ΓΚΜΡΔΙΤΣ

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΒΣ ΤΗΣ ΕΞΟΪΣΙΑΣ

\\ 

ΒΑΛΤΕΡ ΓΚΑΙΡΛΙΤΣ

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΣ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
Πῶς χρηματοδὀτησαν τὴν ῖίνοδὀ τους στὴν ἐξουσία οἱ Χίτλερ, Λἐνιν, Μάο Τσἑ ­Του̃γκ,

Μουσσολίνι, Στάλιν κοτὶ Τίτο

Σ

Ἐκὁοσεις

Ν.ἶ­08 

Ρ;­··· Ο.,= _ω δη*/_ «Ν /. Τ./.__.....
Ο­±

ω±.>ω­Μαεω.. . _^Μ"ζ1:..¬..­τω­.Τ­..τ..ἶ:£'%`
Τ

=„
>°

τη­Ο

,Δ//ζ

τζε·

Τίτλος γερμανικου̃ πρωτοτύπου:

Ο­ο1ὀ.ἔοΙ›οι·
έ

ἀοτ ΜειοΙ¬.τ

¬„
¬4=

_,

1

­Ἡ

.

\·
.

Χ
κ.

1

Σ

\»

Ή

Κ'Ψἦ`·`_ ..,η̃.~_

ζἶτ
Τ

®·`.„„___„›­··.ד
.
±_¿
Ο

ν

ἶἐ Η » . 'Μι Ϊ. ­.ΗΕ Ι #2 /ἱἔ
τ

1

Ι

κ

‹·49”
Σ

εζ±

ε

__#

ἶ×5ὲ·ΐ ' ”ἶ`τ\ Π |ω°”
.κν#®°

..×:„›#*¦

„

Ά.

τ τω̨̃” ω
§

”ἶἐ¦¬
8

Ή ζ

Υ

Μετάφραση ἀπὸ τὰ γερμανικά:

Κ. Τ.
Δ=„υΡ¿ο‹:Ϊ

Ἡἶἔ Θ;

Θοη­ἔε

οσε

ἔἴει̃ῶ

'

ΟΟΡΥΚΙΟΗΤ 1976 ΕΥ ΕΟΟΝ νΕΚΙ.Αθ ΟΜΒΗ, ΠΠΕΒΒΕΕΠΟΒΕ ΠΝΠ ΨΤΕΝ. Πρώτη έκδοση 1976 ΟΟΡΥΚΙΟΗΤ 1977 γιὰ τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΟΤΟΣ ΕΠΕ, Άθἠνα, Βαλαωρίτου 12, τηλ. 3636­737 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΠΡΑ, ΠΠΕΒΒΕΕΠΟΚΕ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ ­ ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΟΕΕΒΕΤ: Δημ. Μπουλου̃κος, Αθηνα Φωτομαρα τηλ. 9238­933.

54,

%"“Ἐα°®"±».ὶ

ιΙ#

..σἶ ω

··¬­Ν._`“:›ἔ$

~ῖ<» ­η

­ξ® ._
.#·ττ±>

'Ν

Μα̃λἕ

ίωἔ Ἡ

κζ.
τω: .__

(`

/Η ε: μ'

..Φ­ ῖ·Ρ¦ 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος του̃ Εἐονεο Μάζεη̨

Χίτλεο
τἰἐντυ

Μάο Τσέ~ Τούη̨τκ
Μοοσσολίαω
Ε

Στάλιν
Τίτο 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
του̃ Βέρνερ Μάζ ερ
Χίτλερ ἔνινε μέλος του̃ Γερ­ μανικου̃ Κόμματος Έἶρχαζομένων (ΟΑΤΟΞ ὺπῆρχαν στὸ ταμείο του̃ κόμμα­ τος 7 μάρκα και 50 πφέννιχ. λίερικοι αφουκαράδεςιι, όπως συχνὰ διὴνόταν
Τὸ φθινόπωρο του̃
ὁ Ἐἰδόλφος

].9]9; όταν

όιρνότερα ό Χίτλερς ἔλπιζαν νὰ βρου̃ν πλούσιους μαικῆνες, αλεφτάδεςυς ποὺ θὰ ήταν πρόθυμοι νὰ τοὺς ένισχὺσουν. ¦Ο Χίτλερ, ὁ ἄπορος δὴμανωνός Ι κέρδισε μερικοὺς ἀπλ αὐτοὺς νιὰ τὸ κόμμα.

(Ο Ἰωσὴφ Βὴσσοιριόνοβιτς Στάλιν) νιὸς ἑνὸς πάμπτωχου παπου­ τση̃ και μιτι̃ς πλόστρας, ­ποὺ ἐκδιώχθὴκε τὸ Ζδθθ απο τὸ Οεολονικὸ Σεμι­ νάριο τη̃ς Τιφλίδας7 ἔκανε νιὰ τοὺς /Μίπολσεβίκους ἕπιἔσεις­κάτω ἀπὸ ἔὔ περίπου διαφορετικα φευδώνυμα­ἕναντίον χρὴματαποστολω̃ν) λεὴλα­ τουσε τράπεζες, ἐξεβίαζε πλούσιους μὲ τὴν ἀπειλὴ δολοφονίας καὶ ἴδρυε οίκους όινοχὴς μὲ πόρνες, ποὺ ἔπρεπε νὰ ακερδίζουνυ λεφτὰ χιὰ τὸ κόμμα του

­ὁ

”Ο Χίτλερ, ὁ Στάλιν και ὁ Μάο Τσὲ ­ Τούνκ, νιὰ ν: αναφέρουμε στὸ σὴ­ μεϊο αὐτὸ πρῶτα ­ πρῶτα αὺτὲς μόνο τις κορυφαίες μορφὲς τὴς σόνχρονὴς
| | #| 3| \ Ἱ κι ιστοριας, ὴταν ολοι τους αφουκαραδεςυ; οταν αρχισε να τους απασχολει ὴ ένερνὸς πολιτικὴ δραστὴριότὴτα.
ἕ'
3

Γ!

7

Ο

(Ο Βλαδίμὴρος “Τλιτς Λένιν και ὁ Μπενίτο Μουσσολίνι: οἱ πρώτοι δικτά­ τορες στὸ κατω̃φλι τῆς ἐποχῆς του̃ φασισμου̃ζ δὲν ἦταν προσωπικα τόσο ἄποροι ὅσο οἱ Χίτλερ, Στάλιν, Μάο καὶ Ἰωσὴφ λίπρὸζ Τίτο. Ἰἱλλὰ κι αὺτοὶ δὲν διέθεταν, οὔτε κατὰ προσέννισὴ, τὰ οἱκονομικὰ μέσα και τις κοινωνικὲς \ . ι σχέσεις, ποὺ μπορουσαν να χρὴσιμοποιὴσουν ο Φρανκλινος Ντελανο Ρουσ­ βελτ και ὁ Τζὼν Φ. Χέννεντυ, πριν νίνουν, ὁ καθένας στὴν ἐποχὴ τους εδροι τῶν °ΤΤνωμένων Τἶολιτειῶν.

Ἄἱπροκάλυπτα δήλωσε ὁ πλούσιος απόγονος τω̃ν ἀφεντικῶν τῶν σκλά­ βων Χάρρυ Σ. Τρουμαν: ὸ Ζθέὅ μέχρι τὸ Ζθὅὅ πρόεδρος τῶν ΕΠΤΑ Η \ Ϊ οτι ο Τωσὴφ Τίεννεντυ εξανορασε το χρισμα του προεδρικου υποφὴφιου για
7
Θ

5

Τ

5

Ί

ζ'

Ζ. Βλ. “Ερνστ Νόλτε .· ”Ο φασισμὸς στὴν ἐποχὴ του. ”Τ:Ϊ Αοιίοιι Γναπραίεε. ”Ο ιταλι­ κὸς Φασισμός. (Ο Ίἰθνικοσοσιαλισμός. Μόναχο Ζθΰὅ. 

ΙΟ

τὸν χιό του Τζὼν Φ. (Ο Τοου̃μαν ὰιηχειται : ιι”Οταν μὲ ποοσκαλεσαν στο Ι \ \ / \ \ / Ριτσμοντ να δωσω στηνἱὲ Νομικη Σχολη μια ὁιαλεξη το συνταχμας χια σηκώθηκε ἔνας απ” αὐτοὺς τοὺς νεαοους ἐξυπνάκηὅες­ηταν ποὶν ἀπὸ τις έκλο ὲς του̃ Ζθὅθ. . .­και εἶπε : θὰ συ ” αοα ε ) ὅταν ό Πάπας πο” Η στὸν /Ιευκὸ ΟΖκο·ν Ἄἰπαντ σα: «Φο α̃ αι ὅτι θα › 7? › ιω π” ὁ Πάπας › αλλὰ ὁ τω Παππου̃ςυ*. .ἶίι αὐτὸ ἱσχόει ακόμη σημεοαν.
7

Ἱ

Ά

¬

Ἱ

ιιἶί

ννεντυ εἶναι ἔνας τόσο μεχάλος απατεώνας; που ὁὲν χεοο­ ΰΐ Ϊ \ / \ \ ) | / \ ει αλλος σ αυτη την χωοα. και δεν μου αοεσεις οτι αχοοασε χια τον \ \ \ Ϊ | \ του το χοισμα νια την ποοεδοια. Αχοοασε την Δυτικη Βιοχινια. Δεν χνωοίζως πόσο του κόστισε αὐτό. Εἶναι ἕνας φιλοχοηματος χεοο ­ απατεώ­ Ϊ Ἱ / / / Ϊ ) \ νας ] ι αυτο και δεν ι/ πληοωσε κανενα σεντς παραπανω απ οςτι εποεπε) αλλα την Δυτικη Βιοχινία την αχόοασε. Και μὲ τὸν τοόπο αὐτὸ ὁ χιός του (σημ. : ὁ Τζὼν Φ. Κέννεντυ) κέοὀισε τις ἐκλοχὲς εναντίον του̃ χάμφοεϋ. Ἄἰλλὰ ὁλ / ~ / \ / εν εχινε μονο εκει αυτο. Παντου σ ολοκληοη την χωοα, ο χεοο­¬Ϊἔεννεντυ πληοωσε ό,τι ἔποεπε χιὰ νὰ αχοοασει τὸ χοῖσμα. . .Φυσικα ὁὲν αχόοασε την \ | Ι | ~ ιδια την ποοεὁοια. . . Δεν αχοοασε την ποοεὅοία; αλλα τὸ χοισμα. Το αξί­ ωμα τὸ ῖὅιο δὲν μποοεί κανεις νὰ τὸ αχοοάσει. . . τοῦλάχιστο όχι ακόμα... (ἀλλὰ) τὰ λεφτὰ. . .ακόμη και να χνωοίζει κανείς) ότι ὑπάοχουν απεοιόοιστα Η οικονομικα μέσα) αοκει ” συχνα \ νια κατατοοπώσει κανεις την αντιπολί­
‹‹”Ο
3

~·

Η

ΰ

Ἱ

ρε

3

Χ

?

Ἱ

=

Ἄ

Έ

Ἱ

Η

Ώ

(Ζ

3/

3

_

υ

α

ελ

./

3/

5

×­0

3

Ζ

Ώ

Γ

ΰ

ζ

Ἡ

Η

ν

ὰ

`

τευσην . Ζ
”Ο Οὐΐλλιαμ Χίλλμαν: ἕνας απο τους σύμβουλους του̃ Τοου̃μαν και βαθυς ννώστης της πολιτικῆς σκηνης, συμπληοωσε ὅσα εἶπε ό αλλοτε ποοϊστά­ μενός του: ι‹“Ενας πολιτικὸς απο τὶς λίεντοικὲς Δυτικὲς Πολιτείες, όχι ἄν­ θοωπος τῶν Κέννεντυ. .ς ὁ ὁποῖος εἶχε ὑπὸ τὸν απόλυτο ἔλεχχό του την αντι­ ποοσωπεία τους εἶχε υποβάλει υποψηφιότητα χιὰ τὸ αξίωμα του̃ κυβεονητη Η Γ \ / ~ της πολιτείας του. “Ενα τηλεφώνημας μόνο ενα τηλεφωνημα του χεοο ­ [ζο (σημ. .· του̃ Κέννεντυ) μὲ την απειλη) ότι θὰ οίξει στὸν ἐκλονικὸ ανω̃να του̃
Θ

Η

* Ἄμεοικάνικο λονοπαίχνιο μὲ τις λεξεις αΡο¿οε αιιιἰ ρου». Ζ. Μ. Μίλλεο : “Ανοιςτὰ είπω ένα. 'Ο Χόου Σ. Τ οῦ αν δι ¬εΖται ττν ζωι” του. ] Στουτ όοὅι Ζθλό λίετά Μ οασι απο τὰν αιεοικανικὰ ἔκὁοσ , σελ. ]θ7. (Ο Οαίλλιαιι Ἡ . . ­ ­ ι ι Χίλλμαν, αοχικὰ ανταποκοιτης στὸ εξωτεοικὸ του ὅημοσιοχοαφικου συνκοοτηματος Χηοστ καὶ αονότεοα σύμβουλος του̃ Τοοῦμαν, συμπληοωσε ὅσα εἶπε ό Τοοῦμαν: ιιἰἶοέπει να χνω­ Φ* ὕόνα ι . . .καὶ ετὰ νὰ ειναι διατεθει­ ίζει κανείς, σὲ ποιανου̃ έ ια ίσκεται κάθε οοὰ Η μένος νὰ επιβάλει την επιοοοη τόσο ανεπιφύλακτα όσο χοειαζεται. “Οπως στην Δυτικη Βιονινίας ὅπου ποαχματικὴ δύναμη βοίσκεται στις ἐπαοχίες και ασκείται απο τοὺς το­ και σκλ Η ο` ὀο πικους σεοί δες. Ζἱίὲ ιὰ αῦστ οτ Μ ` όνωστ και ἕνα ανώτατο ποσὸ Ζθθθ ὀολ­ Η . . ­ . ι ι ι ν λαοίων νιὰ κάθε σεοίφη στις πεοιοχες­­κλειδια μποοει να ατσουβαλιασει» ενας πλουσιος τὶς ποοκοιματικὲς ἐκλοχὲς η̨ιιὰ τὸν χιό του». Μίλλεο) σ. Ζθθ.
Ἡ.

ί

Μ

Νε

Δ

Ά

Ν

ε ω .

ει ­

®­ ει.

ἴὥ

>‹

επ
Φκ 

ΙΙ
ου̃σε νὰ κεοδίσει αντιπάλου υποψηφίου ἑνάμισυ ἑκατομμύοιο δολλάρια, τῶν αίνέων ὴγέτη τὴν υποστηοιξὴ του γιὰ τὴν παοάταξη του̃ μελλοντικου̃
κτ·
×

σ Ή)

3

.

πως μποοου̃ν νὰ ἐπηοεασθου̃ν καὶ δημο­ (Ο Χίτλεο γνώοιζε πολὺ κ κοατικὲς ἐκλογὲς μὲ χοήματα καὶ κοινωνικὲς σχέσεις. Γνώοιζε ακόμα τὴν ἱστοοία τῶν ποοκατόχων του̃ Τοοιυ̃μαν καὶ ἦταν πάντοτε ἐξαιοετικὰ ποοσε­ κτικὸς γιὰ λεπτομέοειες, ὅπως τὶς πεοιγοάφουν δ Τοου̃μαν καὶ οἱ συμβου­ ~ ~ λοί του. Ἄποσιτοπουσ. λοιπόν, πως τὸ χοημα τὸν βοηθησε νὰ ανέλθει στὴν ἐξουσία καὶ ἔκανε σὰν νὰ ἔφθασε στὴν ἐξουσία μὲ τὶς δικές του δυνάμεις, μόνος του καὶ χωοὶς τὰ μέσα, που ανέκαθεν ἐσήμαιναν δύναμη. Ύἰποβλέ­ ποντας στὸ νὰ εντυπωσιάσει ποοπαγανδιστικὰ τους ἀκοοατές του, εἶπε στὸ λόγο του στὸ Ράϊχσταγκ στὶς Ζ] Δὶεκεμβοίου Ζἔλέἔλ : ‹‹”Ο Ἱἶθνικοσοσιαλισμὸς ὰνη̃λθε στὴν Γεομανία στὴν ἐξουσία τὸν ἴδιο χοόνο, που ό ,Ρου̃σβελτ ἔγινε ποόεδοος τῶν Ἱίνωμἐνων Πολιτειῶν. Εἶναι λοιπὸν σημαντικο νὰ ἐξετάσει κανεὶς τὰ δεδομένα, που μποοου̃ν νὰ θεωοηθου̃ν σὰν αίτια τῆςἔι̃ημεοινη̃ς τίληφης ἐξέλιξης. Ποιυ̃τα­ποῶτα ὴ ποοσωπικὴ πλευοά... μεταξὺ τὴς υπάοχει δικης μου, γιὰ τὴν ζωη, της στάσης του ποοέδοου Ρουσβελτ καὶ της μία τεοάστια α̃πόσταση...”Ο Ρου̃σβελτ κατάγεται ἀπὸ μιὰ πάμπλουτη Ϊ ~ οικογενεια, ἀνηκε απο τὴν ἀοχὴ σ> εκείνη τὴν τάξη των ανθοώπων, στους ὁποίους, σὲ μιὰ δημοκοατία, γέννηση καὶ καταγωγὴ τους ανοίγουν τὸν δοόμο της ζωης καὶ τους εξασφαλίζουν μ> αὐτὸ τὴν ἄνοδο. ”Εγώ. . . ὴμουν τὸ παιδὶ κι Ν ­ν μιας μικοης και φτωχης οικογένειας καὶ ἔποεπε μὲ ὰπεοίγοαπτους κόπους νὰ ανοίξω τὸν δοόμο μου μὲ δουλειὰ καὶ ἐπιμέλεια. . . Δεν ὰνηκα σ” εκείνους, σκι ..ιο κ: κό που ημιουογουν ιστοοια η ακομα και εμποοικες δουλειες... Ενω ὁ κυοιος Ρου̃σβελτ μετὰ τὸν πόλεμο (]θ]4 ­ δοκίμαζε τὶς ικανότητές του σὲ χοηματιστηοιακὲς κεοδοσκοπικὲς δουλειές γιὰ ν” αποκομίσει ποοσωπικὰ ὥφέλη ἀπὸ τὸν πληθωοισμό. . ., ἐγὼ ὴμουν ακόμα. .. στὸ νοσοκομείο. κι ὅταν τελικὰ ό κυοιος Ρου̃σβελτ βοίδισε τὸν δοόμο του̃ πολιτικου, που εἶχε μιὰ συνηθισμένη ἔμποοικὴ ἐμπειοία, οἱκονομικὰ στηοίγματα καὶ ποοστασία 4 ιι λογω καταγωγης, ἐγὼ αγωνιζόμουν σὰν ενας ανώνυμος οίγνωστος...››
3
Ἄ

,Ν

5

κ

ιεκσν

]θ]δ

κ

ν

ν

νε

3

5

Ντέβιντ ιἶἴ. Νόγιες, ἐίλλοτε ὰντιποόεδοος τῆς Λόοντ ὀ~ Τόμας, τὰ μεγαλύτερα διαφημιστικὰ γοαςοεία στὶς ΗΠ.4 καὶ σύμβουλος τοῦ Τοοῦμαν, ἔγοαφε: ιι. . .ἕνας τοπικὸς ὰντιπαθὴς πολιτικός, ποὺ ἔχει τὴν ὰντιποοσωπεία του στὴν τσεπη, πουλήθηκε γιὰ τὸ μηδαμινὸ ποσο τῶν Ζεἔκὅθθ δολλαοίων, ποσὸ ὰοκετὸ γιὰ νὰ μπο­ οεσει να ξεπληοώσει τὴν ὐποθηκη γιὰ τὸ σπίτι του. Ἱἴπέοοχη αὐτὴ ὴ μαεστη̨ία τοῦ γεοο ­ . ει . Ι , . ιΓςο, ι ι . που βοίσκει για τὸν καθένα, ποια ειναι η τιμή του και που δεν ξοδεύει ποτε πεοισσό­ τεοα απ) ὅσο ποέπει. πολιτεία αὐτὴ ἄξιζε γιὰ ,τοὺς Κέννεντυ ]ὅθ.θθθ δολλάοια...››.
ὅ. "Οπου πιὸ πανω. ”Ο
ἑνὸς ἀπὸ
ν

τ

Μίλλεο, σ. Ζβἔὶ.

Ἱἰ

Ἱ

εἰ. Έ­Ιπόσπασμα ἀπὸ

ξεις Ζθὅι?

­

τὸ βιβλίο του̃ ιὶἴαξ Ντομαοους Ζθἐό. Μόναχο ]θθὀ„ Τόμος Π 4, σελ. ]ὅθ.?.

Λόγοι καὶ Διακηού­

|\

εΗ

Ό

το

Ό 

12

τιοςος ) ανωνυ ος και α νιοστος τταν ο ως οτι ) (Ο Χίτλεο _ αποσιωπουσε μόνο στὸ κατω̃φλι της πολιτικῆς του καοοιέοας. Και ξεπεονου̃σε τὸ αποφα­ σιστικὸ γεγονός, ὅτι κι αὐτὸς­όπως ὅλοι) μὲ τους ὁποίους ασχολειται αυτό \ ­Ρ Αι 3 | 7 \ 5| | \ / ί το βιβλιο­εμφανίσθηκε σαν επαναστατης και ηθε τες αντιθετα με τον ουσ­ βελτ και τὸν Τοοῦμαν στις ΗΠΑ, να ανατοέφει μὲ τὴν βίας και όχι νὰ διατη­ οησεις τὴν παλιὰ τάξη ποαγμάτιον.
τι τι
ν
:¬
π

~

ι

ει

~

?

Ἱ

7

3

Ἱ

Τὸ αχοῆμα γιὰ τὴν ανοδο στὴν ἐξουσία» δὲν ἦταν και δὲν εἶναι πάντοτε λ| \ ὁ ~ \ \ λ ίἶο \ / \ μονο τα μετοητα που γεμιςουν ογαοιασμους και ταμεια και ιευκο υνουν |θ | ` Ξ|­Ηὀ ὕξ βσ λ %\ λ|ζ ὕξ Ἡ η κι απ ες εγγυησεις βοη ησαν η ε ασςοα ι ουν πο ι ι ες ε οομη εις. σ” αυτὸ (ιδιαίτεοα τὸν “Αδόλφο Χίτλεο και τὸ κόμμα του Σπίτια) οικόπεδα, / \ \ § | κοσμηματα και εογα τεχνης, εφοδια για παοαστοατιιοτικες οογανωσεις και κομματικοὺς αστοατούς», κοινωνικὲς σχέσεις; η υποστηοιξη κοατικῶν υπη­ οεσιῶνς του̃ τόπου και της δικαιοσύνης, της αστυνομίας και του̃ στοατοῦ, όπλα και πολεμικὸ δλικὸ ἄξιζαν γιὰ τους δικτάτοοες στὸν δοόμο τους ποὸς τὴν ἐξουσία ὅχι σπάνια πεοισσότεοα απ” ὅ,τι χρηματα σὲ μετοητά. Γι) αὐ­ τὸ πεοιβάλλουν, ὅχι τυχαια, ποικίλοι μυ̃θοι τὴν οικονομικὴ ἐνίσχυσιγ ποὺ Ϊ Ϊ \ / 5/ Ϊ | \ | κατοοθωσαν να εξασφαλισουν οχι μονο οι κατοπινοι δικτατοοες. Συχνα απο τὴν πλατεια διαδεδομένη αποψη, ότι χοη̃μα σημαίνει πάντοτε μιὰ αμεσα ἐκ­ μεταλλεόσιμη δυναμη για αὐτόν, ποὺ τὴν δίνει σ> αατόνς που ασκεί επίσημα τὴν ἐξουσία ἢ θὰ τὴν ασκηση ὅσο τὸ δυνατο σύντομα, συνάγεται συνηθως
/
7 6
Η
Χ

Ν!

3

Χ

Ἱ

Ξ

(_

>

\ | | Ι | | \ | και\ βεβιασμενα το συμπεοασμα, οτι υπαο ι ιδεολογικη συγγενεια και ταυ­ τιση ἐπιδιώξεωνς αν καί, όχι σπάνιας κόσμοι ὁλόκληοοι χωοίζουν τους δωοη­ τὰ έκατομμυ­ τὲς απὸ τοὺς αποδέκτες. "Ενα πειστικὸ παοάδειγμα εἶναι η̨ιας που αφησε νὰ πεοιέλθουν δ τελευταιος γεομανὸς Καϊζεο στὸν Λένιν. Έιπίσης ὁ ισχυοισμός, ποὺ τίθεται, ανανεωμένος κάθε τόσο, σὲ κυκλοφοοία, ὅτι η βαοειὰ βιομηχανία και οἱ μεγαλοκτηματίες ἔφεοαν στὴν ἐξουσία τόσο τὴν φασιστικὴ δικτατοοία του̃ Μουσσολίνι στὴν Ἰταλία ὅσο και τὸν “Αδόλφο Χίτλερ στὴν Γεομανίας γιὰ νὰ ῦψώσουν απὸ τὴν μιὰ πλευοὰ φοάγματα κατὰ του̃ κινδύνου μιας μπολσεβικικῆς επανάστασης και απὸ τὴν ἄλλη πλευοὰ (ακολουθώντας τὰ κομματικὰ ποογοάμματα του Χίτλερ και του̃ Μουσσολίνι) γιὰ νὰ δημιουογησουν δυνατότητες γιὰ τὴν επέκταση τῆς δικης τους παοα­ χεται ἀπὸ ανεπαοκεις γνώσεις για γωγης, εἶναι μιὰ κοινοτοπιἶα, ποὺ π τις λεπτομέοειες. Τὸ ὅςτι αῦτὲς οι αιστοοικὲς εικόνες» δὲν ἕμφανίζουν μόνο μιὰ σαγηνευτικὴ απλότητα, αποδεικνύει τὸ βιβλίο αὐτὸ μὲ πειστικότητα.
Γί
Κ

ΰ

δθ Βάλτεο Γκαϊολιτςς ό συγγοαφέας της ποώτης αξιόλογης βιογοαφία του̃ Χίτλεο5 και ἱστοοικὸς της γεομανικῆς ἐφημεοίδας αἔέλτυ συνοψίζει
5. Βαλτεο Γκαιολιτς και Χέομπεοντ γοῖοδη Ζθὅἔ. Βλ. ἐπίσης σημείωση Ζὅ.

Ιίβίντ

: )Λδόλςνος

Χίτλεο. Μιὰ βιογοαςοία. Στουτ­ 

13

ἕνα ἀπὸ τὰ α̃ποτελέσματα τω̃ν ἑοευνῶν του στὴν ἐπιγοαμματικὴ καὶ εντυπω­ σιακὴ φόομουλα : αχαοακτὴοιστικὸ γιὰ τὸ ξεκίνὴμα είναι τὸ γεγονός, ὅτι, στὴν άοχὴ ςὁὲν βοίσκεται ὁ ἑπώνυμος ἢ ανώνυμος χοὴματοὅότὴςς ἀλλὰ πάν­ τοτε μιὰ ἐπαναστατικὴ κατάστασὴ; είτε ποόκειται γιὰ τὴν σχεδὸν ὴττὴμένὴ στὸν πόλεμο οωσικὴ αυ̃τοκοατοοία τῶν Τσάοων, εἴτε γιὰ τὴν Ἰταλία ἢ τὴν Γεομανία στὰ γεμάτα σύγχισὴ χοόνια μετὰ τὸν ποῶτο παγκόσμιο πόλεμο,
Ζ95ί]7 που ζου̃σε τὴν ἐξέγεοσὴ τῶν κομμουνι­ Ἱ ~ Ϊ \ ~ \ ι̃ / ›­› στων παοτιζανων και βοισκοταν κατω απο τὴν κατοχὴ τὴς Γεομανιας και τὴς Ἱταλίας τὴν καταοοέουσα γιγάντια κινεζικὴ αῦτοκοατοοία τῶν ποώτων \ ~ του Μάο μεταξυ Ζθἔθ καὶ Ζθὅλ/ὅὁ). Παντου ποοβάλλουν σ αυτἔωτις χοόνων καταστάσεις ποοσωπικότὴτες μὲ κατλ ἐξοχὴν χαοισματικὲς ὴγετικὲς ”.α­ νότὴτες, πολλὲς φοοὲς ὴγέτες στὴν α̃οχὴ μικοιῦν ὁυναμικῶν όμάὁωνς που συν­ ~ δν κε κε εουν τὴν ιὁεολογικα εκφοασμενὴ βουλὴσὴ για τὴν ανατοοπὴ τὴς ακοατούσὴς τάξεως» πάντοτε μὲ μιὰ ἐπιθετικὴ θέλὴσὴ γιὰ τὴν κατάλὴιυὴ τὴς ἐξουσίας. Τότε εμφανίζονται οἱ ἐνὰιαφεοόμενοι ἐπὶ σκὴνὴς) οἱ ἄνθοωποι μὲ τὰ πολλὰ λεφτὰ­ἢ καὶ κυβεονὴσεις­­7 που μὲ τὴν υποστὴοιξὴ ἐπαναστατικω̃ν κινὴμά­ των θέλουν νὰ ἐξυπὴοετὴσουν τους δικούς τους σκοπούς. Μεοικοὶ οὶκονο­ μικοὶ κολοσσοὶ ααντάσθὴκανς ὅτι) μὲ τὰ ἑκατομμόοιά τους) θὰ ὁελέαζαν πολιτικους ἢ οῖποστόλους του̃ εἴὁους του̃ ίὶίουσσολίνι καὶ του̃ Χίτλερ γιὰ νὰ μποοέσουν νὰ τους ζευξουν στὰ δικά τους σχέὅιοι. Τὸ ὅςτι αὐτὸ δὲν πέτυχε σε ι κ ν παντοτε, αποὰεὶκνυουν πολυὰοιθμα παοαὅειγματα. Ζῖτσι πιστεῳε λ 7 Ν ... ..Χ ~ Γ ν ..ι Ρ". |ς ι ὴγεσια του αιχ τὴς καιςεοικὴς εομανιας κατα τὴν ὁιαοκεια του ποωτου παγκοσμίου πολέμου) ὅτι μὲ μιὰ συνεπὴ ὑποστὴοιξὴ τὴς ἐπανάστασὴς στὴν Ρωσία μποοεῖ νὰ τὴν ἐξαναγκάσει νὰ κλείσει μιὰ χωοιστὴ εὶοὴνὴ. Τὰ ποσὰ | \ Ἱ Ι των εκατομμυοιων) που δαπανὴσε για τον Ζἰενιν καὶ το κομμα των ίὶίπολ­ σεβίκωνς συνέβαλαν μὲν στὴν ἐπιτάχυνσὴ τὴς νίκὴς των ιὶίπολσεβίκων καὶ ... ~ : το τ ειχαν τελικα σαν αποτελεσμα τὸ κλείσιμο μιας χωοιστὴς εὶοὴνὴς με τὸ Ράϊχ τὸ ]9]δ. Ἄὶλλὰ δεν μπόοεσαν νὰ ἀποτοἐψουν τὸν Λένιν καὶ τοὺς Μπολ­ ~ | \ | ~ | \ / σεβικους να κατευθυνουν αμεσως τὴν ιδεα τὴς μπολσεβικικὴς παγκοσμιας κ" ν­ νι. Ν κ ~ Κατα επαναστασὴς και κατα του ποωσσο ­ γεομανικου Ραιχ του Ϊίαιζεο Ϊ \ / / Ϊ Ἱ Ϊ βασὴ ολα αυτα συγκλινουν στο μοναδικο μεγαλο εοωτὴμα .· Ειναι τ ὴ ὁυναμὴ, που κινεί τὸν κόσμο ὴ τὰ ὲθνικὰ συμφέοοντα τω̃ν λαω̃ν ἢ ο

εἴτε γιὰ τὴν Γιουγκοσλαβία του̃
Ζ

7

3

Ἱ

ρω

ι

5

3

.

λ

Α

ν

κ

κ

κ

5

κ
.

3

×

ν

εκ

ν

κ

κ

»¬‹

Ο

?

λ

Χ

Ἱ

Χ

Αν

κ

κ

§

Χ

3

5

1

τ

Χ

Ρ/

>

Ώ

λογίεςυ;

6

Σὲ πολὺ λίγες πεοιπτώσεις ἦταν γνωστό­καὶ τότε, σχεδον πάντοτε, δέχονταν χοὴματα καὶ μόνο στὶς γενικές τους γοαμμές­ςἀπὸ που ἔπαιοναν τὰ ἄλλα ἐιγόὁια γιὰ τὴν αάνοὁο στὴν ἐξουσία» οἱ επαναστάτες, όπως ἀπο­ καλουσαν οἱ ίδιοι) τουλάχιστο στὴν άοχής τους εαυτούς τους αὐτοί) που ὁ
ὅ. ”Ο Βάλτεο

Γκαῖολιτς

σλ

ἕνα γοάμμα μὲ ὴμεοομὴνία

]ὔ.9.]θ”ἴδ. 

Μ

Γκαιολιτς σκιαγοαφεῖ σὰν ίστοοικὲς μοοφὲς ἀπὸ μιὰ ιὁιαίτεοη ποοοπτικη. Χοηματοὀοτοὺμενοι και χοηματοὁότες το α̃ποσιωπου̃σαν) ὅποτε τὸ θεωοου̃­ σαν σκόπιμο) γιατί) όχι σπάνια) ὺπάοχοὺν ἐγκάοσιες διασυνδέσεις) ακόμα και μὲ τοὺς πολιτικοὺς τοὺς αντιπάλους) ποὺ πολεμου̃σαν πεοισσότεοο. ”Ζἶτσι) γιὰ παοοίὅειγμα η Ἰἰντζέλικα ιι/ίπελαμπάνωβ συνὁεόταν φιλικὰ τόσο μὲ τὸν Μοὺσσολίνι όσο επίσης και μὲ τὸν Λένιν. ”Ο ἔμπιστος του̃ Λένιν) ὁ [ίάολ Ράντεκ) ποοπαγάνὁιζε ὺπὲ τοὺ Χίτλεο και του κόμματός του) του̃ Ίἶθνικοσοσιαλιστικου̃ Γεομανικου Κόμματος ἶἔἔογαζομένων (ΝδΖ)ΑΡ)) κι α̃κόμα και η κομμουνίστοια Ροὺθ Φίσσεο τὸ ἔκανε αὐτὸ­μὲ χρηματα ἀπὸ την Μόσχα. ”Ο Φοιτς Τὺσσεν δὲν ἔὅινε μὲν χοημοιτα στὸν χίτλεο πριν ἀπὸ τὸν γνώἔισε τὸ ]θὅ.2 μὲ ἔναν ἐκλεκτὸ κύκλο βιομηχάνωιἶί) το ποα̃γμα ποὺ ὁ Χίτλερ ὁὲν θὰ μποοου̃σε νὰ ἐξασφαλίσει μὲ χοἠματα. ΕΟ Φοη̃ντ­ οιχ Φλικ ὁώοισε στὸν Χίτλερ και τὸ κόμμα του) τὸ ΝδὉΑΡ) ὅθ.θθθ μάοκα) τὸ συγκοότημα Ζδ ­ Ραιιίιειι γὺοω στα 2όθ.θθθ μάοκα) ὁιν και ὁ ιδιοκτητης
τοὺ) ὁ Ϊίάοολος ιιίπός) δὲν μποοου̃σε νὰ χαοακτηοισθεῖ σὰν ὀπαθὸς του̃ κόμ­ ματος του̃ Χίτλεο. Οι χοηματοὁότες πληοωναν σι ὅλοὺς γύοτο τοὺς) ὅταν αὐτοί) ποὺ ἐκλιπαοοῦσαν την βοήθειά τοὺς) ηταν ἐκποόσωποι κομμάτων) ποὺ νόμιζαν) ὅτι θὰ μποοοῦσαν νὰ τοὺς ζεύξοὺν) ανάλογα μὲ τις ανάγκες

τοὺς) γιὰ τοὺς ἐαὺτούς τους και τὰ σὺμςοέοοντά τοὺς.

Γκοιιολιτς τὸ χειοόγοαφο γι: αὺτὸ τὸ βιβλίο) ἐμφανί­ σθηκε ἕνα μέχοι σημεοα μοναδικο ντοκουμέντο) τὸ Ἱἰμεοολόγιο του̃ Πάουλ. Ντεφοίντ) ποὺ πέθανε τὸ Ζθλὁ) 8. ”Ο Ντεφοίντ δὲν ἔὁωσε στον Χίτλεο μόνο μαθήματα ηθοποιΐας και οητοοικης) ἀλλὰ εἶχε και την τιμη νὰ τὸν συνο­ ὁεύσει καποτε) κατλ ἐξαίοεση) σὲ μιὰ ιιἐπίσκεφη ἐπαιτείαςυ σ” ένα βιομη­ χανο) ἕνα πιθανὸ αὁωοητη». Οι σημειώσεις του Ντεφοιντ αφηνουν νὰ οίξει κανεις μιὰ ματια πίσω απο τὰ ἑομητικὰ κλειστὰ παοασκήνια) ποὺ ὁὺσκό­ λεφαν τὸν Γκαιολιτς ἀπὸ κάθε ἄποφη νὰ γοάψει αὐτὸ τὸ βιβλίο. Στὸ ημεοο­ λόγιο του̃ Ντεφοίντ σημειώνονται τὰ έξης: τιλβειν και ἔχουν ποοαναγγείλει
Ύιςοοῦ τέλειωσε ὁ
7. ιι̃ἄετὰ τὸ Ζ933 φυσικα) αμφισβητησε ὁ Τὺσσεν ακόμα και οικονομικές ὺποχοεώσεις τοῦ Χέομτιν Γκαῖοινγκ) ποὺ όμολόγησε στις ]3.]θ.]θἐό στὴν Νὺοεμβέογης ὅτι ἔλαβε ἀπὸ τὸν Τὺσσεν 2θ.θθθ όλλανὕικὰ φλιοοίνια. (Ο Τὺσσεν ὅμως εἶχε δηλώσει στις ].2.]θ.]θ±ίὀ) ὅτι εἶχε ὁώσει μάλιστα στὸν Γκαιοινγκ Ζόθ.θθθ μάοκα γιὰ τὴν ἐπίπλωση του̃ σπιτιοὺ τους ποα̃γμα ποὺ α̃μφισβητησε ό Γκαἰοινγκ. "Οπως κατέθεσε) ἔλαβε τὰ χοηματα αγιὰ τὸν σκοπὸ κατάθεσης τοῦ Ρόμπεοτ λί.Β. Ζἴέμπνεο κατὰ την διάο­ αὐτὸ» ἀπὸ τὸν Φύοεικἱιἶοωτόκολλο ς ιο του̃ Δ οος Το ντοκοὺμέντο βοίσκεται στὸ ]ὅ.]θ.Ζθ!ὅ. της ποοανακοισης της κεια

[ἴέμπνεο . δ. Βλ. Βέονεο Μάζεο ”Ο μαθητής μου ό Χίτλερ. Τὸ ημεη̨ολόγιο του̃ δασκάλου του ]Ϊοι̃οὺλ Ντεςοοίντ. Πφάφφενχόφειι Ζθἴό. ”Ο ]ἶ‹:ίοὺλ Ντεφη̨ίντ (]δθθ­ Ζθἶὅὰ ποὺ ἀοχικὰ όνομαζόταν Πόοὺλ Στῆμπεο) μετὰ Πάουλ Στῆμπεο ­ Βόλτεο και τελικά) σὰν ὁιεθνης στόο) Πάουλ Ντεφοίντ) δὲν ἦταν διατεθειμένος νὰ δημοσιεύσει το η̃μεοολόγιό τοὺ) ὅσο ζούσε.
.· 

15

τον χίτλεο) τον αφήνουν νὰ πεοιμένει ατέλειωτα) ὥστε) ἐξοοχισμένοςς νὰ θέλει πάλι νὰ ςούνει. Ϊίὶ ὅμως να ποὺ ἀνοίνει η θυοα της ἐπιοεικτικης σὲ πολυ­ / ) ~ ~ ~ τελει α αιθουσας 5 αναμονης . Ενας νεαοος ανοοας . . μας παοακαλει να πεοα _ σουμε μέσας μα̃ς οείχνει ουο πολυθοόνες και ποοχωοεϊ ποος ἕνα τεοάστιο νοαφείος πίσω απο το ὁποῖο εἶναι θοονιασμἕνος ἕνας ἀούνατος ἐίνοοας μὲ νκοί­ ζα νενειάοα. Ϊου̃ συστηνουν τον Χίτλεο: αοθ ηγέτης του̃ λἔθνικοσοσιαλι­ στικου̃ Γεομανικου̃ Κόμματος Ἰἶοναζομένων». αίίαλημέοας κὺοιε Διευθυντά/Ἑ / λέει ὁ Χίτλεο . . . Ἄἱναννωοιζει κανείς, ὅτι ἕοχεται νὰ ζητησει κάτι. ιιἔζαίοω πολυ»7 α̃παντα̃ ὁ...ἄνοοας πίσω απο το νοαφεῖο. Δὲν σηκώνεται (νιατι ἕχει ἕνα τεχνητο πόοι) ὅπως παοετηοησα ἀονότεοα). ιιἶώοα σα̃ς ἀναννωοί­ 7­ κα : #2­ κι τ ςω παλι», αοχιςει ο6 ιτλεο. αΣας είοα στην ποώτη σειοὰ σὲ μιὰ απο τις | ¦| | Ϊ )/ / συνκεντοώσεις μου) χωοίςς ἔννοείται) να ννωοιζω το\ ονομα σας». αΤο ονομ α σας το ννώοίζω ἐνὼ πολὺ πεοισσότεοοίνη χαμονελα̃ ὁ Διευθυντὴς. . .‹ι]¬'ιατί», οωτα̃ ὁ Χίτλεο, αοὲν παοακολουθησατε την τελευταία μου συνκέντοωσ97) Η | | 3! κυοιε ΔΙιευθυντα;» ιιλἶστειλα τον νοαμματέα μου», ποοςοασίσθηκε αυτος και\ τόνισε: ιιίι̃ίου̃ ὺπέβαλε ἀναφοοά». ”Ο Χίτλεο φουσκώνει: ιτἶότε θὰ χνω­ ίζετε ασφαλως, πόσο πολὺ χειοοκοοτηθηκαί» ιι”Οχι) ουστυχῶς ὅχ黦 λέε Ό αζοντας την λύπη του μὲ εὺνενικο τοόπο) ο βιομηχανος; αὁ νοαμματέας μου ἔποεπε νὰ πάει σ” ἕνα οαντεβου̃ και νι” αυτο τον λόνο ανανκάσθηκε νὰ ἐνκαταλείψει ποόωοα την συνκέντοωση σαςί» (Ο Χίτλεο οὲν μποοεἰ νὰ κου­ ψει την οονη του. Αυτο ἐκφοάζει καθαοὰ το ποόσωπό τους ὅταν ὀνοαμματέας οωτα̃ χαμονελώντας.τιἰἶαοέλειφα κάτι;» ”Ο Χίτλεο πεοιμένει μεοικὰ οευ­ τεοόλεπτα...Τότε σηκώνεται καὶ παοατηοεἰ απότομα στον νεαοο ἄνοοα: «Φο/ἰα̃μαι : Ναί». ιιίἱἄὰ μου α̃νέαεοε α̃κοιβω̃ς αὺτά, ποὺ ἄκουσειῃ λέει καθη­ συχαστικὰ ὁ βιομηχανος. .. ι‹Τότε χνωοίζετε επίσης σίνουοαιις λέει ὁ Χίτλερ, α̃ναφέοοντας τον σκοπο της έπίσκεφἠς τους αὅτι ἐμένα οὺο ποάχματα μπο­ οοῦν να μὲ πλήξουν: ἕνα κακο ἑκλονικο ἀποτέλεσμα και ἔλλειφη χοημάτωνί» ”Ο βιομηχανος τον κυτταζει ακίνητος. (Ο χίτλεο κομπάζει : αΟἱ όπαοοί μου αὺξηθηκαν πεοισσότεοο απο ὀθ ο/ο πεοισσότεοο α̃πο το μισο μέσα σ” ἕνα μόνο. . . χοόνοί» ιιὅίἰ οικονομικη κοίση») παοατηοεῖ ό βιομηχανος, αἕνινε ἐφέτος ακόμα πιο καταθλιπτική. .. ”Οσο“χειοότεοα πεονου̃ν οἱ οίνθοωποις τόσο πεοισσότεοο τοέπονται ποος τοὺς ἐξτοεμισμούςί» ιιιι̃ώποοεῖ νοἶναι ἔτσω)7 ~ /| / ~ / | | αντιοοα ο λιτλεο...φυχ¿›α› ιιΘα μποοουσα να επιτυχω μια τοσο μεναλιι αυξηση τῶν ὀπαοῶν μου μ” ἕνα κακο ποόνοαμμα;. .. Ύλνθοωποις ποὺ πεο­ νου̃ν ἄσχημα) κατέχουν μιὰ ἀλἀθητη αίσθηση νιὰ κάτι, ποὺ ὺπόσχεται ἐπι­ τυχία. Γι” αὐτο βοίσκομαι ἐοῶς να σας παοακαλἕσω να οιαθέσετε νιὰ κόμμα μου; τον αὑοιανο νικητή, ἕνα ἀξιόλονο ποσόί» «Το θεωοω̃ ουνατο ν ἔχετε ἕπιτυχία») συνκατανεύει εῦνενικὰ ό βιομηχανος και διατυπώνει αμέσως την επιφύλαξη: ιιΦοβα̃μο:ι μόνο, ὅτι ἕοχεσθε μὲ την επιθυμία σας ᾶονὰ πολὺ σὲ μένα. .». αλἶἶναι πολὺ α̃ονά. ”Ο κατάλονός μας ἔχει ηοη συμπληοωθεῖ»,
3!
Β!
Ἱ
37

Ἱ

Χ

ω

,

ν

ο

Ϊ

3

Η

Ἡ

Χ

3

Ἱ

.

το ωι

Ν

Θ

το
ς 

16

ἐξηνεῖ δ νοαμματέας. αἶβὸ φθινόπωοο μοῦ είπαν) ὅτι εἶναι πολὺ νεοοίςυ) λέει ὀονισμένος δ Χίτλεο. αλἰἶλα̃τε πάλι) παοακαλω̃α̃ τὸ επόμενο φθινόπωοου) άποκοίνεται δ βιομήχανος. .. αἶὸ ἐπόμενο φθινόπωοο θὰ εἶμαι ἕνα χοόνο μεναλύτεοοςιῃ άντιδοα δ Χίτλερ ὰνυπόμονα¦ ακαὶ πλουσιώτεοος κατὰ μεοι­ κοὺς ὀπαδουςυ. αἰἶόσον ἐτῶν εἴσθε ἄοανεω̨ οωτα̃ ὁ βιομήχανος. α”Ζἱ”χω πίσω μου άμέτοητες ἐκλονικες πεοιοδεῖες) συνκεντοώσεις καὶ δμιλίες... \ \ / ὁκ τ Πεοί ενα α χοονια... Μεοικες φοοε>... Η εν νινεται κανεις πο λ ιτικος στὰ πενιίντα του όνια. Γι: αὐτὸ ιάζο αιίμ τὸν διακόπτει υ~οὰ δ Χίτλεο. νε Ν ‹‹Γιατὶ δὲν δοκιμάζετε σ= ἄλλες εταιρείες; Δίνουν κι αυτες δωοεές», ποοσπαθεῖ νὰ ξεφύνει ὁ συνομιλητής του̃ χίτλεο. αάὲν είναι οἱ έταιοεῖεα ποὺ θέλω νὰ κεοδίσωί», λέει διπλωματικά ό Χίτλεα ση ἐπιχείοησή σας είναι αὐτή, ποὺ μλ ἔνδιαφέοει. . .››. ιιἶελς μιλήσουμε άκόμα μιὰ φοοὰ νιλ αὐτὸ τὸ επόμενο φθινόπτοοοά άποκοίνεται ὁ Διευθυντής του̃ ἑονοστασίου...9
κ
κ
κ

?

Τὸ ὅ7τι παοάμιοι ιτνυ̃ο οι ἐπαιτείας» δὲν ταιοιάζουν μὲ την είκόνα) ποὺ Η Η οἱ δικτάτοοε θὰ λίθελαν νὰ δοῦν νὰ στυλι ά εται σὰν ἱστοοικὸ ποοτοαῖτο του §7 ω μ μ ειναι δλοφάνεοο. Δὲν είναι ἐπίσης ἔκπληκτικό; ὅτι στὰ πλαίσια τῶν άμέ­ τοηττον δημοσιεύσεων νιὰ τὸν Λένιν) τὸν Ζἶάουσσολίνι) τὸν Στάλιν) τὸν Χίτ­ λεο; τὸν Τίτο και τὸν ίἰίάο Τσε ­ Τούνκ παοαλείπεται κυοιολεκτικά, ὅπως εἶναι φανεοό, τὸ ἔοώτημα7 ποιὸς άνοιξε τὸν δοόμο τους μὲ οίκονομικη ενί­ / σχυση. Ποιός) νιὰ παοαδεινμα) ἔδωσε λεφτὰ στὸν Χίτλεο και τὸν ίἱίουσσο­ | δὶ \ \θ Πλ | \ Ϊ | \ Ϊ λινιτ Ϊ η τους βοη ησε μεΪ α λα μεσα κατα την ποοεια τους ποος την εξουσια) δεν ποέπει νὰ άποσιωπα̃ται νιὰ πειστικοὺς λόνου; μόνο ἀπὸ τὸ Ζθάό καὶ μετά. 'Ο Μάο ὰπανόοευσε) ὅπως και τὸ σοβιετικὸ καθεστώς) κάθε σχετικη δυνατότητα ἔνημέοωσης) πέοα ἀπὸ τὶς επίσημες εκδοχές: μόλις ἔννιζαν τὰ ζητήματα αὺτά. Δεν συμβαίνει διαφοοετικὰ με τὸν Τίτο. Πολὺ λίνες δημο­ σιευσεις ὰσχολουνται μὲ την χοηματοδότηση του̃ Λένιν καὶ τω̃ν ιἶάπολσεβί­ κωνω. Ύἰκόμη λινώτεοα δημοσιεύθηκαν νιὰ τις ενισχύσεις, ποὺ ἔπαιονε ὁ λίουσσολίνι.11 ”Οσα νη̨άοοτηκαν άντίθετα νιὰ την ὺποστήοιξηἄ ποὺ μπό­ οεσε νὰ ἔχει δ Χίτλεο) εἶναι) σὲ τελικη άνάλυση καί σὰν συνέπεια τῶν δικών της Νυοεμβέονης, σχετικὰ εκτενή) ἄν καὶ συνήθως ἔχουν πεοιχοαφεϊ μὲ άνα­ κοίβειες καὶ πλούσια φαντασία.12 'Ότι ή χοηματοδότηση του̃ Στάλιν ἔχει ὰναφεοθεϊ μέχοι σήμεοα πάντοτε μόνο ἐντελῶς πεοιθωοιακομ εἶναι χαοακτη­ οιστικὸ νιὰ την προβληματική) ποὺ εξετάζεται στὸ βιβλίο αῦτό.13
Μ
ω.

>

δ

| Χίτλεο. Το η̃μεοολόνιο του̃ δασκάλου μου Πάουλ ιντεφοιντ. Πφάφφενχόφεν
γ

θ. Υἰπόσπασμα ἀπὸ τὸ ῆμεοολόνιο στὸ βιβλίο τοῦ Βέονεο Πἴάζεο
7
Ρ

:”Ο μαθητής
ΖΩ 75,

Ζθ. βλ σελ. ΰό Π, βλ. σελ. .ῖὅδ τα ετ. σελ. .ἶθ τε. ει. σελ. Ζθὀ

μου σελ. Ζθἐ.

Ω»

[Φ

Χ

σε 

17

Γιὰ τὸν Τίτο7 του̃ όποίοο τον στοατὸ τω̃ν παοτιζάνων ῦποστηοιζαν οἱ ὁυτινιὲς ὁονάμεις) ποὸ πάντων ή Μενάλη Βοεταννία (ὅπως μὲ ὅπλα καὶ ἄλλο πολεμιπὸ ὑλικό) πολὺ πεοισσότεοος ἀπ” ὅςτι ἔποαξε η Σοβιετικη "Ενωση7 νοάφτηιιαν μέχοι σημεοας λόνῳ τω̃ν πολὺ πινιάντινιων παοασνιηνίων, λίνα μονάχα. Δὲν συμβαίνει ὅιαφοοετικὰ μὲ τίς αῦβεντικὲς πεοινοαα̨ιὲς νιὰ την χοη­ ματιπη ἐνίσχοση του̃ Μάο Τσέ ­ Τούνκς ὁ ὁποῖος ῶφεληθηκε απο τὶς σοβιετι­ κὲς ἐνισχύσεις, ποὺ ἔλαβε τὸ ποινὸ μέτωπο του̃ Ϊίομμοονιστινιοῦ Ϊἕόμματος
της Κίνας καὶ τῆς ίίοοομιτάννκἔλ
(Ο Βάλτεο Γκαῖολιτς ὁὲν νοιάσθηπε μια τὰ ταμπου̃, πού, πατα μενάλο μέοος) φολάνονται ἀπὸ φόβο ντοοπὴ και τόλμησε νὰ ασχοληθεί στὸ βιβλίο αὐτὸ μ: ἕνα ποόβλημα) ποὺ ( ὅπως συνέβη μὲ τον χίτλεο αμέσως μετὰ τὸ Ζἔλέέὀ) ἔχει παοοοσιασβεῖ μέχοι σημερα, ὀ/χι μόνο στην χώοα τους πατα τοόπο ἀνίτι οι οπτ ο. (Ο Γν .α Ζολι Κ ί τ~ν ” ί Πλ τς, οΓβι ονοαφος ω αοχιστοατηνιον αοο λ ους: αι­ /ια̃ ι ~ ε ν Κλ _ 15 5 | | τελ και οντελ και του αοχιναυαοχοο αολ Νταινιτς αποὅεικνοει μ αυτο: ει ι ι ν Η ι \ κ » ± ›ι οτι στο πολισμα του χοονοο ουτε μετοινοιωσε νια την τολμη τοοι αλλ οοτε καὶ την ἔχασε.
κ κ

α̨.

3

3

1

14. βλ. σελ. ΖΟΖ Ζὀ. Βάλτεο Γκαἰολιτς

Βάλτερ Γκαῖολιτς

.·

Βοίσκομαι ἐδῶ στὶς ὅιατανές σας. Φοανπφούοτη Ζ!/ίάίν Ζἔλΰΰ. ἐνκληματίας πολέμου. Γοιαίττινννιεν Ζθΰλ. Ζἶἀϊτελ. Στοατιώτης
.·

Βάλτεο Γκαίολιτς : Πίικοὴ ίστοοία τοῦ νεομανινιοῦ Ἰἴπιτελείου. Ἰἶντελῶς νέα ἔκδοση. Βεοολϊνο Ζθὅἴ. Βάλτεο Γκαϊολιτς (Ο ᾶοχιυαύαοχος Ζίάολ Νταἰνιτςς ποοσιοπικότητα και ῖστοοία. Γκαίττινννιεν 1972. Βάλτεο Γκαϊολιτς : λίόντελς στοατηνικὴ τῆς ἐίμυνας. Μόναχο Ζΰλὅ.
.·

Ζ 

` 

Ο Χίτλερ σὲ

μιὰ ἐπίσκεψη στὰ ἑη̨γοστάσια ἰίη̨οὺπ στὸ ”1ἶσσεν
ὁ Γουσταυ̃ος ςοὸν Μπόλεν οὔντ

Δεξιά του

Χάλμπαχ. 

ΑΔΟΛΦΟΣ ΧΙΤΛΕΡ

ΐΗταν το πρωι τη̃ς Τεταρτης 17ης Μαρτίου 1920. Οἱ δύο ανδρες που παρουσιασθηκαν στὴν Καγκελλαρία του̃ Ραϊχ στὸ Βερολίνο, σαν σύνδε­ σμοι του̃ Ἑπιτελείου του̃ Σώματος Στρατου̃ τῆς Ραϊχσβερ, στὸ Μόναχο, βρηκαν αδειο τὸ κτίριο τη̃ς Βίλχελμστρασσε. Τὶς πρωίνὲς ώρες τῆς μέρας αύτῆς, ὀ αλλοτε ανώτερος διοικητικός ύπαλληλος Βόλφγκαγκ Καππ, πού εἶχε αύτονακηρυχθεῖ σε «εθνικο καγκελλαριο του̃ Ραϊχ», εἶχε παρει τὸν δρόμο τη̃ς φυγῆς για τὴν Σουηδία.Μόνο ὁ Διευθυντὴς του̃ Γραφείου Τύπου του̃ Καππ, ενας απο τὴν Ούγγαρία καταγόμενος τυχοδιώκτης εβραϊκη̃ς καταγωγῆς, ό Ἱγνατιος Τρεβιτς ­ Λίνκολν, δεχθηκε τούς δύο ὲντεταλμενους: Ὁ ενας ὴταν ὁ Ντῆτριχ Ἑκαρτ, συγγραφεας, εἰδικώτερα θεατρικὸς συγγρα­ φεας στὸΜόναχο καὶ γνωστὸς μεταξύ τῶν μποἐμ τη̃ς φοιτητικὴς συνοικίας Σβαμπιγκ. Ὁ αλλος ὴταν ὁ 31 ἐτῶν “Αδόλφος Χίτλερ, σύμφωνα μὲ τα χαρ­ τια του παντοτε, ύποδεκανεας στὴν ὲβδόμη ἐφεδρικὴ διμοιρία του̃ Ζου Βαυα­ ρικου̃ Συνταγματος Πεζικού (Μο Σύνταγμα τῆς Ραιχσβερ), παραλληλα όμως ἰἐμπιστος του̃ λοχαγου̃ Μαυ̃ρ, του̃ ύπευθύνου για πολιτικα θεματα του̃ αου Σώματος καὶ «αρχηγος προπαγανδας» του̃ λίγο γνωστου̃ κόμματος ΝΒΠΑΡ στὸΜόναχο, ἑνὸς μικρου̃ ὲθνικιστικου̃ κόμματος. Ὁ Έκαρτ καὶ ὁ Χίτλερ ὴταν φανατικοί αντισημῖτες. Τώρα αντιμετώπιζαν εναν ανδρα εβραί­

κῆς καταγωγῆς σαν εκπρόσωπο τη̃ς αποκαλούμενης «Ἐθνικῆς Δικτατορίας». Τέσσερις μερες πρίν, τὸ Σαββατο 13 Μαρτίου 1920, εἶχε αρχίσει στὸ Βερολῖνο με πολλὲς προοπτικες επιτυχίας, τὸ «πραξικόπημα του̃ Καππ». Οἱ δύο ναυτικοί διοικητὲς Έρχαρντ και Λἑβενφελντ, που αντιμετώπιζαν τὴν διαλυση τῶν δυναμεών τους σύμφωνα μὲ τὴν Συνθηκη τῶν Βερσαλλιών και τὴν προβλεπόμενη απα αύτη μείωση τών στρατιωτικών δυναμεων, εῖχαν επαναστατὴσει στὸ κοντινὸ Ντεμπεριτς, με τὴν καλυψη του̃ Ιου Διοικητου̃ του̃ Σώματος τὴς Ραίχσβερ καὶ του̃ Διοικητου̃ τη̃ς Ναυτικῆς Διοίκησης στὴν πρωτεύουσα του̃ Ραϊχ, του̃ στρατηγού φὸν Λύττβιτς καὶ του̃ ναυαρχου φον Τρότα. Ὁ πλοίαρχος Έρχαρντ εἶχε εἰσελθει με τὴν δύναμη, που εῖχε ύπὸ τὶς διαταγές του, στο Βερολῖνο. Οί ανώτατοι στρατιωτικοί) πού χρειαζονταν μια πολιτικὴ κυβερνηση, εἶχαν ώθὴσει τὸν κύκλο τῶν κοινωνικοσυντηρη­ τικών γύρω απο τὸν ανώτερο διοικητικὸ ύπαλληλο τὴς “Ανατολικῆς Πρωσ­ σίας) Βόλφγκανγκ Καππ, να αναλαβει τὴν εύθύνη. Κι όλα αύτα παρα τὸ γεγονός) ὅτι ὁ Καππ καὶ οἱ φίλοι του, ό αλλοτε Διευθυντὴς Ἀστυνομίας του̃ Βερολίνουι Τραουγκοττ φον Γιαγκοβ καὶ ὁ συνταγματαρχηςΜαςΜπα­ 

ΖΖ

`

ουερ, πρωην Διοικητὴς του̃ Τμἠματος Ἑπιχειρησεων Π για θεματα ἐξο­ πλισμου̃ στὴν 3Ανωτατη Διοίκηση Πεζικού στὸν παγκόσμιο πόλεμο του̃ 1914/1918, δεν εἶχαν ετοιμάσει οὔτε ἕνα πρόγραμμα για τὴν εγκαθίδρυση ἑνὸς συντηρητικου̃ ­ αύταρχικου̃ κράτους στὴν Γερμανία. Ὁ Σοσιαλδὴμοκράτης Πρόεδρος του̃ Ράιχ Έμπερτ, ό επίσης σοσιαλ­ δημοκράτης καγκελλάριος Γκου̃σταβ Μπάουερ καὶ τὸ υπουργικό συμβούλιο εῖχαν καταφύγει στὴν αρχὴ στὴν Δρεσδη καὶ μετα στὴν Στουτγάρδη και εἶχαν ανεχθεῖ τὴν κὴρυξη τη̃ς γενικὴς απεργίας από τὴν Γενικὴ Συνομο­ σπονδία Ἑργατῶν. ”Η γενικὴ απεργία παρελυσε τὸ Βερολίνο. Για τὸν Κάππ καὶ τους ανθρωπους του, στους όποίους εἶχε προστεθὴ, αν καὶ δὲν τὸν εἶχαν συμβουλευθεῖ προηγουμένως, ό περίφημος στρατηγὸς Πεζικού Έριχ Λούντεντορφφ, μεχρι τὴν απόλυσὴ του τοναθκτὡβριο του̃ 1918 ό ίσχυρὸς ανδρας τη̃ς “Ανώτατης Διοίκησης του̃ γερμανικού Στρατου̃, ὴταν ακόμα πιὸ χειρότερα τα ἑξὴς : Οἱ υπάλληλοι των ανωτάτων κρατικων ύπηρεσιων του̃ Ράὶχ καὶ τη̃ς Κεντρικη̃ς Τράπεζας, τη̃ς Ράϊχσμπανκ, είχαν αρνηθεί να άκολουθὴσουν τὸν «Σωτῆρα». Οἱ περισσότεροι Διοικητες Σωμάτων στὴν Κεντρική, Δυτικὴ καὶ Νότια Γερμανία δὲν είχαν προσχωρὴσει στὸ πολύ βιαστικα σκηνοθετημένο πραξικόπημα. Σε πολλὲς περιοχες, πρὸ παντὸς στὸ Ρούρ, τὸ ΚΚ Γερμανίας καὶ τὸ επαναστατικό ΠΒΡΒ, τό "Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικὸ Κόμμα, εκμεταλλεύτηκαν τὴν γενικὴ απεργία για ν” αρχίσουν τὸν ἔνοπλο αγωνα για τὴν εγκαθίδρυση τὴς δικτατορίας του̃ προ­ λεταριάτου σύμφωνα με τὸ μπολσεβικικὸ πρότυπο. Στὴν Βαυαρία, όπου τοπικοί ἑκκλησιαστικοὶ καὶ συντηρητικοί κύκλοι καὶ ό Άρχηγὸς τῆς Ράϊχσβερ, Στρατηγὸς φὸν Μελ, σκόπευαν να ανατρε­ ψουν τὴν σοσιαλδημοκρατικὴ κυβέρνηση του̃ Πρωθυπουργού Γιοχάννες Χόφμανν, γίνονταν προσπάθειες να επιτευχθεί ὲπαφὴ με τὸ Βερολίνο. Ὁ Ἑκαρτ καὶ ό πολύ φιλικα συνδεόμενος μαζί του Χίτλερ εἶχαν παρουσιασθεῖ σαν ἑθελοντες, κατεχόμενοι απὸ τὸ αίσθημα, ότι χωρὶς αύτούς είναι αδύ­ νατο να γίνει μια «ἐθνικὴ εξέγερση» στὴν Γερμανία. Ὁ σμηναγὸς Ρόμπερτ φὸν Γκράϊμ, που εφερε τὸ παράσημο τὴς Άςίας, είχε προσφερθεί να τούς μεταφερει μὲ τὸ παλιό του στρατιωτικό αεροπλάνο στὸ Βερολίνο. Στὸ μεταξύ οἱ απεργοὶ ἑργάτες κυριαρχου̃σαν ὴδη στὴν πρωτεύουσα του̃ Ράῖχ. 'Η μικρὴ ὁμάδα επρεπε να πραγματοποιὴσει μια ενδιάμεση προσγεί­ ωση στὸ πεδίο ασκὴσεων του̃ στρατου̃ στὸ Γιούτεμπογκ. Ὁ Ντη̃τριχ Έκαρτ ἔπεισε τοὺς απεργούς. ότι είναι χαρτἑμπορος, πού θελει να αγοράσει χαρτί για τὸ Ἄνεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικὸ Κόμμα του̃ Μονάχου. “Ετσι μπό­ ρεσαν να συνεχίσουν τὴν πτὴση για τὸ Βερολῖνο, όπου όμως βρη̃καν αμη­ χανία, σύγχιση καὶ ανησυχία σα όλους τους χαρακτηριζόμενους εθνικούς κύκλους, αφου̃ τὸ πραξικόπημα είχε αποτύχει οἰκτρά. Οἱ αγγελιαφόροι από τὸ Μόναχο παρέμειναν αρχικα στὸ Βερολῖνο 

Ζ3

καί, παρα τὴν αποτυχία της αποστολης τους, η παραμονη τους αυ̃τὴ απο­ κτησε για τον Χίτλερ μεγαλη σημασία. Για πρώτη φορα βρηκε επαφη μα εκείνους τους κοινωνικους κυκλους, ποὺ μονοπωλου̃σαν τοτε το εθνικο αίσθημα. Γνώρισε τον ριζοσπαστη έθνικιστὴ συγγραφέα, αντιπλοίαρχο έ.α. κομητα “Ερνστ του̃ Ρέβεντλωβ (1869 ­ 1943) καὶ τὴν γυναίκα του, Μαρὶ Γκαμπριέλλε, το γένος κομησσα ντ® Ἀλλεμοντ, μια γαλλίδα αριστο­ κρατισσα, ὅπως επίσης τον τοτε λοχαγο της πρωσσικῆς αστυνομίας Βαλτερ Μαρία Στέννες, ποὺ ἦταν ἐπικεφαλῆς μιας έκατονταρχίας με εὶδικὴ απο­ στολὴ τὴν καταστολὴ ταραχών. °Η κομησσα Μαρὶ Γκαμπριέλλα Ρέβεντλωβ ὴταν ὴ πρώτη μεταξυ των κυριών τῆς υ̃ιμηλη̃ς κινωνίας, ποὺ ἐντυπωσιασθηκαν απο τον Αυ̃στριακο με τὴν σπανια αδέζια συμπεριφορα καὶ το καταπληκτικο ρητορικο ταλέντο. Ἡ κομησσα βρηκε, οτι ο Χίτλερ είναι ένας «απο τον Θεὸ προικισμένος ανθρωπος», στον ὁποῖο μπορεί κανεὶς να αναγνωρίσει τον έρχομενο «Μεσ­ σία». ”Η ατμοσφαιρα της ἐποχῆς εἶχε διαμορφωθεῖ έτσι, ώστε να αναζητα κανεὶς τον «Λυτρωτὴ». Δεν εῖχε περασει ακομα ένας χρονος απο τὴν οπο­ γραφὴ της Συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν στὶς 28 Ἱουνίου 1919, ποὺ προέβλεπε τον αφοπλισμο τῆς Γερμανίας, τὴν φίμωση του̃ Ραϊχ μέ τὴν ξένη κατοχὴ στο δυτικο τμη̃μα, απροσδιοριστες έπανορθώσεις καὶ τὴν παραχώρηση σημαντικών περιοχών προς Ἀνατολας στὴν αναγεννημένη Πολωνία. Σα ολα αυ̃τα προστέθηκε το σοκ, ποὺ εἶχε προκαλέσει τον Άπρίλιο του̃ 1919 η (φυσικα βραχύβια) κοκκινη «Συμβουλιακὴ Δημοκρατία» στο Μοναχο, οχι μονο στὴν περιοχη της πολης στὶς οχθες του̃ ποταμου̃ “'ΙζαρἶΗταν ακομα καὶ οἱ μεγαλες κομμουνιστικὲς ταραχὲς καὶ έξεγέρσεις στὴν Σαξω­ νία καὶ το Ρουρ. Οί Ρέβεντλωβ εἰσὴγαγαν τον Χίτλερ καὶ τον “Ἑκαρτ στο σαλονι της χηρας του̃ Βερολινέζου βιομηχανου Καρλ "Αλμπρεχτ Χέκμανν. Οί Χέκ­ μανν ὴταν μια παλια βερολινέζικη οἰκογένεια βιομηχανων. Ἑδῶ συστη­ θηκε ο υ̃ποδεκανέας απο τὴν Αυστρία στον πολυθρολητο στρατηγο Λοὑντε­ ντορφφ, εδώ σοχναζαν ομως καὶ κυριοι απο τον «Παγγερμανικο Σύνδεσμο» του̃ πρώην ανώτατου δικαστικου̃ Χαϊνριχ Κλαας, ποὺ ηδη πρὶν απο τον πολεμο ηταν ῦπέρμαχος μιας υ̃περεθνικιστικη̃ς πολιτικῆς Μεγαλης Δονα­ μης. Έκτος τούτου ὁ Χίτλερ έκανε τὴν γνωριμία έκπροσώπων τῶν μεγαλο­ κτηματιῶν της ανατολικη̃ς Γερμανίας, του̃ συνταξιοοχου νομαρχη Γκέρτσ­ λαφφ φον Χέρτσμπεργκ, του̃ κομητα Καρλ φον Μπέρ ­ Μπέρενχοφφ απο τὴν Πομμερανία καὶ του̃ Χαϊνριχ φον Γιορκ ­ Κλαϊνελς απο τὴν Σιλεσία. Στὴν περίοδο αὐτὴ αναγεται, έπίσης, η πρώτη έπαφὴ με τον χημικο Δρα Έμιλ Γκανσσερ, ο ὁποῖος πολο γρηγορα έμελλε να γίνει ένας απο τους σπου­ δαιοτερους συνδέσμους καὶ συλλέκτες δωρεῶν για τον Χίτλερ καὶ τὴν «Κίνηση» του στο Βερολίνο. Ὁ Γκανσσερ, γεννημένος το 1874 στο Μπρέγ­ 

24

κεντς (Φόραρλμπεργκ), ὴταν Γερμανοαυστριακός, όπως ό Χίτλερ. Μελη του̃ «Παγγερμανικου̃ Συνδέσμου» ὴταν στον χρονο, που ακολούθησε, Ο1. πρωτοι, που προθυμοποιὴθηκαν να αφὴσουν να περιὲλθουν χρηματικα μεσα στον εξυμνούμενο απο τὴν κόμησσα Ρεβεντλωβ «Μεσσία», στον Μοναχε­ ζο με τὸ αρκετα ασυνηθιστο παρουσιαστικό. Τα μεσα αυ̃τα ὴταν σε περιωρι­ σμενη ἔκταση, γιατι ό Σύνδεσμος δεν διέθετε ό ίδιος αξιόλογα κεφαλαια. 'Όλοι αύτοὶ οἱ κύριοι, οἱ Μπἑρτ, οἱ Χἑρτσμπεργκ, οἱ Γιόρκ, διακατεχονταν από τὸ συναίσθημα, ότι στὴν ἐπανασταση του̃ Νοεμβρίου του̃ 1918 τους είχαν ξεφύγει οἱ μαζες. Ἑδῶ συναντησαν ένα ρὴτορα, που (αν καί, όπ φαινόταν, εἶχε σκοτεινὴ καταγωγη!) εδειχνε να είναι σὲ θεση να κινητο­ ποιὴσει παλι τὸν γερμανικό λαὸ για μια «ἑθνικὴ ίδεα». 'Ἡ αποστολὴ στὸ Βερολίνο εκανε μονομιας τὸν Χίτλερ γνωστο στὴν αλλοτε ὴγετικὴ, αλλα μετα τὸ 1918 ξεπεσμενη κοινωνία. Φυσικα ὁ Αυστρια­ κὸς καὶ ταυτόχρονα, σύμφωνα με τὴν δικὴ του εκλογὴ, Μοναχεζος, αίσθα­ νόταν περισσότερο σαν στὸ σπίτι του στις όχθες του̃ Ἱζαρ στὸ Μόναχο, παρα στὶς όχθες του̃ Σπρεε, στὸ Βερολίνο. 3Αλλα καὶ οἱ αριστοκρατες, από τὴν ἱδικὴ τους πλευρα, χώρισαν ξανα γρὴγορα από τὸν παραδοξο αὐτὸν ανθρωπο. Ὁ κόμης "Ερνστ του̃ Ρἑβεντλωβ, ενας ἰδιόρρυθμος καὶ αποφασι­ σμένος αντίπαλος ηδη στὴν ἐποχὴ του̃ Ραίχ του̃ Καίζερ, όπου ανῆκε μεταςύ των πιο σφοδρων ἐπικριτῶν του̃ καθεστώτος του̃ Καίζερ Γουλιελμου ακο­ λούθησε μὲν αρχικα τὸν Χίτλερ, αλλα καλλιεργησε μετα με συνεπεία τὶς ἱδιορρυθμίες του. Άλλα καὶ οἱ μεγαλοκτηματίες έμειναν σε τελικὴ αναλυ­ ση ιμυχροί, όταν μαλιστα αποδείχθηκε, ότι τὸ ιιὲθνικοσοσιαλιστικο» πρό­ γραμμα του̃ Χίτλερ παρουσίασε μια αρκετα ϋποπτη «αριστερὴ απόκλιση». Στα αποφασιστικα χρόνια του̃ αγωνα του̃ Χίτλερ για τὴν ἐξουσία, μεταξύ 1930 καὶ 1932, ό Παγγερμανικὸς Σύνδεσμος δεν ανὴκε πια μεταξὺ τῶν ύπο­ στηρικτῶν του̃ Αύστριακου̃. Ἀπὸ οἱκονομικὴ αποψη, μόνο ό δεσμός μὲ τὸν Δρα "Εμιλ Γκανσσερ στὸ Βερολῖνο αποδείχθηκε, ότι εῖχε μελλον. Για αὐτὸ καὶ ό «Φύρερ» απετισε στὸν Γκανσσερ, όταν πεθανε τὸ 1941, ύψη­ λὲς τιμες σαν παληὸ «αγωνιστὴ» της «Κίνησης» του. "Οταν οἱ δύο απεσταλμενοι, ὁ Έκαρτ και ό Χίτλερ, ἐπεστρειμαν στὸ Μόναχο, ὴ ταμειακὴ κατασταση του̃ μικρού «Ἑθνικοσιαλιστικου̃ Γερμα­ νικου̃ Κόμματος Ἑργαζομενων», του̃ ΝΒΒΑΡ, που μετα απο προσπαθειες του̃ Χίτλερ διαδέχθηκε τὸ ἱδρυμενο τὸ 1918 «Γερμανικό Κόμμα Ἑργαζο­ μενων», ὴταν ακόμα αρκετα πενιχρὴ. Ὁ Χίτλερ ό ίδιος εῖχε απολυθεῖ σίς 31 Μαρτίου 19Ζθ από τὴν Ραίχσβερ, καί, ἐφοδιασμἑνος μὲ μια αποζημίωση 50 μαρκων, βρισκόταν σχεδὸν στὸ μηδεν στὴν ίδιωτικὴ του ζωὴ. Κομπα­ ζοντας παραιτὴθηκε από τὴν ασὴμαντη σύνταξη. Ἑμπιστεύθηκε στὴν ρη­ τορικὴ του τεχνη, αλλα καὶ στους φίλους καί υ̃ποστηρικτὲς στὴν ὴγεσία τὴς Ραἱχσβερ στο Μόναχο, τὸν λοχαγὸ Μαυρ, που τὸν είχε ‹‹ανακαλύψει›› 

25

τὸ 1919 σαν έμπιστο του στὴν πολιτικὴ καὶ τον λοχαγο στο Γ ενικό Ἑπιτε­ λεῖο “Ερνστ Ρέμ, που̃ ανῆκε, όπως καὶ ὁ ϊδιος, στὸ ΝΒΒΑΡ καὶ εῖχε ένταχθεῖ στα πλαίσια τη̃ς αναδιοργανωμένης Ραϊχσβερ, στὸ επιτελείο του̃ υ̃ποστρα­ τὴγου πεζικου̃ Φραντς Ρίττερ φὸν Έππ στὸ Μόναχο. Ἑνω στὸ Βερολίνο ό νέος Άρχηγὸς Στρατου̃ στὸ Ύπουργεῖο Στρατιωτικῶν, Στρατηγός φὸν Σέεκτ, προωθου̃σε επίμονα τὴν αποπολιτικοποίηση του̃ σώματος τῶν αξιω­ ματικων, στὴν περιοχὴ τὴς 7ης βαυαρικὴς μεραρχίας, οἱ γνωμες ὴταν έντε­ λῶς διαφορετικές. Στὴν Βαυαρία ακολου θου̃σαν τα πραγματα αλλωστε τότε διαφορετικὴ τροχια απη̨̃ ό,τι στὸ Ραιχ. Σύμφωνα μὲ τὸ παλιὸ μητρωο του̃ ΝΞΠΑΡ, ποὺ διατηρὴθηκε, ὁ αριθμος τῶν μελων του̃ κόμματος ανερχόταν τον Μαϊο του̃ 1920 σε 675, ὴ συνδρομὴ σε 50 πφέννιχ τὸν μηνα. Ἀπὸ τὸ ὴμερολόγιο του̃ κόμματος, ποὺ τηρου̃σε ὀ τότε Πρόεδρος "Αντόν Ντρέςλερ, ό ἱδρυτὴς του̃ ΠΑΡ ὴ ό εκαστοτε ταμίας ὴ γραμματέας, προκύπτει, ότι οί δωρεές έφθαναν με τὸ σταγονόμετρο (ὁ ίδιος ὁ Χίτλερ απέφευγε, έτσι κι αλλοιῶς, λεπτομερειακα στοιχεῖα, όταν αποδεχόταν προσωπικα χρηματα για τὸ κόμμα, συνηθως για τὸν ἑαυτό του). Γενικα τότε
καταγραφονταν ποσα δύο, πέντε ὴ 25 μαρκων, μια φορα 100 μαρκων. Κατι τὸ εξαιρετικό αποτελούσαν ενισχύσεις 1000 μαρκων (ποὺ κατέβαλε ένας Μοναχέζος μὲ το όνομα Φίλιππ Ματες) καὶ 10.000 μαρκων, ποὺ δώρισε ό Σαξωνας βιομὴχανος Ρ. Γκρούντμανν απο τὴν Ἑταιρεία Ἀδελφοὶ Κλίνγκε στὸ Λέμπαου κοντα στὴν Δρέσδη. (Καὶ τα δύο ποσα έφθασαν έξ” αλλου τα Χριστούγεννα, συγκεκριμένα τὴν 20η Δεκεμβρίου 1920). Βιομὴχανοι απο τὴν Σαξωνία συγκαταλέγονται καὶ αργότερα μεταξὺ των οὶκονομικῶν ύπο­ στηρικτῶν του̃ Χίτλερ. €Η Σαςωνία δηλαδὴ ὺπέφερε μεταξὺ 1920 καὶ 1921 κατω από έντονες κομμουνιστικὲς έξεγέρσεις καὶ τὴν δραστηριότητα τρομα­ κρατικων συμμοριών, όπως έκεῖνες του̃ Μας Χέλτς, ωστε να υποστηρίζει στὴν προκειμένη περίπτωση έναν ανδρα, ποὺ φαινόταν να εξελίσσεται στὴν γειτονικὴ Βαυαρία σε έκφραστὴ ένός συνεπου̃ς αντιμπολσεβικισμου̃. Ἑκτὸς απὸ τὶς καταβολές σὲ μετρητα, υπαρχουν για τὴν περίοδο αὺτὴ καὶ αποδείξεις για δωρεές σέ εἶδος. Μέλη του κόμματος ὴ συμπαθου̃ντες δωριζαν έπιπλα καὶ βιβλία «φυλετικου̃», δηλαδὴ ρατσιστικου̃ περιεχομένου (ένας ζωγραφος χαρισε ένα ολόκληρο κιβὼτιο μὲ βιβλία), ως επίσης καὶ κουπόνια για τὴν προμὴθεια τροφίμων καὶ ποτῶν, μεταξὺ αλλων καὶ σοκο­ λατες, σε μειωμένη τιμη. Αὺτὸ ἦταν χαρακτηριστικό για τὸν μικροαστικὸ χαρακτῆ ρα του̃ ΝΞΠΑΡ. Ναὶ μὲν ό ίδρυτὴς του, ὁ αγαθὸς “Αντόν Ντρέςλερ, ὴταν πραγματικα ἐργατης στα Ἑργαστηρια των Βασιλικῶν Βαυαρικῶν Σιδηροδρόμων. €Η πλειοψηφία όμως των μελων δεν ὴταν προλεταριοι, αλλα κατωτεροι ὺπαλληλοι, όπως ό ἐπὶ πολλα χρόνια γραμματέας του̃ κόμ­ ματος, ὁ Ρούντολφ Σύσσλερ, ποὺ εργαζόταν σαν ύπαλληλος στὴν έβραϊκὴ ίδιωτικὴ τραπεζα ”Αουφχόϋζερ, μια τραπεζα μὲ μεγαλο κυ̃ρος στὸ Μόναχο. 

26

Μεταξὺ τῶν μελῶν του̃ κόμματος βρισκόταν επίσης βιοτεχνες, παντοπῶλες, με λίγα λόγια ανθρωποι από τό εὺρὺ στρῶμα των μικροαστῶν του̃ Μοναχου, για τοὺς όποίους ἡ Συμβουλιακὴ Δημοκρατία του̃ 1919 αποτελεσε ενα με­ γαλο σόκ. Μελη ῆταν επίσης διανοούμενοι με μονολιθικὴ σκεψη, δημοσιο­ γραφοι συγγραφείς, όπως ό Ντῆτριχ Έκαρτ, δυο γιατροί, ό Δρ. Γκουτ­ μπερλε καὶ ό Δρ. Ντίνγκφεντερ, οἱ όποῖοι ὺποστὴριξαν γερμανικες ρατσι­ στικὲς ἱδεες καὶ πολὺ γρηγορα επίσης, φοιτητες από καλα σπίτια η μεγαλο­ αστικες οίκογενειες, όπως ό Ρου̃ντολφ Έςς. Ὁ φοιτητόκοσμος του̃ Μονα­ χου εκλινε τότε πολὺ πρός τα δεξια. δε/ Ἡἶ εἰκόνα αλλαξε τότε μόνο, όταν ό Χίτλερ, μετα από βαρειες αντεγ­ κλἡσεις στοὺς κόλπους του̃ κόμματος, αφησε να τόν ὲκλεξουν στὶς 29 Ἱου­ λίου 1921 Πρῶτο Πρόεδρο του̃ Ἑθνικοσοσιαλιστικου̃ Γερμανικου̃ Κόμ­ ματος Ἑργαξομενων. Είχε επιτύχει ηδη τό 1920 την μετονομασία καὶ είχε γίνει γνωστός σαν όμιλητης του̃ κόμματος όχι μόνο στην Βαυαρία, αλλα καὶ στό γειτονικό όμόσπονδο κρατος τη̃ς Αὺστρίας, τό Σαλτσμπουργκ. Τόν Δεκεμβριο του̃ 1920 κατὼρθωσε να περιελθει στό ΝΒΠΑΡ η εφημερίδα «Λαϊκός Παρατηρητής», μια εφημερίδα, ποὺ μεχρι τὸν Αϋγουστο του̃ 1920 εκδιδόταν από τόν εκδοτικό οίκο Φραντς Έχερ με τόν τίτλο «Παρατηρητὴς του̃ Μοναχου» καὶ ἦταν τό όργανο εθνικοφρόνων γερμανῶν όραματιστῶν με αντισημιτικες ἰδεες. Στίς 16 Νοεμβρίου 1921 ὁ Χίτλερ κατεθεσε στὸ Πρωτοδικείο του̃ Μοναχου, ότι είναι κατοχος όλων τῶν μεριδίων ἱδιοκτη­ σίας του̃ «Λαϊκου̃ Παρατηρητῆ» καὶ του̃ εκδοτικου̃ οῖκου Φραντς Έχερ. "Ολα αὺτα κόστιξαν λεφτα. Γνωρίζουμε, ότι ενας από τοὺς παλιοὺς «Γερμανόφιλους» του̃ Μοναχου, ό Δρ. Βίλχελμ Γκοὺτμπερλε, ποὺ κατεῖχε μερίδια αξίας 10.000 μαρκων στόν παλιό «Λαϊκό Παρατηρητἠ››,παραιτὴθη­ κε από τό μισό πακετο μετοχών για να βοηθησει τόν Χίτλερ. Γνωρίξουμε, ότι ό Χίτλερ προσπαθησε τό 1921 να εξασφαλίσει την ὕπαρξη του̃ «Λαϊκου̃ Παρατηρητη̃», ποὺ εκδιδόταν αρχικα καθε δυό εβδομαδες, με τὴν διαθεση ατόκων μεριδίων των 10 μαρκων, συνολικη̃ς αξίας 40.000 μαρκων, σε μελη του̃ κόμματος. Θα επρεπε κανείς να σημειώσει, ότι ἡ συνδρομη τῶν μελῶν επρεπε να αὺξηθεῖ τό 1921, λόγω του̃ πληθωρισμου̃, ποὺ επικρατου̃σε στὸ Γερμανικό Ραίχ, σ” ενα μαρκο για τὸ καθενα μελος. Οἱ μικροαστοἱ του̃ παλιου̃ ΠΑΡ ρωτου̃σαν στὸ μεταξὺ γεματοι όργη, τι επαγγελμα εἶχε αραγε αὺτός ό “Αδόλφος Χίτλερ (ποὺ ῆταν ακόμα Αὺ­ στριακός ὺπηκοος) και από τί ξου̃σε; Ὁ Χίτλερ μπορου̃σε να εξοργισθεῖ με τετοιες ερωτησεις. “Ηθελε να είναι μόνο ό “Αδόλφος Χίτλερ. Στην σταση του αὺτὴ τόν ενίσχυσαν οἱ επιτυχίες του σαν ρἠτορα σε πολιτικες συγκεν­ τρώσεις. Ἱ·Ι πρωτη «καταληψη τη̃ς εξουσίας», η ενδοκομματικη, ξεσηκω­ σε τοὺς αντιπαλους του, ποὺ σε φεϊγ ­ βολαν καταφερονταν κατα της ‹‹Α.Μ. του̃ Άδόλφου του̃ 1ου, προσωρινῶς εν Μοναχω» και προσπαθου̃σαν να 

27

γελοιοποιησουν τὸ προσωπικό καθεστως του̃ ερχόμενου «Φυρερ». "Ενας από τοὺς αντιπολιτευόμενους τὸν Χίτλερ, ό "Ερνστ Ἑρενσμπέργκερ, υπο­ χρεωθηκε να δεχθη̃ μια αστυνομικη απαγόρευση για τέτοιες εκδηλωσεις. "Οταν η σοσιαλδημοκρατικη εφημερίδα, «Μόνχενερ Πόστ» καὶ η αριστερο­ φιλελευθερη «Ζυνττόυτσε Πρέσσε» αναδημοσίευσαν τις παρόλες του̃ “Ε­ ρενσμπέργκερ, ό Χίτλερ κατέθεσε εναντίον τους αγωγη. Ὁ Έρενσμπερ­ γκερ, που καταδικασθηκε αργότερα σε καθειρξη για υπεξαίρεση, εῖχε ίδρυ­ σει τὸ 1921 μια «Ἑπαναστατικὴ Ἑπιτροπη του̃ ΝΒΒΑΡ». Τό δικαστηριο δικαίωσε τὸν Χίτλερ. Οἱ υ̃πευθυνοι συντακτες τῶν εφημερίδων του̃ Μο­ ναχου καταδικασθηκαν η καθεμια σε πρόστιμο 600 μαρκων. Στὴν δίκη εναντίον του̃ Ἑρενσμπέργκερ ὅμως ό Χίτλερ αναγκασθηκε να αποκαλυιμει τα εἰσοδηματα του, αφου̃ ηδη τὸν Μαιο του̃ 1921 ό κληρικο ­ συντηρητικός Πρωθυπουργός της Βαυαρίας φον Καρ εἶχε ζητησει να μαθει από τὸν εμπιστο του̃ Χίτλερ Ρου̃ντολφ "Εςς, από τί αραγε ζη̃ ὁ περίεργος αυτός κυριος Χίτλερ. ”Απαντηση του̃ ”Εςς: ὁ Χίτλερ συντηρείται από αμοι­ βες για τὶς διαλέξεις του. Ὁ Χίτλερ εδωσε στό δικαστηριο τὴν ακόλουθη εξηγηση: "Οταν μιλαει για τό κόμμα­τό ΝΒΒΑΡ­, δεν παίρνει φυσικα χρηματα. Σεπερίπτωση ποὺ μιλαει σε συγκεντρώσεις αλλων όργανωσεων­­ ανέφερε Ξένα λίγο γνωστό «Γερμανικό “Ομιλο για "Αμυνα καὶ Ἑπίθεση››¬ είναι αὐτονόητο, ὅτι ζητεῖ αμοιβὴ. Τα μεσημέρια φιλοξενείται πότε από τὸ ενα καὶ πότε από τὸ αλλο μέρος. Ἐκτὸς αὐτοῦ (ας σημειωθεῖ, ὅτι ηταν τό 1921) ενισχύεται από διαφορες πλευρες σε «περιωρισμένη κλίμακα». Ἀπὸ ποιες πλευρες, δεν το αποκαλυιμε. Ἑπειδη ὅμως η ματαιοδοξία του δεν γνώριζε ὅρια, πρόσθεσε, ὅτι εξοικονόμησε για τὸ κόμμα, με 26 μόνο μεγα­ λους λόγους, τὸ ποσό των 35.000 μαρκων. Αὐτὸ αφηνει να ῦπολογίσει κα­ νεὶς τὴν αμοιβὴ για καθε όμιλία σε 1.300­1.400 μαρκα. Το δικαστηριο βρηκε ίκανοποιητικες αυτες τὶς πληροφορίες, αφου̃ μαλιστα επιβεβαιωθηκαν από τον κομματικό φίλο του̃ Χίτλερ, Ρου̃ντολφ Έςς. Τις δαπανες του̃ Χίτλερ για τὶς προσωπικές του αναγκες θα μπορου̃σε να τις χαρακτηρίσει κανεις μέτριες. ”Αλλα τὸ κόμμα, η προπαγανδα, η δημιουργία μιας εἰδικῆς φρου­ ρας για τον πρόεδρο του̃ κόμματος (κανείς ακόμα δεν τὸν αποκαλου̃σε τότε ‹‹Φυρερ››), ό σχηματισμός κομματικων στρατιωτικων όμαδων, των αταγμα­ των εφόδου» (ΒΑ), η εκδοση του̃ «Λαικου̃ Παρατηρητη̃» στοίχιζαν πολλα. Ὁ Χίτλερ χρειαζόταν ποσα, που ξεπερνου̃σαν πολυ αυτα, που μπορουσαν να διαθέσουν οί μέχρι τότε μικρο ­ καὶ μεσοαστοὶ φίλοι, ό μηχανικός Γκόττφ­ ριντ Φέντερ, οἱ γιατροί Γκουτεμπερλε καὶ Ντίγκφεντερ και ό χαρτέμπο­ ρος 'Ἑντον Φόλλ, συχνα επρεπε να βοηθησει καὶ παντοτε βοηθου̃σε. Ὁ Χίτλερ ελεγε, ὅτι μπορου̃σε να έχει χρηματα, μόλις το επιθυμου̃σε. Πραγματικα: Χρηματα η ­μετα τὸν πληθωρισμό, που αρχισε να αυ̃ξανει το 1922 και να καλπαζει συνεχως από τὸ 1923 δωρεες ὑπὸ μορφη κοσμη­

_ 

Ζδ

ματων, συναλλάγματος η εγγυησεων για δανειακα κεφαλαια, αρχισαν να φθα­ νουν. ®Η ατμόσφαιρα, που ἐπικρατου̃σε στὸ Μόναχο σαν απόηχος τῆς Συμ­ βουλιακης Δημοκρατίας του̃ 1919, ηταν ακόμα εζωπραγματικη καὶ χαρα­ κτηριζόταν από όνειρα γερμανῶν εθνικιστῶν η βαυαρῶν. Μεταξύ 1920 καὶ 1922 ό αλλοτε στρατηγός του̃ Τούρκου Σουλτανου, Κεμαλ Πασσα, ξεκι­ νώντας από την "Αγκυρα της Άνατολίας, εἶχε όδηγησει την Τουρκία σε νίκη εναντίον τῶν Ἑλλήνων καὶ του̃ διεφθαρμενου καθεστῶτος τῶν Ὁσμαν στην Κωνσταντινούπολη. Τὸ Βερολῖνο, η πρωτεύουσα τη̃ς μισητη̃ς Πρωσσίας, βρισκόταν­ αύτη η γνωμη επικρατου̃σε στὸ Μόναχο­ κατω από την κυ­ ριαρχία τῶν «Ἑβραίων καὶ τῶν Σοσιαλδημοκρατῶν», που ασκου̃σαν εναντι τῶν νικητῶν μια συνεπῆ πολιτικη ύποταγῆς. Τὸ Μόναχο μπορουσε, όφειλε μαλιστα, να γίνει η “Αγκυρα τῆς Γερμανίας. Στὸν στρατηγό Λούντεντορφ, που παρουσιαζόταν σαν αρχιστρατηγος σα ενα πόλεμο, που εῖχε χαθεῖ από τὸ «πισωπλατο χτύπημα του̃ στιλετου» στην πατρίδα, στην πραςη όμως εῖχε κερδηθεί, αρεσε όλοενα καὶ περισσότερο ό ρόλος αύτός. Στὸ Μόναχο μετεκόμισε μετα από προτροπη της δεύτερης γυναίκας του, της Θρησκειο­ λόγου Ματίλντε, τό γενος Σπίςς, που εἶχε διαζευχθεῖ τὸν φὸν Κεμνιτς. Ὁ πρῶτος Πρόεδρος του̃ Κόμματος, ό Χίτλερ, στρατολογου̃σε ὀπαδους για τὸ ΝΞΠΑΡ. Οἱ λόγοι του σε μπυραρίες του̃ Μοναχου μεθου̃σαν χιλιαδες καὶ χιλιαδες φιλησυχων μικροαστῶν. Καὶ η κοινωνία του̃ Μοναχού εκλινε
πρὸς τα δεξια.

..

Ί­Ι ατμόσφαιρα ῶρισμενων χρονικῶν στιγμῶν δεν μπορεί ποτε να ανα­ παρασταθεῖ εντελῶς εκ τῶν ύστερων. Μόνο από συναισθηματικες εξαρσεις, ποὺ κυμαίνονταν μεταξὺ φοβίας για τους κομμουνιστες καὶ εθνικῶν όνειρο­ πολησεων, σαν να βρισκόταν κανείς τρία, τεσσερα η πεντε χρόνια μετα την Νοεμβριανη Ἑπανασταση του̃ 1918, μπροστα σ” ενα νεο «1813», μπροστα στόν απελευθερωτικό αγῶνα κατα της τυρρανίας τῶν νικητριῶν δυναμεων, μπορεί να εξηγηθεί η προθυμία, που επικρατου̃σε σε πολλους κύκλους τη̃ς καποτε ηγετικῆς κοινωνίας, να εμπιστευθου̃ν χρηματα, κοσμηματα καὶ ενεχυρα σα εναν ανθρωπο, που αναδύθηκε μεσα σε μια εθνικη καὶ κοινωνικη παρακμη από τό τίποτε καὶ πού ύποσχόταν στὸν καθενα, ότι όλα πρεπει καὶ μποροῦν να αλλαξουν πρὸς τὸ καλύτερο. Τὸ αρθρο Π του̃ προγραμματος του̃ ΝΒΠΑΡ απαιτου̃σε την καταργηση τῶν αεἰσοδηματων, πού κτηθηκαν χωρὶς εργασία καὶ μόχθο», τὸ αρθρο 13 την κρατικοποίηση όλων τῶν επιχειρήσεων τραστ, τό αρθρο 14 την συμ­ μετοχη στα κερδη μεγαλων επιχειρήσεων, τὸ αρθρο 16 την αμεση «δημο­ τικοποίησηυ όλων τῶν μεγαλων καταστηματων, τό αρθρο 17 μια «αγροτικη μεταρρύθμιση, προσαρμοσμένη στὶς εθνικες αναγκες». "Οταν ό Χίτλερ επαιρνε χρηματικὲς ενισχύσεις από εθνικόφρονες υποστηρικτες, συνηθι­ ζε­ όπως εἶπε ό διαχειριστης του̃ εκδοτικου̃ οίκου Φραντς "Εχερ καὶ του̃ 

29

«Λαϊκου̃ Παρατηρητη̃υγ ό αλλοτε λοχίας του Μας “Αμανν¬­ να μὴν εκδίδει ποτε αποδείξεις, αλλα να εγχειρίζει στον δωρητὴ το πρόγραμμα του̃ κόμ­ ματος. Να διαβαζαν όμως τότε όλοι αὐτοὶ οἱ υποστηρικτές τὶς πραγματικα επαναστατικές του διακηρύξεις; "Οπως καὶ να ®ναι : τὸ αρθρο 2 ἐπενεργου̃σε δραστικα= γιατὶ ­ζητου̃σε ίσα δικαιωματα για τον γερμανικό λαὸ καὶ καταρ­ γηση τῶν συνθηκῶν εἰρηνης τῶν Βερσαλλιῶν καὶ του̃ “Αγίου Γερμανου̃ (Ἱἱ συνθηκη του̃ ”Αγίου Γερμανου̃ ίσχυε για τὴν Ὁμοσπονδιακὴ Δημοκρα­ τία τη̃ς Αυστρίας, που, συμφωνα με το όραμα του Χίτλερ για μια Μεγαλη Γερμανία, μια μέρα θαπρεπε να ανηκει στὸ Ραϊχ). Τα σαλόνια του̃ Μοναχου ανοιξαν παντως για τὸν καινουργιο ανδρα, καὶ μ” αὐτὸ τέθηκαν στὴν διαθεση του χρηματα ὴ καί, όπως είπαμε, κοσμη­ ματα σαν ἐγγυησεις δανείων. Για παραδειγμα η Έλσα Μπρου̃κμανν προσ­ καλεῖ καθε λογης ανθρώπους, που έχουν πολιτικα ενδιαφέροντα, φυσικα καὶ τὸν συναρπαστικό πρόεδρο ἑνὸς ακόμα νεαρου̃ κόμματος, που γεμίζει τὶς μπυραρίες του̃ Μοναχου με φανατισμένους ακροατές. (Η Ἑλίςαμπεθ (Έλσα) Μπρου̃κμανν, που γεννηθηκε τὸ 1865 καὶ πεθανε στο ”Εμπερσχα­ ουζεν στὴν κοιλαδα του̃ ποταμου̃ “Ιζαρ σε ηλικία 82 ἐτῶν, εῖναι η κόρη του̃ πρίγκιπα Τεοντόρ Καντακουζέν, αλλοτε Βαυαρου̃ λοχαγου̃ απο τὴν περί­ φημη εκείνη έλληνο­ βυζαντινὴ οἰκογένεια Καντακουζηνου̃, που περὶ τα τέλη του̃ Μεσαίωνα κατείχε ακόμα μια φορα τὸν αυτοκρατορικό θρόνο του̃ Βυζαντίου καὶ του̃ τελευταίου βυζαντινου̃ κρατους στὴν Τραπεζου̃ντα τῆς Μαύρης θαλασσας. Ὁ βαυαρικὸς κλαδος τῶν Καντακουζηνῶν έχει τὶς ρίζες του σ” ένα πιστό ὁπαδὸ του̃ βασιλια “Ὁθωνα της Ἑλλαδος. Είχε ακολουθησει τὸν απόγονο τῶν Βίττελσμπαχ τὸ 1861 στὴν έξορία, όταν ὁ ”Οθωνας ἐκ­ διὡχθηκε απο τὴν ”Αθηνα μετα απο ένα πραξικόπημα αςιωματικῶν. =Η Έλσα εῖχε παντρευτεῖ τὸν ὶδιοκτητη του̃ περίφημου οίκου τέχνης Χου̃γκο Μπρου̃κμανν (1863 ­ 1941)) που εῖχε επαφές με «παγγερμανικους» κυκλους καὶ εῖχε γίνει τὸ 1932 βουλευτὴς του̃ ΝΞΠΑΡ στὸ Ραίχσταγκ καὶ στὸ «Τρίτο Ραὶχ» μέλος του̃ Συμβουλίου Μορφωτικῶν Θεματων του̃ Ραϊχ. αει €Η πριγκίπισσα, τῆς ὁποίας η μητέρα ηταν μια κόμησσα Ντέϋμ­ Στρίτεκτς από τὴν Βοημία καὶ που γι= αὐτὸ τὸν λόγο διατηρου̃σε σχέσεις καὶ μὲ τὴν παλια Αυστρία, φανηκε να είχε σαγηνευθεῖ από τον Χίτλερ. Δεν ηταν καθόλου καλλονη, εἶχε μαλλον ανδρικα χαρακτηριστικα, αλλα διέθετε, παρ” όλα αυτα) μια ασύγκριτα μεγαλη γοητεία. Ἱ­Ι επιχείρηση του̃ ανδρα της δεν διέθετε ασφαλῶς εκατομμυρια, αλλα η Έλσα Μπρου̃κμανν μπορου̃σε να κινητοποιησει ῶρισμένα χρηματικα ποσα­αγνώστου ὔψους­ καὶ πιθανῶς κοσμηματα σαν ἐνέχυρο για τὴν ληψη δανείων. “Αλλα γι” αυτα θα μιλησουμε πιο κατω. ΩΗ δευτερη γυναίκα από τα «ζετρελλαμένα μὲ τὸν Χίτλερ θηλυκα», όπως τα χαρακτηριζε ό σοσιαλδημοκρατικος τυπος του̃ Μοναχου, ηταν 

30

Έλεν Μπεχσταιν (που πεθανε τὸ 1951), σύζυγος του ἰδιοκτὴτη του̃ περί­ φημου ἐργοστασίου πιανων στὸ Βερολίνο, Ἑντβιν Μπεχσταϊν. Οἱ Μπεχ­ σταϊν, που στὸ αποκορύφωμα του̃ πληθωρισμού το 1923 υποχρεώθηκαν να μετατρεψουν τα εργαστηρια τους σε ανώνυμη εταιρεία, ηταν φανατισμενοι αντίπαλοι των Ἑβραίων, καὶ­ όπως πολλοὶ γερμανοὶ μεγαλοαστοὶ­εἶχαν επαφες με τον «Παγγερμανικὸ Σύνδεσμο». ΩΗ “Ελεν Μπεχσταιν περνου̃σε τους χειμωνιατικους μηνες κατα προτίμηση στὸ Μόναχο, στὸ φεουδαρχικὸ ξενοδοχείο «Τεσσερες Ἑποχες», καὶ συγκεντρωνε γύρω της με ευχαρί­ στηση προσωπικότητες της πολιτικῆς ζωης. Ὁ Ἀδόλφος Χίτλερ δεν ἐπι­ τρεπόταν να λείπει μεταξύ αὐτῶν, καὶ η Έλσα Μπρου̃κμανν, η «Πριγκί­ πισσα», γρηγορα ζὴλεψε τὴν αντίπαλό της απο τὴν Πρωσσία. Στὶς δεξιώσεις τη̃ς Έλσας Μπρου̃κμανν τη̃ς Έλεν Μπεχσταϊν συνη­ θιζόταν να προσφωνου̃ν τὸ αουτσαϊντερ από τὴν Αυστρία, ποὺ εμφανιζό­ ταν επιδεικτικα σαν παθιασμενος γερμανός εθνικιστὴς καὶ στιγματιζε τὴν εβραϊκὴ φυλὴ σαν πηγὴ όλων τῶν συμφορῶν στον κόσμο, με το ψευδώνυμο ὴ με τὸ παρατσούκλι «Βόλφ» ὴ ‹‹Βελφχεν››.* Τὸ ό,τι ό «Βόλφ» εδειχνε αρκε­ τα ασυνηθιστους τρόπους συμπεριφορας στο τραπεζι, όταν ρουφου̃σε τὴν αγαπημενη του σοκολατα καὶ καταβρόχθιζε τουρτες με σαντιγύ, οί κυρίες το ὑπεφεραν χωρὶς να ταραζονται. Ὁ Αύστριακὸς τους φαινόταν τοσο μυ­ στηριώδης, όσο σπανια παρουσιαζόταν χωρὶς σχεσεις με τὶς κυρίες της κοινωνίας (αν καὶ σε ενα εντελως διαφορετικὸ επίπεδο διατηρου̃σε κανονικες ε σεξουαλικες σχεσεις). Ταυτόχρονα μπόρεσε ό Χίτλερ, αφου̃ υπερνίκησε τὴν μεγαλη δειλία, που ενοιωθε στὴν συντροφια των «υψηλότερα ίσταμενων», να αναπτύξει στὸν κύκλο των «κύριων» την χαρακτηριστικὴ γοητεία ενός παλιου Αὐστριακου̃, μία ἱκανότητα, που τὴν διατηρησε μεχρι τὴν ώρα του̃ θανατου του τὸ 1945. =Η Έλεν Μπεχσταϊν παρακίνησε τὸν ανδρα της τὸ κρίσιμο ἔτος 1924, όταν ό Χίτλερ βρισκόταν στὶς φυλακες, να εγγυηθεί­ στὴν τραπεζα Ντώ­ ϋτσε Χανσεμπανκ ΑΕ. στὸ Μόναχο­­για ενα προσωπικο δανειο ϋψους 45.000 μαρκων. Ὁ Χίτλερ επεστρεψε μόνο ενα ασημαντο ποσό. Το μεγαλύ­ τερο μερος του̃ δανείου τὸ εςόφλησε ό Μπεχσταιν. "Ολα αύτα ὴρθαν στο φῶς τὸ 1929 στα πλαίσια μιας δίκης για δυσφὴμηση, που ειχε κανει ὁ Χίτ­ λερ εξ, αἰτίας ενός αρθρου για τὶς χρηματοδοτικες του πηγες εναντίον του αρχισυντακτη τη̃ς «Φραιχαίτ» (‹‹Ἐλευθερίας››), Δρα “Εμίλ Στραουσσε καὶ τῶν συνεργατών του. Τὸ δανειο ὲκεῖνο τῶν 54.000 μαρκων αποτελεσε επι­ βαρυντικὸ στοιχεῖο κατα της κυρίας Μπεχσταϊν στὴν δίκη για τὴν απονα­ ζιστικοποίησὴ της μετα τὸν δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. “Η κυρία Μπεχ­
ὴ
* Σημ. Μεταφρ.: Υνοίΐ σ είναι όνομα ανδρικό, αλλα καὶ ζώου σημαίνει δηλα­ δὴ λύκος καὶ 1Νό1ι”ο1τειι = λυκακι. 

31

σταίν ανέφερε τότε, ότι εμφανιζόταν, λόγῳ «έντονης μητρικης στοργη̃ς», σαν θετὴ μητέρα του̃ Χίτλερ, για να μπορεί να τον επισκέπτεται στὶς φυλακες του̃ Λαντσμπεργκ μετα το αποτυχημένο πραξικόπημα τη̃ς ἔἑης καὶ 9ης Νοεμ­ βρίου του̃ 1923. Ἡ τρίτη μεταξυ των κυριῶν ,που μετείχαν στο πολιτικο­ύστερικο αύτο παιχνίδι, ῆταν ὴ κυρία Δρ. Γ κέρτρουντ φον Ζαϊντλιτς (‹‹χὴ ρα γιατρου̃» ­γι” αύτο καὶ τὴν αποκαλου̃σαν κυρία Δόκτωρ, όπως προκύπτει καὶ απο τὴν δικογραφία στὴν Είσαγγελία του̃ Μοναχού), ἰδιοκτὴτρια τη̃ς βίλλας «Μα­ ρία» στο Έμπενχαουζεν κοντα στὸ Μόναχο, πού, σύμφωνα με τὴν ίδια δικογραφία, ζου̃σε κατω απο «πολύ ευνοϊκές περιουσιακες συνθῆκες» Ὁ Χίτλερ τὴν εἶχε αναφέρει καποτε σαν «μια κυρία απο τὴν Φιλανδία», πού, όπως εἶχε πῆ, προσέφερε στο κόμμα μεγαλες υπηρεσίες. Ί­Ι κυρία Δρ. φον Ζαϊντλιτς δὲν καταγόταν όμως απο τὴν Φιλανδία, αλλα γεννηθηκε το 1872 σαν κόρη ένος ανδρόγυνου με το ονομα Κρου̃ςε, που ανὴκε προφανώς σε μια οἰκογένεια αξιωματικών, στο Καίνικσμπέργκ τῆς Άνατολικη̃ς Πρωσ­ σίας. Είχε παντρευτεῖ έναν γιατρό, που καταγόταν απο τὴν βαλτικὴ οίκο­ γένεια Ζαϊντλιτς. Άπο κεῖ προέρχονταν καὶ τα φιλανδικα τους περιουσιακα στοιχεῖα. Εἶχε χηρέιμει απο το 1912. Στὶς 13 Νοεμβρίου του̃ 1923, μετα το αποτυχημένο πραξικόπημα του̃ Χίτλερ, εἶχε συλληφθεί απο ἔναν αστυνό¬ μο μέ τὴν κατηγορία της προσβολη̃ς τη̃ς Ραϊχσβερ (εἶχε αποκαλέσει στρατιωτικούς «παλιανθρὼπους» καὶ ‹‹ιμωριαρηδες»). Στὴν Άστυνομικὴ Διεύθυνση του̃ Μοναχού κατέθεσε, συμφωνα με ένα πρωτόκολλο της 23ης Δεκεμβρίου 1923 ­­, στο ὁποῖο παραπέμπει ο Βέρνερ Μαζερ­, ότι προσπαθησε να προσελκύσει το ενδιαφέρον ντόπιων καί ξένων χρηματοδοτων για τον Χίτλερ. Στὴν προσπαθεια της αύτὴ εἶχε, όπως ανέ­ φερε, επιτυχία. Συνεχίζοντας εἶπε, ότι εἶχε υποσχεθεί να καλύψει τέτοιες υποχρεώσεις αργότερα, ὅταν «οί συνθηκες γίνουν εύνοϊκότερες» απο το πακέτο τῶν μετοχῶν, που είχε στὴν κατοχη της. Μικρότερα ποσα εἶχε δωσει στον διαχειριστὴ ”Αμανν ὴ στον ἴδιο τον Χίτλερ. Σε μια έγγραφη διαμαρτυ­ ρία για τὴν κρατησὴ της, που εἶχε απευθύνει στον Γενικο Ἑπίτροπο του̃ Κρατους στὶς 20 Νοεμβρίου του̃ 1923, χρησιμοποίησε φρασεις, όπως οἱ ακόλουθες : Θεωρεί τον Γενικο Ἑπίτροπο σαν τον πιο χειρότερο «ἐχθρο του̃ αγαπημένου μας Φύρερ Άδόλφου Χίτλερ». Ἑγραφε ἐπὶ λέςει: ‹‹”Αν ελευθερωθεί, θα ἑλευθερωθῶ κι: έγω, αν παραμείνει κρατούμενος, θέλω να παραμείνω κι” έγω, αν σκοτωθεῖ, θέλω να πεθανω κι“ ἐγὼ». Περισσότερο λεπτομερῆ στοιχεῖα για τὶς παροχές της στον «κύριο Χίτλερ» έδωσε η «χὴρα γιατρου̃», κυρία Δρ. Φον Ζαίντλιτς, στὴν μαρτυρικη της καταθεση στὴν δίκη, που προαναφέραμε, του̃ Χίτλερ κατα του̃ Στραουσσε, στὶς 2 Φεβρουαρίου 1929 στο Μόναχο. Σύμφωνα με τὴν καταθεση της, εἶχε δωσει στον Χίτλερ, οταν ακουσε για οἰκονομικες δυσχέρειες στον «Λαϊκο Παρα­ 

32

τηρητὴ», τον “Ιανουάριο ὴ τὸν Φεβρουάριο 1923, ένα σημαντικό ποσό, «χωρὶς όρους καὶ αυ̃θόρμητα», κάπου 20 ­ 30.000 μάρκα μὲ τὴν τότε πληθω­ ριστικὴ αξία τους. Με τὴν αξία, που εἶχε τὸ μάρκο τὸ 1929, τὸ ποσὸ αὐτὸ αντιστοιχου̃σε ίσως σε 2 ­ 3.000 μάρκα. Τα χρὴματα προέρχονταν απο τὴν περιουσία της καί, «ὑπὸ μορφὴ δανείου», απο ένα μὴ κατανομαζόμενο «τρίτο», στὸν ὁποῖο εἶχε επιστρέψει αργότερα τὴ δωρεά της. Τὸ ποσὸ δό­ θηκε σέ δολλάρια καὶ «μ” ένα φιλανδικὸ τσέκ». Τὸ δικαστὴριο δεν ἦταν περίεργο. Κανένας δεν ρώτησε, μὲ τὶ τρόπο ὴ κυρία Δρ. φὸν Ζάῖντλιτς εἶχε τότε στὴν κατοχὴ της τὸ τόσο πολυπόθητο συνάλλαγμα σε δολλάρια καὶ απὸ που̃ εἶχε τὸ τσέκ σε φιλανδικα μάρκα. Συμφωνα με τὶς καταθέσεις τὴς κυρίας φὸν Ζάίντλιτς στὴν Άστυνομία του̃ Μονάχου περὶ τα τέλη του̃ 1929 καὶ τὴν ὁμολογία τὴς Έλεν Μπέχ­ στάὶν στὶς 24 Μαΐου 1924, ότι εἶχε δωσει στὸν Χίτλερ δυο ὴ τρεῖς φορές χρηματα για τὴν ενίσχυση του̃ «Λαϊκου̃ Παρατηρητὴ» καὶ του̃ εἶχε παρα­ χωρὴσει «αντικείμενα τέχνης» για να τα χρησιμοποιὴσει για οἱοδὴποτε σκοπό, εἶναι κάπως βέβαιο, ότι οἱ δυο κυρίες­ ὴ κυρία φὸν Ζάϊντλιτς ὴταν μέτοχος σε φιλανδικές χαρτοβιομηχανίες­ εἶχαν μεγάλη συμμετοχὴ στὴν μετατροπὴ του̃ «Λαικου̃ Παρατηρητη̃» σε ὴιιερὴσια εφημερίδα. Ὁ «ΑΠ» εἶχε γράψει στὶς 9 Ὁκτωβρίου του̃ 1921 καὶ στὶς 28 Σεπτεμβρίου του̃ 1922 κάπως σιβυλλικά, ὅτι ένα «μελος του̃ κόμματος με περιουσία» διέθεσε τα μέσα για να καλυφθου̃ν οί δαπάνες για τὴν ανακαίνιση του̃ κτιρίου τῶν Κεντρικῶν Γραφείων του̃ κόμματος. Προέρχονταν τα χρὴματα απὸ τὶς προ­ αναφερθεῖσες πηγές; (Προλετάριοι στὸ ΝΒΠΑΡ έξέφραζαν τότε τὴν γνωμη, ὅτι ὁ Χίτλερ επιδίδεται σέ μια «ὑπέρμετρη συναναστροφὴ με γυναῖκες»).
δεν μπορεί σὴμερα να έςακριβωθεῖ. Ἐν πάση περιπτώσει οἱ «γυναικοδουλειές» απέφεραν κάτι.
ὴ

Ὁ δωρητὴς

­πραγμα πιθανὼτερο ­­ ὴ δωρὴτρια
1923 ὀ

Στὶς 20 Αυγουστου

Μαξ ”Αμανν,

ὁ

διαχειριστὴς του̃ ΝΒΠΑΡ,

κέντημα. ἶΗταν όλα αυ̃τα «αντικείμενα τέχνης» τη̃ς Έλεν Μπέχστάϊν; "Η «δῶρα αγάπης» της "Ελσας Μπρου̃κμανν,

ένας απόστρατος έπιλοχίας, έκλεισε με τὸν Βερολινέζο βιομὴχανο καφέ Ρίχαρντ Φρανκ (Ἑταιρία Κόρν ­ Φρανκ), έναν απὸ τους συμπαθου̃ντες τὸν Χίτλερ, μια δανειακὴ συμβαση για 60.000 έλβετικα φράγκα­που αντιστοι­ χου̃σαν σ“ ένα ποσο δισεκατομμυρίων μέ τὴν τότε πληθωριστικὴ αξία του̃ γερμανικου̃ νομίσματος. Σαν ασφάλεια για τὸ δάνειο, διαρκείας τριων ἐτῶν, κατέθεσε ὁ Χίτλερ έξη σειρές «αντικειμένων τέχνης»: ένα μενταγιὸν απὸ σμαράγδι, με δέσιμο απὸ πλατίνα με μπριγιάν, ένα δακτυλίδι με ρουμπίνι σε πλατίνα μέ μπριγιαν, ένα δακτυλίδι με ζαφείρι καὶ πλατίνα με μπριγιάν, ένα μονόπετρο διαμάντι, ένα χρυσό δακτυλίδι, 14 καρατίων, με μπριγιάν, μια βενετσιάνικη ανάγλυφη σφίγγα του̃ Που αἰώνα, δεμένη σὲ ασημι, καὶ ένα κόκκινο μεταξωτὸ ἱσπανικὸ κάλυμμα πιάνου κοντσέρτου μέ χρυσὸ 

33

Ὁ κυκλος τη̃ς ὺιμηλῆς κοινωνίας του̃ Μοναχου διευρυνόταν όλοένα περισσότερο για τόν Χίτλερ. Τό 1922 προσχώρησε στὸ ΝΒΠΑΡ ένας από τοὺς κληρονόμους του̃. παγκόσμια γνωστου̃. οίκου τέχνης «Φραντς Χανφ­ στενγκλσε Κοὺνστανσταλτ». ό "Ερνστ Φραντς Σέντγουίκ Χανφστενγκλ. ποὺ εῖχε γεννηθεί τὸ 1887. Μέχρι τό 1921 ό αλλοτε φοιτητης του̃ Πανεπι­ στημίου του̃ Χαρβαρντ ῆταν. χαρη στην αμερικανίδα γιαγια του. αντιπρό­ σωπος του̃ οἴκου στὶς ΗΠΑ. ένας γίγαντας στό αναστημα. περισσότερο μὲ πολυμερῆ ενδιαφέροντα παρα πολὺπλευρα προσόντα. Μαζί του εἱση̃λθε στό περιβαλλον του̃ Χίτλερ μια πνοη διεθνισμου̃. αν καὶ ηδη η πριγκίπισσα Έλσα καταγόταν από τόν διεθνη κόσμο τη̃ς κομψότητας. Ὁ Χανφστενγκλ έγινε αργότερα Διευθυντὴς Ἑςωτερικου̃ Τυπου του̃ «Φὺρερ». καὶ ὁ Χίτλερ εῖχε για ὡρισμένο καιρό ερωτευθεί τρελλα μια αδελφη του. την τραγουδί­ στρια τῆς όπερας 'Ἑρνα Χανφστενγκλ. Ὁ "Ερνστ Χανφστενγκλ του̃ έξα­ σφαλισε. χαρη στὶς σχέσεις του με τοὺς =Αμερικανοὺς. τόν Μαρτιο του̃ 1923 μια δωρεα 1000 δολλαρίων. ποὺ εῖχε παρουσιασθει̃ σαν δανειο. καὶ τό συν­ αλλαγμα ῆταν καθαρό χρυσαφι στην ἐποχὴ του̃ πληθωρισμου̃. Εἶναι αξιο απορίας. ότι τὸ όνειρο του̃ Χίτλερ. να βρίσκει χρηματα. όταν τα χρειαζεται πραγματοποιόταν καθε λίγο. ἐν παση περιπτώσει στα ἰλιγγιωδη χρόνια
1922/23.
ό
ΕΗ «Κίνηση» για μια καινουργια Γερμανία. για την ὁποία οὔτε ό ίδιος Χίτλερ γνώριζε. πῶς θα έπρεπε να ηταν καποτε. προσέλκυσε επίσης μετα­

πολεμικοὺς τυχοδιῶκτες. ποὺ στόν συναισθηματικό τους κόσμο ό ἑρμαφρό­ διτος γερμανικός εθνικισμός κρατου̃σε τὸ ἱσοζυγιο με την ἐξεζητημἑνη αναγκη για κοινωνικη αναγνώριση: Ὁ Κοὺρτ Λὺντεκε (η Λοόντικε) καὶ ό Σόυ̃μπνερ­Ρίχτερ (η Μας Έρβιν Ρίχτερ). Ὁ Κουρτ Λὺντεκε. ποὺ εἶχε γεννηθεῖ τό 1890 σαν γιός ενός διευθυντου̃ εργοστασίου στό Βερολίνο. είχε αναπτυξει δραστηριότητα σαν έμπορος «του̃ εξωτερικου» στὴν μιση υδρό­ γειο. στην Δανία. τὴν Ἀγγλία. την Ὁλλανδία καὶ τὴν Γαλλία μέχρι τὴν Αίγυπτο. τό Μεξικό καὶ την Νότιο Ἀμερικη. =Ηταν ένας αγὺρτης καὶ κερδο­ σκόπος. Ἑμπορευόταν ό.τιδηποτε μπορου̃σε να μετατραπεῖ σὲ χρη̃μα. από παλια λαστιχα αὺτοκινητων μέχρι­πιθανως­όπλα. Στα μέσα του̃ καλοκαι­ ριου̃ του̃ 1922 προσχώρησε στό Μόναχο στό ΝΒΠΑΡ. Για τα παλια μέλη. ποὺ προέρχονταν από τὸ ΠΑΡ. τό κόμμα τῶν ανεπίληπτων ανθρωπων. ό Λόντεκε ἦταν τόσο αποκρουστικός όσο καὶ οἱ «γυναικοδουλειὲς» του̃ «Φυ­ ρερ». Ἱσχυριζόταν. ότι κατέχει τὴν μεξικανικὴ ὺπηκοότητα. διατηρου̃σε έναν ὺπηρέτη καὶ συμπεριφερόταν όπως ό παροιμιὡδης πλούσιος θεῖος από τὴν Άμερικη. Παρ” όλα αὺτα τόν Βερολινέζο Λὺντεκε τόν συγκινου̃σε αὺτό. ποὺ οί πατριωτες αποκαλου̃σαν «αῖσχος» των Βερσαλλιῶν. Μετα την «καταληψη της ἐςουσίας» από τὸν «Φόρερ» του κατέληξε σὲ στρατόπεδο
3 

34

συγκεντρὼσεως, διέφυγε όμως καὶ δημοσίευσε τό 1938 τὶς αναμνησεις του μὲ τόν τίτλο «Ἑγὼ γνώρισα τόν Χίτλερ». ”Αν πιστέψει κανεὶς τόν Λυντεκε­τό αντίθετο δεν αποδείχθηκε ακόμα­, ἑνίσχυσε τόν Χίτλερ, ποὺ ηθελε να καταγγείλει τὶς συνθηκες εὶρηνης τῶν Βερσαλλιῶν καὶ του̃ “Αγίου Γερμανου̃, τό 1922/23 με χρηματα καὶ με όπλα. §Ανέφερε, ότι χρηματοδότησε ένα τμημα τῶν ΒΑ (μὲ δυναμη 50 ανδρών, δηλαδη υπό στρατιωτικη έννοια μια διμοιρία) μὲ δικα του μέσα. Σὲ όπλα του̃ παρέδωσε : 175 καραμπίνες, 15 πολυβόλα Μαςὶμ (παλια όπλοπολυβόλα, ῦδρόψυκτα, μονταρισμένα πανω σὲ τρίποδα), Ζθθ χειροβομβίδες καὶ πο­ σότητα πυρομαχικῶν, για τὴν ὁποία δέν θυμαται πια λεπτομερῶς καὶ που αρκου̃σε έν παση περιπτώσει για χιλιαδες βολές. Τα «ταγματα έφόδου» (ΒΑ), που συγκρότησε ό Χίτλερ καὶ που ῆταν υ̃πό τὶς διαταγές του̃ Χέρμανν

Γκαῖρινγκ (τελευταῖος σμηναγός του̃ περίφημου σμηνους Ρίχτχοφεν,

που

έφερε τό παρασημο τῆς ”Αξίας), φορου̃σαν γκριζοπρασινη στολη, κατανέ­ μονταν σὲ ταγματα καὶ συνταγματα καὶ έγιναν, από οὶκονομικης πλευρας, ἑφιαλτης για τόν Χίτλερ. Παρηγοριόταν μόνος του λέγοντας, ότι θα παίρ­ νει χρηματα, χωρὶς να ρωτησει πολυ, από που̃ πραγματι προέρχονται. Καὶ αν ό Χίτλερ στό αποκορύφωμα του̃ πληθωρισμου̃ τό 1923 διέθετε γαλλικό συναλλαγμα, έτσι εἶναι ἐκτὸς από αλλες πηγές, για τὶς όποῖες θα μιλησουμε ακόμα­απόλυτα δυνατό, ότι ό Λυντεκε συγκέντρωσε ποσα σε γαλλικα φραγκα από κτὴσεις στὴν Γαλλικὴ Δυτικὴ 3Αφρικη. Άκόμα πιό σημαντικός, έγινε για τόν Χίτλερ ένας αλλος ανταρτης από ένα εντελως διαφορετικό περιβαλλον: ό Μαξ Έρβιν Ρίχτερ. Γεννήθηκε τό 1884 στὴν Ρίγα σαν γιός ἑνός από τὴν Σαξωνία καταγόμενου διευθυντου̃ όρχἠστρας καὶ καθηγητη̃ τῆς μουσικη̃ς καὶ έγινε δικαστὴς μετα τό γαμο του μὲ την Ματίλντε, τό γένος φόν Σόυμπνερ, από μια παλια αριστοκρατικη οὶκογένεια της Σαξωνίας. Άπό τότε τό ανδρόγυνο όνομαζόταν φόν Σόυμ­ πνερ­Ρίχτερ, πραγμα που ακουγόταν φυσικα καλυτερα από τό απλό όνομα των κοινῶν θνητῶν. Ἱ­Ι σταδιοδρομία του̃ Ρίχτερ ἦταν περιπετειωδης. Σποό­ δασε στὴν Ρίγα καὶ τό Μόναχο Χημεία, έκανε τὴν διατροβη του μετα τόν πρῶτο παγκόσμιο πόλεμο στό Μόναχο καὶ απόκτησε τόν τίτλο του̃ Διδα­ κτορος (Πιτ Ιος.) ,έγινε αξιωματικός σὲ ένα βασιλικό ­ βαυαρικό σύνταγμα, ανέλαβε μια αποστολη στην Τουρκία για να όργανωσει στρατιωτικές παρ­ ενοχλήσεις στὴν Περσία, της όποίας τό βόρειο τμημα ἦταν ὑπό ρωσικό έλεγχο, έγινε γερμανός υποπρόξενος στό αρμενικό Ἑρζεροόμ καὶ έγινε τέλος τό 1917/18 στὴν Ρίγα προϊσταμενος του̃ Τμηματος Τόπου τῆς Γερμα­ νικῆς Διοίκησης στὴν Βαλτική. Παρουσιαζόταν σαν εμπειρογνώμονας για ανατολικα ζητηματα καί, όταν προσχωρησε τό 1921 στόν Χίτλερ, σαν έν­ θερμος όπαδός τη̃ς «φυλετικῆς ὶδέας» καὶ έχθρός των Ἑβραίων. ¦Η προίκα, 

35

που έφερε στο κόμμα, ηταν οί πολυαριθμες σχέσεις του μὲ κυκλους ρώσων έςορίστων. Παρόμοιους δεσμοὺς εἶχε επίσης ό γεννημένος τὸ 1983 στὸ Ρέβαλ πρώην φοιτητης “Αλφρεντ Ρόζεμπεργκ, που ἦταν τὸ Ι9Ζ2 αρχισυντάκτης του̃ «Λαϊ­ κου̃ Παρατηρητη̃». Το αριστοκρατικο ονομα τών Σόϋμπνερ ­ Ρίχτερ καὶ τὸ αναμφισβητητο διπλωματικο του ταλέντο είχαν όμως στους κυκλους τῶν ἐςορίστων μεγαλυτερη δυναμη έλξης. Για τὶς λεπτομέρειες αυτων των συν­ αλλαγών του καὶ το υψος τῶν ποσών, που συγκέντρωσε για το λεγόμενο «Ταμείο του̃ Άγώνα» του̃ Χίτλερ, δεν είμαστε ενημερωμένοι. Ὁ Σόυμπνερ ­ Ρίχτερ έπεσε στὶς 9 Νοεμβρίου 1923 μπροστα στὸ μνημείο Φέλντχερρνχαλλε του̃ Μοναχου κατω απο τα πυρα τῆς βαυαρικη̃ς αστυνομίας. Παντως στον κυκλο των φίλων του ανῆκε ό Δρ. Νεμίροβιτς ­ Νταντσέν­ κο, Διευθυντης το 1918 του̃ Γραφείου Τυπου της ὲνισχυόμενης, απο τὶς γερμα­ νικὲς δυνάμεις κατοχῆς στην Ουκρανία κυβέρνησης του̃ πρώην στρατηγου̃ του̃ Ἱππικου̃ του̃ Τσαρου, Παουλ Σκοροπαντσκι (ό ίδιος ηταν ὲντελῶς απο­ ρος καὶ του̃ απονεμηθηκε αργότερα απο το Γερμανικο Ραϊχ μια συνταςη ἐκ μέρους του̃ κρατους). Ἀνη̃κε επίσης ό διεκδικητης του̃ ρωσικου̃ θρόνου Μέγας Δουκας Κυριλλος Βλαντιμίροβιτς, που εἶχε νυμφευθεῖ μια πριγκί­ πισσα τη̃ς Σαξωνίας. Για τὴν Μεγαλη Δούκισσα Βικτωρία Φεοντόροβνα γνωρίζουμεφ ότι πουλου̃σε κοσμηματα για να δώσει τα έσοδα στὸν Χίτλερ. Στον κυκλο αυτο συγκαταλεγόταν καὶ ό συνδεόμενος φιλικα μὲ τον Χίτλερ καὶ τον Δουντεντορφφ «Πρωθυπουργος» του̃ Μεγαλου Δουκα, ό αλλοτε διοικητης του̃ Βου Σώματος του̃ Λευκου̃ Στρατου̃ στην Νότιο Ρωσία, στρα­ τηγος Βασίλη Βισκου̃πσκι. Σαν συνδεσμος καὶ συλλέκτης δωρεῶν πρέπει να ἦταν ό Σόυμπνερ ­ Ρίχτερ για τον Χίτλερ ανεκτίμητης αξίας. Μιλώντας για τους νεκρους, που εἶχαν πέσει στὸ μνημείο τη̃ς Φέλντχερρνχαλλε, εἶχε τουλαχιστο πεῖς ότι όλοι μπορου̃ν να αντικατασταθου̃ν, οχι όμως ό Σουμ­ πνερ ­ Ρίχτερ. Έτσι­αν ἐξαιρέσει κανεὶς παλιους κομματικοὺς φίλουςς όπως τὸν Ντῆτριχ Ἑκαρτ, η οἰκογένεια του̃ ὁποίου εἶχε μια ἱδιωτικὴ τραπεζα στὸ Μόναχο) τον μηχανικο Γκόττφριντ Φέντερ καὶ τον βιομηχανο Δρα Γκὀττ­ φριντ Γκραντελ­μπορεί κανεὶς να διακρίνει τρει̃ς κυκλους χρηματοδοτῶν: τους ὲθνικοπολιτικους μποεμ του̃ Μοναχου γυρω απο τους οίκους Μπέχ­ σταίν, Μπρου̃κμανν καὶ Χανφστενγκλ, τους τυχοδιῶκτες Λυντεκε καὶ Σόυμ­ πνερ ­ Ρίχτερ μαζὺ με τους Λευκορώσους, που τον ακολουθου̃σαν καὶ τὸν κυκλο τῶν στρατιωτικών γυρω απο τον λοχαγο "Ερνστ Ρὲμ καὶ τον υ̃ποστρα­ τηγο φον Έππ. Με τὴν βοηθεια τῶν λοχαγών Μαϋρ καὶ Ρέμ, λογα­ ριασμοὶ για προπαγανδιστικο υλικο καὶ παρόμοια πλη ρώνονταν, στην πρώτη περίοδο του̃ κόμματος, απο κονδυλια της Ραϊχσβερ. “Αργότερα ό Ρὲμ συγ­ κέντρωσε τὶς προσπαθειές του κυρίως στον έφοδιασμο τών ΒΑ με όπλα, 

36

μεταφορικα μέσα καὶ ύλικο διαβιβασεων. Αυτο είχε,­απο την σκοπια των αςιωματικων της Διοίκησης του̃ Τομέα 7­, παρ” όλες τὶς πολιτικές επιφυ­ λαςεις, μια ῶρισμένη σημασία: “Η 7η Μεραρχία ηταν υπεύθυνη για την αμυνα της μεθορίου απέναντι απο τὴν Τσεχοσλοβακία, που ηταν σύμμαχος της Γαλλίας. Ἑτοιμοπόλεμοι παραστρατιωτικοὶ σχηματισμοὶ των λεγό­ μενων ἐθνικῶν κομματων μπορούσαν, ενδεχομένως, να αποτελέσουν ἐφε­ δρεία για την περίπτωση αμυνας. Οί αντίπαλοι του̃ Ἑθνικοσοσιαλισμου̃, προ παντος οἱ Κομμουνιστὲς καὶ οὶ Σοσιαλιστές, δημιούργησαν την θεωρία περὶ μιας συνωμοσίας τῶν γερμανῶν μεγαλοκτηματιῶν καὶ του̃ μεγαλου κεφαλαίου προς όφελος του̃ Χίτλερ, που χρηματοδοτηθηκε απο τους κύκλους αὐτούς, για να πραγματο­ ποιησει τα όνειρα τους να γίνη η Γερμανία Μεγαλη Δύναμη.Στην πρωτη φαση της Κίνησης του̃ Χίτλερ, απο το 1920 μέχρι το 1923, δεν μπορεί όμως να ανακαλύψει κανεὶς οὔτε ίχνος οἰκονομικης βοηθείας απο ένα συμπαγες μέτωπο αριστοκρατίας καὶ βιομηχανίας. Στην βαυαρικὴ αριστοκρατία ό Χίτλερ εὔρισκε μεμονωμένους μοναχα υποστηρικτές, που δρου̃σαν κινού­ μενοι απο πολύ διαφορετικα κίνητρα. Σ” αὐτούς ανη̃κε ό βαρῶνος Τεοντὸρ φον Κραμελ ­ Κλὲττ του̃ Χοενσαου, πρώην σύμβουλος του̃ Ραϊχ στον θρόνο της Βαυαρίας καὶ οἰκονομικος σύμβουλος του̃ Παπα, ένας κληρικο ­ συντη­ ρητικὸς μὲ αρκετες σχέσεις μὲ την Ἱταλία. Ἐθνικιστικα κίνητρα έπαιξαν ένα ρόλο σε αλλους, όπως στον δούκα του Βαλντμπεργκ Βόλφεγκ, καὶ προ παντος στον απόστρατο ῖλαρχο Καρλ φον Βρέντε. Το ονομαῖςτου̃ τότε 74­ χρονου εἶχε μια καλη φημη στον βαυαρικο στρατό. Το 1914 ὁ φον Βτρέντε είχε ὀδηγησει ένα τμημα έφίππων μέχρι τὶς πύλες του̃ Παρισιου̃. Για τον Χίτλερ ὁ φον Βρέντε συγκρότησε ένα εφιππο τμημα τῶν ταγματων έφόδου. Στην βιομηχανία δεν μποροῦν πια να ἐξακριβωθου̃ν σὲ πληρη έκταση οἱ οὶκονομικοὶ υποστηρικτές. Μετα το αποτυχημένο πραξικόπημα τη̃ς 8ης καὶ 9ης Νοεμβρίου του̃ 1923, το ὁποῖο δὲν περίμενε κανένας απο τους χρημα­ τοδότες του̃ Χίτλερ, αρνηθηκαν όλοι, ότι εἶχαν οὶαδηποτε σχέση με την «Κίνηση» του.Στὴν Βαυαρία μεταξυ τῶν χρηματοδοτων ηταν ό Χέρμανν "Αουστ, βιομηχανος καφε καὶ πρόεδρος του̃ Βαυαρικου̃ Συνδέσμου Βιομη­ χανων, ό νομικος σύμβουλος του̃ Συνδέσμου Δρ. Κου̃λο καὶ ό Γενικος Πρό­ ξενος της Βουλγαρίας Ἑντουαρτ ”Αουγκουστ Σαρρερ. Στὴν Βυρττεμβέργη ὁ βιομηχανος Χαϊνριχ Μπέκερ ηταν ένας απο τους πιο ἰένθερμους υποστη­ ρικτὲς του̃ Χίτλερ. "Απο την Σαςωνία έφθαναν δωρεές μικροβιομηχανων, μεταξὺ αὐτῶν καὶ απο τον μετέπειτα Γκαουλαϊτερ καὶ τοποτηρητὴ του̃ Ραίχ, Μαρτιν Μούτσμανν. Το 1923 ό φόβος για κομμουνιστικὲς ἐνέργειες έπαιζε τον κύριο ρόλο στην προθυμία να υποστηριχθεί ό «Φύρερ» καὶ ό ίδιωτικός του στρατός, τα ΒΑ. Στο Βερολίνο φρόντιζε για ύλικὴ βοηθεια ό ἔμπιστος του̃ Χίτλερ, Δρ. 

