ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ – ΠΡΩΤΟ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ

Πρώτο θερμοδυναμικό αξίωμα Ενέργεια, θερμότητα, έργο ∆ιάδοση θερμότητας και έργο είναι δύο τρόποι με τους οποίους η ενέργεια ενός θερμοδυναμικού συστήματος μπορει να αυξηθεί ή να ελαττωθεί. ∆εν έχει έννοια να μιλάμε για ποσότητα εργου ή θερμότητας που περιλαμβάνεται σε ένα σύστημα. Το έργο και η θερμότητα δεν εξαρτώνται μόνο από την αρχική και τελικη κατάσταση του συστήματος αλλά επίσης και από την διαδρομή. Σε οποιαδήποτε διαδικασία ο όγκος παραμένει σταθερός το σύστημα δεν παράγει έργο. Έργο παραγόμενο κατά τη διάρκεια μεταβολών όγκου, παραδείγματα, ασκήσεις Έστω κύλινδρος με στεγανό έμβολο, όπως στο σχήμα. Μέσα στον κύλινδρο υπάρχει αέριο με πίεση. Η πίεση του αερίου δρα στο έμβολο με κάποια δύναμη και το ωθεί προς τα έξω. Έτσι, το έμβολο είναι δυνατόν να κινήσει μία μηχανή και να παραγάγει μηχανικό έργο. Το έργο αυτό παράγεται από την Έμβολο επιφάνειας Α ωθείται από το αέριο εκτόνωση του αερίου και είναι δυνατό να προς τα δεξιά και παράγεται έργο. υπολογισθεί, αν είναι γνωστή η πίεση του αερίου και οι διαστάσεις του εμβόλου. Ο υπολογισμός αυτός γίνεται ως εξής: Πίεση αερίου: p, Επιφάνεια εμβόλου: A, Μικρή μετατόπιση εμβόλου: s, ∆ύναμη: F, Έργο: W ∆ύναμη = Πίεση x Επιφάνεια, ή F=p·A Έργο = ∆ύναμη x ∆ιάστημα, ή W = F · s = p · A · s. Επειδή όμως η επιφάνεια Α πολλαπλασιάζεται με τη μικρή μετατόπιση s, προκύπτει ο μικρός όγκος V και είναι: V = Α · s. Συνεπώς τό έργο, που παράγεται κατά τη μικρήν μετατόπιση s, ισούται με τη μικρή μεταβολή του όγκου του αερίου επι την πίεση του αερίου. Στο σχήμα, ο όγκος του αερίου περιορίζεται αρχικά μέχρι τη θέση 1. Στη συνέχεια το έμβολο μετακινείται μέχρι τη θέση 2 και ο όγκος του αερίου αυξάνει. Τη μεταβολή του όγκου, τη διαφορά δηλαδή του τελικού και αρχικού όγκου, τη συμβολίζουμε με ∆V. Συνεπώς το έργο, το όποιο παράγεται κατά μία μικρή μεταβολή, είναι ίσο με το γινόμενο της πίεσης επί τη μικρή μεταβολή του όγκου. Συνεπώς για μικρή μεταβολή όγκου ∆V: Έργο = Πίεση x Μικρή μεταβολή όγκου ή W = p · ∆V Παράδειγμα. Σε κύλινδρο μηχανής Ντήζελ τα αέρια έχουν όγκον 1,0 lt και μανομετρική πίεση 3 ατμοσφαιρών. Τα αέρια διαστέλλονται και ο όγκος μεταβάλλεται κατά 2%. Τι έργο παράγεται; Λύση: Μανομετρική πίεση αερίων, 3 atm. Απόλυτη πίεση 3 + 1 = 4 atm. Στην ελεύθερη πλευρά του εμβόλου δρα η ατμοσφαιρική πίεση, δηλαδή 1 atm. Συνεπώς η συνισταμένη πίεση, ττου ασκείται τελικώς στο έμβολο, είναι: 4 από μέσα προς τα έξω 1 από εξω προς τα μέσα 3.2.

3. 3.1.

