ΜΕΣΑΜΤΚΗΝΑΪΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ
ΜΕΦΡΙ ΣΟ ΣΕΛΟ ΣΗ ΑΡΦΑΪΚΗ
Εργαςτιρια χαλκοπλαςτικισ ςτθν μεταμυκθναϊκι περίοδο που καταςκεφαηαν ζργα υπιρχαν ςε διάφορεσ περιοχζσ
τθσ Ελλάδασ, κακϊσ και ςε ελλθνικζσ αποικίεσ τθσ Ξάτω Λταλίασ και τθσ Χικελίασ. Θ προςεκτικι μελζτθ των χάλκινων
αγαλματίων ζδωςε ςτουσ αρχαιολόγουσ τθ δυνατότθτα να ξεχωρίςουν τα ιδιαίτερα χαρακτθριςτικά των
κυριότερων εργαςτθρίων (τθσ Ξορίνκου, τθσ Οακωνίασ, τθσ Ακινασ, τθσ Χάμου κ.ά.). Ψζτοια εργαςτιρια
μποροφςαν, ωςτόςο, να δθμιουργθκοφν και μακριά από τα μεγάλα κζντρα, όπου υπιρχε θ ανάλογθ ηιτθςθ. Ζτςι
είναι πικανόν ότι πολλά από τα χάλκινα αγαλμάτια που βρζκθκαν ςτο ιερό του Δία ςτθ Δωδϊνθ τθσ Θπείρου είναι
ζργα Ξορίνκιων τεχνιτϊν, που είχαν εγκαταςτακεί ςε κάποια αποικία τθσ δυτικισ Ελλάδασ.
Γρφπαινα κυλάηουςα το μικρό τθσ. 630-620 π.Χ. από κορινκιακό εργαςτιριο ζνα χάλκινο περίτμθτο ςφυριλατο
ζλαςμα μνθμειακϊν διαςτάςεων ,κοςμοφςε αρχιτεκτονικό μζλοσ προςθλωμζνο ςε ξφλινο πυρινα .ΕΑΠ Ακινα
Γφρω ςτα μζςα του 7
ου
αιϊνα π.Χ. εμφανίςτθκαν τα πρϊτα μεγάλου μεγζκουσ αγάλματα ςτον ελλθνικό
χϊρο. Σι τφποι των αγαλμάτων αυτϊν, και κυρίωσ τθσ όρκιασ ανδρικισ μορφισ που αποκαλείται κοφροσ,
βρικαν μεγάλθ απιχθςθ ςτθ μικροπλαςτικι. Χπάνια ςϊκθκαν τα ίδια τα λατρευτικά αγάλματα των
αρχαϊκϊν ναϊν. Χτισ περιςςότερεσ περιπτϊςεισ, όμωσ, είμαςτε ςε κζςθ να εικάςουμε τον τφπο τουσ με
βάςθ τα πολυάρικμα χάλκινα ειδϊλια που αφιερϊνονταν ςτα ιερά.
Χτθ διάρκεια του 7ου αιϊνα π.Χ. θ Ξριτθ είναι ο αδιαφιλονίκθτοσ πρωτοπόροσ ςτθ χαλκοπλαςτικι.
Αγαλματίδια, όπωσ ο "κριοφόροσ του Βερολίνου", φανερϊνουν τθν αδιάρρθκτθ ςυνζχεια τθσ μινωϊκισ-
μυκθναϊκισ παράδοςθσ. Ψαυτόχρονα εφαρμόηονται και οι κανόνεσ του δαιδαλικοφ ρυκμοφ, ζργα του
οποίου ταξιδεφουν και εκτόσ Ξριτθσ, όπωσ φαίνεται από τον "κοφρο των Δελφϊν".
Ζνα άλλο ςθμαντικό κζντρο χαλκοπλαςτικισ τθσ ίδιασ εποχισ είναι θ Βοιωτία. Χτα βοιωτικά ειδϊλια οι
φυςιοκρατικζσ τάςεισ ςτθν απεικόνιςθ του ςϊματοσ ςυνυπάρχουν με τθ γεωμετρικι αντίλθψθ για τθ
χωριςτι λειτουργικι κζςθ των μελϊν του. Θ μεταβατικι αυτι φάςθ, που χαρακτθρίηει και τα κεςςαλικά
ειδϊλια, παραχωρεί ςταδιακά τθ κζςθ τθσ ςτθν επίπεδθ μετωπικότθτα των δαιδαλικϊν μορφϊν, όπωσ
ςτο γυναικείο "ειδϊλιο τθσ Bαλτιμόρθσ". Χτθ διάρκεια του 6ου αιϊνα π.Χ. νζα κζντρα αναδεικνφονται και
τα ζργα τουσ αφιερϊνονται ςτα πανελλινια και ςτα τοπικά ιερά.
Θ ςχετικά ειρθνικι περίοδοσ, θ οικονομικι ευρωςτία των πόλεων και θ φιλοδοξία των τυράννων
ςτόλιςαν τα ιερά με ςθμαντικά μεγάλα ζργα, τα οποία με τθ ςειρά τουσ βρικαν πολυάρικμουσ μιμθτζσ
ςτα ειδϊλια που αφιζρωναν οι εφπορεσ τάξεισ. Ξαι ενϊ θ κρθτικι ςχολι ζχαςε τθ ηωτικότθτα και τθν
πρωτοτυπία τθσ, μπικε ςτο προςκινιο θ Λωνία με ςθμαντικά χαλκοπλαςτικά εργαςτιρια ςτθ Χάμο και τθν
Ζφεςο. Ψα βαςικά γνωρίςματα αυτισ τθσ ςχολισ είναι θ πλαςτικότθτα των όγκων και τα μαλακά ρζοντα
περιγράμματα. Λδιαίτερα τα αγαλμάτια των κορϊν διακρίνονται από μία επιτθδευμζνθ αβρότθτα και από
τθ μειλίχια ζκφραςθ του προςϊπου τουσ.
Χτθν Αττικι υπιρχαν εργαςτιρια χαλκοπλαςτικισ, ιδθ από τον
8ο αιϊνα π.Χ. Υολφ περιςςότερα, ωςτόςο, γνωρίηουμε για τθ
μικροπλαςτικι του 6ου αιϊνα, εξαιτίασ των αποκετϊν που
δθμιουργικθκαν ςτθν Ακρόπολθ, μετά τθ λεθλαςία του ιεροφ
βράχου από τουσ Υζρςεσ το 480 π.Χ. Τπωσ είναι φυςικό,
κυριαρχεί ο τφποσ τθσ Ακθνάσ Υρομάχου με τθν αιγίδα και το
δόρυ, ο οποίοσ αναπαριγαγε με ςχετικι ελευκερία τον τφπο του
μεγάλου αγάλματοσ που είχε καταςτραφεί από τουσ Υζρςεσ. Σι
αναλογίεσ των ςωμάτων είναι αρμονικζσ και οι ιςορροπθμζνεσ
μορφζσ ακτινοβολοφν μία πνευματικότθτα και χάρθ. Ψα
γοργόνεια και οι ςφίγγεσ, ςτα τζλθ του 6ου αιϊνα π.Χ., ζχουν
απαλλαγεί ιδθ από τα τερατόμορφα χαρακτθριςτικά τουσ.
Δυςτυχϊσ δεν ζχουν ςωκεί πολλζσ πλθροφορίεσ για τισ Ξυκλάδεσ, αλλά φαίνεται πωσ θ χαλκοπλαςτικι
ιταν ιδιαίτερα αναπτυγμζνθ ςτθν Υάρο, ςε εργαςτιριο τθσ οποίασ αποδίδονται ευριματα από τθ
Βοιωτία και τουσ Δελφοφσ. Χτθν Αίγινα αποδίδεται μία ομάδα κατόπτρων με κόρεσ ςτισ λαβζσ τουσ, των
οποίων μάλιςτα τα χαρακτθριςτικά ςυγγενεφουν με τα γλυπτά του ναοφ τθσ Αφαίασ, αλλά και με τα ζργα
τθσ βορειοδυτικισ Υελοποννιςου.
ΚΟΡΙΝΘΟ
Σι αρχαίοι ςυγγραφείσ αναφζρονται εγκωμιαςτικά ςτθ χαλκοπλαςτικι και τθν εξαιρετικι τεχνογνωςία
των χαλκουργϊν τθσ Ξορίνκου, αλλά λίγα ειδϊλια βρζκθκαν ςτθν περιοχι αυτι. Χυναντϊνται, ωςτόςο,
άφκονα ςτα περιςςότερα πανελλινια ιερά. Χτισ αρχζσ του 6ου αιϊνα τα ςϊματα διακρίνονται για τθ
βαριά, "γεωμετρικι" ακόμα δομι τουσ.
