Ο ΟΡΘΟ∆ΟΞΟΣ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΆΓΙΟ ΝΙΚΟ∆ΗΜΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟΡΕΙΤΗ.

ΑΡΧΙΜΑΝ∆ΡΙΤΗΣ ΓΕ ΡΓΙΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΟΣΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΑΓΙΟΝ ΌΡΟΣ.

Το κείµενο πού ακολουθεί ειναι από την εισήγηση του σεβαστού Γέροντα στο Α Επιστηµονικό Συνέδριο «Άγιος Νικόδηµος ό Αγιορείτης: ή ζωή και ή διδασκαλία του», το όποιο διοργανώθηκε (καί δι ε ξήχθη ) από το Ιε ρό κοινό βιο τ ου Ά γιο υ Νι κό δηµο υ στ ις 21 -23 Σεπτεµβρίου 1999.

Πρό ετών Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής, αναφερόµενος στον άγιο Νικόδηµο τον Αγιορείτη, τον χαρακτήρισε ως ένα ευφυή µοναχό. Άραγε ό άγιος Νίκο δήµος ήτο µόνο ένας ευφυής µοναχός καί όχι ένας άγιος καί σοφός κατά κόσµον καί κατά Θεόν µοναχός καί µία αληθινή πατερική µορφή; Έτερος Καθηγητής προ ολίγων ετών προσήψε βαρύτατες κατηγορίες κατά του Αγίου χαρακτηρίζοντας τον ως ηθικιστή καί ως υπεύθυνο για την επικράτηση στην νεοελληνική κοινωνία του δυτικού πνεύµατος. Στις κατηγορίες αυτές απήντησε ή Ιερά Κοινότης του Αγίου Όρους µε εµπεριστατωµένο κείµενο της. Οφείλονται άραγε οι απόψεις αυτές σε άγνοια της χαρισµατούχου προσωπικότητας καί του έργου του Αγίου ή σε εσφαλµένες καί µη ορθόδοξες θεολογικές προϋποθέσεις; Τους Αγίους δεν µπορούµε να τους δούµε σωστά, εάν δεν προσπαθούµε να ζούµε κατά τον τρόπο ή το πνεύµα της ιδικής των ζωής. Ποιος, από αυτούς πού συµµετέχοντας Στις αγιορείτικες αγρυπνίες θα ακούσει τους λόγους του Αγίου στους Αθωνίτες Πατέρας καί στους Νεοµάρτυρας καί τίς Ακολουθίες πού γι' αυτούς έγραψε, δεν θα νιώσει την αγιότητα καί την άνωθεν σοφία του Αγίου µας καί δεν θα ευχαρίστηση τον Θεόν, πού χάρισε στην Εκκλησία Του στα δύσκολα χρόνια της σκλαβιάς ένα τέτοιον πατέρα καί διδάσκαλο;

Όχι γιατί ό Άγιος έχει ανάγκη να τιµηθεί καί αποκατασταθεί. άγιος µοναχός. µε αδιάκοπο ζήλο καί συνέπεια. ζ'. Αφ' ότου ως νέος γνώρισε τους οσίους Γέροντες Σίλβεστρο. Ας αντλήσοµε καί εµείς. Πίστευε βαθιά στην αξία της µοναχικής ζωής καί την έζησε. Όµως. Ό άγιος Νικόδηµος θαυµαστής. Οφείλουµε χάριτας στην οµώνυµη του Αγίου ευλογηµένη Ιερά Μονή για την πρωτοβουλία της να οργάνωση το σεµνό αυτό Συνέδριο. άφ' ης ήλθε στο 'Αγιον Όρος µέχρι την µακαριά τελευτή του. Πατέρες καί αδελφοί. από τους λόγους αυτούς νάµατα καθαρά. όπως φαίνεται από . Αρσένιο. Αλλά γιατί εµείς έχουµε ανάγκη να τοποθετηθούµε σωστά απέναντι του για την ιδική µας ορθή πορεία καί σωτηρία. Γρηγόριο καί Νήφωνα. Τόσος ήταν ό ένθεος ζήλος του. Έφθανε το παράδειγµα της αγίας µοναχικής του ζωής. για να είναι υποτύπωσης καί στηλογραφία κάθε ορθοδόξου µοναχού. Ό άγιος Νικόδηµος υπήρξε προ πάντων ένας ταπεινός. «έρρευσαν εκ της κοιλίας αυτού ποταµοί ύδατος ζώντος» (πρβλ. 38) καί «εξηρεύξατο ή καρδία του λόγους αγαθούς» (πρβλ. επειδή έλαβε πλούσια τη δωρεά του Αγίου Πνεύµατος. Α'. 44) περί της εις Χριστόν πίστεως. Ίω. της εν Χριστώ ζωής καί της µοναχικής πολιτείας. τα όποια είθε δι' ευχών του Αγίου καί δι' ευχών Σας να µας βοηθήσουν να κατανοήσουµε βαθύτερα καί να βιώσουµε την χριστιανική καί µοναχική µας πολιτεία. ό θείος πόθος πυρπόλησε την καρδιά του για την ισάγγελον ζωή των µοναχών. γνήσιος. αληθινός. Ψαλµ. εραστής καί διαπρύσιος κήρυξ της µοναχικής πολιτείας. ώστε του ήταν αδύνατον να παραµείνη καί µία ακόµη στιγµή στον κόσµο.Έπρεπε λοιπόν να µελετηθεί καί να παρουσιασθή ή προσωπικότης καί το έργο του Αγίου.

