1

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ
ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΥΒΑΣ

Η Κούβα ανακαλύφθηκε από τον Χριστόφορο Κολόµβο το 1492
και κατακτήθηκε από τους Ισπανούς το 1511. Η αντίσταση των
ιθαγενών κάµφθηκε γρήγορα και ο αρχηγός τους κάηκε στην πυρά.
Στα επόµενα 50 χρόνια οι σφαγές και οι απάνθρωπες συνθήκες
δουλειάς εξόντωσαν ουσιαστικά όλο τον ντόπιο πληθυσµό.



Η εκτέλεση στην πυρά του Ατουέι, αρχηγού των ιθαγενών Κουβανών που
αντιστάθηκαν στην κατάληψη του νησιού από τους Ισπανούς.

Η βραχύχρονη κατάληψη της Κούβας από το βρετανικό στόλο το
1762 προκάλεσε ένα πρώτο ρήγµα στην κατάσταση αυτή. Κατά τη
2
διάρκειά της εγκαινιάστηκε το εµπόριο µε τις βρετανικές αποικίες,
που άρχισαν να απορροφούν τα αγροτικά προϊόντα και 10.000 δούλοι
µεταφέρθηκαν στην Κούβα για να χρησιµοποιηθούν κύρια στην
καλλιέργεια ζαχαροκάλαµου.
Καταλυτική επίδραση στην οικονοµία και την κοινωνία της
Κούβας είχαν η ανεξαρτησία των ΗΠΑ το 1783 και η Επανάσταση
των σκλάβων της Αϊτής το 1795 που δηµιούργησε το πρώτο
ανεξάρτητο κράτος στη Ν. Αµερική. Η καταστροφή της παραγωγής
ζάχαρης της Αϊτής, που µέχρι τότε ήταν η µεγαλύτερη στον κόσµο,
πυροδότησε την έναρξη της µαζικής καλλιέργειας ζαχαροκάλαµου και
µαζί µ’ αυτή, την αθρόα µεταφορά Αφρικανών δούλων στην Κούβα.
Παράλληλα παρατηρήθηκε συστηµατική οικονοµική διείσδυση των
ΗΠΑ που έφτασαν, από τα τέλη κιόλας του 18
ου
αιώνα, να
απορροφούν τις µισές εξαγωγές του νησιού και να εξάγουν σ’ αυτό το
1/3 των εισαγωγών τους.


3
Ταυτόχρονα σχεδόν µε την Ελληνική Επανάσταση, από το 1810
έως το 1824, ένα επαναστατικό κύµα που κάλυψε ολόκληρη τη Ν.
Αµερική µε αρχηγούς τον Μπολίβαρ και τον Σαν Μαρτίν, ελευθέρωσε
τις ισπανικές αποικίες. Όχι όµως και την Κούβα. Οι Κουβανοί
γαιοκτήµονες προτίµησαν τη σιγουριά της ισπανικής κυριαρχίας από
τον κίνδυνο µιας εξέγερσης των δούλων όπως εκείνης της Αϊτής και
των εξεγέρσεων που καταστάληκαν στην ίδια την Κούβα το 1810 και
το 1812. Εξάλλου, ένα σηµαντικό τµήµα τους προσανατολιζόταν στη
λύση της προσάρτησης του νησιού στις ΗΠΑ, θεωρώντας πως µε τον
τρόπο αυτό θα εξασφάλιζαν και τη διατήρηση του δουλοκτητικού
καθεστώτος και την κατάργηση των εισαγωγικών δασµών για τα
προϊόντα τους. Αντίστοιχες σκέψεις και προσπάθειες εκδηλώθηκαν
και από οικονοµικούς και πολιτικούς παράγοντες των νότιων
πολιτειών των ΗΠΑ. Άλλωστε και γενικότερα, η ραγδαία
αναπτυσσόµενη καπιταλιστική οικονοµία των ΗΠΑ άρχισε να
εκδηλώνει την πρόθεσή της να κυριαρχήσει οικονοµικά και πολιτικά
σ’ ολόκληρη τη Λ. Αµερική. Ας σηµειωθεί, πως το 1823, λίγο πριν το
τέλος του Πολέµου Ανεξαρτησίας, ο Πρόεδρος Μόνρο διατύπωσε το
οµώνυµο δόγµα που έθετε τη Λ. Αµερική κάτω από την προστασία
των ΗΠΑ ενάντια σε πιθανές επεµβάσεις των ευρωπαϊκών δυνάµεων.
Έτσι ήδη από την αυγή του 19
ου
αιώνα διαµορφώνονται τα 4 κύρια
στοιχεία που θα καθόριζαν την κατοπινή ιστορία του νησιού, ακόµα
και µέχρι τις µέρες µας:
[1] Η αναχρονιστική και αντιπαραγωγική ισπανική κατοχή και το
µονοπώλιο εµπορίου,
[2] Η ολοένα και πιο έντονη πολιτική και οικονοµική ανάµειξη των
ΗΠΑ,
[3] Η µονοκαλλιέργεια της ζάχαρης και
[4] Η δουλεία και το φυλετικό πρόβληµα.
Το πρώτο µισό του 19
ου
αιώνα η ανάπτυξη της Κούβας βασίστηκε
στο δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής και στη µονοκαλλιέργεια. Ο
πληθυσµός από 170.000 το 1774 αυξήθηκε σε 1.400.000 το 1860, από
τους οποίους οι µισοί ήταν Αφρικανοί δούλοι ή απελεύθεροι.

