ΣΑ ΜΤ΢ΣΘΡΛΑ ΣΘ΢ ΚΡΘ΢ΚΕΛΑ΢ ΣΘΝ ΜΛΝΩΛΚΘ ΕΠΟΧΘ

ΣΟ ΛΕΡΟ ΣΩΝ ΔΛΠΛΩΝ ΠΕΛΕΚΩΝ ΜΕ ΛΕΡΑ ΑΝΣΛΚΕΛΜΕΝΑ ΚΑΣΑ ΧΩΡΑΝ ΜΠΡΟ΢ΣΑ ΢ΣΟ ΔΑΠΕΔΟ ΚΤΠΕΛΛΑ ΠΡΟ΢ΦΟΡΩΝ

ΣΑ ΜΤ΢ΣΘΡΛΑ ΣΘ΢ ΚΡΘ΢ΚΕΛΑ΢
Κζμα δφςκολο και ακανκϊδεσ είναι θ κρθςκεία των Κρθτϊν κατά τθν Μινωικι εποχι. Είναι φανερό πωσ
οι Κρθτικοί, όπωσ και άλλοι αρχαίοι λαοί, πριν φτάςουν ςτθν κακεαυτό κρθςκεία, πζραςαν από τα
προςτάδια τθσ : ανιμιςμόσ, προγονολατρεία, τοτεμιςμόσ. Ο Ζβανσ δζχεται επιδράςεισ αιγυπτιακζσ ςτθ
κρθςκεία των Κρθτϊν.
Φαίνεται πωσ ο ταφροσ ςτα πολφ παλιά χρόνια ςτθν περιοχι τθσ Κνωςοφ λογιόταν ςαν το πιο μεγάλο
τοτζμ. Οι εκνολόγοι λζνε πωσ ο ταφροσ ςτθν αντίλθψθ των πρωτόγονων ιταν θ προςωποποίθςθ τθσ
δφναμθσ και τθσ γονιμότθτασ.
Αντίκετα με άλλουσ ςφγχρονουσ πολιτιςμοφσ (Αιγφπτου, Μεςοποταμίασ), που άφθςαν μνθμειϊδθ
κρθςκευτικά ζργα, ναοφσ και γλυπτά, ςτθ μινωικι Κριτθ παρουςιάηεται μια δυςεξιγθτθ κρθςκευτικι
ςιγι. Μόνον ο Μινωικόσ πολιτιςμόσ παρουςιάηεται χωρίσ ναοφσ, χωρίσ αγάλματα, χωρίσ ανάγλυφα ι
μνθμειϊδεισ απεικονίςεισ τθσ κεότθτασ. Αυτό βεβαίωσ δε ςθμαίνει ότι δεν υπιρχε κρθςκεία και
κρθςκευτικι ηωι ςτθ μινωικι Κριτθ. Απλϊσ είχε χαρακτιρα διαφορετικό.




ΚΟΛΟ΢΢ΛΑΛΑ ΚΕΡΑΣΑ ΚΑΚΟ΢ΛΩ΢ΕΩ΢ ΑΠΟ ΣΘΝ ΝΔ ΠΕΡΛΟΧΘ ΣΟΤ ΠΑΛΑΣΛΟΤ ΣΘ΢ ΚΝΩ΢ΟΤ ΑΝΑΜΕ΢Α ΢ΣΑ ΔΤΟ ΚΕΡΑΣΑ ΢ΣΟ
ΒΑΚΟ΢ ΣΟ ΟΡΟ΢ ΓΛΟΤΧΣΑ΢ -΢ΚΛΣ΢Ο ΑΝΑ΢ΚΑΦΩΝ Α. ΕΒΑΝ΢
Οι πρϊτεσ κρθςκευτικζσ εκδθλϊςεισ του ανκρϊπου, ιδθ από τθν αρχι τθσ νεολικικισ περιόδου,
ςυνδζονται άμεςα με τα βαςικά προβλιματα που αντιμετωπίηει ςτθ ςκλθρι του προςπάκεια να επιηιςει.
Ο άνκρωποσ ςτα μακρινά εκείνα χρόνια είναι ςτενά δεμζνοσ με τθ γθ.

ΚΡΘΣΘ- ΛΕΡΑΠΕΣΡΑ - 5800 π.Χ.- Ε.Α.Μ.
Οι καιρικζσ ςυνκικεσ, οι εποχζσ του χρόνου, τα φυςικά φαινόμενα, ο κίνδυνοσ των άγριων ηϊων, τον
τρομάηουν και ςυγχρόνωσ του δθμιουργοφν ζνα είδοσ μυςτθριακισ ςυγκίνθςθσ και θ μόνθ διζξοδοσ που
βρίςκει είναι θ λατρεία τθσ άγνωςτθσ αυτισ δφναμθσ που τθν ταυτίηει με τθ Μθτζρα - Γθ. Οι παραςτάςεισ
τθσ, ςε μικρά ειδϊλια, τθ δείχνουν «ευτραφι»» και αυτό είναι γενικό χαρακτθριςτικό ςε όλεσ τισ περιοχζσ
όπου άνκθςε ο νεολικικόσ πολιτιςμόσ.

ΝΕΟΛΛΚΛΚΑ ΕΤΡΘΜΑΣΑ ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ ΚΑΛ ΑΠΟ ΠΕΡΛΟΧΕ΢ ΣΟΤ ΑΛΓΑΛΟΤ ΢Ε ΢ΤΓΚΡΛΣΛΚΘ ΣΟΠΟΚΕΣΘ΢Θ

Ζτςι βάςθ τθσ μινωικισ κρθςκείασ, είναι «ο κφκλοσ τθσ βλάςτθςθσ». Θ εναλλαγι των αιςκθμάτων του
πρωτόγονου ανκρϊπου μπροςτά ςτο μυςτιριο του διαρκϊσ μεταβαλλόμενου κόςμου τθσ φφςθσ ιταν
φυςικό να οδθγιςει ςτθ κεοποίθςθ των φυςικϊν δυνάμεων και ςτθ λατρεία τουσ. Θ μεγάλθ κεότθτα ςτθ
μινωικι Κριτθ είναι θ ίδια θ φφςθ, θ Μεγάλθ Μθτζρα.

Θ ΑΠΟΣΤΠΩ΢Θ ΣΟΤ« ΔΑΧΣΤΛΛΔΛΟΤ ΣΟΤ ΜΛΝΩΑ»

Θ απεικόνιςι τθσ είναι πολφμορφθ : Άλλοτε εικονίηεται ςε κορυφι βουνοφ ανάμεςα ςε λιοντάρια, ωσ
«Ορεία Μιτθρ» και «Πότνια κθρϊν», άλλοτε ωσ «Κεά των Όφεων» ι του ιεροφ δζντρου, των πουλιϊν ι
των λουλουδιϊν.

ΚΕΑ ΢Ε ΠΛΟΛΑΡΛΟ ΢Ε ΛΕΡΟ ΠΛΘ΢ΛΟΝ ΣΘ΢ ΑΚΣΘ΢ ΚΑΣΩ ΑΠΟ ΛΕΡΟ ΔΕΝΔΡΟ ΑΠΟΣΤΠΩΜΑ ΑΠΟ ΧΡΤ΢Ο ΢ΦΡΑΓΛ΢ΣΛΚΟ ΔΑΚΣΤΛΛΔΛ
ΑΠΟ ΣΟΝ ΜΟΧΛΟ -ΚΡΘΣΘ

Άλλοτε πάλι παρουςιάηεται ωσ πολεμικι κεότθτα με αςπίδα και ξίφοσ και άλλοτε ωσ καλάςςια κεότθτα
που ταξιδεφει μζςα ςε ιερό πλοίο. ΢ε όλεσ αυτζσ τισ απεικονίςεισ ζχουμε ζναν προφανι ςυμφυρμό
κρθςκευτικϊν και μαγικϊν αντιλιψεων.

ΚΕΑ ΣΩΝ ΦΛΔΛΩΝ ΜΕ ΞΛΦΟ΢ ΑΠΟ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ -ΚΝΩ΢Ο΢

Θ προςωποποίθςθ τθσ βλάςτθςθσ εκφράηεται με τθ μορφι νεαροφ βρζφουσ ι νεαροφ κεοφ που
γεννιζται και πεκαίνει κάκε χρόνο και τον κζλθςαν να νυμφεφεται τθ κεά. Ο «ιερόσ γάμοσ» των δυο
αυτϊν κεϊκϊν μορφϊν ςυναντιζται και ςτισ κρθςκείεσ των ανατολικϊν λαϊν (΢υρία, Βαβυλωνία,
΢ουμζριοι, Μικρά Αςία) και των Αιγυπτίων. Θ ςχζςθ των δυο αυτϊν προςϊπων δεν είναι πολφ ςαφισ.

Άλλοτε φαίνεται ςαν ςχζςθ ερωτικι, που όμωσ δεν ολοκλθρϊνεται γιατί ο νεαρόσ κεόσ πεκαίνει λίγο πριν
ι λίγο μετά το γάμο του με τθ κεά, άλλοτε ςαν ςχζςθ μθτρικι ι αδερφικι, άλλοτε ςαν μια ακακόριςτθ
ςυντροφιά και ςυνοδεία. Θ γζννθςθ και ο κάνατοσ του Δία ιταν αναμφίβολα ςφμβολο τθσ εξαφάνιςθσ
και αναγζννθςθσ του φυτικοφ βίου ςτουσ κόλπουσ τθσ φφςθσ.



ΠΕΡΛ ΣΩΝ ΚΕΟΣΘΣΩΝ
Οι κεοί του πρωτομινωικοφ πάνκεου ιταν :




΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΩΝ ΑΠΟΣΤΠΩ΢ΕΛ΢ - ΑΡΛ΢ΣΕΡΑ ΝΕΑΡΟ΢ ΚΕΟ΢ ΑΚΟΤΜΠΑ ΢Ε ΔΤΟ ΛΕΟΝΣΕ΢ ΠΟΤ ΣΟΝ ΢ΣΘΡΛΗΟΤΝ -ΚΤΔΩΝΛΑ
ΚΡΘΣΘ ΔΕΞΛΑ ΝΕΑΡΟ΢ ΚΕΟ΢ ΠΑΝΩ ΢Ε ΚΕΡΑΣΑ ΚΑΚΟ΢ΛΩ΢ΕΩ΢ ΑΝΑΜΕ΢Α ΢Ε ΦΣΕΡΩΣΟ ΚΡΛΟ ΚΑΛ ΔΡΑΚΟΜΟΡΦΘ
ΠΡΟ΢ΦΕΡΟΤ΢Α ΢ΠΟΝΔΘ

- Βελχανόσ ι Τάκινκοσ : κεόσ γιοσ και ςφηυγοσ τθσ Μεγάλθσ Μθτζρασ. Είναι κεόσ διςυπόςτατοσ, πότε
ιςχυρόσ δαμαςτισ των κθρίων, των γρυπϊν και των φτερωτϊν αγριμιϊν και πότε αδφναμοσ ςαν παιδί και
ςαν λουλοφδι.

- Θ Μεγάλθ Μθτζρα : Θ δθμιουργία τθσ ξεπιδθςε από τθν ανάγκθ τθσ γζννθςθσ του πρϊτου κεοφ. Σθ
Μεγάλθ Μθτζρα τθ λζνε «Ορεία Μιτθρ» και «Πότνια Κθρϊν», ονομαςίεσ που δίνονται όταν τθν κεωροφν
ςαν ανάςα των βουνϊν και των δαςϊν. Θ Ορεία Μιτθρ εικονίηεται ανάμεςα ςε λιοντάρια. Και ακόμθ
είναι και κεά του ιεροφ δζντρου και κεά των φιδιϊν.

- Θ Δίκτυννα : όπωσ και από τθν ετυμολογία προκφπτει ςυνδζεται με το βουνό Δίκτθ τθσ Κριτθσ.
Πικανολογείται πωσ κα είχε κάποιεσ αρμοδιότθτεσ ςχετικζσ με τισ ιδιότθτεσ του βουνοφ : τθ κφελλα, τουσ
ανζμουσ και τον κεραυνό.

