Apologia in hexaemeron ΣΟΤ ΕΝ ΑΓΙΟΙ΢ ΠΑΣΡΟ΢ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΤ ΕΠΙ΢ΚΟΠΟΤ ΝΤ΢΢Η΢, ΑΠΟΛΟΓΗΣΙΚΟ΢ ΠΡΟ΢ ΠΕΣΡΟΝ ΣΟΝ Α∆ΕΛΦΟΝ ΑΤΣΟΤ

, ΠΕΡΙ ΣΗ΢ ΕΞΑΗΜΕΡΟΤ.
ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ. Σαῦηα πνηε῔ο. ὦ ἄλζξσπε ηνῦ Θενῦ· θαηαηνικᾷλ ἟κᾶο η῵λ ἀηνικήησλ ἐγθειεπόκελνο, θαὶ πξάγκαζηλ ἐγρεηξε῔λ ηνηνύηνηο, ὧλ νὐ ηὸ ηπρε῔λ κόλνλ ἐζηὶλ ἀκήραλνλ, ἀιιὰ νὐδὲ ηὸ ἐγρεηξ῅ζαη, θαηά γε ηὸλ ἐκὸλ ιόγνλ. ἀλέγθιεηνλ; Σ῵λ γὰξ θαηὰ ζείαλ ἐπί πλνηαλ ἐλ ηῆ θνζκνγνλίᾳ θηινζνθεζέλησλ ηῶ κεγάιῳ Μσυζῆ, ηὰ δνθνῦληα θαηὰ ηὴλ πξόρεηξνλ η῵λ γεγξακκέλσλ ζεκαζίαλ. ὑπελαληίσο ἔρεηλ, ἐπέηαμαο ἟κ῔λ δηά ηηλνο ἀθνινύζνπ δηαλνίαο εἰο εἱξκὸλ ἀγα γε῔λ, θαὶ ζπκθσλνῦζαλ πξὸο ἑαπηὴλ ἀπνδε῔μαη ηὴλ ἁγίαλ Γξαθήλ· θαὶ ηαῦηα κεηὰ ηὴλ ζεόπλεπζηνλ ἐθείλελ ηνῦ παηξὸο ἟κ῵λ εἰο ηὸ πξνθείκελνλ ζεσ ξίαλ, ἡλ νἱ ἐγλσθόηεο πάληεο, νὐδὲλ ἔιαηηνλ η῵λ αὐηῶ Μσυζῆ πεθηινζνθεκέλσλ ζαπκάδνπζηλ· εὖ θαὶ εἰθόησο, νἶκαη, ηνῦην πνηνῦληεο. Ὃλ γὰξ ἔρεη ιόγνλ πξὸο ηὸλ θόθθνλ ὁ ἄζηαρπο, θαὶ ἐμ ἐθείλνπ ὢλ, θἀθε῔λν κὴ ὢλ, κᾶιινλ δὲ ἐθε῔λν κὲλ ὢλ ηῆ δπλάκεη, παξειιαγκέλνο δὲ κεγέζεη, θαὶ θάιιεη θαὶ πνηθηιίᾳ θαὶ ζρήκαηη· ηὸλ αὐηὸλ εἴπνη ηηο ἂλ ἐπέρεηλ ιόγνλ, πξὸο ηὴλ ηνῦ κεγάινπ Μσυζέσο θσλὴλ, ηὰ παξὰ ηνῦ κεγάινπ Βαζηιείνπ δηὰ θηινπνλσηέξαο ζεσξίαο ἐμ 64 εξγαζζέληα λνήκαηα· ἃ γὰξ ἐθε῔λνο εἶπελ ἐλ ὀιίγνηο ηε θαὶ εὐπεξηγξάπηνηο ην῔ο ῥήκαζη, ηαῦηα δηὰ η῅ο ὑςει῅ο θηινζνθίαο ὁ δηδάζθαινο ἟κ῵λ αὐμήζαο, νὐρὶ ἄζηα ρπλ, ἀιιὰ δέλδξνλ ἐπνίεζε θαηὰ ηὸλ ὁκνησζέληα ηῆ βαζηιείᾳ ηνῦ ζηλάπεσο θόθθνλ, ηὸλ ἐλ ηῆ θαξδίᾳ ηνῦ γεσξγνῦληνο ἀπνδελδξνύκελνλ, ὥζηε γελέζζαη παληα ρόζελ αὐηὸλ ἀκθηιαθ῅ ην῔ο λνήκαζη, θαὶ δηεπισκέλνλ ἀληὶ θιάδσλ ην῔ο δόγκαζη, θαὶ ηῶ ζθνπῶ η῅ο εὐζε βείαο εἰο ὕςνο ἀλαηεηλόκελνλ, ὡο θαὶ ηὰο ὑςειάο ηε θαὶ κεηεσξνπόξνπο ςπρὰο, ἃο πεηεηλὰ ηνῦ νὐξαλνῦ ηὸ Εὐαγγέιηνλ ὀλνκάδεη, δύλαζζαη ηῶ κεγέζεη η῵λ ηνηνύησλ θιάδσλ ἐλλνζζεύεηλ. Καιηὰ γάξ ηηο νἷόλ ἐζηη ςπρ῅ο, ἟ πεξὶ ηὸ δεηνύκελνλ ζπγθαηάζεζηο, ηὴλ ἄζηαηνλ ηνῦ λνῦ πνιππξαγκνζύλελ, θαζάπεξ ηηλὰ πνιππιαλ῅ πη῅ζηλ, ἐθ' ἑαπη῅ο ἀλαπαύνπζα. Π῵ο νὖλ ἔζηη ηῶ ηνηνύηῳ θαὶ ηειηθνύηῳ δέλδξῳ η῵λ ιόγσλ, ἀληηθπηεῦζαη ηὴλ βξαρε῔αλ η῅ο δηαλνίαο ἟κ῵λ ἀπν ζπάδα; Ἠ ηνῦην κὲλ νὔηε ζὺ θειεύεηο, νὔη' ἂλ ἐγὼ δεμαίκελ πνηὲ, ηὸ ἐμ ἐλαληίνπ ηῆ ηνῦ παηξὸο ἟κ῵λ θαὶ δηδαζθάινπ θηινπνλίᾳ ηὸλ ἟κέηεξνλ ἀληηηεζ῅λαη πόλνλ; Ἀιι' ὥζπεξ νἱ γεσξγνὶ ζαπκαηνπνηνῦζηλ, θαξπ῵λ δηαθνξὰλ ἐλ ἑλὶ θπηῶ ζνθηδόκελνη· ὁ δὲ ηξό πνο η῅ο θπηνθνκίαο νὗηόο ἐζηηλ· Βξαρύ ηη θύιινλ ἐμ ἑηέξνπ δέλδξνπ κεηὰ ηνῦ ὑπνθεηκέλνπ ηῆ βάζεη θινηνῦ ἀπνζύξαληεο, ἄιιῳ θπηῶ κείδνλη, θαηά ηη κέξνο ἓλ, ηνκ῅ο ηὸλ θινηὸλ ἐλαξκόδνπζηλ, ἵλα ηῆ θπζηθῆ ηνῦ κείδνλνο ἰθκάδη ηὸ ἐληεζὲλ ἐθε῔λν πηαηλόκελνλ, εἰο θιάδνλ ἀλαθύεηαη. Οὕησ θαὶ αὐηὸο ηὴλ ἐκὴλ δηάλνηαλ, νἷόλ ηηλα βξαρὺλ κόζρνλ ηῆ ἰθκάδη ηνῦ κεγάινπ δέλδξνπ ηῆ ηνῦ δηδαζθάινπ ἟κ῵λ ζνθίᾳ ἐλείξαο, θιάδνο ἐθείλνπ γελέζζαη πεηξάζνκαη, ἐκθπόκελνο ὡο ἔζηη κνη δπλαηὸλ ην῔ο λνήκαζη, θαὶ ηῆ ρνξεγίᾳ η῅ο ἐθε῔ζελ ἐλδηδνκέλεο ἟κ῔λ ἀθνξκ῅ο ἐπαξδόκελνο. Οἶκαη γὰξ ἐγὼ κὴ θαι῵ο ηηλαο ηὸλ ζθνπὸλ η῵λ εἰο ηὴλ ἗μαήκεξνλ αὐηῶ πεπνλεκέλσλ ἐπεγλσθέλαη, νὗ ράξηλ αἰηη῵ληαη ηὸ κήηε πεξὶ ηνῦ ἟ιίνπ ζαθ῅ παξα δεδόζζαη ηὴλ γλ῵ζηλ αὐην῔ο, π῵ο κεηὰ ηξε῔ο ἟κέξαο ὁ θσζηὴξ, νὔη' ἂλ κεηὰ η῵λ ἄιισλ ἀζηέξσλ θαηαζθεπάδεηαη, ὡο ἀδύλαηνλ ὃλ ὄξζξῳ θαὶ ἑζπέξᾳ δην ξηζζ῅λαη ηὸ ἟κεξήζηνλ κέηξνλ, εἰ κὴ πάλησο ὁ ἣιηνο ἐζπέξαλ κὲλ δπόκελνο, ὄξζξνλ δὲ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ἀλαηέιισλ πνηή ζεηελ. Ὡζαύησο δὲ θαὶ ηὴλ η῵λ δύν νὐξαλ῵λ δεκηνπξ γίαλ νὐ παξαδέρνληαη ιέγνληεο, εἰ θαὶ ηξίηνπ κέ κλεηαη νὐξαλνῦ ὁ Ἀπόζηνινο, νὐδὲλ ἥηηνλ κέλεηλ ἐλ ηῶ κέξεη ηνύηῳ ηὸ ἄπνξνλ· δηόηη ἐλ ἀξρῆ γεγνλό ηνο ἑλὸο νὐξαλνῦ, κεηὰ ηαῦηα δὲ ηνῦ ζηεξεώκαηνο, ἄιινπ δὲ νὐξαλνῦ, ηνῦη' ἔζηη δεπηέξαο δεκηνπξγίαο, κὴ πξνζγξαθείζεο ηῶ Μσυζῆ, ἀλαπόδεηθηόλ ἐζηη ηὸ θαὶ ηξίηνλ νὐξαλὸλ ἐπὶ ην῔ο δύν ηνύηνηο λνε῔λ, ηῶ κήηε κεηὰ ηὸ ζηεξέσκα γεγελ῅ζζαη ἄιινλ, κήηε ηὸλ η῅ο ἀξρ῅ο ιόγνλ ζπγρσξε῔λ πξνεπηλνε῔λ ηη πξεζβύ ηεξνλ. Εἰ γὰξ ἐλ ἀξρῆ γέγνλελ νὐξαλὸο, δ῅ινλ ὅηη ἀπὸ ηόηε ἟ θηίζηο ἢξμαην· νὐ γὰξ ἂλ ἀξρὴ θαησλν κάζζε ὑπὸ ηνῦ ιόγνπ, εἰ ἄιιελ εἶρελ ἀξρὴλ ἑαπη῅ο ὑπεξθεηκέλελ· ηὸ γὰξ δεπηεξεῦνλ θαηὰ ηὴλ ηάμηλ νὔη' ἔζηηλ ἀξρὴ, νὔηε ιέγεηαη. Ἀιιὰ κὴλ θαὶ ηξίηνπ 65 νὐξαλνῦ κλήκελ πεπνίεηαη ὁ Παῦινο, ὃλ ἟ δεκη νπξγία νὐθ ἔρεη. Ἄξα θαὶ ἐληαῦζα ἟ ηνῦ δεπηέξνπ κλήκε η῵λ δεηνπκέλσλ ἐζηίλ. Οἱ ηαῦηα ηνίλπλ θαὶ ηὰ ηνηαῦηα πξνθέξνληεο. νὔ κνη δνθνῦζηλ ἐπεζθέθζαη ηὸλ ζθνπὸλ η῅ο ηνῦ παηξὸο ἟κ῵λ δηδαζθαιίαο, ὃο δήκῳ ηνζνύηῳ δηαιεγόκελνο ἐλ ἐθθιεζίᾳ πνιπαλ δξνύζῃ, θαηάιιεινλ ἐμαλάγθεο ἐπνηε῔ην ην῔ο δερν κέλνηο ηὸλ ιόγνλ. ἖λ γὰξ ηνζνύηνηο ην῔ο ἀθνύνπζη, πνιινὶ κὲλ ἤζαλ θαὶ νἱ η῵λ ὑςεινηέξσλ ἐπατόληεο ιόγσλ· πνιιαπιαζίνπο δὲ νἱ η῅ο ιεπηνηέξαο ἐμεηά ζεσο η῵λ λνεκάησλ νὐθ ἐθηθλνύκελνη, ἄλδξεο ἰδη῵ηαη θαὶ βάλαπζνη ηα῔ο ἐπηδηθξίνηο ἐξγαζίαηο πξνζαζρν ινύκελνη, θαὶ ὁ ἐλ γπλαημὶ ιαὸο η῵λ ηνηνύησλ καζε κάησλ ἀγύκλαζηνο, θαὶ ἟ λενιαία η῵λ παίδσλ, θαὶ νἱ παξειηθέζηεξνη θαηὰ ηὸλ ρξόλνλ, πάληεο νὗηνη η῵λ ηνηνύησλ ἐδένλην ιόγσλ, η῵λ κεηά ηηλνο εὐιήπηνπ ςπραγσγίαο δηὰ η῅ο θαηλνκέλεο θηίζεσο, θαὶ η῵λ ἐλ ηαύηῃ θαι῵λ πξὸο ηὴλ ηνῦ πεπνηεθόηνο ηὰ πάληα γλ῵ζηλ ρεηξαγσγνύλησλ. Ὥζηε εἰ κὲλ πξὸο ηὸλ ζθνπὸλ η῅ο ηνῦ κεγάινπ δηδαζθάινπ θξίλεη ηηο ηὰ ιεγό κελα, ιείπεη ην῔ο εἰξεκέλνηο νὐδέλ. Οὐ γὰξ ἀγσλη ζηηθώηεξνλ ἐλεζηήζαην ιόγνλ πξὸο ηα῔ο η῵λ δεηε κάησλ ἐλζηάζεηο ἐθζύκσο δηαπιεθόκελνο, ἀιιὰ η῅ο ἁπινπζηέξαο η῵λ ῥεκάησλ ἐμεγήζεσο ὅινο ἤλ, ὥζηε πξόζθνξνλ ηῆ ἁπιόηεηη η῵λ ἀθνπόλησλ παξαζέζζαη ηὸλ ιόγνλ, κεηὰ ηνῦ θαὶ ην῔ο η῵λ κεηδόλσλ ἀθξναηα῔ο ζπλαλαβαίλεηλ πσο αὐηνῦ ηὴλ ἐμήγεζηλ, ηὰ πνηθίια καζήκαηα η῅ο ἔμσ θηινζνθίαο παξαδεηθλύνπζαλ. Ὥζηε παξὰ κὲλ η῵λ πνιι῵λ λνε῔ζζαη, παξὰ δὲ η῵λ ὑπεξερόλησλ ζαπκάδεζζαη. Εἰ δὲ ζὺ, θαζάπεξ ἐπὶ ηνῦ ΢ηλαΐνπ ὄξνπο θαηαιηπὼλ θάησ ηὸλ πνιὺλ ιαὸλ, θαὶ ὑπὲξ ηνὺο ἄιινπο ὑςσζεὶο ηὴλ δηάλνηαλ, ζπλ εηζειζε῔λ θηινλεηθε῔ο ηῶ κεγάιῳ Μσυζῆ, εἰο ηὸλ γλόθνλ η῅ο η῵λ ἀπνῤῥήησλ ζεσξίαο, ἐλ ᾧ ἐθε῔λνο γελόκελνο. εἶδέ ηε ηὰ ἀζέαηα θαὶ η῵λ ἀιαιήησλ ἔπε ἞θξνάζαην, θαὶ δεηε῔ο γλ῵λαη ηὴλ ἀλαγθαίαλ η῅ο θηίζεσο ηάμηλ, π῵ο ηνῦ νὐξαλνῦ, θαὶ η῅ο γ῅ο γεγνλόησλ, ηὸ κὲλ θ῵ο ἀλακέλεη ηὸ ζε῔νλ πξόζηαγκα, πξὸο ηὸ γελέζζαη θ῵ο· ηὸ δὲ ζθόηνο θαὶ ἄλεπ πξνζηάγκαηνο ἤλ. Καὶ εἰ κεδὲλ ἔδεη ηῶ θσηὶ πξὸο ηὸ θαηαιακ πξύλεηλ ηὸλ ὑπνθείκελνλ ἀέξα, θαὶ λπθηὶ θαὶ ἟κέ ξᾳ δηνξίδεηλ ηὸλ ρξόλνλ, ηίο ἤλ ρξεία η῅ο ηνῦ ἟ιίνπ θαηαζθεπ῅ο; θαὶ εἰ θαηαξρὰο κεηὰ ηνῦ νὐ ξαλνῦ γέγνλελ ἟ γ῅, π῵ο ἀθαηαζθεύαζηνλ ηὸ γεγελε κέλνλ ἐζηί; Σὸ γὰξ θαηαζθεπάζαη, θαὶ ηὸ πνη῅ζαη, νὐδὲλ δνθε῔ δηαθέξεηλ θαηὰ ηὴλ ἔλλνηαλ. Εἰ νὖλ ηαὐηό ἐζηη ηὸ πνη῅ζαη ηῶ θαηαζθεπάζαη, π῵ο ηὸ πεπνηεκέ λνλ ἐζηὶλ ἀθαηαζθεύαζηνλ; θαὶ ηὰ πεξὶ η῅ο ὑγξᾶο νὐζίαο ἐπαπνξνύκελα, ὡο νὐ δπλαηὸλ ὂλ ἄλσ η῅ο νὐ ξαλίνπ ἁςίδνο ἐλ ηῶ ζθαηξνεηδε῔ ζρήκαηη ηὸ ῥεπζηὸλ ἐθηδ῅ζαη. Π῵ο γὰξ ἐθηδξπλζείε ηῶ θπξηῶ ἟ ὑγξό ηεο, θαηὰ πᾶζαλ ἀλάγθελ ἀπὸ ηνῦ ἀεὶ θνξπθνπκέλνπ η῅ο ζθαίξαο, πξὸο ηὰ ἐπηθιηλ῅ ηνῦ ζρήκαηνο ηνῦ ὑγξνῦ κεηαῤῥένληνο; Π῵ο δὲ ηνῦ ὑπνθεηκέλνπ ἀζηα ηνῦληνο, ἐλ ἑαπηῆ ἕμεη ηὸ ζηάζηκνλ, ἀεὶ η῅ο ἰδίαο ἀπν ιηζζαίλνπζα βάζεσο; Π῵ο δὲ νὐ ζθεδαζζήζεηαη η῅ο ὀμπηάηεο ηνῦ πόινπ πεξηθνξᾶο ηὸ ἐθηδάλνλ πάλησο ἀπνθξνπνύζεο; Ἀιιὰ κὴλ θαὶ ηὸ δαπαλᾶζζαη ηὴλ ὑγξὰλ θύζηλ ἀπίζαλνλ ην῔ο ἀληηιέγνπζη θαίλεηαη. ∆ηὰ ηὸ πάλ 68 ηνηε ἐλ ἴζῳ ηῶ κέηξῳ ηὰ η῵λ ὑδάησλ ὁξᾶζζαη ζπζηή καηα, ἐλ πεγα῔ο ηε θαὶ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

πνηακν῔ο, θαὶ ιίκλαηο, πιὴλ εἴ ηηλεο η῵λ πεγ῵λ ἐπηπνιαίαλ ἔρνπζαη ηὴλ ηνῦ ὕδαηνο ρν ξεγίαλ, θαὶ δηαπεδήζεσο ὄκβξσλ ἠ ρηόλσλ πεγάδνπ ζηλ αἳ ρεηκάῤῥνπ ηξόπνλ ηῆ ἄλσζελ ἐπηῤῥνῆ ζπλ απνιήγνπζί ηε θαὶ ζπλαύμνληαη. ἖θ' ὧλ δὲ ἀέλλανλ πξνρε῔ηαη ηὸ ῥε῔ζξνλ, κεδεκηᾶο ἐιαηηώζεσο ἠ αὐμή ζεσο γελνκέλεο, ἀλαγθαίσο ηὸ κεδὲλ ἀλαιίζθεζζαη η῅ο ὑγξᾶο νὐζίαο ὁκνινγε῔ηαη. Οὐ γὰξ ἐλδέρεηαη ηὸ δαπαλώκελνλ ἐλ ηῶ ἴζῳ κέηξῳ πξὸο ηὸ δηελεθὲο δηακέλεηλ· ἀιι' νὐδὲ ηὸ πῦξ, εἴπεξ ηῶ ὄληη δαπαλε ηηθὸλ ηνῦ ὕδαηνο ἤλ, ἔκελελ ἂλ ἐπὶ ηνῦ ἰδίνπ κέηξνπ ἄλαπμέο ηε θαὶ ἄηξνθνλ. Οὐ γάξ ἐζηη δπλαηὸλ ηῆ δαπαλσκέλῃ ὕιῃ ηνῦ ππξὸο κὴ ζπλαύμεζζαη θύζηλ. Εἰ νὖλ ηαῦηα ζὺ θαὶ ηὰ ηνηαῦηα πνιππξαγκνλ῵λ, ὁ πᾶζη ην῔ο ὑςειν῔ο ἐπεθηεηλόκελνο, θαὶ ηὰ ἐλ ηῶ δόθῳ η῅ο ηνῦ Μσυζέσο ὀπηαζίαο θείκελα, αὐηόο ηε ἰδε῔λ ηῆ θξνλήζεη ζνπ, κὴ πξὸο ἄιινλ βιέπεηλ, ἀιιὰ πξὸο ηὴλ ἐλ ζνὶ ράξηλ, θαὶ ηῶ πλεύκαηη η῅ο ἀπνθαιύςεσο ηῶ δηὰ η῵λ πξνζεπρ῵λ ζνη θαλεξνπκέλῳ, ηὰ ζε῔α βάζε δηεξεπλᾶζζαη. ἖πεὶ δὲ ρξὴ θαηὰ ηὸλ ἀπνζηνιηθὸλ λόκνλ εἴθεηλ ἀιιήινηο δη' ἀγάπεο ἟κᾶο· ἴδηνλ δὲ η῅ο ἐπαηλεη῅ο δνπιείαο ἐζηὶ, ηὸ εἰο ἔξγνλ ἀγαγε῔λ ηὰ ἐπηηάγκαηα, δηὰ βξαρέσλ ὡο ἔζηη δπλα ηὸλ, ηὴλ πεξὶ ηνύησλ ὑπόιεςηλ ἐθθαιύςαη πεηξάζν καη, ηῆ ζῆ πξνζεπρῆ ζπκκάρῳ πξὸο ηὸλ ιόγνλ ρξώ κελνο. Σνῦην δέ κνη πξὸ η῅ο ἐγρεηξήζεσο δηακεκαξ ηπξήζζσ, ηὸ κεδὲλ ἟κᾶο ἀληηδνγκαηίδεηλ ηῶ ἁγίῳ Βαζηιείῳ, πεξὶ η῵λ θαηὰ ηὴλ θνζκνγνλίαλ αὐηῶ θη ινζνθεζέλησλ, κεδ' ἂλ πξὸο ἑηέξαλ ἐμήγεζηλ ἔθ ηηλνο ἀθνινπζίαο ὁ ιόγνο ἔιζῃ· ἀιι' ἐθε῔λα κὲλ θε θξαηήζζσ, θαὶ κόλεο η῅ο ζενπλεύζηνπ ∆ηαζήθεο ηὰ δεπηεξε῔α θεξέζζσ· ηὰ δὲ ἟κέηεξα ὡο ἐλ γπκλαζίῳ ηηλὶ ζρνιαζηηθ῵ο ἐπηρεηξνύκελα ην῔ο ἐληπγράλνπζη πξνθείζζσ, κεδεκηᾶο κεδελὶ δηὰ ηνύησλ βιάβεο πξνζγηλνκέλεο, εἴ ηη παξὰ ηὴλ θνηλὴλ ὑπόιεςηλ ἐλ ην῔ο ιεγνκέλνηο εὑξίζθνηην. Οὐ γὰξ δόγκα ηὸλ ιόγνλ πνηνύκεζα, ὥζηε ἀθνξκὴλ δνῦλαη ην῔ο δηαβάιινπζηλ· ἀιι' ὁκνινγνῦκελ ἐγγπκλάδεηλ κόλνλ ἑαπη῵λ ηὴλ δηάλνηαλ, ην῔ο πξνθεηκέλνηο λνήκαζηλ, νὐ δηδαζθαιίαλ ἐμεγεηηθὴλ ην῔ο ἐθεμ῅ο ἀπνηίζεζζαη. Σὸ κὲλ νὖλ ζπκπιέθεζζαη πξὸο ηὰο ἐλζηάζεηο ηὰο ἀπὸ η῅ο ἁγίαο Γξαθ῅ο ἟κ῔λ πξνηεηλνκέλαο, θαὶ ἐθ η῵λ πεξὶ πόδα παξὰ ηνῦ δηδαζθάινπ ἟κ῵λ ἑξκελεπζέλησλ, ὅζα δνθε῔ κὴ ζπκβαίλεηλ ηα῔ο θνηλα῔ο ὑπνιήςεζη, κεδεὶο ἀπαηηείησ ηὸλ ἐκὸλ ιόγνλ. Οὐ γὰξ ηνῦηό κνη πξόθεηηαη, ηὸ, ζπλεγνξίαλ ηηλὰ ην῔ο ἐθ ηνῦ πξνρείξνπ θαηλνκέλνηο ἐλαληηώκαζηλ ἐπηλν῅ζαη· ἀιιά κνη ζπγρσξεζήησ θαη' ἐμνπζίαλ πξὸο ηὸλ ἴδηνλ ζθνπὸλ ηὴλ η῵λ ῥεη῵λ ἐμεηάζαη δηάλνηαλ· εἴπσο ἟κ῔λ γέλνηην δπλαηὸλ, ζπκκαρίᾳ Θενῦ, κελνύζεο η῅ο ιέμεσο ἐπὶ η῅ο ἰδίαο ἐκθάζεσο, ζπλεξηεκέλελ ηηλὰ θαὶ ἀθόινπζνλ ἐλ ηῆ θηίζεη η῵λ γεγνλόησλ ἐπηλν῅ζαη ηὴλ ζεσξίαλ «἖λ ἀξρῆ ἐπνίεζε, θεζὶλ, ὁ Θεὸο ηὸλ νὐξαλὸλ θαὶ ηὴλ γ῅λ,» θαὶ ηὰ ἐθεμ῅ο ὅζα πεξη έρεη η῅ο θνζκνγνλίαο ὁ ιόγνο, ηὰ κὲλ δὴ γεγελεκέλα θαηὰ ηὴλ ἗μαήκεξνλ ηαῦηα. Υξὴ δὲ, νἶκαη, πξὸ η῅ο ἐμεηάζεσο η῵λ γεγξακκέλσλ, ἐθε῔λν δηνκνινγε 69 ζ῅λαη ηῶ ιόγῳ, ὅηη ἐπὶ η῅ο ζείαο θύζεσο ζύλδξνκόο ἐζηη ηῆ βνπιήζεη ἟ δύλακηο, θαὶ κέηξνλ η῅ο δπλά κεσο ηνῦ Θενῦ ηὸ ζέιεκα γίλεηαη· ηὸ δὲ ζέιεκα ζνθία ἐζηίλ. ΢νθίαο δὲ ἴδηνλ, ηὸ κεδὲλ ἀγλνε῔λ ὅπσο ἂλ ηὰ θαζ' ἕθαζηνλ γέλνηην. Σῆ δὲ γλώζεη ζπκπέθπθε θαὶ ἟ δύλακηο· ὥζηε ὁκνῦ ἔγλσ ηὸ δένλ γελέζζαη, ζπλέδξακελ ἟ ἐμεξγαζηηθὴ η῵λ ὄλησλ ἰζρὺο, ηὸ λν εζὲλ εἰο ἐλέξγεηαλ ἄγνπζα, θαὶ νὐδὲλ κεηὰ ηὴλ γλ῵ζηλ ὑθεζηεξίδνπζα, ἀιιὰ ζπλεκκέλσο θαὶ ἀδηα ζηάησο ζπλαλαδείθλπηαη ηῆ βνπιῆ θαὶ ηὸ ἔξγνλ. ∆ύλακηο γάξ ἐζηηλ ἟ βνπιὴ θαηὰ ηαπηὸλ, θαὶ ὅπσο ἂλ ηὰ ὄληα γέλνηην πξνβνπιεύνπζα, θαὶ ηὰο ἀθνξκὰο πξὸο ηὴλ η῵λ λνεζέλησλ ὕπαξμηλ ἐθπνξίδνπζα. Ὡο ὁκνῦ ηὰ πάληα ηνῦ Θενῦ πεξὶ ηὴλ θηίζηλ λνε῔ζζαη, ηὸ ζέιεκα, ηὴλ ζνθίαλ, ηὴλ δύλακηλ, ηὴλ νὐζίαλ η῵λ ὄλησλ. Σνύηνπ δὲ νὕησο ἔρνληνο, νὐθέη' ἄλ ηηο ζηε λνρσξν῔ην πεξὶ η῅ο ὕιεο δηεξεπλώκελνο, ηὸ π῵ο θαὶ ηὸ πόζελ ἐπηδεη῵λ· νἷα δὴ ιεγόλησλ ἔζηηλ ἀθνύεηλ, Εἰ ἄῦιόο ἐζηηλ ὁ Θεὸο, πόζελ ἟ ὕιε, π῵ο ηὸ πνζὸλ ἐθ ηνῦ ἀπόζνπ, θαὶ ἐθ ηνῦ ἀόπηνπ ηὸ ὁξαηὸλ, θαὶ ἐθ ηνῦ ἀκεγέζνπο ηε θαὶ ἀνξίζηνπ, ηὸ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

