ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Μυκηναϊκά στοιχεία σε Μακεδονικούς τάφους στον Πλαταμώνα.
ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΓΙΝΕΙ ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΓΙΑ ΕΥΡΕΣΗ ΜΥΚΗΝΑΪΚΩΝ ΑΡΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΛΛΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΡΓΑ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΟΔΟΠΟΙΙΑΣ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΤΗ ΤΥΧΑΙΑ ΕΧΟΥΝ ΒΡΕΘΕΙ ΠΛΗΘΩΡΑ ΜΥΚΗΝΑΪΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. ΕΤΣΙ ΜΕΤΑΦΕΡΕΤΑΙ Ο ΧΡΟΝΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ (ΕΠΙΣΗΜΑ ΠΙΑ) ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΠΟΛΛΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ ΠΙΣΩ -ΓΙΑΤΙ ΤΟΣΑ ΧΡΟΝΙΑ ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΕΠΟΥΣΑ ΕΚΤΑΣΗ ;

Μία από τις σημαντικότερες «δεξαμενές» αρχαιολογικών δεδομένων της Βόρειας Ελλάδας, είναι ο Πλαταμώνας, λόγω της πληθώρας σωστικών ανασκαφών που πραγματοποιούνται στην περιοχή τα τελευταία 15 χρόνια εξαιτίας των μεγάλων εθνικών έργων, του σιδηροδρόμου και της νέας εθνικής οδού. Πρόσφατα, ο χάρτης με τα προϊστορικά δεδομένα της περιοχής συμπληρώθηκε με την αποκάλυψη νέων τεκμηρίων για οικιστική χρήση με αποθηκευτικό χαρακτήρα των αρχών της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, αλλά και για αμέσως μεταγενέστερο νεκροταφείο με έντονα μυκηναϊκά στοιχεία.

Οι νεκροί στους τάφους φέρουν όπλα, κοσμήματα από διάφορα υλικά και διάφορα εξαρτήματα ενδυμάτων

Η ανασκαφή βρίσκεται ακριβώς δίπλα στην εθνική οδό Αθηνών - Θεσσαλονίκης, στο ύψος του
Πλαταμώνα, 35 μέτρα ψηλότερα από την θάλασσα. Ο παρακείμενος χείμαρρος «Τριμπίνα» έδωσε το όνομά του τόσο στην ανασκαφή, όσο και στο εκτεταμένο βυζαντινό νεκροταφείο, στην απέναντι όχθη του. Η σύγχρονη εντατική οικιστική και γεωργική δραστηριότητα, καθώς και οι χωματουργικές εργασίες για την κατασκευή της νέας εθνικής οδού διατάραξαν με ποικίλους τρόπους το σύνολο των 1700 τ.μ. που ανασκάφηκαν. Η ταφική φάση αποκαλύφθηκε σε έκταση 350 τ.μ. στο κέντρο περίπου του ανασκαφικού χώρου. Ανασκάφηκαν 17 τάφοι που περιείχαν 23 τουλάχιστον ενταφιασμούς. Χωροταξικά οι περισσότεροι τάφοι είναι ομαδοποιημένοι σε τρεις συστάδες, ενώ τυπολογικά ανήκουν στην κατηγορία των κιβωτιόσχημων -πλακοπερίβλητων και χτιστών-, και των λακκοειδών με μικρές διαφοροποιήσεις. Κατά κανόνα αφορούν σε μεμονωμένους ενταφιασμούς με εξαίρεση τέσσερις περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώθηκε ο ενταφιασμός περισσοτέρων του ενός ατόμου. Η θέση των νεκρών είναι συνήθως ύπτια με τα κάτω άκρα συνεσταλμένα. 

