Ψο γυαλί, ιριδίηον και μαγευτικό, αποτελεί ιδθ από τθν αρχαιότθτα τθν πρϊτθ φλθ για τθν καταςκευι
αντικειμζνων πολυτελείασ και κακθμερινισ χριςθσ. Θ διαφάνεια, θ ςτιλπνότθτα, τα ηωθρά του χρϊματα
και τα παιχνιδίςματα του φωτόσ ςτθν επιφάνειά του γοιτευαν και γοθτεφουν τουσ ανκρϊπουσ.
Φτιαγμζνο από ταπεινά υλικά -άμμο, αςβζςτθ και ςόδα- μετατρζπεται με τθν επίδραςθ τθσ φωτιάσ ςε
μια ρευςτι, εφπλαςτθ μάηα και ςτθ ςυνζχεια ςε μια ςτερει αλλά εφκραυςτθ φλθ.
Ξτερίςματα από τάφο του 3ου μ.Χ. αι. ςτθν περιοχι τθσ Πακεδονίασ.
Γυάλινος κόσμος, στην αρχαία Μακεδονία και τη Θράκη
Για τθν Πακεδονία και τθ Κράκθ κατά τθν αρχαιότθτα υπάρχουν γυάλινα αντικείμενα από αρχαιολογικζσ
κζςεισ τθσ Πακεδονίασ που χρονολογοφνται από τθν Ϊςτερθ Εποχι του Χαλκοφ (14οσ αι. π.Χ.) ζωσ το
τζλοσ τθσ αρχαιότθτασ (4οσ αι. μ.Χ.) και εικονογραφοφν τθ μακραίωνθ ιςτορία του γυαλιοφ, τθν
τεχνολογία, τισ χριςεισ και τουσ ςυμβολιςμοφσ του ςτθν περιοχι αυτι
Είναι πλζον ςαφζσ ότι θ υαλουργεία ςτθν αρχαιότθτα είχε φτάςει ςε υψθλά επίπεδα. Ψα γυάλινα
αντικείμενα υψθλισ ποιότθτασ είναι αδιάψευςτοι μάρτυρεσ. Θ τεχνογνωςία όμωσ αυτι προχϊρθςε
ακόμθ παραπζρα. Πε αυτιν τθν υψθλι τεχνικι καταςκευάςτθκαν και φακοί που χρθςιμοποιικθκαν ςε
κάποιασ μορφισ μικροςκόπια, άλλα και πικανά ςε τθλεςκόπια. Υρζπει πλζον να είναι κάποιοσ πολφ
ανόθτοσ για να πιςτεφει ότι οι άνκρωποι τθσ εποχισ ενϊ καταςκεφαηαν γυάλινα αντικείμενα και δοχεία
υψθλισ ποιότθτασ, παρ' όλα αυτά δεν είχαν αντιλθφκεί και εκμεταλλευκεί τισ μεγεκυντικζσ ικανότθτεσ
του γυαλιοφ.
« Απάντθςθ ςτισ ανοθςίεσ που κατά καιροφσ διαβάηουμε ακόμα και ςε "ζγκυρεσ" εγκυκλοπαίδειεσ ότι το
γυαλί είναι ζνα επίτευγμα των ανκρϊπων μόλισ των τελευταίων αιϊνων, ζρχεται να δϊςει θ ζκκεςθ που
πραγματοποιείται και κα διαρκζςει για όλο τον χρόνο ςτο Αρχ.Πουςείο Κες/νίκθσ. (2010) . Εκεί κα δείτε
γυάλινα αντικείμενα από τον 6ο ακόμθ π.Χ αιϊνα που δεν ζχουν να ηθλζψουν ςε ποιότθτα και διαφγεια
τίποτα από τα ςθμερινά. Ψο αντίκετο μάλιςτα. (ς.ς ΛΧΨΣΨΣΥΣΧ ΒΛΧΑΟΨΘΧ).
Τα ταξίδια του γυαλιοφ
Πια ενότθτα τθσ ζκκεςθσ είναι αφιερωμζνθ ςτα ςτάδια διακίνθςθσ του γυαλιοφ.
- Υρϊτο ταξίδι: από τα εργαςτιρια υαλοποιίασ ςτα εργαςτιρια υαλουργίασ
Σι υαλόπλινκοι (μεγάλοι όγκοι γυαλιοφ) μεταφζρονται ακζραιεσ ι κρυμματιςμζνεσ, ςτα εργαςτιρια
καταςκευισ γυάλινων αντικειμζνων.
- Δεφτερο ταξίδι: από τα εργαςτιρια υαλουργίασ ςτισ αγορζσ
Ψα ολοκλθρωμζνα γυάλινα αντικείμενα προωκοφνται ςτισ κατά τόπουσ αγορζσ για να φτάςουν ςτα χζρια
των πελατϊν. ζρουμε ότι ςτα ρωμαϊκά χρόνια υπιρχαν υαλοπωλεία, αλλά και πλανόδιοι πωλθτζσ.
Περικζσ φορζσ οι ίδιοι τα καταςκεφαηαν ςτο δρόμο πριν τα πουλιςουν!
Για τθν προςταςία των γυάλινων ειδϊν κατά τθ μεταφορά τουσ και για τθν καλφτερθ διατιρθςθ του
περιεχομζνου τουσ χρθςιμοποιοφςαν ξφλινα κιβωτίδια αλλά και πλεκτζσ κικεσ από λυγαριά, από φφλλα
φοίνικα ι από πάπυρο.
Θ διακίνθςθ του ακατζργαςτου γυαλιοφ γινόταν κυρίωσ με καράβια, που διζςχιηαν τθ Πεςόγειο. Ζνα
τζτοιο καράβι ναυάγθςε ςτο Ulu Burun (κοντά ςτο Ξασ τθσ νότιασ Ψουρκίασ)Υλθςίον του Ξαςτελόριηου,
γφρω ςτα 1300 π.Χ. Χτο φορτίο του υπιρχαν και 175 υαλόπλινκοι.
- Ψρίτο ταξίδι: θ ανακφκλωςθ
Πεγάλεσ επιχειριςεισ ι πλανόδιοι πωλθτζσ ςυγκζντρωναν τα ςπαςμζνα ςκεφθ από τα νοικοκυριά και τα
ζςτελναν για ανακφκλωςθ ςτα εργαςτιρια.
Ψίποτα δεν πιγαινε χαμζνο!
Αμφιπρόςωπο μυροδοχείο από τθν Φαμόνα Κεςςαλονίκθσ 2-3οσ αι. μ.Χ.
Δεν γνωρίηουμε πότε ακριβϊσ καταςκευάςτθκε για πρϊτθ φορά το γυαλί, όπωσ αναφζρουμε πιο πάνω
ίςωσ τθν 3θ ι 2θ χιλιετία π.Χ. Είμαςτε όμωσ ςχεδόν βζβαιοι ότι αυτό ςυνζβθ ςτθν ευρφτερθ περιοχι τθσ
Πεςοποταμίασ .Χτο Αιγαίο το γυαλί εμφανίηεται ςτα μυκθναϊκά ανάκτορα γφρω ςτο 1500 π.Χ. και
παραμζνει δθμοφιλζσ μζχρι το τζλοσ τθσ αρχαιότθτασ, αλλά και μζχρι ςιμερα. Τλα αυτά βζβαια από τα
μζχρι τϊρα ευριματα .
Γυάλινοσ αμφορίςκοσ από το Υολφχρονο ςτθν Χαλκιδικι.
Φυςικά υλικά που μιμικθκαν το γυαλί
Φυςικά υλικά με ιδιότθτεσ όπωσ θ διαφάνεια και οι ζντονοι χρωματιςμοί ιταν ίςωσ τα πρότυπα για τθν
καταςκευι του πρϊτου γυαλιοφ:
Σψιανόσ: Θφαιςτειακό γυαλί μαφρου χρϊματοσ που εξορφςςεται από ελάχιςτεσ πθγζσ ςτθ Πεςόγειο και
τθ Πζςθ Ανατολι. Χτο Αιγαίο βρίςκεται ςτθ Πιλο και ςτθ νθςίδα Γυαλί, κοντά ςτθ Ρίςυρο.