πάλησο ὄγθῳ ηηλὶ θαὶ πειηθόηεηη ὀξηδόκελνλ; θαὶ ηὰ ἄιια πάληα ὅζα πεξὶ ηὴλ ὕιελ ὁξᾶηαη, π῵ο ἠ πόζελ παξήγαγελ ὁ κεδὲλ ἐλ ηῆ ἑαπηνῦ θύζεη ηνηνῦηνλ ἔρσλ· Μία γὰξ ἑθάζηνπ η῵λ πεξὶ η῅ο ὕιεο πξνθεξνκέλσλ ἟κ῔λ ἟ ιύζηο, ηὸ κήηε ἀδύλαηνλ ηὴλ ζνθίαλ ηνῦ Θενῦ ὑπνηί ζεζζαη, κήηε ηὴλ δύλακηλ ἄζνθνλ· ἀιιὰ κεη' ἀιιή ισλ εἶλαη ηαῦηα. θαὶ ἒλ ἀκθόηεξα δείθλπζζαη, ὡο ἅκα θαὶ θαηὰ ηαὐηὸλ ηῶ ἑηέξῳ ζπγθαζνξᾶζζαη ηὸ ἕηεξνλ. Σό ηε γὰξ ζνθὸλ αὐηνῦ ζέιεκα ηῆ δπλάκεη η῵λ ἐλεξγνπκέλσλ ἐθαλεξώζε, θαὶ ἟ ἐλεξγεηηθὴ αὐηνῦ δύλακηο ἐλ ηῶ ζνθῶ ζειήκαηη ἐηειεηώζε. Εἰ νὖλ ἐλ ηῶ αὐηῶ θαὶ θαηὰ ηαὐηόλ ἐζηηλ ἟ ζνθία θαὶ ἟ δύλακηο νὔηε ἀγλνε῔ ὅπσο ἂλ ὕιε πξὸο ηὴλ θαηα ζθεπὴλ εὑξεζείε η῵λ ὄλησλ, νὔη' ἀδπλαηε῔ ηὸ λνεζὲλ πξναγαγε῔λ εἰο ἐλέξγεηαλ. Πάληα δὲ δπλάκελνο, ὁκνῦ ηὰ πάληα δη' ὧλ ἟ ὕιε ζπλ ίζηαηαη ηῶ ζνθῶ ηε θαὶ δπλαηῶ ζειήκαηη θαηεβάιεην πξὸο ηὴλ ἀπεξγαζίαλ η῵λ ὄλησλ, ηὸ θνῦθνλ, ηὸ βαξὺ, ηὸ λαζηὸλ, ηὸ ἀξαηὸλ, ηὸ καιαθὸλ, ηὸ ἀληίηππνλ, ηὸ ὑγξὸλ, ηὸ μεξὸλ, ηὸ ςπρξὸλ, ηὸ ζεξκὸλ, ηὸ ρξ῵κα, ηὸ ζρ῅κα, ηὴλ πεξηγξαθὴλ, ηὸ δηάζηεκα· ἃ πάληα κὲλ θαζ' ἑαπηὰ ἔλλνηαί ἐζηη θαὶ ςηιὰ λνήκαηα. Οὐ γάξ ηη ηνύησλ ἐθ' ἑαπηνῦ ὕιε ἐζηὶλ, ἀιιὰ ζπλδξακόληα πξὸο ἄιιεια, ὕιε γίλεηαη. Εἰ νὖλ ηῶ ὑπεξέρνληη η῅ο ζνθίαο θαὶ η῅ο δπ λάκεσο, θαὶ πάληα νἶδε θαὶ πάληα δύλαηαη, ηάρα πσο πξνζεγγίδνκελ ηῆ ὑςειῆ ηνῦ Μσυζέσο θσλῆ, ὅο θεζηλ· ἖λ θεθαιαίῳ (ηνῦην γὰξ ἀληὶ η῅ο ἀξρ῅ο Ἀθύιαο ἐθδέδσθε) πεπνη῅ζζαη παξὰ ηνῦ Θενῦ ηὸλ νὐξαλὸλ θαὶ ηὴλ γ῅λ. ἖πεηδὴ γὰξ εἰζαγσγηθὸλ πξὸο ζενγλσ ζίαλ ηὸ η῅ο γελέζεσο βηβιίνλ ὁ πξνθήηεο πεπνίεηαη, θαὶ ζθνπόο ἐζηη ηῶ Μσυζῆ, ηνὺο ηῆ αἰζζήζεη δεδνπ ισκέλνπο ρεηξαγσγ῅ζαη δηὰ η῵λ θαηλνκέλσλ πξὸο ηὰ ὑπεξθείκελα η῅ο αἰζζεηηθ῅ο θαηαιήςεσο νὐξαλῶ δὲ θαὶ ηῆ γῆ ὁξίδεηαη ἟κ῔λ ἟ δηὰ η῅ο ὄςεσο γλ῵ζηο· δηὰ ηνῦην ὡο πεξηεθηηθὰ η῵λ ὄλησλ ηὰ ἔζραηα η῵λ δηὰ η῅ο αἰζζήζεσο ἟κ῔λ γηλσζθνκέλσλ ὁ ιόγνο ὠλόκαζελ, ἵλα δηὰ ηνῦ ηὰ πεξηέρνληα εἰπε῔λ παξὰ Θενῦ γεγελ῅ ζζαη, ζπκπεξηιάβῃ πᾶλ ηὸ ἐληὸο η῵λ ἄθξσλ πεξηερόκελνλ72, θαὶ ἀληὶ ηνῦ εἰπε῔λ ὅηη ἀζξόσο πάληα ηὰ ὄληα ὁ Θεὸο ἐπνίεζελ, εἶπελ ἐλ θεθαιαίῳ, ἢηνη ἐλ ἀξρῆ πε πνηεθέλαη ηὸλ Θεὸλ ηὸλ νὐξαλὸλ θαὶ ηὴλ γ῅λ. Μία δὲ η῵λ δύν θσλ῵λ ἟ ζεκαζία, η῅ο ηε ἀξρ῅ο θαὶ ηνῦ θεθαιαίνπ. ∆εινῦηαη γὰξ ἐπίζεο δη' ἑθαηέξσλ ηὸ ἀζξόνλ· ἐλ κὲλ γὰξ ηῶ θεθαιαίῳ, ηὸ ζπιιήβδελ ηὰ πάληα γεγελ῅ζζαη πεξηίζηεζη, δηὰ δὲ η῅ο ἀξρ῅ο δεινῦηαη ηὸ ἀθαξέο ηε θαὶ ἀδηάζηαηνλ. ἧ γὰξ ἀξρὴ παληὸο δηαζηεκαηηθνῦ λνήκαηνο ἀιινηξίσο ἔρεη. Ὡο ηὸ ζεκε῔νλ ἀξρὴ η῅ο γξακκ῅ο, θαὶ ηνῦ ὄγθνπ ηὸ ἄηνκνλ, νὕησο θαὶ ηὸ ἀθαξὲο ηνῦ ρξνληθνῦ δηαζηήκαηνο. ἧ νὖλ ἀζξόα η῵λ ὄλησλ παξὰ ἤο ἀθξάζηνπ δπλάκεσο ηνῦ Θενῦ θαηαβνιὴ, ἀξρὴ παξὰ ηνῦ Μσυζέσο, ἢηνπλ θεθάιαηνλ θαησλνκάζζε, ἐλ ᾗ ηὸ πᾶλ ζπζη῅λαη ιέγεηαη. Σὰ κὲλ ἄθξα η῵λ ὄλησλ εἰπώλ· ηὰ δὲ κέζα θαηὰ ηὸ ζησπώκελνλ ην῔ο ἄθξνηο ζπλελδεημάκελνο. Ἄθξα δέ θεκη, δηὰ ηὴλ ἀλζξσπί λελ αἴζζεζηλ, ἠ νὔηε εἰο ηὰ ὑπὸ γ῅λ δηαδύεηαη, νὔηε ηὸλ νὐξαλὸλ δηαβαίλεη. Οὐθνῦλ ηνῦην λνε῔λ, ἟ ἀξρὴ η῅ο θνζκνγνλίαο ὑπνηίζεηαη, ὅηη πάλησλ η῵λ ὄλησλ ηὰο ἀθνξκὰο θαὶ ηὰο αἰηίαο, θαὶ ηὰο δπλάκεηο, ζπι ιήβδελ ὁ Θεὸο ἐλ ἀθαξε῔ θαηεβάιιεην, θαὶ ἐλ ηῆ πξώηῃ ηνῦ ζειήκαηνο ὁξκῆ, ἟ ἑθάζηνπ η῵λ ὄλησλ νὐζία ζπλέδξακελ, νὐξαλὸο, αἰζὴξ, ἀζηέξεο, πῦξ, ἀὴξ, ζάιαζζα, γ῅, δ῵νλ, θπηά· ἃ ηῶ κὲλ ζείῳ ὀθ ζαικῶ πάληα θαζεσξᾶην, ηῶ η῅ο δπλάκεσο ιόγῳ δεηθλύκελα, ηῶ, θαζώο θεζηλ ἟ πξνθεηεία, «εἰδόηη πάληα πξὸ η῅ο γελέζεσο αὐη῵λ.» Σῆ δὲ ζπγθαηα βιεζείζῃ δπλάκεη ηε θαὶ ζνθίᾳ πξὸο ηὴλ ηειείσζηλ ἑθάζηνπ η῵λ κνξίσλ ηνῦ θόζκνπ, εἱξκόο ηηο ἀλαγθα῔νο θαηά ηηλα ηάμηλ ἐπεθνινύζεζελ, ὥζηε ηὸ πῦξ πξνια βε῔λ κὲλ θαὶ πξνεθθαλ῅λαη η῵λ ἄιισλ η῵λ ἐλ ηῶ παληὶ ζεσξνπκέλσλ, θαὶ νὕησ κεη' ἐθε῔λν, ηὸ ἀλαγ θαίσο ηῶ πξνιαβόληη ἑπόκελνλ, θαὶ ἐπὶ ηνύηῳ ηξί ηνλ, ὡο ἟ ηερληθὴ ζπλελάγθαδε θύζηο· ηέηαξηόλ ηε θαὶ πέκπηνλ, θαὶ ηὰ ινηπὰ η῅ο θαηὰ ηὸ ἐθεμ῅ο ἀθν ινπζίαο, νὐθ αὐηνκάηῳ ηηλὶ ζπληπρίᾳ, θαηὰ ηηλὰ ἄηαθηνλ θαὶ ηπραίαλ θνξὰλ, νὕησο ἀλαθαηλόκελα. Ἀιι' ὡο ἟ ἀλαγθαία η῅ο θύζεσο ηάμηο ἐπηδεηε῔ ηὸ ἐλ ην῔ο γηλνκέλνηο
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ἀθόινπζνλ, νὕησο ἕθαζηα γεγελ῅ζζαί θεζηλ ἐλ δηεγήζεσο εἴδεη πεξὶ η῵λ θπζηθ῵λ δνγκάησλ θηινζνθήζαο. Καὶ θσλάο ηηλαο ηνῦ Θενῦ πξνζηαθηηθὰο ἑθάζηνπ η῵λ γηλνκέλσλ πξνζγξάθσλ, θαι῵ο θαὶ ζεν πξεπ῵ο θαὶ ηνῦην πνη῵λ. Πᾶλ γὰξ ηὸ θαζ' εἱξκόλ ηηλα θαὶ ζνθίαλ γηλόκελνλ ηνῦ Θενῦ, ηὶο ἄληηθξύο ἐζηη θσλή. ∆ηόηη Θενῦ κὲλ νὐζίαλ ἣηηο ἐζηὶλ, νὐ γηλώζθνκελ· ηὴλ δὲ αὐηνζνθίαλ θαὶ ηὴλ αὐηνδύλακηλ ἐλ λῶ ιαβόληεο, ηὸλ Θεὸλ ἀλεηιεθέλαη ηῆ δηαλνίᾳ πηζηεύνκελ. Σνύηνπ ράξηλ ὅηε ηὸ ὅινλ ἐγέλεην, πξὶλ ἕθαζηνλ η῵λ ζπκπιεξνύλησλ ηὸ ὅινλ ἐθ' ἑαπηνῦ δεηρζ῅λαη, δόθνο ηῶ παληὶ ἐπεθέ ρπην· νὔπσ γὰξ ἐμεθάλε ηνῦ ππξὸο ἟ αὐγὴ ὑπνθε θξπκκέλε ην῔ο κνξίνηο η῅ο ὕιεο θαζάπεξ θαὶ αἱ ςεθ῔δεο ἀθαλε῔ο ἐλ ηῶ ζθόηεη κέλνπζηλ, εἰ θαὶ θπζηθ῵ο ἐλ ἑαπηα῔ο ηὴλ θσηηζηηθὴλ ἔρνπζη δύλακηλ, δηὰ η῅ο πξὸο ἀιιήιαο ζπκπηώζεσο ηὸ πῦξ ἀπνηίθηνπζαη, ηνῦ δὲ ζπηλζ῅ξνο ἐμ αὐη῵λ ἀλαθαλέλ ηνο, θἀθε῔λαη ηῆ ιακπεδόλη ηνύηνπ ζπλαλεθάλεζαλ· νὕησο ἀόξαηά ηε θαὶ ἀθαλ῅ ηὰ πάληα ἤλ, πξὶλ ηὴλ θσηηζηηθὴλ νὐζίαλ εἰο ηὸ ἐθθαλὲο πξνειζε῔λ. Ἄξηη γὰξ ἀζξόσο ἐλ ηῆ κηᾷ ῥνπῆ ηνῦ ζείνπ ζειήκαηνο 73 ἀδηαθξίησο ηνῦ παληὸο ὑπνζηάληνο, θαὶ η῵λ ζηνη ρείσλ πάλησλ ἐλ ἀιιήινηο πεθπξκέλσλ, ηὸ παληαρνῦ θαηεζπαξκέλνλ πῦξ ἐπεζθνηε῔ην, ηῶ πιενλάδνληη η῅ο ὕιεο ἐπηπξνζζνύκελνλ. ἖πεὶ δὲ ὀμε῔ά ηίο ἐζηηλ ἟ δύλακηο αὐηνῦ θαὶ εὐθίλεηνο, ὁκνῦ ηὸ δνζ῅λαη ηῆ θύζεη η῵λ ὄλησλ πξὸο ηὴλ ηνῦ θόζκνπ γέλεζηλ παξὰ ηνῦ Θενῦ ηὸ ἐλδόζηκνλ, πάζεο η῅ο βαξπηέξαο θύζεσο πξνεμέζνξε, θαὶ εὐζὺο ηῶ θσηὶ ηὰ πάληα πεξηεπγά δεην. Ὃ δὲ θαηὰ ηὸλ η῅ο ζνθίαο ιόγνλ, ηῆ δπλάκεη ηνῦ πεπνηεθόηνο ἐγέλεην, ὡο ιόγνο Θενῦ πξνζηαθηη θὸο, παξὰ ηνῦ Μσυζέσο ἐκλεκνλεύζε, ηὸ, «Εἶπελ ὁ Θεὸο, Γελεζήησ θ῵ο, θαὶ ἐγέλεην θ῵ο.» ἖πὶ γὰξ ηνῦ Θενῦ, θαηά γε ηὴλ ἟κεηέξαλ ὑπόιεςηλ, ηὸ ἔξγνλ ιό γνο ἐζηί. ∆ηόηη πᾶλ ηὸ γηλόκελνλ, ιόγῳ γίλεηαη· θαὶ ἄινγόλ ηη θαὶ ζπληπρηθὸλ θαὶ αὐηόκαηνλ ἐλ ην῔ο ζεόζελ ὑθεζη῵ζη λνε῔ηαη νὐδέλ. Ἀιιὰ ρξὴ ἑθάζηῳ η῵λ ὄλησλ θαὶ ιόγνλ ηηλὰ ζνθόλ ηε θαὶ ηερληθὸλ ἐγθε῔ζζαη πηζηεύεηλ, θἂλ θξε῔ηηνλ ᾖ η῅ο ἟κεηέξαο ὄςεσο. Σί νὖλ εἶπελ ὁ Θεὸο, ἐπεηδὴ ιόγνπ παξαζηαηηθή ἐζηηλ ἟ ηνηαύηε θσλὴ, ζενπξεπ῵ο, ὡο νἶκαη, λνήζν κελ εἰο ηὸλ ἐγθείκελνλ η῅ο θηίζεσο ιόγνλ ηὸ ῥεηὸλ ἀλαθέξνληεο. Οὕησ γὰξ θαὶ ὁ κέγαο ∆αβὶδ ηὰο ηνηαύηαο θσλὰο ἟κ῔λ ἐμεγήζαην εἰπώλ· «Πάληα ἐλ ζνθίᾳ ἐπνίεζαο.» Σὰ γὰξ πξνζηαθηηθὰ η῅ο η῵λ ὄλ ησλ θηίζεσο ῥήκαηα, ἃ παξὰ ηνῦ Μσυζέσο ἐθ η῅ο ζείαο θσλ῅ο ἀλαγέγξαπηαη, ηαῦηα ὁ ∆αβὶδ ηὴλ ἐλ ζεσξνπκέλελ ην῔ο γεγνλόζη ζνθίαλ ὠλόκαζελ. Ὅζελ θαὶ δηεγε῔ζζαη ιέγεη ηνὺο νὐξαλνὺο δόμαλ Θενῦ, δε ιαδὴ η῅ο ἐκθαηλνκέλεο αὐην῔ο ηερληθ῅ο ζεσξίαο δηὰ η῅ο ἐλαξκνλίνπ πεξηθνξᾶο, ἀληὶ ιόγνπ γηλνκέλεο ην῔ο ἐπηζηήκνζηλ. Εἰπὼλ γὰξ δηεγε῔ζζαη ηνὺο νὐξαλνὺο, θαὶ ἀλαγγέιιεηλ ηὸ ζηεξέσκα, δηνξζνῦηαη ηνὺο παρύ ηεξνλ η῵λ ιεγνκέλσλ ἀθνύνληαο· θαὶ ἴζσο θαὶ θσλ῅ο ἤρνλ θαὶ ιόγνλ ἔλαξζξνλ ἐθ η῅ο η῵λ νὐξαλ῵λ δηεγήζεσο πξνζδερνκέλνπο, ἐλ νἷο θεζηλ. ὅηη Οὐθ εἰζὶ ιαιηαὶ, νὐδὲ ιόγνη ὧλ νὐρὶ ἀθνύνληαη αἱ θσλαὶ αὐη῵λ, ἵλα δείμῃ ὅηη ἟ ἐλ ηῆ θηίζεη ζεσξνπκέλε ζνθία, ιόγνο ἐζηὶ, θἂλ κὴ ἔλαξζξνο ᾗ. Καὶ πάιηλ ηνῦ Μσυ ζέσο δηεμνδηθάο ηηλαο ηνῦ Θενῦ θσλὰο πξὸο αὐηὸλ γεγελ῅ζζαη εἰπόληνο ἐλ ηῆ ζαπκαηνπνηίᾳ η῵λ ἐλ Αἰ γύπηῳ ζεκείσλ, ὑςειόηεξνλ ἠ θαηὰ ηὴλ η῵λ πνιι῵λ ὑπόιεςηλ ὁ Φαικῳδὸο ἐμεγήζαην εἰπὼλ, «Ἔζεην ἐλ αὐην῔ο ηνὺο ιόγνπο η῵λ ζεκείσλ αὐηνῦ, θαὶ η῵λ ηεξάησλ αὐηνῦ ἐλ γῆ Υάκ.» Σῶ γὰξ ιόγῳ ηηλὶ ηὴλ ἀπεξγαζηηθὴλ ἑθάζηνπ η῵λ γηλνκέλσλ δύλακηλ εἰο ἐλέξγεηαλ ἄγεζζαη, ζαθ῵ο δηὰ η῅ο θσλ῅ο ηαύηεο ὁ Φαικῳδὸο ὑπῃλίμαην, ὡο νὐθ ἐλ ῥήκαζηλ ὄληνο ηνῦ ιόγνπ, ἀιιὰ η῅ο εἰο ηὰ ζεκε῔α δπλάκεσο, νὕησο ὠλν καζκέλεο. Οὐθνῦλ θαὶ ἐληαῦζα πξνέδξακε κὲλ θαὶ ἀπε θξίζε η῵λ ὄλησλ ἐλ ηῶ ηαρε῔ ηε θαὶ εὐθηλήηῳ η῅ο θύζεσο ἟ θσηηζηηθὴ δύλακηο, ἑαπηὴλ η῵λ ἑηεξνθπ῵λ ἀπνθξίλνπζα, θαὶ ηὸ πεξηιακθζὲλ ἄπαλ δηὰ η῅ο ἀπαπγαζηηθ῅ο αὐηνῦ δπλάκεσο θαηεθσηίζζε. Ὧ δὲ ιόγῳ ηαῦηα ἐλεξγε῔ ηνῦ ππξὸο ἟ νὐζία, κόλνπ Θενῦ ἐζηηλ εἰπε῔λ, ηνῦ ἐλαπνζεκέλνπ ηὸλ θσηηζηηθὸλ ιόγνλ ηῆ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

θύζεη· θαὶ ηνῦην δηὰ η῅ο ἰδίαο γξαθ῅ο θαὶ ὁ κέ 76 γαο καξηύξεηαη Μσυζ῅ο, ἐλ νἷο θεζηλ, ὅηη «Καὶ εἶπελ ὁ Θεόο Γελεζήησ θ῵ο·» ηνῦην δηὰ η῵λ εἰξεκέ λσλ, ὡο νἶκαη, δηδνὺο, ὅηη ζε῔νο ιόγνο ἐζηὶ ηὸ ηνῦ θσηὸο ἔξγνλ πᾶζαλ ἔλλνηαλ παξηὼλ ἀλζξσπίλελ. ἧκε῔ο κὲλ γὰξ πξὸο κόλνλ ηὸ γηλόκελνλ βιέπνκελ, θαὶ ηῆ αἰζζήζεη ηὸ ζαῦκα δερόκεζα. Πνῦ δὲ ηὸ πῦξ δηαηηώκελνλ ἀζξόσο ἀπνγελλᾶηαη· εἰ ἐθ η῅ο ζπκπηώ ζεσο η῵λ ςεθίδσλ ἀλαπαιιόκελνλ, ἐθ ηίλσλ· ἠ ἐθ ηίλνο ἄιιεο πξὸο ἑαπηὴλ ηξηβείζεο· θαὶ ηίο ἟ δύλα κηο, ἟ ηὸ κὲλ πεξηδξαρζὲλ ὑπ' αὐηνῦ δηεζζίνπζα, ηὸλ δὲ ἀέξα ηῆ θινγὶ θαηαπγάδνπζα, νὔηε ἰδε῔λ δπλάκεζα, νὔηε ἔλλνηάλ ηηλα πεξὶ ηνύηνπ ιαβε῔λ· ἀιι' ἐλ κόλῳ ηῶ Θεῶ ηὸλ ιόγνλ η῅ο παξαδόμνπ ηαύηεο ζαπκαην πνηίαο ἀπνθε῔ζζαί θακελ, ηῶ πνηήζαληη θαηὰ ηὸλ ἄῤῥεηνλ η῅ο δπλάκεσο ιόγνλ, γελλεζ῅λαη ηῶ ππξὶ ηὸ θ῵ο. Καζὼο ὁ Μσυζ῅ο ἐλ ηῶ ἰδίῳ ιόγῳ καξηύξε, ὅηη «Καὶ εἶπελ ὁ Θεὸο, Γελεζήησ θ῵ο, θαὶ ἐγέλεην θ῵ο· θαὶ εἶδελ ὁ Θεὸο ηὸ θ῵ο ὅηη θαιόλ.» Μόλνπ γὰξ ὡο ἀιεζ῵ο Θενῦ ηὸ ἰδε῔λ, ὅπσο ἂλ γέ λνηην ηὸ νὕησ θαιόλ· ἟ δὲ η῅ο ἟κεηέξαο θύζεσο πησ ρεία, ηὸ κὲλ γηλόκελνλ βιέπεη, ηὸλ δὲ θαζ' ὃλ γίλε ιόγνλ, νὔηε ἰδε῔λ, νὔηε ἐπαηλέζαη δπλαη῵ο ἔρεη. Σ῵λ γὰξ γλσξηδνκέλσλ, νὐρὶ η῵λ ἀγλννπκέλσλ ἐζηὶλ ὁ ἔπαηλνο. «Εἶδελ» νὖλ, θεζὶλ, «ὁ Θεὸο ηὸ θ῵ο ὅηη θαιὸλ, θαὶ δηερώξηζελ ὁ Θεὸο ἀλὰ κέζνλ ηνῦ θσηὸο θαὶ ἀλὰ κέζνλ ηνῦ ζθόηνπο.» Πάιηλ ηὸ ἀλαγθαίσο θαηὰ ηὴλ ἀθνινπζίαλ η῅ο θύζεσο ἐλ ηάμεη ηηλὶ θαὶ ἁξκνλίᾳ γηλόκελνλ, εἰο ζείαλ ἐλέξγεηαλ ὁ Μσυζ῅ο ἀλάγεη· δηδάζθσλ, νἶκαη, δηὰ η῵λ εἰξεκέλσλ, ηὸ πάληα πξνθαηαλελν῅ζζαη ηῆ ηνῦ Θενῦ ζνθίᾳ, ηὰ δηά ηηλνο ἀλαγθαίαο ηάμεσο θαηὰ ηὸ ἀθόινπζνλ ἐθβεζό κελα. Σ῅ο γὰξ θσηηζηηθ῅ο νὐζίαο η῅ο ηῶ παληὶ θαηεζπαξκέλεο, πξὸο ηὸ ζπγγελὲο ζπλδξακνύζεο, θαὶ πάζεο πεξὶ ἑαπηὴλ ἀζξνηζζείζεο, ἀλαγθαίσο ηὰ ἐπηπξνζζνύκελα ηῆ ινηπῆ η῵λ ζηνηρείσλ ὕιῃ θαη εζθηάδεην, θαὶ ηὸ ἀπνζθίαζκα, ζθόηνο ἤλ. Σνῦην ηνί λπλ ηὸ ἀθνινύζσο γελόκελνλ, ὡο ἂλ κή ηηο ἀλάγνη πξὸο αὐηόκαηόλ ηηλα ζπληπρίαλ, Θενῦ θεζηλ ἔξγνλ ὁ Μσυζ῅ο, ηνῦ ηὴλ δύλακηλ ηαύηελ ἐλαπνζεκέλνπ ην῔ο γελνκέλνηο· ἀιιὰ κὴλ ηὸ ὀμε῔άλ ηε θαὶ ἀλσθεξ῅ θαὶ ἀεηθίλεηνλ ηνῦ ππξὸο εἶλαη ηὴλ θύζηλ, παληὶ δ῅ινλ ἐθ η῵λ θαηλνκέλσλ ἐζηίλ· ἃ δὲ δηὰ η῅ο ἀξρ῅ο ηαύηεο ἐθ ηνῦ ἀθνινύζνπ λνε῔λ ὑπνηίζεηαη ὁ ιόγνο, ἱζηνξηθ῵ο παξὰ ηνῦ Μσυζέσο ἐλ δηεγήκαηνο εἴδεη ζπγθαηαγέ γξαπηαη, ηὸ, «Καὶ ἐγέλεην ἑζπέξα, θαὶ ἐγέλεην πξσΐ.» Σίο γὰξ νὐθ νἶδελ ὅηη δηρ῅ η῅ο θηίζεσο λννπκέλεο, εἰο ηε ηὸ λνεηὸλ θαὶ αἰζζεηὸλ, ἟ πᾶζα ζπνπδὴ ηῶ λνκνζέηῃ λῦλ ἐζηηλ, νὐ ηὰ λνεηὰ ἐμεγήζαζζαη, ἀιιὰ ὑπνδε῔μαη δηὰ η῵λ θαηλνκέλσλ ἟κ῔λ ηὴλ ἐλ ην῔ο αἰζζεην῔ο δηαθόζκεζηλ; ἖πεὶ νὖλ ηὸ πῦξ ὁκνῦ ηὸ ζπζη῅λαη ηὸ πᾶλ, η῵λ ἑηεξνθπ῵λ ζηνηρείσλ ἐθηνμεπζὲλ, θαζάπεξ ηη βέινο, ἐλ ηῶ ἀλσθεξε῔ θαὶ θνύθῳ η῅ο θαηὰ θύζηλ θηλήζεσο ηνῦ παληὸο πξνεμήιαην· θαὶ ἴζῳ λνήκαηη ηὴλ αἰζζεηὴλ νὐζίαλ δηαπεξᾶζαλ, νὐθ ἔζρε πξνζαγαγε῔λ ἐπ' εὐζείαο ηὴλ θίλεζηλ, η῅ο λνεη῅ο θηίζεσο ἀθνηλσλήησο πξὸο ηὴλ η῵λ αἰζζεη῵λ ἐπη κημίαλ ἐρνύζεο, αἰζζεηὸλ δὲ ηὸ πῦξ· ηνύηνπ ράξηλ 77 ἐλ ην῔ο ἄθξνηο η῅ο θηίζεσο ὄξνηο ηὸ πῦξ γελόκελνλ, ἀλαγθαίσο θπθινεηδ῅ πνηε῔ηαη ηὴλ θίλεζηλ, πξὸο κὲλ ηὸ πᾶλ θέξεζζαη ὑπὸ η῅ο ἐγθεηκέλεο ηῆ θύζεη δπλά κεσο ζπλειαπλόκελνλ, η῅ο δὲ θαη' εὐζείαο θνξᾶο ρώξαλ νὐθ ἐρνύζεο· πᾶζα γὰξ ἟ αἰζζεηὴ θηίζηο, ἰδίνηο ὄξνηο πεξηέρεηαη· ηῶ ἄθξῳ πέξαηη η῅ο αἰζζε η῅ο θύζεσο ἐλδηνδεύεη, ἐλ νἷο εὐνδνῦηαη θηλνύκελνλ, η῅ο λνεη῅ο θύζεσο, θαζὼο θζάζαληεο εἴπνκελ, νὐ παξαδερνκέλεο ἐλ ἑαπηῆ ηνῦ ππξὸο ηὸλ δξόκνλ. ∆ηὰ ηνῦην ὁ Μσυζ῅ο ἐπαθνινπζήζαο δηὰ η῅ο δηαλνίαο ηῆ ηνῦ ππξὸο θηλήζεη, κὴ ην῔ο αὐην῔ο κέξεζηλ ἐπηκεκελεθέλαη θεζὶ ηὸ γελόκελνλ θ῵ο, ἀιι' ἐθπεξηερόκελνλ ηὴλ παρπηέξαλ η῵λ ὄλησλ ὑπό ζηαζηλ, ἐλ ηῶ ζθνδξῶ η῅ο θηλήζεσο ἀληηκεηάγεηλ δηὰ η῅ο πεξηόδνπ, ην῔ο ηε ἀθσηίζηνηο ηὸ θέγγνο, θαὶ ην῔ο πεθσηηζκέλνηο ηὸλ δόθνλ, Ἴζσο δὲ θαηὰ ηὰ ρξνληθὰ δηαζηήκαηα η῅ο ηνηαύηεο δηαδνρ῅ο πεξὶ ηὴλ θάησ ρώξαλ γηλνκέλεο, ηνῦ θσηόο θεκη θαὶ ηνῦ ζθόηνπο· πάιηλ ηῶ Θεῶ ηὴλ ὀλνκαηνπνηίαλ ἟κέξαο ηε θαὶ λπθηὸο ὁ Μσυζ῅ο ἀλαηίζεζηλ, νὐδὲλ η῵λ θαηὰ ηὸ ἀθόινπζνλ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

