπιθυμία ἤ ἀῤῥωστία. ια΄. ἖νδιάθετον μέν ὁ ἐνάρετος κέκτηται τό καλόν· περινενοημένον δέ, ὁ κενόδοξος. Σό δέ κακόν, ὁ μέν σπουδαῖος, ἐξ ἐπιπολ῅ς ἔχει· κατά βάθους δέ, ὁ φιλήδονος. ιβ΄. ὆λιγάκις μέν καί ο὎κ ἐπιμελ῵ς ε὏ρίσκεται πρός τό κακόν, ὁ τοῦτο μισ῵ν· πλεονάκις δέ καί προσεκτικώτερον, ὁ ἔτι ταῖς αἰτίαις ἐκείνου προσκείμενος. ιγ΄. Οἷς μή κατά πρόθεσιν τό μετανοεῖν, τούτοις συνεχές καί τό πλημμελεῖν· οἷς δέ παρά πρόθεσιν τό ἁμαρτάνειν, ἐμπληροφόρητος ἟ μετάνοια, καί τό αἴτιον ταύτης ο὎χί συχνόν. ιδ΄. Αἴσθησις καί συνείδησις, λόγῳ τῶ κατά προφοράν συνερχέσθω, ὅπως ὁ εἰρηκώς θεῖος λόγος, ἐν μέσῳ τούτων ε὏ρίσκεσθαι, μή καταισχύνηται, διά τ῅ς προπετείας ἤ ἀμετρίας τ῵ν λεγομένων ἤ πραττομένων.

372 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ιε΄. (1405) Ο὎χ᾿ ὁ τοῖς ἔργοις μή ἀδικ῵ν τήν ψυχήν α὎τοῦ, οὗτος καί τοῖς λόγοις ἀμίαντον συνετήρησεν. Ο὎ δέ ὁ τούτους φυλάττων, ἤδη καί λογισμούς ο὎κ ἐμόλυνεν. ὇ γάρ ἁμαρτάνων, τριττ῵ς τοῦτο πράττει. ιστ΄. Ο὎ δυνήσῃ τό πρόσωπον τ῅ς ἀρετ῅ς κατιδεῖν, ἟δέως ἔτι τό τ῅ςκακίας κατανο῵ν. Μισητόν δέ τότε φανεῖται τό δεύτερον, ὅτε τοῦ πρώτου ἐπιθυμήσεις τήν γεῦσιν, καί τοσαύτης τήν ὄψιν ἀποξενώσεις μορφ῅ς. ιζ΄. Διά τ῵ν λογισμ῵ν, ο὎ τ῵ν πραγμάτων προηγουμένως πολεμοῦσιν οἱ δαίμονες τήν ψυχήν. Α὎τά γάρ καθ᾿ α὎τά, ἀναγκαῖα τά πράγματα. Καί τ῵ν μέν πραγμάτων, ἟ ἀκοή αἰτία καί ὅρασις· τ῵ν δέ λογισμ῵ν, ἟ συνήθεια καί οἱ δαίμονες. ιη΄. Σριττόν μέν, τό ἁμαρτητικόν μέρος τ῅ς ψυχ῅ς, ἐν ἔργοις καί λόγοις καί λογισμοῖς ε὏ρισκόμενον. ἖ξοδικόν δέ, τό ἀναμαρτησίας καλόν. Ἀπταίστους γάρ τάς πέντε αἰσθήσεις καί τόν προφορικόν συντηρεῖν δεῖ λόγον. ἖ν οἷς ὁ μή πταίων, ἀνήρ φησι τέλειος, δυνατός χαλιναγωγ῅σαι καί τά μέλη τοῦ σώματος. ιθ΄. ἖ξαχ῵ς τό ἄλογον μέρος διαιρεῖται τ῅ς ψυχ῅ς· εἴς τε τάς πέντε αἰσθήσεις, καί εἰς τόν κατά προφοράν λόγον, ὅς συνδιαιρεῖται μέν ἀδιαιρέτως τῶ πάσχοντι, ἀπαθής ὤν· ἀναμάττεται δέ τήν α὎τοῦ κακίαν παθητικός ε὏ρισκόμενος. κ΄. Ο὎ δύναται οὔτε σ῵μα καθαρθ῅ναι νηστείας καί ἀγρυπνίας χωρίς· οὔτε ἐλέους καί ἀληθείας ψυχή· ἀλλ᾿ οὔτε νοῦς ἄνευ θεωρίας καί ὁμιλίας Θεοῦ. Αὗται γάρ αἱ συζυγίαι, ἐν τούτοις ἐπισημόταται. κα΄. Κυκλοφορουμένη ταῖς εἰρημέναις ἀρεταῖς ἟ ψυχή, ἀπερικτύπητον τό ταύτης ἐκ πειρασμ῵ν καθίστησι φρούριον· ὅ ἐστιν ἟ ὏πομονή· ἖ν τῆ ὏πομονῆ ὏μ῵ν γάρ κτήσασθε τάς ψυχάς ὏μ῵ν, ὁ Λόγος φησίν. Εἰ δέ ἑτέρως ἐχόμενα εἴη, οἷά τις πόλις ἀτείχιστος, καί ὏πό τ῵ν πόῤῥωθεν ψόφων, δειλίας μοχλοῖς κατασείεσθε εἴωθεν. κβ΄. Ο὎χ ὅσοι εἰς τά κατά λόγον εἰσί φρόνιμοι, οὗτοι καί εἰς τά κατ᾿ ἔννοιαν· ὅσοι δέ εἰς τά κατ᾿ ἔννοιαν, οὗτοι καί εἰς τά κατ᾿ αἴσθησιν ἔξωθεν ε὏ρεθήσονται. Εἰ γάρ καί πάντας ὏ποφόρους ἔχει ἟ αἴσθησις, ἀλλ᾿ ο὎χ ὁμοίους α὎τῆ τούς φόρους ἀποδιδόασιν. ἖ξ ἀφελότητος γάρ οἱ πλείους εἰς τά κατ᾿ α὎τήν τιμᾶν α὎τήν ὡς α὎τή ἀπατεῖ ο὎κ ἐπίστανται. κγ΄. Σῆ φύσει ἄτμητος οὖσα ἟ φρόνησις, τέμνεται εἰς διαφόρους τομάς. ᾯ μέν γάρ δίδοται πλέον, ᾧ δέ ἔλαττον μέρος α὎τ῅ς· ἕως α὎ξηθεῖσα ἟ πρακτική ἀρετή, συνδρόμους τε α὎τῆ τάς γωνικάς (ἔχουσα) ἀρετάς, τό ἐνδεχόμενον ἑκάστῃ ἀποπληρώσει καλόν. (1408) Οἱ πλείους γάρ κατά τήν ἔλλειψιν τ῅ς ἐμπράκτου ζω῅ς, καί τό φρονεῖν ἐκληρώσαντο. κδ΄. Εἰς μέν τά κατά φύσιν, ὀλίγοι φρόνιμοι ε὏ρεθήσονται· εἰς δέ τά παρά φύσιν, πολλοί. Δέει γάρ τῶ περί α὎τά ὅλην α὎τ῵ν τήνφυσικήν φρόνησιν ἐκκενώσαντες, ἔχουσιν ἐκεῖ μέν τό φρονεῖν ὀλίγον· τό πλεῖστον δέ ἐν τοῖς περιττοῖς, καί ο὎ τῆ φύσει ἐπαινετοῖς. κε΄. Σ῅ς ε὎λόγου σιωπ῅ς, ὁ καιρός καί τό μέτρον συνεστιάτορες· πανδαισία δέ τούτου γίνεται ἟ ἀλήθεια· καθ᾿ ἥν ὁ τοῦ ψεύδους πατήρ ἐπί ψυχήν ἀποδημοῦσαν ἐρχόμενος, ε὏ρίσκει ἐπιζητουμένων ο὎δέν. κστ΄. ἖λεήμων ἀληθής, ο὎χ ὁ παρέχων ἑκουσίως τά περιττά, ἀλλ᾿ ὁ συγχωρ῵ν τά ἀναγκαῖα τοῖς ἀφαρπάζουσιν. κζ΄. Οἱ μέν τῶ ἔνυλῳ πλούτῳ κτ῵νται τόν ἄϋλον ἐλεημοσύνης θεσμοῖς· οἱ δέ ἀΰλῳ ἀποκτ῵νται τόν ἔνυλον, ἐν αἰσθήσει τοῦ ἀνεκλείπτου γενόμενοι. κη΄. Υίλον μέν παντί, τό πλουτεῖν ἐν καλοῖς· λυπηρόν δέ, τῶ θείως πλουτήσαντι μέν, μή ἐπί πλεῖστον συγχωρηθ῅ναι δέ ἐνευφρανθ῅ναι α὎τῶ. κθ΄. Ἔξωθεν μέν, ἟ ὏γεία δοκεῖ τ῅ς ψυχ῅ς· ἔνδοθεν δέ, ἐν τῶ τ῅ς αἰσθήσεως πυθμένι πέφυκε κρύπτεσθαι ἟ ἀῤῥωστία α὎τ῅ς. Εἰ δέ δεῖ πάντως ἔξωθεν μέν ἐκείνην τῶ ἀναθερισμῶ τ῵ν ἐλέγχων γενέσθαι, ἔνδοθεν δέ ταύτην τῶ ἀνακαινισμῶ τοῦ νοός· ἄφρων ὁ τούς ἐλέγχους ἀποσειόμενος, καί ἐν τῶ τ῅ς ἀναλγησίας πάντοτε ἀνακεῖσθαι νοσοκομείῳ μή αἰσχυνόμενος. λ΄. Μή τραχυνθ῅ς κατά τοῦ ἀκουσίως σε χειρουργήσαντος· ἀλλά πρός τήν κενωθεῖσαν ἀηδίαν ἀποβλεψάμενος, ταλάνισον μέν ἑαυτόν· μακάρισον δέ, τόν αἴτιόν σοι ταύτης γενόμενον οἰκονομίας Θεόν.

