΢ελίδα 1 από 3

ΠΡΟ΢ ΘΕΟΠΕΜΠΣΟΝ ΢ΧΟΛΑ΢ΣΙΚΟΝ

Ἐρωτιςαντα περί τοῦ κριτοῦ τῆσ ἀδικίασ καί τοῦ, «ἐάν τίσ ςε ῥαπίςῃ ἐπί τιν δεξιάν ςιαγόνα», καί τοῦ, «μι μου ἅπτου,
οὕπω γάρ ἀναβζβθκα πρόσ τόν Πατζρα».

Οἷσ Λόγοσ ὑπάρχει τό προςκυνοφμενον, τοφτοισ καί βίοσ ἐκφάντωρ Λόγου τό κατορκοφμενον· ἵνα ςφραγῖδα γνϊςεωσ
ἀλθκοῦσ τιν πεῖραν λαβόντεσ τῆσ πράξεωσ, μάκωςιν ἀφ᾿ ὧν, ὡσ κζμισ, πεπόνκαςιν, ὅςον τοῦ τί εἰδζναι, μεῖηον τό
γίνεςκαι· καί τοφτου μᾶλλον, τό ἀεί καί μᾶλλον, ἕωσ ἄν αῦτοῖσ ἡ πρόσ τόν αἴτιον ἀδίςτακτοσ οἰκείωςισ, κατορκωκείθ,
ςτάςει τιν κίνθςιν περιγράφουςα καί ἀτρεψίᾳ γνϊμθσ τιν ἔφεςιν· οἷσ καί ἡ κατά χάριν ἐκκζωςισ, ἱερᾶσ τῆσ κατά τόνδε
τόν βίον καί κεοειδοῦσ ἀγωγῆσ, ἔπακλον ἀντιδίδοται. Πρόσ οὕσ μάλα ςοφῶσ καῦτόσ ἀπευκφνων τόν βίον, κεοφφλακτε
δζςποτα, ηθτεῖν ἐπείγῃ τό πᾶςι προκείμενον δι᾿ ἀγακότθτα, καί πάντασ δι᾿ ἀπειρίαν διαδιδράςκον· τό μζν, ἵν᾿ ἑλκφςῃ
πρόσ ἑαυτό, τῷ ἀμθχάνῳ τῆσ ὡραιότθτοσ κεντρίηων τιν ἔφεςιν· τό δζ, ἵνα ςτομϊςῃ, τῇ τῆσ ὑπεραπείρου καταπλιξει
καί κείασ ὑπεροχῆσ περιςτζλλον τόν κόρον, ὕβρεωσ ὄντα πατζρα καί διαχφςεωσ γζννθμα, τοῖσ τιν φλογίνθν ῥομφαίαν
οῦ προκεωροῦςι ςφν τοῖσ Χερουβίμ τεταγμζνθν καί ςτρεφομζνθν, οῦκ ἄλλοισ, ἤ τοῖσ δίχα φόβον πρόσ ἀρετιν
ἐπιςτρζφουςιν· ἔνκεν τῷ μεγζκει τῆσ ἐπί τά καλά προκοπῆσ ςυνεπεκτείνων τό μζτριον, ᾧ καί μᾶλλον ἐπαφξεισ ςφν
ἀςφαλείᾳ τιν πρόοδον· ἠξίωςασ ἀγνϊτθν ὄντα με καί ταπεινόν ἐπιγνῶναι, δι᾿ οὗ τοῖσ κατ᾿ αῦτιν ἡ φφςισ τρόπου
παρείχετο· φθμί δζ, τοῦ γράμματοσ ὅ λόγοσ ςυνδεκτικόσ τῶν ἀπόντων ἐςτί, καί τῶν οῦ βλεπομζνων ἐμφανιςτικόσ·
τοςοῦτον νοιςει παραδιδοφσ καί ςυνάπτων τόν τζωσ αἰςκιςει μι γνωριηόμενον, ὅςον διά ταφτθσ αῦτόσ χαραττόμενοσ
παχφνεται ςωματοφμενοσ· ᾧ καί τιν ἐμιν οῦδζνειαν εἰσ πόκον ἤγαγεσ τόν ὑμζτερον πλζον, ᾗ κζαν τιν οἰκείαν
ἀςωμάτωσ κεκίνθκασ· προδείξασ αῦτόν ἐπ᾿ ἀμφοῖν τοφτοιν ἔχειν μᾶλλον τό ἴςον περί τόν λόγον, ἤ ὅςον ἕτεροι περί ςζ
τιν τοῦ λόγου χάριν παρά τοφσ ἄλλουσ προτεριματα· οἷσ διά βίου κοςμοφμενοσ, (=1396=) πῶσ ποτε τιν ἐμιν
ἀμβλυωπίαν πρόσ κεωρίαν ἐνάγειν ἐςποφδαςασ, ἱερῶν καί ταῦτα λόγων, καί ὧν ἡ ἐπίβαςισ, κρεῖττον ἤ κατά
ἄνκρωπον, τόν οῧπω τελείωσ ὑπεραναβάντα τιν τῶν ἀςτάτων καί διαςτατῶν φφςιν καί γζνεςιν· μι ὅτι γ᾿ ἐμοί τῷ
φορυτῷ τοφτων ἑκουςίωσ ςυμφυρομζνῳ, καί ςκϊλθκοσ δίκθν τῇ ςιψει τῶν ἀκακάρτων καλινδουμζνῳ καί ἡδομζνῳ
πακῶν. Πλιν τῆσ εῦπεικείασ χάριν, καί τῆσ ὑμετζρασ ἀγάπθσ τιμιν, τῶν ὑπζρ ἀξίαν κατατολμῶν, ἐκεῖνά φθμι περί ὧν
ἐκελεφςατε· ςτοχαςτικῶσ, ἀλλ᾿ οῦκ ἀποφαντικῶσ.

