4. 4 .1
ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΡΟΥΣΗΣ Είδη και περιγραφή σφυριών.
Μια άλλη κατηγορία εργαλείων είναι τα λεγόμενα εργαλεία κρούσεως, δηλαδή, εκείνα πού χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε π.χ. να χτυπήσουμε, να ισιώσουμε, να σπρώξουμε, να πιέσουμε, κάτι που κατασκευάζαμε ή διορθώνουμε ή εφαρμόζουμε κλπ. Από τα εργαλεία αυτά θα εξετάσουμε εδώ μόνο τα σφυριά του χεριού. Τα σφυριά ξεχωρίζουν ανάλογα με το βάρος τους, το σχήμα τους και το υλικό, από το οποίο είναι κατασκευασμένα. Τα συνηθισμένα σφυριά είναι κατασκευασμένα από ατσάλι εργαλείων και είναι βαμμένα στα δύο άκρα πού κτυπούν και μαλακά στο υπόλοιπο σώμα. Καθώς βλέπουμε στο σχ. 4.1α η τρύπα του σφυριού είναι καμωμένη έτσι που, όταν βάλουμε στο επάνω μέρος της ξυλολαβής μια σφήνα, το σφυρί στερεώνεται καλά στη ξυλολαβή και δεν μπορεί να ξεφύγει. Αλλά και η ξύλινη λαβή έχει τέτοια μορφή, ώστε δεν αφήνει το σφυρί να τραβηχτεί προς τα κάτω.
Σχ. 4.1α. Σφήνωμα ξύλινης λαβής.
Σχ. 4.1β. Βαρειά.
Τα πολύ μεγάλα σφυριά, πού το βάρος τους είναι από 3 έως 15 kg λέγονται βαρειές ή βαριοπούλες (σχ. 4.1β). Το μήκος της ξυλολαβής στις βαρειές και στις βαριοπούλες είναι ανάλογο με το βάρος τους. Έτσι, για σφυριά πού έχουν βάρος 3 έως 4 kg το μήκος της ξυλολαβής είναι περίπου 70 cm, για σφυριά βάρους 4 έως 9 kg το μήκος είναι περίπου 80 cm, και για σφυριά βάρους 10 έως 15 kg το μήκος είναι περίπου 90 cm. Και στα μικρότερα σφυριά το μήκος της ξυλολαβής είναι ανάλογο με το βάρος τους και, όπως βλέπουμε παρακάτω, το μήκος αυτό αυξάνει καθώς αυξάνει και το βάρος του σφυριού. Να τώρα ένας πίνακας πού δείχνει το μήκος ξυλολαβής πού αντιστοιχεί στο βάρος των διαφόρων σφυριών:
Βάρος σφυριού (gr)
50 - 100 250
150 - 250 275
300 - 500 300
600 - 800 400
1000 - 2000 500
μήκος ξυλολαβής (mm)
23
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ – ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΡΟΥΣΗΣ
Κατά το σχήμα τους τα σφυριά χωρίζονται σε δύο είδη: σ' εκείνα πού λέγονται σφυριά μπάλας, δηλαδή σ' εκείνα πού έχουν τo ένα τους άκρο ημισφαιρικό (σχ. 4.1α και 4.1γ), και σ' εκείνα πού λέγονται σφυριά πέννας (σχ. 4.1δ).
Σχ. 4.1γ. Σφυρί μπάλας.
Σχ. 4.1δ. Σφυριά πέννας.
