Ερωτήσεις εισαγωγής (σς 34-42

)
∆2. Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ 1. O σωκρατικός έλεγχος. 2. Η θετική αμφισβήτηση των πραγμάτων από τον Σωκράτη. 3. Περιγράψτε την σωκρατική διαλεκτική. Πού αυτή οδηγεί; Πώς επιτυγχάνεται; 4. Η ανανέωση της φιλοσοφικής σκέψης από τον Σωκράτη: ποια ρηξικέλευθη αρχή εισήγαγε; 5. Γιατί είναι σημαντική η εισαγωγή του απόλυτου ορισμού στη διαλεκτική του Σωκράτη; ∆3. 6. Τι γνωρίζετε για την κατηγορία της αθεΐας κατά του Σωκράτη; 7. Γιατί η κατηγορία κατά του Σωκράτη για διαφθορά των νέων είχε μεγαλύτερη σχέση με την πραγματική αιτία της δίωξης του Σωκράτη; 8. Η θανατική καταδίκη του Σωκράτη. Ε1. Ο ΠΛΑΤΩΝ 9. Η καταγωγή και η πολιτική διαμόρφωση του Πλάτωνος. 10. Τι γνωρίζετε για τα τρία ταξίδια του Πλάτωνος στη Σικελία; 11. Η ίδρυση της Ακαδημίας.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Ερωτήσεις εισαγωγής (σς 34-42) ∆2. Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ 1. Ποια ήταν η φιλοσοφική στάση του Σωκράτη απέναντι στην ανθρώπινη σοφία και τι είδους αισθήματα ενέπνεε στους συγχρόνους του η στάση του αυτή; 2. Ποιες μεθόδους χρησιμοποιεί ο Σωκράτης για την αναζήτηση της αλήθειας; Να δοθεί ένας σύντομος ορισμός για καθεμιά από αυτές. 3. Σε τι συγκλίνουν και σε τι αποκλίνουν οι απόψεις των σοφιστών και του Σωκράτη σχετικά με τις παραδεδεγμένες αλήθειες; 4. Περιγράψτε την σωκρατική διαλεκτική. Πού αυτή οδηγεί; Πώς επιτυγχάνεται; 5. Τι γνωρίζετε για την μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη; 6. Σε ποια θέματα εστίασε το ενδιαφέρον του ο Σωκράτης, καινοτομώντας σε σχέση με τους προγενέστερους φιλοσόφους; 7. Ποια νέα προβληματική εισήγαγε ο Σωκράτης στη φιλοσοφική σκέψη; 8. Τι γνωρίζετε για την επαγωγική μέθοδο του Σωκράτη; ∆3. 9. α. Ποιοι ήταν οι κατήγοροι του Σωκράτη και ποια η κατηγορία που του προσήψαν; β. Από ποιο δικαστήριο κρίθηκε ένοχος και ποια ποινή του επιβλήθηκε; 10. Με ποια πρόφαση μηνύθηκε ο Σωκράτης και ποια πραγματική αιτία υποκρύπτονταν στο κατηγορητήριο; Ε1. Ο ΠΛΑΤΩΝ 1. Ποια είναι η σημαντικότερη πηγή πληροφοριών για τη ζωή του Πλάτωνα και τι γνωρίζετε για αυτή; 2. Τι γνωρίζετε για την καταγωγή και την πολιτική διαμόρφωση του Πλάτωνα; 3. α. Πόσα και ποια ταξίδια πραγματοποίησε ο Πλάτωνας στη Σικελία και πώς κατέληξαν; β. Επέδρασαν στην πνευματική του εξέλιξη; 4. Πότε ίδρυσε ο Πλάτωνας την Ακαδημία και τι γνωρίζετε για αυτήν;

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ
(σς 49-52, 56-57)

1. Ποια πλεονεκτήματα και ποια μειονεκτήματα παρουσιάζει ο αφηγημένος διάλογος Πρωταγόρας; 2. Πώς βρέθηκε ο Σωκράτης στο σπίτι του Καλλία; ∆ιαφαίνεται ήδη από τον πρόλογο του διαλόγου το ουσιαστικό του θέμα; 3. Ποια είναι τα κύρια πρόσωπα του διαλόγου και πώς τα περιγράφει ο Πλάτων; Ποια στοιχεία της περιγραφής τονίζουν το γεγονός ότι πρόκειται για έναν πλατωνικό φιλοσοφικό διάλογο; 4. Ποια είναι η βασική θέση του Πρωταγόρα στο ζήτημα: διδάσκεται ή όχι η αρετή; 5. Να αναφέρετε τις πρώτες έντονες αμφιβολίες και τα παραδείγματα του Σωκράτη στον αρχικό ισχυρισμό του Πρωταγόρα ότι η πολιτική αρετή διδάσκεται. 6. Πώς ο Πρωταγόρας αντικρούει την πρώτη ένσταση του Σωκράτη για τους πολίτες, ότι δηλαδή αυτοί χωρίς να επιλεγούν εκφράζουν τη γνώμη τους για θέματα πολιτικής; 7. Να σχολιάσετε το δεύτερο μέρος της απάντησης του Πρωταγόρα. Γιατί, κατά τον σοφιστή, ο Σωκράτης δεν έχει δίκαιο να υποστηρίζει ότι οι μεγάλοι πολιτικοί δεν κατάφεραν να διδάξουν στους γιους τους την πολιτική αρετή; 8. Ποια είναι τα βασικά θέματα του διαλόγου Πρωταγόρας και πώς οι δύο ουσιαστικοί συνομιλητές τα προσεγγίζουν; 9. Περιγράψτε αδρομερώς τις μεθόδους φιλοσοφικής συζήτησης του Σωκράτη και του Πρωταγόρα. 10. Αναπτύξτε ξεχωριστά τον καθένα από τους τρεις τρόπους που χρησιμοποιεί ο σοφιστής Πρωταγόρας σε μια φιλοσοφική συζήτηση. Σύντομο εισαγωγικό στις ενότητες του σχολικού βιβλίου Μετά τη μυθική διήγηση του Πρωταγόρα μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η πολιτική αρετή είναι απλά μια φυσική καταβολή και άρα όχι κάτι που χρειάζεται διδασκαλία. Για αυτό ο Πρωταγόρας περιορίζει τον ρόλο της φύσης και τονίζει τον ρόλο της παιδείας στο θέμα της αρετής με το επιχείρημα: οι συμβουλές, οι επιπλήξεις, οι ποινές έχουν τη θέση τους μόνο στη θεραπεία ανθρώπινων αδυναμιών που μπορούν να εξαλειφθούν με προσπάθεια και διδασκαλία· αφού λοιπόν οι ποινές επιβάλλονται κυρίως σε περιπτώσεις που διαπιστώνεται έλλειψη αρετής, αυτό σημαίνει ότι εκείνος που τις επιβάλλει (άρα και οι Αθηναίοι) πιστεύει ότι η αρετή μπορεί να διδαχθεί (320c – 324d).

Πλάτωνος Πρωταγόρας, Ενότητα 2η Ερμηνευτικός σχολιασμός ης ης Το κείμενο της 2 , 3 και 4ης ενότητας ακολουθεί αμέσως μετά τις δύο αντιρρήσεις - ενστάσεις του Σωκράτη σχετικά με το μάθημα που διδάσκει ο Πρωταγόρας. Οι αντιρρήσεις αυτές εν περιλήψει ήταν: α) η αυθαίρετη δικαιοδοσία κάθε Αθηναίου πολίτη να μιλήσει για θέματα της πόλης και β) η αποτυχία των γνωστών Αθηναίων πολιτικών να δημιουργήσουν απογόνους που θα κατέχουν την πολιτική ικανότητα. Αυτό το τελευταίο συνεπάγεται πως αυτού του είδους η ικανότητα δεν είναι διδακτή. Ο Πρωταγόρας αρχικά απαντά και τοποθετείται απέναντι στην πρώτη αντίρρηση με έναν κοσμογονικό μύθο. Σκοπός του ασφαλώς είναι να αποδείξει ότι η ικανότητα στην πολιτική -δεν έχει ακόμη ονομασθεί αρετή- είναι κοινό κτήμα όλων των πολιτών. Υποστηρίζει λοιπόν ότι η πολιτική ικανότητα συγκροτείται από μια τριμερή διάκριση δυνάμεων ή ικανοτήτων, τις οποίες θα χορηγήσουν στα θνητά όντα διάφορες θεότητες. Πρώτα ο Επιμηθέας (ἐπὶ+μῆτις=σκέψη) διανέμει στα άλογα ζώα δυνάμεις και ικανότητες προς διαιώνιση του είδους. ∆εύτερη χορηγία είναι αυτή του Προμηθέα (πρὸ+μῆτις). Αυτός που θα λάβει τη χορηγία αυτή, του δεύτερου επιπέδου, είναι ο άνθρωπος, στον οποίο δωρίζεται η έντεχνος σοφία και το πυρ. Τρίτη και ουσιωδέστερη δωρεά είναι αυτή του ∆ία. Ο ύπατος των θεών δωρίζει στον άνθρωπο την πολιτική ικανότητα (αιδώς και δίκη). 2η ενότητα: Ἦν χρόνος· η φράση αυτή δημιουργεί ένα σκηνικό, ένα κάλυμμα μυθικό στη διήγηση του Πρωταγόρα: η δημιουργία του κόσμου. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη διήγηση οι θεοί προϋπάρχουν πριν από τη δημιουργία του κόσμου, ενώ τα θνητά γένη (κάθε είδους) δημιουργούνται από τους θεούς. Η φωτιά και η γη αποτελούν το υλικό κατασκευής των γενών, το πρωταρχικό τους στοιχείο. Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά, διαφορετικής ποιότητας για κάθε γένος, αναλαμβάνουν να τα παράσχουν ο Προμηθέας και ο Επιμηθέας. Τα ονόματα των δύο θεών είναι δηλωτικά και των προθέσεών τους (προμηθοῦμαι=προνοώ για κάτι εκ των προτέρων, ἐπιμηθής= αυτός που δείχνει καθυστερημένη επιμέλεια, φροντίδα). Ο ρόλος του Επιμηθέα: διανομέας αλλά και αυτός που καταναλώνει τις φυσικές ικανότητες και δυνάμεις. Πού εξαντλείται η ευλάβεια (=φόβος) του Επιμηθέα; Μή τι γένος ἀϊστωθείη. Εξάλλου το ρήμα εμηχανάτο δείχνει τον βαθμό της προνοητικότητάς του: δημιουργεί παντού ζεύγη ισχύος και φυσικής αδυναμίας με άμεσο σκοπό τη σωτηρία (=διαιώνιση) του εκάστοτε άλογου ζώου. Η διανομή του είναι πλήρης, αφού δεν στερεί κανένα είδος ζώων από τα αναγκαία εφόδια επιβίωσης. Στο κείμενο δεν αναφέρεται ρητά κάποια υπέρμετρη κατανάλωση των φυσικών εφοδίων αλλά η λεπτομερής περιγραφή της διανομής υποδεικνύει το ατόπημα του Επιμηθέα, το οποίο θα γίνει αντιληπτό όταν έρθει η σειρά του ανθρώπου να λάβει τις ‘δυνάμεις’ του. Η μετέπειτα συνεισφορά του Προμηθέα στο ανθρώπινο γένος έχει προοικονομηθεί με έντεχνο τρόπο.

στη συνέχεια της αφήγησης του Πρωταγόρα (βλ. Ο ρόλος του Προμηθέα. Το βασικό πάντως αγαθό με το οποίο ο άνθρωπος θα καταστεί ικανός να οργανώσει ένα σύστημα πολιτικής διοίκησης και να θεσπίσει νόμους δεν περιλαμβάνεται στην προμηθεϊκή δωρεά. η οποία δεν μπορεί να προέρχεται από κανέναν άλλον παρά μόνον από τον ύπατο των θεών. Όμως η έντεχνος σοφία και το πυρ θα υποδείξουν. Η ειμαρμένη ημέρα ωθεί τον προνοητικό θεό στην κλοπή των δώρων που θα διατηρήσουν στη ζωή το γένος των ανθρώπων. τη συγγένεια του ανθρώπου με τους θεούς. ∆εν μπορεί πάντως να αντιτάξει και αποτελεσματική άμυνα κατά των φυσικών εχθρών του ούτε και να συγκροτήσει πολιτική κοινωνία. Πρόκειται για το δεύτερο σκαλί της θεϊκής χορηγίας: ο άνθρωπος είναι ικανός πλέον να προστατευθεί από τη φύση αλλά και να δημιουργήσει τεχνικό πολιτισμό. .Ενότητα 3η Μετά τη σπάταλη νομή του Επιμηθέα ο άνθρωπος παρουσιάζεται ως το μόνο θνητό ον που στερείται δεξιοτήτων και δημιουργικών ιδιοτήτων. Η λέξη εὐπορία δείχνει την ποιότητα αυτής της δωρεάς.4η εν.). Πρώτο του μέλημα η χορήγηση των αναγκαίων μέσων συντήρησης αλλά όχι μόνον. τον ∆ία. καθώς και το άμεσο αποτέλεσμα αυτής της συγγένειας που είναι η πίστη στους θεούς και η εφεύρεση της γλώσσας. κατασκευαστικές δεξιότητες) είναι δωρεά που υπερέχει σε σύγκριση με τις απλές χορηγήσεις του Επιμηθέα στα ζώα. Ο Πρωταγόρας στον μύθο του προετοιμάζει την ύψιστη δωρεά. καθώς και τις πρακτικές. οι οποίες θα χρησίμευαν ως μέσο συντήρησης και διαιώνισής του. Η έντεχνος σοφία (ο όρος μάλλον υποδεικνύει την πνευματική υπεροχή και την ικανότητα της εφεύρεσης. Ο Επιμηθέας βρίσκεται σε αμηχανία διότι δεν προνόησε να δώσει στον άνθρωπο ούτε τις βασικές ‘δυνάμεις’.

Προφανώς ο Πρωταγόρας. που διηγείται τον μύθο.σε άρνηση της θεϊκής δωρεάς. δηλώνει ότι η πολιτική ικανότητα είναι κοινό αγαθό και θεωρεί ότι αποδείχθηκε το ζητούμενο. Ορισμένοι δηλαδή άνθρωποι δεν θα είχαν την ανάλογη φυσική κλίση ώστε να δεχθούν τη θεϊκή δωρεά. Τότε θα κατέρρεε και το επιχείρημα του Πρωταγόρα σχετικά με την πολιτική τέχνη. απόκτημα όλων των ανθρώπων. . Βέβαια στη σοφιστική αυτή θέση οφείλουμε να αναγνωρίσουμε και το εξής γεγονός.με τον εξής τρόπο: ἑκάστη καθ' ἕκαστον. Ενδιαφέρον προκαλεί ο τρόπος της διανομής της αἰδοῦς και της δίκης. Ο σοφιστής όμως. Εδώ διαφαίνεται για πρώτη φορά η συμβατικότητα της κοινωνίας σχετικά με αυτό το θέμα· η κοινωνία αποδέχεται σιωπηρά κάθε πολίτη και τον θεωρεί ικανό στα πολιτικά. Έτσι είναι δυνατόν να παρατηρηθούν διαβαθμίσεις κατά την κατοχή τους που ίσως να οδηγούσαν -έστω λίγους. Για ποιον τότε λόγο ο ∆ίας θέτει ως συμπλήρωμα της δωρεάς του την εντολή να σκοτώνεται ως νόσος της πόλεως αυτός που δεν θα μετάσχει στα δύο θεϊκά αγαθά. πολιτικής ικανότητας. αφού δεν θα ήταν κοινό κτήμα. χωρίς εξαίρεση. κατά τον Πρωταγόρα. καθώς ολοκληρώνει τη διήγησή του. Ποιος όμως εγγυάται και το ορθό αποτέλεσμα της κοινής.Ενότητα 4η Η πολιτική οργάνωση και η ικανότητα δημιουργίας θεσμών είναι η τρίτη και ουσιωδέστερη δωρεά των θεών στους ανθρώπους· προέρχεται μάλιστα από τον ίδιο τον ∆ία. Στη συνέχεια του διαλόγου θα φανεί το σαθρό του επιχειρήματος. δέχεται κάποια φυσική κλίση και βαθμό άσκησης στα προσφερόμενα αγαθά. Όμως η εντολή στην περίπτωση της αἰδοῦς και της δίκης είναι ρητή: Να διανεμηθούν σε όλους. Όλοι οι πολίτες ως κάτοχοι των ιδιοτήτων που απορρέουν από την αἰδῶ και την δίκη μπορούν και έχουν το δικαίωμα να εκφράζουν τη γνώμη τους και να φέρουν την αντίστοιχη ευθύνη για αυτήν την πράξη τους. Η πόλη ωφελείται από τη συγκεκριμένη συμπεριφορά των πολιτών. Στην ενότητα αυτή ο ∆ίας παρουσιάζεται ως θεός που προνοεί και ενδιαφέρεται για το μέλλον του ανθρώπινου γένους. Ήδη έχουν διανεμηθεί στους ανθρώπους οι άλλες δημιουργικές τέχνες -προφανώς ως απόρροια της ἔντεχνης σοφίας και του πυρός. Ο Σωκράτης δεν μπορεί πλέον να αμφισβητεί την πρακτική που ακολουθεί η πόλη των Αθηνών κατά τις συνελεύσεις της εκκλησίας του δήμου.