γεγελεκέλσλ αὐηνκάησο, ἠ ἀθ' ἑηέξνπ ηηλὸο ἐζρεθέλαη ηὴλ ἀξρὴλ ἐλλνε῔λ ἐπηηξέπσλ. ∆ηὰ ηνῦην θεζίλ· «Ὁ Θεὸο ἐθάιεζε ηὸ θ῵ο ἟κέξαλ, θαὶ ηὸ ζθόηνο ἐθάιεζε λύθηα.» Σ῅ο γὰξ θσηηζηηθ῅ο δπλάκεσο ἀηξεκε῔λ ἐθ θύζεσο ἀδπλαηνύζεο, ὅηε ηῶ ἄλσ κέξεη ηνῦ θύθινπ δηεμ῅ιζε ηὸ θέγγνο, θαὶ πξὸο ηὸ ὑπνθείκελνλ ἤλ ἟ θνξὰ, ἐμ ἀλάγθεο ηῆ ὑπνδξνκῆ ηνῦ ππξὸο ηὸ ὑπεξθείκελνλ ἀπεζθηάζζε, η῅ο παρπ ηέξαο, ὡο εἰθὸο, θύζεσο ηὴλ αὐγὴλ ἐπηπξνζζνύζεο. Σὴλ νὖλ ηνῦ θσηὸο ὑπνρώξεζηλ, ἐζπέξαλ ὠλόκαζελ. Καὶ πάιηλ ἐθπεξηδξακόληνο ηνῦ ππξὸο ηὸλ ὑπνθείκε λνλ θύθινλ, θαὶ ην῔ο ἄλσ ηὴλ αὐγὴλ ἐπαλαγαγόληνο, πξσΐαλ ηὸ γηλόκελνλ πξνζεγόξεπζελ, νὕησο ὀλνκά ζαο ηὸλ ὄξζξνλ. Μηθξὸλ δὲ ηὸλ ιόγνλ ἐπαλαιάβσκελ, ὡο ἂλ θαὶ ηὰ παξαζέληα η῅ο ζείαο Γξαθ῅ο, πξὸο ηὸλ εἱξκὸλ η῅ο ἀπνδνζείζεο ζεσξίαο ἟κ῔λ ζπλεξγήζεηελ. Εἶπε γὰξ ἐλ πξώηνηο ὁ η῅ο θνζκνγελεΐαο ιόγνο, ὅηη «἖λ ἀξρῆ ἐπνίεζελ ὁ Θεὸο ηὸλ νὐξαλὸλ θαὶ ηὴλ γ῅λ.» Σνῦην δὲ ἟κε῔ο ὑπειάβνκελ, ὅηη ἀζξόνλ η῅ο η῵λ ὄλησλ ζπζηάζεσο ὁ ιόγνο παξίζηεζηλ, ἐθ ηνῦ πεξηέρνληνο θαὶ ηὸ ἐληὸο ἐλδεηθλύκελνο. Σν῔ο γὰξ ἄθξνηο θαὶ ηὰ κέζα πάλησο ἐκπεξηέρεηαη. Ἄθξα δὲ ὡο πξὸο ηὴλ ἀλζξσπίλελ αἴζζεζηλ, νὐξαλόο ἐζηη θαὶ γ῅. ∆ηόηη ηνύηνηο ἑθαηέξσζελ ἟ η῵λ ἀλζξώπσλ ὄςηο ὁξίδεηαη. Ὥζπεξ ηνίλπλ ὁ εἰπὼλ ὅηη ἖λ ηῆ ρεηξὶ αὐηνῦ ηὰ πέξαηα η῅ο γ῅ο, θαὶ ηὰ κέζα ηῆ πεξηνρῆ η῵λ πεξάησλ ζπκπεξηέιαβελ· νὕησ θαὶ ὁ Μσυζ῅ο η῅ο ὑιηθ῅ο ηνῦ παληὸο θόζκνπ θαηαβνι῅ο ηὴλ ἔλδεημηλ δηὰ η῵λ πεξάησλ πεπνίεηαη· ζπλεξγε῔λ δέ θακελ πξὸο ηὴλ ηνηαύηελ ὑπόιεςηλ, ηὰ δηὰ κέζνπ ῥή καηα. Γέγξαπηαη γὰξ, ὅηη «ἧ δὲ γ῅ ἤλ ἀόξαηνο θαὶ ἀθαηαζθεύαζηνο· «ὡο ἐθ ηνύηνπ δ῅ινλ εἶλαη, ὅηη ηῆ κὲλ δπλάκεη ηὰ πάληα ἤλ ἐλ πξώηῃ ηνῦ Θενῦ πεξὶ ηὴλ θηίζηλ ὁξκῆ, νἱνλεὶ ζπεξκαηηθ῅ο ηηλνο δπ λάκεσο πξὸο ηὴλ ηνῦ παληὸο γέλεζηλ θαηαβιεζείζεο, ἐλεξγεία δὲ ηὰ θαζ' ἕθαζηνλ νὔπσ ἤλ. ἧ γὰξ γ῅, θεζὶλ, ἤλ ἀόξαηνο, θαὶ ἀθαηαζθεύαζηνο. Ὅπεξ 80 ἶζόλ ἐζηη ηῶ ιέγεηλ, ὅηη ἤλ, θαὶ νὐθ ἤλ, Οὐ γάξ πνπ ζπλδεδξακήθεηζαλ πεξὶ αὐηὴλ αἱ πνηόηεηεο· ἀπό δεημηο δὲ η῅ο δηαλνίαο ηαύηεο, ὅηη ἀόξαηνλ αὐηὴλ ὁ ιόγνο εἶλαη θεζίλ. Σὸ γὰξ ἀόξαηνλ, ρξ῵κα νὐθ ἐζηη· ηὸ δὲ ρξ῵κα, νἷόλ ηηο ἀπνῤῥνὴ ηνῦ θαηὰ ηὴλ ἐπη θάλεηαλ ζρήκαηνο γίλεηαη, ηὸ δὲ ζρ῅κα νὐθ ἄλεπ ζώ καηνο. Εἰ νὖλ ἀόξαηνλ ἤλ, θαὶ ἀρξσκάηηζηνλ πάλ ησο. Σνύηῳ δὲ ζπλζεσξε῔ηαη ηὸ ἀζρεκάηηζηνλ· ἐθεί λῳ δὲ ηὸ ἀζώκαηνλ· νὐθνῦλ ἐλ ηῶ ἀζξόῳ η῅ο ηνῦ θόζκνπ θαηαβνι῅ο, ἤλ κὲλ ἐλ ην῔ο νὖζηλ ἟ γ῅, ὡο θαὶ ηὰ ἄιια πάληα. Ἀλέκεηλε δὲ ηὸ δηὰ η῅ο η῵λ πνηνηήησλ θαηαζθεπ῅ο. ὅπεξ ἐζηὶ γελέζζαη. ∆ηὰ γὰξ ηνῦ ἀόξαηνλ αὐηὴλ εἰπε῔λ εἶλαη, ηὸ κεδὲ ἄιιελ ηηλὰ πνηόηεηα ζεσξε῔ζζαη πεξὶ αὐηὴλ ὁ ιόγνο ἐλδείθλπηαη. Καὶ δηὰ ηνῦ ἀθαηαζθεύαζηνλ ὀλνκάζαη, λνε῔λ δίδσζη ηὸ κήπσ αὐηὴλ πεππθλ῵ζζαη ηα῔ο ζσκαηηθα῔ο ἰδηόηεζηλ. Φαλεξώηεξνλ δὲ δηὰ η῅ο ΢πκκάρνπ θαὶ Θενδν ηίσλνο θαὶ Ἀθύια γξαθ῅ο ἟ ηνηαύηε δηά λνηα ζαθελίδεηαη· ηνῦ κὲλ εἰπόληνο· «ἧ δὲ γ῅ ἤλ ἀξγὸλ θαὶ ἀδηάθξηηνλ·» ηνῦ δὲ ἑηέξνπ, «Κέλσκα θαὶ νὐζέλ·» ηνῦ δὲ ἄιινπ. «Οὐζὲλ θαὶ νὐζέλ.» ∆εινῦηαη γὰξ δηὰ ηνύησλ, θαηὰ ηὸλ ἐκὸλ ιόγνλ, δηὰ κὲλ ηνῦ ἀξγνῦ, ὅηη ἐλεξγείᾳ κὲλ νὔπσ ἤλ· ἐλ κόλῃ δὲ ηῆ δπλάκεη ηὸ εἶλαη εἶρε· δηὰ δὲ ηνῦ ἀδηαθξίηνπ, ηὸ κε δέπσ ἀπνζη῅λαη ἀπ' ἀιιήισλ θαὶ ἐθ' ἑαπη῅ο ἰδηαδόλ ησο ἑθάζηελ η῵λ πνηνηήησλ γλσξίδεζζαη, ἀιι' ἐλ ζπγθερπκέλῃ ηηλὶ θαὶ ἀδηαθξίηῳ πνηόηεηη ηὸ πᾶλ θαζ νξᾶζζαη, κὴ ρξώκαηνο, κὴ ζρήκαηνο, κὴ ὄγθνπ, κὴ βάξνπο, κὴ πειηθόηεηνο, κὴ ἄιινπ ηηλὸο η῵λ ηνηνύησλ ἐθ' ἑαπηνῦ θαηὰ ηὸλ ἴδηνλ ιόγνλ ἐλ ηῶ ὑπνθεηκέλῳ ζεσξνπκέλνπ. Σὴλ δὲ αὐηὴλ δηάλνηαλ ἐλδείθλπηαη ἟κ῔λ, θαὶ ηὸ θέλσκα θαὶ νὐζέλ. Σὴλ γὰξ ρσξεηηθὴλ η῵λ πνηνηήησλ δύλακηλ, ηῆ ηνῦ θελώκαηνο θσλῆ παξεδή ισζελ· ὥζηε δηὰ ηνύηνπ καζε῔λ, ὅηη δεθηηθὴλ δύλα κηλ η῵λ πνηνηήησλ ὁ ηνῦ παληὸο θηίζηεο πξνθαη εβάιιεην· θελὴ δέ ηηο ἤλ αὕηε θαὶ ἐλ ἑαπηῆ εἶρελ νὐζὲλ, πξὶλ ζπκπιεξσζ῅λαη αὐηὴλ ηα῔ο πνηόηεζη. Σὸλ δὲ ηξίηνλ ιόγνλ, ὡο ἐθ η῅ο ἖πηθνύξνπ θηινζνθίαο παξεπξεζέληα, θαηαιηπε῔λ νἶκαη ἀζεώξεηνλ. Ὅκνηνλ γάξ ηη θἀθε῔λόο θεζη πεξὶ η῅ο πξώηεο η῵λ ὄλησλ ἀξρ῅ο, θελόθσλνλ δὲ θαὶ κεδὲλ ηὴλ ἀλππό ζηαηνλ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

η῵λ ἀηόκσλ θύζηλ δηὰ η῵λ ηνηνύησλ θσλ῵λ ἐλδεηθλύκελνο, ὅπεξ ὅκνηόλ ἐζηη ηῶ νὐδὲλ, θαὶ νὐζέλ. Ἀιι' ἐπὶ ηὰ ζπλερ῅ η῅ο ζεσξίαο πάιηλ πξνΐσκελ, π῵ο εἰζάπαμ ηνῦ ππξὸο ηὸλ ἀθξόηαηνλ η῅ο αἰζζεη῅ο θύζεσο ὄξνλ πεξηνδεύζαληνο, ἀθνινύζσο ηὸ ζηεξέσκα γίλεηαη· ὅπεξ κεζόξηόλ θεζηλ εἶλαη η῵λ ηε ὑπεξ θεηκέλσλ θαὶ η῵λ ὑπνθεηκέλσλ ὑδάησλ. ἖γὼ γὰξ νἶκαη ζ῵κα κέλ ηνη ζηεῤῥὸλ θαὶ ἀληίηππνλ, εἴ ηέ ηη η῵λ ηεζζάξσλ, εἴ ηέ ηη θαὶ παξὰ ηαῦηα ἕηεξνλ, θα ζὼο ἟ ἔμσζελ ἐθαληάζζε θηινζνθία, κεδὲλ πεξὶ ηὸ ζηεξέσκα ζεσξε῔ζζαη, ἀιιὰ ηὸ ἄθξνλ η῅ο αἰζζεη῅ο νὐζίαο, ὅπεξ ἟ ηνῦ ππξὸο θύζηο θαηὰ ηὴλ ἀεηθίλεηνλ δύλακηλ πεξηπνιε῔, ηνῦην ζηεξέσκα παξὰ η῅ο Γξαθ῅ο ῥεζ῅λαη, ζπγθξίζεη η῅ο ἀτδίνπ ηε θαὶ ἀζσκάηνπ θαὶ ἀλαθνῦο ἰδηόηεηνο. Σίο γὰξ νὐθ νἶδελ ὅηη πᾶλ ηὸ ζηεῤῥὸλ δηά ηηλνο πάλησο ἀληηηππίαο πεπύθλσηαη; Σὸ δὲ ππθλὸλ θαὶ ἀληίηππνλ, νὐ θαζαξεύεη η῅ο θαηὰ ηὸ βάξνο πνηόηεηνο· ηὸ δὲ βαξὺ θαηὰ ηὴλ θύζηλ, ἀλσθεξὲο εἶλαη νὐ δύλαηαη. Ἀιιὰ κὴλ πάζεο ὑπέξ θεηηαη η῅ο αἰζζεη῅ο θηίζεσο ηὸ ζηεξέσκα, νὐθ ἄξα 81 παρύ ηη θαὶ ζσκαη῵δεο πεξὶ αὐηὸ λνε῔λ ἟ ἀθνινπζία ηνῦ ιόγνπ δίδσζηλ, ἀιιὰ θαζὼο εἴξεηαη, ηῆ πξὸο ηὸ λνεηόλ ηε θαὶ ἀζώκαηνλ παξαζέζεη, πᾶλ ὅζνλ ηνῦ αἰζζεηνῦ γέλνπο ἐζηὶ, ζηεῤῥὸλ ιέγεηαη, θἂλ ηῆ θπζηθῆ ιεπηόηεηη δηαθεύγεη ηὴλ θαηαλόεζηλ. Οὐθνῦλ ἀθν ινύζσο ὅζνλ ηῆ πεξηόδῳ ηνῦ ππξὸο δηειήθζε· δηειήθζε δὲ ηὸ πέξαο η῅ο ὑιηθ῅ο νὐζίαο· ηῶ ἅπαμ ἰδίῳ ηηλὶ ὅξῳ πεξηγξαθὲλ, ζηεξέσκα κὲλ δηὰ ηὴλ ὑιηθὴλ θύζηλ ηῆ ζπγθξίζεη η῵λ ὑπνθεηκέλσλ πξνζεγνξεύζε. Οὐξαλὸο δὲ ἔζρε ηὸ ὄλνκα, ὥζπεξ θαὶ ηῶ θσηὶ ὄλνκα ηὴλ ἟κέξαλ ἔζεην, θαὶ ηῶ ζθόηεη ηὴλ λύθηα. ἧ δὲ η῵λ ὑδάησλ δηάθξηζηο ἟ θερσξηζκέλε ηῆ κεζηηείᾳ ηνῦ ζηεξεώκαηνο, νὔηε η῅ο ὑπνιήςεσο ἀιινηξηνῦηαη ηαύ ηεο, θαὶ πξὸο ηὴλ Γξαθὴλ ἀθνινύζσο ἔρεη. Γέγξαπηαη γὰξ ἐλ ηῆ ἀθνινπζίᾳ η῵λ εἰξεκέλσλ κεηὰ ηὸ πεξὶ η῅ο γ῅ο εἰπε῔λ· ὅηη «΢θόηνο ἤλ ἐπάλσ η῅ο ἀβύζζνπ, θαὶ πλεῦκα Θενῦ ἐπεθέξεην ἐπάλσ ηνῦ ὕδαηνο.» ΢ηνραδόκεζα ηνίλπλ ὅηη ηὸ πλεῦκα ηνῦ Θενῦ ηνζνῦ ηνλ ἀπέρεη ηνῦ ζθόηνπο εἶλαη, ὅζνλ θαὶ παληὸο θα θνῦ ἀιινηξίσο ἔρεη. Καὶ κπξίαο ἔζηη πεξὶ ηνύηνπ η῅ο ἁγίαο Γξαθ῅ο παξαζέζζαη θσλὰο, ὅηη θαὶ θ῵ο ἐζηηλ ἀιεζηλὸλ ὁ Θεὸο, θαὶ νἰθε῔ ἀπξόζηηνλ θ῵ο. Σὸ δὲ πλεῦκα ηνῦ Θενῦ ηαὐηὸλ ηῆ θύζεη ἐζηὶλ αὐηῶ ηῶ Θεῶ· εἰ δὲ κία θύζηο ηνῦ Θενῦ θαὶ ηνῦ πλεύκαηνο, θ῵ο δὲ ὁ Θεὸο, θ῵ο ἂλ εἴε πάλησο θαὶ ηνῦ Θενῦ ηὸ πλεῦ κα. Σὸ δὲ θ῵ο ἐλ θσηὶ πάλησο πνηε῔ ἐθε῔λα, νἷο ἐπη θέξεηαη. Σὸ δὲ ὕδσξ ᾧ ηὸ πλεῦκα ηνῦ Θενῦ ἐπεθέξεην, ἄιιν ηη παξὰ ηὴλ θαησθεξ῅ ηαύηελ η῵λ ῥεπζη῵λ ὑδάησλ θύζηλ ἐζηὶλ, ὃ ηῶ ζηεξεώκαηη πξὸο ηὸ βαξύ ηε θαὶ θαησθεξὲο ὕδσξ δηαηεηρίδεηαη. Εἰ δὲ ὕδσξ θἀθε῔λν παξὰ η῅ο Γξαθ῅ο ὀλνκάδεηαη, ᾧ δηὰ η῅ο ὑςεινηέξαο ζεσξίαο ηὸ η῵λ λνεη῵λ δπλάκεσλ πιή ξσκα ζεκαίλεζζαη ζηνραδόκεζα, μεληδέζζσ δηὰ η῅ο ὁκσλπκίαο κεδείο. Καὶ γὰξ θαὶ ὁ Θεὸο πῦξ θαη αλαιίζθνλ ἐζηὶλ, ἀιιὰ θαζαξεύεη η῅ο ὑιηθ῅ο ζεκα ζίαο ηνῦ ππξὸο ὁ ιόγνο. Ὥζπεξ νὖλ ηὸλ Θεὸλ πῦξ καζὼλ εἶλαη, ἄιιν ηη αὐηὸλ παξὰ ηὸ πῦξ ηνῦην ἐλόε ζαο· νὕησ θαὶ ὕδσξ ζείῳ πλεύκαηη ἐπηθεξόκελνλ δηδαρζεὶο, κὴ ηὴλ θαησθεξ῅ θύζηλ λνήζῃο ηὴλ εἰο γ῅λ θαηαῤῥένπζαλ. Σὸ γὰξ πλεῦκα ηνῦ Θενῦ ην῔ο ρζακαιν῔ο ηε θαὶ ἀζηάηνηο νὐθ ἐπηθέξεηαη. Οὐθνῦλ ὡο ἂλ θαλεξώηεξνλ ἟κ῔λ ἐθθαιπθζείε ηὸ λόεκα, δηὰ ζπληνκίαο ηὸλ λνῦλ η῵λ εἰξεκέλσλ ἀλαιεςώκεζα· ὅηη ηὸ ζηεξέσκα ὃ ἐπεθιήζε νὐξαλὸο, κεζόξηνλ η῅ο αἰζζεη῅ο ἐζηη θηίζεσο, ηὸ δὲ ἀπ' ἐθείλνπ, λνεηή ηηο δηαδέρεηαη θηίζηο, ἐλ ᾗ νὐθ εἶδνο, νὐ κέγεζνο, νὐρ ἟ ἐπὶ ηόπνπ ζέζηο, νὐ ηὸ ἐθ δηαζηεκάησλ κέηξνλ, νὐ ρξ῵κα, νὐ ζρ῅κα, νὐ πειηθόηεο, νὐθ ἄιιν ηη η῵λ ὑπὸ ηὸλ νὐξαλὸλ ζεσξνπκέλσλ νὐδέλ. Καί κε κεδεὶο ὑπνλνείησ δηὰ η῅ο ηξνπνινγίαο ζύγρπζηλ ἐπάγεηλ ηῆ ζεσξίᾳ η῅ο ιέμεσο, ὡο ηα῔ο ὑπνλνίαηο η῵λ πξὸ ἟κ῵λ ηὰ ηνηαῦηα ηεζεσξεθόησλ ζπκθέξεζζαη, θαὶ ιέγεηλ· ηὰο κὲλ ἀπνζηαηηθὰο δπλάκεηο, ἄβπζζνλ ιέ γεζζαη· ηὸλ δὲ θνζκνθξάηνξα ηνῦ ζθόηνπο, ηὸ ἐπάλσ η῅ο ἀβύζζνπ λνε῔ζζαη ζθόηνο. Μήπνηε νὕησ παξα λνκήζαηκη, ὡο πνίεκα Θενῦ ηὴλ θαθίαλ λν῅ζαη· ζαθ῵ο εἰπόληνο
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ἐπὶ θεθαιαίνπ ηνῦ ζείνπ ιόγνπ, ὅηη «Καὶ εἶδελ ὁ Θεὸο ηὰ πάληα ὅζα ἐπνίεζελ, θαὶ 84 ἰδνὺ ηὰ πάληα θαιὰ ιίαλ.» Εἰ δὲ πάληα θαιὰ ὅζα ἐπνίεζελ ὁ Θεὸο, ἟ δὲ ἄβπζζνο θαὶ ηὰ πεξὶ αὐηὴλ νὐθ ἔμσ η῵λ παξὰ ηνῦ Θενῦ γεγνλόησλ ἐζηίλ· ἄξα θαιὰ θαὶ ηαῦηα ηῶ ἰδίῳ ιόγῳ, θἂλ ἄβπζζνο ᾗ, θἂλ κήπσ πεξὶ αὐηὴλ ιάκπῃ ηὸ ην῔ο νὖζηλ ἐγθείκελνλ θ῵ο. Οὐθνῦλ ἄβπζζνλ κὲλ παξὰ η῅ο Γξαθ῅ο ἀθνύ ζαο, ηὸ πι῅ζνο η῵λ ὑδάησλ ζεκαίλεζζαη ιέγσ. Οὕησ γὰξ αὐηὴλ θαὶ ἟ ςαικῳδία ὁξίδεηαη ιέγνπζα· «἖ηα ξάρζεζαλ αἱ ἄβπζζνη, πι῅ζνο ἢρνπο ὑδάησλ·» ηὸ δὲ πεξὶ αὐηὴλ ζθόηνο ἀθνύζαο, ηὸ κήπσ πεθελέλαη ηὴλ θσηηζηηθὴλ δύλακηλ ηὴλ ἐγθεηκέλελ ηῆ θύζεη η῵λ ὄλησλ ἐλόεζα. Υσξηζκὸλ δὲ ὑδάησλ, δηὰ ηνῦ ζηε ξεώκαηνο γεγνλόηα παξὰ η῅ο Γξαθ῅ο δηδαζθόκελνο, νὐθ ἔμσ κνη δνθ῵ ηνῦ εἰθόηνο πνηε῔λ, θαὶ η῅ο θαη' ὄλνκα ζεκαζίαο, ἐπὶ ηνῦ ὕδαηνο ρσξηζκὸλ ἐλλν῵λ, ὥζηε δηάθνξνλ ἑθαηέξνπ ηὴλ θύζηλ νἴεζζαη θαὶ πε πε῔ζζαη; ηὸ κὲλ ἀλσθεξέο ηε θαὶ θνῦθνλ εἶλαη, θαὶ η῅ο θνπθόηεηνο ηνῦ ππξὸο ἐιαθξόηεξνλ· ὥζηε ὑπεξ άλσ η῅ο ζεξκ῅ο νὐζίαο κέλνλ, κήηε ηῆ θηλήζεη ηνῦ ὑπνθεηκέλνπ ζπκκεηαηίζεζζαη, κήηε ηῆ ζεξκόηεηη πξὸο ἀληίπαινλ ηάμηλ ἀπνθαζίζηαζζαη, ἀιι' αὐηό ηε κέλεηλ ἀκείσηνλ, ηῶ ηε ὑπνηξέρνληη ππξὶ κεδεκίαλ δη' ἑαπηνῦ πάξνδνλ ἐᾷλ. Π῵ο γὰξ ἂλ ηόπνο ηῶ ὑιηθῶ ηὸ ἄυινλ γέλνηην; Σὸ δὲ ἕηεξνλ ὕδσξ ηνῦην εἶλαη, νὗ ηὴλ θύζηλ θαὶ ὀθζαικῶ θαὶ ἁθῆ θαὶ γεύζεη γλσξί δνκελ. Ὃ γὰξ θαὶ θάησ θέξεηαη, θαὶ δηεηδὲο θαζ νξᾶηαη, θαὶ ηῆ γεύζεη γηλώζθεηαη, δηὰ η῅ο ἐγθεηκέλεο πνηόηεηνο, ηνῦην πξὸο ἄιιελ ηηλὰ κεηαθέξεηλ ἔλλνηαλ, ἟ ηνῦ γλσξηδνκέλνπ θύζηο νὐθ ἀλαγθάδεη. ἖θε῔λν κέλ ηνη ηὸ ιεγόκελνλ ὕδσξ, ὃ κήηε ὁξᾶηαη κήηε ῥε῔, κήηε ηηζὶ πεξηέρεηαη ὅισο, νἷο ἟ ὑγξὰ πέθπθε δηα θξαηε῔ζζαη θύζηο, ἀιι' ἔμσ κὲλ ηόπνπ ἐζηὶλ, ἀκηγὲο δὲ πάζεο η῅ο θαη' αἴζζεζηλ γλσξηδνκέλεο πνηόηεηνο, νὐθ ἄλ ηηλα νἶκαη η῵λ θξίλεηλ ἐπεζθεκκέλσλ, δηά ηε ηὸ ὑπνθέξεζζαη ηῶ πλεύκαηη ηνῦ Θενῦ, θαὶ δηὰ ηὸ ὑπεξάλσ η῵λ νὐξαλ῵λ εἶλαη πηζηεύεηλ, θαὶ δηὰ ηὸ πάλησλ η῵λ δη' αἰζζήζεσο γηλσζθνκέλσλ κέλεηλ ἐμώηεξνλ, κὴ ἄιιν ηη παξὰ ηὸ θνηλὸλ ἐλλνε῔λ ὕδσξ πξὸο ηὴλ λνεηὴλ νὐζίαλ ηα῔ο ὑπνλνίαηο θεξόκελνλ. Σνῦην γὰξ ἐθ η῵λ ἐμεηαζκέλσλ ὑπελνήζακελ, ὅηη πᾶλ ηὸ θηλνύκελνλ ἐληὸο η῅ο λνεη῅ο θύζεσο πεξηείξγεηαη, θαὶ πεξὶ ἑαπηὸ ηὴλ ἀλαζηξνθὴλ ἔρεη. Ὅξνο δὲ ην῔ο θηλνπκέλνηο ηὸ πέξαο η῅ο δηαζηεκαηηθ῅ο ἐζηη θύζεσο, κεζ' ὃ θαζαξὰ η῵λ ηνπηθ῵λ ηε θαὶ δηαζηεκαηηθ῵λ ἰδησ κάησλ εὑξίζθεηαη ἟ λνεηή ηε θαὶ ἀδηάζηαηνο θύζηο. Σὸ νὖλ ἀθξόηαηνλ πέξαο η῅ο αἰζζεη῅ο νὐζίαο, νὗ ηὸ ἐπέθεηλα νὐδὲλ ηνηνῦηόλ ἐζηηλ, νἷνλ ἐλ ην῔ο θαηλνκέ λνηο γηλώζθεηαη, ηνῦηό θακελ ηῶ ὀλόκαηη παξαδε ινῦζζαη ηνῦ ζηεξεώκαηνο, βεβαηνύζεο ἟κ῔λ η῅ο Γξα θ῅ο ηὴλ ὑπόλνηαλ, ἣ θεζηλ· «Καὶ δηερώξηζελ ὁ Θεὸο ἀλὰ κέζνλ ηνῦ ὕδαηνο ὃ ἤλ ὑπνθάησ ηνῦ ζηεξεώ καηνο, θαὶ ηνῦ ὕδαηνο ὃ ἤλ ἐπάλσ ηνῦ ζηεξεώκαηνο». ∆είθλπηαη γὰξ δηὰ ηνύησλ, ὅηη νὐδὲ ηὴλ ἀξρὴλ θαηεθέθξαην ηνῦην πξὸο ἐθε῔λν ηὸ ὕδσξ, ἀιι' ἐλ ηῆ 85 η῵λ ὀλνκάησλ θνηλσλίᾳ, ἄκηθηνο ἤλ ἟ θύζηο, ἐλ ηῶ εἰπε῔λ, νὐρ ὅηη ἖γέλεην ὑπνθάησ, ἠ Ἦλ ὑπεξάλσ ηνῦ ζηεξεώκαηνο· θαὶ ὃ ἤλ ὑπνθάησ ηνῦ ζηεξεώκα ηνο, ἄιιν ηη ἐπάλσ ἤλ. Εἰ δὲ ηὸ κὲλ εὐζὺο ἐλ δόθῳ πξὸο ηὴλ θάησ ζέζηλ ἀπεσξηζκέλνλ ἐζηί· ηὸ δὲ νὐθ ἐλ δόθῳ· ἐλ θσηὶ γὰξ πάλησο ἐζηὶ ηὸ ἐλ πλεύκαηη Θενῦ, θαὶ ηνῦ δόθνπ θερώξηζηαη, ἅκα δὲ θαὶ ὑπεξάλσ ἤλ ηνῦ ἀλαδεηρζέληνο κεηαμὺ ζηεξεώκαηνο, θξηλάησ ὁ ζπλεηὸο ἀθξναηὴο, εἴ ηη η῅ο πξεπνύζεο ὑπνιήςεσο ὁ ιόγνο ἟κ῵λ ἐλ ην῔ο εἰξεκέλνηο παξεζηνράζαην. Σὰ κὲλ νὖλ πεξὶ η῅ο πξώηεο η῵λ ὄλησλ ζπζηάζεσο ἟κ῔λ ὑπνλνεζέληα, θαὶ π῵ο ἐλ ηῆ δπλάκεη η῅ο νὐ ζίαο νὐ δεπηεξεύεη ηὸ θ῵ο η῵λ ὄλησλ, θἂλ ἟ Γξαθὴ πξὸ ηνῦ θσηὸο ἱζηνξε῔ζζαη ηὸ ζθόηνο ιέγεη, θαὶ ὅζα πεξὶ ηνῦ ζηεξεώκαηνο ζηνραζηηθ῵ο ἐλελνήζακελ, θαὶ πεξὶ η῅ο η῵λ ὑδάησλ δηαθνξᾶο, ὧλ ἟ θύζηο πξὸο ηὸ θαησθεξέο ηε θαὶ θνῦθνλ κεκεξηζκέλε, ηὰο θαηαι ιήινπο ἟κ῔λ πεξὶ ἑθαηέξνπ η῵λ ὁκσλύκσο ιεγνκέλσλ ὑπνλνίαο ἐληίζεζη, ηαῦηα θαὶ ηὰ ηνηαῦηα ἐζηίλ. ἖πεηδὴ δὲ δηεθξίζε κὲλ ἀπ' ἀιιήισλ ηὰ ὕδαηα, ηά ηε ὁξώκελα θαὶ ηὰ λννύκελα, θαὶ κέζνο ὅξνο ἀπεδείρζε
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

