ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΣΙΝΟΗ Ή ΚΡΟΚΟΔΕΙΛΟΠΟΛΗ ΚΑΤΟΠΙΝ ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΑ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ -ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑ -ΑΝΤΙΝΟΟΠΟΛΗ ΑΓΚΥΡΟΝΟΠΟΛΗ -ΘΗΒΑ- ΜΕΜΦΙΔΑ- ΠΑΝΟΠΟΛΗ- ΚΙΡΚΗ - ΘΕΑΔΕΛΦΙΑ -ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΝΑΛΙ ΑΡΓΑΙΤΗΣ ΠΟΥ ΧΩΡΙΖΕ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΒΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΤΙΑ -ΣΟΚΝΟΠΑΙΟΥ ΝΗΣΟΣ- ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ -ΟΞΥΡΥΓΧΟΣ -ΚΥΝΩΝ ΠΟΛΙΣ -ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΠΟΛΗΣ ΑΘΡΙΒΗΣ -ΒΟΥΒΑΣΤΟΣ- ΗΛΙΟΥ ΠΟΛΗ -ΛΗΤΟΥΣ ΠΟΛΗ- ΜΕΝΔΗ- ΝΕΙΛΟΥ ΠΟΛΗ -ΦΑΡΒΑΘΟΣ ΣΥΒΙΝΗΤΟΣ- ΤΑΝΙΣ -ΘΕΜΙΣΤΟΣΟΥ ΑΠΙΑΣ -ΒΑΚΧΙΑΣ -ΗΦΑΙΣΤΕΙΑΣ -ΛΥΣΙΜΑΧΙΔΑ - ΛΑΓΗΣ- ΦΙΛΑΓΡΗ ΠΟΛΗ -ΚΑΙ ΑΡΚΕΤΕΣ ΑΚΟΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ 1 Ο Ο ΑΙΩΝΑ π.Χ. ΕΩΣ ΤΟΝ 3 ΚΑΙ 4 μΧ ΑΙΩΝΑ .
Με τον όρο πορτραίτα Φαγιούμ εννοείται το σώμα των προσωπογραφιών που φιλοτεχνήθηκαν από τον 1ο έως τον 3ο αιώνα από συνεχιστές της ύστερης ελληνιστικής παράδοσης της Αλεξανδρινής Σχολής και διασώθηκαν ως τη σημερινή εποχή. Το Φαγιούμ (Al Fayyum) είναι η καινούργια ονομασία από τους Άραβες που ήρθαν μεταγενέστερα στην περιοχή, στην ονομασία της πόλης αυτής της Αιγύπτου, καθώς και της όασης που βρίσκεται κοντά στην πόλη και αποτελεί τμήμα της αρχαίας Κροκοδειλόπολης. Ήταν ένα από τα κορυφαία θρησκευτικά κέντρα της αρχαίας Αιγύπτου. Η ονομασία της πόλης προέρχεται από το αιγυπτιακό pA y-m, που σημαίνει λίμνη ή θάλασσα. Στα βόρεια της πόλης υπάρχουν ερείπια από την ελληνορωμαϊκή νεκρόπολη της Αρσινόης, γνωστή από τον Ηρόδοτο ως Κροκοδείλων πόλις. καὶ δή σφι μνημόσυνα ἔδοξε λιπέσθαι κοινῇ, δόξαν δέ σφι ἐποιήσαντο λαβύρινθον, ὀλίγον ὑπὲρ τῆς λίμνης τῆς Μοίριος κατὰ Κροκοδείλων καλεομένην πόλιν. Σε αντίθεση με τους Ρωμαίους, που είχαν ως έθιμο την καύση των νεκρών, οι Αιγύπτιοι και οι πολυπληθείς Έλληνες που ζουν εκεί από την εποχή του Μ Αλεξάνδρου το έθιμο της μουμιοποίησης ,κατά την Πτολεμαϊκή εποχή ,συνεχίστηκε στους υπήκοους του Βασιλείου ,όπου συνέχισαν να θάβουν έτσι τους νεκρούς τους. Στην πόλη Φαγιούμ ανακαλύφθηκαν τα διάσημα νεκρικά πορτρέτα των ρωμαϊκών χρόνων, με μορφές κυρίως Ελλήνων με κάποιο αξίωμα διότι το κόστος τέτοιας διεργασίας ήταν για τους σχετικά εύπορους .Τα πορτραίτα ήταν προορισμένα για ταφική χρήση, τα οποία δημιουργήθηκαν είτε με τη χρήση της εγκαυστικής τεχνικής είτε με την τεχνική της τέμπερας. Το κλίμα στην Αίγυπτο και στις εκεί συνθήκες επέτρεψαν σε αυτά τα έργα ζωγραφικής να επιβιώσουν. Παρόμοια Ελληνιστικές αιγυπτιακές τοιχογραφίες παρήχθησαν σε πολλά μέρη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αλλά μόνο στο Φαγιούμ είναι που βρέθηκαν πολλά παραδείγματα. Τα μέσα που χρησιμοποιούνται για καυτηριασμό είναι ο καυτήρ, καυτήριον, είναι ένα όργανο που χρησιμοποιείται ,το ράβδιον μια βούρτσα, για να καθορίσει τα χρώματα, Το κέστρον και κατά πάσα πιθανότητα θερμαντήρας Άριστα διατηρημένα εξαιτίας του ξηρού κλίματος της αιγυπτιακής ερήμου, τα πορτραίτα Φαγιούμ είναι ζωγραφισμένα λοιπόν είτε με την εγκαυστική τεχνική ή με την τεχνική της τέμπερας. Οι τεχνικές αυτές προέρχονται από την αρχαιοελληνική ζωγραφική παράδοση, που συνεχίστηκε στις πρωτοχριστιανικές εγκαυστικές εικόνες της Μονής της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά. Η εγκαυστική τεχνική χαρακτηρίζεται από το λιωμένο κερί που με τη βοήθεια του «καυτηρίου», του πινέλου ή του «κέστρου» απλωνόταν πάνω στο ξύλο ή το πανί που έπρεπε να ζωγραφιστεί. Το κερί απλωνόταν ομοιόμορφα στη ζωγραφική επιφάνεια και πάνω του ο καλλιτέχνης εκτελούσε την παράσταση που επιθυμούσε. Στο έργο σε αρκετές περιπτώσεις και
ανάλογα με την οικονομική επιφάνεια του νεκρού χρησιμοποιούνταν φύλλα χρυσού, με τα οποία αποδίδονταν διακοσμητικοί στέφανοι ένα ελληνικό στοιχείο αλλά και κοσμήματα.
