κη μέ ένοπλα τμήματα τοϋ ΕΛΑΣ έπί τών Πιερίων όρέων

,
Βερμίου καί άλλαχοϋ, έπιδιώκοντα κατ’ έντολήν τής ήγε-
σίας των τήν διάλυσίν της. Συγκεκριμένως τήν 4.4.43
καί 3.9.43, έλαβον χώραν είς τήν Μονήν τών ' Αγίων Πάν­
των-Πιερίων σφοδραί μάχαι μεταξύ Π.Α.Ο. καί τμημά­
των τοΟ Ε.Λ.Α.Σ., είς μίαν τών όποιων έτραυματίσθη καί
ό ανωτέρω ύπομοίραρχος Τσακάρας Κωνστ. Εις έτέραν
συμπλοκήν μετ’ έλασιτών, τόν Σεπτέμβριον 1943, είς χω-
ρίον Νησέλλι - Γιδδ έφονεύθη ό χωροφύλαξ Ρώτας Νέ-
στωρ καί πολλοί έτεροι όπλΐται άντάρται. Τέλος τό Σώμα
τοϋτο, εύρεθέν πρό ύπερτέρων κομμουνιστικών δυνάμεων,
ήναγκάσθη νά συμπτυχθή με ήλαττωμένην δύναμιν είς
περιοχήν Χαλκιδικής. Είς Χαλκιδική ν καί παρά τό χωρίον
Βραστά - Πολυγύρου τήν 3.11.43 συνήψε σφοδράν μάχην
κατά τμημάτων τοϋ ΕΛΑΣ, καθ’ ήν έφονεύθησαν πολλοί
όπλΐται τοϋ Σώματος, οί δέ ύπόλοιποι, μή δυνάμενοι έλ-
λείψει έφοδίων καί όπλισμοϋ νά συνεχίσουν τόν άγώνα,
διεπεραιώθησαν είς Τουρκίαν καί έν συνεχείςι είς Μέσην
Ανατολήν.
Μεταξύ τών άρνηθέντων νά συμμορφωθοΰν εις τήν έν­
τολήν τοϋ κατακτητοϋ καί παραδώσουν τά δπλα καί
έξελθόντων είς Πιέρια, μετά τοϋ άνωτέρω ύπομοιράρχου,
ή σαν ό άνθυπασπιστής Παπαϊωάννου. Αντώνιος τοϋ Ίω-
άννου, φονευθείς ύπό τών .έλασιτών, ό ένωμοτάρχης Κα-
λαθδς Γεώργιος τοϋ Δημητρίου, ύπηρετών ήδη ώς μοί­
ραρχος, ό ένωμοτάρχης Κυριακόπουλος Αναστάσιος τοϋ
Χρήστου, άποστρατευθείς ώς ανθυπομοίραρχος, οί ύπε-
νωμοτάρχαι Χριστοδουλόπουλος Δημήτριος τοϋ Χρήστου,
Χριστοφιλόπουλος Γεώργιος τοϋ Περικλέους, Αλεξίας
Γεώργιος τοϋ Άριστείδου καί οί χωροφύλακες Σιούτης
Αντώνιος τοϋ Φιλίππου, Μανίκας Θεοφάνης του Βαΐου,
Βολοτάσιος Γεώργιος τοϋ Στεργίου, 'Υφαντής Παναγιώ­
της τοϋ Φωτίου, 'Υφαντής Επαμεινώνδας τοϋ Βαΐου,
Γκουλιώνης Χρήστος τοϋ Νικολάου, Φραγκάκος Νικό­
λαος τοϋ Ζαχαρίου, Κομνηνάκος Γεώργιος τοϋ Μιχαήλ,
Σιδηρόπουλος Ισαάκ τοϋ Νικολάου, Γκόνης Εύάγγελος
τοϋ Ίωάννου, Κολώνιας Ήλίας τοϋ Δημητρίου, Βούλγα-
ρης Ιωάννης τοϋ Θωμά, Άναγνωστόπουλος Κωνστ. τοϋ
Γεωργίου, Καρφής Στέφανος τοϋ Κωνστ. φονευθείς,
Μπούμπας Σωτήριος τοϋ Δημητρίου φονευθείς, Λάζαρης
Μάρκος τοϋ Σπυρίδωνος φονευθείς, Ρώτας Νέστωρ φο­
νευθείς, Σταφυλόπουλος Γεώργιος τοϋ Άνδρέου, κλπ.
"Οσον άφορφ τούς έν τφ ώς άνω γεγονότι τής έκθέσεως
άναφερομένους άξιωματικούς, ήτοι ύπομοίραρχον Βα-
λάρην Χρήστον, άνθυπομοίραρχον Μουσούραν Γεώργι­
ον, άνθυπασπιστάς Ρογκοτήν Ίωάννην καί Καργαντήν
Αναστάσιον κλπ. τής Διοικήσεως Χωροφυλακής Κοζά­
νης, οδτοι εϊχον ένταχθή είς έτέρας όμάδας τής Π.Α.Ο.
αϊτινες έδρασαν πρός περιοχήν τοϋ νομοϋ Κοζάνης». ;
9. ΕΘΝΙΚΗ ΔΡΑΣΙΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΕΙΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΝ
Συμφώνως πρός τόν δρον 7, τής συνθήκης παρα-
δόσεως τοϋ Ελληνικού Στρατοϋ μετά την προέλασιν
τών Γερμανών είς Θράκην καί Μακεδονίαν «Ή Ελ­
ληνική Βασιλική Αστυνομία θά διατηρήση τόν δ-
πλισμόν της και θά έξακολουθήστ) έκτελοϋσα τά
άστυνομικά της καθήκοντα ύπό τήν’Ανωτέραν Γερ-
μανικήν Διοίκησιν». Άλλ’ οί Γερμανοί δέν ήσαν
ειλικρινείς, δταν ύπέγραφον τήν συνθήκην αύτήν,
διότι έγνώριζον δτι ό Χίτλερ είχεν ήδη άποφασίσει
τήν είς τούς Βουλγάρους παραχώρησιν άπό Στρυ-
μόνος μέχρις "Εβρου έλληνικών έδαφών καί υπήρχε
σχετική γερμανοβουλγαρική συμφωνία. Έν άρχή
οί Γερμανοί άφησαν τάς έλλη νικάς πολιτικάς καί
άστυνομικάς άρχάς νά έκτελοϋν τά καθήκοντά των.
Άλλ’ άπό τών άρχών Μαΐου 1941 βουλγαρικά στρα­
τιωτικά άποσπάσματα καί έν συνεχείςι συντεταγμένοι
στρατιωτικοί βουλγαρικαί δυνάμεις είσήλασαν είς
τά έδάφη τής Ανατολικής Μακεδονίας καί Θράκης,
κατέλυσαν τάς Έλλη νικάς άρχάς, τάς όποίας αντικα­
τέστησαν διά Βουλγάρων έκ Βουλγαρίας ή εντοπίων
βουλγαροφίλων, και άφώπλισαν άξιωματικούς καί
όπλίτας τής Ελληνικής Χωροφυλακής, τούς όποιους
έξεδίωξαν βιαίως πρός άλλας γερμανοκρατουμένας
περιοχάς. Έξηρέθη μόνον τό τρίγωνον Έβρου μετά
στενής παραποταμίου λωρίδος άπό Σπαλοϋ μέχρι
Δέρμου, δπου κατ’ άπαίτησιν τών Τούρκων δέν
είσήλθον Βούλγαροι, άλλ’ ύπό γερμανικήν κατοχήν
παρέμειναν αί Έλληνικαί Διοικητικαί καί Αστυ­
νομικοί Ύπηρεσίαι.
Ουτω, μέγα μέρος της Ανατολικής Μακεδονίας
καί τής Δυτικής Θράκης παρεδόθη ύπό τών Γερμα­
νών είς τούς Βουλγάρους, οί όποιοι άμέσως άπεδίω-
ξαν έκεΐθεν τά όργανα τής Χωροφυλακής καί έν
γένει τής Ελληνικής Διοικήσεως, έγκαθιδρύσαντες
ίδια. Οί Ελληνικοί πληθυσμοί τών τεθέντων ύπό
βουλγαρικήν κυριαρχίαν έδαφών τής Ανατολικής
Μακεδονίας καί Θράκης, παραμείναντες άνευ οίασ-
δήποτεπροστασίας είς τήνδιάκρισιντών Βουλγάρων,
ύπέστησαν τά πάνδεινα. Περί τάς τρεις χιλιάδας έφο­
νεύθησαν καί περίπου άλλοι τόσοι έξετοπίσθησαν
είς τό έσωτερικόν τής Βουλγαρίας, ώς έπικίνδυνοι
ή έπιβουλευόμενοι τήν βουλγαρικήν Διοίκησιν, ένφ
άλλοι έξεβιάζοντο πρός όμαδικήν μετανάστευσιν εις
Δυτικήν Μακεδονίαν, αί δέ κατοικίαι τών πατριωτών
Ελλήνων έλεηλατοϋντο ή έπυρπολοϋντο. Αί συστα-
θεΐσαι ομάδες τοϋ ΕΑΜ - ΕΛΑΣ ούδόλως ήνωχλοϋν-
το ύπό τών δυνάμεων τής βουλγαρικής άσφαλείας
καί Διοικήσεως. "Οταν δέ κατά τό τελευταΐον έτος
280
τής κατοχής, έπικειμένης τής γερμανικής καταρρεύ-
σεως, συνεστήθησαν άνεμποδίστως και βουλγαρικαί
κομμουνιστικά! άνταρτικαί δυνάμεις (κατά τό πλεΐ-
στον έπρόκειτο περί αύτών τών Ιδίων τών κομι­
τατζήδων, αί όποΐαι με την ένίσχυσιν τών φασιστι­
κών βουλγαρικών άρχών εδρών προηγουμένως κατά
τόδν Ελλήνων άνά τήν Μακεδονίαν), εν στενή δέ
αύται συνεργασία και άδελφική συμπνοίςι μετά των
έλασιτών κατεδίωκον τούς έθνικόφρονας Ελληνι­
κούς πληθυσμούς και τά όργανα Χωροφυλακής, τών
ύπό γερμανικήν κατοχήν γειτονικών περιφερειών.
Έκ τής Ανατολικής Μακεδονίας έξηρέθη τής
βουλγαρικής κατοχής ή περιοχή Νιγρίτης, παραμεί-
νασα ύπό γερμανικήν κατοχήν. Εις ταύτην δεν διε-
λύθησαν αί Ύπηρεσίαι Ελληνικής Χωροφυλακής,
ένισχυθεΐσαι και έκ τών έγκαταλειψάντων τάς ύπό
βουλγαρικήν κατοχήν περιοχάς. Ούτως έλειτούργη-
σαν αί Υποδιοικήσεις Χωροφυλακής Νιγρίτης,
Στρυμονικοϋ, Ποροΐων και Δοϊράνης. Και είς αύτάς
ή κατάστασις κατέστη κρίσιμος, άφ’ δτου, άπό τών
μέσων του 1942, ήρχισε νά δρα τό ΕΑΜ. Τά όργανα
τής Χωροφυλακής ύπεστήριζον τάς έθνικάς δμάδας
Π.Α.Ο., ή δέ δρδσίς των αύτή, προδιδομένη ύπό
κατασκόπων και πρακτόρων, είχε κινήσει τήν μήνιν
τόσον τών Γερμανών δσον και τών κομμουνιστών.
Κατά τήν μέθοδον τήν όποίαν ήσκησαν πανταχου
τής Έλλ^δος κατά τήν διάρκειαν τής κατοχής, οί
έλασΐται έπετίθεντο συστηματικώς ούχί έναντίον δυ­
νάμεων του κατακτητου, άλλ’ έναντίον τών δυνάμεων
τής Χωροφυλακής, ιδίως τών Σταθμών έξω τής πό-
λεως, τής ύπαίθρου, αί όποΐαι ώς δλιγάριθμοι και
άπομεμονωμέναι, ή το δυνατόν εύχερέστερον νά έξον-
τωθοϋν. Ούτω, διά τής έξοντώσεως ή τοϋ έξαναγκα-
σμοϋ έγκαταλείψεως τών Σταθμών, τό ΕΑΜ καθί­
στατο κυρίαρχον τής ύπαίθρου και παρεσκεύαζε τήν
■καθολική ν κυριαρχίαν του, εύθύς ώς θά έγκατέλειπον
τήν χώραν οί ξένοι κατακτηταί. Αί σφοδραί έπιθέ-
σεις κατά τών Σταθμών ήρχισαν, ίδίως άφ’ δτου ό
διοικητής τής 'Υποδιοικήσεως Νιγρίτης ύπομοίζ-
ραρχος Πατσατσής έφερεν έμπόδια εις τήν έξάπλω-
σιν τού ΕΑΜ και διέσπειρεν δργανά του πρός έθνι-
κόν διαφωτισμόν τών κατοίκων. Αί έλασιτικαί δυνά­
μεις, έπιτιθέμεναι αιφνιδιαστικώς κατά τών Στα­
θμών, έπυρπόλουν τά κτίριά των και έξετέλουν ό­
σους όπλίτας περιέπιπτον εις χεΐράς των.
Έδολοφόνουν έπίσης δι’ ένέδρας χωροφύλακας,
κυκλοφορουντας εις τά χωρία. Τον Σεπτέμβριον
1943, λόγω τών άπωλειών, διετάχθη ή σύμπτυξις τών
Σταθμών Βέργης, Εύκαρπίας και Δάφνης εις Νι­
γρίταν.
Άρχάς Όκτωβρίου 1943, συνελήφθη ύπό τών Γερ­
μανών ολόκληρος ή δύναμις Χωροφυλακής Νιγρί-
της, ώς ύποπτος συνεργασίας μέ τήν Π.Α.Ο. Μετε-
φέρθη εις Θεσσαλονίκην, όπόθεν, άφου άφωπλίσθη,
έπετράπη νά έπιστρέψη είς Νιγρίταν, περιοριζομένη
εις άστυνομικά καθήκοντα. Ά λλ’ ούτω, μέ τήν άνυ-
παρξίαν Σταθμών Χωροφυλακής καί τον άφοπλισμόν
τών άνδρών τής πόλεως, τό ΕΑΜ έπετύγχανε τον
έπιδιωκόμενον σκοπόν του, τήν άνεμπόδιστον δη­
λαδή άσκησιν τρομοκρατίας πρός έπιβολήν του εις
τάς μάζας του πληθυσμού. Κατά Μάρτιον του 1944,
έπικειμένης τής άποχωρήσεως τών Γερμανών, όπότε
θά είσήρχοντο οί Βούλγαροι καί οί έλασΐται, ή δ£-
ναμις τής 'Υποδιοικήσεως Νιγρίτης συνεπτύχθη εις.
Θεσσαλονίκην, διά νά προλάβη τήν βεβαίαν έξο-
λόθρευσίν της,
Ή περιοχή τής 'Υποδιοικήσεως Στρυμονικου εΐ-
χεν ιδιαιτέραν σημασίαν, διότι ό ποταμός Στρυμών
ήτο δριον τής γερμανοκρατουμένης (δυτικώς) καί
τής βουλγαροκρατουμένης (άνατολικώς) Μακεδονί­
ας. Είς έκάστην γέφυραν, ώς καί παρά τό φράγμα
Κερκίνη, ίδρύθησαν φυλάκια Χωροφυλακής. Ά ρ ­
χάς 1942 συνεκροτήθησαν δύο μεταβατικά άποσπά-
σματα ύπό τον ύπομοίραρχον Μήτσου καί τον ύπα-
ξιωματικόν Σαριδάκην, τά όποια ύπό τό πρόσχημα
έπιβολής τής τάξεως άντιμετώπισαν προσβολάς τών
άπό τής άλλης πλευράς είσδυόντων Βουλγάρων πρα­
κτόρων καί κομιτατζήδων. Συγχρόνως έβάλλοντο
καί ύπό έλασιτικών όμάδων, αί όποΐαι έφόνευσαν
Γτρεις χωροφύλακας. Ό ύπομοίραρχος Μήτσου, συλ­
λαβών τον έπικίνδυνον κομιτατζή ν καί κατάσκοπον
τών Βουλγάρων Καλογιάνωφ, έτραυματίσθη ύπ’αύτοΰ
διά μαχαίρας εις τό στήθος.
Οί Βούλγαροι ήγωνίζοντο νά λάβουν παρά τών
Γερμανών τήν συγκατάθεσιν, δπως καταλάβουν τήν
περιοχήν Στρυμονικου καί ύπό διάφορα προσχήματα
έδοκίμαζον νά διεισδύσουν. Τά άποσπάσματα καί αί
δυνάμεις φυλακίων Χωροφυλακής διεξήγον άποφα-
σιστικόν άγώνα πρός άπώθησίν των καί έπανειλημ-
μένως συνήφθησαν συμπλοκαί, κατά τήν διάρκειαν
τών όποιων έφονεύθησαν τρεις χωροφύλακες.
Τον Ιούλιον 1943, μετά την συνθηκολόγησιν τής
Ιταλίας, οί Βούλγαροι έπεξετάθησαν καί έντευθεν
τοϋ Στρυμόνος μέχρι τοϋ Άξιου. Ούτως έπαυσαν
νά λειτουργοΰν αί Ύπηρεσίαι Χωροφυλακής, ή δέ
περιοχή περιήλθεν ύπό τον έλεγχον τοϋ ΕΑΜ έκτος
τής πόλεως Στρυμονικοϋ, δπου ήδρευε γερμανική
φρουρά. Εϊς χωροφύλαξ, καταγγελθείς ύπό πρακτό­
ρων τοϋ ΕΑΜ, δτι μετέδιδε πληροφορίας είς κατα­
σκόπους τών συμμάχων, έτυφεκίσθη ύπό τών Γερ­
μανών.
Οί άνδρες τής 'Υποδιοικήσεως Ποροΐων, συλ-
ληφθέντες τον Ιούνιον 1941 ύπό είσβαλόντων Βουλ­
γάρων, μετεφέρθησαν είς Ροδόπολιν πρός έκτέλε-
σιν. Έσώθησαν μόνον τή έπεμβάσει τών γερμανι­
κών άρχών.
Τον Ιούνιον τοϋ 1943 ό διοικητής τής Ύποδιοι-
κήσεως Χωροφυλακής Δοϊράνης ύπομοίραρχος Κων.
Μήτσου, έσχημάτισε τάς πρώτας έθνικάς άνταρτι-
κάς όμάδας, εις τάς όποίας έκτος πολλών πολιτών,
προσεχώρησαν όλοκληρωτικώς αί δυνάμεις τής
'Υποδιοικήσεως Δοϊράνης καί τών πέριξ Σταθμών.
Ούτως, εύρέθη αρχηγός δυνάμεως έκ 250 άνδρών,
οί όποιοι άντιμετώπιζον, τόσον τάς συμμορίας τών
281
'Ομάς άνταρτών τής Π.Α.Ο. (Πανελλήνιος Άτιελευθερωτική Όργάνωσις), εις τά όρη Κροδσια τό ετος 1943.
Βουλγάρων, δσον και 2000 άνδρας τού ΕΛΑΣ, δρών-
τας εις τάς όρεινάς περιοχάς Κρουσίων-Μπέλες.
Κατά τάς συμπλοκάς έφονεύθησαν 35 κομμουνισταί
και έτραυματίσθησαν 70, ένφ εκ της όμάδος Μήτσου
έφονεύθησαν πέντε.
Είς τάς περιοχάς τών Διοικήσεων Χωροφυλακής
Δράμας και Καβάλας, δυνάμεις τινές τής Χωροφυ­
λακής παρέμειναν είς τάς θέσεις των και μετά την
είσοδον τών Γερμανών, διότι ήλπιζον δτι οϋτω θά
ήδύναντο νά βοηθήσουν τούς πληθυσμούς πρός δια-
τήρησιν τής έλληνικότητός των και άντιμετώπισιν
τών βουλγαρικών έπιβουλών. Άλλά μετά τήν παρα-
χώρησιν τών περιοχών αύτών εις τούς Βουλγάρους
και τήν βιαίαν έκδίωξιν τών έλληνικών Δημοσίων
Υπηρεσιών, τά όργανα τής Χωροφυλακής, περί τά
μέσα Μαΐου 1941 κατέφυγον δυτικώς τού Στρυμόνος.
'Ως έλέχθη άνωτέρω, εύθύς ώς είσέβαλον οί Γερ­
μανοί, δυνάμεις Χωροφυλακής τής Θράκης, συμφώ-
νως πρός διαταγάς τάς όποίας Σλάβον έξ Αθηνών,
έγκατέλειψαν τά έδάφη ταύτης, άλλαι άκολουθήσα-
σαι τον συμπτυσσόμενον Έλληνικόν Στρατόν, άλ-
λαι διαπεραιωθεΐσαι είς τάς νήσους τού ΒΑ Αιγαί­
ου, διαβασαι τά έλληνοτουρκικά σύνορα, ίνα διά
Τουρκίας μεταβούν είς Μέσην Ανατολήν.
Έξεθέσαμεν άνωτέρω δτι όλίγον μετά τήν κατάλη-
ψιν τών έδαφών τής Θράκης οί Γερμοίνοι άπεξένω-
σαν τήν Ελλάδα πάσης κυριαρχίας, τήν όποίαν με-
τεβίβασαν είς τούς Βουλγάρους, έγκαταστήσαντας
όργανα, διοικήσεώς των, έξαιρεθείσης μιας περιο­
χής κατά μήκος τών τουρκικών συνόρων, ή όποία
άπεκλήθη «ούδετέρα ζώνη». Είς αύτήν έπεξετάθη-
σαν αί δοθεΐσαι ύπό τού κατακτητοϋ δικαιοδοσίαι
είς τήν κατοχικήν Κυβέρνησιν τών Αθηνών. Πάντως
ή άπόφασις αύτή ύπήρξε λίαν εύεργετική διά τούς
Ελληνικούς πληθυσμούς τής «ούδετέρας ζώνης» τοΟ
νομού "Εβρου, διότι αΰτη, μολονότι κατείχετο ύπό
Γερμανικού Στρατού, έπροστατεύετο ύπό όργάνων
Ελληνικής Διοικήσεώς και Χωροφυλακής, καθ’ δν
χρόνον ή ύπόλοιπος Θράκη έστέναζεν ύπό τό πέλ­
μα τών Βουλγάρων, οί όποιοι διά φόνων, έκτοπισμών,
πυρπολήσεων και κατασχέσεων περιουσιών ήσκουν
μεθοδικώς τακτικήν έξολοθρευτικήν του Ελληνικού
πληθυσμού. Είς τήν περιοχήν αύτήν τής έλευθέρας
ζώνης (νομού Έβρου) άπό τού Ιουλίου 1941 έλει-
τούργησε καθ’ όλην τήν διάρκειαν τής κατοχής, ή
Διοίκησις Χωροφυλακής Διδυμοτείχου μετά τών
Υποδιοικήσεων Σουφλίου και Όρεστιάδος.
Κατά τάς άρχάς 1942 ό διοικητής τής Διοικήσεώς
282
Χωροφυλακής Έβρου, ταγματάρχης Δρεμπέλας Γε­
ώργιος, μετά τών άξιωματικών τής Διοικήσεώς του
Κατσαρέα Κωνσταντίνου, Κουρεμπανα Νικολάου,
Πασσδ Γεωργίου, Δούκα Κωνσταντίνου καί Ψαρροϋ
Αναστασίου κατήρτισαν τήν όργάνωσιν «Βόρειοι
Ύπερασπισταί τής Ελλάδος», είς ήν άργότερον ένε-
τάχθησαν πολλοί όπλίται καί έθνικόφρονες πολΐται.
Ή όργάνωσις αΰτη, άφ’ ένός μέν διενήργει κατασκο­
πείαν είς βάρος τών κατακτητών Γερμανών καί
Βουλγάρων καί διεβίβαζε τάς πληροφορίας της είς
τόν Έλληνα πρόξενον Άδριανουπόλεως, άφ’ έτέ-
ρου δέ διηυκόλυνε τήν είς Μέσην Ανατολήν μετά-
βασιν μέσφ τοϋ τουρκικού έδάφους Ελλήνων άξιω-
ματικών, ύπαλλήλων καί Ιδιωτών.
Ή όργάνωσις αΰτη είργάσθη μέχρι τής 19.2.43,
καθ’ ήν περιήλθεν είς γνώσιν τών Γερμανών ή ΰ-
παρξίς της καί συνελήφθησαν παρά τούτων οί έκ
τών μελών της Μουγκρίδης καί Σταματιάδης, χωρο­
φύλακες, έξ ών ό πρώτος έτυφεκίσθη έν Θεσσαλο­
νίκη παρά τών Γερμανών. Κατόπιν τούτου οί άξιω-
ματικοί τής Χωροφυλακής καί πολλοί τών όπλιτών,
διά νά άποφύγουν τήν σύλληψιν, άνεχώρησαν μέ­
σφ Τουρκίας είς Μέσην Ανατολήν. Έκ τούτων οί
ταγματάρχης Δρεμπέλας Γεώργιος καί άνθυπομοί-
ραρχος Κατσαρέας Κωνστ. έδολοφονήθησαν καθ’
όδόν.
Άλλά πρός πληρεστέραν δκθεσιν τής δράσεως
τής Χωροφυλακής είς τήν μόνην έν Θράκη άπομεί-
νασαν 'ύπό τήν δικαιοδοσίαν της περιοχήν αύτήν,
κρίνομεν σκόπιμον όπως παραθέσωμεν τήν επίση­
μον εκθεσιν τών πεπραγμένων τής Διοικήσεώς Έ ­
βρου :
«Προ τής είσόδου τών κατακτητών είς τήν περιοχήν,
δπασαι αί Ύπηρεσίαι τής Διοικήσεώς Χωροφυλακής "Ε­
βρου διελύθησαν καί τό άρχεΐον αύτών, δσον δέν παρέ-
λαβον μεθ’ έαυτών οί διαφυγόντες διοικηταί, τό κατέ­
στρεψαν.
Ή περιοχή τής Διοικήσεώς έχωρίσθη είς δύο. Άπό
Άνθείας Άλεξανδρουπόλεως μέχρι και Δικαίων, Όρε-
στιάδος συμπεριλαμβανομένης—ή πρός τήν Τουρκίαν
περιοχή—ώνομάσθη «Έλευθέρα Ζώνη» ύπό γερμανικήν
κατοχήν, ένω ή ύπόλοιπος περιφέρεια, περιλαμβανομένης
τής Άλεξανδρουπόλεως και Σαμοθράκης, παρεχωρήθη είς
τούς Βουλγάρους.
Άνασύστασις Υπηρεσιών Χωροφυλακής έπετράπη και
έπραγματοποιήθη μόνον είς τήν γερμανοκρατουμένην πε­
ριοχήν. Είς τήν βουλγαροκρατουμένην περιοχήν έπανε-
λειτούργησαν Ύπηρεσίαι Χωροφυλακής κατά μήνα Ιού­
νιον 1945, μετά τήν κατοχήν καί τήν έαμοκρατίαν.
Κατά μήνα Ιούλιον 1941, ένεργείαις τών νομάρχου
«Έλευθέρας Ζώνης» Νικολάου Φραγκούλη καί τοϋ μη­
τροπολίτου Διδυμοτείχου Ιωακείμ πρός τήν Κυβέρνησιν
τών Αθηνών, άφίκετο είς Διδυμότειχο ν δύναμις Χωροφυ­
λακής, όπό τούς τότε ταγματάρχην Δρεμπέλαν Γεώργιον,
ύπομοίραρχον Κατσαρέαν Κωνστ. καί άνθυπασπιστήν
Χωροφυλακής Λουκαν Κωνστ., άνασυσταθείσης τής Διοι-
κήσεως Χωροφυλακής Διδυμοτείχου, μέ περιφέρειαν άπα-
σαν τήν γερμανοκρατουμένην «Έλευθέραν Ζώνην».
Έν συνεχείςι έπανελειτούργησαν αί Υποδιοικήσεις
Χωροφυλακής: 1) Σουφλίου, ύπό τόν τότε άνθυπομοίραρ-
χον Κουρεμπανδν Νικόλαον κατ’ άρχάς και μετέπειτα
Κατσαρέαν Κωνστ., Ψαρρόν Νικόλαον και τόν Εφεδρον
ένωμοτάρχην Πετρούδην Νικόλαον μέ βαθμόν έφεδρου
άνθυπομοιράρχου, και 2) Όρεστιάδος, ύπό τούς τότε άν-
θυπομοίραρχον Πασσαν Γεώργιον, ύπομοίραρχον Χρι-
στόπουλον Ίωάννην και ύπομοίραρχον Ματθαίου Εύάγ-
γελον.
Τέλος έπανελειτούργησαν καί οί Σταθμοί Χωροφυλακής
τών άνωτέρω Υποδιοικήσεων.
Ή κρατούσα κατάστασις άμα τή είσόδφ τών κατακτη­
τών ήτο άνώμαλος καί λίαν άνησυχαστική. Έπεκράτει
άναρχία καί φόβος συνείχε τόν πληθυσμόν. Οί Βούλγα­
ροι είς τήν ύπ’ αύτών κατεχομένην περιοχήν προέβαινον
είς άρπαγάς, λεηλασίας, συλλήψεις και εκτελέσεις Ελ­
λήνων. Τήν τρομοκρατίαν των, πρός συντριβήν τοϋ έ-
θνικοΰ φρονήματος του πληθυσμού, προσεπάθουν πάντο­
τε νά έπεκτείνουν καί είς τήν περιοχήν τής γερμανοκρα-
τουμένης «Έλευθέρας Ζώνης».
Ή άνασύστασις τών Υπηρεσιών Χωροφυλακής, ή πο­
λιτεία καί ή έθνική δρασις τών άξιωματικών καί όπλιτών,
ένεψύχωσε τούς κατοίκους καί άνεπτέρωσε τό έθνικόν
αύτών φρόνημα.
Ταγματάρχης Γεώργιος Δρεμπέλας τοΰ Παναγιώτου. Έγεν-
νήθη τό 1895 εις Βαρβάσαινα ’Ηλείας. Κατά την διάρκειαν
τής κατοχής έτύγχανε διοικητής Αιοικήσεοος Χωροφυλακής
"Εβρου, άναπτύξας μεγίστην έθνικήν δρασιν, ώς σύνδεσμος
μεταξύ τών έν ’Ελλάδι δρώντων έθνικοφρόνων και Μέσης
Ανατολής. Τήν 19-2-1943 ένφ διέβαινε τόν ”Εβρον με πρό-
θεσιν νά αναχώρηση είς Μέσην Ανατολήν, έδολοφονήθη
παρ’ αγνώστων αναρχικών, . προφανώς Βουλγάρων ή κομ­
μουνιστών.
283
Καθ’ δλον τό διάστημα τής κατοχής οί διοικοϋντες
και οί ύπ’ αότούς άνδρες τής Χωροφυλακής έπροστάτευ-
ον τούς "Ελληνας έναντι τών κατακτητών, ήσαν οί πα-
ραστάται και έμψυχωταί είς τά δεινά και τάς δοκιμασίας
των, έφωδίαζον με πλαστά δελτία ταυτότητος τούς κάτα-
διωκομένους δι’ έθνικήν δρδσιν καί μέγαν άριθμόν έφυ-
γάδευσαν διά Τουρκίας είς Μέσην Ανατολήν.
Ύπό τής. Ύποδιοικήσεως Σουφλίου, πρωτοστατούντων
τών άνθυπασπιστοΰ Χωροφυλακής Παπαδάκη Γεωργίου
καί χωροφύλακος Καλτσδ Δημητρίου, ώς καί τοϋ έφέδρου
άνθυπολοχαγοϋ Στεργιάδη Σταύρου, έφυγαδεύθη είς Τουρ­
κίαν "Αγγλος άξιωματικός όνόματι Φρέντ Φίντλεν.
Κατά τήν άποβίβασιν γερμανικών στρατευμάτων είς
τόν δρμον τής Καμαριωτίσσης Σαμοθράκης τήν 13.5.1941,
ή ύπό τόν ύπενωμοτάρχην Καρφίτσαν δύναμις, τοϋ έκεΐ
φυλακίου Χωροφυλακής, ήνοιξε πΰρ κατ’ αυτών μέ απο­
τέλεσμα τόν θανατηφόρον τραυματισμόν Γερμανού στρα­
τιώτου, συνέχισαν δέ άμυνόμενοι οί άνδρες μέχρις έξαν-
τλήσεως τών πυρομαχικών των.
Είς τήν περιφέρειαν Όρεστιάδος συνεστήθη Εθνική
Όργάνωσις "Εβρου (Ε.Ο.Ε.), συνδεθεΐσα διά τοϋ Έλλη-
νικοΰ Προξενείου ’Αδριανουπόλεως μέ τό Συμμαχικόν
Στρατηγεΐον Μέσης Ανατολής, ήτις εϊχεν άποστολήν
τήν συλλογήν καί μεταβίβασιν είς τοϋτο στρατιωτικών
πληροφοριών καί τήν φυγάδευσιν προσώπων. Ψυχή τής
όργανώσεως ταύτης κατέστησαν οί 1) άνθυπομοίραρχος
Πασσδς Γεώργιος καί 2) ύπομοίραρχος Χριστόπουλος
Ιωάννης, οίτινες μετά τών ύπ’ αύτών άνδρών συνέλεγον
καί μετεβίβαζον, άψηφοϋντες πάντα κίνδυνον, πολυτί­
μους πληροφορίας, πρός δέ έφυγάδευον άδιακόπως άτομα
διά Τουρκίας είς τήν Μέσην Ανατολήν.
’Αμφότεροι συνελήφθησαν ύπό τών Γερμανών και έ-
φυλακίσθησαν έν Διδυμοτείχφ, κατώρθωσαν όμως ν’ άπο-
δράσουν καί νά καταφύγουν είς Μέσην Ανατολήν.
Μέ τήν άνάπτυξιν τών έαμοκομμουνιστικών όργανώ-
σεω ν ΕΑΜ - ΕΛΑΣ είς τή ν περιοχήν, ό διοικητής τή ς Διοι-.
κήσεως ταγματάρχης Χωροφυλακής Δρεμπέλας Γεώργιος
καί ό ύπομοίραρχος Κατσαρέας Κωνστ. έκινήθησαν πρός
συγκρότησιν έθνικών άνταρτικών όμάδων. Ή κίνησίς των
έγένετο άντιληπτή καί έκ τούτου άπεφάσισαν νά καταφύ­
γουν καί οδτοι διά Τουρκίας είς Μέσην Ανατολήν. Τήν
1-2-1943 μετέβησαν λοιπόν είς θέσιν Κιόϊ-Ντερέ-Σου­
φλίου διά νά διαπεραιωθοΰν έκεΐθεν τοϋ "Εβρου ποταμοΰ.
Έκτοτε άπωλέσθησαν τά ίχνη των. Έξετελέσθησαν, κατά
μίαν έκδοχήν ύπό έαμοκομμουνιστών, κατ’ άλλην ύπό
Τούρκων, άμα τή είσόδφ των είς τό τουρκικό ν έδαφος.
Τόν μήνα Φεβρουάριον 1942, άπόσπασμα Χωροφυλα­
κής ύπό τόν άνθυπασπιστήν Λουκδν Κωνστ. συνεπλάκη
μετ’ ένοπλων έαμοκομμουνιστών παρά τό χωρίον Κυανή
"Εβρου, τούς όποιους μετά σκληρόν καί αίματηρόν άγώ­
να ετρεψεν είς φυγήν καί διέλυσε. Κατά τήν συμπλοκήν
ταύτην έφονεύθη ό Θυμιούδης Πασχάλης.
Τόν Ιούνιον 1943 άπόσπασμα Χωροφυλακής, ύπό τόν
Α.Θ. ένωμοτάρχην Λαμπουσιάδην Βασίλειον, συνεπλά­
κη είς θέσιν Μαπαζί - Λυκόφωτος - Σουφλίου μετά ένε-
δρευούσης συμμορίας έαμοκομμουνιστών (έλασιτών), μέ
άποτέλεσμα νά φονευθή ό διοικητής τοϋ άποσπάσματος
καί νά τραυματισθή ό χωροφύλαξ Μανιατούδης Εύάγ-
γελος.
Τήν 6.1.1944 ισχυρά δύναμις έλασιτών έπετέθη καί έπο-
λιόρκησε τόν Σταθμόν Χωροφυλακής Λαβάρων. Οί άν­
δρες τοϋ Σταθμοϋ, ύπό τήν ήγεσίαν τοϋ σταθμάρχου ύπε-
νωμοτάρχου ’Ασπιώτου Θεοχάρους, ήγωνίσθησαν σκλη-
ρώς, άπωθήσαντες τούς έαμοκομμουνιστάς, οίτινες έτρά-
πησαν είς φυγήν. Κατά τήν συμπλοκήν έφονεύθη ό ύπε-
νωμοτάρχης Άσπιώτης Θεοχάρης.
Κατά τό διάστημα τής κατοχής, έκτός τών άνωτέρω
συλληφθέντων, φονευθέντων καί έκτελεσθέντων ύπό τών
άρχών κατοχής καί τών έαμοκομμουνιστών, έξετελέσθη­
σαν διά τήν έθνικήν των δρδσιν καί οί κάτωθι άνδρες τοϋ
Σώματος τής Διοικήσεως Χωροφυλακής «Έλευθέρας Ζώ­
νης» "Εβρου.
α) Ύπό τών στρατευμάτων κατοχής: Χωροφύλακες
Καραγιολάκης' Πατσατζής, Τσιφουντίδης, Μουγρίδης,
Βαλατσίδης, Βασιλειάδης.
β) Ύπό τών έαμοκομμουνιστών: Ένωμοτάρχαι Σταμα-
τίου, Μαρινόπουλος, ύπενωμοτάρχης Τσαγγαράκης, ύπο­
μοίραρχος Φωτίου Νικ., άνθυπασπιστής Χατζημάνου Ίω.,
ένωμοτάρχης Κόκκινος, χωροφύλακες Ζαφείρίδης Χρ.,
Κορώζης Χαρ.
Τό τέλος τοϋ έτους 1943, λόγφ άναπτύξεως τοϋ ΕΛΑΣ
καί δράσεως τών έαμοκομμουνιστών, συνεπτύχθησαν είς
Διδυμότειχον καί Σουφλίον, έδρας ομωνύμων Υποδιοική­
σεων Χωροφυλακής, δπαντες οί ύπ’ αύτάς Σταθμοί Χωρο­
φυλακής.
Λόγφ έπικρατουσών ειδικών συνθηκών καί μέτρων καί
τής τρομοκρατίας τών Γερμανοβουλγάρων, Ιδίςι τών Βουλ­
γάρων, δέν κατέστη δυνατόν νά άναπτυχθοϋν είς τήν περι-
φέρειάν μου, κατά τό χρονικόν διάστημα τής κατοχής,
ένοπλοι έθνικαί άνταρτικαί όμάδες».
"Οταν τά σοβιετικά στρατεύματα προήλαυνον πρός
τήν Βουλγαρίαν καί οί Γερμανοί άπεσύροντο άπό
τήν Βόρειον Ελλάδα, οί Βούλγαροι μετέβαλον προσ-
ωπεΐον δι’ έγκαθιδρύσεως κομμουνιστικού καθε­
στώτος, άλλ’ ύπό κομμούνιστικόν μανδύαν διετή ρη-
σαν τόν παλαιόν σωβινισμόν των καί τάς άρπακτικάς
των διαθέσεις έπί τών έλλη νικών έδαφών τής Μακε­
δονίας καί Θράκης. Ήδη ύπό τό χιτλερικό ν καθε­
στώς ύπεβοήθουν τήν ΐδρυσιν καί άνάπτυξιν τοϋ
ΕΑΜ, έπαφιέμενοι είς τάς διαθέσεις τούτου διά τήν
έξόντωσιν τών έθνικοφρόνων Ελλήνων. "Οταν έγ-
καθίδρυσαν τό κομμουνιστικόν καθεστώς, συνηδελ-
φώθησαν άπροκαλύπτως, δήθεν έξ Ιδεολογικής άλ­
λη λεγγύης, μέ τάς έαμικάς όργανώσεις καί έν συν­
εργασία μετά τούτων έπεδόθησαν είς τήν καταπολέ-
μησιν τών έλληνικών πατριωτικών άνταρτικών όμά­
δων, αί όποΐαι ήσαν ύποχρεωμέναι νά διεξάγουν διμέ-
τωπον πόλεμον κατά τοϋ παραμείναντος είσέτι βουλ­
γαρικού στρατοϋ καί τών Ελλήνων έαμιτών. "Οταν
δέ ύπεχρεώθησαν νά άποχωρήσουν, παρέδιδον άνά
τάς πόλεις καί τά χωρία τάς έξουσίας είς τούς "Ελ­
ληνας κομμουνιστάς τοϋ ΕΑΜ, μετά τοϋ όποίου εϊ-
χον συμφωνήσει τήν αύτονόμησιν τής Μακεδονίας,
284
σύνηθες, κατά τό προηγούμενον τής Ανατολικής
Ρωμυλίας, τέχνασμα προκαταρκτικόν τής προσαρ-
τήσεως είς τήν Βουλγαρίαν. Αί έθνικαί όμάδες τοϋ
Φωστερίδη καί τών άλλων πατριωτών άγωνιστών
έπάλαισαν άπεγνωσμενως πρός άποσόβησιν τής
κομμουνιστικής κυριαρχίας, προαγγέλου τής βουλ­
γαρικής. Μόλις τόν Μάϊον 1945 τάγμα Εθνοφυλα­
κής, έν συνεργασίςι μέ τάς έθνικάς άνταρτικάς δμά-
δας, έκδιώκει τούς κομμουνιστάς πρός Βουλγαρίαν.
Άπό τόδν μέσων Μαΐου 1945 καταφθάνουν τμημα-
τικώς άξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής,
οί όποιοι συντρίβουν τάς τελευταίας μικτάς σλαβο-
κομμουνιστικάς συμμορίας, άναλαμβάνουν τά κα-
θήκοντά τών τηρήσεως τής τάξεως καί άποκαθι-
στοϋν άνά τήν Άνατολικήν Μακεδονίαν καί Θρά­
κην τήν Έλληνικήν κυριαρχίαν.
Πρός πληρεστέραν διαφώτισιν, περί τής έθνικής
δράσεως τής Χωροφυλακής είς τήν άκραίαν αυτήν
περιοχήν τής Βορείου Ελλάδος, παραθέτομεν σχε-
τικήν έκθεσιν τοϋ άνθυπομοιράρχου Κ. Παναγο-
πούλου.
«Κατά τήν περίοδον τής γερμανικής κατοχής όλόκλη-
ρος ή περιοχή τής Βορείου Ελλάδος, άπό Στρυμόνος πο-
ταμοϋ μέχρι τοϋ χωρίου Ίγνάντια τοϋ Νομοϋ Έβρου,
περιήλθεν είς τήν κατοχήν τών Βουλγάρων. Άπό τοϋ
χωρίου Άνθεια νομοϋ Έβρου καί έκεΐθεν ήτο ή ούδετέρα
ζώνη* είς τήν περιοχήν ταύτην είργάσθησαν άθορύβως
τά όλίγα τμήματα τής Χωροφυλακής πού είχον έναπομεί-
νει, έστάθησαν κοντά στον άγροτικόν λαόν τοϋ Έβρου
καί περιέσωσαν τοϋτον έθνικώς άπό τήν προπαγάνδαν
πού έξαπέλυσαν οί Βούλγαροι μετά τών Γερμανών, πρός
έκμηδένισιν τής έθνικής συνειδήσεως τής άκριτικής αύ-
τής περιοχής.
Ή Χωροφυλακή έστάθη πρωτοπόρος είς τήν άνάπτυ-
ξιν έθνικής όργανώσεως, τήν όποίαν ένίσχυσεν ύλικώς
καί ήθικώς. Ποτέ δέν έπαυσε νά πιστεύη ό ύπόδουλος
λαός μας ότι καί πάλιν θά ελθη ή ήμέρα τής άπελευθε-
ρώσεως.
Τά δόλια καί δελεαστικά κηρύγματα τών Σλάβων ού-
δεμίαν άπήχησιν εΰρισκον είς τήν Έλληνικήν ψυχήν.
Έπρεπε νά είναί τις γνώστης τής κρατούσης καταστάσεως
είς τήν περιοχήν έκείνην, έπρεπε νά γνωρίζη τό μέγεθος
καί τά μέσα τής άσκηθείσης βουλγαρικής προπαγάνδας,
διά νά άναλογισθή τόν μέγαν κίνδυνον, πού διέτρεξεν ό
πληθυσμός τής περιοχής αύτής, είς ήμέρας γεννώσας άμ-
φιβολίαν καί άβεβαιότητα διά τήν τύχην τών λαών.
Είναι μία άθόρυβος έργασία γενομένη είς διάστημα
έτών πολλών καί έν μέσφ κινδύνων. Είναι μία σειρά θυ­
σιών πού ή Χωροφυλακή άδιαμαρτύρητα, όπως πάντα,
προσέφερεν είς τόν βωμόν τής Πατρίδος. Είς τήν περιο­
χήν Έβρου έδρα ή Όργάνωσις (Β.Υ.Ε.) «Βόρειοι Ύπε-
ρασπισταί Ελλάδος», πλαισιουμένη άπό άξιωματικούς
καί όπλίτας τής Χωροφυλακής καί πλήθος έτέρων πα­
τριωτών.
Πλέον τών 2500 άξιωματικών, στρατιωτών καί πολιτών
έφυγαδεύθησαν είς τήν Μέσην Ανατολήν, ύπό τής Όργα­
νώσεως ταύτης. Ήτο έφωδιασμένη δι’ άσυρμάτου καί
εύρίσκετο έν διαρκεΐ έπαφή μετά τοϋ Στρατηγείου τής Μέ­
σης Ανατολής. Άπό τήν άγνωστον αύτήν ιστορίαν φέ-
ρομεν είς φώς, πρός γνώσιν τών έπερχομένων, τά όνόματα
καί τήν δρδσιν περιληπτικώς, όσον ήδυνήθημεν νά συλ-
λέξωμεν πενιχρά στοιχεία. Ό ταγματάρχης Δρεμπέλας
Γεώργιος ώργάνωσε τάς μεμονωμένως δρώσας έθνικάς
όμάδας είς όργάνωσιν ένιαίαν καί ίσχυράν, ήτις, πλαι­
σιωμένη είς Ενα τέλειον μηχανισμόν, διενήργει κατασκο­
πείαν διά λογαριασμόν τών Συμμάχων καί διεβίβαζε πολυ­
τίμους πληροφορίας εις τό Στρατηγεΐον Μέσης Ανατο­
λής. Όμοίως, έφωδίαζε διά ταυτοτήτων καί έφ.υγάδευεν
"Ελληνας πατριώτας είς Μέσην Ανατολήν.
Κατά τήν άνοιξιν τοϋ 1942 έκάλεσε πλήθος έξεχόν-
των προσώπων, ΐνα συνεργασθοϋν είς τόν κατά τοϋ κατα-
κτητοϋ άγώνα. Ό ταγματάρχης Δρεμπέλας Γεώργιος έπέ-
τυχε νά έθνικοποιήση καί θέση ύπό τάς διαταγάς του τήν
ύπό τόν Σαράντην Δρατζίδην δρώσαν άνταρτικήν όμάδα.
Ή δρασις τής Όργανώσεως ταύτης έφθασε καί μέσα εις
τήν Βουλγαρίαν.
Κατά τήν αύτήν περίοδον ώργανώθη έπιμελώς καί κατα­
κτούσε τάς λαϊκάς μάζας τό ΕΑΜ. Ό ταγματάρχης Δρεμ­
πέλας, προ του μεγάλου αύτοϋ εθνικού κινδύνου καί τη
έντολή τοϋ Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, έδημιούργει
καθημερινώς έθνικάς όμάδας, ύπό τόν έν άποστρατείςι
ταγματάρχην τοϋ πεζικοϋ Γεώργιον Σταθάτον. Τό ΕΑΜ
δμως είχε κατακτήσει άρκετόν έδαφος. Ό ταγματάρχης
Δρεμπέλας έδολοφονήθη μύστη ριωδώς παρά τόν ποταμόν
Έβρον. Έτσι έξέλιπεν ένας· άριστος αξιωματικός πού
αφιέρωσε τήν ζωήν του είς τήν ιδέαν τής άναστάσεως
τοϋ Έθνους. Χαρακτήρ εύθύς, καί προικισμένος μέ τάς
άρετάς τών ύπερανθρώπων, ούδέποτε έπαυσε νά πιστεύη
είς τήν Ιδέαν τής έλευθερίας, ύπέρ τής όποίας είργάσθη
άόκνως και δνευ ύστεροβουλίας καί ύπολογισμών προσέ-
φερε και τήν ζωήν αύτοϋ.
Ό ταγματάρχης Σταθδτος Γεώργιος συνελήφθη ύπό
τών κομμουνιστών καί έσφαγιάσθη* έτσι αί Έθνικαί Ό ­
μάδες Έβρου διελύθησαν.
Ό ύπομοίραρχος Πασσδς Γεώργιος, είργάσθη μετά
σθένους διά τήν έθνικήν ύπόθεσιν είς τήν ύπό τόν Δρεμ-
πέλαν Όργάνωσιν. Έφυγάδευσεν διά Μέσην Ανατολήν
πολλούς πατριώτας, διενήργει κατασκοπείαν διά λογα­
ριασμόν τών Συμμάχων. Άπηλευθέρωσε πολλούς φυλα­
κισμένους ύπό τών Γερμανών διά έθνικήν δρδσιν. Τό
θέρος τοϋ 1942, έπειδή ή παραμονή του είς τήν Ελλάδα
ήτο άδύνατος, κατέφυγεν είς Μέσην Ανατολήν διά νά
συνέχιση έκεΐ τήν δρδσίν του.
Ό ύπομοίραρχος Κατσαρέας είργάσθη είς τήν Ιδίαν
Όργάνωσιν καί έπέδειξεν αύτοθυσίαν καί αύταπάρνησιν-
έδολοφονήθη ύπό συνθήκας άγνώστους, όμοϋ μετά τοϋ
ταγματάρχου Δρεμπέλα. Τούτων έκλειψάντων, ή Όργάνω-
σις περιήλθεν είς μαρασμόν καί έξηφανίσθη.
Ό ύπενωμοτάρχης Παναγιωτόπουλος Γεώργιος, έξ Α­
γρίνιου, ήλθε με είδικήν άποστολήν άπό Αθήνας. Είρ­
γάσθη εις τούς κόλπους τής Όργανώσεως καί έπέδειξεν
αύταπάρνησιν καί αύτοθυσίαν. Προσέφερε πολλά είς τήν
Όργάνωσιν. Διέφυγεν είς Μέσην Ανατολήν, όπου έδρα-
285
σεν. Επανήλθε μέ έθνικάς δυνάμεις καί ηύτοκτόνησεν είς
τήν οίκίαν του, πληροφορηθείς τόν άγριον θάνατον τής
οϊκογενείας του ύπό τών κομμουνιστών.
Ό χωροφύλαξ Μαρινόπουλος Ήλίας έγεννήθη είς Κα-
ρύταινα Γορτυνίας. Ύπηρέτησεν έν Νέςι Βύσση. ΤΗτο
παλαιός χωροφύλαξ, έμυήθη και είσήλθεν άπό τούς πρώ­
τους είς τήν όργάνωσιν Β.Υ.Ε., διενήργει κατασκοπείαν,
έλάμβανε μέρος είς τήν άπελευθέρωσιν τών φυλακισμένων,
έδρασε ποικιλοτρόπως έπί διετίαν καί συνελήφθη ύπό
τών κομμουνιστών είς Νέαν Βύσσαν. Έθανατώθη κατά
τρόπον άπάνθρωπον και τερατώδη είς άγριότητα, ριφθείς
είς πηγάδιον καί κατακλεισθείς διά χωμάτων καί λίθων.
Οί χωροφύλακες Νταφλοϋκος Σπυρίδων καί Αντωνίου
Λάμπρος, είργάσθησαν είς τήν Όργάνωσιν μέ αύταπάρνη-
σιν καί άνιδιοτέλειαν. Διέφυγον άμφότεροι είς Μέσην
Ανατολήν, δπου είργάσθησαν πλησίον τών έθνακών δυ­
νάμεων και τής συμμαχικής κατασκοπείας. Ό Αντωνίου
έπανήλθεν είς Ελλάδα μέ όμάδα Αμερικανών κατα­
σκόπων ύπό τόν Έλληνοαμερικανόν ταγματάρχην Άλέ-
κον Γεωργιάδην καί παρέμεινεν έπ’ άρκετόν είς τό Έλ­
λη νικόν Προξένεΐον Άδριανουπόλεως, δπου είργάσθη.
Ό Νταφλοϋκος Σπυρίδων έπανήλθεν είς τήν Ελλάδα μέ
τάς έθνικάς δυνάμεις τής Μέσης Ανατολής. Ύπηρέτησεν
είς Διοίκησιν Χωροφυλακής Κομοτηνής καί είς μάχας
κατά τών συμμοριτών κατά τό έτος 1948 έφονεύθη έπι-
βαίνων αύτοκινήτου ύπό έκραγείσης νάρκης».
10. ΕΘΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΤΑΡΉΚΗ ΔΡΑΣΙΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΕΙΣ ΗΠΕΙΡΟΝ
Είς τήν Ήπειρον κατά τήν διάρκειαν τής κατοχής,
ή κατάστασις τήν όποίαν άντιμετώπιζον τά όργανα
τής Χωροφυλακής ήτο περίπου ώς καί έν Μακεδο­
νία περίπλοκος, μολονότι ίδιάζουσαι ήσαν αί συν-
θήκαι είς τήν περιφέρειαν αύτήν. Πλήν ώρισμένων
πολεμικής φύσεως υπηρεσιών, οί Γερμανοί είχον
έγκαταλείψει σχεδόν έξ όλοκλήρου τήν εύθύνην τής
τάξεως καί τήν διοίκησιν είς τούς Ιταλούς, οί ό­
ποιοι ζώντες είς τήν τοπική ν εκείνην άτμόσφαιραν
τών προσφάτων θριάμβων τών Ελλήνων καί τών
πολεμικών ταπεινώσεών των, έφαίνοντο άγριώτεροι
καί έκδικητικώτέροι άπό πάσαν άλλην περιφέρειαν
τής Ελλάδος. Έπί πλέον, άπό μακρού χρόνου είχον
δι’ ώρισμένας περιφερείας τής. Ηπείρου κατακτη­
τικός βλέψεις, τάς όποίας έφαντάζοντο δτι θά έ-
πραγματοποίουν δι’ έπεκτάσεως τής έν ’Αλβανίςι κα­
τοχής των. Πρός τούτο, ού μόνον ύπέδαύλιζον τό μί­
σος τών Μουσουλμάνων Αλβανών έναντίον τών
Ελλήνων, άλλα καί έξώθουν τούτους πρός βιαιό­
τητας, καλύπτόντες αότούς διά τής προστασίας των
καί τής άτιμωρησίας τών έγκληματικών των πρά­
ξεων. "Αλλως τε, ούσιαστικώς ή βορειοτέρα περιο­
χή τής Ελληνικής Ηπείρου εϊχε προσαρτηθή άπό
τής έπομένης τής κατοχής είς τό Ίταλικόν Προτε­
κτοράτο ν τής Αλβανίας, δι’ έγκαθιδρύσεως, παραλ-
λήλως πρός τάς έλληνικάς καί άλβανικάς άρχάς,
διοικήσεως στρατολογηθείσης έκ τών πλέον φανα­
τικών ’Αλβανοτσάμηδων τής Θεσπρωτίας.
Είς τάς λοιπάς περιοχάς τής Ηπείρου έδρων, βοη-
θούμενοι καί ένθαρρυνόμενοι ύπό τών Ιταλών, οί
ρουμανίζοντες Κουτσόβλαχοι, οί όποιοι, προσχωρή-
σαντες είς τήν όργάνωσιν τού περιβοήτου Διαμάντη,
έπροπαγάνδιζον τήν συγκρότησιν τού «Πριγκιπά­
του τής Πίνδου».
Ύπό τήν προστασίαν τής φασιστικής Ιταλίας,
τρομοκρατούντες τούς Ελληνικούς πληθυσμούς,
προέβαινον είς φόνους καί βιαιοπραγίας κατά ά-
σκούντων τοπικήν επιρροήν ελληνικών στοιχείων
καί, συγχρόνως, έχρησίμευον ώς κατάσκοποι τών κα­
τακτητών, καταπνίγοντες πάσαν έλληνικήν φωνήν
διαμαρτυρίας διά ψευδών καταγγελιών. Ούτως ή Ε λ ­
ληνική Χωροφυλακή, στερουμένη πάσης δυνάμεως
πρός ύπεράσπισιν τών Ελληνικών πληθυσμών, ύφι-
σταμένη τήν τυραννική ν κατάθλιψιν τού ξένου κατα-
κτηιού και άντιμετωπίζουσα έχθρότητας καί έπι-
βουλάς Αλβανών καί ρουμανιζόντων, έπάλαιεν άνι-
σον όσον καί άπεγνωσμένον άγώνα πρός έπιτέλεσιν
τού έθνικού της καθήκοντος.
Μετά τήν κατά τό 1943 συνθηκολόγησιν τών Ι τα­
λών, αί διαδεχθεΐσαι τούτους γερμανικοί δυνάμεις
κατοχής έλάχιστα μετέβαλον τήν κατάστασιν, συνε-
χίσασαι ώς έπί τό πλεΐστον τήν συνεργασίαν των
μετά τών Αλβανών καί ρουμανιζόντων, οί όποιοι
τότε προέβαλλον ώς άφωσιωμένα δργανα τής πολι­
τικής τού χιτλερικού Ράιχ. Ά λλ’ άπό τής έποχής
αύτής έχουν ριφθή είς έντονον δραστηριότητα ή
κομμουνιστική όργάνωσις τού ΕΑΜ-ΕΛΑΣ καί ή
έθνική όργάνωσις ΕΔΕΣ τού Ζέρβα. Ή Χωροφυλακή,
καταθλιβομένη ύπό τών Γερμανών, βαλλόμενη ύπό
Αλβανών καί ρουμανιζόντων, έχει τώρα νά άντιμε-
τωπίση καί τήν έξοντωτικήν καταδίωξιν τών έλασι-
τών. Κατά τήν τελευταίαν περίοδον τής κατοχής,
άφού έπί τινα χρόνον ένίσχυσε μυστικώς τάς έθνι­
κάς δυνάμεις άντιστάσεως, έγκατέλειψε κατά μέ-
γα μέρος τάς ύπηρεσίας, είς τάς όποίας δέν είχε
πλέον νά προσφέρη τίποτε, καί ένεσωματώθη είς τά
μαχητικά σώματα τού ΕΔΕΣ.
Τόν Σεπτέμβριον 1941, ό σταθμάρχης Κήπων Ζα-
γορίου συνελήφθη, λόγφ άσκουμένης ύπ’ αυτού προ­
παγάνδας ύπέρ τών Συμμάχων. Μετήχθη εις Ιταλίαν,
όπόθεν δέν έπέστρεψεν.
Είς τήν άκραίαν περιοχήν τής Θεσπρωτίας, είς τήν
286
όποίαν, ώς εΐπομεν,έγκαθιδρύθησαν και όργανα αλ­
βανικής διοικήσεως, ή Χωροφυλακή παρέμεινεν έν
αρχή, άλλ’ άοπλος και έν άδυναμία νά παράσχη βοή­
θειαν είς τόν καταδυναστευόμενον Έλληνικόν πλη­
θυσμόν.
Είς τήν Ηγουμενίτσαν, μέ τήν ανοχήν τόδν Ίτα-
λόδν, ίδρύθη καί άλβανικόν Δημαρχεΐον μέ Αλβανόν
δήμαρχον καί άναπεπταμένην άλβανικήν σημαίαν,
ένφ ό περιβόητος Χουσεΐν Χαρουλας, περιστοιχι-
ζόμενος ύπό τών Άλβανοτσάμηδων τής Τσαμουριας
καί προστατευόμενος ύπό καραμπινιέρων, ύπέβαλλεν
είς βασανιστήρια τούς Χριστιανούς καί έκλειε τά έλ-
ληνικά σχολεία. Άνεγνωρίσθησαν μάλιστα ύπό τών
Ιταλών καί Αλβανός πολιτικός διοικητής, στρα­
τιωτικός διοικητής καί διοικητής Χωροφυλακής,
εχοντες ύπό τάς διαταγάς των έπιστρατευθέντα κα-
κοποιά στοιχεία, τά όποια άνεμποδίστως προέβαι-
νον εις βιαιοπραγίας καί κακοποιήσεις Ελλήνων
πολιτών, τών όποιων κίατελήστευον τάς περιουσίας.
Αί Έλληνικαί Δημόσιαι Ύπηρεσίαι είς μάτην διε-
μαρτύροντο διά τήν κατάστασΐν αύτήν, άπό δέ του Ι ­
ουλίου 1942, δτε έδολοφονήθη σαν άτιμωρητί ό νο­
μάρχης Θεσπρωτίας Βασιλάκος, εις δημοτικός υπάλ­
ληλος καί δύο χωροφύλακες, οί δημόσιοι ύπάλληλοι
ήρχισαν νά έγκαταλείπουν τάς θέσεις των.
Ή Ελληνική Χωροφυλακή περιωρίζετο έν άρχή
νά καταγγέλη τάς έγκληματικάς πράξεις τών Αλβα­
νών, είς μάτην άπαιτοϋσα σύλληψιν καί τιμωρίαν
ένοχων. ’Αφου έγκατέλειψε τούς Σταθμούς, συμπτύ-
ξασα τάς δυνάμεις της είς Παραμυθιάν καί Ηγουμε­
νίτσαν, τήν τελευταίαν αύτήν έγκατέλειψεν όλοσχε-
ρώς άπό τοϋ Ιουλίου 1942. Οί Άλβανοτσάμηδες
έκυριάρχησαν ούτω τελείως είς τήν περιοχήν Θεσ­
πρωτίας μέχρι τής άποχωρήσεως τών Γερμανών,
ότε έφυγον καί αύτοί πρός τά ένδότερα τής Αλβανί­
ας.
Είς τήν περιφέρειαν τής 'Υποδιοικήσεως Φιλια-
τών αί Ύπηρεσίαι Χωροφυλακής, άπό τών άρχών του
1943, συνεπτύχθησαν πρός Ιωάννινα, άλλά τό πλεΐ-
στον τών άνδρών προσεχώρησεν εις τόν ΕΔΕΣ. Είς
τήν περιοχήν της Παραμυθίας, δσοι άνδρες παρέμει-
νον μέχρι τών μέσων τοϋ 1944 συνελήφθησαν όμοΰ
μετά τοϋ διοικητοΰ των Σιαπέρα ύπό τοϋ ΕΛΑΣ καί
έκρατήθησαν ώς όμηροι μέχρι τής συμφωνίας τής
Βάρκιζας. Ό διοικητής Χωροφυλακής Θεσπρωτίας
μοίραρχος Γ. Τσιρελάκης καί ό άνθυπασπιστής Δή­
μου συνελήφθησαν λόγφ έθνικής δράσεως ύπό τών
Ιταλών καί ένεκλείσθησαν είς τάς φυλακάς.
Είς τήν πόλιν τών Ίωαννίνων ή Χωροφυλακή πε-
ριωρίζετο είς τήν έκτέλεσιν τών καθηκόντων της,
ύπερασπίζουσα τόν λαόν άπό βιαιοπραγίας καί έπι-
στατοϋσα είς τήν διανομήν τροφίμων. Πολλάκις
έπετύγχανε νά άπαλλάξη κατηγοριών πολίτας, καταγ-
γελομένους άπό πράκτορας τής κατοχής, είς περι­
πτώσεις δέ έπικειμένων συλλήψεων νά είδοποιή αύ-
τούς έγκαίρως πρός διαφυγήν. "Οταν συνεστήθησαν
αί όμάδες Ζέρβα, δι’ ώρισμένων μεμυημένων όργά-
νων της συνέλεγε καί άπέστελλε πληροφορίας, διηυ-
κόλυνε δέ καί τήν άποστολήν τροφίμων. Οί Ι τ α ­
λοί εϊχον συλλάβει ώς ομήρους τούς άνθυπομοιράρ-
χους Βαχαβιώλον καί Άποστολίδην.
'Όταν κατά τό 1943 έξηπλώθη είς όλόκληρον τήν
"Ηπειρον ή όργάνωσις τοϋ ΕΔΕΣ, προσεχώρουν εις
αύτήν, έγκαταλείποντες τάς τάξεις των, πολλοί άν­
δρες τής Διοικήσεως Ίωαννίνων. Ή δύναμις ώρισμέ­
νων Τμημάτων καί Σταθμών, ώς ’Αετορράχης, Πλα-
τανούσσης καί Δερβιζιάνων, προσεχώρησεν έν σώ-
ματι καί ό άνθυπασπιστής Λιόλιος ώδήγησε τούς
άνδρας του είς τόν ΕΔΕΣ. Μέ τήν παρόρμησιν ορ­
γάνων τής Χωροφυλακής Ήπειρώται προσεχώρουν
όμαδικώς είς τάς τάξεις του. Οί Σταθμοί τής Ύπο-
διοικήσεως Ίωαννίνων, βαλλόμενοι λυσσωδώς ύπό
τοϋ ΕΑΜ, διελύθησαν καί δσοι έκ τών άνδρών των
δέν προσεχώρησαν είς τάς δυνάμεις τοϋ Ζέρβα με-
τέβησαν είς Ιωάννινα.
Είς τάς μάχας τοϋ ΕΔΕΣ Κατά τών Γερμανών,
ιδίως είς τήν περιφέρειαν τής 'Υποδιοικήσεως Κα­
στανοχωρίων, μετέσχον ένεργώς άξιωματικοί καί
•όπλΐται τής Χωροφυλακής, έφονεύθησαν δέ άνω τών
δέκα έξ αύτών.
Είς τήν μάχην τής Κανέτας έφονεύθη ό ύπενωμο-
τάρχης Παπαχρήστου. Σημαντική ύπήρξεν ή συμ­
βολή τής Χωροφυλακής είς τήν άνατίναξιν καί τάς
καταστροφάς τής όδοϋ Ίωαννίνων - Καλεντζίου, αί
όποΐαι ένέκρωσαν τάς μεταφοράς τών Γερμανών.
Ό ΕΛΑΣ έπνεε μένεα διά τήν σύμπραξιν αύτήν
τής Χωροφυλακής μέ τόν ΕΔΕΣ καί διεξήγεν έξον-
τωτικόν άγώνά έναντίον της. Έκαραδόκει όπουδή-
ποτε καί έφόνευέν έξ ένέδρας τούς χωροφύλακας.
Ό ύπενωμοτάρχης Σιμιντζής είς Ζαγόριον, συλλη-
φθείς, έξετελέσθη διά μαχαίρας. Είς Ζαγόριον έπί-
σης έφονεύθησαν πέντε χωροφύλακες. Έπί τινας μή­
νας ένεφανίσθη είς τήν περιοχήν αύτήν άγρία λη­
στοσυμμορία Γρατσουναίων καί Μπουντούρη, ή ο­
ποία έλήστευεν αύτοκίνητα καί τρόφιμα χάριν τοϋ
ΕΑΜ. Μία δύναμις ύπό τόν ταγματάρχην τής Χωρο­
φυλακής Νικ. Σιαπέραν μετά τμημάτων τοϋ ΕΔΕΣ
έπέτυχε τήν έξόντωσίν της.