Χτθ ςυνζχεια όμωσ ακολουκοφνται δφο τάςεισ. Θ πρϊτθ προςεγγίηει τθν αργειακι ςχολι, ενϊ θ δεφτερθ
προτιμάει μορφζσ με τονιςμζνουσ τουσ κάκετουσ άξονεσ, γεροδεμζνα αλλά λεπτά κορμιά και πρόςωπα
γωνιϊδθ που παίηουν με το φωσ. Εντοφτοισ και οι δφο τάςεισ ξεχωρίηουν για τθ ςαφινεια των
περιγραμμάτων και τθν ακρίβεια των λεπτομερειϊν τουσ. Ωραία παραδείγματα αποτελοφν οι ιππείσ-
Διόςκουροι από τθ Δωδϊνθ και τα ειδϊλια τθσ Άρτεμθσ και του Δία από τθν Σλυμπία. Επίςθσ ςτθν
Ξόρινκο, περιςςότερο από οπουδιποτε αλλοφ, ολόγλυφεσ μορφζσ κοφρων και κορϊν χρθςιμοποιικθκαν
ωσ λαβζσ χαλκϊν αγγείων και κατόπτρων.
Ψα κορινκιακά ειδϊλια και οι ντόπιεσ απομιμιςεισ τουσ ςυναντϊνται ςε ολόκλθρθ τθ βορειοδυτικι
Ελλάδα. Σι ςθμαντικζσ αποικίεσ τθσ Ξορίνκου ςτθν περιοχι αυτι -όπωσ θ Αμβρακία, θ Ξζρκυρα και θ
Απολλωνία- πρζπει να ζπαιξαν ενεργό ρόλο ςτθ διάδοςι τουσ.
Ψο χάλκινο ειδϊλιο ιππζα από τθν Δωδϊνθ, άλλο ζνα Βρίςκεται ςτο Οοφβρο τθσ Γαλλίασ ,κλεμμζνο, και
πρζπει να αποτελοφςαν ςφνταγμα που απεικονίηουν τουσ Διόςκουρουσ 575-550 π.Χ.
Γρφπασ των αρχϊν του 7ου αιϊνα όπου γίνεται πολφ δθμοφιλισ ςτον ελλθνικό κόςμο. Αν και ο γρφπασ
ςυναντιζται και ςτθν Ανατολι αυτι θ μορφι αφιερωματικοφ γρφπα είναι κακαρά ελλθνικι. Σ Θρόδοτοσ
αναφζρει για περιςςότερουσ από 600 τζτοιουσ αφιερωματικοφσ γρφπεσ από Χαμίουσ. Σι περιςςότεροι
από αυτοφσ πικανά να είναι από Ξορινκιακό εργαςτιριο ι τουλάχιςτον από τθν Υελοπόννθςο. Ζχουν
βρεκεί πολλά ςτθν Σλυμπία και ςτθν Χάμο.
Χάλκινο χυτό «λεοντόποδο» από τρίποδα του 600 π.Χ. από κορινκιακό εργαςτιριο με ελλθνικό θρωικό
κεματολόγιο.
Εικόνα Σ Θρακλισ με τον Απόλλωνα ερίηουν για τον Δελφικό τρίποδα
λεπτομζρεια διακόςμου ποδιοφ λζβθτα .Ξορινκιακοφ εργαςτθρίου του
8ου αι. π.Χ.
Λππάριο από κορινκιακό εργαςτιριο του τζλουσ του 8ου αι.π.Χ.
Χάλκινο ιππάριο από ελλθνικό πικανά κορινκιακό εργαςτιριο του 8ου αι. π. Χ. ΠΕΨ Ρ. Ωόρκθσ
ΙΚΤΩΝΑ
Ζχει πολφ ςυηθτθκεί θ ςυμβολι τθσ Χικυϊνασ ςτθν ανάπτυξθ τθσ χαλκοτεχνίασ, αλλά για τθν ϊρα τα ζργα
του Χικυϊνιου εργαςτθρίου (τυπολογία) δεν είναι εφκολο να ταυτιςτοφν, ςτθν αρχικι περίοδο . Φυςικά
και μόνο θ μοναδικι παράδοςθ των Γλυπτϊν και άλλων καλλιτεχνϊν που είχε ,εάν αναλογιςκεί κανείσ,
καταλαβαίνει ότι πρζπει να υπιρξε μεγάλθ ακμι ςτθν χαλκοτεχνία ςτθν πόλθ. Ιδθ από τον 7
o
αι. π.Χ. οι
Χικυϊνιοι είχαν αξιοςθμείωτθ επίδοςθ ςτθ χαλκουργία. Σ κθςαυρόσ, που ίδρυςαν ςτθν Σλυμπία για τθ
νίκθ του Πφρωνα, ζνασ απλόσ ςθκόσ με δίςτυλο πρόναο, είχε δφο καλάμουσ δουλεμζνουσ ςε χαλκό, τον
ζνα ςε δωρικό και τον άλλο ςε ιωνικό ρυκμό, όπου φυλάςςονταν τα πολφτιμα ανακιματα.
Χάλκινο αγαλμάτιο ακλθτι από τθ Χικυϊνα. Υερίπου του 440 π.Χ. Σ νζοσ
γυρίηει το κεφάλι του προσ τα αριςτερά, ίςωσ προσ ζνα αντικείμενο
(κφπελλο;) που κρατοφςε ςτο χζρι του. Ψο πρωτότυπο αυτοφ του ζργου, το
άγαλμα ενόσ ακλθτι ςε κάποιο ιερό-πρζπει να αναηθτθκεί ςτον κφκλο του
περίφθμου γλφπτθ Υολφκλειτου. ΕΑΠ Ακινα.
Χπουδαίο κζντρο καλλιτεχνικισ δθμιουργίασ γίνεται θ Χικυϊνα ςτθν
περίοδο τθσ τυραννίασ (660-555 π.Χ.). Θ παράδοςθ αναφζρει
διάςθμουσ γλφπτεσ που είχαν εργαςτεί ςτθ Χικυϊνα, όπωσ ο Δίποινοσ
και ο Χκφλλισ, μακθτζσ του Ξρθτικοφ Δαίδαλου, πρόςωπα, που
βρίςκονται βζβαια λίγο μζςα ςτθν περιοχι του μφκου· αλλά οι
μεταγενζςτεροι Χικυϊνιοι γλφπτεσ ικελαν να κεωροφν τουσ εαυτοφσ
τουσ ωσ ςυνεχιςτζσ του ζργου εκείνων. Υαράλλθλα αναπτφχτθκε ςτθ
Χικυϊνα και θ μεγάλθ ηωγραφικι· οι αρχαίοι (Υλίνιοσ) πίςτευαν ότι εκεί
και ςτθν Ξόρινκο γεννικθκε θ μορφι αυτι τζχνθσ. Πια ςειρά
ανάγλυφων από το κθςαυρό των Χικυϊνιων ςτουσ Δελφοφσ,
χρονολογθμζνων γφρω ςτο 570 π.Χ., δικαιϊνουν οπωςδιποτε τθν
παράδοςθ για τθν καλλιτεχνικι ακμι των εργαςτθρίων τθσ
Χικυϊνασ ςτθν πρϊιμθ αυτι περίοδο.
Ψο χαλκοπλαςτικό εργαςτιριο τθσ Χικυϊνασ εξακολουκοφςε να
ακμάηει ςτθν αρχαϊκι και ςτθν κλαςικι περίοδο. Υαρά το ότι θ πόλθ
βριςκόταν τόςο κοντά ςτθν Ξόρινκο και ςτο Άργοσ, θ «ςχολι» τθσ (τθσ
οποίασ ο ρυκμόσ ζχει μελετθκεί με βάςθ τα χάλκινα ζργα τθσ
μικροπλαςτικισ που ζχουν βρεκεί ςτθ Χικυϊνα, και τισ αρχαϊκζσ
μετόπεσ του κθςαυροφ τθσ πόλθσ ςτουσ Δελφοφσ) είχε δικι τθσ
προςωπικότθτα, με κφριο γνϊριςμα τθ ςφνδεςθ τθσ δωρικισ ςτερεισ δομισ με τθν ιωνικι κομψότθτα.
Διάςθμοσ υπιρξε ο Ξάναχοσ ο Χικυϊνιοσ, του οποίου θ φιμθ είχε διαδοκεί πζρα από τα όρια τθσ
πατρίδασ του και οι Πιλιςιοι τον κάλεςαν και του ανάκεςαν το λατρευτικό άγαλμα του Απόλλωνα με το
ναό του κεοφ ςτα Δίδυμα.
Σ Υαυςανίασ αναφζρει πωσ ςτθ Χικυϊνα , ςτο ιερό τθσ Αφροδίτθσ, υπιρχε χρυςελεφάντινο άγαλμα τθσ
κεάσ, που τθν παράςταινε κακιςτι ςε κρόνο με πόλο ςτο κεφάλι και ςτα χζρια μικυνα και μιλο, ςφμβολα
που υποβάλλουν τθ χκόνια υπόςταςθ τθσ κεάσ.