η῅ο δηπι῅ο η῵λ ὑδάησλ θύζεσο ὁ νὐξαλὸο, ὁ ἐλ ἀξρῆ κὲλ γεγελ῅ζζαη κεηὰ η῅ο γ῅ο θαὶ πάλησλ η῵λ πξὸο ηὴλ θαηαζθεπὴλ ηνῦ θόζκνπ θαηαβιεζέλησλ ιεγόκε λνο, λπλὶ δὲ ηειεησζείο ηε θαὶ ὀλνκαζζεὶο ἐλ ηῆ ἀλα δείμεη ηνῦ ζηεξεώκαηνο ηνῦ δηὰ η῅ο πεξηδξνκ῅ο ηνῦ ππξὸο ὁξηζζέληνο, θαὶ ἟ δεπηέξα ηνῦ θσηὸο θπθιν θνξία, πάιηλ ηὸ ὑπνθείκελνλ ἀλὰ κέξνο ἐπεζθόηηζέ ηε θαὶ ἐθώηηζελ. Ὅπεξ θαὶ ὠλνκάζζε θαηὰ ηὴλ πξνιαβνῦζαλ ἀθνινπζίαλ, θαὶ ηνῦην ἟κέξα. Ἀλαγ θαίσο δὲ θαὶ ἀθνινύζσο θαὶ ἟ ηνῦ ἀξηζκνῦ θύζηο ζπλεηζ῅ιζε ηῆ θηίζεη. Οὐδὲλ γὰξ ἕηεξόλ ἐζηηλ ἀξη ζκὸο, εἰ κὴ κνλάδσλ ζύλζεζηο. Πᾶλ δὲ ηὸ δησξηζκέλῃ ηηλὶ πεξηγξαθῆ ζεσξνύκελνλ, κνλὰο ὀλνκάδεηαη. ἖πεὶ νὖλ παληαρόζελ ὁ θύθινο ἀλειιεηπήο ἐζηηλ ἐλ ἑαπηῶ ὁξηδόκελνο· θαι῵ο ὁ ιόγνο ἕλ ηη ὠλόκαζε ηὴλ κίαλ ηνῦ θύθινπ πεξίνδνλ, εἰπώλ· «἖γέλεην ἑζπέξα, θαὶ ἐγέλεην πξσῒ ἟κέξα κία·» θαὶ πάιηλ ηὴλ ἄιιελ ὡζαύησο ἕλ. ΢πλζεὶο δὲ ἀκθόηεξα, δύν ἐπνίεζε. Καὶ νὕησο ὁ ιόγνο ηὴλ ηνῦ ἀξηζκνῦ γέλεζηλ ην῔ο κνξίνηο ζπλήγαγε η῅ο θηίζεσο, ηὴλ ἀθνινπζίαλ η῅ο ηάμεσο ην῔ο ὀλόκαζη ηνῦ ἀξηζκνῦ ζεκεηνύκελνο. «἖γέλεην» γὰξ, θεζὶλ, «ἑζπέξα, θαὶ ἐγέλεην πξσῒ ἟κέξα δεπ ηέξα.» ἖πεὶ νὖλ ηαῦηα ἐγέλεην, πάιηλ ἟ θύζηο η῵λ ὄλησλ δη' ἀθνινύζνπ βαδίδνπζα, ηὸ ἀλαγθαίσο ην῔ο πξνγεγνλόζηλ ἑπόκελνλ ἐμεξγάδεηαη· πξνεγε῔ηαη δὲ θαὶ ηνύηνπ ηνῦ ἔξγνπ ζε῔νλ ἐπίηαγκα, παληαρνῦ ηνῦ Μσυζέσο ἀζθαιηδνκέλνπ ἟κ῵λ ηὴλ δηάλνηαλ ηνῦ κε δὲλ ἀζεεί ηη η῵λ ὄλησλ ζπζη῅λαη, ὡο ἂλ ηὸ πεξὶ ἑθά ζηνπ η῵λ γεγνλόησλ ζαῦκα, εἰο ηὸλ πεπνηεθόηα ηὴλ ἀλαθνξὰλ ἔρνη. Πάζεο γὰξ η῅ο θσηηζηηθ῅ο ηε θαὶ ππξώδνπο νὐζίαο ηα῔ο ἰδίαηο πνηόηεζη η῵λ ἄιισλ ἀπνθξηζείζεο, ἟ κὲλ ηνῦ ἀέξνο θαηαζθεπὴ ζησπᾶηαη, θαί ηνη θαὶ ηνῦην ἐλ δεπηέξνηο εἰθὸο ἤλ κεηὰ ηὴλ ηνῦ ππξὸο ἀλαδξνκὴλ θπζηνινγ῅ζαη· δηόηη ζπγγέλεηά ηίο ἐζηηλ αὐηῶ θαηὰ ηὸ θνῦθνλ, πξὸο ηὴλ ηῶ ππξὶ ἐλ ζεσξνπκέλελ θνπθόηεηα· εἶζ' νὕησο πεξὶ η῅ο βα ξείαο δηεγήζαζζαη θύζεσο. Ὁ δὲ Μσυζ῅ο ηὰ κὲλ 88 πεξὶ ηαύηεο ιέγεη· ηὸλ δὲ ἀέξα ηῶ ιόγῳ παξίεζηλ, νὐρ ὡο κεδὲλ ζπλεηζθέξνληα πξὸο ηὴλ ηνῦ θόζκνπ παληὸο ζπκπιήξσζηλ, νὐδὲ ὡο ἀπνθεθξηκέλνλ η῅ο η῵λ ζηνηρείσλ δπλάκεσο, ἀιιὰ ηάρα ὅηη ηῶ καιαθῶ ηε θαὶ εὐείθηῳ η῅ο θύζεσο ἑθάζηνπ η῵λ ὄλησλ δεθηηθόο ἐζηηλ ὁ ἀὴξ, ἐλ ἑαπηῶ δεηθλύσλ ηὰ ὄληα, νὐ ρξ῵κα ἴδηνλ ἔρσλ, νὐ ζρ῅κα, νὐθ ἐπηθάλεηαλ, ἀιιὰ ην῔ο ἀι ινηξίνηο ρξώκαζί ηε θαὶ ζρήκαζη πεξηκνξθνῦηαη. Λακπξόο ηε γὰξ γίλεηαη ηῆ ηνῦ θσηὸο ἐιιάκςεη, θαὶ πάιηλ κειαίλεηαη ζθηαδόκελνο· αὐηὸο δὲ θαζ' ἑαπηὸλ νὔηε ιακπξὸο νὔηε κέιαο ἐζηί; παληὶ δὲ ζρήκαηη πεξηθύεηαη, θαὶ ὑπὸ πάζεο ρξσκάησλ ἰδέαο θαηαρξώλλπηαη, θαὶ πξὸο πᾶζαλ θίλεζηλ η῵λ ἐλ αὐηῶ θεξνκέλσλ ἐπηηε δείσο ἔρεη. Ἀπόλσο ηε γὰξ ὑπνρσξε῔ πξὸο ηὸ θεξόκελνλ ἑθαηέξσζελ, θαὶ αὐηνκάησο ηῶ ὄγθῳ ηνῦ θηλνπκέ λνπ πεξηζρηδόκελνο ἔλζελ θαὶ ἔλζελ, εἰο ηὸ θαηόπηλ ἀληηθαζίζηαηαη. Ἀιιὰ θαὶ ηὸ ὑγξὸλ ηνῦ ἀκθνξέσο πξνρένληνο, ὅηη πεξ ἂλ ἐλ ἑαπηῶ ηύρῃ, ηόηε πξν ρενκέλῳ δηίζηαηαη, θαὶ ἀληεηζέξρεηαη αὐηνκάησο ἐπὶ ηὰ ἐληὸο ηνῦ ἀγγείνπ πξὸο ηὸ θελνύκελνλ· θαὶ κπξία ηνηαῦηα ηὸ καιαθόλ ηε θαὶ εὔεηθηνλ η῅ο ηνῦ ἀέξνο δείθλπζη θύζεσο. ἖πεὶ νὖλ ἐλ ηνύηῳ ἐζηὶλ ἟ η῵λ ἀλζξώπσλ δσὴ, θαὶ πᾶζα ζρεδὸλ ἟ ηνῦ δῆλ δύλακηο, θαὶ ἟ η῵λ αἰζζεηεξίσλ ἐλέξγεηα ἐλ ηῶ ἀέξη ηὴλ ἰζρὺλ ἔρεη· βιέπνκέλ ηε γὰξ δη' αὐηνῦ θαὶ ἀθνύνκελ, θαὶ η῵λ ὁζθξεη῵λ ηὴλ ἀληίιεςηλ ὡζαύ ησο δη' αὐηνῦ πνηνύκεζα, ηῆ ηνῦ πλεύκαηνο ὁιθῆ ηὸ θπξηώηαηνλ η῵λ θαηὰ ηὴλ δσὴλ ἐλεξγνπκέλσλ ἐζηίλ· ὁ γὰξ ηνῦ ἀλὰ παπζάκελνο, θαὶ ηνῦ δῆλ πάλησο ἐπαύζαην· ηνύηνπ ράξηλ ὁ ζνθὸο Μσυζ῅ο ἀθπζηνιό γεηνλ εἴαζε ηὸ ζύληξνθόλ ηε θαὶ ὁκόθπινλ ἟κ῔λ ζηνηρε῔νλ, ᾧ ἀπὸ γελλήζεσο εὐζὺο ἐληξεθόκεζα· ἀξ θνῦζαλ ἟γνύκελνο ηνῦ κέξνπο ηνύηνπ δηδάζθαινλ, ηὴλ ἔκθπηόλ ηε θαὶ ζπγγελ῅ η῅ο θύζεσο ἟κ῵λ πξὸο ηὸλ ἀέξα ζρέζηλ· ηὰ δὲ ἐλ αὐηῶ θαηὰ ηὴλ θηίζηλ θαη λόκελα, ὅπσο ηὰ θαζ' ἕθαζηνλ ἔζρε, ηῶ ιόγῳ δηέμεηζη. Παξειζνύζεο γὰξ η῅ο δεπηέξαο ἟κέξαο, πάιηλ ἟ ζνθή ηε θαὶ παλαξκόληνο η῵λ γηλνκέλσλ ηάμηο ἟ ηὸ ὕδσξ η῅ο γ῅ο ἀπνθξίλνπζα, Θενῦ θσλὴ θαὶ πξόζηα γκα ιέγεηαη· ἀιεζ῵ο γὰξ πᾶλ ηὸ ἐλ ζνθίᾳ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

γηλόκελνλ, Θενῦ ιόγνο ἐζηὶλ, νὐθ ὀξγάλνηο ηηζὶ θσλεηηθν῔ο δηαξ ζξνύκελνο, ἀιιὰ δη' αὐη῵λ ἐθθσλνύκελνο η῵λ ἐλ ην῔ο θαηλνκέλνηο ζαπκάησλ. Ἔηη γὰξ ζπκπεθπξκέλεο πξὸο ηὴλ ὑγξὰλ θύζηλ η῅ο γεώδνπο πνηόηεηνο, ηίλνο ἤλ ἑηέξνπ, ηὴλ κὲλ γ῅λ ηα῔ο ἰδίαηο θαηαππθλ῵ ζαη πνηόηεζηλ, ὥζηε πάλησλ αὐη῅ο η῵λ κνξίσλ πξὸο ηὰ ὁκνθπ῅ ζπκπηεζζέλησλ, ἐλ ηῶ λαζηῶ ηε θαὶ πε πηιεκέλῳ ἀπνζι῔ςαη ἀπ' αὐη῅ο ηὴλ ἐγθεηκέλελ ὑγξό ηεηα· ηὸ δὲ ὕδσξ δηαθξίλεηαη η῅ο πξὸο ηὴλ γ῅λ ἐπη κημίαο, θαὶ πεξὶ ἑαπηὸ ζπλαγείξεηαη ηα῔ο θνηιόηεζη η῅ο γ῅ο ἐγθξαηνύκελνλ; ἐπεὶ νὖλ ζείαο ὡο ἀιεζ῵ο δπλάκεώο ηε θαὶ ζνθίαο ηὸ ηνηνῦηόλ ἐζηηλ. Σνύηνπ ράξηλ ὁ Μσυζ῅ο ιόγνλ Θενῦ θεζη ηνῦ ζαύ καηνο θαζεγήζαζζαη, πξνζηαθηηθήλ ηηλα ῥ῅ζηλ δηεμν δεύνληα, ὡο δὲ ἐγὼ πεξὶ ηνύηνπ θξίλσ, ηὸλ ἐγθείκελνλ ηῆ θύζεη η῅ο θηίζεσο ιόγνλ, δηὰ η῅ο ἐμνδηθ῅ο ηαύηεο ἐλδείθλπηαη ῥήζεσο. «Εἶπε» γὰξ, θεζὶλ, «ὁ Θεὸο, ΢πλαρζήησ ηὰ ὕδαηα εἰο ηὰο ζπλαγσγὰο αὐη῵λ, 89 θαὶ ὀθζήησ ἟ μεξά.» Ὁξᾷο ηὴλ ἀλαγθαίαλ ηάμηλ η῅ο θύζεσο, π῵ο η῅ο γ῅ο ἀθειθπζζέληνο ηνῦ ὕδα ηνο μεξαίλεηαη ηὸ ἀπνθξηζὲλ η῅ο ὑγξόηεηνο, θαὶ π῵ο κεθέηη πεινεηδ῵ο ἀλαθεθξακέλεο πξὸο ηὴλ γ῅λ η῅ο ὑγξόηεηνο, ἀλαγθαίσο δνρείνηο ηηζὶ ηὸ ὕδσξ πεξηζηνηρίδεηαη· ὡο ἂλ κὴ ηῶ ῥεπζηῶ η῅ο θύζεσο εἰο ἀθαληζκὸλ ἔιζνη, κεδελὸο ηὴλ δηάρπζηλ αὐηνῦ πεξηζθίγγνληνο. Ἀιιά κνη δνθε῔ κὴ ἄθαηξνλ εἶλαη πάιηλ η῵λ ὑπεξνπξαλίσλ ὑδάησλ κλήκελ πνηή ζαζζαη. Εἰ γὰξ ἀλαγθαίσο ἐληαῦζα πξὸο ὑπνδνρὴλ η῵λ ὑδάησλ ἟ γ῅ ζρεκαηίδεηαη, νἷόλ ηηζη θόιπνηο ηὸ ῥεπζηὸλ αὐη῵λ πεξηείξγνπζα, θαὶ ηῆ ἀζηάηῳ η῵λ ὑδάησλ θύζεη, ηῶ ἰδίῳ ζηαζεξῶ παξερνκέλε ηὸ ζηά ζηκνλ· π῵ο ἂλ ηὸ ὕδσξ, εἴπεξ ηῶ ὄληη ὕδσξ ἐζηὶλ, ἵζηαηαη κὲλ ἐπὶ ηνῦ ἀζηάηνπ, ἀδηάρπηνλ δὲ ἐπὶ ηνῦ θπξηνῦ δηακέλεη; Εἰ γὰξ κίαλ ηε θαὶ ηὴλ αὐηὴλ η῵λ δύν ὑδάησλ ηὴλ θύζηλ ὑπνηηζέκεζα, ἀλάγθε πᾶζα, ἅπεξ ἐπὶ ηνύησλ βιέπνκελ, ηαῦηα θαὶ ἐπ' ἐθείλσλ νἴεζζαη· νὐθνῦλ ηὰ λ῵ηα ηνῦ νὐξαλνῦ ζρίδεηαη εἰο αὐι῵λαο, θαζ' ὁκνηόηεηα η῵λ ἐπὶ η῅ο γ῅ο γηλνκέλσλ πξὸο ηὰο η῵λ θξεκλ῵λ δηαζηάζεηο ἐθθαξαγγνύκελα, ἵλα ηὸ ὕδσξ ἐγθξαηεζῆ ηα῔ο θνηιόηεζη. Σί νὖλ ἐξνῦ ζηλ, ὅηαλ ἟ ἐγθύθιηνο ηνῦ πόινπ πεξηθνξὰ πξὸο ηὰ θάησ θιίλῃ ηὸ λῦλ ὑπεξθείκελνλ, ἄξα κὴ πώκαηά ηηλα ην῔ο θύθινηο ἐπηλνήζσζηλ, ὡο ἂλ κὴ ἐθθξεκὲο ηὸ ὕδσξ γελόκελνλ, η῵λ θνηισκάησλ ἐθξένη; Ἀιιά θεζη δαπαλεηηθὸλ κὲλ εἶλαη ηὸ πῦξ, ρξείαλ δὲ ἔρεηλ ὕιεο ηηλὸο η῅ο ὑπνηξεθνύζεο εἰζαεὶ ηὴλ θιόγα, ὡο ἂλ κὴ θαηακαξαλζείε, ηῆ ἀπνξίᾳ ηνῦ ὑπεθθαίνληνο αὐηὸ πεξὶ ἑαπηὸ δαπαλώκελνλ. ἖γὼ δὲ θἂλ ἟ κε γάιε ηνῦ δηδαζθάινπ ἟κ῵λ θσλὴ ηῆ ηνηαύηῃ ὑπνιή ςεη ζπκθέξεηαη, παξαηηήζνκαη ηνὺο ἐληπγράλνληαο, κὴ ραιεπ῵ο ἔρεηλ, εἰ πξὸο ηὸ ἀθόινπζνλ βιέπσλ, πάληε δνπιεύσ ην῔ο πξνθαζεκέλνηο ἐλ ηῆ ζεσξίᾳ η῵λ ὄλησλ. Καὶ γὰξ θαὶ ηῶ δηδαζθάιῳ ζθνπὸο ἤλ, νὐ πάλησο ηὰο ἰδίαο ὑπνιήςεηο ην῔ο ἀθξνσκέλνηο λνκν ζεηε῔λ, ἀιιὰ ἔθνδόλ ηηλα δηὰ η῅ο δηδαζθαιίαο αὐηνῦ πξὸο ηὴλ ἀιήζεηαλ ἐλ ην῔ο καζεηεπνκέλνηο γελέζζαη· θαὶ ἟κε῔ο ηνίλπλ ἐγγπκλαζζέληεο ην῔ο παξ' ἐθείλνπ θαηαιεηθζε῔ζη καζήκαζη, πξὸο ηὸ ἀθόινπζνλ βιέπν κελ. Εἴε δ' ἂλ νὗηνο, εἴπεξ ἐπηηύρνη ηνῦ εἰθόηνο ὁ ιόγνο, εἰο ηὴλ ηνῦ δηδαζθάινπ ζνθίαλ ἀλαθεξόκελνο. Σί ηνίλπλ πξὸο ηὴλ ὑπελερζε῔ζαλ ἀληίζεζηλ ἟κε῔ο ινγηδόκεζα; Οὐ γὰξ κόλνλ ἐλ ηῶ ππξὶ θαὶ ὕδαηη ζεσ ξνῦκελ ηὰο ἀληηζηνηρνύζαο πνηόηεηαο, ἀιιὰ θαὶ ἐλ ἑθάζηῳ η῵λ ζηνηρείσλ ἔζηηλ εὑξε῔λ ηηλα πάλησο ἐλ ην῔ο ἰδηώκαζη πξὸο ηὰ ἀληηθείκελα κάρελ. Ὥζπεξ γὰξ ἐπὶ η῵λ κλεκνλεπζέλησλ ζηνηρείσλ ἀληηβαίλεη ηῶ κὲλ ςπρξῶ ἟ ζεξκόηεο, ηῶ δὲ ὑγξῶ ἟ μεξόηεο, νὕησ πάιηλ θαηὰ ηὴλ ἑηέξαλ δηάκεηξνλ ἐπὶ η῅ο γ῅ο ηε θαὶ ηνῦ ἀέξνο ἐμ ἐλαληίνπ εἰζὶλ αἱ ἐλ ἑθαηέξῳ πνηόηεηεο ἀιιήιαηο ἀληηθαζήκελαη· ζηεῤῥόηεο ηε θαὶ καλόηεο, ἀληηηππία θαὶ ἀξαηόηεο, βαξύηεο ηε θαὶ θνπθόηεο· θαὶ ὅζα ἄιια θαηὰ ηὸ ἰδηάδνλ ἐλ ἑθαηέξῳ ηνύησλ, ἐθ η῵λ ἐλαληίσλ γλσξίδεηαη. Ὥζπεξ ηνίλπλ ἐλ ηνύηνηο νὐθ ἔζηηλ εἰπε῔λ ηξέθεζζαη ηῶ ἐλαληίῳ ηὸ ἕηεξνλ· νὔηε γὰξ ηῆ δαπάλῃ ηνῦ ἐκβξηζνῦο ἟ ἐλ ηῶ ἀέξη θνπθόηεο αὔμεηαη, νὔηε ηὸ λαζηὸλ η῅ο γ῅ο ἐλεξγε῔ ηνῦ ἀληη ζηνηρνῦληνο ηὴλ ἀξαηόηεηα, νὔηε ηὰ ινηπὰ πεξὶ ηὴλ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

