Sections

ΒΑΣΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

Μ. Τζεβελέκου Β. Κάντζου Σ. Σταμούλη

ΒΑΣΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

ΑΘΗΝΑ 2007

Κ. 210-6875300 .66. 5ος όροφος 10680 Αθήνα τηλ.museduc.Αθήνα Τηλ.: 210. «Αθηνά» Αρτέμιδος 6 & Επιδαύρου 151 25 Μαρούσι τηλ. εκτύπωση : On Demand A. Σπυριδούλα Σταμούλη Εικονογράφηση: Ελευθέριος Βλαχάκης Σελιδοποίηση. 210-3688508-513-515 .Ε. Βίκυ Κάντζου. Κορωπίου . Λ.Φαξ: 210-3688506 www.Βάρης 33.gr .070 Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου .98.ilsp. Κορωπί .E.Συγγραφική ομάδα: Μαρία Τζεβελέκου.Φαξ: 210-6854270 www.gr Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιπποκράτους 35.

αντικείμενο κ. χρονική τοποθέτηση ή τρόπος παρουσίασης ενός γεγονότος. ειδικότερα η κλίση. αποτύπωση των υποχρεωτικών συμπληρωμάτων ενός ρήματος στο σχηματισμό της πρότασης κ.λπ. η περιγραφή στέκεται παραπάνω στο σημεία που η μορφολογία. χρόνος.χ. κανόνες συμφωνίας.). Δεν αποκλείεται όμως να φανεί χρήσιμη σε ομιλητές του εισαγωγικού ή του προχωρημένου επιπέδου ή ακόμη σε φυσικούς ομιλητές των ελληνικών. τη μορφολογία.Πρόλογος Η Βασική γραμματική της ελληνικής απευθύνεται κυρίως σε ομιλητές που μαθαίνουν ελληνικά ως ξένη ή δεύτερη γλώσσα και βρίσκονται σε μέσο επίπεδο ελληνομάθειας. Ο γνώμονας αυτός προσδιόρισε τον τρόπο άρθρωσης του περιεχομένου της γραμματικής. τη σημασιολογία και την πραγματολογία της ελληνικής. όψη. Ο αναγνώστης ίσως θεωρήσει ότι η γραμματική αυτή χαρακτηρίζεται από κάποια ανισομέρεια. Με τον τρόπο αυτό οι διαφορετικές μορφές που παίρνει μια λέξη κατά την κλίση συνδυάζονται με γραμματικές λειτουργίες (π. ενώ άλλα εξίσου σημαντικά – όπως. για παράδειγμα. Στόχος του βιβλίου είναι να εστιάσει στα πεδία που η γραμματική της ελληνικής παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες για έναν μη φυσικό ομιλητή. φωνή κ. επίπεδα ύφους κ.λπ. επίρρημα κ.λπ.) και με σημασιολογικές αξίες (π. με την αγγλική όπου η γραμματική συνίσταται σε ελάχιστους κανόνες.) και τις γραμματικές κατηγορίες που αποτελούν τα συνακόλουθα των κλιτών μερών του λόγου (πτώση. Η «ανισομέρεια» αυτή δεν είναι προϊόν τύχης. αντιστοιχεί σε ορισμένες λειτουργίες. γένος. Η επισκόπηση των μορφών και των σχηματισμών συνοδεύεται από μια περιγραφή της γραμματικής ή/και της επικοινωνιακής τους λειτουργίας και από πολλά παραδείγματα.). τη σύνταξη. σχηματισμός της παθητικής φωνής. Έτσι. Η εμβέλεια του όρου «γραμματική» διαφέρει ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται. η σειρά των όρων – απλώς θίγονται σε μια ή δύο παραγράφους. για παράδειγμα.λπ.χ.χ. Έτσι λέμε ότι η ελληνική έχει πολύπλοκη γραμματική σε αντίθεση.χ.). κανόνες ευγένειας.ά. Αναφέρονται επίσης επιλεκτικά ορισμένες πραγματολογικές συνθήκες που προσδιορίζουν τη χρήση εναλλακτικών σχηματισμών (π. Για άλλους πάλι η γραμματική περιλαμβάνει το σύνολο των φαινομένων μιας γλώσσας.λπ.). I . υποκείμενο. Η αφετηρία και ο κεντρικός άξονας διαμορφώνεται με βάση τα μέρη του λόγου (όνομα. το σύστημα γραφής. αντωνυμία. σχέση κτήσης κ. Σε μια παραδοσιακή προοπτική η γραμματική ταυτίζεται με την κλίση των ονομάτων και των ρημάτων. με συντακτικές δομές (π. περιλαμβάνοντας πληροφορίες για τη φωνολογία. Το παρόν βιβλίο εγγράφεται σ’ αυτό τον ευρύτερο ορισμό της γραμματικής. αριθμός. καθώς ορισμένα φαινόμενα –όπως για παράδειγμα τα κλιτικά παραδείγματα των ονομάτων και των ρημάτων.περιγράφονται εξαντλητικά. ρήμα.

κατά συνέπεια. και τον καθηγητή Γιώργο Καραγιάννη.. Σ. Ο προσδιορισμός «βασική» που εμφανίζεται στον τίτλο δεν αναφέρεται. Το πρίσμα αυτό συγκροτήθηκε με βάση τέσσερις άξονες: πρώτον. σε κάποιο σώμα πληροφοριών προσδιορισμένο με θεωρητικά γλωσσολογικά κριτήρια.. Ευχαριστούμε τις καθηγήτριες Άννα Φραγκουδάκη και Θάλεια Δραγώνα. τονίσαμε στοιχεία της γλώσσας που είναι πολύ λίγο ή καθόλου προβλέψιμα. το εκπαιδευτικό υλικό καθώς και τις εμπεριστατωμένες μελέτες. Μ. τουλάχιστον από κάποιον που θέλει να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα και όχι να τη μελετήσει. άρα και σύντομη.Κ.Θέλοντας να συντάξουμε μια γραμματική αφενός χρηστική. Β. II . υπεύθυνες του προγράμματος «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων». στο οποίο ανατρέχαμε συστηματικά για να ελέγξουμε τη σχετική συχνότητα και τον τρόπο χρήσης ενός ορισμένου σχηματισμού. και σχολιάσαμε λιγότερο μηχανισμούς των οποίων η δομή και οι κανόνες είναι πιο διαφανείς και εξάγονται ευκολότερα με την τριβή της επικοινωνίας. και αφετέρου που να μπορεί να χρησιμεύσει ως βιβλίο αναφοράς.Τ. για τη στήριξη τους κατά την συγγραφή της προκείμενης γραμματικής. Έτσι. τα επίπεδα γλωσσομάθειας όπως προσδιορίζονται από το Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τις Γλώσσες (Συμβούλιο της Ευρώπης. τη μελέτη προφορικών και γραπτών κειμένων. και συγκροτήθηκαν στο πλαίσιο της δράσης «Γραμματική και Διδασκαλία» με υπεύθυνο το Σπύρο Μοσχονά για το πρόγραμμα «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων»· τρίτον. Ευχαριστούμε επίσης την ερευνήτρια Βίκυ Χονδρογιάννη για τη συμβολή της στα πρώτα στάδια συγκρότησης αυτής της γραμματικής.Σ. με βάση το εκτενές σώμα κειμένων Εθνικός Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας (ΕΘΕΓ) του Ινστιτούτου Επεξεργασίας του Λόγου. τα οποία συλλέχτηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας «Προσδιορισμός επιπέδων γλωσσομάθειας» στα μειονοτικά σχολεία της Θράκης· και τέταρτον. οι οποίες δημοσιεύονται στις εκδόσεις Πατάκη. διευθυντή του ΙΕΛ. 2001)· δεύτερον. αλλά περισσότερο στην οπτική γωνία που έχουμε υιοθετήσει μέσα από τη διδακτική της ελληνικής ως ξένης γλώσσας και τις δυσκολίες που συναντούν οι μαθητευόμενοι τόσο στην κατανόηση όσο και στην παραγωγή του λόγου. τέτοιου είδους επιλογές ήταν απαραίτητες.

...................... Θηλυκά σε –α / -ά ............................................................................................................................................................................................................... 7 1 3 5 7 11 12 13 14 15 16 17 20 20 20 20 24 25 26 26 26 28 30 32 32 33 35 35 36 37 37 37 40 41 42 42 43 43 III ............................... Το γένος .......................... Ανισοσύλλαβα ................................................... Τα Θηλυκά ..................................................................................................................................................... Ισοσύλλαβα ................................................ Η γενική .............. Τα μέρη του λόγου ............. Αρσενικά σε –ές .................................................. Αρσενικά σε –ας ............................................................................................................. Θηλυκά σε –ος ......................................................... Ο αριθμός ... Αρσενικά σε –άς .................................................................................................................. Η κλίση των ουσιαστικών ....................................................................................................... Ανισοσύλλαβα .... Θηλυκά σε –η / -ή .............................................................. Μερικοί κανόνες προφοράς ........................ Η κλητική ........................... Τα σημεία στίξης ......................................................................................... Αρσενικά σε –ης / –ής ........................................................ Οι συλλαβές και ο τονισμός .......... Τα ουσιαστικά ............................................ Τα Αρσενικά ..........................................................Περιεχόμενα 1 2 3 4 5 6 Η αλφαβήτα ........................................................................................................ Αρσενικά σε –ος / -ός ............ Ισοσύλλαβα .......................................................................................................................................................................... Αρσενικά σε –έας ..................................... Η ονομαστική .................. Θηλυκά σε –ού .................................................................................................................................................................................................................. Το οριστικό άρθρο ............................. Αρσενικά σε –ούς ......... Θηλυκά σε –ά ........... Αρσενικά σε –ης / -ής ........... Θηλυκά σε -η ............................................................................... Η αιτιατική ....................................................................................................................................................................................... Το αόριστο άρθρο ............................................................................................. Τα άρθρα ..... Οι πτώσεις ..

............................................ πολλή.................................................. Μερικά ακόμα ουδέτερα ............ Τα επίθετα σε –ος................................................................................... Οι δεικτικές αντωνυμίες ....................... -ουσα/-ούσα............................................................................. -ιά............................................................................................ πολύ ..... Τα επίθετα σε –ος. Ουσιαστικά που δεν κλίνονται ................... -ύ .. Ουδέτερα σε –μο .......................... Τα επίθετα σε –ός... Η κλητική: ο σχηματισμός .............. -ικο ..... -ό .................................................... Τα επίθετα σε –ύς.. -ύ ............... Ουδέτερα σε –ος ......................................... Τα επίθετα σε –ης..... 9 Η σύγκριση και οι διαβαθμίσεις στα επίθετα ........................ Οι οριστικές αντωνυμίες ....................... Το επίθετο πολύς..... Ανισοσύλλαβα ...................... Οι προσωπικές αντωνυμίες . Τα επίθετα σε –ής............................................................ Οι αναφορικές αντωνυμίες ........... 8 Τα επίθετα .............................................................................................. Τα επίθετα σε –ης. Ουδέτερα σε –ν ......................................... -ιά.............................. -ο ........ Ουδέτερα σε –ς ... -ες ........... Οι αόριστες αντωνυμίες .......................................... Ουδέτερα σε –ί / -ι .................................. Ουδέτερα σε –μα ... Τα επίθετα σε –ύς............. -ί ....................... Ουδέτερα σε –ο / -ό .....................................................................................................Τα Ουδέτερα ..................................................................................................................................................................... -εία............ Οι αντωνυμίες ........................... -α.. -ο ................... -α............................................... Τα επίθετα σε –ων/-ών..... Οι ερωτηματικές αντωνυμίες ............................................................................................................................................................. 46 46 46 47 50 52 52 54 54 55 56 57 58 60 61 62 62 73 64 65 66 66 68 70 70 71 75 81 81 85 87 88 90 92 93 93 IV ...... Η αυτοπαθής αντωνυμία .. Ισοσύλλαβα ................................................ Οι κτητικές αντωνυμίες ......... -ον/-όν ................................................................................................................................. Η κλητική: ο σχηματισμός ............................... -ιά..... -η.......... Τα αριθμητικά επίθετα .....................................

....................... Τα τοπικά επιρρήματα ..................................................... Ο υπερσυντέλικος ........................................................................................................................................................... Ο συντελεσμένος μέλλοντας ........................................................... Τα χρονικά επιρρήματα ..... Η έγκλιση και η τροπικότητα ................................................................................................... Τα τροπικά επιρρήματα ...................................................................................................................... 95 95 98 103 104 106 107 108 112 113 116 119 123 125 126 128 129 130 131 134 135 136 137 140 143 144 145 146 146 150 151 152 155 157 158 158 11 Τα επιρρήματα ..................... Η όψη ............................................................. Ο συνοπτικός μέλλοντας .......................................... Η συντελεσμένη υποτακτική ...................................................................................................... Ο αόριστος ......................................................... Ο παρακείμενος .... Οι χρόνοι του ρήματος στην οριστική ................................................................................................................................................... Το ρήμα είμαι ................... Η συνοπτική προστακτική ..... Ο ενεστώτας ............. Τα θέματα του ρήματος ...................................................................... Το ρήμα έχω ............... Η υποτακτική ......................... Η εξακολουθητική προστακτική .....10 Τα ρήματα . Ο παρατατικός ................................................... Κλίση των ρημάτων: οι δύο συζυγίες ......................................................................................... Η φωνή .................................... Ο χρόνος ..... Η μετοχή ....................................................... Η εξακολουθητική υποτακτική ............................................ Το γερούνδιο .............................. Η προστακτική ........................................................ V ................................ Τα πρόσωπα και ο αριθμός ................... Τα επιρρήματα συνομιλίας ................ Η σύγκριση στα επιρρήματα ......................................... Οι δυνητικές εκφράσεις ................. Η συνοπτική υποτακτική ............ Ο εξακολουθητικός μέλλοντας ... Τα ποσοτικά επιρρήματα .....................................................................................................................................

...... Παράγωγες λέξεις ........ Οι σύνδεσμοι .................. Οι τροπικές προτάσεις ................... μπορεί και μπορώ ........... Οι προτάσεις ως συμπληρώματα ρημάτων ........................ Οι αναφορικές προτάσεις ................... Η πρόταση .............................................................................................................. Μεταβατικά ρήματα με ένα αντικείμενο ...................... Η άρνηση ................. Το κατηγορούμενο και τα συνδετικά ρήματα ....... Οι υποθετικές προτάσεις ...................................................... Η πρόταση: σύνοψη των βασικών σχηματισμών ........................ Τα είδη των προτάσεων ....................... Το ρήμα και τα συμπληρώματά του ................ Οι προτάσεις που προσδιορίζουν ρήματα ............................ Το υποκείμενο ........................ Τα επιφωνήματα ....................................... Η πρόταση και οι περιστάσεις επικοινωνίας ........................................................................................................... Οι εναντιωματικές προτάσεις ................. Η απλή πρόταση ............................................................................................................................................................... Η παραγωγή και σύνθεση .............. Οι χρονικές προτάσεις ................. Τα ρήματα πρέπει.................................... Παράταξη και υπόταξη ........ Οι σύνθετες προτάσεις ..................................................................................................................... Μετατροπή της ενεργητικής πρότασης σε παθητική.............. 161 165 166 167 167 173 174 174 175 176 176 177 178 178 179 182 184 185 186 188 189 191 191 191 192 194 196 198 198 198 201 201 201 202 202 203 205 Τα ανώμαλα ρήματα ................................................. Οι πλάγιες ερωτήσεις .......... Απρόσωπα ρήματα ... VI .................................... Δευτερεύουσες προτάσεις .............................................................................. Συμφωνία του υποκειμένου και του ρήματος ...... Αμετάβατα ρήματα .................................................................. Οι αιτιολογικές προτάσεις .............................................................................12 13 14 15 16 Οι προθέσεις .................................. Οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα ................................ Οι τελικές προτάσεις ................. Σύνθετες λέξεις ..... Μεταβατικά ρήματα με δύο αντικείμενα ........................................................................................

VII .

VIII .

Στην εικόνα βλέπουμε τα γράμματα σε κεφαλαία και σε μικρά. 1 Τα κεφαλαία Τα μικρά 1 .Η αλφαβήτα Η ελληνική γλώσσα έχει 24 γράμματα.

η. ζ. ν. Τα α. ρ. Ελλάδα. 2 . υ. Απρίλιος Πρωτοχρονιά Η αλφαβήτα περιλαμβάνει φωνήεντα και σύμφωνα. π.χ. γ. ψ είναι τα σύμφωνα. Όλυμπος. π. θ.ς όταν βρίσκεται στο τέλος της λέξης. δ. σ (ς). Τα β. ο. ε. σώμα .1 A Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω α β γ δ ε ζ η θ ι κ λ μ ν ξ ο π ρ σ/ς* τ υ φ χ ψ ω άλφα βήτα γάμα δέλτα έψιλον ζήτα ήτα θήτα γιώτα κάπα λάμδα μι νι ξι όμικρον πι ρο σίγμα ταφ ύψιλον φι χι ψι ωμέγα Αθήνα Βόλος γάτα δέντρο ελέφαντας ζέβρα ήλιος Θεσσαλονίκη Ιούλιος Καλαμάτα λεμόνι μωρό νερό Ξάνθη ομελέτα παγωτό ρολόι σοκολάτα Τρίτη υπολογιστής φίδι χαλβάς ψωμί ώρα * Το μικρό σίγμα γράφεται με δύο τρόπους: . λ. Κεφαλαίο είναι επίσης το πρώτο γράμμα των λέξεων που δείχνουν: • • • • ονόματα προσώπων ονόματα τόπων ημέρες και μήνες γιορτές Μαρία Αντωνίου Λαμία. ι. κ. π. χ. ξ.σ όταν βρίσκεται στην αρχή ή στη μέση μιας λέξης. τ. μαθητής Χρησιμοποιούμε τα κεφαλαία στην αρχή της πρότασης. Πηνειός Δευτέρα. μ. ω είναι τα φωνήεντα. φ.χ.

γλειφιτζούρι Άλλες φορές ένα γράμμα αντιστοιχεί σε δύο ήχους: [ps] [ks] ψ ξ ψάρι ξύλο 3 . κοντά άγγελος. κατσαρόλα τζάμι. υιοθεσία. και. υποβρύχιο Τα ο και ω προφέρονται όλα [ο]. κουμπί ντομάτα. ήχος. αγγίζω τσάντα. πηγαίνω σκούφος. οικογένεια παιδί. αγκίστρι. υι αι ου μπ ντ γγ / γκ τσ τζ λέει. τοίχος. ι και υ προφέρονται όλα [i]. ομάδα Μερικές φορές ένας ήχος αντιστοιχεί σε δύο γράμματα: [i] [e] [u] [b] [d] [g] [ts] [dz] ει. οι. ώρα. λουλούδι μπαλόνι.Μερικοί κανόνες προφοράς 2 Τα η. γκαρσόνι. ιπποπόταμος. εικόνα.

αύριο. οι προφέρονται με τρεις τρόπους: [i] μάτι. νύχι βαθιά. κότα. γ. μπ. άγγελος χ γκ. λ. ζ. φαρμακείο. αυλή. σ. μ. [u] ή σύμφωνο. δ. π. • Προφέρονται [af] και [ef]. δ. πλευρά Τα κ. υ. παιδιά. [o]. χ. έχουμε. γγ/γκ προφέρονται με άλλο τρόπο όταν βρίσκονται πριν από [e] και [i] και με άλλο τρόπο όταν βρίσκονται πριν από [a]. ρ. ευθεία • Προφέρονται [av] και [ev]. αλήθεια [x΄] καράβια. χυμός [g] [g΄] αγκαλιά. κουτάλι. γ. γη χαρά. ει. ν. θ. κήπος γ [γ] [j] [x] [x΄] γάντι. άλογο. ρ. ξ. γ. λ. σγουρός. γγ Τα ι. χορός. χ.2 Τα αυ και ευ άλλες φορές προφέρονται [af] και [ef] και άλλες [av] και [ev]. γόμα. αγκώνας. τ. [z] σβούρα. εύκολος. δυο [j] Το σ προφέρεται με δύο τρόπους: [s] σύκο όταν ακολουθούν τα β. ελάφια. γραφείο γέρος. φ. όταν βρίσκονται πριν από τα φωνήεντα και τα σύμφωνα β. αυτός. Έτσι: [k] καμήλα. όταν βρίσκονται πριν από τα σύμφωνα κ. χτυπάω χέρι. κρασί κ [k΄] κερί. ντ. μ. Παρασκευή. αγγούρι άγκυρα. Ισμήνη 4 . π. ν.

παίρνουν τόνο όταν είναι στην αρχή μιας ερώτησης. Η συλλαβή αποτελείται από: • ένα φωνήεν • ένα φωνήεν και ένα ή περισσότερα σύμφωνα. Πώς είσαι. Ο τόνος μπαίνει μόνο σε λέξεις που είναι γραμμένες με μικρά γράμματα. Έλλη αλλά δεν βάζουμε τόνο στις λέξεις για. Η λέξη πόρ-τα έχει δύο συλλαβές. Έτσι βάζουμε τόνο στη λέξη τώρα. ενώ η λέξη βι-βλί-ο τρεις. Πότε θα πάμε σινεμά.Οι συλλαβές και ο τονισμός Οι λέξεις χωρίζονται σε συλλαβές. Πού πας. Ελένη. αλλά όχι στη λέξη ΤΩΡΑ. Δεν θα σου ξαναμιλήσω ποτέ. παρά το ότι έχουν μία συλλαβή. 3 Ο τόνος (΄) είναι ένα σημάδι που βάζουμε στις λέξεις που έχουν περισσότερες από μία συλλαβές. Έτσι βάζουμε τόνο στις λέξεις τώρα. και. Οι λέξεις πως και που. Μερικές λέξεις διαφέρουν μεταξύ τους μόνο από τη θέση του τόνου. 5 . να Η συλλαβή στην οποία μπαίνει ο τόνος προφέρεται πιο έντονα από τις άλλες συλλαβές.

αυ το κί νη το 3 2 1 κα ρα μέ λα 2 1 υ πο λο γι στής 1 Όταν τα αι. τότε αυτός μπαίνει στο δεύτερο γράμμα. αύριο.3 Ο τόνος μπαίνει πάντα σε μία από τις τρεις τελευταίες συλλαβές μιας λέξης. αυ και ευ παίρνουν τόνο. ου. εύκολος Αν ο τόνος είναι στο πρώτο γράμμα. οι. διαβάζουμε τα δύο γράμματα χωριστά. ει. είναι. υι. γαϊδουράκι 6 . Μάιος. γάιδαρος Επίσης. Δεν βάζουμε τόνο πέρα από την τρίτη συλλαβή από το τέλος της λέξης. αυτοί. τα διαβάζουμε χωριστά όταν πάνω από το δεύτερο γράμμα υπάρχει το σημαδάκι ¨.

: . η παρένθεση ( ). στο κόμμα κάνουμε μια μικρή παύση. η άνω τελεία (∙).χ. παίξαμε. • στα ακρώνυμα . αλλά όχι στις χρονολογίες 3. η άνω και κάτω τελεία (:). το κόμμα (.). (= Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας) Δεν βάζουμε τελεία στους τίτλους και στις επιγραφές.Τ. ένας καλός. • στις συντομογραφίες π. όπως « ». όταν διαβάζουμε. ! ( ). ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΠΩΛΗΤΗΣ Μετά την τελεία.αρκτικόλεξα Ο. 4 Η τελεία Η τελεία μαζί με το κόμμα είναι τα συχνότερα σημεία στίξης. (= παραδείγματος χάρη) • σε μεγάλους αριθμούς. Όταν διαβάζουμε.). τραγουδήσαμε. Βάζουμε τελεία: • στο τέλος μιας απλής ή σύνθετης πρότασης. η παύλα (-).). το ερωτηματικό (.154 Τέλειωσα το σχολείο το 2005. Περάσαμε πολύ καλά στη γιορτή. . γελάσαμε. το θαυμαστικό (!).Τα σημεία στίξης Σημεία στίξης λέγονται τα σημάδια. Το κόμμα Όταν διαβάζουμε. τρυφερός. Υπήρξε πάντοτε πατέρας. όταν ολοκληρώνεται ένα νόημα Ήταν μια πολύ καλή θεατρική παράσταση.Ε. στην τελεία κάνουμε μια μεγάλη παύση. Βάζουμε κόμμα: • Όταν θέλουμε να χωρίσουμε λέξεις ή προτάσεις που δεν συνδέονται μεταξύ τους με κάποιον άλλο τρόπο. που χρησιμοποιούμε στο γραπτό λόγο και δείχνουν πού να σταματήσουμε και πώς να χρωματίσουμε τη φωνή μας. χορέψαμε. η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα. Η τελεία (. στοργικός 7 . τα εισαγωγικά (« ») και τα αποσιωπητικά (…) είναι σημεία στίξης.

αλλά Με ρώτησε γιατί δεν ήρθα χτες. φόβο ή ευχή. θα έρθω. η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα. Το ερωτηματικό Βάζουμε ερωτηματικό: • στο τέλος μιας ερώτησης. μπορείτε να έρθετε μαζί μας. Δεν βάζουμε ποτέ ερωτηματικό σε πλάγια ερώτηση. 8 . Το θαυμαστικό Βάζουμε θαυμαστικό στο τέλος μιας πρότασης που δείχνει θαυμασμό. Δεν χωρίζουμε με κόμμα τα βασικά συστατικά της πρότασης. δηλαδή το υποκείμενο από το ρήμα ή το ρήμα από τα αντικείμενα. Γιατί δεν ήρθες χτες. Ναι.4 • Όταν θέλουμε να χωρίσουμε τις κύριες από τις δευτερεύουσες προτάσεις που χρησιμοποιούνται ως προσδιορισμοί. Νίκο. Πιο συγκεκριμένα χωρίζουμε τις χρονικές. Τι υπέροχο φόρεμα! Μετά το θαυμαστικό. Μετά το ερωτηματικό. Αν θέλετε. • μέσα σε παρένθεση για να δείξουμε ειρωνεία. • Μετά την κλητική πτώση. αιτιολογικές. υποθετικές. • Μετά το ναι και το όχι. έκπληξη. η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα. ιδιαίτερα αν αυτές βρίσκονται πριν από την κύρια πρόταση ή είναι πολύ μεγάλες. Υποστήριζε ότι ήταν καλύτερος (. έλα σε παρακαλώ μια στιγμή. απορία. αμφιβολία ή αβεβαιότητα.) από τους υπόλοιπους στο ποδόσφαιρο. εναντιωματικές και αποτελεσματικές προτάσεις.

ο Ατλαντικός. το βάζουμε μέσα σε παρένθεση. Δεν είναι σωστός άνθρωπος· είναι πονηρός. βάζουμε την άνω τελεία. Κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής (1941-1944) πάρα πολλοί άνθρωποι πέθαναν από την πείνα. Μετά την άνω τελεία. ο Αρκτικός και ο Νότιος Παγωμένος. συνεχίζουμε με μικρό γράμμα. όπως ακριβώς τα είπε ο ίδιος Και μετά είπε: «Καλύτερα έτσι!» • όταν θέλουμε να απαριθμήσουμε μια σειρά πραγμάτων Οι ωκεανοί είναι πέντε: ο Ειρηνικός. Η παρένθεση Όταν θέλουμε να ξεχωρίσουμε ένα κομμάτι της πρότασης. Η παύλα Όταν σε έναν διάλογο θέλουμε να δείξουμε ότι αλλάζει το πρόσωπο που μιλάει. Η άνω τελεία Όταν θέλουμε να σταματήσουμε λίγο περισσότερο από όσο δείχνει το κόμμα και λίγο λιγότερο από όσο δείχνει η τελεία.4 Η άνω και κάτω τελεία Βάζουμε άνω και κάτω τελεία: • πριν πούμε τα λόγια κάποιου. ο Ινδικός. αγενής και ιδιότροπος. – Το Σάββατο. χρησιμοποιούμε την παύλα.» 9 . είτε γιατί εξηγεί είτε γιατί συμπληρώνει κάτι. – Πότε γύρισες από τις διακοπές. Τα εισαγωγικά Εισαγωγικά βάζουμε όταν θέλουμε: • να αναφέρουμε τα λόγια κάποιου άλλου όπως ακριβώς τα είπε. Άρχισε να σκέφτεται: «Και τι θα πετύχουμε μ΄ αυτό.

4 • να γράψουμε ένα ρητό ή έναν τίτλο εφημερίδας. Καζαντζάκη είναι το «Αλέξης Ζορμπάς». ντροπή. Ένα από τα γνωστότερα έργα του Ν.λπ. βιβλίου κ. Αν δεν έρθεις αμέσως… 10 . Τα αποσιωπητικά Όταν δεν ολοκληρώνουμε μια φράση. τότε βάζουμε αποσιωπητικά. θυμό ή για κάποιο άλλο λόγο. αλλά την αφήνουμε στη μέση από συγκίνηση. περιοδικού. ταινίας.

Για το λόγο αυτό ονομάζονται κλιτές λέξεις. Οι σύνδεσμοι. τα άρθρα και οι αντωνυμίες αποτελούν μια ομάδα με κεντρικό συστατικό το ουσιαστικό. Οι ομάδες αυτές ονομάζονται μέρη του λόγου και είναι οι εξής: • τα άρθρα • τα ουσιαστικά (ή αλλιώς ονόματα) • τα επίθετα • οι αντωνυμίες • τα ρήματα • τα επιρρήματα • οι προθέσεις • οι σύνδεσμοι • τα επιφωνήματα Τα ουσιαστικά. από. οι αντωνυμίες. τα επίθετα. το χρόνο. καφές και καφέδες γράφω και γράψαμε εκείνος και εκείνες κόκκινος και κόκκινα Κάθε κλιτή λέξη αποτελείται από δύο μέρη. ωχ 11 . την έγκλιση. μετά. οι προθέσεις και τα επιφωνήματα δεν αλλάζουν μορφή και ονομάζονται άκλιτες λέξεις. τα επιρρήματα. επειδή. Το ρήμα σχηματίζει τους διαφορετικούς τύπους του ανάλογα με το πρόσωπο. ανάλογα με τη μορφή και τη λειτουργία τους στην πρόταση. τα ρήματα. το θέμα και την κατάληξη. τον αριθμό και την πτώση. τα επίθετα και τα άρθρα έχουν διαφορετικούς τύπους ανάλογα με τη λειτουργία τους μέσα στην πρόταση. Στην ομάδα αυτή οι καταλήξεις αλλάζουν ανάλογα με το γένος. την όψη. τη φωνή και τον αριθμό. ουσιαστικό ρήμα επίθετο αντωνυμία θέμα ποταμ διαβάζ καλ εκείν κατάληξη ός ουμε ού οι 5 Τα ουσιαστικά (ή ονόματα).Τα μέρη του λόγου Τις λέξεις τις χωρίζουμε σε εννέα ομάδες.

το και μια που βρίσκονται πριν από τα ουσιαστικά ήλιος. Τα άρθρα συμφωνούν με το ουσιαστικό που προσδιορίζουν στο γένος. κρεβάτι και καρέκλα λέγονται άρθρα. στην πτώση και στον αριθμό. 12 .6 ο ήλιος Τα άρθρα το κρεβάτι μια καρέκλα Οι λέξεις ο. Υπάρχουν δύο είδη άρθρων: το οριστικό και το αόριστο.

το. Αιτ. Ο Μανόλης μένει στην Πάτρα. Τα κύρια ονόματα παίρνουν πάντα οριστικό άρθρο. Επίσης χρησιμοποιούμε το οριστικό άρθρο για να μιλήσουμε γενικά για ένα είδος. Η τάξη μας είναι μεγάλη. Το οριστικό άρθρο κλίνεται ως εξής: αρσενικό θηλυκό Ενικός αριθμός ο η το(ν) τη(ν) του της Πληθυντικός αριθμός οι οι τους τις των των ουδέτερο το το του τα τα των Ονομ. Γεν.6 Το οριστικό άρθρο Το οριστικό άρθρο είναι το ο. Αν βάλουμε το άρθρο το πριν από επιρρήματα ή πριν από προτάσεις. Το δελφίνι είναι θηλαστικό. Χρησιμοποιούμε το οριστικό άρθρο όταν μιλάμε για κάποιον ή για κάτι που οι συνομιλητές μας γνωρίζουν. Το γάλα μού αρέσει πολύ. Αιτ. μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε σαν ουσιαστικά. η. Γεν. Το να μάθεις να παίζεις πιάνο είναι δύσκολο. Ονομ. 13 . Οι νέοι ανησυχούν για το αύριο. Ο πατέρας μου δεν ήταν στο σπίτι.