373 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html λα΄. Μή πρός τό δεινόν ἀπευδοκήσῃς τ῅ς ἀῤῥωστίας σου· ἀλλά διά τ῵ν τ῅ς φιλοπονίας δραστικωτέρων φαρμάκων, πόῤῥω γενοῦ ταύτης, ὁ τ῅ς κατά ψυχήν ὏γείας ἐπιμελούμενος. λβ΄. Μή συσταλῆς ἀπό τοῦ καιρίως σε πλήττοντος· πρόσει δέ τούτῳ, καί ὏ποδείξει σοι, ὅσον τό ὏ποσμ῅χον τήν αἴσθησίν σου κακόν, καί φάγῃ ὄψον ἟δύ τό ἐκ τ῅ς ὏γείας, μετά τό ἀναλωθ῅ναι τό ἐκ τ῅ς πικρίας ἀπόβλητον. λγ΄. Ὅσον αἰσθάνῃ τ῵ν πόνων, τοσοῦτον ἀποδέχου τόν τούτους διά τ῵ν ἐλέγχων ὏ποδεικνῦντά σοι. Καθάρσεως γάρ τελείας αἴτιός σοι καθίσταται· ἧς ἄνευ ἐν καθαρῶ χωρίῳ τ῅ς ε὎χ῅ς ο὎ δύναται γενέσθαι ὁ νοῦς. λδ΄. (1409) ἖ν τῶ ἐλέγχεσθαι, ἤ σιωπᾶν δεῖ, ἤ ἟πίως ἀπολογεῖσθαι τῶ καταλέγοντι· ο὎ διά τό συστ῅σαι τά οἰκεῖα τόν ἐλεγχόμενον· διά δέ τό ἀναστ῅σαι προσκόψαντα ἴσως, τόν ἐν ἀγνοίᾳ ἐλέγχοντα. λε΄. ὇ τῶ λυπήσαντι ἀδίκως πρό τοῦ προσκληθ῅ναι ὏π᾿ α὎τοῦ ε὎νο῵ν, ἐζημίωται τ῵ν ἀνηκόντων ο὎δέν. ὇ δέ μετά τήν πρόσκλησιν, τ῅ς ε὎φορίας τό ἥμισυ. Κερδαίνει δέ ὅλον τό προκαταβληθέν, ὁ μήποτε διά λύπην ἀποσυνάγωγος ε὏ρισκόμενος· προστίθησι δέ καί μισθόν ἑαυτ῵, ὁ τό σφάλμα βάλλων ἐπάνω ἑαυτοῦ ἐν παντί. λστ΄. Οὔτε ὁ ὏ψηλόφρων ἐπιγινώσκει οἷα τά ἑαυτοῦ ἐλαττώματα, οὔτε ὁ ταπεινόφρων τά οἰκεῖα καλά. Καλύπτει γάρ, τόν μέν, ἄγνοια φαύλη· τόν δέ, θεάρεστος. λζ΄. Σοῖς ἰσοτίμοις ὁ ὏περήφανος ἐν καλοῖς παραμετρεῖσθαι ο὎ βούλεται· ἐν δέ τοῖς ἐναντίοις, πρός τούς ὏περέχοντας, φορητόν τό ἑαυτοῦ παραβαλλόμενον ἟γεῖται ἐλάττωμα. λη΄. ὇ μέν ψόγος στεῤῥάν· ὁ δέ ἔπαινος, ἔκλυτον τήν ψυχήν ἀπεργάζεται καί νωθροτέραν πρός τά καλά. λθ΄. ὘πόστασις μέν πλούτου, χρυσός· ἀρετ῅ς δέ, ταπείνωσις. Ὡς οὖν ὁ χρυσοῦ ἀπορ῵ν πένης ἐστί, κἄν μή τοῖς ἔξωθεν φαίνηται· οὕτω παπεινώσεως ἄνευ, ἐνάρετος ο὎κ ἔσται ὁ ἀγωνιζόμενος. μ΄. Φρυσοῦ δίχα, ὥσπερ ἔμπορος ο὎ πέφυκεν ἔμπορος, κἄν λίαν πρός ἐμπορίαν ἐστίν ἐπιτήδειος· οὕτως ο὎δέ ταπεινοφροσύνης χωρίς, ἐν κατασχέσει τ῵ν τ῅ς ἀρετ῅ς ἟δέων ε὏ρεθήσεται ὁ ἀσκούμενος, κἄν πάντη τῆ ἑαυτοῦ νουνεχείᾳ θαῤῥῆ. μα΄. Σῆ ταπεινοφροσύνῃ ὁ ἀνιών, κατώτερος τοῦ ἑαυτοῦ φρονήματος γίνεται· ἀνώτερος δέ, ὁ ἐκείνης χωρίς, ὅς ο὎δέ παραμετρεῖσθαι τοῖς ἐλαχίστοις ἑκουσίως ἀνέχεται· καί διά τοῦτο ἐν ταῖς πρωτοκλισίαις τό λυπηρόν ἐπιδείκνυται. μβ΄. Καλόν τῶ ἀγωνιστῆ φρονεῖν μέν ἥττονα τ῅ς ἐργασίας α὎τοῦ, πράττειν δέ κρείττονα τ῅ς δειλίας α὎τοῦ. Οὕτω γάρ ἄν καί ἀνθρώποις αἰδέσιμος, καί Θεῶ ἐργάτης ε὏ρίσκεται ἀνεπαίσχυντος. μγ΄. Ἤ κατορθοῦσθαι δεῖ πρός πάσας τάς ἐντολάς τοῦ Θεοῦ, (1412) ἤ μι᾵ς ἀντιποιεῖσθαι τ῅ς ταπεινοφροσύνης, τόν δεδοιότα μή ξενόν τ῵ν τῶ νυμφ῵νι ἀνακειμένων ὀφθ῅ναι. μδ΄. Μίξον τῆ ἁπλότητι τήν ἐγκράτειαν· καί σύζευξον τῆ ταπεινοφροσύνῃ ἀλήθειαν, καί ὀφθείσῃ δικαιοσύνῃ συνέστιος· ᾗ ὡς ἐπί τραπέζης, ἄλλη π᾵σα φιλεῖ ἐπισυνάγεσθαι ἀρετή. με΄. Συφλή τ῅ς ταπεινοφροσύνης χωρίς ἟ ἀλήθεια. Διά τοῦτο καί τῆ ἀντιλογίᾳ χρ῅ται παιδαγωγῶ, ἐρεῖσαι μέν α὎τῆ ἐπί τι μοχθούσῃ, μή ε὏ρισκούσῃ δέ, εἰ μή τό τ῅ς μνησικακίας ὀχύρωμα. μστ΄. Ἥθος χρηστόν, ὡραιότητα μαρτυρεῖ ἀρετ῅ς· μελ῵ν δέ ε὎στάθεια, εἰρηναίαν ψυχήν. μζ΄. Πρ῵τον μέν καλόν, τό ἐν μηδενί μέρει πταίειν. Δεύτερον δέ, τό μή αἰδοῖ κατακαλύπτειν τό σφάλμα α὎τοῦ· μή τε μήν, ἀναιδεύεσθαι ἐν α὎τῶ, μ᾵λλον δέ πατεινοῦσθαι, καί κατηγορούμενον ἑαυτοῦ συγκατηγορεῖν, καί δέχεσθαι ἀσμένως τό ἐπιτίμιον. Σούτου δέ μή γινομένου, ἀνίσχυρον ἅπαν τό τῶ Θεῶ προφερόμενον. μη΄. Πρός τῆ ἑκουσίῳ κακοπαθείᾳ, χρή καί τήν ἀκούσιον καταδέχεσθαι· τήν ἐκ διαβολ῵ν λέγω, ζημι῵ν τε καί ἀσθενει῵ν. Σαῦτα γάρ ὁ μή καταδεχόμενος, ἀλλά δυσπετ῵ν, ὅμοιός ἐστι τῶ μή μετά ἁλός, μετά δέ μέλιτος μόνου βουλομένου ἐσθίειν τήν ἄρτον α὎τοῦ· ὅς ο὎ πάντοτε μέν τήν ἟δονήν ἔχει σύντροφον, τόν δέ κόρον ἀεί γείτονα κέκτηται. 374 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html μθ΄. Δεσπότης ὤν, δούλου σχ῅μα περιβαλλόμενος φαίνεται, ὁ τό διεῤῥωγός πλύνων τοῦ πλησίον λόγοις ἐνθέοις ἱμάτιον, ἤ καταῤῥάπτων ταῖς μεταδόσεσι. ΢κοπείτω δέ ὁ τοῦτο ποι῵ν, μή ποτε διά τό ὡς δοῦλος τοῦτο τελεῖν, προσαπολέσῃ σύν τῶ μισθῶ, καί τό προσόν α὎τῶ τ῅ς ἐξουσίας διά κενοδοξίας ἀξίωμα. ν΄. Ὥσπερ ἟ πίστις ἐλπιζομένων ὏πόστασις πέφυκεν, οὕτω ψυχ῅ς μέν, ἟ φρόνησις· ἀρετ῅ς δέ, ἟ ταπείνωσις. Καί θαῦμα, π῵ς τά α὎τοτελ῅, τ῵ν συμβεβηκότων δίχα ἀτελ῅ καθεστήκασι. να΄. Κύριος φυλάξοι τήν εἴσοδόν σου, φησί, καί τήν ἔξοδόν σου· τήν τ῵ν βρωμάτων δηλονότι καί τ῵ν ῥημάτων, τῆ ἐγκρατείᾳ. ἖γκρατ῵ς γάρ ὁ ἔχων περί τήν τ῵ν βρωμάτων καί ῥημάτων εἴσοδόν τε καί ἔξοδον, ἐπιθυμίαν μέν τήν ἐξ ὀφθαλμ῵ν ἀποδιδράσκει· θυμόν δέ τήν ἐξ ἀπονοίας καταπραΰναι, ὧν δεῖ καί πρό πάντων ποιεῖσθαι τήν ἐπιμέλειαν τόν ἀγωνιζόμενον, παντί τρόπῳ σπουδαστέον. ἖ν τούτοις γάρ, τό μέν πρακτικόν ἔῤῥωται· τό δέ θεωρητικόν, ἐστερέωται. νβ΄. Σινές δέ περί τήν εἴσοδον τ῵ν βρωμάτων, πολλήν ποιοῦνται τήν ἐπιμέλειαν· περί δέ ἔξοδον τ῵ν ῥημάτων, ἀμελ῵ς διατίθενται. Οἱ τοιοῦτοι ο὎κ ἐπίστανται πράγειν θυμόν μέν ἀπό καρδίας, ἐπιθυμίαν δέ ἀπό σαρκός, κατά τήν ἖κκλησιαστήν· δι᾿ ὧν ἟ καθαρά καρδία κτίζεσθαι εἴωθε παρά τοῦ καινουργοῦντος Πνεύματος. νγ΄. Σό μέν τ῵ν βρωμάτων ἀπέριττον, περί τήν ἥττω τρυφ῅ς ποιότητα· τό δέ τ῵ν ῥημάτων ἀνέγκλητον, περί τήν κρείττω τ῅ς σιωπ῅ς ποσότητα ε὏ρεθήσεται. νδ΄. Πύρωσον τούς νεφρούς σου ἀσιτίᾳ βρωμάτων, καί ἔτασον τήν καρδίαν σου ἐγκρατείᾳ ῥημάτων, καί ἕξεις πρός ὏πηρεσίαν καλ῵ν, τό, ἐπιθυμητικόν τε καί θυμικόν. νε΄. Ἡ μέν τ῵ν ὏πογαστρίων ἟δονή καταπίπτει ἐν ἀσκουμένοις, τοῦ σώματος παρακμάσαντος· ἔτι δέ παραμένει τοῦ φάρυγγος, τῶ μή φθάσαντι ταύτην ἐνδίκως κολάσαι. ΢πουδάσαι οὖν χρή διά τ῅ς αἰτίου, τοῦ αἰτιατοῦ τόν ὀνειδισμόν ἀποτρίψασθαι, ὡς ἄν μή ξένος ἐκεῖσε τ῅ς κατά τήν ἐγκράτειαν ἀρετ῅ς ε὏ρεθείς, αἰσχυνθῆς. νστ΄. Ἀναγκαῖον εἰδέναι τόν ἀσκητήν, πότε καί τίσι βρώμασι δεῖ ὡς ἐχθρόν τρέφειν τό σ῵μα α὎τοῦ· πότε δέ ὡς φίλον παρακαλεῖν καί πάλιν παραμυθεῖσθαι ὡς ἀσθεν῅· ἵνα μή λάθῃ τά μέν τοῦ ἀσθενοῦς, τῶ φίλῳ· τά δέ τοῦ φίλου παρατιθείς τῶ ἐχθρῶ· καί ἑκατέρους ὡς σκανδαλίσας, καιρῶ πειρασμοῦ ε὏ρήσει πολεμοῦντας α὎τόν. μζ΄. Ὅταν τ῅ς τρυφ῅ς τήν τροφήν ὁ τρεφόμενος προτιμοτέραν ποιήσηται, τότε ἟ τ῵ν δακρύων ἐπιδημήσασα χάρις α὎τῶ, παρακαλεῖν ἄρχεται καί ἄλλης πάσης ἟δύτητος ἐπιλανθάνεσθαι, ὡς ἤδη τούτων καταποθείσης ἀσυγκρίτῳ ἟δύτητι. νη΄. Σῶ μέν πλατυνομένῳ συνεστάλη τά δάκρυα· ἐξεβλύθη δέ ταῦτα, τῶ τήν στενήν ὁδόν ἀγαπήσαντι. νθ΄. Ο὎κ ἔστιν λύπης ἐκτός, οὔτε ἁμαρτωλός, οὔτε δίκαιος· ἀλλ᾿ ὁ μέν, ὅτι μή πάντη ἀπέλιπεν τό κακόν· ὁ δέ, ὅτι οὔπω κατέλαβε τό ὄντως καλόν. ξ΄. Σ῵ν ἐφ᾿ ἟μῖν μέν κατά δύναμιν ἀρεταί, ε὎χή καί σιωπή· τ῵ν ο὎κ ἐφ᾿ ἟μῖν δέ, ἀλλ᾿ ὡς τά πολλά τ῅ς τοῦ σώματος κατασκευ῅ς, νηστεία καί ἀγρυπνία εἰσίν. Ὅπερ οὖν τῶ ἀγωνιστῆ ε὎ληπτότερον, τοῦτο μετέρχεσθαι χρή. ξα΄. Οἶκος μέν ε὎χ῅ς, ἟ ὏πομονή· περικρατεῖται ((1416) γάρ ἐν α὎τ῅· χρ῅μα δέ, ἟ πατείνωσις· τρέφεται γάρ δι᾿ α὎τ῅ς. ξβ΄. Λόγους μή καρτερ῵ν, ἐπαίνοις ο὎ τιμηθήσῃ· πρό δέ τ῅ς ἟δον῅ς τήν ὀδύνην ἀποσκοπ῵ν, ἐκφεύξῃ ταύτης τό λυπηρόν. ξγ΄. Μή δεσμευθῆς τῶ μικρῶ, καί ο὎ δουλεύσεις τῶ μείζονι· ο὎ γάρ πέφυκε τό μεῖζον κακόν πρό τοῦ μικροῦ διαπλάττεσθαι. ξδ΄. Ἀφορ῵ν πρός, τά μείζω, φοβερός ἔσῃ τοῖς ἥττωσιν· ε὎καταφρόνητος δέ τούτοις ὀφθείσῃ, πρός ἐκεῖνα ἀπειρηκώς. ξε΄. Ο὎ δυνήσῃ ἐπί τάς μείζους φθάσαι τ῵ν ἀρετ῵ν, μή τ῵ν κατά δύναμιν καταλαβών τήν ἀκρότητα. ξστ΄. ἖ν οἷς κρατεῖ ἔλεος καί ἀλήθεια, ἐν ἐκείνοις καί π᾵ν εἴ τι θεάρεστον. Ἡ μέν γάρ ο὎δένα κρίνει ἐλέους χωρίς· τό δέ φιλανθρωπεύεται ἐν ο὎δέν ἀληθείας ἐκτός.

375 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ξζ΄. Σῆ ἁπλότητι κερασάμενος τήν ἐγκράτειαν, ἐν περιλήψει γενήσῃ τ῅ς ἐκεῖθεν μακαριότητος. ξη΄. Ο὎ κόψῃς πάντα τά πολεμοῦντά σε πάθη, εἰ μή πρότερον τήν γ῅ν, ἐξ ἧς ἐτρέφοντο, ἐάσῃς ἀνήροτον. ξθ΄. Οἱ μέν, τήν τοῦ σώματος μόνον ὕλην ἐκκαθάραι σπεύδουσιν· οἱ δέ, καί τήν τ῅ς ψυχ῅ς. Οἱ μέν γάρ πρός μόνην τήν κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτίαν ἰχύν ἔλαβον· οἱ δέ καί πρός τό πάθος· πρός δέ τήν ἐπιθυμίαν πάνυ ἐλάχιστοι. ο΄. Ὕλην πονηρά, σώματος μέν ἐμπάθεια, ψυχ῅ς δέ ἟δυπάθεια, προσπάθεια δέ τοῦ νοός. Κατηγορεῖται δέ τ῅ς μέν ἀφή, τ῅ς δέ αἱ λοιπαί αἰσθήσεις, τ῅ς δέ τελευταίας ἐναντία διάθεσις. οα΄. ὇ μέν ἟δυπαθής πλησίον ἐστί τοῦ ἐμπαθοῦς· ὁ δέ προσπαθής, τοῦ ἟δυπαθοῦς· μακράν δέ ἀμφοτέρων ὁ ἀπαθής. οβ΄. ἖μπαθής ἐστιν ὁ τό ἁμαρτητικόν ἔχων τοῦ λόγισμοῦ βιαιότερον, κἄν τέως μή ἁμαρτάνει ἐκτός. Ἡδυπαθής δέ ὁ τήν ἐνέργειαν τ῅ς ἁμαρτίας ἔχων ἀσθενεστέραν τοῦ λογισμοῦ, κἄν πάσχῃ ἐντός. Προσπαθής δέ ὁ τῆ ἐλευθερίᾳ, μ᾵λλον δέ τῆ δουλείᾳ τ῵ν μέσων, προσκείμενος· ἀπαθής δ᾿ ἄν εἴη ὁ τούτων πάντων τήν διαφοράν ἀγνο῵ν. ογ΄. Ἀπόλλυται ἐκ ψυχ῅ς ἐμπάθεια μέν διά νηστείας καί προσευχ῅ς, ἟δυπάθεια δέ δι᾿ ἀγρυπνίας καί σιωπ῅ς, ἟ δέ προσπάθεια διά ἟συχίας καί προσοχ῅ς· ἀπάθεια δέ συνίσταται ἐκ μνήμης Θεοῦ. οδ΄. Σ῅ς ἀπαθείας ἀπό χειλέων, κηρία μέλιτος, (1417) οἷα οἱ λόγοι τ῅ς αἰωνίου ζω῅ς ἀποστάζουσι. Σίς οὖν ἀξιωθείη τοῖς χείλεσιν ἐκείνοις προσάψαι τά ἴδια, καί μασθ῵ν ἀνά μέσον α὎τ῅ς α὎λισθ῅ναι, καί ὀσμ῅ς ἟δείας μεταβαλεῖν ἱματίων ἐκείνης; τουτέστι, νόμοις ἐνηδυνθ῅ναι τ῵ν ἀρετ῵ν, τ῵ν ὏πέρ πάντα φησί τά ἀρώματα ὄντα τ῅ς αἰσθητ῅ς διαγνώσεως. οε΄. Σοῦ μέν ὁρωμένου σώματος, π᾵σα ψυχή γυμνωθήσεται· τοῦ δέ τ῅ς ἁμαρτίας, οἱ τ῅ς ἐνταῦθα ζω῅ς ὀλίγοι τ῵ν ἟δέων προσαπολαύσαντες. οστ΄. Νεκροί μέν ἐκ ζώντων πάντες ὀφθήσονται· νεκρωθήσονται δέ τῆ ἁμαρτίᾳ μόνοι οἱ ἐκ διαθέσεως ταύτην μισήσαντες. οζ΄. Σίς ἑαυτόν πρό τοῦ κοινοῦ θανάτου τοῦ σώματος ἴδοι τ῅ς ἁμαρτίας γυμνόν; καί τίς ὁ γνούς α὎τόν τε καί τήν ἰδίαν φύσιν, ὁποία ἐστί πρό τ῅ς μελλούσης γυμνώσεως;

Χυχήν ἔρωτι νυμφικῶ τετρωμένην, Ε὎τή συνάπτειν οἶδεν ὦδε νυμφίῳ.

