ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ Η γενική ως ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός διακρίνεται στα ακόλουθα είδη: α) Γενική κτητική Φανερώνει τον κτήτορα, δηλαδή αυτό που κατέχει ένα πράγμα. Ἡ πόλις Ἡ μἩ ν Ἡτίμα καἩ τότε τοἩς Ἡγαθούς. Αλλὰ μὰ νκαὰ μετἩχει Καθ’ ὰ σονοὰὰ ς τ’ ὰ ν ὰ πατὰ ρκαὰ οὰ τοἩ πατρἩ ς φἩ λοι Ἡντες ἩμἩτεχνοι Ἡ νθρἩ που γε ψυχἩ , ὰ , εὰ περ τι καὰ ὰ λλοτὰ νὰ νθρωπὰ νων, τοὰ θεὰ ου
Παρατήρηση: α) Γενική κτητική αποτελεί και η γενική των κύριων ονομάτων, η οποία προσδιορίζει ουσιαστικά που δηλώνουν συγγένεια ή καταγωγή. Ἡ μπεδοκλἩ ς Μέτωνος Ἡ ν υἩ ός. β) Γενική κτητική αποτελεί και η γενική η οποία προσδιορίζει επίθετα που δηλώνουν συγγένεια, φιλία ή έχθρα, όπως τα: οἩκε Ἡος,συγγενής, κοινός, Ἡερός, Ἡτα Ἡρος(= φίλος), ξένος (= φίλος από φιλοξενία), φίλος, ὰ πιτήδειος (φίλος οικείος), εὰ νους (= φιλικός), ὰ διος (= ιδιαίτερος), ὰ χθρός, πολέμιος, ὰ χθρικός κ.ά. ὰ πιθυμεὰ ς φίλος αὐ το ὐ εἩναι; ΟἩτος πολέμιος τοἩ δήμου τοἩ Ἡθηναίων Ἡν. β) Γενική του δημιουργού Η γενική του δημιουργού φανερώνει αυτόν που δημιουργεί κάτι, ενώ η λέξη που προσδιορίζει φανερώνει το δημιούργημα. Ἡνάγνωθι πρἩτον τἩ ν Σόλωνος νόμον. ΤἩ τοἩ Ἡ ρακλέους Ἡ ργα ξἩν πόνἩ Ἡγένετο. γ) Γενική διαιρετική ή του όλου Η γενική διαιρετική ή του όλου ανερώνει κάποιο σύνολο και η λέξη που προσδιορίζει η γενική φανερώνει ένα μέρος του συνόλου. ΟἩ νέοι τἩ ν ὐ πλιτ ὐ ν Παρατήρηση: α) Η γενική διαιρετική συνήθως βρίσκεται πριν ή μετά από λέξεις που φανερώνουν αριθμό ή ποσό, καθώς και μετά από εμπρόθετους προσδιορισμούς. ΕκεἩθεν δἩ λαβἩν τἩ ν νεἩ ν εἩ κοσιν Ἡπλευσε - ΕἩ ς τοσοἩ τον κακίας Ἡλθεν... β) Η γενική διαιρετική συχνά προσδιορίζει επίθετα υπερθετικού βαθμού, καθώς και επίθετα ή αντωνυμίες ουδέτερου γένους. • ΟἩ μέγιστοι τἩ ν ποταμἩ ν ὰ κ τὰ νμεγίστων ὰ έουσιν ὰ ρ ὰ ν. > επίθετο υπερθετικού βαθμού • ΤἩ πολἩ τοἩ ὐ λληνικο ὐ οὰ τως ὰ πείσθη. > επίθετο • ΕἩς τοἩ το μανίας Ἡφικόμην. > αντωνυμία ουδέτερου γένους δ) Γενική της ύλης Η γενική της ύλης φανερώνει την ύλη από την οποία είναι κατασκευασμένη η προσδιοριζόμενη λέξη. εὰ πε ὰ ν δὰ ὰ μ ὰ ς ὰ τιδεδογμὰ νον ὰ μ ὰ ν εὰ ηδὰ ομὰ ν τἩ λαντα Ἡ ργυρἩ ου διδἩναι οἩ ἩντἩ τἩν ὰ κατ ὰ ν μνὰ ν ε) Γενική του περιεχόμενου Η γενική του περιεχόμενου φανερώνει το περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης λέξης. • κρἩ νη δὰ ὰδὰος Ἡ δατος • Ἡ γέλη βοἩ ν
