ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΥ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΑ
ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΑ ΚΑΙ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΑ
(ΕΡΩΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ)
ΤΟΜΟΣ Α'
ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ
Συγγραφέν ὑπό τοῦ Ἀγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου Μερική
διήγησις περί τοῦ βίου τῶν ὁσίων καί ἱερῶν
συγγραφέων τῆς βίβλου, Βαρσανουφίου καί Ἰωάννου.
Φωστῆρες δύο κατά ταὐτόν, σήμερον διά τῆς Τυπογραφίας ἐν τῷ
τῆς Οἰκουμένης ἀνατέλλουσι στερεώματι, Βαρσανούφιος καί
Ἰωάννης, τῆς ἀσκήσεως οἱ κανόνες, τῆς ἡσυχίας οἱ ἐπιστήμονες,
οἱ λύχνοι τῆς διακρίσεως, τῆς προοράσεως οἱ ἀκοίμητοι
ὀφθαλμοί, τῶν ἀρετῶν τά ταμιεῖα, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τά δοχεῖα
καί τῆς παρούσης θεοσόφου καί Ψυχωφελεστάτης Βίβλου, οἱ
θεοφόροι ἀληθῶς καί χριστοφόροι καί πνευματοφόροι Συγγραφεῖς
καί Πατέρες καί Ἀρχιτέκτονες.
Οἱ φωστῆρες δέ οὗτοι, νοητοί ὄντες, καί λόγον ζωῆς ἐπέχοντες,
κατά τόν Ἀπόστολον, οὐκ ἔχουσι τά τῶν αἰσθητῶν φωστήρων
πάθη καί ἰδιώματα˙ ὄχι˙ ἐπειδή αὐτοί δέν βασιλεύουσί ποτε ὡσάν
οἱ φαινόμενοι φωστῆρες, οὔτε ἐκλείπουσι˙ διότι καταυγαζόμενοι
ἀπό τάς ἀκτινοβόλους ἀστραπάς τῆς τρισηλίου θεαρχίας,
ἀβασίλευτον καί ἀνέκλειπτον ἔχουσι τό νοητόν φῶς. Καί τοῦτο
βεβαιοῖ ἡ βασίλειος τῆς Ἐκκλησίας φωνή, ὁ μέγας, λέγω, καί
οὐρανοφάντωρ Βασίλειος, οὕτω λέγων (παρά Ἰωσήφ τῷ
Βρυεννίῳ, Τόμῳ β', σελ. 131). «Ἆθλον ἀρετῆς Θεόν γενέσθαι, καί
τῷ ἀκραιφνεστάτῳ φωτί καταστράπτεσθαι (σελ.32) τῆς ἡμέρας
ἐκείνης Υἱόν γενόμενον, ἤ οὐ διακόπτεται ζόφῳ˙ ἄλλος γάρ
ταύτην ποιεῖ ἥλιος ὁ τό ἀληθινόν φῶς ἀπαστράπτων, ὅς ἐπειδάν
ἅπαξ ἐπιφαύςῃ ἡμῖν, οὐκ ἔτι ἐν δυσμαῖς κρύπτεται˙ ἀλλά πάντα
τῇ φωτιστικῇ αὐτοῦ δυνάμει περιπτυξάμενος, διηνεκές καί
ἀδιάδοχον τό φῶς τοῖς ἀξίοις ἐμποιεῖ, καί αὐτούς τούς μετέχοντας
τοῦ φωτός ἐκείνου, ἄλλους ἡλίους ἀπεργαζόμενος».
Οἱ φωστῆρες οὗτοι δέν εἶναι ἄλλος μέγας, καί ἄλλος ἐλάσσων,
καθώς εἶναι ὁ ἥλιος καί ἡ σελήνη, οἱ αἰσθητοί φωστῆρες τοῦ 

στερεώματος˙ ἀλλ᾿ εἶναι ἶσοι τῷ μεγέθει, ἶσοι ταῖς ἐνεργείαις, ἶσοι
τῇ πνευματικῇ δυνάμει καί ἶσοι τῇ λαμπρότητι˙ τούς ἴσους γάρ
ἀγῶνας τῆς ἀσκήσεως διανύσαντες καί τήν ἡσυχίαν ἄκρως καί οἱ
δύο ποθήσαντες, πρεπόντως καί τῶν ἴσων χαρισμάτων τοῦ ἁγίου
Πνεύματος ἠξιώθησαν˙ ἐξαιρέτως δέ καί μάλιστα τοῦ προφητικοῦ˙
τούτην μόνην ἔχοντες διαφοράν, ὅτι ὁ μέν θεῖος Βαρσανούφιος,
ἅγιος καί μέγας Γέρων ἐπονομάζεται, ὁ δέ ὅσιος Ἰωάννης, ἄλλος
Γέρων ἐπικαλεῖται.
Ἐπειδή δέ ὁ πανδαμάτωρ χρόνος καί λήθης βυθοῖς τά καλά
παραπέμπων, κατέκρυψεν ὡσάν ὑποκάτω εἰς ὁρίζοντα τούς
θεολαμπεῖς φωστῆρας τούτους, μέ τό νά μήν ἀφῆκεν εἰς ἡμᾶς
κανένα ὑπόμνημα, διαλαμβάνον περί τῆς ζωῆς καί πολιτείας
αὐτῶν. Τούτου χάριν ἡ ἐμή ἀδυναμία ἐκ τῆς ἰδίας αὐτῶν ταύτης
βίβλου ἐσπούδασε νά συνάξῃ μερικά τινα, καί ταῦτα νά παραθέσῃ
εἰς τούς φιλολόγους καί ποθοῦντας μαθεῖν, ποίας ἀρετάς οἱ
τρισμακάριοι οὗτοι κατορθώσαντες, ἔφθασαν εἰς τήν ἀκροτάτην
καί ἐνδεχομένην τοῖς βροτοῖς τελειότητα˙ ὅπερ γάρ τῷ ἁγίῳ
Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ συνέβη, τοῦτο καί εἰς τούς Ὁσίους
ἠκολούθησε τούτους˙ καί καθώς ὁ μετά ταῦτα συνώνυμος
Γρηγόριος, οὐκ ἐξ ἄλλων τινῶν, ἀλλ᾿ ἐξ αὐτῶν τῶν τοῦ ἁγίου
Γρηγορίου λόγων τήν βιογραφίαν ἐκείνου συνέγραψεν, οὕτω κἀγώ
ἐξ αὐτῶν ὧν εἶπον οἱ Ὅσιοι οὗτοι, ἴχνη τινά τῆς βιογραφίας
αὐτῶν συνέλεξα.

Περί τῆς Ψυχωφελεστάτης Βίβλου τῶν Ὁσίων
Ἐπειδή δέ οἱ μακαριστοί Πατέρες οὗτοι ἠγάπησαν ἐκ ψυχῆς τόν
πλησίον, δέν εὐχαριστήθησαν νά τόν ὠφελήσουν μόνον εἰς τήν
ζωήν τους, ἀλλά καί μετά θάνατον˙ ὅθεν καί ἀφῆκαν εἰς ὅλους
τούς ἀδελφούς τήν ἱεράν ταύτην Βίβλον τους, ὡσάν μίαν
κληρονομίαν πατρικήν εἰς τούς πνευματικούς υἱούς των, διά νά
τήν ἀναγινώσκουν συνεχῶς καί νά λαμβάνουν ἐξ αὐτῆς μεγάλην
ὠφέλειαν εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Ἡ Βίβλους δέ αὕτη περιέχει
ἀποκρίσεις ὀκτακοσίας τριάκοντα ὀκτώ, γενομένας πρός ἄλλας
τόσας ἐρωτήσεις ὅπου ἐποίουν πρός αὐτούς διάφορα πρόσωπα
ἀρχιερέων, ἱερέων, μοναχῶν, λαϊκῶν, γερόντων, νεωτέρων,
ἀσθενῶν καί ὑγιῶν. Τάς ἀποκρίσεις δέ ταύτας, ἄλλας μέν
ἔγραψεν ὁ ἄλλος Γέρων Ἰωάννης, τάς περισσοτέρας δέ ἔγραψε,
μᾶλλον εἰπεῖν ὑπαγόρευσεν, ὁ μέγας Γέρων Βαρσανούφιος, ὄχι
μέ θέλημα ἐδικόν του, ἀλλά μέ προσταγήν τοῦ ἁγίου Πνεύματος 

πρός ὠφέλειαν τῶν ψυχῶν, καθώς τοῦτο λέγει μόνος του˙ «ταῦτα
πάντα οὐκ ἐξ ἰδίου θελήματος γράφω, ἀλλ᾿ ἐκ κελεύσεως τοῦ
ἁγίου Πνεύματος˙ ὅλα δέ πρός διόρθωσιν καί ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς
καί συνειδήσεως τοῦ ἔσω ἀνθρώπου» (Ἀποκρ. ιγ').
Πρᾶγμα δέ θαυμαστόν ἠκολούθησεν, ὅταν ὁ μέγαρ Βαρσανούφιος
ἔκαμεν ἀρχήν νά ὑπαγορεύῃ τάς ἀποκρίσεις ταύτας πρός τόν
ὅσιον Σέριδον, τόν Ἡγούμενον τοῦ Μοναστηρίου, καθώς ὁ ἴδιος
Σέριδος τό ἐμαρτύρησε πρός τόν ἀπό Μηρωσάβης ὅσιον
Ἰωάννην. Ὁ μέν γάρ ἅγιος Βαρσανούφιος καλέσας τόν θεῖον
Σέριδον τόν αὐτοῦ γραφέα, εἶπεν αὐτῷ νά γράψῃ ἀπόκρισιν πρός
τόν ἀπό Μηρωσάβης Ἰωάννην, ἀλλ᾿ ὁ Σέριδος μή δυνάμενος νά
κρατήσῃ εἰς τόν νοῦν του ὅλα τά λόγια ὅπου τῷ εἶπεν ὁ Ἅγιος,
ἐδιαλογίζετο καί ἠπόρει, πῶς ἔχει νά γράψῃ τόσα πολλά λόγια˙
καί πώς, ἀνίσως καί ἤθελεν ὁ Γέρων, ἔπρεπε νά μοί εἰπῇ νά
φέρω μελάνι καί χαρτί διά νά ἀκούω ἕνα ἕνα λόγον καί νά τόν
γράφω. Τοῦτον τόν διαλογισμόν τοῦ Σερίδου ἐγνώρισεν ὁ μέγας
Βαρσανούφιος τῷ διορατικῷ χαρίσματι τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καί
εὐθύς ἔλαμψε τό πρόσωπόν του καί ἔγινεν ὡσάν πῦρ, καί λέγει
τῷ Σερίδῳ˙ ὕπαγε γράψον καί μή φοβηθῇς˙ ὅτι ἀνίσως καί σοί
εἰπῶ μυρίους λόγους, ἤξευρε ὅτι τό Πνεῦμα τό ἅγιον δέν θέλει σέ
ἀφήσει νά γράψῃς οὔτε παραπάνω, (σελ. 45) οὔτε παρακάτω,
ἕως ἑνός λόγου καί γράμματος, κἄν καί ἐσύ θέλῃς τοῦτο˙ ἀλλά
θέλει ὁδηγεῖ τό χέρι σου, διά νά γράψῃς ὅσα σοί εἶπον μέ
ἀκολουθίαν καί τάξιν (Ἀποκρ. α').
Κανένας δέ ἀπό τούς περιέργους καί τό πνεῦμα τοῦ κόσμου καί
τῆς σαρκός ἔχοντας, ἄς μή κατηγορήσῃ τά λόγια ταῦτα τοῦ Ἁγίου,
ὡς τάχα ὑπερήφανα. Ἐπειδή ὁ σαρκικός ἄνθρωπος, ὁποῖος εἶναι
ὁ ταῦτα λέγων, οὐ χωρεῖ τά τοῦ Πνεύματος˙ «μωρία γάρ αὐτῷ
ἐστι, καί οὐ δύναται γνῶναι»˙ καθώς λέγει ὁ Ἀπόστολος˙ ὁ δέ
Πνευματικός, ὁποῖος ἦττον ὁ χαθεῖος Βαρσανούφιος, ἀνακρίνει
μέν πάντα, αὐτός δέ ὑπ᾿ οὐδενός ἀνακρίνεται» (Α'Κορ. β' 14).
Καί λοιπόν ἄν ἡ Βίβλος αὕτη ἐγράφη ἐκ προσταγῆς τοῦ ἁγίου
Πνεύματος, ἄς συμπεράνῃ πλέον ὁ καθ᾿ ἕνας, πόσον αὐτή εἶναι
ψυχωφελεστάτη καί μεγαλωφελεστάτη˙ πόσον εἶναι γλυκυτάτη καί
κεχαριτωμένη καί πόσον εἶναι γεμάτη ἀπό διάκρισιν πνευματικήν.
Ἐπειδή, κατά τό φιλοσοφικόν ἀξίωμα, οἷον εἶναι τό αἴτιον, τοιοῦτον
εἶναι καί τό αἰτιατόν˙ καί ὁποῖον εἶναι τό δένδρον, τοιοῦτος εἶναι
καί ὁ καρπός. Καί κατά ἀλήθειαν τοῦτο τό γνωρίζει ὁ καθ᾿ ἕνας μέ
τήν πεῖραν αὐτήν˙ διότι ὅταν ἀναγινώσκῃ τήν Βίβλον ταύτην,
ἀκούει μέν λόγια ἀρρητόρευτα καί ἁπλοϊκά, αἰσθάνεται ὅμως 

κρυφίως μέσα εἰς τήν καρδίαν του μίαν θαυμαστήν χάριν καί
γλυκύτητα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἥτις ὡς μαγνῆτις δραστική ἕλκει
τήν θέλησιν εἰς συγκατάθεσιν καί πειθώ τῶν ἀναγινοσκομένων˙
καί ἁπλῶς εἰπεῖν, καί ἀναγινώσκων τά λόγια τῆς Βίβλου ταύτης,
νομίζει πώς νοοῦνται ἀπό ἕνα πεφωτισμένον καί θεοφόρον νοῦν˙
πώς διατίθενται ἀπό μίαν καρδίαν ὅπου εἶχεν ἐγκάτοικον εἰς τόν
ἑαυτόν της καί τόν Ἰησοῦν Χριστόν, καί τό τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ
ἅγιον Πνεῦμα, καί πώς ἐξέρχονται ἀπό μίαν ψυχήν ὅλην
εἰρηνικήν, ὅλην γαληνόμορφον, ὅλην χριστοειδῆ καί ὅλην
ἐμπνεομένην ἀπό τάς λεπτάς αὔρας τοῦ εἰρηνικοῦ καί φωτιστικοῦ
Πνεύματος˙ καί γνωρίζει ὅτι κατά τό δαβιτικόν «ὁ Θεός ἐλάλησεν
ἐν τῷ ἁγίῳ αὑτοῦ» (Ψαλμ. νθ'6), καί ὅτι πληροῦται καί εἰς τά λόγια
τῆς Βίβλου ταύτης τό «οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλά τό
Πνεῦμα τοῦ Πατρός ὑμῶν τό λαλοῦν ἐν ὑμῖν» (Ματθ. α'20). Καί
ἐκεῖνο τό ἄλλο ὅπου εἶπεν ὁ αὐτός Δαβίδ περί τῆς χάριτος τῶν
λογίων τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς «ἐξεχύθη χάρις ἐν χείλεσί σου»
(Ψαλμ. μδ' 3), ὅπερ ἑρμηνεύων ὁ μέγας Βασίλειος «οἱ μέν, λέγει,
ἔξω τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, μωρίαν ὀνομάζουσι τοῦ Εὐαγγελίου
τό κήρυγμα, τήν εὐτέλειαν τῆς φράσεως τῶν Γραφῶν
ἐξουθενοῦντες˙ ἡμεῖς δέ οἱ καυχώμενοι ἐν τῷ Σταυρῷ τοῦ
Χριστοῦ, οἷς ἐφανερώθη διά τοῦ Πνεύματος τά ὑπό τοῦ Θεοῦ
χαρισθέντα ἡμῖν, οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις,
οἴδαμεν ὅτι πλουσία χάρις ἐστίν ἐκκεχυμένη παρά Θεοῦ, ἐν τοῖς
περί Χριστοῦ λόγοις, διά τοῦτο ἐν ὀλίγῳ τῷ χρόνῳ πᾶσαν σχεδόν
τήν οἰκουμένην διῆλθε τό κήρυγμα˙ ἐπειδή πλουσία καί ἄφθονος
ἡ χάρις ἐκκέχυται ἐπί τούς κήρυκας τοῦ Εὐαγγελίου».
Δεχθῆτε λοιπόν περιχαρῶς καί μετ᾿ ἐπιθυμίας, ἀδελφοί μου
ἀγαπητοί, τήν ψυχωφελεστάτην αὐτήν Βίβλον, καί συνεχῶς
ταύτην ἀναγινώσκετε ἕκαστος ὁποίας τάξεως καί βαθμοῦ εἶναι˙
ἔστι γάρ χρησιμωτάτη καί εἰς Ἀρχιερεῖς καί εἰς Ἱερεῖς καί εἰς
Ἄρχοντας καί εἰς Κριτάς, μάλιστα δέ εἰς Μοναχούς ἡσυχαστάς, καί
εἰς κοινοβιάτας καί ἁπλῶς εἰς ἀρχαρίους, εἰς μέσους καί εἰς
τελείους˙ ἐξαιρέτως δέ εἰς ἀσθενεῖς καί πάσχοντας ἀπό
διαφόρους πειρασμούς καί πάθη, καί διά τοῦτο χρειαζομένους
παρηγορίαν ψυχικήν, διότι αὐτή λύει τά δύσλυτα ἐρωτήματα μέ
μίαν διάκρισιν θαυμαστήν˙ αὐτή εἶναι διδάσκαλος τῆς ὑπομονῆς˙
ἐκριζώτρια τοῦ γογγυσμοῦ˙ μάχαιρα ἐκκοπτική τοῦ ἰδίου
θελήματος˙ τῆς ἀνθρωπαρεσκείας τιμητικώτατος πέλεκυς˙ τῆς
ἀληθοῦς καί τελείας ταπεινώσεως ὑφηγήτρια, τοῦ ἀψηφίστου
εἰσηγήτρια, τῆς μετανοίας διαλαλήτρια, τοῦ πένθους γεννήτρια καί
τῆς τῶν ψυχῶν σωτηρίας καί ἐν Χριστῷ τελειότητος προξενήτρια. 

Διά τοῦτο καί ὡς τοιαύτην πολυωφελῆ, ἀνεγίνωσκον αὐτήν
συνεχῶς καί οἱ παλαιοί ἐκεῖνοι θεῖοι Πατέρες, καί πολλάς ἐκ τῶν
ἐρωταποκρίσεων
αὐτῆς
εἰς
τά
ἑαυτῶν
συγγράμματα
ἀναφέρουσιν˙ ἔτσι ὁ ὅσιος Παῦλος ὁ Εὐεργετινός πολλά ἐκ τῆς
Βίβλου ταύτης εἰς τήν βίβλον του μετωχέτευσεν˙ ἔτσι ὁ ὅσιος
Νίκων ὁ ἐν τῷ μέλανι ὄρει τῆς Ἀντιοχείας ἀσκήσας ἐπί
Κωνσταντίνου τοῦ Δουκός καί Ἰωάννου Ἀντιοχείας, κατά τό
χιλιοστόν ἑξηκοστόν ἔτος, πολλάς μαρτυρίας ἐξ αὐτῆς ἀναφέρει,
καί εἰς τούς δύο τόμους τῆς Συλλογῆς ὅπου ἐφιλοπόνησεν. Ἔτσι
ὁ ἅγιος Θεόδωρος ὁ Στουδίτης ἐν τῇ Διαθήκῃ του λέγει, ὅτι εἰς τήν
Βίβλον ταύτην τοῦ Βαρσανουφίου, δέν ηὗρε κανένα ἀπᾷδον καί
ἄτοπον˙ μέμνηται δέ αὐτῆς καί ὁ Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος, καί
Πέτρος ὁ Δαμασκηνός, καί ἄλλοι Πατέρες.

ΠΕΡΙ ΤΟY ΜΕΓΑΛΟΥ ΓΕΡΟΝΤΟΣ
ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΥ.
Ὁ μέγας τοίνυν Γέροντας, καί ἐν Πατράσι θεῖος Βαρσανούφιος,
κατήγετο ἀπό τήν Αἴγυπτον, ὡς μαρτυρεῖ Εὐάγριος ὁ σχολαστικός
ἐν τῷ δ' Βιβλίῳ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας, κεφάλαιον λβ'.
Φαίνεται δέ ὅτι ἦτον πεπαιδευμένος τά Ἑλληνικά καί Αἰγυπτιακά
γράμματα, κατά τήν νε' ἀπόκρισίν του˙ ἐκ νεαρᾶς δέ ἡλικίας τόν
τῆς ἀσκήσεως βίον ἐπόθησεν ὁ ἀοίδιμος. Μίαν φοράν δέ ἔτυχε νά
περάσῃ ἀπό τό ἱπποδρόμιον, ἤτοι ἀπό τόν τόπον ἐκεῖνον, ὅπου
ἔτρεχον οἱ ἄνθρωποι μέ τά ἄλογα˙ ὅθεν ἐστάθη καί ἐπρόσεξεν εἰς
τά ἐκεῖ γινόμενα, καί βλέποντας πῶς ἐσπούδαζεν ὁ κάθε ἕνας νά
περάσῃ τόν ἄλλον καί νά τόν νικήσῃ εἰς τό τρέξιμον, εἶπε ταῦτα
μέ τόν λογισμόν του˙ «βλέπεις, πῶς οἱ τοῦ διαβόλου προθύμως
ἀγωνίζονται; πόσῳ μᾶλλον ἡμεῖς οἱ κληρονόμοι τῆς βασιλείας
τῶν οὐρανῶν»; καί ἀπῆλθεν ἔτι προθυμότερος ἐκ τοῖς τοιαύτης
θεωρίας ἐπί τόν πνευματικόν ἀγῶνα, καθώς τοῦτο γράφει ὁ ἄλλος
Γέροντας Ἰωάννης περί αὐτοῦ (Ἀποκρίσει υμη'). Ἀπελθών δέ εἰς
τήν περίχωρον Γάζης τῆς ἐν Παλαιστίνῃ, καί ἐκεῖσε εὑρών τό
Κοινόβιον τό ἐπιλεγόμενον τοῦ Ἀββᾶ Σερίδου, ἔκτισε μικρόν
κελλίον ἔξω τῆς Μονῆς πρότερον, εἰς τό ὁποῖον ἐγκλείσας
ἑαυτόν, ἐτρύγα καί ἀπελάμβανε τό γλυκύτατον μέλι τῆς ἡσυχίας,
ὡς τοῦτο δηλοῦται (Ἀποκρίσει σκ'). Φαίνεται δέ ὅτι ἔκτισε καί
δεύτερον ἐγκλειστήριον καί ἡσύχαζεν ἐν αὐτῷ˙ ποῦ δέ τοῦτο
ἔκτισεν, ἄδηλον εἶναι˙ συμπεραίνεται ὅμως ὅτι καί τό δεύτερον 

ἐγκλειστήριόν του ἦτον, ἤ μέσα εἰς τόπον παράμερον τοῦ
ἀνωτέρου Κοινοβίου, ἤ ἔξω, πλησίον τοῦ Κοινοβίου.
Ἐν τῇ ἀρχῇ δέ τῆς ἡσυχίας του, τρεῖς μόνους ἄρτους ἔφερον
αὐτῷ τήν ἑβδομάδα ἐκ τοῦ Κοινοβίου καί ἐτρέφετο (Ἀπόκρ. οβ')˙
ἀλλ᾿ ὅμως εἰς τόσον ἄκρον πένθος ἐπέδωκεν ἑαυτόν ὁ
τρισμακάριος καί τοσαύτην γλυκύτητα ἐλάμβανεν ἐκ τῶν δακρύων,
ὥστε ὅπου ἀπό τήν ἡδονήν ἐκείνην τήν ἀνέκφραστον, ἔφθασεν
εἰς τό νά τρώγῃ καί πίνῃ ἕνα ὀλίγον. Πολλές φορέες δέ καί
ἀλησμόνει τελείως νά φάγῃ τό ἄρτον του, καθώς ἔλεγε καί ὁ Δαβίδ
διά λόγου του˙ «ἐπελαθόμην τοῦ φαγεῖν τόν ἄρτον μου˙ ἀπό
φωνῆς τοῦ στεναγμοῦ μου ἐκολλήθη τό ὀστοῦν μου τῇ σαρκί
μου» (Ψαλμ. ρα'6). Διά τοῦτο, ποτέ μέν, δύο φορές τήν ἑβδομάδα
ἔτρωγε, ποτέ δέ, μίαν, καί πάλιν ὅταν ἤρχετο εἰς τήν τράπεζαν,
ἤρχετο ὡσάν νά εἶναι χορτασμένος. Τρώγοντας δέ, κατέκρινε τόν
ἑαυτόν του λέγων˙ «διατί πάντοτε οὐκ εἰμί οὕτως»; Ἀπό γάρ τῆς
γλυκύτητος ὅπου εἶχεν εἰς τήν πνευματικήν τροφήν, ἀλησμόνει
τήν αἰσθητήν (Ἀποκρίσει στ,ζ'). Καί τό παράδοξον ἦτον, ὅτι αὐτός
ἐδύνετο νά μείνῃ καί ὅλην σχεδόν τήν ζωήν του χωρίς νά φάγῃ καί
νά πίῃ καί νά ἐνδυθῇ˙ ἐπειδή ἡ τροφή αὐτοῦ καί ἡ πόσις καί τό
ἔνδυμα ἦτον τό Πνεῦμα τό ἅγιον (Ἀπόκρ. οη').
Προΐοντος δέ τοῦ καιροῦ, καί ἐπί πλέον πλύνοντας τόν ἑαυτόν του
διά τῶν ἀειρρύτων δακρύων, ἐκαθάρισε τήν καρδίαν του ὁ
τρισόλβιος, ὄχι μόνον ἀπό τά σωματικά πάθη, ἀλλά καί ἀπό τά
ψυχικά, ἀπό τήν οἴησιν λέγω, ἀπό τήν κενοδοξίαν, ἀπό τήν
ἀνθρωπαρέσκειαν, ἀπό τήν πονηρίαν καί ἀπό τά ἄλλα ὅμοια τά
βαθέως κεκρυμμένα μέσα εἰς τήν καρδίαν, καί οὕτως ἀνώτερος
γενόμενος τῶν βελῶν τοῦ ἐχθροῦ, ἀπόκτησε τήν εἰρήνην τῶν
λογισμῶν, ἥτις εἶναι τό χωρητικόν δῶρον τοῦ ἐχθροῦ, ἀπόκτησε
τήν εἰρήνην τῶν λογισμῶν, ἥτις εἶναι τό χωρητικόν δῶρον τῶν
χαρισμάτων τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς λέγει ὁ τῆς Θεσσαλονίκης
θεῖος Γρηγόριος (λόγῳ πρός τήν Ξένην). Ἀπόκτησε δέ καί τήν
κοίμησιν, ἤ μᾶλλον εἰπεῖν, ἀπονέκρωσιν παντός ἐμπαθοῦς
κινήματος καί φρονήματος˙ διά τοῦτο καί τό ἐγκλειστήριόν του,
κοιμητήριον ὠνόμαζεν. Ὅθεν ὁ ἄλλος Γέροντας Ἰωάννης,
ἐρωτηθείς διατί ἔτσι ὠνόμασεν αὐτό, ἀπεκρίθη˙ «ὅτι ἀνεπαύσατο
ἀπό τῶν παθῶν ὅλων˙ ἀπέθανε γάρ τελείως τῇ ἁμαρτίᾳ˙ καί τό
κελλίον αὐτοῦ, ἐν ᾧ ἐζώγρηται ὡς ἐν τάφῳ, διά τό ὄνομα τοῦ
Ἰησοῦ, τόπος ἀναπαύσεως ἐστίν, ἔνθα οὐ πατεῖ δαίμων, οὐδέ ὁ
ἄρχων αὐτοῦ διάβολος˙ ἁγιαστήριον γάρ ἐγίνετο, ὅτι ἐχώρησε τό
κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ» (Ἀπόκρ. ογ'). Ἀφ᾿ οὗ λοιπόν ἐκαθάρισε
τήν καρδίαν του ἀπό τά πάθη καί ἠξιώθη νά γίνῃ ναός καί 

κατοικητήριον τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τίς δύναται νά παραστήσῃ τά
χαρίσματα ὅπου ἠξιώθη νά λάβῃ; Ἐκ τῆς τοιαύτης καθαρότητος
ἐπλουτίσθη μέ τήν ὑψοποιόν καί ἀληθινήν καί τελείαν ταπείνωσιν˙
δηλαδή, ὄχι μέ τήν ταπείνωσιν ἐκείνην, ἥτις συνίσταται μέ τά ἔξω
ταπεινά σχήματα καί τά ταπεινά λόγια, ἀλλά μέ τήν ταπείνωσιν
ἐκείνην, τήν ὁποίαν κτίζει τό Πνεῦμα τό ἅγιον τοῖς ἐγκάτοις
ἐγκαινιζόμενον, κατά τόν τῆς Θεσσαλονίκης μέγαν Γρηγόριον (λόγ.
εἰς τήν Ξένην)˙ διά τοῦτο καί Θεοδώρητον αὐτήν οἱ Πατέρες
καλοῦσι, καί μάλιστα ὁ Σιναΐτης θεῖος Γρηγόριος˙ «ταπείνωσις γάρ
ἐστι, κατά τόν ἴδιον Βαρσανούφιον, τό ἔχον ἑαυτόν γῆν καί
σποδόν, ἔργοις καί οὐ λόγοις μόνον˙ καί τό εἰπεῖν˙ ἐγώ τίς εἰμι; τίς
ψηφίζει με; πρᾶγμα οὐκ ἔχω μετά τινος» (Ἀπόκρ. ρστβ'). Ἐκ τῆς
ταπεινώσεως δέ ταύτης ἠξιώθη νά λάβῃ τήν μείζονα πασῶν τῶν
ἀρετῶν διάκρισιν, ἥτις ἐδόθη παρά Θεοῦ εἰς τόν ἄνθρωπον ὡσάν
ἕνας κυβερνήτης, κατά τόν αὐτόν Βαρσανούφιον (Ἀπόκρ. ρο'). Καί
κατά τόν θεῖον Μελέτιον τόν ὁμολογητήν, «ἡ διάκρισις εἶναι βάσις
τῶν ἀρετῶν, ἀρχή, μεσότης καί τέλος πάντων τῶν καλῶν˙ λύχνος
φαίνων ἐν τῇ σκοτίᾳ˙ πλανωμένων ὁδηγός, χειμαζομένων λιμήν»
(Βαθμίδ. ρξσ')˙ ἐκ δέ τῆς διακρίσεως, ἠξιώθη νά λάβῃ τήν
διόρασιν, διά μέσου τῆς ὁποίας ἐρευνῶνται οἱ νοητοί καί
ἀπόκρυφοι λόγοι τῶν αἰσθητῶν καί νοητῶν κτισμάτων, κατά τόν
ἐκ Δαμασκοῦ ὅσιον Πέτρον.
Ἐκ δέ τῆς διοράσεως ἠξιώθη νά λάβῃ καί τό τῆς προοράσεως καί
προφητείας χάρισμα καί νά βλέπῃ τά μακράν γινόμενα, ὡς
παρόντα, καί τά μέλλοντα, ὡς ἐνεστῶτα˙ ἀλλά τό χάρισμα τοῦτο,
τόσον πολλά πλούσιον ἐδόθη εἰς τόν τρισόλβιον τοῦτον Πατέρα,
ὥστε ὅπου αὐτός προεγίνωσκε καί προέλεγε πρό δύο χρόνων, ὅτι
μέλλει νά ἐλθῃ εἰς τό Κοινόβιον ὁ ἀπό Μηρωσάβης ὅσιος
Ἰωάννης (Ἀπόκρ. α'). Αὐτός προεγίνωσκε καί προέλεγεν, ὄτι
μέλλουν νά ἔλθουν πλούσιοι καί νά κοινοβιάσουν εἰς τό
Μοναστήριον (Ἀποκρ. λα'). Αὐτός διά τῆς χάριτος ἐγίνωσκε καί τάς
βουλάς τῶν καρδιῶν, ὅθεν καί ἀπεκρίνετο πρός ἐκείνους ὅου τόν
ἐρώτων, ὄχι μέ λόγον προφορικόν, ἀλλά μόνον μέ τόν νοῦν καί
τήν διάνοιάν τους (Ἀποκρ. νδ' καί ρξγ'). Καί ἐκεῖνα τά ἴδια λόγια
ὅου ἀναγινώσκομεν εἰς τήν Γραφήν ὅπως ἔλεγεν ὁ Προφήτης
Ἐλισσαῖος πρός Γιεζί, τόν λαβόντα τά δύο τάλαντα ἀργυρίου ἀπό
τόν Νεεμάν˙ «οὐχί ἡ καρδία μου ἐπορεύθη μετά σοῦ»; (Δ' Βασιλ.
ε'26) τά αὐτά ἔλεγε καί ὁ θεῖος Βαρσανούφιος πρός τόν ἀπό
Μηρωσάβης Ἰωάννην. «Καί τοῦτο μάθε, ὅτι ὅτε ὑπάγεις εἰς
διακονίαν τοῦ Κοινοβίου, πάντως ὑπάγει μετά σοῦ ἡ καρδία μου»
(Ἀπόκρ. κζ'). Ἐπειδή καί τοῦ αὐτοῦ Προφητικοῦ χαρίσματος τοῦ 