ΑΠΟΣΤΠΩ΢ΕΛ΢ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΩΝ ΑΠΟ ΣΑ ΕΤΡΘΜΑΣΑ ΣΟΤ Α. ΕΒΑΝ΢ ΕΚΣΟ΢ ΣΘΝ ΚΑΣΩ ΑΡΛ΢ΣΕΡΑ ΕΛΝΑΛ ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΛ΢ΒΘ ΧΩΡΛ΢
ΣΑΤΣΟΠΟΛΘ΢Θ ΓΝΘ΢ΛΟΣΘΣΑ΢ ΣΘ΢

- Θ Βριτόμαρτισ : είναι νεαρι κεά μάλλον. Και πικανϊσ ζχει αρμοδιότθτεσ ςχετικζσ με κοπζλεσ
«παρκζνουσ», εξαιτίασ τθσ ετυμολογίασ του ονόματόσ τθσ (Βριτόμαρτισ = Γλυκιά παρκζνοσ).

ΧΡΤ΢Ο ΢ΦΡΑΓΛ΢ΣΛΚΟ ΔΑΚΣΤΛΛΔΛ ΜΕ ΢ΤΝΚΕΣΘ ΚΡΘ΢ΚΕΤΣΛΚΘ ΢ΚΘΝΘ .ΓΤΝΑΛΚΕΛΑ ΚΕΟΣΘΣΑ ΔΕΧΕΣΑΛ ΠΡΟ΢ΦΟΡΕ΢ ΔΤΟ
ΓΤΝΑΛΚΩΝ ΜΕ ΑΝΚΘ ΚΡΛΝΩΝ ΚΑΛ ΜΤΚΩΝΟ΢. ΔΤΟ ΑΛΛΕ΢ ΓΤΝΑΛΚΕΛΕ΢ ΜΟΡΦΕ΢ ΑΡΛ΢ΣΕΡΑ ΑΠΟΔΛΔΟΝΣΑΛ ΢ΑΝ ΑΚΟΛΟΤΚΟΛ
ΣΘ΢ ΚΕΟΣΘΣΑ΢ . ΑΠΟ ΣΟΝ ΟΤΡΑΝΟ ΛΑΜΠΕ Ο Ο ΘΛΛΟ΢ ΚΑΛ Θ ΢ΕΛΘΝΘ ΚΑΛ ΜΛΑ ΟΚΣΩ΢ΧΘΜΘ Α΢ΠΛΔΑ ΠΟΤ ΚΡΑΣΑ ΜΛΑ ΑΛΛΘ
ΜΟΡΦΘ ΚΑΣΕΡΧΟΜΕΝΘ ΚΘ΢ΑΤΡΟ΢ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩ΢ ΜΤΚΘΝΩΝ 15 ΑΛ. Π.Χ. Ε.Α.Μ.

- Θ Αριάδνθ : Θ πριγκίπιςςα τθσ Κνωςοφ, κόρθ του Μίνωα, είναι μαηί κεά του φεγγαριοφ και των δζντρων
και μια κεά που πεκαίνει κάκε χρόνο.



΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ΢ ΜΕ ΜΛΝΩΛΚΘ ΚΕΑ ΜΕ ΔΤΟ ΝΕΑΡΕ΢ ΚΟΠΕΛΕ΢ -ΚΤΔΟΝΛΑ 1700-1600 π.Χ. ΚΡΘΣΘ-ΕΤΡΘΜΑΣΑ Α.ΕΒΑΝ΢

- Λζνε ακόμθ πωσ οι κάτοικοι τθσ Κνωςοφ λάτρευαν τθν Ανκεία, θ οποία ταυτίηεται με τθν Αφροδίτθ και
τθν Καλλίχορθ που ςχετίηεται με τθν επίδοςθ που είχαν οι κάτοικοι ςτουσ χοροφσ.
Χαρακτθριςτικό τθσ μινωικισ κρθςκείασ αποτελεί θ αρικμθτικι και δυναμικι υπεροχι των Κεαινϊν. Πολφ
αργότερα ςτθ μινωικι εποχι ζρχονται και άλλεσ κεότθτεσ του νεότερου ελλθνιςμοφ και υφίςτανται
κάποια τοπικι προςαρμογι.
- Ο Ηευσ γίνεται Ηευσ - Βελχανόσ και Κοφροσ (αγόρι) και γεννιζται και πεκαίνει κάκε χρόνο. Σότε
παρουςιάηεται και θ Ιρα, θ Ακθνά Ποτνία και ο Ποςειδϊνασ.

ΛΕΟΝΣΟΚΕΦΑΛΟΛ ΔΑΛΜΟΝΕ΢ ΜΕ ΢ΠΟΝΔΛΚΕ΢ ΠΡΟΧΟΤ΢ ΠΡΟ΢ ΕΝΚΡΟΝΘ ΚΕΟΣΘΣΑ, ΠΛ΢Ω ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΕΟΣΘΣΑ ΑΕΣΟ΢
΢ΤΜΒΟΛΟ ΕΞΟΤ΢ΛΑ΢ .Ο ΘΛΛΟ΢ ΚΑΛ ΟΛ ΦΑ΢ΕΛ΢ ΣΘ΢ ΢ΕΛΘΝΘ΢ ΢ΣΟ ΑΝΩ ΔΛΑΗΩΜΑ- ΣΛΡΤΝΚΑ 15 ΑΛ Π.Χ. -Ε.Α.Μ.

Πολλζσ φορζσ ςτισ λατρευτικζσ ςκθνζσ παρουςιάηεται και πλικοσ από φανταςτικά πλάςματα που
περιβάλλουν τουσ κεοφσ. Πολλά ζχουν ςϊματα ηϊων και ανκρϊπινα κεφάλια, όπωσ οι Κζνταυροι κ.λ.π.
Επίςθσ πίκθκοι και πουλιά ιταν δαίμονεσ ςυνδεδεμζνοι με τθν ανκθφορία, το χλόιςμα, τθν καρποφορία
και άλλεσ δθμιουργικζσ διαδικαςίεσ τθσ φφςθσ.


΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ΢ ΑΠΟ ΑΛΜΑΣΛΣΘ ΜΕ ΜΛΝΩΛΚΕ΢ ΚΕΪΚΕ΢ ΜΟΡΦΕ΢ ΒΡΕΚΘΚΕ ΢ΣΘΝ ΠΑΡΑΛΛΑ(ΛΛΜΕΝΑ) ΣΘ΢ ΚΝΩ΢ΟΤ-
ΕΤΡΘΜΑΣΑ Α.ΕΒΑΝ΢


ΔΑΛΜΟΝΕ΢ ΢Ε ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟΤ΢ ΑΠΟ ΣΘΝ ΜΛΝΩΛΚΘ ΚΡΘΣΘ -ΕΤΡΘΜΑΣΑ Α.ΕΒΑΝ΢


ΚΡΘΣΘ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ΢ ΜΕ ΔΡΑΚΟΝΣΑ ΝΑ ΦΕΡΕΛ ΔΤΟ ΛΕΟΝΣΕ΢





ΠΘΛΛΝΟ ΕΛΔΩΛΛΟ ΚΑΚΛ΢ΣΟΤ ΚΘΛΤΚΟΤ ΠΛΚΘΚΟΤ ΜΕ ΢ΚΟΤΦΟ ΑΠΟ ΣΘΝ ΦΑΛ΢ΣΟ 1700-1600 π.Χ. Ε.Α.Μ.

ΑΜΦΟΡΛ΢ΚΟ΢ ΜΕ ΔΛΑΣΡΘΣΟ ΢ΩΜΑ ΚΑΛ ΑΝΑΓΛΤΦΟ ΦΛΔΛ ΕΠΛ΢Θ΢ ΦΛΔΛ ΢Ε ΑΛΛΟ ΢ΚΕΤΟ΢ ΕΠΑΛΛΘΛΕ΢ ΜΕΛΟΠΛΣΕ΢-Ο ΕΒΑΝ΢ ΣΑ
΢Τ΢ΧΕΣΛ΢Ε ΜΕ ΣΘΝ ΛΑΣΡΕΛΑ ΣΟΤ ΟΛΚΟΤΡΟΤ ΟΦΕΩ΢ -ΚΝΩ΢Ο΢ ΣΕΛΟ΢ ΠΑΛΑΛΟΑΝΑΚΣΟΡΛΚΘ΢- Ε.Α.Μ.


΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ΢ ΑΠΟ ΑΛΜΑΣΛΣΘ ΠΟΤ ΒΡΕΚΘΚΕ ΢ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ -ΜΛΝΩΛΚΕ΢ ΜΟΡΦΕ΢ ΜΛΑ ΜΕ ΣΑΤΡΟΚΕΦΑΛΘ ΚΑΛ ΑΛΛΕ΢
ΜΟΡΦΕ΢ ΚΘΡΛΩΝ
Μςωσ οι μορφζσ αυτζσ προζρχονται από μαγικζσ τελετζσ ςτισ οποίεσ μετείχαν οι ιερείσ με ηωόμορφεσ
μάςκεσ. Θ μεταμφίεςθ είχε ςκοπό να φοβίςει και να αποδιϊξει τα κακά πνεφματα ι να εξαναγκάςει τουσ
δαίμονεσ να βοθκιςουν ςτθν καρποφορία. Όχι μόνο ο Δίασ και θ Ακθνά γεννικθκαν ςτθν Κριτθ, αλλά και
άλλοι κεοί κατάγονταν από τθν Κριτθ.

ΓΤΝΑΛΚΕΛΑ ΜΟΡΦΘ ΚΕΑ΢ ΣΟΞΟΒΟΛΟΤ ΜΠΡΟ΢ΣΑ ΑΠΟ ΑΝΔΡΛΚΘ ΚΕΪΚΘ ΜΟΡΦΘ ΝΕΟΤ ΠΡΩΣΑΓΩΝΛ΢ΣΟΤΝ ΢Ε ΔΡΩΜΕΝΟ ΢Ε
ΑΤΣΟΝ ΣΟΝ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ.
- Θ Άρτεμθ ταυτίςτθκε με τισ κρθτικζσ κεότθτεσ Δίκτυννα και Βριτόμαρτθ. Θ Άρτεμθ είναι κεά τθσ άγριασ
φφςθσ, περιδιαβαίνει τα βουνά και τα δάςθ, τα άλςθ και τα λιβάδια. ΢τθ λατρεία τθσ ανικουν οργιαςτικοί
χοροί και το ιερό κλωνάρι. Κανζνασ από τουσ μεγάλουσ κεοφσ δεν ζχει τόςθ ςχζςθ με τθ δεντρολατρεία. Θ
ομοιότθτα με τθ μινωικι δεντρολατρεία και τθν οργιαςτικι όρχθςθ είναι καταφανισ.
- Θ Ειλείκυια είναι γνωςτι ςτθν ελλθνικι μυκολογία ςαν θ κεά που παραςτζκεται ςτισ γυναίκεσ ςτισ
ωδίνεσ του τοκετοφ. Ζχει ςχζςθ με τθν Άρτεμθ που παρουςιάηεται κι αυτι να κάνει το ίδιο λειτοφργθμα
με τθ Ειλείκυια. Ζτςι θ Ειλείκυια ιταν θ μινωικι κεά τθσ φφςθσ που προςτάτευε ςτθ γζννα ανκρϊπουσ
και ηϊα.

Νεαρι μορφι γυμνι «οπλιςμζνθ» ςε ςφραγιδόλικο από τθν Κριτθ μαηί με κεραςφόρο πρόβατο ΑΝΑΓΩΓΘ ΢ΣΟΝ ΝΕΑΡΟ
ΔΛΑ (;) -ΚΡΘΣΘ -ΕΤΡΘΜΑΣΑ Α. ΕΒΑΝ΢

- Μα και ο Δίασ - παιδί και οι γιοι του Δία δείχνουν να ζχουν ςχζςθ με τθ μινωικι κρθςκεία, αλλά από
διαφορετικζσ πλευρζσ. Ο Δίασ - παιδί λατρευόταν ςε ςπθλιζσ.

Ο Κρθτικόσ για να εξευμενίςει αυτζσ τισ κεότθτεσ, χρθςιμοποιεί άφκονεσ προςευχζσ και κυςίεσ, ςφμβολα
και τελετζσ που ςυνικωσ εκτελοφν ιζρειεσ και ενίοτε κρατικοί λειτουργοί. Για να απομακρφνει τουσ
δαίμονεσ, ςαλπίηει τθν κόγχθ, παίηει αυλό ι λφρα και ψάλλει ομαδικά φμνουσ λατρείασ.