μία/μια. τον καιρό Στην αιτιατική ενικού του οριστικού και αόριστου άρθρου του αρσενικού μπορούμε να βάλουμε το -ν πριν από όλα τα υπόλοιπα σύμφωνα για να το ξεχωρίσουμε από το ουδέτερο. ψ. μπ. τσ και τζ. τον βαθμό 14 . ένας μία/μια Αιτ. ένα. Χρησιμοποιούμε το αόριστο άρθρο όταν μιλάμε για κάτι ή κάποιον για πρώτη φορά και οι συνομιλητές μας δεν τον γνωρίζουν. εννοώντας ένα φλιτζάνι καφέ ή μία πορτοκαλάδα. Δεν βάζουμε αόριστο άρθρο όταν το ουσιαστικό που ακολουθεί: • είναι αφηρημένο Χρειάζεται εξυπνάδα για να λύσεις αυτό το πρόβλημα. τ. ντ. τον αέρα. ενός μίας/μιας ουδέτερο ένα ένα ενός Το αόριστο άρθρο δεν έχει πληθυντικό αριθμό. Μπορούμε όμως να πούμε έναν καφέ. την τσάντα. τον φάκελο. εννοώντας ένα ποτήρι πορτοκαλάδα. • δεν μπορούμε να το απαριθμήσουμε. Το καλοκαίρι διάβασα ένα ωραίο βιβλίο. γγ/γκ. ένα(ν) μία/μια Γεν. Το αόριστο άρθρο κλίνεται ως εξής: αρσενικό θηλυκό Ενικός αριθμός Ονομ. Χτες είδα μια ταινία στην τηλεόραση. έναν καφέ.6 Το αόριστο άρθρο Το αόριστο άρθρο είναι το ένας. Στην αίθουσα υπάρχουν καρέκλες και θρανία. την πόρτα. ξ. Αγόρασα ζάχαρη για το γλυκό. π. Βάζουμε το -ν της αιτιατικής ενικού του οριστικού και αόριστου άρθρου πριν από: • τα φωνήεντα • τα σύμφωνα κ. Γνώρισα ένα φίλο του Πέτρου.

ημερών.Τα ουσιαστικά Τα ουσιαστικά ή ονόματα χωρίζονται σε κύρια και κοινά. μηνών και γιορτών. Πέτρος Κωνσταντίνου το πλοίο « Άνεμος» η γάτα μας η Χιονάτη ο ποταμός Νέστος η Θεσσαλία η Δευτέρα ο Αύγουστος η Πρωτοχρονιά 15 . η αυλή. το περιστέρι • τόπους ο κήπος. η φυγή. το τρέξιμο Τα κύρια είναι ονόματα προσώπων. τόπων. η πεταλούδα. ζώων. πραγμάτων. η μητέρα. Γιώργος. το παιδί • ζώα ο σκύλος. το λιμάνι • αφηρημένες έννοιες η αγάπη. Ελένη. Αρχίζουν με κεφαλαίο και δεν έχουν πληθυντικό αριθμό. Τα κοινά δείχνουν: • πράγματα ο πίνακας. το βιβλίο 7 • πρόσωπα ο πατέρας. η πόρτα. η εξυπνάδα • δραστηριότητες ή καταστάσεις ο ύπνος.

η πλάτη -ος η άμμος. το όνομα. η ταχύτητα. το δωμάτιο -ος το δάσος. Τα αρσενικά ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο ο ή το άρθρο ένας και τελειώνουν σε: -ας ο άντρας. ο αδελφός -ές ο καφές -ούς ο παππούς -έας ο κουρέας. το θηλυκό και το ουδέτερο. το μηδέν 16 . το τραγούδι -ο το φρούτο. το γράμμα -μο το πλύσιμο. ο πίνακας. η ακτίνα. η απόφαση. το γράψιμο -ς το κρέας. το έδαφος -μα το στόμα. η χώρα. η μαμά -η η βροχή. ο σκύλος. το τέρας. ο φράχτης. η είσοδος -ου η αλεπού Τα ουδέτερα ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο το ή το άρθρο ένα και τελειώνουν σε: -ι το παιδί. η πόλη. ο ιερέας Τα θηλυκά ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο η ή το άρθρο μία / μια και τελειώνουν σε: -α η φωλιά.7 Τα ουσιαστικά έχουν διαφορετικές καταλήξεις ανάλογα με: το γένος την πτώση τον αριθμό Το γένος Κάθε ουσιαστικό ανήκει σε ένα από τα εξής τρία γένη: το αρσενικό. ο καφετζής -ος ο άνθρωπος. ο προβολέας. το φως -ν το περιβάλλον. το βουνό. ο τυροπιτάς -ης ο μαθητής. το σύμπαν.

η άμμος. τα παιδιά Ο αριθμός φαίνεται στην κατάληξη. χρησιμοποιούμε τον πληθυντικό αριθμό. Έχουμε διαφορετικές καταλήξεις για τον ενικό και τον πληθυντικό αριθμό.7 Ο αριθμός Όταν μιλάμε για ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα χρησιμοποιούμε τον ενικό αριθμό. το ρύζι. το παιδί Όταν μιλάμε για περισσότερα από ένα πρόσωπα ή πράγματα. η αλήθεια. η υπομονή. Μερικά ουσιαστικά έχουν μόνο ενικό αριθμό. • Αυτά που δείχνουν πράγματα που δεν μπορούμε να τα απαριθμήσουμε: η ζάχαρη. Αυτά είναι: • Αυτά που δείχνουν αφηρημένες έννοιες: η ευγένεια. 17 . ο άνθρωπος – οι άνθρωποι η μητέρα – οι μητέρες το κουτί – τα κουτιά Δεν έχουν όλα τα ουσιαστικά ενικό και πληθυντικό αριθμό.

Μερικά ουσιαστικά έχουν μόνο πληθυντικό μαθηματικά. τα χαιρετίσματα. η γλυπτική. η ζωγραφική.7 • Αυτά που δείχνουν επιστήμες και τέχνες: η αριθμητική. τα μάγια. αριθμό: τα Μερικά ουσιαστικά έχουν άλλη σημασία όταν είναι στον ενικό και άλλη όταν είναι στον πληθυντικό: 18 . η γυμναστική.

7 Μερικά αρσενικά ουσιαστικά έχουν έναν επιπλέον πληθυντικό σε ουδέτερο γένος που συχνά έχει διαφορετική σημασία. Ενικός ο χρόνος Πληθυντικός οι χρόνοι τα χρόνια Οι χρόνοι του ρήματος Πώς πέρασαν τα χρόνια! Υπάρχουν επίσης ουσιαστικά που. δείχνουν ένα σύνολο από πράγματα. η ομάδα. η δωδεκάδα.χ. αν και βρίσκονται στον ενικό αριθμό. 19 . π.

το δεύτερο ουσιαστικό. τις περισσότερες φορές. Πηγαίνω στο γυμναστήριο τρεις φορές την εβδομάδα.ά. η αιτιατική. Η αστυνομία έπιασε τον κλέφτη. Ο κηπουρός ποτίζει τα λουλούδια. Το παιδί δένει τα κορδόνια του. με. δηλαδή μετά από προθέσεις Η καρέκλα είναι πίσω από την πόρτα. για. υποκείμενα σε πτώση ονομαστική Η αιτιατική Η αιτιατική είναι η πτώση στην οποία μπαίνει το ουσιαστικό: • όταν είναι αντικείμενο του ρήματος Ο κηπουρός ποτίζει τον κήπο. • όταν δείχνει πότε γίνεται κάτι Την Κυριακή περάσαμε πολύ ωραία.. • όταν δείχνει τη συχνότητα ή το ρυθμό με τον οποίο γίνεται κάτι Αυτό το αυτοκίνητο τρέχει με 200 χιλιόμετρα την ώρα. Ο μαθητής άνοιξε την πόρτα. πρόθεση + αιτιατική χρόνος Η γενική Ένα ουσιαστικό σε γενική μπορεί να βρίσκεται μετά από ένα άλλο ουσιαστικό ή σε συνδυασμό με ένα ρήμα. μπαίνει σε γενική: 20 . που το ένα ακολουθεί το άλλο.7 Οι πτώσεις Οι πτώσεις είναι τέσσερις: η ονομαστική. • Μετά από ένα ουσιαστικό Όταν έχουμε δύο ουσιαστικά. αντικείμενα σε πτώση αιτιατική • όταν βρίσκεται μετά από τις λέξεις από. η γενική και η κλητική. Η ονομαστική Η ονομαστική είναι η πτώση στην οποία μπαίνει το ουσιαστικό όταν είναι το υποκείμενο ενός ρήματος. Ταξιδεύω με το αεροπλάνο. σε κ. Η αδελφή μου παίζει με τα παιχνίδια της.

7 ο) + (άρθρ στικό ουσια ή στικ ονομα τική ή αιτια ή ή γενικ (άρθρο )+ ουσιασ τικό γενική Το ουσιαστικό σε γενική: – δείχνει σε ποιον ανήκει κάτι το καπέλο του παππού Το καπέλο ανήκει στον παππού. Το μωρό γελάει. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική συνήθως δεν έχει άρθρο. το χρόνο ή την αιτία η ναυμαχία της Σαλαμίνας Η ναυμαχία έγινε στη Σαλαμίνα Τα φρούτα που βγαίνουν τα φρούτα του καλοκαιριού το καλοκαίρι η χαρά της νίκης Χαρά λόγω της νίκης – δείχνει τη σχέση του μέρους με το όλο τα κλαδιά της κερασιάς πέντε σελίδες του βιβλίου – δίνει περισσότερες λεπτομέρειες για το άλλο ουσιαστικό. Κάποιος μαζεύει τα μήλα. καθηγητής ιστορίας γυαλιά ηλίου 21 . – δείχνει το υποκείμενο ή το αντικείμενο μιας ενέργειας το γέλιο του μωρού το μάζεμα των μήλων – δείχνει τον τόπο.

Έφαγα του σκασμού. Τρέχει του σκοτωμού. Του χρόνου θα πάω στην πέμπτη δημοτικού. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική συνήθως δεν έχει άρθρο. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική δεν έχει ποτέ άρθρο. Δεν ακούει κανέναν. Κάνει του κεφαλιού του. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική δεν έχει ποτέ άρθρο.7 – χρησιμοποιείται σε ονόματα δρόμων. Μοιάζει στον πατέρα του Υπάρχουν μερικές εκφράσεις σε γενική που χρησιμοποιούνται στον καθημερινό λόγο. Το κινητό που αγόρασα είναι της πλάκας. πάρκων. κορίτσι δέκα χρονών δρόμος εκατό μέτρων σπίτι εκατό τετραγωνικών • Σε συνδυασμό με ένα ρήμα Σε γενική πτώση μπαίνει ένα ουσιαστικό όταν αντικαθιστά το εμπρόθετο αντικείμενο του ρήματος. πλατειών. Έδωσα του Παύλου το κλειδί. 22 . κυρία Παπαδοπούλου – δείχνει τη χρονική διάρκεια και το μέγεθος. Έδωσα στον Παύλο το κλειδί Μοιάζει του πατέρα του. Φέτος είναι της μόδας τα στενά παντελόνια. πλατεία Δημαρχείου λεωφόρος Αλεξάνδρας πάρκο Ελευθερίας οδός Αθηνάς – χρησιμοποιείται στα επίθετα των γυναικών.

το δεύτερο ουσιαστικό μπαίνει στην πτώση του πρώτου ουσιαστικού. όταν έχουμε δύο ουσιαστικά που το ένα ακολουθεί το άλλο. Το σπίτι μου από εδώ είναι δέκα λεπτά δρόμος. Οι εκφράσεις αυτές δείχνουν συνήθως ποσότητα. Ένα ποτήρι κρασί παρακαλώ! Αγόρασα ένα ζευγάρι παπούτσια.7 Πολύ συχνά στον καθημερινό λόγο. 23 . Θέλω μια μερίδα πατάτες. Ήπια ένα μπουκάλι γάλα.

7
Η κλητική
Χρησιμοποιούμε την κλητική όταν θέλουμε να καλέσουμε κάποιον ή να τραβήξουμε την προσοχή του.

24

7
Η κλίση των ουσιαστικών
Τα ουσιαστικά χωρίζονται σε δύο ομάδες ανάλογα με τον τρόπο που κλίνονται, τα ισοσύλλαβα και τα ανισοσύλλαβα. Ισοσύλλαβα είναι τα ουσιαστικά που έχουν τον ίδιο αριθμό συλλαβών και στον ενικό και στον πληθυντικό αριθμό. Ενικός: το βι - βλί - ο Πληθυντικός: τα βι - βλί - α Ανισοσύλλαβα είναι τα ουσιαστικά που δεν έχουν τον ίδιο αριθμό συλλαβών σε όλες τις πτώσεις του ενικού και του πληθυντικού αριθμού. ο μπα - μπάς Ενικός: Πληθυντικός: οι μπα - μπά - δες Τα ανισοσύλλαβα χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 1. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στον πληθυντικό. η μα - μά Ενικός: Πληθυντικός: οι μα - μά - δες 2. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στη γενική ενικού και στον πληθυντικό. Ενικός: το γράμ - μα , του γράμ - μα - τος Πληθυντικός: τα γράμ - μα- τα, των γραμ - μά-των 3. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στη γενική πληθυντικού. Ενικός: η πό - λη Πληθυντικός: οι πό - λεις, των πό - λε - ων 4. Σε μερικά αφαιρείται μια συλλαβή από την ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού. Ενικός: ο κου - ρέ - ας Πληθυντικός: οι κου - ρείς, τους κου - ρείς

25

7
Τα Αρσενικά
Ισοσύλλαβα
Αρσενικά σε –ας
Τα αρσενικά σε –ας χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή. Ενικός αριθμός Ονομ. ο πίνακας Αιτ. τον πίνακα Γεν. του πίνακα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι πίνακες Αιτ. τους πίνακες Γεν. των πινάκων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γείτονας, ο κόρακας, ο ήρωας, ο καύσωνας, ο πνεύμονας.

Η κλοπή των πινάκων έγινε από μία καλά οργανωμένη ομάδα.

26

7
2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός Ονομ. ο αγκώνας Αιτ. τον αγκώνα Γεν. του αγκώνα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι αγκώνες Αιτ. τους αγκώνες Γεν. των αγκώνων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αγώνας, ο κανόνας, ο πατέρας, ο σωλήνας, ο χειμώνας.

Το χειμώνα ανάβουμε φωτιά για να ζεσταθούμε. 3. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. Ενικός αριθμός ο άντρας τον άντρα του άντρα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι άντρες Αιτ. τους άντρες Γεν. των αντρών Ονομ. Αιτ. Γεν.

27

ο φοιτητής. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Γεν. ο ταμίας). των μαθητών Ονομ. ο βλάκας. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο διευθυντής. Κολύμπι με τους καρχαρίες Αρσενικά σε -ης / -ής Τα αρσενικά σε –ης χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. ο νικητής. και –ίστας (ο τουρίστας). οι μαθητές Αιτ. καθώς και τα ουσιαστικά ο άντρας. ο αθλητής. Αιτ.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε –ίας (ο καρχαρίας. ο ποιητής. ο τραυματίας. 28 . ο καθηγητής. ο μήνας. Ενικός αριθμός ο μαθητής το(ν) μαθητή του μαθητή Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο βήχας. τους μαθητές Γεν.

Ενικός αριθμός ο φράχτης το(ν) φράχτη του φράχτη Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. Ονομ. των φραχτών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καθρέφτης.7 Ο νεαρός αθλητής βρίσκεται στο βάθρο των νικητών. ο κλέφτης. ο στρατιώτης. οι φράχτες Αιτ. ο επιβάτης. 29 . 2. Ο ναύτης κατέβηκε στο λιμάνι. ο πελάτης. Αιτ. ο ιππότης. ο εργάτης. ο ναύτης. ο χάρτης. τους φράχτες Γεν.

ο οδηγός. 2. ο νόμος. ο καιρός. Δράκοι υπάρχουν μόνο στα παραμύθια. τους αδελφούς Γεν. ο φόβος. οι αδελφοί Αιτ. ο τόπος. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. τον αδελφό Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. ο ποταμός. 30 . οι δράκοι Αιτ. του αδελφού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Ενικός αριθμός Ονομ. ο ύπνος. των δράκων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γάμος. ο δρόμος. ο σκύλος. το(ν) δράκο Γεν. ο κόσμος. ο χώρος. των αδελφών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο βαθμός. ο αδελφός Αιτ. τους δράκους Γεν. ο δράκος Αιτ. Ενικός αριθμός Ονομ.7 Αρσενικά σε -ος / -ός Τα αρσενικά σε –ος χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. του δράκου Πληθυντικός αριθμός Ονομ.

Ενικός αριθμός Ονομ. ο πεζόδρομος. ο πρόεδρος. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. ο πονόδοντος. ο όροφος. Ονομ. ο κατάσκοπος. ο δήμαρχος. Οι ταινίες με κατασκόπους αρέσουν σε πολύ κόσμο. 31 . των ανεμόμυλων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αυτοκινητόδρομος. Ενικός αριθμός ο άνθρωπος τον άνθρωπο του ανθρώπου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. του ανεμόμυλου Πληθυντικός αριθμός ανεμόμυλοι Ονομ. οι Αιτ. Γεν. ο ανεμόμυλος Αιτ. ο παλιόκαιρος. τον ανεμόμυλο Γεν. οι άνθρωποι Αιτ. ο γάιδαρος. 4.7 3. των ανθρώπων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο άνεμος. Αιτ. τους ανθρώπους Γεν. τους ανεμόμυλους Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή στη γενική ενικού και στη γενική και αιτιατική πληθυντικού. ο κάτοικος. ο θόρυβος.

τους τυροπιτάδες Γεν. ο παπάς. χρησιμοποιούν δίχτυα ή αγκίστρι για να Μερικά από αυτά τα ουσιαστικά δείχνουν επαγγέλματα. ο καστανάς. Οι ψαράδες ψαρέψουν. ο ψαράς. οι τυροπιτάδες Αιτ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αρακάς. Αιτ. ο γαλατάς. ο χαλβάς. ο περιπτεράς. των τυροπιτάδων Ονομ. ο βοριάς. το ψάρι ο ψαράς 32 .7 Ανισοσύλλαβα Αρσενικά σε -άς Ενικός αριθμός τυροπιτάς ο τον τυροπιτά του τυροπιτά Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Τα ουσιαστικά αυτά προέρχονται από άλλα ουσιαστικά που δείχνουν το αντικείμενο της δουλειάς κάποιου. ο μαρμαράς. ο κουβάς. Γεν.

οι καφετζήδες Αιτ. που όμως τονίζεται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και κλίνεται με κάπως διαφορετικό τρόπο: Ενικός αριθμός Ονομ. του αέρα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Ονομ. τους καφετζήδες Γεν. Γεν. 33 . των καφετζήδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο κουλουρτζής. ο παπουτσής. Αιτ. οι αέρηδες Αιτ. των αέρηδων Αρσενικά σε -ης / -ής Τα ανισοσύλλαβα αρσενικά σε –ης τονίζονται πάντα στην ίδια συλλαβή. Ο μπογιατζής χρησιμοποιεί μπογιά και ρολό για να βάψει το δωμάτιο. τον αέρα Γεν. τους αέρηδες Γεν. Ενικός αριθμός ο καφετζής τον καφετζή του καφετζή Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο μπογιατζής.7 Σε αυτή την ομάδα ανήκει και ο αέρας. ο αέρας Αιτ.

τους φουρνάρηδες Γεν. ο μουσαφίρης. ο βαρκάρης. το ταξί ο ταξιτζής Το ουσιαστικό ο φούρναρης τονίζεται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. τους μανάβηδες Γεν. ο μπακάλης. ο νοικοκύρης. Ο μανάβης πουλάει φρούτα και λαχανικά. ο χασάπης. το(ν) μανάβη Γεν. του μανάβη Πληθυντικός αριθμός Ονομ. του φούρναρη Πληθυντικός αριθμός Ονομ.7 Ενικός αριθμός Ονομ. ο φούρναρης Αιτ. των μανάβηδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καβαλάρης. ο μανάβης Αιτ. οι μανάβηδες Αιτ. Ενικός αριθμός Ονομ. των φουρνάρηδων 34 . οι φουρνάρηδες Αιτ. Τα περισσότερα από αυτά τα ουσιαστικά δείχνουν επαγγέλματα και προέρχονται από άλλα ουσιαστικά που δείχνουν το αντικείμενο της δουλειάς κάποιου. το(ν) φούρναρη Γεν.

Ένα φλιτζάνι με καφέ Αρσενικά σε -ούς Ενικός αριθμός παππούς ο το(ν) παππού του παππού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. 35 . Γεν.7 Αρσενικά σε -ές Ονομ. ο λεκές. Ενικός αριθμός καφές ο το(ν) καφέ του καφέ Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι καφέδες Αιτ. Γεν. ο κεφτές. των παππούδων Ονομ. ο πουρές. Αιτ. οι παππούδες Αιτ. ο μεζές. των καφέδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καναπές. ο τενεκές. τους παππούδες Γεν. ο μιναρές. τους καφέδες Γεν. Αιτ.

Γεν. ο αμφορέας. το οποίο όμως δεν έχει πληθυντικό αριθμό. Αιτ. Ο παππούς πίνει καφέ και διαβάζει εφημερίδα στην αυλή. Αρσενικά σε -έας Ενικός αριθμός ο κουρέας το(ν) κουρέα του κουρέα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο συγγραφέας. οι κουρείς Αιτ. Ο κουρέας κρατάει στο ένα χέρι το ψαλίδι και στο άλλο τη χτένα. ο προβολέας. τους κουρείς Γεν. 36 . των κουρέων Ονομ. ο ιερέας. ο εισαγγελέας.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το ουσιαστικό ο νους. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γραμματέας.

7
Τα Θηλυκά
Ισοσύλλαβα
Θηλυκά σε -α / -ά
Τα θηλυκά ουσιαστικά σε -α / -ά χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ονομ. Αιτ. Γεν. Ενικός αριθμός φωλιά η τη φωλιά της φωλιάς Πληθυντικός αριθμός φωλιές Ονομ. οι Αιτ. τις φωλιές Γεν. των φωλιών

Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η ζημιά, η φωτιά, η αγκαλιά.

Το πουλί έφτιαξε τη φωλιά του πάνω στο δέντρο.

37

7
2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός ακτίνα Ονομ. η Αιτ. την ακτίνα Γεν. της ακτίνας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι ακτίνες Αιτ. τις ακτίνες Γεν. των ακτίνων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ίδα (η ελπίδα, η εφημερίδα, η πατρίδα, η σελίδα), -άδα (η ομάδα, η λαμπάδα) και -όνα (η εικόνα, η σταγόνα, εκτός από τα ουσιαστικά η βελόνα και η κολόνα) και το ουσιαστικό η μητέρα.

Διάβασες το άρθρο στην κυριακάτικη εφημερίδα; 3. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη και σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στην πρώτη συλλαβή. Ενικός αριθμός χώρα Ονομ. η Αιτ. την χώρα Γεν. της χώρας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι χώρες Αιτ. τις χώρες Γεν. των χωρών

38

7
Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται η τρύπα, η πόρτα, η δοκιμασία, η τρίχα, η γλώσσα, η μπότα, η θάλασσα, η αίθουσα, η γέφυρα, η άγκυρα, η μέλισσα καθώς και τα ουσιαστικά η βελόνα και η κολόνα.

Το χειμώνα φοράω πάντα μπότες. 4. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη. Ενικός αριθμός ταχύτητα Ονομ. η Αιτ. την ταχύτητα Γεν. της ταχύτητας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι ταχύτητες Αιτ. τις ταχύτητες Γεν. των ταχυτήτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε –τητα (π.χ. η ικανότητα, η ποσότητα, η ταυτότητα) καθώς και τα ουσιαστικά η σάλπιγγα και η σύριγγα.

Πρέπει να δείξετε την ταυτότητά σας για να περάσετε.

39

7
Θηλυκά σε -η / -ή
Τα θηλυκά ουσιαστικά σε -η / -ή χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός βροχή η την βροχή της βροχής Πληθυντικός αριθμός βροχές Ονομ. οι Αιτ. τις βροχές Γεν. των βροχών Ονομ. Αιτ. Γεν. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η αρχή, η αλλαγή, η γιορτή, η γραμμή, η κλωστή, η μηχανή, η τιμή, η λαβή, η φωνή.

Θα πάμε διακοπές με τη μηχανή. 2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. Ενικός αριθμός πλάτη η την πλάτη της πλάτης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι πλάτες Αιτ. τις πλάτες Γεν. των πλατών Ονομ. Αιτ. Γεν.

40

η φιλόλογος. 41 . η δικηγόρος. η άμμος. Αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή στη γενική ενικού και στη γενική και αιτιατική πληθυντικού. των εισόδων Ονομ. Τα ροζ γουρουνάκια παίζουν στις λάσπες. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται η διάμετρος.χ. η νίκη. π. Γεν. η έξοδος. η τσέπη. Ενικός αριθμός είσοδος η την είσοδο της εισόδου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. η πρόοδος. η μύτη. καθώς και τα θηλυκά ουσιαστικά που δείχνουν επάγγελμα.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η βρύση. η λεωφόρος. η κάθοδος. τις εισόδους Γεν. οι είσοδοι Αιτ. Θηλυκά σε -ος Τα ουσιαστικά αυτά κλίνονται όπως και τα αντίστοιχα αρσενικά σε –ος. Αιτ. η γιατρός. η λάσπη.

Ανισοσύλλαβα Θηλυκά σε -ά Ενικός αριθμός μαμά η την μαμά της μαμάς Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Αιτ. οι μαμάδες Αιτ. τις μαμάδες Γεν. 42 . Φοράω ένα πουλόβερ που έπλεξε η γιαγιά μου. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η γιαγιά. Γεν. των μαμάδων Ονομ. η νταντά.7 Σε περίπτωση φωτιάς βγείτε από την έξοδο κινδύνου. η νονά.

–ξη ή –ψη. τις αλεπούδες Γεν. Σε αυτά που τονίζονται πάντα στην ίδια συλλαβή. Γεν. Στην αλεπού αρέσει να κυνηγάει κότες. τις πόλεις Γεν.7 Θηλυκά σε -ού Ενικός αριθμός αλεπού Ονομ. των πόλεων Ονομ. οι πόλεις Αιτ. της αλεπούς Πληθυντικός αριθμός αλεπούδες Ονομ. οι Αιτ. Ενικός αριθμός πόλη η την πόλη της πόλης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Αιτ. Τα ουσιαστικά αυτά χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. 43 . Θηλυκά σε -η Τα ανισοσύλλαβα θηλυκά σε –η τελειώνουν συνήθως σε –ση. των αλεπούδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται: η μαϊμού. την αλεπού Γεν. η Αιτ.

η φράση. η Αιτ. η διαίρεση. την απόφαση Γεν. 44 . 2. οι αποφάσεις Αιτ. τις αποφάσεις Γεν. η γέννηση. Το Παρίσι είναι μεγάλη πόλη. των αποφάσεων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η πρόσθεση. η σκέψη. η πράξη. η παράσταση. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στον πληθυντικό κατεβάζουν κατά μία συλλαβή τον τόνο. Ενικός αριθμός απόφαση Ονομ. η ποίηση. της απόφασης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. η λέξη.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η γνώση. η κίνηση. η τάξη. η όρεξη. η αφαίρεση. η σχέση. η στάση.

7 Σήμερα ο δάσκαλος μάς έμαθε την πρόσθεση. 45 .

του παιδιού Πληθυντικός αριθμός παιδιά Ονομ. το κουπί. Ενικός αριθμός παιδί Ονομ.7 Τα Ουδέτερα Ισοσύλλαβα Ουδέτερα σε -ί / -ι Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ί / -ι χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. το κερί. τα Αιτ. το καρφί. το παιδί Γεν. των παιδιών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το σκαμνί. το ψωμί. το Αιτ. το κλουβί. το κλειδί. 46 . το κουτί. το γουδί. Το πρωί τρώμε πάντοτε μια φέτα ψωμί. το τυρί. τα παιδιά Γεν. το φιλί. το παπί. το γυαλί. το αφτί.

των τραγουδιών Ονομ. το λουλούδι. Αιτ. το ταξίδι. το κομμάτι. το φρύδι. το αλάτι. Γεν. 7 Αγόρασα ένα ψαλίδι για το μάθημα των καλλιτεχνικών. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το κεράσι. Ουδέτερα σε -ο / -ό Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε -ό / -ο χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 47 . Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική του ενικού και του πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο.7 2. το κουβάρι. το ψαλίδι. το αγκίστρι. τα τραγούδια Αιτ. το δαχτυλίδι. το σαπούνι. Ενικός αριθμός τραγούδι το το τραγούδι του τραγουδιού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το παιχνίδι. τα τραγούδια Γεν.

το γλυκό. 2. Ενικός αριθμός φρούτο το το φρούτο του φρούτου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. των βουνών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το αβγό. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. το βουνό Γεν. Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός βουνό Ονομ. το νερό. 48 . τα φρούτα Αιτ. το Αιτ. τα βουνά Αιτ. του βουνού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τα φρούτα Γεν. το φυτό.7 1. το χωριό. το φτερό. Αιτ. των φρούτων Ονομ. Σκαρφάλωσα το βουνό για να δω τι υπάρχει πίσω από αυτό. τα βουνά Γεν. το κινητό.

τα Αιτ. Ενικός αριθμός θέατρο το το θέατρο του θεάτρου Πληθυντικός αριθμός θέατρα Ονομ. 7 3. το ξύλο. το θρανίο. το αυτοκίνητο. το τηλέφωνο. το εισιτήριο. τo κύπελλο. Αιτ. Ο ήχος του τηλεφώνου τρόμαξε τη γάτα. το μήλο. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το άλογο. 49 . Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική ενικού και πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή. Γεν. το πεύκο. το ρούχο. το μέτωπο. τα θέατρα Γεν. το έπιπλο.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το καπέλο. των θεάτρων Ονομ. το δωμάτιο. το σχολείο.

Ενικός αριθμός δάσος Ονομ. το χρυσόψαρο. το σύννεφο Γεν. το μάγουλο. το δάσος Γεν. των σύννεφων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το σίδερο. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. το χιονόνερο. των δασών 50 . Ενικός αριθμός σύννεφο Ονομ. το Αιτ. του δάσους Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Ουδέτερα σε -ος Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ος χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. του σύννεφου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τα σύννεφα Γεν. το Αιτ. τα δάση Γεν. το μανάβικο.7 4. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. το κάρβουνο. το ψίχουλο. το χαμόγελο. τα δάση Αιτ. τα σύννεφα Αιτ. Η γάτα κοιτάει τη γυάλα με το χρυσόψαρο.

των εδαφών Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το ουσιαστικό το μέγεθος. το τέλος. 7 Τα ζώα του δάσους περιμένουν να τα γνωρίσεις. το μέρος. 51 . τα εδάφη Αιτ. του εδάφους Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το λάθος. το μήκος. το έδαφος Γεν. τα εδάφη Γεν. 2.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το βάρος. το Αιτ. Ενικός αριθμός έδαφος Ονομ. ενώ στη γενική πληθυντικού κατά δύο συλλαβές. Αυτά τα ουσιαστικά στη γενική ενικού και στην ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.

Ενικός αριθμός χρώμα Ονομ. το Αιτ. 52 . το στόμα. το γράμμα. το ψέμα. το χρώμα Γεν. τα χρώματα Αιτ. Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. τα χρώματα Γεν. των χρωμάτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το χώμα. το πράγμα.7 Ανισοσύλλαβα Ουδέτερα σε -μα Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –μα χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. το δέμα. Ο ταχυδρόμος φέρνει ένα επείγον γράμμα. του χρώματος Πληθυντικός αριθμός Ονομ.

Ονομ. το ψάρεμα. τα Αιτ. 53 . το γυάλισμα. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις εκτός από τη γενική του πληθυντικού. Στρίψαμε το νόμισμα για να δούμε ποιος θα παίξει πρώτος. των ονομάτων 7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το μάθημα. όπου κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. τα ονόματα Γεν. Αιτ.7 2. Γεν. το βάδισμα. το μάζεμα. το νόμισμα. Ενικός αριθμός όνομα το το όνομα του ονόματος Πληθυντικός αριθμός ονόματα Ονομ.