οη΄. Σοῦ αἰσθητοῦ τε καί νοεροῦ φωτός ἟ λογική ἐν μεθορίῳ κειμένη ψυχή, διά μέν τούτου, ὁρᾶν καί πράττειν τά τοῦ σώματος ἐπετράπη· δι᾿ ἐκείνου δέ, πράττειν τά τοῦ πνεύματος. Ἀλλ᾿ ἐπειδή ἞μαυρώθη μέν α὎τῆ ἐκεῖνο, ἐτρανώθη δέ τοῦτο, διά τήν ἀρχ῅θεν συνήθειαν, εἰ μή ὅλως μετά τοῦ νοεροῦ ἐν τῆ ε὎χῆ γένηται, ὁλικ῵ς τοῖς θείοις ἐνατενίζειν ο὎ δύναται. Ἀνάγκη δέ εἶναι α὎τήν ἐν μεταιχμίῳ σκότους καί φωτός· κατά σχέσιν μέν τούτου, κατά δέ φαντασίαν ἐκείνου ἀναστρεφομένην. οθ΄. ΢υμπαραμενέτω τῶ νῶ ἟ ε὎χή, ὡς ἐν ἟λίῳ ἀκτίς· ἧς ἄνευ αἱ κατ᾿ αἴσθησιν μέριμναι, οἷά τινες ἄνυδροι νεφέλαι περιπετόμεναι, τόν νοῦν εἴργουσι τ῅ς οἰκείας λαμπρότητος. π΄. Ἔνδον τ῅ς κατά τήν ε὎χήν στεν῅ς πύλης, νοῦς παθητικός ο὎ δύναται εἰσελθεῖν, πρό τοῦ τήν κατά σχέσιν ἀπολιπεῖν μέριμναι· περί δέ τά περισκήνια ἐκείνης, ὀδυνηθήσεται διά παντός ἀσχολούμενος. πα΄. Δύναμις μέν ε὎χ῅ς πείνα βρωμάτων ἑκούσιος· πείνης δέ, τό μήτε ὁρᾶν, μήτε ἀκούειν, ὅτι μή π᾵σα ἀνάγκη, τ῵ν ἐγκοσμίων ο὎δέν. Σούτων ὁ μή ποιούμενος πρόνοιαν, τό μέν τ῅ς νηστείας ο὎κ ἐστρέωσεν οἰκοδόμημα· τό δέ τ῅ς ε὎χ῅ς ἐν α὎τῆ περιῤῥαγ῅ναι ἐποίησεν. πβ΄. Ἀπέριττος εἰ μή ἐκ πάντων ὁ νοῦς τ῵ν κατ᾿ αἴσθησιν γένηται, ἀνωφερής γνέσθαι ο὎ δύναται, καί τό οἰκεῖον γνωρίσαι ἀξίωμα. 376 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html πγ΄. Ἔξω μέν ποιεῖται τ῅ς ψυχ῅ς ἟ ε὎χή, πάντας τούς ἐχθραίνοντας α὎τῆ λογισμούς, δυναμουμένη τοῖς δάκρυσιν· (1420) ἀντεισάγει δέ τούτους ὁ μετεωρισμός τοῦ νοός, νόμῳ ε὎τραπελίας ἐνδυναμούμενος· ἥν ὁ ἐξορίζων, συνεξόριστον καί τό παναίτιον πεποίηκε τ῅ς παῤῥησίας κακόν. πδ΄. Ἡμέρας μέν σύμβολον ἟ νηστεία, διά τό ἔκδηλον· νυκτός δέ διά τό ἄδηλον, ἟ ε὎χή. ἗κατέραν οὖν τούτων ἐν ἑκατέρᾳ ἐνδίκως ὁ μετερχόμενος, πρός τήν τ῵ν κατασκόπων ἀπαντήσεται πόλιν, ἐν ᾗ ἀπέδρα ὀδύνη, λύπη καί στεναγμός ἐν Φριστῶ. πε΄. Ἡ πνευματική ἐργασία, καί σωματικοῦ ἔργου ἐκτός συνίστασθαι πέφυκε. Μακάριος οὖν ὁ κρείσσονα τοῦ ἐνύλου ἔργου, τήν ἄϋλον ἟γησάμενος ἐργασίαν. Δι᾿ α὎τ῅ς γάρ τήν τοῦ ἔργου ἐπλήρωσεν ἔλλειψιν, ζήσας τήν κεκρυμμένην ζωήν τ῅ς ε὎χ῅ς καί φανεράν τῶ Θεῶ. πστ΄. ὘πομένειν μέν ἟μ᾵ς τῆ πίστει παρακαλεῖ ὁ Ἀπόστολος· χαίρειν τῆ ἐλπίδι, τῆ προσευχῆ προσκαρτερεῖν, ἵνα τό τ῅ς χαρ᾵ς ἟μῖν παραμείνῃ καλόν. Εἰ δέ τοῦτο, ἄρα ὁ μή ὏πομένων, ο὎ πιστός· ὁ δέ ο὎ χαίρων, ο὎κ εὔελπις· ἀπεβάλετο γάρ τήν αἰτίαν τ῅ς χαρ᾵ς προσευχήν, ἐν τῶ μή προσκαρτερεῖν ἐν α὎τῆ. πζ΄. Εἰ τοῖς ἐγκοσμίοις λογισμοῖς ὁ νοῦς ἐξ ἀρχ῅ς συναναστραφείς, τοσαύτην ἐν α὎τοῖς τήν φιλίαν ἐκτήσατο, πόσην ο὎κ ἄν οἰκειότητα σχῆ ἐν ε὎χῆ συνεχεῖ· καί γάρ ἐν οἷς, φησί, χρονίζει, ἐν α὎τοῖς καί πλατύνεσθαι εἴωθεν. πη΄. Ὥσπερ τοῦ ἰδίου οἰκητηρίου πάλαι διαιρεθείς ὁ νοῦς, τ῅ς ἐκείνου λαμπρότητος ἐπελάθετο· οὕτω δεῖ τοῦτον αὖθις ἐν λήθῃ τ῵ν ὦδε γενόμενον, πρός ἐκείνην ἀναδραμεῖν δι᾿ ε὎χ῅ς. πθ΄. Καθάπερ νήπιον πρός μαστούς ἐναποψυγέντας μητρός, οὕτως ε὏ρεθήσεται νοῦς πρός ε὎χήν τήν μή δυναμένην παρακαλέσαι α὎τόν· πρός δέ τήν ἄλλως ἔχουσαν, ὡς παιδίον τό ὏φ᾿ ἟δον῅ς ἐναφυπνοῦν ἐν ταῖς ἀγκάλαις α὎τ῅ς. τέσσ. ἀνοικ. ΄. (1421) ἖κεῖ φησίν, ἐν τῆ πενθίμῳ δηλονότι ε὎νῆ τ῅ς ἐναρέτου ζω῅ς, κατά τήν ἐν τῶ Ἄσματι φήσειε νύμφην καί ἟ ε὎χή πρός τόν ἑαυτ῅ς ἐραστήν, δώσω τούς μαστούς μου σοί, εἰ ὁλικ῵ς μοι διατεθῆς. τέσσ. ἀνοικ. α΄. Υιλίαν πρός τήν ε὎χήν ο὎ δύναται κτήσασθαι, ὁ μή π᾵σαν ὕλην ἀπαρνησάμενος, πλήν τροφ῅ς καί σκέπης. Ἔξω τ῵ν ἄλλων γενοῦ ἐν ε὎χῆ, ὁ θέλων μετά μόνου γενέσθαι τοῦ νοῦ. τέσσ. ἀνοικ. β΄. Σοῦ θεοφιλοῦς μαρτύριον, ε὎χή μονολόγιστος· λόγος δέ καίριος, ἔμφρονος λογισμοῦ· μονοειδής δέ γεῦσις, τ῅ς ἐλευθέρας εἴη αἰσθήσεως. ἖ν τούτοις οὖν τοῖς τρισίν, ἐῤῥ῵σθαι τά τ῅ς ψυχ῅ς λέγεται. τέσσ. ἀνοικ γ΄. Λειανθ῅ναι δεῖ καλ῵ς καί ἀπαλυνθ῅ναι, ὥσπερ τ῵ν παίδων, τήν φύσιν τοῦ ε὎χομένου, ὡς ἄν κατά τήν ἐκείνων, ε὎είκτως δέξηται τήν ἐκ τ῅ς ε὎χ῅ς ἐνταττομένην ἀνάπτυξιν. Διό μή ἀμέλει, ὁ συναφθ῅ναι ταύτῃ φιλ῵ν. τέσσ. ἀνοικ. δ΄. Ο὎ πάντες τόν α὎τόν σκοπόν ἐν ε὎χῆ κέκτηνται· ἄλλος μέν ἄλλον, καί ἄλλος δέ ἕτερον. ὇ μέν γάρ εὔχεται, εἰ οἷόν τε, μετά τ῅ς ε὎χ῅ς εἶναι τήν καρδίαν α὎τοῦ πάντοτε, καί πρός τό ὏περαναβ῅ναι α὎τ῅ς· ὁ δέ ἵνα μή λογισμοῖς ἐν α὎τῆ περικόπτηται. Πάντες δέ εὔχονται, ἤ συντηρηθ῅ναι ἐν ἀγαθοῖς, ἤ μή συναπαχθ῅ναι κακοῖς. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. Εἰ ἐξ ε὎χ῅ς, ο὎δείς ἀταπείνωτος· συντρίβεται γάρ ὁ ἐν ταπεινώσει ε὎χόμενος· ο὎κ ἄρα ἐν ταπεινώσει προσεύχεται, ὁ ἔξωθεν θρασυνόμενος. τέσσ. ἀνοικ. στ΄. Πρός τήν χήραν, τήν πρός τόν ὠμόν τήν δίκην κινοῦσαν κριτήν, ἀφορ῵ν ὁ ε὎χόμενος, ο὎κ ἐκκακίσῃς διά τήν βραδυτ῅τα τ῵ν ἀγαθ῵ν τ῅ς ε὎χ῅ς. τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Ο὎ παραμείνῃ σοι ε὎χή, τῶ πρός τά συλλογιζόμενα ἔσωθεν, καί ὁμιλούμενα ἔξωθεν ἐμβραδύνοντι· ἟ α὎τή δέ ὀφθήσεται ὏ποστρέφουσα, τῶ δι᾿ α὎τήν ὏ποτεμνομένῳ τά πλείονα. τέσσ. ἀνοικ. η΄. Εἰς λαγόνας ψυχ῅ς εἰ μή εἰσδύνουσι τά ῥήματα τ῅ς ε὎χ῅ς, ο὎κ ἄν εἰς τάς τοῦ προσώπου σιαγόνας τά δάκρυα περικλυσθ῅ναι συγχωρηθήσονται. τέσσ. ἀνοικ. θ΄. Ἀνατέλλουσι γεωργῶ μέν τά δάκρυα, μή κατ᾿ ὄψιν τ῵ν σπερμάτων ῥιφθέντων τ῅ς γ῅ς· μοναχῶ δέ τά δάκρυα ἀναβλύζουσιν, ο὎κ ἀπονητί μετερχομένῳ τά ῥήματα τ῅ς ε὎χ῅ς. 377 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ρ΄. Κλείς ο὎ραν῵ν βασιλείας ε὎χή. Σαύτην ὁ κατέχων ὡς δεῖ, (1424) ὁρᾶ τά ἀποκείμενα ἀγαθά τοῖς φίλοις α὎τ῅ς. Μόνα δέ τά παρόντα περισκοπεῖ, ὁ παῤῥησίαν ἐν ἐκείνῃ μή ἐσχηκώς. ρα΄. Ο὎ δύναται ὁ νοῦς ἐν καιρῶ τ῅ς ε὎χ῅ς μετά παῤῥησίας λέγειν πρός τόν Θεόν· Διέῤῥηξας τούς δεσμούς μου, σοί θύσω θυσίαν αἰνέσεως, εἰ μή δειλίας καί ῥαθυμίας, πολυυπνίας τε καί ἀδηφαγίας, ἐξ ὧν τό πταίειν, ἐπιθυμίᾳ τ῵ν κρειττόνων, ἀποῤῥαγῆ. ρβ΄. Ἔξω τοῦ πρώτου καταπετάσματος ἵσταται, ὁ ἐν ε὎χῆ ῥεμβόμενος· ἔνδοθεν γίνεται, ὁ μονολόγιστον ἐξανύων α὎τήν. Μόνος δέ εἰς τά Ἅγια τ῵ν ἁγίων παρέκυψεν, ὁ μετά τ῅ς εἰρήνης τ῵ν φυσικ῵ν λογισμ῵ν καί τά περί τ῅ς πάντα νοῦν ὏περεχούσης [ο὎σίας] διασκεπτόμενος, καί τινος ἐκεῖθεν φωτοφανείας καταξιούμενος. ργ΄. ὇πόταν ἀπό τ῵ν ἔξωθεν σχολάσασα ᾗ ἟ ψυχή, τότε οἷά τις φλόξ περικυκλώσασα ταύτην, ὡς σίδηρον καθάπαξ τῶ πυρί πεπυρακτωμένην ὅλην καθίστησι, καί ἔστι ψυχή μέν ἟ α὎τή, ο὎κέτι δέ καί ἁπτή, ὡς ο὎δέ ὁ πυρακτωθείς σίδηρος, ταῖς ἔξωθεν ἐπαφαῖς. ρδ΄. Μακάριος ὁ ἐν τῶ βίῳ τούτῳ ο὏τωσί θεωρηθ῅ναι ἀξιωθείς, καί τόν α὎τόν φύσει πήλινον ἀνδριάντα, χάριτι πύρινον κατιδών. ρε΄. Σοῖς μέν εἰσαγομένοις οἷά τις δεσπότης, ὁ νόμος ἐπίκειται τ῅ς ε὎χ῅ς· τοῖς προκόψασι δέ, ὡς ἔρως ὁ συνελαύνων πειν῵ντα καθάπερ πολυτελ῅ πρός ἑστίασιν. ρστ΄. Σοῖς καλ῵ς τήν πρακτικήν μετερχομένοις, ποτέ μέν ἟ ε὎χή νεφέλη καθάπερ ἐπισκιάζουσα, τούς καυστικούς ἀπείργει ἐξ α὎τ῵ν λογισμούς· ποτέ δέ σταγόνας οἷα δακρύων τούτους ἐπιψεκάζουσα, δείκνυσι τά πνευματικά θεωρήματα. ρζ΄. ᾨδή μέν ἥδυσμα κιθάρας, τ῅ς κρουομένης ὏πό τινος ἔξωθεν ε὏ρεθήσεται· ψυχή δέ μή συνερχούσης α὎τῆ ἐν ε὎χῆ τ῅ς ἐν πνεύματι μυστικ῅ς προσφωνήσεως, ε὎κατάνυκτος ο὎ πέφυκε δείκνυσθαι. Σό γάρ, Σί προσευξώμεθα καθό δεῖ ο὎κ οἴδαμεν, καί τά ἑξ῅ς, εἰς τοῦτο ἐνάγει τόν προσευχόμενον.

Σοῦ α὎τοῦ. Υωτίζεται νοῦς γνωστικ῅ς θεωρίας Πρός ὕψος ἀρθείς, τοῖσδ᾿ ἐπεντυχών λόγοις. ρη΄. Ἀναγκαῖον εἰδέναι τόν γνωστικόν, πότε ὁ νοῦς α὎τοῦ εἰς τήν χώραν τ῵ν νοημάτων ἐστίν· πότε δέ εἰς τήν τ῵ν λογισμ῵ν· καί πότε εἰς τήν κατ᾿ αἴσθησιν. Καί ἐν ταύτῃ πάλιν, εἰ ἐν τοῖς κατά καιρόν, ἤ ἐν τοῖς παρά καιρόν μ᾵λλον ε὏ρίσκεται. ρθ΄. ἖ν νοήμασιν ο὎κ ὤν ὁ νοῦς ἐν λογισμοῖς πάντως ἐστίν· ἐν λογισμοῖς δέ ὤν, ἐν νοήμασιν ο὎κ ἔστιν. ἖ν δέ τῆ αἰσθήσει γενόμενος, μετά πάντων ἐστίν. ρι΄. (1425) Διά τοῦ νοήματος μέν ὁ νοῦς διέρχεται πρός τά νοητά· διά δέ τοῦ λογισμοῦ πρός τά λογικά ὁ λόγος· πρός δέ τήν πρακτικήν, διά τ῅ς φαντασίας ἟ αἴσθησις. ρια΄. Εἰς ἑαυτόν ὁ νοῦς συναγόμενος, ο὎δέν οὔτε τ῵ν κατά τόν λογισμόν θεωρεῖ· γυμνούς δέ νόας καί θείας α὎γάς, βλυζούσας εἰρήνην τε καί χάριν. ριβ΄. Ἄλλο ὁ νοῦς τοῦ πράγματος, καί ἄλλο ὁ λόγος α὎τοῦ· καί ἕτερον τό ὏πό τήν αἴσθησιν ἀναγόμενον. Καί τό μέν ἔστιν ο὎σία· τό δέ, συμβεβηκός· τό δέ, ἟ τοῦ ὏ποκειμένου διαφορά. ριγ΄. Πολλάς ὁδούς ἀνατέμνων ὁ νοῦς, ἀκόρεστος δείκνυται· πρός μίαν δέ συναγόμενος τ῅ς ε὎χ῅ς, πρό τ῅ς ἐντελείας στενοχωρούμενος φαίνεται, λιπαρ῵ν τόν μέτοχον ἀπολυθ῅ναι, πρός τά ἀφ᾿ ὧν, ἐξελύληθεν. ριδ΄. Ἄνωθεν ἞γμένος ὁ νοῦς, ο὎κ ἀναδραμεῖται αὖθις ἐκεῖσε, εἰ μή τελείαν τ῵ν κάτω ποιήσηται καταφρόνησιν διά τ῅ς περί τά θεῖα σχολ῅ς.