92 γ῅λ ἰδηώκαηα, δηὰ η῅ο ἑαπη῵λ δαπάλεο ηξέθεη ηὰο ἀεξίνπο πνηόηεηαο· νὕησο εἴπνη ηηο ἂλ ἐμ ἐλαληίνπ κὲλ εἶλαη ηὸ ὑγξόλ ηε θαὶ ςπρξὸλ, ηῶ ζεξκῶ θαὶ μεξῶ, κὴ κέληνη ηξέθεζζαη ηαῦηα ηα῔ο ἀιιήισλ θζνξα῔ο, κεδὲ ηὴλ ηνῦ εἶλαη ηνύησλ ἑθάηεξνλ δύλακηλ, ἐλ ηῶ κὴ εἶλαη ηὸ ἕηεξνλ ἔρεηλ. Οὕησ γὰξ ἂλ νὐζέηεξνλ εἴε, εἴπεξ ἟ δηακνλὴ ἀκθνηέξνπ ἐλ ηῆ η῵λ δύν θζνξᾷ ηὴλ δύλακηλ ἔρνη· ἴζε γὰξ ἐλ ἑθάζηῳ ἟ ηνῦ θζείξεηλ ηὸ ἕηεξνλ δύλακηο, θαὶ ἀεὶ θαηαπιενλά δσλ ηνῦ ἐπηθξαηνῦληνο ὁ ἀθαληζκὸο ηνῦ ιεηπνκέλνπ γίλεηαη· θαὶ ὅηη ἀιεζὴο ὁ ιόγνο, ἐμ αὐη῅ο ἔζηη η῅ο πείξαο ηνῦην καζε῔λ. Ὅηαλ γάξ ηηλνο ὕιεο ηὸ πῦξ πεξηδξάμεηαη, εἶηα ἐπαρζῆ ηὸ ὕδσξ, ζαθ῵ο ἔζηηλ ἰδε῔λ η῵λ δύν ηνύησλ ηὴλ ἐλ ἀιιήινηο θζνξάλ· ηὸ γὰξ ἐπηθξαηνῦλ ἐλ ηνύηνηο ἀθαλίδεη ηὸ ἕηεξνλ, ἴζσο εἴθνληνο ἑθαηέξνπ ηῆ δπλαζηείᾳ ηνῦ πιεζηάδνληνο. Ἕσο δ' ἂλ ἰζόῤῥνπνο ἐλ ἀκθνηέξνηο ἟ δύλακηο, ἠ ὁκνίσο παξ' ἀκθνηέξσλ ἀιιήινηο ὁ ἀθαληζκὸο ἐλεξγε῔ηαη, θαὶ νὐζέηεξνλ ηῶ ἑηέξῳ ηξέθεηαη, ἀιιὰ ηὰ δύν ἀιιήινηο ἐλαθαλίδεηαη. Ὡο ηνίλπλ ἐπὶ η῵λ ἀιιεινθαγνύλησλ ζεξίσλ νὐθ ἔρεη θύζηλ, ἀκθόηεξα δη' ἀιιήισλ δῆλ, ηὰ ὑπ' ἀιιήισλ θζεηξόκελα· νὕησ θαὶ ἟ ηνῦ ὑγξνῦ πξὸο ηὸ μεξὸλ ἐλαληίσζηο, νὐζέηεξνλ ἂλ ἐλ ηῶ εἶλαη θπιάζζνη, εἴπεξ ἟ ηνῦ ἑηέξνπ ἀπώ ιεηα ηξέθνη ηὸ ἕηεξνλ. Ἀιιά κνη δνθε῔ θαι῵ο ἔρεηλ νὕησο ἂλ κᾶιινλ ἟κ῔λ θαηὰ ηὸ ἀθόινπζνλ δηαιεθζ῅λαη ηὸλ ιόγνλ· ἐπεηδὴ πάληα ὅζα ἐπνίεζελ ὁ Θεὸο, θαιὰ ιίαλ ἐζηὶλ, ἑθάζηῳ θεκὶ δε῔λ η῵λ ὄλησλ ἐλζεσξε῔ ζζαη ηὴλ ηνῦ θαινῦ ηειεηόηεηα. ἧ γὰξ ηνῦ ιίαλ πξνζζήθε, δηὰ η῅ο ἐπηηαηηθ῅ο ζεκαζίαο ζαθ῵ο ἐλ δείθλπηαη ηὸ ἀλειιεηπὲο εἰο ηειείσζηλ. Ὡο γὰξ ἐλ ηῆ γελέζεη η῵λ δώσλ κπξίαο κὲλ ἔζηη δηαθνξὰο ἰδε῔λ η῵λ ἐλ ηνύηνηο γελ῵λ, ηῶ δὲ θαζνιηθῶ ιόγῳ η῅ο η῵λ ὄλησλ ἀπνδνρ῅ο ἁξκόδεηλ ἐθ' ἑθάζηνπ θακὲλ, θαηὰ ηὸ ἶζνλ ηὸ θαιὸλ εἶλαη ιίαλ· νὐ κὴλ πξὸο ηὸ θαηλό κελνλ ηὴλ ἀπνδνρὴλ εἶλαη, ἠ ἂλ θαὶ ἟ ζθνιόπελδξα, θαὶ ὁ ρεξζα῔νο βάηξαρνο, θαὶ ηὰ ἐθ η῅ο ζήςεσο η῵λ βνξβόξσλ δσνγνλνύκελα, ἔρνη ηὸ ιίαλ θαιά· ἀιι' νὐ πξὸο ηὴλ ὥξαλ η῵λ γεγνλόησλ ὁ ζε῔νο ὀθζαικὸο βιέ πσλ, ἐλ εὐρξνίᾳ ηηλὶ θαὶ εὐκνξθίᾳ ηὸ θαιὸλ ὁξίδεηαη, ἀιι' ἐλ ηῶ ἕθαζηνλ, θαζὸ ἔζηη, ηειείαλ ἐλ ἑαπηῶ ἔρεηλ ηὴλ θύζηλ· νὐ γὰξ ἐλ ηῶ βνῦλ κὴ εἶλαη, ηὸλ ἵππνλ ἔζηηλ εἶλαη, ἀιι' ἐλ ἑθάζηῳ ηνύησλ ζπληεξε῔ ἑαπηὴλ ἟ θύζηο, ἰδίαο ἀθνξκὰο πξὸο ηὴλ ἰδίαλ δηακνλὴλ θεθηεκέλε, νὐθ ἐλ θζνξᾷ η῅ο θύζεσο, ἀιι' εἰο ηὴλ ηνῦ εἶλαη δύλακηλ ἔρνπζα. Οὕησ θἂλ ἑηέξσο ἔρνη ηὰ ζηνηρε῔α πξὸο ἄιιεια, ἀιι' νὖλ ἐθ' ἑαπηνῦ ἕθαζηνλ θαιόλ ἐζηη ιίαλ. ἖θ' ἑαπηνῦ γὰξ θαηὰ ηὸλ ἴδηνλ ιόγνλ ἐλ ηῶ θαιῶ ζπκπεπιήξσηαη. Καιόλ ἐζηηλ ἟ γ῅· νὐ γὰξ η῅ο ἀπσιείαο ηνῦ ἀέξνο ρξῄ δεη πξὸο ηὸ εἶλαη γ῅, ἀιιὰ κέλεη ἐλ ηα῔ο ἰδίαηο πνηόηεζη, δηὰ η῅ο θπζηθ῅ο αὐηῆ ζεόζελ ἐγθεηκέλεο δπλάκεσο ἑαπ ηὴλ ζπληεξνῦζα. Καιὸλ ὁ ἀήξ· νὐθ ἐλ ηῶ κὴ εἶλαη ηὴλ γ῅λ, ἀιι' ἐλ ᾧ αὐηόο ἐζηη ηα῔ο θαηὰ θύζηλ ἐλππαξρνύ ζαηο αὐηῶ δπλάκεζη πξὸο ηὴλ δηακνλὴλ ἐμαξθ῵λ. Οὕησ θαὶ ὕδσξ ιίαλ θαιὸλ, θαὶ ηὸ πῦξ θαιόλ ἐζηη ιίαλ, ηα῔ο ἰδίαηο ἑθάηεξνλ ζπκπεπιεξσκέλνλ πνηόηεζη, θαὶ ηῆ δπλάκεη ηνῦ ζείνπ ζειήκαηνο θαηὰ ηὰ ἴδηα κέηξα η῅ο πξώηεο γελέζεσο, εἰο ηὸ δηελεθὲο παξακέλνλ. «ἧ γ῅,» θεζὶλ, «εἰο ηὸλ αἰ῵λα ἕζηεθελ·» νὐθ ἐιαηηνπ κέλε, νὐ πιενλάδνπζα. Ὁ ἀὴξ ἐλ ην῔ο ἰδίνηο ὅξνηο θπιάζζεηαη, ηὸ πῦξ νὐ κεηνῦηαη· π῵ο κόλνλ ἐθ πάλησλ ηὸ ὕδσξ η῵λ δαπαλσκέλσλ ἐζηί; Καὶ ἔηη 93 πξὸο ηνύηνηο πνιιὴλ ὁξ῵κελ ἐλ ζπγθξίζεη η῵λ ὄλησλ ηὴλ ππξώδε νὐζίαλ θαὶ δύλακηλ· θαὶ ηνῦην ζαθ῵ο ἐθ η῵λ ηὰ κεηέσξα πεθηινζνθεθόησλ εἰο ἀπόδεημηλ ἄγεηαη, ηὸ πνιιαπιαζίνλα η῅ο γ῅ο εἶλαη ηὸλ ἣιηνλ· ὡο κεδὲ ἐπὶ πνιὺ ηνῦ ἀέξνο ηὴλ ἀπ' αὐη῅ο ζθηὰλ ἐμηθλε῔ζζαη, ηῶ ὑπεξβάιινληη ηνῦ ἟ιηαθνῦ κεγέζνπο θσλνεηδ῵ο ἐλ ηῆ πξνζβνιῆ η῵λ ἀθηίλσλ ζπζηειινκέ λελ. Εἰ νὖλ νὕησο ὀιίγνλ ηνῦην ὡο πξὸο ἐθε῔λν θξηλό κελνλ, ὥζηε πνιινζηὸλ εἶλαη ηνῦ ἟ιηαθνῦ κεγέζνπο κεηὰ πάζεο η῅ο γ῅ο ηὸ ὕδσξ ἀληηκεηξνύκελνλ· εἰο πόζνλ ἂλ ρξόλνλ ηὸ βξαρὺ ηνῦην ηῶ ηνζνύηῳ ππξὶ πξὸο ηὴλ δαπάλελ δηήξθεζελ; Ἀιιὰ κὴλ δηαπαληὸο ὁξ῵κελ ηὴλ ζάιαζζαλ ἐλ ηῶ ἴζῳ πιεκκύξνπζαλ, θαὶ η῵λ πνηακ῵λ ηὴλ θνξὰλ ἐλ ην῔ο ἰδίνηο κέλνπζαλ κέ ηξνηο· ἄξα
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ηὸ κὴ δαπαλᾶζζαί ηη ηνῦ ὑγξνῦ, δηὰ η῅ο ηνηαύηεο καξηπξε῔ηαη πείξαο. Ἀιι' ὥζπεξ παξὰ ηὴλ πξώηελ νὐθ ἐλ ηῆ θζνξᾷ η῅ο ὑγξόηεηνο ηὸ πῦξ ἔζρε ηὴλ γέλεζηλ, ἀιιὰ παξὰ η῅ο αὐη῅ο ὑπέζηε δπλάκεσο· θαὶ ηνῦην νὕησο θαηὰ ηὴλ πξώηελ ηνῦ ζηνηρείνπ ζύζηαζηλ, θαὶ εἰο ηὸ δηελεθὲο ἟ δηακνλὴ θπιαρζήζεηαη, νὐδὲλ η῅ο ὑγξᾶο θύζεσο πξὸο ηὸ δηακε῔λαη ηὸ πῦξ δηνρινπκέλεο. Ἀιι' ὁξ῵κελ, θεζὶ, πνιιάθηο ὑγξαλζε῔ζαλ ἐμ ἐπνκβξίαο ηὴλ γ῅λ, εἶηα ζθνδξόηεξνλ ηνῦ ἟ιίνπ ηὸ ὑπνθείκελνλ ζάιςαληνο, μεξὰλ γηλνκέλελ ηὴλ πξὸ ὀιίγνπ δηάβξνρνλ· πνῦ ηνίλπλ, θεζὶλ, ἟ ἐλ ηνύηνηο ὑγξόηεο, εἶπεξ κὴ θαζόινπ ηὸ ζεξκὸλ η῅ο ἀθη῔λνο ἐπαλαιίζθνληνο; Ἆξ' νὖλ θαὶ ηὸ ἐλ ηῶ θεξά κῳ ὕδσξ εἰ κεηαβιεζείε πξὸο ἕηεξνλ, θαὶ θελὸλ ἀζξόσο ηὸ πι῅ξεο γέλνηην· ἐπεὶ δὲ ἐλ ηνύηῳ νὐθ ἔζηηλ, νὐδὲ εἶλαη ὅισο ηὸ ἐλ ἑηέξῳ γηλόκελνλ ιέ γνπζηλ; Ὃ γὰξ ἐληαῦζα γίλεηαη, ηνῦην θαὶ ἐπ' ἐθεί λνπ ηηο ὑπνιαβὼλ, ηνῦ εἰθόηνο νὐρ ἁκαξηήζεηαη. Ἶζνλ γάξ ἐζηη ηήλ ηε ἀπὸ ηνῦ θνίινπ ηνύηνπ ἐπὶ ηὸ ἕηεξνλ θν῔ινλ ηνῦ ὑγξνῦ κεηαῤῥνὴλ γελέζζαη, θαὶ ηὴλ λνηίδα η῅ο γ῅ο ἐμηθκαζζε῔ζαλ, ἀλαρζ῅λαη πξὸο ηὸλ ἀέξα, θπζηθ῵ο ηνῦ ὑγξνῦ, ὅηαλ ἟ ηνῦ ὑπεξθεηκέλνπ ζεξκόηεο πξὸο ἑαπηὴλ ἐθέιθεηαη ιεπηνκεξ῵ο ἐθ η῅ο γ῅ο, πξὸο ηὰ ἄλσ δηεζνπκέλνπ. Σεθκήξηνλ δὲ η῵λ γηλνκέλσλ, ὅηη παρπηέξσλ πνιιάθηο η῵λ ἀηκ῵λ ἀπὸ ηνῦ βάζνπο η῅ο γ῅ο ἀλαδηδνκέλσλ, λεθώδεο ηηο ζύ ζηαζηο ἀλαβξύεηλ δνθε῔, θαὶ ηνζαύηε η῵λ ἀηκ῵λ ἟ παρύηεο γίλεηαη, ὡο θαὶ ην῔ο ὀθζαικν῔ο αὐηὴλ ἐθ ηθηὴλ εἶλαη. Γέλνηην δ' ἄλ πνηε θαὶ ιεπηνκεξεζηέξα ηηο ἟ η῅ο λνη῔δνο ἀλαζπκίαζηο, ὡο ἐμηζνῦζζαη πξὸο ηὸλ ἀέξα ηξόπνλ ηηλὰ ηῆ ιεπηόηεηη, θαὶ κὴ πξόηεξνλ θαλεξνῦζζαη ηα῔ο ὄςεζη, πξὶλ αὐηὴλ πξὸο ἑαπηὴλ ζπκπεζε῔λ, ηὴλ η῵λ ηνηνύησλ ὑγξ῵λ ἀλαζπκίαζηλ, θαὶ νὕησ γελέζζαη λέθνο δηὰ η῅ο ζπκπηιήζεσο· ὥζηε ηὰο ιεπηάο ηε θαὶ ἀηκνεηδε῔ο ἰθκάδαο, ηέσο κὲλ ἐπη πνιάδεηλ ηῶ ἀέξη δηὰ θνπθόηεηα, θαὶ ἐπνρε῔ζζαη ην῔ο πλεύκαζηλ, εἰ δὲ πιε῔νλ ἟ ηνῦ ὑγξνῦ ζπγγέλεηα πξὸο αὐηὴλ ζπῤῥπε῔ζα βαξε῔α γέλνηην, ηόηε ἐθπίπηνπζαλ ηνῦ ἀέξνο ἐπὶ ηὴλ γ῅λ ζηαγόλα γίλεζζαη. Οὐθνῦλ νὐθ ἀλάισζελ ἟ ζεξκόηεο ὅπεξ ἐθ η῅ο γ῅ο ἀλεκάμαην, ἀιι' ἐμ αὐη῵λ κὲλ ζπλέζηε ηὸ λέθνο, ηὸ δὲ λέθνο ζπλζιηβὲλ, ὕδσξ ἐγέλεην· ηνῦην δὲ πάιηλ ηῆ γῆ θαηα κηρζὲλ, εἰο ἀηκὸλ ἀλήρζε, θαὶ ὁ ἀηκὸο λεθσζεὶο, ὄκβξνο ἐγέλεην. ἖θ δὲ ηνύηνπ πάιηλ ἟ γ῅ ηνὺο ἀηκνὺο ἀπεθύεζε· θἀθε῔λνη παρπλζέληεο ἐλ ηῆ ζπ 96 ζηάζεη η῵λ λεθ῵λ θαηεῤῥύεζαλ θαὶ ηὸ ἀπνῤῥπὲλ πάιηλ δη' ἀηκ῵λ ἀλεδόζε, θαὶ νὕησ θύθινο ηηο γίλε πξὸο ἑαπηὸλ ἀλαζηξέθσλ, θαὶ δηὰ η῵λ αὐη῵λ ἀεὶ πεξηρσξ῵λ ηε θαὶ ἑιηζζόκελνο. Κἂλ ηὰ θπηὰ εἴπῃο, θἂλ ηὰ βιαζηήκαηα, πάληα ηῶ αὐηῶ θύθιῳ ζπκ πεξηέξρεηαη. ἧ γὰξ ἰθκὰο δηὰ θπη῵λ ἠ ζπεξκάησλ ην῔ο βιαζην῔ο ζπλαλέδξακελ· εἶζ' ὅζνλ ἐζηὶ γε῵δεο αὐηῆ ζπλεπόκελνλ, ἐλαθε῔ζα ηῶ ὄγθῳ ηνῦ ηξεθνκέ λνπ, ὅηαλ μεξαλζῆ ηὸ ὑπνθείκελνλ ηῶ πεξηέρνληη, πάιηλ πξὸο ηὸ ὁκόθπινλ ἐμαηκίδεηαη. Ἀξαηὸο δὲ ὢλ ὁ ἀὴξ ἐλ ην῔ο ἑαπηνῦ κνξίνηο, θαὶ η῅ο ιεπηνκεξείαο η῵λ ἀηκ῵λ ιεπηνκεξέζηεξνο, ἅπαλ ηὸ ἐλ αὐηῶ γελό κελνλ, πξὸο ηὸ ζπγγελὲο δηαθίεζηλ. Οὕησ γὰξ ἣ ηε θόληο, θἂλ ἐπηπνιὺ ηνῦ ἀέξνο δηαζρεζῆ, πάιηλ ηῆ γῆ ἀπνδίδνηαη· θαὶ ἟ ἰθκὰο νὐθ ἀπόιιπηαη, ἀιι' εὑ ξίζθεη ηὸ πάλησο ἑαπηῆ ζπγγελέο ηε θαὶ ζύκθπινλ θαηὰ ηὸλ ἀέξα πιαλώκελνλ, ᾧ πξνζπιαζζε῔ζα θαὶ δηὰ η῅ο η῵λ ὁκνίσλ πξνρσξήζεσο αὐμεζε῔ζα, πάιηλ δηνγθνῦηαη πξὸο λέθξνπο ζύζηαζηλ, θαὶ νὕησ δηὰ ζηαγόλσλ ηῆ ἰδίᾳ θύζεη ἀπνθαζίζηαηαη· ὥζηε παληαρνῦ ηὰ ηνῦ θόζκνπ ηε ζηνηρεησδ῵ο ἐλ ηῶ παληὶ ζεσξνύκελα ἐπὶ ηνῦ αὐηνῦ κέηξνπ θπιάζζεζζαη, ὃ παξὰ ηὴλ πξώηελ ἐθ' ἑθάζηνπ η῵λ ὄλησλ ἟ ζνθία ηνῦ δεκηνπξγνῦ πξὸο ηὴλ εὐαξκνζηίαλ ηνῦ παληὸο δηεηάμαην. Ἀιι' νἶδα ηὸλ ἀληηπίπηνληα ιόγνλ· πνιιάθηο γὰξ ἔζηηλ ἰδε῔λ, ἐλ ζθνδξνηέξῳ θαύζσλη λέθε ηηλὰ δηὰ ηνῦ ἀέξνο θαηεζπαξκέλα, νἷο εἰ ηηο ἐπὶ πιε῔νλ ἐλαηελί ζεηελ, ἐιέγμεη πσο ηὸλ ιόγνλ ηνῦηνλ, ὃο κεδὲλ η῅ο ὑγξᾶο θύζεσο ἐμαλαιίζθεζζαη ιέγεη. Σὰ γὰξ ζξνκ βνεηδ῅ ηνῦ λέθνπο ηκήκαηα, πνιιαρ῅ ηνῦ ἀέξνο ἐζθεδαζκέλα, πξ῵ηνλ κὲλ ἐιαηηνῦηαη θαηὰ ηὸλ ὄγθνλ ηῶ ὑπεξβάιινληη ηνῦ θινγκνῦ ἐμνπηώκελα εἶηα θαὶ εἰο
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ηὸ παληειὲο ἀθαλίδεηαη θαηαθξπγέληα ηῶ θαύ ζσλη, ὡο κεδὲ βξαρύ ηη ιείςαλνλ ὑπνιεηθζ῅λαη, ηνῦ θινγκνῦ ηὴλ ἰθκάδα θαηαμεξάλαληνο. Σνῦην δὲ νὐθ έηη ἐζηὶ ηῶ η῵λ ἀηκ῵λ ιόγῳ παξακπζήζαζζαη. ἧ γὰξ ἄλσ η῵λ λεθ῵λ θαηάζηαζηο ἟ ηνῦ ζνιεξνῦ ηνύηνπ θαὶ πλεπκαηώδνπο ἀέξνο ὑπεξθεηκέλε, νὐδὲλ η῵λ βαξπηέ ξσλ ἐλ ηῆ ιεπηόηεηη η῅ο ἰδίαο θύζεσο θαηαδέρεηαη· ἀιιὰ πάληεο ἀηκνὶ θαὶ πᾶζαη ἀλαζπκηάζεηο ὅξνλ ἔρνπζη η῅ο ἐπὶ ηὸ ἄλσ θνξᾶο ηὴλ ηνῦ πεξηγείνπ ἀέξνο θαηὰ ηὸ κέξνο ἐθε῔λν παρύηεηα, ἥο δηαδῦλαη ἐπὶ ηὸ ἄλσ θύζηλ νὐθ ἔρεη. Οὐ γὰξ ἂλ ὑπνιεηθζείε ἐλ ηῶ ιεπηῶ ηε θαὶ αἰζεξνεηδε῔ η῵λ παρπκεξεζηέξσλ νὐδέλ. Οὕησο νὖλ θαὶ ὀξ῵λ ηηλσλ ὑπεξκεγεζ῵λ ηὰο ἀθξσξείαο νἱ ἱζηνξήζαλ ηεο ιέγνπζηλ ὑπεξλεθε῔ο κὲλ εἶλαη ἀεὶ θαὶ ἀλεθίθηνπο ην῔ο πλεύκαζη, θαὶ ην῔ο πηελν῔ο ἀκήραλνλ ηὴλ ἐπ' ἐθεί λσλ γελέζζαη πη῅ζηλ, νὐρ ἥηηνλ ἠ ην῔ο ὑπνβξπρίνηο ηὴλ ἐλ ἀέξη δσὴλ, ὡο δηὰ πάλησλ ζαθ῵ο ἀπνδείθλπζζαη, εἶλαί ηη θαηὰ ηὸλ ἀέξα πξὸο ηὸλ ὑπεξθείκελνλ ρ῵ ξνλ κεζόξηνλ, ὃ πᾶζη ην῔ο παρπκεξεζηέξνηο η῵λ ἐθ η῅ο γ῅ο ἀλαζπκησκέλσλ ὁξίδεη ηὴλ ζηάζηλ· νὗ ράξηλ θαὶ κέρξη η῅ο ὥξαο ηνῦ ζέξνπο, ἄηεθηνο ἟ ἐπὶ η῵λ ἀθξσξεη῵λ δηακέλεη ρηὼλ, η῅ο η῵λ ἀηκ῵λ ζπζηάζεσο θαη' ἐθε῔λν ηὸ κέξνο δηελεθ῵ο ηὸλ ἀέξα θαηαςπρνύ ζεο. Ἀιιὰ θαὶ ηνὺο ππξνεηδε῔ο ὁιθνὺο, νὕο ηηλεο δηάηηνληαο θαινῦζηλ ἀζηέξαο, ἐθ η῅ο αὐη῅ο αἰηίαο γίλεζζαη, θπζηνινγνῦζηλ νἱ ηαῦηα ζνθνὶ, ὅηαλ ἔθ ηηλσλ πλεπκάησλ βίαο ὑπεξρεζῆ ηη ηνῦ παρπηέξνπ θαὶ ὑισδεζηέξνπ ἀέξνο ἐπὶ ηὸλ αἰζέξηνλ ηόπνλ, εὐζὺο ἐθθινγνῦζζαη ἄλσ γελόκελνλ· θαὶ θαηὰ ηὴλ ἐλδν ζε῔ζαλ ἐθ ηνῦ πλεύκαηνο ὁξκὴλ, ηὴλ θιόγα ῥένπζαλ 97 θέξεζζαη· ζβεζζέληνο δὲ ηνῦ πλεύκαηνο, ζπλαπνκα ξαίλεζζαη θαὶ ηὴλ θιόγα. Σῶ πλεύκαηη ηνίλπλ νὐθ ἔζηη δπλαηὸλ εἰπε῔λ πάιηλ ἀηκνὺο ἐλ ηῶ ἀθαληζκῶ ηνῦ λέθνπο ζπλίζηαζζαη· ὡο δη' ἐθείλσλ ἐιπίζαη, θαζ' ὁκνηόηεηα η῵λ θάησζελ ῥεζέλησλ, ηνῦ ἀλαιε θζέληνο ὑγξνῦ ηὴλ ἐπάλνδνλ, ἀλάγθε ζπληίζεζζαη ην῔ο ἐθθαίεζζαη ηὸ ὑγξὸλ δνγκαηίδνπζη, θαὶ εἰο ηὸ κὴ ὂλ πεξηΐζηαζζαη. Ἀιι' ἐγὼ ηὸ κὲλ ἀθαλίδεζζαη ηῶ ὑπεξβάιινληη θινγκῶ ηὴλ ἐλ ην῔ο ἀηκν῔ο ὑγξό ηεηα πείζνκαη, κάηαηνλ θαὶ ἐξηζηηθὸλ εἶλαη θξίλσλ, ηὸ ην῔ο θαλεξν῔ο ἀληηκάρεζζαη· ἐπεὶ δὲ πξνζήθεη κὴ θακε῔λ παληαρόζελ ἀληρλεύνληαο ηὴλ ἀιήζεηαλ, νὐδὲλ ἥηηνλ ηνύησλ γηλνκέλσλ, θεκὶ ηὸ κέηξνλ η῅ο ὑγξᾶο θύζεσο ἀκείσηνλ δηαζώδεζζαη, θαὶ ἀεὶ ηὸ δαπαλώ κελνλ ἀληεηζάγεζζαη πάλησο ηῶ ιείπνληη. Ὃ δέ κνη ηὴλ ηνηαύηελ ὑπόιεςηλ βεβαίαλ πνηε῔, ηνῦη' ἔζηηλ· ἖λ ηῆ θαζ' ἟κᾶο ηνῦ ππξὸο ἐλεξγείᾳ, ηνῦην δηὰ η῅ο πείξαο καλζάλνκελ, ὅηη νὐ πάζαο ηὰο πνηόηεηαο η῅ο ὕιεο ηὸ πῦξ ἐπηβόζθεηαη, ἀιι' ἥο ἂλ πεξηδξάμεηαη· νἷνλ θέξε εἰπε῔λ ἐπὶ η῅ο ηνῦ ἐιαίνπ ὕιεο, ἐπεηδὴ θε ρώξηζηαη η῅ο ςπρξᾶο πνηόηεηνο, ἐλ ηῆ ὕιῃ ηαύηῃ ηὸ ὑγξὸλ εὐθόισο ὑπὸ η῅ο ζεξκόηεηνο ηνῦ ππξὸο ἐμ εηιθύζζε, θαὶ θιὸμ ἐγέλεην. Ἀιι' νὐ κόλνλ εἰο θιόγα ηὸ ἔιαηνλ δηὰ ηνῦ ππξὸο ἞ιινηώζε, ἀιιὰ θαὶ ηὸ ηνῦ ππξὸο ηνῦ γελνκέλνπ ἀπὸ ηνῦ ἐιαίνπ, θεζὶλ, ὑγξὸλ κεηὰ ηὸ πῦξ, μεξὰ γίλεηαη θόληο· ὅπεξ ζαθ῵ο δεί θλπζηλ ἟ ἐθ ηνῦ ιύρλνπ ιηγλὺο θαηακειαίλνπζα ηὸ η῅ο θινγὸο ὑπεξθείκελνλ· ὅπεξ εἰ ἐπὶ πιε῔νλ γί γλνηην, θαὶ ὄγθνο ηηο ὑπνζηξέθεζζαη ηῶ δηὰ η῅ο ιη γλύνο κειαηλνκέλῳ ηόπῳ. Ὅζελ δ῅ιόλ ἐζηηλ, ὅηη εἰο ιεπηά ηε θαὶ ἀθαλ῅ κόξηα ηὸ ἔιαηνλ δηὰ ηνῦ ππξὸο ἀπνμεξαλζὲλ ἀιινηνῦηαη, θαὶ νὕησο ἐλ ηῶ ἀέξη γίλεηαη, θἀθε῔ζελ ἐπὶ ηὴλ γ῅λ ζπληδάλεη. ∆είθλπζη δὲ ηὸ ἐλ ηῶ ἀέξη ηὴλ ιεπηνκεξ῅ η῅ο ιηγλύνο εἶλαη δηάρπζηλ, ἐθ ηνῦ ηνὺο κπθη῅ξαο η῵λ ηὸλ ἀέξα ηνῦηνλ ἀλαπλεόλησλ ὑπνκειαίλεζζαη. Πνιιάθηο δὲ θαὶ ηὸ ἔλδνζελ ἐθ ηνῦ ζώξαθνο ἀλαπηπόκελνλ, κέιαλ ὁξᾶζζαη, δηὰ ηὸ ηῶ ρξώκαηη η῅ο ιηγλύνο θαὶ αὐηὸ θαηαρξώλλπζζαη ηῶ δηὰ η῅ο ηνῦ ἀέξνο ἀλαπλν῅ο ζπλεηζπίπηνληη. Οὐθνῦλ δ῅ιόλ ἐζηηλ ἐθ ηνύησλ, ὅηη ηνῦ ἐιαίνπ ηὸ κὲλ ὑγξὸλ εἰο μεξόηεηα κεηεπνηήζε, ὁ δὲ θαηὰ ηὴλ ὕιελ ὄγθνο νὐθ εἰο ἀλππαξμίαλ ἞θαλίζζε δηὰ η῵λ ιεπη῵λ ηε θαὶ ἀθαλ῵λ κνξίσλ ἐλζθεδαζζεὶο ηῶ ἀέξη. Ὅπεξ ηνίλπλ ἐπὶ ηνῦ ὑγξνῦ ηνύηνπ δηὰ η῅ο η῵λ γηλνκέλσλ ἐλεξγείαο ἐκάζνκελ, ὅηη ἀιινηνῦηαη κόλνλ ηὸ ὑγξὸλ εἰο μεξόηεηα, νὐθ εἰο ηὸ παληειὲο ηὸ ὑιηθὸλ ἀθαλίδεηαη· ηνῦηό ηηο θαὶ πεξὶ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ηνῦ παληὸο ἐλλν῵λ, ηνῦ εἰθόηνο νὐρ ἁκαξηήζεηαη· δ῅ινλ γὰξ ὅηη ἐθ κεξ῵λ ηὸ ὅινλ ζπλέζηεθελ. Ὅπεξ δ' ἂλ ἐλ ηῶ κέξεη ἐκάζνκελ, ηνῦην θαὶ πεξὶ ηνῦ παληὸο ἐδηδάρζε κελ. Μίαλ δὲ ηῶ γέλεη ηὴλ ὑγξόηεηα εἶλαη, νὐδ' ἂλ η῵λ ἐξηζηηθ῵λ ηηο ἀληείπνη. Ἀιιὰ κὴλ ιεπηὴ θόληο ἐθθαπζε῔ζα δηὰ ηνῦ ππξὸο ἟ ὑγξόηεο ἐγέλεην· ἄξα θαὶ πᾶλ ὑγξὸλ ἐλ ηῶ ππξὶ γελόκελνλ κεηαβάιιεη ηὴλ ἐλ ην῔ο κνξίνηο πνηόηεηα, πξὸο ηὸ μεξὸλ ἐθ ηνῦ ὑγξνῦ κεζηζηάκελνλ, νὐθ εἰο ηὸ παληειὲο ἀθαλίδεηαη. ἖πεὶ νὖλ ἀηκνῦ ζύζηαζηο ηὸ λέθνο ἐζηὶλ, ὁ δὲ ἀηκὸο ἟ ιεπηνκεξὴο ηνῦ ὑγξνῦ ἐζηηλ ἀλαζπκίαζηο, ἀλάγθε πᾶζα, ὅηαλ θαηαθξπγὲλ ηῶ θινγκῶ ηὸ λέθνο, ηὸλ ιεπηὸλ ἐθε῔λνλ θαὶ ἀκεξ῅ ηνῦ ἀηκνῦ ὄγθνλ, θἂλ ηὴλ ὑγξὰλ κὴ δηαζώδῃ πνηόηεηα, κὴ κέληνη θαηὰ ηὸ ὑπνθείκελνλ εἰο ἀθαληζκὸλ κεηαβαίλεηλ εἰο ηὸ κεδὲ ἀλαιπόκελνλ. Σέζζαξα γὰξ πεξὶ ηὸλ ἀηκὸλ ζεσξε῔ 100, ηὸ ὑγξὸλ, ηὸ ςπρξὸλ, ηὸ βαξὺ, ἟ πειηθόηεο. ἖θ ηνύησλ ὅζα κὲλ ἐλαληίσο πξὸο ηὸ πῦξ ἔρεη, ηῆ δπλα ζηείᾳ ηνῦ ἐπηθξαηνῦληνο ἐμαθαλίδεηαη· νὔηε γὰξ ηὸ ὑγξὸλ, νὔηε ηὸ ςπρξὸλ ἐλ ηῶ ππξὶ γελόκελνλ δηακέλεη ηνηνῦηνλ. ἧ κέληνη πειηθόηεο ζπγγελ῵ο θαὶ πξὸο ηὴλ ηνῦ ππξὸο νὐζίαλ ἔρεη· θαὶ γὰξ ηὸ πῦξ ἐλ πνζῶ θαζνξᾶηαη· πνζῶ δὲ πνζόηεο νὐ κάρεηαη. Εἰ νὖλ ἟ πειηθόηεο ηνῦ ἀηκνῦ δηαζώδεηαη, η῅ο θαηὰ ηὸ ὑγξόλ ηε θαὶ ςπρξὸλ πνηόηεηνο δηαδεπρζε῔ζα· ἟ δὲ θαηὰ ηὸ βάξνο πνηόηεο νὐζησδ῵ο ἐγθεηκέλε ηῆ ηνῦ ἀηκνῦ θύζεη, ζπλδηεζώζε ηῆ πειηθόηεηη (ἐπίζεο γὰξ ἟ βαξύηεο θαὶ ὑγξν῔ο θαὶ μεξν῔ο ἐλππάξρεηλ πέ θπθελ)· νὐθέη' ἂλ ὁ λνῦο ἟κ῔λ θάκλῃ ηῆ ἀθνινπζίᾳ η῵λ γηλνκέλσλ ἑπόκελνο, ὥζηε ἐπηγλ῵λαη, ὅπσο ηὸ ὕδσξ γ῅ γελόκελνλ, δηὰ ηνῦ κεηαβάιιεηλ ηνὺο ἀηκνὺο ηὴλ πνηόηεηα, ηὴλ ὁκνεηδ῅ θύζηλ θαηαιακβάλεη. Σὸ γὰξ μεξὸλ θαὶ βαξὺ ἴδηνλ ἂλ εἴε η῅ο πεξὶ ηὴλ γ῅λ ζεσξνπκέλεο πνηόηεηνο, εἰο ὅπεξ ἐθθαπζεὶο ὁ ἀηκὸο κεηεπνηήζε. Καί κνη δνθε῔ θαι῵ο ἔρεηλ η῅ο ἀξρ῅ο ηαύηεο ιαβνκέλνπο, κὴ δηαθε῔λαη ηὴλ ἀθνινπζίαλ η῅ο ἐμεηάζεσο, εἰο ἠλ πξόεηζη δηὰ η῵λ εἰθόησλ ἟ ζεσξία, ρεηξαγσγνῦζα πξὸο ηὴλ ἀιήζεηαλ. Ἔνηθε γὰξ θαὶ ἟ ζάιαζζα δηὰ ηνῦην ἐλ ην῔ο ἰδίνηο ὅξνηο δηὰ παληὸο κέλεηλ, ὅηη θαη' ὀιίγνλ η῅ο ἀεὶ γηλνκέλεο αὐηῆ δηὰ η῵λ ὑδάησλ πξνζζήθεο, ἟ δηὰ η῵λ ἀηκ῵λ ἐμάληιε ζηο ἐπὶ ηὸ ὑπεξθείκελνλ γίλεηαη η῅ο ἐπηζαιπνύζεο ζεξκόηεηνο, ζηθύαο δίθελ ηὸ ιεπηνκεξὲο η῅ο η῵λ ὑγξ῵λ θύζεσο ἀληκσκέλεο. ἖λ δὲ ην῔ο κεζνγείνηο ηε θαὶ βνξεηλνηέξνηο η῵λ ηόπσλ ἟ ηνῦ πεξηέρνληνο ςπρξόηεο ἐλαληηνῦζζαη δνθε῔ ηῶ ιόγῳ, ὡο δηὰ ηὸ κὴ ζάιπεζζαη ζθνδξ῵ο ηὴλ ἐλ ην῔ο κέξεζη ηνύηνηο ζάιαζζαλ, ἀξγνύζεο η῅ο η῵λ ἀηκ῵λ ἀλαδόζεσο, δηπιν῔ο ἔζηη ινγηζκν῔ο ηὴλ ἀληίζεζηλ ηαύηελ παξακπζήζαζζαη. Πξ῵ηνλ κὲλ ὅηη κία ἐζηὶ θαὶ ζπλερὴο πξὸο ἑαπηὴλ δηόινπ ἟ ζάιαζζα, θἂλ εἰο κπξία δηῄξε πειάγε, νὐδακνῦ η῅ο πξὸο ἑαπηὴλ ζπλαθείαο δηαζπσκέλε· ὥζηε, εἰ ηὸ λόηηνλ ηῆ δηελεθε῔ παξνπ ζίᾳ ηνῦ ζεξκνῦ ὑπεξθένηην, ἐλ ην῔ο θαηεςπγκέ λνηο κέξεζη η῅ο ἐθε῔ γελνκέλεο ἐιαηηώζεσο ηὴλ αἴ ζζεζηλ γίλεζζαη, αὐηνκάησο η῅ο η῵λ ὑδάησλ θνξᾶο ἐλ ηῶ θαησθεξε῔ η῅ο θύζεσο πξὸο ηὸ ἀεὶ θηλνύκελνλ κεηαῤῥενύζεο. Ἔπεηηα δὲ θαὶ ηὸ πᾶζαλ ἅικελ εἶλαη ηὴλ ζάιαζζαλ, ἐθ παληὸο ηνῦ ὕδαηνο γηλνκέλελ, δηὰ ηὴλ η῵λ ἀηκ῵λ ἀλάδνζηλ, θαηὰ ηὸ ἶζνλ καξηύξεηαη· ἴδηνλ γὰξ η῅ο η῵λ ἀι῵λ θύζεσο ἟ μεξόηεο ἐζηίλ. Εἰ δὲ θαηὰ ηὸ ἶζνλ ἟ πνηόηεο αὕηε πξὸο πᾶζαλ ζάιαζζαλ ἀλαθέθξαηαη, ἄξα ὁκνίσο ἐλ παληὶ κέξεη ηὸ ἑαπη῅ο ἐλεξγήζεη ἟ ἅικε. Πᾶζα γὰξ θύζηο ηὸ θαηάιιεινλ ηῆ ἰδίᾳ δπλάκεη πάλησο ἐξγάδεηαη. Ὡο γὰξ θαίεη ηὸ πῦξ, θαὶ ἟ ρηὼλ ςύρεη, θαὶ γιπθαίλεη ηὸ κέιη, νὕησ θαὶ νἱ ἅιεο μεξαίλνπζηλ. Οὐθνῦλ ἐπεηδὴ παληαρνῦ ην῔ο πειάγεζηλ ἟ μεξαληηθὴ η῵λ ἁι῵λ ζπγθαηακέκη θηαη θύζηο, ηνῦην πξὸο εὐθνιίαλ η῅ο η῵λ ἀηκ῵λ ἀλα δόζεσο η῅ο ζείαο ζνθίαο πξνεηδνκέλεο (ἐθζιίβεη γάξ πσο θαὶ ἐμσζε῔ηαη η῅ο ζαιάζζεο πᾶλ ηὸ ιεπηνκεξὲο ηνῦ ὕδαηνο ἟ ἅικε, δηὰ η῅ο ἐγθεηκέλεο ηῆ θύζεη μεξόηεηνο θαηὰ ηνῦ ὑγξνῦ δπλαζηεύνπζα) νὐδὲλ ἔμσ ηνῦ εἰθόηνο ἐζηὶλ ἐπίζεο νἴεζζαη παληαρόζελ γίλεζζαη ηῶ ὑγξῶ ηὴλ δαπάλελ, ηνῦ ἀέξνο δηὰ η῵λ 101 ἀηκ῵λ ἀξπνκέλνπ ηὴλ ζάιαζζαλ. Ἀιιὰ κὴλ ηὸ πᾶ ζαλ ηὴλ ἐλαέξηνλ ἰθκάδα λέθνο γίλεζζαη, θἀθε῔ζελ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ἐπηῤῥε῔λ ηνὺο ὄκβξνπο ηῆ γῆ, ὅ ηε πξνιαβὼλ ἀπ έδεημε ιόγνο, θαὶ ἟ πξνθεηεία δηδάζθεη ηῶ Θεῶ ηὸ ηνηνῦηνλ ἔξγνλ ἀλαηηζε῔ζα, ἐλ νἷο θεζηλ, ὅηη «Ὁ πξνζ θαινύκελνο ηὸ ὕδσξ η῅ο ζαιάζζεο, θαὶ ἐθρέσλ αὐηὸ θαηὰ πξόζσπνλ η῅ο γ῅ο,» θαὶ ἄιια πνιιά. Καὶ ηὸ ἐμνπηᾶζζαη πάληα ηὰ λέθε ἐθ η῅ο ὑπεξθεηκέλεο ζεξκόηεηνο, θαὶ εἰο ηὸ παληειὲο θαηαθξύγεζζαη, θαὶ ηνῦην δηὰ η῅ο ἐλεξγείαο ἐκάζνκελ. Λείπεηαη ηνίλπλ κὴ παξαδξακε῔λ ηὴλ ἀθνινύζσο ἀλαθύπηνπζαλ ἟κ῔λ ἐθ η῵λ εἰξεκέλσλ ἀληίζεζηλ. ἖ξε῔ γάξ ηηο ην῔ο πξν εμεηαζκέλνηο ἑπόκελνο, ὅηη Καηὰ ηὸ ἐπὶ ηνῦ ἐιαίνπ ὑπόδεηγκα κεκαζήθακελ, ηὸ κὲλ ὑιηθὸλ ηνῦ ὑπνθεη κέλνπ θαὶ κεηὰ ηὴλ ἐμόπηεζηλ κὴ ἀπόιιπζζαη, ἀιι' εἰο ηὸλ ἀέξα κεηαρσξε῔λ δηὰ η῅ο ηνῦ ππξὸο ἐλεξγείαο ἀπνγενύκελνλ. Σνῦ δὲ ὑγξνῦ ἐλαθαληζζέληνο ηῆ ἐλαλ ηία πνηόηεηη, π῵ο ἔζηηλ ἀκείσηνλ ηὴλ ὑγξὰλ θύζηλ εἰζαεὶ δηακέλεηλ, πάληνηε η῅ο ζεξκ῅ο νὐζίαο ηὸ ἐλ ην῔ο ἀηκν῔ο ὑγξὸλ θαηαθξπηηνύζεο, θαὶ εἰο μεξὰλ κεηαβαιινύζεο πνηόηεηα, θαζὼο ἟ ζεσξία θαηὰ ηὸ ἀθόινπζνλ δηὰ η῵λ ἐμεηαζκέλσλ ἀπέδεημελ; Εἰ νὖλ ἐμαηκίδεηαη κὲλ ηὸ ὑγξὸλ, εὐάισηνο δὲ γίλεηαη ηῶ ζεξκῶ ἟ ὑγξόηεο, εἰο ηὰ ιεπηά ηε θαὶ ἀκεξ῅ ηκήκαηα δηὰ η῵λ ἀηκ῵λ κεξηζζε῔ζα· ἀλάγθε πᾶζα, πξὸο ηὴλ μεξὰλ πνηόηεηα ηνῦ ὑγξνῦ κεηαβαίλνληνο, ἀιεζέζηε ξνλ ἐθε῔λνλ ηὸλ ιόγνλ νἴεζζαη, ὅηη ἐζηί ηηο ὑδάησλ πεξηνπζία, ἟ ἀεὶ ἀλαπιεξνῦζα ηὸ ἐθ ηνῦ ππξὸο δα παλώκελνλ. Ἴζσο δ' ἄλ ηηλα θαὶ καξηπξίαλ πξὸο ηὴλ ηνηαύηελ ὑπόιεςηλ ἀπὸ η῅ο Γξαθ῅ο παξαιά βνη· ηὸ ἀλνηγ῅λαη ηνὺο θαηαῤῥάθηαο ηνῦ νὐξα λνῦ, ὅηε ὑπνβξύρηνλ ἔδεη γελέζζαη ηὴλ γ῅λ, πάζεο ὀξ῵λ θνξπθ῅ο ἐπὶ πιε῔ζηνλ βάζνπο ὑπεξέρνληνο ηνῦ ὕδαηνο, Ἀιι' ἐγὼ ηὴλ κὲλ γξαθηθὴλ ἀληίζεζίλ θεκη δπλαηὸλ εἶλαη δηὰ Γξαθ῅ο ἑηέξαο παξακπζήζαζζαη· νἶδα γὰξ ηὴλ θαηάρξεζηλ η῵λ ζείσλ ῥεκάησλ ἐπὶ η῅ο γξαθηθ῅ο ζπλεζείαο. Σί ζεκαίλεη δηὰ ηνῦ ἀλν῔μαη, θαὶ ηί δηὰ ηνῦ θιε῔ζαη ἐλδείθλπηαη; ∆῅ινλ γὰξ ὅηη ηὸ θιεηόκελνλ ἀλνίγεηαη, θαὶ ηὸ ἀλνηγόκελνλ θιείεηαη. ἖πεὶ νὖλ, ἀηκνῦ πνηε θαηὰ ηνὺο ρξόλνπο ἦιίνπ ἐπηθξα ηνῦληνο, νὕησ θεζὶλ ἟ Γξαθὴ, ὅηη «἖θιείζζε ὁ νὐξα λὸο ἐπὶ ἔηε ηξία θαὶ κ῅λαο ἔμ·» ηνῦην νἶκαη ηνῦ νὐ ξαλνῦ ηνὺο θαηαῤῥάθηαο ἞λεῶρζαη ηὸλ η῅ο Γξαθ῅ο ιόγνλ ιέγεηλ, ὡο ἐθιείζζε ἐλ ηῶ η῅ο ἀλνκβξίαο θαη ξῶ. Ἀιιὰ κὴλ ηόηε δηὰ η῅ο πξνζεπρ῅ο ηνῦ ἦιίνπ, λέθνο ἐθ η῅ο ζαιάζζεο ἀλαθαλὲλ, ηὸλ νὐξαλὸλ αὐην῔ο δηὰ η῅ο ἐπνκβξίαο ἢλνημελ. Ἄξα ζαθ῵ο ἀπνδείθλπ δηὰ ηνύησλ, ηὸ κεδὲ ηόηε ηὸ ζηεξέσκα ηνῦ νὐ ξαλνῦ δηαζρηζζὲλ, ἐθ η῵λ ὑπεξθε῔ζζαη ιεγνκέλσλ ὑδάησλ θαηαῤῥ῅μαη ηὸλ ὄκβξνλ, ἀιι' νὐξαλὸλ ιέγεη, ηὸλ πεξίγεηνλ ἀέξα, ηὸλ ὁξίδνληα ην῔ο ἀηκν῔ο ηὴλ ζηάζηλ, ὅπεξ ἐζηὶ η῅ο ιεπηνκεξεζηάηεο ηνῦ ὑπεξθεη κέλνπ ὅξνο θύζεσο· κεζ' ὃλ νὐδεκίαλ δύλακηλ πξὸο ηὴλ ἄλνδνλ ἔρεη η῵λ ἐκβξηζεζηέξσλ νὐδὲλ, νὐ λέθνο, νὐ πλεῦκα, νὐθ ἀηκὸο, νὐθ ἀλαζπκίαζηο, νὐρ ἟ η῵λ πηελ῵λ θύζηο. Σὸ νὖλ ὑπὲξ θεθαι῅ο ζπλήζσο ἟ Γξαθὴ νὐξαλὸλ ιέγεη, «νὐξαλνῦ πεηεηλὰ» ιέγνπζα, ηὸλ ἀέξα ηνῦηνλ δηαπεηόκελα. Ἀιι' εἰ θαὶ ηαῦηα ηνῦηνλ ἔρεη ηὸλ ηξόπνλ, νὔπσ ηὸ ἕηεξνλ ὁ ιόγνο ἟κ῔λ ὑπ 104 ειύζαην, π῵ο ἟ εἰο ηὸ μεξὸλ η῵λ ἀηκ῵λ κεηαπνίεζηο νὐθ ἐιαηην῔ ηὸ ὑγξὸλ, ηὸ ἐπηθξαηήζεη η῅ο ζεξκ῅ο νὐ ζίαο ἐθδαπαλώκελνλ. Πξὸο δὲ ηαῦηα θαι῵ο ἂλ ἔρνη ἑηέξαλ ἀθνινπζίαλ ἐμεπξε῔λ ηῆ ζεσξίᾳ ηνῦ ιόγνπ ζπκ βαίλνπζαλ· ἴζσο γὰξ ἂλ γέλνηην ἟κ῔λ δηὰ η῅ο θηιν πνλσηέξαο πξνζεδξίαο, κὴ δηακαξηε῔λ η῅ο πξνζ εθνύζεο πεξὶ ηνῦ ζθέκκαηνο ὑπνιήςεσο. Ἤθνπζα η῅ο πξνθεηείαο ηὸ κεγαιε῔νλ η῅ο ηνῦ Θενῦ δπλάκεσο δηὰ η῵λ ἐλ ηῆ θηίζεη ζαπκάησλ δηεμηνύζεο, ἐλ νἷο θεζη· «Σίο ἐκέηξεζε ηῆ ρεηξὶ ηὸ ὕδσξ, θαὶ ηὸλ νὐξαλὸλ ζπηζακῆ, θαὶ πᾶζαλ ηὴλ γ῅λ δξαθί; ηίο ἔζηεζε ηὰ ὅξηα ζηαζκῶ, θαὶ ηὰο λάπαο δπγῶ;» δη' ὧλ νἶκαη ζαθ῵ο ἰδίνηο κέηξνηο η῵λ ζηνηρείσλ ἕθαζηνλ πεξηγε γξάθζαη ηὸλ πξνθήηελ δηδάζθεηλ, η῅ο πεξηεθηηθ῅ο ηνῦ Θενῦ δπλάκεσο, ἠλ ρε῔ξα θαὶ δξάθα, θαὶ ζπηζακὴλ ὀλνκάδεη, ἰδηθ῵ο ἕθαζηνλ η῵λ ὄλησλ ἐλ ηῶ θαζήθνληη κέηξῳ πεξηζθηγγνύζεο. Εἰ νὖλ κεκέηξεηαη νὐξαλὸο ηῆ ζείᾳ δπλάκεη, θαὶ ηῆ ρεηξὶ ηὸ ὕδσξ, θαὶ ηῆ δξαθὶ πᾶζα ἟ γ῅, θαὶ δπγνζηαηνῦληαη αἱ λάπαη, θαὶ θαλε ξὸο ην῔ο ὄξεζηλ ἀθνξίδεηαη ζηαζκὸο, ἀλάγθε πᾶζα κέλεηλ ἕθαζηνλ ἐπὶ ηνῦ ἰδίνπ κέηξνπ θαὶ ζηαζκνῦ,
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