Χάλκινο κεφάλι και ζνα αγαλματίδιο του Δία, από το ιερό του ςτθν Σλυμπία. 520-510 π.Χ. Ψο κεφάλι
ανικει ςε ζνα αγαλματίδιο του Δία, τον πατζρα των κεϊν και των ανκρϊπων και του προςτάτθ κεοφ τθσ
Σλυμπίασ, περίπου μιςό του φυςιολογικοφ μεγζκουσ . Σι οφκαλμοί ιταν ζνκετοι και ζγιναν από
διαφορετικό υλικό από το υπόλοιπο μζροσ του κεφαλιοφ. Ψο αγαλματίδιο είναι βζβαιο ότι υπιρχε ςτο
ιερό τθσ Σλυμπίασ, πικανϊσ από ζναν ακλθτι που είχε κερδίςει κάποιο αγϊνιςμα, ι θ πόλθ του, για να
τιμιςει το επίτευγμά του θ ζκφραςθ ευγνωμοςφνθσ προσ το κεό. Ψο κομμάτι είναι μια ωραία δθμιουργία,
από ζνα ςθμαντικό εργαςτιριο χαλκοπλάςτθ , μάλλον τθσ βορειοανατολικισ Υελοποννιςου. ΕΑΠ
Ακθνϊν
Ξριοφόροσ Ερμισ ςε αγαλματίδιο του 530 π.Χ. Υιςτεφεται ότι είναι από τθν Χικυϊνα
ΗΛΕΙΑ
Χτθν Θλεία ζχουμε τουλάχιςτον δείγματα από τον 8ο αι. π. Χ.με ανακιματα που ίςωσ ακολουκοφν ςε φφοσ τθν
παράδοςθ τθσ μυκθναϊκισ εποχισ προερχόμενθ βζβαια και από τθν μινωικι Ξριτθ. Υάντωσ εξελίχκθκε ςε αξιόλογο
κζντρο χαλκοπλαςτικισ.
Χυμπαγζσ ειδϊλιο ςκαραβαίου με βάςθ οκτάκτινου τροχοφ -Θλειακοφ εργαςτθρίου του 8ου αι. π.Χ. Αρχ. Πους.
Σλυμπίασ
Από τθν Σλυμπία αγαλματίδιο του πρϊτου μιςοφ του 8ου αι. π.Χ. Υικανά προζρχεται από εργαςτιριο τθσ
Θλείασ (αναφορά Joan R. Mertens GREEK BRONZES IN THE METROPOLITAN MUSEUM OF ARTS ςελ.15 ) και
κατά άλλθ άποψθ από τθν Ξριτθ, κυμίηοντασ το χαρακτθριςτικό ςτιςιμο του ςϊματοσ από τα
κρθτομυκθναϊκά και κρθτομινωικά χρόνια. Βρζκθκε τελικά το 1936 ςτο ΠΕΨ Ρζασ Ωόρκθσ
Χειλθνόσ πικανά από εργαςτιριο τθσ Θλείασ 6οσ αι. π.Χ. -από το ιερό του Διόσ ςτθν Σλυμπία -Ρζο
Αρχαιολογικό Πουςείο Σλυμπίασ
Χφμπλεγμα ςκφλων επιτίκενται ςε ελάφι Ζργο Θλειακοφ εργαςτθρίου του 8ου αι. π.Χ. Αρχ. Πους.
Σλυμπίασ
ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΙΑΚΑ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ
Ϊςτερθσ αρχαϊκισ εποχισ δείγμα εξαίρετου ελλθνικοφ αγαλματιδίου. Ζνασ κυνθγόσ και είναι των αρχϊν
του 5ου π.Χ. από Υελοποννθςιακό εργαςτιριο και αναφζρουν ότι βρζκθκε ςτθν Πεςςθνία, ζχει φψοσ 14
εκ. - ΠΕΨ Ρ Ωόρκθσ.
Λππάριον του 740 πΧ. Από τθν Σλυμπία με χαρακτθριςτικά λακωνικοφ εργαςτθρίου -Πουςείο Οοφβρου.
Πζροσ λαβισ ςκεφουσ με χαρακτθριςτικι λακωνικοφ ι άλλου πελοποννθςιακοφ εργαςτθρίου, αρχαϊκισ
εποχισ.
Χάλκινα ανακθματικά ειδϊλια θνιόχων με το άρμα τουσ .Ζργα πελοποννθςιακϊν εργαςτθρίων του 9
ου
και
8
ου
αι. π.Χ. -Πουςείο Σλυμπίασ.
ΚΕΝΣΡΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ
Χτθν Ξεντρικι Ελλάδα τα εργαςτιρια τθσ Βοιωτίασ και τθσ Κεςςαλίασ, παρότι δεν ζπαψαν ποτζ να
δθμιουργοφν, δεν κατάφεραν να αναπτφξουν μία δικι τουσ τεχνοτροπία. Σ επαρχιακόσ χαρακτιρασ των
ζργων τουσ δεν μπόρεςε να ξεπεράςει το επίπεδο τθσ απλισ αντιγραφισ, ςυμπεραίνοντασ με τα μζχρι
τϊρα ευριματα βζβαια.
Πια περιγραφι του Εκνικοφ Αρχαιολογικοφ Πουςείου δείχνει πλοφτο του μουςείου από τα ευριματα
τθσ περιοχισ. Υολφ χαρακτθριςτικά είναι τα περίαπτα με ειδϊλια πτθνϊν ςε διάφορεσ βάςεισ (8ου-7ου
αι. π.Χ.) από το ιερό του Διόσ Καυλίου και τθσ Αρτζμιδοσ Ενοδίασ ςτισ Φερζσ τθσ Κεςςαλίασ. Σι
χρθςτιριεσ επιγραφζσ και ψθφίςματα, τα αγάλματα, ειδϊλια κεοτιτων, ανκρϊπων και ηϊων κακϊσ και
τα αγγεία, ςκεφθ, εργαλεία, όπλα και κοςμιματα από τθ Δωδϊνθ προζρχονται από διάφορα εργαςτιρια
και χρονολογοφνται από τουσ προϊςτορικοφσ μζχρι και τουσ ρωμαϊκοφσ χρόνουσ .
Σ «Απόλλων Παντικλόσ » Βοιωτικοφ εργαςτθρίου από τθν Κιβα του 700-675/680 π. Χ. -υψ. 20,3 εκ.-
Πουςείο Ξαλϊν Ψεχνϊν Βοςτϊνθσ .
Θ αφιζρωςθ του Παντικλοφ ςτον κεό Απόλλωνα .Ψο αγαλματίδιο πικανά παρουςιάηει τον κεό Απόλλωνα
τοξότθ .Εδϊ βλζπουμε ολόκλθρθ τθν αφιζρωςθ του Ζλλθνα πιςτοφ.
Ξάποια από τα πολυάρικμα ειδϊλια ηϊων –κυρίωσ ταφρων (10ου-4ου αι. π.Χ)- από το ιερό των Ξαβείρων
ςτθν περιοχι τθσ Κιβασ είναι χαρακτθριςτικά τθσ τοπικισ λατρείασ για ευγονία (Χ 10555). Ψα χάλκινα
αγαλμάτια γυναικείων και ανδρικϊν μορφϊν από το ιερό του Απόλλωνοσ ςτο Υτϊο χρονολογοφνται ςτθν
ίδια περίοδο (6ου-5ου αι. π.Χ.) με τουσ μαρμάρινουσ κοφρουσ, κάποιοι από τουσ οποίουσ εκτίκενται ςτισ
αίκουςεσ τθσ Χυλλογισ Γλυπτϊν.
Εφρθμα από τθ Κιβα αυτό το χάλκινο αγαλματίδιο ταφρου πικανά από Βοιωτικό εργαςτιριο, αρχαϊκισ
εποχισ.
Σι τοξωτζσ πόρπεσ με εγχάρακτεσ παραςτάςεισ των αττικοβοιωτικϊν εργαςτθρίων αφιερϊνονταν και ςε
πολφ απομακρυςμζνα ιερά, όπωσ αποκαλφπτει αυτι από το Λδαίο Άντρο τθσ Ξριτθσ . Ψα ειδϊλια των
πολεμιςτϊν από το κρθςκευτικό κζντρο τθσ Αιτωλικισ Χυμπολιτείασ ςτο Κζρμο, όπου λατρευόταν ο
Απόλλων, μαρτυροφν για τθν ιδιότθτα τθσ εκεί κεότθτασ. Ψα ειδϊλια ηϊων και πτθνϊν από το ιερό τθσ
Οαφρίασ Αρτζμιδοσ ςτθν Ξαλυδϊνα προςιδιάηουν ςε κεά προςτάτιδα των καρπϊν τθσ γθσ και των ηϊων.
Ψα λοιπά αφιερϊματα (αγγεία, ςκεφθ και όπλα) απαντοφν και πολλά άλλα ιερά.
Χάλκινο αγαλματίδιο Ακθνάσ Υρομάχου , βρζκθκε ςτθν Αντίκυρα Βοιωτίασ είναι του 5ου αι . π. Χ.- ΕΑΠ
Ακθνα.
Χάλκινο ειδϊλιο πολεμιςτι από τθν Ξαρδίτςα του 700 π.Χ. με ιωνικό κράνοσ. Ξατά μια άποψθ παριςτά τον Αχιλλζα.
Δεξιά από Κεςςαλικό εργαςτιριο ειδϊλιο Διόσ του 6ου αι. π.Χ.
Χάλκινο εξάρτθμα μορφι ανδρόσ κακιμενθ ςε μία μπάλα -Ψελευταίο τζταρτο του 8ου αι. π.Χ. Υρζπει να
προζρχεται από τθν Κεςςαλία .Πόνο 6 τζτοια αντικείμενα μασ είναι γνωςτά . (αναφορά Joan R. Mertens GREEK
BRONZES IN THE METROPOLITAN MUSEUM OF ARTS)
Ειδϊλιο Ακθνάσ Κεςςαλικοφ εργαςτθρίου -Υρϊτο μιςό του 6ου αι. π.χ. δεξιά- Χάλκινο ειδϊλιο οπλίτθ ι
του Δία κεςςαλικοφ εργαςτθρίου του τελευταίου τετάρτου του 6ου αι. π.Χ.