ωσάν το να µιµείται τινάς επί γης των Αγγέλων την πολιτείαν. Όταν γραφή για το κάλλος της παρθενίας καί της µοναχικής ζωής. Τι άλλο ερασµιώτερο ή µακαριστώτερο. Καί ποτέ µεν να φωνάζει µε τον Παύλον' «τίς ηµάς χωρίσει από της αγάπης του Χριστού. .». αυτός ό εραστής της µοναχικής ζωής γράφει: «∆ιατί να µη διάλεξης την παρθενική ζωή ν των µοναχών. ή πλέον αγιότερα καί ή πλέον µακαριότερα από όλας τάς αλλάς ζωάς των υπανδρεµένων. µε ένα υπερβολικόν . Όταν Στις διδαχές του προς τους εν τω κοσµώ Χριστιανούς υποχρεώνεται να συγκρίνει την µοναχική ζωή µε άλλους τρόπους χριστιανικής ζωής.. άλλ' ότι πτερούνται µε τον θεικόν έρωτα». ωσάν το να είναι τινάς ενωµένος µε τον αγαπητόν του Θεόν δια της αγάπης καί της αδιάλειπτου εν καρδία προσευχής. ήτις ξεύρει να αποκτάται δια µέσου της ησυχίας. α' ήχου: «τοις ερηµικοίς ζωή µακαριά εστί.το περιστατικό πού έλαβε χώρα στο λιµάνι της Νάξου την ήµερα της αναχωρήσεως του για το Αγιον Όρος.. Όταν πάλιν ερµηνεύει τον αναβαθµό του πλ. γράφει: «µακαριά δε είναι ή ζωή των ερηµιτών. Γι' αυτό κάνει την πολύ ορθή παρατήρηση: «Άλλ' ουδέ είπεν ό Μελωδός ότι οί ερηµίται ερώσι τον Θεόν. Β'.". ή οποία είναι ή πλέον καλλίτερα.»....»καί τα εξής· ποτέ δε µε τον θεοφόρο Ιγνάτιο "ό εµός έρως εσταύρωται.διατί αυτοί πτερούνται προς τον Θεόν µε ένα διάπυρον. . Χρησιµοποιεί επίθετα πού αποκαλύπτουν τον θείο έρωτα της ιδικής του ψυχής καί την αγάπη του για την έρηµία. καί µε ένα επιτεταµένον έρωτα». θεικώ έρωτι πτερουµένοις». δεν φείδεται λέξεων καί εκφράσεων για να το περιγράψει: «Τι άλλο ποθεινότερο.

β) ότι οί ερηµίται δεν άφησαν συγγράµµατα αληθείας καί δεν ωφέλησαν µήτε εαυτούς µήτε τον κόσµο. στον όποιο ό νεαρός Θωµάς είχε υποσχεθεί να γίνη µοναχός. ή Φιλοκαλία κ. καί εξ αγάπης προς τον πλανηθένια αυτόν σπουδαστή. ε) Ή παρθενία των µοναχών προσκρούει στην εντολή του Θεού για την αύξηση του γένους καί στην ευλόγηση του γάµου από τον Κύριο εν Κανά. ό όποιος είχε διατελέσει µαθητής του αοιδίµου διδασκάλου. Ακόµη καί οί Κανόνες των Ιερών Συνόδων είναι εν τινι µετρώ έργο των οσίων µοναχών. Ό άγιος Νικόδηµος.Οί απόψεις του αγίου Νικόδηµου περί της ασκητικής ζωής στην επιστολή "Απολογία περί Μοναχισµού". γ) ότι ή νηστεία δεν έχει ικανά ερείσµατα στην Αγία Γραφή. α. Άφησαν επίσης συγγράµµατα απαράµιλλου αξίας καί αιωνίου κύρους. ή Κλίµαξ. Συστηµατικότερα εκθέτει τις απόψεις του περί της µοναχικής ζωής ό Άγιος στην εν λόγω επιστολή Την είχε στείλει σε κάποιον Θωµά. αλλά τους κατατάσσει µε τα άλογα ζώα. Έτσι αληθινά ωφέλησαν τον εαυτό τους. εκ συµπαθείας προς τον υπεραλγούντα άγιο Αθανάσιο. δ) ότι ή ασκητική κακοπάθεια δεν τιµά τους ασκητές. αγίου Αθανασίου του Παρίου. Άλλα καί µε την προσευχή τους εξιλέωναν τον Θεό για τις αµαρτίες του κόσµου καί παντοιοτρόπως ευεργετούσαν τους ανθρώπους επιστρέφοντες τα πλήθη στην θεογνωσία. έφ' όσον σ' αυτές παρίστατο καί µοναχοί καί ασκητές των απόψεων αυτών εκθέτει τα . Ό άγιος Νικόδηµος. έγραψε διεξοδική ανασκευή των έξης κατά του µοναχισµού απόψεων πού περιείχοντο στο γράµµα του Θωµά: α) Ότι δεν υπάρχει χειρότερο καί ολεθριώτερο πράγµα από την ασκητική ζωή. Καί. Βασιλείου. καί εκ Βιέννης είχε γράψει κατά της µοναχικής ζωής. όπως τα ασκητικά του Μεγ. έναντι εξής: α/ οι όσιοι Πατέρες µε την άσκηση τους στην έρηµο έφθασε σε τελεία ένωση µε τον Θεό. σπουδαστή στην Βιέννη.