37

"Εμίλ Γκάνσσερ, ποὺ κανόνιξε τὶς διαλεξεις του̃ «Φύρερ», μεταξὺ άλλων στὴν Ἑθνικὴ Λεσχη. Μεταξὺ των κυριωτερων δωρητῶν συγκαταλεγόταν ό βιομὴχανος ατμομηχανῶν σιδηροδρόμων "Ερνστ φὸν Μπόρσιγκ. Ὁ Γκάνσσερ εκανε να ενδιαφερθεῖ για τὴν «Κίνηση» καὶ ό Διευθυντὴς των εργοστασίων Σῆμενς Μπούρχεννε. Στὴν μεγάλη βιομηχανία συνηθιξόταν τότε, εν όιμει του̃ αφοπλισμου̃ τῆς Γερμανίας καὶ λόγω τη̃ς δυσφορίας, ποὺ επικρατου̃σε στοὺς κύκλους αύτοὺς εναντίον τὴς δημοκρατίας, να ενισχύ­ ουν οίκονομικα παραστρατιωτικες οργανωσεις καὶ μὴ σοσιαλιστικα κόμ­ ματα. Φυσικά, στὴν διοίκηση όλων τῶν επιχειρήσεων βρίσκονταν άνθρω­ ποι, ποὺ ὺπολόγιξαν ιμυχρα καὶ ποὺ σε καμμια περίπτωση δεν ὴταν διατε­ θειμενοι να δωσουν σ” ενα μόνο πολιτικό, καὶ φυσικα όχι σ” εναν «νεοφανὴ άνδρα» του̃ είδους του̃ Χίτλερ, ποσα εκατομμυρίων. Ὁπωσδηποτε ανῆκαν, μεταξὺ τῶν χρηματοδοτῶν του̃ Χίτλερ κατα τὴν περίοδο 19Ζθ/23, πιθανως καὶ τα εργοστάσια Χάνιελ καὶ Ντάϊμπλερ στὴν Στουτγάρδη καὶ τὸ Βερο­ λίνο. Ἑννοεῖται ότι, μετα τὸ πραξικόπημα, τόσο ὴ Ἑταιρεία Ντάι̃μπλερ στὴν Στουτγάρδη, όσο καὶ ὴ επίσης ἐκεῖ εγκατεστημενη 'Εταιρεία Ρεμερ, διεψευσαν καθε ενίσχυση με τετοια κατηγορηματικότητα, ὥστε να τὶς πι­ στεψει ὴ Ἀστυνομικὴ Διεύθυνση τῆς Στουτγάρδης, ποὺ ερευνου̃σε για τὴν ανακάλυψη ατόμων, ποὺ βρίσκονταν πίσω ἀπὸ τὸ πραξικόπημα του̃ Μονάχου. Ὁ τότε οἰκονομικὸς μεγιστάνας τη̃ς Γερμανίας. ὁ Χου̃γκο Στίννες στὸ Μύλχαϊμ του̃ Ρούρ, δεν εδινε οὔτε ενα πφεννιχ στὸν Χίτλερ, αν καί, ὴ ακρι­ βῶς γιατί, τὸ 1923 ὴταν αναμιγμενος σε μερικες πολιτικες μηχανορραφίες καί πίσω από τα παρασκὴνια εἶχε προτείνει τὸν Γενικὸ Διευθυντὴ του Φρῆντριχ Μινου̃ σαν μελος ενὸς εθνικου̃ Διευθυντηρίου, ποὺ με μια δικτα­ τορία θα εσωξε τὴν Γερμανία απο κάθε αθλιότητα. “Αντίθετα είναι πιθανό, ότι ό Χίτλερ ἔλαβε ενισχύσεις απο τον «Άντιμπολσεβικικό Όμιλο», ποὺ είχε ίδρυθεῖ με παρόρμηση του̃ Στίννες τὸ 1919 στὴν Άερολεσχη του̃ Βερο­ λίνου. Ὁ “Ομιλος διεθετε με τὸ «Άντιμπολσεβικικὸ Ταμείο τη̃ς Οἰκονό­ μίας» 50 εκατομμύρια μάρκα, ποὺ διαχειριζόταν ό Ἑβραῖος τραπεξίτης του̃ Βερολίνου Μάνκιεβιτς. Ἑπειδὴ μεχρι σημερα οί φῆμες επιμενουν, ότι ό Χίτλερ ελαβε χρηματα καὶ από εθνικόφρονες πλούσιους Γερμανοεβραίους (ποὺ δεν ὴθελαν ὴ δεν μπορου̃σαν να πιστεψουν, ότι μ” αὺτὸ χρηματοδοτου̃­ σαν τὸν δὴμιό τους), μπορεί να φαντασθεῖ κανεὶς ίσως, τὶ εδωσε λαβὴ στὴν δημιουργία παρομοίων φημῶν. Χωρίς αμφιβολία δεν μπορου̃σε κανεὶς να ξεπεράσει τότε τὸν Χίτλερ σ” ό,τι αφορα τὸν αντιμπολσεβικισμό. Στὴν περιοχὴ του̃ Ροὺρ διενεργου̃σε εράνους ὁ απόστρατος λοχαγὸς Βάχενφελντ για τὸ «Θησαυροφυλάκιο του̃ Άγὡνα» του̃ Χίτλερ. Έναν ύπο­ στηρικτὴ βρη̃κε στὸ πρόσωπο του̃ πρίγκιπα ”Οττο του̃ Σάλμ­Χόρστμαρ στὸ πύργο Βάρλαρ κοντα στὸ Κεσφελντ, του̃ άλλοτε προεδρου του̃ Συνδε­ σμου του̃ Στόλου. Ὁ πρίγκιπας ὴταν επαγγελματίας επικριτἠς, για τον 

38

ὁποῖο καθε κυβερνηση, ακόμα κι αυτή του̃ τελευταίου Καίζερ, του̃ Γουλιελ­ μου του̃ Β', ήταν «πολυ μαλακή». "Ομως οἱ Μεγαλοι τῆς βιομηχανικής περι­ οχής, ὁ σύμβουλος του̃ Μεταλλευτικου̃ Συνδέσμου Γκελσενκῆρχεν του̃ Ρούρ, ὁ Γουσταυ̃ος Κρούππ φὸν Μπόλεν ουντ Χαλμπαχ καὶ ὁ Φρὶτς Τύσσεν από τό συγκρότημα Φεραὶνιγκτε Σταλβερκε (Ηνωμένα Χαλυβουργει̃α) δεν κινήθηκαν καθόλου ή πολύ αργα. Τὸ 1923 είχαν αλλες στενοχωριες. Άρκε­ τοὶ βιομήχανοι, μεταξυ αυτων ὁ Φρὶτς Τύσσεν, συνελήφθησαν, όταν αρνή­ θηκαν καθε συνεργασία μὲ τὶς δυναμεις κατοχής καὶ ὁδηγήθηκαν στὸ στρα­ τοδικεῖο. “Οταν ή κυβερνηση του̃ Ραὶχ διεκήρυττε τήν παθητική αντίσταση, ό Χίτλερ ἔδινε τὸ σύνθημα : γι“ αυτήν τήν δημοκρατία δεν πρεπει να δο­ θου̃ν ουτε ανδρες ουτε χρήματα. ΕΗ κατασταση ήταν εντελως αντιφατική, αφου̃ μαλιστα ὁ «Ντου̃τσε του̃ Φασισμου̃», ὁ Μπενίτο Μουσσολίνι, που ὁ Χίτλερ θαύμαζε μυστικα απὸ μακρυα καὶ που στὶς 28 Ὁκτωβρίου του̃ 1922 εἶχε καταλαβει τήν ἐξουσία στήν Ἱταλία μα Ξένα πραξικόπημα, ἔλαβε μερος, αν καὶ μόνο συμβολικα, μὲ τήν αποστολή Ἱταλῶν μηχανικῶν στήν γαλλο­ βελγική κατοχή τής περιοχής του Ρούρ, που είχε ἐπιβληθεῖ σαν ἐνεχυρο για γερμανικὲς ἐπανορθωσεις. Ή οίκονομική διαχείριση του̃ Χίτλερ παρουσίαζε τήν εἰκόνα μιας αθεραπευτης σύγχισης. Πιθανῶς αίσθανόταν ὁ ίδιος ὁ Χίτλερ, που συνε­ χως χρειαζόταν περισσότερα χρήματα απ° όσα μπορουσαν να συλλεγου̃ν μὲ δωρεὲς καὶ είσφορὲς μελων, λιγώτερο απ” όλους ευχαριστα σ” αυτή τή ζούγκλα. Καὶ ἑξοργιζόταν περισσότερο, ὅταν ρωτου̃σε κανεὶς συγκεκριμε­ νες λεπτομερειες καὶ εὶδικωτερα για τήν οίκονομική βαση των προσωπικών του δαπανῶν. Καποτε, τὸν Ὁκτὡβριο του̃ 1920, ανεφερε ό ίδιος δημοσίως στήν μπυραρία Μύνχνερ Κίντλ, ότι τέθηκε στήν διαθεση του̃ αυστριακου̃ αδελφικου̃ κόμματος το ποσὸ τῶν 60.000 μαρκων. "Αν πραγματι αληθεύει αυτό, πραγμα που δεν μπορούσε να ξερει κανεὶς μ” αυτες τὶς ρητορικὲς παρεκτροπὲς του̃ Χίτλερ, μένει αναπαντητο τὸ ερωτημα, απὸ που είχε ξα­ φνικα αυτα τα 60.000 μαρκα. Σὲ αλλη ευκαιρία ἑκδήλωσε μια πραγματικα παιδιαστικη χαρα, ὅταν δηλαδή διευκολύνθηκε ή ανανεωση της επίπλωσης των Γραφείων τη̃ς Σύνταξης του̃ «Λαϊκου̃ Παρατηρητη». Συμφωνα με τήν αποψη ἑνὸς των παλαιοτἐρων κομματικων συντρόφων του, του̃ Χερμανν Έσσερ, ὁ Χίτλερ ἔπαιρνε μεσῳ του̃ Σόυμπνερ­Ρίχτερ καὶ ρωσική οἰκονομική ἐνίσχυση. Ὁ Σόυμπνερ­Ρίχτερ φαίνεται να εἶχε εξασφα­ λίσει αμφίβολες χρηματοδοτικὲς πηγες. Κατα τὸ πρότυπο του̃ “Ιωσήφ Σταλιν, πού, όπως λεγεται, είχε ἐγκαταστασει πρὶν από τὸν παγκόσμιο πο­ λεμο για τήν χρηματοδότηση τῆς ἑπαναστασης οίκους ανοχής στήν Τι­ φλίδα, τὸ Βατουμ καὶ τὸ Βακου̃, τα ἑσοδα των όποίων ἔρρεαν στὸ ταμεῖο του̃ κόμματος, ό Σόυ̃μπνερ­Ρίχτερ αφηνε να παρελαύνουν πόρνες στήν Ταουεντσιεν­Στρασσε του̃ Βερολίνου καὶ διωχετευε τὸ μεγαλύτερο μερος 

39

τῆς αμοιβη̃ς τους στό «Θησαυροφυλακιο του̃ Άγωνα» στό Μόναχο. “Οσο περίεργα ακουγεται αὺτὴ ὴ ἱστορία, τόσο αναμφισβὴτητη ὴταν από τὴν αλλη πλευρα η πλουσιαἐφευρετικότητα του̃ Σόϋμπνερ­Ρίχτερ σὲ θέματα, ποὺ αφορου̃σαν τὴν ἐξευρεση χρηματων. Ὁ Χίτλερ, ποὺ στα σαλόνια του̃ Μοναχου, ακόμα καὶ στό «Καζίνο των Ἑμπόρων», τό κέντρο των σοβαρῶν ἐμπορευόμενων, εἶχε γίνει έν τῷ μετα­ ξὺ μια σεβαστη, αξιοθαύμαστη μαλιστα παρουσία καὶ ποὺ αφηνε να τόν χειροκροτου̃ν σαν τόν «Σωτῆρα», δέν θαπρεπε όμως να γνωρίζει τίποτε γι” αὐτὴ τὴν «χρυση φλέβα» του̃ Βερολίνου. Λαμβανοντας υπ” όψη τὴν σεμνό­ τυφία του, θα μπορου̃σε να υποθέσει κανείς, ότι θα απαγόρευε παρόμοιες
μεθόδους. Τό πιό καταπληκτικό καὶ αἰνιγματικό στὴν έπιτυχία του̃ ανθρωπου αὺ­ του̃ ὴταν τὸ γεγονός, ότι τό 1923, στὸ αποκορύφωμα του̃ ἴλιγγου του̃ πλη­ θωρισμου̃, εἶχε στὴν κατοχη του συναλλαγμα, δολλαρια, τσέχικες κορῶ­ νες, ὁλλανδικα φλορίνια, προφανῶς καὶ γαλλικα φραγκα. Χρηματοδοτι­ κὲς πηγές στὶς ΗΠΑ είχε ὴδη ὲξεὺρει, όπως προαναφέραμε, ό "Ερνστ Χανφ­ στενγκλ. Ἡ πωληση φωτογραφιών του̃ Χίτλερ καὶ του̃ Έκαρτ στὶς ΗΠΑ πὴγαινε για ὡρισμένο χρόνο, ἐπίσης, πολὺ καλα καὶ απέφερε καποτε, αν πιστέψουμε τόν αντιπολιτευόμενο σοσιαλδημοκρατικό τόπο, έσοδα όθθ δολλαρίων. Χρὴματα από τὴν Ἀμερικὴ προμηθευε καὶ ό αντιπλοίαρχος έ.α. Ρίχαρντ Βένιχ, διευθυντὴς μιας γερμανοαμερικανικῆς ὲμπορικῆς επι­ χείρησης. Ὁ αντιπλοίαρχος ἑ.α. Χέλμουτ φόν Μυκε, ένας από τους «ὴρωες του̃ ναυτικου̃ πολέμου» στό πρῶτο παγκόσμιο πόλεμο, ό ὁποῖος εἶχε μείνει λίγο καιρό στὶς ΗΠΑ καὶ προσχωρησε στό Μόναχο στό ΝΞΒΑΡ, χορη­ γησε στόν Χίτλερ, συμφωνα μὲ τα λεγόμενα του, μια δωρεα ὔψους 5θθ δολλαρίων. Ὁ Μυκε, από πολιτικὴ αποψη ένας ανθρωπος με συγκεχυμέ­

νες ιδέες, όπως πολλοὶ πρωην αξιωματικοί, ποὺ όρκίξονταν τό 1920/23 στὴν σημαία του̃ Χίτλερ μέ τόν αγκυλωτό σταυρό, μεταπὴδησε αργότερα στό ΚΚ Γερμανίας καὶ ὶσχυρίσθηκε τό 1929 σέ «ανοικτές επιστολές», ότι ό Χίτλερ εῖχε λαβει ὁλόκληρες βαλίτσες γεματες με δολλαρια. Άν καὶ με­ ταξὺ τῶν αμερικανῶν οὶκονομικῶν μεγιστανων βρισκόταν ένας τουλαχιστο

φανατικός αντισημίτης, ό βασιλιας τὴς βιομηχανίας αὺτοκινὴτων Χένρυ Φόρντ, ἐν τούτοις δεν βρέθηκε ποτέ, οὔτε ἔνα ῖχνος, για να αποδείξει κα­ νείς, ότι ό Χίτλερ εἶχε παρει, κατα τὴν διαρκεια τη̃ς μεγαλης περιόδου του̃ πολιτικου̃ ξεκινὴματός του μέχρι τὴν αναληψη τὴς εξουσίας τό 1933, ποσα εκατομμυρίων από τὴν αμερικανικὴ βιομηχανία. Ἑννοεῖται, ότι δὲν πρέπει να ξεχνα κανείς, ότι μέ τόν πληθωρισμό, ποὺ έπικρατου̃σε τότε στὴν Γερ­ μανία, ὴδη 500 ὴ όθθ δολλαρια ἐσὴμαιναν μια μικρὴ περιουσία. Οί παροχές σὲ τσέχικες κορῶνες προέρχονταν από εὕπορους Γερμα­ μανοὺς τὴς Σουδητίας στὴν νεαρὴ τότε Τσεχοσλοβακία. “Αναφέρονταν οἱ 

40

βιομηχανοι φόν ”Αρτχαμπερ καὶ φόν Ντου̃σνιτζ. Μεταξὐ αὐτῶν, ποὺ δεν αναφέρονταν με τα ὁνόματα τους, ηταν και διευθυντες τῶν περιφημων ερ­ γοστασίων Σκόντα στό Πίλσεν. Οἱ Γερμανοί της Σουδητίας, στους οποίους οὐνικητες εἶχαν απαγορεύσει τό 1919 να ενωθου̃ν με τὴν Αὐστρία, όπως εἶχαν απαγορεύσει στὴν Δημοκρατία τη̃ς Αὐστρίας να συγχωνευθεῖ με τό Γερμανικό Ραϊχ, εβλεπαν στόν αὐστριακό Χίτλερ, ποὺ μιλου̃σε επίσης καὶ στοὺς αὐστριακοὐς Ἑθνικοσοσιαλιστες, τόν πιό ενθερμο εκπρόσωπο της ἱδεας μιας Μεγαλης Γερμανίας. Δεν δίσταζαν καμμια θυσία για τὴν εκπλη­ ρωση ενός παλιου̃ ἱστορικου̃ πόθου. Ὁ Χίτλερ φυσικα μηνυσε για εξό­ βριση τόν συντακτη Χελλερ τῆς χριστιανοκοινωνικη̃ς εβδομαδιαίας εφη­ μερίδας «Ντας νόϋε Φόλκ» (‹‹Ὁ νεος λαόςυ), όταν ἰσχυρίσθηκε, ότι ό Χί­ τλερ εῖχε παρει χρηματα από τὴν Τσεχοσλοβακία και τὴν Γ αλλία. ΩΗ μηνυ­ ση απορρίφθηκε, επειδὴ ό Χίτλερ παρέλειψε να προσκομίσει εμπρόθεσμα αποδεικτικα στοιχεια. Στὶς 10 Σεπτεμβρίου 1928 ό Χίτλερ μηνυσε τόν βουλευτὴ του̃ Σοσιαλ­ δημοκρατικου̃ Κόμματος (ΒΡΠ) στὴν Βουλὴ της Βαυαρίας, Γιόζεφ Στρόμπλ, επαγγέλματος εφοριακός ὐπαλληλος. Δικηγόρος του ἦταν ό Χανς Φρανκ, ποὐ υ̃πῆρξε μεταξὺ 1939 καὶ 1945 Γενικός Διοικητὴς στὴν κατεχόμενη Πο­ λωνία καὶ τό 1946 καταδικασθηκε από τους συμμαχους σαν ενας από τοὐς κυριωτερους εγκληματίες πολεμου σε θανατο καὶ απαγχονίσθηκε. Ὁ Στρόμπλ εἶχε ὐποστηρίξει σε μια πληροφοριακὴ εκδοση για τό κόμμα του, ότι ό Χίτλερ εἶχε παρει χρηματα από τό εξωτερικό. Στὴν δίκη, που εγινε στό Πρωτοδικεῖο της Ἱγκολσταντ, κατέθεσε, ότι στὴν κατοχὴ του̃ Χίτλερ βρε­ θηκαν ελβετικα φραγκα, όλλανδικα φλορίνια καὶ αμερικανικα δολλαρια. Τό δικαστηριο απέρριψε τὴν μηνυση για δυσφημιση του̃ Χίτλερ. Ὁ Στρόμπλ αθωωθηκε. Ὁ Ρου̃ντολφ Έςς, καταθέτοντας ως μαρτυρας ὐπερ του̃ Χίτλερ εἶπε, ότι εἶχε λαβει χρηματα από βιομηχανους η αλλους «εργοδότες», εν­ νοεῖται όχι «σε μεγαλη κλίμακα». Ὁ Χίτλερ αντιδρου̃σε τόσο εὐαίσθητα σε ἰσχυρισμους, ότι ςενοι χρη­ ματοδότες ενίσχυσαν αὐτόν, τόν εκπρόσωπο του̃ γερμανικου̃ ανανεωτικου̃ κινηματος, όσο καὶ στό ερώτημα, από τί πραγματι ζου̃σε. Κατα τα αλλα ό Ρου̃ντολφ Έςς εἶχε δίκαιο σ” ενα σημεῖο: Καμμια από τις «εὐσεβεῖς δω­ ρεὲς» δεν ἦταν ὐπερβολικου̃ όιμους. όΗταν κουτό, ότι ό σοσιαλδημοκρατί­ κός τυπος διεδιδε, ότι ὁ Χίτλερ εἶχε λαβει μόνο από τόν Διευθυντὴ του̃ Κρουπ Χοὐγκενμπεργκ 12 εκατομμυρια. Τό 1923, όταν διατυπώθηκε ό ίσχυρισμός αὐτός, ό Χοὐγκενμπεργκ εἶχε παὐσει από πολυ καιρό να είναι Διευθυντὴς στὴν “Εταιρία Κροὐπ! Χρηματα εἰσερρεαν όμως και από οὐγγρικοὐς εθνικιστικοὐς συνδε­ σμους. =Η Οὐγγαρία, όπως καὶ η Βαυαρία, εῖχε ζησει μεταξυ 1919 καὶ 1920 τὶς εὐλογίες μιας κόκκινης Συμβουλιακη̃ς Δημοκρατίας. Κι ἐκεῖ εβλεπαν 

41

στὸν Χίτλερ τὸν αγωνιστὴ για τὴν ακύρωση των συνθηκών εἰρὴνης τών Βερσαλλιῶν καὶ του̃ “Αγίου Γερμανου̃ για τὴν Γερμανία καὶ στὴν Αὐστρία. Με τὴν ακύρωση τῶν συνθηκών αὐτῶν θα έπεφτε καὶ η συνθὴκη εἰρὴνης του̃ Τριανον για τὴν Οὐγγαρία. ΞΗ συνθὴκη αὐτὴ εἶχε αφαιρέσει απο τὸ βασίλειο χωρὶς βασιλια̃, ποὺ ὴταν ὐπὸ τὴν ηγεσία του̃ τοποτηρητῆ του̃ Ραϊχ, ναυαρχου φὸν Χόρτυ. εκτεταμένες περιοχές. τὴν Σλοβακίας τὴν Τραν­ συλβανία καὶ τὴν Σλαβονία. Τὸ 1921 παρέδωσε ό Δρ. Φραντς Οὐλαίνς μέ­ λος τὴς Οὐγγρικὴς Ἑθνοσυνέλευσης καὶ ένας απο τοὺς ὴγέτες τὴς οὐγ­ γρικῆς­φασιστικῆς ὀργανωσης «Ἀφυπνιζόμενη Ουγγαρία», σημαντικα ποστα στο ΝΒΠΑΡ στὸ Μόναχο (εννοεῖται ότι ὴ οὺγγαρέζικη κορώνα δεν εἶχε μεγαλη αςίαὶ). Σχεσεις μεταξὺ τη̃ς συντηρητικη̃ς κυβέρνησης του̃ φὸν Καρ στὸ Μόναχο. ποὺ εἶχε ανέλθει στὴν αρχὴ τὸ 1920. καὶ Οὔγγρων ἐςτρεμιστῶν τὴς Δεξιας έχουν ὴδη αποδειχθεῖ. Ἀρχες του̃ 1923 ό απεσταλ­ μένος του̃ Χίτλερ Σόυμπνερ­Ρίχτερ εἶχε έπισκεφθεῖ­για αγνωστους λό­ γους­τὸν τοποτηρητὴ του̃ Ραιχ, ναὐαρχο φὸν Χόρτυ. Ὁ εξαιρετικα δραστηριος στὸν βιομηχανικό τομέα Δρ. Έμιλ Γκανσ­ σερ δημιοὐργησε, μέσω του̃ αντιπροσώπου του στὴν Ἑλβετία, του̃ μηχα­ νικου̃ Μαξ Κέλλερ, ἐπαφὲς με ἐλβετικοὺς έθνικιστικοὺς κύκλους, ποὺ τα χρόνια έκεῖνα διατηρου̃σαν ακόμη νωπὲς τὶς εντυπώσεις απο τὴν μεγαλη απεργία του̃ 1918. μια γενικὴ απεργία. ποὺ προσέλαβε σχεδόν ἐπαναστατικὴ μορφη. ΩΗ απεργία μπόρεσε να διασπασθεῖ μόνο μετα τὴν χρησιμοποίηση τῆς ἐλβετικῆς πολιτοφυλακὴς. Κύριος συνδεσμος του̃ Γκανσσερ ὴταν ό δημοσιογραφος Δρ. Χανς Έλερ, ποὐ εἶχε τὴν επιμέλεια των «Ἑλβετικῶν Μηνιαίων Φὐλλων». αργότερα του̃ «Μετώπου» καὶ κατόπιν των «Ἑθνικῶν Φὐλλων». Ἑξτρεμιστικοὶ κύκλοι τῆς Δεςιας στὴν γερμανόφωνη Ἑλβετία αναζητου̃σαν τότε πιθανοὺς ὁμοϊδεατες στὴν μεγαλη γειτονικὴ χώρα στὸν Βορρα̃. "Αν νικου̃σε ὴ Γερμανία τὸν κομμουνισμὸ τότε.“αὐτὴ ὴταν ὴ γνώμη τους _, καὶ οἱ μέρες τη̃ς Ἑλβετίας θα ὴταν μετρημένες. Ἑνδιαφέρον για τὸν Χίτλερ έδειξε. έκτος απο τὸν Έλερ, ό χειρου̃ργος Δρ. Εὐγένιος Μπίρχερ φὸν ”Ααραου. πρόεδρος του̃ «Ἑλβετικου̃ Πατριωτικου̃ Συνδέ­ σμου». Στὶς 26 Αὐγουστου 1923 ό Χίτλερ, ἐφοδιασμένος μα ένα αὐστριακὸ διαβατηριο. ταξίδεψε στὴν Ἑλβετία καὶ κατέλυσε στὸ ξενοδοχεῖο «Σανκτ Γκόττχαρντ» στὴν Ζυρίχη. Ὁ Χανς Ἑλερ εἶχε κανονίσει μια ὀμιλία σέ μια βίλλα μπροστα σα ένα κὐκλο περίπου 40 πλουσίων προσκεκλημένων. Τα 33.000 ελβετικα φρακγα. ποὺ κατώρθωσε να συγκεντρώσει τότε ό Χίτλερ, ὴταν πραγματι τὸ αποτέλεσμα αὐτῆς τη̃ς όμιλίας για τοὺς σκοποὺς του̃ «Κινήματος». Μια συναντηση καὶ ένα γευ̃μα με τον Δρ. Μπίρχερ αρχισαν προφανώς λιγώτερο εὐνοϊκα. “Ισως να διεῖδε ὁ εὐφυὴς γιατρος τα ψυχοπαθολογικα στοιχεία στὴν ἱδιοσυγκρασία του̃ Χίτλερ. Ὁ Μπίρχερ παρέπεμψε παντως 

42

τόν συνομιλητη του στόν νομικό σύμβουλο του̃ «Πατριωτικου̃ Συνδέσμου», Δρ. Σόντερέκερ. Ὁ Γερμανός επιτετραμένος στην Βέρνη, ”Αντολφ Μυλ­ λερ, ανέφερε αργότερα στό Βερολῖνο, ότι ό Χίτλερ είχε λαβει επίσης, κατα τὶς πληροφορίες του, χρηματα από την Ἀγγλία καὶ τὴν Σουηδία. Τα χρη­ ματα από την "Αγγλία θα μπορουσε να τα είχε φέρει ό πολυμηχανος Δυν­ τεκε, από τὴν Σουηδία πιθανως συγγενεῖς της συζύγου του̃ Χέρμανν Γκαῖ­ ριγκ, Καριν φόν Φόκ, αφου̃ μαλιστα τότε δεν σπανιξαν στην σουηδικη αρι­ στοκρατία συμπαθειες για μια «Γερμανία» με την μορφη μιας φυλετικης κοινότητας στην Βόρειο Ευρωπη. Σ” όλους αυτους τους αληθεῖς η αναληθεῖς ἰσχυρισμοός, που αναφέρα­ με για ξένους χρηματοδότες, δεν εγινε μέχρι τωρα λόγος για την ἰταλικὴ λιρέττα. Δεν φαινόταν όμως στα ματια του̃ Χίτλερ «ό Ντου̃τσε του̃ Φασι­ σμου̃» να είναι προορισμένος να τόν βοηθησει, αὐτόν τόν γερμανό θαυμα­ στη του, καὶ με υλικα μέσα; Τόν Σεπτέμβριο του̃ 1922 ό Κουρτ Λυντεκε τα­ ξίδεψε, με εντολη του̃ στρατηγου̃ Λουντεντόρφφ καὶ του Χίτλερ, στό Μιλανο για να επισκεφθεί τόν Μουσσολίνι. Ὁ Χίτλερ πρόβαλλε τόν Λὑοντεντορφφ, που τόν θαυμαξαν πολλοὶ γερμανοὶ πατριῶτες, γιατὶ πίστευε, ότι τό όνομα του θα τραβου̃σε ἱδιαίτερα καὶ στην Ἱταλία. ”Ο Μουσσολίνι, που βρισκόταν λίγο πρὶν από τό πραξικόπημα του, την πορεία πρός την Ρὡμη, δέχθηκε τόν γερμανό απεσταλμένο στα γραφεία της Σύνταξης της εφημερίδας του, της «Πόπολο ντ” Ἱτόιλια» στό Μιλανο. Ὁ Λόντεκε διεπίστωσε, ότι ό ‹‹Ντου̃­ τσε» δεν εἶχε καθόλου ἰδέα για τόν Λουντεντορφφ. Παρα τό γεγονός αυτό ακουσε με προσοχη, όσα του̃ έξέθεσε ό απεσταλμένος του̃ Χίτλερ. Ὁ Αυν­ τεκε προσπαθησε να θίξει τό όδυνηρό θέμα του̃ γερμανικου̃ Νότιου Τυρό­ λου, που εἶχε παραχωρηθεί από τὶς νικητριεςι δυναμεις στην Ἱταλία. Ὁ Μουσσολίνι, φανατικός Ἱταλός εθνικιστης, τόν διέκοψε απότομα: Τό Νό­ τιο Τυρόλο θα μείνει στην Ἱταλία. "Οπως φαίνεται, ό Λόντεκε δεν πρόφθασε να θίξει τό οἰκονομικό ζητημα. “Αλλοιῶς ό ματαιόδοξος εἰδικός απεσταλ­ μένος του Χίτλερ, που εκαλυπτε τὶς δαπανες παρομοίων ταξιδιῶν από την ίδια του την τσέπη, δεν θα τό έκρυβε βέβαια από τους αναγνωστες τῶν απο­ μνημονευματων του. Ὁ Χίτλερ ό ίδιος συναντηθηκε στὶς 17 Νοεμβρίου του̃ Ι92Ζ δηλαδη με τό μέλος της Δια­ μετα τό επιτυχημένο πραξικόπημα του̃ «Ντου̃τσε» Ἀντόλφο Τενταλντι, Ἱταλό τόν Ρηνανἱα, την για Ἑπιτροπης συμμαχικης Μουσσολί­ Πρωθυπουργό στόν νέο που έδωσε φυσικα κανονικη αναφορα παλινόρθωση νι. Ὁ Χίτλερ του εἶχε εκθέσει συγκεγχυμένες ἰδέες για μια της μοναρχίας. Ὁ βασιλικός οῖκος των Βίττελσμπαχ δεν πρέπει να εγκα­ θιδρυθεῖ παλι μόνο στη Βαυαρία, αλλα να εμπλουτισθεῖ με τό Σαλτσ­ τρία κρατίδια της "Ομοσπον­ μπουργκ, τό Τυρόλο καὶ τό Φόραλμπεργκ αυτης της ἰδέας κατο­ υπερμαχο διακης Δημοκρατίας της Αυστρίας. . Σαν

_

_

_

. 

43

νόμασε τόν συντηρητικό βαρωνο φόν Κραμερ­Κλεττ, ποὺ προαναφεραμε, καὶ τόν κόμητα Λαϋντεν. (Η γνωμη γιὰ τόν Χίτλερ, «ενα νεαρό ανδρα», τόν «αρχηγό των φασιστῶν», ηταν αρκετα εὺνοϊκη. Τενταλντι: δείχνει «περισσότερο γιὰ Λατῖνος παρὰ γιὰ Γερμανός». Γιὰ νὰ φθασει στό σκοπό του ό Χίτλερ φρόντισε νὰ χρησιμοποιησει πολὺ παραξενες εκφρασεις, προορισμἐνες μόνο γιὰ τόν ὶταλό συνομιλητη του, τὸν ὁποῖο ηθελε νὰ έντυ­ πωσιασει: (Η ϋπαρξη της Βαυαρίας διακυβεὺεται. Μερικὲς εκατονταδες χιλιαδες Γερμανών (στό Νότιο Τυρόλο) δεν εῖναι τόσο σημαντικές. Ύπαρ­ χουν εκατομμύρια καταπιεσμενων Γερμανών. Τελος χωρὶς περιστροφές: Τό ζητημα του̃ Νότιου Τυρόλου δεν τόν ενδιαφερει. ”Απηχηση σό ὅλα αὺτὰ δεν ὺπηρχε. εΗ Ρώμη προτίμησε τὴν σιωπη. Ὁ Μουσσολίνι ηταν, θεωρητικα, εκπρόσωπος τῶν νικητριῶν δυναμεων του̃ 1918/19, από τὶς ὁποῖες, παρ” όλα αὺτα, θεωρου̃σε, ότι είχε ὲξαπατηθεῖ. Συμμετεῖχε, όπως προαναφεραμε, πλατωνικα, μὲ την ὰποστολη μηχανικῶν, στην γαλλοβελγικη εξόρμηση στό Ροὐρ,ἐπειδη η περιοχη αὺτη ηταν ξωτι­ κης σημασίας σὰν προμηθευτης πρώτων ὺλῶν καὶ γιὰ την ὶταλικη οἱκονο­ μία. “Η κατασταση ηταν περίπλοκη, καὶ ὅχι εὺνοϊκη με την προοπτικη μιας καποιας οἰκονομικῆς βοηθείας του̃ Μουσσολίνι γιὰ την «Κίνηση», αν καὶ ό Χίτλερ εῖχε απαγορεύσει καθε συμμετοχη στην παθητικη αντίσταση στό Ροὺρ. Ὁ Κοὺρτ Λὐντεκε ταξίδεψε ακόμα μιὰ φορα, τόν Αὔγουστο του̃ 1923, στην Ρώμη, στόν «Ντου̃τσε του̃ Φασισμου̃», ποὺ ηταν ηδη σχεδόν ενα χρόνο πρωθυπουργός του̃ Βασιλια̃ της Ἱταλίας Βίκτωρα Ἑμμανουηλ του̃ Γ '. Ἡ επίσκεψη τελειωσε σύντομα. “Οταν τόν Νοέμβριο του̃ 1923 ὰπετυχε τό πραξικόπημα του̃ Χίτλερ στό Μόναχο, ό ἰταλὸς Γενικός Πρόξενος στό Μόναχο κόμης Ντουρίνι ντὶ Μόντσα, διεβίβασε στόν Μουσσολίνι μιὰ ἐκτενῆ, ἀλλὰ πολὺ ψυχρη, νηφαλια εκθεση. Τίποτε στην ἔκθεση αυτη δὲν αφηνει νὰ συναχθεῖ, ότι εἶχαν ὰναληφθεῖ οἰκονομικὲς ὺποχρεωσεις. Ὁ Μουσσολίνι μιλου̃σε περι­ φρονητικὰ γιὰ τοὺς «τρελλοὺς» στό Μόναχο. Οί πιό ασπονδοι ἑχθροὶ του̃ Χίτλερ στην περίοδο μεταξὺ 1924 καὶ 1930 πρεπει νὰ ὰναξητηθου̃ν ίσως όχι μεταξὺ τῶν κομμουνιστῶν, ὰλλὰ μεταξὺ τῶν ὰποστατῶν του̃ κόμματός του, τῶν φανατικών ρατσιστῶν, τῶν «Ἑ­ βραιοφαγων», ποὺ θεωρου̃σαν τόν Χίτλερ ενα διεφθαρμένο ὺποκείμενο. Έτσι κατηγόρησε ό ταγματαρχης ε.ὰ. φόν Γκρεφε­Γκόλντεμπε στό Με­ κλεμβου̃ργο τόν Χίτλερ εντελως ανοιχτα, ότι αφησε νὰ τόν πληρωσει ό Μουσσολίνι γιὰ τὴν ἐγκαταλειιμη του̃ Νότιου Τυρόλου. Ὁ Γκρεφε­Γκόλντ­ εμπε ηταν μεχρι τό 1923 μελος του̃ Ἑθνικοσοσιαλιστικου̃ Κόμματος... Ὁ Χίτλερ τόν μηνυσε γιὰ δυσφημιση. Ὁ Γ κρεφε­Γκόλντεμπε καταδικα­ σθηκε καὶ ὀίσκησε εφεση. Ἀνεφερε τὸ ποτό τῶν 6Ο.ΟΟΟ χρυσῶν μαρκων σὰν τιμη γιὰ τό Νότιο Τυρόλο καὶ κατασκεύασε Ξένα μαρτυρα μὲ τό όνομα 

Μ
ποὺ δυστυχως εἶχε καταδικασθεῖ για παραβαση του̃ Βἑρνερ "Αμπελ νόμου περι νομίσματος, προικοθηρία καὶ απατη­καὶ που προοριζόταν να βεβαιώσει για την ὔπαρςη φασιστικῶν δεσμων με τὸ στρατηγεῖο του̃ Χίτλερ στὸ Μόναχο. Ένας ἰατροδικαστης είχε χαρακτηρίσει τον ”Αμπελ σαν ψυχοπαθη. Στην δίκη του̃ Χίτλερ κατα του̃ Γκρεφε­Γκόλντεμπε εγινε τελικα συμβιβασμός. Ἀργότερα ό Χίτλερ μηνυσε τὸν ”Αμπελ, που κατα­ δικασθηκε τὸν Ἱοὐνιο του̃ 1932 σὲ φυλακιση 3 ἐτῶν καὶ στερηση των πο­ λιτικῶν του δικαιωματων ἐπὶ 20 μηνες. Μετα την αναληψη της αρχης απο τὸν Χίτλερ ἑζητησε τὸ "Υπουργείο Δικαιοσύνης απο τὸ δικαστηριο να του̃ δοθου̃ν όλοι οἱ φακελλοι: ποὺ αναφέρονταν σε ενδεχόμενες χρηματικες παροχὲς στὸν Χίτλερ απο την Ἱταλία. Αυτό ηταν κατι χαρακτηριστικό για τον αἱὡνιο φόβο του̃ Χίτλερ, ότι «αναρμόδιοι» θα μπορουσαν να αποκτη­ σουν την επιθυμία να διαλευκανουν τὸ συχνα σκοτεινὸ παρελθόν του. Έκτος αυτου η Ἱταλία εἶχε επιλεγεί από τὸν Χίτλερ σαν μελλοντικὸς συμ­ μαχος, αδιαφορο μὲ τὸ τί ηθελε η δὲν ηθελε ό Μουσσολίνι. Γι” αὐτὸ τὸ θεμα «Νότιο Τυρόλο» επρεπε να τὸ χειρίζεται κανεις με μεγαλυτερη λεπτότητα. "Οσο κι αν εἶναι απίθανο να εδωσε ποτε ό Μουσσολίνι χρηματα στους «τρελλους» του̃ Μοναχου, αφου̃ μαλιστα η ίδια η Ἱταλία ηταν βυθισμενη σε οἰκονομικες δυσχερειες, τόσο λογικο φαίνεται τοὐλαχιστο, ότι ό Χίτλερ τὸ 1923, όταν ό γερμανικός λαὸς με σπανια όμοφωνία χαιρετιζε την παθη­ τικη αντίσταση στὸ Ρουρς εἶχε δεχθεῖ γαλλικα χρηματα η του̃ ταχαν διο­ χετεὐσει. Ὁ συνδεόμενος φιλικα μαζί του πρωην “Αστυνομικός Διευθυντης του̃ Μοναχου Παῖνερ καὶ ό παλιός κομματικός του φίλος, Βίλχελμ Φρίκ, τμηματαρχης στην Άστυνομικη Διευθυνση, τηρου̃σαν τότε τὸν χειροπια­ στὸ κανόνα) ότι πρεπει κανεις να εἰσπραττει, αδιαφορο απο που προερχον­ ται τα χρηματας γιατὶ χρειαζεται κανεὶς όπωσδηποτε πόρους για τὸ «Θησαυ­ ροφυλακιο του̃ Άγὼνα». “Ετσι περίπου εῖχε σκεφθεί καὶ ό Λενιν, όταν εἶχε χρησιμοποιησει τα χρηματα του̃ Καιζερ για την παγκόσμια ἐπανασταση με την πεποίθηση) ότι η ὲπανασταση στην Ρωσία θα σαρώσει γρηγορα καὶ την γερμανικη μοναρχία. 5Απὸ την αλλη πλευρα όμως τὸν Χίτλερ τὸν στενοχωρου̃σε πολυ η σκεψη, μηπως η κοινη γνωμη υποπτευθει̃ και πιστεψει, ότι συντηρείται από την Γαλλία. Ἡ Γαλλία εδειχνε δηλαδη να προσπαθεί κατα την διαρ­ κεια του̃ αγωνα για τὸ Ρουρ να κερδίσει ἐπιρροη στα χωριστικα ρευματα στην Βαυαρία. “Οταν ό Κοὺρ Λὐντεκε παρέδωσε στὸν Χίτλερ τὸ 1923 χρη­ ματα γαλλικης προέλευσης (13Ο.ΟΟθ μαρκα καὶ 205 φραγκα), ό τελευταῖος θορυβηθηκε και κατέθεσε τὸ ποσό, συνοδευοντας την καταθεση μ”ἔνα πρωτόκολλο. Ἱ­Ι σοσιαλδημοκρατικη εφημερίδα ‹‹ΜυνχενερἐΞίόστ›› εγραφε για αὐτὸ στὶς 23 “Ιουνίου 1923. Μεταγενεστερες αστυςνορἔιικὲς ερευνες επι­ βεβαίωσαν την ακρίβεια αυτης της είδησης.
..

­,

­ι

7”

η 

45

Στὶς δίκες για εσχατη προδοσία εναντίον ὀπαδῶν τῆς χωριστικη̃ς κί­ νησης στὸ Μόναχο, του̃ ὶστορικου̃ τη̃ς τεχνης Καθηγητή Φου̃ξ καὶ του̃ νομικου̃ Κύλες. πού εἶχαν εργασθεῖ για τὸν αποχωρισμό της Βαυαρίας από τὸ Ραϊχ. ήταν μπλεγμενος κι ενας πρώην συντακτης του̃ «Λαϊκου̃ Πα­ ρατηρητη̃», ό Χου̃γκο Μαχαους. Ὁ Μαχαους εἶχε εἱσπραξει γαλλικα χρή­ ματα. ”Αν καὶ ό Χίτλερ δεν εἶχε σχεση με τὴν υπόθεση Φουξ­Μαχαους. εν τούτοις κατα τὴν διαρκεια μιας δίκης, ποὺ εἶχε κανει εναντίον του̃ ύγειο­ νομικου̃ Δρ. Πίττινγκερ από τὸν «Σύνδεσμο Βαυαρία καὶ Ραιχ»5 για τους ἰσχυρισμούς του για γαλλικες παροχες στὸν Χίτλερ, ήρθε σε φῶς ενα ὁδυ­ νηρὸ περιστατικό: Στὶς Ζ? Μαίου 1924 ανακρίθηκε ὁ αλλοτε σύνδεσμος Βενιχ. Ὁ Βενιχ εἶχε χρη­ του̃ Χίτλερ με την Άμερική. ύποπλοίαρχος ματίσει σαν διερμηνεας σε μια συνομιλία του̃ μελους του̃ βρεταννικου̃ κοι­ νοβουλίου Μόρελ, εκδότη του̃ περιοδικου̃ «Φόρείν ”Αφφαιρς»¦ με τὸν βαυ­ αρὸ δικτατορα. τον Γενικό “Επίτροπο φὸν Καρ. Ὁ Μόρελ εἶχε επιστήσει τὴν προσοχὴ του̃ Καρ, ὅτι ό Χίτλερ επαιρνε γαλλικα χρήματα. Ὁ Καρ δια­ μαρτυρήθηκε: ὁ Χίτλερ εἶναι ενας εθνικα σκεπτόμενος ανδρας. Ὁ Μόρελ αντεταςε. ὅτι ὀ Χίτλερ εἶχε λαβει γαλλικες ενισχύσεις με 7 ὴ 8 ενδιαμεσα πρόσωπα, ὥστε να μὴ του̃ ήταν δυνατό να αναγνωρίσει τὴν προελευσή τους. Ὁ ύποπλοίαρχος Βενιχ ανεφερε στὴ συνεχεια. ὅτι ό Χίτλερ τον εἶχε παρακαλεσει καποτε να χρησιμοποιήσει τὶς σχεσεις του στὴν ”Αμερικὴ για τὴν εξεύρεση χρηματων για τὴν «Κίνηση». Ὁ ίδιος: ό Βενιχ, του̃ εἶχε πεῖ, ὅτι αύτὸ ήταν αδύνατο. Γνωρίζει ὅμως, ὅτι ό Χίτλερ εἶχε δοκιμασει πολλες φορες να βρεῖ χρηματοδότες. ΩΗ δίκη του̃ Χίτλερ εναντίον του̃ ύγειονομικου̃ Πίττινγκερ τελειωσε τὸ 1924. Ὁ Πίττινγκερ αθωώθηκες γιατὶ δήλωσε μεσω του̃ συνηγόρου του, ὅτι οἱ κατηγορίες του δεν στρεφονταν κατα του̃ προσώπου του̃ Χίτλερ. Ὁ Χίτλερ εἶναι «ενας εντιμος Γερμανός». Ὁ πελατης του εννοου̃σε τὴν «Κί­ νηση», δήλωσε ό δικηγόρος. Ἑπίσης ανεκοίνωσε, ὅτι «οί γαλλικοὶ οἶκο­ νομικοὶ κύκλοι», ὅπως ὁ Διοικητὴς τῶν γαλλικών δυναμεων στὸ Παλατι­ νατο, στρατηγός ντε Μετς, γνώριζαν για τὸ πραξικόπημα του̃ Χίτλερ: κατι που στὴν πραγματικότητα ήταν αδύνατο να εἶναι αλήθεια. Τὸ σχεδιο του̃ Χίτλερ να κινηθεῖ, ελαβε μορφὴ μόνο στὶς 7 Νοεμβρίου του̃ 1923. Έδρασε με δική του αποκλειστικα απόφαση. Φυσικα οἱ Γ αλλοι γνώριζαν για τὴν πολυσυζητημενη σε βαυαρικούς κύκλους ἶδεα μιας «πορείας κατα του̃ Βερολίνου». Για τὴν περίπτωση αύτή, ύπεστήριξε ὀ συνήγορος του̃ Πίτ­ τινγκερ, εἶχε σχεδιασθεῖ ή στρατιωτικὴ ενίσχυση τη̃ς γραμμη̃ς Μαϊν καὶ ό στρατηγὸς Μετς εδειξε ὅτι εἶχε αρκετα εξοργισθεῖ για τὴν γρήγορη απο­ τυχία του̃ πραξικοπήματος. . . Ὁπωσδήποτε ό Χίτλερ τα εἶχε καταφερει κατα τὴν διαρκεια του̃ ετους 1923 να προφυλαξει τὸ κόμμα του, ὅπως καὶ τὴν εφημερίδα του, τὸν «Λαϊκό 

46

Παρατηρητη», καὶ σέ τελικη αναλυση καὶ τὸν ἑαυτό του, από την χρεωκο­ πία. ποὺ πολλαπλα τοὺς απειλου̃σε. Στὶς τελευταίες ὀκτω έβδομαδες πρὶν απο τὸ πραξικόπημα μπόρεσε να πληρώσει τοὺς αξιωματικοὺς τῆς «Άνω­ τατης Διοίκησης τῶν Ταγματων Ἑφόδου» ($Α) στὸ Μόναχο με έλβετικα φραγκα. Αύτὸ κατέθεσε ό αρχηγός του̃ Ἑπιτελείου ύποπλοίαρχος έα. Χόφφμανν. Τὸν Ὁκτώβριο του̃ 1923­μετα τὸν τερματισμό των ταραχών στὸ ό βιομηχανος χαλυβος Φρὶτς Τύσσεν δώρισε 100.000 χρυσα μαρκα Ροὺρ για την «Κίνηση» στὸ Μόναχο. Ἑννοείται ὅτι τα χρηματα δεν τα έδωσε στόν Χίτλερ, ποὺ δεν τὸν εγνώριξε, αλλα στὸν στρατηγό Λούντεντορφφ. ποὺ εἶχε τότε χαρη στὴν αντίσταση. ποὺ προέβαλε στὸν αγώνα για το Ρούρ, μεγαλο κυ̃ρος στοὺς βιομηχανικοὺς κύκλους. Ὁ στρατηγός έθεσε τὸ ση­ μαντικὸ αύτὸ ποσό στὴν διαθεση του̃ «Καμπφμπουντυς του̃ «”Αγωνιστι­ κου̃ Συνδέσμου», ποὺ ἦταν η ανωτατη ὀργανωση των παραστρατιωτικών συνδέσμων του̃ Χίτλερ καὶ τῶν προσκείμενων σ" αυ̃τόν. Μετα ξέσπασε καὶ τερματίσθηκε οίκτρα τὸ πραξικόπημα στὶς 9 Νοεμβρίου 1923 κατω απο τα πυρα τῆς βαυαρικῆς αστυνομίας στὸ μνημείο Φέλντχερρνχαλλε του̃ Μοναχού. Ὁ πύργος της Βαβέλ είχε καταρρεύσει. Ὁ Χίτλερ κατέφυγε στοὺς Χανφστένγκλ στὸ Οὔφφινγκ στὴν λίμνη Σταφφελξεε. ηθελε να αύτο­ κτονησει, μεταπείσθηκε καὶ συνεληφθη. Ὁ Σόυ̃μπνερ­Ρίχτερ. ὁ αρχισυ­ νωμότης, σκοτώθηκε. Ὁ διοικητὴς τῶν ΒΑ λοχαγὸς έα. Χέρμανν Γκαίρινγκ μεταφέρθηκε μυστικα με ένα βαρὺ τραυ̃μα στην κοιλια από τα σύνορα στην
Αύστρία. "Οταν το ΝΒΠΑΡ καὶ οἱ ὁργανώσεις του, συμπεριλαμβανομένων τῶν ΒΑ, απαγορεύθηκαν μετα από διαταγὴ του̃ 5Αρχηγου̃ Στρατου̃ Στρατηγου̃ φὸν Σέεκτ, στὸν ὁποῖο ὁ πρόεδρος του̃ Ραὶχ είχε μεταβιβασει την ἐξουσία, βρέθηκε τὸ ταμείο του̃ κόμματος γεμα̃το με 170.000 χρυσα μαρκα. Πέρα απα αὺτα, τὸ κόμμα βρέθηκε να έχει στην κατοχη του αύτοκίνητα, έργα τέχνης καὶ έπιπλα για τα Γραφεία καὶ την Σύνταξη του̃ «Λαϊκου̃ Παρατη­ ρητῆ». “Ολα αύτα ἦταν τὸ αποτέλεσμα μιας σημαντικη̃ς προθυμίας για θυ­ σίες από έθνικα κίνητρα. ΩΗ προθυμία όμως αὺτὴ έγινε αντικείμενο κατα­ χρησης. Οί χρηματοδότες εἶχαν πιστέψει. ότι συνεισέφεραν στην ανανέωση τῆς Γερμανίας. Τα μέλη του̃ κόμματος. στα ὁποία καθε λίγο γινόταν έκ­ κληση για εἰδικές δωρεές καὶ έρανους, εἶχαν προσφέρει πρόθυμα μέσα στον πληθωρισμό τα τελευταία γρόσσια τους. Τώρα τοὺς είχε περασει τὸ
μεθύσι.

Τὴν 1η Ἀπριλίου 1924, δικαστηριο του̃ Μοναχού καταδίκασε τὸν αρχι­ πραξικοπηματία σὲ καθειρξη 5 ετών καὶ πρόστιμο 200 χρυσών μαρκων. Στὶς 20 Δεκεμβρίου 1924 ὁ Χίτλερ απολύθηκε πρόωρα λόγω καλῆς διαγω­ γης από τὶς φυλακες Λαντσμπεργκ. Μαζί του έφερε τὸ χειρόγραφο του̃ 

Φ?

καὶ 1923 απελπισία καὶ ελπίδα, εἶχε καταναλωθεί. Τό ΝΒΠΑΡ, που ίδρὐθηκε εκ νεου στὶς 26 Φεβρουαρίου 1925, παρέμεινε για πολυ χρόνο ενα ασήμαντο, μικρο κόμμα. Ὁ «Λαϊκός Παρατηρητής», που επανακυκλοφόρησε την ἴδια μερα, δυσκολευθηκε να διατηρηθεί σαν ημερήσια εφημερίδα. Ὁ αλλοτε μέντορας του̃ Χίτλερ, ό Ντῆτριχ Έκαρτ, εῖχε πεθανει την δευτερη μερα τῶν Χριστουγεννων του̃ 1923 στό Μόναχο. Πολλοὶ πρώην υποστηρικτες του γυριζαν τὶς πλατες στόν πρόεδρο του̃ ΝΒΠΑΡ. "Ο στρατηγός Λοόντεν­ τορφφ, που παρ” όλα αυτα πείσθηκε να παρουσιασθεῖ κατα τὶς προεδρικὲς εκλογες τόν Μαρτιο του̃ 1923 σαν υποψήφιος του̃ ΝΞΠΑΡ, θεωρου̃σε τόν Χίτλερ, κατα βαση, για ενα προδότη. Γιατὶ ὁ Χίτλερ δεν εῖχε ενημερώσει προηγουμενως τόν στρατηγό, τόν «στρατηλατη» του̃ Μεγαλου Πολέμου, για τό πραξικόπημα του, αλλα απλῶς τόν εκαλεσε καὶ τόν ὁνόμασε Άνὼ­ τατο Διοικητή του̃ νέου Ἑθνικου̃ Στρατου̃. Μια από τὶς μεγαλες κυρίες του̃ καλου̃ καιροῦ, πρὶν από τό 1923, ή Έλσα Μπρου̃κμανν, δοκίμασε τό 1927, με τὴν βοηθεια του̃ φιλικα συνδεό­ μενου μαζί της Πρίγκιπα Καρλ του̃ Λεβενσταίν να κεντρίσει τό ενδιαφε­ ρον τη̃ς δυτικογερμανικη̃ς μεγαλης βιομηχανίας. Στὶς 4 Ἱουλίου 192? εφε­ ρε σ” επαφή στό σπίτι της τόν Χίτλερ με ενα από τοὺςΝεστορες της περιοχής του̃ Ρουρ, τόν δθχρονο "Εμίλ Κίρντορφ. Ὁ Κίρντορφ, μικρός, κομψός, εὐκίνητος, με φαλακρό κεφαλι καὶ γυαλια με μεταλλικό σκελετό γυρω από τα πονηρα του ματια, εμφανιζόταν τότε σαν ενας ακαταπόνητος εθνικιστής, αντίπαλος τῶν ελευθέρων συνδικατων, του̃ Καϊζερ, της καθολικής εκκλη­ σίας. Γιός ενός ἰδιοκτήτη όφαντηρίου εἶχε κατορθώσει να γίνει, χαρη στήν δική του ίκανότητα, Πρόεδρος του̃ μεταλλευτικου̃ συγκροτήματος Γκελ­ σενκίρχενερ Μπεργκβερκ Α.Ε. καὶ του̃ Συνδικατου ”Ανθρακος της Ρηνα­ νίας­Βεστφαλίαςἔίθταν ό Καϊζερ Γουλιελμος ὁ Β' ήθελε να απονείμει στόν ατίθασσο ανδρα τίτλο εὐγενείας, ό Κίρντορφ του̃ εγραψε, ότι ὁ Καϊζερ, φαί­ νεται, δεν τόν γνωρίζει καλα. Αυτό είναι, του εγραψε, καὶ ή μοναδική συγ­ χὼρηση για την ενεργεια του, που, κατα τα αλλα, δείχνει τό σημείο τη̃ς παρακμη̃ς, στό ὁποῖο βρίσκεται ό γερμανικός λαός. . .Ὁ Κίρντορφ ανη̃κε από τό 1910 στόν «Παγγερμανικό Συνδεσμο», καὶ ακριβῶς εκεί βρίσκονταν μερικοὶ δηκτικοὶ επικριτες τῆς Γερμανίας του̃ Γουλιελμου. Ὁ Καϊζερ τους ήταν πολυ «μαλακός». Ἐν τουτοις ὁ Κίρντορφ υ̃πεγραψε τό 1919 μια δια­ κή ρυζη του̃ «Παγγερμανικου̃ Συνδεσμου», με τήν ὁποία ζητου̃σε τὴν απο­ κατασταση τη̃ς μοναρχίας. Στό Μόναχο ό εριστικός κυριος στα βαθεια του γηρατεια, που εῖχε αποσυρθεί εδώ καὶ δυο χρόνια από τὶς δουλειες του, εδειξε, ότι εντυπωσια­

πρώτου τόμου ενός βιβλίου σχετικα με τους σκοπούς του. Τίτλος: «Μαίν Καμπφ» (‹‹ό Ἀγὡνας μου»). Κατα τα αλλα επρεπε να αρχίσει παλι από την αρχή.®Η αγχὼδης διαθεση για θυσίες, τὴν ὁποία υ̃πεθαλπαν κατα τα ετη 1922 

48

σθηκε απο τον Χίτλερ. Ἑξεφρασε τὴν αγανακτησὴ του για τὴν ἐποχὴ του καὶ τὴν δυσπιστία του για τον γερμανικο λαο καὶ τὴν θεληση του σαν θνους. Στον Χίτλερ εἶπε, ότι θελει να τον υποστηρίξει, αλλα δεν μπορεί να περιμενει απ” αὐτὸν να πιστέψει ο ἴδιος, ὁ Κίρντορφφ, ότι ὴ «Κίνηση» θα νικὴσει. Ένας λαός, εἶπε, όπως ο γερμανικός, ποὺ εβγαλε εναν Γουλιελ­ μο Π, δεν αξίξει πια για τίποτε. Παρα όλα αύτα ο Κίρντορφ έγινε το 1927 μελος του̃ κόμματος με αριθμο μητρώου 71032, απεχώρησε όμως κιόλας τον επόμενο χρόνο, γιατὶ δεν του̃ αρεσαν οἱ σοσιαλιστικὲς τασεις στο κόμ­ μα. Προσχὡρησε παλι στοὺς συντηρητικοὺς ΓερμανοὺςἙθνικιστες. Μόλις το 1934 ξαναγύρισε παλι στο ΝΒΠΑΡ. Τον προσωπικο δεσμο με τον Χίτλερ ομως δεν τον ἐγκατελειψε ποτὲ στο ἐνδιαμεσο χρονικο διαστημα. Το συγκεκριμενο αποτέλεσμα της συναντησης του̃ Μοναχου στο σπίτι Μπρου̃ κμανν ὴταν μια παραδοξη μπροσσούρα,ἔνα φυλλαδιο,το ὁποῖο τὴς εγραψε ὁ Χίτλερ για λογαριασμο του̃ Κίρντορφ καὶ στο ὁποῖο προσπαθου̃σε να ἐξηγὴσει στὴν γερμανικὴ βιομηχανία τοὺς σκοπούς του. Ὁ τίτλος του ὴταν: «Άδόλφος Χίλτερ. Ὁ δρόμος για μια καινουργια ανοδο. Χαρισμενο απο τον “Εμίλ Κίρντορφ». Το βιβλιαρακι αὺτό, ποὺ τυπωθηκε στον Μπρούκ­ μανν σα ἔνα αριθμο αντιτύπων, ποὺ δεν είναι πια δυνατο να διαπιστωθεί, δημοσιεύθηκε για πρωτη φορα το 1927 απο τον αμερικανο ἱστορικο Χἑνρυ Ταρνερ. Το 1927 ο Κίρντορφ εἶχε κρατησει για τον ἑαυτό του τὴν διανομὴ αύτου̃ του̃ ἔργου, ποὺ ὴταν το τρίτο «εργο» του̃ Χίτλερ μετα το δίτομο «Μαϊν Καμπφ» καὶ το «Δεύτερο βιβλίο», ποὺ αναφερόταν στον εξωτερικο προσανατολισμό του καὶ ποὺ έμεινε αδημοσίευτο οσο ξου̃σε. Σ® αύτο το φυλλαδιο κατα παραγγελίαν ό Χίτλερ παρουσίαζε τον ἑαυ­ τό του εθνικο­κοινωνιστὴ, σὲ καμμια περίπτωση όμως εθνικο­σοσιαλυ στὴ. “Απεφευγε επίσης, με μια μοναδικὴ εξαίρεση, ὲχθρικες για τοὺς Ἑ­ βραίους εκφρασεις, ἐπειδὴ στον Κίρντορφ δεν αρεσε ο αντισημιτισμός. Προσπαθου̃σε ακόμα να καταστησει σαφες, ότι ηθελε να όδηγὴσει παλι

στὴν ενότητα τον γερμανικό λαό, ποὺ κινδύνευε να διασπασθεῖ σα ένα μαρ­ μαρξιστικο καὶ σα ένα ἐθνικιστικο στρατόπεδο. Ταυτόχρονα τόνιξε τὴν αξία τὴς ὶδιωτικὴς πρωτοβουλίας, πραγμα ποὺ θαπρεπε να θεωρηθεί σαν αρνηση όλων των τασεων κρατικοποίησης, ποὺ περιεῖχε το πρόγραμμα του̃ κόμ­ ματος. “Ἀφηνε ἐπίσης να εννοηθεί, ότι θελει να συνδέσει τὴν «Κίνηση» μὲ τὴν ­¬ στοὺς μεταλλευτικοὺς κύκλους πολὺ δημοφιλη πρωσσικὴ παραδοση. Για να κερδηθεῖ ὴ μα̃ξα του̃ γερμανικου̃ λαου̃, πρεπει όμως, όπως εγραφε, να ἐπιτευχθεῖ μια σύνθεση ὲθνικισμου̃ καὶ σοσιαλισμού, μια συμφιλίωση τῶν δύο κατευθύνσεων. Ὁ στόχος του είναι ὴ οργανωση τη̃ς γερμανικὴς αμυντικῆς ἱκανότητας. Στὴν επιδίωξη αὐτὴ ἐντασσεται ὴ θεω­ ρία για τὴν αξία τὴς προσωπικότητας, του̃ αγωνα καὶ τῆς αγαπης προς τὴν

­

πατρίδα. 

49

Στὶς 26 Ὁκτώβρίου 1927, ρντορφ προσκαλεσε 14 ἐςεχοντες βιο­ μηχανους στο κτὴμα του «Στραίτχοφ», κοντα στο Μύλχαϊμ. “Ήθελε να τοὺς δώσει τὴν εύκαιρία να ακούσουν τον Χίτλερ. Ὁ Χίτλερ μίλησε ἐπὶ τρείς ώρες. ῖΗταν φανερό, ὅτι οἱ κύριοι αἱσθανθηκαν ανακούφιση, ὅταν ἔφθασε ἐπὶ τελους στο τερμα. Ἡ ὴχώ, ποὺ εἶχε ἑλπίσει να βρεῖ σὲ κουδουνιστα νομίσματα, Ξἑλλειιμε. Ὁ Κίρντορφ ο ίδιος, ποὺ ηξερε πολὺ καλα, πόση σκληρὴ ἐργασία του̃ στοίχισαν τα χρηματα του, ὴταν παντοτε πολὺ φει­ δωλος σὲ χρηματικὲς παροχές. Μ® ολη τὴν συμπαθεια για τον Χίτλερ, δὲν φανηκε πρόθυμος να επενδύσει μεγαλα ποσα, αφου̃ μαλιστα δὲν ἦταν πια τόσο πλούσιος, οσο πρὶν απο τον πόλεμο. Ἡ μπροσσούρα του̃ Χίτλερ, «Ὁ δρόμος για μια νεα ανοδο», δεν εῖχε επιτυχία. Το ΝΒΠΑΡ παρεμενε χώρὶς ενδιαφερον για τὴν βιομηχανία. Στὶς 9 Ἱανουαρίου 1928 συναντήθηκαν, μετα απο ύπὀδειξη του̃ Παουλ Ρόϋς του̃ μεταλλευτικου̃­ συγκροτηματος (Γκουτεχόφφνουνγκς­χύττε), οἱ 12 ὴγε­ τικοὶ εκπρόσωποι τῶν ἐπιχειρὴσεών χαλυβος, σιδηρου καὶ ανθρακος στον σκεπτικο Γουσταυ̃ο Κροὺπ φον Μπόλεν οϋντ Χαλμπαχ στὴν «Βίλλα Χύγκελ» κοντα στο Έσσεν, τον πύργο τῶν Κροὺπ καὶ ίδρυσαν το «Ταμεῖο του̃ Ρούρ». Ὁ θεσμος αύτος δὲν ὴταν, όπως νομίζουν αμερικανοὶ ἱστορικοί, τόσο πολὺ μια παρα­κυβερνηση στὴν τότε Γερμανία, αλλα ἔνα εἶδος λἑσχης συζητη­ σεών καὶ κοινου̃ ταμείου για τὴν ενίσχυση συντηρητικό­αύταρχικών θε­ σμών καὶ μὴ σοσιαλιστικών κομματων στον ἐκλογικο αγώνα. Στο «Ταμεῖο του Ροὺρ» ανῆκαν, μεταξὺ αλλων, ο βαρῶνος τὴς «Βίλλας Χύγκελ», ο “Ερνστ Πενσγκεν, ο Πετερ Κλαῖκνερ, ὁ ”Αλμπερτ Φἑγκλερ, απο τα Ἱτἰνώμενα Χαλυβουργεῖα καὶ ο Φρὶτς Τύσσεν (1873 ­ 1951), κληρο­ νόμος τὴς αύτοκρατορίας χαλυβος, ποὺ εἶχε ἱδρύσει ὁ ”Αουγκουστ Τύσ­ σεν, καὶ πρόεδρος τῆς Διεθνοῦς Κοινοπραξίας Χαλυβος. Ὁ ἑκλεκτος κύ­ κλος χωριζόταν σε δύο παραταςεις: τὴν παραταξη του̃ ανθρακος καὶ τὴν παραταξη του̃ σιδὴρου. “Ομοφωνία όμως ἐπικρατου̃σε, για παραδειγμα, για το ο,τι πρέπει να ενισχύονται επιδιώξεις για τὴν δημιουργία μιας και­ νούργιας ἐλὶτ στὴν αριστοκρατία καὶ τὴν αστικὴ τάξη, όπως περίπου τὶς αντιπροσώπευε το περιοδικο «Ντερ Ρὶνγκ» καὶ ο ὀμώνυμος κύκλος γύρώ απο τον βαρῶνο Χαίνριχ φον Γκλαι̃χεν, απο τὴν Θουριγγία. Ἑκτος αύτου̃ ύπη̃ρχε, όπως είπαμε, ἡ σιώπηρὴ συμφωνία, ότι πρεπει κανεὶς να ύποστη ρίξει όλα τα μὴ σοσιαλιστικα κόμματα στοὺς ἑκλογικοὺς αγῶνες. Αὺτο ὴταν αντίθετο με τὴν προπολεμικὴ παραδοση : Πρὶν το 1914 οἱ μεγαλοβιομὴχανοι δὲν εἶχαν ενισχύσει ποτὲ πολιτικα κόμματα, αλλα ύπερκομματικὲς οργανώσεις, ποὺ εἶχαν σαν σκοπο τὴν ἑνδυναμώση τῆς Γερμανίας στον αγώνα για τὴν πολυθρύλητη «θεση στον ὴλιο» : τον «Παγ­ γερμανικο Σύνδεσμο», τον Σύνδεσμο του̃ Στόλου, τον Ἀποικιακο καὶ τὸν Άμυντικο Σύνδεσμο. Τώρα καταβαλλονταν για τὴν ἑνίσχυσηςκομματών,
.

4 

50

μεταξυ 1928 καὶ 1930, ποσα συνολικου̃ ϋιμους 930.000 μεχρι 1,2 η 1,5 δισε­ κατομμύρια μαρκα. Για όλα αυτα οἱ βιομηχανοι τηρου̃σαν λογαριασμό με τὸν τίτλο «Οὶκονομικὴ Βοηθεια». Θεωρου̃σαν όμως τὸ ΝΒΠΑΡ ἐθνικὸ η σοσιαλιστικό κόμμα; Τὸ κόμμα του̃ 3Αδόλφου Χίτλερ, ὁ ὁποῖος τὸ 1925 προσπαθου̃σε να επιτύχει αδεια αποδημίας καὶ εμφανιζόταν χωρὶς δπηκοότητα, εἶχε κατορ­ θώσει να συγκεντρώσει στὶς ὲκλογὲς του̃ Ραϊχ μόνο μια δωδεκαδα εδρῶν. =Απὸ τὸ «Ταμεῖο του̃ Ρουρ» δεν εἶχε κανενα όφελος. Μόνο όταν τὸ 1929/30 ἔλαβε μερος στὸ δημοψηφισμα όλων τῶν ἐθνικῶν κομματων καὶ αμυντικών συνδέσμων κατα του̃ τερατωδους σχεδίου ἑπανορθὼσεων του̃”Αμερικανου̃ “Όουεν Ντ. Γιανγκ, δεχθηκε, κατα πασα πιθανότητα, παροχὲς ασημαντου ὕψους από ένα κονδὑλιο για τὸ ἐπικείμενο δη μοιμηφισμα. Τὸ κονδυλιο αὐτὸ διαχειριξόταν όχι τὸ ‹‹Ταμεῖο του̃ Ροόρ», αλλα ό αλλοτε διευθυντης του̃ Κρουπ, "Αλφρεντ Χουγκενμπεργκ, που εἶχε δημιουργησει ένα δικό του (δη­ μοσιογραφικό καὶ κινηματογραφικό) συγκρότημα καὶ ποὺ ἔκτοτε φαινόταν στα ματια τῶν καπετανιων του̃ ανθρακος του̃ σιδηρου καὶ του̃ χαλυβος σαν ενα εἶδος λιποτακτης. Τὸ δημοσιογραφικό χαρτὶ δεν ηταν τὸ υ̃λικὸ γι“ αὐτὲς τὶς τίμιες δουλειες.Ὁ Χουγκενμπεργκ, που τὸ 1928, χαρη στην,οὶκο­ νομικη του ἰσχὑ, μπόρεσε να αναλαβει, προκαλώντας ετσι την ὁργη τῶν ευγενών μεγαλοκτηματιῶν της Ἀνατολικη̃ς Γερμανίας, την προεδρία στὸ συντηρητικό Γερμανικό Ἑθνικὸ Λαϊκό Κόμμα, δεν εδειχνε κανενα ενδια­ φερον να ενισχύσει εἱδικα τὸ παραδοξο μικρο κόμμα, ποὺ συμπεριφερόταν μισο­ἐθνικιστικα καὶ μισο­σοσιαλιστικα. °Η ταμειακη κατασταση του̃ δευτερου ΝΒΠΑΡ έμεινε, μεταξυ 1925 καὶ 1933, αμεταβλητη, δηλαδη κρίσιμη. Έτσι, ὁ απόστρατος λοχαγὸς Φραντς Πφεφφερ φὸν Σαλομον, Άνωτατος “Αρχηγός τῶν ΒΑ (ΟΒΑΡ), τῶν ανασυγ­ κροτηθεντων ‹‹Ταγματων Ἑφόδου» (ΒΑ), που την περίοδο αὐτὴ εἶχαν φθασει τελικα να ἔχουν μια δύναμη 300.000 ­ 400.000 ανδρῶν, συνέλαβε τὴν ὶδεα να ὀργανωσει ερανους, σὲ αῖθουσες καὶ στους δρόμους, για τον αυ̃τοεφο­ διασμὸ της πολιτοφυλακῆς των Ναζὶ για τὸν αγωνα εναντίον τῶν ‹‹Ἑρυ­ θρῶν». Ίδρυσε μια καπνοβιομηχανία για τὴν παραγωγη τσιγαρων «Στουρμ» (‹‹”Εφοδος››) καὶ ἕνα ὲργοστασιο για κονσέρβες με λουκανικα, για να ἐξα­ σφαλίσει την συντηρηση τῶν ανδρῶν τῶν ΒΑ, ποὺ, λόγω τη̃ς οἰκονομικῆς κρίσης του̃ 1929, εἶχαν γίνει κατα μεγαλο ποσοστὸ άνεργοι καί, περαν αὑτοῦ, να πραγματοποιησει κερδη για την χρηματοδότηση αυτου̃ του̃ παρα­στρατου̃. Ὁ Χίτλερ δὲν μπορου̃σε να χωνειμει αὐτὸν τον κυριο φον Πφεφφερ, αὐτὸν τὸν ὲπηρμενο για τὴν αριστοκρατικη του καταγωγη, τὸν κλεισμενο στον ἑαυτό του Πρῶσσο, καὶ παρατηρου̃σε δηκτικα, ότι θα ηταν καλυτερα να ὀνομαξόταν «κυριος φον Κυμινο». Ὁ Χίτλερ εβλεπε στὶς ἑκατονταρχίες τῶν ΒΑ μόνο μια δυναμη κροόσεως για τὶς μαχες στὶς αἴ­ 

51

θουσες συγκεντρώσεων. Ὁ Πφεφφερ φὸν Σαλομον όμως τὶς θεωρου̃σε σαν τὸν πυρῆνα ενός, πολιτικα καθοδηγουμενου καὶ φανατισμενου, Ἑθνικου̃

Στρατου̃.

Οί πρωην καγκελλαριοι, Γιόζεφ Βὲρτ καὶ Χαϊνριχ Μπρυνινγκ (καὶ οἱ από τὸ καθολικό Κεντρο), προσπαθησαν να παρηγορηθου̃ν στὴν ἐξο­ ὲν όψει τῆς αποτυχίας τη̃ς Δημοκρατίας της Βαϊμαρης, με τὴν παρα­ χὴ, ότι στο ἐςωτερικό, πρὸ παντὸς αμερικανοὶ βιομὴχανοι καὶ τραπεζί­ . Έὶω̨ς ειχαν θέσει στὴν διαθεση του̃ Χίλτερ ἑκατομμὑρια. ”Ομως, ὴ ταμειακὴ κατασταση του κόμματος δεν ανταποκρινόταν καθόλου σε τετοιες ῦποθἑ­ σεις. Για τὸ συστημα τὴς αυ̃τοχρηματοδότησης τῶν ΒΑ, θα μπορου̃σε να πεῖ κανεὶς πολλα. Ὁ μοναδικος μεγαλος αλλοδαπός μαικὴνας. ποὺ μπορεί κανεὶς να ἐντοπίσει για τὴν περίοδο πρὶν από τὸ 1933, ἦταν ό όλλανδο­ βρεταννος ὲκατομμυριου̃χος πετρελαίου σερ Χἑνρυ Ντετερντιγκ (1866­ Ι939), Γ ενικὸς Διευθυντὴς του̃ όμίλου τὴς Ιὶογεί Βιιιείι Βι̃ιοίὶ. ίΟ Ντετερν­ τιγκ, γιος ενός όλλανδου̃ ἐμποροπλοίαρχου στὸ “Αμστερνταμ, έγινε οίκο­ νομικα ἰσχυρὸς στὴν αγορα πετρελαίου των Ὁλλανδικῶν Δυτικῶν Ἰνδιῶν, Ο”Ὁν εργαζόταν με βρεταννικες εταιρεῖες πετρελαίου καὶ είχε τιμηθεί, τὸ 1903, με τὴν απονομὴ αγγλικου̃ τίτλου ευ̃γενείας. Ὁ Ντετερντιγκ, όπως αλλωστε καὶ ό γερο­Κίρντορφ, ὴταν ὀπαδός ἑνὸς συνεπου̃ςαπατερναλι­ σμου̃» : Δημιούργησε ενα ταμείο προνοίας για τους υπαλλὴλους τὴς Σελλ, που τὸ ὲπιδοτου̃σε μὲ 230 εκατομμυρια φλορίνια. Για τὴν Γερμανία­ἡ τελευταία απο τὶς τρει̃ς γυναίκες του ὴταν Γερμανίδα τὴν καταγωγὴ ­εἶχε ' ι μια αδυναμια. Στο Μεκλεμβου̃ργο απόκτησε τὸ αξιόλογο αγρόκτημα Ντό­ μπιν, τὸ ὁποῖο μεταβίβασε με διαθὴκη στὸ ΝΒΠΑΡ, καὶ ἦταν ἐχθρὸς του̃ μπολσεβικικου̃ καθεστώτος στὴν Ρωσία, γιατὶ τὸ καθεστως είχε απαλλο­ τριὡσει τὶς πλουσιες πετρελαιοπηγὲς τῆς Σελλ στὸ Βακου̃ του̃ Άζερμπαϊ­ τζαν στὴν Κασπία Θαλασσα. Ἑνίσχυε τὸν Χίτλερ με ποσα, τὸ ὔψος τῶν ὁποίων δεν είναι γνωστό. Άλλα, όπως όλοι οἱ παρόμοιοι μαικὴνες, ὴταν κια αὐτός ἔνας ψυχραςίἶἦλογιστὴς. Δεν ἐπἑτρεπε να στοιχίζουν πολλα τέ­ τοιες ἐκδηλωσεις. Τὸ σκηνικό αλλαξε τὸ ΓΙ93'θ;καὶ όχι μόνο λόγῳ των συνεπειῶν τὴς παγ­ κόσμιας οίκονομικη̃ς κρίσης. που αρχισε στὶς 3 Ὁκτωβρίου 1929 με τὸ κραχ του̃ Χρηματιστηρίου τὴς Νεας “Υόρκης Τὸ 1929/30 τὸ ΝΒΠΑΡ­ δηλαδὴ ό Χίτλερ­εγκατέστησε, με τὴν αγορα του̃ αλλοτε Μεγαρου Μπαρλωβ στη ν Μπριεννερ­Στρασσε στὸ Μόναχο, ἔνα μεγαλοπρεπὲς κομματικό στρα­ τηγεῖο, με γραφεῖα για τὸν «Φὑρερ››> τὸν Άνὡτατο “Αρχηγό των ΒΑ φὸν Πφεφφερ καὶ τὸν Ύπεὐθυνο Ὁργανωτικου̃ για τὸ Ραϊχ Γκρἑγκορ Στρασσερ ι ι ι Και με μια «Αίθουσα Γερουσίας» για τους μελλοντικα «Άριστεῖς του̃ “Ε­ θνους». Ὁ Χίτλερ, που ὴταν ἐνθουσιωδης ερασιτέχνης αρχιτέκτονας, δὲν παρέλειψε να ἐκπονὴσει ό ίδιος προσωπικα τα σχεδια. για τὶς πολυθρόνες
¬

¬

ε
ι­¬¬

ι εε "Ω Ο › 

52

στὴν «Αίθουσα Γερουσίας» καὶ αλλα αντικείμενα εσωτερικης αρχιτεκτο­ νικης. Ἑν τῷ μεταξύ, όλο του τὸ είναι εῖχε φανερα διευρυνθεῖ: Ἀπὸ τὴν εκδοση του̃ δίτομου ἔργου του «Μαϊν Καμπφ» εμφανιζόταν ώς συγγραφέας, προσπαθου̃σε να διαδώσει την ἐκδοχὴ, ότι είναι ὀ γιὸς ἑνὸς αὐστριακου̃ όπως ηταν πραγματι ὁ πατε­ ταχυδρομικου̃ υ̃παλληλου (όχι τελώνειακου̃, καθόλου καλὴ φημη ηδη στὴν Βί­ του οἱ τελῶνες δεν είχαν ρας γιατὶ βλο). Ζου̃σε πολυ επιδεικτικα, μ" ενα «φτωχικό» σπίτι στὸὶίθμπερσαλτσ­ μπεργκ, μια κατοικία στὸ Μόναχο στὴν Τὶρ­Στρασσε, με αυ̃τοκίνητο καὶ τὴν «Φρουρα Προστασίας», που εἶχε δημιουργηθεί για τὸν ἴδιο καὶ που αποτέλεσε τὸ κύτταρο τῶν κατοπινῶν 83. "Οταν πηγαινε στὸ Βερολίνο, που κέρδιζε συνεχώς σημασία γιί αὐτόν, κατελυε στὸ φεουδαρχικὸ ξενοδο­ χεῖο «Και̃ζερχοφ», φυσικα με μια ακολουθία επιτελών. Τετοιους λογαρια­ σμους ξενοδοχείου, συνηθιζε να λεει, μπορεί να πληρώσει μόνο χαρη στὶς αμοιβὲς για συνεντεύξεις του στὸν τόπο του̃ ἐξώτερικου̃, πρὸ παντὸς στὸν αμερικανικό τόπο. Κατα τὴν αγορα καὶ τὴν μετασκευὴ του̃ Μεγαρου Μπαρλώβ εκδηλώ­ θηκε παλι η χαρακτηριστικὴ για τὸν Χίτλερ μέθοδος υ̃πολογισμου̃. Στὴν πραγματικότητα δὲν υ̃πηρχαν χρηματα γιί αυτό τὸν σκοπό, αλλα, εν παση περιπτώσει, θα τα εβρισκε. Άπεστειλε τὸν πιστό του βοηθό Ρου̃ντολφ Ἑςς στὸν Κίρντορφ στὸ κτῆμα «Στραϊτχοφ», κοντα στὸ Μυλχαϊμ. Ὁ Κίρντορφ, που εἶχε βοηθησει καπου­καπου με μικρα σχετικώς ποσα, τρόμαξε καὶ παρέπεμψε τὸν Ἑςς στὸν Τόσσεν. Ὁ τελευταῖος, που από τὸ σπίτι του ηταν συνεσταλμἐνος καὶ γενικα απόφευγε τὴν δημοσιότητα, εἶχε δώσει ηδη τό 1923 χρηματα για τὴν Κίνηση καὶ πίστευε, ότι δεν επρεπε να αφησει κανεὶς να ἐςελιχθου̃ν μόνα τους τα πραγματα στὴν Γερμανία. Προσφερθηκε να βοηθησει καὶ καλυψε τὸν Χίτλερ, μεσολαβώντας αρχικα σὲ μια ὁλλανδικὴ τραπεζα, για ένα δανειο. Ἑπειδὴ τὸ κόμμα μπόρεσε να επιστρέψει μόνο τμημα αυ̃του̃ του̃ δανείου, ό βιομηχανος επρεπε τελικα να καταβαλει ὁ ίδιος σημαντικα ποσα (καπου 150.000 μαρκα). Στὸ Ρουρ κυκλοφορου̃σε η φημη, ότι ὁ γερο­”Αουγκουστ Τόσσεν, ἔνας μεγιστανας ἐπιβλητικου̃ αναστημα­ τος, εῖχε πεῖ για αυτόν, τὸν μεγαλύτερο γιό του : «Ὁ Φρίτς εἶναι βλακας». Τὸ 1930 ηταν αποφασιστικης σημασίας για τὸν Φρὶτς Τυσσεν καὶ για τὸ ΝΞΠΑΡ επίσης : Στὶς 14 Σεπτεμβρίου τὸ κόμμα του̃ Χίτλερ, για τὸ ὁποῖο ὁ ίδιος, σαν πολίτης χωρὶς υπηκοότητα, δεν μπορου̃σε καν να θεσει υ̃πο­ ψηφιότητα, (πραγμα, που δεν γνώριζαν τότε οἱ περισσότεροι Γερμανοί!), πέτυχε τεραστια ἐκλογικὴ νίκη. “Εγινε μὲ 107 βουλευτὲς η δευτερη (μετα τους Σοσιαλδηδοκρατες) κονοβουλευτικὴ δυναμη στὸ Ραϊχσταγκ. Με την εξελιξη αυτὴ μπηκε στὸν αγραφο καταλογο βοηθείας του̃ «Ταμείου του̃

­,

_

Ροὐρ».

Ὁ Τυσσεν,

που ηταν

τότε τὸ μοναδικο μελος του̃ «Ταμείου του̃ Ροόρυί 

53

ποὺ έδειξε προθυμία να δεσμευθεί πολιτικα, γνώρισε το 1930, μεσω του̃ βιο­ μηχανου Βίλχελμ Τενγκελμανν,τὸν σμηναγὸ Χερμανν Γκαῖρινγκ, που είχε

αποκτὴσει φὴμη στὸν πρῶτο παγκόσμιο πόλεμο καὶ αφου̃ εγινε τὸ 1928 με­ λος του̃ Ραϊχσταγκ, έπαιρνε βουλευτικὴ αποζημίωση από τὸ ταμείο τῆς Δη­ μοκρατίας. Με τὴν Καριν, τὴν βαρώνεσσα φὸν Φόκ, συμφωνα με τὴν κατα­ γώγὴ της, τὴν αριστοκρατισσα σὐζυγό του απο τὴν Σουηδία, διατηρου̃σε στο Βερολίνο ενα μεγαλο σπίτι, στὸ ὁποῖο συναντιόνταν πρίγκιπες τῆς Πρώσσίας από τον εκθρονισμενο οίκο τών Χόεντζόλλερν, αριστοκρατες, οἰκονομικοὶ παραγοντες καὶ Ἑθνικοσοσιαλιστἑς. Κανένα ίχνος σοσιαλι­ στικών στοιχείων τη̃ς «Κίνησης» δεν μπορου̃σε κανεὶς να διαπιστώσει εδώ. Ὁ Γκαι̃ρινγκ, που είχε αναρρώσει από τα βαρεια του τραυματα, κατα τὸ πραξικόπημα του̃ Μοναχου, για πρώτη φορα καὶ από τὴν μορφιομανία, που είχε αποκτὴσει, εμφανιζόταν μὲ προσποιητὴ ἐπιβλητικότητα καὶ του̃ αρεσε να κανει επίδειξη του̃ πρώσσικου̃ του ὔφους. Ὁ Τόσσεν του̃ εδωσε χρηματα, σύμφωνα μὲ τὶς δικες του εκτιμησεις, γύρω στὶς 1ΟΟ.ΟθΟ μαρκα. Τα χρηματα αυτα τα χρησιμοποίησε, όπως καὶ εμπιστεύθηκε στὸν δώρητὴ, κατα ένα μερος για τὸν ὲξώραίσμὸ τη̃ς κατοικίας του στὸ Βερολῖνο, στα σαλόνια τη̃ς ὁποίας συναντιόταν ὴ αςιότιμη βερολινεζικη κοινωνία. Τὸ γεγονός, ότι συχναζαν ἐκεῖ πρώσσοι πρίγκιπες καὶ τὸ ὅ,τι ὁ οίκοδεσπότης αφηνε να ἐννοηθεῖ, ότι ειναι, ας που̃με, ὁ πρωτος σύμβουλος του «Φόρερ», αὐτὸ ἐσὴμαινε, ότι τίποτε τὸ ἐπίμεμπτο δὲν θα μπορου̃σε να συμβαίνει με τὸ ΝΒΠΑΡ: Παρί όλα αυτα ὁ Τυσσεν, ποὺ δεν γνώριζε ακόμα τὸν Χίτλερ καὶ που ὴθελε να εμπιστευθεῖ τὴν δώρεα του, ὴδη τὸ 1923, προτιμώτερα στον στρατηγὸ Λουντεντορφ παρα στὸν παραδοξο αὐτὸ αρχηγό κόμματος, πλὴρώνε καὶ τώρα με ελαφρότερη καρδια στὸν τελευταίο διοικητὴ του̃ σμὴνους Ρίχτχοφεν, τὸν τιμημενο μὲ το παρασημο τη̃ς Άςίας, παρα στόν
«Φυρερ».

Τί αλλόκοτη συμμαχία! Άλλα πιο αλλόκοτη ἦταν

ὴ κατασταση, στὴν

ὁποία βρεθηκε τὸ 1940 ὁ Φρὶτς Τυσσεν, όταν, χωρίς να διαθετει στοιχεία, υ̃ποχρεώθηκε τελικα να καταθεσει για τὶς οἰκονομικες του παροχὲς ὑπὲρ του̃ Χίτλερ. Ὁ βιομὴχανος, που σε αντίθεση πρὸς τὴν γυναίκα του, ποὺ προσχώρησε τὸ 1931 στὸ ΝΞΠΑΡ, εγινε τὸν Μαϊο του̃ 1933 μελος του̃ κύμ­ ματος, αγανακτησε καὶ ὀργίσθηκε τον Αϋγουστο του̃ 1939, όταν ὁ Χίτλερ αρχισε τὸν πόλεμο κατα τῆς Πολώνίας.”Αν καὶ βουλευτὴς στὸ Ραίχσταγκ, δὲν ἔλαβε πια μέρος στὴν συνεδρίαση, στὴν ὁποία ὴ μονοκομματικὴ λέσχη του̃ Χίτλερ ενέκρινε ­δῆθεν ομόφωνα­τὶς δηλώσεις του̃ «Φίιρερ» για τὸν πόλεμο κατα τη̃ς Πολωνίας καὶ εφυγε τὸν Σεπτέμβριο για τὴν Ἑλβετία. Ἀπὸ κεῖ διαμαρτυρὴθηκε σὲ ὲπιστολὲς πρὸς τον Χίτλερ καὶ τον Γκαῖρινγκ κατα του̃ πολέμου καὶ ζητησε τὴν αμεση καταπαυσὴ του. Τὸ αποτελεσμα 

54

δεν μπορου̃σε να είναι διαφορετικό τη̃ς περιουσίας του.

:

αποκλεισμός απο τὸ κόμμα, δημευση

λιο καὶ Μαϊο του̃ 1940, σὲ μια συνομιλία με τὸν αμερικανό δημοσιογραφο Έμερυ Ρίβες καὶ τόν πρώην διευθυντὴ του̃ γαλλικου̃ πρακτορείου Χαβας στὸ Βερολίνο, Πὼλ Ρουβώ, να γραψει τα απομνημονευματα του. Στὶς συν­ εντεύξεις του ἐκφραζόταν στα γερμανικα. Οί αρχιτέκτονες τών ‹‹"Απομνη­ μονευματων» μετέφραζαν τὸ κείμενο στα γαλλικα. Με τὸν τρόπο αὐτὸ τέ­ λειωσε τὸ χειρόγραφο για ένα βιβλίο με 19 κεφαλαια, απο τα ὁποῖα ό Τόσ­ σεν μπόρεσε να ελέγξει καὶ να διορθώσει μόνο τα 1Ι.”Οκτὼ κεφαλαια καὶ μαλιστα έκεῖνα, που αφορου̃σαν τὴν χρηματοδότηση του̃ ΝΒΠΑΡ από τὸν ἴδιο καὶ αλλους μεγαλοβιομηχανους, δεν τα είδε καὶ έτσι δηλαδη δὲν μπό­
ρεσε πια να διορθώσει τίποτε. Ὁ Τόσσεν ­­ αὐτὸ πρέπει ν νίσει κανείς ακόμα μια φορα ­­ έκανε τότε τὴν μαρτυρία του, χωρὶς να εχει στην κατοχη του τα ντοκουμέντα του, επειδη τα εἶχαν μαζέψει οί Ναζί. Ή καταπληκτικα γρηγορη καταρρευση τῆς Γαλλίας, κατω ἀπὸ τὴν μεγαλη επίθεση του̃ Χίτλερ τὸν Μαϊο καὶ Ἱοὐ­ νιο του̃ 1940, διέκοψε τὴν ἐργασία τών απομνημονευματων.Ὁ Ρίβες διέφυγε μα όλο τὸ ῦλικὸ στὸ Λονδίνο, ὁ Τὑσσεν έμεινε στὸ μὴ κατεχόμενο τμη̃μα τη̃ς Γαλλίας. ΩΗ κυβέρνηση του̃ Στραταρχη Πεταίν, που ἐγκατασταθηκε στὸ Βισὑ, τὸν εξέδωσε μετα απὸ γερμανικὴ αἴτηση στους ανθρώπους, που εἶχαν γίνει, ἐν τῷ μεταξυ, οί θανασιμοι εχθροί του καὶ στην μυστικη τους αστυνομία, την Γκεσταπο. Τὸν παρέδωσαν σί ένα τρελλοκομεῖο. Ἐπειδη, παρ' όλες τὶς προσπαθειες, δεν μπορουσε να γίνει διαγνωση μιας ψυχικη̃ς ασθένειας, τὸν μετέφεραν, σαν «υψηλο κρατουμένου, σ” ένα στρατόπεδο συγκεντρώσεως. 'Αφου̃ οί “Αμερικανοί απελευθέρωσαν τὸν Δρ. Φρὶτς Τυσσεν, πρώην μεγιστανα του̃ χαλυβος στὸ Ροὺρ καὶ βουλευτὴ του̃ ΝΒΠΑΡ στὸ Ραϊχσταγκ από τὸ 1933, τὸν έθεσαν παλι γρηγορα υ̃πὸ περιορισμό. Τοῦ παρουσίασαν θριαμβολογώντας τα απομνημονεὐματα του : «Ἑγὼ πληρωσα τὸν Χίτλερ». ”Ομως, αυτα τα απομνημονεὑματα δεν τα εἶχε δεῖ ποτε σε χειρόγραφο καὶ δεν τα είχε εγκρίνει ποτὲ απδ ότι μπορεί να κρίνει κανεὶς απο τὶς ἐν μέρει έντονες διαμαρτυρίες του εναντίον ώρισμένων περικοπῶν­­.Ὁ ἐπιδέζιος Ρίβες, αφου̃ κόπηκε καθε επαφη με τὸν Τυσσεν απο τὸν Μαιο του̃ 1940 καὶ του̃ ἦταν αγνωστη ἡ τυχη του, συνέθεσε ένα βιβλίο απ ο υ̃λικὸ τών Τὐσσεν­Ρίβες­Ραβώ, που είχε διασωθεῖ. Ὁ Ρίβες κυκλοφόρησε τὸ βιβλίο, κατω απο τὸν εντελώς παραπλανητικὸ τίτλο «Ἑγὼ πληρωσα τὸν Χίτλερ», ίσως καὶ με την σκέψη, ότι θα μπορου̃σε να εξασφαλίσει στὸν Τυσσεν ένα αλλοθι για την περίοδο μετα τὴν νίκη τών συμμαχων. Ἀπὸ τὴν αλλη πλευρα, ὁ Ρίβες εἶχε επηρεασθεί από την προπαγανδι­

Ὁ Τὐσσεν μετεκόμισε στὴν γαλλικὴ Ριβιέρα καὶ δέχθηκε τὸν Άπρί­

­ 

55

στικὴ εκείνη αποψη, συμφωνα με τὴν ὁποία οἱ γερμανοὶ μεγαλοβιομὴχανοι καὶ οί πρῶσσοι μεγαλοκτηματίες εἶχαν χρηματοδοτὴσει τον Ἄιδόλφο Χίτλερ. Ἑξετάξοντας τὴν θεση αὺτὴ βλεπει κανείς, ότι πρόκειται για δυο σκιάχτρα,ποὺ δεν ὺπη̃ρξαν ποτὲ υπο τὴν μορφὴ αὺτὴ,δηλαδὴ σαν κοινωνικὲς ομαδες, ποὺ δρου̃ν καὶ αντιδρου̃ν ενιαία. Γιατί, τόσο μεταξὺ των βιομηχα­ νων, όσο καὶ μεταξὺ τῶν κτηματιῶν, ὺπὴρξαν παρα πολλοὶ ατομικιστες. Ἀπὸ τὴν σκοπια τη̃ς προπαγάνδας τῶν συμμάχων ὁ Ρίβες εἶχε, κατά κάποιο τρόπο, ἑξωραΐσει τα αποτελεσματα τῶν συνεντευξεων. "Ενα παράδειγμα αρκεῖ: ὁ Τὑσσεν εἶχε ἐρωτηθεῖ απο τον Ρίβες καὶ τον Ραβὼ, πόσα, συνο­ λικα, χρηματα εἶχε καταβάλλει ῆ βιομηχανία στοὺς Ναζί. Ὁ Τὺσσεν (α­ παντωντας απο μνὴμης) : ίσως ενα μεχρι δυο εκατομμυρια μάρκα συνολικά. Στο βιβλίο του̃ Ρίβες ὴ αντίστοιχη περικοπὴ ελεγε: κατά τὸν Τὐσσεν οἱ μεγαλοβιομηχανοι κατεβαλαν στον Χίτλερ ἕνα μεχρι δύο εκατομμυρια μάρ­ κα τὸν χρόνο. Κατα τα αλλα, ὁ Ρίβες δεν ἦταν σε καμμια περίπτωση ανεντι­ μος ανθρωπος. Ἑτὴρησε μεχρι τὴν τελευταία λεπτομερεια τὴν συμφωνία, ποὺ εἶχε κλείσει το 19­ίθ για τὴν εκδοση του̃ βιβλίου καὶ φρόντισε να κατα­
βληθου̃ν τα ποτοστα στον περιφρονημενο απο όλους τωρα βιομηχανο,ποὺ τα είχε βάλει κάποτε με τὸν Χίτλερ καὶ τιμωρηθηκε απὶ αὺτον με τὴν στε­ ρηση τη̃ς γερμανικη̃ς ὶθαγενείας καὶ τον εγκλεισμό του σε στρατόπεδο. Σὲ διάφορες καταθεσεις του μεταξὺ 1945 καὶ 194­9­πότε σαν μάρτυ­ ρας στὴν δίκη τῶν κορυφαίων εγκληματιῶν πολεμου στὴν Νυρεμβεργη,πότε κατα τὴν διαδικασία αποναξιστικοποίησης στὸ δικαστηριο του̃ Κενιγκ­ σταϊν ­­, ό Φρὶτς Τυσσεν εἶχε ὺπολογίσει τὸ συνολικο ποσό, ποὺ εἶχε κατα­ βάλει στον Χίτλερ, μεταξὺ ΖΟΟ ΟΟΟ καὶ 300 Οθθ η μεχρι 400 Οθθ μάρκων. "Οπως είπαμε, δεν εῖχε πια στὴν κατοχὴ του κανενα στοιχεῖο, καὶ καταθε­ σεις κάτω απο τὴν αναγκη να ὺπερασπισθει̃ κανεὶς τον εαυτό του εῖναι φυ­ σικα πάντοτε αμφίβολες. "Αν συνυπολογίσει κανείς, περίπου ΙΟΟ θθθ μάρκα για τον τιμημενο με τὸ παράσημο τη̃ς “Αξίας σμηναγό, καθὼς καὶ τὴν μοι­ ραία εγγυηση για το μεγαρο του̃ κόμματος, μπορεῖ κανεὶς να παραδεχθεῖ, ότι ὁ Τυσσεν, είχε δωρίσει ενα ποσο μεταξὺ 500 ΟΟΟ καὶ 600 Οθθ μάρκων. Ἑντυπωση προξενεῖ ὴ ελλειψη στόχων σε πρωτοβουλίες του̃ είδους στο «Ταμεῖο του̃ Ροὺρ» αὺτου̃. Ὁ Τυσσεν συμπαθου̃σε κάπως το Ν$ΠΑΡ ηταν ό μοναδικος «ανταρτης» του̃ Χίτλερ. 3Αλλα για ποιό λόγο; ”Απο τὴν άλλη πλευρα χρηματοδοτου̃σε ὺποστηρικτὲς μιας ταξικῆς αναδιάρθρωσης του̃ γερμανικου̃ εθνους, ὺποστὴριξε δηλαδὴ μια συντεχνιακὴ μορφὴ του̃ κράτους, ποὺ ἦταν χαρακτηριστικὴ ειδικα για τὸν ὶταλικο φασισμό. Σαν φορεῖς της πολιτικῆς βούλησης σὲ μια τετοια τάξη δεν προβλέπονταν πια τα φιλελεὺθερα, συντηρητικά ὴ μαρξιστικα κόμματα, αλλά οἱ επαγγελμα­ κες τάξεις, ποὺ θαπρεπε επίσης να σχηματίσουν τὴν λαϊκὴ αντιπροσωπεία. δΗταν αυτό, ποὺ προσδοκου̃σε ό Τυσσεν απο τον Χίτλερ; Δεν το ξερουμε.

_ 

56

ό ίδιος δεν εγραφε, φυσικα, ποτε απομνημονεὐματα. Σκοπιμότητα (καὶ όχι ὴ επιδίωξη, όπως ὴθελαν μερικοὶ να γνωρίζουν καὶ ακόμα σημερα πιστευουν, να ἑζαγορασουν ενα αρχιμισθοφόρο για τὴν εξασφαλιση τῆς παγκόσμιας κυριαρχίας ὑπὲρ τη̃ς Γερμανίας) καὶ επιπρό­ σθετα ελλειψη στόχων, με καποια αμηχανία, χαρακτηρίζουν τὴν συμπερι­ φορα των γερμανων μεγαλοβιομηχανων ὴ των, μὴ επώνυμα διοικουμενων, μεγαλων επιχειρὴσεων. Με τὴν εκλογικὴ νίκη τη̃ς 14ης Σεπτεμβρίου 1930 τό ΝΒΠΑΡ δεν καταζιωθηκε μὲν στα ματια τους, αλλα, συμφωνα με τὴν εθιμικὴ ταζη των εταιρειων, εγινε «αζιο να επιδοτηθεῖ». Ὁ Τὑσσεν καὶ αλλοι μετα από αὐτόν εδειξαν μια αλλόκοτη κλίση να εζαιρου̃ν τόν ἴδιο τόν ακαταλόγιστο, τρομερό, Χίτλερ. Ὁ Τυσσεν χορηγου̃σε χρηματα τόσο στόν Γκαῖρινγκ, με τό πρωσσικό παρουσιαστικό καὶ τὴν χαριτωμενη γυναίκα του, όσο καὶ στόν πρωην συντηρητικό συντακτη στόν οὶκονομικό τυπο Βαλτερ Φουνκ, ποὺ εἶχε προσχωρὴσει στόν Χίτλερ καὶ που καταδι­ κασθηκε τό 1946 στὴν Νυρεμβεργη σε ἱσόβια, ως "Υπουργός Ἐθνικῆς Οἰ­ κονομίας του̃ Ραϊχ, κατα τὴν ναζιστικὴ περίοδο. Τὴν ανοιξη του̃ 1931 επανεστατησαν οἱ διοικητες των ΒΑ, ὑπό τόν “Αναπληρωτὴ του̃ "Ανωτατου Ἀρχηγου̃ τῶν ΒΑ στὸν ανατολικό τομεα (ΟΒΑΡΟΒΤ), λοχαγό ε.α. Βαλτερ Μαρία Στεννες, γιατὶ ἠ κατανομὴ των εδρῶν στό Ραὶχσταγκ, μετα τὴν εκλογικὴ νίκη του̃ 1930, τους φανηκε αδικη. Τὴν μερίδα του̃ λεοντος είχε εζασφαλίσει ὴ «Πολιτικὴ Ὁργανωση», ὴ ΠΟ, που τὴν χαρακτηριζαν περιφρονητικα «Π­Μηδεν». Χρὴματα στους επανα­ στατες εδωσε ό τότε Χερμανν Μπυχερ από τὴν ΑΕΘ (Γενικὴ "Ηλεκτροτεχνι­ κὴ Ἑταιρεία), ποὺ βρισκόταν αλλοτε κατω από τόν ελεγχο τῆς οὶκογενείας των Γερμανοεβραίων Ρατεναου. Ὁ Στεννες καὶ αλλοι πρωην αζιωματικοὶ ταχθηκαν κατα του̃ Χίτλερ καὶ του̃ Γκαουλαϊτερ του̃ Βερολίνου Γιόζεφ Γκαῖμπελς που τοὺς ἦταν αποκρουστικός για τὴν χωλότητα καὶ τό ρη­ τορικό του δαιμόνιο ­­ καὶ συνασπίσθηκαν στό «Μαυ̃ρο Μετωπο». Ὁ Μπυ­ χερ τους φαινόταν περισσότερο αποδεκτός από τόν Χίτλερ. Ὁ λοχαγός Στεννες συμβουλευθηκε, επίσης, μεγαλους Ἑβραίους τραπεζίτες καὶ εμπό­ ρους στό Βερολίνο. Τό «Μαυ̃ρο Μετωπο» χρειαζόταν κεφαλαια. Τα αφεντικα εδειξαν, ότι παραζενεὑτηκαν: ό Χίτλερ, ελεγαν, είναι ὁ ανθρωπος του̃ μελ­ λοντος στὴν Γερμανία. Τἱς αντισημιτικες ταραχες στό Βερολίνο, που δεν ἦταν πια σπανιες, τὶς φόρτωσαν στα ΒΑ. Με τὴν αλματὡδη ανοδο του̃ ΝΒΠΑΡ, μετα τό 1930, ὡρισμενοι μεγαλο­ επιχειρηματίες τό εθεὡρησαν σκόπιμο να εξασφαλίσουν καπως τα νῶτα τους στό κόμμα. Ὁ Φρῆντριχ Φλίκ, ό καινούργιος ανδρας στὴν βιομηχανία Χαλυβος, που λοζοκυτταζαν ό Τυσσεν καὶ αλλοι, εμβασε στό κόμμα, τό1932, 50.000 μαρκα. Τὸ γιγαντιαῖο χημικό συγκρότημα ΙΟ­Ρετυειι πλὴρωσε τό

Ὁ Τόσσεν

­ 

57

1932 περίπου 200.000 μεχρι 300.000 μαρκα, κι αὐτὸ αν καὶ ὁ ήγετης του, Καρλ Μπὀς, δεν ήταν καθολου φίλος του̃ Χίτλερ. Οί βιομήχανοι βρεθηκαν σε δύσκολη θεση. Ἀρχες του̃ 1932 ώθησε ὀ Φ ρίτς Τὐσσεν τήν Λεσχη τη̃ς Βιομηχανίας στὸ Ντὑσσελντορφ να παρακαλε­ σει τὸν Χίτλερ να δώσει μια διάλεξη στὶς 26 Ἱανουαρίου. Κανονικα ήθελε να αποταθεῖ στὸν "Υπευθυνο Ὁργανώτικου̃ του̃ ΝΒΠΑΡ, τὸν Γκρεγκορ Στρασσερ, ποὺ προσωπικα, ὅπως συνήθιζαν να λενε στην πατρίδα του στήν Βαυαρία, εδειχνε για «επιτυχημενος ανθρωπος». Τυχαία ὅμως ὁ Τυσσεν συναντησε τὸν Χίτλερ καὶ του̃ μίλησε για τὸ σχεδιὀ του (ὁ Τὐσσεν ήταν τῆς γνώμης, ὅτι, αφου̃ ή Λεσχη, αντίθετα πρὸς τὶς παραδόσεις της, εῖχε προσκα­ λεσει σαν ὁμιλητή ενα σοσιαλδημοκρατη, θαπρεπε τώρα να μιλήσει κι ενας εθνικοσοσιαλιστής). Ὁ Χίτλερ δήλωσε αμεσως, ὅτι θελει να μιλήσει ὁ ίδιος. (Ευ̃καιρία λοιπὸν να μαζεψει λεφτα!). “Αντίθετα πρὸς τους ἰσχυρι­ σμους στὸ βιβλίο του̃ Τύσσεν, τὸ γραμμενο ἀπὸ τὸν Ρίβες, ὁ «Φερερ» συναν­ τησε μεν ενδιαφερον, αλλα δεν μπόρεσε να ξεκουνήσει εκείνη τήν χιονοστι­ βαδα χρηματων, για τήν ὁποία μιλου̃σε τὸ βιβλίο «Ἑγώ πλήρωσα τὸν Χί­ τλερ». "Ο Τὐσσεν, που εδειχνε συνεσταλμενος καὶ αδεςιος σε ευ̃ρυτερο κύ­ κλο, πετυχε ακόμα ενα είδικὸ αποτελεσμα : Μολις τελειωσε τήν ομιλία του ὁ «Φὐρερ», σηκώθηκε καὶ τὸν χαιρετισε με τὴν κραυγή ‹‹Χαὶλ, Χερρ Χί­ τλερ». Τα μελη του̃ κόμματος κραύγαζαν επίσης «Χαϊλ Χίτλερ». Οί κύριοι τῆς Λεσχης τῆς Βιομηχανίας σοκαρίσθηκαν. Μερικοί γελου̃σαν. "Αν θεωρήσει κανεὶς τὸ 1932 κατω απο τὸ πρίσμα του̃ οὶκονομικου̃ εξο­ πλισμου̃ του̃ Χίτλερ απο τήν μεγαλη βιομηχανία, μπορεί να λεχθεῖ μόνοι ὅτι υ̃πῆρξαν μεμονωμενοι υποστηρικτες. Τὸ «Ταμείο του̃ Ροὐρ», εφόσον συζητου̃σε σαν σῶμα, πονταριζε πανω στην κυβερνηση του̃ Φραντς φὸν Παπεν, που εἶχε διορίσει ὁ Πρόεδρος, αρχιστρατηγος φὸν Χίντενμπουργκ. Στὸν κύκλο αὐτὸ ἐπικρατου̃σε πνεῦμα συντηρητικὸ καὶ ελιτιστικὀ. Ποιος ήταν τελος παντων αὐτὸς ὁ Χίτλερ; Ὁ Τυσσεν καλεσε μεν, στὸν πύργο του Λαντσμπεργκ στήν Βεστφαλία, μετα τὴν βραδυα στὸ Ντὐσσελντορφ στὶς 27 Ἱανουαρίου 1932, τὸν Χίτλερ, τὸν Γκαῖρινγκ, τὸν λοχαγὸ ε.α. Ρεμ (μετα τήν καταστολή τῆς ανταρσίας τῶν ΒΑ, τὸ 1931, αρχηγὸς του̃ επιτελείου των ΒΑ ὑπὸ τὸν Χίτλερ), τὸν Γενικὸ Διευθυντή “Αλμπερτ Φεγκλερ καὶ τὸν φίλο του "Ερνστ Πενσγκεν. “Αλλα κι εδώ δεν βγήκε τίποτε χειροπιαστὸ για τήν «Κίνηση». ”Ο Τὐσσεν καὶ ­προσεκτικώτερα­επίσης ὁ Κροὺπ ήθελαν να τα­ χθου̃ν υπερ μιας ἔνθερμης υποστήριξης του̃ Χίτλερ, που όμως, για ὅνομα του̃ Θεοῦ, δεν επρεπε να τους στοιχίσει παρα πολλα. Τὸ «Ταμεῖο του̃ Ρουρ» ήθελε κατι αλλο: τὴν μετατροπή του̃ ἰσχὑοντος συστήματος σ” ενα ευνο­ μοὐμενο κρατος, με συντηρητικὸ πρόγραμμα. Τὸ φθινὀπωρο του̃ 1932 ανα­ ζητου̃σε επαφή με τὸ κόμμα ὁ βασιλια̃ς του̃ λιγνίτη στὴν Ρηνανία, Παουλ
. 

58

οἰκογένεια τῆς Ρηνανίας, Σίλβερμπεργκ, ποὺ καταγόταν από μια έβραϊκὴ προτεσταντισμό. “Ο Πάουλ Σίλβερμπεργκ ποὺ εἶχε προσχωρὴσει στὸν Συμβουλίου τὴς Ραϊνμπράουν ΑΕ., (1876 ­ 1959), πρόεδρος του̃ Ἑποπτικου̃ ”Ααχεν καθως καὶ του̃ Πανεπι­ επίτιμος διδάκτορας του̃ Πολυτεχνείου του̃ τὴν πρωτοβουλία για τὴν στημίου τῆς Βόννηςηἦταν αὺτός, ποὺ εἶχε κυρίως ρυθμιση τῶν χρεῶν κατα τὴν πολυσυζητημένη «Άνατολικὴ βοηθεια», τὴν Μπρύνινγκ για τὴν ενίσχυση περίοδο του̃ Καγκελλαρίου του̃ Ραίχ Χαὶνριχ τῶν μικροκαλλιεργητῶν μέχρι της αγροτικη̃ς ἰδιοκτησίαςς απὸ τὸν κλὴρο Γερμανία. τὶς εκτάσεις τῶν μεγαλοκτηματιῶν, στὴν Άνατολικὴ πῶς μπορεί να καθοδη­ Τὸν Σίλβερμπεργκσυγκινου̃σε τὸ ερωτημα, πολύτιμο ἐθνικὸ μαζικό κίνημα, όπως γηθεῖ ένα ­κατα τὴν γνωμη του τροχιά. Μέσω ενός, ὲννοεῖ­ αυτό ποὺ εἶχε προκαλέσει ὁ Χίτλερ, σὲ λογικὴ της «Λέσχης ται λίγο σοβαρου̃, μεσολαβητη̃, του̃ λεγόμενου γραμματέα ἑαυτό του τὸν αποκαλου̃ σ ε ποὺ τῶν Κυρίων», Βέρνερ φὸν ”Αλβενσλέμπεν, ἐρ­ μεσιτικες τραπεζίτη καὶ έμπορο καὶ ςου̃σε από πολιτικο­οίκονομικὲς όμως, τὸν Χίτλερ, πονταρισε γασίες, προσπάθησε να αποκτησει επαφη με τὸν Ύπεύθυνο Όργα­ Στρασσερ, παρα ταυ̃τα, περισσότερο στὸν Γκρέγκορ έθνικοσοσιαλιστῆ». «λογικου̃ νωτικου̃ του̃ ΝΒΠΑΡ, ποὺ εἶχε τὴν φὴμη δὲν εμπιστευόταν Κανείς στὴν βιομηχανία, ἐκτὸς από τὸν Φρὶτς Τύσσεν, ”Αλβενσλέμπεν ἦταν: ὁ τόσο πολὺ τὸν Χίτλερ. (Η κυνικὴ κρίση του̃ εθνικόφρονας, έχει μόνο Σίλβερμπεργκ εἶναι εξαίρετος ανθρωπος, ένας ὁ Γκρέγκορ Στρασσερ δεχόταν ένα λάθος: δεν εἶναι «αρειος». Καὶ όμως, όλες αὺτές οἱ προσπάθειες ὺλικὴ.ὺποστὴριἔ,η απο τὸν Σίλβερμπεργκ. Άλλα, ὁ Στρασσερ, κατα τὴν ἑσωκομματικὴ δεν ὁδηγησαν τελικα σε τίποτε, ἐπειδὴ ὺπέστειλε τὴν σημαία τὸν διελκυστίνδα γύρω από τὴ γραμμη του̃ ΝΒΠΑΡ, αξιώματα του στὸ κόμμα. Δεκέμβριο του̃ 1932 καὶ αποσύρθηκε απ” όλα τα προκὴρυξε νέες έκλογέςς Παπεν “Οταν ό Καγκελλαριος του̃ Ράὶχ φὸν έδωσε για τὸν εκλογικό αγῶνα τὸν Ἱούλιο του̃ 1932, τὸ «Τ αμεῖο του̃ Ροὺρ» στὸν Χίτλερ. ”Αποτέλεσμα : του̃ Παπεν 360.000 μαρκα καὶ οὔτε ένα πφέννιχ κέρδισε 230 έδρες καὶ κατέλαβε στὶς 31 Ἱουλίου 1932 τὸ ΝΒὉΑΡ του̃ Χίτλερ (Η κατάσταση έγινε τὴν θέση του̃ ἶσχυρότερου κόμματος στό Ραίχσταγκ. προκηρυχθου̃ν, ακόμα μια φορα, έντελῶς περίπλοκη, όταν ὁ Παπεν αφησε να δεν ἦταν δυνατό να ὺπάρςει νέες εκλογες για τὶς 6 Νοεμβρίου 1932, γιατὶ του, καὶ τὸ ΝΒΠΑΡ, παρα πια πλειοιμηφία για τὴν στηριζη τη̃ς κυβέρνησης κόμμα στὴν Βουλὴ του̃ τὴν απώλεια 34 έδρῶν, ὴταν ακόμα τό ὶσχυρότερο τό «Ταμείο του̃ Ροὺρ» πρότεινε Ραϊχ. Τί έπρεπε να γίνει, Ὁ Παουλ Ρόύς απο τη̃ς Κεντρικη̃ς Τράπεζας τη̃ς να δημιουργηθεί για τὸν αλλοτε Πρόεδρο «υπηρεσία», ῶστε αὐτὸς ό Ραίχσμπανκ, Δρ. Γιαλμαρ Σαχτ, μια ἰδιαίτερη να έπενεργεῖ κατευναστικα αποδεκτός απο τοὺς Ναζί ανδρας να μπορέσει του̃ Ροὺρ» τάχθηκαν, «Ταμεῖο στὸ στὸν Χίτλερ.Ἀπὸ τοὺς συναδέλφους του

­ 

59
ε εκτός από τόν Ρόυς, οι Ἑρνστ Παῖνσγκεν, Φρὶτς Σπρίνγκορουμ, αΑλμπερτ Φεγκλερ καὶ φυσικα ό Φρὶτς Τύσσεν υπερ μιας αμεσης η έμμεσης ενίσχυσης της ‹‹Κίνησης››› εφόσον θὰ αφηνε νὰ την θέσουν ύπό τόν ἔλεγχό τους. 'Όλος αὐτός ό προγραμματισμός αποδείχθηκε, ἐν τῷ μεταξύ, ζεπερα­ σμενος, γιατὶ μπῆκε στὴν μεση ὁ λεγόμενος «Κύκλος του̃ Κἐππλερ››.Ὁ μη­ χανικός Βίλχελμ Κὲππλερ, Ἑθνικοσοσιαλιστης από πεποίθηση, δημιούρ­ γησε γιὰ τόν «Φύρερ του» ένα κύκλο ἑπαφῶν με την δυτικογερμανικὴ βα­ ρειὰ βιομηχανία καὶ τους γερμανικους τραπεζικούς κυκλους. Ἑννοεῖται ότι ὁ «Κύκλος του̃ Κεππλερ» δὲν εἶχε προβλεφθεῖ σὰν κεντρο συλλογῆς δωρεῶν) ἀλλὰ διεζαγωγη̃ς συζητησεων. Ὁ Κεππλερ γνώριζε αρκετα καλα τὴν παχυδερμία τη̃ς βιομηχανίας σε οὶκονομικὰ θεματα. Ἐνεργου̃σε προ­ σεκτικα. Ὁπωσδηποτε, μεσω αὐτοῦ ἀποκατασταθηκε μια επαφη με τόν τρα­ πεζίτη της Κολωνίας, τόν βαρῶνο Κουρτ φόν Σραῖντερ. "Οπως ό Παπεν, ανῆκε κι αυτός στην «Λεσχη τῶν Κυρίων», σ" αύτη την όχι συμπαγη̃ ἔνωση ανδρῶν με μεγαλα όνόματα η τίτλους ευγενείας καὶ περιουσία, οί ὁποῖοι υποστηριζαν μιὰ συντηρητικό­αύταρχικη ανανεωση της κοινωνικης ταζης καὶ θεωρου̃σαν σκόπιμο νὰ δημιουργησουν για τόν σκοπό αυτό ἔνα κεντρο συζητησεων. Με την εποχη αύτη, τόν Νοεμβριο του̃ Ι932) συνέπεσε η προσπαθεια του̃ Γιαλμαρ Σαχτ να απευθυνθεί μ” ἔνα υπόμνημα διακεκριμενων ἀνδρῶν της οὶκονομικη̃ς ζωης, από την Βιομηχανία, τό εμπόριο, την ναυτιλία καὶ τό τραπεζικό σύστημα: στόν 85χρονο Πρόεδρο του̃ Ραῖχ, αρχιστρατηγο φόν Χίντενμπουργκ, που αντετασε ακαμπτη αρνηση στην περίπτωση να γίνει ό Χίτλερ καγκελλαριος. Με τό υπόμνημα αυτό επεδίωκε νὰ καταστησει σαφὲς στόν Πρόεδρο: ότι δὲν μπορεῖ νὰ κυβερνα γιὰ πολύ καιρό με αντίθετο τό ὶσχυρότερο εθνικό κίνημα στην Γερμανίας αφου̃ μαλιστα η οὶκονομικη εξυ­ γίανση, παρὰ τὰ ενδιαφεροντα μετρα του̃ Παπεν, απαιτου̃σαν ακόμη χρόνο. “Οταν ό Ύπουργός τῶν Στρατιωτικών του̃ Ραϊχ, αντιστρατηγος ἐ.ἀ. φόν Σλαϊχερ) κατόρθωσε, στὶς αρχες Δεκεμβρίου 1932, μὲ προσπαθειες,ποὺ ἔκανε κοντα στόν Χίντενμπουργκ, να παραγκωνίσει τὸν φόν Παπεν καὶ να τόν παραμερίσει,­η θεση τη̃ς βιομηχανίας εγινε ακόμα πιό περίπλοκη. Ὁ Σλαϊ­ χερ εἶχε τυχοδιωκτικὰ σχεδια: την διασπαση του̃ ΝΒΠΑΡ με την βοηθεια του̃ Γκρεγκορ Στρασσερ καὶ τόν σχηματισμό ενός συνασπισμου̃ ἀπό «λο­ γικους»Ἑθνικοσοσιαλιστες, την Γενικη Συνομοσπονδία Ἑργατῶν καὶ τὴν Ραῖχσβερ. "Οπως ἔλεγε, δὲν είναι οὔτε κεφαλαιοκρατης οὔτε σοσιαλιστης. Οἱ κύριοι από τό «Ταμεῖο του̃ Ρουρ» σοκαρίσθηκαν. Ἑν τῷ μεταζὺ θαπρεπε στό παιγνίδι, ποὺ παίζει ακόμα καὶ σημερα η μαρζιστικη ἱστοριογραφία από τό Βλαδιβοστόκ μεχρι τό Μαγδεμβου̃ργο) να εἶχαν ἐμφανισθεῖ ηδη από καιρό οἱ ‹‹Γιου̃νκερ››3 οἱ μεγαλοκτηματίες. ”Αλ?ΰ αύτό δὲν εἶχε συμβεί, ασχετα από τό γεγονὸς, ὅτι οἱ γερμανοὶ μεγαλο­
τ 

60

κτηματίες δεν υ̃πηρςαν καθόλου συμπαγης κοινωνικη ομάδα. Τα αίτια γιο τῶν αότο ηταν η μεγάλη διασπορά τῶν παλιῶν παραδοσιακῶν κτημάτων Γερμανίας, Νοτίου ευ̃γενῶν, τά πολο διάφορα συμφεροντα τῶν ὴγετῶν της τῶν μεγιστάνων της γης καὶ τῶν ορυχείων της “Ανω Σιλεσίας καὶ τῶν εὐ­ γενῶν η άστῶν ἰδιοκτητῶν κτημάτων τῶν ἱπποτῶν στὴν “Ανατολικὴ Γερμα­ νία. Φυσικά, μπορεί κανείς να μνημονεύσει κι ἐδῶ εξαιρέσεις, ποὺ επιβε­ βαιωνουν τον κανόνα, Έτσι, εμφανίσθηκε στὴν Ἀνατολικὴ Πρωσσία πάλι μια απο κεῖνες τὶς κυρίες, ποὺ στὴν θεα του̃ φαινομενου Χίτλερ, καταντου̃σαν να γίνονται δουλοπρεπεῖς, όπως είχαν συμπεριφερθεῖ ηδη στο Μόναχο : ηταν η κόμησσα Λουῖςε Φίνκ φον Φίνκενστάϊν στον πόργο Σἐνμπεργκ, διαζευγμενη σύζυγος του̃ βαρὡνου Λαρὸς φον Στάρκενφελς, το γενος Φορσαντ ντὲ Μπιαί. Το αν η πλατωνικὴ συμπάθεια της κόμησσας οδηγησε σε μεγαλότερες οἰκονο­ μικὲς παροχες, που ξεπερνου̃σαν τα όρια τῶν συνηθων δωρεῶν προς το κόμ­ μα, δὲν μπορεί να εξακριβωθεϊ. Γενικά, μπορεί να ἰσχόσει η διαπίστωση ενος τῶν μεγαλοϊδιοκτητῶν της Πομμεράνίας, του̃ κομητα Χεννινγκ φον Μπόργκε­Στάγκορντ, ίδιοκτητη έξη μεγάλων κτημάτων, που δημοσίευσε μετά τον δευτερο παγκόσμιο πόλεμο πορίσματα ἐρευνῶν, σχετικα με τὴν «άνατολικὴ βοηθεια» καὶ τά αγροτικά προβληματα τη̃ς Ἀνατολικης Γερμα­ νίας. Συνηθιζε να λεει, με τους χοντροὺς τρόπους τῶν Γιου̃νκερ: «δὲν είχαμε οὔτε χρηματα γιά να ἐμποδίσουμε να περιελθει στα χερια του̃ Χοὑγκεν­ μπεργκ το Γερμανικο Ἑθνικο Κόμμα, καὶ θα είχαμε χρηματοδοτησει καὶ τον Χίτλερ; Άκόμα κι αν το είχαμε θελησει ­δεν υπηρχαν καθόλου λεφτά». Μεσω του̃ «κύκλου του̃ Κεππλερ» εγινε, στὶς 4 “Ιανουαρίου 1933, στο σπίτι του̃ Βαρὡνου Κουρτ φον Σρεντερ στὴν Κολωνία, εκείνη η συνομιλία μεταξὺ του̃ Χίτλερ καὶ του̃ πρωην Καγκελλαρίου καὶ ἑμπιστου του̃ Χίντεν­ μπουργκ, Φράντς φον Πάπεν, ποὺ οδηγησε, στὶς 30 Ἱανουαρίου 1933, στον σχηματισμο μιας ἐθνικοσοσιαλιστικῆς κεντρικης κυβερνησης συνασπι­ σμου̃. “Η πλειοψηφία του̃ «Ταμείου του̃ Ρουρ» ποντάριζε, μεχρι τὴν τελευ­ ταία στιγμη, στον Πάπεν καὶ οχι στον Χοόνγκενμπεργκ καὶ καθόλου στον Χίτλερ. Ὁ Γκάουλάϊτερ του̃ Βερολίνου, Γκαῖμπελς, ποὺ τον Μάρτιο του̃ 1933 εγινε Ύπουργος Προπαγάνδας στὴν Κυβέρνηση Χίτλερ­Χοί›γκεν­ μπεργκ­Πάπεν, παραπονιόταν στά ημερολόγια του (ποὺ δημοσιεύθηκαν του̃ αποσπασματικά στο «Τρίτο Ράὶχυ) για τὴν κακη ταμειακὴ κατάσταση εξα­ νά μπορου̃ σ ε δὲν χρημάτων Κόμματος, του̃ οποίου η χρόνια ελλειψη λειφθεί με συνδρομὲς μελῶν καὶ ἑράνους. Μετά τὴν συνομιλία στὴν Κολω­ νία σημειώθηκε μια σχετικὴ βελτίωση. Αυ̃το όμως μπορεῖ να αναφερεται το μόνο στο ό,τι τα μελη αὔξησαν τὶς προσπάθειες τους καὶ οχι στο ό,τι βιομη­ τὴν απο βοηθεια γεναιόδωρη κόμμα ἔλαβε μια ὀποιουδηποτε είδους χανία (Κάτι τετοιο άσφαλῶς θά το σημείωνε ό Γκαῖμπελς). Ὁ τραπεζίτης 

61

φον Σραῖντερ δεν ειχε καταβαλλει, πρὶν από τὶς 3Ο Ἱανουαρίου 1933, κα­ νένα πφένιχ στὸν Χίτλερ. Τὸν Ἱανουαριο του̃ 1933 τα χρήματα τῆς βιομηχανίας δεν έπαιξαν κανένα ρόλο. Τήν απόφαση του̃ Χίντενμπουργκ, να αναθέσει στὸν Χίτλερ­ μὲ τὸν Παπεν σαν αντικαγκελλαριο­τὸ υψηλότερο αξίωμα του̃ Ραίχ, έπη­ ρέασαν βασικα εντελως αλλα γεγονότα: ή αποτυχία του̃ Ραϊχσταγκ, του̃ όποίου οἱ αστικές καὶ σοσιαλδημοκρατικές κοινοβουλευτικές δυναμεις δεν συγκέντρωσαν πια τὴν δυναμη για ένα συνασπισμό κατα του̃ Χίτλερ,­ή αποτυχία του̃ καγκελλαρίου του̃ Ραϊχ στρατηγου̃ φὸν Σλαϊχερ, που μετα την ανεπιτυχή έκβαση τῶν διασπαστικῶν του σχεδίων πρότεινε στὸ πρόεδρο ὁ καιροσκοπισμὸς του̃ Ραϊχ την έπιβολὴ του̃ στρατιωτικου̃ νόμου των ἰθυνόντων στρατηγῶν τη̃ς Ραϊχσβερ, που δεν ήθελαν τὸν Χίτλερ, αλλα ακόμη λιγώτερο καὶ τὴν «Κυβέρνηση του̃ Άγὡνα» των Παπεν­Χουγκεν­ μπεργκ, που είχε προβλέψει ὁ φὸν Χίντενμπουργκ. Στὶς 30 Ἱανουαρίου 1933 ό Χίτλερ, που δεν ήταν πανω από ένα χρόνο γερμανός υπήκοος, έγινε καγκελ­ λαριος του̃ Ραίχ, με «τοποτηρητὴ» τὸν Παπεν δίπλα του. Τὸ κεφαλαιο του̃ Χίτλερ δεν ήταν οἱ επιδοτήσεις εκατομμυρίων απὸ τὸ ἐξωτερικὸ ἢ ή γερμα­ νική βιομηχανία, αλλα τὸ δαιμονικό ρητορικό του ταλέντο, αυτή ή σχεδόν μαγικη ίκανότητα του να φανατίζει, να κινητοποιεί καὶ να κατευθυνει τὶς

­

μάζες­

Τί έγινε όμως με τους υποστηρικτες καὶ τους χρηματοδότες του̃ Χίτλερ, μετα τὴν νίκη του, Δυο απα αυτους πέθαναν καὶ έτυχαν μεγαλων τιμῶν έκ μέρους του̃ «Φυρερ» καὶ Καγκελλαρίου του̃ Ραϊχ. Στὴν κηδεία του̃ Κίρντορφ, που απεδήμησε εἰς Κυριον στὶς 13 Ἱουλίου 1938 σε ηλικία 91 ἐτῶν στο «Στραϊτχοφ» στὸ Μυλχαϊμ, εμφανίσθηκε ό Χίτλερ προσωπικα. Στὸν ταφο του̃ σερ Ντέτερντινγκ, που πέθανε τὸν Φεβρουαριο του̃ 1934 στὸ Σαὶντ Μόριτς, έστειλε ό «Φυρερ» ένα στεφανι «για τον φίλο τῶν Γερμανών». Ὁ Ντέτερντιγκ είχε τιμήσει τὸν Χίτλερ, τα Χριστουγεννα του̃ 1936, με ένα κιβώτιο γεματο με πλατίνα. "Ο «Παγγερμανικὸς Συνδεσμος» απαγορευθηκε τὸ 1938, σαν πυρηνας «αντιδραστικων κυκλων». Ὁ τελευταίος διαχειριστης του, ό Δρ. “Αλεζαντερ κόμης του̃ Μπρόκντορφ, δολοφονήθηκε στὶς 18 Άπριλίου, κατα την συλ­ ληιμή του στὸ Βερολίνο, απὸ ανδρες τη̃ς Γκεσταπο. Ὁ Κουρτ Λυντεκε κατέληξε ­όπως προαναφέραμε ­σε στρατόπεδο συγκεντρὼσεως, κατὡρθωσε όμως να σωθεί, διαφευγοντας στὸ εξωτερικό. Ὁ “Ερνστ Χανφστενγκλ διέφυγε τὸ 193? στήν Ἑλβετία καὶ μετα στην Ἀγ­ γλία,διότι δεν μπορουσε πια να ανεχθεῖ τὴν ατμόσφαιρα στὸ περιβαλλον του̃ Χίτλερ, που βαραινε απο βυζαντινισμους, καυχησιολογία καὶ κυνισμό. Σαν αουτσαίντερ, ό ανδρας απο καλο σπίτι, με τα πολυπλευρα ένδιαφέροντα, εἶχε αποκτήσει κακη φήμη στὴν «Αυλή του̃ Μαγου». 