Ασυνήθιστα για τη Μακεδονία κτερίσματα Όλοι οι τάφοι, με εξαίρεση έναν τάφο ζώου, είναι κτερισμένοι με αγγεία, χειροποίητα και μυκηναϊκού ρυθμού ή μυκηναϊκά, ευρήματα που δεν συνηθίζονται στη Μακεδονία. Επιπλέον, οι νεκροί φέρουν όπλα (ξίφος, αιχμές δοράτων, εγχειρίδια), κοσμήματα από διάφορα υλικά (χάλκινα ψέλλια, ενώτια, χάντρες, δαχτυλίδια, σφηκωτήρες, κεχριμπαρένιες χάντρες) και διάφορα εξαρτήματα ενδυμάτων («βαρίδια» ενδυμάτων, οστέινες και χάλκινες περόνες). Ιδιαίτερα σημαντικό και σπάνιο για την περιοχή εύρημα είναι οι δύο σφραγιδόλιθοι που συνόδευαν τους νεκρούς δύο διπλανών τάφων. Εξίσου σημαντικό και σπάνιο για την περιοχή είναι το χάλκινο ξίφος η παρουσία του οποίου στην ταφή, σε συνδυασμό με το κοντό ακόντιο, ίσως υποδηλώνει την ιδιότητα του νεκρού, ενός δηλαδή πολεμιστή της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην Πιερία.

ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΕΛΛΗΝΑ ΠΡΟΓΟΝΟΥ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΡΙΜΠΙΝΑ. 

Τα έντονα μυκηναϊκά στοιχεία που χαρακτηρίζουν το νεκροταφείο σχεδόν απουσιάζουν από την πρωιμότερη οικιστική φάση των αρχών της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, όπως υποδηλώνεται και από την κεραμική της. Στη φάση αυτή αποκαλύφθηκαν εκτεταμένες λιθοστρώσεις, αποσπασματικά ίχνη τοίχων και στρώματος καταστροφής, 33 λάκκοι διαφορετικών μεγεθών και χρήσεων αλλά και 3 ακέραια πιθάρια διατηρημένα κατά χώραν. Τα στοιχεία αυτά σε συνδυασμό με το σύνολο των ανασκαφικών δεδομένων από τους λάκκους παραπέμπουν ευθέως σε αποθηκευτική δραστηριότητα, πιθανόν ευρείας κλίμακας.

Χρήση από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού Συμπερασματικά, διαπιστώνεται ότι τα ευρήματα της ανασκαφής στη θέση «Τριμπίνα 2» μαρτυρούν την διαρκή χρήση της θέσης κατά το μεγαλύτερο μέρος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, για τουλάχιστον 500 χρόνια. Η επιμονή αυτή στην επιλογή της ίδιας θέσης, αρχικά για κατοίκηση και στη συνέχεια για ενταφιασμό νεκρών, παρατηρείται και σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας και ίσως τελικά αποτελεί μία γενικευμένη πρακτική κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού στη Μακεδονία. 

Εξάλλου, μυκηναϊκά στοιχεία στις ταφικές πρακτικές της Μακεδονίας κατά την ίδια περίοδο ήρθαν για πρώτη φορά στο φως τη δεκαετία του 1980, στα πλούσια κτερισμένα νεκροταφεία στη θέση «Σπάθες» & «Στου Λάκκου το Αμπέλι» επί του ορεινού όγκου του Ολύμπου και εντοπίστηκαν ξανά στα νεκροταφεία των Λειβήθρων, στο Λιτόχωρο και στην περιοχή του Πλαταμώνα στους ανατολικούς του πρόποδες.

Η αποκάλυψη του νεκροταφείου αυτού στον Πλαταμώνα με τα έντονα μυκηναϊκά και μυκηναϊκού τύπου στοιχεία συμπληρώνει με συνέπεια τα δεδομένα των νεκροταφείων εκείνων. Τα νέα ευρήματα δεν επανακαθορίζουν, βέβαια, τον τρόπο θεώρησης των κοινωνικών και οικονομικών δομών της Μακεδονίας κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού.

ΠΙΘΑΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΥ ΞΙΦΟΥΣ ΤΥΠΟΥ C ii ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΛΑΒΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΤΥΠΟΥ Α ΚΑΙ Β ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΒΡΕΘΕΙ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΚΝΩΣΟ -ΑΤΤΙΚΗ -ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ - ΝΕΟΑΝΑΚΤΟΡΙΚΗ 1600-1450 π.Χ. 