τα φώτα Γεν. Γεν. των κρεάτων Ονομ. τα κρέατα Γεν. των δεσιμάτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το λούσιμο. τα Αιτ. Ενικός αριθμός φως Ονομ. του φωτός Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τα δεσίματα Γεν. Αιτ. τα Αιτ. Πλένω τα πιάτα το πλύσιμο των πιάτων Ουδέτερα σε -ς Ενικός αριθμός κρέας το το κρέας του κρέατος Πληθυντικός αριθμός κρέατα Ονομ. το φως Γεν. Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –μο προέρχονται από ρήματα και δείχνουν μια δραστηριότητα. το σφίξιμο. τα φώτα Αιτ. το πλύσιμο. Αιτ. Το ουσιαστικό το τέρας κλίνεται όπως το κρέας. το Αιτ. Γεν.7 Ουδέτερα σε -μο Ονομ. το λύσιμο. των φώτων 54 . Ενικός αριθμός δέσιμο το το δέσιμο του δεσίματος Πληθυντικός αριθμός δεσίματα Ονομ. το γράψιμο.

το παρελθόν. τα γεγονότα Γεν. 7 Ουδέτερα σε -ν Τα ουδέτερα σε –ν χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. των παρόντων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το ον. των γεγονότων Το ουσιαστικό το καθεστώς κλίνεται όπως το γεγονός. το προϊόν. Η ταινία στηρίζεται σε αληθινά γεγονότα. του γεγονότος Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τα γεγονότα Αιτ. το γεγονός Γεν.7 Ενικός αριθμός γεγονός Ονομ. το Αιτ. του παρόντος Πληθυντικός αριθμός παρόντα Ονομ. τα Αιτ. 55 . Ενικός αριθμός παρόν Ονομ. το Αιτ. τα παρόντα Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. το παρόν Γεν.

Ονομ. Το ουσιαστικό μηδέν έχει μόνο ενικό αριθμό και κλίνεται με διαφορετικό τρόπο. Μερικά ακόμα ουδέτερα Τα ουσιαστικά το γάλα και το οξύ ακολουθούν δικό τους σχηματισμό. Γεν. Ονομ. Αιτ. Αιτ. το συμφέρον. το σύμπαν. Γεν. Αιτ. τα μέλλοντα Γεν. τα Αιτ. Ενικός αριθμός μέλλον το το μέλλον του μέλλοντος Πληθυντικός αριθμός μέλλοντα Ονομ. Ενικός αριθμός γάλα το το γάλα του γάλατος / γάλακτος Πληθυντικός αριθμός γάλατα τα τα γάλατα - Ονομ. Αιτ. Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις εκτός από τη γενική πληθυντικού. Γεν. Ενικός αριθμός μηδέν το το μηδέν του μηδενός Η θερμοκρασία αυτή τη στιγμή είναι τρεις βαθμοί κάτω από το μηδέν. Γεν.7 2. Ονομ. 56 . το φωνήεν. όπου κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή. των μελλόντων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το καθήκον.

Γεν. Ενικός αριθμός οξύ το το οξύ του οξέως Πληθυντικός αριθμός τα οξέα τα οξέα των οξέων 7 Ουσιαστικά που δεν κλίνονται Υπάρχουν και μερικά ουσιαστικά που δεν κλίνονται. τoυς κλόουν Γεν. τα Αιτ. τον κλόουν Γεν.7 Ονομ. Ενικός αριθμός γκαράζ Ονομ. το γκαράζ Γεν. τα γκαράζ Γεν. των γκαράζ Ενικός αριθμός κλόουν Ονομ. του κλόουν Πληθυντικός αριθμός Ονομ. των κλόουν Το λιοντάρι ποτέ δεν συμπάθησε τον κλόουν του τσίρκου. το Αιτ. 57 . ο Αιτ. Αυτά είναι: • Ορισμένες ξένες λέξεις. Ονομ. oι κλόουν Αιτ. Γεν. του γκαράζ Πληθυντικός αριθμός γκαράζ Ονομ. Αιτ. Αιτ.

58 . Ενικός αριθμός βήτα Ονομ. τα Αιτ. του βήτα Πληθυντικός αριθμός βήτα Ονομ. τα βήτα Γεν.7 • Όλα τα γράμματα της αλφαβήτας. το Αιτ. το βήτα Γεν. των βήτα Η κλητική: ο σχηματισμός Στην κλητική το ουσιαστικό χρησιμοποιείται χωρίς άρθρο.

μητέρα αδελφή παιδί βέλος Πληθυντικός αριθμός τα βέλη Ονομ. Ενικός αριθμός Ονομ. η μητέρα η αδελφή το παιδί το βέλος Κλητ. ιππότη ψαρά Πληθυντικός αριθμός οι ψαράδες Ονομ. Γιώργο Πέτρο o Σπύρος Σπύρο 7 59 . οι ιππότες Κλητ. ο ιππότης ο ψαράς Κλητ. ο Γιώργος ο Πέτρος Κλητ. Ενικός αριθμός Ονομ. μητέρες αδελφές παιδιά βέλη • Στα αρσενικά για να σχηματίσουμε την κλητική του ενικού αριθμού βγάζουμε το -ς από την κατάληξη της ονομαστικής. Στον πληθυντικό η κλητική είναι ίδια με την ονομαστική. ιππότες ψαράδες Τα αρσενικά που τελειώνουν σε –ος σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ε.7 • Στα θηλυκά και στα ουδέτερα ουσιαστικά η κλητική είναι ίδια με την ονομαστική. Ενικός αριθμός Ονομ. οι μητέρες οι αδελφές τα παιδιά Κλητ. Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός Ονομ. ο Αλέξανδρος ο λύκος Κλητ. Αλέξανδρε λύκε Τα μικρά ονόματα που τελειώνουν σε –ος και τονίζονται στη δεύτερη συλλαβή από το τέλος σχηματίζουν την κλητική σε -ο.

8 Τα επίθετα Το μοντέλο φοράει ένα κόκκινο φόρεμα. όπως το χρώμα. το σχήμα. Τα επίθετα: • συμφωνούν με τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν σε γένος. τις ικανότητες κ. Η τσάντα μου είναι μικρή. ανάμεσα στο άρθρο και το ουσιαστικό ο καλός καιρός η πράσινη πόρτα το ζωηρό παιδί 60 .. αριθμό και πτώση του σύγχρονου ανθρώπου των νέων γυναικών τα εύκολα προβλήματα • συνήθως μπαίνουν πριν από τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν. το μέγεθος. Όταν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε κάποιον ή για κάτι σε σχέση με ορισμένες ιδιότητες.λπ. χρησιμοποιούμε το επίθετο.

ανάλογα με τις καταλήξεις τους 8 Επίθετα σε -ος. άσπρος. ακριβός. όταν θέλουμε να δώσουμε περισσότερη έμφαση. Το φανάρι είναι πράσινο. Αιτ. Ο μαθητής φαίνεται έξυπνος. 61 . Γεν. Στην περίπτωση αυτή συμφωνούν με το όνομα που προσδιορίζουν σε γένος. Στη γειτονιά μου υπάρχει ένας καλός κινηματογράφος. δυνατός. γεμάτος. Γεν. Είναι πολύ καλή η μαρμελάδα! Έχω διαβάσει πολλά καλά βιβλία.8 • μπαίνουν μετά από τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν. Ονομ. μεγάλος. αριθμό και πτώση. -ο Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. εύκολος. Ο Πέτρος έβαψε τον τοίχο κίτρινο. γαλλικός. η καρέκλα η κόκκινη • λειτουργούν ως κατηγορούμενα του υποκειμένου ή του αντικειμένου. • κλίνονται όπως τα ουσιαστικά. Αιτ. Αρσενικό Ονομ. -η. Θηλυκό Ενικός αριθμός καλός καλή καλό καλή καλού καλής Πληθυντικός αριθμός καλοί καλές καλούς καλές καλών καλών Ουδέτερο καλό καλό καλού καλά καλά καλών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα όμορφος. μικρός. Στην περίπτωση αυτή το άρθρο επαναλαμβάνεται πριν από το επίθετο.

Αιτ.8 Επίθετα σε -ος. Επίθετα σε -ός. Αρσενικό Ονομ. Αιτ. κρύος. Θηλυκό Ενικός αριθμός αστείος αστεία αστείο αστεία αστείου αστείας Πληθυντικός αριθμός αστείοι αστείες αστείους αστείες αστείων αστείων Ουδέτερο αστείο αστείο αστείου αστεία αστεία αστείων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα άγριος. Γεν. ωραίος. Θέλω να κάνω ένα κρύο μπάνιο. τέλειος. Γεν. τελευταίος. Αρσενικό Ονομ. Γεν. Θηλυκό Ενικός αριθμός γλυκός γλυκιά γλυκό γλυκιά γλυκού γλυκιάς Πληθυντικός αριθμός γλυκοί γλυκές γλυκούς γλυκές γλυκών γλυκών Ουδέτερο γλυκό γλυκό γλυκού γλυκά γλυκά γλυκών 62 . πλούσιος. Αιτ. Φύσηξε ένας κρύος αέρας. νέος. -ιά. τεράστιος. Το Μάρτιο η θάλασσα είναι κρύα. γαλάζιος. -ο Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. -α. Ονομ. -ό Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. Ονομ. καινούργιος. Αιτ. Γεν. άδειος.

βρόμικος. μαλακός. Θηλυκό Ενικός αριθμός ξανθός ξανθή / ξανθιά ξανθό ξανθή / ξανθιά ξανθού ξανθής / ξανθιάς Πληθυντικός αριθμός ξανθοί ξανθές / ξανθιές ξανθούς ξανθές / ξανθιές ξανθών ξανθών Ουσιαστικό ξανθό ξανθό ξανθού ξανθά ξανθά ξανθών 8 Οι γείτονές μας είναι ευγενικοί άνθρωποι. Οι φρέσκοι χυμοί κάνουν καλό στην υγεία. Γεν. φτωχός. Αιτ. -ιά. Αιτ. Τέτοια επίθετα είναι τα ελαφρός. 63 . Τη σάλτσα τη φτιάχνουμε με φρέσκια ντομάτα. Τα επίθετα αυτά κλίνονται ως εξής: Αρσενικό Ονομ. Έλαβα ένα ευγενικό γράμμα από τον Πέτρο. -ύ Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. ξανθός. Προτιμώ το φρέσκο γάλα. Γεν. Ονομ. Ονομ. Επίθετα σε -ύς. Θυμάμαι πάντα την ευγενική συμπεριφορά της. Αιτ. Υπάρχουν μερικά επίθετα που το θηλυκό τους σχηματίζεται και με –η αλλά και με –ια.8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το φρέσκος. Γεν. ευγενικός. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός βαθύς βαθιά βαθύ βαθιά βαθιού βαθιάς Πληθυντικός αριθμός βαθιοί βαθιές βαθιούς βαθιές βαθιών βαθιών Ουδέτερο βαθύ βαθύ βαθιού βαθιά βαθιά βαθιών Ονομ. Αιτ. Γεν.

-εία. Θηλυκό Ενικός αριθμός οξύς οξεία οξύ οξεία οξύ/οξέος οξείας Πληθυντικός αριθμός οξείς οξείες οξείς οξείες οξέων οξειών Ουδέτερο οξύ οξύ οξέος οξέα οξέα οξέων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα τραχύς.8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ελαφρύς. Δεν πίνουμε έναν ελαφρύ καφέ πριν πάμε για ύπνο.λπ. Γεν. Αιτ. Τα επίθετα σε –ύς. οξείς χαρακτηρισμοί. οξεία κριτική. Στα ταξίδια οι βαλίτσες μου θέλω να είναι ελαφριές. ενώ τα επίθετα σε –ύς. Ο τόνος στα αρσενικά και στα ουδέτερα μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. τραχεία επιφάνεια. ευθύς. Επίθετα σε -ύς. Στα θηλυκά κατεβαίνει στη γενική πληθυντικού. πλατύς. -ιά. οξύς τόνος. -ύ χρησιμοποιούνται συνήθως στον καθημερινό λόγο. Ονομ. ευρύς. Αρσενικό Ονομ. Το καλοκαίρι φοράμε ελαφριά ρούχα. αντιβιοτικό ευρέος φάσματος. Σε δημοσιογραφικό. θρασεία επίθεση κ. για παράδειγμα. στον επίσημο λόγο. Γεν. 64 . τις εκφράσεις οξέα εμφράγματα. -ύ. Αιτ. -εία. θρασύς. -ύ Τα επίθετα αυτά έχουν μια συλλαβή παραπάνω σε ορισμένους τύπους. φαρδύς. ιδιαίτερα στον πληθυντικό αριθμό. παχύς. πολιτικό ή επιστημονικό λόγο συναντάμε. μακρύς.

Αιτ. για παράδειγμα. Ονομ. θαλασσής. Γεν.8 Επίθετα σε -ής. Αιτ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα βυσσινής. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός σταχτής σταχτιά σταχτή σταχτιά σταχτιού σταχτιάς Πληθυντικός αριθμός σταχτιοί σταχτιές σταχτιούς σταχτιές σταχτιών σταχτιών Ουδέτερο σταχτί σταχτί σταχτιού σταχτιά σταχτιά σταχτιών 8 Ονομ. στον καθημερινό λόγο. καφετής. Λέμε. χρυσαφής. 65 . πορτοκαλής. -ιά. Γεν. Το ουδέτερο αυτών των επιθέτων. Αγόρασα έναν καφετή καναπέ που ταιριάζει με την πορτοκαλιά κουρτίνα και το θαλασσί χαλί. -ί Τα επίθετα αυτά συνήθως δηλώνουν χρώματα. ο πορτοκαλί καναπές. χρησιμοποιείται συχνά σαν άκλιτος τύπος στη θέση του αρσενικού και του θηλυκού. οι γόβες οι χρυσαφί. Ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή.

Χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. το μικρούλι. Αιτ. ασχημούλης. Αιτ. Ονομ. χέρι. μύτη. Αιτ.Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός διεθνής διεθνές διεθνή διεθνές διεθνούς διεθνούς Πληθυντικός αριθμός διεθνείς διεθνή διεθνείς διεθνή διεθνών διεθνών Ονομ. Γεν. -α. μακρυμάλλης. –ες έχουν τον ίδιο τύπο για το αρσενικό και το θηλυκό. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Αιτ. 66 .χ. Θηλυκό Ενικός αριθμός γκρινιάρης γκρινιάρα γκρινιάρη γκρινιάρα γκρινιάρη γκρινιάρας Πληθυντικός αριθμός γκρινιάρηδες γκρινιάρες γκρινιάρηδες γκρινιάρες γκρινιάρηδων Ουδέτερο γκρινιάρικο γκρινιάρικο γκρινιάρικου γκρινιάρικα γκρινιάρικα γκρινιάρικων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: • τα πεισματάρης. ζηλιάρης. Αρσενικό . π. Ονομ. π. Τα επίθετα σε -ης. φοβητσιάρης. -ικο Αρσενικό Ονομ. τσιγκούνης. Γεν. Γεν. γαλανομάτης. ψηλομύτης. • τα επίθετα σε –ούλης –ούλα -ούλικο: μικρούλης. μαλλί. Αυτά τα επίθετα σχηματίζουν το ουδέτερο και με την κατάληξη –ούλι.8 Επίθετα σε -ης.χ. -ες Τα επίθετα σε –ης. κουτσομπόλης. παραπονιάρης. • τα επίθετα που φτιάχνουμε με τις λέξεις μάτι. γλυκούλης. Γεν. ζημιάρης. πόδι.

8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα συνεπής. Η ολική έκλειψη της σελήνης δεν είναι σύνηθες φαινόμενο. Γεν. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα αυθάδης. 67 . Αιτ. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και ανεβάζουν τον τόνο στην ονομαστική και αιτιατική ενικού του ουδετέρου. Ονομ. Γεν.Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός συνήθης σύνηθες συνήθη σύνηθες συνήθους συνήθους Πληθυντικός αριθμός συνήθεις συνήθη συνήθεις συνήθη συνήθων συνήθων 8 Ονομ. ειλικρινής. Αιτ. αγενής. αληθής. επιμήκης. ακριβής. Αρσενικό . κακοήθης. αυτάρκης. 2. επιεικής. Δεν ξέρω την ακριβή ώρα αναχώρησης του τρένου. Θέλουμε ένα ακριβές αντίγραφο του πτυχίου σας. Η συνήθης διάρκεια των γραπτών εξετάσεων είναι τρεις ώρες. Ο Γιάννης δεν είναι ακριβής στα ραντεβού του.

Σε αυτά που τελειώνουν σε -ών. Τα επίθετα αυτά δεν ανεβάζουν τον τόνο στην ονομαστική και αιτιατική ενικού του ουδετέρου. του ειλικρινή ανθρώπου κ. με την κατάληξη –η. Επίθετα σε -ων/-ών. Ονομ.λπ. -ουσα/-ούσα. βλακώδης. -όν και κατεβάζουν τον τόνο στη γενική πληθυντικού των θηλυκών. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιώδης.8 3. Ένας μυστηριώδης άντρας εμφανίστηκε ξαφνικά. περιπετειώδης. νεφελώδης. Λέμε. μυστηριώδης. Η γενική ενικού των επιθέτων αυτών στα αρσενικά χρησιμοποιείται ορισμένες φορές. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και κατεβάζουν τον τόνο στη γενική πληθυντικού. Τα μανιτάρια που μαζέψαμε ήταν δηλητηριώδη. -ον/-όν Τα επίθετα αυτά χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. θεμελιώδης. δηλητηριώδης. αγχώδης. Γεν. του διεθνή παίχτη. Γεν. για παράδειγμα. ογκώδης. Το αυτοκίνητο έτρεχε με ιλιγγιώδη ταχύτητα. πυρετώδης. -ούσα.Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός βραχώδης βραχώδες βραχώδη βραχώδες βραχώδους βραχώδους Πληθυντικός αριθμός βραχώδεις βραχώδη βραχώδεις βραχώδη βραχωδών βραχωδών Ονομ. Αρσενικό . κυρίως στον καθημερινό λόγο. 68 . θορυβώδης. Αιτ. Αιτ.

Ονομ. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός παρών παρούσα παρόντα παρούσα παρόντος παρούσας Πληθυντικός αριθμός παρόντες παρούσες παρόντες παρούσες παρόντων παρουσών Ουδέτερο παρόν παρόν παρόντος παρόντα παρόντα παρόντων 8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα απών. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα επείγων. 2. δευτερεύων. Γεν. Χθες κάναμε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με το δάσκαλό μας. επιλαχών. υπάρχων. -ουσα. Αιτ. Γεν. μέλλων. 69 . Στο μάθημα της μουσικής ο Νίκος είναι πάντα απών. Σε αυτά που τελειώνουν σε –ων. Αιτ. -ον και κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή στη γενική πληθυντικού του αρσενικού και του ουδετέρου και κατά δύο συλλαβές στη γενική πληθυντικού του θηλυκού. Γεν. Ονομ. Αιτ. Θηλυκό Ενικός αριθμός ενδιαφέρων ενδιαφέρουσα ενδιαφέροντα ενδιαφέρουσα ενδιαφέροντος ενδιαφέρουσας Πληθυντικός αριθμός ενδιαφέροντες ενδιαφέρουσες ενδιαφέροντες ενδιαφέρουσες ενδιαφερόντων ενδιαφερουσών Αρσενικό Ουδέτερο ενδιαφέρον ενδιαφέρον ενδιαφέροντος ενδιαφέροντα ενδιαφέροντα ενδιαφερόντων Ονομ. Γεν. τυχών.8 Ονομ. Αιτ. επιτυχών.

Γεν. Κλητ. Κλητ. Ελάτε εδώ. 70 . Βλέπουμε ότι: • στο αρσενικό και στο ουδέτερο του ενικού γράφεται με ένα λ. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός καλός καλή καλέ καλή Πληθυντικός αριθμός καλοί καλές καλοί καλές Ουδέτερο καλό καλό καλά καλά Ονομ. ενώ το θηλυκό με η. Στη γιορτή ήρθε πολύς κόσμος. • το αρσενικό και το ουδέτερο στον ενικό γράφονται με υ. καλά μου παιδιά. Τι θα θέλατε. Σου αφιερώνω με πολλή αγάπη αυτό το τραγούδι. πολλή. Η κλητική: ο σχηματισμός Η κλητική πτώση στα επίθετα σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο που σχηματίζεται στα ουσιαστικά. καλή μου κυρία. Ονομ. πολύ Το επίθετο αυτό παρουσιάζει μεγάλες διαφορές στην ορθογραφία από τύπο σε τύπο. Το πολύ κάπνισμα είναι μεγάλος κίνδυνος για την υγεία. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός πολύς πολλή πολύ πολλή πολύ πολλής Πληθυντικός αριθμός πολλές πολλοί πολλούς πολλές πολλών πολλών Ουδέτερο πολύ πολύ πολύ πολλά πολλά πολλών Ονομ. Ονομ. Αιτ. ενώ στο θηλυκό του ενικού και σε όλους τους τύπους του πληθυντικού με δύο.8 Το επίθετο πολύς. Γεν. Αιτ.

Ονομ. Κλητ.8 Τα επίθετα τα οποία δεν σχηματίζονται όπως τα ουσιαστικά έχουν στην κλητική τις εξής καταλήξεις: • –ύς –ιά –ύ Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός παχύς παχιά παχύ / παχιέ παχιά Πληθυντικός αριθμός παχιοί παχιές παχιοί παχιές Ουδέτερο παχύ παχύ παχιά παχιά 8 Ονομ. -ης. χρησιμοποιούμε τα αριθμητικά. Κλητ. Τα αριθμητικά επίθετα Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τον αριθμό προσώπων ή πραγμάτων ή για τη θέση που έχει κάποιος ή κάτι σε μια σειρά. 71 . • -ης. Κλητ. -ες Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός αγενής αγενής αγενή αγενή Πληθυντικός αριθμός αγενείς αγενείς αγενείς αγενείς Ουδέτερο αγενές αγενές αγενή αγενή Ονομ. Ονομ. Κλητ.

τα απόλυτα και τα τακτικά. -ο δέκατος. -η. -ο πέμπτος. τέσσερα πέντε έξι επτά/ εφτά οκτώ/ οχτώ εννέα/ εννιά δέκα ένδεκα/ έντεκα Τακτικά αριθμητικά πρώτος. Έφτασε δεύτερος στον αγώνα δρόμου. -ο ένατος. χρησιμοποιούμε τα τακτικά αριθμητικά. η. ένα δύο τρεις. Αριθμός 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Απόλυτα αριθμητικά ένας. μία / μια. -η. -η. -ο δεύτερος. -ο ενδέκατος. -η. τρία τέσσερις.8 Έχουμε δύο ειδών αριθμητικά. -ο όγδοος. -ο έβδομος. -η. χρησιμοποιούμε τα απόλυτα αριθμητικά. Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τον αριθμό προσώπων ή πραγμάτων. -η. -ο 72 . -η. Ένα βιβλίο Τρία βιβλία Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τη θέση που έχει κάποιος ή κάτι σε μια σειρά. -η. -ο τρίτος. -ο τέταρτος. -η. -ο έκτος. -η.

-ή. είκοσι ένα τριάντα σαράντα πενήντα εξήντα εβδομήντα ογδόντα ενενήντα εκατό εκατόν ένας. -ες. δεκατρία δεκατέσσερις. -ή. -ό επτακοσιοστός. -ό ογδοηκοστός. -ο δέκατος τρίτος δέκατος τέταρτος δέκατος πέμπτος δέκατος έκτος δέκατος έβδομος δέκατος όγδοος δέκατος ένατος εικοστός. εκατόν ένα διακόσιοι. -ή. δεκατέσσερα δεκαπέντε δεκαέξι/ δεκάξι δεκαεπτά/ δεκαεφτά δεκαοκτώ/ δεκαοχτώ δεκαεννέα/ δεκαεννιά είκοσι είκοσι ένας. -ό εκατοστός. -ό πεντακοσιοστός. -ό ενενηκοστός. -ες. -ή. -ή. -ό εβδομηκοστός. -ή. -ό τεσσαρακοστός. -ή. -ες. α 73 . -ό πεντηκοστός. -ή. -ό τριακόσιοι. είκοσι μία. -ό εικοστός πρώτος τριακοστός. -η. -α επτακόσιοι/ εφτακόσιοι. -ό τετρακοσιοστός. -ή. -ες. -ή. -α πεντακόσιοι. -ό εξηκοστός. -ες. -ή. διακόσια Τακτικά αριθμητικά δωδέκατος. -ό εξακοσιοστός. -ή. εκατόν μία. διακοσιοστός. -ό εκατοστός πρώτος 8 διακόσιες.8 Αριθμός 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 30 40 50 60 70 80 90 100 101 200 300 400 500 600 700 Απόλυτα αριθμητικά δώδεκα δεκατρείς. -α εξακόσιοι. -ό τριακοσιοστός. -ή. -ή. -ή. -α τετρακόσιοι.

000 2. ένα. Αιτ. -ή. Αρσενικό Ονομ. π. -ό χιλιοστός. μία/μια. -ή. δεκατρείς. -η. -ή.000 1.000 100. -ή. τρία και τέσσερις. -ή. -ό εννιακόσιοι.000.χ. -ή. -α οχτακοσιοστός. -ό εκατομμυριοστός.τα τρεις. που έχουν μόνο ενικό αριθμό και κλίνονται όπως το αόριστο άρθρο. -ή.8 Αριθμός 800 900 1.000 Απόλυτα αριθμητικά Τακτικά αριθμητικά οκτακόσιοι/ οχτακόσιοι. -ες. -ό -ες. -ό δισεκατομμυριοστός. -ό δισχιλιοστός. -α χίλιοι.000 10. οκτακοσιοστός. -ό δεκακισχιλιοστός. τρεις τρεις τριών Θηλυκό τρεις τρεις τριών Ουδέτερο τρία τρία τριών 74 . -ή. -ο. δεκατέσσερα. -ό 1. -ό εκατοντακισχιλιοστός.000 ένα δισεκατομμύριο Η κλίση των αριθμητικών επιθέτων • Τα τακτικά αριθμητικά κλίνονται όπως τα επίθετα σε –ος. τέσσερα. -ή. • Από τα απόλυτα αριθμητικά κλίνονται μόνο: . -ες.τα ένας. Γεν. -α δύο χιλιάδες δέκα χιλιάδες εκατό χιλιάδες ένα εκατομμύριο εννιακοσιοστός.000.000. καθώς και όλα τα αριθμητικά που σχηματίζονται με αυτά. .

που κλίνονται όπως τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ο.το ουδέτερο του επιθέτου με τις καταλήξεις -τερος. Γεν.σε πολύ μεγάλο βαθμό Σε μεγαλύτερο βαθμό • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο.τα διακόσιοι. τριακόσιοι κ.χ. χίλιες. ομορφότερη. ομορφότερο 75 . χρησιμοποιούμε: . και τα χίλιοι. -τερο: ομορφο + -τερος. διακόσιοι διακόσιους/ διακοσίους διακοσίων Θηλυκό διακόσιες διακόσιες διακοσίων Ουδέτερο διακόσια διακόσια διακοσίων .λπ. χίλια κλίνονται ως εξής: Αρσενικό Ονομ. Αιτ.σε μεγαλύτερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο . Γεν. Η σύγκριση και οι διαβαθμίσεις στα επίθετα Μπορούμε να περιγράψουμε κάποιον ή κάτι λέγοντας ότι έχει μια ιδιότητα: . Αιτ.8 Αρσενικό Ονομ. πιο όμορφος ή . -τερο = ομορφότερος.τα εκατομμύριο και δισεκατομμύριο.στον ίδιο βαθμό με κάποιον ή κάτι άλλο .σε μικρότερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο .τη λέξη πιο + επίθετο. π. -τερη. -τερη. τέσσερις τέσσερις τεσσάρων Θηλυκό τέσσερις τέσσερις τεσσάρων Ουδέτερο τέσσερα τέσσερα τεσσάρων 8 .

η. χρησιμοποιούμε: .8 Το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνουμε δηλώνεται με από + αιτιατική: από τον Αντώνη Ο Νίκος είναι πιο όμορφος (ή ομορφότερος) από τον Αντώνη. -τερο. -τέρη.το άρθρο ο. η. • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα στον μεγαλύτερο βαθμό από όλα τα υπόλοιπα μέλη της ίδιας ομάδας. από τους φίλους του 76 . το + πιο + επίθετο ή .το άρθρο ο. το + το επίθετο με την κατάληξη -τερος. ο πιο ψηλός ή ο ψηλότερος Τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται με από + αιτιατική.

Τα επίθετα σε –τερος. 77 .8 8 Ο Νίκος είναι ο πιο ψηλός από τους φίλους του. -ο. καθρεφτάκι μου. ποια είναι η ομορφότερη γυναίκα στον κόσμο. Καθρέφτη. -η. -τερο κλίνονται όπως τα επίθετα σε –ος. Είναι δύο χρόνια μικρότερή μου. Ο Όλυμπος είναι το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας. Μερικές φορές τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται επίσης με γενική ή με την πρόθεση σε + αιτιατική. ή ο ψηλότερος από τους φίλους του. -τερη.

8 Μερικά επίθετα που χρησιμοποιούμε για να συγκρίνουμε σχηματίζονται λίγο διαφορετικά: απλός. -η. -ο Αυτή ήταν η χειρότερη μέρα της ζωής μου. -ή. -η. -ό καλός. -ό κακός. -η. -ο χειρότερος. -ό μεγάλος.-ή/-ιά. -η. -η. -ο πολύς (άνω) (κάτω) απλούστερος. -ο καλύτερος. 78 . -ο περισσότερος. -η. χρησιμοποιούμε τη λέξη λιγότερο + επίθετο. -ο μεγαλύτερος. -η. λιγότερο όμορφος Το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνουμε δηλώνεται με από + αιτιατική: από το Νίκο Ο Αντώνης είναι λιγότερο όμορφος από το Νίκο. -ο κατώτερος. -ο ανώτερος. -ή. -η. Σε μικρότερο βαθμό • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μικρότερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο.

χρησιμοποιούμε το άρθρο ο. 79 . από τους φίλους του 8 Ο Πέτρος είναι ο λιγότερο ψηλός από τους φίλους του. ο λιγότερο ψηλός Τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται με από + αιτιατική. η.8 • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μικρότερο βαθμό από όλα τα υπόλοιπα μέλη της ίδιας ομάδας. το + λιγότερο + επίθετο.

-ο ελάχιστος. -η. Είναι ένας συμπαθέστατος και ευγενέστατος άνθρωπος. -ή. Μερικά επίθετα που δείχνουν ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό σχηματίζονται λίγο διαφορετικά: απλός. -ο άριστος. Σε πολύ μεγάλο βαθμό Όταν θέλουμε να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό. τατο. -η. -ή..8 Στον ίδιο βαθμό Όταν θέλουμε να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα στον ίδιο βαθμό με κάποιον ή κάτι άλλο. 80 . -ή. -ό απλούστατος. -ο Πίνω τον καφέ μου με ελάχιστη ζάχαρη. -ό καλός. χρησιμοποιούμε: • το ουδέτερο του επιθέτου με τις καταλήξεις -τατος. • το επίρρημα (πάρα) πολύ + επίθετο Η κατάσταση ήταν πραγματικά πάρα πολύ άσχημη.... χρησιμοποιούμε: • την έκφραση τόσο + επίθετο . • την έκφραση το ίδιο + επίθετο . -ό μεγάλος. -ή. -ο μέγιστος. -η. με + αιτιατική Η Μαρία είναι το ίδιο καλή στα μαθηματικά με την Ελένη. -τατη. όσο Η Μαρία είναι τόσο καλή στα μαθηματικά όσο (και) η Ελένη. -η. -ό λίγος.