Αριςτερά το αγαλματίδιο του αλόγου ζχει χαρακτθριςτικά κορινκιακοφ εργαςτθρίου όπωσ και χαρακτθριςτικά τθσ
κεντρικισ Ελλάδασ από τθν Οοκρίδα. Χτο κζντρο το άλογο ςτθν ςτρογγυλι βάςθ είναι πικανά καταςκευαςμζνο ςτθν
Ξόρινκο. Δεξιά το κριάρι πρζπει να είναι καταςκευαςμζνο ςτθν Ξεντρικι ι Βόρεια Ελλάδα . (αναφορά Joan R.
Mertens GREEK BRONZES IN THE METROPOLITAN MUSEUM OF ARTS)
Πικρόσ Υιγαςοσ . Βρζκθκε το 1890 και πουλικθκε ςτο Πουςείο του Οοφβρου .Υικανόν διακοςμοφςε κάποιο
ςκεφοσ. Είναι καταςκευαςμζνο ςε εργαςτιριο ςτθ ΡΔ Ελλάδα (πικανόν ςτθν Αμβρακία). Ζνα ακόμθ βρίςκεται ςτο
Εκνικό Αρχαιολογικό Πουςείο και είναι ίδιο με αυτό που βρίςκεται ςτο Πουςείο του Οοφβρου. Παηί ςχθμάτιηαν
ζνα ςυμμετρικά αντικριςτό ηευγάρι και χρθςιμοποιοφνταν για να διακοςμιςουν το ίδιο ςκεφοσ. Ψο άλογο με τα
μακριά φτερά αναπαριςτά τον μυκικό Υιγαςο, που ςφμφωνα με το μφκο ξεπιδθςε μζςα από το αίμα
τθσ Πζδουςασ. Χρονολογείται ανάμεςα ςτο τρίτο 550-525 π.Χ. (Πουςείο Οοφβρου)
Χάλκινο ιππάριο αφιζρωμα από το ιερό του Διόσ ςτθν Σλυμπία Είναι από εργαςτιριο Αιτωλίασ και καταςκευάςτθκε
τα μζςα του 8ου αι π.Χ.
Βωμόσ, ςε μικρό ανακθματικό μζγεκοσ - Γεωμετρικι Υερίοδοσ (8οσ αιϊνασ π.Χ.) Από τθν Κεςςαλία
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Αντίκετα, ςτθ Πακεδονία, όπου μζχρι πριν λίγα χρόνια ιταν αδφνατον ακόμθ και να υποκζςουμε τθν
φπαρξθ εργαςτθρίων χαλκοπλαςτικισ, φαίνεται όλο και πιο πικανόν να ανκοφςε μία πολυςυλλεκτικι
τεχνοτροπία με ςτοιχεία κυρίωσ ιωνικά και κορινκιακά.
Υυξίδεσ Χαλκοφ - Βορειοανατολικι Ελλάδα τζλοσ 8ου αιϊνα π.Χ.
Αγαλματίδιο ζλλθνα πολεμιςτι πικανά από τθν βορειοδυτικι Ελλάδα ,χωρίσ ταυτοποίθςθ .Δεξιά αναπλθρωμζνο-530 520 π.Χ.
Χάλκινο αγαλματίδιο ιππζα από ευριματα τθσ Αιανισ
Σι ζρευνεσ των τελευταίων χρόνων ζφεραν ςτο φωσ περιςςότερα ζργα, με τα ιδιαίτερα χαρακτθριςτικά
που παρατθροφνται ιδθ ςτον "οκλάηοντα τθσ Ζδεςςασ" και "τον Θρακλι τθσ Αμφίπολθσ". Πζχρι ςτιγμισ
όμωσ το φαινόμενο αυτό παρατθρείται πιο κακαρά ςτο χϊρο τθσ τορευτικισ.
ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ
Λδιαίτερο κεφάλαιο τθσ χαλκουργίασ αποτελοφν τα ζργα από τθ Πεγάλθ Ελλάδα και τθ Χικελία. Χτισ
περιοχζσ αυτζσ κυκλοφοροφν κυρίωσ τορεφματα κορινκιακά και λακωνικά, που επθρεάηουν τα τοπικά
εργαςτιρια. Δεν πρόκειται όμωσ για μίμθςθ, κακϊσ τα ιταλιϊτικα εργαςτιρια αναμειγνφουν τα διάφορα
ςτοιχεία με τον τρόπο που χαρακτθρίηει όλθ τθν τζχνθ των δυτικϊν αποικιϊν. Ψρζφουν μία ιδιαίτερθ
αγάπθ για τα ςτολίδια, ενϊ ίςωσ αδιαφοροφν για τθ λεπτομζρεια και τθν ακρίβεια. Σι ανατομικζσ
γραμμζσ ςχθματοποιοφνται και οι αναλογίεσ υπακοφουν ςτο διακοςμθτικό χαρακτιρα των ζργων αυτϊν.
Χθμαντικά κζντρα πρζπει να υπιρξαν θ Ξφμθ και ο Οακεδαιμονικόσ Ψάραντασ, ςτον οποίο είναι εμφανείσ -
όπωσ και ςτουσ Επιηεφφριουσ Οοκροφσ- οι λακωνικζσ επιδράςεισ.
Χελινοφντα -του 6ου αι. π.Χ. -κοφροσ πολεμιςτισ από τθν Χικελικι αυτι πόλθ των Ελλινων.
Χάλκινθ κεφαλι ταφρου .Ζργο ελλθνικοφ εργαςτθρίου ςτθν Π .Ελλάδα
Αφιερωματικό ελλθνικό
αγαλματίδιο από τισ
Χυρακοφςεσ (Necropolis
of Fusco )του 8ου αι. π.Χ.
Χάλκινο ελλθνικό άγαλμα εφιβου από τθν Χικελία του 6 αι. π.Χ. βρζκθκε ςε νεϊτερθ ιδρυκείςα πόλθ
,ςτο Άδρανον τθν πόλθ που ίδρυςε ο Διονφςιοσ ο πρεςβφτεροσ βόρεια των Χυρακουςϊν
Πζςθσ αρχαϊκισ περιόδου ελλθνικό αγαλματίδιο από τθν Πεγάλθ Ελλάδα τουσ Οοκροφσ Επιηαφφριουσ
.Υροτεινόμενθ χρονολόγθςθ 570-560 π.Χ.
Χειρινα- αρχαϊκό αγαλματίδιο από τθν Π. Ελλάδα
Χάλκινο περίτμθτο ςφυριλατο ζλαςμα με μορφι γυναικόσ ο λοξόσ οφκαλμόσ θ αδρι ρίνα και τα ςαρκϊδθ χείλθ με
το μειδίαμα αποτελοφν ιωνικά γνωρίςματα που παραπζμπουν πικανόν ςε εργαςτιριο τθσ Π. Ελλάδασ. 6οσ αι. π.Χ.
Αρχ . Πουςείο Σλυμπίασ.
Χάλκινα ςφυριλατα περίτμθτα ελάςματα με μορφι ηϊων Σ πτερωτόσ Υιγαςοσ αποτελοφςε πικανόν
εραλδικι ςφνκεςθ με άλλον όμοιο που προζρχεται από εργαςτιριο τθσ Πεγάλθσ Ελλάδασ -Δεφτερο μιςό
του 6ου αι. π.Χ. Ψα ελάςματα αποτελοφςαν ζμβλθμα «επίςθμα» ανακθματικϊν αςπίδων
Αφιερωματικό ελλθνικό χάλκινο αγαλματίδιο πολεμιςτι τθσ αρχαϊκισ περιόδου από τθν ελλθνικι αποικία
τθσ Χιβάρεωσ ςτθν Π. Ελλάδα.
Χάλκινο άλογο με πολεμιςτι αναβάτθ, Ελλθνικό, περίπου του 560-550 π.Χ Από τα Βαςιλικάτα τθσ Πεγάλθσ
Ελλάδασ - τϊρα ςτο Βρετανικό Πουςείο.
ΚΡΗΣΗ
ΞΑΛ ΞΦΘΨΣΠΛΡΩΛΞΑ
Θ χαλκοπλαςτικι ςτθν Ξριτθ πάει χιλιάδεσ χρόνια πίςω ςτον χρόνο. Δείγματα του Ξρθτομινωικοφ και
κατόπιν του Ξρθτομυκθναϊκοφ τρόπου ζκφραςθσ υπάρχουν από τα πρϊτα ςτθν Ανατολικι αλλά και
Δυτικι Πεςόγειο .Χτθν αρχι από ανάγκθ λειτουργικι και αμζςωσ μετά κρθςκευτικι. Βρζκθκαν εξαιρετικά
δείγματα τθσ τζχνθσ που αναγνωρίηονται από τθν εποχι αυτι και ςυνεχίηονται τθν αρχαϊκι περίοδο .