Για να βλαςτιςουν οι κιποι και οι αγροί, ποτίηει τα δζντρα και τα φυτά ςε επίςθμεσ τελετζσ ι οι ιζρειεσ
του, γυμνζσ ςείουν με μανία τα δζντρα με τουσ ϊριμουσ καρποφσ ι οι γυναίκεσ ςε γιορταςτικι πομπι
προςφζρουν καρποφσ ι άνκθ ςτθ κεότθτα θ οποία μεταφζρεται ςε φορείο.


ΑΠΟΣΤΠΩ΢Θ ΑΠΟ ΣΟΛΧΟΓΡΑΦΛΕ΢ ΣΘ΢ ΚΝΩ΢ΟΤ (ΚΝΩ΢΢ΟΤ) ΜΕ ΛΕΡΕΛ΢ ΠΟΤ ΜΕΣΑΦΕΡΟΤΝ ΓΤΝΑΛΚΕΛΑ ΜΟΡΦΘ

Οι πιο δθμοφιλείσ λατρείεσ ιταν εκείνεσ που τισ αςκοφςαν ςτισ κορυφζσ των ιερϊν βουνϊν, ςε τριάντα
πάνω - κάτω ιερά ςπιλαια, γφρω από οριςμζνα ιερά ςε πεδιάδεσ, κοντά ςε πθγζσ, ςτθ ρίηα πολλϊν
δζντρων, μπροςτά ςε μερικοφσ βράχουσ. Οι μυςτθριϊδεισ δυνάμεισ των οποίων επικαλοφνται τθ
ςυνδρομι και τθν προςταςία ς’ αυτά τα διάφορα μζρθ, δεν ιταν ίδιεσ.

ΑΠΟΣΤΠΩ΢Θ ΢ΦΡΑΓΛΔΑ΢ ΑΠΟ ΣΟ ΛΔΑΛΟ ΑΝΣΡΟ ΜΟΡΦΘ ΢ΑΛΠΛΗΟΤ΢Α ΜΕ ΚΑΛΑ΢΢ΛΟ ΚΟΧΤΛΛ ΜΠΡΟ΢ΣΑ ΢Ε ΒΩΜΟ ΜΕ ΚΕΡΑΣΑ
ΚΑΚΟ΢ΛΩ΢Θ΢
Μνθμόνευαν ςτουσ υψθλοφσ τόπουσ το κάνατο, τθν ανάςταςθ, το γάμο των μεγάλων ουράνιων
αςτεριϊν : του ιλιου, τθσ ςελινθσ, των πιο ορατϊν πλανθτϊν γιατί από αυτά εξαρτιόταν το θμερολόγιο, ο
κφκλοσ τθσ βλαςτιςεωσ, ο ρυκμόσ τθσ ηωισ των κοπαδιϊν, θ ναυςιπλοΐα, θ βροχι και θ ξθραςία, θ υγεία
των ηϊων και των ανκρϊπων. ΢τθ κεότθτα πρόςφεραν κυρίωσ τισ απαρχζσ των καρπϊν τθσ γθσ,
καλάςςια κογχφλια, ομοιϊματα ηϊων και ανκρϊπων, κυςίεσ οικόςιτων ηϊων ι κθραμάτων.


ΕΤΡΘΜΑ ΜΕ ΣΡΑΠΕΗΑ ΚΤ΢ΛΑ΢ΣΘΡΛΟ ΢ΚΕΤΟ΢ ΑΠΟ ΣΘΝ ΔΤΣΛΚΘ ΠΛΕΤΡΑ ΣΟΤ ΔΛΚΣΑΛΟΤ ΑΝΣΡΟΤ ΢ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ

ΠΕΡΛ ΣΩΝ ΛΕΡΩΝ ΢ΤΜΒΟΛΩΝ ΣΘ΢
Θ μινωικι κρθςκεία προτιμοφςε τθ ςυμβολικι διλωςθ του κείου από τθν παραςτατικι απεικόνιςθ. Σα
ςπουδαιότερα ςφμβολα ιταν :

ΕΜΠΡΟ΢ΚΛΑ ΟΨΘ ΛΕΡΟΤ ΜΕ ΚΕΡΑΣΑ ΚΑΚΟ΢ΛΩ΢ΕΩ΢ ΢Ε ΜΛΝΛΑΣΟΤΡΑ ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ Ε.Α.Μ.
α) Σα ιερά κζρατα : τα κζρατα κακϊσ και θ ελιά, αποτελοφν αντικείμενα και με αυτά ςτολίηουν τουσ
βωμοφσ. Και θ ιερότθτα των κεράτων δε μπορεί παρά να ζχει τοτεμικι καταγωγι. Βζβαιο είναι ότι τα
κζρατα είναι θ κζςθ τθσ κακοςιϊςεωσ, γιατί τα ιερά αντικείμενα τα τοποκετοφςαν ανάμεςά τουσ.


ΜΛΝΩΛΚΟΛ ΚΟΜΒΟΛ ΢ΣΟ Ε.Α.Μ. ΔΕΞΛΑ ΚΑΛ ΚΑΣΩ ΛΕΡΟΛ ΚΟΜΒΟΛ ΑΠΟ ΣΑ ΕΤΡΘΜΑΣΑ ΣΟΤ ΕΒΑΝ΢ (ΜΜΛΛΛ ) 1700-1600 π.Χ.
β) Ο Κόμβοσ : είχε ποικίλεσ μαγικζσ, κεραπευτικζσ και προφυλακτικζσ ιδιότθτεσ. Σο δζςιμό του,
εξαςφαλίηει τθν κατοχι του αγαπθμζνου προςϊπου και το λφςιμό του, κάνει πιο εφκολο τον τοκετό.
Κυρίωσ όμωσ ο κόμβοσ δεςμεφει και υποτάςςει το δαιμονικό ςτοιχείο.


ΟΚΣΟ΢ΧΘΜΕ΢ Α΢ΠΛΔΕ΢ ΑΠΟ ΣΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΛΛΜΑΚΟ΢ΣΑ΢ΛΟ ΣΘ΢ ΚΝΩ΢ΟΤ ΑΝΑΠΑΡΑ΢ΣΑ΢Θ ΣΟΤ ΠΡΑΓΜΑΣΛΚΟΤ ΢ΧΕΔΛΑ΢ΣΛΚΟΤ
ΠΕΡΛΕΧΟΜΕΝΟΤ ΣΩΝ ΑΝΑ΢ΚΑΦΩΝ ΣΟΤ Α.ΕΒΑΝ΢

γ) Θ αςπίδα : μαγικι και προφυλακτικι ςθμαςία πιραν από τθν ίδια τθ φφςθ τουσ και οριςμζνα αμυντικά
όπλα, όπωσ θ μεγάλθ οκτϊςχθμθ αςπίδα που καταςκευάηεται από δζρμα ταφρου, και το κράνοσ. Μςωσ τα
όπλα αυτά ςχετίηονται και με τθν πολεμικι υπόςταςθ τθσ κεάσ.

ΕΤΡΘΜΑΣΑ ΑΠΟ ΣΛ΢ ΑΝΑ΢ΚΑΦΕ΢ ΣΟΤ Α ΕΒΑΝ΢ ΣΟΠΟΚΕΣΘΜΕΝΑ ΟΠΩ΢ ,ΟΣΑΝ ΒΡΕΚΘΚΑΝ, ΚΑΣΑ ΧΩΡΑΝ (;)

δ) Ο ςταυρόσ : ο ςταυρόσ, κρθςκευτικό ςφμβολο τθσ μινωικισ κρθςκείασ, αποτελεί απομίμθςθ του
αςτρικοφ ςταυρικοφ ςχιματοσ και δεν ζχει καμία ςχζςθ με το χριςτιανικό ςταυρό.




΢ΣΟ ΠΑΛΑΛΟ ΑΡΧΑΛΟΛΟΓΛΚΟ ΜΟΤ΢ΕΛΟ ΘΡΑΚΛΕΛΟΤ
ε) Ο διπλόσ πζλεκυσ : από βαςικό εργαλείο κακθμερινισ χριςθσ και όπλο, ο διπλόσ πζλεκυσ ζγινε
ςφμβολο υπερφυςικισ δφναμθσ όχι μόνο ςτθν Κριτθ, αλλά και ςτθ Μικρά Αςία και ςε άλλεσ περιοχζσ.
Μςωσ ςχετίςτθκε με τον κεραυνό που χτυπάει και ρίχνει τα ψθλά δζντρα ςτισ κφελλεσ ι με τον ιερό ταφρο
που τον κυςίαηαν με ζνα τζτοιο όπλο.

Ο διπλόσ πζλεκυσ είναι ςφμβολο τόςο χαρακτθριςτικό και πανταχοφ παρϊν. Σο χρθςιμοποιοφςαν για να
βάηουν το οικοδόμθμα ι το αντικείμενο κάτω από μια υψθλι προςταςία ι να το προφυλάξουν από
βεβιλωςθ, ακριβϊσ όπωσ ςυμβαίνει με το ςταυρό. Είναι ςφμβολο τθσ κακαγίαςθσ και τθσ μφθςθσ και
ςυμβολίηει επομζνωσ τθν ψυχι που οδεφει για τθ κζωςθ και τθν ολοκλιρωςθ.

ΜΛΝΩΛΚΘ ΣΟΛΧΟΓΡΑΦΛΑ ΜΕ ΠΛΘΚΟ΢ ΚΕΑΣΩΝ ΜΕ ΔΕΝΔΡΑ ΕΛΛΑ΢ ΚΑΛ ΓΤΝΑΛΚΕΛΕ΢ ΜΟΡΦΕ΢ ΢Ε ΕΚ΢ΣΑΣΛΚΟ ΛΕΡΟ ΧΟΡΟ .
ςτ) Δεντρολατρεία : πολλά ιερά αντικείμενα ςυμβολίηουν τθ κεότθτα ςτθ μινωικι εποχι. Εκτόσ από άλλα,
ςθμαντικι κζςθ είχαν τα ιερά δζντρα και ιδιαίτερα θ ελιά.
Θ δεντρολατρεία φαίνεται κα αποτελοφςε κρθςκευτικι τάςθ τοτεμικισ εποχισ - το τοτζμ κα μποροφςε να
είναι ηϊο ι φυτό. Από τα πολλά δζντρα θ ελιά ςυγκζντρωςε ίςωσ τα πιο πολλά προςόντα για να
κεωρείται τόςο ςτθ μινωικι Κριτθ, όςο και ςτθν Θπειρωτικι Ελλάδα, δζντρο ιερό.
Πρϊτα - πρϊτα ο πολφτιμοσ καρπόσ τθσ ελιάσ, ιταν ςυνθκιςμζνθ τροφι των αρχαίων. Μετά το λάδι,
οπτικά χαροφμενο και τροφικά απαραίτθτο. Σο μεταχειρίηονταν ςε πολλζσ περιπτϊςεισ και το
μεταχειρίηονται και ςαν γιατρικό. Με αυτό γίνονταν επαλείψεισ και εντριβζσ.

ΑΠΟΣΤΠΩ΢Θ ΢ΑΡΚΟΦΑΓΟΤ ΜΕ ΜΛΝΩΛΚΘ ΚΡΘ΢ΚΕΤΣΛΚΘ ΣΕΛΕΣΘ ΑΓ. ΣΡΛΑΔΑ -ΚΡΘΣΘ

ΠΕΡΛ ΣΩΝ ΜΤ΢ΣΘΡΛΩΝ
Πζντε και περιςςότερο χιλιάδεσ χρόνια, λοιπόν, πριν τθν ςθμερινι εποχι υπιρχε ςτθν Κριτθ μια μορφι
κρθςκείασ, μια λατρεία κεοτιτων τθσ Φφςεωσ, πνευματικοφ επιπζδου ανϊτερθ φυςιολατρία. Οι κάτοικοι
τθσ Κριτθσ ιταν από τουσ πρϊτουσ που απζδωςαν ςτο κείο, ςεβαςμό και ςτα Μυςτιρια. Μυςτιρια, ςτα
οποία γινόταν χριςθ ςθμείων και ςυμβόλων και ςε αυτά γίνονταν δεκτοί άνδρεσ και γυναίκεσ, που
τελοφςαν, ςτουσ μικροφσ τότε ςε μζγεκοσ ναοφσ τουσ, τισ ιερουργίεσ και τισ μυιςεισ τουσ.
Αλλά ςτο ςθμείο αυτό πρζπει να γίνει θ διάκριςθ των κυρίωσ λεγόμενων Μυςτθρίων, δθλαδι των
τελετϊν που κανείσ δεν μποροφςε να μετζχει αν δεν ιταν μεμυθμζνοσ κατά τουσ απαιτοφμενουσ τφπουσ,
από τισ ξεχωριςτζσ εκείνεσ τελετζσ, μερικϊν εορτϊν, που θ επιτζλεςι τουσ αν και περιοριηόταν ςε
ιδιαίτερθ τάξθ ανκρϊπων ι γζνουσ - άνδρεσ δθλαδι ι γυναίκεσ - δεν ιταν όμωσ απαραίτθτο, οι
λαμβάνοντεσ ς’ αυτζσ μζροσ να είναι μεμυθμζνοι.