Χρθςιμοποιικθκε ευρφτατα ςτθ νεολικικι εποχι (περίπου 6000-4000 π.Χ.) για τθν καταςκευι λεπίδων.
Πινωικό ρυτό από ορεία κρφςταλλο περ1500 π.Χ.
Σρεία κρφςταλλοσ: Χπάνιο είδοσ χαλαηία με διαφάνεια και ιριδιςμοφσ. Σι κφριεσ πθγζσ του βρίςκονται
ςτθν Λνδία και ςτισ Άλπεισ. Χτθν αρχαιότθτα ιταν περιηιτθτο για τθν καταςκευι πολυτελϊν αντικειμζνων.
Ξεχριμπάρι: Φθτίνθ που προζρχεται από οριςμζνα είδθ κωνοφόρων και φυλλοβόλων δζντρων και
απολικϊνεται κάτω από ςυγκεκριμζνεσ ςυνκικεσ. Υροζρχεται κυρίωσ από τθ Βαλτικι. Χαρακτθρίηεται
από διαφάνεια και ποικίλεσ αποχρϊςεισ του κίτρινου και του καςτανοφ.
Αιματίτθσ: Θμιπολφτιμοσ λίκοσ με χρϊμα μεταλλικό γκρι, κοκκινωπό ι καφετί. Θ ονομαςία του προζρχεται
από τθν ελλθνικι λζξθ αίμα, λόγω του χρϊματοσ τθσ ςκόνθσ του. Σριςμζνοι αιματίτεσ εμφανίηουν ςτθν
επιφάνειά τουσ ιριδιςμοφσ.
Οαηουρίτθσ: Θμιπολφτιμοσ λίκοσ, γνωςτόσ και ωσ λάπισ λάηουλι. Είναι εφκραυςτοσ, με χρϊμα βακφ μπλε
προσ το ιϊδεσ και ζχει υαλϊδθ λάμψθ. Βρίςκεται ςε πολλά μζρθ τθσ γθσ.
Ελλθνιςτικισ περιόδου 1οσ αι. π.Χ.
Υαλϊδεισ φλεσ πριν από το γυαλί
Υριν από το γυαλί είχαν επινοθκεί άλλεσ υαλϊδεισ φλεσ. Υαραςκευάηονταν από τα ίδια βαςικά ςυςτατικά
με το γυαλί αλλά ςε διαφορετικζσ αναλογίεσ και ακολουκϊντασ άλλεσ τεχνικζσ διαδικαςίεσ.
Περικζσ από αυτζσ ιταν:
Φαγεντιανι: Ϊλθ για τθν καταςκευι πολφτιμων αντικειμζνων. Είχε ιςότιμθ κζςθ δίπλα ςτο χρυςό και το
ελεφαντόδοντο ςτα ανάκτορα και τουσ τάφουσ βαςιλζων και αξιωματοφχων.
ΑΛΓΩΥΨΛΑΞΣ ΑΓΑΟΠΑΨΛΔΛΣ ΑΥΣ ΓΩΑΟΛ.
Αιγυπτιακό κυανό: Χρθςιμοποιικθκε για τθν καταςκευι μικροαντικειμζνων και ωσ χρωςτικι ουςία.
Ωάλωμα: Επικάλυπτε αντικείμενα από λίκο ι φαγεντιανι.
Ψα βαςικά ςυςτατικά του γυαλιοφ και των άλλων υαλωδϊν υλϊν είναι τα ακόλουκα:
- Χαλαηιακι άμμοσ (διοξείδιο του πυριτίου - SiO2) 73,7%
- Χόδα (ανκρακικό νάτριο - Ρa2CO3) 16%
- Αςβεςτόλικοσ (ανκρακικό αςβζςτιο - CaCO3) 5,2%
- Παγνθςίτθσ ι Οευκόλικοσ (ανκρακικό μαγνιςιο – MgCO3) 3,6%
- Αλουμίνα (οξείδιο του αργιλίου – Al2O3) 1%
- Υοτάςα (οξείδιο του καλίου - Ξ2O) 0,5%
Κυριότερεσ τεχνικζσ καταςκευισ των γυάλινων αντικειμζνων
- Ψεχνικι του πυρινα (6οσ-1οσ π.Χ.)
Ψο ςκεφοσ καταςκευάηεται με τθν τοποκζτθςθ ςτρωμάτων παχφρρευςτου γυαλιοφ πάνω ςε ςυμπαγι
πυρινα, ο οποίοσ ζχει ςτερεωκεί ςτο άκρο μεταλλικισ ράβδου. Χτθ ςυνζχεια θ ράβδοσ ειςάγεται ςτο
άνοιγμα του κλιβάνου ϊςτε το γυαλί να λιϊςει και να καλφψει τον πυρινα.
- Υεριζλιξθ
Ψο ρευςτό γυαλί περιςτρζφεται γφρω από το άκρο μιασ μεταλλικισ ράβδου. Ψο ςχιμα και θ επιφάνεια
του αντικειμζνου διαμορφϊνονται με τθ χριςθ λαβίδων. Πε τθν τεχνικι αυτι καταςκευάηονται κυρίωσ
περίαπτα και χάντρεσ.
- Χφτευςθ
Θ τεχνικι αυτι προχποκζτει τθ χριςθ μιτρασ, όπου μορφοποιείται το παχφρρευςτο γυαλί. Ψθν προτιμοφν
για τθν καταςκευι ςκευϊν και κοςμθμάτων με ανάγλυφθ διακόςμθςθ.
- Υεριςτροφικι εμπίεςθ
Ψα ςκεφθ διαμορφϊνονται με εμπίεςθ υαλόμαηασ ςε μιτρα που είναι ςτερεωμζνθ ςε τροχό κεραμικισ.
- Ξάμψθ
Ζνασ κερμόσ και εφπλαςτοσ δίςκοσ γυαλιοφ τοποκετείται ςε μιτρα ι ςε κάποια άλλθ κυρτι επιφάνεια. Σ
τεχνίτθσ κάμπτει τθ μάηα του γυαλιοφ και δίνει τθν επικυμθτι φόρμα. Αυτι θ τεχνικι εφαρμόηεται για τθν
καταςκευι ςκευϊν ανοιχτοφ ςχιματοσ.
- Εμφφςθςθ (μζςα 1ου αι. π.Χ. μζχρι ςιμερα)
Επαναςτατικι τεχνικι που επινοικθκε περίπου ςτα μζςα του 1ου αι. π.Χ. ςτθν Εγγφσ Ανατολι ι ςτθν
Λταλία.
Σ τεχνίτθσ με τθ βοικεια φυςθτιρα παίρνει από το καμίνι βϊλο ρευςτοφ γυαλιοφ. Φυςάει από το άλλο
άκρο του φυςθτιρα, ϊςτε να διογκωκεί ο βϊλοσ και να δθμιουργθκεί αρχικά μια φοφςκα. Ψο ςκεφοσ
αποκτάει φόρμα με τθ φυγόκεντρο δφναμθ, που αναπτφςςεται με τθν ταλάντευςθ του φυςθτιρα, και με
τθ βοικεια διάφορων εργαλείων.
- Εμφφςθςθ ςε μιτρα
Θ τελικι μορφοποίθςθ ι διακόςμθςθ ενόσ φυςθτοφ ςκεφουσ γίνεται με τθ βοικεια μιτρασ.