Σι μορφζσ και τα ςχιματα ακολουκοφν αυτά τα ςτοιχεία αλλά και τθν τεχνικι ,χρθςιμοποιϊντασ τεχνικι
του χαμζνου κεριοφ, και ζχει τθν αφρϊδθ επιφάνεια, χαρακτθριςτικι ςτα χάλκινα ςτθν Ξριτθ τθν μινωικι
περίοδο , που προκαλείται από ζνα κράμα φτωχό ςε καςςίτερο, και μεταμορφϊνονται εξελικτικά με τθν
πάροδο του χρόνου αλλά είναι ςαφϊσ ςυνζχεια αυτοφ του πολιτιςμοφ και ςαφϊσ διαφζρει θ τζχνθ ςτα
ελλθνικά εργαςτιρια από των άλλων λαϊν τθσ Πεςογειακισ περιμζτρου.
Χάλκινο αγαλματίδιο με τα ιερά ταυροκακάψια του 1600 -1450 π.Χ. από τθν μινωικι Ξριτθ. Ζνα εκπλθκτικό ζργο
τζχνθσ που πριν 3500 χρόνια καταςκεφαςαν οι Ξριτεσ χαλκοπλάςτεσ καλλιτζχνεσ. Σι όγκοι ςτισ μορφζσ ζχουν μια
αρμονία που ςυναντάμε ςπάνια ςτθν χαλκοπλαςτικι άλλων λαϊν τισ εποχισ.
Ξρθτομινωικά Ειδϊλια από τα Ξφκθρα. Ψο λατρευτικό κρθςκευτικό εκιμικό με τα αφιερωματικά ειδϊλια
ςυνεχίςτθκε για αιϊνεσ μετά . Υρόκειται για ανακιματα απλϊν πιςτϊν και ο τεχνίτθ και όχι κάποιοσ εξαιρετικόσ
καλλιτζχνθσ αποδίδει μόνο το νόθμα τθσ κίνθςθσ .
Οοφβρο, κρθτομινωικό αφιερωματικό αγαλματίδιο. Υαρόλο που ζχει υποςτεί φκορζσ δείχνει εξαιρετικά
καλλιτεχνικά χαρακτθριςτικά.
«Πινωικισ» εποχισ απλά χάλκινα ειδϊλια, ςε λατρευτικι ςτάςθ ,μερικά από αυτά .Από το νθςί των Ξυκιρων
Αφιερωματικό χάλκινο ειδϊλιο καταςκευαςμζνο περίπου του 1700-1450 π.Χ.- Βρετανικό Πουςείο
Πια γεροδεμζνθ ανδρικι μορφι ςε ςτάςθ προςευχισ -Ψα αφιερϊματα ςτα ιερά ςτθν Ξριτθ και ςτον μινωικό
γενικά κόςμο ζπαιρναν ςυχνά τθ μορφι ανδρόσ ι γυναικόσ .Διάφορα μεγζκθ που εμφανίηονται ςε κακιερωμζνθ
ςτάςθ που φαίνεται να αφορά προςευχι. Ιταν προφανϊσ ανακιματα αφιερωμζνα ςε κεότθτα με προςευχζσ και
αντιπροςωπεφουν μια μόνιμθ παρουςία που να προςεφχεται ςτο ιερό. Υιλινα ειδϊλια είναι κοινά, αλλά ζχουν
επίςθσ βρεκεί πλοφςια ανακιματα από χαλκό.
Αυτι θ ανδρικι φιγοφρα φοράει μία τυπικι Ξρθτικι φορεςιά τθσ κρθτομινωικισ περιόδου με φαρδιά ηϊνθ,
μακριά υποδιματα μαλακά από μοςχάρι .Ψα μαλλιά του κατεβαίνουν ςε μεγάλουσ πλοχμοφσ από τθν πλάτθ του.
Θ μόνθ πτυχι τθσ εμφάνιςθσ του, που δεν είναι τυπικι είναι οι αναλογίεσ του ςϊματοσ του. Σι Ξριτεσ άνδρεσ
ςυνικωσ εμφανίηονται με πολφ λεπτι μζςθ. Δεν υπάρχει τζτοια εξιδανίκευςθ που να είναι ορατι εδϊ, και είναι
πικανό ότι παρουςιάηεται ζνασ μεςιλικασ άνδρασ .
Ψο κομμάτι είναι ςτερεό χυτό χρθςιμοποιϊντασ τεχνικι του χαμζνου κεριοφ, και ζχει τθν αφρϊδθ επιφάνεια,
χαρακτθριςτικι ςτα χάλκινα ςτθν Ξριτθ τθν μινωικι περίοδο , που προκαλείται από ζνα κράμα φτωχό ςε
καςςίτερο. R. Higgins, Minoan and Mycenean art-1, revised edition (London, 1979) και R. Higgins, The Greek Bronze Age (London, The
British Museum Press, 1977)
Χάλκινο λατρευτικό ειδϊλιο από τα Γρίβιγλα Φεκφμνου Ξρθτομινωικό- 1400-1300 π.Χ.
1500 Ξριτθ, λατρευτικι ςτάςθ -800 Θλεία, ςτάςθ προμάχου -600 Ξριτθ, ςτάςθ κοφρου - π. Χ.
Χάλκινα κρθτομινωικά ειδϊλια από τθν Αγ. Ψριάδα Ξριτθ 1600 π.Χ.
Υαραβάλλοντασ - Ξριάρι από τθν ελλθνικι Λωνία -πικανά 5-6
οσ
αι. π. Χ.
Χάλκινα λατρευτικά ειδϊλια από τθν Ξριτθ τθσ 2θσ χιλιετίασ με εκπλθκτικι χαλκοπλαςτικι απόδοςθ ςτα
αγαλματίδια .Είναι οι πρόγονοι των μετζπειτα αρχαϊκϊν χρόνων του ελλθνικοφ κόςμου
Χάλκινο ειδϊλιο από τθν Ξριτθ ανδρόσ ςε ςτάςθ προςευχισ είναι του 1600-1450 π.Χ.
Ειδϊλιο ανδρικισ μορφισ ςτθ χαρακτθριςτικι ςτάςθ του λατρευτι, εξαιρετικό ζργο τθσ χαλκοπλαςτικισ
των νεοανακτορικϊν χρόνων ςτθν περίοδο τθσ μεγάλθσ ακμισ τθσ. Ζχει καταςκευαςκεί με χφτευςθ και
ςϊηεται ακζραιο. Σ νεαρόσ άνδρασ, που παριςτάνεται ςε ςτάςθ προςοχισ, ζχει λεπτό και ψθλό ςϊμα,
φοράει το τυπικό μινωικό περίηωμα, ζνα απλό περιδζραιο ςτο λαιμό και κρίκουσ ςτα πόδια. Θ κίνθςθ που
τον χαρακτθρίηει ωσ λατρευτι είναι το αναςθκωμζνο δεξί χζρι, το οποίο ακουμπά ςτο μζτωπο, χειρονομία
που εκφράηει δζοσ και χαιρετιςμό μπροςτά ςτθ κεότθτα, ενϊ το αριςτερό παραμζνει προςκολλθμζνο ςτο
ςϊμα. Ξφρια χαρακτθριςτικά τθσ μορφισ είναι ο χιαςμόσ των κινιςεων, θ ζντονθ απόδοςθ των μυϊν, θ
ζκφραςθ τθσ εςωτερικισ δφναμθσ που δθλϊνεται με το τίναγμα του ςϊματοσ προσ τα πίςω και το
τζντωμα των ποδιϊν, θ λεπτομζρεια ςτθν απόδοςθ τθσ κόμμωςθσ και ο πλοφςιοσ ςτολιςμόσ με
κοςμιματα. Υαρόμοια ςφγχρονα ειδϊλια ζχουν βρεκεί και ςε άλλεσ περιοχζσ τθσ Ξριτθσ.
Ξρθτομινωικό αγαλματίδιο ταφρου από χαλκό ςε κζςθ κίνθςθσ.
ΥΕΟΣΥΣΡΡΘΧΣΧ - Δφο αγαλματίδια από τον κολωτό τάφο που βρζκθκε ςτον Ξάμπο, Πεςςθνίασ. Ζνασ αυλθτισ και
χορεφτρια ,είναι καταςκευαςμζνα από μόλυβδο (… όπωσ τα ανακιματα των Οακϊνων…) τον 15
ο
αι. π.Χ.. Εκτίκενται
ςτο Εκνικό Αρχαιολογικό Πουςείο, Ακινα.
Αριςτερά ο αυλθτισ ,όπωσ τον αναφζρει ο αρχαιολόγοσ του Εκνικοφ αρχαιολογικοφ μουςείου ,φορά
ζνδυμα το οποίο είναι αυτό που φοροφςαν οι Ξριτεσ τθν «μινωικι » εποχι ,αν και βρζκθκε ςε μυκθναϊκό
περιβάλλον ,το αγαλματίδιο από μόλυβδο είναι καταςκευαςμζνο τον 15
ο
αιϊνα προ Χριςτοφ και
βρζκθκε, ςτον Ξάμπο ςτθν Πεςςθνία .
Ξοιτϊντασ δεξιά το άλλο χάλκινο ειδϊλιο εκτόσ από το ςτιςιμο των ποδιϊν παρατθροφμε ότι φοράει το
ίδιο ζνδυμα αλλά και παρόμοιο κάλυμμα κεφαλισ και είναι όπωσ αναφζρει το αρχαιολογικό μουςείο
Θρακλείου από το ιερό του Ερμι και τθσ Αφροδίτθσ ςτθν Χφμθ Βιάννου ςτθν Ξριτθ .