Ο ΛΕΡΟ΢ ΧΟΡΟ΢
Παράδειγμα είναι οι τελετζσ μερικϊν εορτϊν, που ιταν μζροσ τθσ εξωτερικισ λατρείασ οριςμζνων
Μυςτθρίων, όπωσ γινόταν ςτα τθσ Μθτζρασ Ρζασ, ςτα Κορυβαντικά τθσ Κριτθσ κ.λ.π. Αλλά οι γιορτζσ
αυτζσ είχαν χαρακτιρα προπαραςκευαςτικό οριςμζνων ατόμων, ανδρϊν ι γυναικϊν, νζων ι νεανίδων
για μελλοντικζσ μυιςεισ τουσ ςτα επίςθμα Μυςτιρια, όπωσ γίνεται με τουσ λεγόμενουσ δοκίμουσ ςτισ
περιςςότερεσ κρθςκείεσ αρχαίεσ και ςφγχρονεσ. Οι μειοφμενοι ςτα Κρθτικά Μυςτιρια διδάςκονταν τθν
Λατρικι, τθν κακαρτικι, τθν ορχθςτρικι και τθ μουςικι τζχνθ.


ΜΛΝΩΛΚΟΤ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟΤ ΑΠΟΣΤΠΩΜΑ ΜΕ ΧΑΡΑΞΘ ΠΟΤ ΔΕΛΧΝΕΛ ΠΡΟ΢ΦΕΡΟΤ΢Α ΓΤΝΑΛΚΕΛΑ ΜΟΡΦΘ ΠΟΤ ΚΡΑΣΑ ΡΤΣΟΝ
ΚΑΛ ΜΕ ΚΕΟΣΘΣΑ ΚΑΚΘΜΕΝΘ .ΠΛ΢Ω ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΕΑ ΤΠΑΡΧΟΤΝ ΣΑ ΚΕΡΑΣΑ ΚΑΚΟ΢ΛΩ΢Θ΢ Θ ΕΛΛΕΛΨΘ ΦΤΣΩΝ ΚΑΛ ΟΛ
ΓΡΑΜΜΟΜΟΡΦΕ΢ ΑΝΩ ΠΟΤ ΟΜΟΛΑΗΟΤΝ ΜΕ ΢ΣΑΛΑΚΣΛΣΕ΢ Λ΢Ω΢ ΑΦΟΡΑ ΢Ε ΧΩΡΟ ΢ΠΘΛΑΛΟΤ .

΢τθν Κριτθ το κφριο μζροσ τθσ λατρείασ ιταν αρχικά ςυγκεντρωμζνο ςτο κθλυκό πρόςωπο τθσ κεότθτασ,
ςτθ Μεγάλθ Μθτζρα, τθ Ρζα - Γθ ι Μα, γιατί αυτι ςυμβόλιηε τθν παραγωγικι ανανεωτικι φροντίδα τθσ
Μθτζρασ Φφςθσ. Οι κρθςκευτικζσ τελετζσ ιταν απόδοςθ ςεβαςμοφ ς’ αυτιν και εκδιλωςθ τθσ
παρακλιςεωσ για τθ βοικειά τθσ. Και ς’ αυτζσ πρωτεφουςα κζςθ είχαν οι Λζρειζσ τθσ ςαν ομόφυλεσ τθσ
Μεγάλθσ κεάσ.

ΑΝΔΡΛΚΘ ΜΟΡΦΘ ΠΡΟ΢ΦΕΡΕΛ ΢Ε ΚΕΑ Θ ΟΠΟΛΑ ΢ΚΤΠΣΟΤ΢Α ΔΕΧΕΣΑΛ ΣΘΝ ΠΡΟ΢ΦΟΡΑ -΢ΧΕΔΛΟ ΑΠΟ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ -
ΑΝΑ΢ΚΑΦΕ΢ ΕΒΑΝ΢
Πολφ αργότερα πιραν μζροσ πρωτεφοντεσ ςτισ τελετζσ οι άνδρεσ, όταν ο βαςιλιάσ ιταν πλζον και
Αρχιερζασ και θ λατρεία τθσ «γονιμοποιθτικισ» δυνάμεωσ τθσ Φφςεωσ ςτθ μορφι του νεαροφ γιου τθσ
Μεγάλθσ Μθτζρασ, του Κρθταγενι Δία και του Ποςειδϊνα ςτθ λατρεία του Σαφρου, κυριάρχθςαν ςτθν
κρθτικι κρθςκεία.
Θ Ρζα, θ Μεγάλθ πανάρχαια Κεά, θ κυγατζρα του Ουρανοφ και τθσ Γθσ, θ ςφηυγόσ του Κρόνου και θ
μθτζρα του Κρθταγενι Δία, λατρευόταν κάτω από το ιερό Δζντρο τθσ ςτισ υψθλζσ κορυφζσ των βουνϊν
και των λόφων, κακϊσ και ςτα Λερά ΢πιλαια. Σο Λερό Δζντρο και το Λερό ΢πιλαιο ιταν ςφμβολα τθσ
μθτρότθτασ και τθσ ηωισ.

ΑΓΑΛΜΑΣΛΔΛΟ ΚΑΣΑ΢ΚΕΤΑ΢ΜΕΝΟ ΑΠΟ ΜΠΡΟΤΣΗΟ ΠΛΚΑΝΑ ΚΕΟΣΘΣΑ΢ ΜΛΑ ΓΤΝΑΛΚΕΛΑ ΦΛΓΟΤΡΑ ΜΕ ΣΘΝ ΣΤΠΛΚΘ ΚΟΣ΢ΛΔΑ
ΠΟΤ ΒΡΛ΢ΚΟΤΜΕ ΚΑΛ ΢Ε ΑΛΛΑ ΑΓΑΛΜΑΣΛΔΛΑ ΜΛΝΩΛΣΩΝ ΑΛΛΑ ΜΕ ΑΝΔΡΛΚΘ ΕΝΔΤΜΑ΢ΛΑ

Γενικά οι Κριτεσ για τθν τζλεςθ των κρθςκευτικϊν τουσ κακθκόντων προτιμοφςαν χϊρουσ απλοφσ,
μακριά από κάκε επίδειξθ. Θ Μινωικι Κρθςκεία, βαςιςμζνθ ςε βαςικά μυςτθριακζσ τελετζσ, ζχει ανάγκθ
χϊρων που υποβάλλουν το λατρευτι. Ζτςι ςυνεχίηεται θ χριςθ των ςπθλαίων, δθμιουργοφνται ειδικοί
χϊροι μζςα ςτα ανάκτορα, χρθςιμοποιοφνται οι κορυφζσ «ιερϊν» λόφων («ιερά κορυφισ»), και ςτα
τελευταία χρόνια υπάρχουν οικιακά ιερά.
΢το Λερό δζντρο μπροςτά και κατά τισ τελετζσ μερικϊν εορτϊν τθσ εξωτερικισ λατρείασ, γινόταν
κυριότερα θ προςφορά καρπϊν και κραςιοφ, κακϊσ και άλλεσ προςφορζσ, όπωσ επίςθσ και χοροί Λερειϊν,
Λερζων και πιςτϊν.

ΜΤΚΘΝΑΪΚΟ - ΜΕ ΕΝΔΤΜΑ΢ΛΑ ΜΛΝΩΛΣΘ ΑΝΔΡΛΚΘ ΜΟΡΦΘ ΢Ε ΢ΚΘΝΕ΢ ΑΠΟ ΣΟ ΚΤΠΕΛΛΟ ΣΟΤ ΒΑΦΕΛΟΤ ΣΘ΢ ΛΑΚΩΝΛΑ΢ ΜΕ
ΚΤΝΘΓΛ ΚΑΛ ΔΕ΢ΛΜΟ ΣΑΤΡΟΤ
Θ λατρεία γενικά προςφερόταν με πολλοφσ τρόπουσ. Ο πιςτόσ παρουςιαηόταν ςτο Λερό ι ςτθν αόρατθ
κεότθτα, όρκιοσ με το άκρο χζρι ςφιγμζνο και υψωμζνο ςτο μζτωπο. Ακολουκοφςε ζπειτα θ ςυμβολικι
λατρευτικι πράξθ, που εκδθλωνόταν κυρίωσ με τθν αναίμακτθ προςφορά από καρποφσ, νερό και μζλι ι
κραςί και λάδι.
Κατά κανόνα οι τελετζσ άρχιηαν με τθν κάκαρςθ, που ιταν ςυνικωσ πλφςθ των χεριϊν με αγιαςμζνο
νερό, γιατί οι πιςτοί ζπρεπε να περάςουν κακαροί προσ τον τόπο κατοικίασ τθσ κεότθτασ. Ακολουκοφςαν
οι προςφορζσ και οι αναίμακτεσ κυςίεσ, κακϊσ και χοροί με τουσ οποίουσ οι χορευτζσ και οι χορεφτριεσ
ζρχονταν ςε ζκςταςθ για διευκόλυνςθ τθσ επικοινωνίασ με τθ κεότθτα.
Από τισ γιορτζσ αυτζσ ςθμαντικότερθ ιταν Σα Σαυροκακάψια : παιγνίδια και αγϊνεσ με ταφρουσ που
γίνονταν τθν εποχι που ξαναγεννιζται θ φφςθ και ο άνκρωποσ, τθν άνοιξθ.


΢ΚΘΝΘ ΕΚΣΕΛΕ΢Θ΢ ΣΑΤΡΟΤ ΑΠΟ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ -ΜΛΡΑΒΕΛΛΟ΢ ΚΡΘΣΘ
Θ «Λςτορία του Ελλθνικοφ Ζκνουσ» 1970, τισ ερμθνεφει ωσ εξισ : «Σο αγϊνιςμα βαςίηεται ςτθν ιερότθτα
του Σαφρου και ςτθ ςθμαςία του για τισ λατρείεσ τθσ γονιμότθτασ. ΢τθν Κριτθ ο Σαφροσ ταυτιηόταν με τον
Ουρανό και τον Ιλιο, που γονιμοποιοφν τθ γθ με τθ ηζςτθ και τισ βροχζσ, ενϊ το κθλυκό ςτοιχείο θ κεϊκι
αγελάδα ςυςχετιηόταν με τθ ΢ελινθ, που το ςχιμα τθσ κυμίηει κζρατα».
Πικανόν, λοιπόν γι’ αυτόν το λόγο ςτισ Κρθτομινωικζσ Σαυροπαιδίεσ ςυμμετείχαν γυναίκεσ, που
πρόςκεταν με τθν παρουςία τουσ τθ χροιά ερωτικϊν παιγνιδιϊν με τον ϊριμο και ςφριγθλό ταφρο και
που μ’ αυτζσ δθλωνόταν θ ςυμβολικι ζννοια των τελετουργιϊν τθσ γονιμότθτασ.
Ο ταφροσ ςυλλαμβανόταν ηωντανόσ, χωρίσ να πλθγωκεί, με παγίδα από δίχτυ ι τον άρπαηε ξαφνικά ο
αςκθμζνοσ κθρευτισ από τα κζρατα και τον ακινθτοποιοφςε με το βάροσ του, ωσ ότου τον δζςουν.
Αργότερα αυτι θ δραματικι και επικίνδυνθ ςκθνι επαναλαμβανόταν μζςα ςτο κεατρικό χϊρο τθσ
πολιτείασ, για να χαρεί όλο το πλικοσ το μοναδικό κζαμα. Σο αγϊνιςμα πλουτιηόταν με νζα τολμθρά,
ακροβατικά ςτοιχεία. Άντρεσ και γυναίκεσ πιάνονταν από τα κζρατα του ηϊου και πθδοφςαν με ποικίλεσ
ςτάςεισ επάνω ςτθ ράχθ του, ξαναπζφτοντασ φςτερα ςτθ γθ.