ΕΦΓΑΟΕΛΑ ΨΘΧ ΑΦΧΑΛΣΨΘΨΑΧ ΞΑΨΑΧΞΕΩΑΧΨΩΡ ΓΩΑΟΛΡΩΡ ΑΡΨΛΞΕΛΠΕΡΩΡ -ΒΦΕΚΘΞΑΡ ΧΨΘΡ ΧΘΠΕΦΛΡΘ ΣΩΞΦΑΡΛΑ
Η παραγωγι του γυαλιοφ
Θ παραγωγι του γυαλιοφ γινόταν ςε δφο ςτάδια, τθν υαλοποιία και τθν υαλουργία.
Χτο πρϊτο ςτάδιο, τθν υαλοποιία, γινόταν θ ανάμειξθ και το λιϊςιμο (ςφντθξθ) των πρϊτων υλϊν και θ
παραγωγι μεγάλων όγκων γυαλιοφ, των υαλοπλίνκων.
Ψα εργαςτιρια ςυνικωσ βρίςκονταν ςε παρακαλάςςιεσ περιοχζσ. Ζτςι εξαςφαλιηόταν θ προμικεια τθσ
άμμου.
Σι κλίβανοι (φοφρνοι) ιταν ορκογϊνιοι, πλινκόκτιςτοι και είχαν μια δεξαμενι τιξθσ των πρϊτων υλϊν.
Εκεί ςχθματίηονταν οι υαλόπλινκοι. Θ διαδικαςία τθσ υαλοποιίασ διαρκοφςε 10-15 θμζρεσ με
κερμοκραςία γφρω ςτουσ 1100 o
C
. Ξάκε κλίβανοσ χρθςιμοποιοφνταν μόνο μία φορά και ζπειτα
καταςτρεφόταν.
Πε τα υλικά δομισ του ζφτιαχναν ζναν καινοφργιο κλίβανο.
Σι υαλόπλινκοι αποτελοφςαν ςτθ ςυνζχεια αντικείμενο εμπορίου με τελικό προοριςμό τα εργαςτιρια
υαλουργίασ.
Χτο δεφτερο ςτάδιο, τθν υαλουργία, ςε εξειδικευμζνα εργαςτιρια ςτισ παρυφζσ των πόλεων γινόταν θ
κατεργαςία των υαλοπλίνκων: τισ ζςπαηαν, ανακζρμαιναν τα υαλοκραφςματα (μικρά κομμάτια γυαλιοφ)
και καταςκεφαηαν τα αντικείμενα με διάφορεσ τεχνικζσ.
Χτον ελλαδικό χϊρο, ξζρουμε με βεβαιότθτα ότι υπιρχε εργαςτιριο υαλουργίασ ςτθ Φόδο. Ψον 5ο αι. π.Χ.
καταςκευάηονταν εκεί πολφχρωμα μυροδοχεία, ενϊ τον 3ο και τον 2ο αι. π.Χ. χάντρεσ.
Χτθ Πακεδονία υπάρχουν ενδείξεισ για υαλουργικι δραςτθριότθτα τουλάχιςτον από τον 4ο αι. π.Χ. Χτθ
Κεςςαλονίκθ και τουσ Φιλίππουσ βρζκθκαν εργαςτθριακά κατάλοιπα ρωμαϊκϊν χρόνων.
Μακεδονικι υαλουργία: το άχρωμο γυαλί
Χφμφωνα με τον Υλίνιο τον Υρεςβφτερο (Φυςικι Λςτορία, XXXVI, 198), «Ψο πιο ξεχωριςτό γυαλί είναι
άχρωμο και διαφανζσ, όςο το δυνατόν πιο κοντά ςτο κρφςταλλο. Ζχει εκτοπίςει τον χρυςό και το αςιμι
ςτθν καταςκευι ποτθριϊν».
Ψο γυαλί ςτθ Πακεδονία εμφανίηεται ιδθ από τθν προϊςτορικι εποχι και παραμζνει δθμοφιλζσ ωσ το
τζλοσ τθσ αρχαιότθτασ. Ψο βρίςκουμε ςε αναςκαφζσ νεκροταφείων και οικιςμϊν όλου του
βορειοελλαδικοφ χϊρου. Ψθν εποχι τθσ μεγάλθσ ακμισ του μακεδονικοφ βαςιλείου, τον 4ο αιϊνα π.Χ.,
γνωρίηει μεγάλθ άνκθςθ και θ τζχνθ του γυαλιοφ.
Ψοπικι παραγωγι αποτελεί το άχρωμο γυαλί. Από αυτό φτιάχνονται ζνκετα διακοςμθτικά ςτοιχεία
επίπλων (υαλοενκζματα), αγγεία πόςθσ, δακτυλίδια και δακτυλιόλικοι με παραςτάςεισ. Τλα είναι
αντικείμενα πολυτελείασ και όχι κακθμερινισ χριςθσ.
Χτθν αρχαιότθτα ωσ πθγι ςόδασ για τθν καταςκευι γυαλιοφ χρθςιμοποιοφςαν το νάτρο ι νίτρο. Αυτό
ςχθματίηεται ςε περιοχζσ με λιμναία νερά. Εναποκζςεισ νίτρου υπιρχαν και ςτθ Πακεδονία, κοντά ςτθν
αρχαία πόλθ Χαλάςτρα, ςτθ ςθμερινι Ρζα Αγχίαλο ι ςτον Άγιο Ακανάςιο. Χφμφωνα με μία μαρτυρία
(Υλάτωνοσ, ςχολιαςτισ ς. 159), «πόλισ τῆσ Πακεδονίασ, καί λίμνθ, ἔνκα το Χαλαςτραῖον νίτρον
γιγνόμενον διά ἐννεαετθρίδοσ πιγνυται, ὁμοίωσ δζ καί λφεται». Θ λίμνθ αυτι δεν είναι άλλθ από τθν
Υικρολίμνθ, ςε μικρι απόςταςθ από τθ Κεςςαλονίκθ! Ακόμα ςτισ μζρεσ μασ όταν θ λίμνθ ξεραίνεται το
καλοκαίρι, ςχθματίηεται το νίτρο.
4οσ ΑΛΩΡΑΧ Υ.Χ. ΕΟΟΘΡΛΞΣΧ ΑΠΦΣΦΛΧΞΣΧ
Από τθν πολυτζλεια ςτθ μαηικι παραγωγι: Οι χριςεισ του γυαλιοφ ςτθν αρχαιότθτα
Από γυαλί ζφτιαχναν ςκεφθ, κοςμιματα και διακοςμθτικά ενκζματα. Ψα χρθςιμοποιοφςαν ςτθν
κακθμερινι τουσ ηωι, τα τοποκετοφςαν ςτουσ τάφουσ, και μερικζσ φορζσ τα πρόςφεραν ωσ ανακιματα
ςε ιερά .
Θ εφεφρεςθ τθσ εμφφςθςθσ του γυαλιοφ τον 1ο αι. π.Χ. αποτελεί τομι ςτθν τζχνθ τθσ υαλουργίασ. Ψο
γυαλί αποςυνδζεται από τθ ςφαίρα τθσ πολυτζλειασ και γίνεται προϊόν μαηικισ παραγωγισ χαμθλοφ
κόςτουσ.
Υριν από τθν εμφφςθςθ, τα γυάλινα αντικείμενα προορίηονταν για τουσ λίγουσ και οικονομικά ιςχυροφσ.
Πετά τθν εφεφρεςι τθσ γίνεται αγακό που απευκφνεται ςτο ευρφ κοινό και διαδίδεται ταχφτθτα ςε όλον
το ρωμαϊκό κόςμο. Θ εμφφςθςθ παραμζριςε όλεσ τισ άλλεσ τεχνικζσ και ζμεινε αξεπζραςτθ μζχρι τον 19ο
αιϊνα!
- Ζωσ τον 1ο αι. π.Χ. καταςκευάηονταν
• Πικρά αγγεία για τθ διατιρθςθ αρωματικϊν, καλλυντικϊν και φαρμακευτικϊν ουςιϊν (αλάβαςτρα,
αρφβαλλοι, αμφορίςκοι)
Γυάλινο φλαςκί του 1ου /2ου αι. μ. Χ.