Εδϊ όπωσ παρατθροφμε τα δφο αγαλματίδια είναι ενδεδυμζνα με τθν ίδια ενδυμαςία το εκπλθκτικό
όμωσ είναι ότι το δεξιά αγαλματίδιο είναι του 7ου αι. π.Χ. …!
Αρχ. μουςείο Θρακλείου -Χάλκινο κρθτικό ανδρικό ειδϊλιο από το ιερό του Ερμι και Αφροδίτθσ ςτθν
Χφμθ Βιάννου και είναι του 7ου αι π.Χ. προςζξτε τθν κζςθ των χεριϊν και το δεξί πόδι ,αν και θ
φωτογραφία δεν μασ βοθκά, να ζχει ζνα μικρό βιμα μπροςτά ςτο αριςτερό πόδι ,αυτό του κοφρου .
Δεξιά το περίφθμο χρυςελεφάντινο αγαλματίδιο του λεγόμενου «Ξοφρου του Υαλαικάςτρου» από τισ
αναςκαφζσ τθσ μινωϊκισ πόλθσ. Ζχει φψοσ 54 εκ. και είναι ςφνκετο από διάφορα υλικά όπωσ δόντι
ιπποποτάμου, ορυκτό ςερπαντίνθ, ορεία κρφςταλλο, ξφλο και χρυςά επικιματα. Κεωρείται από τα
αριςτουργιματα τθσ τζχνθσ των Πινωϊτϊν και είναι τθσ 2θσ χιλιετίασ.-Αρχ. μουςείο Χθτείασ. Τμωσ το
ενδιαφζρον είναι ότι ζχουν τθν ίδια ςτάςθ ςτο ςϊμα.
Χάλκινο αγαλματίδιο από τθν Ξριτθ υψ.-18 εκ με μινωικά ςτοιχεία είναι του 750-725 π.Χ.
Δριροσ, αρχαία πόλθ τθσ κεντροανατολικισ Ξριτθσ . Σ Δριροσ βρίςκεται ςτο βουνό Ξαδθςτόσ, 2 χλμ. ανατολικά
από τθ Ρεάπολθ. Λδρφκθκε τον 12. αι. π.κ.χ. και άκμαςε από τα Γεωμετρικά/Αρχαϊκά μζχρι και τα Ελλθνιςτικά
χρόνια. Αγαλματίδια τθσ Απολλϊνιασ τριάδασ -Αγαλματίδια ςφυριλατα τθσ Άρτεμθσ, του Απόλλωνα και τθ Οθτοφσ
του 700 π.Χ. Ζχουν ξφλινο πυρινα, και με φφλλο χάλκινο γφρω από τον πυρινα είναι δουλεμζνα με ςφυρί.
Ψα τρία αγαλματίδια από τθ Δριρο είναι εξαιρετικά ςθμαντικά από τθν άποψθ τθσ τεχνικισ τουσ, κακϊσ
είναι τα παλαιότερα ςτον ελλθνικό χϊρο, που καταςκευάςκθκαν με ςφυρθλάτθςθ. Τλα είχαν ξφλινο
εςωτερικό πυρινα, επάνω ςτον οποίο ιταν καρφωμζνα τα μεταλλικά ελάςματα, ενϊ τα μάτια, που
ςιμερα παραμζνουν κενά, ιταν από διαφορετικό υλικό. Θ κεντρικι μορφι, ενόσ γυμνοφ άνδρα με
περίηωμα, ταυτίηεται με τον Απόλλωνα τοξότθ. Σι δφο μικρότερεσ γυναικείεσ μορφζσ, με ψθλό πόλο ςτο
κεφάλι, μακρφ διακοςμθμζνο ζνδυμα και επίβλθμα ςτουσ ϊμουσ, ταυτίηονται με τθ μθτζρα του, Οθτϊ,
και τθν αδελφι του, Αρτζμιδα. Ψα αγαλματίδια ςτζκονταν πάνω ςε βάςθ και πικανότατα ιταν
λατρευτικά, κακϊσ βρζκθκαν ςε κρανίο μζςα ςτο ναό του Απόλλωνα. Χε ςχζςθ με τα προγενζςτερα
χάλκινα αγαλμάτια των αρχϊν του 8ου αι. π.Χ. τα ςφυριλατα τθσ Δριρου είναι πιο ςτρογγυλά και
ογκϊδθ, κακϊσ ζχει ιδθ ξεκινιςει να αναπτφςςεται ςτθν τζχνθ θ αρχαϊκι ανκρϊπινθ μορφι με τθν
απόδοςθ ανατομικϊν λεπτομερειϊν και το φυςικό ρεαλιςμό.
Ο Δαιδαλικόσ ρυκμόσ
Η γλυπτικι ςε πζτρα ι μάρμαρο αναπτφχκθκε αρχικά ςτθν Κριτθ, προςλαμβάνοντασ ζνα ξεχωριςτό μορφικό
ιδίωμα, γνωςτό ωσ δαιδαλικό ρυκμό. Ζπειτα, αναπτφχκθκαν δφο βαςικοί γλυπτικοί τφποι: ο κοφροσ και θ κόρθ.
Οι τφποι αυτοί εμφανίηονται ςχεδόν ωσ ςυνζχεια των δαιδαλικών μορφών και θ εξζλιξι τουσ οδθγεί ςτθν
αυςτθρορυκμικι γλυπτικι. Υπιρξαν πολλά τοπικά εργαςτιρια από τθν Ιωνία ωσ τθ δυτικι Ελλάδα. Σθμαντικι
ανάπτυξθ γνώριςε και θ αρχιτεκτονικι γλυπτικι, εφόςον θ καταςκευι μεγάλων πζτρινων ναών επζτρεπε τθ
διακόςμθςθ τουσ με αντίςτοιχου μεγζκουσ γλυπτά. Τζλοσ, θ επιτφμβια γλυπτικι εμπνεφςτθκε ςυχνά από τισ
μορφζσ ηώων και τεράτων.
Σι αρχζσ τθσ ελλθνικισ γλυπτικισ χάνονται μζςα ςτο μφκο, κακϊσ θ παράδοςθ αναφζρει ότι οι πρϊτοι
γλφπτεσ ιταν δαίμονεσ (οι Ψελχίνεσ) και τα πρϊτα γλυπτά είχαν μαγικζσ ιδιότθτεσ ι ηωντάνευαν. Χτο
μυκικό τεχνίτθ Δαίδαλο αποδίδονται πολλοί νεοτεριςμοί, μεταξφ των οποίων και θ καταςκευι των
πρϊτων γλυπτϊν μνθμειακοφ χαρακτιρα. Ψα επιτεφγματά του ςυνδζκθκαν με τθ μακθτεία του ςτθν
Αίγυπτο και οι αρχαίεσ πθγζσ απζδωςαν τθν καταγωγι του, άλλοτε ςτθν Ακινα και άλλοτε ςτθν Ξριτθ.
Πε το επίκετο "δαίδαλα", ωςτόςο, αποκαλοφςαν ςτθν αρχαιότθτα τα ξφλινα ξόανα. Ψελικά ο όροσ
"δαιδαλικόσ" χρθςιμοποιικθκε από τθ ςφγχρονθ αρχαιολογία, για να δθλωκεί μία ςυγκεκριμζνθ
τεχνοτροπία, θ οποία αναπτφχκθκε κατά τον 7ο αιϊνα π. Χ. και εφαρμόςτθκε τόςο ςτθ μεγάλθ γλυπτικι
όςο και ςτθ μικροτεχνία. Θ τεχνοτροπία αυτι, αν και βρικε ιδιαίτερθ απιχθςθ ςτθ δωρικι Ελλάδα
(Kριτθ, Υελοπόννθςοσ, Πιλοσ, Κιρα, Φόδοσ), εντοπίηεται και ςε άλλεσ περιοχζσ, όπωσ ςτθ Κιβα, τα
Πζγαρα, τθν Ακινα και τουσ Δελφοφσ. Σ δαιδαλικόσ ρυκμόσ είναι κατ' εξοχιν διακοςμθτικόσ. Σι μορφζσ
δθλαδι ακολουκοφν τα γεωμετρικά πρότυπα, αν και τα γωνιϊδθ ςτοιχεία ςτρογγυλεφουν ελαφρά, οι
όγκοι αποδίδονται ορκότερα και εγκαταλείπονται οι υπερβολζσ ςτο μζγεκοσ των χαρακτθριςτικϊν του
προςϊπου. Υαρ' όλα αυτά δεν υπάρχει ακόμθ πραγματικά ρεαλιςτικι απόδοςθ, οφτε βελτίωςθ τθσ
ανατομικισ ακρίβειασ. Θ δαιδαλικι τεχνοτροπία διακρίνεται για τθ ςυντθρθτικι αντίλθψθ τθσ μορφισ και
τον εξαιρετικά αργό ρυκμό εξζλιξισ τθσ. Θ Ξριτθ ιταν προφανϊσ το ςθμαντικότερο κζντρο και από εκεί
προζρχονται τα περιςςότερα λίκινα γλυπτά δαιδαλικισ τεχνοτροπίασ. Χε αντίκεςθ με τα ζργα που
επθρεάςτθκαν άμεςα από ανατολικά πρότυπα, τα δαιδαλικά γλυπτά απεικονίηουν κυρίωσ ντυμζνεσ
γυναικείεσ μορφζσ. Χαρακτθρίηονται από απόλυτθ μετωπικότθτα, παριςτάνονται με τα χζρια κολλθμζνα
ςτουσ μθροφσ, με τα μαλλιά χτενιςμζνα ςε οριηόντιεσ ηϊνεσ που κεωρικθκαν περοφκεσ -οι λεγόμενεσ
οροφωτζσ φαινάκεσ- με το κεφάλι τουσ ςυνικωσ αρκετά πεπλατυςμζνο και με ενδφματα χωρίσ
πτυχϊςεισ. Ψα ςτοιχεία αυτά διακρίνονται ςτθ λεγόμενθ "Ξυρία τθσ Auxerre", θ οποία φοράει τθ
χαρακτθριςτικι φαρδιά ηϊνθ και τα ροφχα τθσ κοςμοφνται με εγχάρακτα και ηωγραφιςμζνα γεωμετρικά
μοτίβα. Ανάλογα χαρακτθριςτικά εμφανίηονται και ςτισ κακιςτζσ "κεζσ" από τθ Γόρτυνα, τον Υρινιά, το
Αςτρίτςι και τθν Ελεφκερνα. Εκτόσ Ξριτθσ, τα χαρακτθριςτικά του δαιδαλικοφ ρυκμοφ ςυνδυάηονται με
άλλα τοπικά ι ανατολικά ςτοιχεία και εφαρμόηονται τόςο ςτισ δθμιουργίεσ τθσ πρωτοκορινκιακισ
κεραμικισ, όςο και ςτα διάφορα εργαςτιρια μικροπλαςτικισ ςε χαλκό. Υαράλλθλα, ενςωματϊνονται ςτο
ρεπερτόριο τθσ χρυςοχοΐασ και τθσ γλυπτικισ ςε ελεφαντοςτό και ξφλο. Ψα ςθμαντικότερα λίκινα
δαιδαλικά γλυπτά -εκτόσ Ξριτθσ- προζρχονται από τθ Διλο, τισ Πυκινεσ και τθ Βοιωτία. Σ δαιδαλικόσ
ρυκμόσ, του οποίου θ ακμι τοποκετείται ςτο β' μιςό του 7ου αιϊνα π.X., ςβινει ςταδιακά ςτισ αρχζσ του
6ου αιϊνα π.Χ. με τθν εμφάνιςθ των τοπικϊν ςχολϊν τθσ αρχαϊκισ γλυπτικισ.