Κατακλείων την επιστολή του ό άγιος Νικόδηµος επισηµαίνει τα αίτια της κακής αλλοιώσεως καί της κατά του µοναχισµού πολεµικής του σπουδαστού της Βιέννης. γ) Με την ασκητική κακοπάθεια τιθασεύονται οι εµπαθείς ορµές καί ό νους ελεύθερος από την αιχµαλωσία των παθών ηµπορεί να αδολέσχη στα πνευµατικά νοήµατα. αλλά µόνο δύο χρόνους. αδελφέ µου· πιστευσόν µοι εξ αγάπης καί αληθείας λέγοντι. Ή πολύωρος προσευχή. καί επανανοµοθέτησε ό Κύριος νηστεύσας 40 ήµερες στην έρηµο. ότι αν ό Θεός ήθελε σε καταξίωση να έλθεις να καθίσεις όχι πολύ. Ή παρθενία είναι µίµησης της µακάριας ζωής των πρωτοπλάστων προ της πτώσεως. διότι παράγει το σχήµα του κόσµου. Ό σκοπός της νηστείας είναι να καθαρθεί ό άνθρωπος από την παχύτητα των παθών. τέλος. καί οπωσούν να έλθη ό νους σου εις εαυτόν εκ του κάτωθεν διασκορπισµού καί . ό οποίος γεννήθηκε παρθένος εκ παρθένου Πατρός κατά την άναρχο Θεία Του γέννησι καί εκ της αειπαρθένου Μητρός Του κατά την εν χρόνο δευτέρα Του γέννησι. Μεταξύ των άλλων καί την απειρία της οµορφιάς καί γλυκύτητας της µοναχικής ζωής. δεν είναι Βαττολογία αλλά έλλογος συνοµιλία µε τον Θεό. η µονολόγιστος ευχή. ώστε ό νους να λεπτυνθεί καί να γίνη επιτήδειος για την πνευµατική εργασία. Ή πείνα. Ή αγρυπνία προσφέρει στην ψυχή χερουβικούς οφθαλµούς για να θεωρεί τον Θεό. στον ναό ή .β) Την νηστεία θεσµοθέτησε ό Θεός στον Παράδεισο της Εδέµ. Την παρθενία τίµησαν οί άγιοι Απόστολοι. περί της οποίας γράφει: «Αχ. καί ή δίψα γυµνάζουν τον νου να ηγεµονεύει επί των αλόγων ορέξεων αντί να κυριαρχείται από αυτές. φύλαξαν Ιουδαίοι καί εθνικοί. Με αυτήν οι µοναχοί αγωνίζονται να µιµηθούν την πολιτεία των Αγγέλων. όπως ό επιστήθιος µαθητής 'Ιωάννης και ιδιαιτέρως ο µέγας Παύλος ο οποίος ήθελε και οι έχοντες γυναίκα να ζουν ως µη έχοντες. Το γυµνητεύειν είναι εκούσιος µίµησις του γυµνωθέντος επί του Σταυρού Κυρίου. δ) Την παρθενία τίµησε ό Κύριος.

αλλά αποβλέπει στην ελευθερία του νου από την αιχµαλωσία των παθών καί στην ένωση του µε τον Θεό δια της νοερας εργασίας. τόν ευανθή της Θεοτόκου παράδεισον. αλλά ως µέσο για την τελεία ένωση µε τον Θεό. Ό άγιος Νικόδηµος αγάπησε την τελεία µοναχική ζωή. Σηµειώνουµε τα σπουδαιότερα: α) Ό πόθος καί ή αγάπη προς τον Θεό. φεύγε ως ό Λώτ εις το όρος τούτο το Σηγώρ. ίνα καί Θεόν καί Αγγέλους καί Αγίους χαροποίησης. να ενδυθείς το µοναχικό σχήµα καί να αποδώσεις τω Κυρίω τάς ευχάς σου. ∆εν αντιλαµβάνεται την άσκηση ως αυτοσκοπό.Τοιαύτης ευτυχίας καί δόξης επιτυχείν πόθησον.. Στις διδασκαλίες του περί της µοναχικής ζωής φαίνονται τα γνωρίσµατα του γνησίου Ορθοδόξου Μοναχισµού. όπερ εστίν ό . Ουδέποτε ψήνεται να επηρεάσθηκε από τον δυτικό ακτιβιστικό µοναχισµό. Ή µοναχική ζωή κατά τον άγιο Νικόδηµο.»..περιπλανήσεως. βεβαιότατα ήθελες ευχάριστης κάθε ώραν µε γλυκύτατα δάκρυα τον αγιον Θεόν ήθελες ελεεινολογήσεις τους χρόνους όπου πέρασες εις την µαταιότητα.. Φεύγει ό µοναχός στην έρηµο. τον λιµένα της σωτηρίας. δεν περιορίζει το νόηµα στην σωµατική κακοπάθεια.. Γ..εξαιρέτως δε' τον ιερόν σου διδάσκαλο καί πάντας ηµάς τους εν Χριστώ σου αδελφούς». ∆εν παραλείπει µάλιστα στο τέλος να τον προτρέψει στην µοναχική ζωή για να εκπλήρωση την πρώτη του υπόσχεση: «Φαντάσου πάντοτε καί συλλογίσου την καλογερική ζωήν ως µέγα τι πράγµα καί ούράνιον. όπως αυτή αποκρυσταλλώθηκε στην Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών. αδελφέ. καί καταλιπών την αυτόθι Πεντάπολιν (εννοεί την Βιέννη). Γι' αυτό καί όταν είναι αυστηρός Στις συµβουλές του. µακριά από τα φθαρτά καί µάταια του κόσµου.. για να αγαπήσει αµετεωρίστως «το άκρον καί ανώτατον εραστόν.

