Ο ΙΑΤΡΟΣ ΣΤΟΝ ΚΡΗΤΟΜΙΝΩΙΚΟ ΚΑΙ ΜΥΚΗΝΑΪΚΟ ΚΟΣΜΟ

Σ

ήµερα, 50 χρόνια µετά την αποκρυπτογράφηση της Γραµµικής Β Γραφής από τον Ventris, είναι

εφικτή η επιστημονική προσέγγιση και µελέτη των επιγραφών της Γραµµικής Α Γραφής από τη μινωική Κρήτη. Εάν στα συλλαβικά σηµεία της γραφής αυτής εφαρµόσουµε τη φωνητική αξία των σηµείων της Γραµµικής Β Γραφής – πράγµα δυνατό, όχι όµως και απολύτως αποδεδειγµένο για κάθε συλλαβικό σηµείο–, τότε µπορούµε να εξαγάγουµε κάποια αποδεικτικά στοιχεία για την ύπαρξη ενός γιατρού στη µινωική Κρήτη.

Ο γιατρός Σίμας από τη μινωική Φαιστό
Κατ' αρχάς πρέπει να σχολιάσουμε µια επιγραφή από τη Φαιστό, πριν αναφερθούµε στο αρχείο της Γραµµικής Β της µυκηναϊκής περιόδου. Οι ρίζες της Ιατρικής στην Ελλάδα µάς οδηγούν στην εποχή του Ιπποκράτη που έζησε τον 5ο αι. π.Χ. και ακόµη προγενέστερα στον Ασκληπιό, το µυθικό θεό (για τον Όµηρο θεωρείτο θνητός [πρβλ. Ιλιάδος 4.194] που το όνoµά του συνδέθηκε µε την επιστήµη αυτή). Ο επικός ποιητής θυµάται και περιγράφει στα έργα του ορισµένα γεγονότα της Ηρωικής Εποχής του Χαλκού, γεγονότα που τώρα µπορούν να αποδειχθούν από τα στοιχεία που δίνουν οι μυκηναϊκές και μινωικές επιγραφές. Η λέξη “γιατρός”, i-ja-te, µπορεί να διαβαστεί σε µία πινακίδα της Γραµµικής Β Γραφής από την Πύλο (ΡΥ Eq 146, c.1200 π.Χ.). Αναγνωρίστηκε από τους Ventris και Chadwick το 1953, µετά την επιτυχή αποκρυπτογράφηση της γραφής αυτής που αποδείχτηκε ότι ήταν η Ελληνική των μυκηναϊκών χρόνων. Συγκεκριµένα, ταύτισαν τη λέξη ως «iater “physician” [ἰητήρ Iliad 11.732+, Cypr. to-ni-ja- te-ra-ne acc... now yatros]». Η πινακίδα αυτή αναφέρεται στην έκταση της γης που κατείχε ένας γιατρός. Η παραποµπή που παρατίθεται από τους Ventris και Chadwick ανήκει σε µία πινακίδα από το Ιδάλιον της Κύπρου, χρονολογείται στον 5ο αι. π.Χ. και είναι γραµµένη στην Κυπριακή Συλλαβική Γραφή πoυ σχετίζεται µε τη Μινωική Γραµµική Α Γραφή. Η επιγραφή αναφέρεται σε ανταµοιβή που δίδεται σε µια οικογένεια γιατρών, οι οποίοι παρείχαν την υπηρεσία τους δωρεάν σε θύµατα µετά την καταστροφή της πόλης τους από την πολιορκία των Περσών. 