378 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ριε΄. Εἴ τε μή τήν ψυχήν σου δύνῃ μετά μόνων ποι῅σαι τ῵ν περί α὎τήν λογισμ῵ν, κἄν τό σ῵μα σου μονάζειν ἀναγκάζον, τήν περί α὎τό ἀθλιότητα διά παντός ἐννοούμενος· οὕτω γάρ τῶ χρόνῳ ἐλέει Θεοῦ, καί πρός τό πρ῵τον ἀναδραμεῖν δυνήσῃ τ῅ς ε὎γενείας ἀξίωμα. ριστ΄. ὇ μέν πρακτικός ὏ποτάσσειν ε὎κόλως δύναται τόν νοῦν τῆ ε὎χῆ· ὁ δέ θεωρητικός, τήν ε὎χήν τῶ νοΐ. ὇ μέν ἀπό τ῵ν φαινομένων συστέλλων σχημάτων τήν αἴσθησιν· ὁ δέ τήν ψυχήν πρός τούς ἐγκεκρυμμένους τοῖς ῥήμασι λόγους μεταβιβάζων. Καί ὁ μέν σωμάτων πείθει λόγους τόν νοῦν ἐννοεῖν· ὁ δέ ἀσωμάτων κατανοεῖν. Ἀσώματοι δέ εἰσι λόγοι σωμάτων, ἰδιότητές τε καί ο὎σίαι α὎τ῵ν. ριζ΄. Ὅταν τόν νοῦν σου τ῅ς τ῵ν σωμάτων, καί βρωμάτων, καί χρημάτων ἟δυπαθείας ἐλευθερώσῃς, τότε καί ὅπερ ἄν ποιεῖς, δ῵ρον καθαρόν τῶ Θεῶ λογισθήσεται· ἀντιδοθήσεται δέ σοι τοῦ διανοιγ῅ναι (1428) τούς τ῅ς καρδίας σου ὀφθαλμούς, καί τραν῵ς ἐμμελετᾶν τοῖς ἐγκεκρυμμένοις ἐν α὎τῆ νόμοις Θεοῦ, οἵτινες ὏πέρ μέλι καί κηρίον τῶ νοητῶ σου λογισθήσονται λάρυγγι, τῆ ἀπ᾿ α὎τ῵ν ἐκδιδομένῃ ἟δύτητι. ριη΄. Ο὎ δυνήσῃ σωμάτων καί χρημάτων, καί τ῅ς τ῵ν ἀναγκαίων βρωμάτων ἐπιθυμίας ὏πέρτερον ποι῅σαι τόν νοῦν, εἰ μή ἐν τῆ καθαρᾶ τ῵ν δικαίων χώρᾳ εἰσάξῃς α὎τόν· καθ᾿ ἥν, ἥ τε τοῦ θανάτου καί ἟ τοῦ Θεοῦ μνήμη ἐπαναβλαστήσασα, ἀπό γηΐνης καρδίας ἀπαλείψει π᾵ν ἐνθυμίου ἀνάστημα. ριθ΄. Ο὎δέν οὔτε ἐννοίας θανάτου φοβερώτερον, οὔτε Θεοῦ μνήμης θαυμασιώτερον. Ἡ μέν γάρ ἐστι λύπης σωτηριούδους παρεκτική· ἟ δέ, ε὎φροσύνης χαριστική. ἖μνήσθην γάρ, φησίν ὁ Προφήτης, τοῦ Θεοῦ, καί η὎φράνθην. Καί ὁ ΢οφός· Μιμνήσκου τά ἔσχατά σου, καί ο὎χ ἁμαρτήσεις. Ἀδύνατον γάρ τινα τοῦ δευτέρου ἐν κατασχέσει γενέσθαι, μή πεῖραν τ῅ς τοῦ προτέρου λαβόντα στυφότητος. ρκ΄. Ἕως ἄν τήν τοῦ Θεοῦ δόξαν ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ ο὎κ ἴδῃ ὁ νοῦς, ο὎ δύναται ἟ ψυχή λέγειν ἐν αἰσθήσει α὎τ῅ς· ἖γώ δέ ἐπί τῶ Κυρίῳ τερφθήσομαι· ἀγαλλιάσομαι ἐπί τῶ σωτηρίῳ α὎τοῦ. Κάλλυμα γάρ κεῖται τό τ῅ς φιλαυτίας ἐπί τήν καρδίαν α὎τ῅ς, πρός τό μή ἀνακαλυφθ῅ναι α὎τῆ τά θεμέλια τ῅ς οἰκουμένης, ἅτινά εἰσιν οἱ λόγοι τ῵ν γεγονότων, ὅπερ ἐξ α὎τ῅ς ο὎ περιειρεῖται, ἑκουσίων πόνων καί ἀκουσίων χωρίς. ρκα΄. Ο὎ μετά τήν ἐξ Αἰγύπτου φυγήν· ἥτις ἐστίν ἟ κατ᾿ ἐνέργειαν ἁμαρτία· ο὎δέ μετά τήν θαλάσσης διάβασιν, τ῅ς κατά σχέσιν λέγω δουλείας· ἀλλά μετά τήν ἐν ἐρήμῳ διατριβήν, μεταξύ κειμένην ἐνεργημάτων καί κινημάτων κακίας, τοῦ Ἰσραήλ ὁ δημαγωγός κατασκοπεῖν δύναται τήν γ῅ν τ῅ς ἐπαγγελίας, ἥτις ἐστίν ἟ ἀπάθεια, τήν ὀπτικήν ἀποστέλλων καί ἐποπτικήν α὎τοῦ δύναμιν. ρκβ΄. Οἱ μέν ἐν τῆ ἐρήμῳ καθήμενοι, τουτέστιν, ἐν τῆ τ῵ν κακ῵ν ἀνενεργησία, ἀκοῆ μόνῃ τ῅ς μακαρίας ἐκείνης γ῅ς τά ἀγαθά. . . οἱ δέ τά ἐν ἐκείνῃ κατασκοπήσαντες, ἐν περινοίᾳ δηλονότι ψυχ῅ς τ῵ν ὀρωμένων θεωρίας γεγόνασι. Οἱ δέ καταξιωθέντες ἐν α὎τῆ εἰσελθεῖν, ὅλῃ τῆ αἰσθήσει τ῵ν ἐξ α὎τ῅ς ἀποῤῥεόντων ὡς γάλα καί μέλι, τ῅ς πρώτης φημί καί δευτέρας θεωρίας, λόγων ἐνεφορήθησαν. ρκγ΄. Οὔπω συνεσταυρώθη Φριστῶ, ὁ ἔτι φυσικάς κινήσεις ἔχων σαρκός· ο὎δέ συνετάφη, ὁ ψυχικάς ἐνθυμήσεις ἐπισυρόμενος· π῵ς οὖν συναναστῆ α὎τῶ ὁ τοιοῦτος, ἐν καινότητι ζω῅ς πολιτεύεσθαι. ρκδ΄. (1420) Σρι῵ν ο὎σι῵ν τ῅ς ψυχ῅ς περιεκτικωτέρων ἀρετ῵ν, νηστείας, ε὎χ῅ς τε καί σιωπ῅ς, ἀναγκαῖον τόν μέν ἐξ ε὎χ῅ς λύεσθαι μέλλοντα, εἰς τήν θεωρίαν ἐπαναπαύεσθαι· τόν δέ ἐκ σιωπ῅ς, εἰς ἞θικήν ὁμιλίαν, εἰς δευτέραν καί κεχαρισμένην τροφήν τόν νηστεύοντα. ρκε΄. ἖ν τοῖς οἰκείοις ἕως ὏πάρχει ὁ νοῦς, σώζει τό καθ᾿ ὁμοίωσιν, ἀγαθός τε καί συμπαθ῅ς ε὏ρισκόμενος. ἖ν δέ τοῖς κατ᾿ αἴσθησιν γεγονώς, εἰ μέν ε὎χερ῵ς καί [μή] προσηκόντως κατέρχεται, πεῖραν διδούς καί λαμβάνων, ἐν ἐκείνοις ε὎ρωστ῵ν, αὖθίς τε πρός ἑαυτόν ἐπανέρχεται, περί τόν καιρόν καί τήν χρείαν, ὥς τις στρατηγός ἀπερίσκεπτος ε὏ρεθήσεται, τό πολύ α὎τοῦ ὏ποτεμνόμενος τ῅ς δυνάμεως ἐν τῶ μάχεσθαι. Πλήν ο὎ πάντες ἐκείνου ἐκτός ε὏ρεθήσονται, ὅσοι ἐντός τοῦ ἐμπεριεχομένου γενέσθαι ο὎κ ἴσχυσαν. ρκστ΄. ὇ μέν αἰσθητός ἥλιος, ξένας τάς ἑαυτοῦ ἐκτῖνας ἐξ οἰκίας κεκλεισμένης καθίστησι· ο὎κ ἄν δέ τάς οἰκείας ὁ νοητός ἐπαφήσει, τῆ μή κεκλεισμένας ἐχούσῃ τάς αἰσθήσεις ἀπό τ῵ν ὁρωμένων ψυχῆ. 379 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ρκζ΄. Γνωστικός ἐστιν, ὁ τάς μέν καταβάσεις α὎τοῦ μεγαλοπρεπ῵ς· ταπεινοπρεπ῵ς δέ τ῅ς ψυχ῅ς τάς ἀναβάσεις διατιθέμενος. ρκη΄. Μέλιττα μέν λειμ῵να περινοστοῦσα, ἐκεῖθεν τῶ μέλιτι τάς ἀφορμάς προσπορίζεται· ψυχή δέ εἰς αἰ῵νας περισκοποῦσα, ποικίλον α὎τόθεν τόν γλυκασμόν τῆ διανοίᾳ ἐνίησιν. ρκθ΄. Ἡ ἐμφαγούσα μέν ἔλαφος ὄφεις, ἰόν τοῦ σβέσαι, πρός ὏δάτων τρέχει πηγάς· ψυχή δέ ἟ βέλεσι θείοις τρωθεῖσα, ἄπαυστον ἕλκει τόν τρώσαντα ἔρωτα. ρλ΄. Χιλοί μέν λογισμοί τῆ μοναδικῆ ζωή ἐπιφύονται· ἐπιλογισμοί δέ τῆ δυαδικῆ· τῆ δέ πολυσχιδεῖ ψυχῆ, (1432) λογισμοί μέν ἀπελήλανται· νόες δέ μόνοι γυμνοί σωμάτων α὎τῆ προσπελάζοντες, τούς περί Προνοίας καί κρίσεως λόγους, ὥς τινα θεμέλια γ῅ς ἀνακαλύπτοντες, α὎τῆ ἐμφανίζουσιν. ρλα΄. Οἱ λογισμοί, οὔτε τοῦ ἀλόγου μέρους εἰσί τ῅ς ψυχ῅ς· ο὎δέ γάρ ἐστι λογισμός ἐν τοῖς ἀλόγοις· οὔτε τοῦ νοεροῦ· ἐπεί μηδέ ἐν ἀγγέλοις· α὎τ῅ς δέ τ῅ς λογικ῅ς ὄντες γεννήματα, ὡς κλίμακι τῆ φαντασίᾳ χρώμενοι, ἀναβαίνουσι μέν πρός τόν νοῦν ἀπό τ῅ς αἰσθήσεως, τά ἐκείνης α὎τῶ ἀπαγγέλοντες· καταβαίνουσι δέ πρός α὎τήν ἐξ α὎τοῦ τά ἐκείνου ὏ποτιθέμενοι. ρλβ΄. Ὥς τινες ἐκ βυθοῦ ἀναφερόμενοι, καί τινος εἰς βοήθειαν ἐπιλαβέσθαι πειρώμενοι, οἱ πονηροί λογισμοί ε὏ρεθήσονται, ὁλκάδα καθάπερ, κινδυνευούσης τ῅ς κακίας δακρύων κατακλυσμῶ. ρλγ΄. Κατά τήν ὏ποκειμένην ποιότητα τ῅ς ψυχ῅ς, ἤ ὡς πειραταί καταποντίζειν, ἤ ὡς ἐρέται συμβοηθεῖν κινδυνευούσῃ, οἱ περί α὎τήν συνάγονται λογισμοί· οἱ μέν πρός πέλαγος ἐννοι῵ν ἕλκοντες τ῵ν ἀπρεπ῵ν λογισμ῵ν· οἱ δέ τήν ἆσσον παρεκλεγόμενοι, καί πρός γαληνίους ἀκτάς τόν νοῦν ἐποκείλουσιν. ρλδ΄. Ἕβδομον τόν τ῅ς κενοδοξίας λογισμόν ὄντα, ἟ ἐφεμένη ὡς ἔσχατον ἀποβαλέσθαι χιτ῵να ψυχή, εἰ μή τούς πρό α὎τοῦ ἀπεκδύσηται, ο὎ δυνήσεται μετ᾿ α὎τούς ὄγδοον ἐπενδύσασθαι. Ὅν καί οἰκητήριον ο὎ράνιον καλεῖν οἶδεν ὁ θεῖος Ἀπόστολος, καί διά στεναγμ῵ν ἐπενδύεσθαι τούς δι᾿ α὎τό τ῵ν ὏λικ῵ν γυμνητεύοντας. ρλε΄. Σῆ μέν τελείᾳ ε὎χῆ, ἄγγελοι παραβάλλειν πεφύκασι λογισμοί· τῆ δέ μέσῃ, πνευματικοί· τῆ δέ εἰσαγωγικῆ, οἱ φυσιολόγοι. ρλστ΄. Ὥσπερ τό ε὎γενές τοῦ κόκκου διά τοῦ στάχυος, οὕτω καί τό εἰλικρινές τ῅ς θεωρίας διά προσευχ῅ς εἴωθεν ἐμφανίζεσθαι· κέκτηται δέ ὁ μέν, εἰς ἀποτροπήν τ῵ν σπερμολόγων ὀρνέων, οἷά τινα δόρατα, τούς περιστοιχοῦντας ἀνθέρικας· τό δέ, τούς φιλοσοφοῦντας ἐν πειρασμοῖς λογισμούς, πρός τήν ἐκείνων ἀναίρεσιν. ρλζ΄. Σά μέν ὁρώμενα τ῅ς ψυχ῅ς, διά τήν πρ᾵ξιν, περιστερ᾵ς περιηργυρωμένα καθάπερ εἰσί πτερά· (1433) τά δέ νοουμένα, φημί δή τά μετάφρενα, διά τήν θεωρίαν ὡς ἐν χλωρότητι χρυσίου καθίσταται· ἟ γάρ μή οὕτως ὡραιωθεῖσα ψυχή, πετασθ῅ναι καί καταπαῦσαι ο὎ δύναται, ἔνθα πάντων ε὎φραινομένων ἟ κατοικία ἐστίν. Λειμών ἐνθάδε καρπ῵ν πεπληρωμένος, Πνευματικ῅ς πράξεως καί θεωρίας. λρη΄. Ἀπαρχάς ἅλωνος καί ληνοῦ, πάλαι μέν τοῖς παλαιοῖς προσφέρειν ἐν τῶ ναῶ προσετέτακτο. Νυνί δέ ἟μ᾵ς, πρακτικ῅ς μέν ἀπαρχάς, ἐγκράτειαν δεῖ Θεῶ προσφέρειν καί τήν ἀλήθειαν· θεωρητικ῅ς δέ ἀρετ῅ς, ἀγάπην καί προσευχήν· δι᾿ ἐκείνων μέν, ἀλόγου ἐπιθυμίας καί τοῦ θυμοῦ τάς ὁρμάς ἀνακόπτοντας· διά τούτων δέ, ἐννοίας κενάς, καί τάς ἐκ τούτων ἐπιβουλάς. ρλθ΄. Πρακτικ῅ς ἀρχή μέν, ἐγκράτεια καί ταπείνωσις, ἀλήθεια, σωφροσύνη καί ταπεινοφροσύνη· τέλος δέ α὎τ῅ς, λογισμ῵ν εἰρήνη καί ἁγιασμός σώματος. ρμ΄. Πρ᾵ξίς ἐστιν, ο὎ τό πράττειν καλ῵ς δύνασθαι μόνον τά καλά, ἀλλά καί τό ὡς δεῖ πράττειν α὎τά, τόν καιρόν καί τό μέτρον πρός τά πρακτέα συνεπιφερομένου τοῦ πράττοντος. ρμα΄. Θεωρία ἐστίν, ο὎ τό θεωρεῖν μόνον ὡς ἔχουσι τά σώματα φύσεως, ἀλλά καί τούς λόγους α὎τ῵ν πρός τί βλέπουσιν.