Αυτό σημαίνει ότι η περίπτωση κατά την οποία κάποιος παραδεχθεί ότι είναι άδικος και δεν συμμορφωθεί με την επιταγή της πόλης είναι ανύπαρκτη. στους συμπολίτες τους. Στη δεύτερη παράγραφο της ενότητας ο Πρωταγόρας εξετάζει και ένα ακόμη σημείο. η αποδοχή από την κοινωνία του κάθε πολίτη ως ικανού στα πολιτικά. Ο Πρωταγόρας λοιπόν ανάγει τη σιωπή της πόλης σε επιχείρημα και πιστεύει ότι απέδειξε στον Σωκράτη ότι η περίπτωση της κοινής πολιτικής ικανότητας είναι ένα κατοχυρωμένο δικαίωμα από την πολιτεία. Προφανώς εννοείται η εξορία και ο θάνατος. Ο άδικος πολίτης οφείλει να προσποιηθεί ότι είναι δίκαιος αλλιώς τον περιμένει εξόντωση. δηλαδή τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη (στην έβδομη ενότητα θα προσθέσει και την οσιότητα). .Ενότητα 5η Μετά τον μύθο ο Πρωταγόρας προχωρεί στην ορθολογική ερμηνεία του. Πρέπει δηλαδή να θεωρηθεί μαινόμενος αυτός που θα ομολογήσει ότι δεν κατέχει την πολιτική αρετή. απαραίτητο για να στηρίξει τη θέση του σχετικά με την κοινή πολιτική ικανότητα. η κατοχή της δηλαδή είναι και ζήτημα διδασκαλίας. Η θέση του σοφιστή είναι η εξής: Η κατοχή της δικαιοσύνης και κάθε άλλης πολιτικής αρετής είναι υποχρεωτική και όλοι οι πολίτες θα παραδεχθούν κάτι τέτοιο. Εδώ παρατηρείται η εξής αντίφαση· από τη μια ο σοφιστής μίλησε για θεϊκή δωρεά των κοινών ικανοτήτων και από την άλλη αναφέρεται σε αυτές τις ικανότητες σαν να αποτελούν αντικείμενο και ζήτημα διδασκαλίας. Ήδη υπαινίχθηκε κάτι τέτοιο στο τέλος της μυθικής διήγησης με τη διαταγή του ∆ία να σκοτώνουν ως νόσο της πόλης αυτόν που δεν θα μετάσχει στη δωρεά του. Επισημαίνει δηλαδή το γεγονός ότι οι πολίτες γνωρίζουν να τιμωρούν καθετί άδικο και ασεβές που βλέπουν γύρω τους. η οποία απορρέει κατ’ ανάγκη από μια τέτοια επιλογή. αφού η μυθική διήγηση σχετικά με τη θεϊκή προέλευση της πολιτικής ικανότητας αφήνει ανοιχτά προς συζήτηση ορισμένα σημεία. Προφανώς θέλει να υποδείξει ότι την αρετή δεν την κατέχουν όλοι στον ίδιο βαθμό. Ο ίδιος δεν ενδιαφέρεται για τίποτα περισσότερο και δεν δίνει καμία άλλη εξήγηση. Με αυτήν την απειλή μόνο ένας που θα τον κατείχε μανία θα τολμούσε να πει την αλήθεια. Σπεύδει να αποδείξει ότι η ικανότητα αυτή (=αρετή) μπορεί να διδαχθεί. Το σημαντικότερο. όπως ήδη παρατηρήθηκε. Η ενέργεια αυτή δείχνει ότι όλοι έχουν μέσα τους. είναι ένοχη σιωπή. Την απόδειξή του εδώ ο Πρωταγόρας την επιχειρεί με την εξ αντιθέτου μέθοδο. Αισθάνεται την ανάγκη να προβεί σε αυτήν την ενέργεια. και τις αντίθετες έννοιες και ιδιότητες από αυτές που επιπλήττουν. και όχι φυσικά κάποιο φυσικό τους ελάττωμα. στη ψυχή και τον νου τους. χωρίς αναφορά στην έννοια της ευθύνης. Ποια όμως ηθική ποιότητα αποδίδει ο σοφιστής σε αυτήν την πολιτεία.

Ο σοφιστής αισθάνεται την υποχρέωση να υποστηρίξει περαιτέρω το σημείο αυτό. Αυτό σημαίνει ότι αυτός που τιμωρεί δεν δρα ως άνθρωπος που άγεται και φέρεται από το ένστικτο και το συναίσθημα. Έτσι και ο Σωκράτης οφείλει να μη διαμαρτύρεται που οι συμπολίτες του ακούν και δέχονται πολιτικές συμβουλές και από τεχνίτες.Ενότητα 6η Ο Πρωταγόρας καταλήγει στο εξής συμπέρασμα: Εφ’ όσον κάθε πολίτης προβαίνει στις ενέργειες της νουθεσίας και της τιμωρίας γίνεται φανερό ότι η αρετή μπορεί να αποκτηθεί με μεθόδους διδασκαλίας και μάθησης. καθώς και η φράση τοιαύτην διάνοιαν λειτουργούν από κοινού και δηλώνουν την κοινή ενέργεια. γεγονός που θα καταστήσει ισχυρότερο το επιχείρημα του Πρωταγόρα.π. το δίκαιο από το άδικο. αλλά διακατέχεται και οδηγείται από τον νου. Σύμφωνα λοιπόν με τη θέση του Πρωταγόρα η τιμωρία και η επιβαλλόμενη ποινή δεν λειτουργούν ως εκδικητικά αλλά κυρίως ως μέσα παραδειγματισμού και νουθεσίας των υπολοίπων συμπολιτών. Το χωρίο.λ. πέραν της λειτουργίας του ως απόδειξης μιας θέσης. εν συνεχεία. Ο σοφιστής απαντάει σιωπηλά με καταφατικό τρόπο και έτσι πιστεύει πως η αρετή είναι διδακτὸν και παρασκευαστόν. Έχουν όλοι την ίδια αντίληψη για τα διαπραττόμενα εγκλήματα και αδικήματα. τη διάνοιά του (κολάζειν μετὰ λόγου). . όπως είναι ο μεταλλουργός και ο τσαγκάρης. το όσιο από το ανόσιο κ. άρα και την κοινή ικανότητα των πολιτών: όλοι τους μπορούν να διακρίνουν το καλό από το κακό. είναι χαρακτηριστικό και για τις αντιλήψεις των σοφιστών για το νόημα της ποινής και την απονομή της δικαιοσύνης. Εδώ η λέξη λόγος. Στο σημείο γίνεται μάλιστα σύνδεση της ενέργειας αυτής με τους ίδιους τους Αθηναίους. Έτσι κάνει μια σύντομη αναφορά στην έννοια της τιμωρίας. πράγματα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ηθική και σωματική εξαχρείωση του τιμωρούμενου. η φράση οὓς ἂν οἴωνται ἀδικεῖν ενδέχεται να εκληφθεί και ως ελάττωμα του ισχυρισμού του. Βέβαια.

. Λοιπόν. τα πιο αδύνατα πάντως τα εφοδίαζε με ταχύτητα· σε άλλα έδινε όπλα. ∆ηλαδή σε αυτά που έκλεισε μέσα σε μικρό σώμα χάριζε γοργά φτερά ή υπόγεια κατοικία· όσα πάλι τα προίκιζε με μεγάλο σώμα. αλλά και να τα φυλάξουν από τη ζέστη. άλλο χορτάρι της γης. φρόντισε πάλι το καθένα τους να έχει σκεπάσματα ταιριαστά και δοσμένα από τη φύση. σοφιζόταν τρόπους να τα προστατεύσει από τις αλλαγές του καιρού. Και τα σοφιζόταν αυτά γιατί φοβόταν μήπως καμιά ράτσα εξαφανισθεί. Τότε ο Επιμηθέας παρακαλεί τον Προμηθέα να κάνει μόνος του την μοιρασιά: Αφού τα μοιράσω. Και ως παπούτσια έδωσε σε άλλα οπλές. όταν υπήρχαν θεοί. που τις ρυθμίζει ο ∆ίας.τι μπορεί να αναμειχθεί με χώμα και φωτιά. όχι όμως και ταχύτητα. έδωσαν εντολή στον Προμηθέα και τον Επιμηθέα να τα κοσμήσουν και να τους μοιράσουν ικανότητες. αλλά δεν υπήρχαν ζώα καμιάς ράτσας επάνω στη γη. τα θύματά τους όμως να γεννούν πολλά μικρά. Ενότητα 2η (320D-321B) Μετάφραση Ήταν κάποτε μια εποχή. για να διατηρούνται στη ζωή. Νοιάστηκε ακόμη για το καθένα τους να βρίσκει διαφορετική τροφή. άλλο καρπούς δέντρων και άλλο ρίζες· μάλιστα σε μερικά έδωσε ως τροφή τη σάρκα άλλων ζώων. έλα να τα επιθεωρήσεις. αφού ανέμειξαν χώμα και φωτιά και ό. Ύστερα. Και όταν ήρθε η ώρα που όρισε και για αυτά η μοίρα να έρθουν στον κόσμο. αφού τα εφοδίασε με αυτά που δεν θα αφάνιζαν το ένα το άλλο. για όσα όμως άφηνε χωρίς οπλισμό σοφιζόταν κάποια άλλη ικανότητα.Πλάτωνος Πρωταγόρας. βρίσκοντας έτσι τρόπο να σωθεί η ράτσα τους. με αυτό το ίδιο τα διέσωζε· και τις άλλες χάρες τις μοίραζε κρατώντας αυτό το δίκαιο μέτρο. είπε. Και όταν πάνε για ύπνο. ικανά να τα προφυλάξουν από το κρύο. Κάνοντας όμως την μοιρασιά σε μερικά έδινε δύναμη. Αυτά τα τελευταία καθόρισε να γεννούν λίγα. ντύνοντάς τα με πυκνό τρίχωμα και χοντρές προβιές. την ώρα που ήταν να τα ανεβάσουν στο φως του ήλιου. τέτοιες που να ταιριάζουν στο καθένα τους. Έτσι τον έπεισε και κάνει αυτός τη μοιρασιά. σε άλλα[τρίχες] και δέρματα χοντρά χωρίς αίμα. τα πλάθουν οι θεοί μέσα στη γη.

Είχε φτάσει κιόλας η ημέρα που όρισε η μοίρα να βγει και ο άνθρωπος από τη γη στο φως του ήλιου. Με αυτόν τον τρόπο λοιπόν ο άνθρωπος πήρε την τέχνη που τον βοηθά να ζήσει. αλλά δεν είχε την πολιτική τέχνη· γιατί αυτή βρισκόταν δίπλα στο θρόνο του ∆ία. Καθώς ο Προμηθέας βρισκόταν σε δύσκολη θέση.και έτσι την κάνει δώρο στον άνθρωπο. και κλέβει και του Ηφαίστου την τέχνη της φωτιάς και την άλλη. όπως λένε.Ενότητα 3η (321B-322A) Μετάφραση Eπειδή όμως ο Επιμηθέας δεν ήταν και πολύ σοφός δεν πήρε είδηση ότι ξόδεψε όλες τις ικανότητες στα άλογα ζώα· του έμενε ωστόσο αφρόντιστο το ανθρώπινο γένος και δεν ήξερε τι να κάνει. και τις δίνει στον άνθρωπο. τον άνθρωπο όμως γυμνό και ξυπόλυτο. ο Προμηθέας όμως. εξαιτίας του Επιμηθέα σε λίγο δικάστηκε για κλοπή. δίχως σκεπάσματα και αρματωσιά. της Αθηνάς. με ποιον τρόπο να σώσει το ανθρώπινο γένος. . για να επιθεωρήσει τη μοιρασιά. Και βλέπει τα άλλα ζώα εφοδιασμένα με όλα και όπως τους ταίριαζε. Μπήκε όμως κρυφά στο συνεταιρικό εργαστήρι της Αθηνάς και του Ηφαίστου. Όμως δεν επιτρεπόταν πλέον στον Προμηθέα να μπει στην ακρόπολη του ∆ία· υπήρχαν εκεί οι φοβεροί καστροφύλακες του ∆ία. Την ώρα που βρισκόταν σε αμηχανία έρχεται ο Προμηθέας. που μέσα εκεί ασκούσαν την τέχνη τους. Και έτσι ο άνθρωπος απόκτησε εφόδια για να ζήσει. κλέβει από τον Ήφαιστο και την Αθηνά τη σοφή τέχνη και τη φωτιά -γιατί χωρίς φωτιά η τέχνη αυτή δεν μπορεί να γίνει κτήμα κανενός ούτε να του σταθεί χρήσιμη.

Αυτή. και οι τεχνικές τους γνώσεις ήταν σε αυτούς σημαντική βοήθεια για την τροφή τους. νομίζουν ότι λίγοι έχουν το δικαίωμα συμβουλής. αυτόν που δεν μπορεί να κρατήσει το μερίδιό του στον σεβασμό και τη δικαιοσύνη να τον σκοτώνουν. ώστε πάλι διασκορπίζονταν και καταστρέφονταν. όποτε συγκεντρώνονταν. το ίδιο και οι άλλοι τεχνίτες· με τον ίδιο λοιπόν τρόπο να βάλω μέσα στους ανθρώπους και τη δικαιοσύνη και τον σεβασμό ή να τις μοιράσω σε όλους. αλλιώς δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν πολιτείες. στέλνει τον Ερμή να φέρει στους ανθρώπους τον σεβασμό και τη δικαιοσύνη. ορθά δέχονται κάθε άνθρωπο με την ιδέα ότι αρμόζει ασφαλώς στον καθένα να μετέχει σε αυτήν την αρετή. Ρωτάει λοιπόν ο Ερμής τον ∆ία με ποιον τέλος πάντων τρόπο να δώσει στους ανθρώπους τον σεβασμό και τη δικαιοσύνη· ‘‘ποιο από τα δύο. Όταν όμως πάνε να συσκεφθούν για σχετικό με την πολιτική αρετή. αδικούσαν ο ένας τον άλλο. για να επικρατήσει τάξη στις πόλεις και σχέσεις που συνδέουν με φιλία τους ανθρώπους. αν λίγοι έχουν μερίδιο σε αυτές. όταν γίνεται λόγος για ζήτημα σχετικό με την ικανότητα του αρχιτέκτονα ή για κάποια άλλη τεχνική ικανότητα. Και έχουν μοιραστεί ως εξής: ένας που κατέχει την ιατρική είναι επαρκής για πολλούς πολίτες. η οποία πρέπει να διέπεται ολόκληρη από δικαιοσύνη και σωφροσύνη. Σωκράτη. Έτσι λοιπόν εφοδιασμένοι οι άνθρωποι τον πρώτο καιρό κατοικούσαν διασκορπισμένοι. είναι η αιτία αυτού του πράγματος. και εάν κάποιος που είναι έξω από τους λίγους επιχειρεί να δίνει συμβουλές δεν τον δέχονται.Ενότητα 4η (322A-323A) Και επειδή ο άνθρωπος πήρε μερίδιο από τον κλήρο των θεών. μια και δεν είχαν την πολιτική τέχνη. πρώτα μόνος από τα ζωντανά πίστεψε σε θεούς λόγω της συγγένειάς του με τον θεό.’’ είπε ο ∆ίας. μήπως αφανισθεί εντελώς. ανεπαρκής ωστόσο για τον πόλεμο με τα θηρία· γιατί δεν είχαν ακόμη την τέχνη για την οργάνωση της πολιτείας. γιατί είναι αρρώστια της πολιτείας. όπως το λες· ορθά.’’ Έτσι λοιπόν. Σωκράτη. έτσι να μοιράσω και αυτές. επειδή ήταν από όλες τις πλευρές πιο αδύναμοι από αυτά. όπως ακριβώς σε άλλες τέχνες επαγγελμάτων· και θέσπισε ένα νόμο εκ μέρους μου. μέρος της οποίας είναι η πολεμική τέχνη· ένιωθαν λοιπόν την ανάγκη να μαζεύονται πολλοί και να εξασφαλίζουν την σωτηρία τους χτίζοντας πόλεις. Όμως. και για αυτούς τους λόγους και οι άλλοι και οι Αθηναίοι. ‘‘και όλοι να έχουν μερίδιο· γιατί δεν θα γινόταν να υπάρξουν πολιτείες. όπως έχουν μοιραστεί οι επαγγελματικές τέχνες. και προσπαθούσε να εγκαθιδρύσει βωμούς και αγάλματα των θεών· έπειτα με την επιδεξιότητά του γρήγορα ανακάλυψε τη γλώσσα και τις λέξεις και βρήκε κατοικίες και ρούχα και υποδήματα και σκεπάσματα και τις τροφές από τη γη. όπως εγώ ισχυρίζομαι.’’ ‘‘Σε όλους. Ο ∆ίας τότε επειδή φοβήθηκε για το γένος μας. πόλεις όμως δεν υπήρχαν· καταστρέφονταν λοιπόν από τα θηρία. Μετάφραση .