είναι ό καταλληλότερος τόπος καί τρόπος για να εργάζεται ό νους την αδιάλειπτο νοερά εργασία. ως βλαπτικά της ψυχής καί από του Θεού χωρίζοντα· συµµαζόνουσι δε τον νουν τους. ή δόξα τα όποια φθείρονται καί αφανίζονται. κατά τον αγιον καί νηπτικώτατο Κάλλιστο». δεν έλκεται από κανένα υλικό καί µάταιο πράγµα· ούτε γίνεται άλλοτε άλλος. Οι ιερώς ησυχάζοντες ασκούν µία σύντονο καί αδιάλειπτο νοερά εργασία νίψεως καί προσευχής.. «Οι δε εν τη ερήµω καθήµενοι. καί . Αυτά λέγει ό Άγιος ερµηνεύων τον δεύτερο αναβαθµό του α' ήχου «τοις ερηµικοίς απαυστος ό θείος πόθος εγγίνεται. ή δε έρηµος βοηθεί στο να µη ανακόπτεται αλλά διαρκώς να αναρριπίζετε προς τελειότερα αγάπη.. καί πάντοτε τρέχων προς το ανώτερον. ότι εκείνο όπου δεν εδυνήθη να χωρήση. πάντοτε λαµβάνων αύξησιν. β) Ή ησυχία. δελεαζόµενος από ηδονές. άλλ' είναι πάντοτε απαύστος καί αεικίνητος. ∆εν αντιλαµβάνεται ό Άγιος την ησυχία ως απραξία. Ή ησυχία κατά τον άγιο Νικόδηµο. κόσµου ουσι του µαταίου εκτός»: «Ή αγάπη καί ό πόθος των εν τη ερήµω καί ησυχία κατακούντων µοναχών. όπου χώρησε· τούτου χάριν θαυµάζει καί απορεί· εκ δε του θαυµασµού. καί πόθους αναρριπίζει διακαείς τη ψυχή. είναι ανώτερο καί ηδονικώτερο από εκείνο... ή πλούτο. την απορία πορισµό ερώτων τιθέµενος.. αυτοί καταφρονούσι µεν όλα τα ηδέα. δια τούτο στοχαζόµενος.Θεός». καί να χωρήση αυτό ολόκληρο επειδή όµως δεν ηµπορεί. Το άπειρον θείο κάλλος έλκει την ψυχή του µονάχου προς ένα «απαύστον καί αεικίνητον» θείο πόθο. Επειδή λοιπόν ο Θεός είναι άπειρος κατά φύσιν καί άφραστος.. µέσα εις την καρδίαν τους. δια τούτο καί ό προς τον Θεόν πόθος των ερηµιτών δεν στέκεται ποτέ. από κάθε σύγχυσιν του κόσµου καί θεωρίαν. γεµίζει από θείους ερωτάς.· σπουδάζει µεν γαρ ό νους να άναβή εις το ύψος του θείου κάλλους. καί παρά τοις άλλοις ποθούµενα. καί την ησύχιον ζωήν µεταχειριζόµενα.

Πρότυπο της έχει την υπακοή του Κυρίου στον Ουράνιο Του Πατέρα. γ) Ή Χριστοµίµητος υπακοή. όχι µόνον όλα σου τα θελήµατα. β'. Ή υπακοή των µοναχών δεν είναι µία εξωτερική πειθαρχία. ανάπτουσι µεν την καρδίαν τους εις µόνον τον του Θεού πόθον καί έρωτα. Αληθινή υπακοή είναι ή υπακοή φρονήµατος. Όθεν από το υπέρκαλλον εκείνο κάλλος καταθελγόµενοι.εκεί αδιαλείπτως προσεύχονται. µελετώντες το παµπόθητον καί γλυκύτατον όνοµα του Ιησού Χριστού. β'. άλλ' . ελέησαν µε». ηναγκασµένη ή συµβατική. καί έξω γενόµενοι εαυτών. εκτείνουσι δε καί τον νουν εαυτών εις την θεωρίαν του θείου κάλλους. υιέ του Θεού. Εκ της τοιαύτης δε αδιάλειπτου προσευχής καί συχνής µελέτης του θείου ονόµατος του Ιησού. κατά το «γενόµενος υπήκοος µέχρι θανάτου. καί στην Ύπεραγία Μητέρα Του καί τον δίκαιο Ιωσήφ. Γράφει ό Άγιος: «Υπότασσε λοιπόν εις αυτόν [τον δια του µοναδικού σχήµατος γενόµενον γέροντα σου]. θανάτου δε σταυρού» (Φιλιπ. το όποιον είναι ευκολότερων. κατά το «ην υποτασσόµενος αυτοίς» (Λουκ. λησµονούσι καί φαγητά. 51). καί ποτά. 8). καί φορέµατα καί αυτήν την φυσική ανάγκην του σώµατος». καί λέγοντες αγαπητικός «Κύριε Ιησού Χριστέ.