• Χκεφθ ςυμποςίου
• Ανακιματα
• Ξοςμιματα (δαχτυλίδια, ςφραγίδεσ, χάντρεσ, περιδζραια, περίαπτα, περόνεσ,)
• Διακοςμθτικά ςτοιχεία ςτεφανιϊν
• Υαιχνίδια (πεςςοί, αςτράγαλοι, κφβοι)
• Διακοςμθτικά ςτοιχεία επίπλων (ενκζματα)
Σ μεγάλοσ αςτράγαλοσ είναι καταςκευαςμζνοσ από αχάτθ, και προζρχεται από τθ ςυλλογι - Hamilton. Σ
μικρότεροσ αςτράγαλοσ είναι καταςκευαςμζνοσ από γυαλί και λζγεται ότι είναι από τθν Οευκάδα, ι τθν
Ακαρνανία. - Βρετανικό Πουςείο.
ΓΩΑΟΛΡΣ ΔΛΑΞΣΧΠΘΨΛΞΣ ΦΩΠΑΛΞΘΧ ΥΕΦΛΣΔΣΩ
- Πετά τον 1ο αι. π.Χ. καταςκευάηονταν
• Αγγεία για τθ μεταφορά
και διατιρθςθ αρωμάτων, ελαίων
και φαρμακευτικϊν ουςιϊν
(πυξίδεσ, μυροδοχεία)
ΦΩΠΑΝΞΘ ΥΕΦΛΣΔΣΧ 1
οσ
ΑΛΩΡΑΧ Π.Χ.
• Χφνεργα καλλωπιςμοφ (κουταλάκια, ςπάτουλεσ, αναδευτιρεσ)
• Χκεφθ για καλλυντικζσ ουςίεσ (κολ, πουλιά)
• Χφνεργα φαρμακευτικισ και αλχθμείασ
• Ππουκάλια για μεταφορά και αποκικευςθ υγρϊν
• Επιτραπζηια ςκεφθ (ποτιρια, φιάλεσ, οινοχόεσ, μπουκάλια, φλαςκιά, πινάκια, κφπελα, αρφταινεσ,
διλικυκοι)
• Ξοςμιματα (καμζο, δαχτυλίδια)
• Ψεφροδόχα αγγεία
• Φωτιςμόσ (λυχνάρι)
• Αρχιτεκτονικι (υαλοπίνακεσ, ψθφιδωτά)
Γυάλινο κιλαςτρο από το νεκροταφείο του Βαρδάρθ Κεςςαλονίκθσ 1-4οσ αι .μ Χ.
Λδιαίτερα διαφωτιςτικζσ είναι οι μαρτυρίεσ τθσ εποχισ για το γυαλί. Σ Υετρϊνιοσ (περ. 27-66 μ.Χ.) ζγραφε
πωσ το κόςτοσ του γυαλιοφ ιταν τόςο χαμθλό, ϊςτε τα γυάλινα κραφςματα (vitrea fracta)
χρθςιμοποιοφνταν ωσ όροσ ςτθν κακομιλουμζνθ με τθν ζννοια των ςκουπιδιϊν.
Γυάλινο πινάκιο και κουτάλι του 75 - 125 μ.Χ. Φωμαϊκι περίοδοσ.
Το γυαλί ςτο ςπίτι τθν ρωμαϊκι εποχι
Πζςα ς’ ζνα ςπίτι πολλά αντικείμενα ιταν φτιαγμζνα από γυαλί: πιάτα, ποτιρια, μπουκάλια, φλαςκιά,
κανάτεσ, ειδικά ςκεφθ για το λαδόξυδο και λυχνάρια (εικ. 6). Ψο γυαλί είχε τθ κζςθ του και ςτθ
διακόςμθςθ του χϊρου: γυάλινεσ ψθφίδεσ χρθςιμοποιοφνταν για τθν απόδοςθ του γαλάηιου και
πράςινου χρϊματοσ ςτα ψθφιδωτά. Ακόμα, από γυαλί ιταν φτιαγμζνα τα αρωματοδοχεία και κάποια
κοςμιματα και ςφνεργα ομορφιάσ των κυριϊν.
Ψθν ρωμαϊκι εποχι εμφανίςτθκαν τα πρϊτα τηάμια για τα παράκυρα. Σι υαλοπίνακεσ κάνουν τθν
εμφάνιςι τουσ τον 1ο αιϊνα μ.Χ. ςτα ςπίτια, ςε ιεροφσ χϊρουσ, ακόμθ και ςε κερμοκιπια (εικ. 7).
Ξαταςκευάηονταν με τθν τεχνικι τθσ ζκχυςθσ ρευςτοφ γυαλιοφ ςε τετράγωνεσ μιτρεσ.
Χτθ Πακεδονία κομμάτια από τηάμια παρακφρων ζχουν βρεκεί ςτθ Κεςςαλονίκθ, ςτουσ Φιλίππουσ, ςτα
Άβδθρα και αλλοφ.
ΩΑΟΣΥΛΡΑΞΑΧ ΠΕ ΨΘΦΛΔΕΧ ΒΦΕΚΘΞΕ ΧΨΘΡ ΟΛΠΡΘ ΨΛΒΕΦΛΑΔΑ
Χτθν τοιχογραφία από δωμάτιο τθσ ζπαυλθσ του P. Fannius Synistor ςτο Boscoreale κοντά ςτθν Υομπθία,
θ παράςταςθ μιμείται ακριβϊσ τθ κζα που κα είχε κανείσ μζςα από το πραγματικό παράκυρο που
ανοιγόταν ςτον τοίχο (μζςα 1ου αι. π.Χ., ςιμερα ςτο Πθτροπολιτικό Πουςείο τθσ Ρζασ Ωόρκθσ).
Χτο ψθφιδωτό με παράςταςθ παπαγάλου από ρωμαϊκι κατοικία τθσ Κεςςαλονίκθσ που παρουςιάηεται
ςτθν ζκκεςθ μπορεί κανείσ να παρατθριςει τισ πράςινεσ και γαλάηιεσ γυάλινεσ ψθφίδεσ (3οσ αι. μ.Χ.)
Ψισ χριςεισ του γυαλιοφ ςτο ςπίτι τθν ρωμαϊκι εποχι δείχνουν επίςθσ εκκζματα όπωσ τα τμιματα
υαλοπινάκων από αναςκαφζσ ςτθ Κεςςαλονίκθ και τθ Οθτι (2οσ-3οσ αι. μ.Χ.) κακϊσ και γυάλινα
επιτραπζηια αγγεία ρωμαϊκϊν χρόνων από αναςκαφζσ ςτθ Κεςςαλονίκθ (2οσ-3οσ αι. μ.Χ.) (εικ. 8).
Ανατολικισ Πεςογείου, ελλθνικό από γυαλί που ςχθματίηεται με μορφι οινοχόθσ καταςκευι με τθν μζκοδο του πυρινα 6οσ-
5οσ αι. π.Χ.
Μια μοναδικι χριςθ του γυαλιοφ ςτθ Μακεδονία: οι κλίνεσ των μακεδονικϊν τάφων
Χε μεγαλοπρεπείσ μακεδονικοφσ τάφουσ βρίςκουμε τα απομεινάρια ξφλινων κλινϊν. Ιταν διακοςμθμζνεσ
με πολφτιμα υλικά, ανάμεςά τουσ και το άχρωμο γυαλί. Ψα ξεχωριςτά αυτά ζπιπλα είναι πικανό να είχαν
χρθςιμοποιθκεί ςτο ςπίτι για μεγάλο χρονικό διάςτθμα πριν αποτεκοφν ςτισ ταφζσ. Ανικαν ςε μζλθ τθσ
μακεδονικισ αριςτοκρατίασ.