Θα προσπαθήσω όμως στη συνέχεια να σου αποδείξω το εξής· θεωρούν δηλαδή ότι αυτή δεν προέρχεται από τη φύση ούτε από την τύχη. ειδάλλως να μη συγκαταλέγεται μεταξύ των ανθρώπων. τιμωρίες και συμβουλές· ένα από αυτά τα κακά είναι και η αδικία και η ασέβεια και γενικά καθετί το αντίθετο προς την πολιτική αρετή. επειδή πιστεύουν ότι όλοι μετέχουν σ’ αυτή. τώρα το θεωρούν τρέλα και ισχυρίζονται ότι όλοι πρέπει να λένε ότι είναι δίκαιοι. διαφορετικά ότι είναι τρελός αυτός που δεν παριστάνει τον δίκαιο. Είναι τόσο αναγκαίο ο καθένας να έχει κατά τούτον τον τρόπο το μερίδιό του στη δικαιοσύνη. ώστε να τολμήσει να κάμει κάτι τέτοιο στους άσχημους ή στους μικρόσωμους ή στους ασθενικούς.Ενότητα 5η (323A-Ε) Και για να μην νομίζεις ότι σε εξαπατώ. το να λέει κανείς την αλήθεια. και αν δεν τα έχει κανείς αυτά αλλά τα αντίθετά τους κακά. αλλά τους λυπούνται· λόγου χάρη. στην οποία όμως δεν είναι. αυτό το οποίο στην προηγούμενη περίπτωση το θεωρούσαν σωφροσύνη. άκουσε και την εξής απόδειξη. και τα χαρίσματα και τα αντίθετά τους. για όσα ελαττώματα πιστεύουν οι άνθρωποι ότι τα έχουν ο ένας και ο άλλος από τη φύση ή από την τύχη. αν κάποιος διατείνεται ότι είναι ικανός στο παίξιμο του αυλού ή σε κάθε άλλη τέχνη. Όσον αφορά τις άλλες ικανότητες. ότι αυτά εμφανίζονται στους ανθρώπους από τη φύση και την τύχη. αλλά ότι μπορεί να διδαχθεί και ότι γίνεται κτήμα ύστερα από φροντίδα σε όποιον την κάνει κτήμα του. σε αυτές τις περιπτώσεις έχουμε θυμούς. ποιος είναι τόσο άμυαλος. Γιατί ξέρουν. Στη δικαιοσύνη όμως και στις άλλες πολιτικές αρετές. μολονότι ξέρουν πως κάποιος είναι άδικος. αυτά είχα να πω. γελούν εις βάρος του ή θυμώνουν. Λοιπόν για το ότι δέχονται εύλογα κάθε άνθρωπο ως σύμβουλο των πραγμάτων που έχουν σχέση με αυτή την αρετή. νομίζω. Όσα όμως καλά πιστεύουν ότι εμφανίζονται στους ανθρώπους χάρη στη φροντίδα και την άσκηση και τη διδασκαλία. αυτές που εσύ αναφέρεις. για να πάψουν να είναι τέτοιοι. κανένας δεν τους θυμώνει ούτε τους συμβουλεύει ούτε τους διδάσκει ούτε τιμωρεί όσους τα έχουν. και οι συγγενείς του τον πλησιάζουν και τον συμβουλεύουν σαν να είναι τρελός. ότι δηλαδή όλοι οι άνθρωποι πιστεύουν πως κάθε πολίτης έχει μερίδιο στη δικαιοσύνη και σε κάθε πολιτική αρετή. είτε είναι είτε δεν είναι. Γιατί. Μετάφραση . αν αυτός ο ίδιος λέει την αλήθεια εναντίον του εαυτού του μπροστά σε πολύ κόσμο.

Ότι λοιπόν δικαιολογημένα δέχονται οι συμπολίτες σου να συμβουλεύει σε θέματα της πολιτείας και ο μεταλλουργός και ο τσαγκάρης και πιστεύουν ότι η αρετή διδάσκεται και καλλιεργείται. για να μην αδικήσει άλλη φορά ούτε αυτός ο ίδιος ούτε κανείς άλλος που είδε ότι αυτός τιμωρήθηκε. Αυτήν επομένως τη γνώμη έχουν όλοι όσοι τιμωρούν και στην ιδιωτική και στη δημόσια ζωή.Ενότητα 6η (324A-C) Λοιπόν σ’ αυτές τις περιπτώσεις ο καθένας θυμώνει με τον άλλον και του δίνει συμβουλές. δεν τιμωρεί για το αδίκημα που έχει γίνει στο παρελθόν –γιατί δεν θα μπορούσε να κάνει αυτό που έγινε να μην έχει γίνει. Έτσι και οι άλλοι άνθρωποι και προπαντός οι Αθηναίοι. αυτό το γεγονός θα σε διδάξει. Γιατί κανείς δεν τιμωρεί όσους αδικούν έχοντας την προσοχή του σ’ αυτό και για αυτόν τον λόγο. εκτός αν κάποιος τιμωρεί ασυλλόγιστα.αλλά προνοώντας για το μέλλον. Γιατί. οι συμπολίτες σου. ότι δηλαδή διέπραξε ένα αδίκημα. Αντίθετα εκείνος που νοιάζεται να τιμωρήσει με τη λογική. Σωκράτη. Και επειδή έχει τέτοια σκέψη. ότι σου αποδείχθηκε με επάρκεια. μου φαίνεται. ότι οι άνθρωποι πιστεύουν πως η αρετή μπορεί να καλλιεργηθεί. Μετάφραση . Σωκράτη. σαν να τιμωρεί θηρίο. τιμωρούν με αυστηρότητα και επιβάλλουν ποινές σε αυτούς που νομίζουν ότι διαπράττουν αδικήματα· ώστε σύμφωνα με αυτόν τον συλλογισμό και οι Αθηναίοι ανήκουν σ’ αυτούς που θεωρούν ότι η αρετή καλλιεργείται και διδάσκεται. με την ιδέα ότι η αρετή μπορεί να αποκτηθεί με φροντίδα και μάθηση. τι σημαίνει το να τιμωρεί κανείς αυτούς που αδικούν. σκέφτεται ότι η αρετή μπορεί να διδαχθεί· τιμωρεί λοιπόν για να αποτρέψει. αν θέλεις να εννοήσεις.

Πώς αυτές ιεραρχούνται σε σχέση με την πολιτική αρετή.ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ 1. (2η) 3. ώστε να θεωρηθεί ότι η πολιτική ικανότητα. Τι εξυπηρετεί σε σχέση με τον μύθο της θεϊκής δωρεάς. (4η) 6. κατά τη γνώμη σας. (1η) 2. Εξάλλου. το αντικειμενικό κριτήριο. Να συγκρίνετε τις ικανότητες που προσφέρει ο Επιμηθέας στα άλογα ζώα. Με ποιον σκοπό γίνεται η συγκεκριμένη διανομή. (6η) 9. (5η) 8. Γιατί ο Ζευς δίνει την εντολή να θανατώνεται ο πολίτης που δεν θα μετάσχει στη δωρεά της αιδούς και της δίκης. Ποια η θέση των τεχνών (τεχνικών επαγγελμάτων) στο σώμα της πολιτείας. Να αξιολογήσετε την απόδειξη του Πρωταγόρα σχετικά με τη στάση των ανθρώπων απέναντι στη δικαιοσύνη και την πολιτική αρετή. κατά τον Πρωταγόρα. Είναι αυτές. (3η) 4. Περιγράψτε τη δωρεά του Προμηθέα στο ανθρώπινο γένος και σχολιάστε τον τρόπο της συγκεκριμένης διανομής. (5η) 7. Να δείξετε τις περιπτώσεις διδασκαλίας του κοινωνικού συνόλου προς τους νέους. είναι δυνατόν να διδαχθεί. (7η) . Τι ακριβώς επιχειρεί ο Σωκράτης να υποστηρίξει στη συγκεκριμένη ενότητα. (4η) 5. Τι αποδεικνύει. Σε τι διαφέρει από εκείνην του Επιμηθέα. η αρετή. το γεγονός της τιμωρίας των αδίκων και ασεβών από το σύνολο των υπολοίπων ανθρώπων. ο κάθε πολίτης θα είναι ικανός να ασκήσει εξίσου επιτυχημένα τα δώρα της θεϊκής χορηγίας μέσα στη συνέλευση του λαού. Να εντοπίσετε τις δύο αντιρρήσεις του Σωκράτη προς τον σοφιστή Πρωταγόρα σχετικά με το διδακτόν της αρετής. Να αξιολογήσετε την αναφορά του Πρωταγόρα στην τιμωρία και την απονομή της ποινής. Ενισχύεται το επιχείρημά του ότι όλοι οι Αθηναίοι κατέχουν την πολιτική αρετή και ότι αυτή μπορεί να διδαχθεί.

Να περιγράψετε τις βαθμίδες εκφυλισμού της ιδεώδους Πολιτείας. 7. 8. Πώς δημιουργήθηκε η πεποίθηση στον φιλόσοφο ότι όλα τα πολιτεύματα της εποχής του ήταν διεφθαρμένα. ένας φιλόσοφος είναι ικανός να διοικήσει την πόλη και να δώσει λύσεις σε πρακτικά προβλήματα. π.. 12. .Χ. 4. Ποια είναι η θέση του Σωκράτη. Ποιο είναι το θέμα του διαλόγου Πολιτεία. 11. Τι γνωρίζετε για τη συγγραφή της Πολιτείας και τη διαίρεσή της σε βιβλία. Εξηγήστε την πλατωνική-σωκρατική γνώμη για τη δικαιοσύνη: «ο καθένας οφείλει … πεφυκυῖα εἴη (433a)». 6. 2. κατά τον Πλάτωνα. Πώς. Ποιες απόψεις για τη δικαιοσύνη καταβάλλονται στην αρχή του διαλόγου. 10. Ποιες είναι οι τρεις κοινωνικές τάξεις στην πλατωνική Πολιτεία και τι γνωρίζετε για αυτές. Ποια υπήρξε η στάση του Πλάτωνα απέναντι στους ολιγαρχικούς των Αθηνών στα τέλη του 5ου αι. Ποια είναι τα πρόσωπα του διαλόγου και με ποια αφορμή έλαβε αυτός χώρα. 9.Πλάτωνος Πολιτεία ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ (σς 92-93. Ποιες αρχές ενσαρκώνει η ιδεώδης Πολιτεία. Περιγράψτε τους τρόπους εκπαίδευσης των φυλάκων έως ότου αυτοί καταστούν φύλακες-άρχοντες. 3. Τι διασφαλίζει η δικαιοσύνη στο άτομο. 96-102) 1. 5.

Η ελευθερία που λέγω θα ήθελα να είναι τέτοια: αν ήταν δυνατό να αποκτούσαν τη δύναμη που λένε ότι παρουσιάσθηκε κάποτε στον Γύγη τον πρόγονο του Λυδού. Ποιο επιχείρημα εκθέτει ο Γλαύκων για να τεκμηριώσει την άποψή του σχετικά με τη στάση των ανθρώπων απέναντι στη δικαιοσύνη. και στον δίκαιο και στον άδικο. να κάνει ό τι θέλει. θα μπορούσε να γίνει σε μας πολύ εύκολα αντιληπτό. Ο νεκρός δεν είχε τίποτα άλλο. αλλά επειδή υπάρχει ο νόμος με τη βία οδηγείται αλλάζοντας τον δρόμο του προς τον σεβασμό της ισότητας. από μέσα κούφιο με μικρές πορτούλες στα πλευρά· έσκυψε μέσα σ’αυτές και κοιτάζοντας είδε να κείτεται κάποιος νεκρός που φαινόταν με κορμί μακρύτερο από το ανθρώπινο. Να προσδιορίσετε το περιεχόμενο των όρων: ἐξουσία. αν κάναμε φανταστικά το ακόλουθο πείραμα· να δίναμε εξουσία στον καθένα από τους δυο τους. Μετάφραση 1. Θα πιάναμε το δίχως άλλο επ’ αυτοφώρω τον δίκαιο να βαδίζει στον ίδιο δρόμο με τον άδικο σπρωγμένον από την τάση να επιβληθεί. Λένε λοιπόν πως αυτός ήταν ποιμένας που δούλευε ως μισθωτός στον άρχοντα της Λυδίας· σαν ξέσπασε ραγδαία βροχή και έγινε σεισμός ράγισε κάμποσο μέρος της γης και δημιουργήθηκε μέγα βάραθρο στον τόπο που αυτός έβοσκε τα πρόβατα. 3.Πλάτωνος Πολιτεία Ενότητα 8η (359Β-D) To γεγονός ότι όσοι ασκούν τη δικαιοσύνη την ασκούν παρά τη θέλησή τους εξαιτίας της αδυναμίας τους να αδικήσουν. πλεονεξία. Το είδε και το θαύμασε· στη συνέχεια κατέβηκε και είδε μύρια άλλα θαύματα που λέει ο μύθος και μάλιστα ένα άλογο χάλκινο. και έπειτα ας τους παρακολουθήσουμε παρατηρώντας πού θα οδηγήσει τον καθένα τους η επιθυμία. μόνο φορούσε σε δάκτυλο του χεριού ένα χρυσό δακτυλίδι· το πήρε αυτός και βγήκε πάνω. 2. Ποια η σχέση της φύσης και του νόμου με τη δικαιοσύνη. γιατί αυτήν είναι ο καθένας πλασμένος από τη φύση να επιδιώκει ως αγαθό. Ερωτήσεις . ἐπιθυμία.

Ερωτήσεις . Με ποιες λέξεις του κειμένου έχουν ετυμολογική συγγένεια οι παρακάτω λέξεις της νέας ελληνικής: διάγγελμα. κάθε φορά που έστρεφε την πέτρα προς τον εαυτό του γινόταν αόρατος. χωρίς χρονοτριβή τα κατάφερε να γίνει ένας από τους αγγελιαφόρους που στέλνονταν στον βασιλέα· φτάνοντας εκεί διέπραξε μοιχεία με τη γυναίκα του και μαζί μ’αυτήν σήκωσε χέρι εναντίον του βασιλιά. Άμα έκανε την ανακάλυψη αυτή. Μετάφραση 1. συναίσθηση. καταστροφή. επιλογή. όταν την γύριζε προς τα έξω ορατός. Και αυτός απορούσε και ψηλαφητά ωθώντας πάλι το δαχτυλίδι του γύρισε την πέτρα προς τα έξω. Να περιγράψετε τα στάδια της πορείας του Γύγη προς την εξουσία με παράλληλο χαρακτηρισμό του ποιμένα. 2. πήγε και αυτός με το δαχτυλίδι στο χέρι· καθισμένος λοιπόν ανάμεσα στους άλλους έτυχε να γυρίσει την πέτρα του δαχτυλιδιού από το μέσα μέρος του χεριού του προς το σώμα του· την ίδια στιγμή δεν μπορούσε κανείς από τους παρακαθήμενους να τον ιδει και μιλούσαν γι’ αυτόν ωσάν για άνθρωπο που απουσιάζει. κατοχή. Αυτό του έκανε εντύπωση και άρχισε να κάνει πειράματα με το δαχτυλίδι για να δει αν αυτό είχε τέτοια δύναμη· έβγαινε λοιπόν σωστή η παρατήρησή του. ευτυχία. και μόλις την γύρισε έγινε ορατός.Ενότητα 9η (359E-360B) Όταν έγινε η σύναξη που οι ποιμένες συνήθιζαν για να δίνουν κάθε μήνα αναφορά στον βασιλιά πώς είναι τα πρόβατα. τον σκότωσε και πήρε την εξουσία.

Ερωτήσεις . Ποιο είναι το ευρύτερο νόημα του «λυσιτελεῖν» σύμφωνα με το κείμενο.Ενότητα 10η (360B-D) Εάν στ’ αλήθεια μπορούσε να υπάρξει ένα ζευγάρι τέτοια δαχτυλίδια και το ένα το φορούσε στο χέρι του ο δίκαιος. 3. να μπαίνει μέσα σε σπίτια και να συνευρίσκεται με όποιον θα ήθελε. 4. Με ποια επιχειρήματα ο Γλαύκων υποστηρίζει τη θέση: οὐδεὶς ἑκὼν δίκαιος. ώστε να μπορέσει να κρατηθεί μέσα στη δικαιοσύνη και να έχει την τόλμη να κρατά μακριά το χέρι του από τα ξένα πράγματα και να μην τα αγγίζει. έτσι που και οι δυο τους θα τραβούσαν προς το ίδιο τέρμα. το άλλο ο άδικος. η κοινή αντίληψη φρονεί ότι δεν γίνεται να φανεί κανείς τόσο αδαμάντινος. Ένας τέτοιος τρόπος συμπεριφοράς δεν μπορεί να έχει καμιά διαφορά από τον τρόπο συμπεριφοράς του άλλου. αφού καταλήγει να αδικεί σε κάθε περίπτωση που νομίζει ότι είναι σε θέση να αδικήσει. Είναι λοιπόν φανερό ότι ο καθένας έχει την άποψη πως όσον αφορά το ατομικό συμφέρον η αδικία είναι πιο ωφέλιμη από τη δικαιοσύνη και την αντίληψη αυτή θα δικαιώσει ο ομιλητής που έχει να αναπτύξει την άποψη που τώρα εισηγούμαι. 2. Να εξηγήσετε σε ποιον και γιατί αποδίδονται οι χαρακτηρισμοί «ἀθλιώτατος» και «ἀνοητότατος». ενώ του ήταν δυνατόν. αυτός κατά τη γνώμη των ανθρώπων που διαθέτουν νου θα χαρακτηριζόταν τρισάθλιος και εντελώς ανόητος· όμως ο ένας απέναντι στον άλλο θα τον επαινούσε και θα εξαπατούσε τον εαυτό του και τους άλλους από τον φόβο μην τον εύρει η αδικία. να σκοτώνει και να βγάζει από τη φυλακή όποιους θα ήθελε και κάθε άλλη πράξη να κατορθώνει ανάμεσα στους ανθρώπους όντας ισόθεος. ενώ θα είχε κάθε ελευθερία να παίρνει χωρίς φόβο από την αγορά ό τι θα ήθελε η όρεξή του. Γιατί σε όποιου τα χέρια έρθει τέτοια εξουσία και δεν έχει τη θέληση να διαπράξει αδικίες και να αγγίζει ξένα πράγματα. Γιατί η κοινή γνώμη θα επιδοκίμαζε αυτόν που δεν θα αδικούσε. Χωρίς αμφισβήτηση μπορεί να χαρακτηρίσει κανείς αυτό το γεγονός ως ολοφάνερη απόδειξη ότι κανείς δεν είναι δίκαιος από θέλησή του αλλά επειδή εξαναγκάζεται. Μετάφραση 1. όταν υπολογίζει πως το δίκαιο είναι ασυμβίβαστο με το ιδιωτικό συμφέρον.