ΜΕΡΙΚΑ ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΣΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ 200 ΠΡΟΣΩΠΑ
Η ΑΡΧΟΝΤΙΣΣΑ ΙΣΙΔΩΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΟΚΟΔΕΙΛΟΠΟΛΗ Ή ΑΡΣΙΝΟΗ 100-110 μ.Χ.
90-120 μ.Χ.
ΚΑΝΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΠΟΥ ΒΡΕΘΗΚΕ ΣΤΟ ΦΑΓΙΟΥΜ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΟΣ ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ Η ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΟΥ ΠΤΟΛΕΜΑΪΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Η ΠΛΟΥΣΙΟΥΣ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ .ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΔΙΑΤΗΡΟΥΣΑΝ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΜΕΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ - ΟΙ ΡΩΜΑΙΟΙ ΕΚΑΙΓΑΝ ΤΟΥΣ ΝΕΚΡΟΥΣ ΤΟΥΣ.
25-37 μ.Χ.
Ο ΑΡΤΕΜΙΔΩΡΟΣ 100 μ.Χ.
Ο ΕΥΤΥΧΙΟΣ
140-160 μ.Χ. από την Φιλαδέλφεια.
125 μ.Χ.
3ος - 4ος αι, μ.Χ.
Η ΕΡΜΙΟΝΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
Πορτραίτο του Δημήτριου-Περίοδος: 95 – 100 μ.Χ. Προέλευση: Αρσινόη Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο κυπαρισσιού. Διαστάσεις: 0,373 x 0,205 μ. Φύλαξη: Brooklyn Museum (11.600a−b) Ο Δημήτριος βρέθηκε σε ένα νεκροταφείο της ρωμαϊκής περιόδου στην Αρσινόη (Hawara), της Αιγύπτου το 1911 και χρονολογείται στιλιστικά μεταξύ 30 π.Χ. και 395 μ.Χ. Μετά την ανασκαφή του, μεταφέρθηκε κατευθείαν στη Νέα Υόρκη στο Brooklyn Museum. Ξέρουμε ότι η μούμια ανήκει σε άντρα με το όνομα Δημήτριος, λόγω του τρόπου τυλίγματος και ότι το όνομά του ήταν γραμμένο στα ελληνικά με χρυσά γράμματα κατά μήκος του λινού περιτυλίγματος.
Η επιγραφή στη μούμια του Δημήτριου έγραφε: ΔΗΜΗΤΡΙС L Ι Ι Θ Το πορτραίτο του Δημητρίου ήταν ζωγραφισμένο πάνω σε ξύλινη πινακίδα που είχε τοποθετηθεί στο λινό περιτύλιγμα της μούμιας στη θέση του προσώπου. Αυτό ήταν χαρακτηριστικό για τις μούμιες της Ρωμαϊκής Περιόδου. Αυτό που δεν συναντάται συχνά στις μούμιες στην Αίγυπτο της Ρωμαϊκής Περιόδου είναι ότι η επιφάνεια του λινού του Δημητρίου είχε καλυφθεί με κόκκινο μίνιο που είχε εισαχθεί από την Ισπανία. Σώζονται σ’ όλο τον κόσμο λιγότερες από 12 «μούμιες σε κόκκινο σάβανο». Το Μουσείο J. Paul Getty στην Καλιφόρνια έχει επίσης μία μούμια σε κόκκινο σάβανο, όπου ο έλληνας εκεί ονομάζεται Ηρακλείδης. Ο Δημήτριος ήταν ένας πλούσιος άνδρας (όπως αυτό προκύπτει από τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για την δημιουργία της μούμιας), ελληνικής καταγωγής, που έχασε τη ζωή του κατά τον πρώτο μετά Χριστό αιώνα. Η χρονολόγηση που έγινε με Άνθρακα-14 στο σάβανο προτείνει ως ημερομηνία θανάτου το έτος 39 μ.