στ) Γενική της ιδιότητας Η γενική της ιδιότητας φανερώνει την ηλικία, το μέγεθος, το βάρος ή κάποιο άλλο γνώρισμα της προσδιοριζόμενης λέξης. Συχνά συνοδεύεται από αριθμητικό ή από επίθετο που δηλώνει ποσό. • ὐ δ ὐ ς πέντε Ἡ μερἩ ν • καὰ τοὰ Πειραιὰ ςξὰ νΜουνιχὰὰ ὰ ξ ὰ κοντα μὰ νσταδἩ ων Ἡ Ἡπας περἩ βολος, • τὰ δὰ μακρὰ τεἩ χη πρὸς τὸν Πειραιὸ τεσσαρἩ κοντα σταδἩ ων, ὰ ν τὰ ὰ ξωθεν ὰ τηρε ὰ το· • οἩ τ ὐ πλὐ θει τἩ ν ὐ τ ὐ ν πρὰ ς τὰ φρονεὰ ν εὰ διαφὰ ρομεν ὰ λλὰ λων, ζ) Γενική της αξίας ή του τιμήματος Η γενική της αξίας ή του τιμήματος δηλώνει την υλική ή ηθική αξία της προσδιοριζόμενης λέξης. Συνήθως με γενική της αξίας συντάσσονται τα επίθετα: Ἡ ξιος, Ἡ νάξιος, Ἡ ντάξιος, Ἡ ξιόχρεως (= άξιος, αξιόπιστος), Ἡ νητός, τίμιος, Ἡ τιμος κ.ά. • Κατέλιπε πέντε ταλάντων οὐσίαν. • δέκα μνἩ ν χωρίον • ὸ δωρήσατο φιάλην ὸργυρὸν Ἡ ξίαν δέκα μνἩ ν. η) Γενική της αιτίας Η γενική της αιτίας φανερώνει την αιτία για την οποία γίνεται αυτό που δηλώνει η προσδιοριζόμενη λέξη. • γὰ γνεται γὰ ρ δὰ καὰ παισὰ πρὰ ς ὰ λλὰ λους ὰ σπερ ὰ νδρὰ σιν ὐγκλὐματα καἩ κλοπἩ ς καἩ ὐ ρπαγ ὐ ς καἩ βἩ ας καἩ Ἡ πἩ της καἩ κακολογἩ ας... (= Γιατί, καθώς είναι φυσικό, συμβαίνουν και μεταξύ των παιδιών, όπως ακριβώς και μεταξύ των αντρών, παραπτώματα και για κλοπή, και γι' αρπαγή, και για κακολογία...) Παρατήρηση: α) Η γενική της αιτίας προσδιορίζει επίθετα ή ουσιαστικά δικανικής σημασίας, όπως αὰτιος, ὰναίτιος (= αθώος), ὰ νοχος, ὰ παίτιος, ὰ πεύθυνος, ὰ πόδικος, ὰ γών(= δίκη), αὰ τία (= κατηγορία), γραφή (= έγγραφη καταγγελία), δίκη κ.ά. γραφἩ Ἡ βρεως , γραφἩ Ἡ σεβείας , ΟἩδεἩς Ἡ νοχός Ἡστι λιποταξίου οἩδἩ δειλίας. β) Η γενική της αιτίας προσδιορίζει επίθετα ή ουσιαστικά που δηλώνουν κάποιο ψυχικό πάθος: εἩδαίμων, μακάριος, θαυμάσιος, φόβος, λύπη, ὸ ργή, χαρά, δόξα κ.ά. Εὐδαίμων μοι Ἡφαίνετο καἩ τοἩ τρόπου καἩ τἩ ν λόγων. γ) με γενική της αιτίας συντάσσονται τα ρήματα φεύγω, ὐλίσκομαι και κρίνομαι, όταν έχουν δικαστική έννοια. ὰλλως τε μὰντοι νὰ Δὰα πὰντως καὰ Ἡ σεβεἩ ας φεἩ γοντα ὰ πὰ Μελὰ του τουτουὰ . (= προπαντός, μα το Δία, από τη στιγμή που με μήνυσε για ασέβεια αυτός εδώ ο Μέλητος.) θ) Γενική υποκειμενική Η γενική υποκειμενική φανερώνει το υποκείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη λέξη που προσδιορίζει η γενική. • Διὸ τάχους Ἡ νίκη τἩ ν Ἡ θηναίων Η γενική υποκειμενική αποδεικνύεται αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα ενεργητικής φωνής· τότε η γενική θα είναι το υποκείμενο του ρήματος: • Διὸ τάχους Ἡ νίκη τἩ ν Ἡ θηναίων ὸ νίκη > ρήμα ὐνίκησαν // υποκείμενο > οἩ Ἡ θηναἩ οι