ΑΠΟΣΤΠΩ΢ΕΛ΢ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΩΝ ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ ΣΑΤΡΟ΢ ΢ΚΟΣΩΝΕΣΑΛ ΜΕ ΑΚΟΝΣΛΟ - ΕΤΡΘΜΑΣΑ Α. ΕΒΑΝ΢
Ο ταφροσ κυςιαηόταν αργότερα, αλλά δε ςκοτωνόταν κατά τθν ταυρομαχία. Οι ακλθτζσ ιταν άοπλοι και
αγωνίηονταν μόνο με το κορμί τουσ. Ζτςι θ κρθτικι ταυρομαχία μζνει ζνα ευγενικό και χαριτωμζνο
παιγνίδι, ςφμφωνα με το χαρακτιρα ολόκλθρου του μινωικοφ πολιτιςμοφ.

ΕΧΕΛ ΠΛΑ΢ΕΛ ΣΟΝ ΣΑΤΡΟ ΑΠΟ ΣΑ ΚΕΡΑΣΑ …..! ΜΤ΢ΣΑΓΩΓΛΚΘ ΢ΣΛΓΜΘ ΜΕΣΑΞΤ ΣΑΤΡΟΚΑΚΑΠΣΘ ΚΑΛ ΣΟΤ ΛΕΡΟΤ ΚΑΛ ΔΤΝΑΣΟΤ
ΗΩΟΤ -ΑΠΟ ΣΛ΢ ΣΟΛΧΟΓΡΑΦΛΕ΢ ΣΘ΢ ΚΝΩ΢ΟΤ
Όςθ ϊρα ο Σαυροκακάπτθσ βριςκόταν πάνω ςτον ταφρο ςειόταν και ζνιωκε ςαν να γίνεται γφρω του
ςειςμόσ. Σο όλο αγϊνιςμα δθλαδι ιταν μια μίμθςθ του ςειςμοφ, τον οποίον ο ταυροκακάπτθσ
προςπακοφςε να δαμάςει.
Οι τελετζσ αυτζσ ίςωσ αποςκοποφςαν ςτθν αποτροπι του ςειςμοφ με μαγικό τρόπο. Γι’ αυτό άλλωςτε
παρατθροφμε ότι τα ταυροκακάψια τελοφνταν ςε περιοχζσ που μαςτίηονταν από ςειςμοφσ.
΢τισ μζρεσ των γιορτϊν γίνονταν ςαν μζροσ τθσ εξωτερικισ λατρείασ κι άλλοι αγϊνεσ, κεάματα και
παιγνίδια κάτω από τα μεγάλα Λερά Δζντρα.
Αυτά όμωσ είχαν ςθμαςία για τθν εξωτερικι λατρεία. Τπιρχαν όμωσ και τα Μυςτιρια, με μυιςεισ
προοριςμζνα για τουσ λίγουσ πνευματικά περιςςότερο ικανοφσ από τουσ πολλοφσ.
Σα Μυςτιρια ςτθν αρχαία Κριτθ ιταν διαχωριςμζνα ςε δυο μεγάλεσ λατρευτικζσ κατθγορίεσ : ςτα τθσ
Μεγάλθσ Μθτζρασ Ρζασ - Γθσ και ςτα Μυςτιρια του Κρθταγενι Λδαίου Δία, αν και ςτισ δυο αυτζσ
κατθγορίεσ μυοφνταν γυναίκεσ και άνδρεσ.

ΠΕΡΛ ΣΩΝ ΜΤ΢ΣΘΡΛΩΝ ΣΘ΢ ΜΕΓΑΛΘ΢ ΚΕΑ΢ ΡΕΑ΢ - ΓΘ΢.

΢τα μυςτιρια αυτά ζπαιρναν μζροσ οι Κουριτεσ, ιερείσ που διακρίνονταν για τθ ςοφία τουσ. Σα μυςτιρια
αυτά είχαν κάποια ομοιότθτα με τα Ελευςίνια μυςτιρια. Σον μειοφμενο τον οδθγοφςαν μζςα ς’ ζνα
ςπιλαιο όπου ζμενε ζγκλειςτοσ για διάςτθμα 27 ςυνολικά μζρεσ.

ΣΕΛΕΣΟΤΡΓΛΕ΢ ΑΠΟ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟΤ΢ ΠΟΤ ΒΡΕΚΘΚΑΝ ΢ΣΟΝ ΗΑΚΡΟ- ΚΡΘΣΘ -(ΚΑΣΑ ΛΟΤΛΣΗΛ ΑΝΣΡΛΑΝΟ ΜΛΛΑΝΛ -1905 )

Αφιερωμζνα ςτθν παραγωγικι δφναμθ τθσ φφςθσ, ςτθν ανανεωτικι δθλαδι φροντίδα τθσ με τθν
χαρακτθριςτικι ιδιότθτά τθσ τθ ηωι, είχαν ς’ αυτά κακϊσ είναι επόμενο, οι γυναίκεσ αρχικά τθν
προτεραιότθτα ςτισ μυιςεισ και ςτισ τελετζσ.
Σα Μυςτιρια τθσ Μεγάλθσ Μθτζρασ ιταν διαχωριςμζνα ςε Μεγάλα και Μικρά. ΢τα Μικρά ζπρεπε να
προπαραςκευαςτοφν οι νζεσ γυναίκεσ για να καταςτοφν κακαρζσ και αγνζσ ςωματικά και ψυχικά και να
προχωριςουν κατόπιν ςτα Μεγάλα Μυςτιρια.

΢ΚΘΝΕ΢ ΑΠΟ ΣΕΛΕΣΟΤΡΓΛΕ΢ ΢Ε ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟΤ΢ ΠΟΤ ΒΡΕΚΘΚΑΝ ΢ΣΘΝ ΑΓ .ΣΡΛΑΔΑ - ΚΡΘΣΘ -(ΚΑΣΑ Λ. ΑΝΣ.ΜΛΛΑΝΛ -1905 )

΢τα Μικρά Μυςτιρια διδάςκονταν οι παραδόςεισ γφρω από τουσ Κεοφσ και τουσ ιρωεσ και θ ερμθνεία
των ςυμβολιςμϊν τθσ κυριαρχίασ τθσ Μεγάλθσ Μθτζρασ, θ ςχετικι πάντοτε με τισ φυςικζσ δυνάμεισ και
ιδιότθτζσ τθσ, ςτθ γθ, ςτθ κάλαςςα, ςτον αζρα και ςτθ φωτιά, που ιταν ςυμβολικά ο όφισ, ο ιχκφσ, θ
περιςτερά και ο λζων. Και ς’ αυτά γινόταν και θ μφθςθ τθσ καταςκευισ του ςυμβολικοφ μίτου τθσ
Αριάδνθσ, που ςιμαινε το υφάδι τθσ ηωισ ι και τθν παρκενικι ηϊνθ.

ΜΛΝΩΛΚΘ ΚΕΑ ΣΩΝ ΦΛΔΛΩΝ

΢τα Μεγάλα Μυςτιρια λειτουργοφςαν βακμοί μυςτικϊν τελετουργιϊν προσ τθ κεά των όφεων, θ οποία
ςυμβόλιηε τθ Μεγάλθ Μθτζρα Κεά.
Προκαταρτικοί τθσ τελικισ μυςτθριακισ ιερουργίασ ιταν οι ιεροί χοροί. Αλλά εκτόσ από αυτοφσ γινόταν
ακόμθ ςυμβολικζσ λιτανείεσ ιερειϊν και ιερζων, μυςτικζσ ςυνεςτιάςεισ, λατρευτικζσ προςφορζσ και
κυςίεσ μζςα ςε ςπονδικζσ φιάλεσ και ρυτά, που προςφζρονταν ςτο Λερό Δζντρο και ςτθ ΢τιλθ του Διπλοφ
Πζλεκυ.
Ο Διπλόσ Πζλεκυσ βριςκόταν πάντοτε ςτθμζνοσ ςτο κζντρο του ιεροφ, είτε Λερό ΢πιλαιο ιταν αυτό ι
Ναόσ, είτε Λαβφρινκοσ ι Αίκουςα του Κρόνου, ναοφ τθσ λατρείασ ςτα Μινωικά ανάκτορα, για να
φανερϊνει τθν ιερότθτα και το «άβατο» του μζρουσ αυτοφ.

ΑΠΟΔΟ΢Θ ΣΘ΢ ΑΛΚΟΤ΢Α΢ ΣΟΤ ΚΡΟΝΟΤ ΢ΣΟ ΑΝΑ΢ΚΑΦΛΚΟ ΕΡΓΟ ΣΟΤ Α. ΕΒΑΝ΢
Θ μυςτικι ιερουργία των Μεγάλων Μυςτθρίων τθσ Μθτζρασ Κεάσ, ιταν μια τεχνικι επικοινωνίασ και
επαφισ με τθ Μεγάλθ Κεά, για να δζχονται οι μεμυθμζνεσ ςτα Μυςτιριά τθσ, γυναίκεσ, τθ Κεία Δωρεά
τθσ απ’ ευκείασ από τθ Μθτζρα Ρζα.
΢τα Κρθτικά Μυςτιρια γενικά, θ λειτουργικι αυτι τζχνθ λεγόταν «ιεροπραξία» για να ξεχωρίηει από τισ
άλλεσ ιερουργίεσ τουσ. Και το Λερό Δζντρο το ςυνδεδεμζνο με τθ λατρεία τθσ Κεάσ Μθτζρασ, κάτω από το
οποίο βριςκόταν ο ναόσ τθσ, ιταν δρυσ ςτισ κορυφζσ των ορζων και θ ελιά ςτα χαμθλότερα μζρθ.

ΓΤΝΑΛΚΕΛΕ΢ ΜΟΡΦΕ΢ ΢Ε ΠΑΡΑΚΛΘ΢Θ ΔΕΞΛΑ ΑΡΛ΢ΣΕΡΑ ΚΕΑ΢ ΢Ε ΧΩΡΟ ΛΕΡΟΤ ΜΕ ΔΕΝΔΡΟ Θ ΦΤΣΟ
Σο δζντρο ωσ ςφμβολο ςυμβόλιηε τθ μθτζρα που προςφζρει τον καρπό τθσ ηωισ. Σο ςθμαντικότερο μζροσ
τθσ ιεροπραξίασ των Μεγάλων Μυςτθρίων, με τισ ενωμζνεσ δυνάμεισ τθσ Κεάσ Μθτζρασ και του Κείου
ςυντρόφου τθσ ςε μια ιερι ζνωςθ, ιταν θ απόκτθςθ από τουσ μφςτεσ του χρυςοφ Διπλοφ Πζλεκυ.
΢φμβολο τθσ πνευματικισ ακαναςίασ και τθσ ςοφίασ του Λεροφ αυτοφ ηεφγουσ και ςφμβολο τθσ ενωμζνθσ
δφναμισ τουσ επάνω ςτθ γθ, βριςκόταν πάντοτε ςτθμζνοσ ςτο κζντρο των ιερϊν ςπθλαίων, ςτο κζντρο
επίςθσ των Λαβυρίνκων ι τθσ Αίκουςασ του κρόνου. Και ςτουσ εςωτερικοφσ βακμοφσ όλων των τάξεων
των κρθτικϊν μυςτθρίων, είχε τθν ίδια ςθμαςία με τθ Κεά των όφεων, δθλαδι τθ ςθμαςία τθσ
ςυμβολικισ και ουςιαςτικισ ςυνιςταμζνθσ ςτθν πνευματικι δθμιουργικι ζνωςθ των δυο δυνάμεων τθσ
Φφςεωσ, τθσ παραγωγικισ και τθσ γονιμοποιοφ.