κήηε αὐμήζεσο, κήηε θνινβώζεσο ἐλ ην῔ο ὑπὸ ηνῦ Θενῦ κεκεηξεκέλνηο, θαὶ ὑπ' αὐηνῦ πεξηερνκέλνηο δπλακέλεο γελέζζαη. Εἰ νὖλ κήηε πξνζζήθελ, κήηε ἐιάηησζηλ πεξὶ ηὰ ὄληα ζπκβαίλεηλ ἟ πξνθεηεία καξηύξεηαη, πάλησο ἐπὶ ηῶ ἰδίῳ ἕθαζηνλ κέηξῳ εἰζαεὶ δηακέλεη, η῅ο ηξεπη῅ο θύζεσο η῅ο ἐλ ην῔ο νὖζη ζεσ ξνπκέλεο, πάληα εἰο ἄιιεια κεηαβαιινύζεο, θαὶ ἕθα ζηνλ εἰο ηὸ ἕηεξνλ ἀιινηνύζεο, θαὶ πάιηλ ἀπ' ἐθείλνπ δηὰ κεηαβνι῅ο ηε θαὶ ἀιινηώζεσο εἰο ηὸ ἐμ ἀξρ῅ο αὖζηο ἐπαλαγνύζεο. Ἀιι' ὅηη κὲλ ὁ ὑγξὸο νὗηνο ἀηκὸο, ἐλ ηῶ θινγκῶ δηαγελόκελνο, εἰο ηὴλ γεώδε κε ηαβαίλεη πνηόηεηα, πξὸο ηὸ μεξὸλ κεηαβιεζεὶο δηὰ η῅ο ἐμνπηήζεσο, ηνῦην ἐλ ην῔ο πξνιαβνῦζη ιόγνηο ἐλ ηῶ θαηὰ ηὸ ἔιαηνλ ὑπνδείγκαηη κεηξίσο λελόεηαη, ζθνπε῔λ δὲ ηὸ κεηὰ ηνῦην πξνζήθεη, εἰ η῅ο ὕιεο ηνῦ ἀηκνῦ πξὸο ηὴλ ἐλαληίαλ ἀιινησζείζεο πνηόηεηα, δπ λαηόλ ἐζηηλ ἄλσ κέλεηλ ἐθε῔λν ηνῦ ἀηκνῦ ηὸ ιείςαλνλ, ὅηη πνηὲ θαηαλνε῔ ὁ ιόγνο ηὸ δηὰ η῅ο ἐμνπηήζεσο κεηα πνηεζὲλ, πξὸο ηὸ ιεπηόηεξόλ ηε θαὶ ἀθαλέζηεξνλ. Ἀιιὰ κὴλ νἶκαη δπλαηὸλ εἶλαη θαὶ πεξὶ ἐθείλνπ δηὰ η῵λ γλσξίκσλ ὑκ῔λ ὑπνδεηγκάησλ ζηνράζαζζαη. Οὐδὲ γὰξ ἐληαῦζα ηὸ ιεπηνκεξὲο η῅ο ιηγλύνο εἰζαεὶ δηακέ λεη θαηὰ ηὸλ ἀέξα κεηέσξνλ, ἀιι' ὑπὸ η῅ο ἀξαηόηεηνο ηνῦ ἀέξνο πξὸο ηὸ ζπγγελὲο δηαθύεηαη, γῆ θαὶ ηεί ρεζη θαὶ ην῔ο ηνῦ ὀξόθνπ μύινηο πεξηρξσλλύκελνλ. Οὐθνῦλ ἀθόινπζνλ θαὶ πεξὶ ἐθείλνπ ηὸ ἶζνλ ὑπνιαβε῔λ, ὅηη ὑπὸ η῵λ πλεπκάησλ ἀλσζζεὶο ὁ ἀηκὸο εἰο ηὸλ ὑπεξθείκελνλ θαὶ θινγώδε ρ῵ξνλ, θαὶ ἐλ ηῆ κεηαβνιῆ η῅ο ὑγξᾶο πνηόηεηνο, ηὸ ὑιηθὸλ δηεζώζαην, μεξὸο δὲ γελόκελνο πξὸο ηὸ ζπγγελὲο θαζεηιθύζζε θαὶ ἀπεθα ηέζηε γῆ. ἗ιθηηθὴ γὰξ η῵λ νἰθείσλ δύλακηο ἑθάζηῳ η῵λ ὄλησλ ἐθ θύζεσο ἔγθεηηαη, ὡο κεδὲ ἔμσ ηνῦ ἀθν ινύζνπ ηὴλ ηνηαύηελ εἶλαη ὑπόιεςηλ, ὅηη μεξόο ηηο θαὶ γεώδεο ὁ ἀηκὸο γελόκελνο ηὴλ πνηόηεηα, ηῆ μεξόηεηη η῅ο γ῅ο θαηεκίρζε. Εἰ κὲλ νὖλ ἤλ ἐιαηώδεο πᾶζα η῅ο ὑγξᾶο νὐζίαο ἟ θύζηο, πάλησο ἂλ ἐλ ηῶ παρπκεξε῔ η῅ο πνηόηεηνο πξὸο ηὸ κέιαλ ἔηξεςε η῵λ ηνηνύησλ ἀηκ῵λ ηὴλ ρξόαλ ἟ ἐμόπηεζηο· θαὶ ἐπίδεινλ 105 ἂλ πᾶζη ηὸ γηλόκελνλ ἤλ, δηὰ ηνῦ δέρεζζαη ηὸ εἶδνο δεηθλύκελνλ. ἖πεὶ δὲ ηὸ ιεπηόηαηόλ ηε θαὶ δηεηδέζηα ηνλ η῅ο η῵λ ὑδάησλ θύζεσο ἐλ ην῔ο ἀηκν῔ο γίλεηαη, νὔηνη δὲ θαηὰ ηὸλ πξναπνδεηρζέληα ιόγνλ ἐλαπνζέκελνη ηῶ ππξὶ ηὴλ ὑγξὰλ πνηόηεηα, πξὸο ηὸ μεξὸλ ἞ιινηώζε ζαλ· ἀλάγθε πᾶζα, θαζαξὸλ ηνῦην θαὶ ἀεξ῵δεο νἴεζζαη, ὅηη πνηὲ θαὶ εἶλαη αὐηὸ θαηαιακβάλεη ἟ ἔλλνηα ηὸ ηῆ ιε πηόηεηη δηαθεῦγνλ ηὴλ θαηαλόεζηλ. Εἰ δὲ η῅ο ηνῦ ιόγνπ θαηαιήςεσο ἀμηνπηζηνηέξαλ νἴεηαί ηηο ηὴλ αἴζζεζηλ, θαὶ δεηε῔ ηῶ ὀθζαικῶ ηνὺο ἀκεξε῔ο ηε θαὶ ἀθαλε῔ο ἐθείλνπο ὄγθνπο ζεάζαζζαη· ἔμεζηη ηῶ βνπινκέλῳ λαζηὸλ η῵λ ηνηνύησλ κνξίσλ ηὸλ ἀέξα ἰδε῔λ, ὅηαλ εἰζ ρεζε῔ζα δηὰ ζπξίδνο αὐηὸο, ἐθδειόηεξνλ πνηήζῃ ηνῦ ἀέξνο ἐθε῔λν, ὅζνλ ἂλ δηὰ η῅ο αὐγ῅ο θαηαιάκςῃ. Ὃ γὰξ ἐλ ηῶ ινηπῶ ἀέξη ην῔ο ὀθζαικν῔ο ἐζηηλ ἀλέθ ηθηνλ, ηνῦην δηὰ η῅ο ἀθη῔λνο ὁξᾶηαη ἐλ πιήζεη ἀπείξῳ θαηὰ ηὸλ ἀέξα ζηξεθόκελνλ. Ὁ νὖλ ἐπηζρὼλ ηνύηνηο ηὸλ ὀθζαικὸλ, εὑξήζεη ἀεὶ πξὸο ηὸ θάησ ηὴλ η῵λ ιεπη῵λ ἐθείλσλ θνξὰλ θαηαῤῥένπζαλ. Σὸ δὲ ἐλ ηῶ κέξεη ηνῦ ἀέξνο δεηθλύκελνλ ἀπόδεημίο ἐζηη ηνῦ θαὶ ἐλ ηῶ παληὶ ηὸ ηνηνῦηνλ εἶλαη, ἐπεηδὴ ζπλερέο ἐζηη ηὸ πᾶλ ἑαπηῶ, θαὶ ἐθ κεξ῵λ ζπκπιεξνῦηαη ηὸ ὅινλ. Εἰ δὲ πάληνηε ἟ η῵λ ιεπη῵λ ηνύησλ θαὶ ἀηό κσλ θνξὰ δηὰ ηνῦ ἀέξνο ἐπὶ ηὴλ γ῅λ θαηαῤῥέεη, θα λεξὸλ δὲ ὅηη νὐ ηὸ αἰζέξηνλ εἶδνο εἰο ηαῦηα ζξππηό κελνλ δηαζθίδλαηαη (ηὴλ γὰξ εἰο ηὰ ιεπηὰ ζξύςηλ ηε θαὶ δηάρπζηλ ἟ ηνῦ ππξὸο θύζηο νὐ πάζρεη)· ἀλάγθε πᾶζα ἐθείλσλ ηὴλ ὕιελ θαηηέλαη πηζηεύεηλ, ὧλ ηὴλ ἄλνδνλ ὁ ιόγνο δηὰ η῵λ ἀηκ῵λ ἐζεώξεζελ, ὥζηε ὑγξὰ κὲλ ὄληα ὑπὸ η῅ο ζεξκ῅ο ἀλέιθεζζαη θύζεσο, ἐθ θαπζέληα δὲ θαὶ γεώδε γελόκελα, κεθέηη ἐλ ηῶ ππξὶ θξαηε῔ζζαη, ἀιιὰ πξὸο ηὴλ γ῅λ πάιηλ ἀπνθαζίζηαζζαη. Καζάπεξ δὲ η῅ο ἐλ ἟κ῔λ ηξνθ῅ο εἰο ιεπηήλ ηηλα πνηόηεηα δηὰ η῅ο πέςεσο ἀιινησζείζεο, ᾧ ἂλ ἐκπε ιάζεη δηὰ η῅ο ἀλαδόζεσο κέξεη ηνῦ ζώκαηνο, ἐθείλνπ πξνζζήθε ηὸ ἀλαδηδόκελνλ γίλεηαη, θαὶ πνηθίιεο νὔζεο ἐλ ηῆ ζπζηάζεη ηνῦ ζώκαηνο η῅ο η῵λ κει῵λ δηαθνξᾶο ἐλ ηῶ μεξῶ ηε
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