11 

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ – ΠΡΩΤΟ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ

Συνισταμένη: 3 από μέσα προς τα έξω (3 x 101000 = 303000 Pa) Ο όγκος του αερίου είναι 1,0 lt και μεταβάλλεται κατά 2%. Συνεπώς o όγκος στο τέλος γίνεται 1,0 x 102/100 = 1,02 lt. Η διαφορά των όγκων για τη μικρή αυτή μετατόπιση είναι: 1,02 - 1,00 = 0,02 lt. To έργο συνεπώς είναι: W = p · ∆V = 303000 x 0,00002 m3 = 6,06 J Σύμφωνα με την παραπάνω σχέση, το έργο είναι θετικό αν το αέριο εκτονώνεται (αυξάνει ο όγκος του) και αρνητικό αν το αέριο συμπιέζεται. Το σύστημα, το οποίο εξετάσθηκε, περικλείει μάζα αερίου, η οποία βρίσκεται μόνιμα μέσα στον κύλινδρο. ∆εν υπάρχει δηλαδή συνεχώς ροή μάζας από τη μηχανή. Ένα τέτοιο σύστημα χωρίς ροή μάζας μέσα από τα όριά του, λέγεται κλειστόν σύστημα. Η σχέση που δίνει το έργο για μικρές μεταβολές, ισχύει μόνον για κλειστά συστήματα. Το μηχανικό έργο, το οποίο συνδέεται με μεταβολές όγκου αερίου κλειστών συστημάτων, λέγεται έργο ογκομεταβολής. 3.3. ∆ιάδοση θερμότητας κατά τη διάρκεια μεταβολών όγκου, παραδείγματα, ασκήσεις Αδιαβατικό είναι το τοίχωμα (όριο), το όποιο δεν επιτρέπει τη διέλευση θερμότητας μέσα από αυτό. Στο σχήμα παριστάνεται κύλινδρος και το έμβολό του. Και τα δύο έχουν πολύ καλή θερμική μόνωση και έτσι δεν επιτρέπουν στη θερμότητα να φθάσει μέχρι στο αέριο του κυλίνδρου ή και να φύγει από αυτό. Το σύστημα λοιπόν αυτό είναι αδιαβατικό. Όταν στο σύστημα αυτό συμπιέζεται το αέριο, Αν η μόνωση του κυλίνδρου και του τότε προσδίδεται από έξω μηχανικό έργο. Το έργο αυτό εμβόλου είναι τέλεια, τότε το αέριον είναι ένα άδιαβατικό σύστημα. αποθηκεύεται μέσα στο αέριο και αυξάνει την εσωτερική ενέργεια του αερίου. Η αύξηση της εσωτερικής ενέργειας του αερίου είναι ακριβώς ίση με την μηχανική ενέργεια, που προσδίδεται από έξω. Η ισότητα αυτή ισχύει μόνο για αδιαβατικά συστήματα. Άρα στο αδιαβατικό σύστημα, το ποσό μεταβολής της εσωτερικής ενέργειας ισούται με το ποσό του μηχανικού έργου. Στο σχήμα το έμβολο και ο κύλινδρος δεν έχουν μόνωση και συνεπώς το σύστημα δεν είναι αδιαβατικό. Αν όμως η συμπίεση γίνεται πολύ γρήγορα, τότε η θερμότητα δεν προλαβαίνει να μεταδοθεί από το αέριο στο περιβάλλον και έτσι το σύστημα μπορεί να θεωρηθεί κατά προσέγγιση αδιαβατικόν. Αν όμως στο έμβολο η συμπίεση γίνει αργά, τότε το σύστημα δεν είναι αδιαβατικό και υπάρχει ροή θερμότητας από το θερμό αέριο, πού συμπιέζεται προς το περιβάλλον. Στην περίπτωσιν του μη αδιαβατικού συστήματος, το ποσό μεταβολής εσωτερικής ενέργειας είναι διαφορετικό του ποσού μηχανικού έργου.