Χ. Έζησε την περίοδο όπου η ελληνική ήταν η επίσημη γλώσσα στην Αίγυπτο, από την εποχή της κατάκτησης του Μεγάλου Αλεξάνδρου, περίπου 300 χρόνια νωρίτερα. Μάλλον γεννήθηκε κατά τη περίοδο της Κλεοπάτρας της Μεγάλης και έτσι ήταν μάρτυρας της αλλαγής της Αιγύπτου από ένα ανεξάρτητο Ελληνικό βασίλειο σε μια επαρχία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η αξονική τομογραφία που έγινε από την ομάδα του Δρ. Lawrence Boxt στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο North Shore της Μασοαχουσέτης της Νέας Υόρκης το 2007 αποκάλυψε μέρος του ιατρικού ιστορικού του Δημήτριου. Το σώμα ήταν σχετικά άθικτο, χωρίς σημάδια τραυματισμών, κακής διατροφής και εκφυλιστικών ασθενειών. Ο Δρ. David Minenberg εντόπισε πέτρα που είχε διατηρηθεί στη χοληδόχο κύστη του Δημήτριου, που αρχικά είχε θεωρηθεί ότι ήταν σκαραβαίος. Ο Δρ. Boxt πρώτος ισχυρίσθηκε ότι ο Δημήτριος πρέπει να πέθανε σε ηλικία 50-60 ετών και όχι σε ηλικία 89 ετών όπως είχαν προτείνει αρχικά οι μελετητές το 1911 βασισμένοι στην ανάγνωση της επιγραφής. Ο Δρ. Boxt βάσισε την εκτίμησή του στην κατάσταση της σπονδυλικής στήλης του Δημήτριου. Η παρατήρηση του Δρ. Boxt οδήγησε τον Δρ. Paul O’Rourke, ειδικό στην αρχαία αιγυπτιακή και στην αρχαία ελληνική γλώσσα, να επανεξετάσει την επιγραφή στο σάβανο του Δημήτριου. Εξήγησε ότι η επιγραφή έγραφε το όνομα Δημήτριος, ακολουθούμενο από το σύμβολο που μοιάζει με το γράμμα “L”. Το “L”, ως σύμβολο υποδείκνυε ότι τα γράμματα που ακολουθούσαν θα έπρεπε να διαβαστούν ως αριθμοί. Στην περίπτωση αυτή το πρώτο σημάδι που παρίστανε αριθμό είχε μερικώς σβηστεί. Η επιγραφή είχε δύο παράλληλες γραμμές που έμοιαζαν με το σύμβολο: “І І”. Αρχικά οι μελετητές ερμήνευσαν αυτές τις γραμμές, σαν το γράμμα “Π” με την κορυφή του να λείπει, που σημαίνει: “8″. Το επόμενο γράμμα, “Θ” είναι πλήρες και ελαφρώς υπερυψωμένο από τη γραμμή και σημαίνει: “9″. Με τα δύο σύμβολα μαζί οι μελετητές διάβασαν την ηλικία του σαν 89. Όμως, ο Δρ. O’ Rourke τόνισε, ότι εάν οι δύο παράλληλες γραμμές θεωρηθούν ως τα υπολείμματα του “Ν” με τη διαγώνια γραμμή να λείπει, τότε θα ήταν η ελληνική γραφή του “5″. Έτσι η ηλικία του Δημητρίου θα μπορούσε δικαίως να θεωρηθεί ως 59 και να συμφωνήσει με τις παρατηρήσεις του Δρ. Boxt για τη σπονδυλική στήλη. Η γνώση της γήρανσης της σπονδυλικής στήλης βοήθησε στον καθορισμό του σωστού τρόπου αποκατάστασης της ελληνικής επιγραφής.
Περίοδος: 225 – 250 μ.Χ. Προέλευση: Άγνωστη (πιθανόν από την Αντινοόπολη)μΤεχνική: Σπάραγμα από σάβανο, τέμπερα σε λινό, με προσθήκες από γύψο. Διαστάσεις: 0,505 x 0,30 μ. Φύλαξη: Μουσείο Μπενάκη (6878). ο ανδρικό πορτραίτο του Μουσείου Μπενάκη το αγόρασε ο φιλότεχνος συλλέκτης Αντώνης Μπενάκης στο Κάιρο, το 1948, από τον έμπορο έργων τέχνης F.Τanos. Ήταν σε άθλια κατάσταση, «ένα κομμάτι ύφασμα τσαλακωμένο, βουτηγμένο στη λάσπη», όπως έγραψε ο βυζαντινολόγος Μανόλης Χατζηδάκης. Ο Μπενάκης το έφερε στην Αθήνα, στο Mουσείο Μπενάκη. Ο ζωγράφος και συντηρητής Φώτης Ζαχαρίου (Αθήνα, 15 Ιουνίου 1909 – 28 Απριλίου 2001), κρίθηκε ο καταλληλότερος από άλλους συναδέλφους του για να καθαρίσει, να συντηρήσει και κυριολεκτικά να σώσει αυτήν την εκπληκτικής ομορφιάς προσωπογραφία .