Ἐλισσαίου ἦτον ἠξιωμένος καί ὁ ὅσιος Βαρσανούφιος, ὅθεν καί ἡ
πρόρρησις αὐτοῦ ποτέ δέν ἐλάνθανεν, ἀλλά διά τῶν ἔργων
ἐβεβαιοῦτο˙ προεῖπε γάρ περί τοῦ ἄρχοντος, τοῦ ἀποσταλέντος
παρά τοῦ Βασιλέως διά νά καταστήσῃ εἰς τόν θρόνον τῆς Γάζης
τόν ἀνάξιον Ἐπίσκοπον, ὅτι «τήν πόρταν τῆς πόλεως ἐάν φθάσῃ,
εἰς τήν πόλιν οὐκ ἐμβαίνει˙ οὐ συγχωρεῖ γάρ αὐτῷ ὁ Θεός»˙ καί
τῇ ἀληθείᾳ οὕτως ἔγινεν. Ἐπειδή ἐξαίφνης ἀκουσθεῖσα ἡ φήμη
τοῦ θανάτου τοῦ Βασιλέως, ἔκαμε νά διαλυθοῦν ὅλα τά
ἐλπιζόμενα καί μελετώμενα παρ᾿ αὐτοῦ (Ἀπόκρ. ω').
Τίς δέ δύναται νά παραστήσῃ τήν ὑπερβάλλουσαν ἀγάπην ὅπου
εἶχε πρός τόν Θεόν ὁ Μακάριος; Αὐτός ἔφερεν ἐν τῇ καρδίᾳ του
τήν πρός Χριστόν ἀγάπην κατακαιομένην ὡς φλόγα πυρός
σφοδροτάτου, καθώς τό μαρτυρεῖ ὁ ἴδιος (Ἀπόκρ. ρι')˙ διά τοῦτο
καί ὡς τήν τοιαύτην ἀγάπην ἔχων, νά πέσῃ δέν ἐδύνετο˙ ἐπειδή
κατά τόν Ἀπόστολον «ἡ τελεία ἀγάπη ἄπτωτός ἐστι, καί ὁ
κτώμενος αὐτήν μένει ἐν τῇ θερμότητι, κατακλειόμενος τῇ ἀγάπῃ
πρός τόν Θεόν καί πρός τόν πλησίον» (Ἀπόκρ. ιζ'). Τίς νά
φανερώσῃ δέ καί τήν πρός τόν πλησίον ἀγάπην ὅπου ἀνεφλέγετο
μέσα εἰς τά σπλάγχνα του; ἴδετε τήν κάμινον πῶς ἀνάπτει ἀπό
τήν πολλήν ὕλην˙ τοιαύτη ἦτον πρός ὅλους τούς ἀδελφούς καί ἡ
χριστομίμητος καρδία τοῦ μεγάλου Βαρσανουφίου˙ διά τοῦτο
αὐτός, ὡς Πατήρ φιλόστοργος, δέν ἔπαυε νύκτα καί ἡμέραν ἀπό
τό νά παρακαλῇ τόν Θεόν, διά νά κάμῃ θεοφόρους ὅλους τούς
ἀδελφούς˙ καί ἄκουσον τά ἴδιά του λόγια˙ «ἐγώ καί πρό τοῦ
αἰτήσασθαί με διά τήν κατακαιομένην, ὡς σφοδροτάτου πυρός
φλόγα, ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ ἐν ἐμοί, τοῦ εἰπόντος˙ ζήτησον τόν
πλησίον σου ὡς σεαυτόν, ἀπό τῆς καύσεως καί τοῦ ζέειν τῷ
Πνεύματι, οὐ παύομαι νύκτα καί ἡμέραν δεόμενος τοῦ Θεοῦ
ποιῆσαι ὑμᾶς θεοφόρους, καί οἰκῆσαι ἐν ὑμῖν καί ἐμπεριπατῆσαι
καί καταπέμψαι τό Πνεῦμα τό ἅγιον ὑμῖν… καί ἐγενόμην πρός
ὑμᾶς ὡς Πατήρ, σπουδάζων στρατεῦσαι τά τέκνα αὐτοῦ τῷ
βασιλεῖ, ἐν στρατείαις λαμπραῖς, αὐτῶν ἀμεριμνούντων» (Ἀποκρ.
ρι'). Οὐ μόνον δέ ἐδέετο τοῦ Θεοῦ ὑπέρ τούτου, ἀλλά καί
πραγματικῶς ἐποίει τούς ἀδελφούς, θεοφόρους ἀληθῶς καί
πνευματοφόρους˙ τόν μέν γάρ ἡγούμενον τοῦ Κοινοβίου Σέριδον,
ἐφώτισε διά προσευχῆς του καί τοῦ ἄνοιξε τόν νοῦν διά νά
καταλαμβάνῃ τά δυσνόητα (Ἀπόκρ. ι'), ὅν τρόπον «καί ὁ Κύριος
διήνοιξε τόν νοῦν τῶν ἱερῶν Ἀποστόλων τοῦ συνιέναι τάς
Γραφάς» (Λουκ. κδ'45) καί τόν ὅσιον Ἀνδρέαν ἐποίησε νά λάβῃ
Πνεῦμα ἅγιον διά τῶν εὐχῶν του, εἰς ὑπομονήν καί εὐχαριστίαν
(Ἀπόκρ. σιβ')˙ ἐπειδή καί αἱ προσευχαί αὐτοῦ ἀνήρχοντο πρός τόν 

Θεόν ὡς ἀστραπαί ἀστράπτουσαι καί ὡς ἀκτῖνες ἡλίου, ἐν αἷς
εὐφραίνετο ὁ Πατήρ, καί ἔχαιρεν ὁ Υἱός, καί ἠγάλλετο τό Πνεῦμα
τό ἅγιον (Ἀποκρ. ρια')˙ ὅθεν καί εἰσηκούοντο εἰς ὅλα τά πρός
συμφέρον αἰτήματα.
Ὑπό ταύτης τῆς πρός τόν πλησίον ἀγάπης καταφλεγόμενος ὁ
οὐράνιος οὗτος ἄνθρωπος, ἐτίθει χριστομιμήτως τήν ψυχήν του
ὑπέρ τῶν ἀδελφῶν του, καί ἀπολογίαν ἔδιδεν εἰς τόν Θεόν δι᾿
αὐτούς (Ἀποκρ. νθ')˙ ἐθεώρει καί ἐσκέπαζε τάς ἁμαρτίας τῶν
ἀνθρώπων, καθώς ὁ Θεός θεωρεῖ καί σκεπάζει αὐτάς (Ἀποκρ.
σλε').
Καί ἐπειδή διά τήν τοιαύτην ὑπερβάλλουσαν πρός τόν πλησίον
ἀγάπην, ἐδόθη αὐτῷ ἀμέσως παρά τοῦ Θεοῦ τό δεσμεῖν καί λύειν
τάς ἁμαρτίας, τό ὁποῖον εἶναι τελειότης τῶν χαρισμάτων, καθώς ὁ
ἴδιος ὁ Βαρσανούφιος λέγει˙ «τό δέ τέλειον χάρισμα, τό ἀφιέναι
ἁμαρτίας καί ἐλευθερῶσαι ψυχάς ἐκ σκότους καί ἀγαγεῖν εἰς τό
φῶς» (Ἀπόκρ. σιβ'). Διά τοῦτο καί ὁ Κύριος διάφορα ἄλλα
χαρίσματα δούς πρό τῆς ἀναστάσεως εἰς τούς ἱερούς
Ἀποστόλους, τήν τελειότητα ταύτην τῶν χαρισμάτων δέδωκεν
αὐτοῖς ὕστερον μετά τήν ἀνάστασιν, κατά τόν αὐτόν
Βαρσανούφιον λέγοντα˙ «κατανόησον τά εὐαγγέλια, πῶς καί
ποσάκις δέδωκεν ὁ Χριστός τά χαρίσματα τοῖς μαθηταῖς περί
ἰάσεων καί ἐκβάσεων δαιμόνων, τήν τελειότητα δέδωκε περί
ἀφέσεως ἁμαρτιῶν, εἰπών αὐτοῖς, ὧν ἀφῆτε τάς ἁμαρτίας,
ἀφέωνται» (Ἀποκρ. ι').
Ἐπειδή λέγω καί ὁ μέγας Βαρσανούφιος ἠξιώθη νά λάβη τό
χάρισμα τοῦτο τό συγχωρεῖν ἁμαρτίας, διά τοῦτο, ποτέ μέν,
ἔλεγεν εἰς τόν ἐν Κοινοβίῳ ἀσθενοῦντα ἀδελφόν καί αἰτήσαντα
ἄφεσιν ἁμαρτιῶν˙ «λέγει σοι ὁ Θεός ὁ μέγας Βασιλεύς, ἀφέωνταί
σοι πᾶσαι αἱ ἁμαρτίαι σου» (Ἀποκρ. ρμε'), ποτέ δέ εἰς ἄλλον
ὅμοιον ἀσθενοῦντα ὑπό φθίσεως˙ «Ἰδού συνεχώρησεν ὁ Θεός
ὅλας σου τάς ἁμαρτίας κατά τήν αἴτησίν σου, ἀπό παιδός μέχρι
τοῦ δεῦρο˙ εὐλογητός ὁ θελήσας Θεός, ὅτι συνεχώρησέ σοι ὅλας»
(Ἀπόκρ. ρμζ') καί ἄλλων μέν ἐβάσταζε τό ἥμισυ φορτίον τῶν
ἁμαρτιῶν, ἄλλων δέ, καί ὅλον (Ἀποκρ. σλε' καί ρξσ')˙ καί ἄλλων
μέν, διά νά ἐξαλείψῃ τήν βλασφημίαν ἵδρωνε δεόμενος τοῦ Θεοῦ,
οὕτω γάρ ἀπεκρίνατο πρός τόν βλασφημήσαντα ἀδελφόν˙ «τό
στόμα σου φύλαξον τοῦ μή ἐμπεσεῖν πάλιν εἰς τήν δεινοτάτην
βλασφημίαν, κἄν ἕως αὐτῆς τῆς ψυχῆς σου φθάσῃς˙ πάνυ γάρ
ἵδρωσα δυσωπῶν ὑπέρ ταύτης τόν Θεόν» (Ἀποκρ. σκζ')˙ ἄλλων
δέ, παρετίθει τάς ψυχάς ἀποθνῃσκόντων εἰς τήν ἁγίαν καί 

ζωοποιόν Τριάδα καί ἐποίει εἰς αὐτάς ἐλευθέραν ἀπό τούς
δαίμονας, τήν εἰς τούς οὐρανούς ἄνοδον (Ἀποκρ. ρμσ'). Καί διά νά
εἰπῶ καθολικῶς, ὁ μέγας οὗτος Βαρσανούφιος ἔφθασεν εἰς τό
μέτρον ἐκεῖνο τῆς πρός τό πλησίον ἀγάπης, εἰς τό ὁποῖον
ἔφθασε καί ὁ Ἀπόστολος Παῦλος καί πρό αὐτοῦ ὁ μέγας καί
θεόπτης ἐκεῖνος Μωϋσῆς˙ διότι καί αὐτός τά ἴδια λόγια τοῦ
Μωϋσέως ἔλεγε, «Πείσθητί μοι ἀδελφέ, ὅτι τό Πνεῦμα πρόθυμόν τί
ἐστιν εἰπεῖν τῷ ἐμῷ Δεσπότῃ, χαίροντι ἐπί τῇ αἰτήσει τῶν
δούλων αὐτοῦ, Δέσποτα, ἤ συνεισένεγκέ μοι τά τέκνα μου εἰς τήν
βασιλείαν σου, ἤ κἀμέ ἐξάλειψον ἐκ τῆς βίβλου σου» (Ἀποκρ.
ρια').
Τί νά περιττολογῶ; ὁ μακάριος Βαρσανούφιος, ἀναβάσεις ἱεράς
καθ᾿ ἑκάστην ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ διατιθέμενος, κατά τόν θεῖον
Δαβίδ, καί προσθέτοντας ταπείνωσιν ἐπάνω εἰς τήν ταπείνωσιν,
ἡσυχίαν ἐπάνω εἰς τήν ἡσυχίαν, θέρμην ἐπάνω εἰς τήν θέρμην καί
ἀγάπην ἐπάνω εἰς τήν ἀγάπην, ἠξιώθη τέλος πάντων καί νά
φθάσῃ εἰς τό ὑψηλότατον χάρισμα τῆς πρός Θεόν ἁρπαγῆς, ὡς ὁ
μέγας Παῦλος, καί νά ἀναβαίνῃ μέχρι τοῦ ἑβδόμου οὐρανοῦ, ὄχι
μέ τά φανταστικά πτερά τῆς διανοίας, ἀλλ᾿ ἐν τῇ ἀρρήτῳ δυνάμει
τοῦ Πνεύματος, καί ἐκεῖ νά εὐλογῆται, νά θεωρῇ καί νά ἐντρυφᾷ
ἀκόμη ἀπό τούτην τήν ζωήν τά ἄρρητα καί ἀνεκλάλητα τῆς θείας
βασιλείας ἀγαθά καί μυστήρια, χωρίς νά ἠξεύρῃ, εἴτε ἐν σώματι
ἦτον, εἴτε ἐκτός τοῦ σώματος. Καί ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος τοῦτο
διά λόγου του˙ «πληροφορήσει ὑμᾶς ὁ Κύριος, ὅτι εἰς τόν
ἕβδομον οὐρανόν ἀναφέρει ἡ ἀγάπη τούς ἀνθρώπους τούς
ἔχοντας αὐτήν˙ καθώς τινες ἤδη μετά παρρησίας ἀνέρχονται καί
εὐλογοῦνται, εἴτε ἐν σώματι, οὐκ οἶδα, εἴτε ἐκτός τοῦ σώματος,
οὐκ οἶδα, ὁ Θεός γάρ ἐστιν ὁ εἰδώς˙ καί ἵνα μάθητε τήν ἀρχήν τῆς
ὁδοῦ τῆς χαρᾶς ταύτης, ἀκούσατε. Πρῶτον ἔρχεται τῷ ἀνθρώπῳ
τό Πνεῦμα τό ἅγιον, διδάσκον αὐτόν τά πάντα, καί πῶς δεῖ
ταπεινοφρονεῖν, ἅ οὐ δύνασθε ἄρτι ἀκοῦσαι˙ εἶτα ὁδηγούμενος τῇ
πρώτῃ καύσει ἐκείνη, ἀνέρχεται εἰς τόν οὐρανόν τόν πρῶτον, καί
μετά ταῦτα εἰς τόν δεύτερον, καί κατά πρόβασιν ἕως τοῦ ἑβδόμου,
κἀκεῖ ἐστι θεωρῆσαι ἄρρητα πράγματα καί φοβερά, ἅ οὐδείς
δύναται ἀκοῦσαι, εἰμή οἱ ἐρχόμενοι εἰς τό μέτρον τοῦτο, οὗ ὁ
Κύριος καταξιώσαι ὑμᾶς» (Ἀποκρ. ρι').
Ἐντεῦθεν λοιπόν ἐδόθη εἰς αὐτόν πλουσιώτατον καί τό τῆς
θαυματουργίας χάρισμα, ἤγουν τό νά δύναται ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ
Δεσπότου Ἰησοῦ Χριστοῦ νά ἀνασταίνῃ νεκρούς, νά διώκῃ
δαίμονας, νά ἰατρεύῃ ἀσθενείας ἀνιάτους καί ἄλλας δυνάμεις καί
θαυμάσια νά κάμνῃ, ὄχι ὀλιγώτερα ἀπό τούς Ἀποστόλους, καί νά 

κλείσῃ καί νά ἀνοίξῃ τούς οὐρανούς ὡσάν τόν Ἠλίαν, καθώς
αὐτός ὁ ἴδιος ταῦτα λέγει περί ἑαυτοῦ˙ ἤ μᾶλλον εἰπεῖν, καθώς
μαρτυρεῖ ὁ δούς αὐτῷ τό χάρισμα, μᾶλλον δέ τά χαρίσματα, Θεός˙
καί ὅρα ταῦτα ἐν τῇ ρπβ' Ἀποκρίσει. Διά τοῦτο καί τόν ἐν τῷ
Κοινοβίῳ Γέροντα, ἐλύτρωσεν ἀπό τήν ἀσθένειαν ὅπου ἔπασχεν
(Ἀποκρ. ροδ') ὁμοίως καί ἄλλον ἀδελφόν δεινῶς βασανιζόμενον
ἐθεράπευσε (Ἀποκρ. φι'). Ἐντεῦθεν ἠξιώθη νά γίνῃ, ὄχι μόνον
υἱός Θεοῦ κατά χάριν, ἀλλά τό θαυμασιώτερον, καί ἀδελφός τοῦ
Ἰησοῦ. Καί ἄκουσον αὐτοῦ λέγοντος «εὔξασθε ὑπέρ ἐμοῦ τοῦ
ἀθλίου, ἵνα κρατήσω κἀγώ τά μέτρα ταῦτα ἕως τέλους˙ ὁ γάρ
κρατῶν αὐτά, ἤδη ἐγένετο ἀδελφός τοῦ Ἰησοῦ» (Ἀποκρ. ρπβ').
Ἀλλά καί ὅταν ὁ κοσμικός τοῦ ἁγίου τούτου ἀδελφός, γέρων
ὄντας, ἐζήτησε νά συνομιλήσῃ μέ αὐτόν, ταῦτα πρός αὐτόν
ἀπεκρίνατο˙ «ἐγώ ἀδελφόν τόν Ἰησοῦν ἔχω˙ ἐάν δέ
καταφρονήσας τοῦ κόσμου γίνῃ μοναχός, τότε ἀδελφός μου εἶ»
(Ἀποκρ. τμγ').
Καί δία νά εἰπῶ μέ συντομίαν, ἐντεῦθεν ἠξιώθη νά γίνῃ ὄχι μόνον
υἱός Θεοῦ καί ἀδελφός τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλά καί θεός κατά χάριν, κατά
τό «ἐγώ εἶπα θεοί ἐστε, καί υἱοί Ὑψίστου πάντες» (Ψαλμ. πβ' 6)˙
ἔφη γάρ τό πετεινόν τοῦ οὐρανοῦ, ὁ κρυφιομύστης καί
Ἀρεοπαγίτης Διονύσιος˙ εὑρήσεις δέ ὅτι καί θεούς ἡ θεολογία (τό
ἀνωτέρω δηλαδή λόγιον τοῦ Δαβίδ) καλεῖ, τάς τε οὐρανίας καί
ὑπέρ ἡμᾶς οὐσίας, καί τούς παρ᾿ ἡμῖν φιλοθεωτάτους καί ἱερούς
ἄνδρας, καίτοι τῆς θεανδρικῆς Κρυφιότητος ὑπερουσίως ἁπάντων
ἐξῃρημένης τε καί ὑπεριδρυμένης καί μηδενός αὐτῇ τῶν ὄντων
ἐμφεροῦς ὀνομάζεσθαι κυρίως καί ὁλικῶς δυναμένου˙ πλήν ὅσα
τῶν νοερῶν τε καί λογικῶν πρός τήν ἕνωσιν αὐτῆς, ὅση δύναμις,
ὁλικῶς ἐπέστραπται καί πρός τάς θείας αὐτῆς ἐλλάμψεις, ὡς
ἐφικτόν, ἀκαταλήκτως ἀνατείνεται τῇ κατά δύναμιν, εἰ θέμις
εἰπεῖν, θεομιμησίᾳ, καί τῆς θεϊκῆς ὁμωνυμίας ἠξίωται» (περί
οὐρανίου Ἱεραρχ. κεφ. ιβ').
Ὅθεν ἐπειδή εἰς τοιαύτην τελειότητα ὁ θεῖος ἔφθασε
Βαρσανούφιος καί τοσαύτην καί τηλικαύτην παρρησίαν εὗρε πρός
τόν Θεόν, διά τοῦτο καί ἐδύνατο μόνος νά δυσωπήσῃ τόν Θεόν
ὑπέρ μυριάδων ἀνθρώπων καί νά μήν ἀθετηθῇ˙ ἐπειδή ἄν «τό
θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτόν ποιῇ ὁ Κύριος», κατά τόν
Ψαλμῳδόν, πόσῳ μᾶλλον δέν ἀθετῇ τό θέλημα τῶν τάξιν υἱῶν
καί ἀδελφῶν αὐτοῦ ἐχόντων; καί ὅρα τήν ρια' Ἀπόκρισιν αὐτοῦ.
Διά τοῦτο καί ὅταν εἰς τόν καιρόν τοῦ θείου τούτου Πατρός, ἐγίνετο
ὀργή μεγάλη εἰς ὅλον τόν κόσμον, καί παρεκάλεσαν αὐτόν οἱ ἐν
τῷ Κοινωβίῳ ἡσυχάζοντες Πατέρες διά νά κάμῃ δέησιν πρός τόν 

Θεόν νά καταπαύσῃ τήν ὀργήν του, αὐτός εἶπεν, ὅτι τρεῖς ἄνδρες
τέλειοι στέκουν καί παρακαλοῦσι τόν Θεόν ὑπέρ ὅλου τοῦ κόσμου,
ἀπό τούς τρεῖς δέ τούτους, ἕνας ἦτον καί αὐτός. Καί ἄκουσον τά
ἴδια κεχαριτωμένα λόγια τῆς ἀποκρίσεως τοῦ ἁγίου˙ «εἰσί πολλοί
οἱ παρακαλοῦντες τήν φιλανθρωπίαν τοῦ Θεοῦ, παῦσαι τήν ὀργήν
ἀπό τοῦ κόσμου, καί οὐδείς φιλανθρωπότερος τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾿ οὐ
θέλει ἐλεῆσαι˙ ἀντισκήκει γάρ τό πλῆθος τῶν ἐν τῷ κόσμῳ
γινομένων ἁμαρτιῶν˙ εἰσί δέ τρεῖς ἄνδρες τέλειοι τῷ Θεῷ, οἵτινες
ὑπερέβησαν τό μέτρον τῆς ἀνθρωπότητος καί ἔλαβον τήν
ἐξουσίαν τοῦ λῦσαι καί δῆσαι, καί ἀφῆναι ἁμαρτίας καί κρατῆσαι,
καί στήκουσιν ἐν τῇ θραύσει, τοῦ μή ὑφέν ἐξολοθρεῦσαι ὅλον τόν
κόσμον καί διά τῶν εὐχῶν αὐτῶν μετ᾿ ἐλέους παιδεύει˙ καί
ἐρρέθη αὐτοῖς, ὅτι ἐπί ὀλίγον χρόνον ἐπιμένει ἡ ὀργή˙ σύν αὐτοῖς
οὖν εὔξασθε. Συναντῶσι δέ αἱ εὐχαί τῶν τριῶν τούτων ἐν τῇ
εἰσόδῳ τοῦ ἀνωτέρω θυσιαστηρίου τοῦ Πατρός τῶν φώτων καί
συγχαίρουσιν ἀλλήλοις καί συν αγάλλονται ἐν τοῖς ἐπουρανίοις˙
ὅταν δέ προσέχωσιν εἰς τήν γῆν, συμπενθοῦσι καί συγκλαίουσι καί
συνοδύρονται διά τά κακά τά γινόμενα καί κινοῦντα τήν ὀργήν˙ εἰσί
δέ Ἰωάννης ἐν Ρώμῃ καί Ἠλίας ἐν Κορίνθῳ καί ἄλλος ἐν τῇ
ἐπαρχίᾳ Ἱεροσολύμων˙ (ἤτοι αὐτός ὁ ἴδιος Βαρσανούφιος
πιστεύω ὅτι ἀνύουσι τό μέγα ἔλεος˙ ναί ἀνύουσιν. Ἀμήν» (Ἀποκρ.
φξδ'). Ἐπειδή δέ τῶν ὑπό Θεοῦ χαριτωθέντων ἁγίων, ὄχι μόνον ὁ
νοῦς καί ἡ ψυχή χαριτώνεται καί ἁγιάζεται, ἀλλά καί τά ἱερά αὐτῶν
σώματα μεταλαμβάνουσι διά μέσου τῆς ψυχῆς, τήν χάριν καί τόν
ἁγιασμόν˙ἔφη γάρ ὁ τῆς Θεσσαλονίκης μέγας Γρηγόριος˙ «ὁ μέν
τοι τούτων (τῶν ὑπερφυῶν χαρίτων δηλαδή) εὐμοιρήσας νοῦς, καί
πρός τό συνημμένον σῶμα πολλά διαπορθμεύει τοῦ θείου
κάλλους τεκμήρια, χάριτί τε καί σαρκός παχύτητι μεσιτεύων» (Λόγ.
εἰς τήν Ξένην). Διά τοῦτο καί τοῦ ἁγίου Βαρσανουφίου, ὄχι μόνον
ἡ ψυχή καί ὁ νοῦς (39) ἐχαριτώθη καί ἡγιάσθη, ἀλλά καί τό ἱερόν
σῶμά του τῆς θείας ἀπόλαυσε χάριτος καί ἁγιότητος˙ διά τοῦτο
καί ὅσα πράγματα ἤγγιζον εἰς αὐτό, μετελάμβανον καί αὐτά
κάποιαν θείαν δύναμιν καί χάριν. Ὅθεν καθώς ἀναγινώσκομεν εἰς
τάς Πράξεις, ὅτι τά σουδάρια (ἤτοι τά μανδήλια) καί τά σιμικίνθια
(ἤτοι τά φακιόλια, ἤ ζωνάρια) τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, ἐποίουν
θαύματα καί ἰάτρευον τούς ἀσθενεῖς «ὥστε καί ἐπί τούς
ἀσθενοῦντας ἐπιφέρεσθαι ἀπό τοῦ χρωτός αὐτοῦ σουδάρια, ἤ
σιμικίνθια, καί ἀπαλλάσσεσθαι ἀπ᾿ αὐτῶν τάς νόσους» (Πράξ.
ιθ'11), τοιουτοτρόπως καί τό κουκούλιον τοῦ μεγάλου
Βαρσανουφίου πεμπόμενον εἰς τόν ἀπό Μηρωσάβης Ἰωάννην,
ἐσκέπαζεν αὐτόν ἀπό πολλῶν πειρασμῶν καί κακῶν (Ἀποκρ. α').
Ἄλλος δέ ὅσιος ἔστειλεν εἰς αὐτόν τό κουκούλιον καί ἀνάλαβόν 

του (ἤτοι τό πολυστραύριον) καί παρεκάλεσεν αὐτόν διά νά τά
φορέσῃ καί διά τοῦ φορέματός του νά τά ἁγιάσῃ, καί οὕτω νά τά
ἀποστείλῃ πάλιν εἰς αὐτόν διά νά τά ἔχῃ σκέπην του καί βοήθειαν
(Ἀποκρ. ρκδ'). Πολλοί δέ ἔστελλον καί ἐλάμβανον εὐλογίαν, ἤτοι
μέρος τι ἀπό τόν ἄρτον ὅπου ἔτρωγε καί ἀπό τό ὕδωρ ὅπου
ἔπινε, καί λαμβάνοντες ταῦτα, ἐλαφρώνοντο ἀπό τά πάθη ὅπου
τούς ἐπολέμουν˙ καί ὅρα τήν μγ' Ἀπόκρισιν καί μζ' καί ροα'.
Τί λέγω ταῦτα; καί αὐτή μόνη ἡ φωνή τοῦ θείου Βαρσανουφίου,
ἁγία ἐπιστεύετο νά εἶναι. Ὅθεν πολλοί ἐπεθύμουν καί
παρεκάλουν τόν ἅγιον νά ἀξιωθοῦν διά νά τόν προσκυνήσουν καί
νά ἀκούσουν τήν ἁγίαν φωνήν του. Ἐπίστευον γάρ ὅτι αὐτή θέλει
εἶναι εἰς αὐτούς σκέπη μεγάλη καί βοήθεια (Ἀποκρ. σκζ'), ἀλλά καί
αὐτό το ψιλόν ὄνομα τοῦ ἀββᾶ Βαρσανουφίου, ἐν μόνῃ τῇ
διανοίᾳ, ἐπικαλούμενον ἐνήργει καί βοήθειαν ἐπροξένει εἰς τούς
αὐτό ἐπικαλουμένους, καθώς ἕνα τοιοῦτον ἐνεργήθη εἰς τήν
ἡγούμενον τοῦ Κοινοβίου Αἰλιανόν. Ἔλεγε γάρ πρός αὐτόν,
ζητοῦντα πῶς νά δίδῃ ἑκάστῳ ἀπόκρισιν, ὁ ἄλλος Γέρων θεῖος
Ἰωάννης, «ὅπου οὖν φθάσῃς, αἴτησαι ἐν τῇ διανοίᾳ σου τόν ἅγιον
Γέροντα, ὅτι Ἀββᾶ, τί λαλήσω; καί μή μεριμνήσῃς τί εἴπῃς»
(Ἀποκρ. φπα'). Τοιαῦτα μέν μεγάλα χαρίσματα ἠξιώθη νά λάβῃ καί
εἰς τοσαύτην τελειότητα ἀρετῶν ἀνέβη ὁ μέγας ἐν Πατράσι
Βαρσανούφιος, ἀλλά τά τόσα μεγάλα χαρίσματα ἦτον, ἀδελφοί
μου, συντροφιασμένα καί μέ τόσους μεγάλους πειρασμούς, ὅσους
δέν δύναταί τινας ὄχι νά ὑπομείνῃ πραγματικῶς, ἀλλ᾿ οὐδέ νά
ἀκούσῃ μέ μόνην ψιλήν ἀκοήν˙ καί ἄκουσον αὐτοῦ γράφοντος
πρός τόν ἀπό Μηρωσάβης Ἰωάννην˙ «ἐάν γράφω σοι, οὕς
ὑπέμεινα πειρασμούς, ἔτι λέγω σοι, οὐ βαστάζουσι τά ὦτα σου˙
ἀλλά τάχα οὐδέ ἄλλου τινός εἰς τόν καιρόν τοῦτον» (Ἀποκρ. ιγ').
Ἀλλά καί μεγάλας ἀσθενείας ὁ τρισμακάριος ἐδοκίμασε, πλήν μέ
τόσην γενναιότητα, ὥστε ὅπου ἐν τῇ ἀσθενείᾳ του ποτέ εἰς κλίνην
δέν ἔπεσε νά ἀναπαυθῇ, ἀλλ᾿ οὔτε ἄφηνε ποτέ τό ἐργόχειρόν του
(Ἀποκρ. ρξζ'). Καί δικαίως τοῦτο ἔγινε˙ διότι τά μεγάλα χαρίσματα,
ἔχουσι καί μεγάλους πειρασμούς˙ καί ὅποιος δέν χύσει αἷμα,
Πνεῦμα ἅγιον νά λάβῃ δέν ἠμπορεῖ˙ ὅθεν εἶπεν ὁ Πέτρος ὁ
Δαμασκηνός, (σελ. 40) «δός αἷμα, καί λάβε Πνεῦμα». Καί ἄλλον δέ
Πατήρ εἶπε˙ «δεῖξον ἔργα, καί ἀπαίτει μισθούς». Ἔζη δέ ὁ ἅγιος
οὗτος ἐπί τῶν χρόνων τοῦ Βασιλέως Ἰουστινιανοῦ, κατά τόν ἕκτον
αἰῶνα, ἤτοι εἰς τούς ἑξακοσίους χρόνους ἀπό Χριστοῦ. Εἰς
διάστημα δέ πεντήκοντα ὁλοκλήρων χρόνων καί ἐπέκεινα,
ἄνθρωπος δέν εἶδε τόν Ὅσιον τοῦτον μέ τό νά ἦτο κεκλεισμένος
μέσα εἰς ἕνα μικρότατον κελλάκι, ὡσάν μέσα εἰς ἕνα τάφον, ὡς 