12 

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ – ΠΡΩΤΟ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ

Επομένως στο μη διαβατικό σύστημα το μηχανικό έργο της ογκομεταβολής του αερίου δεν είναι ίσο αλλά μικρότερο ή μεγαλύτερο από την μεταβολή της εσωτερικής ενεργείας, διότι υπάρχει και η θερμότητα, η οποία φεύγει (ή έρχεται) από το σύστημα. Παράδειγμα 1. Στο αέριο ενός αδιαβατικού κυλίνδρου, δίνεται κατά τη συμπίεση, ποσό μηχανικού έργου 8 kJ. Πόσο μεταβάλλεται η εσωτερική ενέργεια του αερίου; Λύση: Το σύστημα είναι αδιαβατικό, δηλαδή ούτε φεύγει ούτε έρχεται θερμότητα στο αέριο. Το μηχανικό έργο δίνεται (είναι αρνητικό) και αυξάνει την εσωτερική ενέργεια του αερίου. Άρα: Μηχανικό έργο = Μεταβολή εσωτερικής ενεργείας = 8 kJ (αύξηση εσωτερικής ένεργείας). Παράδειγμα 2. Στο αέριο ενός μη αδιαβατικού κυλίνδρου δίνεται κατά τη συμπίεση του αερίου μηχανικό έργο 25 kJ και από το αέριον αποβάλλεται προς τό περιβάλλον θερμότητα ίση με 7 kJ, γιατί η συμπίεση δεν γίνεται γρήγορα. Πόσο μεταβάλλεται η εσωτερική ενέργεια του αερίου; Λύση: Η συμπίεση δεν γίνεται γρήγορα, άρα η μεταβολή δεν θεωρείται αδιαβατική. Έτσι η μεταβολή της εσωτερικής ενέργειας δεν είναι ίση με τη μεταβολή του μηχανικού έργου. Άρα: Μεταβολή εσωτερικής ενέργειας = Θερμότητα — Μηχανικό έργο. = -7 - (-25) = - 7 + 25 = 18 kJ (αύξηση). Παράδειγμα 3. Σε ένα κύλινδρο το εμβολο παραμένει αμετακίνητο και δίνεται θερμότητα ίση με 32 kJ. Πόσο μεταβάλλεται η εσωτερική ενέργεια του αερίου; Λύση: Εφ' όσον το έμβολο μένει ακίνητο, ο όγκος του αερίου δεν μεταβάλλεται και δέν παράγεται ούτε καταναλίσκεται μηχανικό έργο ογκομεταβολής. Συνεπώς η μεταβολή της εσωτερικής ενέργειας γίνεται μόνο από την προσδιδόμενη θερμότητα και είναι ίση με αυτή. Άρα: Μεταβολή εσωτερικής ενέργειας = Θερμότητα = 32 kJ Παράδειγμα 4. Σε ένα μη αδιαβατικό κύλινδρο, το έμβολο μένει αμετακίνητο. Το αέριον ψύχεται και αφαιρείται από αυτό θερμότητα ίση με 5 kJ. Πόσο μεταβάλλεται η εσωτερική ενέργεια του αερίου; Λύση: Οπως και στο παράδειγμα 3, το έμβολο μένει ακίνητο, συνεπώς δεν εμφανίζεται μηχανικό έργο, γιατί ο όγκος του αερίου δεν μεταβάλλεται. Η μεταβολή της εσωτερικής ενέργειας γίνεται μόνο με την απαγόμενης θερμότηταα. Συνεπώς: Άρα: Μεταβολή εσωτερικής ενέργειας = Θερμότητα = -5 kJ 3.4. Εσωτερική ενέργεια θερμοδυναμικού συστήματος, το πρώτο θερμοδυναμικό αξίωμα, παραδείγματα, ασκήσεις Εσωτερική ενέργεια (U) ενός σώματος ή συστήματος ονομάζουμε το σύνολο όλων των μορφών ενέργειας που περιέχει σε συγκεκριμένη θερμοδυναμική κατάσταση. Σε μικροσκοπικό επίπεδο, η ενέργεια αυτή εκφράζει την κινητικότητα των μορίων και τις ελκτικές και απωθητικές δυνάμεις μεταξύ τους. Η εσωτερική ενέργεια είναι καταστατικό μέγεθος (η τιμή της εξαρτάται από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ένα σύστημα και όχι από το δρόμο που ακολουθήθηκε για να φτάσει το σύστημα στην κατάσταση αυτή) και μας ενδιαφέρει περισσότερο όχι η απόλυτη τιμή της όσο οι αυξομειώσεις της. Συμβολίζεται με το γράμμα (U). Μονάδες για την εσωτερική ενέργεια έχουμε KJ ή Kcal. Η θερμότητα που δίνεται σε ένα αέριο ισούται με το άθροισμα της μεταβολής της εσωτερικής του ενέργειας (∆U) και του έργου (W) που μας δίνει το αέριο. Ισχύει δηλαδή: Q = ∆U + W