Τόν Όκτώβριον τοϋ 1943 χωροφύλακες ύπηρε-
τοϋντες εις τόν ΕΔΕΣ, φρουροϋντες είς Ζωτικό ν ά-
σύρματον, άνήκοντα είς τήν άγγλικήν άποστολήν,
έδέχθησαν σφοδράν έπίθεσιν 600 έαμιτών. Έφονεύ­
θησαν δύο χωροφύλακες καί άρκετοί έτραυματίσθη-
σαν. Δεκαπέντε χωροφύλακες μετά τών δύο Άγγλων
άσυρματιστών συνελήφθησαν, άλλ’ ίσχυραί δυνά­
μεις τοϋ ΕΔΕΣ άντεπετέθησαν καί κατόπιν άγριας
συμπλοκής τούς άπηλευθέρωσαν.
Είς τήν Ύποδιοίκησιν Μετσόβου, ή Χωροφυλακή
διεξήγεν έν άρχή άγώνα κατά τής προπαγάνδας τών
ρουμανιζόντων, ή όποία θά μας άπασχολήση έν
συνεχείςι. Ά λλ’ άφότου περί τά μέσα τοϋ 1943 τό
ΕΑΜ ηΰξησε τάς δυνάμεις του καί διά συστηματι­
κών έπιθέσεων έπεχείρει τήν έξόντωσίν της, ύπε-
χρεώθη νά συμπτυχθή είς Ιωάννινα. Ήδη άπό τοϋ
287
φθινοπώρου τοϋ 1942 εΐχον συμπτυχθή είς Ιωάννι­
να αί Ύπηρεσίαι τών Υποδιοικήσεων Ζαγορίου και
Ζίτσης. Έξετελέσθησαν οί ένωμοτάρχαι Ν. Σκέ-
ζης, Ίω. ΓΤαπαδόπουλος καί Χρ. Τόμπρας, ό ύπενω-
μοτάρχης Σπ. Πετρόπουλος καί πέντε χωροφύλακες,
συνεργαζόμενοι μέ τάς έθνικάς όμάδας Ζέρβα.
"Οταν διετάχθη ή σύμπτυξις τής δυνάμεως Χωρο­
φυλακής Ύποδιοικήσεως Πωγωνίου είς Ιωάννινα,
17 χωροφύλακες ύπό τόν ύπενωμοτάρχην Ίω. Ζερβά-
κην ένετάχθησαν εις τόν ΕΛΑΣ, φανταζόμενοι δτι
έπρόκειτο περί έθνικής όργανώσεως. Άλλ’ δταν
άντελήφθησαν τούς κομμουνιστικούς καί άντεθνι-
κούς σκοπούς της, άφώπλισαν τούς έλασίτας τής ό-
μάδος των, τούς ένέκλεισαν είς οίκίαν, καί παραλα-
βόντες τόν όπλισμόν των προσεχώρησαν είς τάς
όμάδας Ζέρβα.
Καί αί δυνάμεις τής Ύποδιοικήσεως Κονίτσης
κατά Νοέμβριον τοϋ 1942 συνεπτύχθησαν είς Ιω­
άννινα, λόγφ τών έπιθέσεων τοϋ ΕΛΑΣ, κατ’ Αύγου­
στον όμως τοϋ 1943 έπανεγκατεστάθησαν.
’Αλλ’ δταν τήν δνοιξιν τοϋ 1944 ήρχισαν νά δροΰν
είς τήν περιοχήν αύτήν αί δυνάμεις τοϋ ΕΔΕΣ, οί
πλεΐστοι άνδρες τής Ύποδιοικήσεως προσεχώρη­
σαν είς αύτάς. Τοϋτ’ αύτό συνέβη καί μέ τάς δυνά­
μεις τής Ύποδιοικήσεως Πυρσογιάννης, όπου τρεις
χωροφύλακες έξετελέσθησαν ύπό έλασιτών καί ό
ένωμοτάρχης Χρ. Μόσιαλος ύπό ρουμανιζόντων.
Είς τήν Διοίκησιν Χωροφυλακής Πρεβέζης, εύ-
θύς ώς ένεφανίσθησαν άνταρτικαί όμάδες διετάχθη
ύπό τών άρχών κατοχής πλήρης άφοπλισμός τών δ-
πλιτών Χωροφυλακής καί έγκατάλειψις τών Στα­
θμών πρός σύμπτυξιν έντός τής πόλεως. Ήδη οί
κομμουνισταί δέν έμάχοντο έναντίον τών Γερμανών,
άλλ’ έστρέφοντο κατά τών ομάδων τοϋ ΕΔΕΣ έκ
τών νώτων, δταν αύται έμάχοντο κατά τών Γερμανών.
Ή Χωροφυλακή Πρεβέζης, πρωτοστατοϋντος αύτοϋ
τοϋ διοικητοϋ τής Διοικήσεώς ταγματάρχου Άλ.
Γεωργιάδου, έν συνεργασίςι μετά τοϋ άνθυπασπι-
στοϋ Χρ. Παπαδέα καί τοϋ ένωμοτάρχου Σπ. Γουνα-
ροπούλου, έπλήροφορεΐτο διά πρακτόρων τάς κινή­
σεις τών στρατευμάτων κατοχής και τοϋ ΕΛΑΣ, τάς
όποίας διεβίβαζεν είς Άγγλους άξιωματικούς καί
είς τόν ΕΔΕΣ, πρός έγκαιρον προφύλαξιν καί δρα-
σιν. Σημειωτέον δτι ό λιμήν τής Πρεβέζης είχε με-
γάλην στρατηγικήν σημασίαν. Ιδίως διά τούς έφο-
διασμούς εΐχον έκτελεσθή έκεΐ σοβαρά όχυρωματικά
έργα, αί δε παρεχόμεναι κατασκοπευτικοί πληροφο-
ρίαι μετά σχεδιαγραμμάτων ήσαν πολύτιμοι, διά τήν
δρώσαν είς τήν περιοχήν έκείνην συμμαχικήν άπο-
στολήν.
Ό διοικητής τής Ύποδιοικήσεως Ζαλόγγου, άνθυ-
πομοίραρχος Ζορμπαλδς, συναντώμενος κρυφίως
μετά τοϋ όμαδάρχου τοϋ ΕΔΕΣ Μπαλούμα, παρείχε
πολυτίμους πληροφορίας διά τάς κινήσεις τόσον
τών στρατευμάτων κατοχής, όσον καί τοϋ ΕΛΑΣ,
συγχρόνως δέ έθετε τάς βάσεις τής συνεργασίας
Χωροφυλακής καί ΕΔΕΣ. Ό μετέπειτα συνταγμα­
τάρχης Χωροφυλακής Κ. Μήτσου μετέσχεν είς τήν
κατά Μάϊον 1943 μάχην τοϋ ΕΔΕΣ κατά τών Γερμα­
νών είς Στενό Κρανιάς.
Περί τά μέσα τοϋ 1943, ό ένωμοτάρχης Κωνσταν­
τίνου μεθ’ όλων τών άνδρών τοϋ Σταθμοϋ Κουκου-
λίου συνεκρότησεν άνταρτικήν όμάδα, ή όποία είς
σύγκρουσιν μέ γερμανικήν φάλαγγα έφόνευσε Γερ­
μανόν συνταγματάρχην. Ό έν λόγφ ένωμοτάρχης
άνέπτυξε δρασιν είς τήν περιφέρειαν Φαναριού - Πα-
ραμυθιδς πρός παρεμπόδισιν δημιουργίας άντεθνι-
κών όργανώσεων. Τελικώς ένετάχθη είς τόν ΕΔΕΣ
καί έξετέλεσεν έπιτυχώς τήν έντολήν έξασφαλίσεως
τής μεταφοράς πυρομαχικών έκ τών προσορμιζο-
μένων είς τόν δρμον Σπλάντζα - Φαναριού συμμαχι­
κών ύποβρυχίων.
Κατά τά μέσα Ιουλίου 1943 ό διοικητής τής Ύπο-
διοικήσεως Χωροφυλακής Φιλιππιάδος, ταγματάρ­
χης Ζερβός, άρνηθείς νά έκτελέση τήν διαταγήν
συμπτύξεως είς Πρέβεζαν προσεχώρησε μεθ’ όλων
τών δυνάμεων τής Ύποδιοικήσεως είς τόν ΕΔΕΣ.
Οί . Γερμανοί, πνέοντες μένεα έκδικήσεως, συνέλα-
βον τούς οίκείους τών προσχωρησάντων καί έπυρ-
πόλησαν τό κατάστημα τής Ύποδιοικήσεως. Όλί-
γον έπειτα, ή δύναμις αύτή τής Χωροφυλακής μετά
τμημάτων τοϋ ΕΔΕΣ καί τινων Άγγλων, έπετέθη
κατά τής φρουράς τής γεφύρας Καλογήρου, τήν δ-
ποίαν καί άνετίναξε. Κατά τήν διάρκειαν τών μαχών
αύτών έφονεύθησαν δύο ύπενωμοτάρχαι καί τρεις
χωροφύλακες. Έφονεύθησαν έπίσης δι’ ένέδρας ύπό
έλασιτών είς Πρέβεζαν οί ένωμοτάρχαι Κ. Τραής
καί Ν. Νιάμος καί δύο χωροφύλακες.
Πρός πληρεστέραν ένημέρωσιν περί τών έθνικών
άγώνων τής Χωροφυλακής έν Ήπείρφ, κατά τήν
διάρκειαν τής κατοχής, παραθέτομεν τήν άκολου-
θοϋσαν εκθεσιν τοϋ ύπομοιράρχου Ί. Πλαστή ρα.
«Υπηρετών κατά τήν κήρυξιν τοϋ Έλληνοΐταλικοϋ πο­
λέμου (1940) είς τόν παραμεθόριον Σταθμόν Χωροφυλα­
κής Πωγωνιανής ώς άνθυπασπιστής, συνελήφθην τήν
νύκτα τής 28-29 Όκτωβρίου 1940 ύπό ίταλικοϋ στρατιω­
τικού τμήματος, έκ τών χειρών τοϋ όποιου άπέδρασα. Κατά
τήν γενικήν ύποχώρησιν τοϋ Έλληνικοϋ Στρατοϋ, συνε­
λήφθην έκ νέου ύπό ίταλικοϋ στρατιωτικού τμήματος τήν
24 Απριλίου 1941 είς Νεγράδες Πωγωνίου ώς αιχμάλω­
τος μετά τών άνδρών μου καί μεταφερθείς είς Στρατόπε-
δον Λυκοστόμου, άφέθην έλεύθερος τη έπεμβάσει τών γερ­
μανικών άρχών.
Τήν 17 Απριλίου 1943 κατετάγην είς τό Άρχηγεΐον
Ηπείρου τών Έθνικών Αντάρτικών Όμάδων, άναλαβών
τήν διοίκησιν τμήματος, έξελιχθέντος είς είδικόν λόχον
άσφαλείας, δυνάμεως 64 άνδρών, ύπ’ έμοϋ στρατολογη-
θέντων.
Έλαβον μέρος είς τάς κάτωθι μάχας:
1. Τήν νύκτα τής 4-5 Ιουλίου 1943 έντολή τοϋ Άγγλου
ταγματάρχου Τόμ, συνδέσμου παρά τφ Γενικφ Άρχηγείφ
Ε.Ο.Ε.Α., έλαβον μέρος μετ’ άλλων τμημάτων είς σαμπο-
288
τάζ έναντίον τών Ιταλών, ήτοι είς τήν άνατίναξιν τών γε­
φυρών Καλογήρου και Καμπής Φιλιππιάδος. Έπηκολού-
θησαν σκληραί μάχαι, καθ’ ήν έφόνεύθησαν δύο άντάρται.
2. Τήν 25-31 Ιουλίου 1943 έλαβον μέρος είς τάς έναν­
τίον τών Ίταλογερμανών μάχας έν Άνωγείφ, καθ’ &ς έ­
φονεύθη εις άντάρτης καί τινες ίδιώται καί έτραυματίσθη
ό διοικητής τοϋ δλου άνταρτικοΰ συγκροτήματος Αλέ­
ξανδρος Παπαδόπουλος καί τρεις άντάρται.
Αί άπώλειαι τοϋ έχθροϋ ύπελογίσθησαν τότε είς 82
νεκρούς καί τραυματίας.
3. Τήν νύκτα τής 30 Σεπτεμβρίου -1 Όκτωβρίου 1943
έλαβον μέρος είς έναντίον τών Γερμανών σαμποτάζ, ήτοι
τήν καταστροφήν τηλεγραφικών στύλων άπό Κερασόβου
μέχρις Άσπροχαλίκου Φιλιππιάδος.
Έπηκολούθησαν μάχαι έν ’Αμμοτόπφ,. καθ’ άς έφονεύ­
θη σαν 4 άτομα έκ τοϋ άμάχου πληθυσμοϋ. Αί άπώλειαι
τοϋ έχθροϋ ύπελογίσθησαν τότε είς πολλούς νεκρούς καί
τραυματίας.
4. Τήν 12 Όκτωβρίου 1943 έλαβον μέρος είς τάς έναν­
τίον τών έλασιτών μάχας, μέ άποτέλεσμα τήν άπελευθέ-
ρωσιν τοϋ αίχμαλωτισθέντος ύπό τούτων λόχου τοϋ Δη­
μητρίου Ζώη.
5. Τήν 25-30 Όκτωβρίου 1943 έλαβον μέρος είς τάς
κατά τών Γερμανών μάχας Βουργαρελίου-Αειψοϋς-Θεο-
δωριάνων, μέ άποτέλεσμα 5 άντάρτας νεκρούς. Αί άπώλειαι
τοϋ έχθροϋ άγνωστοι.
6. Τήν 13-15 Νοεμβρίου 1943 έλαβον μέρος είς τάς
κατά τών έλασιτών μάχας Βουργαρελίου καί Λειψοϋς, μέ
άποτέλεσμα τήν σύλληψιν τοϋ άρχηγοϋ τοϋ έλασιτικοϋ
τμήματος Κολοκοτρώνη, 10 έλασιτών καί τόν φόνον 4
έλασιτών. Ήμέτεραι άπώλειαι μηδέν.
7. Τήν 8 Δεκεμβρίου 1943 έλαβον μέρος είς τάς κατά
τών έλασιτών μάχας είς Πλάκαν, καθ’ ήν συνελήφθησαν
δύο άντάρται αιχμάλωτοι, έξ ών ό είς, όπλαρχηγός, έξε-
τελέσθη.
8. Τήν 4.1.1944 έως 3 Φεβρουάριου 1944 έλαβον μέρος
είς τάς κατά τών έλασιτών μάχας είς Άνεμο ρράχην, Βε-
λεντζικόν, Καστανιάν, Πηγάς καί Πιστιανά, καθ’ άς έ-
τραυματίσθησαν έκ τών ήμετέρων 3 άντάρται καί έφονεύ­
θη είς άξιωματικός καί είς άντάρτης. Άπώλειαι έλασι-
τών 12 αιχμάλωτοι καί άνεξακρίβωτος άριθμός νεκρών.
9. Τήν 21-22 Δεκεμβρίου 1944 έλαβον μέρος είς τάς
κατά τών έλασιτών μάχας έν Άρτη. Αί ήμέτεραι άπώλειαι
είς τάς μάχας ταύτας ύπελογίσθησαν είς 40, (νεκροί
τραυματίαι καί αιχμάλωτοι). Τοϋ έχθροϋ άγνωστοι, καθό­
σον ήκολούθησεν έσπευσμένη ύποχώρησις πρός Φιλιπ-
πιάδα καί έκεΐθεν είς Κέρκυραν.
Έκτος τής άνωτέρω πολεμικής μου δράσεως, έξετέλε-
σα κατά τό διάστημα τής είς τήν άντίστασιν ύπηρεσίας
μου καί ύπηρεσίαν κατασκοπείας εις βάρος τών κατακτη-
τών καί τών άναρχικών, είσελθών κατ’ έπανάληψιν είς
τάς πόλεις Άρτης, Ίωαννίνων καί Πρεβέζης καί'Λίς άλ­
λους στρατιωτικούς χώρους, αύστηρώς έλεγχομένους ύπό
τοϋ έχθροϋ, μεταμφιεσμένος είς ίερέα καί μέ πλαστήν
ταυτότητα ύπό τό ψευδώνυμον «Χαραλάμπους Αριστεί­
δης», ίερεύς έφημέριος Γαβριάς-Άρτης, άποκομίσας ου-
τω πληροφορίας, ύψίστης σπουδαιότητος διά τόν άπελευ-
θερωτικόν άγώνα τής Εθνικής άντιστάσεως».
Τόν Σεπτέμβριον 1944, δτε οί Γερμανοί παρεσκευ-
άζοντο πρός άποχώρησιν, τό μέγιστον μέρος τής δυ-
νάμεως Χωροφυλακής Πρεβέζης είχε προσχωρήσει
είς τόν ΕΔΕΣ καί διεξήγε παρά τό πλευράν τού δι-
μέτωπον άγώνα, έναντίον τών γερμανικών δυνάμεων
καί έναντίον του ΕΛΑΣ. Ιδιαιτέρως μετέσχεν ένερ-
γώς καί έπολέμησε γενναίως είς τήν έπίθεσιν κατά
τών Γερμανών τής Φιλιππιάδος, δτε έφόνεύθησαν
6 Γερμανοί έκ δέ τοϋ ΕΔΕΣ δύο ύπενωμοτάρχαι καί
εις χωροφύλαξ.
Μετά τήν άποχώρησιν τών Γερμανών ένετάχθη είς
τόν ΕΔΕΣ όλόκληρος ή δύναμις Χωροφυλακής Διοι-
κήσεως Πρεβέζης. Μετέσχεν ώς συγκροτημένον πο-
λεμικόν σώμα τοϋ ΕΔΕΣ ύπό τόν άντισυνταγματάρ-
χην Χωροφυλακής Στ. Τσώλην εις δλας τάς κατά τήν
περίοδον αύτήν διεξαχθείσας μάχας κατά τών δυνά­
μεων τοϋ ΕΛΑΣ, τάς όποίας άπώθησε πρός Ακαρνα­
νίαν. Τόν Δεκέμβριον 1944, ή Χωροφυλακή Πρεβέ­
ζης καί τών γειτονικών περιοχών, ήκολούθησε τάς
συμπτυσσομένας δυνάμεις τοϋ ΕΔΕΣ είς Κέρκυραν.
Τάς αύτάς περίπου περιπετέίας είχε καί ή δύναμις
Χωροφυλακής Διοικήσεως Άρτης. Ό άντισυντα-
γματάρχης Χωροφυλακής Ήλ. Λάζος καί ό ταγμα­
τάρχης Κωνστ. Μαυρικάκης, συλληφθέντες μέ τήν
κατηγορίαν δτι κατέδιδον είς τάς άνταρτικάς όμά-
δας ΕΔΕΣ τάς κινήσεις τών στρατευμάτων κατοχής,
έστάλησαν ώς δμηροι είς Ιταλίαν. Είς μάχας προσ-
χωρησάντων είς τόν ΕΔΕΣ οπλιτών Χωροφυλακής
τής περιοχής αύτής έφόνεύθησαν ό ύπενωμοτάρχης
Άντ. Καυκιας καί πέντε χωροφύλακες. Άπό τοϋ
Φεβρουάριου 1943, λόγω τών συχνών έπιθέσεων τών
έλασιτών, τών συλλήψεων πρός άπαγωγήν καί τόν
άφοπλισμών τών χωροφυλάκων, αί δυνάμεις τών
Σταθμών συνεπτύχθησαν είς Άρταν.
Τόν Ιούλιον 1944 συνελήφθη ύπό τών Γερμανών
είς Ιωάννινα καί έκλείσθη είς τάς φυλακάς ό άνώτε-
ρος διοικητής Ηπείρου άντισυνταγματάρχης Κωνστ.
Μακρυνιώτης, ώς ένεχόμενος είς κατασκοπείαν καί
συνεργασίαν μετά τοϋ ΕΔΕΣ.
Τόν Φεβρουάριον 1943 αί ίταλικαί άρχαί Η π ε ί ­
ρου, κατόπιν πληροφοριών των δτι δργανα τής Χω­
ροφυλακής συνειργάζοντο μυστικώς μετά τής όρ-
γανώσεως ΕΔΕΣ, συνέλαβον έβδομήκοντά ύπαξιω-
ματικούς καί χωροφύλακας τής Διοικήσεως Η π ε ί ­
ρου, τούς όποιους μετέφερον είς τάς φυλακάς Άκρο-
ναυπλίας. Μετά τινα χρόνον τούς άπεφυλάκισαν
άλλ’ ύπό τόν δρον νά χρησιμοποιηθούν μακράν τής
Ηπείρου.
Έξ έκθέσεως του άρχηγοϋ τοϋ ΕΔΕΣ, στρατηγού
Ζέρβα, πληροφορούμεθα δτι έν συνόλφ προσεχώρη-
σαν είς τάς ύπ’ αυτόν όμάδας άντιστάσεως ΕΔΕΣ
έπτακόσιοι άνδρες τής Χωροφυλακής. Χάρις είς τήν
συνειδητή ν πειθαρχίαν των, τόν πατριωτισμόν των,
τήν άφοσίωσιν είς τό καθήκον, τήν σκληραγώγησίν
289
των και τό μαχητικόν πνεϋμά των, άπετέλεσαν τήν
σπονδυλική ν στήλην τών έθνικών όμάδων άντιστά-
σεως. Αξιωματικοί καί ύπαξιωματικοί, λόγφ τών
χαρισμάτων των αυτών, έγένοντο διοικηταί τμημά­
των, ένφ άπλοι χωροφύλακες έχρησιμοποιήθησαν
ώς όμαδάρχαι. Ύπέστησαν προθύμως καί μετά καρ­
τερίας δλας τάς ταλαιπωρίας καί περιπλανήσεις είς
τά βουνά μετά παντοειδών στερήσεων. Μετέσχον
είς δλας τάς μάχας, προθυμοποιούμενοι νά ταχθούν
εις τήν πρώτην γραμμήν, έπολέμησαν μετ’ άφθάστου
γενναιότητος καί έφονεύθησαν ή έτραυματίσθησαν
περί τούς τριάκοντα πέντε.
Διά τήν δραστηριότητα τών οργάνων τής Χωρο­
φυλακής έναντίον τών ρουμανιζόντων Κουτσοβλά-
χων τής όργανώσεως Διαμάντη δέν θά έπεκταθώμεν
εις τό κεφάλαιον τοϋτο, διότι θά όμιλήσωμεν έκτε-
νέστερον είς τό έπόμενον περί Θεσσαλίας, δεδομένου
δτι είς τήν περιοχήν αύτήν έδρασαν κυρίως οι ρου-
μανίζοντες, έπεκτεινόμενοι καί πρός τήν Ήπειρον.
11. Η ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗ ΕΙΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΝ
ΚΑΙ Η ΡΟΥΜΑΝΙΖΟΥΣΑ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ
Είς τήν περιοχήν τής Θεσσαλίας, τά παραμείναν-
τα δργανα τής Χωροφυλακής άντιμετώπισαν εύθύς
αμέσως τάς καταπιέσεις τών προελαυνόντων πρός
νότον γερμανικών στρατευμάτων, τά όποια συνελάμ-
βανον τούς χωροφύλακας ώς ύποπτους κατασκοπείας,
έλήστευον τάς κατοικίας ύπό τό πρόσχημα έπιτά-
ξεως πρός στέγασιν, διήρπαζον τά καταστήματα καί
ήξίουν άπό τάς Έλλη νικάς άρχάς, έπι ποινή φυλακί-
σεως, συγκέντρωσιν ειδών επισιτισμού των. Αξιω­
ματικοί καί όπλΐται έτίθεντο ύπό περιορισμόν, έφ’
δσον δέν έξετέλουν τάς παραλόγους αξιώσεις των.
Μετά τινας έβδομάδας, ολόκληρος ή περιοχή πα-
ρεδόθη πρός φρούρησιν εις τούς Ιταλούς. Τά όρ­
γανα τής Χωροφυλακής, περιορισθέντα εις καθαρώς
αστυνομικά καθήκοντα καί κατά τό πλεΐστον άφο-
πλισθέντα, ύφίσταντο παντοειδείς πιέσεις άπό τούς
Ιταλούς, οί όποιοι ύπωπτεύοντο μυστική ν συνερ­
γασίαν των, άλλοτε μέ τούς πράκτορας συμμαχικών
ύπηρεσιών καί άλλοτε μέ τάς έθνικάς-όργανώσεις
άντιστάσεως. Κατά τήν διάρκειαν τής κατοχής οί
είς Θεσσαλίαν ύπηρετουντες άξιωματικοί τής Χωρο­
φυλακής ή έφυλακίσθησαν ή έστάλησαν ώς όμηροι
είς τήν Ιταλίαν ή διέφυγον πρός τάς έθνικάς όμάδας
άντιστάσεως, ένφ έκ τών οπλιτών άλλοι έξετελοΰντο
καί άλλοι ύφίσταντο κακώσεις είτε έκ τών δυνάμεων
κατοχής είτε έκ τών έλασιτικών συμμοριών.
Τό χειρότερον πάντων ήτο δτι είς τήν Θεσσαλίαν,
μέ έδραν τήν Λάρισαν, έδρα ή ρουμανοκουτσοβλα-
χική όργάνωσις, ή όποία είχε συστήσει έκεΐ τήν
λεγομένην «Ρωμαϊκήν Λεγεώνα» μέ σκοπόν τήν ΐ-
δρυσιν ένός «Πριγκιπάτου τής Πίνδου» ύπό τήν κη­
δεμονίαν καί προστασίαν τής Ιταλίας. Ό ίδρυτής
καί άρχηγός τής Λεγεώνος Διαμάντης είχε τήν άμέ-
ριστον συνδρομήν τών Ιταλών, έμάχετο δέ μετά φα­
νατισμού έναντίον τών οργάνων τής Ελληνικής Χω­
ροφυλακής, τά όποια, ώς παροτρύνοντα τόν λαόν
πρός άντίδρασιν, έθεώρει τό κυριώτερον έμπόδιον
έπικρατήσεώς του. Αξιωματικοί καί όπλΐται τής
Χωροφυλακής συνελαμβάνοντο ύποβαλλόμενοι είς
βασανιστικάς άνακρίσεις ή έφυλακίζοντο, κατόπιν
καταγγελιών τών Ρουμανοκουτσοβλάχων έπί κατα­
σκοπεία, φυγαδεύσει "Αγγλων καί συνεργασία μέ
όργανώσεις άντιστάσεως.
Ά ς ρίψωμεν έν βραχύ βλέμμα είς όσα μάς πληρο­
φορούν τά άρχεΐα τής κατοχής, διά τήν δρασιν τής
Χωροφυλακής κατά περιφερείας Διοικήσεων.
Είς τήν Ελασσόνα ύπήρχον μόνον είς μοίραρχος,
εϊς άνθυπασπιστής καί δέκα χωροφύλακες, φέρον-
τες δλον τό βάρος τής τάξεως καί συγχρόνως άντι-
μετωπίζοντες πλήθος ιταλικών καταπιέσεων, ιδίως
άφ’ δτου ήρχισαν νά δρουν αί οργανώσεις άντιστά-
σεως.
Ό μοίραρχος Νικ. Μπάμπαλης, άξιωματικός γεν­
ναίος καί άπτόητος είς τήν έκτέλεσιν τοϋ πρός τήν πα­
τρίδα καθήκοντος, ύπερήσπιζε μετά μοναδικού θάρ­
ρους τόν πληθυσμόν άπό τάς βιαιοπραγίας τών Ι τα­
λών καί έκαυτηρίαζε μετ’ άσυνήθους σφοδρότητος
τάς διαπραττομένας βαρβαρότητας άνά τήν ύπαι­
θρον, δπου οί Ιταλοί στρατιώται, μεθυσκόμενοι έ-
λεηλάτουν τάς κατοικίας τών χωρικών καί έφόνευον
άναιτίως άθώους πολίτας.
Ή έκδικητική λύσσα των, οσάκις έφονεύετο Ι ­
ταλός ύπό άνταρτών έστρέφετο άκόμη καί έναντίον
γυναικοπαιδών, τά όποια, περιφερόμενα άνά τά έγ-
γύς τού συμβάντος φόνου, έφόνευον άδιακρίτως δι’
όμαδικών πυροβολισμών.
Τόν Φεβρουάριον 1943 μία Ιταλική φάλαγξ, δια-
σχίζουσα τήν όδόν Λαρίσης-Έλασσόνος, προσε-
βλήθη ύπό άνταρτικών όμάδων. Είς άντίποινα ή φά­
λαγξ έπέδραμε κατά τής γειτονικής κωμοπόλεως
Δομενίκου, συνέλαβεν όλους δσους άνευρεν έκεΐ,
μή προλαβόντας νά φύγουν, καί περισυνέλεξεν δ­
σους άλλους ήδυνήθη είς τά πέριξ χωρία. Πάντας
αύτούς, συμποσουμένους εις έκατόν πεντήκοντα, έ­
στησε ν είς τήν πλατείαν τής κωμοπόλεως καί έξε-
τέλεσε διά πολυβολισμού, έπειτα έπυρπόλησεν άπά-
σας τάς κατοικίας, άφ’ ού προηγουμένως διήρπασε
παν δ,τι ύπήρχεν έντός αύτών. Διά τήν πρωτοφανούς
άπανθρωπίας πραξιν αύτήν τών Ιταλών, ό μοίραρχος
Μπάμπαλης διεμαρτυρήθη έντόνως πρός τό ίταλι-
290
κόν Φρουραρχεϊον Έλασσόνος, έκθέσας συγχρόνως
δι’ εύθαρσοϋς τηλεγραφήματος τά τραγικά συμβάν­
τα είς τό Αρχηγείο ν Χωροφυλακής και τόν Διεθνή
Έρυθρόν Σταυρόν. Οί Ιταλοί, ευθύς ώς έλαβον γνώ-
σιν τής έγγράφου διαμαρτυρίας τοϋ Μπάμπαλη,
αντί νά συγκινηθοϋν, διέταξαν τήν σύλληψίν του
έπί έξυβρίσει τοϋ Ίταλικοϋ Στρατοΰ. Ό Μπάμπαλης
συλληφθεις εστάλη είς Ιταλίαν.
Παραθέτομεν, κατωτέρω, τά όμιλοΰντα λίαν εύ-
γλώττως κείμενα τών τηλεγραφημάτων και άναφορών
τοϋ μοιράρχου Μπάμπαλη, τά όποια άποτελοϋν φω-
τεινάς σελίδας τής Ελληνικής Ιστορίας κατά τήν
σκοτεινή ν έκείνην περίοδον.
ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ
Ύπουργεΐον Εσωτερικών
’Αρχηγεΐον Χωροφυλακής
Διεθνή Έρυθρόν Σταυρόν
Αθήν ας
’Ανωτέραν Διοίκησιν Χωροφυλακής
Διοίκησιν Χωροφυλακής
Παράρτημα Διεθνοϋς Έρυθροϋ Σταυροϋ
Λάρισαν
«16/41/19. ’Από παρελθοόσης Τρίτης κωμόπολις Δομενί-
κου κατ’ ούσίαν δέν ύπάρχει. ΣΤΟΠ. Στρατός κατοχής,
έξ άφορμής μιας έπιθέσεως ένεργηθείσης κατ’ αύτοϋ πλη­
σίον Δομενίκου καί έπί τής δημοσίας όδοϋ Τυρνάβου- Έ­
λασσόνος ύπό πεντηκοντάδος ένόπλων, προφανώς άνταρ-
τών, ένισχυθείς έκ Λαρίσης, Τυρνάβου και Έλασσόνος
από ξηρας καί άέρος, δέν έπεδόθη είς δίωξιν και έξόντωσιν
άνταρτών, άλλά μετά λύσσης είς εύκολον λείαν, δηλαδή
σύλληψιν άθώων καί άόπλων κατοίκων κωμοπόλεως, ών
τάς μέν οΙκίας έπυρπόλησεν, άφοϋ προηγουμένως άφήρε-
σεν δ,τι πολύτιμον έπρόλαβε, τούς δέ συλληφθέντας έξε-
τέλεσε. ΣΤΟΠ. Εκτός συλληφθέντων έντός κωμοπόλεως
συνέλαβεν έν ύπαίθρφ πάντα άσχολούμενον είς γεωργικάς
έργασίας, δν έπίσης έξετέλεσε. ΣΤΟΠ. Μέχρι στιγμής
αριθμός έκτελεσθέντων είς Δομένικον υπερβαίνει τούς
εκατόν, χωρίον Μιλογούστης δέκα πέντε, χωρίον ’Αμοϋ-
ρι είς. ΣΤΟΠ. Πυρποληθεΐσαι οίκίαι Δομενίκου ύπερβαί-
νουσι τάς διακοσίας. ΣΤΟΠ. Δομένικον θρήνοι, όδυρμοί
και κραυγαί άπελπισίας άκούονται καί συγκινητικοί σκη-
ναί έκτυλίσσονται. ΣΤΟΠ. ’Απορφανισθεΐσαι οικογένειαι
στερούνται στέγης, τροφίμων και παντός χρειώδους.
ΣΤΟΠ. Ανάγκη άποσταλή επειγόντως κρατική ένίσχυ-
σις. ΣΤΟΠ. Εύρίσκομαι έπι τόπου. ΣΤΟΠ. Επανερχόμε­
νος αυριον έδραν, θέλω προβή δεούσας παραστάσεις έκεΐ
Ίταλικάς ’Αρχάς. ΣΤΟΠ. Έπεται λεπτομερής άναφορά».
Περιοδεύων Υποδιοικητής
ΜΠΑΜΠΑΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
Μοίραρχος
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗ
Ύποδιοίκησις Χωροφυλακής Έλασσόνος
Άριθμ. 16/41/19α
Έν Έλασσόνιτή 19/2/1943
Πρός
τό Ίταλικόν Φρουραρχεϊον Έλασσόνος
Ένταϋθα
«Διαμαρτύρομαι μέ δλην τήν δύναμιν τής ψυχής μου
καί ώς άξιωματικός καί ώς άνθρωπος διά τά άποτρόπαια
έγκλήματα, τά όποια τήν παρελθοϋσαν Τρίτην 16ην τρέ-
χοντος μηνός έ.Ι. διέπραξεν είς Δομένικον ό Στρατός
σας, έχων δυστυχώς άξιωματικούς έπί κεφαλής, διά τής
θανατώσεως μιας και ήμισείας περίπου έκατοντάδος άθώ­
ων καί άόπλων πολιτών Δομενίκου, άπορφανίσας Ισα­
ρίθμους οίκογενείας και ρίψας είς .τήν δυστυχίαν καί τήν
θλΐψιν άρκετάζ έκατοντάδος άθώων γυναικοπαίδων και
πυρπολήσας ύπερδιακοσίας οικίας μετά τών ύπαρχόντων
των και άφοϋ προηγουμένως οί στρατιώταί σας άφήρουν
δ,τι πολύτιμον άντικείμενον ήδύναντο. Έπί τοϋ σημείου
αύτοϋ δέν ένήργησα άνάκρισιν, βάσιμοι πληροφορίαι ό­
μως φέρουσι τοϋτο ώς γεγονός και έχω πάντα λόγον νά
πιστεύω, έχων ύπ’ δψει μου άλλας περιπτώσεις, καθ’ δς
στρατιώταί σας διήρπασαν πράγματα, δι’ &έχω άναφερθή
άρμοδίως καί έλπίζω δτι σύντομα θά ένεργηθή σχετική
έξέτασις.
Εναντίον τοϋ Στρατοϋ σας έπετέθησαν ένοπλοι και πι­
θανόν νά έφόνευσαν στρατιώτας σας. Ένισχυθείς δμως
έντεϋθεν, έκ Τυρνάβου καί Λαρίσης, άπό ξηρ&ς καί άέ­
ρος καί καταστάς άσυγκρίτως Ισχυρότερος εις άψυχον καί
έμψυχον ύλικόν, ύπεχρεοϋτο νά έπιδοθή είς τήν δίίοξιν
τών ένόπλων έκείνων μέχρις έξοντώσεώς των καί ούχί
νά στ ραφή έναντίον άθώων πολιτών, οί όποιοι πεισθέντες
είς τάς ύποσχέσεις σας καί τάς ύποδείξεις μας, δπως όσά-
κις μεταβαίνωσι στρατιώταί νά παραμείνωσιν είς τά χωρία,
ένθα, συμφώνως μέ τάς ύποσχέσεις σας, ούδένα κίνδυνον
διέτρεχον, καί βασιζόμενοι είς τήν άθωότητά των παρέ-
μεινον έκεΐ διά νά εύρωσιν οίκτρότατον θάνατον καί νά
έγκαταλείψωσιν είς τήν θλΐψιν καί τήν δυστυχίαν συζύ­
γους καί τέκνα. Δέν σάς είναι βεβαίως άγνωστον δτι, τόν
άμαχον καί άοπλον πληθυσμόν προστατεύουν διεθνείς
συνθήκαι καί νόμοι, άς υμείς δέν έσεβάσθητε έν άντιθέσει
πρός ήμδς, οΐτινες κατά τόν μεταξύ μας πόλεμον (έν
’Αλβανίςι) έσεβάσθημεν πλήρως. Έν τούτοις, ίσχυρίζεσθε
δτι είσθε τό πλέον πεπολιτισμένον κράτος τής Εύρώπης.
Καί άλλοτε στρατιώταί σας διέπραξαν έγκλήματα, φο-
νεύσαντες αθώους πολίτας, ούχί βεβαίως τοιαύτης έκτά-
σεως, καί κατεβάλατε πάσαν δυνατήν προσπάθειαν δπως
συγκαλύψητε αύτούς, καί έξακολουθήτε συγκαλύπτοντες,
καί δέν έδίστασε τό σύνολον σχεδόν τών αξιωματικών σας
νά άποδώση τούς φόνους έκείνους είς "Ελληνας, περιβλη-
θέντας δήθεν ίταλικήν στρατιωτικήν στολήν, καί νά
προσπαθήσητε καί έμέ τόν ίδιον άκόμη νά πείσητε καί νά
μοί ύποδείξητε νά ύποβάλω άναφοράν, άναιροϋσαν δσα
διά διαμαρτυρίας μου κατήγγειλα ύμΐν διά τούς φόνους
αύτούς.
291
Τώρα ποίαν δικαιολογίαν θά προβάλητε; Ημείς δμως,
στηριζόμενοι είς τά γεγονότα τοϋ Δομενίκου, πιστεύομε ν
άκραδάντως δτι καί οί άλλοι φόνοι δέν είναι έργον τών
άμέσων αυτουργών, αλλά καί ήθικών τοιούτων, καί τοι-
ούτους θεωροΰμεν τούς έπί κεφαλής τών στρατιωτών έ-
κείνων άξιωματικούς».
Ό Διοικητής τής Ύποδιοικήσεως
ΜΠΑΜΠΑΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
Μοίραρχος
ΥΠΟΔΙΟΙΚΗΣΙΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΕΛΑΣΣΟΝΟΣ
Άριθ. 16/41 / 19β ΈνΈλασσόνιτή 19 Φεβρουάριου 1943
Πρός
τήν Διοίκησιν Χωροφυλακής Λαρίσης
Γραφεΐον Δημοσίας Άσφαλείας
Λάρισαν
«Ύπερβασίαι Στρατού Κατοχής»
«Λαμβάνω τήν τιμήν, έν συνεχείςι τής ταυταρίθμου/19
τηλεγραφικής άπό 18.2.43 όμοιας μου, ν’ άναφέρω τά
εξής:
Τήν παρελθοΰσαν Τρίτην 16ην τρέχοντος μηνός καί
κατά τάς προμεσημβρινός ώρας, όμάς έξ ύπερπεντήκοντά
ένόπλων, ένεδρεύουσα είς θέσιν «Γκορτσιά», κειμένην
περί τό χιλιόμετρον έξωθι τής κωμοπόλεως Δομενίκου
καί είς άπόστασιν βημάτων τινών άπό τής δημοσίας όδοΰ
Τυρνάβου - Έλασσόνος, έπετέθη έναντίον διερχομένης φά-
λαγγος ιταλικών αύτοκινήτων μέ άγνωστα μέχρι τοϋδε
άποτελέσματα. Οί έπιβαίνοντες τών αύτοκινήτων στρα-
τιώται, κατελθόντες έσπευσμένως, ήκροβολήθησαν κατά
μήκος τής όδοΰ, καταλαβόντες καταλλήλους θέσεις.
Τής φάλαγγος προηγείτο τρίκυκλον, τοϋ όποίου ό ό-
δηγός, διαφυγών τής προσοχής τών άνταρτών, συνέχισε
τό ταξείδιόν του πρός Ελασσόνα καί άμα τή άφίξει του
άνεφέρθη είς τό ένταΰθα Φρουραρχεΐον καί άμέσως έσή-
μανε συναγερμόν, έκινητοποιήθη δέ δλη ή δύναμις τοϋ
ένταϋθα έδρεύοντος τάγματος· παραλλήλως τό γεγονός
άνεφέρθη είς τάς ίταλικάς άρχάς Τυρνάβου καί Λαρίσης
καί έντός όλίγου δλη ή περιοχή είχε καταληφθή άπό I-
κανήν δύναμιν εις έμψυχον καί άψυχον ύλικόν καθώς καί
άεροπλάνα, όπόταν ή όμάς τών άνταρτών, άντιληφθεΐσα
δτι εύρίσκετο άντιμέτωπος άσυγκρίτως ύπερτέρας δυνά-
μεως, ύπεχώρησε πρός τήν κορυφογραμμήν τοϋ δρους
«Γκριτζόβαλι» καί, καλυφθεΐσα ύπό τοϋ βοηθοϋντος αύ­
τήν έδάφους έξηφανίσθη.
Οί Ιταλοί στρατιώται, άντιληφθέντες τήν ύποχώρησιν
τών άνταρτών τούς κατεδίωξαν μέχρι τινός μόνον, καί
κατόπιν έπιστρέψαντες είσέβαλον έντός τοϋ χωρίου Δομέ-
νικον καί συνέλαβον δλους τούς άνδρας καί τά γυναικόπαι­
δα, τούς όποιους ώδήγησαν εις τήν δημοσίαν όδόν.καί είς
τό σημείο ν ένθα έλαβε χώραν ή συμπλοκή καί είς τά μέν
γυναικόπαιδα έπέβαλον δπως μεταβώσιν εις τό χωρίον
Άμούριον, άφοϋ πρώτον διεβεβαίωσαν αύτά δτι οί άνδρες
θά όδηγηθώσιν είς Λάρισαν καί άφοϋ έξετασθώσι θ’ άφε-
θώσιν έλεύθεροι. Τά άτυχή γυναικόπαιδα, πεισθέντα είς
τάς διαβεβαιώσεις τών έπί κεφαλής άξιωματικών, συνε-
μορφώθησαν πρός τάς ύποδείξεις των, πλήν δμως δέν θά
είχον φθάσει είς Άμούριον, δτε ήκουσαν τούς πρώτους
πυροβολισμούς. Έξετελέσθησαν είς τό σημείο ν αύτό εϊ-
κοσιν άτομα.
Τούς υπολοίπους, άνερχομένους υπέρ τούς όγδοήκοντα,
παρέλαβον καί ώς διεπιστώθη έκ προφορικής έξετάσεως,
ήν ένηργήσαμεν, έξετέλεσαν, μεταξύ τοϋ 32 καί 33 χιλιο­
μέτρου τής όδοΰ Τυρνάβου - Έλασσόνος, ένθα καί έτά-
φησαν. Έκτος τών συλληφθέντων έν Δομενίκω, οί Ιταλοί
στρατιώται έτρεχον είς άγρούς, λιβάδια καί παντού τής
ύπαίθρου, ένθα οί κάτοικοι είτε ήσχολοϋντο μέ τάς έρ-
γασίας των είτε είχον καταφύγει φοβούμενοι άντίποινα,
τούς συνελάμβανον κάί τούς έξετέλουν.
Οΰτω, πλησίον τής γεφύρας Δομενίκου συνελήφθησαν
τέσσαρες ποιμένες, οίτινες έξετελέσθησαν καί άπό Δομε­
νίκου καί πέραν 'τής Μιλογούστης συνελήφθησαν ύπέρ
τά δεκαπέντε άτομα, άτινα έπίσης έξετελέσθησαν.
Έκάστην σύλληψιν άρρενος είς χωρίον Δομένικον ή
έξοδον τών γυναικοπαιδών έκ τών οίκιών ήκολούθει πυρ-
πόλησις τών οίκιών δι’ ειδικών χειροβομβίδων, άφοϋ προ­
ηγουμένως οί άσχολούμενοι είς τό έργον αύτό Ιταλοί
στρατιώται άφήρουν έκ τών έκκενουμένων οικιών δ,τι
πολύτιμον τούς ήρεσκεν καί έπρολάμβανον καί τό μετέ-
φερον είς τά έπί τούτω άναμένοντα αυτοκίνητα. ’Αφή-
ρεσαν έπίσης καί Ικανόν άριθμόν, μή έξακριβωθέντα,
αιγοπροβάτων, ατινα έφόρτωσαν έπί τών ιδίων αύτοκι-
νήτων.
Ό άριθμός τών έκτελεσθέντων, έκ τών μέχρι τοϋδε
συναγεισών πληροφοριών, άνέρχονται είς έκατόν δέκα
περίπου έκ Δομενίκου, δέκα έξ έκ Μιλογούστης καί είς
έξ ’Αμουρίου, είναι δέ ώς ή προσηρτημένη κατάστασις.
Αί πυρποληθεΐσαι οίκίαι είναι έπίσης ώς ή προσηρτη­
μένη κατάστασις. Οί κάτοικοι τών........».
(Ημιτελές άντίγραφον έκ τοϋ πρωτοτύπου, παραλή-
φθέντος παρά τής ένταΰθα Ιταλικής Αστυνομίας).
Λάρισα τή 22 Φεβρουάριου 1943.
ΔΙΟΙΚΗΣΕ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΛΑΡΙΣΗΣ
Γραφεΐον Έμπιστευτικοϋ
’Αριθμ. 67/12/1
Έν Λαρίση τή 23 Φεβρουάριου 1943
Πρός
ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Ρ Γενική ν Διεύθυνσιν
Διεύθυνσιν Χωροφυλακής
Τμήμα Διοικητικόν
Α θ ή ν α ς
«Σύλληψις μοιράρχου Μπάμπαλη Νικολάου»
«Λαμβάνω τήν τιμήν νά άναφέρω δτι τήν 22-2-1943
συνελήφθη έν Λαρίση παρά τοϋ άποσπάσματος βασιλι-
292
κών καραμπινιέρων Λαρίσης ό μοίραρχος Μπάμπαλης
Νικόλαος, διοικητής τής 'Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής
Έλασσόνος, άφιχθείς ένταΟθα πρός άκτινογράφησιν, δια-
ταχθεΐσαν διά τής ύπ’ άριθ. 134 άπό 17.2.43 ύμετέρας δια­
ταγής (Διεόθυνσις Υγειονομικής Υπηρεσίας).
Τά αίτια τής συλλήψεως τοϋ έν λόγφ άξιωματικοϋ δέν
έγνώσθησαν ήμΐν είσέτι παρά τών Ιταλικών Αρχών,
πλήν, ώς συνάγομεν, αύτη όφείλεται πιθανώτατα είς ύπο-
βληθεΐσαν ύπ’ αύτοϋ πρός τό Φρουραρχεϊον Έλασσόνος
έγγραφον διαμαρτυρίαν, διά λαβόντα χώραν τήν 16.2.43
γεγονότα έν Δομενίκφ Έλασσόνος, ένεκεν έπιθέσεως
άνταρτών έξωθι τοϋ χωρίου τούτου κατ’ ίταλικοϋ στρα­
τιωτικού τμήματος.
Τήν ύποβληθεΐσαν ώς άνω έγγραφον διαμαρτυρίαν τοϋ
άξιωματικοϋ τούτου πρός τό Φρουραρχεϊον Έλασσόνος
θεωροϋμεν ώς αϊτίαν τής συλλήψεως αύτοϋ, έκ τοϋ γεγο­
νότος δτι άμέσως μετά τήν πραγματοποίησίν της, ό ύπα-
ξιωματικός τής ένταϋθα Ιταλικής Αστυνομίας Γκρόσσο,
παρουσιασθείς είς τήν Διοίκησίν μου έζήτησε και παρέ-
λαβεν έκ τών Γραφείων μου τάς ύπό τοϋ άξιωματικοϋ τού­
του συνταχθείσας και παραδοθείσας τή ύπηρεσίςι μου πρός
ταχυδρόμησιν άναφοράς, περί τών γεγονότων Δομενίκου,
ήτοι: 1) Τήν ύπ’ άριθ. 16/41/19 18.2.43 τηλεγραφικήν
άναφοράν τής 'Υποδιοικήσεως Χωροφυλακής Έλασσό­
νος πρός τό Ύπουργεΐον Εσωτερικών καί λοιπάς άρχάς.
2) Τήν ύπ’ άριθ. 16/41 / 19α 19.2.43 έγγραφον διαμαρτυρίαν
τής αύτής 'Υποδιοικήσεως πρός τό ίταλικόν Φρουραρχεΐ-
ον Έλασσόνος, κοινοποιουμένην είς ύμδς κλπ. άρχάς, καί
3) τήν ύπ’ άριθμ. 16/41 / 19β 19.2.43 άναφοράν τής αύτής
'Υποδιοικήσεως πρός τήν Διοίκησίν μου διά τά αύτά γεγο­
νότα, κοινοποιουμένην ύμϊν τε και είς Άρχηγεΐον Χωρο­
φυλακής, καί ήτις δέν είχε πλήρως δακτυλογραφηθή κατά
τήν παραλαβήν της, αΐτινες δέν έπεστράφησαν ήμΐν είσέ­
τι παρά τής Ιταλικής Αστυνομίας, δθεν καί δέν άπεστά-
λησαν είς τάς παραλή πτρίας άρχάς. Τών άναφορών τού­
των ύποβάλλων προσηρτημένως άντίγραφα, πλήν τής
τελευταίας, οΰσης ήμιτελοϋς, διότι παρελήφθη πριν δα­
κτυλογραφηθή έξ όλοκλήρου, παρακαλώ δπως λάβητε
γνώσιν.
Ό είρημένος άξιωματικός ήδη κρατείται είς τό στρα-
τόπεδον συγκεντρώσεως Λαρίσης, πδσαν δέ μεταβολήν
του έπιφυλάσσομαι ν’ άναφέρω ύμΐν έν καιρφ».
Ό Διοικητής τής Διοικήσεως
Ζ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ
Κο \ νο π ο ίησι ς Ταγματάρχης
1. Άρχηγεΐον Χωροφυλακής
Τμ. Α' Προσ. Γρ. Π
2· Άνωτέραν Διοίκησίν Θεσσαλίας -Γραφ. Έμπιστ. παρα-
καλουμένας δπως λάβωσι γνώσιν.
Ό ένωμοτάρχης Σ. Γραβάνης έπί κεφαλής άπο-
σπάσματος χωροφυλάκων, άνήλθεν είς τά βουνά
καί έπειδή δέν ύπήρχον είς τήν περιοχήν αύτήν
έθνικαί όμάδες, διέφυγεν είς Ήπειρον, προσχωρή-
σας είς τάς όμάδας Ζέρβα. Δύο χωροφύλακες, άνευ-
ρεθέντες είς τά βουνά ύπό κομμουνιστικών όμάδων
καί ένταχθέντες ύποχρεωτικώς είς ταύτας, έπεχεί-
ρησαν νά διαφύγουν πρός τάς όμάδας Ζέρβα, άλλα
συλληφθέντες έξετελέσθησαν.
Άπό τοϋ Μαρτίου 1943 τήν διοίκησίν τής περιο­
χής άνέλαβον οί Γερμανοί, ένφ είς τήν ύπαιθρον
έκυριάρχησαν οί έλασΐται. Οί έναπομείναντες έκ
τής Χωροφυλακής συνεπτύχθησαν είς Λάρισαν.
Είς τήν περιφέρειαν τής Διοικήσεως Καρδίτσης
ή Χωροφυλακή άντέδρασεν εύθαρσώς καί άποτε-
λεσματικώς είς τάς προπαγανδιστικάς ένεργείας τών
πρακτόρων τής ρουμανοκουτσοβλαχικής προπαγάν­
δας^ οί όποιοι μεταβαίνοντες έκ Λαρίσης ήγωνίζον-
το μέ δημοσίους λόγους καί ύποσχέσεις έπισιτιστι-
κών έφοδίων, νά παρασύρουν τό έκεΐ άραιόν κουτσο-
βλαχικόν στοιχεΐον. Παρώρμα τόν πληθυσμόν νά
κλείεται είς τάς κατοικίας του καί νά άγνοή τούς
πράκτορας τής ξένης προπαγάνδας.
Ό ύπομοίραρχος Ίω. Κοκοτίνης έπεδόθη έπιτυ-
χώς είς τήν φυγάδευσιν Άγγλων στρατιωτικών μέσω
Σμοκόβου Άλμυροϋ-Σκιάθου πρός Τουρκίαν.
Επίσης, άπέκρυπτεν δπλα είς τήν όρεινήν περιο­
χήν Νευροπόλεως Καρδίτσης, πρός έξοπλισμόν έ-
θνικών όμάδων. Ανακαλυφθείς ύπό τών Ιταλών
συνελήφθη καί κατεδικάσθη είς θάνατον. Τοϋ έδόθη
χάρις, άλλ’ έστάλη δμηρος είς Ιταλίαν» Συνελήφθη
έπίσης μέ τήν κατηγορίαν δτι περιέθαλπε καί έφυ-
γάδευεν Αύστραλούς στρατιωτικούς ό ύποδιοικητής
Σοφάδων μοίραρχος Νικ. Άντιπάτης, σταλείς είς
Ιταλίαν.
Τόν Μάϊον 1942 ό χωροφύλαξ Άριστ. Γερακιανά-
κης έφόνευσεν άπεχθή είς τούς πληθυσμούς κατα­
δότην καί διερμηνέα τών Ιταλών καί προσεχώρησεν
είς τάς έθνικάς όμάδας Κωστοπούλου. Τόν έμιμή-
θησαν άμέσως έτεροι 7 χωροφύλακες. Οί Ιταλοί
πρός έκδίκησιν έφόνευσαν τόν ύπομοίραρχον Κ.
Ψημμένον καί τρεις χωροφύλακας, άπήγαγον δέ είς
όμηρίαν έτέρους δύο.
Τόν Δεκέμβριον 1942 είς Μονήν Αγίου Βησσα­
ρίωνος Τρικάλων συγκροτείται ή έθνική όμάς Κω­
στοπούλου, ή όποία διά μίαν περίοδον σημειώνει
πολλάς έπιτυχίας καί φαίνεται κυριαρχούσα. Ή
Χωροφυλακή Καρδίτσης, ίδίως διά τών Σταθμών,
τήν ένισχύει μέ άνδρας καί πυρομαχικά. Αί όμάδες
τοϋ ΕΛΑΣ πληροφορούνται τήν δράσιν αύτήν τής
Χωροφυλακής καί διεξάγουν έναντίον της έξοντω-
τικόν άγώνα. Επιτίθενται αίφνιδιαστικώς κατά τών
Σταθμών καί φονεύουν ή άπάγουν τούς σταθμάρχας
καί τούς χωροφύλακας. "Οταν ηύξήθησαν αί δυνά­
μεις των, άρχάς Μαρτίου 1943, έπετέθησαν κατά τής
έθνικής όμάδος Κωστοπούλου διά δόλου είς Βουνέ-
σιον Καρδίτσης καί τήν διέλυσαν. Οί χωροφύλακες
ήδη εϊχον έγκαταλείψει τούς Σταθμούς καί συμ-
πτυχθή είς Καρδίτσαν» "Οταν δέ κατά τά τέλη του
1943 αί κομμουνιστικοί άνταρτικαί όμάδες έκύκλω-
σαν τήν Καρδίτσαν καί τελικώς τήν κατέλαβον, ή
έναπομείνασα μιΚρά δύναμις Χωροφυλακής διέ­
φυγεν έγκαίρως είς Τρίκαλα.
293
Κατά Ιούνιον 1944 οί Γερμανοί, οί όποιοι άπό τοϋ
προηγουμένου έτους εΐχον άντικαταστήσει τούς Ι ­
ταλούς, συνεπτύχθησαν και βαθμηδόν έγκατέλειψαν
όλόκληρον τήν περιοχήν. Έκ τών άνδρών τής Χωρο­
φυλακής, δσοι δέν έπρόλαβον νά διαφύγουν, άπή-
χθησαν ύπό τών έλασιτών, εκτοτε δέ τών πλείστων
έξ αύτών άγνοεΐται ή τύχη.
Είς τήν περιφέρειαν Διοικήσεώς Τρικάλων συνε-
λήφθησαν δι’ άπόκρυψιν πυρομαχικών και παρε-
πέμφθησαν ένώπιον ίταλικοϋ στρατοδικείου ό διοι-
κητής Ύποδιοικήσεως Καλαμπάκας ύπομοίραρχος
Ίω. Καλαματάκης, σταλείς ώς όμηρος είς Ιταλίαν,
καί δύο χωροφύλακες, φυλακισθέντες. Ό σταθμάρ­
χης Φαρκαδόνος, άνθυπασπιστής Άλισανδράκης,
έφυλακίσθη, διότι άφήρεσεν έκ τοϋ Σταθμοΰ τήν
τοιχοκολληθεΐσαν ύπό Ιταλών στρατιωτών είκόνα
τοϋ Μουσσολίνι.
Ή Χωροφυλακή Τρικάλων συνειργάζετο στενώς,
ώς καί έκείνη τής Καρδίτσης, μετά τοϋ άνταρτικοϋ
σώματος Κωστοπούλου. Ό ύπομοίραρχος Δη μ. Βι-
λαέτης, οί ένωμοτάρχαι Κωνστ. Μάργαρης καί
Χριστ. Γούλας καί τρεις χωροφύλακες εΐχον άνα-
λάβει τήν άποστολήν τροφίμων και πυρομαχικών
είς τήν Μονήν Αγίου Βησσαρίωνος, όπου ήδρευε
τό σώμα Κωστοπούλου. Επίσης τούς περιθαλπομέ-
νους συμμάχους στρατιώτας έφυγάδευε πρός τάς ό­
μάδας Κωστοπούλου καί Ζέρβα. Τελικώς, ό ύπομοί­
ραρχος Βιλαέτης προσεχώρησεν είς τό άνταρτικόν
σώμα Κωστοπούλου μέ δλην τήν έκ 50 όπλιτών δύ-
ναμιν τής Ύποδιοικήσεως πόλεως Τρικάλων. "Ο­
ταν διελύθη τό σώμα Κωστοπούλου, οί μετασχόντες
ή συνεργασθέντες μετ’ αύτοϋ άνδρες τής Χωροφυ­
λακής διέσχισαν τά δρη διά νά φθάσουν είς τάς όμά­
δας ΕΔΕΣ είς τήν Ήπειρον.
Προ της διαλύσεώς του τό σώμα Κωστοπούλου, μέ
τήν βοήθειαν τής έκ χωροφυλάκων όμάδος τοϋ ύπο-
μοιράρχου Βιλαέτη, είσήλθε διά τινας ώρας είς Κα­
λαμπάκαν, δπου παρέλαβεν δλα τά έκεΐ πολεμεφό-
δια τών Ιταλών. Τό κατόρθωμα αύτό κυρίως εΐχεν
έξοργίσει τά έλασιτικά σώματα, τά όποια, άφοϋ μέ
μεγάλος δυνάμεις έπέτυχον νά διαλύσουν τό σώμα
Κωστοπούλου, έστράφησαν μετά λύσσης κατά τών
συνεργαζομένων άνδρών τής Χωροφυλακής. Ό ύπο­
μοίραρχος Βιλαέτης, σπεύδων νά βοηθήση τήν κιν-
δυνεύουσαν δύναμιν Κωστοπούλου, ενέπεσεν διά δό­
λου είς ένέδραν έλασιτών. Αύτός μετά τοϋ ένωμο-
τάρχου Κωνστ. Μάργαρη καί ένός χωροφύλακος
συλληφθέντες έξετελέσθησαν, ένφ οί διασωθέντες
έκ τών άνδρών του διέφυγον πρός τήν Ήπειρον.
Οί τής όμάδος Κωστοπούλου διά δόλου συλληφθέν­
τες όπλΐται τής Χωροφυλακής, άφοϋ έσύρθησαν έπί
μακρόν δέσμιοι είς τά βουνά, διεσώθησαν τή παρεμ-
βάσει τοϋ Άγγλου ταξιάρχου Έντυ, πλήν τινών έκ-
τελεσθέντων.
Τόν Όκτώβριον 1942, κατόπιν διαταγής τών στρα­
τιωτικών άρχών κατοχής συνεπτύχθησαν είς Τρί­
καλα. Πολλοί τούτων προσεχώρησαν είς έθνικάς
όμάδας. Οί λοιποί άφωπλίσθησαν ώς ύποπτοι συνερ­
γασίας μετ’ άνταρτικών όμάδων. Όλίγον κατ’ όλί-
γον διέφευγον καί αύτοί, διά νά προσχωρήσουν είς
άνταρτικάς όμάδας, κατά τό πλεΐστον διασχίζοντες
τά βουνά τής Ηπείρου διά νά φθάσουν είς τάς δυνά­
μεις Ζέρβα.
Είς τήν πρωτεύουσαν τής Θεσσαλίας Λάρισαν ή
Χωροφυλακή, κατά τάς πρώτας ή μέρας τής κατοχής,
άντιμετώπισε σοβαρόν πρόβλημα έπισιτισμοϋ, φω-
τισμοϋ καί ΰδατος, καθόσον οί μεγάλοι γερμανικοί
βομβαρδισμοί εΐχον καταστρέψει τά δίκτυα ήλε-
κτρικοϋ καί ύδρεύσεως. Έν τφ μέσφ τής έπικρατού-
σης συγχύσεως έδρων τά κακοποιά στοιχεία, λησταί
δέ έλυμαίνοντο τά περίχωρα, είσδύοντες καί έντός
τής πόλεως. Είχε κάπως άποκαταστήσει τήν τάξιν,
δταν οί ρουμανίζοντες Κουτσόβλαχοι, συγκροτή-
σαντες τήν «Ρωμαϊκήν Λεγεώνα», ύπό τόν Διαμάντην
μέ έδραν τήν Λάρισαν, προέβαινον είς πάσης φύ-
σεως αύθαιρεσίας πρός έξαναγκασμόν είς προσχώρη-
σιν τών κουτσοβλαχικής καταγωγής πληθυσμών, οί
όποιοι κατά τό μέγιστον μέρος άπέκρουον μετ’ άγα-
νακτήσεως τάς προσελκυστικάς προτάσεις των, παρα-
μένοντες άφωσιωμένοι εις τήν πατρίδα των Έλλη­
νες. Διασπείροντες ένόπλους πράκτοράς των είς τάς
περιοχάς τής Θεσσαλίας καί τής Ηπείρου, δπου
ύπήρχον κουτσοβλαχικοί πληθυσμοί, έξεφώνουν δη-
μοσίςι λόγους ύπέρ τοϋ «Πριγκιπάτου τής Πίνδου»
καί άλλοτε μέν έκολάκευον καί έπεριποιοϋντο δια-
νέμοντες καί τρόφιμα, άλλοτε δέ ήπείλουν δι’ έξον-
τώσεως τούς άντιδρώντας. Καί πράγματι, δσοι έκ
τών Ελλήνων, άκόμη καί κουτσοβλαχικής καταγω-
γής, εΐχον κατά τήν διάρκειαν τοϋ πολέμου συνερ­
γήσει είς σύλληψιν ή έκτοπισμόν των, ώς ύπόπτων
συνεργασίας μετά τοϋ έχθροϋ, καί δσοι καθ’ οίονδή-
ποτε τρόπον κατά τήν κατοχήν άντέδρων είς τήν προ­
παγάνδαν των, κατηγγέλλοντο ώς κατάσκοποι τών
Συμμάχων καί ύποπτοι διά σαμποτάζ είς τούς Ιτα­
λούς, οί όποιοι καί τούς έφυλάκιζον άθρόως. Εΐχον
δέ στραφή καί κατά τής Χωροφυλακής, τής όποίας
τά όργανα, ίδίως τών Σταθμών τής υπαίθρου, παρώ-
τρυνον τούς πληθυσμούς νά μή δίδουν προσοχήν
είς τούς όλίγους άπάτριδας καί νά παραμείνουν πι­
στοί είς τήν πατρίδα των Ελλάδα.
Πολλοί άξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλα­
κής συ νελήφθησαν καί έφυλακίσθησαν, μέ τήν κατη­
γορίαν συνεργασίας μετά πρακτόρων τών Συμμάχων
καί άντιδράσεως είς τάς άρχάς κατοχής, κατόπιν
καταγγελιών ρουμανιζόντων. Τόν Αύγουστον 1941
συνελήφθη καί έφυλακίσθη ό σταθμάρχης Γόννων
Εύθ. Τσΐβος, διότι κατά τόν Έλληνοϊταλικόν πόλε­
μον είχε συλλάβει καί έκτοπίσει ρουμανίζοντα δικη­
γόρον, κατάσκοπον τών Ιταλών. Τέλη 1942 ό άνθυ-
πομοίραρχος Κωνστ. Δεδούσης, συλληφθείς, έστά-
λη είς Ιταλίαν καί ό χωροφύλαξ Άσπιώτης έξετε-
λέσθη. Δύο άλλοι χωροφύλακες έξετελέσθησαν ύπό
294
τών Ιταλών, μέ τήν κατηγορίαν δτι παρέλιπον νά
διανείμουν τρόφιμα είς ρουμανίζοντας.
Περί τά τέλη 1942 αί δυνάμεις τών Σταθμών Χωρο­
φυλακής, άπειλούμεναι άλλοτε ύπό τοϋ έγκαινιάζον-
τος τήν δρασίν του ΕΛΑΣ καί άλλοτε ύπό ρουμανι-
ζόντων, συνεπτύχθησαν είς τάς έδρας τών Υποδιοι­
κήσεων. Αί περί τά μέσα 1943 έγκαθιδρυθεΐσαι γερ-
μανικαί άρχαί, έν συνεργασία πάντοτε μετά τών ρου-
μανιζόντων Κουτσοβλάχων, οί όποιοι κατέστησαν
καί τούτων όργανα, συνέχιζον τάς καταπιέσεις καί
έφυλάκιζον ή έξετέλουν πολίτας ή στρατιωτικούς,
μέ τήν συνήθη κατηγορίαν τής κατασκοπείας καί
τών έπαφών μετά τών άναπτυσσομένων όμάδων άντι-
στάσεως. Τά όργανα Χωροφυλακής διετήρουν πρά­
γματι στενήν έπαφήν μετά τής όργανώσεως τοϋ
ΕΔΕΣ, πρός τήν όποίαν άπέστελλον πάντα καταδιω-
κόμενον ύπό τών άρχών κατοχής. "Ηδη ήρχισαν νά
διαρρέουν οί άνδρες τής Χωροφυλακής πρός τάς
έθνικάς όργανώσεις. Τό σύνθημα έδωσεν ό άνθυπα-
σπιστής Περιστέρης, προσχωρήσας είς τόν ΕΔΕΣ
μετά τών 5 χωροφυλάκων. Οί Γερμανοί, καί έπί τή
άπλή ύποψίςι δτι όργανα Χωροφυλακής συνειργά-
ζοντο μετά τοϋ ΕΔΕΣ, έξετέλουν ταΰτα.