εἴπομεν, καί πλήν τοῦ ἄρτου καί ὕδατος, ἄλλο τι φαγητόν δέν
ἔφαγεν εἰς τούς χρόνους αὐτούς˙ ὅθεν ταῦτα ἀκούοντας περί
αὐτοῦ ὁ τότε Πατριάρχης Ἱεροσολύμων, Εὐστόχιος ὀνομαζόμενος,
καί μή πιστεύοντας αὐτά ὡς παράδοξα, ἠθέλησε νά τόν ἰδῇ. Καί
λοιπόν παίρνοντας ἀνθρώπους μαζί του, ἐπῆγεν εἰς τό
ἐγκλειστήριον τοῦ Ὁσίου, καί εὐθύς ὅπου ἐδοκίμασε νά χαλάσῃ
τόν τοῖχον καί νά ἔμβῃ μέσα, ὤ τοῦ θαύματος; εὐγῆκε φωτία καί
ὀλίγον ἔλειψε νά κατακαύσῃ καί ἐκεῖνον καί τούς ἀνθρώπους
ὅπου εἶχε μαζί του, καθώς ταῦτα μαρτυρεῖ ὁ Σχολαστικός
Εὐάγριος ἐν τῷ λβ' κεφαλαίῳ τοῦ δ' βιβλίου τῆς Ἐκκλησιαστικῆς
Ἱστορίας του, ἐπί λέξεως γράφων:
«Γεγόνασι δέ κατ᾿ ἐκεῖνο καιροῦ ἄνδρες θεοφόροι, καί μεγάλων
σημείων ἐργάται πολλαχοῦ μέν γῆς, ὧν δέ τό κλέος ἑκασταχοῦ
διέλαμψε, Βαρσανούφιος Αἰγύπτιος γένος. Οὗτος ἐν σαρκί τόν
ἄσαρκον διήθλευσε βίον, ἔν τινι φροντιστηρίῳ ἀγχοῦ Γάζης τοῦ
πολίσματος, ὥστε πολλά μέν, καί μνήμης κρείττονα
θαυματουργῆσαι, πιστεύεσθαι δέ καί ζῆν αὐτόν ἐν οἰκίσκῳ
καθειργένον˙ καίτοι γε ἀπό τούτου πεντήκοντα καί πρός γε
χρόνων, οὔτε ὀφθέντα οὔτε ἐπί γῆς τινος μετειληφότα˙ οἷς
δυσαπιστῶν Εὐστόχιος ὁ τῶν Ἱεροσολύμων πρόεδρος, ἐπειδάν
διορύττειν τόν οἰκίσκον ἔγνω, οὗ καθεῖρκτο ὁ ἄνθρωπος τοῦ
Θεοῦ, πῦρ ἐκθορόν, μικροῦ αὐτόσε πάντας ἐνέπρησεν». Ἀφ᾿ οὗ
δέ ὁ μέγας Βαρσανούφιος τόν τοῖς ὁσίοις πρέποντα ὕπνωσεν
ὕπνον καί ἀπῆλθε πρός ὅν ἐπόθει Χριστόν, ἐβάλθη εἰς τήν θήκην
αὐτοῦ ὁ Γέρων ἐκεῖνος ὁ οἰκῶν ἐν τῷ Κοινοβίῳ, καθώς ἔτι ζῶν
προεφήτευσε καί τοῦτο ὁ αὐτός θεῖος Βαρσανούφιος˙ καί ὅρα τήν
ρνγ' ἐρώτησιν.
Πρέπει δέ νά ἠξεύρουν οἱ ἀναγνῶσται, ὅτι δύο ἐστάθησαν
Βαρσανούφιοι, ἕνας ὁ παρών ἅγιος καί ὀρθοδόξατος Πατήρ, καί
ἄλλος αἱρετικός, ἐκ τῆς αἱρέσεως τῶν μονοφυσιτῶν, οἵτινες καί
ἀκέφαλοι καί δεκακέρατοι ὠνομάζοντο, διότι εἶχον πολλούς
ἀρχηγούς τῆς αἱρέσεώς των, τόν ὁποῖον αὐτόν αἱρετικόν
Βαρσανούφιον ἀναφέρει ὁ θεῖος Σωφρόνιος, ὁ Πατριάρχης
Ἱεροσολύμων (σελ. 42) εἰς τόν λίβελλον, ἤτοι εἰς τήν ἔγγραφον
ὁμολογίαν τῆς πίστεως, ὅπου ἔστειλε πρός τήν ἐν
Κωνσταντινουπόλει συγκροτηθεῖσαν κατά τῶν μονοθελητῶν ἁγίαν
καί οὐκουμενικήν ἕκτην Σύνοδον. Ὅτι δέ ὁ θεῖος Βαρσανούφιος, ὁ
νῦν ἡμῖν προκείμενος εἰς διήγησιν ἦτον ὀρθοδοξότατος καί
ἐδέχετο αὐτόν ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία ὡς ἅγιον, ἐβεβαίωσε καί ὁ
ἅγιος Πατριάρχης Ταράσιος ἐρωτηθείς περί τούτου ἀπό τόν ἅγιον
Θεόδωρον τόν Στουδίτην. Βεβαιοῖ δέ καί ὁ αὐτός Θεόδωρος ὁ 

Στουδίτης ἐν τῇ αὐτοῦ Διαθήκῃ˙ καί τέλος πάντων ἐπιβεβαιοῖ καί
αὐτή ἡ ἰδία ἁγία εἰκών τοῦ θείου Βαρσανουφίου, ἡ ὁποία ἕως εἰς
τούς καιρούς Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου, ἦτον εἰς τήν μεγάλην τοῦ
Χριστοῦ Ἐκκλησίαν μαζί μέ τάς λοιπάς ἱεράς εἰκόνας τῶν ἁγίων
Πατέρων, Ἀντωνίου, λέγω, Ἐφραίμ καί πολλῶν ἄλλων ἁγίων˙ ἵνα
δέ ἀξιοπιστοτέρα ἡ περί τούτου μαρτυρία γένηται, ἰδού ἐκθέτω
ἐδῶ τά ἴδια λόγια τοῦ ἁγίου Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου, καθώς
εἶναι γεγραμμένα ἑλληνιστί.
«Προσέτι καί πᾶσαν βίβλον θεόπνευστον Παλαιᾶς τε καί Νέας
Διαθήκης ἀποδέχομαι. Ἔτι μήν καί πάντων τῶν θεσπεσίων
Πατέρων, Διδασκάλων τε καί Ἀσκητῶν τούς βίους τε καί τά θεῖα
συγγράμματα. Τοῦτο δέ λέγω διά τόν φρενοβλαβῆ Πάμφιλον, τόν
ἀπό Ἀνατολῆς φοιτήσαντα καί τούς δε τούς Ὁσίους διαβαλόντα˙
λέγω δή, Μᾶρκον, Ἡσαΐαν, Βαρσανούφιον, Δωρόθεόν τε καί
Ἡσύχιον˙ οὐ μήν Βαρσανούφιον καί Δωρόθεον τούς τῶν
Ἀκεφάλων συνακεφάλους, καί τούς τοῦ λεγομένου Δεκακεράτου
συνομοκεράτους καί ὑπό τοῦ ἐν ἁγίοις Σωφρονίου ἐν τῷ Λιβέλλῳ
αὐτοῦ ἀναθεματιζομένους: Ἑτέρων δηλονότι παρά τούς δέ ὄντων
τῶν προειρημένων, οὕς ἐγώ πατροπαραδότως ἀποδέχομαι δι᾿
ἐρωτήσεως τοῦ ἤδη ἀρχιερατεύσαντος Ταρασίου τοῦ ἁγιωτάτου
Πατριάρχου, ἑτέρων τε ἀξιοπίστων προσώπων, αὐτοχθόνων τε
καί ἀνατολικῶν, ὥς τε καί τήν εἰκόνα Βαρσανουφίου ἐν τῇ θείᾳ
ἐνδυτῇ τῇ τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας συνίστασθαι τοῖς ἁγίοις
Πατράσιν Ἀντωνίῳ, Ἐφραίμ καί ἑτέροις˙ καί ὡς μήτι ἐν ταῖς
διδασκαλίαις αὐτῶν εὑρηκώς ἀσέβημα˙ τοὐναντίον δέ, καί πολλήν
ψυχικήν λυσιτέλειαν».
Α'. ΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΒΒΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΤΗΣ ΜΗΡΩΣΑΒΗΣ
α'
Ἀπόκρισις τοῦ μεγάλου Γέροντος (εἴτουν τοῦ Βαρσανουφίου)
πρός τόν ἀπό Μηρωσάβης Ἀββᾶν Ἰωάννην, αἰτήσαντα ἐλθεῖν καί
οἰκῆσαι παρ᾿ αὐτοῖς ἐν τῷ κοινοβίῳ.
Γέγραπται ἐν τῷ Ἀποστόλῳ, ὅτι «ὁ ἐναρξάμενος ἐν ὑμῖν ἔργου
ἀγαθοῦ, αὐτός καί τελειώσει ἕως τῆς ἡμέρας τοῦ Κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ». Καί πάλιν ὁ Δεσπότης ἡμῶν εἶπε τῷ
προσελθόντι αὐτῷ. «Εἴ τις οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσι τοῖς
ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καί τῷ γένει, ἔτι δέ μή μισεῖ καί τήν ἑαυτοῦ 

ψυχήν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής». Δυνατόν δέ ἐστι τῷ Θεῷ
<πληροφορῆσαι> ἐφ᾿ ἡμᾶς τόν λόγον. Ὅτι «ἰδού δή τί καλόν καί
τερπνόν, ἀλλ᾿ ἤ τό κατοικεῖν ἀδελφούς ἐπί τό αὐτόν»; Εὔχομαι δέ
ἵνα φθάσῃς τό μέτρον τό γεγραμμένον ἐν ταῖς Πράξεσιν˙ ὅτι ὅσοι
εἶχον κτήματα, ἐπώλουν καί φέροντες τό τίμημα τῶν
πιπρασκομένων, ἐτίθουν πρός τοῖς ποσί τῶν Ἀποστόλων.
Καί εἰδώς σου τήν προθυμίαν, κατά Θεόν οὖσαν, < εἶπον > τῷ
ἀγαπητῷ υἱῷ ἡμῶν Σερίδῳ, τῷ μετά Θεόν σκεπάσαντι ἡμᾶς ἀπό
τῶν ἀνθρώπων˙ (ἐλπίζομεν δέ εἰς τόν Θεόν, ὅτι καί σέ μεθ᾿ ἡμῶν
σκεπάζει) ὅτι δέξαι τόν ἀδελφόν Ἰωάννην μετά ἀγάπης πολλῆς,
καί μή διακριθῇ ὅλως. Πρό γάρ δύο ἐτῶν ἀπεκάλυψέ μοι ὁ Θεός,
ὅτι μέλλει ἥξειν ἐνταῦθα˙ καί ὅτι πολλοί τῶν ἀδελφῶν μέλλουσι
συνιέναι πρός ἡμᾶς. Καί ἐγώ ἐτήρησα τήν ἀποκάλυψιν, ἕως οὗ
μάθω τί ποιεῖ ὁ Κύριος. Ὡς οὖν ἐπληρώθη ὁ καιρός, κἀγώ
ἐφανέρωσα ὑμῖν.
Καί ἐπειδή ἐλογίσω, ὅτι ἐξ ὧν φορῶ παρέχω σοι, ἰδού ἐπί τοῦ
ἀδελφοῦ ἐπῆρα τό κουκούλιόν μου ἀπό τῆς κεφαλῆς μου, καί
ἔπεμψά σοι αὐτό δι᾿ αὐτοῦ, εἰπών˙ δός αὐτῷ καί φέρε σοι ἀντ᾿
αὐτοῦ ἄλλο. Κράτει οὖν τοῦτο ἕως τῆς τελευτῆς σου˙ μέλλει γάρ
σκεπάσειν σε ἀπό πολλῶν κακῶν καί πειρασμῶν. Μή δέσῃς οὖν
αὐτό τινι˙ ἔστι γάρ εὐλογία Θεοῦ ἐκ τῶν χειρῶν μου. Καί
σπούδασον τοῦ τελειῶσαί σου τό ἔργον, καί εὐλυτῶσαι ἀπό
παντός πράγματος, ὡς ἡμεῖς εὐλυτώσαμεν, καί κάθου μεθ᾿ ἡμῶν
μετά ἀμεριμνίας σχολάζων τῷ Θεῷ.
Κἀγώ Σέριδος λέγω σοι πρᾶγμα θαυμαστόν˙ ὡς γάρ ἐλάλησεν
ταῦτα ὁ Γέρων, ἐλογισάμην ἐν ἐμαυτῷ. Πῶς ἔχω κρατῆσαι τοῦ
γράψαι ταῦτα; Εἰ ἤθελεν ὁ Γέρων, εἶχον ἐνεγκεῖν ὧδε τό μέλαν
καί τό χαρτίον, καί ἀκοῦσαι ἕνα λόγον καί γράψαι. Καί αὐτός ἔγνω
ἅ ἐλογισάμην, καί ἔλαμψε τό πρόσωπον αὐτοῦ ὡς πῦρ, καί εἶπέ
μοι˙ ὔπαγε γράψον, μή φοβηθῇς˙ ἐάν εἴπω σοι μυρίους λόγους
φράψαι, οὔτε περισσόν, οὔτε παρά, ἕως ἑνός γράμματος ἀφῇ σε
τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ γράψαι αὐτό, οὔτε ἐάν σύ θέλῃς˙ ἀλλ᾿
ὁδηγεῖ τήν χεῖρά σου πῶς αὐτά γράψεις μετά ἀκολουθίας.
β'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν,
προμηνύουσα αὐτῷ τάς διαφόρως ἐσομένας αὐτῷ θλίψεις, καί τήν
σωματικήν ἀσθένειαν καί τήν ἐκ τούτων τῆς ψυχῆς προκοπήν. 

Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννη. Στερέωσόν σου τήν καρδίαν ὡς στερεάν
πέτραν. Πέτραν δέ λέγω τήν νοητήν, πρός τό δύνασθαι ἀκοῦσαι ἅ
μέλλω λέγειν. Πρόσεχε οὖν σεαυτῷ, μήποτε ἀκούσας τοῦτο
ἐπαρθῇς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, καί ἐκπέσῃς τῆς πνευματικῆς
ἐπαγγελίας˙ πολλούς γάρ ἀπώλεσεν ἡ τύφωσις καί τῶν
θσασάντων εἰς μέτρον. Ἀλλ᾿ ἑτοίμασον σεαυτόν εἰς εὐχαριστίαν
ἐν πᾶσιν, ἀκούσας τοῦ ἁγίου Ἀποστόλου λέγοντος «ἐν παντί
εὐχαριστεῖτε». Εἴτε οὖν ἐν θλίψεσιν, εἴτε ἐν ἀνάγκαις ἤ
στενοχωρίαις, εἴτε ἐν ἀσθενείαις καί κόποις σωματικοῖς, ἐν πᾶσι
τοῖς ἐπερχομένοις σοι εὐχαρίστησον τῷ Θεῷ. Ἐλπίζω γάρ ὅτι καί
σύ ἔχεις ἐλθεῖν εἰς κατάπαυσιν αὐτοῦ˙ «διά πολλῶν γάρ θλίψεων
δεῖ ἡμᾶς ἐλθεῖν εἰς τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ».
Μή οὖν διστάσῃς τῇ ψυχῇ σου καί μή ἐκλυθῇς τήν καρδίαν σου ἔν
τινι. Ἀλλά μιμνήσκου τοῦ Ἀποστολικοῦ λόγου «ὅτι εἰ καί ὁ ἔξω
ἄνθρωπος ἡμῶν φθείρεται, ἀλλ᾿ ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται ἡμέραν ἐξ
ἡμέρας». Ἐάν οὖν μή ὑπομένῃς τά πάθη, ἐλθεῖν εἰς τόν σταυρόν
οὐ δύνασαι˙ ἐάν δέ βαστάσῃς ἐν πρώτοις τά πάθη, εἰσέρχῃ εἰς
τόν λιμένα τῆς αὐτοῦ καταπαύσεως, καί ἡσυχάζεις λοιπόν ἐν
πολλῇ ἀμεριμνίᾳ, ἔχων τήν ψυχήν ἐστερεωμένην καί
κεκολλημένην τῷ Κυρίῳ διά παντός, ἐν πίστει φρουρουμένην, ἐν
ἐλπίδι χαίρουσαν, ἐν ἀγάπῃ εὐφραινομένην, ἐν τῇ ἁγίᾳ καί
ὁμοουσίῳ Τριάδι φυλαττομένην. Καί τότε πληρωθήσεται περί σοῦ
τό εἰρημένον˙ «εὐφρανθήτωσαν οἱ οὐρανοί, καί ἀγαλλιάσθω ἡ
γῆ». Αὐτή γάρ ἐστιν ἡ ἀμέριμνος ζωή τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Θεοῦ˙
χαίρει γάρ ὁ Πατήρ καί ὁ Υἱός καί τό ἅγιον Πνεῦμα ἐπί τῇ σωτηρίᾳ
τῆς ψυχῆς σου, ἀγαπητέ μου ἀδελφέ.
γ'
Ἀπόκρισις τοῦ ἄλλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν αἰτήσαντα αὐτῷ
συντυχεῖν.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ συγχώρησόν μοι διά τόν Κύριον, ὅτι ἐπιθυμῶ
σε ἰδεῖν, ἀλλά διά τήν τῶν ἄλλων συνείδησιν, οὐχ εὑρίσκω
ἐλευθερίαν˙ συγχαίρω δέ τῇ ἀγάπῃ σου ἐπί ταῖς πεμπομέναις σοι
παρά τοῦ ἁγίου Γέροντος εὐλογίας, καί μακάριος εἶ τούτων
ἀξιωθείς.

δ'
Πειρασμοῦ κινηθέντος τοῖς μοναχοῖς τοῦ τόπου ἔνθα διῆγεν ὁ
Ἀββᾶς Ἰωάννης, πρίν ἐλθεῖν εἰς τό κοινόβιον, καί μελλούσης 

κινεῖσθαι ἐπει ταραχῆς ὄντος αὐτοῦ ἐκεῖ, τοῦτο προθεωρήσας ὁ
μέγας Γέρων τῷ πνεύματι, γράφει αὐτῷ ταῦτα.
Γράψον τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ˙ ἰδού πέμπω σοι τρεῖς μαρτυρίας
ἀπό τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως καί ἀπό τῶν Γραφῶν τοῦ ἁγίου
Πνεύματος, ἐν αἷς ἐξυπνίζω σου τόν νοῦν εἰς ἐγρήγορσιν Θεοῦ
καί εἰς νοήματα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τό γνῶναί σε τά περί τοῦ
ἐνεστῶτος καιροῦ τί ἐστι. Πρώτη μαρτυρία αὕτη ἐστίν. Εἶπεν ὁ
Θεός διά τοῦ ἁγίου Προφήτου Ἡσαΐου˙ «βάδιζε λαός μου εἴσελθε
εἰς τό ταμιεῖόν σου, ἀπόκλεισον τήν θύραν σου, ἀποκρύβηθι
μικρόν ὅσον ὅσον ἕως ἀν παρέλθῃ ἡ ὀργή Κυρίου». Ἡ δέ
δευτέρα μαρτυρία αὕτη ἐστίν˙ «ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῶν καί
ἀφορίσθητε, καί ἀκαθάρτου μή ἅπτεσθαι, λέγει Κύριος, κἀγώ
εἰσδέξομαι ὑμᾶς, καί ἔσομαι ὑμῖν εἰς Πατέρα, καί ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι
εἰς υἱούς καί θυγατέρας, λέγει Κύριος Παντοκράτωρ». Τρίτη
μαρτυρία˙ «βλέπετε πῶς περιπατεῖτε μή ὡς ἄσοφοι, ἀλλ᾿ ὡς
σοφοί, ἐξαγοραζόμενοι τόν καιρόν ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσιν».
Ἐγώ δέ λέγω σοι, τρέχε πρός τά προκείμενά σοι, καί τελείωσόν
σου τό ἔργον ταχέως, μεμνημένος τοῦ Κυρίου σου λέγοντος˙
«οὐδείς βαλών τήν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ᾿ ἄροτρον καί στραφείς εἰς τά
ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν»˙ ἐγώ γάρ
βλέπω τόν ἡσύχιόν σου βίον, τόν μένοντά σε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ
Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

ε'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν Ἀββᾶ
λυπηθέντα ὅτι ἐχρόνισεν ἐλθεῖν ὁ Ἀββᾶς Ἰωάννης, καί ἐκ τούτου
νομίσαντα ὅτι οὐκ ἔρχεται.

Μή ἀθυμήσῃς, τέκνον, μηδέ λυπηθῇς περί τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν˙
καί γάρ εἰ καί ἄπεστι τῷ σώματι, ἀλλά πάρεστι τῷ πνεύματι, καί
σύν ἡμῖν ἐστι διά παντός. Ὁμόψυχος γάρ ἡμῶν ἐστι, καί οὐδέν
αὐτόν χωρίζει ἀπό τῆς ἡμῶν ἀγάπης, ἀπό τοῦ νῦν καί ἕως τοῦ
αἰῶνος.

ς' 

Ἐπιστολή τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος γραφεῖσα πρός τόν
Ἀββᾶν Ἰωάννην, ποιοῦντα ἐν τῇ αὐτοῦ χώρᾳ τινάς χρείας τῷ
κοινοβίῳ, καί ὀχλούμενον ὑπό σωματικοῦ πολέμου.
Γράψον τῷ ἀδελφῷ, ὡς ἔτι εἶ ἔξω ποιῶν τόν κόπον σου κατά τήν
δύναμίν σου διά τόν Θεόν καί διά τάς ψυχάς τῶν ἀδελφῶν –
μᾶλλον δέ διά τήν ἡμῶν καί σοῦ ἀνάπαυσιν καί ἡσυχίαν - ἐάν γάρ
ἀναπαυθῶσιν οἱ ἀδελφοί καί σκεπασθῶσι δι᾿ ἡμῶν, καί ἡμεῖς δι᾿
αὐτῶν εὑρίσκομεν τελείαν ἡσυχίαν˙ καί πληροῦται ἐφ᾿ ἡμᾶς ὁ
λόγος ὁ γεγραμμένος. «Ἀδελφός ὑπ᾿ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς
πόλις ὀχυρά καί τετειχισμένη»˙ κόψον τάς σχέσεις ὅλας καί τάς
προφάσεις ἅς ἔχεις ἕως εἶ ἔξω, καί μή ἐάσης πρόφασιν μηδέ
σχέσιν μετά τινος ἕλκουσάν σε εἰς τά ὀπίσω˙ ἐάν γάρ μή οὕτως,
οὐχ ἡσυχάζεις ἐν τελείᾳ ἡσυχίᾳ˙ οὕτω γάρ καί ἡμεῖς ἐποιήσαμεν.
Ταῦτα οὖν ποιῶν, τελείως ἐλπίζω ὅτι ἡσυχάζεις˙ καί γάρ μεθ᾿
ἡμῶν γίνεταί σου ὁ κλῆρος καί τό μέρος μεθ᾿ ἡμῶν εἰς τόν
αἰῶνα.
Μηδείς μάθῃ τέως τά γραφόμενά σοι. Ποιῶν οὖν τόν κόπον, ἐάν
κατευοδοθῇ τό πρᾶγμα ἔμποσθέν σου, εὐχαρίστησον τῷ Θεῷ καί
εὔχου αὐτῷ˙ τοῦτο γάρ ἐστι τό «ἐν παντί εὐχαριστεῖτε». Καί μή
ἀμελήσωμεν ἀποδοῦναι τήν εὐχαριστίαν τῷ Θεῷ, καθώς ἐκεῖνος
περί οὗ εἶπας ποτέ τήν παραβολήν. Ὅτι ἀπήρχετο εὔξασθαι εἰς
τήν Ἐκκλησίαν οἰκονομηθῆναι τροφήν, καί ἀπήντησεν αὐτῷ τις
ποτε λέγων, ὅτι ἀρίστησον σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ, καί ὕπαγε εὔξου˙
καί εἶπεν οὐχ ὑπάγω, τοῦτο γάρ ἀπηρχόμην αἰτήσασθαι παρά τοῦ
Θεοῦ. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς, ἐἀν εὕρωμεν, ἐάν μή εὕρωμεν, τήν εὐχήν καί
τήν εὐχαριστίαν ἀποδώσωμεν τῷ Θεῷ.
Βλέπε δέ τοῦ βαστάσαι τήν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματί σου
διαπαντός.
ζ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
μέλλοντα ἀπέρχεσθαι μετά τῶν ἀδελφῶν συλλέξαι ἐργόχειρον, καί
φοβηθέντα τήν ἐρημίαν τῶν τόπων. Καί ὑπόμνησις τοῦ νήφειν
αὐτόν πρός τόν παρενοχλοῦντα αὐτῷ σωματικόν πόλεμον. Καί
ἐπαγγελία τῆς τοῦ Θεοῦ συνεργείας πρός τήν σπουδαζομένην
αὐτῷ πρός αὐτούς ἀναχώρησιν. 

Εἰπέ τῷ διά τοῦ ἄνωθεν θείου νεύματος κληθέντι πρός ἡμᾶς
οἰκῆσαι, οὐ μόνον ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, ἀλλά καί ἐν τῷ μέλλοντι,
ἀδελφῷ ἡμῶν γνησίῳ καί ὁμοψύχῳ Ἰωάννῃ. Εἶπεν ὁ δεσπότης
ἡμῶν Χριστός τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς: «Οὐχί δύο στρουθία
ἀσσαρίου πωλεῖται; Καί ἕν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπί τῆς γῆς,
ἄνευ τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς; Ὑμῶν δέ καί αἱ τρίχες τῆς
κεφαλῆς ἠριθμημέναι εἰσί. Μή οὖν φοβηθῆτε, πολλῶν στρουθίων
διαφέρετε ὑμεῖς˙ πᾶς ὅς τις ὁμολογήσει ἐν ἐμοί ἔμπροσθεν τῶν
ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγώ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν
οὐρανοῖς».
Πρόσεχε οὖν σεαυτῷ νηφαλέως θεῖναι τόν Θεόν ἔμποσθέν σου
διά παντός, ἵνα καί περί σοῦ πληρωθῇ ὁ προφητικός λόγος˙
«προωρώμην τόν Κύριον ἐνώπιόν μου διά παντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν
μου ἐστιν, ἵνα μή σαλευθῶ». Ἔκτεινον οὖν τάς χείράς σου ἐξ ὅλης
σου τῆς ψυχῆς ἐπί τά προκείμενά σοι˙ καί ἐν τούτοις μελέτησον
διά παντός ὅπως ἀκούσῃς τῆς φωνῆς τοῦ Θεοῦ πρός σέ
λεγούσης. «Ἰδού ἀποστέλλω τόν Ἄγγελόν μου πρό προσώπου
σου, ὅς κατασκευάσει τήν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου».
η'

Ὁ αὐτός ἱκανῶς κοπωθείς καί μή εὑρών ἐργόχειρον ἐλυπεῖτο καί
ἐθαύμαζε, πῶς κατά τόν λόγον τοῦ Γέροντος «οὐκ ἐπέμφθη ὁ
Ἄγγελος πρό προσώπου αὑτοῦ», μή εἰδώς ὅτι τοῦτο ἐρρέθη
αὐτῷ πρός τήν εὐλογίαν τῆς ἀναχωρήσεως. Καί διά τοῦτο γράφει
αὐτῷ ὁ Γέρων ταῦτα.
Γράψον τῷ ἀδελφῷ˙ ὅσον ἐστί τό πλοῖον ἐν τῇ θαλάσσῃ,
ἐκδέχεται κινδύνους καί προσβολήν ἀνέμων. Ἐάν δέ φθάσῃ εἰς
τόν τῆς ἡσυχίας λιμένα καί τόν τῆς εἰρήνης, οὐκ ἔτι ἔχει φόβον
κινδύνων κάι θλίψεων καί προσβολῶν ἀνέμων, ἀλλ᾿ ἐν γαλήνῃ
ἔσται. Οὕτω καί ἡ ἀγάπη σου ὅσον εἶ μετά τῶν ἀνθρώπων,
προσδόκησον θλίψεις καί κινδύνους καί προσβολήν τῶν νοητῶν
ἀνέμων, ὅταν δέ φθάσῃς εἰς τά ἡτοιμασμένα σοι, τότε ἄφοβος
ἔσῃ.
Περί δέ οὗ προεῖπον, ὅτι εἶπεν ὁ Δεσπότης ἡμῶν «ὅτι ἰδού
ἀποστελῶ τόν Ἄγγελόν μου πρό προσώπου σου», ἐπέμφθη. Περί
δέ τοῦ μή εὑρεῖν ἐργόχειρον, εἶπεν ὁ Θεός ἐν τῷ μωσαϊκῷ
βιβλίῳ˙ «διά τοῦτο ἐκύκλωσέ σε καί ἐπαίδευσέ σε καί
ἐλιμογχόνησέ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐκείνῃ τῇ φοβερᾷ, γνῶναι τά ἐν τῇ 

καρδίᾳ σου». Νόησον τά λεγόμενά σοι παρ᾿ ἐμοῦ καί ἑδραίως
κάμε καί ἀδιστάκτως, ἀγαπητέ ἀδελφέ.