ΛΕΡΟ ΜΕ ΔΕΝΔΡΟ ΢ΣΘΝ ΚΟΡΤΦΘ ΣΟΤ ΜΕ ΓΤΝΑΛΚΕΛΑ ΚΑΛ ΑΝΔΡΛΚΘ ΠΛΚΑΝΑ ΛΠΣΑΜΕΝΘ ΜΟΡΦΘ;
Και αυτά γιατί οι μφςτεσ τθσ Κρθτομινωικισ κρθςκείασ, γνϊριηαν τουσ πνευματικοφσ νόμουσ, γνϊριηαν ότι
τίποτα δε μπορεί να κατορκωκεί για τθν πνευματικι αναγζννθςθ και τθν πνευματικι απελευκζρωςθ των
ανκρϊπων, χωρίσ τθ διπλι ιερι ζνωςθ, με τισ ενωμζνεσ δυνάμεισ τθσ ςτον καρπό τουσ, ςτον κεό δθλαδι
του πνευματικοφ φωτόσ, που προςφζρεται ςαν Κεία Δωρεά για ζναν τζτοιο ςκοπό.

ΒΩΜΟ΢ ΢ΣΟΝ ΑΡΧΑΛΟΛΟΓΛΚΟ ΧΩΡΟ ΢ΣΑ ΜΑΛΛΑ- ΚΡΘΣΘ

ΠΕΡΛ ΣΩΝ ΜΤ΢ΣΘΡΛΩΝ ΣΟΤ ΚΡΘΣΑΓΕΝΘ ΛΔΑΛΟΤ ΔΛΑ.
Σο Λερό Δζντρο και το Λερό ΢πιλαιο το διαδζχεται ςτισ ιερουργίεσ, θ λατρεία του Λεροφ Λαβφρινκου με τον
μζςα ς’ αυτόν Μινϊταυρο. Σου Λαβφρινκου, ςυμβολιςμοφ κακ' ολοκλθρίαν όμοιου με τα δφο πρϊτα ιερά
αυτά ςφμβολα τθσ μθτρικισ λατρείασ, αλλά που τονίηει όμωσ περιςςότερο τον γονιμοποιό αρςενικό τφπο,
με τθν παρουςία του Μινϊταυρου μζςα ς’ αυτόν. Δίνει ζτςι τθν προτεραιότθτα ςτισ ιεροτελεςτίεσ ςτθ
γονιμοποιό δφναμθ τθσ Φφςεωσ με τον αρςενικό τοφτον τφπο, χωρίσ να παραμερίηει, τθν απαραίτθτθ
άλλωςτε αναπαραγωγό δφναμι τθσ, που ςυμβολίηει τθν Λερι Μθτζρα.
΢του Κρθταγενι Λδαίου Δία τα μυςτιρια, λειτουργοφςαν ςε πρϊτθ τάξθ τα Μυςτιρια των ιδαίων
Δακτφλων ι τα Κορυβαντικά. Σα Κορυβαντικά χαρακτιριηαν οι εξωτερικζσ τουσ τελετζσ ςτισ οποίεσ
ζπαιρναν μζροσ όλοι οι μεμυθμζνοι των πρϊτων βακμϊν, που παραςκευάηονταν για τισ ανϊτερεσ
μυιςεισ. Και αυτό γιατί λειτουργοφςε και άλλθ τάξθ των ίδιων Μυςτθρίων του Λδαίου Δία, Σα
Λαβυρινκικά ι του Λεροφ Διπλοφ Πζλεκυ.



ΣΕΛΕΣΟΤΡΓΛΕ΢ ΑΠΟ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟΤ΢ ΠΟΤ ΒΡΕΚΘΚΑΝ ΑΡΛ΢ΣΕΡΑ ΢ΣΟΝ ΧΑΚΡΟ ΔΕΞΛΑ ΢ΣΘΝ ΑΓ .ΣΡΛΑΔΑ

΢τθν τάξθ αυτι, ςτισ ιεροπραξίεσ τθσ πρωτοςτατοφςαν οι άνδρεσ ιερείσ του Κεοφ Δία, όπωσ ςτα
Μυςτιρια τθσ Μεγάλθσ Μθτζρασ Ρζασ - Γθσ, πρωτοςτατοφςαν οι ιζρειζσ τθσ, αν και όπωσ
προαναφζρκθκε και ςτισ δυο περιπτϊςεισ ζπαιρναν μζροσ γυναίκεσ και άνδρεσ.

ΒΑΜΜΕΝΟ ΑΓΑΛΜΑΣΛΔΛΟ ΜΕ ΚΕΑ ΚΑΛ ΒΡΕΦΟ΢ ΑΠΟ ΣΟ ΜΑΤΡΟ ΢ΠΘΛΑΛΟ ΚΝΩ΢Ο΢ -Α.ΕΒΑΝ΢

Κατά τισ μινωικζσ παραδόςεισ, οι Λδαίοι Δάκτυλοι, οι Κορφβαντεσ και οι Κουριτεσ, ιταν οι ςυνοδοί τθσ
Ρζασ ςτο νθςί τθσ Κριτθσ και οι προςτάτεσ του νεαροφ κοφρου τθσ Δία, γιατί αυτοί τον ανζκρεψαν και τον
προςτάτεψαν από νεογζννθτο ακόμθ.

ΛΑΣΡΕΤΣΛΚΘ ΢ΚΘΝΘ ΑΠΟΣΤΠΩ΢Θ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟΤ ΑΠΟ ΣΘΝ ΑΓ. ΣΡΛΑΔΑ

ΠΕΡΛ ΣΩΝ ΚΟΡΤΒΑΝΣΛΚΩΝ ΜΤ΢ΣΘΡΛΩΝ.
΢τα Κορυβαντικά Μυςτιρια λειτουργοφςαν κακϊσ ςυμπεραίνουν οι ερευνθτζσ, βακμοί μυιςεων
προπαραςκευαςτικοί για τισ ανϊτερεσ μυιςεισ, που γίνονταν όταν ο μειοφμενοσ φςτερα από τισ
τελετουργικζσ δοκιμαςίεσ κρινόταν άξιοσ. Θ προπαραςκευι άρχιηε με μια τελετι όμοια με υιοκεςία,
ςυμβολικό κακαρμό με νερό και προκαταρτικι διδαςκαλία των νεοφϊτιςτων.


ΜΛΝΩΛΚΟ ΑΓΑΛΜΑΣΛΔΛΟ ΣΑΤΡΟΚΑΚΑΨΛΩΝ ΑΠΟ ΣΛ΢ ΑΝΑ΢ΚΑΦΕ΢ ΣΟΤ Α.ΕΒΑΝ΢.
Ακολουκοφςαν τα αγωνίςματα δοκιμαςίεσ τθσ αξιότθτάσ του, όπωσ ιταν τα Σαυροκακάψια και θ μφθςθ
ςε κάποιο βακμό με το λεγόμενο «Κορυβαντιςμό», κάκαρςθ δθλαδι και αγιαςμό με κορυβαντικζσ
ιερουργίεσ και τελετζσ που κατά κάποιον τρόπο γιάτρευαν τουσ μειοφμενουσ από του παλιοφ εαυτοφ τουσ
τα πάκθ.
Οι νικθτζσ ςτα Σαυροκακάψια, ςχθμάτιηαν τον λεγόμενο «Σαυρελάτθ χορό ανδρϊν» και ζψελναν τον
νικθτι παιάνα ςτον Κρθτικό Απόλλωνα, τον προςτάτθ και αρχθγό τουσ, γιατί κατά τον μφκο, όςοι
λάβαιναν μζροσ ιταν παιδιά του.


ΣΑΤΡΟΚΑΚΑΨΛΑ ΢Ε ΑΝΑΛΟΓΛΚΘ ΜΟΡΦΘ ΢Ε ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ ΑΠΟ ΣΘΝ ΜΜ ΛΛ ΠΕΡΛΟΔΟ- ΚΝΩ΢Ο΢

΢τουσ νικθτζσ των Σαυροπαιδιϊν νζουσ και νζεσ, γινόταν ζπειτα θ ανάλογθ διδαςκαλία για τθν κατανόθςθ
τθσ μεγάλθσ ςθμαςίασ που είχε θ ςωςτι ερμθνεία των ςυμβόλων και τθσ ψυχοπνευματικισ βοικειασ που
μελλοντικά κα προςφερόταν ς’ αυτοφσ τουσ μεμυθμζνουσ ςτουσ πρϊτουσ βακμοφσ. Άλλωςτε αυτό ιταν
και το κυριότερο ςτάδιο τθσ προπαραςκευισ, το οποίο αναλάβαιναν οι ιερείσ του Διόσ Κορφβαντεσ και οι
Κορυβαντίδεσ ιζρειεσ τθσ Ρζασ και που τθν τελοφςαν μζςα ςτο ναό ι το Σζμενόσ τουσ, ςτο Κορυβάντιο.
Σελικά, μζροσ τθσ μυθτικισ τελετισ μετά τισ Σαυροπαιδίεσ, ιταν και θ πυρρίχθ, ο ζνοπλοσ ενκουςιαςτικόσ
χορόσ, με τθ κορυβϊδικθ μουςικι και τθν ορμθτικι κίνθςθ, που ζφερνε τουσ χορευτζσ ςε ενκουςιαςτικι
ζκςταςθ, τουσ ζκανε δθλαδι ςαν «μαινόμενουσ». Κατά τον Πλίνιο, με τθν πυρρίχθ, ζπεφταν ςε φπνωςθ
με ανοιχτά τα μάτια.
Ο χορόσ ιταν και κα είναι πάντοτε βαςικό μζροσ κάκε τελετισ ι γιορτισ από τθν πρωτόγονθ
ανκρωπότθτα μζχρι ςιμερα, είτε εκδιλωςθ κρθςκευτικοφ αιςκιματοσ ιταν, είτε χορόσ χαράσ,
πανθγφρεων ι και χορόσ προκλιςεωσ των αόρατων δυνάμεων. Οι πυρρίχιοι των Κουρθτϊν - Κορυβάντων
ςτθν Κριτθ, τελοφμενοι προσ τιμι του Δία, ιταν τόςο αρχαίοι, όςο και κάκε άλλοσ χορόσ που γινόταν
προσ τιμι του Απόλλωνα.






ΑΠΟΣΤΠΩ΢Θ ΕΤΡΘΜΑΣΩΝ ΣΟΛΧΟΓΡΑΦΛΑ΢ ΑΠΟ ΣΟΝ ΕΒΑΝ΢ ΠΟΤ ΔΕΛΧΝΕΛ ΢ΣΟΝ ΧΩΡΟ ΣΟΤ ΠΑΛΑΣΛΟΤ ΢ΣΘΝ ΠΕΡΛΟΧΘ ΠΟΤ
ΓΛΝΟΝΣΑΛ ΣΑ ΑΓΩΝΛ΢ΜΑΣΑ ΠΡΟ΢ ΣΛΜΘ ΣΘ΢ ΜΕΓΑΛΘ΢ ΚΕΑ΢ Μ Μ ΛΛ -ΜΜ ΛΛΛ ΠΕΡΛΟΔΟ΢

Θ επιτυχία, τζλοσ τθσ μυθτικισ κορυβαντικισ ιερουργίασ και τελετισ των Κορυβαντικϊν Μυςτθρίων ςε
ςφνολο, ιταν να αξιωκοφν οι μυθκζντεσ να γίνουν «Κουριτεσ», δθλαδι οι νεοφϊτιςτοι να γίνουν
φωτιςμζνοι μφςτεσ του Λδαίου Δία. Να γίνουν κατά ςυνζπεια άξιοι για τθν ειςδοχι τουσ ςε ανϊτερο
βακμό, ςτο βακμό των «Βάκχων - Λερζων», που τουσ ζδινε το δικαίωμα ζπειτα τθσ ειςόδου ςτθν τάξθ των
Λαβυρινκικϊν Μυςτθρίων.
Σοφτο όμωσ για να γίνει ζπρεπε φςτερα από τον ιερό χορό και τθν αναγνϊριςθ τθσ αξιοςφνθσ τουσ μετά
τθν ολοκλιρωςθ τθσ μυθτικισ τελετισ, να ακολουκιςει θ κεία Μετάλθψθ «τθσ ςάρκασ και του αίματοσ»
του Διόνυςου Ηαγρζα.