380 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ρμβ΄. Ο὎κ ἔστιν οὔτε πρ᾵ξις ἀσφαλής θεωρίας ἐκτός, οὔτε θεωρία ἀληθής πράξεως ἄνευ. Φρή γάρ καί πρ᾵ξιν ἐλλόγιμον εἶναι, καί θεωρίαν ἔμπρακτον· ἵνα τῆ μέν, ἀνίσχυρον ε὏ρίσκηται ἟ κακία· τῆ δέ, δυνατή ἟ ἀρετή ἐν ε὎δοκίαις χρηστότητος. ρμγ΄. Πέρας μέν πρακτικ῵ν, ἟ νέκρωσις τ῵ν παθ῵ν· τέλος δέ γνωστικ῅ς, ἟ θεωρία τ῵ν ἀρετ῵ν. ρμδ΄. Ὡς ὕλη τῶ εἴδει, οὕτω πρ᾵ξις τῆ θεωρίᾳ· καί ὡς ὀφθαλμός προσώπῳ, οὕτω θεωρία τῆ πράξει ὀφθήσεται. ρμε΄. ἖ν τῶ κατά τήν πρακτικήν ἀρετήν σταδίῳ, πολλοί μεν τρέχουσιν· εἷς δέ λαμβάνει τό βραβεῖον, ὁ πρός τό πέρας α὎τ῅ς ἐλθεῖν τῆ θεωρίᾳ ἐπιθυμ῵ν. ρμστ΄. Κατανύξεως μέν πόμα πίνει ὁ πρακτικός ἐν ε὎χῆ· ποτηρίῳ δέ κρατίστῳ μεθύσκεται, ὁ θεωριτικός. ὇ μέν ἐν τοῖς κατά φύσιν φιλοσοφ῵ν· ὁ δέ, καί ἑαυτόν ἀγνο῵ν ἐν τῶ εὔχεσθαι. ρμζ΄. (1436) Ο὎ συγχωρεῖται ὁ πρακτικός εἰς πνευματικήν ἐπί πολύ θεωρίαν ἐγκαρτερεῖν. Ε὏ρίσκεται γάρ ὡς ἐπιξενωθείς τινι, καί τ῅ς ἐκείνου ταχέως οἰκίας ὏πεξερχόμενος. ρμη΄. ἖ν πύλαις μέν εἰσέρχονται οἱ πρακτικοί τ῵ν ἐντολ῵ν τοῦ Θεοῦ ἐν τῶ εὔχεσθαι· ὡς ἐν α὎λαῖς δέ ἀρετ῵ν ἐν ὕμνοις θεωρητικοί· οἱ μέν ε὎χαριστοῦντες, ὅτι ἐλύληθαν τ῵ν δεσμ῵ν· οἱ δέ, ὅτι καί αἰχμαλώτους εἰλήφασι τούς πολεμοῦντας α὎τούς. ρμθ΄. Φρή κατά τό τ῅ς πρακτικ῅ς κράτος, καί τό τ῅ς θεωρίας ε὏ρίσκεσθαι, ἵνα μή καθ᾿ ὁμοιότητα πλοίου τοῦ μή κατάλληλα τά ἱστία ἐπιφερομένου, ἤ κίνδυνον ὏πομείνῃ ἐν ἀνέμων σφοδρότησιν διά τήν ἀμετρίαν α὎τ῵ν, ἤ ζημίαν πνευμάτων διά τήν πρός τό σκάφος σμικρότητα. ρν΄. ἖ρέτας μέν τοῦ λογικοῦ πλοίου, νόει τούς ε὎σεβεῖς λογισμούς· κώπας δέ, τάς ζωτικάς δυνάμεις τ῅ς ψυχ῅ς, θυμόν καί ἐπιθυμίαν, βούλησιν καί προαίρεσιν. Σούτων ὁ μέν πρακτικός, ἐν χρείᾳ ἐστί πάντοτε· ο὎ πάντοτε δέ ὁ θεωρητικός. ἖ν γάρ τῶ καιρῶ τ῅ς ε὎χ῅ς χαίρειν οὗτος π᾵σιν εἰπών, α὎τός ἑαυτόν ἐπί τ῵ν τ῅ς διαγνώσεως οἰάκων καθίζων, διά πάσης ἐγρήγορε τ῅ς κατά θεωρίαν νυκτός, αἰνέσεις προσάγων τῶ συνοχεῖ τοῦ παντός. Καί πού τι καί μέλος ἐρωτικόν ἀναλαβόμενος, τῆ ἑαυτοῦ προσεπᾴδει ψυχῆ, τούς τ῅ς ἄλλης θαλάσσης ἀποσκοπ῵ν μετεωρισμούς, καί ὡς ῥοθίζας κινήσεις, τά θεῖα καταπληττόμενος ῥήματά τε καί δικαιώματα. ρνα΄. ὇ μέσως ἔχων περί πρ᾵ξιν καί θεωρίαν, οὔτε πάντη ταῖς κώπαις κατά τούς ναυτικούς ποιεῖται τόν πλοῦν, οὔθ᾿ ὅλως, τοῖς νοητοῖς ἱστέοις· ἀλλά δι᾿ ἀμφοτέρων τήν χρείαν τ῅ς ε὎πλοΐας ἐργάζεται· ἟δέως φέρων καί τούς πόνους τ῅ς πράξεως, διά τό μέτριον τ῅ς θεωρίας· καί τούς λόγους τ῅ς ἀτελοῦς θεωρίας, διά τό βοηθεῖσθαι ὏πό τ῅ς πράξεως. ρνβ΄. ὇ μέν θεωρητικός, τῆ γνώμῃ τήν φύσιν ἔχων συντρέχουσαν, ὡς οἷόν τι ῥεῦμα, ἀπόνως ποιεῖται τό πλώϊμον· ὁ δέ πρακτικός, ἐναντιουμένην ε὏ρίσκων τῆ προαιρέσει τήν σχέσιν, πολύν λογισμ῵ν ὏φίσταται κλύδωνα, ὡς εἰς ἀπευδοκίας μικροῦ δεῖν διά τό βάρος ἐλθεῖν. ρνγ΄. Οὔτε χώρα μή καλ῵ς κατεργασθεῖσα, πολύχουν καί καθαρόν ἀντιπαρέχειν τ῵ σπείροντι εἴωθεν, οὔτε ὁ τήν πρακτικήν μετερχόμενος, εἰ μή ἐπιμελ῵ς ταύτην καί φανητίας ἄνευ μετέρχεται, τόν ἐξ ε὎χ῅ς ὄψεται καρπόν πολύν τε καί καθαρόν. ρνδ΄. (1437) ἖πί μέν τ῵ν ἐνύλων, ὁ νοῦς συνεργόν ἔχει τόν λογισμόν· ἐπί δέ τ῵ν ἀΰλων, εἰ μή α὎τόν παραιτήσηται, ὡς σκώλωπα [alii, σκόλοπα] ἕξει κολαφίζοντα. ρνε΄. Κάλυμμα μέν ἔχει ὁ πρακτικός ἐπί τήν καρδίαν α὎τοῦ ἐν ε὎χ῅, τήν γν῵σιν τ῵ν αἰσθητ῵ν, ἀνακαλυφθ῅ναι διά τήν σχέσιν μή δυνάμενον· μόνος δέ ὁ θεωρητικός διά τό ἄσχετον, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπ῵ ὁρᾶν ἀπό μέρους δύναται τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ. ρνστ΄. Ἡ μετά πνευματικ῅ς θεωρίας ε὎χή, ἟ γ῅ τ῅ς ἐπαγγελίας ἐστίν, καθ᾿ ἥν ῥέει ὡς μέλι καί γάλα ἟ γν῵σις τ῵ν περί προνοίας καί κρίσεως λόγων Θεοῦ· ἟ δέ μετά τινος φυσικ῅ς, ἟ Αἴγυπτος, ἐν ᾗ τ῵ν παχυτέρων ἐπιθυμι῵ν μνήμη τοῖς ε὎χομένοις ἐγγίνεται. Ἡ δέ γε ἁπλ῅, τό μάνα ἐστί τό ἐν τ῅ ἐρήμῳ, τό διά τό μονοειδές, τοῖς μέν ἀκαρτερήτοις ἐναποκλεῖον τά δι᾿ ἐπιθυμίας τ῵ν ἐπηγγελμένων καλά· τοῖς δέ ἐγκαρτεροῦσι τῆ τοιαύτῃ ἀπεστενωμένῃ τροφῆ, προξενοῦν τήν κρείττω γεῦσιν καί μένουσαν.

381 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ρνζ΄. Πρ᾵ξις σύν θεωρίᾳ μέν ὡς σ῵μα μετά πνεύματος ἟γεμονικοῦ· ἄνευ δέ θεωρίας, ὡς σάρξ μετά πνεύματος προαιρετικοῦ λογισθήσεται. ρνη΄. Σ῅ς λογικ῅ς ψυχ῅ς, α὎λή μέν ἟ αἴσθησις· ναός δέ, ἟ διάνοια· ἀρχιερεύς δέ, ὁ νοῦς περικοπτόμενος λογισμ῵ν· ἐν τ῵ ναῶ δέ, ὁ ὏πό ε὎καίρων· ἐπ᾿ ο὎δενί δέ τούτων, ὁ εἰς τό θεῖον ἱερατεῖον ἀξιωθείς εἰσελθεῖν. ρξ΄. Πρακτικός μέν, ἐπιθυμεῖ ἀναλῦσαι, διά τούς πόνους, καί συγγενέσθαι Φριστῶ· θεωρητικός δέ, ε὎δοκεῖ μ᾵λλον σαρκί παραμένειν· καί διά τήν χαράν, ἥν δέχεται ἐξ ε὎χ῅ς, καί διά τήν τοῦ πλησίον πρός τά γήϊνα ὠφέλειαν. ρξα΄. ἖πί μέν τ῵ν λογιωτέρων, ἟ θεωρία προηγεῖται τ῅ς πράξεως· ἐπί δέ τ῵ν ἀγροικοτέρων, τ῅ς θεωρίας ἟ πρ᾵ξις· εἰς ἕν δέ τέλος χρηστόν ἀμφότεραι καταλήγουσι. ΢υντομώτερον δέ τοῦτο ὀφθήσεται, οἷς ἟ θεωρία προηγεῖται τ῅ς πράξεως. ρξβ΄. (1440) Παράδεισος, ἟ θεωρία τ῵ν νοητ῵ν ἐστιν. ἖ν τούτῳ ὁ μέν γνωστικός ὡς ἐν οἰκίᾳ ἔνδοθεν εἰσέρχεται ἐν ε὎χῆ· ὁ δέ πρακτικός, ὡς παροδίτης ὀφθήσεται, ἐπιθυμ῵ν μέν ἔνδοθεν παρακύπτειν· μή συγχωρούμενος δέ, διά τό ὏περανεστηκέναι τόν φραγμόν τ῅ς πνευματικ῅ς ἟λικίας α὎τοῦ. ρξγ΄. Σά μέν σωματικά πάθη θηρίοις ἐοίκασι· πτηνοῖς δέ, τά ψυχικά· ἀλλά τά μέν ἀπό τοῦ λογικοῦ δύναται ἀμπελ῵νος ἀποτειχίζειν ὁ πρακτικός· ο὎κέτι δέ καί τά πετεινά, εἰ μή ἐν θεωρίᾳ πνευματικῆ γένηται, κἄν ὅτι μάλιστα ποιήσεται σπουδήν πρός τήν τ῵ν ἔνδοθεν φυλακήν. ρξδ΄. Ἠθικ῅ς ε὎πρεπείας κρείττων πρακτικός γενέσθαι ο὎ δύναται, εἰ μή καί α὎τός κατά τόν πατριάρχην Ἀβραάμ ἔξω γένηται, ὡς μέν τ῅ς οἰκείας, τοῦ φυσικοῦ νόμου, ὡς δέ συγγενείας, τ῅ς ἥλικος α὎τῶ καί κατά σχέσιν ζω῅ς. Οὕτω γάρ καί οὗτος, ὡς σφραγῖδα λήψεται τ῅ς γενικ῅ς ἟δον῅ς τήν ἀφαίρεσιν, καθ᾿ ἥν τό ἀπό γενέσεως κάλυμμα περικείμενον, τήν παντελ῅ ἐλευθερίαν ο὎ συγχωρεῖ παρασχεθ῅ναι ἟μῖν. ρξε΄. Οὔτε π῵λος ἐν ἔαρι ἔνδον φάτνης μένειν, καί τά ἐκείνης ἐσθίειν ἀνέχεται· οὔτε νεοτελής νοῦς τό ἀπεστενωμένον ἐπί πολύ καρτερεῖν τ῅ς ε὎χ῅ς ο὎ δύναται· ἟δέως μ᾵λλον κατ᾿ ἐκεῖνον ἔχων, ἐπί τό πλάτος τ῅ς φυσικ῅ς θεωρίας ἐξέρχεσθαι, τ῅ς κατά τήν ψαλμῳδίαν ε὏ρισκομένης καί τήν ἀνάγνωσιν. ρξστ΄. Ὡς μέν ὀσφύας ἔχει περιεζωσμένας, νηστείαν καί ἁγνείαν ἟ πρακτική, τάς ζωτικάς δυνάμεις α὎τ῅ς· ὡς λύχνους δέ καιομένους, σιωπήν τε καί προσευχήν, τάς γνωστικάς ἟ θεωρητική ἀρετάς, ἐφιστ῵σα· ἟ μέν ἐκείναις, τόν λογισμόν ὡς παιδαγωγόν· ἟ δέ ταύταις, ὡς νυμφοστόλον λόγον τόν ἐνδιάθετον. ρξζ΄. Νοῦς ἀτελής, εἰς τόν κατάκαρπον ἀμπελ῵να τόν τ῅ς ε὎χ῅ς ο὎ συγχωρεῖται εἰσέρχεσθαι· εἰς μόνα δέ καί μόλις, ὡς πρός ἐπιφυλλάδας πτωχός, τά ψιλά τ῵ν ψαλμ῵ν ἀπηχήματα. ρξη΄. Ὥσπερ ο὎ πάντες οἱ εἰς βασιλέως ὁμιλίαν ἐρχόμενοι, συναριστᾶν α὎τῶ δύνανται· οὕτως ο὎δέ οἱ εἰς ἐντυχίαν ε὎χ῅ς ἥκοντες, πάντες ἐν θεωρίᾳ τῆ κατ᾿ ἐκείνην ὀφθήσονται. ρξθ΄. Θυμοῦ μέν κημός, ἟ εὔκαιρος γίνεται σιωπή· ἀλόγου δέ ἐπιθυμίας, ἟ σύμμετρος ἐδωδή. Δυσκαθέκτου δέ λογισμοῦ, ἟ [μονολόγιστος] προσευχή. ρο΄. Καί εἰς τόν κάτω βυθόν καί εἰς τόν ἄνω ὁ ὏ποδῦναι βουλόμενος, ὁ μέν διά τόν αἰσθητόν, ὁ δέ διά τόν νοητόν μαργαρίτην, ἵνα α὎τόν ἀνιμήσηται, εἰ μή γυμνωθῆ οὗτος τ῅ς ἐσθ῅τος, (1441) ἐκεῖνος δέ τ῅ς αἰσθήσεως, ἀμφότεροι τοῦ ἐπιζητουμένου διαμαρτήσονται. ροα΄. ὇ μέν ἔνδοθεν τ῅ς διανοίας α὎τοῦ γενόμενος νοῦς, ἐν τῶ εὔχεσθαι, ὡς μετά νύμφης νυμφίος ἐν τῶ νυμφ῵νι διαλεγόμενος ε὏ρεθήσεται· ὁ δέ μή συγχωρούμενος εἰσελθεῖν, ἔξωθεν ἱστάμενος στενάζων βοᾶ· Σίς ἀπάξει με εἰς πόλιν περιοχ῅ς; ἤ τίς ὁδηγήσει με, ἕως τοῦ μή βλέπειν εἰς ματαιότητας καί μανίας ψευδεῖς ἐν τῶ εὔχεσθαι. ροβ΄. ὇ποία ἟ χωρίς ἁλός τῶ φάρυγγι λογιζομένη τροφή, τοιαύτη καί ἟ ἐκτός κατανύξεως λογισθήσεται τῶ νῶ μετερχομένη ε὎χή.