Ο Μανόλης Χατζηδάκης, που επέβλεπε τη διαδικασία αποκατάστασης του έργου έγραψε σχετικά: «Ο νεαρός τότε ζωγράφος και συντηρητής Φώτης Ζαχαρίου, άρχισε να το ξεδιπλώνει και να το καθαρίζει, με αποτέλεσμα ν’ αρχίσει να αναδύεται -πολύ σιγά- μια υπέροχη στηθαία μορφή -του νεκρού- νέου άνδρα, μελαχρινού, με λίγα γένεια, με κοντά μαλλιά, με δυο μεγάλα ρεμβαστικά μάτια, με φόρεμα αστραφτερό άσπρο με αραιές πτυχές, μωβ, σχεδόν ακέραιη με ελάχιστες φθορές. Ήταν ένας ευγενικός νέος πεισιθάνατος από το Φαγιούμ. Με εντυπωσίασε ο σεβασμός που αυτόματα κατέλαβε τον καλλιτέχνη, που αισθάνθηκε βαριά την ευθύνη να χειρισθεί ένα τέτοιο αριστούργημα. Ο κύριος Ζαχαρίου ρωτούσε για κάθε διάβημα, για κάθε κίνηση ήταν έξοχα προσεκτικός. Δεν χάθηκε ούτε μια κλωστή από το χονδρό λινό ύφασμα. ‘Ύστερα από πενήντα χρόνια, το έργο δεν έχει ως τώρα υποστεί καμιά αλλοίωση, ούτε βερνίκι ούτε τίποτε δεν χρειάστηκε για να λάμψουν χρώματα με κερί —η γραφή ήταν “κηρόχυτος” και αυτή δεν οξειδώνεται όπως τα χρώματα με λάδι. Το ύφασμα της ζωγραφιάς κολλήθηκε και στερεώθηκε σε “εγγλέζικο” νέο λινό ύφασμα». Το έργο θυμίζει έντονα τη ζωγραφική του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Η ομοιότητα με τη ζωγραφική του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου και η φυσιογνωμία του εικονιζόμενου κάνουν πιθανό το ενδεχόμενο να πρόκειται για πορτραίτο Έλληνα.
Πορτρέτο άνδρα με στεφάνι-Περίοδος: 120 – 130 μ.Χ. Προέλευση: Άγνωστη Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο, επιχρύσωση. Διαστάσεις: 0,438 x 0,197 μ. Φύλαξη: Brooklyn Museum, New York (40.386) O άγνωστος άνδρας έχει καφέ μάτια, μαύρα γένια και μαλλιά. Φορά λευκό χιτώνα. Στο μέτωπό του έχει χρυσό στεφάνι. Το φόντο είναι επίχρυσο. Σώζονται υπολείμματα του υφάσματος της μούμιας στα κάτω άκρα.
Πορτρέτο του νεαρού Ευτύχη- Περίοδος: 100 – 150 μ.Χ. Προέλευση: Άγνωστη (πιθανόν από τη Φιλαδέλφεια) Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο φλαμουριάς. Διαστάσεις: 0,39 x 0,19 μ. Φύλαξη: Metropolitan Museum of Art NY (18.9.2) Το βλέμμα του νεαρού έφηβου σε αυτό το εξαιρετικά ρεαλιστικό πορτρέτο είναι ιδιαίτερα ήρεμο. Το κεφάλι του είναι σε όψη τριών τετάρτων. Είναι ντυμένος με ένα λευκό Ρωμαϊκό χιτώνα με μια στενή μωβ λωρίδα στο δεξιό ώμο. Ένας μανδύας καλύπτει τον αριστερό του ώμο. Το αγόρι έχει κοντά καστανά μαλλιά με χωρίστρα στην μέση. Στο λαιμό του χιτώνα είναι γραμμένη με σκούρα μωβ χρωστική ουσία μια επιγραφή στην ελληνική γλώσσα, που ήταν η κοινή γλώσσα της Ανατολικής Μεσογείου εκείνη την εποχή.
Οι μελετητές δεν συμφωνούν απόλυτα στην ανάγνωση της επιγραφής. Το όνομα του αγοριού ΕΥΤΥΧΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΑΣΙΑΝΟΥ φαίνεται αδιαμφισβήτητο. Στη συνέχεια ακολουθεί είτε ΗΡΑΚΛΕΙΔΟΥ ΕΥΑΝΔΡΟΣ ή ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ ΕΥΑΝΔΡΟΥ. Είναι επίσης ασαφές εάν το “υπέγραψα” στο τέλος της επιγραφής αναφέρεται στο ζωγράφο του πορτρέτου ή στην απελευθέρωση, κατά την οποία ήταν μάρτυρας ο Ηρακλείδης ή ο Εύανδρος. Αν είναι η υπογραφή του καλλιτέχνη τότε αυτή θα είναι η μοναδική σε πορτρέτο μούμιας. Το πορτρέτο έχει ζωγραφιστεί με την πολύπλοκη τεχνική της εγκαυστικής, στην οποία οι χρωστικές ανακατεύονται με ζεστό ή κρύο κερί μέλισσας και με άλλα συστατικά. Αυτό το ευπροσάρμοστο υλικό έδινε τη δυνατότητα στον καλλιτέχνη να δημιουργήσει εικόνες που από πολλές πλευρές μοιάζουν με τις ελαιογραφίες. Για παράδειγμα το κεφάλι του αγοριού, προεξέχει από το ανοιχτόχρωμο φόντο δημιουργώντας την εντύπωση του πραγματικού βάθους. Το πρόσωπό του έχει σχηματιστεί με ρέουσες πινελιές και με ένα απαλό μίγμα φωτεινών και σκούρων χρωμάτων. Οι σκιές στην αριστερή πλευρά του προσώπου, του λαιμού, του χιτώνα και κάτω από το δεξί μάτι μαρτυρούν μια έντονη φωτεινή πηγή στα δεξιά του αγοριού. Ιδιαίτερα εντυπωσιακά είναι τα σκούρα καστανά μάτια με τις μαύρες κόρες να αντανακλούν το φως με φωτεινά στίγματα. Αυτός ο τρόπος ζωγραφικής, που είναι κατά πολύ διαφορετικός από τον παραδοσιακό Αιγυπτιακό αλλά γνωστός στην Αίγυπτο των Πτολεμαίων, προέρχεται από την κλασσική Ελλάδα του 5ου και του 4ου προ Χριστού αιώνα. Το πορτρέτο τοποθετείται στην πρώτη περίοδο του Σεβήρου 193 – 211 μ.Χ. Δωρίθηκε στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης το 1918 από τον φιλάνθρωπο πολυεκατομμυριούχο Edward S. Harkness.