Σήµερα, 50 χρόνια µετά την αποκρυπτογράφηση της Γραµµικής Β Γραφής από τον Ventris, είναι εφικτή η επιστηµονική προσέγγιση και µελέτη των επιγραφών της Γραµµικής Α Γραφής από τη μινωική Κρήτη. Εάν στα συλλαβικά σηµεία της γραφής αυτής εφαρµόσουµε τη φωνητική αξία των σηµείων της Γραµµικής Β Γραφής – πράγµα δυνατό, όχι όµως και απολύτως αποδεδειγµένο για κάθε συλλαβικό σηµείο –, τότε µπορούµε να εξαγάγουµε κάποια αποδεικτικά στοιχεία για την ύπαρξη ενός γιατρού στη µινωική Κρήτη. Πιο συγκεκριµένα, σε έναν ενεπίγραφο πίθο από το ανάκτορο της Φαιστού (ΡΗ Zb 4- PH Zb 4 (HM 1620) (GORILA IV: 93), LM I pithos sherd (Palace Magazine 27) SI-MA • I-JA-TE) στη Μεσαρά, που χρονολογείται τον 16ο αι. π.Χ. και βρίσκεται τώρα στο Μουσείο Ηρακλείου, διαβάζουµε SI-MA I-JA-TE. Η λέξη I-JA-TE είναι σε µας ήδη γνωστή από τη µυκηναϊκή Ελλάδα και ειδικότερα από την επιγραφή της Πύλου που πριν από λίγο εξετάστηκε και σηµαίνει “γιατρός”. Eτυμoλoγικώς η λέξη µπορεί να συσχετιστεί µε το ελληνικό ιερός . Πράγµατι, εύκολα στο νου του ανθρώπου µπορούν να συσχετιστούν οι παραπάνω έννοιες, ιδιαίτερα, µάλιστα, σε δύσκολες περιστάσεις της ζωής του. Το πόσο στενά συνδεδεµένη είναι η σωµατική και ψυχική υγεία ενός ατόµου µε την πίστη σε µια ανώτερη δύναµη, µε τη θρησκεία γενικότερα, φαίνεται µεταξύ άλλων και από τα τάµατα, οι ρίζες των οποίων ξεκινούν από τα πήλινα αφιερώµατα µελών του σώµατος που ασθενούσαν, σε μινωικά Ιερά Κορυφής. Για του λόγου το αληθές υπάρχει ένα µινωικό ειδώλιο από την Τύλισσο (ΤΥ Zg 1) µε επιγραφή σε Γραµµική Α που διαβάζεται ως A-RU-MU.

ΙΕΡΕΑΣ ΑΠΟ ΣΦΡΑΓΙΔΟΛΙΘΟ ΤΟΥ- ΜΜ ΙΙ-1700-1800 π.Χ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΛΑΤΙ ΤΗΣ ΚΝΩΣΣΟΥ- ΕΥΡΗΜΑΤΑ Α.ΕΒΑΝΣ(1935)

Η δεύτερη λέξη της επιγραφής, SI-MA, συναντάται για πρώτη φορά στη Γραµµική Α. Εξαιτίας, µάλιστα, της συνήθειας που χαρακτήριζε τους γραφείς της µινωικής Κρήτης να παραλείπουν το τελευταίο γράµµα της λέξης, µπορεί η ίδια να αποδοθεί ως SI-MA- S. Σε πινακίδες της Γραµµικής Β Γραφής από την Πύλο η λέξη αυτή αναφέρεται σε γυναίκα και χαρακτηρίζεται ως “te-o-ja do-e-ra”, δηλαδή “δούλη του θεού”, τίτλος περισσότερο τιµητικός παρά ενδεικτικός για ύπαρξη δουλείας. Είναι αξιοσημείωτο ότι ακριβώς η ίδια έκφραση ακούγεται σήµερα στα ορθόδοξα χριστιανικά Μυστήρια, “δούλος θεού”, 30 αιώνες µετά από τα αρχεία της Πύλου. Εξάλλου σε άλλη πινακίδα της Γραµµικής Β Γραφής, αυτή τη φορά από την Κνωσό, η λέξη SI-MO αναφέρεται σε αρµατηλάτη. Αν τώρα, στη συγκεκριμένη επιγραφή πάνω στον πίθο από τη Φαιστό, η λέξη SI-MA αναφέρεται σε άνδρα ή γυναίκα, αυτό δε δηλώνεται από πουθενά, πάντως η λέξη που προηγείται, I-JA-TE, φαίνεται ότι υποδηλώνει το αρσενικό “ενεργούν πρόσωπο” και σε αυτήν την πτώση η επιγραφή θα ερµηνευόταν ως “ΣΙΜΑΣ Ο ΓΙΑΤΡΟΣ”. Θεωρείται, εποµένως, πολύ πιθανόν, οι απαρχές της ιστορίας της Ιατρικής να αναζητηθούν στην εποχή του Χαλκού. Δεν µπορούµε να είµαστε σε θέση να γνωρίζουµε περισσότερες λεπτοµέρειες γύρω από το χώρο αυτό, πώς δηλαδή ασκείτο ή ποιές ήταν οι σχέσεις της Ιατρικής µε τη Θρησκεία που αποτελούσε αναπόσπαστο µέρος της καθηµερινής ζωής, δηµόσιας και ιδιωτικής, των ανθρώπων, αλλά, ίσως στο 