382 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ρογ΄. Ἡ μέν ἔτι καταδιώκουσα ψυχή τήν ε὎χήν, τῆ ὠδινούσῃ ὏πάρχει παρεμφερής· ἟ δέ καταλαβοῦσα, τῆ κυησάσῃ, καί πλήρει γενομένῃ διά τόν τόκον χαρ᾵ς. ροδ΄. Πάλαι μέν ὁ Ἀμοῤῥαῖος ἐν τῶ ὄρει οἰκ῵ν, ἐτίτρωσκεν ἐξερχόμενος τούς παραβιαζομένους διέρχεσθαι· νυνί δέ ἟ πονηρά λήθη διώκει τούς πρό τ῅ς ἁγνείας ἐπί τήν ὏ψηλοτέραν ἐπιχειροῦντας ἀναβαίνειν ε὎χήν τ῅ς ἁπλότητος. ροε΄. Σ῅ς καθαρ᾵ς ε὎χ῅ς, ἐν ἔχθρᾳ πολλῆ πεφύκασιν εἶναι οἱ δαίμονες. Καταπλήττει δέ τούτους, ο὎χί πλ῅θος τ῵ν κακ῵ν [καλ῵ν], ὡς τούς ἔξωθεν πολεμίους τό στράτευμα· ἀλλ᾿ ἟ τρι῵ν συμφωνία, νοῦ πρός λόγον, καί λόγου πρός αἴσθησιν. ροστ΄. Ἡ μέν ψιλή ε὎χή, ὡς ἄρτος ὀφθήσεται ἀρχομένους στηρίζουσα· ἟ δέ μετά τινος θεωρίας, ὡς ἔλαιον πιαίνουσα· ἟ δέ ἀνείδεος, ὡς οἶνος ε὎ώδης, οὗ οἱ ἐμφορούμενοι ἀπλήστως ἐξίστανται. ροζ΄. Ἄγριος μέν ὄνος, πόλεως μέν λέγεται πολυοχλίας καταγελᾶν· καί μονόκερως δέ ὏π᾿ ο὎δενός δεσμεῖσθαι δυνάμενος. Νοῦς δέ φύσεως, καί τ῵ν περί φύσιν βασιλεύσας λόγων, ματαιότητος μέν καταγελᾶ λογισμ῵ν προσευχόμενος· παρ᾿ ο὎δενός δέ δύναται τ῵ν ὏πό τήν αἴσθησιν κατεξουσιάζεσθαι. ροη΄. Φρή τόν ἀγωνιζόμενον, τήν μέν αἴσθησιν α὎τοῦ, εἰς τήν μονοειδή συστέλλειν τροφήν· τόν δέ νοῦν, εἰς τήν μονολόγιστον προσευχήν· οὕτως γάρ ἄσχετος γεγονώς ἐκ παθ῵ν, καί ἐπί τό ἁρπάζεσθαι πρός Κύριον ἥξει ἐν τῶ προσεύχεσθαι. ροθ΄. (1444) Ῥάβδον μέν ὁ κυσίν ἐπισείων ἞γρίωσε καθ᾿ ἑαυτοῦ· δαίμονας δέ, ὁ καθαρ῵ς ἐκβιαζόμενος εὔχεσθαι. ρπ΄. Οἱ μέν ἟δυπαθεῖς προσευχόμενοι, ἅτε ὏λώδεις ὄντες, ὡς βατράχους ἔχουσι τούς λογισμούς περισπ῵ντας α὎τούς· οἱ δέ μετριοπαθεῖς, τάς θεωρίας ὡς ἀηδόνας κατατερπούσας α὎τούς, τῆ ἀπ᾿ ἄλλων εἰς ἄλλους ἀκρέμονας, τουτέστι ποικίλας θεωρίας, μεταβάσει· σιγή δέ πρόσεστι τοῖς ἀπαθέσι καί ἞ρεμία πολλή ἐκ λογισμ῵ν καί νοημάτων ἐν τῶ προσεύχεσθαι. ρπα΄. Πάλαι μέν ἟ τοῦ Μωσέως Μαρία τ῵ν πολεμίων τήν πτ῵σιν θεασαμένη, τό τύμπανον ἀραμένη, ἐξ῅ρχε ταῖς ᾀδούσαις τά ἐπινίκια· νυνί δέ εἰς ε὎φημίαν τ῅ς νικησάσης τά πάθη ψυχ῅ς, ἟ κρείττων ἐν ἀρεταῖς ἀγάπη διεγερθεῖσα, τήν μετ᾿ ᾠδ῅ς κιθάραν ὥσπερ τινά θεωρίαν μεταχειριζομένη ταύτῃ πάλαι τήν πονηθεῖσαν εἰς κάλλους περιουσίαν, ο὎ παύεται σύν τοῖς περί τήν α὎τήν ἀγαλλιωμένη αἰνεῖν τόν Θεόν. ρπβ΄. ὇πόταν διά συνεχείας τ῅ς κατά τήν ε὎χήν κατασχεθῆ τά λόγια τ῵ν ψαλμ῵ν ἐν τῆ καρδίᾳ τοῦ ε὎χομένου, τότε καί α὎τός γ῅ καθάπερ ἀγαθή, ἄρχεται α὎τομάτως ἀναφέρειν, ὡς μέν ῥόδα, τήν θεωρίαν τ῵ν ἀσωμάτων· ὡς δέ ἴα, τό ποικίλον τ῵ν θείων κριμάτων δυσθεώρητον. ρπγ΄. ἖ν ὕλῃ μέν δεσμευθεῖσα φλόξ, φωτοφόρος καθίσταται· ἐξ ὕλης δέ λυθεῖσα ψυχή, θεοφόρος ε὏ρίσκεται. Κἀκείνη μέν αἴρεσθαι πέφυκεν ἄχρι τοῦ ὏πεκκαύματος· αὕτη δέ, μέχρι τοῦ κατά τόν θεῖον ἔρωτα συμπεράσματος. ρπδ΄. Ἡ τελείως ἑαυτήν ἀρνησαμένη ψυχή, καί ὁλικ῵ς ἀνατεθεῖσα πρός ε὎χήν, αὕτη ο὎χ ὅτε βούλεται κάτω γίνεται, ἄνωθεν ε὏ρισκομένη τ῅ς κτίσεως· ἀλλ᾿ ὅτε δίκαιον εἶναι δόξει τῶ πάντα σταθμῶ καί μέτρῳ διεξάγοντι τά ἟μέτερα. ρπε΄. Ὅταν ἐξ ψυχ῅ς μέν ἟ ἀκηδία ἀπελαθῆ· ἐκ διανοίας δέ ἟ πονηρία ἐκτιναχθῆ, τότε ὁ νοῦς γυμνός γινόμενος τῆ ἁπλότητι, ζωῆ τε τῆ ἀτέχνῳ καί δίχα παντός τοῦ κατά τήν αἰσχύνην ἐπικαλύμματος, καί τοῦ κατά τήν φανητίαν προβλήματος, ᾆσμα μέν ᾄδει καί οὗτος καινόν τῶ Θεῶ· ε὎χαριστεῖ δέ μέλος ἀνακρουόμενος ἐν ε὎φροσύνῃ, τῶ τ῅ς μελλούσης τά ἐγκαίνια προερτάζειν βιώσεως. ρπστ΄. Ὅταν τινάς θειοτέρας ἐνεργείας ἐνεργεῖσθαι ἄρξηται ἟ ε὎χομένη ψυχή, τότε καί α὎τή κατά τήν ἐν ᾌσμασι Νύμφην, πρός τάς ὁμοιοτρόπους τοιαῦτα ὏ποφωνεῖ· Ἀδελφιδός μου ἀπέστειλε τήν χεῖρα α὎τοῦ ἀπό τ῅ς ὀπ῅ς, καί ἟ κοιλία μου ἐθροήθη ἐπ᾿ α὎τόν. ρπζ΄. Καί στρατιώτης ἐκ τοῦ πολέμου ἐπαναλύσας, (1445) τό βάρος τ῵ν ὅπλων ἀποσκευάζεται· καί πρακτικός τούς λογισμούς, εἰς θεωρίαν ἐρχόμενος· οὔτε γάρ ἐκεῖνος εἰ μή ἐν πολέμῳ χρείαν ἔχει τ῵ν ὅπλων, οὔτε οὗτος τ῵ν λογισμ῵ν. ρπη΄. Οἱ μέν πρακτικοί ὡς ἔχουσι θέσεως θεωροῦσι τά σώματα· οἱ δέ θεωρητικοί, ὡς ἔχουσι φύσεως· μόνοι δέ τούς λόγους ἀμφοτέρων ὁρ῵σιν οἱ γνωστικοί.

383 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html ρπθ΄. ἖ν μέν τοῖς λόγοις τ῵ν σωμάτων, γινώσκονται τά ἀσώματα· ἐν ἀσωμάτοις δέ, λόγος ὁ ὏περούσιος, πρός ὅν ἐπείγεται π᾵σα σπουδαία ἀναλῦσαι ψυχή. ρ,τέσσ. ἀνοικ. ΄. Οἱ λόγοι τ῵ν σωμάτων, ὡς ὀστ᾵ εἰσι τοῖς αἰσθητοῖς ἐπικαλυπτόμενοι, οὕς ἴδῃ ο὎δείς, τ῵ν ἔξω μή γενομένων τ῅ς προσπαθείας τ῵ν αἰσθητ῵ν. ρ,τέσσ. ἀνοικτ. α΄. Ἀποτίθεται καί στρατιώτης τά ὅπλα, καταλείψας τόν πόλεμον· καί θεωρητικός τούς λογισμούς, ἀναλύων πρός Κύριον. ρ,τέσσ. ἀνοικ. β΄. Καί στρατηγός ἐν πολέμῳ σκύλων διαμαρτάνων, ἐν ἀθυμίᾳ καθίσταται· καί πρακτικός ἐν ε὎χῆ, θεωρίας πνευματικ῅ς. ρ,τέσσ. ἀνοικ. γ΄. Ἔλαφος μέν ἐπί σωματικ῵ν ὏δάτων τρέχει πηγάς, ὏πό [ὄφεως] θηρός ὡς ὁ δηχθείς· ψυχή δέ, ἟ τῶ γλυκυτάτῳ βέλει τρωθεῖσα τῶ τ῅ς ε὎χ῅ς, ἐπί ἀσωμάτων α὎γάς. ρ,τέσσ. ἀνοικ. δ΄. Οὔτε σωματικός ὀφθαλμός τόν κόκκον τοῦ σίτου ἰδεῖν δύναται, οὔτε νοῦς πρακτικός τήν φύσιν τήν ἑαυτοῦ, εἰ μή γυμνωθῆ, ἐκεῖνος μέν, ἐλύτρου, οὗτος δέ, σχέσεως τ῅ς περικαλυπτούσης α὎τόν. τέσσ. ἀνοικ. ε΄. Κρύπτοναι ἀστέρες μέν, ἟λίου ἀνατολῆ· λογισμοί δέ ἐκλιμπάνουσι, τοῦ νοῦ πρός τήν οἰκείαν βασιλείαν ἐπαναστρέφοντος. ρ.τέσσ. ἀνοικ. στ΄. Μετά τό τέλός τ῅ς πρακτικ῅ς, αἱ πνευματικαί θεωρίαι περιχυθεῖσαι τῶ νῶ, οἷά τινες ἀκτῖνες ἟λίου αἱ τοῦ ὁρίζοντος ὏περκύψασαι, δοκοῦσιν ἔξωθεν α὎τοῦ προσβάλλειν, οἰκεῖαι οὖσαι, καί διά καθαρότητα ἐκεῖνον περιπτυσσόμεναι. ρ,τέσσ. ἀνοικ. ζ΄. Σοιαῦτα καί νοῦς θεωρητικός ἐκλαλεῖν δύναται, ὅτε ἄνωθεν ἀπ᾿ ο὎ρανοῦ καταβῆ, φύσεως ἀνάγκαις ἐπικλιθείς· οἷα καί ὁ φθεγξάμενος· Θείου κάλλους τί ὏πάρχει θαυμασιώτερον; καί τίς ἔννοια τ῅ς τοῦ Θεοῦ μεγαλοπρεπείας χαριεστέρα; Ποῖος δέ οὕτω πόθος δριμύς καί ἀφόρητος, ὡς ὁ ἀπό Θεοῦ ἐγγινόμενος τῆ ἀπό πάσης κακίας κεκαρθαμένῃ ψυχῆ, καί ἀπό διαθέσεως λεγούσῃ, ὅτι Σετρωμένη ἀγάπης ἐγώ; ρ,τέσσ. ἀνοικ. η΄. ἖κείνου ἐστίν τό λέγειν· ἖θερμάνθη ἟ καρδία μου ἐντός μου, καί ἐν τῆ μελέτη μου ἐκκαυθήσεται πῦρ, (1448) τοῦ μή κοπι῵ντος ὀπίσω Θεοῦ κατακολουθεῖν δι᾿ ε὎χ῅ς, μηδέ ἟μέραν ἀνθρώπους ἐπιθυμοῦντος θεάσασθαι. ρ.τέσσ.ἀνοικ. θ΄. Λεγέτω καί ψυχή πρακτική μετά τήν ἀπόθεσιν τ῵ν κακ῵ν, κατά τήν ἐν τῶ ᾌσματι ἐπί τ῵ν ἐκβιαζομένων αὖθις α὎τήν πονηρ῵ν δαιμόνων καί λογισμ῵ν, ἐπιβλέπειν εἰς ματαιότητα καί μανίας ψευδεῖς· ἖ξεδυσάμην τόν χιτ῵νά μου, π῵ς ἐνδύσομαι α὎τόν; ἐνιψάμην τούς πόδας μου, π῵ς μολυν῵ α὎τούς. σ΄. Ὤ ψυχ῅ς θεοφιλοῦς, τ῅ς λέγειν τολμώσης πρός Θεόν, Ἀπάγγειλόν μοι, ὁ ποιμήν ὁ καλός, ποῦ ποιμαίνεις τά πρόβατά σου, ποῦ κοιτάζεις ἐν μεσημβρίᾳ τούς ἄρνας σου· ἵνα τούτοις ἀκολουθοῦσα, μή γένωμαι ὡς πεπλανημένη ἐν ἀγέλαις ἑταίρων. σα΄. Ζητοῦσα τόν τ῅ς ε὎χ῅ς ἟ πρακτική κρατ῅σαι λόγον, καί μή δυναμένη, τοιαῦτα, κατά τήν ἐν ᾌσμασι, καί α὎τῆ βοᾶ· ἖πί κοίτην μου ἐν νυξίν ἐζήτησα ὅν ἞γάπησα· ἐζήτησα, καί ο὎χ εὗρον α὎τόν· ἐκάλεσα α὎τόν, καί ο὎χ ὏πήκουσέ μου. Ἀναστήσομαι δή δι᾿ ε὎χ῅ς ἐπιπονωτέρας, καί κυκλώσασα ἐν τῆ πόλει ἐν ταῖς πλατείαις καί ταῖς ἀγοραῖς, ζητήσω ὅν ἞γάπησα. Ἴσως ε὏ρεθήσεταί μοι, ὁ ἐν παντί τῶδε ὤν, καί τοῦ παντός ἔξω. Φορτασθήσομαι ἐν τῶ ὀφθ῅ναί μοι τήν δόξαν α὎τοῦ. σβ΄. Ὅταν ὅλη δακρύων ἐκ τ῅ς περί τήν ε὎χήν χαρ᾵ς ἄρξηται γίνεσθαι ἟ ψυχή, τότε καί α὎τήν παῤῥησιαζομένη, ὡς πρός τόν ἑαυτ῅ς νυμφίον βοᾶ· Καταβήτω ἀδελφίδός μου εἰς κ῅πον α὎τοῦ, καί φαγέτω τ῵ν ἐμ῵ν ὡς ἀκροδρύων τήν πονηθεῖσαν παράκλησιν. σγ΄. Ὅταν ἟ πρακτική ψυχή ἐκ μεγέθους καί καλλον῅ς κτισμάτων θαυμάζειν ἄρξηται τόν Δημιουργόν, καί τ῅ς ἐκ τούτων κατατρυφᾶν ἟δον῅ς, ταῦτα καί α὎τή ἐκπληττομένη βοᾶ· Σί ὡραιώθης, νυμφίε, παράδεισε Πατρός σου. (1449) Ἄνθος τοῦ πεδίου, καί κέδροι α὎τοῦ, ὡς κέδροι τοῦ Λιβάνου. ὘πό τήν σκιάν α὎τοῦ ἐπεθύμησα, καί ἐκάθισα, καί ὁ καρπός ὤφθη γλυκύς ἐν τῶ λάρυγγί μου.