4

Το λιµάνι της Αβάνας κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1850.

Η Αβάνα και το Σαντιάγο µεταβλήθηκαν σε µεγάλα αστικά κέντρα
και λιµάνια και τουλάχιστον άλλες 8 πόλεις είχαν περισσότερους από
10.000 κατοίκους.
Όµως, ο αναχρονιστικός τρόπος παραγωγής ο βασισµένος στην
απλήρωτη εργασία των δούλων δεν επέτρεπε την ανάπτυξη άλλων
εναλλακτικών καλλιεργειών και τον εκσυγχρονισµό των µικρών
εγκαταστάσεων παραγωγής ζάχαρης, για τον οποίο άλλωστε, ούτε οι
γαιοκτήµονες ούτε η µητροπολιτική Ισπανία διέθεταν τα αναγκαία
κεφάλαια. Αυτά, µαζί µε το µονοπώλιο του εµπορίου και τη
δύσκαµπτη διοίκηση, οδήγησαν στα τέλη του της δεκαετίας του 1860
σε οικονοµική ύφεση και σε έντονη δυσαρέσκεια µιας µεγάλης
µερίδας γαιοκτηµόνων και εµπόρων που εκφράστηκε µε αιτήµατα για
ανεξαρτησία ή αυτονοµία, χωρίς όµως σαφή αµφισβήτηση του
καθεστώτος δουλοκτησίας. Από την άλλη µεριά, οι απάνθρωπες
συνθήκες ζωής και εργασίας των δούλων προκαλούσαν συνεχείς
εξεγέρσεις.

5

Κάρλος Μανουέλ ντε Σέσπεδες

Μέσα σ’ αυτό τον περίγυρο, τον Οκτώβρη του 1868, ο Κάρλος
Μανουέλ ντε Σέσπεδες, επικεφαλής µιας οµάδας γαιοκτηµόνων,
απελευθέρωσε τους δούλους του και κήρυξε την ανεξαρτησία της
Κούβας.
Ο πόλεµος ενάντια στην ισπανική κατοχή κράτησε 10 χρόνια και
τέλειωσε µε συµβιβασµό, χωρίς να πετύχει το στόχο του. Οι δούλοι
που αποτέλεσαν το µεγαλύτερο τµήµα του επαναστατικού στρατού
απελευθερώθηκαν, αλλά η δουλεία δεν καταργήθηκε παρά µόνο µετά
8 χρόνια. Η αποτυχία ήταν όµως µερική, καθώς στη δεκαετία αυτή
δηµιουργήθηκαν βαθιές τοµές στην οικονοµία και στην κοινωνία της
Κούβας.

6

Μαµπίσες: Οι µαχητές της Επανάστασης του 1868.

Ο επαναστατικός στρατός συγκροτήθηκε από όλα τα τµήµατα της
κοινωνίας, γαιοκτήµονες και δούλους, άσπρους, µαύρους και µιγάδες,
που µοιράστηκαν όχι µόνο τους κινδύνους, αλλά και τα αξιώµατα. Ο
απελεύθερος µαύρος στρατηγός Αντόνιο Μασέο έγινε ήρωας της
Επανάστασης.
Η συµπαράταξη αυτή εκπροσώπων όλων των τάξεων δεν ήταν
οµαλή και αυτό εκφράστηκε τόσο σε φυλετικές προστριβές, όσο και
σε έντονη πολιτική διαµάχη για το χαρακτήρα του κράτους µετά την
απελευθέρωση και ιδιαίτερα για την κατάργηση της δουλείας, που
ψηφίστηκε τελικά από την Επαναστατική Συνέλευση το 1869. Ένα
µεγάλο τµήµα των γαιοκτηµόνων εξακολουθούσε να προτιµά την
ισπανική κατοχή από την κατάργηση της δουλείας. Μολοντούτο, η
συµπαράταξη αυτή καλλιέργησε στα προοδευτικότερα τµήµατα της
κοινωνίας τις ιδέες της φυλετικής ισότητας και της ενιαίας εθνικής
ταυτότητας.