Ενισχύουν όμως σημαντικά την προσπάθεια για ανασύσταση της πολιτιστικής της φυσιογνωμίας, μίας φυσιογνωμίας που φαίνεται στέρεα βασισμένης στις τοπικές παραδόσεις, αλλά παράλληλα «γοητευμένης» από τη δυναμική του μυκηναϊκού κόσμου. ΟΜΩΣ Αυτά τα τελευταία γράφει το κατεστημένο αρχαιολογικό γίγνεσθαι ,αλλά οι μυκηναίοι Έλληνες δεν έκαναν νεκροταφεία σε μέρη που δεν είχαν οικίσει σε μεγάλη περίοδο. Επιτέλους με τα ευρήματα αυτά ανεβαίνει το ελληνικό μυκηναϊκό στοιχείο βορειότερα τουλάχιστον από τυχαίες ανασκαφές μιας και δεν γίνεται επισταμένη ανασκαφική προσπάθεια διότι η μυκηναϊκή ανακάλυψη σημαίνει ,από την εποχή του Χαλκού, Ελληνική Μακεδονική κατοίκηση και αυτό δεν βολεύει αυτούς που μέχρι τώρα διαχειρίζονται με πολιτικούς όρους την αρχαιολογία όπως τα γεγονότα στο Σπήλαιο των Πετραλώνων για παράδειγμα.

ΕΠΙΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΑΜΩΝΑ Ερείπια του Πλαταμώνα σώζονται και σε ένα από τους λόφους ΝΔ του κάστρου, ενώ μεταξύ Λειβήθρων και Πλαταμώνα, στο Παλιόκαστρο, υπάρχει ακόμα ένας οικισμός ανεξερεύνητος. Στο λόφο του Παππού υπάρχει κλειστό σήμερα σπήλαιο, όπου κατά πληροφορίες βρέθηκαν νομίσματα αναθηματικά στον Ποσειδώνα.

Μεταξύ των οικισμών είχαν από παλιότερα εντοπιστεί νεκροταφεία : υστερο-ρωμαϊκό στην Τοπόλιανη, χαλκού με Μυκηναϊκά ευρήματα μεταξύ Τοπόλιανης και Λειβήθρων, σιδήρου-ιστορικών χρόνων 

ανατολικά των Λειβήθρων, ρωμαϊκών μεταξύ Πλαταμώνα και Φίλας. Στο τελευταίο είχαν βρεθεί και όστρακα Ύστερης Εποχής Χαλκού.

ΒΑΛΤΟΣ ΛΕΠΤΟΚΑΡΥΑΣ
ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ 1930 π.Χ. ΕΩΣ ΤΟ 1100 π.Χ. ΚΑΙ ΜΥΚΗΝΑΪΚΑ ΠΟΥ ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥΣ .ΜΕΤΑΦΕΡΟΥΜΕ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΠΩΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΟΡΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ.

Η παραπάνω θέση βρίσκεται αμέσως βόρεια της Λεπτοκαρυάς, ανάμεσα σε δύο μεγάλα ρέματα του Ολύμπου και επηρεάζεται άμεσα από μικρότερα. Η ανασκαφή ξεκίνησε το 2000 με μια μεγάλη καταστροφή από την ΕΡΓΟΣΕ, για τη διάνοιξη υπόγειας διάβασης στη σιδηροδρομική γραμμή και ακολούθησε ένα μικρότερο τεχνικό έργο της Νομαρχίας Πιερίας, που επιβεβαίωσε την αρχαιολογική και ιστορική σημασία του χώρου. (εικ. 6-9)

Εικ. 6. α) Γενική άποψη της ανασκαφής. Δια- κρίνονται οι Περίβολοι 2 και 3, η «Κατασκευή Π», ο Μεγάλος Τύμβος (Τύμβος 1) και το Κτήριο Β.

Η ανασκαφική έρευνα ξεκίνησε και πάλι με χρηματοδότηση της ΕΡΓΟΣΕ το Μάρτιο του 2006 και ολοκληρώθηκε στο τέλος του ίδιου έτους. Αποκαλύφθηκε προϊστορικός οικισμός με τρεις κύριες οικιστικές φάσεις που χρονολογούνται στη μέση και την ύστερη εποχή του Χαλκού. Ο Βάλτος 1 (13001100 π.Χ.) είναι μια πρόχειρη εγκατάσταση με πασσαλότρυπες, λιθοσειρές και λιθοστρώσεις, που χρονολογείται αμέσως μετά την καταστροφή του Βάλτου 2. 

Εικ. 7. Μεγάλος Τύμ- βος (Τύμβος 1).