Ζπειτα από αυτά, γινόταν φανερό το πόςο αλθκινά οι αρχαίοι Κουριτεσ γνϊριηαν τα μυςτιρια τθσ
Φφςεωσ και τα πνευματικά μζςα τθσ επικοινωνίασ με τθ κεότθτα. Γιατί εκτόσ τθσ εξαγνιςτικισ για τθν
ψυχι τουσ ακρεωφαγίασ, γνϊριηαν ότι για να εξαγιαςτοφν τελειωτικά αποκτϊντασ τον βακμό των ιερζων,
ζπρεπε να περάςουν πρϊτα από το επίςθσ εξαγνιςτικό ςτάδιο του αγνοφ βίου, που το ςυμπλθρϊνει το
ςτάδιο τθσ μυιςεωσ με τθν μετάλθψθ του «αίματοσ και τθσ ςάρκασ» του Ηαγρζα Διόνυςου.

Α΢ΚΘ΢ΕΛ΢ Ι ΢ΤΛΛΘΨΘ ΣΑΤΡΟΤ Ι ΣΑΤΡΟΜΑΧΛΑ ΑΠΟ ΑΝΑΠΑΡΑ΢ΣΑ΢Θ ΢Ε ΣΟΛΧΟΓΡΑΦΛΑ ΢ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ -Α.ΕΒΑΝ΢

Σθν ανακιρυξθ των μεμυθμζνων ςτα Κορυβαντικά ωσ ιερζων - βάκχων, ακολουκοφςε θ τελετι τθσ
Κρονϊςεωσ ι του Κρονιςμοφ, που περιγράφεται ςτα «Ορφικά», ςτο κεφάλαιο Κρονιςμοί Μθτρϊοι και
Βακχικά : «Σο ίδιο το οποίον οι ςτθν τελετιν των Κορυβάντων κάμνουν γφρω από εκείνον για τον
οποίον μζλλουν να τελζςουν τθν κρόνωςθ κακώσ ςυνθκίηουν ςτον καλοφμενον Κρονιςμόν, που αφοφ
κακίςουν τουσ μειοφμενουσ οι κάμνοντεσ τθν τελετιν, ςε κφκλο γφρω χορεφουν». Σο μζροσ τοφτο τθσ
τελετισ λεγόταν Κρόνωςθ ι Κρονιςμόσ.
Σα Κορυβαντικά κατά ςυνζπεια ςαν πρϊτθ τάξθ των Μυςτθρίων του Λδαίου Δία, είχαν το ςκοπό τθσ
προπαραςκευισ των νεαρϊν μεμυθμζνων για τθν ανϊτερθ τάξθ, με τθν επαφι τουσ με τισ κεϊκζσ
δυνάμεισ και τθσ προςφοράσ ς’ αυτοφσ τθσ κείασ Δωρεάσ με τθ μετάλθψθ του πνευματικοφ φωτόσ και τθν
κακιζρωςι τουσ ςτο βακμό των ιερζων του κεοφ Δία.
΢τθν Κρθτομινωικι κρθςκεία, πζρα από αυτζσ τισ κεϊκζσ δυνάμεισ, δζχονταν ότι δεν υπιρχαν αποκζματα
άλλων πολφ μεγαλφτερων δυνάμεων για τουσ μεμυθμζνουσ των Κορυβαντικϊν. Γιατί κακϊσ πίςτευαν,
αυτζσ τουσ οδθγοφςαν ςτθ μελλοντικι πνευματικι τουσ τελειοποίθςθ ςτουσ ανϊτερουσ βακμοφσ τθσ
άλλθσ τάξεωσ, δθλαδι τθσ τάξεωσ των Λαβυρινκικϊν Μυςτθρίων και ςτθν μζςα ςϋ αυτά τζλεια ζνωςι
τουσ με το Κεό, ςτθ λεγόμενθ πνευματικι ευδαιμονία.

ΠΕΡΛ ΣΩΝ ΛΑΒΤΡΛΝΚΛΚΩΝ ΜΤ΢ΣΘΡΛΩΝ
΢υναφι με τθν τάξθ των Κορυβαντικϊν Μυςτθρίων, ιταν τα Λαβυρινκικά, ςαν δεφτερθ τάξθ των
Κρθτικϊν Μυςτθρίων του Λδαίου Δία.
΢’ αυτά οι μυιςεισ ιταν προοριςμζνεσ για τουσ λίγουσ δοκιμαςμζνουσ, εκείνουσ που είχαν περάςει από
τθν τελευταία μφθςθ των Κορυβαντικϊν, εκείνουσ δθλαδι που είχαν γίνει Βάκχοι - ιερείσ και είχαν
υποςτεί τθ λεγόμενθ Κρόνωςθ ι Κρονιςμό. Κακϊσ ιταν επόμενο, ςτισ ιεροπραξίεσ τουσ λάβαιναν μζροσ
μόνο ιερείσ του Κεοφ Δία και τθσ Μεγάλθσ Μθτζρασ Ρζασ - Γθσ.
Οι ιεροπραξίεσ που γίνονταν ς’ αυτά είχαν τον ίδιο ςκοπό και τθν ίδια Σεχνικι με τισ ιεροπραξίεσ τθσ
εςωτερικισ λατρείασ τθσ Μεγάλθσ Μθτζρασ. Αλλά θ πρωτοςταςία του αρςενικοφ τφπου ςτθν τζλεςι
τουσ, δθλαδι θ πρωτοςταςία των ιερζων του Δία ιταν φανερι γιατί πρωτοςτατοφςε το θλιακό ςτοιχείο
τθσ γονιμότθτασ, που ςυμβολιηόταν με τον Θλιακό Σαφρο.
Βακμοί μυιςεωσ ςτα Λαβυρινκικά που κεωροφνται και εςωτερικοί βακμοί των Κρθτικϊν Μυςτθρίων του
Λδαίου Δία, ιταν : ο Λαβυρινκικόσ Χορόσ, ο του ιεροφ Γάμου ι του Λεροφ Διπλοφ Πζλεκυ και ο Βακμόσ των
Λεροφάντων μυςταγωγϊν.


Ζνα ςχζδιο του 1821 το Λαβφρινκο ςτθ Γόρτυνα
Ο Λαβφρινκοσ ιταν κυρίωσ μεγάλο πολφπλοκο υπόγειο ςπιλαιο με πολλζσ και καμπυλωτζσ διόδουσ. Οι
Λαβφρινκοι είναι οι τόποι χοροφ που ςυνδζονται με ζναν χορό Λαβυρινκικοφ Σφπου. ΢τουσ χορευτικοφσ
λαβφρινκουσ ξεχωρίηει πάντα μια γυναικεία μορφι, που πρζπει να κατακτιςει ο Κορυφαίοσ του χοροφ. Θ
κατάκτθςι τθσ επομζνωσ είναι ζνασ ιερόσ Γάμοσ, μια ιερι ζνωςθ του νικθτι, του Λερζα με τθ Κεά του -
βαςίλιςςα που ςτθν προκειμζνθ περίπτωςθ του Κρθτομινωικοφ Λαβφρινκου είναι θ Αριάδνθ.








ΑΠΟ ΣΟΝ ΚΟΛΟ ΣΘ΢ ΑΓ ΣΡΛΑΔΑ΢ ΢ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ ΢ΦΡΑΓΛΔΕ΢ ΑΠΟ ΕΛΕΦΑΝΣΟ΢ΣΟ ΜΕ ΜΕΑΝΔΡΛΚΑ ΢ΧΕΔΛΑ - ΚΑΣΑ HALBHERR

Γιατί ςτθν Αριάδνθ, ςτθ κυγατζρα του Μίνωα και τθσ Παςιφάθσ, που ιταν πολφ ςτενά ςυνδεδεμζνθ με το
Διόνυςο από τθν αρχι, για να γίνει ςφηυγόσ του ζπειτα, ςτθ μεγάλθ τοφτθ κεά, ανικαν ςτα πανάρχαια
χρόνια οι Λαβυρινκικοί χοροί τθσ Κριτθσ και των άλλων κζντρων τθσ λατρείασ τθσ.
Ο νικθτισ, κορυφαίοσ του ανδρικοφ χοροφ αναδεικνφεται ςφντροφοσ τθσ κορυφαίασ του γυναικείου, τθσ
χρονιάσ εκείνθσ.
Λερόσ Γάμοσ επομζνωσ είναι ο βακμόσ εκείνοσ τθσ μυθτικισ ιερουργίασ των Λαβυρινκικϊν που προςφζρει
ςτουσ Μφςτεσ τθσ τθ κεία Δωρεά, τισ ενωμζνεσ δθλαδι δυνάμεισ του ηεφγουσ των Μεγάλων Κεϊν, ςτθ
μορφι του Διόνυςου Ελευκερζα, που είναι ςε ανϊτερθ μυςταγωγικι βακμίδα θ μεταμόρφωςθ του
Ηαγρζα των Κορυβαντικϊν.

ΚΤ΢ΛΑ ΣΑΤΡΟΤ ΢Ε ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ ΑΠΟ ΣΘΝ ΜΛΝΩΛΚΘ ΚΡΘΣΘ
Θ κεία αυτι Χάρθ, θ κάκοδοσ τθσ ενωμζνθσ πνευματικισ δφναμθσ του ηεφγουσ των Μεγάλων κεϊν, που
προςφζρεται με τθ νζα μορφι του Διόνυςου των Λαβυρινκικϊν, είναι το αίμα και θ ςάρκα του
κυςιαηόμενου Λεροφ Σαφρου, του Μινϊταυρου, για να αναςτθκεί με τθ ςυμπαράςταςθ τθσ Αριάδνθσ, ςτθ
νζα μορφι του αγωνιςτι κορυφαίου.
Για να αναςτθκεί δθλαδι ςτον νζο Λεροφάντθ Μυςταγωγό, ςτο γιινο αντιπρόςωπο τθσ κεότθτασ, ςτον
Λερζα - Βαςιλιά, τον ιερό δθλαδι Κρθτικό Σαφρο. ΢φμβολό του τότε γίνεται ο Χρυςόσ Διπλόσ Πζλεκυσ -
Λερι ποιμαντορικι Ράβδοσ - λάφυρο τθσ νίκθσ του, ιερό φυλακτό του, που κζρδιςε ςτθ λαβυρινκικι
δοκιμαςία.

ΑΠΟ ΣΟ ΑΡΓΟ΢ ΑΠΟΣΤΠΩΜΑ ΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟΤ ΜΕ ΛΕΡΟ ΣΑΤΡΟ

΢τα χρόνια τθσ ακμισ του Μινωικοφ πολιτιςμοφ οι πιςτοί παραδζχονταν ότι και άνκρωποι ικανοί και
ανϊτεροι μποροφςαν να ενςαρκϊςουν παροδικά ι να δζχονται τθ κεότθτα. Κάτι παρόμοιο που κι εμείσ
ςιμερα το λζμε Κεοφάνια, επικοινωνία πνευματικι, ζμπνευςθ και κεία χάρθ δοςμζνθ από το Κεό.

ΟΜΟΛΩΜΑ ΜΛΝΛΑΣΟΤΡΑ ΚΡΟΝΟΤ ΜΕΣΑΦΟΡΑ΢ ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ- ΕΚΝΛΚΟ ΑΡΧΑΛΟΛΟΓΛΚΟ ΜΟΤ΢ΕΛΟ (Ε.Α.Μ).

Θ «Λςτορία του Ελλθνικοφ Ζκνουσ» αναφζρει ότι θ βαςίλιςςα κακιςμζνθ ςτον ςκαλιςτό αλαβάςτρινο
κρόνο τθσ ςτο ανάκτορο τθσ Κνωςοφ, παρίςτανε τθ Κεά και μετείχε ςτθν τελετουργία. Τπιρχαν όμωσ και
οραματικά Κεοφάνια. Λερείσ και Λζρειεσ, πζφτοντασ ςε ζκςταςθ με ζνα οργιαςτικό χορό, ζβλεπαν τθ Κεά
να κατεβαίνει για μια ςτιγμι κοντά ςτο μικρό ιερό ι ςτο βωμό τθσ. Ο μινωικόσ πολιτιςμόσ αιςκανόταν τθ
κεότθτα ςαν κάτι μυςτθριακό, φευγαλζο και άπιαςτο, που μόνο ςτιγμιαία παρουςιαηόταν με ανκρϊπινθ
μορφι ι με διάφορεσ μορφζσ ιερϊν ηϊων.