62

ζιστικοποὶησὴ του, στὸ εξωτερικο καὶ πέθανε τὸ 1951 στο Μπουένος ”Αῖρες, στὴν κορη του, που εῖχε παντρευθεῖ τὸν γιο ἑνὸς Οὔγγρου βαθυπλουτου, τὸν κὀμητα Γκαβριελ Ζὶχυ. Ὁ Παουλ Σὶλβερμπεργκ υποχρεὡθηκε ὴδη, τον Μαρτιο του̃ 1933, να παραιτηθεῖ, «σαν Ἑβραῖος», απο όλα τα αξιώματα του στὴν γερμανικὴ βιο­ μηχανια λιγνὶτη καὶ αποσύρθηκε στο Λουγκανο. Ὁ “Αλμπερτ Φεγκλερ, ὁ ὶσχυρὸς στὴν βιομηχανία χαλυβος τη̃ς Ρηνα­ νὶας­Βεστφαλίας, αυτοκτόνησε το 1945 μὲ τὴν καταρρευση του̃ «Τρίτου Ραϊχ». Ὁ Γκου̃σταβ φὸν Μπὀλεν οϋντ Χαλμπαχ πεθανε, στὶς 16 Ἱανουρἱου 1950, σὲ ὴλικία 80 ἐτῶν, μετα απὸ βαρεια ασθενεια, αφου τέθηκε ὑπὸ περιο­ ρισμὸ απὸ τους 5Αμερικανοὺς στὸ αγροκτημα του στὸ Μπλυνμπαχ, κοντα
στὸ Βἐρφεν (Σαλτσμπουργκ). Για ὕλους αυτους, μπορεῖ να πεῖ κανεὶς ὅτι, ὅπως ἐκείνη ὴ Λίμερικ στὴν «Λαίδη τῆς Ρίγας», διακινδυνευσαν να καβαλλὴσουν τὴν τἱγρη καὶ εξα­ φανίσθηκαν στὴν κοιλια του̃ θηρἰου.

ἱἑνας απὸ τους μεγαλους καπετανιους τὴς γερ­ μανικὴς βιομηχανίας, εφυγε τὸ 1949, μετα απο τὴν αποφαση για τὴν απονα­

Ὁ Φρὶτς Τυσσεν, αλλοτε 

Ο Λένιν μὲ ὁιοικητὲς τοῦ Ἱἶη̨υθη̨ου̃ Στη̨ατοῦ στὴν / \ Ά Δι̃ίοσχαῶ στις 2ο Μοωου Ζ§]ἔ?.
Ά­

Πλατε ία τῆς 

|

3
ΣἩ

Ἀὲ

έ

ι̃ι̃
Ἐἑ

ἢ ἔἶ
±

¿

`

Ι

ι
›

±

Θἔ
Ἑ 

ΛΕΝΙΝ

Στίς 14.55' ακριβως έπρεπε, συμφωνα με τὸ προγραμμα των δρομολο­ γίων, να αναχωρὴσει η ταχεία Ζυρίχης ­ Σίνγκεν. ἶΗταν τὴν Δευτέρα, 9 Άπριλίου 1917. Στὴν αποβαθρα του̃ σταθμου̃, ὅπου περίμενε τὸ τραίνο, εἶχαν συγκεντρωθεῖ γύρω στις 14.30' δεκαδες Ρωσων ἐςορίστων ὴ ὅπως τους αποκαλου̃σαν ἐκθέσεις γερμανῶν διπλωματων, «πολιτικῶν έκτοπι­ σμένων απο τὴν Ρωσία», Τὸ τελευταῖο βαγονι ὴταν κρατημένο για μια ὀμαδα Ρώσων ἐπαναστατῶν. μετα απὸ συμφωνία με τὴν έλβετικὴ κυβέρνηση, τὸ γερμανικὸ Ύπουργεῖο τῶν Ἐςωτερικῶν στὸ Βερολίνο καὶ τὸν πρέσβυ του̃ Ραϊχ στὴν Βέρνη, βαρωνο φὸν Ρὀμπεργκ. Ὁ πρέσβυς εἶχε ὀρίσει τὸν υπο­ λοχαγὸ Σὑλερ να συνοδευσει τους ταξιδιώτες μέχρι τὸν συνοριακὸ σταθμὸ Γκοττμαντίγκεν. Ἑκεῖ ὴ ὀμαδα των ταςιδιωτῶν έπρεπε να παραδοθεῖ σ” ένα γερμανικὸ τμὴμα συνοδείας. “Η σκηνὴ στὴν αποβαθρα του̃ σταθμου̃ ὴταν απαίσια. Ένας έμπιστος του̃ γερμανου̃ στρατιωτικου̃ ακολουθου στὴν Βέρνη. του̃ ταγματαρχη Μπου̃σσο φὸν Μπίσμαρκ, ανέφερε στὸν πρέσβυ φὸν Ρομπεργκ στὶς 12 Άπριλίου 1917 για τὴν «μὴ πειθαρχημένη ζωηρό­ τητα» των Ρωσων. Στὴν Ρωσία εἶχε εκραγει̃ ὴ ἐπανασταση, ὁ Τσαρος εἶχε ὲςαναγκασθει̃ σε παραίτηση απο τὸν θρόνο του. Ένα μέρος των εξορίστων έπαναστατῶν υποστὴριζε τὴν νέα δημοκρατικὴ ­ σοσιαλιστικὴ κυβέρνηση, που εἶχε ταχθεῖ υπέρ τὴς συνέχισης του̃ πολέμου κατα τὴς Γερμανίας,τὴν ομαδα ὅμως τῶν ταξιδιωτών. που εἶχε τὴν εὅνοια του̃ γερμανικου̃ υπουργείου Ἑςωτερικῶν και του̃ γερμανου̃ πρέσβυ, συγκροτου̃σαν ὴγέτες τῶν μπολ­ σεβίκων, τη̃ς φιλειρηνικη̃ς παραταςης του̃ Ρωσικου̃ Σοσιαλδημοκρατικου̃ Κόμματος. Πίσω τους ακούστηκαν κραυγές : «Χαφιέδες τῶν Γερμανών», «Θα σας κρεμασουν ὅλους, διῶκτες των Έβραίων». "Αλλοι κραυγαζαν αστα­ ματητα : ‹‹Προβοκατορες) ιμωριαρηδες, γουρούνια». Με 15 λεπτα καθυστέρηση­έτσι ανέφερε ὁ ῦπολοχαγὸς­ἑγκατέλειιμε ὴ ταχεία τον κεντρικο σιδηροδρομικὸ σταθμὸ τὴς Ζυρίχης. Τὸ τελευταῖο βαγὀνι, που εἶχε καμουφλαρισθεῖ σαν σπουδαία «μεταφορα διπλωματων» προοριζὀταν για τὴν διέλευση μέσω του̃ γερμανικου̃ Ραϊχ καὶ τὴν μεταφορα μέ τὸ φέρρυ­μπὼτ για τραίνα απὸ τὸ Σασσνιτς στὸ Τρέλλεμποργκ τη̃ς Σουη­ δίας. Ἀπὸ τὴν Σουηδία, τη̃ς οποίας ὴ κυβέρνηση εἶχε δωσει τὴν έγκριση για τὴν μεταφορα, τὸ γκρουπ τῶν ταξιδιωτών θα πὴγαινε στὸ Πέτρογκραντ, τὴν πρωτεύουσα τὴς γιγαντιαίας ρωσικὴς αυτοκρατορίας, τὴν παλια Πε­
5 

66

τρουπολη, που μετα τὴν έκρηξη του̃ πολέμου του̃ 1914 εἶχε μετονομασθεῖ σε Πέτρογκραντ. Στὴ Βέρνη, τὴν Κοπεγχαγη, τὴν Στοκχόλμη οἱ πρέσβεις του̃ Γερμανου̃ Καιζερ Γ ουλιέλμου του̃ Βί, ὁ βαρώνος φον Ρόμπεργκ, ό κόμης φον Μπρόκντορφ ­Ραντσαου καὶ ὁ βαρῶνος Χέλμουτ Λουτσιους φον Σταῖντεν περίμεναν εἱδὴσεις για τὴν ἐπιτυχῆ έκβαση του̃ μεγαλου ἐγχειρὴ­ ματος, να μεταφερθου̃ν οἱ πιο επικίνδυνοι ανθρωποι του̃ ἑξτρεμιστικου̃ ρωσικου̃ ἐπαναστατικου̃ κόμματος, έκεῖ, οπου μπορου̃σαν να ἐργασθου̃ν για τὴν ὁλοκληρωτικὴ ανατροπὴ στὴν Ρωσία καὶ κατα συνέπεια για το κλείσιμο μιας ὁίμεσης εἰρὴνης ·με το Γερμανικό Ραϊχ. Άλλα, γνώριζαν πραγματι οἱ Γερμανοί, ποιον έστελναν στὴν Ρωσία; Το γνώριζε αυτο ό υφυπουργός Ἑξωτερικῶν “Αρτουρ Τσίμμερμαντ (1858­1940), το γνώριζε ό μυημένος καγκελλαριος του̃ Ραϊχ Τεομπαλντ φον Μπέτμανν Χόλβεγκ (1851 ­ 1921), το ένοιωθε ὁ γενικα ενημερωμένος Καϊζερ Γουλιέλμος ὁ Βί; Στο εἱδικο βαγόνι της ταχείας, που εἶχε μόνο κου­ πὲ τρίτης θέσεως, βρισκόταν σαν ὁ πιο σημαντικός ἄνθρωπος, ό Βλαντιμίρ “Ιλιτς Ουλιανωφ, πρώην δικηγόρος στὴν Σαμαρα καὶ τὴν Πετρούπολη, φιλό­ σοφος καὶ στρατηγικος εγκέφαλος τῆς ἐπερχόμενης μπολσεβικικῆς επανα­ στασης, γιος του̃ Συμβούλου του̃ Κρατους καὶ Ἑπιθεωρητὴ Δημοτικών Σχολείων στὴν Διοίκηση του̃ Σιμπίρσκ. Άναλογα μέ τον βαθμο του̃ πατέρα του θα μπορου̃σε να παρουσιαζεται στο εξωτερικο σαν ό «κυριος φον Οὐ­ λιανωφ».”Αντὶ γι” αυτο έδωσε στον ἑαυτό του, στὶς αρχες του̃ αἰώνα, το λο­ γοτεχνικο και κομματικο ψευδώνυμο «Λένιν», χωρίς ποτὲ να πεῖ, τί αραγε σημαίνει αυτο το όνομα. Τα περισσότερα χρόνια της ζωῆς του τα πέρασε, μετα τὴν ὲςορία στὴν Σιβηρία, στὴν Γερμανία, τὴν Γαλλία καὶ τὴν “Ελβε­ τία. Μόνο μια φορα επέστρεψε στὴν Ρωσία το 1905, ὅταν ξέσπασε ὴ πρώτη ρωσικὴ ἐπανασταση και ὁ Λένιν είχε νομίσει, ότι έφθασε ὴ στιγμὴ να έγκα­ θιδρυθεῖ ὴ δικτατορία του̃ προλεταριατου. Το επεισόδιο αὐτο ἦταν σύντομο. Στίς 10 Άπριλίου 1917 μπόρεσε να γιορτασει τὴν 47η επέτειο τῶν γενε­ θλίων του στο εἱδικὸ κουπέ του̃ τραίνου. Ὁ πρέσβυς φον Ρόμπεργκ γνώριζε τόσο λίγα γι” αυτόν, ὥστε συχνα στὶς εκθέσεις του δὲν έγραφε σωστα οὔτε το ψευδώνυμο. “Έγραφε ‹‹Εε11υίη››, σαν να έπρόκειτο για γερμανικό ονομα. Με τον ‹‹1.ο1ιιιίιι›› ταςίδευσαν ὴ σύντροφος τη̃ς ζωῆς του Ναντέσντα Κρουπσκαγια, ὴ πολυαγαπημένη φίλη Ἱνέσσα Ἀρμαν και δυο δοκιμασμένοι συναγωνιστὲς, ὁ Γκριόργκι Ζινόβγεβ­”Αμπφελμπαουμ (1833 ­ 1936) καὶ ὁ Καρλ Ραντεκ­Σόμπελσον (1885). Ὁ πρῶτος ὴταν γιος φτωχών 'Εβραίων στὴν Ουκρανία, ὁ δευτερος απόγονος μιας εϋπορης ἐβραϊκῆς οἱκογένειας στο τότε αυ̃στριακο Λέμπεργκ στὴν Γαλικία. Καὶ οἱ δυο ἦταν ἰἐζοχοι δημα­ γωγοί. Μαζί τους ῆταν καὶ αλλοι πιστοί ακόλουθοι, μεταξυ αὐτῶν ὁ κατο­ πινος Δαϊκος Κομμισσαριος Οἰκονομικῶν Σοκόλνικοβ κια ένας Καυκασιος,
ς 

67
ὁ Μ. Τσκακαγια. ποὺ ἔμελλε να γίνει αργότερα πρόεδρος της Κεντρικῆς Ἑπιτροπὴς τῆς Σοβιετικη̃ς Δημοκρατίας της Γεωργίας) ένας πυρηνας 13 δοκιμασμενων Μπολσεβίκων. Ἑπικεφαλῆς του̃ ταςιδιωτικου̃ γκροὺπ ἦταν ο Γραμματεας τῶν “Ελβε­ των Σοσιαλδημοκρατῶν, Φρὶτς Πλαττεν. ποὺ εῖχε παντρευτεῖ μια Ρωσίδα καὶ είχε λαβει ἐνεργο μερος στὴν επανασταση του̃ 1905. Ὁ πρακτορας του̃ ταγματαρχη φον Μπίσμαρκ στον κεντρικο σιδηροδρομικο σταθμὸ της Ζυρίχης χαρακτηρισε τον Πλαττεν. το μικρο όνομα του̃ οποίου ανεφερε κατα λαθος ως ‹‹Φὲλις››) σαν «γνωστο αναρχοσοσιαλιστὴυ. Ἑν παση περι­ πτώσει ο Πλαττεν ῆταν αποφασισμενος να ακολουθησει τον Λενιν στὴν Πετρούπολη. Τα περισσότερα ονόματα των (χωρὶς τον Πλαττεν καὶ την 3Αρμαν) συνολικα 31 μελων του̃ ταςιδιωτικου̃ γκρουπ εἶναι, μεχρι σημερα.αγνωστα. Αυτο ταίριαζε στὴν τακτικὴ του̃ Λενιν. Με τὴν μεσολαβηση του̃ Πλαττεν εἶχε ὺπαγορευσει στὴν γερμανικὴ πρεβεία στὴν Βερνη καὶ το γερμανικο υπουργείο “Εξωτερικών τοὺς όρους) υπο τοὺς οποίους θα ἦταν πρόθυμος να περασει υπο γερμανικὴ συνοδεία δια μέσου της ἐπικρατείας του̃ Ραϊχ : δὲν θα γινόταν ἰέλεγχος ὀνοματων. διαβατηρίων καὶ αποσκευών, ως επίσης καὶ σωματικὴ ἔρευνα. "Ηθελε να αποφὺγει­σε περίπτωση ποὺ θα έπαιρνε κανεὶς μυρουδια για τὴν περιπετεια¬­να μπορεῖ να χαρακτηρίσει κανεὶς τον ἴδιο καὶ τοὺς συνταξιδιώτες του γερμανοὺς πρακτορες. Γιό αὺτό, οἱ προσπα­ θειες του̃ αλλοτε δικηγόρου με τὴν μεγαλη νομικὴ ὲφευρηματικότητα, κατε­ νειναν στο να απονεμηθεί στο βαγόνιι ποὺ εἶχε κρατηθεῖ γι” αὺτόν, καθεστως διπλωματικης προστασίας. ἐτεροδικία. Στὸ διαδρομο του̃ βαγονιου̃. μια γραμμὴ μὲ κιμωλία όριζε τα συνορα μεταςὺ τῶν κουπε των Ρωσων καὶ εκεί­ νων της συνοδείας. Άκόμα καὶ το γερμανικο προσωπικο του̃ τραίνου σεβό­ ταν αὐτὴ τὴν γραμμὴ διαχωρισμου̃. Ό Λενιν εἶχε ἐπιμείνει να χρησιμο­ ποιηθου̃ν κουπὲ μόνο 3ης θεσεως. Οἱ περισσότεροι ταςιδιῶτες, εἶπε, εἶναι αποροι ὴ θα εῖχαν τουλαχιστον δυσκολίες να πληρώσουν ακριβωτερο εἰ­ σιτηριο. «Δεν συνίσταται δωρεαν ταξίδι», τηλεγραφησε ὁ φον Ρόμπεργκ στὶς 6 Ἀπριλίου 1917 στο Ύπουργεῖο Ἑξωτερικὥν. Ὁ Λένιν δεν ηθελε σε καμμια περίπτωση να ὲμφανισθεῖ σαν φιλοξενοὺμενος του̃ Καϊζερ. Στο ὺπουργεῖο Ἑξωτερικων δέχθηκαν τοὺς όρους του. Συμφωνα μὲ την αποψη τῆς Βίλχελμ ­ Στρασσε ηταν απολυτως απαραίτητο να σταλου̃ν οἱ Μπολσεβῖκοι στὴν Ρωσία. Ύποστὴριζαν αμεση σύναψη εἰρηνης, ενω η Προσωρινὴ Κυβέρνηση ὴταν πιστὴ στὶς δυναμεις τῆς”Αντατ.”Αγγλία καὶ Γαλλία. Οἱ Μπολσεβῖκοι φαίνονταν να εἶναι σε υπεροχο βαθμο καταλληλοι, να υπονομευσουν το ὴθικο του̃ ρωσικου̃ στρατου̃ καὶ να ανατρέψουν τὴν Προσωρινὴ Κυβέρνηση. Ποιος όμως πληρωσε πραγματι­τουλαχιστο στὴν περίπτωση του̃ 

68

Λένιν καὶ της Κρούπσκαγιαρ τα εἰσιτηρια

διέμενε στὴν φτωχικη, νοικιασμένη τού 1917 τὸ ταμεῖο τῆς οἰκογένειας, πού 14, δύο σκαλοπατια πανω απο κατοικία τού Λένιν, στὴν Σπὴγκελ­Γκασσε αντιμετώπιζε αποδεδειγμένα με­ τὴν ταβέρνα «Στὴν βρύση τού Ἱακωβου», τού εστιατορίου πλη­ γαλες οὶκονομικὲς δύσχέρειες. Τούς λογαριασμούς πού προφανῶς διέθετε λίγα μετρητα. ρωνε, συχνα, ὁ σύντροφος Ζινόβγεβ, (Ἀπὸ πού προέρχονταν είναι αγνωστο). ούραστος συγγραφέας καὶ θεω­ Στὶς 17 Φεβρουαρίου 1917 τέλειωσε τομο συλλογης ἐπιστημονικῶν του ρητικὸς τού μαρξισμού τὸν 3ο καὶ 4ο Λέ­ ΒοιΖιε1‹:1ειιιο1‹τεττι››„ Τότε εῖχε πεῖ ό πραγματειῶν με τὸν τίτλο ‹‹$1σοτιιἰ1ε φαινόταν ἔργου τού εκτύπωση νιν : «Τί κρῖμα να μὴν έχομε χρηματα». Μια ένας γνωστὸς του ἐθνι­ Κεσκύλα, “Αλεςαντερ ό αδύνατη. Τότε εμφανίστηκε συζητησε το θέμα της εκτύπω­ κιστὴς ἐπαναστατης απο τὴν Ἑσθονία, πού για τὸν ὁποῖο χρησίμευε σαν Βέρνη, σης μὲ τὸν Γερμανό πρέσβυ στὴν του αντίτυπα τού 3ου καὶ Δίου τόμου, ῖέμπιστός του. Ὁ Κεσκύλα εἶχε μαζί στέλνονται στὸ ύπουρ­ Καὶ να, τα χρηματα βρίσκονται. Τα χειρόγραφα Φυσικα οἱ αριστοκρατες γεῖο Ἑξωτερικῶν στὸ Βερολῖνο καὶ τύπωνονται. τὸ βιβλίο. Για ποιο λόγο αλ­ κύριοι της Βίλχελμ­ Στρασσε δεν διαβασαν να κανει ἐπανασταση στὴν λωστε, Ὁ συγγραφέας ηθελε, ὅπως φαίνεται, Ρωσία. Αύτὸ αρκούσε... οἱ πρῶτες εὶδησεις για την Στὶς 14 καὶ 15 Μαΐου ἰέφτασαν στὸν Λένιν απο τὸν θρόνο τού Τσαρου Νικο­ ἐπανασταση στὴν Ρωσία, τὴν παραίτηση προσωρινης κυβέρνησης μὲ Πρω­ λαου τού Β' καὶ τὸν σχηματισμὸ μιας ένα χλιαρο φιλελεύθερο με συγκε­ θυπουργὸ τὸν δούκα Γκεόργκ Ε. Λβωφ, Ἑξωτερικων τον διασημο ἱστορικὸ χυμένες ἰδέες, πού εἶχε για ύπουργὸ συνταγματικῶν πεποιθησεων, Καθηγητὴ Μιλιούκωβ, δημοκρατικών καὶ στὸν Λένιν. ανδρα, πού ηταν ἱδιαίτερα ύποπτος
ἱέναν

Βης θέσης; Τὸν Φεβρουαριο

Θα επέτρεπε η μπουρζουαζία­αναρωτηθηκε όμως γρηγορα, ὅτι οἱ δυτικοὶ κόμμα, Ἱἰταν γεματος αμφιβολίες, καταλαβε εύλογησει αὐτὴ τὴν επανα­ σύμμαχοι, =Αγγλία καὶ Γαλλία, εἶχαν αύτὸν καὶ τούς φίλους των Μπολσε­ σταση καὶ ὅτι δὲν θα δινόταν ποτὲ σ” εὶρηνης μεταξυ ὅλων των εμπο­ βίκων,που ύποστηριζαν μια αμεση σύναψη στὴν Ρωσία. “Η Ρωσία, αύτὴ λέμων μερών, ὴ αδεια να έπαναπατρισθούν δὲν ἐπιτρεπόταν να εγκατα­ ηταν η αποψη τού Λονδίνου καὶ τού Παρισιού, τὸν πόλεμο κατα της Γερμα­ λείψει τὸν κύκλο τῶν Δυναμεων, που διεξηγαγαν ό Ούλιανωφ, τού ὁποίου νίας. Μόνο μετα απὸ πολύ δισταγμὸ αποφασισε γύρω στὶς 19 Μαρτίου η τὴν αμεση ἐπιστροφὴ στὴν Ρωσία εἶχε ζητησει στὴν Ντούμα, τὴν αλ­ μικρὴ κοινοβουλευτικὴ όμαδα των Μπολσεβίκων τὴν ταξιδιωτικὴ περιπέτεια με την λοτε βουλὴ των Τσαρων, να τολμησει να έννοηθεῖ, ὅτι ύπαρχει αύτὴ η βοηθεια των Γερμανων, πού τού αφησαν

ό Λένιν­Ξένα ἐργατικὸ 

69

δυνατότητα. Γι“ αὐτό ζητου̃σε τὸ καθεστως της ἑτεροδικίας, για αυτό αζίωνε να μὴν υπαρξει καμμια έπαφὴ με γερμανικὲς αρχες ὴ ὁργανὼσεις, εἴτε είναι τα συνδικατα, είτε οἱ Σοσιαλδημοκρατες, εἴτε η Κυβέρνηση του̃ Ραϊχ. Τό ταξίδι θα κόστιζε πολλα. Ἀπὸ τὴν Κοπεγχαγη ειδοποίησε τὸν Λέ­ ν ό μαρξιστὴς Δρ. ”Αλεξαντερ Χέλπχαντ μὲ τὸ ψευδώνυμο «Παρβους››_ γι α τόν ὁποῖο θα γίνει ακόμα λόγος­, ότι θα αναλαβει τα έξοδα του̃ ταξιδιου̃. 'Ο Λένιν δεν δέχτηκε, χαρακτηρίζοντας τόν «Παρβους» «πληρωμένο υ̃πη­ ρέτη του̃ καπιταλισμού». Στὶς 3 Ἀπριλίου 1917 ό Λένιν βρέθηκε ξαφνικα, ἐν όψει τῶν διαπραγματεύσεων για τό ταξίδι, στην εύχαριστη θέση να μπο­ ρεῖ να ανακοινώσει στὴν μπολσεβικικὴ έπιτροπὴ στὴν Ζυρίχη, ότι δια­ θέτει 1000 έλβετικα φραγκα, τα ὁποῖα καλύπτουν οπωσδηποτε τα έξοδα. Με τὴν ευγένεια πού τόν χαρακτηρίζει, επέστρεψε τότε σ“ έναν φτωχό σύντροφο 100 φραγκα, που του̃ τα εἶχε δανείσει. Θαυ̃μα είχε γίνει, Στὶς 27 Μαρτίου 1917 ό Γερμανός πρέσβυς στὴν Βέρνη ένημέρωσε τόν Καγκελλαριο φόν Μπέτμανν Χόλβεγκ, για τὴν συνο­ μί λία που εἶχε με τόν «ρῶσο έμπιστό μας Βαϊς». Ὁ Βαϊς αύτός ηταν ένας ἐζόριστος Ρωσος, κοινωνικό­ἐπαναστατης, ὁ Άλεξαντερ Τσίβιν, φιλει­ ρηνιστὴς καὶ υπέρμαχος τὴς ἰδέας για μια αμεση εἰρηνη με τὴν Γερμανία, σε αντίθεση πρός τους περισσότερους κομματικούς του φίλους πού, μετα τὴν παραίτηση του̃ Τσαρου,ἐτηρησαν αντιγερμανικὴ σταση καὶ έπεκρα­ τησαν. Κατα τὴν διαρκεια της συνομιλίας ό Βαϊς­­Τσιβὶν διεπίστωσε, ότι έλαβε μέχρι τωρα μόνο πολύ ασημαντα ποσα (από τὴν γερμανικὴ πλευ­ ρα) καὶ ότι για λόγους προσοχὴς, ῖέναντι του̃ ίδιου του̃ κόμματός του, δὲν εζητησε ποτε πολλα. Τωρα όμως θα ηθελε να συστησει να του̃ διαθέσουν «μεγαλύτερα ποσα», γιατὶ όσα περισότερα χρηματα διέθετε, τόσα περισσό­ τερα θα μπορεί να κανει για τὴν εἰρηνη. Ὁ Γερμανός πρέσβυς στὴν ἔκθε­ ση του: «θα ηθελα, με τὴν ευκαιρία, να συστησω,όπως διατεθου̃ν στόν κύριο Βαϊς, αρχικα για τὸν μηνα Άπρίλιο, παλι όπωσδηποτε 30.000 έλβετικα φραγ­ κα, που θέλει να χρησιμοποιησει, κατα κύριο λόγο, για να κανει δυνατό τό ταξίδι για τὴν Ρωσία, σὲ σημαίνοντα πρόσωπα του̃ κόμματος. . .››. Ὁ Ρόμπεργκ έλαβε τό ποσό, που ζητησε για τόν έμπιστο του. Κρίνον­ τας από τό κείμενο της έκθεσης, δὲν ὴταν η πρωτη πληρωμη, πού εἶχε γί­ νει στόν Βαϊς ­Τσιβίν. Δεν γνωρίζουμε τίποτε σχετικα με τό ερωτημα, σε ποιόν χορηγησε ό Βαϊς­Τσιβὶν «βοηθεια ταξιδιου̃». Ὁ Λένιν, παντως, ηταν στα ματια του,ένας απόλυτος «όπαδός της ὁίμεσης εἰρηνης». Καὶ ό Λένιν δέν διέθετε, μέχρι τότε,καθόλου χρηματα για ταξίδι. Τό γερμανικό ύπουρ­ γεῖο Ἑξωτερικῶν στό Βερολῖνο, ἐνδιαφερόταν σοβαρα για τὴν ύπο­ στηριςη της έπαναστασης στὴ Ρωσία. Τὴν ίδια μέρα, που ό Λένιν βρέθηκε ξαφνικα με 1.000 έλβετικα φραγκα, στὶς 3 Άπριλίου 1917, ό υφυπουργός του̃ γερμανικού υπουργείου Ἑςωτερικῶν Τσίμμερμανν, ένας περισσότερο

< ι­ 

70

γιὰ τὴν χοντροκοπιά του, παρὰ γιὰ τὴν ευαισθησια του, διακρινόμενος δι­ πλωμάτης, ζητησε ὰπὸ τὸν υφυπουργό Οἰκονομικων, τόν κόμητα φόν Ραῖν­ τερν, πἑντε εκατομμυρια μάρκα γιὰ τὴν προπαγάνδα στὴ Ρωσἱα. Πληρο­ φορίες γιὰ τὸν σκοπό, γιὰ τόν ὁποῖο θὰ χρησιμοποιηθου̃ν, μπορου̃ν νὰ δο­ θου̃ν, ἐγνὡρισε ὁ Τ σιμμερμανν, «μόνο προφορικά». Ὁ κόμης Ραῖντερν ἔδωσε τὴν εγκριση του, γιὰ τὰ πεντε εκατομμυρια, χωρὶς περιστροφές. Γιὰ τὴν ὔπαρξη του̃ Λένιν, δεν εῖχε τότε ἱδεα."Αν πετυχαινε νὰ στεἰλειῖαυτὸν τὸν Μεφιστοφελὴ τη̃ς επανάστασης στὴ Ρωσία, θάπρεπε φυσικὰ νὰ τον εφο­ διάσει μὲ χρὴματα. Ὁ ὁφυπουργὸς Τσίμμερμανν δὲν ὴταν καθόλου μόνος μὲ τὶς ελπίδες του γιὰ μιὰ επανάσταση στὴ Ρωσια. “Ο Βάλτερ Ράτενάου› Γενικός Διευθυντὴς τὴς ΑΕΠ, εξέφρασε τὴν ελπιδα, σε μιὰ ἐπιστολὴ πρὸς τον στρατηγό Λοόντεντορφφ, του̃ Γενικοῦ “Επιτελείου Στρατου̃, ότι ‹‹ὴ φωτιὰ» (δηλαδὴ ὴ ρωσικὴ επανάσταση) «θὰ συνεχισει νὰ εξαπλώνεται». Ὁ "Αλ­ μπερτ Μπάλλιν, Γενικὸς Διευθυντὴς της παγκόσμια γνωστῆς ναυτιλιακῆς ὲταιρείας ΗΑΡΑΟ του̃ Άμβουργου, που εῖχε σχεδὸν παραλυσει λόγω του̃ πολέμου, εβλεπε στὴν ρωσικὴ επανάσταση, όπως εγραφε στὸν “Αρχηγό του̃ Πολιτικου̃ Οἴκου του̃ Κάιζερ, Ρου̃ντολφ φὸν Βάλεντιν, μιὰ «καλη δυνα­ τότητα» γιὰ τὸν τερματισμό του̃ πολεμου. Πριν αρχισει ὴ μεταφορά των Ρώσων ὲπαναστατῶν, τὸ υ̃πουργεῖο "Εξωτερικών επρεπε, φυσικὰ, νὰ συμβουλευθεῖ τὴν Ἀνωτατη Διοίκηση Στρα­ του̃, πράγμα που επρεπε νὰ τὸ κάνει καὶ μόνο γιὰ τὴν στρατιωτικὴ συνο­ δεία, που επρεπε νὰ διατεθεῖ. ΩΟ στρατηγός Αοὐντεντορφφ, στὸν ὁποῖο άφηνε ὁ ὰρχηγὸς του̃ Ἑπιτελείου, ὰρχιστράτηγος φον Χίντενμπουργκ, νὰ εκτε­ λεῖ παρόμοια δύσκολα ἐγχειρὴματα, συμφώνησε ὰμεσως. Στα πολεμικά του ὰπομνημονεὑματα, όμως, ὁμολόγησε ὰργότερα, ότι εῖχε ὰκουσει τότε,:γιὰ πρωτη φορὰ στὴν ζωὴ του, τὸ όνομα Λένιν και ότι δεν γνώριζε, ποιός ἦταν πραγματικὰ αυτός ὁ άνθρωπος. ”Ακόμα πιό μεγαλυτερη άγνοια ἔδειξε ὁ συνταγματάρχης Μαξ, Μπάουερ, ὰρχηγὸς τοῦ Τμήματος "Επιχει­ ρὴσεων Π (Πυρομαχικὰ καὶ Ἑςοπλισμός), που θεωρου̃σε τὸν ἑαυτό του γιὰ γερό πολιτικὸ μυαλό. Γιατι νὰ μὴν προχωρὴσει κανείς, ρωτησε, συμφωνα μὲ τὸ ὰγγλικὸ πρότυπο καὶ νὰ μὴν ανάψει μιὰ επανάσταση στὸ εχθρικό στρα­ τόπεδο, γιὰ ν” ὰναγκασθεῖ ὁ ὰντιπαλος νὰ αποσυρθει ὰπό τον πόλεμο, Πισω ὰπὸ τὴν σκεψη αυτη, κρυβόταν ὁ φόβος γιὰ τὴν περικυκλωση άπό τους συμ­ μάχους, που γινόταν ὁλοενα πιό στενὴ. Ἡ εἴσοδος των ΗΠΑ στὸν πόλεμο ὴταν πιὰ ζητημα μόνο μερικῶν εβδομάδων. Ἐὰν ὰποσυρόταν ὴ Ρωσία, τότε θὰ εἶχε κανεις ελευθερα τὰ νωτα του. Ένδοιασμους, γιὰ πιθανες ἐπιδράσεις τῆς ρωσικὴς επανάστασης στὴν ἐσωτερικὴ πολιτικὴ κατάσταση στὴν Γερμανία, εἶχε φυσικὰ και ὁ πολυ ευ̃φυὴς καὶ προσεκτικός Μπάλλιν στὴν ἐπιστολὴ του, που άναφἑραμε. ὁΗ Γερμανια εἶχε περάσει τὸν φοβερὸ χειμωνα του̃ 1916/17, κατὰ τὸν ὁποῖο 

71

γογγυλια έπρεπε να αναπληρώσουν τὴν έλλειψη ψωμιου̃. Ή στενότητα σε τρόφιμα, συνέπεια του̃ βρεταννικου̃ αποκλεισμου̃) όδὴγησε σε πολλές γερ­ μανικές πόλεις, από τὸ Κίελο μέχρι τὸ Μαγδεμβου̃ργο, σε μεγαλες απεργίες στὴν πολεμικὴ βιομηχανία. Δυσφορία για τὴν γερμανικὴ περιπέτεια έδειξε καὶ ὁ νεαρὸς αυ̃τοκρατορας τῆς Αυ̃στροουγγαρίας, Καρολος ὁ Ας που κυ­ βερνου̃σε από τὸν Νοέμβριο του̃ 1916 έκατομμὐρια σλαβων υπηκόων. Ποιες συνέπειες θα εἶχε, αν τώρα οί συμμαχοί του Γερμανοί, έβαζαν φυτίλι μέσα στὴν αχανῆ σλαβικὴ Ρωσία; Το τραῖνο, μέ τὴν μυστηριώδη ανώνυμη συντροφια, διέσχιζε όμως τώρα τὴν Γερμανία. Στὸ Γκόττμαντίνγκεν, στὸ γερμανικό μεθοριακὸ σταθμό, ὀ ῖλαρχος ”Αρβεντ φὸν ντερ Πλανιτς ανέλαβε τὴν συνοδεία. Ὁ ῖλαρχος ανη̃κε στὸ σόνταγμα ἶππικου̃ τη̃ς Δρέσδης, τὸ πιο όνομαστὸ σύνταγμα του̃ παλιου̃ Βασιλικου̃ Σαξωνικου̃ Στρατου̃ καὶ εἶχε τοποθετηθεί στὸ τμημα Β' του̃ Γενικου̃ Ἑπιτελείου) στὸ Τμη̃μα Κατασκοπείας καὶ Ἀντικατασκοπείας, του̃ θρυλικου̃ συνταγματαρχη του̃ Γενικου̃ Ἐπιτελείου Νικολαϊ.Στὴν Στουττ­ γαρδη ανέβηκε στο εἶδικὸ βαγόνι, με τὴν σόμφωνη γνώμη του̃ υπουργείου Έξωτερικωνς ό καταγόμενος απο τὴν Βαλτικὴ,Βίλχελμ Γιανσσον, εκπρό­ σωπος τῆς Γενικης Συνομοσπονδίας Γερμανών Ἑργατών. Ὁ Λένιν καὶ ό Ζινόβγιεβ απέκρουσαν καθε επαφη, γελώντας εἰρωνικα εἰς βαρος αὐτοῦ του̃ σοσιαλιστῆ, που τους ῆταν αποκρουστικὸς απὸ παλαιότερα. Κατα τὴν γνώμη τους, ταξίδευαν σέ «μὴ γερμανικὸ έδαφος». Δεν ἐπιθυμου̃σαν έπισκέ­ πτες.Ἡ σπουδαία «μεταφορα διπλωματων» συνέχιζε να προχωρεί πρόςΒορρα. Στὴν πόλη Χαλλε, τὸ εἱδικὸ τραίνο του̃ γερμανου̃ διαδόχου Βίλχελμ έπρεπε να περιμένει δυο ώρες για να μπορέσει να διέλθει,κατα προτεραιότητα, τὸ «τραῖνο που μετέφερε διπλωματες». Τὸ μεγαλο κόλπο εἶχε αρχίσει δυὸ χρόνια πρίν, τὸ 1915. Τότε εἶχε ακοό­ σεις για πρώτη φορα, το όνομα Λένιν ὁ Γερμανός πρέσβυς στὴν Βέρνη. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1915) στέλνει μια έκθεση στὸν καγκελλαριο Μπέτμαν Χόλ­ βεγκ σχετικα με μια συνομιλία, που εἶχε με τὸν έθνικιστὴ έπαναστατη τὴς Έσθονίας, Άλεξαντερ Κεσκόλα) ὁ όποῖος εἶχε επιδιώξει μια έπαφὴ με τὶς γερμανικές αρχές, με στόχο τὸν αγώνα ἐναντίον τὴς πανσλαβικὴς αὑτο­ κρατορίας των Τσαρων. Ὁ Κεσκὐλα του̃ παρέδωσε ένα σχέδιο εἶρὴνης, του̃ «γνωστου̃ έπαναστατη Λένιν». Στὸ σχέδιο αὐτὸ, ό Λένιν διετυπωνε τὶς ακόλουθες απαιτησεις: “Εγκα­ θίδρυση αβασίλευτης δημοκρατίας στὴν Ρωσία­κρατικοποίηση τών με­ γαλων κτηματωνΰὀκταωρη ἐργασία­απόλυτη αυτονομία για όλες τὶς έθνικότητες­εἰρὴνη χωρίς να ληφθεῖ υπ” όιμη ὴ Γαλλία­παραίτηση τὴς Γερμανίας από προσαρτὴσεις καὶ πολεμικές αποζημιώσεις (έναντι τὴς Ρω­ σίας!)­αποχώρηση του̃ ρωσικου̃ στρατου̃ από τὴν (σύμμαχο με τὴν Γερμα­ νία) Τουρκία­­είσοδος του̃ ρωσικου̃ στρατου̃ στὴν Ἱνδία. 

72

Αυτό ἦταν τὸ πρόγραμμα για τὴν ὀλοκληρωμενη άνατροπὴ στὴν τσα­ ρικὴ Ρωσία, γιά μια ἄμεση είρἦνη με τὴν Γερμανία καὶ τὴν επίθεση εναντίον του̃ βρεταννικου̃ «ὶμπεριαλισμου̃». . . Ὁ βαρὥνος Κόνραντ ­ Γκίσβερτ φον Ρόμπεργκ (1866 ­ 1939), καταγό­ μενος ἀπὸ παλιά καθολικὴ οἰκογενεια ευγενών, ὐπηρετου̃σε άπὸ τὸ 1912 σαν πρεσβυς στὴν ελβετικὴ πρωτεύουσα. Στὴν Βερνη, που τὴν θεωρου̃σαν ἦσυχο πόστο, δὲν ἔστελναν τὶς φωτεινὲς κεφαλὲς τἦς διπλωματικῆς υπη­ ρεσίας, αλλά ὶππότες άπὸ καλὸ σπίτι. Μετά τὴν ἔκρηξη του̃ πρώτου παγκο­ σμίου πολέμου του̃ 1914, μετά τὴν θανάσιμη διαμάχη μεταξὺ του̃ γερμανου̃ αυτοκράτορα, του̃ Κάϊζερ, καὶ του̃ συγγενικά συνδεδεμενου μαζί του Τσά­ ρου, ό φὸν Ρόμπεργκ βρεθηκε να πολιορκεῖται άπο επαναστάτες καὶ κατα­ σκευαστὲς πολιτικών προγραμμάτων, που όλοι τους προσδοκου̃σαν, ὅτι ό Κάϊζερ θα νικου̃σε τὸν καταραμενο Τσάρο καὶ ότι τότε θα θριάμβευε η υπόθεση τη̃ς σοσιαλιστικὴς ἦ εθνικης επανάστασης. “Οπως ἔχει λεχθεῖ, ὁ βαρῶνος φὸν Ρὀμπεργκ ἦταν ενας άπλὸς ἄνθρωπος. Δεν φαινόταν χρὴ­ σιμο, καὶ κατά τὴν διάρκεια του̃ πολέμου συγχρόνως φυσικό, να υποστηρί­ ζει κανείς ἐχθροὺς τῆς ἐχθρικη̃ς δύναμης; Κατανόηση γι? αὐτὴ τὴν ὶδεα βρη̃κε άπὸ τὸν Καγκελλάριο φὸν Μπετμανν Χόλλβεγκ καὶ τὸ ῦπουργεῖο Ἐξωτερικῶν. Καὶ τὶ σημασία εἶχε, αν ό καλουμενος ‹‹1.ο1τιιἰιτ›› (συμφωνα με τὸν Ρόμπεργκ), επικρατου̃σε στὴν Ρωσία; Ἀπὸ τότε ερρεαν, χωρὶς δυσκολίες, γερμανικά χρὴματα πρὸς τους πολλους Ρώσους ἐξορίστους στὴν Ἑλβετία. Αυ̃τὸ μαρτυρεῖ καὶ ἦ συνομιλία Ρόμπεργκ¬­ Βάϊς (η Τσιβίν), που προανα­ φἑραμε. Στὶς 5 Φεβρουαρίου 1918, ὁ άναπληρωτὴς υφυπουργός Ἑξωτερικῶν, βαρὥνος Βίλχελμ φὸν Στουμμ, άφησε να του̃ ετοιμάσουν μια κατάσταση γιά τα ποσά, που εἶχαν διατεθεῖ μέχρι τὶς 30 “Ιανουαρίου 1918, για δραστη­ ριότητες στὸ εξωτερικο καὶ διαβρωτικες ενέργειες. Στὴν κατάσταση αὐτὴ, ἦ Ἑλβετία αναφερόταν με τρία εκατομμυρια. Μπορεῖ κανεὶς χωρίς φόβο νά παραδεχθεῖ, ὅτι τὸ κονδὐλιο αὐτὸ περιεῖχε καὶ χρηματα γιά τὴν ενίσχυση Ρώσων ὲξορίστων. ”Οπως, ὅμως, εἶχε παραπονεθεῖ ὁ κυριος Βάϊς (ὴ Τσιβίν), δὲν επρόκειτο, φυσικά, γιά πολυ μεγάλα ποσά. “Εκτος άπὸ τὸν Κεσκὑλα, υ̃πἦρχαν πάντως αρκετά άλλα πρόσωπα εμπι­ στοσύνης, που ἐφοδίαζαν τὸν πρεσβυ καὶ τὸν στρατιωτικό ακόλουθο, ταγμα­ τάρχη Μπου̃σσο φὸν Μπίσμαρκ (1866­1943), μὲ πληροφορίες: ὁ δόκτωρ Κόρνμπλουμ, μπολσεβίκος όπως ὁ Λενιν, ακόμη ενα άτομο με τὸ όνομα Μπου̃χολτς, που γνώριζε ὁ Λἑνιν ἀπὸ τότε που ἦταν δικηγόρος στὴν Σα­ μάρα καὶ κάποιος Μπακὸτσκι, συνεργάτης του̃ Λένιν άπὸ τὴν ἐποχὴ τὴς ἐξο­ ρίας στὸ αυ̃στριακὸ Κρακάου, τελος ό μπολσεβίκος 1. Β. Σκλόφσκυ, πιθα­ νῶς οἰκονομικὸς συνδεσμος του̃ Λενιν τὸ 1916. Σ° αυτους πρεπει να προστε­ θου̃ν ὁ ἀνταποκριτὴς τη̃ς «Φραγκφου̃ρτερ Τσάϊτουγκ», Δρ. Ντάϊνχαρντ, ό ὶδεαλιστὴς ἑλβετὸς σοσιαλιστὴς Χερμανν φὸν Μπεττιχερ, όπως επίσης 

73

παλιοὶ φίλοι του̃ Λένιν στὸ γερμανικὸ αριστερο Σοσιαλδημοκρατικὸ Κόμ­ μα (ΒΡΠ), με τους ὁποίους εἶχε καλούς δεσμούς : απὸ τὴν περίοδο τὴς εξο­ ρίας στὴν Γερμανία ό Παουλ Λεβὴ καὶ ὀ Βίλλυ Μύντσενμπεργκ. ”Ολοι αύτοὶ δεν επρεπε να στοιχίζουν τίποτε. Οί εξόριστοι, όμως, χρειαζονταν χρηματα, τα ὁποῖα καὶ ἱέπαιρναν. Ὁ Ἀλεξαντερ Έντουαρντ Κεσκύλα, έμπορος τὸ επαγγελμα, ἦταν όμως ενα σχετικα μικρὸ ψαρι, στὸ τέλμα αύτη̃ς τη̃ς μυστικὴς διπλωματίας γύρω απο τὴν επανασταση. Ὁ μεγαλος πλανευτὴς, ό Μεφιστοφελὴς σ” αύτὴ τὴν θλιβερὴ ἱστορία, παρουσιασθηκε, ὴδη, πρὶν απο τὴν συνομιλία Ρόμπεργκ­ Κεσκύλα για τὸν Λένιν. ῖΗταν ό Δρ. “Αλεξαντερ Χέλπχαντ, ποὺ αποκα­ λου̃σε τὸν εαυτό του ὡς μπολσεβικιστὴ καθοδηγητὴ καὶ μαρξιστικό συγγρα­ φέα, με τὸ ψευδώνυμο «Παρβους» («Μικρος››). Είχε γεννηθεί, με τὸ ὅνομα Ἱσραὴλ Λαςαρεβιτς Χελπχαντ, το 1867 στὴν κωμόπολη Μπερεσίνα, στὴν ελεγχόμενη απὸ τοὺς Τσαρους περιοχὴ Μίνσκ. Πέθανε τὸ 1924 εκατομμυ­ ριου̃χος καὶ ἰδιοκτὴτης μιας βίλλας στὸ Σβανενβερντερ, κοντα στὴν λίμνη Βανζεε στὸ Βερολῖνο. Στὶς 9 “Ιανουαρίου 1915, ό αναπληρωτὴς υφυπουργός Ἑξωτερικῶν Τσίμμερμανν, απεστειλε στὸν ύφυπουργὸ Γκόττλιμπ φὸν Γιαγκοβ (1863­ 1935) τηλεγραφικὴ αναφορα για τὴν συνομιλία, πού εῖχε ό πρεσβευτὴς του̃ Καϊζερ στὴν Κωνσταντινούπολη, βαρῶνος Χανς φὸν Βανγκενχαϊμ (18Ζ9 ­ 25 Ὁκτωβρίου 1915) με τον­σύμφωνα με τὸν Βανγκενχαιμ­«πολυ γνωστο Ρῶσο σοσιαλιστὴ καὶ δημοσιογραφο» Δρ. Χέλπχαντ. Σύμφωνα με τὸν πρέσβυ ὁ Χέλπχαντ, πού τὸν αναφερει μερικες φορες καὶ σαν «Παρβους», ἦταν «ενας απο τους σημαίνοντες ὴγέτες τὴς τελευταίας ρωσικὴς επανα­ στασης» (1905). Έτσι πρέπει να του̃ είχε συστηθεῖ ό ίδιος ὁ Χελπχαντ ­ Παρβους. Σχετικα ιια έναν ὴγετικὸ ρόλο, που επαιζε στο βραχύβιο μπολσεβι­ κικὸ Σοβιετ του̃ 19θ5 στὴν Πετρούπολη, δεν έγινε πραγματικα λόγος. ΘΟ Βανγκενχαϊμ ύπεγραμμισε, ότι ὁ Χέλπχαντ ­ Παρβους εἶχε εξορισθεῖ απο τὴν Ρωσία, εἶχε απελαθεῖ πολλες φορες απο τὴν Γερμανία καὶ εργάζεται εδω καὶ λίγο καιρο, στὴν πρωτεύουσα τη̃ς Ὁθωμανικὴς Αυτοκρατορίας, σαν συγγραφέας καὶ ασχολείται, πρὸ παντων, με προβλὴματα τὴς τουρκικὴς οὶκονομίας. Αυτα είχε πεῖ ό Παρβους, κατα τὸν Βανγκενχαϊμ.Ὁ δραστὴριος συγγραφεας εἶχε συστηθεῖ στον πρέσβυ απο ένα συνεργατη του, τὸν Δρ. Τσίμμερ, που εἶχε επιφορτισθεῖ με τὴν ενίσχυση του̃ εθνικιστικού ούκρα­ νικου̃ κινὴματος, απο τὸ πόστο του στον Κερατιο Κόλπο. Ὁ Δρ. Χελπχαντ εξηγησε στον Βανγκενχαϊμ, ότι ὴ Γερμανία δεν θα μπορεσει να επιτύχει ποτε πληρη νίκη σα αὐτὸν τον πόλεμο, χωρὶς μια επανασταση στὴν Ρωσία. Ί­Ι ρωσικὴ αύτοκρατορία, εἶπε, πρεπει να κατατεμαχισθεῖ σε μικρες μονα­ δες. Για να επιτευχθεί μια γενικὴ εξέγερση, πρεπει να καταβληθούν προσπα­ θειες, να συνεννοηθου̃ν παλι οί αντιμαχόμενες πτερυγες του̃ Ρωσικου̃ Σο­ 

'74

Γι” αυτό, σιαλδημοκρατικου̃ Κόμματος, οἱ Μενσεβίκοι καὶ οἱ Μπολσεβῖκοι. ηγετών των διασκεψη μια είναι απαραίτητο να όργανὡσει κανείς, αρχικα. πρόθυμος εἶναι του κόμματος. ας πουμε) στην Γενεύη. Ὁ ίδιος. ὁ Χελπχαντ, ό, όμως) χρειαζεται. εν τῷ μεταξὺ . να κανει τό πρῶτο βημα. Για τόν σκο αυτό ό ἔμπειρος οικονομολόγος υπαινιγμό «σημαντικα ποσα». Έτσι. με τὸν συνομιλίας. εφθασε στόν αντικειμενικό σκοπό της Ὁ Χελπχαντ επιθυμουσε επίσης να γίνει δεκτός στό υπουργεῖο Ἑςω­ του τερικῶν στό Βερολῖνο καὶ συνεστησε την αποστολη ενός μηνύματος (μὲ τους Και̃ζερ Γουλιελμου του̃ Β' στους γερμανούς Σοσιαλδημοκρατες εξορίας τῆς εποχη την από σχεσεις όποίους διατηρου̃σε πραγματικα στενὲς σύντροφο θεωρου̃ σ αν του στην Γερμανία πρὶν από τό 1905 καὶ οἱ όποῖοι τόν στό κόμμα). “Ενα παρόμοιο αυτοκρατορικό μηνυμα θα επιδρου̃σε, σύμφωνα με τόν Χελπχαντ, ευνοϊκα στους Σοσιαλδημοκρατες στό στρατευμα. Ὁ ρω­ Χελπχαντ μυρίστηκε μια μεγαλη δουλεια­για τόν εαυτό του καὶ την κανεὶς ενεργου̃ σ ε “Αν ἐπισπευθεῖ. σικη επανασταση καὶ πίεζε γι” αυτό να τους αμεσως, ελεγε, θα μπορουσε να διαλύσει με καταλληλη προπαγανδα ανοιξη. εφεδρους, που επρόκειτο να καταταγου̃ν στόν ρωσικό στρατό την Τ σίμμερμανν υφυπουργός αναπληρωτης ό Ὁ κύριος φόν Βανγκενχαϊμ. αυτό εξαιρετικα ως επίσης καὶ ό υφυπουργός φόν Γιαγκοβ βρηκαν τό σχεδιο του̃ ενδιαφερον. Ὁ Δρ. Χελπχαντ ­Παρβους προβιβασθηκε στην θεση καὶ αν εἰδικου̃ για την ἐπαναστατικοποίηση της τσαρικῆς αυτοκρατορίας, αντιμετω ὀ γνωστός για την φαρμακερη του γλῶσσα Γκόττλιμπ φόν Γιαγκοβ τετραπε­ καὶ δραστηριο εξαιρετικα τόν πιζε παντοτε με καποια δυσπιστία κερδοσκο­ να σαν εμφανιζόταν ρατο αυτόν ανδρα. που κατα καποιο τρόπο από τόν πεῖ με την επανασταση. Ὁ φὸν Γιαγκοβ αντικατασταθηκε τό 1916 ζῆλο Τσίμμερμανν, ενα γεροδεμενο διπλωματη. που προωθουσε με τόσο του̃ Με­ όσο καὶ αδεξιότητα λογη̃ς ­ λογῆς σχεδια. όπως την υποκίνηση μὲ χρη­ Ἀγγλία την βοηθουσαν (διότι ἔςικου̃ σα ενα πόλεμο κατα των ΗΠΑ την Μαρόκο. Γαλλικό στό ματα καὶ υλικό)) την πρόκληση εςεγερσεων κινητοποίηση του Ἐμίρη του Άφγανισταν κατα τῶν Βρεταννικῶν”Ινδιῶν καὶ φυσικα επίσης την υπονόμευση της Ρωσίας. Ὁ Χελπχαντ κερδισε τό Ρωσία. παιχνίδι­εννοείται όχι σαν καθοδηγητης τῆς επαναστασης στην συστασεις τὶς σοβαρα στα Τό ό.τι τό υπουργεῖο Ἑςωτερικῶν επαιρνε καὶ μ” αυτες καὶ τὶς επιθυμίες του για χρηματα. προκύπτει Χελπχαντ του τότε ηταν από τους φακελλους. Στὶς 6 Ἱουλίου 1915 ζητησε ὁ υφυπουργός­ με αρι­ ακόμη ό φὸν Γιαγκοβ­ από τό υπουργεῖο Οικονομικών του̃ Ραϊχ, «προώθηση την μαρκα­για θμό πρωτοκόλλου Αθ 5530 πεντε εκατομμύρια του ποσου επαναστατικη̃ς προπαγανδας στην Ρωσία». °Η καλυψη αυτου ό φόν Γιαγκοβ. Παρα­ από τα υπαρχοντα κονδύλια δεν εἶναι δυνατη. εγραφε καλεῖ λοιπόν να του διατεθου̃ν πόροι από τόν Έκτακτο Προϋπολογισμό 

75

σύμφωνα με τὴν παράγραφο 6. κεφάλαιο Π. Τρεῖς μέρες αργότερα είχε τὴν έγκριση του̃ γενικου̃ γραμματέα του̃ ύπουργείου Οἱκονομικῶν Καρλ Χέλφ­ φεριχ (1872 ­ 1924), ποὺ ὴταν πρὶν μέλος τη̃ς διοίκησης τῆς τράπεζας Ντὼ­ υτσε Μπάνκ. 'Όταν ό Χέλπχαντ ­ Πάρβους έκανε τὴν ἐναρκτὴρια επίσκεψή του στον πρέσβυ φον Βάνγκενχάϊμ) ῆταν ὴδη οἰκονομικα φθασμένος. Ἱ­Ι σγου­ ρὴ γενειάδα του̃ ὲπαναστάτη εῖχε πέσει, παρουσιαζόταν καλοξυρισμένος καὶ κομψά ντυμένος. “Οταν ό γιὸς σχετικά φτωχῶν εβραίων βιοτεχνῶν άπό τὴν Μπερεσίνα, ποὺ εἶχε ὅμως σπουδάσει στὴν Βασιλεία καὶ εἶχε άποκτὴσει τὸν τίτλο του̃ Διδάκτορα τῆς Φιλοσοφίας, έφθασε στὴν Κωνσταντινούπολη, ὴταν ακόμη πολὺ φτωχός. “Όταν πληροφορὴθηκε στὸ Μόναχο τὴν έκρηξη τη̃ς επανάστασης του̃ 19Ο5¦ έσπευσε πραγματικά στὴν Πετρούπολη. Τα έξοδα του̃ ταξιδιού τα δανείσθηκε απο τοὺς συντάκτες της σοσιαλδημοκρα­ τικη̃ς «Λαϊκῆς Έφημερίδας τῆς Λειψίας» σάν προκαταβολὴ για ένα βιβλίο, ποὺ ηθελε νά γράψει άργότερα γύρω απο τὶ εἶδε στὴν Ρωσία. Σαν μαρξιστὴς θεωρητικός εἶχε τότε ὁ «Πάρβους» μεγάλη εκτίμηση στοὺς Σοσιαλδημοκρα­ τες. Διαβεβαίωνε με κάθε ειλικρίνειας ότι αὺτὸ τὸ βιβλίο θα γραφτεῖ. Δεν γράφτηκε ποτέ.Ὁ Χέλπχαντ συνεργάσθηκε στὸ Σοβιέτ της Πετρούπολης με τὸν Λένιν καὶ τὸν Λέο Μπρόνστάὶν­Τρότσκι, άνέπτυξε μια μεγάλη δραστηριότητα σαν καθοδηγητὴς, έπεσε στα δίχτυα τη̃ς τσαρικῆς αστυνο­ μίας καὶ απελάθηκε μετά από λίγο καιρό. Στον Κεράτιο Κόλπο συνέβη τότε ἐκεῖνο τὸ θαύμα στην φτωχικὴ ύ­ παρξη του̃ συγγραφέα ‹‹Πάρβους››: τα παρασκὴνια του̃ όποίου άποσιωπησε πάντοτε απο σύνεση. Μεταξύ του̃ 1912 καὶ του̃ 1914 ὁ πειναλέος αντικαπιτα­ λιστὴς έγινε ένας αληθινός μεγαλοκαπιταλιστὴς. Ὁ «Πάρβους» εξοικονό­ μησε τὴν θέση του̃ οικονομικού συντάκτη σὲ μια μεγάλη εφημερίδα του̃ νεο­ τουρκικου̃ κινήματος. ὴλθε μέ αυτό τόν τρόπο σέ ἐπαφὴ μὲ τον εμπορικό κόσμο καὶ ανεκάλυιμε τὴν πραγματικη του κλίση : τὸ χονδρικό καὶ λιανικό εμπόριο. Νεόπλουτος έγινε πιθανως απο τὸ εμπόριο δημητριακῶν καὶ ξυ­ λείας όσο καὶ από τὸ λαθρεμπόριο όπλων: ακολουθώντας τὸν θρυλικὸ χρημα­ τοδότη εξοπλισμών σερ Βασὶλ Ζαχάρωφ. “Απέκτησε επίσης μερίδια ίδιο­ κτησίας σὲ μια γεωργικὴ εταιρεία με άγροκτὴματα στὴν Βουλγαρία καὶ τὴν Τουρκία. Τὸ 1915 ό Δρ. “Αλεξάντερ (πρωην : Ἱσραὴλ) Χέλπχαντ (το νέο μικρο όνομά του τὸ έδωσε ὁ ίδιος στὸν ἑαυτό του) μετέφερε τὴν κυρία έδρα τη̃ς ‹‹φίρμας›› του στὴν Κοπεγχάγη, για να βρίσκεται πλησιέστερα στὸ Θέατρο μελλοντικῶν γεγονότων. Στὴν δανικὴ πρωτεύουσα ίδρυσε ένα διαφημιστικό γραφείο. ένα γραφειο εἰσαγωγῶν ­εξαγωγών καὶ μια μεταφορικὴ εταιρεία γιά τὴν εἰσαγωγὴ γερμανικού κάρβουνου στὴν Δανία. Τὸ 1916 έγιναν συνε­ ταῖροι του οἱ τρεῖς άδελφοὶ Σκλάρτς (Σκλάρεκ), ό Γκεόργκ, ό Βάλντεμαρ 

'76

καὶ ὁ Χαὶνριχ, ἑμποροι απο τὸ προαστιο Μοαμπίτ του̃ Βερολίνου. Ὁ Γκεόργκ Σκλαρτς εἶχε καλες σχεσεις με τὸ επιτελείο του Γερμανικου̃ Ναυτικου δουλευει ὅπως καὶ μὲ τὸ Τμῆμα Π Β του Γενικου Ἑπιτελείου.”Αρχισε να κοντα στὸν Χελπχαντ μ” ενα αρχικό κεφαλαιο 40.000 μαρκων. Οἱ Σκλαρτς (Σκλαρεκ) απέτυχαν τὸ 1928/29 στὸ εμπόριο ὶματισμου̃ στο Βερολῖνο μ” ένα σκανδαλο δωροδοκίας, στὸ ὁποῖο εἶχαν αναμιχθεῖ υπαλληλοι του̃ Δημου καί, μὲ τὴν επιπόλαια αποδοχὴ ἑνὸς δὼρου, μιας γυναικείας γουνας, καὶ ὁ

ὲπιτυχημενος δημαρχος του Βερολίνου Γκου̃σταβ Μπεςς. Σπουδαιότερος βοηθός του̃ Ἀλεξαντερ Χελπχαντ έγινε ὅμως ενας αν­ Πρό­ θρωπος, που συνδεόταν παλι με τὸν Λένιν απο παλαιότερες εποχές. ­ Χανε­ κειται για τὸν πολωνοεβραῖο σοσιαλιστὴ Γιακομπ Φυρστενμπεργκ κι, που εἶχε γεννηθεί τὸ 1879 στὴν Βαρσοβία. Ὁ Φυρστενμπεργκ­ Χανεκι εἶχε βοηθησει τὸν Λενιν τὸ 1914 να απολυθεῖ από τὶς αυστριακες φυλακες με τὶς σχεσεις, που εῖχε με πολωνους βουλευτες στὴν Βουλὴ τὴς Αυστρίας. Ὁ Λενιν, που ξου̃σε τότε στὴν Κρακοβία καὶ ­ἐν γνωσει των αυστριακων αρχων­εἶχε αναπτυξει μπολσεβικικὴ υπονομευτικὴ δραστηριότητα στὴν Ρωσία, εὶχε συλληφθεί μὲ τὴν εκρηξη του̃ πολεμου κατα τὴς αυτοκρατορίας των Τσαρων απο τὴν στρατιωτικὴ αστυνομία με τὴν υπόνοια για κατασκο­ πεία, απελαθηκε όμως αργότερα στὴν Ἑλβετία. Ὁ Χανεκι συλλαμβανεται από τὴν αστυνομία για «λαθρεμπόριο» καὶ απελαυνεται. "Ετσι μεταθετει τὴν ῖέδρα του σαν πρακτορας του Χελπχαντ στὴν Στοκχόλμη. €Ο Λενιν θεω­ ρου̃σε τὸν αλλοτε «Παρβους» για ξενα αξιοπρεπες πλασμα, ἐκτιμου̃σε όμως τὸν Φυρστενμπεργκ­Χανεκι σαν ένα αξιόπιστο μαρξιστὴ καὶ διατηρου̃σε, πρὶν αρχίσει τὸ περίφημο ταξίδι μεσα από τὴν Γερμανία, μια τακτικὴ αλλη­

λογραφία μαξί του. Στὸ εὶσαγωγικὸ καὶ ὲξαγωγικὸ εμπόριο του Ἀλεξαντερ Χελπχαντ περι­ λαμβανόταν, ὅ,τι στὴν περίοδο του αποκλεισμου̃ ὴταν σπανιο καὶ ακριβό. Οἱ διασυνδέσεις αρχιξαν απο τὴν Σουηδία καὶ τὴν Ρωσία καὶ ἰέφθαναν μεχρι τὴν Μεγαλη Βρεταννία καὶ τὴν Ρωσία. Για παραδειγμα, αντικείμενα εμπο­ ρίου ὴταν καλτσες, ραντες πανταλονιου̃, προφυλακτικα μεσα, τρόφιμα καὶ είδη πολυτελείας, όπως χαβιαρι ὴ κονιακ, αλλα καὶ μεταχειρισμενα αυτοκί­ νητα καὶ αλιευτικα σκαφη. ”Η ἐταιρεία Χελπχαντ­Σκλαρτς προμὴθευε καρ­ βουνο στὴν Δανία, χρωμιο, κασσίτερο, νικελιο, λίπος φαλαινας καὶ δημη­ τριακα στὴν Γερμανία. Στὴν μαυρη αγορα ὴ στὸ λαθρεμπόριο ἐξαγονταν στὴν Ρωσία χημικα, φαρμακα ὴ εὶδικα όργανα, όπως θερμόμετρα αλλα καὶ μολυβια. Αυτὸ που ὁ «Παρβους», που αἰσθανόταν, ότι συνδεόταν στενα με το γερμανικό πνευ̃μα, εἶχε καποτε ποθὴσει, τὴν γερμανικὴ υπηκοότητα, τὸ απόκτησε πραγματι τὸ 1916 : τὴν πολιτογραφηση στὴν Γερμανία, ὅχι περιπτω­ όμως συμφωνα με τὸ δίκαιο του̃ Ραϊχ, πραγμα που ὴταν δυνατὸ σε σεις αλλοδαπῶν, που εἶχαν προσφερει ἰδιαίτερες υπηρεσίες. 

77

Στὴν Κοπεγχαγη αγόρασε μια βίλλα σε μια από τὶς πιο αριστοκρατικες συνοικίες, στὸ Φόρντραφσβεγκ καὶ τὴν επίπλωσε με ανόητη χλιδὴ καὶ μεγαλοπρεπεια. Χρησιμοποιου̃σε τὴν λιμουζίνα”Αντλερ, ενα αμαξι για ὴγε­ μόνες, καὶ διατηρου̃σε για τὴν προστασία του ὁλὀκληρο κοπαδι απὸ σκυλια. Τὸ 1916 δὴ­λωσε επίσημα στὴν Δανία για φορολογία περιουσία αξίας 540.000 δανικών κορώνών καὶ ενα ετη­σιο εἰσόδημα 41.200 κορωνών. Φυσικα δεν υπαρχουν στοιχεῖα για ὅ,τι ό δραστὴριος αὐτὸς επιχειρηματίας δεν δὴλωσε για φορολογία. Στὸ Βερολίνο, ὅπου τὸν εφερναν συχνα οί «πολιτικὲς του δουλειες», διατηρου̃σε μια δευτερη κατοικία, προτιμου̃σε ὅμως να μενει σε μια ακριβὴ σουίτα στὸ ξενοδοχείο «Καίζερχοφ». Για τους ὴγετες του̃ Σοσιαλδημοκρατικου̃ Κόμματος, που τους γνώριζε ὅλους από πολὺ παλια, εδινε ἐκεῖ τόσο πλουσια γευματα,ώστε ό βουλευτὴς του̃ Ραιχσταγκ”Εντουαρντ Νταβιντ, που εγινε αργότερα αναπληρωτὴς υφυπουργός, σημείωσε, κου­ νώντας τὸ κεφαλι του, στὸ ὴμερολόγιό του, ὅτι ό Χελπχαντ παρουσιαζεται παντοτε σαν ἐκατομμυριου̃χος. Είναι αλὴθεια, ὅτι εἶχε τὴν δυνατότητα να τὸ κανει, γιατὶ εἶχε γίνει πραγματι εκατομμυριου̃χος με τὶς ίδιες του τὶς δυναμεις ὴ καλύτερα χαρη στὴν μεγαλη εξυπναδα του καὶ τὴν ςεδιαντροπια
του.

Στὴν Κοπεγχαγη ίδρυσε με δικα του εξοδα ενα επιστημονικὸ Ἱνστι­ του̃το για τὴν διερεύνηση τών κοινωνικών συνεπειών του̃ πολέμου, ενα Ἱνστιτου̃το, που δὲν είχε τίποτα να κανει με επαναστατικες δραστηριότητες, αγόρασε τὸν Ἑκδοτικὸ Οῖκο Κοινωνικών Έπιστημών του̃ Μοναχου καὶ πουλου̃σε στρατιωτικες εφημερίδες στους «συντρόφους» με τὴν γκρίζο­ πρασινη στολὴ μακρυα στὸ μετωπο. Στὴν Κοπεγχαγη γνώρισε τὸ 1915 καὶ τον αὐτοκρατορικὸ πρεσβυ βα­ ρώνο Οϋλριχ φὸν Μπρόκντορφφ­Ραντσαου (1869 ­ 1928), ενα καθαρόαιμο αριστοκρατη, καλλιεργημενο, μορφωμενο, πολὺ εξυπνο. Ὁ πρεσβυς, που δεν εδειχνε ενδιαφερον για γυναίκες καὶ γι` αὐτὸ φαινόταν λίγο ἰδιότροπος ανθρωπος, εγραψε σε εκθεση του πρὸς τὸν αναπληρωτὴ ὐφυπουργὸ Τσίμ­ μερμανν στὶς 14 Αυγουστου 1915 : Γνώρισε καλυτερα τὸν Δρ. Χελπχαντ, που είναι ενας «εξαιρετικα σπουδαίος ανθρωπος». Πρεπει να χρησιμοποι­ ὴσει κανεὶς «τὶς εςαιρετικες δυναμεις του». Ὁ Χελπχαντ, επιδιώκοντας να επηρεασει τὸ Σοσιαλδημοκρατικο Κόμμα, θελει να τυπώσει στὸν Έκδο­ τικὸ Οἶκο Κοινωνικών “Επιστημών του̃ ”Αρθουρ Κὸν στὸ Μόναχο μια εἰ­ δικὴ μπροσσοόρα. Καί, ὅπως εγραφε ό πρεσβυς, ό Χελπχαντ εχει στὴν τσεπη του ενα σχεδιο για τὴν ρωσικὴ επανασταση (ὴ βασικὴ συνταγὴ του̃ Χελπ­ χαντ προεβλεπε τὴν καταστολὴ πολιτικών μαζικών απεργιών). Ὁ πρεσβυς πρόσθετε : "Ισως να είναι επικίνδυνο να εκμεταλλευθει̃ κανεὶς τὶς δυναμεις, που βρίσκονται πίσω απο τὸν Χελπχαντ. Παρ” ὅλα αυ̃τα θα ῆταν μόνο μια παραπανω ενδειξη αδυναμίας μας, αν δεν τὶς εκμεταλλευό­ 

τε
μασταν ὰπὸ τον φόβο, ότι δὲν θὰ μπορουσαμε έκ τῶν υστέρων νὰ τὶς κατευ­ θόνουμε. . . . Στὶς 6 Δεκεμβρίου 1915 ό πρέσβυς γραφει απο τὴν Κοπεγχαγη: ‹‹"Η νίκη, καὶ σὰν ἐπιβραβευση ὴ πρωτη θέση στον κόσμο, θὰ εἶναι δικη μας, αν έπιτυχουμε νὰ ἐπαναστατικοποιησουμε τὴν Ρωσία καὶ νὰ διασπασουμε τον συνασπισμό». ”Οπως έγραφε χωρὶς δισταγμὸ ό πρέσβυς στὸ υ̃πουργεῖο Ἑςωτερικῶν στὶς 21 Δεκεμβρίου 1915, ό Δρ. Χέλπχαντ εἶχε προϋπολογίσει τὶς δαπανες γιὰ τὴν ὲπανασταση στὴν Ρωσία σὲ 20 εκατομμυρια ρουβλια περίπου. Στὶς 23 Ἱανουαρίου 1916 ό πρέσβυς γνωρισε στὸν Καγκελλαριο του̃ Ραίχ, ότι ένα εκατομμύριο ροόβλια, που έζὴτησε ό Χέλπχαντ, διαβιβασθηκαν αμέσως στὸ Πετρογκρὰντ γιὰ τους έπιθυμητους σκοπούς. Ἑπρόκειτο πιθανως γιὰ τμημα απο τὰ λαφυρα σὲ μετρητὰ μετὰ τὴν καταληψη τῆς Πολωνίας. Ὁ Χέλπχαντ φαινόταν στὸν πρέσβυ νὰ εἶναι πολυ καταλληλος σὰν όργανο. Δεν παρατὴρησε φαίνεται, ότι ό ευφυὴς, ὰλλὰ καὶ απειρα ματαιό­ δοξος καιροσκόπος υ̃περεκτιμου̃σε πολυ τὶς αδυναμεις, ποὺ βρισκόταν πίσω του» ὴ τὶς περιέγραφε όπερβαλλοντας. Αυτὸ έμελλε νὰ αποδειχτεί, όταν μὲ τὴν έκρηξη τῆς ἐπαναστασης έμπλεξε στὸ παιχνίδι τὸν Λένιν. Μέχρι τότε ανθου̃σαν σκοτεινές κερδοσκοπικὲς δουλειέςι από τὶς όποῖες ό Χέλπ­ χαντ καὶ οἱ αδελφοί Σκλαρτς κέρδιζαν περίφημα, συγχρόνως όμως διέθεταν ένα μέρος των έσόδων γιὰ έπαναστατικὲς όμαδες στὴν αυτοκρατορία τῶν Τσαρων. Στὴν διαθεση του̃ Χέλπχαντ βρισκόταν ένα τρίγωνο τραπεζών στὴν Κοπεγχαγη, τὴν Στοκχόλμη καὶ τὸ Πετρογκραντ : ὴ Τραπεζα Δανείων καὶ Προεξοφλὴσεων, ὴ Τραπεζα Νόα Μπανκεν στὴν σουηδικὴ πρωτευουσα, τη̃ς οποίας ό ὶδιοκτητης, ό ”Ολαφ ”Ασμπεργκ, ονομαζόταν στὸν κυκλο του «ό Κόκκινος Τραπεζίτης», καὶ ὴ Τραπεζα τὴς Σιβηρίας στὴν πρωτεύουσα του̃ Τσαρου Νικόλαου του̃ Βἔ Κατὰ τὴν πωληση φαρμακων, που εἰσαγονταν λαθραία στὴν Ρωσία (όπως ὴ ασπιρίνη ὴ φαρμακα γιὰ τὴν σόφιλη) μπορεί κανεὶς νὰ διαπιστώσεις ότι ὴ αντιπρόσωπος του̃ Χέλπχαντ καὶ του̃ Φυρστεν­ μπεργκ Χανεκι στὸ Πετρογκραντ, η Ευγενία Σοόμενσον, μιὰ δηθεν συγγενὴς του̃ Χανεκι, ὰνελαμβανε τμηματικὰ τὰ κέρδη από τὴν Τραπεζα τη̃ς Σιβηρίας καὶ τὰ διένειμε μεταξυ των έπαναστατῶν, καὶ όπως φαίνεται, κατὰ προτί­ μηση στὴν μικρὴ όμαδα των Μπολσεβίκων. Στὸ πρόσωπο του̃ Χέλπχαντ συγκροόονταν ὴ ανενδοίαστη πλεονεςία καὶ τὸ παθος γιὰ τὴν έπανασταση στὴν Ρωσίας η όποία­πραγμα, ποὺ δέν διηγόταν φυσικὰ στους ευγενεῖς διπλωματες του̃ Καίζερ­, θὰ όδηγου̃σε τοὐλαχιστο σε καποιο «ὲκδημοκρατισμο» στὸ Γ ερμανικὸ Ραϊχ καὶ στὴν έςαφανιση τὴς μισητῆς γι” αὐτὸν Πρωσσίας. Γιὰ τον λόγο αυτό ταραχτηκε πολὺ ό έκατομμυριου̃χος, ὅταν έφθασαν οἱ εὶδησεις γιὰ τὴν ὲπανασταση στὴν Ρωσσία καὶ γιὰ τὴν ἐκθρόνιση του̃ «Τσαρου των Πογκρόμ», Νικόλαου 

79

του̃ Β', στὴν όποία τον εξαναγκασαν ὁ Ἀνώτατος Διοικητὴς του̃ Βορειο­ δυτικου̃ Μετώπου, στρατηγός Ρου̃σσκι καὶ βουλευτες τῆς Ντούμα, με συν­ ταγματικὲς καὶ δημοκρατικες πεποιθὴσεις. Ὁ Χελπχαντ ὀραματιζὀταν για τὴν Ρωσία ενα είδος «δημοκρατίας τῶν εργατών» γιατί δεν πίστευε, ότι θα ἦταν δυνατὴ ὴ αμεση πραγματοποίηση του̃ μαρξιστικου̃ ἰδεώδους. Γιίαύτό, κατα περίεργο τρόπο, προσδοκου̃σε πολλα απ τὸ γεγονός, ότι οἱ μπολ­ σεβίκοι, όπως ό Λενιν, είχαν φοιτὴσει, κατα τὴν διαρκεια της εξορίας τους, καὶ στὸ σχολεῖο της γερμανικῆς Σοσιαλδημοκρατίας, πραγμα, πού όπως νόμιζε, θα επιδρου̃σε σ” αὐτούς κατευναστικα. Παντως εῖχε τὴν γνώμη, ότι πρεπει κανείς να προλειανει τὸν δρόμο της επιστροφὴς του̃ Λενιν στὴν Ρωσία, αφου̃ μαλιστα ὴ νεα προσωρινὴ Κυβέρνηση ύπὸ τὸν δου̃κα Γκεόργκ Ε. Λβωφ φαινόταν να εχει τὴν θεληση να διατηρὴσει τὴν συμμαχία με τις δυτικες δυναμεις της Ἀνταντ, τὴν “Αγ­ γλία και τὴν Γαλλία. Στα χαρτια μαλιστα ὴ Ρωσία εῖχε παραμείνει μοναρχία. Ὁ Τσαρος Νικόλαος ὁ Β' είχε μεταβιβασει τὸ στεμμα στὸν αδελφό του, τὸν Μεγαλο Δούκα Μιχαὴλ Άλεξαντρόβιτς. Ὁ Μεγαλος Δούκας, ενας πολύ φοβισμενος, νευρικὸς ανθρωπος, που περα απ” αὐτό, εἶχε ςεπεσει στα ματια τὴς οἰκογενειας με ενα ασυμβίβαστο για τὴν ταξη του γαμο με τὴν απο­ καλούμενη βαρωνεσσα Μπρασσοβα, απέρριψε τὴν λύση τη̃ς αντιβασιλείας, αν δεν απεφασιζε μια «Συντακτικὴ», μια ἐθνοσυνελευση για τὴν καταρτιση νεου συνταγματος, για τὸ μελλοντικὸ πολίτευμα τη̃ς Ρωσίας. Ξαφνικα ό Χελπχαντ αρχισε να συμπεριφερεται παλι, όπως ό παλιός σύντροφος «Παρβους». Συμβούλεψε τὸ γερμανικὸ ὑπουργεῖο Ἑξωτερικῶν να διευκολύνει τὸν Λενιν για τὸ ταξίδι του στὴν Ρωσία καὶ πρότεινε μια μαζικὴ μεταφορα των εξορίστων, που ὴθελαν να ἐπιστρειμουν. Στίς 24 Μαρ­ τίου 1917 απηύθυνε ὴ ύποστηριζόμενη απ” αυ̃τον σοσιαλιστικὴ εφημερίδα «Γκλόκε» ίΚαμπανα) ενα χαιρετισμό προς τους συντρόφους στὸ Πετρογ­ κραντ: ‹ὔΗ νίκη σας είναι και δικη μας νίκη. “Η δημοκρατικὴ Γερμανία πρεπει να δώσει τὸ χερι στὴν δημοκρατικὴ Ρωσία». Ὁ χαιρετισμὸς ἦταν προδοτικός. Άλλα ποιός, για ὅνομα του̃ Θεου̃, διαβαζε στὸ υπουργείο Ἐξωτερικῶν τετοια «κόκκινα φύλλα», όπως ἦταν ὴ ‹‹Γκλόκε››; Ὁ «Παρβους» προχωρου̃σε ακόμη πιο πολύ. Στὸ χαιρετιστὴριο αρθρο του ζητου̃σε αφο­ πλισμὸ του̃ προλεταριατου­απαλλοτριωση των μεγαλων ίδιοκτησιών γῆς­ απαγγελία κατηγορίας κατα του̃ εκθρονισθεντος Τσαρου¬σύγκληση μιας Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ὁ επιχειρηματίας «Παρβους» είχε όμως καὶ ἑπιφυλαξεις. Ὁ Λενιν, εκμυστηρεύθηκε ό «Παρβους» στὸν βαρῶνο Μπρόκντορφφ ­ Ραντσαου, που στὸ μεταξυ αἰσθανόταν για τὸν μεγαλο αὐτὸ κερδοσκόπο του̃ λαθρε­ μπορίου καὶ τη̃ς επαναστασης μια παραξενη φιλία, είναι ύπερβολικα δογμα­ τικός. Ἑκτὸς αύτου̃ δεν συγχωρου̃σε μεσα στὴν ματαιοδοξία του στὸν 

δθ

Λενιν, ὅτι ό τελευταῖος εἶχε αρνηθεῖ τό

οὶκονομικὴ βοὴ­ παρακο­ Κοπεγχαγη Καίςερ στὴν θεια από τόν «Παρβους». Ὁ πρεσβυς του̃ καὶ δύσπιστα. Είχαν επιτύχει λουθου̃σε τὶς εξελίξεις στὴν Ρωσία ιμυχρα θα ὴταν τα επακόλουθα; τωρα πραγματι αυ̃τό, ποό ηθελαν; Καὶ ποια πρόσφερε παλι δραστηριοτητα έντονη Στό μεταξυ ό «Παρβους» με τὴν του Γκεόργκ συνεταῖρο τόν στόν «δογματικό» Λενιν ύλικὴ βοηθεια. “Εστειλε ότι αύ­ Λενινς στόν Σκλαρτς στὴν Ζυρίχη με τὴν εντολὴ να εκμυστηρευθεῖ Λενιν “Ο ταξιδιου̃ στὴν Ρωσία. τός, ό «Παρβους», θα αναλαβει τα εξοδα του̃ ύπηρετης του̃ καπι­ ἐξοργίσθηκε. Για ποιόν τόν θεωρου̃σε ὁ «πληρωμενος Χελπχαντ. Άλεξαντερ του̃ δύναμη ταλισμου̃υ; Τὸ τακτ δεν ἦταν αληθεια ὴ να απο­ "Ηθελε Έναντι αύτου̃ όμως ὴ αἰσιοδοξία του ὴταν πολὺ μεγαλύτερη. αν αιεαργρτεν στα Βρείτε γιατὶ μόνο αὐτὸ; ιειτΐεα ἐιιτριιιεια εαν μια συναντηση με τόν Λενιν γνώριζε τόν σωστό δρόμο. Προγραμματισε στό Μαλμε σε σουηδικό καὶ γερμανούς σοσιαλδημοκρατεςγ μόλις θα εφθανε γίνει στὴν Σουηδία μια μεγαλη διεθνὴς εδαφος. Τὸν 'Απρίλιο επρόκειτο να Σε δύο σημαίνοντες ανδρες του̃ διασκεψη σοσιαλιστων για τὴν εὶρὴ­νη. (ΒΡΠ), στόν Φρηντριχ “Εμπερτ Γερμανικου̃ Σοσιαλδημοκρατικου̃ Κόμματος γνωστοὶ του̃ «Παρβους», εἶχε καὶ τόν Φίλιππ Σαϊντεμανν, που ἦταν πολύ να ταξιδειμουν στὴν Στοκχόλμη. επιτραπεῖ από τό υ̃πουργεῖο Ἑξωτερικῶν δεν ηθελε να εχει καμμια σχεση Τίποτε όμως απαδλα αυτα δεν εγινε.Ὁ Λενιν αποκαλου̃σαν στὴν Γερμανία «κερδο­ με τόν αλλοτε «σύντροφο», που τόν όμως ταυτόχρονα τόν κύριο πρα­ σκόπο». Κατα παραδοζο τρόπο εκτιμου̃σε Φύρστενμπεργκ ­ Χανεκι, που κτορα του̃ «κερδοσκόπου», τόν Γιακομπ τὴν ἐποχὴ του̃ Σταλιν. βρηκε τὸ τελος του τό 1937 σαν «πρακτοραςυ παγκόσμιας επα­ Ὁ «δογματικός» Λενιν, ψυχρό στρατηγικό μυαλό της εἶχε στό μεταξὺ στό εἰδικό βαγόνι ναστασης, πού πλησίαζε αναπόφευκτα) μπελαδες. Μισου̃σε τό καπνισμα. με τὴν διπλωματικὴ ασυλία προσωπικούς σαν φουγαρα, ακαταπαυστα, Οἱ περισσότεροι «σύντροφοι» όμως καπνιζαν Λενιν προσπαθησε επίμονα Ὁ τα αγαπημενα τους τσιγαρα «Παπυρόσσι». ηταν ανυπόφορα. Οί Γερμα­ του̃ που να περιορίσει αυτα τα καπνιστικα ὅργιας από τό σύνταγμα πεςικου̃ τὴς Σα­ νοί) δηλαδὴ ό ίλαρχος φόν ντερ Πλανιτς φύλαξη καὶ περισσότερο για τὴν εξυ­ ξωνίας, φρόντιζαν λιγώτερο για τὴν Με τὶς ανταποκρίσεις πηρέτηση της αη̨̃ιότιμης «συντροφια̃ς διπλωματων». ὴ καθυστερηση Φραγκφούρτη Στὴν του̃ τραίνου δεν πηγαιναν όλα καλα. ὀλόκληρες ὥρες δώδεκα τραῖνο τό κρατησε δύο ωρες. Μετα καθηλωθηκε μετα τὴν επε­ μερα 1917. μια στόν σταθμό του̃ Βερολίνου. Στὶς 11 Άπριλίου στὶς 1 ὴ ὥρα τό μεσημερι τειο τῶν γενεθλίων του̃ Λενιν, τό τραῖνο θα εφθανε θαφευγε τό φερρυ ­ μπωτ για τὴν στό Σασσνιτς στό νησὶ Ρύγκεν, από όπου 12 “Απριλίου 1917 στὶς 7.15 Σουηδία. Αύτό ὅμως δεν συνεβη. Μόλις στὶς για τὸ Σασσνιτς. τό πρωὶ τὸ βαγόνι προσδεθηκε σε μια ταχεία
1915 καθε είδους
ερ
6/ε
× 

81

Είχε προγραμματισθεῖ ὴ παραμονὴ στὸ Βερολῖνο ὰπὸ τὴν ὴγεσία του̃ Ράϊχ; Δεν θὰ ὴταν ὰφυσικο, αν ὁ καγκελλάριος του Ράὶχ φὸν Μπἐτμανν­ Χὀλλβεγκ έστελνε τὸν ἔμπιστὀ του σύμβουλο, τὸν διπλωμάτη Κουρτ Ρί­ τσλε ρ, στὸ σταθμὸ γιὰ νὰ έλθει σὶ ἑπαφὴ με τοὺς ταςιδιῶτες. Ἀλλὰ τὰ ημερο­ λὀγι α του̃ Ρίτσλερ δὲν αποκαλύπτουν τίποτε γιὰ μιὰ τετοια ενεργεια. Στὴν καγκελλαρία του̃ Ράὶχ εἶχαν τὶς μερες αυτες εντελως άλλες στενο­ χὼριες. Ἑς αἰτίας της περικοπη̃ς, που εἶχε γίνει στὴν διανομὴ του̃ ψωμιου̃, κρεμὀταν η ἀπειλὴ νεων ὰπεργιῶν) ἰδιαίτερα στὴν βιομηχανία του̃ Βερολί­ νου. 'Ο Γ ουλιελμος ὁ Β', Κάιζερ ἐλεῳ Θεοῦ, εῖχε απευθύνει το Πάσχα του̃ 1917 ἐσπευσμενα ενα μηνυμα κάτω ὰπὸ τὴν επενεργεια του̃ σοκ τη̃ς ρωσικῆς | επαν αστασης. Με το μηνυμα αυτο προανήγγειλε μετὰ τὴν_ὰναμφίβολη­ νίκη μιὰ μεταρρύθμιση του̃ πρωσσικου̃ «ἐκλογικου̃ δικαιώματος τῶν τριῶν τάξεων» συμφωνα με τους φορολογικοὺς καταλὀγουςς που ὴταν μισητὸ ίίπθ τους φιλελευθερουςς τους δημοκρατες και τους σοσιαλιστες και περα ι (ΕΤΕ αυτο μεταρρυθμίσεις στην διαρθωση τη̃ς πρωσσικη̃ς αριστοκρατίας· Ὁ Κουρτ Ρίτσλερ, ενας πνευματὡδης, απαισιόδοξος ἄνθρωπος, μὲ ὰπίθανα μεγα λη μορφωση, ταβλεπε ακομη πιο μαυρα, απ οτι συνὴθιζε νὰ τὰ βλέπει. Στὶς 11 “Απριλίου 1917­ ὅταν ὁ Λένιν διεσχιζε τὴν Γερμανία­σημείωνε στὸ ὴμερολογιο του : «Ἀπετράπη απεργία με τὴν βοηθεια συνδικάτων καὶ υπο τὴν ὲπηρεια του̃ πασχαλινου̃ μηνύματος.­Παράδοςη κατάσταση, χρει­ αζόμαστε σὲ κάθε βημα τους Σοσιαλδημοκράτες, στὸ εσωτερικο καὶ τὸ εςω­ τερικὀ.­Καλυτερα νεα απο τὴν Ρωσία. Δυστυχως ὴ ὰπὀλυτη διάλυση δεν βοηθάει στὴν τωρινὴ δυσκολη κατάσταση, γιατὶ δεν σημαίνει ἀκόμη εί­ ρὴνη. Τωρα, αν μπορουσαμε νὰ ὰντεξουμε ὰκὀμη». Με καθυστερηση 26 ὼρῶν ἐφθασε ὴ ταχεία με το βαγὀνι του̃ Λενιν στὶς 12 “Απριλίου 1917, στὶς 15.15 στο Σάσσνιτς, στο νησὶ Ρὐγκεν. Τὸ Βα­ σίλειο τὴς Σουηδίας δεν εφερε ὰντίρρηση γιὰ τὴν περαιτερω μεταφορὰ τῶν «φιλ οςενουμενων». Στὸ Σάσσνιτς τελείωσε καὶ ὴ ὰποστολὴ του̃ ίλαρχου “Αρβεντ φον ντὲρ Πλάνιτς νὰ συνοδεψει τὴν μεταφορά. Ἡ ὰναφορὰ του̃ ιλαρ χου για την επομενη μεγάλη μεταφορὰ ἐςορίστων τον Μάϊο του̃ 1917 έχει ληφθεί. ξΗ ὰναφορὰ του ὅμως γιὰ τὸ ταξίδι του̃ Λενιν εξαφανίστηκε, σε ὰ γνωστο χρονο ὰπὸ άγνωστο χερι, ὰπὸ τους φακελλους του̃ Τμὴματος 11 Β του̃ Γενικου̃ Ἑπιτελείου Στρατου̃ καὶ ὰπὸ τοτε δεν ξαναβρεθηκε. Λίγο πρὶν ὰπὸ τὸ Βερολίνο προσπάθησαν γερμανοὶ σοσιαλδημοκράτες, ιη μιὰ φοράς νὰ έλθουν σ“ επαφη με τὸν Λενιν. Συμφωνα με τὶς σημειω­ σεις τὴς Ναντεσντα Κρουπσκαγια δεν τους ὲπετράπη ὴ επαφη. Πρὶν ἀπὸ ι ι ι Ι ε ι την αναχωρηση απο την Ζυρίχη, ο Λενιν­ ποὺ εἶχε στὴν κατοχὴ του ἑλ­ βετικὰ φράγκα πιθανῶς με γερμανικὴ προέλευση­, εἶχε δώσει γιὰ τους φίλο υς του Μπολσεβίκους ένα άποχαιρετιστὴριο γευ̃μα στὸ «Τσερινγκερ Χοφ››.“Ἡδη, ὰντιμετωπίζοντας τὴν περίπτωση νὰ υ̃περασπισθεῖ τὸν ἑαυτό
5
κ
¬

±±¬«

7

×

­ι

±

×

Α

6

Ω»

κ

Οε
τι­ 

82

του έναντι πιθανῶν ἱσχυρισμὥν, ότι αφησε να τὸν χρησιμοποιησουν σαν «πράκτορα των Γερμανωνς θεωρησε κατάλληλη την στιγμη να διαβάσει ένα μηνυμα πρὸς τους εργάτες της Ἑλβετίας : «Ὁ γερμανός προλετάριος είναι ό καλυτερος καὶ ὁ πιὸ αξιόπιστος σύμμαχος τη̃ς προλεταριακης ἐπα­ νάστασης στην Ρωσία καὶ της παγκόσμιας επανάστασης», αναφερόταν στὸ μηνυμα, στὸ ὁποῖο ό Λένιν προσμετρου̃σε την γερμανόφωνη Ἑλβετία στην Γερμανία. ”Η παγκόσμια επανάσταση θα διέβαινε όλα τα παλια σύνορα. Στὸ Βασίλειο της Σουηδίας ό δημαρχος του̃ Μαλμε δεν παρέλειψε να χαιρετησει προσωπικα τοὺς «διερχόμενους διπλωμάτες». Στην Σουηδικὴ πρωτεύουσα περίμενε τὸν παλιὸ «αρχισυντροφο» ό Φυρστενμπεργκ ­ Χάνεκι. Ὁ Λένιν τον διόρισε προσωρινό εκπρόσωπο στο εξωτερικο των Μπολσε­ βίκων του̃ Πετρογκράντ. Χρειαζόταν κιόλας πάλι χρηματα για τὸν ἑαυτό του καὶ για την ταξιδιωτική του συντροφιά. Σουηδοί σοσιαλδημοκράτες έκα­ ναν πρόθυμα δωρεές. Για τὶς προσωπικές του ανάγκες ό Λένιν ζητησε 1000 σουηδικὲς κορῶνες. “Ήθελε ν“ αγοράσει παπούτσια και παντελόνια. ποὺ. ζωντας φτωχα στην Ζυρίχη, δὲν ηταν φυσικα σὲ καλη κατάσταση. Με τὸ πικρόχολο χιου̃μορ του παρετηρησε. προβάλλοντας τὴν απαίτηση του : Έν πάσει περιπτωσει δεν πάει στην Ρωσία για να ανοίξει κατάστημα ανδρι­ κου̃ ἱματισμου̃. Έτσι έλαβε τὶς 1000 κορῶνες. . . Τὸ ταξίδι επρεπε να συνεχισθεῖ τωρα στην Ρωσία με την Προσωρινὴ κυβέρνηση. Ὁ Λένιν φοβόταν αμεση συλληιιιη. Πως αλλοιως θα αντιδρου̃σε ό Δούκας Λβὡφ, αὐτὸς ό εκπρόσωπος της αντίδρασης; Ὁ Λένιν δεν ηξερε

τίποτε για την απεριόριστη ακαταστασία τη̃ς αριστοκρατικη̃ς­αστικης κλίκας, που την στιγμη αυ̃τη κρατου̃σε στα χέρια της τα ηνία καὶ την δυναμη. Για να περάσει τα συνορα στὸ σημεῖο Χαπαράντα ­ Τορνεα ἑφοδίασε τὸν ἑαυτό του μ” ένα καινουργιο βιογραφικό ση μείωμα. Εἶναι πρό­ σφυγας και δημοσιογραφος καὶ ταξιδευει με μια βεβαίωση του̃ Γενικοῦ Προξενείου της Ρωσίας στην Στοκχόλμη. Στα σουηδο ­ φιλανδικα συνορα περίμεναν τους ταξιδιῶτες αξιωματικοί της Βρεταννικῆς Στρατιωτικῆς Ἀποστολῆς στὸ Πετρογκράντ. ΕΗ Μεγάλη Βρεταννία καὶ η Γαλλία εἶχαν αρνηθεῖ να επιτρέψουν στὸν Λένιν να ἐπι­ στρέψει στην ρωσικη αυτοκρατορία. Οἱ βρεταννοὶ τζέντλεμεν γυρισαν πίσω τὸν Πλάττεν σαν ἑλβετὸ υ̃πηκοο καὶ τον Ράντεκ­Σόμελσον σαν υπη­ κοο της Αυστροουγγαρίας, που βρισκόταν ακόμη σὲ εμπόλεμη κατάσταση μὲ την Ρωσία. Ὁ Λένιν πέρασε. Την Δευτέρα. 16 Άπριλίου 1917. βραδυ, γυρω στὶς 22.30, ἰέφθασε τὸ γκρουπ του̃ Λένιν στον Φιλανδικὸ Σταθμὸ στὸ Πετρογκράντ. 'Ένα εξα­ γριωμένο πληθος ἐπαναστατημένων στρατιωτων καὶ ναυτων ως και ἐργατῶν με ταξικη συνείδηση εἶχε συγκεντρωθεί για να χαιρετίσει τὸν Ου̃λιάνωφ, όπως ὀνομαζόταν ακόμη σ" ῶρισμένους κυκλους του̃ Σοβιὲτ του̃ Πετρογκραντ 

83

Λένιν. Το πλῆθος μαινόταν απο ὀργὴ καὶ αλάλαζε. Ἡ Στρατιωτικὴ “Οργά­ νωση τῶν Μπολσεβίκων εἶχε μάλιστα στείλει ένα τεθωρακισμένο ὅχημα απο κεῖνο το Τμημα Μηχανοκινὴτων, που εἶχε μεταφερθεῖ μέ διαταγὴ του̃ τελευταίου ύπουργου̃ Ἑσωτερικῶν ”Α. Πρωτοποπὼβ για τὴν περίπτωση ταραχῶν στὴν πρωτεύουσα καὶ πού εἶχε ὲπαναστατὴσει σαν μια απο τὶς πρῶτες μονάδες του̃ παλιου̃ στρατου̃. Ὁ Λένιν ανέβηκε στο τεθωρακισμένο κι έβγαλε, όρθιος δίπλα απο τον πύργο του, ένα σύντομο χαιρετισμό. Άπέ­ τρεψε τὶς μάζες να γίνουν σκλάβοι του̃ καπιταλισμού. Στα μάτια του ὴ Προ­ σωρινὴ Κυβέρνηση του̃ Δούκα Λβὼφ ἦταν ένα καπιταλιστικο κατασκεύα­ σμα. Στὴν σκέψη του παρουσιάζεται κιόλας το συναρπαστικὸ σύνθημα : εἰρηνη στα φτωχοκάλυβα­πόλεμος στα παλάτια. Στὶς 17 'Απριλίου 1917 ανὴγγειλε ό προιστάμενος του̃ γερμανικου̃ κλιμα­ κίου αντικατασκοπείας στὴν Στοκχόλμη Χάνς Σταϊνβαξ (ψευδώνυμο στὴν Σουηδία : Σβένσσον) τὴν επιτυχία: «Ἑπετεύχθη είσοδος Λένιν στὴ Ρωσία. "Εργάζεται έντελῶς κατ“ έπιθυμίαν». Άποδέκτης του̃ σήματος ὴταν ό λοχα­ γος φον Χύλσεν, προϊστάμενος του̃ Πολιτικου̃ Τμὴματος του̃ Γενικοῦ Ἑπιτελείου στο Βερολῖνο. Ὁ δυτικος κόσμος, απο τὴν προσοχὴ του̃ οποίου δεν εἶχε διαφύγει, χάρη στα δημοσιεύματα του̃ ἐλβετικου̃ τύπου, το γεγονος τῆς αναχώρησης του̃ ἐζόριστου απο τὴν Ζυρίχη, μιλούσε (καὶ μιλάει συχνα ακόμη καὶ ση­ μερα) για το «σκάνδαλο», ποὺ εἶχε ξεσπάσει έν ονόματι του̃ Γερμανου̃ Καϊ­ ζερ καὶ Βασιλιά τῆς Πρωσσίας Γ ουλιέλμου Β'. Στὶς 13 Μαΐου 1917 έφυγε μια άλλη αποστολή, ένα εἰδικο τραῖνο με 143 έζόριστους έπαναστάτες,ἄν­ δρες, γυναῖκες καὶ παιδιά, απο τὴν Ἑλβετία μέσῳ Γερμανίας προς στὴν Σου­ ηδία. Καὶ τὴν αποστολὴ αύτὴ ἐπιμελὴθηκε ό ίλαρχος φον ντὲρ Πλάνιτς. Τον Μάϊο του̃ 1917 επέστρεψαν όμως καὶ απο τὶς ΗΠΑ κάπου εκατο ἐξέ­ χοντες Ρῶσοι έπαναστάτες στὴν πατρίδα τους, μεταξύ αὐτῶν καὶ δύο απο τούς πιο σημαίνοντες ανδρες του̃ μεταγενέστερου σοβιετικου̃ καθεστώτος : Ὁ Λένιν Μπρόνστάϊν­Τρότσκι (1879 ­ 1940), γιος ένος ἑβραίου μικροκτη­ ματία στὴν Ούκρανία καὶ ό Νικολάϊ Ἰβάνοβιτς Μπουχάριν (1888­1938) παράλληλα με τον Λένιν ό πιο πνευματὼδης θεωρητικός του̃ Μαρξισμού στὴν ρωσικὴ παραλλαγὴ του. Προ παντος ό Τρότσκι, ποὺ το 1905 εἶχε μαζί με τον Λένιν τὴν η̃γεσία του̃ Σοβιὲτ τὴς Πετρούπολης, απολάμβανε τὴν εύνοια ὡς επίσης καὶ τὴν οἰκονομικὴ ενίσχυση έκ μέρους έκείνων τῶν έκα­ τομμυριούχων τῆς Γουὼλ ­ Στρητ, που τους ονόμαζαν «Γερμανούς Δου̃κες». Χρηματοδότες του ἦταν ό Τζάκομπ Σίφ καὶ οί ἰδιοκτῆτες τῆς Τράπεζας Κούν, Λέμπ καὶ Σία, τραπεζίτες γερμανοεβραϊκη̃ς καταγωγῆς, απο τους μετα­ νάστες τη̃ς παλιότερης γενιας, ποὺ συνδέονταν με έντονο συναισθηματισμο μὲ τὴν πατρίδα τους. Ἀπεχθάνονταν ὅμως τον ρωσικο Τσαρισμο σαν ένα καθεστώς, στο ὁποῖο, ἐν ονόματι του̃ δημοσίου συμφέροντος, εἶχαν γίνει
ο 

84

κανόνας τα πογκρόμ τῶν Ἑβραίων απο τὴν ἐποχὴ τῆς δολοφονίας του̃ Τσα­ ρου 'Αλέξανδρου του̃ Β' το 1881. Ὁ ρόλος, τὸν ὁποῖο έπαιξαν οἱ μεγαλοτραπεζίτες τη̃ς Νέας Ύόρκης στὴν χρηματοδότηση τῆς μπολσεβίκικης ὲπαναστασης, δεν ῆταν όμως οὔτε κατα προσέγγιση τόσο σημαντικός όσο ό ρόλος τῆς ὴγεσίας του̃ γερμανικού Ραϊχ κατα τα έτη 1917/18. Άφου̃ τὸ Βερολῖνο αφησε να έμπλακεῖ στὴν περι­ πέτεια να αποσταλεῖ ὁ Λένιν καὶ ό Ζινόβγεβ στὴν Πετρούπολη, τωρα ὴταν κατα καποιο τρόπο ύποχρεωμένο να πληρωσει. Φανταςόταν, ὅτι πρέπει να συνεχισθεῖ ὴ χρηματοδότηση τῶν Μπολ­ σεβίκων, ἐπειδὴ αποτελου̃σαν τὴν ομαδα εκείνη, πού ύποστὴριζε σαφως μια αμεση σύναψη εἰρὴνης. "Η προσωρινὴ κυβέρνηση, αρχικα ύπὸ τὴν ὴγε­ σία του̃ Δούκα Λβὼφ (μέχρι τις 21 Ἱουλίου 1917), μετα υπο τὴν ὴγεσία του̃ Ἀλεξαντερ Φεοντόροβιτς Κερένσκι, τὸν συμπατριώτη του̃ Λένιν από τὸ παλιο Σιμπίρσκ (τὸ σημερινό Ούλιανοφσκ), τὸν εκπρόσωπο μιας κοινωνικο ­ πατριωτικῆς ὁμαδας τῆς ρωσικη̃ς Σοσιαλδημοκρατίας, συνέχισε τον πόλεμο κατα τη̃ς Γερμανίας. Ἀπὸ τὴν αλλη πλευρα έκανε μέσα στὴν αποτύφλωσὴ της τὸ παν για να καταστρέψει κατω απο τὴν ἐπιρροὴ ριζοσπαστικῶν στοι­ χείων του̃ Σοβιὲτ τῆς Πετρούπολης τὴν πειθαρχία στὸν στρατό, διαταζοντας αμέσως μετα τὴν ὲκθρόνιση τοῦ Τ σαρου τὴν έκλογὴ συμβουλίων από στρα­ τιῶτες σ” όλες τὶς μοναδες. ΕΗ αντίσταση, που πρόβαλε ὴ Κυβέρνηση ὲναν­ τίον τῶν ακαταπόνητων ύπονομευτικῶν προσπαθειων τῶν Μπολσεβίκων ύπό τοὺς Λένιν καὶ Τρότσκι, ἦταν αδύνατη καί ασυστηματοποίητη. "Ετσι οἱ Μπολσεβῖκοι εἰσέπρατταν από τὴν γερμανικὴ πλευρα εκατομμύρια, με τα ὁποῖα χρηματοδοτου̃σαν τὴν κυριωτερη εφημερίδα τους, τὴν «Πραβδα» (Αληθεια), καὶ τὴν προπαγανδα τους. Στὸ ύπουργεῖο Έξωτερικῶν ένεργου̃σαν, κατα τὴν μεταβίβαση τῶν χρηματων αὐτῶν για τὴν ὲπανασταση, με ακρα πανουργία καί απόλυτη μυστικότητα ὴ τούλαχιστον νόμιζαν, ότι ένεργου̃σαν έτσι. "Ολες οἱ πληρω­ μὲς έπρεπε να προέρχονται επίσημα από πηγὴ,πού δὲν προκαλου̃σε ύπο­ ψίες. Ἱ­Ι ταυτότητα του̃ χρηματοδότη ῖέπρεπε να παραμείνει μὲ καθε τρόπο μυστικὴ ὴ να φαινόταν ούδέτερη. Ὁ ὴ οἱ δωρητές ὴ καλύτερα όσοι μετέφε­ ραν αυτα τα ποσα θαπρεπε ναναι σε θέση να περασουν τα ρωσικα σύνορα με κανονικό τρόπο. Καθε πληρωμὴ έπρεπε να γίνεται όσο τὸ δυνατὸ σὲ με­ τρητα, σαν το πιο καταλληλο νόμισμα φαινόταν τὸ ελβετικό φραγκο. "Ακριβη̃ στοιχεῖα για τὴν χρησιμοποίηση τῶν χρηματων δεν περιεῖχαν οὔτε οἱ φακελλοι. Τὸν Ἰανουαριο του̃ 1921 αποκαλυιμε ό γη ραιὸς Έντουαρντ Μπέρνσταϊν, ό πατερας του̃ σοσιαλδημοκρατικου̃ μεταρρυθμιστικου̃ κινὴ­ ματος, στὴν εφημερίδα «Φορβαῖρτς» τὴν ἱστορία μὲ τὴν καταβολὴ εκατομ­ μυρίων απὸ τὸν Καϊζερ στὸν Λένιν. Ὁ βουλευτὴς του̃ ριζοσπαστικου̃ ΠΞ ΡΠ (του̃ 'Ανεζαρτητου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος) στὸ Ραϊχσταγκ, Μπέρν­ 

85

χαρντ Ντύβελ απο τὸ Τσαϊτς, απηύθυνε μια ἐπερωτηση στην κυβερνηση. Τὶ αληθεύει στους ἰσχυρισμους αύτούς Τὸ υπουργείο Ἐζωτερικῶν, στὸ όποῖο η υπόθεση ἐν ὅψει τῶν προσπαθειῶν για καλες σχεσεις μὲ τὴν Σο­ βιετικη "Ενωση ηταν πολύ δυσαρεστη, απαντησε λακωνικα ότι «σύμφωνα με τα ύφισταμενα στοιχεῖα» το 1917 εἶχαν ἐγκριθεῖ με αριθμο πρωτοκόλλου ΑΒ 1021, 1295, 4481 καὶ 4209 «κονδύλια για ρωσικη προπαγανδα» συνολι­ κου̃ ποσου̃ 45 εκατομμυρίων μαρκων ἐκ μέρους του̃ ύπουργείου Οίκονομι­ κῶν του̃ Ραϊχ. ‹‹€Η χρησιμοποίηση τῶν κονδυλίων αὐτῶν δὲν είναι γνωστη». "Οπως ηδη αναφέραμε, το επουργεῖο Ἐξωτερικῶν ζητούσε τετοια «κονδύλια» απο τὸν εἱδικὸ προϋπολογισμό του̃ ύπουργείου Οἱκονομικῶν του̃ Ραϊχ. Ἡ καταχὼρηση τους γινόταν, όπως προκύπτει απο μια συνοπτικη κατασταση, που εἶχε καταρτισθεί για τὸν αναπληρωτὴ ύφυπουργὸ βαρῶνο φον Στούμμ με ημερομηνία 5 Φεβρουαρίου 1918, για καμουφλαρισμα στον λογαριασμο «προπαγανδα του̃ Έρτσμπεργκ», που κινου̃σε ὁ βουλευτὴς του̃ Κόμματος του̃ Κεντρου στο Ραϊχσταγκ Ματτίας “Ερτσμπεργκ (1δ75 ­ 1921). ”Ο αλλοτε δασκαλος σε δημοτικὸσχολεῖο του̃ Μπούττενχαουζεν στὸ Σβαμπεν, ενας ανθρωπος αμετρης φιλοδοξίας και σχεδὸν νοσηρῆς εφε­ σης για δραστηριότητα, εἶχε ασχοληθεῖ κατα την διαρκεια του̃ πολέμου με τὴν γερμανικὴ προπαγανδα στὸ εξωτερικό. "Ομως δεν εἶχε να κανει τίποτε με την «βοηθεια για την Ρωσία», αν καὶ προσπαθούσε να παρεμβληθεῖ μεσω δύο πρακτόρων του, του̃ Παουλ Βούχερπφεννιγκ καὶ του̃ Χερμανν Γκόλντ­ μπεργκ, στὶς διαπραγματεύσεις με τούς Μπολσεβίκους τὸ φθινόπωρο του̃ 1917. Με πολλη σύνεση του̃ απεκρυιμαν την μεταφορα του̃ Λένιν στην Ρω­ σία, γιατὶ φοβόνταν την αδίστακτη μεγαλοπραγμοσύνη του και την ακα­ τασχετη φλυαρία του. "Οπως γνωρισε ὁ διαδοχος του̃ Τσίμμερμανν στο ύπουργεῖο “Εξωτε­ ρικων, ό υ̃φυπουργὸς Ρίχαρντ φὸν Κύλμανν, στὶς 3 Δεκεμβρίου 1917 στην Ἀνωτατη Διοίκηση του̃ Στρατου̃, χρησιμοποιηθηκαν για τὴν μεταφορα τῶν ἐπιχορηγησεων οἱ πιο διαφορετικοί δρόμοι καὶ καναλια. Ένας δρόμος ὁδηγου̃σε σίγουρα, μεσω του̃ Χελπχαντ καὶ Σκλαρτς στην Κοπεγχαγη και του̃ Φύρστενμπεργκ­Χανεκι στην Στοκχόλμη, στο Πετρογκραντ, στην Ἑταιρεία Φαμπιαν Κλίνγκσλαντ, για την ὁποία δούλευε επίσης η Εύγενία Μαουρίκιεβνα Σούμενσον. Σαν δεύτερο ταμεῖο πληρωμῆς χρησίμευε ὁ απεσταλμένος τῆς (Υπηρεσίας Ἄιντικατασκοπείας στὴν Στοκχόλμη, Χανς Σταινβαξ, κατω απο το όνομα «Σβενσσον». Στὴν Στοκχόλμη εμφανίσθηκαν, παραληλα με τὸν Φύρστενμπεργκ ­ Χανεκι, που ὁ Λενιν εἶχε διορίσει εκ­ πρόσωπο στὸ εξωτερικό, καὶ δύο αλλοι δοκιμασμενοι Μπολσεβῖκοι σαν μεσαζοντες : ό δικηγόρος Μετζεσλαβ Γιούλιεβιτς Κοσλόβσκυ καὶ ὁ Βανταμ Βανταμοβιτς Βορόβσκι η Ὁρλόβσκι, και οἱ δύο γεννημενοι πολωνοί.”Ο Βορόβσκι ­ Ὁρλόβσκι παρουσιασθηκε μετα την νίκη τῶν Μπολσεβίκων
¿ 

86

τὸν Νοέμβριο του̃ 1917 σὰν αντιπρόσωπος τῆς σοβιετικης κυβέρνησης στην Στοκχόλμη. Σχετικα μὲ τὸν τρόπο, μέ τὸν ὁποῖο χρησιμοποιου̃σαν οἱ Μπολσεβίκοι τὰ χρηματα, καὶ για τὸ ποιός αποφασιςε σε καθε περίπτωση για τὸν προ­ ορισμό τους, δεν έμαθε κανεὶς στὸ Βερολίνο τίποτε. Τὰ σοβιετικὰ αρχεῖα είναι μέχρι σημερα απροσπέλαστα. "Ομως τὸ μυστικό, που οἱ γερμανικές αρχές ηθελαν νὰ φυλαξουν μέ τόση επιμέλεια, δέν ηταν πια μυστικό τον Μαὶο του̃ 1917. Ὁ Γαλλος σοσιαλιστης καὶ υπουργός Στρατιωτικών, “Αλ­ μπέρ Τομα, που έφθασε τὸ Μαιο στὸ Πετρογκρὰντ για νὰ ανυιγώσει τὸ αγωνιστικό πνευ̃μα του̃ ρωσικου̃ στρατου̃ με προκλητικους λόγους, προειδο­ ποίησε την “Ανώτατη Διοίκηση του̃ Ρωσικου̃ Στρατου̃ καὶ τον υ̃πουργὸ Δικαι­ οοόνης για τὶς γερμανικές δραστηριότητες. Άξιωματικοὶ τῆς Γαλλικη̃ς Στρατιωτικη̃ς ”Αποστολης κατέβαλαν έθελοντικὰ προσπαθειες νὰ ανακαλυ­ προσωρινη ψουν τὰ “ίχνη της γερμανικης υ̃ποστηριζης προς τὸν Λένιν. κυβέρνηση είχε σοκαρισθεῖ. Συνέστησε μιὰ υ̃πουργικη επιτροπη απο τους υ̃πουργοὺς Οὶκονομικών, Δικαιοσύνης καὶ Πολέμου, Τερεστσένκο, Περε­ βέρσεβ καὶ Α.Φ. Κερένσκι. Ί­Ι τακτικη του̃ Λένιν ηταν φανερη. Τὸ ανώτατο αξίωμα δέν ηταν ‹‹”Ολες οἱ εξουσίες στους Μποσελβίκους» ­που βρίσκονταν τότε σε μειοψηφία χωρὶς έλπίδες _, αλλα «Όλες οἱ έξουσίες στα Σοβιέτ», αν καὶ στὶς δεκαδες χιλιαδες συμβουλίων έργατῶν, αγροτών, ναυτικών καὶ στρατιωτικών στὸ έσωτερικό της χώρας καὶ στὸ μέτωπο οἱ Μπολσεβῖκοι δεν εἶχαν παντοτε την πλειοψηφία. Με τὸν τρόπο αυτό ό Λένιν ηθελε νὰ αναπτυξει σε πρώτο σταδιο τὸ παρακρατος δίπλα στὸν κρατικὸ μηχανισμό, που βρισκόταν υπο διαλυση. Το δεύτερο βημα ηταν η διοργανωση ένόπλων διαδηλώσεων, πρὸ παντὸς στὸ Πετρογκραντ, οἱ όποῖες θα ὀδηγου̃σαν σε μαζικη έςέγερση καὶ στην ανατροπη της προ­ σωρινῆς κυβέρνησης. Σαν πιὸ έλκυστικὸ απ”όλα έπενεργου̃σε όμως τὸ σύνθημα του̃ Λένιν γιὰ αμεση εὶρηνη για όλους, γιὰ μιὰ εἱρηνη χωρὶς ‹‹προσαρτησεις καὶ αποζημιώσεις». Καὶ τὸ Βερολίνο πληρωσε γιὰ νὰ ξε­ φορτωθεῖ έπὶ τέλους τὸν αντίπαλο στην ”Ανατολη! Παραδοξα πραγματα συνέβησαν τέλη 3Απριλίου του̃ 1917. Οἱ ρωσι­ κές στρατιωτικές αρχές συνέλαβαν τὸν σημαιοφόρο Γερμολένκο του̃ 16ου σιβηρικου̃ συνταγματος τουφεκιοφόρων. Ὁ Γερμολένκο εἶχε διοχετευθεί ­όπως κατέθεσε στὶς ανακρίσεις­από τους Γερμανους μέσα από τὶς γραμμές τους σὰν αὶχμαλωτος πολέμου γιὰ νὰ κανει στὰ μετόπισθεν του̃ ρωσικου̃ μετώπου προπαγανδα γιὰ μια χωριστη εἰρηνη. Ὁ Γερμολένκο απεκαλυψε καὶ αλλες τερατώδεις ἱστορίες: δυο γερμανοὶ αςιωματικοὶ του̃ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, μὲ τὰ ὀνόματα Σιντίτσκι καὶ Λυμπερς, τον εἶχαν μυη­ σει στὰ καθηκοντα του. Συνεργαζονταν μέ τὸν “Αλέξανδρο Σκόροπις­Γιολ­ τουκόβσκυ, ποὺ ἦταν ἐπικεφαλης του̃ Συνδέσμου γιὰ την Ἀπελευθέρωση

Ἱἱ 

β?

τῆς Ούκρανίας. Ὁ Λένιν, συνέχισε ὁ Γερμολένκο, προσπαθεί μὲ ὅλα τα μέσα να ύποσκαψει τὴν εμπιστοσύνη πρὸς τὴν νέα Προσωρινὴ Κυβέρνηση. Παίρνει γϋαὺτό, όπως είπε, χρηματα απο τοὺς Γερμανοὺς καὶ μαλιστα μέσω καποιου Σβένσον στὴν γερμανικὴ πρεσβεία στὴν Στοκχόλμη. Ὁ Γερμολένκο ανέφερε ακόμη, ότι, ὅπως γνωρίζει, ὁ Λένιν έχει επισκεφθεί απο τὴν Ἑλβετία, μετα από γερμανικὴ ἑντολὴ, στρατόπεδα συγκεντρώσεως Ρώσων αἰχμαλώτων πολέμου στὸ Ραίχ. Αύτὴ η τελευταία πληροφορία του̃ Γερμολένκο ῆταν καθαρὴ ανοησία. Στὴν αφὴγησὴ του όμως, τὴν σχετικὴ με τὶς πλη ρωμες μέσω του̃ «Σβένσον», πλησίασε τὴν αληθεια, κατα περίεργο τρόπο. "Οσον αφορα τοὺς φανταστι­ κοὺς ὴ πραγματικούς­ἰνστρούχτορές του, δεν μπόρεσε να ανακαλυφθεί ένας αξιωματικός του̃ Γενικοῦ Ἑπιτελείου με τὸ όνομα Σιντίτσκι. “Αντί­ θετα υ̃πη̃ρχε στο Ύπουργεῖο Στρατιωτικών τη̃ς Πρωσσίας, στὸ Τμημα Στρατοπέδων, ένας λοχαγὸς φὸν Λύμπερς, πού, μεταξὺ αλλων, ηταν αρμό­ διος καὶ για τα στρατόπεδα μὲ παραγκες για τοὺς αἰχμαλώτους πολέμου. Πιὸ χειρότερο απο τὶς αφηγὴσεις του̃ φουκαρα σημαιοφόρου ὴταν κατι αλλο: με τὴν έγκριση του̃ υπουργείου Δικαιοσύνης κατὴρτισαν δύο δοκι­ μασμένοι βετερανοι ἑπαναστατες, ποὺ δεν ῆταν φίλοι του̃ Λένιν, μια τεκμη­ ριωμένη αναλυση για τὴν περίπτωση αὐτὴ καὶ τὴν δραστηριότητα των Μπολσεβίκων. Ἑπρόκειτο για τον πρωην βουλευτὴ στὴν Ντούμα Γκ. =Λλεξίνσκυ καὶ τὸν Β.Σ. Πανκρατωβ, ποὺ μοναδικοί του τίτλοι δόξας ὴταν ὴ πολυετὴς του κρατηση στὶς φυλακές Σλύσσελμπουργκ. Τοὺς κατεῖχε η έγνοια για τὴν ἐλευθερία καὶ τὴν ασφαλεια των ρώσων πολιτών. Ἡ εργασία αὺτὴ προοριζόταν να γίνει προσιτὴ με τὴν μορφὴ μιας «έπιστολῆς» σε μια όμαδα δημοσιογραφων στὸ Πετρογκραντ. Μετα όμωςς μερικα μέλη του̃ ὺπουργικου̃ συμβουλίου αρχισαν να έχουν ενδοιασμούς, γιατὶ σὲ τελικὴ αναλυση ὴ «ἐπιστολὴ» περιεῖχε τερατώδεις πληροφορίες περὶ του̃ προσώπου ένος τόσου αξιου ανδρα τη̃ς έπαναστασης, όπως ό Λένιν! Οἱ έξτρεμιστες στὸ Σοβιετ του̃ Πετρογκραντ μυρίσθηκαν τὸ σχέδιο. “Η «ἐπιστολὴ» έπρεπε να αποκρυβεῖ. Τελικα δημοσίευσε τὴν «ἐπιστολὴ» μια καὶ μοναδικη, λίγο γνωστη, εφημερίδα τη̃ς Πετρούπολης. εΩστόσο με τὴν τεκμηρίωση αὺτὴ ἦλθαν σε φῶς ἑκπληκτικα στοιχεῖα. Ὁ 3Αλεξίνσκυ καὶ ό Πανκρατωβ εἶχαν διαπιστώσει : Οἱ Γερμανοὶ έστειλαν χρηματα καὶ ὁδηγίες μέσω τῶν Παρβους καὶ Χανεκι (καὶ οἱ δύο στὴν Στοκ­ χόλμη). Ἑκεῖ διατηρου̃σαν επαφές μὲ τὸν μπολσεβίκο Κοσλόβσκυ καὶ τον εντεταλμένο του̃ Χανεκι, Σούμενσον. Ὁ Κοσλόβσκυ ῆταν ὁ βασικὸς σύνδεσμος για χρηματαποστολές, ποὺ κατευθύνονταν απο τὸ Βερολίνο, μέσω τη̃ς Ἑταιρείας Ντισκόντο Γκεζέλλσαφτ, στὴν Τραπεζα Νύα Μπανκεν στὴν Στοκχόλμη. Ἀπὸ κεῖ έφθαναν σε μια τραπεζα στο Πετρογκραντ. “Ο Κοσλόβσκυ είχε ἐκεῖ ένα λογαριασμο με δύο εκατομμύρια ρούβλια.