Κριτιν ἀδικίασ ἐν τῷ Εῦαγγελίῳ παραβολικῶσ ὑπάρχειν καί λζγεςκαι, τόν ἡμζτερον λογιςμόν, ἀρχῆκεν ἐκ παραβάςεωσ
ἄδικων πεποιθμζνον τιν κρίςιν· ὡσ τιν τοῦ Κτίςαντοσ μζν οῦ δεξάμενον ἐντολιν· τιν δζ τοῦ φκείροντοσ ἑλόμενον
ςυμβουλιν· ἐξ οὗ καί τό χοϊκόσ εἶναι, τοῦ εἶναι, καί τοῦ κεόσ γενζςκαι πάμπολυ προετίμθςε. Πόλιν δζ εἶναι τοφτου,
τιν αἴςκθςιν, ἤ τόν ὁρϊμενον κόςμον· οἷσ παραλόγωσ κατά ςχζςιν ἐπαναπαυόμενοσ, τῆσ κατοικίασ τιν παροικίαν
ἠλλάξατο· μιτε Θεόν φοβοφμενοσ, μιτε μιν ἄνκρωπον τόν αῦτόν γεγενθμζνον δι᾿ ἡμᾶσ ἐντρεπόμενοσ· τό μζν, διά τιν
ἄνοιαν· τό δζ, διά τιν καταφρόνθςιν· ἐκείνθν τε μι προορωμζνθν τῶν κριμάτων τό μζγεκοσ καί ταφτθν οῦκ
εἰργομζνθν, ἥν τζωσ ἡ χρθςτότθσ προςμζνουςα τιν μεταβολιν ἀναςτζλλει, τιν βάςανον· αἷσ ἑαυτόν αῦκαδῶσ
περιζςπειρε, τῇ δεδομζνῃ παρά τοῦ Κτίςαντοσ εἰσ ἐξάνυςιν τῶν κακθκόντων αῦτεξουςίῳ τιμῇ παρά τό δζον
ἀποχρθςάμενοσ· καί τοῦ νοουμζνου τό φανζν ἀγακόν κρίνασ, ὅ μι κζμισ ἦν, αἱρετϊτερον.

Χιραν δζ διοχλοῦςαν, τιν λογικιν ψυχιν ἅτε δι πρόσ καρπογονίαν ἱερῶν καί ὁςίων ἔργων οῦκ ἔχουςαν τόν τά καλά
κατά φφςιν ςπείροντα λόγον. Μόνῃ τῇ πρόσ αῦτιν ὁλικῇ ταφτῃ ςτοργῇ καί διακζςει κρατοφμενον· ἀλλ᾿ οῦ
προςμζνοντα διά τιν ἀπόνευςιν, καί τιν αῦκαίρετον πρόσ τά τῆδε ῥοπιν.