Υάνω ςτισ κλίνεσ ζβαηαν ςτρϊμα με γζμιςμα από φφκια ι φτερά, για να δεχκεί τον νεκρό ι κάποια
οςτεοκικθ. Θ εξωτερικι όψθ τθσ κλίνθσ καλυπτόταν με πλακίδια ελεφαντόδοντου, ϊςτε να δίνει τθν
εντφπωςθ ότι είναι ελεφάντινθ. Θ επιφάνεια αυτι ςτολιηόταν με ανάγλυφεσ, επιχρωματιςμζνεσ και
επίχρυςεσ παραςτάςεισ. Ψα πόδια κυρίωσ των κλινϊν είχαν ζνκετα διακοςμθτικά ςτοιχεία από
ελεφαντόδοντο, χρυςό, αςιμι και γυαλί. Χτθν ζκκεςθ παρουςιάηεται μια αναςφνκεςθ κλίνθσ . Ψα γυάλινα
και ελεφαντοςτζινα ενκζματα που εκτίκενται προζρχονται από τον μακεδονικό τάφο ςτον τφμβο Βϋτου
Ξορινοφ Υιερίασ.
Υιςτεφουμε ότι θ παραγωγι των ξφλινων κλινϊν και άλλων πολυτελϊν καταςκευϊν με ανάλογθ
διακόςμθςθ (κρόνοι, κιβωτίδια, λάρνακεσ) αρχίηει μετά τα μζςα του 4ου αι. π.Χ., τθν περίοδο τθσ
βαςιλείασ του Πεγάλου Αλεξάνδρου, ίςωσ και νωρίτερα. Χτο τζλοσ του ίδιου αιϊνα, τισ ξφλινεσ κλίνεσ
διαδζχονται οι λίκινεσ. Πζχρι ςιμερα ζχουν βρεκεί ςε αναςκαφζσ ταφικϊν μνθμείων 64 ξφλινεσ και μόλισ
2 λίκινεσ κλίνεσ με γυάλινα ενκζματα.
Χε ελάχιςτεσ περιπτϊςεισ βρζκθκαν γυάλινα διακοςμθτικά ςτοιχεία ςε τάφουσ του 3ου αι. π.Χ. Δείχνουν
άραγε αγάπθ για το παλιό; Άραγε χρθςιμοποίθςαν τα παλιά ζπιπλα ι μόνο τα παλιά γυάλινα ενκζματα ςε
καινοφργιεσ καταςκευζσ;
Χπάνια, ιδιαίτερθ καλλιτεχνικά και με ςθμαντικι κζςθ ςτθν κακθμερινότθτα τθσ εποχισ, θ αρχαία
υαλουργία μασ ςτθν αρχαία Πακεδονία και τθ Κράκθ
Το γυαλί ςτα νεκροταφεία τθσ Μακεδονίασ και τθσ Θράκθσ
Ψο γυαλί ςυνοδεφει τον άνκρωπο και μετά το κάνατο. Σι αναςκαφζσ ςτα νεκροταφεία του
βορειοελλαδικοφ χϊρου φζρνουν ςτο φωσ γυάλινα αντικείμενα που χρονολογοφνται από τον 6ο αι. π.Χ.
μζχρι και τον 5ο αι. μ.Χ. (εικ. 10). Δεν λείπουν όμωσ και τα ςποραδικά πρωιμότερα παραδείγματα.
Πζχρι τα ρωμαϊκά χρόνια τα αντικείμενα από γυαλί είναι ςπάνια ςτα νεκροταφεία ςε ςχζςθ με αυτά από
πθλό, μζταλλο και αλάβαςτρο. Από τον 1ο αι. μ.Χ. ο αρικμόσ τουσ αυξάνεται εντυπωςιακά χάρθ ςτθν
τεχνικι τθσ εμφφςθςθσ.
ΓΩΑΟΛΡΣΛ ΑΠΦΣΦΛΧΞΣΛ ΑΥΣ ΨΘΡ ΧΛΡΔΣ 510 Υ.Χ.
Γυάλινα αγγεία περιζχουν τισ αρωματικζσ ουςίεσ για τθν επάλειψθ του ςϊματοσ του νεκροφ κακϊσ και τισ
υγρζσ προςφορζσ (χοζσ) των ταφικϊν τελετουργιϊν. Άλλεσ φορζσ τα ίδια τα γυάλινα αγγεία
τοποκετοφνται ςτο τάφο ωσ κτερίςματα. Γυάλινα κοςμιματα ςτολίηουν τον άνκρωπο ςτον κάνατο, όπωσ
και ςτθ ηωι.
Ωπιρχαν άραγε γυάλινα αντικείμενα αποκλειςτικά για ταφικι χριςθ; Ψο ερϊτθμα αυτό δεν μπορεί να
απαντθκεί με βεβαιότθτα. Μςωσ κάποια πολφ μικρά ςκεφθ ι άλλα χωρίσ κανζνα ςθμάδι φκοράσ από
χριςθ να είχαν καταςκευαςτεί εξαρχισ με ςκοπό να τοποκετθκοφν ςτον τάφο.
Χτα ρωμαϊκά χρόνια κάποια γυάλινα αγγεία χρθςιμοποιοφνται και ωσ τεφροδόχοι.
Ωπιρξε επίςθσ ιδιαίτερθ χριςθ του γυαλιοφ ςτουσ τάφουσ τθσ Πακεδονίασ τον 4ο και 3ο αιϊνα π.Χ. ωσ
ζνκετου διακοςμθτικοφ ςτοιχείου ςτισ κλίνεσ
Εντυπωςιακά ευριματα από τισ νεκροπόλεισ τθσ Βόρειασ Ελλάδασ:
- Χαμοκράκθ
Χτισ νεκροπόλεισ τθσ Χαμοκράκθσ, που ιταν ςε χριςθ από τον 7ο αι. π.Χ. ζωσ τον 2ο αι. μ.Χ., ζχουν βρεκεί
αρκετά γυάλινα αντικείμενα. Ανάμεςά τουσ υπάρχουν προϊόντα ειςαγμζνα από τα μεγάλα υαλουργικά
εργαςτιρια τθσ αρχαιότθτασ
Ψα περιςςότερα γυάλινα ςκεφθ, κυρίωσ μυροδοχεία και ςκεφθ πόςθσ, ιταν τοποκετθμζνα ωσ προςφορζσ
ςε ταφζσ. Ωπάρχουν όμωσ και περιπτϊςεισ που είχαν χρθςιμοποιθκεί ςε νεκρικζσ τελετζσ και ζτςι
βρζκθκαν ςπαςμζνα γφρω από τουσ τάφουσ.
Από τθν νεκρόπολθ αυτι προζρχονται γυάλινα κομβία που παρουςιάηονται ςτθν ζκκεςθ. Δεν είμαςτε
βζβαιοι για τθ χριςθ τουσ. Άλλοι ςυνδζουν τθ χριςθ τουσ με τουσ αναδευτιρεσ (για το ανακάτεμα υγρϊν)
και άλλοι με τα ενδφματα.
- Άβδθρα
Χτα νεκροταφεία των Αβδιρων, από το τζλοσ του 6ου μζχρι τισ αρχζσ του 3ου αι. π.Χ., οι τάφοι
καλφπτονται με μικροφσ τφμβουσ οργανωμζνουσ ςε ςυςτάδεσ. Γυάλινα αντικείμενα ζχουν βρεκεί όχι μόνο
ςτα νεκροταφεία αλλά και ςτθν πόλθ.
Περικά από μικροςκοπικά κρεμαςτά κοςμιματα (περίαπτα) είναι αμφιπρόςωπα, δθλαδι ζχουν
ανάγλυφεσ μορφζσ και ςτισ δφο πλευρζσ τουσ. Μςωσ είχαν μαγικό–προςτατευτικό χαρακτιρα.
- Φίλιπποι
Σι Φίλιπποι ιταν μια από τισ λίγεσ ρωμαϊκζσ αποικίεσ τθσ Πακεδονίασ.