­ 

δδ

Στὸ ύπουργεἶο Δικαιοσύνης του̃ κυρίου Παουλ Ν. Περεβέρσεβ επικρα­ του̃σε μεγαλη αναταραχὴ εξαιτίας τών ὲπικινδύνων αὐτῶν «αποκαλύψεων», γιατὶ έςαναγκαςαν ακριβώς σε μια εμπεριστατωμένη έρευνα. Άλλ“αύτὸ ὴταν έκεῖνο, για τό ὁποῖο δίσταζε κανείς. Δεν υ̃πῆρξαν ὅμως συνέπειες, ἐκτὸς από τὸ ὅ,τι ὁ εισαγγελέας στο Ἑφετεῖο του̃ Πετρογκραντ Ν.Σ.Καρίν­ σκυ ὲπιφορτίσθηκε τελικα με τὴν διεξαγωγὴ ερευνών. Σὲ γενικές γραμμές ό Άλεξίνσκυ σύμφωνα με τὸν Λένιν ένας αἶσχρὸς συκοφαντης και ό Πανκρατωβ εἶχαν δώσει μια αρκετα σωστὴ εἰκόνα για τις μυστηριώδεις συναλλαγες τών Γερμανών με τὸν Λένιν. Μερικές λεπτομέρειες δεν ῆταν φυσικα σωστές. Ή Ντισκόντο­Γκεσέλλσαφτ του̃ Βερολίνου δεν εἶχε ασχο­ ληθεῖ ποτὲ μὲ «κονδύλια για προπαγάνδα στὴν Ρωσία». Το ό,τι ό ‹‹Σούμεν­ σον» ἦταν θηλυκού γένους, φαίνεται, ότι δεν το καταλαβαν οἱ συγγραφεἶς. Δεν καταλαβαν επίσης. ότι ό «Παρβους» δεν διέμενε στὴν Στοκχόλμη. αλλα στὴν Κοπεγχαγη. Στίς 16/17 Ἱουλίου 191? λανσαρισαν οἱ Μπολσεβἶκοι τὸ πρῶτο τους πραξικόπημα κατα της Προσωρινῆς Κυβέρνησης στὴν πρωτεύουσα. Οἱ ένοπλες διαδηλώσεις έπρεπε να εξελιχθούν σε γενικὴ εξέγερση. ®Η έπι­ χείρηση απέτυχε, γιατὶ ὴ κυβέρνηση κατόρθωσε να ρίξει στὴν πρωτεύουσα πιστὲς σα αύτὴν μοναδες, που δὲν εἶχαν διαβρωθεῖ απὸ τὶς διαφορες επιτρο­ πές, αποσύροντας τις απο τὸ παρακείμενο Βορειοδυτικὸ Μέτωπο. Ό ύπουρ­ γὸς Δικαιοσύνης Περεβέρσεβ έχασε τα μυαλα του αυτό τούλαχιστο ύπεστηριξε ὁ Κερένσκι αργότερα στα απομνημονεύματα του _καὶ αρχισε να ἑπικαλεῖται ξαφνικα, χωρὶς να ρωτησει τον πρωθυπουργό Δου̃κα Λβώβ, τὸ ἔργο τῶν Άλεξίνσκυ­Πανκρατωβ. Ὁ Λένιν παρουσιαζόταν τώρα σαν πράκτορας του̃ Καἶζερ, σαν χαφιές των Γερμανών. “Εναντίον ηγετικών στελεχών τών Μπολσεβίκων έτοιμασθηκαν ένταλματα για τὴν σύλληψη τους. 'Ένας παλιὸς συναγωνιστὴς του̃ Λένινγ ό Μπὸντς­Μπρούγεβιτς, τη­ λεφώνησε στὸν εἰσαγγελέα Καρίνσκυ καὶ ζητησε να πληροφορηθεῖ, τί συμβαίνει. Ὁ Καρίνσκυ αποκρίθηκε, ότι τα πραγματα αρχισαν να γίνονται σοβαρα, ότι ὁ Λένιν πρέπει να λογαριαςει με τὴν σύλληψη του. Ὁ Μπόντς­ Μπρούγεβιτς έκανε τὸ καθῆκον του. Χωρίς καθυστέρηση ό Λένιν εξαφα­ νίσθηκε στὴν παρανομία, απἶ όπου λανσαριςε ακόμα αρθρα. υ̃περασπιςό­ μενος τὸν έαυτό του, στὴν εφημερίδα «Στρατιώτης και Ἐργατης», ἐπειδὴ η «Πραβντα» εἶχε προσωρινα απαγορευθεἶ. Τέλη Ἱουλίου 1917 πρέπει να κατέλαβε όλους, που συμμετεῖχαν στὴν «δουλεια με τὴν Ρωσία», ένας πραγματικός πανικός. Θα έφθαναν τώρα όλα σε φῶς; Ὁ Βορόβσκι­Ὁρλόβσκι τηλεγραφησε στὸν Γκεόργκ Σκλαρτς, που βρισκόταν τότε στὸ Βερολῖνο, ότι πρέπει να καταθέσει ἐνόρκως σἶ ένα «καταλληλο όργανο» στὴν Κοπεγχαγη, ότι ποτὲ δεν εἶχαν αποσταλεῖ γερμανικα χρηματα μέσω του̃ Χανεκι στον Λένιν. Ὁ Σκλαρτς όμως δεν έλα­

_

_

_ 

89

νε αδεια αποδημίας από τὶς γερμανικὲς αρχες. Ὁ Χανεκι από τὴν πλευρα του αρνήθηκε σε μια μεγαλη σουηδικὴ εφημερίδα όλα όσα επρεπε να δια­ ιμευσθου̃ν, αποδυναμωσε όμως παλι τὶς ίδιες του τὶς διαπιστώσεις με τὴν δήλωση, ότι ἑργασθηκε για τὸν Παρβους­Χελπχαντ για να συντηρήσει τὴν οἰκογενεια του καὶ για να βοηθήσει το Πολωνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα στὴν κατεχόμενη από τους Γερμανους Βαρσοβία. Ὁ Λενιν, που εῖχε εξαφα­ νισθεί καὶ εἶχε γίνει αφαντος για τὴν αστυνομία, τα απέρριψε όλα με σειρα αρθρων του στὴν εφημερίδα «Στρατιώτης καὶ Έργατης» καὶ αντεστρεψε ταυτόχρονα τα πραγματα, θέτοντας μὲ αρκετό δηλητήριο τὸ ερώτημα: ”Αν θελει κανεὶς να δημιουργήσει από καθαρα ὲμπορικὲς σχεσεις μια υπό­ θεση κατασκοπείας, θαπρεπε κανεὶς να γνωρίζει επίσης, πόσοι από τους πολιτικους του αντίπαλους θα μπορουσαν στὴν περίπτωση αυτὴ να κατη­ γορηθου̃ν με τὸν ίδιο εξαίσιο χαρακτηρισμό. Ὁ βαρῶνος Μπρόκντορφφ­Ραντσαου εγραφε στὶς Ι0 Αυγουστου 1917 στό υπουργείο Ἑξωτερικῶν, ότι συμφωνα με δημοσιευματα του̃ ρωσικου̃ τυπου ὁ Λένιν χαρακτηρίζεται σαν «γερμανός πρακτορας». “Οτι ακόμη τα δημοσιευματα στηρίζονται σε πληροφορίες, που εδωσαν δυο γερμανοὶ αξιω­ ματικοὶ του̃ Γ ενικου̃ Ἑπιτελείου, ὁ Σιντίτσκι καὶ ό Λυμπερς, σ” ένα «υπο­ λοχαγὸ Γερμολενκο». Ὁ πρεσβυς συμβουλευε να βρεθου̃ν οἱ ανεφερόμε­ νοι αζιωματικοὶ καὶ κατα τα αλλα να αμφισβητηθου̃ν όλα. Ώστόσο ή προσωρινὴ κυβερνηση απήγγειλε τωρα κατηγορία για ένοπλη «ανταρσία» κατα του̃ Τρότσκι, τη̃ς κόρης ἑνὸς στρατηγου̃, τῆς Άλεζανδρας Κολενταϊ, καὶ αλλων. Ὁ Λενιν Ζινόβγεβ, ὁ Παρβους καὶ ό Χανεκι κατηγορήθηκαν για «έσχατη προδοσία», αν καὶ οἱ τελευταίοι δυο δεν ήταν ρῶσσοι υπήκοοι καὶ γι” αυτό δυσκολα θα μπορουσαν να κατη­ γορηθου̃ν για ἑσχατη προδοσία στὴν Ρωσία. Ὁ Τρότσκι συνελήφθη, αφε­ θηκε όμως μετα από λίγο καιρο ελευθερος. Ὁ Κερενσκι, ὁ διαδοχος του̃ δουκα Λβώβ, που παραιτήθηκε στὶς 21 Ἱουλίου, απεμακρυνε τὸν υπουργό Δικαιοσυνης Περεβερσεβ. Τὸν αντικατεστησε ὁ δικηγόρος Ζαρουντνυ, που τὸ 1906, μετα τὴν πρώτη ἐπανασταση, εἶχε δοκιμασθεῖ με επιτυχία σαν υπερασπιστής του̃ Τρότσκι. Ή αστυνομία συνελαβε επίσης τὴν κυρία Σουμενσον καὶ κατεσχε πολυαριθμα ἐμπορικα εγγραφα. Διαπιστώθηκε, ότι εἶχε αποσυρει απο τον λογαριασμό της στὴν Τραπεζα τῆς Σιβηρίας τους περασμενους μηνες 750.000 ρουβλια καὶ ότι διέθετε ακόμη 110.000. =Από τὴν εξεταση τῶν εγγραφων προέκυψε πλεγμα καθαρα εμπορικών επαφών καὶ μυστηριωδῶν πληρωμών, πιθανώς για πολιτικους σκοπους. ”Οταν, για παραδειγμα, ή Σουμενσον τη­ λεγραφου̃σε στὴν Γκίζα Φυρστενμπεργκ, τὴν κυρία Χανεκι, στὸ Σαλτγεσ­ μπαντεν, ἔνα προαστειο τη̃ς Στοκχόλμης: «Ύπόλοιπο ταμείου αρκετα χαμηλό δὲν μπορουμε να βοηθήσουμε­ αν πραγματι ἐπεῖγον, δώσε

¬ 

90
500 σαν

μολύβια μεγαλες ζημιες στὴν αρχὴ χωρὶς τελευταία πληρωμὴ στεἶλε αλλες 100 χιλιαδες», δώσε ὁδηγίες στὴν Νύα Μπανκεν ελπίδα με αὐτὸ μπορούσε να αναφέρεται τόσο στὸ λαθρεμπόριο του̃ Χέλπχαντ επρό­ μολύβια όσο καὶ σε πολιτικές έπιχορὴγὴσεις. Στὴν περίπτωση αύτὴ γρα­ εἰσαγομένὴ λαθραία με δουλεια κειτο πραγματικα για τὴν αποδοτικὴ φικὴ ὔλη. Ἀπὸ τὴν αλλη πλευρα φαίνεται, ότι ὴ Εύγενία Σούμενσον εἶχε χρησι­ μοποιὴσει για έντελῶς διαφορετικούς σκοπούς, στὴν τηλεγραφικὴ της επικοινωνία με τὸν Χανεκι, τὸ ὅνομα του̃ περίφημου έλβετικου̃ εργοστα­ σίου σοκολατας Νεστλέ, προίόντα του̃ όποίου ὁ Χέλπχαντ εἶχε συμπερι­ λαβει στὸν καταλογὀ του με τα προσφερόμενα εἴδη. ‹‹Νεστλε δὲν στέλνει λουλούδια», τηλεγραφου̃σε ὴ Σούμενσον. ‹‹Τηλεγραφὴστε, ποια ποσα στα χέρια σας Νεστλε››ἐ‹‹Τηλεγραφη̃στε ὔιμος τραπεζικού λογαριασμου̃­ μετα θα πληρωσει Νεστλε μετρητοἶς αν εἶναι δυνατό». Στὴν Στοκχόλμη εἶχε στὸ μεταξύ ανακαλύψει τὴν απατη αύτὴ καὶ ό ανταποκριτὴς τῶν «Ταϊμς». “Αλλα στὸ Πετρογκραντ τα πραγματα πηγαι­ ναν διαφορετικα. ”Αν κι όλα αύτα αποτελούσαν ένα ἑτοιμασμένο φαγητό για έναν έμπειρο δημόσιο κατὴγορο, ὴ έρευνα τραβηςε σε μακρος. ἶΗταν σαν να περιμενε καποιος κατι, πού θα έκανε περιττὴ τὴν έρευνα. Ματαια περίμεναν ὅμως νέα χρηματα απο τὴν Νεστλέ. Ἱ­Ιταν ὁλοφανερο, ότι ὴ ροὴ των χρηματων συναντησε εμπόδια. “Ολες οἱ δοκιμασμένες διασυνδέσεις εἶχαν διακοπεί, όλη αύτὴ ὴ μυστικότητα στὸ ύπουργεῖο Έξωτερικῶν

¬

_

­

­

­

αποδείχθηκε ανωφελη. Ἑνῶ ό Κέρενσκι, ένας κενολόγος σπανιας ἱκανότητας, που με τὶς αξιο­ θαύμαστες ὁμιλίες του περιέπιπτε πρὸ παντὸς ὁ ίδιος σε κατασταση κομπα­ σμου̃, δούλευε με όλα τα μέσα για τὴν διενέργεια ἐκλογῶν για τὴν Συντα­ κτικὴ Συνέλευση, που έπρεπε χωρὶς αμφιβολία να δωσουν μια πλειοψηφία για τα μὴ μπολσεβικικα ὴ τα αντιμπολσεβικικα κόμματα, ὁ Τρότσκι καὶ οί σύντροφοί του από τὴν Κεντρικὴ Ἑπιτροπὴ τῶν Μπολσεβίκων στὸ Πε­ τρογκραντ προπαρασκεύαζαν τὸ δεύτερο πραξικόπημα. Στὶς 6 καὶ 7 Νοεμ­ βρίου Ι9ι̃”7 ανέλαβαν οἱ ‹‹Ἑρυθροφρουροὶ›› του̃ Τρότσκι τὴν ἐξουσία στὴν 3Ανα­ πρωτεύουσα. Ναύτες καὶ στρατιῶτες κατέλαβαν με έφοδο τα χειμερινα Προσωρινη̃ ς της ύπουργοὶ κτορα, όπου εἶχαν συγκεντρωθεί οἱ τελευταίοι προ­ στὴν Πετρογκραντ Κυβέρνησης, αφου ὁ Κερένσκι εἶχε διαφύγει από τὸ τελευταίοι σπαθεια του να συγκεντρώσει πιστα σ” αύτὸν στρατεύματα. Οἱ υπερασπιστές τὴς παλιας Ρωσίας ὴταν μερικοὶ σπουδαστες στρατιωτικών απὸ τὶς σχολῶν καὶ το Ταγμα Γυναικῶν, στὸ ὁποῖο ανὴκαν πολλὲς κόρες ”Ανα­ τη̃ ς Στόλο τὸν καλύτερες οἶκογένειες τὴς κοινωνίας. Οἱ ναυ̃τες από επιγο­ τὶς τολικὴς Θαλασσας αφωπλισαν τὶς κοπέλλες, θρυμματισαν Βίλχελμ­ νατίδες τους, τὶς βίασαν καὶ στὴ συνέχεια τὶς σκότωσαν. Στὴν 

91

Στρασσε, στο γερμανικό υπουργείο Ἑξωτερικῶν, δεν εἶχε κανεις ἱδεα για το ξεκίνημα αυτο της παγκόσμιας ὲπαναστασης. Ὁ Λενιν, που εἶχε εμφανισθεί παλι στο προσκηνιο, ἐγκαταλείποντας το κρησφόγετό του στὴν Φιλανδία, δεν σχηματισε πια καμμια νεα κυβερ­ νηση παλιου στύλ, αλλα συνεστησε το «Συμβούλιο τῶν Λαϊκῶν Κομμισ­ σαριων» υπο την προεδρία του. Στην Στοκχόλμη οί εκπρόσωποι των Σο­ βιετ, Βορόβσκι, Καρλ Ραντεκ και Κοσλόβσκυ εβλεπαν να χαραζει. Ό Λενιν χρειαζόταν παλι χρηματα. Στἰς 8 Νοεμβρίου 1917 ὁ διπλω­ ματης Κουρτ Ρίτσλερ, ό αλλοτε σύμβουλος του̃ ανατραπεντος τον Ἱούλιο 1917 Καγκελλαρίου φον Μπετμανν Χόλλβεγκ, που εἶχε μετατεθεῖ στὴν Στοκχόλμη, παρακαλεσε να του̃ αποσταλου̃ν επειγόντως δύο εκατομμυρια απο το πολεμικο δανειο «για τους σκοπούς, που εχουν εγκριθεί». Δυο μερες αργότερα ό αναπληρωτὴς υφυπουργός φον ντερ Μπου̃σσε­Χαντενχαουζεν τηλεγραφου̃σε στον πρεσβυ φον Λούτσιους, ότι το μισο απο το ποσόν, που ζητηθηκε, θα σταλεί την Κυριακη με τουφεκιοφόρους, το υπόλοιπο θα ακολουθησει τὴν Τρίτη., «Πρόσθετα ποσα διαθεσιμα, αν παραστεί αναγκη». Ἑδῶ θαπρεπε να παρατηρησει κανείς, ότι για πρωτη φορα παρουσιαζεται η μέθοδος να αφηνει κανεἱς να διεκπεραιώνονται τετοιες δυσοίωνες πλη­ ρωμες σε μετρητα απο τουφεκιοφόρους, δηλαδη απο εφιππους αξιωματι­ κούς, που είχαν διατεθεί για την ταχυδρομικη υπηρεσία. Τα «πρόσθετα ποσα» αποσπασθηκαν πραγματι αμεσως, επειδη ό Λε­ νιν βρισκόταν στην εξουσία και η εἱρηνη αρχισε να προβαλει στον ορί­ ζοντα. "Ηδη στις 9 Νοεμβρίου 1917 ζητησε ό υφυπουργος Ἑξωτερικῶν φον Κύλμανν απο τον συναδελφο του στο υπουργείο Οἰκονομικῶν, τον διαδοχο του̃ Χελφεριχ (απο το 1916) βαρῶνο Ζηγκφριντ φον Ραίντερν (18?Ο ­ 1954), συμφωνα με τὴν παραγραφο 6, Κεφαλαιο ΙΙ του̃ εἰδικου̃ προϋπολογισμού, τὴν διαθεση 15 εκατομμυρίων μαρκων για πολιτικη προπαγανδα στην Ρω­ σία. ίΗ φόρμουλα εἶχε γίνει ηδη στερεότυπη. Ὁ Κύλμανν επιφυλαχθηκε να ζητησει κι αλλα ποσα. Στις 1θ Νοεμβρίου 191? ἔλαβε τα 15 εκατομμύρια. Ἱ·Ι 9η Νοεμβρίου 1917 ἦταν η μερα, κατα τὴν οποία ό Λενιν απηύθυνε την εκκληση για εἱρηνη με τον τίτλο «Προς όλους». Τίς επιχορηγησεις, που του̃ διεθεσε η ηγεσία του̃ καϊζερικου̃ Ραϊχ απο δικη της πρωτοβουλία, τὶς δεχόταν ευχαρίστως. Μ” αυτο τίποτε δεν αλλαξε στα σχεδια του. Ἑνῶ ζαναρχιζε παλι η βοηθεια του̃ Ραϊχ για τους Μπολσεβίκους, οί ίδιοι διατηρου̃ σαν αμεταβλητες τὶς απόψεις τους για την σύναψη εἰρηνης.Ὁ Λενιν εἶχε την γνώμη, ότι την νίκη του̃ ρωσικου̃ προλεταριατου θα ακολουθούσε αμεσα καὶ η νίκη του̃ γερμανικού προλεταριατου. Γ ι” αυτο σκόπευε να αφησει την διαπραγματευση όχι στίς κυβερνησεις, αλλα στους λαούς. Σαν εκπρόσωπους τῆς Γερμανίας θα προτιμου̃σε τους ανθρωπους του̃ επαναστατικού ΠΒΡΒ με επικεφαλῆς τον δικηγόρο Χου̃γκο Χααζε. Οί γερμανοὶ εργαζόμενοι κλη­ 

92

θηκαν αμέσως σὲ μαζικές απεργίες. Στόν διπλωματη Ρίτσλερ στην Στοκ­ χόλμη καὶ στόν πολὺ ὶκανό, αν καὶ αρκετα κυνικό ύφυπουργό φόν Κύλμανν, στοίχισε πολύ κόπο να πείσουν τελικα τό Συμβούλιο τῶν Λαϊκῶν Κομμισ­ σαρίων για κανονικές διαπραγματεύσεις ανακωχη̃ς καὶ εἰρηνης. Στὴν Στοκχόλμη ό εκπρόσωπος του̃ Σοβιετ Βορόβσκι εξηγησε στόν διπλωματη Ρίτσλερ, που ἐκτελου̃σε χρέη γραμματέα της πρεσβείας, με μεγα­ λη αύθαδεια, ότι η γερμανικη πλευρα πρέπει να έχει τέλος παντων κατα­ νόηση για τό ό,τι οί Σοβιετικοὶ προχωρου̃ν σύμφωνα μὲ την δικη τους μέθοδο λογικη̃ς. “Επειδη όμως η γερμανικὴ έργατια προφανῶς δεν αντιδρα̃ στὶς διακηρύξεις τους, μπορεί κανεὶς να ακολουθησει επίσης τόν επιθυμη­ τό από τό Βερολίνο δρόμο. .. Σα αύτες τὶς δύσκολες μέρες καὶ εβδομαδες ό Δρ. Άλεξαντερ Χέλπχαντ κατὡρθωσε να ελέγχει την γερμανικὴ Σοσιαλδημοκρατία, πού εἶχε την πλειοψηφία. Ὁ ίδιος βρισκόταν σε μεγαλη αναταραχη: η εἰδικὴ εἱρηνη με τὴν Ρωσία όπῆρξε παντοτε ό στόχος του. Ἑννοου̃σε φυσικα σύναψη εἰ­ ρηνης όχι μεταξὺ τῶν μαζῶν, αλλα μεταξυ τῶν κυβερνησεων τῶν δύο χωρῶν. Τό παλιό παθος του για την Ρωσία, που ηταν, ότι καὶ να συνέβαινε, η πα­ τρίδα τους ξέσπασε παλι. ΤΗταν πρόθυμος να ἐπιστρέψει στην Ρωσία, αν καὶ εκεί θαπρεπε να απολογηθεί σε δικαστήριο του̃ κόμματος. Ὁ Λένιν τόν αφησε να περιμένει ὀλόκληρες εβδομαδες μια απαντηση. “Υστερα έδωσε στόν Καρλ Ραντεκ την εντολη να γνωρίσει στον Χέλπχαντ­Παρβους, ότι δεν μπορεί να επιτραπεί να αγγίξει κανεὶς την έπανασταση με «ακαθαρτα χέρια». Θα απέφεραν όμως τελικα αποτέλεσμα τα εκατομμύρια, που έδωσε ό Καϊζερ για τόν Λένιν; Τόν Δεκέμβριο του̃ 1917 έπη̃λθε στό Ἀνατολικό Μέ­ τωπο παύση πυρός. Τόν Ἱανουαριο του̃ 1918 αρχισαν στό Μπρέστ­Λιτόβσκ, στην κατεχόμενη από τούς Γερμανούς περιοχη τῆς δικαιοδοσίας του̃ Άνω­ τατου Διοικητη του̃ ”Λνατολικου̃ Τομέα) οἱ διαπραγματεύσεις εἱρηνης καὶ όχι, όπως ὲπιθυμου̃σαν οί Ρῶσοι, στό οὐδέτερο έδαφος τη̃ς Στοκχόλμης. Ἡ γερμανικὴ πλευρα, ενισχυμένη από τοὺς συμμαχους της, τὴν Αύστρο­ ουγγαρία καὶ την Τουρκία. πρόσφερε μια σκληρη «είρηνη τῶν νικητῶν». "Οσον αφορα τὶς έπιχορηγησεις του̃ Καίζερ, αποδείχθηκε τωραι πόσο αση­ μαντες ηταν οἱ έπιδρασεις τους. Ὁ Λένιν, όπως καὶ ὁ Τρότσκι, έδειχναν ότι δεν τους κανουν εντύπωση τα χρηματα του̃ Γουλιέλμου του̃ Β', τα ὁποία έπαιρναν ακόμη, γιατὶ τα χρειαζονταν καὶ τα όποία χρησιμοποιου̃σαν κατα την κρίση τους. Τέλη Ἱανουαρίου 1918 πρέπει να αἰσθανθηκε ό αναπληρωτης υφυπουρ­ γός φόν Στουμμ τὴν αναγκη να ενημερωθεί σχετικα με τό όφος όλων τῶν δαπανῶν για τὴν λεγόμενη πολεμικὴ προπαγανδα. Γραμμένη από αγνωστο χέρι) του̃ παρουσίασαν στὶς 5 Φεβρουαρίου 1918 «εόπειθῶς» μια καταστασηι 

93

ὴ ὁποία, ὅπως φαίνεται απο το ντοκουμέντο, εἶχε μονογραφηθεῖ απο τον συναδελφο του φον ντὲρ Μπου̃σσε. Σα αὐτὴ τὴν κατασταση αναφέρεται κατω απο τον τίτλο «Προπαγανδα Έρτσμπεργκερ» ὴ Ρουμανία με 47 εκατομμυρια στὴν πρωτη θέση, ὴ Ρωσία με 4θ.48θ.997,25 μαρκα στὴν δευτερη θέση. °Η έκθεση περιέχει για καθε περίπτωση τὴν πληροφορία, ποσα χρὴματα απο τα ἑγκριθέντα ποσα είχαν δαπανηθεῖ μέχρι τὶς 30 Ἱανουαρίου 1918. Για τὴν «Ρωσία» υπολείπονταν ακόμη 14.517.875,3Ο μαρκα. Στον λογαριασμο τη̃ς Ρουμανίας βρίσκονταν ακομη μονο 419.667,5θ μαρκα, τα ὁποῖα δεν χρειαζονταν πια. Το Βασίλειο της Ρουμανίας, που εἶχε συμμαχὴσει αρχικα με τον Γερμανο Καϊζερ, έλαβε μέρος το θέρος του̃ 1916 στον πόλεμο κατα τῆς Γερμανίας καί τῆς Αυστρίας, παρ” ὅλη τὴν δαπανη εκατομμυρίων. Για τὴν περίπτωση «Ρωσία» έπρεπε να υπολογισθου̃ν ακομη και αλλα κονδυλια εξόδων, που δεν καλυπτονταν απο τον τίτλο «Προπαγανδα Έρτσ­ μπεργκερυ: σ” αυτα τα κονδυλια ανὴκουν οἱ δαπανες για «Πληροφορίες απο τὴν Φιλανδία» (που ανη̃κε στὴν ρωσικὴ αυτοκρατορία τῶν Τσαρων) ίίψους δυο εκατομμυρίων, απο τα ὁποῖα ὅμως δεν εἶχαν δαπανηθεῖ ὴ κα­ λυτερα φαγωθεῖ λιγακι περισσοτερα απο 1,2 εκατομμυρια και οί πιστω­ σεις για τὴν Φιλανδία (απο τὴν κατασχεση των καταθέσεων του̃ φιλαν­ δικου̃ κρατους) ϋψους τριων εκατομμυρίων μαρκων. ”Ακολουθεῖ ὴ λεγόμενη «ἐπιχείρηση Σβαρτς, Σαλερ (;) καὶ Παουλεκ, Σαμαραμπρυκ», για τὴν οποία είχαν προβλεφθεί σχεδον 2,3 εκατομμυρια. "Οπως φαίνεται, το ποσο αυτο θα χρησίμευε για τὴν ανατίναςη τῆς σημαντικῆς για τον ἐφοδιασμο των Ρώσων γεφυρας του Βὀλγα κοντα στὴν Σαμαρα. "Ενα ποσο 246.73Ζ,44 μαρκων δεν εἶχε ακόμη αναληφθεῖ, ὴ γεφυρα δεν ανατιναχθηκε. Ἀκολουθεῖ μια, με ένα έκατομμυριο, ἐπιχορὴγουμενη ἐπιχείρηση για τὴν απελευθέρωση τῶν αἰχ­ μαλὡτων πολέμου τῆς Αυστρουγγαρίας στο Τουρκεσταν. Τέλος θαπρεπε να αναφερθεί ακὀμὴ ἡ επιχείρηση Καυκασος (Γεωργία), για τὴν οποία εἶχαν προβλεφθεί Ζ.15θ.θθθ μαρκα. Λίγο περισσοτερα απο 360.000 μαρκα ἦταν ετοιμα να αναληφθου̃ν. Στὴν Φιλανδία, οπως καὶ στὴν Γεωργία, το

_

Γερμανικο Ραϊχ ενίσχυε έθνικοαπελευθερωτικα κινὴματα, που, τουλαχι­ στο στὴν Φιλανδία, εἶχαν στεφθεῖ το 1918 απο μονιμη επιτυχία. “Οχι ολα τα κονδυλια απο τον τίτλο «”Ερτσμπεργκερ­Ρωσία» έρρεαν προς τους Μπολσεβίκους. Στίς 1θ Νοεμβρίου 1917 ὲπίεζε για χρὴματα καποιος κυριος Λέβενσταϊν στὴν Κοπεγχαγη τον συμβουλο πρεσβείας πρίγκηπα Βίττγκενσταϊν. Ὁ Λέβενσταίν, που ἦταν γνωστος του̃ Τσιβὶν­Βαϊς,ἴδρυσε δημοσιογραφικα οργανα για φιλειρηνιστες κοινωνικο­ὲπαναστατες, που ἦταν αντίπαλοι του̃ Λένιν, οχι ὅμως καὶ αντίπαλοι μιας εἰδικῆς είρὴνης. Ὁ Λέβενσταϊν, που ὴταν γνωστος στὴν γερμανικὴ πλευρα και με το ονομα 

94

«Μπλαου» (μπλε), είχε είσπραξει ηδη 2.000 δανικες κορῶνες (καπου 5.000 μαρκα). Τώρα ηθελε 20.000 μαρκα. Ὁ «Μπλαου» ἔλαβε το ποσό) ποὺ ζη­ τησε. Στίς 28 Νοεμβρίου 1917 ο αναπληρωτὴς ὺφυπουργος φον ντερ Μπούσσε τηλεγραφησε στον πρεσβυ φον Ρόμπεργκ στὴν Βερνη. ότι, σύμφωνα με πληροφορίες ποὺ ὺπηρχαν στο Βερολίνο, η (μπολσεβικικὴ) κυβερνηση στο Πετρογκραντ αντιμετωπίζει μεγαλες δυσχὲρειες. Εύχης ἔργο, ανεφερε ὁ πρεσβυς να αποστἑλλονταν σα αὺτὴ χρηματα... Τα 14,6 εκατομμύρια, ποὺ ύπηρχαν ακόμη με ημερομηνία 30 “Ιανουα­ ρίου 1918 στον λογαριασμο της Ρωσίας, ἐξαντληθηκαν τὴν περίοδο ποὺ ακολούθησε. "Οπως προαναφεραμε, ό ύφυπουργος φον Κύλμανν ανεφερε στὶς 3 Δεκεμβρίου 1917 στὴν =Ανωτατη Διοίκηση τού Στρατού για τὴν συ­ νεχη ροη χρηματων προς τοὺς Μπολσεβίκους. Τα χρηματα αὺτα, ανεφερε, προορίζονταν κυρίως για τὴν ενίσχυση τού κόμματος, της «Πραβντα» καὶ της προπαγανδας. Τωρα, συνεχίζει, βρίσκονται οἱ Μπολσεβίκοι στὴν εξου­ σία. Πόσο καιρο θα κρατησουν, δεν μπορεί να προβλεφθεί. Άλλα εγρα­ φε ο φον Κύλμανν­αύτο ποὺ ἔχει σημασία, είναι μια χωριστὴ εἰρηνη μαζί τους. Τότε μπορεί κανείς να σκεφθεί μια ἐνεργο βοηθεια για τὴν Ρω­ σία, π.χ. για τὴν ανασυγκρότηση τού σιδηροδρομικού δικτύου. °Η ανακωχὴ στο Ἀνατολικο Μετωπο καὶ οί μακρεςγ πολὺ δύσκολες διαπραγματεύσεις εἱρηνης με τοὺς Σοβιετικοὺς στο Μπρὲστ­Λιτόβσκ εδι­ ναν στὴν ”Ανωτατη Διοίκηση τού Στρατού τὴν δυνατότητα να αποσύρει 40 μεραρχίες απο το =Ανατολικο Μετωπο καὶ να τὶς χρησιμοποιη­σει για τὴν προγραμματιζόμενη μεγαλη επίθεση στὴν Δύση κατα των βρεταννικῶν καὶ γαλλικών στρατευματων. Τὴν ανοιξη τού 1918 σκεφθηκε να εξαναγκα­ σει τὴν ληψη αποφασεως. Ἡ επίθεση ματαιωθηκε μετα απο θεαματικὲς, αρχικὲς επιτυχίες. Στίς 3 Μαρτίου 1918 η Σοβιετικὴ Κυβέρνηση ύπεγραφε τὴν αναγκα­ στικὴ εἰρηνη του̃ Μπρεστ­Λιτόβσκ. Γερμανικα στρατεύματα είχαν στο μεταξὺ καταλαβει τὴν Οὺκρανία καὶ εἶχαν ύποστηρίςει τὴν εγκαθίδρυση μιας οὺκρανικης κυβέρνησης ύπο τον Παουλ Πέτροβιτς Σκοροπαντσκι για να θεσει τοὺς σοβιετικοὺς ύπο πίεση καὶ να εξασφαλίσει τὴν πλούσια σιτοπαραγωγικὴ περιοχη της Νότιας Ρωσίας. Οἱ Γερμανοί προωθούσαν ἐπίσης τὴν δημιουργία ενος στρατού τῶν Κοςακων ύπο τον Πέτερ Ν. Κρα­ σνοβ, μὲ ἔντονες αντιμπολσεβικικὲς τασεις στο ανατολικο τμημα της κατε­ χόμενης περιοχης ως καὶ τὴν προκηρυξη μιας εθνικης δημοκρατίας στὴν Τιφλίδα της Γεωργίας. “Απο τὴν αλλη πλευρα η ηγεσία τού Ραίχ το θεωρούσε ακόμη σοφὸ να στηρίζει τον συνεταίρο της στὴν είρηνη του̃ Μπρὲστ­Λιτόβσκ στὴν αρκετα περιωρισμενη περιοχὴ της δικαιοδοσίας του στὴν Κεντρικὴ Ρωσία. Οἱ δυ­

_ 

95

τικοἱ σύμμαχοι ύποβοηθου̃σαν στό μεταξύ τὴν συγκρότηση αντιμπολσεβικι­
κῶν στρατῶν στὴν Βόρειο Ρωσία, τὴν Σιβηρία, τὴν περιοχὴ του̃ Κουμπαν. Ἀντίστροφα ό ύφυπουργός φόν ντὲρ Μπου̃σσε ζητησε στις 4 Ἱανουα­ ρίου 1918 από τόν πρἑσβυ φόν Λούτσιους στὴν Στοκχόλμη να μιλησει σοβαρα με τόν κύριο Βορόβσκι. Οἱ Σοβιετικοὶ απηύθυναν επαναστατικες εκκλησεις στόν γερμανικό λαό, καλούσαν τους γερμανούς στρατιωτες να απειθαρχησουν.

Στἰς 8 Ἱουνίου 1918 ζητησε ό πρεσβυς Τραουτμανν από τὸ ύπουργεῖο Ἑςωτερικῶν, κατ” ὲντολὴν του̃ φόν Κύλμανν, ακόμη μια φορα τὴν διαθεση 40 εκατομμυρίων μαρκων για τὴν Ρωσία από τόν βαρῶνο Ραῖντερν. Τό ποσό εγκρίθηκε. Ὁ Τραουτμανν πρόσθεσε, αἱτιολογὡντας τό αίτημα του, ότι ενόσο οἱ Μπολσεβῖκοι εἶναι στὴν ἐξουσία, πρεπει να γίνει τό παν για να παραμείνουν στὴν μεχρι σημερα ακολουθούμενη γραμμη τους, τὴν συνεν­ νόηση με τό Ραϊχ του̃ Καϊζερ. . . Πεντε μερες πρίν, εἶχε ζητησει ηδη ὁ νεος γερμανός πρεσβυς βαρωνος φον Μίρμπαχ­Χαρφφ στὴν Μόσχα, που μετα τὴν σύναψη εἰρηνης εγινε εδρα του̃ Συμβουλίου τῶν Λαϊκών Κομμισσαρίων, τρία εκατομμύρια, αντιμετωπίζοντας «εντονη πίεση τῆς Άνταντ» πανω στα αφεντικα του̃ Κρεμλίνου. “Η τελευταία αὐτὴ σημαντικὴ επιχορηςγηση δεν πρεπει να βοηθησε πολύ. Σὶς 6 Ἱουλίου 1918 δολοφόνησαν κοινωνικό­ἐπαναστατες, οἱ όποῖοι ηθελαν να διαταραξουν τὶς σχεσεις μεταξυ Βερολίνου καὶ Μόσχας, τόν πρε­ σβυ βαρῶνο Μίρμπαχ. Ὁ διαδοχός του, ὁ πρωην ύφυπουργός Καρλ Χελφ­ φεριχ, συναντησε μεγαλες δυσκολίες να βρεῖ καταλληλους δρόμους για τὴν μεταφορα τόσο ύψηλῶν ποσῶν, εμεινε αλλωστε πολύ λίγο στό δύσκολο αύτό πόστο. Οἱ σχεσεις ψυχρανθηκαν. Σε μια συνομιλία, κατα τὴν διαρκεια τῶν διαπραγματεύσεων ανακωχη̃ς στό Μπρὲστ­Λιτόβσκ, ό ρῶσος εμπειρογνώμονας του̃ Ναυτικου̃, ναύαρχος ”Αλτφατερ, ενας αξιωματικός από τὴν ἐποχὴ τῶν Τσαρων, προειδοποίησε τόν Άρχηγό του̃ Γενικου̃ Ἑπιτελείου στὴν Ἀνὡτατη Διοίκηση του̃ Ἀνα­ τολικου̃ Τομεα, αντιστρατηγο Μαξ Χόφφμανν, για τὴν ἐπιρροὴ τη̃ς μπολ­ σεβικικὴς προπαγανδας στὶς μαζες. Ὁ ναύαρχος : «Σας διηγηθηκα ηδη πολ­ λὲς φορες καὶ παραπονεθηκα, ότι κατα τὴν ύπερασπιση του̃ νησιου̃ Έζελ μου̃ ξεφυγε πραγματι ό ελεγχος των μοναδων από τα χερια. Αύτό συνεβη μ” όλο τόν στρατό. Προβλεπω, ότι ακριβως τό ίδιο θα γίνει με τα στρατεύ­ ματα σας». Ὁ στρατηγός Χόφφμανν στὶς σημειώσεις του (1923): ‹‹Εἰρω­ νεύθηκα τότε τόν ατυχὴ ναύαρχο στό μεταξὺ δολοφονηθηκε­ χωρὶς προ­ φύλαξη». Δεν εἶχαν περασει καλα­καλα όκτὼ μῆνες από τὴν ύπογραφὴ τη̃ς εἰ­ ρηνης του̃ Μπρὲστ­Λιτόβσκ, όταν στὶς αρχες Νοεμβρίου υψώθηκε στόν

_ 

96

γερμάνικὸ στράτὸ ἡ κόκκινη σημάἰά. Δὲν κατάλαβε κάνεὶς ποτὲ στην Γερ­ μάνίά, ποιἐς δυνάμεις άφυπνίσθηκάν μὲ τὴν χρηματοδότηση της ἐπανά­ στάσης στὴν Ρωσία. εΗ άπάντηση εῖνάι άκὀμη πιὸ άπλὴ άπὸ ένα άπλὸ ὅχι. Τὸ εἶχε θεωρη­σει κάνεὶς περιττὸ κάὶ νά τὸ σκεφθεῖ ἀκόμη. 

”Ο ἔἱἄάο Ϊι̃σὲ­Τοὺ7 κ ἐπισκέ Ψ θσκε τ`σ× στὶς 2.]].]9ὅ7 κατὰ τ\Φ× 7 η Πἄόσ·α Λἴ 97 διάρκεια του̃ έοη̨τασμου̃ τη̃ς έἔὔη̃ς ἐπετείου τῆς η̨ωσικῆς ”Οκτωβ¿›ιανη̃ς Ἱἶπα­ νάστασης. (Η φωτοη̨ω̨αφία ὅείχνει τὸν κιτέζο Πη̨όεὁη̨ο καὶ Ἄἱη̨χηγὸ του̃ κόμ­ ματος τὴα στω̨μὴ ποὺ χαω̨ετα̃ ἕνα τιμητικὸ ἀπόσπασμα, λίγο μετὰ τὴα ἄφιξή του στὸ α̃εη̨οὁη̨όμιο τη̃ς Μόσχας Βνούκοβο; ὅπου τὸν ὐποῦέχθηκε ὅλη ἡ σοβιετικὴ ἦγεσία.

7 

ΜΑΟ

ΤΣΕ­ΤΟΪΓΚ

λευταίες ημερες «αρδην». Οί δύο πλευρὲς εἶχαν συμφωνησει, ότι η Σοβιετικη Ένωση θα απο­ φύγει καθε κομμουνιστικη δραστηριότητα στην Κίνα, καὶ ότι θα παιμει να υποστηρίζει «ανεξάρτητες κομμουνιστικὲς στρατιωτικὲς δυναμεις» «τοπικες κυβερνησεις». Με τὶς «ανεξαρτητες στρατιωτικὲς κομμουνιστικὲς δυναμεις», που ανα­ φερει ό Νταίηβις, εννοείται ουσιαστικα μόνο ό Ἐρυθρὸς Στρατός του̃ Μαο Τσε­Τοὺγκ στην «σοβιετικη περιοχη» της επαρχίας Σενσί, την ύπαρξη του̃ οποίου όμως δεν ηταν δυνατό να ξερει ὁ πρεσβυς. ”Ακριβως για τὸν λόγο αύτό δεν μπορουσε να φαντασθεῖ, ποια σημασία επρόκειτο να ἔχει αύτη η η προσέγγιση μεταξὺ Πεκίνου καὶ Μόσχας για την οίκονομικη υ̃ποστηριξη του̃ Μαο. Παρ° όλα αυτα ό Νταίηβις δεν πλανηθηκε κρίνοντας την όλη κατα­ σταση:Κατω απὸ την σκια μιας ἐπαπειλούμενης εἰσβὀλης του̃ ἰαπωνικου̃ στρα του̃ στην βόρειο Κίνα, είχε τὸ Κρεμλίνο καθε λόγο να θελησει καὶ να ἐπι­ όιωξει μια βελτίωση τῶν σχεσεων με την κινεζικη κυβερνηση καὶ τὸν στρα­ ταρχη Τσανγκ Καὶ­Σεκ, τὸν Ἀνωτατο Διοικητη του̃ Ἐθνικου̃ Στρατου̃. Ὁ πρεσβυς καταλαβαινε, ότι ἑρχόταν μια αποφασιστικη τροπη στὸ πολύπλοκο παιχνίδι αναμεσα στην Σοβιετικη Ένωση, τὸ ἐθνικὸ επαναστα­ τικὸ κόμμα της Κουομιντανγκ, τόν στραταρχη καὶ τὸν Μαο με τὸ Κομμου­ νιστικό Κόμμα της Κίνας. Ἡ αρχη του̃ παιχνιδιού αύτου̃ εγινε εδω καὶ δεκα επτα χρόνια. Αύτὸ όμως που Νταίηβις δεν μπορουσε να καταλαβει ­­για­ τὶ απλούστατα δεν γνώριζε την πρόσφατη ρωσικη καὶ κινεζικη ἱστορία ηταν τὸ γεγονός, ότι εμπρός στα ματια του ἑπιτελεστηκε στην Σοβιετικη "Ενωση με την μεγαλη «Τσίσκα», την «εκκαθαριση» ποὺ εκανε ό Σταλιν, η πτωση εκείνης τῆς ὁμαδας τῶν διπλωματων, στρατιωτικῶν συμβούλων καὶ ηγετικών στελεχων της Κομιντερν, πού καθοδηγησε στα χρόνια μεταξὺ του̃ 1920 καὶ του̃ 1927 την επανασταση στην Κίνα. Κατα την διαρκεια τῆς θητείας του̃ Νταίηβις στην Μόσχα εξαφανί­

Στὶς 26 Μαρτίου 1937 “Αμερικανός πρἑσβυς στην Μόσχα, Τζόζεφ Νταίηβις, σημειωνει στὸ ημερολόγιό του, ότι εἶχε μια συνομιλία με τὸν Κινέζο συναδελφό του Τσιαγκ Τὶγκ­Φου̃. Ὁ Νταίηβις απεκόμισε την ἐντύ­ πωση, ότι οί σχεσεις μεταξύ Πεκίνου καὶ Μόσχας μετεβληθηκαν τὶς τε­
Ε.

_ 

100

Γιόφφε καὶ Λεο Μ. στηκαν οἱ αλλοτε πρέσβεις στο Πεκῖνο ”Αντολφ Α. στρατηγὸς Α. Πεκίνο Καραχαν, ό αλλοτε στρατιωτικός ακόλουθος στὸ καὶ τὴν Σαγκαη ΑΣ. Γκέκκερι ό είδικὸς απεσταλμένος για τὴν Καντωνα Κ.Κ. Χαίντς Νόύμαν, Μπουμπνὡφ, ό αλλοτε βουλευτὴς του̃ γερμανικού στραταρχης Βασίλη ὁ καὶ Καντωνας τη̃ ς ηγέτης τὸ 1927 της «Κομμούνας» τὸ 1924/27 διετέ­ πού Κ. Μπλύχερ, ό επονομαςόμενος ‹‹στρατηγὸςΓκαλεν››, αύτὴ να καθαρση τὴν λεσε στρατιωτικός σύμβουλος στὴν Κίνα. “Ισως με Κίνα στὴν εκδικὴθηκε ό Σταλιν για τὴν αποτυχία τῆς σταλινικῆς πολιτικῆς
στα χρόνια 1924/27.

δηλώσει Μετα τὴ νίκη στὴν Ὁκτωβριανὴ Ἑπανασταση του̃ 1917 εἶχε στὴν επαναστασης Λένιν, ότι για τὴν πραγματοποίηση τη̃ς παγκόσμιας πού ὴ Γερμανία, Εύρωπη καὶ τὴν "Ασία ύπαρχουν δύο φυσικα ἐρείσματα: καὶ τὴν απομύζησαν οἱ «ἱμπεριαλιστὲς» μὲ τὴν Συνθὴκη τῶν Βερσαλλιῶν. λιμανια ελέγχονται απο η Κίνα; τὴς ὀποίας ὴ οἱκονομία καὶ τα μεγαλύτερα τὸ αγγλογαλλικὸ κεφαλαιο. στὸ Πε­ "Ετσι τὸ 1920 εμφανίζεται ό πρῶτος πρακτορας τῆς Κομιντερν Ἀνατολὴ ”Απω κῖνο­πρὶν ακόμα τελειωσει ό εμφύλιος πόλεμος στὴν στρατηγῶν καὶ ένα χρόνο μεταξύ του̃ Ἑρυθρου̃ Στρατου̃ καὶ τῶν «λευκών» τὸν Γκριγκόρι Ναού­ πρὶν από τὴν ίδρυση του̃ Κ.Κ. Κίνας. “Επρόκειτο για Τσαρσίν. έναν από ὴταν όνομα μοβιτς Βοϊτίνσκυ, πού τὸ πραγματικό του τσαρικὴ ἐποχὴ τὴν τούς πολλοὺς ρωσους σοσιαλιστές. ποὺ διέφυγαν κατα στὴν “Αμερικὴ καὶ επέστρεψαν τό 1918. στα θέματα τῆς ”Απω “Ανατολης, ΕΟ Βοϊτίνσκυ­Τσαρσίν, ὴταν εἰδικὸς παρανομία στα νῶτα του̃ απὸ τότε πού στα χρόνια 1919/20 ῖέδρασε στὴν του̃ Ραίχγ Ναυαρχου Λευκου̃ Στρατου̃ ύπὸ τὴν ηγεσία του̃ τοποτηρητη̃ ὁ χρόνος) ποὺ ὁ Κόλτσακ, στὴν περιοχὴ τῆς Σιβηρίας. Τό 1920 είναι καὶ κτηματία Μαο Τσε­Τούγκ, πού γεννηθηκε τὸ 1893 σαν γιὸς ἑνὸς μικρου̃ με έπαφὴ σὲ φορα πρωτη για Πεκίνο στὸ στὴν επαρχία Χουναν, έρχεται ἐκ­ δημοτικῆς διευθυντὴς μαρξιστικες ἱδέες. Τὸν ἴδιο χρόνο τοποθετείται τὴν πρωτεύουσα τῆς παίδευσης στὴ Παιδαγωγικὴ Ἀκαδημία στὴν Σαγκ­Σα, μέρος στο ἱδρυτικὸ γενέτειρας του. στα νότια τῆς Κίνας. Τό 1921 παίρνει τὴν θέση του̃ γραμματέα συνέδριο του̃ ΚΚ. Κίνας καὶ κατορθωνει να παρει
του̃ κόμματος στο Χουναν. Ὁ νεαρός γραμματέας του̃ κόμματος. όμως, είναι ακόμα ένα έντελῶς Σοβιετικῆς Ένωσης ασὴμαντο πρόσωπο για τὸ Πολιτμπυρὸ του̃ Κ.Κ. τὴς Ί­Ι πιὸ ση­ Βοϊτίνσκυ. στὴν Μόσχα καὶ για τόν πρακτορα τη̃ς Κομιντὲρν έπαναστα­ έθνικὴ τὴν μαίνουσα προσωπικότητα για τὸν Λένιν) όπως καὶ για είναι τικὴ Κίναι είναι ό γιατρος δόκτωρ Σούν Γιατ­Σέν στὴν Καντὼναςπού

οτ 

101

καὶ αρχηγός της Κουομιντανγκ. Ὁ Λένιν καὶ ό Σοὺν Γιατ­Σεν τρέφουν
αμοιβαῖο θαυμασμό. Στὸ πρόγραμμα του̃ γιατρου̃ περιλαμβανεται μια συμ­ μαχία μὲ τη Σοβιετικη Ένωση, η ἐξουδετέρωση τῆς ἐπιρροη̃ς τῶν «δυτι­ κῶν ἱμπεριαλιστῶν» καὶ η φροντίδα για τὶς τεραστιες καὶ παμπτωχες μαζες ὲργατῶν καὶ αγροτῶν της Κίνας. Ὁ Λένιν σκέπτεται, (καὶ την σκέψη αυτη έπιδιωκει να πραγματοποιη­ σει σε πληρη έκταση ό Σταλιν), να όδηγησει την ἐπανασταση στην Κίνα στη νίκη, δημιουργώντας μια στενη συμμαχία μεταξὺ του̃ Κ.Κ. Κίνας καὶ τῆς αριστερα̃ς πτερυγας της Κουομιντανγκ, στην ὁποία ἐκπροσωπου̃νται καὶ πλατεια, ἐθνικα σκεπτόμενα, στρώματα αστικης προέλευσης, πρὸ παν­ τὸς ἐκεῖνο τῶν εμπόρων. Ταυτόχρονα όμως γίνεται καὶ προσπαθεια για απο­ κατασταση όμαλων σχέσεων με την αρκετα αποδυναμωμένη κεντρικη κυ­ βέρνηση τη̃ς Δημοκρατίας τῆς Κίνας στὸ Πεκῖνο καὶ τέλος επιδιώκεται η συμπαρασταση μερικῶν από τους «πολέμαρχους», τῶν στρατηγὥν, πρὸ παντὸς εκείνων, που εἰδικα στην βόρεια Κίνα εἶχαν έπιτυχει με τὸν στρατό τους ου̃σιαστικη ανεξαρτησία καὶ εἶχαν υ̃πὸ τὸν έλεγχό τους τεραστιες πε­ ριοχές, τὶς όποῖες ἐκμεταλλευονταν πρὸς ἴδιο όφελος καὶ για την πληρωμη
τῶν μισθοφόρων τους. Τὸ επίκεντρο όλων των προσπαθειῶν μὲ στόχο να χρησιμοποιηθεί η Κουομιντανγκ κατα καποιο τρόπο σαν δοόρειος ῖππος για τό Κ.Κ.Κ ίνας, γίνεται έτσι η Καντωνα, τό μεγαλο λιμανι τη̃ς Νότιας Κίνας καὶ έδρα τη̃ς Κυβέρνησης τη̃ς Κουομιντανγκ καὶ του̃ αρχηγου̃ της δόκτορος Σοόν. Θα πρέπει στὸ σημείο αὐτὸ να αναφερθεῖ, ότι καὶ η Κουομιντανγκ διατηρεῖ ἑνοπλες όμαδες. Τὸ 1922 τοποθετεϊται ό ”Αντολφ Α. Γιόφφε, που ἦταν τὸ 1918 σοβιετικός έπιτετραμένος στην αυτοκρατορικη Γερμανία (από όπου τελικα απελαθηκε, επειδη είχε αναπτυξει μπολσεβικικη προπαγανδα, λί­ γο πρὶν από την εναρξη της ὲπαναστασης του̃ Νοεμβρίου) πρέσβυς της Ρωσίας στό Πεκῖνο. Σὲ μια συναντηση, ποὺ εἶχε με τὸν δόκτορα Σοὺν Γιατ­ Σεν στη Σαγκαη, του̃ υπόσχεται, ότι θα του̃ παρασχεθεῖ βοηθεια σε χρη­ ματα καὶ όπλα. Για την ὥρα όμως δεν υπαρχουν οὔτε χρηματα, οϋτε όπλα, παρα μόνο ένα αμέτρητο πλῆθος από «συμβούλους», δηλαδη πρακτορες η του̃ Πολιτ­ μπυρὸ του̃ Κ.Κ. τη̃ς Σοβιετικης Ἑνωσεως η τῆς Κομιντέρν. Τὸν ”Οκτὡβριο του̃ 1923 εμφανίζεται στην Καντὼνα ό Μιχαηλ Μαρκοβιτς Μποροντίν,ποὺ εἶχε αποσταλεῖ απ” ευθείας απο τὸ Πολιτμπυρό.

Στην πραγματικότητα ονομαζεται Μιχαὴλ Μαρκοβιτς Γκρουζεν­ μπεργκ καὶ καταγεται από μία έβραϊκη οίκογένεια, που έμενε στην Λεττονία. Σαν σοσιαλιστης επαναστατης ό Μποροντὶν­Γκροὐζενμπεργκ εγκατέλειψε την Ρωσία μετα την ἐπανασταση του̃ 1905, έμεινε για αρκετὸ διαστημα στὸ Σικαγο, όπου ἐργαστηκε σαν δασκαλος καὶ μετα την επιστροφη του στη 

102

Ρωσία τό 1918 ανέπτυξε έντονη, συνωμοτικὴ δραστηριότητα για τὴν Κο­ μιντέρν, αρχικα στό Μεξικό καὶ στὶς ΗΠΑ, όπου, μεταξυ αλλων, ὀργάνωνε τὴν ανταλλαγὴ κοσμημάτων, που εἶχαν κατασχέσει οἱ Μπολσεβίκοι στὴν Ρωσία, μὲ συνάλλαγμα. Μετα πῆγε στὴν Τουρκία, όπου υπηρέτησε σαν σοβιετικός απεσταλμένος στόν "Ανώτατο Διοικητὴ του̃ Ἐθνικου̃ στρατου̃ Κεμάλ Πασα, καὶ τέλος έδρασε στὴν Άγγλία. Ἐκεῖ εἶχε έκτίσει στὴν Γλασκώβη μία ποινὴ φυλάκισης έξη μηνῶν, πρὶν αναλάβει υπηρεσία στὴν Καντὼνα. Στὶς 15 Ὁκτωβρίου 1923 ό δρ Σοὺν όρίζει αυτόν τόν αμφιβόλου ποιό­ τητος ανθρωπο σαν πολιτικό του σύμβουλο. Ὁ μέχρι τωρα κάτοχος αυ̃τὴς τὴς θέσης, ό “Αμερικανόςἶ Ρόμπερτ Νόρμαν, απολυεται. Ὁ Μάο εἶχε χαρα­ κτηρίσει περιφρονητικα τόν Μποροντὶν τό 1936 σὲ μια συζὴτηση μὲ τόν Βρεταννό ανταποκριτὴ "Εντγκαρ Σνόου σάν «ὲπιπόλαιο». Παρ” όλα αυτα ὁ Μποροντὶν κυριαρχεί στα έπόμενα τέσσερα χρόνια κατα τρόπο εντυπωσιακό στὴν Καντὡνα. Συνεργάζεται στενα με τόν πρέ­ σβυ Λέο Καραχάν, που τοποθετὴθηκε τό 1923 σαν διάδοχος του̃ Τζόφφε καὶ μέ τόν πρῶτο στρατιωτικό ακόλουθο Ά. 1. Γκέκκερ. Για τὴν Κομιντὲρν εργάζεται στὴν Καντὡνα, ἐκτὸς από τὸν Μποροντίν, καὶ ό Ἱνδός Μαναμ­ πέντρα Νατ Ρόϋ, που συμφωνα με δικούς του ὶσχυρισμοὺς εἶχε αναπτυξει προηγουμένως ἐπαναστατικὴ δραστηριότητα στὴν Κεϋλάνη, στὶς “Ολλαν­ δικές Ἱνδίες καὶ στὶς Φιλιππίνες. Σημαντικὡτερο εἶναι τό γεγονός, ότι μετα τόν Μποροντὶν ὴλθε στὴν Καντὡνα μία έθμελὴς σοβιετικὴ στρατιω­ τικὴ αποστολὴ, με έπικεφαλὴς ένα στρατηγό όνόματι «Γκάλεν», που δὲν ἦταν αλλος από τόν Βασὶλη Μπλόχερ. Οἱ Σοβιετικοὶ ὀργανωνουν στό Βαμ­Πάο μία στρατιωτικὴ σχολὴ για τὶς μοναδες τὴς Κουομιντάνγκ,ποὺ όπωσδὴποτε παρουσίαζαν κενα στὴν έκπαίδευσὴ τους. "Η σχολὴ αρχίζει να λειτουργεί τό 1924 μέ 460 υ̃ποψὴφιους αξιωματικούς. Σαν πρῶτος διοικητὴς τη̃ς σχολῆς αὐτῆς τοποθετείται ό τότε αρκετα νεαρός, γεννημένος τό 1887, στρατηγός Τσανγκ Και­Σέκ, που διατηρου̃σε πολυ φιλικές σχέσεις μὲ τὸν Μπλυχερ. Ή πολιτικὴ αγωγὴ τῶν μελλοντι­ κων αξιωματικών της Κουομιντανγκ βρισκόταν στα χέρια ένόςακραιφνου̃ς κομμουνιστὴ, του̃ Τσου "Εν Λάϊ, του̃ ὀποίου ὴ μετέπειτα καρριέρα συνδέ­ θηκε στενα με εκείνη του̃ Μάο. Ὁ δρ Σουν, ό όποῖος έκτιμου̃σε ὶδιαίτερα τὸν Τσανγκ Και­Σέκ, τόν έστειλε στὴ Μόσχα, για να μελετὴσει τόν σοβιετικό κομματικό καὶ στρατιωτικό μηχανισμό. Ὁ Τσανγκ Και­Σέκ έμεινε στὴ Μό­ σχα έξι μῆνες. Για τόν Μποροντίν, όπως καὶ για τόν Μπλὑχερ, απετέλεσε τότε τό γεγονός αυτό απόδειξη, ότι εἶναι ένας «έρυθρός στρατηγός». Παρἶ ὅλο που ό Σοὺν Γιάτ­Σέν έδειχνε καθαρα στους Σοβιετικοὐς, ότι δὲν θεωρεῖ τόν κομμουνισμό σαν τὴν ἶδανικὴ λυση για τὴν Κίνα, οὶ προσπά­ θειές του εἶχαν σάν στόχο τὴν συνένωση τῶν δυνάμεων του̃ Κ„Κ. Κίνας 

103

καὶ τη̃ς Κουομιντανγκ στόν αγωνα για τὴν εθνικὴ απελευθερωση τῆς Κίνας από τα δυτικα οἱκονομικα συμφεροντα. Τό εἰδικό καθεστως των αγγλικων καὶ γαλλικων ἐμπορικῶν όποκαταστηματων, από τὴν Σαγκαη μεχρι τὴν
Καντωνα, επρεπε να καταργηθεῖ, κι αυτό ηταν δυνατό μόνο με κοινες
προσπαθειες.

Ὁ Μποροντὶν συνεστησε από τὴν πλευρα του, εἰδικα για τὴν Κουο­ μιντανγκςτὴν δημιουργία μιας όργανωσης στελεχῶν με αυ̃στηρὴ πειθαρχία σε συνδυασμό με τὴν πρόκληση μιας μαζικῆς κίνησης στὶς ταξεις τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν πολὺ φτωχῶν αγροτῶν. Τό τελευταῖο σημεῖο φυσικα αμφι­ σβητηθηκε ως πρός τὴν αποτελεσματικότητα του, όπως θα δου̃με αργότερα. Συμφωνα με τα πρότυπα του̃ Λενιν, ὁ Μποροντὶν εδεινε προφανως τεραστια σημασία στό γρηγορα αυξανόμενο κινεζικό βιομηχανικό προλε­ ταριατο σαν έρεισμα για τὴν συμμαχία Κουομιντανγκ Κ.Κ. Κίνας, ἐπε­ δίωκε δηλαδη ενα «λαϊκό μετωπους χωρὶς όμως να λαβει υ̃π” όψη του τὶς ὶσχυρες αστικες δυναμεις στὴν Κουομιντανγκ καὶ χωρὶς να σκεφθεῖ, ότι από τα 400 εκατομμυρια Κινεζων οἱ περισσότεροι τότε ηταν αγρότες. Για τόν Μαο τα χρόνια 1923 ­ 24, στα ὁποῖα αρχισε να πραγματοποι­ εῖται η παροχὴ σοβιετικη̃ς βοηθειαςςσὲ όπλα καὶ συμβούλους, χαρακτηρί­ ζονται από τό γεγονός, ότι τό 1923 ὲξελεγη μελος τη̃ς Κεντρικη̃ς Ἑπιτροπη̃ς του̃ ΚΚ. Κίνας, που εἶχε τὴν εδρα του στὴν Σαγκαη καὶ ότι μετα τό 3ο συν­ εδριο του̃ κόμματος του̃ ανετεθη ό συντονισμός της εργασίας της Κουο­ μιντανγκ. Τό 1924 η Κουομιντανγκ, όπως αναμενόταν, τόν επελεξε καὶ σαν υποφηφιο για τὴν Κεντρικὴ Ἑκτελεστικὴ Ἑπιτροπὴ του̃ Κόμματος. Παντως ό Μαο αποτελου̃σε ακόμη μόνο ενα μικρό καὶ ασημαντο γραναςι μεσα στόν κομματικό μηχανισμό, με τὶς συνεχείς διαμαχες γύρω από τὴν γραμμη του̃ κόμματος. Ὁ Μποροντὶν εῖχε ζητησει από τὴν αρχη όπλα για τὶς μοναδες τῆς Κουομιντανγκ. Συνεστησε τὴν δημιουργία μιας κατα εὐθεῖαν θαλασσιας συνδεσης μεταξὺ του̃ σοβιετικου̃ ναυσταθμου του̃ Βλαδιβοστόκ καὶ της Καντὡνας. Φυσικα λόγω τη̃ς δυσκίνητης σοβιετικη̃ς γραφειοκρατίας χρεια­ στηκε να περασει σχεδόν ενας χρόνος, μεχρι να φτασει η πρωτη αποστολὴ σοβιετικων όπλων στὴν Καντὼνα. "Από τὶς σημειώσεις του̃ Μ. Ν. Ρὀϋ γνωρίζουμες ότι ό Μποροντὶν εἶχε στὴ διαθεση του όρισμενα ποσα βοηθείας. Συγκρινόμενα, όμωςς μὲ τὴν τε­ ραστια βοηθεια για τὴν Κουομιντανγκ καὶ ἐπομενως εμμεσα καὶ για τό ΚΚ. τὴς Κίνας, δεν πρεπει αυτα τα ποσα να ηταν πολυ μεγαλα. ”Από μία ἐπιστολὴ του̃ σοβιετικου̃ στρατιωτικου̃ ακολουθου στό Πε­ κῖνο, συνταγματαρχη Βορονὶν, πρός τόν «στρατηγό Γκαλεν» στην Καντω­ να με ημερομηνία 4 Ἱουνίου 1926 προκύπτει, ότι μεχρι τὴν 1η Δεκεμβρίου 1925 εἶχαν φτασει στὴν Καντωνα σοβιετικα όπλα αξίας δυο εκατομμυρίων

­ 

104

ρουβλίων. Τὸ υλικο αυτό, κυρίως όπλα πεςικου̃, καραμπίνες, έλαφρα καὶ βαρεια πολυβόλα καὶ όλμοι, αρκου̃ν μόλις για να έςοπλίσουν τὴν στρατιω­ τικὴ σχολὴ τη̃ς Βαμ Παο καὶ στελέχη ένὸς μοντέρνου στρατου̃ τῆς Κουο­ μιντανγκ υπὸ τὸν Τσανγκ Και­Σέκ. Οἱ αποστολές πολεμικου υλικου̃ με τὴν ατμοπλοίκὴ γραμμὴ απὸ τὸ Βλαδιβοστὸκ στὴν Καντὡνα συνεχίζονται φυ­

­

σικα καὶ τὸ

1926.

Συμφωνα με τα στοιχεῖα του̃ Ἱνδου̃ Μ. Ρόυ, τα πρῶτα τμὴματα του στρα­ του̃ του Τσανγκ Καί­Σὲκ ὴταν ἐξωπλισμένα αποκλειστικα με σοβιετικὸ όπλισμό. Ποιό θα ὴταν τὸ αποτέλεσμα, θα αποδεικνυόταν τὸ 1927! Ἀπὸ τὸν Μποροντὶν είναι γνωστό, ὅτι σαν μόνος υπευθυνος για τὴν σοβιετικὴ βο­ ηθεια εἶχε παντοτε αρνηθεῖ να χρηματοδοτὴσει ξεχωριστα τὸ Κ.Κ. Κίνας καὶ τὴν Κουομιντανγκ. Ὁ Μαο, που εργαζόταν τότε στὴν έπαρχία Χουναν για τὴν ὀργανωση έζεγέρσεων τῶν χωρικῶν, δὲν μπορουσε να περιμένει βοὴθειαπουλαχιστον αμεσα, από τὸν Μποροντίν, ό ὁποῖος ακολουθου̃σε τυφλα τὶς εντολές του̃ δασκαλου του, του̃ Σταλιν: πρέπει να υποστηριχθεῖ τὸ ἑνωτικὸ μέτωπο Κουομιντανγκ­Κ.Κ. Κίνας, μὲ ταυτόχρονη υπονόμευση τη̃ς Κουομιντανγκ από τὸ «αδελφό κόμμα». Παντως, τότε, δεν υπη̃ρχε ακόμη για τὸν Μαο πρόβλημα στρατιωτικη̃ς βοηθείας. Τὸ 1925 φέρνει ἐντελῶς διαφορετικα προβλὴματα. Στὶς 12 Μαρτίου 1925 πεθαίνει στὴν Καντὡνα ό αρχηγός της Κουομιντανγκ δρ Σουν Γιατ­ Σέν. “Η ὴγεσία τῆς Κουομιντανγκ πέφτει στα χέρια πολυ ευέλικτων πολι­ τικῶν του τυπου του̃ Βαγκ­Τσὶγκ­Βαϊ. Στὶς ΒΟ Μαρτίου 1925 ένας Βρεταννὸς αξιωματικός δίνει διαταγὴ στους ανδρες του στὴν Σαγκαη να ανοίξουν πυρ εναντίον μιας κομμουνιστικη̃ς διαδὴλωσης φοιτητῶν καὶ ἑργατῶν. 12 διαδηλωτές σκοτωνονται. Οί νεκροὶ τὴς Σαγκαης προκαλου̃ν ένα κυ̃μα μίσους απέναντι στους ξένους. Ἱ­Ι αγανακτὴση είναι ίδιαίτερα έντονη στὶς ταξεις τῶν νεαρῶν δια­ νοουμένων καὶ όλη αυτὴ ὴ αγανακτηση, σε τελευταία αναλυση, είναι μια ευπρόσδεκτη κατασταση για τὸν Μαο καὶ τὸ Κ.Κ. τη̃ς Κίνας. Στὶς 23 "Ιουνίου 1925 γαλλικό πεζικὸ στὴν Καντὡνα ανοίγει πυρ εναν­ τίον μιας παρόμοιας διαδὴλωσης στὴν γέφυρα Τσακέ. Τὸ αποτέλεσμα: περισσότεροι από 50 νεκροὶ καὶ 100 βαρεια τραυματισμένοι. Καὶ τὸ γενι­ κὼτερο αποτέλεσμα στὴν παρασκηνιακὴ συνεργασία μεταξυ ΚΚ Κίνας καὶ Κουομιντανγκ: μια σημαντικὴ ἑνίσχυση τῆς αριστερη̃ς πτέρυγας τη̃ς Κουομιντανγκ. Οἱ σοβιετικοὶ πρακτορες έχουν καθε λόγο να τρίβουν τα

χέρια απο ίκανοποίηση. . . Άναφορικα τωρα μὲ τὴν βοηθεια απὸ τὴν Σοβιετικὴ Ένωση, για τὴν ὁποία δεν υπαρχουν σίγουρα στοιχεία, δεν μπορεί να υπη̃ρξε μεγαλη) σε συγκριση με τὴν παρουσία της Στρατιωτικῆς ”Αποστολῆς, ὴ ὁποία όπωσδὴ­ 

105

ποτε εἶχε αρκετα εξοδα. Στίς 22 Σεπτεμβρίου 1925 παντως εχει τό στρατιω­ τικό και πολιτικό συμβούλιο τῆς Κουομιντὰνγκ σύσκεψη γιὰ την οἰκονομι­ κη κατασταση τη̃ς ὀργανὼσεωςς πού δεν είναι καθόλου ρόδινη.

Γίνεται λόγος για εναν στρατηγός που πουλαει όπλα; για να εξασφα­ λίσει τρόφιμα για τὶς μοναδες του. Οἱ οἰκονομικες αύτες δυσχερειες αντι­
κατοπτρίζουν πιστα τόν τρόπο, με τὸν ὁποῖο βοηθούσε η Σοβιετικὴ "Ενωση κομματικες ὀργανὼσεις του̃ εξωτερικού. Παντως καί η ἴδια η Μόσχα δεν εχει οἰκονομικη εύχερεια. Προτιμα νὰ βασίζεται στην δουλεια κομμουνι­ στῶν σε αλλες χωρες) που δουλεύουν για την παγκόσμια επανασταση. πολιτικὴ στρατηγικη τού Σταλιν, που αποσκοπεί στό να δημιουρ­ γηθούν όσο τό δυνατόν περισσότεροι δούρειοι ίπποι για την πραγματο­ ποίηση τῆς κομμουνιστικῆς επαναστασης στην Κίνα, δεν αποφερει καρ­ ποὺς μόνο στην Κουομιντανγκ. Ἑκτός από τους μεγαλους στρατηγούς τῆς Μαντζουρίας καὶ τη̃ς βόρειας Κίνας, Τσὰγκ Τσὸ­Λὶν και Βού Πει­Φού, είναι καὶ ό επονομαζόμενος «χριστιανός στρατηγός» Φενγκ Γιου­Χσιαγκ, που εχει την φημη «στρατηγού τού λαού». Ὁ Σταλιν συμπεριλαμβανει κι“ αύτόν τόν περίεργο στρατιωτικό στόν καταλογο αὐτῶν. ποὺ θὰ παρουν βοηθεια. Ὁ Φενγκ Γιοό­Χσιαγκ παίρνει σοβιετικα όπλα, ενω παραλληλα πλαισιώνεται από 36 σοβιετικούς στρατιωτικούς συμβούλους. Στίς Ζ Δεκεμβρίου 1925 ό πρεσβυς Καραχαν καί ὁ στρατιωτικός ακό­ λουθος Βορονὶν ανακρίνουν στὴν σοβιετικὴ πρεσβεία στό Πεκῖνο τόν πολι­ τικό σύμβουλο τού «χριστιανού στρατηγού» Χενρυ Α. Λίν. Ὁ Λιν πρεπει να δωσει απολογισμό για τόν εξοπλισμό τού στρατού τού Φενγκ: 59.000 τυφεκια) περίπου 320 πολυβόλα; 158 πεδινὰ πυροβόλα και τεσσερα βαρειὰ κανόνια. Ἐπὶ πλεον ύπαρχουν τρία τεθωρακισμένα ὁχηματα, κατασκευα­ σμενα στὴν Κίνα καί όκτὼ παλια αεροπλανα, από τὰ ὁποῖα λειτουργούν μόνον τα εζη

Ἱἱ

Τὸ 1926

ται ἐκεῖ τὴν ιδεα της παγκόσμιας επανάστασης και μετα προσχωρεῖ στὶς ταξεις τῆς Κουομιντανγκ. Ὁ Μποροντὶν εἶπε εἰρωνικὰ γιὰ τό γεγονός αύτό, ότι αν παει παλι καποτε ενας Κινεζος στην Μόσχα καὶ φωναξει «ζητω η παγκόσμια επανασταση» τότε καλύτερα να φωναζουν την Γκε­ Πὲ­Οὔ, (τὴν ”Υπηρεσία Κρατικῆς ”Ασφαλείας), γιατί ὁ Κινεζος τα κανει όλα αύτα για να παρει όπλα. Για τόν σκοπό ενός καλύτερου ἰδεολογικού προσανατολισμού τη̃ς συμ­ μαχίας Κ.Κ. Κίνας­Κουομιντανγκ, στελνει τό Πολιτμπυρό της Μόσχας δύο νεα ανωτερα στελεχη στὴν Κίνα, τὸν Άντρεϊ Μπουμπνωφ καὶ τόν
Φεντόρ Ρασκόλνικωφ. Τό ζευγαρι αὐτό τῶν Διοσκούρων ὲργαζεται ανεξαρ­ τητα από τὸν πρεσβυ Καραχαν, όπως καί από τούς Μποροντὶν καὶ Βοίτίν­
Ἰ

τρατηγός αὐτός τού λαού πηγαίνει στην Μόσχας ασπαζε­

.Ο_ 

106

σκυ. €Η σύγχυση αύξανεται, δσο μεγαλύτερος γίνεται ο αριθμος των συμ­ βούλων. Στα χρονια 1925/26 γίνονται τοπικες εξεγέρσεις αγροτών στὶς επαρχίες Χουναν καὶ Χουπε. Ὁ Μαο προσπαθεί φυσικα να αυζὴσει τὴν επιρροή του σ” αυτες τὶς εξεγέρσεις. Αυτες, ὅμως,τὶς «παρεκτροπὲς» των αγροτών εναν­ τίον μεγαλων κτηματιῶν καὶ εὶδικα σ” αὐτὴ τὴν περίοδο, δεν τὶς ἔβλεπαν με καλο ματι ὁ Μποροντὶν καὶ το αφεντικό του Σταλιν.

Οί «παρεκτροπὲς» αυτες θα μπορου̃σαν να εχουν δυσμενὴ επίδραση ἰδεολογικὴ τοποθετηση τῶν αξιωματικών στον εξοπλισμένο καὶ ἐκπαιδευμενο απο τούς Ρώσους εθνικο στρατο τὴς Κουομιντανγκ. Οἶ αξιωματικοὶ αύτοὶ εἶναι, σύμφωνα με τον Σταλιν, κατα κύριο λογο παι­ δια απο τὴν ταζη τῶν μεγαλοκτὴματιῶν. Παντως ο Τσανγκ Και­Σὲκ ὴταν γιος ἑνὸς απλου̃ αγρότη. Ὁ πύργος τὴς Βαβέλ, που εἶχαν χτίσει οί Σοβιετικοὶ με τὴν στρα­ τιωτικὴ τους βοὴθεια καὶ το πλῆθος τῶν συμβούλων, επρεπε καποτε να καταρρεύσει καὶ πραγματι σωριαζεται σε ερείπια, ὅταν αποφασίζουν το Κ.Κ. Κίνας καὶ ὴ Κουομιντανγκ να οργανώσουν μια «εκστρατεία του̃ Βορ­ ρα» εναντίον τῶν μεγαλων «πολεμαρχων», τῶν αύτοδιορισμενων στραταρχῶν Βου̃ Πει­Φου̃ καὶ Τσαγκ Τσὸ­Λὶν στὴν βόρεια Κίνα καὶ τὴν Μαντζουρία, καὶ τὴν ολη εκστρατεία αναθετουν σε καποιον, που εγινε στρατηγος με τὶς εύλογίες του̃ Σούν Γιατ­Σεν καὶ ποὺ ῆταν, όπως νομιζαν ἐκ πεποιθὴσεως «κοκκινος», δηλαδὴ στον Τσανγκ Και­Σεκ. Ὁ Τσανγκ Καὶ­Σεκ αλλαζει πολιτικὴ, μια καὶ απο καιρο εἶχε δυσα­ νασχετὴσει απο τὴν ἐνοχλητικὴ αναμιζη των Σοβιετικῶν. Στὴν Καντὡνα καὶ τὴν Σαγκαη προχωρεἶ σὲ γενικὴ ἐκκαθαρισὴ τῶν κομμουνιστῶν καὶ τελικα καταλαμβανει τον κινεζικο τομεα αυτων των πολεων. Ὁ Σύνδεσμος Κινέζων Τραπεζιτῶν στὴν Σαγκαη συγκεντρώνει αμεσως ενα δανειο τριῶν εκατομμυρίων δολλαρίων για τον στρατηγό. Οί τραπεζίτες εἶναι καπως πιο γενναιοδωροι απο τους Σοβιετικοὺς στὴν ύποστὴριζη τῶν ανθρωπων τους. Παντως όπως δείχνουν τα πραγματα, ὁ Μποροντὶν ποτὲ δεν εἶχε τὴν εν­ τολὴ να δουλεψει κυρίως με χρηματα ὴ όπλα. ἶΗταν περισσοτερο ἐπιφορτι­ σμενος με τὴν ἶδεολογικο­πολιτικὴ καθοδὴγηση καὶ τον προσανατολισμο Κουομιντανγκ, όπως επίσης καὶ μὲ τον επη­ τὴς συμμαχίας Κ.Κ. Κίνας ρεασμο του̃ «χριστιανου̃ στρατηγού», τον ὁποῖο συναντου̃σε κι ο ίδιος προ­
πανω στὴν

­

σωπικα.
βοὴ­θεια σὲ δπλα καὶ ὴ ομαδα ἰνστρουχτορων για τον «στρατηγο του̃ λαου̃» ὴταν στὶς δικαιοδοσίες τη̃ς σοβιετικῆς πρεσβείας στο Πεκίνο. (Η ομαδα Μπουμπνὼφ ­ Ρασκολνικωφ παλι εἶχε τὴν αποστολὴ να επανορ­ θωνει τυχον παραλείψεις του̃ Μποροντίν. Ὁ Μποροντὶν κατηγορὴθηκε οτι
ΩΗ 

107

"Η αριστερη κυβέρνηση της Κουομιντανγκ καὶ του̃ Κ.Κ. Κίνας μετέ­ φερε μετα τα γεγονότα στὴν Καντὼνα την έδρα της στο τρίγωνο τῶν πόλεων Βουχαν ­ Χανκαου ­ Χαντσου, μια περιοχη με πολυ ανεπτυγμένη βιομηχανία. Πίστειμε, ότι θα βρεῖ εδω έρεισμα στὶς μεγαλες μαζες των προλεταρίων. ”Αποφασιστικη σημασία όμως τωρα έχει η σταση του̃ στρατηγου̃ Τσανγκ Καί­Σὲκ στὸ Γενικό "Επιτελείο στην Ναν­Σαγκ. Ἱ·Ι αλλαγη μετώπου που έκανε ὁ στρατηγός, οἱ αναμφισβητητες επιτυχίες στὶς μαχες εναντίον των αστρατηγων» του̃ βορριι̃ δίνουν τὸ προβαδισμα σ” έκεῖνα τα στοιχεῖα στην Κουομιντανγκ, που παντα ἐπεσημαναν τον κίνδυνο, ότι όλες οἱ προσπα­ θειες του̃ Κ.Κ. Κίνας έχουν σαν στόχο να καταλαβουν ὁλοκληρωτικα την ηγεσία της ἐπαναστασης. ”Ακόμα καὶ αριστεροὶ στην Κουομιντανγκ δεν θέλουν να παραδώσουν αποκλειστικα στο ΚΚ. Κίνας την ηγεσία της «Ἐθνικῆς Ἑπαναστασης». Έτσι δημιουργείται στὸ Βουχαν η πρωτη ρηξη μὲ ανθρωπους του̃ Κ.Κ. Κίνας. Παραλληλα χανει καὶ ό Μαο την θέση, που εἶχε στα όργανα τῆς Κουομιντανγκ. Τα γεγονότα αυτα όδηγου̃ν τὸ Κ.Κ. Κίνας στην παρανομία. Στὶς επαρχίες Χουναν καὶ Κιανγκ­Σί οἱ ταραχὲς στὶς ταξεις τῶν αγροτῶν παίρνουν όλο καὶ μεγαλυτερη έκταση. “Εδω πιστευει ό Μαο, πως του̃ προσ­ φέρεται ένα γόνιμο έδαφος για να δρασει. Ὁ Μποροντίν, ὀ αντίπαλος αυτων τῶν «παρεκτροπῶν», βρίσκεται εκτε­ θειμένος πρὸς όλες τὶς πλευρές. Ὁ «έρυθρός στρατηγός» Τσανγκ Καί­Σέκ, που τόσο εἶχε υποστηρίξει, εγινε «προδότης», η με καθε φροντίδα σφυρη­ λατημένη συμμαχία ΚΚ. Κίνας­Κουομιντανγκ κατέρρευσε. Στο Βουχαν του̃ είπαν καταμουτρα, πως η παρουσία του είναι ανεπιθύμητη. Ὁ Μποροντὶν αναγκαζεται να μαζέψει τα πραγματα του. Άλλα καὶ ό «στρατηγὸς Γκαλεν» καὶ η στρατιωτικη του αποστολη δεν είναι επίσης ἐπιθυμητα πρόσωπα. Ὁ Μποροντὶν κερδίζει αργότερα τὸ ψωμί του σαν εκδότης της αγγλόφω­ νης «Μόσκοου Νταίηλυ Νιοὐς», καταφέρνει όμως να ἐπιβιὼσει τῶν εκ­ καθαρίσεων «Τσίσκα» του̃ Σταλιν. εΟ «Γκαλεν», τωρα καὶ παλι Βασίλη Κωνσταντίνοβιτς Μπλόχερ, όργα­ νωσε στην Σιβηρία καὶ την περιοχη του̃ ”Αμουρ την «Εἰδικη Στρατια ”Απω ”Ανατολης››, προηχθη τὸ 1935 σὲ στραταρχη της Σοβιετικης Ένωσης καὶ πέθανε κατα την διαρκεια της έκκαθαρισης στὶς 9 Νοεμβρίου 1938 στὶς φυλακες της Γκε­Πε­Οὔ, ένας θανατος, που μαλλον προηλθε από φρικτα βασανιστηρια. Οἱ κατηγορίες, που του̃ αποδόθηκαν, ηταν για κατασκοπία καὶ έσχατη προδοσία. Στην πραγματικότητα όμως τὸ μόνο σφαλμα του ηταν, πὼς ηξερε πολλα για τα λαθη που έκανε ὁ Σταλιν στην Κίνα στην περίοδο 1924/27.

δεν δουλεψε ἐπιδέξια καὶ αποτελεσματικα στον τομέα επηρεασμου̃ τη̃ς αρι­ στερης πτέρυγας της Κουομιντανγκ. 

108

Για τὸν Μαο τὸ σκηνικὸ αλλαξε ἐκ βαθρων με τήν ρήξη αναμεσα στὸ Κ.Κ. Κίνας καὶ τήν Κουομιντανγκ στο Βουχαν. Στὸ Κρεμλῖνο ὁ Σταλιν αλλαξε τακτική, εκφραζοντας βαρειες κατηγορίες εναντίον τής μέχρι τώρα ήγεσίας του̃ Κ.Κ. Κίνας. Ξαφνικα εἶναι εύπρὀσδεκτες οὶ εξεγέρσεις τών

αγροτών εναντίον τῶν μεγαλοκτηματιών. Ὁ ένεργὸς αγώνας εναντίον αμιλιταριστων, φεουδαρχῶν καὶ αλλων προδοτών» γίνεται σύνθημα. ”Η Κομιντὲρν δίνει εντολή για υποστήριξη τής ἐπαναστασής τῶν εργατών καὶ αγροτών καὶ παραλληλα να μή διακοπου̃ν οἱ επαφές μὲ τους αριστερούς πολιτικούς τής Κουομιντανγκ. Μια απὸ τὶς τελευταίες έντολὲς του̃ Σταλιν πρὶν απὸ τήν ρήξη ανέφερε, ὅτι πρέπει να έπιδιωχθεῖ ανασχηματισμὸς τής Κεντρικής “Επιτροπής τής Κουομιντανγκ καὶ να καταβληθούν προσπαθειες, ώστε να μπου̃ν σα αὐτήν περισσοτεροι κομμουνιστές. €Η Κομιντερν στέλνει στήν Κίνα δύο νέους πρακτορες, τὸν Β. Β. Λο­ μινατσε, έναν νεαρὸ Γεωργιανὀ, πού οί Κινέζοι νὀμιζαν­κακώς _, ὅτι εἶναι ένας ανηψιὸς του̃ Σταλιν, καὶ τὸν Χαϊντς Νὀυμαν, τον γιὸ μιας πλού­ ὸ τὸ Βερολῖνο, ὁ ὁποῖος σιας καὶ μορφωμένης εβραϊκής οὶκογενείας ακολούθησε τὸν Μαρξισμὸ­Λενινισμὸ καὶ το Ι930/32 έγινε βουλευτής του̃ Κ.Κ. Γερμανίας. “Έρχονται σαν ὶνστρούχτορες. Για χρήματα καὶ όπλα καὶ παλι δὲν γίνεται λόγος, "Εχουν παντως εντολή να ὁργανώνουν στήν Κίνα τήν ένο­ πλη εξέγερση του̃ προλεταριατου. Ὁ Χαϊντς Νὀϋμαν σκηνοθετεῖ τήν ἐπο­ νομαςομενη ἐςέγερση τής «κομμούνας» στήν Καντώνα, για να φέρει τήν τεραστια πόλη καὶ παλι στήν εξουσία του̃ Κ.Κ. Κίνας καὶ τής αριστερας πτέρυγος τής Κουομιντανγκ. Τα ελαχιστα δπλα ποὺ διέθετε, μερικες εκατον­ ταδες ὅπλα καὶ πιστόλια καὶ μερικες δωδεκαδες χειροβομβίδες, αποδει­ κνύουν, ὅτι ὁ Σταλιν υπήρξε καὶ εδώ φειδωλὸς με τήν βοήθεια. Άποτέλε­ σμα: ή «κομμούνα» αποτυγχανει πολὺ γρήγορα. Ὁ Μαο Τσε­Τούγκ παίρνει τήν εντολή για τὸν πρῶτο του ανταρτικο αγώνα. Ὁφείλει να καταλαβει με τούς αγροτες­ἐθνοφρουρούς, στήν ὀνομα­ ζομενη εξέγερση τής «φθινοπωρινής συγκομιδής» του̃ 1927, τήν επαρχία Χουναν καὶ τήν πρωτεύουσα της Σαγκ­Σα. “Ο τοπικὸς στρατιωτικὸς διοι­ κητής τής Χουναν Χσύ Κοχ­σιαγκ ὅμως, που επανειλημμένα εἶχε λαβει μέτρα εναντίον του̃ Μαο Τσε­Τούγκ, μένει κύριος τής καταστασεως καὶ για τὸν λογο, ὅτι οὶ 20.000 χωρικοί, που κινητοποιήθηκαν απο τὸν Μαο, δια­ θέτουν μικρὸ ὀπλισμὀ. Πολλοὶ απ”αί›τούς αγωνίζονται με δρεπανια που έχουν μετατρέψει σε ακὀντια. “Η τοποθέτηση τών περισσοτέρων απὸ τους ήγέτες του̃ Κ.Κ. Κίνας για τήν επιχείρηση «φθινοπωρινή συγκομιδή» ήταν διχασμένη. Μετα τήν αποτυχία τής αποστολής παντως­ ὁ Μαο απομακρύνεται απ” δλες τὶς θέσεις, που κατεῖχε μέχρι τότε στὸ κόμμα. 

109

Ο Μάο αποφασίζει τότε να κινηθεί ανεξάρτητα καὶ να κάνει δικό του αντάρτικο. Οἱ σχεσεις με τὴν ηγεσία του̃ κόμματος εἶναι ψυχρές, σε όκτὼ χρόνια ὅμως ό Μάο κατορθώνει να γίνει πρόεδρός του. Οί εσωτερικες δια­ μάχες ὅμως δεν παύουν. Ο Μάο μισεί τό τέρας τῆς γραφειοκρατίας του̃ κόμ­

ματος.

Με περίπου 5.000 αντάρτες χωρικους αποσύρθηκε στὶς άγριες καὶ απρό­ σιτες όρεινες περιοχες της επαρχίας Κιανγκ­Σί. Για τους απλοϊκοὺς Κινε­ ζους ὴ περιοχη αὐτὴ θεωρείται πάντα ακόμα σαν καταφύγιο «ληστων», πα­ ράνομων στοιχείων, που στὴν παλια Κίνα παρουσιάζονταν σαν ἐκδικητὲς καὶ λὴστευαν τους πλούσιους για να βοηθησουν τους φτωχούς. Ἐδῶ, στα νότια του̃ Κιανγκ­Σὶ καὶ στα δυτικα τῆς επαρχίας Φου­Κιεν, δημιουργείται ὴ πρωτη «σοβιετικὴ περιοχη» στὴν Κίνα, δηλαδὴ μια περιο­ χη, στὴν οποία σχηματίζεται ένα παρακράτος κομμουνιστικῆς ἰδεολογίας. Ἑδῶ μορφοποιεῖται επίσης καὶ ό πυρηνας ἑνὸς νεου είδους «λαϊκού απελευ­ θερωτικου̃ στρατου̃» από εργάτες καὶ πρό παντός από αγρότες. Οί εξελίξεις αύτὲς δημιουργουν για τόν Μάο τὸ πρόβλημα του̃ εφο­ διασμου̃ καὶ του̃ εξοπλισμού αυτων τῶν ανταρτικων μονάδων. Ὁ στρα­ τός του ενισχύεται από 10.000 κομμουνιστες κομμάντος υπό τὴν διοίκηση του̃ Τσου Τε, ἑνὸς μαχητικου̃ κομμουνιστῆ, ποὺ σύντομα θα διαδραματίσει εναν σοβαρό ρόλο στόν «Λαϊκό “Απελευθερωτικό Στρατό». Αύτες οἱ μο­ νάδες ἐθελοντῶν δεν ενδιαφερονται βασικα για οὶκονομικὴ βοηθεια. Χρὴ­ ματα μπορου̃ν να βρούν μόνοι τους στὴν περιοχὴ που ὲςουσιάζουν. Αυτό ποὺ χρειάζονται, είναι όπλα, μεσα τηλεπικοινωνίας, στολες, αρβύλα, φάρμακα, για να δοθεί ετσι στὶς αντάρτικες μονάδες ὴ μορφὴ ἑνὸς όμοιο­ γενῶς ντυμενου καὶ καλα πειθαρχημενου στρατου̃. Τα εφόδια όμως αύτα δεν ύπάρχουν πρός τό παρόν στὴν περιοχὴ Κιανγκ­Σὶ Φου­Κιεν. Στα χρόνια μετα τα γεγονότα στό Βου­Χαν τό 1927 καὶ πρὶν από τὴν ίαπωνικὴ εὶσβολὴ στὴν Μαντζουρία τό 1931, η Κομιντὲρν ακολουθεῖ μια πολιτικὴ ύποστηριςης τοπικῶν ὴ περιφερειακων κινημάτων ἐζεγερσεων. Πάντως φαίνεται ότι ὴ μάχη ἔχει σχεδόν χαθεί. Οἱ σχεσεις μεταξὺ Πεκίνου καὶ Μόσχας γίνονται ψυχρές, όταν τὴν ανοιξη του̃ 1927 η κεντρικη κυβερνηση διεταξε μια ερευνα στὴν σοβιετικὴ πρεσβεία. Μια τεράστια ποσότητα από εγγραφα κατάσχονται, από τα ὁποῖα προκύπτει, σε πόσο μεγάλη ἐκταση είχαν αναπτύξει συνωμοτικὴ δραστη­ ριὀτητα ό πρεσβυς καὶ οἱ συνεργάτες του. Είκοσι ὴγετικα στελεχη του̃ Κ.Κ. Κίνας ἐκτελεσθηκαν στό Πεκίνο για εσχάτη προδοσία. ίΗ ακομμούνα» του̃ Χάιντς Νόυμαν στὴν Καντωνα λεγεται, ότι στοί­ χισε τὴν ζωὴ σε 15.000 κομμουνιστες. Τό 1928 ό στρατός της Κουομιντανγκ κατέλαβε τό Πεκίνο. Θριαμβευτὴς ό μετέπειτα στρατάρχης Τσανγκ­Και Σεκ. Ὁ χωρὶς στἑμμαἔβασιλιας τη̃ς Μαντζουρίας στρατάρχης Τσαγκ Τσό­ 

110

Λὶν σκοτωθηκε σε μια δυναμιτιστικὴ απόπειρα, που έγινε στὸ τραίνο του. Λέγεται, ότι ύπεύθυνοι για τὸν φόνο ηταν Ἱαπωνες πρακτορες. Μεταξυ Πεκίνου καὶ Μόσχας υπαρχουν παντα ακόμα τα παλια έπίμαχα θεματα: η ὀριστικὴ τύχη τῆς “Ανω Μογγολίας. που ανῆκε στὸ Βασίλειο της Κίνας, όπου εῖχε δημιουργηθεῖ μια μογγολικὴ Λαίκὴ Δημοκρατία ύπὸ σοβιετικο έλεγχο καὶ η διοίκηση τῶν ανατολικῶν κινεζικῶν σιδηροδρόμων,
που ανὴκαν στὸ ύπερσιβηρικὸ σιδηροδρομικό δίκτυο. Οἱ διαστασεις αύτὲς γεφυρωθηκαν από τον Καραχαν τὸ 1924 με τὴν σοβιετοκινεζικὴ συνθὴκη

καὶ ύστερα από κοπιὡδεις προσπαθειες. Στο επιτελείο του̃ Τσανγκ Και­Σὲκ Γερμανοὶ σύμβουλοι ἐκτοπίςουν τους Ρωσους. Πρόκειται για τους πρωην αρχηγούς των ἐπιχειρησιακῶν τμη­ ματων Ι καὶ 11 στην ανωτατη διοίκηση του̃ στρατού. κατα τὸν πρῶτο παγ­ Γ κέοργκ Βέτζελ καὶ τὸν συνταγμα­ κόσμιο πόλεμο. για τὸν ταζίαρχο ταρχη έα. Μας Μπαουερ, που πέθανε πρόωρα. “Από τὴν αλλη πλευρα προ­ σπαθεῖ η Κομιντερν να ύπονομεύσει τὸ έργο των Γερμανῶν συμβούλων στέλ­ νοντας στὴν «σοβιετικὴ περιοχη» του̃ Μαο έναν πρακτορα γερμανικης ύπηκοότητας, για να συσφίξει καὶ παλι τὶς σχεσεις αναμεσα στόν δημιουρ­ γὸ «του̃ Λαϊκού ”Απελευθερωτικου̃ Στρατού» καὶ του̃ Κέντρου στὴν Μόσχα. Τὸ φθινόπωρο του̃ 1933 φτανει στὸ Γιούϊ­Χίν. τὴν πρωτεύουσα της κομμουνιστικῆς περιοχης, ό Γερμανος κομμουνιστὴς ”Οττο Μπραουν παι­ (19ΟΟ ­ 1974), ένα απο τα πιο παραξενα πρόσωπα στο κινεζοσοβιετικό Βαυαρὸς Ὁ περιπέτεια. χνίδι πρακτόρων.Ἱ·Ι ζωὴ του̃ Μπραουν είναι γεματη αὐτὸς καταφερε. όπως λέγεται. να φθασει μέχρι τον βαθμο του̃ ύπολοχαγού στὸν πρῶτο παγκόσμιο πόλεμο. Το 1919 συμμετεῖχε στὶς κόκκινες φρουρές,

της βραχύβιας βαυαρικὴς Συμβουλιακῆς Δημοκρατίας στὸ Μόναχο. Τοπο­ θετηθηκε μετα στο ΚΚ. Γερμανίας ἐπικεφαλης της ύπονομευτικη̃ς δραστη­ ριότητας στὴν αστυνομία καὶ τὸν στρατό. συνεληφθη για έσχατη προδοσία καὶ τὸ 1928 δραπέτευσε από τὶς φυλακες Μοαμπὶτ του̃ Βερολίνου καὶ διέ­ φυγε στὴν Σοβιετικὴ ”Ενωση.Ἑκεῖ αποφοίτησε απο τὴν περίφημη Ἀκαδημία του̃ Φρου̃νσε, όπου παρακολούθησε μαθηματα στρατηγικη̃ς καὶ τακτικῆς. Το 1932 τον έστειλε ὴ Κομιντερν σαν «στρατιωτικό εἰδικὸ» στὴ σοβιετικὴ περιοχη της Κίνας. όπου ό Μαο είχε σχηματίσει στὸ μεταξύ μια «Ἐθνι­ κὴ Σοβιετικὴ Κυβέρνηση». Μια καινούργια προσπαθεια να καταληφθεῖ η Σανγκ­Σα. ὴ πρωτεύουσα τὴς επαρχίας Χου­Ναν. απέτυχε, παρα όλο που ό Μαο καταφερε στὴν αρχὴ να καταλαβει τὴν πόλη. Τὸ 1931 τὸ πολιτικό σκηνικό αλλαξε. Οἱ Ἱαπωνες είσέρχονται στὴν Μαντζουρία καὶ καταλαμβανουν αὐτὴ τὴν σημαντικη βιομηχανικὴ περιοχὴ χωρὶς να κηρύξουν τον πόλεμο. προβαλλοντας απλως παιδαριωδεις προφα­ σεις. Ἀπὸ τὴν σκοπια του̃ Κρεμλίνου αποκτα καὶ παλι ενδιαφέρον η συνερ­ γασία Κουομιντανγκ καὶ ΚΚ. Κίνας­φυσικα με ταυτόχρονη ύπονόμευση 

ΠΙ
τῆς Κουομιντανγκ α Κ.Κ. Κίνας. Ἀπὸ τὴν άλλη πλευρα για πολλους Κινέζους φαινόταν α ἐπιβεβλημένο ένα ένωτικὸ μέτωπο ἑθνικιστῶν ὲπαναστατῶν καὶ κομμουνιστῶν έναντίον του̃ «ἰαπωνικου̃ ἰμπεριαλισμου̃››.Ὁ Τσανγκ Κάὶ­Σέκ. ό ηγέτης της «ὲθνικῆς έπανάστασης» έχει διαφορετικη γνω­ μη. Για να ὲλευθερὡσει τα νῶτα του πρέπει πρωτα να ἐκκαθαρίσει όριστικα τὶς κομμουνιστικὲς περιοχές. Στὸ μεταξυ οί “Ιάπωνες διαμαρτύρονται για τὴν φημολογουμενη κινεξοσοβιετικὴ συμφωνία. ΤΙ απάντηση του̃ Κρεμλί­ νου είναι, ότι δεν αναμιγνυεται στὶς εσωτερικες υποθέσεις της Κίνας, κατηγορεῖ ὅμως πάλι τὸν Τσανγκ Και­Σέκ. ότι θέλει να καταλαβει τὴν ἐξου­ σία στὴν Κίνα. Αυ̃τὴ είναι η ατμόσφαιρα που ἐπικρατεῖ. όταν έφθασε ό “Οττο Μπράουν μετα από ένα περιπετειῶδες ταξίδι μέσω Σαγκάης στὴν «σοβιετικὴ περιοχὴ» Κιαγκ­Σὶ/Φου­Κιέν. Ὁ Μπράουν άφησε κάτι σημειώσεις απο τὴν δραστη­ ριότητά του στὴν Κίνα, που κυκλοφόρησαν σὲ βιβλίο στὸ ”Α.νατολικὸ Βερολίνο, οί οποίες ὅμως) όπως φαίνεται) πέρασαν από τὴν λογοκρισία του̃ κομμουνιστικου̃ καθεστώτος τη̃ς Ἀνατολικῆς Γερμανίας. Συμφωνα μὲ τα προσωπικά του στοιχεία. μαζί του δεν εἶχε παρα μερικὲς εκατοντάδες δολ­ λάρια για έκτακτη ανάγκη. Για να μπορέσει να ανταποκριθεί στα καθήκοντά του σαν εὶδικὸς στα στρατιωτικα θέματα καὶ σαν ἐκπαιδευτὴς σὲ θέματα τακτικῆς στη σχολὴ αξιωματικῶν του̃ «Λαϊκου̃ 'Απελευθερωτικου̃ Στρατου̃», έπρεπε να μάθει πρῶτα τὴν κινεξικὴ γλῶσσα. Τελικα γράφει καὶ μιλά τόσο καλα τὴν γλῶσσα, ὥστε να γράφει καὶ αρθρα στὶς εφημερίδες τῆς «σοβιετι­ κη̃ς περιοχης». Ἡ κατάσταση, που βρηκε ὁ “Οττο Μπράουν, φθάνοντας στο Γιούι­ Χὶν τὸν φθινόπωρο τὸυ̃ 1933. κάθε αλλο παρα ρόδινη ἦταν. Πολλα κτίρια στὴν πόλη εἶχαν καταστραφεί από αεροπορικές ἐπιδρομὲς του̃ στρατου̃ του̃ Τσανγκ Κάϊ­Σέκ. “Από τὸν Νοέμβριο του̃ 1930 ὀ στρατάρχης εἶχε ἐνερ­ γησει πολλὲς επιθέσεις εναντίον τη̃ς «σοβιετικῆς περιοχης». Ὁ Μάο πάλι είχε οργανώσει έναν είδικὸ τρόπο αγωνα εναντίον των ἐπιθέσεων του̃ τα­ κτικου̃ στρατου̃ του̃ ἐχθρου̃. "Οταν ό έχθρὸς έπετίθετο με μεγάλες δυνάμεις, οί δυνάμεις του̃ Μάο υ̃ποχωρου̃σαν αμυνόμενες. Με τὴν διείσδυση ὅμως οί κομμουνιστὲς είχαν πιὸ εὔκολα τὴν δυνατότητα να αποκόφουν τὶς γραμμές ανεφοδιασμου̃ τη̃ς αντίπαλης παράταξης καὶ να τὶς απομονὡσουν. Μέχρι τωρα ό Μάο είχε κατορθώσει να άποκροὑσει κάθε ἐπίθεση του̃ Τσανγκ Και­Σέκ. Στὶς έκκαθαριστικὲς επιχειρησεις 2 καὶ 3 του̃ στρατάρχη τὴν άνοιξη καὶ τὸ καλοκαίρι τοῦ 1931, οί μονάδες του̃ Μάο κυρίευσαν πολλα όπλα καὶ συγκεκριμένα 3Ο.ΟΟθ όπλα. πυροβόλα καὶ αλλο πολεμικό υλικό ­ένα είδος σὲλφ­σέρβις, ποὺ είναι πολὺ συνηθισμένο σε αντάρτες. Πάντως ό ”Οττο Μπράουν στὶς αναμνησεις του. που έγραψε σε μεγάλη ηλικία. χαρακτηρίζει σαν ανεπαρκη̃ τὴν κατάσταση στὸν τομέα ανεφοδια­ 

112

σμου̃ του̃ «Λαϊκου̃ Ἀπελευθερωτικου̃ Στρατου̃››,ποὺ αριθμου̃σε τότε 40.000 ανδρες. Πρό παντός ύπὴρχε ελλειψη σὲ βαρεία όπλα. Πυρομαχικα, χειρο­ βομβίδες καὶ από τό 1934, ναρκες, κατασκεύαζαν σὲ μικρα εργοστασια, ποὺ εἶχαν γίνει στὴν περιοχὴ αύτη. Τό πεζικό διεθετε τουφεκια, ἐλαφ ρα καὶ βα­ ρεία πυροβόλα καὶ όλμους. Τό περίεργο ῆταν, ότι οί μοναδες διεθεταν πλη­ ρη εξοπλισμό σε μεσα επικοινωνίας, δηλαδὴ ασυρματους καὶ τηλεφωνα. Ἑδῶ πρόκειται, ασφαλῶς, για σοβιετικό υ̃λικό. Θα πρεπει παντως να σημειωθει̃ ότι η διαμόρφωση του̃ εδαφους τὴς «σοβιετικῆς περιοχη̃ς» στό ἐσωτερικό της νότιας κεντρικῆς Κίνας, δεν προσφερόταν για μεγαλες αποστολες όπλων. "Ενα από τα καθήκοντα του̃ ”Οττο Μπραουν ἦταν καὶ η κατασκευὴ ενός διαδρόμου προσγείωσης αεροσκαφών, για να βελτιωθεί

ὴ σύνδεση με τὴν Μόσχα. όπως ηταν τό ψευδώνυμο του̃ Μπρα­ 'Ο «σύντροφος ”Αλμπερτ›› όμως δεν παραλείπει να τονίσει καὶ τὴν πλούσια οἱκονο­ ουν στὴν Κομιντὲρν μικὴ υποστηριξη τῶν λευκων στρατιῶν. Οἱ Η.Π.Α. εῖχαν χορηγη­σει στόν Τσανγκ Και­Σὲκ δύο δανεια συνολικου̃ όιμους 90 εκατομμυρίων δολλαρίων, που σημαίνει μὲ τὴν κλασσικὴ τιμὴ αλλαγη̃ς του̃ δολλαρίου με 4,50 μαρκα, πὼς τό ποσό αυτό ανερχόταν σὲ 405 εκατομμυρια μαρκα. Λεγεται μαλιστα, ότι είχαν προσφερει καὶ η Μεγαλη Βρεταννία 25 εκατομμύρια λίρες καὶ ὴ Γαλλία καὶ τό γερμανικό Ραϊχ από 40 εκατομμυρια φραγκα καὶ μαρκα. Παντως από επίσημη πλευρα, στό γερμανικό Ραϊχ δεν γινόταν λόγος ίσημο δανειο πρός τόν Τσανγκ Καϊ­Σεκ, ύπῆρχε όμως ἕνα εκτεταμένο εμπόριο με τὴν Κίνα, στό ὁποῖο ανῆκαν καὶ αποστολὲς όπλων. Καὶ αν ό Μαο εἶχε στὴν διαθεση του ἔναν Γερμανό αεἰδικό στα στρατιωτικα θεματα», εἶχε καὶ ό Τσανγκ Και­Σεκ τους δικούς του Γερμανούς επιτελικούς αξιω­ ματικούς, που εἶχαν αποσπαστεῖ στόν στρατό του με ίδιωτικό συμβόλαιο, Τό 1933/34 καὶ μετα από πρόσκληση του̃ στραταρχη, ηρθε στὴν Κίνα καὶ ό δημιουργός της Ραιχσβερ, ό αλλοτε ύποστρατηγος φόν Σεεκτ, για να υ̃πηρετησει σαν σύμβουλος στὶς προσπαθειες για τὴν εξόντωση των κομ­ μουνιστικῶν συμμοριών. Άπό πολιτικῆς πλευρας τουλαχιστον κατα τὴν αποψη του̃ ”Οττο Μπραουν ὴ κατασταση στό Γιούϊ­Χὶν ὴταν πολύ συγκεχυμενη, ἰδιαίτερα από τό φθινόπωρο του̃ 1932, όταν ἐγκατασταθηκαν ἐκεῖ καὶ ὴ Γενικὴ Γραμ­ ματεία καὶ ὴ Κεντρικὴ Ἐπιτροπὴ του̃ Κ.Κ. Κίνας, στὶς όποῖες δὲν αρεσαν καθόλου οἱ αυθαιρεσίες του̃ Μαο. Ὁ Μαο ὴταν βεβαια πρόεδρος του̃ «Ἑ­ παναστατικου̃ Πολεμικου̃ Συμβουλίου» καὶ πρόεδρος τῆς Παγκινεζικη̃ς “Α­ γροτικῆς Ένωσης, φαίνεται όμως, ότι δεν διέθετε ἐπιρροὴ στὶς ανώτατες επιτροπες του̃ κόμματος. Ύπη̃ρχαν διαστὴματα που νόμιζε κανείς, ότι ό ανε ἐντελῶς τα προβλη­ τὶς θεσεις, που κατεῖχε. Οἱ ἐσωκομματικὲς διαμαχες γ

­

_

·ἑ

ι­

Ωα
ως 4

Ἡ 

113

ματα γ ραμμὴς, θεωρίας καὶ σχεσεων εξουσίας, δεν ἔπαιρναν τελος. Τὴν κατασταση αὐτὴ δεν μετεβαλε οὔτε ὴ σειρα ἀπὸ παγκινεζικα κομματικα συνεδρία στο Γιοόί­Χίν, στα όποῖα ό Μαο εςεφωνησε βαρυσὴμαντους λό­
γους.

Το ἐνιαῖο μέτωπο ἐναντίον του̃ «ὶαπωνικου̃ ἰμπεριαλισμου̃» ὴταν ακόμα σε εκκρεμότητα. Τὸ Κ.Κ. Κίνας εἶχε θεσει σαν όρο τὴν διακοπὴ όλων των επιθέσεων στὶς περιοχες των κομμουνιστῶν, ενω ὴ Κουομιντανγκ καὶ ό στρα­ τηγός της αςίωναν τὴν διαλυση τῶν κομμουνιστικων περιοχῶν καὶ του̃ “Ε­ ρυθρου̃ Στρατου̃. Το 1934 ὴ στρατιωτικὴ πίεση πανω στὴν «ἑθνικὴ σοβιε­ τικὴ περιοχὴ» αυςὴθηκε σε τόσο απειλητικὴ ἔκταση, ὥστε οἱ κομμουνι­ στὲς αποφασισαν να ἐκκενωσουν τὴν μεχρι τωρα ἐρυθρὴ πρωτεύουσα για να αποφύγουν τὴν κυκλωση, που επεδίωκε ό αντίπαλος καὶ να αναζητὴ­ σουν μια καινούργια σταθερὴ βαση σὲ αλλες περιοχες τὴς Κίνας. Στὶς 15 “Οκτωβρίου 1934 αρχισε ὴ πολυυμνημενη από τὴν μοντέρνα κινεζικὴ ὶστοριογραφία «Μεγαλη Πορεία», ὴ μετακίνηση δηλαδὴ του̃ "Ερυ­ θρου̃ Στρατου̃, που απετελεῖτο από 120 έως 130 χιλιαδες αντρες, τη̃ς ἐθνικῆς κυβέρνησης των Σοβιὲτ του̃ Γιοὺί­Χὶν καὶ τη̃ς ὴγεσίας του̃ Κ.Κ. Κίνας. Ὁ Μαο ἦταν αρρωστος στους μη̃νες Αϋγουστο καὶ Σεπτέμβριο. Τὸ γε­ γονὸς αὐτὸ επιτρεπει τὸ συμπέρασμα ότι ό ”Οττο Μπραουν θα πρέπει να επαιξε αποφασιστικὸ ρόλο στὴν λὴψη τὴς απόφασης για τὴν εξοδο απο τὴν κυκλωση καὶ τὸν σχεδιασμὸ της όλης μετακίνησης, ὶδιαίτερα αν λαβει κανεις ` υπ' όψη του τὴν πολεμικὴ πείρα, που εἶχε καὶ τὶς στρατιωτικές του σπουδες στὴν Μόσχα. Δεν υπαρχει αμφιβολία, πως επρόκειτο για ἔνα στρατιωτικό ταλεντο. Αὐτὸς ό ίδιος σιωπα για τὶς πραγματικές του σχεσεις προς τον Μαο καὶ προσπαθεῖ να τὶς παρουσιασει σαν ασἠμαντες, ὥστε να αποκομίζει ό αναγνωστης τὴν εντύπωση, ότι ὁ Μαο τὸν αντιμετωπισε παν­ τοτε ψυχρα, μερικες φορες μαλιστα καὶ ἐχθρικα. Θα πρεπει ὅμως να σημειω­ θεί, ότι ό "Οττο Μπραουν εγραφε τα απομνημονευματα του κατω απὸ τὴν λογοκρισία τη̃ς εντονα αντιμαοι̃κη̃ς ὴγεσίας του̃ Κομμουνιστικου̃ Κόμ­ ματος τῆς Άνατολικῆς Γερμανίας. Ἡ ασυρματη επικοινωνία με τὴ Μόσχα διεκόπη για μὴνες. Στὸ τε­ λευταῖο σημα, που ἐλὴφθη απο τὴν Κομιντερν, γινόταν επίσης λόγος για τὴν αναχώρηση καὶ τὴν δημιουργία μιας νεας «σοβιετικη̃ς ἐπιρροὴς». Πολ­ λα ἑγγραφα απο τὴν περίοδο στὴν περιοχὴ Κιαγκ Φου­Κιὲν χαθηκαν κατα τὴν πορεία. Η πορεια γινοταν τις περισσοτερες φορες τη νυχτα, για προστασία ιθανὲς αεροπορικὲς ἐπιδρομὲς του̃ ἐθνικου̃ στρατου̃. 'Η μετακίνηση ρατησε σχεδον ἔνα χρόνο, απο νότια ­ νοτιοδυτικα πρὸς τα δυτικα και μετα προς βορειοδυτικα, πανω απο τα τεραστια ρεύματα του̃ Γιαγκ­ Τσὲ καὶ του̃ Κίτρινου Ποταμου̃.Ή Ευ̃ρωπη οὔτε καν εδωσε σημασία σ” αὐτὴν
8

ἔἔἰ ε

#<­Ϊ

5­Ο

κει 

ΙΜ
τὴν κολοσσιαία πολιτικὴ καὶ στρατιωτικὴ μετακίνηση. Αυ̃τὴ όμως η «Μα­ κρα Πορεία», στὴν ὁποία αποδείχθηκαν ἐκ νέου οί ηγετικές ἱκανότητες του̃ Μαο. αποτέλεσε ένα σημαντικό βημα στὴν πορεία αύτου̃ του̃ στρατηγού των ανταρτῶν πρός τό ὕψιστο αξίωμα στην Κίνα. Τόν Ἱανουαριο του̃ 1935 ό Μαο Τσε­Τούγκ εξελέγη πρόεδρος του̃ Πολιτμπυρό του̃ Κ.Κ. Κίνας. 'Η ἐκλογὴ έγινε στὴν επαρχία Κουέϊτ Σού. στὴν οποία σταματησε η πορεία για να ξεκουραστου̃ν οἱ αντρες. (Η κομματικὴ αύτη θέση παρέμεινε στα χέρια του. Τόν Ὁκτὼβριο του̃ 1935 φτανουν τα καταλοιπα του̃ «λαϊκού απελευθε­ ρωτικου̃ στρατου̃» μαζι μὲ τὴν ηγεσία του̃ κόμματος στὴν επαρχία Σεν Σί. στα βορειοδυτικα της Κίνας. Ἑκεῖ συναντούν αδύνατες τοπικές κομμουνι­ στικες ομαδες ανταρτων. Στό Γιεναν, στα βορειοδυτικα της επαρχίας) δη­ μιουργείται η νέα μυστικὴ πρωτεύουσα της κομμουνιστικη̃ς Κίνας. Μέχρι την ανακηρυςη τη̃ς Λαϊκη̃ς Δημοκρατίας τη̃ς Κίνας θα περα­ σουν βέβαια ακόμα δεκατέσσερα χρόνια. “Η έκλογὴ της Σεν­Σὶ δεν έγινε ομόφωνα. Πολλοί διαφωνησαν. Μια αρκετα μεγαλη όμαδα του̃ κόμματος εἶχε ταχθεῖ ύπὲρ της αποψης. ότι η καλύτερη περιοχη ηταν η ”Απω Μογ­ γολία) που βρισκόταν κατω από σοβιετικὴ προστασία. Τελικα ό Μαο σως ύποστηριζόμενος από τόν “Ὁττο Μπραουν­κατόρθωσε να ἐπιβαλει τὶς απόψεις του. Ὁ «Λαϊκός Ἀπελευθερωτικός Στρατός» καὶ τό ΚΚ. Κίνας έπρεπε ν”αναζητησουν τὴν μελλοντικὴ βαση τους στὴν έπικρατεια τῆς Κίνας. εΗ βορειοδυτικὴ επαρχία Σεν­Σὶ ύπη̃ρζε ανέκαθεν η κλασσικη δί­ οδος για τούς ἐπιδρομεῖς εναντίον τη̃ς παλαιας Κίνας. Στό Γιεναν, αύτη τὴ μικρὴ ἐπαρχιακὴ πόλη. ύπηρχαν σπηλιές στὶς πλαγιές τῶν γύρω βουνῶν. που πρόσφεραν καλό καταφύγιο από τις αεροπο­ ρικές επιθέσεις για τόν πρόεδρο του̃ κόμματος καὶ την διοίκηση του̃ στρατου̃. Στα δυτικα όρια των έπαρχιῶν Σεν Σί. Καν Σου καὶ Νὶγκ Σια δημιουργηθηκε μια καινούργια «εθνικη σοβιετικὴ περιοχη», παρ” όλες τὶς δυσκολίες ανε­ φοδιασμού για τόν Ἑρυθρό Στρατός πού είχε ύποστεῖ μεγαλες φθορές. Ὁ "Οττο Μπραουν υπολογίζει τὴν τότε δύναμη του σε 20.000 περίπου αντρες. Ἡξ ασύρματη επικοινωνία με τὴν Μόσχα, με τὴν Κομιντὲρν δηλα­ δη, που εἶχε αποκατασταθεί παλι, δὲν πρόσφερε καμμια πρακτικὴ βοηθεια. Πρός τό παρόν δεν υπηρχε δυνατότητα στό Γιεναν για προσγείωση αεροσκα­ φῶν από τὴν Μόσχα. Ποιός ὅμως συντὴρου̃σε τόν «Λαϊκό “Απελευθερωτικό Στρατό» καὶ τό κομμουνιστικό παρακρατος; Τό 1936 ένας δυτικός ανταπο­ κριτης. ό Ἑντγκαρτ Σνόου της βρεταννικῆς ὲργατικῆς εφημερίδας «Νταίηλυ Χέραλντ». επισκέπτεται για πρωτη φορα την νέα «κεντρικη σοβιετικὴ πε­ ριοχη» και τόν πρόεδρό της Μαο. Σε συζητησεις. που εἶχε ό Μαο μὲ τὸν Έντγκαρτ Σνόου) ἐκφραστη­ κε αρκετα ανυπόκριτα για τὴν βοηθεια τῶν σοβιετικῶν συμβούλων κατα

­ῖ­ 

115

τὴν διάρκεια της συμμαχίας Κ.Κ. Κίνας­­Κουομιντάνγκ στὴν περίοδο 1923­27. Κατα τὸν Μάο ό προσωπικός σύμβουλος του̃ δόκτορος Σούν, ὁ Μ. Μ. Μποροντὶν ηταν­όπως είπαμε ηδη­ενας επιπόλαιος, ό Μπαναμπεντρα Ναθ Ρόϋ ενας άνθρωπος που δεν μπορου̃σε να κρατησει τὴ γλῶσσα του καὶ ό τότε ὁπορτουνιστὴς αρχηγός του̃ Κ.Κ. Κίνας Σεν Του­Χσὶν ενας «προ­ δότης», άν καὶ δεν ἔχει συνειδητοποιήσει τὴν προδοσία του. Τα λόγια αυτά δείχνουν καθαρά τὴν διχόνοια, που ῦπῆρχε ἀνάμεσα σ” ἔναν δραστὴριο άνθρωπο καὶ τόν ενοχλητικό όχλο τῶν ζενων συμβούλων, ποὺ τά ὴξεραν όλα, όπως καὶ τόν δυσκίνητο καὶ άναποφάσιστο κομματικό μηχανισμό. Ὁ Σνόου διαπίστωσε, πόσο πολυ ταυτιζε ό Μάο τόν εαυτό του με τόν ερυθρό στρατό των άγροτῶν, ποὺ εἶχε δημιουργηθεί μὲ πρωτοβουλία του, σαν νά ὴταν αυτός ὴ πραγματικη του πατρίδα. Στό δευτερο παρακράτος, που ζεί η Κίνα, επικρατεί ένα παράξενο μίγμα όμα επιτρεπόμενο ἱδιωτικό καπιταλισμό, κρατικό καπιταλισμό καὶ «σοσιαλιστικὲς κολλεκτίβες». Ἐλαιοτριβεῖα, άλατωρυχεῖα, άνθρακωρυχεῖα, όπως καὶ τὸ εμπόριο με ζωα, μπαμπάκι, μαλλὶ καὶ χαρτὶ κρατικοποιὴθηκαν. Τό νόμισμα βασίζεται ακόμα στὸ ασημι, ενω η Ἑθνικὴ Κυβέρνηση μάζεψε όλα τα ασημένια νομίσματα καὶ ἔθεσε σε κυκλοφορία χαρτονομίσματα. Ὁ ηλικιωμένος άσπρομάλλης οὶκονομικὸς επίτροπος Λὶν Πάῖ­Χου̃, ἔνας πατριώτης του̃ Μάο άπό τὴν επαρχία Χουνάν, όπου είχε διδάξει ό πα­ τερας του σάν δάσκαλος, ἐζηγεῖ στόν Βρεταννό άνταποκριτὴ τὶς βασικες άρχες τῆς χρηματοδότησης του̃ καθεστωτος. “Η βασικωτερη ἀρχὴ: οἱ μά­ ζες δεν θα φορολογου̃νται. Φόρους θα πλη ρωνει μόνο η τάξη των «εκμεταλ­ λευτῶν». Προστίθενται επίσης «εθελοντικὲς προσφορὲς του̃ λαου̃», δηλαδη χρηματα, τρόφιμα καὶ στολὲς γιά τόν “Ερυθρό Στρατό. Χρὴματα εἱσπράτ­ τονται καὶ άπό τό κρατικό εμπόριο, άπό τὶς καλλιεργημενες εκτάσεις του̃ Ἑρυθρου̃ Στράτου, που είχαν κατασχεθεϊ, άπό τα κρατικά ἑργοστάσια καὶ

Ὁ Λὶ Πάί­Χου αποφεύγει ν” αναφερει ὀνόματα αυτων, που εδωσαν τά δάνεια. Ὁ Σνόου τό καταλαβαίνει καὶ δὲν τόν ερωτα. Ἑπειδὴ όμως στὴν περιοχη του̃ «κεντρικου̃ σοβιετικου̃ τομεα» δεν ῦπάρχουν μεγάλες γνωστες τράπεζες, θα πρεπει να επρόκειτο μόνο γιά τοπικους τραπεζίτες, που μπο­ ρου̃σε φυσικα κανεὶς βιάσει εὔκολα­ἢ ακόμα καὶ για δάνεια άπό με­ γάλους τραπεζίτες άπ αράκτιες πόλεις, πρό παντός άπό τὴν Σαγκάη, που προσπαθου̃σαν με τά δάνεια αὐτά να σιγουρευτου̃ν άπό μια πιθανὴ άνοδο του̃ Μάο στὴν ἐξουσία. Παρόμοια κίνητρα παρακίνησαν τὸ 1931)32 καὶ μεγάλες γερμανικὲς εταιρίες στὴ χρηματοδότηση του̃ Χίτλερ. Σ° αυτά τα «τραπεζικά δάνεια» δεν μπορεί να αποδοθεί άποφασιστικὴ σημασία. Τόν μεγαλυτερο ρόλο παίζουν όμως οἱ «κατασχεσεις». Ὁ Σνόου

από «τραπεζικά δάνεια».

Ωω

Η

Οα
Ωω

?ἶ 

Πό
λέει ανοικτα στόν λαϊκό επίτροπος πὼς αύτό είναι ληστεία. Ὁ επίτροπος γέλα, όχι, δέν πρόκειται για ληστεία. Ληστεία είναι αυ̃τὸ ποὺ κανουν οί λευκὲς στρατιές, φορολογὡντας τὶς μαζες. “Εδω όμως τα πραγματα είναι διαφορετικα. "Η ὶδιωτικὴ «κατασχεση» απαγορεύεται αυστηρα. Για όλο τὸν σοβιετικὸ τομέα, πού, σύμφωνα μέ τόν Σνόου, εἶχε τότε τὴν έκταση τῆς ῆταν αναγ­ Αὺστριακη̃ς Δημοκρατίας (83.000 τετραγωνικα χιλιόμετρα) καῖος ένας μηνιαῖος προϋπολογισμός 320.000 κινεζικῶν δολλαρίων, δηλα­ δη 384 έκατομμύρια τόν χρόνο, ένα ποσό ποὺ δείχνει τό πολὺ χαμηλό βιοτικό έπὶπεδο τη̃ς περιοχης. 40­ 50% του̃ προὺπολογισμου̃ προέρχον­ ται από τὶς «κατασχέσεις», 15 ­ 20% από «εθελοντικές προσφορές». Ὁ Λὶν Παϊ­­Χοὺ δηλὼνει βέβαια κατα τὴν διαρκεια τη̃ς συζητησης, ότι ύπαρχουν καὶ δωρεές από μέλη του̃ Κ.Κ. Κίνας καὶ από φίλους στὶς περιοχές, ποὺ κατέχονται από τὶς «λευκές στρατιές». Τα ὺπόλοιπα χρηματα προέρχονται από τα τραπεζικα δανεια. ποὺ αναφέραμε καὶ από τὶς αλλες

­

γνωστές πηγές. Την έπέκταση τη̃ς «κεντρικῆς σοβιετικη̃ς περιοχης» δέν την έπιβαλει μόνο ό αγωνας για τόν Μαοϊσμό, ό αγωνας για τὴν απελευθέρωση τη̃ς Κί­ νας από τὶς δυτικές καὶ ἰαπωνικές κυριαρχικές αςιωσειςς αλλα καὶ η χρημα­ τοδότηση με «κατασχέσεις». Τα ατομα αὺτα σέ καθε ἐπαρχία, από τα όποῖα μπορου̃σε κανεὶς κατι να παρει, δέν ἦταν ανεξαντλητα σέ αριθμό. Καὶ πρα­ γματι μέ βραδὺ ρυθμό εκτελείται η ὲδαφικὴ έπέκταση πρός ανατολας. Παρ° όλα αύτα καὶ τουλαχιστο στα έτη 1935)36 τὸ κομμουνιστικό παρακράτος πρέπει ακόμα να στηριχθεῖ στὶς δικές του δυναμειςι παρα όλο ποὺ έχει απο­ κατασταθεῖ καὶ παλι ἠ ασύρματη έπικοινωνία μέ τὴν Μόσχα. ”Από τό 1936 η ἰαπωνικὴ προέλαση από την Μαντςουρία πρός την βόρειο Κίνα έπισκιαζει καθε αλλο γεγονός στό Γιεναν, όπως καὶ στό Γενι­ κό Ἑπιτελεῖο του̃ Τσανγκ Και­Σέκ στό Ναν ­ Κίγκ. Ὁ Σταλιν στρέφει καὶ παλι έντονα τό ένδιαφέρον του­παρ” όλο τό φιασκο στό Βού­Χαν ­ στό ερωτημα, πῶς θα ἦταν δυνατό να όδηγηθου̃ν ἡ Κουομιντανγκ καὶ τό Κ.Κ. Κίνας σέ ένα ένωτικό μέτωπο. μια ἐξέλιξη ποὺ θα εἶχε σαν αποτέλεσμα καὶ τό τέλος τῶν ένεργειῶν εναντίον τῶν «σοβιετικῶν περιοχῶν» στὴν Κίνα. Τό φθινόπωρο του̃ 1936 σταματου̃ν κατ” αρχην οἱ έχθροπραςίες μεταςὺ του̃ «Ἑρυθρου̃ Στρατου̃» καὶ του̃ «νεαρου̃ στραταρχη» Σαγκ Χσου̃ε­Λιαγκ, γιου̃ του̃ δολοφονημένου στραταρχη Σαγκ­ Τσό ­Λίν, τόν ὁποῖο εῖχαν έκδιὡξει οἱ Ἱαπωνες από τὴν Μαντζουρία, ποὺ έχει τὸ στρατόπεδό του στην Βόρειο Κίνα. 'Αρχίζουν τωρα κοινές προσπαθειες για έςοπλισμό μέ σκοπό τόν κοινό αγωνα εναντίον τῆς Ἱαπωνίας. Στό μεταξὺ στό περιβαλλον του̃ Τσαγκ Καὶ­Σέκ ανακύπτουν σοβαρές διαφωνίες. Ὁ Τσαγκ Και­Σέκ, επιμένει ότι για έναν πόλεμο μέ τὴν Ἱαπω­ νία θα πρέπει πρῶτα να απελευθερωθου̃ν τα νωτα, μέ αλλα λόγια, ότι θα 

117

πρέπει να διαλυθεί τό κομμουνιστικό παρακρατος. Μετα απ“ αυτό

ν εαρός

στραταρχης» Σαγκ Χσου̃ε­Λιαγκ καὶ αλλοι στρατηγοί, συλλαμβανουν τόν στραταρχη στην πόλι Σιαν της βόρειας Κίνας καὶ τόν κλείνουν σε ένα ξενο­ δοχείο, για να τόν έςαναγκασουν να αναγνωρίσει τό ἐνιαῖο μέτωπο. Ὁ Μαο καὶ η ηγεσία του̃ κομμουνιστικου̃ κόμματος ζητουν τὴν έκτέλεση του̃ «προ­ δότη» Τσανγκ Καί­Σέκ. €Ο Σταλιν έπεμβαίνει μὲ δριμυτητα καὶ διορθώνει την κατασταση. Ὁ Τσου "Εν­Λαί, τότε μαλλον αντίπαλος παρα συνεργα­ της του̃ Μαο, όπως καὶ αλλα ηγετικα στελέχη του̃ Κ.Κ. Κίνας αναλαμβα­ νουν τόν ρόλο του̃ μεσολαβητη μεταξυ τῶν διαφωνουντων στρατηγων. Ὁ Τσανγκ Καὶ­Σὲκ δέχεται μετα από μακρόχρονες διαπραγματεύσεις ένα συμ­ βιβασμό, δηλαδη μια συμφωνία για την καταπαυση του̃ πυρός μεταξυ του̃ Κ.Κ. Κίνας καὶ τῆς Κουομιντανγκι Για τόν Σταλιν είναι την περίοδο 1936/37 ό Τσανγκ Και­Σεκ τό πιό καταλληλο πρόσωπο για τό επιδιωκόμενο “Ενωτικό (Λαϊκό) Μέτωπο. Σ" αυτό τό διπλό παιγνίδι ό Μαο έχει την αποστολη να φροντίσει για την επέκταση καὶ την ὁργανωση τῆς «κεντρικῆς σοβιετικη̃ς περιοχης» καὶ παραλληλα καὶ για τό «λαϊκό απελευθερωτικό μέτωπο». Οί πυροβολισμοὶ στην γέφυρα Μαρκο Πόλο κοντα στὸ Πεκῖνο στὶς 7 Ἱουλίου 1937, την ημέρα, που αρχισαν οί Ἱαπωνες την μεγαλη τους εἰσ­ βολη στην βόρειο Κίνα, δημιουργουν μια νέα κατασταση. εθ πόλεμος έναν­ τίον της “Ιαπωνίας ξεσπα χωρὶς τὶς συνηθισμένες στην Ευ̃ρὼπη διπλωματι­ κές διατυπώσεις, δηλαδη διακοπη των διπλωματικῶν σχέσεων, επιστρα­ τευση, κηρυξη πολέμου. Οἱ ἱστορικοὶ τη̃ς Κουομιντανγκ θα μιλησουν αργό­ τερα για τόν «ὀκταετη πόλεμο». Τό επεισόδιο στην γέφυρα του̃ Μαρκο Πόλο αποτελεί την αρχη του̃ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου του̃ 1939­ 45 στην ”Ασία. Με τὸν πόλεμο, ὅμως, αρχίζει για τὸν «Λαϊκό Ἀπελευθερωτικό Στρατό» του̃ Μαο μια κρυφη μπίζνες έπιχορηγησεων, που αποτελεί' πλέον μια όαση μετα από τόσα χρόνια κακουχίας καὶ στερησεων. Στὶς 15 Αυγουστου 1937 τόζΚ.Κ. Κίνας καὶ η Κουομιντανγκ έπεξεργαζονται από κοινου̃ ένα πρόγραμ­ μα ένεργειων μὲ δέκα βασικους στόχους για την αμυνα έναντίον της “Ιαπω­ νίας καὶ την σωτηρία του̃ έθνους. Για να αποφευχθου̃ν οἱ «παρεζηγησεις» δηλώνει τό Κ.Κ. Κίνας, ότι τωρα δὲν είναι η στιγμη για ένέργειες εναντίον της Κουομιντανγκ. Δημιουργείται έτσι ένα εῖδος «δημοκρατίας», θεμελιωμέ­ νης πανω στα ανθρώπινα δικαιωματα. Ὁ Ἐρυθρός Στρατός πρέπει πλέον να αναδιοργανωθεῖ καὶ να γίνει μέρος του̃ Ἑθνικου̃ Ἑπαναστατικου̃ Στρα­ του̃. Ό ίδιος ό Μαο δηλωνει, ότι ό κομμουνισμός θα αποτελέσει ένα με­ τέπειτα σταδιο ἐξέλιξης. Σημερα ένδιαφέρει η πραγματοποίηση των ἱστο­ ρικῶν αρχῶν της έθνικη̃ς καὶ δημοκρατικῆς έπαναστασης. Τόσο έλπιδοφόρα παρουσιαζεται η «πολεμικη συμμαχία» μεταξὺ τῶν 

118

κομμουνιστων του Μαο καὶ τῶν έθνικιστῶν έπαναστατων. Ἡ συμμαχία αὐτὴ δίνει τὴν ευ̃καιρία στον Μαο να προχωρὴσει κρυφα στὴν ὁλοκλὴρωση τὴς όργανωσης καὶ τὴς διοίκησης στὶς περιοχές του, τὶς οποίες μαλιστα φροντίζει να επεκτείνει, ἑνῶ ό Τσανγκ Και­Σὲκ έχει, τουλαχιστον επίσημα, ἐλευθερία στὰ νῶτα του για ἐπιχειρὴσεις εναντίον τῶν Ἱαπὼνων εὶσβολέων. Ἡ «πολεμικὴ συμμαχία» εἶχε κι αλλα αποτελέσματα. Συγκεκριμενα αποφέρει στον «Λαϊκο “Απελευθερωτικό Στρατό» σημαντικές σοβιετικὲς έπιχορηγὴ­ σεις, φυσικα μέσω τη̃ς Κουομιντανγκ. Ὁ Τσανγκ Καί­Σὲκ εἶχε φροντί­ σει, φρονίμως ποιῶν απο το 1932 κι“ όλας, να δημιουργὴσει καλυτερες σχέσεις μὲ τὴν Μόσχα. Πληροφοριοδότης του̃ “Αμερικανου̃ πρέσβυ στὴν Μόσχα Νταίηβις ανέφερε, ότι ὴ σοβιετικὴ κυβέρνηση χορὴγησε ὴδὴ τον Αὔγουστο στὴν κινεζικὴ κυβέρνηση­μὲ αλλα λόγια στὴν «πολεμικὴ συμμαχία»­ξένα δα­ νειο ΙΟΟ ἑκατομμυρίιυν κινεζικῶν δολλαρίων για τὴν αγορα πολεμικου̃ όλικου̃ καὶ ότι οἱ αποστολές της εἶχαν ὴδὴ ςεπερασειτο ποσο αοτό. Ὁδικα ἐσταλησαν στὴν Κίνα 400 βομβαρδιστικα καὶ καταδιωκτικα αεροπλανα με 40 σοβιετικοος ἶνστροὑχτορες. "Αλλο υλικο εἶναι καθ” όδόν, επίσης καὶ αεροπορικώς, για δὲ τὶς μόνιμες μεταφορές προς τὴν Κίνα έχουν διατεθεί 200 φορτηγα. Στο Πεκίνο περιμένουν ἐπίσης βαρεια όπλα καὶ εὶδικὼτερα άρματα μαχης. Οἱ Σοβιετικοὶ εἶχαν προβλέψει επίσης καὶ μεταφορές υλικου̃ δια θαλασσης, εχοντας υ̃π“ όψη τους να χρησιμοποιὴσουν γαλλικα λιμανια στὴν Ἱνδοκίνα (Βιετναμ). Ὁ εἰδικὸς στα Θέματα τὴς “Απω Άνατολὴς απεκαλυψε επίσης στον Νταίηβις, ότι υ̃πὴρχαν καὶ αλλες χώρες ποο ἰἐστελναν πολεμικο υλικο στὴν Κίνα καὶ συγκεκριμένα ὴ Ἀγγλία, ὴ Γαλλία, το Βέλγιο, ὴ Τσεχοσλοβακία, καὶ μέχρι πρὶν λίγο καιρο το Γερμανικο Ραϊχ καὶ ὴ Ἱταλία, ζητώντας μόνο ἐγγυὴσεις μέχρι 50% για τα αποστελλόμενα όλικα. Για να ρυθμίσει αγορες πολεμικου̃ υ̃λικου̃, ἰέμεινε μια κινεζικὴ στρατιτυτικὴ αποστολὴ έξι εβδομα­ δες στὴν Μόσχα. Τον Ὁκτὡβριο του̃ 1937 ό σοβιετικός πρέσβυς στο Πε­ κίνο Μπογκομόλωφ καὶ ὁ στρατιωτικός ακόλουθος Λαπὶν πὴγαν στὴν Μόσχα, για να οργανώσουν τὶς μεταφορές. "Η μεταφορα στρατιωτικὴς βοὴθειας στὴν Κίνα δημιούργησε φυσικα αρκετές δυσκολίες. Ὁ πολο ίσχυρος ίαπωνικος στόλος εἶχε αποκλείσει όλα τα μεγαλα λιμανια. Οἱ Γαλλοι δεν ὴσαν καὶ τόσο ένθουσιασμένοι με τὴν ίδέα, ότι έπρεπε να διαθέσουν λιμανια στὴν Ἰνδοκίνα για τὴν ἐκφόρτωση σο­ βιετικὥν όπλων, για να μεταφερθου̃ν μετα απο ἐκεῖ, όδικῶς στὴ νότιο Κίνα. "Ετσι απέμενε μόνο ὴ αεροπορικὴ μεταφορα καὶ ὁ παμπαλαιος δρόμος τῶν καραβανιῶν, που όδηγου̃σε απο το Σὶν­Κιαγκ (ανατολικό Τουρκεσταν) προς τὴν ανατολὴ. 