384 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html σδ΄. Εἰ ὁ βασιλέα ὏ποδεχόμενος εἰς τό δωμάτιον α὎τοῦ, οὕτω περιφανής ε὏ρίσκεται καί περίδοξος, καί πάσης ἄλλης. . . [ἴσ. ἔμπλεως] χαρ᾵ς, τί πάθοι ψυχή, ἟ τόν Βασιλέα τ῵ν βασιλέων ἐν τῶ καθαρθ῅ναι ὏ποδεξαμένη κατά τήν ἀψευδ῅ ἐκείνου ὏πόσχεσιν; Καί τί ἐάσει, ἔξω μέν βάλλουσα τό μή εἰς ἀνάπαυσιν ἐκείνῳ δοκοῦν· ἔνδοθεν δέ εἰσάγουσα τό εἰς ἐκείνου ἀρέσκειαν; σε΄. ὇ κληθ῅ναι προσδοκ῵ν παρά βασιλέως τῆ αὔριον, τίνος ἐν φροντίδι ἄλλου ἔσεται, ἤ λόγων μελέτης τ῵ν εἰς ἐκείνου εἶναι μελλόντων ἀρέσκειαν; Σοῦτο τηροῦσα π᾵σα ψυχή, ο὎κ ὀφθήσεται ἀπαρασκεύαστος πρός τό ἐκεῖθεν κριτήριον. σστ΄. Μακαρία ψυχή, ἟ διά τό σήμερον προσδοκᾶν ἥξειν τόν Κύριον ἑαυτ῅ς, μηδέν ἟γουμένη ὅλως τόν πόνον τ῅ς ἟μέρας πάσης· μηδέν τόν τ῅ς νυκτός, διά τό ε὎θέως ἐπί τό πρωΐ τοῦτον μέλλειν α὎τῆ ἐμφανίζεσθαι. σζ΄. Πάντας μέν ὁρᾶ ὁ Θεός· ὁρ῵σι δέ τόν Θεόν, οἱ θεωροῦντες μηδέν ἐν τῶ εὔχεσθαι. Καί ὅσοι μέν ὁρ῵σι τόν Θεόν, καί εἰσακούονται παρ᾿ α὎τόν. Μακάριος δέ, ὁ πιστεύων ὅτι βλέπεται ὏πό τοῦ Θεοῦ· ο὎ σαλευθήσεται γάρ ὁ πούς α὎τοῦ τ῅ς ἀρεσκείας ἐκείνου χάριν. ση΄. Σ῅ς ἐντός ἟μ῵ν οὔσης βασιλείας τά ἀγαθά, ὁ φιλόκοσμος ὀφθαλμός ο὎κ εἶδε· καί ἀκοή φιλότιμος ο὎κ ἤκουσε, καί ἐπί καρδίαν κενήν Πνεύματος ἁγίου ο὎κ ἀνέβη· ἀῤῤαβ῵νές εἰσι τ῵ν μελλόντων δίδοσθαι τοῖς δικαίοις ἀγαθ῵ν ἐν τῆ μελλούσῃ βασιλείᾳ Φριστοῦ· καί ὁ μή ἐν τούτοις τρυφ῵ν, οἵτινές εἰσιν οἱ καρποί Πνεύματος, ἐν ἀπολαύσει ἐκείνων γενέσθαι ο὎ δύναται. σθ΄. Οἱ τ῵ν πρακτικ῵ν λογισμοί ἐλάφοις ἐοίκασιν. Ὡς γάρ ἐκεῖναι ποτέ μέν ἄνω εἰσίν ἐν τοῖς ὄρεσι διά τόν φόβον τ῵ν θηρατ῵ν, ποτέ δέ κάτω ἐν ταῖς κοιλάσι διά τόν πόθον τ῵ν ἐν α὎ταῖς· οὕτω καί οὗτοι· οὔτε πάντοτε ἐν θεωρίᾳ πνευματική δύνανται εἶναι, διά τό α὎τ῵ν ε὎τελές· οὔτε ἀεί ἐν τῆ φυσικῆ, διά τό μή τήν ἀνάπαυσιν διώκειν ἀεί. Σ῵ν μέντοι θεωρητικ῵ν, περιπεζίων ὏περόπται θεωρημάτων καθίστανται. σι΄. Βόλοι μέν δρόσου, γ῅ς μεθύσκουσιν αὔλακας διαθέσεις δέ ψυχ῅ς ἐν ε὎χῆ, ἔμβροχοι στεναγμοί ἀπό καρδίας ἀναδιδόμενοι. σια΄. (1452) Σ῅ς ἐν Σριάδι νοουμένης θεότητος, ο὎δείς ἐν θεωρίᾳ ὀφθήσεται, ὏λικ῅ς δυάδος, καί τ῅ς γείνονος μονάδος ἄνωθεν μή ὀφθείς· ο὎δέ ταύτης γενήσεται ὏ψηλότερος, μή μοναδικόν τόν ἑαυτοῦ νοουμένοις ἐργασάμενος νοῦν. σιβ΄. Ο὎ τοσοῦτον δυσχερές ε὏ρεθήσεται τό ποταμοῦ ἀνακόψαι ὁδόν ἐπί τά κάτω μή φέρεσθαι, ὅσον νοῦν ῥύμην ἀναχαιτίσαι, μή ἐν τοῖς ὁρωμένοις σκεδάννυσθαι, πρός δέ τά ἄνω καί συγγεν῅, ὅτε βούλεται τῶ ε὎χομένῳ συνάγεσθαι· κἄν τοῦτο μέν κατά φύσιν, ἐκεῖνο δέ παρά φύσιν καθέστηκεν. σιγ΄. Σόν νοῦν οἱ καθαιρόμενοι εἴσω [ἔξω] τ῵ν ὁρωμένων παραπέμποντες, τοσούτου πίμλανται θάμβους, καί τοσαύτης πληροῦνται χαρ᾵ς, ὡς μηδέν ἕτερον χωρ῅σαι τ῵ν ἐπιγείων δύνασθαι, μηδ᾿ ἄν εἰ πάντα πρός α὎τούς συῤῥυεῖεν τά περιμάχητα. σιδ᾿ ἖ξαρκοῦσι καί μόνοι οἱ νόμοι ῥηθέντες τ῅ς φύσεως, πρός τό λίαν θαυμάζεσθαι· κατανοούμενοι δέ, λειμ῵νες ε὏ρίσκονται ε὎ανθεῖς, ὡς ἐξ ο὎ρανίου νέκταρος, ἀκηράτοις βρύοντες ἄνθεσι τ῅ς πνευματικ῅ς πανδαισίας τόν γλυκασμόν. σιε΄. ἖ν δροσεροῖς μέν ἄνθεσι λειμώνων τήν βασιλίδα τοῦ σμήνους περιιζάνουσι μέλιτται· ἐν κατανύξει δέ τῆ γενομένῃ ἀδιαλείπτως ψυχῆ, ὡς οἰκεῖαι αἱ νοεραί δυνάμεις περικυκλοῦσαι, συνεκποθοῦσι τά καταθύμια. σιστ΄. ἖ν μέν τῶ ὁρωμένῳ κόσμῳ, ὡς ἄλλος τις κόσμος ὁρ᾵ται ὁ ἄνθρωπος· ἐν δέ τῶ νοουμένῳ, ὁ λογισμός· ο὎ρανοῦ μέν γάρ καί τ῵ν ἐν μέσῳ οὗτος ἐκείνῳ καταγγελεύς· νοῦ δέ καί αἰσθήσεως, καί τ῵ν περί α὎τά, ὏ποφήτης ὏πάρχει ὁ λογισμός· ὧν ἄνευ, ἀμφότεροι κόσμοι ἐκεκώφωντο ἄν. σιζ΄. Ο὎χ οὕτως ἀπολυθείς αἰχμάλωτος διά χρόνον πορεύεται, ὡς νοῦς τ῵ν ὏λικ῵ν σχέσεων ἐλευθερωθείς, πρός τά ο὎ράνια ὡς πρός τά οἰκεῖα πορεύεται ἀγαλλομένῳ ποδί. σιη΄. Σῶ μή μετά προσοχ῅ς ε὎χομένῳ, ἀλλά διαχεομένῳ, βάρβαρος μέν ὁ ψαλμός λογισθήσεται· α὎τός δέ τῶ ψαλμῶ, ὡς βάρβαρος· καί ὡς μαινόμενοι ἀμφότεροι δαίμοσιν. σιθ΄. (1453) Ο὎ τα὎τόν ἐστιν οἷς ἐσταυρώθη ὁ κόσμος, καί οἵτινες τῶ κόσμῳ ἐσταύρωνται. Σοῖς μέν γάρ, ἧλοι νηστεία καί ἀγρυπνία· τοῖς δέ, ἀκτημοσύνη καί ἐξουδένωσις. Σ῵ν δέ δευτέρων χωρίς, οἱ πόνοι τ῵ν προτέρων ἀνωφελεῖς.

385 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html σκ΄. Ο὎ καθαρ῵ς δύναται προσεύξασθαι, ὁ φιλοκάλῳ πάθει καί φιλοτίμῳ κρατούμενος. Περί ταῦτα γάρ αἱ σχέσεις, καί οἱ τ῅ς ματαιότητος λογισμοί τήν οἰκειότητα ἔχοντες, σχοινία καθάπερ ἐκείνῳ περιπλεκόμενοι γίνονται, κατασπ῵ντες ὡς οἷα στρουθίον δεδεμένον ἀναπτ῅ναι πειρώμενον ἐν τῶ καιρῶ τ῅ς ε὎χ῅ς. σκα΄. Ἀδύνατον εἰρηνικόν γενέσθαι τόν νοῦν ἐν ε὎χῆ, ἐγκράτειαν καί ἀγάπην φίλην τόν μή κτησάμενον. Ἡ μέν γάρ, τήν κατά τ῅ς ψυχ῅ς ἐκ τοῦ σώματος ἔχθραν καταλύειν ἐπαγωνίζεσθαι· ἟ δέ, τήν πρός τόν πλησίον διά τόν Θεόν. Κἀντεῦθεν ἟ ὏περέχουσα πάντα νοῦν εἰρήνη ἐπιδημοῦσα, μόνην ποιεῖσθαι πρός τόν ο὏τωσί κατειρηνεύσαντα ἐπηγγείλατο. σκβ΄. Ἀνάγκη τοῦ εἰς βασιλείαν Θεοῦ ἀγωνιζομένου εἰσελθεῖν, περισσεύειν ἐν ἀγαθοῖς τό ἔργον τ῅ς δικαιοσύνης α὎τοῦ· ἐν ἐλεημοσύναις μέν, διά τ῅ς ἐκ τοῦ ὏στερήματος παροχ῅ς· ἐν πόνοις δέ, τοῖς ὏πέρ τ῅ς εἰρήνης, διά τοῦ ἀποστερήματος τ῅ς ἐν Κυρίῳ ὏πομον῅ς. σκγ΄. Οὔτε ὁ ἐνδε῵ς πρός ἀρετήν ἔχων διά τήν ἀμέλειαν, οὔτε ὁ περιττ῵ς διά τήν οἴησιν, εἴσω λιμένος τοῦ κατά τήν ἀπάθειαν ε὏ρεθήσονται. Ο὎δέτερος γάρ τ῵ν ἐκ δικαιοσύνης ἐν ἀπολαύσει γέγονεν ἀγαθ῵ν, μεσίτιδος ε὏ρισκομένης α὎τοῖς, ἐλλείψεως καί ὏περβολ῅ς. σξδ΄. Οὔτε ἟ γ῅ εἰ μή πολυπλασίονα τῶ γεωργῶ τόν πόνον χαρίσηται, εὔπορον καί ἀνενδε῅ ἀπεργάσεται α὎τόν, μόνον τόν σπόρον παρεχομένη, ἤ καί μικράν τινα προσθήκην· οὔτε τῶ πρακτικῶ τό ἀνυόμενον ἔργον, εἰ μή κρεῖττον τ῅ς προαιρέσεως α὎τοῦ ἟ σπουδή ε὏ρεθείη, πρός τόν Θεόν δίκαιον ἀπεργάσασθαι δύναται. σκε΄. Οὔτε πάντες οἱ μή ἀγαπ῵ντες τόν πλησίον μισεῖν δύνανται· οὔτε οἱ μή μισοῦντες α὎τόν ἀγαπᾶν· καί ἄλλο μέν ἐστι, τό βασκαίνειν ἐκείνου τήν ἀρετήν· ἕτερον δέ τό μή ἐμποδών α὎τῶ ε὏ρίσκεσθαι πρός προκοπήν. ἖σχάτης δέ κακίας ε὏ρεθήσεται βαθμός, (1456) τό μή μόνον δάκνεσθαι ἐπί τοῖς ἐκείνου προτερήμασιν, ἀλλά καί τό διαβάλλειν τά ἐκείνου καλά, ὡς ο὎ τοιαῦτα τυγχάνουσιν. σκστ΄. Ἄλλα τά σωματικά πάθη, καί ἄλλα εἰσί τά ψυχικά· ἄλλα τά κατά φύσιν, καί ἄλλα τά παρά φύσιν. ὇ γοῦν τά μέν ἀπωθούμενος, τ῵ν δέ πρόνοιαν μή ποιούμενος, ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ φραγμόν μέν ὏ψηλόν καί συνερεφ῅ κατά τ῵ν θηρίων ἱστ῵ντι, συνηδομένῳ δέ τοῖς πτηνοῖς ἐσθίουσιν τάς τοῦ λογικοῦ ἀμπελ῵νος περιφανεῖς σταφυλάς. σκζ΄. ἖ν πρώτοις ἟ ψυχή ἐν φαντασίᾳ γίνεται τοῦ κακοῦ· εἶτα ἐν ἐπιθυμίᾳ· ἔπειτα ἐν ἟δονῆ ἤ λύπῃ· εἶθ᾿ οὕτως ἐν αἰσθήσει· εἶτα μετ᾿ α὎τήν ἐν ἀφῆ, τῆ φαινομένῃ καί ἀφανεῖ· ἐν π᾵σι συνεπομένων τ῵ν λογισμ῵ν, πλήν τ῅ς προτέρας κινήσεως· ἧς μή παραδεχομένης, π᾵ν τό μετ᾿ α὎τήν κακόν ἀνενέργητον ε὏ρεθήσεται. σκη΄. Οἱ μέν τῆ ἀπαθείᾳ ἐγγίζοντες, φαντασίαις [ο὎] σαλεύονται· ἐπιθυμίαις δέ, οἱ μετριοπαθεῖς· σχέσεσι δέ, οἱ ἟δυπαθεῖς. ἖ν αἰσθήσει δέ γίνονται τοῦ κακοῦ, οἱ παραχρώμενοι μέν τά τ῅ς χρείας, λυπούμενοι δε· ἐν δέ ἀφῆ, οἱ ἀλύπως α὎τῆ συγγινόμενοι. σκθ΄. Ἡδονή, ἐν π᾵σι μέν τοῖς τοῦ σώματος ἐγκαθίδρυται μέλεσι· ο὎ π᾵σιν δέ ὡσαύτως παρενοχλοῦσα φαίνεται· ἀλλά τοῖς μέν, μ᾵λλον εἰς τό ἐπιθυμητικόν τ῅ς ψυχ῅ς μέρος· τοῖς δέ, εἰς τό θυμικόν· ἑτέροις δέ, εἰς τό ταύτης λογιστικόν· διά γαστριμαργίας, ὀξυχολίας τε καί πονηρίας, τ῅ς πάντων αἰτίου τ῵ν ἀνοσίων παθ῵ν. σλ΄. Ο὎κοῦν ἀνάγκη τά αἰσθητήρια, ὡς πύλας ἀνοίγειν τ῅ς πόλεως. Ἀνάγκη δέ μή συγχωρεῖν ἐν τῆ τ῵ν ἀναγκαίων ἀνοίξει, συνεισέρχεσθαι τά τούς πολεμίους θέλοντα, καί μάχης αἴτια καθιστάμενα. σλα΄. ἖νέργεια ἟δον῅ς μέν, ἐπιθυμία· θυμοῦ δέ, ὀξυχολία· βασκανίας δέ, πονηρία καθίσταται. Ο὎κ εἰρηνεύει δέ μετά τ῵ν ἐσχάτων, ὁ μή κατά τ῵ν ἀρχόντων ἀγωνιζόμενος· ο὎δέ εἰς τόν τ῅ς μετριοπαθείας δύναται λιμένα εἰσέρχεσθαι, ὁ βίᾳ τάς ἐντολάς μετερχόμενος. σλβ΄. (1457) Σάς προσβολάς οἱ ἀποκρουόμενοι, ο὎ συγχωροῦσιν ἔνδοθεν τοῦ λογικοῦ ἀμπελ῵νος ὡς θηρία τούς λογισμούς εἰσέρχεσθαι, καί τ῵ν ἐκείνου ἐν λύμῃ καθίστασθαι· οἱ δέ συνδυάζονται μέν, ἁπλ῵ς δέ εἰσέρχεσθαι α὎τούς συγχωροῦσιν, μή ἅπτεσθαι δέ μηδενός τ῵ν α὎τ῵ν· οἵ καί ἟δέως μέν συνομιλοῦσι τοῖς πάθεσι διά τ῵ν λογισμ῵ν, εἰς συγκατάθεσιν δέ μή ἐρχόμενοι, ὡμοιώθησαν τοῖς ἐάσασι τόν μονιόν ἔνδοθεν μέν τοῦ φραγμοῦ εἰσελθεῖν, ἐν κόρῳ δέ α὎τόν τ῵ν τοῦ ἀμπελ῵νος γενέσθαι