θ'
Ἐπιστολή τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός αὐτόν ἀπελθόντα
εἰς ἀπόκρισιν τοῦ κοινοβίου, καί διά τό πολλήν εὑρεῖν θλῖψιν
ὀλιγωρήσαντα
Γράψον, τέκνον, τῷ ἀδελφῷ ἡμῶν Ἰωάννῃ ἀσπασμόν ἐν Κυρίῳ,
ἐξ ἐμοῦ καί σοῦ καί τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν Ἰωάννου καί εἰπέ αὐτῷ˙
μή ἐκκακήσῃς ἐν ταῖς θλίψεσι καί τοῖς σωματικοῖς πόνοις, οὕς
ὑπομένεις καί κοπιᾷς δι᾿ ἡμᾶς καί διά τό ἡμῶν κοινόβιον˙ ἔστι
γάρ καί τοῦτο τοῦ θεῖναι τήν ἑαυτοῦ ψυχήν ὑπέρ τῶν ἀδελφῶν,
καί ἐλπίζω ὅτι πολύς ὁ μισθός τοῦ κόπου τούτου. Καί ὡς
κατέστησεν ὁ Θεός τόν Ἰωσήφ θρέψαι τούς ἀδελφούς αὐτοῦ ἐν
λιμῷ ἐν Αἰγύπτῳ, οὕτω καί σέ κατέστησε βοηθῆσαι τῷ κοινοβίῳ
μετά τοῦ τέκνου ἡμῶν Σερίδου˙ κἀγώ σοι λέγω τόν ἀποστολικόν
λόγον τόν πρός Τιμόθεον˙ «σύ οὖν τέκνον ἐνδυναμώθητι χάριτι
Πνεύματος ἁγίου».
Βλέπω γάρ σου τήν ἡσυχίαν πῶς μέλλει ἔρχεσθαι καί συγχαίρω
σοι ἐν Κυρίῳ˙ ὅσον γάρ ἔξω διάγεις, θλῖψιν καί κόπον σωματικόν
μέλλεις εὑρίσκειν˙ ὅταν δέ φθάσῃς εἰς τόν τῆς ἡσυχίας λιμένα,
ἀνάπαυσιν καί εἰρήνην εὑρίσκεις˙ ἀψευδής γάρ ἐστιν ὁ Δεσπότης
ἡμῶν ὁ λέγων˙ «ὅτι δώσω αὐτοῖς ἐν τῷ νῦν αἰῶνι
ἑκατονταπλασίονα, καί ἐν τῷ μέλλοντι ζωήν αἰώνιον».
Προθύμως οὖν κοπίασον, ἀδελφέ, ὅπως εὕρης, πλείονα τήν
ἀγάπην καί τήν ἀνάπαυσιν. Πρό τοῦ γάρ φθάσαι τό πλοῖον τόν
λιμένα, κρούεται καί χειμάζεται ἀπό τῶν κυμάτων καί τῶν
κλυδώνων˙ ἐάν δέ φθάσῃ εὑρίσκεται λοιπόν εἰς πολλήν γαλήνην.
Νόησον τά λεγόμενα καί φύλαξον.
«Δώῃ γάρ σοι ὁ Κύριος σύνεσιν ἐν πᾶσιν».

ι'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, λίθου
πεσόντος κατά τοῦ ποδός αὐτοῦ καί πολλήν αὐτῷ κινήσαντος
ὀδύνην καί ἀθυμίαν. 

Ἀγαπητῷ ἀδελφῷ Ἰωάννην ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Κατά τόν κόπον τοῦ
σώματός σου τόν δι᾿ ἡμᾶς καί τό σύντριμμα τοῦ ποδός σου διά
τόν Θεόν, ἐμπλῆσαι ὁ Δεσπότης Θεός τήν ψυχήν σου, ἀγαπητέ
μου, τῶν ἐπουρανίων ἀγαθῶν ἑκατονταπλασίονα. Κατανόησον τά
γραφόμενα παρ᾿ ἐμοῦ, ἀδελφέ, καί κρύψον παρά σεαυτῷ˙
ἀκουτιεῖ γάρ σε χαρμονήν ἐπουράνιον, δεσποτικήν, θεϊκήν. Ἐν
ὀνόματι γάρ τῆς ἁγίας Τριάδος, εὑρίσκω ὅτι συγκληρονόμος εἶ
τῶν ἐμῶν χαρισμάτων, τῶν παρά Θεοῦ δοθέντων μοι˙ καί κατά
πρόσβασιν προσδοκῶ ὅτι ταχέως φθάνεις˙ ἔστι γάρ ὁ διά κόπων
κατά Θεόν φθάνων εἰς τήν αὐτοῦ κατάπαυσιν˙ ἔστι πάλιν ὁ διά
ταπείνωσιν φθάνων εἰς αὐτήν. Ἐλπίζω δέ ὅτι κατ᾿ ἀμφότερα ἕξεις,
ἐν τῷ ἀποθανεῖν τήν ὀργήν σου, πνιγέντος τοῦ θυμοῦ ἀπό τῆς
καρδίας σου καί τότε πληροῦται εἰς σέ ὁ γεγραμμένος λόγος˙ «ἴδε
τήν ταπείνωσίν μου καί τόν κόπον μου καί ἄφες πάσας τάς
ἁμαρτίας μου».
Καί ἐπειδή εἶπον ὅτι κατά πρόσβασιν φθάνεις, κατανόησον τά
Εὐαγγέλια, πῶς καί ποσάκις δέδωκεν ὁ Χριστός τά χαρίσματα τοῖς
μαθηταῖς περί ἰάσεων καί ἐκβάσεων δαιμόνων, τήν δέ τελειότητα
(ἴσ. δέδωκε) περί ἀφέσεως ἁμαρτιῶν, εἰπών αὐτοῖς˙ «ὧν ἀφῆτε
τάς ἁμαρτίας ἀφέωνται». Ἐάν οὖν διά τόν κόπον σου τόν διά τόν
Θεόν ἀφήσῃ σοι τάς ἁμαρτίας σου, ἰδού τό μέτρον ὅ θέλω σε
καταλαβεῖν. Ἐάν δέ δυσνόητα ρήματα ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἀναγνῷς,
ἐρώτησον τόν ὁμόψυχόν σου Σέριδον, υἱόν δέ ἐμοῦ ἀγαπητόν,
καί διά τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος φράσσει σοι τά δυσνόητα. Ἐδεήθην
γάρ τοῦ Θεοῦ ὑπέρ αὐτοῦ καί περί τούτου.
Σύ οὖν ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ἀκαταπαύστως τρέχε τήν ὁδόν τήν
ἡτοιμασμένην, ὅπως μετά χαρᾶς φθάσῃς, ὅν ἐφθάσαμεν τοῦ
Χριστοῦ λιμένα καί ἀκούσῃς τῆς φωνῆς τῆς πεπληρωμένης χαρᾶς
καί ζωῆς καί φωτός καί ἀγαλλιάσεως, λεγούσης πρός σέ˙ «εὖ
δοῦλε ἀγαθέ καί πιστέ, ἐπί ὀλίγα ἧς πιστός, ἐπί πολλῶν σε
καταστήσω, εἴσελθε εἰς τήν χαράν τοῦ Κυρίου σου».
Χαίροις ἐν Κυρίῳ, χαίροις ἐν Κυρίῳ, χαίροις ἐν Κυρίῳ˙ ὁ Κύριος
φυλάξοι τήν ψυχήν σου καί τό σῶμα σου ἀπό παντός κακοῦ καί
παντός ἐναντιώματος διαβολικοῦ καί φαντασίας πάνυ
θορυβώδους˙ ὁ Κύριος ἔσται σοι φῶς, σκέπη σου, ὁδός σου,
ἰσχύς σου, στέφανός σου ἀγαλλιάσεως καί ἀντίληψις αἰωνία.
Πρόσεχε σεαυτῷ, γέγραπται γάρ˙ «τά ἐκπορευόμενα διά τῶν
χειλέων “μου οὐ μή ἀθετήσω“». 

ια'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός αὐτόν, παραινοῦσα
αὐτόν διά παντός μνημονεύειν τῶν αὐτῷ γραφομένων, εἰς
ὠφέλειαν αὐτοῦ καί στηριγμόν τῆς αὐτοῦ καρδίας.
Εἶπεν ὁ Σολομών περί τῶν γονέων αὐτοῦ˙ «οἵτινες καί ἐδίδασκόν
με καί ἔλεγον˙ ἐρειδέτω ὁ λόγος ἡμῶν ἐν τῇ καρδίᾳ σου». Οὕτω
κἀγώ σοι λέγω, ἀδελφέ˙ ἐρειδέτωσαν οἱ λόγοι μου ἐν τῇ καρδίᾳ
σου. Καί μελέτησον πάντα τά γραφόμενά σοι παρ᾿ ἐμοῦ
διαπαντός, καθώς εἶπεν ὁ Θεός διά στόματος Μωσέως˙ «ἅφαψαι
αὐτά εἰς τήν δεξιάν σου χεῖρα, καί ἔσται ἀσάλευτα πρό ὀφθαλμῶν
σου διά παντός˙ καί μελέτησον αὐτά κοιταζόμενος καί ἀνιστάμενος
καί περιπατῶν ἐν τῇ ὁδῷ καί κοιταζόμενος ἐν οἴκῳ». Δεῖξον οὖν
τά αὐτά ἐν τελειότητι ἔργων καί ὁ Θεός μου ἔσται μετά σοῦ εἰς
τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

ιβ'
Ὁ αὐτός ἐπέταξεν ἀδελφῷ ἔργον, καί ὡς οὐκ ἐποίησεν αὐτό
γοργῶς, ἐπετίμησεν αὐτῷ. Καί πρός τοῦτο ἐδήλωσεν αὐτῷ ὁ
Γέρων ταῦτα.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ˙ ὁ καιρός οὗτος ἁπαλός ἐστι καί πολλῷ
κόπῳ εὑρίσκεις εἰς τόν νοῦν καιρόν ἄνθρωπον ἔχοντα στερεάν
καρδίαν. Ἀλλά κράτησον τόν λόγον τοῦ ἁγίου Ἀποστόλου
λέγοντος˙ «ἔλεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον ἐν πάσῃ
μακροθυμίᾳ καί διδαχῇ».

ιγ'
Οἰκοδομῆς γενομένης ἐν τῷ κοινοβίῳ, αὐτός ὡς ἔμπειρος
ἐχάραξε τά μέτρα τοῦ ἔργου. Καί λάθρᾳ αὐτοῦ τινές τῶν ἀδελφῶν
ὡς καλόν τι νομίζοντες ποιεῖν προσέθηκαν αὐτοῖς, καί μικρόν τι
παρέβλεψαν, καί ταραχθέντες αὐτοῦ καί ὀλιγωρήσαντος ἐξ αὐτῶν,
δηλοῖ αὐτῷ ὁ Γέρων ταῦτα.

Εἰπέ τῷ ὁμονοοῦντι ἡμῶν ἀδελφῷ Ἰωάννῃ˙ πολλά τά γραφόμενά
σοι παρ᾿ ἐμοῦ διά χειρός τοῦ γνησίου καί ἀγαπητοῦ τέκνου ἡμῶν,
τοῦ ἐξ ὅλης τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ἀγαπῶντος ἡμᾶς τούς τρεῖς 

ἐξίσου ἐν τελείᾳ ἀγάπῃ. Καί ταῦτα πάντα οὐκ ἐξ ἰδίου θελήματος
γράφω, ἀλλ᾿ ἐκ κελεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος˙ ὅλα δέ πρός
διόρθωσιν καί ὠφέλειαν ψυχῆς, καί συνειδήσεως τοῦ ἔσω
ἀνθρώπου˙ πρός δέ θλῖψιν καί παιδείαν σώματος καί συντριβήν
καρδίας σου.
(σελ. 74) Πρῶτον πρόσεχε ἀπό τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας˙
γεννᾷ γάρ πᾶν κακόν καί ποικίλον πρᾶγμα. Ἐάν γάρ γράφω σοι
οὕς ὑπέμεινα πειρασμούς, ἔτι λέγω σοι οὐ βαστάζουσι τά ὦτά
σου, ἀλλά τάχα οὐδέ ἄλλου τινός εἰς τόν καιρόν τοῦτον. Ἐλπίζω
δέ ὅτι φθάνεις, καί οὐ μόνον ἀλλά καί αὐτοψεῖ ἰδεῖν αὐτούς ἔχεις,
καί λυτρωθῆναι ἀπ᾿ αὐτῶν χάριτι Χριστοῦ διά πίστεως.
Διατί ἐκλύεται ἡ καρδία σου ἀπό ὀλιγωρίας, ἀπό τῶν τοῦ Χριστοῦ
προβάτων; Ἤ οὐκ οἶδας οἵαν κεφαλαλγίαν ὑπομένει ὁ καλός
διδάσκαλος ἀπό τῶν παιδίων, ἕως οὗ εὐδοκιμήσωσι; Καί τοῦτο
ὅτι ἤκουσας παρ᾿ ἐμοῦ τόν ἀποστολικόν λόγον˙ «ὅτι ἔλεγξον,
ἐπιτίμησον, παρακάλεσον ἐν πάσῃ μακροθυμίᾳ καί διδαχῇ».
Ἄκουσον καί πρόσχες ἅ λέγω σοι˙ ἡ μακροθυμία γεννήτριά ἐστιν
ὅλων τῶν ἀγαθῶν. Κατανόησον τόν Μωσέα ἐκλεξάμενον ἑαυτῷ
«συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, ἤ πρόσκαιρον ἔχειν
ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν». Ὅταν οὖν ταράσςῃ σε ὁ λογισμός ἀπό τοῦ
δαίμονος πρός τινα ἄνθρωπον, εἰπέ τῷ λογισμῷ μετά
μακροθυμίας˙ ὑπετάγην ἐγώ τῷ Θεῷ ἵνα δουλαγωγήσω ἄλλους;
Καί παύεται ἀπό σοῦ. Ἑδραίως καί κραταιῶς δράμε μνημονεύων
μου τῶν λόγων, μᾶλλον δέ τοῦ Κυρίου, ὅπως καί σύ καταλάβῃς
ἡμᾶς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Γένοιτο, γένοιτο.

ιδ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὅτι
βαρέως ἤνεγκεν ἀκούσας, ὅτι τις τῶν ἀδελφῶν, ὡς εὐτελίζων
αὐτόν ἔλεγε˙ τίς γάρ ἐστιν οὗτος, ἤ πόθεν, ὅτι αὐτός θλίβεται;

(σελ. 76) Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ καθώς ἐδικάζετο Μιχαήλ περί τοῦ
σώματος Μωσέως, οὕτως ἀγωνίζομαι ὑπέρ σοῦ ἕως οὗ
ἀπαλλαγῇς ἀπό τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου. Ἐγόγγυζον γάρ οἱ
Ἰουδαῖοι περί τοῦ Σωτῆρος λέγοντες˙ «οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱός
Ἰωσήφ; Οὐχί τήν μητέρα καί τούς ἀδελφούς γνωρίζομεν;». Ταῦτα
κατανόησον καί ὑπόμεινον ἕως τέλους. 

ιε'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν οὔπω
καθαρεύσαντα τῆς αὐτῆς ἀθυμίας.

Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ἐμνήσθην τῆς προφητείας τοῦ ἁγίου Ἱερεμίου
τοῦ προφήτου λέγοντος˙ «τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ καί τοῖς
ὀφθαλμοῖς μου πηγήν δακρύων, καί κλαύσομαι τόν λαόν τοῦτον
ἡμέρας καί νυκτός»; Προσεδόκων γάρ σε τήν στερεάν τροφήν
διαθρέψαι, καί βλέπω σε πάλιν χρῄζοντα τοῦ γάλακτος. Βλέπε, τί
γέγραπται˙ «καί ἀπό τῶν κρυφίων μου καθάρισόν με». Βλέπε, μή
κλέψωσί σε οἱ πονηροί δράκοντες, καί ἐμβάλωσιν εἰς σέ τόν ἰόν
αὑτῶν˙ ἔστι γάρ θανάσιμος. Οὐδείς γάρ ποτε διορθοῦται διά
κακοῦ τό ἀγαθόν, ἡττᾶται γάρ τῷ κακῷ, ἀλλά διά τοῦ ἀγαθοῦ
διορθοῦται τό κακόν.
Ἰδού οὖν στήκεις εἰς τό στάδιον, θηριομαχῆσαι ὀφείλεις, κατά τόν
Ἀπόστολον, ἐν Ἐφέσῳ˙ νικήσας γάρ τά θηρία ἐκαυχᾶτο. Εἰς τήν
ζάλην ἐβλήθης τῆς θαλάσσης ὑπομεῖναι κινδύνους πολλούς, καί
συναθλῆσαι πρός τήν τρικυμίαν τῶν κυμάτων. Καί οὕτω νικήσας
βοηθοῦντος τοῦ Θεοῦ, συνέρχῃ ἡμῖν εἰς τόν τῆς γαλήνης λιμένα,
ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας.
Ἀμήν.

ις'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
μέλλοντα ταράσσεσθαι πρός τούς ἀδελφούς ἐπί τῷ γενομένῳ
ἀφανισμῷ τῶν πλίνθων ἐκ τῆς βροχῆς˙ τοῦτο γάρ ἐπέγραψε τῇ
αὐτῷ ραθυμίᾳ. Προβλέπων δέ, ὅτι καί τῷ Ἀββᾷ μέλλει περί τούτου
μέμφεσθαι, προασφαλίζεται αὐτόν καί ἐξυπνίζει πρός ἀσφάλειαν
τῶν λογισμῶν, ὑπομιμνήσκων καί τῆς γνησίας ἀγάπης, ἥν πρός
αὐτόν ὁ Ἀββᾶς κέκτηται, ἵνα τῇ τοιαύτῃ μνήμῃ τόν ἐναντίον
ἀπώσηται λογισμόν.

Ποίησον ἀγάπην, τέκνον, καί τάχυνον τοῦ ἐνεγκεῖν χαρτίον καί
μέλαν, ἄφες τήν ἀπόκρισιν δι᾿ ἥν ἀνῆλθες, καί γράψον τῷ
ἀδελφῷ Ἰωάννῃ πρῶτον ἀσπασμόν ἐξ ἐμοῦ˙ ἐνεργεῖται γάρ τοῦ 

ταράξαι ἄλλους καί ταραχθῆναι ὑπ᾿ ἄλλων, καί εἰπέ αὐτῷ˙ χαίροις
ἐν Κυρίῳ, ἀδελφέ μου. Εἰ πολλά τά κύματα τῆς θαλάσσης, οὐκ
ἔστιν ὁ ἐξυπνίζων τόν Ἰησοῦν, ἵνα ἐπιτιμήσῃ τοῖς ἀνέμοις καί τῇ
θαλάσσῃ καί γένηται γαλήνη τοῦ συνιέναι καί προσκυνῆσαι τῷ
Ἰησοῦ; Εἰ πάντα μάταια καί πρόσκαιρα, τί δι᾿ αὐτῶν ἐνεργεῖται
ἡμῶν ἡ καρδία, τοῦ λήθην λαβεῖν περί τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, ὅτι
«τί ὠφεληθῇ ἄνθρωπος ἐάν τόν κόσμον ὅλον κερδίσῃ τήν δέν
ψυχήν αὐτοῦ ζημιωθῇ»;
Μάθε, ἀδελφέ μου, ὅτι ἐάν τις θλίβῃ τινά, εἴτε ἔργῳ, εἴτε λόγῳ,
ὕστερον αὐτός θλίβεται ἑκατονταπλασίονα. Καί πολλάκις
ἐγράφησαν ἐξ ἐμοῦ τά τῆς Γραφῆς ρήματα τοῦ Κυρίου, τό
μακροθυμεῖν ἐν πᾶσι, καί προσέχειν τοῦ μή εἶναι μεμιγμένον σου
τό θέλημα τινί. Ἀλλ᾿ ἐάν πέμψῃς μοι τήν ἐρώτησιν μετά τοῦ
ἀγαπητοῦ μου υἱοῦ Σερίδου, τοῦ ἀεί θλιβομένου ἐν τῷ βλέπειν σε
θλιβόμενον, σπούδασον ἀκριβεύσασθαι μετά τῶν λογισμῶν σου,
μήποτε ἐμβάλωσι θανάσιμον ἰόν εἰς τήν καρδίαν σου τοῦ
πλανηθῆναί σε, νομίζοντα κάμηλον τόν κώνωπα, καί τό βιζάκιον
λίθον˙ καί εὑρίσκεται ὁ ἄνθρωπος ἔχων τήν δοκόν καί προσέχων
τῷ κάρφει. Ὡς τῇ ψυχῇ μου ἔγραψά σοι˙ οἶδα γάρ ότι χαρῆναι
ἔχει ἡ καρδία σου εἰς ταῦτα. «Ἔλεγξον γάρ φησι, σοφόν» καί τά
ἑξῆς. Καί οἶδα πῶς ἔχω σε ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ ἀγάπη, ἀδελφέ.
Ἐλπίζω ὅτι ἐγγύς εἶ τοῦ ἀμεριμνῆσαι λοιπόν ἀπό τῶν γηίνων
πραγμάτων καί εὑρεθῆναι εἰς τήν τῶν Πατέρων πνευματικήν
ἐργασίαν˙ οὐ μή γάρ καταισχύνῃ με ὁ Κύριός μου Χριστός,
δεόμενον αὐτοῦ ἡμέρας καί νυκτός περί σοῦ.

ιζ.
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα. Οἶδα,
Πάτερ, ὅτι ταῦτα γίνεταί μοι διά τάς ἁμαρτίας μου˙ καί ὅτι ἄφρων
εἰμί καί αἴτιος κακῶν. Ὁ δέ φέρων με εἰς ταύτην τήν θλῖψιν, ὁ
Ἀββᾶς ἐστιν, ὅτι ἀμελεῖ καί παραβλέπει τά πράγματα, καί
ἀφανίζονται ἐκ τῆς αἰτίας αὐτοῦ, καί οὐ βαστάζω. Τί δέ ποιήσω ὅτι
ἀποκρίνομαι πρός τούς λογισμούς καί οὐ λαμβάνω δύναμιν; Καί
συγχώρησόν μοι, ὅτι ἅπαξ ἐλάλησα. Ἐπί δέ τῷ δευτέρῳ οὐ
προσθήσω˙ θαυμάζω δέ πῶς ἐψύγη ἐκείνη ἡ θερότης τῆς ἀγάπης
ἧς εἶχον πρός [τόν Ἀββᾶν καί] τούς ἀδελφούς, καί εὔχου ὑπέρ
ἐμοῦ διά τόν Κύριον. 

Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, μιμνήσκων ὅτι εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὁ Κύριος˙ ὅτι καί
«ὑμεῖς ἀνόητοι ἐστέ»; ἔγραψά σοι λέγων ἀκριβεῦσαι μετά τῶν
λογισμῶν σου. Εἰ ἐπόνησας τοῦ ἀκριβεύσασθαι, μαθεῖν εἶχες, ὅτι
τήν δύναμιν ὧν ἀρτίως μοι ἔγραψας, προέγραψά σοι ἐγώ καί οὐκ
ἦν μοι χρεία τοῦ γράψαι, ἀλλ᾿ ὅμως προσθήσω σοι πρός τάς
ἐπερωτήσεις. Πρῶτον δέ ἐλέγχω σε: Εἶπας γάρ σεαυτόν
ἁμαρτωλόν, καί ἐν τοῖς ἔργοις οὐκ ἔχεις σεαυτόν οὕτως˙ ὁ γάρ
ἔχων ὅτι ἁμαρτωλός ἐστι καί αἴτιος κακῶν, οὐκ ἀντιλέγει τινί, οὐ
μάχεται, οὐκ ὀργίζεται κατά τινος, ἀλλ᾿ ἔχει ὅλους βελτίους˙ καί εἰ
χλευάουσί σε (σελ. 82) οἱ λογισμοί οὕτως ἔχειν, πῶς κινοῦσί σου
τήν καρδίαν κατά τῶν βελτιόντων σου; Πρόσχες, ἀδελφέ˙ οὐκ
ἔστιν ἀλήθεια, ἀκμήν γάρ οὐκ ἐφθάσαμεν ἔχειν ἑαυτούς
ἁμαρτωλούς.
Εἴ τις ἀγαπᾷ τόν ἐλέγχοντα αὐτόν, σοφός ἐστι. Εἴ τις δέ ἀγαπᾷ
καί οὐ ποιεῖ ἅ ἀκούει παρ᾿ αὐτοῦ, μᾶλλον τοῦτο μῖσός ἐστιν. Εἰ
ἁμαρτωλός εἶ, τί μέμφῃ τόν πλησίον καί αἰτιᾶσαι αὐτόν, ὅτι δι᾿
αὐτοῦ γίνεταί σοι ἠ θλῖψις; Οὐκ οἶδας ὅτι ἕκαστος πειράζεται ὑπό
τῆς ἰδίας συνειδήσεως, καί τοῦτο τίκτει αὐτῷ τήν θλῖψιν; Καί τοῦτό
ἐστιν ὅ ἔγραψά σοι περί τῶν ἀδελφῶν, ὅτι μή δείξωσί σοι
κάμηλον τόν κώνωπα κ.λ.π. Εὔξαι δέ μᾶλλον ἵνα συμμέτοχος ᾖ
ἀεί εἰς τόν φόβον τοῦ Θεοῦ.
Ὅτι δέ εἶπας σεαυτόν ἄφρονα, μή χλευασθῇς, ἀλλ᾿ ἐρεύνησον καί
εὑρήσεις ὅτι οὐκ ἔχεις οὕτως˙ εἰ γάρ κατέχεις οὕτως, οὐδέ
ὀργισθῆναι ὀφείλεις, μή δυνάμενος διακρῖναι, ἤ καλῶς, ἤ κακῶς
ἐγένετο τό πρᾶγμα. Ὁ γάρ ἄφρων μωρός ἀκούει˙ καί ὁ ἄφρων καί
μωρός ἑρμηνεύεται ἄναλος˙ καί ὁ ἄναλος, πῶς ἄλλους ἀρτύει καί
ἁλίζει; Βλέπε, ἀδελφέ, ὅτι χλευαζόμενοι λαλοῦμεν στόματι μόνον
καί τά ἔργα δεικνύουσιν.
Ὅτε ἀποκρινόμεθα πρός τούς λογισμούς, οὐ λαμβάνομεν δύναμιν,
ἐπειδή πρῶτον δεχόμεθα τό κατακρῖναι τόν πλησίον καί
ἐκνευροῦται ἡμῶν ἡ δύναμις τοῦ πνεύματος καί αἰτιώμεθα τόν
ἀδελφόν ἡμῶν, αὐτοί αἴτιοι ὄντες. Ἐάν ἔχῃς ὅτι τοῦ ἐλεοῦντος
Θεοῦ ἐστι τό πᾶν, καί οὔτε τοῦ θέλοντος, οὔτε τοῦ τρέχοντος, τί οὐ
κατανοεῖς καί ἀγαπᾷς τόν ἀδελφόν σου ἐν τελείᾳ ἀγάπῃ; Πόσοι
γάρ ἤθελον ἡμᾶς τούς γέροντας καί ἔτρεχον, καί οὐκ ἐδόθη
αὐτοῖς! Καί καθημένου αὐτοῦ ἔπεμψεν ἡμᾶς πρός αὐτόν ὁ Θεός,
καί τέκνον γνήσιον ἡμῶν αὐτόν ἐποίησε˙ τήν ἔσω γάρ προαίρεσιν
ἀγαπᾷ ὁ Θεός. 

Τό δέ εἰπεῖν ἅπαξ ἐλάλησα, καί τά λοιπά, ἐάν πυκτεύῃς τοῦ
κτήσασθαι, μακάριος εἶ˙ οὐ γάρ πᾶσι δέδοται. Καί περί τῶν
λοιπῶν λογισμῶν, ἀνάθου εἰς τόν θεόν πάντα λογισμόν, λέγων˙ ὁ
Θεός οἶδε τό συμφέρον καί ἀναπαύῃ˙ καί κατά μικρόν ἔρχεταί σοι
δύναμις τοῦ ὑπενεγκεῖν. Καί μή παντελῶς κόψῃς τό λαλῆσαι˙ κἄν
δέ λαλήσῃς καί μή εἰσακουσθῇς μηδέ εὕρης χάριν ἐν τῷ λόγῳ
περί σου, μή λυπηθῇς, ὠφελῆσαι γάρ μᾶλλον.
Περί δέ ὧν θαυμάζεις, ἡ τελεία ἀγάπη ἄπτωτός ἐστι, καί ὁ
κτώμενος αὐτήν μένει ἐν τῇ θερμότητι, κατακλειόμενος τῇ ἀγάπῃ
πρός τόν Θεόν καί πρός τόν πλησίον.
Περί δέ ὧν ἐσχάτως ἔγραψας δεήσεων, ὀφείλεις ἀρκεσθῆναι ᾗ
ἔγραψά σοι λέξει˙ ὅτι νύκτα καί ἡμέραν εὔχομαι περί σοῦ
ἀδιαλείπτως πρός τόν Θεόν. Ἐκ περισσοῦ οὖν καί τοῦτο ἔγραψας.
Ἔχεις οὖν παρ᾿ ἐμοῦ τροφήν κατά Θεόν ἐπί πολύν χρόνον˙
καρτέρησον καί ὑπόμεινον τόν Κύριον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ
ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν. σ

ιη'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
ἐρωτήσαντα πόθεν ἐστίν ἡ θερμότης καί ἡ ψυχρότης, καί ἡ
σκληροκαρδία, καί περί τοῦ σωματικοῦ πολέμου.

Περί τῆς θέρμης καί τῆς ψυχρότητος, δῆλόν ἐστι, ὅτι ὁ Κύριος πῦρ
ὠνομάσθη, θερμαῖνον καί ἐμπυρίζον καρδίαν καί νεφρούς. Ἐάν
οὕτω, καί ὁ διάβολος ψυχρός ἐστι, καί ἀπ᾿ αὐτοῦ ἡ ψυχρότης
ὅλη. Εἰ μή γάρ οὕτως εἶχε, πῶς λέγει, ὅτι τότε ψυγήσεται ἡ ἀγάπη
τῶν πολλῶν; Τό δέ τότε τί ἐστιν, εἰ μή ἐν τοῖς καιροῖς τοῦ
ἀντιδίκου; Ἐάν οὖν αἰσθανώμεθα ψυχρείας, ἐπικαλεσώμεθα τόν
Θεόν, καί ἐρχόμενος θερμαίνει ἡμῶν τήν καρδίαν εἰς τήν τελείαν
αὐτοῦ ἀγάπην, οὐ μόνον πρός αὐτόν, ἀλλά καί πρός τόν πλησίον˙
καί ἀπό προσώπου τῆς θέρμης αὐτοῦ ἐξορίζεται ἡ τοῦ μισοκάλου
ψυχρεία. Εἰ γάρ ἐξήρανε τήν πηγήν τῶν δακρύων τῆς καρδίας
σου, ὕγρανέ σου (σελ. 86) τήν ὑπό γαστέρα. Ἀλλ᾿ ἑστίασον τόν
Κύριον ἐν τῷ σῷ οἴκῳ, καί ταύτην ξηρανεῖ, καί τήν πηγήν τῶν
δακρύων καθαρίζει πρός τήν ρύσιν τοῦ ὕδατος τοῦ νοητοῦ.
Ὁ θέλων ἐλθεῖν εἰς τόν φόβον τοῦ Θεοῦ, δι᾿ ὑπομονῆς ἔρχεται˙
φησί γάρ˙ «ὑπομένων ὑπέμεινα τόν Κύριον καί προσέσχε μοι, καί 

εἰσήκουςε τῆς δεήσεως μου». Καί τί; «Καί ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου
ταλαιπωρίας, καί ἀπό πηλοῦ ἰλύος». Ἀπό δέ τοῦ τοιούτου λάκκου
λογίζεται καί ἡ σκληροκαρδία. Ὅπερ οὖν ποθεῖς, κτῆσθαι, καί
σώζῃ ἐν Κυρίῳ.

ιθ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
ἐρωτήσαντα περί μακροθυμίας.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ἔγραψά σοι περί τῆς μακροθυμίας. Καί νῦν
λέγω σοι˙ εἶπεν ὁ δεσπότης ἡμῶν Θεός τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς˙
«ἰδού δέδωκα ὑμῖν τήν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καί
σκορπίων, καί ἐπί πᾶσαν τήν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ καί οὐδέν ὑμᾶς
οὐ μή ἀδικήσῃ». Γενοῦ οὖν ὡς ὁ Ἰώβ ἐκπίνων μυκτηρισμόν ἴσα
ποτῷ˙ ταῦτα ποίησον καί εἰς ταῦτα μελέτησον διά παντός.

Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
ἐρωτήσαντα εἰ ἔδωκεν ὁ Θεός ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καί
σκορπίων, πῶς κινοῦμαι;

Τίς λαβών ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καί σκορπίων,
ἀδικεῖται ἔτι ὑπ᾿ αὐτῶν, ἤ κατακυριεύεται; Ἐρεύνησον οὖν τήν
καρδίαν σου ἀπό παντός πράγματος, καί εἰ δύναται κινῆσαι τήν
καρδίαν σου, κἄν ροπήν, μάθε ὅτι ἀκμήν μακράν εἶ τοῦ λαβεῖν
κατά τούτων ἐξουσίαν, καί μή ἀμελήσῃς εἰς ἑαυτόν, μήποτε
προκαταλάβῃ σε ὁ καιρός. Ἀλλ᾿ εἴ τι ἐάν ἴδῃς πρᾶγμα γινόμενον
– τί λέγω περί τῶν τοῦ κόσμου ὅτι παρερχόμενα εἰσίν, ἀλλά περί
φοβερῶν πραγμάτων, εἴτε ἐν οὐρανῷ, εἴτε ἐν τῇ γῇ - πρόθου τόν
(σελ. 88) Θεόν καί τήν κρίσιν πρό ὀφθαλμῶν σου, καί ὅτι ὀλίγον
καιρόν ἔχομεν ἐν τῷ κόσμῳ ποιῆσαι. Καί ἀνάπαυσιν τήν
πραότητα εἰς τήν καρδίαν σου, μιμνησκόμενος τοῦ προβάτου καί
ἀμνοῦ ἀκάκου Χριστοῦ, πόσα ὑπέμεινεν ἀνεύθυνος ὤν, ὕβρεις,
δαρμούς καί τά λοιπά. Ἡμεῖς δέ καί ὅτι ὑπεύθυνοι ἐσμέν, τί
κινούμεθα πρός τόν πλησίον μηδέν παρ᾿ αὐτοῦ παθόντες;
Μνήσθητι ὅτι ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, ἀλλά μακροθυμεῖ καί τά 

λοιπά˙ καί εὖξαι τοῦ φθάσαι εἰς τά προκείμενά σοι, ἵνα μή εἰς
κενόν ἔσται σου ὁ κόπος. Κολλήθητι οὖν ἀδιστάκτως τῷ ἡμᾶς
ἀγαπήσαντι Χριστῷ.
Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

κα'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
ἐνθυμηθέντα μηδενί ἐπιτάξαι τίποτε, ἀλλ᾿ ἑαυτῷ ὁρίσαι φανερόν
πρᾶγμα, ἵνα αὐτοῦ καί μόνου φροντίζῃ.

Ἀδελφέ, ὅσον πλεονάζω τοῦ γράψαί σοι, τοσοῦτον σπούδασον
κατανοῆσαι τά παρ᾿ ἐμοῦ γραφόμενά σοι, καί μή ἀκυρώσῃς αὐτά˙
λαλοῦνται γάρ ἐν συνέσει καί καταστάσει ψυχῆς. Οἶδας, ἀδελφέ,
ὅτι εἴ τις οὐ βαστάζει ὕβρεις, οὐ βλέπει τήν δόξαν˙ καί εἴ τις οὐκ
ἀποτίθεται τήν χολήν, οὐ γεύεται τῆς γλυκύτητος. Ἐδόθης εἰς τό
μέσον τῶν ἀδελφῶν καί τῶν πραγμάτων πυρωθῆναι καί
δοκιμασθῆναι˙ ἐάν γάρ [μή] διά πυρός οὐ δοκιμάζεται τό (σελ. 90)
χρυσίον. Μηδέν παντελῶς σεαυτῷ διατάξῃς, ἐπεί εἰς πόλεμον καί
μέριμναν ἔρχῃ. Ἀλλά τά κατά καιρόν δοκιμάζων κατά φόβον Θεοῦ
καί μηδέν ὅλως κατ᾿ ἐρίθειαν, ἀλλά ποιῶν σου τήν δύναμιν
ἀλλότριον εἶναι τῆς ὀργῆς καί τύπος γινόμενος ὠφέλιμος πᾶσι, μή
κρίνων τινά, μηδέ κατακρίνων, ἀλλά νουθετῶν ὡς ἀδελφούς
γνησίους. Καί μᾶλλον ἀγάπησον τούς σέ πειράζοντας˙ κἀγώ γάρ
πολλάκις ἠγάπων τούς πειράζοντάς με. Ἐάν γάρ συνιῶμεν, οἱ
τοιοῦτοι φέρουσιν ἡμᾶς εἰς προκοπήν.
Μηδέν οὖν σεαυτῷ διατάξῃς, γενοῦ ὑπήκοος καί ταπεινός καί
καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν σεαυτόν ἀπαίτει˙ καί γάρ ὁ προφήτης
σημαίνων τό καθ᾿ ἡμέραν ἔλεγε˙ «καί εἶπα, νῦν ἠρξάμην». Καί
Μωϋσῆς˙ καί νῦν Ἰσραήλ. Τό οὖν νῦν καί σύ κράτει. Εἰ δέ καί
γίνεταί σοι ἀνάγκη προστάξαι τινί, δοκίμασόν σου τόν λογισμόν, εἰ
κατά κίνησιν μέλλει ἐξελθεῖν. Κἄν οὐ δοκῇ σοι ὠφέλιμος εἶναι
κρύψου αὐτόν ὑπό τήν γλῶσσαν, μεμνημένος εὐθύς τοῦ εἰπόντος˙
«τί ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος ἐάν τόν κόσμον ὅλον κερδίσῃ, τήν δέ
ψυχήν αὐτοῦ ζημιωθῇ»; Τοῦτο δέ μάθε, ἀδελφέ μου˙ ὅτι πᾶς
λογισμός μή προηγουμένως τήν γαλήνην τῆς ταπεινώσεως ἔχων,
κατά Θεόν οὐκ ἔστιν, ἀλλά φανερῶς τῶν ἀριστερῶν ἐστιν. Ὁ γάρ
Κύριος ἡμῶν μετά γαληνότητος ἔρχεται, ὅλα δέ τά τοῦ ἀντιδίκου
μετά ταραχῆς καί κινήσεως. Κἄν δοκῶσιν ἐνδύεσθαι ἔνδυμα 

προβάτων, ὅτι ἔσωθεν εἰσί λύκοι ἅρπαγες, ἀπό τῆς ταραχῆς
αὐτῶν φανεροῦνται˙ φησί γάρ «ἀπό τῶν καρπῶν αὐτῶν
ἐπιγνώσεσθε αὐτούς». Δῴη ἡμῖν πᾶσιν ὁ Θεός συνιέναι τοῦ μή
πλανηθῆναι εἰς τάς δικαιοσύνας αὐτῶν˙ «πάντα γάρ γυμνά αὐτῷ
καί τετραχηλισμένα».
Σύ οὖν, ἀγαπητέ, πᾶν τό κατευοδούμενον ἐν ταῖς χερσί σου
ποίησον, προτιθείς τόν φόβον τοῦ Θεοῦ πρό ὀφθαλμῶν σου καί
εὐχαριστῶν αὐτῷ˙ αὐτοῦ γάρ ἐστιν ἡ δόξα καί ἡ τιμή εἰς τούς
αἰῶνας. Ἀμήν.

κβ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν,
παραψυχήν ἔχουσα καί ἀνακαλουμένη αὐτόν εἰς πνευματικήν
εὐφροσύνην ἐκ τῆς διαφόρως συμβάσης αὐτῷ ἀθυμίας.

Γράψον τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ προσηγορίαν πνευματικήν
εὐφραίνουσαν τήν αὐτοῦ καρδίαν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τῷ Κυρίῳ
ἡμῶν καί εἰπέ αὐτῷ. Ἐπειδή καθώς ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπί τάς
πηγάς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖς ἡμᾶς, ἀλλ᾿ οὐχ ὡς ἡμεῖς
σέ, οὕτω μή στέγων, καθώς εἶπεν ὁ θειότατος Ἀπόστολος Παῦλος,
ἔγραψα τῇ ὑμετέρᾳ ἀγάπῃ ταῦτα, τά παρ᾿ἐμοῦ εἰρημένα, μᾶλλον
δέ παρά τοῦ Θεοῦ: Καρποφορήσοι ἡ ἄμπελός σου σταφυλήν
πατουμένην, καί ποιοῦσαν οἶνον πνευματικόν, εὐφραίνοντα ψυχήν
τεθλιμμένην καί εὐφορήσοι ἡ χώρα σου καλόν σπέρμα, ὡς τό
σπαρέν εἰς τήν καλήν γῆν, καί ποιῆσαν ἕν ἑκατόν, ἕν ἑξήκοντα, ἕν
τριάκοντα. Καί θερμανθείη τό πνευματικόν πῦρ ἐν τῇ καρδίᾳ σοι
διά παντός, ὅ εἶπεν ὁ δεσπότης ἡμῶν Χριστός, «πῦρ ἦλθον
βαλεῖν ἐπί τήν γῆν». Καί βραβευθείη ἡ τοῦ Κυρίου εἰρήνη ἐν τῇ
σῇ καρδίᾳ, κατά τόν Ἀποστολικόν λόγον, καί ὑψωθείη σου ὁ φοίνιξ
ἐν τοῖς αὐτοῦ λευκάδοις», κατά τόν Δαβίδ τόν λέγοντα˙ «δίκαιος
ὡς φοίνιξ ἀνθήσει». Καί καθαρισθείης ἀπό τῆς ὀργῆς καί τοῦ
θυμοῦ τῶν δεινῶν παθῶν ὡς οἱ τέλειοι ἅγιοι, παρ᾿ οἷς οὐδόλως
φαίνεται ἡ τούτων κίνησις, οὐδέ πρός ροπήν. Καταξιώσαι δέ ὁ
Κύριος τήν ψυχήν σου αὐλισθῆναι ἐν τῇ ἀκακίᾳ καί πραότητι, ὡς
εἶναι σε θρέμμα Χριστοῦ, πρόβατον ἄκακον. Καταλάβοις δέ τά
ἴχνη ἡμῶν ὡς ἰχνηλάτης φρόνιμος˙ φθάσαις δέ τόν κανόνα ἡμῶν
ὡς κληρονόμος καλός τῶν ἐμῶν χαρισμάτων. Ἰδέτωσαν δέ σου οἱ
ὀφθαλμοί τόν Θεόν ὡς καθαρός τῇ καρδίᾳ. Εἴης δέ μακρόθυμος 

ἐν ταῖς θλίψεσιν, ὡς καταντήσας εἰς τήν δεσποτικήν παραγγελίαν
τήν λέγουσαν «ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἕξετε, ἀλλά θαρσεῖτε, ἐγώ
νενίκηκα τόν κόσμον». Φθάσαις δέ τήν ἀήττητον ἀγάπην τήν
εἰσφέρουσαν τούς αὐτήν κεκτημένους εἰς τάς βασιλικάς αὐλάς, καί
ἀδελφούς ποιήσασαν τοῦ Χριστοῦ. Εἰ οὖν συμπάσχεις τῷ
Χριστῷ, ἵνα συνδοξασθῇς αὐτῷ, (σελ. 94) εἰ συναποθνῄσκεις
αὐτῷ, ἵνα συνεγερθῇς αὐτῷ, μή ἀμελήσῃς τοῦ προκειμένου
ἔμπροσθέν σου θησαυροῦ˙ ἀκμήν γάρ οὐ κατέλαβες τήν δύναμιν
αὐτοῦ τί ἐστιν. Ὅταν δέ φθάσῃς τήν τελείαν ἡσυχίαν, τότε γνώσῃ
αὐτόν, καί θαυμάσῃς τήν τοῦ Χριστοῦ δωρεάν˙ πῶς ἀνεξιχνίαστοι
αἱ ὁδοί αὐτοῦ.
Ταῦτα γάρ μετά τῶν ἀνθρώπων ὤν, οὐ δύνασαι καταλαβεῖν, ἀλλ᾿
ὅταν καθήσῃς ἀμέριμνος ὡς καί ἡμεῖς, τότε καταλαμβάνεις τά
εἰρημένα. Δέομαι γάρ τοῦ Θεοῦ νύκτα καί ἡμέραν, ἵνα ὅπου ἐσμέν
ὁμοθυμαδόν, μεθ᾿ ἡμῶν ᾖς ἐν τῇ χαρᾷ τῶν ἁγίων τῇ
ἀνεκλαλήτῳ καί ἐν τῷ φωτί τῷ αἰωνίῳ, ὅπως εὕρῃς τήν σήν
μερίδα εἰς τήν ἐπαγγελίαν τήν ἐπηγγελμένην τοῖς ἁγίοις. «Ὅπου
ὀφθαλμός οὐκ εἶδεν, οὐδέ οὖς οὐκ ἤκουσεν, οὐδέ ἐπί καρδίαν
ἀνθρώπου ἀνέβη, ἅ ἡτοίμασε ὁ Θεός τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν».
Ἔρρωσο ἐν Κυρίῳ˙ χαίροις. Ἀμήν.

κγ'
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Παρακαλῶ σε, Πάτερ, καί διδάσκαλε μή ὀργισθῆναι μοι ἐφ᾿ οἷς
πταίω, καί δοῦναί μοι κανόνα πῶς δεῖ χρήσασθαι ἐν τῇ ψαλμῳδίᾳ
καί νηστείᾳ καί προσευχῇ˙ καί εἰ δεῖ διαφοράν ἔχειν ἡμερῶν.

Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, εἰ προσέχεις τοῖς λόγοις τῶν αἰτήσεών σου, κατανοῆσαι
εἶχες συνέσεως δύναμιν. Ἔχων με Πατέρα καί διδάσκαλον, διά τί
καί ὀργίλον; Ὁ γάρ Πατήρ οἰκτίρμων ἐστί μή ἔχων ὅλως ὀργήν.
Καί ὁ διδάσκαλος μακρόθυμός ἐστι καί ἀλλότριος ὀργῆς τυγχάνει.
Περί δέ οὗ ἠρώτησας κανόνος, διά πολλῶν κλαδίων πλεονάζει
εἰσελθεῖν διά τῆς στενῆς πύλης εἰς τήν ζωήν τήν αἰώνιον. Ἰδού ἐν
συντόμῳ λέγει σοι ὁ Χριστός, πῶς δεῖ εἰσελθεῖν. Ἄφες τούς τῶν
ἀνθρώπων κανόνας, καί ἄκουσον τοῦ λέγοντος˙ «ὁ ὑπομείνας εἰς 

τέλος, οὗτος σωθήσεται». Ἐάν οὖν μή ἔχῃ ἄνθρωπος ὑπομονήν,
οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τήν ζωήν. Μή οὖν θελήσῃς διαταγήν, οὐ γάρ
θέλω σε ὑπό νόμον εἶναι, ἀλλ᾿ ὑπό χάριν˙ φησί γάρ «δικαίῳ
νόμος οὐ κεῖται»˙ θέλομεν δέ σε εἶναι μετά τῶν δικαίων.
Διάκρισιν κράτει, ὡς κυβερνήτης πρός τούς ἀνέμους τό σκάφος
κυβερνῶν. Καί ὅτε ἀσθενεῖς πρός αὐτό, ποίησον ἐν πᾶσιν οἷς
ἔγραψα, καί ὅτε ὑγιαίνεις πρός αὐτό. Ἐπεί καί ὅτε ἀσθενεῖ τό
σῶμα, οὐ κατά τό εἰωθός δέχεται τροφήν˙ οὐκ οὖν ἤργησε καί ἐν
τούτῳ ὁ κανών.
Καί περί τῶν ἡμερῶν, ἔχε αὐτάς ἴσας, ἁγίας, καλάς˙ πάντα οὖν
συνετῶς πράττει καί ἀποβαίνει σοι εἰς ζωήν, ἐν Χριστῷ τῷ Κυρίῳ
ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

κβ'
Ἀμφιβολίας γενομένης μεταξύ τοῦ Ἀββᾶ καί αὐτοῦ περί γράμματος
καί ἑκάστου αὐτῶν ἀγωνιζομένου μακροθυμῆσαι, ἔπεμψεν αὐτοῖς
ὁ Γέρων τήν ἀπόκρισιν ταύτην, δεικνύων ὅτι οὐκ ἦν καθαρά
ταραχῆς αὐτῶν ἡ μακροθυμία, ἵνα πάντοτε νήφωσι πρός τό
τελείως ἀτάραχον.

Τέκνον ἀγαπητόν, μή νομίσῃς ὅτι ἀφ᾿ ἑαυτῶν ἐπέγνωτε τό
χθεσινόν κεφάλαιον τό εἰς τήν ἐπιστολήν τήν πρός Θεσσαλονικεῖς
Παύλου τοῦ Ἀποστόλου˙ ἀλλ᾿ ἐγώ εἰδώς τό πέρπερον τῆς
ὑπομονῆς ὑμῶν, ὅτι μετ᾿ ὀργῆς ἐστι μεμιγμένον, ἐδεήθην ὑπέρ
ὑμῶν τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἄν γνῶτε αὐτό τό κεφάλαιον˙ εἰς αὐτό γάρ
κεῖται ὅλη ἡ δύναμις τῶν ἐπιστολῶν τῶν παρ᾿ ἐμοῦ διά σοῦ
γραφεισῶν τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ. Οὐ μόνον δέ, ἀλλά καί προσέχετε
οἷς μέλλετε σήμερον ἀναγνῶναι κεφαλαίοις˙ λέγω δή τοῦ
Ἀποστόλου Παύλου, καί τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ὅτι ἐκείνην ἔχουσι
τήν δύναμιν. Καί ἀνέγνωτε αὐτά τρίτον, ἀνακρίνοντες τήν τῶν
λόγων δύναμιν, ὠφελείας ψυχικῆς χάριν˙ πάνυ γάρ βαστάζω καί
φροντίζω ὑμῶν κατά Θεόν. Συγκοπιάσατε οὖν μοι καί
συναθλήσατε κόψαι ἀφ᾿ ὑμῶν τήν ὀργήν καί τόν θυμόν˙ ἀγῶνος
γάρ χρεία συμβοηθοῦντος τοῦ Θεοῦ.
Εἰσί δέ τά κεφάλαια ταῦτα ἐκ τῆς πρός Θεσσαλονικεῖς πρώτης˙
ἀπό τοῦ˙ «ἐρωτῶμεν δέ ὑμᾶς, ἀδελφοί, εἰδέναι τούς κοπιῶντας
ἐν ὑμῖν καί προϊσταμένους ὑμῶν ἐν Κυρίῳ», ἕως τοῦ τέλους τῆς 

Ἐπιστολῆς. Ὡς ἐκ τῆς πρός Κορινθίους πρώτης, ἀπό τοῦ˙ «περί
δέ τῶν πνευματικῶν οὐ θέλομεν ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοί, οἴδατε
ὅτε ἦτε ἔθνη», ἕως τοῦ˙ «ἀλλά ἐν Ἐκκλησίᾳ θέλω πέντε λόγους
ἐν τῷ νοΐ μου λαλῆσαι, ἵνα καί ἄλλους κατηχήσω, ἤ μυρίους
λόγους ἐν γλώσσῃ». Ἐκ τοῦ κατά Ματθαῖον Εὐαγγελίου, ἀπό τοῦ˙
«ἐξελθών ὁ Ἰησοῦς εἶδε πολύν ὄχλον καί εὐσπλαγχνίσθη ἐπ᾿
αὐτούς, καί ἐθεράπευσε τούς ἀρρώστους αὐτῶν», ἕως τοῦ˙ «οἱ δέ
ἐν τῷ πλοίῳ ὄντες προσεκύνησαν αὐτῷ λέγοντες, ἀληθῶς Θεοῦ
Υἱός εἶ».

κε'
Απόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, καί
πρός τόν Ἀββᾶν, βουλόμενον ἐφάπαξ σφίγξαι τόν κανόνα κατά
τῶν ἀδελφῶν.

Καί σοί λέγω, τέκνον καί τῷ ἀδελφῷ, προεγράφη ὑμῖν περί τῆς
μακροθυμίας˙ καί νῦν λέγω ὅτι «ἀμέλγησον γάλα καί ἔσται
βούτυρον, ἐάν σφίγξῃς χεῖρα εἰς μαζόν ἐξέρχεται αἷμα». Καί πάλιν
ὁ ἅγιος Παῦλος λέγει, «ἐγενόμην τοῖς Ἰουδαίοις ὡς Ἰουδαῖος, ἵνα
Ἰουδαίους κερδήσω» καί τά ἑξῆς. Ὕστερον λέγει˙ «τοῖς πᾶσι
γέγονα τά πάντα, ἵνα πάντως τινάς σώσω». Εἴ τις γάρ θέλει
ἀνακλάσαι δένδρου, ἤ ἄμπελον, κατά πρόσβασιν ἀνακλᾷ καί οὐ
κλᾶται˙ ἐάν δέ ἐφάπαξ ἑλκύσῃ σφοδρῶς, κλᾶται εὐθύς τό
πρᾶγμα.
Νόησον τό λεγόμενον.

κς'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός αὐτόν, ἐκφάναντα
τινά, περί ὧν αὐτῷ παρήγγειλε μηδενί εἰπεῖν, καί διά τοῦτο
πειρασμῷ περιπεσόντα. Καί περί τελείας μακροθυμίας.

Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ «γέγραπται, εἴ τις πνεῦμα Θεοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος
οὐκ ἔστιν αὐτοῦ». Πρόσεχε πόθεν σοι γέγονεν ἡ διχοστασία τῆς
συνοχῆς τῆς θλίψεως τῶν λογισμῶν τούτων, εἰ μή ἀπό τῆς
γεγονυίας προδοσίας τῆς παραβάσεως τῆς ἐμῆς ἐντολῆς. 

Πολλάκις γάρ ἐνετειλάμην σοι μηδενί λέγειν τό μυστήριον, καί
εὐφημήσας αὐτό πολλοῖς. Μήτι ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός, ὅτι ὅτε
ἐνετείλατο μηδενί εἰπεῖν, τότε τοῖς ὄχλοις καί πᾶσιν
ὑπερευφήμησαν τόν λόγον; Ἀλλ᾿ ὅμως τοῦ μή πλῆξαι τόν
πλησίον, αὕτη ἐστίν ἡ ὁδός τοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἐν πολλῇ πραότητι
καί ἐπιεικείᾳ ἐλθόντος εἰς σωτηρίαν ἀνθρώπων. Ἐάν γάρ μή
γένηται ὡς ψιχίον ὁ ἄνθρωπος, οἰκῆσαι μετά ἀνθρώπων οὐ
δύναται.
Βλέπε δέ ὅτι εἶπεν ὁ Χριστός τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς. «Οὐχ ὑμεῖς
με ἐξελέξασθε, ἀλλ᾿ ἐγώ ἐξελεξάμην ὑμᾶς». Εἰ οὖν ἡ κλῆσις τῆς
ἀγάπης σου πρός ἡμᾶς ἐκ Θεοῦ καί οὐκ ἐξ ἀνθρώπων ἐστίν,
κοπίασον μεγάλην ὑπομονήν κτήσασθαι˙ ἐγράφη γάρ σοι τά πάλαι
γεγραμμένα «ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τάς ψυχάς ὑμῶν».
Βάλε οὖν ἀρχήν πάλιν εἰς τήρησιν καί φυλακήν τῶν παρ᾿ ἐμοῦ
σοι λεγομένων˙ οὐ γάρ ἐστι καιρός τοῦ φανερῶσαι ἄρτι. [Εὐθύμει]
οὖν ἐν Κυρίῳ.

κζ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
λυπούμενον ὅτι ἐχρόνισε γράψαι αὐτῷ, καί ἐκ τούτου νομίζοντα,
ὅτι ἀπέβαλεν αὐτόν τῆς μνήμης.

Γράψον διά χρόνου τῷ ἀδελφῷ, πρῶτον χαράν καί εὐφροσύνην
καί ἀσπασμόν ἐν Κυρίῳ, καί εἰπέ αὐτῷ: Μή νομίσῃς, ἀγαπητέ
μου, ὅτι εἰς λήθην παρέδωκά σου τήν μνήμην ἀπό τῆς καρδίας
μου καί τήν ἀναβολήν τοῦ γράψαι σοι, ἀλλά προσέχων τῇ σῇ
ἀναστροφῇ, ἐμακροθύμησα ἕως τοῦ νῦν. Τοῦτο δέ
πληροφορήθητι, ὅτι καθώς οὐκ ἐπιλανθάνεται ὁ Θεός ἡμῶν τοῦ
ἐλεῆσαι τόν κόσμον, οὐδέ ἐγώ τῆς ἀγάπης σου, δεόμενος νύκτα
καί ἡμέραν τοῦ Θεοῦ ὑπέρ τῆς σωτηρίας τῆς ψυχῆς σου, ὅπως
φθάσῃς εἰς ἅ προέγραψά σοι μέτρα. Καί τοῦτο μάθε, ὅτι ὅτε
ὑπάγεις εἰς διακονίαν τοῦ κοινοβίου, πάντως ὑπάγει μετά σοῦ ἡ
καρδία μου, συνευδοκοῦντος τοῦ Θεοῦ.
Ἐν μηδενί οὖν ὀλιγωρήσῃς ἀδελφέ μου˙ ἐλπίζω γάρ ὅτι φθάνουσί
σε πάντα ἅ ἔγραψά σοι˙ οὐ γάρ ψεύδεται ὁ Θεός˙ «ὁ ὑπομείνας
εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται». Νόησον τί εἶπον καί τί ἀπόκειταί σοι˙
«διά πολλῶν γάρ θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τήν βασιλείαν
τῶν οὐρανῶν». Χαῖρε ἐν Κυρίῳ˙ πάλιν λέγω χαῖρε. Μηδείς οὖν 

μάθῃ τό μυστήριον˙ γέγραπται γάρ καί ἐφάνη αὐτοῖς ὡσεί λῆρος
τά ρήματα ταῦτα»˙ ἐάν γάρ μή ἔχῃ τις καρδίαν στερεάν, βαστάσαι
οὐ δύναται.

κη'
Ἐνεθυμήθη ὁρίσαι ἑαυτῷ μή ἐξελθεῖν εἰς τάς νηστείας πούποτε˙
καί ἀπηγόρευσεν αὐτῷ ὁ Γέρων τοῦτο, ἵνα μή τῆς κατά Θεόν
χρείας ἀπαιτούσης αὐτόν ἐξελθεῖν θλίβηται ὡς παραβαίνων τόν
ὅρον.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ οὐκ ἤκουσας παρ᾿ ἐμοῦ ὅτι ὅπου δ᾿ ἄν
ἀπέλθῃς καί εἴ τι ἄν ποιήσῃς κατά Θεόν, ἡ καρδία μου μετά σοῦ
ὑπάγει; Καί νῦν ἀδελφέ, καθώς προήκουσας, μηδέν σεαυτῷ
διορίσῃς˙ ἀλλά ἀνάγκης γενομένης ἐάν ἐκβαίνῃς οὐχ εὑρίσκεις
θλῖψιν τῷ λογισμῷ. Κατανοήσον οὖν τήν δύναμιν τῶν παρ᾿ ἐμοῦ
σοι γραφομένων καί οὕτω ποίησον καί ἀναπαύῃ.
Εἴη σοι εἰρήνη παρ᾿ ἐμοῦ, μᾶλλον δέ παρά τοῦ Θεοῦ.

κθ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν,
βεβαιοῦσα τήν αὐτοῦ πίστιν εἰς τά αὐτῷ ἐπηγγελμένα˙ καί ἐκ τῆς
τοιαύτης πληροφορίας πρός μείζονα αὐτόν ἄγουσα προθυμίαν.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ἡ ἀνάπαυσις καί πᾶν δόμα ἀγαθόν καί πᾶν
χάρισμα θεϊκόν, διά πίστεως ἔρχεται τῷ ἀνθρώπῳ. Μή οὖν
ἀναίσθητος ᾖς τῆς καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἐπελθούσης ἐπί σέ
δυνάμεως παρά τοῦ Θεοῦ διά τῆς ἐμῆς ταπεινώσεως. Καί μάθε
ὅτι οὐ μικρῶς ἐθαυμαστώθη ἡ ἔλευσίς σου πρός ἡμᾶς. Τρέχε οὖν
πρός τά προκείμενά σοι ἵνα καταλάβῃς˙ καί μιμνήσκου διαπαντός
ὅθεν ἐρρύσατό σε ὁ Θεός. Καί δός αὐτῷ εὐχαριστίαν εἰς πάντα,
δεόμενος ἵνα πληρώςῃ μετά σοῦ τό ἔλεος αὐτοῦ ἕως τέλους.
Ἀμήν.

λ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
ἐρωτήσαντα, εἰ ὀφείλει συμπλεῦσαι τοῖς ἀδελφοῖς διά τό 

ἐργόχειρον εἰς Αἴγυπτον˙ εὐλαβεῖτο γάρ ὅτι καί αὐτός καί οἱ
ἀδελφοί ἄπειροι ἦσαν τῆς θαλάσσης καί τῶν τόπων.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ὅσον ἔξω εἶ, κοπιάσαι ἔχεις διά τόν Θεόν, μετά
τῶν ἀδελφῶν. Πρόθου οὖν τάς τοῦ Ἀποστόλου θλίψεις πρό τῶν
ὀφθαλμῶν σου˙ «ὁ γάρ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται»,
ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας.
Ἀμήν.