119

Σε μια αλλη συζητηση τὴν ῖδια μερα, ό συνομιλητὴς του̃ Νταίηβις ανεφερε, ότι ὴ Κίνα θα ὴταν σε θεση να κανει ενα μακρόχρονο πόλεμο, αν η̃ταν δυνατό να λυθεῖ τό πρόβλημα του̃ ανεφοδιασμου̃ κατα τρόπο ἱκανοποιη­ τικό. Παρ” όλη τὴν πίεση, ποὺ ασκου̃σαν σοβιετικοὶ εἱδικοὶ στα θεματα τη̃ς “Άπω =Ανατολὴς, τὸ Κρεμλίνο δεν ὴθελε να όπογραιμει μια απ” εὺθείας συμφωνία στρατιωτικὴς βοὴθειας με τὴν Κίνα. °Η Γαλλία­ ποὺ από τό προειδοποίησε για τοὺς 1935 ἦταν συμμαχος με τὴν Σοβιετικὴ “Ενωση κινδυνους, ποὺ περικλείει μια εντονη αναμιξὴ στα θεματα τὴς "Απω Άνα­ τολὴς, ίσως ἐπειδὴ φοβόταν ἐπιπλοκὲς στὴν Ευ̃ρώπη από τὴν πλευρα του̃ Χίτλερ. Αυ̃τός ἦταν και ό λόγος, ποὺ τό Παρίσι αντιμετώπιζε επιφυλακτι­ κα τό θεμα τὴς χρησιμοποίησης των λιμενων στὴν Ἱνδοκίνα. Φαίνεται παντως, ότι αντίθετα προς τὴν Γαλλία, ὴ σταση τη̃ς Γερμανίας είναι αρκετα φιλικὴ πρός τὴν Κίνα. Ὁ συνομιλητὴς του̃ Νταίηβις ὺπογραμ­ μισε τό γεγονός, ότι υ̃πη̃ρχε παντα ακόμα μια γερμανικὴ στρατιωτικὴ απο­ στολὴ στόν στραταρχη Τσανγκ Και­Σεκ. Και ἦταν πραγματι γεγονός. Οί Γερμανοί αξιωματικοί ὑπὸ τὴν αρχηγία του̃ πραην στρατηγου̃”Αλεξαντερ φόν Φαλκενχαουςεν αντιμετώπισαν ατμόσφαιρα μαλλον εχθρικὴ στό Τό­ κιο. Κια αὺτό γιατὶ από τό 1936 ὴ Ἱαπωνία ὴταν σύμμαχος με τό Γερμανικό Ραιχ καὶ τὴν 'Ιταλία στὴν συμμαχία της ”Αντι ­ Κομιντερν. Τό γερμανικό ὺπουργεῖο Πολεμου καὶ τό υπουργείο Ἑξωτερικων στό Βερολῖνο απαντησαν σε διαμαρτυρίες από ἰαπώνικὴς πλευρας, ότι οἱ αξιωματικοί αὐτοὶ ὴταν ίδιω­ τες καὶ ενεργου̃σαν αὺτοβοὺλως. Μόλις τό 1938, αφου ὴ στρατιωτικὴ αποστο­ λὴ συνεβαλε αποφασιστικα σε μια νίκη επὶ των Ἱαπώνων στὴν επαρχίαΣαν ­ Τουγκ, κατόρθωσε ὴ ίαπωνικὴ κυβερνηση τὴν ανακληση των Γερμανών. “Η Σοβιετικὴ Ένωση χορηγεῖ από τό 1937 μεχρι τό 1939 στὴν κινε­ ςικὴ εθνικὴ κυβερνηση­„καὶ φυσικα στὴν απολεμικὴ συμμαχία»­τρία δανεια συνολικου̃ όιμους 250 εκατομμυρίων αμερικανικών δολλαρίων, δη­ λαδὴ συμφωνα με τὴν τότε συναλλαγματικὴ σχεση περίπου 1,25 δισεκ. γερ­ μανικα μαρκα. ΕΗ στρατιωτικὴ βοηθεια συνεχίζεται μεχρι τόν “Οκτώβριο του̃ 1941, μεχρι να αντιμετωπίσει καὶ ὴ ἴδια ὴ Ρωσία τεραστιες δυσχερειες από τὴν επίθεση του̃ Χίτλερ καὶ να βασίζεται πλεον στὶς αγγλο ­ αμερικα­ νικες αποστολες όπλων. Κουομιντανγκ παλι παίρνει από τὴν σοβιετικὴ βοηθεια τα μεσα για τὴν χρηματοδότηση του̃ Ἐρυθρου̃ Στρατου̃ στὴν επονομαζόμενη συνοριακὴ ζώνη, δηλαδὴ τὴν «κεντρικὴ σοβιετικὴ περιοχη». Πιθανόν οἱ σοβιετικοὶ να επιθυμου̃σαν μια όμοιογενὴ παροχὴ όλης τὴς βοηθείας τους στὴν επί­ σημη κυβερνηση για να μὴ κατηγορὴθου̃ν, ότι υποστηρίζουν κρυφα τοὺς Κινεζους κομμουνιστες. Για τόν στρατό των ερυθρων, ποὺ εχει δυναμη 45.000 ανδρών, ὴ κυβερ­ νηση τη̃ς Κουομιντανγκ διαθετει και πυρομαχικα, εστω και σε περιορισμε­

_

Ἱἱ 

ΙΖΟ

νες ποσοτητες. “Ηδη τώρα άναδιοργανώνεται ὁ πυρηνας τών λαϊκών άπε­ λευθερωτικών δυνάμεων, τῆς μἑχρι τώρα βης στρατια̃ς καὶ ενσωματώνεται ὺπο τὴν διοίκηση του̃ Τσου̃ Τε, σάν ‹‹8η στρατιά» στὶς ἐθνικὲς ὲπαναστατικες ἔνοπλες δυνάμεις, κάτι ποὺ βεβαια δεν μεταβάλλει άπολύτως τίποτα στον χαρακτηρα του σάν κομμουνιστικου̃ στρατου̃. Ὁ Τσου “Εν Λάἱ, μαζὶ με τον Μάο άπο τά άνώτερα στελέχη του̃ Κ.Κ. Κίνας. τοποθετεῖται άντιπρὀεδρος στὴν ὺπηρεσία πολιτικῆς εκπαίδευσης στο εθνικο στρατιωτικὸ συμβούλιο

τη̃ς Κουομιντάνγκ. Ὁ ἑλιγμος αυτός, ἕνα μοναδικο παράδειγμα για τὴν χρηματοδοτηση δημίων άπο τά ἴδια τους μελλοντικά θύματα, μπορεί να ἐςηγηθεῖ μονο άπο τὴν άπελπιστικὴ κατάσταση τη̃ς Κίνας εμπρος στὴν άκατάσχετη προελαση τών ίαπωνικών ενόπλων δυνάμεων. Ὁ Μάο άπαλλάχτηκε άπο τὴν φροντίδα γιά τὴν συντηρηση τη̃ς καλύ­ τερης στρατια̃ς του μὲ τὶς τρείς ταςιαρχίες, τοὺλάχιστο άπο το 1937 μεχρι το 1940. Καθ” ὅλο το διάστημα αὺτο διαρκεί ὴ ὲπιχορηγηση της ‹‹8ης Στρα­ τιάς άπο τὴν Κουομιντάνγκ. Ὁ Μάο άρχίζει άμεσως με τὴν κατάρτιση μιάς νεας στρατια̃ς, ποὺ ύπάγεται άποκλειστικά στην ὴγεσία του̃ ΚΚ. στο νότιο τμημα τῆς δικῆς του ἐπικράτειας καὶ στον Γιάνγκτσε. Ἱ­Ι «Νεα 4η Στρατιά», ποὺ ονομάσθηκε ῖέτσι σὲ άνάμνηση της πρώτης ‹‹4ης Στρατια̃ςυς ποὺ εῖχε σχηματισθεἱ στὴν άλλοτε σοβιετικὴ περιοχὴ Κιανγκσὶ­Φουκιὲν απο τὴν πολιτοφυλακὴ τών γεωργών καὶ εργατών, άρχίςει πολὺ σύντομα μάχες με στρατεύματα τη̃ς Κουομιντάνγκ. Ὁ “Όττο Μπράουν χαιρετισε τὴν σημαντικὴ σοβιετικὴ βοηθεια μεταξὺ τών ἐτών 1937/38 ώς «ανεκτίμητη συμβολὴ στον αγώνα εναντίον του̃ πο­ λέμου καὶ του̃ φασισμου̃». Το ὴθικο ολων τών κινεςικών κομμάτων, εῖπε, εχει άνελθει μ" αὺτο πολύ. Κατά περίεργο τροπο, ῖσως γιατὶ επρεπε να ὺπο­ λογίζει με λογοκρισία, ποὺ ἦταν αδύνατο νά άνεχθεῖ μια ενίσχυση του̃ Μάο άπο τον Στάλιν σε μεγάλη ἔκταση, άποφεύγει τὴν ενσωμάτωση τη̃ς ‹‹8ης Στρατια̃ς». “Αφηγεῖται μονο, ὅτι γιά τὴν σοβιετικὴ περιοχη, ὴ σοβιετικὴ ὺποστὴριξη ἦταν, τοὺλάχιστο στὴν ἀρχὴ, άσὴμαντη. Ὁ Μάο καὶ οἱ άνθρω­ ποί του εῖχαν λάβει φάρμακα, εἴδη ἐςοπλισμου̃ καὶ τὴν πιο νεώτερη μαρξι­ στικὴ βιβλιογραφία. “Εκατοντάδες άεροπλάνων­συνεχισε ο ”Οττο Μπράουν­εῖχαν μετα­ φερει ὺλικο στὶς επαρχίες Σενσὶ καὶ Στσετσουάν, άπ” οπου προωθὴθηκε στο μέτωπο. Με χιλιάδες φορτηγών είχε γίνει ὴ μεταφορά εἰδών ἐςοπλισμου̃ άπο το Σινγκιάνγκ στὴν Κίνα, χρησιμοποιώντας τὴν ἱστορικὴ οδο τών Καραβανιών. Στο Γενὸιν φυσικά κορὀϊδευαν λεγοντας, ὅτι ‹‹ὴ μπουρζουαςία παίρνει τά ὅπλα, το προλεταριάτο τά βιβλία». Σχετικά μὲ τοὺς πολλοὺς σοβιετικοὺς στρατιωτικούς συμβούλους στα εθνικιστικά στρατεύματα ἔλε­ γαν: «ὅσοι περισσοτεροι εἶναι οἱ σύμβουλοι, τοσο μεγαλύτερες εῖναι οἱ 

121

ῆττες», αφου̃ ὴ ὶαπωνικὴ προέλαση δεν μπορούσε να ανακοπεῖ. Ὁ Μπρα­ ουν εκφραζει τὴν αποψη, ότι τέτοια αστεία προέρχονται απὸ τὸ ἴδιο τὸν Πρόεδρο του̃ Κόμματος. Ὁ «σύντροφος ”Αλμπερτ›› έςαφανίςεται τὸ 1939 απο τὸ Γ ιεναν. Μ” ένα απο τα πρωτα αεροπλανα απο τὴν Μόσχα, που προσγειωθηκαν στὸ ανα­ κατασκευασμένο αεροδρόμιο του̃ Γιεναν, ανακαλεῖται στὴν Σοβιετικὴ "Ενω­ ση. Τὸν λόγο δέν τὸν ὴξερε οὔτε ὁ ίδιος. ”Ανεχὼρησε παντως μὲ αναμικτα αισθηματα. Δεν ηξερε, αν θα έπεφτε θυ̃μα τη̃ς «ὲκκαθαρισης». Γλύτωσε ὅμως. Κατα τὸν πόλεμο καὶ συγκεκριμέ­ να στὴν περίοδο 1942 ­ 44 έμφανίζεται καὶ παλι σαν «έκπαιδευτἠς» Γερμα­ νων αἰχμαλωτων πολέμου, μὲ αποστολὴ τὸν ιδεολογικό τους αναπροσανα­ τολισμό. Για τὸν Μαο ὴ ἐπιχορηγηση τῆς ‹‹8ης Στρατια̃ς» απετέλεσε τὸ όρμη­ τὴριο για τὴν έγκαθίδρυση τῆς εξουσίας του στὴν Κίνα. Ἱἱταν η μεγαλύ­ τερη ¬­καὶ παλι ἰέμμεση­­ σοβιετικὴ βοηθεια, που του̃ χορηγὴθηκε πρὶν απο τὴν νίκη ἐπὶ τη̃ς Ἱαπωνίας του̃ 1945. “Η ίαπωνικὴ εἰσβολὴ καλλιεργεῖ­ χωρὶς να το φανταςονται ὴ να τὸ ἀποσκοπου̃ν αύτὸ οί Ἱαπωνες στρατιωτι­ κοὶ­τὸ έδαφος τη̃ς Κίνας για τὴν κομμουνιστικὴ ἐπανασταση του̃ Μαο. ΩΗ κατοχὴ μεγαλων έκτασεων τῆς τεράστιας αὐτῆς χωρας δημιούργησε ένα ανευ προηγουμένου ρευ̃μα προσφύγων, ένα φοβερό προσφυγικὸ δραμα. Στὶς κατεχόμενες από τούς Ἱαπωνες περιοχές δέν έγιναν μεταρρυθμίσεις. Ὁ σχη­ ματισμὸς μιας «Ἐθνικῆς Κινεζικῆς Κυβέρνησης» στὸ Ναν Κίγκ απο αλ­ λοτε πολιτικούς τη̃ς Κουομιντανγκ, ποὺ πη̃γαν με τὸ μέρος του̃ ἐχθρου̃,ύπο­ στηρίχθηκε απὸ τοὺς Ἱαπωνες μόνο καὶ μόνο ἐπειδὴ τοὺς διευκόλυνε τὸν έλεγχο στὶς κατεχόμενες περιοχές. Σ° αύτὸ δεν αλλαξε τὶποτε καὶ τὸ γεγο­ νός, ότι αὐτὴ ὴ «Ἑθνικὴ Κίνα» αναγνωρίστηκε από τὸ Βερολῖνο καὶ τὴ Ρω­ μη σαν νέος σύμμαχος. Τὸ κύριο βαρος τῶν μαχῶν ἐναντίον τῶν Ἱαπωνων φέρει ρατὸς του̃ στραταρχη Τσανγκ Και ­ Σέκ. Ἀπὸ μεγαλες απωλειες στὶς μαχες αυτές ὁ στρατός αύτὸς έξασθενεῖ, γεγονὸς ποὺ είναι φυσικα πολύ εύπρόσδεκτο στον Μαο. Μια σημαντικὴ αποστολὴ τη̃ς ‹‹8ης Στρατιας» καὶ ακόμα περισ­ σότερο τῶν πολυαριθμων κομμουνιστικων ανταρτικων μοναδων εῖναι, μετα τὶς ἦττες τῶν στρατιωτικών δυναμεων τη̃ς Κουομιντανγκ να ξεχύνωνται σαν τα ὅρνεα καὶ να μαζεύουν όλο τὸν ὁπλισμὸ καὶ τα έφόδια των ὴττημένων συμμαχων, για να βελτιώσουν τὸν δικό τους όπλισμὸ καὶ όχι για να δωσουν πίσω τα όπλα στον Ἑθνικὸ Στρατό. Στα νῶτα τῶν μεραρχιῶν του̃ Τσανγκ Και­Σέκ, ὁ Μαο επεκτείνει τὴν «κεν­ τρικὴ σοβιετικὴ περιοχη». 3Απὸ τὸν τομέα Σέν ­ Σί, Καν ­ Σιοὺ καὶ Νίγκ ­ Χσια αναπτύσσεται ἑό τομέας Σαν­Σί, Κα­ Χαρ καὶ Χὸ­ Πέι. Τὸ 1945 ὁ Μαο ελέγχει μια περιοχὴ 375.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων μὲ περίπου 

122

κατοίκους, μια ξεχωριστη κομμουνιστικὴ μεγαλη δύναμη Κίνα, παραλληλα μὲ τὸ κατεχόμενο από τους Ἱαπωνες τμημα καὶ το στὴν μικρό κρατος του̃ Τσανγκ Καὶ ­ Σέκ, που έχει πλέον τὴν έδρα του στο Τσούγκ ­ Κίγκ, στα νοτιοδυτικα της Κίνας. Ἡ ‹‹8η Στρατια» αναπτύχθηκε στὸ μεταςύ στὴν 18η όμαδα στρατιῶν. Μαςὶ με τὴν «Νέα ­είητ Σρατια» καὶ με μοναδες ανταρτῶν, ὁ Μαο­σύμφωνα μέ εκτιμησεις τῶν μυστικῶν ύπη­
85 έκατομμύρια

ρεσιῶν τῶν Άμερικανῶν­ διαθέτει μια δύναμη 475.000 έως 600.000 ανδρῶν, έστω καὶ αν ό όπλισμὸς του̃ στρατου̃ μέχρι τὴν καταρρευση τῆς Ἱαπωνίας τὸν Αύγουστο καὶ τὸν Σεπτέμβριο του̃ 1945 παρουσίαζε παρα πολλα κενα. Άποτελεῖτο βασικα απὸ όπλα πεζικου̃, καραμπίνες μέχρι ἐλαφρα καὶ βα­ ρια πολυβόλα, ὅλμους καὶ έναν μικρὸ αριθμο αντιαρματικῶν πυροβόλων. Αυ̃τὴ όμως είναι ακριβῶς ὴ φαση, στὴν ὁποία ό Μαο παύει πλέον να είναι υποτακτικὸς της Σοβιετικῆς "Ενωσης καὶ γίνεται προσωρινα, ανεπίσημα, ὶσότιμος σύμμαχος του̃ Σταλιν στὴν Κίνα. Πρὶν από τὴν φαση αύτὴ υπαρχει τὸ χρονικό διαστημα, στὸ όποῖο,καὶ συγκεκριμένα τὸν Ὁκτὼβριο του̃ 1941,διακόπτεται ὴ σοβιετικὴ βοηθεια για τὴν κινεζικὴ κυβέρνηση καὶ τὴν θέση τους παίρνουν οἱ Ἀμερικανοί, όταν δέχθηκαν απο τους Ἱαπωνες, χωρὶς κὴρυςη πολέμου, τὸ πλὴγμα στὸ Πέρλ Χαρμπορ τῆς Χαβαης. Στὴν Κίνα συνεχίζονται στὸ μεταξύ οί πολεμικές συγκρούσεις μεταξυ τῶν μοναδων του̃ Μαο καὶ στρατευματων της Κουομιντανγκ. Ένα μεγαλο μέρος της παλιας κινεζικη̃ς αύτοκρατορίας έλέγχεται από τους Ἱαπωνες ὴ από τὴν φιλικα πρὸς αυτούς προσκείμενη κυβέρνηση του̃ Ναν­Κίνγκ. Στὶς 4 Φεβρουαρίου 1942 οὶ ΗΠΑ χορηγου̃ν στὴν κυβέρνηση του̃ Τσανγκ Καὶ­Σέκ στὸ Τσούγκ­Κίνγκ ένα δανειο 500 έκατομμυρίων δολλαρίων που ανερχόταν συμφωνα με τὴν τότε τιμὴ του̃ δολλαρίου σε 2,25 δισεκατομ­ μύρια μαρκα. Δίνουν επίσης 500 μαχητικα αεροσκαφη. Ἱ­Ι κυβέρνηση του̃ Τσούγκ­Κίγκ παίρνει μελλοντικα βοηθεια με βαση τὸν δανεισμό καὶ τὴν έκμίσθωση. Ἀπὸ τὴν στιγμὴ αύτὴ παραδίδονται στὸν Τσανγκ Καί­Σὲκ καθε μηνα 5.000 τόννοι έφοδίων. Ένας Ἀμερικανός μόνιμος αξιωματικός τὴς Στρατιωτικη̃ς "Ακαδημίας του̃ Ουέστ­Πόὶντ, ὁ αλλοτε στρατιωτικός ακόλουθος στὸ Πεκίνο, ταξί­ αρχος Τζόζεφ Στίλουελ, ὁρίζεται διοικητὴς του̃ επιτελείου στὸ­ «κινεζικό μέτωπο». Το τίμημα, που πρέπει να καταβαλει τὸ κρατος του̃ Τσανγκ Καὶ­ Σέκ, είναι μεγαλο. Μία δύναμη 100.000 ανδρῶν του̃ έθνικου̃ στρατου̃ μετα­ φέρεται στὴν Βιρμανία για τὴν ύπερασπιση τῶν προσβασεων πρὸς τὶς βρε­ ταννικὲς “Ινδίες απο τους προελαύνοντες Ἱαπωνες. Μὴπως καὶ αὐτὴ ὴ ἐξέλιξη είναι υπερ του̃ Μαο; Δεν υπαρχει αμφιβο­ λία. Μόνο πού κανεὶς δεν καταλαβαίνει ακόμα,”ποια σημασία πρέπει να δοθεῖ στό παρακρατος του̃ Γιε­Ναν, ου̃τε τὸ ὶαπωνικό γενικὸ έπιτελεῖο, οὔτε τὴν 

123

ανωτατη βρεταννικὴ διοίκηση νοτιοανατολικης Άσίας, οὔτε καὶ το αμερι­ κανικο ἐπιτελεῖο στο «κινεζικο μέτωπο››.Ὁ Τσανγκ Και­Σέκ αναγνωρίζεται πλέον διεθνως, ὅταν τὴν 1η Δεκεμβρίου 1943 τον καλουν ο Τσῶρτσιλ καὶ ὁ Ρου̃σβελτ σε συνομιλίες για την συνέχιση του̃ πολέμου εναντίον τῆς Ἱαπωνίας. Οἱ συνεργάτες ὅμως του Στίλουελ σχηματίζουν το 1944 βαθμιαία την εντυπωση, ὅτι η κυβέρνηση στο Τσουγκ­Κίγκ δίνει μεγαλυτερη βαρυ­ τητα στὴν καταπολέμηση των κομμουνιστῶν, παρα στον κοινο αγωνα έναν­ τίον του αυτοκρατορα της Ἱαπωνίας. =Η τελευταία μεγαλη ἰαπωνικὴ ίθεση εναντίον τῆς περιοχης του̃ Τσουγκ ­ Κίγκ τελικα δεν πραγματοποιείται, παρα ὅλο που ὁ Τσανγκ Και ­ Σέκ θεωρου̃σε πια το παιγνίδι χαμένο. ”Οσο για τὶς περιοχές, που ἐξουσί­ αζαν οἱ ανταρτες, οἱ Ἱαπωνες αρκέστηκαν σε σποραδικές επιθέσεις­στὶς οποίες ὅμως φέρθηκαν κατα τρόπο φρικτο καὶ απανθρωπο. Ποτε ὅμως δὲν θα καταφέρουν να ἐκθεμελιωσουν το παρακρατος του Μαο. Άλλα καὶ ποιος είναι τοτε ο Μάο; Ἐντουτοις στο επιτελείο του̃ Στίλουελ υπηρχε η εντυπωση, ὅτι οί ανταρτικὲς ομαδες του̃ Μαο ἦταν οἱ μοναδικές δυνάμεις, που ασχολου̃νταν πραγματικα με τον αγωνα εναντίον τῆς Ἱαπωνίας. Περὶ τα τέλη του̃ ”Απριλίου 1944 μια ομαδα απο Ἄιμερικανους παρα­ τηρητές πηγαίνει στο Γιὲ¬Ναν. Οἱ αξιωματικοί μένουν καταπληκτοι απο τον πουριτανικὸ τροπο ζωῆς ἐκεῖ. “Ανάμεσα στα αλλα σημειώνουν, πόσο κακὀγουστα είναι ντυμένες οί γυναικες, ὅτι εἶναι εντελως αγνωστο το κραγιον ἢ τα αλλα γυναικεία καλ­ λυντικα. Παρ” ὅλα αοτα συνιστου̃ν μια είδικὴ βοηθεια για το Μάο Τσε ­ Τουγκ, ὁ ὁποῖος υποδέχεται τους Άμερικανοὺς με πολυ φιλικο τροπο καὶ τους τονίζει, ποσο πολυ έχει αναγκη τὴν βοηθεια των Ἀμερικανῶν για μια πραγματικη «δημοκρατικοποίηση» στην Κίνα. Μετα απο την συνάντηση αυτη συζητείται σοβαρα το ενδεχόμενο παροχης βοηθειας στον Μαο, γεγο­ νος που προκαλεῖ την αγανακτηση του̃ Τσανγκ Καὶ­Σέκ, ο ὁποῖος μένει κα­ ταπληκτος απο την αφέλεια των Άμερικανῶν. Λίγο μετα ανακοινώνει το αμερικανικο υ̃πουργεῖο Ἑζωτερικῶν, ὅτι μια ξεχωριστη υποστηριξη του̃ Μαο θα πρέπει να αποφευχθεῖ, γιατὶ θα δημιουργου̃σε τον κίνδυνο ένος εμφυλίου πολέμου στην Κίνα. Τουλαχιστον ῆξεραν, ὅτι υπηρχε ένας τέ­ τοιος κίνδυνος. Δὲν ηζεραν ὅμως η δὲν ηθελαν να ξέρουν, ὅτι ο έμφυλιος πόλεμος εἶχε αρχίσει έστω καὶ με τροπο ὅχι ἐμφανη. Τα πράγματα ὅμως πανε προς το χειροτερο, ὅχι για τον Μαο, αλλα για τον Τσανγκ Καϊ­ Σέκ καὶ τοὺς "Αμερικανούς Κατω απο τὶς βαρειὲς ῆττες, που υπέστη το καθεστως του̃ Τσανγκ Και ­ Σέκ απο τὴν τελευταία επίθεση τῶν Ἱαπὼνων, ο στραταρχης ζητα την ανακληση του̃ στρατηγου̃ Στί­ 

124

λουελ. Στόν στρατηγό εῖχε ανατεθεῖ στό μεταξ η διοίκηση των κινεζικῶν μεραρχιων στό μετωπο της Βιρμανίας. Ὁ πρόεδρος Ρου̃σβελτ σπεύδει να στείλει στόν Τσανγκ Καί ­Σεκ σαν ειδικό εντεταλμενο του τόν ταξίαρχο Πατρικ Χαίρλεϋ. Ὁ στρατηγός, ό όποιος δεν είναι πολύ ενημερωμένος στα θεματα της Κίνας, ζητα κατόπιν εντολη̃ς τό 1944 και αλλη μια φορα την ανοιξη του̃ 1945 πληροφορίες από την Μόσχα καὶ παίρνει από ἐκεῖ, από τόν Σταλιν καὶ τόν ύπουργό Ἑξωτερι­ κων Μολότωφ την εξης απαντηση: οἱ Κινεζοι κομμουνιστες δεν είναι «πραγματικοί κομμουνιστες». Ὁ Σταλιν θελει τό 1944 ­ 45 να δημιουργησει με καθε θυσία την εντύπωση, ότι τό κόμμα του̃ Μαο δεν εξαρταται από την Μόσχα. Μια συμφωνία μεταξύ του̃ κόμματος του̃ Μαο καὶ των ΗΠΑ είναι ὀπωσδηποτε δυνατη πρός τό συμφερον του̃ κοινου̃ αγωνα εναντίον της Ἱα­
πωνίας.

πολύ πιό αφελης από ό,τι ό στρατηγός Στίλουελ. Τό 1945 κανει προσπαθειες για διαπραγματεύσεις μεταξύ του̃ Κ.Κ. τη̃ς Κί­ νας καὶ της Κουομιντανγκ. Ὁ Χαίρλεύ προτείνει, όπως οἱ στρατιωτικὲς μο­

Ὁ στρατηγός είναι

ναδες του̃ Κ.Κ. Κίνας, δηλαδη του̃ Μαο, να μην ύπόκεινται μελλοντικα στόν Τσανγκ Και ­ Σεκ, αλλα να βρίσκονται απλως στην διαθεση του. ®Αρχίζει μια από τὶς πιό παραξενες και περίεργες κωμωδίες της παγκόσμιας ἱστο­ ρίας : η από αγνοια η εν γνωσει παροχη ἠθικῆς βοηθείας των ΗΠΑ στόν Μαο, τόν μελλοντικό δικτατορα μιας νεας κομμουνιστικη̃ς Κίνας. Τό παραμύθι για τούς «όχι πραγματικούς κομμουνιστεςυς πού ξεφούρνι­

σαν ὁ Σταλιν και ό Μολότωφ στόν στρατηγό Χαίρλευ̃, παίρνει μια ασυνη­ θιστη δημοσιότητα στην αμερικανικη κοινη γνωμη από μια όμαδα πολύ γνωστων δημοσιογραφων, από δηθεν εἱδικούς σὲ θεματα της "Άπω Ἀνατο­ λη̃ς. Ὁ Τζὼν Καρτερ Βίνσεντ, διευθυντης του̃ τμηματος ”Απω ”Ανατολῆς στό Σταίητ Ντηπαρτμεντ στην Ούασιγκτον, βρίσκει την θεση αύτη πολύ πειστικη. Οἱ ανθρωποι του̃ Μαο αγωνίζονται εναντίον των μεγαλοκτημα­ τιων. Πρόκειται για ενα καθαρα αγροτικό κίνημα. Οἱ ανθρωποι του̃ Μαο θελουν μια «πραγματικη δημοκρατία». Ἡ φεουδαρχία, ενας περα για περα αντιδημοκρατικός θεσμός, ταυτίζεται τότε στην κοινη γνωμη της Ἀμερικῆς με τούς Πρὼσσους Γιου̃νκερ, τούς εύπατρίδες, για τούς όποίους λεγεται¦

ότι χρηματοδότησαν τόν Χίτλερ. Έτσι είναι διαμορφωμενη η κατασταση, δηλαδη με τό κρατος του̃ Μαο στό Γιεναν κι” εκεῖνο του̃ Τσανγκ Και ­ Σεκ στό Τσούγκ­Κίγκ, όταν στὶς Ζ Σεπτεμβρίου 1945 καταθετουν τα όπλα οἱ Ἱαπωνες στρατιώτες στην Κίνα­ Τό ὁριστικό και τελικό χτύπημα στην αύτοκρατορία του̃ ανατελλοντος =Ηλίου εδωσαν οἱ δύο ατομικὲς βόμβες τῶν”Αμερικανῶν στη Χιροσίμα καὶ τό Ναγκασακι στις 6 και 8 Αύγούστου 1945 καὶ η σοβιετικη επίθεση εναν­ τίον τῆς Μαντζουρίας, πού αρχισε παρ” όλο πού εἶχε ύπογραφεῖ τό σύμφωνο 

125

μη επιθεσεως τόν Άπρίλιο τού 1941. Ὁ αύτοκρατορας καὶ οἱ στρατηγοί του αναγκαζονται σε συνθηκολόγηση ανευ όρων. Στὴν Κίνα αρχίζει ενας αγώνας δρόμου αναμεσα στὶς δυναμεις τού Μαο καὶ τού Τσανγκ Καὶ­Σεκ για τα στρατιωτικα εφόδια καὶ όπλα, πού αφησαν οἱ Ἱαπωνες. Τό μεγαλύ­ τερο μερος όμως τῶν Ἱαπὡνων παραδίδεται σε μοναδες τού καθεστωτος της Τ σούγκ ­ Κίγκ. Στὴν Μαντζουρία αντίθετα τεραστιες ποσότητες μοντερνου πολεμικού ύλικού της στρατιας Κβαν ­ Τ ούγκ, καὶ ὶδιαίτερα αρματα μαχης καὶ βαρύ πυροβολικό; πεφτουν στα χερια τού στραταρχη Βασιλιεβσκυ. Οἱ Σοβιετικοὶ παίζουν καὶ παλι διπλό παιχνίδι. Για τόν Μαο, ούσια­ στικα, η νίκη στην Κίνα βρίσκεται πολύ κοντα.Ή Μόσχα όμως γυρίζει καὶ παλι στό σχεδόν παραδοσιακό πια παιχνίδι τού ενιαίου μετωπου αναμεσα στό Κ.Κ. Κίνας καὶ της Κουομιντανγκ. Δεν αποκλείεται η τακτικη αύτη να ύπαγορεύτηκε από τὶς σχεσεις με τὶς ΗΠΑ. Παντως οἱ Σοβιετικοὶ μπορούν πλεον να χρησιμοποιούν τόν ‹‹Λαϊκό”Απελευθερωτικό Στρατό» σὲ όποιο μετωπο θελουν αὐτοί. Τα όπλα της στρατιας Κβαν ­ Τούγκ όπως γραφει η επίσημη σοβιετικη ἱστορία­δίνονται σ”αύτόν τόν στρατό. Μια μεγαλη χειρονομία, ποὺ όμως δεν κόστισε τίποτα στην Μόσχα. Στὶς 14 Σεπτεμβρίου 1945 ό Σταλιν ύπογραφει μὲ τὸν στραταρχη Τσανγκ Καὶ ­ Σὲκ ­­εκπρόσωπο τῆς Δημοκρατίας τη̃ς Κίνας_ ενα σύμφωνο φιλίας. Στό μελλον οἱ ανατολικοὶ κινεζικοὶ σιδηρόδρομοι ύπόκεινται σε κοινό ἱε­ λεγχο. Στα σημαντικα λιμανια στην Κίτρινη Θαλασσα, πρό παντός στό Πόρτ ”Αρθουρ, παραχωρούνται στους Σοβιετικους εἰδικα δικαιωματα, που καθιστούν δυνατη την επεκταση τού λιμανιού σε μια σύγχρονη ναυτικη βαση των Σοβιετικων. Ὁ Τσανγκ Καϊ ­ Σὲκ στελνει μαλιστα καὶ μια στρα­ τιωτικη αποστολη στόν προσωρινό Ρῶσο ανώτατο στρατιωτικό διοικητη στη Μαντζουρία.Ἡ Μαντζουρία παραμενει στην κινεζικη επικρατεια, η Κίνα όμως αναγκαζεται να αναγνωρίσει όριστικα την ανεξαρτησία τῆς Λαϊ­ κη̃ς Δημοκρατίας της Μογγολίας, στην εξωτερικη Μογγολία. Μόλις αρχισαν τα σοβιετικα στρατεύματα να εκκενὡνουν την Μαντζου­ ρία, εσπευσαν αμεσως, σαν διαδοχη κατασταση, οἱ μοναδες τού «Λαϊκού Άπελευθρωτικού Στρατού». Οἱ μοναδες τού Τσανγκ Καὶ ­Σεκ εχουν χασει τό παιχνίδι. “Η παρανο­ μη συνεργασία των Σοβιετικῶν με τὶς «προοδευτικὲς δυναμεις» τη̃ς Κίνας κανει παλι την εμφανιση της. Ἑν μερει μεταφερονται μοναδες τού Τσανγκ Καὶ­Σεκ, από ὀμαδες μεταβιβασεων τῆς αμερικανικῆς αεροπορίας, ποὺ βρίσκονται ακόμη στην Κίνα. Δημιουργούνται δυσαρεστες καταστασεις, όταν Άμερικανοὶ καὶ Κινεζοι Ἑθνικιστες συναντούν τούς «Ἑρυθρούς». Πολυ πιό δυσαρεστα είναι τα τόσα ασαφῆ γεγονότα στην Κίνα για τό Σταίητ ­ Ντηπαρτμεντ στην Ούασιγκτον. Εῖναι σωστη η θεση τού Μαο για

­ 

126

μὴπως δεν είναι; Ὁ είδικὸς εντε­ τους «μὴ πραγματικούς κομμουνιστὲς» ταλμἑνος του̃ προεδρου Τρούμαν στὴν Κίνα, ό μεχρι τώρα γενικὸς ἐπι­ τελαρχης στρατηγός Τζωρτζ Μαρσαλ, που πρεπει να παίζει τὸν διαιτητὴ το αναμεσα στὴν Κουομιντανγκ καὶ στὸ Κ.Κ. Κίνας, θεωρεῖ σαν κατι κομματικοὶ καὶ κυβερνητικοί οί καὶ φυσικό, ότι το αγροτικό κινημα του̃ Μαο κύκλοι γύρω από τὸν Τσανγκ Και ­ Σὲκ θα παρουν τελικα μερος σε οὐσία­ στικες συζητὴσεις στρογγυλὴς τραπεζης. °Η Ούασιγκτον δὲν επιθυμεί ἐμ­ φύλιο πόλεμο στὴν Κίνα. Ὁ στρατηγός Μαρσαλ είναι ό ανθρωπος, στὸν ὁποῖο ὴ Ευρωπη ὀφείλει το όμωνυμο μεγαλεπὴβολο σχεδιο βοὴθειας για τὴν οίκονομικὴ ανοικοδόμησὴ της, κατα τὴ χρονικὴ περίοδο 1947/48.Ὁ ίδιος όμως αποτυγχανει στὴν Κίνα τὸ 1947 καὶ φεύγει απογοητευμένος. Ὁ Μαο αρνεῖται να συμμετασχει στὸ μεγαλο ἐθνικὸ συνεδριο,που προγραμματί­ ζεται. Αύτὴ τὴν περίοδο βρίσκονται αὐτός, τὸ κόμμα καὶ ὁ λαϊκός στρα­ τὸς σε μειοψηφία. Ὁ εμφύλιος πόλεμος ζεσπα σε μεγαλη ἔνταση. Οί Η.Π.Α. επενδύουν για μια ακόμη φορα πρὸς χαρη του̃ Τσανγκ Καί ­ Σεκ και τῆς Δημοκρατίας τὴς Κουομιντανγκ στὴν Κίνα, στα χρόνια 1945 ­ 1949, 2.07 δισεκατομμύρια δολλαρια (μὲ τὴν ἰσχύουσα τότε τιμὴ συναλλα­ γματος, πανω από 9 δισεκατομμύρια μαρκα). Σχεδόν τὸ μισὸ ποσὸ διατίθε­ ται για στρατιωτικὴ βοηθεια. Πρίν απο τὴν ἑκκενωση, ό Σταλιν είσπραττει επιπλεον στὴν Μαντζουρία βιομηχανικὲς επανορθὼσεις υ̃ψους 858 εκατομ­ μυρίων δολλαρίων. ΕΗ δικαιολογία: ὴ χωρα, δηλαδη, τὸ σκιῶδες κρατος του̃ Μαντσούκουο, που οἱ “Ιαπωνες ίδρυσαν κατα διαταγὴ του̃ τελευταίου κληρονόμου του̃ αύτοκρατορικου̃ θρόνου τη̃ς Κίνας, χρησίμευε σαν εφε­

δρεία για τὸν ἐζοπλισμὸ τὴς Ἱαπωνίας. πλασματικὴ εἰκόνα τῶν «μὴ πραγματικών κομμουνιστῶν» του̃ Μαο ὴ γενικὴ καταρρευση του̃ καθεστῶτος της Κουομιντανγκ αναγκαζουν Άμερικανους τὸ 1949 νδ αποσυρθούν ὀλοκληρωτικα από τὴν Κίνα, κι αὐτὸ σε μια περίοδο που οἱ ίδιοι σε αλλες εστίες κρίσεων του̃ κόσμου, όπως στὴν “Ελλαδα και τὴν Τουρκία, αντιτασσονται δυναμικα στὸν κομμου­

Ἱἱ

νισμό. Στὴν Κίνα ὴ Κουομιντανγκ δίνει τὴν εικόνα ἑνὸς μὴ εύελικτου κόμματος, που σπαρασσεται απο αντιθέσεις συμφερόντων και αποδυναμω­ νεται από τὴ διαφθορα και τὸ παζαρεμα για αζιὡματα. Ένα μερος από τὴν βοὴθεια τῶν ΗΠΑ. εξαφανίζεται στὶς τσεπες τῶν πολιτικαντηδων. Ὁ Τσανγκ Και ­ Σὲκ πού, κυβερνα δικτατορικα, κρίνει σαν πρωταρχικό του καθὴκον, να ἐκκαθαρίσει τὶς κατεχόμενες απο τους κομμουνιστὲς περιοχες, προτου̃ αρχίσει ὴ συζὴτηση για μεταρρυθμίσεις, για τὶς ὀποι̃ες πιεζουν αμερικανοὶ φίλοι. ”Η μεγαλη επίθεση εναντίον του̃ Μαο, ὴ καθοδηγούμενη απο τὸν Τσανγκ Καί­Σεκ, όδηγεῖ μαλιστα απο στρατιωτικὴ σκοπια σε μια θριαμβευτικὴ

ει̃ῇ

ο

"ΟΞ­

ιίι̃ 

127

επιτυχία. Ἡ «κόκκινη» πρωτεύουσα Χουναν καταλαμβανεται. Ὁ Μαο καὶ ὴ Κ.Ε. είναι αναγκασμενοι να καταφύγουν στο πιο απομακρυσμενο σημεῖο βορειοδυτικα. "Η αποτυχία εχει σαν αποτελεσμα μια πιὸ αύζημενη σοβιε­ τικὴ βοὴθεια, ὴ όποία δεν δόθηκε σύμφωνα μὲ τὴ σοβιετικὴ ἱστορία στὴ νεώ­ τερη ῖεκδοσὴ της, για τὸν ίδιο τὸν αἰρετικὸ Μαο, αλλα για ενα‹‹Βορειο­ ανατολικό Γραφείο» που αποτελούσε τμὴμα τὴς ΚΕ. του̃ Κ.Κ. Κίνας. Οἱ απελευθερωτικες λαϊκὲς ομαδες, πού μαχονται στὴ Μαντζουρία καὶ στὴ βορειοανατολικὴ Κίνα, εφοδιαζονται με καύσιμα, φαρμακα, ίματισμό, στρατιωτικὸ εξοπλισμὸ και αρβύλα. Μεγαλη προσοχὴ δίνεται στὴν επανα­ λειτουργία του̃ σιδηροδρομικου̃ δικτύου. Σοβιετικοὶ μηχανικοί και σύμβου­ λοι αναλαμβανουν επίσης τὴν εκπαίδευση μιας ὁμαδας σιδηροδρομικῶν στὸ Λαϊκό Στρατό.”Οταν στὴ Μαντζουρία καὶ στὴ Βόρεια Κίνα ξεσπου̃ν επιδη­ μίες πανούκλας, οί Σοβιετικοί στελνουν, σε μια περίπτωση ύστερα απο προ­ σωπικὴ παρακλὴση του̃ Μαο,‹‹όμαδες για τὴν καταπολεμηση τη̃ς πανούκλας» με γιατρούς καὶ ύγειονομικὸ προσωπικὸ­πού είναι κι αύτὸ ενα μερος τη̃ς βοὴθειας τού Μαο. Ἀπὸ τὴ σκοπια του̃ Σταλιν, δεν επιτρεπεται να ὴττηθου̃ν, ούτε ὁ Μαο, οὔτε τό Κ.Κ. Κίνας, οὔτε καὶ οἱ «επαναστατικες ενοπλες δυ­ ναμεις». Ἑν τῷ μεταξύ ὴ γενικὴ επιστρατευσὴ, πού διέταξε σανγκ Καί­ Σεκ, στὴν Κίνα, εναντίον τῶν δυναμεων του̃ Μαο, αποδεικνύεται αύτοκατα­ στροφὴ για τὸν ἴδιο. Για ποιὸ σκοπὸ να πολεμὴσουν οἱ μαζες τῶν χωρικῶν, οἱ γύρω στα 30 εκατομμύρια πρόσφυγες, μια κληρονομια τῆς ἱαπωνικη̃ς κατοχικῆς περιόδου; Για τούς, όχι μόνο κατα τὴ δικη τους αποψη, αλλα ἐν μερει πραγματικα διεφθαρμενους πολιτικαντηδες τη̃ς Κουομιντανγκ, Για τὸν Τσανγκ Καί­ Σεκ, ποὺ στα ματια τους ἦταν ὴ προσωποποίηση ενός «πολεμοκαπὴλου», απο τούς χειρότερους τῆς είκοσαετίας; Ἑλπίζουν στὸ Μαο, πού ύπόσχεται μια νεα Κίνα, μια καινούργια κοινωνικὴ ἱσότητα καὶ δικαιοσύνη. Κανενας δεν μπορεί να φανταστεί, σε ποια κρατικὴ καὶ κομμα­ τικὴ αγγαρεία θα καταληξουν ὅλες αύτες οί ύποσχεσεις. Οί στρατιες του̃ καθεστῶτος τη̃ς Κουομιντανγκ διαλύονται. Τὸν “Οκ­ τωβριο του̃ 1949 ό Μαο Τσε ­ Τούγκ εγκαθιδρύει στὸ Πεκίνο τὴν Λαίκὴ Δημοκρατία τῆς Κίνας. 'Αλλα τί διαπραγματεύεται, με τόν, κατί αρχας φυ­ σικα εμφανιζόμενο σαν σύμμαχό του, Σταλιν, "Υστερα από 2 μηνῶν παζαρε­ ματα του̃ Μαο, ύπογραφεται τὸ 1951, τὸ σύμφωνο τη̃ς Κινεζο ­ Σοβιετικὴς συμμαχίας. Χειροπιαστὸ κερδος: ενα σοβιετικὸ δανειο 300 εκατομμυρίων δολλαρίων (σύμφωνα μὲ τὴν τότε τιμὴ συναλλαγματος περίπου 1,35 δισεκα­ τομμύρια μαρκα), καὶ τὸν εξοπλισμό 50 εργων βαρειας βιομηχανίας. Τὸ αποτελεσμα : τὴν Κίνα πλημμυρίζει ενα κύμα απο (τελικα, τὸ 1952) 100.000 περίπου σοβιετικούς συμβούλους, για όλους τούς τομείς, από συμβούλους για τὸ στρατὸ ξηρας καὶ τὴν αεροπορία, ὡς τὴν επιστὴμη, τεχνικὴ και τὶς 

128

συγκοινωνίες, ποὺ ζεί σὲ κλειστὲς προνομιου̃χες περιοχες ὴ στα «ξενο­ δοχεία φιλίας», όπως α̃λλωτε ζου̃σαν οί τόσοι μισητοὶ δυτικοί βάρβαροι στοὺς χὥρους, ποὺ εἶχαν διατεθεῖ ειδικα γι” αὺτοὐς. Τὸ 1954, ὴ Σοβιετικὴ Ένωση, στὸ δεύτερο σύμφωνο με τὴ Λαϊκὴ Δημοκρατία της Κίνας, της παρεχει για μια ακομη φορα Ξένα δανειο 130 εκατομμυρίων δολλαρίων. "Υστερα απο τὴν ανεξάρτητη ἐξωτερικὴ πολιτικὴ του̃ Μάο στὸν «Τρί­ το Κὀσμο››καὶ τὸ αρζαμενο σχίσμα στο παγκόσμιο κομμοὺνιστικὸ κίνημα αναμεσα στὴ Μὸσχα καὶ τὸ Πεκίνο, ξεχνιέται καθε βοηθεια για τὸ Μαο. Τὸ παλιο μίσος για τοὺς ξενουςι ὺποδαυλιζομενο ἀπὸ τὸ κὺβερνῶν κόμμα, ξὺπνα̃ τελικα καὶ παλι στὴ χώρα. Στὴ δεκαετία του̃ 60, κατα τὴ διαρκεια ταπεινωτικῶν σκηνῶν, οί «Ρῶσοι» ὲκδιὼκονται απο τὴ χὡρα. 

Ο Ζι̃ὥπενίτο Μουσσολίυι μὲ στολὴ του̃ φασιστιωου̃ κόμματος. 

ΜΟ'3ἴΣΣθΛ1Ν1

Σαν τὴ φωτια. που ό εμος μεταφέρει μακρυα, έτσι φουντὼνουν στὴν 1919 σε πολλα μερη οἱ φλόγες τῆς εξέγερσης. ΩΗ κόκκινη σημαία υψώνεται σε πόλεις καὶ σε μεγαλα αγροκτηματα. Ἡ Σπέτσια, βαση του̃ στό­ λου καί σημαντικό ναυπηγικὸ κέντρο. έχει για τρεῖς μέρες μια κομμουνι­ στικη Λαίκὴ (Συμβουλιακὴ) Δημοκρατία. Στὴν Μπολωνια δύο κομμουνι­ στές, ό “Ερκολε Μπου̃κο καὶ ό Νικόλα Μπομπατσι. διακηρυσσουν τη δικτα­ τορία του̃ προλεταριατου. Στη Μαντοβα η̨̃εσπα μια αγρια ανταρσία, κατα την διαρκεια της οποίας καταλαμβανονται οἱ φυλακές, απελευθερώνονται οἱ εγκληματίες καὶ λεηλατου̃νται τραπεζες καὶ καταστηματα. Τέτοιου είδους θορυβωδεις και αυθόρμητες εξεγέρσεις του̃ προλεταριατου συνεχί­ ζονται και τὸ 1920 στὸ Μπαρι και τὸ Βιαρέτζιο. Ί­Ι αστυνομία, τὸ σῶμα των καραμπινιέρων (μοναδες τῆς χωροφυλακῆς, που υ̃παγονται στὸ στρατό) καὶ ό ίδιος ό στρατός αποκαθιστου̃ν και παλι παντου̃ την ταξη. ”Η τρομαγ­ μένη αστικη ταζη βλέπει καθαρα τὸν κίνδυνο μιας μπολσεβικικῆς ἐπανα­ στασης να πλησιαζει την Ἱταλία. όπως ηδη νίκησε στην Ρωσία. όπως έμφα­ νίστηκε ηδη στὴν Ουγγαρία καί την Βαυαρία. Οἱ απεργίες γίνονται όλο καὶ πιο συχνες στα ἐργοστασια, πρὸ παντὸς στὸ Μιλανο καὶ το Τουρι̃νο, τα δυό μεγαλα βιομηχανικα κέντρα της Βορείου Ἱταλίας. Τὸ 1920 γίνονται 1900 μαζικὲς απεργίες, τὸ 1921 1.045. Ὁκτὼ έκα­ τομμυρια ωρες ἐργασίας χανονται για την ἰταλικὴ οἰκονομία. Στην Λομβαρ­ δία. την Ἑμιλία, στην περιοχη Φεραραρτὴν Τοσκανας τὸ Λατιο, τὴν Ρομανα. την Ἀπουλια. τὴν Καλαβρία και τὴν Σικελία ςεσπου̃ν τεραστιες απεργίες αγρεργατῶν καὶ κολληγων κατα των μεγαλογαιοκτημόνων. Τὸ 1920 απερ­ γου̃ν 189 φορες οἱ αγρότες της Λομβαρδίας, της Ἑμίλιας, τῆς Τοσκανας. γυρω από την Φερραρα καὶ την Σιένα. 'Η απώλεια: ένα ἑκατομμὐριο ωρες ἐργασίας. Καθε φορα που οἱ καλλιεργητες η οἱ ἐπιστατες τῶν αρχόντων αντιτασσονταν στους μεγαλους. κυρίως αριστοκρατες γαιοκτημονες (ποὺ μόνο σπανια διευθύνουν οἱ ίδιοι τα κτηματα τους), έκδιωκονταν καὶ σὲ με­ μονωμένες περιπτωσεις πιανονταν στα χέρια. Άγροτικὲς έγκαταστασεις κατακαίγονταν. αμπέλια και ὲλαιῶνες ξεριζὡνονταν. Οἱ αγρότες αρχισαν να διανέμουν μεγαλες γαιοκτησίες καθως καὶ δημόσια κτηματα, που ανη­ κουν στὸ βασιλικό οῖκο της Σαβοίας, στην Νεαπολη. Κατ” αυτό τὸν τρόπο «αξιοποιηθηκαν» 40 ­ 50.000 ἑκταρια ανεκμεταλλευτης γης. “Ολ” αυτα συνέ­ βαιναν καθε φορα κατω απο τελείως διαφορετικες συνθηκες. Τὴ μια κατω

Ἱταλία τὸ 

132

τὶς κόκκινες σημαῖες του̃ μαρξισμού) την άλλη κάτω άπό τα λάβαρα της Ἱταλικης Δυναστείας με τα έθνικα χρωματα, ὅπου οἱ συνδικαλιστές η μέλη
απο

των πρώτων Φασιστικῶν Συνδέσμων) συνήθως πρωην πολεμιστές, εἶχαν τη δύναμη στα χέρια τους, η επίσης κάτω άπό την καθοδήγηση του τοπικου ἱερέα στὸ όνομα ἑνὸς χριστιανικού Σοσιαλισμου̃. Στην πλειοψηφία τους ηταν οἱ ἐρυθρὲς συνεργατικες ένωσεις καὶ οἱ συνεταιρισμοί, που ανέλαβαν την ηγεσία καὶ ηταν αύτὲς επίσης, που έγκα­ τέστησαν ένοπλες μοναδες πολιτοφυλακης. Σὲ άλλες περιπτωσεις επρόκει­ το για αγρότες προλετάριους μικρούς δικτάτορες, γνωστους σάν «κόκκινους βαρὡνους», δπως τὸν διαβόητο Γκιουζέπε Μασσαρέντι απο τη Μολινέλλα, στην επαρχία Μπολωνια, που έγκατέστησε ένα αληθινὸ σύνταγμα τρόμου. Στην ἴδια τη Μπολωνια ὁργανωνονταν οἱ πρωτες όμάδες μιας ένοπλης ‹‹έρυθροφρουρα̃ς››3 που ἐν αντιθέσει πρὸς τοὺς ὲθνικιστὲς «άνδρείους» (στρα­ τιωτες μονάδων έφόδου), ὀνόμαζαν τούς εαυτούς τους «κόκκινους ανδρεί­ ους» Στη βουλη ὁ σοσιαλιστης βουλευτης Βισότσι άπαιτου̃σε να παραχω­ ρου̃νται στὶς «Συνεργατικὲς» έκεῖνα τα εδάφη, ποὺ η εκμετάλλευση τους ηταν φελος του̃ δημοσίου συμφέροντος. Αυτό σήμαινε φυσικά την νομιμο­ ση των κόκκινων Συνεργατικων. Βουλευτές του̃ Ἱταλικου̃ Σοσιαλιστικού Κο μματος ζητου̃σαν επίσης στη Βουλη να μετατραπεί τὸ κοινοβούλιο σε Συντ ακτικη Συνέλευση καὶ να πεισθεἱ ὁ βασιλιάς Βίκτωρ Ἑμμανουηλ ό Γ' να «μαζέψει τὶς βαλίτσες του». ἱΗταν αύτη η χωρα η ἴδια Ἱταλία, ποὺ μετά την κατάρρευση των Κεν­ τρικών Δυνάμεων, δηλαδη της αύτοκρατορικῆς Γερμανίας καὶ της Αυ̃στρο­ ονγγ αρίας, τὸ Νοέμβριο του 1918, προσχωρου̃σε στὶς γραμμες των νικητριῶν δυνάμεων; =Ηταν αύτη, ποὺ οἱ στρατιές της την 3η καὶ 4η Νοεμβρίου του̃ 1918 , ηδη κάτω από τη σκιά της άνακωχης έδιναν στὸν ύποχωρου̃ντα αύ­
1

7

χ

ούγγρικὸ στρατό στο Βιττόριο Βενέτο μια ακόμη ισχυρότερη ηττα; "Η μεγάλη κοινωνικη άναταραχη στὶς βιομηχανικές καὶ αγροτικές περιοχες δεν ηταν κατά κυριο λογο αποτελεσμα μπολσεβικικης προπαγάνδας η επανα­ στατικών αναταραχῶν στην Γερμανία καὶ την Αύστρία, αλλά ὀφείλονταν Η ι στο γεγονος, οτι σε μια χωρα) που ο «δημοκρατικος πόλεμος» ςΜουσσο­ /λίνι) εἶχε κινητοποιήσει τὶς μα̃ζες, σημαντικά κοινωνικά προβληματα στη βιομηχανία καὶ τη γεωργία ἐξακολουθου̃σαν να παραμένουν άλυτα. Οἱ έρ­ γάτες επέστρεφαν τωρα από τὸ μέτωπο, δπου εἶχαν συνειδητοποιήσει την σημασία της προσφοράς τους, στους πάγκους τῶν εργοστασίων και στην καθημερινη άγγαρεία στα αγροκτήματα. Στ ούς πολιτικους κύκλους καθως επίσης καὶ στους μεγαλοβιομηγάνους,ποὶ› εἶχαν εἰσηγηθεῖ την είσοδο τη̃ςἱῖταλίας στον πόλεμο στό πλευρό της Γαλλίας, της”Αγγλίας καὶ της Ρωσίας καὶ εἶχαν ζητήσει τὸ 1914/15 τη διάλυσηζτη̃ς συμ­
Δστρο ­
±
π

τ

κ

τ

ε

Η

Ξς ­21 ­
­3 απ
Ο: 

133

μαχίας με τὸ Γερμανικὸ Ράίχ καὶ τὴν Αυστρία, ὲπικρατου̃σε, ἐκτὸς από ανη­ συχία, καὶ μεγάλη απογοήτευση για τὶς ἐξεγερσεις στὴν ἐργατικὴ τάξη. Ἡ Ρωσία εῖχε αποσυρθεί μετα τὴ νίκη της μπολσεβικικὴς επανάστασης τὸ 1917 απο τὴ συμμαχία καὶ ὴταν τωρα εχθρός τους. =Η “Αγγλία καὶ ὴ Γαλλία εἶχαν διανείμει μεταζυ τους, καὶ πίσω απ” τὶς πλατες τὴς Ἰταλίας, τὸν χῶρο της Μεσογείου καὶ της Ἑγγυς Ἀνατολης. Οἱ Ἱταλοὶ ἐθνικιστὲς ελπιςαν προπολεμικά, ὅχι μόνο να κερδίσουν τὸ Νότιο Τυρόλο, τὴν Ίστρια καὶ τὴ Δαλματία, αλλα καὶ να ἐλεγχουν τὴν Ἀλβανία, τὴν “Ανατολικὴ Με­ σόγειο καὶ τὴν Ἑγγυς Ἀνατολὴ. “Αλλα στὸ τραπεζι τῶν νικητῶν στὴν διά­ σκεψη είρὴνης τῶν Βερσαλλιῶν δόθηκαν απὸ τὶς νικὴτριες δυνάμεις μόνο ψίχουλα στην Ἱταλία, ὅπως τὸ Νότιο Τυρόλο καὶ ὴ Ἱστρια, αλλοτε περιοχες τὴς Μοναρχίας τῶν °Αψβουργων; Με τὸ διαμελισμὸ τῆς ὀθωμανικῆς αυτο­ κρατορίας, συμμάχου τῶν κεντρικῶν δυνάμεων, επεφτε στὴν Ἱταλία μια ζώνη επιρροῆς στα νότια τη̃ς Μίκρας =Ασίας, που ηταν δυσκολο να κρατηθεί. “Η νεοίδρυθεῖσα στὴ Γενεύη Κοινωνία τῶν Ἑθνῶν, που αποτελείτο απο τὶς νικὴτριες δυναμεις καὶ τὶς ου̃δετερες χῶρες, εδινε στὴν Ἱταλία τὴν τιμητικὴ, αλλα πρακτικα αδυνατη κηδεμονία τῶν αντιμπολσεβικικῶν, ἐθνικοδημοκρα­ τικῶν Δημοκρατιῶν τη̃ς Γεωργίας καὶ του̃ Ἀζερμπαϊτζαν στὸν Καυκασο. Οἱ μεγαλοβιομἠχανοι είχαν πιστειμει, ὅτι ὁ πόλεμος θα τους απεφερε κερδη κι” δτι αυτα θα ὴταν ακόμη μεγαλυτερα μετα απὸ τὴ νίκη. Τώρα συζητου̃σαν για τὴν «χαμενη νίκη». Ὁ ποιητὴς Γκαμπριελλε Ντ” ”Ανουντσιο (1863­1938), που ό «παθιασμενος ὴρωισμός» του ενθουσίαζε μια ὁλόκληρη γενια Ἱταλῶν καὶ προπαντὸς τὴν νεολαία τη̃ς τάξης τῶν ευπόρων καὶ μορφωμενων, καθι­ ερωσε τὸν χαρακτηρισμὸ «ακρωτηριασμενη νίκη». Ἑμπόριο καὶ πατριωτισμὸς ­αυτο τὸ παραξενο ταίριασμα πραγματο­ ποιηθηκε ὴδη τὴν ἐποχὴ του̃ ὀνομαζόμενου «επεμβατισμου̃», τῆς κίνησης δηλαδὴ του̃ 1914/15 για τὴν είσοδο τὴς Ἱταλίας στον πόλεμο στὸ πλευρὸ τῶν υποτιθεμενων νικητῶν. Τὸ ίδιο επαναλαμβανόταν τώρα, σ” ενα μείγμα εθνικης όργῆς καὶ φόβου, ότι ὴ Ἱταλία θα μπορου̃σε να βυθιστεῖ στὸ «ερυ­ θρὸ χάος». Οἱ μεγάλοι βιομὴχανοι, όπως ό Τζιοβαννι ”Ανιελλι (1δ66 ­ 1945), ίδρυτὴς της ΦΙΑΤ καὶ αναμφισβὴτητος βασιλιας τῆς βιομηχανίας αυτοκι­ νητων, ὴ ό 5Αλμπερτο Πιρελλι (188Ζ­1971), κυρίαρχος τὴς παραγωγης ελαστικών καὶ ό Τζίνο Ὁλιβεττι (πεθανε τὸ 1942), πολιτικὸς εκπρόσωπος του̃ γνωστου̃ εργοστασίου μηχανῶν γραφείου, που ίδρυσε ὁ πατερας του Καμίλλο, ἦταν εκ πεποιθἠσεων φιλελευθεροι. Τώρα όμως αντιμετώπιζαν με δυσπιστία τὸ φιλελευθερο συστημα του̃ τότε πρωθυπουργου̃ Όρλάντο, που, κατα τὴ γνώμη τους, εἶχε πληρως αποτυχει στὶς Βερσαλλίες καὶ εστρε­ ψαν το βλεμμα τους στὸ ὴδη σ“ αυτες γνωστό «φαινόμενο του̃ Μιλάνου». “Ο χαρακτηρισμὸς αυτος δινόταν τὸ 1919 στὴν εμφάνιση τῶν πρώτων εθνι­ 

134

κιστικώνῳσυνδικαλιστικών, ἔντονα αντιμαρζιστικών «αγωνιστικών συν­ δέσμων» (Ρειεοὶ αι Οοιιιρεττὶιιιοιιτο) μὲ τὸ μαυ̃ρο πουκαμισο καὶ τὸ ἔμβλημα «Ρεεοί» (δέσμη) στὸ περιβραχιόνιο, υ̃περασπιστῶν ὅχι ἑνὸς κόμματος, αλλα ἑνὸς «Κινήματος». Με τὶς ἑνεργειες τους ηθελαν να κινητοποιησουν την Ἱταλία για νέα επιτεύγματα καὶ να αναμορφώσουν την οἰκονομία, ξεκινών­ τας από τὶς επιχειρησεις. Στόχος τους ηταν η ενίσχυση τῆς πολιτικῆς καὶ οἰκονομικης δύναμης τη̃ς χώρας. ίΤὸ φαινόμενο ὅμως αὐτὸ αποτελείτο οὐσιαστικα από ενα καὶ μόνο ία̃ανδρα: τὸν Μπενίτο Μουσσολίνι (1883 ­ 1945). Οἱ «ὁμαδες» (φασι) ηταν βεβαια δικη του έμπνευση. Άλλα οί ὶδεες του̃ μετεπειτα ‹‹Ντου̃τσε›› δὲν ταυ­ τίζονταν με τους στόχους τών πρώτων αόμαδων παλης», που απαρτίζονταν κυρίως από πρώην μαχιμους αςιωματικοὺς καὶ στρατιώτες, φοιτητες, διανο­ οὐμενους καὶ συνδικαλιζόμενους ἐργατες. Ὁ ίδιος ὁ Μουσσολίνι προεβαλε από την ἑξτρεμιστικη Άριστερα τὶς πιὸ απίθανες αξιώσεις: σαν συνδικα­ λιστης, σαν ἐπαναστατης, σαν εκπρόσωπος τη̃ς ‹‹Ιττοαοι1ίε››, τών «αλυτρώτων» περιοχών τη̃ς Ἱταλίας. Προπαγανδίζοντας την ὶδεα τῆς «αλυτρωτης γης» απαιτου̃σε να ἑπιστραφου̃ν όλα τα ἐδαφη, ποὺ καποτε ανη̃καν στην ἐξουσία του̃ ανομοιογενου̃ς παλιου̃ ἱταλικου̃ κρατους: δηλαδη την Ριβιερα, τὸ Τεσσῖ­ νο, τὸ Νότιο Τυρόλο, την Ἱστρια, την Δαλματία, την Κερκυρα καὶ τα νησία του̃ Ἰονίου. "Ετσι θα μπορου̃σε να γίνει η Ἀδριατικη η «Μαρε νόσ­ τρουμ», η θαλασσα δηλαδη τῶν Ἱταλών, που όχι μόνο θεωρου̃σαν τοὺς εαυ­ τούς τους σαν γνησιους απόγονους τη̃ς αρχαίας Ρώμης, αλλα καὶ αὐτῆς της αλλοτε τόσο ὶσχυρῆς Δημοκρατίας της Βενετίας. Ὁ Μουσσολίνι, γιὸς ἑνὸς σιδερα σὲ ἕνα χωριὸ της περιοχης Ρομανα­ περιοχης γνώστης λόγω τών κοινωνικό ­ επαναστατικών της παραδόσεων, που τὸ βατικανὸ τὶς εβλεπε ἑχθρικα­τηρου̃σε, ἐχθρικη σταση εναντι της εκκλησίας, της μοναρχίας καὶ του̃ φιλελεὐθερου κοινοβουλευτικου̃ συστη­ ματος τη̃ς «συμμορίας» (Μουσσολίνι), που απαρτίζεται από δικηγόρους, επαγγελματίες πολιτικους καὶ μεγαλοαστοὺς καπιταλιστες. Τὸ 1912 κατώρ­ θωσε ό Μουσσολίνι, ποὺ περιοδικα εἶχε ὲργασθεῖ σαν δασκαλος, να γίνει ό κυριώτερος συντακτης της εγκυρης σοσιαλιστικη̃ς ὲφημερίδας α“Αβαντι›› του̃ Μιλανου. Τὸν Ἱοὑνιο του̃ 1914 ὀργανωσε επίσης στην Ρομανα μια συν­ δικαλιστικη εξέγερση, που μόνο με την ίσχυρη επέμβαση του̃ στρατου̃ ἱέγινε δυνατὸ να κατασταλεῖ. Ὁ Μουσσολίνι εἶχε μελετήσει τα συγγραμματα του̃ Φρειδερίκου Νίτσε καὶ απ” αυ̃τα εἶχε αντλησει τὶς ὶδεες του, αναφορικα με τὸ θεμα της εξουσίας. Είχε μελετησει επίσης τὸν Ζώρζ Σορελ, τὸν Γαλλο πατερα του̃ συνδικαλισμου̃, ό ὁποῖος ὀραματιςόταν μια κοινωνία από οίκο­ νομικὲςίμοναδες καὶ κηρυττε την θεωρία της «αμεσης δρασης», μιας θεωρίας, όπου την μελλοντικη αναπτυξη θα ἐπηρεαζαν οἱ ενέργειες αποφασισμἑνων μειονοτητων κι ὅχι οἱ πλειοιγηφίες στὸ κοινοβουλιο. 

135

κου̃σε ό Μουσσολίνι. Ὁ συνδικαλιστὴς προλεταριακός επαναστατης ελπιςε, ότι αυτος ὁ πόλεμος τῶν μαζῶν θα πρόσφερε στὴν Ἱταλία τὴ δυνατότητα ν” αγωνιστεῖ στό πλευρό τῆς “Αγγλίας καὶ τη̃ς Γαλλίας εναντίον τῶν δυνα­ μειυν της «αντίδρασης», πρό παντὸς εναντίον τῆς μοναρχίας τῶνζΑψβούργων, που περιελαμβανε εκατομμύρια Ἰταλους υπηκόουςς καὶ να απελευθερώσει ετσι τα «αλύτρωτα εδαφη››.”Ομως ὴ σοσιαλιστικὴ κομματικὴ ηγεσίας που εἶχε ηδη καταδικασει τὴν εξεγερση του̃ Ἱουνίου στὴν Ρομανα, επεμενε να

Ὁ

πρῶτος παγκόσμιος πόλεμος εφερε καὶ τὴν αλλαγὴ, που προσδο­

παραμείνει ὴ Ἱταλία ουδετερη. Το φθινόπωρο του 1914 ὁ Μουσσολίνι ὴρθε σε ρὴξη με τους σοσιαλι­ στες, αποχώρησε από τὴ σύνταξη τη̃ς εφημερίδας ‹‹”Αβαντι›› και αποφασισε να εκδώσει στο Μιλανο δικη του εφημερίδα, τὴν «Πόπολο ντε Ἱταλια» (Λαὸς τὴς ”1ταλίας).Ὁ Μουσσολίνι ὴταν υπερ της επεμβασης. Ἑπρόκειτο αραγε για μια αυθόρμητη αλλαγὴ στὴ συμπεριφορα του ὴ ὴταν αυτό απλέυς η συνεπεια μιας συνειδητοποιημενης εχθρικὴς στασης εναντίον του συστη­ ματος; Οί κατευθυντὴριες γραμμες τη̃ς νεας εφημερίδας διατυπώνονται ὡς εξης: «όποιος εχει σίδερο, εχει καὶ ψωμί» και ακόμη πιό ζεκαθαρα επανασταση είναι μια ιδεα, που εφευ̃ρε τὴν ξιφολόγχη». ΞΗ νεα εφη μερίδα, κατα τὸν Μουσσολίνι για «στρατιῶτες καὶ εργατες», χρειαζόταν χρηματα. ”Η βιομηχανία, που αρεσκόταν σε επεμβασεις, χρεια­ ζόταν μια εφημερίδας που να μιλαει στα ενστικτα τῶν μαζῶν, μια και τὸ Σοσιαλιστικό Κόμμαη̨ που στὴν ὴγεσία του βρισκόταν ο τότε φίλος του̃ Μουσσολίνι Πιετρο Νεννι καὶ σημερα νεστορας του̃ ανανεωτικου̃ “Ιτα­ λικου̃ σοσιαλισμους επεμενε στὴν ουδετερότητα καὶ υποστὴριζε κυρίως τὴν αντίθεση του κατα του πολέμου για λόγους αρχὴς. Με μιας ὁ Μουσσολίνι, ό ὡς τότε συνδικαλιστὴς «ανταρτης» εγινε το επίκεντρο τη̃ς προσοχὴς του ίταλικου̃ μεγαλου κεφαλαίου καὶ τῶν μεγαλων τραπεζῶνς που ὴταν υπερ της επεμβασης. Ή εφημερίδα ‹‹Πόπολο Ντ“ Ἱταλια» απόκτησε «κεφαλαιο κι­
τ

νὴσεως».
Ε

,ςτ

\

Η χρηματοδοτηση του φασισμου γινοταν κατα δυο τροπους: ο ενας ὴταν η υποστηριξη του Μπενίτο Μουσσολίνι απο ὁπαδους τῆς επεμβασης ~ (και πρὼην επαναστατων, κατι, που ορισμενοι, ευκολα και γρηγορα, εδιω­ ζαν από τὴ μνημη τους) καὶ τὴς εφημερίδας του, ‹ιΠόπολο Ντ” Ἱταλια».
γ

Ν

Ν

ι

ι

ι

ι

.

Ν

¬

7

ε

7

κ

Ρ

Δ

Ὁ αλλος ὴταν ὴ υποστηριξη του κινηματος

τῶν ‹‹Ρειεο1 αἱ (ἶοιιτ1›ειίτίιηειιίο››, κίνημα που εμπνεύστηκε από τον Μουσσολίνι κατα τὴ σύντομη περίοδο τῶν τεσσαρων χρόνων, μεχρι τό πραξικόπημα του μελλοντικού δικτατορα, δη­ λαδὴ τὴν πορεία προς τὴ Ρώμη. Αυτους που στὴριζαν οἰκονομικα τὴν «Πό­ πολο ντ” Ἱταλιαυς δεν πρεπει σημερα να τους βλεπουμε αυτόματα σαν υπο­

στηρικτες τῶν «ομαδιυν παληςυς που δημιουργὴθηκαν τὸ 1919. Οί σχηματι­ σμοὶ αυτοί, αρχικα, δεν εκαναν παντα αυτα, που ὁ ‹‹Ντουτσε››) ενας πανέξυ­ 

136
,Δ

Δ;

Ν.

πνος, διψασμένος για εξουσία καὶ με μια ταση στον ὁππορτουνισμό, ανθρώ­ πος έκρινε καθε φορα πώς ἐξυπηρετου̃σε τον φασισμό. Στους δωρητές τῆς πρώτης περιόδου ανὴκουν οἱ τεραστιες βιομηχανίες

ἶ.ξ­ἔΰ

ε

1/7

Μ

ναυπηγείών καὶ πολεμικου̃ υ̃λικου̃, του̃ Ἀνσαλντο στὴ Γένοβα καὶ το Του­ ρῖνο, αν καὶ πρέπει να σημειώθεῖ, ότι ό πρεσβύτερος της έταιρείας Ντίνο ”Ανσαλντο, εἶχε πολυ περισσότερες έπιφυλαξεις απέναντι στὸ Μουσσολίνι, απ” ὅ,τι εἶχαν αλλα μέλη στὴν ὴγεσία τὴς έταιρείας, κυρίως δὲ οἱ αδελφοί Πιέρο καὶ Πίο Περρόνε, ακόμη ὁ Πολιανι από τὴν «Μπανκα Ἰταλιανα ντὶ Σκόντο» (λέγεται πώς ῆταν κι° αὐτὸς ένας απο τους προμηθευτές γαλλικου̃ συναλλαγματος, που χρησίμευε για τὴν προπαγανδα του̃ «έπεμβατικου̃» πολέμου στὴν Ἱταλία), ό βιομὴχανος ηλεκτρικών εὶδών Καρλο Έστερλε (Έντισον) καθώς έπίσης καὶ ὁ Φρανκο Μπριόσι (απο τὶς έπιχειρἡσεις ηλε­ κτρισμου̃ στὴ βόρεια Ἱταλία καὶ τὴν Τοσκανα). Τὴν περίοδο του̃ 1915/16 προστέθηκαν καὶ αλλες εταιρίες ὴλεκτρικών εὶδών καθώς έπίσης η κινηματογραφικὴ εταιρεία ΤΕΣΠ1, ὴ χημικὴ βιομη­ χανία τὴς Λομβαρδίας καὶ ὴ έταιρεία μεταφορών Άμπροσέττι στο Τουρῖνο. Τὸ μεγαλυτερο όμώς ένδιαφέρον για τὸ έντυπο της ἰδέας του̃ «έπεμβατισμου̃» έδειξε, ἐκτὸς από τὸν Άνσαλντο, ό πρόεδρος τών μεγαλών χαλυβουργείων ”Ιλβα Μαξ Μπόντι. Τὴν «Πόπολο ντα Ἱταλια» ένίσχυσαν επίσης ό Λουδο­ βίκος καὶ ό Γκιουζέπε Τὀπλιτς τῆς Τραπεςας Ἐμπορικῆς Πίστεως του̃ Μι­ λανου, λιγώτερο ὅμως, σχεδον καθόλου, τὶς «όμαδες παλης» κι όπώσδὴποτε δεν τὶς ένίσχυσαν, πρὶν καταλαβει ὁ Μουσσολίνι τὴν ἐξουσία. Ἱ­Ι πρώτη ἐπιχείρηση εἶχε έθνικό, η δευτερη κομματικό χαρακτηρα. Ήξ αποφασιστικὴ βοηθεια, όμώς, για τὴν έκδοση του̃ πρώτου φύλλου τῆς «Πόπολο ντ” Ἱταλια», που κυκλοφόρησε στὶς 15 Νοεμβρίου 1914­, ὴρθε χωρίς αμφιβολία από τὴν γαλλικὴ πλευρα: ένα ποσὸ 100.000 χρυσών λι­ ρεττών (περὶ τα 405.000 μαρκα). Στὴν χρηματοδότηση αυτη, στὴν ὁποία είναι αδυνατο πλέον να αποκαλυφθου̃ν όλες οἱ λεπτομέρειες, ὴταν αναμε­ μιγμένοι, ὁ διευθυντὴς τη̃ς έπαρχιακῆς έφη μερίδας «Ἱλ Ρέστ Ντέλ Καρλίνο» στὴν Μπολώνια, Φίλιππο Ναλντι, ὁ σοσιαλιστὴς Μαρσέλ Κασέν, ποὺ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη εἶχε έπανειλημμένα διαπραγματευτεῖ με σοσιαλιστές της Ἱτα­ λίας, υποστηρικτές τὴς ὶδέας του̃ ‹‹έπεμβατισμου̃››, καθώς καὶ με τὸν ίδιο τον Μουσσολίνι, καὶ ό διευθυντὴς του̃ Γαλλικου̃ “Ινστιτούτου στὸ Μιλανο, Φρανσουα Λουσαίρ. Ὁ Κασὲν έγινε αργότερα ένας απο τους βασικώτερους κομμουνιστές βουλευτές τὴς Γαλλίας. “Οταν καποτε, στὴν δεκαετία του̃ 1920, τέθηκε στὴ βουλὴ τὸ θέμα τῆς οἰκονομικὴς ενίσχυσης του̃ Μουσσολί­ νι έκ μέρους της γαλλικη̃ς κυβέρνησης, ό Κασέν «έκανε τὴν παπια». Δεν διαμαρτυρήθηκε, οὔτε διέψευσε τίποτε, αλλα σώπασε! Τὸν Νοέμβριο καὶ Δεκέμβριο του̃ 1914 κυκλοφορου̃ν στὸν έλβετικὸ τυ̃πο καὶ στὸ Τηλεγραφικὸ Γραφείο του̃ Βόλφ στὸ Βερολῖνο πληροφορίες για 

137

«γαλλικο χρυσάφι» για τήν ἐνίχυση του̃ Μουσσολίνι. Ὁ Μουσσολίνι αντι­ δρα̃ τελείως παράδοξα. Τή μιά λέει: «αφηστε τους να το σχολιάζουν, άν κι" ή ὅλη ἱστορία είναι γελοία. Έγὼ έχω τήν συνείδησή μου καθαρή. . .››. Τήν ὁίλλη πάλι άπαιτεῖ εἰρωνικά νά δοθου̃ν στήν δημοσιότητα «αποδείξεις καὶ στοιχεία». Λίγο πρὶν τήν έκδοση του̃ νέου έντυπου αναχώρησε γιά τήν Γενευη. "Οταν ρωτήθηκε ποιος ήταν ς του̃ ταςιδιου̃ του απάντησε, ὅτι γι” αυτο το ταξίδι του θά μιλήσει διος το κρίνει σκόπιμο. Αυτο το ταξίδι παρέμεινε μυστηριωδες. 3Αργοτερα φυσικά ὁ «Ντου̃τσε» αρνήθηκε, ὅτι εῖχε πάρει οικονομική βοηθεια άπο τους Γάλλους. Ἀπ” ὅσα γνωρίζουμε πάντως, ὁ Μουσσολίνι πη̃ρε και πάλι χρηματα απο τή γαλλική πλευρά. Τον Μάρτιο του̃ 1915 άναχωρου̃ν για το Παρίσι δυο πρωην συνεργάτες του, ο ἐπαναστάτης σοσιαλιστής Άλτσέστε ντε “Αμπρις καὶ ὁ δημοκρατι­ κος Ντίνο Ρομπέρτο γιά να συζητήσουν με τους άρχηγους των γάλλων σο­ σιαλιστῶν, πως θά ένεργήσουν στήν Ἰταλία. Έκεῖ τους περιμένει ὁ δημοσιο­ γράφος Λουῖτσι Καμπολοντζι, άνθρωπος τής ἐμπιστοσυνης τους. Ὁ Καμπο­ λοντςι διατηρου̃σε πολυ στενές σχέσεις μὲ Γάλλους πολιτικους, ὅπως και με μερικους υπουργους. Σε μια συνομιλία, που εῖχε με τον υπουργο άνευ χαρτοφυλακίου Ζυλ Ζέστ, σοσιαλιστή, ὁ Γενικος Γραμματέας Μάριο Μουτέ έδωσε έναν φάκελλο μὲ μια δεσμίδα γαλλικῶν φράγκων σε χαρτο­ νομίσματα τῶν 1ΟθΟ, που φυσικα λόγοι διακριτικοτητας δεν επέτρεπαν να μετρηθου̃ν μπροστά του. Οἱ δυο σινιοροι Ντὲ "Αμπρις καὶ Ρομπέρτο δί­ στασαν λίγο. Τονισαν, ὅτι δεν ήταν εξουσιοδοτημένοι να πάρουν χρήματα για τον Μουσσολίνι. Ὁ Γενικος Γραμματέας, ὅμως, τους καθησυχασε λέ­ γοντας, ὅτι «τά χρήματα αυτά προέρχονται ἀπὸ Γάλλους για τους συντρό­ φους στήν Ἱταλία». Κατ” αυτο τον τρόπο ήθελε ἀσφαλῶς να τους δείξει, πως ή ενέργεια αυτή ηταν μια φιλική χειρονομία προς τον Μουσσολίνι, κι” ὅτι δεν επρόκειτο για μιά δωροδοκία έκ μέρους της κυβέρνησης. σκη­ νή, που περιέγραιγ ίδιος ο Ρομπέρτο, μοιάζει με φάρσα. "Αλλα ο Μουσ­ σολίνι έλαβε έτσι τα χρήματά του. Οί δυο αυτοί μεσολαβητές, δηλαδή ὁ Ρομπέρτο καὶ ο Ντε ”Αμπρις, εξελίχθηκαν άργοτερα σὲ αντιπάλους του φασιστικου̃ καθεστωτος. Ὁ Ντε ”Αμπρις μάλιστα έξορίστηκε. Για το υψος των δωρεων αυτων πολλες λεπτομέρειες παρέμειναν άγνω­ στες. Πάντως τά ποσα δεν πρέπει να ήταν τεράστια, γιατὶ ή «Ποπολο ντδ Ἱτάλια» βρέθηκε σε άσχημη οικονομική κατάσταση, ὅταν ὁ έκδὁτης καὶ αρχισυντάκτης της, Μπενίτο Μουσσολίνι, μετά τήν έκρηξη του̃ πολέμου το καλοκαίρι του 1915, επιστρατευτηκε και κατετάγη στο σῶμα των Μπερσα­ λιέρι, των σκοπευτων, στο πιο ζακουστὸ, αμέσως μετά τους “Αλπινιστές, σῶμα του̃ έλαφρου̃ πυροβολικου̃ του̃ Βασιλείου. ”Οταν το Φεβρουάριο του̃ 1917 ή έφημερίδα βρισκόταν στή μεγαλυτερη οἰκονομική της κρίση, έμφα­ .Γ νίζεται ένας καινουργιος ἰσχυρος προστάτης: πρόκειται για τον Τσέζαρε

Ἱἱ 

138

Γκόλντμανν, τότε ἐνεργὸ μελος της «Δημοκρατικῆς Ἑταιρείας της Λομ­ βαρδίας». Ὁ Γκόλντμανν, πρόεδρος τη̃ς Ἱταλικῆς Τραπεζας Ἑμπορικης Πίστεως, της Σιδηροβιομηχανίας του̃ Μιλανου, καθὼς καί του̃ εργοστασίου Μοντσενίζιο του̃ Τουρίνου,ηταν ενας εμπαθὴς πατριὼτης, που εμελλε να διαδραματίσει αργότερα ενα σημαντικό ρόλο σαν υ̃ποστηρικτὴς του̃ Μουσ­ σολίνι. Ἑκείνη τὴν περίοδο ενίσχυσε τὴν «Πόπολο ντα Ἱταλια» μὲ τὸ ποσό τῶν 17.000 λιρῶν, απαλλασσοντας την από τό οικονομικό αδιεξοδο. Τόν Ἱούλιο του̃ 1917, ό Μουσσολίνι επιστρέφει στὴν σύνταξη της εφημερίδας στὴ φτωχικὴ Βία Παολο Κανόμπιο, ὔστερα από μακρόχρονη νοσηλεία σὲ στρατιωτικό νοσοκομεῖο, διότι σαν ὑπαξιωματικὸς τῶν Μπερ­ σαλιερι εἶχε τραυματιστεῖ βαρια, μετα από έκρηξη κατα τὴν εκτόξευση ναρκῶν. "Ετσι αρχίζουν παλι οἱ δωρεὲς πρός τὴν εφημερίδα, που καλύπτον­ ται ανετα σαν ἐντολὲς για τὴν καταχώρηση μικρων αγγελιων. Κυρίως απο­ καθίσταται στὶς αρχες του̃ 1918 η στενὡτερη επαφη με τὴν όμαδα του̃ Άν­ σαλντο στὴ Γένοβα και τό Τουρῖνο. Μεσολαβητὴς του̃ Άνσαλντο ηταν ό μηχανικός Ου̃γκο Κλερικι, που τελικα έγινε στην «Πόπολο ντ“ Ἱταλια» κι" ὁ ὲκφραστὴς της ἰδεας για τὴν ανανέωση του̃ κύρους της Ἱταλίας σαν ναυ­
Μ

τικης δύναμης. Ἡ φιλοδοξία του̃ Μουσσολίνι ὴταν να ἐκδωσει τὴν εφημερίδα του καὶ στὴν πρωτεύουσα. Τόν Αὔγουστο του̃ 1918 επρόκειτο να αρχίσει σ”αύτὴν, τὴν ρωμαικὴ εκδοση της «Πόπολο ντα Ἱταλια» ὴ δημοσίευση μιας σειρας

αρθρων, που θα αναφέρονταν σε παρανομίες τῆς Μπανκα Ντὶ Σκόντο, ὥστε να προστατέψει τὴν κληρονομια του̃ ελβετο ­ γερμανικου̃ εργοστασίου βαμ­ βακος Βἑννερ από κατασχεση σαν ἐχθρικὴ ἰδιοκτησία. Πραγματι τὸ ύπο­ καταστημα της εταιρίας Βεννερ στὴ Νεαπολη εἶχε διασωθεί. Ἱ­1 Μπανκα Ντι Σκόντο, η τραπεζα ποὺ εἶχε βοηθησει οἰκονομικα τόν Μουσσολίνι, για τὴν εκδοση της εφημερίδας, αναγκαστηκε να πλη ρὡση 200.000 λιρεττες για να εμποδίσει τὴν δημοσίευση των αρθρων αὐτῶν. “Ο Μουσσολίνι, που θεωρου̃σε τόν ἑαυτό του σαν μεγαλο ρεαλιστη, φρόντισε φυσικα να βαλει

τὸ ποσό τῶν 200.000 λιρῶν στὴν τσέπη του. Ὁ αρχισυντακτης της ρωμαϊκης έκδοσης, Γκιουζεππε ντὲ Φαλκο, βρηκε τὴν ενεργεια του̃ Μουσσολίνι απα­ ραδεκτη, τσακωθηκε μαζί του καὶ τελικα εξέδωσε μια δικη του ἐθνικὴ και σοσιαλιστικὴ εφημερίδα, τὴν «Τζιορναλε ντελ Πόπολο». Ήξ εκδοση της εφημερίδας του̃ Μουσσολίνι στὴν Ρωμη εγινε μόλις τόν Μαιο του̃ 1919 μετα από σχετικὴ οἰκονομικὴ βοηθεια 355.000 λιρεττῶν του̃ Μαξ Μπόντι της ”1λβα. Μετα από τὴν εκδοση θεώρησε σωστό καὶ ὁ έντι­ μος σοσιαλιστὴς Ντε Φαλκο να συμφιλιωθεῖ μὲ τόν Μουσσολίνι.Ἱ­Ι εφημε­ ρίδα του δὲν μπόρεσε να ἐπιβιωσει. Ὁ Μαξ Μπόντι, επίσημα η”1λβα, χρη­ ματοδοτου̃σε επίσης τό περιοδικό του̃ Μουσσολίνι ‹‹Λ” Άρντίτα», περιοδικό που απευθυνόταν στους παλαιμαχους στρατιώτες του̃ μετώπου καὶ τους πρὼ­ 

139
Ν ην αςιωματικούς. Κανένα δεν ένοχλουσε το γεγονός, ότι μια σειρα απο οίκο­ νοιιικοὺς υποστηρικτες όπως οἱ Τόπλιτς, Ὁλιβέττι, Γκόλντμανν καί Μπόντι, ανηκαν στὴν «χειραφετημένη» ίταλο­εβραϊκὴἶμεγαλοαστικὴ ταςη, πολὺ λι­ γώτερο ἑνοχλου̃σε τὸν ἴδιο τὸν Μουσσολίνι που ό ἀντισημιτισμὸς ὴταν κατι το τελείως ξένο πρὸς την ίἰδιοσυγκρασία του. Εἰδικώτερα για τὸν Μαξ Μπόντι μπορεί να ῖπεῖ κανείς, ότι ηταν ό μαικὴνας του̃ φασιστικου̃ τύπου, όσο ό τύπος βρισκόταν ύπόΖτὴν αμεση επιρροη του̃ Μουσσολίνι. ΔΗ θεωρία του̃ συνδικαλισμου̃ μεταβαλλόταν στὸ μυαλό του̃ Μουσσο­ λίνι σὲ μια παραςενη θολὴ ἰδέα, σ” έναν αγώνα για τὴν ἐθνικὴ οἱκονομικὴ ἰσχυ της "Ιταλίας και τὴν αύξηση του̃ ἐθνικου̃ πλούτου, που θα έπιτυγχανον­ ταν με δουλεια καὶ πειθαρχία. Προϋπόθεση για τὴν πραγματοποίηση τέ­ τοιων θεωριών ηταν η δημιουργία ἑνὸς είδους οἰκονομικου̃ μετώπου τῶν εργοστασίων, ὅπου εργοδότες καὶ έργατες θα βρίσκονταν κατα καποιο τρό­ πο στὸ ἴδιο χαρακωμα για τὸ κοινο καλό. “Ετσι δημιουργηθηκαν οί «ομα­ δες παλης», που όσο αύτὲς ύπακουαν στὶς διαταγές του̃ Μουσσολίνι, έγιναν οἱ ὁρκισμένοι ἐχθροὶ καθε απεργίας καί οί ἰσχυροὶ αντίπαλοι της «Γενικης Συνομοσπονδίας Ἐργατῶν» ((ζ'(}αΕ),της “Ανώτατης “Ομοσπονδίας τῶν σο­ σιαλιστικων συνδικατων. Στὸν αγώνα κατα της Συνομοσπονδίας συσπειρώθηκαν οί μεγαλοι σύν­ δεσμοι τῶν βιομηχανων: κοντα στὸν ηδη τὸ 1906 ίδρυθέντα «Σύνδεσμο τῶν Βιομηχανων» του̃ Τουρίνου, εμφανίζεται ὴ «Γενικὴ Συνομοσπονδία της Ἱταλικης Βιομηχανίας», φίσταται ακόμη καὶ σημερα, μὲ την επω­ νυμία: «Κονφιντούστρια». Τὸν λόγο εδώ εἶχαν οί μεγιστανες της παραγωγης. Τὴν βιομηχανία ὴλεκτρικῶν ειδών ἐκπροσωπου̃σε ό Ἑττόρε Κόντι, τὴν βιομηχανία κατασκευης μηχανη ματων ό Ἑμίλιο Ντε Μπενεντέττι και ὁ Μη­ χανικός Γκιουζέππε Ματσίνι (συγχρόνως πρόεδρος του̃ «Συνδέσμου» του̃ Τουρίνου, που δέν πρεπει να συγχέεται με τὸν περίφημο καθοδηγητὴ της «Ριζορτζιμέντο», της ὁργανωσης για τὴν “Ιταλικη ανεξαρτησία), την χημικὴ βιομηχανία ό Γκουΐντο Ντονεγκανι, την βιομηχανία αυτο­ κινητων ὁ Τζιοβαννι Άνιέλλι, τὴν βιομηχανία ελαστικων (έλαστικα και καλώδια ηλεκτρισμού) ὁ “Αλμπέρτο Πιρέλλι καὶ ό Λουίς Μπονεφὸν­ Κραπόνν, ένας Γ αλλος εξόριστος καὶ τέλος ό πιὸ σκληροτραχηλος αντι­ δραστικος αναμεσα στα «αφεντικα», ό βασιλιας της βιομηχανίας ύφασματων Ραϊμόντο Ταρτζέττι. Στὴν «Κονφιντούστρια», της όποίας γενικος γραμματέ­ ας ηταν ό Τζίνο Όλιβέττι, δεν ἐκπροσωπούνταν οἱ μικροβιομηχανοι καὶ οἱ μικροεπιχειρηματίες. ῖ>Λόγω του̃ τοπικού καὶ περιφερειακού χαρακτη­ ρα της, η συμμετοχὴ τους στην οικονομικη ένίσχυση των φασιστι κών ὀργανώσεων, δεν μπορεῖ πια να διαπιστωθεί. Οί μεγαλοβιο­ μηχανοι ποτε ούσιαστικα δεν ενδιαφέρθηκαν για τὴν πολιτικὴ, που απα­ σχολου̃σε τὶς συζητησεις στὴν Βουλη στὸ Μόντε Τσιτόριο του̃ Τίβερη.
·
7

σει

Χ

τι

\ 

140

'

Αὺτὴν τὴν ανεθεταν στοὺς δικηγόρους, που, κατα τὴ γνωμη τους, εἶχαν το βασικο λόγο στὴ Ρώμη, παρ” όλο ποὺ δεν εῖχαν σχεδον ἰδεα ­ για να μὴν πεῖ κανείς, ότι εἶχαν αγνοια, απο οἰκονομικα. Τωρα όμως στὴ στιγμὴ της «χα­ μένης νίκης» βρίσκονταν μεταξὺ τῶν διασταυρωμἑνων πυρῶν τῶν πιο δια­ φορετικών ὁμαδων συμφερόντων. Ἱσχυρὲς αγροτικες ομαδες απαιτου̃σαν μια αποφασιστικὴ πολιτικὴ προστατευτικων δασμῶν για τα προϊόντα τους. Ἑμφανίςονταν φανατισμενα, ἰδεολογικα, κόμματα, οἱ Σοσιαλιστες, οί Κομ­ μουνιστὲς καὶ τελικα καί οί Φασίστες. Τα συνδικατα ζητου̃σαν τὴν κατο­ χυρωση των βασικῶν δικαιωματων τῶν εργατῶν καί, σὲ συντομο χρονικο διαστημα, τον απόλυτο ἔλεγχο πολλῶν εργοστασίων. Στὶς βιομηχανίες Ἱλβα, τὴν ΦΙΑΤ του Άνιελλι καὶ τὴν Πιρελλι, κανουν το καλοκαίρι του̃ 1918 τὴ σκεψη, πως θα μπορουσαν να κατευνασουν τα πνευματα τῶν ἐργατῶν, ποὺ οἱ αξιώσεις τους συνεχῶς αυξανονταν, αν παρα­ μ χωρου̃σαν σο αυτους ένα μικρο μέρος των κερδῶν, μα ἔνα είδος συμμετοχη̃ς. 1/ Ἑς αλλου η Γενικὴ Συνομοσπονδία Ἐργατῶν εμφανίζεται με τὶς ακόλουθες βασικες διεκδικησεις: οκταωρη ἐργασία, ενα νεο νομο για τὶς συνταςεις των αναπὴρων καὶ υπερηλίκων, ασφαλιση κατα τῶν κινδυνων ασθενείας καὶ ἐπίδομα ανεργίας καὶ τὴν μεγαλόπνοη ρυθμιση τη̃ς περίθαλψης των τραυματιῶν καί θυματων πολεμου. Τελικα, στὶς 5 'Ιουλίου του 1919, ὴ Γε­ νικὴ Συνομοσπονδία Ἑργατῶν, ὴ Οίἶτα1., καταληγει στο συμπέρασμα, ότι όλα αυτα τα αἰτηματα δεν είναι δυνατο να πραγματοποιηθου̃ν, αν δεν παρα­ μερισθεῖ το καπιταλιστικο συστημα. Ἑν τῷ μεταξὺ χειροτερεψαν οἱ συνθηκες αγορας καί ὴ πολιτικὴ κατα­ σταση στὴν Ἱταλία εμφανιζόταν το ίδιο σκοτεινη. ”Αποτελου̃σε αραγε ἑλ­ πίδα σ“ αυτὴ τὴν κατασταση, ότι ό σὲ μερικους κυκλους βιομηχανων ηδη γνω­ στὸς εκδότης τὴς «Πόπολο ντ” Ἱταλια» ίδρυσε στὶς Ζ3 Μαρτίου του 1919 σε μια νοικιασμἑνη σχολικὴ αίθουσα στὴν Πιατσα Σαν Σεπόλκρο του̃ Μι­ λανου τὴν πρωτη «ομαδα παλης», μια μαχητικὴ ένωση, ποὺ αποτελείτο απο μερικους παλιοὺς αςιωματικοὺς, φοιτητες καί διανοουμενους, διαποτισμε­ νους μὲ τὴν ίδεα, πως μια «καινουργια Ἱταλία» δεν χρειαζόταν πλεον κόμ­ ματα, αλλα μόνο δραση, δηλαδὴ το ‹‹Κίνημα¿›› Άσφαλῶς οχι και τόσο. Παρ” όλα αὺτα,­στοὺς φασίστες τὴς πρωτης περιόδου συμπεριλαμβανεται ο πανίσχυρος βιομὴχανος Τσεζαρε Γκόλντμανν, ποὺ απ” αὐτὴ τὴ στιγμὴ τον αποκαλου̃σαν στοὺς οἰκονομικοὺς κυκλους «Σανσεπολκρίσταυ (ακαλος
σαμαρείτηςυ).

Ὁ Γκόλντμανν συνδεόταν φιλικα με τον μετοχο της ΦΤΑΤ του Τουρί­ νου, Τσἐζαρε Γκόριν ­ Γκαττι, ποὺ ὴταν διευθυντὴς τὴς Τραπεζας Κατανα­ λωτικῆς Πίστεως. Έτσι ἱδρυθηκε έξη μερες αργότερα στο Τουρῖνο ὴ δευ­ τερη «όμαδα παλης». Ὁ Γκόλντμανν στὴ συνεχεια βρηκε πρόσφορο εδα­ φος σο εναν απο τοὺς διευθυντες τῆς ΦΤἈΤ, τον Γκιουζεππε Μπρόλια καί 

141

επίσης στον διευθυντὴ του̃ «Συνδέσμου» τὸν μηχανικό Ματσίνι. Φυσικα στὴν «όμαδα» του̃ Τουρίνου ἐπικρατου̃σε μια χαώδης κατασταση, πραγμα ποὺ συνέβαινε συχνα στὶς αλλοτε «όμαδες παλης». Ἀπὸ τὴ μια πλευρα ό συνδικαλιστὴς Μαρκο Τζιόντα απειλου̃σε με αγριο πόλεμο τοὺς «μεγαλο­ καρχαρίεςυγ εννοώντας μ” αὺτὸν τὸν όρο όχι μόνο τοὺς πολεμοκαπηλους, αλλα γενικα τοὺς πλούσιους. 5Απὸ τὴν αλλη πλευρα, ό δικηγόρος καὶ κατα δεύτερο λόγο ποιητὴς Τσἐζαρε Μαρία Ντε Βετσιγ ποὺ στὸν πόλεμο ἦταν αξιωματικός του̃ πυροβολικου̃, πρεσβευε μια συντηρητικὴ καὶ φιλοεργοδο­ τικὴ γραμμη. "Αλλωστε για προσωπικοὺς λόγους ό Ντε Βετσι εἶχε ασχημες σχεσεις με τὸ αφεντικό τῆς ΦΙΑΤ Τζιοβανι Άνιελλι, ποὺ εἶχε αρχίσει τὴν καρριερα του σαν αξιωματικός του̃ ίππικου̃ καὶ του̃ αρεσε να δίνει τὴν ἐντύ­ πωση αγγλου αριτοκρατη. Στον ἐνδοφασιστικο αγώναό Ντε Βετσι νίκησε τελικα τον Τζιόντα καί ό Μουσσολίνι δὴ­λωσες με τὴν εὺκαιρία μαζικών απεργιών στὸ Τουρῖνος ότι ὴ Ἱταλία χρειαζόταν «τὴν δουλεια του̃ Τουρί­
νου».

γ

Ὁ γαμος αναμεσα στον φασισμό και τὸν καπιταλισμό ἦταν μια πολὺ παραζενη όσο καί ἐπισφαλὴς ὐπόθεση.Τό πρόγραμμα του̃ πρώτου συνεδρίου τῶν «όμαδων παλης», ποὺ ἔγινε τον Ὁκτώβριο του̃ 1919 στὴ Φλωρεντία, στὸ ὁποῖο έλαβαν μερος αντιπρόσωποι των αὁμαδων παλης» (ποὺ αριθμου̃σαν /ὴδη 17.000 μελη), θα πρεπει να αποτέλεσε σοκ για τὸ μεγαλο κεφαλαιο: με το προγραμμα αυτο αζιωνονταν η εγκαθίδρυση αβασίλευτης δημοκρατιας, ό σχηματισμὸς Συντακτικὴς Συνέλευσης, ό διαμοιρασμὸς τῶν μεγαλων κτη­ ματων, ὴ καταργηση των τίτλων εὺγενείας, ὴ καταργηση τη̃ς ύποχρεωτικῆς στρατιωτικῆς θητείας, ὴ κατασχεση τῶν πολεμικών κερδών, ὴ διαλυση όλων των ανωνύμων εταιρειών, ὴ αναληψη απο τα συνδικατα όλων τῶν συγκοι­ νωνιακων μέσων. Ὁ Σύνδεσμος Βιομηχανων πιθανόν να τρόμαξε περισσό­ τερο απ” αὺτὴ τὴν συσσώρευση συνδικαλιστικών ἰδεών απα ότι με τὸν Μπολ­ σεβικισμό, εναντίον του̃ όποίου εἶχε αρχίσει μόλις ό αγώνας στὴν "Ιταλία από τὸ Τουρι̃νο. Τὸ πρόγραμμα όμως της Φλωρεντίας ἦταν καὶ πρόγραμμα του̃ Μουσσολίνι; Ἑνῶ το 1920 ὴ κατασταση στο Τουρῖνο συνεχως χειροτερευε, τα εξ­ τρεμιστικα στοιχεῖα των «όμαδων παλης» αποκτου̃σαν όλο καί μεγαλύτερη βαρύτητα. Βιομὴχανοι του̃ Τουρίνου αρχισαν να κανουν ερανους για τὴν «όμαδα παλης» του̃ Τουρίνου.”Απὸ τὶς 40.000 λιρεττες, ποὺ μαζεύτηκαν συνο­ λικα, ό Άνιελλι πρόσφερε τὶς 10.000, δηλαδη τὸ ἔνα τέταρτο. Ἡ αξία μιας λιρἐττας αντιστοιχου̃σε σε ενα γερμανικό μαρκο της ἐποχῆς εκείνης. Τὸν Ἀπρίλιο του̃ 1920 αρχισε, σὲ συνεργασία με τὸν Γενικὸ Γ ραμματεα τη̃ς «όμαδας παλης» του̃ Μιλανουγθὺμπερτο Πασὲλλα καὶ τὴν εταιρεία Δημο­ σίων Σχέσεων ‹‹Μούντους››¦ μια καμπανια για τὴν χρηματοδότηση τη̃ς ‹‹ὁμα­ δας παλης». Στὸ Τουρῖνο συγκροτηθηκε συγχρόνως, ὑπό τὴν ὴγεσία του̃ 

142

“Ανιελλι καὶ του̃ Ὁλιβεττι, μια ὀργανωση πολιτών για την καταπολεμηση στην ετοιμότητα του̃ Μπολσεβικισμου̃. Καὶ οί δύο εδωσαν μεγαλη σημασία ηταν αντίπαλοι τών φασιστών. Άκόμα καὶ οἱ πιο φανατικοὶ συνδικαλιστες του̃ παντοδυναμίας της καὶ καπιταλισμου̃ του̃ κομμουνιστικου̃ κρατικου̃ Ένωση. κόμματος, όπως εἶχε εκδηλωθεῖ στη Σοβιετικη φιλελεύθερη Οἱ μεγαλοι οικονομικοί παραγοντες εἶχαν ἐπιτιμησει τη διαρκεια τών διαπρα­ κυβερνηση του̃ Ὁρλαντο, για την αποτυχία της στη ὁργη για την δια­ γματεύσεων στὶς Βερσαλλίες καὶ τώρα αἰσθανονταν παλι καθηγητης δημοκρατικός ό διασημος δοχο κυβερνηση, που είχε σχηματίσει κυβερνηση νεα την του̃ Διεθνοῦς Δικαίου Φραντζεσκο Νίττι. Κατηγορου̃σαν διαρκείας για ανικανότητα καὶ αδυναμία, επειδη εῖχαν ζεσπασει απεργίες κρα­ καὶ μεγαλες κοινωνικὲς αναταραχες. Ὁ Νίττι, ὀπαδὸς ενος συνεπου̃ς σώμα, τους δικαίου, υ̃ποχρεώθηκε να δημιουργησει ενα εἰδικό αστυνομικό μη­ καὶ εφιππα με ταραχών, τών τη «Γκουαρντιε Ρεγκι» για την καταστολη

χανοκίνητα τμηματα. Στὸ Τουρῖνο ό Άνιελλι δώρισε σε μια αντικομμουνι­ στικη εργατικη οργανωση, που ὀνομαςόταν «Μπόρσα ντελ Λαβόρο», 3θ.ΟΟΟ λιρεττες. της μεχρι Ί­1 κατασταση τὸ 19Ζθ είναι χαώδης. ΩΗ λιρεττα πεφτει στὸ Ζ5 % ὀπωσδηποτε ὀφείλεται που κατι τότε αξίας της, ὁ πληθωρισμός καλπαζει, απερ­ καὶ στη συνεχη παραλυση της οἰκονομίας καὶ τὶς αλλεπαληλες νεες ντὶ Σκόντο, γίες. ΕΗ «παλια φίλη» του̃ Μουσσολίνι, η Μπανκα Ἱταλιανα που ενί­ Ἀνσαλντο, εταιρεία ®Η πληρωμες. τὶς ύποχρεώθηκε να διακόψει κιαἐπιζη­ δυσκολίες σοβαρες σχυε επίσης τὸν Μουσσολίνι, αντιμετώπισε στη του̃σε την συγχώνευση με την ΦΙΑΤ. Ένας επικίνδυνος εθνικισμός, που συνεχώς κομματικη ζωη εἶχε παραμείνει στη μειοψηφία, αρχισε να κερδίζει πεταξει τὸ 191δ εδαφος. “Ο ποιητὴς Γκαμπριελε ντ” Ἀνούντσιο­που εἶχε με μια ὀμαδα Βιεννη­κατελαβε τη από πανω με ενα εντυπωσιακό τρόπο σύμφωνα με που Φιου̃ μ ε, Άδριατικῆς της εθελοντών τὸ σημαντικό λιμανι να διεθνοποιηθεῖ, όφειλε την θεληση τών συμμαχικών νικητριών Δυναμεων ηλε­ καὶ ίδρυσε ἐκεῖ μια ημισυνδικαλιστικη Δημοκρατία. Ὁ βασιλιας τών κτρικών είδών Ἑττόρε Κόντι, γερουσιαστης του̃ βασιλείου της Ἱταλίας,­ ιϋ ενα ὶταλικό ό Ντ”Αννούντσιο του̃ βιομηχανικου̃ κόσμου­προχώρησε, για να Θαλασσα. Μαύρη στη θωρηκτό, που εφερε μαζί του και πεζοναυ̃τες, Ἱτα­ την για ἐξεύρει στη Καυκασια Δημοκρατία της Γεωργίας νεες αγορες δημοκρα­ λικη βιομηχανία. Το εγχείρημα απετυχε βεβαια, γιατὶ η γεωργιανη τία καταληφθηκε το 1920 απὸ τόν Ἑρυθρὸ Στρατό. Άλλα η επιχείρηση κυριαρχου̃­ αυτη εχει ενδιαφερον σαν παραδειγμα της ασυναρτησίας, πού πνεύμα­ του̃ σε στους κύκλους της μεγαλης βιομηχανίας καὶ σαν εκδηλωση τος του̃ «παθιασμενου ηρωϊσμου̃», που εῖχε ύποθαλφει ό Ντ“ Ἀνούντσιο, 

143

ί

εκδήλωση μιας σχεδον παραλογης ανάγκης για δράση, που δεν ενδιεφερε ποιο .περιεχομενο καὶ ποια κατεύθυνση εἶχε. Ἱ­Ι Βουλή ανάγκασε τὸν Ἱουνιο του̃ 1920 την κυβερνηση Νιττι σε παραί­ , Ι Ν τηση. ε Ο παλιος ηγετης του̃ ιταλικου φιλελευθερισμου̃, ὁ Τζιοβάννι Τζιο­ › ι λιττι (Ι 842 ­ 1928) εγινε αλλη μια φορα πρωθυπουργος και χαιρετίσθηκε απο ω ~ ~ ι Η ενα τμημα των μεγαλοβιομηχανων, οπως π.χ. απο τον Ανιελλι και τον Ολιβεττι, σαν σωτηρας. Ο Τζιολιττι ομως, δεν κατορθωσε, παρ” ολη τή διάθεση, που εἶχε για την πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων, να αποτρεψει την μεγάλη σύγκρουση, που εγινε τον Αϋγουστο του̃ 1920, αναμεσα στὴ Γε­ νικη Συνομοσπονδία Ἑργατῶν καὶ την «Κονφιντοὑστρια» και που αποτε­ λεσε την εναρξη των οργανωμένων καταλήψεων εργοστασίων απο το σοσια­ λιστικὸ προλεταριάτο. Σποραδικὲς καταλήψεις εργοστασίων εῖχαν γίνει ήδη το 1919. Μια απ¦ αυτες εγινε μάλιστα, με συνδικαλιστικα χρωματα καὶ συνθήματα, κατα παράδοξο τροπο στο Νταλμίνε, ὅπου ὁ φασίστας της πρω­ της περιοδου Τζεσαρε Γκολντμανν εἶχε σημαντικα συμφεροντα. Τωρα η κοκκινη σημαία κυμάτιζε σε περισσοτερα απο 600 εργοστάσια, ἱδιαίτερα στο Τουρῖνο καὶ το Μιλάνο, οπου βρίσκονταν οἱ κύριες δυνάμεις τῆς Γενι­ κη̃ς Συνομοσπονδίας τῶν βιομηχανων. Ἑκλεγμενες «εργοστασιακες επι­ τροπες» ανελαβαν τὴ διεύθυνση. Ὁ κομμουνιστής ήγετης Γκράμσι επαι­ νου̃σε με ήχηρες φράσεις τὴ δυναμη «τοῦ Προλεταριατου του Πιεμοντο». Άλλα μετα δεν συνεβη τίποτα. Οἱ εργάτες ήταν ἱκανοὶ να καταλαμβά­ νουν τα εργοστάσια, αλλα οχι να τα ‹‹διευθί›νουν››. Το τεχνικὸ προσωπικο των εργοστασίων­εργοδηγοί, μηχανικοί, υπάλληλοι γραφείων­αρνήθη­ κε στο συνολο του σχεδον κάθε συνεργασία. Ὁ Γκράμσι καταδίκαζε εντονα τὴν νοοτροπία τῆς «περιορισμενης κατανόησης». Ἑπειδὴ η παραγωγή ου­ σιαστικα σταμάτησε, εγιναν συντομα φανερες οἱ αδυναμίες του̃ εγχειρή­ ματος, που εἶχε αρχίσει τοσο εντυπωσιακά. Άγανακτησμενοι βιομήχανοι, απαιτου̃σαν την εκκενωση των εργοστασίων με την βοήθεια του̃ στρατου̃. Ὁ πρωθυπουργὸς ομως ήξερε πολυ καλά, πως ή επέμβαση των σωμάτων ασφαλείας καὶ ἰδιαίτερα του̃ στρατου̃ ήταν δίκοπο μαχαίρι. "Ενας ἰδιαίτερα αγανακτησμενος βιομήχανος ζητου̃σε την επέμβαση αρμάτων. Ὁ Τζιολίττι του̃ απάντησε χαμογελώντας: «θελετε μήπως να διατάζω ν” αρχίσουμε απο το δικο σας εργοστάσιο με βομβαρδισμοος,›› Το «κίνημα των καταλήψεων» αρχισε να οποχωρεῖ, αφου̃ καὶ ή ηγεσία τῆς Γενικης Συνομοσπονδίας Ἑργατῶν εἶχε αρχίσει να αντιλαμβάνεται, οτι τα μετρα αυτα δεν είχαν νοημα. εΗ πλειοψηφία των εργοδοτῶν εῖχε ετσι χάσει το ενδιαφερον της για ενίσχυση των φασιστικῶν «ομάδων πάλης». (”Αλλωστε καὶ οἱ ομάδες αυ̃τες δεν εἶχαν κατορθώσει να εμποδίσουν τὴν κατάληψη των εργοστασίων). Μια μειοψηφία ήταν ομως πρόθυμη να ενι­ σχύσει και το 1920 τὸν Μουσσολίνι. Δεν επιτρεπεται να ξεχνά κανείς, οτι
κ
ι­
ει
±×

τ

«

¬

κ

·ι

«

¬

± 

Μέλι

τό 1919 καὶ τό Ι9ΖΟ οἱ μελανοχίτωνες ενισχύθηκαν, σὲ πολὺ μεγαλυτερο ακριβἦ στοι­ βαθμό από τους μεγαλους γαιοκτὴμονες. Δυστυχως ἐλλείπουν ἦταν βε­ κίνημα φασιστικό Τό αὐτό. χεῖα, που θα αποδείκνυαν τό γεγονός είναι τυ­ Δεν πόλεων. βαια ουσιαστικα ένα τυπικό φαινόμενο τῶν μεγαλων τό Μι­ χαῖο τό γεγονός, ότι ἦ βόρειο ­ ἰταλικὴ βιομηχανικὴ μητρόπολη, στὴ Λομβαρ­ λανο, ἔγινε τό όρμητὴρ­ιό της. ”Αλλα κι) οἱ μεγαλοκτηματίες κι° όχι πόλεις, στὶς παλατια σε ζου̃ ν να δία καὶ τό Λατιουμ προτιμου̃σαν στενό­ ἦταν πόλεις στὶς συνεβαινε στὴν ϋπαιθρο. Οἱ σχεσεις τους μ” ότι τους. κτὴματα στα τερες από τὶς σχεσεις με τους αγρότες, που εργαζόταν Φασιστικὲς «επιχειρησεις τιμωρίας», ἔνοπλες ἐπιθεσεις εναντίον των «Κόκκινων», κατευθυνονταν αρχικα εναντίον των «Κόκκινων Συνεργατι­ κῶν» ὴ εναντίον ασυμμοριτῶν», όπως εναντίον του̃ «κόκκινου βαρὼνου» τὴς Μολινελλα (στὴν επαρχία τὴς Μπολὡνια). Πρεπει να όποτεθεῖ, πως τό όργανο για τὴν εκπροσώπηση τῶν μεγαλων γαιοκτημόνων, ἦ ‹‹Κονφαγκρι­ κουλτούρα», (ἦ Ἱταλικὴ Γενικὴ Συνομοσπονδία Γεωργίας), ἦταν φιλικα δια­ τεθειμένη απεναντι σ” αυτες τὶς δραστηριότητες τῶν φασιστῶν. Στὴν επαρ­ χία Φερραρα ἦ πρώτη «ομαδα παλης» αποτελου̃νταν από συνδικαλιστές, καὶ υ̃περασπιζόταν μὲ αποφασιστικότητα τα συμφεροντα τῶν ὲργατῶν καὶ τῶν αγροτῶν απεναντι στους μεγαλους γαιοκτὴμονες καὶ τους βιομηχα­ μετα νους ςαχαρης. Ὁ “Ιταλό Μπαλμπο από τὴ Φερραρα, πρωην δασκαλος, ἐποχὴ τὴν διασημος εγινε που καταδρομών, λοχαγὸς τῶν μοναδων όρεινῶν του̃ Μουσσολίνι με τὴν πρωτη πτὴση σμὴνους αεροπλανων πανω από τὸν Ἀτλαντικό, δὲν ἦταν φίλος των μεγαλων γαιοκτημόνων καὶ βιομηχανων, καί, εκτός αὐτοῦ, περιφρονου̃σε τό θεσμό τὴς μοναρχίας καὶ τοὺς εὐγενεῖς. ”Αλλα τό κίνημα μπορου̃σε νἦ αναπτυχθεῖ, μόνο αν ἐνισχόοταν από τους μεγαλους γαιοκτὴμονες καὶ τους βιομηχανους ζαχαρης. Ὁ ἐκπρόσωπος τῶν γαιοκτημόνων, ό κόμης Γκροσσόλι, εξέφρασε τό γεγονός αυτό μὲ μεγαλη σαφὴνεια. Ὁ “Ιταλό Μπαλμπο, ενας «ρεαλιστὴς» ἐπαναστατης, συμφωνα μὲ τό πνευμα του̃ Μουσσολίνι, αλλαξε στρατόπεδο. Οἱ «ομαδες παλης» τὴς Φερραρα μετεβλὴθηκαν σὲ «λευκὲς φρουρὲς» στὴν υπηρεσία τῶν ίδιο­ κτητῶν. Ὁ ὴγετης τους Μπαλμπο αμείφθηκε, χωρὶς αμφιβολία, πολυ καλα. ”Επαιρ¬νε τα χρηματα με τὴν πεποίθηση, ότι ἦ νίκη του̃ φασισμοθ θα αλλαζε χωρὶς αλλο, ριζικα τὶς συνθἦκες, που ἐπικρατου̃σαν. "Οταν τό 1921 προκηρυχθηκαν νεες εκλογες τό συντηρητικό 3Αγροτικό Κόμμα, του̃ όποιου ἱένας από τους σημαντικὡτερους ἐκπροσὼπους ἦταν ό πρωην υπουργός Στρατιωτικῶν ό δουκας Ντόν Πιετρο Λαντζα ντὶ Σκαλεα, μὲ ἱδιοκτησία στὴν Σικελία, ζητησε κατα χαρακτηριστικό τρόπο, ἐκλογικὴ συνεργασία με τους φασίστες του̃ Μουσσολίνι. Στὴν αὐλὴ της βασιλομὴ­ τορος Μαργκερίτα, στὴ Μπορτιγκὲρα, που δὲν έκρυβε τὴ συμπαθεια της για τόν φασισμό, επαιξε σημαντικό ρόλο ὁ δουκας Μπελτςιογιόςο, που κατα­ 

145

γόταν από οἰκογενεια τῆς Λομβαρδίας κι” εἶχε ἐκεῖ μεγαλα κτήματα. Οἱ με­ γαλοι γαιοκτήμονες τη̃ς Λομβαρδίας εδειχναν φυσικα, μεγαλο ενδιαφερον για να επανελθει ήρεμία στα κτήματα τους. Για αὐτὸ φρόντισαν οἱ ‹‹όμα­ δες παλης» του̃ Μουσσολίνι. ἶθ ίδιος ό Μουσσολίνι ακολούθησε εξυπνη πολιτικὴ στὴ καταρρευση των «καταλήψεων». Αυτος που τὸ 1919 ακόμα τόνιζε, πως ὴ εφημερίδα «Πὸπολο ντα Ἱταλια» ήταν προλεταριακὸ όργανο, ὲγκωμίαζε ήδη τὴν ανοι­ ξη του̃ 1920 τους βιομηχανους του̃ Τουρίνου για τὴ σθεναρὴ τους σταση απεναντι στὶς τότε εκτεταμενες απεργίες. Τωρα όμνου̃σε τὴν επιστροφὴ του̃ 5Ανιελλι στα εργοστασια της ΦΙΑΤ. Ἑδῶ ό διευθυντὴς των εργοστασίων Φασσιο, σε συνεργασία με τον φιλοφασίστα γενικὸ διευθυντὴ τὴς ΦΪΑΤ, μηχανικό Φορνακα, καταρτισε σχεδια, με ποιο τρόπο θα μπορου̃σε κανείς, μεσω ἰδιαίτερα τὴς τεχνικής, επαγγελματικής επιμόρφωσης να συνδεσει περισσότερο τους εργατες με το εργοστασιο και τὴ διευθυνσή του καὶ να τους απομακρόνει απο τὴν επιρροὴ τὴς καθημερινής πολιτικής τῶν σοσια­ λιστικων συνδικατων. Μπορεῖ να πεῖ κανείς, πως ή προσπαθεια αὐτὴ ήταν σε μικρογραφία, ὴ αρχὴ τῆς συντεχνιακῆς ἰδεας. Ὁ Μουσσολίνι εἶχε όμως στὴ σκεψη του μια αναμόρφωση ὀλόκληρης τη̃ς κοινωνίας πανω σε συντεχνιακὴ βαση. Ὁ ”Ανιελλι δεν εἶχε αντιρρήσεις για αότα τα σχεδια, διατηρου̃σε ὅμως επι­ φυλαξεις απεναντι στὴν αντιφατικὴ προσωπικότητα του̃ Μιλανεζου ἐκ­ δότη εφημερίδας, του̃ Μουσσολίνι, κι” απεναντι στὶς όχι λιγωτερα αντιφα­ τικὲς «όμαδες παλης», που βρισκόταν κατω απο τὴν ήγεσία του. ἶΑποφασιστικὴ σημασία εξακολουθου̃σε να εχει για τόν Μουσσολίνι, ὴ ενίσχυση της εφημερίδας του. Στὸ τελος του̃ 1920 πραγματοποιήθηκε στο θεμα αὐτό, μια αποφασιστικὴ στροφή. Ἡ εφημερίδα «Πόπολο ντ" Ἱταλια» μεταφερθηκε απο τὸ παλιό κτήριο τη̃ς ὁδου̃ Παολο Καννόμπιο σ” ενα επι­ σκευασμενο αςιοπρεπὲς κτήριο στὴν γωνία των όδῶν Λοβανιο ­ Μόσκοβα. “Η μεταφορα αὐτὴ ήταν αποτελεσμα περίπλοκων συναλλαγων, πίσω από τὶς ὀποῖες βρισκόταν ὁ μαικήνας του̃ φασιστικου̃ τόπου Μας Μπόντι. Στὶς 26 Αυγουστου οί κτηματικες επιχειρήσεις Μπόντμερ καὶ ὁ εκδοτικὸς οἶκος Λομπαρντα υπέγραψαν συμβόλαιο για τὴν αγορα ἑνὸς ετοιμόρροπου κτη­ ρίου στὴ γωνία των δρόμων, που αναφεραμε ήδη, με σκοπο τὴν ῖδρυση ενός σὑγχρονου εκδοτικου̃ οίκου καὶ τυπογραφείου. Τό εταιρικό κεφαλαιο εἶχε όρισθεῖ στὶς 340.000 λιρεττες, από τὶς όποῖες 300.000 διεθεσε ὁ Μας Μπόντι απο ενα εἰδικὸ ταμεῖο τη̃ς Ἱλβα. Τρεῖς ανθρωποι του̃ Μπόντι, δηλαδὴ των χαλυβουργείων “Ιλβα εμφανίσθηκαν σαν εταίροι: ό Γκατκα, ὁ Καπελλο καὶ ὁ Τζιανεττι. Στίς 8 Ὁκτωβρίου 1920, ὁ Μουσσολίνι δημοσίευσε εκκληση για ενίσχυση της «Πόπολο ντ” Ἱταλια», ή ὁποία του̃ απεφερε γύρω στις 400.000 λιρεττες. Στους βιομηχανικους κύκλους του̃ Μιλανου υ̃πῆρχε κι”
10 

Μό
ενας δεύτερος «καλός Σαμαρείτης», ό κεφαλαιου̃χος Πιετρο Μποττίνι, ἐκ­ πρόσωπος του̃ εργοστασίου τρακτερ Παβεςι καὶ της βιομηχανίας αυτοκι­ νητων του̃ Πιεμόντο, ό ὁποῖος από τὸν Ἱούλιο του̃ 1922 εἰσηλθε στην διεύ­ θυνσητῆς εκδοτικης εταιρείας Λομπαρντα (‹‹Πόπολο ντα Ἱταλιαυ). Μαζὶ

με τὸν Τσεζαρε Γκόλντμανν εμφανίστηκε καὶ ό δικηγόρος Πεζεντι, που εκπροσωπου̃σε ναυπηγεία, βιομηχανίες κατασκευης μηχανηματων καὶ πο­ λεμικου̃ ύλικου̃. Ὁ Πεζεντι διατηρου̃σε φιλικες σχεσεις με τὸν Νταντε Φερραρι, πού ἦταν ιδιοκτητης εργοστασίων εκρηκτικών ύλῶν καὶ πυρομα­

χικων.