Πορτρέτο Αρσινοήτη νέου με χειρουργική τομή στο δεξί μάτι Περίοδος: 190 – 210 μ.Χ. Προέλευση: Αρσινόη (Hawara) Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο φλαμουριάς. Διαστάσεις: 0,35 x 0,172 μ. Φύλαξη: Metropolitan Museum of Art NY (09.181.4) Το πορτραίτο αγοράστηκε στο Κάιρο το1909, μαζί με άλλα πορτρέτα που φιλοξενούνται στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης, από τον μεγαλύτερο έμπορο (πλιατσικολόγο) αιγυπτιακών αρχαιοτήτων και πρώην επικεφαλή ταμία της τράπεζας Crédit Foncière, Maurice Nahman. Η αραιή τριχοφυΐα στο σαγόνι και στο άνω χείλος προσδιορίζουν ότι ο εικονιζόμενος είναι πιθανότατα έφηβος. Είναι φανερή μια ασυμμετρία στο πρόσωπο, με το δεξί μάτι να είναι μικρότερο από το αριστερό. Αξίζει να σημειωθεί ότι, στο δεξί μάτι φαίνεται σημάδι μιας δυσμορφίας που είχε υποστεί θεραπεία. Η γκριζωπή πτυχή του δέρματος κάτω από το κάτω βλέφαρο, η έλλειψη βλεφαρίδων και το ελαφρά χαλαρό δεξί μάγουλο μπορεί να είναι τα ίχνη αυτής της δυσμορφίας. Η ευθεία γραμμή στο κάτω βλέφαρο υποδεικνύει χειρουργική τομή που έγινε πιθανόν για την αντιμετώπιση της αιτίας της δυσμορφίας.
Πιθανότατα ο έφηβος έπασχε από προχωρημένο τράχωμα, μια βακτηριακή λοίμωξη συχνή στην αρχαία αλλά και τη σύγχρονη Αίγυπτο. Η χειρουργική αφαίρεση των βλεφαρίδων ανακούφιζε από τον πόνο που προκαλείτο κατά το τελευταίο στάδιο της ασθένειας όπου οι βλεφαρίδες στρέφονταν προς το βολβό του ματιού. Λεπτομέρειες όπως αυτή του δεξιού ματιού, δείχνουν ότι τα πορτρέτα απεικόνιζαν με ακρίβεια τον νεκρό, χαρακτηριστικό του ρεαλισμού της ρωμαϊκής εποχής που χρησιμοποιούσαν οι έλληνες που απουσίαζε μέχρι τότε από την Αιγυπτιακή παλιά τέχνη αλλά πολύ γνωστή στην Πτολεμαϊκή εποχή . Τα χρώματα του πορτρέτου είναι αισθητά πιο φωτεινά σε σχέση με τα χρώματα των άλλων πορτρέτων της συλλογής του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης αλλά γενικά μοιάζει με άλλα έργα που προέρχονται επίσης από την Αρσινόη στην όαση Φαγιούμ.
Πορτρέτο Έλληνα αξιωματικού του ρωμαϊκού στρατού -Περίοδος: 110 – 130 μ.Χ. Προέλευση: Φιλαδέλφεια (ErRubayat) Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο, επιχρύσωση. Διαστάσεις: 0,41 x 0,2 μ. Φύλαξη: Antikensammlung, Berlin (Ant. 3116) Ο άνδρας με τα κοντά μαλλιά που πέφτουν στο μέτωπο και τα κοντά γένια μπορεί να θεωρηθεί Έλληνας αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού . Δύο παράγοντες συνηγορούν σε μια τέτοια ταυτοποίηση: ο μανδύας που είναι μαζεμένος με πτυχώσεις στον αριστερό ώμο (το sagum) και η εξάρτηση από κόκκινο δέρμα και μεταλλικά διακοσμητικά καρφιά (ο balteus) που ξεκινά από τον δεξί ώμο και περνά διαγώνια από το στήθος. Κατά το 2ο μ.Χ αιώνα εκατόνταρχοι αστυνόμευαν την περιοχή Φαγιούμ.