Ώ ς συνέβαινε καί είς τάς άλλας περιοχάς τής Ε λ ­
λάδος, ό ΕΛΑΣ άμα τή συστάσει του έστράφη
κατά τής Χωροφυλακής, τήν όποίαν έθεώρει έμπό-
διον είς τά σχέδια κυριαρχίας του. Τόν Μάρτιον
1943 συνέλαβε τόν διοικητήν Φαρσάλων μοίραρχον
Καζάκον, τόν άνθυπασπιστήν Ζαφειριού καί 11 χω­
ροφύλακας, τούς όποιους ώδήγησεν αιχμαλώτους
καί άπηλευθέρωσε βραδύτερον, κατόπιν έπεμβάσεως
"Αγγλων συνδέσμων μετά τών άνταρτικών όργανώ-
σεων. Συλληφθέντες δμως ολίγον βραδύτερον δύο
ύπενωμοτάρχαι καί τρεις χωροφύλακες, έφονεύ-
θησαν.
Τόν Όκτώβριον 1944 τά γερμανικά στρατεύματα
έγκατέλειψαν τήν πόλιν τής Λαρίσης. Εύθύς άμα
τή άποχωρήσει τών Γερμανών είσήλθον οί έλασΐται,
οί όποιοι κατέλαβον καί έλεηλάτησαν τά κτίρια Χω­
ροφυλακής καί έπυρπόλησαν τά άρχεΐά της. Ύπό
τής συσταθείσης έξ έαμιτών Πολιτοφυλακής συνε­
λήφθη όλόκληρος ή δύναμις Χωροφυλακής καί ένε-
κλείσθη είς σχολικόν κτίριον. Κατόπιν έπεμβάσεως
τών άγγλικών άρχών μετεφέρθη είς Αθήνας, δπου
τά πλέΐστα τών στελεχών της έφόνεύθησαν ύπό τών
καταλαβόντων τήν Διλοχίαν Χωροφυλακής έλασι-
τών, ή δέ ύπόλοιπος δύναμις μετεφέρθη είς στρατό­
πεδο ν τοϋ ΕΛΑΣ Λαζαρίνης Τρικάλων, δπου έκρα-
τήθη μέχρι τής συμφωνίας τής Βάρκιζας.
Πρός πληρεστέραν διαφώτισιν, περί τής δράσεως
τών ρουμανιζόντων είς τήν Θεσσαλίαν καί τών μέ­
τρων άντιμετωπίσεώς των ύπό τών όργάνων τής Χω­
ροφυλακής, παραθέτομεν κατωτέρω έκθεσιν τοϋ τότε
ύπομοιράρχου ύπηρετοϋντος έν Θεσσαλίςι Χρ.
Κούρτη:
«Τήν 16.6.1941 έτοποθετήθην είς τό Ιον Άστυνομικόν
Τμήμα Τρικάλων ώς διοικητής αύτοϋ, είς δ καί ύπηρέτησα
μέχρι τέλους τοϋ έτους 1942. Κατά τάς άρχάς τοϋ έτους
τούτου ή καί πρότερον, ό έκ Σαμαρίνης Γρεβενών Αλκι­
βιάδης Διαμάντης, έχων άμέριστον τήν συνδρομήν καί
βοήθειαν τών ιταλικών άρχών κατοχής, καί τοϋτο διότι
κατεΐχεν έξέχουσαν θέσιν παρά τή ιταλική Κυβερνήσει,
ΐδρυσεν έν Θεσσαλία τήν «Ρωμαϊκήν Λεγεώνα», μέ σκο­
πόν τήν ΐδρυσιν κουτσοβλαχικοϋ καντονίου τής Πίνδου.
Είς τήν Λεγεώνα ταύτην ένεγράφησαν πλεΐστα άτομα
κουτσοβλαχικής καταγωγής, Ιδία Άρβανιτόβλαχοι. Ού-
τοι, όπλισθέντες καί περιβληθέντες τήν στολήν τοϋ I-
ταλο.ϋ στρατιώτου, περιήρχοντο τά χωρία καί τάς πόλεις,
ένθα διέπραττον παντός είδους έγκληματικάς πράξεις
(φόνους, άρπαγάς, λεηλασίας, έκβιάσεις, βιασμούς, κλπ.),
μεταξύ τούτων δέ συγκατελέγετο καί ό έκ Μαλακασίου-
Καλαμπάκας καταγόμενος Τάκης Μπαμπάνης, είς δν εΐ-
χεν άνατεθή ή περιοχή τοϋ Νομοϋ Τρικάλων. Ούτοςσυλ-
ληφθείς παρά τοϋ ύποφαινομένου, παρά τήν σφοδράν
άντίδρασιν τών Ιταλών καί τούς κινδύνους οΰς διέτρεχεν
έκ. μέρους τών λεγεωνάριων, ένεκλείσθη είς τάς ένταΰθα
φυλακάς βάσει έντάλματος συλλήψεως τοϋ άρμοδίου άνα-
κριτοϋ καί ούτως άπηλλάγη ή περιοχή έκ τών περαιτέρω
δεινών.
Ή «Ρωμαϊκή Λεγεών» ήρχισε νά λαμβάνη έπικινδύνους
διαστάσεις καί είς τήν περιοχήν Τρικάλων, καί μή ύπάρ-
χοντος έτέρου μέσου έξουδετερώσεώς της, είμή τής συκο-
φαντήσεως τοϋ άρχηγοϋ ταύτης, ό ύποφαινόμενος, πα-
ρουσιασθείς είς τόν ένταΰθα διοικητήν τής ιταλικής Κα-
ραμπινί-ερίας μοίραρχον Αντώνιον Ντέ-Πόλο, έγνώρι-
σεν αύτφ δτι ό περί ού πρόκειται Αλκιβιάδης Διαμάντης
ένεργεΐ ρουμανικήν προπαγάνδαν καί ούχί ίταλικήν καί
πρός άπόδειξιν τής άληθείας ύπέδειξεν δτι εις Μαλακά-
σιον καί Νέαν Κουτσούφλιανην ίδρυσε σχολεία, τοποθε­
τήσου άμα έκεΐσε καί Ρουμάνους διδασκάλους, άφιχθέν-
τας είδικώς πρός τοΰτο έκ Ρουμανίας, καί έπί πλέον δτι
τά ύπό τών ιταλικών άρχών χορηγούμενα αύτώ τρόφιμα
καί χρήματα, διά τήν κατασκευήν τής όδοϋ Τρικάλων-
Γρεβενών, διαθέτει διά τήν ρουμανικήν προπαγάνδαν.
Είς ταΰτα ό έν λόγφ Ιταλός άπή ντησεν δτι, διά νά ληφθώ-
σιν ύπ’ δψιν τά είς βάρος τοϋ είρημένου Διαμάντη άνα-
φερθέντα, δέον νά ύποβληθώσιν έγγράφως καί έπί πλέον
έδήλωσεν δτι είς περίπτωσιν καθ’ ήν δέν θά άποδειχθώ-
σιν άληθή, αί συνέπειαι θά ώσιν βαρύταται, καθόσον ό
Διαμάντης άνήκει είς τήν Ίταλικήν Υπηρεσίαν. Είς τήν
άξίωσίν του ταύτην άπήντησα δτι είμαι έτοιμος νά κατα­
θέσω έγγραφον άναφοράν καί έπί πλέον δέχομαι οίανδή-
ποτε ποινήν, είς περίπτωσιν μή άποδείξεως τών λεγο­
μένων μου. Έπιστρέψας είς τό γραφεΐον μου (Ιον Άστυνο­
μικόν Τμήμα) συνέταξα τήν άναφοράν, ήν καί ένεχείρησα
τήν αύτήν ήμέραν είς τόν ρηθέντα μοίραρχον. Πάντα τ’
άνωτέρω έλαβον χώραν έπί παρουσία καί τοϋ τότε διοι-
κητοΰ τής ένταΰθα Διοικήσεως Χωροφυλακής ταγματάρ­
χου καί νΰν συνταγματάρχου κ. Σοφρά Εύαγγέλου. Μετά
παρέλευσιν ήμερών τινων, άπό τής καταθέσεως είς τήν
Καραμπινιερίαν τής άναφοράς μου κατά τοϋ Διαμάντη,
ό Ιταλός μοίραρχος Ντέ Πόλο συνοδευόμενος καί ύπό
295
άξιωματικοϋ τοϋ έπιτελείου τής ένταϋθα έδρευούσης Ιτα­
λικής στρατιωτικής μονάδος, μετέβη είς Μαλακάσιον,
Νέαν Κουτσούφλίανην, Καλαμπάκαν κλπ. και ένήργη-
σεν άνάκρισιν, έξ ής άπεδείχθησαν άπαντα τά παρ’ έμοϋ
καταγγελθέντα. Ή ένέργειά μου αΰτη ύπήρξεν άφορμή
νά τεθή ύπό δυσμένειαν ό Διαμάντης καί έν τ’ αύτφ νά
άφοπλισθή, έν τή περιοχή Τρικάλων, ή περί ής λόγος
Λεγεών.
Παρά τών ιταλικών άρχών κατοχής κατηγορήθην: 1)
δτι έφόνευσα κατά τήν διάρκειαν τών μαχών τής Πίνδου
τόν ταγματάρχην άλπινιστών Μόσκα Θωμδν, τόν πράκτο-
ρά της ρουμανίζοντα Δημοσθένη ν Ζώτον, 2) δτι τήν 2
Δεκεμβρίου 1942 ένέπρησα τάς έν τή ένταϋθα πόλει ίτα-
λικάς άποθήκας, είς άς ήσαν έναποθηκευμέναι ποσότητες
ύλικοΰ ίππωνίας, κριθής καί χόρτου, 3) δτι άπηγόρευσα
τήν χορήγησιν σίτου καί δημητριακών καρπών είς τούς
κατοίκους ρουμανικής καταγωγής (Κουτσοβλάχους), ώς
τά συνυποβαλλόμενα φδε έν άντιγράφφ ύπ’ άριθ. 65 Ρ
25.9.41 καί 10.10.41 έγγραφα τοϋ 8 Τάγματος Καραμπινιέ-
ρων, καί 4) δτι γενικώς άντέδρων είς τάς διαταγάς των,
δι’ δ καί τήν 21 Ίανουαρίου 1943 συνελήφθη ν καί μετα-
χθείς είς Ιταλίαν ένεκλείσθην είς τφ έν τή πόλει τής
Φλωρεντίας στρατόπεδον αιχμαλώτων, είς δ καί παρέμει-
να μέχρι τής 13.1.44».
ΠΙΝΑΞ
Φονευθέντων ύπό τών Γερμανών ή έκτελεσθέντων ύπό
τών κομμουνιστών άνδρών τής Χωροφυλακής κατά τήν
διάρκειαν τής κατοχής
(Ιούνιος 1940-Σεπτέμβριος 1944)
Σ υ ν τ α γ μ α τ ά ρ χ α ι : Εύθ. Σιδεράτος. Ά ν τ ι σ υ ν τ α γ μ α -
τ ά ρ χ α ι : Κωνστ. Μαυρικάκης. Τ α γ μ α τ ά ρ χ α ι : Γ. Δρεμ­
πέλας, Ίω. Γιαλουράκος, Δημ. ’Αλεξόπουλος, Σπ. Κατής,
Ίω. Ζερβόπουλος, Κωνστ. Γεωργόπουλος, ’Εμμ. Κορνη-
λάκης, Γεώργ. Ζούκας, Χρ. Σακελλαρίου, Νικ. Κάης,
Ίω. Φραγκουδάκης, ’Αναστ. Κορμόβας. Μ ο ί ρ α ρ χ ο ι :
Σπ. Τόντος, Ίω. ’Αρχοντάκης, Γεώργ. Γεωργίου, Σπ. Κα-
πετανάκης, Ίω. Κολαζίδης, Χαρ. Πανταζής, Γρ. Καββα-
δίας, *Αχ. Ξιούτης, Δημ. Τσάλας, Ίω. Φίλντισης, Δημ.
Αγραφιώτης, Παν. Λειβαδίτης, Γ. Παπαγιάννης. Υ π ο ­
μ ο ί ρ α ρ χ ο ι : ’Αλ. Τωμαδάκης, Διον. Πίτσας, Κωνστ.
Κατσαρέας, Δημ. Βιλαέτης, Δημ. Ζουμδς, ’Απ. Τσιώκος,
Νικ. Καλαΐτης, Δημ. Γιαννόπουλος. Α ν θ υ π ο μ ο ί ρ α ρ ­
χ ο ι : Νικ. Χλεμπογιάννης, Γεώργ. Καρακατσάνης, Σταμ.
Παναγιωτάκος, Εύστ. Βαμβέτσος, Σπ. Κωνσταντακόπου-
λος, Σπ. Μάζης, Μιχ. Γιαννουκάκος, Νικ. Κοντρολίκος,
Παν. Μαρκετάκης, ’ΑΘ. Παπαχατζόπουλος, Μιχ. Γαντές,
Νικ. Κωνσταντίνου ή Κατεργάκης, Ίω. Μυλωνδς, Εύστρ.
Τραγέας, Ίω. ’Απαλάκης, Γ. Ραυτόπουλος, ΆΘ. Γκίκας,
Ίω. Λύτρας, Νικ. Μουλόπουλος, Στ. Λιάκος, ’Ανδ. ’Αθανα-
σόπουλος, ’ΑΘ. Κατσιφής, Σπ. Παπαϊωάννου, Θεοδ. Πα-
παγεωργίου, ’Αντ. Παναγιωτόπουλος, Γ. Σωτηρόποϋλος,
Κωνστ. Ψημμένος, Ίω. ’Ασημακόπουλος, Γ. Κοράλλης,
Κωνστ. Κατεργάκης. ’Α ν θ υ π α σ π ι σ τ α ί : Παν. Βουδι-
κλάρης, Νικ. Κουτσοϋκος, Δημ. ’Ανδρεάκος, Βασ. ’Αγ-
γελόπουλος, Βασ. Μπασκάκης, Ίάκ. Μπασανιώτης, ’Αντ.
Παρασκευάκης, Κλ. Μανωλάρας, Γ. Φραγκάκης, Κωνστ.
Περγαντής, Κωνστ. Παπαδόπουλος ή Οίκονομόπουλος,
Έμμ. ’Αλεξανδράκης, Ίω. ’Αντωνόπουλος, Έμμ. Λαγο­
βάρδος, Πετρ. Γουβιώτης, Ίω. Σκόνδρας, Γ. Κωνσταντό-
πουλος, Ήλ. Παλιούρας, Νικ. Γιαννάκης, Παν. Κίτσος,
Ματθ. Μπασδέκης, Νικ. Κανελλόπουλος, ’Αντ. Μαραγ-
κόπουλος, Δημ. Κότσης, Κωνστ. Κορωνιδς, ’ΑΘ. Τσω-
καλίδης, Δημ. ’Αθανασόπουλος, *Αλ. Μακρής, Γ. Χασά-
νης, Παν. Στράτος, Δημ. ’Αντωνόπουλος, Κωνστ. Δου-
μουλάκης, Εύθ. Τηλεμάχου, Δημ. Βασιλόπουλος, Νικ.
Ζωιτός, ’Ανδρ. ’Αθανασόπουλος, Γεώργ. Βλάχος, Στυλ.
Τσαπάκης, Χριστ. Κοσκινάς, Ίω. Γκλέκας, Δημ. Καρβε-
λας, Νικ. Καλογεράκος, Ίω. Πανταζόπουλος.
Κατά ταϋτα, κατά τήν διάρκειαν της κατοχής, έξε-
τελέσθησαν ύπό τών Γερμανών άξιωματικοί καί άνθυ-
πασπισταί τή ς Χωροφυλακής: 1 συνταγματάρχης,
1 άντισυνταγματάρχης, 12 ταγματάρχαι, 13 μοίραρ­
χ ο ι, 8 ύπομοίραρχοι, 29 άνθυπομοίραρχοι, 44 άνθυ-
πασπισταί, σύνολον 108. Έ κ τών όπλιτών έφονεύ­
θησαν 146 ύπαξιωματικοί καί 420 χωροφύλακες,
σύνολον 674. Έτραυματίσθησαν έν συνόλφ 377
άνδρες.
Πρέπει δμως νά σημειωθή δ τ ι προκειμένου περί
τών όπλιτών, ό άριθμός τών νεκρών καί τραυματιών
είναι πολύ μεγαλύτερος, διότι έν τφ μέσφ τής έπι-
κρατούσης συγχύσεως καί άναταραχής πολλοί δέν
κατεγράφοντο, ούτε έτηρήθησαν άρχεΐα άκριβή,
άρκετοί δέ έφέροντο ώς «έξαφανισθέντες», ένφ έ-
πρόκειτο περί άπαχθέντων ύπό τών κομμουνιστών
καί έκτελεσθέντων.
Ώ ς διαφωτιστικόν συμπλήρωμα τοϋ κεφαλαίου
τούτου περί τή ς δράσεως τής Χωροφυλακής είς τή ν
Βόρειον Ε λλ ά δ α , εις δτι άφορά τή ν συμμετοχήν
αύτής είς τ ή ν έθνικήν άντίστασιν κατά τών Βουλγά­
ρων καί τοϋ μετ’ αύτών στενώς συνεργαζομένου
ΕΑΜ, κρίνομεν σκόπιμον δπως παραθέσωμεν τάς
έκθέσεις τριών έκ τοϋ Σώματος τής Χωροφυλακής
πρωταγωνιστών τή ς άντιστάσεως ταύτης. Αί έκθέ-
σεις αύταί, συνταχθεΐσαι είδικώς χ άριν τοϋ άνά χεΐ-
ρας έργου, βάσει τών πρίοσωπικών αναμνήσεων καί
τών ε ίς χεΐρας στοιχείων τών τριών τούτων παλαιών
καί τότε έν υπηρεσία είς τή ν Μακεδονίαν άξιωματι-
κών τής Χωροφυλακής, παρουσιάζουν καί γενικώ-
τερον ένδιαφέρον διά τή ν Ι σ τ ο ρ ί α ν τή ς Νεωτέρας
Ε λ λ ά δ ο ς , κατά τ ή ν τόσον ση μαντική ν δ ιά τάς τύχας
τοϋ Έλληνικοϋ έθνους περίοδον αύτήν. Ή πρώτη
τών έκθέσεων τούτων άνήκει είς τόν τότε ύπομοίραρ-
χον καί ήδη έν άποστρατείςι άντιστράτηγον τή ς Χω­
ροφυλακής Κωνστ. Μήτσου. Ή δευτέρα, είς τ όν τότε
άνθυπομοίραρχον, ήδη έν άποστρατεία ύποστράτη-
γον Χωροφυλακής, Κωνστ. Τσακάραν. Ή τρίτη, είς
τόν τότε έ ν Μακεδονία ύπηρετοϋντα ύπομοίραρχον
καί έν συνεχείςι διοικητήν λόχου παρά τφ Συμμα-
χ ι κ φ Στρατηγείφ Μέσης Ανατολής, ήδη δέ ταγμα-
τάρχην Χωροφυλακής έν άποστρατεία, Αΐαντα Τζα-
μαλούκαν.
296
12. Η ΕΚΘΕΣΕ ΜΗΤΣΟΥ
ΕΚΘΕΣΙΣ
ΤοΟ έ.ά. Άντιστρατήγου Χωροφυλακής
ΜΗΤΣΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
«Περί συμμετοχής άνδρών της Χωροφυλακής
είς την Έθνικήν Αντίστασιν
κατά τήν έχθρικήν κατοχήν 1941-44»
«Άπό τών πρώτων μηνών τής έχθρικής κατοχής 1941 -44
ύπηρέτουν ώς άξιωματικός είς τήν Μακεδονίαν. Αί κατά
τής Πατρίδος έκδηλωθεΐσαι ξέναι προπαγάνδαι καί ή έν
γένει συμπεριφορά τών κατακτητών, Ιδίςι τών Βουλγάρων,
όπηγόρευσαν τήν άνάγκην ειδικής δράσεως.
Ή Χωροφυλακή μέ πνεΟμα αύτοθυσίας ήγωνίζετο διά
τήν μείωσιν τών δεινών, παρηκολουθεΐτο δμως στενώς
ύπό τών καλώς ώργανωμένων έχθρών και είς πολλάς πε­
ριπτώσεις ήτο άδύνατον νά προχωρήση, χωρίς τόν κίν­
δυνον νά διαλυθή ύπό τών Γερμανών καί, ώς ήπείλουν
οδτοι, ν’ άντικατασταθή ύπό γερμανικής ή καί βουλγα­
ρικής Αστυνομίας. Άπεφάσισε τήν διαξαγωγήν άντιστά-
σεως ύπό άλλην μορφήν, παθητικήν έν αρχή καί ένοπλον
βραδύτερον. Μία άντιστασιακή προσπάθεια έκρίθη έπι-
βεβλημένη καί έκ τοϋ λόγου δτι τό σύνολον σχεδόν τών
Ελλήνων τής Μακεδονίας έπεθύμει διακαώς νά μή άδρα-
νήση. Έκαστος Έλλην, έν τφ μέτρφ τοϋ δυνατοϋ, ήθελε
κάτι νά προσφέρη είς τόν συνεχιζόμενον συμμαχικόν
άγώνα. Ήθελεν άκόμη νά δημιουργήση προϋποθέσεις
άντεκδικήσεως.
Άπό διαταγήν τής Α.Δ.Χ.Κ. Μακεδονίας, έπληροφορή-
θην δτι είς τήν μή βουλγαροκρατουμένην περιοχήν Νο-
μοϋ Σερρών, οί Βούλγαροι, συχνότατα παρεβίαζον τήν
μεταξύ αύτών καί Γερμανών όροθετικήν γραμμήν καί
είσήρχοντο είς τήν ζώνην άστυνομεύσεως τής Ελληνικής
Χωροφυλακής.
Έκακοποίουν καί έτρομοκράτουν τούς Έλληνας, ένε-
θάρρυνον τούς βουλγαρίζοντας καί έδημιούργουν κατά-
στασιν εύνοοϋσαν τούς σκοπούς των περαιτέρω έπεκτά-
σεως είς τήν Μακεδονίαν. Ή Κασσάνδρα, είς τήν όποίαν
ύπηρέτουν, λόγφ γεωγραφικής θέσεως δέν ηύνόει τούς
σκοπούς μου. Λαβών άφορμήν έκ τής ώς άνωτέρω διατα­
γής τής Άνωτέρας Διοικήσεώς μου, έξεδήλωσα τήν έπι-
θυμίαν ν’ άνατεθή είς έμέ ή άντιμετώπισις τών Βουλγάρων.
Ή αΐτησίς μου ένεκρίθη καί τηλεγραφικώς έτοποθετή-
θην είς τό 60ό ν χιλιόμετρο ν τής όδοϋ Σερρών-Θεσσαλο­
νίκης. Άνέλαβον προσωπικώς τήν διοίκησιν δύο Μεταβα­
τικών Άποσπασμάτων Χωροφυλακής καί τήν έποπτείαν
φυλακίων Χωροφυλακής έπί τής όροθετικής γραμμής.
Όργάνωσις κατοίκων πρός άντίστασιν
Κινούμενος κατά τάς νύκτας καί έκτος έδαφικής μου άρ-
μοδιότητος, είς δλα τά χωρία Βισαλτίας καί Σιντικής ώς
καί είς χωρία του Νομοϋ Κιλκίς, έδημιούργησα άντιστα-
σιακούς πυρήνας έξ έπιλέκτων πολιτών. Είς τούς πυρήνας
τούτους άνετέθη ή περισυλλογή όπλισμοϋ καί ή συγκομιδή
ύπήρξεν Ικανοποιητική. Προετοιμάζων τούς πολλούς δι’
όμαδικήν συμμετοχήν είς ένοπλον άνταρτικόν άγώνα έν
εύθέτφ χρόνφ, είς τά Κρούσια δρη συνεκρότησα άπό τών
άρχών τοϋ 1942 τήν πρώτη ν ένοπλον άνταρτικήν μου ό-
μάδα, ύπό τούς δπλαρχηγούς Μπεχλιβανίδην Ισαάκ καί
Σαρηγιαννίδην Γεώργιον. Τήν όμάδα ταύτην έτροφοδό-
τουν μέ έπιτοπίους πόρους. Οί άνδρες της, τινές τών
όποιων ή σαν καταδιωκόμενοι έντολή τών Γερμανών, έπει-
θάρχουν άπολύτως είς τάς διαταγάς μου. Αποστολή τής
όμάδος ήτο: Ή ύποδοχή Ελλήνων καταδιωκομένων.ύπό
τών κατακτητών/Ή τιμωρία βασανιστών τοϋ Έλληνικόϋ
Λαοϋ, ίδία είς τήν βουλγαροκρατουμένην ζώνην. Ή διευ-
κόλυνσις διαφυγής έλληνικών οίκογενειών, κινδυνευου-
σών, έκ τής βουλγαροκρατουμένης ζώνης είς τήν γερμα­
νοκρατουμένην τοιαύτην, δπου αί συνθήκαι άσφαλείας
ήσαν καλύτεραι.Ή συλλογή, άπόκρυψις καί συντήρησις
όπλισμοϋ. Ό πειθαναγκασμός είς τήν εύθεΐαν όδόν Ελ­
λήνων, παρεκτρεπομένων έθνικώς, χάριν προσωπικών συμ­
φερόντων. Ή τόνωσις τοϋ ήθικοϋ τών ύποδούλων. Κινού­
μενη καί μεταξύ τών χωρίων ή δμάς, μέ διάφορα τεχνάσμα­
τα, έδημιούργει τήν έντύπωσιν δτι είς τά Κρούσια καί τό
Μπέλες ύπήρχον πολλαί έκατοντάδες άνταρτών. «Είμα­
στε ένα άπό τά προχωρημένα κλιμάκια τοϋ Συμμαχικοϋ
Στρατηγείου Μέσης Ανατολής καί έτοιμαζόμαστε νά
κτυπήσουμε». Αύτά έλεγεν ό Μπεχλιβανίδης καί αί φήμαι
έφθανον καί μέχρι τοϋ Βουλγαρικοϋ Στρατοϋ, ό όποιος,
ώς βραδύτερον άπεδείχθη, δέν έμεινεν άνεπηρέαστος είς
τάς κινήσεις του.
Πράκτορες τής Βουλγαρικής Λέσχης Θεσσαλονίκης,
περιώδευον είς τήν ύπαιθρον τής Κεντρικής Μακεδονίας
καί διά σατανικών μεθόδων έκαλλιέργουν τήν πεποίθησιν
συντόμου παραχωρήσεως όλοκλήρου τής Μακεδονίας είς
τούς Βουλγάρους.
Μετά μίαν καταστροφήν, ώς ή Ελληνική τοϋ 1941.,
ή χαλάρωσις έθνικών δεσμών δέν σπανίζει. Ή έκμετάλ-
λευσις τής πείνης, αί άπειλαί, ή άπάτη, τό ψεϋδος, άπετέ-
λεσαν τά κύρια δπλα τής βουλγαρικής προπαγάνδας.
Ίδίφ μεταξύ τών όμιλούντων τό γνωστόν σλαβικόν ίδίω-
μα άρκετοί ύπέγραψαν δηλώσεις δτι είναι Βούλγαροι καί
έλαβον βουλγαρικάς ταυτότητας. Είς τήν περιοχήν μου
ό στόχος αύτός έπέσυρεν Ιδιαιτέρως τό ένδιαφέρον τής
βουλγαρικής προπαγάνδας.
Μέ κύριον μοχλόν τόν τότε έπιθεωρητήν νομαρχιών,
έξαίρετον συνταγματάρχην Χρυσοχόου, έκινήθη δραστη-
ρίως δλη ή Χωροφυλακή Μακεδονίας. Είς βραχύ χρονικόν
διάστημα άπετράπη ή ύπό τών Βουλγάρων περαιτέρω
έθνική μας διάβρωσις. Τό μέγιστον ποσοστόν τών παρα-
πλανηθέντων έπέστρεψε τάς βουλγαρικάς ταυτότητας καί
297
προέβη είς έμπράκτους έκδηλώσεις μεταμελείας. Είς τήν
περιοχήν μου έκράτησαν μέ πείσμα τάς ταυτότητας μόνον
11 οίκογένειαι. Οί όργανωθέντες κατά χωρία άντιστασια-
κοί πυρήνες έπιλέκτων Ελλήνων, κινούμενοι έκ τοϋ άφα-
νοϋς, παρά τό πλευρόν τών χωροφυλάκων, συνέδραμον
παντοιοτρόπως τήν Χωροφυλακήν. Είς βραχύτατον χρο-
νικόν διάστημα έξέλιπε κάθε έκδήλωσις βουλγαρικής προ­
παγάνδας. Όσάκις οί Βούλγαροι ήθέλησαν νά παραβιά-
σωσι τήν όροθετικήν γραμμήν, παντοϋ αντιμετώπισαν
ένοπλους ίδιώτας καί χωροφύλακας.
Κατηγγέλθην είς τούς Γερμανούς διά κακοποίησιν στε­
λέχους τής Βουλγαρικής Λέσχης Θεσσαλονίκης καί διά
κατοχήν καί χρήσιν άπηγορευμένων δπλων.
Συλληφθείς ύπό τών Γερμανών, έκρατήθην είς Νιγρί­
ταν μόνον έπί 8/ωρον. Χάρις είς ένεργείας τοϋ μοιράρχου
Πατσαντζή Παναγιώτου καί τοϋ διερμηνέως τών Γερμα­
νών Ν. Δουβαρα, οί Γερμανοί μέ άφησαν έλεύθερον.
Άπό τότε αί κατά τών Βουλγάρων έκδηλώσεις μας, δι’
όμιλιών καί άλλων νομιμοφανών μέσων έπολλαπλασιά-
σθησαν. Πρέπει νά όμολογήσω, δτι οί Γερμανοί έπέδειξαν
δημοκρατισμόν είς τόν προπαγανδιστικόν άγώνα Ελλή­
νων καί Βουλγάρων. Ακόμη καί έπισήμων Βουλγάρων
παράπονα είς βάρος μας δέν έλαμβάνοντο ύπ’ δψιν. Νο­
μίζω δτι ή άνοχή έκείνη τών Γερμανών ήτο πολιτική σκο-
πιμότης. Τρόπον τινά ένεθύμιζον είς τούς Βουλγάρους
τόν έλληνικόν κίνδυνον καί τούς έκράτουν πιστούς συμ­
μάχους των.
Τό Βουλγαρικόν Κομιτδτον, τή είσηγήσει τοϋ Καμπώφ,
άρχηγοϋ τών έναπομεινασών 11 βουλγαρικών οικογενει­
ών, έπεχείρησε τήν δολοφονίαν μου. Πρός τοΰτο έχρησι-
μοποιήθη ό Βούλγαρος έπιλοχίας Σ. Καλογιάνωφ. Ούτος
έπετέθη αίφνιδιαστικώς έναντίον μου. Μετά σκληρά ν
πάλην τόν έφόνευσα. Επέτυχε μόνον νά μέ τραυματίση
είς τήν δεξιάν χεΐρα καί τόν θώρακα, πλήξας με πολλάκις
δι’ άμφιστόμου μαχαίρας.
Άποθεραπευθείς έκ τών τραυμάτων μου έν Θεσσαλο­
νίκη, έπανήλθον είς τήν περιοχήν μου, διά νά διαπιστώ­
σω έν πραγματικόν άποκορύφωμα φανατισμού κατά τών
Βουλγάρων καί έθνικής άλληλεγγύης.
Έκ τής βουλγαροκρατουμένης περιφερείας, είσήρχον-
το είς τήν ζώνην εύθύνης μου κατά έκατοντάδας οί πρόσφυ­
γες τοϋ Ελληνικού πληθυσμού. Τό πρόβλημα στεγάσεως
καί ιδία έπισιτισμοϋ των ήτο όξύτατον. Άπό τοϋ τραυμα­
τισμού μου καί έντεϋθεν ή κατάστασις έλαβεν έντελώς
διάφορον μορφήν. Τόσον έφανατίσθησαν οί Έλληνες,
ώστε νά έπικρατήση πνεύμα κοινοκτημοσύνης, μέ δλην
τήν σημασίαν τής λέξεως. "Ολα τά οικονομικά άγαθά
καί ιδία τρόφιμα τών έντοπίων οικογενειών, άκόμη καί
τό ύστέρημά των, έντελώς δωρεάν έτίθεντο είς τήν διά-
θεσιν τών άνδρών τής Χωροφυλακής πρός διανομήν είς
τούς πρόσφυγας. "Ο,τι προηγουμένως, άκόμη καί μέ πει­
θαναγκασμούς δέν έπέτυχον, έγένετο αύθορμήτως μετά
τόν τραυματισμόν μου.
Αί έναπομείνασαι 11 οίκογένειαι βουλγαριζόντων, παρά
τήν είδικώς παρασχεθεΐσαν προστασίαν, έστάθη άδύνα-
τον νά κρατηθώσιν είς τά χωρία των καί άπεχώρησαν είς
Βουλγαρίαν. Βούλγαρος άξιωματικός καί δύο άλλα στε­
λέχη τής Βουλγαρικής Λέσχης Θεσσαλονίκης άφίχθη-
σαν έπί τόπου, τή έγκρίσει τών Γερμανών, διά νά διευ-
κολύνωσι τήν άποχώρησιν τών βουλγαριζόντων. Καί
τούτους οί κάτοικοι άπεδοκίμασαν μέ έπιθετικάς διαθέ­
σεις καί άπεχώρησαν άμέσως ύπό τήν προστασίαν τών
άνδρών Χωροφυλακής. Τή καταγγελία των κατέφθασεν
έπί τόπου ό Γερμανός φρούραρχος, δστις παραδόξως, τό
μόνον πού έξήτασεν ήτο αν οί Βούλγαροι άπεχώρησαν
άβλαβεϊς. Μνημονεύω καί μικροσυμπλοκάς τινας κατά
τών Βουλγάρων. Όσον άσήμαντοι καί αν είναι αδται,
διά τήν έποχήν είχον τήν άξίαν των. Ή φαντασία, προη­
γείτο τής πραγματικότητος, όί υπόδουλοι άπό στόματος
είς στόμα έμεγαλοποίουν τούς άριθμούς καί τά γεγονότα
κατά τούς έθνικούς των πόθους, άνεπτεροϋτο τό έθνικόν
φρόνημα καί προητοιμάζοντο αί μδζαι δι’ άγώνας εύρυ-
τέρας έκτάσεως.
Μικροσυμπλοκαι "
Κατά τόν Απρίλιον τοϋ 1942, ώργανωμένοι κάτοικοι
τής Τριάδος Σερρών, ύπό τών όπλαρχηγόν Γεώρ. Ποτα-
μόπουλον, είς τήν περιοχήν μεταξύ Χειμάρρου-Στρυμο-
νικοϋ, συνήψαν συμπλοκήν μέ όμάδα ένοπλων Βουλγά­
ρων καί άπηλευθέρωσαν κρατουμένας ύπ’ αύτών οίκογε-
νείας τής βουλγαροκρατουμένης περιοχής. Αί έλληνικαί
οίκογένειαι, είχον συλληφθή ύπό τών Βουλγάρων, καθ’
ήν στιγμήν προσεπάθουν μέ τά ύπάρχοντά των νά διέλ-
θωσι πρός τήν ζώνην μας. Ό Ποταμόπουλος, καιροφυ-
λακτών, άντελήφθη τήν σύλληψιν τών ήμετέρων, διέβη
τόν ποταμόν μέ 4 μόνον συντρόφους του, έξ ών ό είς
χωροφύλαξ, καί έπιτεθείς αίφνιδιαστικώς κατά τών Βουλ­
γάρων, έφόνευσε δύο έξ αύτών καί ετρεψεν είς φυγήν τούς
ύπολοίπους. Οί δύο Βούλγαροι έφόνεύθησαν καθ’ ήν
στιγμήν έπεχείρουν νά βιάσωσι συλληφθεΐσαν ύπ’ αύτών
νεαράν Έλληνίδα.
Κατά τόν αύτόν μήνα, ό ένωμοτάρχης Μακρής παρά
τό Στρυμονικόν συνεπλάκη μέ όμάδα ιδιωτών καί στρα­
τιωτών Βουλγάρων, οί όποιοι, μέ σκοπόν λεηλασίας,
είχον είσέλθει είς ίκανόν βάθος είς τήν ζώνην μας. Οί
Βούλγαροι τραπέντες είς φυγήν είχον άπωλείας είς τραυ­
ματίας. Κατά τήν συμπλοκήν αύτήν ό ένωμοτάρχης έχρη-
σιμοποίησε καί ώργανωμένους ίδιώτας.
Τόν Ιούνιον τοϋ 1942, έναντι τοϋ χωρίου Βαρικοϋ
συνεπλάκη μέ Βουλγάρους ένοπλους όμάς μου, ύπό τόν
ύπενωμοτάρχην Καρβελαν. Ήχμαλωτίσθη είς Βούλγαρος
καί έφόνεύθησαν άλλοι.
Κατά τόν ίδιον μήνα ύπέρ τούς 10 ένοπλοι Βούλγαροι
διήλθον τήν γραμμήν Λιθοτόπου καί είσήλθον είς τήν
ζώνην μας διά τρομοκρατικούς καί ληστρικούς λόγους.
Άνδρες μας ένοπλοι ύπό τόν Ποταμόπουλον τούς κατε-
δίωξαν καί έντός τής βουλγαροκρατουμένης ζώνης καί
έξώντωσαν ή έτραυμάτισαν πολλούς έξ αύτών.
Είς τήν βουλγαροκρατουμένην ζώνην, ιδιαιτέρως οί
λεγόμενοι Βουλγαρομακεδόνες κατεβασάνιζον τούς όμο-
εθνεΐς. Διέπραττον είς βάρος των ληστείας, έκβιάσεις,
βιασμούς, θανατώσεις. Τούτους ή άνταρτική μου όμάς
ύπό τούς Σαρηγιαννίδην - Μπεχλιβανίδην έξουδετέρωνε
298
μέ άνάλογα μέσα, άπό τής άπειλής και τοδ φρονηματισμοϋ
μέχρι του τυφεκισμοϋ καί τής έξαφανίσεως διά τής άπα-
γωγής των είς τά Κρούσια. Τοιουτοτρόπως έπετεύχθη κατά
περιοχάς ή μείωσις τών δεινών τών βουλγαροκρατουμέ-
νων Νομού Σερρών. Άπό τής έμφανίσεως τής άνταρτικής
μας όμάδος, Βούλγαροι κοινοτάρχαι, άγροφύλακες κλπ.
έπεδείκνυον τούλάχιστον στοιχειώδη σεβασμόν πρός τούς
όμοεθνεΐς.
Κατά Δεκέμβριον τοϋ 1942, άντάρται μου, ύπό τόν
όπλαρχηγόν Μπεχλιβανίδην Ισαάκ, άπεστάλησαν είς
τήν βουλγαροκρατουμένην ζώνην πρός παραλαβήν πο­
λεμικού ύλικοϋ καί διά τήν έξόντωσίν ένός «Βουλγαρο-
μακεδόνος» βασανιστοϋ τών Ελλήνων.
Ή όμάς έπροδόθη και έφιππον βουλγαρικόν άπόσπασμα
έτέθη εις καταδίωξίν της. Έπί τοϋ Μπέλες έναντι Μαν-
δρακίου - Λιβαδιδς έπηκολούθησε συμπλοκή. Οί Βούλ­
γαροι είχον άπωλείας είς νεκρούς καί τραυματίας καί είς
τό σύνολον τών ίππων τοΟ άποσπάσματός των. Έκ τών
ήμετέρων έτραυματίσθη μόνον έλαφρώς ό όπλαρχηγός
Μπεχλιβανίδης. Είς τόν τομέα Ροδοπόλεως, λόχος Βουλ­
γαρικού Στρατού, μέ τούς συνήθεις σκοπούς, διά πολ-
λοστήν φοράν είσήλθεν είς τήν ζώνην μας. Είς καταλλή­
λους θέσεις έγκατέστησα τήν άνταρτικήν όμάδα μέ εν
βαρύ πολυβόλον καί 12 χωροφύλακας, ύπό τόν άνθυπα-
σπιστήν Μιχαλόπουλον Λάμπρον, έπετέθησαν δέ αίφνι-
διαστικώς κατά τών Βουλγάρων. Οί τελευταίοι έτράπη-
σαν είς άτακτο ν φυγήν πρός τήν βάσιν των. Εκτός δλλων
άπωλειών οί χωροφύλακες ήχμαλώτισαν καί 2 Βουλγά­
ρους στρατιώτας μετά τού όπλισμοϋ των.
Ό Βούλγαρος λοχαγός Λαντζάνωφ ναι μέν έπέτυχε ν’
άποσπάση διαταγήν τών Γερμανών διά τήν παράδοσιν
τών αίχμαλώτων, είς τό μέλλον όμως δέν άπετόλμησε
παραβίασιν τής γραμμής.
Έμφάνισις ΕΑΜ
Κατά τήν αύτήν περίοδον έσημειώθη καί κομμουνι­
στική προπαγάνδα, ύπό τήν μάσκαν τοΟ Ε.Α.Μ., ήπίως
έν άρχή, έντόνως άπό τών άρχών τού έτους 1943. Συνερ-
γαζόμενος στενώς είς τόν τομέα τούτον καί μέ άλλους
άξιωματικούς τοϋ Στρατού καί κυρίως τής Χωροφυλακής,
άντέδρασα μέ κάθε δυνατόν τρόπον. Ά ν κρίνωμεν άπό
τό γεγονός δτι πολύ όλίγοι κατετάγησαν είς τόν Ε.Λ.Α.Σ.
έκ τών Νομών Κιλκίς-Σερρών, δυνάμεθα νά εϊπωμεν δτι ή
άντιεαμική προπαγάνδα τών ίδικών μου άνδρών καί τών
τοιούτων τοϋ ύπομοιράρχου Τζαμαλούκα, μέ τόν όποιον
άπό τών άρχών τοϋ 1943 συνειργάσθην κατά ίδικόν μας
ιδιότυπο ν σύστημα, είχε καλόν άποτέλεσμα.
Οί κομμουνισταί, πλαστογραφήσαντες τήν ύπογραφήν
τοϋ συνεργάτου μου Δημ. Ντέντα, κατήγγειλαν είς τούς
Γερμανούς δτι διετή ρουν άνταρτικάς όμάδας είς τά Κρού­
σια, δτι ώμίλουν έναντίον των είς διάφορα χωρία, δτι
διετή ρουν άποθήκας όπλισμοϋ δι’ άνταρτοπόλεμον καί
άλλα.
Λαβόντες τήν έπιστολήν οί Γερμανοί έξήτασαν τόν
δήθεν έπιστολογράφον. Ό Ντέντας, ώς ήτο έπόμενον,
ήρνήθη τήν γνησιότητα τής ύπογραφής του, έπειδή δμως
δέν ήτο άμοιρος εύθύνης ώς πρός τόν όπλισμόν καί τήν
όργάνωσιν χωρικών, έπέδειξε ποιάν τινα ταραχήν. Τοϋτο
έπονή ρεύσε τούς Γερμανούς καί έδωσαν συνέχειαν είς
τήν ύπόθεσιν. Συνέλεξαν άρκετά στοιχεία καί περί τό
τέλος Μαρτίου 1943 είς Θεσσαλονίκη ν, έντός τών γρα­
φείων τής Α.Δ.Χ.Κ. Μακεδονίας, μέ συνέλαβον. "Εμεινα
κρατούμενος τής Γκεστάπο, μόνον εν 24/ωρον. Ό συνερ­
γάτης μου δημοδιδάσκαλος Παναγ. Φασίτσας καί άλλοι
φίλοι μου, συνεκέντρωσαν δι’ έράνου 50 χρυσδς λίρας.
Ό Φασίτσας έπέτυχε νά δωροδοκήση Γερμανόν άξιωματι-
κόν διά τίνος διερμηνέως καί άπεφυλακίσθην. Μεταξύ
άλλων στοιχείων, ό Γερμανός άνακριτής μου κατείχε
καί ραδιοφωνικό ν δελτίον τοϋ Λονδίνου, δακτυλογραφη-
μένον μέ τήν γραφομηχανήν τής Υπηρεσίας μου.
Μοναδική ζημία έκ τής κομμουνιστικής αύτής προδο­
σίας ύπήρξε τό γεγονός δτι ό άνθυπασπιστής Γιαννού-
λης μέ τούς χωροφύλακάς μου, φοβηθείς έρευναν τών
Γερμανών, τήν νύκτα τής συλλήψεώς μου άπέρριψαν είς
τήν λίμνην Δοϊράνης άρκετά δπλα καί μεγάλην ποσότητα
πυρομαχικών πού έφυλάσσοντο είς κατοικίαν μου έν Δοϊ­
ράνη. Ή άπώλεια τών πυρομαχικών έκείνων, έσχε δυσμε-
νεστάτην έπίδρασιν είς τόν μετέπειτα άγώνα. Τόν. Απρί­
λιον τοϋ 1943 ήλθον είς έπαφήν μέ τήν Πανελλήνιον Άπε-
λευθερωτικήν Όργάνωσιν, γνωστήν ύπό τά άρχικά της
γράμματα ώς Π.Α.Ο. Προσεχώρησα είς αύτήν, άποδεχθείς
τάς άρχάς καί έπιδιώξεις της.
Είς τήν Ιδίαν Όργάνωσιν εδρον έντεταγμένους καί πολ­
λούς άλλους άξιωματικούς τής Χωροφυλακής, οί όποιοι,
κινούμενοι ύπό νομιμοφάνειαν μεταξύ τών κατακτητών,
άπετέλεσαν τό σημαντικώτερον στήριγμα, τόσον είς τόν
ένοπλον δσον καί είς τόν άοπλον άγώνα τής Π.Α.Ο.
Εις τά βουνά
Τόν Ιούλιον τοϋ 1943 οί Γερμανοί ένέκριναν τήν έπέ-
κτασιν τών Βουλγάρων καί έντεϋθεν τοϋ Στρυμόνος,
μέχρις Άξιοϋ. “Οπως αί άλλαι άρχαί καί ή Χωροφυλακή
διετάχθη νά συμπτυχθή είς Θεσσαλονίκην. Δέν ύπήκουσα
είς τήν διαταγήν καί μέ δλους τούς δνδρας τής Χωροφυ­
λακής Δοϊράνης καί δλλων περιοχών κατηυθύνθην πρός
τά Κρούσια. Είς προκαθωρισμένον χώρον μέ άνέμενεν
ή άνταρτική μου όμάς Μπεχλιβανίδη καί ένοπλοι ή ά­
οπλοι έπίλεκτοι μαχηταί.
Οί άνδρες μου συνεκεντρώθησαν είς όργανικά τμήματα
ύπό άξιωματικούς καί ύπαξιωματικούς τοϋ Στρατού καί
τής Χωροφυλακής, ώς καί όπλαρχηγούς. Ό έπισιτισμός
άπετέλεσε δύσκολον πρόβλημα έν άρχή, μέ τήν πάροδον
δμως τοϋ χρόνου έβελτιώθη σημαντικώς, διά τολμηρών
έπιδρομών όμάδων μου κατά έφοδιοπομπών καί κατφκη-
μένων χώρων τών Βουλγάρων. Μετά σύντομον καί έντο­
νον έκπαίδευσιν είς μεθόδους διεξαγωγής άνταρτοπολέ-
μου, έπεκράτησε πνεϋμα ύποδειγματικής πειθαρχίας καί
μαχητικότητος.
Κατά τόν αύτόν χρόνον ό ύπομοίραρχος Τζαμαλούκας
Αίας, μέ ίδιώτας καί τήν δύναμιν τοϋ Αστυνομικού Τμή­
ματος Κιλκίς, μή ύπακούσας είς τήν διαταγήν συμπτύ-
ξεως, έδημιούργει είς τά Ανατολικά Κρούσια άλλο σώμα
άνταρτικών όμάδων, άξιόμαχον έπίσης.
Είς άμφότερα τά Αρχηγεία έξεδηλώθη προθυμία κατα-
299
τάξεως πολλών έκατοντάδων άνδρών τής Χωροφυλακής
έκ διαφόρων Υπηρεσιών τοϋ Σώματος. Έγίνοντο δεκτοί
μόνον δσοι διά διαφόρους λόγους έκινδύνευον άπό τούς
κατακτητάς. Οί όπόλοιποι διετάσσοντο και έπανήρχοντο
είς τάς θέσεις των, δπου ή άποστολή των ήτο έξ Ισου
σπουδαία και δύσκολος.
Συνέχεια ένοπλου άγώνος -Εθνική προδοσία - Κ.Κ.Ε. -
Εμφύλιος σπαραγμός
Τήν 25-7-1943 τό Σώμά μου, μέ συμμετοχήν καί μιας
όμάδος τού άρχηγείου Τζαμαλούκα, έπί τής κορυφογραμ­
μής τού Μπέλες διεξήγαγεν έπιτυχή μάχην κατά Ισχυ­
ρών βουλγαρικών δυνάμεων. Μέ έλαφράς άπωλείας ε-
τρεψεν είς άτακτον φυγήν τούς Βουλγάρους, οί όποιοι
εΐχον άπωλείας τής δυνάμεως 7 φυλακίων, ήτοι 100 πε­
ρίπου άνδρών είς νεκρούς, τραυματίας καί αίχμαλώτους.
Μετ’ όλίγας ήμέρας, έαμοκομμουνιστικά έντυπα έγρα-
φον: «Ό λήσταρχος Μήτσου είς τό Μπέλες έφόνευσε
αθώους πολίτας μέ τό αίτιολογικόν δτι ή σαν Βούλγαροι».
3-8-1943
Τήν 3-8-1943 ό όπλαρχηγός Δημ. Γεωργαντας έξών-
τωσεν έξ όλοκλήρου όμάδα Βουλγαρικού Στρατού έκ 14
άνδρών παρά τήν Γευγελή ν.
16-8-1943
Τήν 16-8-1943 τό Σώμα, διά τού άνθυπολοχαγού Μο-
ρέλα Σωτηρίου παρά τόν Λευκώνα-Σερρών, έξώντωσε
Βουλγάρους βασανιστάς τών Ελλήνων. Τήν 17-8-1943
ή Ιδία όμάς μου έξώντωσε 12 Βουλγάρους στρατιώτας
παρά τήν Κερκίνην Σερρών.
16-8-1943
Άλλη όμάς μου ύπό τόν Σαββ. Ήλιάδην, πορευομένη
έπί βουλγαρικού χώρου, είς τόν τομέα Στρωμνίτσης,
συνεπλάκη τήν 16-8-1943 μέ ύπερτέραν δύναμιν Βουλγά­
ρων, ένεδρεύουσαν. Έτρεψεν είς φυγήν τούς Βουλγάρους
και προύκάλεσεν είς αύτούς άπωλείας άνδρών, μεταξύ τών
όποίων 4 αιχμάλωτοι.
18-8-1943
Τήν 18-8-1943 άντάρται μου είς τήν σερβικήν Δοϊ-
ράνην έξώντωσαν Βουλγάρους στρατιώτας καί άπήγαγον
75 βοοειδή έκ τής άγέλης τού Βουλγαρικού Στρατού.
18-8-1943
Τήν Ιδίαν ήμέραν, περίπολός μου, έπί σερβικού έδά-
φους έναντι Μουριών, συνεπλάκη μέ βουλγαρική ν τοι-
αύτην καί έπέτυχε τήν έξόντωσιν δύο σημαινόντων παρα­
γόντων τοϋ Βουλγαρικού Κομιτάτου.
12-9-1943
Έτέρα όμάς μου ύπό τόν όπλαρχηγόν Γ. Γεωργαντδν
τήν 12-9-1943 έξώντωσε 15 Βουλγάρους στρατιώτας παρά
τήν Στρωμνίτσαν καί έκυρίευσε 30 ύποζύγια, έμφορτα
διαφόρων τροφίμων.
26-8-1943
Τήν 26-8-1943, ίσχυραί γερμανοβουλγαρικαί δυνάμεις
έπεχείρησαν αίφνιδιαστικήν κυκλωτικήν ένέργειαν κατά
τών όμάδων μου έπί τού Μπέλες. Ή έχθρική ένέργεια εί-
χεν άπόλυτον άποτυχίαν. ’Εφονεύθη μόνον είς άντάρτης
μου, άπό παγίδα τοϋ έχθροΰ, στηθεΐσαν είς άποθήκην
τροφίμων.
Επίσης άποτυχίαν είχε καί έπιχειρηθεΐσα περί τό τέ­
λος Αύγούστου 1943 ύπ’ έμοϋ καί τοϋ ύπομοιράρχου Τζα­
μαλούκα έπίθεσις κατά Ισχυρών βουλγαρικών δυνάμεων
είς Ξυλούπολιν Νομού Θεσσαλονίκης. Τάς κινήσεις διά
τοϋ Ίωάννου Χαρατσίδου, κομμουνιστοϋ έξ Άμαράντων -
Κιλκίς έπρόδωσε τό ΕΑΜ. Είς τήν προδοσίαν προέβησαν
οί κομμουνισταί, διά νά μή αύξηθή τό κύρος τής Π.Α.Ο.
άπό μίαν ση μαντική ν έπιτυχίαν.
Έαμοκομμουνιστικά έργα
Άπό τής περιόδου αύτής, δραστηριοποιείται ό ΕΛΑΣ
είς βάρος τής Π.Α.Ο. έντός καί έκτός κατψκημένων χώ­
ρων. Οί κατακτηταί, ούδέποτε ούδαμοϋ τόν άπασχολοϋν.
'Ως μοναδικόν στόχον του έχει τάς έθνικάς άνταρτικάς
όμάδας καί τόν άμαχον πληθυσμόν τών μετόπισθεν. Αί
δολοφονίαι έθνικοφρόνων πολιτών διαδέχονται άλλήλας.
Αί λεηλασίαι, οί έμπρησμοί, είναι σύνηθες φαινόμενον.
'Ως κύριον δπλον του τό ΕΑΜ έχει τήν συκοφαντίαν, τό
ψεϋδος, τήν προδοσίαν, τάς δολοπλοκίας. Ή μετά τών
Βουλγάρων συνεργασία του διεφάνη άπό τών πρώτων μη­
νών έμφανίσεως τοϋ ΕΛΑΣ είς τήν Κεντρικήν Μακεδο­
νίαν.
21-8-1943
Πριν ή άρχίσουν αί έχθροπραξίαι, έπιτροπή τοϋ ΕΑΜ-
ΕΛΑΣ έκ στρατιωτικών καί πολιτικών, ύπό τόν άλλοτε
βουλευτήν τού Κ.Κ.Ε. Τσιλιγκαρίδην, έζήτησε μίαν συν-
άντησιν. Σκοπός τής συναντήσεως ήτο ή συνεννόησις
έπί ύφισταμένων διαφορών μας. Είς τήν συνάντησιν, γε-
νομένην είς Μαυροπλαγιάν-Κιλκίς τήν 21-8-1943, πα-
ρέστη καί ό ύπομοίραρχος Τζαμαλούκας. Οί έαμοκομ-
μουνισταί προέβαλον άπαράδεκτα αίτήματα, καί πρός
στιγμήν ήπειλήθη ρήξις μετά τών δύο έπιτροπών. Γνω-
ρίζων δτι διετή ρουν άγαθάς σχέσεις μέ τούς Βουλγά­
ρους, έκαμα τήν άκόλουθον πρότασιν. «Εΐχομεν λόγους
νά πιστεύωμεν δτι συνεργάζεσθε μέ τούς Βουλγάρους.
Δεχόμεθα τά αίτήματά σας, &ν δεχθήτε άπό κοινοϋ, τώρα
άμέσως, νά κτυπήσωμεν τούς Βουλγάρους Ξυλοπόλεως».
«Όχι», άπήντησεν ό Τσιλιγκαρίδης, «μόνον τούς φασί­
στες Βουλγάρους δεχόμεθα νά κτυπήσουμε». Είς παρατή-
ρησιν παρισταμένου όπλαρχηγοϋ μου, πώς μεταξύ τών
Βουλγάρων θά διακρίνουν τούς φασίστας άπό τούς δημο-
κράτας, άπήντησαν. «Αύτό είναι έργον τής Κεντρικής
Επιτροπής».
22-9-1943
Δύναμίς μου έκ 30 άνδρών ύπό τόν άνθυπολοχαγόν
Φαμπρικέλην Όσβάλ. μετά όλονύκτιον πορείαν άνε-
παύετο είς μίαν χαράδραν παρά τό χωρίον Άγ. Αντώνιος
Κιλκίς. Διλοχία έλασιτών, τήν πρωίαν τής 22-9-1943,
έπετέθη αίφνιδιαστικώς. Μετά 10/ωρον σκληράν μάχην
οί έλασΐται έτράπησαν είς άτακτον φυγήν μέ πολλάς
άπωλείας. Έκ τών άνδρών μου, έκ τών πρώτων ώρών τής
300
μάχης, έτραυματίσθησαν σοβαρώς οί ένωμοτάρχης Βασίλ.
Κατσάνος καί ό χωροφύλαξ Ιωάννης Κλειδίρης.
30-9-1943
Τήν 30-9-1943 οί όπλαρχηγοί Γεωργαντάς Γεώργ. καί
ένωμοτάρχης Μπουζάκης Γεώργ. αντιμετώπισαν έπιτυ-
χώς κομμουνιστικήν ένέδραν έκ δύο όμάδων μάχης παρά
τά Ριζιανά - Κιλκίς. Οί έλασΐται έκυρίευσαν δύο ύποζύ-
γιά μας. Μνημονεύω τήν άσήμαντον διά τά άποτελέσμα-
τά της συμπλοκήν τών Ριζιανών, διότι είναι ή μοναδική
περίπτωσις, κατά τήν όποίαν οί έλασΐται Εμειναν κύριοι
πεδίου συγκρούσεως μέ άνδρας τών όμάδων μου. Οί άνω-
τέρω βαθμοφόροι μου έκινοϋντο δνευ δυνάμεως μέ είδι-
κήν άποστολήν. Μέ εύστοχα πυρά, κατώρθωσαν νά σω-
θώσιν άπό τήν κομμουνιστικήν ένέδραν καί νά διαφύγωσι.
4-10-1943
Τήν 4-10-1943, όμάς μου ύπό τόν άνθυπασπιστήν Χω­
ροφυλακής Κουτσαμπέλαν Χρήστον, εις Τρία Δένδρα
Κρουσίων, συνεκρούσθη μέ δύναμιν τμήματος τοΟ ΕΛΑΣ
έκ 45 άνδρών. Μετά όλιγόωρον άγώνα, ή όμάς μου διε-
σκόρπισε τούς έλασίτας καί έπέτυχε τήν άνάκτησιν ύπο-
ζυγίων μας, τά όποια ό ΕΛΑΣ είχε κυριεύσει κατά τήν
ένέδραν Μπουζάκη.
9-10-1943
Τήν 9-10-1943, όμάς μου, είς Βολάσοβον Βουλγαρίας,
ήχμαλώτισεν όμάδα 5 Βουλγάρων καί άπέκοψε τηλεφω­
νικός γραμμάς τών Βουλγάρων. Πλήν άλλων έφοδίων,
συναπεκόμισε καί 10 μεγάλα ζώα διά τόν έπισιτισμόν
τών άνδρών.
Όδυνηρόν σφάλμα
Ό ΕΛΑΣ Κρουσίων κατά τήν περίοδον αυτήν, ναι μέν
διέθετεν όπλισμόν βαρύν, άσυγκρίτως άνώτερον τοϋ ίδι-
κοϋ μας, άριθμητικώς δμως εϊχομεν ύπεροχήν. Μόλις
έφθανε τούς 300 δνδρας ό ΕΛΑΣ καί τό ήθικόν τών άν­
δρών του, κατά μέγα ποσοστό ν ήτο χαμηλόν. Χαμηλόν
διότι οί άνδρες του δέν έπίστευον είς τό δίκαιον τοΟ άγώ-
νος. Είς αύτόν κυρίως τόν παράγοντα άποδίδω τό γεγο­
νός δτι οί δνδρες μου ούδέποτε ήττήθησαν άπό τόν
ΕΛΑΣ, καίτοι είς πολλάς περιπτώσεις βραδύτερον τόν
άντιμετώπισαν μέ ύποδεκαπλασίας δυνάμεις. Συνεργα-
σθείς καί μέ τόν ύπομοίραρχον Τζαμαλούκαν, μετά τάς
πρώτας άπροκλήτους έπιθέσεις του ΕΛΑΣ Κρουσίων,
άπεφάσισα τήν διάλυσίν του, ήτις καί ήτο εύκολος τότε.
’Αμφότερα τά σώματα έκινήθησαν κυκλωτικώς καί τήν
πρωίαν τής 1-10-1943 έλάβομεν θέσεις μάχης έγγύς τοϋ
έλασιτικοΰ στρατοπέδου.
Όλίγην ώραν πρό τής έξορμήσεως έλαβον διά συνδέ­
σμου αξιωματικού έντολήν τής Όργανώσεως (άντισυντα-
γματάρχης Παπαθανασίου, διευθυντής 3ου Επιτελικού
Γ ραφείου), δπως άποφύγω κάθε σύγκρουσιν μέ τόν ΕΛΑΣ.
Κατά τήν διαταγήν, ύπεγράφετο σύμφωνον φιλίας με­
ταξύ Π.Α.Ο. καί Ε.Λ.Α.Σ. τή άξιώσει άξιωματικών Συμ­
μαχικής “Αποστολής. «Πδσα ένέργεια άντίθετος πρός
έπιθυμίαν Συμμαχικής Αποστολής θά έχη όλεθρίας συνε-
πείας είς έφοδιασμόν μας ύπό Συμμάχων πρός μεγίστη ν
ζημίαν έθνικών συμφερόντων».
Είχον πλέον άποκτήσει πείραν περί τής έαμοκομμουνι-
στικής τιμής καί άντελήφθην δτι έπρόκειτο περί νέου
σατανικοΰ σχεδίου τών κομμουνιστών. Έν τούτοις διέ-
πραξα τό σφάλμα νά ύπακούσω εις τήν διαταγήν έκείνην
τής Όργανώσεως. Τό θέμα έφοδιασμοΰ τής Π.Α.Ο. δι’
όπλισμοϋ ήτο σημαντικώτατον καί ή προβολή του μέ
έκλόνισε. Διέταξα έπάνοδον τών όμάδων μου εις τάς βά­
σεις των. Πρόκειται περί ένός άπό τά μεγαλύτερα σφάλ­
ματα τής πολεμικής Ιστορίας τής Π.Α.Ο. Τά ύπό άξιωματι-
κούς Χωροφυλακής σώματά της τών Κρουσίων-Μπέλες
ήσαν τά ισχυρότερα έξ δσων είχε, ούδέποτε ήττηθέντα
ύπό τοϋ ΕΛΑΣ. Ά ν τήν 6-10-1943 διελύετο, ώς ήτο
βέβαιον, ό ΕΛΑΣ Κρουσίων, ή ΠΑΟ θά έκυριάρχει τού-
λάχιστον είς τούς Νομούς Σερρών - Κιλκίς, θά συνεπτύσ-
σοντο έκεΐ σώματά της, διαλυθέντα ύπό τοϋ ΕΛΑΣ είς
δλλας περιοχάς, θά άπεφεύγετο ή έν συνεχείςι γενομένη
σπατάλη πυρομαχικών καί θά ώμίλει άπό θέσεως ισχύος
πρός τάς Χυμμαχικάς ’Αποστολάς. Όταν αί τελευταίοι
άντελήφθησαν δτι έπεσαν θϋμα κομμουνιστικών τεχνα­
σμάτων καί άπεφάσισαν τήν άποστολήν όπλισμοϋ είς
τήν ΠΑΟ ήτο πλέον άργά. Τά σώματα τής Όργανώσεως,
ώς κατωτέρω έκτεθήσεται είχον διαλυθή ύπό τοϋ ΕΛΑΣ
ή αύτοδιαλυθή έλλείψει πυρομαχικών.
19-10-1943
Έλασιτικόν συγκρότημα, δυνάμεως 400 άνδρών, είς
τούς όποιους προσετέθησαν καί 150 έφεδροι έκ Κιλκίς,
έκινήθη άφανώς έκ Κοζάνης καί Πιερίων καί άπαρατή-
ρητον κατώρθωσε νά φθάση έγγύς τοϋ στρατοπέδου μου
είς Πηγαδούλια Κρουσίων. Τό συγκρότημα τοϋτο είχεν
έπιτύχει τήν διάλυσίν δλλου σώματος τής ΠΑΟ είς τόν
Νομόν Κοζάνης. Κατά τό έαμοκομμουνιστικόν σχέδιον
άπό κοινοϋ μετά τοϋ ΕΛΑΣ Κρουσίων θά έπεχειρεΐτο ή
διάλυσις τοϋ σώματός μου. Τό λυκαυγές τής 19-10-1943
τό στρατόπεδόν μου έδέχθη αίφνιδιαστικήν καί θυελλώδη
έπίθεσιν τοϋ ΕΛΑΣ, δστις διέθετεν άφθονίαν αύτομάτων
δπλων καί πολλούς βαρείς δλμους, Εναντι ούδενός ίδικοϋ
μου καί 9 μόνον όπλοπολυβόλων Χότσκις μέ όλίγα διά
τήν περίστασιν φυσίγγια. Ό άγών, διαρκέσας έπί 10
συναπτάς ώρας, ύπήρξε σκληρός. Είς πολλά σημεία τοϋ
μετώπου έσημειώθη άκόμη καί πάλη σώματος πρός σώμα*
έγένετο χρήσις καί μαχαιρών. Όμολογώ δτι είς πολλάς
συγκρούσεις έθαύμασα τούς Γερμανούς ώς μαχητάς. Είς
τήν μάχην δμως τών Πηγαδουλίων τοιοϋτον καί τοσοϋτον
ήτο τό έκατέρωθεν πείσμα, ώστε νά μή διστάζω νά εΐπω,
δτι έκεΐνος ό άνταρτικός στρατός τών άλληλοσπαρασσο-
μένων Ελλήνων, μέ έκεΐνο τό πολεμικόν μένος, ή νωμένος,
θά ήδύνατο νά έπιβληθή οίασδήποτε δυνάμεως τών Γερ­
μανών, έξ δσων έστάθμευον τότε είς Μακεδονίαν. Δέν
αισθάνομαι τύψεις, διότι ό ΕΛΑΣ ύπό τών κομμουνιστών,
εις τήν Μακεδονίαν δέ ύπό τών Βουλγάρων κατευθυνό-
μενος ύπήρξε πάντοτε έπιτιθέμενος. Ένπροκειμένφ μάλι­
στα, έπετέθη μόλις όλίγας ήμέρας μετά τήν ύπό τής ΠΑΟ
ματαίωσιν ίδικής μας έπιθέσεως, άπολύτως δεδικαιολο-
γημένης, κατά τοϋ ΕΛΑΣ Κρουσίων, ώς προεξετέθη.
301
Ή ύπό τοϋ ΕΑΜ διά τής Συμμαχικής Αποστολής δο-
θεΐσα ύπόσχεσις φιλίας, έξεδηλοϋτο ήδη διά τής ίστορου-
μένης έπιθέσεως.
Επανέρχομαι είς τό πεδίον τής μάχης.
Έπιτυχόντες οί έλασΐται τήν κατάληψιν δεσπόζοντος
τοϋ στρατοπέδου υψώματος, μέχρι τών μεσημβρινών ώ-
ρών, περιήγαγον τάς έθνικάς όμάδας είς δύσκολον θέσιν.