τὶς 15 Νοεμβρίου 1920 κη̃ Πόπολο ντα Ἱταλια» εγκατασταθηκε σα ενα υ̃περσύγχρονο κτίριο του̃ εκδοτικου̃ οίκου. Ἡ σύν­ Λοβανιο στην Βὶα ταξη της εφημερίδας) η διεύθυνση του̃ εκδοτικου̃ οίκου καὶ του̃ τυπογραφείου εγκατασταθηκαν στὸ ἴδιο οίκημα. Στα επόμενα δύο κρίσιμα χρόνια, το 1921 καὶ 1922, η εφημερίδα του̃ Μουσσολίνμ στης όποίας την διευθυνση συμμε­ τειχε καὶ ό αδελφός του 3Αρναλυτο, αποδείχτηκε να εχει εγκατασταθεῖ κατα πολύ επιτυχημενο τρόπο καὶ να εἶναι επανδρωμενη για ενα επιτελεῖο 45 συν­ τακτων καὶ υ̃παλληλων. Σε λίγο ξεκίνησε μια εβδομαδιαία περιοδικὴ ἔκ­ δοση (τὸ «Ντομαντο λα παρόλα››:Ζητῶ τὸν λόγο), που ἦταν ενσωματω­ μενη στην εφημερίδα. 3Απὸ τὸν Ἱανουαριο του̃ 1922 αρχισε να εκδίδεται εδω καὶ μια επιθεώρηση, η «Λα Τκεραρχια» (η ‹‹”1εραρχία››). "Οταν ὁ Μούσ­ σολίνι ξεκίνησε στὶς 24 “Οκτωβρίου 1922, για να ζητησει την κρατικὴ εξου­ σίας εἶχε στην «Πόπολο ντ” Ἱτόιλια» ενα προσωπικό λογαρισμὸ με καταθε­ σεις, που εφθαναν τὶς 750 ­ 740 λιρεττες. Χωρἰς την βοηθεια τῶν βιομηχα­ νικῶν μαικηνων θα ἦταν μια τετοια ανοδος: κατα πασαν πιθανότητα αδύνατος. (Η ταση των Ἱταλων χρηματοδοτῶν, μεγαλοβιομηχανων καὶ μανατζερ, να ενισχύσουν, σ” ενα λαόςπου αγαπα πολύ τὶς εφημερίδες, κατα προτίμηση εφημερίδες κι όχι πολιτικα κόμματα η δυναμικὲς ὀμαδες, εμφανίστηκε καὶ στη Τεργεστη) στη μεγαλη εμπορικὴ μητρόπολη καὶ λιμανι της Άδριατι­ κη̃ς, που εῖχε δοθεῖ τὸ 1918/1919 απο την Αυ̃στρία στην Ἱταλία, σαν αποτε­ λεσμα τη̃ς «ακρωτηριασμενης νίκης». Ἱ~1 όμαδα Κόσουλιτς, ενα τεραστιο ασφαλιστικό συγκρότημα καὶ οἱ φορεῖς της, Τεόντορ Μαγιερ, Σ. ”Αρα, Ό. Σινιγκαλια καὶαθ. Πετερλίνι, ενίσχυσαν δεξιὲς εξτρεμιστικες εφημερίδες. σπορα πέτυχε, τα αποτελεσματα ηταν πιο εντυπωσιακα κι” απο κεῖνα του̃ Μιλανου. Τό 1921 ὁμαδες παλης μελανοχιτωνωνς εἴςοπλισμενες με τα περι­ βόητα μακρυα ξύλινα ρόπαλας τα «μανγκανελλι», καὶ περίστροφα καταλαβαν ἐφόδου τα γραφεῖα τῶν σοσιαλιστικῶν συνδικατων καὶ εβαλαν φωτια στὸ ξενοδοχείο «Βαλκανια», κεντρο συναντησεων της σλοβενικη̃ς εθνικης
5Απὸ

Ἱἰ

μειονότητας στην Ἱστρια. . . Αυ̃τό σημαινε τρομοκρατία. Τρομοκρατικη δραστηριότητα ανεπτυσσαν ὅμως καὶ οί «αμυντικες ενώσεις» της Ἀριστερας, οἱ ‹ΰΑρντίτι ντελ Πόπολο» 

147

(‹‹Έπιθετικὲς ὁμαδες του̃ λαου̃υ), που αποτελου̃νταν από σοσιαλιστές, κομ­ μουνιστὲς καὶ δημοκρατικοὺς αριστερούς. Άπὸ τὸ 1920, κι> ίδιαίτερα τὸ 19215 απλωνόταν στὴν “Ιταλία έρποντας ένας εμφύλιος πόλεμος; που τελικα βρήκε τὸ αποκορύφωμα του στὶς 21 Ἱουλίου 1921 για την σφαγή τη̃ς Σαρ­ τςανα, ένα βιομηχανικό κέντρο τη̃ς επαρχίας Λα Σπέτσια, με τήν δολοφονία 17 μελανοχιτὡνων. ”Η συνέπεια ήταν αγριες «επιχειρήσεις τιμωρίας» τῶν όμαδων παλης εναντίον της «κόκκινης Σαρτζαναυ. Τὸ 1921¬όπως είπαμε ήδη­ήταν αποφασιστικό. Ὁ Μουσσολίνι εἶχε δημιουργήσει ὲν τῷ μεταξυ, από τό αντικόμμα, τό «Κίνημα», τὸ Ἑθνικὸ Φασιστικό Κόμμα (‹‹Παρτίτο Νατσιοναλε Φασίστα»/ΡΝΡ) για να εἶναι σε θέση σὲ ενδεχόμενες εκλογές να διεκδικήσει τὴν ψήφο τῶν Ἱταλῶν. Φιλαρε­ σκος, όπως ήταν, ακουγε ιια ευ̃χαρίστηση να τὸν αποκαλου̃ν «ευέλικτο ἑπανα¬ στατη». Έλεγε, πως οἱ λέξεις δὲν εἶχαν καμμια σημασία γιη̨ αὐτόν. “Αν επρό­ κειτο για τὴν ἐξουσία, έλεγαν, ήταν πρόθυμος να ανακηρυχθει̃ αυριο, σε ηγέτη τής αντίδρασης. Ὁ Τςιολίττι εἰσηγήθηκε τὸ καλοκαίρι του̃ 1921 στο Βασιλια να προκηρυςει εκλογές, ασφαλως καὶ μὲ τὴ σκέψη, ότι οἱ ἐκλο­ γές αυ̃τὲς θα έδειχναν τὴν δυναμη ή τήν αδυναμία του̃ ΡΝΡ στὸ κοινοβου­ λευτικὸ συστημα. Οἱ βιομήχανοι στὴ πλειοψηφία τους;­γιατὶ δεν θα ήταν ρεαλιστικό να μίλα κανεὶς για τὴ βιομηχανία γενικα ή τὴ Συνομοσπονδία τῶν Βιομηχανων, δεδομενου ότι τὸ πνευ̃μα όμαδικής συνεργασίας ήταν ξένο στους Ἱταλοὺς μεγαλοβιομηχανους­ενίσχυσαν τὸ λεγόμενο Ἑθνικὸ Μέ­ τωπο, τὸ ὁποῖο αποτελου̃σαν φιλελευθεροι καὶ συντηρητικοὶ εθνικιστές. Ὁ Τζίνο Ὁλιβέττι, Γενικός Γραμματέας τη̃ς Συνομοσπονδίας τῶν Βιομη­ χανων ήταν υποψήφιος τῶν Φιλελευθέρων καὶ εξελέγη βουλευτής. Ὁπωσ­ δήποτε οἱ ἰσχυροὶ οἱκονομικοὶ παραγοντες είχαν βαρεθεί πια τὸν Τζιολίττι, που ήταν σὲ θέση να ἑςαπατήσει ακόμα καὶ τὸν ίδιο τὸν ἑαυτό του καὶ που θεωρου̃νταν, ακόμα κι” από τὸν πονηρό βασιλια Βίκτωρα Έμμανουήλ τὸν Γί, ότι είναι αλεπου̃. Για τὸν προεκλογικό αγώνα ή Ὁμοσπονδία του̃ Του­ ρίνου, μαζι με τήν Ἀνιέλλι, συγκέντρωσε 108.000 λιρέττες, 21.000 λιρέττες από τα χρήματα αὐτα δόθηκαν στὸ φασιστικό «πυρήνα» του̃ Τουρίνου. Τα υπόλοιπα διατέθηκαν σε αλλα έμπιστα, μὴ σοσιαλιστικα κόμματα. Τὸ ἐκλογικὸ αποτέλεσμα ήταν σχεδόν καταστροφικό καί, συμφωνα μὲ τους κοινοβουλευτικους κανόνες, απαγοητευτικὸ για τὸ νέο φασιστικὸ κόμμα του̃ Μουσσολίνι, τὸ ΡΝΡ, καὶ τους έκλογικοὺς συμμαχους του,τους Ἀγροτικους. Ὁ Μουσσολίνι μπη̃κε στὴ Βουλή με 33 φασίστες βουλευτές καὶ 2 αγροτικούς. Το ΡΡΝ αποδείχτηκε κόμμα μειοψηφίας καὶ ή Συνομο­ σπονδία τῶν Βιομηχανων έχασε τὸ ενδιαφέρον του για αυτό. Συμφωνα μὲ τα στοιχεία του̃ Φασιστικου̃ Κόμματος, ή μεγαλη βιομηχανία­ἰδιαίτερα στὸν χωρο Ρωμης­Νεαπολης διέθεσε για τον Μουσσολίνι καὶ τὸ κόμμα του συνολικα 5819975 λιρέττες. Ἀπὸ τὸ ποσὸ αὐτὸ μόνο 1.?94.225 λιρέττες 

148

διατέθηκαν στη λεγόμενη περίοδο του̃ αγωνα: δηλ. στὰ χρόνια 1919/22, πρὶν δηλαδη την πορεία πρὸς τη Ρώμη καὶ την ανακηρυξη του̃ Μουσσολίνι σε πρωθυπουργό του̃ Βασιλια. Τὸ υπόλοιπο ποσό, ­ τα τέσσερα πέμπτα περί­ που του̃ συνολικου̃­­,διατέθηκαν μετὰ τη «καταληψη της εξουσίας» απο τον Μουσσολίνι, μέχρι την όλοκληρωση του̃ συντεχνιακου̃, φασιστικου̃ κρα­ τους στην Ἱταλία, που συντελέσθηκε το 1929, σε μια περίοδο δηλαδη, όπου όλα εἶχαν ηδη κριθεί καὶ οί αμφιβολίες για την σταθερότητα καὶ τὶς αληθι­ νες προθέσεις του̃ Μουσσολίνι, είχαν αποδειχθεί αβασιμες. Οἱ βιομηχανοι είναι κατὰ πρῶτο λόγο επιχειρηματίες καὶ όχι πολιτικοὶ ἰδεολόγοι η φανα­

τικοί. Μιὰ καὶ

Μουσσολίνι δεν είχε κατακτησει την απόλυτη πλειοψηφία του̃ 1921, απασχολου̃σε τους μεγαλοβιομηχανους ”Ανιέλλι, στὶς εκλογές Κόντι) Ὁλιβέττι) Πιρέλλι, καὶ τοὺς βιομηχανους ὑφασματων Μπόκα καὶ Ταργκέττι ένα εντελως διαφορετικό πρόβλημα: η αγγλικη, αμερικανικη καὶ γερμανικη βιομηχανία προσπαθου̃σαν, πέρα απὸ καθε ἰδεολογικη προ­ καταληψη να διεισδυσουν στη ρ­ωσικη αγορα. Γιατὶ δεν θαπρεπε νὰ έπιδιὡ­ ξει τὸ ἴδιο καὶ η Ἱταλικη βιομηχανία; ΕΗ παλια Ρωσία δεν υ̃πηρχε πια. Ύ­ πηρχε μόνο η "Ενωση τῶν Σοβιετικῶν Σοσιαλιστικῶν Δημοκρατιων (ΕΣΣΔ) υ̃πὸ την ηγεσία του̃ Λένιν. Τὸ 1919/20 εῖχε μὲν κηρυχθεῖ σην Ἱταλία με έμφα­ ση ό αγωνας κατα του̃ μπολσεβικισμου̃. Άλλα τη σημασία είχε αὐτό; Μό­ λις ίδρόθηκε μια «Ἱταλοσοβιετικη Ἑπιτροπη››) προθυμοποιηθηκε ὁ Άνιέλλι να προσφερει για την ενίσχυση της ὲπιτροπης 1θθ.θΟθ λιρέττες, που αναμεσα στα αλλα, ηθελε να εξασφαλίσει την αδεια, για την ἐγκατασταση εργοστα­ σίου παραγωγης αυτοκινητων της ΦΙΑΤ στην οἰκονομικα υ̃παναπτυκτη Σοβιετικη Ένωση. Στὸ έσωτερικὸ της Ἱταλίας ηταν αναγκαία η κοινωνικη εὶρηνη. Αυτο σημαίνει, πως έπρεπε να αρχίσουν κατευθεῖαν διαπραγματεύσεις με την Γενικη Συνομοσπονδία Ἑργατῶν. Οἱ ηγέτες τους, ό Γενικὸς Γραμματέας, Λουντοβίκο ντ” Ἀραγκὀνα) Μπρου̃νο Μπονατσι καὶ Φίλιππο Τουρατι, ηταν πρόθυμοι για συζητησεις ὔστερα από την αποτυχία της περιπέτειας τῶν «καταληιμεων», που διαρκεσε 22 μέρες καὶ την ανικανότητα των «Έργο­ στασιακῶν Ἐπιτροπων». ίΗ «Ἱταλο ­Σοβιετικη Ἑπιτροπη» συγκροτηθηκε σε σῶμα μὲ τη συμμετοχη 4 βιομηχανων καὶ 4 συνδικαλιστῶν. Ὁ Μπονό­ τσι ρωτησε τὸν Κόντι, γιατὶ δεν προσχωρεῖ στην «Ἐπανασταση». Εὕρισκε, ότι ό Κόντι έδειχνε μεγαλη κατανόηση για «έργατικα ζητηματα››.Ὁ Κόντι απαντησε: «η ιταλικη αστικη ταζη δὲν είναι η ῖδια με τη ρωσικη» κια υ̃πονοου̃σε ασφαλως την αμφίβολη σταση των ρώσων Φιλελευθέρων καὶ Δημοκρατών απέναντι στον κίνδυνο του̃ Μπολσεβικισμου̃ τὸ 1917. Ὁ Ἐττόρε Κόντι τραβηξε μια σαφη διαχωριστικη γραμμη αναμεσα στην αντικομμουνιστικη θέσης στην ἐσωτερικη πολιτικη καὶ την φιλοσο­
ὁ 

149

βιετικὴ οἰκονομικὴ πολιτικὴ προς τὰ εξω. Σαφῶς ὰντισοσιαλιστικὰ ηταν τὰ σχεδια τῶν διευθυντῶν τῆς ΦΙΑΤ Μὰριο Φασσιο και Γκουϊντο Φορνὰκα, ποὺ εῖχαν στόχο νὰ συσφίξουν τοὺς δεσμοὺς τῶν ἐργατῶν με το ἑργοστὰσιο, ὰντὶ νὰ τοὺς ὰφὴσουν νὰ ὲνταχθου̃ν σε πολιτικὲς ὁμὰδεςι ποὺ δρου̃σαν εξω
απο τα ἑργοστὰσια.
€Η ελπίδα γιὰ τὴν ὺπογραφὴ ἑνὸς ἐπιτοχου̃ς ἑμπορικου̃ συμφώνου μὲ τὴν Σοβιετικὴ "Ενωση­οἱ κόκλοι τῶν βιομηχὰνων προτιμου̃σαν νὰ μιλου̃ν απλὰ γιὰ τὴ Ρωσία­ἐξηγεῖ τὴν σταση του̃ Άνιελλι ὰπεναντι στὴ Κυβερνη­ ση του̃ σοσιαλιστη̃ Μπονόμι και στὴ τελευταία φιλοφασιστικὴ κυβερνηση του̃ Φακτα. Τὸ αφεντικό τη̃ς ΦΙΑΤ εμφανιζόταν φιλοκυβερνητικός, ὰφου̃ άλλωστε εἶχε προσωπικὲς σχεσεις μὲ τὸν πρώην ὺπουργὸ οἱκονομικῶν, Λουῖτζι Φακτα. Ὁ Τζίνο Ὁλιβεττι, ενας θαυμὰσιος κοινοβουλευτικὸς ρὴ­ τορας, εγινε υπευθυνος τη̃ς διακομματικῆς Οἰκονομικῆς Ἑπιτροπῆς στη Βουλὴ του̃ Μόντε Τσιτόριο. Τὰ σημαντικὡτερα κόμματα ἦταν ακόμα τό καθολικό ­ δημοκρατικό Λαϊκό Κόμμα (οἱ ‹‹Ποπολόιροι››), οἱ Σοσιαλιστὲς καὶ οἱ Φιλελεύθεροι. ῦΑλλὰ σε ποιὸ βαθμο οἱ σημαντικὲς ὰποφὰσεις στὰ χρόνια 19Ζι̃/ΖΖ παἱρνονταν στὸ Κοινοβοὺλιο; Δὲν θριὰμβευε ὴδη τὸ ἐξωκοινοβουλευτικο παρακρατικο συστημα του̃ Μουσσολίνι κι ό ἱδιωτικός του στρατός, οἱ «όμαδες πόλης» τῶν μελανοχιτὡνων; Οἱ τίτλοι τῶν εφημερίδων φωτίζουν τὸ 19ΖΙ τὴν κατασταση, ποὺ ἐπικρατου̃σε: Στὴ Πίάντοβα ὴ αστυνομία ανοίγει πυ̃ρ ἐναντίον τω̃ν μελανοχιτώνων.

”Οκτὼ ἐίτομα σκοτώνονται ἀπὸ τους πυροβολισμους τῶν αστυνομικών. Φλωρεντία : Κόκκινοι φοιτὴτὲς ρίχνουν βόμβες ἐναντίον τῶν μελανοχι­ τώνων. Οἱ μελανοχίτωνες, οἱ καραμπινιέροι καὶ ό στρατός μὲ τὴν βοήθεια τεθωρακισμένων ὀχὴμάτων ἕπιτίθενται καὶ καταλαμβάνουν τὴν ἕρνατικὴ συνοικία Σὰν Φρεντιάνο. η̨ίίἶμπολι : Κόκκινες μονάδες αγώνα κάνουν ἔπίθεσὴ εναντίον φάλαννας φορ­ τὴνῶν αυτοκινήτων, ποὺ μεταφέρουν, μὲ τὴν προστασία καραμπινιέρων, τεχνικό προσωπικο του ναυτικου̃ νιὰ νὰ σπάσουν τὴν α̃περνία τω̃ν σιόὴροὁρομικῶν στὴν Φλωρεντία. ”Η φάλαγγα τῶν φορτὴνῶν καταστρέφεται. "Ε/πάρχουν πολλὰ ανθρώπινα θύματα. ”Η α̃ντεπίθεσὴ ὅρνανώνεται ἀπὸ κοινου̃ μὲ τὶς ὁμάὁες πάλης και τὸν στρατό) που χρησιμοποιεί πυροβολικό καὶ τεθωρακισμένα. Στὴ Πἰπολώνια οἱ μελανοχίτιυνες ἐξουὁετερώνουν, ὕστερα ἀπὸ σκλὴρὲς μά­ χες στους δρόμους τὴς πόλὴς, τὴν σχεὁὸν παραδοσιακὴ κυριαρχία τῶν κομ­ μουνιστῶν. Τὸ λουτρὸ αίματος τη̃ς Σαρζάνα (επαρχία Ζίὰ Σπέτσια) ἀναφέρ­ θὴκε ὴὅὴ. “Υστερα ἀπὸ τὴ δολοφονία τω̃ν Ζ7 μελανοχιτώνιον, ὴ πόλὴ γνώ­ ρισε φοβερὲς αἐπιθέσεις τιμωρίας» τω̃ν φασιστῶν. Αὺτὰ ειναι μόνο λίγα παραδείγματα ὰπὸ τὴν κατασταση του̃ εμφυλίου πολέμου, ποὺ ἐπικρατου̃σε στὴν Ἱταλἰα, ποὺ γίνεται ὰκόμα πιο χαρακτηρι­ 

150

τὴν βομβιστικὴ απόπειρα τῶν αναρχικῶν στὸ θεατρο Ντιάνα στικὴ α του̃ Μιλάνου, με αποτελεσμα τό θάνατο 17 ατόμων. ”Απ“ όλα αυ̃τα συνάγεται τό συμπερασμα, ὅτι, πρὶν από τὴν πορεία του̃ Μουσσολίνι πρός τὴ Ρώμη, εἶχαν καταρρεύσει όλες οί δυνάμεις­φορεῖς της κρατικῆς εξουσίας με συνταγματικὴ­φιλελευθερη μορφὴ, ενῶ ὴ Συνο­ μοσπονδία τῶν βιομηχάνων εδειχνε περισσότερο ενδιαφερον για τό εμπόριο με τὴ Ρωσία, παρα για τὴν ενίσχυση του̃ Φασιστικου̃ Κόμματος. Στὶς ενο­ πλες δυνάμεις, κια ἱδιαίτερα στόν στρατό, εμφανιζόταν μια ευ̃νόητη, αλλα επικίνδυνη για τὴ κρατου̃σα τάξη πραγμάτων, ταση. Οἱ ενοπλες δυναμεις Ζ συνεργάζονταν ευ̃χάριστα με τους μελανοχίτωνες για τὴν εςουδετερωση ~ τῶν ταραχων. Ὁ εμφύλιος πόλεμος είναι για τους στρατιῶτες, που παίρνουν στα σοβαρα τό επάγγελμά τους, μια μοιραία εμπειρία. Με τὶς φασιστικὲς «ὀμάδες πάλης» εἶχε συγκροτηθεί μια οργάνωση, ποὺ εἶχε στὶς γραμμες της πολυάριθμους αξιωματικοὺς καὶ στρατιῶτες του̃ «Μεγάλου Πολεμου», που διακινδὐνευαν τὴ ζωὴ, τους καὶ απάλλασσαν τόν στρατό από τὶς πιό δυσκολες επιχειρησεις. Δεν υπάρχει καμμια αμφιβολία, ότι ό στρατηγός Σάνι, διοικη­ τὴς του̃ σώματος στρατου̃ στὴν Μπολώνια, όχι μόνο ευ̃νοου̃σε τὶς «επιθε­ σεις τιμωρίας» τῶν μελανοχιτώνων εναντίον του̃ κόκκινου τάγματος τὴς πόλης, αλλα τὶς ενίσχυε καὶ με πολεμικό υλικό. Τό σῶμα τῶν αξιωματικών του̃ στρατου̃ ἦταν φοβερά εξοργισμενο για τὴν αντιμιλιταριστικὴ στάση της κυβερνησης Νίττι. Ἡ αποστολὴ στρατιωτικῶν μονάδων στὴν Ἀλβανία, με πλοία για τὴν ενίσχυση τῶν ἶταλικῶν βάσεων ματαιώθηκε τό 1920 στὴν ”Αγκὀνα με μια αγρια εξέγερση τῶν κομμουνιστῶν εργατῶν. Μετα από πολ­ λες επιθέσεις εναντίον αξιωματικῶν, που κυκλοφορου̃σαν στους δρόμους με τὴ στολὴ τους, ό Νίττι υπέδειξε στους αςιωματικους καλυτερα να μὴ κυκλοφορου̃ν στὴν πόλη με στολὴ, για να αποφευγονται τα επεισόδια. Στὴ Βερόνα ό διοικητὴς του̃ ἐκεῖ σώματος στρατου̃, ὁ ταξίαρχος Ἑμί­ λιο ντε Μπόνο, παραιτὴθηκε σε ενδειξη διαμαρτυρίας για τὴ πολιτικὴ του̃ Νίττι καὶ προσχώρησε στὶς «όμάδες πάλης» του̃ Μουσσολίνι. Ὁ Ντε Μπόνο εἶχε καλες σχεσεις με τὴ βασιλομὴτορα Μαργκερίτα καὶ με τόν αρχηγό της αυ̃λὴς της, πρίγκιπα Μπελτςογιόςα. Ὁ συνταγματάρχης Ροντόλφο Γκρατσιάνι, διοικητὴς ενός τάγματος στὴ Πάρμα (ό κατοπινός στρατάρχης), ό λοχαγὸς Τερουτσι καὶ ὁ λοχαγὸς τῶν Μπερσαλιερων Άκίλλε Σταράτσε, παραιτὴθηκαν επίσης. Ὁ τελευταίος επαιξε αργότερα, σημαντικό ρόλο στό Φασιστικὸ Κόμμα. Στὶς «ομάδες πάλης» προσχώρησαν εκτός από τόν ντε Μπόνο, 11 ακόμα στρατηγοί. Ὁ στρατηγός ντε Μπόνο ανελαβε στρατιω­ τικός σύμβουλος τῶν «ομάδων πάλης» καὶ ό στρατηγός Γκαντόλφο, τὴ στρατιωτικὴ καθοδὴγηση τῶν φασιστῶν ὴγετῶν στὴ Φερράρα καὶ Τοσκά­ να, δηλαδὴ του̃ "Ιταλο Μπαλμπο καὶ του̃ μαρκὴσιου Περρόνε Κομπανι. 'Όταν ἡ Άριστερα μιλου̃σε τότε για «στρατιωτικὴ συνομωσία» δεν
­¬

Ἡ

ον 

151

ειχε εντελως αδικο. "Επρόκειτο όμως, λόγω της ὁλοενα αόξανόμενης αδυ­ ναμίας του̃ παλιου̃ φιλελευθερου συνταγματικου̃ συστηματος, λιγωτερο για μια σχεδιασμένη εναντίον του̃ καθεστῶτος ενεργεια καὶ περισσότερο για τη δημιουργία μιας αμυντικη̃ς συμμαχίας αναμεσα στους αζιωματικου̃ς εν ενεργεία καὶ τους απόστρατους. Τό γεγονός, ότι ό αρχηγός του̃ Γενικου̃ Ἐπι­ τελείου, ό στρατηγός Πιετρο Μπατόλιο, δεν αντιμετώπιζε μὲ αποφασιστι­ κότητα τὶς φασιστικὲς συμμορίες κι” ότι ό ανώτατος αξιωματικός τῆς Ἱτα­ λίας, ό νικητὴς του̃ 1918, ό στραταρχης Άρμαντο Ντιαζ, που ζου̃σε στην Φλωρεντία, διατηρου̃σε μια υ̃ποπτη ου̃δετερότητα, δεν αλλαζει πολυ τὴν
παραπανω διαπίστωση.

Στό περιθώριο της «στρατιωτικῆς συνομωσίας» εμφανίστηκε μια ίδιαί­ τερα γραφικὴ φυσιογνωμία. Ὁ Στρατηγός, Δούκας Ἑμανουελ Φίλιμπερτ τη̃ς Άόστης (1869­1931), που ῆταν απόγονος τη̃ς δυναστείας, που βασί­ λευε, διοικητης στόν «Μεγαλο Πόλεμο» τη̃ς θρυλικη̃ς Τρίτης Στρατιας του̃ Ἱσόντζο. (Ο Ἑμανουελ Φίλιμπερτ, αριστος αξιωματικός, φοβερα φιλό­ δοξος ό ίδιος, παντρεμένος με μια γυναίκα ακόμα πιό φιλόδοξη, την κόρη του̃ κόμητα τῶν Παρισίων καὶ διεκδικητη̃ του̃ γαλλικου̃ θρόνου, τὴν Ἑλε­ νη των Βουρβουρων καὶ της Ὁρλεανης. Είχε τὴν αυ̃ταπατη, ότι ῆταν ό πρα­ γματικός βασιλιας τῆς Ἱταλίας κι έβλεπε τόν εξαδελφό του βασιλια, Βί­ κτωρα Ἑμανουὴλ τόν Γί, αυτόν τόν μικρόσωμο καὶ πανασχημο ανδρα, που αρεσκόταν να θεωρεῖται, συμφωνα με την παραδοση τη̃ς δυναστείας της Σαβοΐας, σαν «βασιλιας τῶν στρατιωτικῶν». Ὁ Πρίγκιπας Ἑμανουελ Φί­ λιμπερτ, δημοφιλὴς στό στρατό, εμφανίστηκε στόν Μουσσουλίνι σαν ό καταλληλος για τους φασίστες, διαδοχος του̃ θρόνου. Τό γεγονός αυτό δεν πρόσφερε βεβαια χρηματικη ενίσχυση στόν Ντου̃τσε, γιατὶ η περιουσία του̃ Ἑμανουελ Φίλιμπερτ καὶ τη̃ς οἰκογενείας του ἦταν μικρη. "Αλλωστε ό δουκας ἦταν τόσο σίγουρος για τόν ἑαυτό του, ὥστε να θεωρεί, ότι ό Μουσ­ σολίνι επρεπε να αναγνωρίσει πόσο μεγαλη αζία είχε η διαθεση του να προσ­ χωρησει στό «Κίνημα». Με τὴν εναρξη του̃ 1922, εγινε φανερό, ότι η ενίσχυση του̃ φασισμου̃ από τό σῶμα των αξιωματικῶν ἦταν σημαντικωτερη από καθε βοηθεια, που πρόσφερε η Συνομοσπονδία τῶν Βιομηχανων καὶ η Συνομοσπονδία τῶν Γαιοκτημόνων καὶ ό Γενικός της Γραμματέας Φοντανα. Σχετικα με την χρηματοδότηση, η βιομηχανία ενεργου̃σε προσεκτικα. Εἶναι γνωστα τα ποσα που διέθεσε ό Συνδεσμος τῶν βιομηχανων του̃ Του­ ρίνου, σε μὴ σοσιαλιστικα κόμματα, μεταςό 26 Νοεμβρίου καὶ 10 Δεκεμβρί­ ου του̃ 1921: τό συνολικό ποσό ανερχόταν σὲ 82.000 λιρἑττες. Ἀπὸ αυτό η αόμαδα παλης» του̃ Τουρίνου εὶσεπραξε 30.000 λιρεττες, όχι περισσότερο δηλαδη από τό ένα τρίτο. Ὁ Συνδεσμος βασιζόταν ου̃σιαστικα στην δρα­ στηριότητα δυο βιομηχανων του̃ Τουρίνου, στόν μηχανικό Ματσίνι, που δεν 

152

έκρυβε τὴ συμπαθεια του για τὸν φασισμό καὶ στον Τζιοβαννι Άνιἐλλι. Τόν 3Ανιἐλλι ενδιέφερε τὸ 1922 πολύ περισσότερο τὸ εμπόριο με τὴν Ρωσία απα ό,τι τὸ κόμμα καὶ οὶαόμαδες παλης» του̃ Μουσσολίνι. ΩΗ ΦΙΑΤ δούλευε τότε ὁρισμενες περιόδους μὲ παθητικό. Κι” ό γενικὸς διευθυντὴς του̃ Ἀ­ νιελλι ἔδωσε τὴ συμβουλὴ να ακολουθηθεῖ τὸ γερμανικό παραδειγμα: περιο­ ρισμὸς του̃ προσωπικού, διατήρηση τῶν στελεχῶν τῶν εἱδικευμἐνων ἐργα­ τῶν, κατα τα αλλα μαζικὲς απολύσεις καὶ διατήρηση τῆς πειθαρχίας. Ὁ ίδιος ὁ Ἀνιἑλλι ήταν φιλελεύθερος, σαν μεγαλοβιομήχανος, όμως, ἔν­ θερμος όπαδὸς της κοινωνικης γαλήνης καὶ ταξης. (Τὸ ενα δεν αποκλείει τὸ αλλο, που βρίσκεται αλλωστε γραμμενο, ότι ό φιλελευθερισμός εῖναι ταυτόσημος μὲ τὴν αδυναμία καὶ τὴν αταξία;). “Ανησυχωντας για τὴν ΦΙΑΤ, εἶχε συγκεντρώσει τὸ 1922 τὴ προσοχή του στὴν όλοκλήρωση, από τὴν Κυβέρνηση Φακτα, τη̃ς ὶταλο ­ σοβιετικής εμπορικής συμφωνίας. Για τὴν ΦΙΑΤ σήμαινε αύτό, τὴν δημιουργία εργοστασίου στὴν αχανη̃ Σοβιετικὴ Ένωση. Ὁ βασιλιας τῆς ὴλεκτροβιομηχανίας Ἑττόρε Κόντι εκδηλώθηκε στὶς 7 “Ιανουαρίου 1922, σύμφωνα με τὶς πληροφορίες ἑνὸς αλλου βιομηχανου, του̃ Τζιοβαννι Σιλβεστρε, ἐπαινωντας τὸν Ντου̃τσε. Ὁ Μουσσολίνι ήταν ενας ανδρας, που εἶχε ἐπιτεθεῖ ἑναντίον των Ἑνωσεων των ἐργατῶν γῆς, που απειλούσαν τὸ εἰσόδημα, τὴν γῆ καὶ τὴν ζωὴ τῶν γαιοκτημόνων. Είχε τὸ αναστημα ν” αντιταχθεῖ σἴένα καθεστως του̃ «σφυροδρεπανου». Στους δρό­ μους καὶ τὶς πλατεῖες συνεχιςόταν ἐν τῷ μεταξυ ό αγωνας αναμεσα στα «ταγματα τοϋ λαού» καὶ τὶς «ὁμαδες παλης» τῶν μελανοχιτωνων. Οἱ πρῶτοι ὴταν ὀπλισμενοι μὲ βόμβες, ξίφη καὶ πιστόλια. Οἱ μελανοχίτωνες με τα «Μαγκανὲλλι», τα ρόπαλα απο σκληρὸ ξύλο, με τα ὁποῖα μπορου̃σε κανεὶς ακόμα να σκοτωσει ανθρωπο, αλλα καὶ μὲ ξίφη, με πιστόλια, μὲ καραμπί­ νες καὶ κρανη γαλλικη̃ς κατασκευης, που χωρὶς αμφιβολία προέρχονταν από τὶς αποθῆκες του̃ στρατου̃. Οἱ μελανοχίτωνες κέρδιζαν όλο καὶ συχνό­ τερα τὶς μαχες στους δρόμους, στὴν Βουλή, όμως, τὸ κόμμα τους ἦταν κα­ ταδικασμενο σε αδυναμία να ἐπιβαλλει τὶς απόψεις του. Ἱ·Ι αυτοπεποίθηση καὶ ή διαθεση για δραση μεγαλωνε στὶς παραστρα­ τιωτικὲς όμαδες του̃ Μουσσολίνι. Κια ό ῖδιος επειγόταν ν” ανελθει στὴν ἐξουσία. Γιατὶ­ετσι ελεγε ό Μουσσολίνι ­να μὴ καταλαβει κανεὶς μὲ τὴν βία, αύτὸ που του̃ αρνιόταν τὸ Κοινοβούλιο; “Ολα αυ̃τα, ὴ οἱκονομικὴ κρίση στὴν Ἱταλία, ή συνεχὴς φροντίδα για τὴν αὔξηση τῶν ἑξαγωγων, ὴ πίεση των βιομηχανων για μια οὶκονομικὴ συμμαχία μὲ τὴν Σοβιετική “Ενωση καὶ ό συνεχὴς ὴμιεμφύλιος πόλεμος, όξυναν τὶς αντιθέσεις. Παρ” όλα αύτα, οί κύκλοι των μεγαλοβιομηχανων τρομοκρατήθηκαν, όταν τὸν Αὔγουστο του̃ 1922, ό ”Αλντο Φίντσι σὲ μια συνέντευξή του μὲ τὸν Γερουσιαστὴ Ἀλμπερτο Ἀλμπερτίνι, ἰδιοκτήτη 

153

τη̃ς μεγάλης φιλελεύθερης εφημερίδας του̃ Μιλάνου «Κορριερε ντελλα Σερα», δηλωσε άνοικτά, ότι επίκειται πραξικόπημα. Ὁ Φίντσι ἦταν ενας άπὸ τους στενότερους συνεργάτες του̃ «Ντου̃τσε του̃ Φασισμου̃». Τὸ Κοινο­ βούλιο ­εὶπε ὁ Φίντζι­ θά διαλυότάν καὶ οὶ εκλογες θά άναβάλλονταν γιά ενα ὶὶ δύο χρόνια. Μία τριανδρία θά άναλάμβανε την άσκηση της εξουσίας: ὁ Γκαμπριελε ντη̨ ”Ανούντσιο, ὁ Μουσσολίνι καὶ μιά τρίτη προσωπικότη­ τα, με τὴν ὁποία άφηνε σαφως νά εννοηθεί ότι εἶναι ό στρατηγός Δούκας Ἑμάνουελ Φίλιμπερτ της “Αόστης. Ὁ “Αλντο Φίντσι ἦταν μιά ὔποπτη προσωπικότητα. Τὸν Ἱούνιο του̃ 1924 εἶχε άναμιχθεῖ στὴν ύπόθεση τῆς δολοφονίας του̃ σοσιαλιστῆ βουλευ­ τῆ Ματτεότι. Μετά τὴν κατάρρευση του̃ 1945 ἰσχυριξόταν, ότι, ενω ἦταν, άπό τὴν πορεία πρὸς τὴν Ρώμη τὸ 1922, άναπληρωτὴς εδἴφυπουργός στὸ ύπουργεῖο Ἑσωτερικῶν. πού διευθυνόταν άπό τὸν ἴδιο τὸν Μουσσολίνι. ενεργου̃σε μόνο με εντολες του̃ Ντου̃τσε, πράγμα ποὺ σημερα φαίνεται τε­ λείως άπίθανο. Σχετικά με την συνεντευξη του τη̃ς 5/6 Αύγούστου 1922 με τον γερουσιαστή. πρεπει νά ύποτεθεῖ. ότι είχε εξουσιοδοτηθεῖ άπο τὸν Μουσσολίνι, ν“ άφἠσει κατά κάποιο τρόπο ενα δοκιμαστικὸ μπαλλόνι. Ὁ Ντ” Ἀνούντσιο, ό διάσημος ποιητὴς, πού ύστερα άπο τὴν επίθεση του εναντίον του̃ Φιου̃με. άρεσκόταν νά φερει τὸν τίτλο του̃ ‹‹Διοικητη̃››> διεχωρισε τη θεση του άπὸ τὸν μύθο τῆς τριανδρίας. Αὶσθανόταν πάλι, ότι τον εἶχαν θίξει. Ζηλευε τον Ντου̃τσε, γιατὶ είχε αρχίσει νά τὸν ύποσκελί­ ξει στὴν δημοσιότητα. ”Η «τρίτη προσωπικότητα» προτιμου̃σε άλλωστε νά μενει στην άνωνυμία. Οἱ οἰκονομικοὶ κύκλοι ἦταν κατά μεγάλο μέρος άνησυχοι. ΩΗ άσθενὴς Ἱταλία χρειαξόταν ησυχία, κι” όχι πραξικόπημα. Γιά τούς περισσότερους οἰκονομικους παράγοντες ὁ Μουσσολίνι δεν ενέ­ πνεε εμπιστοσύνη. Μηπως ό ίδιος δεν ῆταν παλιότερα ‹‹κόκκινος››; Άλλά οἱ φη̃μες γιά τὸ πραξικόπημα δεν έπαιρναν τελος. Οἱ βιομη­ χανοι του̃ Τουρῖνο ἦταν φοβερά άναστατωμενοι. Τὸν προηγούμενο χρόνο εἶχαν εγκαταλείψει τὸν γερο Τξιολίττι. Οἱ άπόψεις του γιά νά θεσμοθετη­ θου̃ν οἱ «Ἑργοστασιακες Ἑπιτροπες». η πολιτικη του. τῆς κοινωνικης ευη­ μερίας, τούς εῖχαν εξοργίσει.Τωρα, στὶς 10 Ὁκτωβρίου 1922, ξητησαν ξαφνι­ κά νά ελθουν σ” επαφη ὁ Ὁλιβεττι, ποὺ ἦταν άκόμα Γενικός Γραμματέας της Συνομοσπονδίας Βιομηχάνων) τῆς όποίας Πρόεδρος αὐτὸ τὸν χρόνο ηταν ὁ Ραϊμόντο Ταργκεττι, ό Κόντι, ό Πιρελλι καὶ ὁ Στέφανο Μπεννι με τον Νομάρχη του̃ Μιλάνου “Αλφρέντο Λουξινιόλι, ποὺ εθεωρεῖτο εμπιστος του̃ Τξιολίττι. Είχαν τὴν άποψη, ποὺ ἦταν καὶ σχεδιο του̃ φιλελευθερου γηραιου̃ ηγέτη Τξιολίττι, ότι επρεπε νά σχηματισθεῖ μιά νέα Κυβέρνηση με Πρω­ θυπουργό τὸν Τξιολίττι καὶ τὴν συμμετοχη του̃ Μουσσολίνι καὶ λίγων άκό­ μη φασιστῶν. Ό Τξιολίττι πίστευε στά σοβαρά, ότι εἶχε φτάσει η μεγαλύ­ τερη στιγμη τη̃ς ξωῆς του. Αύτός, ό σκηνοθέτης τόσων πολλῶν κυβερνη­ 

154

τικων κρίσεων, θα ἱέσωζε τὴν κατάσταση, και θά κατόρθωνε νά «τυλίξει» τὸν Μουσσολίνι. Τὸν πολιτικὸ του φίλο, Πρωθυπουργό Λουίτζι Φάκτα, θεωρου̃σε μόνο σὰν τοποτηρητὴ. Ὁ ὀγδοντάχρονος, που έμοιαζε σαν λίγο κουρασμένος, άλλα σαν σοφός καὶ αριστοκρατικὸς πανεπιστημιακὸς δά­ σκαλος, δεν υ̃πολόγισε οὔτε τὴν απέχθεια του̃ βασιλιά απέναντι στο πρό­ σωπό του, ἐπειδὴ περιφρονου̃σε πληρως τὸν «νάνο» Βίκτωρα Ἑμμανουὴλ τον Γ', οϋτε τὴ βίαιη θέληση του̃ Μουσσολίνι γιά τὴν εξουσία, οὔτε τὴ τοποθέτηση του̃ στρατου̃. Ἡ απέραντη ματαιοδοξία του̃ Τζιολίττι ὴταν συγχρόνως ὴ μεγαλυτερη αδυναμία του. Σ” αὐτὴ τὴν κοινωνία του̃ συνταγματικου̃­κοινοβουλευτικου̃ συστη­ ματος, τη̃ς «κοινοπραξίας» τῶν οικονομικών παραγόντων, τῶν δικηγόρων και τῶν ὲπαγγελματιῶν πολιτικών, δπῆρχαν ένα σωρο παράδοξες διασυν­ δέσεις. Ὁ ἀδελφὸς του̃ Προέδρου τὴς Συνομοσπονδίας Βιομηχάνων Ταρ­ γκέττι, ό Φερνάντο Ταργκέττι, ὴταν σοσιαλιστὴς βουλευτὴς. Οι σικελιανοι “Αριστεροι Δημοκράτες ὴταν μαλιστα σε θέση να ἐπιδεικνυουν στο πρόσω­ πο του̃ Κολόννα ντι Τσεζάρο ένα αληθινό πριγκιπα σαν βουλευτὴ τους. Τὸν “Οκτώβριο του̃ 1922, ό Γενικός Γραμματέας τῆς Συνομοσπονδίας τῶν Βιο­ μηχάνων, Ὁλιβέττι, άπόκτησε ἐπαφὴ μὲ ένα απο τους παλαιότερους συνδι­ καλιστές, τὸν Ἑντμόντο Ροσσόνι, που εἶχε εντάξει τά συνδικάτα του στο στρατόπεδο του̃ Μουσσολίνι. Ἑξ αἰτίας τῶν συνεχων φημῶν για επικεί­ μενο «πραξικόπημα» δὲν μπορουσε να γίνεται πιά λόγος για σαφὴ σχέδια και σταθεροὺς στόχους. ”Αλλα και τὸ Ἑθνικὸ Συνέδριο της Ἱταλικὴς Βιο­ μηχανίας, ποὺ έγινε στό Μιλάνο στὶς 17 Ὁκτωβρίου 1922, δεν ξεκαθάρισε τα πράγματα. Στὸ επικεντρο των συζητὴσεων στάθηκαν τα οικονομικα προβληματα. Στις 21 Ὁκτωβρίου 1922, έδωσε τὸ Φασιστικό Κόμμα στὴ δημοσιότη­ τα ένα νεο οικονομικο Πρόγραμμα. Με τὴν αρχὴ τὴς ανάπτυξης μιας έλευ­ θερης, ισχυρη̃ς, ὲθνικη̃ς οικονομίας θα μπορουσε να συμφωνὴσει κάθε φιλελευθερος βιομηχανος. Άμέσως μετά, στις 24 Ὁκτωβρίου, ακολούθησε ό «σεισμός» τη̃ς Νεάπολης. Συγκεντρὼθηκαν Ιθθθθθ άνδρες τῶν «ομάδων πάλης» κιΰ ανάμεσά τους τα έφιππα τμηματα του̃ Καραντόννα από τὴν ”Α­ πουλια, που άπόκτησε τὴν δόξα του με τὴν καταστολὴ τῶν έξεγέρσεων των ἐργατῶν γὴς. Έβρεχε φοβερά. ”Αλλ” αυτό δεν ένοιαζε τους φασίστες. Ὁ Μουσσολίνι ζὴτησε να σχηματισθεῖ νέα Κυβέρνηση καὶ να δοθου̃ν πέντε υπουργεία στο Ἑθνικὸ Φασιστικό Κόμμα. Στις μάζες φώναζε τὸ πασίγνω­ στο τωρα σύνθημα: «Στὴ Νεάπολη βρέχει­­στὴν Ρώμη λάμπει ό ὴλιος». Ὁ Μουσσολίνι επέστρεψε στο Μιλάνο και περίμενε πανέτοιμος στόν ἑκδοτικὸ του οἶκο στὴν γωνία τῶν όδῶν Λοβάνιο­Μόσκοβα, το γενικό έπι­ τελεῖο τῶν φασιστῶν, ὴ διορισμένη άπο τὸν ίδιο τετρανδρία, απο τὸν Μι­ κέλε Μπιάνκι, έναν απο τους παλιους σοσιαλιστές, που εἶχαν εγκαταλείψει 

155

τό 1914 τό κόμμα, σαν εκπρόσωπο της ἑργατικῆς πτερυγας, από τόν Τσε­ ζαρε Μαρία ντὲ Βετσι, σαν ἐκπρόσωπο της δεξιᾶς του̃ κόμματος) από τόν “Ιταλό Μπαλμπο, εκπρόσωπο τῶν «όμαδων παλης», καὶ τὸν αντιστρατηγο Ντε Μπόνο για τό σῶμα των αξιωματικών. Τὸ επιτελείο τῶν ατεσσα­ ρων» εγκαταστάθηκε στὴν Περούτζια. Πολυ κοντα στὴν Περουτζια εγκατα­ ταθηκε σαν παρατηρητὴς καὶ ‹‹ὴ τρίτη προσωπικότητα» του̃ Φίντσι: ό Ἑ­ μανουελ Φίλιμπερτ της Άόστης. Έλπιςε, ότι ό ἐςαδελφός του στόν θρόνο θα ἦταν τόσο κουτός, ὥστε να προβαλει αντίσταση στὴν πορεία τῶν φασι­ στῶν. Ὁ «ἐξαδελφός» από τὴν αλλη πλευρα είχε εγκατασταθεί στό τερα­ στιο ίδιωτικό του δασος Σαν Ροσσόρε κοντα στην Πίζα. στὴν αγαπημένη του βίλλα Κόμπο, στὴ θαλασσα. ίΗταν εποχὴ κυνηγιου̃ καὶ ηθελε να κυνη­ γη σει ἐλαφια. χεδιο της «τετρανδρίας» πρόβλεπε πορεία ένοπλων «ὁμαδων παλης» ὁλόκληρη τὴν Ἱταλία πρός τὴν Ρώμη, για να όπο­ χρεωθεί η Κυβέρνηση Φακτα σὲ παραίτηση. Στίς 26 “Οκτωβρίου 1922 δέχτηκε ό Μουσσολίνι, στα γραφεία τη̃ς συν­ ταξης της εφημερίδας του, δυο βιμηχανους του̃ Τουρίνου, τόν βιομηχανο ηλεκτρικών εἰδῶν Μπεννι καί τόν βιομὴχανο ελαστικων είδῶν Ἀλμπερτο Πιρελλι. Ὁ αΝτου̃τσε›› ἦταν πονηρός. Μίλησε με τοὺς επισκεπτες του για διαφορα οἰκονομικα προβληματα. Κιί αφησε να εννοηθεί, πὼς τό κόμμα του ενδιαφερεται κυρίως για τό συμφερον της ίταλικῆς οἰκονομίας. για τὴν αποκατασταση της ἐργατικη̃ς πειθαρχίας στα εργοστασια. Ὁ Πιρελλι δη­ λωσε μετα τὴν συνομιλία: τί ανθρωπος είναι αὐτός ό Μουσσολίνι, που δια­ θέτει τόσες γνωσεις, ὥστε να μπορεί να μιλα κανείς για όλα αυτα τα προ­ βλὴ ματα! Κανείς από τους κυρίους αυτους δεν είχε αντιληφθεί, ότι ἡ «πορεία πρός τὴν Ρώμη» ῆταν ετοιμη ν” αρχίσει. Στίς 27 Ὁκτωβρίου κληθηκε ό βασιλιας από τό Σαν Ροσσόρε πίσω στὴ Ρωμη. Ὁ μοναρχης ηταν δυσαρεστημενος, γιατί ἦταν ν” αρχίσει τό κυνηγι. Στὴ Ρωμη ό σιδηροδρομικός σταθμός Τερ­ μινους είχε αποκλεισθεί από τὴν αστυνομία, τους καραμπινιερους καί τὴν «Γκουαρντια Ρἑγγι». Ὁ Βίκτωρ Ἑμμανουὴλ ό Γ' δεν ηθελε τετοια προστα­ τευτικα μετρα για τό πρόσωπό του καὶ δὴλωσε δυσαρεστημενος, πως, αφου̃ ὴ κατασταση είναι τόσο ασχημη, θα ηταν καλυτερα να παρει αμεσως τη γυναίκα του καί τα παιδια του καὶ να παει στὴν ϋπαιθρο. Στό βαθος όμως της καρδιας του δὲν σκεπτόταν να όποχωρὴσει, γιατὶ ακριβώς εἶχε πληρη γνωση για τόν «κίνδυνο από τὴν Άόστηυς τὶς προθέσεις δηλαδη του̃ εξα­ δελφου Ἑμανουελ Φίλιμπερτφ να τον διαδεχθεί. Ὁ Πρωθυπουργός Φακτα καλεσε τόν βασιλια να υπογραιμει διαταγμα για να κηρυχθεί η χωρα σε κατασταση πολιορκίας. Ὁ Φακτα εἶχε παρει ηδη προστατευτικα μετρα για τὴν ασφαλεια τη̃ς πρωτεύουσας. Ἑν τῷ μετα­ ξὺ οί «όμαδες παλης» προχωρου̃σαν απί όλη τὴ χωρα πρός τὴ Πρωτεύουσα.
¬

«

Φο

9. 

156

Μια ὁμαδα του̃ Συνδεσμου βιομηχανων του̃ Τουρίνου, ὁ Μπεννι, ὁ Κόντι, ὁ Ὁλιβεττι καὶ ὁ Πιρελλι, εστειλαν στὸ βασιλια μήνυμα, στὸ ὁποῖο τόνι­

ζαν, ὅτι τώρα ἦταν αναγκαία ή αναθεση της εξουσίας στὸν Μουσσολίνι. . . Τὸ μήνυμα αὐτὸ δεν ἦταν ὅμως εκείνο, που εῖχε αποφασιστική σημασία. Ὁ βασιλιας ήξερε ήδη απο μια συζήτηση, που εῖχε με τὸν αρχηγὁ του̃ Γενι­ κου̃ Έπιτελείου, στρατηγὸ Μπαντὁλιο, τον ὁποῖο εκτιμου̃σε εξαιρετικα, ὅτι ὁ στρατὸς θα ευ̃ρισκε ακατανὁητη μια διαταγή για επίθεση εναντίον τῶν φασιστών. Ὁ ίδιος ὁ αρχηγος του̃ Γενικου̃ “Επιτελείου δεν ἦταν φίλος του̃ Μουσσολίνι. “Αργότερα ελεγαν οἱ αντιφασίστες, ὅτι ὁ Μπαντὸλιο εῖχε πεῖ στὸν βασιλια, πώς, αν του̃ διεθετε ὁρισμενες στρατιωτικὲς μοναδες, θα ἦταν σε θεση πολὺ γρήγορα να εξαφανίσει τὸν φασιστικὸ κίνδυνο. Ὁ Μπαντὀ­ λιο ήξερε ὅμως πολυ καλα, πώς δεν υπηρχαν στρατιώτικες μοναδες, που θα πραγματοποιου̃σαν την επίθεση. Ὁ βασιλιας καλεσε επίσης στὸ Κυριναλιο, στὶς 27 Ὁκτωβρίου ἦ τὸ πρωί της 28ης Ὁκτωβρίου 1922, τὸν ανώτατο αξιω­ ματικὸ της Ἱταλίας, τὸν στραρχη Ντιαζ, καὶ τὸν ρώτησε για την τοποθε­ τηση του̃ στρατου̃. 'Η απαντηση του̃ Ντιαζ ἦταν σολώμὁντεια καὶ παθη­ τική: ὁ στρατὸς θα εκανε τὸ καθῆκον του, ὅμως ὁ βασιλιας καλα θα εκανε να μήν επιχειρήσει σ” αὐτὴ την περίπτωση μια σύγκρουση. 'Εδώ πρεπει να προστεθεί, ὅτι ὁ υπαρχηγὸς του̃ Γενικου̃ Ἑπιτελείου, στρατηγὸς Βατσαρι, ἦταν ενας απὸ τους εμπιστους του̃ δουκα Ἑμανουελ Φίλιμπερτ της ”Αὁστης. Ὁ βασιλιας αρνήθηκε να κηρύξει τη χώρα σε κατασταση πολιορκίας. Στὶς 28 Ὁκτωβρίου προσπαθησε ὁ Βίκτωρ Ἑμανουὴλ ὁ Γ' να πείσει τὸν πρώην πρώθυπουργὸ Ὁρλαντο ἦ τὸν εμπιστο του απὸ τὴν ἐποχὴ του̃ «επεμβατισμου̃» δεξιο­φιλελεύθερο πρωθυπουργὸ 5Αντώνιο Σαλαντρα να δώσει τὴ συγκαταθεσή του για ενα ὁῖίπουργικὸ Συμβούλιο, στὸ ὁποῖο θα συμμετείχαν καὶ οἱ φασίστες. Ὁ Σαλαντρα εκπροσωπου̃σε στη Βουλη τους μεγαλογαιοκτήμονες. Αυ̃τὸς ὀ ίδιος δεν εβλεπε καμμια δυνατότητα σχημα­ τισμου̃ μιας τετοιας κυβερνησης. Στὶς 29 Ὁκτωβρίου 1922, γυρω στὸ μεση­ μερι, παρακαλεσε ὁ βασιλιας τὸν γενικὸ υ̃πασπιστή του, αντιστρατηγο Τσιτταντίνι, που, ὅπως πολλοὶ ανώτατοι αξιωματικοί, εῖχε καλες σχεσεις με τὶς «ὁμαδες παλης», να τηλεφωνήσει στὸ Μουσσολίνι στὸ Μιλανο καὶ να τὸν παρακαλεσει να ερθει στη Ρώμη, για να αναλαβει τὸν σχηματισμὸ

τῆς κυβερνησης. Έτσι συντελεστηκε τὸ καταστρεπτικὁ σε τελικη αναλυση βημα για τὴ Δυναστεία τἦς Σαβοΐας. Ὁ Μουσσολίνι σχηματισε μια Κυβερνηση Συνα­ σπισμσυ̃. Ὁ ίδιος διατήρησε, ἐκτὸς απὸ την θεση του̃ πρωθυπουργου̃, τα υ̃πουργεῖα Ἑξωτερικῶν καὶ Ἑσώτερικῶν. Στὸ τελευταίο διόρισε σαν ανα­ πληρωτη υ̃φυπουργὸ τὸν ”Αλντο Φίντσι. “Απο τους 33 ὁπουργοὺς καὶ υ̃φυπουργους του̃ Συνασπισμου̃, που δημιουργήθηκε καπως αίφνιδιαστικα καὶ βεβιασμενα, ἦταν 15 φασίτες καὶ εξι, που ανἦκαν στους συντηρητικούς, 

157

μοναρχικοὺς Ἑθνικιστές. Ὁ Δουκας Κολὀννα Ντὶ Τσεζαρο (σικελιανὸς 5Αριστερὸς Δημοκρατης) ανέλαβε τὸ υ̃πουργεῖο τῶν Ταχυδρομείων, τρεἴς «Ποπολαροι» (Καθολικὸ Λαικὸ Κόμμα) πη̃ραν τα υπουργεία Οἰκονομικῶν, Παιδείας καὶ Κοινωνικη̃ς Προνοίας. Ένας προσωπικὸς φίλος του̃ Τζιο­ λίττι, ὁ γερουσιαστὴς κομης Ροσσι, ανέλαβε τὸ υπουργειο Βιομηχανίας και Ἑμπορίου. Ὁ πρὼην υ̃πουργὸς Ἑζωτερικῶν κόμης Σφὀρτσα, ένας δεδηλω­ μένος αντίπαλος του̃ ‹‹Ντου̃τσε››5 μιλου̃σε για «μη̃να του̃ μέλιτος» του̃ φασι­ σμου̃ μὲ τὴν ὀιστικὴ ταξη. Τὸ ὁνομαζόμενο «μεγαλο κεφαλαιο», γυρω ἀπὸ τὸ ὁποῖο τόσοι θρυ̃λοι καὶ υποψίες εἶχαν ὑφανθεῖ, δὲν έπαιζε τελικα στὶς τελευταίες ῶρες του̃ συν­ ταγματικου̃ κοινοβουλευτικου̃ συστηματος απολυτως κανένα ρολο. Το γρα­ φεῖο του̃ νεου πρωθυπουργου̃ του̃ βασιλια̃ς πλημμὐρισε ἀπὸ συγχαρητηρια τηλεγραφὴματα. Στις 4 Νοεμβρίου του̃ 1922 αποφασίζει επίσης και ὁ Τζιο­ βαννι 5Ανιέλλι, τὸ ἀφεντικὸ τη̃ς ΦΤΑΤ, να στείλει ένα συγχαρητηριο μη­
νυμα.

Δεκαέξη χρονια αργοτερα, τὸ φθινόπωρο του̃ 1938, έφθανε τὸ «ευχα­ ριστῶ» του̃ «Ντου̃τσε» καὶ για κείνους τοὺς φασίστες τη̃ς πρώτης περιόδου, που ηταν ἑβραϊκη̃ς καταγωγη̃ς. Ὁ Μουσσολίνι) ὁ παντα «ευέλικτος ρεαλι­ στης», υπέκυψε στους ἐκβιασμοὺς του̃ Χίτλερ και ἐςηγγειλε τοὺς ρατσι­ στικοὺς νόμους. "Ανθρωποι σαν τὸν Τζίνο Ὁλιβέττι αναγκάστηκαν να πα­ ρουν τὸν δρομο της εξορίας. 

Σὰν

Φ­,εαη̨ὸς

”Ο Στάλιν σὲ ήλωσία Ξὀ ἐτῶν. ἐπαναστάτης ἔςυεη̨ε μετειάὁα μιὰ νὰ καμουφλάἑεται 

κ 

ΣΤΑΔΙΝ

Τετάρτη, 26 Ἱουνίου 1907. Ἡ Τιφλίδα. η πρωτεύουσα της ρωσικης Γενικης Διοίκησης τη̃ς Καυκασίας, άπλὡνεται νωχελικά κάτω απο εναν λαμπερὸ ηλιο. Γύρω στὶς 10 τὸ πρωΐ οἱ λογιστὲς Κουρντούμωφ καὶ Γκολὀ­ βιν, ύπάλληλοι τῆς Κρατικῆς Τράπεζας) παραλαμβάνουν στὸ ταχυδρομεῖο ένα τεραστιο ποσο, ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὸ Πέτερ­σμπουργκ, 375.000 ρού­ βλια σε χαρτονομίσματα καθως κι” ένα ὁλὀκληρο πακετο ἀπὸ ὁμολογίες, κρατικά δμύλογα τῆς “Αγροτικης Τράπεζας της Τιφλίδας καὶ μετοχες των Σιδηροδρόμων. Δύο άστυνομικοὶ συνοδεύουν τους τραπεζικούς ύπαλλη­ λους καὶ τους βοηθούν νά τοποθετησουν την αποτελούμενη άπὸ δύο σάκκους άποστολη σε μια άμαζα. που εἶναι διακοσμημένη μὲ τὸ ἔμβλημα τῶν Τσά­ ρων, τὸν δικέφαλο αετό. Μιά διμοιρία απο 18 Κοζάκους, μ" έναν ύπολοχαγὸ ἑπικεφαλη̃ς, με φανταχτερες καφετί στολές. μὲ άσημενιες φυσιγγιοθῆκες καὶ μὲ ψηλα «παπάτσα» (σκούφους απο προβεια αρνιού), ἑζοπλισμενοι με σπαθιά. στιλεττα. καρ­αμπῖνες καὶ λογχες, τούς ἔδινε την άπαραίτητη κά­
λυιμη.

Οἱ τσαρικὲς άρχὲς φοβούνται τους αμπογετζι» (ληστες). τούς μπολσε­ βίκους τρομοκράτες. Οἱ ληστεῖες σε τράπεζες ἔχουν γίνει πιά σχεδὸν ρου­ τίνα. Ληστεία σε μιά τράπεζα στὴν Μὀσχα 875.000 ρούβλια. Ληστεία σὲ τράπεζα τη̃ς περιοχης των Ούραλίων­100.000 ρούβλια. Ληστεία σὲ τράπεζα στὸ Κουτάϊζ (Καύκασος)­15.000 ρούβλια. Τὸν προηγούμενο χρὀνο οἱ Μπολσεβίκοι εἶχαν δολοφονήσει τον Γενικὸ Διευθνυτὴ τῆς Καυ­ κασίας στρατηγὸ Γκργιάσνωφ, πού το 1905, κατά την διάρκεια της ἐπανά­ στασης. εἶχε καταστείλει όλες τὶς ταραχὲς με σιδερένια πυγμη. "Επεσε θύμα δηλαδη μιάς άπὀπειρας με βόμβες των «μπογετζι». Καὶ ὅμως: 18 Κοζάκοι άρκούν για συνοδεία.°Ἑκτὸς αὐτούς η Κρατικὴ Τράπεζα φυλάγεται πάντοτε άπὸ σκοπιὲς με στρατιώτες. Ὁ ύπολοχαγὸς δίνει τὴν διαταγη για το ξεκίνημα. Οί Ξέφιπποι Κοζά­ κοι ξεκινούν, η μικρη πομπὴ κινεῖται με κατεύθυνση πρὸς τὴν Πλατεῖα Έριβάν. "Απο ἔνα ζαχαροπλαστεῖο δίπλα στὸ ταχυδρομείο τηλεφωνούν δύο ὅμορφες κοπελλεςς που είχαν παρακολουθησει τά πάντα σὲ ἔνα άλλο ζαχαροπλαστεῖο στὴν άριστοκρατικὴ ὀδὸ Σολολάκσκαγια, που βγαίνει στην Πλατεία Ἑριβαν. ΣΒ αύτὸν τὸν δρόμο πρεπει να στρίψει η χρηματαπο­ στολης. «Ὁ σύντροφος Κομπα», ύπεύθυνος για την «Στρατιωτικη Τεχνικη Ὁργάνωση» των Μπολσεβίκων, καὶ ὁ σύντροφος «Κάμο», που εἶναι άρχη­
11 

162

γός τη̃ς όμαδας αγώνα στὴν Πλατεία Ἐριβαν, εἶχαν μαθει για τὴν χρηματα­ όμαδα ποστολὴ καὶ μελέτησαν με καθε λεπτομέρεια τό σχέδιό τους. αγώνα αποτελεῖται από 14 ανδρες καὶ Ζ γυναῖκες. 7 η 8 «ληστές» εἶναι όπλι­ σμένοι μὲ πιστόλια καὶ βόμβες, οί αλλοι χρησιμεύουν για παρατηρητές. Κοντα στό σημεῖο για τὴν επίθεση, που εἶχε όρισθεἶ να γίνει στὴν γωνία Ἑριβαν­Σολολακσκαγιας σταματαει ένα κομψό ‹‹Φαέθων››) ένα έλαφρό, γρηγορο αμαξι με δυό αλογα, μ” έναν αμαξα κιό έναν αξιωματικό με αφογο παρουσιαστικό. Ὁ «Καμο» βρίσκεται­ντυμένος­ἐπὶ τόπου. “Η χρηματαποστολὴ πλησιαζει. Εἶναι περίπου 1Ο.3Ο'. Ένας τρομοκρα­ της έχει ανεβεἶ στὴν σκεπὴ του̃ ανακτόρου του̃ Πρίγκιπα Σουμπατωφ (αργότερα ό «Κόμπα» θα διηγηθεῖ, ότι ό τρομοκρατης αὐτός ὴταν ό ἴδιος). Καὶ μετα όλα εξελίσσονται με αστραπιαία ταχύτητα. ”Από τὴν σκεπὴ του̃ ανακτόρου πέφτει η πρώτη βόμβα έπανω στὴν πομπὴ. Ἄικολουθούν αλλες έξι από τρομοκρατες, που έχουν παρει θέσεις στόν δρόμο. ®Η πίεση από τὴν έκρηξη σκοτώνει αμέσως τόν όδηγό της αμαξαςς οἶ δύο τραπεξικοὶ ύπαλληλοι τιναξονται έξω βαρεια τραυματισμένοι. Ἀπό τους 18 Κοξακους οἱ δύο σκοτώνονται ἐπὶ τόπου. αλλοι τραυματίξονται. ένας αλλος τιναχτηκε από τὴν σέλλα του̃ αλόγου του. Οἱ ύπόλοιποι προσπαθούν να καθησυχα­ σουν τα τρομαγμένα από τὶς φοβερές έκρὴξεις. αλογα τους. Γύρω στα 50 ατομα έχουν τραυματιστεἶ. Φτανει ὴ αστυνομία. “Αξιωματικοὶ τη̃ς αστυνοε μίας δίνουν ούρλιαξοντας διαταγές. Τό πιό περίεργο εἶναι, ὅτι ὴ αμαξα με τὸν θησαυρό δεν έπαθε τίποτα. Τα αλογα, τρομαγμένα, ξεκινούν ξέφρενα. Καλπαξουν πρός τὴν κατεύθυνση τῆς Σολολακσκαγια. Ὁ αξιωματικός στό «Φαέθων» διαταξει τόν αμαξα του να τρέξει με τὴν μεγαλύτερη δυνατὴ ταχύτητα. Πρόκειται για τὴν λεία. Στὴν γωνία της όδου̃ Βελγιαμινόβσκαγια στέκεται ό τελευταἶος τρομοκρα­ της. ένας νεαρός Γεωργιανός με τό όνομα Ντανιέλο. Ρίχνει τὴν βόμβα. που πέφτει στους τροχούς του̃ αμαξιου̃. Τα αλογα τραυματίζονται. Τό αμαξι ντεραπαρει. Ὁ Ντανιέλο αρπαξει τόν ένα ταχυδρομικό σακκο μὲ τα χρηματα καὶ τρέ­ χει. Ὁ «αξιωματικός» μέ τὴν αμαξα τόν ακολουθεῖ. Με τό ρεβόλβερ του ρίχνει μερικούς πυροβολισμούς στόν αέρα καὶ τελικα συλλαμβανει τόν σύντροφο μέ τόν σακκο. τόν αναγκαξει ν” ανέβει στό «Φαέθων». γυρίξει τρέχοντας στό ακινητοποιημένο αμαξι κι“ αρπαξει τόν δεύτερο σακκο με τα χρηματα. Στόν κόσμο, πού έχει μαξευτεῖ. φωναξει, ότι εἶναι αξιωματικός του̃ Τσαρου καὶ θα παραδώσει τόν τρομοκρατη στὴν αστυνομία. Τα χρηματα μεταφέρονται τὴν νύχτα σ” ένα αγνωστο μέλος του̃ κόμμα­ τος καὶ τὴν αλλη μέρα στό αστεροσκοπεἶο τη̃ς Τιφλίδας. Ὁ διευθυντὴς της ύποστηρίξει. όπως οἶ περισσότεροι ρώσοι διανοούμενοι καὶ έπιστημονες τὴν ύπόθεση μιας καποιας έπαναστασης. που θα καταπιεἶ τὴν παλια Ρωσία

Ἱἱ 

163

για να δημιουργηθεί μια εντελως νεα μοντερνα Ρωσία. Ἐκτὸς αύτου̃ εχει απασχολήσει τὸν «Κόμπα» προηγουμενως ως βοηθητικό ύπαλληλο. =Απὸ τὴν Τιφλίδα ἡ λεία μεταφέρεται μυστικα στην Πετρούπολη. Ἑκεῖ βρίσκεται σαν ανθρωπος τῆς εμπιστοσύνης του̃ Λενιν, ὁ Λεονίντ Μπορίσσοβιτς Κρασ­ σίν, ενας απο τους όχι λίγους «φεουδαρχικους Μπολσεβίκους» απο μεγαλο­ αστικό, πλούσιο σπίτι, ενας πολύ κομψός καί περιποιημενος κύριος, δικη­ γόρος το επαγγελμα. “Οταν ό Κρασσίν ταξιδεύει μὲ πλαστα χαρτια, χρησι­ μοποιεί αριστοκρατικα ιμευδωνυμα, όπως τῶν εύγενῶν Νταντιανι, τῶν αλ­ λοτε ηγεμόνων του̃ Καύκασου, που είναι πολλοὶ γνωστοί στην κοινωνία τη̃ς Πετρούπολης. Ὁ Κρασσίν φροντίζει για να φθασουν τα χρηματα στο κρησφύγετο του̃ Λενιν στην Φιλανδία. Δυστυχως, η λεία, πού προορίζεται για τὴν χρηματοδότηση του̃ «Στρα­ τιωτικού» Γραφείου του̃ Λενιν δημιουργεί μεγαλους πονοκεφαλους. Πρό­ κειται, κατα τὸ μεγαλύτερο μερος τους, για χαρτονομίσματα τῶν πεντακο­ σίων ρουβλίων, απο τίς σειρες ΑΜ 62900 εως ΑΜ 63650, καὶ τὸ γεγονὸς αύτὸ εμποδίζει τὴν κυκλοφόρηση τους. “Η τσαρικὴ αστυνομία τὸ γνωρίζει φυσικα αύτὸ καί ενημερώνει τίς αστυνομικὲς αρχες, στίς δυτικοευρωπαίκες χωρες. =Αναλογη εἱδοποίηση στελνεται καί στίς μεγαλες τραπεζες στὸ εξω­ τερικό. Περα απ” αυτό, στους ανθρώπους του̃ Λενιν εχει καταφερει να δι­ εισδύσει ενας πρακτορας τη̃ς τσαρικη̃ς ασφαλείας ‹ιὉχρανα›› με τὸ ὅνομα Δρ. Σιτομίρσκι. ”Οταν, τελικα, εζεχοντες Μπολσεβῖκοι προσπαθησαν τὸν Δεκεμβριο του̃ 1907 να χαλασουν τα χαρτονομίσματα τῶν 500 ρουβλίων, γίνονται αρκετες συλληιμεις. Στὸ Παρίσι συλλαμβανεται ὁ αργότερα Σο­ βιετικὸς υ̃πουργὸς Ἑςωτερικῶν Μαξίμ Λιτβίνωφ Φινκελσταιν, στο Μόναχο η φίλη καί κατοπινη γυναίκα του̃ Ζινόβγιεβ­Ἀπφελμπαουμ ενος από τους πιο δοκιμασμενους συναγωνιστες του̃ Λενιν, τελος ενα ακόμα ηγε­ τικὸ στελεχος του̃ κόμματος στην Στοκχόλμη. Κατα τὴν αποψη του̃ Λένιν, η ληστεία στην Τραπεζα τῆς Τιφλίδας ἦταν μια «απαλλοτρίωση» κυβερνητικῆς ἰδιοκτησίας προς όφελος του̃ επαναστα­ τικου̃ αγωνα, σύμφωνα με τὴν περίφημη φραση του̃ Καρλ Μαρξ για την «απαλλοτρίωση αὐτῶν που απαλλοτριὼνουν». Στην παρανομη εφημερίδα του ‹‹Προλεταριοι›› εγραφε ο Λενιν στίς 13 Ὁκτωβρίου 1906, ότι ό αενοπλος αγωνας» εχει δύο στόχους: «Τὴν δολοφονία ατόμων, ανώτερων καὶ κατω­ τερων στελεχῶν στὴν αστυνομία καί τὸν στρατό...καί την κατασχεση περιουσιακών στοιχείων τόσο του̃ κρατους ὅσο καί ίδιωτων. Τα κατασχε­ μενα ποσα θα δίνονται κατα ενα μερος στο κόμμα, αλλο μερος θα χρησιμο­ ποιεῖται για τον εξοπλισμό καὶ τὴν προετοιμασία της εξέγερσης καὶ κατα ενα μερος για την χρηματικὴ ύποστηριξη προσώπων, που θα διεξαγουν τὸν αγωνα». Παντως η απαλλοτρίωση στὴν Τίφλίδα ύπῆρξε αποτυχία. Τα κλεμμένα

_ 

164

χρηματα δεν μπόρεσε ό Λενιν νὰ τὰ χρησιμοποιησει.Ἱ·Ι ληστεία ὅμως, εκανε μεγαλη αίσθηση. Στὴν Τιφλίδα θετουν ενδιαφερόμενοι κύκλοι, αμεσως μετὰ τὴν βομβιστικὴ απόπειρα, σὲ κυκλοφορία τὴν φὴμη¦ οτι ό «αξιωμα­ τικος» (ό ‹‹Καμο››) εἶχε δώσει προηγουμένως τὴν διαταγὴ νὰ ἐκκενωθεῖ ὴ Πλατεία Ἑριβὰν γιὰ ν” ὰποφευχθεῖ ὴ αἱματοχυσία. Φυσικα αὐτὸ δὲν είναι αληθεια, γιατί, με τὴν προειδοποίηση αύτη, ό «αςιωματικος» θὰ εἶχε ἐπι­ σύρει απο πρὶν τὴν προσοχὴ γιὰ ενα ἑπικείμενο θεαματικο συμβὰν καὶ θὰ εἶχε αφαιρέσει απο τὴν απόπειρα το στοιχεῖο του̃ αἰφνιδιασμου̃. Στὴν πρω­ τεύουσα, στὴν Πετρούπολη, χρησμοδοτου̃ν οἱ κυριὼτερες εφημερίδες, ότι πίσω απο τὴν χωρὶς προηγούμενο παρατολμη αὐτὴ πραξη βρίσκεται σίγουρα ὁ «Κόμπα». ”Αλὴθεια όμως, ποιος εἶναι «ό Καμο», ποιος κρύβεται πίσω α ονομα «Κόμπα››¿ Ὁ «Καμο», ὁ «αξιωματικός», είναι ὀ Σεμγιον 3Αρσακο­ βιτς Τὲρ­Πετροσγιὰν κι” είναι γιος ενος πλουσίου ὰρμενη ὲργοστασιαρχη απο το Γκόρι τῆς Γεωργίας, που απο μῖσος στον πατερα του καὶ τὶς ὰμφίβολες εμπορικές του μεθόδους, εγινε επαγγελματίας επαναστατης, αν κι” ὁ πιο σωστος χαρακτηρισμος εἶναι μαλλον επαγγελματίας εγκληματίας παρὰ «επαγγελματίας ἐπαναστατης». Διαφεύγει στὴν Γερμανία, κανει ἐκεῖ τον τρελλό, συλλαμβανεται καὶ μετὰ απο αίτηση των αρχων του̃ Πετρογκρὰντ εκδίδεται στὴν Ρωσία. Καταδικαζεται σε θανατο, ὰλλὰ κατορθώνει νὰ δραπετεύσει απο τὶς φυλακες τὴς Τιφλίδας. ΒΗ πολυταραχη, άστοχη ζωὴ του βρίσκει ένα τελος το 1922 στὴν Σοβιετικὴ Ένωση καὶ μαλιστα απο ξένα απλο ατύχημα. Διαφορετικὴ είναι ὴ καρριερα του̃ «Κόμπο», ενα όνομα, που είχε κα­ ποιος «”Αμπρεκεν››) ενας απο εκείνους τους ληστες, που επαιζαν στον Καύ­ όκληρους. Πη̃ρε το όνομα απο ἔνα κασο τον ρόλο του̃ ἐκδικητὴ για τους μυθιστόρημα για ληστες καὶ ἱππότες ενος δημοφιλούς σύγχρονου γεωργια­ νου̃ συγγραφέα. “Οπως καὶ ό Τερ ­ Πετροσγιὰν γεννηθηκε στο όρεινο Γκό­ ρι τη̃ς Τιφλίδας σὰν γιος ενος παμπτωχου τσαγκαρη. Ὁ Ἱωσὴφ Βησσαριό­ νοβιτς Τσουγκασβίλι βλεπει το φως τη̃ς ζωῆς, στὶς 21 Δεκεμβρίου 1879. Οἱ γονεῖς του ὴταν ακόμη κολλὴγοι. Ἡ οίκογενεια του̃ πατερα του ὰνὴκε στον γεωργιανο Δούκα Ματσαμπελι, ὴ οίκογενεια τὴς μητέρας του, οί Γκελαντσεγ γεωργοὶ απο τὴν περιοχὴ του̃ Γκόρι, στον Δούκα Ἑριστοσβίλι. Ἱ·Ι μητερα του ὴθελε νὰ γίνει ό γιός της ίερωμενος καὶ πίστευε ὰκραδαντα, ότι θα γινό­ ταν καποτε ὁ πιο ἰσχυρος ανδρας στὴν Ρωσία.Ἑπειδὴ όσο ζούσε: ὴ ελληνορ­ θόδοξη εκκλησία είχε παραμείνει γι” αύτὴν ὴ μοναδικὴ παρηγοριας εβλεπε στον γιό της Βησσαριόνοβιτς, τον μελλοντικο πατριαρχη της Άγίας Ἑκ­ κλησίας στὴν αυτοκρατορία τῶν Τσαρων. Οἱ Τσουγκασβίλι ανη̃καν στὴν φυλὴ τῶν Ὁσσετῶν, μιὰ φυλετικὴ δα στο χωνευτὴρι των λαῶν τῆς Καυκασίας. Οί Ὁσσετοι δεν ῆταν 

165

οἱ Γεωργιανοί) αποκλειστικα ὶνδογερμανικη̃ς καταγωγη̃ς. Στὶς φλεβες τους ερρεε καὶ ασιατικό αῖμα. Στόν Μεσαίωνα είχαν ασπασθεῖ προσωρινα καὶ τὴν θρησκεία του̃ Ἱσλαμ. Ὁ γιός του̃ τσαγκαρη, ενας σκληροτραχηλος νεαρός, μὲ αχαλίνωτη εφεση για δραση καὶ σιδερενια δύναμη βούλησης,
συμπεριφερθηκε παντως αργότερα περισσότερο σαν ασιατης σατραπης, παρα σαν ενα πειθηνιο στελεχος ενός ρωσικου̃ κόμματος. Άρχικα φοίτησε στό θεολογικό Σεμιναριο τῆς Τιφλίδας για να αποβληθεῖ τό 1899, κατω από μὴ ὲξακριβωμενες συνθηκες καὶ να αφοσιωθεῖ από τὶς αρχες του̃ αἰώνα μας στόν αγώνα για τὸν Σοσιαλισμό. Μετα τὴν υ̃ποκίνηση αγωνιστικών διαδηλώσεων στό Βατοόμς τό με­ γαλο λιμανι της Μαύρης Θαλασσας, συνεληφθη για πρώτη φορα τό 1902. Μεχρι τὴν επανασταση του̃ Φεβρουαρίου 1977, η υ̃παρςη του σφραγίσθηκε με τὴν διαρκὴ ὲναλλαγὴ από τον αγώνα του̃ ‹‹”Αμπρεκεν» για τους Μπολσε­ βίκους, τὶς συλληψεις) τὶς φυλακίσεις, τὶς ἐκτοπίσεις καὶ τὶς δραπετεὐσεις. Δεκα χρόνια περασε σε ἐξορία ὴ σε φυλακες. "Από τὴν ἐποχὴ τῆς παρανο­ μίαςεῖναι γνωστα αλλα είκοσι ψευδώνυμα, εκτός από τό ‹‹Κόμπα». Σχετικα με τόν ρόλο του στὴν­σε τελευταία αναλυση αποτυχημενη­ «απαλλοτρίωση» στὴν Τιφλίδας απεφευγε αργότερα να μιλησει. Μπορει̃ να ηταν αυτός, που πεταξε τὴν βόμβα από την στεγη του̃ Άνακτόρου Σου­ μπατωφ, ίσως να επαιζε καποιο αποκλειστικό ρόλο μόνο κατα τόν σχεδια­ σμό του̃ εγχειρηματος καὶ στὴν μεταφορα της λεὶας. Τό σχεδιο παντως τη̃ς ληστείας καταστρώθηκε σε μια συζητηση ανα­ μεσα στόν Λενιν καὶ τον «Ἰωσὴφ» (όπως όνομαζόταν τότε σὲ κύκλους του̃ κόμματος) τόν Μαϊο του̃ 190? στό 5ο κομματικό συνεδριο του̃ Ἱἱνωμενου Ρωσικου̃ Σοσιαλδημοκρατικου̃ Κόμματος στην εζορία στό Λονδίνο, στό ὁποῖο ἔλαβε μερος ό ‹‹Κόμπα»­«Ἰωσὴφ». Τὸ κόμμα χρειαζόταν, μετα τὴν ηττα στὴν πρώτη επανασταση του̃ 19Ο5, επειγόντως χρηματα. ”Αλλωστε, η παραταζη τῶν Μπολσεβίκων, εῖχε καταντησει να γίνει μια μειοψηφία χωρὶς προοπτικες. Ὁ Λενιν δεν γνώριζε ενδοιασμους σε θεματα, που σχετί­ ζονταν με τὴν χρηματοδότηση.”Αποτελεῖ δικό του λογαριασμό, συνηθιζε να λεει) καὶ όχι υ̃πόθεση αλλων) από που θα επαιρνε τα χρηματα για τόν
αγώνα.

Ὁ Λενιν χρειαζόταν

ανθρωπους σαν τόν «Κόμπα», για τόν «ενοπλο

αγώνα», που σχεδίαζε. Αυτός βεβαια εμεινε «επαναστατης του̃ γραφείου». Ἑργαζόταν δεκα πεντε ὥς δεκαεςι ώρες τὴν ημερα. σε σίγουρο κρησφό­ γετο. Τα κομματικα συνεδρια όμως του̃ Ιθθό καὶ ί9θ7 στὴν Στοκχόλμη καὶ στό Λονδίνο του̃ δημιούργησαν πολλες ανωμαλίες. (Η πλειονότητα τών

σοσιαλδημοκρατῶν. ὶδιαίτερα οἱ μετριοπαθεῖς Μενσεβῖκοι, ηταν εναντίον της τρομοκρατίας. Ἡ Ρόζα Λοὑςεμπουργκ γη εζοχη πολωνοεβραία θεωρη­ τικός του̃ Μαρζισμου̃, που προσχώρησε αργότερα στὴν αριστερὴ πτερυγα 

166

τη̃ς γερμανικη̃ς Σοσιαλδημοκρατίας κι' ὴταν στὸν πρώτο παγκόσμιο πό­ λεμο μεταξὺ τών ιδρυτών του̃ «Συνδέσμου Σπαρτακους» και του Κομμουνι­ στικου̃ κόμματος στὴν Γερμανία, αντιταχθηκε με ὀξύτητα στὸ σχεδιο ἑνὸς «ανταρτικου πολεμου απὸ κουρελη̃δες προλεταριους», που θα κηλίδωνε τὴν αγνότητα της επανάστασης. Ὁ Λενιν προσπαθησε να αντιταξει, ότι ειναι νόμιμα τα μετρα του̃ αγώνα, γιατι στρέφονται κατα της τρομοκρατίας, που ασκεῖ ὴ κυβέρνηση, που βρίσκεται στὴν αρχη. Άναγκασθηκε ὅμως, τελικα να υποκύψει φαινομενικα στις αποφάσεις τῆς πλειοψηφίας και συνε­ χισε απτόητος τὸν ‹‹αγώνα››››, τὴν ὀργανωση ενόπλων στελεχών για τὴν ε­ ξέγερση υπὸ τὴν ηγεσία μιας ὁμαδας επιφανών διανοουμενων. “Ετσι κια αλ­ λοιώς οἱ αποφασεις τη̃ς πλειοψηφίας δεν τὸν ἐνδιεφεραν, κι" αλλο τόσο λιγο ἐνδιὲφεραν και τὸν «διοικητὴ του̃ μετώπου Κόμπα», που όπως λεγεται πηρε τὸ όνομα «Σταλιν» (ὁ «ατσαλινος››) τὸ 1913 μετα από σύσταση του̃ Λενιν. Για τό ταξίδι της επιστροφὴς από τὸ Λονδῖνο στὴν Τιφλίδα, τὴν ανοιξη του̃ 1907, ὁ «Κόμπα», ὴ φαντασία του̃ όποιου ὴταν τόσο μεγαλη, όσο και ὴ δύναμη τῆς θελησἠς του, διαλεξε ενα νεο ψευδώνυμο. Ταξίδεψε με τα χαρ­ τια, που ἔγραφαν τὸ όνομα «Νταβιντ Τσιτσικωφ». Το όνομα αυτό ἔφερε στὸ περίφημο μυθιστόρημα του Γκόγκολ «Νεκρὲς ιμυχες» εκεινος ό αυθα­ δης απατεώνας, που κανει εμπόριο με τις ψυχὲς τών πεθαμενων κολλὴγων. Ἐπειδὴ οι τσαρικοι καταλογοι για τὴν ἐπιβολὴ του κεφαλικου̃ φόρου, με τους ὀποίους ἐξακριβωνὀταν ό αριθμός τών «ψυχών», υποβαλλόταν σὲ ανα­ θεώρηση καθε 10 χρόνια, μπορου̃σε κανεις να κανει μὲ τους πεθαμενους χρυσὲς δουλειες. Ἀγόραζε δηλαδὴ κανεις τις «ψυχὲς» αυτες πανω στὸ χαρτι και μετα τις ἐνεχειρίαζε για να δανεισθεῖ χρηματα, αφου̃ τὸ ανθρώπινο κε­ φαλαιο εῖχε πιστοληπτικὴ ικανότητα. ΩΗ ληστεία στὴν Τιφλίδα εφερε για τὸν «Κόμπα» πολύ μεγαλύτερες δυσχἑρειες απ” ὅ,τι για τὸν Λένιν. Πολλοι καυκασιοι Σοσιαλδημοκρατες ἐξεφραζαν τὴν αγανάκτηση τους για τις ενέργειες αυτες, που θα μπορουσαν να βλάψουν τὴν φὴμη του̃ κόμματος. Τὸ αποτελεσμα ὴταν να διαγράφει ό «Κόμπα» από τὸ Σοσιαλδημοκρατικὸ Κόμμα του̃ Καυκάσου. Για πιστούς μαρξιστἐς, μια τετοια διαγραφὴ ὴταν χειρότερη κι' από αφορισμὸ από τὴν εκκλησία. Ὁ «Κόμπα» αποκαταστάθηκε στὸ κόμμα μόλις τὸ 1912, όταν εγινε δεκτὸς από τὴν ἐξόριστη Κεντρικὴ Ἑπιτροπὴ τών Μπολσεβικων. (Η διαγραφὴ βεβαια δεν εμπόδισε τὸν «Κόμπα» να συνεχίσει τὸν «αγώ­ να». Στις 28 Αυγούστου 1907 αντάρτες σκότωσαν τὸν πρίγκιπα °Ηλία Τσαβτσαβάντσε, ἔναν απὸ τους πιὸ γνωστους ύπερμαχους της εθνικης ανε­ ξαρτησίας τη̃ς Γεωργίας, που απολάμβανε γενικό κυ̃ρος ως πολιτικός, ώς ποιητὴς, ώς δημοσιογράφος και ώς ἐκδότης περιοδικών. Οἱ δράστες εμει­ ναν αγνωστοι και φυσικα δεν μπορεῖ να αποδειχθεῖ μια αμεση συμμετοχη 

167

τα με τό πρόγραμ­ του̃ «Κόμπα» στὴ δολοφονία. Τό γεγονός ταίριαζε απ εκπροσώπων ἐξεχόντων μερικών μα του̃ «ενοπλου αγὼνα››) τὴν δολοφονία του̃ κρατου̃ντος καθεστώτος. ὴ σ” αύτὴ τὴν περίπτωση τη̃ς «εθνικης αντί­ δρασης». Ὁ γηραλεος πρίγκιπας δεν ὴταν φίλος τών Μπολσεβίκων. Τό φθινόπωρο του̃ 1907 ό «Κόμπα» αρχισε δραση στὴν πετρελαιοπαρα­ γωγικὴ περιοχη του̃ Βακου̃. τὴν πρωτεύουσα του̃ Άζερμπαίτζαν. όπου ξένοι εκατομμυριου̃χοι πετρελαίου, οἱ Νόμπελ. ό σερ Χενρυ Ντετερντιγκ από τὴν Ιὶονειί Πιιιοι̃ι Βὶιοὶί, εἶχαν μεγαλα συμφεροντα. Γρηγορα απλώθηκε ενα κυ̃μα απεργιών. (Η δύναμη της χωροφυλακὴς επρεπε να ἐνισχυθεῖ. Στὶς 7 5Λπριλίου 1908 ὴ αστυνομία συνελαβε ενα ατομο μὲ τό όνομα «Γκαγιος Νιζχαραντσε». Μετα από τὶς σχετικες ανακρίσεις διαπιστώθηκε, ότι ό ανθρωπος αὐτός ῆταν ό από καιρο καταζητούμενος ‹‹Κόμπα»5 ὴ Ἱ.Β. Τσουγκασβίλι. πού στὶς 5 Ἱανουαρίου 1904 εῖχε δραπετεύσει από τὴν Σι­ βηρία, όπου εἶχε εκτοπισθεῖ καὶ από τότε δρου̃σε στὴν παρανομία. Ὁ «Κό­ μπαυ καταδικαζεται καὶ παλι σὲ ἐξορία καὶ εξαφανίζεται για ἕνα διαστημα από τό προσκήνιο. Ὁ Λενιν εχει καὶ αλλα σχεδια αναφορικα με τὴν εξεύρεση χρηματων. Τα συνεδρια του̃ κόμματος ἐπικρίνουν όχι μόνο τὶς ενοπλες επιθεσεις τών κομμαντος, αλλα καὶ τους «κόκκινους ζιγκολό». Τό Ι9θό ὴ ρωσικὴ ασφα­ λεια ‹‹“Οχρανα›› συλλαμβανει στὴ Μόσχα ένα ρωσογερμανό μεγαλοβιομη­ χανο. τὸν Παουλ Ν. Σμίτ. Ὁ Σμὶτ εἶχε βοηθησει οικονομικα τὴν μπολσεβι­ κικὴ εξέγερση του̃ προλεταριατου τὴς Μόσχας τόν προηγούμενο χρόνο. ”Η εξέγερση εἶχε κατασταλεῖ με τὴν χρησιμοποίηση του̃ 2ου συνταγματος τῆς Φρουρας της Μόσχας. Ὁ Σμιτ φυλακίζεται καὶ μετα από λίγο καιρό αυ̃τοκτονεῖ. αφηνοντας τὴν σημαντικὴ περιουσία του στό Ρωσικό Σοσιαλ­ δημοκρατικό Κόμμα. Ὁ διοικητὴς του̃ συνταγματος, συνταγματαρχης Μίν, ἐκκαθαρίσθηκαόπως συνηθίζοταν τότε στὴν ‹‹Ὁργανωση3Αγώνα» τών Μπολ­ σεβίκων. Δολοφονηθηκε. όπως καὶ ό στρατηγός Γκργιασνωφ στὴν Καυκασία, που προαναφεραμε. όπως επίσης κια ό Άρχηγός του̃ Στόλου τη̃ς Μαύρης Θαλασσας ναύαρχος Τσουχνίν, που̃ φρόντισε να ἐπιβαλλει τὴν ταςη στὴν περιοχὴ της δικαιοδοσίας του μετα τὴν ανταρσία στό θωρηκτό «Ποτεμκιν». Τί μπορου̃σε όμως να κανει ό Λενιν για να καρπωθεῖ τὴν σεβαστὴ περι­ ουσία του̃ ΠΝ. Σμὶτ για τὴν χρηματοδότηση του̃ αγωνα του; Έστειλε εναν απεσταλμενο του στὴ Μόσχα με τὴν ὲντολὴ να παίξει τόν ρόλο του̃ ‹‹Ζιγκο­ λό›› στὶς κόρες του̃ Σμίτι να φλερταρει τὴν μεγαλύτερη από τὶς κόρες, καὶ να τὴν παντρευτεῖ. Ὁ ὲλιγμός μισοπετυχε. Ὁ απεσταλμένος. δικηγόρος τό ὲπαγγελμα. όπως κι) ό Λενιν αλλοτε, παντρεύεται μεν τὴν κληρονόμο, παραδίνει όμως μόνο ενα μικρό ποσό τη̃ς προίκας στό γραφεῖο του̃ Λενιν κι° εξαφανίζεται με τό ύπόλοιπο. Ὁ Λένιν στελνει αμεσως εναν δεύτερο ιιζιγκολόυγ τόν Βίκτωρα Ταρα­ 

168

όνομα, πού προοριζόταν για να θυμίζει αρμενικὴ καταγωγη. Στὴν λεγόμενη «όργανωση του̃ αγωνα» εἶχαν προχωρήσει στόν σχηματισμό κομμαντος έκ­ βιασμου̃, που μέ απειλές για δολοφονία ὴ έμπρησμό αποσπου̃σαν από τους πλούσιους «συνδρομές» για τό κόμμα. Ὁ «Κόμπα­Μουρανυγιαντς» ανέ­ πτυξε μαζὶ μέ καποιον Λαγιος Κορέσκου, προφανῶς ρουμανικῆς καταγω­ γη̃ςςπού εἶχε καταδικασθεῖ για λαθρεμπορία, μια εὶδικὴ μέθοδο, για να έκμε­ ταλλευθεῖ τὴν μανία των πλουσίων για απολαύσεις. Στό Βακου̃, τὴν Τιφλίδα καὶ τὸ Βατοὺμ δημιουργὴθηκαν οῖκοι ανο­ χὴς, στὴν ύπηρεσία του̃ κόμματος. Οἱ «κυρίες» ύποχρεωνονταν να πληρω­ νουν 4Ο% από τὴν έρωτικὴ αμοιβὴ, που εὶσέπρατταν από τους πελατες στόν «Ἰωσὴφ». “Ο τελευταῖος είσέπραττε προσωπικα τα χρὴματα, ίσως μαλιστα για διπλό λόγο. Ἱ­Ι γυναίκα του εἶχε πεθανει τό 1907 καὶ ίσως μέ τὴν εύκαιρία αύτὴ χαριςε στόν ἑαυτό του­χωρὶς πλη ρωμὴ στὴν περίπτωση αύτὴ­μερικές εύχαριστες ωρες.

Τσουγκασβίλι­Σταλιν ὴ «Κόμπα». Τό καλοκαίρι του̃ 1909 ό «Κόμπα» έμφανίσθηκε καὶ παλι στό Βακου̃, αφού καταφερε καὶ παλι να δραπετεύσει από τὴν Βόρειο Ρωσία, όπου είχε έκτοπισθεῖ. Μια τέτοια απόδραση δέν ὴταν τότε καὶ τόση δύσκολη, γιατὶ οί «έκτοπισμένοι» δέν βρίσκονταν κατω από τὴν αύστηρὴ έπιτὴρηση τῆς αστυνομίας καὶ δέν έμεναν σέ στρατόπεδα συγκεντρὡσεως, όπως αργότερα τὴν ἐποχὴ του̃ Σταλιν. Ὁ «Κόμπα» λεγόταν τωρα «Μουραντγιαντς», ένα

τούτα μέ τὴν έντολὴ να «γοητεύσει» τὴν νεωτερη αδελφὴ, τὴν Ἐλισαβετ Παύλοβνα Σμίτ. “Οπως φαίνεται­αν πιστέψουμε φυσικα τα απομνημονεύ­ ματα τῆς Ναντέσντα Κρούπσκαγια, τη̃ς συντρόφου τη̃ς ζωῆς του̃ Λένιν ­ η κόρη ὴταν ὴ ίδια Μπολσεβίκα. Δυστυχως ό Ταρατούτα, που ταξίδεψε μέ πλαστα χαρτια, δέν μπορούσε να διακινδυνεύσει ένα γαμο. Τὴν θέση του πῆρε ένας κομματικός σύντροφος, που δέν εἶχε ἑπισύρει τὴν προσοχὴ τη̃ς «Ὁχρανα» καὶ τη̃ς χωροφυλακη̃ς, μέ τό όνομα Ἱγνατιεφ καὶ παντρεύτηκε δῆθεν τὴν Ἑλισαβετ Παύλοβνα. ΞΗ προίκα περιη̃λθε στόν Ταρατούτα καὶ από κεῖ στό ταμεῖο του̃ Λένιν για τὴν «όργανωση του̃ αγωνα». Ἱ­Ι Κρούπσκαγια θεωρούσε τέτοιους ἐλιγμους σαν μια παρατολμη μέν, αλλα καὶ έντελῶς φυσιολογικὴ ύπόθεσης γιατὶ οἱ κοπέλλες ὴταν αφοσιω­ μένες στό κόμμα. Οἱ πολυπληθεῖς αντίπαλοι τού Λένιν στα κομματικα συν­ έδρια θεωρούσαν αύτου̃ του̃ είδους τὶς επιχειρησεις, όπως καὶ τὶς βίαιες «απαλλοτριὡσεις» σαν έγκληματικές πραξεις, που κηλίδωναν τους σκοπούς τὴς ἑπαναστασης. Τὴν αποψη αύτὴ αντιπροσὡπευε καὶ ὴ Ρόζα Λούξ­ μπουργκ. εχθρός καθε είδους έπαναστατικη̃ς τρομοκρατίας. Τελικα όμως τα πραγματα δικαίωναν όχι τοὺς ὴθικολὀγους, αλλα τους αμοραλίστες ρεαλι· στές καὶ πρῶτα απ” όλους τὸν Λένιν καὶ μετα τόν Ἰωσὴφ Βησσαριόνοβιτς 

169

"Η επιχείρηση με τοὺς οίκους ανοχής γνωστοποιήθηκε φυσικα στον Λένιν, ποὺ έν τῷ μεταξὺ εἶχε μετακομίσει στὸ Παρίσι.Ὁ Λένιν, φυσικα δεν εἶχε ήθικοὺς ὲνδοιασμοὺς κι) οί αντιρρήσεις του βασίξονταν κυρίως στὴν τακτική. Βέβαια οἱ αναγκες σὲ χρήματα ήταν αμεσες, όπως έγραφε στὸν « Κόμπα­Μουραντγιαντς», αλλα θα πρέπει να αποφευχθεί με καθε θυσία, α ἱσχυρισθεῖ καποιος, ότι ή υπόθεση τής έπαναστασης χρηματοδοτεῖ­ ται με τὴν πορνεία. Γι” αὺτὸ πρότεινε, όπως παντοτε με σολομωντειο σοφία, ό «Ἰωσὴφ» να συνεννοηθεί με τὸν Κορέσκου, ὥστε να εἰσπραττονται τα χρήματα έξω απο τοὺς οίκους ανοχής, ὺπὸ μορφή δωρεῶν. Τότε θα μπορου̃­ σε να πει κανείς, ότι πρόκειται για χρήματα, ποὺ έχουν διαθέσει όμοϊδεατες. “Ετσι καὶ έγινε. Ὁ «Μουραντγιαντς» προχωρησε κια ένα βήμα παρα­ κατω. Κορίτσια, ποὺ δεν ήθελαν να «ὲργαζονται» μέσα στοὺς οίκους ανο­ χής, τα έστειλε στα πεζοδρόμια. Γ ια να ελέγχει τὴν κατασταση όρισε «προ­ στατες», ποὺ πρὀσεχαν, ὥστε να μὴ γίνει καμμια απατη μὲ τὶς «δωρεές». Ἱ­Ι «δουλεια» θα έπρεπε να ανθου̃σε. Ὁ ὀργανωτὴς συνελήφθη απο τὴν αστυ­ νομία στὶς 5 Άπριλίου 1910 στὸ Βακου̃ κι“ ὲκτοπίσθηκε για μια φορα ακόμα. Οί ἐπιστατες τῶν μπουρδέλλων διατηρου̃σαν στὴν παλια Ρωσία, για εὺνόητους λόγους, καλές σχέσεις μὲ τὴν αστυνομία, ποὺ δεν ήταν μὴ έπιδεικτικὴ δωρων. Τὸ παλιο παιχνίδι, ή εναλλαγή μεταξὺ ἐκτόπισης καὶ απόδρασης, ἐπανελήφθη στὴν ζωὴ του̃ «Κόμπα» ακόμη για μια τεταρτη και πεμπτη φο­ ρα. «Ὁ Άτσαλινος» έφερε έπαξια τὸ νέο κομματικό του ιμευδωνυμο. Τὸν Μαρτιο 1913 ή αστυνομία συλλαμβανει τὸν Σταλιν για έκτη καὶ τε­ λευταία φορα. Τὸν ὲκτοπίξουν για τέσσερα χρόνια στὴν Σιβηρία. Λίγο πρὶν τελειωσει ή ποινή, ξέσπασε στὸ Πέτερσμπουργκ ή ἐπανασταση. Ὁ Σταλιν σπεύδει στὴν πρωτεόουσα. Πέντε χρόνια μετα, είναι όλα εντελως διαφορετικα. Στὶς Ζ Ἀπριλίου 1922 προτείνει τὸ Πενταμελές Πολίτμπυρο, ποὺ αποτελείται ἐκτὸς απο τον Σταλιν, απο τοὺς Λένιν, Τρότσκι (ως Κομμισαριο Στρατιωτικών), Ζηνόβ­ γιεβ καὶ Λέο Β. Καμένεφ_Ρόξενφελντ, τὸν Σταλιν για νέο Γενικὸ Γραμ­ ματέα τής Κεντρικής Ἑπιτροπής του̃ Κομμουνιστικου̃ Κόμματος τής Σο­ βιετικής Ένωσης. Ὁ Λένιν συνηγορεῖ για τὴν εκλογή. Ὁ Σταλιν θα κατα­ στήσει τὸ αξίωμα αὐτὸ κλειδὶ τῶν έξουσιαιν καὶ θα τὸ διατηρήσει τριαντα όλόκληρα χρόνια, μέχρι τὸν Ὁκτωβριο του̃ 1952. Τὸν 5Απρίλιο του̃ 1922 είναι αναμεσα στα μέλη του̃ Πολίτμπυρο καὶ τής Κεντρικής Ἑπιτροπής ὁ μόνος, ποὺ διαθετει απεριόριστες φυσικές δυναμεις καὶ σιδερένια θέληση. Διακρίθηκε στον ἐμφυλιο πόλεμο εναντίον τῶν λευκῶν στρατιῶν. Τὸ Ι918¬­ προς μεγαλη δυσαρέσκεια του̃ Τρότσκι¬ανέλαβε τὴν ήγεσία τής ὺπερα­ σπισης του̃ Τσαρίτσιν στον Βόλγα έναντι τῶν ὺποστηριξομένων απο τοὺς

Η

Ο!

< 

17θ

Γερμανοὺς Κοξακους του̃ Κρανσωφ. Το 1921 έπανέκτησε τὴν ἐθνικοόημο­ κρατικὴ Δημοκρατία τῆς Γεωργίας, τὴν παλια του πατρίδα. Τό παρελθόν, οἱ «απαλλοτριὼσεις» για τὴν έξασφαλιση πόρων, οἱ συναλλαγες του̃ Λένιν με τὴν ὴγεσία του̃ Γερμανικου̃ Ραϊχ του̃ Καϊξερ, ακόμη καὶ τό όνομα του παλιου Ρωσικου̃ Σοσιαλδημοκρατικου̃ Κόμματος με τὴν πτέρυγα τῶν Μπολσεβίκων έχουν πεθανει ὴ τουλαχιστο έχουν φὺ¬ γει από τό προσκὴνιο. “Η ανοιξη του̃ 1922, καὶ συγκεκριμένα οί μηνες Ἀπρίλιος καὶ Μαϊος, αποτελουν σταθμό στὴ σοβιετικὴ ὲσωτερικὴ καὶ οἰκονομικὴ πολιτικὴ κι” αυτό όχι μόνο λόγῳ του̃ διορισμου̃ του Σταλιν. Στὶς 16 Άπρίλιου 1922, στα πλαίσια τη̃ς Παγκόσμιας Οὶκονομικὴς Διασκειμης στὴ Γένοβα, ποὺ είναι ἐξ ἴσου απογοητευτικὴ για τοὺς Γερμανοὺς καὶ τοὺς Σοβιετικοὺς, κλείνει ό Λαϊκός Κομμισσαριος για Ἑξωτερικὲς Ἱ/ποθέσεις Τσίτσεριν στό Ροπαλ­ λο ένα συμφωνο φιλίας μὲ τό Γερμανικό Ραίχ, ποὺ ἐκπροσωπεῖται από τόν υπουργό “Εξωτερικών Βαλτερ Ρατεναου καὶ τόν είσηγητὴ μιας νέας γερμανο­ σοβιετικη̃ς συνεργασίας, τόν Προίσταμενο του̃ Τμὴματος 5Λνατολικῶν Ἱ/ποθέσεων στό ὺπουργεῖο “Εξωτερικών Βαρῶνο ”Λντολφ (”Λγκο) φόν Μαλτζαν. Οἱ παρίες τη̃ς παγκόσμιας Πολιτικῆς, ὴ παραλυμένη από τὴν Συνθὴκη Εἰρὴνης τῶν Βερσαλλιῶν, Γερμανία καὶ ὴ παραγκιυνισμένη από τὶς συμμαχικές νικὴτριες Δυναμεις ΕΣΣΔ, ἐνεργου̃ν αὺτόβουλα. Οί ”Αγγλοι τα χανουν, οἱ Γαλλοι ὀργίξονται. Δεν φοβου̃νται τίποτε περισσότερο από μια δευτερη συμφωνία του̃ Πρὡσσου στρατηγου̃ φόν Γιόρκ μὲ τοὺς Ρώσους τό 1921. Στὶς 26 Μαίου 1922 ό Λένιν παθαίνει, σὲ ὴλικία 52 ἐτῶν, τὴν πρώτη του, ἐλαφρὴ ακόμη καρδιακὴ προσβολὴ. Ὁ Λένιν, ό στρατηγικός νους καὶ ό παπας τὴς παγκόσμιας ἑπαναστασης εῖναι, μετα από λιγώτερο από πέντε χρόνια στὴν ἐξουσία, φυσικα ὲξαντλημένος καὶ ιγυχικα ἐξουθενωμένος. "Η παθηση του̃ πατέρα του, ὴ πρόωρη σκλὴ ρυνση, ἐμφανίξεται καὶ σ” αυτόν. Οἱ καρδιακές προσβολές ἐπαναλαμβανονται κατα τα ετη 1922/23. Στὶς 21 Ἱανουαρίου 1924 ὴ τέταρτη καὶ τελευταία βαρια καρδιακὴ προσβολὴ φέρνει τόν θανατο. Ὁ Σταλιν δεν έχει ακόμα στα χέρια του όλη τὴν ἐξουσία, αλλα ὴ θέση ­ κλειδὶ για τὴν πορεία πρός τὴν δυναμη βρίσκεται στα χέρια του. ΩΗ κληρο­ νομια είναι βαρεια. Ἡ,­ελπίδα για μια ταχεία, κατα τὴ μαρξιστικὴ λογικὴ, βασικα αναγκαστικὴ πραγματοποίηση τὴς παγκόσμιας έπαναστασης, απο­ όεικνὺεται απατὴλὴ. Δημοκρατίες σοβιετικου̃ τυπου στὴν Βαυαρία καὶ Ουγ­ γαρία έξαφανίξονται τό 1919 γρὴγορα κατω από τὴν πίεση τὴς ααντίἑι̃ρα­ σης». Οί μεγαλες εξεγέρσεις στὴν Γερμανία­τό 192θ στό Ροὺρ, τό 1921 στὴν Κεντρικὴ Γερμανία­απέτυχαν. Ὁ πόλεμος ἐναντίον τη̃ς Πολωνίας, ποὺ προ­ σπαθησε τό 1920 να ὲπαναποκτὴσει τὴν Ουκρανία, τέλειωσε με μια ὴττα. 

171

”Η οἱκονομικὴ κατασταση τῆς Ρωσίας εἶναι πολύ δύσκολη. Τό 1921 ι ” ι ι ξεσπαει ενας φοβερός λιμός. Η Ρωσία χρειαξεται κεφαλαια απο τό εξω­ τερικό, χρειαζεται τὴν βοὴθεια του̃ δυτικού κεφαλαίου. Ὁ Λένιν διατύ­ πωσε τὴν τακτικὴ αὐτὴ με τόν ακόλουθο τρόπο: μέ τὴν βοήθεια τῶν δυτι­ κων καπιταλιστών πρέπει κανείς να φθασει καὶ τελικα να ξεπερασει τόν καπιταλισ ό. Κι“ ό ιω τα όνει Ρ α του̃ Λένιν ια τόν «έξ 8 λεκτ ισ ιό» κληρης τῆς Ρωσίας, για τὴν δημιουργία μιας βιομηχανικῆς δύναμης, έχουν έλπίδα να πραγματοποιηθου̃ν. Ἀκριβῶς στό σημεῖο αὐτό αναλαμβανει ό Σταλιν. Ὁ Λένιν, όσο ξουσε, είχε ακολουθησει τὴν ἑπονομαξόμενη «Νέα Οἱκονομικὴ Πολιτικὴ» (ΝΕΡ) πού εἶχε όδηγὴσει σέ μια χαλαρωση των μέτρων έξαναγκασμου̃ τη̃ς οἰκο­ νομίας και σέ εἱσαγωγὴ ξένων κεφαλαίων και ειδικών. Ὁ Λένιν, πού εἶχε αδυναμία για κυνικα ανέκδοτα, αποκαλου̃σε τὴν μέθοδο αύτὴ «οἰκονομικὴ συνουσία» μέ τόν καπιταλιμό. Ὁ Λένιν δεν αμφέβαλλε ούτε στιγμη, ότι ό δυτικός καπιταλισμός θα τσιμπου̃σε τό προσφερόμενο δόλωμα. Και τελικα αποδείχθηκε, ότι εἶχε δίκιο. Τὸ 1920/21 οἱ δυτικοί σύμμαχοι σταματησαν τόν οἰκονομικό αποκλει­ σμό, πού εἶχαν έπιβαλλει κατα του̃ «Μπολσεβικισμου̃», μετα τὸν αποκλει­ σμό τοῦ χρυσου̃, όπως και τόν αποκλεισμό τη̃ς Σοβιετικη̃ς "Ενωσης από τὴν κεφαλαιαγορα. Οἱ έπεμβασεις ξένων στρατευματων ὴ στρατιωτικών αποστολών στὴν Βόρειο Ρωσία, στὴ Σιβηρία, τόν Καύκασο, στὴν περιοχὴ του̃ Κουμπόν και στὴν Νότιο Ρωσία, που οἱ Ρώσοι τὶς αντιμετώπισαν στὴν Παγκόσμια Οἰκονομικὴ Διασκειμη στὴν Γένοβα, μέ υπερβολικές απαιτὴ­ σεις αποζημιώσεων, ὴταν αδύνατες, ὴ μαχητικὴ τους διαθεση εἶχε μειωθεί. ”Ασχετα με τὸ γεγονός αυτό, ὴ Ἀγγλία ὲπιχειρου̃σε ὴδη τὸ 1921 να δι­ εισδύσει ακόμα μια φορα στὴν τεραστια ρωσικὴ αγορα. Ἀκολουθου̃ν με­ γαλες αμερικανικές έπιχειρὴσεις, αν καὶ ό Λευκός Οἶκος απορρίπτει τὴν σύναψη διπλωματικών σχέσεων μὲ τὴν ΕΣΣΔ­μέχρι τόν Νοέμβριο του̃ 1933¬τὴν έναρξη τῆς περιόδου του̃ Προέδρου Φραγκλίνου Ρου̃σβελτ. Στὴν πρώτη παρτίδα του̃ παιχνιδιου̃, τό χαρτι του̃ ασσου παραμένει προσωρινα μετα τὴν σύναψη του̃ συμφώνου του̃ Ραπαλλο­στὶς αρχες δη­ λαδὴ της αργα, αλλα σταθερα έπεκτεινόμενης κυριαρχίας του̃ Σταλιν­στα χέρια του̃ Γερμανικου̃ Ραίχ, της Δημοκρατίας τῆς Βαϊμαρης. Τό καλοκαίρι του̃ 1922,ὴ αεροναυπηγικὴ εταιρεία του̃ Καθηγητη̃ Χου̃γκο Γιου̃νκερς, στὸ Ντεσσαου, έκλεισε τὴν πρώτη μεγαλη συμφωνία για τὴν κατασκευὴ έπι­ βατικών αεροσκαφών καὶ τὴν όργανωση σοβιετικῶν αεροπορικών συγκοι­ νωνιῶν. Τό 1921, οἱ Σύμμαχοι εἶχαν απαγορεύσει, στα πλαίσια του̃ τελεσί­ γραφου του̃ Λονδίνου, πού προκαλεσε τὴ ένσταση τὴς Κυβέρνησης του̃ Ραῖχ κατα τών υ̃περμέτρων απαιτὴσεων για έπανορθώσεις και τὴν διεξαγωγὴ αεροσυγκοινωνιῶν στὴν Γερμανία. Ὁ Καθηγὴτὴς Γιου̃νκερς, έκμεταλλεύ­
×

±

π

υ

τ

5

5 

172

τηκε μια σοβιετικὴ προσφορα, ἔστρειμε τὴν προσοχη του στὴν Ρωσία καὶ δημιούργησε σ” ἕνα πρωην ἑργοστασιο αυ̃τοκινητων στὸ Φίλι, κοντα στὴν Μόσχα, τὴν βαση για τὴν σοβιετικὴ αεροπλοΐα. Έφερε μαζί του σχεδια­ γραμματα για τὴν κατασκευη αεροπλανων, αποκλειστικα από μεταλλα και σχεδια για ένα αεροπλανο μεγαλης μεταφορικης ἱκανότητας, μὲ τὴν βοηθεια του̃ όποίου οί αεροσυγκοινωνίες θα μπορουσαν να καταστου̃ν αποδοτικες. =Ο μοναδικός μεγαλοφυὴς αεροναυπηγὸς τὴς παλιας Ρωσίας, ὁ Σικόρσκι, είχε διαφύγει, πρὶν από τὴν Ἑπανασταση, στὸ εξωτερικό και του̃ δόθηκε ασυλο στὴ Άμερικη. Για τὴν τακτικὴ της σοβιετικης ηγεσίας ηταν χαρακτηριστικό, ότι τὸ ενδιαφέρον τους για τὴν συμφωνία με τὴν Γιου̃νκερς μειώθηκε, ὅταν τὸ 1925 εἶχαν πια δημιουργηθεί οί βασεις για ἕνα δικό τους αεροπορικό δίκτυο. Ὁ καθηγητης Γιου̃νκερς μπόρεσε να παρηγορηθεῖ, ὅτι, στα πλαίσια της πολιτικῆς συμφιλίωσης του̃ ύπουργου̃ Ἐξωτερικων Στρεσεμανν, δόθηκε παλι τό 1926 στὸ Γερμανικό Ραίχ τὸ δικαίωμα να έχει μια δικη του πολι­ τικὴ αεροπορία. Τετοιες ἐμπορικες συναλλαγες, βασίζονταν στὴν αμοιβαιότητα συμφερόντων. (Η γερμανικὴ βιομηχανία είχε αναγκη το ανοιγμα, τὴν επε­ κταση της δραστηριότητας της, πρός τὴν Άνατολη. Οί Ρῶσοι ςητου̃σαν είδικους τεχνικούς, τεχνικη βοηθεια κι' ό,τι χαρακτηριζαν από τὴν πλευρα τους «πρωτοποριακὴ δουλεια», για να θεμελιωσουν τὶς συγκοινωνίες, τις επικοινωνίες καί τὴν βαρια βιομηχανία. Στις περισσότερες περιπτωσεις όμως, χρειαζονταν όχι μόνο εἰδικοὺς από τὴν Δύση, αλλα καὶ δυτικό κεφα­ λαιο. ΕΗ οίκονομικὴ πολιτικὴ του̃ Σταλιν, η επιδίωξη του να μετατρεψει τη Σοβιετικὴ "Ενωση σε παγκόσμια βιομηχανικὴ δύναμη, ηταν αδιανόητη χωρίς τὴν τεχνικη, ἐπιστημονικὴ καὶ πιστωτικὴ βοηθεια της Δύσης. Ί­1 συμφωνία του̃ Ραπαλλο δεν ὴταν οὔτε πολιτικη, οὔτε στρατιωτικὴ μυστικὴ συμφωνία. Έδειχνε μόνο ῖενα πνεῦμα συνδιαλλαγῆς σί όλους τους τομείς κι” ανοιγε στην γερμανικὴ οἰκονομικὴ βοηθεια τὶς πύλες για τὴν οικοδό­ μηση του̃ Σοσιαλισμου̃. Κι” αυτό δεν είχε να κανει τίποτε με τὸ μυστικό σύμφωνο μεταξύ της ηγεσίας του στρατου̃ τῆς Ραίχσβερ στό Βερολίνο καὶ της ηγεσίας του̃ Έρυθρου̃ Στρατου̃ στὴ Μόσχα για την μετεκπαίδευση γερμανῶν αεροπόρων σε καταδιωκτικα αεροπλανα κι” εἰδικῶν για τεθωρα­ κισμενα ως και την παραδοση πυρομαχικῶν. “Ολα αυτα είχαν προετοιμα­ σθεί ἐν γνωσει του̃ υ̃πουργου̃ Στρατιωτικων καὶ του̃ εκαστοτε Καγκελ­ λαρίου του̃ Ραίχ από τὸ 1921. Ί­Ι γερμανικὴ πλευρα ὡφελη­θηκε περισσότερο από τὴν σοβιετικη που είχε τὴν δυνατότητα να στείλει στὸ Βερολίνο δι­ οικητες μοναδων για να ἐκπαιδευτου̃ν σε ἐπιτελικοὺς αςιωματικούςχἶῖἔ. Τὸ 1923 ὴ εταιρεία Φρη̃ντριχ Κρούπ, που μετα τὴν διακοπη κατασκευης πολεμικου̃ υλικου̃ είχε είδικευθεῖ, μεταξυ αλλων, καί στὴν κατασκευη γεωρ­
ΰ 

γερμανικό ἐφευρετικό τα­ λέντο, τὴν δεξιοτεχνία ένός τότε ακόμη πολύ έργατικου̃ λαου̃, για τόν ὁποῖο βασικα ὴ ὲργατικότητα ἦταν αυτοσκοπός. Τόν Ὁκτωβριο του̃ 1923, στὴν

πηγές του̃ Βακου̃. Ὁ Σταλιν δέν μπορου̃σε να ςεχασει προσβολές ὴ έχθρότητες. Δεν είχε λησμονησει τελικα τὴν βοὴθεια του̃ Ραϊχ γύρω από τα ἔτη 1917/185 για τὴν ὁποία πρέπει να είχε γνωση; "Οσο χαρακτὴριζε απροκαλυπτα τούς Γερμα­ νούς, καὶ κυρίως τους γερμανούς Κομμουνιστὲς στὸν έπαναστατικό αγωνα, σὰν αγροίκους, τόσο περισσότερο θαύμαζε τὸ

γικῶν μηχανηματων, υπέγραψε μιὰ μεγαλη συμφωνία μέ τους Ρώσους για τὴν δημιουργία, ένός σταθμου̃ δοκιμη̃ς γεωργικῶν μηχανων, σαν αυτές, που χρειαζονται οἱ μεγαλες σοβιετικές αγροτικές έκμεταλλεύσεις, στό Μανύτς στὴν περιοχὴ του̃ Κεμπαν. Σαν φορέας ἱδρύθηκε ὴ «Γερμανο­ Ρωσικὴ Γεωργικὴ Α.Ε.›› (ΠΕΠΚΑΟ). Οί Γερμανοί εἰδικοὶ δέν μπορου̃σαν νὰ φαντασθου̃ν, ότι ό σταθμός αυτός θα γινόταν μια εἰδικὴ σχολὴ για τὴν έπιδιωκόμενη από τόν Σταλιν κολλεκτιβοποίηση όλόκληρης τη̃ς γεωργίας καὶ τὴν δημιουργία μεγαλων κρατικῶν αγροκτηματων μέ όρθολογικὴ λει­ τουργία. εΗ «Ντόϋραγκ» διατηρὴθηκε μέχρι τό 1933, μέχρι πού, μετα τὴν αναληψη της αρχῆς από τόν Χίτλερ, αλλαξαν αρκετα στὶς γερμανοσοβιε­ τικές σχέσεις. Οἱ Σοβιετικοὶ συμπεριφέρονταν αρκετα σκληρα μέ τους ξένους συνεργα­ τες τους.”Ενα παραδειγμα είναι ὴ έπανίδρυση από Βρεταννούς κεφαλαιούχους τῆς Λένα Γκόλντφιλντς Λίμιτεντ μετα τόν έμφύλιο πόλεμο μέ σοβιετικὴ α­ δεια.Ἡ έταιρία, ποὺ είχε από τό 1908 συμφέροντα στὰ χρυσωρυχεῖα τῆς Λέ­ να) έπένδυσε πανω από 18 εκατομμύρια ρούβλια γιὰ τὴν αποκατασταση των ὀρυχείων. που εἶχαν ύποστεῖ ζημίες κατα τὴν διαρκεια του̃ έμφύλιου πολέ­ μου. Έστειλε λοιπόν ένα έπιτελεῖο βρεταννῶν γεωλόγων καὶ μεταλλείο­ λόγων: τα χρυσωρυχεῖα στὴν περιοχὴ του̃ Βιτίνσκ έπανέλαβαν τὴν έξόρυξη. Στους βρεταννούς ειδικούς ὲπετραπη να ασχολὴθου̃ν μὲ τὴν ὁργανωση τῶν έξορυκτικῶν εργασιών για χαλκό καὶ σιδηρομεταλλευμα, στὴν περιοχὴ τῶν Ούραλίων. Μετα διαπίστωσαν οἱ σοβιετικές αρχές, ότι ὴ «πρωτοπο­ ριακὴ ἐργασία» είχε σημειώσει έπιτυχία, πού καθιστου̃σε περιττὴ τὴν συνεργασία των ”Αγγλων. Τοὺς κατηγόρησαν λοιπόν για κατασκοπία καὶ σαμποταζ. Μερικοὶ βρεταννοὶ «εἰδικοὶ» συνελήφθησαν. Ἱ­Ι αδεια, που τους είχε δοθεῖ, έχασε τὴν ἰσχύ της. Κι” όταν τελικα καὶ ὴ Λένα Γκόλντφιλντς Λίμιτεντ απευθύνθηκε σα ένα διεθνές διαιτητικό δικαστηριο στὴν Δυτικὴ Εύρὼπη, ὀ σοβιετικός τύπος έγραψε, ότι οί “Άγγλοι ἦταν «πειρατές του̃ κα­ πιταλισμου̃». Σ” αὐτὴ τὴν περίπτωση έπαιζε έπίσης ρόλο τό παλιό μῖσος τῶν Μπολσεβίκων κατα τῶν βρεττανῶν «ὶμπεριαλιστῶνυς ποὺ είχαν ένι­ σχύσει τό 1919 τὶς λευκές στρατιές στὴν Σιβηρία καὶ τό Κουμπαν. με όπλα, στολές καὶ συμβούλους καὶ που είχαν αφὴσει να καταληφθου̃ν οί πετρελαιο­ 

174

τελευταία κρίσιμη φάση κομμουνιστικῶν ὲξεγερσεων στὴ Σαξωνία, τὴν Θουριγγία καὶ τὸ Άμβου̃ργο, χορὴγησε η κυβερνηση του̃ Ράϊχ, ἐκπροσω­ ποόμενη απὸ τὸν Καγκελλάριο καὶ τὸν υ̃πουργὸ “Εξωτερικών Δρ. Γκου̃σταβ Στρεσεμανν (1878 ­ 1929), στὴν ΕΣΣΔ τὴν πρωτη, αν καὶ βραχυπρόθεσμη, ἐμπορικὴ πίστωση ὔψους 75 εκατομμυρίων χρυσῶν μάρκων. Αυ̃τὸ εγινε μάλιστα, κάτω από τὴν βαρια σκια του̃ μεγάλου πληθωρισμου̃ καὶ μετα τα πρῶτα μετρα για τὴν δημιουργία ἑνὸς σταθερου̃ νομίσματος. "Οχι μόνο οἱ Γιου̃νκερς καὶ η Κρουπ στράφηκαν πρὸς τὶς συναλλαγες μὲ τὴν Ρωσία, άλλα καὶ τα εργοστάσια Μπόρσιγκ, η ΑΕΠ, ὴ Τελεφου̃νκεν, ὴ ΒΜΨ, ό ”Οττο Βόλφ, ὁ βασιλιας του̃ χάλυβος στὴν Κολωνία, τὸ χημικό συγκρότη­ μα Ιίἔ­ Εατρειι καὶ τα εργοστάσια Λίνκε ­ Χόφμανν στὸ Μπρεσλαου, για νό αναφερουμε μόνο μερικες μεγάλες επιχειρησεις. Χιλιάδες γερμανοὶ μη­ χανικοὶ ἐργάσθηκαν στὴν δεκαετία μετα τὸ 1920 κατα διαστὴματα στα σο­ βιετικα μεταλλεῖα, τὴν μεταλλοβιομηχανία καὶ τους κλάδους χημικῶν προιόντων, κλωστουφαντουργικῶν ειδων καὶ ὴλεκτρικῶν συσκευῶν. Για τὴν διεκπεραίωση του̃ διακρατικου̃ ἑμπορίου καὶ τη̃ς οἰκονομικη̃ς συνεργασίας δημιουργὴθηκαν μικτὲς γερμανό­ σοβιετικὲς εταιρίες, ἔτσι, ἐκτὸς απο τὴν εταιρία Πειιτεις για τὶς γεωργικὲς μηχανες του̃ Κροόπ, η Πετιιίτε (Γερμανό­Ρωσικὴ Ἑταιρεία Μεταφορων) καὶ ὴ Πετιιὶιιῖτ (Γερμανο­ ­Ρωσικὴ “Αεροπορικὴ Ἑταιρία). Πιστευοντας, ὅτι καλες σχεσεις του̃ Γερμανικου̃ Ράὶχ μὲ τὶς πρωην ἑχθρικες Δυτικὲς Δυνάμεις δεν θαπρεπε να βλάπτουν ποτὲ μια γερμανικὴ πολιτικὴ πρὸς >Ανατολάς, έκλεισε ό Στρἑσεμανν, μετα τὴν συμφωνία του̃ Λοκάρνο τὸ 1925 για τὴν εδραίωση της εἰρὴνης στὸν Ρὴνο, στὶς 24 Ἀπρι­ λίου 1926 τὴν άποκαλουμενη «Συμφωνία του̃ Βερολίνου» με τὴν σοβιετικὴ κυβερνηση. €Η συμφωνία αὐτὴ άνοιξε τὶς πύλες σὲ μια ενδυνάμωση τῶν γερ­ μανικῶν ἐξαγωγῶν στὴν Σοβιετικὴ Ένωση. Ἱ·1 κυβερνηση του̃ Ράϊχ χορη­ γησε στὴν Μόσχα τὴν περίφημη «πίστωση τῶν Βθθ εκατομμυρίων», μια εγγυηση σε ποσοστὸ 6θ% για παραδόσεις βιομηχανικου̃ ὲςοπλισμου̃ στὴν Σοβιετικὴ Ένωση. 35% άνελάμβανε η κυβερνηση του̃ Ράϊχ καὶ 25% τα όμόσπονδα κράτη. “Η διάρκεια καθοριζόταν, ανάλογα με τὸν όγκο των συν­ αλλαγων, σε 2 μεχρι 4 έτη. Τὸν Δεκεμβριο του̃ προηγουμενου ἰέτους, ὁ Στά­ λιν εῖχε διακηρύξει στὸ 1­ίο Συνεδριο του ΚΚ τῆς ΕΣΣΔ, ότι η Ρωσία πρέπει να γίνει απο άγροτικὴ χωρα βιομηχανικὴ δύναμη. Με τὴν διακηρυξη αὐτὴ εἶχαν καθοριστεῖ οἱ κατευθύνσεις για τὸ μελλον. ΕΗ «πίστωση των 300 εκατομμυρίων» χορηγήθηκε τὸν ίδιο χρόνο, που ὁ βουλευτὴς του̃ γερμανικου̃ Σοσιαλδημοκρατικου̃ Κόμματος (ΞΡΠ) Φίλιππ Σάϊντεμανν, για λίγο διάστημα πρωθυπουργός του̃ Ράιχ τὸ 1919, προκάλεσε ἔνα τρομερὸ σκάνδαλο, καταγγελλοντας τὶς μυστικὲς σχεσεις μεταξυ τη̃ς Ράϊχσβερ καὶ του̃ "Ερυθρου̃ Στρατου̃. “Ομως στὸ πλέγμα τῆς γερμανο­ 

175

γερμανικη̃ς οικονομίας». Γνωρίζουν οί βιομηχανοι πραγματικα ποιον χρηματοδοτου̃ν στο πρόσωπο του̃ Σταλιν. Τὸ όνομα του̃ Σταλιν γίνεται γνωστὸ στὴ Δύση τότε σχεδόν. ὅταν τὸ 1936 εγκαινιαξει μια βαναυση «ἐκ­ καθαριση» στὸ κόμμα καὶ τον Ἑρυθρὸ Στρατό. ”Οσον αφορα τὸν Χίτλερ. οἱ γερμανοὶ βιομηχανοι τὸν ρωτου̃σαν για τὶς ελπίδες. που εἶχε το κόμμα του να κερδίσει τὶς επόμενες εκλογες. Στὴν Σοβιετικὴ Ένωση ξητου̃σαν αγορες για να πουλὴσουν τα προϊόντα τους. Δεν είναι πολιτικοί. αλλα εμποροι. που καθε τους ενεργεια εχει σαν βαση τὴν προσφορα. τὴν ζητηση καὶ τους πιθανοὺς κινδύνους. Οἱ Γερμανοὶ αντιμετωπίζουν ἔντονο ανταγωνισμό. ἰδιαίτερα απο τὴν πλευρα των ΗΠΑ. Ὁ Λευκός Οίκος αρνείται μεν κατηγορηματικα τὴν σύναψη διπλωματικῶν σχεσεων με τὴν Σοβιετικὴ Ένωση. Αυτό όμως δεν εμποδίζει τους Άμερικα­ νους μεγαλοβιομηχανους να κανουν εμπόριο με τους Ρώσους. Τὸ 1929­ τὴν περίοδο δηλαδὴ του̃ πρωτου σταλινικου̃ Πενταετου̃ς προγραμματος.