µέλλον, τα ανασκαφικά στοιχεία, επιγραφικά και µη, παράλληλα µε την αποκρυπτογράφηση της γραφής των Μινωιτών, καθώς και των άλλων γραφών, να µας διαφωτίσουν περισσότερο. Το γεγονός και μόνο ότι βρίσκουμε τη λέξη ‘ιατρός’ στις πινακίδες της γραμμικής Β της Κνωσού μαρτυρά ότι το θεραπευτικό έργο, ο ρόλος του ιατρού και ο θεσμός του στο κρητομινω-μυκηναϊκό – τουλάχιστον – περιβάλλον της εποχής ήταν οργανωμένο, αποδεκτό και εν λειτουργία. Εξειδικευμένα επαγγέλματα: του γιατρού λ.χ. [i-ja-te: ιjατήρ: (γι)ατήρ: γιατρός‘ με (για) προφέρεται το j] που γιατρεύουν με φάρμακα [pa-ma-ko: φάρμακο] και αλοιφές [a-ro-pa: αλοιφά: αλοιφή].

ΜΙΝΩΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕ ΠΟΙΚΙΛΕΣ ΦΥΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΝΩΣΟ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΤΟΥ ΕΒΑΝΣ

ΜΙΝΩΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ
Του Γιώργου Λεκάκη

Η αποκάλυψη του πολιτισμού της μινωικής Κρήτης και των Μυκηνών, κατά τη γνώμη μου, είναι η σπουδαιότερη αρχαιολογική ανακάλυψη του κόσμου! Ξέχωρα από την αρχιτεκτονική (γιγαντιαία ανάκτορα, ‘κυκλώπεια’ τείχη, περιστύλια, στοές, κλπ.), που απεκαλύφθη, απεκαλύφθησαν και σπουδαία υδραυλικά έργα (συστήματα υδρεύσεως, αποχετεύσεως, ευρύχωρες αίθουσες λουτρών, δεξαμενές για κολύμβηση, κλπ.), έργα τέχνης αξιοθαύμαστα (τοιχογραφίες, διακοσμήσεις, κλπ.), ταφικά μνημεία (μυθικής πολυτέλειας, με κοσμήματα από χρυσό, ασήμι και χαλκό), αλλά και σωροί από πινακίδες (πήλινες, χάλκινες, αργυρές ή και χρυσές) με εγχάρακτες επιγραφές! Αρχικώς αυτές πιστεύτηκε πως ήταν σημεία της ιερογλυφικής των Αιγυπτίων. Μια πιο προσεκτική ματιά, όμως, από τον Βέντρις, απέδειξε πως μπορεί να έμοιαζαν με ιερογλυφικά, αλλά ήταν ‘κρητικά ιερογλυφικά’, των ανθρώπων του αιγαιακού χώρου, που είχαν ζήσει πολύ πριν τον Όμηρο και τους τρωικούς– όποτε κι αν έζησε αυτός και όποτε κι αν συνέβη ο τρωικός εμφύλιος των Ελλήνων πόλεμος. Τα σύμβολα παρίσταναν ολόκληρη συλλαβή. Ήταν ένα ‘αλφάβητο προ του αλφαβήτου’, λοιπόν, με το οποίο οι πρόγονοί μας έθεσαν τις βάσεις της επικοινωνίας και συνεννόησης μεταξύ τους, μεταξύ των πόλεων, μεταξύ των χωρών. Και οι μινωίτες Κρήτες ναυτικοί το διέδωσαν στα λιμάνια όπου έπιαναν τα 