ι) Γενική αντικειμενική Η γενική αντικειμενική φανερώνει το αντικείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη λέξη που προσδιορίζει η γενική. • Διδάσκαλος τἩ ν παίδων Ἡγένετο Η γενική αντικειμενική αποδεικνύεται αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα ενεργητικής φωνής· τότε η γενική θα είναι το αντικείμενο του ρήματος: • Διδάσκαλος τἩ ν παίδων Ἡγένετο διδάσκαλος > ρήμα διδάσκει // αντικείμενο τοἩ ς παἩ δας Παρατήρηση: Με γενική αντικειμενική συντάσσονται ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) ομόρριζα με ρήματα που δέχονται αντικείμενο σε γενική. Επίθετα που συντάσσονται με γενική αντικειμενική είναι κυρίως όσα σημαίνουν: 1. Μνήμη ή λήθη: μνήμων, Ἡμνήμων, Ἡπιλήσμων κ.ά. o μνήμων τἩ ν εὐεργετὐν 2. Επιμέλεια ή αμέλεια, φειδώ ή αφειδία: Ἡπιμελής, Ἡμελής, ολίγωρος, φειδωλός, Ἡφειδή κ.ά. o ὸπιμελὸς Ἡ γαθἩ ν 3. Κυριότητα, εξουσία ή το αντίθετο: ὸγκρατής, κύριος, ὸκράτωρ, ὸπήκοος κ.ά. o ὰγκρατὰς γέγονε πολλὰν χρημάτων 4. Εμπειρία ή απειρία, επιτυχία ή αποτυχία: Ἡμπειρος, Ἡπιστήμων, Ἡπειρος, Ἡήθης, Ἡπιτυχής, Ἡποτυχής κ.ά. o Ἡμπειρος πολέμου καἩ Ἡ γώνων 5. Συμμετοχή, πλησμονή: μέτοχος, κοινωνός, μεστός, πλήρης, Ἡμπλεως κ.ά. o Ἡ νεότης ὐλπίδος πλήρης Ἡστίν. 6. Χωρισμό, στέρηση, απομάκρυνησ, απαλλαγή: ὰ γνός, ὰ γονος, ὰ μέτοχος, ὰ μοιρος, ὰ παίδευτος, γυμνός, ὸ λεύθερος, ὸ νδεής, ὸ ρημος, κενός, ὸ ρφανός κ.ά. o ὰ στιδὰ ὰ μίχλη ὰ τμώδης ὰ ναθυμίασις ὰ γονος Ἡ δατος o ὸ ρφανός μητρός 7. Διαφορά: Ἡλλος, Ἡλλότριος, διάφορος, Ἡτερος κ.ά. Η γενική που εξαρτάται από τα επίθετα αυτά χαρακτηρίζεται και συγκριτική. o ὸ πιστήμη ὐπιστήμης διάφορος. ια) Γενική συγκριτική Η γενική συγκριτική δηλώνει το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνεται ένα άλλο όμοιό του, αποτελώντας το β' όρο της σύγκρισης. Με γενική συγκριτική συντάσσονται o Επίθετα συγκριτικού βαθμού ή επίθετα που έχουν συγκριτική σημασία: πρότερος, ὸστερος, διπλάσιος, πολλαπλάσιος κ.ά. Πολλὸν γὸρ χρημάτων κρείττων ὰ παρὰ τοὰ πλήθους ὰπαινος. o Επίθετα υπερθετικού βαθμού, όταν αυτό που συγκρίνεται δεν αποτελεί μέρος αυτού που δηλώνει η γενική. Ναυμαχία γὸρ αὸτη μεγίστη δὸ τὐν πρὐ αὐτὐς γεγένηται. > γενική συγκριτική o Στην αντίθετη περίπτωση η γενική είναι διαιρετική. Σαγγάριος μέγιστός Ἡστι τἩν Ἡν Βιθυνίὸ ποταμἩ ν > γενική διαιρετική
ΣΕ ΔΟΤΙΚΗ α) Δοτική αντικειμενική Η δοτική αντικειμενική φανερώνει το αντικείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη λέξη που προσδιορίζει η δοτική. • ὰ σανγὰ ρτοὰ ςὰ θηναίοις οὰ ὰ ππε ὰ ς ὰ φέλιμοι. Η δοτική αντικειμενική αποδεικνύεται αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα ενεργητικής φωνής· τότε η δοτική θα είναι το αντικείμενο του ρήματος:
ὰσαν γὰρ τοὰς ὰθηναίοις οὰ ὰππεὰς ὰφέλιμοι. Ἡφέλιμοι > ρήμα ἩφελοἩσιν // τοἩς Ἡθηναίους Με δοτική αντικειμενική συντάσσονται ονόματα ομόρριζα που δέχονται αντικείμενο σε δοτική. Επίθετα που συντάσσονται με δοτική αντικειμενική είναι κυρίως όσα σημαίνουν: 1. Ωφέλεια ή βλάβη: Ἡφέλιμος, βλαβερός, Ἡπιζήμιο κ.ά. o ὰσαν γὰρ τοὰς ὰθηναίοις οὰ ὰππεὰς ὰφέλιμοι.