Από τθ νεκρόπολθ αυτι προζρχονται θ πυξίδα από γαλάηιο αδιαφανζσ γυαλί και το ανάγλυφο
μυροδοχείο από λευκό γυαλί, που ςυνόδευαν τον νεκρό ι τθ νεκρι ενόσ τάφου τθσ ρωμαϊκισ εποχισ. Ξαι
τα δφο είναι καταςκευαςμζνα με τθν τεχνικι τθσ εμφφςθςθσ ςε μιτρα. Χτισ πυξίδεσ φφλαγαν καλλυντικζσ
και φαρμακευτικζσ ουςίεσ, αλλά ακόμθ και δθλθτιρια ι μαγικά παραςκευάςματα. Ζνα μικροςκοπικό
αγγείο (μικρογραφία αρυβάλλου) είχε τοποκετθκεί ςε παιδικό τάφο. Είναι φτιαγμζνοσ από μπλε γυαλί,
ενϊ οι λάβεσ του από κίτρινο.
ΓΩΑΟΛΡΣ ΔΣΧΕΛΣ ΑΥΣ ΣΨ ΡΕΞ .ΔΕΦΒΕΡΛΣΩ 4
οσ
ΑΛΩΡΑΧ Υ.Χ.
- Αμφίπολθ
Ψα πλοφςια κτερίςματα από τα εκτεταμζνα νεκροταφεία τθσ Αμφίπολθσ περιλαμβάνουν γυάλινα
αντικείμενα: αγγεία, χάντρεσ ,πεςςοφσ (ποφλια) παιχνιδιϊν.
Ψον 1ο αι. μ.Χ. ιδιαιτζρωσ δθμοφιλι ιταν τα μυροδοχεία ςε ςχιμα χουρμά, που καταςκευάηονταν με
εμφφςθςθ ςε μιτρα. Θ παραγωγι τουσ ςυνδζεται με τθν περιοχι τθσ Φοινίκθσ ςτθν Εγγφσ Ανατολι, που
ιταν διάςθμθ για τα υαλουργικά τθσ κζντρα, αλλά και για τισ χουρμαδιζσ τθσ.
Χτθ Δφςθ, όπου ο φρζςκοσ χουρμάσ ιταν μια εξωτικι πολυτζλεια, τζτοια μυροδοχεία, με αρωματικό
ζλαιο ι φαρμακευτικι ουςία από τθν επεξεργαςία του καρποφ, προςφζρονταν ωσ δϊρο για το Ρζο Ζτοσ.
Εκτίκεται μικρό, διμερζσ αγγείο, που ονομάηεται διλικυκοσ. Χτα δφο μζρθ του τοποκετοφνταν δφο
διαφορετικά υγρά, για παράδειγμα λάδι και ξφδι. Σι διλικυκοι πολφ μικρϊν διαςτάςεων, όπωσ αυτι από
τθν Αμφίπολθ, είχαν αποκλειςτικά ταφικι χριςθ.
- Άκανκοσ
Θ Άκανκοσ, κοντά ςτθ ςθμερινι Λεριςςό, ιταν μια από τισ ςπουδαιότερεσ πόλεισ τθσ Χαλκιδικισ. Ψο
νεκροταφείο τθσ χρθςιμοποιικθκε αδιάκοπα από τον 7ο αι. π.Χ. ζωσ τον 4ο αι. μ.Χ. Σι χιλιάδεσ ταφζσ,
που ζχουν ερευνθκεί, δείχνουν πλοφτο και ποικιλία κτεριςμάτων.
Από τθν Άκανκο προζρχεται μικρό διακοςμθτικό διςκάριο φτιαγμζνο είναι από χαλκό και γυαλί. Θ
πολφχρωμθ γυάλινθ επιφάνεια είναι καταςκευαςμζνθ με τθν τεχνικι του ψθφιδωτοφ γυαλιοφ (ςφμφωνα
με αυτι τθν τεχνικι, προκαταςκευαςμζνα ςτοιχεία χρωματιςτοφ γυαλιοφ τοποκετοφνται ςε μιτρα και
κερμαίνονται, ενϊ με τθ ςφντθξι τουσ όλα τα ςτοιχεία ενοποιοφνται ςε μια πολφχρωμθ επιφάνεια).
- Αίνεια
Θ Αίνεια, ςτθν περιοχι τθσ Ρζασ Πθχανιϊνασ, ιταν μια από τισ πόλεισ που υπιρχαν γφρω από τον
Κερμαϊκό πριν από τθν ίδρυςθ τθσ Κεςςαλονίκθσ το 315 π.Χ..
Χε ζναν από τουσ τάφουσ που ερευνικθκαν, βρζκθκαν τα τζςςερα καυμάςια γυάλινα αλάβαςτρα που
εκτίκενται. Ψο ςχιμα και θ διακόςμθςι τουσ δείχνουν ότι είναι προϊόντα ενόσ και μόνο εργαςτθρίου,
πικανότατα του Αιγαίου, και χρονολογοφνται ςτον 4ο αι. π.Χ. Σ τάφοσ ανικε ςε γυναίκα 25-30 ετϊν και
ςτο τελειόμθνο ζμβρυό τθσ.
ΓΩΑΟΛΡΣ ΔΣΧΕΛΣ ΓΛΑ ΑΦΩΠΑΨΛΞΑ ΕΟΑΛΑ –ΥΩΔΡΑ ΥΛΕΦΛΑ
- Υφδνα
Ψα νεκροταφεία τθσ Υφδνασ, μιασ από τισ ςθμαντικότερεσ αρχαίεσ πόλεισ τθσ Πακεδονίασ, μασ ζχουν δϊςει ζναν
τεράςτιο πλοφτο ευρθμάτων από κάκε είδουσ υλικό. Ανάμεςά τουσ, ςφραγιδόλικοι και πολυτελι αγγεία από
άχρωμο γυαλί, όπωσ οι άωτοι ςκφφοι και τα πινάκια που εκτίκενται.
Σι άχρωμοι, άωτοι ςκφφοι ιταν ςυμποςιακά ςκεφθ πόςθσ. Ψα περιςςότερα αγγεία αυτοφ του τφπου ζχουν
καταςκευαςτεί με τθν τεχνικι τθσ περιςτροφικισ εμπίεςθσ και ακολοφκθςε θ διακόςμθςι τουσ με εγχάραξθ.
Κεωροφνται ωσ θ αρχαιότερθ παραγωγι αγγείων από άχρωμο γυαλί.
Θ καταςκευι τουσ ξεκινά γφρω ςτα μζςα του 4ου αι. π.Χ. και ςταματάει πριν τα τζλθ του.
- Βζροια - Πίεηα
Από τα νεκροταφεία των πόλεων τθσ Θμακίασ προζρχονται γυάλινα αντικείμενα κλαςικϊν, ελλθνιςτικϊν και
ρωμαϊκϊν χρόνων.
Δφο μικρά γυάλινα πολφχρωμα αγγεία, θ τριφυλλόςχθμθ οινοχοΐςκθ και το αλάβαςτρο, προζρχονται από παιδικι
ταφι του 5ου αι. π.Χ.
Ψο νεκρό παιδί είχε εναποτεκεί ςε ξφλινθ κλίνθ ι φορείο. Χτα πλευρά του είχαν εναποτεκεί τα γυάλινα αγγεία και
ζνα πιλινο, ενϊ κοντά ςτα πόδιά του δφο χάλκινεσ ςτλεγγίδεσ (εργαλείο για τον κακαριςμό του ςϊματοσ) και ζνα
ειδϊλιο. Χτο ςτικοσ του είχε το «ειςιτιριο» για τον Ξάτω Ξόςμο, τον χαρϊνειο οβολό.
- Ζδεςςα
Θ Ζδεςςα, ςπουδαία πόλθ τθσ Πακεδονίασ, είναι κτιςμζνθ ςτο ςθμαντικότερο φυςικό πζραςμα που ςυνδζει τθν
άνω ορεινι με τθν κάτω πεδινι Πακεδονία. Χτα νεκροταφεία τθσ βρίςκονται γυάλινα αντικείμενα από τον 4ο αι.