ΑΠΟ ΣΘΝ ΟΛΚΛΑ ΣΩΝ ΚΘ΢ΑΤΡΩΝ ΢ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ ΑΠΟΣΤΠΩΜΑ ΛΕΡΟΤ ΣΑΤΡΟΤ

΢τθν Κριτθ ο ταφροσ ταυτίηεται με τον ουρανό και τον ιλιο, που γονιμοποιοφν τθ γθ με τθ ηζςτθ και τισ
βροχζσ, ενϊ το κθλυκό ςτοιχείο, θ κεϊκι αγελάδα, ςυςχετίηεται με τθ ΢ελινθ, που το ςχιμα τθσ κυμίηει τα
κζρατα. Ζτςι ο γάμοσ του ταφρου με τθν αγελάδα είναι μαηί γάμοσ του ιλιου και του φεγγαριοφ.
Αργότερα τα πρόςωπα του ιεροφ αυτοφ γάμου τα υποδφεται ο βαςιλιάσ και θ βαςίλιςςα τθσ Κνωςοφ, που
το όνομα τθσ Παςιφάθσ, δθλαδι ολόφωτθ, δείχνει ακριβϊσ τθ ςχζςθ τθσ βαςίλιςςασ - Κεάσ με τθ ΢ελινθ.
Ο γιοσ τθσ ο Μινϊταυροσ, άνκρωποσ με κεφάλι ταφρου, λζγεται και Αςτερίων, γιατί και αυτόσ όπωσ και ο
πατζρασ του, ταυτίηεται με τον ζναςτρο ουρανό.


΢ΦΡΑΓΛΔΟΛΛΚΟ΢ ΑΠΟ ΣΘΝ ΚΡΘΣΘ ΜΕ ΔΡΑΚΟΜΟΡΦΘ ΔΑΛΜΟΝΑ ΠΟΤ ΜΕΣΑΦΕΡΕΛ ΕΛΑΦΟΕΛΔΕ΢ .ΒΡΛ΢ΚΕΣΑΛ ΑΝΑΜΕ΢Α ΢Ε
ΔΤΟ Α΢ΣΕΡΛΑ

Αυτόσ λοιπόν ο Μινϊταυροσ μυκεφεται ότι φονεφεται από το νικθτι τθσ Λαβυρινκικισ ιερουργίασ. Θ
κυςία ι ο φόνοσ του Σαφρου, ςυμβόλιηε τθ ςκοπιμότθτα τθσ ιεροπραξίασ των Λαβυρινκικϊν για τθν
αναγζννθςθ από το αίμα του, του νζου Λεροφάντθ μυςταγωγοφ. Θ κυςία του ταφρου όμωσ και ξεχωριςτά
θ κυςία του Μινϊταυρου και το «ταυρείο αίμα» του, που προςφερόταν ωσ κεία δωρεά ςτουσ ιερείσ και
ιζρειεσ των Λαβυρινκικϊν, για να αναςτθκεί από τον πιο άξιο ο νζοσ Λεροφάντθσ, είναι κάτι ςυμβολικό
που δφςκολα μποροφςε να ερμθνευκεί από τουσ αμφθτουσ. Γιατί όπωσ και ςτα «Λικικά» του Ορφζα, που
κακϊσ φαίνεται είναι βακμοί μυςτθριακϊν μυιςεων, θ «αναίμακτθ κυςία» ιταν κακιερωμζνθ από τουσ
μεγάλουσ μυςταγωγοφσ, ζτςι και ςτθν Κρθτομινωικι πανάρχαια λατρεία θ αναίμακτθ προςφορά ιταν το
ίδιο κακιερωμζνθ και κατά ςυνζπεια θ αιματθρι κυςία ιταν ςυμβολικι.
Θ προςφορά λοιπόν του Ηαγρζα Διόνυςου ςτα Κορυβαντικά και θ κυςία του Μινϊταυρου - Λεροφ Σαφρου
Διονφςου ςτα Λαβυρινκικά, ιταν θ κεία Δωρεά - κάκοδοσ τθσ πνευματικισ δφναμθσ, του ςυμβολικοφ
ταυρείου αίματοσ, που αφοφ πζραςε από διάφορα ςτάδια και ςτα άλλα ελλθνικά Μυςτιρια των
ιςτορικϊν χρόνων, όπωσ και ςτα Μικραϊκά των Περςϊν κ.λ.π. πζραςε και ςτα Χριςτιανικά ςτουσ
μετζπειτα αιϊνεσ. Ζγινε δθλαδι το «Αίμα και θ ΢άρκα του Χριςτοφ», κεία δωρεά επίςθσ για τθν
ψυχοπνευματικι ανάςταςθ των ανκρϊπων τθσ Χριςτιανικισ κρθςκείασ.


ΠΕΡΛ ΣΘ΢ ΜΤΘ΢ΕΩ΢
Όταν ο Πυκαγόρασ πιγε ςτθν Κριτθ για να μυθκεί, λζει ο Πορφφριοσ, ςτα Μυςτιρια, ζκανε κακαρμοφσ
ςτθν παραλία τθσ Κριτθσ αφοφ νιςτεψε εννιά μζρεσ και ζπειτα πιγε ςτο Λδαίο Άντρο όπου γινόταν θ
μφθςθ. Αν ςτακοφμε ςτθ μφθςθ του Πυκαγόρα, οπωςδιποτε οι υποψιφιοι ζπρεπε προθγουμζνωσ να
κακαρκοφν ςτθ κάλαςςα και να νθςτζψουν εννιά μζρεσ. Επίςθσ θ μφθςθ γινόταν ςτο Λδαίο Άντρο.
Για το πωσ γινόταν θ μφθςθ εκείνα τα χρόνια δεν γνωρίηουμε απολφτωσ τίποτα. Και όςα γράφονται
αποτελοφν εικαςίεσ που ςτθρίηονται ςε αυκαίρετεσ και ατελείσ πλθροφορίεσ των αρχαίων και μάλιςτα
Αττικϊν ςυγγραφζων τουσ οποίουσ ρθτϊσ κατακρίνει ο Πλάτωνασ για τισ μερολθπτικζσ για τουσ Κριτεσ
γνϊμεσ και κρίςεισ τουσ.
Μερικοί πιςτεφουν ότι το ανάκτορο τθσ Κνωςοφ ιταν ναόσ και ότι εκεί τελοφνταν τα Μυςτιρια. Σθ γνϊμθ
τουσ τθ ςτθρίηουν ςτο γεγονόσ ότι μζςα ςτο ανάκτορο τθσ Κνωςοφ βρζκθκε ζνασ μικρόσ βωμόσ και πάνω
του βρζκθκαν κρθςκευτικά ςφμβολα.
Κεντρικά ςτοιχεία των μυθτικϊν τελετϊν είναι ο πλαςματικόσ κάνατοσ και θ πλαςματικι αναβίωςθ του
μφςτθ, που πεκαίνει ςτθν παλιά του κατάςταςθ και αναςταίνεται ςε μια υψθλότερθ ςφαίρα.

ΧΡΤ΢Ο ΔΑΚΣΤΛΛΔΛ ΑΠΟ ΣΛ΢ ΜΤΚΘΝΕ΢ ΜΕ ΔΡΩΜΕΝΟ ΚΡΘΝΟ ΑΠΟ ΔΤΟ ΜΟΡΦΕ΢ ΑΡ΢ΕΝΛΚΘ ΚΑΛ ΚΘΛΤΚΘ ΢ΣΟ ΜΕ΢ΟΝ ΚΕΑ
΢ΣΡΑΜΜΕΝΘ ΠΡΟ΢ ΣΟ ΑΡΡΕΝ
Επίςθσ το πολφ διαδεδομζνο ζκιμο ςτθν Κριτθ, ωσ τθν ελλθνιςτικι εποχι ιταν ότι τα αγόρια και τα
κορίτςια από ελεφκερουσ γονείσ, όποια κι αν ιταν θ ειδικότθτά τουσ, υποβάλλονταν ςτο ςφςτθμα τθσ
ομαδικισ μυιςεωσ, που αντικακιςτοφςε τθν εκπαίδευςθ, τον εξαγνιςμό, τθ δοκιμαςία και τθν
τελειοποίθςθ.

Εμπιςτεφονταν τα παιδιά όταν πλθςίαηαν να γίνουν ζφθβοι, ςε θλικιωμζνουσ παιδαγωγοφσ που τα
ςυγκζντρωναν ςε ομάδεσ ι αδερφάτα : γνωρίηουμε τα ονόματα των Μελιςςϊν, των Άρκτων, των
Δακτφλων, των Κουρθτϊν, των Κυκλϊπων. Αυτοί ιταν οι ςφντροφοι και μφςτεσ του υπζρτατου κεοφ τθσ
Μδθσ.
Σα διδαςκαλεία όπου γινόταν θ μφθςθ ιταν ανάλογα με τισ περιοχζσ, για βοςκοφσ, ςιδθρουργοφσ,
χτίςτεσ, αγγειοπλάςτεσ, κυνθγοφσ, μάντεισ. ΢κοπόσ τουσ ιταν να μεταμορφϊςουν το ατελζσ αυτό πλάςμα,
το παιδί, ςε τζλειο ον, αυτι τθν χωρίσ προςωπικότθτα, φφλο και πραγματικό όνομα κάμπια, ςε ηωντανό
μζλοσ του κοινωνικοφ ςυνόλου.

Κι ζτςι, το ζπαιρναν μακριά από το χωριό, από τουσ γονείσ και τα παιγνίδια του, το ανάγκαηαν να
κοιμάται ςε ςκλθρό κλινάρι, να μακαίνει να μθχανεφεται και να κυνθγάει για να ηιςει, να μακαίνει να
κυριαρχεί το φόβο του, κακϊσ κατζβαινε ςτισ ςπθλιζσ, όπου γινόταν θ μφθςθ και κακϊσ αντίκριηε
«τζρατα» ι προςωπεία, να μακαίνει, τζλοσ, τουσ κανόνεσ και τα κόλπα του επαγγζλματοσ. Αγόρια και
κορίτςια άλλαηαν ροφχα, φοροφςαν προςωπεία, φτιάχνονταν. Εξομοιϊνονταν για μια ςτιγμι με νεκροφσ.
Μφθςθ ςθμαίνει καινοφρια απαρχι. Πρζπει να πεκάνει κανείσ για να ξαναγεννθκεί.
Ζτςι ο νζοσ - α κατά τθ διάρκεια των μυθτικϊν αυτϊν ιεροτελεςτιϊν πρζπει να αποδείξει ότι μπορεί να
αναλάβει τισ ευκφνεσ του - τθσ και να δείξει το κάρροσ και τθν αντοχι του - τθσ. Ο μυοφμενοσ - θ
«πεκαίνει» για να «ξαναγεννθκεί», αποποιείται τθν άγνοια και αςκείται ςτθ γνϊςθ, ςτθν ουςία
«εκπαιδεφεται». Με τθ μφθςθ οι νζοι κακαίρονται, διδάςκονται και εντάςςονται ςτθ νζα τουσ κατάςταςθ
ΣΕΛΟ΢
ΠΘΓΕ΢ ΓΛΑ ΣΘΝ ΕΡΓΑ΢ΛΑ ΣΟΤ ΑΡΧΑΛΟΓΝΩΜΩΝΑ
 ΒΑ΢ΛΛΘ΢ ΧΛΕΣ΢Ο΢ ΜΕΛΕΣΘΣΘ΢ ΑΡΧΑΛΩΝ ΠΟΛΛΣΛ΢ΜΩΝ & ΣΘ΢ ΑΡΧΑΛΑ΢ ΕΛΛΘΝΛΚΘ΢ ΦΛΛΟ΢ΟΦΛΑ΢
 ΑΓΓΕΛΛΚΘ ΚΟΣΣΑΡΛΔΘ ΔΡ ΑΡΧΑΛΟΛΟΓΟ΢
 WWW.NEA-ACROPOLI.GR Ο ΛΕΡΟ΢ ΓΑΜΟ΢ ΣΘ΢ ΜΕΓΑΛΘ΢ ΚΕΑ΢
 ΑΡΚΟΤΡΟ΢ ΕΒΑΝ΢ ΒΛΒΛΛΟΓΡΑΦΛΑ 1921-1928-1929-1930-1935
 Λ. ΑΝΣΡΛΑΝΟ ΜΛΛΑΝΛ - ΒΛΒΛΛΟΓΡΑΦΛΑ 1905
 Ν. HOWARTH
 FEDERICO HALBHERR 1857-1930