7

Αντόνιο Μασέο

Εξάλλου, κατά τις εχθροπραξίες ένα µεγάλο µέρος των κτηµάτων και
των εργοστασίων ζάχαρης κατάστράφηκε και η άρχουσα οικονοµικά
τάξη των γαιοκτηµόνων, που δεν µπόρεσε να πραγµατοποιήσει τη
ρήξη µε το δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής, αποδεκατίστηκε. Το
βορειοαµερικανικό κεφάλαιο έσπευσε να καλύψει το κενό. Η
παραγωγή της ζάχαρης αποκαταστάθηκε, αλλά σε άλλη βάση. Στη
θέση των 2000 περίπου µικρών εργοστασίων που λειτουργούσαν
µέχρι το 1870, δηµιουργήθηκαν µέχρι τα τέλη του αιώνα 200
σύγχρονα βιοµηχανικά συγκροτήµατα. Αναπτύχθηκαν αντίστοιχα οι
σιδηρόδροµοι και το εµπόριο και χιλιάδες Αµερικανοί από τις ΗΠΑ
ήρθαν για να διευθύνουν τις επιχειρήσεις. Υπολογίζεται ότι το 1896 το
επενδυµένο κεφάλαιο από τις ΗΠΑ ήταν 50.000.000 δολάρια. Οι
βορειοαµερικανικές εταιρίες έλεγχαν ουσιαστικά τη βιοµηχανία της
ζάχαρης και οι ΗΠΑ απορροφούσαν το 87% των εξαγωγών.
8


Χοσέ Μαρτί

Έτσι, όταν άρχισε το 1895 η δεύτερη Επανάσταση για την
Ανεξαρτησία της Κούβας, το νησί βρισκόταν ουσιαστικά κάτω από
διπλή κυριαρχία: τη διοικητική και στρατιωτική των Ισπανών και την
οικονοµική των ΗΠΑ.
Ο Χοσέ Μαρτί, οργανωτής, καθοδηγητής και µάρτυρας της
Επανάστασης, προσδιόρισε µε σαφήνεια τους στόχους της: η πάλη
ενάντια στους Ισπανούς αποικιοκράτες έπρεπε να συνδυαστεί µε την
προσπάθεια να αποτραπεί η κατάληψη της Κούβας από τις ΗΠΑ και η
µετατροπή της σε προγεφύρωµα για την επέκταση της νεοαποικιακής
κυριαρχίας τους σ’ όλη τη Λ. Αµερική.
Οι ιδεολογικές και κοινωνικές διαφορές ανάµεσα στις δυο
Επαναστάσεις είναι σηµαντικές. Στην Επανάσταση του 1895
κυριάρχησαν οι ιδέες της δηµοκρατίας, της φυλετικής και, σε
9
σηµαντικό βαθµό, της κοινωνικής ισότητας και φορείς της ήταν πλέον
τα µικροαστικά στρώµατα των πόλεων και οι κατεστραµµένοι
µικρογαιοκτήµονες, οι εργαζόµενοι στην πόλη και στην ύπαιθρο,
έγχρωµοι και άσπροι.

Οι Ισπανοί πρώτοι εφάρµοσαν την τακτική της αποµάκρυνσης του πληθυσµού από
τα χωριά για να στερήσουν τον επαναστατικό στρατό από τον ανεφοδιασµό και τις
εφεδρείες. ∆εκάδες χιλιάδες άνθρωποι οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης
και πολλοί πέθαναν από πείνα και µεταδοτικές ασθένειες.