π.Χ. και εξισ.
Χτθν ζκκεςθ παρουςιάηεται ςφραγιδόλικοσ από το νεκροταφείο τθσ Ζδεςςασ. εχωρίηει για τθ ςπανιότθτα και τθν
ποιότθτά του αυτόσ ο ςφραγιδόλικοσ από άχρωμο διαφανζσ γυαλί με αςθμζνιο κρίκο. Αποδίδεται θ μορφι του
Απόλλωνα. Βρζκθκε ςτο νεκροταφείο τθσ Ζδεςςασ ςε πλοφςιο γυναικείο τάφο του 4ου αι. π.Χ. Εκτόσ από τον
ςφραγιδόλικο ο τάφοσ περιείχε πιλινα και χάλκινα αγγεία και περιδζραιο από φαγεντιανι και ιλεκτρο.
- Ελίμεια – Εορδαία - Σρεςτίσ
Χφγχρονεσ αναςκαφικζσ ζρευνεσ ςε νεκροταφεία τθσ Δυτικισ Πακεδονίασ φζρνουν ςτο φωσ πλικοσ ευρθμάτων,
ανάμεςά τουσ και κάποια φτιαγμζνα από γυαλί.
Ψο καςτανοκόκκινο αγγείο με διακόςμθςθ από κθλίδεσ ανοιχτοφ καςτανοφ και λευκοφ χρϊματοσ που εκτίκεται,
είναι καταςκευαςμζνο με τθν τεχνικι τθσ εμφφςθςθσ. Χρονολογείται τον 2ο αι. μ.Χ.
- Σμόλιο Κεςςαλίασ
Θ Κεςςαλία τθν περίοδο τθσ μεγάλθσ ακμισ και εξάπλωςθσ του μακεδονικοφ βαςιλείου (εποχι Φιλίππου Βϋκαι
Αλεξάνδρου Γϋ) βριςκόταν υπό κυριαρχία των Πακεδόνων βαςιλζων.
Ποναδικισ ομορφιάσ είναι το γυάλινο διάχρυςο δαχτυλίδι από το Σμόλιο, που χρονολογείται τον 4ο αι. π.Χ. και
παρουςιάηεται ςτθν ζκκεςθ.
Γυάλινα διάχρυςα ονομάηονται τα αντικείμενα, που ςυνδυάηουν το γυαλί με τον χρυςό διάκοςμο. Ψα διάχρυςα
δαχτυλίδια καταςκευάηονταν με μια εξειδικευμζνθ τεχνικι: τοποκετοφςαν χρυςό ανάγλυφο φφλλο, ανάμεςα ςε
δφο κομμάτια γυαλιοφ. Ακολουκοφςε θ ανακζρμανςθ του αντικειμζνου, ζτςι ϊςτε τα γυάλινα κομμάτια να
ενωκοφν «ςφραγίηοντασ» ςτο εςωτερικό τουσ τθ χρυςι διακόςμθςθ.
- Κεςςαλονίκθ
Ψα δεδομζνα από τισ αναςκαφζσ τθσ Κεςςαλονίκθσ δείχνουν ότι κατά τον 1ο και 2ο αι. μ.Χ. υπάρχει ραγδαία
αφξθςθ τθσ παρουςίασ του γυαλιοφ.
Βρίςκονται αγγεία που είναι ειςαγμζνα από τα μεγάλα υαλουργικά κζντρα τθσ Λταλίασ και τθσ Ανατολικισ
Πεςογείου, ιδιαίτερα τθσ Χυροπαλαιςτίνθσ. Εκεί που υπιρχε άφκονο υλικό αλλά και ελλθνικόσ πολιτιςμόσ τθσ
ελλθνιςτικισ περιόδου .Βζβαια χωρίσ τον ελλθνικό πολιτιςμό τθσ ελλθνιςτικισ περιόδου δεν κα υπιρχε παραγωγι
τζτοιου επιπζδου οφτε Ανατολικά οφτε δυτικά τθσ Πεςογείου .
Υαράλλθλα υπάρχει τοπικι παραγωγι γυαλιοφ, θ οποία εντατικοποιείται μετά τον 2ο αι. μ.Χ. Ζχουμε ςτοιχεία ότι
ανάμεςα ςτον 4ο και 6ο αι. μ.Χ. λειτουργοφν ςτθν πόλθ τουλάχιςτον τρία εργαςτιρια υαλοποιίασ.
Ψα μυροδοχεία ςε μορφι πουλιοφ, όπωσ και οι ωοκζλυφεσ ςφαίρεσ αποτελοφν τισ πρϊτεσ μορφζσ ςυςκευαςίασ
μιασ χριςθσ. Ψα πτθνόμορφα καταςκευαηόταν χωρίσ να κλείςει θ απόλθξθ τθσ ουράσ. Ζπειτα τα γζμιηαν με
καλλυντικι ουςία και τζλοσ ςφραγιηόταν θ ουρά με τοπικι ανακζρμανςθ του γυαλιοφ. Για να καταναλωκεί θ ουςία
ζπρεπε να ςπάςει θ γυάλινθ ςυςκευαςία.
Ψα γυάλινα πουλιά και οι ςφαίρεσ προζρχονται πικανότατα από εργαςτιριο τθσ βόρειασ Λταλίασ και
χρονολογοφνται τον 1ο αι. μ.Χ. Χθμικζσ αναλφςεισ ζδειξαν ότι οι χρωματιςτζσ ςκόνεσ που διακρίνονται ςτο
εςωτερικό τουσ είναι υπολείμματα των καλλυντικϊν που περιείχαν: θ γαλάηια είναι αιγυπτιακό μπλε, θ κόκκινθ
είναι ϊχρα και θ ροη ςκόνθ προζρχεται από ριηάρι.
Σαν αρχαίο γυαλί…
Σι υαλουργοί ςτθν Ευρϊπθ των νεότερων χρόνων επζςτρεψαν ςε παλιζσ τεχνοτροπίεσ αναηθτϊντασ τα μυςτικά
τουσ. Πιμικθκαν ςκεφθ τθσ αρχαιότθτασ από θμιπολφτιμουσ λίκουσ και γυαλί. Ψζτοιου είδουσ ςκεφθ ςυναντοφμε
από τα τζλθ του 18ου ζωσ τισ αρχζσ του 20ου αι. κυρίωσ ςτθ Γερμανία και τθν Λταλία. Αρκετά από αυτά ιταν
προϊόντα των περίφθμων εργαςτθρίων τθσ Βενετίασ.
Ελλθνικι οινοχόθ με τριφυλλόςχθμο άνοιγμα Ανατολικισ Πεςόγειου, πικανόν από τθ Φόδο, , τζλθ του 6ου ι αρχζσ
του 5ου π.Χ. αιϊνα.
Οι κυριότερεσ τεχνικζσ
Ψεχνικι του πυρινα (6οσ -1οσ π.Χ.): Το ςκεφοσ καταςκευάηεται με τθν τοποκζτθςθ ςτρωμάτων παχφρρευςτου γυαλιοφ πάνω
ςε ςυμπαγι πυρινα, ο οποίοσ ζχει ςτερεωκεί ςτο άκρο μεταλλικισ ράβδου. Στθ ςυνζχεια θ ράβδοσ ειςάγεται ςτο άνοιγμα
του κλιβάνου ϊςτε το γυαλί να λιϊςει και να καλφψει τον πυρινα.
Υεριζλιξθ: Το ρευςτό γυαλί περιςτρζφεται γφρω από το άκρο μιασ μεταλλικισ ράβδου. Το ςχιμα και θ επιφάνεια του
αντικειμζνου διαμορφϊνονται με τθ χριςθ λαβίδων. Με τθν τεχνικι αυτι καταςκευάηονται κυρίωσ περίαπτα και χάντρεσ.