Τάς άπογευματινάς ώρας έπέτυχον τήν άνακατάληψιν τοϋ
ύψώματος και άντεπετέθην μέ δλας μου τάς δυνάμεις,
χρησιμοποιήσας έπιτυχώς καί όμάδα έλευθέρων σκο­
πευτών, διεισδύσασαν είς τάς έχθρικάς γραμμάς. Οί έλα-
σΐται μετά πείσμονα άγώνα, ύπεχώρησαν άτάκτως καί
έπεχείρησαν άνασύνταξιν είς τά ύψώματα ’Αμαράντων,
άπέχοντα πλέον τής ώρας έκ Πηγαδουλίων. Δύναμίς μου
ύπό τόν όπλαρχηγόν Γεωργαντδν, χρησιμοποιήσασα χει­
ροβομβίδας, διεσκόρπισεν έκ νέου τούς έπιτεθέντας.
Καταδίωξις άνταρτφν, ίδίςι κατά τήν νύκτα, σημαίνει σπα­
τάλην πυρομαχικών ένίοτε άσκοπο ν, καί δι’ αύτό διέταξα
παϋσιν πυρός.
Αί έκατέρωθεν άπώλειαι ύπήρξαν σημαντικοί. Μεταξύ
τών νεκρών τοϋ ΕΛΑΣ ήτο καί ό άρχηγός τοϋ έπιτεθέντος
συγκροτήματος ύπό τό ψευδώνυμον «Κολοκοτρώνης».
Έν μέσω 55 αιχμαλώτων τοϋ ΕΛΑΣ εύρέθησαν καί τινες
Αρμένιοι. Όλους τούς τραυματίας των οί έπιτεθέντες
έγκατέλειψαν είς τό πεδίον τής μάχης. Έξ αύτών έπέζη-
σαν 9 καί τήν έπομένην διά κάρρου τούς άπέστειλα είς
τόν ύπεύθυνον ΕΑΜ Μουριών διά τήν περαιτέρω περί-
θαλψίν των.
Έκ τών νεκρών μου τής μάχης τών Πηγαδουλίων μαρ-
τυρικόν θάνατον εύρεν ό ίερεύς Γεώργ. Παπαδόπουλος.
Τοϋτον οί έλασΐται, όδεύοντες κατά Πηγαδουλίων, συνέ-
λαβον έντός τής άγροτοκαλύβης του είς τήν θέσιν τών
Δυτικών Κρουσίων τάς πρώτας πρωινάς ώρας τής 19-10-
1943. Ήξίωσαν νά τούς όδηγήση είς τήν καλύβην, πού
διενυκτέρευον οί άξιωματικοί τοϋ σώματος. «Αύτοί δέν
κοιμούνται σέ καλύβες», άπήντησεν ό ίερεύς. «"Αλλωστε
θά έπρεπε νά είμαι Βούλγαρος διά νά κάμω κάτι τέτοιο.
Είμαι Έλλην ίερεύς καί μάλιστα Πόντιος». Έπηκολού-
θησαν φρικτά βασανιστήρια, 49 έπιπόλαιοι λογχισμοί
έμετρήθησαν έπί τοϋ ίεροϋ του σκηνώματος καί 4 κατά­
γματα δακτύλων. Τελικώς έσφάγη διά μαχαίρας, (μαρτυ-
ρίαι αίχμαλώτων τοϋ ΕΛΑΣ παρευρεθέντων). Δέν έλύγι-
σεν. Άξιος Έλλην, πιστός τη ρητής τών έντολών τοϋ
Θεοϋ! Πολλά ήτο είς θέσιν νά κάμη καί νά σωθή. Έπρο-
τίμησε ν’ άποθάνη δπως οί έθνομάρτυρές μας!
27-10-1943
Τήν 27-10-1943, μέ τό μέγιστον ποσοστόν τής δυνά-
μεώς μου, έστρατοπέδευσα είς ύψώματα Ακρίτας - Μετα-
μορφώσεως Νομοϋ Κιλκίς, μέ πρόθεσιν όργανώσεως έπι-
δρομής τίνος κατά τών Βουλγάρων καί πρός διάψευσιν
τοϋ ΕΑΜ, τό όποιον τήν έπομένην τής είς Πηγαδούλια
συντριβής τοϋ ΕΛΑΣ, διά σωρείας έντύπων του διέδωσε ν
δτι ό ΕΛΑΣ διέλυσε τό σώμά μου καί ήχμαλώτισεν έμέ.
Ό ΕΛΑΣ Κρουσίων, δστις παρηκολούθησε άγρύπνως
τάς κινήσεις μου, μετά τάς αλλεπαλλήλους ταπεινώσεις
του ένόμισεν δτι ήδύνατο έπωφελούμενος τής άπουσίας
τών δυνάμεών μου νά έπιτύχη μίαν νίκην εύκολον.
Τήν πρωίαν τής 27-10-1943, διά μιας διλοχίας του,
έκινήθη κατά τοϋ χωρίου Ανατολή, δπου εΐχον τήν άπο-
θήκην τροφίμων. Έγνώριζον οί έλασΐται δτι ή φρουρά
τοϋ χωρίου άπετελεΐτο άπό μίαν ήμιδιμοιρίαν μάχιμον
καί τήν διμοιρίαν μεταγωγικών. Καθ’ όδόν άπαρατήρη-
τοι έκύκλωσαν άγροτοοικίσκον, είς τόν όποιον διέμενεν
ή οικογένεια τοϋ όπλαρχηγοϋ μου Ισαάκ Μπεχλιβανίδου.
Κατά σύμπτωσιν ό Μπεχλιβανίδης άνεπαύετο έντός τοϋ
οίκίσκου. Άντιληφθείς τούς έπιδρομεΐς, δχι μόνον δέν
παρεδόθη, άλλά καί ήμύνθη, φονεύσας δύο έξ αύτών.
Αμυνόμενος, έτραυματίσθη άπό χειροβομβίδα. Πολε-
μών κατώρθωσε νά άπομακρυνθή περί τά διακόσια μέτρα
καί έκρύβη έντός ύπογείου παλαιάς άποθήκης μας όπλι-
σμοϋ. Άκολουθήσαντες τά ίχνη αίματος οί έλασΐται τόν
άνεκάλυψαν καί έπέτυχον τήν αΙχμαλωσίαν του. Έπέδε-
σαν προχείρως τά σοβαρά του τραύματα καί δι’ ύποζυγίου
τόν μετέφερον είς τά κρησφύγετά των τών Κρουσίων,
οχι διά νά τόν σώσουν, άλλά διά νά τόν βασανίσουν μέ
τούς πλέον φρικτούς τρόπους έπί όλόκληρον 8/ωρον.
Ό ήρως τοϋ Μπέλες, ό θρυλικός «Καραφωτιάς» ήτο τό
φόβητρον τών Βουλγάρων. Έτραυματίσθη δίς, άγωνιζό-
μενος κατ’ αύτών. Είναι ό πρώτος άγωνιστής τής Ε.Α.
Μακεδονίας. Έδοκίμασεν άγογγύστως τά βασανιστήρια
τών κτηνανθρώπων τοϋ ΚΚΕ, καί βασανιζόμενος έκλει­
σε τούς όφθαλμούς μέ τό· δραμα τής Πατρίδος. «Ζήτω
ή Ελλάς», ή σαν αί τελευταίοι του λέξεις.
Ό θάνατος τοϋ I. Μπεχλιβανίδη, πράγματι ύπήρξε δει­
νό ν πλήγμα κατά τών έθνικών όμάδων. Υπήρχε πιθανό-
της νά σωθή, άν έκαμνε ύποχωρήσεις. Οί δήμιοί του ήξί­
ωσαν νά προσχωρήση είς τό ΕΑΜ. Ήρνήθη. Ήξίωσαν
νά άποκαλύψη τήν θέσιν κρυπτών μου πυρομαχικών. Ήτο
ό ίδιος άποθηκάριος καί έγνώριζε τάς θέσεις των. Δέν
ώμίλησε! Άπέθανεν δπως οί ήρωες πού δέν έδημιουργή-
θησαν άπό τάς περιστάσεις, άλλ’ έγεννήθησαν άπό τούς
γονείς των, διά νά ένσαρκώνουν τήν έννοιαν τοϋ ήρωισμοϋ.
Μετά τήν έπιτυχίαν των αύτήν οί έλασΐται έβάδισαν
κατά τής Ανατολής. Οί όλιγάριθμοι άνδρες μου διά τολ­
μηρών διεισδύσεων είς τά νώτά των, τούς έτρεψαν είς
άτακτον φυγήν. Έπί τοϋ πεδίου τής μάχης άφησαν πολ­
λούς νεκρούς καί αιχμαλώτους. Κατά τήν μάχην διά πρώ-
την καί μοναδικήν φοράν, έσημειώθη έλαφρά σύμπτυξις
μιδς μόνον όμάδος μου, ήτις συντόμως άντεπετέθη καί
συνέλαβε περί τούς 100 άόπλους έκ διαφόρων χωρίων.
Τούς άόπλους τούτους, όπαδούς τοϋ ΕΑΜ, τό έλασιτικόν
τμήμα ώδήγησεν είς τό μέτωπον, διά νά παραλάβωσιν
έφόδια έκ τών άποθηκών μας, ώς έλέχθη είς αύτούς. Είς
τήν πραγματικότητα τούς μετεκίνησε διά νά παρουσιά-
ση δγκον καί νά πτοήση τήν φρουράν, δπερ καί έπετεύ-
χθη έν άρχή. Άντεπιτεθεΐσα ή έκ τής αιτίας ταύτης συμ-
πτυχθεΐσα όμάς μου, συνέλαβε περί τούς 100 άόπλους.
Άπαντες ούτοι, έγκαταλειφθέντες ύπό τοϋ ΕΛΑΣ έφιλο-
ξενήθησαν είς Ανατολήν καί τήν έπομένην τούς άπέ-
στειλα είς τά χωρία των, έφοδιάσας πολλούς καί μέ άρκε-
τά τρόφιμα έκ τοϋ ύστερή ματος τών όμάδων μου. Οί πε­
ρισσότεροι βραδύτερον μετεπήδησαν είς τό έθνικόν στρα-
τόπεδον καί έπολέμησαν κατά τοϋ ΚΚΕ.
302
Πολεμικόν ύλικόν
Ή ΠΑΟ, συνδεομένη με τό Συμμαχικόν Στρατηγεΐον
Μέσης Ανατολής, ώς και με τήν Έλληνικήν Κυβέρνητ
σιν τού έξωτερικοϋ, άνέμενε τόν έφοδιασμόν της διά πο­
λεμικού ύλικοϋ, δι’ ένοπλον άγώνα εύρείας έκτάσεως.
Διά λόγους, πού δέν έχουν θέσιν είς τήν παρούσαν, ό
έφοδιασμός της διαρκώς άνεβάλλετο, διά νά μή γίνη
ποτέ. Λόγφ τής ιδιομορφίας του ό άνταρτοπόλεμος, δέν
προκαλεΐ σπατάλην πυρομαχικών. Ό άντάρτης κατά κα­
νόνα έμπλέκεται είς πολεμική ν τινα έπιχείρησιν, μόνον
δταν αί συνθήκαι τόν εύνοοϋν. Περιορίζει τήν χρήσιν
τού όπλου του κατά τό δοκοΰν. Ούτε όχυράς θέσεις θά
έκπορθήση ούτε αί έδαφικαί έκτάσεις τόν ένδιαφέρουν.
Τόν ένδιαφέρει μόνον ή διαρκής παρενόχλησις, ή διαρ­
κής άπασχόλησις χρησίμων μονάδων τού έχθρικού τα­
κτικού στρατού, ή διαρκής φθορά τού έχθρού. Οί σκοποί
αύτοι έξυπηρετούνται καλώς μέ όλίγα πυρομαχικά. Οί
εχοντες πείραν άνταρτοπολέμου θά γνωρίζουν, δτι είς
εν φυσίγγιο ν έμπειρου άντάρτου άναλίσκονται τουλάχι­
στον 40 φυσίγγια μαχητών τού τακτικού στρατού. Μέ
αύτά τά δεδομένα, τά πυρομαχικά πού διέθετον προ τής
έντάξεώς μου είς τόν άνταρτικόν άγώνα ήσαν άρκετά
διά πόλεμον πολλών έτών. Άτυχώς αί προβλέψεις μας
διεψεύσθησαν. Δέν προεβλέψαμεν είς δλην της τήν έκτα-
σιν τήν κομμουνιστικήν προδοσίαν. Δέν προεβλέψαμεν
εμφύλιον σπαραγμόν τής γνωστής ήδη έκτάσεως. Ή συμ­
περιφορά τού ΕΑΜ - ΕΛΑΣ ήλλαξεν άρδην τακτικήν καί
στρατηγικήν μέ μεγίστην δυσμενή έπίπτωσιν είς τήν άνά-
λωσιν τών πυρομαχικών. Δέν άντιμετωπίζαμεν ήδη όλι-
γοώρους ή και όλιγολέπτους έπιδρομάς κατά τών Βουλ­
γάρων. Διεξηγάγομεν συχνά πολυώρους ή καί πολυημέ­
ρους μάχας κατά τού έπιτιθεμένου ΕΛΑΣ, μέ άποτέλεσμα
τήν διαρκή έξάντλησιν τών πυρομαχικών μας, χωρίς πη-
γάς άντικαταστάσεως. Δέν παρήρχετο ήμέρα ήρεμίας.
Ό . . . «άπελευθερωτικός» στρατός τού ΕΑΜ κάπου θά
έκδηλωθή, βεβαίως δχι κατά τών Βουλγάρων, άλλά έναν­
τίον μας.
Κίνησις πρός Χαλκιδικήν
Ό κύριος δγκος τών δυνάμεών μου είχε στρατοπεδεύ-
σει είς τό Μπέλες, δτε σύνδεσμος τής ΠΑΟ μοί προσεκό-
μισεν £ν σημείωμα.
«Μέ δσον τό δυνατόν μεγαλυτέραν δύναμιν μετακινη-
θήτε ταχέως πρός Χαλκιδικήν, δπου θά έφοδιασθήτε μέ
πολεμικόν ύλικόν, άποστελλόμενον ύπό τού Σ.Σ.Μ.Α.».
Αύτά διετυπούντο είς τό σημείωμα τής Όργανώσεως.
Παρόμοιον σημείωμα άπέστειλα είς τόν ύπομοίραρχον
Τζαμαλούκαν είς τά Ανατολικά Κρούσια, καί ώρίσθη
χώρος συναντήσεως, ΐνα συμπορευθώμεν πρός Χαλκι-
δικήν.
Έγκατέστησα είς εύπαθή σημεία τής περιοχής μου έ-
λαφράς δυνάμεις καί έκινήθην πρός Χαλκιδικήν. "Αγνω­
στον πώς, καίτοι άπό πλευράς μου έτηρήθη άπόλυτος
μυστικότης, τό ΕΑΜ έπληροφορήθη τά περί μετακινή-
σεώς μου. Άπό άλλας περιφερείας τής Μακεδονίας, μετε-
κίνησεν άξιομάχους δυνάμεις του, έπεστράτευσεν έφε­
δρους καί ένίσχυσε τόν ΕΛΑΣ Κρουσίων, μέ έντολήν νά
καταληφθούν ύποχρεωτικαί διαβάσεις, καί άν δέν έπιτευ-
χθη ή διάλυσίς μου, νά ματαιωθή ή πρός Χαλκιδικήν
μετακίνησίς μου.
30-10-1943
Εις Άκρολίμνιον Δοϊράνης, δυνάμεις μου έτρεψαν είς
φυγήν γερμανικόν άπόσπασμα άναγνωρίσεως. Ήχμαλω-
τίσθησαν 4 Γερμανοί καί έκ τών ήμετέρων έτραυματίσθη
μόνον ό άντάρτης μου Άποστολίδης Εύστάθιος τής όμά-
δος Διοικήσεως Αρχηγείου.
11-11-1943
Ίσχυρόν έλασιτικόν συγκρότημα, ένεδρεύον είς στε­
νωπόν παρά τήν Ήράκλειαν Κιλκίς, έπετέθη κατά τού
πρός Χαλκιδικήν όδεύοντος σώματός μου. Έπηκολού-
θησε πολύωρος πεισματώδης μάχη. Οί έλασΐται, καίτοι
ένεδρεύοντες, έσχον άπωλείας άσυγκρίτως άνωτέρας τών
ίδικών μας. Έναντι 2 μόνον ίδικών μας άπωλειών, αύτοι
είς νεκρούς, τραυματίας καί αιχμαλώτους είχον 20 άνδρας.
Καί κατά τήν μάχην αύτήν ύπεχώρησεν ό ΕΛΑΣ, κα-
νονικώς δμως. Μόνον είς όλίγα σημεία τού μετώπου έση-
μειώθη άτακτος φυγή.
15-11-1943
Δυνάμεις τού ΕΛΑΣ, μεταφερθεΐσαι έκ Βερμίου, έστη­
σαν ένέδραν κατά τού σώματος είς ύποχρεωτικήν διάβασιν
παρά τήν Τέρπυλλον Κιλκίς. Μέ τήν έκδήλωσιν τών
πρώτων πυρών τών κομμουνιστών, είδικαί όμάδες μου
διά νυκτερινόν άγώνα έπετέθησαν κατά τών κομμουνι­
στικών φωλεών πυρός, έπηκολούθησεν όλιγόωρος άγών,
ίδίςι διά χειροβομβίδων καί αύτομάτων δπλων, καί ό
ΕΛΑΣ άνετράπη, μέ άπωλείας καί πάλιν μεγαλυτέρας τών
ίδικών μας. Τήν 16-11-1943 κατάκοποι οί δνδρες μου
έκ τοϋ πολέμου καί τής όλονυκτίου πορείας έστρατοπέ-
δευσαν είς Άναβρυτόν Κιλκίς. Μέ τήν άνατολήν τοϋ
ήλίου δύναμις 800 έλασιτών (ό άριθμός είναι άπολύτως
άκριβής) έπετέθησαν κυκλωτικώς κατά τής θέσεώς μου,
μετά προπαρασκευήν πολλών βαρέων δλμων. Έγένετο
χρήσις βαρέων πολυβόλων καί άφθόνων αύτομάτων δ­
πλων, χειροβομβίδων καί δπλων βομβιδοβόλων. Είναι ή
μοναδική μάχη, είς τήν όποίαν πράγματι έμεινα κατά­
πληκτος άπό τό μαχητικό ν πνεΰμα τών άνδρών τοϋ ΕΛΑΣ.
Είς πολλά σημεία τοϋ μετώπου έπετίθεντο έντελώς άκά-
λυπτοι, πατώντες ένίοτε έπί πτωμάτων προηγηθέντων συν­
τρόφων των.
Ό ΕΛΑΣ έχρησιμοποίησεν έπιλέκτους μονάδας του
είς τήν πρώτη ν γραμμήν, άλλά καί οί άνδρες μου δέν
έπτοήθησαν. Αντιμετώπισαν μέ άπόλυτον ήρεμίαν τά
έπιθετικά κύματα τών κομμουνιστών. Πολλοί μέ αίμορ-
ραγοΰντα τραύματα παρέμειναν είς τάς θέσεις των καί
μόνον μέ αύστηράς έπιτιμήσεις άνωτέρων των άπεσύρον-
το είς τόν σταθμόν έπιδέσεως τραυμάτων. Ή σθεναρά
άμυνα τών άνδρών μου, περί τήν μεσημβρίαν, ύπεχρέωσε
τόν ΕΛΑΣ νά σταματήση τάς έφόδους. Ώχυρώθη πέριξ
τών ήμετέρων καί έπηκολούθησεν άγών άνταλλαγής
πυρών.
Περί τάς άπογευματινάς ώρας, διά δύο διμοιριών μου
προύκάλεσα εύρύτατον ρήγμα είς τήν έχθρικήν γραμμήν
303
καί διεισέδυσα είς τά νώτά του. Έπηκολούθησε γενική
άντεπίθεσις, ήτις καί έπέτυχε. Μετά πείσμονα άγώνα, ό
όποιος είς πολλά σημεία τοϋ μετώπου Ελαβε τήν μορφήν
πάλης σώματος πρός σώμα, οί έχθροί ύπεχώρησαν ά-
τάκτως κατά τό μέγιστον ποσοστό ν των καί κατεδιώχθη-
σαν μέχρις έπελεύσεως τοϋ σκότους. Αί άπώλειαι των
υπήρξαν τρομακτικοί. Καί αί ίδικαί μας άπώλειαι δέν
υπήρξαν άσήμαντοι. Μεταξύ τών τραυματιών μας είναι
καί ό ταγματάρχης Παπαγεωργίου ώς καί ό ύποφαινό-
μενος.
Τήν έπομένην τής μάχης Άναβρυτοϋ συνηντήθημεν
καί μέ τό σώμα Τζαμαλούκα καί, συμπορευόμενοι, μετ’
όλίγας ή μέρας έστρατοπεδεύσαμεν είς τά όψώματα Χορ­
τιάτη, άναμένοντες όδηγίάς τής Όργανώσεως.
Ματαίωσις εφοδιασμού
Αί ήμέραι διεδέχοντο άλλήλα£ καί ή άγωνία τής άνά-
μονής έκορυφοϋτο. Τά πυρομαχικά μου είχον μειωθή έπι-
κινδόνως. Πέραν έκείνων τά όποια ήνάλωσα κατά τήν
πρός Χαλκιδικήν πορείαν, ίκανήν ποσότητα πυρομαχι­
κών είχον διαθέσει έπίσης διά τόν άνεφοδιασμόν άλλων
σωμάτων τής ΠΑΟ, διά νά σωθώσιν άπό τάς άτελειώτους
έτίιθέσεις τοΟ ΕΛΑΣ (Γουλγουτζής-Σαρρής Πιέρια-Βέρ-
μιον, Παπαβασιλείου Κοζάνη).
Ένώ άνέμενον τό χαρμόσυνον άγγελμα άποστολής πυ­
ρομαχικών, μέ έπληροφόρησαν δτι ό ΕΛΑΣ είχεν έπιτύ-
χει τήν διάλυσίν όλων τών έν Μακεδονία σωμάτων τής
ΠΑΟ καί τά μόνα πού άπέμενον ήσαν τό ίδικόν μου καί
τό σώμα Τζαμαλούκα.
Έν τούτοις ή έν γένει κατάστασις δέν ήτο άπελπιστική.
Ά ν οί Σύμμαχοι μάς έφωδίαζον ύπήρχε δυνατότης καί ή
ίδική μου δύναμις νά αύξηθή καί νά ύπερβή είς πολλα-
πλοϋν τόν ΕΛΑΣ καί τά διαλυθέντα τμήματα νά άνασυγ-
κροτηθώσι. Έθελονταί ύπήρχον πολλαπλάσιοι τοϋ άπαι-
τουμένου άριθμοϋ. 'Οπλισμός δέν ύπήρχε. Τέλος, ύπό τής
"Όργανώσεως μοί άνεκοινώθη, δτι διά λόγους τεχνικούς
οί Σύμμαχοι ήδυνάτουν νά μ&ς έφοδιάσουν καί άπέμενεν
είς έμέ νά κανονίσω τήν περαιτέρω πορείαν μου. Έπηκο­
λούθησε σύσκεψις στελεχών είς Θεσσαλονίκην, είς τήν
όποίαν παρέστημεν μετά τοϋ ύπομοιράρχου Τζαμαλούκα.
Ύπό άνωτάτων στελεχών τής Όργανώσεως έξεφράσθη
ή έλπίς δτι τό Σ.Σ.Μ.Α. ήθελεν ύπερνικήσει τά έμπόδια
καί θά μάς Εκαμνε ρίψεις πυρομαχικών είς τά ύψίπεδα
Τριάδος-Σερρών. ’Απεφάσισα νά άναστραφώ πρός Βι-
σαλτίαν μέ τήν έλπίδα πραγματοποιήσεως ρίψεων.
Γερμανικαι προτάσεις
Τάς άπογευματινάς ώρας τής 10-12-1943, αί έθνικαί
όμάδες ήσαν έν έτοιμότητι πρός άναχώρησιν. Έ ν τών
παρατηρητηρίων μοί άνέφερεν δτι Γερμανός άξιωματι-
κός, όμιλών τήν Έλληνικήν, έζήτει έπιμόνως νά μέ συν­
άντηση.
Παρουσιασθείς ό Γερμανός, μοί έδήλωσεν δτι διά τήν
ζωήν του είναι ύπεύθυνοι 500 Έλληνες καί ή Χωροφυλακή
Θεσσαλονίκης. ’Απήντησα δτι οί Έλληνες άξιωματικοί
δέν είναι δολοφόνοι καί ό Γερμανός συνέχισε. «Πρέπει
νά καταλάβετε δτι έχθροί σας δέν εϊμεθα ήμεΐς οί Γερμα­
νοί, άλλά ό κομμουνισμός, τόν όποιον ό Γερμανικός Στρα­
τός συντρίβει είς τήν Ρωσίαν. Άργά ή γρήγορα ήμεΐς θά
γίνωμεν φίλοι μέ τούς Άγγλους καί θά ξερριζώσωμεν
τούς κομμουνιστάς. Σήμερον οί Άγγλοι δέν κατάλαβαν
άκόμη, δτι χωρίς ή μας δέν θά ζήσουν ούτε αύτοί, καί έξα-
κολουθοϋν νά ένισχύουν τούς κομμουνιστάς. Νά είσθε
βέβαιοι, δτι σέ λίγο θά τό καταλάβουν καί θά είναι μαζί
μας. Ήμεΐς διά τήν Ελλάδα δέν Εχομεν καμμίαν βλέψιν.
Γνωρίζομεν δτι οί άνδρες σου δέν Εχουν πυρομαχικά
καί πεινοϋνε. Ξεύρομεν δτι οί κομμουνισταί σοϋ έπέβα-
λαν διαρκή πόλεμον καί εΐμεθα διατεθειμένοι νά ρ έ ύπο-
στη ρίξωμεν.
»Ξεύρομεν έπίσης δτι προσέχεις τήν κοινήν γνώμην, ή
όποία μισεί μέν τόν ΕΛΑΣ, είναι δμως καί μέ τό μέρος
τών Άγγλων. Τήν νύκτα καί δπου θέλεις, μέ τά άεροπλά-
να μας ή μέ πλοΐα, θά σοϋ δώσουμε δπλα, βομβιδοβόλα,
πολυβόλα, φυσίγγια, στολές, άρβυλα, χρήματα καί γε­
νικά, δτι θά μας ζητήσης, δλα δέ θά είναι άγγλικής προε-
λεύσεως, διά τήν παραπλάνησιν τής κοινής γνώμης. Τά
έφόδια θά συνοδεύωνται καί μέ προκηρύξεις είς τήν άγ-
γλικήν, καί Ετσι θά πιστεύσουν δλοι δτι σέ ένισχύουν οί
σύμμαχοί σας Άγγλοι. 'Ως άντάλλαγμα τούτων ζητοϋμε
μόνον ν’ άποφύγης ρήξεις μέ τούς Βουλγάρους, τούς ό­
ποιους κακή τή μοίρςι Εχομεν συμμάχους καί φυσικά δέν
θά κτυπηθής ποτέ μέ τούς Γερμανούς καί θά περιορίσης
τήν δρ&σί ν σου είς τήν προστασίαν τοϋ άμάχου πληθυσμοϋ
άπό τάς σφαγάς τοϋ ΕΛΑΣ. *Ως μοναδική έγγύησις δτι
δέν θά κώμης ποτέ κακήν χρήσιν τών δπλων, τά όποια θά
σοϋ δώσωμε, θά είναι ή Χωροφυλακή Θεσσαλονίκης, τής
όποίας τήν ζωήν καθώς γνωρίζομεν άγαπ&ς, ώς καί ή
οίκογένειά σου, τής όποίας τήν διεύθυνσιν θά μ&ς δώ-
σης. *Ως πρός τήν καλήν πίστιν ήμών, έγγύησις θά είναι
τά ύλικά μας καί δσους Γερμανούς στρατιώτας καί άξιωμα-
τικούς θά ζητήσης, τούς όποιους θά ντύσης άντάρτικα,
ώστε νά μή γίνονται άντιληπτοί άπό τό κοινόν». (Οί ώς
δμηροι δήθεν παραχωρούμενοι Γερμανοί δέν θάήσαν παρά
τοποτηρηταί, άναγκαΐοι διά τόν Γερμανικό ν Στρατόν). ;
Μέ τόσην πειστικότητα καί μέ τόσην εύφράδειαν ώ-
μίλει ό Γερμανός αξιωματικός, ώστε δέν μοί έδόθη δυνα­
τότης νά τόν διακόψω ούδέ έπί δευτερόλεπτον. Άπεδέ-
χθη πρότασίν μου ν’ άναμείνη τήν άπάντησίν μου μετά
μίαν ώραν. Επειδή έσκέφθην δτι τό γερμανικόν αίτημα
ήτο ένδεχόμενον νά τεθή ύπό τήν κρίσιν τής Όργανώσεως,
διέταξα παριστάμενον βαθμοφόρον μου καί έστενογρά-
φησε τήν γερμανικήν πρότασιν.
Είχον ήδη έμφανισθή άντικομμουνιστικά τμήματα έξο-
πλιζόμενα ύπό Γερμανών. Σεβαστός άριθμός έκ τών άν­
δρών τών τμημάτων τούτων προήρχετο άπό άνταρτικά
σώματα διαφόρων περιοχών, διαλυθέντα ύπό τοϋ ΕΛΑΣ.
Οί Γ ερμανοί, σιωπηρώς ήμνήστευον τούς πρφη ν άντάρτας.
"Οπως είς τήν Χωροφυλακήν, ούτω καί είς τά τμήματα
ταϋτα έχορήγουν μικροποσότητας πυρομαχικών. Είς τήν
Βόρειον Ελλάδα οί Βούλγαροι διά τών βουλγαριζόντων
καί δι’ άλλων μέσων ένίσχυον τόν ΕΛΑΣ. "Οταν ό ΕΛΑΣ
έκινδύνευε νά συντριβή άπό τάς ώς άνωτέρω σχηματιζο-
μένας άντικομμουνιστικάς όμάδας, οί Γερμανοί μέ δια­
304
φόρους προφάσεις δέν έχορήγουν πυρομαχικά. *Αντεπε­
τίθετο ό ΕΛΑΣ έν συμμαχίςι μέ τό ΣΝΟΦ, ύπεχρέωνεν
είς ύποχώρησιν τάς άντικομμουνιστικάς όμάδας. Τάς άνε-
φωδίαζον οί Γερμανοί και έπανελαμβάνετο ή ίστορία.
Έκράτουν άδυνάτους τάς άντικομμουνιστικάς όμάδας και
τήν Χωροφυλακήν, βεβαίως, άπό έλλειψιν έμπιστοσύνης.
Διά τής μεθόδου αύτής οί Γερμανοί έξουδετέρωνον κιν­
δύνους, κινδύνους πού τούς ήπείλουν, έχοντες ύπέρ αύτων
τόν παράγοντα «διαίρει καί βασίλευε». Άναντιλέκτως,
ό ΕΛΑΣ, δστις άποδεδειγμένως είναι ό ύπεύθυνος τού έμ-
φυλίου σπαραγμού, έμμέσως έβοήθει τούς Γερμανούς. Είς
σημείωμά μου τής έποχής διετύπωσα: «Οί Γερμανοί κερ­
δίζουν άπό τά κερδισμένα, δανείζουν τούς χαμένους, γιά
νά τούς τά ξαναπάρουν σε λίγο καί νά τούς χρεώσουν περισ­
σότερα. Νά δεχθώ τόν όπλισμόν, ποιός ξέρει άν αύριον
οί ήρωές μου θά γραφούν είς τήν στήλην τών προδοτών,
καί άκόμη δν θά βλάψω τόν κοινόν συμμάχικόν άγώνα;
Νά μήν τόν πάρω, τί θά γίνη τόσος κόσμος άπό τούς δολο­
φόνους τού ΕΛΑΣ; Ό Θεός &ς βοηθήση νά δώσω τήν
καλυτέραν λύσιν». Μετά σύσκεψιν μέ τούς βαθμοφόρους
μου, είς τόν Γερμανόν άξιωματικόν άπήντησα ώς έξής:
«Ή Ελληνική Ιστορία δέν άναφέρει κανένα παράδειγμα
συμμαχίας τών Ελλήνων πρός ένα έχθρόν των διά νά σω-
θώσιν άπό άλλον έχθρόν. Ήμεΐς, μέ αύτά τά όπλα πού
έχομεν, εΐμεθα είς θέσιν νά νικήσωμεν καί θά νικήσωμεν
τελικά, κάθε άντίπαλόν μας».
Ό Γερμανός άξιωματικός έγέλασε σαρκαστικά, ένα
γέλιο, πού, ώς έσημείωσα τότε, «γρατσουνάει τήν ψυ­
χή μου» καί άπεχώρησε χωρίς νά εΐπη ούτε λέξιν.
Κυκλωτική κίνησις τών Γερμανών
Δέν παρήλθον πολλαί ώραι άπό τής άποχωρήσεως τοϋ
Γερμανοϋ άξιωματικοϋ καί γερμανικαί δυνάμεις έκινή-
θησαν κατά τών σωμάτων τής Π.Α.Ο. έκ Θεσσαλονίκης
καί Σέδες. Πρός τήν περιοχήν Σέδες έξεδηλώθησαν τά
πρώτα πυρά μεταξύ Γερμανών καί φυλακίων μου, άνεμέ-
νετο δμως ή γερμανική ένέργεια καί άντιμετωπίσθη μέ
τάξιν. Διά καταλλήλων έλιγμών άπέφυγον τήν μάχην,
διότι ούτε τ’ άπαιτούμενα δπλα διέθετον, ούτε ό χώρος,
ηύνόει άγώνα άτάκτων κατά τακτικοΰ στρατοϋ καί δή
γερμανικού. Δύο όμάδες μου ύπό τούς άνθυπολοχαγόν
Μαρέλαν καί όπλαρχηγόν Γεωργανταν, δι’ άραιών πυρο­
βολισμών παρέσυρον τούς έκ Σέδες κινηθέντας Γερμανούς
πρός άνατολάς, ένφ ό κύριος δγκος τών σωμάτων, έτοιμο-
κίνητος, ώς ήτο, κατηυθύνθη πρός τόν τομέα Λαγκαδά,
ϊνα διά Σοχοϋ φθάση είς τά ύψίπεδα Τριάδος. Περί 22αν
ώραν τής 10-12-43 ή έμπροσθοφυλακή μου επεσεν είς
ένέδραν Γερμανών, παρά τήν λίμνην ' Αγίου Βασιλείου.
Έπηκολούθησεν όλιγόωρος σύγκρουσις.
Πληροφορηθείς δτι οί Γερμανοί ήλεγχον τό πρός Σο-
χόν δρομολόγιον, ήλλαξα πορείαν, κατευθυνθείς πρός τά
ύψώματα Άσήρου. Είδικώς έκπαιδευμένοι οί δνδρες είς
τήν χρησιμοποίησιν τού έδάφους άπέφυγον τούς προβο­
λείς μηχανοκινήτου γερμανικής μονάδος, κινουμένης έπί
τής πεδινής περιοχής Λαγκαδά, καί πλήν τής τοϋ 'Αγίου
Βασιλείου, δέν είχον άλλην μετ’ αύτών σύγκρουσιν.
Κατά τήν σύγκρουσιν 'Αγίου Βασιλείου είχον ενα νε-
κρόν καί 5 τραυματίας, έξ ών 4 έλαφρώς καί είς θανασίμως.
11-12-1943
Μέ τήν άνατολήν τοϋ ήλίου τής 11-12-43, αί έθνικαί
όμάδες έστρατοπέδευσαν είς διάφορα ύψώματα, κλιμα-
κωθεΐσαι μεταξύ Κριθιας Στεφανίων. Διετάχθησαν μέτρα
καλύψεως τών άνδρών. Οί χρησιμοποιηθέντες σύνδεσμοι
άνέφερον έκτέλεσιν διαταγής, τό μέτρο ν δμως δέν ώφέ-,
, λησέ, διότι τήν ίδίαν ώραν μάς άπεκάλυπτον οί έλασΐται.
Ακριβώς τήν στιγμήν, πού ήσχολούμεθα μέ τήν ταφήν
τών νεκρών μας, έδέχθημεν πυρά έκ μεγάλης άποστάσεως.
Τμήμα έλασιτών, έξ 100 περίπου άνδρών, έξεδηλώθη έκ
τοϋ τομέως Κριθιδς μέ ένοχλητικά πυρά. Έκινήθησαν
άμέσως έναντίον τών έλασιτών τρεις όμάδες μου, έπί τή
προσεγγίσει τών όποιων οί έλασΐται ύπεχώρησαν καί κα-
τέλαβον φύσει όχυράς θέσεις. Ύπό τών ήμετέρων συνε­
λήφθησαν δύο αίχμάλωτοι, έξ ών ό είς όμαδάρχης.
Έπανακάμπτουσαι πρός τήν βάσιν των αί όμάδες μας
συνεπλάκησαν μέ αναγνωριστικόν βουλγαρικόν άπόσπα-
σμα, έμφανισθέν είς τήν γραμμήν τής πορείας των. Παρε-
νέβησαν άμέσως καί έγγύς εύρεθεΐσαι όμάδες τοϋ σώματος
Τζαμαλούκα καί οί Βούλγαροι ύπεχώρησαν. Ύποχωρή-
σαντες οί Βούλγαροι, διήλθον έγγύτατα τών θέσεων τοϋ
έλασιτικοϋ τμήματος. Ούδείς πυροβολισμός άντηλλάγη
μεταξύ ΕΛΑΣ-Βουλγάρων. Κατά τήν άναφερομένην συμ­
πλοκήν Ελλήνων-Βουλγάρων δέν έσημειώθησαν άπώ-
λειαι. Έκ τής έξετάσεως τών αιχμαλώτων τοϋ ΕΛΑΣ,
διεπιστώθη δτι άποστολή τοϋ έλασιτικοϋ τμήματος ήτο
ή διά τών πυροβολισμών άπσκάλυψις τών θέσεών μας
είς τούς Βουλγάρους. Άπό τά δεινά τής ήμέρας προέκυ-
ψε καί κάτι καλόν. Τήν Ιδίαν ή μέραν έβελτιώσαμε τάς
θέσεις μας, κλιμακωθέντες κατά τρόπον άσφαλέστερον
καί τήν έπομένην άντιμετωπίσαμε τούς Βουλγάρους μέ
δνεσιν.
12-12-1943
Τήν 12-12-43, Βουλγαρικός Στρατός περίπου δυνά-
μεως λόχου πεζών καί διμοιρίας ίππέων, μέ ύποστήριξιν
βαρέων πολυβόλων, ένήργησεν έναντίον μας έπιθετικήν
άναγνώρισιν. Μετά δίωρον άνταλλαγήν πυρών, οί Βούλ­
γαροι συνεπτύχθησαν πρός τήν πεδινήν περιοχήν. Κατά
τήν σύγκρουσιν αύτήν οί Βούλγαροι είχον §ξ νεκρούς,
ήμεΐς δέ δύο τραυματίας.
16-12-1943
Τάς άπογευματινάς ώρας τής 16-12-43 έστρατοπεδεύ-
σαμεν είς διάφορα ύψώματα, πέριξ Λευκοχωρίου-Κιλκίς.
Ένα τάγμα Βουλγαρικοϋ Στρατοϋ, μέ στήριγμα δλλας
βουλγαρικός δυνάμεις, είς τόν τομέα Ξυλουπόλεως χρη-
σιμοποιήσαν άφανή δρομολόγια, έλαβε διάταξιν μάχης
πρό τών γραμμών μας. Αί προφυλακαί μας ένεπλάκησαν
είς μάχην άπό φύσει όχυρών θέσεων. Τάυτοχρόνως έκαμε
τήν έμφάνισίν της καί δλλη Ισχυρά δύναμις Βουλγαρικού
Στρατοϋ, άπό τήν κατεύθυνσιν Στεφανίων, πρό τοϋ τομέ­
ως όμάδων Τζαμαλούκα. Κατείχομεν όχυράς θέσεις, δε-
σποζούσας τών Βουλγάρων, δεδομένου δμως δτι οί Βούλ­
γαροι διέθετον καί έφεδρικάς δυνάμεις, πέραν τοϋ άσυγ-
305
κρίτως καλυτέρου όπλισμοϋ των, έκρίθη άναγκαΐον νά
συμπτυχθόδμεν βορείως Λευκοχωρίου πρός Κρούσια. Οί
οπλαρχηγοί Γαβριηλίδης, Καρυπίδης καί Γεωργαντδς
έλαβον άναλόγους διαταγάς. Ό ύπομοίραρχος Τζαμαλού-
κας έμπλακείς εις τόν άγώνα άνέκρχι/ε τήν βουλγαρική ν
προέλασιν καί προσωπικώς κατη^θύνθην πρός τόν το­
μέα Φαμπρικέζη - Κουτσαμπέλα, δ^ου οί Βούλγαροι, ναι
μέν εΐχον καθηλωθή, δέν έπαυσαν όμως νά εγκυμονούν
διά τάς όμάδας σοβαρόν κίνδυνον. Σύνδεσμος μοϋ προσε-
κόμισε σημείωμα τοϋ Γαβριηλίδηι, ιό όποιον έγραφε: «Μό­
λις φθάσαμε στό ύψωμα 1000 μ. άπό τό Λευκοχώρι, έβλή-
θημεν άπό τούς έλασίτας καί τήν στιγμήν αύτήν μαχόμεθα.
Κατέχω όλόκληρον τόν τομέα καί νομίζω δτι πρέπει
γρήγορα νά μέ ένισχύσης νά τούς κάμω έπίθεσιν. Έχω
δύο τραυματίας, άναμένω διαταγάς σύντομα. Καραπιπέ-
ρης». Έφεδρικαί δυνάμεις δέν ύπήρχον διά τήν ένίσχυσιν
Γαβριηλίδου, ύπέθεσα δέ, δτι τήν φοράν αύτήν ό ΕΛΑΣ
θά έτήρει τά προσχήματα. Μέ λευκή ν σημαίαν, άπέστειλα
ώς σύνδεσμον τόν έκ Μουριών άντάρτην Γεώργ. Μπουρ-
λήν μέ τήν άκόλουθον έπιστολήν μου.
Αγαπητέ Κε Καρατάσο,
Αύτήν τήν στιγμήν ίσχυραί βουλγαρικοί δυνάμεις μέ
κτυποϋν πανταχόθεν. "Αν δέν θέλετε νά μδς ένισχύσετε,
τούλάχιστον μή μοϋ άποκόπτετε τό δρομολόγιον συμ-
πτύξεως πρός Κρούσια. Δέν είναι έντιμον, Έλληνες άπό
κοινοϋ μέ Βουλγάρους νά κτυποϋν Έλληνας. Αύτή είναι
ή συμφιλίωσις πού θά κάμωμεν; Διέταξα τάς δυνάμεις
μου νά συμπτυχθοϋν καί άναμένω άπάντησίν σας.
Καλή λευτεριά
Κ. Μήτσου.
Υ.Γ. Άπό τήν μάχην τοϋ Βουρλάν, κρατώ 12 αίχμαλώ-
τους σας, οί όποιοι θά είναι ύπεύθυνοι διά τήν ζωήν τοϋ
άποστελλομένου κήρυκος.
Πράγματι διέταξα τόν Γαβριηλίδην νά ύποχωρήση ά-
μέσως πρός τάς άρχικάς του θέσεις καί νά διευκολύνω
τόν Μπουρλήν δπως φθάση είς τόν άρχηγόν τοϋ ΕΛΑΣ.
Ό Μπουρλής πράγματι έφθασεν είς τόν άρχηγόν τοϋ
ΕΛΑΣ καί τοϋ ένεχείρησε τήν έπιστολήν μου. Τήν άνέ-
γνωσεν ό Καρατάσος, έγέλασε σαρκαστικά, φώναξε καί
άλλους βαθμοφόρους του καί είπε: «Έλδτε συναγωνιστές
νά «θραύσωμεν» πλάκα μέ τις έλληνικοϋρες τοϋ Μήτσου».
Ύπό τάς συνθήκας αύτάς, αί έθνικαί όμάδες εύρέθησαν
έγκλωβισμέναι. Διετάχθη ό άνθυπασπιστής Κουτσαμπέ-
λας νά ένεργήση πλευρικήν άντεπίθεσιν κατά τών Βουλ­
γάρων, έξεδηλώθη δέ άλλη άντεπίθεσις κατά μέτωπο ν
ύπό τών όμάδων Τζαμαλούκα, διά νά δημιουργήσωμεν
ρήγμα είς τό βουλγαρικόν μέτωπον, Ινα δι’ αύτοϋ κατευ-
θυνθώμεν πρός Θεοδόσια-Ριζιανά.
Μέ έξαιρετικήν ταχύτητα ό άνθυπασπιστής Χωροφυ­
λακής Κουτσαμπέλας Χρήστος εύρέθη είς τά νώτα τοϋ
σταθμοϋ διοικήσεώς τοϋ βουλγαρικού τάγματος. Ό έπι-
λοχίας Δαμιανίδης Αντώνιος καί ό χωροφύλαξ Άγγελά-
κης Έμμ., άψηφίσαντες κάθε κίνδυνον, ώρμηάαν κατά
τοϋ βουλγαρικοϋ σταθμοϋ διοικήσεώς καί έξ έγγυτάτης
άποστάσεως έφόνευσαν δύο. Οί ύπόλοιποι, είς ταγματάρ­
χης, είς ύπολοχαγός καί 6 στρατιώταί, εύρεθέντες έντός
θανασίμου κλοιοϋ, παρεδόθησαν καί έντός όλίγων λε­
πτών ώδηγήθησαν ένώπιόν μου.
Οί Βούλγαροι άξιωματικοί, παρά τόν πανικόν πού τούς
κατείχε, δέν παρέλειψαν νά έκφράσωσι τόν θαυμασμόν
των, διά τόν άντάρτην χωροφύλακα Άγγελάκην, τοϋ ό­
ποιου ή χλαίνη είς πολλά σημεία ήτο διάτρητος άπό τάς
έχθρικάς σφαίρας.
Έδήλωσα είς τόν Βούλγαρον ταγματάρχην, δτι έντός
ήμισείας ώρας θά άπέθνησκεν, &ν δέν ύπεχώρουν αί δυ­
νάμεις του καί τόν διέταξα νά δώση άμέσως διαταγήν.
Πράγματι, τήν Ιδίαν στιγμήν Βούλγαρος άξιωματικός
συνέταξε μίαν διαταγήν, ή όποία δι’ ένός τών αίχμαλώ-
των στρατιωτών του άπεστάλη πρός άξιωματικόν του.
Μετά ήμισείαν ώραν περίπου, οί Βούλγαροι κατέπαυσαν
τά πυρά καί ύπεχώρησαν πρός Ξυλούπολιν.
Κατά τήν μάχην αύτήν οί Βούλγαροι εΐχον 7 νεκρούς,
8 αΙχμαλώτους καν πολλούς τραυματίας, έναντι 9 τραυμα­
τιών έκ τών ήμετέρων. Διά τοϋ δημιουργηθέντος κενοϋ,
αί έθνικαί όμάδες συνέχισαν τήν πορείαν των καί τήν
πρωίαν τής 17-12-43 έστρατοπέδευσαν είς ύψώματα Ρι-
ζιανών Κιλκίς.
18-12-1943
Ίσχυραί δυνάμεις τοϋ ΕΛΑΣ έπετέθησαν κατά τών προ­
φυλακών μας είς Ριζιανά, έπιχειρήσάσαι τήν κατάληψιν
δεσποζόντων τής περιοχής ύψωμάτων. Μετά τρίωρον μά­
χην ήναγκάσθησαν νά ύποχωρήσωσι πρός τήν κορυφο­
γραμμήν Κρουσίων μέ άπωλείας.
25-12-1943
Άπό τήν γενομενην έρευναν, διεπιστώθη δτι ό μέσος
δρος φυσιγγίων μεταξύ τών άνδρών άνέρχεται είς 15-30.
Χειροβομβίδες μόνον 8. Τά όπλοπολυβόλα άπό 200-300
φυσίγγια. Τά μικρά αύτόματα έπίσης. Μόνον έν βαρύ
πολυβόλον μας έχει περί τά 1100 φυσίγγια. Αί όμάδες μας
έγκατεστάθησαν σταθερώς είς όχυράς θέσεις. Πλήν όλί­
γων άξιωματικών, ούδείς άλλος γνωρίζει τήν κατάστασιν
άπό πλευράς πυρομαχικών. "Ολοι οί άνδρες είναι αίσιό-
δοξοι, άτενίζουν μίαν καλυτέραν αύριο ν. Έχουν τήν
συναίσθησιν τοϋ άηττήτου. Όλοι έορτάζουν τήν γέννη-
σιν τοϋ Θεανθρώπου, ένφ ήμεΐς μέ τόν ύπομοίραρχον
Τζαμαλούκαν, συνεχώς συσκεπτόμεθα. Λύσις τοϋ προβλή­
ματος δέν ύπάρχει. Μοναδική μας έλπίς άπομένει αί
πιθαναί ρίψεις τών Συμμάχων.
Έν τφ μεταξύ καθημερινώς πληροφορούμεθα περί νέων
συγκεντρώσεων τοϋ ΕΛΑΣ διά μετακινήσεως μονάδων του
έκ διαφόρων περιφερειών Κεντρικής καί Δυτικής Μακεδο­
νίας. Διά προσπάθειαν ματαιώσεως τής προετοιμασίας
τοϋ έχθροϋ ούτε σκέψις. Τά πυρομαχικά μας άρκοϋν μό­
νον «διά νά άποθάνωμεν έντίμως είς τά χαρακώματα»,
κατά τήν έκφρασιν τοϋ Τζαμαλούκα.
9-1-1944
Τάς πρώτας πρωινάς ώρας τής 9-1-44, 2.000 μόνιμοι
άντάρται τοϋ ΕΛΑΣ καί 400-500 έφεδρικοί του έπετέθη­
σαν κατά τών θέσεών μας έπί μετώπου 15 χιλιομέτρων,
306
καλυπτόμενου δι’ 800 περίπου άνταρτών μας, μεταξύ τών
όποιων καί τινες έφεδρικοί, έπίλεκτοι.
Πρώτος άντικειμενικός σκοπός τοϋ έχθροϋ είναι ή Κατά-
ληψις τοϋ χειμάρρου διά τήν διχοτόμησιν τοϋ μετώ­
που μας.
Αί έθνικαί όμάδες εύρίσκοντο είς τάς θέσεις των καί
εις τινα σημεία τόΰ μετώπου, έκ της πρώτης ώρας τής έπι-
θέσεως, ήρχισεν άγών σώματος πρός σώμα έντός τών χαρα­
κωμάτων μας. Οί έλασΐται πολεμοΰν μέ άσυνήθη τόλμην,
άλλά καί οί άντάρται μας μέ άπόλυτον ψυχραιμίαν άντιμε-
τωπίζουν άλλεπάλληλα κύματα έπιθέσεων, μέ άραιά μέν,
εύστοχα όμως πυρά.
Προ τής 8ης ώρας, προ τών χαρακωμάτων τών άμυνο-
μένων ύπάρχουν δεκάδες νεκρών, οί κομμουνισταί όμως
δέν πτοοΰνται. Έξακολουθοΰν νά έπιτίθενται, άδιαφοροϋν-
τες διά τάς άπωλείας των.
Περί τήν 9ην ώραν, ό άγών ήτο κρίσιμος. Τήν πλάστιγ­
γα Εκλινεν ύπέρ ήμών τό μοναδικόν μας βαρύ πολυβόλον,
τό όποιον λόγφ τής παγωνιάς μέχρι τής ώρας αύτής δέν
έλειτούργησεν. Οί άνθυπασπιστής Κουτσαμπέλας καί έ­
νωμοτάρχης Κουκουβής, μετά σκληράν πάλην, άνακα-
τέλαβον άπολεσθέν ύψωμα καί έγκατέστησαν έπ’ αύτοΰ
τό βαρύ πολυβόλον μέ χειριστήν τόν λοχίαν Κοσμίδην.
Τά πυρά ύπήρξαν εύστοχα καί ό έχθρός εκαμεν έλαφράν
σύμπτυξιν. Μετά προπαρασκευήν κολάσεως πυρός βα­
ρέων όλμων καί άλλων δπλων, έπανέλαβε τήν έπίθεσίν του,
εϊχεν δμως τήν ιδίαν τύχην. ’Από τής στιγμής αύτής οί
έθναντάρται άνέλαβον πρωτοβουλίαν κινήσεων. Έπίθε-
σίς μας διά τών όμάδων Ποταμοπούλου, Γιαχμα, Παπού-
λια, Πετρίδου έπέτυχεν είς τό δεξιόν τής έχθρικής παρατά-
ξεως μέ αιχμαλωσίαν 70 έλασιτών καί λαφυραγώγήσιν
50 μεταγωγικών του. Αί όμάδες αδται, μέ διαφόρους έλι-
γμούς κατέλαβον θέσεις άπειλούσας τά νώτα τοϋ έχθροϋ
και άνεκούφισαν τήν κεντρική ν γραμμήν μας. Κατά τόν
ίδιον τρόπον οί Σαρηγιαννίδης, Ραφτόπουλος, ’Αποστο-
λίδης, Ίωακειμίδης, άντεπιτεθέντες είς τό άριστερόν,
ύπεχρέωσαν τόν έχθρόν νά συμπτυχθή. Οί Γαβριηλίδης
Μπαντουβάκης καί άλλοι όμαδάρχαι έπέτυχον τήν δημι­
ουργίαν θύλακος είς τό κέντρον τοϋ έχθροϋ, τόν επληξαν
θανάσιμα έκ τών νώτων καί ένέσπειραν πανικόν καί σύγ-
χυσιν. Περί τήν 16ην ώραν, έγένετο γενική άντεπίθεσις
έφ’ όλοκλήρου τοϋ μετώπου, ήτις καί έπέτυχεν άπολύτως,
άρχίσαντος τοϋ έχθροϋ νά ύποχωρή άτάκτως. Είς αύτήν
τήν γενικήν σύγχυσιν τοϋ έχθροϋ, παντοϋ οί άνδρες μας
είσεχώρησαν καί είς τά νώτά του.
Έπηκολούθησε μία πραγματική τραγωδία τών έπιτε-
θέντων. Αί χαράδραι έγέμισαν άπό πτώματα καί παντοει­
δή ύλικά. Κατεδιώχθησαν μέχρι τής κορυφογραμμής τών
Κρουσίων, δπου καί έκαλύφθησαν άπό τό έπελθόν σκό­
τος καί τά δραστικά πυρά έφεδρικής των δυνάμεως.
Αύτό ήτο τό τέλος τής τελευταίας προσπαθείας τοϋ
ΕΛΑΣ, δπως μάς διάλυση. ’Ατυχώς ύπήρξαμεν ήττημένοι
νικηταί. Τά πυρομαχικά μας, παρά τήν τηρηθεΐσαν φει­
δώ έξηντλήθησαν τελείως, φθάσαντα είς τά 5 - 6 φυσίγγια
κατ’ άνδρα.
Μετά τήν μάχην τής 9-1-44 έπληροφορήθησαν δλοι
οί άνδρες τήν έξάντλησιν τών πυρομαχικών μας καί κάθε
ήμέρα άνταρτικής ζωής ήτο χειροτέρα τής προηγουμένης.
Ή ΠΑΟ μάς έπληροφόρησεν δτι τό Συμμαχικόν Στρα-
τηγεΐον, διά λόγους τεχνικούς(!) καί πάλιν δέν έπρόκειτο
νά μάς έφοδιάση διά πυρομαχικών.
’Απεφασίσαμε τήν αύτοδιάλυσίν μας, γενομένην τήν
24 Ίανουαρίου 1944. Ώμίλησα προφορικώς πρός τούς
άνδρας καί διά τοϋ Α' ύπαρχηγοϋ μου, ύπολοχαγοϋ Θω-
μαΐδου άπηύθυνα έγγράφως τήν άκόλουθον ήμερησίαν
διαταγήν:
Συμπολεμισταί μου,
«Πολλοί άπό σας άγωνίζονται άπό διετίας καί πλέον
καί δλοι σας άπό τήν 4ην Ιουλίου 1943 έναντίον τών
κατακτητών τής Πατρίδος μας. Οί Γερμανοί καί οί Βούλ­
γαροι άπό τοϋ 1941 πατοϋν στο χώμα τής αιματοβαμμέ­
νης Μακεδονίας μας, σφάζουν, άτιμάζουν, ρημάζουν,
καίουν, γέμισαν τόν τόπο μας μέ αίμα καί καταστροφήν
καί όλεθρον. Έκ τών πρώτων σείς ύψώσατε ύπερήφανο
τό άνάστημά σας - καί δείξατε στον κατακτητή, δτι ή
Ελλάς δέν είναι χώρα πού μπορεΐ νά μείνη σκλάβα. Στο
Μπέλες, στήν Γευγελή, στά Στεφάνια, στόν Λαγκαδά,
στο Λευκοχώρι, στις Μουριές, στή Δοϊράνη, στόν Πρό­
βατά, καί σέ τόσους άλλους τόπους τά ντουφέκια σας
σκόρπισαν θάνατο στόν έχθρό πού κατάλαβε πλέον δτι
ή ώρα τής τελειωτικής καταστροφής του δέν είναι μακρυά.
Είμαι βέβαιος έγώ, καί άσφαλώς τό πιστεύετε δλοι σας,
δτι άπό τής καταρρεύσεως τής Ιταλίας, τούλάχιστον ή
Μακεδονία μας θά άπελευθεροϋτο άπό τούς κατακτητάς.
Ό τόπος μας δμως, πού γέννησε τόσους καί τόσους πα-
τριώτας, είχε τήν άτυχία νά γεννήση καί προδότας. Έ-
γέννησε τόύς βουλγαρόδουλους κομμουνιστάς, τούς έ-
φιάλτας τοϋ ΕΛΑΣ. Δυστυχώς οί Σύμμαχοί μας δέν άντε-
λήφθησαν άκόμη τό άτιμο παιγνίδι τους, πιστεύω δμως
άκράδαντα δτι γρήγορα θά καταλάβουν τήν πλάνη τους
καί ή Πατρίδα μας μέσα είς τήν συμμαχικήν οικογένειαν
θά καταλάβη τήν θέσιν πού τής άνήκει. Μήν άπογοητευ-
θήτε. Οί κομμουνισταί δέν άποτελοϋν παρά τό 1/100
τών Ελλήνων καί βασίζονται στο ψεϋδος, στήν άπάτη.
Ποιος είναι ό ΕΛΑΣ τόν γνωρίσατε στις μάχες πού δώ­
σατε έναντίον του στά Πηγαδούλια, στο Βουρλάν, στήν
Ανατολή, στήν Ηράκλεια, στήν Τέρπυλλο, στήν Κριθιά,
στήν Χαλκιδική,-στά Ριζιανά, στήν Τριάδα καί σέ τόσα
άλλα μέρη. Νά εΐσθε δλοι ύπερήφανοι γιατί μέχρι σή­
μερα, λίγοι ή πολλοί βρεθήκαμε, ισχυρός ή άδύνατος
ήταν ό έχθρός, ποτέ ούτος δέν είδε τήν πλάτη μας. Διά τό
συμφέρον τής Πατρίδος μας, μέχρι σήμερον σάς είπα
ένα ψέμα. Δέν σάς είπα ποτέ δτι τά πυρομαχικά μας δέν
ήταν δσα χρειάζονταν. Νά μοϋ τό συγχωρήσητε αύτό
άν είναι λάθος μου. "Οταν ξεκίνησα μαζί σας δέν φαντά­
στηκα ποτέ δτι κάθε βδομάδα θά είχαμε καί άπό μίαν
έπίθεσίν τών προδοτών τοϋ ΕΛΑΣ, ούτε έπίστευα δτι οί
μεγάλοι μας Σύμμαχοι θά έβρισκαν τόσον μεγάλος δυσκο­
λίας είς τόν έφοδιασμόν μας διά φυσιγγίων. Δέν γνωρίζω
ποιος φταίει δι’ αύτό, ούτε μπορώ νά σάς πώ περισσότερα,
δσοι άπό σάς θέλετε σήμερα ύπεύθυνον, άς θεωρήσουν
ώς άμαρτωλόν έμέ. Απολογούμενος τώρα σάς λέγω μόνον
δτι ή Ελλάς γρήγορα θά άναστηθή, θά σάς καλέση,
307
μάρτυρας καί θά καταδικάση άνέκλητα δσους μπήκαν
έμπόδια στον τίμιο άγώνά μας.
Σδς ανακοινώνω σήμερα, δτι έπειτα άπό τήν μεγαλειώδη
νίκη μας τής 9.1.44 μείναμε έντελώς χωρίς φυσίγγια.
Οί έλασΐται, βοηθούμενοι κατά τόν γνωστόν τρόπον άπό
τούς Βουλγάρους γρήγορα θά άνασυγκροτηθούν, θά έπι-
χειρήσουν ασφαλώς έκ νέου τήν διάλυσίν μας, καί δέν
πρέπει νά μάς βροΰν χωρίς δπλα. Θά αύτοδιαλυθώμεν
καί θά παραμείνωμεν τούλάχιστον ήττημένοι νικηταί.
Δέν έγκαταλείπομεν όριστικά τόν άγώνα. Ό καθένας
άπό σάς ας φιλήση τό ντουφέκι του, ας όρκισθή έπάνω
σ’ αύτό δτι δέν θά τό ξεχάση καί άς τό κρύψη. Σύντομα
θά βρούμε πυρομαχικά. Προσωπικώς έγώ μέ 70 συμπολε-
μιστάς, άπεφάσισα καί έλπίζω νά φθάσω είς τόν στρατη­
γόν Ζέρβαν, θά έπιζητήσω σέ μάχη νά δούν οί "Αγγλοι
πού είναι έκεΐ πώς πολεμούν οί Μακεδόνες καί πιστεύω
δτι συντομώτατα θά μδς δώσουν πυρομαχικά, θά ξανα­
σμίξομε στά λημέρια μας. Έφρόντισα ώστε ό καθένας
άπό σδς μέ ένα ψευδώνυμο νά προσληφθή σέ μιάν έργα-
σία μέσα στήν Θεσσαλονίκη, ώστε νά μή μείνετε στούς
δρόμους. Ήμεΐς πού τόσα καί τόσα δώσαμε γιά τήν Πα­
τρίδα, πρός τιμήν μας θά είναι, πρός χάριν αύτής καί πά-
λιν νά κάμωμεν καί τόν θυρωρόν καί τόν σωματοφύλακα
καί τόν νοσοκόμον καί δ,τι άλλο άκόμη θά χρειασθή
γιά νά περάσωμε τήν κρίσιμη αύτή στιγμή. Πιστεύσατε
είς τήν τελικήν νίκην, πιστεύσατε δτι μίαν ήμέραν θά
δημοσιευθούν οί άγώνες σας, πιστεύσατε δτι στά παιδιά
σας δημιουργήσατε τήν καλυτέραν κληρονομιάν πού μπο-
ρεΐ νά άφήση πατέρας, πιστεύσατε δτι ή άγάπη μου γιά
σδς δέν θά έξαντληθή ποτέ, πιστεύσατε δτι ή Ελλάς
δέν είναι κακός όφειλέτης. Πιστεύσατε δτι θά σδς πλή-
ρώση μέ τό πολυτιμώτερο νόμισμα πού θά βρεθή, δταν
σπάσουν τά δεσμά της».
Σ.Δ.Α. 21-1-1944
Ό Αρχηγός
Κ. ΜΗΤΣΟΥ
Διαλυθεισών τών έν Μακεδονίςι όμάδων μου κατά τόν
προεκτεθέντα τρόπον, μέ μικράν δύναμιν έπιλέκτων άν­
δρών, μετεκινήθην είς "Ηπειρον καί έτέθην ύπό τάς δια-
ταγάς τού στρατηγού Ζέρβα.
Έδώ αί συνθήκαι ζωής ήσαν άσυγκρίτως καλύτεραι
τών τής Μακεδονίας. Ύπήρχεν όπλισμός καί δλλα εφό­
δια καί πέραν αύτών ή ισχυρά προσωπικότης τού στρα­
τηγού Ζέρβα, τόν όποιον οί Σύμμαχοι έπρόσεξαν.
Είς τάς όμάδας Ζέρβα διφκησα μικρόν τμήμα, δυνάμεως
150 άνδρών περίπου. Είχον καί έδώ άρκετούς άντάρτας
μου τής Μακεδονίας. Διμοιρΐται μου ήσαν έξ όλοκλήρου
συμπολεμισταί μου τής Μακεδονίας, βαθμοφόροι τής
Χωροφυλακής, (άνθυπασπιστής Κουτσαμπέλας Χρήστος,
ένωμοτάρχαι Κουκουβής Παν., Πέρρος Θεόδωρος, Πα-
παγιάννης Γεώργ., Μακρυγιάννης Βασίλ., Σουλιώτης
’Ανδρέας).
Είς τάς όμάδας Ζέρβα τό τμήμά μου συμμετέσχεν είς
πολλάς μάχας καί συμπλοκάς κατά τών Γερμανών καί
έλασιτών μέχρι τής 14-2-1945, δτε καί άπελύθημεν, έπα-
νελθόντες είς τάς τάξεις τού Σώματος.
Αί σπουδαιότεραι τών πολεμικών έπιχειρήσεων, είς δς
τό τμήμα έλαβε μέρος είναι αί άκόλουθοι:
Τήν 25-5-44 γερμανικοί μονάδες έπεχείρησαν νά είσ-
έλθουν είς περιοχήν έλεγχομένην ύπό τών Ε.Α.Ο. Ζέρβα.
Τό τμήμά μου έλαβε μέρος είς διήμερον μάχην κατά τών
έπιτεθέντων Γερμανών, είς ύψώματα Κορούνας καί Μπαλ-
τανεζίου - Θεσπρωτίας. Είχον 2 τραυματίας. Λόγω τού
τομέως είς δν έτάχθην, τό τμήμά μου δέν διεδραμάτισε
πρωτεύοντα ρόλον είς τάς μάχας αύτάς, αί όποΐαι ύπήρξαν
πολύ έπιτυχεΐς διά τό 24ον Σ. Πεζικού Ζέρβα.
Άπό 24 έως 27 Ιουνίου 1944 τό τμήμά μου, μέ πρωτεύου­
σαν άποστολήν, έπολέμησε κατά του 24ου Συντάγματος
τού ΕΛΑΣ, καί κατεπίεζε ποικιλοτρόπως τούς κατακτη-
τάς τής περιοχής άπό Κρανιά Θεσπρωτίας μέχρι Ζαλόγ­
γου. Έπετεύχθη ή διάλυσις τών έλασιτών μέ άρκετάς
άπωλείας έκατέρωθεν.
Τήν πρωίαν τής 26-6-44 γερμανικόν άπόσπασμα ένε-
φανίσθη είς τήν περιοχήν τής Ε.Α.Ο. Κατεδιώχθη ύπό
άνδρών μου. Γερμανός τυφεκιοφόρος, έκ μεγάλης άπο-
στάσεως, είς Παλιορόφορον Πρεβέζης μέ έτραυμάτισεν
έλαφρώς είς τήν αύχενικήν χώραν.
Τήν 6-7-1943, τό τμήμά μου έπετέθη αίφνιδιαστικώς
κατά 200 Γερμανών είς ύψωμα «Άγιος Ιωσήφ» Λούρου.