Η κόκκινη ταινία γύρω από το λαιμό μπορεί να είναι περιδέραιο. Το χρυσό στεφάνι πιθανόν να συμβολίζει μια νίκη. Σώζονται ίχνη πίσσας από τις λωρίδες του υφάσματος της μούμιας σε διάφορα σημεία του καμβά. Το πορτρέτο ανήκει στη μεταβατική περίοδο μεταξύ Τραϊανού και Αδριανού. Το πορτρέτο προέρχεται από τη συλλογή του Theodor Graf (1840 – 1903), ενός Βιεννέζου εμπόρου χαλιών με υποκατάστημα στο Κάιρο, που εμπορευόταν επίσης αρχαιότητες, χειρόγραφα και έργα ανατολικής τέχνης.
Πορτρέτο νέου έλληνα Αρσινοήτη με σγουρά μαλλιά- Περίοδος: 125 – 150 μ.Χ. Προέλευση: Αρσινόη (Hawara), Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο. Διαστάσεις: 0,375 x 0,2 μ. Φύλαξη: Staatliche Antikensammlungen, Munich (15.013) Το πρόσωπο αυτού του νέου, παρά τα κάπως εξιδανικευμένα χαρακτηριστικά, δίνει την εντύπωση μιας προσωπικότητας. Τα μαλλιά του είναι σγουρά όπως και τα κοντά γένια που περιβάλλουν τις λεπτές γραμμές του προσώπου του.
Όπως ήταν σύνηθες την εποχή, φορά λευκό χιτώνα με κατακόρυφη μωβ λωρίδα στο δεξί ώμο και λευκό μανδύα. Φαίνεται ότι ο νεαρός άνδρας ανήκε στην ανώτερη Ελληνο-Ρωμαϊκή τάξη. Το στυλ και η κόμμωση του νέου παραπέμπουν στην εποχή του Αδριανού. Το πορτρέτο, που μπορεί να θεωρηθεί ως ένα από τα ομορφότερα του είδους του, βρέθηκε το 1892, κατά τις ανασκαφές του αρχαιολόγου Richard Von Kaufmann στην Hawara (Αρσινόη).
Πορτρέτο ελληνίδας με χρυσό στεφάνι-Περίοδος: 160 – 170 μ.Χ. Προέλευση: πιθανόν από Φιλαδέλφεια (ErRubayat) Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο φλαμουριάς Διαστάσεις: 0,443 x 0,204 μ. Φύλαξη: British Museum (EA 65346) Το γυναικείο πορτραίτο προέρχεται από την νεκρόπολη της Φιλαδέλφειας κοντά στο σημερινό Er-Rubayat στην περιοχή της όασης Φαγιούμ. Φιλοτεχνήθηκε κατά τα μέσα ή τα τέλη της περιόδου των Αντωνίνων, 161 -192 μ.Χ. Βρέθηκε κατά την πρώτη ανασκαφή του Petrie, το 1888 και κληροδοτήθηκε στο Βρετανικό Μουσείο το 1939 από τον Sir Robert Mond. Χαρακτηρίζεται από διαχρονική κομψότητα, γλυκά εξευγενισμένα χαρακτηριστικά αλλά και από ένταση στο βλέμμα. Η κόμμωση είναι αυτή του δεύτερου μισού του 2ου μ.Χ αιώνα. Φορά στεφάνι με φύλλα χρυσού, έναν ασυνήθιστο μωβ χιτώνα με χρυσές λωρίδες και λευκό μανδύα.
Τα ενώτια είναι φτιαγμένα από χρυσό και σμαράγδια με κρεμαστά μαργαριτάρια. Το περιδέραιο έχει ένθετα σμαράγδια και ένα κόκκινο λίθο (πιθανόν σάρδιο λίθο) με ενώσεις από χρυσό που χωρίζονται από χρυσές πλάκες. Τα μεγάλα καφέ μάτια έχουν βαμμένες βλεφαρίδες και το πρόσωπο είναι διακριτικά βαμμένο με ώχρα και ροζ χρώμα. Η ποιότητα του πορτρέτου και το πλούσιο φόρεμα υποδεικνύουν ότι η γυναίκα ανήκε στην υψηλή κοινωνική τάξη, ελληνίδα ρωμαία πολίτης με έθιμο την μετά θάνατον μουμιοποίηση της Πτολαμαϊκής εποχής.. Μελέτη του πορτρέτου από νευρολόγους (New Mexico Health Enhancement and Marathon Clinics Research Foundation) υπέδειξε απόκλιση των οπτικών αξόνων των ματιών της νεαρής γυναίκας. Η εικονιζόμενη έχει κατά καιρούς συσχετισθεί με τη διάσημη μαθηματικό Υπατία η οποία όμως γεννήθηκε δύο αιώνες μετά την εποχή δημιουργίας του πορτρέτου.
Περίοδος: 130 – 160 μ.Χ. Προέλευση: Αντινοόπολις Τεχνική: Εγκαυστική με επίχρυσο γύψο σε ξύλο. Διαστάσεις: 0,56 x 0,335 μ. Φύλαξη: The Detroit Institute of Arts, Detroit (25.2) Η νεαρή γυναίκα ελληνίδα του πτολεμαϊκού ελληνισμού κοιτά καθαρά προς τα εμπρός. Τα μαλλιά πηγαίνουν προς τα πίσω σχηματίζοντας μια μεγάλη κοτσίδα που στερεώνεται στην κορυφή του κεφαλιού, ενώ δυο μικρές μπούκλες προβάλλουν μπροστά από τα αυτιά. Το βαρύ περιδέραιο που τονίζει αισθητικά το λαιμό και το μενταγιόν σε σχήμα νομίσματος έχουν φτιαχτεί από γύψο και κατόπιν έχουν επιχρυσωθεί. Επιχρυσωμένα είναι επίσης τα ενώτια με τα διπλά μαργαριτάρια. Αν και η εικονιζόμενη είναι από την Αίγυπτο, η κόμμωση και τα καλοδουλεμένα κοσμήματα αντανακλούν το στυλ της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που κυβερνούσε την περιοχή την εποχή που δημιουργήθηκε το πορτρέτο.