Αυτά τα δύο είδη σφυριών είναι εκείνα πού χρησιμοποιούμε πιο πολύ στην τέχνη του μηχανουργού. Με το πέλμα των σφυριών αυτών (μπάλας και πέννας) κάνουμε σφυροκόπημα σε γενικές εργασίες, δηλαδή εκεί πού δεν μας χρειάζεται ειδικός τρόπος ή ειδικό σφυρί για να σφυροκοπήσουμε κάτι. Ακριβώς γι' αυτές τις τελευταίες περιπτώσεις μας χρησιμεύουν τα άλλα άκρα των σφυριών αυτών. Π.χ. το ημισφαιρικό άκρο των σφυριών μπάλας μας χρησιμεύει για να κάνουμε περτσινώματα, ενώ το σφηνοειδές άκρο των σφυριών πέννας μας χρησιμεύει π.χ. όταν σφυρηλατούμε μέταλλα στο καμίνι ή, ακόμη, σε εργασίες διαμόρφωσης μεταλλικών φύλλων κ.ά. 4.2 Πως χειριζόμαστε τα σφυριά. Όταν εργαζόμαστε με σφυρί πρέπει να προσέχουμε τα παρακάτω: Να διαλέγουμε το κατάλληλο σφυρί για κάθε εργασία. Λ.χ. ένα μεγάλο σφυρί δεν κάνει για ποντάρισμα. Ένα μικρό, πάλι, δεν κάνει για κοπίδιασμα ή ίσιωμα μεταλλικών ράβδων. Με ένα ατσαλένιο σφυρί δεν κάνει να σφυροκοπούμε κομμάτια πού πάνω τους δεν θέλουμε να μένουν σημάδια. Για μια τέτοια δουλειά, θα προτιμήσουμε Σχ. 4.2α. Ξυλόσφυρο. ένα σφυρί από μαλακά υλικό, ένα ξυλόσφυρο (σχ. 4.2α), άλουμινόσφυρο κλπ. Επίσης, προσοχή χρειάζεται στον τρόπο με τον οποίο χειριζόμαστε τα σφυριά. Κατά το σφυροκόπημα πρέπει να κρατούμε το σφυρί με το δεξί χέρι, και όσο είναι δυνατό, πιο κοντά στην άκρη της ξυλολαβής. Έτσι τα κτυπήματα είναι πιο δυνατά. Ανάλογα με την εργασία που κάνουμε, το κτύπημα θα γίνει με διαφορετικό τρόπο. Έτσι, λυγίζοντας μόνο την άρθρωση του καρπού του χεριού επιτυγχάνουμε κτυπήματα για λεπτές εργασίες όπως είναι το ποντάρισμα. Λυγίζοντας την άρθρωση του αγκώνα επιτυγχάνουμε κτυπήματα με μέτριο βάρος. Τέλος, λυγίζοντας την άρθρωση του ώμου κατορθώνουμε βαριά κτυπήματα.
24
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ – ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΡΟΥΣΗΣ
Τα κτυπήματα πρέπει να γίνονται στο κατάλληλο σημείο. Σ' αυτό είναι ανάγκη να ασκηθεί κάνεις αρκετά γιατί, αν δεν είναι κανείς εξασκημένος, κινδυνεύει όχι μόνο να μην κάνει καλή δουλειά, άλλα και να τραυματισθεί. Ακόμη, τα κτυπήματα πρέπει να γίνονται με όλο το πέλμα του σφυριού, γιατί, αν κτυπούν μόνο οι γωνίες του σφυριού, τότε τα κομμάτια πού δουλεύουμε βγαίνουν σημαδεμένα. Και για να μη συμβεί αυτό, το πέλμα δεν είναι τέλεια επίπεδο άλλα σφαιρικό (μπομπέ) (σχ. 4.1γ). Το σχήμα 4.2β, μας δείχνει σωστή και λάθος χρήση των σφυριών. Μια παρατήρηση: δεν χρησιμοποιούμε ποτέ το πίσω μέρος της ξυλολαβής για
Σχ. 4.2β.
κτυπήματα. Μερικές φορές οι τεχνίτες όταν θέλουν να μη σημαδευτεί ένα κομμάτι πού σφυροκοπούν, χρησιμοποιούν το πίσω μέρος τής ξυλολαβής (σχ. 4.2γ). Αυτό δεν πρέπει να γίνεται. Για τέτοιες δουλειές υπάρχουν κατάλληλα σφυριά: ξυλόσφυρα, σφυριά από πλαστική ύλη, σφυριά λαστιχένια κ.ά.
Σχ. 4.2γ.
25