•
2. Φιλία ή έχθρα: ε ὰ μενής, ε ὰ νους, ὰ π ιτήδειος, φίλος, δυσμενής, δύσνους, ὰ ν αντίος, ὰ χ θρός, πολέμιος κ.ά. o Βασιλεὰς γὰρ καὰ τύραννος ὰπας ὰχθρὰς ὰλευθερίὰ καὰ νόμοις ὰναντίος. 3. Ευπείθεια ή υποταγή: εὰπειθής, πιστός, ὰπήκοος, ὰπειθής κ.ά. o Πρὰτον τὰν στρατηγὰν δεὰ εὰπειθέστατον τοὰς νόμοις εὰναι. 4. Ακολουθία ή διαδοχή: διάδοχος, Ἡπόμενος κ.ά. o διάδοχος ΚλεάνδρἩ 5. Προσέγγιση ή μείξη: γείτων, ὰμορος, πλησίος, ὰμικτος κ.ά. o ὰ γώ, ὰ ὰ νδρες ὰ λληνες, γείτων οὰ κὰ τὰ ὰ λλάδι. 6. Ταυτότητα ή ομοιότητα: ὰ αὰτός, ὰμοιος, παραπλήσιος, ὰνόμοιος o ὰ μοίαν ταὰ ςδούλαις εὰ χετὰ νὰ σθήτα. 7. Ισότητα ή συμφωνία: ὰσος, ὰσόπαλος, ὰσόρροπος, σύμφωνος, ὰνισος o σύμφωνος τἩ Ἡνόματι 8. "Αρμόζει" ή "ταιριάζει" και τα αντίθετα: ὰ ρ μόδιος, πρεπώδης, ὰ ν άρμοστος, ὰ π ρεπής κ.ά. o Μέθη φύλαξιν Ἡπρεπέστατον 9. Τα σύνθετα επίθετα με τις προθέσεις: Ἡν, σύν: Ἡμφυτος, Ἡντριβής, σύμφυτος, συμφυής, σύμμαχος κ.ά. o ὰ τύχη οὰκ ὰστι σύμμαχος τοὰς μὰ δρὰσι. β) Δοτική της αναφοράς Η δοτική της αναφορά προσδιορίζει επίθετα όπως: Ἡσθενής, δεινός, καλός, δυνατός, εἩπροσήγορος, Ἡκανός, ὰσχυρός, τραχύς, φοβερός, ταχύς κ.ά. ὰσθενὰς τὰ σώματι , ταχὰς τοὰς ποσι, εὰπροσήγορος τὰ λόγὰ ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ Αιτιατική της αναφοράς Η αιτιατική που προσδιορίζει ετερόπτωτα ένα όνομα δηλώνει αναφορά. Μεταφράζεται: "ως προς" ή "στο" • Τυφλὸς τἩ τ' Ἡ τα τόν τε νοἩ ν τά τ' Ἡ μματ' εἩ Παρατήρηση: Συχνές αιτιατικές της αναφοράς είναι οι λέξεις: τὰ ν ὰ ριθμόν, τὰ βάθος, τὰ εὰ ρος. τὰ μέγεθος, τὰ μὰ κος, τὰ πλὸθος, τὸ ὸψος κ.ά. • Πύργος στερὰ ς ὰ κοδόμηται, σταδίου καὰ τἩ μἩ κος καἩ τἩ εἩ ρος. • Τεὸχος πλίνθινον ὸκοδόμητο, τἩ μἩν εἩ ρος πεντήκοντα ποδἩν, τἩ δἩ Ἡ ψος Ἡκατόν.