Αποστολή του ήτο ή δημιουργία φθορδς είς τόν έχθρόν
καί ιδία ή άχρήστευσις δύο πυροβόλων του. Ή μάχη
ύπήρξε σκληρά καί πολύωρος. Αί άπώλειαι τού έχθροϋ,
ίδία κατά τήν πρώτη ν ώραν τής έπιθέσεώς μας, ύπήρξαν
σοβαραί είς άνθρώπινον ύλικόν. Έρρίφθησαν χειροβομ­
βίδες πολλαί είς σκηνάς κοιμωμένων. Τό ύψωμα πολλάκις
ήλλαξε κυρίους, τελικώς δμως ύπεχρεώθημεν είς ύποχώ-
ρησιν πρός ύψώματα ύπερθεν Λούρου. Έπετεύχθη ή
άχρήστευσις ένός μόνον πυροβόλου τού έχθρού. Εϊχομεν
καί ήμεΐς άπωλείας είς νεκρούς καί τραυματίας. Σοβαρώς
έτραυματίσθη καί ό ένωμοτάρχης Πέρρος διά χειροβομ-
βίδος. Όχυρωθέντες είς τά ύπερθεν Λούρου ύψώματα
άντιμετωπίσαμε πολλάς έπιθέσεις τών Γερμανών, άποτυ-
χούσας. Άπό βολάς τού γερμανικού πυροβολικού, καθ’
δλον τόν Ιούλιον τού 1944 κατά τής γραμμής μας, εΐ-
χομεν τραυματίας καί ένα νεκρόν.
Όλον τόν Αύγουστον τού 1944 τό τμήμά μου ήσχολήθη
με εκκαθαριστικός έπιχειρήσεις είς τήν πεδινήν περιοχήν
Πρεβέζης.
Τήν 2-9-44, είς τά πλαίσια γενικωτέρας έπιθέσεώς τών
Ε.Ο.Ε.Α. Ζέρβα, τό τμήμά μου αίφνιδιαστικώς έπετέθη
κατά μεγάλης φάλαγγος είς θέσιν Άσπροχάλικον Φιλιπ-
πιάδος. Ό άγών ύπήρξε πεισματώδης καί διήρκεσε καθ’
δλην τήν νύκτα τής 2-9-44, έγένετο πραγματική πάλη
σώματος πρός σώμα καί οί δνδρες μου έχρησιμοποίησαν
άκόμη καί μαχαίρας. Είχον δύο νεκρούς χωροφύλακας
(Ίωάννου Ν. καί Ντζίμα Ίωάννου) καί πολλούς τραυμα­
τίας, έν οίς καί ό άνθυπασπιστής Χωροφυλακής Κουτσαμ­
πέλας Χρήστος. Γερμανοί, έφονεύθησαν ή έπνίγησαν,
έπιχειρήσαντες νά διέλθωσι τόν Λούρον ποταμόν, υπέρ
τούς 100 καί ήχμαλωτίσθησαν 20. Ήχρηστεύθησαν 40
αύτοκίνητα φορτηγά, έμφορτα ύλικών, περί τά 100 φορ­
τηγά κτήνη, καί άπεκομίσαμεν σωρείαν λαφύρων, μεταξύ
τών όποίων δφθονον πολεμικόν ύλικόν.
308
Μετά σκληράν μάχην τήν 2-9-1944, ίσχυρόν γερμανικόν τμήμα ήττήθη είς Άσπροχάλικον - Φιλιππιάδος οπό ανταρτών τοδ τότε
υπομοιράρχου Κωνσταντίνου Μήτσου. Μεταξύ τών λαφύρων ήσαν και πολλοί κέλητες.
Μετά τήν έπιτυχή μάχην Άσπροχάλικου, τό τμήμά
μου, μέ όλνγοώρους διακοπάς, καθ’ δλον τόν Σεπτέμβριον
του 1944 συνεκρούετο διαρκώς είς τήν πρώτην γραμμήν
μέ γερμανικός δυνάμεις, αί όποϊαι έπεχείρουν νά κάμψω-
σι τάς έθνικάς όμάδας, ΐνα κρατήσουν έλευθέραν τήν μέσφ
Φιλιππιάδος όδόν πρός Ιωάννινα. Έπηνέχθησαν και άλ-
λαι σημαντικοί άπώλειαι εις τόν έχθρόν είς νεκρούς,
τραυματίας καί αιχμαλώτους. Εϊχομεν καί ήμεΐς άπωλεί­
ας είς έμψυχον ύλικόν, ούχί όμως και τόσον σημαντικάς.
Μέ τήν γενικήν έπίθεσιν του ΕΛΑΣ κατά τών όμάδων
Ζέρβα, τό τμήμά μου ελαβε μέρος είς πολυημέρους σκλη-
ράς μάχας κατά τών επιτιθεμένων είς Άρταν καί Λούρον.
Κατά τάς μάχας αύτάς ήττήθη μεν άπό τόν ΕΛΑΣ ώς
σύνολον και αί Ε.Α.Ο. Ζέρβα συνεπτύχθησαν είς Κέρκυ­
ραν, όπόθεν καί άπελύθημεν».
13. Η ΕΚΘΕΣΙΣ Τ Σ Α Κ Α Ρ Α
ΕΚΘΕΣΙΣ
Υποστρατήγου Τσακάρα Κωνσταντίνου
Περί τής δράσεως του άνταρτικου τμήματός μου τής
Εθνικής Αντιστασιακής Όργανώσεως Π.Α.Ο. (Πανελ­
ληνίου Απελευθερωτικής Όργανώσεως) κατά τήν κα­
τοχήν 1942-1944. (Περιληπτική εκθεσις τοΟ τότε ύπομοι-
ράρχου Τσακάρα δημοσιεύεται καί άνωτέρω έν κεφ. 8).
«Κατά τόν Έλληνοϊταλικόν πόλεμον του 1940-41, φέ-
ρων τόν βαθμόν του άνθυπομοιράρχου, υπηρέτησα είς
τήν Διεύθυνσιν Στρατονομίας Ίωαννίνων καί έκεΐθεν έν
συνεχείς, μετακινηθείς τήν 20ήν Φεβρουάριου 1941, άνέ-
λαβον τήν διοίκησιν τοϋ έξ 25 άνδρών συγκροτηθέντος
στρατονομικοϋ άποσπάσματος παρά τή VII Ταξιαρχία
(Συγκρότημα Καραντάγ) μέ έδραν τήν Κοινότητα Βρον-
τοϋ-Δράμας, §νθα με εύρεν ή κατά τήν 6η ν Απριλίου 1941
γενομένη έπίθεσις.τών Γερμανών. Μετά τήν γενομένην
άνακωχήν τήν 10-4-41 μετά τοϋ άποσπάσματος κατήλθον
είς Σέρρας, Ενθα τή παρακλήσει τοϋ τότε νομάρχου Σερ-
309
ρών μετέβην μετ’ αύτοϋ (άποσπάσματος) είς Νέαν Ζίχνην,
Ενθα άνέλαβον τήν διοίκησιν τής έκεΐ Ύποδιοικήσεως
Χωροφυλακής καί έν συνεχεία άνέλαβον τήν τοιαύτην
τοϋ Αου Αστυνομικού Τμήματος Σερρών μέχρι τήν 8ην
Μαΐου 1941, δτε έντολή τών Γερμανικών Άρχών κατο­
χής ή έν γένει διοίκησις ώς καί ή άσκησις τής άστυνομίας
παρεδόθη είς τούς Βουλγάρους.
Ακολούθως έπανήλθον είς τό Άστυνομικόν Τμήμα
Κατερίνης, Ενθα ύπηρέτουν προ τής κηρύξεως τοϋ ώς
άνω πολέμου καί είς ού τήν δύναμιν όριστικώς άνήκον.
Έκεΐθεν τήν 17ην Σεπτεμβρίου 1941 μετεκινήθην είς
τήν Ύποδιοίκησιν Χωροφυλακής Κολινδροϋ- Πιερίας
ώς διοικητής αύτής.
Έκεΐ ύπηρέτουν ώς ύπομοίραρχος κατά μήνα Όκτώ-
βριον 1942, δτε ό ύπολοχαγός αύτοκινήτων Λιακόπουλος
Γεώργιος, δστις διέμενε είς Κολινδρόν, στενός φίλος
καί συνεργάτης έπι παντός θέματος Έθνικοϋ, μοϋ Εκαμε
λόγον περί τής έθνικής όργανώσεως άντιστάσεως (Υ.Β.Ε.
Ύπερασπισταί Βορείου Ελλάδος), μετονομασθείσης βρα­
δύτερον είς Π.Α.Ο. (Πανελλήνιος Απελευθερωτική Όρ-
γάνωσις). Μοϋ εϊπεν δτι έπρόκειτο περί καθαρώς πατριω­
τικής όργανώσεως, ής ήγοϋντο άνώτεροι άξιωματικοί
τοϋ Στρατού, έπιστήμονες καί άλλα εύυπόληπτα πρόσωπα
καί δτι σκοπός της ήτο ή άπελευθέρωσις τής Πατρίδος
άπό τούς κατακτητάς διά πάσης μορφής άντιστάσεως καί
δή ένοπλου τοιαύτης, διά συγκροτήσεως ένοπλων άνταρ­
τικών τμημάτων, πρός δέ άπέβλεπε καί είς τήν καταπολέ-
μησιν τής βουλγαρικής καί ρουμανικής προπαγάνδας,
αί όποΐαι ύπό τήν προστασίαν τών γερμανικών καί Ιτα­
λικών άρχών κατοχής είχον άναπτύξει έντονον δρδσιν
είς βάρος τοϋ έλληνικοΰ στοιχείου τής Βορείου Ελλάδος
καί ίδία τοϋ σλαβόφώνου καί βλαχοφώνου τοιούτου, ώς
καί είς τήν διατήρησιν άκμαίου τοϋ ήθικοϋ καί έθνικοϋ
φρονήματος τοϋ λαοϋ κ.λ.π, Τέλος προσέθεσεν δτι ή Όρ-
γάνωσις μδς ένέγραψεν άμφοτέρους ώς μέλη καί δτι έζήτει
άπό ήμδς πίστιν καί έργασίαν πρός έκπλήρωσιν τών ώς
άνω έπιδιώξεών της.
Κατόπιν τούτου, καί σύμφωνα μέ τάς όδηγίας αΐτινες
είχον δοθή παρά τής Όργανώσεως είς τόν άνωτέρω ύπολο-
χαγόν, ήρχισεν ή δρασις είς δλους τούς τομείς καί ίδίςι
εις τόν τοιοϋτον τής μυήσεως καταλλήλων είς Εκαστον
χωρίον τής περιφερείας προσώπων, μυηθέντων παρ’ έμοϋ
πρώτων τών σταθμαρχών Χωροφυλακής περιφερείας μου
ώς καί έτέρων καταλλήλων άστυνομικών όργάνων.
Κατά τόν χρόνον τοϋτον έν Κολινδρφ έμυήθησαν πολ­
λοί κάτοικοι, μεταξύ τών όποιων οί Αθανάσιος Λινα-
ράς, ίερεύς έφημέριος Κολινδροϋ, Βασίλειος Καμψελί-
δης, τότε πρόεδρος τής Κοινότητος Κολινδροϋ, Δημή-
τριος Θεολογίδης, ιατρός, Σωτήριος Παπαϊωάννου, κα­
θηγητής Γυμνασίου, Κωνσταντίνος Χασιώτης, δασονό­
μος, Παναγιώτης Γαλατσόπουλος, άπόστρατος άξιωματι-
κός Αεροπορίας, οί ϊδιώται Βασίλειος, Σωτήριος καί Λά-
κης Κομπατσιάρης καί άλλοι. Ούτως, είς διαστήματα δύο
μηνών περίπου, ώς έκ τών περιοδειών είς τά χωρία τής
Ύποδιοικήσεώς μου είχα διαπιστώσει, είχον προσηλυ-
τισθή είς τήν Όργάνωσιν πολλοί κάτοικοι, τόσον άπό
τής ίδικής μας πλευράς, δσον και έξ άλλων κατευθύνσεων,
ίδίςι τής Κατερίνης. Έκτος τούτου, θετικαί πληροφο-
ρίαι εφερον είς χεΐρας τών κατοίκων Πιερίων, καί ίδίςι
τών τουρκοφώνων πληθυσμών αύτών, δτι ύπήρχε μεγά­
λος άριθμός δπλων, άτινα είχον μεταφερθή έκεΐ παρ’
αύτών τό Ετος 1941 έκ Κοζάνης, Πτολεμαΐδος κ.λ.π. μετά
τήν κατάρρευσιν τοϋ μετώπου.
Έν τφ μεταξύ κατά τόν αύτόν ώς άνω χρόνον (Όκτώ-
βριος-Νοέμβριος 1942) ήρχισαν νά περιέρχωνται πλη-
ροφορίαι, δτι είς τάς πέριξ τοϋ Όλύμπου περιοχάς είχον
έμφανισθή άνταρτικαί όμάδες άγνώστου όργανώσεως μέ­
χρι τότε, αΐτινες ένήργουν έπιθέσεις κατά Σταθμών Χω­
ροφυλακής, οϋς έλεηλάτουν καί έπυρπόλουν, τούς δέ
άνδρας αύτών άφοϋ άφώπλιζον ένίους τούτων άπήγαγον.
Κατά μήνα Δεκέμβριον 1942 όμάδες τούτων διά τεχνά­
σματος (ψευδής άνακοίνωσις είς τήν Αρχήν περί άνευ-
ρέσεως άγνώστου άτόμου φονευμένου) καί έξ ένέδρας
έπέτυχον είς τήν περιοχήν τοϋ χωρίου Παντελεήμονος-
Κατερίνης τήν σύλληψιν δυνάμεως Χωροφυλακής, τήν
όποίαν άφοϋ άφώπλισαν άφήκαν τούς άνδρας έλευθέρους,
κρατήσαντες μόνον τούς έπικεφαλής αύτής ύπομοίραρ-
χον Τωμαδάκην Αλέξανδρον, διοικητήν τής Ύποδιοι-
κήσεως Χωροφυλακής Κατερίνης^ καί άνθυπασπιστήν
Κουτσοϋκον Νικόλαον, διοικητήν τοϋ Σταθμοϋ Χωροφυ­
λακής Λιτοχώρου, οϋς μετά τινας ή μέρας έξετέλεσαν.
Κατά τό τρίτον δεκαήμερον τοϋ μηνός Ίανουαρίου
1943 όμάς τούτων, διαπεραιώθέΐσα έξ Όλύμπου είς τήν
περιφέρειάν μου (Β Α Πιέρια) καί μεταβάσα τήν 26ην
τοΟ ώς άνωτέρω μηνός είς τό χωρίον Σφενδάμη - Πιερίας
συνέλαβε τόν, κατά τήν νύκτα έκείνην δίανυκτερεύοντα
είς τήν οίκίαν τοϋ Αθανασίου Σακελλαρίου προέδρου
τής Κοινότητος, ένωμοτάρχην Σωτηρόπουλον Ήλίαν,
διοικητήν τοϋ Σταθμοϋ Χωροφυλακής Νέου Έλευθερο-
χωρίου- Μεθώνης -Πιερίας, δν άφοϋ ώδήγησε δέσμιο ν
Εξωθι του χωρίου Σφενδάμης έξετέλεσε κατά τόν πλέον
άγριον τρόπον διά πληγμάτων μαχαίρας είς τόν λαιμόν,
άφήσασα έπί τοϋ νεκροϋ του σημείωμα μέ τάς λέξεις
«Έτσι τιμωρεί τό Έθνος τούς προδότας του».
Ή όμάς αΰτη ώς καί αί λοιπαί περί τόν Όλυμπον δρώ-
σαι τόιαϋται, ώς βραδύτερον διεπιστώθη, άνήκον είς τήν
όργάνωσιν Ε.Α.Μ. - Ε.Λ.Α.Σ. καί δτι έπικεφαλής τής ό-
μάδος ήτις συνέλαβε τόν ένωμοτάρχην ήτο ό μετέπειτα
φέρων τό ψευδώνυμον καπετάν Άρης (γνωστός κομμου­
νιστής Μιχαήλ Σουγιουτζόγλου, ύπάλληλος τοϋ Υπο­
καταστήματος Αγροτικής Τραπέζης Κατερίνης, προ τής
έξόδου του είς τάς άνταρτικάς όμάδας).
Ούτως ήρχισεν-είς τήν περιφέρειαν τής Ύποδιοική-
σεώς μου τόν άπελευθερωτικόν άγώνα τό Ε.Α.Μ.-Ε.Λ.
Α.Σ., μέ τόν άγριον φόνον ώς δήθεν προδότου τοϋ πλέον
άγνοϋ καί θερμοϋ πατριώτου, ένωμοτάρχου Σωτηροπού-
λου Ήλία, δστις έπανειλημμένως είχε συλληφθή καί τε-
θή ύπό κατηγορίαν καί άνάκρισιν έκ μέρους τών Γερμα­
νών δι’ ύπόθαλψιν Άγγλων στρατια>τικών καί δι’ έτερας
πατριοοτικάς πράξεις καί δστις έτύγχανεν ένθουσιώδες καί
δραστήριον μέλος τής Όργανώσεώς μας.
Τό είς βάρος τοϋ ένωμοτάρχου τούτου Εγκλημα του
Ε.Λ.Α.Σ., ώς ήτο φυσικό ν, συνεκίνησε καί έτάραξε τούς
κατοίκους τής περιφερείας, παρ’ ών πολύ έξετιμδτο καί
310
[ ήγαπατο ούτος διά τήν έν γένει έναντι των στοργική ν
ι πολιτείαν και συμπεριφοράν και άνησύχησε σοβαρώς
I τούς άνθρώπους τής Όργανώσεώς μας, πλήν διεσκεδά-
σθη ή έντύπωσις αύτη, διότι έπιστεύθη κατ’ άρχάς δτι δ
[ φόνος ήτο εργον όμάδος κακοποιών, βραδύτερον δέ, δταν
[. έγνώσθη δτι τοϋτον διέπραξέν ό Ε.Λ.Α.Σ., έγένετο άντι-
| ληπτόν δτι οδτος (φόνος) άπέβλεπεν είς τήν έξαφάνισιν
δραστήριων στοιχείων και είς τήν τρομοκράτησιν τών
I ύγιώς σκεπτομένων Ελλήνων πατριωτών.
Τήν 5ην Μαρτίου 1943, έξακολουθών νά ύπηρετώ είς
\ τήν αύτήν Ύποδιοίκησιν Χωροφυλακής Κολινδροϋ, έ-
[ λαβον διαταγήν τών γερμανικών άρχών κατοχής, δι’ ής
\ διετάσσετο ό άφοπλισμός τών άνδρών και ή παράδοσις
[ είς αύτάς όλοκλήρου τοϋ όπλισμοϋ τής Ύποδιοικήσεως.
Διά τής Ιδίας διαταγής και πρός τόν αύτόν σκοπόν
I διετάσσοντο και αί Υποδιοικήσεις Χωροφυλακής Κατε-
ι ρίνης, Βεροίας καί Ναούσης.
Ώς ήμερα παραδόσεως ώρίζετο ή 8η Μαρτίου 1943.
Μετά τήν διαταγήν ταύτην έλαβον τήν άπόφασιν νά μή
[συμμορφωθώ καί έξέλθω είς τά δρη πρός διεξαγωγήν
ι άνταρτικοϋ άγώνος κατά τών κατακτητών.
; Είς τοϋτο ήχθην άφ’ ένός μεν διότι έκ τών δσων έγνώ-
[ ρίζα, τά πάντα ήσαν έτοιμα διά τήν όργάνωσίν μας έπί
τών Πιερίων, πρός δέ άπό τών μέσων τοϋ μήνός Φεβρουα-
•ρίου 1943 εϊχεν έξέλθει καί έδρα έπί τών Πιερίων άνταρ-
[ τική όμάς τής Όργανώσεώς μας, ύπό τόν τότε λοχαγόν
[Γουλγουτζήν Γεώργιον, καί ώς έκ τούτου έκρινα δτι δέν
ήτο πατριωτικό ν νά παραδώσω τόν όπλισμόν είς τούς
^κατακτητάς, άφοϋ τούτου εϊχεν άπόλυτον άνάγκην ή Όρ-
γανωσίς μας καί ή Πατρίς.
Πρός τοϋτο μεταβάς είς Βέροιαν, ένθα ήτο τότε ή έδρα
:τής προϊσταμένης Διοικήσεώς Χωροφυλακής καί παρου-
ί σιασθείς είς τόν τότε διοικητήν μου ταγματάρχην Σταυρί-
δην Γεώργιον, δστις ήτο έπίσης μέλος τής Όργανώσεώς
μας, τοϋ άνέφερον τάς σκέψεις καί τήν άπόφασίν μου.
;Ούτος, άφοϋ μέ συγκίνησιν μέ ήκουσεν, ού μόνον δέν
έξέφρασε δισταγμόν τι να, άλλά καί διά διαφόρων πατριω­
τικών λόγων μέ ένεθάρρυνε είς τήν έκτέλεσίν της, ύπο-
σχεθείς άμα συμπαράστασιν καί πδσαν ένίσχυσιν είς έμ­
ψυχον καί άψυχον ύλικόν άπό τής θέσεώς του ώς διοικη-
τοϋ Χωροφυλακής.
Αμέσως δέ μέ έφερε είς έπαφήν μέ τόν ώς άνωτέρω
έλέχθη λοχαγόν Γουλγουτζήν, δστις τήν ήμέραν έκείνην
είχε κατέλθει άπό τά Πιέρια καί εύρίσκετο έκεΐ, καί,
άφοϋ μετ’ αύτοϋ έρρύθμισα τό θέμα τής συναντήσεως τής
όμάδος του κατά τήν ήμέραν τής έξόδου μου, άνεχώρησα
καί έπανήλθον αύθημερόν είς τήν έδραν μου. Τήν έπομέ­
νην 6-3-43, άφοϋ άνεκοίνωσα καταλλήλως τήν άπόφα­
σίν μου ταύτην είς τούς σταθμάρχας Χωροφυλακής καί
είς τούς άνδρας τής έδρας μου καί ώρισα τόπον καί χρό­
νον συναντήσεως διά τούς εύρισκομένους μακράν τής
έδρας δνδρας, οΐτινες θά ήθελον νά μέ άκολουθήσωσιν,
περί ώραν 23ην τής 7-3-43 άνεχώρησα έκ Κολινδροϋ.
Κατά τήν έξοδόν μου ταύτην μέ ήκολούθησε τό μεΐζον
μέρος τών άνδρών τής Ύποδιοικήσεώς μου, ήτοι περί
|τούς 30 άνδρας, ώς καί εϊς ιδιώτης όνόματι Κομπατσιά-
ρης Ιωάννης, παραλαβόντες μεθ’ έαυτών άπαντα τόν ό-
πλισμόν τής Ύποδιοικήσεως, ώς καί δλα τά χρήσιμα
ύλικά άτι να εύρίσκοντο είς τάς άποθήκας τών Υπηρε­
σιών Χωροφυλακής (Ύποδιοικήσεως καί Σταθμών).
Κατά τήν άναχώρησιν καί ίνα μή έκτελεσθή διαταγή
τών άρχών κατοχής περί ύποβολής όνομαστικής κατα-
στάσεως τών κομμουνιστών περιφερείας τής Ύπόδιοική-
σεως, πρός δέ έξαφανισθή παν στοιχεΐον άφορών αύτούς,
άτι να ύπήρχον είς τά άρχεΐα τών Υπηρεσιών, έδόθη δια­
ταγή καί παρελήφθησαν παρά τών άνδρών άπαντες οί
φάκελοι τών κομμουνιστών περιφερείας τής Ύποδιοι-
κήσεως ώς καί τά σχετικά βιβλία, τά όποια (φάκελοι καί
βιβλία) καθ’ όδόν κατεστράφησαν διά πυρός.
Μετά δλονύκτιον πορείαν, τάς πρωινάς ώρας τής
8-3-43 έφθάσαμε έξωθι τοϋ χωρίου Συκιά, ένθα λαβόν-
τες τήν πληροφορίαν παρά τοϋ ίερέως Συκιάς Παπανέ-
στορος, δτι ή όμάς τοϋ Γουλγουτζή εύρίσκετο είς τήν
ίεράν μονήν τών Αγίων Πάντων μετέβημεν έκεΐ.
Είς τήν μονήν, τόσον οί έπικεφαλής τής άνταρτικής
όμάδος μόνιμοι άνθυπολοχαγοί Τσαμασιώτης Σπυρίδων
καί Παπαθανασίου Αθανάσιος, δσον καί οί άνδρες αύ-
τής, μάς ύπεδέχθησαν μέ ένθουσιασμόν καί ποικιλοτρό-
πως έξεδήλωσαν τήν χαράν των. Κατά τήν έκεΐ παραμο­
νήν μδς έπεσκέφθη ό τότε λοχαγός Μυτιληνάκης Λάμ­
προς, διαμένων είς Βέροιαν, ώς καί τινες κάτοικοι τών
πέριξ χωρίων. Μετά πάροδον 2-3 ήμερών καί τήν έπά-
νοδον έκ Βεροίας τοϋ άρχηγοϋ Γουλγουτζή, τό τμήμά
μας, άποτελούμενον έκ 50 άνδρών περίπου, έξεκίνησε
διά τήν έκτέλεσίν τοϋ προγράμματος ένεργείας, δ σύνί-
στατο είς τήν διέλευσιν τάς βραδυνάς ώρας έκ τών χωρίων,
πρός έπαφήν μετά τών κατοίκων, συγκρότησιν έπιτρο-
πών άγώνος, συγκέντρωσιν δπλων καί λοιπών χρησίμων
ύλικών, συγκρότησιν έφεδρικών όμάδων δράσεως, δικτύ­
ων πληροφοριών κ.λ.π.
Ή έξοδός μας αύτη (τόσον τής όμάδος Γουλγουτζή,
δσον καί έμοϋ μετά τών άνδρών μου) γνωσθεΐσα προύκά-
λεσεν άκράτητον ένθουσιασμόν μεταξύ τών κατοίκων τών
Πιερίων, ώς καί τών πέριξ περιφερειών Κατερίνης καί
Βεροίας καί, παρά πάντα φόβον τοϋ κατακτητοϋ, έσπευδον
ούτοι νά μδς συναντήσουν καί νά έκδηλώσουν τήν άγά-
πην καί τήν πίστιν των είς τόν άγώνα διά τήν άπελευθέ-
ρωσιν τής Πατρίδος καί νά μάς προσφέρουν πδσαν έξυ-
πηρέτησιν είς τάς άνάγκας μας είς τρόφιμα κ.λ.π. Έκεΐ
δέ πού ή έξοδος αύτη προύκάλεσε ιδιαίτερον ένθουσια-
σμόν, ήσαν οί τουρκόφωνοι πληθυσμοί τών Πιερίων, οί
όποιοι λόγφ τής διακρινούσης αύτούς ιδιαιτέρας συνοχής
καί πειθαρχίας μεταξύ των ήγέρθησαν ώς εις άνθρωπος
καί πολλοί τούτων, ώς οί Κυριάκος Παπαδόπουλος (Κι-
σδ Μπασάκ), Παϋλος Άσλανίδης, Θεόφιλος Λεοντιά-
δης, Ματθαίος Άσλανίδης, Μανασσής, Άνέστης Σαχινί-
δης κ.λ.π., κάτοικοι τών χωρίων Κοϋκος, Σεβαστή, Ά-
γιάννηδες, παλαιοί όπλαρχηγοί τοϋ Πόντου μεμυημένοι
είς τήν Όργάνωσίν μας έσχημάτισαν άμέσως ένοπλα τμή­
ματα, μέ δπλα τά όποια, ώς άνωτέρω άναφέρω, εΐχον μετα­
φέρει έκ Πτολεμαΐδος, Αμυνταίου, Κοζάνης κ.λ.π. καί
άπέκρυπτον έπιμελώς έκεΐ καί έξήλθον πρός συνάντησίν
μας. Έπίσης ένετάχθη είς τά τμήματά μας 5μελής ένο­
πλος όμάς ύπό τόν Αριστείδη ν Παπαδόπουλον έκ Νησελ-
311
λίου Βεροίας, ώς καί τρεις Ελληνοκύπριοι, οΐτινες άνή-
κοντες είς τό άγγλικόν έκστρατευτικόν Σώμα κατά τάς
μάχας τοϋ Όλύμποο είχον άποκοπή καί παρέμενον εκτο-
τε κρυπτόμενοι είς τήν περιοχήν Κατερίνης. Οδτως έντός
όλίγων ήμερων ή δύναμις τών έν κινήσει τμημάτων μας
άνήρχετο είς 130 άνδρας, ή δέ τοιαύτη τών είς τά χωρία
έφεδρικών τμημάτων δράσεως ύπερέβαινε τόν άριθμόν
τοϋτον καί συνεχιζομένων τών κινήσεών μας πρός τά
διάφορα χωρία αί δυνάμεις αδται ηΰξανον καθημερινώς.
Καί ένφ ούτως είχον τά πράγματα καί τά τμήματά μας
έκινοϋντο είς τήν μεταξύ τών χωρίων Συκιά, Καστανιά,
Παληοστάνη, Σφενδάμη, Κούκος, Παληονέλληνη κ.λ.π.
περιοχήν, ήρχισαν είς τήν ζώνην ένεργείας μας νά έμφα-
νίζωνται τμήματα τής Όργανώσεως Ε.Α.Μ.-Ε.Λ.Α.Σ.
Ταϋτα, κατ’ άρχάς άνίσχυρα δντα, καθ’ δσον δέν ύπερέ-
βαινον τούς 30 άνδρας, έζήτησαν τήν συνεργασίαν μας.
Πρός τοϋτο, κατά λαβοϋσαν χώραν τήν 16-3-43 συνάν-
τησιν τών τμημάτων είς τοποθεσίαν μεταξύ Παληοστά-
νης - Παληονέλληνη ς καί έν συνεχεία συνάντησιν τού
άρχηγοϋ μας Γουλγουτζή μετά τοϋ ώς τοιούτου παρου-
σιασθέντος έκ τής πλευράς τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. μονίμου ύπολο-
χαγοϋ αύτοκινήτων Τσαλέφη Θωμά (καπετάν Βούρου),
μετά συζήτησιν καθ’ ήν έπεκράτησε ταυτότης άντιλήψεων
καί σκοπών, έπήλθε πλήρης συμφωνία καί ώς πρός τόν
τρόπον συνεργασίας τών τμημάτων καί ώς πρός τόν τοι-
οϋτον άλληλοϋποστηρίξεώς των έν περιπτώσει συγκρού­
σεων μετά τών Γερμανών κ.λ.π.
Μετά πάροδον δμως ήμερών, ένισχυθέντα ταϋτα διά
δυνάμεων έξ άλλων περιφερειών, ήλλαξαν στάσιν εναντί
μας καί ήρχισαν νά έμφανίζωσιν έχθρικάς διαθέσεις καί. νά
ένεργώσιν έχθρικάς πράξεις είς βάρος μας. Κατ’ άρχάς,
καί έπί σκοπφ δπως δημιουργήσωσι δυσπιστίαν είς τούς
κατοίκους έναντι τών τμημάτων μας, διά ζώσης καί κυ­
κλοφορίας έκατοντάδων έντύπων τόσον έν τή πόλει Κα­
τερίνης, δσον καί είς τά χωρία, έξαπέλυσαν σφοδράν
συκοφαντική ν έπίθεσιν έναντίον μας, έμφανίζοντες τά
τμήματα ώς δήθεν συνεργαζόμενα μετά τών Γερμανών,
παρ’ ών δήθεν έξωπλίζοντο καί έτροφοδοτοϋντο κ.λ.π.
Ακολούθως τήν 20-3-43 έξωθι τοϋ χωρίου Χράνη προέ-
βησαν είς τήν σύλληψιν τών άνταρτών (χωροφυλάκων)
Φαρασλή Αποστόλου καί Βουλγαράκη Ίωάννου, οϋς
άφοϋ άφώπλισαν έθεσαν ύπό κράτησιν.
Βραδύτερον δέ τή έπεμβάσει άξιωματούχου τοϋ Ε.Λ.Α.Σ.
συγγενοϋς των άφήκαν τούτους έλευθέρους καί βίςι τούς
ένέταξαν εις τα τμήματά των. Κατά τόν Ιδιον έπίσης
χρόνον συνέλαβον δύο συνδέσμους τής Όργανώσεώς μας,
τοϋ ένός όνόματι Γουλγουντίνα, συγγενοϋς τοϋ άρχηγοϋ
Γουλγουτζή, οί όποιοι είχον μεταφέρει έκ Βεροίας άρβυ-
λα καί άλλα έφόδια διά τούς άνδρας μας, καί τούς όποίους
μετά τινας ή μέρας έφόνευσαν. Διαβήματα καί παραστά­
σεις έκ μέρους μας, δπως άφήσουν έλευθέρους τόσον
τούς άντάρτας, δσον καί τούς συνδέσμους ούτε κάν έλή-
φθησαν ύπ’ δψιν.
Ωσαύτως δέ δι’ άπειλών θανατώσεως ήρχισαν νά άσκώ-
σι τρομοκρατίαν είς βάρος τών είς τά χωρία άνθρώπων
τής Όργανώσεώς μας, νά προβαίνουν είς άφοπλισμόν
ήμετέρων όμάδων δράσεως κ.λ.π. Παρά τ’ άνωτέρω δμως
οί κάτοικοι τών χωρίων ούδ’ έπί στιγμήν έπαυσαν νά
προσβλέπουν μετ’ έμπιστοσύνης πρός τά τμήματά μας,
νά τά συνδράμουν είς τό έργον των, πρός δέ αί δυνάμεις
τών έν κινήσει καί έφεδρείςι τμημάτων ν’ αύξάνουν συνε­
χώς, άνελθοϋσαι έν συνόλφ είς 250 περίπου άνδρας, πρά­
γμα δ άνησύχει τούς κομμουνιστάς καί τήν Όργάνωσιν
των Ε.Α.Μ. - Ε.Λ.Α.Σ., δι’ δ καί έθεσαν θέμα διαλύσεώς
μας.
Ούτω τήν 23-3-43 καί ώραν 9ην π.μ., ένφ τά τμήματά
μας είχον άναχωρήσει έκ τοϋ χωρίου Ρυάκια καί έβά-
διζον έπί τής όδοϋ πρός τό χωρίον Καστανιά, είς σημεΐον
περί τά 3-4 χιλιόμετρα έκ τοϋ χωρίου εύρέθησαν αίφνι-
δίως ένώπιον τμημάτων τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., άτινα είχον άπο-
κλείσει τήν όδόν καί είχον καταλάβει τά πέριξ ύψώματα.
Κατά τήν στάσιν τών τμημάτων μας έπεδιώχθη κατ’ άρ­
χάς, διά προσεγγίσεως τών όπλαρχηγών μας παρά γνω­
στών των άξιωματικών καί άνταρτών τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. καί
τής κατ’ ίδίαν δήθεν συζητήσεως, νά τούς παρασύρωσι
πρός τάς γραμμάς των καί νά τούς συλλάβωσι.
Γενομένου δμως άντιληπτοϋ τοϋ τεχνάσματός των τού­
του, προσήλθον ένώπιόν μας άξιωματικοί τινες καί ό
πολιτικός των έπίτροπος μέ τό ψευδώνυμον Κοσμάς ( Α ­
θανάσιος Γκέλος έκ Νιγρίτης), δστις ύπήρξεν ό κυρίως
σφαγεύς τών Πιερίων, καθ’ δσον δλαι αί έκτελέσεις τών
έθνικοφρόνων κατοίκων (άνθρώπων τής Όργανώσεώς
μας), αϊτινες έλαβον χώραν τότε έπί τών Πιερίων, παρ’
αύτοϋ διετάχθησαν, δστις στραφείς πρός ή μάς είς θρασύ
καί προκλητικόν ύφος είπε: «Ή Όργάνωσίς μας δέν
άνέχεται άλλος Όργανώσεις καί δχομεν έντολήν νά σάς
καλέσωμεν νά προσχωρήσητε είς ήμάς. Είς τό Άρχηγεΐον
πού θά πάμε θά σάς άπονεμηθοϋν κάθε διάκρισις καί τι­
μή. Ά ν δέν μάς άκολουθήσετε θά σάς κτυπήσωμεν».
Άπαντών είς αύτόν ό άρχηγός μας είπε:
«Μία τέτοια πρότασις άπορρίπτεται ώς άπαράδεκτος.
Ήμεΐς έντολάς λαμβάνομεν μόνον άπό τήν Όργάνωσίν
μας. Σας καλοϋμεν έν πνεύματι άγάπης καί όμονοίας νά
συνεργασθοϋμε, ϊνα φέρωμέν είς πέρας τόν κοινόν ίερόν
σκοπόν, τούτέστιν τήν άπελευθέρωσιν τής Πατρίδος μας.
Ήμεΐς δέν θά εΐμεθα οί πρώτοι πού θά ρίξουμε βόλι
έναντίον Ελλήνων, σείς άν θέλετε κτυπήσατέ μας». Καί
ταϋτα είπών έδωκεν είς στεντορείαν φωνήν τό σύνθημα
τής έκκινήσεως τών τμημάτων μας πρός τά έμπρός. Πρό
τής γενναίας στάσεως τοϋ άρχηγοϋ μας καί τής άποφα-
σιστικής έκκινήσεως τών άνδρών, οί έπικεφαλής τών τμη­
μάτων τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. έδωκαν έντολήν είς τά άποκλείοντα
τήν όδόν τμήματά των ν’ άποσυρθώσι ταχέως, χωρίς νά
τολμήσωσι νά μάς ένοχλήσωσι. Καί τοϋτο διότι τήν ήμέ-
ραν έκείνην αί δυνάμεις τών τμημάτων μας άνήρχοντο
είς 140 άνδρας, ένφ αί δυνάμεις τούτων δέν ύπερέβαινον
τούς 80, πρός δέ οί άνδρες μας διέθετον άσυγκρίτως
καλλίτερον όπλισμόν καί πυρομαχικά. Καί παρ’ δτι μετά
τό ώς άνω έπεισόδιον αί έχθρικαί ένέργειαι καί πράξεις
τούτων συνεχίσθησαν είς βάρος μας, ούδέποτε έπιστεύ-
αμεν δτι θά έξώθουν οδτοι τά πράγματα μέχρις ένόπλου
ρήξεως καί αιματοχυσίας.
Τοϋτο δμως τό όποιον ήμεΐς δέν ήδυνά'μεθα νά φαντα-
312
σθώμεν, αύτό και συνέβη μετά τινας ήμέρας. Μετά τήν
άνωτέρω συνάντησιν τά τμήματά μας, συνεχίσαντα τήν
έφαρμογήν τοϋ προγράμματος δράσεώς των, ήχθησαν τήν
27-3-43 έίς τήν ώς άνω μονή ν τών ' Αγίων Πάντων πρός
άνάπαυσιν, Ενθα παρέμειναν μέχρι τής 4-4-43.
Κατά τό διάστημα τοΰτο μδς έπεσκέφθησαν πολλοί
κάτοικοι τών πέριξ χωρίων τής πεδιάδος Βεροίας, πρός
δέ διήλθεν έκεΐθεν ή έξ 8 άνδρών έθνική άνταρτική όμάς.
μέ άρχηγόν τόν Θεόφιλον Βαήν έκ Κατερίνης, ήτις έδρα
ώς άνεξάρτητος είς τήν πεδινήν περιοχήν Βεροίας καί
ήτις έδήλωσε συνεργασίαν μετά τών τμημάτων μας.
Ωσαύτως, κατά τό ώς άνω χρονικόν διάστημα, είς τόν
άνθυπολοχαγόν Τσαμασιώτην Σπυρίδωνα συνέβη άτύχη-
μα, έτραυματίσθη δέ είς τήν χεϊρά του έκ τυχαίας έκ-
πυρσοκροτήσεως τοϋ πιστολιού του, οδ Ενεκεν παρέστη
άνάγκη μεταφοράς του είς Βέροιαν πρός θεραπείαν. Και
ένφ τήν 4ην Απριλίου έπρόκειτο νά λάβη χώραν εϊς τήν
μονήν λειτουργία έκ μέρους τοϋ ίερέως Συκιάς Παπανέ-
στορος, ήν θά παρηκολούθουν καί οί άνδρες τοϋ σώματός
μας, περί ώραν 5.30' π.μ. τής ήμέρας ταύτης (4-4-43)
προσήλθεν άγγελιαφόρος τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., δστις ένεχείρισε
είς τόν άρχηγόν Γουλγουτζήν σημείωμα άναγράφον τά
έξής: «Πρός τόν άρχηγόν τών τμημάτωνΈ.Σ. Γουλγούτ-
ζήν, όπλαρχηγούς Τσακάραν, ’Ασλανίδην κ.λ.π. ΕΙσθε
κυκλωμένοι άπό 500 άντάρτες τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. Σάς δίνουμε
τόν λόγον τής έπαναστατικής μας τιμής, δτι άν παραδο-
θήτε δέν Εχετε νά πάθετε τίποτε. Πάσα άντίστασις θά
πνιγή είς τό αίμα».
Κικί τσας - Βόϋρος
Εύθύς ώς ό άρχηγός άνέγνωσε τοϋτο, Εδωσε ν έντολή ν
ταχείας έξόδου τών έν τή μονή εύρισκομένων άνδρών
πρός κατάληψιν τών προκαθωρισμένων θέσεων καί άντί-
στασιν. Είρήσθω ένταΰθα, δτι έκ Βεροίας μδς εΐχε δοθή
πληροφορία περί κινήσεως τμημάτων Γερμανών πρός
Πιέρια, δι’ ένέργειαν έκκαθαριστικών έπιχειρήσεων έ­
ναντίον τών άνταρτών, πράγμα δ μδς ύπεχρέωσε είς τήν
λήψιν ηύξημένων μέτρων άσφαλείας καί έπαγρυπνήσεως,
ού Ενεκεν είς τέσσαρα σημεία περιμετρικώς τής μονής
είχον έγκατασταθή άπό τής έκεΐ άφίξεώς μας φυλάκια μέ
ίκανόν άριθμόν άνδρών.
Είς έκτέλεσιν τής διαταγής τοϋ άρχηγοϋ άπαντες οί
έπί κεφαλής τμημάτων έκινήθησαν άμέσως, έγώ δέ συγ-
κεντρώσας ταχέως τούς έντός τής μονής εύρισκομένους
15 άνδρας, καθ’ δσον οί ύπόλοιποι ήσαν είς τά φυλάκια,
Εσπευσα πρός τήν Εξοδον τοϋ μανδροτοίχου τής μονής.
Καθ’ ήν δέ στιγμήν έξερχόμην, ήρχισαν νά ρίπτωνται
βλήματα δλμων πρός τήν μονήν καί νά άκούωνται πυκνοί
πυροβολισμοί. Έπηκολούθησε μάχη, ήτις διήρκεσε μέ­
χρι τών άπογευματινών ώρών, όπότε, δοθείσης διαταγής,
οί άνδρες τοϋ σώματος διέρρευσαν πρός διαφόρους κα­
τευθύνσεις. Κατά τήν μάχην ύπέστημεν βαρύ πλήγμα.
Τριάκοντα καί πλέον άνδρες ώς καί ό άνθυπολοχαγός
Παπαθανασίου Αθανάσιος, μή προλαβόντες νά έξέλθω-
σι τής μονής καί νά καταλάβωσι τάς θέσεις των, λόγφ
αίφνιδιασμοϋ καί μή προβολής άντιστάσεως τοϋ ύπό
τόν Εφεδρον άνθυπολοχαγόν Σμύρνήν φυλακίου, ήχμα-
λωτίσθησαν. Έγώ δέ καί τινες τών άνδρών μου είς τήν
κατά τάς άπογευματινάς ώρας προσπάθειαν διασπάσεως
τής γραμμής τών έλασιτών, έμπεσόντες είς πυκνά πυρά
αύτομάτων δπλων, καθ’ ήν στιγμήν καί έτραυματΐσθήν
διά ριπής αύτομάτου είς τήν κνήμην τοϋ άριστεροϋ πο-
δός, ώς έκ θαύματος διεσώθημεν. Μετά τόν τραυματισμόν
καί τήν πρόχειρον έπίδεσιν τοϋ τραύματος, δι’ δλονυ-
κτίου πορείας ήχθημεν τάς πρωινάς ώρας τής 5-4-43
Εξωθι τοϋ χωρίου Βεργίνα.
Έκεΐ μή δυνάμενος νά συνεχίσω τήν πορείαν, λόγφ
φλεγμονής καί έρεθισμοϋ τοϋ τραύματος, έπεβιβάσθην
ΐππόυ, δστις παρελήφθη έκ τής μονής Βουλτσίστης καί
μετεφέρθην έκεΐ ύπό τοϋ άντάρτου Μανίκα Θεοφάνους.
Συνεχίσαντες τήν πορείαν έφθάσαμεν είς τήν έκκλησίαν
Μεγάλη Παναγία, κειμένην είς τήν περιοχήν Βουλτσί­
στης, Ενθα συναντήσαμε καί τούς ύπολοίπους άνδρας τοϋ
τμήματός μου, άπουσιάζοντος μόνον τοϋ άντάρτου (χω-
ροφύλακος) Κωνσταντινίδου Ίωάννου, δστις εϊχεν αί-
χμαλωτισθή παρά τών έλασιτών, ώς καί τινων άλλων
έτέρων τμημάτων. Ακολούθως, άναχωρήσαντες έκεΐθεν
τάς έσπερινάς ώρας (5-4-43), διήλθομεν Εξωθι τής κωμο-
πόλέως Κολινδροϋ, Ενθα μδς συνήντησεν ό άνωτέρω
ύπολοχαγός Λιακόπουλος Γεώργιος καί ό Ιατρός Κο-
λινδροϋ, δστις καί μοϋ παρέσχε Ιατρική ν περίθαλψιν.
Έν συνεχείςι δι’ όλονυκτίου πορείας καί διά τών περιο­
χών τών χωρίων Καταχδ, Παλαιοϋ Έλευθεροχωρίου,
Σφενδάμης, έφθάσαμε τάς πρωινάς ώρας τής 6-4-43 είς
τό χωρίον Κοϋκος, Ενθα είχον συγκεντρωθή καί οί άν­
δρες δλων τών άλλών τμημάτων, άτινα έπέτυχον νά δια-
φύγωσιν έκ τής μονής. Είς Κοϋκον παρεμείναμεν έπί
πέντε ήμέρας περίπου, καθ’ δ διάστημα έγώ ένοσηλευό-
μην είς τήν οΙκίαν τοϋ δπλαρχηγοϋ Παύλου ’Ασλανίδου.
Κατά τόν χρόνον τοϋτον οί οπλαρχηγοί Κυριάκος Παπα-
δόπουλος, ’Ασλανίδης, Μανασσής, Σαχινίδης, έλθόντες
είς συνεννόησιν καί συνάντησιν μέ τούς άρχηγούς τών
τμημάτων τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., άτινα μδς είχον προσβάλει είς
τήν μονήν τών Αγίων Πάντων, έπέτυχον τήν άπελευθέρω-
σιν τών άνταρτών οίτινες κατή γοντο έκ τοϋ χωρίου Κοϋ­
κος, Σεβαστή κ.λ.π. καί είχον αίχμαλωτισθή κατά τήν
άνωτέρω μάχην καί ών ό άριθμός άνήρχετο είς δώδεκα
περίπου. Έκ τών ύπολοίπων δέ 20, οίτινες έκρατήθησαν,
ό άνθυπολοχαγός Παπαθανασίου Αθανάσιος έκ Σφενδά­
μης, ό έπιλοχίας Σπυρίδης Κων. έκ Κατερίνης, δύο Ετε­
ροι λοχίαι έκ Σφενδάμης, συγγενείς τοϋ άνωτέρω άνθυ-
πολοχαγοϋ ώς καί τοϋ τοιούτου Τσαμασιώτου, ώς καί
4-5 άντάρται έξ άλλων χωρίων καί ών τά όνόματα μοϋ
διαφεύγουν, μετά τινας ήμέρας έξετελέσθησαν. Έν τφ
μεταξύ καί καθ’ δν χρόνον ό άρχηγός Γουλγουτζής άπου.-
σίαζεν είς Θεσσαλονίκην, Ενθα είχε μεταβή ΐνα άναφέρη
τά διατρέξαντα, άφίχθησαν είς Κοϋκον καί άνέλαβον τήν
διοίκησιν τών τμημάτων οί μόνιμοι άξιωματικοί τότε
ύπολοχαγοί Βογιατζόγλου Απόστολος, Κοττέας Έλπι-
δοφόρος καί άνθυπολοχαγός Παπαγεωργίου Κωνσταν­
τίνος.
Τήν ΙΟην Απριλίου 1943 τά τμήματά μας, ών ή δύναμις
άνήρχετο είς 60 άνδρας περίπου, ύπό τήν ήγεσίαν τών
άνωτέρω άξιωματικών, τών όπλαρχηγών Παπαδοπούλου,
313
Άσλανίδου κ.λ.π., μετά τών άνδρών των παραμεινάντων
εϊς Κοϋκον καί πέριξ χωρία, άνεχώρησαν έκεΐθεν καί
δι’ δλονυκτίου πορείας διά τών χωρίων Σφενδάμη, Πα-
λαιοΟ Έλευθεροχωρίου, Καταχδ, άφίχθησαν τάς πρωινάς
ώρας τής 11-4-43 είς περιοχήν Κολινδροϋ, ένθα έγώ,
δστις ήκολούθουν ταϋτα έπιβαίνων ίππου, άπεχωρίσθην
καί συνοδείςι τοϋ άνθυπολοχαγοϋ Παπαγεωργίου καί τοϋ
άντάρτου (ύπενωμοτάρχου) Χριστοφιλοπούλου Γεωργίου
μετέβην είς τήν οΙκίαν τοϋ δασονόμου Κωνσταντίνου
Χασιώτου, ήτις εύρίσκετο είς τήν παρυφήν τής κωμοπό­
λεως. Έκεΐ μέ τόν άνωτέρω άντάρτην Χριστοφιλόπουλον,
τοϋ ώς εΐρηται άξιωματικοϋ Παπαγεωργίου έπανελθόντος
είς τά τμήματα, παρεμείναμεν δλην τήν ήμέραν καί τήν
νύκτα τής 11-4-43 διά τετρατρόχου όχήματος (κάρρου)
έξευρεθέντος παρά τοϋ άνωτέρω δασονόμου, μέ όδηγόν
τόν Κωνσταντίνον Κοιλιάν έκ Κολινδροϋ (φονευθέντα
τό 1946 ύπό τών κομμουνιστών), μετεφέρθημεν είς Αλε­
ξάνδρειαν (Γιδδ), ένθα φροντίδι τοϋ κτηνιάτρου 'Ιερε-
σιώτου καί τοϋ ίατροϋ Βελτσίδου, μελών τής Όργανώ­
σεώς μας, κατελύσαμεν είς τήν οΙκίαν τοϋ Κ. Τσόπελου.
Τήν έπομένην, 12ην ίδίου μηνός, δι’ άποσταλέντος παρά
τής Όργανώσεως Θεσσαλονίκης έπιβατικοϋ αύτοκινή-
του μετεφέρθην έκεΐ, ένθα μερίμνη τοϋ τότε λοχαγοϋ
Καραφυλλίδου είσήχθην είς τήν κλινικήν Χριστοπού-
λου, ήτις έκειτο πλησίον τοϋ Ί. Ναοϋ Αγίας Σοφίας.
Είς ταύτην ένοσηλεύθην έπί 15θήμερον, όπότε, λόγφ
πληροφοριών δτι έπέκειτο έλεγχος τών νοσοκομείων καί
κλινικών έκ μέρους τών Γερμανών, έξήλθον καί συνέ­
χισα τήν θεραπείαν, παραμένων είς τήν οΙκίαν τοϋ τότε
ύπολοχαγοϋ Δασκαλάκη Παναγ. (φονευθέντος τό 1944
ύπό τών κομμουνιστών), ώς καί έπί τινας ή μέρας είς τάς
οίκίας τών Κυριακοπούλου Αναστασίου άνθυπασπιστοϋ
Χωροφυλακής καί Νικ. Άγαλιανοϋ μελών τής Όργανώ­
σεως. Κατά τό διάστημα τοϋτο μέ έπεσκέφθη είς τήν
οίκίαν τοϋ Δασκαλάκη δίς ό άείμνηστος συνταγματάρχης
Άβδελδς, μέλος τής διοικούσης έπιτροπής τής Όργανώ­
σεως, τήν δέ θεραπείαν τοϋ τραύματος ένήργει ό τότε
άρχίατρος Καραγεωργίου.
Κατά τό τέλος Ιουνίου 1943, θεραπευθείς έπανήλθον
καί πάλιν είς τό τμήμά μου, δ συνήντησα είς τήν περιοχήν
τοϋ χωρίου Άγκαθιά- Βεροίας. Τήν περίοδον έκείνην έπί
τών Πιερίων εΐχον διεξαχθή παρά τών Γερμανών εύρεΐαι
εκκαθαριστικοί έπιχειρήσεις, αΐτινες ήνάγκασαν τά τμή­
ματά μας νά συμπτυχθώσι πρός τά βόρεια κράσπεδα αύ­
τών (Πιερίων) καί είς τήν κοιλάδα τοϋ ιΑλιάκμονος.
Τό ήθικόν τών άνδρών ήτο είς καλόν σημεϊον, ή δέ
άνέντιμος καί συκοφαντική προπαγάνδα τών έαμιτών-
έλασιτών είς βάρος των, ώς καί ή λαβοϋσα χώραν παρ’
αύτών άπρόκλητος αιφνιδιαστική έπίθεσις είς τήν μονήν
τών Αγίων Πάντων (4-4-43) καί αί έπακολουθήσασαι
έκτελέσεις συμπολεμιστών μας, οΐτινες εΐχον συλληφθή
αιχμάλωτοι είς τήν μάχην ταύτην, ού μόνον δέν τούς
έπτόησαν άλλά καί έχαλύβδωσαν έτι περισσότερον τήν
ψυχήν καί τήν πίστιν των είς τόν άγώνα, διότι εβλεπον
τώρα καθαρά δτι οί μόνοι οΐτινες έμάχοντο πραγματικά
διά τήν Πατρίδα ήσαν αύτοί, ένώ οί άνθρωποι τοϋ Ε.Α.Μ. -
Ε.Λ.Α.Σ. παρ’ δτι διεκήρυσσον δτι ήγωνίζοντο διά τήν
άπελευθέρωσιν τής Πατρίδος, ώς είχε καταστή πλέον
φανερόν, είς ούδέν άλλο άπέβλεπον είμή είς τήν κατάλη-
ψιν τής έξουσίας καί είς τήν ύποδούλωσιν τής Πατρίδος
είς τόν κομμουνισμόν-σλαβισμόν.
Διά τούς ίδιους ώς άνω λόγους εϊχεν έξεγερθή έναντίον
των καί ή έθνική συνείδησις τών κατοίκων τών Πιερίων
καί τών περιφερειών Κατερίνης καί Βεροίας, οΐτινες μέ
μεγαλύτερον πείσμα καί προθυμίαν έσπευδον νά μάς έξυ-
πηρετήσωσιν είς τάς άνάγκας.
Πολλοί δέ κάτοικοι τών χωρίων Βεροίας, ήτοι Νησελ-
λίου, ’Αγκαθιδς, Μελίκης, Νεοκάστρου, Βεργίνας, Πα-
λατιτσίων κ.λ.π. κατετάγησαν είς τά τμήματά μας ώς
άντάρται* έπίσης προσήλθον καί ένετάγησαν οί έφεδροι
άξιωματικοί Άναγνωστόπουλος Δημήτριος, δημοδιδά­
σκαλος είς Έλευθεροχώριον Πιερίας, Γεωργίου Ιωάν­
νης, κτηνίατρος έκ Βεροίας κ.λ.π. Τούτου Ινεκεν παρέστη
άνάγκη έκπαιδεύσεως τών άνδρών τών τμημάτων, ήν έκ-
παίδευσιν ένήργουν οί ύπολοχαγοί Κοττέας Έλπιδοφό-
ρος, Βογιατζόγλου Απόστολος καί άνθυπολοχαγός Πα­
παγεωργίου Κωνσταντίνος.
Καθ’ έκάστην δέ άπεστέλλοντο μικραί όμάδες είς τά
διάφορα χωρία τών Πιερίων καί τής πεδινής περιοχής
Βεροίας πρός έπαφήν μετά τών κατοίκων, άναζήτησιν
όπλων, πυρομαχικών, έφοδίων κ.λ.π.
Περί τά τέλη Ιουλίου 1943 εύρισκόμεθα είς τήν περιο­
χήν Βουλτσίστης-Πιερίων. Τότε άφίχθη κατ’ άρχάς ό
λοχαγός Μυτιληνάκης Λάμπρος καί μετά τινας ήμέρας
ό τοιοϋτος Σαρρής Δημήτριος.
Ούτοι, έξελθόντες έπικεφαλής έκαστος ίδίων τμημάτων
είς Βέρμιον, ήπειλήθησαν διά προσβολής ύπό τμημάτων
τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. ύπερτέρων δυνάμεων καί πρό τής καταστά-
σεως ταύτης διετάχθησαν παρά τοϋ άρχηγοϋ τοϋ Κέντρου
τής Π.Α.Ο. Βεροίας ταγματάρχου Χονδροπούλου Κων­
σταντίνου δπως συμπτυχθώσιν είς Πιέρια καί ένωθώσι
μεθ’ ήμών. Είς τά ύπ’ αύτούς τμήματα, ώς ένθυμοϋμαι,
ύπηρέτουν πολλοί μόνιμοι άξιωματικοί, έν οϊς οί τότε
λοχαγοί Γοργίας Εύάγγελος, Θεοφιλογιαννάκος Εύστρά-
τιος, Κασιός Νικόλαος, ό άνθυπολοχαγός Καραμπέρης
Στέφανος, οί έφεδροι άξιωματικοί Παπαναστασίου Δημή-
τριος καί ό άδελφός του, Θωμαΐδης Ιωάννης κ.λ.π. Ού­
τως ή συνολική δύναμις τών τμημάτων, άτινα άπετέλεσαν
δύο σώματα, τοϋ ένός ύπό τήν ήγεσίαν τοϋ λοχαγοϋ Μυτι-
ληνάκη καί τοϋ έτέρου ύπό τήν τοιαύτην τοϋ λοχαγοϋ
Σαρρή Δημητρίου, τοϋ δευτέρου τούτου έχοντος τήν γε-
νικήν άρχηγίαν τών σωμάτων, άνήρχετο είς 120 άνδρας
περίπου.
Ό όπλισμός τών άνδρών άπετελεΐτο άπό άτομικά τυφέ­
κια Μάνλιχερ ώς έπί τό πλεΐστον, άπό 6-8 αύτόματα Τόμ-
σον καί Στέν καί άπό τρία όπλοπολυβόλα Σαίντ -Έτιέν καί
άπό άνάλογον άριθμόν φυσιγγίων. Άπό πλευράς ίματι-
σμοϋ οί πλεΐστοι τών άνδρών έφερον πολιτικήν ένδυμα-
σίαν καί έλάχιστοι έφερον χακί στολήν, άπαντες δέ έ­
φερον δίκοχα μέ τά γράμματα Ε.Σ. (Ελληνικός Στρατός)
καί γαλανόλευκον ταινίαν. Μετά τήν ώς άνω συγκρότη-
σιν, τά σώματα περί τάς άρχάς Αύγούστου 1943 έκινήθη-
σαν έκ Βουλτσίστης πρός τό χωρίον Καστανιά καί έν
συνεχείς πότε όμοϋ καί πότε κεχωρισμένως, διήλθον έκ
314
τών χωρίων Παληοστάνη, Μικρή Μηλιά, Σφενδάμη,
ΚοΟκος, Σεβαστή, Χράνη, Ρυάκια, Παληονέλληνη (Τρί-
κορφον) κ.λ.π.
Οί κάτοικοι τούτων, πληροφορούμενοι τήν εις τά χωρία
των άφιξιν τών σωμάτων, σπεύδουν παρά τήν συνεχιζομέ-
νην ύπό τών κομμουνιστών συκοφαντικήν προπαγάνδαν
καί τρομοκρατίαν νά ύποδεχθοϋν τούς άνδρας μας, νά
έκδηλώσουν τήν χαράν των και τόν ένθουσιασμόν των
και νά παράσχουν πάσαν έξυπηρέτησιν.
Ύπήρξαν δμως καί περιπτώσεις καθ’ άς οί κάτοικοι
ένίων χωρίων, έπηρεαζόμενοι άπό τήν προπαγάνδαν, άμα
τη έμφανίσει τών σωμάτων μας άπεμακρύνοντο τών οίκι-
ών και τών χωρίων των, έπανερχόμενοι δταν έπληροφο-
ροϋντο δτι οί άνδρες μας ούδεμίαν σχέσιν μέ τούς Γερμα­
νούς είχον, άλλά ήσαν άγνοί Έλληνες πατριώται μέ
έπικεφαλής γνωστούς είς τούς περισσοτέρους έξ αύτών
μονίμους άξιωματικούς τοϋ Στρατοϋ. Έκεΐ δέ πού αΰθις
έσημειώθη εθνικός συναγερμός μέ έκδηλώσεις πατριωτι­
κός, άκρως συγκινητικός, ήσαν τά χωρία Κοϋκος, Σεβα­
στή, 'Αγιάννηδες κλπ. ών οί κάτοικοι είναι τουρκόφωνοι.
Οί όπλαρχηγοί τών χωρίων τούτων, Κυριάκος Παπαδό-
πουλος (Κισα-Μπατζάκ), Παϋλος ’Ασλανίδης, Θεόφιλος
Λεοντιάδης, Ματθαίος Άσλανίδης, Μανασσής, Άνέστης
Σαχινίδης, Κωνσταντίνος Τσαούς κ.λ.π., οΐτινες μετά τήν
μάχην τών Αγίων Πάντων είχον διαλύσει τά τμήματά
των και παρέμειναν εϊς τά χωρία των, είς πατριωτικήν
εκκλησιν τών άρχηγών τών σωμάτων Σαρρή καί Μυτι-
ληνάκη έσπευσαν νά άνασυγκροτήσουν ταϋτα καί νά
ένωθώσι μεθ’ ήμών.
Κατά τό αύτό χρονικόν διάστημα (α' ΙΟήμερον τοϋ μη-
νός Αύγούστου), προσεχώρησεν είς τά σώματά μας όμάς
έκ 10 ένόπλων ύπό τόν καπετάν Δίπλαν (Αθανάσιον Τά­
κον) έκ Μοσχοποτάμου, προερχομένη έκ τοϋ Ε.Λ.Α.Σ.,
καί ένετάχθη έτέρα όμάς έκ 4 ένόπλων ύπό τόν έφεδρον
άνθυπολοχαγόν Βαρμάζην Νικόλαον, δημοδιδάσκαλον έκ
Μοσχοποτάμου.
Επίσης, κατά τόν αύτόν χρόνον άφίχθη έπί σκοπφ
συνδέσεως έκ τοϋ σώματος τής Π.Α.Ο. Κοζάνης ΙΟμελής
ένοπλος όμάς ύπό τούς άνθυπολοχαγόν Έλευθεριάδην
καί καπετάν Φραγκίσκον Κολλάραν έκ Κορησοϋ - Καστο­
ριάς, παραμείνασα είς τά τμήματά μας μέχρι τής 15.8.43.
Οϋτω, συνεχιζόμενων τών κινήσεων τών σωμάτων, αί
δυνάμεις αύτών, ώς καί τών είς τά χωρία έφεδρικών τμη­
μάτων, ηύξανον καθημερινώς, άνελθοϋσαι, περί τά μέσα
Αύγούστου, είς 400 άνδρας καί πλέον, πράγμα πού άνησύ-
χησε σοβαρώς τήν ήγεσίαν τοϋ Ε.Α.Μ.-Ε.Λ.Α.Σ., ήτις
καί ένέτεινε τήν είς βάρος μας προπαγάνδαν καί τάς πρά­
ξεις βίας καί τρομοκρατίας. Τό τοιοϋτον, ώς ήτο φυσικόν,
έδιδεν άφορμήν δπως οί άρχηγοί καί οί άξιωματικοί τών
σωμάτων είς τάς διαφόρους όμιλίας των είς τά χωρία,
στιγματίζωσι καί καυτή ριάζωσι τάς πράξεις καί ένερ-
γείας ταύτας τών κομμουνιστών, ώς άντεθνικάς καί
προδοτικός. Καί ένθυμοϋμαι τόν άρχηγόν Σαρρήν είς
ομιλίαν του, τήν 13-8-43, πρός τούς κατοίκους τής Πα-
ληονέλληνης (Τρικόρφου), νά λέγη τά έξής περίπου:
«Ή Πατρίς μας, μέ τάς προσπαθείας δλων μας, άργά
ή γρήγορα θά έλευθερωθή. Μετά τήν άπελευθέρωσιν θά
ύπάρχουν δύο κατηγορίαι άνθρώπων, αύτοι πού θά έχουν
σηκωμένο ύψηλά τό κεφάλι καί θά είναι ύπερήφανοι, διότι
έξετέλεσαν τό καθήκον των πρός τήν Πατρίδα, καί έκεΐ-
νοι πού θά έχουν σκυμμένο τό κεφάλι καί θά ντρέπονται,
δχι μόνον διότι δέν έξετέλεσαν τόν καθήκον των πρός
τήν Πατρίδα, άλλά διότι καί τήν έπρόδωσαν. Είς τήν δευ-
τέραν αύτήν κατηγορίαν, άγαπητοί συμπατριώται, νά
είσθε βέβαιοι δτι δέν θά εΐμεθα ήμεΐς πού σας όμιλοϋμε,
άλλά αύτοι πού μάς κατηγορούν έπί συνεργασίςι δήθεν
μετά τών Γερμανών. Έν όνόματι τής Πατρίδος καί. τοϋ
κοινοϋ ίεροϋ άγώνος, τούς καλοϋμε είς συνεργασίαν κατά
τών κατακτητών, κ.λ.π.».
Ένδεικτικόν δέ τών άνησυχιών καί έχθρικών διαθέ-
σεών των έναντι μας ήτο καί τό περιεχόμενον σημειώμα­
τος, τό όποιον άνευρέθη τήν 13-8-43 έπί συνδέσμου των
έκ τοϋ χωρίου Γανόχωρα- Κατερίνης, καί τό όποιον μετέ-
φερεν ούτος έκ Κατερίνης είς τά τμήτατα τοϋ Ε.Λ.Α.Σ.
Πιερίων, είς δ μεταξύ άλλων άνεγράφοντο:
«Ή Όργάνωσίς Π.Α.Ο. πήρε φτερά. . . . οί άντάρται
της είναι πάνω άπό 400. Πρέπει νά κτυπηθή. Νά ένταθή
ή προπαγάνδα είς τά χωρία, δτι πρόκειται περί Γερμα­
νών κ.λ.π.».
Τήν 14-8-43 ένφ τά σώματα εύρίσκοντο είς τό χωρίον
Καλύβια Χαράδρας καί ήτοιμάζοντο νά κινηθώσι πρός
τά χωρία Μοσχοπόταμος, Έλατοχώρι, Ρητίνα, Ριζώματα,
Συκιά, Πολυδένδρι κ.λ.π., δπου κατά θετικάς πληροφορίας
πολλοί κάτοικοι μδς άνέμενον νά ένταχθώσιν ώς άντάρται,
άφίχθησαν έκεΐ έφιπποι ό άνθυπολοχαγός Τσαμασιώτης
Σπυρίδων καί ό Ιδιώτης Βασίλειος Κομπατσιάρης έκ Κο-
λινδροϋ, κομίζοντες διαταγήν τοϋ Κέντρου τής Π.Α.Ο.