386 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html βοτρύων μή συγχωρήσασιν· εἶτα εὗρον α὎τόν τ῅ς ἑαυτ῵ν δυνάμεως ἰσχυρότερον, οἱ ἐν συγκαταθέσει πολλάκις παθ῵ν ε὏ρισκόμενοι. σλγ΄. Οὔπω ἔφθασεν εἰς ἁπλότητα, ὁ ἔτι δεόμενος ἐπιμελείας φραγμοῦ τοῦ κατά τήν ἐγκράτειαν.὇ τέλειος γάρ, φησίν, ο὎κ ἐγκρατεύεται· ἔοικε δέ τινι ἔχοντι ἄμπελον, ἤ ἄρουραν, ο὎ μέσον πολλ῵ν ἄλλων ἀμπελώνων καί χώρων, ἀλλ᾿ ἐν γωνίᾳ που· καί διά τοῦτο δεομένῳ πολλ῅ς τ῅ς φυλακ῅ς καί τ῅ς νήψεως. Σοῦ γάρ εἰς ἁπλότητα φθάσαντος, ἐκ παντός ἀνέπαφος ἟ ἄμπελος γίνεται, βασιλέως καθάπερ ἤ τινος ἄλλου παραδυναστεύοντος φοβεροῦ, καί μόνης ἐξ ἀκο῅ς, τούς τε κλέπτας καί παροδίτας παρασκευάζοντος φρίττειν τήν ἐπιχείρησιν. σλδ΄. Πολλοί μέν εἰς τόν τ῅ς κακοπαθείας σταυρόν ἀνέρχονται· ὀλίγοι δέ τούς ἥλους α὎τοῦ καταδέχονται· προαιρετικ῅ς μέν ε὎πειθείας δοῦλοι πολλοί· ἀπροαιρέτου δέ αἰσχύνης, μόνοι οἱ τό φιλότιμον καταλύσαντες. σλε΄. Πάντας μέν τούς δερματίνους χιτ῵νας πολλοί ἐξεδύσαντο· ὡς ἔσχατον δέ τόν τ῅ς κενοδοξίας, μόνον οἱ μητέρα α὎τ῅ς τήν α὎ταρέσκειαν βδελυξάμενοι. σλστ΄. (1460) Ἔπαινον ἀνθρώπων καί ἄνεσιν σώματος, ὁ ἀποδεχόμενος μέν, ο὎ καταδεχόμενος δέ, οὗτος τοῦ ἐσχάτου τ῅ς κενοδοξίας χιτ῵νος γυμνός γεγονώς, τοῦ ἐν πολλοῖς στεναγμοῖς ἐπιζητουμένου οἰκητηρίου τοῦ ἐκ ο὎ρανοῦ τήν φαιδρότητα ἀπ᾿ ἐντεῦθεν ἞ξιώθη ἐνδύσασθαι. σλζ΄. Ἄλλο ἐνέργεια, καί ἄλλο ἐνέργημα. Καί τό μέν, ἁμαρτίας ἀπηρτισμένης ἐστί δεικτικόν· τό δέ, ἟δυπαθείας μόνης τ῅ς ἔνδοθεν ἐνηργημένης, ἀλλ᾿ ἐκτός. Ὡς οἱ τ῅ς ἰδίας μέν μή κατακινούμενοι γ῅ς, δασμοφοροῦντες δέ ὅμως τοῖς καταδυναστεύουσι τά α὎τοῖς καταθύμια. σλη΄. Σ῅ς γεύσεως κρατούσης ἐν ἟δοναῖς, ἀδύνατον μή καί πάσας τάς αἰσθήσεις συνέπεσθαι, κἄν τ῵ν ψυχροτέρων εἰρηνεύειν δοκ῵σι τά ὏πογάστρια, ὡς τ῵ν γεγηρακότων πύρωσιν ἐκ πυρός [μή] δεξαμένων. Ἀλλ᾿ ο὎ περί τό γεννᾶν σώφρων ἟ στεῖρα μοιχευομένη κριθήσεται. ΢ωφρονεῖν δέ πάντα τόν μή πορνεύοντα εἴποιμι ἄν, μηδέ ὁράσει κατακηλούμενον. σλθ΄. ἖ν τροφαῖς καί μορφαῖς καί φωναῖς, τό ἐπιθυμητικόν τ῅ς ψυχ῅ς ἐλέγχεται, οἷόν ἐστιν ταῖς θελητικαῖς τε καί ἄλλως ἐχούσαις [ὁρμαῖς] ἐν γεύσει, καί ὄψει, καί ἀκοῆ, εἴτε ὡς χρώμενον α὎ταῖς, εἴτε ὡς παραχρώμενον, εἴτε μέσον πρός ἀμφότερα ε὏ρισκόμενον. σμ΄. ἖ν οἷς ὁ φόβος ο὎ προηγεῖται, ὡς πρόβατα μή ἔχοντα ποιμένα ἐν συγχύσει, οἱ λογισμοί ε὏ρεθήσονται· ἐν ε὎ταξίᾳ δέ, καί μάνδρας εἴσω κατά τήν ε὎νομίαν ἐφεπομένου, ἤ προηγουμένου α὎τοῦ. σμα΄. Σ῅ς πίστεως, ὁ φόβος υἱός· τ῵ν ἐντολ῵ν δέ οὗτος νομεύς· καί ὁ μή τήν μητέρα τούτου κτησάμενος, πρόβατον ὀφθ῅ναι τ῅ς κατά Κύριον νομ῅ς ο὎κ ἀξιωθήσεται. σμβ΄. Οἱ μέν τάς ἀρχάς μόνας ἔχουσι τ῵ν καλ῵ν· οἱ δέ, καί τάς τούτων μεσότητας· οἱ δέ, καί τά τέλη α὎τ῵ν· ὧν ἄνευ, ὡς στρατιώτης ψιλός ἕκαστος ε὏ρεθήσεται ἤ ἀξιωματικός, τ῵ν σιτηρεσίων ἐκτός. Καί διά τοῦτο, ὁ μέν τήν ἑαυτοῦ μόνον καί μόλις οἰκίαν ἀπό τ῵ν ἐπιχειρούντων α὎τήν ἐπηρεάζειν συντηρ῵ν· ὁ δέ ο὎κ ἐν τιμῆ τῆ προσηκούσῃ ε὏ρισκόμενος, ἐν οἷς ἄν συνέρχηται. σμγ΄. Οἱ ταῖς ἟δοναῖς συνέρχεσθαι παρακαλοῦντες τοῦ φάρυγγος ἐντελεῖς ὄντας, ὅμοιόν τι ποιοῦσι τοῖς ἀναθερίζειν κελευομένοις τά εἰς ὏γείαν πληγάς ἤδη ἐλθούσας· ἤ τάς ψώρας διά τήν ἟δύτητα κνήθειν· ἤ τά τόν πυρετόν ἀνάπτοντα ἐσθίειν, ἤ (1461) ἀποφράττειν τόν ἀμπελ῵να α὎τοῦ, καί συγχωρεῖν εἰσέρχεσθαι σύν ταῖς ἐννοίαις ταῖς ἀγαθαῖς, ὡς μονιόν ἄγριον τό φρόνημα τ῅ς σαρκός, ὡς σταφυλάς διαβόσκεσθαι. Οἷς ο὎ πείθεσθαι χρή, ο὎δέ ταῖς ἀκαίροις κάμπτεσθαι κολακείαις ἀνθρώπων τε καί παθ῵ν· κατοχυροῦν δέ τόν φραγμόν δι᾿ ἐγκρατείας, ἕως παύσωνται οἵ τε θ῅ρες, τά σαρκικά πάθη, ὠρύεσθαι, καί ὡς πετεινά οἱ μάταιοι λογισμοί, μή καταβαίνειν λυμαίνεσθαι, τήν ὡς ἄμπελον ε὎θηνουμένην ψυχήν θεωρίαις ταῖς ἐν Φριστῶ Ἰησοῦ τῶ Κυρίῳ ἟μ῵ν. Ἀμήν.

἖κ τ῵ν ξγ΄. ἀπόρων, Πρός τόν θειότατον βασιλέα τόν Ἀχριδήν. 387 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

Σό γάρ Πνεῦμα τό ἅγιον, ὥσπερ φύσει κατ᾿ ο὎σίαν ἐστί τοῦ Θεοῦ καί Πατρός, οὕτως καί τοῦ Τἱοῦ φύσει κατ᾿ ο὎σίαν ὏πάρχει, ὡς ἐκ τοῦ Πατρός ο὎σιωδ῵ς δι᾿ υἱοῦ τοῦ γεννηθέντος ἀφράστως ἐκπορευόμενον. Ο὎κ ἔστιν οὖν ἐπινο῅σαι τομήν ἤ διαίρεσιν κατ᾿ ο὎δένα τρόπον, ὡς ἤ τόν Πατέρα χωρίς τοῦ Τἱοῦ ἐπινοηθ῅ναι, ἤ τόν Τἱόν χωρίς τοῦ Πνεύματος, ἀλλ᾿ ἔστι τις ἄῤῤητος καί ἀκατανόητος ἐν τούτοις καί ἕνωσις καί διαίρεσις, οὔτε τ῅ς τ῵ν ὏ποστάσεων διαφορ᾵ς τό συνεχές τ῵ν φύσεων [φυσικ῵ν] διασπώσης, οὔτε τ῅ς κατά τήν ο὎σίαν συναφείας τό ἴδιον τ῵ν γνωρισμάτων ἀναχεούσης· καί ἔστιν ἐπί τούτων. . . διάκρισις συνημμένη, καί διακεκριμένη συνάφεια. Προκείσεται δέ καί τι πρός ἐπίγνωσιν ἀμυδράν ὏πόδειγμα· μ᾵λλον δέ σκιά τ῅ς ἀληθείας, ἟ πολύχρονος ἴρις. Πάντων γάρ τ῵ν ἐν ταύτῃ χρωμάτων αἱ α὎γαί, καί διακεκριμέναι φαίνονται, τῶ τηλαυγεῖς εἶναι, καί συνην῵σθαι δοκοῦσι, τῶ λανθάνειν τάς ὄψεις ἟μ῵ν τούς ὄρους τ῵ν μίξεων, τούς διακρίνοντας τάς τ῵ν χρο῵ν ἑτερότητας· ὡς ἀμήχανον ἐξευρεῖν, μέχρι τίνος ἕστηκε τό πυραυγές ἤ σμαραγδίζον ταῖς αἴγλαις, ἤ χλοάζον ταῖς λαμπηδόσι [τάς λαμπηδόνας], καί ἐπί τίνος ἄρχεται· παιδεύοντος, οἶμαι, τοῦ, λόγου καί διά τ῅ς κτίσεως ἟μ᾵ς, μή καινοπαθεῖν τοῖς περί τ῵ν δογμάτων λόγοις, ὅταν εἰς τό δυσθεώρητον ἐμπεσόντες, πρός τήν συγκατάθεσιν τ῵ν λεγομένων ἰλιγγιάσωμεν. Ὡς γάρ ἐπί τ῵ν τοῖς ὀφθαλμοῖς φαινομένων κρείττων λόγου ἟ πεῖρα, οὕτως καί ἐπί τ῵ν ὏περαναβεβηκότων δογμάτων κρείττων ἟ πίστις ἔστω τ῅ς διά τ῵ν λογισμ῵ν καταλήψεως.

Ο Άγηνο ν Οκνινγεηήο ήηαλ έλαο από ηνπο ζεκαληηθόηεξνπο Θενιόγνπο θαη εθθιεζηαζηηθνύο ζπγγξαθείο ηνπ Βπδαληίνπ. Έδεζε γύξω ζηα 580-662. Καηαγόηαλ από επηθαλή νηθνγέλεηα ηεο Κωλζηαληηλνύπνιεο θαη απέθηεζε επηκειεκέλε παηδεία. ΢ε λεαξή ειηθία εληάρζεθε ζηελ απηνθξαηνξηθή δηνίθεζε θαη έγηλε πξωηναζεθξήηεο ηνπ απηνθξάηνξα Ηξαθιείνπ. Σν 613/614 έγηλε κνλαρόο ζε Μνλή ηεο Χξπζνύπνιεο. Αξγόηεξα κεηέβε ζηελ Κωλζηαληηλνύπνιε γηα λα απνθύγεη ηνπο Πέξζεο επηδξνκείο. Από εθεί ην 626 κεηέβε ζηε Βόξεην Αθξηθή, όπνπ θαη άξρηζε ηε δξάζε ηνπ θαηά ηνπ Μνλνζειεηηζκνύ θαη ηνπ Μνλνθπζηηηζκνύ. Σν 646 κεηέβε ζηε Ρώκε όπνπ θαη νξγάλωζε εθθιεζηαζηηθή ζύλνδν ζην Λαηεξαλό ην 649, όπνπ θαη θαηαδηθάζηεθε ν Μνλνζειεηηζκόο. Η δξάζε ηνπ απηή ζηξεθόηαλ ελάληηα ζηνλ απηνθξάηνξα Κώλζηα Β΄, ν νπνίνο δηέηαμε ηελ πξνζαγωγή ηνπ ζηελ Κωλζηαληηλνύπνιε, κε ηελ θαηεγνξία ηεο απείζεηαο ζε απηνθξαηνξηθό πξόζηαγκα, ηεο ζπλωκνζίαο θαη ηεο ζπκκεηνρήο ζε ζηάζε. Σν 653 κεηαθέξζεθε ζηελ Κωλζηαληηλνύπνιε, όπνπ δηθάζηεθε γηα απηέο ηηο θαηεγνξίεο θαη θαηαδηθάζηεθε ζε εμνξία ζηε Βηδύε ηεο Θξάθεο. Αξγόηεξα πξνζήρζε άιιεο δπν θνξέο ζε δίθε θαη ηειηθά ην 662 θαηαδηθάζηεθε ζε εμνξία ζηε Λαδηθή ηνπ Πόληνπ. Λέγεηαη κάιηζηα όηη ηόηε ππέζηε θαη ηελ πνηλή ηνπ αθξωηεξηαζκνύ, πξάγκα ακθίβνιν. Λίγν κεηά ηελ άθημή ηνπ ζηελ πεξηνρή πέζαλε. Η κλήκε ηνπ ηηκάηαη από ηελ Οξζόδνμε Εθθιεζία ζηηο 21 Ιαλνπαξίνπ.

ΠΗΓΗ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΟΤ ΚΕΙΜΕΝΟΤ ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ © 2012. All Rights Reserved
ΜΑΞΙΜΟ΢ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΣΗ΢ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html Επιτρέπεται η αναδημοσίευση σε Υιλικά Ορθόδοξα Ιστολόγια και ΢ελίδες με αμαφορά πηγή προέλευσης την ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Η επεξεργασία μετατροπή μορφοποίηση κειμένου και εικόνων έγινε από τον : N.V Αφιερωμένο είς μνήμη κεκοιμημένου αδελφού εν Κυρίου Ημών « Βασιλείου¨» | ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ © 2012. All Rights Reserved | Menu designed by Nikos | Γιά Εμάς About | Προι χρήσης Privacy |

388 

ΡΑΤΕ΢ΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ http://www.paterikiorthodoxia.com/2012/10/2411-100-104.html

389