Μεγάλη επίδραση είχε και εξακολουθεί να έχει ακόµα και τώρα
στη Λ. Αµερική ο διεθνιστικός χαρακτήρας της σκέψης του Μαρτί,
ιδιαίτερα σε ότι αφορά την αλληλεγγύη των λαών της, τη βασισµένη
επάνω στο κοινό πολιτισµικό παρελθόν και το κοινό συµφέρον να
αντισταθούν στην επιβουλή του βορειοαµερικανικού ιµπεριαλισµού.
Ο Μαρτί σκοτώθηκε στη µάχη ένα µόλις µήνα µετά την αποβίβασή
του στην Κούβα, η Επανάσταση όµως συνεχίστηκε µε ηγέτες τους
παλαίµαχους στρατηγούς του δεκαετούς πολέµου.
Στις αρχές του 1898, ο επαναστατικός στρατός βρισκόταν ένα
βήµα από τη νίκη, όταν αυτό που απευχόταν ο Μαρτί συνέβη. Οι
ΗΠΑ κήρυξαν τον πόλεµο στην Ισπανία µε αφορµή την ανατίναξη
10
ενός πολεµικού τους πλοίου στο λιµάνι της Αβάνας, που οι ίδιες
µεθόδευσαν, και κατέλαβαν το νησί.


Βορειοαµερικανοί πεζοναύτες στην Αβάνα

Η κατάληψη της Κούβας είχε 3 βασικούς στόχους:
- Να µετατρέψει την Κούβα σε ένα αυτοδιοικούµενο προτεκτοράτο,
µε κυβερνήσεις-ανδρείκελα.
- Να εξασφαλίσει τις δοµές εκείνες που θα ευνοούσαν την επένδυση
και την κερδοφορία του κεφαλαίου, και
- Να εντάξει ολοκληρωτικά την Κούβα στην οικονοµική σφαίρα
συµφερόντων των ΗΠΑ.
Οι στόχοι αυτοί πραγµατοποιήθηκαν σε µεγάλο βαθµό, αν και τα
βορειοαµερικανικά στρατεύµατα χρειάστηκε να παραµείνουν µέχρι το
1902 και να ανακαταλάβουν την Κούβα το 1906-1909 και το 1921-
1923 για να στηρίξουν µια σειρά από δοτές κυβερνήσεις που ήταν
ανίκανες να καταπνίξουν τη λαϊκή αγανάκτηση ή να αντιµετωπίσουν
επίδοξους κινηµατίες.
Στο διάστηµα αυτό συντελέστηκαν µεγάλες οικονοµικές και
κοινωνικές αλλαγές. Η συγκεντροποίηση της παραγωγής ζάχαρης
εντάθηκε µε την αγορά τεράστιων εκτάσεων γης από τα βιοµηχανικά
συγκροτήµατα. Υπολογίζεται ότι το 1927 τα µεγαλύτερα από αυτά
11
κατείχαν το 20% της συνολικής έκτασης του νησιού. Με τον τρόπο
αυτό χιλιάδες ανεξάρτητοι µικροπαραγωγοί έχασαν τη γη τους και
προλεταριοποιήθηκαν, ή, µη βρίσκοντας δουλειά, αναγκάστηκαν να
φύγουν στις πόλεις. Η ανεργία και η πείνα ήσαν ενδηµικές, τα
ηµεροµίσθια χαµηλά και η εργασία, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, εποχιακή.
Η µονοµερής αυτή ανάπτυξη του τοµέα της παραγωγής ζάχαρης,
υποταγµένη στα συµφέροντα των Βορειοαµερικανών επιχειρηµατιών,
εµπόδισε τη διαφοροποίηση της γεωργίας και τη δηµιουργία άλλων
κλάδων βιοµηχανίας. Χαρακτηριστικό είναι ότι και το εκτεταµένο για
τα δεδοµένα της Λ. Αµερικής σιδηροδροµικό δίκτυο εξυπηρετούσε
σχεδόν αποκλειστικά τις ανάγκες της βιοµηχανίας ζάχαρης, τα κέρδη
της οποίας έφευγαν στις ΗΠΑ.
Ολόκληρο το πρώτο µισό του 20ού αιώνα η ιστορία της Κούβας
χαρακτηρίσθηκε, όπως και στις περισσότερες χώρες της Λ. Αµερικής,
από τις άµεσες ή έµµεσες επεµβάσεις των ΗΠΑ, από κινήµατα και
δικτατορίες, την εξαρτηµένη, αποικιακού τύπου οικονοµία και µια
διαρκή σχεδόν κοινωνική αναταραχή.
Οι άθλιες οικονοµικές και πολιτικές συνθήκες οδήγησαν σε
ριζοσπαστικοποίηση των πιο προωθηµένων πολιτικά στρωµάτων. Το
1925 ιδρύθηκαν η Εθνική Συνοµοσπονδία Εργατών και το
Κοµµουνιστικό Κόµµα της Κούβας. Οι φοιτητές, αστικής και
µικροαστικής προέλευσης, που εµπνέονταν κύρια από τις κοινωνικές
και αντιιµπεριαλιστικές ιδέες του Χοσέ Μαρτί, άρχισαν να
αναλαµβάνουν σηµαντικό πολιτικό ρόλο.
Το 1933, συνδικάτα και φοιτητές ηγήθηκαν της λαϊκής εξέγερσης
που ανέτρεψε το δικτάτορα Ματσάδο. Μια προσωρινή κυβέρνηση µε
επικεφαλής πολιτικούς έµπιστους στις ΗΠΑ ανατράπηκε σύντοµα από
ένα κίνηµα κατώτερων αξιωµατικών στο οποίο προσχώρησαν και οι
φοιτητές. Η νέα κυβέρνηση που δηµιουργήθηκε κατάργησε την
τροπολογία Πλατ που είχε επιβληθεί από τις ΗΠΑ στο Σύνταγµα της
Κούβας και σφράγιζε νοµικά την επικυριαρχία των ΗΠΑ, µοίρασε τη
γη στους εργάτες που την καλλιεργούσαν, νοµοθέτησε την 8ωρη
εργασία, την ασφάλιση των εργαζοµένων και την ψήφο των γυναικών.
Οι ΗΠΑ δεν αναγνώρισαν την κυβέρνηση και τις αποφάσεις της που
12
τις χαρακτήρισαν κοµµουνιστικές. Η απόφαση να εθνικοποιήσει µια
αµερικανική εταιρεία ηλεκτρισµού ήταν η τελευταία πράξη της
κυβέρνησης, που ανατράπηκε από τη χούντα των αξιωµατικών µε την
παρότρυνση του πρεσβευτή των ΗΠΑ. Ο αρχηγός της χούντας, ο
λοχίας Φουλχένσιο Μπατίστα, κυβέρνησε τη χώρα από το 1934-1944
µε την υποστήριξη των ΗΠΑ, είτε έµµεσα µε προέδρους-ανδρείκελα,
είτε σαν εκλεγµένος πρόεδρος (1940-1944).