Θεσσαλονίκης. Διά ταύτης τό Κέντρον έγνωστοποίει δτι
Γερμανοί έκ Κατερίνης έπρόκειτο νά κινηθώσιν έναντίον
μας, έπίσης καί ό Ε.Λ.Α.Σ. συνεκέντρωνε δυνάμεις διά
νά μδς κτυπήση. Καί έδίδετο έντολή νά ληφθώσι μέτρα
άσφαλείας έναντι τών Γερμανών καί νά άποφευχθή πάση
θυσία σύγκρουσις με τούς έλασίτας πρός τό συμφέρον
τόϋ κοινοϋ άγώνος. Κατόπιν τούτου τά σώματά μας δέν
έκινήθησαν πρός Μοσχοπόταμον, άλλά πρός τό χωρίον
Ρυάκια καί έν συνεχεία δι’ όλονυκτίου πορείας έφθασαν
τάς πρωινάς ώρας τής 15-8-43 είς τήν περιοχήν τοϋ χω­
ρίου Συκιά.
Ένφ εύρίσκοντο έκεΐ προσήλθε τάς μεσημβρινός ώρας
τής άνωτέρω ήμέρας άγγελιαφόρος τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., δστις
ένεχείρισεν είς τόν άρχηγόν Σαρρήν σημείωμα, δι’ ού τό
Άρχηγεΐον τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. Πιερίων (έδρα χωρίον Ελα­
φίνα) ειδοποίει δτι θά προσέβαλλε τά τμήματά μας, έν
ή περιπτώσει δέν άπεμακρύνοντο ταϋτα άμέσως τής πε­
ριοχής έκείνης. Τάς άπογευματινάς ώρας τής ίδίας ήμέ­
ρας, δι’ έτέρου άγγελιαφόρου, ό άρχηγός τοϋ Ε.Λ.Α.Σ.
Κικίτσας (Σαράντης Πρωτόπαπας, ύπάλληλος τοϋ ύπο-
καταστήματος τής Αγροτικής Τραπέζης Κατερίνης πρό
τής έξόδου του είς τά άνταρτικά) ειδοποίησε τόν άρχηγόν
μας δπως άποστείλη είς Ελαφίναν άξιωματικόν πρός
συνεννόησιν.
Πρός τοϋτο άπεστάλη ό έφεδρος άνθυπολοχαγός Θω-
μαΐδης Ιωάννης (καπετάν Κεραυνός), δστις έπιστρέψας
τήν νύκτα 15ης-16ης.8.43 άνέφερεν δτι είς Ελαφίναν
315
συνηντήθη μέ τόν Κικίτσαν κ.λ.π., ώς και με τόν Άγγλον
σύνδεσμον λοχαγόν Ίντερ, και δτι μετά γενομένην συζή-
τησιν τελική άπόφασις τοϋ Κικίτσα και λοιπών άρχηγών
τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. ήτο, δτι τά τμήματά μας έδει νά άπομακρυν-
θώσιν έκ τής περιοχής Συκιάς, ήτις εύρίσκεται έγγύς
τής τοιαύτης Ελαφίνας, καί δτι έν περιπτώσει μή συμμορ-
φώσεως ό Ε.Λ.Α.Σ. θά έκτύπα τά τμήματά μας. Είς τήν
άπόφασιν ταύτην άντετάχθη ό Άγγλος σύνδεσμος, άλλά
ή γνώμη του δέν έλήφθη ύπ’ δψιν.
Κατόπιν τών άνωτέρω καί προκειμένου ν’ άποφευχθή
σύγκρουσις τών τμημάτων μας μετά τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., ήν δεν
έπεθύμει ή Όργάνωσίς μας, διετάχθη παρά τοϋ άρχηγοϋ
τοϋ κλιμακίου τής Όργανώσεώς μας Βεροίας ταγματάρ­
χου Χονδροπούλου Κωνσταντίνου μετακίνησις τών σω­
μάτων είς Βέρμιο ν. Μδς έδηλώθη μάλιστα κατά τήν άνα-
χώρησιν έκ μέρους τών άρχηγών δτι έκεΐ (Βέρμιον) έπρό-
κειτο νά μδς ριφθώσι δι’ άεροπλάνων παρά τών Συμμάχων
δπλα και άλλα έφόδια.
Ή έκκίνησις τών σωμάτων διά τό Βέρμιον έγινε τάς
άπογευματινάς ώρας τής 16-8-43. Τό σώμα Σαρρή, είς
δ άνήκε τό τμήμά μου, ήκολούθησε τό δρομολόγιον Συ­
κιά - Παλατίτσια - εξωθι Βεργίνας - Άσώματα - Ράχη - Α ­
γία Βαρβάρα - Κομνήνιον. Έκεΐ έλαβε χώραν συνάντησις
τοϋ σώματός μας μετά τοϋ τοιούτου Μυτιληνάκη καί
άκολούθως ήχθημεν έξωθι χωρίου Κωστοχώριον, ένθα
έγκατεστάθη με ν.
Οί κάτοικοι τοϋ χωρίου τούτου, πληροφορηθέντες τήν
έκεΐ άφιξίν μας, εσπευσαν νά μάς χαιρετίσωσι, νά μδς
φέρουν τρόφιμα, υδωρ κ.λ.π. Έ ν συνεχεία τάς έσπερινάς
ώρας τής 19-8-43 έφθάσαμεν είς τό χωρίον Φυτιά. Έδώ
οί κάτοικοι, μέ έπικεφαλής τόν έν τιμητική διαθεσιμό-
τητι τότε έφεδρον ύπολοχαγόν Σκουλαριώτην, έπεφύλα-
ξαν εις τούς άνδρας τών σωμάτων θερμή ν ύποδοχήν.
Άκολούθως τήν 20-8-43 έκινήθημεν πρός Κάτω και
Άνω Βέρμιον. Τήν 22-8-43 τμήματα τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. έπι-
χειρήσαντα είς τά χωρία Άγιος Παϋλος καί Μεταμόρφω-
σις νά διακόψουν τόν έφοδιασμόν τών σωμάτων μας,
συνεπλάκησαν με προκεχωρημένα τμήματά μας. Τοϋτο
ήνάγκασε τούς άρχηγούς τών σωμάτων νά διατάξωσιν
ένέργειαν έπιθετικής δράσεως πρός δλας τάς κατευθύν­
σεις, μέ άποτέλεσμα τά τμήματά μας νά έπιτύχωσι τήν
πλήρη διάλυσιν τών τμημάτων τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., τόν φόνον
τριών καί τήν σύλληψιν πέντε έλασιτών, μεταξύ τών όποι­
ων ήτο καί ή μνηστή τοϋ καπετάν Μαύρου, ήτις καί άφέ-
θη έλευθέρα.
Τήν 25-8-43 άφιχθέντες τάς πρωινάς ώρας δύο άξιωμα-
τικοί άντιπρόσωποι τής Π.Α.Ο. καί έτεροι δύο άντιπρό-
σωποι τοϋ Ε.Α.Μ.-Ε.Λ.Α.Σ. προσεκόμισαν τό ύπογρα-
φέν έν Έλαφίνςι πρωτόκολλον συνεργασίας μεταξύ τοϋ
Άγγλου συνδέσμου άντισυνταγματάρχου Έγκς, τοϋ συν­
ταγματάρχου Μουστεράκη, άντιπροσώπου τής Όργανώ­
σεως Π.Α.Ο., καί τοϋ Κικίτσα (Πρωτόπαπα Σαράντη),
ώς άντιπροσώπου τής Όργανώσεως Ε.Α.Μ.-Ε.Λ.Α.Σ.,
δι’ ού πρωτοκόλλου ή Όργάνωσίς Π.Α.Ο. καί αί άνταρτι-
καί όμάδες Ε.Σ. (Ελληνικός Στρατός) άνεγνωρίζοντο ώς
Εθνική Όργάνωσίς, εχουσα άποστολήν νά δράση έναν­
τίον τών κατακτητών καί ύπέρ τών Συμμάχων κ.λ.π. Ε ­
πίσης καθωρίζετο ό τρόπος συνεργασίας άνταρτικών όμά­
δων Ε.Σ. καί τοιούτων Ε.Λ.Α.Σ. είς περίπτωσιν συγκρού-
σεως μετά Γερμανών, Βουλγάρων κ.λ.π. καί ώρίζετο ή
ζώνη δράσεως τών τμημάτων τής Π.Α.Ο. κ.λ.π. Τά ανωτέ­
ρω, γνωσθέντα, ένεποίησαν είς τούς άνδρας χαράν, διότι
οϋτω θά έτίθετο τέρμα είς τάς μεταξύ έλληνικών άνταρτι­
κών τμημάτων προστριβάς καί συγκρούσεις έπ’ ώφελεία
του δλου άγώνος.
Άμέσως δέ καί σύμφωνα μέ σχετικήν παράγραφον τοϋ
πρωτοκόλλου παρεδόθησαν είς τούς άντιπροσώπους τοϋ
Ε.Α.Μ. - Ε.Λ.Α.Σ. οί πέντε ώς άνω έλασΐται, οΐτινες έκρα-
τοϋντο ώς αιχμάλωτοι, καί συνεφωνήθη δπως οί παρά
τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. κρατούμενοι ώς τοιοϋτοι 25 περίπου άντάρ-
ται τής Όργανώσεώς μας παραδοθώσιν έντός τής έπομέ-
νης ήμέρας, ήτις συμφωνία δμως δέν έτηρήθη παρ’ αύτών.
Τήν 27-8-43 τό σώμα Σαρρή, κατόπιν διαταγής τοϋ
Κέντρου τής Π.Α.Ο. Βεροίας, μετέβη είς τό χωρίον Κο­
μνήνιον, ένθα ό άρχηγός συνηντήθη μετ’ άξιωματικοϋ
τής Όργανώσεώς" μας.
Έν τφ μεταξύ τό σώμα Μυτιληνάκη, τάς ήμέρας έκεί-
νας κινούμενον είς τήν περιοχήν τών χωρίων Φυτιδς
Κωστοχωρίου, συνεπλάκη έπανειλημμένως μέ τμήματα
τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., άτινα έτέλουν ύπό τήν ήγεσίαν τοϋ καπετάν
Νότη καί είχον άφιχθή έξ άλλης περιφερείας, καί τά όποια
πρώτα έπετέθησαν κατά τοϋ σώματός μας.
Είς έπακολουθήσασαν δέ συμφωνίαν μεταξύ αύτών
άντηλλάγησαν άντιπρόσωποι άξιωματικοί ώς σύνδεσμοι
καί είς μέν τό σώμα Μυτιληνάκη έτοποθετήθη ό έφεδρος
άξιωματικός τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. μέ ψευδώνυμον Φαρμάκης (Ε6-
στρατιάδης έκ Κατερίνης), είς δέ τό τοιοϋτον Νότη έτο­
ποθετήθη ό μόνιμος άνθυπολοχαγός Καραμπέρης Στέ­
φανος. Άλλά καί ή συμφωνία αύτη παρεβιάσθη κατόπιν
αιφνιδιαστικής έπιθέσεώς τοϋ τμήματος Νότη, οί δέ δύο
ώς άνω σύνδεσμοι έπανήλθον είς τά τμήματά των.
Έν τφ μεταξύ, διαταχθείσης τής έκ νέου έπανόδου τών
σωμάτων είς Πιέρια, έπραγματοποιήθη αΰτη τήν 29ην
καί 30-8-43, όπότε τάς άπογευματινάς ώρας τής δευτέρας
ταύτης ήμέρας έγκατεστάθησαν ταϋτα είς τά βορείως τής
μονής Αγίων Πάντων κείμενα ύψώματα.
Έκεΐ εύρισκόμεθα τήν πρωίαν τής 2-9-43 δτε έξεδη-
λώθη έναντίον μας μεγάλη έπίθεσις τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. Κατά
τάς λαβούσας χώραν μάχας, αΐτινες ύπήρξαν σκληραί,
οί άνδρες τοϋ τμήματός μου, ώς καί δλοι οί άνδρες τών
σωμάτων, έπολέμησαν γενναίως καί παρά τήν άριθμητι-
κήν ύπεροχήν καί τήν μεγάλην ίσχύν πυρός τών έλασι-
τών (διέθετον παντός είδους αύτόματα δπλα, διότι άπό
τής 15-8-43 είχον άρχίσει νά έφοδιάζωνται διά ρίψεων
παρ’ άεροπλάνων έκ μέρους τών Συμμάχων) ήμύνθησαν
τών θέσεών των έπί δύο ήμέρας, όπότε τάς άπογευματι-
νάς ώρας τής 3-9-43 διετάχθη ή σύμπτυξις τών τμημάτων
πρός τά χωρία Βούλτσισταν - Άγκαθιάν.
Κατά τάς μάχας ταύτας έφονεύθησαν πολλοί τών άν­
δρών μας, μεταξύ τών όποίων καί ό έφεδρος ύπολοχαγός
Άναγνωστόπουλος Δημήτριος, ό όπλαρχηγός Δίπλας
(Τάκος Αθανάσιος) κ.λ.π.
Έξ Άγκαθιδς έκινήθημεν πρός τά χωρία Παληοστά-
νη - Κοϋκος. Άλλά καί έκεΐ, καταστάσης μετά τινας ήμέ-
316
ρας έπισφαλοϋς τής θέσεώς μας, ήναγκάσθημεν νά έπα-
νέλθωμεν εις Άγκαθιάν και νά κατέλθωμεν είς τήν κοι­
λάδα τοϋ Άλιάκμονος, Ενθα κατατμηθέντες είς μικρά τμή­
ματα έγκατεστάθημεν είς τά χωρία Σταυρός-Επισκοπή -
Λουτρόν-Νησέλλι- Κορυφή, κρυπτόμενοι καί κινούμενοι
ύπό τήν κάλυψιν τών φυτειών άραβοσίτου. Είς τά χωρία
Κοϋκος, Σεβαστή κ.λ.π. παρέμειναν τά τμήματα, άτινα
είχον σχηματισθή άπό κατοίκους καί όπλαρχηγούς τών
χωρίων τούτων.
Τήν 29-9-43 είς τά ώς άνω χωρία Λουτρόν-Νησέλλι
έδέχθημεν νέας σφοδράς Επιθέσεις τών τμημάτων τοϋ
Ε.Λ.Α.Σ., κατά δέ τάς έπακολουθησάσας μάχας ύπέστημεν
νέας σοβαράς άπωλείας είς άνδρας.
Έκ τοϋ τμήματός μου έφονεύθη ό άντάρτης (χωροφύ­
λαξ) Ρώττας Νέστωρ. Εϊχομεν πλέον άντιληφθή δτι ό
άγών είς τά Πιέρια εϊχεν άπολεσθή καί δτι ό Άγγλος
άντισυνταγματάρχης Έγκς, δστις ήτο είς τό Άρχηγεΐον
τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., ήτο δέσμιος τών έλασιτών καί ούδέν πρός
κατάπαυσιν τών Εχθροπραξιών ήδύνατο νά πράξη.
Πρός δέ, λόγφ τών άλλεπαλλήλων Επιθέσεων τών έλα-
σιτών, ήρχισε νά παρατηρήται διαρροή μεταξύ τών άν­
δρών τών τμημάτων μας. Τούτου Ενεκεν διετάχθη νά έγ-
καταλείψωμεν τά Πιέρια, ενθα μετά τήν άναχώρησίν μας
έκεΐθεν άγρία τρομοκρατική καί Εγκληματική δράσις τοϋ
Ε.Α.Μ. - Ε.Λ.Α.Σ. έξαπελύθη. Πολλοί τών άνθρώπων μας,
ώς οί Βασίλειος Κομπατσιάρης έκ Κολινδροϋ, ένωμο­
τάρχης Βασιλειάδης Αντώνιος, Πέτρος Μηλιόπουλος
έκ Μηλιάς, ώς καί οί άντάρται τοϋ τμήματός μου (χωρο­
φύλακες) Παναγιώτου Σταύρος, Καρφής Στέφανος, .Λά-
ζαρης Μάρκος κ.λ.π., έφόνεύθησαν. Άλλοι δέ διωκόμε­
νοι ήναγκάσθησαν νά έγκαταλείψωσι τάς έστίας των. Τά
θύματα τοϋ χωρίου Κούκος καί λοιπών πέριξ τοιούτων
άνήλθον είς έκατοντάδας.
Μετά τήν μάχην Νησελλίου, τά τμήματά μας συνεπτύ-
χθησαν καί έξηκολούθησαν νά παραμένουν είς τά έκεΐ
πλησίον χωρία Κορυφή, Τρίκαλα κ.λ.π.
Έν τφ μεταξύ, κατόπιν έντολής της Όργανώσεώς μας,
μετά τοϋ άρχηγοϋ Σαρρή κατήλθον είς Θεσσαλονίκην,
Ενθα έσπέραν τινά μετέσχον συσκέψεως μελών τής διοι-
κούσης έπιτροπής τής Όργανώσεως, καθ’ ήν, άφοϋ έξη-
τάσθη ή διαμορφωθεΐσα είς Πιέρια καί Βέρμιον κατά-
στασις καί διεπιστώθη τό άδύνατον τής έπανόδου έκεΐ
τών τμημάτων μας, άπεφασίσθη κατόπιν είσηγήσεως τοϋ
τότε ταγματάρχου Παπαθανασίου Ίωάννου ή είς Χαλκι-
δικήν μετακίνησις αύτών, ενθα κατά τάς διαβεβαιώσεις
του δέν είχε σημειωθή άνταρτική κίνησις τοϋ Ε.Α.Μ. -
Ε.Λ.Α.Σ. καί Εδρα μόνον τμήμα τής Όργανώσεώς μας
έκ 30 άνδρών ύπό τόν τότε λοχαγόν Σκόρδαν Αθανάσιον.
Κατόπιν τής άποφάσεως ταύτης καί προκειμένου ό
άρχηγός Σαρρής νά συγκεντρώση ώρισμένας πληροφο­
ρίας κατήλθον μετ’ αύτοΰ τή έντολή του είς Πολύγυρον
Χαλκιδικής. Έκεΐ παρέστην είς συνάντησιν, ήν είχεν
οδτος μετά τών άξιωματικών τότε ύπιλάρχου Στεφανίδου
καί ύπολοχαγοϋ Άσλανίδου Κωνσταντίνου, (νϋν Γενικοϋ
Γραμματέως Αθλητισμού), οί όποιοι είχον άφιχθή έκ
Μέσης Ανατολής καί έξετέλουν μυστική ν άποστολήν
τοϋ Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, χρησιμοποιοϋντες
άμα καί άσυρμάτους. Έπίσης έγένοντο συναντήσεις καί
μέ ετερα έκεΐ πρόσωπα τής Όργανώσεώς μάς. Μετά
ταϋτα ό μέν άνωτέρω άρχηγός έπέστρεψεν εις Θεσσαλο­
νίκην, ΐνα δώση έντολήν μετακινήσεως τών τμημάτων
είς Χαλκιδική ν* έγώ δέ μετά τοϋ άντάρτου (Υπενωμοτάρ­
χου) Χριστοφιλοπούλου Γεωργίου μετέβην εις τό χωρίον
Βραστά, Ενθα ήλθον είς επαφήν μετά τοϋ έκεΐ διαμένον-
τος άξιωματικοϋ τής Όργανώσεώς μας Κυπαρίσση Βα­
σιλείου, μεθ’ δ δέ έρρυθμίσθη τό θέμα ύποδοχής, τροφο­
δοσίας τών τμημάτων, κ.λ.π. Μετά παραμονήν έκεΐ 5-6
ημερών καί άφιχθέντων έκεΐ έκ Πιερίων τών τμημάτων,
ών ή δύναμις άνήρχετο είς 70 περίπου άνδρας μέ Επικε­
φαλής τούς ώς άνω λοχαγούς Σαρρή ν καί Γουλγουτζήν,
άνέλαβον καί πάλιν τήν διοίκησιν τοϋ τμήματός μου.
Κατά τόν χρόνον τοϋτον, καθ’ δν άφίχθησαν τά τμήματα,
τόσον είς τήν περιοχήν Βραστών δσον καί είς δλην τήν
περιφέρειαν Χαλκιδικής, δέν εϊχον έμφανισθή τμήματα
του Ε.Λ.Α.Σ. Έκινεΐτο καί Εδρα μόνον τό ώς άνωτέρω
λεχθέν τμήμα ύπό τόν λοχαγόν Σκόρδαν, δστις μέ τήν
άφιξιν τών τμημάτων ήρχισε νά κινήται έν συντονισμώ
μέ αύτά.
Τό ήθικόν τών άνδρών, παρά τάς ταλαιπωρίας καί τάς
μάχας άς εύρέθησαν είς τήν άνάγκην νά δώσωσιν κατό­
πιν τών άπροκλήτων Επιθέσεων τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., έξηκο-
λούθει νά εύρίσκεται είς καλόν σημείο ν. Έτονώθη δέ
Ετι περισσότερον, δταν έκ μέρους τοϋ άρχηγοϋ Σαρρή
άνεκοινώθη δτι έπί ύποβληθείσης σημαντικής άναφοράς,
διαβιβασθείσης διά τών άσυρμάτων τών ώς άνώ άξιωματι­
κών Στεφανίδου, Άσλανίδου πρός τήν Έλληνικήν Κυ-
βέρνησιν τοϋ Καΐρου, είχε δοθή άπάντησις δτι έντός
ολίγων ή μερών θ’ άπεστέλλοντο ήμΐν δπλα, πυρομαχικά
καί άλλα εφόδια ώς καί Άγγλος άξιωματικός ώς σύνδε­
σμος.
Ένφ δμως αί ήμέραι παρήρχοντο, χωρίς τά ύποσχεθέντα
δπλα κ.λ.π. νά άποστέλλωνται, ήρχισαν νά περιέρχωνται
ήμΐν πληροφορίαι δτι ίσχυραί δυνάμεις τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. έκ
Πιερίων καί έξ άλλων περιοχών είχον είσέλθει είς Χαλκι­
δική ν καί δτι σκοπός τής έκεΐ άφίξεώς των ήτο ή προσβο­
λή μας πρός διάλυσίν.
Ούτω τήν πρωίαν τής 3ης Νοεμβρίου 1943, ένώ εΐμεθά
Εγκατεστημένοι είς υψώματα κείμενα Β Δ τοϋ χωρίου
Βραστών, έδέχθημεν έπίθεσίν τμημάτων τοϋ Ε.Λ.Α.Σ.,
άτινα κατ’ άρχάς προσέβαλον τό τμήμα Σκόρδα καί έν
συνεχεία τά ήμέτερα τοιαϋτα.
Κατά τάς έπακολουθησάσας μάχας, καθ’ άς είς τινα
ύψώματα αί άπώλειαι τών έλασιτών ήσαν σοβαραί, έκ
τών άνδρών μας έτραυματίσθη ό άντάρτης Βασίλειος Κυ-
παρισσόπουλος έκ Μοσχοποτάμου καί έφονεύθη ό τοι-
οϋτος Ευάγγελος Ντόβανος έκ Πολυδένδρου - Βεροίας.
Έπίσης νεκρούς καί τραυματίας είχε καί τό τμήμα τοϋ
λοχαγοϋ Σκόρδα. Μετά τήν μάχην ταύτην τά τμήματα
μετεκινήθησαν πρός τήν περιοχήν Μεταγγιτσίου, Ενθα
παρεμείναμεν έπί τινας ήμέρας, κινούμενοι άπό τοποθε­
σίας εις τοποθεσίαν.
Επειδή τά πυρομαχικά μας εϊχον έξαντληθή καί πάσα
έλπίς ένισχύσεώς μας εϊχεν εκλείψει, πρός δέ, ώς εϊχον
τά πράγματα, ή συνέχισις τοϋ άγώνος άπέβαινεν είς βά-
317
ρός τών άνθρώπων, οί όποιοι μδς συνέδραμον, άπεφασί-
σθη ή διακοπή τούτου.
Τήν 7ην Νοεμβρίου 1943, άφιχθέντων είς "Αγιον Νικό­
λαον Χαλκιδικής δύο πλοιαρίων έκ Σμύρνης κατόπιν εί-
δοποιήσεως διά τών άσυρμάτων, έπεβιβάσθημεν αύτών
καί άνεχωρήσαμε διά Τουρκίαν, Ενθα άπεβιβάσθημεν είς
Τσεσμέ. Έν συνεχείς μετεφέρθημεν, μερίμνη τών τουρκι­
κών άρχών, είς Σμύρνην καί άκολούθως σιδηροδρομικώς
κατήλθομεν είς Αίγυπτον, άφοϋ προηγουμένως έπί 15θή-
μερον περίπου παρεμείναμεν είς Χαλέπιον-Συρίας, Ενθα
ύπεβλήθημεν είς άνάκρισιν παρά τών έκεΐ έδρευουσών
ύπηρεσιών πληροφοριών τών Συμμάχων.
Μεθ’ ήμών ήσαν καί οί τότε συνταγματάρχης Γούλας
Παναγιώτης καί σμήναρχος Θεμελής Γεώργιος, οΐτινες
κατήλθον είς Αίγυπτον ώς άντιπρόσωποι τής Όργανώ­
σεώς μας κατόπιν έντολής τής Κυβερνήσεως τοϋ Καΐρου.
Έπιστεύαμεν δτι, άφικνούμενοι είς Αίγυπτον καί καθι-
στώντες γνωστά τά φσα συνέβαινον είς τήν Ελλάδα, θά
προσεφέραμεν πολύτιμον ύπηρεσίαν πρός σωτηρίαν τής
δοκιμαζόμενης καί κινδυνευούσης έκ τοϋ κομμουνισμού
Πατρίδος μας. Άλλά άτυχώς έπλανήθημεν, διότι καί έκεΐ
τά πάντα είχε διαβρώσει, παραλύσει ·*καί κατηύθυνεν ό
κομμουνισμός.
Ούτως, ού μόνον δέν έλήφθησαν ύπ’ δψιν τά δσα κα-
τηγγείλαμεν, άλλά καί τινες έξ ήμών, κατηγορήθέντες
έντέχνως καί ύπούλως ώς άνθρωποι δήθεν φασιστικών
άντιλήψεων, έξωρίσθημεν (έγώ δέ άπεστάλην είς Σουέζ)
καί έδέχθημεν έν τή έξορίςι τήν σκληροτέραν τών δοκι­
μασιών.
Ούτως Εκλεισε ν ό έπίλογος μιδς καλής μας διά τήν
Πατρίδα προσπαθείας.
Ά ν ή Όργάνωσις καί τά τμήματά μας εις Πιέρια,
Βέρμιον, καί Χαλκιδική ν δέν ήδυνήθησαν νά φέρωσιν
είς πέρας τήν άποστολήν των καί νά διεξάγωσι πολεμιΚάς
έπιχειρήσεις κατά τών κατακτητών Γερμανών κ.λ.π., τοϋ­
το όφείλεται είς τό δτι εύρέθησαν άντιμέτωπα τής Όρ­
γανώσεως Ε.Α.Μ. - Ε.Λ.Α.Σ., ήτις άπό τής πρώτης στι­
γμής Εθεσεν ώς σκοπόν τήν διάλυσίν των. Πάντως διά
τών κηρυγμάτων των έπέτυχον νά άποκαλύψωσιν έγκαί-
ρως τούς άπωτέρους σκοπούς τών άνθρώπων τής ξενοδού-
λου ταύτης Όργανώσεως, (οί όποιοι διεκήρυττον, πρός
παραπλάνησιν τοϋ λαοϋ, δτι έμάχοντο διά τήν άπελευθέ-
ρωσιν τής Πατρίδος μας), νά τούς καταγγείλωσιν είς τήν
κοινή ν γνώμην ώς δρώντας άντεθνικώς καί έγκληματι-
κώς, νά συγκρατήσωσι χιλιάδας άτόμων, άπό τοϋ νά έμ-
πλακώσιν είς τά δίκτυά των καί νά δημιουργήσώσι κατ’
αύτών έκατοντάδας σκληρών μαχητών, έπ’ ωφελεία τοϋ
βραδύτερον (1946-49) διεξαχθέντος άντισυμμοριακοϋ ά­
γώνος.
Κατωτέρω παραθέτω όνομαστικόν πίνακα τών άνδρών
τής Ύποδιοικήσεως Χωροφυλακής Κολινδροϋ κ.λ.π., οί
όποιοι, έξ άγάπης καί μόνον πρός τήν Πατρίδα κινούμε­
νος ήρνήθησαν νά συμμορφωθώσι μέ διαταγήν τών άρ­
χών κατοχής (Γερμανών) περί άφοπλισμοϋ των καί παρα-
δόσεως τών δπλων των καί ήκολούθησαν τόν ύπογεγραμ-
μένον είς τά δρη πρός διεξαγωγήν άνταρτικοϋ άγώνος
κατά τών κατακτητών, άπετέλεσαν τούς πρώτους πυρήνας
συγκροτήσεως τών τμημάτων Πιερίων καί έπί 9μηνον
ύπέμειναν άγογγύστως τάς στερήσεις, κακουχίας καί τα­
λαιπωρίας τοϋ σκληροϋ τούτου άγώνος καί άντιμετώπι-
σαν τούς έχθρούς τής Πατρίδος είς τάς μετ’ αύτών μάχας
μετά γενναιότητος, αύτοθυσίας καί άποφασιστικότητρς,
μέχρι τοιούτου βαθμοϋ ώστε τινές τών συναδέλφων των
νά πέσωσιν ύπέρ τής Πατρίδος.
1. Άνθυπασπι στής: Παπαϊωάννου Άντ. τοϋ Δημη-
τρίου, έφονεύθη ύπό τών κομμουνιστών. 2. Ένωμοτάρ­
χ α ι : Καλαθδς Γεώργιος τοϋ Δημητρίου, άπεστρατεύθη
ώς άντισυνταγματάρχης, 3. Κυριακόπουλος Άναστ. τοϋ
Χριστ., άπεστρατεύθη ώς άνθυπομοίραρχος. 4. ΎπενωΓ
μοτάρχαι: Φαρασλής Απόστολος τοϋ Κωνστ., 5. Χρι-
στοδουλόπόυλος Δημ. τοϋ Χρήσ., 6. Χριστοδουλόπου-
λος Γεώρ. τοϋ Περ., 7. Άλεξιδς Γεώρ. τοϋ Άρ., οΐτινες
άπεστρατεύθησαν ώς ένωμοτάρχαι. 8. Χωροφύλακες:
Σιούτης Αντώνιος τοϋ Φιλίππου, 9. Μανίκας Θεοφάνης
τοϋ Βαΐου, 10. Βαλοτάσιος Γεώργιος τοϋ Στεργίου, 11.
Υφαντής Παναγιώτης τοϋ Φωτίου, 12. Υφαντής Επα­
μεινώνδας τοϋ Βαΐου, 13. Γκουλιώνης Χρήστος τοϋ Νικο:
λάου, 14. Φραγκάκος Νικόλαος τοϋ Ζαχαρίου, 15. Κο-
μνηνάκος Γεώργιος τοϋ Μιχαήλ, 16. Σιδηρόπουλος Ιω­
άννης τοϋ Νικολάου, 17. Γκόνης Εύάγγελος τοϋ Ίωάννόυ,
18. Κολώνιας Ήλίας τοϋ Δημητρίου, 19. Βουλγαράκης
Ιωάννης τοϋ Θωμδ, άποστρατευθέντες. 20. Χωροφύλα­
κες: Καρφής Στέφανος τοϋ Κωνσταντίνου, 21. Μπούμ*
πας Σωτήριος τοϋ Δημητρίου, 22. Παναγιώτου Σταϋρος
τοϋ Δημητρίου, φονευθέντες είς μάχην, 23. Χωροφύλαξ
Άναγνωστόπουλος Κων. τοϋ Γεωργίου, άποστρατευθείς,
24. Χωροφύλαξ Λάζαρης Μάρκος τοϋ Σπυρίδωνος, έφο­
νεύθη ύπό τών έλασιτών, 25. Χωροφύλαξ Λακασδς Δημή*
τριος τοϋ Δημητρίου, άπεστρατεύθη, 26. Χωροφύλαξ
Ρώττας Νέστωρ τοϋ Παντελή, έφονεύθη είς μάχην, 27.
Χωροφύλαξ Κωνσταντινίδης Ιωάννης τοϋ Βασιλείου,
άπεστρατεύθη, 28. Άνθυπασπιστής Σγουρός Ιωάννης τοϋ
Κωνσταντίνου, άπεστρατεύθη ώς ταγματάρχης, 29. Ένω­
μοτάρχης Ζαχαρόπουλος Παναγιώτης τοϋ Βασιλ., άπε­
στρατεύθη ώς ύπομοίραρχος, 30. Χωροφύλαξ Σταφυλό-
πουλος Γεώργιος τοϋ Άνδρ., άπεστρατεύθη, 31. Καί τινες
άλλοι, ών τά όνόματα δέν ένθυμοϋμαι»
318
14. Η ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΖΑΜΑΛΟΥΚΑ
Έκθεσις ταγματάρχου έ.ά. Τζαμαλούκα Αϊαντος
Άρχηγοϋ Ε.Α.Ο. τής Π.Α.Ο.
Τά παρεχόμενα κατωτέρω στοιχεία είναι ακριβή καί έκ-
τίθενται ώς τά έζησα προσωπικώς, ώς άρχηγός Ε.Α.Ο. τής
Π.Α.Ο. είς τά Ανατολικά Κρούσια- Κλέπε-Σύβρι.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ
Περίοδος 1941 έως Ιουλί ου 1943.
Κατά τήν έν δψει χρονικήν περίοδον έξετέλουν καθή­
κοντα διοικητοϋ Άστυνομικοϋ Τμήματος Κιλκίς.
Περί τά μέσα τοϋ 1941 έμυήθην είς τήν Υ.Β.Ε. μετο-
νομασθεΐσαν έν συνεχείς είς Π.Α.Ο.
Συνεδέθην μέ άξιωματικούς καί ύπαξιωματικούς τοϋ
Στρατοϋ καί τής Χωροφυλακής καί έμύησα είς τήν Όρ-
γάνωσιν πολλούς πολίτας έπιλέκτους, οί όποιοι μέ τήν
σειράν των έμύησαν άλλους, τόσον έντός τής πόλεως
Κιλκίς, δσον καί έκτός αύτής.
Έν άρχή μέ άπησχόλησεν ή καταπολέμησις τών αν­
τεθνικών προπαγανδών καί Ιδίςι τής βουλγαρικής, ή ό­
ποια έντόνως έξεδηλώθη είς τήν περιοχήν μου.
Έν τή έκπληρώσει τής άποστολής μου αύτής έχρησι-
μοποίουν ένίοτε καί άναγκαστικά μέσα διά μυστικών
συνεργατών μου, άφανώς δρώντων.
Οί ίκανοί, καί γενικώς οί δυνάμενοι έκ τών παραγόν­
των Κιλκίς, δέν έμειναν άδρανεΐς είς τόν τομέα καταπο-
λεμήσεως τών ξένων προπαγανδών καί είς τήν προσπά­
θειαν διατηρήσεως τοϋ έθνικοϋ φρονήματος είς ύψηλόν
έπίπεδον.
Άπό τών μέσων τοϋ 1942 έξεδηλώθη είς Κιλκίς κατά
έντονον τρόπον καί ή έαμοκομμουνιστική προπαγάνδα.
Καί τήν κομμουνιστικήν προπαγάνδαν, είς τά πλαίσια
τής Π.Α.Ο., κατεπολέμησα μέ κάθε δυνατόν τρόπον. Άν
κρίνωμεν άπό τό γεγονός δτι ή πόλις τοϋ Κιλκίς είχεν
έκλέξει προπολεμικώς καί δήμαρχον κομμουνιστήν, δυ-
νάμεθα νά ύποστηρίξωμεν δτι ή άντιεαμική προπαγάνδα
τής Π.Α.Ο. είς Κιλκίς όπήρξεν έπιτυχής. Επιτυχής,
διότι τό Κιλκίς, τηρούμενων τών άναλογιών, άπέδωσεν
έλαχίστους άνδρας είς τόν Ε.Λ.Α.Σ., καίτοι άνεμένετο
ύπό τοϋ Κ.Κ.Ε. νά άποδώση άσυγκρίτως περισσοτέρους
τών τοιούτων τής Π.Α.Ο.
Έν τή άσκήσει τών άνωτέρω καθηκόντων μου είς τήν
Π.Α.Ο. συνεδέθην μέ τόν τότε δικηγόρον καί διερμηνέα
τών Γερμανών καί ήδη καθηγητήν τής Νομικής Σχολής
τοϋ Άριστοτελείου Πανεπιστημίου Φιλιππίδην Τηλέ­
μαχον. Μέ προδοσίας κομμουνιστών, ή άλλων άλητών
πρακτόρων τών κατακτητών, οί Γερμανοί πολλάκις έπέ-
τυχον νά έπισημάνωσι παρανόμως δρώντας άνθρώπους
τής Όργανώσεως. Ό είρημενος Φιλιππίδης, πληροφο­
ρούμενος τάς προδοσίας ώς έκ τής παρά τοΐς Γερμανοΐς
ύπηρεσίας του, μέ είδοποίει έγκαίρως καί τοιουτοτρόπως
έματαιώθησαν πολλάκις δεινά Ελλήνων πατριωτών διά
τής έγκαιρου λήψεως μέτρων.
Έπροστατεύθησαν έπίσης καί πολλοί στρατιωτικοί
τοϋ Άγγλικοϋ Στρατοϋ, άποκοπέντες έν Έλλάδι μετά
τήν κατάρρευσιν τοϋ μετώπου.
Διά καταλλήλων ένεργειών παρά τοϊς Γερμανοΐς έξου-
δετερώθησαν καί πολλοί πράκτορες τών Βουλγάρων ώς
καί ήμεδαποί έκβιασταί, χρησιμοποιούμενοι ύπό τής
Βουλγαρικής Λέσχης Θεσσαλονίκης.
Όμοίως ύπό τήν κάλυψιν τής άστυνομικής μου ίδιό-
τητος ήσχολήθην καί μέ τήν περισυλλογήν πολεμίκρϋ
ύλικοϋ, δι’ ένοπλον άγώνα κατά τών κατακτητών.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ
1. Συγκρότησις.
Μέ τήν είσοδον τών βουλγαρικών στρατευμάτων καί
έντεϋθεν τής βουλγαροκρατουμένης ζώνης μέχρι τοϋ Α­
ξιού* έγκατέλειψα τάς τάξεις μου έν τή Χωροφυλακή καί
μετά τών καταλλήλων δι’ άνταρτικόν άγώνα έκ τών ύπ’
έμέ άνδρών κατηυθύνθην είς τά Κρούσια.
Είδοποιηθέντες, μέ ήκολούθησαν καί πολλοί ίδιώται
ένοπλοι. Συνεδέθην καί μέ τό άρχηγεΐον τοϋ ύπομοι-
ράρχου Μήτσου καί συνεκρότησα όμάδας έπιλέκτων άν­
δρών, έχων ώς ύπαρχηγόν μου καί τόν άνθυπασπιστήν
Χωροφυλακής Σαμπατάκον Παναγιώτην. Ή δύναμις τοϋ
Σώματος άπετελεΐτο κατά τό πλεΐστον έκ Ποντίων τών
Νομών Κιλκίς καί Σερρών μέ τούς κάτωθι όπλαρχηγούς:.
1. Σαμπατάκος Παναγιώτης, άνθυπασπιστής Χωροφυλα­
κής, ύπαρχηγός. 2. Άβραμίδης Λάζαρος (Λαζίκ), 3. Δη-
μητριάδης Αγάπιος, άμφότεροι έκ τοϋ χωρίου Σπουργί­
της-Κιλκίς. 4. Κεπελέκης Γεώργιος έκ τοϋ χωρίου Κάτω
Θεοδωράκι - Κιλκίς. 5. Άρουτζίδης Κυριάκος έκ τοϋ άνω­
τέρω χωρίου. 6. Παυλίδης Παϋλος ή Ντελή Παϋλος, έκ
χωρίου Κάτω Θεοδωράκι - Κιλκίς. 7. Καρασαρίδης Γεώρ­
γιος, έκ χωρίου Άναβρυτός-Κιλκίς. 8. Παρασκευαΐδης
Εύστάθιος, έκ χωρίου Παρόχθιον-Κιλκίς. 9. Καββατζί-
δης Ιωάννης, έκ χωρίου Άγιος Αντώνιος - Κιλκίς. 10.
Λεοντίδης Αβραάμ, έκ χωρίου Στεφάνια- Κιλκίς. 11.
Δεληγιαννίδης Θεοχάρης, έκ χωρίου Δίβουνον-Κιλκίς.
12. Μπουτουβάκης Γεώργιος, έκ χωρίου Άσυρος-Θεσ­
σαλονίκης. 13. Χαϊτίδης Αθανάσιος, έκ χωρίου Λιθότο-
πος-Σερρών. 14. Γιαχιδς Κιρκάσιος, έκ χωρίου Άμπε­
λοι-Σερρών. 15. Σιδηρόπουλος Κυριάκος, έκ χωρίου Δί-
λοφος-Σερρών. 16. Κυριάκου Απόστολος, άξιωματικός
Πεζικοϋ έκ Θεσσαλονίκης.
Έκ τών άνωτέρω άλλοι μέν κάκιστα ένεγράφησαν είς
άλλα Αρχηγεία, άλλοι δέ ούδόλως φέρονται είς τό Σώ-
μά μου έγγεγραμμένοι, διότι δέν ύπεβλήθησαν έκ μέρους
μου καταστάσεις.
Κατά τό πλεΐστον τό Άρχηγεΐόν μου εύρίσκετο είς
319
ύψωμα τών Ανατολικών Κρουσίων, μετονομασθέν άκο-
λούθως εις ύψωμα Τζαμαλούκα.
2. Δρδσις τοϋ Α ρ χ η γ ε ί ο υ μου.
α. Τό Σώμά μου συνέπραξε μετά τοϋ τοιούτου τοϋ ύπο-
μοιράρχου Μήτσου μέ αποτέλεσμα νά έξουδετερωθώσι
δυνάμεις βουλγαρικών φυλακίων εις τήν κορυφογραμμήν
τοϋ Μπέλες περί τό τέλος Ιουλίου 1943.
β. Κατά μήνα Αύγουστον 1943 έπι άνωνύμου υψώματος
τών Κρουσίων έδέχθην έπίθεσιν τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. Κρουσίων,
ήν και άπέκρουσα, άνευ απωλειών.
γ. Τόν μήνα Σεπτέμβριον 1943 τό Σώμά μου άπέκρουσε
βουλγαρικόν τμήμα, συνεπικουρούμενον ύπό έλασιτών,
ϋπερθεν τών ύψωμάτων Μεσολόφου.
δ. Τόν Όκτώβριον τοϋ 1943, δυνάμεις τοϋ Ε.Λ.Α.Σ.
έπετέθησαν κατά τοϋ Σώματός μου είς ύψώματα τών χω­
ρίων Διβούνου και Σπουργίτη - Κιλκίς. Άπεκρούσθησαν
μετά σκληράν μάχην, καθ’ ήν έφονεύθη ό όπλαρχηγός
Δεληγιαννίδής Θεοχάρης και έτραυματίσθη ό ύπαρχηγός
τοϋ Σώματος Σαμπατάκος Παναγιώτης.
ε. Κατά τόν ίδιον μήνα τό Σώμά μου άπέκρουσε δυνά­
μεις τοϋ Ε.Λ.Α.Σ., ματαιώσαν τήν προσπάθειάν των δπως
ένωθώσι μέ άλλα έλασιτικά συγκροτήματα, έπιτεθέντα
κατά τοϋ Αρχηγείου Μήτσου είς Πηγαδούλια.
στ. Τόν μήνα Νοέμβριον όμάς μου, παρά τήν Φύσκαν-
Κιλκίς, συνεπλάκη μέ άναγνωριστικήν γερμανική ν περί­
πολον, άνευ άπωλειών.
ζ. Άπό 20 Νοεμβρίου 1943 τό Σώμά μου συνηνώθη μέ
τό τοιοϋτον τοϋ ύπομοιράρχου Μήτσου παρά τά Στεφά­
νια - Κιλκίς και δκτοτε εχομεν κοινήν δρδσιν κατά Γερ-
μανών εϊς Λίμνην Αγίου Βασιλείου τόν Δεκέμβριον 1943,
κατά Βουλγάρων εις ύψώματα Κριθιας-Στεφανίων τόν ί­
διον μήνα, τήν έπομένην είς ύψώματα Άσύρου - Ξυλου-
πόλεως καί μετ’ όλίγας ή μέρας είς Λευκοχώριον. Κατά
τήν μάχην τοϋ Λευκοχωρίου έτέθημεν μεταξύ δύο πυρών,
διότι έδεχθημεν ταυτοχρόνως μέ βουλγαρικήν έπίθεσιν
καί έπίθεσιν τοϋ Ε.Λ.Α.Σ. Κρουσίων, έπιχειρήσαντος ν’
άποκόψη τό δρομολόγιον συμπτύξεώς μας. Έν συνεχεία
συμμετέσχον είς πολλάς συγκρούσεις κατά τοϋ έπιτιθε-
μένου Ε.Λ.Α.Σ.
Τέλος τήν 9-1 -1944 αί δυνάμεις τής Π.Α.Ο. έδέχθησαν
έπί εύρέος μετώπου έπίθεσιν δύο καί πλέον χιλιάδων
έλασιτών μονίμων καί έφέδρων έΐς Τριάδα Σερρών.
Κατά τήν μάχην αύτήν αί έθνικαί όμάδες κατενίκησαν
καί ετρεψαν είς άτακτον φυγήν τούς έλασίτας, ούσιαστι-
κώς δμως ήττήθησαν. Ήττήθησαν διότι έξηντλήθησαν
τελείως τά πυρομαχικά τών έθνικών μας όμάδων, χωρίς
ούδεμίαν δυνατότητα άνεφοδιασμοϋ των.
Προ τής καταστάσεως αύτής μετά πολυημέρους συσκέ­
ψεις μέ τόν ύπομοίραρχον Μήτσου άπεφασίσαμεν νά
αύτοδιαλυθώμεν. Τήν 24-1-1944 προέβημεν είς τήν αύτο-
διάλυσιν τών όμάδων μας καί εκείνος μέν μετέβη εις τάς
έν Ήπείρφ Όμάδας Ζέρβα, έγώ δέ είς τήν Θεσσαλονίκην.
Έν Θεσσαλονίκη ήσχολήθην μέχρι τής άπελευθερώ-
σεως είς τόν τομέα έσωτερικής άντιστάσεως τής Π.Α.Ο.
καί τής όργανώσεως 8ΤΗΒ-ΜΠΙΛ. Ή είς τήν Όργάνω-
σιν ταύτην δρασίς μου, συμπυκνοϋται είς τό προσηρτι-
μένον φωτόαντίγραφον».
320
321
Άλεξιπτωτισται
άνδρες Χωροφυλακής
του Ίεροδ Λόχου
εις τό άεροδρόμιόν
Ράμα-Ντέβι, Παλαιστίνης.
Η ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΔΡΛΣΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ Χί
...... - "»■ ι ................. 1
322
Κ)ΦΥΛΑΚΗΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΕΣΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗΝ
1. ΟΙ ΕΞ ΕΒΡΟΥ ΚΑΙ ΜΕΣφ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΔΙΑΦΥΓΟΝΤΕΣ
ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ ΤΩΝ ΕΙΣ ΜΕΣΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗΝ
Συμφώνως πρός τήν διαταγήν τήν όποίαν έλαβον
παρά τής Ελληνικής Κυβερνήσεως, τόσον κατά τήν
έγκατάλειψιν τών Αθηνών δσον και μετά τήν άπο-
χώρησιν έκ Κρήτης, τά όργανα τής Δημοσίας Ά-
σφαλείας ώφειλον νά παραμείνουν είς τάς θέσεις
των έν ύπηρεσίςι, είς άπασαν τήν ύπό τοϋ έχθροϋ
κατεχομένην χώραν. Έξαίρεσις έγένετο μόνον διά
τήν Θράκη ν, διότι, ώς ήτο βέβαιον διά τών δηλώσεων
τοϋ Μουσσολίνι, θά έγκαθίσταντο είς Θράκην και
τήν Ανατολική ν Μακεδονίαν κυρίαρχοι οί Βούλγα­
ροι, ώς κάί έγένετο, πλήν τοϋ τριγώνου Άλεξαν­
δρουπόλεως, οί όποιοι δέν έπρόκειτο νά άνεχθοϋν έλ-
ληνικά όργανα διοικήσεώς καί τάξεως. Έξ άλλου, ή­
το έκ Θράκης εύχερής ή διαφυγή τών δυνάμεων Στρα­
τού καί Χωροφυλακής πρός τήν Τουρκίαν. Ούτω, καθ’
δν χρόνον οί Γερμανοί έρρίπτοντο είς κρατερόν
άγώνα πρός έκπόρθησιν τών όχυρών, δτε θά προή-
λαυνον πρός κατάληψιν τών έδαφών τής Θράκης,
τό Ύφυπουργεΐον Δημοσίας Άσφαλείας διά τής ύπ’
άριθ. 29/422/2 τής 6ης Απριλίου 1941 διαταγής
έγνωστοποίει τήν άπόφασιν τής Κυβερνήσεως δπως
άπασα ή δύναμις Χωροφυλακής Έβρου, είς ήν πε-
ρίπτωσιν συμπτυχθοϋν αί στρατιωτικαί δυνάμεις,
διαπεραιωθή μετά τούτων είς Τουρκίαν.
Και πράγματι, τήν 9ην Απριλίου αί δυνάμεις
Χωροφυλακής "Εβρου, άφ’ οδ συνεπτύχθησαν όμα-
λώς πρός τήν Έλληνοτουρκικήν μεθόριον, έγκατέ-
λειψαν, όμοϋ μετά τών άποκλεισθεισών στρατιω­
τικών δυνάμεων, τό έλληνικόν έδαφος καί έπέρασαν
τόν ποταμόν παρά τήν θέσιν "Υψαλα. Έκεΐ ό διοι­
κητής τής ταξιαρχίας, συνταγματάρχης Ίω. Ζήσης,
ηύτοκτόνησεν έξ έθνικής εύθιξίας. Αί διαπεραιω-
θεϊσαι είς Τουρκίαν δυνάμεις Στρατοϋ άνήρχοντο
συνολικώς είς 4.000 άνδρας, όμοϋ μετ’ έκείνων
τής Χωροφυλακής. "Ηδη, δτε έπερατώσαμεν τήν
εκθεσιν τών άναφερομένων είς τήν Χωροφυλακήν
κατά τήν περίοδον τής κατοχής έν Έλλάδι, θά
όμιλήσωμεν διά τήν δρασιν τής μικρας αυτής δυ­
νάμεως ή όποία βαθμηδόν έπολλαπλασιάσθη ένι-
σχυθεΐσα διά συρροής άλλων άξιωματικών καί όπλι-
τών, διαφυγόντων έκ τής κατεχομένης Ελλάδος είς
τήν Μέσην Ανατολήν. Θά έκθέσωμεν έν συνε­
χείς, τά τής έν γένει δράσεως τής Χωροφυλακής
είς τήν Μέσην Ανατολήν.
Αί πρώται πληροφορίαι περί τών διαβάντων τόν
"Εβρον δυνάμεων τής Χωροφυλακής, καθορίζουν
ταύτας είς 10 άξιωματικούς καί άνθυπασπιστάς και
160 όπλίτας. Άλλά μεταγενεστέρα Εκθεσις, συντα-
χθεΐσα έν Μέση Ανατολή, άναβιβάζει ταύτας είς
250 άνδρας. Είναι πιθανόν δτι αΰτη περιλαμβάνει
323
5Αξιωματικοί τής Χωροφυλακής είς τό στρατότζεδον Νίγδη (Κόκκινη Μηλιά) Μικρός Άσίας τό 1943, άπό δποο κατηοθύνοντο
είς Μέσην Ανατολήν.
διαφυγόντας κατά μικράς ομάδας έκ φυλακίων κατά
μήκος του "Εβρου, ίσως δέ καί διαπεραιωθέντας εις
άκτάς ΐή ς Μ. Άσίας έκ γειτονικών νήσων. Έπί
κεφαλής τής δυνάμεως ταύτης ήσαν οί μοίραρχοι
Κ. Δημητρακόπουλος καί Κ. Σπηλιωτόπουλος καί
ό άνθυπομοίραρχος Μιχ. Διασίτης.
Εύθύς ώς διέβησαν εις τό τουρκικό ν έδαφος, αί Έλ-
ληνικαί δυνάμεις Στρατού καί Χωροφυλακής, άφω-
πλίσθησαν καί διεπεραιώθησαν είς Πάνορμον Μ.
Άσίας, έκεΐθεν δέ έστάλησαν εις Πέργαμον, δπου
παρέμειναν έν στρατοπέδφ έπί δίμηνον. Κατόπιν,
άπό τοϋ λιμένος τής Μερσίνης έστάλησαν άτμο-
πλοϊκώς είς Χάϊφαν, τής ύπό συμμαχικών δυνάμεων
κατεχομένης Παλαιστίνης. Μετά δεκαπενθήμερον,
ή δύναμις τής Χωροφυλακής μετεκινήθη είς Καντά-
ραν τής περιοχής Σουέζ, δπου ύπεβλήθη είς μηνι-
αίαν είδικήν έκγύμνασιν.
Μετά τό πέρας τής έκγυμνάσεως αύτής άνέλαβεν
άφ’ ένός τήν συνοδείαν καί μεταφοράν αιχμαλώτων
εις τά άπομεμακρυσμένα στρατόπεδα αιχμαλώτων
Καρασίν καί Ταχάκ καί, άφ’ έτέρου, τήν φρούρησιν
τών στρατοπέδων τούτων. Έπίσης, ώρισμένος άρι-
θμός έκ τούτων έτοποθετήθη εις τά έλληνικά Φρου­
ραρχεία Αίγύπτου, Παλαιστίνης καί Συρίας ώς καί
είς έκεΐνα τών δύο ταξιαρχιών καί τής τελικώς
συγκροτηθείσης διά τήν έκστρατείαν τής Ιταλίας
(Ρίμινι). Εις τάς ταξιαρχίας αύτάς έξετέλει καί στρα-
τονομικάς υπηρεσίας.
Κατ’ Όκτώβριον 1942, ώρισμένος αριθμός χωρο­
φυλάκων μετετάγη υποχρεωτικώς είς τό Πεζικόν καί
ένετάχθη εις τήν II Ταξιαρχίαν. Οί πλεΐστοι τούτων
βραδύτερον, άρνηθέντες νά μετάσχουν είς τά έκρα-
γέντα στασιαστικά κινήματα, έπανέκτησαν, κατ’ έπί-
μονον αΐτησίν των, τήν Ιδιότητα τοϋ χωροφύλακος
καί άνέλαβον στρατονομικάς ύπηρεσίας.
Ύπό "Αγγλων άξιωματικών τής μυστικής αστυ­
νομίας, κατόπιν προσωπικής έρεύνης περί τών γνώ­
σεων καί τών Ικανοτήτων ένός έκάστου, έπελέγη-
σαν ώρισμένοι άξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωρο­
φυλακής. Ούτοι, άφ’ ού ήσκήθησαν είδικώς, έχρη-
Λόχος Στρατηγείου τής I I Ελληνικής Ταξιαρχίας εις Βηρυττόν την 25-4-1944 και άνδρες Χωροφυλακής.
σιμοποιήθησαν διά τό εργον τής άντικατασκοπείας,
τής συλλήψεως κατασκόπων (ιδίως έκείνων οί ό­
ποιοι έρχόμενοι ώς δήθεν φυγάδες έξ Ελλάδος κατε-
τάσσοντο είς τά έλληνικά στρατιωτικά σώματα) και
τής περισυλλογής πληροφοριών περί τών κινήσεων
τοϋ έχθροϋ έν Έλλάδι, είτε άπό καταφθάνοντας είς
Μ. Ανατολήν φυγάδας έξ Ελλάδος είτε δι’ έπικοι-
νωνίας μετά στελλομένων κρυφίως πρακτόρων είς
τήν κατεχομένην Ελλάδα. Πρός τόν σκοπόν αύτόν
αρκετοί, τών εΐδικώς άσκηθέντων άξιωματικών καί
όπλιτών τής Χωροφυλακής, έτοποθετήθησαν είς τά
κέντρα ύποδοχής Ελλήνων προσφύγων (Χαλεπίου,
Γάζης, Βηρυττοϋ κλπ.).
Είς τό έργον τοϋτο, φαίνεται, δτι άξιωματι-
κοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής προσέφερον
πολλάς έθνικάς υπηρεσίας, αί όποΐαι δυστυχώς
κατά τό μέγιστον μέρος δέν έγένοντο εύρύτερον
γνωσταί, διότι λόγψ τής φόσεώς των παρέμειναν
είς μυστικούς φακέλους του είδικοΰ άγγλικοϋ ά-
στυνομικοΰ σώματος άσφαλείας.
Τινές έκ τούτων έξεπαιδεύθησαν είς τήν είδικήν
Αγγλική ν Σχολήν Παλαιστίνης, ή όποία κατήρτιζεν
άσυρματιστάς, άλεξιπτωτιστάς, δολιοφθορεΐς, πρά­
κτορας περισυλλογής πληροφοριών κλπ. Μερικοί
μετέσχον είς τοιαύτας άποστολάς είς τήν Ελλάδα
διά βενζινοπλοίων, άλλοι ώργάνωνον καί προώθουν
τάς άποστολάς αύτάς, διδομένων καί τών όδηγιών
πρός έπαφήν καί συνεργασίαν μετά τών έν τή ήπει-
ρωτική Έλλάδι ή είς Δωδεκάνησα καί Κρήτην δρω-
σών συμμαχικών όργανώσεων κατασκοπείας καί άντι-
κατασκοπείας, παροχής ύλικοϋ διά σαμποτάζ, διευ-
κολύνσεως ίκανών άξιωματικών πρός άπόδρασιν είς
Μ. Ανατολήν, περισυλλογής πληροφοριών περί τών
κινήσεων τών έχθρικών στρατευμάτων, πολεμικών
έγκαταστάσεων, όχυρωματικών έργων κλπ.
Ιδιαιτέρως άναφέρονται μετ’ εύφήμου μνείας, ώς
δράσαντες είς τοιαύτας συμμαχικάς ύπηρεσίας, οί
τότε άνθυπασπισταί τής Χωροφυλακής Μοδ. Ρα-
κιτζής καί Έλ. Παπαδόπουλος. Οΰτοι τυχόντες προ­
325
ηγούμενης είδικής έκπαιδεύσεως, ύπηρέτουν είς προ-
κεχωρημένα κλιμάκια πρός περισυλλογήν πληροφο­
ριών έκ τής κατεχομένης Ελλάδος, Ιδίως μέσφ δια-
φευγόντων είς Μ. Ανατολήν, και περί τών έν Έλλά-
δι συνεργαζόμένων μετά τοϋ έχθροϋ άτόμων διά τά
όποια κατήρτιζον είδικόν εύρετήριον.
Πολλάκις διά πλοιαρίων, έκ λιμένων τής Συρίας
και τής Κύπρου, τά είς τήν συμμαχικήν είδικήν ύπη-
ρεσίαν δργανα τής Ελληνικής Χωροφυλακής, προσ-
ήγγιζον είς τάς ύπό τών Ιταλών κατεχομένας νή­
σους, δπου είς έρημα παράλια άπεβίβαζον άσυρμα-
τιστάς μετά τών συσκευών των ή συνεκρότουν δί­
κτυα πληροφοριοδοτών. Χάρις είς τό δίκτυον τοϋτο
πληροφοριοδοτών, συνέλαβον ύπηρετοϋντα είς έλ-
ληνικόν στρατόπεδον τής Παλαιστίνης, λίαν έπι-
κίνδυνον καί άπό πολλοϋ ματαίως άναζητούμενον
τών συμμαχικών ύπηρεσιών κατάσκοπον. Έξ αύτών
έστάλησαν ύπό τής συμμαχικής ύπηρεσίας καί είς
Ελλάδα τόν Νοέμβριον 1944, δτε άπεχώρουν οί
Γερμανοί, άνακαλυφθέντες δμως καί συλληφθέντες
ύπό τών έλασιτών κατά τάς μάχας τής Κηφισιάς,
ώδηγήθησαν είς Λαμίαν όπόθεν έδραπέτευσαν, προσ-
ληφθέντες καί πάλιν είς τήν έγκατασταθεΐσαν είς
τήν Ελλάδα συμμαχικήν ύπηρεσίαν άσφαλείας.
2. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ
ΑΝΔΡΩΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Όλίγον χρόνον μετά τήν γερμανοϊταλικήν κατά-
κτησιν, ήρχισεν ή διαφυγή Ελλήνων πρός τήν Μέ­
σην Ανατολήν διά παντός μέσου, συνηθέστερον διά
μικρών Ιστιοφόρων, τά όποια άπό τών άκτών τής
Εύβοιας ή τής Αττικής διέπλεον τό Αίγαΐον καί,
διαφεύγοντα τήν έπαγρύπνησιν τών γερμανικών περι­
πολικών, προσήγγιζον είς τάς άκτάς τής Τουρκίας
ή τής Κύπρου, ΐνα έκεΐθεν προωθηθούν πρός τά ύπό
τών Συμμάχων κατεχόμενα έδάφη τής Συρίας-Λι­
βάνου καί Παλαιστίνης. Είς έκεΐ λειτουργοϋντα στρα­
τόπεδα προσφύγων έπελέγοντο οί έξ αύτών μόνιμοι
ή έφεδροι άξιωματικοί καί οί στρατευσίμου ήλικίας,
πρός ένταξιν είς τάς συγκροτουμένας έλληνικάς τα­
ξιαρχίας. Μεταξύ τών έξ Ελλάδος φυγάδων, ήσαν
καί άρκετοί άξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυ­
λακής, οί όποιοι, προστιθέμενοι είς τό άπό Θράκης
διαφυγόν όμαδικώς τμήμα, ηύξανον συνεχώς τήν έν
Μ. Ανατολή δύναμιν Χωροφυλακής. Ουτω, κατέστη
δυνατή ή χρησιμοποίησις τής έν τή Μέση Ανατο­
λή δυνάμεως Χωροφυλακής, άνελθούσης τελικώς
είς 500 περίπου άξιωματικούς καί όπλίτας, ού μόνον
δι’ ύπηρεσίας μεταφοράς καί φυλάξεως αίχμαλώτων
ή μυστικάς ύπηρεσίας άσφαλείας ή στρατονομικάς,
άλλά καί ώς μαχητικής δυνάμεως διά καθαρώς πο­
λεμικούς σκοπούς.
Ήδη άπό τοϋ Ιουνίου 1941, περί τούς 40 άνδρες
τής Χωροφυλακής, άπαρτίσαντες έν άρχή τό στρα-
τονομικόν σώμα τής Ιης Ελληνικής Ταξιαρχίας,
έξεπαιδεύθησαν είς τήν όδήγησιν αύτοκινήτων καί
μοτοσυκλεττών, είς τήν χρήσιν έλαιοπυξίδων, τήν
άνάγνωσιν χαρτών, τόν χειρισμόν όπλομηχανημά-
των, τάς ναρκοθετήσεις καί τάς άποναρκοθετήσεις.
Οΰτω, τό τμήμα τοΰτο τής Χωροφυλακής συνοδεϋ-
σαν τήν Ταξιαρχίαν είς τήν κατά τό 1942 έκστρα-
τείαν τής Λιβύης, κατά τών γερμανικών δυνάμεων
τοϋ Ρόμμελ, μετέσχεν ένεργώς είς δλας τάς σκλη-
ράς μάχας τής δυτικής έρήμου. Κατά γενικήν άνα-
γνώρισιν τών ήγετών τών Ελληνικών δυνάμεων, τό
μηχανοκίνητον αύτό άπόσπασμα Χωροφυλακής, πάν­
τοτε είς τήν πρώτην γραμμήν τοϋ πυρός, χάρις είς τάς
είδικάς γνώσεις τάς όποίας εϊχεν άποκτήσει, προσ-
έφερεν άνυπολογίστους ύπηρεσίας καθ’ δλην τήν
διάρκειαν τών πολεμικών έπιχειρήσεων άπό ’Αλα-
μέϊν μέχρι Βεγγάζης, ’Αλγκενταμπίας καί Έλαγκέϊ-
λας καί ύπήρξεν ύπολογίσιμος παράγων διά τό Έλ-
ληνικόν Στρατηγεΐον.
Έξ έκθέσεως τοϋ ύπηρετήσαντος είς τόν στρατόν
τής Μ. Ανατολής άντισυνταγματάρχου Πεζικοϋ Μ.
Φιλιππάκη, συνάγεται δτι προσέφερον πολυτίμους
έθνικάς ύπηρεσίας, οί ύπό τάς διαταγάς του έκεΐ
εύρεθέντες ύπομοίραρχοι Μαρκόπουλος και Σαρι-
δάκης καί άνθυπομοίραρχοι Φασομητάκης, Τσαού-
σογλου, Κορνάρος καί Βοβολίνης.
Είς τό έκραγέν, άρχάς Μαρτίου 1943, στασιαστι-
κόν κίνημα τής II Ταξιαρχίας, τόσον οί είς αύτήν
ύπηρετοϋντες διά στρατονομικήν ύπηρεσίαν άξιω-
ματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής, δσον καί οί
ύποχρεωτικώς μεταταγέντες είς τό στράτευμα χωρο­
φύλακες, ήρνήθησαν νά μετάσχουν καί έτάχθησαν
παρά τό πλευρόν τών νομιμοφρόνων άξιωματικών
τής ταξιαρχίας. "Οταν δέ οί νομιμόφρονες άξιωμα-
τικοί, άπαιτήσαντες τήν λήψιν αύστηρών μέτρων
πρός έπάνοδον τοϋ Στρατοϋ είς τήν τάξιν και πει­
θαρχίαν, έχαρακτηρίσθησαν ώς... φασίσται στασια-
σταί καί έτέθησαν ύπό τής Κυβερνήσεως Τσουδεροϋ
ύπό περιορισμόν, οί έν τή ταξιαρχίςι άξιωματικοί
καί όπλΐται τής Χωροφυλακής έδέχθησαν νά συμ-
μερισθοϋν τάς τύχας των. Ούτω, σχεδόν πάντες οί
ύπηρετοϋντες έν τή ταξιαρχίςι άνδρες τής Χωρο­
φυλακής, άλλά καί τινες άκόμη έκ τών άνηκόντων
είς άλλας στρατιωτικάς ύπηρεσίας Αίγύπτου καί Πα­
λαιστίνης, ένεκλείσθησαν είς τό έν Συρίςι στρατό­
πεδον Μερτζαγιούμ, δπου είχον έγκλεισθή οί νομι­
μόφρονες άξιωματικοί. Έν συνεχεία μετεφέρθησαν
326
μετ’ αύτών εις τό έν Σουδάν στρατόπεδον Σαμίτ, δπου
παρέμειναν έπί §ν περίπου έτος. Μόνον δταν έξερ-
ράγη τό νέον στασιαστικόν κίνημα κατ’ Απρίλιον
1944, είς τό όποιον έπίσης άντετάχθησαν σφοδρώς
οί είς τάς ταξιαρχίας ύπηρετοϋντες αξιωματικοί καί
όπλΐται τής Χωροφυλακής, οί είς Χαρτούμ έξόρι-
στοι άνδρες τής Χωροφυλακής άνεκλήθησαν καί,
μετ’ άλλων άπεσπασμένων είς Υπηρεσίας τής Αί-
γύπτου καί τής Παλαιστίνης, ένετάχθησαν είς τήν
σχηματισθεΐσαν τότε έκ νομιμοφρόνων στοιχείων
III Έλληνικήν Όρεινήν Ταξιαρχίαν, ή όποία έπρό-
κειτο νά σταλή παρά τό πλευρόν τής είς Ιταλίαν
συμμαχικής Στρατιάς ένθα έπολέμησεν είς Ρίμινι. Ού­
τως είς τήν ταξιαρχίαν αύτήν ένετάχθησαν περί τούς
120 έως 130 όπλΐται τής Χωροφυλακής, κατά τό
πλεΐστον μέ τόν βαθμόν άπό λοχίου μέχρις άνθυπα-
σπιστοϋ.