για να µη υποχρεώνεται ό µοναχός να βγαίνει στον κόσµο για συλλογή ελεηµοσύνης. πειρασµούς καί αισχροκέρδειες. συντείνει στο να εξασφάλιση στο νου την ελευθερία να προσεύχεται απερίσπαστος. κατά τον άγιο Νικόδηµο. δηµιουργούνται αφορµές σκανδαλισµού των κοσµικών καί εισάγονται στα µοναστήρια κοσµικές συνήθειες καί φρονήµατα. ε) Ή προσευχή.ακόµη καί όλα σου τα φρονήµατα. Ιδιαιτέρως δε για τον ερηµίτη να µπορεί να επιτελείται απερίσπαστος στο ερηµικό του καλύβι. ότι το είδος της εργασίας πρέπει να είναι τέτοιο. ότι εκείνο οπού αυτά φρονούσι καί συλλογίζονται δια κάθε πράγµα. δ) Ή εργασία. Πολλοί γαρ υποτακτικοί εκκόπτουσι ναι το θέληµα των καί κάµνουσι το θέληµα του γέροντος των µα το φρόνηµα των δεν το εκκόπτουσι καί µάλιστα αν είναι. Ό ίδιος ως ερηµίτης ειργάζετο . Ή µοναχική ζωή κατά τον άγιο Νικόδηµο. Καί έπειτα. Το εργόχειρο ή το διακόνηµα είναι απαραίτητο στον µοναχό. για λόγους πού ό άγιος Νικόδηµος επισηµαίνει. για να µη έχη ό λογισµός του µονάχου αφορµές µετεωρισµού. κατά το παράδειγµα του Κυρίου Γ.στην αληθινή ταπείνωση. Με την διδασκαλία αύτη οδηγεί τον υποτακτικό . το όποιον είναι δυσκολότερων. Πρώτα. είναι καλλίτερον καί φρονιµώτερο από εκείνο οπού φρονεί καί συλλογίζεται ό γέροντας των». διότι από αυτό προκαλούνται πειρασµοί καί πτώσεις. ∆ιευκρινίζει ό άγιος Νικόδηµος. Όλος ό µοναχικός αγώνας. ώστε να µη βάζει τον µοναχό σε µέριµνες. καί λογιώτατοι άλλ' εχουσι πάντοτε µίαν τοιαύτην ιδέαν βαθέως ριζωµένη εις την καρδίαν τους.

καί ύστερον από όλα αυτά. λέγω. καί να κατοικούν µέσα εις τα όρη καί τα σπήλαια. Ή µοναχική άσκησης χωρίς αγάπη δεν σώζει. κατά των αδελφών τους . να βλέπη τινάς τόσους καί τόσους αδελφούς να αφήσουν τον κόσµον. ω! καί τίς να µη χύση καρδιοστάλακτα δάκρυα. ό Ιησούς ας είναι ή αναπνοή σου · καί ποτό να µη κορέννυσαι επικαλούµενος τον Ιησούν». νηστειών. ο Ιησούς ας είναι εντρύφηµα της γλώσσης σου · ό Ιησούς ας είναι το αδολέσχηµα καί ή ιδέα του νοός σου · εν συντοµία. παρακαλώ σε καί τρίτον. Στο έργο του Χρηστοήθεια των Χριστιανών ό Άγιος προτρέπει τους εν τω κόσµο Χριστιανούς να συµµετέχουν στον Εσπερινό. υδροφορούντες. δια να σώσουν την ψυχήν τους · να εκχέουν τόσους αιµατωµένους ίδρωτας · να αγωνίζονται µε υπερβολικούς αγώνας. ώστε ή ψαλµωδία να είναι λογική λατρεία. να βλέπη τους τοιούτους να τρέφουν εις την καρδίαν τους εν τόσον φαρµακερό βασιλίσκο. . συνέταξε το Θεοτοκάριο καί ερµήνευσε τους ειρµούς των δεσποτικών καί θεοµητορικών εορτών. Χάριν της κοινής προσευχής στον ναό συνέθεσε Κανόνες διαφόρων εορτών. κακοπαθειών. στ) Ή αγάπη. ω! καί τίς να µη αναστενάξει.την µονολόγιστο ευχή καί αυτήν συνιστούσε ενθέρµως: «Ό Ιησούς λοιπόν. νωτοφορούντες. και πεζοί οδεύοντες µέσα εις δύσβατους και αµφικρήµνους τόπους. για να συνηθίζουν. αγρυπνιών.». ας είναι γλυκύ µελέτηµα της καρδίας σου. στον Όρθρο καί στην Θεία Λειτουργία µαζί µε τα παιδιά τους. το µίσος. Ό άγιος Νικόδηµος το τονίζει µε έµφαση: «∆εν είναι θρήνων άξιον. καί συνιστά να µη απέχουν από τίς κοινές Ακολουθίες προφασιζόµενοι την κατ' ιδίαν προσευχή στο σπίτι. Άλλα παραλλήλως δίδασκε καί την αναγκαιότητα της κοινής προσευχής καί θείας λατρείας στον ναό.