Ανδρικό ειδϊλιο από το Λδαίο Άνδρο του 6ου αι. π.Χ.
Σ «Ξοφροσ των Δελφϊν » με δαιδαλικοφ ρυκμοφ χαρακτθριςτικά από Ξρθτικό εργαςτιριο του 630 π.Χ. Αρχ.
Πουςείο Δελφϊν
Χάλκινο ειδϊλιο ςφίγγασ από διάκοςμο ςκεφουσ Λδαίο Άντρο 540 π.Χ.
Από το Λδαίον Άντρο τθσ Ξριτθσ 6οσ αι. π. Χ. ΕΑΠ Ακινα.
Ελλθνικό χάλκινο αγαλματίδιο ςφίγγασ του 6ου αι π.Χ.
ΚΤΠΡΟ
Ξυπριακό του 8ου-7ου αι. π. Χ.
Χάλκινο αγαλματίδιο ενόσ γυμνοφ νζου αρχικά κρατά δόρυ (τφπου Δορυφόροσ) μάλλον φτιάχτθκε με τθν τεχνικι
του χαμζνου κεριοφ, ο άνκρωποσ ςτζκεται όρκιο, ςτραμμζνο προσ τα εμπρόσ, με το αριςτερό πόδι λυγιςμζνο προσ
τα πίςω. Ψο αριςτερό πόδι και το δεξί χζρι, κακϊσ και το δόρυ, ζχουν πλζον χακεί. Ραόσ του Απόλλωνα Λδάλιον
Ξφπροσ 5οσ αι. π.Χ. -Βρετ Πουςείο.
ΑΜΟ - ΙΩΝΙΑ
Σι Χάμιοι είχαν αναπτφξει χαλκοπλαςτικι με λακωνικά , ιωνικά αλλά και κρθτομινωικά ςτοιχεία , δθμιουργϊντασ
από τον 9
ου
αι. π.Χ. αριςτουργθματικζσ εκφράςεισ τθσ τζχνθσ αυτισ .Υολλά ανακιματα από το μεγάλο Θραίο ζχουν
βρεκεί δθμιουργϊντασ μια εξαίςια ςυλλογι .
Ανάκθμα ςτθν Ιρα κεφαλι κοφρου εξαιρετικισ ποιότθτοσ Χαμιακοφ εργαςτθρίου του 6ου αι. π.Χ.
Χάλκινθ χυτι κεφαλι ταυρίςκου, διακοςμθτικό λζβθτα , όπου δείχνει τθν άνκθςθ τθσ Χαμιακισ τορευτικισ τον 6
ο
αι. π.Χ.
Χάλκινα αγάλματα κοφρων από Χαμιακό εργαςτιριο από το Θραίο του 6ου αι. π.Χ. Ψο δεξιό το είχαν κλζψει οι
Γερμανοί ςτθν κατοχι και επαναπατρίςκθκε ςτο Ελλθνικό μουςείο το 2005 Υοικιλία κζςθσ των χεριϊν με άψογθ
τοποκζτθςθ δείχνουν το υψθλό τεχνικό και πολιτιςμικό επίπεδο των Χαμιακϊν εργαςτθρίων.
Ανάκθμα ςτθν Ιρα είναι αυτι θ κεφαλι κοφρου του 6ου αι. π.Χ. από Χαμιακό εργαςτιριο.
Εξαιρετικι ποιότθτασ ειδϊλιο Χαμιϊτικου κοφρου του 6ου αι. .Ψον 7
ο
και 6
ο
αι. π. Χ. Ψο υψθλό καλλιτεχνικό
επίπεδο χαλκοπλαςτικισ , τορευτικισ , δείχνει και τθν οικονομικι ευμάρεια ςτθν Χάμο
*…ΧΠΛΞΦΣΧ ΘΦΘΛ …+ αναφζρει θ ανακθματικι επιγραφι του μακρφκομου κοφρου που ίςωσ ανικει ςε ςφνολο και
άλλων ςτοιχείων .Είναι του 6ου αι. π.Χ. και ζλλθν κοφροσ από τθν Χάμο πικανά κρατοφςε προςφορά .
ΙΩΝΙΑ - Μ. ΑΙΑ
Θ Λωνία με ςθμαντικά χαλκοπλαςτικά εργαςτιρια ςτθ Χάμο και τθν Ζφεςο. Ψα βαςικά γνωρίςματα αυτισ τθσ
ςχολισ είναι θ πλαςτικότθτα των όγκων και τα μαλακά ρζοντα περιγράμματα. Λδιαίτερα τα αγαλμάτια των κορϊν
διακρίνονται από μία επιτθδευμζνθ αβρότθτα και από τθ μειλίχια ζκφραςθ του προςϊπου τουσ.
Ελλθνικι χάλκινθ ςφίγγα , Πικρά Αςία 530 π.Χ.
Χμφρνθ. Βρζκθκε από ζλλθνεσ αρχαιολόγουσ λίγο πριν το 1922 ςτθν Χμφρνθ και είναι ιωνικοφ εργαςτθρίου. Σ
τρομερόσ κάπροσ ςε επικετικι ςτάςθ ζχει μεταφερκεί ςε χαλκό από τον Μωνα γλφπτθ με εξαιρετικό τρόπο.
Εφρθμα από τθν Λωνία ελλθνικοφ εργαςτθρίου.
Πζροσ από κυμιατιριον .Ψου 575 π. Χ. Πίλθτοσ Π.Αςία Δεξιά Λωνικό με τθν ίδια χριςθ .Ζγινε με τθν μζκοδο του
«χαμζνου κεριοφ» είναι από τισ αρχζσ του 6ου αι. π.Χ. φψοσ 16,2 και θ βάςθ 6,75 εκ.
Υρϊιμθ κλαςικι του 5ου αι. π.Χ. Ελλθνικό ,από τθν περιοχι τθσ Ξνίδου ςτθν Π.Αςία.
Λωνικοφ εργαςτθρίου Ξόρθ.
ΔΙΑΥΟΡΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ
Χάλκινθ βάςθ καταςκευισ ςε πόδι, ελλθνικό ζργο του 7ου αι. 600 π. Χ. ΠΕΨ Ρ.Ωόρκθσ
Ζνασ χαμογελαςτόσ άνδρασ –ςυνδαιτθμόνασ ςε ςυμπόςιο αναπαφεται ςε ανάκλιντρο ςε τυπικι ςτάςθ, το
αριςτερό χζρι κρατάει ζνα ρθχό πιάτο ενϊ το δεξί ακουμπά ςτο γόνατο. Υικανόν καταςκευαςμζνο ςτθ Χπάρτθ και
αφιερωμζνο ςτο Δωδωναίο Δία. Χρονολογείται ςτα 530-500 π.Χ. (Βρετανικό Πουςείο).