Άλλά καί είς τόν Τερόν Λόχον μετέσχον άξιω-
ματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής, μετασχόν-
τες τών έπιχειρήσεών του, τόσον είς τήν έρημον
δσον καί είς τήν Σάμον καί Δωδεκάνησον, έν συνε­
χείς δέ διά τήν άπελευθέρωσιν τής Ελλάδος άπό
τούς Γερμανούς καί τήν έκκαθάρισιν τού έλληνικοϋ
έδάφους άπό τά κυριαρχοϋντα κομμουνιστικά στοι­
χεία. Αί πολεμικά! έκθέσεις έξαίρουν τήν γενναιό­
τητα, έθελοθυσίαν καί άψογον συμπεριφοράν τών
μετασχόντων τοϋ Τεροϋ Λόχου άξιωματικών καί
όπλιτών τής Χωροφυλακής, οί όποιοι πάντες έπο-
λέμησαν είς τήν πρώτη ν γραμμήν ώς άπλοι μαχηταί
τής πατρίδος, πάντες ήνδραγάθησαν καί έτιμήθησαν
διά πολεμικών παρασήμων άνδρείας καί πάντες (τι-
νές δίς καί τρις) μετά τό πέρας τοϋ πολέμου προή-
χθησαν έπ’ άνδραγαθία. Κατά τάς πολεμικάς έπι-
χειρήσεις του Τεροϋ Λόχου έφονεύθη ό χωροφύλαξ
Άθαν. Σκρέκος καί έτραυματίσθησαν είς ύπενωμο-
τάρχης καί πέντε χωροφύλακες.
Είς τήν ταξιαρχίαν τοϋ Ρίμινι, όμάς έκ 4 άξιωματι­
κών καί 40 όπλιτών δέν έξετέλει μόνον τήν στρατο-
νομικήν ύπηρεσίαν, άλλά καί καθαυτό πολεμικά κα­
θήκοντα. Έτέρα όμάς έξ 1 άξιωματικοϋ καί 12 ό-
πλιτών Χωροφυλακής άνέλαβε καθήκοντα άσφα-
λείας.
Άπό τών πρώτων ήμερών τής διαφυγής των είς
Μ. Ανατολήν, οί άνδρες τής Χωροφυλακής, οί ό­
ποιοι ταχέως, διά τών συνεχών διαφυγών, είχον φθά-
σει τούς 11 άξιωματικούς, 15 άνθυπασπιστάς καί
περίπου 600 όπλίτας, έξεδήλωσαν τήν έπιθυμίαν δ­
πως συγκροτήσουν ιδιαιτέραν πολεμικήν μονάδα, ή
όποία νά σταλή είς πολεμικάς έπιχειρήσεις διά νά
μετάσχη ένεργώς είς άγώνα άπελευθερώσεως τής
Πατρίδος. Ή έπιθυμία αύτή δέν έξεπληρώθη, είμή
κατά τάς ήμέρας τής παλινοστήσεως καί πρός άντι-
μετώπισιν τών άναρχικών έν Έλλάδι στοιχείων. Έν
τούτοις, παραμένει ώς δείγμα ύψηλοϋ πατριωτισμοϋ
καί προσφοράς θυσίας τό κατωτέρω ύπόμνημα τών
άνδρών τής έν Μέση Ανατολή δυνάμεως Χωροφυ­
λακής, ή όποία ήδη άπό τοϋ Μαρτίου 1942 έζήτει
παρά τοϋ Βασιλέως νά πολεμήση ώς ιδιαιτέρα πο­
λεμική μονάς.
Έν Στρατοπέδφ τή 31 Μαρτίου 1942
Πρός
Τήν Α.Μ. τόν ΒΑΣΙΛΕΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
ΓΕΩΡΓΙΟΝ Β'
Μεγαλειότατε,
«Λαμβάνομεν τήν τιμήν νά άναφέρωμεν εύλαβώς δτι
έν τφ Βασιλικφ Έλληνικφ Στρατφ Μ. Ανατολής έχει
προσέλθει δύναμις τής Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλα­
κής άποτελουμένης έξ (1) Ταγματάρχου, (5) Υπομοι­
ράρχων, (5) Ανθυπομοιράρχων, (15) Άνθυπασπιστών καί
(600) περίπου Όπλιτών.
Ή δύναμις αύτη έχει διατεθή ήδη είς ύπηρεσίαν Φρου­
ραρχείων, φρούρησιν αιχμαλώτων καί Στρατιωτικών Φυ­
λακών, ύπηρεσίαν Προξενείων, έλαχίστη είς ύπηρεσίαν
Στρατονομίας καί διαθέσιμος τοιαύτη περί τούς πεντή-
κοντα (50) άνδρας είς τό ένταϋθα Γενικόν Έμπεδον.
Ή τοιαύτη χρησιμοποίησίς μας, Μεγαλειότατε, μέχρι
σήμερον συνετέλεσεν ώστε νά μή όργανωθώμεν καί έκ-
παιδευθώμεν ώς μάχιμον Τμήμα, παρά τό δτι ό σκοπός
τής προσελεύσεώς μας έν τφ Β.Ε.Σ.Μ.Α. (Βασιλικός Ελ­
ληνικός Στρατός Μέσης Ανατολής) ήτο, καί είναι, νά
πολεμήσωμεν έναντίον τών έχθρών τής Πατρίδος πρός
άπελευθέρωσιν αύτής όποτεδήποτε ήθέλομεν διαταχθή καί
όπουδήποτε.
Αίσθανόμεθα άπαντες έαυτούς Ικανούς πρός τοϋτο.
Καί διά τοϋτο άκριβώς θεωροϋμεν έαυτούς μειωμένους,
διότι μέχρι σήμερον ούδεμία φροντίς κατεβλήθη πρός
όργάνωσίν μας είς μάχιμον Τμήμα.
Διαλογιζόμεθα δέ, μήπως δέν κρινόμεθα άντάξιοι τών
συναδέλφων μας οί όποιοι κατά καιρούς προσέφερον τό
αίμα των είς τόν βωμόν τοϋ καθήκοντος πρός τήν Πατρί­
δα, έν ειρήνη καί έν πολέμφ, ώς έν Ανατολική Θράκη,
Μ. Άσίςι, Αλβανία, Όλύμπφ, Κρήτη καί είς πάσαν έν
γένει γωνίαν τής Ελληνικής γής;
Ύποβάλλομεν δθεν Μεγαλειότατε εύλαβώς τήν θερμήν
παράκλησιν δπως εύδοκήσητε καί διατάξητε τήν συγκρό-
τησιν τών έν τή Μ. Ανατολή άνδρών τής Βασιλικής
Χωροφυλακής είς μάχιμον μονάδα Χωροφυλακής, Ινα
ούτω δοθη ή ευκαιρία, άφ’ ένός μέν νά είσφέρωμεν είς τό
άνώτατον δριον τάς ύπηρεσίας μας πρός άπελευθέρωσιν
τής Πατρίδος, άφ’ έτέρου δέ συνεχίσωμεν τήν ύπερεκα-
τονταετή Ιστορίαν τοϋ Σώματος, είς δ άνήκομεν, εϊς τό ό­
ποιον ή Ύμετέρα Μεγαλειότης ηύδόκησε ν’ άπονείμη
τόν τιμητικόν τίτλον «Ελληνική Βασιλική Χωροφυλακή».
Τών διαταγών τής Ύμετέρας Μεγαλειότητος πρόθυμος
έκτελεστής.
Δημητρακόπουλος Κωνσταντίνος - Ύπομοίραρχος
Μπράμος Κωνσταντίνος - Ανθυπομοίραρχος
Διοικητής Όμάδος Άσφαλείας
Ιης Ελληνικής Ταξιαρχίας
Διοικητής Στρατονομίας Ιης Ελληνικής Ταξιαρχίας.
Έκ μέρους τών είς τάς Έλληνικάς Στρατιωτικός Δυνά­
μεις Μέσης Ανατολής Άξιωματικών Χωροφυλακής.
327
3. Η ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΙΕΡΟΝ ΛΟΧΟΝ
Πρός πληρεστέραν και λεπτομερεστέραν περι­
γραφήν τής συμμετοχής στελεχών τής Χωροφυλακής
εις τόν Ίερόν Λόχον και τής δράσεως αυτών κατά
τάς πολεμικάς επιχειρήσεις τούτου, παραθέτομε ν
κατωτέρω εκθεσιν προσφέρουσαν γενικήν διαφωτι-
στικήν εικόνα, συνταχθεΐσαν ύπό του τότε ύπομοι-
ράρχου Ζαχαρία Κόλλια, μετασχόντος είς τάς πο­
λεμικάς επιχειρήσεις ώς άπλου στρατιώτου - ιερο­
λοχίτου.
ΕΚΘΕΣΙΣ
Δράσεως τών έν τφ 'Ιερφ Λόχω έντεταγμένων άνδρών
τής Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλακής άπό τής συστά-
σεώς του, τό 1942, μέχρι τής διαλύσεώς του κατά Σε­
πτέμβριον του 1945.
I. Κατά τό 1942 συνεστήθη είς τήν Μέσην Ανατολήν
ό Ιερός Λόχος. Ούτος άπετελέσθη έξ άξιωματικών, άν-
θυπασπιστών και λίαν περιορισμένου άριθμοϋ όπλιτών,
του Στρατού Ξηρας, Άέρος, Θαλάσσης, τής Χωροφυλακής
και τής Αστυνομίας Πόλεων, έκ τών καταφυγόντων είς
Μέσην Ανατολήν, μετά τήν κατάκτησιν τής Ελλάδος
ύπό τών γερμανικών στρατευμάτων.
Π. Ό Ιερός Λόχος ύπήχθη είς τάς άγγλικάς δυνάμεις
τής Μέσης Ανατολής και είδικώτερον είς τάς Δυνάμεις
Καταδρομών (Κ.αϊάΐη§ Ροτοβδ) τά περίφημα Οοηιπιαικίοδ
τής Μέσης Ανατολής, παρά τών όποιων και έξεπαιδεύθη
συστηματικώς είς τά είδικά έργα τής άποστολής του.
ΙΠ. Οί άποτελουντες τούτον άνδρες τών Ενόπλων Δυνά­
μεων και τής Χωροφυλακής δέν άπετέλεσαν ιδιαίτερα όρ-
γανικά τμήματα, άλλ’ ένετάχθησαν είς τά διάφορα τμή­
ματα τοϋ 'Ιεροϋ Λόχου άναμίξ, ήτοι άξιωματικοι και ό-
πλΐται τοϋ Πεζικού, Ιππικού, Πυροβολικού, Μηχανικού,
Σωμάτων και Υπηρεσιών, τής Χωροφυλακής, τής Αερο­
πορίας, του Ναυτικοΰ και οϋτω έδρων κατά τάς περιστά­
σεις. Και οί άξιωματικοι κατά τό πλεΐστον έξετέλουν κα­
θήκοντα άπλοΰ οπλίτου.
IV. Ή κατάστασις αύτη έξηκολούθησε μέχρι του Α ­
πριλίου του 1944, καθ’ ήν έξεδηλώθη τό μέγα κομμουνι-
στικόν κίνημα είς τάς ένοπλους δυνάμεις του Βασιλικού
Ελληνικού Στρατού Μέσης Ανατολής (Β.Ε.Σ.Μ.Α.) και
είς τό όποιον όχι μόνον δέν έλαβε μέρος ό Ιερός Λόχος,
αλλά και συνετέλεσεν άποτελεσματικώς είς τήν καταστο­
λήν τούτου μετ’ άλλων νομιμοφρόνων Ελληνικών Τμη­
μάτων.
V. Μετά τήν καταστολήν τής άνταρσίας ταύτης και τής
έπακολουθησάσης διαλύσεώς, άνασυγκροτήσεως και άνα-
διαρθρώσεως τών Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων τής
Μέσης Ανατολής, έλήφθησαν παρά τών άρμοδίων άρχών
τής Ελληνικής Κυβερνήσεως έξωτερικοϋ και έτέθησαν
είς έφαρμογήν και τά κάτωθι μέτρα:
α) Ό Ιερός Λόχος μετετράπη είς Σύνταγμα, ύπό τόν
τίτλον Ιερός Λόχος - 'Ιερόν Σύνταγμα (Καταδρομών)
(Κ&ΐ<ϋη§ Ροτοβδ). Κατετάγησαν πολλοί άξιωματικοι, άν-
θυπασπισταί και όπλΐται τών Ενόπλων Δυνάμεων και
τής Χωροφυλακής τής Μέσης Ανατολής, οίτινες και
ένετάγησαν είς τάς διαφόρους Μοίρας και Τμήματα του
'Ιεροϋ Λόχου - Συντάγματος άναμίξ, ήτοι άνδρες τών
ένοπλων έν γένει δυνάμεων (Στρατοϋ Ξηρας, Θαλάσσης,
Άέρος, Χωροφυλακής). Ύπήχθησαν οϋτω καί πάλιν
ύπό τάς Δυνάμεις Καταδρομών τοϋ Άγγλικοϋ Στρα­
τηγείου Μέσης Ανατολής και έδρων έν τφ Γενικφ Σχε-
δίφ τών έπιχειρήσεων τοϋ Άγγλικοϋ τούτου Στρατηγείου.
β) Οί άνδρες τής Χωροφυλακής θά παρέμενον, ένισχυ-
όμενοι και ύπό έτέρων, είς τόν 'Ιερόν Λόχον-Σύνταγμα,
ώς και οί τοιοϋτοι ύπηρετοϋντες είς τάς διαλυθείσας τα­
ξιαρχίας θά παρέμενον είς τήν συσταθεΐσαν Όρεινήν
Ταξιαρχίαν (Ρίμινι). Οϋτω παρέμειναν είς τόν 'Ιερόν Λό­
χον τριάκοντα περίπου άξιωματικοι καί όπλΐται τής Χω­
ροφυλακής, ύπό τόν τότε ύπομοίραρχον Κόλλιαν Ζαχα­
ρίαν και τούς άνθυπασπιστάς Χωροφυλακής Αύλωνίτην
Σπυρ., Πολυχρονόπουλον Νικήταν, μεταταγέντα βραδύ­
τερον είς τήν Στρατιωτικήν Δικαιοσύνην, καί Μπάμπα-
λην μεταταγέντος καί τούτου είς τόν Στρατόν Ξηρας,
καί περί τούς 120 αξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυ­
λακής είς τήν Ταξιαρχίαν τοϋ Ρίμινι.
γ) Οί είς Μέσην Ανατολήν καταφυγόντες ύπόλοιποι
άνδρες τής Χωροφυλακής, άξιωματικοι, άνθυπασπισταί
καί όπλΐται, θά συνεκεντροϋντο, πλήν έλαχίστων ύπη-
ρετούντων είς είδικάς ύπηρεσίας καί θά συνεκρότουν τό
1Ιον Τάγμα Χωροφυλακής, δπερ θά έχρησιμοποιεΐτο κατά
τήν άπελευθέρωσιν τής Ελλάδος πρός έπιβολήν τής τά-
ξεως. Τό Τάγμα τοϋτο πράγματι συνεκροτήθη, έξωπλίσθη
καταλλήλως, έξεπαιδεύθη καί άφίχθη είς Ελλάδα μετά
τήν άπελευθέρωσιν της έκ τών γερμανικών στρατευ­
μάτων.
VI. Άπαντες οί ύπηρετήσαντες είς τόν 'Ιερόν Λόχον-
Σύνταγμα άξιωματικοι καί όπλΐται, τών Ενόπλων Δυνά­
μεων καί τής Χωροφυλακής, ύπεβλήθησαν είς λίαν έπιμε-
μελημένην καί έπίπονον άτομικήν καί όμαδικήν έκπαί-
δευσιν παρ’ Ελλήνων καί Άγγλων ειδικών έκπαιδευτών
καί είς πάσης φύσεως έδάφη (πεδινόν, ήμιορεινόν, όρει-
νόν, έρημον, είς τήν θάλασσαν καί τόν άέρα) καί κατέστη­
σαν ίκανοί νά δρώσιν άτομικώς, κατά μικρά τμήματα καί
μεγάλα τοιαϋτα. Οϋτω καί οί συμμετέχοντες άνδρες τής
Χωροφυλακής έξεπαιδεύθη σαν μετά τών άλλων συναδέλ­
φων των τών Ενόπλων Δυνάμεων είς τάς Σχολάς: 1)
Αλεξιπτωτιστών, 2) Διαβιβάσεων, 3) Καταδρομών, 4)
Όρεινοϋ άγώνος, 5) Σκί, 6) Θαλασσίου άγώνος, 7) Βα­
ρέων δπλων πεζικοϋ, (δλμων, οπλοπολυβόλων, πολυβό­
λων Τόμμυγκαν, άντιαρματικών τυφεκίων, έλαφρών άντι-
αρματικών πυροβόλων, χειροβομβίδων, ναρκών καί έξου-
328
δετερώσεως τούτων κλπ.), δχι μόνον τών χρησιμοποιου-
μένων ύπό τών Δυτικών Συμμάχων, άλλά καί ύπό τοϋ
έχθρικοϋ συνασπισμού τοϋ ’Άξονος, 8) Ημιονηγών, 9)
Όδηγών αύτοκινήτων, 10) Ιαπωνικής πάλης, 11) Αρπα­
γής φυλακείων και έξουδετερώσεως σκοπών, 12) Παραλ­
λαγής, 13) Διαβάσεως ποταμών και άλλων άμυντηρίων
κωλυμάτων, 14) Είς έκπαιδευτικάς πορείας μέχρι 40 - 50
χιλιομέτρων και είς πολλάς άλλας έκπαιδεύσεις ειδικής
μορφής.
VII. Ή δρασις τών έντεταγμένων είς τόν Ίερόν Λόχον-
Σύνταγμα άξιωματικών, άνθυπασπιστών καί όπλιτών τοϋ
Στρατού Ξηρας, Θαλάσσης, Άέρος, Χωροφυλακής, λόγφ
τής ίδιοτύπου μορφής τής μονάδος ταύτης, ταυτίζεται
μέ τήν έν γένει δρασιν τοϋ Ίεροϋ Λόχου-Συντάγματος,
καθ’ δσον, ώς προελέχθη, τά τμήματα ταϋτα δέν έδρασαν,
ώς αύτοτελή τοιαϋτα Στρατού, Ναυτικοΰ, Αεροπορίας,
Χωροφυλακής, άλλ’ ώς άνάμικτα τοιαϋτα, έξ δλων τών
δυνάμεων τούτων.
VIII. Ό Ιερός Λόχος καί οί είς τοϋτο ν ύπηρετοϋντες
άνδρες τής Χωροφυλακής, κατά τά έτη 1942-1944, ήτοι
μέχρι τής άναπτύξεως τούτου κατ’ Απρίλιον τοϋ 1944
είς Σύνταγμα (Ιερός Λόχος - Σύνταγμα) έλαβον μέρος :
α) Είς διαφόρους καταδρομάς είς τήν Άνατολικήν Με­
σόγειον καί τάς άκτάς τής Βορείου Αφρικής.
β) Εις τήν μάχην τοϋ ’Ελ -Άλαμέϊν καί τήν έκστρατείαν
τής Β. Αφρικής μέχρι τής Τυνησίας, όπότε καί έπέστρε-
ψεν είς τάς έν Μέση Ανατολή βάσεις του καί συνέχισε
τάς έπιχειρήσεις καταδρομών εις Άνατολικήν Μεσόγειον,
τάς Κυκλάδας, τήν Δωδεκάνησον καί τάς νήσους τοϋ Αι­
γαίου Πελάγους, κατεχομένας παρά τών Γερμανοϊταλών.
γ) Κατά τήν συ νθη κολόγη σι ν τών Ιταλών, κατά Σε­
πτέμβριον τοϋ 1943, τμήματα τοϋ 'Ιεροϋ Λόχου μετ’ Ά γ ­
γλων αλεξιπτωτιστών έρρίφθησαν δι’ αλεξιπτώτου καί,
έν συνεργασία μετά ναυτικών καί άλλων αγγλικών καί έλ-
ληνικών δυνάμεων, κατέλαβον τήν Σάμον, Ικαρίαν καί
Λέρον, τάς όποίας καί έξη ναγκάσθη σαν τελικώς νά έγ-
καταλείψωσιν μετά τήν γερμανικήν άντεπίθεσιν κατά τό
αύτό έτος (Νοέμβριος 1943) καί νά έπανέλθωσιν είς τάς
έν Μέση Ανατολή βάσεις των, όπότε καί έξηκολούθησαν
τάς έπιχειρήσεις καταδρομών είς τήν Άνατολικήν Μεσό­
γειον, τήν Δωδεκάνησον καί τάς Νήσους τοϋ Αιγαίου
Πελάγους καί τών Κυκλάδων, κατεχομένας ύπό γερμανι­
κών στρατευμάτων.
IX. Άπό τόν Απρίλιον τοϋ 1944, ήτοι άπό τής άναπτύ-
ξεώς του είς Σύνταγμα, ό "Ιερός Λόχος-Σύνταγμα καί
οί είς αυτόν έντεταγμένοι άνδρες τής Χωροφυλακής, ά-
ξιωματικοί καί όπλΐται έλαβον μέρος:
α) Είς διαφόρους καταδρομάς είς Άνατολικήν Μεσό­
γειον, Δωδεκάνησον, Κυκλάδας καί Νήσους τοϋ Αιγαίου
Πελάγους κατεχομένας ύπό τών γερμανικών στρατευμά­
των.
β) Κατά Σεπτέμβριον 1944, άπασα ή δύναμις τοϋ 'Ιεροΰ
Λόχου - Συντάγματος άπετέλεσε μέρος τοϋ ’Εκστρατευ-
τικοϋ Σώματος τοϋ Αγγλικού Στρατηγείου Μέσης Ανα­
τολής διά τήν άπελευθέρωσιν τής Ελλάδος καί μετ’ άλ­
λων άγγλικών χερσαίων δυνάμεων καί τοιούτων καταδρο­
μών καί άγγλικών καί έλλη νικών ναυτικών δυνάμεων
είσήλθον είς τήν Άνατολικήν καί Κεντρικήν Μεσόγειον,
τό Κρητικόν καί Αίγαΐον Πέλαγος καί έλαβον μέρος:
1) Είς τάς άεροναυτικάς έπιχειρήσεις διά τήν άπελευθέ-
ρωσιν τών Νήσων τών Κυκλάδων, τοϋ Αιγαίου Πελάγους,
τινών τών Δωδεκανήσων, τών Κυθήρων καί τής Πελο-
ποννήσου. 2) Είς τήν άποκοπήν σημαντικών δυνάμεων
τών Γερμανών είς Κρήτην, Δωδεκάνησον καί Μήλον
(5.000 Γερμανών περίπου). 3) Ή Β' Μοίρα τοϋ Ίεροϋ
Λόχου, ύπό τόν τότε άντισυνταγματάρχην Πεζικοϋ Μεσ-
σηνόπουλον Φώτιον, είς ήν συμμετεΐχον κάί άνδρες τής
Χωροφυλακής, ύπό τόν ύπομοίραρχον Κόλλιαν Ζαχαρίαν,
μέ Ισχυρόν τμήμα Άγγλων καταδρομέων καί έλληνικών
καί άγγλικών ναυτικών δυνάμεων, διά τών Κυθήρων, τών
Ανατολικών παραλίων τής Πελοποννήσου, τοϋ Πόρου,
τής Αίγίνης καί τής Σαλαμΐνος, έν συνδυασμώ μέ ίσχυ-
ρόν τμήμα Άγγλων άλεξιπτωτιστών ριφθέντων είς τήν
περιοχήν τών Μεγάρων καί ετέρου Έκστρατευτικοϋ Σώ­
ματος ύπό τόν Τζέλλικο έρχομένου έκ τών βορείων πα-
“Ανδρες Χωροφυλακής τοϋ 'Ιεροΰ Λόχου είς τό μέτωπον τοϋ
“Ε λ - ’ Αλαμέϊν, εις μίαν διακοπήν τής μάχης τής 29-10-1942.
329
Άλεξιπτωτισται είς Ράμα-Ντέβι τής Παλαιστίνης, ζόν Ιούνιον τοδ 1942. Μεταξύ αυτών διακρίνεται δ χωροφυλαξ Μϊχος Δη-
μήτριος δστις τό ετος 1943 ερρίφθη δι Αλεξιπτώτου εις τήν νήσον Λέρον, μαζί) μέ άλλους "Ελληνας και Συμμάχους κομμάντος
οϊτινες και κατέλαβον τήν νήσον. Κατά τήν έπιχείρησιν αύτήν ό Δημήτριος Μϊχος έτραυματίσθη και κατά τήν άνακατάληψιν τής
νήσου ΰπό τών Γερμανών συνελήφθη αιχμάλωτος.
ραλίων τής Πελοποννήσου, εισήλθον είς τόν Πειραια
τάς πρωινάς ώρας τής 14.10.1944 και έν συνεχείς είς Αθή­
νας και κατέλαβον άπαντα τά στρατηγικά σημεία τής
Πρωτευούσης, ένφ τό ύπό τόν Τζέλλικο τμήμα έξηκολού-
θησε νά καταδιώκη τούς ύποχωρόϋντας Γερμανούς μέχρι
τής έκδιώξεως τούτων πέραν τών βορείων μας συνόρων.
4) Μετά τήν έκδίωξιν τών γερμανικών στρατευμάτων
έκ τοΟ έθνικοΰ έδάφους, άπασαι αί Μοΐραι του Ίεροϋ
Λόχου-Συντάγματος συνεκεντρώθησαν είς βάσεις έπί τών
Νήσων Σύρου, Χίου, Σύμης καί έν συνεργασίςι Μ^τ’ Ά γ ­
γλων καταδρομέων καί έλληνικών καί άγγλικών ναυτι­
κών δυνάμεων έχρησιμοποιήθησαν ώς τμήματα έπαφής
τών άποκλεισθέντων είς Δωδεκάνησον, Κρήτην καί Μή­
λον ίσχυροτάτων γερμανικών δυνάμεων, μέχρι τής συν-
θηκολογήσεως καί παραδόσεως τούτων, τάς άρχάς Μαΐου
1945. Καθ’ δλον τό άνωτέρω χρονικόν διάστημα, άπό
Νοεμβρίου 1944 μέχρι Μαΐου 1945, τά τμήματα τοϋ Ίε-
ροϋ Λόχου-Συντάγματος καί οί συμμετέχοντες είς τού­
τον άνδρες τής Χωροφυλακής ένήργοϋν καταδρομάς είς
τάς ύπό τών Γερμανών κατεχομένας νήσους, κατέλαβον
καί άπηλευθέρωσαν άρκετάς νήσους έκ τοϋ δωδεκανησια-
κοϋ συμπλέγματος, συνήπτον τακτικά μάχας μετά τών
Γερμανών καί έκράτουν τούτους έγκλωβισμένους έντός
τών όχυρών των £χοντες καταστήσει τήν διαβίωσιν τού­
των μαρτυρική ν.
X. Κατά τό Δεκεμβριανόν κίνημα τοϋ 1944, ό Ιερός
Λόχος-Σύνταγμα άφώπλισε καί διέλυσε τάς είς .τάς ύπ’
αύτοϋ έλεγχομένας νήσους ύπαρχούσας όμάδας τοϋ ΕΛΑΣ
καί διεφύλαξε τόν πληθυσμόν άπό έγκληματικάς πράξεις
τών όρδών τούτων.
XI. Μετά τήν παράδοσιν τών είς Κρήτην, Δωδεκάνη­
σον καί Μήλον Γερμανών καί τήν παράδοσιν τών αίχμα-
λωτισθέντων είς τάς άγγλικάς άρχάς, ό Ιερός Λόχος - Σύν­
ταγμα συνεκεντρώθη είς τάς έν Καΐρφ βάσεις του, έπη­
κολούθησεν ή παρέλασις τής νίκης ένώπιον τοϋ αρχιστρα­
τήγου τής Μέσης Ανατολής, στρατηγοϋ Πάτζελ, έπα-
νήλθεν είς Αθήνας καί τάς άρχάς Σεπτεμβρίου 1945 διε-
λύθη, όπότε οί άποτελοϋντες αύτόν άξιωματικοί καί ό-
πλΐται έπανήλθον είς τά Σώματα έξ ών προήρχοντο.
330
Ουτω περί τούς τριάκοντα αξιωματικοί, άνθυπασπι-
σταί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής, μέ έπικεφαλής τόν
μοίραρχον Κάλλιαν Ζαχαρίαν, έπανήλθον κανονικώς μέ
φύλλον μεταβάσεως, τά άτομικά των έγγραφα καί λοιπά
στοιχεία, άτινα και παρέδωσαν είς τό ’Αρχηγεΐον Χωρο­
φυλακής είς τόν τότε τμηματάρχην όπλιτών ταγματάρχην
Ράπτην Ήρακλήν.
XII. Ή πολεμική δράσις τών αξιωματικών, άνθυπασπι-
στών και όπλιτών τής Χωροφυλακής, τών ύπηρετησάντων
είς τόν 'Ιερόν Λόχον-Σύνταγμα, ύπήρξεν άρίστη καί
έξετιμήθη δεόντως παρ’ δλων τών άρμοδίων έλλη νικών
καί συμμαχικών παραγόντων.
Ούτως, άπαντες σχεδόν οί όπλΐται τής Χωροφυλακής
προήχθησαν έπ’ άνδραγαθίςι άπαξ ή δίς, τινές δέ τούτων
καί τρίς, είς τούς βαθμούς τοϋ λοχίου, έπιλοχίου καί άν-
θυπασπιστοϋ, δι’ ήρωικάς έπί του πεδίου τής μάχης πρά­
ξεις. Αί προαγωγαί αύταί, μετά τήν έπάνοδον τών όπλι-
τών είς τάς έν Έλλάδι ύπηρεσίας τής Χωροφυλακής,
άνεγνωρίσθησαν άπασαι καί έθεωρήθη, άναλόγως τών
περιπτώσεων, δτι προήχθησαν έπ’ άνδραγαθίςι είς τούς
βαθμούς τοϋ ύπενωμοτάρχου, ένωμοτάρχου καί άνθυπα-
σπιστοΰ, άφ’ ής ήνδραγάθησαν κατά τήν ύπηρεσίαν των
είς τόν 'Ιερόν Λόχον - Σύνταγμα. Έπίσης οί όπλΐται τής
Χωροφυλακής έτιμήθησαν καί διά διαφόρων μεταλλίων
καί παρασήμων.
XIII. Ούδείς άξιωματικός καί άνθυπασπιστής τοϋ 'Ιε-
ροΰ Λόχου - Συντάγματος, τών Ενόπλων Δυνάμεων καί
τής Χωροφυλακής, προήχθη έπ’ άνδραγαθίςι, διά τήν δρα-
σίν του κατά τήν ύπηρεσίαν παρ’ αύτώ, καθ’ δσον έτέθη
ή άρχή τής μή προαγωγής τούτων έπ’ άνδραγαθίςι, ήτις
καί έτηρήθη καθ’ άπάσας τάς περιπτώσεις, κατά συνέ­
πειαν καί διά τούς άξιωματικούς καί άνθυπασπιστάς τής
Χωροφυλακής, τούς ύπηρετήσαντας είς τόν Ίερόν Λό­
χον-Σύνταγμα, καίτοι συνέτρεξαν όμολογουμένως πολλαί
περιπτώσεις προαγωγής έπ’ άνδραγαθίςι, διά πολλούς ά-
ξιωματικούς καί άνθυπασπιστάς τών Ενόπλων Δυνάμεων
καί τής Χωροφυλακής.
XIV. "Απαντες σχεδόν οί άξιωματικοι καί άνθυπασπι-
σταί τής Χωροφυλακής, ώς καί οί τών λοιπών Ενόπλων
Δυνάμεων, έτιμήθησαν δι’ άριστείων άνδρείας, πολεμι­
κών σταυρών, μεταλλίων έξαιρέτων πράξεων, διαφόρων
άλλων παρασήμων, έπαίνων καί άλλων τιμητικών δια­
κρίσεων.
XV. Τέλος, κατά τάς έπιχειρήσεις άς ένήργησεν ό
Ιερός Λόχος - Σύνταγμα, έφονεύθη ό χωροφύλαξ Σκρέ-
κος Αθανάσιος, είς τήν έπιχείρησιν τής νήσου Τήλου
(Επισκοπής) κατ’ Όκτώβριον 1944 καί έτραυματίσθη ό
χωροφύλαξ Μΐχος Δημήτριος κατά τήν άνακατάληψιν
τής νήσου Λέρου παρά τών Γερμανών κατά Νοέμβριον
τοϋ 1943 καί τινες άλλοι.
4. Η ΔΡΑΣΙΣ ΤΩΝ ΑΝΔΡΩΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΩΣ ΙΕΡΟΛΟΧΙΤΩΝ
’Αλλά πληρεστάτην καί μετά παραστατικότητος
διαφωτιστικήν εικόνα τής πολεμικής δράσεως άξιω-
ματικών καί όπλιτών τής Χωροφυλακής είς τόν 'Ιε-
ρόν Λόχον παρέχει ή Εκθεσις του ένωμοτάρχου Ιε­
ρολοχίτου και μετέπειτα μοιράρχου Σπ. Αυλωνίτη,
προαχθέντος τρις έπ’ άνδραγαθίςι και τιμηθέντος διά
πολεμικού σταυροϋ καί μεταλλίου έξαιρέτων πρά­
ξεων. Τής έκθέσεως ταύτης, λόγφ τοϋ έξαιρετικοϋ
ένδιαφέροντός της διά τήν ίστορίαν τής δράσεως
τών άνδρών τής Χωροφυλακής έν τή Μ. Ανατολή,
δημοσιεύομεν κατωτέρω τά κυριώτερα μέρη:
ΕΚΘΕΣΙΣ
ΠΟΛΕΜΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ 1941-1945
«Τόν Μάιον τοϋ 1941 ή διαλυθεΐσα Ασφάλεια τής Α.Μ.
τοϋ Βασιλέως διετέθη είς ύπηρεσίαν ύπό τής τότε Είδικής
’Ασφαλείας Αθηνών. Τήν 17ην Μαΐου ’41 άνεχώρησαν
έκ τής διαλυθείσης άνακτορικής φρουράς διά τήν Διοίκη-
σιν Χωροφυλακής Κυκλάδων, είς ήν έτοποθετήθησαν κα­
τόπιν διαταγής τοϋ Αρχηγείου Βασιλικής Χωροφυλακής,
οί ένωμοτάρχαι Αύλωνίτης Σπυρίδων, Μουχτούρης Φώ­
τιος καί Κωστοϋρος Παναγιώτης καί οί χωροφύλακες
Τσώνος Βενετσάνος καί ’Ανδρέου Παναγιώτης.
"Αμα τή άφίξει των είς Έρμούπολιν, τήν 21.5.41, πα-
ρουσιάσθησαν είς τήν Διοίκησιν καί έτοποθετήθησαν είς
διαφόρους ύπηρεσίας τών Αστυνομικών Τμημάτων.
Τόν Σεπτέμβριον τοϋ 1941, δτε ένετάθησαν τά μέτρα
τών άρχών κατοχής, λόγφ τής δράσεως τοϋ ύποβρυχίου
«Παπανικολής» είς τά παράλια τών Κυκλάδων, οί ένωμο­
τάρχαι Αύλωνίτης Σπυρίδων, Κράλλης Παναγιώτης, Κω­
στοϋρος Παναγιώτης καί οί χωροφύλακες ’Ανδρέου Πα­
ναγιώτης, Παρασκευόπουλος Απόστολος καί Τσώνος
Βενετσάνος, πληροφορηθέντες δτι έπρόκειτο νά συλλη-
φθώσιν ύπό τών ιταλικών άρχών καί νά μεταφερθώσιν
εις τι στρατόπεδον, άπεφάσισαν έν πάση μυστικότητι
ν’ άναχωρήσωσιν διά τό έξωτερικόν, ΐνα καταταγώσιν
είς τάς περιφήμους τότε έλευθέρας έλληνικάς δυνάμεις
Μ. Ανατολής.
Τόν "Οκτώβριον τοϋ ίδίου έτους, άψηφίσαντες δχι μό­
νον τά στοιχεία τής φύσεως άλλά καί αύτήν ταύτην τήν
περί πλωτών μέσων άπαγόρευσιν τών έχθρών, έπεβιβά-
σθησαν μηχανοκινήτου λέμβου καί κατόπιν μυρίων κιν­
δύνων, κατώρθωσαν μετά 48ωρον πλοϋν, νά διαπεραιω-
θώσιν είς θέσιν Κόρακα τών τουρκικών άκτών. (Λόγφ
331
τής σημερινής έλληνοτουρκικής φιλίας παραλείπω τήν
περιγραφήν τής συμπεριφοράς καί τών προθέσεων τών
άρχών τής φίλης καί συμμάχου Τουρκίας).
Τάς άρχάς Νοεμβρίου 1941, τή προσωπική έπεμβάσει
τοϋ έν Σμύρνη Άγγλου πρεσβευτου, έπεβιβάσθημεν όμοϋ
μετ’ άλλων 65 περίπου άτόμων πολεμικού, κατευθυνόμενοι
είς Κύπρον, διότι ή τουρκική Κυβέρνησις τήν έποχήν
έκείνην δέν έπέτρεπεν όχι μόνον τήν διά ξηρας διέλευσιν
Ελλήνων διά Μ. Ανατολήν, άλλ’ ούτε καί έδέχετο πλέον
Έλληνας πρόσφυγας ώς τούς ώνόμαζον καί πολλοί άφι-
χθέντες είς τάς τουρκικάς άκτάς ύπεχρεώθησαν νά έπι-
στρέψουν είς τά ίδια διά τών ιδίων πλωτών μέσων. Είς
Κύπρον έφθάσαμεν καί άπεβιβάσθημεν έν Κυρηνείςι τήν
10.11.41, μετά πλοϋν 8 όλοκλήρων ήμερονυκτίων. Ή
ύποδοχή πού μάς εκαμον οί σκλάβοι άδελφοί μας Κύ­
πριοι είναι άνωτέρα πάσης περιγραφής. Ένδεικτικώς άνα-
φέρω δτι κατά τήν διέλευσίν μας άνθρωποι πάσης ήλικίας
καί τάξεως, άδιακρίτως φύλου, έστρωνον χαλιά καί βα­
ρυτίμους τάπητας καθ’ όδόν, διά νά διέλθωμεν άνωθεν
αύτών. Οί Άγγλοι βλέποντες τήν ύπερενθουσιώδη ύπο-
δοχήν τοϋ λαοΰ τής Κύπρου εσπευσαν νά μάς όδηγήσουν
διά φορτηγών αύτοκινήτων εις στρατόπεδον ύποδοχής,
είς δ άπηγόρευσαν τήν προσέγγισιν παντός Κυπρίου,
καίτοι οΰτοι εϊχον συγκεντρωθή είς άπόστασιν 200 πε­
ρίπου μέτρων καί έπέμενον καί διεμαρτύροντο νά μάς
ϊδουν καί νά μδς προσφέρουν διάφορα είδη ρουχισμοΰ
καί τροφίμων τά όποια εΐχον φέρει μαζί των.
Μετά ΙΟήμερον περίπου, ήτοι τήν 20ήν Νοεμβρίου,
παραμονήν έν τφ άγγλικφ στρατοπέδφ έπεβιβάσθημεν
άτμοπλοίου καί μετά 15ωρον πλοϋν έφθάσαμεν είς Χάϊ-
φαν, δπου μδς ύπεδέχθη έκ μέρους τής τότε έξορίστου
Κυβερνήσεως ό ταγματάρχης Καλλιόρης, δστις μδς ώ-
δήγησεν είς τό έλληνικόν στρατόπεδον ύποδοχής. Τήν
24.11.41 έπεβιβάσθημεν έλληνικών φορτηγών αύτοκινή-
των καί τάς έσπερινάς ώρας έφθάσαμεν καί έπαρουσιά-
σθημεν είς τήν Μονάδα ύποδοχής τοϋ Γ.Κ.Ε.Σ. Τήν έπο­
μένην μδς διένειμον είς διάφορα δπλα, άναλόγως τής έν
τφ Στρατφ είδικότητος ένός έκάστου. Οί άνδρες τής Χω­
ροφυλακής παρέμεινον εις τινα σκηνήν τής μονάδος ύπο­
δοχής ώς μή προϋπηρετήσαντες έν τφ Στρατφ.
Τήν 27ην Νοεμβρίου οί ένωμοτάρχαι Αύλωνίτης Σπυ­
ρίδων καί Διαβάτης Ιωάννης, οί ύπενωμοτάρχαί Κολλιός
Γεώργιος καί Ζαλμάς Βασίλειος καί οί χωροφύλακες
Άνδρέου Παναγιώτης, Τσώνος Βενετσδνος, Διαβάτης
Σπυρίδων, Λινοσπόρης Εύστάθιος, Λυμπερδτος Γεράσι­
μος καί Μΐχος Γεώργιος διετάχθησαν νά άναχωρήσουν
πρός ένίσχυσιν τής δυνάμεως τοϋ Φρουραρχείου Καΐρου.
Είς Κάϊρον άφίχθημεν τήν 28 Νοεμβρίου καί μδς ύπε-
δέχθησαν έκ μέρους τοϋ Σώματος Χωροφυλακής ό ύπο­
μοίραρχος Παναγιωτόπουλος Γεώργιος, ό άνθυπομοίραρ-
χος Κατσούλης Δημήτριος ώς καί ό ένωμοτάρχης Μαρκε-
τάκης Εμμανουήλ, οΐτινες μδς ώδήγησαν είς τό Φρου-
ραρχεΐον καί έν συνεχείς μδς παρουσίασαν είς τόν φρού­
ραρχον συνταγματάρχην.
Ούτος μδς ή ρώτησε ν’ άναφέρωμεν τάς ύπηρεσίας είς
άς ύπηρετήσαμεν έπί 4ης Αύγούστου, τήν ύπηρεσίαν έξ
ής άνεχωρήσαμεν έξ Ελλάδος καί τόν σκοπόν τής έν
τφ έξωτερικφ άφίξεώς μας. "Οταν έλαβε τά αίτηθέντα
στοιχεία παρετηρήσαμεν δτι έξεδήλωσεποίαν τινά δυσφο­
ρίαν, διότι οί πλεΐστοι έξ ήμών προήρχοντο έκ τής ύπη­
ρεσίας Είδικής Άσφαλείας. Είσήλθεν είς τό γραφεΐον
του, έκάλεσεν ώρισμένους άξιωματικούς, συνεσκέφθη
προχείρως καί άποτεινόμενος πρός τόν διοικητήν του
5ου Τάγματος Κασσασίν ταγματάρχην Λεκάκην τόν διέ­
ταξε νά μδς παραλάβη διότι δήθεν δέν ήθελεν ένίσχυσιν.
Οΰτω τάς έσπερινάς ώρας τής Ιδίας ήμέρας έπέβημεν
φορτηγοϋ αύτοκινήτου καί έφθάσαμεν είς τήν έν Κασσα­
σίν έδραν τοϋ τάγματος. Έκεΐ μδς ύπεδέχθησαν οί ένω­
μοτάρχαι Μιχάλης Νικόλαος, Μπίθας Παναγιώτης, Ψαρ-
ρέας Παναγιώτης καί ό ύπομοίραρχος Κατσάμπας Κων­
σταντίνος, δστις έτύγχανεν ύπασπιστής τοϋ τάγματος.
Όλίγα χιλιόμετρα έκ τής έδρας τοϋ τάγματος ήδρευεν,
είς έρημικήν περιοχήν Ταχάκ, ή Διλοχία Χωροφυλακής,
ής διοικητής έτύγχανεν ό τότε ύπομοίραρχος Σπηλιωτό-
πουλος Κωνσταντίνος καί ήλπίζαμεν δτι τήν έπομένην
θά έτοποθετούμεθα είς τήν δύναμίν της. Δυστυχώς δμως
ό διοικητής τοϋ τάγματος ταγματάρχης Λεκάκης μδς έ­
κάλεσεν είς τό γραφεΐον του καί μδς άνεκοίνωσεν δτι δέν
θά μδς άπέστελλεν είς τήν διλοχίαν Χωροφυλακής, άλλά
θά παράμέναμεν είς τό τάγμα διά νά μδς παρακολουθή.
Ποιοι ήσαν οί λόγοι τής έπιτηρήσεώς μας δέν κατορθώ­
σαμε νά πληροφορηθώμεν.
Τήν 2αν Ιανουάριου καί κατόπιν δηλώσεώς μας άνε­
χωρήσαμεν άπαντες διά Παλαιστίνην τοποθετηθέντες είς
τήν δύναμιν τής ΙΙας Ελληνικής Ταξιαρχίας καί δή είς
τήν Στρατονομικήν αύτής Ύπηρεσίαν. Διοικητής τής
Στρατονομικής Ύπηρεσίας ήτο ό ύπομοίραρχος Δημη-
τρακόπουλος- Κωνσταντίνος καί ύποδιοικητής ό άνθυ-
πασπιστής Σεγγουνδς Χρήστος. Άπασα ή δύναμις τής
Στρατονομικής Ύπηρεσίας έξεπαιδεύθη εις τά νέα δπλα
καί μηχανοκίνητα, φοιτήσασα είς άγγλικάς καί νεοζη-
λανδικάς Σχολάς.
Τόν Μάιον τοϋ 1942, ό διοικητής τής Ταξιαρχίας,
ύποστράτηγός Μαραβέας, παρέδωσε τήν διοίκησιν είς
τόν συνταγματάρχην Κατσώταν Παυσανίαν καί τόν Ιού­
νιον τοϋ ίδίου έτους ή ΙΙα Ελληνική Ταξιαρχία άνεχώρη-
σε διά Συρίαν καί έστρατοπέδευσεν είς Μπάλμπεκ. Τόν
Ιούλιον 1942, κατόπιν διαταγής τοϋ διοικητοϋ τής Τα­
ξιαρχίας συνταγματάρχου Κατσώτα Παυσανίου, ή Στρα-
τονομική Υπηρεσία άνετέθη είς στρατιωτικούς καί ή δύ-
ναμις τής Χωροφυλακής άντικατασταθεΐσα έπέστρεψεν
είς Παλαιστίνην πλήν τοϋ άνθυπασπιστοϋ Σεγγουνδ Χρή­
στου, τών ένωμοταρχών Διαβάτη Ίωάννου καί Κράλλη
Παναγιώτου, τών ύπενωμοταρχών Ζαλμδ Βασιλείου καί
Κολλιοϋ Γεωργίου καί 3 ή 4 χωροφυλάκων οΐτινες παρέ-
μειναν έν τή Ταξιαρχίςι, έλαβον μέρος είς τήν μάχην τοϋ
Έλ-Άλαμέιν καί μέχρι τής διαλύσεώς της. Οί έπιστρέ-
ψαντες έκ τής Ελληνικής Ταξιαρχίας είς Γ.Κ.Ε.Σ. άν­
δρες Χωροφυλακής διεσκορπίσθησαν άλλοι μέν είς τήν
Στρατονομίαν τής συγκροτουμένης τότε Πας Ελληνικής
Ταξιαρχίας ύπό τόν διοικητήν αύτής ύπομοίραρχον Βου-
λέλην Παναγιώτην, άλλοι δέ είς διαφόρους άλλας στρα­
τιωτικός μονάδας, ώς Μεταφορών, Πυροβολικού, Πο-
332
λυβόλων κλπ. £νιοι δ’ έξ αύτών ένετάχθησαν οίκειοθελώς
είς τόν συγκροτοόμενον τότε Ίερόν Λόχον.
Μεταξύ τόδν πρώτων πού κατετάγησαν οίκειοθελόδς είς
τόν 'Ιερόν Λόχον, διότι τότε μόνον άξιωματικοί έγένον-
το δεκτοί, ήσαν οί ύπομοίραρχοι Μητραλέξης Γεώργιος
καί Κάβουρας Παντελής, οί όποιοι μετ’ όλιγόμηνον έκ-
παίδευσιν μετετέθησαν είς άλλας ύπηρεσίας. Όλίγον
άργότερον έγένοντο δεκτοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής.
Μεταξύ τών πρώτων άνδρών πού έπεζήτησαν διά δηλώ-
σεών των νά πυκνώσουν τάς τάξεις τοϋ Ίεροϋ Λόχου
ήσαν καί οί ένωμοτάρχαι: 1) Ψαρρέας Παναγιώτης, 2) Αύ-
λωνίτης Σπυρίδων, 3) ’Αρχανιώτης Κωνστ., 4) Πολυχρο-
νόπουλος Νικήτας, οί ύπενωμοτάρχαι: 1) Λεοντίτσης
Κωνστ., 2) Καλλέργης Κυριάκος καί οί χωροφύλακες:
1) Μϊχος Δημήτριος, 2) Γεωργακόπουλος Νικόλαος, 3)
Χριστόπουλος Σταΰρος, 4) Χατζάκης Νικόλαος, 5) Σκάλ-
κος Φώτιος, 6) Σοφιοΰ Νικόλαος, 7) Καραουγλάνης Νι­
κόλαος, 8) Δημητρούλης Γεώργιος, 9) Άγγελής Άνδρέ-
ας, 10) Σταθόπουλος Γ., 11) Ραρρής ’Αθαν., 13) Άβραμί-
δης Αριστοτέλης, 13) Κουτσουράκης ’Αρ., 14) Προνοΐ-
της Σπυρ., 15) Τζοβλδς Δημήτριος, 16) Καμπανάκης Ιω­
άννης, 17) Άθανασιάδης ’Αθαν., 18) Ζέρβας Ναπ., 19)
Σπηλιωτόπουλος Γ., 20) Μάμαλης Εύθύμιος, 21) Τασό-
πουλος Εασ., 22) Σκρέκος Αθανάσιος, 23) Τριανταφύλ-
λου Π., 24) Μαρινάκης Νικόλαος, 25) Κρεβατόπουλος
Περικλής καί 26) ΜπαντουβΟς Εμμανουήλ.
Τόν Όκτώβριον 1942 ό Ιερός Λόχος έθεωρήθη πλήρως
έκπαιδευμενος καί έλαβε μέρος, όμοΰ μετά τής άγγλικής
μονάδος 8.Α.8., είς τήν μάχην τής έρήμου έξ ής έπανήλ-
θε μετά τήν τέλικήν καταστροφήν τών περιφήμων γερ­
μανικών δυνάμεων (Άφρικα Κόρπς) τοϋ στρατηγοϋ Ρόμ-
μελ.
Κατά τήν μάχην τής έρήμου έτραυματίσθη είς Τριπολί-
τιδα καί συνελήφθη προσωρινώς αιχμάλωτος ό ύπενω-
μοτάρχης Καλλέργης Κυριάκος, δστις μετ’ όλίγον άπη-
λευθερώθη ύπό τών συμμαχικών δυνάμεων καί έπανήλθεν
είς τόν Ίερόν Λόχον.
Μετά τήν έπιστροφήν τών έκστρατευτικών δυνάμεων
έκ τής άφρικανικής έρήμου (Ιανουάριος 1943), ό Ιερός
Λόχος έπανήλθεν είς Αίγυπτον καί έστρατοπέδευσεν είς
τά σύνορα Παλαιστίνης-Συρίας καί πλησίον τής έβραϊ-
κής πόλεως Ναχαρία δι’ άνασυγκρότησιν καί συμπλή-
ρωσιν τής έκπαιδεύσεώς του.
Κατά τήν διάρκειαν τής παραμονής τοϋ Ίεροϋ Λόχου
έν τφ άνωτέρφ Στρατοπέδω οί άνδρες τούτου έξεπαιδεύ-
θησαν είς τάς άναρριχήσεις, όρειβασίας, λεμβοδρομίας,
άποβάσεις, είς τ’ άλεξίπτωτα κλπ. είς δς συμμετεΐχον καί
οί άνδρες τής Χωροφυλακής ώς άπλοι στρατιώται. Μετα­
ξύ τών πρώτων άλεξιπτωτιστών συγκαταλέγονται καί οί
έξής άνδρες τής Χωροφυλακής : 1) ένωμοτάρχης ’Αρχα­
νιώτης Κων., 2) Αύλωνίτης Σπυρ., ύπενωμοτάρχης Λε­
οντίτσης Κων., χωροφύλακες Μϊχος Δημήτριος, Χριστό-
πουλος Σταϋρος, Σοφιοϋ Νικόλαος, Δημητρούλης Γε­
ώργιος, Τζοβλδς Δημ. καί Σκρέκος Άθαν., έφεδρος ένω­
μοτάρχης Πολυχρονόπουλος Νικήτας, Προνοΐτης Σπυ­
ρίδων, Μάμαλης Εύθύμιος κ.ά.
Τόν Μάϊον ή Ιούνιον περίπου μήνα ή II Μοίρα τοϋ
Ίεροϋ Λόχου ύπό τήν διοίκησίν τοϋ άντισυνταγματάρ-
χΟυ Τριανταφυλλάκου Τρύφ! άνεχώρησεν διά τάς έπι-
χειρήσεις έν Δωδεκανήσφ είς άντικατάστασιν τής Ιης
τοιαύτης, ήτις εύρίσκετο πλέον τοϋ 4μήνου είς τάς έπι-
χειρήσεις τών νήσων Λέρου-Χίου-Μυτιλήνης-Σάμου.
Έκ τών άνδρών τής Χωροφυλακής είς τήν I Μοίραν συμ-
μετεϊχεν ό χωροφύλαξ Μϊχος Δημήτριος. Είς δέ τήν II
ό ένωμοτάρχης Αύλωνίτης Σπυρίδων, ό ύπενωμοτάρχης
Λεοντίτσης Κωνσταντίνος καί οί χωροφύλακες Κουτσου­
ράκης ’Αριστ., Δημητρούλης Γεώργ., Μάμαλης Εύθ., Χατ­
ζάκης Νικόλαος, Άγγελής Άνδρέας κ.ά. Ούτω, ή Π Μοί­
ρα έπεβιβάσθη πολεμικοϋ πλοίου είς Χάϊφαν καί έφθασεν
είς τό Καστελλόριζον είς δ άπεβιβάσθη καί παρέμεινεν
όλίγας ήμέρας, είτα, έπιβδσα μικρών πλωτών μέσων,
είσήλθε νύκτωρ είς τόν έναντι τής Σύμης τουρκικόν κόλ­
πον, μέ σκοπόν νά έπιτεθή καί νά αιχμαλωτίση τήν φρου­
ράν τής νήσου Σύμης, ήτις άνήρχετο είς 400 περίπου
άνδρας. Είς τόν κόλπον τοϋτον παρέμειναν έπί ΙΟήμερον
περίπου μέχρις δτου μελετήσωσιν οί άνδρες τόν ρόλον,
δν έκαστος έδει νά διαδραματίση κατά τήν έπίθεσιν τής
Σύμης, ώστε ή δλη έπιχείρησις νά στεφθή ύπό πλήρους
έπιτυχίας. "Οταν πλέον τό σχέδιον ένεργείας έμελετήθη
λεπτομερώς καί κατενοήθη ύπό τών άνδρών, άπεφασί-
σθη ύπό τοϋ Άγγλου ταξιάρχου Τέρμπουλ ή έπίθεσις.
Συνεκεντρώθησαν 7 περίπου έλαφρά έξωπλισμένα άγγλικά
Μ - ί , έπεβιβάσθησαν αύτών οί δνδρες καί τήν 27-28 Ιουνί­
ου ή Ιουλίου 1943 έπραγματοποιήθη ή έπίθεσις. Δύναμις
Ίεροϋ Λόχου 180 περίπου άνδρες. Όπλισμός: άτομικά
τυφέκια, Τόμσον, χειροβομβίδες, 3 δλμοι τών 3 ίντσών,
2 πολυβόλα Βίκερς κλπ. Δύναμις Γερμανών 400 περίπου
άνδρες, όπλισμός παντός είδους άπό τόν τότε διατιθέμε-
νον ύπό τοϋ Γερμανικού Στρατοϋ.
Ή μάχη ήρξατο τήν 04.30' πρωινήν δι’ δλων τών μέ­
σων, άλλά τά πυρά τοϋ έχθροϋ ήσαν ισχυρότερα καί μδς
καθήλωσαν είς τάς θέσεις μας έπί 4ωρον. Κατόπιν κατώρ-
θωσαν τά ήμέτερα πεζοπόρα τμήματα νά είσχωρήσωσιν
καί νά καταλάβωσιν τό ήμισυ τής πόλεως διά νά καθηλω-
θώσιν έκ νέου ύπό τών έκ τοϋ φρουρίου ένισχυθέντων
φρουρών των.
Τήν Ιδίαν περίπου ώραν έπετίθεντο τά άγγλικά έλαφρά
σκάφη έναντίον 2 γερμανικών έξωπλισμένων, εύρισκο-
μένων έν τφ λιμένι τής νήσου, έξ ών τό ένα κατελήφθη
ύπό τών άνδρών τοϋ Ίεροϋ Λόχου.
Κατά τήν 12ην περίπου ώραν καί ένφ ή μάχη έμαίνετο
διά τήν κατάληψιν τοϋ φρουρίου τής νήσου, μδς έπετέ­
θησαν τέσσαρα γερμανικά άεροπλάνα, άπογειωθέντα έκ
τοϋ άεροδρομίου Ρόδου, άτινα, διά πολυβολισμών, μάς
έκαθήλωσαν είς τάς θέσεις μας. Άποσυρθέντων τών άερο­
πλάνων οί Γερμανοί έζήτησαν όλιγόωρον έκεχειρίαν διά
νά συζητήσουν τούς δρους τής παραδόσεώς των. Άπορ-
ριφθείσης τής άντιπροτάσεώς μας ήρξατο έκ νέου ή
μάχη δπου κατά τήν 16ην- 17ην ώραν οί Γερμανοί παρε-
δόθησαν καί συνεκεντρώθησαν είς τό όρισθέν οίκημα.
Μετά ταϋτα οί Γερμανοί παρεδόθησαν ύπό τοϋ διοικητοϋ
τοϋ Ίεροϋ Λόχου είς τόν πλοίαρχον τοϋ άντιτορπιλλικοϋ
τό όποιον είχε πλησιάσει είς τήν άποβάθραν καί μετε-
φέρθησαν είς στρατόπεδον αιχμαλώτων. Ούτω, ή νήσος
333
Χιονοδρόμοι του 'Ιεροϋ Λόχου (Στρατοδ και Χωροφυλακής) Ασκούμενοι εις την περιοχήν του Λιβάνου - Συρίας (1943-1944).
Σύμη άπηλευθερώθη. Κατά τήν 20ήν ώραν άπαντες οί
ίερολοχΐται έπεβιβάσθησαν Ιδίων αύτών μέσων καί άνε-
χώρησαν, κατόπιν διαταγής τοϋ Στρατηγείου Μ. Ανατο­
λής, διά νά έπιτεθώσιν είς έτέρας νήσους καί νά ένεργή-
σωσιν έπιδρομάς μικροτέρας διαρκείας. Κατά τό τέλος
τοϋ μηνός Σεπτεμβρίου, ή άρχάς Όκτωβρίου, ή δύναμις
τοΟ 'Ιεροϋ Λόχου έπέστρεψεν είς τό έν Παλαιστίνη Στρα-
τόπεδον τοϋ 'Ιεροϋ Λόχου.
Τήν Ιην Νοεμβρίου τοϋ 1943, άπασα ή δύναμις τοϋ
'Ιεροϋ Λόχου, άλλοι μέν μέ πολεμικά πλοία, άλλοι δέ μέ
άεροπλάνα ρίψεως άλεξιπτωτιστών, άνεχώρησεν έξ *Α-
λεξανδρείας και άπεβιβάσθη ή προσεγειώθη είς Σάμον
καί συμμετέσχεν είς τάς έπιχειρήσεις τής Λέρου. Μετά
τήν έκκένωσιν τών νήσων Λέρου-Σάμου, ό Ιερός Λό­
χος έπανήλθε μέσφ Τουρκίας είς Παλαιστίνην, δπου
προήχθη είς 'Ιερόν Σύνταγμα Καταδρομών και είτα Κομ-
μάντος καί έδέχθη είς τήν δύναμίν του καί άλλους άξιω-
ματικούς καί όπλίτας. Μεταξύ τών άλλων προσήλθον είς
τόν Τερόν Λόχον καί οί ύπομοίραρχοι Χριστοδούλου
Ιωάννης και Κόλλιας Ζαχαρίας. Ούτως, ή άνωτέρω δύ-
ναμις τών όπλιτών τής Χωροφυλακής έπλαισιώθη μέ τούς
άξιωματικούς της. Ένιοι τούτων έξεπαιδεύθησαν είς τόν
Λίβανον ώς χιονοδρόμοι (σκιέρ) καί έλαβον μέρος είς
δλας τάς έπιχειρήσεις τοϋ 'Ιεροϋ Λόχου καί τών άγγλικών
Καί(ϋη§ Ρ ογο68 (κομμάντος) είς τήν Δωδεκάνησον, Κρή­
την -Ν. Αίγαϊον καί είς τήν ήπειρωτικήν Ελλάδα. Έ ­
δρασαν ώς άλεξιπτωτισταί, χιονοδρόμοι, άνιχνευταί, σαμ-
ποτέρ, (άποσπάσματα καταστροφών)* όλμισταί, πολυβο-
ληταί κλπ. Άπασαι αί νήσοι τής έλληνικής Δωδεκανή-
σου, ή Κρήτη, ή Σάμος, ή Χίος, ή Μυτιλήνη, ή Λήμνος,
ή Μύκονος, ή Νάξος καί άλλαι νήσοι τοϋ Αίγαίου έγνώ-
ρισαν τήν άνδρείαν, τήν τόλμην καί τήν άποφασιστικό-
τητα τών Ιερολοχιτών άνδρών τής ένδόξου Βασιλικής
Χωροφυλακής. Καμμία άποστολή, άπό δσας τούς άνετί-
θεντο, δέν άπετύγχανεν καί αί ήμερήσιαι διαταγαί τοϋ
'Ιεροϋ Λόχου όμιλοϋν μεθ’ έκάστην έπιχείρησιν διά τάς
άνδραγαθίας τών άνδρών τής Χωροφυλακής.
Κατά τήν άνασυγκρότησιν τής Χωροφυλακής έν έτει
1944, (δεδομένου δτι τό Σώμα τής Χωροφυλακής μετε-
τάγη τό έτος 1942 είς τό Πεζικόν, (όνομασθέντες Δεκανείς -
Λοχίαι -Έπιλοχίαι), δέν ένέκρινε τήν άπομάκρυνσιν τών
άνδρών τής Χωροφυλακής έκ τοϋ 'Ιεροϋ Λόχου ό διοικη­
334
τής και ύποδιοικητής τότε συνταγματάρχαι Τζιγάντες Χρι­
στόδουλος καί Κετσέάς Θεμιστοκλής καί, ούτω, παρέ-
μειναν συνεχίσαντες τήν ίστορίαν τοϋ Σώματος τής Χω­
ροφυλακής έν τφ 'Ιερφ Λόχφ μέχρι τής τελικής συντρι­
βής τοϋ άξονος Βερολίνου-Ρώμης καί άπέσπασαν διά
τήν πρωτοβουλίαν των έπί τοϋ πεδίου τής μάχης τόν θαυ­
μασμόν καί τήν έμπιστοσύνην Απάντων τών Ελλήνων
καί συμμάχων άξιωματικών.
Δέον νά προστεθή ένταΰθα δτι τό άποτέλεσμα τής λαμ-
πρδς αύτής δράσεώς των ύπήρξεν ή προαγωγή δλων. Έ-
πληρώθη δμως μέ αίμα καί θυσίας τών άνδρών τής Χωρο­
φυλακής, δπως ό κατωτέρω άπολογισμός.
Φονευθέντες: χωροφύλαξ Σκρέκος Αθανάσιος &πε-
σεν ήρωικώς μαχόμενος τήν 28.11.44 κατά τάς έπιχειρή-
σεις τής νήσου Τήλου (Επισκοπής).
Τραυματίαι: είς Τριπολίτιδα, ύπενωμοτάρχης Καλ-
λέργης Κυριάκος. Είς Λέρον, χωροφύλαξ Μΐχος Δημή-
τριος. Είς Καστελλόριζον, χωροφύλαξ Κουτσουράκης
Αριστείδης. Είς Τήλον (Επισκοπή), άνθυπασπιστής Αύ­
λωνίτης Σπυρίδων καί χωροφύλαξ Δημητρούλης Γεώρ­
γιος. Είς Σειρήνα - Καρπάθου, χωροφύλαξ Προνοΐτης Σπυ­
ρίδων.
Ή άνεπίληπτος διαγωγή τήν όποίαν έπέδειξαν οί άν­
δρες τής Χωροφυλακής είς άπάσας τάς περιστάσεις, τό
χρηστόν ήθος, ή εύσυνειδησία των καί ή μή συμμετοχή
τούτων είς τά διαλυτικά κινήματα τοϋ Στρατοϋ τής Μ.
Ανατολής, τούς έπέβαλλον τήν έκτίμησιν καί άγάπην,
ήμετέρων καί ξένων, καί τούς άνέδειξαν ώς τά έξαιρετι-
κώτερά στοιχεία τών έν Μ. Ανατολή συγκροτηθέντων
τμημάτων Έλληνικοϋ Στρατοϋ».
Είς εκθεσιν τής Διοικήσεως τοϋ 'Ιεροϋ Λόχου,
κατά τήν τελευταίαν πολεμικήν περίοδον, έξαίρε-
ται ή δρασις τοϋ ένωμοτάρχου Κωνσταντίνου Λεον-
τίτση. Ούτος, ύπηρετών είς τήν έν Καΐρφ Έλλη-
νικήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν, κατά Σεπτέμβριον
1943, μετεφέρθη είς τόν Τερόν Λόχον τοποθετηθείς
είς τό Τμήμα "Ολμων καί ύποστάς διαδοχικώς εί-
δικήν έκπαίδευσιν άλεξιπτωτιστοϋ, άμφιβίων Επι­
χειρήσεων, χιονοδρομίας καί άναρριχήσεως μετά
ή άνευ όπλισμοϋ, ελαβε μέρος είς τάς έπιχειρήσεις
Σύμης - Δωδέκανήσου συντελέσας είς τήν αιχμαλω­
σίαν τής φρουράς, δι’ δ καί έτιμήθη μέ τόν πολέμι-
κόν σταυρόν Γ' τάξεως. Μετέσχε τής άπό άέρος
Επιστροφή κομμάντος άνδρών Χωροφυλακής άπό τάς επιχειρήσεις τής Λήμνου τήν 12-10-1944. ( Ή όμάς όλμιστών Χωρο­
φυλακής υπό τόν συνταγματάρχην Κετσέαν).
335
Άπό τάς επιχειρήσεις τής νήσου Τήλου- Δωδεκανήσου τό 1944.5Άνδρες τής Χωροφυλακής και του Ίεροϋ Λόχου μετακινούμενοι.