φαντάσου. να βρίσκονται μέσα σε αυτό. Οι δεσμώτες που περιγράφονται στην ενότητα είναι όντως παράξενοι και μακρινοί. Ερωτήσεις .Ενότητα 11η (514Α-515A) Ύστερα από αυτά λοιπόν. και παράξενους δεσμώτες. λοιπόν. από παιδιά. Με ποιους προσδιορισμούς του χρόνου και του χώρου δηλώνεται η δεινή κατάσταση των δεσμωτών. να φέγγει μια λάμψη από φωτιά από ψηλά και από μακριά που καίει πίσω τους. είπε. Παράξενη εικόνα περιγράφεις. να έχει κτισθεί ένα χαμηλό τείχος. είπα. σε μάκρος. Γι’ αυτούς. πάνω από τα οποία παρουσιάζουν τα τεχνάσματά τους. σε όλη την έκταση της σπηλιάς. είπε. και όπως είναι φυσικό από αυτούς που τα κρατούν και τα δείχνουν από μακριά άλλοι να μιλούν και άλλοι να σωπαίνουν. όπως ακριβώς στήνονται τα παραπετάσματα από τους θαυματοποιούς μπροστά από τους θεατές. Τα φαντάζομαι. στα δεσμά και από τα πόδια και από τον τράχηλο ώστε και να μένουν στην ίδια θέση αυτοί και να βλέπουν μόνο μπροστά τους. Μετάφραση 1. παρομοίασε τη δική μας φύση σχετικά με την παιδεία και την απαιδευσία με την ακόλουθη περιπετειώδη εικόνα. που έχει την είσοδό του ανοικτή προς το φως. είπα εγώ. Πώς λειτουργεί προς την κατεύθυνση αυτή η τελευταία φράση του κειμένου. και ανάμεσα στη φωτιά και τους δεσμώτες επάνω στην επιφάνεια της γης να περνάει δρόμος κοντά στον οποίο. 2. Όμοιους με εμάς. χωρίς να μπορούν να γυρίζουν κυκλικά τα κεφάλια τους εξ αιτίας των δεσμών. Φαντάσου δηλαδή ανθρώπους δήθεν μέσα σε υπόγειο μέρος όμοιο με σπηλιά. Φαντάσου τώρα ανθρώπους κατά μήκος αυτού του τείχους να μεταφέρουν κάθε είδους κατασκευάσματα που εξέχουν από το τείχος και αγάλματα και άλλα ομοιώματα και πέτρινα και ξύλινα και κατασκευασμένα από κάθε είδους υλικό.

Ερωτήσεις .. δεν πρέπει να έχουν πρόσβαση στην εξουσία της πολιτείας και γιατί. έργο είναι. είπα εγώ. και οι δεύτεροι επειδή με τη θέλησή τους δεν θα προβούν σε καμία πρακτική ενασχόληση νομίζοντας ότι έχουν εγκατασταθεί στα νησιά των μακάρων. και να μη θέλουν να κατεβούν πάλι κοντά σε εκείνους τους δεσμώτες ούτε να παίρνουν το μερίδιό τους από τους κόπους και τις τιμές που έχουν θεσπισθεί ανάμεσα σε εκείνους. ∆ικό μας. Να εντοπίσετε αυτήν την άποψη στην παρούσα ενότητα. ο οποίος πρέπει να τους προσανατολίζει σε οποιαδήποτε πράξη τους είτε ιδιωτική είτε δημόσια. Ποιες κατηγορίες ανθρώπων. Να σχολιάσετε το απόσπασμα του κειμένου: «καὶ ἐπειδὰν ἀναβάντες . να μην τους επιτρέψουμε αυτό που τώρα τους επιτρέπεται. δηλαδή ούτε οι απαίδευτοι και όσοι δεν έχουν γνωρίσει την αλήθεια θα μπορούσαν να διοικήσουν με ικανοποιητικό τρόπο την πόλη. Και ποιο είναι αυτό. είτε είναι ταπεινότερες είτε έχουν μεγαλύτερη αξία. λοιπόν. και να δουν δηλαδή το αγαθό και να επιχειρήσουν εκείνη την ανάβαση. 3. και αφού ανεβούν και χαρούν αρκετά το θέαμα. ενώ ακόμη ζουν.. ἐπιτρέπεται». 2. είπε. το οποίο προηγουμένως ισχυρισθήκαμε ότι είναι το ανώτερο. Αυτό εδώ δεν είναι φυσικό. και δεν προκύπτει αναγκαστικά από τα προηγούμενα. Το να μένουν συνεχώς στο ψηλό μέρος. σύμφωνα με τον λόγο του φιλοσόφου. Μετάφραση 1. Ο Πλάτων θεωρεί επιτακτικό να ασχοληθούν με την πολιτική όλοι όσοι απελευθερώθηκαν από την πλάνη του σπηλαίου και έφθασαν στη θέα του Αγαθού. ούτε όσοι αφήνονται να περνούν τη ζωή τους έως το τέλος μέσα στην εκπαίδευση· οι πρώτοι επειδή στη ζωή τους δεν έχουν κάποιον σκοπό. Αλήθεια. είπα εγώ. εμείς οι ιδρυτές της πόλης να αναγκάσουμε και τις καλύτερες φύσεις να επιδοθούν στο μάθημα. είπα εγώ.Ενότητα 12η (519B-D) Τι λοιπόν.

Ερωτήσεις . 2. όχι για να αφήνει να τραβά ο καθένας όπου θέλει. Σκέψου λοιπόν. ότι δεν θα αδικήσουμε αυτούς που στην πόλη μας θα γίνονται φιλόσοφοι. είπα εγώ. αλλά αναζητά τρόπο να συμβεί το παρακάτω σε ολόκληρη την πόλη. Πραγματικά. πώς δηλαδή μια κοινωνική τάξη στην πόλη θα ευτυχήσει υπερβολικά. ότι αυτό δεν ενδιαφέρει τον νόμο. φίλε μου. αλλά με το δίκαιο μας θα ισχυρισθούμε ότι τους αναγκάζουμε και να φροντίζουν και να φυλάνε τους άλλους. ενώ είναι δυνατόν να ζουν καλύτερα. Μετάφραση 1. Γιατί τελικά είναι δίκαιο οι φιλόσοφοι να αναλάβουν το καθήκον της επιμέλειας και της εκπαίδευσης των λοιπών μελών της πολιτείας. Λησμόνησες πάλι. Στην ενότητα αυτή εχέγγυο και ασφαλιστική δικλίδα για να ευτυχήσει η πολιτεία είναι ο νόμος. είπε. είπε· το είχα ξεχάσει. Περιγράψτε τον τρόπο με τον οποίο αυτός οδηγεί τους πολίτες προς την ευδαιμονία του συνόλου. ενώνοντας τους πολίτες με την πειθώ και τον εξαναγκασμό· τους κάνει να μοιράζονται μεταξύ τους την ωφέλεια που ο καθένας τους μπορεί να προσφέρει στο κοινό και ο ίδιος δημιουργεί τέτοιους πολίτες στην πόλη. Γλαύκωνα.Ενότητα 13η (519D-520A) Και λοιπόν. θα τους αδικήσουμε και θα τους κάνουμε να ζουν χειρότερα. αλλά για να τους χρησιμοποιεί ο ίδιος και να δένει σε μια ενότητα την πόλη. είπα.

Ενότητα 14η (615C-616A) Μετάφραση ∆ιηγόταν λοιπόν ότι βρέθηκε κοντά σε έναν που τον ρωτούσε ένας άλλος πού βρισκόταν ο ξακουστός Αρδιαίος. υπήρχαν όμως και ορισμένοι απλοί πολίτες που είχαν διαπράξει μεγάλα σφάλματα. Στο σημείο εκείνο. και μερικούς τους έπαιρναν και τους απομάκρυναν. ∆ιηγόταν λοιπόν ότι αυτός που ρωτήθηκε είπε: "∆εν έχει έρθει" είπε "ούτε θα έρθει εδώ. όπως λεγόταν.που. είδαμε ξαφνικά και εκείνον και άλλους -σχεδόν οι περισσότεροί τους ήταν τύραννοι. Όταν ήμασταν κοντά στο στόμιο και επρόκειτο να ανέλθουμε έχοντας πάθει όλες τις άλλες δοκιμασίες. είπε. τους έσυραν έξω. Με ποιους εκφραστικούς τρόπους διαγράφεται στην ενότητα ένα κλίμα εσχατολογικό.που είχαν την ιδέα ότι θα ανέλθουν. ενώ τον Αρδιαίο και άλλους τους έδεσαν τα χέρια. 1. Ερωτήσεις . άνδρες άγριοι και κατακόκκινοι στην όψη βρίσκονταν κοντά και εξέταζαν το μουγκρητό. Για ποιον λόγο τιμωρείται ο Αρδιαίος τύραννος. Είδαμε δηλαδή και αυτό μέσα στα απαίσια θεάματα. Σε όσους περνούσαν από εκεί φανέρωναν ποιοι είναι οι λόγοι και ότι οδηγούνταν για να ριχθούν στον Τάρταρο". 2. όμως το στόμιο δεν τους δεχόταν και μούγκριζε κάθε φορά που κάποιος από αυτούς τους αδιόρθωτα κακοήθεις ή κάποιος που δεν είχει τιμωρηθεί όπως του άξιζε επιχειρούσε να ανέβει. πέρα από τον δρόμο. τα πόδια και το κεφάλι. Αυτός ο Αρδιαίος υπήρξε τύραννος κάποιας πόλης της Παμφυλίας -χίλια χρόνια συμπληρώνονταν την χρονιά εκείνη. Ποιος είναι ο σκοπός της μεταθανάτιας τιμωρίας. σκότωσε τον γέροντα πατέρα του και τον μεγαλύτερο αδελφό του και είχε διαπράξει και πολλές άλλες ανόσιες πράξεις. τους έριξαν κάτω και τους έγδαραν. πάνω στους ασπάλαθους σκίζοντας τις σάρκες τους.

με στεφάνια από μαλλί στο κεφάλι. Η ευθύνη ανήκει σε αυτόν που επιλέγει· ο θεός δεν φέρει καμία ευθύνη". Ο πρώτος που θα κληρωθεί ας διαλέξει πρώτος τη ζωή που αναγκαστικά θα ζήσει. Εφήμερες ψυχές. η Λάχεσις τα περασμένα. Η αρετή δεν έχει τον κυρίαρχό της· ο καθένας. αν την περιφρονεί. η καθεμιά σε θρόνο. 2. όταν έφθαναν. το λιγότερο. αλλά εσείς θα διαλέξετε τον δαίμονα. μαζί με την μητέρα της. έπρεπε αμέσως να πάνε προς την Λάχεση. ∆εν θα σας διαλέξει ο δαίμονας. θα έχει το περισσότερό της. Είπε επίσης ότι η Κλωθώ πιάνοντας με το δεξί της χέρι την άτρακτο την έστρεφε. Είπε επίσης ότι ένας προφήτης τις τοποθέτησε σε κανονικά διαστήματα και στη συνέχεια πήρε από τα γόνατα της Λάχεσης κλήρους και παραδείγματα τρόπου ζωής. Οι ψυχές λοιπόν. 3. Πώς αντιλαμβάνεται ο Πλάτων τη σχέση ελευθερίας και ευθύνης στη συγκεκριμένη ενότητα. η Κλωθώ τα τωρινά και η Άτροπος τα μέλλοντα. Η Λάχεσις πάλι με κάθε χέρι της βοηθούσε και στη μια και την άλλη κίνηση. Μετάφραση 1. οι οποίες κάθονταν γύρω από την άτρακτο και σε ίση απόσταση. αρχίζει άλλη περίοδος για το θνητό γένος.Ενότητα 15η (617C-E) Και άλλες τρεις θυγατέρες της Ανάγκης. Εντάξτε τον λόγο της Λάχεσης στον μύθο του Ηρός. Ποια στοιχεία προσδίδουν ιεροπρέπεια στην ενότητα. είπε ότι τραγουδούσαν σύμφωνα με την αρμονία των Σειρήνων. ανέβηκε σε ένα υψηλό βήμα και είπε: "Λόγος της Λάχεσης της παρθένου. οι Μοίρες. της κόρης της Ανάγκης. αν την τιμά. η Λάχεσις και η Κλωθώ και η Άτροπος. κινώντας την εξωτερικά και άφηνε να περάσει λίγος χρόνος· η Άτροπος με τη σειρά της κινούσε με το αριστερό της χέρι από το εσωτερικό με τον ίδιο τρόπο. που οδηγεί στον θάνατο. Ερωτήσεις . λευκοντυμένες.

τα οποία καλλιεργούνται σε κάθε άνθρωπο. όπως πράγματι είναι τα όσα βλέπουν από τη θέση που βρίσκονται οι δεσμώτες άνθρωποι.Ενότητα 11η Ο μύθος του σπηλαίου είναι η πιο γνωστή ίσως αλληγορία μέσα στην Πολιτεία. Στο τέλος του έκτου βιβλίου ο Σωκράτης και ο Γλαύκων έχουν συμφωνήσει ότι η διάνοια -βρίσκεται μεταξύ της δόξης και του νοῦεπιτελεί σημαντικό ρόλο στην ενασχόληση της ψυχής με τη διαλεκτική επιστήμη. τη μόρφωσή της. χωρίς να το γνωρίζουν. Ασφαλώς πρόκειται για τη θέα ενός καινούργιου. Υποδηλώνει εξ αρχής το ψεύτικο. η επιφάνεια της γης με τον δρόμο και το τειχίον και βεβαίως οι σχεδόν ακίνητοι δεσμώτες. Η λέξη αυτή (ἄτοπον) δίνει την αφορμή στον Σωκράτη να επιχειρήσει τη σύγκριση της εικόνας των δεσμωτών με τους ανθρώπους της εποχής του. πράγματος. για την ώρα ασύλληπτου. Το ρήμα ἰδὲ οφείλουμε να το ερμηνεύσουμε όχι κυριολεκτικά. σε δεσμά. Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να προχωρήσουμε στην ερμηνεία της αλληγορίας. ένα έργο το οποίο ο Πλάτων αφιερώνει στη διερεύνηση της έννοιας της δικαιοσύνης. αυτού δηλαδή που είναι έτοιμος να γίνει άρχοντας φιλόσοφος. λίγο πριν ο Πλάτων προσδιορίσει τα χαρακτηριστικά του παντελοῦς φύλακος. Στην περιγραφή της σπηλιάς δεδομένα είναι η είσοδός της που βρίσκεται σε βαθμίδα υψηλότερη αυτής των δεσμωτών. Η διάνοια μαζί με την νόησιν. Ο Γλαύκων χαρακτηρίζει την όλη εικόνα παράξενη. η φλόγα πυρός κάπου ψηλά και πίσω. Η θέασις στον Πλάτωνα γίνεται κυρίως με τον νου όχι με τις αισθήσεις. Στην προκείμενη ενότητα κυριαρχεί η περιγραφή του σπηλαίου και των δεσμωτών. . Το έβδομο βιβλίο ξεκινά με την ανάλυση από τη μεριά του Σωκράτη της σύστασης της ψυχής όσον αφορά την παιδεία της. δηλαδή στην αλήθεια. την πίστιν και την εἰκασίαν είναι παθήματα (=φαινόμενα) της ψυχής. αυτήν του ἀγαθοῦ. Βεβαίως η αναφορά στην πεπαιδευμένη και την αμόρφωτη ψυχή έχει ως σκοπό να τονίσει το έως τώρα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που ακολουθούν οι φύλακες της Πολιτείας και μάλιστα να διακρίνει σαφέστερα τις ψυχικές ιδιότητες εκείνων που θα προκριθούν στη θέση των αρχόντων βασιλέων. αυτούς που βρίσκονται. Η αναφορά στους δεσμώτες και το σπήλαιο γίνεται στην αρχή του έβδομου βιβλίου. αυτήν που οδηγεί στην ἀνυπόθετον ἀρχήν. Η παρομοίωση του τείχους με παραπετάσματα θαυματοποιών δεν είναι τυχαία. το απατηλό. οι οποίοι είναι υποχρεωμένοι να βλέπουν (το ὁρᾶν εδώ λαμβάνεται κυριολεκτικά) μόνον ευθεία και μπροστά. Ο φιλόσοφος είναι ικανός να κυβερνήσει την πολιτεία και να την οδηγήσει στην ύψιστη ιδέα.