Οι αντωνυμίες Οι αντωνυμίες είναι λέξεις που χρησιμοποιούνται στη θέση των ονομάτων. Εκείνο το ποδήλατο είναι της Ελίνας. Ο Αλέξης πήγε να δει τη θεία του. Μπορούν επίσης να προσδιορίζουν ένα όνομα. αλλά εκείνη δεν ήταν στο σπίτι. πτώση και αριθμό. Οι αντωνυμίες αυτές έχουν δύο τύπους: • τον δυνατό (ή ισχυρό) που χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση • τον αδύνατο τύπο 81 . δεν μας ενδιαφέρει τι λέει αυτός. Οι αντωνυμίες χωρίζονται στις εξής κατηγορίες: • προσωπικές • κτητικές • δεικτικές • αναφορικές • αόριστες • αυτοπαθείς • οριστικές • ερωτηματικές 9 Προσωπικές αντωνυμίες Οι προσωπικές αντωνυμίες έχουν τρία πρόσωπα. το δεύτερο το συνομιλητή και το τρίτο το αντικείμενο ή το πρόσωπο για το οποίο μιλάμε. Το πρώτο πρόσωπο δείχνει τον ομιλητή. Οι αντωνυμίες συμφωνούν με το όνομα που αντικαθιστούν ή προσδιορίζουν σε γένος. Αφού εγώ και εσύ συμφωνούμε.

Αιτιατική Πρώτο πρόσωπο με μας Δεύτερο πρόσωπο Ενικός αριθμός σε Πληθυντικός αριθμός σας Γενική Πρώτο πρόσωπο μου μας Δεύτερο πρόσωπο Ενικός αριθμός σου Πληθυντικός αριθμός σας τους του / της / του Τρίτο πρόσωπο τους / τις ή τες / τα τον / τη(ν) / το Τρίτο πρόσωπο 82 . Φώναξα εσένα. Ονομ.9 Προσωπικές αντωνυμίες (δυνατοί τύποι) Πρώτο πρόσωπο Ονομ. Σε μένα έδωσε τα βιβλία του. Αιτ. όχι τον Πέτρο. Χρησιμοποιούνται ως αντικείμενο του ρήματος. Αιτ. Χρησιμοποιούνται επίσης σε συνδυασμό με επίθετα. την αιτιατική και τη γενική. Προσωπικές αντωνυμίες (αδύνατοι τύποι) Εκτός από τους δυνατούς τύπους της προσωπικής αντωνυμίας υπάρχουν και οι αδύνατοι τύποι οι οποίοι εμφανίζονται σε δύο πτώσεις. εγώ (ε)μένα εμείς (ε)μάς Δεύτερο Τρίτο πρόσωπο πρόσωπο Ενικός αριθμός εσύ αυτός / αυτή / αυτό (ε)σένα αυτό(ν) / αυτή / αυτό Πληθυντικός αριθμός εσείς αυτοί / αυτές / αυτά (ε)σάς αυτούς / αυτές / αυτά Αυτός έσπασε το τζάμι. αντωνυμίες. ουσιαστικά και επιρρήματα.

μου του μοιάζει. Ο αδερφός Ο αδερφός μου μοιάζει στον πατέρα μου. Έδωσα στον Κώστα τα κλειδιά. Θα εξηγήσω τι έγινε γράφοντάς του ένα γράμμα. Στείλε της ένα γράμμα. Στείλε ένα γράμμα στη θεία σου. Αιτιατική Η μητέρα φώναξε εσένα. Έστειλα στη μητέρα μου το δέμα.Όταν το ρήμα είναι σε συντελεσμένο χρόνο. Θέλω να τον δω. .9 • Οι αδύνατοι τύποι.Όταν το ρήμα έχει δύο αντικείμενα. να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. ο αδύνατος τύπος μπαίνει ανάμεσα στο μόριο και το ρηματικό τύπο. Της το έστειλα. Ο Γιάννης της έδωσε τα κλειδιά. μυστικό. Ας ποτίσουμε τις γλάστρες. Δεν θα λύσω την άσκηση. Γενική Ο Γιάννης έδωσε στη Μαρία τα κλειδιά. Κλείσε το φως. 83 . .Όταν το ρήμα αποτελείται από τα μόρια θα. Κλείσ’ το. ο αδύνατος τύπος μπαίνει πριν από το βοηθητικό ρήμα έχω. Μην τα δώσεις στη Μην δώσεις τα κλειδιά στη Μαρία. . Δεν θα την λύσω. Θέλω να δω τον Πέτρο. Η μητέρα σε φώναξε. Μαρία. βάζουμε πρώτα την αντωνυμία σε γενική και μετά την αντωνυμία σε αιτιατική. . οι αντωνυμίες αυτές μπαίνουν αμέσως μετά το ρήμα. μπαίνουν αμέσως πριν από το ρήμα. Δεν έχω ξαναδεί αυτές τις ταινίες. Δεν τις έχω ξαναδεί. όταν είναι αντικείμενα ρημάτων.Όταν το ρήμα είναι σε προστακτική ή έχουμε γερούνδιο. Θα εξηγήσω τι έγινε γράφοντας στο Γιάννη ένα γράμμα. Δεν τους είπε το Δεν είπε στις αδελφές του το μυστικό. Ας τις ποτίσουμε. Του τα έδωσα.

. μπ. Φώναξε τις κοπέλες να έρθουν. τη βλέπω Στην αιτιατική ενικού του αρσενικού βάζουμε πάντα το –ν για να το ξεχωρίζουμε από το ουδέτερο. Χάρισε το βιβλίο στον αδερφό σου! Χάρισέ του το! αλλά και Χάρισέ το του! Χαρίζοντας στον Ηλία το ποδήλατό μου ένιωσα πολύ χαρούμενος. Η Μαρία είναι χρόνια μεγαλύτερή μου. τον βλέπω. μπορούμε να τις βάλουμε σε όποια σειρά θέλουμε. τότε η λέξη αυτή παίρνει και έναν ακόμη τόνο στην πρώτη από το τέλος συλλαβή.Ο αδύνατος τύπος τες του θηλυκού χρησιμοποιείται μετά από το ρήμα στην προστακτική. Χαρίζοντάς του το αλλά και Χαρίζοντάς το του. Χρησιμοποιούνται επίσης σε συνδυασμό με αριθμητικά. την είδα. τον είδα 84 . τ. Διάβασέ το. Απέναντί μας υπάρχει ένα πάρκο. ψ. Όταν οι αδύνατοι τύποι μπαίνουν μετά από μια λέξη που έχει τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή. Φώναξέ τες. άλλες αντωνυμίες ή επιρρήματα. Μπροστά μου κάθεται ο Γιάννης. την πέταξα. π. ντ. Βάζουμε το –ν της αιτιατικής ενικού του θηλυκού πριν από: • τα φωνήεντα • τα σύμφωνα κ. • Οι αδύνατοι τύποι σε γενική χρησιμοποιούνται μαζί με επίθετα σε εκφράσεις που δείχνουν σύγκριση. Θα πάμε οι δυο μας. Κανένας σας δεν θα φάει. τσ και τζ. γγ/γκ. ξ.9 .Όταν μετά το ρήμα που είναι σε προστακτική ή το γερούνδιο έχουμε δύο αντωνυμίες.

-ό. στον αριθμό και στην πτώση . δική μου. που χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση . δικό μου. Αυτό το αυτοκίνητο είναι δικό της. -ή. χρησιμοποιούμε τις κτητικές αντωνυμίες. 85 . -ή. -ό και συμφωνεί με το ουσιαστικό που προσδιορίζει στο γένος.το επίθετο δικός. Υπάρχουν δύο είδη κτητικών αντωνυμιών: .τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική. δική μου.ο τύπος δικός μου. το οποίο κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ός. που δείχνουν το πρόσωπο ή τα πρόσωπα στα οποία ανήκει κάτι Το μαύρο παντελόνι είναι δικό μου. δικό μου αποτελείται από: .ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική • Η αντωνυμία δικός μου. Το δικό μας αυτοκίνητο είναι πιο καινούριο από το δικό σας.9 Οι κτητικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να δείξουμε σε ποιον ανήκει κάποιος ή κάτι.

Όταν υπάρχει επίθετο πριν το ουσιαστικό. οι συγγενείς. • Η έκφραση τα θέλω όλα δικά μου σημαίνει: έχω υπερβολικές απαιτήσεις. 86 . Πηγαίνει πάντα διακοπές με τους δικούς του. Η Ελένη έχασε το πορτοφόλι της. οι δικοί μου άνθρωποι (δηλαδή οι γονείς. το παλιό μου παλτό • Η έκφραση οι δικοί μου είναι ουσιαστικό και σημαίνει: οι συγγενείς. • Η έκφραση το δικό μου σημαίνει: αυτό που θέλω. ο αδύνατος τύπος συχνά μπαίνει ανάμεσα στο επίθετο και το ουσιαστικό. τα θέλει όλα δικά του. • Στους γάμους λέμε στους ανύπαντρους την ευχή και στα δικά σου. Κάνει πάντα το δικό του. Ο Πέτρος και η Αγγελική διαβάζουν τα μαθήματά τους. Δεν υποχωρεί ποτέ.9 • Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική μπαίνουν μετά το ουσιαστικό. οι φίλοι). οι επιθυμίες μου. η οικογένεια.

τόσος. εκείνη. τέτοια. όλη. τέτοιο . Οι δεικτικές αντωνυμίες είναι οι εξής: .αυτός. -ο χρησιμοποιείται για κάποιον ή κάτι που βρίσκεται κάπως πιο μακριά. -ή. τόση.9 Οι δεικτικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να τραβήξουμε την προσοχή του συνομιλητή μας σε κάποιον ή κάτι.τέτοιος. τόσο . αυτή. -η. όλο • Το αυτός. χρησιμοποιούμε τις δεικτικές αντωνυμίες. εκείνο . αυτό . ενώ το εκείνος.εκείνος. -ό χρησιμοποιείται για κάποιον ή κάτι που βρίσκεται κοντά μας. 87 .όλος.

-ο. δηλαδή προτάσεις που προσδιορίζουν ή αντικαθιστούν ένα όνομα. -η. -α. Τόσες όμορφες εξοχές έχει η Ελλάδα. -η. -ή. 88 . Κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. -ο κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. -ό και εκείνος. -ή. υπάρχει πάντα οριστικό άρθρο πριν από το ουσιαστικό. -ο δείχνει το μέγεθος ή την ποσότητα. Δεν γνωρίζω καμία τέτοια περίπτωση. Ο Καζαντζάκης έγραψε το βιβλίο «Αλέξης Ζορμπάς» το 1946. • Το όλος. Σε περιπτώσεις που προσδιορίζουν ένα ουσιαστικό για το οποίο έχουμε ήδη μιλήσει μπαίνουν μετά από αυτό. -ο προσδιορίζει ένα ουσιαστικό. -ο. -ο προσδιορίζουν ένα ουσιαστικό. Εγώ δεν κάνω τέτοια πράγματα. των αντικειμένων ή των γεγονότων.9 Όταν τα αυτός. Οι αναφορικές αντωνυμίες Οι αναφορικές αντωνυμίες εισάγουν αναφορικές προτάσεις. Πώς μαζεύτηκε τόσος κόσμος. -ο. • Το τέτοιος. • Το τόσος. Κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. Οι αντωνυμίες αυτές κλίνονται όπως τα επίθετα σε -ός. -α. Τέτοιοι σεισμοί είναι συνηθισμένοι. -η. -ό. Όταν το όλος. Αυτό το ποδήλατο είναι πολύ ακριβό. -η. Θέλω να ταξιδέψω σε όλο τον κόσμο. Μη μιλάτε όλοι μαζί! Η αριθμητική διδάσκεται σε όλες τις τάξεις του Δημοτικού. -η. τόσα μαγευτικά νησιά. υπάρχει πάντα οριστικό άρθρο πριν από το ουσιαστικό. -η. -ο δείχνει το είδος ή τον χαρακτήρα των προσώπων. Στο βιβλίο αυτό περιγράφεται η ζωή ενός κρητικού.

Γράφεται με κόμμα για να το ξεχωρίζουμε από το σύνδεσμο ότι.όποιος. Όσοι θέλουν. Γνώρισα μια κυρία που ήξερε πολύ καλά κινεζικά. • Το ο οποίος.ό. ας έρθουν μαζί μου. 89 . όση. -ο. • Το όποιος. -η. ενώ το όσος.που . όσο • Το που είναι άκλιτο και είναι η πιο συνηθισμένη αναφορική αντωνυμία. ας έρθουν μαζί μου.τι είναι άκλιτο. Όσα παιδιά θέλουν.όσος. Κάνει ό. Όποια παιδιά θέλουν. να προσδιορίζουν δηλαδή ονόματα. -ο. Γνώρισα μια κυρία η οποία ήξερε πολύ καλά κινεζικά. -α. Στην περίπτωση αυτή συμφωνούν με το όνομα που προσδιορίζουν σε γένος.9 Οι αναφορικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . Η γυναίκα που έχει αυτό το σπίτι μένει μόνιμα στην Αμερική.τι του κατέβει στο κεφάλι. Συμφωνεί σε γένος και σε αριθμό με το όνομα που προσδιορίζει. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους οι φοιτητές πρέπει να παρακολουθήσουν αυτό το μάθημα. το οποίο . • Το ό. όποιο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. -ο. όποια.ο οποίος. όση. αριθμό και πτώση. η οποία. -α. όσο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. Οι αντωνυμίες αυτές μπορούν να λειτουργούν και σαν επίθετα.τι . η οποία. το οποίο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. όποιο . όποια. ας έρθουν μαζί μου.

κάτι . μερικές. κάποια. Θέλω να φάω κάτι. μία. (= έστω ένας) Έχει τίποτα φρούτα στο ψυγείο. Καθένας μπορεί να το κάνει αυτό. καμία / καμιά. Υπάρχουν επίσης κάποιες αόριστες αντωνυμίες που δεν κλίνονται: . χρησιμοποιούμε τις αόριστες αντωνυμίες. μερικά (μόνο στον πληθυντικό αριθμό) άλλος.τίποτα (ή τίποτε) Κάθε Κυριακή παίζω μπάσκετ. κάποιο ένας. .σε αρνητικές προτάσεις Στο δρόμο δεν υπάρχει κανένα αυτοκίνητο. • Τα κανείς/κανένας. άλλο Οι παραπάνω αντωνυμίες κλίνονται. κανένα και τίποτα χρησιμοποιούνται με δύο τρόπους: . καθεμία / καθεμιά.σε ερωτήσεις Υπάρχει κανένας φούρνος στη γειτονιά. καμία/καμιά.9 Οι αόριστες αντωνυμίες Όταν μιλάμε για κάποιον ή για κάτι που δεν γνωρίζουμε ή δεν μας ενδιαφέρει να προσδιορίσουμε. Μερικοί είναι πολύ τυχεροί. Δεν θέλω να κάνω τίποτα. Ήρθε ένας και μου είπε να φύγω. (= ούτε ένα) Δεν θέλω να φάω τίποτα.κάθε . ένα καθένας. Άλλος είναι εδώ και άλλος εκεί. Οι αόριστες αντωνυμίες είναι οι εξής: κάποιος. κανένα μερικοί. Κανείς δεν γνωρίζει ακόμα. Κάποιος σε πήρε τηλέφωνο. καθένα κανείς / κανένας. άλλη. 90 .

κάποια. -ο. καθένα εμφανίζεται πάντοτε μόνο του. Αιτ. καθένα κλίνεται όπως το κανείς/κανένας. Θέλω να φάω κάτι αλμυρό. ένας. ενώ το άλλος. 91 . κανένα. άλλη. ενώ το κάθε συνδυάζεται υποχρεωτικά με ονόματα. μερικοί. καθεμία /καθεμιά. Μερικοί είναι πολύ τυχεροί. -ο. καθεμία/καθεμιά. Τα κάποιος. -α. κανείς.9 Το κανείς/κανένας. άλλο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. Μερικοί άνθρωποι είναι πολύ τυχεροί και μερικοί άλλοι πολύ άτυχοι. Θηλυκό Ενικός aριθμός κανείς / κανένας καμία/ καμιά κανένα(ν) καμία/ καμιά κανενός καμίας/ καμιάς Ουδέτερο κανένα κανένα κανενός • Το καθένας. Θέλω να φάω κάτι. καμία/καμιά. επίθετα και αντωνυμίες. καμία/καμιά. Το καθένας. Γεν. • Το κάποιος. κάποιο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. άλλος. -η. κάτι και τίποτα εμφανίζονται στην πρόταση είτε μόνα τους είτε μαζί με ονόματα. κανένα κλίνεται ως εξής: Αρσενικό Ονομ.

Αιτ. Αιτ. Γεν.9 Η αυτοπαθής αντωνυμία Η αυτοπαθής αντωνυμία ο εαυτός μου δείχνει ένα πρόσωπο που είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος. Γεν. Κοιτάζουν μόνο τον εαυτό τους. Ονομ. Πρόσεχε τον εαυτό σου. Η αντωνυμία ο εαυτός μου αποτελείται: • από το οριστικό άρθρο ο. το οποίο κλίνεται όπως τα αρσενικά ουσιαστικά σε -ός. Ονομ. ο τον του τους των Ενικός aριθμός εαυτός μου / σου / του/ της /του εαυτό μας / σας / τους εαυτού Πληθυντικός aριθμός εαυτούς μας / σας / τους εαυτών 92 . • από τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική και στα τρία πρόσωπα στον ενικό και στον πληθυντικό. • από το ουσιαστικό εαυτός.

Ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας συμφωνεί σε γένος. Θέλουμε να μιλήσουμε για τη δουλειά μας και όχι για τους εαυτούς μας. -ο. αριθμό και πτώση. Οι χωρικοί έσβησαν μόνοι τους τη φωτιά. -η. γένος και αριθμό. μόνο ακολουθείται από τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. αριθμό και πρόσωπο με το υποκείμενο του ρήματος. Θέλουμε να μιλήσουμε για τη δουλειά μας και όχι για τον εαυτό μας. μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις ερωτηματικές αντωνυμίες. • Το μόνος. Ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε πρόσωπο. μόνο μου • Το ο ίδιος. η ίδια.μόνος μου. το ίδιο . Οι οριστικές αντωνυμίες είναι οι εξής: .9 Ο ενικός αριθμός του ο εαυτός μπορεί να χρησιμοποιηθεί και όταν τα πρόσωπα στα οποία αναφερόμαστε είναι περισσότερα από ένα. μόνη. -ο. μόνη μου. -α. Οι ερωτηματικές αντωνυμίες Όταν ζητάμε πληροφορίες για κάποιον ή για κάτι. το ίδιο έχει πάντοτε άρθρο και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. Οι οριστικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι κάποιος έκανε κάτι μόνος του. Ο Γιώργος δεν πηγαίνει το αυτοκίνητό του στο συνεργείο. χρησιμοποιούμε τις οριστικές αντωνυμίες. Συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε γένος. το φτιάχνει μόνος του. Αυτά δεν είναι φήμες∙ μας τα είπε ο ίδιος.ο ίδιος. η ίδια. 93 .

ποιο . Ποιος είναι ο αγαπημένος σου ηθοποιός. Ονομ. πόση. ποια. ποιο κλίνεται ως εξής: Θηλυκό Ενικός aριθμός ποιος ποια ποιον ποια ποιου/ποιανού ποιας/ποιανής Πληθυντικός aριθμός ποιες ποιοι ποιους ποιες ποιων ποιων Αρσενικό Ουδέτερο ποιο ποιο ποιου/ποιανού ποια ποια ποιων Ονομ. ποια. –ο. Γεν. Γεν. Η αντωνυμία αυτή δεν τονίζεται. Ο πληθυντικός χρησιμοποιείται για πράγματα που μπορούμε να απαριθμήσουμε. 94 . Ποιους είδες χτες. Τι είπες. πόσο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος.ποιος. Τι αγόρασες.πόσος. Πόση ζάχαρη θέλεις στον καφέ σου. πόσο • Η αντωνυμία τι είναι άκλιτη. πόση. • Το πόσος. –η. • Η αντωνυμία ποιος. Αιτ. Πόσες ταινίες είδες φέτος στο σινεμά. Ο ενικός αριθμός χρησιμοποιείται για να ρωτήσουμε για πράγματα που δεν μπορούμε να απαριθμήσουμε.τι .9 Οι ερωτηματικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . Αιτ. Πόσα παιδιά ήρθαν στο πάρτι χτες.

δείχνει αν το υποκείμενο αναφέρεται σ’ ένα ή σε περισσότερα πρόσωπα ή πράγματα. Ξέρει κολύμπι. οι οποίες μπαίνουν πριν από το ρήμα και χρησιμοποιούνται μόνο για να δοθεί έμφαση. Τα χαρακτηριστικά των ρημάτων είναι τα εξής: • • • • • • το πρόσωπο ο αριθμός η φωνή ο χρόνος η όψη η έγκλιση 10 Τα πρόσωπα και ο αριθμός Τα πρόσωπα και ο αριθμός δίνουν πληροφορίες για το υποκείμενο της πρότασης. αγαπώ). 95 .Τα ρήματα Τα ρήματα εκφράζουν δραστηριότητες (τρέχω. τα ρήματα έχουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά που φαίνονται στους διαφορετικούς τύπους που σχηματίζουν. Οι πληροφορίες αυτές φαίνονται στην κατάληξη του ρήματος. διαβάζω. Πέρα από τη σημασία του κάθε ρήματος ξεχωριστά. πεινάω. Φαίνονται επίσης στις προσωπικές αντωνυμίες. Ο αριθμός – ενικός και πληθυντικός. ο συνομιλητής του ή κάποιο τρίτο πρόσωπο που δεν συμμετέχει στη συζήτηση. μιλάω) ή καταστάσεις (κοιμάμαι. Διαβάζω ένα βιβλίο. Το πρόσωπο δείχνει αν το υποκείμενο του ρήματος είναι ο ομιλητής.

10 96 .

10 97 .

δηλαδή μια ομάδα ανθρώπων. Στον πληθυντικό αριθμό: • το πρώτο πρόσωπο (εμείς). βρίσκεται στην ενεργητική φωνή. αγαπώ. (= παίρνω τον μισθό μου από κάποιον) 98 . κοιμίζω Όταν το ρήμα έχει την κατάληξη -μαι. αυτή.10 Τα πρόσωπα είναι τρία. σηκώνω. αυτό). δηλαδή μια ομάδα ανθρώπων στους οποίους μιλάμε. Πληρώνω τους λογαριασμούς κάθε μήνα. ενοχλώ. αγαπιέμαι. Το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού το χρησιμοποιούμε επίσης για να μιλήσουμε ευγενικά σε κάποιον που δεν ξέρουμε καλά ή είναι πιο ηλικιωμένος από μας. αυτά). μεταξύ των οποίων είναι ο ομιλητής. την ενεργητική και την παθητική. • το δεύτερο πρόσωπο (εσύ). αυτές. ενοχλούμαι. δηλαδή ο συνομιλητής. • το δεύτερο πρόσωπο (εσείς). Πληρώνομαι την πρώτη του μηνός. βρίσκεται στην παθητική φωνή. δηλαδή το αντικείμενο ή το πρόσωπο για το οποίο μιλάμε. Όταν το ρήμα έχει την κατάληξη -ω/-ώ στο πρώτο ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα. • το τρίτο πρόσωπο (αυτός. Η φωνή Τα ρήματα έχουν συνήθως δύο φωνές. Στον ενικό αριθμό: • το πρώτο πρόσωπο (εγώ). • το τρίτο πρόσωπο (αυτοί. πού πήγατε το Σαββατοκύριακο. ενώ η παθητική φωνή δείχνει ότι το υποκείμενο επηρεάζεται από μια δραστηριότητα. Η φωνή φαίνεται στην κατάληξη του ρήματος. Κύριε Γιάννη. δηλαδή ο ομιλητής. δηλαδή τα αντικείμενα ή τα πρόσωπα για τα οποία μιλάμε. κοιμάμαι Η ενεργητική φωνή δείχνει συνήθως ότι το υποκείμενο κάνει κάτι ―πραγματοποιεί δηλαδή μια δραστηριότητα― ή βρίσκεται σε μια κατάσταση. σηκώνομαι.

Τα σκουπίδια μαζεύονται (από τους υπαλλήλους του δήμου) κάθε πρωί. Δείχνει: • ότι ένα πρόσωπο ή πράγμα επηρεάζεται από τη δραστηριότητα κάποιου άλλου (παθητική σημασία) Οι υπάλληλοι του δήμου μαζεύουν τα σκουπίδια κάθε πρωί. • ότι κάποιος κάνει κάτι στον εαυτό του (αυτοπαθής σημασία) 99 . η παθητική φωνή μπορεί να έχει διαφορετικές σημασίες.10 Ανάλογα με το ρήμα.

Η κόρη αγκαλιάζει τη μητέρα. Ο Γιώργος κυνηγάει τον Πέτρο.10 • ότι δύο ή περισσότερα πρόσωπα κάνουν κάτι το ένα στο άλλο (αλληλοπαθής σημασία). 100 . Η μητέρα αγκαλιάζει την κόρη. Η μητέρα και η κόρη αγκαλιάζονται. Στην περίπτωση αυτή το ρήμα είναι στον πληθυντικό αριθμό.

Ο Γιώργος.10 Ο Πέτρος κυνηγάει το Θανάση. 101 . ο Πέτρος και ο Θανάσης κυνηγιούνται. Ο Θανάσης κυνηγάει το Γιώργο.

ξέρω. μένω. 102 . λείπω. αργώ.10 Πολλά ρήματα έχουν μόνο ενεργητική φωνή (αναπνέω. νιώθω. μοιάζω. λάμπω. τρέχω. βγαίνω. κολυμπώ. βήχω. Μερικά ρήματα έχουν μόνο παθητική φωνή. φεύγω). Τα ρήματα αυτά είναι τα εξής: αγωνίζομαι αισθάνομαι απεχθάνομαι απογειώνομαι αποχωρίζομαι αρνούμαι αστειεύομαι ασχολούμαι αφηγούμαι βαριέμαι βιάζομαι γίνομαι δέχομαι διηγούμαι διαμαρτύρομαι ειρωνεύομαι εκδικούμαι εκμεταλλεύομαι εμπιστεύομαι εξελίσσομαι επισκέπτομαι εργάζομαι έρχομαι ερωτεύομαι εύχομαι θυμάμαι κάθομαι κατάγομαι κοιμάμαι λυπάμαι μιμούμαι ντρέπομαι ονειρεύομαι οργίζομαι παραιτούμαι παραπονιέμαι περιποιούμαι προσγειώνομαι προσεύχομαι ρεύομαι σέβομαι σιχαίνομαι σκέφτομαι στέκομαι συμπεριφέρομαι συνεννοούμαι υποπτεύομαι υπόσχομαι υποψιάζομαι φαίνομαι φημίζομαι φοβάμαι φτερνίζομαι χαίρομαι χασμουριέμαι χειρίζομαι χρειάζομαι Τα παραπάνω ρήματα έχουν ενεργητική σημασία. Ο Γιάννης εργάζεται στην τράπεζα (= Ο Γιάννης δουλεύει στην τράπεζα).

103 . δηλαδή μετά από τη στιγμή που μιλάμε Το πρωί ξύπνησα στις 7:00. Τώρα κάθομαι στο θρανίο μου.10 Ο χρόνος Ο χρόνος δείχνει αν η δραστηριότητα ή η κατάσταση που περιγράφει το ρήμα τοποθετείται: • στο παρόν. δηλαδή ταυτόχρονα με τη στιγμή που μιλάμε • στο παρελθόν. δηλαδή πριν από τη στιγμή που μιλάμε • στο μέλλον.

διαβάζω. που δηλώνεται με το θέμα του ενεστώτα. Έχουμε τρεις όψεις: • Την εξακολουθητική όψη. να διαβάζω 104 . θα διαβάζω. Η όψη Η όψη δείχνει τον τρόπο που ο ομιλητής περιγράφει τις διάφορες φάσεις μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης.10 Το βράδυ θα πάω σινεμά. διάβαζα.

θα διαβάσω.όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την εξέλιξη. . Κάθε Κυριακή πλένει το αυτοκίνητό του. δηλαδή τη μεσαία φάση μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης.όταν μιλάμε για την αόριστη επανάληψη μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης. διάβασα. όταν δηλαδή δεν μας ενδιαφέρει να απαριθμήσουμε πόσες φορές έγινε κάτι.όταν μιλάμε για μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση στο σύνολό της Χτες ο Πέτρος διάβασε ένα βιβλίο (ξέρουμε ότι ο Πέτρος χτες ξεκίνησε και τέλειωσε το διάβασμα ενός ολόκληρου βιβλίου).10 Χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική όψη: . Χτες ο Πέτρος διάβαζε ένα βιβλίο (δεν ξέρουμε πότε ο Πέτρος άρχισε να διαβάζει το βιβλίο και επίσης δεν ξέρουμε αν το τέλειωσε). που δηλώνεται με το θέμα του αορίστου. χωρίς να μας ενδιαφέρει η αρχή και το τέλος της.όταν η επανάληψη μιας κατάστασης είναι ορισμένη δραστηριότητας ή μιας Χτύπησε την πόρτα τρεις φορές. 105 . . Κάθε φορά που πήγαινε εκδρομή ερχόταν στο σπίτι άρρωστος. να διαβάσω Χρησιμοποιούμε τη συνοπτική όψη: . • Τη συνοπτική όψη.

Ας τραγουδήσουμε. Πηγαίνω στο σχολείο. Θέλω να παίξουμε. Να μην πας στο πάρτι! 106 . προτείνουμε. που δηλώνεται με έναν άκλιτο τύπο του ρήματος. ευχόμαστε ή φοβόμαστε κάτι. Η υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να και ας και ένα ρηματικό τύπο. έχω διαβάσει είχα διαβάσει θα έχω διαβάσει Χρησιμοποιούμε τη συντελεσμένη όψη για να τονίσουμε το αποτέλεσμα ενός ολοκληρωμένου γεγονότος. ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και το βοηθητικό ρήμα έχω. Ο Γιάννης δεν γύρισε ακόμα. Έχει πλέξει ένα πουλόβερ. Φοβάμαι να οδηγήσω στην Αθήνα. Οι αρνητικές προτάσεις στην οριστική σχηματίζονται με το δεν πριν από το ρήμα. για να εκφράσει μια επιθυμία ή για να ζητήσει από κάποιον να κάνει κάτι. Γύρω στις 12 είχα τελειώσει το διάβασμα και ετοιμαζόμουν να κοιμηθώ. • Οριστική Όταν θέλουμε να δώσουμε πληροφορίες για ένα γεγονός ή μία κατάσταση χρησιμοποιούμε την οριστική. Η έγκλιση και η τροπικότητα Ο ομιλητής χρησιμοποιεί τις διαφορετικές εγκλίσεις του ρήματος για να περιγράψει ένα πραγματικό γεγονός. Γύρισα στο σπίτι. Το μην μπαίνει ανάμεσα στα μόρια της υποτακτικής και το ρηματικό τύπο. χρησιμοποιούμε την υποτακτική. Οι αρνητικές προτάσεις σχηματίζονται με το μην.10 • Τη συντελεσμένη όψη. • Υποτακτική Όταν επιθυμούμε.

δηλαδή (να) μην + ρήμα. Μην φορέσεις αυτό το παντελόνι. 107 . χρησιμοποιούμε την προστακτική. Τα ρήματα αυτά τελειώνουν σε –ω. είναι αργά. Κλίση των ρημάτων: οι δύο συζυγίες Τα ρήματα ανάλογα με τον τρόπο που κλίνονται χωρίζονται σε δύο συζυγίες: Στην πρώτη συζυγία (Α΄ συζυγία) ανήκουν τα ρήματα που στο πρώτο ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της ενεργητικής φωνής τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. διαβάζω Στη δεύτερη συζυγία (Β΄ συζυγία) ανήκουν τα ρήματα που στο πρώτο ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της ενεργητικής φωνής τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή. Η άρνηση στην προστακτική εκφράζεται με προτάσεις σε υποτακτική. • Δυνητικές εκφράσεις Το μόριο θα του μέλλοντα και τα μόρια να και ας της υποτακτικής σε συνδυασμό με ορισμένους ρηματικούς τύπους της οριστικής χρησιμοποιούνται για να εκφράσουν ευχή. γράφω. Ας κέρδιζα το λαχείο! Θα έχει γυρίσει τώρα. Να μην ανοίγεις την πόρτα σε αγνώστους. πιθανότητα και δυνατότητα. πλέκω. Βγες έξω! Ανοίξτε τα βιβλία σας! Μάζεψε τα παιχνίδια σου! Η προστακτική δεν σχηματίζει αρνητικές προτάσεις.10 • Προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε ή να απαιτήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι. Μακάρι να έχω περάσει στις εξετάσεις.