απαλλαγες. Οἱ «δουλειες με τὴν Ρωσία» αποκτου̃ν για τους γερμανους βιομηχανους ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφερον καὶ γὶνονται αγκυρα σωτηρίας. όταν τὸν Ὁκτὡβριο του̃ 1929 ξεσπαει στὴν Άμερικὴ καὶ τὴν Εύρώπη ἡ παγκόσμια οἰκονομικὴ κρίση. ποὺ όδηγεῖ σε στασιμότητα τῶν εξαγωγών. απο τὶς όποῖες ζεῖ ὴ γερμανικὴ βιομηχανία. Μεταξυ 15 Άπριλίου καὶ 31 Δεκεμβρίου 1931 η Σοβιετικὴ Ένωση παίρνει. σύμφωνα με τὶς υ̃ποχρεὡσεις της. γερμα­ νικα βιομηχανικα προϊόντα αξίας 300 εκατομμυρίων μαρκων. Οἱ βιομηχα­ νικες ἐξαγωγες αυ̃ξανουν σε 762.2 εκατομμύρια μαρκα. Οί κορυφαίοι ἐκ­ πρόσωποι της γερμανικη̃ς οἰκονομίας. οἱ ὀποῖοι. εν μερει. ύποστὴριζαν τότε τὸ Κόμμα ΝΒΠΑΡ του̃ Χίτλερ. ἱδρὐουν τὴν «Ἐπιτροπὴ Ρωσίας τῆς

η

Ἑρυθρὸ Στρατό καὶ που συμπλὴρωνε τα αποθεματα του σε πυρομαχικα από τὴν Σοβιετικὴ Ένωση. Μεταξὺ του̃ 1924 καὶ του̃ 1928 αόξανουν παντως οί γερμανικες βιομη­ χανικες ἑξαγωγες προς τὴν ΕΣΣΔ (μηχανηματα. ηλεκτρικός εξοπλισμός. κινητη̃ρες. ατμομηχανες σιδηροδρόμων καὶ βαγόνια) απο 89 σε 4.034 εκα­ τομμυρια μαρκα. Ἡ ΕΣΣΔ εξαγει εναντι αυτων πρωτες ϋλες. δημητριακα. μεταλλεύματα καὶ πετρέλαιο αξίας 126 μεχρι 379.3 εκατομμυρίων μαρκων στὴν Γερμανία. Ἱ­1 Κυβερνηση του̃ Ραϊχ αύξανει τὸ ποσοστο εγγυήσεων σε 71) % .Τὸ Βερολίνο καὶ ὴ Μόσχα συμφωνου̃ν δασμολογικες διευκολύνσεις

σοβιετικῆς εξωτερικῆς καὶ οὶκονομικη̃ς πολιτικῆς καὶ τῶν στρατιωτικῶν συμφωνιῶν όλα τα στοιχεία συγκρούονταν παντοτε. "Αλλωστε τὸ γερμανικό ΚΚ συνέχιζε ακαταπόνητα τὸ υ̃πονομευτικὸ του εργο στὴν Δημοκρατία τῆς Βαῖμαρ­ης καὶ κατέβαλε πολὺ­ματαιο_κόπο να διαλύσει τὸν στρατὸ του̃ Ραϊχ. ποὺ αφηνε να εκπαιδεύονται οί αεροπόροι του. ανδρες τῶν τεθω­ ρακισμενων κι” εἱδικοὶ στὴν χρησιμοποίηση αερίων στὸν πόλεμο απο τὸν 

176

για το ὁποῖο θα γίνει αργότερα λόγος­ χουν ακόμα 64 απο τὶς παλιες συμβασεις, απο τὶς όποιες 29 με γερμανικες καὶ 21 με αμερικανικες εταιρεί­ ες. Σχεδον οί μισες συμβασεις βρίσκονται δηλαδη σε γερμανικα χερια. Το ύπὀλοιπο μοιραζεται στὴν Γαλλία (7)) τὴν Σουηδία (3), τὴν 5Αγγλία (2), τὴν Ἑλβετία καὶ τὴν Ἱταλία. Ἱ­Ι εντυπωσιακα ασημαντη συμμετοχη της πολὺ αναπτυγμενης γαλλι­ κης βαριας βιομηχανίας εξηγεῖται απο τὴν μεγαλη δυσαρεσκεια, που προ­ καλεσε η ακύρωση όλων των ύποχρεώσεων, που προηλθαν απο τα μεγαλα γαλλικα προπολεμικα δανεια προς τὴν αύτοκρατορία των Τσαρων, απο το Συμβούλιο των Λαϊκών Κομμισσαριων. Έκτος αύτου̃, το γαλλικο μεγαλο κεφαλαιο ύπεστη βαρειὲς απώλειες σε ἰδιωτικες περιουσίες στὴν Ρωσία. ”Οταν όλα αύτα τα ζητηματα ερχονται προς συζητηση το 1922 στην Παγκό­ σμια Οἰκονομικὴ Διασκεψη στὴν Γενοβα, ὅταν οἱ ”Αγγλοι και οἱ Γαλλοι ζητησαν τούλαχιστο περιορισμένες αποζημιώσεις για περιουσίες, που δημεύτηκαν ὴ καταστραφηκαν, οἱ σοβιετικοὶ εκπρόσωποι Τσίτσεριν και Κρασσὶν παρουσιαςουν σε αντισταθμισμα ενα λογαριασμο 20 δισεκατομ­ μυρίων ρουβλίων για επανορθώσεις «ζημιών», που προῆλθαν απο επεμβα­ σεις. Οἱ δυο κορυφαίοι εκπρόσωποι τη̃ς Μόσχας ηταν διατεθειμενοι να συζητησουν μόνο, αν δινόταν στὴν ΕΣΣΔ ενα μεγαλο δανειο. Μπορεί κανείς να μιλησει αληθεια για μια ύπερβολικὴ εξωτερικὴ επιρ­ ροὴ στην σοσιαλιστικὴ οικονομία της Σοβιετικης Ένωσης; Το πρόβλημα υπαρχει πραγματι για τους ρώσους εργατες και μηχανι­ κούς. ίΗ κατασταση στα εργοστασια εχει γίνει δύσκολη απο τότε που εγινε η κρατικοποίηση. Ἱ·Ι ενταση στοὺς καλύτερα αμειβόμενους μηχανικούς καὶ στους εργατες εἶναι σημαντικη. Δεν λείπουν ακόμα καὶ οί ξυλοδαρμοὶ μηχανικών) ἰδιαίτερα όταν η βότκα εχει βρέξει ύπερβολικα το λαρύγγι
τῶν εργατών. Ἱ·Ι σταθμη της τεχνικης εκπαίδευσης των ηγετικῶν στελεχών είναι επαρκης. "Οταν αρχίζει το πρῶτο Πενταετὲς του̃ Σταλιν του̃ 1928, οἱ μισοί ο τους 14.800 καλούμενους «επιστημονικούς εργατες»­δηλαδη εἰδι­ κούς­, που εχουν καταγραφεῖ στὴν περιοχὴ της Σοσιαλιστικης Σοβιετι­ κῆς Δημοκρατίας τη̃ς Ρωσίας, δηλαδη στην Κεντρικη Ρωσία, προερχονται απο την προεπαναστατικὴ περίοδο και τὴν αστικὴ ταξη. 46 απο τους συνο­ λικα 66 διευθυντὲς των μεγαλων επιχειρησεων στην Κεντρικὴ Ρωσία καὶ 601 απο τοὺς 823 προϊσταμένους εργοστασίων δεν είχαν παρει καμμια τεχνι­ κὴ προπαίδευση στο εξωτερικό. Εἶναι παρηγορο μεν για τον Γενικο Γραμ­ ματεα του̃ σοβιετικου̃ ΚΚ να πλη ροφορεῖταις ότι 90% όλων τῶν διευθυντών είναι σύντροφοι, λιγώτερο εύχαριστη όμως εἶναι η διαπίστωση. ότι μόνο 2% εχουν πανεπιστημιακὴ μόρφωση. Το κόμμα δημιούργησε μιαν ελὶτ αμορφώτων. Κανενας δεν γνωρίζει καλύτερα απο τον Σταλιν, ότι με τα στε­

Ω! Ω·

< Η 

177

λέχη αύτα δεν μπορεῖ να έπιτευχθεῖ ὴ μεταβολὴ τη̃ς ΕΣΣΔ σὲ παγκόσμια βιομηχανικὴ δύναμη. Στὸ 15ο Συνέδριο τού κόμματος τὸν Δεκέμβριο τού 192?­μετα τὴν δεκατη ὲπέτειο τῆς Ὁκτωβριανῆς Ἐπαναστασης­δηλώνει, ὁ τότε Κομμι­ σαριος Ἑξωτερικού Ἐμπορίου, Ἀναστας Μικογιαν, αρμενικῆς καταγωγῆς καὶ προικισμένος μέ τὸ δηκτικὸ χιούμορ καὶ τὶς έμπορικές ἱκανότητες τού λαού του : «ὅταν ὴ τέχνη τού μπαρμπέρη έχει τόσο έξελιχθεῖ, θα είναι ανό­ ητο να τὴν δοκιμασουμε ακόμη μια φορα στα ἴδια μας τα μαγουλα». Ὁ “Αρ­ μένιος ἐξηγεῖ χωρὶς περιστροφές, ὅτι χρειαζονται οἱ πιὸ σύγχρονες έπι­ τεύξεις της εύρωπαϊκη̃ς καὶ τῆς αμερικανικη̃ς τεχνικη̃ς. Μικογιαν: «δὲν ύπαρχει λόγος να ἐπαναλαβουμε ὅλα τα σταδια βιομηχανικῆς αναπτυξης ακόμη μια φορα». Ὁ Λεοντὶν Κρασσίν, αλλοτε σύνδεσμος τού Λένιν στὴν Άγία Πετρού­ πολη, ποὺ εδώ καὶ δέκα χρόνια ὀνομαζεται Λένινγκραντ, εἶχε κατορθώσει τὸ 1921 να προσελκύσει τους Γερμανούς με μια ἐμπορικὴ συμφωνία. Τώρα είναι ό Μικογιαν, πού παίζει κύριο ρόλο στὴν προσπαθεια για συνεργασία με τὴν αμερικανικη βαρια βιομηχανία. ΩΗ ἐποχὴ, ὅπου γινόταν παραχώ­ ρηση αδειῶν έκμεταλλευσης, αντικαθίσταται απο τὴν πρακτικὴ τη̃ς ΕΣΣΔ, να προσλαμβανει ξένους εἰδικοὺς καὶ να αποστέλλει βιομηχανικές απο­ στολές, για να μελετησει τὴν τεχνικὴ τού καπιταλισμού. Στὴν διετία 1926/27 πηγαίνουν ­118 τέτοιες «αποστολές μελετῶνυ στὸ ἐξωτερικό, στὴν διετία 1928/29 πανω απο 500. Κατευθύνονται κατα προτίμηση στὴν Βόρειο Άμερι­ κη. Ὁ παλιός ύπολογισμὸς τού Λένιν, ὅτι ό καπιταλισμὸς θα προχωρήσει σὲ καθε είδους εμπόριο με τὸν κομμουνισμό, έπιβεβαιώνεται πληρως. "Η Σοβιετικὴ Ένωση γίνεται ένας από τους μεγαλύτερους είσαγωγεῖς δυτικών βιομηχανικών αγαθών. Οἱ πόρτες των έγκαταστασεων παραγωγης καὶ των γραφείων σχεδιασμού ανοίγονται στὶς σοβιετικὲς «όμαδες μελέτης». Δὲν είναι γνωστὴ καμμια γερμανικὴ ὴ αμερικανικὴ μεγαλη επιχείρηση, ποὺ να έχει κλείσει τὶς πόρτες στὶς σοβιετικὲς αποστολές η να έχει αρνηθεί να κανει δουλειές με τὴν ΕΣΣΔ. Δεν πειραζει κανέναν ὁ κομμουνισμὸς, ποὺ φυ­ σικα οί «μονοπωλιακοὶ καπιταλιστὲςυ­κατα τὴν κομμουνιστικὴ ὁρολογία­­ απέρριπταν για τὶς χώρες τους. Άντίστροφα επικρατούσε στὸ ασχημο κλίμα, ποὺ ύπῆρχε σὲ σοβιετικα έργοστασια, μια τριπλὴ ένταση, μεταξὺ μηχανικών, πρώην μπουρζουαδων, πρόσφατα εκπαιδευμένων στο έξωτερικὸ συναδέλφων καὶ ξένων «εὶδικῶν». Πρὶν αρχίσει η έφαρμογὴ τού πρώτου Πενταετούς Σχεδίου ἐξέχοντες έκ­ πρόσωποι τη̃ς σοβιετικῆς κρατικῆς οίκονομίας είχαν ζητησει να απασχο­ λούνται οἱ αλλοδαποὶ μόνο στὸν προγραμματισμό, ὅχι ὅμως στὴν παραγω­ γη. "Η αντίθεση αύτη, ποὺ ἐκδηλώθηκε π.χ. σὲ έργατικα συνέδρια στὴν Ού­
12 

178

κρανία, παρἑμεινε παντοτε σε ὁρισμἐνα πλαίσια καὶ επέτρεψε συμβιβα­ σμούς. Ἡ σιδερενια πυγμὴ του̃ Σταλιν ἦταν αἰσθητη. Ὁ Σταλιν εδωσε σαφώς στοὺς γερμανοὺς και τοὺς αμερικανοὺς «εἰδι­ κοὺς» τὸ προβαδισμα πριν απο τοὺς ντόπιους τεχνικούς, μεταζὺ τῶν ὁποίων οἱ «πρώην μπουρζουαδες» συναντου̃σαν παντοτε αγρυπνη τὴν δυσπιστία του. Τὸ «σχέδιό» του εἶχε καταστρώθεῖ μὲ καθε ὲπιμὲλεια εδώ και καιρό από εἰδικοὺς. Στὶς 7 Νοεμβρίου 1927, με τὴν δεκατη επέτειο της μεγαλης Ὁκτώβριανῆς Ἑπαναστασης, αναγγειλε ό Σταλιν ενα μεγαλόπνοο πρόγραμ­ μα βιομηχανικη̃ς αναπτυζης για να πραγματοποιησει τὸν Σοσιαλισμό, αρχι­ κα σε μια χώρα. 5Απὸ τα 154 εκατομμυρια κατοίκων της ΕΣΣΔ περισσότεροι απο τοὺς μισοὺς εϋρισκαν τοτε απασχόληση σὲ αγροτικοὺς τομεῖς, κατα κυριο λόγο σὲ μικρα αγροκτὴματα. Στὸ 15ο συνέδριο του̃ Κόμματος στὴν Μόσχα αναπτυζε ό Σταλιν τοὺς στόχους του̃ πρώτου Πενταετου̃ς : ὁλοκληρωτικὴ κολλεκτιβοποίηση της γεωργίας καὶ δημιουργία μιας βαριας βιομηχανίας. Για τὴν αναπτυξη της βαριας βιομηχανίας, ποὺ ὴ ΕΣΣΔ δὲν θα μπορου̃σε ποτὲ να πραγματοποι­ ὴσει τόσο γρηγορα χωρίς δυτικὴ ἐπενδυτικὴ ὴ ἐπιστημονικὴ βοηθεια, ὺπῆρχαν ηδη στὸ συρταρι έτοιμες δεκαδες συμβασεις με δυτικὲς βιομηχανίες. Τὴν 1η Ἱανουαρίου 1928 αρχίζει η ὺλοποίηση του̃ πρώτου Πενταετου̃ς Σχεδίου. Ταυτόχρονα­φυσικα ὔστερα από ἐντολὲς του̃ Σταλιν­αρχίζει μια δίκη μαμμοὺθ για σαμποταζ καὶ κατασκοπεία στὴν περιοχὴ του̃ Ντο­ νεζ. “Ακριβώς τὸν ίδιο χρόνο κι" ὲνῶ χορηγείται γερμανική, αμερικανικὴ κι: αλλη ξενη βιομηχανικὴ βοηθεια, αποκαλύπτεται τον Μαρτιο του̃ 1928 στο Σαχτυ, της περιοχης Ντονεζ, μια μυστηριώδης ὺπόθεση κατασκοπείας. Συλλαμβανονται συνολικα 53 ατομα. αναμεσα σα αὺτα 5 Γερμανοί μηχανι­ κοίς ποὺ τοποθετου̃ν εδώ ατμοστρόβιλους τη̃ς ΑΕΟ. Σαν αρχηγός τους συλ­ λαμβανεται ὁ πρόεδρος του̃ Τεχνικου̃ Συμβουλίου του̃ μεταλλευτικου̃ συγκρο­ τηματος Ντονουγκὸλ στὸ Χαρκωβ, Λεο Ραμπίνοβιτς. "Ολοι κατηγορου̃νται, ότι απο τὸ 1922 έκαναν σαμποταζ μὲ ἐντολὴ ἐξορίστων, πρώην «καπιταλι­ στῶν» τῆς περιοχης του̃ Ντονὲζ κι ότι διατηρου̃σαν επίσης σχεσεις μὲ τὴν πολωνικὴ μυστικὴ ὺπηρεσία. Τοὺς κατηγορου̃ν επίσης για ἐπαφὲς μὲ γερμανικὲς βιομηχανίες. Δεν ηταν όμως ὲπιθυμητὲς αὺτὲς οί επαφές, δεν δουλευε η ΑΕΠ για λογαριασμό τῶν σοβιετικῶν αρχών στο Σαχτὺ; Δυο απο τοὺς Γερμανοὺς αφηνονται συντομα ἐλεὺθεροι μετα απο παραστασεις του̃ γερμανου̃ πρεσβευτη̃ στὴν Μόσχα, βαρώνου φον Μπρόκντορφφε­ Ραντσαου. Τρεῖς παραπεμπονται να δικασθου̃ν. Στίς 19 Μαίου αρχίζει ὴ ὀνομαζόμενη δίκη Σαχτυ, ὴ πρώτη απο ἐκεῖνες τὶς σκηνοθετημενες δίκες, ποὺ θα γινόταν χαρακτηριστικὲς για τὴν σταλι­ νικὴ ἐποχὴ. Ὁ δημόσιος κατηγορος Κρυλἑνκο ζητα για 11 περιπτώσεις τὴν ποινὴ του̃ θανατου) ποὺ σε 5 περιπτώσεις εκτελείται. Στοὺς αλλους ἐπι­ 

179

βάλλεται φυλάκιση. Δύο απο τούς Γερμανούς άθωὼνονται, ένας κλείνεται στὶς φυλακές, άλλ” αργότερα ανταλλάσσεται μ” ένα κομμουνιστη, που εῖχε συλληφθεῖ στη Γερμανία. Στὸ περιβάλλον τού Στάλιν η απόφαση θεωρεῖ­ ται πολύ ηπια.”Απὸ τὴν ὁίλλη πλευρά, η σοβιετικη κυβέρνηση ἀντιδρα̃ πολύ ύποχωρητικά, όταν η κυβέρνηση τού Ράϊχ προβαίνει σέ παραστάσεις για την σύλληψη Γερμανων και διακόπτει νέες εμπορικές συνομιλίες. Ὁ πρό­ εδρος της ΕΣΣΔ) ὁ γηραιὸς Καλίνιν, ζητα τυπικά συγνωμην στὸ Βερολῖνο για την δίκη αύτη. 3Αποτελεῖη δίκη τού Σαχτύ δίκη έξιλαστηρίων θυμάτων, στά όποῖα ηθελε κανείς να καταλογίσει την εύθύνη για ἐλαττωματικη παραγωγη στην περιοχη τού Ντονέζ; δΗταν μια προειδοποιητικη βολη για τους ξένους εἰ­ δικούς; Δεν το γνωρίζουμε. Για τὶς γερμανο­ σοβιετικές οικονομικές σχέ­ σεις δέν ηταν τίποτε περισσότερο απο μια ατμοσφαιρικη διαταραχη. (Η «ρωσικη αύθαιρεσία» ηταν τέλος πάντων ένας άπὸ τους κινδύνους στις συναλλαγές μέ την Άνατολη. Πάντως χωρὶς ἱδιαίτερο θόρυβο πέρασε η τραγωδία τού ρωσικού γεωργικού πληθυσμού, με τὶς 25 περίπου εκατομμύρια αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Οἱ ιδιοκτησίες τους συμπεριληφθηκαν στην κολλεκτιβοποίηση. Το 1928 ύπη̃ρχαν στην Σοβιετικη Ένωση κάπου 15 ­ Ιβ έκατομμύρια αγρότες με ἰδιοκτησία γῆς μέσου μεγέθους, ἐνάμισυ μέχρι δύο εκατομμύρια μεγαλοκτηματίες, οἱ λεγόμενοι Κουλάκοι και οἱ «φτωχοί χωρικοί», μικροκαλλιεργητές μέ λίγο άποδοτικους γεωργικούς κληρους. Οἱ «Κουλάκοι», που ὁ Στάλιν μισούσε ιδιαίτερα για την θέληση τους νά μείνουν ανεξάρτητοι κι® οικονομικα αύτοδύναμοι. χάθηκαν. Τὸ 1929 ζητα ό Στάλιν την «ἐξολόθρευση» τῶν Κουλάκων. Τὸ ΚΚ της ΕΣΣΔ κινητοποιεῖ τους «φτωχούς χωρικούς», τούς άκτημονες, εναντίον της πολύ μεγαλύτερης πλειοψηφίας των ἰδιοκτητῶν γη̃ς. Σὲ χιλιάδες χωρια χωρικοί προβάλλουν παθητικη αντίσταση στην κατάληψη γης, στην ένταξη τους στα «Κολχόζ», στην ύποχρέωση να δουλεύουν στις προγραμματιζόμενες μεγάλες σοβιε­ τικές έκμηχανισμένες αγροτικές εκμεταλλεύσεις, τα «Σοβχόζ». Ξεσπάει μια σιωπηλη ἀγροτικη εξέγερση. Οἱ αγρότες δέν παραδίδουν πια δημητριακα στις κρατικές ύπηρεσίες διανομῆς) καῖνε την συγκομιδη, σφάζουν στὸν πανικό τους η απο πεῖσμα τα κτηνη τους. Ὁ Στάλιν άπαντα με την χρησιμοποίηση τού στρατού η των ένοπλων μονάδων της ΟΡΠ, της μυστικη̃ς αστυνομίας Γκε ­ Πέ ­ Ου (πρωην Τσέκα), εναντίον χωριων. που προβάλλουν αντίσταση. Στις πόλεις δημιουργούνται δυσχέρειες γιὰ τὸν έφοδιασμό τους. Δεν ύπάρχουν πράγματι σίγουρα στοιχεῖα γιά τον αριθμο των θυμάτων, τῶν νεκρων και των έκτοπισθέντων σέ στρατόπεδα κατά την αγροτικη αύτη «εξέγερση». "Αν όμως ύπολογίσει κανεις τὶς αγροτικές έκ­ μεταλλεύσεις των Κουλάκων μόνο σέ ένάμισυ εκατομμύριο.­πιθανῶςό αριθμός τους να εἶναι πολύ μεγαλύτερος¬­ς τότε προκύπτει, ότι τούλάχιστο 

180

έναμισυ εκατομμύριο έξαφανίσθηκαν, έτσι ὴ αλλοιῶς, είτε γιατί εκτελέ­ στηκαν, εἴτε γιατὶ πέθαναν σε στρατόπεδα στὴν λεγόμενη έκτόπιση, που δὲν ὴταν πια τόσο αθώα όσο στὴν περίοδο τῆς αυτοκρατορίας τῶν Τσαρων με τὴν προοδευτικὴ φιλελευθεροποίηση. “Ολα αυτα αποτελουν τὸ παρασκή­ νιο για τὸν μυ̃θο του̃ θριαμβου τῶν αμερικανῶν βιομηχανων κατα τὴν χρημα­ τοδότηση του̃ πρώτου Πενταετου̃ς με βαση τὴν συνταγὴ του Σταλιν. Τὸν Αὔγουστο του 1928 ὴ σοβιετικὴ κυβέρνηση υπογραφει με τὴν αμερικανικὴ εταιρία Φρέϋν του̃ Σικαγου μια συμβαση, που προβλέπει τὴν εκπόνηση μελέτης για τὴν εγκατασταση σιδηροβιομηχανίας καὶ χαλυβουρ­ γίας στὴν περιοχὴ του̃ Κουσνέτσκ. Οἱ “Αμερικανοι θα διαθέσουν 12 μηχα­ νικους για τὴν διευθυνση της βιομηχανίας. Οἱ Σοβιετικοὶ δεν μπορουν να τους αναπληρώσουν με δικους τους μηχανικούς. Τὸ 1929 έργαζονται στὴν ΕΣΣΔ 550 Ἀμερικανοἰ μηχανικοί σε ηγετικές θέσεις, στὶς υπηρεσίες προ­ γραμματισμου̃ τῆς ΕΣΣΔ. “Η Φρέυν είναι μικρὴ εταιρεία. Στὸ παιχνίδι παίρνουν μέρος ὅλες οί μεγαλες αμερικανικές βιομηχανίες: ὴ Τζένεραλ Ἐλέκτρικ του̃ Ἱλλινόϊς, οί Χαρριμαν, που έκαναν τὴν περιουσία τους σαν «βασιλιαδες τῶν σιδηρο­ δρόμων», ὴ Ντυπόν, ό Χένρυ Φόρντ στο Ντητρόϊτ. Ὁ ”Αβερελ Χαρριμαν, που στὴν περίοδο του Ρου̃σβελτ θα παίξει επίσης ένα πολιτικό ρόλο, όργα­ νώνει, μετα από σχετικὴ συμφωνία μὲ τους Σοβιετικους, τὴν ἐκμεταλλευση τῶν κοιτασματων μαγγανίου στὴν περιοχὴ του Νότιου Καυκασου και απο­ κομίζει τὴν πικρὴ εμπειρία, ὅτι οἱ σοβιετικές αρχες μετα τὴν εγκατασταση καὶ θέση σὲ λειτουργία τῶν έγκαταστασεων απο σοβιετικους τεχνικούς, που έχουν έκπαιδευτεῖ από αμερικανους τεχνικούς, ακυρώνουν τὴν συμβαση. “Ομως αυτὴ είναι ὴ βασικὴ αρχὴ σὁ όλες τις περιπτώσεις, που ὴ Σοβιετικὴ “Ενωση ακριβοπλὴρωσε τὴν παροχὴ ξένης, υλικη̃ς ὴ ἑπιστημονικῆς βοὴ­ θειας : ὅταν γίνεται ὴ δουλεια τους, οἱ Σοβιετικοι δεν χρειαζονται πια τους ξένους. “Ενα κλασικὸ παραδειγμα για τὴν ένεργὸ καὶ καλοπληρωμένη βοηθεια πρὸς τους Σοβιετικους δίνει ό βασιλιας τη̃ς αυτοκινητοβιομηχανίας του Ντητρόιτ, Χένρυ Φορντ (1893­1943), αμερικανος υπερσυντηρητικὸς καὶ παραφορος αντισημίτης. Τὴν 1η Μαΐου κλείνει ό Φορντ με τους Σοβιετι­ κοὺς μια συμβαση, με τὴν ὁποία αναλαμβανει τὴν υποχρέωση να θέσει στὴν διαθεση τῆς προγραμματιζόμενης σοβιετικῆς βιομηχανίας αυτοκινητων τεχνικὴ βοηθεια (πατέντες) καὶ μέρη αυτοκινητων καὶ να φροντίζει για τὴν συναρμολόγηση στὴν ΕΣΣΔ μέ τὴν αποστολὴ αμερικανῶν εἰδικῶν. Ὁ «βασιλιας του̃ Ντητρόιτ» πληρώνεται για αυτό με 30 εκατομμυρια δολλαρια. Οἱ Σοβιετικοὶ πληρώνουν με ακρίβεια. Παραλληλα συνεχίζουν να έργαζονται υπονομευτικα, τόσο στὴν Γερμα­ νία όσο καὶ στὴν Βόρειο Ἀμερικὴ. Ἐνῶ όμως στὴν Ἀμερικὴ δέν προγραμ­
· 

181

ματοποιου̃ν χειροπιαστα αποτελέσματαγ κατορθωνουν οἱ κομμουνιστες στὴν Γερμανία να καταλάβουν στὸ Ράϊχσταγκ της Δημοκρατίας της Βαϊμά­ ρης τὴν θέση της τρίτης σὲ δύναμη κοινοβουλευτικης παράταξης, μετα τὴν Σοσιαλδημοκρατία καὶ τὸ Κέντρο. Τα έργοστάσια Φορντ γίνονται ένα είδος Άνωτάτης Σχολης για την σοβιετικὴ παραγωγὴ αυτοκινητων. Σοβιετικοὶ σχεδιαστές καὶ τεχνικοὶ έκ­ παιδεύονται στὴν Φορντ. Οί Σοβιετικοὶ ανεβάζουν τὸ 1950 τὸν στοχο πα­ ραγωγης απο 100.000 ἐπιβατικα καὶ φορτηγα σὲ 140.000 τὸν χρονο. Ἱ·1 Φορντ παραδίνει μέρη αυτοκινητων) που συναρμολογου̃νται στην ΕΣΣΔ ύπὸ τὴν εποπτεία αμερικανῶν μηχανικῶν. Μονο στον τρίτο χρονο απο τὴν έναρξη της παραγωγης, προβλέπεται η ανάπτυξη ἰδίας παραγωγης, πού στον πέμπτο χρονο πρέπει να αντικαταστησει σε πληρη έκταση αμερικανικές εἰσαγωγὲς κι' αμερικανικη τεχνικη βοηθεια. Παράλληλα με την Φορντ βοηθάει μὲ τὸν ίδιο τροπο η ”Ωστιν (Ὁχάϊο καὶ Νέα Ύορκη) τὸ συγκροτημα της αυτοκινητοβιομηχανίας στὸ Νίσνι ­ Νοβγκοροντ, του̃ αλλοτε περίφημου κέντρου εκθέσεων καὶ εμπορίου στὴν συμβολὴ των ποταμῶν ”Οκα καὶ Βολγα. ΕΗ πολη, ὅπου γεννηθηκε ο Μάςιμ Γκορκι, έχει πάρει στὸ μεταξύ τὸ ονομα του̃ μεγάλου τέκνου της. €Η Ἑταιρεία Μακ Κη Κομπανυ (Κληβελαντ/Όχάϊο) αναλαμβάνει με μια σύμβαση 800 εκατομμυρίων ρουβλίων τὴν δημιουργία μιας εντελως νέας βιομηχανίας κατεργασίας μεταλλευμάτων, μαζὶ με τὴν οἰκοδομηση μιας καινούργιας βιομηχανικης πολης, στο Μαγκνίτναγια Γκορα, στὶς δυ­ τικες προσβάσεις των Ούραλίων. Το νέο γιγαντιαίο σύμπλεγμα παραγωγης σιδηρου καὶ χάλυβος καὶ η καινούργια ἐργατούπολη Μαγκνιτογκορσκ προβάλλονται απο τὴν προπαγάνδα σαν επιτεύγματα πρωτης γραμμης του̃ πρωτου Πενταετου̃ς, αν καὶ στὴν πράξη, σε πεῖσμα του̃ «αμερικανικου̃ ρυθμου̃υς ολα προχωρου̃ν μὲ πολύ πιο βραδύτερο ρυθμο απ“ ο,τι προβλέπεται στα χαρτιά. Κι αν κανεὶς θεωρεί τὸν ἴδιο τὸν Στάλιν η τὸν Σεργκέι Ὁρντσχονικίντσε η αλλους κορυφαίους ἐπιτελικούς του̃ Πενταετου̃ς­σαν τους πνευματικούς πατέρες αὐτῶν των σχεδίων­η υλοποίηση τους στην πράξη ηταν έργο αμερικανών εἰδικων. Τὸ Μαγκνιτογκορσκ μὲ τὶς τεράστιες ύψικαμίνους του οφείλει τὴν ύπαρξη του στον αρχιμηχανικὸ Μαξ Μακ Μάρραιη της Ἑταιρείας Μακ Κη Κομπανυ καὶ τὸν εἰδικὸ μεταλλειολογο Τζακ Κλαρκ απο το Κληβελαντ. Το φθινόπωρο του̃ 1930 κατοικου̃ν ἐδῶ ηδη 35.000 αν­ θρωποι; κάτω απο αρκετα αθλιες περιστάσεις καὶ σκληρές συνθηκες ἐργα­ σίας. Τὸ 1939 τὸ Μαγκνιτογκορσκ αριθμου̃σε 145.900 κατοίκους,τὸ 1955 μισο εκατομμύριο. Μέ τὴν Μακ Κη συνεργάσθηκε στὴν ανέγερση τῶν εργο­ στασίων κὡκ η αμερικανικη Κοππερς. "Οταν τὸ 1932 προέκυψαν διαφορές 

182

μέ τους ανθρωπους της Μακ Κὴ, οί Σοβιετικοὶ χρησιμοποίησαν χωρὶς καθυ­ στέρηση μια γερμανικὴ ἑταιρεία, τὴν Ντεμάγκ του̃ €Αννοβέρου. Στὸ πρόγραμμα για τὴν κολλεκτιβοποίηση των γεωργικῶν εκμεταλλευ­ σεων είχε επίσης προβλεφθεῖ η ριζικὴ ὲκμηχάνιση τους για να ὲπιτευχθεῖ με συγχρονες μεθόδους καλλιεργείας καὶ συγκομιδη̃ς η ανωτάτη δυνατη απόδοση, τουλάχιστο στα χαρτιά. Σα όλη τὴν τεράστια αγροτικὴ περιοχὴ της ΕΣΣΔ πρέπει να δημιουργηθεῖ ένα δίκτυο σταθμῶν τρακτέρ (ΜΤΒ), στὸ ὁποῖο να τοποθετηθου̃ν ἔμπιστα μέλη του̃ κόμματος. Στὸ Στάλινγκραντ (πρωην Τσαρίτσυν), στὸ Βόλγα, στο Τσελγιαβίνσκ, ανατολικά των Ου̃ραλίων, στὸ κέντρο της στέππας, φυτρώνουν τεράστια εργοστάσια τρακτέρ. Ύπευθυνος για τὴν παροχὴ τεχνικῶν συμβουλών καὶ τὴν ὀργάνωση είναι ὁ αρχιμηχανικὸς Τζὼν Κ.Κ. Κάλντερ, πλαισιωμένος από ένα ἐπιτελεῖο αμερικανῶν εὶδικῶν. Τὸ Τσελγιαβίνσκ με τὶς τεράστιες εγκαταστάσεις για συναρμολόγηση καὶ το γιγάντιο χυτὴριο προβάλλεται σαν ένα ακόμη επίτευγμα πρωτης γραμμης του̃ πρωτου Πενταετου̃ς. Ὁ Κάλν­ τερ μάλιστα­κι” ενω γενικα οἱ Άμερικανοί, όπως καὶ οἱ σοβιετικὲς αρχές, προτιμουν να τηρου̃ν τὶς αποστάσεις στὴν καθημερινὴ ζωὴ­φθάνει μέχρι τὸ σημεῖο να ἐκφωνεῖ λόγους σε συνέδρια τη̃ς Κομσομόλ, της σοβιετικῆς νεολαίας. Ὁ Λένιν ονειρευόταν τὸν «έςηλεκτρισμο» τῆς Ρωσίας. Με τὸ πρῶτο Πενταετὲς αρχίζει σε μεγάλη κλίμακα η εκμετάλλευση τῶν υφισταμένων υδάτινων πηγῶν, τῶν μεγάλων ποταμῶν, όπως του̃ Βόλγα καὶ του̃ Δνείπερου, για τὴν παραγωγὴ ὴλεκτρικῆς ἐνεργείας κι” ὴ ανέγερση φραγμάτων. Τὸ πιο εντυπωσιακό επίτευγμα ὴταν η κατασκευὴ του̃ υ̃δροηλεκτρικου̃ συμ­ πλέγματος­μαμμουθ Δνειπροστρόι στὸ Δνειπροπετρόβσκ καὶ τὸ Σαπορό­ σχε, στὴν περιοχη τῶν Κοζάκων. Ἱ­Ι επίβλεψη των ἑργασιῶν κατακευη̃ς ανατίθεται στον αρχιμηχανικό συνταγματάρχη Χ. Κου̃περ, δημιουργὸ του̃ γνωστου̃ σ” όλο τὸν κόσμο φρά­ γματος Ου̃ΐλσον στὸ Τένεση. Μαζί του φερνει ένα ἑπιτελεῖο εὶδικῶν. "Οπως καὶ στὴν περίπτωση Τσελγιαβίνσκ, ὅπου κατα διαστὴματα απασχολου̃νται 350 ­ 400 αμερικανοὶ εἰδικευμένοι εργάτες ὡς «εκπαιδευτές», αλλα πολυ πιο απαιτητικά, ζητουν οἱ «εἰδικοί» αὐτοὶ για τὸν ἑαυτό τους καὶ τὶς οἰκογέ­ νειές τους τὴν εγγυηση για τὴν συνέχιση του̃ «αμερικάνικου τρόπου ζωη̃ςυι κομψὲς κατοικίες, κηπους, γηπεδα τέννις, κολυμβητὴρια, γηπεδα γκόλφ καὶ φυσικα αριστη αμερικανικη κουζίνα, που έχει καὶ τα καλά της. Εἶναι αυτονόητο, ότι στους «εἰδικοὺς» από τὴν καπιταλιστικὴ ”Αμερικὴ δίνεται τό κάθε τί που ἐπιθυμου̃ν.Γιατὶ χωρὶς αυτους δεν μπορει να γίνει ἡ κατασκευηὲςἔἶῖ Ύπάρχουν κι” αλλα ακόμη χαρακτηριστικα παραδείγματα. ”ΑμερικαἶἙῖ;®5” νικες ὲταιρεῖες ὲξοπλίζουν τα εργοστάσια σιδηρου καὶ χάλυβος του̃ Σβερντ­ λόβσκ. Στὴν πόλη αὐτὴ, που κάποτε όνομαςόταν «πόλη τη̃ς Αὶκατερίνης» 

183

καὶ στο σπίτι του̃ εμπόρου Ἱπάτιεφ, δολοφονὴθηκε τον Ἱούλιο του̃ 1918 η οἰκογενεια του̃ Τσάρου. Ὁ σύντροφος Σβἑρντλωφ συμμετεῖχε στὴν άπό­ φαση να ὲξοντωθεῖ ὴ φάρα του̃ πρωην Τσάρου Νικολάου του̃ Βί, πού εἶχε καθάιρεθεῖ στὴν τάξη του̃ «πολίτη Ρομανὡφ». Σύμφωνα μὲ τὴν απόφαση αὐτὴ ὴ εξόντωση επρεπε να γίνει πρὶν φθάσουν τὸ 1918 στὴν «πόλη τῆς Αικατερίνης» οἱ μονάδες του̃ τοποτηρητῆ του̃ Ράϊχ ναυάρχου Κόλτσακ. ἶΑλλά ό Σβερντλωφ προσέφερε υπηρεσίες καὶ γύρω άπό τὴν δημιουργία μιιι̃ς σοβιετικὴς βαριάς βιομηχανίας. Άμερικανικὲς εταιρείες διευκολύνουν τὴν άνεγερση των εργοστασίων κατεργασίας μεταλλευμάτων καὶ τῶν χαλυβουργείων στὸ Νισνὶ­Ταγκὶλ
στα Ούράλια, τῶν εργοστασίων άμιάντου στα Ου̃ράλια. τῶν βιομηχανικών συγκροτημάτων Κουσνἑτστρογ καὶ Σταλίνσκ στα βόρια τὴς ὁροσειρδις Άλτάϊ, τῶν διϋλιστηρίων πετρελαίου στὸ Βατούμ. Γιά τὴν ὀρθολογικὴ αναδιοργάνωση τη̃ς γεωργίας παραδίνουν άμερικανοὶ καθηγητες μελετες, όπως ό καθηγητὴς Ε.Γ. Στιμιάν (ενας Ἀρμενης, που κατεφυγε στὴν εςορία) από τὸ Πανεπιστημιο τῆς Καλιφορνίας. “Αλλα καὶ οὶ γερμανοὶ μεγαλοεπιχειρηματίες, που ύποστηρίζονται με προσοχὴ άπὸ τὴν κυβερνηση του̃ Ράϊχ, μπορούν να εἶναι ευχαριστημε­ νοι. Τὸ 1929 ὀργανωνουν, με τὴν βοηθεια μιάς «Γερμανό ­ Ρωσικῆς Ἑται­ ρείας Πολιτισμου̃ καὶ Τεχνικη̃ς», μια εκθεση στὴν Μόσχα. Το 1931¦ στὴν δίνη τη̃ς παγκόσμιας οἰκονομικῆς κρίσης, παίρνουν παραγγελίες ύψους 900 εκατομμυρίων άπο τὴν Σοβιετικὴ Ένωση. “Αλλα το εμπόριο μὲ τούς Σο­ βιετικους δὲν μπορεί νά σταθεροποιὴσει τὴν δύσκολη οἰκονομικὴ κατά­ σταση, τὸ μερίδιό του στα συνολικα ῖέσοδα τῶν γερμανικῶν εξαγωγών εἶναι άσὴμαντο. Τὸ πρῶτο Πενταετες Σχεδιο τελειωνει το 1933. Ἀκολουθεῖ τὸ δεύτερο. Ὁ Στάλιν μπορεῖ να διαπιστώσει: ότι δημιουργὴθηκαν οἱ βάσεις για τὴν ὲκβιομηχάνιση τη̃ς Σοβιετικη̃ς Ένωσης, συχνά ὅμως με πενιχρά αποτελε­ σματα σὲ μερικες περιπτωσεις. Πάντως ὴ αμερικανικὴ βοηθεια υ̃πῆρξε άπο­ φασιστικὴ. Το ετος 1933 άποτελεῖ εξ άλλου σταθμὸ στὴν ἱστορία τὴς Σο­ βιετικῆς Ένωσης, όπως άλλωστε καὶ του̃ Γερμανικου̃ Ράϊχ καὶ των Ἱἱνω­ μενων Πολιτειῶν τῆς Βορείου ἶΑμερικὴς. "Αν τὸ πρῶτο Πενταετὲς Σχεδιο εἶχε καταλὴςξει σὲ παταγωδη αποτυχία; ό Στάλιν δεν θα ὴταν δυνατο να δια­ τηρηθεί στὴν ἐξουσία. Κι” ετσι αρχίζει τὼρα,τὸ 1934, ὴ ἐποχὴ τῶν μεγάλων ἐκκαθαρίσεων, που φτάνει στὸ άποκορύφωμά της τὸ 1936/38 με δολοφονίες, μὲ μυστικες δίκες εναντίον άνωτατων διοικητῶν του̃ ἐρυθρου̃ στρατου̃, μὲ θεαματικες δίκες εναντίον όλων τῶν πραγματικών ὴ πιθανῶν αντιπάλων με­ ταξυ των ὴγετικῶν στελεχῶν του̃ κόμματος κι: όσων γνώριζαν μυστικά άπό τὴν ἐποχὴ του̃ «ἔνοπλου αγωνα», που εἶχε στιγματισθεῖ ἀπὸ εγκλημα­ τικες πράξεις καὶ πού εν τῷ μεταξύ εἶχε περιβληθεῖ με τὴν αίγλη τὴς δόξας. 

184

Μεταξυ των θυμάτων βρίσκονται οἱ Ζηνόβγεβ, Κρασσίν, Καμένεφ, Ράντεκ, Φὐρστενμπεργκ­Χάνεκι καὶ χιλιάδες αλλοι παλιοί Μπολσεβίκοι. Ὁ Τρότ­ σκι είχε απομακρυνθεί ὴδη κατα επιθυμία του̃ Στάλιν από τὴν Σοβιετικὴ Ένωση, αφου τὸ 1924/25 είχε παραιτηθεί, ές αἰτίας ίδεολογικῶν επιφυλά­ ξεων, από τὴν ανοικτὴ αντίσταση κατα του̃ ανερχόμενου δικτάτορα. Στὸ Βερολίνο ὀρκίζεται στὶς 30 Ἱανουαρίου 1933 σαν καγκελλαριος του̃ Ραϊχ ὁ Χίτλερ, αρχηγὸς του̃ ΝΒΠΑΡ, του̃ πιό ἰσχυρου̃ καὶ απροκάλυπτα αντιμπολσεβικικου̃ κόμματος. Αὺτὸ τὸ γεγονὸς αἱφνιδιάζει τόσο πολὺ τοὺς ὴγετικοὺς ανδρες στὸ Πολίτμπυρο, στὴν Κεντρικὴ Ἐπιτροπὴ και στὴν 3η Κομμουνιστικὴ Διεθνῆ, ὥστε προσωρινα εγκαταλείπουν τοὺς συντρό­ φους τους στὴν ὴγεσία του̃ ΚΚ Γερμανίας στὴν τυχη τους χωρίς ὁδηγίες. Οί γερμανοὶ σύντροφοι δεν ξέρουν, πῶς να αντιδράσουν. Στὶς ΗΠΑ ανα­ λαμβάνει τα καθὴκοντα του̃ προέδρου ὁ Φραγκλῖνος Ρου̃σβελτ. Τόν Νοέμ­ βριο του̃ 1933, οἱ ΗΠΑ συνάπτουν παλι διπλωματικές σχεσεις με τὴν Σοβιε­ τικὴ Ένωση. Έτσι, ἐνῶ στὴν Γερμανία θριαμβεὑει τὸ κυνηγητό εναντίον κομμουνιστῶν και σοσιαλιστῶν, στὴν Οὺασιγκτον ἐπικρατεῖ αίσιοδοζία σχετικα μὲ μια συνεννόηση μὲ τὴν ὴγέτιδα δυναμη του̃ Κομμουνισμου̃, τὴν ΕΣΣΔ. Οί γερμανό­ σοβιετικες εμπορικές σχεσεις, ποὺ εῖχαν παίξει ακόμη μεταξὺ 1931 καὶ 1932 ένα σημαντικο ρόλο, συρρικνωνονται. Τὸ εργοστάσιο του̃ Κροὐπ στὸ Μανυτς σταματάει τὴν λειτουργία του με γερμανικὴ πρωτο­ βουλία, αφου̃ ἠ Φρη̃ντριχ Κροὺπ στὸΈσσεν εἶναι τώρα πληρως απασχολη­ μένη με παραγγελίες για τὸν έπανεξοπλισμὸ τὴς Γερμανίας, ποὺ αρχίζει σιγα ­ σιγα. Τὸν Ὁκτὡβριο του̃ 1933 τερματίζεται καὶ ὴ γερμανοσοβιετικὴ στρατιωτικὴ βοηθεια. Οἱ εγκαταστάσεις για τὴν εκπαίδευση αεροπόρων καὶ ανδρῶν τῶν τεθωρακισμένων στὸ Αιπέτσκ καὶ τα περίχωρα του̃ Καςαν (σταθμὸς ‹‹Καμα››) διαλύονται. Στὸν σταθμό «Καμα» δοκιμάζονταν, στὴν τελευταία φάση, τα πρῶτα γερμανικα μοντέλλα ὲλαφρῶν τάνκς της εταιρείας Κροόπ. Χρειασθηκε κόπος να πείσει κανεις τοὺς Σοβιετικοὺς να επιτρέψουν τὴν ἐπιστροφὴ του̃ ὺλικου̃ αὺτου̃ στὴν Γερμανία. Κατα περίεργο τρόπο ὅμως οἱ γερμανοσοβιετικὲς οἰκονομικὲς σχεσεις δὲν παγὡνουν καὶ στὸ διάστημα, ποὺ ακολουθεί. Οί τρέχουσες εμπορικές συμφωνίες παραμένουν σε ἰσχὐ. Στὶς 9 'Απριλίου 1935 ὴ Σοβιετικὴ Ένωση παίρνει πάλι μια ἐμπορικὴ πίστωση ὕψους ΖΟΟ εκατομμυρίων μαρκων. Το 1937 τὸ Γερμανικὸ Ραϊχ καλυπτει ακόμα μὲ εξαγωγές μηχανημάτων και λοιπου̃ βιομηχανικου̃ έξοπλισμου̃ πρὸς τὴν ΕΣΣΔ 55% τῶν συνολικῶν εἰσαγωγῶν της, έναντι 27% τῶν ΗΠΑ. Κι” όλα αὺτα συμβαίνουν σὲ μια περίοδο, ὅπου τὸ «Τρίτο Ραϊχ» του̃ Χίτλερ μὲ τὴν διεθνὴ πολιτικὴ του κατα τῆς Κομιντέρν, σὲ συνεργασία μὲ τὴν φασιστικὴ Ἱταλία (ποὺ διατηρεί απο τὴν πλευρα της καλές εμπορικές σχέσεις με τὴν Σοβιετικὴ Ένωση) καὶ 

185

τὴν αύτοκρατορία τη̃ς Ἱαπωνίας, προσπαθεῖ να δημιουργησει μια φαλαγγα κατα τού «παγκόσμιου εχθρού, τού Μπολσεβικισμού››. Οἱ ανάγκες της Σοβιετικῆς Ρωσίας σε μηχανικὸ εξοπλισμὸ για τὴν νε­ αρὴ βαρια βιομηχανία, όσο καὶ για τὴν ὁργανωμενη σε κολλεκτίβες κι” εκμηχανισμενη γεωργία, είναι τεράστιες ακόμα. Με μια καινούργια εντα­ τικοποίηση των οἰκονομικῶν σχεσεων αναζητεί ό Σταλιν τὴν ανοιξη τού 1939 να δημιουργησει παλι καλύτερες επαφὲς με τὸ Βερολίνο, με τὴν ύστερό­ βουλη σκεψη να συμμετάσχει στὸν διαμελισμὸ τη̃ς Πολωνίας, εφόσον ὁ Χίτλερ κη ρύςει τὸν πόλεμο εναντίον τη̃ς Πολωνίας για τὸ θεμα των συνόρων. Ὁ Χίτλερ ἔχει μεγαλύτερη δυσπιστία εναντι του̃ Σταλιν απ“ ὅ,τι ὁ Στα­ λιν εναντι τού Χίτλερ. Ὁ τελευταῖος διστάζει πολύ καιρό, αλλα μετα προ­ χωρεῖ, ὅταν διαφαίνεται, ὅτι ὴ Πολωνία θα αντιταχθεῖ με βία σὲ καθε λύση τού ζητήματος τῶν συνόρων στὸν «διάδρομο» τη̃ς δυτικὴς Πρωσσίας. Στὶς 19 Αύγούστου 1939 τὸ Τρίτο Ραίχ καὶ ὴ Σοβιετικὴ “Ενωση κλείνουν στὸ Βερολίνο μια νεα οἰκονομικὴ συμφωνία. Μερικὲς μερες αργότερα ύπογρά­ φεται στὴν Μόσχα ενα δεκαετες «σύμφωνο φιλίας καὶ μὴ επιθεσεως». Ὁ Σταλιν δείχνει τόσο εύχαριστημενος, σαν να φοβόταν μεχρι τωρα παντοτε μια αντιμπολσεβικικὴ σταυροφορία κατα τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας. Το πλε­ γμα των συμφωνιῶν τῆς 19ης Αύγούστου 1940 συμπληρώνεται με μια συμ­ φωνία, με πλεονεκτὴματα καὶ για τὶς δύο πλευρες, στὶς 11 Φεβρουαρίου 1940: τὸ Τρίτο «Ραίχ» χορηγεῖ μηχανηματα, ὴ Σοβιετικὴ Ένωση δημητρια­ κά, πετρελαιο καὶ μεταλλεύματα. Ὁ Χίτλερ, που σε πολύ στενὸ κύκλο. σύμ­ φωνα με μαρτυρία τού αρχηγού τού Γενικού Ἑπιτελείου, στρατηγού Χαλντερ, εἶχε μιλησει λίγο πρὶν από τὴν σύναψη τη̃ς συμφωνίας μὲ τὴν Μόσχα για μια «συμφωνία με τὸν Σατανα», κανει μαλιστα καὶ κάτι αλλο. Παραχωρεῖ στους Σοβιετικούς, σύμφωνα με τὴν επιθυμία τους, τὸ μισοτελειωμενο πολε­ μικὸ πλοῖο «Λύτζωβ» σαν μοντελλο. Ἡ ηγεσία τού Ναυτικού συμφωνεῖ, γιατὶ εν τῷ μεταξύ ύπαρχουν πιὸ σύγχρονες κατασκευές. Οί συναλλαγες αύτες με βάση τὴν αμοιβαιότητα­με αμοιβαία επίσης δυσπιστία­εύδσ κιμούν πρὸ παντων τὸ 1940. Το «Τρίτο Ραϊχ» παίρνει δημητριακα, πετρε­ λαιο, μαγγανιο καὶ αλλες πρῶτες ύλες, που χρειαζεται επειγόντως. Σιδηροδρομικοὶ συρμοὶ με σοβιετικα δημητριακα κατευθύνονται ακό­ μη πρὸς τὴν δύση, όταν γερμανικὲς τεθωρακισμενες μεραρχίες περνούν τα δυτικα σοβιετικα σύνορα, κινούμενες πρὸς τα ανατολικά. Σαν μια δύναμη, ποὺ δεχθηκε τὴν αἰφνιδιαστικὴ επίθεση τού Χίτλερ, η Σοβιετικὴ Ένωση προσχωρεῖ όμως στὸ μετωπο εκείνων των χωρων, που αντιμετωπίζουν μιαν απειλη, ποὺ θίγει τα συμφεροντα τῶν ΗΠΑ. ®Η ΕΣΣΔ κρίνεται λοιπὸν αξια να ενισχυθεί με βαση τὸν νόμο «περὶ δανεισμού καὶ εκμισθωσεως». Ποταμὸς αμερικανικού πολεμικού ύλικού¬αεροπλάνα, τανκς, πυρομαχικα καὶ αλλο ύλικὸ αξίας 14 δισεκατομμυρίων δολλαρίων_ 

186

ρέει πρὸς τὴν Σοβιετικὴ Ένωση. ΩΗ βοηθεια αὐτὴ αρχίζει να χορηγείται πολέμου: σὲ μια στιγμη, που το φθινόπωρο του̃ 1941 κρίνεται η τυχη του̃ γερμα­ οἱ εἶναι η περίοδος, ποὺ διαφαίνεται η δυνατότητα να καταλαβουν νικες μεραρχίες τὴν Μόσχα. Κι” ὴ περίοδος αὐτὴ συμπίπτει μὲ τὴν γιγαντι­ αία σοβιετικὴ προσπαθεια να μεταφερθεῖ η σοβιετικὴ βιομηχανία, να μετα­ φυτευθου̃ν οί σπουδαιότεροι βιομηχανικοὶ κλαδοι απο τις απειλοόμενεο Ουρα­ περιοχες, πρὸ παντὸς στὴν Νότιο Ρωσία, στὴν περιοχὴ περα απο τα λια και στὴν Κεντρικὴ 5Ασία.'Η προσπαθεια αὐτὴ εῖχε σαν αποτελεσμα να σημειωθεί ανασχεση στὴν παραγωγὴ για τὴν αναπλήρωση των απωλειων
σε στρατιωτικό εξοπλισμό. Στὸ τελος αὑτοῦ του̃ «Μεγαλου Πατριωτικου̃ Πολέμου», που κρατησε τεσσερα χρόνια, ὁ Σταλιν θριαμβευει κι” ἐπιβαλλει τὸν δικό του νόμο στὴν
Ευρωπη. 

.Στὶς ΖΖ Αὐνούστσσ Ζθέἕέἔ συναντήθηκαν ό στσατάσχης Τίτο καὶ ὁ βη̨εττανὸς Ζἶσωθσπονη̨νὸς Ου̃ὶνστον Τσῶη̨τστλ (δεξια) στην Νεάπολη. .Συζήτησαν τὶς δυνατότητες συντσντσμσυ̃ κοινών ἐπιχεω̨ησεων κατὰ τῆς Γερμανίας. 

ΤΙΤΟ

Στὶς 8 Μαίου 1941 ὁ μηχανικός Σβλαβκο Μπόμπικ με περιποιημένο παρουσιαστικό καὶ κομψα ντυμένος ταςιδεύει από τό “Αγκραμ (Ζαγκρεμπ) στό Βελιγραδι. Συνοδεύεται από μια νεαρὴ κυρία. Κανένας δέν χρειαζεται να ξέρει, ότι στὶς αποσκευές του βρίσκονται δύο πιστόλια καὶ μερικές χειροβομβίδες. Τα χαρτια του είναι ενταξει. Πρὶν από τρείς περίπου έβδο­ μαδες στὶς 16/ 17 Ἀπριλίου η Κυβέρνηση τῆς Γιουγκοσλαβίας, του̃ βασιλεί­ ου πού δημιουργηθηκε τό 1918 από τὴν συνένωση Σέρβων, Κροατῶν καὶ Σλοβένων, συνθηκολόγησε μπροστα στα στρατεύματα του̃ Χίτλερ. Ό γιουγκοσλαβικός στρατός παρέδωσε τα ὅπλα.Ὁ πολύ νεαρός, τότε, βασιλιας Πέτρος ό Β” καὶ τὸ ῦπουργικό συμβουλιο ύπό τόν αρχηγό τῆς ”Αεροπορίας στρατηγό Σίμοβιτς διέφυγαν στό εξωτερικό. Τό "Αγκραμ (Ζαγκρεμπ) έγινε η πρωτεύουσα του̃ νέου ανεξαρτητου κρατους της Κροατίας, που δημιουργηθηκε όχι τόσο γιατὶ τό έπιθυμου̃σε ὁ κροατικὸς λαός, αλλα γιατὶ αὐτό ἦταν ἠ θέληση του̃ Χίτλερ καὶ του̃ Μουσ­ σολίνι. Σαν μελλοντικός βασιλιας τους διαλέχτηκε για τούς Κροατες ένας ἱταλός πρίγκιπας, ὁ δούκας του̃ Σπολέτο. Στό Βελιγραδι ὁ μηχανικός Μπαμπικ εγκαθίσταται σὲ μια βίλλα στὴν ὀδό Γκλαντστόουν, στὴν αριστοκρατικὴ συνοικία Ντεντίνγιε, στα νότια τῆς σερβικῆς μητρόπολης. Στό Ντεντίγιε έχει ἐγκατασταθεῖ έπίσης καὶ ὁ νεοδιορισθεὶς Γερμανός στρατιωτικός διοικητὴς τῆς Σερβίας, ό στρατηγὸς του̃ αντιαεροπορικου̃ πυροβολικου̃ Λούντβιχ φόν Σραῖντερ, ὥς τότε πρόε­ δρος τῆς γερμανικη̃ς αεραμυνας, γιός του̃ γνωστου̃ από τόν πρῶτο παγκόσμιο πόλεμο «λέοντα της Φλαμανδίας», ναυαρχου Σραῖντερ. Ὁ μηχανικός είναι προσεκτικός. Παντα στέλνει πρῶτα την συνοδό του, που την χρησιμοποιεί σαν «αγγελιοφόρο» του, ὅταν πρέπει να περασει από σημεῖα έλέγχου τῶν Γερμανῶν η τῆς σερβικῆς χωροφυλακῆς καὶ αστυνομίας, πού βρίσκονταν κατω από γερμανικὴ διοίκηση. "Αν ὁ έλεγχος δεν είναι αύστηρὸς τότε περνα κι αυτός τὶς «έχθρικὲς γραμμές». Τὶς περισσότερες φορές, όμως, ὁ δρόμος του δὲν τόν ὀδηγεῖ στὴν πόλη, αλλα στὴν γειτονικὴ βίλλα του̃ ζεύγους Ριμπνίκαρ. Ὁ Βλαντισλαβ Ριμπνίκαρ είναι εκδότης μιας φιλελεύθερης έφημερίδας στό Βελιγραδι. Ὁ έκδότης καὶ ἡ κομψὴ σύζυγός του ανὴκουν στην αριστοκρατικὴ κοινω­ νία τη̃ς παλιας σερβικῆς πρωτεύουσας. Κανεὶς δὲν μπορεί να φαντασθεῖ, 

190

ότι οἱ δύο αύτοὶ διατηρου̃ν μυστικούς δεσμους μέ το απαγορευμένο μικρο κομμουνιστικο κόμμα τῆς Γιουγκοσλαβίας. Στίς στιγμές τῆς μεγαλης αναγκης οἱ πλούσιοι Ριμπνίκαρ αποδεικνύ­ ονται πιστοὶ σύντροφοι. Ξέρουν πολύ καλα ποιος είναι ο μηχανικος Μπα­ μπίκ: Προκειται για τον Γιόσιπ Μπρόζ, τον γενικο γραμματέα του̃ παρα­ νομου ΚΚ Γιουγκοσλαβίας, που ὁ ίδιος έδωσε στον ἑαυτό του το όνομα Τίτο, ένα δημοφιλές όνομα στὴν πατρίδα του Ζαγορα στα βόρεια του̃ Ζαγ­ κρεμπ. Τα ονόματα Μπροζ καὶ Τίτο ὴταν τότε αγνωστα τόσο στὴν παγκο­ σμια κοινὴ γνώμη, όσο καὶ στὶς γερμανικές στρατιωτικές αρχές καὶ τὴν γερμανικὴ μυστικὴ αστυνομία, τὴν Γ κεσταπο, στο Βελιγραδι. Οἱ αλλοτε βασιλικὲς νοτιοσλαβικὲς αστυνομικές διευθύνσεις στο Ζαγκρεμπ καὶ το
Βελιγραδι γνωρίζουν βέβαια πολυ καλα τον «αρχηγο τῶν κομμουνιστῶν», Ὁ Τίτο εἶναι το έβδομο παιδὶ ένος μικρού που βρίσκεται στα δασωμένα βουνα τῆς Κουμρόβεκ, γεωργου̃ στο χωριο Ζαγορας στὴν περιοχὴ του̃ Ζαγκρεμπ καὶ γεννὴθηκε στὶς 25 Μαίου 1892. "Εγινε σιδηρουργός, έργαστηκε αργότερα στὴν μεταλλοβιομηχανία καὶ ασχοληθηκε με τον συνδικαλισμό. ”Υπηρέτησε στον αύτοκρατορικο στρα­ το τῶν “Αφβούργων καὶ έφθασε μέχρι τον βαθμο του̃ λοχία. Το 1915 έπεσε αἰχμαλωτος στα χέρια τῶν Ρώσων καὶ το 1920 γύρισε πίσω απο τὴν μπολ­ σεβικικὴ Ρωσία σαν σοσιαλιστὴς. Για τὴν παρανομη δραστηριότητα του, για το απαγορευμένο, απο τον Σέρβο βασιλια Ἀλέξανδρο τον Β', Κομμουνι­ στικο Κόμμα καταδικαστηκε σὲ φυλακιση πέντε ἐτῶν, τὴν οποία καὶ ἐξέ­ τισε. Στὴν Μόσχα παρακολούθησε με το όνομα «σύντροφος Βαλτερ» τα μαθηματα τῆς σχολῆς τῆς 3ης Κομμουνιστικὴς Διεθνοῦς, τὴς Κομιντέρν. Τώρα συγκεντρώνει γύρω του στὴ βίλλα Ριμπνίκαρ το Πολίτμπυρο του̃ παρανομου ΚΚ τη̃ς Γιουγκοσλαβίας, τον Μαυροβουνιώτη διανοούμενο Μίλοβαν Τζίλας, τον Σλοβένο δασκαλο Έντουαρντ Καρντέλι, τον Σέρβο Άλεξαντερ (Μαρκο) Ρανκοβιτς, γιο ένος αγρότη, καὶ αλλους κομματικούς συντρόφους. Στόχος του̃ Τίτο: ὴ δημιουργία ένος γενικου̃ επιτελείου για τὴν «Ἑθνικὴ Ἀπελευθέρωση», ένος είδους αντιφασιστικου̃ έθνικου̃ λαϊκου̃ μετώπου. Ὁ γερμανός στρατιωτικος διοικητὴς δεν διαθέτει ίκανὲς δυνα­ μεις. Συγκεκριμένα έχει ύπο τὶς διαταγές του τρει̃ς μεραρχίες τὴς έπονομα­ ζόμενης 15ης σειρας έπιστρατευσης, ποὺ κατα το μεγαλύτερο μέρος απο­ τελεῖται απο ατομα προχωρημένης ηλικίας. Προσπαθεῖ να διοικὴσει τὴν χώρα μέ τὴν βοηθεια τη̃ς μέχρι τώρα βασι­ λικη̃ς σερβικὴς διοίκησης καὶ χωροφυλακῆς. Θα πρέπει λοιπον­κατα τον Τίτο να χτυπηθεῖ αυτος ό μηχανισμος στο ύπαιθρο, στα δασωμένα βου­ να καὶ στὶς σερβικὲς πεδιαδες, ώστε να κατορθώσουν με τὴν βοηθεια ανταρ­ τικῶν ὁμαδων να χτυπὴσουν απο τὴν περιφέρεια τὶς γερμανοσερβικὲς δυνα­
ποὺ ξέφυγε απο τα νύχια τους:

μεις. 

191

γερμανοσοβιετικὸ σύμφωνο μὴ ἐπιθεσεως καὶ φιλίας του̃ 1939. Για τὴν ὥρα τα οποιαδηποτε σχεδια ἐξεγερσης δὲν ἔχουν ελπίδα επιτυχίας, όσο καὶ πετυ¬ χημενα καὶ αν εχουν μελετηθεί. Καὶ ὁ «πατερούλης», όπως τιτλοφορεῖται ό Σταλιν στα κωδικοποιημενα σηματα, προσπαθεῖ να αποφύγει καθε σύγ­ κρουση με τον Χίτλερ. °Η Κομιντἑρν, που διευθύνεται από τὸν εςόριστο αρχηγό του̃ βουλγαρικου̃ ΚΚ Γιώργη Δημητρώφ, ύπακούει τυφλα στὶς ὲντολες αύτὲς του̃ Σταλιν. Στὸ μεταξὺ σχηματίζεται ενα ὲντελῶς διαφορετικὸ αντιστασιακὸ κί­ νημα, που θελει να αγωνιστεί στὸ πλευρό του̃ ἐξόριστου πια βασιλια Πε­ τρου του̃ Β' καὶ τη̃ς ὲξόριστης κυβέρνησης. Ἀπὸ τὸν 19ο αἰώνα ύπὴρχαν στὴν Σερβία οἱ «Τσἑτνικ» ἔνας ἐφεδρικὸς στρατὸς από χωρικούς, που εἶχε δημιουργηθεῖ κατα τὴν ἐποχὴ του̃ αγώνα ανεξαρτησίας εναντίον τῶν Τούρ­ κων. ΞΗταν η τελευταία εφεδρεία στὴν αμυνα της χώρας. Μεσα στὴ σύγχυση της ἐσπευσμενης συνθηκολόγησης των τακτικῶν στρατευματων στὶς γερμανικὲς καὶ ὶταλικες μοναδες, καταφεραν περὶ τους 3θΟ.θΟΟ ανδρες να ξεφύγουν καὶ να γυρίσουν στα σπίτια τους, παίρνοντας μαζὶ καὶ τα όπλα τους. Ἀναμεσα σα αὐτοὺς που αρνηθηκαν να εγκαταλεί­ ψουν τὸν αγῶνα ῆταν καὶ ό συνταγματαρχης Ντραγκολγιουμπ Ντραζα Μιχαΐλοβιτς, αλλοτε στρατιωτικός ακόλουθος στὴν Πραγα καὶ τὴν Σόφια, ξεροκεφαλος για τους σερβους στρατηγοὺς καὶ καθόλου συμπαθὴς στὸ πρώην ”Υπουργεῖο Πολεμου, μαςὶ μὲ αλλους ἐπιτελικούς αξιωματικούς. Ὁ Μιχαΐλοβιτς προσπαθεῖ να δημιουργησει με τὶς όμαδες τῶν «Τσετνικ» ἕνα «Πατριωτικὸ Στρατὸ» για τὸν βασιλια του. Τὸ Γενικό του Ἑπιτελεῖο τὸ εγκατέστησε στα ὀρεινα δαση της Ραβνα Γκόρα τα ὀνομαςόμενα Ζουμαδια. Ό επίσημος ὅμως διοικητὴς όλων των «Τσετνικ», «Βοῖβόδας» Κόστα Πεκανακ, αρνείται να ακολουθησει τὸν Μιχαίλοβιτς, ό ὁποῖος θελει να δη­ μιουργησει ἱέναν ετοιμοπόλεμο στρατό, που θα μπεῖ στον αγωνα, όταν οἱ δυτικοὶ Σύμμαχοι καὶ πρὸ παντὸς η "Αγγλία ὲπιτεθου̃ν για τὴν απελευθερω­ ση τη̃ς Γιουγκοσλαβίας. Βρίσκεται σὲ ὲπαφὴ με ασύρματο με τὴν ἐξόριστη κυβερνηση πού, μετα απο περιπετειώδη περιπλανηση στὴν Έλλαδα, τους “Αγιους Τόπους καὶ την Ἱερουσαλημ, ἐγκατασταθηκε τελικα στο Λονδῖνο, μαζὶ μὲ όλη τὴν βασιλικὴ αύλη, μὲ τὸν βασιλια καὶ τὴν βασιλομητορα. Ὁ Μιχαΐλοβιτς παίρνει επίσης γρηγορα περιορισμένη βοηθεια σὲ χρημα­ τα καὶ ύλικὸ­χρηματα σε χρυσα νομίσματα, όπλα, δυναμίτη, ασυρματους είδη ἐςοπλισμου̃ καὶ φαρμακα, που ρίχνουν οἱ “Αγγλοι με αεροπλανα. .Βρε­ ταννοὶ καὶ πιστοὶ στὸν βασιλια Σερβοι αςιωματικοὶ συνεργαζονται μὲ τοὺς «Τσετνικ» σαν στρατιωτικοὶ σύμβουλοι. Τὸν ἐφοδιασμὸ ἔχει αναλαβει

”Η βίλλα Ριμπνίκαρ δεν συνδεεται με ασύρματο με τὴν Μόσχα. Τὴν ἐπαφὴ με ασύρματο διατηρεῖ ὁ σύντροφος Βλαντκο Βελεμπιτ απο τὸ Ζαγ­ κρεμπ, γιός ἑνὸς σερβου στρατηγού. ”Ακόμα όμως βρίσκεται σὲ ἱσχὺ τὸ 

192

τὸ βρεταννικὸ Ἀρχηγεῖο Μέσης Ἀνατολής στὸ Καϊρο καὶ τὴν αρμοδιό­ τητα φέρει ή Διοίκηση Εἱδικων “Επιχειρήσεων (Σ.Ο.Ε.). “Η ὸργανωση αὺτὴ για εἰδικές επιχειρήσεις σε περιοχές, ποὺ κατέχονται απὸ τὸν εχθρό. δια­ θέτει έλαχιστα αεροσκαφη για πτήσεις ανεφοδιασμού. Άναμεσα στὸν Νο­ έμβριο του̃ 1941 καὶ τὸν Ἱούνιο του̃ 1943 ρίχνονται από αέρος στοὺς «Τσέτ­ νικ», πού, κατα τὸ μεγαλύτερο μέρος τους. αντιμετωπίζουν παθητικα τοὺς Γερμανούς, μόλις 23 τόννοι εφοδίων, ένα όχι πολὺ έντυπωσιακὸ κατόρθωμα, ­αν καὶ μένει ανοικτό τὸ ἐρωτημα, αν όλα τα αποσταλέντα έφόδια έφτασαν πραγματι στα χέρια των «Τσέτνικ» για τοὺς όποίους προορίζονταν. Ἑνῶ ὁ συνταγματαρχης του̃ Ἑπιτελείου Μιχαίλοβιτς ἐπεδίωκε τὴν διατήρηση των σερβικῶν παραδόσεων, τα σχέδια, ποὺ αποτελούσαν τὸ επίκεντρο των συζητήσεων στὴν βίλλα Ριμπνίκαρ, εἶχαν διαφορετικὸ στό­ χο: τὴν έπανασταση ποὺ θα ήταν ταυτόσημη μέ τὸν αγωνα για τὴν απελευ­ θέρωση τής Γιουγκοσλαβίας απὸ τοὺς «φασίστες». Στὶς 22 Ἱουνίου 1941 ὁ Χίτλερ ἐπιτίθεται εναντίον τής Σοβιετικής Ἱἰνωσης. Τὸ γεγονὸς αὺτὸ δίνει πλέον τὴν αναγκαία ἐλευθερία κινήσεων στὸν Τίτο καὶ τὴν Κεντρική Ἑπιτροπὴ του̃ ΚΚ Γιουγκοσλαβίας. Άρχίζουν να κυκλοφορου̃ν οἱ πρωτες προκηρύξεις: «Έφτασε ή ὥρα», «Στα όπλα». Στὶς 27 Ἱουνίου 1941 ή Στρα­ τιωτική Ἑπιτροπὴ του̃ κόμματος ορίζει τὸν Τίτο σαν ”Ανωτατο Διοικητὴ όλων των ανταρτικων ὀμαδων. Στὶς 4 “Ιουλίου 1941 συνέρχεται στὴν βίλλα Ριμπνίκαρ τὸ Πολίτμπυρο, ένῶ στὸν κήπο κανουν περίπατο ὁ ίδιοκτή­της καὶ ή γυναίκα του για να έχουν τὸ νού τους σὲ ένδεχόμενη έμφανιση ὺπό­
πτων.

Μοιραζονται οί ρόλοι: Τὸ «“Ανωτατο Γενικὸ Ἑπιτελεῖο» στὴ Ντεντίνια
στὴν Σερβία. Ὁ Μίλοβαν Τζίλας πηγαίνει στὸ Μαυροβούνιο. ποὺ κατέχεται απο τοὺς Ἱταλούς. ΕΟ Σβέτοζαρ Βουλκμανοβιτς­Τέμπο θα αναλαβει τὴν Βοσνία καὶ τὴν Ἑρζεγοβίνη, μέρη του̃ νέου κροατικου̃ κρατους, ένω ό “Εντ­ βαρτ Καρντέλι τὴν Σλοβενία, ποὺ ελέγχεται απο τοὺς Ἱταλούς. Ὁ σκοπὸς δεν εἶναι μόνο ὁ αγωνας έναντίον τῶν γερμανικών δυναμεων κατοχής, τῶν έγκαταστασεὡν τους καὶ των μέσων συγκοινωνίας, αλλα καὶ ή παραλυση του̃ παλιο ­ σερβικου̃ ή κροατικου̃ μηχανισμού. Τον Ἱούλιο του̃ 1941 ή έςέγερση εξαπλώνεται σαν τυφωνας σέ έκτετα­ μένες περιοχές τής Σερβίας. Στὸ Μαυροβούνιο, ποὺ μέχρι τὸ 1918 ήταν ένα ανεξαρτητο βασίλειο ή ὶταλικὴ κατοχὴ δέχεται τὸν Ἱούλιο αποφασιστικό
κτύπημα. Σύμφωνα μὲ τὴ θέληση του̃ Μουσσολίνι όπως καὶ του̃ ἰταλικου̃ θρόνου βασίλισσα “Ελενα τής Ἱταλίας καταγόταν απο τὸ Μαυροβούνιο­τὸ Μαυροβούνιο θα ἑνωνόταν μὲ τὴν Ἱταλία διατηρώντας ανεςαρτητη κυβέρ­
μέ τὸν Τίτο καὶ τὸν «Μαρκο» Ρανκοβιτς παραμένει ακόμα στὴν παρανομία. Ὁ Μπλακ Ζουγιούβιτς, μέλος του̃ Πολίτμπυρο, θα διευθύνει τὴν έςέγερση

­ή 

193

νηση. Ό Ἱταλός Γενικός Τοποτηρητὴς Μαζολίνι καὶ ό “Ανώτατος Διοικη­ τὴς τη̃ς χώρας, στρατηγός Πίρζιο ­ Μπιρόλι, αναγκάζονται ξαφνικα να περιορισθούν σε μερικες μεγάλες πόλεις καὶ λιμάνια, ποὺ μετά βίας παρα­ μενουν ακόμη δικά τους. Τὸν Ἱούλιο του̃ 1941 μονάδες ἐρυθρων ανταρτών κάνουν απόπειρα δολοφονίας του̃ διοικητὴ του̃ 724 γερμανικου̃ τάγματος πεζικου̃, του̃ τα­ ζίαρχου Λόνκτσαρ. Στὴν ἔφοδο εναντίον του̃ στρατοπέδου του̃ Μιλάνοβακ συλλαμβάνονται Γ ερμανοὶ στρατιώτες καὶ καρφώνονται ζωντανοὶ στὶς Ν επ πόρτες. Ἱ1 αποθηκη πυρομαχικων Σεμεντρια τινάζεται στὸν αερα. Στὶς 27 Ἱουλίου 1941 συλλαμβάνεται στο Βελιγράδι ὁ «Μάρκο» Ράνκοβιτς­αλλά με ψεύτικο όνομα­ τὴν στιγμὴ που ἐπιχειρεῖ να τοποθετὴσει δυναμίτη στὸ κτίριο του̃ ραδιοφωνικου̃ σταθμου̃ του̃ Βελιγραδίου. Οὔτε ἡ σερβικὴ αστυ­ νομία, οὔτε οἱ γερμανικὲς αρχες ξέρουν με ποιὸν ἔχουν να κάνουν. Ὁ Ράν­ κοβιτς ἔχει μαζί του χαρτια μὲ τὸ όνομα Περισικ. Δυὸ μερες αργότερα μια ὁμάδα απο συντρόφους του τον απελευθερώνει δια της βίας από τὸ στρατιω­ τικό νοσοκομείο, ποὺ θα πρέπει να σημειωθεῖ, ότι εἶχε πολύ ὶσχυρὴ φρουρά. Οἱ γερμανικὲς αρχες καταγράφουν τὸν Αύγουστο του̃ 1941 242 επιχειρησεις τῶν ανταρτών: επιθέσεις σε στρατιωτικά καταλύματα, σε γερμανικὲς φά­ λαγγες, σὲ σταθμούς χωροφυλακη̃ς καὶ διοικητὴρια νομαρχιών, δολοφονι­ κὲς απόπειρες, ανατινάξεις σε σιδηροδρομικὲς γραμμες, δρόμους καὶ γεφυ­ ρες. Τὸν Σεπτέμβριο ανατινάζεται ὴ γεφυρα του̃ Μπράλου καὶ δύο ὁδογἑφυ­ ρες. Με τὴν ανατίναξη αὐτὴ παραλύει για ἔνα διάστημα ὴ σημαντικὴ σι­ δηροδρομικὴ γραμμὴ Βελιγράδι­Θεσσαλονίκη­Ἀθηνα. Τὸν Σεπτέμβριο ό Τίτο εγκαταλείπει μυστικα τὸ Βελιγράδι με συνοδεία ἔναν Σέρβο παπα από τὸ φιλικο περιβάλλον του̃ Ρίμπνικαρ καὶ πηγαίνει στὸ «μέτωπο» του̃ ανταρτοπόλεμου στὴν δυτικὴ Σερβία, στην περιοχὴ Σάμπακ­Ούτσίζε. Ὁδυνηρὴ εἱρωνεία: Τὸ ευχάριστο ταξίδι μὲ τὸ τραῖνο διακόπτεται, ἡ γραμμὴ σὲ ἔνα σημεῖο ἔχει κοπεί, ἐπειδὴ αντάρτες (ανθρωποι του̃ Τίτο) ἔχουν ανατινάξει μια γεφυρα. Ὁ Τίτο πρεπει να προχωρήσει μὲ τα πόδια, να πάρει άλλο τραίνο (εἶναι ἔνα θαύμα ποὺ λειτουργούν ακόμα οἱ σερβικοὶ σιδηρόδρομοιί) καὶ τελικά να νοικιάσει μια άμαξα για να φτά­ σει στο «πεδίο της μάχης». Ὁ ὁδηγὸς βρίζει τοὺς ‹‹συμμορίτες››¦ ποὺ ἔχουν αναστατώσει τὴν περιοχὴ καὶ Τίτο με τὸν παπα αναγκάζονται καὶ αύτοὶ­ κάνοντας τὴν ανάγκη φιλοτιμια­ να κατακρίνουν ἔντονα τούς αντάρτες. Ἀνάμεσα στους διοικητες τῶν ανταρτών αυτης τη̃ς περιοχης διαδρα­ ματίζει ό Κότσι Πόποβιτς ἔναν κύριο ρόλο. Εῖναι γιὸς ἑνὸς εκατομμυριού­ χου από το Βελιγράδι. που άρχισε τὴν καρριερα του, σοκάροντας τὴν κοι­ νωνία της πρωτεύουσας με τὴν απαγγελία σουρεαλιστικών ποιημάτων. Μετάς κομμουνιστὴς πιά, πῆγε ἑθελοντὴς στὶς διεθνεῖς ταξιαρχίες στὸν
13 

194

ίσπανικὸ εμφύλιο πὀλεμο του̃ 1936/39 καὶ χάρη στὴν πολεμικὴ εμπειρία, που άπεκτησε, είναι τωρα ἰδιαίτερα πολύτιμος. Περὶ τα τελη του̃ Σεπτεμβρίου 1941 ὁ Τίτο καταφερνει ενα μεγαλο χτύ­ πημα: Καταλαμβάνει τὴν μικρὴ βιομηχανικὴ πολη Ούτσίζε, μια πολη 14.000 κατοίκων, στὴν δυτικὴ ακρη της κοιλάδας του̃ Μοράβα. Στὸ παραρτημα τὴς σερβικη̃ς Ἐθνικῆς Τράπεζας οἱ αντάρτες κλεβουν 50 εκατομμύρια δηνάρια σὲ μετρητά, σε διαφορες αλλες κρατικες ύπηρεσίες καὶ μεσα σὶ αυτες καὶ στὴν εφορία, αλλα 20 εκατομμύρια. Στὴν λεία τῶν ανταρτῶν είναι καὶ 300 τὀννοι καπνου̃ καὶ 23 φορτηγα χαρτί για τσιγάρα, που αποτελούσε τότε μεγάλη πολυτελεια. Ἑκεῖνο ὅμως, που είχε ακομα μεγαλύτερη σημασία ἦταν, ὅτι στὴν Ούτσίζε ύπῆρχε μια μικρὴ βιομηχανία κατασκευης όπλων καὶ πυρομαχικῶν. Έχει παραγωγὴ ἀπὸ ἑκατὸ καραμπίνες τὴν ὴμερα. Ὁ Τίτο καὶ τὸ επιτελείο του εγκαθιστου̃ν το ‹‹Ἀνὼτατο Γενικο Ἑπιτελεῖο» τους στὸ μοντερνο κτίριο της τράπεζας του̃ Ούτσίζε. Ὁ Τίτο διαθετει τωρα ενα α̃νετο γραφεῖο με τηλεφωνο. Εἶναι τὸ αλλοτε γραφεῖο του̃ διοικητὴ τὴς
τράπεζας.

Ὁ Τίτο έχει όλες τὶς δυνατότητες καὶ ίκανὀτητες, για να ὀργανὡσει ενα νεου εἴδους «Λαϊκὸ “Απελευθερωτικὸ στρατὸ» καὶ μια νεα «Λαϊκὴ Δημο­ κρατία». Γρηγορα δημιουργείται στὴν περιοχὴ τῆς Οὑτσίζε ­­ για πρωτη φορα στὴν ἱστορία της κομμουνιστικη̃ς Γιουγκοσλαβίας­¬ὴ θολὴ εὶκονα ἑνὸς λαϊκού καθεστωτος.
Λαϊκες απελευθερωτικες επιτροπὲς αναλαμβάνουν τὴν διοίκηση, λαὶκα δικαστηρια τὴν τιμωρία δῆθεν ὴ καὶ πραγματικών «συνεργατών» του̃ ἐχθρου̃ (μὲ τὸν τρόπο αύτὸ ανοίγονται διάπλατα οἱ πόρτες για προσωπι­ κὲς ἐκδικὴσεις). Ή παραγωγὴ του̃ εργοστασίου όπλων αυξάνεται, αρχίζει ὴ παραγωγὴ τσιγάρωνι ενω ἐπανεκδίδεται ὴ εφημερίδα του̃ κομμουνιστικού
κόμματος «Μπὀρμπα».

”Η περιπετεια­ὴ θα ῆταν καλύτερα να που̃με το πείραμα στὴν Ούτσί­ ζε δημιουργεί μια ατμόσφαιρα μεγάλης ευφορίας στούς αντάρτες. Γί­ νονται ἑπίσης προσπαθειες για συνομιλίες με τὸν διοικητὴ τῶν Τσετνικ, συνταγματάρχη Μιχαΐλοβιτς, που εχει κι αὐτὸς τὴν εδρα του στὸν χῶρο της δυτικὴς Σερβίας.

_

Οί συνομιλίες όμως αυτες, παρί όλη τὴν δραματουργικὴ παρουσίαση σὲ μικρα σερβικα χωριά, δεν ὀδηγου̃ν σε αποτελεσματα. Ὁ συναγωνιστὴς Μιχαΐλοβιτς εμφανίζεται με ενα πληθος απὸ σωματοφύλακες, τελικα ὅμως ενα εἶναι γεγονος: ὁ ενας δεν εμπιστεύεται τὸν αλλο. Ὁ συνταγματαρχης, στολισμένος με τεράστια γενια, που τα θεωρεῖ σαν σύμβολο του̃ ὴρωϊσμου̃, καὶ με κάτι πολύ συνηθισμενα γυαλια στα πονηρα μάτια τού, δεν ξερει καὶ 

195

τόσο καλα ποιός εἶναι αυτός, ό Τίτο. Για ένα διάστημα νομίζει, ότι Ο «Τιτο» είναι ένας «Ρώσος», που έστειλαν μυστικα οἱ «Σοβιετικοί».

του̃ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου παρουσιαζεται καθαρα: “Οπου εμφανί­ ζονται κομμουνιστὲς αντάρτες σε περιοχές, που κατέχονται από τους Γερμα­ νούς, σχηματίζονται παραλληλα καὶ όμαδες από αντικομμουνιστὲς αντάρτες. Τό καθεστώς της Ούτσίζε αποτελεί την πρώτη περίπτωση μιας εκτετα­ μένης αύτοχρηματοδότησης, ποὺ έγινε δυνατη με την κατασχεση τεραστιων ποσών από τράπεζες και κρατικές ύπηρεσίες. 70 εκατομμύρια δηναρια εἶναι μια αρκετα σεβαστη πολεμικη λεία. Τώρα όμως τίθεται παράλληλα τό έρω­ τημα, ποιός αλλος βοηθησε οίκονομικα τόν Τίτο. Οἱ ανταρτικες όμαδες αποτελούνται από εθελοντές. Τό ΚΚ Γιουγκοσλαβίας με τους περίπου 1Ο.ΟΟΟ συντρόφους του σε όλη την αλλοτε περιοχη του̃ βασιλια τών Σέρβων, τών Κροατών καὶ τών Σλοβένων προσφέρει φυσικα ώρισμένα ποσα. Άγρότες, στὶς χαρακτηριζόμενες «απελευθερωμένες περιοχές», προσφέρουν από δικη τους πρωτοβουλία η μετα από μικρη πίεση χρηματα καὶ τρόφιμα. “Ο στρατη­ γός Μιχαΐλοβιτς εξαρταται απόλυτα από την οίκονομικη ύποστηριζη από τό εξωτερικό έκ μέρους της έζόριστης γιουγκοσλαβικῆς κυβέρνησης στό Λονδίνο.

Ὁ Τίτο, ακολουθώντας ένα συγκεκριμένο σχέδιο, απαιτεί την δημιουρ­ γία μιας κοινης διοικησεως. Ὁ Μιχαίλοβιτς όμως αρνεῖται. Πίσω από τόν, καὶ γι“ αὐτόν τόν ἴδιο μερικες φορές ακατανόητο, «Τίτο» ύποιμιαζεται κομ­ μουνιστικη δραστηριότητα. Στα ματια του ὅμως οἱ κομμουνιστὲς είναι χειρότεροι από τὶς γερμανι­ κές δυναμεις κατοχης. Καθώς περνα ό χρόνος αρχίζει να διαφαίνεται κα­ θαρα, ότι στην Σερβία, τό κέντρο της χαμένης Μοναρχίας τών Σέρβων, Κροατών καὶ Σλοβένων, αρχίζει, ῖέρποντας, ένας εμφύλιος πόλεμος κατω από την μύτη τών γερμανικών αρχών κατοχης. "Ενα κύριο χαρακτηριστικό

Ὁ Τίτο βασικα δέν ενδιαφέρεται για χρηματα, αλλα για όπλα, πυρομα­ χικα, στρατιωτικό υλικό, από στολές ώς δέρματα, πρό παντός αρβύλλες και φυσικα φαρμακα. Για την ώρα έχει βέβαια στα χέρια του την βαση της Ού­ τσίζε. Τί θα γίνει ὅμως, όταν τα γερμανικα στρατεύματα κατοχη̃ς, οἱ «γερμα­ νοφασίστες κατακτητές, προχωρησουν σε αντίμετρα; ”Η «απελευθερωμένη περιοχη» είναι πολύ τρωτη και η ύπεράσπιση της αρκετα δύσκολη,τουλα­ χιστον για τρία χρόνια. Μετα τόν θανατο του̃ στρατηγου̃ φόν Σραῖντερ, σε αεροπορικό δυστύ­ χημα, την θέση του στό Βελιγράδι πηρε ό στρατηγός τῆς αεροπορίας Χαϊνριχ Ντάνκελμαν, ὀ ὁποῖος κλίνει περισσότερο σε μια πολιτικη λύση α την αντιμετώπιση της γενικης εξέγερσης, που διαφαίνεται. Τόν Αύγου­

“Ξ 

196

στο του̃ 1941 σχηματίζεται μια σερβικὴ κυβέρνηση υπό τὸν αλλοτε όπουργό του̃ βασιλικου̃ πολεμικου̃ ναυτικου̃ ῦποστρατηγο Μίλαν Νέντιτς, ό ὁποῖος παλια εἶχε κατακρίνει μὲ ῖἑντονο τρόπο τὶς αύθαίρετες ενέργειες του̃ συντα­ γματαρχη Μιχαίλοβιτς. Ὁ Ντανκελμαν επιτρέπει στην κυβέρνηση τόν σχηματισμό ενός σώματος ασφαλείας δυναμεως 15.000 ανδρών. "Ετσι υπαρ­ χουν στόν εμφύλιο πόλεμο κατα την διαρκεια της κατοχη̃ς, τέσσερις παρα­ ταξεις: Οἱ μοναδες του̃ Νέντιτς, οί ὀμαδες του̃ Πεκανατςς ὁ στρατός τών Τσέτνικ του̃ Μιχαΐλοβιτς καὶ οί ανταρτικες ὁμαδες του̃ Τίτο. Τὸν Σεπτέμβριο του̃ 1941 η Ι.Χν ανώτατη διοίκηση ὑπὸ τόν στρατηγό του̃ πυροβολικου̃ Μπαντερ με τὶς 704, 714 καὶ 717 μεραρχίες (ἐνισχυμένες από βαρεία όπλα πεζικου̃, αρματα καὶ όρεινα πυροβόλα) δεν ελέγχει τὴν κα­ τασταση πλέον. ἐκτὸς βέβαια από τὶς μεγαλες πόλεις. Ὁ σύντροφος ανώτατος Διοικητὴς της Ούτσίζε αναγκαζει τόν Χίτλερ για ένα διαστημα να δρασει στην Γιουγκοσλαβία, που κατα τὴν αποψη του̃ «Φύρερ» έπρεπε κανονικα να ελέγχεται από τοὺς “Ιταλούς καὶ από τό φασι­ στικό καθεστως του̃ Κόμματος τών «Ούστασα» (Ἑπαναστατών) στην Κροα­ τία ύπὸ τὸν Πόγκλαβνικ (Ἀρχηγό) Δρ. "Αντε Παβελιτς, στό ”Αγκραμ. Τόν Ὁκτώβριο του̃ 1941 τοποθετείται ό στρατηγός του̃ Σώματος τών Ὁρει­ νών καταδρομών Φραντς Μπαῖμες γεννημένος Αυστριακός, ώς Διοικητὴς της Βέρμαχτ στην Σερβία. Στην διαθεση του τίθενται μια μεραρχία πεζικου̃ από την Γαλλία καὶ αλλη μια από τό Ἀνατολικό Μέτωπο στὴν Σοβιετικὴ Ρωσία, τανκς από την ταξιαρχία 100 στό Παρίσι, ποὺι̃ διαθέτει γαλλικα αρ­ ματα, όπως καὶ 15 παλια επίσης πρώην γαλλικα τανκς Χότκιςς. Ὁ στρατηγός Μπαῖμε, σαν Αυ̃στριακός, είναι σίγουρος, πως ξέρει την σωστη μέθοδο για να αντιμετωπίσει τὶς εξεγέρσεις μεταξὺ τών «Βαλκανίων». Παρόμοια σκέπτεται καὶ ό συμπατριώτης του Χίτλερ. Τὸ σύνθημα του εἶναι επίθεση καὶ σκληρότητα. Μετα τὴν δολοφονία 22 Γερμανών στρατιω­ τών του̃ 521 συνταγματος διαβιβασεων στό Τόπολα, μετα από επίθεση αν­ ταρτών: ό στρατηγός Μπαῖμε εκδίδει διαταγη συμφωνα μὲ την ὁποία για καθε σκοτωμένο Γερμανό θα έκτελου̃νται 100 όμηροι. Με τὴν συμφωνία τη̃ς Χαγης που ίσχύει ακόμα, αλλα εἶναι αρκετα ςεπερασμένη, επιτρέπονται σε τέτοιες περιπτώσεις έπιθέσεων ατακτων η αλλων ενεργειών κατα τών δυναμεων κατοχη̃ς τὸ πολύ ­ πολυ εκτελέσεις ὀμἠρων σε αναλογία 1 πρός 10. Τὶς ἐκτελέσεις κανει τὸ ἴδιο 521 σύνταγμα. Μέσα σὲ μικρό σχετικα δια­ στημα ἐκτελου̃νται 440 ατομα. Ὁ διοικητὴς του̃ συνταγματος καταθέτει τὴν διαταγή. Στό μεταξύ αἠ απελευθερωμένη περιοχη» της Ούτσίζε ανθεί, παρ” όλο που είναι ἐκτεθειμένη σὲ σοβαρη καὶ μόνιμη απειλη. Στὶς 26 Ὁκτωβρίου 1941 ερχεται στην Ούτσίζε ό Βρεταννός λοχαγὸς Ουίλλιαμ Χαντσον. ὁ πρώ­ τος ποὺ είχε την τύχη να συναντησει τόν Τίτο. Ὁ Χαντσον εἶχε ἐργασθεῖ 

197

πρὶν απο τον πολεμο σαν μηχανικος ὁρυχείων στὴν περιοχὴ της Ου̃τσίςε. "Ο Μίλοβαν Τςίλας τον οδηγεί στο «Άνωτατο Γενικο Ἑπιτελεῖο››.“Ο Χαν­ τσον εἶχε φθασει κρυφα στὶς γιουγκοσλαβικὲς ακτές μὲ υποβρύχιο. Μαζί του στέλνονται στον συνταγματαρχη Μιχαίλοβιτς δύο σέρβοι αξιωματικοί. Ὁ λοχαγος Χαντσον. ποὺ μιλα̃ απταιστα τα σερβικα, καταλαβαίνει απο τὴν πρωτη στιγμη πως ύπαρχει στὴν Σερβία ένα πραγματικο παθος για αγωνα, ὅπως καὶ οἱ απαραίτητες προϋποθέσεις στοὺς ανταρτες τὴς Ού­ τσίζε. Άναλογες είναι καὶ οἱ εκθέσεις πού στέλνει με τον ασύρματο στὴν ΒΟΕ (Γραφείο Εἱδικῶν επιχειρήσεων), στο Καϊρο Ὁ συνταγματαρχης Μιχαίλοβιτς αποφεύγει τὴν αναμέτρηση μὲ τίς δυναμεις κατοχῆς. αγνωστο για ποιο λογο. "Οταν αρχίζουν οἱ πρῶτες ρίιμεις εφοδίων απο τοὺς Βρεταν­ νούς. ο Χαντσον ενεργεί μέσω τῆς ΒΟΕ στο Καϊρο για τὴν αμεση διακοπη τους. Δεν έχει νοημα να υποστηρίζεται ὁ Μιχαίλοβιτς, αύτος ὁ μουσατος Σέρβος. Θα πρέπει να σημειωθεί ἐδὥ ὅτι αύτὴ ὴ ἐνέργεια του̃ Βρεταννου̃ λοχαγου̃ δὲν είχε τὴν βαση της σε φιλοκομμουνιστικα αἰσθὴματα του, αλλα ύπαγορεύθηκε απο καθαρα στρατιωτικὴ αποψη. Παρ” ολα αυ̃τα ὴ ἱστο­ ρία του̃ Μιχαίλοβιτς κανει τον γυ̃ρο τὴς Δύσης. ”Ολος ὁ κοσμος μιλαει γι” αυτον τον ὴρωα. πού πολεμα τους Γ ερμανοὺς στα ορεινα δαση της Σερ­ βίας. Στίς 13 “Οκτωβρίου 19­11 ὀ Τσωρτσιλ συζητα μὲ τον βασιλια Πέτρο τον Β' το προβλημα του̃ απο αέρος ἐφοδιασμου̃ του̃ Μιχαΐλοβιτς. Στὶς 31 'Οκτωβρίου 1941 ο Βρεταννος αρχηγος του̃ Γενικοῦ Ἑπιτελείου, στρατηγος σὲρ Τζὼν Ντίλλ. γνωρίζει στον Σέρβο ἐξὀριστο πρωθυπουργό, στρατηγο Σίμοβιτς, ὅτι σε μερικες ημέρες θα αποσταλου̃ν στον Μιχαῖλοβιτς κανονια, τουφέκια. ρεβόλβερ, ἐπιδεσμικὸ υλικο καὶ χρυσός: δηλαδὴ χρυσές αγγλικές λίρες. Ί­Ι Ἀνωτατη Διοίκηση Μέσης Ἀνατολὴς στο Καίρο παίρνει τὴν δια­ ταγὴι να στείλει στὴν Γιουγκοσλαβία υλικό, είτε με υποβρύχια, είτε με ρί­ ιμεις απο αέρος. Το ἐπιτελεῖο ὅμως τὴς Μέσης Ἀνατολῆς αποφασίζει, αφου̃ μελέτησε τὴν κατασταση να δεχθεί τὶς προτασεις του̃ λοχαγου̃ Χαν­ τσον. Μεχρι τον Μαρτιο του̃ 1942 διακόπτεται και παλι καθε αποστολὴ εφο­ δίων. Το Φὀρεἰν”Οφφις στο Λονδῖνοἐὅμως, ἐπιμένει στὴν ύποστὴριξη του̃ Μιχαίλοβιτς. 'Όταν ανασχηματίζεται ὴ ἐξοριστη γιουγκοσλαβικὴ κυβέρ­ νηση καὶ αναλαμβανει πρωθυπουργος ο Γιοβανοβιτς, ένας απο τὴν παλαια φρουρα τὴς γιουγκοσλαβικὴς πολιτικῆς, το Ύπουργεῖο Πολέμου καὶ ὴ ανωτατη διοίκηση των γιουγκοσλαβικων ένοπλων δυναμεων στὴν ξηρα. τὴν θαλασσα καί τον αέρα ανατίθεται στον Ντραζα Μιχαίλοβιτς. ποὺ στο μεταξύ έχει προαχθεῖ σε ταςίαρχο. Στο μεταξύ δεν μένουν με δεμένα χέρια οἱ Γερμανοί στρατηγοί στὴν Σερβία καὶ πρῶτος απ“ ολους ο στρατηγος Μπαῖμε. Με μοναδες πεζικου̃. 

198

αρματων, πυροβολικου̃ και αεροπορίας, θέτουν τέρμα στὴν ύπαρξη του̃ «κρα­ τους τῶν συμμοριτῶν» στὴν Ου̃τσίζε. Βομβαρδιστικα αεροσκαφη βομβαρδί­ ζουν ανηλεῶς τὴν πολη. Τὸ ἐργοστασιο πυρομαχικῶν τιναζεται κυριολεκτι­ κα στὸν αέρα. Ὁ Τίτο μολις κατορθώνει να διαφύγει τὴν αἰχμαλωσία. Στὴν ἱστορία τῶν ανταρτῶν ὴ αντεπίθεση αύτὴ χαρακτηρίζεται σαν «Ἐπίθεση 1». Για τὸν σύντροφο “Ανώτατο Διοικητὴ αρχίζει ὴ ἐποχὴ τῶν συνεχῶν μετα­ κινὴσεῶν του̃ στρατου̃, ἑνὸς στρατου̃ που είναι αναγκασμένος να μεταφέρει συνεχῶς εκατονταδες απο τραυματίες και αρρὡστους. Σύμφωνα μὲ τούς κανονες του̃ Διεθνου̃ς Δικαίου οἱ ανδρες του̃ Τίτο θεωρούνται «ανταρτες». Και στα ματια τῶν δυναμεῶν κατοχη̃ς ὅλοι τους είναι εγκληματίες, που πρέπει να τιμῶρηθου̃ν με θανατο. Στὸ στρατόπεδο του̃ στρατηγου̃ πια Μιχαίλοβιτς είναι διαχυτη ἡ ίκανοποίηση απο τὴν έξα­ φανιση τῶν «κομμουνιστῶν» απο τὴν δυτικὴ Σερβία, γεγονὸς που φυσικα δὲν ξεφεύγει απο τὴν αντίληψη του̃ βρεταννου̃ λοχαγου̃ Χαντσον. Ὁ στρα­ τηγὸς Μιχαΐλοβιτς τὸν μεταχειρίζεται ψυχρα. ”Αργὀτερα. θα κατηγορὴσει ὁ Μιχαίλοβιτς τους Βρεταννούς, ότι ὴθελαν να πέσει «καὶ ὁ τελευταίος Σέρβος». Ὁ Τίτο φεύγει με τους ανδρες του προς τα νοτια καὶ εγκαθίσταται στο ξενοδοχείο «Γκέρστλ», μια μοντέρνα τουριστικὴ εγκατασταση στο Φὁκα, στα σύνορα μεταξυ Βοσνίας και Μαυροβουνίου. “Ετσι ὴ Σερβία εἶναι, κατα

καποιο τροπο, ελεύθερη απο τούς κομμουνιστές. 'Η εξέγερση μεταφέρεται απο τὸν γεννημένο στὴν Κροατία Τίτο στὴν Βοσνία, ένα απο τα κρατίδια του̃ νεοϊδρυθέντος ανεζαρτητου βασιλείου τῆς Κροατίας. “Ο διορισμένος «βασιλεύς Τομισλαβ ὁ Δ'›› πρώην δούκας Χαϊμον του̃ Σπολέτο. γιὸς του̃ πιο φημισμένου Ἱταλου̃ στρατηγου̃ απο τὸν πρῶτο παγκα­ σμιο πόλεμο Ἑμμανουὴλ τη̃ς Σαβοίας ­ Ἀὀστης, δεν αποτολμα να παει στὸ «βασίλειο του», γιατὶ ζέρει πολύ καλα τὸ μίσος πού τρέφουν ὅλοι οί Κροατες για τους Ἱταλούς. Στὸ Ζαγκρεμπ ἔχει τὴν κατασταση στα χέρια του ὁ Πὀγκλαβνικ (αρχηγὸς) τὴς έθνικιστικὴς ­ φασιστικῆς ὀργανωσης «Ούστασα» δρ. "Αντε Παβελιτς καὶ ὁ αμείλικτος υπουργός του ἐπὶ τῶν Έσω­ τερικῶν Άρτούκοβιτς. Οί καθολικοί Κροατες αναλαμβανουν εκτεταμένη «εκστρατεία προσηλυτισμου̃» εναντίον όλων τῶν ὀρθοδὸζων σερβικῶν στοιχείων. "Οποιος δὲν γονατίζει, σύμφωνα μὲ τὸ καθολικο τελετουργικό, έμπρὸς στὸν σταυρὸ του̃ Χριστοῦ, που τοποθετου̃ν ανθρωποι τὴς Ούστασα. καταδικαζεται ουσιαστικα σε θανατο. Τις εκτελέσεις κανουν επι τόπου δὴ­ μιοι του̃ κινὴματος, που χτενίζουν με αύτοκίνητα ὅλη τὴν περιοχὴ. Ὁ Τίτο θεωρεί τὸ κρατος τὴς Ούστασα σαν ῶριμο για τὴν ἐπανασταση. σὲ συνεργα­ ΔΗ αποκαλουμένη «Ἑπίθεση 2», που αναλαμβανουν οἱ Γερμανοὶ μὲ μεραρχίες ἰταλικες σία μὲ κροατικες μοναδες τῆς Ούστασα και τέσσερις σκοπὸ τὴν ἐκκαθαριση τῶν ανταρτῶν στὴν περιοχὴ του̃ Μαυροβουνίου, 

199

διακόπτεται μετά άπὸ μερικες ημερες. Τρεις μηνες καὶ περισσότερο μενει ὴ Ἀνωτάτη Διοίκηση του̃ Τίτο στὴν Φόκα, κάτω άπο τὴν σκιά του̃ τερά­

στιου ὀρεινου̃ όγκου Ντουρμίτορ στὸ Μαυροβούνιο. ¿Η κατάσταση είναι άπελπιστικὴ: Ύπάρχουν εκατοντάδες άνδρες, που ύποφερουν άπὸ κρυοπαγηματα χειμώνας 1941) 1942 στὴν περιοχὴ αὐτὴ ῆταν σκληρός και μὲ πολλά χιόνια­υ̃πάρχουν εκατοντάδες τραυματίες άπό τὶς μάχες στὴν Ου̃τσίζε. Λείπουν άρβυλα, στολες, όπλα και πυρομαχικά. Σε ποιόν πρεπει τώρα νά στραφεῖ ὁ σύντροφος «Βάλτερ»­αὐτὸ ἦταν τό ψευδώνυμο του̃ Τίτο στά σὴματα που στελνονταν μὲ άσύρματο στὴν Κο­ μιντὲρν στὴν Μόσχα­¬άπὸ ποιόν νὰ ζητησει βοὴθεια;“Η μόνη ὁδὸς ὁδηγεῖ στὴν Κομιντερν ὴ στὸν Βούλγαρο σύντροφο Δημητρώφ (ποὺ οἱ ὲθνικοσο­ σιαλιστες τόν εἶχαν άλλοτε, τό 1933, κατηγορὴσει, εντελώς άδικα σάν ἑμπρηστὴ του̃ κτιρίου του̃ Ράϊχστάγκ). Δὲν θά πρέπει τώρα νά βοηθησει ὁ «μεγάλος ἀδελφὸς» στὴν Μόσχα; ΩΟ Τίτο, ὴ «σύντροφος Βάλτερ» ζητά τὴν άποστολὴ αεροπλάνων μαζι με πιλότους, ελαφρά όπλα, πρό παντὸς πολυβόλα και ὁπλοπολυβόλα, πυρομαχικά, φάρμακα, πρὸ παντὸς άντιτυ­ φικὸ ὁρό, άρβύλες καὶ στολες. Στις 17 Φεβρουαρίου “42 ζητά νά του̃ στα­ λου̃ν εφόδια άπό άερος. Σάν τόπος ρίιμεων προετοιμάζεται τό Ζαμπλίγιακ στους πρόποδες του̃ Ντουρμίτορ. Τά χιόνια εἶναι τόσο πολλά, ὥστε η προσ­ γείωση νά εἶναι δυνατὴ μόνο με ἔλκηθρα. Ὁ τόνος του̃ Τίτο γίνεται δραμα­ τικώτερος στὴν προσθηκη: Χρειάζεται επειγόντως ταχυβόλα όπλα και φώτο­ βολίδες. Προτείνει συγκεκριμενο συνδυασμό χρωμάτων σε φωτοβολίδες σαν σημα για τὴν προσγείωση σοβιετικῶν αεροπλάνων. Ὁ Τίτο στελνει τὸν παλιό του φίλο άπό τὶς φυλακες του̃ Λεπεπόγκλαβα Μοσε Πιγιάντε, γιό μιάς πλούσιας ἑβραῖκῆς οἰκογἑνειας στὸ Βελιγράδι, που εῖχε δράσει άρχικά σὰν ὲπαναστατικὸς ζωγράφος στὸ Παρίσι, στὸ Ντουρμίτορ, για να ετοιμάσει έναν διάδρομο προσγείωσης και νά τον δια­ τηρεῖ συνεχως ελεύθερο άπό χιόνια. Ὁ Μοσε Πιγιάντε περιμενει 37 μερες στὸν παγωμένο χειμῶνα του̃ Μαυροβουνίου. ΩΗ Μόσχα σιωπα̃. Ὁ «Πατε­ ρούλης», δηλαδη ό Στάλιν, είναι φυσικά άπρόσιτος γιά τὸν μικρό «σύντροφο Βάλτερ». Μιά κατὴ ευ̃θεῖαν ὲπαφὴ άσυρμάτου μαζί του ἦταν άδύνατη. Ὁ «Βάλτερ» υπενθυμίζει εκ νεου: Παρακαλῶ νά γίνει το πα̃ν για τὴν άποστολὴ πυρομαχικῶν. Στις 29 Μαρτίου 1942 ερχεται ἐπὶ τελους ενα σῆμα άπό τὴν Κομιντὲρν που άναφἑρει: «Κάνουμε όλες τὶς δυνατες προσπάθειες γιά νά βοηθὴσουμε με πολεμικό υλικό. Οἱ τεχνικες δυσκολίες ὅμως εἶναι τεράστιες. . .» Στὸ εγγύς μελλον προσθέτει ἡ Μόσχα δεν είναι δυνατό νά υ̃περνικηθου̃ν οἱ δυσκολίες αυ̃τες. “Η κατάσταση αὐτὴ συνεχίζεται τὸ 1942 καὶ γιά όλόκληρο τὸ 1943. Ταυτόχρονα ζητου̃ν άπό τον Τίτο νά κάνει μιά γενικὴ έκκληση σὲ όλα τα

­ό

_

­ 

ΖΟΟ

αντιστασιακα κινηματα της Ευρωπης εναντίον του Χίτλερ καὶ του̃ δίνουν επίσης καὶ παραξενες συμβουλές: Θα ἦταν καλύτερα οί αντρες του̃ Τίτο να μὴ φέρουν τα κομμουνιστικα σύμβολα. Δεν τοὺς αρέσει οὔτε τὸ κόκκινο αστέρι στα δίκωχα των παρτιζανων. Μηπως όλα αύτα ἦταν μόνο ύπεκφυγὴ, όπως αλλωστε καὶ οἱ τεχνικες δυσκολίες; Τὸ πρόβλημα τῶν πτὴσεων έφοδιασμου̃ για τα Βαλκανια, που βρίσκον­ ταν χιλιαδες χιλιόμετρα μακρια, ἦταν φαίνεται τεραστιο τότε για τὴν σο­ βιετικὴ πολεμικὴ αεροπορία. Ὁ Σταλιν (‹‹Πατερούλης››) κέρδισε βέβαια τὸν χειμῶνα 1941/42, τὴν μαχη τὴς Μόσχας. Ὁ πόλεμος όμως δεν εἶχε κρι­ θεί ακόμα. Τὸ Κρεμλίνο ἦξερε πολύ καλα τὴν τεραστια σημασία ποὺ εἶχαν οἱ βρεταννικες αποστολές πολεμικού ύλικου̃ στὸ Μουρμανσκ καὶ ότι ακόμη μεγαλύτερη σημασία αποκτου̃σαν παραδόσεις στα πλαίσια του̃ «δανεισμού καὶ ἐκμισθὡσεως» απο τὶς ΗΠΑ. Καὶ ότι τα Βαλκανια ἦταν μακρια, τόσο μακρια. _ Ἑπειδὴ τωρα ἦ βρεταννικὴ κυβέρνηση ύποστἦριζε φανερα τὸν στρα­ τηγὸ Μιχαίλοβιτς, τὴν έξόριστη βασιλικὴ κυβέρνηση καὶ τὸν (εντελως ασὴμαντο) βασιλια Πέτρο τὸν Β'. εμφανιζόταν ἦ Μόσχα, ότι δἦθεν αποδέ­ χεται τὴν ἰδέα μιας αποκαταστασης τἦς σερ βικἦς μοναρχίας τῆς δυναστεί­ ας τῶν Καραγκεὡργκεβιτς. Ἱ­Ι κομμουνιστικὴ εξέγερση στὸ αλλοτε νοτιο­ σλαβικὸ βασίλειο αλλωστε δεν εἶχε γίνει μετα από συμφωνία με τὴν Κο­ μιντέρν. "Η Μόσχα είχε βρεθεί μπροστα σὲ τετελεσμένα γεγονότα. "Απλώς τὴν εἶχαν ενημερωσει, ότι αρχισε ἦ εξέγερση καὶ του̃ «πατερούλη» δεν του̃ αρεσαν τέτοιες πρωτοβουλίες. Ἑπειδὴ λοιπόν οἱ Γιουγκοσλαβοι σύντροφοι πολεμου̃σαν με αυτοθυσία για τὸν τόπο τους, δὲν υπηρχε λόγος να τους στεί­ λει χρὴματα ἦ πολυβόλα ἦ να διακινδυνεύσει ακόμα καὶ πολύτιμα βαρεια μεταφορικα αεροπλανα σέ πτὴσεις ανεφοδιασμού χιλιαδων χιλιομέτρων. Καὶ ὴ Δύση, με πρωτη τὴν Άγγλία; Τὸ Γενικό Ἐπιτελεῖο Μέσης Άνα­ τολῆς στὸ Καιρό, όπως αλλωστε καὶ τὸ Φόρείν ”Οφφις στὸ Λονδίνο, ἐπι­ μἐνουν στὴν ίδέα του̃ ύπουργου̃ Πολέμου για ενεργοποίηση τῶν μοναδων Τσέτνικ του̃ στρατηγού Μιχαίλοβιτς. Φυσικα οὶ αποστολες εφοδίων είναι λι­ γοστές, μια καὶ τα μεταγωγικα αερολανα εῖναι λίγα τὸν αριθμό, αύςανονται όμως οἱ αποστολές στρατιωτικων συμβούλων. Τὸ 1941)4Ζ τὸ Γραφείο Είδι­ κῶν Ἐπιχειρἦσεων κανει όκτὼ τέτοιες προσπαθειες. Μια ὀμαδα πέφτει μὲ αλεξίπτωτα στὸ Σεραγιεβο, τὴν πρωτεύουσα τὴς Βοσνίας καὶ έκτελεῖται από κροατικα στρατεύματα. Μια δεύτερη αποστολη, που επρόκειτο να απο­ βιβασθεῖ σὲ ένα σημείο των ακτων της Άδριατικἦς, συλλαμβανεται απο τὶς ίταλικές δυναμεις κατοχἦς καὶ καταλήγει στὶς φυλακες της νἦ σου Κόρκουλα. Με αστυνομικό μυθιστόρημα μοιαζει ἦ αποστολὴ του̃ ταγματαρχη 

201

Τέρενς ”Αθερτον (ψευδώνυμο ”Υδρα), που αποβιβαζεται στό νησὶ Μλγιὲτ τῆς Άδριατικη̃ς, μαζὶ με έναν Ἱρλανδό ασυρματιστὴ, τόν Πατρικ Ο° Ντό­ νοβαν καὶ έναν Σέρβο αξιωματικό. “Ολη ὴ ἐκεῖ περιοχὴ είναι «απελευθε­ ρωμένη περιοχη» των ανταρτῶν, οί όποῖοι φέρνουν τους τρει̃ς ανδρες αμέσως στόν Τίτο. Ὁ Τέρενς ”Αθερτον, αλλοτε ανταποκριτης βρεταννικῶν έφημε­ ρίδων στὸ Βελιγραδι καὶ ξέροντας καλα τὴν γλῶσσα καὶ τα ὴθη καὶ έθιμα, γίνεται δεκτός στὴν Φόκα με φανερὴ δυσπιστία. Τό «Άνὡτατο Γενικό “Επι­ τελεὶο» υ̃ποψιαζεται ­καὶ δικαίως­ τόν ταγματαρχη, τόν ασυρματιστὴ καὶ τόν Σέρβο αξιωματικό, ότι αποστολὴ τους δεν ὴταν να πανε στόν Τίτο, αλλα στόν Μιχαΐλοβιτς. Είναι γνωστό βέβαια) ότι ό ‹‹πατεροί›λης›› στὴν Μόσχα δὲν μπορεῖ (ὴ δὲν θέλει;) να κανει τίποτα. Τί επιδιώκουν οἱ Βρεταννοί; ΣΗ συμπεριφορα των Τσέτνικ απέναντι στοὺς Γερμανοός είναι παθητικὴ. “Εχουν όμως ένεργοποιηθεῖ εναντίον των ανταρτῶν. μετα τὴν αποτυχία να συνα­ ιμουν μια συμφωνία συνεργασίας μεταςὺ Τίτο καὶ Μιχαίλοβιτς. Έγιναν φονικές συγκρούσεις. Εἰδικα για τό Μαυροβούνιο θα πρέπει να σημειωθεῖ, ότι οἱ ἐκεῖ αντικομμουνιστες διοικητές, με ὴγέτη τους τὸν συνταγματαρχη Στανισιτς, συνεργαζονται μέ τὶς ὶταλικὲς δυναμεις κατοχη̃ς. Νέος κανόνας: Οἱ Τσέτνικ ελέγχουν τὶς πεδιαδες στὴν επαρχία, ένω οἱ Ἱταλοὶ τὶς πόλεις

καὶ τα λιμανια.

Ὁ ταγματαρχης ”Αθερτον καὶ ό υρματιστης του έχασαν καθη̨ όδόν τὸν ασυρματο, που εἶχαν παρει μαζί τους. Μόνο μετα από πολὺ κόπο καὶ προσπαθεια καταφέρνουν να πείσουν τό «Ἀνῶτατο Γενικό Ἐπιτελεῖο» να τους δωσει τὴν αδεια αποστολης σηματων στό Καὶρο. Ὁ Τίτο καὶ τό έπι­ τελεῖο του, διερωτῶνται, ποιός να είναι αληθεια ὁ στόχος τῶν Βρεταννῶν. Έχουν σκοπό να όργανὡσουν στὴν Γιουγκοσλαβία έναν εμφύλιο πόλεμο εναντίον των κομμουνιστῶν; Κατω από τό προστατευτικό καλυμμα του̃ κρο­ ατικου̃ στρατου̃ καὶ τῶν δυναμεων κατοχὴς τὴς Γερμανίας καὶ τη̃ς Ἱταλίας; Τέλος ό ταγματαρχης ”Αθερτον εξαφανίζεται τὴν νύχτα μαζὶ μὲ τόν ασυρματιστὴ του από τὴν Φόκα. Εἶναι Άπρίλιος του̃ 1942. Ὁ Σέρβος αξιω­ ματικός καταλὴγει μετα από μια φοβερὴ Ὁδυσσεια στὴν Κωνσταντινου­ πολη, αφου̃ ενημέρωσε τους Βρεταννοὺς μὲ ποιό τρόπο θα μπορέσουν να φθασουν στόν Μιχαΐλοβιτς. Φαίνεται ὅμως, ὅτι έγινε γνωστό, ότι ό ταγμα­ ταρχης εἶχε μαζί του ένα σημαντικό ποσόν από χρυσές αγγλικές λίρες έν μέρει για τὶς δικές του αναγκες καὶ έν μέρει για τὴν ενίσχυση του̃ Ύπουρ­ γείου Πολέμου στὴν Ραβνα Γκόρα. Ὁ ταγματαρχης καὶ ὁ ασυρματιστης του χανονται από τό προσκὴνιο. Τοὺς σκοτωνουν ληστές. Ύπαρχει βέβαια ὁ ὶσχυρισμός, ότι οἱ ληστές αὐτοὶ ἐνὴργησαν μετα από έντολὴ του̃ Τίτο, είναι αναγκη όμως να τονισθεῖ ότι πρόκειται για μια ανόητη ἱστορία. Άναμεσα στὶς 30 Μαρτίου καὶ τὶς 24 Ἀπριλίου 1942 ὴ βρεταννικὴ αερο­ πορία έκτελεῖ 13 πτὴσεις ανεφοδιασμου̃ για τόν Μιχαίλοβιτςξεκινωντας 

202

απο τὴν Αίγυπτο. Οἱ ἐνδοιασμοὶ του̃ λοχαγου̃ Χαντσον ξεχαστηκαν. Στὸ μεταξὺ ὴ επίθεση 3 ­συμφωνα με τα χρονικα των ανταρτων­ αναγκαξει

τον Τίτο να εγκαταλείψει τὶς θεσεις του στὴν Φὀκα. Τὴν επίθεση κανουν απο κοινου̃ γερμανικές, κροατικὲς καὶ ἰταλικὲς μεραρχίες, υ̃ποστηριζομενες επίσης καὶ απὸ μοναδες τῶν Τσἑτνικ, στὸ ἐλεγχὀμενο απὸ τους Ἱταλοὺς Μαυροβούνιο. Έχει σχεδιασθεῖ μια κυκλωτικὴ κίνηση καὶ εξόντωση του̃ Τίτο καὶ των ανταρτων του. Είναι όμως ακόμα ανταρτες σύμφωνα με τους κανονες τῆς κιτρινισμενης απὸ τα χρόνια Συνθὴκης τὴς Χαγης; Ὁ Τίτο προσπαθησε στὸ μεταξὺ να σχηματίσει τὴν Ιη Προλεταριακὴ Ταξιαρχία. °Η περικυκλωση αποτυγχανει. Ὁ Τίτο εγκαταλείπει τὴν Φοκα, κατορ­ θωνει να διασπασει τὶς γραμμες τῶν αντίπαλων του καὶ να κινηθεῖ πρὸς τα βορεια, ὅπου καὶ αρχίζει μια εκτεταμένη προσπαθεια για να μεταφερει τὴν ἐπανασταση στὴν κεντρικὴ καὶ δυτικὴ Βοσνία, τὴν κεντρικὴ περιοχὴ του̃ δικτατορα τὴς Ουστασα. Δρ. “Αντε Παβελιτς. Τὸ «Ἀνὡτατο Γενικὸ Ἑπιτελεῖο» εγκαθίσταται στὸ Μπίχακ, μια παλια μεσαιωνικὴ έδρα των βασιλεων τῆς Κροατίας, μια επαρχιακὴ πολη με ένα ωραίο τξαμί, που θυμίζει τὴν ἐποχὴ που ὑπὴρχαν ἐκεῖ Του̃ρκοι. Ὁ ανταρ­ τικὸς στρατὸς έχει αρχίσει πια να παίρνει συγκεκριμενη μορφὴ. Διαθέτει δυο σωματα στρατου̃ με εννέα μεραρχίες. 36 ταξιαρχίες, καὶ 70 ανεξαρτητα ταγματα τὸ καθε ἔνα: συνολικὴ δυναμη περίπου 130.000 ανδρες. Ἐδῶ στο Μπίχακ, που κατελαβαν οἱ δυναμεις του̃ Τίτο μετα απο διὴ­ μερη μαχη με τὶς ὀμαδες τὴς Ουστασα, συγκαλεί ὁ Τίτο για τὴν 26η Νοεμ­ βρίου Ι94Ζ ένα συνεδριο όλων των ὁμαδων κομμουνιστῶν ανταρτων. Τοτε ίδρὐθηκε απὸ 54 συνεδρους ὴ ‹‹5Αντιφασιστικὴ Ἑθνικὴ Ἑπιτροπὴ για τὴν απελευθέρωση τη̃ς Γιουγκοσλαβίας» (ΑνΝΟΤ). "Ολα αυτα συμβαίνουν κατω απὸ τὶς σημαίες ὅλων των συμμαχωνς κατω απο τεραστιες φωτογραφίες των Τσωρτσιλ, Ρου̃σβελτ καὶ Σταλιν. Τίτο : Παντως δεν πρόκειται για μια κυβερνηση, αλλα μαλλον για μια κεντρικὴ ἐθνικὴ ὀργανωση που σκοπὸ εἶχε να ἐπιβεβαιωσει τὴν ενότητα του̃ λαου̃ τῶν Σερβωνς Κροατών) Σλο­ βενων καὶ όλων τῶν αλλων ἑθνικῶν ὴ θρησκευτικών κοινοτὴτων. Τὸ συνεδριο του̃ Μπίχακ μὲ τους 54 διοικητες ανταρτικῶν ὸμαδων καὶ συνἐδρους λαμβανει χωρα σὲ χρονο, που ὴ στρατιωτικὴ κατασταση στὴν βόρειο Ἀφρικὴ ἔχει μεταβληθεῖ με αποφασιστικὸ τροπο. Ί­Ι ἱταλογερμανικὴ τεθωρακισμενη στρατια του̃ στραταρχη Ρὀμμελ υπεστη βαρεία ὴττα στο Ἑλ Ἀλαμεϊν, δυτικα τὴς “Αλεξανδρειας καὶ υποχωρεί πρὸς τὴν Τυνησία. Στὶς ακτὲς του̃ Μαρόκου στὸν Άτλαντικὸ αποβιβαστηκαν αγγλοαμερικανικὲς μοναδες καὶ κινου̃νται πρὸς τα ανατολικα για να ἐπιτεθου̃ν εναντίον των
Γερμανων.