Το μέσο. Εφ’ όσον ένας από αυτούς ελευθερωθεί και σιγά σιγά εξοικειωθεί με το αληθινό φως έχοντας φθάσει στην άνω βαθμίδα (η θέαση του αληθινού φωτός. Ενδέχεται μάλιστα να τον φονεύσουν. Οι δύο οικιστές όμως. Για την ερμηνεία της αλληγορίας ενδιαφέρον φυσικά έχει το δεύτερο. στο ψεύδος· ζουν κυριολεκτικά μέσα σε ἀφροσύνη. Η διακυβέρνηση λοιπόν οφείλει να ανατεθεί σε ψυχή ανθρώπου πεπαιδευμένου (ας προσεχθεί ότι ένας τέτοιος θα προέλθει από το κοινωνικό σώμα. αυτός θα αναλάβει τη λύση του ζητήματος.λ. αν δηλαδή θα αποκομίσουν τιμές ισάξιες ή κατώτερες προς την προσωπικότητά τους. δηλαδή του ἀγαθοῦ. ο Σωκράτης και ο Γλαύκων. της απελευθέρωσης των υπολοίπων. Ο Σωκράτης με σαφή τρόπο αποδεικνύει γιατί είναι ακατάλληλοι και οι πρώτοι και οι δεύτεροι για την ανάληψη της εξουσίας. την ισότητα κ. σαν να κατοικούν σε έναν άλλον κόσμο. Αυτές λοιπόν οι χαρισματικές προσωπικότητες οφείλουν να θέσουν τον εαυτό τους και πάλι στα δεσμά (στην απαιδευσία και το πνευματικό σκότος) αδιαφορώντας για τις απολαβές τους. δεν είναι ικανοί να στραφούν από το σκότος (τρέχουσες αντιλήψεις για το δίκαιο. η οποία θα προέλθει μέσα από τους ίδιους τους δεσμώτες. οι οποίοι έχουν ως έδρα τους την ψυχή.π. από το σύνολο των σημερινών πολιτών). οι αμόρφωτοι και ανίκανοι να δουν την αλήθεια πολίτες και αυτοί που έχουν μορφωθεί και συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους συνεχώς και αδιαλείπτως. στις νήσους των μακάρων ηρώων. ∆ίνεται η εξήγηση· στη θέση των δεσμωτών βρίσκονται οι σημερινοί άνθρωποι αφού οι νοητοί οφθαλμοί τους. των οποίων η εκπαίδευση έχει αναπτυχθεί στα προηγούμενα βιβλία της Πολιτείας) αλλά δεν είναι αποφασισμένοι να το μεταδώσουν και στους άλλους. δηλαδή την εκπαίδευσή τους μέσα στην αλήθεια και όχι το ψεύδος. δεν πραγματοποιείται με τους σωματικούς οφθαλμούς). Η λύση βέβαια πρόκειται να είναι επώδυνη. αφού κανείς από τους συνδεσμώτες δεν θα τον πιστέψει ούτε και θα δείξει προθυμία να αρνηθεί ως ψεύτικη την έως τώρα ζωή του. Η ανιδιοτέλεια προβάλλει ως χαρακτηριστικό του άρχοντα φιλοσόφου. Υπάρχει όμως η δυνατότητα απελευθέρωσης. θα αναλάβουν να τους μεταπείσουν ώστε να αναλάβουν το δύσκολο έργο.) προς το αληθινό φως (το ἀγαθόν). Στο σημείο αυτό ολοκληρώνεται ο μύθος και ο Σωκράτης προχωρεί στην εφαρμογή του μέσα στο πολιτειακό σύστημα που μαζί με τον Γλαύκωνα επεξεργάζεται. Ο Γλαύκων συμφωνεί. Ο Σωκράτης στη συνέχεια συσχετίζει την πεπαιδευμένη ψυχή με τη διακυβέρνηση της πολιτείας. την απελευθέρωση των υπολοίπων ανθρώπων από τα δεσμά τους. Τότε τι θα γίνει.Μετά την περιγραφή του σπηλαίου ο Σωκράτης διευκρινίζει στον Γλαύκωνα τις συνθήκες ζωής αλλά και την πνευματική κατάσταση των δεσμωτών. Προτείνονται δύο κατηγορίες πολιτών. φαγητό. ποτό). Οι αντιλήψεις αλλά και η γνώση των ανθρώπων αυτών βασίζονται στην απάτη. Η απάντηση: Η λύση θα προέλθει με τον εξαναγκασμό εκείνων των ανθρώπων που έχουν γνωρίσει το αγαθό (πρόκειται για τους φύλακες παντελεῖς. Στο χωρίο δεν γίνεται εκτενής αναφορά σε αυτήν αλλά τονίζεται η θεμελιώδης συμβολή της στη διαμόρφωση μιας ικανής ψυχής να θεάται τα υψηλά και όχι τα πράγματα που την δένουν με τον κόσμο (ηδονή. Στην ενότητά μας γίνεται λόγος για έναν κίνδυνο που παραμονεύει στην περίπτωση λανθασμένης ανάθεσης. ο μοχλός που θα στρέψει το ανθρώπινο πνεύμα στην αλήθεια είναι η παιδεία. Ενότητα 12η . Ζητούμενο τώρα είναι η ποιότητα της παρεχόμενης παιδείας.

Ο νόμος προνοεί για την ευημερία όλων των κοινωνικών τάξεων. Οι φιλόσοφοι επομένως δεν έχουν κάτι το ξεχωριστό σε σχέση με τις άλλες κοινωνικές τάξεις. Ο Σωκράτης υπενθυμίζει στον συνομιλητή του κάτι που ήδη έχει συμφωνηθεί. Στα καθήκοντά τους περιλαμβάνονται πλέον η εκπαίδευση και η διασφάλιση της ζωής των υπολοίπων. 722b). Η πρόσκαιρη ένσταση του Γλαύκωνα φαίνεται ότι δεν έχει ισχύ.Ενότητα 13η Ο φιλόσοφος οφείλει να επιδοθεί στο έργο της αγωγής και της μύησης των δεσμωτών στην αληθινή παιδεία χωρίς να αισθάνεται αδικημένος. όχι μιας συγκεκριμένης. Η παρατήρησή του βέβαια αφορά πρωτίστως την κυρίαρχη τάξη της πολιτείας. και το χωρίο των Νόμων. τους φιλοσόφους. έναν βασικό άξονα της νεότευκτης πολιτείας. Η συνεισφορά τους προς τις άλλες τάξεις όχι μόνον δεν συνιστά αδικία. Στο χωρίο μάλιστα εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι στον νομοθέτη (λανθάνει πίσω από τη λέξη νόμος) επιτρέπεται η χρήση της πειθούς και του εξαναγκασμού (πρβλ. . διότι τάχα στερείται τον ανώτερο φιλοσοφικό βίο. Ο Σωκράτης τονίζει ιδιαίτερα τη συμβολή του νόμου στη δημιουργία της κοινής ωφέλειας και τονίζει ότι «(ο νόμος) δεν αφήνει να τραβά ο καθένας όπου θέλει. αλλά χρησιμοποιεί ο ίδιος (τους πολίτες) και δένει σε μια ενότητα την πόλη». Η ωφέλεια αυτή έγκειται στην προσφορά της μιας κοινωνικής τάξης στην άλλη. Η παρουσία και το έργο του κάθε πολίτη στο σώμα της πολιτείας δικαιώνεται όταν το ατομικό όφελος τεθεί κάτω από το συλλογικό. ώστε να επιτευχθεί η μεγίστη δυνατή κοινωνική ωφέλεια. βέβαια όσον αφορά την ευπείθεια και την υπακοή στον νόμο. αλλά προβάλλει ως υποχρέωση.

κάποτε ίσως και αιώνια. Η τιμωρία λοιπόν φαίνεται ότι είναι μεγάλης διάρκειας. διάπυροι ἰδεῖν. Αυτό δηλώνει η φράση σχεδόν τι αὐτῶν τοὺς πλείστους τυράννους. Η διαδικασία της κρίσης είναι κάτι περισσότερο από εμφανής. Φαίνεται μάλιστα ότι ο Πλάτων ανακαλύπτει τους μεγάλους αμαρτωλούς κυρίως στις τάξεις τους. αφού το στόμιον δεν τους δέχεται αν προηγουμένως δεν έχουν τιμωρηθεί επαρκώς για τα εγκλήματά τους. ἐγγὺς τοῦ στομίου. Η επιμέλεια της ψυχής στον Επάνω Κόσμο λανθάνει ως προτροπή και μήνυμα του αποσπάσματός μας. ἐμυκᾶτο τὸ στόμιον. Το μήνυμα όμως του πλατωνικού χωρίου δεν προέρχεται τόσο από τη φρικτή τιμωρία όσο από τη δυνατότητα παραδειγματισμού που παρέχεται στον αναγνώστη της Πολιτείας. στον παραδεισένιο Λειμώνα. αλλά αυτό που κυρίως τονίζεται είναι το βασανιστήριο της ψυχής του Αρδιαίου. Οι απλοί πολίτες είναι λιγότεροι. Ειδικότερα στο απόσπασμά μας γίνεται λόγος για τις ποινές στον Κάτω Κόσμο με αφορμή την περίπτωση του τυράννου Αρδιαίου. Όλων οι ψυχές πάντως έχουν την ελπίδα ότι θα ανεβούν μέσα από το χάσμα που οδηγεί στον ουρανό. οι οποίοι ἐκδείραντες εἷλκον… ἐπ’ ἀσπαλάθων κνάμπτοντες. ἄνδρες ἄγριοι. Ο Πλάτων παράλληλα δείχνει ανάγλυφα το κυρίαρχο εσχατολογικό κλίμα. Στο απόσπασμά μας φαίνεται κάτι τέτοιο. Για τον Αρδιαίο έχουν παρέλθει χίλια χρόνια από τη διάπραξη των εγκλημάτων του (ασαφής η ημερομηνία θανάτου του) πράγμα που σημαίνει ότι η ψυχή του θα περάσει από τη διαδικασία επιλογής ανάμεσα στα χάσματα της γης και του ουρανού. Ο τύραννος παρουσιάζεται να πάσχει σωματικώς μέσα στα χέρια των δεσμωτών του. . Θα αρχίσει επομένως ένας νέος κύκλος χιλίων ετών για την τιμωρούμενη ψυχή στον Κάτω Κόσμο.Ενότητα 14η Ο Ηρ εκθέτει την μετά θάνατον εμπειρία του στον Σωκράτη. Η κρίση δεν αφορά μόνο τη ψυχή του Αρδιαίου αλλά και άλλων τυράννων. Η κρίση όμως είναι δυσχερής για αυτούς. κυρίως με τις φράσεις δεινῶν θεαμάτων.

πράγμα που θέλει να πει ότι το παρόν και το μέλλον καθορίζεται από το παρελθόν. Ο δαίμονας δεν διασφαλίζει έναν ενάρετο βίο. Η αρετή είναι ἀδέσποτον. Η παρουσία του προφήτη καθιστά το υπόλοιπο τμήμα της ενότητας θεατρικό. ∆ιακρίνεται έτσι μια σύνδεση της αρετής με την ελευθερία. ντυμένες στα λευκά. όχι εκείνος. και εκ νέου θα πεθάνουν (θανατηφόρου). δηλαδή ενός νέου παραδείγματος ζωής. Η παιδεία.φαίνεται με την πρώτη ανάγνωση αινιγματικός. Ο ρόλος τους φαίνεται ότι είναι επιφανής και διακεκριμένος· περιστρέφουν την κοσμική άτρακτο. Στη συνέχεια ένα εντυπωσιακό σημείο· οι ψυχές θα διαλέξουν τον δαίμονά τους. Η ονοματική αρχική φράση προσδίδει στον λόγο όγκο και μεγαλοπρέπεια. όμως ο υπόλοιπος λόγος -εκτός του πομπώδους στοιχείου. η οποία επεμβαίνει στις περιφορές τόσο του εξωτερικού όσο και των εσωτερικών κύκλων. Σε αυτήν λοιπόν παρουσιάζονται οι ψυχές για να διαλέξουν τον κλήρο τους. Ο Πλάτων στο χωρίο αυτό παρουσιάζει τις Μοίρες ως κόρες της Ανάγκης. δηλαδή κανείς δεν μπορεί να την πάρει ως λαχείο με κλήρωση και η ποιότητά της εξαρτάται από τη στάση που θα τηρήσει ο άνθρωπος απέναντί της. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι ένας δαίμονας παραστέκει τον άνθρωπο στη ζωή του. οι οποίοι χαρακτήριζαν τις Μοίρες λευκοστόλους. όπως περιγράφηκε κατά τη δόμηση της νεότευκτης πολιτείας. Ξεχωρίζει η συνεισφορά της Λαχέσεως. Στο χωρίο αυτό παρατηρούμε ότι ο Πλάτων προβαίνει σε μιαν αντιστροφή της παράδοσης. Οι ψυχές αποκαλούνται ἐφήμεροι διότι θα ξαναγεννηθούν. . Αυτό είναι και το μήνυμα του εσχατολογικού επεισοδίου στο δέκατο βιβλίο της Πολιτείας. κοντολογίς το κατά Πλάτωνα σύμπαν. εδώ όμως ο άνθρωπος είναι αυτός που κάνει την επιλογή του δαίμονά του.Ενότητα 15η Ο Ηρ συνεχίζει τη διήγησή του σχετικά με την εμπειρία του από την παραμονή του στον Κάτω Κόσμο και αναφέρεται στις ανταμοιβές των ψυχών στον Λειμώνα με το υπέρλαμπρο φως. Στην ενότητά μας περιλάμβανεται η σκηνή της παρουσίασης των ψυχών μπροστά στις τρεις Μοίρες και ειδικά στην Λάχεσιν με σκοπό την επιλογή του καινούργιου τους κλήρου. Το σπουδαιότερο γεγονός όμως δεν είναι αυτή η επιλογή. θα αποτελέσει τη βάση της ελεύθερης εκλογής ενός καινούργιου και σεμνότερου παραδείγματος ζωής. στεφανωμένες με στεφάνια από μαλλί. Η ελευθερία όμως βασίζεται στην παιδεία της ανθρώπινης ψυχής. ενέργεια των θνητών και εφήμερων όντων. Προφανώς είναι επηρεασμένος από τους Ορφικούς.

Τι γνωρίζετε για την τρίτη περίοδο της φιλοσοφικής δραστηριότητας του Αριστοτέλη. Γιατί ο Αριστοτέλης διάλεξε την Αθήνα και τη φιλοσοφική σχολή του Πλάτωνος για τις σπουδές του. ∆ώστε τη σημασιολογική εξέλιξη του όρου εὐδαιμονία από τον Ηράκλειτο έως τον Αριστοτέλη. Αφού αναφέρετε τη διαίρεση της ψυχής από τον Αριστοτέλη.149) 1. Ηθικά Νικομάχεια· σχολιάστε τον τίτλο και το θέμα του έργου. Τι εννοούσε ο Πλάτων.. 3.Χ. 4. 5. Με ποιον τρόπο επέδρασε στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του γιου του. 6. . Για ποιους λόγους ο Αριστοτέλης εγκαταλείπει οριστικά την Αθήνα το 323 π. Ποιος ήταν ο πατέρας του. 7. Εξηγήστε τους όρους εὐβουλία και εὐτυχία. 3.141. όταν αποκαλούσε τον Αριστοτέλη "ο Νους" ή "ο αναγνώστης". Πώς συνδέονται με την αριστοτελική εὐδαιμονία. Ὅσιον προτιμᾶν τὴν ἀλήθειαν/καὶ τὰ οἰκεῖα ἀναιρεῖν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῆς ἀληθείας: Εξηγήστε τις φράσεις. Οι φράσεις αυτές είχαν πιθανόν συνέπειες για τη ζωή του Αριστοτέλη στην Ακαδημία. Πόσα χρόνια έμεινε ο Αριστοτέλης στην Ακαδημία και με ποιους φιλοσόφους γνωρίστηκε. 2. 145 . να γράψετε διεξοδικά τη συλλογιστική πορεία με την οποία κατέληξε στη διάκριση της αρετής σε διανοητική και ηθική. Ποια σημασία είχε η απουσία του Πλάτωνος από την Ακαδημία την εποχή που έφθασε εκεί ο Αριστοτέλης. 4.153) 1. 2. Προσδιορίστε τις χρονολογίες γέννησης και θανάτου του Αριστοτέλη. Ηθικά Νικομάχεια (σς 151 .Αριστοτέλης ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ Βίος και Έργα (σς 139 .

Ενότητα 4η α) Να εντοπίσετε το στοιχείο που κυρίως διαμορφώνει την ηθική αρετή. Πώς ακριβώς επιχειρηματολογεί. β) Να εξηγήσετε τον ρόλο της ενέργειας τόσο στα εκ φύσεως πράγματα όσο και στο θέμα της αρετής.ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ Ερωτήσεις Ενότητα 1η α) Τι επιδιώκει ο Αριστοτέλης να αποδείξει στην ενότητα αυτή. β) Να εξετάσετε αν όσα υποστηρίζονται στην ενότητα αυτή λειτουργούν ως ένα ακόμη επιχείρημα της αρχικής θέσης του Αριστοτέλη ότι η ἀρετὴ ἐξ ἔθους περιγίγνεται. Πώς αυτό καθιστά το άτομο καλό πολίτη και καλό επαγγελματία. Με ποιον τρόπο αποκτιέται. Πώς συμβάλλουν στην υποστήριξή του οι μέθοδοι της αντίθεσης και της αναλογίας. Ενότητα 2η α) Εντοπίστε το βασικό επιχείρημα της ενότητας. β) Είναι δυνατόν να βεβαιωθεί ότι ο άνθρωπος νιώθει την ορθή ηδονή ή λύπη. Να εντοπίσετε το κοινό στοιχείο μεταξύ ενός νομοθέτη και ενός τεχνίτη. Σε ποια σημεία αυτές παρουσιάζονται. Ενότητα 5η α) Πώς γίνεται αντιληπτό ότι η έξις διαθέτει ποιότητα και ότι με βάση αυτήν θα προκύψει και αντίστοιχη πράξη. ώστε να αποκτηθεί η αρετή του ανθρώπου. Γιατί λαμβάνονται ως παραδείγματα. Ενότητα 3η α) "Οἱ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούςὁμοίως καὶ ἡ τέχνη". κατά περίπτωση. Τα αποτελέσματά του είναι πάντοτε θετικά. β) Να εξηγήσετε τη φράση: οὐδὲν τῶν ἄλλως πεφυκότων ἄλλως ἂν ἐθισθείη. Ενότητα 6η Πώς ο Αριστοτέλης αποδεικνύει ότι η έξις γίνεται η αποκλειστική βάση. Η πέτρα και η φωτιά σε ποια κατηγορία ανήκουν. στη ζωή του. . β) Ποια η σχέση μεταξύ της ενέργειας και της έξης.