έ-λυσ-α. λύθ-ηκα Στην Α΄ συζυγία το θέμα του αορίστου σχηματίζεται με βάση το θέμα του ενεστώτα. είτε με βάση το θέμα του αορίστου. Κάθε ρηματικός τύπος σχηματίζεται είτε με βάση το θέμα του ενεστώτα. 108 . ενώ της παθητικής φωνής με το –στ. Πρώτη ομάδα αγαπάω ή αγαπώ κολυμπάω ή κολυμπώ Δεύτερη ομάδα μπορώ αργώ Τα θέματα του ρήματος Το θέμα του ρήματος δείχνει την όψη. -ζ-.10 Τα ρήματα αυτά χωρίζονται σε δύο μικρότερες ομάδες. τα ρήματα σε –άω ή –ώ και τα ρήματα μόνο σε –ώ. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το -σ-. Ρήματα Α΄ συζυγίας Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε φωνήεν ή σε -ν-.ή με το –θ-. ακολουθώντας ορισμένους κανόνες. Το θέμα του αορίστου είναι διαφορετικό στην ενεργητική και στην παθητική φωνή. που δείχνει τη συνοπτική όψη. -θ-. Στη Β΄ συζυγία δεν υπάρχουν κανόνες σχηματισμού του θέματος του αορίστου από το θέμα του ενεστώτα. που δείχνει την εξακολουθητική όψη.

10 θέμα ενεστώτα θέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής -στ. -σκ-. θα σφιχτώ στηρίζω στήριξα. διδάχτηκα ψάχνω να ψάξω. ενώ της παθητικής φωνής με το –χτ-. -χν-. ακούστηκα ιδρύω θα ιδρύσω. -θ-στ-στ- Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε -κ-. -θπαραδείγματα ακούω άκουσα. θα ανοιχτώ βήχω έβηξα διδάσκω δίδαξα. να ψαχτώ σφίγγω θα σφίξω. να λυθώ κλείνω έκλεισα. πείστηκα αναγκάζω θα αναγκάσω. -χ-. -γ-. θα ιδρυθώ λύνω να λύσω. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το -ξ-. -γγκαι -ζ-.. κλείστηκα πείθω έπεισα.. θα αναγκαστώ φωνήεν -ν-θ-ζ- -σ- -στ. στηρίχτηκα 109 . να μπλεχτώ ανοίγω θα ανοίξω. θέμα ενεστώτα -κ-γ-χ-σκ-χν-γγ-ζ-ξ-χτθέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής παραδείγματα μπλέκω να μπλέξω.

ενώ της παθητικής φωνής με το –φτ-. θα γραφτώ βλάπτω θα βλάψω -ψ-. ενώ της παθητικής με το –ευτ-. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το θέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής θέμα ενεστώτα -π-β-ψ-φ-πτ-φτπαραδείγματα λείπω θα λείψω κρύβω έκρυψα. -β-. -φ. παντρεύτηκα 110 .10 Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε -π-.και -πτ-. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το –εψ-. κρύφτηκα γράφω θα γράψω. Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε –ευ-. θέμα ενεστώτα -ευθέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής -εψ-ευτ- παραδείγματα παντρεύω πάντρεψα.

θα διαιρεθώ μπόρεσα χώρεσα κρέμασα. θα γεννηθώ φόρεσα. πετάχτηκα θα φυλάξω. κεράστηκα τράβηξα. κρεμάστηκα να ξεχάσω.10 Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας σχηματίζουν το θέμα του αορίστου ως εξής: θέμα αορίστου ενεργητικής φωνής θέμα αορίστου παθητικής φωνής παραδείγματα αγάπησα. να καλεστώ θα διαιρέσω.και της παθητικής φωνής με το –ηθ-. θα χτυπηθώ να μετρήσω. να μετρηθώ πούλησα. 111 . φορέθηκα να καλέσω. να ξεχαστώ θα χαλάσω πέρασα. να βουτηχτώ βάστηξα. τραβήχτηκα θα φυσήξω να βουτήξω. θα απαντηθώ θα χτυπήσω. πουλήθηκα θα γεννήσω. κοιτάχτηκα -ησ- -ηθ- -εσ- -εθ-. βαστήχτηκα πέταξα. περάστηκα θα πεινάσω δίψασα κέρασα. ρωτήθηκα θα απαντήσω. θα φυλαχτώ κοίταξα. αγαπήθηκα ρώτησα. -εστ- -ασ- -αστ- -ηξ- -ηχτ- -αξ- -αχτ- Τα περισσότερα ρήματα της Β΄ συζυγίας σχηματίζουν το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής με το –ησ.

στο μόριο θα θα ξυπνήσω . το ε-.που προστίθεται στο ρήμα (αύξηση) γράφω έγραψα Η αύξηση χρησιμοποιείται για το σχηματισμό του αορίστου και του παρατατικού.στην κατάληξη του ρήματος ανοίγω άνοιξα . Χρόνος παρελθόν παρατατικός παρόν ενεστώτας μέλλον Όψη εξακολουθητικός εξακολουθητική μέλλοντας συνοπτικός αόριστος συνοπτική μέλλοντας συντελεσμένος υπερσυντέλικος παρακείμενος συντελεσμένη μέλλοντας Η όψη φαίνεται: .στο θέμα του ρήματος ανοίγω άνοιξα .στην αλλαγή της θέσης του τόνου διαβάζω διάβασα . προστίθεται στην αρχή τους μια επιπλέον συλλαβή.στη συλλαβή ε. στην 112 .10 Οι χρόνοι του ρήματος στην οριστική Στην οριστική ο χρόνος σε συνδυασμό με την όψη δημιουργούν τους χρόνους του ρήματος. Όταν τα ρήματα έχουν δύο συλλαβές.στο χρόνο του βοηθητικού ρήματος έχω παρόν: έχω παρελθόν: είχα πάει εκδρομή μέλλον: θα έχω .στους σχηματισμούς έχω/είχα/ θα έχω + ρηματικός τύπος έχω ανοίξει Ο χρόνος φαίνεται: .

αντ. υπ. έγραψα αλλά γράψαμε Τα ρήματα θέλω και ξέρω στον παρατατικό παίρνουν αύξηση το η-. Η Μαρία ετοιμάζεται για το σχολείο. Σε αυτή την περίπτωση το τελευταίο φωνήεν της πρόθεσης φεύγει.έγραφα περι. Η αύξηση δεν διατηρείται όταν το ρήμα έχει παραπάνω από δύο συλλαβές.έγραψα.έγραφα αντ. υπο-γράφω αντι-γράφω αλλά περι-γράφω υπ. εκτός από τις προθέσεις περί και προ. βάζουμε την αύξηση ε. 113 . • που αποτελεί συνήθεια ή είναι μια γενική αλήθεια Πάντα πλένω τα χέρια μου πριν το φαγητό.ανάμεσα στην πρόθεση και το ρήμα. Η γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο. περι. αλλά εξακολουθεί στο παρόν Γράφει αυτό το βιβλίο εδώ και δύο χρόνια.έγραψα.έγραφα Ο ενεστώτας Χρησιμοποιούμε τον ενεστώτα για να μιλήσουμε για ένα γεγονός ή μια κατάσταση: • που συμβαίνει την ώρα που μιλάμε Ο Γιάννης βλέπει τηλεόραση.έγραψα. ξέρω θέλω ήξερα ήθελα Για να σχηματίσουμε τον αόριστο και τον παρατατικό πολλών ρημάτων που είναι σύνθετα με προθέσεις. Εργάζεται σε αυτή την εταιρία από το 1996.10 οποία μπαίνει ο τόνος. • που άρχισε στο παρελθόν.

10 Για να σχηματίσουμε τον ενεστώτα: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα δέναγαπενοχλ• Προσθέτουμε τις καταλήξεις του ενεστώτα δέν -ομαι δέν –ω αγαπ –άω / -ώ αγαπ -ιέμαι ενοχλ –ώ ενοχλ -ούμαι Η ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Ενικός δένω δένεις δένει Πληθυντικός δένουμε δένετε δένουν(ε) Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Πρώτη ομάδα αγαπάω / αγαπώ αγαπάς αγαπάει / αγαπά αγαπάμε αγαπάτε αγαπούν / αγαπάνε Δεύτερη ομάδα ενοχλώ ενοχλείς ενοχλεί ενοχλούμε ενοχλείτε ενοχλούν(ε) 114 .

λέ-γ-ομαι Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Πρώτη ομάδα αγαπιέμαι αγαπιέσαι αγαπιέται αγαπιόμαστε αγαπιέστε / αγαπιόσαστε αγαπιούνται Δεύτερη ομάδα ενοχλούμαι ενοχλείσαι ενοχλείται ενοχλούμαστε ενοχλείστε ενοχλούνται 115 .10 Τα ρήματα ακούω. κλαίω. λέω. κλαίω και καίω σχηματίζουν τον ενεστώτα της παθητικής φωνής με ένα –γ. φταίω. λέω. πάω. τρώω.πριν την κατάληξη –ομαι. τρώω. καίω και σπάω κλίνονται με διαφορετικό τρόπο: ακούω ακούς ακούει ακούμε ακούτε ακούν(ε) τρώω τρως τρώει τρώμε τρώτε τρώνε κλαίω κλαις κλαίει κλαίμε κλαίτε κλαίνε πάω πας πάει πάμε πάτε πάνε Η παθητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: πλένομαι πλένεσαι πλένεται πλενόμαστε πλένεστε / πλενόσαστε πλένονται Τα ρήματα ακούω.

δηλαδή τα κοιμάμαι. Χθες το βράδυ είδα μια ωραία ταινία στην τηλεόραση.10 Τα ρήματα σε –άμαι. θυμάμαι και λυπάμαι κλίνονται με διαφορετικό τρόπο: κοιμάμαι κοιμάσαι κοιμάται κοιμόμαστε κοιμάστε / κοιμόσαστε κοιμούνται Ο αόριστος Όταν θέλουμε να περιγράψουμε στο σύνολό της μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση που τοποθετείται στο παρελθόν. Χάθηκε ο σκύλος μας. Η ενεργητική φωνή Για να σχηματίσουμε τον αόριστο ακολουθούμε τρεις κανόνες: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής: αγορασαγοράζω κρυψκρύβω ρωτησρωτάω • Βάζουμε τις καταλήξεις του αορίστου: αγορασ-α κρυψ-α ρωτησ-α • Βάζουμε τον τόνο στην τρίτη συλλαβή από το τέλος: αγόρασα ρώτησα 116 . φοβάμαι. χρησιμοποιούμε τον αόριστο.

μπροστά από το θέμα. έ-κρυψα Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Α΄ συζυγία έλυσα έλυσες έλυσε λύσαμε λύσατε έλυσαν/λύσανε άνοιξα άνοιξες άνοιξε ανοίξαμε ανοίξατε άνοιξαν /ανοίξανε Β΄ συζυγία τραγούδησα τραγούδησες τραγούδησε τραγουδήσαμε τραγουδήσατε τραγούδησαν/ τραγουδήσανε Η παθητική φωνή Ο αόριστος της παθητικής φωνής αποτελείται από: • το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής • το –ηκ– • τις καταλήξεις του αορίστου της παθητικής φωνής Α΄ συζυγία 117 .10 Όταν το ρήμα έχει μόνο δύο συλλαβές και δεν υπάρχει συλλαβή για να μπει ο τόνος. προσθέτουμε μια τρίτη συλλαβή. το ε-.

έτσι και στον αόριστο της παθητικής φωνής ο τόνος βρίσκεται πάντα στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.10 Β΄ συζυγία Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία σηκώθηκα σηκώθηκες σηκώθηκε σηκωθήκαμε σηκωθήκατε σηκώθηκαν/ σηκωθήκανε Β΄ συζυγία αγαπήθηκα αγαπήθηκες αγαπήθηκε αγαπηθήκαμε αγαπηθήκατε αγαπήθηκαν/ αγαπηθήκανε Όπως και στον αόριστο της ενεργητικής φωνής. 118 .

προσθέτουμε μια τρίτη συλλαβή. χρησιμοποιούμε τον παρατατικό. πριν από το θέμα. Πέρσι πήγαινε στη Θεσσαλονίκη κάθε μήνα. το ε-. Ο παρατατικός χρησιμοποιείται με επιρρήματα που δείχνουν διάρκεια και επανάληψη όπως τα παρακάτω: κάθε μέρα/ μήνα/ χρόνο όλο το πρωί / το βράδυ / το χρόνο συνέχεια πάντα συχνά τακτικά σπάνια Η ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε τον παρατατικό ακολουθούμε δύο κανόνες: • Στο θέμα του ενεστώτα προσθέτουμε τις καταλήξεις του παρατατικού: λύνω λυνλυν-α χορευχορευ-α χορεύω • Βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή: χόρευα Όταν το ρήμα έχει μόνο δύο συλλαβές και δεν υπάρχει συλλαβή για να μπει ο τόνος.10 Ο παρατατικός Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα ή κατάσταση που βρισκόταν σε εξέλιξη ή που επαναλαμβανόταν τακτικά στο παρελθόν. έ-λυνα 119 . Χθες έπαιζα στην αυλή όλη την ημέρα.

10 Ο παρατατικός έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον αόριστο: αγόραζα αγόραζες αγόραζε αγοράζαμε αγοράζατε αγόραζαν / αγοράζανε Τα ρήματα ακούω. τρώω. κλαίω. λέω. καίω σχηματίζουν τον παρατατικό με ένα -γ. φταίω.πριν την κατάληξη: άκουγα έτρωγα έλεγα έκλαιγα έφταιγα έκαιγα Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Ο παρατατικός των ρημάτων της Β΄ συζυγίας αποτελείται από: • το θέμα του ενεστώτα • το -ούσ• τις καταλήξεις του παρατατικού 120 .

10 Ο παρατατικός έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον αόριστο. Ο παρατατικός αυτός κλίνεται όπως ο αόριστος˙ ο τόνος δηλαδή βρίσκεται πάντα στην τρίτη από το τέλος συλλαβή: μίλαγα μίλαγες μίλαγε μιλάγαμε μιλάγατε μίλαγαν / μιλάγανε 121 . αλλά ο τόνος βρίσκεται στην ίδια συλλαβή σε όλα τα πρόσωπα (πάνω στο -ού-): Πρώτη ομάδα αγαπούσα αγαπούσες αγαπούσε αγαπούσαμε αγαπούσατε αγαπούσαν(ε) Δεύτερη ομάδα ενοχλούσα ενοχλούσες ενοχλούσε ενοχλούσαμε ενοχλούσατε ενοχλούσαν(ε) Στον καθημερινό λόγο τα ρήματα της πρώτης ομάδας σχηματίζουν τον παρατατικό με το θέμα του ενεστώτα και το -αγα . Ο Γιάννης μίλαγε συνέχεια μέσα στην τάξη.

Κλίνεται ως εξής: Β΄ συζυγία Δεύτερη ομάδα κινούμουν κινούσουν κινούνταν κινούμασταν κινούσασταν κινούνταν 122 . Α΄ συζυγία πλενόμουν πλενόσουν πλενόταν πλενόμασταν πλενόσασταν πλένονταν / πλενόντουσαν Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα αγαπιόμουν αγαπιόσουν αγαπιόταν αγαπιόμασταν αγαπιόσασταν αγαπιόνταν/ αγαπιόντουσαν Ο παρατατικός των ρημάτων της δεύτερης ομάδας δεν χρησιμοποιείται πολύ συχνά.10 Η παθητική φωνή Ο παρατατικός σχηματίζεται με το θέμα του ενεστώτα και τις καταλήξεις του παρατατικού της παθητικής φωνής.

Αύριο θα καθαρίσω το δωμάτιό μου. χρησιμοποιούμε το συνοπτικό μέλλοντα.10 Ο παρατατικός των ρημάτων σε –άμαι σχηματίζεται και κλίνεται όπως ο παρατατικός των ρημάτων της Α΄ συζυγίας.το μόριο θα . ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και τις καταλήξεις του ενεστώτα ρημάτων όπως το γράφω (ενεργητική φωνή. κοιμάμαι κοιμόμουν Ο συνοπτικός μέλλοντας Όταν θέλουμε να περιγράψουμε στο σύνολό της μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση που τοποθετείται στο μέλλον. Η ενεργητική φωνή Ο συνοπτικός μέλλοντας αποτελείται από: . Α΄ συζυγία) Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία θα δέσω θα δέσεις θα δέσει θα δέσουμε θα δέσετε θα δέσουν(ε) Β΄ συζυγία θα πετάξω θα πετάξεις θα πετάξει θα πετάξουμε θα πετάξετε θα πετάξουν(ε) 123 .ένα ρηματικό τύπο.

θα ανεβώ.το μόριο θα . ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και τις καταλήξεις του ενεστώτα ρημάτων όπως το ενοχλώ (ενεργητική φωνή. θα βγω. θα βρω) κλίνονται ως εξής: θα δω θα δεις θα δει θα δούμε θα δείτε θα δουν/δούνε Η παθητική φωνή Ο συνοπτικός μέλλοντας της παθητικής φωνής αποτελείται από: . θα δω. θα μπω.ένα ρηματικό τύπο. θα κατεβώ. δεύτερη ομάδα της Β΄ συζυγίας) Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία θα σηκωθώ θα σηκωθείς θα σηκωθεί θα σηκωθούμε θα σηκωθείτε θα σηκωθούν(ε) Β΄ συζυγία θα αγαπηθώ θα αγαπηθείς θα αγαπηθεί θα αγαπηθούμε θα αγαπηθείτε θα αγαπηθούν(ε) 124 .10 Τα ανώμαλα ρήματα που στο μέλλοντα τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή (θα πω.

10 Στο λόγο ο συνοπτικός μέλλοντας είναι πολύ πιο συνηθισμένος από τον εξακολουθητικό μέλλοντα. θα ντύνομαι Ο εξακολουθητικός μέλλοντας χρησιμοποιείται με επιρρήματα που δείχνουν διάρκεια και επανάληψη όπως τα παρακάτω: κάθε μέρα/ μήνα/ χρόνο όλο το πρωί / το βράδυ / το χρόνο συνέχεια πάντα συχνά τακτικά σπάνια 125 . Για να σχηματίσουμε το χρόνο αυτό χρησιμοποιούμε το θα και τον ενεστώτα των ρημάτων. Θα παίζω όλο το καλοκαίρι. θα τραβάω. χρησιμοποιούμε τον εξακολουθητικό μέλλοντα. θα κοιμάμαι. Ο εξακολουθητικός μέλλοντας Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια πράξη που θα γίνεται συνέχεια ή τακτικά στο μέλλον. θα ανοίγω.

(δηλαδή υπάρχει κρέας με μακαρόνια για να φάμε) Έχουν γραφτεί ολόκληρες βιβλιοθήκες για το έγκλημα αυτό. και τα 126 .10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία θα δένω θα δένεις θα δένει θα δένουμε θα δένετε θα δένουν(ε) Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα θα αγαπάω / θα αγαπώ θα αγαπάς θα αγαπάει / θα αγαπά θα αγαπάμε θα αγαπάτε θα αγαπούν / θα αγαπάνε Δεύτερη ομάδα θα ενοχλώ θα ενοχλείς θα ενοχλεί θα ενοχλούμε θα ενοχλείτε θα ενοχλούν(ε) Παθητική φωνή Α΄ συζυγία θα πλένομαι θα πλένεσαι θα πλένεται θα πλενόμαστε θα πλένεστε / θα πλενόσαστε θα πλένονται θα αγαπιέμαι θα αγαπιέσαι θα αγαπιέται θα αγαπιόμαστε θα αγαπιέστε / θα αγαπιόσαστε θα αγαπιούνται Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα Δεύτερη ομάδα θα ενοχλούμαι θα ενοχλείσαι θα ενοχλείται θα ενοχλούμαστε θα ενοχλείστε θα ενοχλούνται Ο παρακείμενος Ο παρακείμενος χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να μιλήσουμε: • για μια δραστηριότητα που ολοκληρώθηκε αποτελέσματά της ισχύουν στο παρόν Έχω μαγειρέψει κρέας με μακαρόνια.

γράφω διαβάζω έχω γράψ . χωρίς τόνο. Δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον παρακείμενο όταν στην πρόταση υπάρχουν λέξεις ή φράσεις που δείχνουν πότε ακριβώς έγινε κάτι. Στην ενεργητική φωνή ο άκλιτος ρηματικός τύπος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής και την κατάληξη -ει. Χθες πήγαμε σινεμά (και όχι έχουμε πάει) Ο παρακείμενος σχηματίζεται με το έχω στον ενεστώτα και έναν άκλιτο ρηματικό τύπο. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή έχω έχεις έχει αγαπήσει έχουμε έχετε έχουν(ε) Παθητική φωνή έχω έχεις έχει έχουμε έχετε έχουν(ε) αγαπηθεί 127 .ει έχω διαβάσ . σηκώνομαι αγαπιέμαι έχω σηκωθ – εί έχω αγαπηθ – εί Ο παρακείμενος κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία.10 • για μια εμπειρία που είχαμε στο παρελθόν Έχω φάει παγωτό με γεύση μπανάνα.ει Στην παθητική φωνή ο άκλιτος ρηματικός τύπος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής και την κατάληξη -εί με τόνο. Σε αυτή την περίπτωση χρησιμοποιούμε τον αόριστο. Δεν έχω βρεθεί ποτέ σε τέτοια θέση. Ο Γιάννης έχει πάει πολλές φορές στη Θάσο.

με τον οποίο σχηματίζεται και ο παρακείμενος.10 Στη θέση του παρακείμενου μπορούμε πολλές φορές να χρησιμοποιήσουμε τον αόριστο. Έχεις καθαρίσει το δωμάτιό σου. Υπερσυντέλικος παρελθόν παρόν μέλλον Η Μαρία είχε φύγει. Όταν γύρισαν οι γονείς του. Αντίθετα. σε πολλές προτάσεις ο παρακείμενος δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον αόριστο. πριν έρθει ο Γιώργος. Ο υπερσυντέλικος Ο υπερσυντέλικος μιλήσουμε: χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να • για μια δραστηριότητα που ολοκληρώθηκε στο παρελθόν πριν από μια άλλη δραστηριότητα που και αυτή συνέβη στο παρελθόν. γράφω διαβάζω σηκώνομαι αγαπιέμαι είχα γράψ– ει είχα διαβάσ – ει είχα σηκωθ – εί είχα αγαπηθ – εί 128 . Ο πατέρας του είχε παντρευτεί νέος και είχε αποκτήσει τρία παιδιά. ο Γιάννης είχε διαβάσει τα μαθήματά του. Καθάρισες το δωμάτιό σου. • για μια δραστηριότητα που έγινε στο μακρινό παρελθόν Είχα βρει κάποτε στο δρόμο ένα πορτοφόλι. Σχηματίζεται με το έχω σε παρατατικό και τον άκλιτο ρηματικό τύπο σε -ει / -εί. χωρίς μεγάλη διαφορά στη σημασία. Όταν έφτασε η βοήθεια. το πλοίο είχε βυθιστεί.

10 Κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία. Η κυβέρνηση ελπίζει ότι μέχρι το τέλος του χρόνου θα έχει λυθεί το πρόβλημα. Σχηματίζεται με το έχω στο μέλλοντα και τον άκλιτο ρηματικό τύπο σε -ει / -εί. Συντελεσμένος μέλλοντας παρελθόν παρόν μέλλον Μέχρι τη μέρα των εξετάσεων θα έχω διαβάσει πολύ. με τον οποίο σχηματίζονται ο παρακείμενος και ο υπερσυντέλικος. Ως την ώρα του φαγητού θα έχουμε γυρίσει από τη θάλασσα. γράφω διαβάζω σηκώνομαι αγαπιέμαι θα έχω γράψ– ει θα έχω διαβάσ – ει θα έχω σηκωθ – εί θα έχω αγαπηθ – εί 129 . στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή είχα είχες είχε αγαπήσει είχαμε είχατε είχαν(ε) Παθητική φωνή είχα είχες είχε είχαμε είχατε είχαν(ε) αγαπηθεί Ο συντελεσμένος μέλλοντας Ο συντελεσμένος μέλλοντας χρησιμοποιείται για να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα που θα ολοκληρωθεί πριν από μία άλλη στο μέλλον.

• Ο τύπος της υποτακτικής να + ρήμα χρησιμοποιείται τις περισσότερες φορές μετά από ορισμένα ρήματα ή εκφράσεις: Θέλω να έρθω στο χορό. Να μη βγεις στην αυλή.εκφράζει προσταγή ή προτροπή Να φας το φαγητό σου αμέσως! Ας πάμε σινεμά απόψε.10 Κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία. Απαγορεύεται να μιλάμε στον οδηγό. 130 . να πάμε εκδρομή! Μακάρι να έχει γυρίσει! . χρησιμοποιούμε την υποτακτική. • Η υποτακτική μπορεί να χρησιμοποιείται μόνη της στην πρόταση (και με το μόριο να και με το μόριο ας). Άρχισε να λέει ιστορίες. ευχόμαστε ή φοβόμαστε κάτι. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή θα έχω θα έχεις θα έχει γράψει θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Παθητική φωνή θα έχω θα έχεις θα έχει γραφτεί θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Η υποτακτική Όταν επιθυμούμε. προτείνουμε. Πρέπει να μαζέψουμε τα παιχνίδια μας. Είναι δύσκολο να θυμάμαι όλους τους κανόνες. Σε αυτή την περίπτωση: . Η υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να και ας και ένα ρηματικό τύπο.εκφράζει ευχή Μακάρι να περάσω στις εξετάσεις! Ας μη βρέξει αύριο.

Οι ρηματικοί της τύποι σχηματίζονται μόνο με βάση την όψη. Να βγω λίγο έξω. Η υποτακτική δεν έχει χρόνο. Τα πιο συχνά από αυτά είναι τα εξής: πάω αργώ ετοιμάζομαι βιάζομαι κοντεύω περιμένω ακόμη παρά λίγο παρά τρίχα είναι η σειρά μου είναι ώρα δεν βλέπω την ώρα 131 . χωρίς να μας ενδιαφέρει η διάρκειά της. Πρέπει να γράψω αυτή την πρόταση δέκα φορές. Να πάμε σινεμά απόψε. Αποφάσισα να αλλάξω δουλειά. ή όταν η επανάληψη της δραστηριότητας είναι ορισμένη. Μετά από ορισμένα ρήματα και εκφράσεις βάζουμε μόνο συνοπτική υποτακτική.10 .τη χρησιμοποιούμε σε ερωτήσεις για να εκφράσουμε απορία. να πάρουμε άδεια για κάτι ή να προτείνουμε κάτι Πού να πήγε ο Γιώργος. Όψη συνοπτική εξακολουθητική συντελεσμένη Έγκλιση συνοπτική υποτακτική εξακολουθητική υποτακτική συντελεσμένη υποτακτική Η συνοπτική υποτακτική Η συνοπτική υποτακτική χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα στο σύνολό της.

Στο λόγο η συνοπτική υποτακτική είναι πολύ πιο συνηθισμένη από την εξακολουθητική υποτακτική. Δεν θα αργήσω να φύγω.10 Γλίστρησε και πήγε να πέσει. ο οποίος βασίζεται στο θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής. Βράδιασε και ακόμη να γυρίσει. Αχ! Παραλίγο να πέσω. 132 . Η συνοπτική υποτακτική μοιάζει με το συνοπτικό μέλλοντα της ενεργητικής φωνής. μόνο που στην θέση του θα υπάρχει το να. Ενεργητική φωνή Η συνοπτική υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. Σήμερα είναι η σειρά σου να πας βόλτα το σκύλο.

ο οποίος βασίζεται στο θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής. Η συνοπτική υποτακτική κλίνεται ως εξής: Α΄ συζυγία να σηκωθώ να σηκωθείς να σηκωθεί να σηκωθούμε να σηκωθείτε να σηκωθούν(ε) Β΄ συζυγία να αγαπηθώ να αγαπηθείς να αγαπηθεί να αγαπηθούμε να αγαπηθείτε να αγαπηθούν(ε) 133 . μόνο που στη θέση του θα υπάρχει το να.10 Η συνοπτική υποτακτική κλίνεται ως εξής: Α΄ συζυγία να δέσω να δέσεις να δέσει να δέσουμε να δέσετε να δέσουν(ε) Β΄ συζυγία να πετάξω να πετάξεις να πετάξει να πετάξουμε να πετάξετε να πετάξουν(ε) Παθητική φωνή Η συνοπτική υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. Η συνοπτική υποτακτική μοιάζει με το συνοπτικό μέλλοντα της παθητικής φωνής.

να ντύνομαι βλέπω ακούω φαίνομαι δείχνω μαθαίνω ξέρω 134 . να κοιμάμαι. Αυτά τα ρήματα είναι τα εξής: ευχαριστιέμαι στενοχωριέμαι χαίρομαι με εκνευρίζει μου αρέσει κουράζομαι αρχίζω ξεκινάω συνεχίζω εξακολουθώ σταματάω παύω συνηθίζω Μου αρέσει να παίζω μπάσκετ. Η εξακολουθητική υποτακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο στα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή. Είδα τη Μαρία να κλαίει. Για να τη σχηματίσουμε χρησιμοποιούμε το να και τον ενεστώτα των ρημάτων. ή για μια δραστηριότητα που επαναλαμβάνεται. Μετά από ορισμένα ρήματα βάζουμε μόνο εξακολουθητική υποτακτική. Υπόσχομαι να σου τηλεφωνώ κάθε μέρα.10 Η εξακολουθητική υποτακτική Χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική υποτακτική για μια δραστηριότητα που θέλουμε να τονίσουμε τη διάρκειά της. να αγαπάω. να ακούω. Άρχισε να δουλεύει σε αυτή την επιχείρηση πριν από δύο μήνες.

να έχω ακούσει. Για να τη σχηματίσουμε χρησιμοποιούμε το να και τον παρακείμενο των ρημάτων. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή. να έχω αγαπήσει. Να έχεις τελειώσει μέχρι το μεσημέρι! Η συντελεσμένη υποτακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο στα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας.10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία να δένω να δένεις να δένει να δένουμε να δένετε να δένουν(ε) Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να αγαπάω / να αγαπώ να αγαπάς να αγαπάει / αγαπά Δεύτερη ομάδα να ενοχλώ να ενοχλείς να ενοχλεί να αγαπάμε να ενοχλούμε να αγαπάτε να ενοχλείτε να αγαπούν / να αγαπάνε να ενοχλούν(ε) Παθητική φωνή Α΄ συζυγία να πλένομαι να πλένεσαι να πλένεται να πλενόμαστε να πλένεστε / να πλενόσαστε να πλένονται Πρώτη ομάδα να αγαπιέμαι να αγαπιέσαι να αγαπιέται να αγαπιόμαστε να αγαπιέστε / να αγαπιόσαστε να αγαπιούνται Β΄ συζυγία Δεύτερη ομάδα να ενοχλούμαι να ενοχλείσαι να ενοχλείται να ενοχλούμαστε να ενοχλείστε να ενοχλούνται Η συντελεσμένη υποτακτική Χρησιμοποιούμε τη συντελεσμένη υποτακτική για να τονίσουμε το αποτέλεσμα μιας δραστηριότητας. να έχω ντυθεί 135 . να έχω κοιμηθεί.

• για να δώσουμε μια συμβουλή Πλένετε πάντα τα λαχανικά με πολύ νερό.10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία να έχω δέσει να έχεις δέσει να έχει δέσει να έχουμε δέσει να έχετε δέσει να έχουν δέσει Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να έχω αγαπήσει να έχεις αγαπήσει να έχει αγαπήσει Δεύτερη ομάδα να έχω ενοχλήσει να έχεις ενοχλήσει να έχει ενοχλήσει να έχουμε αγαπήσει να έχουμε ενοχλήσει να έχετε αγαπήσει να έχετε ενοχλήσει να έχουν αγαπήσει να έχουν ενοχλήσει Παθητική φωνή Α΄ συζυγία να έχω πλυθεί να έχεις πλυθεί να έχει πλυθεί να έχουμε πλυθεί να έχετε πλυθεί να έχουν πλυθεί Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να έχω αγαπηθεί να έχεις αγαπηθεί να έχει αγαπηθεί Δεύτερη ομάδα να έχω ενοχληθεί να έχεις ενοχληθεί να έχει ενοχληθεί να έχουμε αγαπηθεί να έχουμε ενοχληθεί να έχετε αγαπηθεί να έχετε ενοχληθεί να έχουν αγαπηθεί να έχουν ενοχληθεί Η προστακτική Η προστακτική χρησιμοποιείται: • για να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι ή να δώσουμε μια διαταγή Άνοιξε το παράθυρο. 136 . Σηκωθείτε. Είναι ώρα για το σχολείο. • για να δώσουμε μια οδηγία Ρίξτε σε ένα μπολ το λάδι και το λεμόνι και ανακατέψτε τα.