καράβια τους. Σε αυτά, λοιπόν, τα συλλαβογράμματα, σε ό,τι αφορά το παρόν βιβλίο, αναγνωρίζεται η λέξη ι-ja-τε > ιητήρ > ιατρός. Το γεγονός και μόνο ότι βρίσκουμε τη λέξη ‘ιατρός’ στις πινακίδες της γραμμικής Β της Κνωσού (αλλά και σε αυτές των Μυκηνών και της Πύλου) μαρτυρά ότι το θεραπευτικό έργο, ο ρόλος του ιατρού και ο θεσμός του στο κρητομινω-μυκηναϊκό – τουλάχιστον – περιβάλλον της εποχής ήταν οργανωμένο, αποδεκτό και εν λειτουργία.

ΛΟΥΤΡΟ ΓΙΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΠΟΔΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΑΚΤΟΡΟ ΤΗΣ ΚΝΩΣΟΥ -ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΕΒΑΝΣ

Στη μινωική Κρήτη, λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής ρυθμίζονταν από κανόνες υγιεινής. Οι αίθουσες των λουτρών, τα υδραγωγεία και τα συστήματα υπονόμων, είναι υψηλά δείγματα κοινωνικής υγιεινής φροντίδας και απ’ τα σημαντικότερα της αρχαιολογικής έρευνας. Γιατί οι ακάθαρτοι άνθρωποι, που δεν διαθέτουν από συστήματα υγιεινής δεν μπορούν και να φιλοσοφήσουν!

ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ -ΙΕΡΟΓΛΥΦΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΟΣ Ψ ΜΕ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΣΙΛΦΙΟΥ -ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΒΑΝΣ 

Αξιοζήλευτες είναι οι γνώσεις των αρχαίων Κρητών, σχετικά με την ιαματική σημασία των μεταλλικών νερών! Τα νερά αυτά διοχετεύονταν σε ειδικούς καταιονητήρες (σήμερα τα λέμε… ντους). Και αυτούς τους βρίσκαμε όχι μόνο στα λουτρά των ανακτόρων, αλλά και στα δημόσια λουτρά! Τα ακάθαρτα νερά απομακρύνονταν δια μέσου ενός επιμελημένου αποχετευτικού συστήματος, από αγωγούς σε υπονόμους, και όλη αυτή η εγκατάσταση μαρτυρά όχι μόνο προχωρημένες γνώσεις υδραυλικής, αλλά και υγιεινής!..

ΜΙΝΩΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΦΥΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΝΩΣΟ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΤΟΥ ΕΒΑΝΣ

Αρχαία κρητικά-μινωικά κείμενα, με φαρμακολογικό-θεραπευτικό περιεχόμενο είχαν μεταλαμπαδευθεί στους Αιγύπτιους, με τους οποίους οι Κρήτες διέθεταν άριστες εμπορικές, επικοινωνιακές και συγκοινωνιακές σχέσεις. Οι δε Αιγύπτιοι, από το περιεχόμενο αυτών είχαν αποκομίσει πολλές ιατρικές γνώσεις. Και μόνο το γεγονός ότι ένας μεγάλος αριθμός αρωματικών και ιαματικών φυτών, που χρησιμοποιούσαν τόσο οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, όσο και οι αρχαίοι Κρήτες, ήταν γνωστά με το πρωτοελληνικό όνομά τους, επιτρέπει τη διατύπωση της άποψης ότι από την Κρήτη διαδόθηκαν στους γείτονες και όχι τ’ αντίστροφο. Τέτοια φυτά που γνώριζαν και χρησιμοποιούσαν οι μινωίτες γιατροί είναι η μέντα, το αψέντι, το σουσάμι, ο κρόκος, το ασπλήνιο, ο δαύκος, το δίκταμο, κ.ά.

ΜΙΝΩΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΦΥΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΝΩΣΟ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΤΟΥ ΕΒΑΝΣ

Επίσης, οι μινωίτες Κρήτες καλλιεργούσαν σε μεγάλη έκταση – και έκαναν και εξαγωγή – λειχηνοειδών φυτών, αλλά και πεπόνια, κρίνα, λευκές νυμφαίες, χρυσάνθεμα, κ.ά. Επίσης, αναφέρεται και η χρήση 

κάποιων φυτών, που σήμερα μας είναι άγνωστα ή αταυτοποίητα ακόμη, όπως το ‘κίτρινο φίδι’, από το οποίο χρησιμοποιούσαν τον φλοιό.

ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΣΦΡΑΓΙΔΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΝΩΣΟ ΜΟΡΦΗ ΜΙΝΩΙΤΗΣΑΣ ΚΡΗΤΙΚΙΑΣ ΠΟΥ ΜΕΤΑΓΓΙΖΕΙ ΥΓΡΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΚΕΡΑΤΑ ΚΑΘΟΣΙΩΣΕΩΣ - ΑΝΑΣΚΑΦΗ .Α.ΕΒΑΝΣ

Η Κρήτη, λέει ο Πλίνιος, υπήρξε πατρίδα δυο δένδρων, με σπουδαία ιατρική χρησιμότητα. Του κρητικού πεύκου και του κυπαρισσιού Απ’ αυτά εξήγαγαν αιθέρια έλαια, που είχαν εξαίρετες θεραπευτικές ιδιότητες.

ΟΣΤΡΑΚΟ ΑΓΓΕΙΟΥ ΜΕ ΦΙΔΙ - ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤΙΣ ΜΥΚΗΝΕΣ ΤΟΥ Ε. ΣΛΗΜΑΝ

Όλα τα παραπάνω τα χρησιμοποιούσαν μόνα τους, φυσικά ή επεξεργασμένα, ή τα συνδύαζαν και με ζωικά ή ορυκτά προϊόντα, όπως λ.χ.: Κερί, κόπρανα, λιθάργυρο, λίπη, νίτρο, ούρα, στύψη, κλπ. Ενώ, τέλος, πίστευαν κι αυτοί ότι κάποιοι λίθοι είχαν ‘μαγικές ιδιότητες’, όπως λ.χ. ο αμέθυστος. 

Στην αρχαία μινωική Κρήτη, της ιατρικής προΐστατο η ‘Θεά των Όφεων’. Πάρεδρός της ήταν ο θεός των ιατρών, Ασκληπιός. Θεά και θεός είχαν ως σύμβολο το φίδι, που έκτοτε πέρασε ως σύμβολο ιατρικής σε όλον τον κόσμο… Άμεση απόρροια της μινωικής ιατρικής ήταν η μυκηναϊκή.

ΘΕΑ ΤΩΝ ΦΙΔΙΩΝ ΤΗΣ ΜΙΝΩΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ
Όσα γνωρίζουμε για την ιατρική των Κρητών, συνάγονται από τα ευρήματα των αρχαιολόγων. Για τον μυκηναϊκό, όμως, κόσμο έχουμε πια γραπτές μαρτυρίες, τις πινακίδες με τη γραμμική γραφή Β. Από εκεί πληροφορούμαστε για τη σημαντική επίδραση της Κρητικής ιατρικής των Μυκηνών, που οι κάτοικοί τους, εξαίρετοι αγρότες, μπορούσαν να καλλιεργούν και να χρησιμοποιούν τα ιαματικά φυτά, των οποίων τη γνώση είχαν κληρονομήσει από τη μακραίωνη πείρα των Κρητών. Τα φάρμακα που υιοθέτησαν οι Μυκηναίοι από τους Κρήτες παρασκευάζονταν από τα επιδέξια χέρια των ιερέων με μια προχωρημένη τεχνική. Έτσι συναντάμε αφεψήματα, πιόματα και ιατρικά έλαια, τα οποία αφού πρώτα εξάγονταν από την πρώτη τους ύλη με ειδικά χειροκίνητα πιεστήρια, αναμιγνύονταν εν συνεχεία με χυμούς φρούτων, φοινικίτη οίνο, μέλι, νερό κλπ. 