ενώ η μεσότης σε αυτήν της αρετής. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας και με αναφορές σε συγκεκριμένα χωρία. Τι ακριβώς καταλήγει να υποστηρίξει για την ηθική αρετή. της επιθυμίας. . Ενότητα 10η α) Ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν την ηθική αρετή. β) Πώς επιχειρείται η σύνδεση και ταύτιση του μέσου με την αρετή. της ευσπλαγχνίας και γενικά της ηδονής και της λύπης όχι άκρα αλλά μέσον. καθώς και στη φύση. του θάρρους. Πώς συμβάλλουν ο λόγος και η φρόνηση στον ορισμό της. β) Να σχολιάσετε τη θέση του Αριστοτέλη ότι η υπερβολή και η έλλειψη ανήκουν στη σφαίρα της κακίας. Ενότητα 9η α) Να αναλύσετε τους παράγοντες που καθιστούν τα καθημερινά πάθη του φόβου. Ποια από τις δύο επιτυγχάνεται πιο δύσκολα. Ενότητα 8η α) Για ποιο λόγο ο Αριστοτέλης αναφέρεται στην τέχνη. Ποια έχει άμεση σχέση με την ηθική αρετή. της οργής.Ενότητα 7η α) Να προσδιορίσετε με φράσεις του κειμένου τις δύο μορφές της μεσότητας. β) Ποιες φράσεις του κειμένου δείχνουν ότι η μεσότητα κατορθώνεται στους τομείς της τέχνης και της αρετής. β) Πώς προσδιορίζεται στο κείμενο της έβδομης ενότητας η έννοια της μεσότητας για τα πράγματα και για τον άνθρωπο.

Η τελευταία αυτή έννοια. Βασική επιδίωξη του φιλοσόφου στις τέσσερις πρώτες ενότητες είναι η παρουσίαση και απόδειξη της θέσης ότι η ηθική αρετή ἐξ ἔθους περιγίνεται. ∆εν αρκείται όμως σε αυτό αλλά συγκρίνει την ηθική αρετή με τη φύση και τους νόμους της. Καθετί που προέρχεται από τη φύση ακολουθεί παγιωμένη διαδικασία ανάπτυξης και ολοκλήρωσης. Η συγκεκριμένη πεποίθηση του φιλοσόφου εδράζεται στην ταύτιση των λέξεων και της ουσίας των πραγμάτων (λέγεσθαι = είναι)· έτσι η λέξη ἔθος (=ήθος) δηλώνει ότι η ηθική αρετή υπάρχει λόγω της εμφάνισης μιας συνήθειας. μέσω του έθους. αποτελεί ένα δομικό σχήμα για τη φιλοσοφική σκέψη του Αριστοτέλη. Στα τέσσερα πρώτα κεφάλαια τελικά επιχειρείται να καταδειχθεί ο τρόπος γέννησης της ηθικής αρετής. Όχι όμως η αρετή. συνδυαζόμενη με την δύναμιν. ενώ ταυτόχρονα υπογραμμίζουν την αντίθεση μεταξύ των εκ φύσεως και των πραγμάτων που δεν προέρχονται από τη φύση αλλά η ανάπτυξη και ολοκλήρωσή τους απαιτεί και οφείλεται στην προσπάθεια. Η ηθική αρετή εξάλλου αντιδιαστέλλεται προς τη διανοητική. στην καταβαλλόμενη ενέργεια. ο οποίος έχει ως βάση του την ἕξιν. όπως και το ζεύγος γένεσις – φθορά. Ειδικότερα· στην πρώτη ενότητα ο Α. Τα εμπειρικά παραδείγματα διευκρινίζουν τη θέση αυτή. ισχυρίζεται ότι η ηθική αρετή εμφανίζεται και γίνεται κτήμα.ΑΡΙΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΗΘΙΙΚΑ ΝΙΙΚΟΜΑΧΕΙΙΑ ΑΡ ΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΗΘ ΚΑ Ν ΚΟΜΑΧΕ Α Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στις ενότητες 1η . Στα βιβλία Β΄ έως και Ε΄ προβαίνει στη λεπτομερή εξέταση της δεύτερης. η . Τα χωρία του σχολικού εγχειριδίου ανήκουν στο δεύτερο βιβλίο. την ύπαρξη ουσίας. μέσω ενός συγκεκριμένου τρόπου συμπεριφοράς. Η απόδειξή του θα στηριχθεί κυρίως στη φιλοσοφική θέση ότι η γλώσσα. όχι η φύση. την ποιοτική δηλαδή καταβολή ενέργειας σε σταθερή βάση μέσα στην ανθρώπινη ζωή. Άμεση συνέπεια αυτής της θέσης είναι ότι το άτομο είναι αρμόδιο και υπεύθυνο για την απόκτηση της αρετής. της συνήθειας δηλαδή του ανθρώπου σε αυτήν. οι λέξεις δηλώνουν την ύπαρξη εννοιών. πράγμα που πρέσβευε η διαδεδομένη έως την εποχή του Αριστοτέλη αριστοκρατική αντίληψη για τις ικανότητες του ανθρώπου.10η του σχολικού βιβλίου Στο τέλος του πρώτου βιβλίου των Ηθικών Νικομαχείων ο Αριστοτέλης έχει υποστηρίξει και καταλήξει στη θέση ότι η αρετή διακρίνεται σε διανοητική και ηθική.

με την άσκηση σε συγκεκριμένη συνήθεια. Η αρετή δηλαδή επιτυγχάνεται. Μαθαίνει δηλαδή με το να προβαίνει και να εφαρμόζει μια επαναλαμβανόμενη πράξη. Με το εμπειρικό παράδειγμα της πέτρας και της φωτιάς ο φιλόσοφος έχει ως σκοπό να δείξει την αντίθεση του ήθους (συνήθειας) προς τη φύση. Αντίθεση δηλαδή μεταξύ δυνάμεων και ενεργειών κατά την απόκτηση των αισθήσεων και της αρετής. κάτι που όλοι διαθέτουν. Αυτό συμβαίνει με την ηθική αρετή. του ματιού η δύναμη. της διδασκαλίας και γενικότερα της μάθησης ως πνευματικής λειτουργίας δεν είναι αμέτοχες και στον τρόπο απόκτησης της ηθικής αρετής. Πιο απλά. ενώ κατά τη λειτουργία λ. Με την μεθοδική ενέργεια προκόπτει κάποιος και στην ηθική σφαίρα του . για να αποκτηθεί. προσθέτει ένα ακόμη επιχείρημα κατά την απόδειξή του ότι η αρετή ἐξ ἔθους περιγίνεται. υποδεικνύει ότι η απόκτηση της αρετής συμβαίνει με ακριβώς αντίθετο τρόπο από ότι με τις αισθήσεις. με την ενέργεια. Ειδικότερα επιχειρεί μια σύγκριση προς τις ανθρώπινες αισθήσεις. κατορθώνεται με την εφαρμογή. Στη δεύτερη ενότητα ο Α. Γίνεται κάποιος τεχνίτης με την καταβολή αντίστοιχης ενέργειας προς την τέχνη που ασκεί. αντιθέτως μάλιστα οι άνθρωποι εκ φύσεως προορίζονται να την κάνουν κτήμα τους. Αντίθετα οι φυσικές αισθήσεις προϋπάρχουν και εξ αιτίας αυτού του γεγονότος επιτυγχάνονται οι φυσικές λειτουργίες των αισθήσεων. της ενέργειας του υποκειμένου. Βέβαια όπως θα φανεί στη συνέχεια οι έννοιες του δασκάλου. καθώς και χρόνο και εμπειρία. Οτιδήποτε προέρχεται από τη φύση παραμένει αναλλοίωτο και αμετάβλητο. Αφού αναφερθεί στο βασικό για τον φιλοσοφικό του στοχασμό ζεύγος της δύναμης και της ενέργειας. στις τέχνες γίνεται για να στηριχθεί η θέση του σχετικά με τη διαδικασία της εφαρμογής. Πρέπει πάντως να αποφευχθεί μία παρεξήγηση. κατά τη διαδικασία απόκτησης της ηθικής αρετής η ενέργεια προηγείται.οποία προϋποθέτει τον διδάσκαλο. αυτό όμως που διαμορφώνεται από τη συνήθεια είναι δυνατό να μεταβληθεί και να τροποποιηθεί.ακολουθεί. που όπως δείχνει το όνομά της δεν είναι κάτι που προέρχεται από τη φύση αλλά από το έθος.χ. η δυνατότητα όρασης είναι αυτή που προηγείται και η ενέργεια -το να βλέπει κάποιος. Η σύγκριση προς την ηθική πράξη είναι προφανής. Η αναφορά του Α. τη συνήθεια. η φύση δεν εναντιώνεται στον τρόπο απόκτησης της ηθικής αρετής.

Η επανάληψη οφείλει να γίνεται με γνώση. Με αυτήν την προοπτική οφείλουμε να δούμε τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί και εδώ από τον χώρο της τέχνης. Η ερμηνεία του σχολικού εγχειριδίου εστιάζεται σε ποσοστό επιτυχίας των νομοθετών των ελληνικών πόλεων. παρουσιάζονται να κατέχουν την αρετή όχι από τη φύση αλλά μέσω της άσκησης. χωρίς παρεκκλίσεις και υποχωρήσεις. του εθισμού σε κάποια κακή πράξη. Το πλαίσιο εφαρμογής αυτής της πρακτικής είναι οι καθημερινές συναναστροφές. Παράλληλα η αναφορά στον νομοθέτη υποδεικνύει ότι και με την ηθική αρετή σημαντικό ρόλο παίζει ο διδάσκαλος. Έτσι φτάνει στο σημείο να υποδείξει και την αρνητική περίπτωση. θα υποστηρίξει στη συνέχεια σχετικά με το συζητούμενο θέμα. του εθισμού σε μία πράξη. των κιθαριστών και των οικοδόμων. για την απόκτηση της αρετής. Ας σημειωθεί όμως και η περίπτωση αποτυχίας του νομοθέτη κατά την εκτέλεση του καθήκοντός του (ὅσοι μὴ αὐτὸ εὖ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν). σταθερή. Ο Α. φαίνεται ξεκάθαρα πως υποδεικνύει και την περίπτωση της κακίας μέσα στο πλαίσιο της πολιτείας. την περίπτωση της κακίας. . Στο σημείο όμως αυτό δεν πρέπει να δούμε κάποια αντίφαση σε σχέση με τα υποστηριζόμενα στην πρώτη ενότητα και την ανάγκη διδασκάλου κατά την απόκτηση της διανοητικής αρετής. η οποία τελικώς αποκτιέται και αυτή μέσω της ενέργειας. δεν αρνείται τη συμβολή της διδασκαλίας στην καλλιέργεια των ηθικών αρετών. Στην τρίτη ενότητα διαφαίνεται και το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνεται η ηθική αρετή· πρόκειται για την πόλη με τους πολίτες της. της ανδρείας. άρα και πολιτεύματα καλά και λιγότερο καλά. Ως συμπέρασμα της ενότητας βέβαια προκύπτει η θέση ότι οι πολίτες. με συστηματική επιλογή. Στο σημείο όμως πρέπει να λάβουμε υπόψη μας και όσα ο Α. της σωφροσύνης. Η ικανότητα μάλιστα του τελευταίου είναι καθοριστική για τον βαθμό επίτευξης της ηθικής αρετής. τον νομοθέτη της. όμως ο Α. ∆εν αρκεί δηλαδή η επανάληψη ομοίων ενεργειών. με το να ασκούνται μέσω του νομοθέτη στο να γίνουν αγαθοί. Στο σημείο αυτό ο Αριστοτέλης δέχεται διαβαθμίσεις της αρετής.δικαίου. Η δημιουργία της ηθικής αρετής μέσω της επανάληψης ενεργειών και μάλιστα όμοιων ενεργειών είναι το θεματικό κέντρο της τέταρτης ενότητας. καθώς και τον υπεύθυνο της ευημερίας μιας πόλης. τουλάχιστον στην ηθική σφαίρα.

Η παιδαγωγική επομένως προτροπή του στην κατακλείδα της ενότητας εμφανίζεται φυσιολογικά. οι οποίες καθορίζουν την ουσία των έξεων. καθώς τονίζει ότι η περίπτωση της φαύλης ηδονής είναι η συνηθέστερη. ενώ στην αντίθετη περίπτωση το άτομο θα διαπιστώνει ότι χρειάζεται πολύ ακόμη δρόμο για να καταστεί η πράξη του ενάρετη..Εκεί γίνεται ο άνθρωπος δίκαιος ή άδικος. σε σημείο μάλιστα υψηλό. ανάλογες ενός κακού χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι οι ενέργειες που θα γεννήσουν την αρετή πρέπει να είναι ίδιες με τις ενέργειες που το άτομο θα καταβάλει όταν θα είναι πλέον κάτοχος της αρετής. Η ενότητα κλείνει με μια σύντομη υπόμνηση παιδαγωγικού τύπου. όμως μας προειδοποιεί για το δύσκολο σημείο. Ο Α.θα ακολουθήσει το ψυχικό φαινόμενο της ἕξεως. όταν θα φανεί πόσο καθοριστική είναι στον προσδιορισμό της ηθικής αρετής ως έννοιας.θα ελέγξει την ποιότητα των πράξεών του ανάλογα με το συναίσθημα που κάθε φορά θα αποκομίζει. Μετά το συμπέρασμα ότι η ποιοτική έξις διαμορφώνει την ποιοτική πράξη ο Α. Η διερεύνηση της τελευταίας επιχειρείται στη συνέχεια. αυτό της ηδονής που προέρχεται από τιποτένιες πράξεις. Αν το συναίσθημα που ακολουθεί είναι γενικά η ευχαρίστηση τότε η πράξη θα χαρακτηρίζεται ως ορθή (=ενάρετη). Επίσης καταλήγει να γίνει σώφρονας και πράος ή ακόλαστος και οργίλος. Κάθε επαναλαμβανόμενη δηλαδή ενέργεια πρέπει να διαθέτει και ποιότητα. αυτήν που -στην ίδια ενότητα κατονομάζεται. Το επίρρημα οὑτωσὶ δείχνει το πώς οφείλει κανείς να εκτελέσει τις καθημερινές του πράξεις. Η απάντηση: το ίδιο το υποκείμενο -αυτό θα φέρει και την ευθύνη. Βέβαια το σημείο περιέχει ένα δύσκολο σημείο. Το στοιχείο που θα καθορίσει το περιεχόμενό τους είναι η ποιότητα. δειλός ή θαρραλέος. στην πέμπτη ενότητα. σχετικά με την ποιοτική ενέργεια. Ο ισχυρισμός φαίνεται εκ πρώτης όψεως παράδοξος όμως δείχνει ξεκάθαρα την αντίληψη και την πεποίθηση του Α. προχωρεί στη διερεύνηση του εξής θέματος: πώς πρέπει να πράττονται οι πράξεις. Θα αισθάνεται δηλαδή ευχαρίστηση ή δυσαρέσκεια μετά την πράξη του ή μετά την άρνησή του να εκτελέσει μία πράξη. Το άτομο θα καταστεί ικανό να διακρίνει . σχετικά με τους παράγοντες που διαμορφώνουν την ποιοτική ενέργεια και την αντίστοιχη έξη. αυτή που απαντά καθημερινά μέσα στην κοινωνία.

δεν είναι τίποτα άλλο παρά επιτυχής επανάληψη ενεργειών. τουλάχιστον του πλαισίου στο οποίο εφαρμόζεται και πραγματώνεται η ηθική αρετή. δυνάμεων και έξεων. πράγμα που σημαίνει κτήση ποιοτικής έξης και επομένως απόκτηση και κατοχή ικανότητας. την εξέτασή της δηλαδή ως έννοιας. Στην ερμηνεία της ενότητας οφείλουμε να συμπεριλάβουμε και τη φράση εὖ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει. ενώ αμέσως μετά διερευνάται το στοιχείο που την ταξινομεί στην έξιν (ως έννοια επαλλάσσουσα που καταλήγει να γίνει έννοια υπάλληλη) και δεν είναι άλλο από την μεσότητα. Με την κατάδειξη αυτή επιχειρήθηκε να δηλωθεί το προσεχές γένος της αρετής. Είναι άλλωστε γνωστό ότι η φύση δεν είναι αντίθετη προς την ἐξ ἔθους περιγινομένην ἀρετήν. αν όχι της έννοιας. Η αρετή επομένως. Εδώ συνδέεται η έξις με την ηθική αρετή με κοινό σημείο την ποιότητα (ποία τις). από μικρή ηλικία.τι συμβαίνει με τη λειτουργία του ματιού και την ικανότητα ενός αλόγου. δηλαδή η έξις. η μεσότητα. Βέβαια το στοιχείο αυτό. Κύρια θέση του φιλοσόφου είναι η ύπαρξη στην ψυχή παθών. στην ιππασία και τη μάχη. θα σχετίζεται με έναν από αυτούς τους τρεις παράγοντες. θέλει να δείξει το πόσο σημαντική αλλά και δύσκολη . επιχειρεί να τονίσει είναι η δεδομένη επιτυχής διεκπεραίωση των ανθρωπίνων έργων μέσω των ολοκληρωμένων και επιτυχών επαναλήψεων. θα διερευνηθεί πλήρως ευθύς αμέσως. στο ζήτημα πάντοτε της ηθικής συμπεριφοράς. αφού δεν μπορεί να είναι ούτε πάθος ούτε δύναμη. Στην έκτη ενότητα λοιπόν επιχειρείται διερεύνηση της έννοιας της έξεως ή ακριβέστερα του κυρίαρχου στοιχείου που θα την καταστήσει ποιοτική. άλλη μία φορά. Αυτό τονίζεται.τις καλές από τις κακές ηδονές όταν οδηγηθεί. άρα και η σχετική συμβολή της στον προσδιορισμό. στην επόμενη ενότητα. δείχνει ότι η ηθική αρετή συνδέεται με τις έξεις. δηλαδή μέσω των έξεων. Στην έβδομη ενότητα η μεσότης αποτελεί το αντικείμενο διερεύνησης του φιλοσόφου. Στη συνέχεια του σχολικού εγχειριδίου περιλαμβάνονται οι θέσεις του Αριστοτέλη σχετικά με τον προσδιορισμό της ηθικής αρετής. δηλαδή αρετής. καθώς ο άνθρωπος από τη φύση έχει λάβει τις δυνάμεις για το έργο το οποίο καλείται να φέρει εις πέρας. και στο χωρίο της ενότητας αυτής. Ο Α. Ο Α. Ό. Σε αυτήν κρύβεται η φύση. ως ενέργεια της ψυχής. στο να επιλέγει τις πρώτες και να αποφεύγει τις δεύτερες. Αυτό που ο Α.