Η χρονολόγηση του πορτρέτου είναι ιδιαίτερα δύσκολη λόγω της αδυναμίας ταύτισης της κόμμωσης της γυναίκας με μια συγκεκριμένη εποχή. Θα μπορούσε να αποτελεί μια παραλλαγή της μόδας της εποχής του Αδριανού, αλλά από το όλο στυλ φαίνεται πιο πιθανή η χρονολόγηση στην εποχή των Αντωνίνων. Το πορτρέτο δωρίθηκε στο Ινστιτούτο Τεχνών του Ντιτρόιτ, από τον τραπεζίτη του Ντιτρόιτ και συλλέκτη έργων τέχνης, Julius H. Haas (18691931).
Πορτρέτο Έλληνα αξιωματικού της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας Περίοδος: 160 – 170 μ.Χ. Προέλευση: πιθανόν από Φιλαδέλφεια (Er-Rubayat) Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο φλαμουριάς. Διαστάσεις: 0,40 x 0,25 μ. Φύλαξη: Eton College, Myers Museum (ECM 1473) Ένα από τα τρία πορτρέτα στα οποία έχει χρησιμοποιηθεί η τεχνική της εγκαυστικής και φυλάσσονται στο Κολλέγιο Ήτον. Δύο από αυτά απεικονίζουν γενειοφόρους άνδρες και το τρίτο έναν νέο. Το πορτρέτο είναι ένα από τα καλύτερα του είδους του που έχουν διασωθεί. Απεικονίζει έναν ανώνυμο άνδρα με χιτώνα και διακοσμημένη λωρίδα ξίφους, τυπική αξιωματικού του Ρωμαϊκού στρατού. Η φόρμα των μαλλιών και η γενειάδα θυμίζουν τα γλυπτά πορτρέτα του αυτοκράτορα Λούκιου Βέρου (Lucius Aurelius Verus, 161–169 μ.Χ.) της δυναστείας των Αντωνίνων, που κατά τη διάρκεια της βασιλείας του φαίνεται να υπηρέτησε ο αξιωματικός.
Είναι φυσικά έλληνας του πρώην Πτολεμαϊκού βασιλείου που υπηρετούσε πλέον στον στρατό της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και δεν είναι ρωμαίος διότι δεν θα μουμιοποιείτο. Το πορτρέτο ανήκει στη συλλογή του William Joseph Myers (1858-1899), που κληροδοτήθηκε στο Κολλέγιο Ήτον μετά το θάνατό του. Ο Myers σπούδασε στο Ήτον και κατόπιν κατατάχθηκε στο Βασιλικό Σώμα Τυφεκιοφόρων στο οποίο υπηρέτησε για 16 χρόνια, τα περισσότερα εκ των οποίων στην Αφρική. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αίγυπτο, ασχολήθηκε με πάθος με τη συλλογή….(πλιάτσικο) έργων αιγυπτιακής τέχνης.
Περίοδος: 110 – 120 μ.Χ. Προέλευση: Άγνωστη (περιοχή Φαγιούμ) Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο Διαστάσεις: 0,437 x 0,34 μ. Φύλαξη: Royal Museum of Scotland, Edinburgh (1951.160) Το πορτρέτο της νεαρής γυναίκας του Βασιλικού Μουσείου της Σκωτίας στο Εδιμβούργο, είναι ένα από τα ομορφότερα πορτρέτα που προέρχονται από την περιοχή της όασης Φαγιούμ. Τα πανέμορφα μαύρα μάτια της με τις μακριές βλεφαρίδες ατενίζουν με σιγουριά προς το άπειρο. Τα μαλλιά της είναι πλεγμένα και τυλιγμένα γύρω από την κορυφή του κεφαλιού σαν καπέλο, ένα χτένισμα που ήταν στη μόδα την εποχή του Αυτοκράτορα Αδριανού. Το καλοσχηματισμένο μέτωπο και τα αυτιά της πλαισιώνονται με γραμμές από μικρές μπούκλες. Το κεντρικό τμήμα των μαλλιών της είναι διακοσμημένο με μια χρυσή αλυσίδα που αποτελείται από ελαφρώς πεπλατυσμένους κρίκους και στερεώνεται, κατά πάσα πιθανότητα, με διακοσμημένες φουρκέτες. Τα χείλη της έχουν καθαρό περίγραμμα.