13 

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ – ΠΡΩΤΟ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ

Με απλά λόγια το Α' Θερμοδυναμικό αξίωμα θα μπορούσε να διατυπωθεί ως εξής: Η ενέργεια που περιλαμβάνει ένα σύστημα ούτε γεννιέται ούτε καταστρέφεται. Αλλάζει μόνο μορφές. Παράδειγμα 1. Σε μία μεταβολή αερίου, η εσωτερική ενέργεια μένει αμετάβλητη. Στη

μεταβολή αυτή προσδίδεται ποσό θερμότητας 50 kJ. Τι μηχανικό έργο παράγεται; Λύση: Εφ' όσον η εσωτερική ενέργεια μένει αμετάβλητη, ισχύει: Μεταβολή έσωτερικής ένεργείας = 0. Συνεπώς από το πρώτο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει: Θερμότητα = Μηχανικό έργο, και το μηχανικό έργον είναι: Μηχανικόν έργον = 50 kJ. Επειδή είναι θετικό, σημαίνει ότι το έργο παράγεται. Παράδειγμα 2. Σε μία αδιαβατική εκτόνωση αερίου παράγεται μηχανικό έργο. Στη μεταβολή αυτή η εσωτερική ενέργεια του αερίου αυξάνεται ή έλαττώνεται; Λύση: Στην αδιαβατική μεταβολή δεν έχουμε συναλλαγή θερμότητας και συνεπώς: Θερμότητα = 0. Από το πρώτο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει: 0 = Μεταβολή εσωτερικής ενέργειας + Μηχανικό έργο. Επειδή κατά τη μεταβολή παράγεται μηχανικό έργο, το έργον είναι θετικό. Για να δίνει άθροισμα μηδέν με τη μεταβολή της εσωτερικής ενέργειας, θα πρέπει η μεταβολή τς εσωτερικής ενέργειας να είναι αρνητική και κατ' απόλυτη τιμή ίση προς το μηχανικό έργο. Συμπέρασμα: Η εσωτερική ενέργεια έλαττώνεται. 3.5. Θερμοδυναμικές μεταβολές, αδιαβατική μεταβολή, ισόχωρη μεταβολή, ισοβαρής μεταβολή, ισόθερμη μεταβολή α) Αδιαβατική μεταβολή. Η μεταβολή αυτή χαρακτηρίζεται από το ότι το αέριο δεν συναλλάσσει θερμότητα με το περιβάλλον. Καθ' όλη τη διάρκεια της αδιαβατικής μεταβολής ούτε προσδίδεται θερμότητα στο αέριο, αλλά ούτε και αφαιρείται από αυτό. Στο σχήμα παρουσιάζονται δύο δυνατότητες πραγματοποίησης αδιαβατικής μεταβολής. Η μεταβολή αυτή επιτυγχάνεται είτε με καλή θερμική μόνωση του εμβόλου είτε με ταχεία κίνησή του. Στο σχήμα (β), η κίνηση του εμβόλου είναι ταχύτατη και το αέριο δεν προλαβαίνει να ζεσταθεί ή να κρυώσει από τα Αδιαβατική μεταβολή: α) Θερμικώς τοιχώματα του κυλίνδρου και του έμβόλου, με τα οποία μονωμένο σύστημα, β) Ταχεία έρχεται σε επαφή. μεταβολή. Ο νόμος που διέπει τη μεταβολή είναι: p·Vγ = σταθερό [Νόμος του Poisson (Πουασόν)] όπου γ ένας καθαρός αριθμός, μεγαλύτερος της μονάδας, που εξαρτάται από την ατομικότητα του αερίου και από το είδος των δεσμών που συγκρατούν τα άτομα στο μόριο. Από το πρώτο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει το ακόλουθο συμπέρασμα: Θερμότητα = 0 = Μεταβολή εσωτερικής ενέργειας + Μηχανικό έργο. Άρα στην αδιαβατική μεταβολή το μηχανικό έργο, που παράγεται, παράγεται σε βάρος της εσωτερικής ενέργειας. Και αντιθέτως, το μηχανικό έργον, πού προσδίδεται κατά μίαν αδιαβατική συμπίεση, συντελεί όλο, στην αύξηση της εσωτερικής ενέργειας του αερίου.