έχετε δε µίσος. καταλήγει ό άγιος Νικόδηµος.. καί εάν δεν παύσετε από τάς κατά των αδελφών σας δυσφηµίας.. πού χρειάσθηκε να σύνταξη για να πληροφόρηση. ∆' Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟ∆ΗΜΟΣ ∆Ι∆ΑΣΚΑΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΧΙΚΗΣ Ζ ΗΣ Ο Άγιος δεν θαύµαζε µόνο.. κατηγορήθηκε. να αφήσουν τα πείσµατα.Ό άγιος Νικόδηµος άσκησε την αγάπη. γράφει περί των κατηγόρων του πού δυστυχώς είχαν αποκλίνει από την αγάπη: «Ή µοναδική πολιτεία απαιτεί να έχουν οί Μοναχοί πραότητα.. όπου φυλάττουν µέσα εις την ψυχήν τους». καί αταραξία καρδίας· αυτοί όµως οί ευλογηµένοι. ούτε µόνο υµνούσε την µοναχική ζωή. Πρόκρινε καί συνιστούσε την µοναχική ένταξη της εν τω κοσµώ χριστιανικής ζωής δια τους . παρότι έζησε έντονα τίς συνέπειες των αγώνων του υπέρ των ορθοδόξων παραδόσεων. Τους παρακαλεί να συνέλθουν. όπως λέγει.ταράττονται. «εάν δεν εκριζώσετε το µίσος από την καρδίαν σας. να ηξεύρετε (καί σύγγνωτε ηµίν δια την τόλµη) ότι µαταίως κατοικείτε εις τα όρη καί τα βουνά· µάταιοι είναι όλοι οί ασκητικοί σας αγώνες καί κόποι καί ίδρωτες · να ειπούµε καί το µεγαλύτερον. τους µη ειδότας καί να διόρθωση τους εν γνώσει κατηγορούντας. Στην Οµολογία Πίστεως. αλλά από την προσωπική του πείρα έγινε καί διδάσκαλος αυτής. µαρτύριο αισθητό εάν υποµείνετε δια τον Χριστόν. να εκριζώσουν το µίσος καί να εγκολπωθούν την αγάπη. διώχθηκε. και δεν εµφυτεύσετε την άγάπην. καί ευθύς λέγουν τα δυσφηµότατα. µάταιο είναι το τοιούτον µαρτύριο σας». συκοφαντήθηκε. Στην αντίθετη περίπτωση.. ανάπτουν από τον θυµό. καί µε τούτο δείχνουν το µίσος καί την πικρία.

αλλά να ακολουθήσουν την στενή καί τεθλιµµένη οδό των µοναχών: «Είδες αδελφέ. ή εν Μοναστηρίω. Αποτέλεσµα της διπλής αυτής πράξεως του σταυρού είναι να σβήσει ό πόθος για τα κοσµικά καί να ανάψει ό θείος πόθος. ή εν Κελλίω. Ό άγιος Νικόδηµος συµβουλεύει: «µη επιστροφής πάλιν εις τον κόσµον καί τάς του κόσµου φροντίδας. γενού µοναχός ». είδες εις ποίον ύψος θεϊκού πόθου αναβιβάζει τον άνθρωπον. εάν καί εσύ επιθυµείς τα αγαθά της ερηµικής ζωής. ήθελε όλα οι δυνάµενα να γίνουν µοναχοί. Επειδή ό ίδιος είχε γευθεί τους γλυκείς καρπούς της µοναχικής ασκήσεως.δυναµένους χωρείν όπως φαίνεται στην ΣΤ' Μελέτη του στα Πνευµατικά Γυµνάσµατα.. εξέλθης καί εκ του τρόπου σου». εκεί καί µένε· κίνδυνος γαρ µέγας ακολουθεί σα αγαπητέ. αγιότερα καί µακαριότερα της εν τω κόσµο. ή εν Σκήτη. να τους φώτιση ό Θεός να γίνουν µοναχοί «καθότι ή Μοναχική πολιτεία. Γι' αυτό εύχεται σε όσους τυχόν αµάρτησαν πολύ. άλλ' υποµένων υπόµενε ή εις την ησυχία καί ερηµον. να µη παρασυρθούν από την φιλοζωία καί φιλοσαρκία καί παραµείνουν έτσι στον κόσµο. οπού εξηγεί γιατί ή µοναχική ζωή είναι καλλίτερα. ώστε στην ζωή του µοναχού να φανερώνεται ή διπλή σταύρωσης.. Ήθελε ή αναχώρησης από τον κόσµο να ακολουθείται από τον αγώνα να εκριζωθούν οι προλήψεις καί φαντασίες των κοσµικών πραγµάτων. κάγώ τω κοσµώ». πόσα καλά προξενεί ή ερηµική ζωή. Θεωρούσε ότι ή µοναχική ζωή είναι ό καλλίτερος τρόπος µετανοίας. είναι πολιτεία της µετανοίας». για την οποία λέγει ο Απόστολος «εµοί κόσµος εσταύρωται. Να εγκατάλειψη ό µοναχός τον τόπο της µοναχικής του ασκήσεως είναι κινδυνωδέστατο. λοιπόν. µήπως εξερχόµενος εκ του τόπου σου. πήγαινε εις το Αγιον Όρος ή εις το Σίναιον. ή εν αν εκλήθης Κοινοβίω. ταύτην την ζωήν αγάπησαν ταύτην διάλεξε από τάς αλλάς ζωάς· καί αφήσας κόσµον καί τα εν κοσµώ φθαρτά καί µάταια. Αποκαλύπτει ό Άγιος τίς πιο συχνές αιτίες µεταβάσεως στον κόσµο καί συµβουλεύει: «Πρόσεχε δε µη σε απατήσει ό διάβολος καί σε εκβάλει από την . ή εις κανένα άλλο µέρος.