λα'
Πολλά περιελθόντων αὐτῶν ἐν Αἰγύπτῳ πρίν εὑρεῖν ἐργόχειρον,
καί πολλήν διαφόρως ὑπομεινάντων θλῖψιν καί διαστροφήν, καί
ἐντεῦθεν ὀλογωρίας αὐτῷ συμβάσης, προθεωρήσας ὁ Γέρων
ταῦτα τῷ πνεύματι, προετοιμάζει αὐτῷ ἀπόκρισιν ἔχουσαν οὕτω.
Γράψον, τέκνον, τά λεγόμενα παρ᾿ ἐμοῦ, μᾶλλον δέ παρά τοῦ
Θεοῦ, καί ἑτοίμασον αὐτά τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ. Πρῶτον
ἀσπασμόν ἐν Κυρίῳ˙ μετά ταῦτα εἰπέ αὐτῷ˙ ὅτι ὀλιγωρεῖς ἐν ταῖς
θλίψεσιν ὡς ἄνθρωπος σαρκικός, μή ἀκούσας ὅτι πρόκεινταί σοι
θλίψεις, ὡς καί τό πνεῦμα εἶπε τῷ Παύλῳ. Καί λοιπόν παρεκάλει
τούς ὄντας μετ᾿ αὐτοῦ ἐν τῷ πλοίῳ χαίρειν. Οὐκ οἶδας ὅτι πολλαί
εἰσιν αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καί ἐν αὐταῖς δοκιμάζονται ὡς ἐν
πυρί χρυσίον; Εἰ μέν δίκαιοι ἐσμέν, δοκιμασθῶμεν ἐν ταῖς
θλίψεσιν˙ εἰ δέ πάλιν ἁμαρτωλοί, ὡς ἄξιοι αὐτῶν ὑπομείνωμεν˙ ἠ
γάρ δοκιμή ὑπομονήν ἐργάζεται.
Λάβωμεν κατά νοῦν τούς ἐξ ἀρχῆς Ἁγίους πάντας καί ἴδωμεν τί
ὑπέμειναν, καί ἀγαθοποιοῦντες, καί ἀγαθολαλοῦντες, καί ἀληθείᾳ
ὅλῃ στήκοντες, μισούμενι καί θλιβόμενοι ἦσαν ἀπό τῶν
ἀνθρώπων ἕως τῆς τελευτῆς αὐτῶν, καί ὑπερηύχοντο τῶν
ἐχθρῶν καί τῶν ἐπηρεαζόντων αὐτούς, κατά τήν τοῦ Σωτῆρος
φωνήν. Μή οὖν καί σύ κατά τόν σεμνόν Ἰωσήφ ἐπράθης, καί αἱ
χεῖρές σου ἐν τῷ κοφίνῳ ἐδούλευσαν καί εἰς λάκκους δύο
καταβέβηκας; Ἤ κατά τόν Μωσέα, ἀπό παιδός καί μέχρι γήρως
ἐκακουκήθης; Τί ὑπέμεινας νωθρέ; Ἤ ὡς Δαβίδ, διωκόμενος ἀπό
Σαούλ καί τοῦ ἰδίου υἱοῦ, ἐπένθει ὑπέρ αὐτῶν θανόντων; Ἤ κατά
τόν Ἰωνᾶν ἐρρίφης εἰς τήν θάλασσαν;
Λήθαργε καί ἀγαπητέ, τί ἐκλύεταί σου ὁ λογισμός; Μή φοβηθῇς
καί δειλανθῇς ὡς ἄνανδρος, μήποτε ὑστερηθῇς ἀπό τῶν τοῦ
Θεοῦ ἐπαγγελιῶν˙ μή πτοηθῇς ὡς ἄπιστος, ἀλλά θαρσοποίησον
τούς ὀλιγοπίστους σου λογισμούς. Ἀγάπησον τάς θλίψεις ἐν πᾶσι, 

ἵνα γένῃ υἱός δόκιμος τῶν ἁγίων. Μιμνήσκου τῆς ὑπομονῆς Ἰώβ
καί τῶν καθεξῆς καί ζήλωσον ἐλθεῖν εἰς τά ἴχνη αὐτῶν.
Μιμνήσκου ὧν ὑπέμεινε Παῦλος κινδύνων καί θλίψεων καί
δεσμῶν καί λιμῶν καί ἄλλων κακῶν πλήθους, καί εἰπέ τῇ
μικροψυχίᾳ˙ ἀλλότριός σου εἰμί. Μιμνήσκου γράψαντός σοι˙ ἐάν
κατευοδοθῇ τό πρᾶγμα ἔμπροσθέν σου, ἐάν μή, εὐχαρίστησον τῷ
Θεῷ. Κατανόησον τά πράγματα, ὅτι φθαρτά καί παρερχόμενά
εἰσιν˙ ἡ δέ κατά Θεόν ὑπομονή σώζει τόν κτησάμενον αὐτήν.
Ἰδού πυκτεύεις ἐνεγκεῖν ἐργόχειρον καί ἐργάσασθαι. Ἵνα οὖν
δείξω σοι τόν ἀποστολικκόν λόγον, ὅτι οὔτε τοῦ θέλοντος, οὔτε
τοῦ τρέχοντος, ἀλλά τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ, ἰδού πέμπει ἡμῖν ὁ
Θεός ἀνθρώπους ἔχοντας τήν χρείαν τοῦ κόσμου, οὕς δεξάμενοι
μή εἴπητε ὅτι ἐλάλησα δι᾿ αὐτούς τίποτε, μήποτε λάβωσι
κενοδοξίαν. Ἀγαπήσατε αὐτούς ὡς ἀδελφούς γνησίους, καί
ποιήσατε τόν λογισμόν ὑμῶν ἀναπαῦσαι τόν λογισμόν αὐτῶν˙ τοῦ
κόσμου γάρ καταφρονοῦσι, σῶσαι τάς ψυχάς αὐτῶν θέλοντες. Καί
ὁ Θεός δι᾿ ἐμοῦ - κατά πρόγνωσιν γράφω - ἄγει αὐτούς ὧδε πρός
ὑμᾶς, ἵνα μάθητε ὅτι πάνυ κατεφρόνησαν.
Σύ οὖν ἀδελφέ, κρατούμενος τῇ ἐμῇ χειρί, περιπάτει εἰς τήν
στενήν καί τεθλιμμένην ὁδόν τήν ἀπάγουσαν εἰς ζωήν αἰώνιον, ἐν
Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

λβ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν,
ἐρωτήσαντα εἰ ὀφείλει καθ᾿ ἑαυτόν τρώγειν, καί τήν Τετράδα καί
Παρασκευήν μή ἐξιέναι εἰς τήν ἁγίαν Κοινωνίαν˙ καί εἰ χρή αὐτόν
ἀποκόψει τῆς φροντίδος τῶν ἔργων˙ καί ἐάν συμβῇ αὐτόν εἰς τό
ἡσυχάζειν ἀσθενῆσαι, εἰ δεῖ χρήσασθαι θεραπείᾳ τινί καί ὥστε
δοθῆναι αὐτῷ ἐντολάς εἰς σωτηρίαν.
Οὐ θέλω τήν ἀγάπην σου ἀγνοεῖν περί τῆς γινομένης μετά σοῦ
εὐεργεσίας παρά τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ. Καί γάρ ἰδού αἱ ὠδῖνες
ἔφθασαν˙ καί ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιῆσαι μετά σοῦ καί εἰσενεγκεῖν
σε κατά τάξιν εἰς τήν εὐλογημένην αὐτοῦ ἡσυχίαν καί εἰς τήν
ἀνεπαίσχυντον ὑπομονήν. Κἄν οὖν ἀτονία ἤ ἄλλη ἀσθένεια
παρακολουθήσῃ σοι, ὅλην τήν ἐλπίδα σου βάλε ἐπί τόν σόν
δεσπότην καί ἀναπαύῃ˙ καί γάρ ἐλπίζω εἰς τόν Θεόν μου, ὅτι οὐ
μακράν εἶ τῆς ὁδοῦ τοῦ Θεοῦ. 

Περί δέ τοῦ καθ᾿ ἑαυτόν φαγεῖν ἐν τῷ κελλίῳ σου, συμφέρει σοι
καί ὠφελεῖ. Προφάσεως δέ γενομένης τοῦ καί μετά τῶν ἀδελφῶν
φαγεῖν, μή διστάσῃς μηδέ δυσχεράνῃς καί κατά μικρόν σύστελλε
σεαυτόν. Τήν δέ κοινωνίαν ὅσον εἰσέρχῃ καί ἐξέρχῃ, μή κωλύσῃς˙
σκάνδαλον γάρ ἔχει ἄλλοις τό πρᾶγμα. Καί πρόσχες πῶς ποιεῖς
σου τό κάθισμα κατά ταπείνωσιν καί φόβον Θεοῦ καί ἀγάπην πρός
πάντας ἀνυποκρίτως καί οἰκοδομεῖς τήν οἰκίαν σου ἐπί τήν
στερεάν καί ἀσάλευτον πέτραν˙ φησί γάρ, «ἡ δέ πέτρα ἦν ὁ
Χριστός».
Περί δέ ἄλλων ἐντολῶν τινων οὐ χρεία ἄρτι˙ ἀρκοῦν ἐγράφη σοι
ἐξ ἐμοῦ˙ ἔχουσι γάρ ἱκανότητα ἀγαγεῖν ἀπό ἀρχαρίου ἄνθρωπον
εἰς τέλειον. Μελέτησον αὐτά καί μιμνήσκου καί μή ἐπιλάθῃ˙ ὅλην
γάρ ἐχουσι τήν βιβλιοθήκην.
Ἔρρωσο ἐν Κυρίῳ διαπαντός ταπεινοφρονῶν, ἐν λόγοις καί
ἔργοις καί κινήμασι.

λγ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὅτι ὁ
κατά σάρκα αὐτοῦ ἀδελφός διασκεπτόμενος εἰς τόν μονήρη βίον
ἀναχωρῆσαι, ἠρώτησε δι᾿ αὐτοῦ τόν Γέροντα περί τούτου.

Εἶπεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός˙ «οὐδείς ἔρχεται πρός με,
εἰ μή ὁ Πατύρ ὁ οὐράνιος ἑλκύσῃ αὐτόν˙ κἀγώ ἐγείρω αὐτόν τῇ
ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ καί ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Βλέπετε ὅτι αἱ χῶραι
λευκαί εἰσι πρός θερισμόν, καί ὁ θερίζων μισθόν λαμβάνει καί
συνάγει καρπόν εἰς ζωήν αἰώνιον, ἵνα ὁ θερίζων χαίρῃ καί ὁ
σπείρων˙ ἐν τούτῳ γάρ ὁ λόγος ὁ ἀληθινός ἐστιν, ὅτι ἄλλος ὁ
σπείρων καί ἄλλος ὁ θερίζων».
Ἀδελφέ, οὐδείς θέλων εἰσελθεῖν εἰς πόλιν κοιμᾶται˙ καί οὐδείς
θέλων ἐργάσασθαι, βλέπων τόν ἥλιον ραθυμεῖ˙ καί οὐδείς θέλων
φιλακαλῆσαι τόν ἀγρόν αὐτοῦ ἀμελεῖ˙ ὁ γάρ θέλων εἰς πόλιν
εἰσελθεῖν ὀξυποδήσει πρό τοῦ ὀψίσαι καί ὁ βλέπων τόν ἥλιον
ἐξελεύσεται εἰς ἐργασίαν μετά γοργότητος, μήποτε ἐμποδισθῇ˙ καί
ὁ θέλων τόν ἀγρόν αὐτοῦ φιλοκαλῆσαι, σπουδάσει πρό τοῦ
διαφθαρῆναι ἀπό ἐρυσίβης.
Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω. 

λδ'
Πάλιν ἐκ δευτέρου ἐλθόντος τοῦ ἀδελφοῦ πρός αὐτόν, ἐθλίβετο
διά τήν αὐτοῦ σωτηρίαν˙ καί ὑπεμίμνησκεν αὐτόν τῆς προτέρας
αὐτοῦ ὑποσχέσεως˙ αὐτός δέ ᾔττησε σημεῖον αὐτῷ δοθῆναι περί
τούτου παρά τοῦ Γέροντος καί ἐδήλωσεν ὁ Γέρων ταῦτα.
Περί δέ τοῦ ἀδελφοῦ σου οὗ εἶπας, ἡ ἀπιστία πολεμεῖ αὐτῷ, καί
αὕτη ἐστίν ἡ φαρισαϊκή αἵρεσις, πρός οὕς εἶπεν ὁ Κύριος «ὅτι ἡ
γενεά αὕτη σημεῖον ἐπιζητεῖ, καί σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ».
Οὐκ ἔχω εἰπεῖν αὐτῷ, ἀλλά καθώς λέγει ὁ Ἀπόστολος, «τά
ἀρχαῖα παρῆλθεν ἰδού γέγονε τά πάντα καινά»˙ καί τό «νῦν
Ἰσραήλ»˙ καί τό «οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τόν Θεόν σου»˙ καί τό
«σήμερον ἐάν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε μή σκληρύνητε τάς
καρδίας ἡμῶν».
Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ.

λε'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
ἐρωτήσαντα περί ἀδελφῶν ἀσθενούντων τῷ σώματι καί περί
ἄλλων ἀσθενούντων τῷ λογισμῷ˙ εἰ ὀφείλει αὐτούς παρ᾿ ἑαυτῷ
προσλαβέσθαι˙ καί εἰ δεῖ εἰπεῖν τῷ Ἀββᾶ κουφίσαι μικρόν τούς
ἀρχαρίους ἐκ τῆς ἀγρυπνίας˙ καί περί τῆς χρονίας αὐτοῦ σιωπῆς.
Ἀδελφέ, ἡ ἀπόκρισις τῶν τριῶν λογισμῶν μία ἐστί˙ μή ἀναγκάσῃς
τήν προαίρεσιν, ἀλλ᾿ ἐπ᾿ ἐλπίδι σπεῖρον˙ καί γάρ ὁ Κύριος ἡμῶν,
οὐκ ἠνάγκασε τινά, ἀλλ᾿ εὐηγγελίσατο˙ καί εἴ τις ἤθελεν ἤκουσεν.
Οἶδα ὅτι οἶδας ὅτι οὐκ ἀμελῶ, οὐδέ καταφρονῶ τῆς σῆς ἀγάπης,
ἀλλά ἡ ἀνοχή πρός τό συμφέρον γίνεται. Καί γάρ ὅταν εὐχώμεθα
καί μακροθυμεῖ ὁ Θεός τοῦ ἀκοῦσαι, τό συμφέρον ποιεῖ, ἵνα
μάθωμεν τήν μακροθυμίαν καί μή ἐκκακῶμεν, λέγοντες, ὅτι
ηὐξάμεθα καί οὐκ εἰσηκούσθημεν˙ ὁ Θεός γάρ οἶδε τί συμφέρει τῷ
ἀνθρώπῳ.
Χαίροις ἐν Κυρίῳ, ἀδελφέ μου, καί ἀμερίμνησον ἀπό παντός, καί
εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ἀγαπητέ μου ὁμόψυχε. 

λς'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
ἐπιτρέπουσα αὐτῷ ἄρξασθαι τῆς ἡσυχίας ἐν πάσῃ ἀμεριμνίᾳ˙ καί
πρός τόν ἐπελθόντα αὐτῷ λογισμόν, ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστί˙ καί ὅτι
συντυχών τινι τῶν Πατέρων ἐπί πολλήν ὥραν, ἐλογίζετο εἰ ἄρα
καλῶς ἐποίησεν, ἤ οὔ.

Ἀδελφέ, ἄκουσον παρ᾿ ἐμοῦ τοῦ ἀγαπῶντός σε ἐν Χριστῷ
Ἰησοῦ. Περί μέν τοῦ κελλίου, εἶπεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς
Χριστός: «Ἔρχεται ὥρα καί νῦν ἐστιν, ὅταν ἀκούσωσιν οἱ νεκροί
τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καί οἱ ἀκούσαντες ζήσονται˙
ὥσπερ γάρ ὁ Πατήρ ἔχει ζωήν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκε καί τῷ
υἱῷ ζωήν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ». Κἀγώ σοι λέγω ὁ καιρός τοῦ εἰσελθεῖν
σε σύν Θεῷ πάρεστι˙ κατάστησόν σου τό νέον κελλίον καί εἴσελθε
ἔχων τόν Θεόν ὁδηγόν. Καί ὅτε καθέζῃ μή μεριμνήσῃς τίποτε˙ καί
γάρ ἡ χρεία τῶν πραγμάτων καί ἡ δοκιμασία καλεῖ ἑαυτόν. Περί δέ
τοῦ σπαρέντος λογισμοῦ ἀργός ἐστι, παρεισφέρων κενοδοξίαν˙ τίς
γάρ οὐκ ἔγνω ὅτι ἐν ἐσχάτῃ ὥρᾳ ἐσμέν;
Περί δέ τῆς λαλιᾶς ὅταν βλέπῃς σεαυτόν σχεδόν θεολογοῦντα,
μάθε ὅτι ἡ σιωπή θαυμαστοτέρα καί ἐνδοξοτέρα ἐστίν αὐτῆς˙
τίποτε οὖν περισσόν οὐ χρήζεις ἵνα γράψω˙ ἀπό γάρ ἄλφα ἕως
ὠμέγα σοί ἔγραψα, καθώς ἐπίσταται ἡ σή ἀγάπη. Παρατίθεμαί σε
οὖν τῷ Θεῷ˙ αὐτοῦ γάρ ἐστιν ἡ βοήθεια καί τό ἔλεος. Ἀμήν.

λζ'

Κοσμικός τις φιλόχριστος ἔπεμψεν ἐρωτῶν τόν Ἀββᾶν Ἰωάννην
περί πράγματος, καί ἔδωκεν αὐτῷ ἀπόκρισιν˙ καί μεταμεληθείς
ἐδήλωσε τῷ αὐτῷ μεγάλῳ Γέροντι, λέγων˙ συγχώρησόν μοι ὅτι
μεθύω καί οὐκ οἶδα τί ποιῶ.
Πολλάκις λέγω σοι, ἄφες τούς νεκρούς θάψαι τούς ἑαυτῶν
νεκρούς, καί μᾶλλον οὐκ ἀηδίζῃ τῆς αὐτῶν ἀκμήν δυσωδίας;
Βλέπε τί λέγεις˙ οὐ γάρ οἶδας τί λέγεις˙ ὁ γάρ μεθύων μυκτηρίζεται
ὑπό τῶν ἀνθρώπων, δέρεται, καταφρονεῖται˙ οὐ ψηφίζει ἑαυτόν,
οὐ παρέχει γνώμας, οὐ διδάσκει ἄλλους, οὐ συμβουλεύει περί
τινων˙ οὐ διακρίνει ὅτι τοῦτο καλόν ἤ τοῦτο κακόν. Εἰ τῷ στόματι
λέγεις καί ἄλλα δεικνύεις ἐν τοῖς ἔργοις, ἐν ἀγνωσίᾳ λαλεῖς. Μή 

ὑπνώσῃς, μήποτε ἐξαίφνης ἔλθῃ εἰς τά ὦτα σου, ἰδού ὁ νυμφίος,
ἐξέλθετε εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ˙ καί ποῦ λέγεις τότε ἀσχολοῦμαι.
Ἐποίησέ σε ἀμέριμνον, καί οὐ θέλεις; Ἦρέ σου τήν φροντίδα, καί
σεαυτόν περιπλέκεις; Ἀνέπαυσέ σε, καί θέλεις μοχθῆσαι; Οὐ μένει
σε χρόνος τοῦ πενθῆσαι καί κλαῦσαί σου τάς ἁμαρτίας.
Μιμνήσκου ὅτι εἶπέ σοι περί τῆς θύρας ὅτι κλείεται˙ γόργευσαι ἵνα
μή ἔξω μείνῃς μετά τῶν μωρῶν παρθένων˙ μετάβηθι τῷ λογισμῷ
ἀπό τοῦ ματαίου κόσμου τούτου εἰς ἄλλον αἰῶνα. Ἄφες τά γήινα
καί ζήτησον τά οὐράνια˙ ἐγκατάλειψον τά φθαρτά, καί εὑρίσκεις τά
ἄφθαρτα˙ φεῦγε τῇ διανοίᾳ ἀπό τῶν προσκαίρων, καί ἀπαντᾷς
εἰς τά αἰώνια˙ ἀπόθανε τελείως, ἵνα ζήσῃς τελείως, ἐν Χριστῷ
Ἰησοῦ, τῷ Κυρίῳ ἡμῶν˙ ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

λη'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν,
ἐπιθυμοῦντα συχνῶς δέχεσθαι παρ᾿ αὐτοῦ ἀπόκρισιν εἰς
βοήθειαν καί σωτηρίαν ψυχῆς, καί ζητοῦντα μαθεῖν, εἰ δεῖ
συντυγχάνειν τινί τῶν ἀδελφῶν, ἤ λογισμόν παρ᾿ αὐτῶν
ἐρωτᾶσθαι.

Ἐπειδή οἶδα τίνι παρεθέμην σε, καί οἵαν τροφήν παρέθηκά σοι,
ἐάν συνιῇς οὐ πυκνάζω τοῦ γράφειν σοι˙ ᾧ γάρ παρεθέμην σε, καί
πρό τοῦ αἰτῆσαι αὐτόν, οἶδεν ὧν χρείαν ἔχεις. Ὡ(ς) οὖν ἤκουσας
ἀμερίμνει˙ τό γάρ ἀμεριμνῆσαι ἀπό παντός πράγματος, ποιεῖ σε
προσεγγίσαι τῇ πόλει˙ καί τό μή ψηφισθῆναι ἐν ἀνθρώποις, ποιεῖ
σε οἰκῆσαι τήν πόλιν˙ καί τό ἀποθανεῖν ἀπό παντός ἀνθρώπου,
ποιεῖ σε κληρονομῆσαι τήν πόλιν καί τούς θησαυρούς.
Καί ἐπειδή πολλάκις ἀεί θέλεις τόν αὐτόν λόγον ἀκούειν περί
συντυχίας, ἤ περί λογισμοῦ ἀδελφῶν, χρείας γενομένης, ἐγώ σοι
λέγω τί δεῖ ποιῆσαι˙ σύ οὖν μηδέν φροντίσῃς, εἰ μή τό ἀνῦσαι τήν
ὁδοιπορίαν.
Ἀσπάζομαί σου τήν ἀγάπην ἀδιαλείπτως. Καί ἀπό τοῦ σβεσθῆναι
κατά μικρόν ἀπό σοῦ τήν δεινοτάτης ὀργῆς κίνησιν ἔστι σοι
μαθεῖν.
Εἰρἠνη σοι ἔσται, ἀδελφέ μου καί ἀγαπητέ Ἰωάννη. 

λθ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν,
βουληθέντα κόψαι τήν συντυχίαν καί τοῦ ἰδίου ὑπηρέτου, διά τό
ρηθέν αὐτῷ, ὅτι τό ἀμεριμνῆσαι ποιεῖ σε προσεγγίσαι τῇ πόλει˙
καί πρός τόν αὐτ(οῦ) λογισμόν ἀναζητοῦντα τάς αἰτίας τῶν
διαφόρων ἐπανισταμένων αὐτῷ πειρασμῶν.

Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ἔκδεξαι ἄλλο μικρόν. Καί γάρ οὐκ ἔστι καιρός˙
καί γάρ ἐγώ φροντίζω σου περισσότερόν σου, μᾶλλον δέ ὁ Θεός.
Ἀδελφέ Ἰωάννη, μηδέν φοβηθῇς ἀπό τῶν ἐπαναστάντων
πειρασμῶν πρός δοκιμασίαν σήν˙ οὐ γάρ παραδίδωσί σε ὁ Θεός.
Ὅταν οὖν ἔλθῃ σοι τίποτε τοιοῦτον, μή καοπιάσῃς ἐρευνᾶν
πράγματα, ἀλλά κράζε τό ὄνομα Ἰησοῦ, λέγων˙ «Ἰησοῦ, βοήσει
μοι» καί ἐπακούει, ἐγγύς γάρ ἐστι τῶν ἐπικαλουμένων αὐτόν. Μή
ὀλιγοψυχήσῃς, ἀλλά δράμε προθύμως καί καταλαμβάνεις˙ ἐν
Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα˙ εἰ ὀφείλει
διδάξαι τόν ἴδιον ὑπηρέτην τήν σειράν καί περί τινος ἀδελφοῦ
ἐρωτήσαντος περί τῶν ἰδίων λογισμῶν οὐ σαφῶς, ἀλλά δι᾿
αἰνιγμάτων, εἰ καλῶς ἐποίησεν.

Λαμπροτάτη διδασκαλία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν αὕτη ἐστί˙
«γεννηθήτω τό θέλημά σου». Εἴ τις οὖν λέγει τήν προσευχήν
ταύτην μετά εἰλικρινείας, τό ἴδιον αὐτοῦ θέλημα ἀπολύει καί εἰς τό
θέλημα τοῦ Θεοῦ κρεμᾷ τά πάντα. Τό οὖν διδάξαι τόν ἀδελφόν
συμφέρει μέν, ἔχει δέ τό πρᾶγμα φθόνον˙ ἀλλά δύναται ἀρέως
ἅπαξ ἅπαξ, καί σκεπάζεται τό πρᾶγμα διά τήν συνείδησιν τῶν
ἀδελφῶν.
Περί δέ τῆς δι᾿ αἰνιγμάτων ἐρωτήσεως, ἰδιοσκοπία ἐστί, μή
ἔχουσα διάκρισιν, καί χρῄζει ὁ τοιοῦτος πολλῶν εὐχῶν˙ τά γάρ
σημεῖα οὐ τοῖς πιστοῖς, ἀλλά τοῖς ἀπίστοις γίνεται.

μα' 

Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν εἰς
πολλούς ἐμπεσόντα λογισμούς καί φροντίδας περί τῆς τοῦ
Μοναστηρίου συστάσεως.

Πολλά τά βλύζοντα ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Καί φησιν˙ ἐξαριθμήσομαι
αὐτούς, καί ὑπέρ ἄμμον πληθυνθήσονται. Ἀδελφέ, οὐδείς οἶδε
ποῦ μέλλει ὁ τόπος οὗτος ἐλθεῖν, εἰ μή ὁ καρδιογνώστης Θεός
μόνος˙ κἀμέ ἐπληροφόρησεν. Ἔχε οὖν ὅτι οὐκ ἐγκαταλιμπάνει
αὐτόν ὁ Κύριος, ἀλλά φυλάττει καί δοξάζει αὐτόν εἰς δόξαν τοῦ
ὀνόματος τῆς δόξης αὐτοῦ.
Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

μβ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν
ἐρωτήσαντα περί τῆς συμβάσης αὐτῷ ἀσθενείας, πόθεν ἐστί˙ καί
εἰ χρή εἰπεῖν τοῖς ἀπερχομένοις ἀδελφοῖς εἰς τήν Αἴγυπτον πῶς
χρήσασθαι˙ καί (μεριμνῶντα) περί αὐτῶν μήπως θλιβῶσι διά τήν
αὐτῶν πρός τούς (τόπους) ἀπείριαν.

Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ μεμιγμένοι εἰσίν οἱ παρά σοί Αἰγύπτιοι καί
Ἱεροσολυμῖται, ἀλλά μή φροντίσῃς, μέλλει γάρ τῷ Θεῷ περί σοῦ.
Τό δέ ἐνθύμημά σου, ποίησον κατά φόβον Θεοῦ καί μή θλιβῇς
κατά τῶν ἀδελφῶν, ἀλλά μόνον εὖξαι, καί ὁδηγεῖ αὐτούς Κύριος
κατά τό θέλημα αὐτοῦ περί παντός πράγματος. Πάρεξ γάρ τοῦ
Θεοῦ οὐδέν γίνεται, μάλιστα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, εἰ κατά φόβον
Θεοῦ πρός ἀνάπαυσίν ἐστι καί ὠφέλειαν ψυχῶν.
μγ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὥστε
πάντα τά καθ᾿ ἑαυτόν ἀναθεῖναι Θεῷ.

Εἴ τις πίνει ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἔπεμψά σοι δι᾿ ἐπιστολῶν, οὐ διψᾷ
εἰς τόν αἰῶνα. Σύ δέ ὤφειλες προσδοκᾶν καί ἐλπίζειν ἀνάπαυσιν
διά πίστεως Χριστοῦ. Λάβε τόν ἄρτον τοῦτον ἐκ τῆς ἐμῆς τροφῆς,
καί ἀμερίμνει˙ μηδέν φοβηθῇς, ἀλλά λάβε δύναμιν διά τοῦ ἁγίου 

Πνεύματος καί ἐλπίδα˙ πίστευσον ὅτι ἡ χείρ τοῦ Θεοῦ μετά σοῦ
ἐστιν.
μδ'
Ἐκ τῆς πεμφθείσης αὐτῷ εὐλογίας δέδωκε τῷ αὑτοῦ ὑπηρέτῃ,
οὐκ ἀπό χειρός, ὡς μή ὤν κληρικός, ἀλλ᾿ ἔθηκε, κἀκεῖνος ἑαυτῷ
ἔλαβε˙ καί δεξάμενος ἐκ δευτέρου καί τρίτου εὐλογίαν, τό αὐτό
ἐποίησε καί ποιῶν τοῦτο δίχα ἐπιτροπῆς, οὐκ ἐννόει τό
ἁμάρτημα. Καί πάλιν ὅτε εἶδε ταῖς εὐχαῖς τοῦ Γέροντος ἑαυτόν
κουφισθέντα ἐκ τῶν παθῶν, εἶπεν, ἠτόνησαν ἐξ ἐμοῦ τά πάθη.
Καί μετά ταῦτα ἔπεμψεν ἐρωτῶν περί λογισμῶν βλασφημίας, καί
οὐκ ἔλαβεν ἀπόκρισιν. Καί ἐν τῷ θαυμάζειν αὐτόν τήν αἰτίαν,
ἐξαίφνης κατά συγχώρησιν Θεοῦ πρός παιδείαν ὤφθη αὐτῷ
φάντασμα φοβερόν, καί ἅπαξ καί δίς, καί παρά χρῆμα ἀπῆλθε.
Καί πολλοῦ πληρωθείς θορύβου καί ταραχῆς, ἐμνήσθη τό σφάλμα
μόνου τοῦ ἄρτου, ἐπιλαθόμενος τό παρ᾿ αὐτοῦ ρηθέν ἐπί τῆς
ἀσθενείας τῶν παθῶν. Καί φορέσας τό πεμφθέν αὐτῷ ποτε παρά
τοῦ Γέροντος κουκούλιον, πολλά προσέπιπτε καί παρεκάλει τυχεῖν
ἐλέους. Καί γράφει αὐτῷ ὁ Γέρων περί τῶν δύο πταισμάτων˙ ἔτι
δέ καί περί τοῦ λογισμοῦ τῆς βλασφημίας˙ καί ὅτι τό θεῖναι τάς
εὐλογίας τῷ ὑπηρέτῃ ὥς τε αὐτόν λαβεῖν οὐκ ἦν ταπείνωσις,
ἀλλά μᾶλλον φυσίωσις καί παιδικῆς διανοίας.
Εἴ τις οἶδεν παραβαίνει τήν ἐντολήν, τεκμήριον ἕν δεικνύει
γνώσεως˙ καί ὁ γινώσκων διορθοῦται. Ἀλλ᾿ ἁπλῶς, λαλοῦμεν, ὡς
δήποτε ἐν τῇ χειρί τοῦ Θεοῦ παρέθηκά σε, καί ἐκκλίνεις ἀπ᾿
αὐτῆς; Καί ἡ Γραφή λέγει ἐκ στόματος τοῦ Θεοῦ, ὅτι οἱ δίκαιοι οὐκ
ἐκκλίνουσι˙ τί δοκιμάζεις εἴπω; Καί πάλιν λέγει˙ μηδέ ἐξελθέτω
μεγαλορρημοσύνη ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν. Καί ἐτόλμησας ἀνοῖξαι
τό στόμα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καί εἰπεῖν ὅτι ἠτόνησαν ἀπ᾿ ἐμοῦ τά
πάθη καί οὐχί μᾶλλον εἶπας ὅτι ἐν θησαυρῷ κεῖνται ἐν ἐμοί ὅλα;
Διά τοῦτο μικρόν ἐγκατελείφθης καί ἐφάνη σου ὅλη ἡ ταλαιπωρία˙
καί εἰ μή ᾖ ὅ εἶλες σκέπασμα, κοπιάσαι εἶχες˙ ἀλλά πιστός ὁ Θεός
φησιν, ὅς οὐκ ἐάσει ἡμᾶς πειρασθῆναι ὑπέρ ὅ δυνάμεθα, ἀλλά
ποιήσει σύν τῷ πειρασμῷ καί τήν ἔκβασιν, πρός τό δύνασθαι
ἡμᾶς ὑπενεγκεῖν. Καί τό ἀκαίρως ποιῆσαι πρᾶγμα, ἐκ θελήματός
ἐστιν ἰδίου τοῦ φυσιοῦσθαι, μή ἔχων χειροτονίαν, καί τό δοῦναι
ἄλλοις εὐλογίαν ὡς Ἀρχιεπίσκοπος, οὐκ οἶδα ἐγώ πῶς ταῦτα
ἐκφράσω. Τί οὖν ἐγώ οὐκ ᾔδειν τοῦ πᾶσι πέμψαι εὐλογίας; Ἤ σοί
πάντως ἔπεμψα. Ἰδού οὖν μικρόν ὑπέρ μεγάλων καί πολλῶν
ἐπαιδεύθης. 