Τα μικρά της αυτιά κοσμούνται με μεγάλα μαργαριταρένια σκουλαρίκια. Το κολιέ της – που αποτελείται από τρεις αλυσίδες, με μεγάλα μαργαριτάρια, σμαράγδια, κόκκινες πέτρες (ίσως από καρνεόλη) και ζαφείρια – αγκαλιάζει σφιχτά το λαιμό της. Η κυρία φορά έναν ασυνήθιστο σκούρο κόκκινο χιτώνα και βαριά χρυσή αλυσίδα. Στην αιγυπτιακή θρησκεία το κόκκινο χρώμα συνδεόταν με τη ζωή και την αναγέννηση. Η ποιότητα της ζωγραφικής, το χτένισμα των μαλλιών, τα κοσμήματα και το ακριβό φόρεμα δείχνουν ότι πέθανε μεταξύ 117 – 138 μ.Χ. και ότι ανήκε στην υψηλή εκρωμαϊσμένη ελίτ της εποχής. Είναι Ελληνίδα Ρωμαίος πολίτης όπως και σχεδόν όλα τα πρόσωπα της συλλογής. Οι Ρωμαίοι έκαιγαν τους νεκρούς ,οπότε είναι έλληνες από την Πτολεμαϊκή εποχή όπου τηρούσαν τα έθιμα του βασιλείου .
Περίοδος: 2ος αιώνας μ.Χ. Προέλευση: Άγνωστη (περιοχή Φαγιούμ) Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο. Διαστάσεις: 0,406 x 0,229 μ. Φύλαξη: The Art Institute of Chicago (1922.4799)
Το πρόσωπο βρίσκεται σε θέση τριών τετάρτων και κοιτά προς τα δεξιά. Η χρήση πιο ανοιχτού χρώματος στο πρόσωπο και στο λαιμό υποδηλώνει ότι η πηγή του φωτός βρίσκεται στα δεξιά του εικονιζόμενου. Το φόντο της εικόνας είναι επίχρυσο.
Τα σκούρα σγουρά μαλλιά πέφτουν στο μέτωπο του νέου. Γύρω από το κεφάλι του υπάρχει χρυσό δάφνινο στεφάνι. Το πρόσωπο είναι οβάλ, με μεγάλα μάτια, έντονες γυριστές βλεφαρίδες και σχετικά κοντή μύτη. Κάτω από το μουστάκι τα χείλη είναι έντονα. Το φαρδύ πηγούνι καλύπτεται από κοντά απαλά γένια. Το αριστερό μάτι φαίνεται λίγο υψηλότερα και στενότερο από το δεξί, σε ελαφρά διαφορετική γωνία, με την κόρη κοντύτερα προς την εσωτερική γωνία. Με αυτόν τον τρόπο υποβοηθάται η απόδοση της στροφής του προσώπου σε θέση τριών τετάρτων. Ο νέος φορά λευκό ή μπεζ χιτώνα με μια κατακόρυφη λωρίδα (μαύρη ή μωβ) στο ύψος του δεξιού ώμου. Για να δεχθεί τα χρώματα το ξύλο είχε υποστεί προετοιμασία με επικάλυψη από γύψο και ένα είδος κόλας. Στο κάτω μέρος του πορτρέτου σώζονται υπολείμματα από το υφαντό σάβανο. Το πορτρέτο δωρίθηκε στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου το 1922 από τη φιλότεχνο, γόνο οικογένειας βιομηχάνων, Emily Crane Chadbourne (1871-1964).
Περίοδος: 2ος αιώνας μ.Χ. Προέλευση: Άγνωστη (περιοχή Φαγιούμ) Τεχνική: Εγκαυστική σε ξύλο. Διαστάσεις: 0,368 x 0,22 μ. Φύλαξη: The Art Institute of Chicago (1922.4798) Το πρόσωπο βρίσκεται σε θέση τριών τετάρτων και κοιτά προς τα δεξιά. Η χρήση πιο ανοιχτού χρώματος στο πρόσωπο και στο λαιμό υποδηλώνει ότι η πηγή του φωτός βρίσκεται στα δεξιά του εικονιζόμενου.
Το φόντο της εικόνας είναι επίχρυσο. Ενδέχεται το χρυσό στεφάνι να προστέθηκε στο κεφάλι του άνδρα μετά το θάνατό του. Για να δεχθεί τα χρώματα το ξύλο είχε υποστεί προετοιμασία με επικάλυψη από γύψο και ένα είδος κόλας. Στο κάτω μέρος του πορτρέτου σώζονται υπολείμματα από το υφαντό σάβανο. Το πορτρέτο δωρίθηκε στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου το 1922 από τη φιλότεχνο, γόνο οικογένειας βιομηχάνων, Emily Crane Chadbourne (1871-1964). The Art Inst. of Chicago
100-200 μ.Χ.
…. ΙΣΑΡΟΥΣ 1ΟΣ ΑΙ. π.Χ.
Σε παλαιότερη φωτογράφιση η φωτογραφία δεξιά .
ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΕ ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΑΠΟ ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΑ ΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΑΜΕ ΕΔΩ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ.
Ο ΑΡΤΕΜΙΔΩΡΟΣ Ο ΝΕΩΤΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΗ ΘΗΒΑ 100 μ.Χ.
140-170 μ.Χ.
120-140 μ.Χ.
100-125 μ.Χ.
225 250 μ.Χ.
170-180 π.Χ.
170-200π.Χ.
150-170 μ.Χ.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΚΥΡΟΠΟΛΗ ΤΟΥ 2 ΟΥ ΑΙ μ.Χ.
ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ
Activity (3)
Showing
AllMost RecentLikes