΢ελίδα 2 από 3
Ἀντίδικον δζ ταφτθσ, φθμί τῆσ ψυχῆσ, τό τῆσ δυςτινου ςαρκόσ ἔνυλον κίνθμά τε καί φρόνθμα, δι᾿ οὗ τῆσ ἐν ἡμῖν κείασ
εἰκόνοσ καί τοῦ κατ᾿ αῦτιν ἀξιϊματοσ, τό τε κάλλοσ καταμολφνειν ςπουδάηουςι, καί τό διαυγζσ ἀμαυροῦν οἱ
ἀκάκαρτοι δαίμονεσ, ὁπθνίκα, δι᾿ ἡδονῆσ ὑποπίπτουςιν, ἐπειςφριςουςι δεινῶσ ἡμῖν τά τῆσ ἀτιμίασ αἴςχθ καί πάκθ· δι᾿
ἅ καί ὁ κάνατοσ κατεκρίκθ τῆσ φφςεωσ, οῦχ ἑλομζνθσ τό ἀπαρχῆσ τῆσ ὄντωσ κατατρυφῆςαι ηωῆσ.

Ὑπωπιαςμοφσ δζ τοφσ ἐκ τῆσ ςυνειδιςεωσ μεκ᾿ ὑποφωνιςεϊσ τινοσ παρακλθτικοφσ αἰκιςμοφσ, οἷσ προτινομζνοισ ἐκ
τῆσ ψυχῆσ, ἡρζμα πωσ εἴωκεν κάμπτεςκαι τό αῦςτθρόν τοῦ λογιςμοῦ, καί πρόσ τά καλά διά τιν χρονιωτζραν ἕξιν
ἀνφπεικτον, οῦ φζροντοσ ἐνδομυχοῦςαν, (=1397=) καί οἷον αἰκίηουςάν τε ςυνεχῶσ καί διοχλοῦςαν τιν βάςανον· ἕωσ
λυμῄνθται τά τιν ψυχιν λυμαινόμενα πάκθ, δι᾿ ἐγκρατείασ, καί τῆσ πρόσ τά μζλθ τῆσ ςαρκόσ ἑκουςίου νεκρϊςεωσ.
Εἶτα καί πρόσ ἀγχιςτείαν αῦτοῦ τοῦ λόγου δι᾿ εῦςεβείασ, καί τῆσ περί τά κρείττω τελεωτζρασ ἀγάγοι ςπουδῆσ, οἷσ
φυςικῶσ ἐνεργουμζνοισ, τά οἰκεῖα καί πατρικά παραβάλλων, ὁ ὑπζρ οῦςίαν καί φφςιν Θεόσ Κφριοσ ἡμῶν Ἰθςοῦσ
Χριςτόσ, «ὁ δζ Θεόσ οῦ μι ποιιςῃ», φθςί, «τιν ἐκδίκθςιν ὑμῶν», δι᾿ ἐμοῦ ςαρκωκζντοσ, καί τιν τοῦ κακαιρζτου τῆσ
φφςεωσ ποιουμζνου κακαίρεςιν.