10 Τη βρίσκουμε μόνο στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού και του πληθυντικού αριθμού. Οι τύποι της σχηματίζονται μόνο με βάση την εξακολουθητική και τη συνοπτική όψη. προσεξπροσέχω λυσλύνω φορεσφοράω • Προσθέτουμε τις καταλήξεις της προστακτικής. Η προστακτική δεν έχει χρόνο. Ενεργητική φωνή Η συνοπτική προστακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας. -ε για τον ενικό και -τε για τον πληθυντικό.ε φορεσ . Όψη συνοπτική εξακολουθητική Έγκλιση συνοπτική προστακτική εξακολουθητική προστακτική Η συνοπτική προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι αυτή τη στιγμή ή για ορισμένες φορές.τε 137 .ε λυσ .τε λυσ .τε φορεσ . χρησιμοποιούμε τη συνοπτική προστακτική. Ενικός προσεξ .ε Πληθυντικός προσεξ . Για να τη σχηματίσουμε: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής. Άνοιξε την πόρτα. Γράψε πέντε φορές τη λέξη «οικογένεια».

Ενικός πρόσεξε λύσε φόρεσε Πληθυντικός προσέξτε λύστε φορέστε 138 . βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή. αν το ρήμα έχει πάνω από δύο συλλαβές. Στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού βάζουμε πάντα τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή.10 • Στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού.

10 Μερικά ρήματα σχηματίζουν τη συνοπτική προστακτική με διαφορετικό τρόπο: Ενεστώτας ανεβαίνω αφήνω βγαίνω βρίσκω έρχομαι κάθομαι κατεβαίνω λέω μπαίνω πίνω τρώω Συνοπτική προστακτική ανέβα – ανεβείτε άσε / άφησε – αφήστε βγες .μπείτε πιες .πείτε μπες .βγείτε βρες . Για να τη σχηματίσουμε: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής για τον ενικό και το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής για τον πληθυντικό αριθμό.βρείτε έλα . Ενικός ντυσπαντρεψτραβηξκρατησΠληθυντικός ντυθπαντρευττραβηχτκρατηθ- 139 .καθίστε κατέβα .κατεβείτε πες .πιείτε φάε .ελάτε κάθισε / κάτσε .φάτε Παθητική φωνή Η συνοπτική προστακτική της παθητικής φωνής σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας.

ειτε κρατηθ.ου τραβηξ. Ενικός ντυσ. Κράτα αυτή τη φωτογραφία για να με θυμάσαι.ου κρατησ. Ενικός ντύσου παντρέψου τραβήξου κρατήσου Πληθυντικός ντυθείτε παντρευτείτε τραβηχτείτε κρατηθείτε Η εξακολουθητική προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι συνέχεια ή πολλές φορές.ειτε • Βάζουμε πάντα τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. Πίνε πολλούς χυμούς γιατί κάνουν καλό στην υγεία. χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική προστακτική. 140 .ειτε παντρευτ. ή Κράτησε αυτή τη φωτογραφία για να με θυμάσαι. κυρίως στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού. Σε αυτές τις περιπτώσεις η εξακολουθητική προστακτική δείχνει πιο έντονη προσταγή και είναι λιγότερο ευγενική. Μερικές φορές η εξακολουθητική προστακτική χρησιμοποιείται στη θέση της συνοπτικής προστακτικής. ή Φάε το φαγητό σου γιατί θα κρυώσει.10 • Βάζουμε την κατάληξη –ου στον ενικό και την κατάληξη –ειτε στον πληθυντικό αριθμό.ειτε τραβηχτ.ου παντρεψ.ου Πληθυντικός ντυθ. Τρώγε το φαγητό σου γιατί θα κρυώσει.

Στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.ετε • Στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού.ε Πληθυντικός πιν . πινπίνω αγοραζαγοράζω • Προσθέτουμε την κατάληξη –ε για το δεύτερο πρόσωπο του ενικού και την κατάληξη –ετε για το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού.10 Ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε την εξακολουθητική προστακτική ακολουθούμε τους εξής κανόνες: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα. Ενικός πιν .ε αγοραζ . αν το ρήμα έχει πάνω από δύο συλλαβές.ετε αγοραζ . Ενικός πίνε αγόραζε Πληθυντικός πίνετε αγοράζετε 141 . ο τόνος ανεβαίνει στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.

είτε Χρησιμοποιείτε τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Ενικός Πληθυντικός χρησιμοποι . προσθέτουμε στο θέμα του ενεστώτα την κατάληξη -είτε. αγαπάω/-ώ αγαπ• Προσθέτουμε την κατάληξη -α για το δεύτερο πρόσωπο του ενικού και την κατάληξη -άτε για το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού αριθμού.ατε • Βάζουμε τον τόνο και στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού και στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. Ενικός αγάπα Πληθυντικός αγαπάτε Τα ρήματα της δεύτερης ομάδας δεν σχηματίζουν την εξακολουθητική προστακτική στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού.α Πληθυντικός αγαπ . Για να το σχηματίσουμε.10 Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε την εξακολουθητική προστακτική των ρημάτων της πρώτης ομάδας: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα. 142 . Ο τόνος μπαίνει πάντα στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. αλλά μόνο στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού. Ενικός αγαπ .

Ευχή Μπορούμε να εκφράσουμε μια ευχή χρησιμοποιώντας τα μόρια να και ας σε συνδυασμό με τον παρατατικό. εκτός από το μέλλοντα. Οι εκφράσεις αυτές σχηματίζονται με τα μόρια θα. τον αόριστο και τον υπερσυντέλικο. Να κέρδιζα το λαχείο! Το να ή ας + αόριστος ή παρακείμενος εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που τοποθετείται στο παρελθόν. Ανάλογα με το χρόνο που χρησιμοποιείται. Στην παθητική φωνή χρησιμοποιούμε τους τύπους του δεύτερου ενικού και πληθυντικού προσώπου της εξακολουθητικής υποτακτικής.10 Παθητική φωνή Εξακολουθητική προστακτική έχει μόνο η ενεργητική φωνή. ο ομιλητής παρουσιάζει ένα γεγονός σαν σχεδόν σίγουρο. να και ας και τους τύπους όλων των χρόνων της οριστικής. Να ντύνεσαι καλά όταν κάνει κρύο. αλλά που ο ομιλητής δεν ξέρει αν έχει πραγματοποιηθεί ή όχι. σαν δύσκολο να πραγματοποιηθεί και σαν αντίθετο ενός πραγματικού γεγονότος. Παράλληλα εκφράζει ευχή ή πιθανότητα. Μακάρι να κέρδισε η ομάδα μου! Ας έχει κερδίσει η ομάδα μου! Το να ή ας + υπερσυντέλικος εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που είναι το αντίθετο ενός πραγματικού γεγονότος. Οι δυνητικές εκφράσεις Οι δυνητικές εκφράσεις δείχνουν ότι ο ομιλητής κάνει μια εκτίμηση για τις πιθανότητες πραγματοποίησης ενός γεγονότος ή μιας κατάστασης. Να είχε κερδίσει η ομάδα μου! 143 . Το να ή ας + παρατατικός εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που είναι δύσκολο να πραγματοποιηθεί.

Για να γράψει τόσο καλά στις εξετάσεις θα διάβασε πολύ.στο παρόν Κάνει πολύ κρύο. . Θα χιονίζει τώρα στο χωριό. . Θα είστε στο σπίτι το βράδυ. Το ρήμα είμαι Το ρήμα είμαι έχει τρεις χρόνους: ενεστώτα. Eνεστώτας είμαι είσαι είναι είμαστε είστε / είσαστε είναι Παρατατικός ήμουν(α) ήσουν(α) ήταν(ε) ήμαστε / ήμασταν ήσαστε / ήσασταν ήταν(ε) Μέλλοντας θα είμαι θα είσαι θα είναι θα είμαστε θα είστε / είσαστε θα είναι Τι ώρα είναι.10 Πιθανότητα Χρησιμοποιούμε το μόριο θα σε συνδυασμό με όλους τους χρόνους της οριστικής για να παρουσιάσουμε ένα γεγονός σαν σχεδόν σίγουρο στο παρόν ή στο παρελθόν. Στην αυλή είναι τρία δέντρα. παρατατικό και μέλλοντα. Είμαστε καλά. Για να γράψει τόσο καλά στις εξετάσεις θα είχε διαβάσει πολύ.στο παρελθόν Το φως στο δωμάτιό του ήταν αναμμένο. Είσαι από την Ελλάδα. 144 . Μάλλον θα διάβαζε. Η ώρα είναι 2. Ο Γιάννης θα έχει γυρίσει.

Το ρήμα έχω χρησιμοποιείται για το σχηματισμό των συντελεσμένων χρόνων δηλαδή του παρακείμενου. Ο Γιάννης έχει μια αδελφή και έναν αδελφό. του υπερσυντέλικου και του συντελεσμένου μέλλοντα.10 Το ρήμα έχω Το ρήμα έχω έχει τρεις χρόνους: ενεστώτα. Έχουμε διάβασμα. Έχετε λεφτά. Έχω ανοίξει την πόρτα. Ο Αχιλλέας έχει ξανθά μαλλιά. Στην περίπτωση αυτή ονομάζεται βοηθητικό ρήμα. Eνεστώτας έχω έχεις έχει έχουμε έχετε έχουν(ε) Παρατατικός είχα είχες είχε είχαμε είχατε είχαν(ε) Μέλλοντας θα έχω θα έχεις θα έχει θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Έχω έναν σκύλο. 145 . Χθες είχα πυρετό. παρατατικό και μέλλοντα.

Ήρθε περπατώντας (Ήρθε με τα πόδια).(= καθώς πήγαινα για ψώνια) Για να σχηματίσουμε το γερούνδιο βάζουμε στο θέμα του ενεστώτα την κατάληξη –οντας στα ρήματα της πρώτης συζυγίας και την κατάληξη –ώντας στα ρήματα της δεύτερης συζυγίας. γράφεται με -ώ-. • μια δραστηριότητα που γίνεται ταυτόχρονα με δραστηριότητα που δείχνει το ρήμα της πρότασης. γράφ-οντας Η μετοχή Οι μετοχές σχηματίζονται από ρήματα και χρησιμοποιούνται όπως τα επίθετα. λειτουργεί δηλαδή σαν επίρρημα. έχασα το πορτοφόλι μου. λύνω τραβάω λύν-οντας τραβ-ώντας Όταν το /ο/ τονίζεται. τραγουδ-ώντας Όταν το /ο/ δεν τονίζεται. 146 . γράφεται με -ο-. τη Πηγαίνοντας για ψώνια.10 Το γερούνδιο Το γερούνδιο προσδιορίζει το ρήμα. Δείχνει: • τον τρόπο με τον οποίο γίνεται μια δραστηριότητα. τα βρεγμένα παπούτσια η χαλασμένη τηλεόραση Πολλές φορές χρησιμοποιούμε το ρήμα είμαι μαζί με τη μετοχή στη θέση του παρακείμενου παθητικής φωνής.

Ρήματα Α΄ συζυγίας Αόριστος παθητικής φωνής -θηκα -στηκα -χτηκα -φτηκα -εύτηκα Σχηματισμός μετοχής -μένος -σμένος -γμένος -μμένος -εμένος Παράδειγμα πλύθηκα .μπλεγμένος κρύφτηκα.κουρασμένος μπλέχτηκα . -η. Σχηματίζεται με βάση τον παθητικό αόριστο των ρημάτων. Η τηλεόραση είναι χαλασμένη.πλυμένος κουράστηκα . Στους παρακάτω πίνακες φαίνεται ο σχηματισμός της μετοχής για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας.10 Η τηλεόραση έχει χαλάσει. -ο και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. -ο. -η. Η μετοχή τελειώνει σε -μένος.κρυμμένος κουρεύτηκα -κουρεμένος 147 .

Μερικές τέτοιες μετοχές είναι: Μετοχή ανεβασμένος γερασμένος δακρυσμένος δυστυχισμένος ευτυχισμένος θυμωμένος κατεβασμένος μεθυσμένος πεθαμένος πεινασμένος πεσμένος συννεφιασμένος χαλασμένος Ρήμα ανεβαίνω γερνάω δακρύζω δυστυχώ ευτυχώ θυμώνω κατεβαίνω μεθάω πεθαίνω πεινάω πέφτω συννεφιάζω χαλάω 148 .καλεσμένος τραβήχτηκα .ξεχασμένος καλέστηκα .κοιταγμένος Μερικά ρήματα παρόλο που δεν έχουν παθητική φωνή.φορεμένος ξεχάστηκα .αγαπημένος φορέθηκα .τραβηγμένος κοιτάχτηκα . σχηματίζουν μετοχή.10 Ρήματα Β΄ συζυγίας Αόριστος παθητικής φωνής -ήθηκα -έθηκα -άστηκα -έστηκα -ήχτηκα -άχτηκα Σχηματισμός μετοχής -ημένος -εμένος -ασμένος -εσμένος -ηγμένος -αγμένος Παράδειγμα αγαπήθηκα .

10 Άλλες πάλι μετοχές δεν σχηματίζονται σύμφωνα με τους κανόνες που αναφέρθηκαν νωρίτερα. Ενεστώτας αφαιρώ βρέχω γίνομαι κάθομαι καίω κλαίω κοιμάμαι μολύνω πίνω πετάω τρώω φοβάμαι Μετοχή αφηρημένος βρε(γ)μένος γινωμένος καθισμένος καμένος κλαμένος κοιμισμένος μολυσμένος πιωμένος πεταμένος φαγωμένος φοβισμένος 149 . Μερικές από αυτές φαίνονται στον παρακάτω πίνακα.

-ο σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –α / -ά. -α. -η. • επίθετα Η Ελένη είναι πολύ όμορφη. • ουσιαστικά Βγες από την πίσω πόρτα. Προσδιορίζουν: • ρήματα Τρέχω γρήγορα.11 Τα επιρρήματα Τα επιρρήματα είναι άκλιτες λέξεις που δείχνουν τρόπο. • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ος. -ύ σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –ιά. χρόνο και ποσότητα. Σίγουρα λέει την αλήθεια. τόπο. Ορισμένα επιρρήματα προέρχονται από επίθετα. μακρύς μακριά Πέταξε την μπάλα μακριά. • άλλα επιρρήματα Έγραψα αρκετά καλά στο διαγώνισμα. -ιά. • μια ολόκληρη πρόταση Ευτυχώς δεν χτύπησα. ψηλά ψηλός ωραία ωραίος • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ύς. 150 . -ο και –ος.

μαζί. γιατί μιλάει απλά. 151 . έτσι. κάπως.ά. πώς κ. Σπάνια βλέπω τα ξαδέρφια μου. αλλιώς. (= μόνο) Τα τροπικά επιρρήματα Για να προσδιορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο γίνεται κάτι. (= με απλό τρόπο) Θέλω απλώς να σου μιλήσω. ευρέως ευρύς Το επίθετο πολύς σχηματίζει το επίρρημα πολύ και το λίγος το επίρρημα λίγο. ωραία. Τροπικά επιρρήματα είναι τα ξαφνικά. άσχημα. . χρησιμοποιούμε το πώς με τόνο.Καλά. χωριστά. Πώς είναι ο ασθενής. -εία. . Με ρώτησε πώς τα πάω στην καινούργια μου δουλειά. -ης. ακριβώς ακριβής • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ύς. καλά. Όταν θέλουμε να μάθουμε πληροφορίες για την κατάσταση κάποιου ή για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται κάτι. -ύ σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –έως. Μερικά επιρρήματα σχηματίζονται και με την κατάληξη –α και με την κατάληξη –ως. ανάλογα με την κατάληξή τους. -ες σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –ως.11 • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ης.Πώς πέρασες στην εκδρομή. όπως. • διαφορετική σημασία Τον καταλαβαίνω. χρησιμοποιούμε τα τροπικά επιρρήματα. να έχουν: • την ίδια σημασία Σπανίως βλέπω τα ξαδέρφια μου. Τα επιρρήματα αυτά μπορεί.

μέσα. (= Λένε ότι…) Τα τοπικά επιρρήματα Για να προσδιορίσουμε τη θέση κάποιου (αντικειμένου. έξω. δίπλα. παντού. εκεί. 152 . γύρω. όπου. Το πώς (με τόνο) διαφέρει από το πως (χωρίς τόνο). Όταν τα επιρρήματα αυτά δείχνουν πού βρίσκεται κάτι σε σχέση με κάτι άλλο. στο βάθος.11 Με το πώς μπορούμε επίσης να εκφράσουμε την έντονη επιθυμία μας. γεγονότος) στο χώρο. τριγύρω. μακριά. δεξιά. πού.ά. Αχ. πώς θέλω να πάμε εκδρομή! Κοίτα τον σκύλο μου πώς κάνει για να βγει βόλτα. χρησιμοποιούμε τα τοπικά επιρρήματα. αριστερά. Λένε πως θα παντρευτούν το καλοκαίρι. Το πως είναι σύνδεσμος που εισάγει δευτερεύουσες προτάσεις και εμφανίζεται εναλλακτικά με το ότι. πίσω. προσώπου. πρέπει να στρίψεις δεξιά. ψηλά. την έκπληξη ή το θαυμασμό μας. αλλού. Τοπικά επιρρήματα είναι τα πάνω. χαμηλά. τότε συνοδεύονται από τις προθέσεις από ή σε . κοντά. μπροστά (ή μπρος). κάτω. πουθενά κ. εδώ. στη μέση. απέναντι. κάπου. Έχει παντού σκόνη στο δωμάτιό μου. Για να πας στην πλατεία.

Το φαρμακείο είναι απέναντι από το σχολείο.11 Ο φούρνος βρίσκεται δίπλα στο ζαχαροπλαστείο. 153 .

Το τοπικό επίρρημα εκεί χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει κάτι που βρίσκεται λίγο πιο μακριά από τον ομιλητή. 154 .11 Το τοπικό επίρρημα εδώ χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει κάτι που βρίσκεται κοντά στον ομιλητή.

11
Όταν θέλουμε να μάθουμε πληροφορίες για τη θέση κάποιου (αντικειμένου, προσώπου, γεγονότος) στο χώρο, χρησιμοποιούμε το πού με τόνο. Πού θα πάτε διακοπές; Με ρώτησε πού θα πάμε διακοπές. Με το πού μπορούμε επίσης να εκφράσουμε την έκπληξη ή το θαυμασμό μας. Αχ, πού να το ‘ξερα ότι θα έκανε τόσο κρύο!

Το πού (με τόνο) διαφέρει από το που (χωρίς τόνο). Το που μπορεί να είναι είτε αναφορική αντωνυμία που εισάγει αναφορική πρόταση είτε σύνδεσμος που εισάγει δευτερεύουσα πρόταση. Τα παιχνίδια που μου αγόρασες είναι στο δωμάτιό μου. Χάρηκα που ήρθες.

Τα χρονικά επιρρήματα
Για να προσδιορίσουμε το πότε γίνεται κάτι, χρησιμοποιούμε τα χρονικά επιρρήματα. - Πότε θα φτάσει το τρένο στην Αθήνα; - Αύριο. Χρονικά επιρρήματα είναι τα πρόπερσι, πέρσι, πριν, μόλις, μετά, ύστερα, προχτές, χτες, φέτος, τώρα, σήμερα, έπειτα, αύριο, μεθαύριο, ξανά, πάλι, νωρίς, αργά, πότε, κάποτε, τότε, όποτε, ακόμη, πια, ήδη κ.ά. Τα επιρρήματα πριν και μετά συχνά συνοδεύονται από την πρόθεση από. Συναντηθήκαμε πριν (από) το μάθημα. Συναντηθήκαμε μετά (από) το μάθημα.

155

11
Χρησιμοποιούμε επίσης χρονικά επιρρήματα για να δείξουμε πόσο συχνά γίνεται κάτι. ποτέ σπάνια κάπου κάπου πότε πότε πού και πού Ορισμένα χρονικά επιρρήματα δείχνουν μια χρονική στιγμή η οποία είναι διαφορετική από τη στιγμή που ο ομιλητής περιμένει ή έχει σχεδιάσει να συμβεί ένα ορισμένο γεγονός. Τα επιρρήματα αυτά είναι τα εξής: ακόμη (ακόμα), ήδη, πια, πάλι. • Το ακόμη ή ακόμα δείχνει ότι ένα γεγονός που ο ομιλητής περίμενε σε κάποια χρονική στιγμή δεν έχει πραγματοποιηθεί. Έχει αργήσει. Ακόμη τον περιμένω. Δεν ήρθε ακόμα. ή Ακόμη να έρθει. Είναι νωρίς ακόμα να στρώσουμε τραπέζι. • Τα ήδη και κιόλας δείχνουν ότι συνέβη ένα γεγονός που ομιλητής περίμενε να συμβεί λίγο αργότερα. Τα επιρρήματα αυτά δεν χρησιμοποιούνται σε αρνητικές προτάσεις. Έχω ήδη στείλει το γράμμα. Είναι ήδη αργά. Πρέπει να φύγουμε. Πέρασαν κιόλας δέκα μήνες. • Το πάλι δείχνει ότι ένα γεγονός επαναλήφθηκε, ενώ ο ομιλητής περίμενε να μην επαναληφθεί. Έφτασε πάλι αργά στο ραντεβού. • Το πια δείχνει ότι ένα γεγονός δεν συμβαίνει, ενώ ο ομιλητής περίμενε να συμβεί. Δεν μας επισκέπτεται πια. συχνά συνήθως τακτικά πάντα πάντοτε

156

11
Τα ποσοτικά επιρρήματα
Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την ποσότητα, το μέγεθος ή το βαθμό, χρησιμοποιούμε τα ποσοτικά επιρρήματα. Μου αρέσουν πολύ τα παγωτά. - Πόσο γνωρίζεις την Ελένη; - Τη γνωρίζω αρκετά. Έφαγα σχεδόν όλο το φαγητό μου. Ποσοτικά επιρρήματα είναι τα πόσο, πολύ, λίγο, καθόλου, αρκετά, τόσο, όσο, μόνο, τουλάχιστον, σχεδόν, περίπου κ.ά.

157

11
Το όλο είναι επίρρημα. Σημαίνει ότι κάποιος είναι γεμάτος από κάτι ή ότι κάτι γίνεται ή υπάρχει συνέχεια, χωρίς διακοπή. Η Ελένη είναι όλο χαρά γιατί θα πάει εκδρομή αύριο. Η έκφραση όλο και + επίθετο ή επίρρημα που δείχνει σύγκριση σημαίνει ότι κάτι συνεχώς αυξάνεται ή μεγαλώνει. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Τα επιρρήματα συνομιλίας
Ορισμένα επιρρήματα χρησιμοποιούνται κυρίως σε συνομιλίες για να δείξουν τον τρόπο που βλέπει ο ομιλητής τα θέματα που συζητιούνται. Τέτοια επιρρήματα είναι τα ευτυχώς, δυστυχώς, ειλικρινά, ίσως, σίγουρα κ.ά. Πολλά από αυτά φαίνονται στον παρακάτω διάλογο: - Άραγε, θα έρθει ο υδραυλικός; - Ναι, βέβαια. Μου τηλεφώνησε ότι θα έρθει αύριο το πρωί. Αλήθεια, εσύ θα είσαι στο σπίτι; - Όχι, πιθανόν να λείπω. - Μα δεν σου είπα να είσαι εδώ; - Σίγουρα μου το είπες; Δεν το άκουσα. - Καλά, εσύ δεν ακούς καθόλου όταν μιλάω.

Η σύγκριση στα επιρρήματα
Για να συγκρίνουμε τον τρόπο, τον τόπο, το χρόνο, το μέγεθος και την ποσότητα χρησιμοποιούμε ορισμένους τύπους των επιρρημάτων ή εκφράσεις που σχηματίζονται με αυτά.

158

σχηματίζει τύπο με την κατάληξη –τέρα. αν και δεν παράγεται από επίθετο. Το αυτοκίνητό σου τρέχει πιο γρήγορα από το δικό μου. γρήγορα (γρήγορο + -τερα) γρηγορότερα ψηλά (ψηλό + -τερα) ψηλότερα μακριά (μακρύ + -τερα) μακρύτερα Αυτό με το οποίο συγκρίνουμε το βάζουμε με από + αιτιατική: Ο Πέτρος πέταξε την πέτρα πιο μακριά από το Γιώργο. πιο γρήγορα ή • βάζουμε στο ουδέτερο του επιθέτου από το οποίο παράγεται το επίρρημα την κατάληξη -τερα.11 Για να σχηματίσουμε την έκφραση που δείχνει σύγκριση: • βάζουμε τη λέξη πιο πριν από το επίρρημα. Το επίρρημα νωρίς. νωρίς νωρίτερα 159 .

11 Μερικά επιρρήματα σχηματίζουν αυτούς τους τύπους λίγο διαφορετικά. 160 . απλά κακά καλά λίγο πολύ απλούστερα χειρότερα καλύτερα λιγότερο περισσότερο Ορισμένα επιρρήματα σχηματίζουν τύπους με την κατάληξη –τατα που δείχνουν τον πιο μεγάλο βαθμό μιας ιδιότητας που έχει σχέση με το χρόνο. Η ηθοποιός τηλεόραση. τον τρόπο και την ποσότητα. αυτή εμφανίζεται σπανιότατα στην Το επίρρημα λίγο σχηματίζει τον τύπο ελάχιστα.

Προθέσεις είναι: από. ως. Μπαίνουν πριν από τα ουσιαστικά. την αιτία ή το σκοπό.Οι προθέσεις Οι προθέσεις είναι άκλιτες λέξεις. Τα από. Τα ουσιαστικά ή οι αντωνυμίες μετά από τις περισσότερες προθέσεις μπαίνουν σε αιτιατική πτώση. Θα έρθω κατά τις 5:00. προς. με. χωρίς/ δίχως μπαίνουν και πριν από τοπικά ή χρονικά επιρρήματα. μέχρι. το χρόνο. εξαιτίας / λόγω. αντί. Από αύριο θα κάνω δίαιτα. 161 . Η πτήση αναβλήθηκε εξαιτίας της κακοκαιρίας. Με ορισμένες προθέσεις όμως χρησιμοποιούμε τη γενική πτώση. Έφυγε χωρίς να πάρει το παλτό του. για να σχηματίσουν εκφράσεις που δείχνουν τον τόπο. για. τον τρόπο. για. δίχως / χωρίς. Θέλω έναν καφέ χωρίς ζάχαρη. Προθέσεις με αιτιατική από σε για με προς παρά σαν ως μέχρι χωρίς / δίχως Προθέσεις με γενική υπέρ εναντίον εξαιτίας / λόγω μεταξύ αντί Προθέσεις με αιτιατική και γενική κατά 12 Τα μέχρι. παρά μπορούν να μπουν και πριν από προτάσεις με το να. μέχρι. μεταξύ. εναντίον. ως. αντί. σε. χωρίς / δίχως. τα επιρρήματα ή ακόμα και πριν από προτάσεις. κατά. παρά. τις αντωνυμίες. σαν. υπέρ. Αυτό το δώρο είναι για σένα.

τότε: τον = στον την = στην το = στο σε + τους = στους τις = στις τα = στα 162 . περιγραφή υπογράφω. υπό. Όταν μετά την πρόθεση υπάρχει το οριστικό άρθρο.την ώρα και την ημερομηνία Στις 5 το απόγευμα έχουμε ραντεβού με τον γιατρό. περί υπό + γράφω περιγράφω. . Το σε μαζί με αιτιατική ουσιαστικού ή αντωνυμίας μπορεί να είναι το αντικείμενο ρημάτων: Έδωσα το βιβλίο στον Πέτρο. . προ.τον τόπο Ο Παύλος κάθεται στον κήπο.12 Υπάρχουν μερικές ακόμα προθέσεις οι οποίες χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν παράγωγες λέξεις. Αυτές είναι οι διά. .την κατεύθυνση ή τον προορισμό Το τρένο πηγαίνει στην Αθήνα. υπογραφή • Το σε δείχνει: . Γεννήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου. επί.το χρονικό διάστημα Σε λίγες μέρες θα φύγουμε για διακοπές. ανά και συν. περί.

.την προέλευση ή την καταγωγή Ήρθαμε από τη Θάσο χτες το βράδυ.την αιτία Χάρηκα πολύ για τη γνωριμία. .ότι κάποιος κάνει κάτι μαζί με κάποιον άλλο Το βράδυ θα βγω με τους φίλους μου. .την αρχή ενός χρονικού διαστήματος Από το πρωί βρέχει.το σκοπό Πάω στο περίπτερο για παγωτό. Είμαι από την Ξάνθη.την κατεύθυνση ή τον προορισμό Το αεροπλάνο έφυγε για το Παρίσι. Το για συνδυάζεται με τη λέξη φορά και δείχνει τη σειρά εμφάνισης ενός γεγονότος. • Το για δείχνει: .το περιεχόμενο Οι πειρατές έκρυψαν ένα σεντούκι με λίρες. . Άνοιξα την πόρτα με το κλειδί που μου έδωσες. .τον τρόπο Έλυσα την άσκηση με μεγάλη δυσκολία. • Το από δείχνει: .12 • Το με δείχνει: . .την απομάκρυνση Το πλοίο έφυγε από το λιμάνι.την αιτία Στενοχωρήθηκα με όλα αυτά που έγιναν. 163 .τη διάρκεια Θα δω για λίγο τη θεία μου. Τον είδα για πρώτη φορά στο σχολείο. . (= γεννήθηκα στην Ξάνθη) .

Αντί για τον διευθυντή ήρθε ο υποδιευθυντής. . • Το αντί δείχνει την αντικατάσταση.το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένο κάτι Έφτιαξα με τους φίλους μου ένα σπιτάκι από ξύλο.την αιτία Όταν έμαθε τα νέα.με αιτιατική δείχνει ομοιότητα.με ονομαστική δείχνει παρομοίωση. . 164 .τη σχέση του μέρους με το όλο Κανένας από την οικογένειά μου δεν έχει γαλάζια μάτια. Αντί του διευθυντή ήρθε ο υποδιευθυντής.12 . (με γενική) Πολλές φορές μετά από το αντί ακολουθεί το για. Όταν μεγαλώσω θέλω να γίνω σαν τον πατέρα μου. . (με αιτιατική) • Το σαν: .αντίθεση (με γενική) Μίλησαν κατά του πολέμου. η Μαρία πέταξε από τη χαρά της.εκτίμηση χρόνου ή τόπου (με αιτιατική) Θα έρθω κατά τις 5:00 (=γύρω στις πέντε) . • Το κατά δείχνει: . Τρέχει σαν λαγός.

Είχα σκοπό να βγω βόλτα αλλά έβρεξε. Παρατακτικοί σύνδεσμοι είναι οι εξής: και. Οι σύνδεσμοι και. Ο Πέτρος και ο Κώστας είναι αδέρφια.Οι χρονικοί: όταν. εάν . μήπως . οι παρατακτικοί και οι υποτακτικοί. αφού . αλλά.Οι σύνδεσμοι που δείχνουν το αποτέλεσμα: ώστε 13 165 . ενώ . λοιπόν. Οι υποτακτικοί σύνδεσμοι είναι οι εξής: . ή. που. δηλαδή. ώσπου. Αύριο και μεθαύριο θα έχει κακό καιρό. πως. μολονότι .Οι υποθετικοί: αν.Οι αιτιολογικοί: γιατί. πριν. ούτε.Οι σύνδεσμοι Οι σύνδεσμοι είναι άκλιτες λέξεις που χρησιμοποιούμε για να ενώσουμε δύο ή περισσότερες λέξεις ή προτάσεις. μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μια ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις.Αυτοί που εισάγουν προτάσεις που λειτουργούν ως συμπληρώματα ρημάτων: ότι.Οι τελικοί: (για) να . άρα. • Οι παρατακτικοί σύνδεσμοι συνδέουν όμοια συστατικά της πρότασης ή όμοιες προτάσεις. μόλις. άμα. αφού. Στο πάρτι δεν θα έρθει ούτε η Μαρία ούτε η Ελένη. μέχρι.Οι εναντιωματικοί: αν και. είτε. Όταν συνδέουμε λοιπόν μια κύρια πρόταση με μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις χρησιμοποιούμε τους υποτακτικούς συνδέσμους. μην. ούτε και ή συνδέουν τόσο συστατικά της πρότασης όσο και ολόκληρες προτάσεις. Είτε έρθεις είτε δεν έρθεις εμείς θα πάμε εκδρομή. Υπάρχουν δύο ειδών σύνδεσμοι. Οι υπόλοιποι παρατακτικοί σύνδεσμοι συνδέουν δύο ή περισσότερες όμοιες προτάσεις. Δεν μου είπε ότι θα το κάνει αλλά ότι θα προσπαθήσει. καθώς. επειδή. όμως. • Όταν θέλουμε να συμπληρώσουμε αυτό που λέει η κύρια πρόταση δίνοντας περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτή.