Φουλχένσιο Μπατίστα

Η πολιτική του που χαρακτηρίστηκε από το λαϊκισµό, σε
συνδυασµό µε µερικές ανώδυνες µεταρρυθµίσεις, του εξασφάλισε την
ανοχή αν όχι την υποστήριξη των µαζών. Το 1940 ψηφίστηκε νέο
Σύνταγµα από εκλεγµένη Συνταγµατική Συνέλευση στην οποία συµ-
µετείχαν και αντιπρόσωποι της σοσιαλιστικής συµµαχίας και του
Κοµµουνιστικού Κόµµατος. Το Σύνταγµα αυτό περιλάµβανε στοιχεία
αστικοδηµοκρατικής µεταρρύθµισης µε άρθρα που προέβλεπαν τη
δυνατότητα απαλλοτρίωσης ιδιωτικής περιουσίας για το δηµόσιο
συµφέρον, τη κατάργηση των µεγάλων αγροκτηµάτων (λατιφούντια),
τη θέσπιση κατώτερου ηµεροµίσθιου και την ασφάλιση της εργασίας
κτλ.
13
Όλα αυτά όµως έµειναν στα χαρτιά. Γιατί ούτε αυτά τα µέτρα
εφαρµόστηκαν, ούτε ο αποικιακός και εξαρτηµένος χαρακτήρας της
οικονοµίας άλλαξε. Αντίθετα, στα χρόνια αυτά άρχισε και η
επένδυση-ξέπλυµα κεφαλαίων από την αµερικανική Μαφία στον
τοµέα του τουρισµού και της διασκέδασης.
Το διάστηµα 1944-1952 χαρακτηρίστηκε από τη διαδοχή
διεφθαρµένων κυβερνήσεων µέσα από εκλογικά πραξικοπήµατα, αλλά
και από την ανάπτυξη εργατικών και αγροτικών αγωνιστικών
κινητοποιήσεων, οργανωµένων από το Λαϊκό Κουβανικό ή
«Ορθόδοξο» και το Κοµµουνιστικό Κόµµα.
Το 1952, τρεις µήνες πριν από τις προγραµµατισµένες εκλογές, ο
Μπατίστα, επικεφαλής και τώρα οµάδας κατώτερων αξιωµατικών,
πήρε πάλι την εξουσία για να κυβερνήσει δικτατορικά µέχρι τη
ανατροπή του το 1959.
Στην επταετή αυτή δικτατορία οι αντιθέσεις του νεοαποικιακού
καθεστώτος έφτασαν σε κρίσιµη όξυνση. Από τη µια µεριά η διαρκής
κρίση της βιοµηχανίας και του εµπορίου της ζάχαρης, η απορρόφηση
των κερδών από το βορειοαµερικανικό κεφάλαιο και η εισαγωγή
χωρίς δασµούς αγροτικών και βιοµηχανικών προϊόντων από τις ΗΠΑ,
και από την άλλη η καταλήστευση των εσόδων του κράτους από το
δικτάτορα και το περιβάλλον του και οι οικονοµικές ανάγκες του
κατασταλτικού µηχανισµού, έκαναν αδύνατη και την ιδέα ακόµα µιας
αυτόνοµης ανάπτυξης της χώρας. Αυτό οδήγησε σε αδυναµία
απορρόφησης του εργατικού δυναµικού (ακόµα και εκείνοι που
εργάζονταν στην παραγωγή ζάχαρης είχαν εποχιακή µόνο εργασία),
σε µόνιµη ανεργία, υποσιτισµό και εξαθλίωση της πλειοψηφίας του
πληθυσµού. Στην άλλη πλευρά, µια ολιγάριθµη τάξη γαιοκτηµόνων,
ντόπιων και ξένων διευθυντικών στελεχών και αξιωµατούχων της
δικτατορίας καθώς και οι βορειαµερικανοί τουρίστες ζούσαν µε
προκλητική χλιδή.
Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες η αντίθεση προς τη δικτατορία ήταν
µοιραίο να ξεφύγει από τα πολιτικά πλαίσια µιας αστικής δηµοκρατίας
συµβιβασµένης µε την επικυριαρχία των ΗΠΑ, που, όσο είχε
δοκιµαστεί, είχε αποτύχει να λύσει τα προβλήµατα της χώρας.
14
Άλλωστε τόσο το επαναστατικό πρόγραµµα του Χοσέ Μαρτί, όσο και
το Σύνταγµα του 1940 και η επιρροή των κοµµουνιστών στα εργατικά
συνδικάτα είχαν ήδη προωθήσει την ιδέα της αντιιµπεριαλιστικής και
αντικαπιταλιστικής πάλης σαν βασική προϋπόθεση για την εθνική και
κοινωνική απελευθέρωση.