'Όσο σαφεστερα διαγραφεται στὸ προγεφυρωμα τὴς Τυνιδος η ανα­ δίπλωση των γερμανο­ ἰταλικων δυναμεων στὴ βόρεια Άφρικὴ, όσο πιο 

203

κοντα πλησιάζει η μερα, που θα μπορέσουν οἱ 3Αμερικανοὶ καὶ ”Αγγλοι να κάνουν τὸ πηδημα στὴν Σικελία καὶ να ὲπιτεθου̃ν έτσι στὸ «μαλακό υπο­ γάστριο» του̃ αξονα Ρῶμης ­Βερολίνου, τόσο περισσότερο αυξάνεται το ενδιαφερον για τὶς αντιστασιακὲς ὀργανῶσεις στα Βαλκάνια. Με επιχειρη­ σεις εναντίον του̃ γερμανικου̃ συστηματος ανεφοδιασμου̃, μποροῦν οἱ Τσἑτ­ νικ, να παραλυσουν τὸν ανεφοδιασμὸ τῶν γερμανικῶν δυνάμεων στὴν Έλ­ λάδα καὶ τὸ Αἰγαίο. Έτσι τουλάχιστον φαντάζεται τὴν κατάσταση ὁ ”Ανὡ­ τατος Διοικητὴς Μέσης Άνατολὴς στρατηγὸς σερ Ἀλεξάντερ. Τα Χρι­ στουγεννα του̃ 1942 τὸ Γραφείο Εἰδικῶν “Επιχείρησεων ρίχνει με αλεξί­ πτωτο κοντα στὸ αρχηγείο του̃ Μιχαίλοβιτς τὸν συνταγματάρχη Σ. Μπαίλυ ­που εἶχε ὲργασθεί πρὶν από τὸν πόλεμο σαν μηχανικὸς στα ὁρυχεία του̃ Κοσόβσκα Μιτρόβικα, τα ὁποῖα αποτελου̃σαν τότε αγγλικὴ ίδιοκτησία. Ἀποστολὴ του̃ “Αγγλου συνταγματάρχη είναι να κινητοποιήσει ἐπὶ τέλους τὶς μονάδες τῶν Τσετνικ εναντίον τῶν Γερμανῶν. "Η δύναμη τῶν Τσετνικ ὴταν τότε­στα χαρτια­περίπου 20.000 ανδρες. Κανενας δὲν σκεφτεται τοὺς ἑμπειροπόλεμους αντάρτες του̃ Τίτο; Στὸ Γραφείο Εἰδικῶν Ἑπιχειρὴσεων ό εἰδικὸς σὲ θεματα τη̃ς Γιουγκοσλαβίας λοχαγὸς Φ. Ντῆκιν, μελετα με κάποια απορία ενα πλῆθος απο εκθέσεις του λοχαγου̃ Χάντσον, που απο καιρό τῶρα εμεναν ξεχασμένες σε κάποιο συρτάρι. Δεν είναι δυνατο να υπάρχει πια αμφιβολία, ότι οί μοναδικὲς ετοι­ μοπόλεμες μονάδες ανταρτῶν είναι ἐκείνες του̃ Τίτο. Στὴν Δόση αναρω­ τιῶνται, ποιὸς να κρύβεται αληθεια πίσω απὸ τὸ όνομα αυτό: μια ὀργάνωση ὴ ακόμα καὶ μια γυναίκα; Ὁ λοχαγὸς Ντη̃κιν απόφοιτος του̃ Κολλεγίου της Ὁξφόρδης καὶ για πεντε χρόνια πρὶν από τὸν πόλεμο ὲπιστημονικὸς συνεργάτης του̃ Τσῶρτσιλ, διαβάζει 240 λεπτομερείς ὲκθεσεις του̃ Χάντσον. ”Απὸ στρατιωτικὴ αποψη τὸ συμπερασμα είναι σαφές: Πρεπει όπωσδὴποτε να υποστηριχθεί ὀ Τίτο, που για τὸν Ντῆκιν είναι ενας Γιουγκοσλάβος διοικητὴς μὲ μεγάλες ἱκα­ νότητες¬­καὶ όχι ό στενοκεφαλος Σέρβος στρατηγὸς Μιχαΐλοβιτς. Στὶς 8 “Ιανουαρίου 1943 συνταγματάρχης Μπαίλυ, που με ἔναν ασυρματιστὴ κατόρθωσε να φθάσει στό αρχηγείο τῶν Τσετνικ στο Λίποβο, ζητα απο τὸ Φόρείν ”Οφφις να του̃ στείλουν, κατα αρχὴν, χρηματα. Οἱ Τσετνικ προτιμου̃ν ἰταλικὲς λιρεττες λόγω τῶν καλῶν τους σχέσεων με τους Ἱτα­ λους στὸ Μαυροβούνιο καὶ τὴν Δαλματία. Ὁ Μπαίλυ: ζΗ παραμονὴ του̃ Χάντσον στοίχισε 50.000 λιρεττες τὸν μηνα. «Στείλτε μισο ἑκατομμυριο λιρεττες», παρακαλεί ὁ Μπαίλυ. ΚΗ τιμη του̃ χρυσου̃ ἔχει πεσει, προσθέτει. Ὁ λοχαγὸς Ντη̃κιν απαιτεί, να ενισχυθεί αποκλειστικα ὁ Τίτο. “Η πρό­ ταση του όμως αὐτὴ δεν βρίσκει ανταπόκριση στὸ Κάίρο. Το Φόρειν ”Οφφις στὸ Λονδίνο απορρίπτει ασυζητητὶ τὴν πρόταση. Σε τελευταία ανάλυση υπάρχουν καὶ οί συμφωνίες, που εκανε η βρεταννικὴ κυβερνηση με τὴν εξό­ 

204

ριστη γιουγκοσλαβικὴ κυβερνηση. "Αλλωστε καὶ η κυβερνηση τη̃ς συμμα­ χου Ρωσίας υποστηρίζει τὴν ενίσχυση του̃ στρατηγου̃ Μιχαὶλοβιτς καὶ του̃ βασιλια Πετρου του̃ Β'. Τὸ Κρεμλίνο σκεπτεται μαλιστα να στείλει μια στρατιωτικὴ αποστολὴ στὸν Μιχαίλοβιτς­δεν αποκλείεται ὅ σκοπος αυτης της αποστολης να ηταν καὶ η παρακολούθηση των ἐνεργειων του̃ εκει “Αγγλου απεσταλμένου. Ὁ λοχαγὸς Ντη̃κιν στὸ Καϊρο, ὅμως, δεν εἶναι απὸ τους ανθρωπους, που τα βαζουν κατω. Οί ἐκθεσεις του̃ συνταγματαρχη Μπαἰλυ πρὸς το Φό­ ρεὶν ”Οφφις περιεχουν τὴν απαίτηση, ὅτι πρεπει ἐπὶ τελους να διαπιστωθεῖ, ποιός κανει στην Γιουγκοσλαβία πραγματικη αντίσταση. "Ο Χαντσον απαι­ τεἶ, να αποκαλυψει ἐπὶ τέλους ό Μιχαίλοβιτς, τὸ παιγνίδι του. Εἶναι πολλοὶ εκεῖνοι, ποὺ επιμενουν, ὅτι ακριβως τωρα επρεπε να επέμβει ὁ νεαρὸς βασι­ λιας Πετρος ό Β'. Έπρεπε να πεσει με αλεξίπτωτο στὸ Λίποβο καὶ να πα­ ρει στα χερια του την διοίκηση τῶν Τσετνικ, του̃ στρατου̃ του­μια πρωτο­ βουλία, που ῖσως να μὴν ῖεσβηνε την παρουσία του̃ Τίτο, εἶναι βεβαιο ὅμως, πως θα τὴν εκανε προβληματική. Ὁ βασιλιας Πετρος ό Β' φαίνεται, ὅτι εἶναι αποφασισμενος να τὸ διακινδυνευσει. Ἡ μητερα του ὅμως Μαρία, α τον ρουμανικὸ οἶκο των Χόεντσόλλερν­Σιγκμαρίνγκεν του̃ απαγορεύει αὐτὴ τὴν πρωτοβουλία. Τὸν Ἱανουαριο του̃ 1943 φτανει στὸ Καϊρο ό Πρωθυπουργός Τσῶρτσιλ. Έρχεται απο μια σύσκεψη που εἶχε με τὸν Του̃ρκο πρόεδρο στα "Αδανα. Τὸ Γ ραφεῖο Εὶδικῶν Έπιχειρησεων του̃ υ̃ποβαλλει ενα εγγραφο με ημερο­ μηνία 30 “Ιανουαρίου 1943. Σύμφωνα μα αὐτὸ απὸ τὸν Μαρτιο του̃ 1942 μεχρι τὸν Ἱανουαριο του̃ 1963 εγιναν 25 πτησεις ρίψεων εφοδίων στην Γιουγκο­ σλαβία με βομβαρδιστικα Διμπερεὶτορ του̃ 108 σμηνους. Ένας πραγματι πενιχρός απολογισμός. Ὁ Τσωρτσιλ παίρνει την απόφαση του χωρὶς να λαβει ὅπ” ὅψη τὸν παλιό του συνεργατη Ντη̃κιν καὶ μαλιστα με τὴν ομόφωνη γνωμη του̃ στρα­ τηγου̃ Ἀϊξενχαουερ. Ένεργὸς υποστηριξη του̃ Μιχαΐλοβιτς­αποστολη Βρεταννῶν αξιωματικῶν σε «αλλες αντιστασιακες ομαδες»­­εφ” ὅσον βε­ βαια εἶχαν να επιδείξουν εντυπωσιακες επιχειρησεις­επίσης καὶ πτήσεις ανεφοδιασμου̃ για τὶς ὀμαδες αυ̃τές. Τὸ Φόρεὶν “Ὁφφις συνηθισε με την σκεψη, ὅτι οἱ αλλοτε «κακοὶ» Μπολσεβῖκοι εἶναι πια «Ρῶσοι». Δεν λενε πια Σοβιετικὴ Ένωση, αλλα Ρωσία καὶ ζητου̃ν τὴν γνωμη του̃ Κρεμλίνου αναφορικα με τὴν αποστολη Βρεταννῶν αξιωματικών στους ανταρτες του̃ Τίτο. Το Κρεμλίνο ὅμως σιωπα. Τὸ ‹‹”Ανὡτατο Γ ενικό Ἐπιτελεἶο» τῶν ανταρτων ­που βρίσκεται παν­ τα στὸ Μπίχακ­δεν εχει φυσικα ἰδεα για τα σχεδια αυτα, που βασικα συμ­ περιλαμβανουν τὶς μοναδες ανταρτῶν στὸ μεγαλο παιγνίδι της πολιτικῆς του̃ Τσῶρτσιλ. Στὶς 20 Ἰανουαρίου 1943 καὶ μετα απο εκτεταμένες προετοι­ 

205

μασίες καὶ μια ἐπιτελικὴ σύσκεψη στὴν Ρωμη, στὴν ὁποία ἔλαβαν μερος Γερμανοί, Ἱταλοὶ καὶ Κροατες στρατηγοί, όπως καὶ ενας εκπρόσωπος των Τσετνικ από τὸ Μαυροβούνιο, αρχίζει η επιχείρηση «Λευκός» που χαρα­ κτηρίζει ὴ ἱστορία τῶν ανταρτῶν σαν «Ἑπίθεση 4». Τὸ Μπίχακ χανεται. Ό ανταρτικος στρατὸς όμως κατορθώνει για μια φορα ακόμα να αποφύγει τὴν περικύκλωση καὶ προχωρεί πρὸς τα νότια, στὸ Σαντσακ, πρὸς τα σερβομακεδονικα σύνορα, παίρνοντας μαλιστα μα­ ζί του καὶ περὶ τούς 4.000 τραυματίες ανταρτες. Εἶναι το τελος; Τὴν ανοιξη του̃ 1943 προσπαθεί ό Τίτο να ελθει σε δια­ πραγματεύσεις μὲ τὴν γερμανικὴ πλευρα. Στὴν προσπαθεια του αύτὴ τὸν βοηθα ό διπλωματικός του σύμβουλος Βελεμπιτ, γιὸς του̃ γνωστου̃ στρα­ τηγου̃. Αύτὸ ποὺ θελει, είναι να του̃ παραχωρὴσουν μια κατα τὴν ῖέκφραση του, «απελευθερωμενη περιοχὴ», μὲ ανταλλαγμα τὴν ὁριστικὴ καταπαυση τῶν ἐχθροπραςιῶν με τὶς γερμανικες ὴ ίταλικὲς δυναμεις κατοχη̃ς καὶ με τὸ ανεξαρτητο κρατος της Κροατίας. Ὁ Βελεμπιτ αφηνει να διαφανεί, ότι, κατω απο ὡρισμενες προϋποθέσεις, ὁ Τίτο είναι πρόθυμος να συμβαλλει στὴν εξόντωση του̃ κινὴματος των Τσετνικ. Οί Γερμανοί δείχνουν ενδιαφερον, όπως σημειώνει ὁ «πληρεζούσιος γερμανός στρατηγὸς στὴν Κροατία, Ἑντμουντ Γκλαιζε φὸν Χόρστεναου, ενας αυ̃στριακὸς αριστοκρατης, πού γνωρίζει τα Βαλκανια. Με τὸν τρόπο αύτὸ θα ανακούφιζαν σε ίκανοποιητικὸ βαθμὸ τὴν νοτιοανατολική τους πτἑρυγα. Ὁ Βελεμπιτ δεν δισταζει να πεί, ὅτι ό Τίτο θα ὴταν πρόθυμος καὶ για στενωτερη συνεργασία. Τί σχεδιο! Παλιότερες ὲπαφὲς τη̃ς γερμανικη̃ς αντικατασκοπείας με τους Τσενικ τὸ φθινόπωρο του̃ 1941 απεδειζαν στὸν ἐπικεφαλη̃ς των διαπραγματεύσεων λοχαγὸ Δρ. Γιόζεφ Ματλ, ότι ὴ απαίτηση για συνθηκολόγηση συναντου̃σε γενικὴ αρνηση. ΕΗ «επιχείρηση Βελεμπιτ» όμως αντιμετωπίστηκε απο τὸν Χίτλερ με ιμυχρὴ αρνηση: Δὲν διαπραγματεύ­ ομαι με ανταρτες. “Η ελλειψη διορατικότητας στον Χίτλερ ηταν ἐκπληκτικὴ. Ὁ Γερμανος ύπουργὸς των Ἑζωτερικων Ρίμπεντροπ εγραψε στὴν απαντηση του, ότι δεν εἶναι ύπόθεση των Γερμανῶν να στρἑψουν τὸ ἔνα ανταρτικο κίνημα εναντίον ἑνὸς αλλου. ΕΗ αποστολὴ να ἑζοντωθου̃ν καὶ τα δύο κινη­ ματα είναι αρμοδιότητα της Βερμαχτ. Τὸν Ἀπρίλιο του̃ 1943, τὸν μηνα πού τελείωσαν τόσο αδοζα αύτὲς οί μυστικὲς συνομιλίες, ὴ βρεταννικὴ “Αεροπορία μεταφερει δύο ὁμαδες κομ­ μαντος στὴν περιοχὴ των ανταρτῶν του̃ Τίτο. Πρόκειται για Καναδούς εθελ­ λοντες γιουγκοσλαβικη̃ς καταγωγης. Οί πρωτοι τρείς πέφτουν μὲ αλεξί­ πτωτα στὴν περιοχὴ τῆς Βοσνίας, ἐνῶ οί ύπόλοιποι τρείς στὴν νότια κροα­ τικὴ περιοχὴ της Λίκα. Οί ανθρωποι του̃ Τίτο αντιδρούν καὶ παλι με δυσπι­ στία. Δὲν έχει ακόμα ξεχαστεί η περίπτωση ”Αθερτον. Παρ” όλα αύτα μετα­ φερουν τους ἐθελοντὲς στὸ ‹‹3Ανωτατο Γενικὸ Ἑπιτελεῖο». 

ΖΟ6

“Η κατασταση μεταβαλλεται. Πρὸς όφελος του̃ Τίτο. Ὁ Ντη̃κιν στο Καϊρο καταφερε να επιβαλλει τὶς απόψεις του, φυσικα με τὴν καποια υ̃πο­ στἡριξη του̃ Τσῶρτσιλ. Δεν εἶναι βεβαιο παντως αν ό Τσῶρτσιλ βασίστηκε στὶς προτασεις του̃ Ντῆκιν. Στὶς 18 Μαίου 1943 πεφτουν μὲ αλεξίπτωτο στὴν κατεχόμενη απο τοὺς Ἱταλους Σλοβενία ὁ ταγματαρχης Ου̃ΐλλιαμ Τζόουνς απο τὸ καναδικο σύνταγμα «Μπλακ Γουὼτς», ό λοχαγὸς Α. Χαντερ καὶ ενας ασυρματιστης. Ὁ ταγματαρχης αναφερει με τὸν ασυρματο, ότι το Γενικὸ Ἑπιτελεῖο των ανταρτῶν βρίσκεται στὸ Μαυροβούνιο, ὀ δὲ διοικη­ τὴς τους είναι καποιος με το όνομα Τίτο. Στὶς 28 Μαΐου 1943 πεφτουν με αλεξίπτωτο σε ενα προκαθορισμενο μερος στο όρος Ντουρμίτορ ὁ κυριος ἐμπνευστὴς τη̃ς παροχῆς οἰκονομικη̃ς βοὴθειας λοχαγὸς Ντη̃κιν 33 ἐτῶν καὶ ὁ λοχαγὸς Β. Στιοὐαρτ απο τὸ Σῶμα Μηχανικου̃: Ὁ Ντη̃κιν σαν εκπρό­ σωπος αξιωματικὸς του̃ Τμὴματος Εἰδικων Ἑπιχειρὴσεων καὶ ὁ Στιουαρτ σαν εκπρόσωπος τῆς στρατιωτικῆς Ύπηρεσίας Πληροφοριῶν. Ὁ Ντῆκιν εχει μαζί του καὶ εναν δεκανεα ασυρματιστὴ. °Η ὁμαδα του̃ Στιου̃αρτ είναι μεγαλυτερη. “Εχει μαζί του εναν λοχία, εναν δεκανεα καὶ εναν Καναδὸ Κροατικῆς καταγωγῆς, όπως επίσης καὶ τὸν ασυρματιστὴ Ρόζε καὶ εναν Ἑβραῖο τὸν Περετς Ρόζενμπεργκ, που θελει να αγωνιστεῖ εναντίον τῶν «Ναζί» τῶν δολοφόνων του̃ λαου̃ του. (Η επιχείρηση εχει τὸ ὅνομα «Χαρακτηριστικό». Ἡ αποστολὴ εἶναι να συντονισθου̃ν οἱ επιχειρησεις των ανταρτων του̃ Τίτο με εκείνες των συμμαχων, να γίνουν σαμποταζ, στὶς κύριες γερμανικὲς γραμμες ανεφοδια­ σμου̃ στα Βαλκανια καὶ να αμβλυνθου̃ν οί διαμαχες αναμεσα στους ανθρω­ πους του̃ Τίτο καὶ των Τσετνικ. “Απο τὴν ανοιξη του̃ 1943 διατίθενται 14 βομβαρδιστικα τυπου Χαλιφαξ του̃ 148 σμὴνους για πτὴσεις ανεφοδιασμου̃. Οἱ βρεταννοὶ αξιωματικοὶ καὶ ὐπαξιωματικοὶ βρίσκονται πολὺ συντομα μεσα σε μια πραγματικὴ κόλαση.Στὶς 9 Ἱουνίου 1943 αρχίζει η «Ἑπίθεση 5». ἶερμανικες, ὶταλικες, κροατικὲς καὶ βουλγαρικες μοναδες τὶς δυναμεις κατοχη̃ς στὴ Μακεδονία, όπως καὶ μοναδες των Τσετνικ που συνεργαζονται με τοὺς Ἱταλους ἐξαπολυουν μια χωρὶς προηγουμενο επίθεση καὶ προσπα­ θου̃ν καὶ παλι να περικυκλωσουν τον στρατό του̃ Τίτο. Ὁ λοχαγὸς Στιουαρτ σκοτωνεται σε μια γερμανικὴ αεροπορικὴ επίθεση. 'Ο Τίτο καὶ μαζί του καὶ ὁ Ντη̃κιν με τὸ βρεταννικὸ προσωπικο κατορθὼνουν στὴν μυθικὴ μαχη στὴν κοιλαδα του̃ Σουτγιεσκα να διαφυγουν. Ὁ Τίτο αναγκαζεται ετσι να μεταφερει τὸ επίκεντρο τῶν ἐπιχειρὴ σεων καὶ παλι στὴν κεντρικὴ Βοσνία. Ὁ Ντη̃κιν συνιστα στὶς ἐκθεσεις του, ποὺ στελνει στο Καϊρο τὸν αμεσο εφοδιασμὸ του̃ στρατου̃ του̃ Τίτο με φαρμακα, όπλα, εκρηκτικες υ̃λες καὶ τρόφιμα. Το Γ ενικὸ “Επιτελείο τη̃ς Μεσης Ἀνατολη̃ς στο Καὶρο δισταζει. Οἱ Άρχηγοὶ των Γενικῶν Ἑπιτελείων των ” συμμαχων πιεζουν να σταλ εῖ αμεση βοηθεια, γιατὶ επίκειται ὴ απόβαση στὴν Σικελία καὶ τὴν “Ιταλία
3 

207

Λιμπερεϊτορ δεν αρκου̃σαν, δίνονται στὸ Τμήμα Εἰδικῶν Ἑπιχειρήσεων αλλα 32 βομβαρδιστικὰ γιὰ πτήσεις ρίψεων εφοδίων στὴν Γιουγκοσλαβία. Μήπως εσπασε ὁ παγος; Μόλις τὸν Μαιο του̃ 1943 ὁ Σταλιν, ό παντο­ δύναμος πλεον «βόσντ» (Αρχηγός) τη̃ς Σοβιετικής Ένωσης, προχώρησε σε μιὰ παραςενη ενεργεια: Διαλύει τὴν Κομιντερν. Ξαφνικὰ ισχυρίζονται οἱ Ρώσοι, ότι θελουν να δώσουν ενα τελος στο «ψεμα», ότι ή Μόσχα αναμι­ γνύεται στὶς εσωτερικες ύποθεσεις αλλων χωρων, με σκοπο νὰ τὶς «μπολ­ σεβικοποιήσει». Στὴν εποχή, που ακολουθεί, γίνεται μιὰ ανταλλαγή πολύ φιλικών μηνυματων μεταξυ του̃ Βρεταννου̃ πρωθυπουργού καὶ του̃ Τίτο. “Ο Ούῖνστων Τσωρτσιλ εχει παρα όλα αὐτὰ απόλυτη εμπιστοσύνη στὶς εκθεσεις του̃ λοχαγου̃ Ντη̃κιν. Μα δεν εἶναι κομμουνιστες αὐτοί, που παίρ­ νουν τὴν βοήθεια; Άδιαφορο. Στους στρατιωτικούς μόνο ενα γεγονὸς εχει αξία: Πρεπει να ύποστηριχτου̃ν εκείνες οἱ δυναμεις στὰ Βαλκανια, που μπο­ ρου̃ν να καταπολεμήσουν τούς Γερμανούς κατὰ τον αποτελεσματικώτερο τρό­ πο. Καὶ τὶς προυποθεσεις αύτες δεν τὶς εκπληρώνουν οἱ πιστοὶ στὸν βασι­ λιὰ Τσετνικς. Ὁ Τσῶρτσιλ θελει νὰ στείλει στὸν Τίτο εναν στρατηγό, σαν αρχηγὸ στρατιωτικής αποστολής, πού θα χρησιμεύσει σὰν προσωπικός του σύμβουλος. Γ ιὰ τὴν αποστολὴ αὐτὴ επελεγη ὁ ταξίαρχος Φίτσροϋ Μὰκ Λήν, ενας πανύψηλος Σκωτσεζος, ενας ψυχρός καὶ ρεαλιστὴς ανθρω­
πος.

δήποτε μικρὴ ποσότητα για εναν στρατό, ποὺ αριθμου̃σε στὸ τελος του̃ 1942 δύο σώματα στρατου̃ με εννιὰ μεραρχίες, 36 ταξιαρχίες καὶ 70 ανεξαρτητα ταγματα με συνολική δύναμη 150.000 ανδρών. Ὁ Τσῶρτσιλ απαιτεῖ εκείνη τὴν ἴδια ημερα, τὴν 23η Ἱουνίου 1943, τὴν αύξηση τῶν εφοδίων σε 500 τόν­ νους τον μῆνα. Ἑπειδὴ τὰ διατιθεμενα μεχρι τοτε τεσσερα βομβαρδιστικὰ

καὶ πρεπει νὰ ύπαρξει καποιος αντιπερισπασμός. Τελικὰ αποφασίζει ὁ Τσῶρ­ τσιλ νὰ στείλει βοήθεια στὸν Τίτο. Στὶς 25 “Ιουνίου Ι943 γίνονται οἱ πρῶτες ρίιμεις εφοδίων γιὰ τον στρατὸ των ανταρτών. Για καθε μήνα προβλέπεται ή αποστολή 125 τόννων εφοδίων, μιὰ ὁπωσ­

Μεχρι τωρα εχρησιμοποιεῖτο ή αεροπορική βαση Ντερνα στὴν Κυ­ ρηναϊκή, γιὰ τὶς πτήσεις ανεφοδιασμού του̃ Γραφείου ΒΟΕ στὴν Γιουγκο­ σλαβία. Τὴν θεση της πῆρε τώρα ή αεροπορική βαση Τόκρα τη̃ς ΡΑΦ ανα­ τολικὰ τῆς Βεγγαζης. 3Απὸ αὐτὸ τὸ αεροδρόμιο καὶ περὶ τὰ μεσα Σεπτεμ­ βρίου του̃ ι̃943 φεύγει ό ταξίαρχος Μὰκ Λὴν με ενα βομβαρδιστικό Χαλιφαξ, (συνοδευόμενος από εναν ύπαρχηγό, τὸν αντισυνταγματαρχη Βίβιαν Στρητ) με κατεύθυνση τὸ Γ ιαγζε, το «Ἀνώτατο Γενικό Ἑπιτελεῖο» του̃ Τίτο. Το εσωτερικὸ του̃ βομβαρδιστικου̃ ­­όπως ανεφερε αργότερα ὁ Μακ Λὴν­ εῖναι σκοτεινό, βρώμικο καὶ γεματο από κιβώτια με εφόδια γιὰ τους ανταρ­ τες. Σαν ανώτερος αξιωματικός πεφτει με το αλεξίπτωτο πρῶτος ό Μὰκ Λὴν καὶ καταλήγει, ύστερα από λίγο, σε ενα ύγρὸ πρασινο λειβαδι. 

208

Σύμφωνα μὲ τὶς έντολὲς του̃ Τσῶρτσιλ, ὅτι δηλαδη έπρεπε να δοθεῖ μια τελευταία ευκαιρία καὶ στὸν στρατηγὸ Μιχαΐλοβιτς, απεσταλη στοὺς Τσέτνικ, ένας δεύτερος ταξίαρχος, ὀ Σ. ”Αρμστρογκ, γεγονὸς ποὺ εξοργί­ ζει σὲ βαθμο αφανταστο τὸν Τίτο καὶ τὸ επιτελείο του. Μονο σ® αὺτοὺς αρ­ μόζει ένας Βρεταννὸς στρατηγός, αν εςετασει κανείς ρεαλιστικα τὴν κατα­ σταση. Ὁ Μακ Λὴν συναντα στὸ Γιαγςέ, μια ὀρεινὴ πολιτεία τὴς Βο­ σνίας μὲ πολλὲς αναμνησεις απο τὴν Τουρκοκρατία, ὅπως ὀκτὼ τζαμια, έναν πολὺ ωργισμένο Τίτο, ποὺ έχει εγκαταστησει τὸ επιτελεῖο του σε ένα ερειπωμένο πύργο ποὺ στὸν Μεσαίωνα ὺπὴρξε έδρα των βασιλέων τη̃ς Βοσνίας καὶ αργοτερα κατοικία του̃ τούρκου διοικητῆ. Μαλιστα ὁ Τίτο εἶναι έξω φρενῶν. Πέρασε πολὺς καιρος ανεκμεταλλευτος. Στὶς 10 Ἱουλίου 1943 οἱ συμμαχικὲς δυναμεις αποβιβαστηκαν στὴν Σικελία, στὶς 24)Ζ5 Ἱουλίου 1943 το φασιστικὸ “Ανώτατο Συμβούλιο στην Ρώμη αποφασίζει τὴν απομακρυνση του̃ Ντου̃τσε, βασιζὀμενο στὸ Σύνταγμα, ποὺ ποτε δεν αμφισβητησε ὁ Μουσσολίνι. “Ο βασιλιας Βίκτωρ “Εμμανουὴλ ὁ Γ' έδωσε ἐντολὴ να συλληφθεί ὁ ανατραπεὶς δικτατορας καὶ τοποθέτησε μια στρατιωτικὴ κυβέρνηση ύπὸ τὸν στραταρχη Μπαντὀλιο, ποὺ στὶς 8 Σεπτεμβρίου περνα απροκαλυπτα μὲ τὸ μέρος τῶν συμμαχων. Ὁ Τίτο ύποφιαςεται ὅτι τὸν ἐξαπατησαν. "Ομως οὔτε ὁ λοχαγὸς Ντη­ κιν, οὔτε ὁ συνταγματαρχης Μπαίλυ, οὔτε καὶ οί Τσέτνικ ὴςεραν για τὴν τολμηρὴ απόφαση του̃ βασιλια καὶ του̃ στραταρχη του να κανουν μια στρο­ φὴ 180 μοιρῶν, καὶ μαλιστα κατω απο τα ματια τῶν Γερμανῶν, ποὺ διατη­ ροὺσαν σημαντικες δυναμεις στὴν Ἱταλία. Ὁ Τίτο, όπως καὶ οί γερμανικές δυναμεις στὴν περιοχὴ αὺτὴ μαζί με τοὺς Κροατες συμμαχους τους, αποδύονται σ” ένα αγριο ανταγωνισμό, για να μπορέσουν να ἐγγραψουν στὸ δικό τους ένεργητικὸ ὁ καθένας τὸ ἐπί­ τευγμα τῆς συνθηκολὀγησης τῆς 9ης ἰταλικη̃ς στρατιας στὴν Σλοβενία, Κροατία καὶ Δαλματία. Τὸ μεγαλύτερο μέρος τῶν 14 ἰταλικῶν μεραρχιῶν με περίπου 308.000 αντρες προτιμα̃ να καταθέσει τα ὅπλα στοὺς Γερμανούς. "Αλλες μοναδες, όπως η μεραρχία «Μπέργκαμο» στὶς Άδριατικὲς ακτές, παραδίδονται στοὺς ανταρτες, με αποτέλεσμα να αποκομίσουν οί τελευταίοι τεραστιες ποσότη­ τες ὅπλων, ὺλικου̃ καὶ εφοδίων πιο ἐντυπωσιακὴ περίπτωση αὔτοχρημα­ τοδὀτησης του̃ στρατού του̃ Τίτο. Οί περισσότεροι Ἰταλοὶ στρατιῶτες έχουν μόνο ένα σκοπό, να γυρίσουν, δηλαδη, με καθε τρόπο καὶ ὀσο τὸ δυνατὸ πιο γρηγορα στὴν πατρίδα τους. Αὺτὸ ὅμως δεν τὸ κατορθωνουν παντα. Πολλοὶ Ἱταλοὶ ἐξαναγκαζονται απο τοὺς Γερμανοὺς σέ αἐθελοντικὴ» ύπηρεσία. "Ιταλοί αντιφασίστες παλι πηγαίνουν μὲ τὸ μέρος του̃ ἐχθρου̃: Δυὸ μεραρχί­ ες «Τ`αριβαλδη›› ένωνονται μὲ τὸν προλεταριακὸ στρατὸ του̃ Τίτο. ΚΗ λεία σὲ ὔλικὸ είναι όπως αναφέρθηκε τεραστια. Βέβαια ὁ ὶταλικὸς ὁπλισμὸς

­ὴ 

2θ9
μ αζὶ με κανὀνια, έλαφρα αρματα

καὶ τεθωρακισμένα ὁχήματα δὲν εἶναι δυνατὸ να χαρακτηρισθεί σαν συγχρονος.
Αυτὴ είναι ή κατασταση ποὺ αντιμετωπίζει ὁ στρατηγὸς Μακ Λὴν Γιαγςε στὸν Άνωτατο Διοικητή. Στὸ μεταξὺ έγκα­ τασταθηκε στὸ Καϊρο ένας ἐνοχλητικὸς έταῖρος του̃ Τμήματος Εὶδικών Ἑπιχειρή σεων: Τὸ προοριζὀμενο για τὴν Μέση Ἀνατολὴ έπιτελεῖο του̃ Γρα­ φ είου Στρατηγικών Ύπηρειών (ΟΒΒ) ποὺ δημιουργήθηκε τὸ 1942 μετα απο π ρωτοβουλία του̃ Προέδρου Ρου̃ζβελτ, για να βρίσκεται πιὸ κοντα στὸν ἐχθρὀ. Άρχηγὸς του̃ Γραφείου αυτου στὸ Καϊρο τοποθετείται ὁ συνταγμα­ ταρχης Γκυντερ. Εὶδικὸς για αμερικανοβρεταννικες συνδυασμένες ένέργει­ ες στα Βαλκανια, μὲ κέντρο βαρους τοὺς ανταρτες του Τίτο, εἶναι απὸ τὶς | ~ ι ι ι Ο. ρχες Μαρτιου του 1943 ο ταγματαρχης Λιουϊς Χοτ. Τὸ Γραφείο στέλνει επίσης, απο τὴν πλευρα του, αξιωματικοὺς συνδέ­ Ο” μους μὲ τοὺς Τσέτνικ καὶ τὸν στρατὸ τών ανταρτών, καὶ συγκεκριμένα τὸν λοχαγὸ Ουώλτερ Μανσφηλντ καὶ τὸν λοχαγὁ Μέλβιλ Μπένσον. Ξε­ Κ ινου̃ν στὶς 22 Αυγουστου 1943 καὶ πέφτουν με αλεξίπτωτα ακριβώς ὅπως Κ αὶ οἱ Βρεταννοὶ συντροφοί τους. Για τὴν αρχὴ τοποθετου̃νται κατω απὸ τὶς διαταγὲς τών Βρεταννών αξιωματικών. Ὁ ταγματαρχης Χοτ μελετα τὶς ἐκθέσεις απο τὴν Γιουγκοσλαβία κα­ θαρα απο στρατιωτικὴ καὶ ὅχι απο αντικομμουνιστικὴ ὴ φιλοκομμουνιστι­ Κ ὴ αποψη. Ἐκεῖνο που ενδιαφέρει τωρα, είναι να έφοδιασθου̃ν οἱ ανταρτες πο τὴν θαλασσα. Ξέρει πολὺ καλα τὴν καπως δυσκίνητη ρουτινιέρικη υπο­ σπ ~ στήριξη απὸ αερος ποὺ ἐνεργουν σὲ ηυξημένη ένταση οἱ Βρεταννοὶ­μετα α πο επιθυμια του Τσώρτσιλ­πρέπει ὅμως να τονιστεί, ὅτι δὲν είναι παντα α ποτελεσματική.Σαν τελικὸ αποτέλεσμα ὀ στρατηγὸς Μακ Λὴν αναφέρει α ποστολες μέχρι τὸ 1944 ποὺ ανέρχονται σὲ 1ΟΟ.θθΟ ὅπλα μαζὶ μὲ πυρομα­ χικα. “Ο Βλαντιμὶρ Ντεντίγιερ, ὁ ἐπίσημος βιογραφος του̃ Τίτο, ποὺ για να (Σ ποδειςει την ανεξαρτησία τὴς γιουγκοσλαβικῆς ἐπαναστασης, επεδίωκε να μειώσει τὴν σημασία τη̃ς συμμαχικής βοήθειαςζσημειωνει εἰρωνικα, ὅτι 40.000 ὅπλα προέρχονταν σαν λαφυρα απο τα ἱταλικα στρατεύματα. Δεν εἶναι ὅμως αληθές αυτό, γιατὶ αυτα τα ἰταλικα ὅπλα έχρονολογου̃ντο ήδη απὸ τὸν πόλεμο τῆς Άβησσυνίας (1935/36) καὶ ουσιαστικα ήταν αχρηστα. Τελικα αρχισε να κυριαρχεῖ τὸ ερωτημα, πώς θα ήταν αν ὁ ἐφοδιασμὸς (1. πο την θαλασσα στις γιουγκοσλαβικες ακτες τη̃ς “Αδριατικής αντικαθι­ στουσε τὶς ρίψεις απο αεροπλανα, που ὀπωσδήποτε δεν εἶχαν τὴν δυνατο­ τητα μαζικών αποστολών: Ἱ­Ι αποβίβαση αμερικανικών στρατευματων στὸ Σ αλέρνο στὶς 9 Σεπτεμβρίου 1943, ὴ ταχεία καταληψη τῆς ΚατωἹταλίας απὸ τους Άγγλοαμερικανους, ή καταληψη τη̃ς μεγαλης αεροπορικῆς βα­ σης Φὀτζια στὴν Ἀπουλια καὶ του λιμανιου̃ του̃ Μπαρι προσφέρουν τὶς ροϋποθέσεις για τὴν πραγματοποίηση τών σχεδίων του̃ ταγματαρχη Χὀτ.
ὅ ταν παρουσιαζεται στὸ
4

τ

±

ΤΕ

14

Ωω 

ΖΙΟ

Έχοντας τὴν υποστηριξη του̃ Γενικου̃ Ἑπιτελείου Μέσης Άνατολη̃ς, που είναι υ̃πεὐθυνο για τό πολεμικό μέτωπο τῶν Βαλκανίων, φεύγει για τό ”Αλ­ γέρι, μὲ συνοδεία τόν υ̃πολοχαγό Τὶμ Φῶκνερ καὶ Γιουγκοσλαβους, που υ̃πη­ ρετου̃ν στό Γραφεῖο Στρατηγικῶν Ύπηρεσιῶν μεταξὺ των όποίων καὶ ὁ αλ­ λοτε δικηγόρος καὶ διευθυντὴς πολλῶν ναυτιλιακῶν γραφείων στὴνΆδρια­ τικὴ Ίβο Ραντιτς. Στό Ἀλγέρι εἶναι τό Γενικό Ἑπιτελεῖο του̃ μετώπου τῆς Βορείου Ἀφρικη̃ς ὑπὸ τόν στρατηγό Ντουαιτ Άϊζενχαουερ. Αυτός εἶναι υπεύθυνος για τὴν Ἱταλία. Ὁποιεσδηποτε ἐπιχειρησεις στόν χῶρο τῆς Βορείου Άφρικῆς χρειαζονται την έγκριση του̃ αρμόδιου Ἀνωτατου Διοι­ κητῆ. Ευτυχως ποὺ ἡ στρατιωτικὴ γραφειοκρατία δεν εχει αντιρρήσεις. Ὁ ταγματαρχης Χότ μπορεί να αρχίσει την επιχείρηση του για ανεφο­ διασμὸ από θαλασσα από τό Μπαρι. Ἡ τύχη του̃ χαμογελα περισσότερο απ' ότι τόν βοηθησε τό Γενικό Ἑπιτελεῖο στό Ἀλγέρι. Στὶς 3 Ὁκτωβρίου 1943 καταπλέει στό Μπαρι τό εξοπλισμένο ατμόπλοιο τῶν ανταρτῶν «Μπα­ καρ», που ξεκίνησε από τό Σπλίτ, που ἦταν «απελευθερωμένη περιοχὴ» κατα τὸ πνεῦμα του̃ Τίτο. Στό μεταξὺ ὅμως γερμανικα στρατεύματα προχώρησαν στὶς 26 Σεπτεμβρίου 1943 σὲ μια αντεπίθεση καὶ ἐκκαθαρισαν τὴν περιοχη του̃ Σπλίτ. Τό «Μπακαρ», με πλοίαρχο τόν Σεργκέι Μακιέντο, φερνει βα­ ρεια τραυματισμένους ανδρες του̃ Τίτο, Ἑβραίους πρόσφυγες καὶ Ἱταλους στρατιῶτες, που θέλουν να γυρίσουν στὴν πατρίδα. Λίγο αργότερα φθανει μ” ένα αεροσκαφος Ο ­ 47 αεροπορικώς στὸ Μπα­ ρι καὶ η όμαδα του̃ Χότ Ι Ὁ Χότ, στὶς διαταγὲς του̃ ὁποίου τοποθετήθηκαν ὁ λοχαγὸς Χανς Τόφτε καὶ ό υπολοχαγός Ρόμπερτ Τόμσον, όργανὼνει εναν μικρό στόλο από Μ μικρα σκαφη, μεταςυ 30 καὶ 530 τόννων. Πρόκει­ ται έν μέρει για γιουγκοσλαβικα σκαφη, ποὺ βρίσκονταν στό Μπαρι, ὅπως επίσης καὶ κατασχεθέντα από τους Ἱταλους σκαφη τη̃ς Νοτιοσλαβίας­­ σα αότα περιλαμβανονται τελωνειακα περιπολικα καὶ ἡ Θαλαμηγός του̃ βα­ σιλια̃ Πέτρου του̃ Β'. Οἱ θαλασσιες μεταφορὲς για τόν Τίτο αρχίζουν. Σαν πρῶτο στελνει ό ταγματαρχης Χότ ένα γιουγκοσλαβικό ατμόπλοιο μὲ τὸ ὼραῖο σερβικὸ όνομα «Μπόγκα Ναμα» (‹‹”Ο Θεός μαζί μας››). Με τό σκαφος μεταφέρονται ΖΖΟ τόννοι φαρμακα, πακέτα για τους στρατιῶτες, κονσέρβες, σοκολατα, τσιγαρα στὴν «απελευθερωμένη περιοχη» στὶς ακτὲς του̃ Μαυροβουνίου. Με τὴν πρωτοβουλία του̃ Χότ παίρνουν οἱ ανταρτες μέχρι τό τέλος του̃ 1943 6.000 τόννους υλικό, όπλα, τρόφιμα καὶ φαρμακα. ΕΟ ταγματαρχης Χότ όμως, Γαλλοαμερικανος, από τὶς Νότιες Πολιτεῖες καὶ όπως τόσοι τῶν Μυστικῶν Ύπηρεσιῶν, ένα ανὴσυχο καὶ γεματο ίσχυρο­ γνωμοσυνη κεφαλι, καταστρέφει μόνος τα όσα μὲ τα ίδια του τα χέρια δη­ μιούργησε. Με δικη του πρωτοβουλία καὶ κατω από μυριες δυσκολίες ξεκι­ να για ένα προσκυνη μα στόν Τίτο. Θέλει να παρουσιαστεί, όπως προβλέπουν οἱ κανονισμοί, στόν Μακ Λην, αλλα ό στρατηγός δεν εἶναι ἐκεῖ. 'Ο Μακ 

Ζ11

θερωμένη περιοχη». Ὁ Σκωτσέζος στρατηγός, πιστὸς στους κανονισμούς, ὀργίζεται ἀπὸ τὶς αυθαιρεσίες του̃”Αμερικανου̃ αὐτοῦ ταγματάρχη. Ἱ­Ι ὀργὴ αὐτὴ μεταφέρεται καὶ στὸ Κάίρο. Περὶ τα τέλη του̃ 1943 ὁ ταγματάρχης Χὸτ άνακαλείται καὶ παίρνει αμέσως μετάθεση για τὴν Άμερικὴ. ”Η αυθαί­ ρετη αυ̃τὴ πρωτοβουλία του̃ Χὸτ με τό ταξίδι του στὸ Γιαγςε συμπίπτει χρονικά με μια άποφασιστικὴ φάση τῆς μορφοποίησης ἑνὸς μελλοντικού κράτους. Στὶς 29 Νοεμβρίου 1943, μετά τὸν εορτασμό τῆς επετείου του̃ συν­ εδρίου τη̃ς ΑνΝΟ1 (Ἀντιφασιστικὴ ἐπιτροπὴ για τὴν απελευθέρωση τὴς Γιουγκοσλαβίας) στὸ Μπίχακ, σχηματίζεται η προσωρινὴ κυβέρνηση τη̃ς Γιουγκοσλαβίας, ό Τίτο εκλέγεται Προεδρος καὶ προάγεται σε «στρατάρχη τη̃ς Γιουγκοσλαβίας». Οί συνεδριάσεις γίνονται πάντα νύχτα. γιατὶ υπάρχει πάντα ό κίνδυνος γερμανικών αεροπορικών ἐπιδρομῶν. Στὴν προσωρινὴ κυβέρνηση παίρνουν θεσεις καὶ μὴ κομμουνιστες­κατά τὸ πνεῦμα ἑνὸς «άντιφασιστικου̃ λαϊκου̃ μετώπου»­όπως ό περίφημος γλύπτης Ἀουγκουστίντσιτς καὶ ό Ντούσαν Σέρνεκ, ένας συντηρητικός κληρικός. όπως καὶ ὁ δημοκράτης δόκτωρ "Ιβάν Ρίμπαρ, άλλοτε Πρόεδρος τὴς Βουλῆς του̃ Βελιγραδίου.Ἑκείνο ποὺ ξεκα­ θαρίζεται ἀπὸ τὴν αρχὴ εἶναι. ότι αποκλείεται ὴ αποκατάσταση τη̃ς Μο­ ναρχίας Καραγκεόργκεβιτς που συνεχίζει να επιδιώκει ὁ Τσωρτσιλ. Ταυ­ τόχρονα απαιτεί ὴ νέα κυβερνηση του̃ στρατάρχου τὴν διακοπὴ όλων των πληρωμῶν άπό τα κρατικά ταμεία του̃ βασιλείου τῶν Σέρβων, Κροατῶν, καὶ Σλοβένων. Τα χρὴ ματα αὐτά εἶχαν μεταφερθεί τὸ 1941 μὲ κάθε μυστικό­ τητα στὴν ”Αμερικὴ, καὶ άπό αὐτά έπαιρνε ὴ αυ̃λὴ καὶ ἡ ἐξόριστη κυβέρνη­ ση στὸ Λονδίνο. “Ηδη πρὶν από τὸ συνέδριο του̃ Γιαγξε εἶχε γνωστοποιήσει τό «Ἀνωτατο Γενικό Ἑπιτελεῖο» στὴν συνδιάσκεψη των ύπουργῶν Έξω­ τερικῶν των ΗΠΑ τὴς Σοβιετικῆς “Ενωσης καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας τὸ φθινόπωρο του̃ 1943 στὴν Μόσχα. ότι δεν αναγνωρίζει οὔτε τὴν ἐξόριστη κυβέρνηση, οὔτε τόν βασιλέα καὶ δὲν πρόκειται να επιτρέψει μια επιστρο­ φὴ τους στὴν Γιουγκοσλαβία. «Ἑνεργου̃με ἐξ ὀνόματος τη̃ς πλειοψηφίας του̃ λαου̃¬ὴ μόνη νόμιμη κυβερνηση του̃ λαου̃ είμαστε εμείς». Στὸν χρόνο που άκολουθεί προσπαθεί μάταια ὁ Τσῶρτσιλ να συμβιβά­ σει τα πράγματα καὶ να φέρει σε κοινὸ παρανομαστὴ τὸν βασιλέα Πέτρο τὸν Β', τὴν ἐξόριστη κυβέρνηση καὶ τὸν Τίτο .Ὁργὴ καὶ έκπληξη επικρατεί καὶ στὴν Μόσχα. Τὸ Κρεμλίνο δεν εἶχε ενημερωθεί προκαταβολικα για τὶς πρωτοβουλίες αυτες του̃ Τίτο. Αυ̃τὸ γίνεται ἐκ των υστέρων. Ὁ ίδιος ό Στάλιν δεν κρύβει τὴν ὀργῇ του για τὴν προαγωγὴ του̃ Τίτο σε στρατάρχη τῆς Γιουγκοσλαβίας. Πῶς τολμα̃ ὁ γενικός γραμματέας ένὸς άσὴμαντου μικροῦ «άδελφου̃ κόμματος», να περιβληθεῖ με τὸν τίτλο του̃ στρατάρχη; Οἱ θαλάσσιες μεταφορὲς¬ἔργο του̃ Χὸτ­συνεχίζονται έν τούτοις καὶ

Λὴν είναι σε υπηρεσία καὶ τόν καιρο αυτό κάνει περιοδεία στὴν «ἀπελευ­ 

212

προσφέρουν σημαντική βοήθεια στὸν στρατό τῶν ανταρτών) τήν ἐποχὴ
ποὺ αρχίζει ή διάσκεψη τής Τεχεράνης στὶς 28 Νοεμβρίου 1943. Τα πλοία, ποὺ γυρίζουν πάλι στὴν Ἱταλία, μεταφέρουν τραυματίες καὶ αρρώστους σὲ

συμμαχικα νοσοκομεία σε ίταλικὸ εδαφος. Μεχρι τώρα υ̃πήρξε ἕνα απο τα δυσκολώτερα προβλήματα ή μεταφορα όλων των τραυματιών καὶ αρρώ­ στων του̃ στρατου̃ του̃ Τίτο, πρόβλημα ποὺ απαιτου̃σε όλο καὶ νεες θυσίες. Στὸ μεταξὺ, στὴν περσική πρωτεύουσα, ὁ Στάλινς ὁ Τσώρτσιλ καὶ ὁ Ρου̃ζ­ βελτ καθορίζουν τα σχεδια για τὸν επόμενο χρόνο. Άποφασίζεται ή δημιουρ­ γία ἑνὸς «δεύτερου μετώπου» στήν Δυτική Ευρώπη, δηλαδή ή απόβαση στήν Γαλλία. Ὁ Τσώρτσιλ πρέπει να εγκαταλείψει τήν γεμάτη φαντασία προσφι­ λή του ἰδεα για μια μεγαλη επίθεση στα Βαλκάνια) στα ὁποῖα επαιζε τόσο σημαντικό ρόλο ὁ Τίτο καὶ οἱ αντάρτες του. Οἱ άρχηγοὶ τών συμμαχικών δυνάμεων εἶχαν συστήσει πρὶν από τήν διάσκεψη για τα Βαλκάνια, μόνο τὸν ανεφοδιασμὸ από θάλασσα καὶ αερα τών ανταρτών. επίσης τήν περιω­ ρισμενη αποστολή ὁμάδων κομάντος καὶ ¬ἐπίσης σὲ περιωρισμενη εκτα­ ση­βομβαρδισμοὺς στρατηγικών γερμανικών θέσεων στα Βαλκάνια από τὸν 15ο αεροπορικό στόλο στήν Ἱταλία. Έπιστρεφοντας από τήν Τεχεράνη, ὁ Τσώρτσιλ καὶ ὁ Ρου̃ζβελτ κάνουν σταθμὸ στὸ Κάίρο για να συζητήσουν με τὸν Κινέζο πρόεδρο στρατάρχη Τσανγκ ­ Κάϊ ­ Σεκ, ὁ ὁποῖος κάνει τὸν πόλεμο εναντίον τής Ἱαπωνίας στα ανατολικά τής ”Ασίας. Στὸ Κάιρο καταφθάνει επίσης μὲ τήν βοήθεια τής βρεταννικής πολεμικής αεροπορίας καὶ ή πρώτη στρατιωτική αποστολή του̃ Τίτο μὲ ἑπικεφαλής τὸν Βλάντκο Βελεβιτς. Ὁ Ρου̃ζβελτ ἔχει στα χερια του μια εκθεση του̃ ταγματάρχη Λίνν Μ. Φάρις, ὁ ὁποῖος ανήκει στο ἐπι­ τελεῖο του̃ στρατηγου̃ Μακ Λήν. Ὁ Φάρις τονίζει, ότι τὸ κίνημα τών ανταρ­ τών δεν αποτελείται μόνο από κομμουνιστες, οί ὁποῖοι όμως είναι οί πιὸ ἐνεργητικοί. Για τοὺς Τσετνικ του̃ Μιχαίλοβιτς ἑκφράζει τήν άποψη, ότι φοβου̃νται περισσότερο τους κομμουνιστὲς παρα τὶς γερμανικὲς δυνάμεις κατοχής. Ὁ στρατηγός Μακ Δήν, ποὺ εφτασε στὸ Κάϊρο μαζὶ με τήν γιουγκο­ σλαβική αποστολή, ἔχει μια συζήτηση με τὸν Τσώρτιλ. Ὁ στρατηγὸς ἐκ­ φράζει τήν αποψη, ότι μετα τὸν πόλεμο ή Γιουγκοσλαβία του̃ Τίτο θα γίνει δορυφόρος τής Σοβιετικής Ένωσης. Ὁ Τσώρτσιλ ρωτα̃ τὸν Μακ Λήν, αν θα ήθελε μετα τὸν πόλεμο να μείνει στήν Γιουγκοσλαβία. Ὁ στρατηγὸς απάντησε ξερά: ‹‹”Οχι, σερ». Καὶ ὁ Τσώρτσιλ: «Οϋτε κ Ὁ "Αγγλος πρωθυπουργός προσθετει: «Όσο λιγώτερο σκεπτόμαστε το πολίτευμα της Γιουγκοσλαβίας μετα τὸν πόλεμο, τόσο τὸ καλύτερο. Αυτό που μας ενδια­ φερει) είναι ποιὸς από τοὺς δυο, ὁ Τίτο ή ὁ Μιχαίλοβιτς, μπορεί να προκα­ λεσει περισσότερες ζημίες στους Γ ερμανοὐς». Γ όρω στα τελη του̃ 1943 με αρχες του̃ 1944 ή γερμανική επιχείρηση 

213

«Άστραπιαία βολὴ»­κατα τους Γιουγκοσλάβους, ὴ «Ἐπίθεση 6»­χτυπα̃ αλύπητα τὸ νεο κράτος του̃ Γιαγξε. Ὁ ανώτατος στρατιωτικός διοικητὴς τη̃ς στρατιας Γ, στρατάρχης βαρῶνος φὸν Βάίχς, κινητοποιεί όλες τὶς δυνά­ μεις, που ἔχει στὴν διάθεση του, για να ἑκκαθαρίσει τὴν Δαλματία καὶ τὴν Βοσνία, χρησιμοποιώντας γερμανικά, κροατικα καὶ βουλγαρικα στρατεύ­ ματα ἔὸς καὶ συνεργαζόμενες μονάδες Τσετνικ. Οἱ 111.000 αντάρτες ερχον­ ται σε σύγκρουση με 560.000 άνδρες. Το Γιαγξὲ ­ὶσοπεδὡνεται καὶ κατα­ λαμβάνεται από τους Γερμανούς. Τὸ «Ἀνὡτατο Γενικὸ Ἑπιτελείο» του̃ Τίτο καὶ ὴ αμερικανοβρεταννικὴ στρατιωτικὴ αποστολὴ εγκαθίστανται στὴν ὁρεινὴ πόλη Ντρβαρ τῆς Βοσνίας. Ἱ­Ι επιδιωκὀμενη περικύκλωση του̃ Τίτο καὶ του̃ στρατου̃ του αποτυγχάνει για μια φορα ακόμα. Ὁ Τίτο αναγκάζεται να εγκαταλείψει ὅλη τὴν ῖεκταση των δαλματικῶν ακτῶν, ἐκτὸς απο το νοτιὡτερο νησὶ τῆς Ἀδριατικη̃ς Βὶς (Λίσσα). Τὴν αμυνα του̃ νησιου̃ αυ̃του̃ ἔχουν αναλάβει δύο βρεταννικοὶ λόχοι κομμάντος. Πολυ σύντομα θα γίνει σημαντικὴ βάση για τὸν ανεφοδιασμό. Ἡ επιχείρηση «Άστραπιαία βολη» είχε μια συνεπεία, που φυσικα δεν μπορουσαν να φαντασθου̃ν οί Γερμανοί: Ὁ Τσῶρτσιλ συνειδητοποιεί πλεον με ὀριστικὸ τρόπο, ποιον θα πρεπει να βοηθησει από εδώ καὶ περα: Τὸν Τίτο καὶ μόνο αὐτόν. Στελνει στὸν Τίτο ενα πολυ φιλικό γράμμα καὶ μια φωτογραφία του μὲ ίδιόχειρη αφιερωση. Ὁ "Αγγλος πρωθυπουργός γράφει, ότι θα προτιμου̃σε βεβαια να ελθει ὁ ίδιος στὴν Γιουγκοσλαβία, αλλα είναι πολὺ γερος καὶ βαρυς για να πεσει με αλεξίπτωτο. Ξεφνικα αντι­ δρα καὶ ὴ Μόσχα. Ὁ στρατηγός Μακ Λὴν ῦποθετει, ότι τὸ Κρεμλίνο φαντα­ ζόταν μεχρι τωρα, ὅτι μια υποστήριξη του̃ Τίτο­ἑνὸς κομμουνιστη̃ ὴγε­ τη¬θα μπορου̃σε να προκαλέσει τὴν ὀργὴ του̃ Λονδίνου καὶ τὴς Ου̃άσιγ­ των. Ἑπειδὴ όμως, πρὸ παντὸς ὴ Μεγάλη Βρεταννία θεωρεί τὸ καθεστως του̃ Τίτο σαν ατσιφλίκι» της, τὸ Κρεμλίνο αλλαξε τακτική. Μεσα σε ελά­ χιστο χρόνο ετοιμάςεται μια μεγάλη στρατιωτικὴ αποστολὴ με προορισμὸ τὸ Ντρβάρ. Ἑπικεφαλη̃ς είναι ὁ υ̃ποστράτηγος Κορνεγιεβ καὶ ό ταξίαρχος Γκόρσκωφ. Ὁ πρωτος ἦταν μεχρι τότε αρχηγος του̃ επιτελείου μιας στρα­ τιας. Ὁ δευτερος είναι εἱδικὸς στὸν ανταρτοπὀλεμο. Μαζί τους δεκα καὶ πλεον επιτελικοὶ αξιωματικοί, συνταγματάρχες καὶ ταγματάρχεςς όπως επίσης καὶ ενα μελος τῆς “Εν ­ Κα ­ Βε ­ Ντε (ΝΚΨΒ). Ἡ ὁμάδα αὐτὴ θα μεταφερθεί απο τὴν βρεταννικὴ αεροπορία στὴν Βοσνία μεσω Καίρου. Για τὸ θεμα αὐτὸ εγιναν γελοίες καὶ παράλληλα καὶ ὀδυνηρὲς συζη­ τησεις. "Ολοι οί Βρεταννοὶ καὶ Άμερικανοὶ αξιωματικοί, απο στρατηγὸ μεχρι καὶ τον τελευταίο δεκανεα­ασυρματιστὴ, είχαν πεσει με αλεξίπτωτο, ἐκτὸς βεβαια από τὶς περιπτωσεις μεταφορας με υποβρύχιο. Το αλεξίπτωτο ὅμως είναι πολυ επικίνδυνο για τους Σοβιετικους στρατηγους. ”Οταν απε­ 

214

τυχαν όλες οἱ προσπαθειες να πειστου̃ν οἱ Ρῶσοι, προτείνει η ΡΑΦ­μπο­ ρου̃σε να κανει καί αλλοιως;¬να ετοιμασουν οί Γιουγκοσλαβοι εναν υπο­ τυπὡδη διαδρομο με προσγείωση. “Η πρόταση γίνεται δεκτη, αν καὶ υπαρ­ χουν ακόμα ενδοιασμοί, ίδιαίτερα απο τὴν πλευρα του̃ υ̃ποστρατηγου Κορ­ νεγιεβ, που είναι προχωρημενης ηλικίας καὶ αρκετα παχὐς. Μπροστα στον Μακ Λὴν δίνει τὴν εντυπωση διοικητὴ Τραπεξας. Παντως ὴ προσγείωση επιτυγχανεται, περὶ τα τελη Φεβρουαρίου του̃ 1944, σε μια περιοχὴ κοντα στὸ Ντρβαρ. Κανει ενα φοβερο κρυο. Παρ” όλα αυτα ὁ ενθουσιασμός των ανταρτων είναι απερίγραπτος. Ὁ στραταρχης δίνει στὶς 26 Φεβρουαρίου μια δεξίωση, στὴν ὁποία ερχεται καὶ ὁ στρατηγός Μακ Λὴν. Ὁ Τίτο είδε φυσικα τους επισκεπτες απο τὴν Μόσχα σαν εἰδικους για θεματα ανεφοδιασμου̃. Οἱ Ρῶσοι στρατηγοί όμως δεν εχουν να προσφερουν τίποτε ἄλλο παρα υ̃πεκφυγες. Ὁ Μακ Δὴν φοβόταν, ότι μὲ τὴν ἄφιξη τῶν Ρώσων οἱ σχεσεις του με τὸν Τίτο θα γίνονταν ιμυχρότερες. Καὶ όμως συνε­ βη εντελως το αντίθετο. Σὲ συνομιλίες, ποὺ εγιναν με τους αρχηγοὺς των ξενων στρατιωτικών αποστόλων για τὸν καθορισμό των υλικων ανεφοδιασμου̃, ρωτησε ό Τίτο, με τὴν μεγαλύτερη ευ̃γένεια, τὸν στρατηγό Κορνεγιεβ: «Καὶ τί εχει να προσ­ φερει η χωρα σας στρατηγε μου ;›› Ἡ σταση του̃ Κρεμλίνου είναι δύσκολο να εξηγηθεί. Μηπως αντιμετωπίζει με δυσπιστία τὶς αυ̃θαίρετες ενέργειες του̃ Τίτο, μηπως πραγματι δεν διαθετουν οἱ Ρῶσοι μεταφορικα αεροπλανα για τόσο μεγαλες πτὴσεις, ἢ μηπως δεν θελουν να τὸ ριψοκινδυνευσουν, Παντως, στὸ στενό περιβαλλον του̃ νεου στραταρχη λεγεται, ότι ἐκτὸς από μερικα ὁπλοπολυβόλα, προσωπικές τους αποσκευες, κιβωτια με χαβιαρι καί πρὸ παντὸς βότκα, οί Ρῶσοι δεν εφεραν τίποτε αλλο παρα καλες κακες συμβουλες. Οἱ ανταρτες, που επὶ τρία χρόνια, παλεψαν με τὴν ψυχὴ στο στόμα, υ̃πεφεραν τα πανδεινα, εχυσαν το αίμα τους για να ελευθερωσουν τὴν πατρίδα τους, ακου̃νε απο πανω τον ταξίαρχο Γκόρσκωφ να τους λεει, ότι οί Ρωσοι ανταρτες είναι πιὸ αποτελεσματικοί καὶ καλυτερα εκπαιδευ­ μενοι. ΤΙ ὀρεινὴ πόλη Ντρβαρ μεταβαλλεται σε μια μικρὴ ψευτοπρωτεὐουσα. Ὁ Ι5ος αεροπορικὸς στόλος τῶν Άμερικανῶν, που σταθμευει στὴν “Ιταλία στελνει εναν μετεωρολογικὸ σταθμό, που όμως λειτουργεί με ενα τεραστιο κατακόκκινο μπαλόνι, που φαίνεται από χιλιόμετρα μακρυα. Ὁ στρατηγός Ἱρα Ἱ­Ικερ, διοικητὴς του̃ 15ου αεροπορικου̃ στόλου, στελνει επίσης και ενα εἰδικὸ επιτελείο, τὸν ταγματαρχη Κρείγκερ, τον αντισυνταγματαρχη Νεβελεφφ καὶ ενα συνοδό αξιωματικό για να συντονί­ σουν καλυτερα τὴν συνεργασία για τὶς αποστολες εφοδίων, που κανει ὴ μοναδα του καὶ να εξασφαλίσουν τὴν περίθαλψη πληρωματων από αεροσκα­ φη, ποὺ πιθανὸν να τα κατερριπταν οἱ Γερμανοί.Ὁ γιος του̃ Βρεταννου̃ πρω­ 

ΖΙ5
θυπουργου̃ Ραντολφ Τσώρτσιλ έρχεται σαν είδικος εκπρόσωπος του̃ πατέρα του στον Τίτο. Μόλις τὸν ”Απρίλιο του̃ Ι944 κανουν οί Σοβιετικοὶ ένα πρῶτο βημα αναφορικα με τὸν ανεφοδιασμὸ απο αέρος. Ὁκτὼ αεροσκαφη τῆς ρώσικης πολεμικῆς αεροπορίας σταθμευουν στὸ Μπαρι, μετα απο σχετικὴ αίτηση του̃ σοβιετικου̃ εκπροσώπου στὴν Διασυμμαχικὴ έπιτροπὴ στὴν Ἱταλία. Προβλέπονται για τὴν μεταφορα βρεταννικῶν καὶ αμερικανικῶν εφοδίων. Τα αεροσκαφη αυτα είναι του̃ τυπου «Ντακότα», απὸ αυτα, που είχε στείλει η Άμερικὴ στὸν Σταλιν στα πλαίσια της ενίσχυσης τῶν Ρώσων απο τους Ἀμερικανους. ποὺ έφθασε στα Ι4000 αεροπλανα και 13.000 αρματα. Το λιμανι του̃ Μπαρι και τὸ νησί Βὶς τη̃ς “Αδριατικη̃ς μεταβληθηκαν σέ τεραστιους κόμβους για τὴν βοηθεια προς τον Τίτο. Οἱ παντοτε σὲ ψυ­ χρές σχέσεις ευρισκόμενες, αλλα αναγκασμένες να συνεργασθου̃ν υπη­ ρεσίες τῆς Ἐπιτροπῆς Εἰδικῶν Ἑπιχειρὴσεων καὶ του̃ Γραφείου Στρα­ τηγικών Ύπηρεσιῶν, μεταφέρονται στὸ Μπαρι. Τὸν Μαιο του̃ 1944 ὁ Τίτο με τὴν βοηθεια τῶν συμμαχών έστειλε μία ἐπιτροπὴ με έπικεφαλὴς τὸν Μίλοβαν Τζίλας στὴν Μόσχα. "Οταν ὅμως ό Τςίλας κανει λόγο στὸ Κρεμλίνο για τὶς οἱκονομικὲς αναγκες του̃ γιουγκο­ σλαβικου̃ κινὴματος καὶ ζητα 200.000 δολλαρια για τὴν χρηματοδότηση τῶν αντιπροσωπειών του̃ νέου λαϊκου̃ καθεστῶτος στο εξωτερικό, δίνεται το ποσο αυτο­που για τους Ρώσους ηταν σημαντικό, γιατὶ δὲν διέθεταν συναλλαγμα­αλλα μόνο σαν δανειο. Τὸν ἴδιο μη̃να παίρνονται καὶ απο­ φασεις στο Λονδίνο για τον στρατηγὸ Μιχαῖλοβιτς, μετα απο συμφωνία του̃ Τσῶρτσιλ, του̃ βασιλια Πέτρου του̃ Β'. καὶ τῆς ἑξόριστης κυβέρνησης. Ἀνακαλεῖται ἡ βρεταννοαμερικανικὴ στρατιώτικὴ αποστολὴ υπο τὸν στρα­ τηγὸ ”Αρμστρονγκ, ο βασιλιας καθαίρεσε τον στρατηγό του, που του̃ εἶχε δοθεῖ ὴ έντολὴ να διατηρησει στρατό στὴν Σερβία, καὶ παραλληλα τον διώχνει καὶ απο ὑπουργὸ Πολέμου. “Ετσι οἱ Τσέτνικ αναγκαζονται να κα­ νουν αυτό, για τὸ ὁποῖο εἶχαν επανειλημμένα κατηγορηθεί : να συνεργα­ σθου̃ν με τὴν κυβερνηση του̃ στρατηγου̃ Νέντιτς στο Βελιγραδι και μὲ τίς γερμανικές δυναμεις κατοχη̃ς. Στὸ Μπαρι. απ” όπου καθοδηγου̃νται οἱ απο τὴν θαλασσα μεταφορές, τὴν διοίκηση αναλαμβανει ό συνταγματαρχης Πὼλ Ουέστ, αντί του̃ Χότ. Με τα σκαφη που επιστρέφουν απο τὴν Γιουγκοσλαβία, μεταφέρονται μέχρι το τέλος τοῦ πολέμου 12.000 βαρια τραυματισμένοι ανταρτες, που νοσηλεύονται σὲ συμμαχικα στρατιώτικα νοσοκομεία στὴν Ἱταλία. Ὁ στρατηγός Ἱρα Ἱ­Ικερ διαθέτει για τὸν απο αέρος ανεφοδιασμὸ δυο ακόμη σμὴνη απο τὴν Νότιο Ἱταλἱα. “Από αέρος ό ανεφοδιασμός γίνεται τώρα μὲ έπτα βομβαρδιστικα Β­25 0 βαρέα βομβαρδιστικα τῆς ΡΑΦ καὶ 40 αλλα έλαφρα βομβαρδιστικα. ς 18 Μαίου ενημερώνει ὁ Τσῶρτσιλ τὸν 

216

Στάλιν για ἔνα τηλεγράφημα, που ῖἑστειλε στὸν Τίτο μὲ τὸ ακόλουθο περιε­ χόμενο: «Αύτὸ θα σας δείξει που̃ βρισκόμαστε». Ὁ ανεφοδιασμός εχει φτάσει πια σε σημείο ενα ξεπερνα τους 500 τόννους τὸν μη̃να, που είχε δια­ τάξει ὁ Τσῶρτσιλ τὸ καλοκαίρι του̃ 1943. Αυ̃τὴν ὅμως τὴν παραπλανητικὴν ατμόσφαιρα ευφορίας στὸ «Άνω­ τατο Γενικὸ Ἑπιτελεῖο» του̃ στρατάρχη στὸ Ντρβαρ τὴν συγκλονίζει για μια ῖφορα ακόμη ενας κεραυνός. 'Η γερμανικὴ στρατια Ρ χτυπα̃ για μια τελευταία φορά. Ὁ στρατάρχης φὸν Βάίχς θελει να πιάσει τὸν Τίτο αί­
χμάλωτο.

Άκριβῶς τὴν ὴμὲρα των γενεθλίων του̃ Τίτο, στίς 25 Μαίου 1944, νω­ ρίς τὸ πρωΐ. εμφανίζονται στὸν ουρανο του̃ Ντρβαρ γερμανικα αεροπλάνα καί βομβαρδίζουν όλη τὴν περιοχη. Μετα τὸν βομβαρδισμό πεφτει μὲ αλε­ ξίπτωτα το 500 τάγμα αλεςιπτωτιστων των 88 καί μοναδες τη̃ς μεραρχίας «Μπράντενμπουργκ». Άρχίζει ὴ αεραποβατικὴ επιχείρηση ‹‹Ραίσσελ­ σπρουνγκ» που οἱ ανταρτες χαρακτηρίζουν σαν «Ἑπίθεση 7». Ὁ Τίτο, που για λόγους ασφαλείας κατοικεί' σὲ μια σπηλιά. ἑκατὸ μετρα πάνω απὸ τὸ Ντρβάρ, εἶχε δεχθεί τὸ προηγούμενο βράδυ για φαγητο τὸν συνταγματάρχη Κράῖγκερ απο τὸν 15ο αμερικανικὸ στόλο. "Όταν ξυπνα̃ τὸ ἐπὀμενο πρωί ὁ στρατάρχης, είναι κιόλας ἐδῶ οἱ Γερμανοί πιλότοι καί οἱ αλεξιπτωτιστες τῶν 88. Σύμφωνα μὲ τὸ σχεδιο τῆς ἐπιχείρησης ‹‹Ραίσελ­ σπρουνγκ›› οἱ αλεξιπτωτιστὲς ἔπρεπε να συλλάβουν τὸν Τίτο. Τους αλεξι­ πτωτιστὲς ακολουθούν μηχανοκίνητες καὶ τεθωρακισμἑνες μοναδες. για να καταλάβουν όλη τὴν περιοχὴ του̃ Ντρβάρ. Ὁ ακριβὴς τόπος, που ἔμενε ὁ Τίτο. δὲν ὴταν γνωστός. Ή όλη επιχεί­ ρηση ἑπιτυγχάνει μόνο κατα τὸ ὴμισυ. Γερμανοί καταδρομείς κανουν ἐπί­ θεση στὴν σπηλια του̃ Τίτο μπροστα στα μάτια του̃ ὀποίου σκοτώνεται ἔἐνας αντρας τῆς συνοδείας του. Ὁ Τίτο καί ὀ Καρντελι ανακαλύπτουν ἐν τούτοις μία δίοδο στους βράχους τὴς σπηλια̃ς καί βγαίνουν σὲ μία κορυφὴ, όπου συναντου̃ν τὸν «Μάρκο» Ράνκοβιτς, ὁ ὁποῖος τὴν στιγμὴ αὐτὴ οργανώνει μία αντεπίθεση εναντίον τῶν Γερμανῶν. "Ολα μοιάζουν με θαυ̃μα. Τὸ γερμανικὸ πεζικὸ φτάνει 24 ῶρες πιο αργά. ὴ αντίσταση που προβάλλουν οἱ αντάρτες στὸ Ντρβαρ είναι σκληρη."Αλλα καί οἱ αλεξιπτωτιστὲς τῶν 83 αντιμετωπίζουν δύσκολη κατάσταση. Ὁ ύπα­ σπιστὴς του̃ συνταγματάρχη Κράϊγκερ, ενας υ̃πολοχαγός, σκοτὼνεται, δύο ρεπόρτερ, ενας "Αγγλος καί ενας Άμερικανός, πιάνονται αἰχμάλωτοι. 'Η μοναδικὴ πολύτιμη λεία είναι ὴ μεγάλη στολὴ του̃ στρατάρχη, μπλὲ μὲ χρυσά διάσημα. Οἱ Γερμανοί τὴν μεταφέρουν στὴν Βιέννη καί τὴν δείχ­ νουν στὸν κόσμο.Ὁ κάτοχος ὅμως τη̃ς στολὴς διέφυγε. "Η βρεταννικὴ καί ὴ σοβιετικὴ στρατιωτικὴ αποστολὴ, που εχουν ἐγκατασταθεῖ κάπου ἐκεῖ 

217

κοντα, μένουν ανέπαφες. Ὁ στρατηγός Μακ Λὴν βρισκόταν έκεῖνες τὶς μερες σε ταξιδι. Τό «Άνωτατο Γενικό Ἑπιτελεῖο», ὴ αμερικανοβρεταννικὴ καὶ ὴ σο­ βιετικὴ αποστολὴ φεύγουν ἐσπευσμένα καὶ έγκαθίστανται στὴν ὁρεινὴ κωμόπολη Πότοτσι τη̃ς Βοσνίας, ό στραταρχης ὅμως διατηρεί παρ® όλα αυ̃τα σταθερα τὴν αρχηγία. Παραλληλα ό Βρεταννός ασυρματιστὴς ζητα αεροπορικὴ ἐνίσχυση όν 15ο αμερικανικό αεροπορικό στόλο. Ὁ στρατηγός Ἱρα 'Ηκερ δια­ τασσει τὴν αμεση απογείωση 300 μέσων βομβαρδιστικων καὶ ΖΟΟ καταδιω­ κτικῶν για τὴν υποστηριξη των ανταρτῶν. Ἱ­Ι ὶιποστὴριξη λειτουργεί κατα τρόπο εξαιρετικό. °Η επιχείρηση «Ραίσελσπρουνγκ» η μαλλον ὴ αποτυχία τη̃ς γερμανικῆς επίθεσης μεταβαλλει αμέσως τὴν όλη κατασταση παγκόσμια αναγνω­ ριση του̃ στραταρχη στα πλαίσια τὴς δυτικο­ σοβιετικη̃ς συμμαχίας. Ὁ ύποστρατηγος Κορνέγιεβ, ένας, όπως είπαμε, καλομαθημένος κύριος, που εἶχε πεῖ στόν Βρεταννό συναδελφο του στρατηγό Μακ Λἠν, ότι θα προτι­ μου̃σε να ὴταν στρατιωτικός ακόλουθος στὴν Ου̃ασιγκτων­μια θέση ποὺ μαλλον του̃ εἶχαν υ̃ποσχεθεῖ πρὶν από τὴν περιπέτεια στὴν Γιουγκοσλαβία­ εἶχε προτείνει, πολὺ πρὶν από τὴν επιχείρηση «Ραίσελσπρουνγκ», να μετα­ ιό Ν ¬± › › φερει ο Τιτο το επιτελειο του στο εξωτερικο, στην κατεχόμενη Ιταλια. Ὁ Τίτο εἶχε αρνηθεί λεγοντας, ὅτι μέ τὴν ἐνέργεια του αὐτὴ θα ύπο­ βιβαἔ όταν στὴν θέση μιας δεύτερης έςόριστης κυβέρνησης καὶ θα δεχόταν τὴν κατηγορία, ότι αγωνίζεται για τους σκοπούς του τόσο λίγο, όσο αγωνί­ ζεται καὶ ὁ βασιλιας Πέτρος Β' για τὴν μοναρχία, αποφεύγοντας τὴν μα­ χη και τον αγωνα. Τωρα φυσικα υπακούει για τὴν ὥρα στὴν συμβουλὴ τῶν Σοβιετικῶν στρατηγῶν. Στὶς 3 "Ιουνίου 1944 μεταφέρεται με τό ἐπιτελεῖο του μ“ ένα αεροπλανο ΒΟ ­ 47 στό Μπαρι. Ὁ συνταγματαρχης Βίβιαν Στρὴτ, αναπλη­ ρωτὴς τοῦ στρατηγου̃ Μακ Λην, βλέπει μὲ έκπληξη, ότι τό αεροπλανο φέρει σαν σ η̃μα ένα κόκκινο αστέρι, τό ση̃μα τῆς σοβιετικὴς διοίκησης αερομετα­ φορὥν στὸ Μπαρι ποὺ συγκροτείται από τα σκαφη, ποὺ παραδόθηκαν από τους Αμερικανους. Η σοβιετικη στρατιωτικη αποστολὴ μεταβαίνει στὶς 3 “Ιουνίου 1944 ἑπίσης στό Μπαρι, προσπαθωντας ἐπίζηλα να καλύψει τόν Τίτο.Ὁ στραταρχης τίθεται σχεδόν ὑπό έπιτἠρηση σε βίλλα ενός προαστείου. ” Αυτο ` δὲν ταιριαζει στόν Τίτο. Εἶναι ηγέτης καὶ διευθύνει τὴν γιουγκοσλαβικὴ επανάσταση σὲ γιουγκοσλαβικό έδαφος. Έδω θα μείνει. Στὸ Μπαρι ἐπιμέ νει σε μια συναντηση με τόν Βρεταννό στρατηγό Μακ Λὴν, που στό μεταξὺ εῖχε κληθεί στό Λονδίνο για να ενημερώσει τόν Τσῶρτσιλ. Ὁ Τίτο θέλει να επιστρέφει στό Βίς, ὅπου στό μεταξυ οἱ Βρεταννοὶ με τὴν υποστηριξη

­ὴ

π

οι

«

5

π

Ωω

ει
¬

Ο!

Η 

218

ἐπιλέκτων μονάδων των ανταρτών δημιούργησαν μια μεγάλη βάση για ἐπι­ χειρησεις αποβάσεων απο αέρος καί θαλασίων μεταφορῶν. Περὶ τα τέλη Ἱουνίου, το βρεταννικο αντιτορπιλλικο «Μπλάκμουρ» μεταφέρει τον Τίτο καὶ το έπιτελεῖο του στο Βίς. Το νησί, φημισμένο για την τροπικη του βλάστηση, ένας μικρος παράδεισος, μεταβάλλεται για μηνες σέ μια παράξενη βρεταννο­γιουγκοσλαβικη συγκυριαρχία. Οἱ Βρεταν­ νοὶ ενισχύουν την παρουσία τους μ” ένα τάγμα πεζικου̃ καί δύο πυροβολαρ­ χίες πεδινου̃ πυροβολικου̃. Δεν θέλουν να ἑκτεθου̃ν στον κίνδυνο δυσάρε­ στων ἐκπληξεων οπως στην περίπτωση του̃ Ντρβάρ. Ὁ Τίτο ομως δεν νοιω­ θει ανετα στο Βίς. Εἶναι τωρα αναγκασμένος να προσέξει δυο πράγματα: Συμφωνία με την βρεταννικη στρατιωτικη αποστολη, στην οποία προστί­ θεται τον Αὔγουστο του̃ 1944 μια ανεξάρτητη αμερικανικη αποστολη καὶ η συμφωνία με το σοβιετικο «αδελφο κομμα», στην περίπτωση που ρωσικα στρατεύματα θα προωθηθούν μέχρι τα Βαλκάνια, προς τα νοτιοανατολικά, μέσα απο την Ρουμανία. Οί Βρεταννοί στο Βίς κάνουν ὅ,τι μποροῦν για να βοηθησουν τον στρα­ το του̃ Τίτο. Δημιουργεῖται μια Βαλκανικη Σχολη Πυροβολικου̃, στην οποία θα μάθουν οἱ Γιουγκοσλάβοι τον χειρισμο του̃ ορεινού πυροβὀλου τῶν 7,5 έκατ., απο τα ἐφὀδια που στέλνονται στην Γιουγκοσλαβία. Δημιουργείται επίσης καὶ ένας ξεχωριστος αεροπορικος στολίσκος μὲ βρεταννικά, πολω­ νικά, ελληνικα καί ἱταλικα σμηνη, την ἰταλικη βασιλικη αεροπορία, που απο τίς Μ Ὁκτωβρίου Ι943 η Ἱταλία πολεμά μέ το μέρος τῶν συμμάχων. Οί σύμμαχοι κάνουν αύτο που θεωρούν σαν χρέος τους για την συντριβη του̃ Χίτλερ. Ὁ στρατάρχης απο την πλευρά του πρέπει να προσέξει, ὥστε να διατηρηθεί η αὐτονομία του̃ γιουγκοσλαβικου̃ κομμουνιστικου̃ καθεστω­ τος, ὅταν ὁ Ἑρυθρος Στρατος έξαπολύσει τακτικη επίθεση στα Βαλκάνια. Στο Βίς ὁ Τίτο επιτυγχάνει τον μεγαλύτερο του θρίαμβο απεναντι στον βασιλέα. Ὁ τελευταίος απο τους πολλους πρωθυπουργοὺς της βασιλικῆς κυβέρνησης, ο Δρ Ἱβαν Σουμπάσικ, ο πρωην Τοποτηρητης του̃ βασιλια στο ”Αγκραμ, έρχεται στο Βὶς καί υπογράφει μαζί του μια συμφωνία μὲ την οποία ὁ βασιλιάς Πέτρος Β' αναγνωρίζει τον στρατάρχη της Γιουγκοσλα­ βίας σαν τον μονο του Άρχηγο των Ἑνοπλων Δυνάμεων στο άλλοτε βασί­ λειο των Σέρβων, Κροατῶν καὶ Σλοβένων. Ἀπὸ το Βἰς ο Τίτο έφυγε, στις αρχές Αυγούστου, για την Ἱταλία, για επίσημη επίσκεψη στην Άνωτάτη Συμμαχικη Διοίκηση, που στο μεταξύ είχε ἐγκατασταθεῖ στην Νεάπολη στο τεράστιο πρωην Ἀνάκτορο τῶν Βουρβωνων στην Καζέρτα. Ἑκεῖ συναντά­ ται μὲ τον Τσωρτσιλ. ΤΗ προσωπικη συμπάθεια μεταξὺ τῶν δύο ανδρων είναι πέρα απο κάθε άμφισβητηση, οἱ αποψεις τους ὅμως εἶναι αγεφύρωτες. Ὁ στρατάρχης θέλει να ακολουθησει τον δρόμο του σαν ηγέτης μιας κομ­ μουνιστικης Γιουγκοσλαβίας. Προληπτικά, καὶ πρὶν τελειωσει το καλοκαίρι, 

219

ό Τίτο περιορίζει στὸ Βἱς τὴν ἐλευθερία κινήσεων στὶς συμμαχικὲς αποστο­ λὲς στὴν περιοχη τῶν επιχειρήσεων. Ἀπαγορεύει επίσης τὶς προσωπικὲς επισκέψεις για ἑπιθεωρηση στα Σώματα Στρατου̃ των ανταρτῶν. “Αρχίζει να διαγραφεται το ‹‹εύχαριστῶ››­τὴν φορα αύτη απο τὸν Μπρόξ καὶ όχι απο τους Άψβούργους. Τα γεγονότα εξελίσσονται ραγδαία. Τὸν Αύγουστο του̃ 1944 καταρρέει τὸ γερμανικὸ μέτωπο στὴν Ρουμανία. Στίς 22 Αυγούστου 1944 ὁ βασιλιας Μιχαὴλ Α' τῆς Ρουμανίας προχωρεί με τὴν βοηθεια μερικῶν στρατηγῶν σε πραξικόπημα εναντίον του̃ πιστου̃ στον Χίτλερ δικτατορα στραταρχη Άντωνέσκου. πού ό ίδιος είχε τοποθετὴσει. Ὁ Ἀντωνεσκου συλλαμβανεται καὶ ὴ χωρα όδηγεῖται στὸ στρατόπεδο τῶν συμμαχων μὲ αλλα λόγια στην σφαίρα ἐπιρροη̃ς τη̃ς Σοβιετικη̃ς Ένωσης. Στίς αρχες Σεπτεμβρίου 1944 μοναδες του̃ Ἐρυθρου̃ Στρατου̃ πλησιαξουν τα βουλγαρικα σύνορα. Στὴν Σόφια ὲξτρεμιστὲς αξιωματικοί ανατρέπουν τον διαδοχο Κύριλλο και τὴν φιλογερμανικη του κυβερνηση. Στίς 14 Σεπτεμβρίου 1944 ομαδες ανταρτῶν στὸ νότιο ακρο του̃ αλλοτε νοτιοσλαβικου̃ βασιλείου ερχονται για πρωτη φορα σε ἐπαφὴ μὲ σοβιετικα στρατεύματα. Στὶς 21 Σεπτεμβρίου 1944­στὸ Βίς. ενα πολύ σκοτεινό βραδυ­ὁ στρα­ ταρχης ξεφεύγει απο καθε συμμαχικὸ ελεγχο καὶ με μια «Ντακότα» φεύ­ γει για τὴν Μόσχα ¬για να επισκεφθεί τὸν Σταλιν. Μαξί του παίρνει και τὸ λυκόσκυλο «Τίγρη». πού του̃ δένουν τὸ στόμα μ” ένα πανί για να μὴ προ­ δωσει μὲ τα γαυγίσματα του τὴν αναχώρηση του̃ Τίτο. Για τούς Βρεταννούς και Άμερικανούς αξιωματικούς ὁ Τίτο είναι για τὶς επόμενες μερες πολύ απασχολημένος. Άξιωματικοί των ανταρτῶν λενε στους συμμαχους. ότι είναι αρρωστος, ότι παει περίπατο ὴ ότι έχει δουλεια. Ὁ Τίτο επισκέπτεται τὴν Μόσχα για να εξασφαλίσει τὴν ανεξαρτησία του̃ κομμουνιστικου̃ καθε­ στῶτος στὴν Γιουγκοσλαβία μετα τὴν είσοδο ρωσικῶν στρατευματων στὴν χώρα. Ὁ Σταλιν προσπαθεί να τὸν παγιδεψει, λεγοντας, ότι ἔχει πληροφο­ ρίες. σύμφωνα μὲ τὶς όποῖες βρεταννικα στρατεύματα αποβιβαστηκαν στις ακτὲς τη̃ς Άδριατικη̃ς. Ὁ Τίτο ξαφνιαζεται: «Τότε θα προβαλομε αντίστα­ ση». Μια στιγμὴ αργότερα διορθώνει τον ἑαυτό του: Πρόκειται για τρει̃ς πυροβολαρχίες βαρέος πυροβολικου̃, που του̃ υποσχέθηκε ὁ διοικητὴς τη̃ς δης βρεταννικη̃ς στρατιας, στρατηγός Άλεξαντερ, για υποστηριξη στις μαχες στο Σαραγιεβο, τὴν πρωτεύουσα τῆς Βοσνίας. Τελικα. ὁ Τίτο. απο τὸ Γιαγξε πρόεδρος του̃ Ἑθνικου̃ Συμβουλίου καὶ Στραταρχης τη̃ς Γιουγκοσλαβίας. δεν επιτρεπει στὸν «Βόσντ» (Αρχηγό) τη̃ς ΕΣΣΔ να εἰσελθουν τα στρατεύματα του στὴν Γιουγκοσλαβία. "Οπως φαίνεται θελει να αποφύγει μὲ καθε μεσο τὴν παραμονὴ σοβιετικῶν μεραρ­ χιῶν στὴ χώρα του. Ό Τίτο επιστρέφει αεροπορικώς στὸ νεο μέτωπο στὴν Σερβία. Μετα 

ΖΖΟ

όλ άπό σκληρές μάχες στην περιοχη του̃ Σμεντέρεβο, που κράτησαν έξη ημέρες, οί Γεριιανοὶ άναγκάζονται στὶς ΖΟ 'Οκτωβρίου 1944 νά

κληρες έκκενώσουν το Βελιγράδι, που κατά τὸν Χίτλερ έπρεπε νά μεταβληθεῖ σε «όχυρὸ του̃ Ράίχ» στὸν Δούναβη. Οί νικητὲς ­κατά τους Γιουγκοσλάβους­ εῖναι κατά κύριο λόγο οἱ άνδρες τη̃ς 1ης στρατια̃ς τών άνταρτών με εννέα μεραρχίες, ύποστηριζόμενοι άπὸ ένα μηχανοκίνητο σώμα στρατου του̃ 3ου Ούκρανικου̃ Μετώπου του̃ στρατάρχη Φεντὸρ Τολμπούχιν. Βασικά η νίκη στό Βελιγράδι ἐζασφαλίσθηκε μόνον όταν άναμίχθηκε στὶς επιχειρησεις ό Έρυθρὸς Στρατός. Ὁ Τίτο βρίσκεται κοντά στὸ στόχο του, όταν περὶ τά τέλη Ὁκτωβρίου του̃ 1944 γίνεται μπροστά του παρέλαση στὸ Βελιγράδι, όχι μακρυά άπὸ τὸ άλλοτε γερμανικό στρατόπεδο συγκεντρώσεως, σ“ αυτην την ίδια πόλη που άναγκάστηκε νά εγκαταλείψει κρυφά πρὶν άπό τρία χρόνια. Ποιος όμως δημιούργησε τὶς προϋποθέσεις γι” αὐτὴ τὴν σχεδον πρώτοφανῆ επιτυχία Ἀπὸ τὸν “Ιούνιο του̃ 1944 μέχρι τὸ τέλος του̃ πολέμου τὸν Μάϊο του̃ 1945 ό άποκαλούμενος «άεροπορικὸς στόλος τών Βαλκανίων», που εἶχε δημιουργηθεί άπο την ΡΑΦ καὶ εἶχε διοικητὴ τον στρατηγό Έλλιοτ, μετέ φερε, μὲ οκτώ σμηνη καὶ πληρώματα άπὸ πέντε έθνη, σὲ 11600 πτησεις 17.704 τόννους βρεταννικών εφοδίων καὶ πολεμικου̃ ύλικου̃ στὶς άνταρτικὲς μονάδες, με ρίψεις άπὸ τὸν ἀέρα η προσγειώσεις. Στὶς 24 Ὁκτωβρίου 1943 ό Τίτο ζητησε γιά πρώτη φορά τακτικη ύποστη › ριξη άπο αερος, καὶ οἱ σύμμαχοι έσπευσαν νά ἱκανοποιἠσουν τὴν επιθυμία του αύτη­με τον «Κίττυχώκς» της «Άεροπορικη̃ς Διοίκησης της Έρη­ μου». Στὸ Μπάρι, ό Τίτο εἶχε ζητησει άρχες “Ιουνίου του̃ 1944 άπὸ τον στρα τηγὸ Σλέσσορ, τὸν διοικητὴ τη̃ς βρεταννικη̃ς άεροπορίας στὸν χώρο τῆς Μεσογείου, την άνατροπὴ τη̃ς κυριαρχίας της γερμανικη̃ς άεροπορίας στά Βαλκάνια, αύξηση τών άποστολών σε όπλα καὶ πυρομαχικά καὶ μεταφορά τών τραυματιών στην Ἱταλία. Καὶ τότε εἶχαν ίκανοποιηθεῖ τά αἰτηματά του Στὸ έπιτελεῖο του άποσπάσθηκαν Βρεταννοὶ άζιωματικοὶ καὶ υ̃παςιώματικοί, με άποστολη νά εξετάσουν καὶ νά προετοιμάσουν αεροδρόμια καὶ διαδρό μους προσγείωσης. Με βρεταννικη καὶ άμερικανικὴ βοηθεια καὶ με συμ μετοχὴ άνταρτών κατασκευάστηκαν 36 πεδία προσγείωσης. Μόνο τὸ φθινόπωρο του 1944 ό «άεροπορικὸς στόλος τών Βαλκανίων» εχασε στην Γιουγκοσλαβία 44 άεροσκάφη, ἐνώ 46 άλλα υπέστησαν ζημιές. Παράλληλα μὲ τον «άεροπορικὸ στόλο τών Βαλκανίων», η άμερικανι­ έκ­ κη άεροπορία μετέφερε με 4 σμηνη άεροσκαφών όπλα, πυρομαχικά, ι το ιευλικο, κε ι ¬±› κα αλλα 1 επιδεσμικο και φαρμακα στολες, τρόφιμα, υλες, κρηκτικες καύσιμα, τζὶπ καὶ μουλάρια γιά τον άντάρτικο στρατὸ του̃ Τίτο. "Ενα πράγ ματι εκπληκτικό επίτευγμα ηταν η μεταφορά πυροβόλων τών 127,5 έκ. σε έναν βοηθητικό διάδρομο προσγείωσης στὸ Μαυροβούνιο τὸ καλοκαίρ 1
5

5

π

7

¬ 

ΖΖ1

1ης Ἱανουαρίου καὶ 11ης Μαΐου 1945 αμερικανικα μεταφορικα αεροσκαφη μετέφεραν σε χίλιες πτησεις 1.685 τόννους βρεταννικων εφοδίων καθε εί­ δους για τόν στρατό του̃ Τίτο. Στὴν παρέλαση, στό Βελιγραδι, οί δύο συμμαχικὲς στρατιωτικές απο­ στολὲς αποτελου̃ν πλέον τούς κομπαρσους του̃ όλου θεαματος. Ὁ νικητης, σύμφωνα μὲ τὴν γνωμη τῆς σοβιετικῆς στρατιωτικῆς αποστολης, ἦταν ὁ Σταλιν, ενῶ ό Τίτο, φυσικα, θεωρου̃σε τὸν εαυτό του μοναδικό δημιουργό τη̃ς νίκης. Με ἱσχυρὴ υποστηριξη από αέρος καὶ 100 επιθέσεις εύρείας κλί­ μακας του̃ «αεροπορικου̃ στόλου των Βαλκανίων» εναντίον γερμανικῶν θέσεων, προχωρεί τὴν τελευταία εβδομαδα του̃ Ἀπριλίου του̃ 1945 ἡ 4η στρατια των ανταρτων μέχρι την βόρειο Ἱταλία, πανω σε ἰταλικό έδαφος και φθανει μέχρι τό Ἱςόντσο. Στόχος είναι ἠ προέλαση πρὸς την βόρειο Ἱταλία, όπου ύπαρχουν ἰσχυρὲς δυναμεις Ἱταλῶν κομμουνιστων ανταρτῶν. Στό Μονφαλκόνε τα στρατεύματα του̃ Τίτο συναντου̃ν τὶς προφυλακὲς τῆς 8ης βρεταννικῆς στρατια̃ς. Οἱ γιουγκοσλαβικες ανταρτικὲς μοναδες έχουν κατα τό μεγαλυτερο μέρος βρεταννικα καὶ αμερικανικα όπλα καὶ χρησιμο­ ποιου̃ν εφόδια, που εἶχαν παρει με τὶς ενισχύσεις, ποὺ έγιναν με τὴν βοηθεια του̃ «αεροπορικου̃ στόλου των Βαλκανίων». Ὁ στρατηγός “Αλεζαντερ αντι­ μετωπίζει έναν αμεσο κίνδυνο. Εἶναι αναγκασμένος να ύποχρεωσει τούς προστατευόμενους τῆς ΡΑΦ, επίμονα αλλα προσεκτικα, σε αποχώρηση από τό ἰταλικό καὶ αύστριακό έδαφος, στὴν Στυρἱα. Δεν εἶναι λίγες φορὲς που βρεταννικα καὶ γιουγκοσλαβικα στρατεύματα βρίσκονται αντιμέτωπα με τό όπλο ἐπὶ σκοπόν. Δεν εἶχαν προβλέψει ὁ Τσῶρτσιλ καὶ ὁ στρατηγός Μακ Λὴν μία τέτοια ἐξέλιξη; Δὲν γνώριζαν τίποτε; “Ισως να έλπιζαν, ότι η ἐξέλιξη θα ἦταν διαφορετικη. Μια πρόβλεψη βέβαια ἦταν δύσκολη, ό στρατηγός Μακ Λὴν όμως είχε καποτε έκφρασει φόβους, ότι τα πραγματα πιθανόν να ὀδη­ γου̃σαν σε μια τέτοια έκβαση. Στόν προϋπολογισμό του̃ Γραφείου Πολέ­ μου η αποστολη αύτη εἶχε τόν κωδικό αριθμό 37.

του̃ 1944. Μόνο τόν “Ιούνιο του̃ 1944 τό 111 σμη̃νος μεταφορῶν πραγματο­ ποίησε 142 πτησεις καὶ μετέφερε 249 τόννους εφοδίων για τόν Τίτο. Μεταξύ 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

κιιΦΑλΑιο 1: ΑΔολ‹ι›οΣ ΧΙΤΛΕΡ
Ἡ βιβλιογραφία σχετικα μὲ τόν Χίτλερ ειναι ἐξαιρετικα ὀγκὡδὴς. Γι” αυτό τὸν λόγο αναφερονται πιό κατω στὴν ἀρχὴ ἑκεῖνες οἱ εργασίες, στὶς όποιες κατα κύριο λόγο στη­ ρίζεται η παρου̃σα έρευνα :
Οεοτρ Ρτειπ ­ ννί1Ιίιιε : Βίο Ηίτ1ει·1τ›εννοειιηρ. Ποτ Πτερτιιιιἔ 1919 ­ 1922, Άμβου̃ργο/ Βερολῖνο 1962, βλ. κυρίως σ. 177, 187 καί 195 9νει1τετ Οϋτ1ίτΖ/Ηρτόοττ Α. Ωιιίηι: Αι1ο1ῖ Ηί1ιετ. Είηρ Βίορι·ειρ11ίε, Στουτγάρδη 1952, βλ.
Υνετιιρτ
πρό παντός σ. 143 καί σ. 278 Μεεετ:Πετ Βιυτηι ειιῖ εὶίο Ιἱι­:ριι1›1ί1‹. Ρτϋηἕρεορίερτρ αεκ ΝΒΒΑΡ, Στουτγαρδη 1973 (βλ. κυρίως σ. 235 καί σ. 396 ­ 412). Πρόκειται για τὸ θεμελιώδες ἔργο γιὰ τὴν

ἱστορία του̃ κόμματος του̃ Χίτλερ στην πρὼτη περίοδό του. Ηριιτγ Αερργ Τιιτιιότ ίτ. : ΗἰιΙετε Βοοτόι Ρειιηρ1·ι1ει ίοι· Ιη‹1ιιεττίει1ἰειε 1927 (Τ1ιρ .ῖοιιτηει1 οί Μοἀοτη Ηίειοτγ τόμος 40/1968, σ. 348 ­ 374) Ηόητγ Αερρν Τιιτηετ ίτ. : Ειηί1 Κίικἰοτί ειιεί τησ ΝειΖί Ρεττν ((ἶεηιτει1 Ειιτορεειι Ηἱειοτγ, τόμος 1/1968, σ. 324­ 344) Ηόητν Αε1ιΒγ Τιιτιιοτ _ίτ. : ΡτίτΖ Τρνεερη υηα ὀειε Βιιοη «Ι ρείὀ ΗἰΙτετ›› (νίετιιτ1ίε1ιτεεΙιρΓιρ ίυ̃τ Ζείιεεεορίοηιρ 19/1971, σ. 225 ­ 244) Ηριιτγ Αε1ι1›γ Τιιτροτ η̨̃ιτ : Ρεεορίεηιυε ιιιιἀ Κερίιε1ίεηιιιε ίη Πευιεο1ι1εητ1. Βτιιὀίεη Ζιιιη νοτ­ Ιπἐμιιιίε Ζννίεορειι Νειτίοηε1εοΖίε1ίειηιιε ιιηὀ Χλίίττεοηεῖτ Γκαίττινγκεν 1972. Προκειται για τὴν θεμελιώδη ερευνα για τίς συνθηκες στὴν δεύτερη φαση του̃ κινὴματος του̃ Χίτλερ (1925 ­ 1933), που διαλύει αρκετούς μύθους.
“Ακόμη μποροῦν να αναφερθούν: Κετ1 Βίρττίεη Βτεοηετ : Βίε Αιιίίόειιηἕ όετ Ψείιηετετ Ιὶεριι1›1ί1‹. Είηε Βτιιὀίε Ζιιιιι Ρτου1ετη ὀεε Μεο1ιινει·ίε11ε ιη όοτ Πεηιοκτετίε, 4η ἔκδοση, Φίλλινγκεν 1964 Α11εη Βυ11οε1‹ : Ηίι1ετ. Είηε Βτιιόἰο ϋυρτ Τγτειιρρί, Ντύσσελντορφ 1964. Ερετρετό Ω:ίο1ιοιι : Ψετ νοτ1ιε1ί` Ηίτ1οτ Ζιιτ Με‹:1ιτ? Ζιιιιτ Αηιείἱ ὀετ αευτεορεη Ιιιόιιειτίε ερ αει· Ζρτετϋτιιηιἐ ὀρτ Ψοίιηετετ Κε:ριιΒ1ί1‹, Κολωνία 1967 (Ἡ μαρξιστικὴ ἐκδοχὴ) Ιοεοηίηι Ο. Ρεει:Ηίτ1ει·. Είιιε Βίοἔτερρίε, Βερολίνο/Φραγκφούρτη 1973 ι̃Νε1τει· Θότ11ιΖ : Βίε 1ιιιι1‹ει·. Α‹1ε1 ιιηό Βειιιετ ίηι όευιεοηρη Οειοη, εκδοση, Λίμπουργκ 1964 θεοκἔρ Υν. Ε. Ηει11ρει·τορ:Ηίι1ετ, Κείορεννεητ υηα Ιηόιιεττίο. Ζιιι· (}οεο1ιίο1πτε ὸετ Ιερτο 1918 ­1933, Φραγκφούρτη 1955 Κοητετἰ Ηόίὸεη : Αείο1ί Ηίτίετ. Πεε Ζρίτειἱιετ αοτ νετειητννοττιιη<ἐε1οείε1‹ρίι, 2 τόμοι, Ζυρίχη 1936 Α1Βοττ Κτοόε : Ετίιιιιρτιιιιἔοιι ερ α̃ίε Ρτϋιίπεἰι αει· Ρειτιοί, Στουτγάρδη 1959 Ι.οιιἰε Ρ. Ικ›ο1ιιιετ:Πίε Μέιερτιἕριι υηα όετ Τντεηιι. Πίό όειιτεοιιο Ιιιὀιιεττίρ νοη ΗίιΙρτ ρίε Αεὶοηειιιοτ, Νταρμσταντ 1955 Ννετηει· Μεερτ : Αε1ο1ΐ Ηίι1οτ. Ιερρηὀρ, Μγιροε, ννίτ1‹1ί·:1ι1‹τίτ, 5η έκδοση, Μόναχο 1973. Ρτειπ ν. Ρειρετι : Πει· \να1ιτ1ιόίτ είηρ Οειεερ, Μόναχο 1952, βλ. πρὸ παντὸς σ. 275 : Ὁ συγ­
1 

224
γραφἐαα̨ ἀσχολεῖται μὲ τὸν μυ̃θο, ὅτι ἡ τράπεζα Βἀρμπουργκ ἐνἰσχυσε τὸν Χίτλερ μὲ 128 ἑκατομμὑρια μάρκα, ὁ σὲρ Χὲνρυ Ντὲτερντινγκ μὲ 50 ἑκατομμύρισ. καὶ ὁ ῖδιος ὁ Πἀπεν μὲ 14 ἑκατομμὐρια μάρκα μέσω του̃ τραπεζικου̃ ἱδρὑματος Κοὑρτ φὸν Σραῖντερ. Ψεω̃τοτ Ψοτῃετ Ροεε: ΗἰτΙοτ υπό Ιτε1ἰοι1 (νἰε:ι·τεΙῇειΙιτεε11ε1`τρ ίϋτ Ζρἰτεοεορἰορτε 2/1955. σ. 113) .ῖορε Ρετοτεερ: ΗἰτΙοτ­Μι1εεο1ὶιιἰ. Πἰο Ερτετερυιη; ὸοτ Αο11εο ΒοτΙἰΠ­ Κοιρ 1933 ­1936, Τὑμπινγκεν 1973, βλ. κυρίως σ. 14. Εα̃εειτ Β. Κοεοη: Μι1εεοΙἰι1ἰ ιιηά Πουτεοωεηὸ 1922 ­ 1923 (νἰοι·τοΙ1ει1ποε1ιο1`τε ίϋιτ Ζεἰτἕε­ ε‹:1°1ἰοΙ±το 1/1957, βλ. σ. 17) ΡΠΕΖ Τ1ιγεερτι:Ι ραἰὀ Ηἰΰρτ (βλ. Η.Α. Τιιτρετ ῇτ). Βὶάρεγ Ψετριιτἔ : Βε ΟεΙ‹1Ι›τοηι1οτι νερ 11ετ Νειτἰοηει1 ­ 8οο1ειΙ1ειτ1ε 1933, βλ. Πἀπεν σ. 257. 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Π: ΔΕΝΙΝ

Στην βιβλιογραφία σχετικα μὲ τὸν Λἐνιν, βρίσκονται μονο λίγες ἐργασἰες, ποὺ ασχο­ λου̃νται μὲ τις λεπτομέρειες του̃ ταξιδιου̃ του μέσω τη̃ς Γερμανίας στην Ρωσία και μὲ τὸ προβλημα τη̃ς χρηματοδότησης τῶν Μπολσεβἰκων ἐκ μέρους της ηγεσίας του̃ Ραιχ.
Βασικὲς πηγὲς τῆς ῖἐρευνας ηταν:
.Τοο Οειτιηἰο1πειο1: Τ1ιο ‹‹8οειοὀει1››

οΐ

1917. Οοττηαη ιηοηον ειηό Βο1ε1πενἰ1‹

Ηοηοιιι· (Εηοομτιτοτ,

Μάρτιος 1974, σ. 81)
ννοτηοτ Ηα1ι1ννοἔ : Εοτιἰηε Κιὶο1‹1‹οΙιτ 110011 ΚιιεεΙετιὀ. Πἰο όομτεοβοη ΑΙ‹1‹­ιη, Λαϊντεν 1957 Ετννἰτι Ηὸ1Ζ1ο: Εοηἰο 1917. Βὶο Οοριιττ α̃οτ Κονομιτἰοη αμε ὸοτη Κτὶοἕ, Μόναχο 1957 Βτοῖετι Τ. Ροεεοην:Ι.οιι1η, Τ1ιο οοιηριι1εἰνο τονοἰμιὶοοετν, Σικαγο 1964 (γερμανικη ἔκ­ δοση, Κολωνία 1967, βλ. πρὸ παντὸς σ. 202 καὶ 226) Ξὶτοΐειτι Τ. Ροεεοην : Βἰο ΒοΠοο1‹το Οοοιιττ νοο Εοηἰηε Βενο1ιιτἰοη (χειρόγραφο του̃ 1974, βλ. πρὸ παντὸς «Ντι Βὲλτ», Άμβου̃ργο, 11 Ἱανουαρίου 1975) ννἰἰΐτἰοὀ Β. $οΙ1ατ1ειιι ιι. ΖΒγηἰ1‹ Α. Ζοτηειτι : Ρτοἰοουιοτ ὀοτ Κενομιτἰοη, Ρετνιιε ­ Ηοἰρβεηό. Ειτιο ρο1ἰτἰεο1πο Βὶοἔταρηἰο, Κολωνία 1964 Ζ. Α. Β. Ζεηιειιι : Οετιηαον ειιὀ τ1ιο ΒονοΙμτ1οι1 ὶτι Βιιεειει 1915 ­ 1918. Ποοιιιμοτιτε ἰτοτη τἰιε Ατοβἰνοε οί ιηο Οοτοσειη Ροτοἰἔο Μιηὶειτγ, Λονδῖνο 1958

Ἑπίσης πρέπει ν” ἀναφερθου̃ν

:

Κετ1 Πὶοττἰοὶι Ετὀι11αηο:Κιιττ 1ὶἰοΖ1οτ. Τεἐοοϋοηοτ, Αι11”εἑ1ιΖο υηὸ Ποἱζιιιηοητο, ἐκδὀτης Κ.Β. Ετόιηειιιη, Γκαιττινγκεν 1972 ΡτὶτΖ Ρἰεοηοτ : ίἱτὶἰἴ 112011 ὀοτ \?νο1ττηειο11τ. Βἰο ΚτἰΘἔ3Ζἱο1ρο1ἰιἱ1‹ ὀοε Κεἰεοτἰὶοἰιοη Ποιιτεάι­ Ιαοεἰ, Ντὐσσελντορφ 1961 Ιαο1: Ρἰεοἔιιηειη/Ι. Βοτηηετὀ Ηιιττοιι : ῦειε Ρτἱνεἰτοὶσοιι ότε Ιοεεἶ $τειΙἰι1, Βιέννη/Άμβου̃ργο
1961

Ψοτηετ Ηεὺιι̃ννοἔ : Ποτ Ρτἰοὀο νοτι Βτοετ ­ Ι.ἰτοννε1‹ (ῷιιοἰἰοο Ζιιτ Οοεοβἰοβτο όρο Ρειτ1ατι·1οοτα­ τὶειηιιο ιιηο ὸοτ ρο11τἰεο1ιοη Ρειττοἰοιπ. Σειρὰ πρώτη, τομος 8, Ντὐσσελντορφ 1971 Α. Ρ. Κρτε­:τ1ε1‹1: Βιο Κρτρι1ε1‹ἰ­Μοηιοἰτοη. Κιι5ε1ειιι‹1 ιιιιὸ ὀοτ ι̃Νοη‹1εριιο1‹τ εἰοι· (ἱε­ εοηὶοητο, Βιέννη/ 'Αμβου̃ργο 1971 ννεϋοτ Εααιιοιιτ : 1)ουι5ο111αιπ1 μηὀ Κι1εε1ειι·ι‹1_ Βερολῖνο 1965 Πεινἰἀ Ξ1πιιΒ:1.ο11ἰη, Βισμπαντεν 1957 Ν. Ν. 8ιι‹:11ειι1οιν: 1917. Τεἔοϋοοβ ὸοι· τμεεἰεοβοη Βονομιτἰοη, Μόναχο 1967 (ὶοοτε ν. Κειμ‹:1ι : ίὶοεοηὶοητο ὸοε 1:›ο1εο1πονν1ετ1εο11οη 1ι̃ιιεεΙειη‹.1, Βισμπαντεν 1955 Οοοτἔ ν. Κειιιοἰπ : Εοηἰη, Γκαίττινγκεν 1958. Αὸειηι Β. Π1ειτη : Βὶο Βο1εο1πονν11‹ἰ.νοτἔτεοβἰοητο ιιηὀ νρτ1ειυῖ ὸετ Κοιηηπμηιειὶεοηοη Κονο­ Ιιιτἰοτι ἰιι Βιιεεἰαιιὀ, Κολωνία/ Βερολῖνο 1965

15 

ΚΕΦΑΛΑΪΟ

ΠΙ : ΜΑΟ

ΤΣΕ ­ ΤΟΥΓΚ

Κουομιτόιγκ καὶ ὅχι εἰὅικα τους κινέζους κομμουνιστὲς καὶ καθολου τὸν Μάο προσωπικα. Μιὰ εῖδικὴ ἐργασία για τὸ θέμα αὐτὸ δὲν υπαρχει. Στὴν Λαϊκὴ Δημοκρατία τῆς Κίνας το θέμα θεαιρεῖται ταμπου̃. Για τὴν περιγραφη χρησιμοποιήθηκαν, μεταξυ άλλων, οἱ ακολου­ θες εργασίες :

γύρω ἀπὸ τὴν χρηματοδοτηση του̃ Μαο ὶσχυουν οἱ ῖδιες δυσκολίες, κεφαλαιαν καὶ νί. “Αλλωστε ἡ ἐνίσχυση ἀπὸ σοβιετικὴ πλευρα τὸν περισσοτερο καιρο ἀφορου̃σε παντοτε τὸ Ἑνιαῖο Μέτωπο του̃ ΚΚ Κίνας καὶ τῆς
που αναφέρονται ηδη στα

Για την έρευνα

τὶς σπουδαιὀτερεε; πηγὲς ἀπὸ σοβιετοκομμουνιστικὴ πλευρα) Οοἰοει : (¬ὶοεο1Ιεο11ειἘτ, Ρο1ίτί1‹, $ιεει, ι̃Νίττεο1ιειίτ (μὲ βαση τὸν Ὁδηγὸ για την Κίνα). ἐκδοτηα̨ ν. \Νο1ΐεαοἔ Ρταοκο μὲ τὴν συνεργασία της Βτιιο1πίΙ‹1 Βτειίεοτ, Ντυσσελντορφ 1973, βλ. πρὸ παντὸς σ. 251
.

Ο1οἔ Β. Βοτίεεονν/Βοτὶε Τ. Κο1οε1‹ονν:$ονν_ίοίἰεο11­ οοἰοοεὶεοοο Βο2ἰο1ιι111Βοι1 1945 ­197Ο, Άνατολικο Βερολίνο 1973 (επίσημη σοβιετικὴ ἑκδοχη, βλ. πρὸ παντὸς σ. 32­44) Οομτειἀ Βτειηὸτ : $τε.1ἰυε Ραἰ1μτο ἰη Ουἰυα 1924 ­ 1927, Καίμπριτζ, /Μασσ. 1958 Οιιο Βτειυι1:Ο1ιἰοοεἱεο11ο Αιι1`Ζοἰο11ιιμἔοο 1932 ­ 1939, Άνατολικὸ Βερολίνο 1973 (μία απο

ετοτγ, Πανεπιστήμιο του̃ Σαίντ Τζὼνς 1972 Κοι̃σεττ Οοιιομοετ : Αιτι Αοΐεοε ετειτρ θοτιοεεο Κἰτονν. Βὲμροτμηἔομ ιιοτοτ Βται̃ἰη, Ντὑσσελν­ τορφ 1970 .1οεορ1·1 Ε. Πεινίοε : Μίεεἰοο το Μοεοονν, Λονδίνο 1945, βλ. σ. 165 Βοοιιιτιοοτε : Βοοιιιτιοιπτε οο Οοιτιιτιιιιιἰεοι, Νετἰοοε.1ίεοι ειηεὶ· Ξονίοτ Αιίνὶεετε ίο (Σπίτια 1918 ­ 1927, ὲκδοτες, Ο. Μεττίο Ψίἰριιτ αμα 1. Ισἰοιι ¬ γἰοἔ Ηονν, Νέα Ύὀρκη 1956 .ῖιιἰἱιιε Ερετοἰι1:$εοο1‹ί ιιιιό Τεείιἰειοἔ Καὶ ­ εοροκ (ννο11τννἰεεεοεο1ιεΓτ1ἱο11ο 1ὶιμ1‹:1εο1ιαι1 τευ̃­ χος 11/1953, σ. 534). Τἰίετοεοτι Θτἰιτιιτι: Μαο Τεο ­ τιιιιἔ, Ραϊνμπεκ, 'Αμβου̃ργο 1968 .Τεαιιοε (ὶιιὶΙΙετιι1ειΖ : Ηὶετοὶτο τἰιι ρειτιί οοτοιτιιιοὶετε Ομίμοὶεε, Παρίσι 1968 Ηατοίτἰ Κ. Ιεαειοε : 'Πιο ιταἔοογ οί ιίιο Ορὶυοεο Κονο1ιιι1οι1, Λονδῖνο 1938 (νέα έκδοση Στἀνφορντ 1961) Ο1πε1ο1οτε Α. .1ο1πιιεοιτ:Ρε±ειεειητ Νατίοοω̃ὶειτι ειοο ίὶοιμιηυοίεοι Ροννετ, Στανφορντ 1962 (σημαντικο έργο για τὴν ἱστορία του̃ ἑμφυλίου πολέμου 1946/49) Κιιο Ηετιε ­ γιὶ : Μειοε ι̃λίεἔ Ζιιτ Μειοίιτ υηα αίο Κοιιιίηιετιτ, Πόιντερμπορν 1975 ι̃λἰεττεο Κιιο : Αοε1ντἰοε.1 Ηὶετοτγ οἱ Οίιἰοοεε Οοοτοπιιιπίετ Ρειτίγ, τομος 1­Ιν Ταϊμπεχ, Φορμοζα, 1968. Βλ. πρὸ παντὸς τομο 1. σ. 105 τομο Ιν σ. 23 καὶ 33 (ἡ ὲκδοχὴ τῆς
$τ11ινοΙΙ
1`υΠ

Ποίο­τιιοε Ι.ἱειο:(ὶο1ιετει1

ὶο (Πιἰοέ

1942­ 1944. Τ1ιο

έθνικιστικῆς Κίνας).

Βοροττ Ο. `Νοτι11 : Μοεοονν ειοὀ Οὶιἱηοεο Οοοπιηιιηἰειε, Στανφορντ 1953 (μια απο τὶς σπου­ δαιὀτερε; πηγες) Μεηαροοὰτε Νειτίι Κογ : Κονομιτἰοιι ειπα Κοηιοττενο1ιιτὶοο ίο Ουίμε, Βερολῖνο 1950 Ετἱεαι· Βιιονν : Καὶ ειατ ονετ Ορα̃τιει, Λονδίνο 1937, βλ. κυρίως σ. 161 Τειοἔ ι̃λίεοἔ ­ Η : Βυρ­ ρτεεείτια Οοοατηιιμὶει Βειτιίιττγ 111 Ωυὶοα, Σαγκαη 1934 Τεοοίαηἔ Καί ­ εο1·1ο1‹:5ονν_ὶεττιιεε1εμὀ ιιοα ίἔίπίιια, Βοννη 1957 Ποἰιοο 5ιειτοε:Πιιἰτοτ1 Βιετοε Κοἰειιίοιιε ννἰτὶι Οἰιὶιιει (Πορεττιυοιπ οί Βτατοε Ριιρἰὶοειιὶοτιε 3573/Ρετ Εεετετο Βετὶοε 30/1949) βλ. πρὸ παντὸς σελ. 51 Εγιηαο Ρ. νεο 8Ιγ1‹ο:Τ1το Οὶιἰοοεο Οοπιιιιιιηίετ Μονετμοοί. Α τε­ιροττ οί” τ1ιο Π8 ννειι· ­ Πο­ ρατιιτιεοτ .1ιι1γ 1945, Στἀνφορντ 1968 Α11οο 5. Ὁνὶπἰιἰηἔ: $ον1οτ Ρο11τίοε ίο Ουἰιτα 1917 ­ 1924, Κολούμπια 1954 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Ιν :

ΜΟΥΣΣΟΛΙΝΙ

'Οταν ὁ Μουσσολινι ἑγκατὲλειιγε τό φθινόπωρο του̃ 1914 τὴν θεση του̃ αρχισυντακτη της σοσιαλιστικη̃ς και ουδετερόφιλης ὲφημεριδας του̃ Μιλάνου «”Αβαντι›› και ῖδρυσε τό δικό του μαχητικό δημοσιογραφικό όργανο, την ‹‹Πόπολο ντδ Ἱταλια», ἡ ρωσιδα ἐςό­ ριστη ἑπαναστόιτρια Άντζἑλικα Μπαλαμπάνωφ, μια φιλη τόσο του̃ Μουσσολίνι όσο και του̃ Λένιν, έθεσε τό ερωτημα: «Ποιός πλη ρὡνει,›› Μια εξεταστικη ἑπιτροπη, που συνε­ στησε τὸ Σοσιαλιστικό Κόμμα, δὲν κατέληξε σὲ συγκεκριμενα αποτελεσματα. Τὸ ὲρωτη μα παρέμεινε. Οἱ κλασικὲς όμως βιογραφιες του̃ Μουσσολινι­όπως τὸ βιβλιο της πρώην ὲρωμὲνης του Μαργκεριτα Σαρφατι «Μουσσολινι­ἡ ἱστορία της ζωῆς του» (Λειψια 1928)­δεν δινει σ” αὐτὸ καμμια απαντηση. Ὁ Μουσσολινι ό ῖδιος δὲν μιλησε φυσικα για τὸ θέμα αυτό στὴν αυ̃τοβιογραφια του, που κυκλοφόρησε τό 1928. “Ακόμη καὶ νεωτε­ ρες, ἐκτενεῖς βιογραφιες, όπως τα εργα του̃ σὲρ “Ιβιν Καρκπατρικ (Μουσσολινι, Βερολῖ­ νο 1965) και του̃ Ζωρζ ­ Ρου (ό ἄνθρωπος τῶν πεπρωμενων ­ Μπενιτο Μουσσολινι­εῖ­ κοσι χρόνια αργότερα, Βιέννη και Μόναχο 1966) παρακόιμπτουν το πρόβλημα τῆς πι­ θανῆς η πραγματικη̃ς χρηματοδότησης. Ἡ ιταλικη ἔρευνα βρισκεται ακόμη στὶς αρχες. Ώστόσο υπαρχει μια σειρα απο εἰδι­ κὲς αναλυσεις, μεταξὺ τῶν όποιων πρεπει να αναφερθου̃ν κυριως οι ἐργασιες των καθηγη­ τῶν Γκαετανο Σαλβεμινι και Βαλέριο Καστρονόβο. Σ° αὐτοὺς προστίθενται μερικοι αγ­
γλοσαςωνες συγγραφεῖς.

Για τὸ βιβλιο αὐτὸ χρησιμοποιήθηκαν, μεταξυ ἄλλων, οι ἐξῆς ἐργασίες:
νεμοτὶο Οεεττοηονο : Εει βιειηρε ΙτειΙὶεμει ‹1εΠ Ἡοἱιἐι εΙ ῖεεειΙ Γεεοἰειηο, Μπαρι, 1970, βλ. κυρίως σ. 255 ­ 273 (Ἑςἑλιξη τη̃ς «Πόπολο ντθ Ἱταλιαιὴ νεΙει·ἰο Οειεττοηονο : Θἰονεόρἰ ΑεηόΙΙἱ, Τορινο 1971, βλ. πρὸ παντὸς σ. 302­ 371 καὶ σ. 738¬741 για τὶς σχεσεις του̃ ἱδρυτῆ τῆς ΡΙΑΤ μὲ τους φασιστικους συνδέσμους (Ρεεοἰ) και τὸν Μουσσολινι

νεΙοτὶο Οεειτουονο: ΙΙ ροτετε εοοοοιηιοο
Τουρι̃νο 1973, σ. 45. Ρτεμοο Οετειεμο: Ρτοό1ειηἰ οοουομιἰοι
σ. 114 ­ 166
ο

ο Η

ῖεεοὶειηο (Ρεεοἰετοο ο δοοἰοιε Ιτειἰειτιε,

εοοὶε1ὶ ὀο1Γ ΙιειΙὶε

ιτε

Π 1919 ο Η

1921,

Μιλανο,

Εειιτε Ροτιηὶ : Μουεεοβηὶ.

ίειεοἰειηο ε Ρεττετε, Μπάρι 1974 Τ1πο Πηινοτεἰιγ οι Οβἰοεμο Ρτοεε (εἰδικὼτερα γύρω ἀπὸ την ενισχυση τοῦ Μουσσολινι ἐκ μέρους των Γάλλων) Αὀτιεη ΕγιιΙοτοι1 : Τ1το $οἰ2ατο οί Ροννοτ. Ραεοὶετη ιη Ιιειιγ 1919 ­1929, Λονδῖνο 1973, βλ.. κυριως σ. 50/51 Κογ Μεο ­ Οτομοτ ­ Ηεειἰε: Τβε Βεγ οι τβε Εἰοιι. Πιο εατ1 Βοειιβ οι” Ρειεοἰετ Ιια1γ, Νέα
ΡειἱΙ Κ. Οοτηοτ
: Η

δδ/όρκη 1964

Ρὶοτο Μω̃εςτερὶ: 011 1ιπ1ιιεττἰε11 ε ΜυεεοΙὶηὶ. Κερροτιι ιτεοοηῖιρἀυειτὶε ο Ἑαεοἰειηο, Μιλανο 1972, βλ. κυριως σ. 9­ 42 Οἰοτἔἰο Κοοβειτ: Π Εεοοὶιο ο 11 ἰειεοὶειηο (Ραεοιειηο ρ βοοἰοιὲ. Ιτε.1ἰεηει, Τουρῖνο 1973,
1973, σ. 89

Αι̃οεεεοὸτο Ιὶονετι

:

1.0

οτἰειαι

τΙο1

ῖεεοιειηο

α

Γοττατε, Μιλανο 1974 

228
θερῖειιπο Βω̃νρραὶιαὶ: Μιιεεω̃ἰρὶ α̃ἰρ1ο±ρειτὶοο, Μπὰρι 1952, βλ. κυρίως σ. 423 (εἰδικὡτερα γύρω ἀπὸ τὴν ὲνίσχυση του̃ Μουσσολίνι ἀπὸ τοὺς Γάλλους) Οειρτειιπο Βω̃νρτιπἰτιἰ : Τ1πε Οτἰεἰτιε οἱ Ρειεοἰετη ὶρ ΙτειΙγ, ἐκδὸτης Κορεττο νἰνειτο1Ιἰ, Νέα “Υόρκη 1973, βλ. κυρίως σ. 100­118 1ἰοΙειπ‹1 8εττἰ:Ρειεοὶετι1 ειρὸ τ11ρ Ιτκ1ιιεττὶειΙ Εοεὸετερὶρ ΙΙ1 ΙτρΙγ 1919­ 1940, Μπὲρκλευ̃

Λὸς “Αντζελες /Λονδῖνο 1973
Βρτἔἰο Ζ:ινο1ὶ : Νρεοἰτὲι ὀἰ ιυπει ὀἰττειτυτει (ῦοιπ Ιει οοΙΙειΒοτειΖἰοΠρ Οιπἰρτ), Τουρῖνο 1973.
61

ΕὀρΙ‹ Οεερτ 0 Ευοἰειρο 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ν : ΣΤΑΛΙΝ

Τόσο σ“ αὐτὸ τὸ κεφάλαιο ὅσο καί στά κεφάλαια ΠΙ καί νἰ πρέπει νά ληφθεί υπόψη, ότι στην εξαιρετικα ὁγκωδη βιβλιογραφία ἡ χρηματοδοτικὴ πλευρα αγνοείται. Ἑπικρα­ τεῖ η ίστοριογραφία με ἱδεολογικὸ προσανατολισμό. Ἑκτὸς αὑτοῦ, ἀντικείμενο τῆς ἑνί­ σχυσης ,δὲν είναι πια τὸ καθενα άτομο, αλλά τὸ κόμμα η η ένοπλη οργανωση, ποὺ διοι­ κείται ἀπὸ εξέχουσες προσωπικότητες, αυτό ἢ ὲκεῖνο τὸ κομμουνιστικὸ καθεστως. Σ” όλες τὶς περιπτωσεις λείπουν δημοσιευσεις στοιχείων φακέλλων η τεκμηριωμένες περι­ γραφὲς απο τοὺς ίδιους τοὺς πρωταγωνιστές, εἴτε πρόκειται για τὸ σταλινιστικὸ καθεστως, εῖτε για τὸν Κομμουνισμὸ του̃ Τίτο, είτε για τον Μαοῖσμό. Συχνα πρέπει κανείς νά άνα­ τρἑξει σὲ λεπτομερειακά στοιχεῖο., ποὺ δὲν εἶναι συγκεντρωμένα σὲ μιά πηγη. Ἀπὸ τὸν όγκο τῆς βιβλιογραφίας παραπεμπουμε σὲ μερικες απο τίς σπουδαιότερες πηγες : Εαννετὀ Ηο1Ιείτ (ἱεττ/ΚΨ. Πενίοε : Α Ιιίετοτγ οί Βονἰεί Κιιεείεε. Ρομρόείίορε οί 2. ΡΙετιρετ1 Εοοτιοτυγ, τόμος ΙΙ 1926 ­ 1929, Λονδίνο 1969 βλ. κυρίως σ. 574, 584 καί 600 Ιεεεο Βευτεορετ : 5τε1ίιτ. Α ΡοΙἱτἱ‹:ε1 Βίοςτερἰπγ, Νέα 'Υόρκη 1963 .ῖαοκ Ρίεοτιτυεη/ Ι. Βοτιτἱιετὀ Ηιιττοη: Βεε ρτίνείε Εορετι άσε .ῖοεεῖ 3τειΙίιτ, Βιἐννη/'Αμ­
βου̃ργο 1964, βλ. κυρίως σ. 40.

Ψετιτετ ΚεΙ1οτ:Οετ ιιτἰτιυε ι̃Νεετ=ΝιιΙ1. Βετ Αιιἰυευ ΚιιεεΙειτ‹1ε αυτου σερ ννεείειτ, Μό­ ναχο/Ζυρίχη 1960, βλ. κυρίως σ. 226 καὶ 241 Εττιεί Κὸεττίρς: Οετιετεμ Εττιετ Κὸεττἰτιἔ. Βετ τρίίίτὲτίεοτιε Μίτω̃οτ Ζννἰεοίιειτ αουτ Βευτεοίτερ Βείοίι υιτὀ σετ Βονιη̨̃ετυηὶου 1921 ­1941¦ μὲ τὴν συνεργασία του̃ Ηετιηεηη Τεεκε,
Φραγκφούρτη 1966 Ρ. Α. Κτυιηττιεοίιετ/ΗεΙττ1μτ1τ Εειτιςε
1970
: Κτίεμ υηα Ρτίεὀετι, (ὶεεο1·1ίοΙιτε άετ αευτεοὶι ­ εονν­ ίετίεοροτι Βοεἰερυτιςετι νοτι Βτεετ ­ Ι.ίτοννεΙ‹ Με Ζυτιτ Πιττετιτεὶτιττερ Βετυειτοεεε, Μόναχο

.Ϊϋτςοιι ΚιιοΖγι1εΙ‹ί/Οτετε \ΝίτίΙ‹οννε1‹ἰ : Πἰε α̃ειιτεοίτ ­ τυεεἰεορορ Ηειτἀεἰευετἰείτυιτςεμ ὶιτ άρτι Ιετττειτ 150 Ιερτεη, ”Ανατολικὸ Βερολίνο (Ἡ κομμουνιστικη ἐκδοχη), βλ. κυρίως

σ. 40 καὶ 116 ι̃ΝεΙίοτ Εεαυετ : ΒευιεοΙπΙετκ1 ιιιιά ΙὶμεεΙειτιὀ, Βερολίνο 1965 Οετειιτορε­Ηατιαουοἰτ:Βοννῇετυυἰοιτ. Βεε ννίττεοτιεἴτεεγετερτ, ἐκδότης Βὲρνερ Μάρκετ, Κολωνία/Γκράτς 1965, βλ. κυρίως σ. 461 θεοτς ΡεΙοοΖί ­ Ηοτνείτρ : $τεΙίτι, Γκυτερσλο 1968, βλ. κυρίως για τα πρωτα χρόνια, σ. 132 Κουεττ Ρειγτιε : 8τε1ίιι, Αυίετίες υηα Ρε11. Είτιε Βίοςτερυίε, Στουτγάρδη 1967 (σημαντικη πηγὴ γιά τα πρῶτα χρόνια, βλ. κυρίως σ. 29, 101 καὶ 113) θοοτε ν. Ιἰειιοὶτ : Οεεοἰτίοὶπτε ὸοε οοίεετιοννίετίεορευ ΚυεεΙετκ1, Βισμπάντεν, 1955 (νεα εκ­ δοση μὲ τὸν τίτλο ‹‹(ὶεεοΙτἰοΙττο σετ 8ονν_ίετυιτίοτι››) Α. Βοεεἰ : Τ1πε Κυεεο ­ (ὶετιττεο ΑΠἰετιοο, Βοστώνη 1951 ΝΝ. 3ιιο1ιειιονν: 1971 Τειεευυοτι αετ τυεείεορεη Βενομιτίοη, Μόναχο 1967 Αὸειιη Β. Π1ειη : Βία ΒοΙε‹:ΙιοίνίΙ‹ἰ. νοτεεεοίτίοητο υηα νετίευί σετ Κοτιτιτιυυίετίεοίιεη Κονο­ Ιυτἰοιτ ἰτι ΙἰμεεΙετι‹1, Κολωνία/Βερολίνο 1965 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ

νἱ :

ΤΙΤΟ

Σχετικα μὲ τὴν βιβλιογραφία ἰσχόουν οἱ παρατηρήσεις, που εγιναν για τὸ κεφαλαιο ΙΠ. Ἱ­Ι είκόνα, που δημιουργείται στην περίπτωση του̃ Τίτο, είναι, ότι ὴ ενίσχυση, που δόθηκε στὸν ίδιο και τὸν α̃νταρτικὸ στρατό του, αποτελείτο σχεδὸν αποκλειστικα ἀπὸ βοηθεια σὲ όπλα καὶ υλικο καὶ όχι σὲ χρηματα. Ἐπειδη, ἐξ α̃λλου, η βοηθεια αὐτὴ χορη­ γὴθηκε κυρίως από τίς δυτικὲς Δυναμεις, μὲ ἑπικεφαλῆς την Μεγαλη Βρεταννία, τό θεμα αυτό είναι ταμπου̃ στην Γιουγκοσλαβία. 'Επιτρέπεται μόνο να αναφερεται η ἐντελῶς ἀνεπαρκὴς υποστηριξη ἐκ μέρους της ΕΣΣΔ, τουλάχιστο στὰ ἀποφασιστικα πρῶτα χρόνια
1941

­ 1944.

Κύριες πηγὲς της έρευνας ἦταν
Ρ1ίγ11ίε

:

Αυτν : Τίτο. Α Βίοςτερυν, Λονδῖνο 1970, βλ. κυρίως σ. 210 Ψίυετου Ο1ιυτο1ίίΙΙ : Ποτ Ζννοίτο Ψοίτκτίοἔ, Ιν/ΙΙ (εχει εκδοθεί στα ἑλληνικὰ). νίεὸίιυίι· 13οτ1ίίοτ:Τίτο. Αυτοτίείοττο Βίοετερυίο, Βερολίνο 1953 (ὁ συγγραφέας είναι βιο­
γραφος του̃ Χίτλερ)
Ψει1τετ (3ότ1ίτΖ: Βοτ Ζννοίτο ι̃λίο1τ1‹τίος, τόμος Π, Στουτγαρδη 1952, μὲ τὸν ἀνταρτικὸ πόλεμο

βλ. σ. 57 σχετικα

ἀπὸ τὶς σπουδαιότερες πηγες) Βτοῖευο Τοττε : Ττο ευυί οου Τίτο, Μί1ειυο/Ρώμη 1953 Πυίτοτί Ξτειτοε/Ατυίν Αίτ Ροτοοε : Τυο Ατυπν Αίτ Ροτοοε ίυ 1ΝοτΙ‹;ἰ Ψειτ Π τόμος ΠΙ, Κεφα­ λαιο 14 : Αίτ ευρροττ ίοτ τυο Πυὸοτετοιιυό υγ Ηεττίε Ψειττου, Τυο Πυίνοτείτγ οι” (ἔυίοαἔο Ρτοεε 1951, σ. 505­ 514) .ῖουευυεε 1?νίίυεο1ιτ:Ιυεοε1εννίευ υυό όεε Πτίττο Ιὶοίου. Είυο ὀοκυυίουτατίεουο Οοεουίουτο τἰοτ ὀσιιτεο1ι­ίιιἕοω̃αννίεοἰίου Βστίουιιυεου νου 1933 υίε 1945, Στουτγάρδη 1969

Εουίε Ηιιοτ : θιιυε ίοτ Τίτο, Νέα 'Υόρκη 1945 ΚΙειυε Είσοο : $οο11ειυε1 Ιυἔοείαννἰου, οίυυίιιί Αίυευίου, Μόναχο 1974 Ρίτπον ΜαοΕοευ:13ίερυτοἀ Βεττίοεόο. Τυο Ιίῖο ευό τίυιοε οί .Τοείρ ΒτοΖ­ Τίτο Μετευαί οί” ΥυἕοεΙο.νία, Λονδίνο 1957 (βασικη πηγη) .. ΚετΙ Ε. Ναεκο : Τίτο. Ποτ είςρυο ννοἔ, Κρόῖτσβόιἰνγκόιρτεν 1963 Μοευο Ρίίειόο : Βεε Μἐιτουου νου ςὶοτ οοννῇοτίεουευ Ηίίτο τίίτ ὀου νο11‹εαιιίετευ‹1 ίυ Ιυςοεία­ ννίευ, Βελιγραδι 1950 Οοττίτίοά Ρτυυ1‹1/ΑΙοΧ Κίίυίο : Ιοείρ Τίτο ίυ Βρίόεττευςυίεεου ιιυὀ Βίίιίτἰοίτυιυουτου, Ρατν­ μπεκ/Άμβου̃ργο 1973 Βτεαα Κίετίο : Υυεοε1ε.νίει”ε Ιὶονουιτίου οτ” 1941, Λονδίνο 1966 Κονευ Αίτ Ροτοο : Ιὶονει1 Αίτ Ροτοο 1939 ­ 1945, τόμος ΙΙΙ, ἐκδότης Ηίίειτγ δτ. θοοτςο δειιυ­ οοτε, Λονδῖνο 1954, βλ. κυρίως σ. 236 ­ 257 Ψε1τοτ Κ. Κοροττε : Τίτο, Μί1ίαί1ονίο ευό τυο Αίίίρε 1941 ­ 1945, Νέα Ύερσὲη 1973 (μια

Κ. ΖίΙίεουε : Τίτο οί Υυὲοεαινίε, Λονδίνο

1952