14
Επιφωνήματα είναι τα εξής: πόνος λύπη απορία θαυμασμός αβεβαιότητα άρνηση παρακίνηση αηδία έπαινος ειρωνεία ευχή

Τα επιφωνήματα
Τα επιφωνήματα είναι άκλιτες λέξεις που δείχνουν θαυμασμό, απορία, πόνο, λύπη, ευχή, ειρωνεία, στενοχώρια, αηδία, άρνηση, αβεβαιότητα, κ.λπ. Στα επιφωνήματα ή στις προτάσεις που αρχίζουν με επιφώνημα βάζουμε θαυμαστικό.

αχ! ωχ! όχου! άου! αλίμονο! ε! α! ο! μπα! α! ποπό! ω! μπα χμ! α μπα! α παπά! άιντε! αλτ! σουτ! στοπ! ου! ουφ! πουφ! μπράβο! ε! ου! μακάρι

166

Παραγωγή και σύνθεση
Μπορούμε να φτιάξουμε μια λέξη από μια άλλη λέξη. Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι η καινούρια λέξη είναι παράγωγη της άλλης. το μήλο η μηλιά Επίσης, μπορούμε από δύο λέξεις να φτιάξουμε μία καινούρια. Τότε λέμε ότι φτιάχνουμε σύνθετες λέξεις. άνεμος + μύλος ανεμόμυλος μαξιλάρι + πόλεμος μαξιλαροπόλεμος

15

Παράγωγες λέξεις
Μπορούμε να φτιάξουμε παράγωγες λέξεις με δύο τρόπους: - προσθέτοντας ένα επίθημα στο τέλος της λέξης - προσθέτοντας ένα πρόθημα στην αρχή της λέξης

Με επίθημα
• Βάζοντας στο τέλος της λέξης ένα επίθημα, φτιάχνουμε τα υποκοριστικά, τα οποία δείχνουν μικρό μέγεθος, οικειότητα, τρυφερότητα και μερικές φορές υποτίμηση. -ούλης, -άκης, -άκος ο αδερφός ο αδερφούλης ο Γιώργος ο Γιωργάκης ο δικηγόρος ο δικηγοράκος -ούλα, -ίτσα, -άκα η φούστα η γιαγιά η λίμνη η φουστίτσα η γιαγιούλα, η γιαγιάκα η λιμνούλα

167

15
-άκι το ψάρι η μπάλα ο σκύλος το κουτί η γάτα το ψαράκι το μπαλάκι το σκυλάκι το κουτάκι το γατάκι

• Βάζοντας στο τέλος της λέξης ένα επίθημα, φτιάχνουμε τα μεγεθυντικά, τα οποία δείχνουν μεγάλο μέγεθος ή θαυμασμό. -α το μπουκάλι η μπουκάλα -άρα η φωνή η φωνάρα το αυτοκίνητο η αυτοκινητάρα -άρος, -αράς το παιδί ο παίδαρος ο σκύλος ο σκύλαρος ο δουλευτής ο δουλευταράς • Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν επίθετα. -άτικος, -η, -ο και -ιάτικος, -η, -ο η Κυριακή Κυριακάτικος το χωριό χωριάτικος -ένιος, -ια, -ιο το σίδερο σιδερένιος

168

15
-ερός, -ή, -ό η βροχή -ινος, -η, -ο το μαλλί -τικός, -ή, -ό ενοχλώ -τος, -η, -ο γράφω ψήνω βροχερός μάλλινος ενοχλητικός γραπτός ψητός

• Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν ουσιαστικά. -άδα και –τητα: η παράγωγη λέξη δείχνει μια ιδιότητα έξυπνος η εξυπνάδα βαρύς η βαρύτητα ταχύς η ταχύτητα αθώος η αθωότητα -άρης, -άς και -τζής: η παράγωγη λέξη δείχνει το επάγγελμα κάποιου το ψάρι ο ψαράς ο καφές ο καφετζής το ταξί ο ταξιτζής η μπογιά ο μπογιατζής η βάρκα ο βαρκάρης

-μα: η παράγωγη λέξη δείχνει το αποτέλεσμα μιας δραστηριότητας διαβάζω το διάβασμα

169

-ξη. -ψη: η παράγωγη λέξη δείχνει μια δραστηριότητα μετακομίζω η μετακόμιση προβλέπω η πρόβλεψη στηρίζω η στήριξη -τήρας και -τήρι: η παράγωγη λέξη δείχνει το αντικείμενο με τη βοήθεια του οποίου πραγματοποιείται μια δραστηριότητα ανάβω ο αναπτήρας ξυπνώ το ξυπνητήρι -της: η παράγωγη λέξη δείχνει το πρόσωπο ή το αντικείμενο που πραγματοποιεί μια δραστηριότητα προπονώ ο προπονητής -ώνας: η παράγωγη λέξη δείχνει τον τόπο όπου υπάρχουν πολλά από τα αντικείμενα που δείχνει η λέξη από την οποία παράγεται η ελιά ο ξένος -ειά.15 -ση. -εια δουλεύω προσπαθώ -ιά το κεράσι το μήλο το λεμόνι η άμμος ο ελαιώνας ο ξενώνας η δουλειά η προσπάθεια η κερασιά η μηλιά η λεμονιά η αμμουδιά 170 .

-ίζω αρχή αρχίζω -άρω φρένο φρενάρω σοκ σοκάρω 171 . η Γαλλία η Ολλανδία η Ελλάδα ο Καναδάς η Αθήνα η Θεσσαλονίκη η Πάτρα ο Βόλος η Αφρική η Ευρώπη η Κίνα Αρσενικό Θηλυκό ο Γάλλος η Γαλλίδα ο Ολλανδός η Ολλανδέζα ο Έλληνας η Ελληνίδα ο Καναδός η Καναδή ο Αθηναίος η Αθηναία ο Θεσσαλονικιός η Θεσσαλονικιά ο Πατρινός η Πατρινή ο Βολιώτης η Βολιώτισσα ο Αφρικανός η Αφρικανή ο Ευρωπαίος η Ευρωπαία ο Κινέζος η Κινέζα • Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν ρήματα.15 -ίδι στολίζω -ισμός αθλητής το στολίδι ο αθλητισμός • Με επιθήματα φτιάχνουμε επίσης λέξεις που δείχνουν από πού είναι κάποιος ή κάποια.

βιδώνω γράφω μπερδεύω μπλέκω τυλίγω φορτώνω φουσκώνω = = = = = = = ξεβιδώνω ξεγράφω ξεμπερδεύω ξεμπλέκω ξετυλίγω ξεφορτώνω ξεφουσκώνω ξε- + • Το πρόθημα α.(ή αν-) που μπαίνει συνήθως στην αρχή επιθέτων δείχνει το αντίθετο από αυτό που δηλώνει το επίθετο.μπροστά από ένα ρήμα δείχνει ότι κάνουμε την αντίστροφη ή αντίθετη πράξη από αυτή που λέει το ρήμα. κακός άκακος ίσος άνισος ορατός αόρατος 172 .15 -εύω χρήσιμος μετανάστης -ώνω κλειδί -αίνω ξερός χρησιμεύω μεταναστεύω κλειδώνω ξεραίνω Με πρόθημα • Το πρόθημα ξε.

λέω ξαναλέω διαβάζω ξαναδιαβάζω 173 . Τις περισσότερες φορές ανάμεσα στις δύο λέξεις που ενώνονται υπάρχει το φωνήεν –ο-.15 • Μπορούμε να σχηματίσουμε ένα καινούριο ρήμα βάζοντας μπροστά από αυτό μια πρόθεση. πηγαίνω + έρχομαι πηγαινοέρχομαι καλά + περνάω καλοπερνάω πίτα + τυρί τυρόπιτα αυγό + λεμόνι αυγολέμονο κόκκινος + λαιμός κοκκινολαίμης τρύπα + κλειδαριά κλειδαρότρυπα βιβλίο + πουλάω βιβλιοπώλης κοντός + χοντρός κοντόχοντρος ξανθός + μαλλιά ξανθομάλλης Το ξανά μπροστά από ένα ρήμα δείχνει ότι κάνουμε πάλι την ίδια δραστηριότητα με αυτή που λέει το ρήμα. Σύνθετες λέξεις Μπορούμε να ενώσουμε δύο λέξεις και να φτιάξουμε μία καινούρια σύνθετη λέξη.

Ανάλογα με το αν μια πρόταση περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα ρήματα. . Κύρια είναι μια απλή πρόταση που δεν εξαρτάται από κάποια άλλη πρόταση.16 Τα είδη των προτάσεων Η πρόταση Η πρόταση εκφράζει ένα ολοκληρωμένο νόημα.Οι απλές προτάσεις περιλαμβάνουν ένα ρήμα. . τις πλήρεις και τις ελλειπτικές.Οι σύνθετες προτάσεις περιλαμβάνουν δύο ή περισσότερα ρήματα. Η Μαρία μετά το μάθημα ήταν κουρασμένη. παρακαλώ. οι πλήρεις προτάσεις χωρίζονται σε απλές και σύνθετες. Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές. Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει να κλαδέψει τον κήπο. • Οι πλήρεις προτάσεις αποτελούνται από μια σειρά συστατικών που συνδέονται μεταξύ τους σύμφωνα με τους κανόνες της γλώσσας. Ανάλογα με τον τρόπο που εκφράζεται το νόημα αυτό διακρίνουμε δύο είδη προτάσεων. ανάψαμε το τζάκι. Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει στα μαθηματικά. Όταν κλείσαμε τα παράθυρα. Ωραία μέρα! Στο αεροδρόμιο. Στη γιορτή που οργανώσαμε ο Πέτρος τραγούδησε και ο Ανδρέας έπαιξε κιθάρα. 174 . Στην υγειά μας! Συγγνώμη! Ευχαριστώ. Το κύριο συστατικό μιας πλήρους πρότασης είναι το ρήμα. • Οι ελλειπτικές προτάσεις είναι παγιωμένες εκφράσεις που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή επικοινωνία: Καλημέρα. Συγχαρητήρια! Συλλυπητήρια! Χαίρω πολύ! Οι προτάσεις χωρίζονται επίσης σε κύριες και δευτερεύουσες.

. .) Πήγατε σινεμά χτες. Δευτερεύουσα είναι η πρόταση που εξαρτάται από μια άλλη πρόταση. όπου ο ομιλητής εκφράζει τα συναισθήματά του Τι ωραία που ζωγραφίζει! 175 . πρόσωπα κ. ανάψαμε το τζάκι. Ο Πέτρος πήγε σινεμά. που ήταν κουρασμένος.στις εκφραστικές /επιφωνηματικές. τόπος. . Η Μαρία μετά το μάθημα ήταν κουρασμένη. όπου ο ομιλητής ζητάει από κάποιον να κάνει κάτι Δες αυτή τη φωτογραφία.στις περιγραφικές. Ο Πέτρος.στις δεσμευτικές.στις ερωτηματικές. Θα σου τηλεφωνήσω μόλις γυρίσω.λπ. όπου ο ομιλητής αναλαμβάνει να πραγματοποιήσει κάτι Υπόσχομαι να σου τηλεφωνήσω μόλις γυρίσω.στις κατευθυντικές. Πότε πήγατε σινεμά. Όταν κλείσαμε τα παράθυρα. όπου ο ομιλητής αναφέρεται σε ένα πραγματικό γεγονός. . Οι προτάσεις αυτές μπορεί να είναι καταφατικές ή αρνητικές. Να πάρεις τα ρούχα από το καθαριστήριο. Ο Πέτρος δεν πήγε στο σχολείο. όπου ο ομιλητής ζητάει πληροφορίες είτε για ένα γεγονός συνολικά είτε για ορισμένες πλευρές ενός γεγονότος (χρόνος. Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει. Ο Πέτρος τραγούδησε και ο Ανδρέας έπαιξε κιθάρα. Η πρόταση και οι περιστάσεις επικοινωνίας Ανάλογα με το ρόλο που παίζουν στις διαφορετικές περιστάσεις επικοινωνίας. Να μην αργήσεις πολύ. έφυγε νωρίς. οι προτάσεις χωρίζονται σε πέντε είδη: .16 Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές.

για παράδειγμα. τον τόπο ή το χρόνο της δραστηριότητας. 4. Υποκείμενο ρήμα άμεσο έμμεσο αντικείμενο αντικείμενο 1. Το άμεσο αντικείμενο επηρεάζεται από τη δραστηριότητα που εκφράζει το ρήμα. κάθε ένα από τα οποία παίζει ένα διαφορετικό ρόλο. Το υποκείμενο εκφράζει το πρόσωπο για το οποίο μιλά η πρόταση. Το έμμεσο αντικείμενο είναι το πρόσωπο που εμφανίζεται ως δέκτης της δραστηριότητας που εκφράζεται από το ρήμα. 2. Το υποκείμενο Το υποκείμενο είναι το συστατικό που δείχνει: • το πρόσωπο που ενεργεί Ο Πέτρος κολυμπάει καλά. 3. Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές. Εκτός από τα συστατικά που είναι απαραίτητα για τη δημιουργία μιας απλής πρότασης. • το πρόσωπο ή πράγμα που βρίσκεται σε μια κατάσταση Η γάτα ζηλεύει τον σκύλο. υπάρχουν και διάφοροι επιρρηματικοί προσδιορισμοί. Η παρακάτω πρόταση. 176 . αποτελείται από τέσσερα συστατικά που έχουν τέσσερις διαφορετικούς ρόλους: 1 2 3 4 Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στον Γιάννη. Το ρήμα εκφράζει μια δραστηριότητα.16 Η απλή πρόταση Κάθε απλή πρόταση αποτελείται από ορισμένα συστατικά. που δίνουν πληροφορίες για τον τρόπο. Τα παπούτσια είναι μέσα στο ντουλάπι. • το πρόσωπο ή το πράγμα που επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος Το δέντρο ξεριζώθηκε από τον αέρα.

συμφωνεί με το ρήμα στο πρόσωπο και στον αριθμό. Εμείς (1ο πρόσωπο πληθυντικού) φάγαμε (1ο πρόσωπο πληθυντικού) όλα τα μπισκότα. . Οι διαφορετικές καταλήξεις του ρήματος δείχνουν επίσης και τα διαφορετικά πρόσωπα. Το υποκείμενο. από αυτά που έχουν ειπωθεί πριν ή από το γύρω περιβάλλον. Φέρτε μου μερικά ξύλα. Ο Πέτρος κολυμπάει καλά. Εσύ (2ο πρόσωπο ενικού) έφαγες (2ο πρόσωπο ενικού) όλα τα μπισκότα. Συμφωνία του υποκειμένου και του ρήματος Τα ρήματα έχουν διαφορετικές καταλήξεις ανάλογα με το υποκείμενό τους. 177 . το ρήμα είναι στον πληθυντικό αριθμό. αλλά εκφράζεται μόνο στην κατάληξη του ρήματος. Να σας ρωτήσω κάτι. όταν επικοινωνούμε.Ο Πέτρος.Ποιος κολυμπάει καλά. το ρήμα είναι στον ενικό αριθμό. Αν το υποκείμενο δείχνει ένα πρόσωπο ή πράγμα. Θα διαβάσω ένα παραμύθι στα παιδιά. . Συχνά. Ο παππούς σκουπίζει τα φύλλα από τον κήπο. Αυτός (3ο πρόσωπο ενικού) έφαγε (3ο πρόσωπο ενικού) όλα τα μπισκότα. ξέρουμε. λοιπόν. Αν το υποκείμενο δείχνει πολλά πρόσωπα ή πράγματα.».16 Το υποκείμενο βρίσκεται πάντα στην ονομαστική πτώση. Στην περίπτωση αυτή το υποκείμενο δεν εμφανίζεται σαν ξεχωριστό συστατικό. Οι αθλητές κάνουν προπόνηση. Ένας τρόπος για να βρούμε το υποκείμενο είναι να κάνουμε την ερώτηση «Ποιος. ποιο είναι το υποκείμενο.

με το υποκείμενο να επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος (παθητική σημασία) Η κουρτίνα σκίστηκε. • ρήματα στην ενεργητική φωνή.16 Το ρήμα και τα συμπληρώματά του Το ρήμα είναι το κεντρικό συστατικό της πρότασης. με το υποκείμενο να επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος (παθητική σημασία) Το βάζο έσπασε. 178 . • ρήματα στην παθητική φωνή με αλληλοπαθή σημασία Τα παιδιά κοιτάχτηκαν ξαφνιασμένα. Αμετάβατα ρήματα Αμετάβατα είναι: • ρήματα στην ενεργητική φωνή Ο Πέτρος τρέχει / κολυμπά. Μεταβατικά λέγονται τα ρήματα που χρειάζονται υποκείμενο και ένα ή περισσότερα αντικείμενα για να σχηματίσουν πρόταση. • ρήματα στην παθητική φωνή. Όταν επιλέγουμε ένα ρήμα επιλέγουμε σε μεγάλο βαθμό τον αριθμό και το είδος των συστατικών που εμφανίζονται στην πρόταση. Ανάλογα με τον αριθμό και το είδος των συμπληρωμάτων τους τα ρήματα χωρίζονται σε ομάδες. • ρήματα που έχουν μόνο παθητική φωνή με ενεργητική σημασία Ο Πέτρος εργάζεται. Αμετάβατα λέγονται τα ρήματα που χρειάζονται μόνο το υποκείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. Τα συστατικά που εμφανίζονται υποχρεωτικά μ’ ένα ρήμα για να συμπληρώσουν το νόημά του και για να σχηματιστεί μια πρόταση αποτελούν τα υποχρεωτικά συμπληρώματα του ρήματος. • ρήματα στην παθητική φωνή με αυτοπαθή σημασία Ο Πέτρος ντύνεται.

. Η Ελένη οδήγησε τη βέσπα. . Ο σκύλος κυνηγάει τη γάτα. Μεταβατικά ρήματα με ένα αντικείμενο Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και ένα αντικείμενο σε αιτιατική για να σχηματίσουν πρόταση. Ο Ανδρέας αγόρασε ένα ρολόι.Τι αγόρασε ο Ανδρέας. . Ο σκύλος κυνηγάει τη γάτα. Η Μαρία μπήκε στο σπίτι. Ο Πέτρος πήγε στη γιορτή. . Ο Γιάννης ήρθε από την Αθήνα.Ένα ρολόι.Τη γάτα.Ποιον κυνηγάει ο σκύλος.16 Αμετάβατα ρήματα με εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα αμετάβατα ρήματα χρειάζονται έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση. Μπορούμε να βρούμε το αντικείμενο αν σχηματίσουμε μια ερώτηση με το τι ή με το ποιον. Ο Νικόλας μίλησε για τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Ο Ανδρέας αγόρασε ένα ρολόι. Η Αλεξάνδρα έχει ποτίσει τις γλάστρες. 179 .

Η φωτιά άναψε. • Ορισμένα ρήματα αν και είναι μεταβατικά εμφανίζονται συχνά σαν αμετάβατα. γιατί το υποκείμενό τους επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος. • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική Η Αλεξάνδρα τις έχει ποτίσει. Ο Πέτρος έσπασε το βάζο. σχηματίζουν προτάσεις που μοιάζουν με προτάσεις της παθητικής φωνής. Όταν είναι αμετάβατα. • Μερικά ρήματα της ενεργητικής φωνής. Το βάζο έσπασε. σε ορισμένες προτάσεις εμφανίζονται σαν μεταβατικά μ’ ένα αντικείμενο και σε άλλες σαν αμετάβατα. Όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση. το αντικείμενο εμφανίζεται και με τις δύο μορφές του στην ίδια πρόταση. Η Αλεξάνδρα τις γλάστρες. Η Αλεξάνδρα τις έχει ποτίσει τις γλάστρες. Ο Πέτρος χαμήλωσε τα φώτα. Τα φώτα χαμήλωσαν. Ο Πέτρος άναψε τη φωτιά. Αυτό συμβαίνει γιατί τα ρήματα αυτά είναι πολύ συνηθισμένα και το αντικείμενό τους εννοείται. 180 .16 Το αντικείμενο εμφανίζεται με δύο τρόπους: • με το ουσιαστικό Η Αλεξάνδρα έχει ποτίσει τις γλάστρες. τις έχει ποτίσει. Ο Πέτρος τρώει / διαβάζει / μιλάει / γράφει / ζωγραφίζει.

Τηλεφώνησε στον αδερφό σου! Το λαχείο έπεσε στον Πέτρο. ένα εμπρόθετο αντικείμενο και έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση. Δεν έχουμε μιλήσει σε κανέναν για όλα αυτά. Φέρθηκε άσχημα στην Ελένη. Μπορεί να αντικατασταθεί με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική. Η φούστα δεν άρεσε στη Μαρία. Ρήματα με εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και ένα εμπρόθετο αντικείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. 181 . Η Μαρία έβγαλε το αυτοκίνητο από το γκαράζ. Ο Πέτρος της μοιάζει. Ο Πέτρος έβαλε την κουβέρτα στο συρτάρι. Η Ελένη του μίλησε. Η Κατερίνα ειδοποίησε το Γιάννη για την αλλαγή του προγράμματος. Παραπονέθηκε στην Ελένη για το φαγητό. Το εμπρόθετο αντικείμενο σχηματίζεται με τις προθέσεις σε και με + ουσιαστικό σε αιτιατική. ένα αντικείμενο σε αιτιατική και έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση. Η Ελένη είπε στον Πέτρο για την εκδρομή. Τηλεφώνησέ του! Ρήματα με εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική και εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ένα υποκείμενο. Ο Πέτρος μοιάζει στην / με την μητέρα του.16 Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική και εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ένα υποκείμενο. Η Ελένη μίλησε στον Πέτρο. Διαμαρτυρήθηκε στον πρόεδρο για την απόφαση.

Τα συστατικά το βιβλίο. Το άμεσο αντικείμενο εμφανίζεται με δύο τρόπους: • με το ουσιαστικό σε αιτιατική Η Ελένη χαρίζει το βιβλίο στο Γιώργο. από τη Μαρία.16 Μεταβατικά ρήματα με δύο αντικείμενα Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική και εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και δύο αντικείμενα. Τα συστατικά στο Γιώργο. ένα παιχνίδι είναι τα άμεσα αντικείμενα. Ο Πέτρος την πήρε από τη Μαρία. • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική Η Ελένη το χαρίζει στο Γιώργο. Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. την μπάλα. Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. Το έμμεσο αντικείμενο εμφανίζεται με τρεις τρόπους: • με τις προθέσεις σε από + ουσιαστικό σε αιτιατική για 182 . Η Ελένη χαρίζει το βιβλίο στο Γιώργο. για να σχηματίσουν πρόταση. Ο Πέτρος αγόρασε ένα παιχνίδι για το μωρό. για το μωρό είναι τα έμμεσα αντικείμενα. ένα άμεσο και ένα έμμεσο.

Γεμίσαμε το ψυγείο παγωτά. Ο Πέτρος τής πήρε την μπάλα. 183 . Φόρτωσε το αυτοκίνητο ξύλα. • με το ουσιαστικό σε γενική Η Ελένη χαρίζει του Γιώργου το βιβλίο. τα αντικείμενα μπορεί να εμφανίζονται και με τις δύο τους μορφές.16 • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική. Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία ταγκό. Ο Πέτρος πήρε της Μαρίας την μπάλα. Το άμεσο και το έμμεσο αντικείμενο μπορούν να εμφανίζονται μαζί στην ίδια πρόταση με τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας. Ο Πέτρος αγόρασε του μωρού ένα παιχνίδι. Η Ελένη χάρισε το βιβλίο στο Γιώργο. . Ο Πέτρος τού αγόρασε ένα παιχνίδι. Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. Ο Πέτρος τής την πήρε. Τάισε το μωρό κρέμα. . Η Ελένη τού χαρίζει το βιβλίο. Ο Γιάννης κέρασε τον Πέτρο καφέ.Στον Πέτρο. Οι αντωνυμίες αυτές παίρνουν τόνο όταν χρειάζεται να ξεχωρίζουν από τις κτητικές αντωνυμίες. Ρήματα με δύο αντικείμενα σε αιτιατική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και δύο αντικείμενα σε αιτιατική για να σχηματίσουν πρόταση. Η Ελένη του το χάρισε του Γιώργου το βιβλίο. Αν θέλουμε να δώσουμε έμφαση. Ένας τρόπος για να βρούμε το έμμεσο αντικείμενο είναι να κάνουμε την ερώτηση σε / από / για ποιον.Σε ποιον χαρίζει το βιβλίο η Ελένη. Στις περιπτώσεις αυτές ο αποδέκτης της δραστηριότητας θεωρείται το άμεσο αντικείμενο και μπορεί να αντικατασταθεί με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική.

Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία ταγκό. Κάνει κρύο ή έχει κρύο. Κάνει ψύχρα ή έχει ψύχρα. Την έμαθε ταγκό. Ο Γιάννης κέρασε τον Πέτρο καφέ. Νυχτώνει. Αστράφτει. Κάνει ζέστη ή έχει ζέστη. Πέφτει ή ρίχνει χαλάζι. Το τάισε κρέμα. Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: • στα ρήματα που έχουν ως συμπλήρωμα ένα αντικείμενο σε αιτιατική Έχει φαγητό για όλους. 184 . Χιονίζει. Φυσάει.16 Τάισε το μωρό κρέμα. Τα ρήματα αυτά εμφανίζονται μόνο στο τρίτο πρόσωπο του ενικού. Φαίνεται/είναι σίγουρο ότι θα βρέξει. Ψιχαλίζει. Ξημερώνει. Βραδιάζει. Τον κέρασε καφέ. • στα ρήματα που δεν έχουν κανένα συμπλήρωμα Βρέχει. Ορισμένα απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις που σχηματίζονται με το είναι και το ουδέτερο επιθέτων χρειάζονται ως συμπλήρωμα μια δευτερεύουσα πρόταση. Απρόσωπα ρήματα Ορισμένα ρήματα δεν χρειάζονται υποκείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. Κάνει καλή μέρα ή έχει καλή μέρα. Κάνει παγωνιά ή έχει παγωνιά.

Το βασικό συνδετικό ρήμα είναι το είμαι. – του υποκειμένου ή του αντικειμένου. Ο Πέτρος είναι πρόεδρος της τάξης. το επάγγελμα κ. Φαίνεσαι άρρωστος. το σχήμα. Y K O ήλιος σήμερα είναι δυνατός Άλλα συνδετικά ρήματα είναι το μοιάζω. Η Ελένη έγινε γιατρός. Η Ελένη σπούδασε γιατρός. Τα παιδιά μοιάζουν κουρασμένα. Εξέλεξαν τον Πέτρο πρόεδρο της τάξης. Αισθάνομαι ευτυχισμένος. το αισθάνομαι και το φαίνομαι. Ορισμένα ρήματα χωρίς να είναι συνδετικά χρησιμοποιούνται για να συνδέσουν ένα υποκείμενο μ’ ένα κατηγορούμενο.ά.16 Το κατηγορούμενο και τα συνδετικά ρήματα Το κατηγορούμενο δίνει πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά για το χρώμα. 185 . Το κατηγορούμενο συνδέεται με το υποκείμενο με τη βοήθεια των συνδετικών ρημάτων. το γίνομαι. το μέγεθος.

186 . Έφτιαξαν τον δρόμο φαρδύ. Το κατηγορούμενο μπορεί να είναι: • επίθετο Ο Πέτρος είναι ευγενικός. • ουσιαστικό Ο Ελένη είναι πρόεδρος της τάξης. • πτώση Ο δρόμος είναι φαρδύς. Ονόμασαν την κόρη τους Μαργαρίτα. Το κατηγορούμενο και το συστατικό που προσδιορίζει πρέπει να ταιριάζουν σε: • γένος Ο δρόμος είναι άδειος. Υποκείμενο – Ρήμα Ο Πέτρος χαμογέλασε. Η πρόταση: σύνοψη των βασικών σχηματισμών Οι βασικοί σχηματισμοί της πρότασης είναι οι εξής: 1. • αριθμό Τα βιβλία είναι σκονισμένα. Ο Πέτρος είπε τον Γιάννη ανόητο. Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο σε αιτιατική Ο Πέτρος τρώει ένα μήλο. Η Ελένη φαίνεται χλωμή. Η συνέλευση εξέλεξε την Ελένη πρόεδρο.16 Σε ορισμένες περιπτώσεις το κατηγορούμενο προσδιορίζει το αντικείμενο του ρήματος. • αντωνυμία Τα πουλόβερ τους είναι ίδια. Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος μένει στην Αθήνα. 3. 2.

Τη Μαρία αγαπάει ο Γιάννης. Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετο αντικείμενο ή αντικείμενο σε γενική – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος παραπονέθηκε στον Γιάννη για τον μισθό του. 5. Ο Γιάννης αγαπάει τη Μαρία. Υποκείμενο – Ρήμα . Ο ρόλος των συμπληρωμάτων του ρήματος (υποκείμενο. 187 . Γι’ αυτό η σειρά των συστατικών μέσα στην πρόταση είναι σχετικά ελεύθερη και εξαρτάται από τι επιλέγει ο ομιλητής να τονίσει. Αγαπάει ο Γιάννης τη Μαρία. αντικείμενο. κατηγορούμενο κ. Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετο αντικείμενο ή αντικείμενο σε γενική Ο Πέτρος μοιάζει στη μητέρα του. Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο – Κατηγορούμενο Ο Πέτρος είπε τον Γιάννη ανόητο. Απρόσωπο ρήμα – Αντικείμενο Ρίχνει χαλάζι. 6.Αντικείμενο σε αιτιατική – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος έβαλε την κουβέρτα στο συρτάρι. 11.16 4. Υποκείμενο – Ρήμα – Άμεσο αντικείμενο (αιτιατική) – Έμμεσο αντικείμενο (εμπρόθετο ή γενική) Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στον Γιάννη. 12. 10.λπ) φαίνεται από την πτώση και τα εμπρόθετα συμπληρώματα. Ο Γιάννης τη Μαρία αγαπάει. Απρόσωπο ρήμα Βρέχει.Ρήμα – Άμεσο αντικείμενο (αιτιατική) – Έμμεσο αντικείμενο (αιτιατική) Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία αγγλικά. 8. 7. Υποκείμενο – Ρήμα – Κατηγορούμενο Ο Πέτρος είναι χαρούμενος. 9. Υποκείμενο .

Πολλοί άνθρωποι διάβασαν αυτό το βιβλίο. Όταν το ρήμα της ενεργητικής φωνής έχει ένα άμεσο και ένα έμμεσο αντικείμενο. υποκείμενο του ρήματος της παθητικής φωνής γίνεται το άμεσο αντικείμενο. Αυτό το βιβλίο διαβάστηκε από πολλούς ανθρώπους. Ο ήλιος υποκείμενο Η γη υποκείμενο φωτίζει τη γη. ρήμα αντικείμενο ενεργητική φωνή φωτίζεται ρήμα παθητική φωνή από τον ήλιο. Η Μαρία υποκείμενο έδωσε ρήμα ενεργητική φωνή στο Γιάννη έμμεσο αντικείμενο το βιβλίο.16 Μετατροπή της ενεργητικής πρότασης σε παθητική Ορισμένες προτάσεις που περιλαμβάνουν μεταβατικά ρήματα στην ενεργητική φωνή μπορούν να μετατραπούν σε προτάσεις σε παθητική φωνή. • Το υποκείμενο της ενεργητικής πρότασης γίνεται προσδιορισμός με την πρόθεση από και αιτιατική (ο ήλιος από τον ήλιο). από +αιτιατική Η μετατροπή γίνεται με τον εξής τρόπο: • Το αντικείμενο της ενεργητικής πρότασης γίνεται υποκείμενο της παθητικής και μπαίνει σε ονομαστική (τη γη η γη). Το ρήμα της παθητικής πρότασης πρέπει να συμφωνεί με το υποκείμενο σε πρόσωπο και αριθμό. • Το ρήμα της ενεργητικής φωνής μπαίνει στην παθητική φωνή (φωτίζει φωτίζεται). άμεσο αντικείμενο 188 .