Οὕτω μζν οὖν τά περί τοφτου διεξῆλκον ἐπιτόμωσ ἐγϊ, κακ᾿ ὅςον τό ἐγχωροῦν τῆσ διανοίασ μζτρον ἐπιρκεςεν· εἰ καί
ἄλλωσ ἄλλοι τόν τόπον κατανοιςαντεσ· οἱ μζν εἰσ Χριςτόν· οἱ δζ τοῧμπαλιν, εἰσ τόν Ἀντίχριςτον ἐξειλιφαςι. Δζοσ δζ μοι
νοεῖν, ἤ λζγειν ἑκάτερα· τό μζν, ὡσ ἀςφγκριτον· οῦ γάρ μείων μζν Τἱοῦ· μείηων δζ Πατρόσ, ἡ ἐκδίκθςισ· ἤ δι᾿ ἄλλου, καί
ἄλλθ τό ςφνολον, πλιν τοῦ Τἱοῦ. Καί πῶσ ἐπί τῆσ αῦτῆσ ςυγκριτικῶσ φθςι, τό, «ὁ δζ Θεόσ», φθςίν, «οῦ ποιιςει τιν
ἐκδίκθςιν ὑμῶν»; Οῦ γάρ ἔχει χϊραν· ἤ διάφοροσ πάντωσ δειχκιςεται, καί μετά τῆσ φφςεωσ οῦ δυναμζνθσ τό ἴςον
δρᾷν· καί διά τοῦτο λοιπόν οῦ ςυνταςςομζνθσ· εἰκονιηοφςθσ δζ μόνον, ὡσ ὑπερκειμζνθν, τιν ὑπερζχουςαν. Σό δζ, ὡσ
ἀνζκδεκτον καί ἀμιχανον, τό καλόν ποιεῖν τόν κακίασ εὑρετιν καί διδάςκαλον· «οῦ γάρ δφναται», φθςί, «δζνδρον
ςαπρόν καρποφσ καλοφσ ποιεῖν»· καλόν δζ ἡ ἐκδίκθςισ, καί τόν τιν ὄχλθςιν ἀφοςιοῦςκαι δεόντωσ τοῦ
προςπελάηοντοσ· ἤ τοφτῳ παραβάλλεςκαι τυχόν, ὅ μι κζμισ, τόν Πατζρα, καί πάςθσ ἀρετῆσ καί ηωῆσ χορθγόν ἐξ Τἱοῦ,
καί ταῦτα μονογενοῦσ, καί ἴςου τιν φφςιν καί τιν ἀγακότθτα. Οῦ γάρ τά καλά διά τῶν κακῶν μθνφεςκαι πζφυκεν,
ὥςπερ οῦδζ διά ςκότουσ τό φῶσ, ἤ κανάτου ηωι· καί τοῦ μθδαμῶσ ὄντοσ, τό ὄν. Καί οῦ λζγω ταῦτα πρόσ τιν ἐκείνων
ἀκζτθςιν· ἔχομαι γάρ καί ἀντζχομαι ηωῆσ πλζον, τῆσ τῶν φαμζνων διδαςκαλίασ· ἀλλά τό οἰκεῖον μζτριον δι᾿ ἄκραν
δειλίαν ἀςφαλιηόμενοσ. Σιν δζ ἀνάγνωςιν τοῦ ὑπωπιάηειν κανονίηειν οῦ πρζπον ἐμοί, διά τιν ἐν τοφτοισ ἀμακίαν, ἤ
τοῖσ ἠςκθμζνοισ καί ςπουδῇ προελομζνοισ τιν παίδευςιν· οἵ ταφτθν ὀφείλειν φαςί κανονίηεςκαι βαρυτόνωσ μᾶλλον, ἤ
περιςπωμζνωσ, ὅτι τζ φαςι τῶν ῥθμάτων οῦδζν περιςπᾶται, πλιν εἰ μι ἐκ ςυναιρζςεωσ βαρυτόνου κακζςτθκεν, ὡσ τό,
νοῶ, καί ποιῶ, καί χρυςῶ, καί ὅςα τοιαῦτα, φυλάςςοντα καί μετά προκζςεωσ ἐπί τῆσ αῦτῆσ τόν τόνον.

Σιν δεξιάν, ςιαγόνα, τιν δεξιάν πρᾶξίν φθμι, καί ὅςθν ἐνκζοσ ἡμῖν διά τῶν ἐντολῶν ςυνιςτάμενοσ βίοσ χαρακτθρίηει,
ῥαπιηομζνθν ὑπό τοῦ πονθροῦ τῇ προλιψει τῆσ ἐνεργουμζνθσ καλοκαγακίασ· (=1400=) καί τῇ πλθγῇ τῆσ ἐντεῦκεν
οἰιςεωσ, φλεγμαίνουςάν πωσ διά κενοδοξίασ, καί ἐπαιρομζνθν κατά τῶν μθδεμίαν, ἅ μι τιν ἴςθν τυχόν κεκτθμζνων·
δι᾿ ἥν ὥςπερ ἄλλθν καί οἷον ἀριςτεράν ςτρζφειν προςικει, τόν ἤδθ πρότερον ἡμᾶσ κατά τιν ἀπάτθν τοῦ αἰῶνοσ
τοφτου καταμολφναντα βίον, τοφτῳ τε πλιττεςκαι ςυνεχῶσ διά τῆσ μνιμθσ· καί ὡσ ἁμαρτωλοφσ μᾶλλον ςυςτζλλεςκαι
καί μετριάηειν, ἤ ὡσ ἁγίουσ μετεωρίηεςκαι, καί δι᾿ ἔπαρςιν καταπίπτειν, οῦκ ἔχοντασ πῆξιν ἱεράν τιν ταπείνωςιν.
Σιμάςκω δζ μετά τῶν κατά κεωρίαν λαμβανομζνων· μᾶλλον δζ καί πρό τοφτων, εἰσ ἑτοιμαςίαν ἱεράν καί προκάκαρςιν,
καί ςωματικῶσ ταῦτα τελοφμενα διά τόν ἐντειλάμενον Κφριον· προςπακείασ ἐντεῦκεν ἕξιν τοῖσ κατορκοῦςι
δοροφμενον, καί τῆσ τοῦ πλιττοντοσ περιγραφιν ἀπιςτίασ, τῷ ἑτοίμῳ τῆσ παραδοχῆσ τό πρόκυμον τῆσ πλθγῆσ
ἀναςτζλλοντα, αἰδομζνου τυχόν, εἰ μι τι ἄλλο, τό ὑπερβάλλον τῆσ ὑποπτϊςεωσ· καί τό μθδαμῶσ ἀντιτείνεν τόν
δυνάμενον τοῦτο ποιεῖν, εἰργόμενον δζ διά τιν πρόςαξιν.