14 

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ – ΠΡΩΤΟ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ

Η αδιαβατική μεταβολή είναι εκείνη, η οποία χρησιμοποιείται για να προσεγγίσει την περιγραφή των πραγματικών μεταβολών συμπίεσης ή αποτόνωσης των συνήθων μηχανών. Όταν ένας συμπιεστής ψυκτικού μέσου αναρροφά τον ατμό από την χαμηλή πίεση και τον συμπιέζει στην υψηλή πίεση, παραδεχόμαστε ότι η συμπίεση είναι σε πρώτη προσέγγιση αδιαβατική. Παράδειγμα. Κατά την αδιαβατική συμπίεση τελείου αερίου προσδίδεται μηχανικό έργο ίσο με 150 kJ. Πόσο μεταβάλλεται η Ισοβαρής μεταβολή εσωτερική ενέργεια του αερίου; (θέρμανση) κλειστού Λύσις: Η μεταβολή είναι άδιαβατική. Κανένα ποσό θερμότητας συστήματος. δεν δίνεται ούτε αφαιρείται από το αέριο. Το μηχανικό έργο προσδίδεται στο αέριο και αυξάνει την εσωτερική ενέργειά του. Η αύξηση της εσωτερικής ενέργειας είναι ίση με το μηχανικό έργο, δηλαδή 150 kJ. β) Ισόχωρη μεταβολή. Έστω ένα δοχείο σταθερού όγκου με ισχυρά τοιχώματα. Στο αέριο, που περιέχει το δοχείο, μπορεί να προσδοθεί ή να αφαιρεθεί θερμότητα. Και στις δύο περιπτώσεις ο όγκος θα μείνει σταθερός. Όταν προσδίνεται θερμότητα στο αέριο, αυξάνει η θερμοκρασία και η πίεσή του, ενώ ό όγκος του μένει σταθερός. Κατά Ισόχωρη θέρμανση αερίου. την μεταβολή λοιπόν της θερμοκρασίας και της πίεσης ο όγκος μένει πάντοτε ο ίδιος και η μεταβολή λέγεται ισόχωρη. Στην ισόχωρη μεταβολή κλειστού συστήματος δεν παράγεται ούτε και καταναλώνεται μηχανικό έργο. Ως γνωστό, κατά την μεταβολή αυτήν το έργο ογκομεταβολής είναι μηδέν. Συνεπώς σε μία ισόχωρη μεταβολή το μέγεθος, που ενδιαφέρει κυρίως, είναι η συναλλασσόμενη θερμότητα. Από τη σχέση των τελείων αερίων προκύπτει ο νόμος της ισόχωρης μεταβολής. Στην ισόχωρη μεταβολή, η πίεση μεταβάλλεται ανάλογα με την απόλυτη θερμοκρασία. γ) Ισοβαρής μεταβολή. Ισοβαρής μεταβολή είναι εκείνη, η οποία γίνεται με σταθερή πίεση. Η ισοβαρής μεταβολή μπορεί να γίνεται σε ανοικτό σύστημα ή σε κλειστό σύστημα. Στο σχήμα Ισοβαρής μεταβολή (θέρμανση) ανοικτού συστήματος. παριστάνεται η ισοβαρής θέρμανση αερίου, το οποίο ρέει σε σωλήνα. Το σύστημα είναι ανοικτό. Στο ακόλουθο σχήμα, παριστάνεται επίσης ισοβαρής θέρμανση. Στην περίπτωση αυτή το σύστημα είναι κλειστό, γιατί δεν έχουμε ροή μάζας αερίου. Στο κλειστό σύστημα η σταθερότητα της πίεσης εξασφαλίζεται με σταθερό βάρος αφ' ενός μεν του ίδιου του εμβόλου g, αφ' έτερου δε του πρόσθετου βάρους G. Το βάρος του εμβόλου και το πρόσθετο βάρος εξισορροπούνται από την πίεση του αερίου. Επειδή, η πίεση είναι δύναμη προς μονάδα επιφάνειας, και η επιφάνεια του εμβόλου και η δύναμη (τα δύο βάρη μαζί) είναι σταθερά, προκύπτει ότι και η πίεση θα είναι σταθερή. Με τη διάταξη του σχήματος εξασφαλίζεται σταθερή πίεση, έστω και αν μεταβάλλεται ο όγκος του αερίου μέσα στον κύλινδρο. Έτσι, όταν το αέριο θερμαίνεται, τότε αυξάνει όχι μόνον η θερμοκρασία του, άλλα και ο όγκος του και το έμβολο μετακινείται προς τα επάνω.