Χφτευςθ: Η τεχνικι αυτι προχποκζτει τθ χριςθ μιτρασ, όπου μορφοποιείται το παχφρρευςτο γυαλί. Τθν προτιμοφν για τθν
καταςκευι ςκευϊν και κοςμθμάτων με ανάγλυφθ διακόςμθςθ.
Υεριςτροφικι εμπίεςθ: Τα ςκεφθ διαμορφϊνονται με εμπίεςθ υαλόμαηασ ςε μιτρα που είναι ςτερεωμζνθ ςε τροχό
κεραμικισ.
Ξάμψθ: Ένασ κερμόσ και εφπλαςτοσ δίςκοσ γυαλιοφ τοποκετείται ςε μιτρα ι ςε κάποια άλλθ κυρτι επιφάνεια. Ο τεχνίτθσ
κάμπτει τθ μάηα του γυαλιοφ και δίνει τθν επικυμθτι φόρμα. Αυτι θ τεχνικι εφαρμόηεται για τθν καταςκευι ςκευϊν
ανοιχτοφ ςχιματοσ.
Εμφφςθςθ (μζςα 1ου αι. π.Χ. μζχρι ςιμερα): Επαναςτατικι τεχνικι, που επινοικθκε περίπου ςτα μζςα του 1ου αι. π.Χ. ςτθν
Εγγφσ Ανατολι ι ςτθν Ιταλία, γενικά ςτο περιβάλλον τθσ ελλθνιςτικισ και κατόπιν ρωμαϊκισ εποχισ. Στον ελλθνορωμαϊκό
κόςμο δθλαδι. Ο τεχνίτθσ, με τθ βοικεια φυςθτιρα, παίρνει από το καμίνι βϊλο ρευςτοφ γυαλιοφ. Φυςάει από το άλλο
άκρο του φυςθτιρα, ϊςτε να διογκωκεί ο βϊλοσ και να δθμιουργθκεί αρχικά μια φοφςκα. Το ςκεφοσ αποκτάει φόρμα με
τθ φυγόκεντρο δφναμθ, που αναπτφςςεται με τθν ταλάντευςθ του φυςθτιρα, και με τθ βοικεια διαφόρων εργαλείων.
Εμφφςθςθ ςε μιτρα: Η τελικι μορφοποίθςθ ι διακόςμθςθ ενόσ φυςθτοφ ςκεφουσ γίνεται με τθ βοικεια μιτρασ.
Σινοχόθ με κατεργαςία «πυρινα» Ελλθνιςτικισ περιόδου του 3ου -2ου π.Χ. αιϊνα
ΑΦΧΑΛΣΓΡΩΠΩΡΑΧ
ΜΕ ΠΗΓΕΣ ΑΠΟ
ΛΓΡΑΨΛΑΔΣΩ ΔΕΧΥΣΛΡΑ, «Υαλουργία ςτθ Μ. Αςία (Αρχαιότθτα)», 2002,
ΛΧΨΣΨΣΥΣΧ ΒΛΧΑΟΨΘΧ
ΨΑΨΛΑΡΑ ΦΣΞΣΩ. ΔΘΠΣΧΛΣΓΦΑΦΣΧ
ΚΕΩΡΘ ΓΕΩΦΓΣΥΣΩΟΣΩ ΑΦΧΑΛΣΟΣΓΣΧ – ΠΣΩΧΕΛΣΟΣΓΣΧ
ΑΦΧΑΛΣΟΣΓΛΞΣ ΠΣΩΧΕΛΣ ΚΕΧΧΑΟΣΡΛΞΘΧ Χυντάκτεσ κειμζνων: Ο. Χτεφανι, Ξ. Παυρομιχάλθ, Χ. Γκαλινίκθ, Δ. Ψερηοποφλου Ωπεφκυνοι
Ζκκεςθσ: Οιάνα Χτεφανι (αρχαιολόγοσ), Χριςτίνα Ηαρκάδα (Αρχιτζκτονασ)Υεριοδικό "Αρχαιολογία"
ΥΑΡΕΥΛΧΨΘΠΛΣ ΓΛΕΘΟ Θ.Υ.Α
ΥΕΦΛΣΔΛΞΣ" ΨΦΛΨΣ ΠΑΨΛ"
www.christies.com
Corning Museum of Glas
Επιλεγμζνθ βιβλιογραφία
- Goldstein S.M. 1979: Pre-Roman and Early Roman Glass in the Corning Museum of Glass (New York).
- Grose D.F. 1989: Early Ancient Glass: Core-Formed, Rod-Formed, and Cast Vessels and Objects from the Late Bronze Age to
the Early Roman Empire, 1600 BC to AD 50 (New York).
- Ξόντου Ελ. – Ξοτηαμάνθ Δ. – Οαμπροποφλου Β. 1995: Γυαλί: Ψεχνολογία, Διάβρωςθ και Χυντιρθςθ (Ακινα)
- Newby M. – Painter K. (επιμ.) 1991: Roman Glass. Two Centuries of Art and Invention (London).
- Ψριανταφυλλίδθσ Υ. 2000: Φοδιακι Ωαλουργία Λ (Ακινα)
- Von Saldern A. 1980: Glass - 500 BC to AD 1900. The Hans Cohn Collection (Mainz).
- Weinberg G.D. 1992. Glass Vessels in Ancient Greece (Athens).
«Ωαλουργία ςτθ Π. Αςία (Αρχαιότθτα)», 2002, Εγκυκλοπαίδεια Πείηονοσ Ελλθνιςμοφ, Π. Αςία
Jones, J. D. 2005. “Glass Vessels from Gordion: Trade and Influence along the Royal Road," in The Archaeology of Midas and the
Phrygians: Recent Work at Gordion, ed. L. Kealhofer, Philadelphia, pp. 101-116.
von Saldern, A. 1959. "Glass Finds at Gordion," Journal of Glass Studies 1, pp. 23-51.
Harden D.B. and Toynbee J.M.C., The Rothschild Lycurgus Cup, 1959, Archaeologia, Vol. 97,
Scott, G. A Study of the Lycurgus Cup, 1995, Journal of Glass Studies (Corning), 37
Tait, Hugh (editor), Five Thousand Years of Glass, 1991, British Museum Press
"Ashby" (M. F. Ashby, Paulo J. S. G. Ferreira, Daniel L. Schodek), Nanomaterials, nanotechnologies and design: an introduction
for engineers and architects, 2009, Butterworth-Heinemann, ISBN 0-7506-8149-7, ISBN 978-0-7506-8149-0
British Museum Collection Database with over 40 photos (nearly all labelled "front", many incorrectly)
"Barber"; D.J. Barber, I.C. Freestone, An investigation of the colour of the Lycurgus Cup by analytical transmission electron
microscopy, 1990, Archeometry, 32, 33-45.
British Museum Highlights "The Lycurgus Cup". British Museum. Retrieved 2010-06-15. - The Lycurgus cup
Fleming, Stuart James. Roman glass: reflections on cultural change, 1999, UPenn Museum of Archaeology, ISBN 0-924171-72-3,
ISBN 978-0-924171-72-7, google books
"Freestone": Freestone, Ian; Meeks, Nigel; Sax, Margaret; Higgitt, Catherine, The Lycurgus Cup - A Roman Nanotechnology, Gold
Bulletin, 4, 4, London, World Gold Council (now distributed by Springer), 2007, PDF
Harden, D.B., Glass of the Caesars. Exhibition catalogue, organized by: The Corning Museum of Glass, Corning, N. Y., The British
Museum, London, Römisch-Germanisches Museum, Cologne; 1987, Olivetti, Milan
Henderson, Julian. The science and archaeology of materials: an investigation of inorganic materials, 2000, Routledge, ISBN 0-
415-19933-6, ISBN 978-0-415-19933-9. Google books
Henig, Martin. The Art of Roman Britain, 1995, Routledge
Williams, Dyfri. Masterpieces of Classical Art, 2009, British Museum Press, ISBN 978-0-7141-2254-0
Activity (0)