όσα . την του νοός αρπαγή προς τον Θεόν καί την αποκάλυψιν των απόκρυφων µυστηρίων ».ησυχία. την διόραση. αλλά µάλιστα επαινούν αυτήν καί παρακινούνται εις το να µιµούνται αυτήν καύχηµα γαρ της Χριστου εκκλησίας ή µοναχική πολιτεία"». διδάσκονται την κάθαρσιν των παθών. δεν κατηγορούν την µοναχικήν πολιτείαν.. την υποταγή καί υπακοή. όπου ανήκουσιν εις αυτούς· α δε µεσαία καί προκύπτοντες. την αληθή καί υψοποιόν ταπείνωσιν. αγωνίσου να είσαι φως εις τους κοσµικούς· καί να γίνεσαι τύπος καί καλόν παράδειγµα εις αυτούς· ίνα βλέποντες τα καλά σου έργα. ότι ή µοναχική ζωή αποτελεί απαραίτητη προετοιµασία γι' αυτόν πού καλείται να αναλάβει την διαποίµανση του λάου του Θεού. Γράφει: «Πρόσεχε όµως αγαπητέ. τον φωτισµό της καρδίας. µε σκοπόν δια να σε ρίψη εις καµία παγίδα. καί να θανάτωση την ψυχήν σου. ή δια να υπάγης εις σχολείον να µάθης τάχα µεγαλύτερα µαθήµατα. όλα εκείνα. την θείαν αγάπη. καί εξαίρει την παλαιά συνήθεια της Εκκλησίας «το να εκλέγονται δηλαδή από του σεµνού τάγµατος των Μοναχών. καί εάν γένης µοναχός. Συνιστά ό Άγιος επίσης στους µοναχούς να επιδίδονται Στην ανάγνωση των Βίων των Αγίων. διδάσκονται την ξενιτιά. εν τω κοσµώ ευρισκοµένου». Προτρέπει ό άγιος Νικόδηµος τους µοναχούς να είναι φως καί παράδειγµα για τους κοσµικούς. την αρέµβαστον προσευχή. τον θείον φόβον καί τάς αλλάς αρετάς.. την διάκρισιν. Είναι. όπως περί της µοναχικής πολιτείας γράφει ό άγιος Ιωάννης της Κλίµακας. την ελλαµψιν του νοός. την αποταγή καί την παραίτηση του κόσµου. ή διατί ησθένησας καί θέλεις να ιατρευθής.εκ του διαβόλου γαρ είναι αι προφάσεις αυταί. τέλος. την µετά λόγου ησυχία καί τάς αλλάς άρετάς. οι τέλεια διδάσκονται από τους βίους τούτους. όπου συνιστώσι τον βαθµό τους. τον αρχιερέα. διότι «οι µεν αρχάρια εξ αυτών. την πρόγνωσιν των µελλόντων. αξιοπρόσεκτο ότι ό άγιος Νικόδηµος συµβουλεύει τον εξάδελφο του επίσκοπο Ευρίπου Ιερόθεο. καί τελευταίον.

ώστε καί οι εν τω κοσµώ Χριστιανοί να µυηθούν στην ησυχαστική ζωή καί να την ασκούν στο µέτρο του δυνατού. Με τα ψυχωφελή. Με το Νέον Μαρτυρολόγιον ενίσχυσε τους πρώην αρνησιχρίστους να επιστρέψουν καί πολλοί να µαρτυρήσουν για τον Χριστό. τον άγιο Μάξιµο τον Οµολογητή. Ή αγάπη του για την Εκκλησία τον έκανε να ανάλωση όλη του την ζωή συγγράφοντας για την οικοδοµή των αδελφών του Χριστιανών. τον άγιο Ιωάννη τον ∆αµασκηνό. Έδειξε µε την στάση του αυτή την αδιάσπαστη συνέχεια µιας παραδόσεως στην Εκκλησία. µιας παραδόσεως πού φθάνει στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαµά. ή οποία θέλει τους µοναχούς ευαίσθητους σε θέµατα πίστεως.εµελλον να αναβώσιν εις τους υπεροχικούς θρόνους της αρχιεροσύνης. Ε Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟ∆ΗΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ. Με τα ερµηνευτικά του έργα βοήθησε να γίνεται ή λατρεία της Εκκλησίας πιο συνειδητή καί γι' αυτό λατρεία λογική. τους . Ό άγιος Νικόδηµος έδειξε ζωηρό ενδιαφέρον για την στερέωση τής Ορθόδοξου Παραδόσεως καί Αποστολικής Πίστεως στην Εκκλησία καί αγωνίσθηκε γι' αυτό. Με την Φιλοκαλία συνετέλεσε. τέλος. Με το Πηδάλιον προσέφερε στην Εκκλησία το µόνο µέχρι σήµερα εν χρήσει βοήθηµα για άσκηση της ποιµαντικής κατά τους Ιερούς Κανόνας. τον άγιο Θεόδωρο τον Στουδίτη. συγγράµµατα του συνετέλεσε ώστε ή ευσέβεια του λαού να παίρνει ησυχαστικό χαρακτήρα µε προοπτική την κάθαρση της καρδιάς καί την θέωση. καί να εγχειρισθώσι προστασία ψυχών». πονούσε τον λαό του Θεού πού ζούσε στην άγνοια καί στερείτο πνευµατικής φροντίδας. τον όσιο Μελέτιο τον Οµολογητή. Καίτοι αυστηρός ησυχαστής ό άγιος Νικόδηµος.