ΜΥΚΗΝΑΪΚΟ ΧΡΥΣΟ ΣΦΡΑΓΙΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΟΙΩΤΙΚΗ ΘΙΣΒΗ. ΑΝΑΜΙΞΕΙΣ ΥΓΡΩΝ Ή ΕΞΑΓΝΙΣΜΟΣ ΥΓΡΩΝ ΣΕ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑ

Τέτοιες σκηνές απαθανατίζονται σε παραστάσεις που διακοσμούν αγγεία εξαιρετικής τέχνης, που έφερε στο φως η αρχαιολογική έρευνα. Δεν αποκλείεται τα σκευάσματα αυτά να αποτέλεσαν τη βάση της μεταγενέστερης ελληνικής φαρμακοποιίας.

ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟ ΚΡΗΤΟΜΥΚΗΝΑΪΚΟ ΔΑΚΤΥΛΙΔΙ ΣΕ ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΟ ΜΕ ΣΥΜΒΟΛΗ ΦΥΤΩΝ

Γιατί και σ’ αυτήν βρίσκουμε τα ίδια βασικά στοιχεία: μέλι, κούμαρα, φοινικάλευρο, ρετσινόλαδο. Αυτό το τελευταίο, το έδιναν σε στομαχικούς πόνους και σ' εντερικές διαταραχές, ενώ το αφέψημα των σταφυλιών θεωρείτο θαυμάσιο ευστόμαχο που διευκόλυνε τη πέψη. Τα έλκη και τις πληγές τα θεράπευαν με έμπλαστρα, με βάση τους χουρμάδες, το γάλα της συκομουριάς και ανάλογα φυτικά εκχυλίσματα. Εκείνο που θα μπορούσε να πει κανείς για τη μυκηναϊκή εμπειρική ιατρική είναι ότι, παρόλο που δεν διέφερε σημαντικά από την ιατρική των άλλων μεσογειακών λαών, εκτός ίσως του εβραϊκού, εν τούτοις προετοίμασε το δρόμο σε μια από τις πιο θαυμάσιες σελίδες της ιατρικής επιστήμης. 

ΔΕΙΤΕ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΜΕ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΑΡΧΑΝΕΣ
http://www.hellinon.net/NeesSelides/XeirourgikesEpemvaseis.htm http://hellinon.net/ANEOMENA/Ergalia.htm

ΒΟΤΑΝΑ
http://www.hellinon.net/Aneotera/AromatikaElaia.htm

Γενικά η ιστορία των βοτάνων φαίνεται ν΄ αρχίζει ταυτόχρονα με την ιστορία του πολιτισμού! Εδώ και χιλιάδες χρόνια, μια μεγάλη ποικιλία βοτάνων έχουν χρησιμοποιηθεί από ζώα και ανθρώπους. Στην προϊστορική Αίγυπτο όχι μόνο χρησιμοποιούσαν τα ιθαγενή αρωματικά φυτά, αλλά έκαναν εισαγωγή και από άλλες περιοχές. Σε ιερατικό πάπυρο στις αρχές της 18ης Δυναστείας (1850-1335 π.Χ.) αναφέρονται θεραπευτικά βότανα εισηγμένα από την Κρήτη. Γενικά, τα βότανα της Κρήτης εξάγονται στην Αίγυπτο και στη Μέση Ανατολή.

Μινωικό σχέδιο δακτυλιδιού από την Κρήτη με φυτά. Η παρουσία μαζί με θεϊκή μορφή δείχνει το ειδικό βάρος που είχαν στην καθημερινή ζωή .

Αντιστοίχως, οι Κρήτες έφεραν βότανα που δεν ευδοκιμούσαν στο νησί από αυτές τις περιοχές. Το εμπόριο των βοτάνων φαίνεται να αποτελούσε σημαντική δραστηριότητα των κοινωνιών που ήκμασαν στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου κατά την εποχή του χαλκού.

Πίθοι με απανθρακωμένα βότανα από την ανασκαφή του 2000 του καθ. Σακελλαράκη στις Αρχάνες του 1500 π.Χ.