Οι στρατώνες της Μονκάδα µετά την επίθεση.

Στις 26 Ιουλίου του 1953 ο νεαρός δικηγόρος και µέλος µέχρι τη
δικτατορία του Ορθόδοξου Κόµµατος, Φιντέλ Κάστρο, επικεφαλής
µιας οµάδας 150 σπουδαστών και εργατών, επιτίθεται στους
στρατώνες της Μονκάδα, κοντά στο Σαντιάγο, µε στόχο να
προκαλέσει την έκρηξη επανάστασης. Η επιχείρηση αποτυγχάνει και
οι περισσότεροι συλλαµβάνονται και σκοτώνονται µε βασανιστήρια.
Η αγριότητα των κατασταλτικών µέτρων που παίρνει η δικτατορία
αλλά και η απολογία του Φιντέλ Κάστρο στη δίκη του, όπου εκτίθεται
το επαναστατικό του πρόγραµµα και που κυκλοφορεί παράνοµα, τον
καθιστούν εθνικό ήρωα.
15
Ο Κάστρο και οι σύντροφοί του µένουν φυλακισµένοι µέχρι το
1955, οπότε η λαϊκή κατακραυγή και απαίτηση να απελευθερωθούν
αναγκάζει το δικτάτορα να τους αµνηστεύσει. Λίγο αργότερα φεύγουν
για το Μεξικό για να οργανώσουν µια νέα επίθεση. Στα τέλη του 1955
στην οµάδα που εκπαιδεύεται για αντάρτικο πόλεµο προσχωρεί και ο
Αργεντινός νεαρός γιατρός Ερνέστο Γκεβάρα που παίρνει το
παρατσούκλι «Τσε».