θαὶ ὑγξῶ, θαὶ ηῶ θαίνληη θαὶ ηῶ ςύρνληη· παξ' ὧλ ἂλ γέλεηαη ηὸ η῅ο ηξνθ῅ο κέξνο, ἐθε῔λν γί λεηαη, ὃ ηὸ ὑπνθείκελνλ θαηὰ θύζηλ ἐζηὶλ (ηὸ γὰξ ἐπηθξαηνῦλ εὐθαίξσο ηὴλ ιεπηόηεηα η῅ο ἀλαδόζεσο ἑαπηῶ πξνζῳθείσζε)· ηὸλ αὐηὸλ ηξόπνλ ἀλεπαίζζε ηνο γίλεηαη δηὰ η῵λ ἀκεξ῵λ ἐθείλσλ ὄγθσλ ἟ ἀεὶ γηλνκέλῃ ηῆ γῆ πξνζζήθε. ∆ηόηη παληὶ ηῶ ὑπνθεηκέλῳ ζπκθπέληα, ὅπεξ ἂλ θαη' νὐζίαλ ᾗ ηὸ δερόκελνλ, πξὸο ἐθείλελ ἞ιινηώζε ηὴλ θύζηλ, θαὶ ἐγέλεην β῵ινο ἐλ βώιῳ, θαὶ ςάκκνο ἐλ ςάκκῳ, θαὶ ιίζνο ἐλ ιίζῳ, θαὶ ἐλ παληὶ πᾶλ, ὅηηπεξ ἂλ ηύρῃ η῵λ ζηεῤῥνηέξσλ δεμά κελνλ, πξὸο ηὸ ἐπηθξαηνῦλ κεηεηέζε. Εἰ δὲ δπζπαξάδεθηνλ νἴεηαί ηηο ηνῦ ιίζνπ ηὴλ ἀληηηππίαλ η῅ο ηνηαύηεο πξνζζήθεο, θἂλ ὁ ιόγνο ηὸ ἀθόινπζνλ ἔρῃ, ὅκσο ἐγὼ πξὸο ηνὺο ηαῦηα θξνλνῦληαο, νὐδὲλ νἶκαη δε῔λ ἀληηκάρεζζαη. Οὐδὲλ γὰξ ἕμεη ηὸ εἰθὸο ἟ ζεσξία, δηὰ πλεπκάησλ ἀπὸ ηνῦ κὴ πεξηδερνκέλνπ, πξὸο ηὸ ζπκθπόκελνλ η῅ο ἄλσζελ ηνῦ γεώδνπο ἐπηῤῥν῅ο κεηα πηπηνύζεο. Ἀιι' ἐξε῔ ηηο ἴζσο κὴ πξὸο ηὸλ ἴδηνλ ζθνπὸλ βιέπεηλ ηὸλ ιόγνλ ἟κ῵λ, ἀιιὰ πξνζέζζαη κὲλ ἀπνδε῔μαη ηὴλ ὑγξὰλ θύζηλ ἐπὶ ηνῦ ἐμ ἀξρ῅ο κέηξνπ κέρξη παληὸο δηακέλνπζαλ, ιαζε῔λ δὲ ηὶ ἐλαληίνλ θαηαζθεπάδνληα. 108 Εἴηε γὰξ ἐλ ηῶ ππξὶ ηὸ ἀλαδηδόκελνλ κέλνη, εἴηε θαὶ μεξαλζὲλ πάιηλ ἐπὶ ηὴλ γ῅λ ἐπαλέξρνηην, ἴζε θαζ' ἑθά ηεξνλ ἟ ηνῦ ὕδαηνο ἐιάηησζηο ἔζηαη· θαὶ νὐδὲλ ἥηηνλ δηὰ η῅ο θαηαζθεπ῅ο ηαύηεο ἀλαγθαία δείθλπηαη ἟ ηνῦ ὑγξνῦ πεξηνπζία, δηὰ ηὸ πάλησο εἰζαεὶ δαπαλᾶζζαη. Οὐθνῦλ ἀλαγθα῔νλ ἂλ εἴε πξὸο ηὸλ ιόγνλ ηνῦηνλ, πάιηλ ηὴλ θύζηλ η῵λ ὄλησλ θαηαλν῅ζαη, ὡο ἂλ δη' αὐη῅ο ἟κ῔λ εὐνδσζείε πξὸο ηὸλ πξνθείκελνλ ζθνπὸλ ηὸ ζεώξεκα. Σίο νὖλ ἟ θύζηο; Οὐδὲλ η῵λ ζηνηρεησδ῵ο ἐλ ηῆ ζπζηάζεη ηνῦ πεξηγείνπ θόζκνπ ζεσξνπκέλσλ ἄηξε πηόλ ηε θαὶ ἀλαιινίσηνλ παξὰ ηνῦ ∆εκηνπξγνῦ η῵λ ὅισλ πεπνίεηαη· ἀιιὰ πάληα ἐλ ἀιιήινηο ἐζηὶ, θαὶ δη' ἀιιήισλ δηαθξαηε῔ηαη, η῅ο ηξεπη῅ο δπλάκεσο δηά ηηλνο ἐγθπθιίνπ πεξηθνξᾶο πάληα εἰο ἄιιεια ηὰ γεώδε κεηαβαιινύζεο, θαὶ ἀπ' ἀιιήισλ εἰο ἑαπηὰ πάιηλ ἐπαλαγνύζεο· αὐη῅ο δὲ η῅ο ἀιινηώζεσο ἀπαύζησο ἐλ ην῔ο ζηνηρείνηο ἐλεξγνπκέλεο, ἀλάγθε πάληα εἰο ἄιιεια κεηα βαίλεηλ, ἐμηζηάκελά ηε ἀπ' ἀιιήισλ, θαὶ πάιηλ θαηὰ ηὸ ἶζνλ ἀιιήινηο ἐπεκβαίλνληα. Οὐ γὰξ ἄλ ηη ηνύησλ θπιαρζείε ἐθ' ἑαπηνῦ, εἰ κὴ ἟ πξὸο ηὸ ἑηε ξνγελὲο ἐπηκημία δηαθξαηνίε ηὴλ θύζηλ. Π῵ο νὖλ εἴ πνη ηηο ἂλ, δηὰ η῵λ ηεζζάξσλ ηὴλ κεηαβιεηηθήλ ηε θαὶ ἀιινησηηθὴλ δύλακηλ, πεξηνδεύεηλ θπθιεύνπζαλ; Οὐ γὰξ πάληα δη' ἀιιήισλ γίλεηαη, νὐδὲ δη' ὁκαινῦ ὁ η῅ο ἀιινηώζεσο θύθινο, δη' ἑθάζηνπ η῵λ ὄλησλ πεξηρσξε῔, ἀιιὰ ηὸ κὲλ ὕδσξ πξὸο ηὸλ ἀέξα δηὰ η῵λ ἀηκ῵λ ἀλερέζε, νἱ δὲ ἀηκνὶ ηὴλ θιόγα ζξέ ςαληεο πάιηλ ἀπεγεώζεζαλ, νἷόλ ηηο ζπνδηὰ κεηὰ ηὸ ηῶ ππξὶ θαζνκηι῅ζαη γελόκελνη· ἟ δὲ γ῅ ηαῦηα δεμακέλε ἔζηεζελ ἐλ ἑαπηῆ ηὸλ η῅ο ἀιινηώζεσο δξόκνλ. Οὔπσ γὰξ ἐμήηαζηαη, εἰ ἟ ηνῦ ὕδαηνο θύζηο ἐθ γ῅ο ἔρεη ηὴλ γέλεζηλ. Οὐθνῦλ ηνύηῳ ηῶ ζθέκκαηη ιείπεηαη, εἰ δπλαηόλ ἐζηη ηὴλ γ῅λ εἰο ὕδαηνο κεηαζη῅λαη θύζηλ. Πάλησο δὲ νὐδεὶο ἟κ῔λ ἀδνιεζρίαλ ἐπεγθαιέζεη, δη' ὧλ ἂλ ἤλ δπλαηὸλ ἀλα δεηνῦζη ηὸ ἐλ ην῔ο εἰξεκέλνηο ἀθόινπζνλ. Ὁξ῵κελ ηνίλπλ πνιιὰ η῵λ μεξ῵λ, αὐηνκάησο ἔθ ηηλνο θπζη θ῅ο ἰδηόηεηνο ὑγξαηλόκελα, νἷνλ ἐπὶ η῵λ ἁι῵λ ἔζηηλ ἰδε῔λ, η῵λ ηε κεηαιιεπνκέλσλ, θαὶ η῵λ ἔθ ηηλνο ὑγξνῦ θαηαθξπγνκέλνπ ζπληζηακέλσλ, ὧλ με ξόηεο κέλ ἐζηη ηὸ ἰδίσκα, εἰ δέ ηηο αὐη῵λ λνηία θαζ ίθνηην, ἰθκαιένη γίλνληαη, θαὶ πξὸο ηὴλ ὑγξὰλ πνηό ηεηα ηὸ ἐλ ζθίζη μεξὸλ κεηαβάιινπζηλ. Οὕησο ἔγλσλ θαὶ ηὴλ ηνῦ κέιηηνο θύζηλ μεξὰλ ηξόπνλ ηηλὰ δηὰ η῅ο ὀπηήζεσο γηλνκέλελ, θαὶ πάιηλ ἐθ πεξηζηά ζεσο ηηλνο εἰο ηὸ ὑγξὸλ ἀλαιύνπζαλ. Ἀιιὰ παξείζζσ ηαῦηα· θξε῔ηηνλ γὰξ ἐμ ἀξρ῅ο ηηλνο ἀλαγθαίαο δνῦλαη ηὴλ ἀθνινπζίαλ ηῶ ζεσξήκαηη. Οὐ κίαλ γηλώζθνκελ ἐθ' ἑθάζηνπ η῵λ ζηνηρείσλ πνηόηεηα, δη' ἥο ζπκ πιεξνῦηαη ηὸ ὑπνθείκελνλ, θαὶ ηνῦ ἀληηζηνηρνῦληνο ἀπνρσξίδεηαη, ἀιι' ἐλ δηαθόξνηο ἕθαζηνλ θαηαιακβάλεηαη ηα῔ο πνηόηεζηλ, ὧλ αἱ κὲλ ἀθνηλσλήησο ἔρνπζη πξὸο ἀιιήιαο, αἱ δὲ θαηὰ ηὸ ἶζνλ ἐλζεσξνῦλ, νἰθείσο ηε θαὶ ἁξκνδίσο ἔρνπζαη πξὸο
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ηὰο καρνκέλαο ἀιιήιαηο πνηόηεηαο· νἷνλ ἐπὶ η῅ο γ῅ο θαὶ ηνῦ ὕδαηνο, ἀκίθησο κὲλ ἔρνπζη πξὸο ἀιιήιαο ἟ μεξόηεο ηε θαὶ ὑγξόηεο, ἐπίζεο δὲ ἑθαηέξᾳ ηνύ ησλ ζύλεζηηλ ἟ ςπρξόηεο, ἑλνῦζα ηξόπνλ ηηλὰ δη' 109 ἑαπη῅ο ηὰ καρόκελα. Πάιηλ ρσξίδεηαη ηὸ ὕδσξ ἐθ ηνῦ ἀέξνο, ηῆ ηνῦ ἐκβξηζνῦο πξὸο ηὸ θνῦθνλ ἐλαλ ηηόηεηη· ἀιιὰ θαὶ ηνύηνηο κεζηηεύεη θαηὰ ηὸ ἶζνλ ἐλ ηῆ ἑθαηέξνπ θύζεη ηὸ ὑγξὸλ ζεσξνύκελνλ. Πάιηλ δηΐζηαηαη ηνῦ ππξὸο ὁ ἀὴξ, ηῆ ηνῦ ζεξκνῦ πξὸο ηὸ ςπρξὸλ κάρῃ ἐλαληηνύκελνο· ἀιιὰ θνηλσλε῔ ηῆ θαηὰ ηὸ θνῦθνλ πνηόηεηη, θαὶ η῅ο θπζηθ῅ο αὐη῵λ ἐλαλ ηηόηεηνο νἷόλ ηηο θαηαιιάθηεο ἟ θνηλσλία η῅ο πνηόηεηνο γίλεηαη. Εἶηα ηὸ πῦξ ἀπὸ η῅ο γ῅ο ηῶ βάξεη θαὶ ηῶ θνύθῳ θερώξηζηαη, ἀιι' ἟ μεξόηεο ἀκθνηέξσλ ἐζηὶ θνηλὴ, θαὶ δηὰ ηαύηεο ἔλζπνλδά πσο ἀιιήινηο ηὰ δηεζη῵ηα γίλεηαη. Σί δὲ βνπιόκελνο ἐληεῦζελ η῅ο ἐμεηάζεσο ἄξρνκαη; ὅηη ἟ ςπρξόηεο ὁκνίσο κὲλ ἐλζεσξε῔ηαη ηῆ ηε γῆ θαὶ ηῶ ὕδαηη θαὶ ηῶ ἀέξη, πιείνλη δὲ κνίξᾳ ηῶ ὑγξῶ πξνζῳθείσηαη, ζπληεξνῦζά πσο ἐλ ἑαπηῆ ηὴλ ηνῦ ὕδαηνο θύζηλ, δηὰ η῅ο πξὸο ηὸ ζεξκὸλ ἀληηπαζείαο, ηὴλ ἐθ ηνῦ μεξνῦ βιάβελ ἀπακβιύλνπζα. Ὡο ηνίλπλ ηῶ ζεξκῶ μεξόηεο ἐκπέθπθε, θαὶ νὐθ ἔζηη κόλνλ ἐλ ηῶ ἑηέξῳ ηὸ πῦξ δεηρζ῅λαη· νὕησο εἰθόο ἐζηηλ ἟λ῵ζζαη ιέγεηλ ηῶ ὑγξῶ ηὴλ ςπρξόηεηα, δηὰ ηὸ δε῔λ ἑθαηέξῳ η῵λ ηε ἐλ ηῶ ππξὶ ζεσξνπκέλσλ εἶλαη θαὶ ἐλ ηῶ ὕδαηη ηὴλ ἀληη ζηνηρνῦζαλ πνηόηεηα, ὥζηε κάρεζζαη ηῶ κὲλ μεξῶ ηὴλ ὑγξόηεηα, ηῶ δὲ ςπρξῶ ηὴλ ζεξκόηεηα. Εἰ νὖλ ἐπίζεο ηῶ ὑγξῶ ζπκπιεξσηηθὸλ η῅ο ηνῦ ὕδαηνο θύζεσο θαὶ ηὸ ςπρξὸλ ἀπεδείρζε, ἀθόινπζνλ ἂλ εἴε ινγίδεζζαη, ὅηη η῅ο ςπρξᾶο πνηόηεηνο, θαὶ ηῆ γῆ θπζηθ῵ο ἐγθεηκέλεο δπλάκεη, θαὶ ηὸ ὕδσξ ἐλ ηῆ γῆ ἐζηη, θαὶ ἟ γ῅ ἐλ ηῶ ὕδαηη. ἧ γὰξ θπζηθὴ ηνῦ ὑγξνῦ πξὸο ηὸ ςπρξὸλ ζπδπγία νὐθ ἐᾷ δηαδεπρζ῅λαη ηνῦ ἑηέξνπ ηὸ ἕηεξνλ θαζόινπ· ἀιιὰ θἄλ πνηε θαηα κόλαο ἐθ' ἑαπηνῦ ηύρῃ ηνύησλ ἑθάηεξνλ, νὐθ ἀθξηβ῵ο κόλνλ ἐζηὶλ, ἀιιὰ ηῆ δπλάκεη ηὸ ζπλακθόηεξνλ ἐλ ηῶ ἑλὶ θαζνξᾶηαη. Ὥζπεξ γὰξ ηνῦ ὑγξνῦ πξὸο ηὸλ ἀέξα δηαρπζέληνο, θαὶ ἟ ςύμηο ην῔ο η῵λ ὑγξ῵λ ἀηκ῵λ κνξίνηο ἐπεθνινύζεζελ· νὕησ ηὸ ἔκπαιηλ η῅ο ςπ ρξόηεηνο ἐλ ηῶ βάζεη η῅ο γ῅ο δηαηησκέλεο, νὐδὲ ἟ ὑγξόηεο η῅ο ζπδύγνπ πνηόηεηνο ἀπνιείπεηαη, ἀιι' ἟ ςπρξὰ δύλακηο θπζηθ῵ο ἐγθεηκέλε ηῆ γῆ, νἷόλ ηη ζπέξκα η῅ο ηνῦ ὑγξνῦ θύζεσο γίλεηαη, ἀεὶ δη' ἑαπ η῅ο ηὴλ ζπλεκκέλελ ἑαπηῆ πνηόηεηα θύνπζα, η῅ο δὲ ἀιινησηηθ῅ο ἐλεξγείαο ηὴλ γ῅λ, δηὰ η῅ο ἄγαλ ςύμεσο, εἰο ὕδαηνο γέλεζηλ κεηαβαιινύζεο. Σνύησλ δὲ εἰ κὲλ ηὸλ ιόγνλ ἟κᾶο ηηο ἀπαηηνίε, π῵ο ἐλεξγε῔ ηὴλ ηνῦ ζηεῤῥνῦ πξὸο ηὸ ὑγξὸλ κεηαβνιὴλ ἟ ἀιινίσζηο ἐπίζεο, ἀκεραλήζνκελ, ὡο θαὶ ἐπὶ η῵λ ἄιισλ πάλ ησλ. Π῵ο γὰξ δηαρε῔ηαη ηὸ ὕδσξ πξὸο ηὸλ ἀέξα, ηῶ θνύθῳ ηὸ θαησθεξὲο ἐπνρνύκελνλ· ἠ π῵ο ηὸ βάξνο εἰο θνῦθνλ κεηεπνίεζελ ἟ ἀιινίσζηο; Σαῦηα ὅηη κὲλ γίλεηαη, ηῆ αἰζζήζεη θαηαιακβάλνκελ, ιόγῳ δὲ παξαζη῅ζαη ηὰ ἔξγα η῅ο θύζεσο ἀδπλαηνῦκελ. Εἰ δέ ηηο ηὴλ πε῔ξαλ εἰο καξηπξίαλ η῅ο ηνηαύηεο ὑπνιήςεσο δέρνηην, ἑηνίκσο ἀπνδείμνκελ, κάξηπξαο ηνῦ ιόγνπ ηνὺο θξεσξύρνπο παξάγνληεο. ἖πεὶ γὰξ η῵λ ἐλ βάζεη θαηαιακβαλνκέλσλ ὑδάησλ ηὴλ ἄληθκνλ γ῅λ δηνξύμσζηλ, ἐπὶ ηὸ θάησ πξντόληεο ηῆ ἐξγαζίᾳ, νὐθ εὐζὺο ἐληπγράλνπζη ηῆ ζπζηάζεη ηνῦ ὕδαηνο, ἀιιὰ πξ῵ηνλ κὲλ ηῆ ἀθῆ κεηέρεηλ ηηλὸο ἰθκάδνο ηὴλ γ῅λ ἐζηνράζαλην· εἶηα πξὸο ηὸ κᾶιινλ θαηεςπγκέλνλ δηὰ ηνῦ βάζνπο ρσξήζαληεο, πεισδεζηέξαλ ηὴλ β῵ινλ θαηαιακβάλνπζη· κεηὰ ηνῦην πξὸο ηὸ κᾶιινλ θαηεςνγκέλνλ βαζπλνκέλεο η῅ο ἐξγαζίαο, ἱδξώο ηηο ἀκπδξὸο ἀπνθαίλεηαη· εἶηα πόξνπ ηηλὸο ἐληκεζέληνο ὑπὸ ηὸλ ππζκέλα ηνῦ ιίζνπ· ἔλζα κᾶιινλ εἰθόο ἐζηη 112 κεθέηη ηὴλ ἟ιηαθὴλ ζεξκόηεηα δηαδύεζζαη ηῆ ππ θλόηεηη ηνῦ ιίζνπ θσιπνκέλελ· ηόηε ιεπηαί ηηλεο ηνῦ ὕδαηνο θιέβεο δηὰ η῅ο ἐξγαζίαο ἀλεζηνκώζεζαλ, ἀθ' ὧλ ἐλ θύθιῳ πεξὶ ηὸ βάζνο η῅ο ζπλδέζεσο γηλνκέλεο, εὐζελε῔ηαη ηὸ θξέαξ ηῶ ὕδαηη. Ὅπεξ ηνίλπλ ἐληαῦζα γίλεηαη πξὸο ηὴλ ρεηξνπνίεηνλ θνηιόηεηα, ζπλδνζεί ζεο η῅ο παληαρόζελ πεξὶ ηὸ θξέαξ ζπλζιηβνκέλεο ἰθκάδνο, ηνῦην εἰθὸο ἐλ παληὶ γίλεζζαη ηόπῳ, θαὶ ηὸ δηὰ η῅ο ιεπη῅ο ἰθκάδνο ἀεὶ ζπλδηδόκελνλ δηὰ θιεβ῵λ ηηλ῵λ ἐπὶ ηνὺο εὐξπηέξνπο ὀρεηεύεζζαη πόξνπο, ἢδε η῅ο ιεπη῅ο
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ζπῤῥνίαο πξὸο ἑαπηὴλ ἑλσζείζεο. Οὕησο νὖλ ἀπνγελλᾶηαη ηὸ ὕδσξ, ηνῦ κὲλ ςπρξνῦ ηὴλ γ῅λ θαζπγξαίλνληνο, η῅ο δὲ ὑγξόηεηνο η῅ο ἐθ ηνῦ ςπρξνῦ ζπληζηακέλεο, θαὶ ὅιελ ηὴλ ηνῦ ὕδαηνο θύζηλ ἐλ ἑαπηῆ ηειεηνύζεο. Ὅζελ ἀζξνηζζὲλ ἢδε, θαὶ ῥε῔ζξνλ γελόκελνλ, ᾗπεξ ἂλ εὐνδσζῆ, θαη' ἐθε῔λν ηὴλ γ῅λ. ἀλεζηόκσζελ. Σνῦην δὲ πεγὴ ὀλνκάδεηαη. Σεθκήξηνλ δὲ ηνῦ θαζεγε῔ζζαη ηὴλ ςπρξόηεηα η῅ο η῵λ ὑδάησλ γελέζεσο, ηὸ ηνὺο πξὸο ἀξθηῴνπο η῵λ ηόπσλ θαὶ κᾶιινλ θαηεςπγκέλνπο εὐζελε῔ζζαη ην῔ο ὕδαζηλ. Ἦ γὰξ ἂλ ἐπίζεο ηὰ ἟ιηνύκελά ηε θαὶ λόηηα, δηάβξνρα ην῔ο ὕδαζηλ ἤλ, εἰ κεδὲλ ἟ ἀπνπζία η῅ο ςύμεσο ηῆ γελέζεη η῵λ ὑγξ῵λ ἐλεπόδηδελ. Ὥζπεξ δὲ ηὸ ἐμ ὀκ βξίαο ὕδσξ ἀζξνηζζὲλ κὲλ ἐθ η῅ο η῵λ ζηαγόλσλ ζπῤ ῥνίαο, ρεηκάῤῥνπο γίλεηαη, εἰ δὲ αὐηὰο ηὰο ζηαγόλαο ἐθ' ἑαπη῵λ ηηο βιέπνη, βξαρύ ηη θαὶ ἀλη' νὐδελὸο ηὸ ἐλ ἑθάζηῃ θαλήζεηαη· νὕησ θαὶ ἟ η῅ο θαηὰ ιεπηὸλ θάησ ζελ ἀεὶ ηνῦ ὑγξνῦ ζπληζηακέλεο πνζόηεηνο· ὅηαλ ἓλ ἐθ πνιι῵λ ῥείζξσλ ηὸ η῵λ ιεπη῵λ ἄζξνηζκα γέ λεηαη, ηὸ ηνηνῦηνλ εἰο πνηακνῦ θύζηλ ἐθδίδνηαη. Ὁ δὲ ηαύηαο ηὰο ὑπνιήςεηο παξαγξαθόκελνο, πόζελ ἂλ νἰεζείε ηνὺο ἀελλάνπο η῵λ πνηακ῵λ ἀλαδίδνζζαη; Ἆξα κή ηηλαο ιίκλαο ἐληὸο η῵λ η῅ο γ῅ο θόιπσλ ὑπνλνήζεηελ; Ἀιιὰ θαὶ αὗηαη πάλησο εἰ κὴ ηὸ ἐπηῤ ῥένλ ἔρνηελ, ἐλ βξαρε῔ θελσζήζνληαη, ὥζηε θαη' ἀλάγθελ θαὶ ἄιιαο ηνύησλ ὑπεξθε῔ζζαη λνκίζεη· ἟ δὲ ἀθνινπζία ηνῦ ιόγνπ, θαὶ ηὰο ἄιιαο ἀλαπιεξνῦλ ἀλαδεηήζεη· θἂλ ἄιιαο ὑπεξθε῔ζζαη ιίκλαο ἐθείλσλ ὑπνηίζεηαη, θαὶ ηὸ η῵λ ἄιισλ πιήξσκα πνίαο ἔρεη ηὰο ἀθνξκὰο ἀλαγθαίσο δηεξεπλήζεηαη. Καὶ νὕησο εἰο ἄπεηξνλ πξντὼλ ὁ ιόγνο νὐδακνῦ ζηήζεηαη, ιηκλ῵λ ιίκλαο ὑπεξηηζείο· ἵλα αἱ πξὸο ηα῔ο πεγα῔ο ιίκλαη κὴ ἐπηιείπσζηλ, ἕσο ἂλ η῵λ ἐζράησλ ηὰο ἀθνξκὰο θαηαιάβῃ, δη' ὧλ ἟ ηνῦ ὕδαηνο γέλεζηο ηὴλ ἀξρὴλ ιακβάλεη. Ὅπεξ ηνίλπλ εἰθόο ἐζηη η῅ο πξώηεο ηνῦ ὕδαηνο θύζεσο αἰηίαλ ἐμεπξεζ῅λαη, πνιὺ ἂλ εὐινγώηε ξνλ εἴε ηνῦην πεξὶ ηὴλ η῵λ πεγ῵λ ζύζηαζηλ ἐλλνε῔λ, θαὶ κὴ ηὰο ὑπνγείνπο ιίκλαο θαληάδεζζαη, ἀθ' ὧλ εὐζὺο θαὶ ηὸ θαησθεξὲο η῅ο ηνῦ ὕδαηνο θύζεσο ἐμ ἐλαληίνπ πξὸο ηὸλ ιόγνλ ἵζηαηαη. Π῵ο γὰξ ἐπὶ ηὸ ἄλσ ῥπήζεηαη νὗ ἟ θύζηο ἰδίαλ ἔρεη ηὴλ ἐπὶ ηὸ θάησ θνξάλ; Ἔπεηηα δὲ θαὶ ὅζνλ ηὸ κέγεζνο η῵λ ιηκλ῵λ ἐθείλσλ ἟ δηελεθὴο η῵λ ηνζνύησλ ὑδάησλ ἀπνῤῥνὴ ζηνράδεζζαη δίδσζηλ, ὥζηε ηνζνῦηνλ πξν ρεύνπζαλ ἐλ ηνζνύηνηο ρξόλνηο, ἀθέλσηνλ κέλεηλ, κε δελὸο ἔλδνζελ ηὸ ἐμηὸλ ἀληεηζάγνληνο; Ἀιιὰ δ῅ινλ ἂλ εἴε δηὰ η῵λ ἐμεηαζκέλσλ, ὅηη ηῶ πνηακῶ κὲλ νὐ ιείπεη ἟ ρνξεγία ηνῦ ὕδαηνο, η῅ο γ῅ο πξὸο ηνῦην κεζηζηακέλεο. Ὁ δὲ ὄγθνο η῅ο γ῅ο νὐθ ἐιαηηνῦηαη 113 δηὰ ηνῦ ὑπεμηόληνο, η῅ο πάληνηε γηλνκέλεο η῵λ μεξ῵λ ἀηκ῵λ κεηαβνι῅ο, ηὸ ἀεὶ κεηνύκελνλ ἐθ ηνῦ ὄγθνπ ἀλαπιεξνύζεο. Ὧλ γηλνκέλσλ, νὐθέη' ἂλ ἟κ῔λ ἟ εἰο ἄιιεια η῵λ ζηνηρείσλ ἀιινίσζηο ζθάδεηλ δνθνίε, ἀιιὰ δη' ἀθνινύζνπ δεζκε῔ηαη ὁ ιόγνο, ηὴλ ἑθάζηνπ πξὸο ηὸ ἕηεξνλ ηξνπὴλ, γέλεζηλ ἐθείλνπ ηνῦ εἰο ὃ κεηεβιήζε βιέπσλ, θαὶ ηὴλ ἀπ' ἐθείλνπ πξὸο ηὸ ἐμ ἀξρ῅ο πάιηλ ἀπνθαηάζηαζηλ. Οἷνλ ηὸ ὕδσξ πξὸο ηὸλ ἀέξα δηὰ η῵λ ἀηκ῵λ ἀλαρζὲλ, ἀὴξ ἐγέλεην· ὁ ἀὴξ ὑγξαλζεὶο ἐλ ηῶ ὑπεξθεηκέλῳ θινγκῶ θαηεμεξάλζε· ηὸ γε῵δεο ηνῦ ὑγξνῦ δηὰ η῅ο ηνῦ ππξὸο θύζεσο ἀπεθξίζε· ηνῦην ἐλ ηῆ γῆ γελόκελνλ δηὰ η῅ο ςπ ρξᾶο πνηόηεηνο εἰο ὕδσξ κεηεπνηήζε· θαὶ νὕησο ἀδηάιεηπηνο, θαὶ ἀλσκέλνπ θαὶ νὐδελὸο πιενλάδνληνο, ἀιι' ἐλ ην῔ο ἐμ ἀξρ῅ο κέηξνηο εἰο ηὸ δηελεθὲο δηακέλνληνο. Οὐθνῦλ ἄιιν ηη παξὰ ηὴλ ὑγξὰλ θύζηλ ηὰ ὑπεξθείκελα ηνῦ ζηεξεώκαηνο ὕδαηα λνε῔λ, ἟ η῵λ ἐμεηαζζέλησλ ἀθνινπζία δίδσζηλ, εἴπεξ ηῶ κὴ ηξέθεζζαη ηῆ ηνῦ ὑγξνῦ δαπάλῃ ηὴλ ηνῦ ππξὸο θύζηλ ἐθ η῵λ εἰξεκέλσλ θαηελνήζακελ. ∆έδεηθηαη γὰξ ἐλ ην῔ο ἐμεηαζκέλνηο, ὅηη ηὸ ζεξκὸλ ηῶ ςπρξῶ νὐρὶ ηξέθεηαη, ἀιιὰ ζβέλλπηαη· θαὶ ηὸ ὑγξὸλ ηῶ μεξῶ ἀθαλίδεηαη, νὐ πιενλάδεη. Ἀιι' ἐπὶ ηὸ ἕηεξνλ η῵λ δεηνπκέλσλ θαηξὸο ἂλ εἴε ηξέςαη ηὴλ ζεσξίαλ, π῵ο κεηὰ ηὴλ ηξίηελ ἟κέξαλ πάληεο νἱ θαη' νὐξα λὸλ θσζη῅ξεο πεπνίεληαη. Ὅηη κὲλ νὖλ ἑθάζηνπ η῵λ γηλνκέλσλ ζαπκάησλ ιόγνο ηηο ζε῔νο θαζεγε῔ηαη πξνζηαθηηθὸο, νὕησ ηνῦ Μσζέσο ἱζηνξηθ῵ο
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

἟κᾶο ηὰ ὑςειὰ η῵λ δνγκάησλ δηδάζθνληνο, ἐλ ην῔ο θζά ζαζηλ ἐμεηάζακελ ιόγνηο, ἐλ νἷο ηνῦην θαηελνήζα κελ, ηὸ κὴ πξόζηαγκα εἶλαη δηὰ ῥεκάησλ γηλόκελνλ ηὴλ ζείαλ θσλὴλ, ἀιιὰ ηὴλ ηερληθήλ ηε θαὶ ζνθὴλ δύλακηλ ἑθάζηνπ η῵λ γηλνκέλσλ, θαζ' ἡλ ἐλεξγε῔ηαη ηὰ ἐλ ην῔ο νὖζη ζαύκαηα, ηνῦην ιόγνλ Θενῦ θαὶ εἶλαη θαὶ ιέγεζζαη, θαὶ ὅηη παληὸο ἀζξόσο ηνῦ θαηὰ ηὴλ θηίζηλ πιεξώκαηνο ἐλ ηῶ πξώηῳ ηνῦ Θενῦ ζειή καηη ζπζηάληνο, ἟ ἀλαγθαίσο θαηὰ ηὴλ ἐγθεηκέλελ ην῔ο νὖζη ζνθίαλ ἑπνκέλε ηάμηο, πξὸο ηὴλ ἑθάζηνπ η῵λ ζηνηρείσλ ἀλάδεημηλ, η῵λ ζείσλ πξνζηαγκάησλ ηὴλ ἀθνινπζίαλ ἔρεη. ΢πλειὼλ γὰξ ἐλ ηῆ πξώηῃ η῅ο αἰζζεηηθ῅ο θηίζεσο ὑπνζηάζεη, πεξηιεπηηθῆ θσλῆ, ηὸ πᾶλ ὁ Μσζ῅ο ἐλεδείμαην εἰπώλ· «἖λ ἀξρῆ ἐπνίεζελ ὁ Θεὸο ηὸλ νὐξαλὸλ θαὶ ηὴλ γ῅λ.» Σὸ νὖλ πιήξσκα η῵λ ὄλησλ εἰπὼλ ὅηη ἐπνίεζελ, θαζεμ῅ο ἐλ ηάμεη ηηλὶ θπζηθῆ ηὴλ γηλνκέλελ ἑθάζηνπ η῵λ ὄλησλ ἀλάδεημηλ ἐπηζεκεηνῦηαη ηῶ ιόγῳ. Γέγνλε ηνίλπλ κεηὰ πάλησλ ηὸ θ῵ο, ἀιι' νὐθ εὐζὺο πξνεθάλε η῵λ πάλησλ, ἕσο ηὰ ἀθεγγ῅ η῅ο θηίζεσο κέξε η῅ο θσ ηηζηηθ῅ο ἐπηπξνζζνῦληα δπλάκεσο ἔκελελ· ὁκνῦ δὲ ηῶ δνζ῅λαη παξὰ ηνῦ Θενῦ ηῆ θηίζεη πξὸο ηὴλ δηα θόζκεζηλ αὐη῅ο ηὸ ἐλδόζηκνλ, ἟ ππξώδεο ηε θαὶ θσηηζηηθὴ δύλακηο η῅ο θηίζεσο πξνεθάλε ἐλ ηῶ θνύθῳ θαὶ εὐθηλήηῳ η῅ο θύζεσο, πξνεμαιινκέλε η῵λ ἄιισλ. Καὶ ηέσο κὲλ ἤλ πᾶζα πεξὶ ἑαπηὴλ ἞ζξνηζκέλε θαὶ πεξηπνινῦζα ηὸ πᾶλ· κεηὰ ηνῦην δὲ πάιηλ ην῔ο ἰδίνηο κνξίνηο πξὸο ηὰ ζπγγελ῅ ηε θαὶ θαηάιιεια δηαθξίλεηαη. ∆῅ινλ γὰξ ἐθ η῵λ ὁξσκέ λσλ, ὅηη νὐ κία η῅ο θσηηζηηθ῅ο θύζεώο ἐζηηλ ἟ δύ λακηο· ἀιιὰ ηῶ κὲλ γεληθῶ ιόγῳ ἕλ ηηο ὀλνκάδσλ θ῵ο ηὸ ἐθ πάλησλ ἀζξνηδόκελνλ, νὐθ ἂλ ἁκάξηνη, ἐπεὶ θαὶ ὁ ζε῔νο ιόγνο ηῆ ἑληθῆ θσλῆ θαηαξρὰο ηὸ πᾶλ δηαζεκαίλεη, θ῵ο, νὐρὶ θ῵ηα γελεζ῅λαη πξνζηάμαο, Εἰ δὲ πξὸο ηὰ θαηλόκελα βιέπνη ηηο, πνιιὴλ ηὴλ η῅ο θσηηζηηθ῅ο δπλάκεσο δηαθνξὰλ ἐλ ην῔ο νὖζη θαηόςεηαη. Ὅζελ θαὶ ὁ Φαικῳδόο θεζηλ· «Σῶ πνηήζαληη θ῵ηα κεγάια κόλῳ.» Καὶ, «Ἄιιε δόμα ἟ιίνπ,» 116 θεζὶλ ὁ Ἀπόζηνινο, «θαὶ ἄιιε δόμα ζειήλεο, θαὶ ἄιιε δόμα ἀζηέξσλ· ἀζηὴξ γὰξ ἀζηέξνο δηαθέξεη ἐλ δόμῃ,» ὡο πνιι῅ο πάλησο η῅ο θαηὰ ηὸ θ῵ο νὔζεο δηαθνξᾶο. Εἰ γὰξ θαὶ πάληα θσηίδεηλ πέθπθελ ὅζα ὁ Παῦινο ἀπεξηζκήζαην, θαὶ ἕθαζηνλ ἐλ ἰδηαδνύζῃ ηηλὶ δπλάκεη θαὶ δόμῃ θαηαιακβάλεηαη· θαι῵ο ἂλ ἔρνη, ἒλ θ῵ο ηὰ πάληα θαηὰ ηὸλ γεληθὸλ ὀλνκάδεζζαη ιό γνλ, ἀζύγρπηνλ δὲ θαὶ δηῃξεκέλελ ηὴλ ἐλ ηνύηνηο δηα θνξὰλ ζεσξε῔λ. Εἰ δὲ ηαῦηα ηνῦηνλ ἔρεη ηὸλ ηξόπνλ, νὐθ ἂλ νἶκαη δηακαξηε῔λ η῅ο ἀθνινπζίαο ηὴλ ἟κεηέξαλ ὑπόιεςηλ, εἰ ηνῦην ὑπνιάβνηκελ λελνεθέλαη ηὸλ Μσζέα· ὅηη θαηαξρὰο κὲλ πᾶζα ἟ θσηηζηηθὴ δύλακηο πξὸο ἑαπ ηὴλ ἀζξνηζζε῔ζα ἒλ ἐγέλεην θ῵ο· ἐπεὶ δὲ πνιιή ηηο ἤλ ἐλ ηῶ ιεπηῶ ηε θαὶ εὐθηλήηῳ παξὰ ηὸ κᾶιινλ θαὶ ἥηηνλ ἟ δηαθνξὰ ἐλ ηῆ η῵λ ὅισλ θύζεη ζεσξνπκέλε, ἢξθεζε ηὸ ηξηήκεξνλ ρξόλνπ δηάζηεκα, ηὴλ ἑθάζηνπ ηνύησλ δηάθξηζηλ ηξαλ῵ο ηε θαὶ ἀζπγρύησο ἀπ' ἀιιήισλ πνηήζαζζαη, ὥζηε ηὸ κὲλ ἄθξσο ιεπηόλ ηε θαὶ θνῦ θνλ η῅ο ππξώδνπο νὐζίαο, θαὶ θαζαξ῵ο ἄυινλ, ἐλ ηῶ ἀθξνηάηῳ γελέζζαη η῅ο αἰζζεη῅ο θηίζεσο (ὅπεξ ἟ λνεηή ηε θαὶ ἀζώκαηνο δηαδέρεηαη θύζηο)· ηὸ δὲ ἀξγόηεξόλ ηε θαὶ λαξθσδέζηεξνλ ἅπαλ, ἐληὸο η῅ο πεξηνρ῅ο ηνῦ ιεπηνῦ ηε θαὶ θνύθνπ πεξὶ ἑαπηνῦ ζπζη῅λαη· ηνῦην δὲ πάιηλ θαηὰ ηὴλ δηαθνξὰλ η῅ο ἐγθεηκέλεο αὐηῶ ἰδηόηεηνο ἑπηαρ῅ κεξηζζ῅λαη· πάλ ησλ η῵λ θαηαιιήισλ ηε θαὶ ὁκνθύισλ ηνῦ θσηὸο κνξίσλ ἀιιήινηο θαηὰ ηὸ ζπγγελὲο ζπκθπέλησλ, θαὶ ἀπὸ η῵λ ἑηεξνγελ῵ο ἐρόλησλ δηαθξηζέλησλ. Οὕησο νὖλ ὅζνλ ἐλ ηῆ θσηηζηηθῆ νὐζίᾳ η῅ο ἟ιηαθ῅ο θύζεσο ἐλεζπαξκέλσλ πάλησλ η῵λ κνξίσλ ηνύησλ πξὸο ἄι ιεια ζπλδξακόλησλ, ἒλ κέγα ἐγέλεην· ὡζαύησο θαὶ ἐπὶ η῅ο ζειήλεο θαὶ ἐθ' ἑθάζηνπ η῵λ ἄιισλ η῵λ πε πιαλεκέλσλ θαὶ η῵λ θαηεζηεξηγκέλσλ ἀζηέξσλ, ἟ πξὸο ηὰ ὁκνγελ῅ η῵λ ἑθάζηνπ κνξίσλ ζπλδξνκὴ, ἔλ ηη η῵λ θαηλνκέλσλ ἐπνίεζελ· θαὶ νὕησ ηὰ πάληα ἐγέλεην. ἦξθέζζε δὲ ὁ κέγαο Μσζ῅ο ηὰ γλσξηκώηεξα κόλνλ ἐλ ηνύηνηο θαηνλνκάζαο, ηὸλ κέγαλ θσζη῅ξα θαὶ ηὸλ ἐιάζζσ, ηὰ ἄιια πάληα γεληθ῵ο πξνζεηπε῔λ ηῶ η῵λ ἀζηέξσλ ὀλόκαηη. Εἰ δὲ θάκλῃ ἟κ῵λ ἟ ηνῦ λνῦ παρύ ηεο, κὴ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