΢ελίδα 3 από 3
Σό δζ, «μι μου ἅπτου», πρόσ τιν Μαγδαλθνιν λζλεκται Μαρίαν παρά τοῦ Κυρίου, κθπουρόν αῦτόν εἶναι νομίςαςαν·
δθλοῦντοσ τοῦ μυςτθρίου, καί ὑπεκφαίνοντοσ, ὡσ ψυχι πᾶςα νοερά, μιπω τό ςυμφυζσ ςκῆνοσ ὑπεραναβᾶςα, καί διά
τοῦτο τῶν ἐν γενζςει καί φκορᾷ μόνον, οῦδζν οῦδαμῶσ διαφερόντων λαχάνων κθπευομζνων· ἴςθ γάρ ἐπ᾿ ἀμφοῖν ἤ τε
ῥοι καί ἀποῤῥοι, καί ἡ τοῦ χρόνου περιγραφι καί περίοδοσ· δθμιουργόν εἶναι τόν Λόγον ὑπολαμβάνουςα, διά τιν
περί ταῦτα, καί ἕωσ τοφτων πρόοδον αῦτοῦ καί ςυγκατάβαςιν· οῦκ ἀξία τῆσ τοφτου κατά πνεῦμα κακζςτθκεν ἐπαφῆσ,
καί ταῦτα τοῖσ φαινομζνοισ αῦτόν ἐπιηθτοῦςα· καί ςάρκα δι᾿ ἡμᾶσ γεγενθμζνον γινϊςκουςα μόνον αῦτόν· ἀλλ᾿ οῦχί
πρεπόντωσ καί Θεόν ἐκ Θεοῦ τοῦ Πατρόσ γεγεννθμζνον γινϊςκουςα. Σοῦτο γάρ κατὰ τό εἰκόσ νοεῖν ὑποβάλλει, τό,
«οῧπω ἀναβζβθκα πρόσ τόν Πατζρα μου», τό μι δι᾿ ἄκρασ κεολογίασ καί πίςτεωσ, οἷσ ἡ τῶν ὁρωμζνων περιγράφεται
φφςισ, ὑψωκῆναι πρόσ τῆσ οὕτω διακειμζνθσ ψυχῆσ· ἀλλ᾿ ἔτι παιδαγωγικῶσ δεομζνθσ εἰσ ἐντελεςτζραν τοφτου
κατάλθψιν, ἐπί τιν ἀποκαλυπτικιν ἕξιν τῶν κείων ὡςεί τινα Γαλιλαίαν διά κεωρίασ ἀναδραμεῖν· καί ςφν τοῖσ ὑπ᾿αῦτοῦ
προτετυπωμζνοισ καί προβεβλθμζνοισ λόγοισ, ὅλον ὡσ κζμισ περιλθφκῆναι, καί γενζςκαι τοςοῦτον ὅπερ αῦτόσ ἦν ὁ
γενόμενοσ ὅπερ ἡμεῖσ, ὅςον ἐδείχκθ τοῦτο γενόμενοσ πλιν μόνθσ τῆσ ἁμαρτίασ, ὡσ καί ἡμεῖσ ἐκείνῳ δίχα μόνθσ τῆσ
φφςεωσ, ἡνίκα τῆσ δωρεᾶσ τῆσ ἐπιτφχοιμεν· ἥν δι᾿ ἐλπίδοσ νῦν προςδεχόμενοσ, καί προςικουςι τῶν ἐντολῶν ἔργοισ
δεόντωσ ἀποςεμνφνων, ἀπολαφςαισ ὅςον ἐπίςτευςασ, καί τρυφιςαισ ὅςον ἐπόνθςασ· μᾶλλον δζ πλζον καί ἀπειράκισ
ὅςον καί ὁ ταφτθσ δοτιρ ὑπερουςίωσ ὑπερανζςτθκε καί φφςεωσ κίνθςιν, καί παντόσ αἰῶνοσ περίλθψιν.
ΠΑΣΕΡΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