Το ∆εκέµβρη του 1956, 82 επαναστάτες αποβιβάζονται στην
επαρχία του Οριέντε στην ανατολική Κούβα, ενώ ταυτόχρονα
εκδηλώνεται ένοπλη εξέγερση στο Σαντιάγο, οργανωµένη από το
Κίνηµα της 26
ης
Ιουλίου, µε επικεφαλής τον Φρανκ Παΐς. Αν και οι
περισσότεροι από τους 82 σκοτώνονται ή συλλαµβάνονται από τους
στρατιώτες, ο Κάστρο, ο αδελφός του Ραούλ, ο Τσε και λίγοι άλλοι
κατορθώνουν να διαφύγουν στην οροσειρά της Σιέρα Μαέστρα.
Αποκρούουν µε επιτυχία τις επιθέσεις του στρατού και
πραγµατοποιούν επιδροµές στην περιοχή. Κερδίζουν την υποστήριξη
των αγροτών του Οριέντε που τους προµηθεύουν τρόφιµα και
πληροφορίες και έρχονται να ενταχθούν στο αντάρτικο σώµα. Το
1957 καθώς οι επιτυχίες και ο αριθµός των ανταρτών µεγαλώνουν, ένα
πλατύ ρεύµα αντίστασης αναπτύσσεται στις πόλεις, κύρια από τα µέλη
16
του Κινήµατος της 26
ης
Ιουλίου, αλλά και από τους κοµµουνιστές, τα
εργατικά συνδικάτα και άλλες οργανώσεις.
Επαναστατικές οµάδες επιτίθενται στο Προεδρικό Μέγαρο και
καταλαµβάνουν για λίγο ένα ραδιοφωνικό σταθµό στην Αβάνα.
Εξεγέρσεις ξεσπούν επίσης στο Σιενφουέγος και στο Σαντιάγο. Ο
στρατός και η αστυνοµία του δικτάτορα, ανίκανοι να αντιµετωπίσουν
τους αντάρτες, απαντούν µε την τροµοκρατία.


∆ιαδήλωση διαµαρτυρίας στο Σαντιάγο για την άγρια δολοφονία νεολαίων, µελών
του «Κινήµατος της 26
ης
Ιουλίου» από τη µυστική αστυνοµία του Μπατίστα.

Οι απαγωγές, τα βασανιστήρια και οι δολοφονίες είναι στην
ηµερήσια διάταξη. Τον Αύγουστο του 1958, µετά την απόκρουση της
τελευταίας µεγάλης επιθετικής προσπάθειας του στρατού στη Σιέρα
Μαέστρα (Μάιος-Ιούλιος), οι αντάρτες χωρισµένοι σε 3 φάλαγγες µε
αρχηγούς τον Κάστρο, τον Τσε και τον Καµίλο Σιενφουέγος αρχίζουν
την πορεία τους προς την Αβάνα. Το Νοέµβριο, ο Μπατίστα και η
Πρεσβεία των ΗΠΑ κάνουν µια τελευταία µάταιη προσπάθεια να
δηµιουργήσουν νέα κυβέρνηση µε νόθες εκλογές. Στα τέλη του
∆εκέµβρη οι αντάρτες προωθούνται στα περίχωρα της Αβάνας. Την 1
η

17
Ιανουαρίου 1959 καθώς ο Τσε Γκεβάρα και ο Σιενφουέγος
καταλαµβάνουν στρατηγικά σηµεία της πρωτεύουσας, όπου
κηρύσσεται γενική απεργία για την υποστήριξη της Επανάστασης, ο
Μπατίστα και οι στενοί συνεργάτες του φεύγουν στο Μαϊάµι. Μετά
από µια βδοµάδα ο Φιντέλ Κάστρο φθάνει στην Αβάνα όπου του
επιφυλάσσεται ενθουσιώδης υποδοχή.


Είσοδος των ανταρτών στην Αβάνα.

Η Επανάσταση είχε νικήσει, αλλά ο αγώνας ενάντια στις βασικές
δοµές της νεοαποικιακής εξάρτησης µόλις άρχιζε.
Άµεσοι στόχοι ήταν η αγροτική µεταρρύθµιση, η αναδιανοµή του
εισοδήµατος, η διαφοροποίηση της αγροτικής παραγωγής και η
οικονοµική ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ. Όπως ήταν φυσικό, η
προσπάθεια για την επίτευξή τους καθώς και η τιµωρία των
βασανιστών-οργάνων του δικτατορικού καθεστώτος όξυναν την
ταξική πάλη µέσα στην Κούβα και προκάλεσαν την οργισµένη
αντίδραση της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Μέσα στα δύο πρώτα χρόνια
της Επανάστασης επήλθε ρήξη µε την κουβανική µεσοαστική τάξη,
18
που ένα τµήµα της είχε πάρει µέρος στον αντιδικτατορικό αγώνα, ενώ
αντίθετα πραγµατοποιήθηκε συµµαχία της επαναστατικής κυβέρνησης
µε το Κοµµουνιστικό Κόµµα.