Τέλος. Είναι πολύ σηµαντική ή υποσηµείωση του στην ερµηνεία της Α' προς Κορινθίους επιστολής.Όσιους Σάββα τον Ηγιασµένο καί Θεοδόσιο τον Κοινοβιάρχη καί µέχρις αυτόν τον Μέγα Αντώνιο. καί να αποφεύγει τα αιρετικά καί αντίθεα φρονήµατα της ∆υτικής». όπου υπερβαίνει όλες της ελεηµοσύνες. όπου ήθελε κάµη τινάς εις άλλα πρόσωπα πτωχών καί ασθενών». ώστε ό φιλευσεβής αναγνώστης να «γνωρίσει το φως της εδικής µας ορθοδοξίας. αυτοί αληθώς κτίζουν ένα λιµένα.. Είναι άξιον µνείας το γράµµα πού ό άγιος Νικόδηµος έγραψε προς τον έφησυχάζοντα τότε στο Άγιον Όρος Πατριάρχη άγιο Γρηγόριο τον Ε' συνιστών τον βάπτισµα Ρωµαιοκαθολικού µοναχοί. του οποίου εξαίρει την αξία καί σηµασία για την ζωή της Εκκλησίας. ∆εν είναι τυχαίο ότι έλαβε θέσιν υπέρ του (άνα)βαπτισµού των Λατίνων ως αβαπτίστων. Καί στην συνέχεια συνιστά ό άγιος Νικόδηµος στους Χριστιανούς να φροντίζουν για την εξοικονόµηση των χρειωδών των γυναικείων µοναστηριών. οπού µεταξύ άλλων αναφέρει: «Πόσον δε καλόν καί ψυχωφελές έργον είναι να κτίζονται εις κάθε τόπον µοναστήρια καλογραιών παρά των χριστιανών εγώ δεν δύναµαι να παραστήσω δια λόγου. ό όποιος «καταβαπτισµένος ων καί µεµολυσµένος τω των Λατίνων µολύσµατι. προσέρχεται. Όσοι γαρ χριστιανοί κτίζουν µοναστήρια καλογραιών εις τον τόπον τους. όπως βαπτισθή τω της καθ' ηµάς Ανατολικής του Χριστού Εκκλησίας Ορθοδόξω βαπτίσµατι».. προσθέτων ότι αυτοί «κάµνουν µίαν έλεηµοσύνην. . δια µέσου του οποίου ελευθερώνουν τάς ψυχάς από την φουρτούνα του κόσµου». το καθολικό υπέρ της Εκκλησίας ενδιαφέρον του Αγίου φθάνει καί µέχρι του γυναικείου µοναχισµού. ότι διόρθωσε καί ετοίµασε προς έκδοση την Αλφαβηταλφάβητο καί συνέγραψε τον κατά πλάτος βίο του οσίου Μελετίου του Οµολογητού. καί το σκότος της εκείνων κακοδόξου αιρέσεως· καί ούτως να στηρίζεται εις τα θεία δόγµατα της Ανατολικής Εκκλησίας.

. για την ευστάθεια των αγίων του Θεού Ορθοδόξων Εκκλησιών καί για την Ορθόδοξο Πίστη µας. οδηγούσα τους θεοφιλώς αγωνιζόµενους µοναχούς στην τελεία ένωση µε τον Θεό δια της τελείας υπακοής. ή αποβλέπουσα στην νηπτική εν καρδία εργασία των µοναχών. βοήθησε να γίνη κατανοητό. έτσι καί σήµερα ειναι φως του κόσµου καί ή µόνη ελπίδα του. της κατά το δυνατόν αδιάλειπτου προσευχής καί λατρείας του Θεού. όπως καί στην εποχή του. είχε πλουσιότερα ησυχαστική πείρα από ότι κοινοβιακή. εν τούτοις έγινε ό χειραγωγός πολλών νέων παλαιότερα καί σήµερα προς τον κοινοβιακό µοναχισµό εν Άγίω Όρει καί εκτός αυτού. της θυσιαστικής φιλαδελφίας καί ανυπόκριτου αγάπης. ότι καί ή άσκησης στα µοναχικά κοινόβια δέον να είναι κατ' ουσία ησυχαστική. πού. Αν καί. όπως φαίνεται από τα συγγράµµατα του.Ό άγιος Νικόδηµος µε το συγγραφικό του έργο καί ιδιαιτέρως µε την αγιότητα του βίου του έγινε ένας οικουµενικός διδάσκαλος της Εκκλησίας. Το σηµαντικό είναι ότι ή υπό ευρείαν έννοια ησυχαστική του διδασκαλία. Παρακαλούµε τον όσιο Πατέρα ηµών Νικόδηµο τον Αγιορείτη να πρεσβεύει για τους αγωνιζόµενους σήµερα µοναχούς καί µοναχές.