Νῆψαι λοιπόν τοῦ ἐξολοθρεῦσαι τά ὀκτώ ἔθνη τά ἀλλόφυλα
στερεῶς καί μή καθίσῃς παιδικοῖς συρόμενος πράγμασι. Καί
κτῆσαι στυφότητα, ἤ γάρ ἁπλότητα (ἴσ. καί οὐ μόνην ἁπλότητα)˙
καί γάρ πολλάκις ἤκουσας «ὅτι μετά βουλῆς πάντα ποίει». Καί
περί παντός πάθους καί βλασφημίας, δεήθητι τοῦ Θεοῦ, καί
συναντιλαμβάνεταί σου κατά μικρόν˙ καί νῆψον τοῦ λοιποῦ καί
τήρησον αὐτά ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Καί οὐ χρεία ἵνα τις μάθῃ, ἀλλ᾿ ὅ
γέγονε, γέγονε. Συγχώρησόν μοι τά παρελθόντα καί διορθοῦμαι τά
μέλλοντα. Ἔσται οὖν Ἰησοῦ μετά σοῦ εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

με'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὅτε εἰς
μεγάλην ἐμπεσών ἀρρωστίαν καί σφοδροτάτῳ κρατούμενος
πυρετῷ καί ἐπί πολλάς ἡμέρας μήτε τραφείς μήτε καθευδήσας,
ἔκραξεν ἐρίζων πρός τόν Ἀββᾶν καί τούς ὑπηρετοῦντας αὐτῷ
ἀδελφούς, κατ᾿ ἐνέργειαν διαβόλου.

Ἀδελφέ, τί ἐξυδαρώθη σου ἡ καρδία τοῦ ἀφεῖναι τόν ἀγαπητόν,
καί τρέχειν ὀπίσω τοῦ ἐχθροῦ; Ἀφῆκας τήν φωνήν τοῦ ποιμένος
Χριστοῦ καί ἐξηκολούθησας ὀπίσω τοῦ λύκου διαβόλου; Τί
ἔπαθες; Τί ὑπέμεινας; Τί εἰσίν αἱ κραυγαί αὗται, ἅς ἠρίθμησεν ὁ
Ἀπόστολος μετά τῶν δυσφήμων ἐκείνων; «Πᾶσα κραυγή καί
βλασφημία καί ὀργή, ἀρθήτω ἀφ᾿ ὑμῶν σύν πάσῃ κακίᾳ». Ὑπέρ
τήν δύναμιν ἔπαθες οὐδέν, τοῦ Ἀποστόλου βοῶντος˙ «πιστός ὁ
Θεός, ὅς οὐκ ἐάσει ἡμᾶς πειρασθῆναι ὑπέρ ὅ δυνάμεθα» καί τά
λοιπά.
Ἐξυπνίσθητι ἀπό τῆς ταραχῆς ταύτης τῶν κακῶν λογισμῶν˙ λάβε
τήν ράβδον τοῦ σταυροῦ, ἐν ᾗ ἀπελαύνεις τούς λύκους, τοῦτ᾿ ἔστι
τούς δαίμονας καί μνήσθητι τοῦ εἰπεῖν: Ἵνα τί περίλυπος εἶ ἡ
ψυχή μου καί ἵνα τί συνταράσσῃς με; Ἔλπισον ἐπί τόν Θεόν, ὅτι
ἐξομολογήσομαι αὐτῷ, σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καί ὁ Θεός
μου. Νῆψον τοῦ λοιποῦ καί μή ἐκκαυθῇς ὡς ἄφρον παιδίον μή
ἔχον αἴσθησιν, χρεωστῶν ἀνελθεῖν μετά Χριστοῦ εἰς τόν σταυρόν,
καί ἡλωθῆναι τοῖς ἥλοις, καί νυχθῆναι τῇ λόγχῃ. Τί ὑπομένεις
ταλαίπωρε, βοῶν κατά Χριστοῦ βίας καί ὑβρίζων τούς ἀδελφούς
σου; Ποῦ ἐστι, τῇ τιμῇ ἀλλήλους προηγούμενοι;
Ἀρκεῖ ἕως ὧδε˙ φησί γάρ «δός σοφῷ ἀφορμήν, καί σοφώτερος
ἔσται». Βάσταξον καί ἡσύχασον καί εὐχαρίστησον εἰς πάντα˙ 

οὕτω γάρ λέγει «ἐν παντί εὐχαριστεῖτε». Δῆλόν δέ ἐστι καί ἐν
ἀνάγκαις, καί ἐν θλίψεσι, καί ἐν ἀρρωστίαις, καί ἐν ἀνέσει. Κράτει
οὖν τόν Θεόν, καί μένει μετά σοῦ˙ καί δίδωσί σοι δύναμιν ἐν τῷ
ὀνόματι αὐτοῦ˙ ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.

μς'
Κουφισθέντος αὐτοῦ ἐκ τῆς ἀσθενείας καί ἀνανήψαντος ἐκ τοῦ
πειρασμοῦ, ἔδειξεν αὐτῷ ὁ ἀντικείμενος πονηρά ἐνύπνια, ἵνα
αὐτόν πάλιν ταράξῃ˙ καί ἀποτυχών τούτου, πάλιν ἔδειξεν αὐτῷ
ὡς Μοναστήριον Ἐκκλησίας καί πολλούς ἐκεῖ καταφεύγοντας,
ὥστε δῆθεν ἐντυχεῖν βοηθείας, καί ἀσφαλιζόμενος αὐτόν ὁ Γέρων
γράφει αὐτῷ ταῦτα.

Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, ἀδελφέ. Ὁ ἐχθρός ἡμῶν διάβολος
παρετάξατο ὡς λέων ὠρυόμενος καταπιεῖν σε, ἀλλ᾿ οὐκ ἀφῆκεν
αὐτόν ἡ πάντοτε σκεπάζουσα ἡμᾶς χείρ τοῦ Θεοῦ. Ὅτε οὖν εἶδεν
ὅτι οὐ συγχωρεῖται ποιῆσαι ὅ θέλει, ἔβαλεν ἑαυτόν ταράσσειν σου
τάς φρένας καί προεδήλωσέ σοι τινά πράγματα δι᾿ ὀνείρων
αἰσχρῶν αὐτοῦ. Καί ὡς πονηρός ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτοῦ, ὡς
εἶδεν ὅτι οὐ παραδίδωσί σε ὁ Κύριος πειρασθῆναι εἰς τέλος, οὐδέ
ὑπέρ τήν δύναμίν σου, ἐποίησέ σε ἰδεῖν Ἐκκλησίαν καί
Μοναστήριον δῆθεν βοηθείας. Σύ οὖν ἀσφάλισαι τήν καρδίαν σου
σφραγίζων ἀταράχως ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ
ἁγίου Πνεύματος˙ καί πιστεύω ὅτι βοηθεῖν ἡμῖν τοῦ καταπατῆσαι
τήν κεφαλήν αὐτοῦ.
Κτῆσαι οὖν ταπεινήν καρδίαν καί δός δόξαν τῷ σώσαντί σε ἀπό
τῆς παγίδος τοῦ διαβόλου˙ σύ γάρ ἀπό ἀμελείας ταῦτα ἔπαθες.

μζ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν,
ἐμπεσόντα εἰς πόλεμον ἐκ διαφόρων συστάντα λογισμῶν, καί
σφόδρα ὄντα βαρύτατον καί τοῖς πολλοῖς ἀκατάληπτον.

Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ˙ θαυμάζω τήν ἀγάπην σου πῶς οὐ
νοεῖς τά πράγματα. Ἐγώ γάρ βλέπων τάς θλίψεις σου πολλάς 

πολλάκις, ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ἔπεμψά σοι εὐλογίας, ἵνα λάβῃς δι᾿
αὐτῶν δύναμιν κατά Θεόν˙ ἀλλ᾿ ὀφείλεις μελετᾶν πάντοτε τόν ρς'
Ψαλμόν. Ὅθεν λέγει˙ «εἶπε καί ἔστη πνεῦμα καταιγίδος, καί
ὑψώθη τά κύματα αὐτῆς˙ ἀναβαίνουσιν ἕως τῶν οὐρανῶν καί
καταβαίνουσιν ἕως τῶν ἀβύσσων». Καί πάλιν˙ «ἡ ψυχή αὐτῶν ἐν
κακοῖς ἐτήκετο». Ταῦτα ἦλθεν ἐφ᾿ ἡμᾶς καί ὀφείλομεν ὑπενεγκεῖν
τούς τοιούτους κινδύνους, ἕως οὗ φθάσωμεν εἰς τόν λιμένα τοῦ
θελήματος αὐτοῦ, καθώς προέγραψά σοι.
Λοιπόν ὁ Θεός οὐ παρέδωκέ σε εἰς τάς χεῖρας τῶν ἐχθρῶν σου
καί μή παραδῷς σεαυτόν εἰς τάς χεῖρας αὐτῶν˙ κἄν οὕτω ποιῇς,
ὁ Θεός οὐ παραδίδωσί σε. Θέλεις δέ λυτρωθῆναι ἀπό τῶν
θλίψεων καί μή κοπιᾶν εἰς αὐτάς; Προσδόκα χείρονα καί
ἀναπαύῃ. Μιμνήσκου τοῦ Ἰώβ καί τῶν καθεξῆς ἁγίων πόσας
ὑπέμειναν θλίψεις καί τήν ὑπομονήν αὐτῶν κτῆσαι καί
παρακαλεῖταί σου τό πνεῦμα.
Ἀνδρίζου καί ἴσχυε καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, μνημονεύων τῶν λόγων
μου˙ καί ἡ ψυχή μου ἀνανεοῦται.

μη'
Τοῦ Ἀββᾶ βραδύνοντος κατά τινα πρόφασιν ἀπενεγκεῖν αὐτῷ τήν
προρρηθεῖσαν ἀπόκρισιν, σφόδρα αὐτῷ ἐνεκάλεσε καί εἰς
πολλήν αὐτόν ἐνέθηκεν ἀθυμίαν. Καί τινων ἀδελφῶν τῶν διά τήν
ἀσθένειαν ἐξυπηρετουμένων, εἰπόντων αὐτῷ περί τινων
πραγμάτων ὡς ἀργῶς καί ἀνωφελῶς ἐν τῷ κοινοβίῳ γινομένων,
ἀντί τοῦ νουθετῆσαι καί διορθῶσαι αὐτούς τῆς τοιαύτης
καταλαλιᾶς, εἶπε μηδέ αὐτῷ ἀρέσκειν ταῦτα. Καί τοῦ Ἀββᾶ μετά
ταῦτα εἰπόντος αὐτῷ, ὅτι κατά γνώμην τοῦ Γέροντος καί ταῦτα
ἐποίησα, εἶπεν αὐτῷ, ὅτι κατά τό θέλημά σου ἀφῆκέ σε ὁ Γέρων
πορεύεσθαι. Καί πρός ταῦτα πέμπει αὐτῷ τήν ἀπόκρισιν ταύτην,
σημαίνων αὐτῷ ἐν αὐτῇ ὅτι τά δοκοῦντα ἡμῖν οὐκ ὀρθῶς
γίνεσθαι, οἰκονομικῶς πράττεται ὑπέρ τήν ἡμετέραν ὄντα
κατάληψιν.

Πάλιν διά χρόνου ἤγειρεν ἡμᾶς ἡ ἀγάπη τοῦ κροταφῆσαι τῆς
ράβδῳ τοῦ Χριστοῦ τῆς παιδείας καί τῆς ἐπιτιμίας, ἵνα πληρωθῇ
καί εἰς ἡμᾶς ὁ γραφικός λόγος, λέγων˙ «ἀξιοπιστότερα τραύματα
φίλου» καί τά ἑξῆς. Καί πάλιν «ἐάν παιδεύσωμέν σε μή ἐκλυθῇς»,
μιμνησκόμενος τῆς παροιμίας τοῦ λέγοντος: «Υἱέ μου μή ὀλιγώρει 

παιδείας Κυρίου, μηδέ ἐκλύου ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐλεγχόμενος˙ ὅν γάρ
ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δέ πάντα υἱόν ὅν παραδέχεται».
Κἄν δέ ἐπιτιμήσω σοι, οὐκ ἀγνοεῖς πῶς λέγει ὁ Ἀπόστολος
ἔλεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον».
Ποῦ ἐστιν ὁ νοῦς σου, νωθρέ; Ἤ ποῦ διάγει ὁ λογισμός σου,
ὀκνηρέ; Διατί οἱ κύριοι τοῦ νοῦ ἀντιλέγουσιν ἐν σοί τοῖς μαθηταῖς
τοῦ δεσπότου μή λαβεῖν αὐτόν πρός τό ἐπιβῆναι ἐπ᾿ αὐτ(ῷ) τόν
δεσπότην, ἵνα εἰσέλθῃ εἰς Ἱεροσόλυμα καί ἐκβάλῃ ἐκ τοῦ ναοῦ
τοῦ Θεοῦ τούς πωλοῦντας καί ἀγοράζοντας καί καταισχύνῃ τούς
Γραμματεῖς καί Φαρισαίους; Διατί οἰκῆσαι ὀφείλοντός σου τήν
Ἱερουσαλήμ, ἕλκουσί σε εἰς Βαβυλῶνα; Διατί ἀφείς τό ὕδωρ τοῦ
Σιλωάμ, θέλεις πιεῖν ἐκ τῶν θολερῶν ὑδάτων τῶν Αἰγυπτίων;
Διατί πλαγιάζεις ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς ταπεινώσεως τῆς λεγούσης ἐγώ
τίς εἰμι, [γῆ εἰμι καί σποδός] καί θέλεις βαδίζειν εἰς τήν ὁδόν τήν
διεστραμμένην, τήν γέμουσαν θλίψεων καί κινδύνων; Ποῦ ἔβαλές
μου τούς λόγους τούς πρός σέ εἰρημένους νύκτα καί ἡμέραν; Ποῦ
ἐστιν ὁ λέγω σοι ἐν ἐμαυτῷ τοῦ καταντῆσαι καί ποῦ βλέπεις
σεαυτόν καταντοῦντα; Ποῦ θέλω σε εἶναι καί ποῦ εἶ, διά τό
ἀκατάσχετον ἔχειν τήν γλῶτταν καί ἀπολύειν αὐτήν ἀφαρεί. Καί
ἐάν δώσῃς τῷ πλησίον λογισμόν, οὐκ ἀκριβάζῃ τοῦ κατανοῆσαι,
μάλιστα τῷ μετά τόν Θεόν σκεπάζοντι ἡμᾶς καί τόν τράχηλον
αὐτοῦ ὑπέρ ἡμῶν θήσαντι˙ ᾧ ὀφείλομεν εὐχαριστεῖν καί
ὑπερεύχεσθαι τοῦ φυλαχθῆναι ἀπό παντός κακοῦ πρός ὠφέλειαν
ἡμῶν καί πολλῶν, μαθόντες τοῦτο παρά τοῦ ἁγίου Ἀπόστολου,
πῶς εὐχαριστῶν περί τινων, ἔλεγεν˙ οἵτινες ὑπέρ ἐμοῦ ἔθηκαν
τόν ἑαυτῶν τράχηλον.
Ποίου οὖν οὐ μνημονεύεις; Τῆς ἀμεριμνίας, ἧς δι᾿ αὐτοῦ ἔδωκέ
σοι ὁ Θεός; Ἀλλά τοῦ καθίσματος, οὗ μετέχεις ἐν ἡσυχίᾳ ὡς
βασιλεύς, καί αὐτός τό βάρος τῶν ἐρχομένων πρός ἡμᾶς καί
ἀπερχομένων βαστάζει, καί ἀνενοχλήτους ἡμᾶς ποιεῖ; Εἰ γάρ δι᾿
ἡμᾶς ἔρχονται, ἡμεῖς ὀφείλομεν βαστάζειν αὐτῶν τήν μέριμναν
καί μή αὐτός. Ὥστε οὖν πολλάς χάριτας ἔχω τῷ Θεῷ τῷ δόντι
ἡμῖν υἱόν γνήσιον κατά τήν ψυχήν ἡμῶν ὡς ἠθέλησε. Καί ἀντί
τούτων εἶπας αὐτῷ ἀνοήτως ἔνιψά μου τάς χεῖρας ἀπό σοῦ. Καί
τοῦτο οὐχ ἅπαξ, ἀλλά πολλάκις, καταποντίζων αὐτοῦ τήν ψυχήν
ἐν πολλῇ λύπῃ˙ καί οὐκ ἐμνημόνευσας τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος˙
«ἵνα μή τῇ περισσοτέρᾳ λύπῃ καταποθῇ ὁ τοιοῦτος». Καί εἰ μή ἦν
ἡ χείρ τοῦ Θεοῦ καί ἡ εὐχή τῶν Πατέρων αὐτοῦ, σχινθῆναι εἶχεν ἡ
καρδία αὐτοῦ. 

Ποῦ εἰσιν αἱ ἐντολαί μου αἱ πρός σέ, ὅτι κλαῦσον, πένθησαν, μή
ζητήσῃς ψηφισθῆναι, καί ἐν μηδενί μετρήσῃς σεαυτόν˙ εἰς ἄλλην
ὁδόν ἑλκύων σου τήν ἀγάπην; Μετάβηθι ἀπό τοῦ κόσμου λοιπόν˙
ἀνάβηθι εἰς τόν Σταυρόν˙ κουφίσθητι ἀπό τῆς γῆς˙ ἐκτίναξον τόν
κονιορτόν ἀπό τῶν ποδῶν σου˙ καταφρόνησον αἰσχύνης˙ μή
συγκαύσῃς μετά τῶν Χαλδαίων τήν κάμινον, ἵνα μή συμφλογισθῇς
αὐτοῖς τῇ ὀργῇ τοῦ Θεοῦ. Ὑπερέχοντα σεαυτοῦ ἔχε πάντα
ἄνθρωπον˙ κλαῦσον τόν νεκρόν σου˙ἔκβαλε τήν δοκόν σου˙
οἰκοδόμησόν σου τόν διεστραμμένον οἶκον˙ κράξον «ἐλέησόν με,
υἱέ Δαβίδ, ἵνα ἀναβλέψω». Μάθε˙ «ἵνα πᾶν στόμα φραγήσεται»
καί μή μεγαλορρημονήσῃς˙ ἀπόκλεισον τήν θύραν σου τῷ ἐχθρῷ˙
στῆσον ἐν τῷ ζυγῷ τούς λόγους σου καί τῇ θύρᾳ σου μοχλόν
ποίησον. Σύ οἶδας πῶς λαλῶ σοι.
Νόησον τά λεγόμενα˙ πόνεσον ἀκριβευόμενος αὐτά καί εὑρήσεις
τούς ἐν αὐτοῖς καρπούς ἀξίους τοῦ Θεοῦ καί μή καταισχύνῃς μου
τάς πολλάς ὑπερευχομένου σου ἡμέρας καί νυκτός. Ὁ Κύριος
δώῃ σοι νοῆσαι καί ποιῆσαι ἐν τῷ φόβῳ αὐτοῦ. Ἀμήν.
Καί ἐπειδή εἶπας αὐτῷ κατά τό θέλημά σου ἀφῇ σε ὁ Γέρων
ἀπέρχεσθαι˙ οὐκοῦν ἐγώ μόνος βαστάζω τό κρῖμα, ὅ εἶπεν ὁ
Κύριος διά τοῦ Προφήτου. «Ἀμήν λέγω σοι, ὅτι ἐάν ἴδῃς τόν
ἀδελφόν σου πορευόμενον ἐν ὁδῷ οὐκ ἀγαθῇ καί μή εἴπῃς αὐτῷ
ὅτι ἡ ὁδός αὕτη κακή ἐστιν, ἐκ τῆς χειρός σου ἀπαιτῶ αὐτοῦ τό
αἷμα». Μή χλευασθῇς, ἀλλά πείσθητι τῷ Ἀποστόλῳ, ὅτι λόγον
δώσομεν ὑπέρ αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ὑμεῖς οὐ νοεῖτε τά γινόμενά τί ἐστιν.

μθ'
Εὐχαριστήσας τῷ Γέροντι ἐπί τῇ διορθώσει, ᾔτησεν αὐτόν ὥστε
πολλάκις αὐτῷ γράφειν περί σωτηρίας ψυχῆς˙ ὁμοίως δέ καί περί
λογισμοῦ οὗ ἐζήτει εἰπεῖν τῷ Ἀββᾷ ἐδεήθη τοῦ Γέροντος ἵνα
αὐτός εἴπῃ αὐτῷ.

Ἀδελφέ Ἰωάννη, τί ἐστι τοῦτο οὐκ οἶδα˙ ἐγράφη σοι ἀπό τοῦ ἄλφα
ἕως τοῦ ὠμέγα˙ ἀπό ἀρχαρίου καταστάσεως μέχρι τελείου˙ἀπ᾿
ἀρχῆς τῆς ὁδοῦ μέχρι τοῦ τέλους αὐτῆς˙ ἀπό τοῦ ἐκδύσασθαι τόν
παλαιόν ἄνθρωπον σύν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ, μέχρι τοῦ
ἐνδύσασθαι τόν νέον, τόν κατά Θεόν κτισθέντα˙ ἀπό τοῦ γενέσθαι
τῆς γῆς ἀλλότριον τῆς αἰσθητῆς˙ γενέσθαι δέ οὐρανοπολίτην καί
κληρονόμον τῆς νοητῆς γῆς τῶν Ἐπαγγελιῶν. Μηρύκησον εἰς τάς 

Ἐπιστολάς καί σώζῃ˙ ἔχεις γάρ ἐν αὐταῖς, ἐάν συνιῇς, τήν
Παλαιάν, καί τήν Καινήν˙ καί νοῶν αὐτάς, οὐ χρείαν ἔχεις ἄλλου
βιβλίου. Ἐκτίναξαι τήν λήθην καί ἀπόστα τοῦ σκότους, ἵνα
εἰρηνεύσῃ ἡ καρδία σου μετά τῶν αἰσθητηρίων σου, καί ταῦτα
πάντα ἔρχονταί σοι. Ἐκλείψει σοι καπνός τῶν εἰδωλοθύτων ἀπό
τῆς νοητῆς Νινευΐ σου˙ καί σκορπισθήσεται ἐν τοῖς πλατείαις
αὐτῆς ὀσμή τοῦ θυμιάματος τῆς πνευματικῆς μετανοίας, καί
κωλύει τήν ἀπειλοῦσαν αὐτῇ ἀπειλήν εἰς καταστροφήν.
Ποῦ κοιμᾶσαι; Τί, προσκεφάλαια ἔβαλες τάς ἀποκρίσεις τάς πρός
σωτηρίαν, οὐ μήν δέ, ἀλλά καί πρός σωτηρίαν τῶν μετά πίστεως
ἐγκυπτόντων; Παῦσαι τῶν ὀνείρων λοιπόν˙ ἐξυπνίσθητι ἀπό τοῦ
βαρυτάτου ὕπνου˙ γόργευσον τούς πόδας˙ κατάλαβε τήν Σηγώρ,
ἵνα μή καταλάβῃ σε ἡ καταστροφή τῶν πέντε πόλεων, καί μή
στραφῇς εἰς τά ὀπίσω, δά τό μή γενέσθαί σε στήλην ἁλός. Καί
γενοῦ φρόνιμος ὡς ὁ ὄφις, ἵνα μή πλανήσωσί σε οἱ ἐχθροί σου˙
ἀκέραιος δέ ὡς αἱ περιστεραί, ἵνα μή πολεμήσῃ σε ἡ
ἀνταπόδοσις. Γενοῦ δοῦλος γνήσιος δεσπότου, ἐπεί δουλωθῆναι
ἔχεις πολλοῖς. Μή χωρίσῃς σεαυτόν ἀπ᾿ αὐτοῦ˙ ὁ ἄπιστος γάρ
ἔλαβε περί τούτου τήν ἀπόφασιν. Βλέπε πῶς καθέζῃ, εἰπέ
σεαυτῷ, τί κάθημαι οὕτω; Τί ἐκέρδανα ἀπό τοῦ καθίσματος
τούτου; Καί ὁ Θεός, ὁ φιλάνθρωπος φωτίζει σου τήν καρδίαν τοῦ
συνιέναι. Ἰδού τέως ἐποίησέ σε ἀμέριμνον ἀπό πάσης φροντίδος
γηίνης. Πρόσεχε σεαυτῷ ποῦ εἶ καί τί θέλεις, καί ὁ Θεός
συναντιλαμβάνεταί σοι εἰς πάντα, ἀδελφέ μου.
Καί περί οὗ εἶπας λογισμοῦ εἰπεῖν τῷ υἱῷ μου, ἠδυνάμην μέν
εἰπεῖν αὐτῷ, ἀλλ᾿ ἐάν σύ μή εἴπῃς αὐτῷ ἰδίῳ στόματι, ἀλλοτριοῖς
σαυτόν τῆς πρός αὐτόν τελείας καί γνησίας ἀγάπης. Εἰ ψυχή μία,
καί καρδία ἐστέ μία, κατά τήν Γραφήν καί οὐδείς κρύπτει ἀπό τῆς
καρδίας αὐτοῦ τίποτε.
Συνετίσθητι ὁ ἀκμήν βαρυκάρδιος˙ ὁ Κύριος συγχωρήσοι σε.

ν'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός αὐτόν
ἐρωτήσαντα, εἰ ὀφείλει ἐκ τῆς ἁγίας Μεγάλης Ἑβδομάδος μηκέτι
συντυχεῖν τινι. 

Μετά τήν ἑορτήν, ἡσύχασον πέντε ἡμέρας τήν ἑβδομάδα, καί δύο
ἡμέρας ἐντύγχανε ἀνάγκης γινομένης˙ καί πάλιν λέγω σοί τι ἵνα
ποιήσῃς. Ποίησον τήν δύναμίν σου ἀμεριμνῆσαι ἀπό παντός
πράγματος. Ὁ Θεός γάρ ποιεῖ πρόνοιαν παντός ἀνθρώπου πρός
τό συμφέρον˙ εἴτε κατανύσσει τήν καρδίαν αὐτοῦ, εἴτε ἐξυπνίζει
αὐτόν δι᾿ ἄλλου πρός ὠφέλειαν.

να'
Μετά τήν ἑορτήν ἐλθών τις Ἐπίσκοπος ἐζήτει συντυχεῖν αὐτῷ˙ καί
τινες δέ ἄλλοι ἀρχάριοι ἐβούλοντο αὐτόν ἐρωτῆσαι περί
λογισμῶν˙ καί ἔπεμψε περί τούτου, τόν αὐτόν ἐρωτῶν μέγαν
Γέροντα.

[ Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου]

Οἶδας, ὅτι οὐδέποτε ἐβάλομεν δεσμόν ἐπάνω τινός, οὐδέ ἑαυτοῖς.
Καί ἐπειδή εἶπόν σοι ἡσύχασον πέντε ἡμέρας εἰς τήν ἑβδομάδα
καί δύο ἡμέρας συντύχαινε, ἀμερίμνησον καί ἐκ τούτου˙ καί ὅτε
λέγω σε συντύγχανε. Καί ὅτε συντυγχάνεις, ἀμερίμνησον τί εἴπῃς,
καί τί λαλήσῃς˙ ὁ Χριστός γάρ εἶπεν ὅτι τό Πνεῦμα τοῦ Πατρός
ὑμῶν ἐστι τό λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Περί δέ ὧν εἶπας ἀδελφῶν,
ἀνάγκης γινομένης μή παραιτήσῃς, καί ὁ Θεός βοηθεῖ. Ἀμήν.

νβ'
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν,
λαλοῦντα περί τῆς ἀκαταστασίας τοῦ κόσμου.

Ἀδελφέ, ὡς ἔχομεν τόν καιρόν, προσέχωμεν ἑαυτοῖς, ὅτι
τετάρακται τά σύμπαντα, καί ἀσκήσωμεν τό σιωπᾶν. Καί ἐάν
θέλῃς ἀναπαῆναι κατά πάντα, γενοῦ νεκρός ἀπό παντός
ἀνθρώπου καί ἀναπαύῃ. Νόησον ὅτι περί τῶν λογισμῶν καί περί
παντός πράγματος καί διαγωγῆς καί φροντίδος λέγω σοι˙
ἡσύχασον ἐν εἰρήνῃ. 

νγ'
Μετά τήν ἀπόκρισιν ταύτην ἐζήτει κόψαι τελείως τάς συντυχίας˙ καί
εἷς ἀδελφός πάνυ διά τοῦτο ἐθλίβετο καί παρεκάλει αὐτόν ἵνα εἰ
χρεία γένηται συντύχῃ αὐτῷ, καί σπλαγχνισθείς ὑπέσχετο. Καί
ἠρώτησεν περί τούτου καί περί κολοβίου πεμφθέντος αὐτῷ παρά
τινος ἀδελφοῦ, εἰ ὀφείλει δέξασθαι.

Ἀδελφέ, ἔπεμψά σοι λόγον ἀμερίμνησον˙ τί θέλεις, σεαυτῷ
πρόσχες, πολύς ἐστιν ὁ θερισμός. Μή ἀφήσῃς αὐτόν καί βάλῃς
καλαμᾶσθαι ράγας ὀπίσω τῶν τρυγητῶν. Σύ δέ ἄφες ὅλα καί
σχόλασον τοῦ θερίσαι καί τρυγῆσαι, ἵνα ἔχῃς τούς καρπούς ἀπό
σίτου καί οἴνου, ἵνα στερεωθῇ καί εὐφρανθῇ ἡ καρδία σου ἐν
Κυρίῳ. Μελέτησον τάς ἐπιστολάς ἅς ἔγραψά σοι, ὅτι ἀργαί οὐκ
εἰσί.
Περί δέ τοῦ κολοβίου, ἐάν θέλῃ ὁ ἀδελφός δοῦναί σοι ἐξ ὅλης τῆς
καρδίας αὐτοῦ δέξαι, κατακρίνων σεαυτόν ὡς ἀνάξιον.

νδ'
Ἀδελφός ἔχων πόλεμον βαρύτατον καί αἰσχυνόμενος αὐτόν
θαρρῆσαι τῷ Ἀββᾷ, ἔπεμψε παρακαλῶν τόν αὐτόν Ἀββᾶν
Ἰωάννην δέξασθαι αὐτόν λάθρᾳ τοῦ Ἀββᾶ καί ἀκοῦσαι τόν
λογισμόν αὐτοῦ. Ὁ δέ ἐθλίβετο κατά δύο τρόπους˙ μήτε θέλων
δέξασθαι αὐτόν δίχα γνώμην, ἵνα μή σκάνδαλον παρέχῃ τοῖς
ἄλλοις, μήτε πάλιν θέλων λυπῆσαι αὐτόν. Καί ἀπορῶν τί ποιῆσαι,
ἠρώτησε κατά διάνοιαν τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα˙ καί εἰ δεῖ φράξαι
τήν αὐτοῦ θύραν.

Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ τίς ἐστιν ἀσύνετος τοῦ ἐπιλέξασθαι ἑαυτῷ τό
ἐπιζήμιον πρᾶγμα καί τό θλιβερώτερον, καί μή τό κουφότερον καί
ἀνεκτότερον, μετά ταπεινώσεως καί προσευχῆς; Μή φράξῃς τήν
θύραν˙ οὐ γάρ ἐν τῇ φράξει τῆς θύρας ἐστίν ἡ νέκρωσις, ἀλλ᾿ ἐν
τῇ φράξει τοῦ στόματος.
Ἀσπάζομαί σε ἐν φιλήματι ἁγίῳ. 