Ο Βάλτος 2 (1670-1505 π.Χ.) τοποθετείται χρονικά μετά την καταστροφή της προγενέστερης φάσης από φωτιά και από καταστροφικούς χειμάρρους. Πρόκειται για οργανωμένη εγκατάσταση με πλούσια αρχιτεκτονικά κατάλοιπα. Στον οικισμό κτίστηκαν αυτή την περίοδο τρεις μνημειακοί περίβολοι με ακανόνιστη πορεία που ακολουθούν το φυσικό ανάγλυφο. Κατά την ίδια χρονική περίοδο, ο χώρος χρησιμοποιήθηκε και ως νεκροταφείο, όπως αποδεικνύεται από τρεις ταφικούς τύμβους, ο μεγαλύτερος εκ των οποίων οριοθετείται από ισχυρό δακτύλιο με διαμορφωμένο το εξωτερικό του μέτωπο.

Εικ. 8. Χαρακτηριστική κεραμική: α) αμφορέας, β) κάνθαροι, γ) μινυακά αγγεία, δ) φιάλη, ε) χυτροειδές αγγείο, στ) μικρή φιάλη, ζ) κύπελλο με καλαθόσχημη λαβή και δύο μαστοειδείς αποφύσεις. 

ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΙΝΥΑΚΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΜΥΚΗΝΑΪΚΑ ΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΝΑΣΚΑΦΩΝ ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΠΟΥΘΕΝΑ ΔΕΙΤΕ ΑΝΑΛΟΓΑ ΠΑΡΑΚΑΤΩ .

ΤΥΠΙΚΟΙ ΤΡΟΧΗΛΑΤΟΙ ΜΙΝΥΑΚΟΙ ΚΑΝΘΑΡΟΙ - 2000-1600 π.Χ. ΕΘΝ ΑΡΧ.ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΡΧΟΜΕΝΟ ΒΟΙΩΤΙΑΣ ΔΕΞΙΑ ΜΥΚΗΝΑΪΚΟΣ ΑΝΜΦΟΡΕΑΣ ΑΠΟ ΤΑΦΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΚΟΥ ΠΤΕΛΕΟΥ

Περιείχε τρεις ταφές, οι δύο ενηλίκων, που ήταν ακτέριστες, και η μία νεαρής γυναίκας κτερισμένης με χάλκινο περιδέραιο, σφηκωτήρες και χάνδρες. Οι τάφοι ήταν απλοί λακκοειδείς και σημαίνονταν με τοπικό λιθοσωρό. Η φάση καλύφθηκε από διαβρώσεις του Ολύμπου στις αρχές της ύστερης εποχής του Χαλκού. Ο Βάλτος 3 (1930-1745 π.Χ.) αποτελεί εκτεταμένη εγκατάσταση που καταστράφηκε αρχικά από φωτιά και στη συνέχεια από χειμάρρους.

Εικ. 9. Χάλκινος πέλεκυς και λίθινα κωδωνόσχημα αντικείμενα (κτερίσματα ταφών).

Εκπροσωπείται από ένα εξαιρετικά πλούσιο σε κεραμική και άλλα ευρήματα στρώμα καταστροφής, ενώ οι ενδείξεις για οικοδομικά στοιχεία είναι λίγες. Η κύρια χρήση του χώρου φαίνεται ότι είναι ταφική, όπως μαρτυρείται από την παρουσία πέντε λακκοειδών ταφών, από τις οποίες οι δύο ανήκουν σε παιδιά και η μία είναι πλούσια κτερισμένη με κοσμήματα και αγγεία. Η ποσότητα της κεραμικής και 

των μικροαντικειμένων από τη θέση είναι μεγάλη, με το κύριο μέρος της να αντιπροσωπεύεται από την φάση 3.
ΤΕΛΟΣ

ΕΧΟΥΜΕ ΜΥΚΗΝΑΪΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ, ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ ΟΤΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΔΕΝ ΖΟΥΣΑΝ ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΡΑΚΗ ΜΕ ΤΟΣΕΣ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΩΝ ΥΛΩΝ , ΞΥΛΕΙΑΣ, ΧΡΥΣΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ; ΠΟΤΕ ΘΑ ΑΡΧΙΣΟΥΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΕ ΟΛΗ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ; ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΖΗΤΗΜΑ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΣΕ ΠΟΛΛΕΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΕΧΟΥΝ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ…
ΠΗΓΕΣ www.egnatiapost .gr -ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ 22/3/2013 www.kz-epka.gr ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