Τσε Γκεβάρρα, Φιντέλ Κάστρο, Καµίλο Σιενφουέγος

Το Μάρτιο και το Μάιο του 1959, η επαναστατική κυβέρνηση
ψήφισε νόµους µε τους οποίους εθνικοποιήθηκε η τηλεφωνική εταιρία
της Κούβας, θυγατρική της αµερικανικής ΙΤΤ, απαλλοτριώθηκαν τα
κτήµατα πάνω από 250 στρέµµατα και απαγορεύθηκε η ξένη
ιδιοκτησία γης. Στα πλαίσια της προσπάθειας απεξάρτησης από το
βορειοαµερικανικό κεφάλαιο, το Φεβρουάριο του 1960 υπογράφηκε
εµπορική συµφωνία µε τη Σοβιετική Ένωση για την πώληση
5.000.000 τόνων ζάχαρης και την αγορά αργού πετρελαίου και άλλων
πρώτων υλών και µηχανηµάτων. Ταυτόχρονα η Κούβα εξασφάλιζε
και χαµηλότοκο δάνειο 100 εκατοµµυρίων δολαρίων.
Μετά απ’ αυτά η κυβέρνηση του Προέδρου Αϊζενχάουερ εκπόνησε
µυστικό σχέδιο ανατροπής της επαναστατικής κυβέρνησης που
περιλάµβανε µια ισχυρή προπαγανδιστική εκστρατεία ενάντια στο
επαναστατικό καθεστώς, διακοπή των αγορών ζάχαρης και της
παράδοσης πετρελαίου και την οργάνωση παραστρατιωτικής δύναµης
από εξόριστους Κουβανούς για την πραγµατοποίηση στρατιωτικής
εισβολής. Εφαρµόζοντας το σχέδιο αυτό, και ενώ είχαν ήδη αρχίσει
19
εκποµπές µε αντεπαναστατικό περιεχόµενο από ραδιοφωνικούς
σταθµούς δηµιουργηµένους από τη CIA, τον Ιούνιο του 1960 τα
διυλιστήρια της Shell, της Esso και της Texaco στην Κούβα αρνούνται
να επεξεργαστούν το σοβιετικό πετρέλαιο. Η επαναστατική
κυβέρνηση εθνικοποιεί τα διυλιστήρια καθώς και όλες τις
βορειοαµερικανικές τράπεζες. Σε απάντηση οι ΗΠΑ επιβάλλουν
οικονοµικό εµπάργκο. Οι διπλωµατικές σχέσεις Κούβας-ΗΠΑ
διακόπτονται τον Ιανουάριο του 1961.
Παράλληλα, η επιθετικότητα των ΗΠΑ εκδηλώνεται ανοικτά, µε
σαµποτάζ και τροµοκρατικές επιθέσεις και µε προσπάθεια οργάνωσης
ένοπλων αντεπαναστατικών οµάδων στην Κούβα. Με απόφαση του
προέδρου Κένεντι, στις 15 Απριλίου 1961, βοµβαρδιστικά «άγνωστης
εθνικότητας» βοµβαρδίζουν αεροδρόµια και καταστρέφουν το 27%
των µαχητικών αεροσκαφών της Κούβας. ∆ύο µέρες αργότερα 1500
Κουβανοί αντεπαναστάτες και µισθοφόροι, εκπαιδευµένοι από τη CIA
σε στρατόπεδο στη Γουατεµάλα, επιχειρούν απόβαση στον Κόλπο των
Χοίρων.


Αεροσκάφη της κουβανικής αεροπορίας βυθίζουν µεταγωγικά των εισβολέων.

20
Σε 3 µόλις µέρες ο επαναστατικός στρατός και η αεροπορία τους
συντρίβουν. Τέσσερις βορειοαµερικανοί πιλότοι και 200
αντεπαναστάτες σκοτώνονται στη µάχη και άλλοι 1200
αιχµαλωτίζονται.
Η ανοικτή αυτή επίθεση των ΗΠΑ και η συντριβή της είχαν µεγάλη
σηµασία για την Επανάσταση. Με τα γεγονότα αυτά τελειώνει η
πρώτη φάση της καθώς επιβεβαιώνεται η κυριαρχία της, η πλατιά
συµµετοχή του λαού και θεµελιώνεται η βούληση για τη δηµιουργία
µιας ανεξάρτητης σοσιαλιστικής κοινωνίας, όπως διακήρυξε ο Φιντέλ
Κάστρο σε µια τεράστια Πρωτοµαγιάτικη συγκέντρωση λίγες µέρες
µετά τη νίκη.


Ο Φιντέλ Κάστρο στην Πρωτοµαγιάτικη συγκέντρωση του 1961.


Πηγή: Ελληνοκουβανικός Σύνδεσµος Φιλίας & Αλληλεγγύης