ΑΓΙΟΣ ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΣ Ο ΜΕΓΑΣ
ΕΡΩΤΗΣΗ/
Κάποιος
Επίσκοπος
και
μερικοί
αρχάριοι
ρώτησαν τον Μέγα Γέροντα για την ακαταστασία του
κόσμου.
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Αδελφέ όσο έχουμε καιρό στη διάθεση μας , ας
προσέχουμε τους εαυτούς μας. διότι έχουν διαταραχθεί τα
σύμπαντα. Και ας εξασκηθούμε στη σιωπή. Επίσης αν θέλεις να
αναπαυθείς κατά πάντα, να γίνεις νεκρός για κάθε άνθρωπο και
αναπαύεσαι. Νόησε ότι σου μιλώ περί των λογισμών και περί
πράγματος και περί διαγωγής και περί φροντίδας. Να ησυχάζεις
ειρηνικά.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Πώς πρέπει να προσεύχεται κανείς; Με το (ΠΑΤΕΡ
ΗΜΩΝ) όπως είπε ο Κύριος ή όπως είπε ο Άβας Μακάριος ο
Σκητιώτης με το (ΚΥΡΙΕ ΩΣ ΘΕΛΕΙΣ ΕΛΕΗΣΟΝ) και εάν
βρισκόμαστε μπροστά σε πόλεμο πνευματικό με το (ΚΥΡΙΕ, ΚΑΤΑ
ΤΗΝ ΕΝΤΟΛΗ ΣΟΥ ΒΟΗΘΗΣΟΝ) Μήπως το «Πάτερ Ημών» έχει
ορισθεί μόνο για τους τέλειους;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Το «Πάτερ Ημών» και για τους τέλειους εδόθη και για
τους αμαρτωλούς. Οι μεν τέλειοι για να μάθουν τίνος παιδιά έχουν
γίνει και να προσπαθήσουν να μην χάσουν την υιοθεσία. Οι δε
αμαρτωλοί, με ντροπή τους αποκαλώντας Πατέρα εκείνον, που οι
ίδιοι πολλές φορές βρίζουν, να αισχυνθούν και να έλθουν σε
μετάνοια. Και καθώς υποθέτω, περισσότερο ταιριάζει στους
αμαρτωλούς. Γιατί το να πεις «Αφες ημίν τα οφειλήματα ημών»
είναι προσευχή των αμαρτωλών. Γιατί ποια οφειλήματα έχουν οι
τέλειοι, αφού γίνουν παιδία του Επουράνιου Πατέρα? Το να πεις
«μη εισενέγκης ημάς εις πειρασμών αλλά ρήση ημάς από του
πονηρού», ισοδυναμεί με τα λεγόμενα του Άββά Μακάριου που
είναι το «ΕΛΕΗΣΟΝ και ΒΟΗΘΗΣΟΝ».
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Αδελφός που ζούσε στον κόσμο, αρνήθηκε τα
εγκόσμια και αφού πήγε στο Κοινόβιο του Άββά Σέριφου στη Γάζα
της Παλαιστίνης, ρώτησε τον Μέγα Γέροντα ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΣ, εάν
μπορεί να μετανοήσει.
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Αδελφέ, ο Θεός δεν διώχνει κανένα, αλλά όλους τους
καλεί σε μετάνοια. Οφείλει λοιπόν ο προσερχόμενος στο Θεό να
προσέλθει με όλη του την καρδιά και να σπυρί με την ελπίδα ότι θα
θερίσει. Και να περιμένει δοκιμασίες ως την τελευταία του
αναπνοή.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Εάν ο νόμος του θεού ορίζει κάτι και ο νόμος του
κόσμου διατάζει το αντίθετο τι πρέπει να πράξει κανείς? Γιατί μου 

λέει ο λογισμός ότι με τους νόμους του κόσμου διοικείται η πολιτεία
και αδικία πράττει οποίος την παραβαίνει.
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Ο νόμος του θεού είναι τιμιότερος, Γιατί μιλά για την
σωτήρια της ψυχής. Ο δε νόμος του κόσμου, όντας σαρκικός,
πραγματεύεται τα σαρκικά.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Όταν προσεύχομαι για πολλά ζητήματα, άραγε οφείλω
να μνημονεύω το καθένα ξεχωριστά στην προσευχή μου;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Εάν θέλεις να προσευχηθείς για πολλά ζητήματα και
αφού ο Θεός γνωρίζει τι χρειαζόμαστε, προσευχήσου λέγοντας
{ΔΕΣΠΟΤΑ ΚΥΡΙΕ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΕ ΟΔΗΓΗΣΕ ΜΕ ΚΑΤΑ ΤΟ ΑΓΙΟ
ΘΕΛΗΜΑ ΣΟΥ}. Εάν προσεύχεσαι για τα πάθη σου, λέγε
{ΘΕΡΑΠΕΥΣΕ ΜΕ ΚΑΤΑ ΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΣΟΥ}. Εάν πάλι
προσεύχεσαι για τους πειρασμούς λέγε {Εσύ γνωρίζεις
το συμφέρον μου, βοήθησε μου την ασθένεια και δώσε μου κατά
το θέλημα σου, λύτρωση από τους πειρασμούς}.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Τι είναι το αψήφιστο;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Αδελφέ, το αψήφιστο είναι το να μην εξισώνεις τον
εαυτό σου με κάποιον και το να μη λες για καλό έργο ότι και εγώ το
έκανα αυτό.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Επειδή ενοχλούμε από τα πάθη της ψυχής μου, πες
μου, για το όνομα του Κύριου, τι να κάνω για να ελευθερωθώ από
αυτά και προσευχήσου για μένα.
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Αδελφέ, οποίος θέλει να σωθεί και αληθινά ποθεί να
γίνει τεκνό του Θεού, ας απόκτηση μεγάλη ταπείνωση, υποταγή
και υπάκουη, και το απαρρησίαστο δηλαδή να μην έχει παρρησία,
ξεθάρρεμα. Πρόσεξε ότι εσύ είπες. Πες μου τι να κάνω και να που
σου είπα. Και σου εγγυωμαι ότι δεν θα σε κυριεύσει ο εχθρός
«σατανάς», ούτε το πάθος διότι καίγονται από την ταπείνωση, σαν
την φωτιά, και γαληνεύει η καρδιά φωτιζόμενη από τον Χριστό,
στον οποίον ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. 

Περί τοῦ Ὁσίου Ἰωάννου, τοῦ προφήτου, τοῦ ἄλλου
Γέροντος.
Ταῦτα ὅπου εἴπομεν ἕως τώρα περί τοῦ ἁγίου Βαρσανουφίου,
ἁρμόζουν νά τά εἰπῇ τινας καί περί τοῦ ὁσίου Ἰωάννου τοῦ ἄλλου
Γέροντος, καθ᾿ ὅτι καί αὐτός τήν αὐτήν ἡσύχιον ζωήν εἶχε τοῦ
Βαρσανουφίου, καί τῶν αὐτῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος
ἠξιώθη˙ ἐξαιρέτως δέ καί μάλιστα τοῦ χαρίσματος τῆς
προοράσεως καί προφητείας, δι᾿ ὅ καί Προφήτης ἐπωνομάζετο.
Ὅθεν ὁ μέγας Βαρσανούφιος ἔλεγε πρός τόν ἐρωτήσαντα πρῶτον
τόν θεῖον Ἰωάννην καί λαβόντα παρ᾿ ἐκείνου ἀπόκρισιν, ἔπειτα
ἐρωτῶντα περί τοῦ αὐτοῦ πράγματος καί τόν Βαρσανούφιον˙ τίς
δέ ἦτον ὁ λόγος ὅπου ἔλεγεν, (σελ. 42) «ὁ Θεός Βαρσανουφίου
καί Ἰωάννου εἷς ἐστι» (Ἀποκρ. κ'). Καί πάλιν ἐρωτηθείς παρά
τινων νά διηγηθῇ τόν βίον τοῦ Ἰωάννου, ἀπεκρίθη πρός αὐτούς˙
«περί δέ τῆς διαγωγῆς τοῦ ὁμοψύχου τέκνου, εὐλογημένου καί
ταπεινοῦ ὑπηκόου, τοῦ κατά πάντα ἀρνησαμένου ἕως θανάτου τά
θελήματα αὐτοῦ πάντα, τί ἔχω εἰπεῖν; Εἶπεν ὁ Κύριος˙ ὁ ἑωρακώς
ἐμέ ἑώρακε τόν Πατέρα˙ καί περί τοῦ μαθητοῦ εἶπεν, ὅτι δύναται
κατά τόν Διδάσκαλον αὐτοῦ˙ ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν, ἀκουέτω»
(Ἀποκρ. ρλ'). Ἠθέλησε δέ νά φανερώσῃ ὁ Ἅγιος μέ τά λόγια
ταῦτα, ὅτι ὁ θεῖος Ἰωάννης ἦτον ὅμοιος κατά πάντα τοῦ Πατρός
καί διδασκάλου τοῦ Βαρσανουφίου. Τοῦτο δείκνυται ἀκόμη καί
ἀπό μίαν ἄλλην περίστασιν. Ὁ θεῖος Ἰωάννης ὅταν ἠρωτᾶτο ἀπό
τινας διά κανένα πρᾶγμα, ἐσυνήθιζε νά στέλλῃ τούς ἐρωτῶντας
πρός τόν μέγαν Βαρσανούφιον διά νά δίδῃ ἐκεῖνος τάς ἀποκρίσεις
εἰς αὐτούς˙ ἐποίει δέ τοῦτο διά ταπείνωσιν. Ὅθεν ἕνας
φιλόχριστος εἶπε ποτέ τῷ θείῳ Ἰωάννῃ˙ «τί χλευάζεις ἡμᾶς Πάτερ 

Ἰωάννη, ἔχων τήν αὐτήν τοῦ Πνεύματος δύναμιν καί παραπέμπων
τῷ ἁγίῳ καί μεγάλῳ Γέροντι, τῷ Πατρί Βαρσανουφίῳ»; (Ἀποκρ.
ψπ'). Ἀγκαλά λοιπόν καί ὅσα περί τοῦ ἁγίου Ἰωάννου, ὅμως ἄς
εἰποῦμεν καί μερικά ξεχωριστά περί αὐτοῦ, χάριν τῶν φιλολόγων
ἀναγνωστῶν. Οὖτος ὁ ὅσιος ἀπό ποίαν πατρίδα ἑκατάγετο
ἄδηλον εἶναι εἰς ἡμᾶς˙ ἐκατοίκησε δέ εἰς τό πρῶτον κελλίον, τό
ὁποῖον ἔκτισεν ὁ μέγας Βαρσανούφιος ἔξω τοῦ ἐν Γάζῃ Κοινοβίου
καί ἐκεῖ ἡσύχασε χρόνους δεκαοκτώ ἕως τήν τελευτήν του
(Ἀποκρ. σκ'). Δέν εἶδεν αὐτόν ποτέ τινας νά χαμογελάσῃ, ἤ νά
ταραχθῇ, ἤ χωρίς δάκρυα νά κοινωνήσῃ τά θεῖα Μυστήρια, καθώς
ἐμαρτύρησε περί αὐτοῦ ὁ τοῦ Κοινοβίου Ἡγούμενος (Ἀποκρ.
φξε')˙ ἐπρόβλεπε πολλά καί προέλεγε περί ζωῆς καί θανάτου
(Ἀποκρ. ψοζ'), ἰάτρευσε μετά τοῦ Γέροντος Βαρσανουφίου ἕνα
φιλόχριστον καί φιλόξενον χριστιανόν ὅπου εὑρίσκετο εἰς
ἀσθένειαν (Ἀπόκρ. ψπα')˙ ἐδιάλεγε διά προγνώσεως ἐκείνους
ὅπου ἦτον ἄξιοι διά νά χειροτονηθοῦν κληρικοί (Ἀποκρ. ωε').
Ὅθεν διά τό πλούσιον χάρισμα τῆς προφητείας, ὅπου ἐδόθη αὐτῷ
ὑπό τοῦ Κυρίου, ἐπεκαλεῖτο, ὡς εἴπομεν, ἀπό πολλούς, Ἰωάννης
ὁ Προφήτης˙ διά τοῦτο καί ὁ ὅσιος Νίκων, ὅπου ἀναφέρει τάς
ἀποκρίσεις τοῦ Πατρός τούτου, ἐν τοῖς δυσί τόμοις αὐτοῦ,
ἐπιγράφει αὐτόν, Ἰωάννην τόν Προφήτην.
Ἐπειδή δέ ὁ Θεός, κρίμασιν οἷς οἶδεν, ἔκρυψεν ἀπό τόν ὅσιον
τοῦτον Ἰωάννην τόν θάνατον τοῦ Ἀββὰ Σερίδου, τοῦ Ἡγουμένου
τοῦ Κοινοβίου τοῦ ἐν Γάζῃ, προεγνώρισε τήν τελευτήν του, καί
εἶπε τά λόγια ταῦτα˙ «εἰς τά ἕβδομα τοῦ Ἀββᾶ Σερίδου τελευτῶ˙ εἰ
γάρ ἔμεινεν ὁ Ἀββᾶς Σέριδος, εἶχον μεῖναι ἄλλα πέντε ἔτη, ἐπειδή
δέ ἔκρυψέ μοι ὁ Θεός καί ἔλαβεν αὐτόν, οὐκ ἔτι μενῶ», ἐπειδή
ὅμως καί ὁ Ἀββᾶς Αἰλιανός νέος τότε, κουρευθείς τοῦ Κοινοβίου
Ἡγούμενος, δέν ἤξευρε τάς τάξεις τοῦ Μοναστηρίου καί πῶς νά
διοικήσῃ τούς ἀδελφούς, παρεκάλεσε τόν θεῖον Ἰωάννην λέγων˙
(σελ. 43) «κἄν δύο ἑβδομάδας χάρισαί μοι ἵνα ἐρωτήσω σε περί
τοῦ Μοναστηρίου καί τῆς διοικήσεως αὐτοῦ»˙ ὅθεν σπλαγχνισθείς
ὁ Γέρων καί κινηθείς ὑπό τοῦ ἐν αὐτῷ οἰκοῦντος ἁγίου
Πνεύματος, εἶπε ταῦτα. «Ἰδού ἔχεις με τάς δύο ἑβδομάδας». Ἀφ᾿
οὗ δέ ὁ Αἰλιανός ἠρώτησεν αὐτόν ὅσα ἦτον χρεία πρός τήν
διοίκησιν τοῦ Κοινοβίου, καί ἐτελειώθησαν αἱ δύο ἑβδόμαδες,
ἐκάλεσεν ὁ ὅσιος ὅλους τούς ἀδελφούς τοῦ Μοναστηρίου καί
ἀποχαιρετήσας αὐτούς, τούς ἀφῆκε νά ὑπάγῃ ἕκαστος εἰς τό
κελλίον του, καί ἔτσι παρέδωκεν ἐν εἰρήνῃ καί ἡσυχίᾳ τό πνεῦμά
τους εἰς χεῖρας Θεοῦ (Ἀποκρ. σκα'). 

Ποῖοι ἦσαν οἱ Ἅγιοι, Βαρσανούφιος καί Ἰωάννης.
Κατά ἀλήθειαν, ἀδελφοί, ἐγώ γράφοντας καί ἀναγινώσκοντας
ταῦτα, θαυμάζω καί ἀπορῶ, ποταπή χάρις καί δόξα εἶναι ἐτούτη˙
ὅτι οἱ θνητοί καί πήλινοι ἄνθρωποι εἶχον τοιαύτην ἐξουσίαν, νά
ζοῦν ὅσον θέλουν, καί νά ἀποθνήσκουν ὁπόταν θέλουν. Λύει
ὅμως τόν θαυμασμόν καί τήν ἀπορίαν μου ὁ φερωνύμως μέγιστος
καί θεοφόρος Μάξιμος λέγων˙ «πάντα ὅσα ὁ Θεός, καί ὁ κατά
χάριν τεθεωμένος ἔσται, χωρίς τῆς κατ᾿ οὐσίαν ταυτότητος».
Ὅθεν, ἐπειδή καί οἱ Πατέρες οὗτοι ἐθεώθησαν κατά χάριν καί τόν
Θεόν εἶχον εἰς τήν καρδίαν τους ἔνοικον, διά τοῦτο καί τά τοῦ
Θεοῦ ἀπόκτησαν ἰδιώματα˙ καθώς γάρ ὁ Θεός ἔχει τήν ἐξουσίαν
ζωῆς καί θανάτου, ἔτσι οἱ καθ᾿ ὁμοίωσιν Θεοῦ γεγονότες Ἅγιοι
μετέλαβον καί αὐτοί κατά χάριν ἀπό τόν Θεόν τήν αὐτήν ἐξουσίαν.
Ἀφ᾿ οὗ δέ ὁ ὅσιος Ἰωάννης ἐτελείωσεν, ἐσιώπησε τελείως καί ὁ
ἅγιος Βαρσανούφιος καί πλέον ἀποκρίσεις δέν ἔδιδεν, ὡς λέγει ὁ
Ἀββᾶς Δωρόθεος εἰς τήν ἐπιγραφήν τοῦ β' λόγου αὐτοῦ. Ἀγκαλά
καί εἰς τήν βίβλον ταύτην εὑρίσκονται ἀποκρίσεις τοῦ
Βαρσανουφίου γεγραμμένες μετά τήν τελευτήν τοῦ Ἰωάννου, οἱ δέ
μεταγραφεῖς δέν ἐφύλαξαν τήν τάξιν, ἀλλά τά πρός τῆς τελευτῆς
του ἔγραψαν μετά τήν τελευτήν του, τελευτήσαντος δέ τοῦ
Ἰωάννου καί σιωπήσαντος τοῦ Βαρσανουφίου, ἀνεχώρησε καί ὁ
Ἀββᾶς Δωρόθεος ἀπό τό Κοινόβιον ἐκεῖνο καί ἐσύστησεν ἐδικόν
του Κοινόβιον.
Τοιαύτη, ἀγαπητοί μου ἀδελφοί, ἐστάθη ἡ ζωή καί ἡ πολιτεία τῶν
θεοφόρων Πατέρων τούτων Βαρσανουφίου καί Ἰωάννου˙ τοιαῦτα
ὑπερφυσικά καί οὐράνια χαρίσματα ἠξιώθησαν νά λάβουν παρά
Θεοῦ, καί τοιοῦτον μακάριον τέλος ἔλαβον. Καί νῦν ἀνελθόντες εἰς
τούς οὐρανούς, τῆς ἀνωτάτω κατατρυφῶσι μακαριότητος, Θεόν
ὁρῶντες πρόσωπον πρός πρόσωπον, ὅν ἐκ ψυχῆς ἐπί γῆς
ἠγάπησαν, καί τῷ ἀνεκλαλήτῳ φωτί τῆς τρισηλίου Θεότητος
καταλαμπόμενοι, καί ὑπέρ τοῦ κόσμου παντός ἀδιαλείπτως
πρεσβεύοντες. Καί διά νά τελειώσω τήν διήγησιν τῶν μακαρίων
τούτων Πατέρων μέ τά ἴδια λόγια τοῦ θείου Βαρσανουφίου, λέγω
ὅτι οἱ τρισόλβιοι οὗτοι ἅγιοι, εἰς οὐρανούς ἤδη εὑρισκόμενοι «ὅλοι
ἐγένοντο νοῦς, ὅλοι ὀφθαλμός, ὅλοι φωτεινοί, ὅλοι τέλειοι, (σελ.
44) ὅλοι θεοί, ἐμεγαλύνθησαν, ἐδοξάσθησαν, ἐλαμπρύνθησαν,
ἔζησαν, καί ἐπειδή πρῶτον ἀπέθανον, εὐφραίνονται καί
εὐφραίνουσιν˙ εὐφραίνονται ἐν τῇ ἀχωρίστῳ Τριάδι καί
εὐφραίνουσι τάς ἄνω δυνάμεις. Ποθήσωμεν λοιπόν και ἡμεῖς τήν
αὐτῶν τάξιν˙ δράμωμεν τόν αὐτόν δρόμον˙ ζηλώσωμεν τήν αὐτῶν
πίστιν˙ κτησώμεθα αὐτῶν τήν ταπείνωσιν˙ τήν ὑπομονήν ἐν 

πᾶσιν, ἵνα καταλάβωμεν τήν αὐτῶν κληρονομίαν. Τήν ἄπτωτον
αὐτῶν ἀγάπην κρατήσωμεν, ἵνα εὑρεθῶμεν ἐν τοῖς ἀνεκλαλήτοις
ἀγαθοῖς, ἅ ὀφθαλμός οὐκ εἶδε, καί οὖς οὐκ ἤκουσε, καί ἐπί
καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη» (Ἀποκρ. ρκα').

ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΜΑΘΗΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ
ΒΑΡΣΑΝΟΥΦΙΟΥ
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Ο σαρκικός πόλεμος από πού προέρχεται;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Ο σαρκικός πόλεμος προέρχεται από την αμέλεια.
Γιατί η αμέλεια σε αρπάζει κρυφά και σε κάνει να κρίνεις και να
κατακρίνεις. Και με αυτό προδίδεσαι. Όταν ο Ισραήλ υπηρετούσε
με πίστη τον Θεό ο Θεός τον εφύλατε από τους εχθρούς του. Όταν
όμως αμελούσε την αληθινή πίστη, άφηνε ο Θεός τους εχθρούς να
νικήσουν τον Ισραήλ
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Πες μου, Πάτερ πως έχουμε την απιστία η μας
φέρνουν σε απιστία οι δαίμονες;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Από φθόνο οι δαίμονες φέρνουν την απιστία. Εάν
λοιπόν τη δεχθούμε, γινόμαστε συνεργοί και συμμέτοχοι των
δαιμόνων.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Κάνε έλεος σε μένα Δέσποτα και πες μου, πως μπορώ
να σωθώ αυτή την εποχή, γιατί έχει καταλάβει την καρδιά μου
λογισμός δειλίας. Λοιπόν τι ορίζεις να κάνω;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Εάν μπορεί ο άνθρωπος, σε κάθε στιγμή να κόβει το
δικό του θέλημα σε όλα, να έχει ταπεινή καρδιά και συνεχώς το
θάνατο μπροστά στα μάτια του, μπορεί να σωθεί με την χάρη του
Θεού. Και όπου και αν βρίσκεται, δεν τον κατακυριεύει η δειλία.
Γιατί ο άνθρωπος που ενεργεί με αυτό τον τρόπο, έχει λησμονήσει
τα όπισθεν του και επεκτείνεται στα έμπροσθεν του. Κάνε αυτά και
σώζεσαι χωρίς άλλη μέριμνα για το θεό.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Εάν κάποιος θέλει να μου δώσει ένα πράγμα και εγώ
το χρειάζομαι, βλέπω στην καρδιά μου ότι θέλει να το δεχθεί από
εμπάθεια, τι να κάνω? Να τα πάρω γιατί τα χρειάζομαι η να το
αρνηθώ για την προσπάθεια που κάνω;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Κι αυτό μοιάζει με την τροφή. Ξέρεις ότι χρειαζόμαστε 

τροφή καθημερινά και εμποδιζόμεθα να την λάβουμε με ηδονή.
Εάν όμως την λάβουμε, ευχαριστούμε το Θεό που την έδωσε και
κατακρίνουμε τους εαυτούς μας ως ανάξιους για αυτήν, τότε ο
Θεός την αγιάζει και την ευλογεί. Ώστε λοιπόν όταν χρειαζόμαστε
κάποιο πράγμα και βλέπεις ότι κατευοδώνεται η απόκτηση του,
ευχαρίστησε τον Θεό που σε βοήθα σε αυτό και κατάκρινε τον
εαυτό σου ως ανάξιο και απομακρύνει από σένα ο θεός την
προσπάθεια.» ΑΥΤΩ ΓΑΡ ΠΑΝΤΑ ΔΥΝΑΤΑ ΑΔΥΝΑΤΕΙ ΔΕ ΑΥΤΩ
ΟΥΔΕΝ» Σε Αυτόν η δόξα στους αιώνες. Αμήν.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Κάποιος φιλόχριστος ρώτησε τον Γέροντα Ιωάννη εάν
θα πεθάνει το παιδί του που είχε δαγκωθεί από σκυλί και εκείνος
του απάντησε ότι «δεν έχει κανένα κακό» και να μη φοβάται. Μετά
από δυο μέρες το παιδί πέθανε και ο πατέρας ξαναρώτησε τον
Γέροντα. Και γιατί είπες ότι δεν είχε κανένα κακό;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Επειδή είχες υποψία ότι το παιδί θα πεθάνει
οπωσδήποτε από το δάγκωμα του σκυλιού, σου δήλωσα ότι δεν
είναι αυτό και είπα δεν έχει κανένα κακό. Γιατί ο εκ Θεού θάνατος
δεν έχει κανένα κακό. Για να σου φανερώσω ότι πρόκειται να
πεθάνει τον εκ Θεού θάνατο, πρόσθεσα ότι ούτε ένα μικρό
πουλάκι δεν πέφτει σε παγίδα χωρίς την συγκατάθεση του Θεού.
Γιατί δεν είναι δυνατό να πεθάνει κανείς χωρίς την προσταγή του
Θεού και αν ακόμα τον δαγκώσουν μυριάδες δηλητηριασμένα
φίδια.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Εάν κάποιος έλθει στην Εκκλησία την ώρα της
λειτουργίας και αναχωρήσει προ της απολύσεως, μήπως είναι
αμαρτία;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ / Το τέλειο και το αρεστό στο Θεό είναι ο εισερχόμενος
στην Εκκλησία να μένει στη λειτουργία και να ακούει την
ακολουθία, ως την κανονική απόλυση. Γιατί χωρίς εύλογη αιτία,
δεν πρέπει να αποχωρεί προ της απολύσεως. Αν όμως υπάρχει
ανάγκη συγχωρείται το πράγμα, αλλά ούτε και τότε πρέπει να
αυτοδικαιώνεται κανείς, αλλά να ζητεί συγχώρεση από τον Θεό
λέγοντας «Δέσποτα, συγχώρησε με, που δεν μπόρεσα να πράξω
το καθήκον μου»
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Όταν προσεύχομαι η ψέλνω και δεν αισθάνομαι τη
δύναμη των λεγόμενων, ένεκα της σκληρότητας της καρδιάς μου
σε τι ωφελούμε;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Εάν εσύ δεν αισθάνεσαι, οι δαίμονες όμως
αισθάνονται και ακούν και τρέμουν. Μην παύσεις λοιπόν να
ψέλνεις και να προσεύχεσαι. Και σιγά σιγά με την βοήθεια του
Θεού θα απαλυνθεί η σκληρότητα της καρδιάς σου.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Και πως μπορεί κανείς να προσεύχεται αδιάλειπτα ;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/Όταν είναι κανείς μόνος του, οφείλει να ψάλλει και με 

το στόμα και με την καρδιά να προσεύχεται. Εάν πάλι είναι κανείς
στην αγορά μαζί με άλλους, δεν χρειάζεται να ψάλλει με το στόμα,
αλλά μόνο με την διάνοια του. Πρέπει όμως να προσέχει το
βλέμμα του, για να μη ρεμβάσει και να αποφύγει τις παγίδες του
εχθρού.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Οποίος δεν δίνει εξ αρχής ελεημοσύνη με
ευχαρίστηση, τι πρέπει να κάνει για να συνηθίσει να δίνει;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Πρέπει να θυμίζει στον εαυτό του ότι ο θεός
ανταποδίδει τα δεδομένα και να αρχίσει από τα μικροπράγματα και
να νουθετεί πάντα ο ίδιος τον εαυτό του, ότι οποίος δίνει πολλά
παίρνει και πολλά, κατά τον ευαγγελικό λόγο «Οποίος σπέρνει με
φειδώ, θα θερίσει με φειδώ και οποίος σπέρνει πλούσια, θα θερίσει
και πλούσια». Και σιγά σιγά επιθυμεί ο λογισμός την πλούσια
ανταπόδοση, και συνεχώς προχωρά στην τελειότητα. Και ο
άνθρωπος αυτός μπορεί να φθάσει σε τέλεια μέτρα αρετής, να
απογύμνωση τον εαυτό του από τα γήινα πράγματα και να
κατορθώσει τα επουράνια με την βοήθεια του Άγιου Πνεύματος.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Ποιος είναι ο κενόδοξος και ποιος ο υπερήφανος και
πως φθάνει κανείς στην υπερηφάνεια;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/Από το να θέλει κανείς να αρέσει στους ανθρώπους
φθάνει στην κενοδοξία. Και όταν αυξηθεί η κενοδοξία, τότε έρχεται
η υπερηφάνεια. Συγχώρησε με, αδελφέ και προσευχήσου για
μένα.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Πες μου Δέσποτα, τι είναι θεού θέλημα και τι είναι
παραχώρηση και ποια τα αποτελέσματα και των δυο;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Όταν σου συμβαίνει κάτι θλιβερό, ερεύνησε αν σε
κατακρίνει η συνείδηση σου. Και αν δεν σε κατακρίνει, τότε η θλίψη
αυτή σου ήλθε για δοκιμασία. Και αυτό είναι κατά το θέλημα του
θεού. Εάν πάλι διαπιστώνεις ότι η συνείδηση σου σε κατακρίνει,
τότε αυτό γίνεται κατά παραχώρηση, για να παιδευτείς. Αλλά και τα
δυο είναι ωφέλιμα για τον άνθρωπο.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Κάποιος αδελφός ρώτησε τον άλλον Γέροντα Ιωάννη ,
εάν ακούσω για κάποιον ότι με κακολογεί, τι να κάνω;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Σήκω αμέσως και κάνε προσευχή, πρώτα για αυτόν
και με τον τρόπο αυτό και για τον εαυτό σου, λέγοντας. «ΚΥΡΙΕ
ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΕ, ΕΛΕΗΣΟΝ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΑΔΕΛΦΟ ΚΑΙ ΕΜΕΝΑ
ΤΟΝ ΑΧΡΕΙΟ ΔΟΥΛΟ ΣΟΥ. ΚΑΙ ΣΚΕΠΑΣΕ ΜΕ ΑΠΟ ΤΟΥ
ΠΟΝΗΡΟΥ ΜΕ ΤΙΣ ΕΥΧΕΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΣΟΥ. ΑΜΗΝ».
ΕΡΩΤΗΣΗ / Ρώτησαν τον Γέροντα Ιωάννη να αποσαφηνίσει τα
περί μέτρου εγκράτειας.
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Οι Πατέρες λέγουν για το μέτρο της εγκράτειας ότι
πρέπει να στερούμεθα λίγο είτε από το φαγητό, είτε από το πιοτό,
δηλαδή να μην έχει κανείς γεμάτη την κοιλιά. Και οφείλει να 

υπολογίσει το φαγητό και το κρασί. Κατά τον καιρό του Χειμώνα,
όποτε
πίνει κανείς περισσότερο, και τότε πρέπει να στερούμεθα λίγο από
το κρασί και από το φαγητό επίσης. Αλλά δεν βρίσκεται μόνο σε
αυτό το μέτρο της εγκράτειας, αλλά και στην ομιλία και στο ύπνο
και στο ντύσιμο και σε όλα τα αισθητήρια. Σε αυτό βρίσκεται το
μέτρο της εγκράτειας.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Όταν αντιμετωπίζει κανείς δυο πράγματα, που είναι και
τα δυο επιζήμια για την ψυχή, και είναι ανάγκη οπωσδήποτε να
διαλέξει το ένα από αυτά, τι πρέπει να κάνει;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/ Μεταξύ δυο βλαβερών πραγμάτων ασφαλώς πρέπει
να διαλέξει το μικρότερο κακό. Γιατί όπως γράφει ένας από τους
Άγιους Πατέρες όταν ήλθε κάποιος και του ζήτησε χρήματα, του
είπε ότι δεν έχει και δεν του έδωσε. Και όταν αργότερα τον
ρώτησαν γιατί δεν του έδωσε, είπε . Αν του έδινα, θα προκαλούσα
βλάβη στην ψυχή του. Για αυτό διάλεξα να πάρω μια εντολή και να
μην χαθεί τελείως η ψυχή του.
ΕΡΩΤΗΣΗ/ Κύριε μου , πόσες φορές πρέπει να προσευχηθώ , για
να πληροφορηθεί ο λογισμός μου επί ενός θέματος;
ΑΠΟΚΡΙΣΗ/Όταν δεν μπορείς να ρωτήσεις τον ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ
ΣΟΥ ΓΕΡΟΝΤΑ, πρέπει τρεις φορές να προσευχηθείς για
οποιοδήποτε ζήτημα έχεις. Και μετά τις τρεις αυτές προσευχές, να
εξετάσεις προς τα πού ρέπει η καρδιά σου, μέχρι και την πιο μικρή
λεπτομέρεια. Και αυτό να πράξεις. Γιατί είναι φανερή η
πληροφορία του θεού. Και γενικώς γίνεται αισθητή στην καρδιά.