δπλακέλε ηῆ ιεπηόηεηη ζπλεμειζε῔λ η῅ο ζείαο ζνθίαο, μεληδέζζσ κὲλ κεδεὶο πξὸο ηὴλ πησρείαλ η῅ο θύζεσο ἟κ῵λ ἀπνβιέπσλ, ᾗ ἀγαπεηόλ ἐζηηλ νὐ ηὸ κεδελὸο δηακαξηε῔λ, ἀιιὰ ηὸ ἑλὸο γνῦλ ἐπηηπρε῔λ δπλεζ῅λαη. Σαῦηα δέ θεκη πξὸο ἐθε῔λν βιέπσλ, ηίο ὁ ιόγνο ηνῦ ηξηεκέξνπ ηνύηνπ δηαζηήκαηνο, ὥζηε ηὸλ ηνζνῦηνλ ρξόλνλ ἀξθέζαη πξὸο ηὴλ ἑθάζηνπ η῵λ ἐλ ηῶ θσηὶ ζεσξνπκέλσλ δηάθξηζηλ. ∆῅ινλ γὰξ ὅηη πάλ ησο ἐζηί ηηο ιόγνο, θἂλ θξείηησλ ᾖ η῅ο ἟κεηέξαο ἐπόςεσο, θαζ' ὃλ ζπκβαίλεη ηὸ κέηξηνλ ηνῦ ρξόλνπ ηνύηνπ πξὸο ηὴλ δηάθξηζηλ η῅ο θσηηζηηθ῅ο νὐζίαο, ηῆ κεκεηξεκέλῃ παξαηάζεη ηνῦ ρξόλνπ, θαὶ ηῶ πνζῶ η῅ο θαηὰ ηὴλ θίλεζηλ ηνῦ ππξὸο ἐλεξγείαο, η῅ο η῵λ θώ ησλ δηαζηνι῅ο ἐλ ηῆ η῵λ θσζηήξσλ ἰδηόηεηη δηαηξε ζείζεο, ὥζηε ηὰο ἀπείξνπο ηαύηαο η῵λ θώησλ δηαθν ξὰο πξὸο ηὴλ νἰθείαλ ζέζηλ ἑθάζηελ ἀπνθξηζ῅λαη, ὑπὸ η῅ο θπζηθ῅ο ἰδηόηεηνο ἐθε῔ ηαρζείζαο, ὅπνπ ἟ ἐγ θεηκέλε θπζηθὴ δύλακηο ἑθάζηελ ἢγαγελ, κεδεκηᾶο 117 ἐλ ηνύηνηο ἀηαμίαο, ἠ ζπγρύζεσο γελνκέλεο, δηὰ ηὸ θεθξίζζαη ἐλ αὐην῔ο ἐθ ζείαο ζνθίαο, θαηὰ ηὴλ ἐλ ηεζε῔ζαλ ἑθάζηῳ θπζηθὴλ ἰδηόηεηα, ηὴλ ἀπαξάβαηνλ ηάμηλ, ὥζηε ηὴλ κὲλ ἀλσηάησ ρώξαλ ἐπηζρε῔λ ἐθε῔λα ηὰ πάζεο ἀλσθεξνῦο νὐζίαο ἀλσθεξέζηεξα· θαὶ ἐλ ἐθείλνηο, πάιηλ ἠ ἐλ ηῶ κέζῳ ηαρζ῅λαη, ἠ λόηηα γε λέζζαη ηηλὰ, ἠ πξὸο ἄξθηηα, ἠ ηὴλ κεηαμὺ ρώξαλ θαηαιαβε῔λ, ἠ ηὸλ γαιαμίαλ, ἠ ηὸλ δσδηαθὸλ θύθινλ ἀλαπιεξ῵ζαη, θαὶ πάιηλ ἐλ ηνύηῳ, ἠ ηαύηελ ἠ ηὴλ ἑηέξαλ ηνῦ ἄζηξνπ πεξηγξαθὴλ ἀπεξγάζαζζαη, θαὶ ἐλ ηῶ ἄζηξῳ πάιηλ, κὴ θαηὰ ηὸ αὐηόκαηνλ ἕθαζηνλ η῵λ ἐλ ηῶ ζρήκαηη θεηκέλσλ ἄζηξσλ, ἠ ὧδε ἠ ὧδε ηὴλ ζέζηλ ἔρεηλ, ἀιιὰ ἰζνκεξ῵ο ἐγθεηκέλε αὐηῶ ἰδηόηεο ἀπήγαγελ, ἐθε῔ κέλεηλ ἐλ ἀκεηαζέηῳ ηῆ παγηόηεηη, ηῆ η῅ο ἰδίαο θύζεσο δπλάκεη, θαηὰ ηὴλ ηνῦ πεπνηεθόηνο ζνθίαλ πεξηθξαηνύκελνλ. Σαῦηά ἐζηη θαὶ ηὰ ηνηαῦηα, πξὸο ἃ βιέπσλ ὁ λνῦο ἰιηγγηᾷ, θαὶ η῅ο ἰδίαο λσζείαο θαηαςεθίδεηαη, κὴ δπ λάκελνο ἐμεπξε῔λ ηὸλ ιόγνλ, π῵ο ἟ ηξηήκεξνο ηνῦ ρξόλνπ παξάηαζηο πξὸο ηὴλ ηνζνύησλ ἀζηέξσλ δηάθξηζηλ ἢξθε ζελ, ἠ π῵ο δηὰ ηὴλ ἄπεηξνλ η῅ο ἀπιαλνῦο ζθαίξαο η῵λ πεξηγείσλ ὑπόζηαζηλ ἐλ κέζῳ ηνῦ παληὸο δηαζηήκαηνο, ηὴλ ἟ιηαθὴλ θύζηλ ἟ κεγάιε ηνῦ Θενῦ ζνθία θαη έηαμελ, ὡο ἂλ κὴ ηειείσο ἐλ ηῶ ζθόηῳ δηαβη῵κελ, η῅ο ἐθ η῵λ ἄζηξσλ ἀπαπγαδνκέλεο ιακπεδόλνο πξὶλ ἠ εἰο ἟κᾶο ἐιζε῔λ ἐλδαπαλσκέλεο ηῶ κεηαμὺ δηαζηή καηη. Οὗ ράξηλ ηὴλ ἐθιακπηηθὴλ η῅ο ἟ιηαθ῅ο θύζεσο δύλακηλ ηνζνῦηνλ ἟κ῵λ ὑπεξέζεθελ, ὥζηε κήηε ἀκαπξνῦζζαη ηὴλ ἀθη῔λα ηῶ πνιιῶ δηαζηήκαηη, κήηε ηῶ ἄγαλ πξνζεγγηζκῶ ιππεξὰλ εἶλαη, ἠ π῵ο ηὸ ὑιη θώηεξόλ ηε θαὶ παρύηεξνλ ἐθ η῵λ ὑπεξθεηκέλσλ, ηὸ ζειελα῔νλ ζ῵κά θεκη, πξὸο ηὸ θαηώηεξνλ θαηεζπάζζε, θαὶ ηὸλ πεξίγεηνλ ρ῵ξνλ πεξηπνιε῔; νὗ κέζε πσο ζεσξε῔ηαη ἟ θύζηο, η῅ο ηε ἀιακπνῦο, θαὶ η῅ο θσηη ζηηθ῅ο δπλάκεσο θαηὰ ηὸ ἴζνλ κεηέρνπζα. Σὴλ κὲλ γὰξ νἴθνζελ ιακπεδόλα ἟ η῅ο νὐζίαο παρύηεο ἀπήκ βιπλε, ηῶ δὲ ἀληηθσηηζκῶ η῅ο ἟ιηαθ῅ο ἀθη῔λνο νὐ πάληε η῅ο θσηηζηηθ῅ο ἞ιινηξίσηαη θύζεσο. Ἀιιὰ ηὸλ κὲλ ιόγνλ η῅ο ἐλ ἑθάζηῳ η῵λ ὄλησλ θαηλνκέλεο ζνθίαο ἰδε῔λ ἟ πησρεία η῅ο θύζεσο ἟κ῵λ ἀδπλαηε῔, ηὸ κέλ ηνη θαηὰ ηὴλ ἐθηεζε῔ζαλ παξὰ ηνῦ λνκνζέηνπ ηάμηλ ἐπὶ η῅ο η῵λ ὄλησλ θηίζεσο, ἀθνινπζίαλ ηηλὰ ην῔ο γεγνλόζηλ ἐλζεσξ῅ζαη, ηνύηνηο νἶκαη δπλαηὸλ εἶλαη, ηὸ κεηξίσο πξὸο ηὸ ἀθόινπζνλ ἐπηζηακέλνηο βιέπεηλ, δηά ηηλσλ ζηνραζκ῵λ ὁπσζνῦλ θαηαλν῅ζαη. Οὐθνῦλ ἀλαιάβσκελ ηὴλ η῵λ γεγνλόησλ ἀθνινπζίαλ. Ἔζηη δὲ αὕηε· ηνῦ θαζνιηθνῦ ηε θαὶ γεληθνῦ θσηὸο δηὰ ηὸ εὐθίλεηνλ πξνθαλέληνο η῵λ ἄιισλ, ἐπεθνινύζεζε ηνῦ ζηεξεώκαηνο πεξηγξαθὴ, ηῆ θπθινηεξε῔ πεξηόδῳ ηνῦ ππξὸο ὁξηζζε῔ζα. Σ῅ο δὲ θνύθεο θύζεσο η῵λ βα ξπηέξσλ ἀπνθξηζείζεο, ἀθνινύζσο δηαζηέιινληαη ἀπ' ἀιιήισλ αἱ βαξε῔αη πνηόηεηεο, ἐλ γῆ ηε θαὶ ὕδαηη δηαθξηζε῔ζαη. Σ῅ο δὲ θάησ θύζεσο δηαθνζκεζείζεο, ἟ ιεπηή ηε θαὶ θνύθε θαὶ κεηέσξνο νὐζία, δηὰ ηὸ κὴ πᾶζαλ αὐηὴλ ὁκνθπ῵ο πξὸο ἑαπηὴλ ἔρεηλ, ἐλ κε ηαμὺ δηαζηήκαηη ηνῦ παξῳρεθόηνο ρξόλνπ, πξὸο ηὰο ὁκνγελε῔ο ἰδηόηεηαο ἐθ ηνῦ θνηλνῦ δηαθξίλεηαη, ἐλ ᾗ ηὸ ἄπεηξνλ η῵λ ἄζηξσλ πι῅ζνο ἐμαπισζὲλ, θαηὰ ηὴλ ἐγθεηκέλελ ἑθάζηῳ κέξεη θπζηθὴλ ἰδηόηεηα, ἐπὶ ηὸ
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

ἀθξόηαηνλ η῅ο θηίζεσο ἀλαηξέρεη, θαὶ ἐλ ηῶ ἰδίῳ ἕθαζηνλ γίλεηαη ηόπῳ, νὔηε παπόκελνλ η῅ο ἀεηθηλή ηνπ θνξᾶο, νὔηε κεηαθηλνύκελνλ ἀπὸ η῅ο ἐλ ᾧ ἐζηη ζέζεσο. Ἀιι' ἟ κὲλ ηάμηο ἐλ ηνύηνηο ηὸ ἀθίλεηνλ ἔρεη, ἟ δὲ θύζηο ηὸ ἀεηθίλεηνλ. ἖θεμ῅ο δὲ ἟ δεπηε 120 ξνλνῦζα κεηὰ ηὴλ ὀμπηάηελ θίλεζηλ ἐλ ηῆ ἰδίᾳ θνξᾷ, ηὸλ ὑπνβεβεθόηα θύθινλ δηαιακβάλεη· θαὶ πά ιηλ ἐθ ηξίηνπ θαὶ ηεηάξηνπ θαὶ ἕσο ἑβδόκνπ πξὸο ιόγνλ η῅ο θαηὰ ηὸ ηάρνο θύζεσο. Σνζνῦηνλ ὑπνθαηαβαίλεη ηνῦ ἀλσηέξσ ἕθαζηνλ, ὅζνλ αὐηῶ ζρνιαηνηέξα η῵λ ὑπεξθεηκέλσλ ἟ θύζηο ἐζηὶ πξὸο ηὴλ θίλεζηλ. Σαῦηα νὖλ γίλεηαη θαηὰ ηὴλ ηεηάξηελ ἟κέξαλ, νὐ ηόηε ηνῦ θσηὸο δεκηνπξγεζέληνο, ἀιιὰ η῅ο θσηηζηηθ῅ο ἰδηόηεηνο πεξὶ ηὸ θαηὰ θύζηλ ἑαπηῆ θαὶ θαηάιιεινλ ἀζξνηζζείζεο· ηά ηε ἄιια ἐμεθάλε η῵λ ἀζηέξσλ, θαὶ νἱ ἐλ κείδνλη ὄγθῳ πεξὶ ηὰ ινηπὰ θαζνξώκελνη, ὁ ἣιηόο ηε θαὶ ἟ ζειήλε, ὧλ ἟ κὲλ γέλεζηο, ἐλ ηῆ πξώηῃ θαηαβνιῆ, ηνῦ θσηὸο ηὰο ἀθνξκὰο ἔζρελ, ἟ δὲ ζύ ζηαζηο ἑθάζηνπ (ἐπεηδὴ πάλησο ἐλ ρξόλῳ θηλε῔ηαη πᾶλ ηὸ θηλνύκελνλ, θαὶ δε῔ ηὴλ η῵λ κνξίσλ πξὸο ἄιιεια ζπλδξνκὴλ, θαὶ ρξνληθνῦ ηηλνο δηαζηήκαηνο) ἐλ ηα῔ο ηξηζὶλ ἟κέξαηο ἐηειεηώζε· ὡο κεδὲλ ἔμσ η῅ο ἀθνινπζίαο παξὰ ηνῦ κεγάινπ Μσζέσο ἐλ ηῆ η῵λ ὄλησλ δηαζθεπῆ γεγξάθζαη, εἰ πάλησλ θαηὰ ηὸ ἀζξόνλ παξὰ η῅ο ηνῦ ∆εκηνπξγνῦ δπλάκεσο ὑιηθ῵ο πξνθαηαβεβιε κέλσλ, πξὸο ηὴλ η῵λ ὄλησλ ζύζηαζηλ, ἟ κεξηθὴ η῵λ ἐλ ηῶ θόζκῳ ηεζεσξεκέλσλ ἀλάδεημηο, ηάμεη ηηλὶ θπζηθῆ θαὶ ἀθνινπζίᾳ ἐλ ῥεηῶ δηαζηήκαηη ἐηειεηώζε· ηόηε κὲλ ἀζξόνπ ηνῦ θσηὸο ἐθθαλέληνο, λῦλ δὲ πάζεο η῅ο θσηηζηηθ῅ο θύζεσο ἰδηθ῵ο δηαθαλείζεο, ὧλ ἐζηη θαὶ ὁ ἣιηνο, θαὶ ἟ ζειήλε. Καὶ ὥζπεξ ἐπὶ η῵λ ῥεπ ζηήλ ηηλα δύλακηλ ἐρόλησλ, θἂλ πάληα ῥέῃ, νὐ πάλ ησο ὁκνγελ῵ο ἔρεη πξὸο ἄιιεια, ἀιιά ηίο ἐζηηλ ἑθά ζηῳ δηαθνξὰ πξὸο ηὸ ἕηεξνλ, νἷνλ ἐλ ἐιαίῳ θαὶ ὑδξαξγύξῳ θαὶ ὕδαηη, ἅπεξ εἴ ηηο ἀλαρέαο πάληα πξὸο ἄιιεια ἑλὶ πεξηβάινη ἀγγείῳ, βξαρένο ἐγγε λνκέλνπ ρξόλνπ, πξ῵ηνλ ὄςεηαη ηὴλ ὑδξάξγπξνλ, δηὰ ηὸ βαξπηέξαλ ηε θαὶ θαησθεξεζηέξαλ εἶλαη η῵λ ἄι ισλ, ην῔ο ἰδίνηο ζπκθπνκέλελ κνξίνηο, θἂλ παληαρ῅ ηαῦηα δηεζθεδαζκέλα ηύρῃ· ἔπεθηα ηὸ ὕδσξ πξὸο ἑαπηὸ ζπλαγόκελνλ· εἶηα ηνῦ ἐιαίνπ ηὰ κόξηα πᾶζη ην῔ο ὑπνθεηκέλνηο ἐπηπνιάδνληα, θαὶ πεξὶ ἑαπηὰ ζπλ ηζηάκελα· νὕησο νἶκαη δε῔λ θαὶ πεξὶ η῅ο πξνθεη κέλεο ζεσξίαο ζηνράδεζζαη, ηνζνῦηνλ ὑπαιιάμαληαο κόλνλ ηνῦ ὑπνδείγκαηνο, ὥζηε ηὸ ἐλ ην῔ο ῥεπζην῔ο ὧδε δηὰ ηνῦ βάξνπο γηλόκελνλ, ἐπὶ η῅ο ἀλσθεξνῦο θύζεσο θαηὰ ηὸ ἔκπαιηλ ζεσξ῅ζαη. Πάλησλ γὰξ ἀλαθεξνκέλσλ ὑπὸ θνπθόηεηνο ἅκα ηῆ πξώηῃ η῵λ ὄλησλ θαηαβνιῆ, ὡο εἶρε ηάρνπο ἕθαζηνλ θαηὰ ηὴλ ἐγθεηκέλελ ην῔ο πᾶζηλ ἐθ θύζεσο δύλακηλ, ἀθόινπζνλ ἤλ ηῶ ἰζνδξνκνῦληη ἀιιήινηο πάληα ζπλδξακε῔λ, θαὶ νὕησ δηαθξηζ῅λαη θαηὰ ηὴλ ηνῦ ηάρνπο δηαθνξὰλ ἀπ' ἀιιήισλ, η῵λ ὡζαύησο πεθπθόησλ ηε θαὶ δπλακέλσλ. Ὥζπεξ νὖλ ἐπὶ ηνῦ ὑπνδείγκαηνο ἟ η῵λ ῥεπ ζη῵λ ηνύησλ δηάθξηζηο νὐθ ἐπνίεζε δηὰ η῅ο δηαζην ι῅ο ηὰο ὕιαο, ἀιιὰ ηὰο γεγελεκέλαο θαὶ ἐλ ἀιιήιαηο θερπκέλαο θαζαξ῵ο ἑθάζηελ ἀπὸ η῅ο ἄιιεο δηαθξη ζε῔ζαλ ἀλέδεημελ· νὕησ θαὶ κεηὰ ηὸ ηξηήκεξνλ ηνῦ ρξόλνπ δηάζηεκα νὐρ. ἐγέλεην ἟ θσηηζηηθὴ ηνῦ ἟ιίνπ θύζηο θαὶ δύλακηο, ἀιιὰ δηαθερπκέλε πξὸο ηὸ πᾶλ πξὸο ἑαπηὴ δηεθξίζε. Εἰ δέ ηηο ἟κᾶο ἐπαηηνίε θαὶ πεξὶ ηνῦ ηξίηνπ νὐξαλνῦ ιόγνλ, ὃλ ὁ Μσζ῅ο κὲλ νὐθ ἔγξαςελ, Παῦινο δὲ εἶδελ, θαὶ ἐλ αὐηῶ θαζάπεξ ἐλ ἀδύηνηο ηηζὶ η῅ο ζνθίαο γελόκελνο, η῵λ ἀῤῥήησλ ἐπ εθξνάζαην, ηνῦηό θακελ, ὅηη νὐθ ἔμσ η῵λ ἐμεηαζκέ 121 λσλ ὁ ηξίηνο ἐθε῔λνο νὐξαλόο ἐζηη. ∆νθε῔ γάξ κνη ὁ κέγαο Ἀπόζηνινο ὁ πᾶζη ην῔ο ἔκπξνζζελ ἑαπηὸλ ἐπεθηείλσλ, δηαβὰο πάζεο η῅ο αἰζζεη῅ο θύζεσο ηνὺο ὅξνπο, εἰο ηὴλ λνεηὴλ θαηάζηαζηλ παξεηζδῦλαη, νὐ ζσκαηηθ῅ο ἀθξηβ῵ο γηλνκέλεο αὐηῶ η῅ο η῵λ λνεη῵λ ζεσξίαο. Σνῦην γὰξ θαὶ αὑηὸο ηῶ ἰδίῳ ιόγῳ παξα ζεκαίλεηαη εἰπὼλ, ὅηη «εἴηε ἐλ ζώκαηη νὐθ νἶδα, εἴηε ἐθηὸο ηνῦ ζώκαηνο νὐθ νἶδα· ὁ Θεὸο νἶδελ ἁξπαγέληα ηὸλ ηνηνῦηνλ ἕσο ηξίηνπ νὐξαλνῦ.» Σὸ νὖλ ἀθξόηαηνλ ηνῦ αἰζζεηνῦ θόζκνπ ηξίηνλ νἶκαη νὐξαλὸλ πξνεηξε θέλαη ηὸλ Παῦινλ, ηξηρ῅ κὲλ ηεκόληα πᾶλ ηὸ θαηλόκε λνλ,
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

θαηὰ δὲ ηὴλ ζπλήζεηαλ η῅ο Γξαθ῅ο, ἕθαζηνλ η῵λ ηκεκάησλ ηνύησλ νὐξαλὸλ ὀλνκάζαληα. Ὁ γὰξ η῅ο Γξαθ῅ο ιόγνο, ἐλ θαηαρξήζεη ηηλὶ ῥεκάησλ, ἕλα κὲλ νὐξαλὸλ ὀλνκάδεη, ηὸλ ὅξνλ ηνῦ παρπκεξεζηέξνπ ἀέξνο, κέρξηο νὗ θαὶ λέθε θαὶ ἄλεκνη θαὶ ἟ η῵λ ὑςηπεη῵λ ὀξλέσλ θέξεηαη θύζηο. Καὶ γὰξ θαὶ λεθέ ιαο νὐξαλνῦ ιέγεη, θαὶ πεηεηλὰ νὐξαλνῦ· θαὶ νὐρ ἁπι῵ο νὐξαλὸλ ιέγεη ηνῦηνλ, ἀιιὰ θαὶ κεηὰ ηνῦ ζηεξεώκαηνο. Λέγεη γὰξ, «἖μαγαγέησ ηὰ ὕδαηα ἑξπεηὰ ςπρ῵λ δσζ῵λ, θαὶ πεηεηλὰ πεηόκελα ἐπὶ η῅ο γ῅ο θαηὰ ηὸ ζηεξέσκα ηνῦ νὐξαλνῦ.» Εἶηα ηὸ ἕηεξνλ, νὐξαλόλ ηε θαὶ ζηεξέσκα θαηνλνκάδεη, ηὸ κεηὰ ηὴλ ἀπιαλ῅ ζθα῔ξαλ πεξὶ ηὸ ἐληὸο ζεσξνύκελνλ, ἐλ ᾧ νἱ πιαλ῅ηαη η῵λ ἀζηέξσλ δηαπνξεύνληαη. Λέγεη γὰξ, ὅηη «἖πνίεζελ ὁ Θεὸο ηνὺο θσζη῅ξαο ηνὺο κεγάινπο, θαὶ ἔζεην αὐηνὺο ἐλ ηῶ ζηεξεώκαηη ηνῦ νὐξαλνῦ, ὥζηε θαίλεηλ ἐπὶ η῅ο γ῅ο.» Παληὶ δὲ πξό δεινλ ηῶ ὁπσζνῦλ ἐπεζθεκκέλῳ ηὴλ ηνῦ παληὸο δηαθόζ κεζηλ, ὅζνλ ὑπνβέβιεθε ηαῦηα πεξὶ ηὴλ ἄλσ θνξὰλ, θαὶ αὐηὸ δὲ ηὸ ἀθξόηαηνλ ηνῦ αἰζζεηνῦ θόζκνπ, ὃ κεζόξηνλ η῅ο λνεη῅ο θηίζεσο, ζηεξέσκά ηε θαὶ νὐξαλὸλ ὀλνκάδεη. Ὁ νὖλ ἐπηζπκεηὴο η῵λ ὑπὲξ ιόγνλ, θαὶ ζθνπ῵λ θαζὼο θαὶ ἟κ῔λ ἐγθειεύεηαη κεδὲλ η῵λ βιεπν κέλσλ· ὅηη ηὰ κὲλ βιεπόκελα πξόζθαηξα, ηὰ δὲ κὴ βιεπόκελα αἰώληα ὅπνπ αὐηὸλ ἟ ἐπηζπκία ἐπ῅ξελ, ἐθε῔ ἐγέλεην ὑςσζεὶο ηῆ δπλάκεη. Σνῦην ἐπηζπκεηὸλ αὐηῶ πξνδεηθλύληνο, θαὶ ἀληὶ εἰπε῔λ, Οἶδα ἄλζξσπνλ πᾶζαλ ηὴλ αἰζζεηὴλ δηαβάληα θηίζηλ, θαὶ ἐλ ην῔ο ἀδύηνηο η῅ο λνεη῅ο γελόκελνλ θύζεσο· ἐπεηδὴ ἐθ παηδὸο ηὰ ἱεξὰ γξάκκαηα νἶδελ, ηα῔ο γξα θηθα῔ο θσλα῔ο δηαζεκαίλεη ηὸ ὄλνκα, ηξίηνλ νὐξα λὸλ ὀλνκάζαο ηὴλ η῵λ ηξη῵λ ηνύησλ η῵λ ἐλ ηῶ παληὶ ζεσξνπκέλσλ ηκεκάησλ δηέμνδνλ· θαηέιηπε γὰξ ηὸλ ἀέξα· παξέδξακε θαὶ ηὴλ δηὰ κέζνπ η῵λ ἀζηέξσλ θπθινθνξίαλ· ἐπέξαζε δὲ θαὶ ηὴλ ἄθξαλ η῵λ αἰζεξίσλ ὅξσλ πεξηβνιὴλ, θαὶ ἐλ ηῆ ζηαζίκῳ θαὶ λνεηῆ θύζεη γελόκελνο, νἶδε ηὰ ηνῦ παξαδείζνπ θάιιε, θαὶ ἢθνπζελ ἃ ἀλζξσπίλε θύζηο νὐ θζέγγεηαη. Σαῦηά ζνη, ὦ ἄλζξσπε ηνῦ Θενῦ, πεξὶ η῵λ πξνβιεζέλησλ ἟κ῔λ παξὰ η῅ο ζπλέζεώο ζνπ ἀπεθξηλάκεζα, κήηε ηη η῅ο γξαθηθ῅ο ιέμεσο εἰο ηξνπηθὴλ ἀιιεγνξίαλ κεηαπνηήζαληεο, κήηε παξηδόληεο ηη η῵λ ἀληηηε ζέλησλ ἟κ῔λ ἀλεμέηαζηνλ· ἀιι' ὡο ἤλ δπλαηὸλ κελνύζεο η῅ο ιέμεσο ἐπὶ η῅ο ἰδίαο ἐκθάζεσο, ηῶ η῅ο θύζεσο εἱξκῶ δηὰ η῅ο ζεσξίαο η῵λ ὀλνκά ησλ ἞θνινπζήζακελ, δη' ὧλ ηὸ κεδὲλ ὑπελαληίσο 124 ἔρεηλ η῵λ δνθνύλησλ θαηὰ ηὴλ ἐπηπνιαηνηέξαλ ἀλά γλσζηλ, ἃ ζπκθσλε῔λ ἀιιήινηο, θαζὼο ἤλ δπλαηὸλ, ἀπεδείμακελ· ην῔ο δὲ ινηπν῔ο ἐπεμηέλαη η῵λ θαηὰ ηὴλ ἑμαήκεξνλ θνζκνγνλίαλ πεπνηεκέλσλ, κάηαηνλ ἐλνκίζακελ, η῅ο ὑςει῅ο ηνῦ δηδαζθάινπ θσλ῅ο κε δὲλ η῵λ δεηνπκέλσλ εἰο ζεσξίαλ παξαιεηπνύζεο· πιὴλ η῅ο ηνῦ ἀλζξώπνπ θαηαζθεπ῅ο, ἠλ ἟κε῔ο ἐλ ἰδηάδνληη βηβιίῳ πξὸ ηνύησλ πνλήζαληεο, ἀπεζηείια κέλ ζνπ ηῆ ηειεηόηεηη, ηνῦην θαὶ ἐλ ἐθείλῳ ηῶ ιόγῳ θαὶ ἐλ ηῶ παξόληη, ζέ ηε θαὶ πάληαο ηνὺο ἐληπγρά λνληαο παξαηηνύκελνη, ηὸ κὴ νἴεζζαη ἟κᾶο ἀληεγεί ξεηλ ἑαπηνὺο ηα῔ο ηνῦ δηδαζθάινπ ζπνπδα῔ο· ἀιι' ἐθε῔ κὲλ ἀλαπιεξνῦληαο ὡο ἤλ δπλαηὸλ ηὰ ἐιιείκκαηα, πξνζζε῔λαη ηὴλ εἰο ηὸλ ἄλζξσπνλ ζεσξίαλ ην῔ο θαηὰ ηὴλ ἗μαήκεξνλ πνλεζε῔ζηλ αὐηῶ· ἐληαῦζα δὲ δηὰ ηνὺο ἐπηδεηνῦληαο ἐλ ην῔ο γξαθηθν῔ο λνήκαζη ηὸ ἀθόινπζνλ, ηαῦηα γξάςαη πξνζπκεζ῅λαη, ὡο ὁκνῦ ηε ηὴλ ιέμηλ ἐπὶ η῵λ γεγξακκέλσλ θπιάηηεζζαη, θαὶ ηὴλ θπζηθὴλ ζεσξίαλ ζπλαγνξεύεηλ ηῶ γξάκκαηη. Εἰ δὲ ἐιιεηπ῵ο ἔρεη ηὰ εἰξεκέλα, θζόλνο νὐδεὶο παξά ηε η῅ο ζ῅ο ζπλέζεσο, θαὶ παξὰ ἑθάζηνπ η῵λ ἐληπγραλόλησλ ἐμεξγαζζ῅λαη ηὰ ιείπνληα. Οὐδὲ γὰξ η῵λ πινπζίσλ ηὴλ δσξνθνξίαλ ἐθώιπζελ ἟ ην῔λ δπν῔λ ὀβνιν῔λ γεγελεκέλε παξὰ η῅ο ρήξαο ἐπίδνζηο· νὔζ' ὅζνη ηὰ δέξκαηα, θαὶ ηὰ μύια, θαὶ ηὰο ηξίραο ηῶ Μσζῆ πξὸο ηὴλ ζθελνπνηίαλ εἰζήλεγθαλ, ἐκπόδηνλ ην῔ο ηὸλ ρξπζὸλ θαὶ ηὸλ ἄξγπξνλ, θαὶ ηνὺο ηηκίνπο η῵λ ιίζσλ ἀλαηηζε῔ζηλ ἐγέλνλην. Καὶ ἟κε῔ο ηνίλπλ ἀγαπήζνκελ εἰ ἐλ ηξηρ῵λ ηάμεη ηὰ παξ' ἟κ῵λ θξηζείε, κόλνλ γέλνηην δηὰ η῅ο ὑκεηέξαο πνξθύξαο, η῅ο ηῶ ρξπζίᾳ ζπκπιεθνκέλεο, ἐπηηεζ῅λαη ηῶ ιόγῳ ηὸλ ἐπελδύηελ, ᾧ ὄλνκά ἐζηη, Λόγηόλ ηε
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ http://www.paterikiorthodoxia.com/ 

θαὶ ∆ήισζηο θαὶ Ἀιήζεηα, θαζώο θεζη θαὶ ὁ Μσζ῅ο ὁ ηὰ ηνηαῦηα θαηαζθεπάδσλ ηῶ ἱεξε῔ πεξηβόιαηα, θαηὰ ηὴλ ὑθήγεζηλ ηνῦ Θενῦ, ᾧ πξέπεη ἟ δόμα, θαὶ ηὸ θξάηνο ζὺλ ηῶ κνλνγελε῔ Τἱῶ θαὶ ηῶ παλαγίῳ Πλεύκαηη εἰο ηνὺο αἰ῵λαο η῵λ αἰώλσλ. Ἀκήλ. Παλεπηζηήµην Αηγαίνπ, Σµήµα Πνιηηηζµηθήο Σερλνινγίαο θαη Επηθνηλσλίαο

ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ

http://www.paterikiorthodoxia.com/