15 

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ – ΠΡΩΤΟ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ

Αντιθέτως, όταν το αέριο ψύχεται, η θερμοκρασία και ο όγκος του ελαττώνονται και το έμβολο κινείται προς τα κάτω. Επομένως, είναι δυνατό να έχουμε παραγωγή ή κατανάλωση μηχανικού έργου, διότι εμφανίζεται μετατόπιση του εμβόλου. Η σχέση, η οποία συνδέει τα μεγέθη σε μίαν ισοβαρή μεταβολή κλειστού συστήματος, βρίσκεται από τη γενική σχέση του τελείου αερίου. Στην ισοβαρή μεταβολή, ο όγκος μεταβάλλεται ανάλογα με την απόλυτη θερμοκρασία. δ) Ισόθερμη μεταβολή. Η ισόθερμη μεταβολή αερίου μέσα σε κλειστό σύστημα είναι δύσκολο να επιτευχθεί στην πράξη. Στο σχήμα, παριστάνεται σχηματικά μία διάταξη, με την οποία είναι δυνατό να επιτευχθεί ισόθερμη συμπίεση. Το αέριο του κυλίνδρου συμπιέζεται από το έμβολο. Λόγω της συμπίεσης, η θερμοκρασία αυξάνει και η μεταβολή δεν μπορεί να είναι ισόθερμη. Για να αυτό, πρέπει να αφαιρείται συνεχώς θερμότητα. Η αφαίρεση αυτή μπορεί να γίνει με μία διάταξη, όπως στο σχήμα (β). Το αέριο α) Μη ισόθερμη συμπίεση; αερίου. β) Ισόθερμη του κυλίνδρου ψύχεται από νερό, το όποιο διέρχεται συμπίεση αερίου μέσα σε ψυχόμενο κύλινδρο. από τον κύλινδρο με κατάλληλο σύστημα σωλήνων. Έτσι το νερό απορροφά θερμότητα. Εάν έχουν υπολογιστεί κατάλληλα οι σωλήνες του νερού ψύξεως, τότε η μεταβολή αυτή μπορεί να πλησιάσει σε μία θεωρητική ισόθερμη μεταβολή. Η σχέση, που συνδέει τα μεγέθη σε μίαν ισόθερμη μεταβολή, προκύπτει από τη γενική σχέση των τελείων αερίων. Κατά την ισόθερμη μεταβολή η θερμοκρασία μένει σταθερή. Μεταβάλλονται μόνον η πίεση και ο όγκος του αερίου. Ισχύει λοιπόν: Στην ισόθερμη μεταβολή, ο όγκος μεταβάλλεται αντιστρόφως ανάλογα προς την απόλυτη πίεση. Στην ισόθερμη αποτόνωση, πρέπει το αέριο να μην ψύχεται, αλλά να θερμαίνεται. Πράγματι, εάν το έμβολο κινηθεί προς τα κάτω, τότε το αέριο του κυλίνδρου θα αποκτήσει χαμηλότερη θερμοκρασία λόγω της αποτόνωσης. Για να διατηρηθεί η θερμοκρασία σταθερή, θα πρέπει να δοθεί θερμότητα από έξω. Αν το αέριο διατηρεί σταθερή θερμοκρασία, ενώ αλλάζει ο όγκος και η πίεσή του, όπως γίνεται στην ισόθερμη μεταβολή, τότε η εσωτερική ενέργεια του αερίου μένει σταθερή. Έτσι από το πρώτο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει: Κατά την ισόθερμη αποτόνωση, όση θερμότητας δίνεται στο αέριο, μετατρέπεται ολόκληρη σε μηχανικό έργο. Το αντίστροφο ισχύει στην ισόθερμη συμπίεση. Όσο έργο προσδίδεται στην συμπίεση, τόση θερμότητα απομακρύνεται από το συμπιεζόμενο αέριο. Εσωτερική ενέργεια ιδανικού αερίου Τα μόρια του ιδανικού αερίου δεν αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, επομένως δεν έχουν δυναμική ενέργεια. Η εσωτερική ενέργεια ενός ιδανικού αερίου οφείλεται στις κινητικές ενέργειες που έχουν τα μόριά του και είναι ίση με το άθροισμα αυτών των ενεργειών. 3.6.