Το κείμενο της ενότητας σχεδόν στο σύνολό του είναι ένας υποθετικός συλλογισμός. Η ευθύνη επομένως της επιλογής του μέσου. Το συμπέρασμα που θα προκύψει δεν είναι άλλο από την υπόδειξη ότι η αρετή έχει ως σκοπό της την επίτευξη της μεσότητας. λ. του δρόμου και της πάλης θα λάβει πολλούς παράγοντες υπόψη του προτού καθορίσει το διαιτολόγιο των αθλητών του. Στην ενότητα δεν γίνεται βέβαια άμεση αναφορά αλλά η παρουσίαση του ἐπιστήμονος ως του ανθρώπου που ενεργεί μεταξύ της υπερβολής και της έλλειψης αυτό υποδεικνύει. αισθητικού . τα οποία όριζαν την αριθμητική σχέση που συνδέει τρία σημεία σε ένα συνεχές και διαιρετό πράγμα. Ειδικότερα. καθώς και της αρετής. σημειώνει ο Α. σε μια λανθάνουσα.είναι η κατάκτησή της ώστε ταυτόχρονα να αποκτηθεί η αρετή. Πιο συγκεκριμένα. στην δεύτερη περίπτωση είναι ασαφή και όχι με ακρίβεια καθορισμένα. Στο θέμα της ηθικής αρετής. Η αναφορά του στην κατ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα μεσότητα είναι προσανατολισμένη σε αυτόν τον σκοπό. Τα δύο αυτά. η οποία θα εκφραζόταν με την απαραίτητη γενική συγκριτική. γίνεται αναφορά στην τέχνη με πρόθεση να δειχθεί. είναι συνθετότερη και παρέχει δυσκολίες κατά την εφαρμογή της. αναλογικά.χ. Ο λόγος βέβαια αφορά την επιτυχημένη τέχνη. όχι μόνον την αναλογική σχέση των μερίδων φαγητού. Ο ἀλείπτης των γυμνασίων. σε μια ευθεία. αυτό είναι το ζητούμενο. Ο προσανατολισμός αυτός διευκρινίζεται περισσότερο στην όγδοη ενότητα. ανήκει στο άτομο. μιας ηθικής αρετής που είναι προσανατολισμένη στην επίτευξη της μεσότητας. Παράλληλα γίνεται ορατό πως κατά την επίτευξη της ηθικής αρετής και η γνώση παίζει σημαντικό ρόλο. Αυτό δηλώνεται με τα ρήματα πλεονάζει και ἐλλείπει από τα οποία ο φιλόσοφος έχει απομακρύνει τη δυνατότητα σύγκρισης. αυτό που διδάσκει η αριθμητική αναλογία και αναντίρρητα γίνεται από όλους αποδεκτό. του σημείου δηλαδή μεταξύ της έλλειψης και της υπερβολής. η σύνδεσή τους δηλαδή με το μέσον. το πρὸς ἡμᾶς. αυτήν που ασκούν ἀγαθοὶ τεχνῖται και έχουν -εργαζόμενοι με γνώση. Το μέσον τώρα συνδέεται με τις έννοιες της τέχνης. το άτομο οφείλει να λειτουργήσει ανάλογα.σκοπό την αποφυγή της υπερβολής και της έλλειψης. ο κοινός στόχος της τέχνης και της αρετής. Η δεύτερη όμως περίπτωση. ενώ προηγουμένως τα δύο άκρα. Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται εύκολα το αντικειμενικό μέσο. της φύσης.

Ο φιλόσοφος στην ένατη ενότητα δηλώνει πέντε προϋποθέσεις που οδηγούν στην κατάκτησή της. για τη μεσότητα. Οι φράσεις ἐπαινεῖται και κατορθοῦται (το μέσον) είναι έννοιες τις οποίες ο Α. την επίσης ανώτερή της. Εφ’ όσον λοιπόν η αρετή υπερτερεί της τέχνης εξ αιτίας του πεδίου στο οποίο εφαρμόζεται. τέλειο έργο. η οποία ταυτίζεται με την αρετή σύμφωνα και με την ετυμολόγηση (ἄριστον . έργο τέχνης. καθώς και για την έλλειψη και την υπερβολή. Η αναλογία είναι προφανής αλλά στο κείμενο δεν περιγράφεται περισσότερο παρά μόνο με τον χαρακτηρισμό της αρετής ως ἀκριβεστέρας και ἀμείνονος της τέχνης. την έλλειψη και το μέσον. και για τον λόγο ότι μορφοποιεί τον ίδιο τον άνθρωπο και την προσωπικότητά του. κυριολεκτικά. Ποιες λοιπόν είναι οι περιπτώσεις κατάκτησης της μεσότητας. καθώς και οι άνθρωποι με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και την ξεχωριστή συμπεριφορά τους. Οι δύο τελευταίες επισύρουν την μομφή και τον ψόγο επειδή χαρακτηρίζονται ως λάθος. Αυτές λοιπόν οι προϋποθέσεις καθορίζουν την υπερβολή. έτσι ώστε η ηθική αρετή να γίνει πραγματικότητα. φαίνεται πως επιτυγχάνει τον σκοπό της. Μόνον το μέσον και η συνεχής επιδίωξή του είναι αυτά που μπορούν να το διασώσουν και να το καταστήσουν. Τα πράγματα με τα οποία κανείς έρχεται σε καθημερινή συνάφεια. καθώς καταλήγει να υποστηρίξει ότι η αρετή είναι μεσότης. πάντοτε βέβαια προς τα πάθη και τις πράξεις που ο άνθρωπος επιτελεί. Ο κατάλληλος χρόνος αποφυγής της έλλειψης και της υπερβολής. καταστρέφουν ένα ολοκληρωμένο. το άριστο. χρησιμοποιεί κυρίως ως επιχείρημα.ἀρετὴ). όταν ο καθένας ενεργεί στο πεδίο πάντοτε της ηθικής. Τέλος η αιτία . όταν και αυτή αποφεύγει την υπερβολή και την έλλειψη και δοκιμάζει να κατορθώνει τη μεσότητα. Ευθύς αμέσως ο Α. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αρετή προβάλλεται ως ανώτερη της τέχνης. σύμφωνα με το σχολικό εγχειρίδιο. την ηθική σφαίρα.σκοπός και ο τρόπος σύμφωνα με τους οποίους ο καθένας ενεργεί. η . ενώ αντίθετα η μεσότητα επαινείται διότι είναι το σωστό.τύπου παρατήρησή του. Ένα καινούργιο στοιχείο που ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται σε αυτήν την ενότητα είναι οι χαρακτηρισμοί του Α. δίνει σημαντικές διευκρινίσεις για το περιεχόμενο της έννοιας μεσότης. ενώ η τέχνη μορφοποιεί το υλικό της και μιμείται τη φύση.

όπως και ο όρος φρόνιμος (ἀνὴρ). Εδώ φαίνεται καθαρά η συμβολή του επιθυμητικού μέρους της ψυχής. Αυτό σημαίνει προαίρεση αυτού που ενεργεί. Τα στοιχεία που την ορίζουν είναι η προαιρετική έξη. η οποία ορίζεται ευθύς αμέσως. Ο ανώνυμος στίχος που ακολουθεί υπογραμμίζει την αξιολογικού τύπου παρατήρηση του φιλοσόφου.. ευθύς με την έναρξη του δεύτερου βιβλίου των Ηθικών Νικομαχείων έδειξε τον σημαντικό και λειτουργικό ρόλο των παραπάνω στοιχείων στον προσδιορισμό της ηθικής αρετής. όρος αναγκαίος για την απόκτηση της αρετής. ενώ επιτυχία θεωρείται η κατάκτηση της μεσότητας. η οποία επιπλέον εμφανίζεται και ως πυθαγόρεια θέση. Το υποκείμενο ενεργεί επίσης με βάση τον ορθό λόγο και τη φρόνηση που διαθέτει. Είναι πράγματι δύσκολο να γίνει κανείς ενάρετος. όχι όμως οποιαδήποτε αλλά αυτή που ενεργείται με βάση την ποιοτική πράξη. Η αρετή ως ενέργεια της ψυχής αποδείχθηκε ότι είναι έξη. η βούληση που προαιρείται. προβαίνει στην εξής εμπειρική παρατήρηση. Σύμφωνα μάλιστα με το σχολικό εγχειρίδιο στον φρόνιμο άνθρωπο ενώνονται και συνυπάρχουν όλες οι αρετές. Αλλά ο αριστοτελικός ορισμός λαμβάνει υπόψη του και το κυρίως λόγον έχον μέρος της ψυχής. να αποκτήσει τη ζητούμενη ηθική αρετή. Αυτό υποδεικνύει ο λόγος. Στη δέκατη ενότητα ο Α. Αποτυχία βέβαια είναι η υπερβολή και η έλλειψη. βούληση του υποκειμένου να επιτύχει έναν ακριβή τύπο συμπεριφοράς και στάσης μέσα στο κοινωνικό σύνολο. δηλαδή το επιδιωκόμενο μέσο κατά τη γνώμη του υποκειμένου που ενεργεί.ειδοποιός δηλαδή διαφορά που διακρίνει την αρετή από κάθε άλλου είδους έξη. Έτσι η φρόνηση αποτελεί κριτήριο και στοιχείο που συνδιαμορφώνει τη ερευνώμενη ηθική αρετή. Αυτό σημαίνει ότι η πρώτη περνά στη σφαίρα της κακίας και η δεύτερη σε αυτήν της αρετής. ενώ η επίτευξη του στόχου είναι σπάνια. . Η πραγμάτευση του Α. Η αποτυχία εμφανίζεται συχνότατα.

Ενότητα 18η Ποιος οφείλει να κυβερνά την πόλη. προηγείται της οικογένειας και του ατόμου. β. Ποιοι πλέον ωφελούνται από τη διαχείριση της εξουσίας. Ποιο στοιχείο διακρίνει ένα πολίτευμα σε ορθό ή σε παρέκβαση. Ενότητα 16η Είναι εξίσου καθοριστικά στη συγκρότηση της έννοιας του πολίτη το δικαίωμα που αυτός διαθέτει να εμφανίζεται στο δικαστήριο ως ενάγων και εναγόμενος και η συμμετοχή του στην πολιτική και τη δικαστική εξουσία. Πώς συνέβαλε "εκείνος που πρώτος τη συγκρότησε" στη δημιουργία της. οι πολλοὶ ή οι ὀλίγοι αλλά ἄριστοι. Να αναλύσετε τον τρόπο με τον οποίο ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος είναι όν προορισμένο από τη φύση να ζει σε πόλη. Πώς αποδεικνύεται ότι η πόλη. Ενότητα 13η α. Ενότητα 17η α. Ποια προοπτική προβάλλεται για τον άνθρωπο μέσω της πόλης. κατά την τάξη της φύσης. Ενότητα 19η . οι πολιτικοί. Ενότητα 15η Πώς διαμορφώνουν την έννοια της πόλης οι άρχοντες.ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ Ερωτήσεις ΠΟΛΙΤΙΚΑ Ενότητα 11η Να εξηγήσετε με βάση το κείμενο τι ακριβώς καλείται πόλις και κοινωνία πολιτική. β. Ενότητα 14η Η ύπαρξη της πόλεως συνετελέσθη μόνον εκ φύσεως. Ενότητα 12η Πώς ο Αριστοτέλης αποδεικνύει ότι η πόλις υπάρχει εκ φύσεως. Να αναπτύξετε τα επιχειρήματα και για τις δύο περιπτώσεις. οι νομοθέτες και οι πολίτες σύμφωνα με το κείμενο της ενότητας. Πώς μεταβάλλεται αυτό το στοιχείο στην περίπτωση των παρεκβάσεων των πολιτευμάτων.

. Για ποιον κυρίως λόγο συμβαίνει αυτό. Ποιος ο ρόλος του πολιτικού και του νομοθέτη στην προσπάθεια αυτή.Να συγκρίνετε τις μορφές της δημοκρατίας που προτείνει ο Αριστοτέλης και να υποδείξετε αυτήν που υπερτερεί των υπολοίπων. Ενότητα 20η Ποιον χαρακτήρα προτείνει ο Αριστοτέλης για το εκπαιδευτικό σύστημα μιας πόλης.

του οίκου και της κώμης. Αυτές προηγούνται χρονικά αλλά η πόλη είναι η τελείωσή τους και μόνον αυτή περιέχει την αυτάρκεια. Στην πρώτη ενότητα (11η) διαφαίνεται η τελεολογική θεώρηση του Α. το εξαιρετικό και το άριστον είναι και ο σκοπός της πόλης (η αυτάρκεια). ως γνωστόν. Το πλαίσιο πραγμάτωσης και εφαρμογής της είναι η πόλις. είναι η ευδαιμονία. Αυτό. από το πρώτο βιβλίο του έργου. Ο σκοπός ύπαρξης κάθε στοιχείου καθορίζει και την ουσία του. κοινωνική μονάδα και παράλληλα να υποδείξει την εκ φύσεως προέλευσή της. Επίσης ως ανώτερη κοινωνική συνύπαρξη έχει σκοπό το ανώτατο αγαθό. ό. Στη δεύτερη ενότητα (12η) αποδεικνύεται η γνώμη ότι η πόλις υπάρχει εκ φύσεως. των λοιπών κοινοτήτων που έχει αναπτύξει ο άνθρωπος. Η πόλη βέβαια είναι εξέλιξη. Η ενότητα ολοκληρώνεται με την . Ως τέλεια μάλιστα συγγενεύει και προέρχεται από τη φύση. Η διερεύνηση της ουσίας της τελευταίας θα αποτελέσει το καινούργιο αντικείμενο αναζήτησης του φιλοσόφου. η οποία αποκτά ευρύτερη σημασία· ταυτίζεται με την ενδεχόμενη ολοκλήρωση της πόλης. τον οἶκο και την κώμη. Επομένως και η πόλη ανήκει στην κατηγορία των εκ φύσεως οντοτήτων. Έτσι η πόλις υπάρχει διότι έχει ως σκοπό της το αγαθό. Ο πρώτος ισχυρισμός αποδεικνύεται με τη σύγκριση της πόλης προς τις άλλες ατελέστερες μορφές κοινωνικών μονάδων.τι άλλωστε ο καθένας επιδιώκει. το αναγκαίο δηλαδή στοιχείο με το οποίο θα κατορθώσει να επιτύχει την ευδαιμονία του. Οι δύο τελευταίες προέρχονται απο τη φύση. στις τέσσερις πρώτες ενότητες (11η-14η). είναι να καταδείξει την πόλιν ως ανώτερη. ενώ προβάλλεται και η θέση ότι ο άνθρωπος είναι ον προορισμένο από τη φύση να ζει σε πόλη. δηλαδή της έννοιας της ευδαιμονίας. Επίσης αποδεικνύει ότι προορισμός του ανθρώπου είναι η πόλη.ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στις ενότητες 1η . Επίσης το άριστον είναι η επιδίωξη της φύσης. και στο ζήτημα της πολιτικής οργάνωσης. επομένως και αυτή προέρχεται απο τη φύση. την αυτάρκειά της. Βασική επιδίωξη του Α. αυτάρκη και τέλεια.4η του σχολικού βιβλίου Τα Πολιτικὰ είναι έργο που συνεχίζει την πραγμάτευση του περιεχομένου των Ἠθικῶν Νικομαχείων. η ανώτατη δυνατή. η πόλη είναι η ολοκλήρωσή τους.