Η ανασκαφή του 2000 στο μινωικό ανάκτορο των Αρχανών έδωσε ένα εντυπωσιακό εύρημα στους ανασκαφείς (Γιάννη και Έφη Σακελλαράκη). Τα ανάκτορα είχαν καταστραφεί από δυνατή πυρκαγιά και το υλικό που είχε πέσει πάνω στα πιθάρια είχε στερεοποιηθεί και τα είχε κλείσει αεροστεγώς για 3.500 χρόνια. 

ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ ΚΡΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΤΗΝ ΜΙΝΩΙΚΗ ΕΠΟΧΗ -ΕΥΡΗΜΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΤΟΥ ΕΒΑΝΣ

Ανοίγοντας τα πιθάρια οι αρχαιολόγοι βρήκαν αποθηκευμένα βότανα και υφαντά, όλα απανθρακωμένα αλλά και διατηρημένα τόσο ώστε να διακρίνονται αρκετά καλά. Η αποθήκη του ανακτόρου ήταν γεμάτη με πιθάρια που, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, προορίζονταν για εξαγωγή! «Τα αρωματικά φυτά της Κρήτης», όπως εξηγεί ο κ. Σακελλαράκης, «ήταν σπάνια και πολύτιμα στην αρχαιότητα. Χρησιμοποιούνταν για φαρμακευτικούς σκοπούς αλλά και για την παραγωγή αρωματικών ουσιών».

ΟΙ ΚΡΟΚΟΣΥΛΛΕΚΤΡΙΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΗΡΑ

Εικόνες από τη συλλογή κρόκου, θαυμάσια τοπία σε τοιχογραφίες της μινωικής εποχής (2η χιλιετία π.Χ.) και αγγεία με φυτικό διάκοσμο, μας δείχνουν τη σημασία των βοτάνων στη ζωή των ανθρώπων. 

Οι αρχαιολόγοι Γιάννης και Έφη Σακελλαράκη μπροστά στα πιθάρια και τα αγγεία που βρέθηκαν στο πρώτο ισόγειο δωμάτιο. Κάτω, το δεύτερο δωμάτιο του ανακτόρου, με τα ενδιαφέροντα ευρήματα

Στην αρχαία Ελλάδα οι ιατρικές γνώσεις ήταν αρκετά προηγμένες. Οι γνωστοί γιατροί της αρχαιότητας, τους οποίους μνημονεύει ο Όμηρος και οι μεταγενέστεροι συγγραφείς, ήταν οι "ριζοτόμοι" (έτσι ονομάζονταν οι πρακτικοί γιατροί - βοτανολόγοι που καλλιεργούσαν τα φαρμακευτικά φυτά ή τα μάζευαν από τα δάση). Περίφημοι ριζοτόμοι παρουσιάζονται και στην Κρήτη, οι οποίοι γνώριζαν ένα μεγάλο αριθμό φυτών με αποκλειστική θεραπευτική χρήση, είτε με τη μορφή αφεψημάτων, είτε με τη μορφή εμπλάστρων και αλοιφών, π.χ. το σπλήνιο για τους πόνους της σπλήνας, το δαύκον για τις μυϊκές παθήσεις, το δίκταμο για τα γυναικολογικά προβλήματα.

ΜΙΝΩΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΦΥΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΝΩΣΟ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΤΟΥ ΕΒΑΝΣ 

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από τα οποία έβγαζαν αιθέρια έλαια. Οι Κρήτες για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιούσαν ακόμα το πεπόνι, τον κρίνο και το χρυσάνθεμο.

ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΜΙΝΩΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΦΥΤΩΝ .ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΗΝ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΗΜΑΣΙΑ ΠΟΥ ΕΔΕΙΧΝΑΝ ΣΤΗΝ ΧΛΩΡΙΔΑ ΟΙ ΚΡΗΤΙΚΟΙ

Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της ιατρικής που γιάτρευε με βότανα, ήταν αυτός που απάλλαξε την ιατρική από τη δεισιδαιμονία και τη μαγεία και σε μια σειρά βιβλίων του αναφέρει 236 φυτικά φάρμακα. Αλλά στην ίδια περίοδο έζησε και ο Αριστοτέλης που ανάμεσα στ' άλλα βιβλία του έγραψε και δυο περί Φυτών. Και ο Θεόφραστος, πατέρας της Βοτανικής και της Ορυκτολογίας και πρόδρομος της Φαρμακογνωσίας, ο οποίος στα 9 βιβλία του έργου του «Περί Φυτών Ιστορίες» περιγράφει όχι μόνο τα φυτά αλλά και τις φαρμακολογικές ιδιότητές τους. Αργότερα, ο Διοσκουρίδης από την Κιλικία, που περιόδευε σ΄ όλο τον 

τότε γνωστό κόσμο (40-90 μ.Χ.) για να μελετήσει τα διάφορα φαρμακευτικά βότανα και φυτά, τα κατέταξε σε 5 βιβλία με γενικό τίτλο «Περί Ύλης Ιατρικής», που από τότε αποτελούν το βασικό σύγγραμμα, στο οποίο βασίστηκαν όλοι όσοι ασχολήθηκαν με τη θεραπευτική ως το 16ο αιώνα. Άλλοι σπουδαίοι γιατροί της αρχαιότητας που έμειναν στην ιστορία για τις θεραπείες τους με βότανα ήταν ο Γαληνός και ο Κέλσος.

ΑΠΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΗ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ -ΜΟΥΣΕΙΟ. ΒΑΤΙΚΑΝΟΥ

Σήμερα, τα βότανα εξακολουθούν να παίζουν σπουδαίο ρόλο στη ζωή μας. Χρησιμοποιούνται σαν φάρμακα, ελιξίρια, χάπια, βαφές και ένα σωρό άλλα πράγματα.

ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ
1- Από την έκδοση: Όουενς, Γκάρεθ, Λαβύρινθος: Γραφές και γλώσσες της μινωικής και μυκηναϊκής Κρήτης, Ψυχογυιός,

Κωστής (επιμ.), Νικολιδάκη, Κάλλια (μτφρ.). Ηράκλειο: Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας 2007 (σελ. xxvi+358).
2-Γιώργος Λεκάκης -Ερευνητής συγγραφέας 3-Δημήτρης Κωνσταντάκης-Αντώνης Δεληγιάννης-Αντώνης Σολακάκης 4-εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ», 25/8/2000 -άρθρο του Ν. Βιδάκη «Αρωμα Ιστορίας». 5-Τα βότανα στην κουζίνα», Μαρία και Νίκος Ψιλλάκης, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΡΜΑΝΩΡ 

ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Βασιλάκης, Α.Σ. (επιμ.), Η Μεσαρά μέσα από τα μνημεία της. Πρώτη Αρχαιολογική Συνάντηση Μεσαράς, Μοίρες 5-6-7 Σεπτεμβρίου 1996, Έκδοση Δήμου Μοιρών, Κρήτη 2000. Όουενς, Γκ., Δαιδαλικά: Γραφές και γλώσσες της μινωικής και μυκηναϊκής Κρήτης, Ηράκλειο 1996. Chadwick, J., Γραµµική Β και συγγενικές γραφές, μετάφρ. Ν. Κονομή, Εκδόσεις Δ.Ν. Παπαδήµα, Αθήνα 1992, σσ. 55-61. Chadwick, J., Ο Μυκηναϊκός κόσµος, Μετάφραση- επιµέλεια Κ.Ν. Πετρόπουλος, Χαιρετισµός της ελ- ληνικής έκδοσης από τον Ι.Κ. Προμπονά, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα 1997, σσ. 1-27. Hooker, J., Εισαγωγή στη Γραµµική Β, Μετάφρ. Χ.Ε. Μαραβέλιας, Εποπτεία-προλεγόµενα Β. Αραβαντινός, Εκδόσεις Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1994, σσ. 35-55. Ruiperez M. και J.L. Melena, Οι Μυκηναίοι Έλληνες, Μετάφρ. Μ. Παναγιωτοπούλου, Φιλολογική επιµέλεια Μ. Ιατρού, Ινστιτούτο του Bιβλίoυ (Μ. Καρδαµίτσα), Αθήνα 1996, σσ. 23-35. ΤHE PALACE OF MINOS AT KNOSSOS 1935 -by SIR A.EVANS