U

3 2

RT

16 

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΗΣ & ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ – ΠΡΩΤΟ ΘΕΡΜΟ∆ΥΝΑΜΙΚΟ ΑΞΙΩΜΑ

Η εξίσωση δείχνει ότι η εσωτερική ενέργεια ορισμένης ποσότητας ιδανικού αερίου εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία του, άρα: Η μεταβολή της εσωτερικής ενέργειας ενός θερμοδυναμικού συστήματος εξαρτάται μόνο από την αρχική και την τελική κατάσταση του συστήματος και όχι από τον τρόπο που πραγματοποιήθηκε η μεταβολή. Θερμοχωρητικότητες ιδανικού αερίου Στα αέρια, η γραμμομοριακή ειδική θερμότητα εξαρτάται και από τον τρόπο με τον οποίο θερμαίνεται το αέριο. Στη θέρμανση αερίου με σταθερό όγκο, αν συμβολίσουμε με QV το ποσό θερμότητας που απορροφά το αέριο και με CV τη θερμοχωρητικότητα ή γραμμομοριακή ειδική θερμότητα κατά την ισόχωρη αυτή θέρμανση έχουμε: QV = n·CV·∆Τ Αφού ο όγκος του αερίου δε μεταβάλλεται, το έργο του αερίου είναι μηδέν. Εφαρμόζοντας τον πρώτο θερμοδυναμικό νόμο έχουμε QV = ∆U = n·CV·∆Τ ή C 3.7.

v



U
n



Στη θέρμανση αερίου με σταθερή πίεση, αν συμβολίσουμε με Qp και Cp τη θερμότητα και τη γραμμομοριακή ειδική θερμότητα του αερίου στην ισοβαρή θέρμανση, έχουμε: Qp = n·Cp·∆Τ Από τον πρώτο θερμοδυναμικό νόμο έχουμε: Q = ∆U + W ή n·Cp·∆Τ = n·CV·∆Τ + n·R·Τ ή Cp = CV + R Η σχέση δείχνει ότι η Cp είναι μεγαλύτερη από τη CV κατά την ποσότητα R. Ακόμη ισχύει: Cp = γ·CV, ή γ = Cp / CV, όπου γ, ο εκθέτης της αδιαβατικής μεταβολής 3.8. Αδιαβατικές μεταβολές ιδανικού αερίου, παραδείγματα, ασκήσεις Για ένα ιδανικό αέριο που εκτελεί μια αδιαβατική διεργασία ισχύει ότι: p·Vγ = σταθερό, όπου γ = Cp / CV. Έστω αντιστρεπτή αδιαβατική μεταβολή ποσότητας ιδανικού αερίου από την κατάσταση A (p1, V1, T1) στην κατάσταση Β (p2, V2, T2). Σύμφωνα με το νόμος Poisson, έχουμε: p1·V1γ = p2·V2γ Από την καταστατική εξίσωση προκύπτει:

nRT  nRT  1V  2V 1 2 V V 1 2
Και το παραγόμενο έργο:

W 

p V pV 2 2 1 1 1

Παράδειγμα 1. Για ένα συγκεκριμένο αέριο μετρήθηκε CV = 20,8 J·K−1. Εάν 5 mole αυτού του αερίου βρίσκεται αρχικά σε 200 °C και αφεθεί να εκτονωθεί αδιαβατικά μέχρι τους 25 °C, να υπολογισθεί το έργο που παράγει. Λύση: Από τον 1ο θερμοδυναμικό νόμο για μια αδιαβατική διεργασία: ∆U = Q – W = -W Αλλά: ∆U = n·CV·∆Τ = 5 x 20,8 x (25 – 200) = -18200 J Επομένως το έργο είναι W = −∆U = 18200 J

17