Άλογο με αναβάτθ; (χαμζνοσ ο αναβάτθσ, πικανόν να είναι ίδιο με το αντίςτοιχο που βρίςκεται ςτο Εκνικό
Αρχαιολογικό Πουςείο Ακθνϊν). Χρονολογείται ςτα τζλθ του 6ου αι. π.Χ. (Πουςείο Οοφβρου)
Ππροφτηινο κεφάλι,-από εργαςτιριο τθσ Π .Ελλάδοσ 6οσ αι.π.Χ. (Πουςείο Οοφβρου)
Άγαλμα αιγόσ από τον 5ο αιϊνα π. Χ. Σι αίγεσ και τα πρόβατα ιταν μια ςθμαντικι βιοτεχνία ανάπτυξθσ μαηί με
τθν γεωργία ςτθν αρχαία Ελλάδα. Αποτελοφςε μζροσ ςυνόλου πικανά και ιταν ζνκετθ ςε κάποια βάςθ όπωσ
δείχνουν οι απολιξεισ ςτισ οπλζσ τθσ. (Πουςείο Οοφβρου)
Αρχαϊκό ελλθνικό άγαλμα γοργόνειου του 6ου αι. π. Χ. Ψα γοργόνεια και οι ςφίγγεσ, ςτα τζλθ του 6ου αιϊνα π.Χ.,
ζχουν απαλλαγεί ιδθ από τα τερατόμορφα χαρακτθριςτικά τουσ.
Ξζνταυροσ ελλθνικοφ εργαςτθρίου αρχαϊκισ εποχισ
Χφνολο από χάλκινα ηϊα του 6ου αι π. Χ. από διάκοςμο ςκεφουσ ελλθνικοφ εργαςτθρίου
Χάλκινο ελλθνικό αγαλματίδιο Ακθνάσ Υρομάχου είναι τθσ μζςθσ αρχαϊκισ εποχισ .
Οακωνικοφ εργαςτθρίου, χάλκινο ςφμπλεγμα. Υάλθ ανκρϊπου με ηϊα,αγαλματίδιο αρχαϊκισ εποχισ.
Αρχαϊκό -Π .Ελλάδα τζλοσ 6
ου
αρχζσ 5
ου
αι. π.Χ. ΠΕΨ Ρ. Ωόρκθσ
Ελλθνικό χάλκινο αγαλματίδιο Ξόρθσ τθσ φςτερθσ αρχαϊκισ εποχισ, απότμθςθ ςκεφουσ.
Εξαιρετικό ελλθνικό χάλκινο αγαλματίδιο τθσ φςτερθσ αρχαϊκισ απότμθμα από καντθλζρι.
Υολεμιςτισ ςε ελλθνικό χάλκινο αγαλματίδιο τθσ φςτερθσ αρχαϊκισ εποχισ.
Αγαλματίδιο Ζλλθνα νζου ακλθτι ςε χάλκινο αγαλματίδιο του 540-520 π. Χ. Πουςείο Ψζχνθσ Βοςτϊνθσ.
Αρχαϊκό του 6ου αι. π. Χ χάλκινο αγαλματίδιο του Ερμι (Αγιτωροσ) Ξριοφόρου από ελλθνικό εργαςτιριο .Από το
βιβλίο "λατρείεσ των Ελλινων" από τον Lewis Richard Farnell. - 1896, το χάλκινο ειδϊλιο εκτίκενται ςτθν Ακινα,
Ελλάδα.
Πινιατοφρα τροχόσ άρματοσ, Ελλθνικό, Αρχαϊκισ Υεριόδου, περίπου του 525-500 π.Χ. Πουςείο Ξαλϊν Ψεχνϊν,
Βοςτϊνθ Αυτι θ μικρογραφία τροχό άρματοσ ιταν αφιερωμζνο ςε ζνα ιερό του Απόλλωνα, κακϊσ θ επιγραφι,
είναι χαραγμζνθ ςτο χείλοσ, αναφζρει ςε ελλθνικό αλφάβθτο: " *ΦΑΟΑΧ ΥΕΔΛΑΦΧΕΛΣΡ ΑΡΕΚΕΞΕ+ για τον
Απόλλωνα.
Επίκρουςτθ χάλκινθ δαιδαλικι μορφι νζου ςε χαλκό από ελλθνικό εργαςτιριο του 640 π.Χ.
Ζλλθνεσ οπλίτεσ .Δφο Ελλθνικά αγαλματίδια από χαλκό αρχαϊκισ εποχισ που βρίςκονται ςτο Πουςείο του
Βερολίνου από τα αφιερϊματα τθσ Δωδϊνθσ ςτθν Ιπειρο.
ΕΦΓΑΧΛΑ ΨΣΩ ΑΦΧΑΛΣΓΡΩΠΩΡΑ
Οι χρονολογιςεισ των αντικειμζνων όπου αναφζρονται κεωροφμε ότι αρκετζσ είναι κατ εκτίμθςθ και προτεινόμενεσ από τα μουςεία και τισ διάφορεσ
ςυλλογζσ όπου παρατίκενται
ΠΗΓΕΣ
κ.ΠΑΡΣΟΘΧ ΒΣΩΨΩΦΑΧ & κ.ΑΟΕΑΡΔΦΑ ΓΣΩΟΑΞΘ-ΒΣΩΨΩΦΑ
ΞΕΡΨΦΣ ΕΞΥΑΛΔΕΩΨΛΞΘΧ ΖΦΕΩΡΑΧ & ΛΡΧΨΛΨΣΩΨΣ ΡΕΣΕΟΟΘΡΛΞΩΡ ΧΥΣΩΔΩΡ
κ.POZA ΥPOΧKYNHTOΥOYΟOY
ΛΔΦΩΠΑ ΠΕΛΗΣΡΣΧ ΕΟΟΘΡΛΧΠΣΩ
ΑΡΑΧΞΑΦΕΧ ΑΓΣΦΑΧ ΑΚΘΡΩΡ ΨΘΧ ΑΠΕΦΛΞΑΡΛΞΘΧ ΑΦΧΑΛΣΟΣΓΛΞΘΧ ΧΧΣΟΘΧ (ΑΑΧ)
ACADEMIC DICTIONARIES AND ENCYCLOPEDIAS
ΛΑϋ ΕΦΣΦΕΛΑ ΥΦΣΝΧΨΣΦΛΞΩΡ ΞΑΛ ΞΟΑΧΛΞΩΡ ΑΦΧΑΛΣΨΘΨΩΡ
ΑΦΧΕΛΣ ΑΦΧΑΛΣΓΡΩΠΩΡΑ
Σι φωτογραφίεσ όταν τα αντικείμενα ευρίςκοντο εκεί .
ΕΚΡΛΞΣ ΑΦΧΑΛΣΟΣΓΛΞΣ ΠΣΩΧΕΛΣ -ΑΚΘΡΑ
ΑΦΧΑΛΣΟΣΓΛΞΑ ΠΣΩΧΕΛΑ ΛΨΑΟΛΑΧ -ΡΕΑΥΣΟΕΩΧ ΒΑΨΛΞΑΡΣΩ ΦΩΠΘΧ
ΠΣΩΧΕΛΣ ΨΣΩ ΟΣΩΒΦΣΩ
ΒΦΕΨΑΡΛΞΣ ΠΣΩΧΕΛΣ
ΠΘΨΦΣΥΣΟΛΨΛΞΣ ΠΣΩΧΕΛΣ ΡΕΑΧ ΩΣΦΞΘΧ
ΠΣΩΧΕΛΣ ΨΕΧΡΘΧ ΒΣΧΨΣΡΘΧ
ΕΚΡΛΞΣ ΑΦΧΑΛΣΟΣΓΛΞΣ ΠΣΩΧΕΛΣ ΞΦΣΑΨΛΑΧ
ΑΦΧ. ΠΣΩΧΕΛΣ ΔΕΟΦΩΡ
CLEVELAND MUSEUM OF ART
THE GEORGE ORTIZ COLLECTION, GENEVA, SWITZERLAND
ΑΦΧΕΛΑΞΣΧ ΛΧΨΣΨΣΥΣΧ HELLENIKA DE.
Ψθσ κ.POZAΧ ΥPOΧKYNHTOΥOYΟOY
Eπιλεγμζνθ βιβλιογραφία 1
Bοκοτοποφλου 1997.
Calligas 1992, 34-48. Fortsch 1998, 48-54.
Fortsch 2001.
Fuchs - Floren
1987, 51-57, 214-216, 221-226.
Heilmeyer 1979, 110-131.
Herfort-Koch 1986.
Hodkinson 1998, 55-63.
Kαλλιγάσ 1980, 10-30.
Kοκκοροφ-Aλευρά 2002, 123-139.
Rolley 1983, 99-105. Rolley 2003, 77-143.
Stibbe 1996. Stibbe 2000γ. Treister 1996, 40-41, 55-58, 87-88, 199.
Zimmermann 1989, 123-175.
Eπιλεγμζνθ βιβλιογραφία 2
Bοκοτοποφλου 1997. Fuchs - Floren 1987, 37-44, 295, 301-307. Kαλλιγάσ 1974, 99-103.
Kαλλιγάσ 1988, 92-97. Mattusch 197, 340-379. Niemeyer 1964, 7-31. de Ridder 1896. Rolley
1983,105-110. Treister 1996, 44-45, 62-63, 201-203. Zimmer 1990,
27-29, 34-38, 60-71, 73, 75-83. Zimmermann 1989, 269-292.
Activity (0)