κατά την τάξη της φύσης. Η ικανότητα αυτή διέκρινε τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα αγελαία ζώα και τον κατέστησε ικανό να οργανώσει πολιτική κοινωνία. ἀθέμιστος. Βλέπουμε δηλαδή ότι η δικαιοσύνη είναι θεμέλιο για την ύπαρξη της αρετής ή καλύτερα ταυτίζεται με την αρετή. αφού με τη γέννησή του ο άνθρωπος προορίζεται να γίνει πολίτης. Ο λόγος είναι το μέσο που τον οδηγεί στη διάκριση των ύψιστων ηθικών εννοιών. κλείνει την ενότητα με ένα εγκώμιο για τον δίκαιο πολίτη. Το όλον. . δηλαδή η πόλη. ως γνωστόν. Τελικά για τη συγκρότηση της πόλης είναι απαραίτητες η φύση και η τέχνη. Στην τέταρτη ενότητα (14η) τονίζεται κάτι ακόμη· η φύση δεν επαρκεί μόνον για τη γένεση της πόλης. θεσμούς και νόμους. του δίκαιου και του άδικου.υπόδειξη ότι ο άνθρωπος είναι προορισμένος να ζει σε πόλη· αυτό που υποστηρίζει και ένας ομηρικός στίχος (ἀφρήτωρ. Ο Α. Η τέχνη βέβαια του δίκαιου ανθρώπου· η δικαιοσύνη άλλωστε είναι δομικό στοιχείο στη συγκρότηση της πόλης. προηγείται των άλλων δύο μορφών κοινωνικής συμβίωσης. Πρώτο στοιχείο· ο άνθρωπος είναι το μόνο όν που διαθέτει εκ φύσεως λόγο. ἀνέστιος). τον ενάρετο πολίτη. του καλού και του κακού.. Πρώτα βέβαια θα ζήσει σε οικογένεια μέσα σε κώμη. Στην τρίτη ενότητα (13η) επιχειρείται απόδειξη του παραπάνω ισχυρισμού. αλλά ο σκοπός του είναι να γίνει πολίτης. Η τελευταία είναι προϊόν του δίκαιου πολίτη. Συνεπώς η πολιτική οργάνωση των ανθρώπων προέρχεται εκ φύσεως. Απαραίτητη είναι και η ανθρώπινη τέχνη. συμμεριζόταν τη θέση ἐν δικαιοσύνῃ συλλήβδην πᾶσ' ἀρετὴ ἔνι. Ο Α. Με το επιχείρημα εξάλλου του όλου και του μέρους αποδεικνύεται ότι η πόλις προηγείται τελεολογικά των άλλων κοινωνικών μονάδων.

του ανθρώπου που ερευνά την πολιτεία.. περὶ πόλιν. Με την έναρξη του πρώτου κεφαλαίου δηλώνεται ο σκοπός του πολιτικού στοχαστή. Στο . Η φύση όμως του πολίτη έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις· δεν υπάρχει συμφωνία για έναν κοινό ορισμό. φάσκοντες τὴν πόλιν . το οποίο έχει ως κύριο θέμα του τη διερεύνηση των εννοιών πόλις. ἐστὶ τάξις τις. πολίτης. Η απόδειξη· το άτομο που είναι πολίτης σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα.. αυτή τη φορά όμως ως άμεσα συνδεδεμένης με την πολιτεία της. συχνά δεν είναι πολίτης σε ένα ολιγαρχικό καθεστώς. β) τοῦ δὲ πολιτικοῦ . τύραννον. τα συστήματα διακυβέρνησης· αυτός είναι η διερεύνηση της έννοιας της πόλεως..ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στις ενότητες 5η .. Η ενότητα αποτελείται από τρία παραθέματα που προέρχονται από διαφορετικά χωρία.. γ) ἡ δὲ πολιτεία .10η του σχολικού βιβλίου Στην πέμπτη ενότητα (15η) βρισκόμαστε στο τρίτο βιβλίο των Πολιτικών.. σκέφτεται ότι για τρεις λόγους είναι ανάγκη να διερευνηθεί το θέμα τί ἐστιν ἡ πόλις: α) ἀμφισβητοῦσιν .. την εξέταση των ορθών πολιτευμάτων και των παρεκκλίσεών τους.. Στο πρώτο από αυτά ο Α. στον πολίτη. Στην έκτη ενότητα (16η) δίνεται ο ορισμός της έννοιας πολίτης. Η απάντηση στις ερωτήσεις αυτές εμπεριέχεται στην προτεραιότητα να διερευνηθεί η πόλη. Επιχειρείται δηλαδή εδώ εκ νέου εξέταση της πόλης. Πρόκειται για την εγκατάσταση σε ένα κοινό τόπο -το διαθέτουν και οι μέτοικοι και οι δούλοι. Στο σημείο όμως αυτό ο Α. Για ποιους έχει αναπτυχθεί το πολίτευμα μέσα σε μια πόλη. Ο Α. Ο ρόλος του είναι καθοριστικός για την πολιτική τάξη και επομένως είναι ανάγκη να αναζητηθούν τα χαρακτηριστικά του. δύο ιδιότητες. το επιμέρους σύνταγμά της. που τελικά δεν μπορούν να είναι ιδιότητες ουσίας ώστε να ορισθεί κάποιος πολίτης. Πού αναφέρεται η δραστηριότητα του πολιτικού και του νομοθέτη. Ποιος φέρει την ευθύνη μιας απόφασης οι πολίτες του κράτους ή η κυβέρνηση. αναφέρεται σε δύο χαρακτηριστικά.και το πολιτικό δικαίωμα της συμμετοχής στα δικαστήρια με την ιδιότητα του ενάγοντος ή του εναγομένου· το δικαίωμα αυτό έχουν αποκτήσει και άλλοι με ειδικές συμφωνίες. περνά σε ένα συστατικό της πόλης -ορίστηκε ήδη ως σύνθετο πράγμα-. καθώς και την παρουσίαση της αθροιστικής θεωρίας από τον Αριστοτέλη.

τις παρεκβάσεις από τα ορθά πολιτεύματα. Παρέκβαση της βασιλείας είναι η τυραννία. του προσώπου ή των προσώπων που ασκούν την εξουσία. Στο τελευταίο παράθεμα ο Α. κοινός όμως παρονομαστής τους είναι η διασφάλιση του κοινού συμφέροντος. τα είδη και τις παρεκβάσεις των πολιτευμάτων. στην έβδομη ενότητα (17η) και ανήκει στα θέματα που περιλαμβάνονται στο τρίτο βιβλίο των Πολιτικών. Υπάρχουν τρεις περιπτώσεις διακυβέρνησης. καθώς και στη δικαστική. Αξιολογική διαβάθμιση των πολιτευμάτων δεν επιχειρείται από τον Α. Την κυβέρνηση ασκεί είτε ο ένας είτε οι λίγοι είτε το σύνολο των πολιτών με σκοπό να εξασφαλίσουν τα συμφέροντα των υπολοίπων. ενώ η φράση συνηθίζουμε να ονομάζουμε δείχνει την προτίμησή του στη βασιλεία. ονομάστηκε δηλαδή από τους άλλους. της ἀριστοκρατίας η ὀλιγαρχία και της πολιτείας η δημοκρατία. της βουλής. Στην ενότητα αυτή ο φιλόσοφος ορίζει την έννοια του πολιτεύματος. δηλαδή να είναι μέλος των θεσμικών οργάνων της πόλης. Η εξέταση των συστημάτων διακυβέρνησης.επόμενο παράθεμα δίνεται το κριτήριο με το οποίο ορίζεται κάποιος πολίτης· αυτό είναι η συμμετοχή στις δικαστικές λειτουργίες και στα αξιώματα. της εκκλησίας του δήμου.επιχειρείται από τον Α. του συμφέροντος όλων. συγκεφαλαιώνει και διευκρινίζει· πολίτης είναι αυτός που έχει τη δυνατότητα να μετέχει στην πολιτική εξουσία. Πρόκειται για την περίπτωση που η εξουσία ασκείται όχι πια για την εξυπηρέτηση του κοινού συμφέροντος αλλά για την εξυπηρέτηση του συμφέροντος αυτών που ασκούν την εξουσία.. Στη συνέχεια ο Α. γεγονός που επιβεβαιώνεται όταν κανείς διαβάσει και άλλα χωρία του τρίτου βιβλίου. στη δεύτερη ἀριστοκρατία και στην τρίτη πολιτεία. ικανό αριθμητικά. Πολίτευμα είναι η φυσιογνωμία της κυβέρνησης. Στην περίπτωση πάντως των . Στην πρώτη περίπτωση το πολίτευμα ονομάζεται βασιλεία. φαίνεται όμως ότι η παρουσίαση της πολιτείας -πήρε το όνομα.δηλώνει τη σχετική προτίμησή του· έρχεται τρίτη στη σειρά. επομένως τρία είναι και τα είδη των πολιτευμάτων. Το στοιχείο που διακρίνει ένα πολίτευμα σε ορθό ή σε παρέκβαση τονίζεται καθαρά από τον φιλόσοφο. ορίζει και τις παρεκκλίσεις. Αυτός ο ορισμός του πολίτη συνεισφέρει και στον επιχειρούμενο ορισμό της πόλης· πόλη είναι ένα σύνολο τέτοιων πολιτών. που εξασφαλίζει την αυτάρκεια στη ζωή τους. των πολιτευμάτων -πολιτεία στα αρχαία.

Ο Α. μεταβάλλει το κριτήριο διαμόρφωσης του πολιτειακού σχήματος. διότι αθροιστικά η αρετή και η φρόνησή τους υπερέχει από την αντίστοιχη αρετή των σπουδαίων αλλά ολίγων πολιτών. τώρα γίνεται λόγος για μονάρχη. καταπιάνεται με το ζήτημα στην όγδοη ενότητα (18η) και εκθέτει άμεσα τα θετικά και αρνητικά σημεία που περιέχουν και οι δύο περιπτώσεις. Οι τελευταίοι μπορεί ως άτομα να είναι αξιόλογοι. το ταξικό κριτήριο. το πλήθος ή οι άριστοι. Επόμενη σκέψη σε αυτά που μόλις προηγήθηκαν φαίνεται ότι είναι η εξέταση του θέματος ποιος οφείλει να ασκεί την εξουσία στην πόλη. Οι θετικές ιδιότητες δηλαδή όλων μαζί των ολίγων μπορούν να είναι λιγότερες από τις θετικές ιδιότητες των πολλών ως συνόλου.παρεκβάσεων ο Α. Κατά τη γνώμη του Α. που ακολουθεί. Η θέση όμως αυτή δεν είναι διατυπωμένη με αφοριστικό τρόπο. Το ιστορικό παράδειγμα της συμμετοχής των απλών ανθρώπων σε κριτική επιτροπή μουσικών ή ποιητικών (=θεατρικών) αγώνων λειτουργεί ως απόδειξη αυτού του ισχυρισμού. Ενώ η διάκριση των ορθών πολιτευμάτων έγινε με βάση το σχήμα "ένας-λίγοι-πολλοί". Το εμπειρικό πάντως παράδειγμα από τις εικαστικές τέχνες. . αλλά εφαρμόζει την επαγωγική του μέθοδο βάσει της οποίας χρησιμοποιεί απλουστευτικά παραδείγματα από τον ευρύ χώρο του επιστητού για να τεκμηριώσει την υποστηριζόμενη θέση του. Ο φιλόσοφος προτιμά την περίπτωση διακυβέρνησης της πόλης από το πλήθος των πολιτών. για πλούσιους και για φτωχούς. αυτό όμως που μετράει είναι η συνένωση των θετικών στοιχείων που μπορούν να συνεισφέρουν οι πολλοί. θεωρείται εξίσου θετικό στοιχείο η ατομική αρετή των ολίγων. ενωμένοι όμως όλοι αυτοί οι πολίτες μπορούν να είναι καλύτεροι και αποτελεσματικότεροι από τους λίγους και άριστους. οι οποίοι συγκρινόμενοι με καθέναν ξεχωριστά από τους πολλούς ασφαλώς είναι κατά πολύ ανώτεροι. υποδεικνύει την υπεροχή του πλήθους των πολιτών. Υπερισχύει δηλαδή το κοινωνικό. δεν προβαίνει σε παρουσίαση αισθητικών αντιλήψεών του. Πρέπει εξ αρχής να τονισθεί ότι εδώ ο Α. έτσι και στην πόλη μπορεί το κάθε επιμέρους άτομο να μην είναι αξιόλογο. Όπως δηλαδή στη ζωγραφική μια ωραία προσωπογραφία είναι αποτέλεσμα συνένωσης ωραίων στοιχείων που βρίσκονται διάσπαρτα σε επιμέρους άτομα.

Ο Α. Υπέρτατη αρχή είναι και τώρα ο νόμος. Παραλλαγή αυτής της μορφής είναι η ακόλουθη· τα αξιώματα μπορούν να τα καταλαμβάνουν όλοι. είναι όμοιοι· επομένως όλοι ανεξαιρέτως συμμετέχουν με τον ίδιο τρόπο στη διακυβέρνηση. πλούσιοι και φτωχοί. Στη συνέχεια. χάνει και αυτό το δικαίωμα.Η ένατη ενότητα (19η) περιλαμβάνει απόσπασμα από το τέταρτο βιβλίο των Πολιτικών. Πρόκειται βέβαια για εκφυλισμό του κράτους και του πολιτεύματος. που διαθέτει την προβλεπόμενη κατώτατη περιουσία. Πρώτη -και καλύτερη. περιγράφει τις λοιπές μορφές της. έχει το δικαίωμα να συμμετέχει στη διακυβέρνηση· αν όμως χάσει την περιουσία του. Ο Α. και όχι στην αξία. τα οποία προτείνουν οι δημαγωγοί στην εκκλησία του δήμου. Η τελευταία περίπτωση σηκώνει περισσότερη συζήτηση. Κάθε δηλαδή πολίτης. Η δέκατη ενότητα (20η) περιλαμβάνει αριστοτελικό χωρίο από το ένατο βιβλίο των Πολιτικών στο οποίο διερευνάται η αρίστη πολιτεία και το πρόγραμμα αγωγής σε ένα ιδανικό κράτος. Υπέρτατη αρχή είναι ο νόμος. ανώτατη όμως αρχή δεν είναι ο νόμος. στο οποίο εξετάζονται τα δημοκρατικά και ολιγαρχικά πολιτεύματα. Στην τρίτη περίπτωση τα αξιώματα τα καταλαμβάνουν όλοι οι πολίτες που δεν έχουν κάποιο προβλεπόμενο κώλυμα. που κυβερνά με ψηφίσματα. επισημαίνει ότι και στο θέμα της παιδείας επικρατούν αντικρουόμενες και όχι . Φαίνεται επομένως το πόσο καθοριστικό στην κατάκτηση και διατήρηση της υγιούς δημοκρατίας είναι ο νόμος. Είναι η μορφή της δημοκρατίας στην οποία ισχύουν όλα τα προηγούμενα. ∆εύτερη μορφή είναι αυτή στην οποία κριτήριο για την κατάληψη των αξιωμάτων είναι η περιουσία. Η προβληματική της ενότητας εντοπίζεται στην εξέταση των εκπαιδευτικών στόχων μιας πόλης. με περιληπτικό τρόπο.μορφή είναι η δημοκρατία στην οποία εφαρμόζεται η αρχή της ισότητας. Σύμφωνα με αυτήν την αρχή όλοι οι πολίτες. αναιρούν στην ουσία τους νόμους και ισχύουν σύμφωνα με τη βούληση του εκάστοτε δημαγωγού. αλλά ο λαός. δεν διατυπώνει κάποιο ιδιαίτερο σχόλιο για αυτήν τη δημοκρατία. Τα ψηφίσματα. στο πλήθος. Συγκεκριμένα ο Α. αρκεί να διαθέτουν την ιδιότητα του πολίτη. απαριθμεί τις μορφές της δημοκρατίας. Πρέπει πάντως να τονισθεί ότι η ισότητα ή καλύτερα η απαίτηση να θεωρούνται όλοι οι πολίτες ίσοι μεταξύ τους βασίζεται στον αριθμό.

πάντοτε συγκλίνουσες γνώμες λ. Οι δυο τους θα συμπεριλάβουν στο πρόγραμμα αγωγής τα θέματα πρώτης πρακτικής ανάγκης. δηλαδή σε ευτελείς και τιποτένιες προσωπικότητες. Ο φιλόσοφος αναφέρει ως χαρακτηριστικές περιπτώσεις προβληματισμού για το νόημα τις παιδείας τις παρακάτω: Η παιδεία οφείλει να έχει ως πρώτιστο σκοπό ό. Οι διαφορετικές προτάσεις για την παιδεία εντοπίζονται. Οι νέοι οφείλουν να μάθουν πράγματα που δεν θα τους μεταβάλουν σε βάναυσους. . συνεχίζει ο φιλόσοφος. Τέτοια πράγματα -κάποια τέχνη ή και μάθηση. Στην απάντησή του ο Α. στην οποία ουσιαστικό ρόλο παίζει τόσο ο πολιτικός που χαράσσει την εκπαιδευτική πολιτική όσο και ο νομοθέτης. φαίνεται ότι προκρίνει την άσκηση της αρετής.χ. Αυτό αποκομίζει ο αναγνώστης από την αναφορά του σε όσους τιμούν την αρετή και δεν συμφωνούν στον τρόπο σπουδές το λέμε σήμερα. Η ενότητα ολοκληρώνεται με μία ακόμη εκπαιδευτική πρόταση. στον τομέα που σήμερα αποκαλούμε σκοποθεσία του εκπαιδευτικού συστήματος.με τον οποίο οι νέοι θα οδηγηθούν σε αυτήν. προτείνει την περαιτέρω εκπαίδευση των νέων.τι χρειάζεται για τη ζωή ή αυτά που οδηγούν τον νέο στην απόκτηση της αρετής ή όσα είναι απαραίτητα για τις καθημερινές πρακτικές ανάγκες. όχι σε δούλους. όχι όμως όλα· αυτά μόνον που αρμόζουν σε ελεύθερους πολίτες. Βέβαια ο Α. ως πολιτών. για το τι πρέπει να μαθαίνουν οι νέοι ώστε να καταστούν ηθικά ανώτεροι και πνευματικά υπέρτεροι στη ζωή τους.είναι αυτά που αχρηστεύουν το σώμα ή το μυαλό των ελεύθερων ανθρώπων στην άσκηση και την εφαρμογή της αρετής.