Ο Πέτρος καθάρισε την αποθήκη.16 Το βιβλίο Υποκείμενο δόθηκε ρήμα παθητική φωνή στο Γιάννη από τη Μαρία. . • Δεν Όταν το ρήμα της πρότασης είναι στην οριστική. • Μην Όταν το ρήμα της πρότασης είναι στην υποτακτική.Όχι. Πολύ συχνά το από + αιτιατική αντικαθίσταται από το με + αιτιατική.Μου δίνεις τη μπάλα. χρησιμοποιούμε το μην. Ο Πέτρος δεν αγόρασε αυτοκίνητο. Παύει δηλαδή να είναι υποχρεωτικό συμπλήρωμα και το ρήμα λειτουργεί σαν αμετάβατο.Όχι. . • Όχι Χρησιμοποιούμε το όχι σε περιστάσεις συνομιλίας για να απαντήσουμε αρνητικά στην ερώτηση ή την παράκληση του συνομιλητή μας. Ο αέρας ξερίζωσε το δέντρο. έμμεσο αντικείμενο από +αιτιατική Πολύ συχνά ο προσδιορισμός από + αιτιατική παραλείπεται από την παθητική πρόταση. . Το μην μπαίνει ανάμεσα στο να ή το ας και το ρήμα.Ήρθε ο αδελφός σου. 189 . Η άρνηση Για να σχηματίσουμε προτάσεις που εκφράζουν άρνηση χρησιμοποιούμε τα αρνητικά μόρια όχι. κυρίως όταν το ουσιαστικό δεν δείχνει πρόσωπο. . Η αποθήκη καθαρίστηκε. δεν και μην. χρησιμοποιούμε το δεν πριν από το ρήμα. Το δέντρο ξεριζώθηκε με τον αέρα.

Ας μην πάμε για ψώνια αύριο.Του έδωσες την μπάλα. να μην του τη δώσεις. Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας μπαίνουν ανάμεσα στο δεν και το έχω + ρηματικός τύπος.Να του δώσω την μπάλα. . . . . . . δεν του την έχω δώσει. αλλά μεθαύριο.Όχι.Όχι. . Για να σχηματίσουμε την άρνηση χρησιμοποιούμε τύπους της υποτακτικής. .Πάμε για ψώνια αύριο. . 190 .Όχι. Στην προστακτική δεν υπάρχει αρνητικός τύπος. δεν ήρθε. Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας που είναι έμμεσα και άμεσα αντικείμενα μπαίνουν μετά τα αρνητικά μόρια.Του έχεις δώσει την μπάλα. .Όχι. Όταν το ρήμα είναι στον μέλλοντα το δεν μπαίνει ακριβώς πριν από το μόριο θα. . Tο όχι μπορεί να εμφανίζεται μαζί με το δεν ή με το μην. δεν θα του τη δώσω.Θα του δώσεις την μπάλα.Ήρθε ο αδελφός σου. . . δεν του την έδωσα.Όχι.16 Με παρακάλεσε να μην φύγω. ας μην πάμε αύριο.Έλα εδώ.(Να) μην έρθεις. Στους συντελεσμένους χρόνους το δεν μπαίνει πριν από το βοηθητικό ρήμα έχω. Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας μπαίνουν ανάμεσα στο θα και τον ρηματικό τύπο. .Όχι.

Η Δάφνη τραγούδησε και ο Πέτρος έπαιξε πιάνο. Στην παράταξη συνδέονται μεταξύ τους δύο ή περισσότερες όμοιες προτάσεις. Δευτερεύουσες προτάσεις Υπάρχουν τα εξής είδη δευτερευουσών προτάσεων: • οι προτάσεις που προσδιορίζουν ονόματα. δηλαδή οι αναφορικές προτάσεις Ο νεαρός που χτύπησε το κουδούνι μένει στην απέναντι πολυκατοικία.16 Οι σύνθετες προτάσεις Οι σύνθετες προτάσεις αποτελούνται από δύο ή περισσότερες απλές προτάσεις που συνδέονται μεταξύ τους με συνδετικά στοιχεία. Φοβάμαι μήπως χαλάσει ο υπολογιστής μου. • οι προτάσεις που είναι συμπληρώματα ρημάτων Ο Πέτρος θέλει να πάει ένα ταξίδι στην Αφρική. • οι προτάσεις που λειτουργούν σαν επιρρήματα . Μου είπε ότι θα συναντηθούμε αύριο. αλλά η Μαρία έμεινε σπίτι. ο Πέτρος έφυγε. 191 . Ο Πέτρος πήγε στην Αίγινα. κύριες ή δευτερεύουσες. Στην υπόταξη μία κύρια πρόταση συνδέεται με μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις. • οι πλάγιες ερωτήσεις Με ρώτησε μήπως /αν ήθελα να πάω σινεμά. Χάρηκα που σε είδα.οι χρονικές προτάσεις Μόλις ο Γιάννης μπήκε στο σπίτι. Παράταξη και υπόταξη Υπάρχουν δύο ειδών συνδέσεις μεταξύ των προτάσεων: η παράταξη και η υπόταξη. Θέλω να γυρίσω σπίτι μου και να δω τηλεόραση.

λπ. Η κοπέλα χτύπησε το κουδούνι. δεν θα πάμε εκδρομή. Οι αντωνυμίες αυτές αντικαθιστούν το όνομα στην αναφορική πρόταση που σχηματίζεται.οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα Ήταν τόση η επιμονή του που αναγκάστηκα να υποχωρήσω. παρόλο που είμαι .οι προτάσεις που δείχνουν την αιτία προτάσεις) Θα καθίσω γιατί αισθάνομαι κουρασμένη. υποκείμενο.οι υποθετικές προτάσεις Αν βρέχει αύριο. δηλαδή. • οι ονοματοποιημένες προτάσεις με το άρθρο το Είναι πολύ ενοχλητικό το ότι δεν είναι ποτέ ευχαριστημένος.16 . Η πτώση εξαρτάται από το ρόλο που παίζει η αναφορική αντωνυμία στην αναφορική πρόταση. η οποία. 192 . Η κοπέλα είναι πωλήτρια. Οι αναφορικές προτάσεις Αναφορικές λέγονται οι προτάσεις που προσδιορίζουν ονόματα. . . ενώ το ο οποίος. η οποία. . Μπαίνουν αμέσως μετά το όνομα που προσδιορίζουν και εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες που και ο οποίος. (αιτιολογικές .οι τροπικές προτάσεις Θέλω να πάω στη γιορτή όπως πήγε και η Μαρία. Το που είναι άκλιτο. αν είναι. το οποίο συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε γένος και αριθμό. Η κοπέλα που / η οποία χτύπησε το κουδούνι είναι πωλήτρια.οι προτάσεις που δείχνουν τον σκοπό (τελικές προτάσεις) Έφυγε γρήγορα για να πάει να διαβάσει. το οποίο. άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο κ.οι εναντιωματικές προτάσεις Θα πάω στο γυμναστήριο κουρασμένη.

-η. Οι μη περιοριστικές αναφορικές προτάσεις προσθέτουν επιπλέον πληροφορίες για ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα. ο οποίος είναι ο δήμαρχος του χωριού. Είδα την κοπέλα στην / με την οποία μιλούσε ο Παύλος.τι θέλει. ο οποίος ήθελε να αγοράσει το σπίτι. Ορισμένες αναφορικές προτάσεις δεν εξαρτώνται από κάποιο όνομα που εμφανίζεται στην κύρια πρόταση.16 Ήρθε μαζί του ένας κύριος. όσος. Είδα τον νεαρό που του πήραν το πορτοφόλι. που ήθελε να αγοράσει το σπίτι.τι. Είδα την κοπέλα την οποία ερωτεύτηκε ο Γιάννης. θα μιλήσει απόψε στην πλατεία. Ο κύριος Γιώργος. Οι αναφορικές προτάσεις χωρίζονται σε περιοριστικές και μη περιοριστικές. -ο και ό. Θα καλέσω όσους τηλεφωνήσουν. Να σηκώσει το χέρι του όποιος θέλει να πάμε εκδρομή. 193 . Λειτουργούν στην κύρια πρόταση σαν ονόματα και εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες όποιος. Οι μη περιοριστικές προτάσεις μπαίνουν ανάμεσα σε κόμματα. Είδα τον νεαρό του οποίου πήραν το πορτοφόλι. -ο. Η πτώση της αναφορικής αντωνυμίας εξαρτάται από το ρόλο που έχει η αναφορική πρόταση μέσα στην κύρια πρόταση. Δεν υπολογίζει κανένα. Κάνει ό. Ήρθε μαζί του ένας κύριος. Είδα την κοπέλα που ερωτεύτηκε ο Γιάννης. -α. Το ξενοδοχείο που μείναμε βρίσκεται στην πλατεία του χωριού. Οι περιοριστικές αναφορικές προτάσεις βοηθούν τον ακροατή να εντοπίσει το πρόσωπο ή το πράγμα για το οποίο μιλάμε. Αυτές οι προτάσεις ονομάζονται ελεύθερες αναφορικές προτάσεις. Όσοι δε χωράνε στο αυτοκίνητο θα πάνε με τα πόδια.

16 Οι προτάσεις ως συμπληρώματα ρημάτων Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ως συμπλήρωμα μια πρόταση για να ολοκληρωθεί το νόημά τους. τι σκέπτεται. Χαίρομαι Λυπάμαι Φοβάμαι Απογοητεύτηκα ο Γιάννης Αφρική. είναι γνωστό κ. τι πιστεύει. όπως φαίνεται. Τα συμπληρώματα αυτά είναι τέσσερα: Οι προτάσεις που εισάγονται με το ότι ή το πως Οι προτάσεις που εισάγονται με το που Οι προτάσεις που εισάγονται με το μην ή το μήπως Οι προτάσεις που εισάγονται με το να.ά. δηλαδή οι προτάσεις σε υποτακτική Οι προτάσεις με το ότι ή το πως Είναι προτάσεις σε οριστική και χρησιμοποιούνται συνήθως μετά από ρήματα που δείχνουν τι λέει κάποιος. είναι σίγουρο. τι ξέρει κ. Φαίνεται ότι ο καιρός θα χαλάσει. είναι βέβαιο. Αυτού του είδους οι προτάσεις εμφανίζονται κυρίως μετά από ρήματα που εκφράζουν ψυχική διάθεση. Οι προτάσεις αυτές χρησιμοποιούνται επίσης ως συμπλήρωμα σε απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις. Νομίζω Πιστεύω Είπε Ξέρει ότι /πως ο Γιάννης δεν θα έρθει στην εκδρομή. θα πάει ταξίδι στην που 194 .ά. Οι προτάσεις που εισάγονται με το που Είναι προτάσεις στην οριστική και δείχνουν ότι η πληροφορία που εκφράζεται από τη δευτερεύουσα πρόταση είναι δεδομένη.

Συμπλήρωμα σε υποτακτική μπαίνει μετά από ρήματα που δείχνουν ορισμένα στάδια μιας δραστηριότητας (αρχή.λπ. βλέπω.ά. θέληση. τέλος κ. εντολή. Οι προτάσεις που εισάγονται με το να Οι προτάσεις αυτές είναι σε υποτακτική. Προτιμώ να μην με περιμένεις εδώ. Ελπίζω να προλάβει το τρένο ο Γιάννης. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην έχει αποτύχει στις εξετάσεις. Πολύ συχνά σε αυτού του είδους τις προτάσεις το υποκείμενο της δευτερεύουσας πρότασης μπαίνει πριν από το να: Ελπίζω να προλάβει το τρένο ο Γιάννης.λπ. Δείχνουν ότι το υποκείμενο της κύριας πρότασης εκφράζει την ελπίδα να μην συμβεί το γεγονός που περιγράφεται στη δευτερεύουσα πρόταση. Εύχομαι να περάσει τις εξετάσεις ο Γιάννης. αισθάνομαι κ. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην δεν περάσει τις εξετάσεις. Ο Πέτρος αγωνιά μήπως / μην ο γιος του οδηγήσει το αυτοκίνητο χωρίς δίπλωμα. μέση. Ελπίζω ο Γιάννης να προλάβει το τρένο. Μετά από το μη ή το μήπως έχουμε συχνά το συνοπτικό ρηματικό τύπο που εμφανίζεται μετά από το θα της οριστικής ή το να / ας της υποτακτικής.) και μετά από ρήματα όπως τα ακούω.16 Οι προτάσεις που εισάγονται με το μην ή το μήπως Οι προτάσεις αυτές είναι στην οριστική και συνδέονται με ρήματα που εκφράζουν ανησυχία και φόβο. Χρησιμοποιούνται μετά από ρήματα που εκφράζουν επιθυμία. Θέλω να φύγω. 195 . Η άρνηση στην περίπτωση αυτή σχηματίζεται με το δεν. παράκληση κ. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην αποτύχει στις εξετάσεις.

Φοβάμαι να κάθομαι πολλή ώρα στον ήλιο. Συνέχισε να διαβάζει σαν να μην συμβαίνει τίποτα. επιτρέπεται. Μπορεί να έρθουμε νωρίς. Κοντεύει να φτάσει στο Παρίσι. Απαγορεύεται να παρκάρετε εδώ. • Στις δυο τελευταίες περιπτώσεις το φοβάμαι σημαίνει αισθάνομαι φόβο ή ανησυχία. Βλέπω το πλοίο να έρχεται. είναι πιθανό. απαγορεύεται. Συμπλήρωμα σε υποτακτική παίρνουν επίσης και πολλά απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις. Πρέπει να φύγουμε. 196 . Ορισμένα ρήματα έχουν ως συμπλήρωμα περισσότερα από ένα ή και όλα τα παραπάνω είδη δευτερευουσών προτάσεων: Φοβάμαι ότι /πως ο Γιάννης θα με κοροϊδέψει. Τα ρήματα πρέπει. μπορεί και μπορώ Τα ρήματα πρέπει. είναι ανάγκη κ. Φοβάμαι μήπως ο Γιάννης με κοροϊδέψει. υποψιάζομαι. πιστεύω.ά. Φοβάμαι που ο Πέτρος θα οδηγήσει μόνος του. Μπορώ να σε βοηθήσω στο μαγείρεμα. μπορεί και μπορώ χρειάζονται ένα συμπλήρωμα σε υποτακτική για να ολοκληρωθεί το νόημά τους. Στις περιπτώσεις αυτές το ρήμα της κύριας πρότασης έχει διαφορετική σημασία: • Στις πρώτες δύο περιπτώσεις το φοβάμαι χρησιμοποιείται με την έννοια του νομίζω.16 Άρχισε να γράφει την εργασία του. όπως χρειάζεται.

Ρ Υ [Πρέπει] [να βιαστούμε] Έχει δύο σημασίες: . Πρέπει να είναι πέντε η ώρα. το συμπλήρωμα σε υποτακτική είναι υποκείμενο του ρήματος. • Το ρήμα μπορώ χρησιμοποιείται ως απρόσωπο ή ως ρήμα που σχηματίζει όλα τα πρόσωπα. έτσι και στην περίπτωση του μπορεί. Πρέπει να το καθαρίσουμε. Μπορείτε να φύγετε.ότι κάποιος έχει την άδεια να κάνει κάτι Η ομιλία τελείωσε.ότι κάποιος έχει την ικανότητα να κάνει κάτι Είσαι αρκετά δυνατός. Το απρόσωπο μπορεί δείχνει την πιθανότητα να γίνει κάτι. Μπορείς να σηκώσεις αυτό το δέμα. Το μπορώ έχει δύο σημασίες.Δείχνει την υποχρέωση ή την αναγκαιότητα Το σπίτι είναι πολύ βρόμικο.16 • Το ρήμα πρέπει χρησιμοποιείται μόνο σαν απρόσωπο στο τρίτο ενικό πρόσωπο. Δείχνει: . 197 . Ρ Υ [Μπορεί] [να έρθουμε νωρίς] (= ίσως έρθουμε νωρίς) Σε προτάσεις όπως Οι φίλοι μας μπορεί / πρέπει να έρθουν νωρίς το συστατικό Οι φίλοι μας δεν είναι υποκείμενο του πρέπει ή του μπορεί αλλά υποκείμενο της πρότασης σε υποτακτική. Το συμπλήρωμα σε υποτακτική είναι το υποκείμενό του. Μπορεί να έρθουμε νωρίς (= ίσως έρθουμε νωρίς) Όπως στην περίπτωση του πρέπει.Δείχνει ένα γεγονός που είναι σχεδόν σίγουρο Ακούω το σφύριγμα του τρένου. . .

Υπάρχουν δύο ειδών πλάγιες ερωτήσεις: • Οι ερωτήσεις με τις οποίες ζητάμε πληροφορίες για ένα γεγονός συνολικά. τις συνθήκες. Εισάγονται με το αν ή το μήπως. καθώς. ενώ.16 Οι πλάγιες ερωτήσεις Οι πλάγιες ερωτήσεις είναι δευτερεύουσες προτάσεις που χρησιμοποιούμε μετά από ρήματα όπως ρωτάω. αναρωτιέμαι. • Οι ερωτήσεις με τις οποίες ζητάμε πληροφορίες για ορισμένες πλευρές ενός γεγονότος (χρόνος. δεν έμαθα κ. μόλις. πότε.ά. πριν. Εισάγονται με ερωτηματικές αντωνυμίες και επιρρήματα (πού.).ά. 198 . • όταν Το όταν ανάλογα με το χρόνο των ρημάτων που εμφανίζονται στην κύρια και στη δευτερεύουσα πρόταση σημαίνει ότι δύο γεγονότα συμβαίνουν ταυτόχρονα ή ακολουθούν το ένα το άλλο.λπ. χρησιμοποιήσουμε τις χρονικές προτάσεις. τόπος. τον σκοπό ή την αιτία ενός γεγονότος. δεν ξέρω. μετά ή κατά τη διάρκεια ενός άλλου γεγονότος. ώσπου. Οι προτάσεις που προσδιορίζουν ρήματα Ορισμένες προτάσεις χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουν τον χρόνο. Στις ερωτήσεις αυτές απαντάμε με ναι ή όχι. πρόσωπα κ. Οι προτάσεις αυτές αρχίζουν με χρονικούς συνδέσμους: όταν. την ώρα που κ. αφού. πώς κ.ά). μέχρι. τώρα που. Οι χρονικές προτάσεις Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για ένα γεγονός που έγινε πριν. Αναρωτιέμαι αν ξέρει την αλήθεια. Με ρώτησε πώς θα επιστρέψουμε. τον τρόπο.

Όταν μπήκα στο σπίτι. Μόλις γυρίζω στο σπίτι.Το σχήμα όταν + αόριστος ή υπερσυντέλικος αόριστος ή υπερσυντέλικος και το σχήμα όταν + συνοπτικός τύπος συνοπτικός τύπος (μέλλοντας. Όταν η Μαρία μπήκε.16 . Μόλις γύριζα στο σπίτι. . οι δρόμοι πλημμυρίζουν. ταΐζω τη γάτα μου. . Όταν φύγεις. Όταν βρέχει. .Τα σχήματα όταν + αόριστος παρατατικός και όταν + αόριστος υπερσυντέλικος δείχνουν ότι ένα στιγμιαίο γεγονός (στον αόριστο). Θα σου τηλεφωνήσω μόλις τελειώσει η ταινία. 199 . οι δρόμοι πλημμύριζαν. Όταν είχε έρθει ο Γιάννης. χτυπούσε το τηλέφωνο. τάιζα τη γάτα μου. προστακτική) δείχνει δύο γεγονότα που ακολουθούν το ένα το άλλο. ο Γιάννης έφυγε. Η χρονική πρόταση με το μόλις δείχνει το πρώτο στη σειρά γεγονός. πήγαμε / είχαμε πάει στη θάλασσα. Όταν έβρεχε.Το σχήμα μόλις + συνοπτικός χρόνος ή τύπος συνοπτικός χρόνος ή τύπος δείχνει την ακολουθία δύο ορισμένων γεγονότων. ο Γιάννης είχε φύγει.Το σχήμα όταν + ενεστώτας ή παρατατικός ενεστώτας ή παρατατικός δείχνει την αόριστη επανάληψη δύο γεγονότων. Όταν μπήκα στο σπίτι. κλείδωσε την πόρτα.Το σχήμα μόλις + ενεστώτας ή παρατατικός ενεστώτας ή παρατατικός δείχνει την αόριστη επανάληψη. υποτακτική. . συμπίπτει με ένα γεγονός που έχει διάρκεια ή με μία κατάσταση. • μόλις Το μόλις δείχνει δύο κοντινά μεταξύ τους γεγονότα που ακολουθούν το ένα το άλλο.

16 • αφού Το αφού δείχνει ότι δύο γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο. καθώς. Πριν (να) κοιμηθώ. Η χρονική πρόταση με το πριν δείχνει το δεύτερο στη σειρά γεγονός. πριν βρέξει. 200 . ώσπου Το μέχρι και το ώσπου δείχνουν ένα γεγονός που συμπίπτει χρονικά με την ολοκλήρωση του γεγονότος που εκφράζεται από την κύρια πρόταση. Αφού τελείωσε το διάβασμα πήγε σινεμά. Η χρονική πρόταση με το αφού δείχνει το πρώτο στη σειρά γεγονός. πίνω ένα ποτήρι γάλα. με ή χωρίς το να. • μέχρι. όταν αναφέρονται στο μέλλον. ο Γιώργος έβγαινε. Συνδυάζονται με αόριστο. • ενώ. Μάζεψα τα ρούχα. καθώς. Την ώρα που Καθώς Ενώ έμπαινa στο σπίτι. Η κύρια πρόταση μπορεί να είναι σε όλους τους χρόνους της οριστικής και σε όλους τους τύπους της υποτακτικής και της προστακτικής. Στην περίπτωση αυτή. την ώρα που δείχνουν ότι δύο γεγονότα συμβαίνουν ταυτόχρονα. Δούλεψε μέχρι που / ώσπου έσβησαν τα φώτα. το μέχρι ακολουθείται από το που. όταν αναφέρονται στο παρελθόν. Συνδυάζονται με τη συνοπτική υποτακτική. Το πριν συνδυάζεται με συνοπτική υποτακτική. Θα δουλεύω μέχρι / ώσπου να σβήσουν τα φώτα. • πριν Το πριν δείχνει ότι δύο γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο. την ώρα που Τα ενώ.

Οι αιτιολογικές προτάσεις Οι αιτιολογικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί την αιτία ή την προϋπόθεση για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση. γιατί δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί την αιτία του γεγονότος που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. Οι τελικές προτάσεις Οι τελικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί το σκοπό για τον οποίο πραγματοποιείται το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση. • Τα επειδή. δεν μπορεί να βρίσκεται πριν από την κύρια πρόταση. αφού. Όταν η αιτιολογική πρόταση αρχίζει με το γιατί. οι οποίοι συνδυάζονται με οριστική. συνάντησα μια φίλη μου. Επειδή τον συμπαθεί. Εισάγονται κυρίως με το (έτσι) όπως. • Το αφού δείχνει ένα γεγονός που αποτελεί την προϋπόθεση για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. Έτσι όπως κάθεσαι στην καρέκλα. Οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τους συνδέσμους (για) να και συνδυάζονται με υποτακτική. 201 . Αφού δεν τον συμπαθείς. Ήπια ένα ποτήρι νερό για να ξεδιψάσω. θα πιαστεί η πλάτη σου. το οποίο συνδυάζεται με την οριστική.16 Την ώρα που Καθώς Ενώ περπατούσα. Οι τροπικές προτάσεις Οι τροπικές προτάσεις σημαίνουν «με τον τρόπου που». γιατί. Τον κάλεσε στη γιορτή επειδή / γιατί τον συμπαθεί. τον κάλεσε στη γιορτή. μην τον καλέσεις στη γιορτή. Οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τους συνδέσμους επειδή.

τα οποία συνδυάζονται με οριστική. Οι κυριότεροι συνδυασμοί είναι οι εξής: Αν + ενεστώτας ενεστώτας / μέλλοντας / προστακτική / υποτακτική Αν δεν γυμνάζεσαι. θα πάω για μπάνιο. Παρόλο που / αν και είμαι άρρωστη. που είναι η δευτερεύουσα πρόταση. και την απόδοση. πήγε για μπάνιο. Αν + παρακείμενος μέλλοντας / προστακτική / υποτακτική Αν έχεις πάρει το βιβλίο. ενώ στην απόδοση εμφανίζονται όλοι οι τύποι του ρήματος. Οι υποθετικές προτάσεις Οι υποθετικές προτάσεις αποτελούνται από δύο μέρη: την υπόθεση. απόδοση υπόθεση Αυτές τις προτάσεις τις χωρίζουμε σε δύο κατηγορίες ανάλογα με τη σημασία τους: • Αυτές που εκφράζουν τις προϋποθέσεις για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. θα έρθω εκδρομή. να το επιστρέψεις αμέσως! Αν έχει έρθει. Παρόλο που / αν και ήταν άρρωστη. Εισάγονται με τα αν και. Η υπόθεση εισάγεται με τα αν. 202 . θα κουράζεσαι εύκολα. παρόλο που.16 Οι εναντιωματικές προτάσεις Οι εναντιωματικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση. εάν και άμα. Αν δεν βλέπεις καλά. πήγαινε στον οφθαλμίατρο. Στην υπόθεση εμφανίζονται όλοι οι χρόνοι και όλοι οι τύποι της όψης. Αν δουλεύεις πολύ. Αν με αφήσουν οι γονείς μου. θα πετύχεις στη ζωή σου. που είναι η κύρια πρόταση. θα έχει ανοίξει το καλοριφέρ.

Έβρεχε τόσο πολύ που / ώστε αναγκάστηκα να πάρω ομπρέλα. θα αγόραζα ένα αυτοκίνητο.Αν + συνοπτικός τύπος συνοπτικός μέλλοντας Αν βρέξει αύριο. θα + υπερσυντέλικος Αν + υπερσυντέλικος Αν με είχες πάρει τηλέφωνο. δεν θα πάμε εκδρομή. Αν κέρδιζα το λαχείο. Εισάγονται με το ώστε και το που. θα πήγαινες να παίξεις. θα + παρατατικός Αν + παρατατικός Αν ερχόσουν νωρίτερα. θα διάβαζα περισσότερο. Τις προτάσεις με αν + παρατατικός θα + παρατατικός τις χρησιμοποιούμε και για να δώσουμε ευγενικά μια συμβουλή. Οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα Οι προτάσεις αυτές δείχνουν το αποτέλεσμα του γεγονότος που εκφράζει η κύρια πρόταση. 203 . Αν ήμουν στη θέση σου. θα προλαβαίναμε τα μαγαζιά ανοιχτά. θα σου είχα πει τα νέα. δεν θα είχες χτυπήσει το κεφάλι σου. θα + παρατατικός Αν + υπερσυντέλικος Αν είχες τελειώσει νωρίς τα μαθήματα. • Αυτές που εκφράζουν πραγματοποιήθηκαν προϋποθέσεις που δεν Οι κυριότεροι συνδυασμοί είναι οι εξής: Αν + παρατατικός θα + υπερσυντέλικος Αν πρόσεχες. τα οποία συνδυάζονται με οριστική.

204 .

Τα ανώμαλα ρήματα Αόριστος Ενεργητική φωνή ανέβηκα αρρώστησα άφησα έβαλα έβαλα έβγαλα βγήκα είδα έβρεξα βρήκα έγινα έδειρα έδωσα ήρθα ευχήθηκα δόθηκα δάρθηκα θα δείρω θα δώσω βρέθηκα θα βρω βράχηκα θα βρέξω ειδώθηκα θα δω θα βγω θα ιδωθώ θα βραχώ θα βρεθώ θα γίνω θα δαρθώ θα δοθώ θα έρθω θα ευχηθώ γινωμένος δαρμένος δοσμένος ιδωμένος βρεγμένος βγάλθηκα θα βγάλω -βλήθηκα θα βάλω βάλθηκα θα βάλω θα βαλθώ θα -βληθώ θα βγαλθώ αφέθηκα θα αφήσω θα αφεθώ θα αρρωστήσω θα ανέβω / θα ανεβώ ανεβασμένος αρρωστημένος αφημένος βαλμένος -(βε)βλημένος βγαλμένος Παθητική φωνή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Ενεστώτας Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή ανεβαίνω αρρωσταίνω αφήνω αφήνομαι βάζω βάλλω / -βάλλω βάλλομαι / -βάλλομαι 205 βγάζω βγαίνω βλέπω βλέπομαι βρέχω βρέχομαι βρίσκω βρίσκομαι γίνομαι δέρνω δέρνομαι δίνω δίνομαι έρχομαι εύχομαι .

Ενεστώτας Ενεργητική Παθητική φωνή φωνή θυμήθηκα κάθισα / έκατσα έκαψα έκανα κατάλαβα κατέβηκα έκλαψα έκοψα κοιμήθηκα είπα λυπήθηκα έμαθα έμεινα μπήκα ντράπηκα έπαθα θα πάθω μαθεύτηκα θα μάθω θα μείνω θα μπω θα ντραπώ μπασμένος ειπώθηκα θα πω κόπηκα θα κόψω κλάφτηκα θα κλάψω θα κατέβω / θα κατεβώ θα κλαφτώ θα κοπώ θα κοιμηθώ θα ειπωθώ θα λυπηθώ θα μαθευτώ θα καταλάβω κατεβασμένος κλαμένος κομμένος κοιμισμένος ειπωμένος λυπημένος μαθημένος καμώθηκα θα κάνω θα καμωθώ κάηκα θα κάψω θα καώ θα καθίσω / θα κάτσω θα θυμηθώ καθισμένος καμένος καμωμένος Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή θυμάμαι κάθομαι καίω καίγομαι κάνω καταλαβαίνω κατεβαίνω 206 κλαίω κλαίγομαι κόβω κόβομαι κοιμάμαι λέω λέγομαι λυπάμαι μαθαίνω μαθαίνομαι μένω μπαίνω ντρέπομαι παθαίνω .

Ενεστώτας Ενεργητική φωνή έπαθα πήρα παράγγειλα/ παρήγγειλα πάχυνα πέθανα περίμενα πέτυχα έπεσα πήγα ήπια έπλυνα έπνιξα σεβάστηκα έσυρα σκέφτηκα έστειλα στάλθηκα θα στείλω σύρθηκα θα σύρω πνίγηκα πλύθηκα θα πλύνω θα πνίξω θα πιω θα πλυθώ θα πνιγώ θα σεβαστώ θα συρθώ θα σκεφτώ θα σταλώ σταλμένος συρμένος θα πάω πιωμένος πλυμένος πνιγμένος θα πέσω θα πετύχω θα περιμένω πετυχημένος πεσμένος θα πεθάνω θα παχύνω πεθαμένος θα παραγγείλω πάρθηκα θα πάρω θα παρθώ παρμένος θα πάθω Παθητική φωνή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή παθαίνω παίρνω παίρνομαι παραγγέλνω παχαίνω πεθαίνω περιμένω πετυχαίνω 207 πέφτω πηγαίνω πίνω πίνομαι πλένω πλένομαι πνίγω πνίγομαι σέβομαι σέρνω / -σύρω σέρνομαι / -σύρομαι σκέφτομαι στέλνω στέλνομαι .

Ενεστώτας Ενεργητική Παθητική φωνή φωνή έστρεψα συνέβη έθρεψα έφαγα έτυχα υπήρξα υποσχέθηκα φάνηκα έφερα έφυγα θα φύγω φέρθηκα θα φέρω θα υπάρξω θα υποσχεθώ θα φανώ θα φερθώ φερμένος θα τύχω φαγώθηκα θα φάω θα φαγωθώ τράφηκα θα θρέψω θα τραφώ θα συμβεί θρεμμένος φαγωμένος στράφηκα θα στρέψω θα στραφώ στραμμένος Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή στρέφω στρέφομαι συμβαίνει τρέφω τρέφομαι τρώω τρώγομαι τυχαίνω υπάρχω υπόσχομαι 208 φαίνομαι φέρνω / -φέρω φέρομαι / -φέρομαι φεύγω .

209 .