336
καταλήψεως τής νήσου Σάμου, ώς και μιας παρα-
τόλμου επιδρομής κατά τής Επισκοπής-Τήλου, δτε
οί όλίγοι ιερολοχΐται ήχμαλώτισαν τήν έκ 250 Ί-
ταλογερμανών φρουράν. Κατά τήν έπιχείρησιν αύτήν
έφονεύθη ό χωροφύλαξ Άθ. Σκρέκος καί ήχμαλω-
τίσθη ό χωροφύλαξ Νικ. Σοφιός. Ό ένωμοτάρχης
Λεοντίτσης, προαχθείς είς άνθυπασπιστήν έπ’ άν-
δραγαθίς διά τήν λαμπράν αύτήν δρδσίν του, ελα-
βεν έν συνεχεία μέρος είς πλήθος άλλων πολεμικών
έπιχειρήσεων τοϋ Ίεροϋ Λόχου, μεταξύ τών οποίων
καί εις τήν κατάληψιν τής νήσου Λήμνου, δτε ή-
χμαλωτίσθη καί ή έξ 150 Γερμανών φρουρά, ώς καί
είς τήν 2αν έπιδρομήν κατά τής Τήλου, δτε κατόπιν
σφοδρας μάχης κατελήφθη όριστικώς ή νήσος καί
ήχμαλωτίσθη ή έκ 250 Γερμανών φρουρά. Ύπό τοϋ
Αρχηγείου τοϋ Τεροϋ Λόχου έχρησιμοποιεΐτο κατά
προτίμησιν δι’ έπικινδύνους άποστολάς μυστικών έ-
παφών μετά τών διεσπαρμένων άνά τάς νήσους πρα­
κτόρων καί διά τήν περισυλλογήν πληροφοριών.
Βραδύτερον, προήχθησαν είς τόν βαθμόν τοϋ ύπε-
νωμοτάρχου οι κάτωθι ήρωικώς πολεμήσαντες ώς
ίερόλοχΐται χωροφύλακες: Στ. Χριστόπουλος, Νικ.
Σοφιός, Άθ. Χατζάκης, Γ. Δημητρούλης, Άρ.
Κουτσουράκης, Άνδρ. Άγγελής, Αημ. Τζοβλάς, Ίω.
Καμπανάκης, Άθ. Άθανασιάδης, Δημ. Σταθόπου-
λος, Ν. Καραουγλάνης, Ν. Μαρινάκης, Έμ. Μπαν-
τουβας, Περ. Κρεβατόπουλος, Άριστ. Άβραμίδης,
Άθ. Ραρρής, Φ. Σκάλκος, Ν. Γεωργακόπουλος καί
Γ. Ζέρβας. Έκ τούτων τινές, δικαιούμενοι όπωσδή-
ποτε προαγωγής είς ύπενωμοτάρχας, προήχθησαν
άναδρομικώς έπ’ άνδραγαθίς είς ένωμοτάρχας, καί
τινες έξ αύτών εφθασαν έν συνεχείς είς άνωτέρους
βαθμούς αξιωματικών.
Κατά τάς μάχας τοϋ Ίεροϋ Λόχου έφονεύθησαν
οί χωροφύλακες Σκρέκος καί Τζωρτζόπουλος.
5. Η ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗ ΕΙΣ ΤΟ ΡΙΜΙΝΙ
ΚΑΙ ΕΙΣ ΑΛΛΑΣ ΠΟΛΕΜΙΚΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
Τόν Ιούλιον του 1942, άξιωματικοί καί όπλΐται
τής Χωροφυλακής συνεκρότησαν ίδιον λόχον άξιό-
μαχον έξ 150 άνδρών, έκπαιδευθέντα καί έτοιμον
πρός συμμετοχήν είς σχεδιαζομένας κατά τήν έπο-
χήν αύτήν πολεμικάς έπιχειρήσεις πρός άπελευθέ-
ρωσιν τής Ελλάδος. Άλλ’ ή ματαίωσις τών έπιχει­
ρήσεων αύτών καί τά έπακολουθήσαντα δυσάρεστα
γεγονότα τής διαμάχης ώδήγησαν τελικώς είς τήν
διάλυσιν τοϋ λόχου τούτου.
Πάντως, είς δλας τάς διαμάχας καί άναταραχάς
τών έλληνικών στρατιωτικών δυνάμεων τής Μέσης
Ανατολής δέν έσημειώθη συμμετοχή άξιωματικών
καί όπλιτών τής Χωροφυλακής, οί όποιοι συνέβαλ-
λον μόνον είς τήν άποκατάστασιν τής τάξεως καί
τής πειθαρχίας.
Καί άύτοί άκόμη οί, κατά τό πλεΐστον έκ Κρήτης,
έχοντες άπομακρυνθή έκ τής ένεργοϋ ύπηρεσίας
κατά τά προπολεμικά έτη λόγφ πολιτικής ιδεολο­
γίας καί δράσεως καί έχοντες άνακληθή κατά τήν
τελευταίαν πολεμικήν περίοδον ή άνακληθέντες εύ-
θύς ώς έφθασαν είς τήν Μέσην Ανατολήν, έπέ-
δειξαν νομιμόφρονα διαγωγήν, ήρνήθησαν νά με-
τάσχουν είς στασιαστικάς έκδηλώσεις καί συνειρ-
γάσθησαν είλικρινώς μετά τών άλλων είς τήν δια-
τήρησιν τής έθνικής ένότητος. Τοϋτο δέ, καθ’ δν
χρόνον οί έχοντες άποταχθή, λόγφ συμμετοχής είς
στασιαστικά κινήματα άξιωματικοί τοϋ στρατεύμα­
τος, μεταβάντες είς Μέσην Ανατολήν καί έπανελ-
θόντες έν ένεργεία, κατέστησαν πρωτούργοί πολι­
τικής διαιρέσεως καί πρωτεργάται τών στασιαστι­
κών κινημάτων, τά όποια ώδήγησαν είς πλήρη άπο-
σύνθεσιν τοϋ έκεΐ Έλληνικοϋ Στρατοϋ.
Τέλος, κατά τήν μεγάλην άνταρσίαν τών στρατιω­
τικών καί ναυτικών έλληνικών δυνάμεων τής Μέ­
σης Ανατολής κατά Μάρτιον 1944, άξιωματικοί καί
όπλΐται τής Χωροφυλακής εύρέθησαν έν τφ μέσφ
τών νομιμοφρόνων στοιχείων πρός έπαναφοράν τής
τάξεως καί έθνικής γαλήνης. Έξαίρεσιν άπετέλε-
σαν μόλις έξ έως έπτά άξιωματικοί τής Χωροφυλα­
κής άναμειχθέντες είς τάς πολιτικάς άνωμαλίας τής
Μ. Ανατολής φατριαστικώς, καί ώς έκ τούτου άπο-
μάκρυνθέντες έκ τοϋ Σώματος εύθύς μετά τήν άπε-
λεύθέρωσιν. Άλλως τε έκ τούτων τέσσαρες άνθυ-
πομοίραρχοι δέν έδικαιόϋντο καν νά φέρ>ουν τόν
βαθμόν αύτόν, διότι εΐχον άποταχθή όχι λόγφ τοϋ
κινήματος τοϋ 1935, ώς ψευδώς έδήλωσαν, άλλά δι’
άλλας λίαν δυσμενείς δι’ αύτούς αιτίας.
Τόν Δεκέμβριον τοϋ 1943, διά τοϋ Α.Ν. 3228 συνε-
στήθη είς τό έν Καΐρφ Ύπουργεΐον Στρατιωτικών
Διεύθυνσις Σωμάτων Άσφαλείας, ή όποία άνετέθη
είς τόν έξ άποτάξεως έπανελθόντα συνταγματάρχην
Στ. Μπριλλάκην, λαβόντα συγχρόνως δικαιοδοσίας
Αρχηγών Χωροφυλακής καί Αστυνομίας Πόλεων.
Τόν Ιανουάριον 1944, ή Διεύθυνσις Χωροφυλακής
μετωνομάσθη είς Διεύθυνσιν Σωμάτων Άσφαλείας,
έσχημάτισε δέ αύτή ιδιαίτερον άρχεΐον προσωπικών
φακέλων κλπ. τών έν Μέση Ανατολή ύπηρετούν-
των ή όπωσδήποτε προσελθόντων άνδρών Χωροφυ­
λακής καί Αστυνομίας Πόλεων.
Μολονότι ή άνάθεσις τής Διευθύνσεως είς έξ άπο­
τάξεως διά πολιτικούς λόγους άνακληθέντα άξιω-
337
ματικόν ώδήγησεν είς δύσκολον θέσιν μόνιμα και
ικανά νομιμόφρονα στοιχεία, τών όποιων αί άντι-
θέσεις ήσαν πολύ πρόσφατοι, ή ΐδρυσις τοϋ θεσμοΰ
τούτου ήτο έπιβεβλημένη και άπεδείχθη εύεργετι-
κή, άν ληφθή ύπ’ δψιν ή έως τότε έπικρατοϋσα πλή­
ρης Ακαταστασία, λόγφ έλλείψεως είδικής ύπηρε­
σίας διά τούς πολυαρίθμους πλέον άνδρας τής Χω­
ροφυλακής. Διότι κατά τάς άρχάς τοϋ 1944 οί άξιω-
ματικοί καί όπλΐται Χωροφυλακής, οί διά διαφό­
ρων μέσων συρρεύσαντες εις Μέσην Ανατολήν, εϊ-
χον φθάσει τόν άριθμόν τών 900, ήσαν δέ διεσκορ-
πισμένοι είς διαφόρους έλλη νικάς καί συμμαχικάς
ύπηρεσίας ή πολεμικάς μονάδας ή παρέμενον έν
άδρανείςι, χωρίς καμμίαν συνοχήν, μή γνωρίζοντες
ποϋ νά άπευθυνθοϋν πρός ίκανοποίησίν τών αΐτη-
μάτων των καί ύποκείμενοι είς δλας τάς ίδιοτρο-
πίας τών πολιτικών μεταπτώσεων, παρά τάς μεγάλας
έθνικάς ύπηρεσίας τάς όποίας προσέφερον.
Έπεκράτει δέ πλήρης άναρχία καί ώς πρός τήν
ιεραρχίαν, διότι, μή ύπαρχόντων κατά τό πλεΐστον
προσωπικών φακέλων, άρκετοί, Ιδίως έκ τών άπο-
μακρυνθέντων διά πολιτικούς λόγους, έζήτουν άπο-
κατάστασιν κατά συσσώρευσιν βαθμών. Πάντως, άπό
τής έποχής αύτής, οί ύπηρετοϋντες είς Μέσην Ανα­
τολήν άξιωματικοι καί όπλΐται τής Χωροφυλακής
ύπολόγίζονται ώς μία σοβαρά δύναμις τής έκεΐ έ-
λευθέρας Ελλάδος, τόσον δέ αί συμμαχικοί καί έλ-
ληνικαί ύπηρεσίαι όσον καί αί συγκροτούμενοι πο­
λεμικοί μονάδες, άρνοϋνται νά παραδώσουν τούς
είς αύτάς ύπηρετοΰντας άνδρας τής Χωροφυλακής
πρός χρησιμοποίησιν είς άλλας ύπηρεσίας καί διαρ-
κώς έπεδίωκον τήν πρόσληψιν νέων.
Είς τήν συγκροτηθεΐσαν ΙΠ Όρεινήν Ταξιαρχίαν,
ή όποία προωρίζετο διά τόν πόλεμον τής Ιταλίας,
συμφώνως πρός έκθεσιν του Απριλίου 1945 ύπο-
βληθεΐσαν είς τό ’Αρχηγεΐον Χωροφυλακής, ύπη­
ρέτουν 140 άνδρες λαβόντες στρατιωτικούς βαθμούς.
Ό διοικητής τής Ταξιαρχίας, τότε συνταγματάρ­
χης Τσακαλώτος, έτρεφε βαθεΐαν έκτίμησιν είς τάς
άρετάς καί τάς ίκανότητας τών ύπ’ αύτόν άνδρών
τής Χωροφυλακής, τούς όποιους έχρησιμοποίησεν
είς τάς πλέον έπικαίρους καί έμπιστευτικάς θέσεις.
Όμαδάρχαι, έπιλοχίαι λόχων, κρυπτογράφοι, ό-
δηγοί κάρριερς, αύτοκινήτων, βυτιοφόρων, διευθυν-
ταί ή ύποδιευθυνταί καί ύπηρετοϋντες είς γραφεία
πληροφοριών τών ταγμάτων τής Ταξιαρχίας, ήσαν
κατά μέγα μέρος άνδρες τής Χωροφυλακής. Έπίσης,
12 όπλΐται τής Χωροφυλακής ύπό τόν άνθυπασπι-
στήν Ίω. Διαβάτην άπετέλεσαν τήν στρατονομίαν
τής Ταξιαρχίας, δεχθέντες τήν ύπηρεσίαν ταύτην
ύπό τόν δρον δτι κατά τάς ώρας τών έπιχειρήσεων
θά έμάχοντο καί αύτοί ώς πάντες οί λοιποί. "Οταν
τόν Ιούνιον τοϋ 1944, συγκροτουμένης ειδικής μο-
νάδος άμιγώς έξ άνδρών Χωροφυλακής, διετάχθησαν
αί διάφοροι στρατιωτικοί ύπηρεσίαι δπως χορηγή­
σουν άμέσως φύλλα πορείας είς τούς είς αύτάς ύπη-
ρετοϋντας έκ τοϋ Σώματος Χωροφυλακής, ό συντα­
γματάρχης Τσακαλώτος έπέστησε τούς σοβαρούς
κινδύνους διά τήν καλήν συγκρότησιν τής Ταξιαρ­
χίας του έκ τυχόν έκτελέσεως τής διαταγής ταύτης
καί έπέτυχε τήν μή έφαρμογήν της διά τήν μονάδα
του.
Μετά τήν ήρωικήν δρασιν τών άνδρών τής Χωρο­
φυλακής, οί όποιοι μετέσχον είς τάς πολεμικάς έπι-
χειρήσεις τής Ιταλίας, ό διοικητής τής Ταξιαρχίας,
συνταγματάρχης Τσακαλώτος, διά σειράς άναφο-
ρών του έζήτησε καί τελικώς έπέτυχε τήν προαγω­
γήν είς τόν άμέσως άνώτερον βαθμόν πάντων τών
ύπηρετούντων ύπό τάς διαταγάς του, μετασχόντων
τών έπιχειρήσεων, άνδρών τής Χωροφυλακής. Κα-
τεβλήθησαν είδικαί καί έπίμονοι ένέργειαι δπως περι-
ληφθοϋν καί οί όπλΐται τοϋ Στρατονομικοϋ Άπο-
σπάσματος, οί όποιοι έθεωροϋντο ώς έξακολουθοϋν-
τες νά άνήκουν είς τό Σώμα τής Χωροφυλακής ένφ
οί λοιποί εϊχον ένταχθή είς τό Στράτευμα.
Σημειωτέον δτι οί άνδρες αύτοί τοϋ Στρατονομι-
κοϋ Άποσπάσματος εϊχον προσφέρει άνεκτιμήτους
ύπηρεσίας κατά τήν διάρκειαν τής έκστρατείας πρός
άσφάλειαν καί καθοδήγησιν τοϋ κυρίου δγκου τοϋ
Στρατεύματος, περισυλλογήν, περίθαλψιν καί έπί-
βλεψιν περιπλανωμένων ή καθυστερούντων, άσφά-
λειαν μετακινήσεων, ΰδρευσιν, έξασφάλισιν καυσί­
μων καί τροφίμων, έξεύρεσιν καταλυμάτων, μετα­
φοράν αιχμαλώτων καί έξουδετέρωσιν τής έχθρι-
κής κατασκοπείας.
Αί προαγωγαί αύταί, κατ’ άπόφασιν τοϋ Υπουρ­
γείου Στρατιωτικών, εϊχον Ισχύν μόνον καθ’ δν χρό­
νον θά ύπηρέτουν οί προαγόμενοι έίς τό Στράτευμα,
θά έπανήρχοντο δέ βραδύτερον είς τό Σώμα τής
Χωροφυλακής μόνον μέ τούς βαθμούς τούς όποιους
εϊχον άποκτήσει βάσει τοϋ διέποντος τό Σώμα Χωρο­
φυλακής Όργανισμοϋ. ’Αλλά καί τήν καταφανή αύ-
τήν άδικίαν, έναντι ήρωικώς δρασάντων είς τόν ά-
γώνα ύπέρ τής πατρίδος άνδρών, έσπευσε νά έπα-
νορθώση ό διοικητής τής Ταξιαρχίας, έπιτυχών δ­
πως διά τούς προαχθέντας έπ’ άνδραγαθίςι ύποβλη­
θούν μετ’ άντιγράφου φύλλου μητρώου έκθέσεις καί
προτάσεις είς τήν παρά τφ Ύπουργείφ Διεύθυνσιν
Χωροφυλακής πρός προαγωγήν των καί είς τό Σώ­
μα Χωροφυλακής. Οϋτω βραδύτερον, βάσει τών έκ-
θέσεων τοϋ διοικητοϋ τής Ταξιαρχίας, προήχθησαν
111 χωροφύλακες, ύπηρετοϋντες είς τήν ΙΠ Όρεινήν
Ταξιαρχίαν καί πολεμήσαντες είς Ιταλίαν, είς ύπε-
νωμοτάρχας «διότι έξετέλεσαν ήρωικάς πράξεις κατά
τάς έν Ίταλίςι μάχας, αΐτινες ύπερβαίνουσι κατά
πολύ τήν έκτέλεσιν τοϋ καλώς έννοουμένου καί έπι-
βεβλημένου αύτοΐς καθήκοντος, έπισύραντες άνε-
πιφυλάκτως τόν θαυμασμόν καί τήν έκτίμησιν τής
γενικής γνώμης, ώστε νά άποτελέσωσιν άνδραγα-
θήματα». Πολλοί έκ τούτων, έπειδή έδικαιοϋντο προ­
αγωγής καί θά εϊχον όπωσδήποτε προαχθή είς ύπε-
νωμοτάρχας, προήχθησαν άναδρομικώς έπ’ άνδρα-
γαθίςι, άπό Όκτωβρίου 1944, είς ένωμοτάρχας.
Κατά τάς έπιχειρήσεις τής III Όρεινής Ταξιαρ­
338
Διμοιρία Χωροφυλακής Λόχου Στρατηγείου τής /// 3Ορεινής Ταξιαρχίας εις τόν Τάραντα τής Ιταλίας τόν Αύγουστον του 1944.
χίας έν Ίταλίςι έφονεύθησαν πέντε χωροφύλακες (Β.
Τσίγκάς, Σπ. Μπουφάλας, Εότ. Ζωνουδάκης, Μιχ.
Τζιράκης και Έμμ. Τριτάκης) και έτραυματίσθησαν
έπτά. Οί φονευθέντες έτάφησαν είς έγγύς τοϋ Ρίμινι
παρά τό χωρίον Κατόλικα νεκροταφεΐον τόδν νεκρόδν
τής ΙΠ Ελληνικής Ταξιαρχίας, δπου έπί μεγάλου
μαρμαρίνου σταυροϋ έχουν χαραχθή οί στίχοι τόδν
Θερμοπυλο μάχω ν:
«ΎΩ ξεΐν’, άγγέλειν "Ελλησι
δτι τήδε κείμεθα
τοΐς κείνων ρήμασι πειθόμενοι».
Οί τάφοι τόδν πέντε έκεΐ κειμένων άνδρών τής
Ελληνικής Χωροφυλακής, έπί έκάστου τών όποι­
ων δπάρχει καί είς μαρμάρινος σταυρός φέρων τό
δνομά του, δέχονται πολλάκις άνθη εύλαβών προσ­
κυνητών, κατετέθησαν δέ καί στέφανοι ύπό άπο-
σταλλέντων ώς έπιτροπή προσκυνήματος άξιωματι­
κών Χωροφυλακής.
"Οταν ή ΙΠ Όρεινή Ταξιαρχία, τήν 8ην Νοεμβρίου
1944, άπεβιβάσθη είς τόν Πειραιά καί παρήλασε
θριαμβευτικώς διά τής όδοϋ Σταδίου, τής δλης φά-
λαγγος προηγείτο τό Στρατονομικόν Άπόσπασμα
Χωροφυλακής χαιρετισθέν μετ’ ένθουσιασμοΰ ύπό
του άθηναϊκοϋ λαοϋ. Μετέσχεν έπίσης είς τάς πρός
καταστολήν τής Δεκεμβριανής άνταρσίας έπιχειρή-
σεις τής Ταξιαρχίας, τήν όποίαν έγκατέλειψε κατ’
Ιούλιον τοϋ 1945.
339
6. Η ΕΝ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ
ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΙΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τόν Ιούνιον 1944, δτε εϊχεν άποκατασταθή ή ένό-
της τών Ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων τής Μ.
Ανατολής δι’ έκκαθαρίσεως τών κατ’ Απρίλιον στα-
σιασάντων κομμουνιστικών και φατριαστικών στοι­
χείων, εϊχε δέ, ώς έγράφη άνωτέρω, ίδρυθή παρά τφ
Ύπουργείφ Στρατιωτικών ειδική Διεύθυνσις Σωμά­
των Άσφαλείας μετά δικαιοδοσιών Αρχηγείου, άπε-
φασίσθη έπι τέλους δπως πραγματοποιηθή ό άπό
πολλοΟ έκδηλούμενος πόθος τών έκεΐ άνδρών Χωρο­
φυλακής, ήτοι ή ΐδρυσις ειδικής πολεμικής μονάδος
άποκλειστικώς έκ τοϋ Σώματος. Ή έκτέλεσις τής
άποφάσεως καθυστέρησεν έπι δύο είσέτι μήνας
προσκρούσασα είς πλεΐστα δσα έμπόδια, έκ τών ό­
ποιων τό σοβαρώτερον ήτο ή απροθυμία καί ένίοτε
ή άντίδρασις τών διαφόρων έλληνικών καί συμμα­
χικών μονάδων καί ύπηρεσιών νά στερηθοϋν τών είς
αύτάς ύπηρετούντων άξιωματικών καί όπλιτών τής
Χωροφυλακής, ιδίως τών είς ώρισμένας ύπηρεσίας
ειδικευμένων, τών όποιων ή άντικατάστασις δέν ήτο
εύκολος. Φαίνεται έπίσης δτι είς τά παρασκήνια
εΐχον άνακύψει διαφωνίαι ώς πρός τήν έπιλογήν
τών ήγετικών στελεχών. Άλλ’ ήτο πλέον προφανές
δτι έπέκειτο ή άπελευθέρωσις καί ή άποστολή στρα­
τιωτικών δυνάμεων είς τήν Ελλάδα, βαθμηδόν δέ
διηυθετήθησαν τά άνακύψαντα θέματα. Τό σχέδιον
συγκροτήσεως είδικοϋ Τάγματος Χωροφυλακής έτέ-
θη είς ένέργειαν άπό τών άρχών τοϋ Ιουλίου, όπότε
ήρχισαν νά συγκεντροϋνται εις Φαγίντ τής Αίγύ-
πτου οί άνδρες τής Χωροφυλακής, οί όποιοι θά
συνεκρότουν τό Τάγμα. Άλλ’ ή όριστική συγκρό-
τησις αύτοϋ έγένετο τήν 17ην Αύγοόστου 1944, δτε
έλαβε τήν όνομασίαν «Ιΐον Έλληνικόν Τάγμα»,
καθωρίσθησαν δέ τά τής όργανώσεώς του διά τής
άκολούθου διαταγής τοϋ Έλληνικοϋ Επιτελείου.
ΓΕΝΙΚΟΝ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΝ ΣΤΡΑΤΟΥ
Αριθμός 4991/1270
Κάϊρον 17.8.1944
ΔΙΑΤΑΓΗ
I. Κατόπιν τής ύπ’ άριθ. 36588/ΑΙ (α) τής 7.8.44 έγ-
κριτικής διαταγής Γ.Σ.Μ.Α.
Συγκροτοϋμεν
Π. Τό 11 ον Έλληνικόν Τάγμα μέ έδραν τό Φαγίντ.
Τήν συγκρότησιν βάσει τής συνημμένης πολεμικής συν-
θέσεως και τήν διεύθυνσιν τοϋ Τάγματος άνατίθημι είς
τόν ταγματάρχην Χωροφυλακής Κινινήν Κωνστ.
III. Τό 1Ιον Τάγμα θά άποτελεσθή έκ τών, είς έκτέλεσίν
τής ύπ’ άριθμ. 20430/832/22.6.44 διαταγής ήμών, συγ-
κεντρωθέντων είς Ε.Κ.Ε.Σ. (Γ.Κ.Ε.Σ.) άξιωματικών και
όπλιτών Χωροφυλακής, άποτελούντων νϋν τήν μονάδα
Χωροφυλακής ύπαγομένην είς Ε.Κ.Ε.Σ. (Γ.Κ.Ε.Σ.).
IV. Τό 1Ιον Τάγμα, συμφώνως τή συνημμένη έξαιρετι-
κή διαταγή τοϋ Γ.Ε.Σ.Μ.Α. θά όργανώση τά κάτωθι, κατ’
άρχήν, τμήματα άπό λήψεως παρούσης: 1) έπιτελεϊον
καί 2) 4 λόχους τυφεκιοφόρων.
V. Τό 1Ιον Τάγμα θά λειτουργήση ώς μονάς οίκονομικώς
καί διοικητικώς άνεξάρτητος άπό λήψεως παρούσης ύπό
τόν τίτλον «Ιΐον Έλληνικόν Τάγμα», έπι τοϋ παρόντος
άνευ παγίας προκαταβολής, μέ έξυπηρέτησιν τών χρημα­
τικών άναγκών ύπό τής Γενικής άποθήκης Γ.Ε.Σ.Μ.Α.
VI. Τό καθ’ ήμδς Π Γραφεΐον θά προκαλέση τάς δια-
ταγάς μου διά τήν διάθεσιν είς τό Τάγμα τών—βάσει τής
συνθέσεως—άπαιτουμένων όχημάτων.
VII. Τό 11 ον Τάγμα νά ζητήση τά διά τής συνθέσεως
προβλεπόμενα ύλικά έκ τής άρμοδίας άγγλικής ύπηρεσίας
έφορείας περιοχής του.
νΠΙ. Μέχρι τής 20.8.44 νά ύποβληθή ήμΐν όνομαστική
κατάστασις τών άξιωματικών καί όπλιτών κατά τμήματα,
έμφαίνουσα καί τήν ύπηρεσίαν ήν έκτελεϊ έκαστος.
Γ. ΒΕΝΤΗΡΗΣ
Υποστράτηγος
Έν άρχή ή δύναμις τοϋ Τάγματος δέν ύπερέ βαίνε
τούς 318 άνδρας, άλλά ταχέως ηϋξανε διά προσελεύ-
σεως νέων. Έξηρέθησαν μόνον οί καταταχθέντες
είς τήν ΠΙ Όρεινήν Ταξιαρχίαν καί τόν Ίερόν Λό­
χον, ώς καί οί κατόπιν ειδικής έκπαιδεύσεως ύπηρε­
τοϋντες είς ώρισμένας είδικάς συμμαχικάς ή έλλη-
νικάς ύπηρεσίας, ιδίως περισυλλογής πληροφοριών
καί άντικατασκοπείας. Τελικώς ή τεθεΐσα ύπό τόν
ταγματάρχην Κ. Κινινήν δύναμις του Τάγματος έ-
φθασε τούς 591 άνδρας, έκ τών όποιων ήσαν 3 τα-
γματάρχαι, 1 μοίραρχος, 39 ύπομοίραρχοι, 15 άνθυ-
πομοίραρχοι, 63 άνθυπασπισταί, 55 ύπαξιωματικοί
καί 415 χωροφύλακες.
Τό Τάγμα έφωδιάσθη ύπό τών Άγγλων δι’ δλων
τών συγχρόνων πολεμικών μέσων, ώς άντιασφυξιο-
γόνοι προσωπίδες, άντιπυριτικαί κάππαι, δλμοι, ό-
πλοπολυβόλα, αύτόματα δπλα, μοτοσυκλέτται, αύ-
τοκίνητα, κάρριερς κλπ. Πρός χειρισμόν τών τεθω­
ρακισμένων, τών δλμων καί τών πολυβόλων έξε-
παιδεύθησαν είδικώς ύπό τών Άγγλων 14 άξιωματι-
κοί καί 15 όπλΐται. Άλλά καί τό σύνολον τής δυνά­
μεως τοϋ Τάγματος υπεβλήθη είς έντατικήν έκπαί-
δευσιν έπί δλων τών μέσων καί μεθόδων τοϋ συγ­
χρόνου πολέμου, είς τρόπον ώστε νά καταστή έντός
βραχυτάτου χρόνου άρτιον πολεμικόν σώμα. Ιδι­
αιτέρως ήσκήθη είς έπιχειρήσεις «Κομμάντος» (κα­
ταδρομών), ώς ή έπιδρομή είς έδαφος κατεχόμενον
340
Ά ντισυνταγματάρχης Κωνσταντίνος Κινινής, διοικητής τοδ
οτυγκροτηθέντος έν Μέσ$ Ανατολή Που Τάγματος Χωρο­
φυλακής τήν 7-8-1944.
ύπό έχθροϋ, ό Αφοπλισμός καί ή σύλληψις Αντιπά­
λων, ή τοποθέτησις ναρκών, αί όδομαχίαι κλπ. Τήν
τεθωρακισμένην ίλην άπετέλεσαν 130 άνδρες.
Προφανής σκοπός τής συστάσεως τοϋ Τάγματος
τούτου ήτο ή έκ τών πρώτων Αποστολή του είς τήν
Ελλάδα πρός έγκαθίδρυσιν τής Ελληνικής κυριαρ­
χίας έπί τών Απελευθερουμένων, δι’ Αποχωρήσεως ή
έκδιώξεως τών Γερμανών, έδαφών καί ή Αποκατά-
στασις τής τάξεως. Άλλ’ Ακριβώς τούτο δέν έπεθύ-
μουν οί μετέχοντες τής Κυβερνήσεως Παπανδρέου
έπτά έαμίται ύπουργοί, οί όποιοι έγνώριζον καλώς
δτι οί έαμοελασΐται, έφωδιασμένοι καί διά του έγ-
καταλειφθέντος ύπό τών Γερμανών πολεμικοί) ύλι-
κοΟ καί παρακολουθοϋντες βήμα πρός βήμα τήν
άποχώρησιν τών γερμανικών στρατευμάτων, θά έγ-
καθίδρυον εύχερώς έαμοκομμουνιστικάς άρχάς, αν
δέν κατέφθανον έγκαίρως έκ Μ. Ανατολής έλλη-
νικαί δυνάμεις.
Πράγματι, τήν 22 Νοεμβρίου 1944, τό Πον Τάγμα
Χωροφυλακής έφθασε διά πλοίου είς τόν λιμένα Πει­
ραιώς. Άλλ’ Αντί νΑ Αποβιβασθή καί νά χρησιμο­
ποιηθώ πρός άπαλλαγήν τών Αθηνών έκ τών έλα-
σιτικών δυνάμεων καί έκκαθάρισιν τής περιοχής
τής Αττικής, διετάχθη νά στραφή πρός Πρέβεζαν,
δπου αί όμάδες τοϋ Ζέρβα περικυκλωμέναι ύπό έλα-
σιτικών δυνάμεων έκινδύνευον νά έξοντωθοϋν. Άφ’
ού έπέτυχε τήν άπαγκίστρωσιν τών όμάδων Ε.Δ.Ε.Σ.
τοϋ Ζέρβα, μετά ένα μήνα έστάλη είς Κέρκυραν καί
έκεΐθεν, τήν 31 Δεκεμβρίου 1944, Αντί καί πάλιν νά
κληθή έσπευσμένως διά νά συμβάλτ) είς τήν άπο-
κατάστασιν τής τάξεως είς Αθήνας, έστάλη είς Τά-
ραντα τής Ιταλίας. Τήν 7ην Ίανουαρίου 1945 άνε-
χώρησε διΑ Πόρον, πλήν τής τεθωρακισμένης ίλης,
ή όποία παραδόξως διετάχθη νά παραμείνη είς Ι ­
ταλίαν, ένφ αύτή ήτο ή πλέον άπαραίτητος διά τήν
καταστολήν τής στάσεως είς τήν πρωτεύουσαν. Έκ
Πόρου, ή μεγαλυτέρα δύναμις κατηυθύνθη πρός Κό­
ρινθον πρός άποκατάστασιν τής τάξεως είς τήν πε­
ριοχήν αύτήν, ένφ δύο διμοιρίαι, κατόπιν διαταγής
τοϋ άρχιστρατήγου τών έν Έλλάδι Αγγλικών δυνά­
μεων Σκόμπυ, ύπό τόν ύπομοίραρχον Σπηλιωτόπου-
λον καί διμοιρίτας τούς ύπομοιράρχους Δ. Καρακα-
σίλην καί Γ. Σιαρρέν, έστάλησαν είς Ναύπλιον πρός
έκκαθάρισιν τής περιοχής τοϋ Ναυπλίου άπό τάς
δυνάμεις τοΟ ΕΛΑΣ καί σύλληψιν λυμαινομένων τά
άργολικά παράλια πλοιαρίων τοϋ ΕΛΑΝ. Αί άπο-
τελέσασαι λόχον διμοιρίαι αύταί είχον ήδη έν μέρει
έκτελέσει γενναίως καί έπιτυχώς τήν Αποστολήν
των, δταν έκινητοποιήθησαν έναντίον των μεγάλαι
έλασιτικαί δυνάμεις τής Πελοποννήσου. Περικυ-
κλωθείσαι πανταχόθεν, Απολέσασαι πάσαν έπικοι-
νωνίαν μετΑ τών Αθηνών καί είς μάτην έπικαλεσθεί-
σαι έπείγουσαν άποστολήν βοήθειας, αί μικραί αύ­
ταί δυνάμεις τής Χωροφυλακής, άφοϋ ήγωνίσθησαν
γενναίως καί έφονεύθησαν ό άνθυπασπιστής Ψαρ-
ρέας’ καί ό ένωμοτάρχης Μανουκαράκης, είχε δέ
τραυματισθή καί ό συνοδεύων αύτάς ώς σύνδεσμος
Άγγλος λοχαγός Μόρτιμερ, τελικώς ήχμαλωτίσθη-
σαν. Μετεφέρθησαν είς Τρίπολιν, δπου περέμειναν
μέχρι τών μέσων Φεβρουάριου 1945, δτε Απηλευθε-
ρώθησαν βάσει τής συμφωνίας τής Βάρκιζας.
Ή τεθωρακισμένη ίλη τοϋ Τάγματος. Χωροφυλα­
κής έπιστρέψασα βραδύτερον έγκατεστάθη εις Ά-
σπρόπυργον, ένσωματωθείσα είς τήν άφιχθείσαν έξ
Ιταλίας Ταξιαρχίαν τοϋ Ρίμινι, έλαβε δέ μέρος εις τάς
έπιχειρήσεις της διά τήν έκκαθάρισιν τής περιοχής
Αθηνών άπό τά ύπολείμματα τών έλασιτικών δυνά­
μεων. Τό Τάγμα διελύθη τήν 26ην Ιουνίου 1945.
Θά είχε προσφέρει πολλάς και σημαντικάς ύπη-
ρεσίας, δν έχρησιμοποιείτο δεόντως, δηλαδή είς τούς
σκοπούς διά τούς όποιους συνεστήθη καί προωρί-
ζετο. Ιδιαιτέρως δύναται νά λεχθή δτι, άν ή Κυβέρ-
νησις Παπανδρέου δέν έτρομοκρατεϊτο έκ τής. α­
πειλής τών έαμιτών ύπουργών δτι θά άπεχώρουν έκ
τής Κυβερνήσεως καί θά έκάλουν τόν λαόν είς άπο-
στασίαν (καί άπεχώρησαν καί έστασίασαν μετ’ ό-
λίγας ήμέρας) διά νά παρεμποδίσουν τήν άποβίβασιν
είς Πειραιά, ή έαμοελασιτική στάσις θά κατεστέλ-
λετο ταχύτερον, πολλά δραματικά γεγονότα θά άπε-
σοβοϋντο καί δέν θά έκινδύνευεν ή πρωτεύουσα νά
περιέλθη είς χείρας τών κομμουνιστών. Πάντως καί
ώς άτελώς καί καθυστερημένος έχρησιμοποιήθη τό
1Ιον Τάγμα Χωροφυλακής,προσέφερε πολλάς υπηρε­
σίας, ιδίως διά τήν έκ τών Αναρχικών στοιχείων έκ-
καθάρισιν τής Πελοποννήσου. Ό διοικητής τής έν
341
Πελοποννήσω 8ης Ταξιαρχίας, ταξίαρχος Θ. Πεντζό-
πουλος, κατά τό πέρας τών έπιχειρήσεων δι’ ήμερη-
σίας διαταγής, τής 21 Απριλίου 1945, έξήρε τόν
πατριωτισμόν, τήν πειθαρχίαν, τήν άφοσίωσιν εις
τό καθήκον και τήν συμβολήν είς τήν άποκατάστα-
σιν τής τάξεως τών άνδρών τοϋ 11 Τάγματος Χωρο­
φυλακής.
Είς τά άρχεΐα τοϋ Αρχηγείου Χωροφυλακής δια­
τηρούνται πολλά φύλλα μητρώου καί άτομικά βι­
βλιάρια άξιωματικών καί όπλιτών τής Χωροφυλακής,
μετασχόντων είς τόν 'Ιερόν Λόχον ή είς άλλας πο­
λεμικάς έπιχειρήσεις τής Μ. Ανατολής καί κατά
τήν άπελευθέρωσιν. Έκ τούτων συνάγεται κατά τρό­
πον άνεπίδεκτον αμφιβολίας, δτι οί οπουδήποτε ύπη-
ρετήσαντες είς τήν Μ. Ανατολήν άξιωματικοι καί
όπλΐται τής Χωροφυλακής, είτε είς τά πεδία τών μα­
χών, είτε είς συμμαχικάς ύπηρεσίας άντιμετωπίσε-
ως τού έχθροϋ καί άπελευθερώσεως τής Ελλάδος ή
είς οίασδήποτε άλλας ύπηρεσίας έτάχθησαν, έπέ-
δειξαν ζήλον, άφοσίωσιν είς τό καθήκον, αύταπάρ-
νησιν, άκραιφνή πατριωτισμόν καί αύτοθυσίαν,
προσενεγκόντες μεγάλας ύπηρεσίας κατά τάς δρα-
ματικάς έκείνας ήμέρας τής Ιστορίας τού Ελληνικού
“Έθνους, καθ’ δν χρόνον έπάλαιον πρός συντριπτι-
κώς άντιξόους περιστάσεις.
Ιδού τό άπόσπασμα έκθέσεως τού τότε Άρχηγοϋ
Σωμάτων Άσφαλείας Μ. Ανατολής καί έν συνεχείςι
ύποστρατήγου Στ. Μπριλλάκη, περί τοϋ τότε τα­
γματάρχου Χωροφυλακής Κωνστ. Κινινή, ώς διοι-
κητοΰ τού 11ου Τάγματος Χωροφυλακής Μ. Ανα­
τολής.
ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΙΣΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 1944
«Περί τά μέσα τοϋ έτους 1944 τφ άνετέθη έν Μ. Ανατο­
λή ή όργάνωσις έξ άνδρών τής Χωροφυλακής τοϋ 11ου
Έλληνικοϋ Τάγματος ούτινος διοικητής ύπήρξε μέχρι
τής διαλύσεώς του, μετά τήν άπελευθέρωσιν κατά τό έ­
τος 1945. ΕΙργάσθη μετά ζήλου καί δέν έφείσθη κόπων
καί μόχθων, έφερε δέ είς πέρας κατά τρόπον θαυμαστόν
τήν άνατεθεΐσαν αύτφ έντολήν, έπιδείξας ώς έκ τούτου
προσόντα καλοϋ ήγήτορος. Τό όργανωθέν ύπ’ αύτοϋ Τά­
γμα ύπήρξεν άξιόλογος Μονάς τοϋ Στρατοϋ μας έν Μ.
Ανατολή, έπ’ αύτοϋ δέ έστηρίχθησαν πλείσται έλπίδες.
Έπεβλήθη είς τήν συνείδησιν δλων τών στρατιωτικών
τής Μ. Ανατολής καί έξύψωσε τό γόητρον όλοκλήρου
τοϋ Σώματος τής Χωροφυλακής.
Πρό τής διαφυγής του είς Μ. Ανατολήν ό ταγματάρχης
Κινινής είργάσθη είς τήν δούλην Πατρίδα έναντίον τών
κατακτητών παρ’ ών καί έτραυματίσθη διωκόμενος».
7. Η ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΔΡΑΣΙΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΕΙΣ ΜΕΣΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗΝ
Έν τέλει, πρός άρτιωτέραν προβολήν τής συμμε­
τοχής τής Ελληνικής Χωροφυλακής είς τόν έν Μέ­
ση Ανατολή Αγώνα τής Έλευθέρας Ελλάδος, κρί­
νομεν σκόπιμον δπως παραθέσωμεν κατωτέρω έκθε-
σιν τοϋ άπ’ άρχής μέχρι τής άπελευθερώσεως με-
τασχόντος είς τήν άληθώς δραματικήν αύτήν έθνι­
κήν περιπέτειαν, άντισυνταγματάρχου Χωροφυλα­
κής Χρ. Σεγκουνδ:
ΕΚΘΕΣΙΣ
«Τοϋ έ.ά. άντισυνταγματάρχου Χωροφυλακής Σεγκου-
νδ Χρίστου περί τής δράσεως τής Χωροφυλακής έν Μέ­
ση Ανατολή κατά τόν Π Παγκόσμιον Πόλεμον, συντα-
χθεΐσα βάσει στοιχείων άρυσθέντων άπό τό ήμερολόγι-
όν του».
«Τό πρώτον ΙΟήμερον τοϋ μηνός Απριλίου τοϋ έτους
1941, δτε έδέχθημεν τήν γερμανικήν έπίθεσίν, ή Χωρο­
φυλακή Ροδόπης έξ 100 περίπου χωροφυλάκων συντε­
ταγμένη, ύπό τούς ύπομοίραρχον Παναγιωτόπουλον Γε­
ώργιον, Κατσάμπαν Κωνσταντίνον καί Σπηλιωτόπουλον
Κωνσταντίνον καί ή Χωροφυλακή "Εβρου έκ 50 περίπου
άνδρών ύπό τόν ύπομοίραρχον Δημητρακόπουλον Κων­
σταντίνον, έκτελοϋσαι διαταγήν τοϋ Υπουργείου Δημο­
σίας Άσφαλείας διέρχονται τόν ποταμόν Έβρον, διαπε-
ραιοϋνται είς Άν. Θράκην καί συναντώνται άμφότερα τά
τμήματα είς Ραιδεστόν, άπό δπου μέσω Πανόρμου-Μπα-
λοϋ-Κεσέρ έφθάσαμεν είς Πέργαμον τήν 20ήν Απριλίου
1941.
Τήν 1Ιην Ιουνίου, ταΐς ένεργείαις τοϋ έν Άγκύρςι στρα­
τιωτικού άκολούθου παρά τή Ελληνική Πρεσβείςι συν­
ταγματάρχου Άποκορίτη, ή έκ 200 χωροφυλάκων συγ-
κεντρωθεΐσα έως τότε δύναμις άνεχώρησε διά Μέσην Α­
νατολήν δι’ άτομικών διαβατηρίων άκολουθήσασα τό έ-
ξής δρομολόγιον: Μπαλοϋ - Κεσέρ, Κιουτάχειαν, Ίκό-
νιον, τήν όροσειράν Ταύρου μέ 42 τοϋννελ, έξ ών τό §ν
μήκους 10-12 χιλιομέτρων, έφθασεν είς Μερσίναν δπου
παρέμεινε μέχρι 26ης Ιουνίου 1941. Τήν ήμερομηνίαν
ταύτην άνεχώρησε διά τοϋ άτμοπλοίου «Βαρσοβία», έ-
βομβαρδίσθη δέ έν μέσφ πελάγει ύπό ιταλικών άεροπλά-
νων άνευ ζημίας τινός καί τήν 29ην άπεβιβάσθη είς
Χάϊφαν. Έκεΐθεν δέ προωθήθη είς τήν αμμώδη έρημον
τής περιοχής Ίσμαηλίας. Είς τό στρατόπεδον τοϋτο κα-
τέφευγον οί έξ Ελλάδος διαφεύγουσαι κατά καιρούς με­
μονωμένοι όμάδες άνδρών Χωροφυλακής, ή δέ δλη έν
Μέση Ανατολή δύναμις τής Χωροφυλακής είς άξιωματι-
κούς καί όπλίτας άνήλθεν είς 700 άνδρας, έξ ών τινές άνέ­
λαβον προσωρινώς τήν φρούρησιν αΙχμαλώτων, οί δέ
ύπόλοιποι παρέμειναν ώς δύναμις τοϋ Έμπέδου άπό τό
όποιον έτροφοδοτήθησαν είς άνδρας ή I Ελληνική Τα­
ξιαρχία, ό Ιερός Λόχος καί ή II Ελληνική Ταξιαρχία.
342
Αξιωματικοί Χωροφυλακής είς τάς Πυραμίδας τής Αίγυπτου τόν Αύγουστον τοΰ 1944. Είκονίζονται οί τα™ π*
τράκος, Παταρι&ς, Οίκονομόπουλος Χρ. καί Δεμέστιχας. Ρ°·ΡΧ
Είκοσι περίπου όπαξιωματικοί καί χωροφύλακες, ύπό
τόν ύποφαινόμενον, ένετάγησαν εις τήν I Ταξιαρχίαν καί
άπετέλεσαν τήν όμάδα τής Στρατονομίας, τής όποίας τά
κύρια καθήκοντα συνίσταντο είς τήν στοίχισιν δρομολο­
γίων διά τής τοποθετήσεως σημάτων (κεφαλή Άθην&ς
έμβλημα τής Ταξιαρχίας μας), εις ναρκοθετήσεις καί άπο-
ναρκοθετήσεις, δ,που παρίστατο άνάγκη. Ούτως, ή όμάς
αΰτη τής Χωροφυλακής έξαγαγοϋσα άπό τούς τοπογραφι-
κΟύς χάρτας, τή βοηθείςι πυξίδος, τό άζιμούθιον πορείας;
ώδήγησε τήν Ταξιαρχίαν τήν έποχήν τής προελάσεως
του Ρόμμελ έντεΰθεν τοΰ Τομπρούκ, άπό τό Ράς - Μπάμπεκ
μέχρι τοΰ Ε1 Αίαπιεΐη, δπου τά συμμαχικά στρατεύματα
ήσαν παρατεταγμένα έναντι τών έχθρικών.
Οί χωροφύλακες εϊργάσθησαν άκαταπόνητα, προκιν-
δυνεύοντες ένώπιον τών βλημάτων τών όβίδων, άπέσπα-
σαν δέ τήν έκτίμησιν τών άξιωματικών τοΰ Στρατοΰ καί
τοΰ ταξιάρχου Κατσώτα είπόντος εις συγκέντρωσιν άξιω­
ματικών : «οί χωροφύλακες μου δούλεψαν και μοΰ δου­
λεύουν μέ αύταπάρνησιν δσον κανείς άλλος». Έπίσης,
άπέσπασαν τόν θαυμασμόν τοΰ *Αγγλου ταγματάρχου
Τσαμπαιρλεν, υιου του πρωθυπουργοΰ τής 5Αγγλίας, εί-
πόντος: «ή καθ’ δλα υπεροχή τών χωροφυλάκων είναι
έξοχος». Τήν 18ην Αύγούστου 1942, ώδήγησα τήν όμάδα
χωροφυλάκων είς τάς ναυτικάς φυλακάς Αλεξάνδρειάς
καί κατεστείλαμεν βίς κίνημα 100 φυλακισμένων ναυτι­
κών ύποταχθέντων άμέσως μετά τήν παραβίασιν τής θύρας
τών φυλακών. Έκεΐθεν έπανερχόμεθα είς Άμρίαν, προω-
θούμεθα είς Μελάχαν καί έκεΐθεν είς τήν πρώτην γραμμήν
τού πυρός δπου, μέχρι τής 23ης Όκτωβρίου 1942, βομ-
βαρδιζόμεθα καθημερινώς διά πυροβόλων καί άεροπλάνων
τοΰ έχθροϋ άποδίδοντες τά ίδια πυρά εις τό ύπερδιπλάσιον
λόγφ ύπεροχής είς πυροβόλα καί άεροπλάνα.
Τήν 23 Όκτωβρίου 1942, τά συμμαχικά στρατεύματα
άναλαμβάνουν τήν ίστορικήν έπίθεσιν ήτις, χάρις είς τό
πείσμα καί τόν ηρωισμόν τών συμμαχικών δυνάμεων ύπερ-
τερούντων εις όπλισμόν (3.000 βαρέα πυροβόλα τών 210
343
χιλιοστών, 300 βαρέα άρματα μάχης, 5.000 άεροπλάνα),
συνέτριψε κυριολεκτικώς τήν γερμανικήν άντίστασιν
καί ήνάγκασε τούς πολεμίους είς ύποχώρησιν 11 ήμέ­
ρας μετά τήν συμπλοκήν, ήτοι τήν 4ην Νοεμβρίου.
Τήν ΙΟην Νοεμβρίου, έπεστρέψαμεν καί έστρατοπεδεύ-
σαμεν εξωθι τής Αλεξάνδρειάς διά νά ξεκουρασθώμεν
επειτα άπό συνεχείς ταλαιπωρίας 2-3 μηνών, ένώ τά συμ­
μαχικά τμήματα άνά 20ήμερον άπεσύροντο, έξεκουρά-
ζοντο καί έπανήρχοντο.
Τήν 29ην Νοεμβρίου 1942 άναχωρεΐ ή Ταξιαρχία πρός
συνάντησιν τοϋ έχθροϋ είς τά βάθη τής άμμώδους έρήμου
όδηγουμένη ύπό τής Στρατονομίας, διανυσάσης μέχρις
Ε1 - Αίαπιεΐη 100 χιλιόμετρα δρομολόγιο ν.
Τήν Ιην Δεκεμβρίου, άναχωροϋμεν διά Μάσα-Ματρούχ
διανύσαντες 250 χιλιόμετρα. Έκεΐθεν μετά πορείαν 600
χιλιομέτρων έν τή άμμώδη έρήμφ έν ή τό δρομολόγιον
στοιχίζεται διά ήλιοπυξίδός, χιλιομετρητοΰ αύτοκινή-
του καί τοπογραφικών χαρτών, φθάνουμε είς Καποΰτσο
πλησίον τής Μπαρντίας καί διανυκτερεύουμε τήν 5ην
καί 6ην Δεκεμβρίου. Τήν 7ην καί 8ην Δεκεμβρίου δια-
νυκτερεύουμε πλησίον τοϋ Ε1 - ΑΙαπιβΐη, τήν 9ην είς Μπίρ -
Χακίμ, τήν ΙΟην είς Μσούς, τήν 1Ιην είς "Αντελατ, διελ-
θόντες δ’ έκεΐθεν τήν Άλγκεντάμπιαν φθάνουμε τήν 12ην
είς Ε1 - Αίαπιεΐη. Τήν 13ην Δεκεμβρίου άφυπνισθέντες
άντελήφθημεν δτι ό έχθρός εϊχεν ύποχωρήσει νύκτωρ είς
μακρινή ν άπόστασι ν, κάτευθυ νόμεθα δέ πρός Τ ρίπολιν Τ ρι-
πολίτιδος. Μετά 6ήμερον παραμονήν μας έπανεκάμψαμεν
διά τής παραλιακής όδοΰ διελθόντες τάς πόλεις Μαγ-
κρούμ, Βεγγάζη ν, Πάρτσε, Ντέρνα, Τομπρούκ καί τήν
29ην Δεκεμβρίου φθάνουμε είς Στρατόπεδον Άμρίας δπου
έλάβαμε όλιγοήμερον άδειαν πρός άνάπαυσιν. Έπανελ-
θόντες έκ τής άδειας τήν 23ην Ίανουαρίου 1943 μετακι-
νούμεθα είς Καμπρίτ.
Τήν πρωίαν τής 18 Φεβρουάριου άπερχόμεθα είς Τρί-
πολιν Συρίας καί στρατοπεδεύουμε έξωθι τής πόλεως.
Έκεΐ, τήν 3ην Μαρτίου 1943, έξερράγη στρατιωτικόν κίνη­
μα άριστερόν όχλοκρατικόν. Περί τών αίτιων καί τής
άθλιότητος τούτου διακόπτω τήν περαιτέρω άφήγησιν άτε
ούτε τής ώρας ή άναμόχλευσις άμαρτωλοϋ παρελθόντος.
Συνεπείςι τοϋ κινήματος διελύθησαν αί I καί II Ταξιαρχίαι
άπό τάς όποίας άπεπέμφθησαν ώς άνεπιθύμητοι είς τούς
έπαναστάτας 150 άξιωματικοι τοϋ Στρατοϋ καί 150 χωρο­
φύλακες άποσταλέντες έξορίαν είς Σάμμιτ Σουδάν. Μετά
13 μήνας, ήτοι τόν Απρίλιον 1944, έκρήγνυται δεύτερον
κίνημα άπό τά ίδια έπαναστατικά στοιχεία, όπότε διαλύ­
ονται διά δευτέραν φοράν αί μονάδες καί τότε άνακαλού-
μεθα είς τήν ένεργόν ύπηρεσίαν 300 έξόριστοι, οί όποιοι
πλαισιώνουν τήν III Όρεινήν Ταξιαρχίαν, είς ήν συμ-
περιελήφθησαν 200 χωροφύλακες, οί όποιοι έν Ιταλία
κατά τήν μάχην ήνδραγάθησαν έξόχως καί περί τούς
80 έφόνεύθησαν ή έτραυματίσθησαν.
Παραλλήλως πρός τήν σύστασιν τής ΙΠ Όρεινής Τα­
ξιαρχίας ώργανώθη είς Αίγυπτον τό 1Ιον Τάγμα Χωροφυ­
λακής ύπό τόν ταγματάρχην Κινινήν Κωνσταντίνον μέ
δύναμιν 500 άνδρών, άξιωματικών καί όπλιτών, έξοπλι-
σθέντων με μυδράλλια, όπλοπολυβόλα, έλαφρά άρματα
μάχης (Μάρμο, Τίγγερ) ώπλισμένα διά βαρέος όπλισμοϋ.
Ή κυρία έκπαίδευσις τοϋ Τάγματος συνίστατο εις έκκα-
θάρισιν κατφκημένων τόπων, διότι ώς φαίνεται οί άσπον­
δοι φίλοι μας σύμμαχοι είχον προμαντεύσει καί έγνώριζον
καλώς τί θά συνέβαινε είς Αθήνας μετά τήν άποχώρησιν
τών γερμανικών στρατευμάτων. Μετά άρτίαν έκπαίδευσίν
μας άνεχωρήσαμεν έξ Αλεξάνδρειάς τήν 18ην Νοεμβρίου
καί φθάσαντες είς Πειραιά έμείναμεν έλιμενισμένοι έπί
48 ώρας, διότι ήμποδίσθη νά άποβιβασθή τό Τάγμα άπό
πιέσεις καί άπειλάς τοϋ ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, άποσκοπούσας είς
τήν άκώλυτον δρδσιν τοϋ έπακολουθήσαντος Δεκεμβρια­
νού Κινήματος. Έκ Πειραιώς άπεπλεύσαμεν είς Πρέβε­
ζαν ένθα παρεμείναμεν μέχρι τής 20ής Δεκεμβρίου. Άφοϋ
ύπεστηρίξαμεν τά νώτα τοϋ Ζέρβα κατά τήν ύποχώρησιν
του είς Κέρκυραν, μετέβημεν καί ήμεΐς είς Κέρκυραν
όπόθεν τήν 31.12.1944 άπεπλεύσαμεν καί τήν Ιην Ίανου­
αρίου φθάνουμε είς Τάραντα Ιταλίας. Μετά 2ήμερον παρα­
μονήν μας είς ’Αλεξάντερ κάμπ τοϋ Τάραντος άνεχωρή­
σαμεν καί κατεπλεύσαμεν είς Πόρον Τροιζηνίας. Έκ
Πόρου, μικρό ν τμήμα τοϋ Τάγματος έκ 50 άνδρών έπλευσεν
είς Ναύπλιον πρός κατάληψίν του, άλλά κυκλωθέν ύπό
ύπερτέρων δυνάμεων τοϋ έχθροϋ, αί όποΐαι κατέφθασαν έκ
Μύλων ’Αργολίδος, κατεβλήθη συλληφθέντων αιχμαλώ­
των τών άνδρών του καί μεταφερθέντων είς Τρίπολιν μέ
άπωλείας 2 νεκρούς (Ψαρρέαν Παναγιώτην - Μανουκαρά-
κην Ν.) καί 7 τραυματίας. Άργότερον τό Τάγμα έκινήθη
πρός Κόρινθον, Αρκαδίαν, Μεσσηνίαν καί διενήργησεν
έκκαθαριστικάς έπιχειρήσεις».
344
345
Τό κτίριον του Αρχηγείου Χωροφυλακής
έπί τής όδοδ Ίουλιανου 36|
τό όποιον έδέχθη
τήν έπίθεσιν τών έλασιτών
κατά τόν Δεκέμβριον του 1944.
(Φωτογραφία τής εποχής).
ΤΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ: ΕΑΜΙΚΗ ΕΠΙΒΟΥΛΗ Κ
346
ΙΡΩΤΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ
1. ΑΙ ΑΠΟΜΕΙΝΑΣΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΙΝ
ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Κατά τάς παραμονάς της άπελευθερώσεως, μέγα
μέρος τής Ελλάδος, σχεδόν όλόκληρος ή ύπαιθρος
χώρα, πλήν τών πόλεων καί τινων κωμοπόλεων εις
τάς όποίας ήμύνοντο σθεναρώς αί δυνάμεις τής Χωρο­
φυλακής και τόδν Ταγμάτων ’Ασφαλείας, είχε περι-
πέσει είς χεΐρας τών έλασιτών, οί όποιοι παρεσκεύα-
ζον δραστηρίως τήν όλοκληρωτικήν των κυριαρχίαν.
Οί Γερμανοί, άρχάς ’Οκτωβρίου 1944, άπέσυρον
βαθμηδόν τάς δυνάμεις των άπό τάς έπαρχίας και
συντεταγμένοι Ισχυρώς έλάμβανον τάς όδούς άπο-
χωρήσεως έκ τής Ελλάδος.
Οί έαμοελασΐται, μολονότι θά ήδύναντο, ίδίως αν
συνειργάζοντο είλικρινώς μετά τών εθνικών αντάρτι­
κών δυνάμεων, νά καταφέρουν δεινά πλήγματα κατά
τοϋ άποχωροΰντος έχθροϋ, ένδιεφέροντο μόνον νά
λάβουν είς χεΐράς των τό έγκαταλειπόμενον πολεμι­
κόν ύλικόν και νά διαδεχθοΰν αύτοι τούς κατακτητάς
είς τήν κυριαρχίαν τών έγκαταλειπομένων πόλεων.
Εις τινας περιπτώσεις δέν έδίστασαν νά φθάσουν και
είς σιωπή ράς συμφωνίας μετά τών Γερμανών διά νά
τούς άφήσουν άνενοχλήτους πρός άποχώρησιν, ύπό
τόν δρον τής εις αύτούς έγκαταλείψεως πολεμικοΰ ύ-
λικοϋ και .τής άμέσου διαδοχής εις έκκενουμένας
πόλεις.
Χαρακτηριστικόν είναι, δτι ή Χωροφυλακή, ή
όποία έν τούτοις κατηγορεΐτο όχι μόνον άπό τό
ΕΑΜ άλλά και άπό τήν μεικτήν μετά συμμετοχής
κομμουνιστών Έλληνικήν Κυβέρνησιν τοϋ Καΐρου
έπί συνεργασία μετά τοϋ έχθροϋ, μέχρι τελευταίας
στιγμής δέν ένέπνευσε τήν εμπιστοσύνην τών κατα­
κτητών. Έν φ τά δπλα και τά πυρομαχικά έγκατε-
λείποντο προθύμως είς τούς έλασίτας, είς Αντάλ­
λαγμα μή παρενοχλήσεώς των, ίσως και μέ τήν κακό-
βουλον σκέψιν νά ριφθή ή άπελευθερουμένη Ε λ­
λάς εις τόν όλεθρον καί τήν άναρχίαν, τήν Χωρο­
φυλακήν άφησαν άοπλον ή σχεδόν άοπλον, ούδέ
τής ελάχιστης ποσότητος πολεμικοΰ ύλικοϋ έγκα-
ταλείψαντες είς αύτήν. Ούτως, ή Χωροφυλακή, ι­
δίως τών επαρχιών καί τής ύπαίθρου, εύρέθη, άμα
τή έκκενώσει τών Ελληνικών έδαφών άπό τούς Γερ­
μανούς, είς τούς όνυχας τών χειροτέρων έχθρών της,
τών έλασιτών, άνυπεράσπιστος.
Είς δ,τι άφορα τήν Κυβέρνησιν τής έλευθέρας Ελ­
λάδος, ή όποία άπό τής Αίγύπτου καί τής Ιταλίας
παρεσκεύαζε τήν έγκαθίδρυσίν της είς τά άπελευθε-
ρούμενα Ελληνικά έδάφη καί ήδη άπέστελλε μέλη
της ώς πρωτοπορείαν, αϋτη όχι μόνον δέν έσκέφθη
νά προστατεύση τήν Χωροφυλακήν, ή τούλάχιστον
νά τήν έφοδιάση μέ μέσα άμύνης, άλλά, τούναντίόν,
τήν κατεσπίλωσεν είς τά μάτια τοϋ Έλληνικοϋ λαοϋ
347
ώς δήθεν δργανον τής ξένης καταδυναστεύσεως και
διά διακηρύξεων τήν παρώτρυνε παραδώση τά
όλίγα δπλα της είς τόν «άπελευθερωτικόν στρατόν».
Οί μετέχοντες τής Κυβερνήσεως Παπανδρέου κομ-
μουνισταί άπήτουν τόν άφοπλισμόν καί άπομάκρυν-
σιν άπό πάσης ύπηρεσίας τών όργάνων τής Χωρο­
φυλακής «λόγφ τής προδοτικής ύπέρ τών κατακτη-
τών και είς βάρος τοϋ Ελληνικού λαοϋ διαγωγής
της». Ό δέ πρωθυπουργός τής Ελλάδος καί τά έθνικό-
φρονα μέλη τής Κυβερνήσεώς του δέν ήδυνήθησαν
νά άντιληφθοϋν δτι δλη αύτή ή μήνις τών κομμου­
νιστών είς βάρος τής Χωροφυλακής δέν άπέβλεπεν
είμή είς τήν έκμηδένισιν πάσης έξούσίας ίκανής νά
άντιταχθή είς τά σχέδιά των όριστικής κυριαρχίας
τοϋ κομμουνισμού είς τήν Ελλάδα.
"Οπως έγράψαμεν είς τά προηγούμενα κεφάλαια,
οί άνά τήν ύπαιθρον καί τά προάστια τών πόλεων
Σταθμοί Χωροφυλακής εϊχον άπό τών άρχών τοϋ
1944 άρχίσει νά έγκαταλείπωνται, τών είς αυτούς
δυνάμεων άλλων έξοντουμένων ύπό τών έλασιτών
καί άλλων συμπτυσσομένων είς τάς πόλεις. Βαθμη­
δόν τό ΕΑΜ έκυριάρχησε καί εις πολλάς μικράς
έπαρχιακάς πόλεις, ούτως ώστε, κατά τάς άρχάς Ό ­
κτωβρίου, δτε άπεχώρουν οί Γερμανοί, ή Χωροφυ­
λακή εύρίσκετο συνεπτυγμένη είς τά μεγάλα άστικά
κέντρα ώς αί ’Αθήναι, ό Πειραιεύς, αί Πάτραι, ή
Τρίπολις, ή Καλαμάτα, ή Λάρισα καί τινες άλλαι
άκόμη. ’Αλλά καί αύταί, ή μία μετά τήν άλλην, ύ-
φίσταντο σφοδράς καί συγκεντρωτικάς έπιθέσεις
τών έλασιτών, οί όποιοι, κατά τήν άκολουθουμένην
ύπ’ αύτών μέθοδον, συνεκέντρωνον δλας τάς δυνά­
μεις καί δλα τά πολεμικά των μέσα μιας περιοχής
καί τών γειτονικών πρός ένα στόχον, μετά τήν έπι-
τυχίαν τοϋ όποίου έστρέφοντο πρός άλλον, είς τρό­
πον ώστε τά τελευταία κέντρα άντιστάσεως τοϋ έθνι-
κόφρονος κόσμου &πιπτον είς χεΐράς των τό §ν
μετά τό άλλο.
Ακριβής άριθμός τών δυνάμεων τής Χωροφυ­
λακής κατά τάς ήμέρας τής άπελευθερώσεως δέν
ύπάρχει, διότι έπεκράτει κατά τάς ήμέρας έκείνας
πλήρης σύγχυσις, άπό ώρας δέ είς ώραν έσημειοϋντο
τρομακτικαί άπώλειαι. Είς τάς καταλαμβανομένας
ύπό τών έλασιτών περιοχάς, έκ τών άνευρισκομένων
άξιωματικών καί όπλιτών τής Χωροφυλακής, άλλοι
έξετελοϋντο καί άλλοι έσύροντο είς τά βουνά ή
έκλείοντο είς στρατόπεδα συγκεντρώσεως, δπου άπέ-
θνησκον έκ τών ταλαιπωριών καί τών στερήσεων,
οί δέ έπιζήσαντες άπηλευθερώθησαν βραδύτερον
είτε δι’ έπεμβάσεως τών Άγγλων, είτε μετά τήν συμ­
φωνίαν τής Βάρκιζας.’Αλλά καί έκ τών διαφευγόν-
των, άρκετοί όπλΐται, εϊτε έν άδυναμία άσφαλοϋς
συμπτύξεως πρός τάς Αθήνας, είτε έξηντλημένοι
έκ τών κακουχιών καί τής νυχθημεροϋς πάλης, διέρ-
ρεον πρός τούς τόπους καταγωγής των. Κατά τάς
άσφαλεστέρας στατιστικάς τής έποχής έκείνης, αί
άπομείνασαι δυνάμεις τής Χωροφυλακής ύπελογί-
ζοντο συνολικώς είς δύο καί ήμισυ §ως τρεις χιλιά­
δας άξιωματικούς καί όπλίτας.
Τό ήθικόν τών άνδρών τής έναπομεινάσής αύτής
δυνάμεως ήτο άριστον. Πάντες ήσαν προσηλωμέ­
νοι είς τό καθήκον καί άποφασισμένοι νά ύποστοϋν
πάσαν άκόμη θυσίαν διά τήν ύπεράσπισιν τής πα­
τρίδος άπό τά άναρχικά στοιχεία καί μέχρις έμπε-
δώσεως άπολύτου τάξεως ύπό τής έγκαθιδρυομένης
έλευθέρας Ελληνικής Κυβερνήσεως τής Μ. Ανα­
τολής, τήν όποίαν εϊχον ήδη άναγνωρίσει καί άνέ-
μενον διαταγάς της άπό τής πρώτης στιγμής τής άπο-
χωρήσεως τών Γερμανών.
5Αλλά καί ή μικρά σχετικώς καί κατατετμημένη
αύτή δύναμις τής Χωροφυλακής, χάρις εις τό λαμ-
πρόν ήθικόν της καί τό μαχητικόν μένος της κατά τοϋ
έσωτερικοϋ έχθροϋ, θά ήδύνατο νά έπιτελέση πολ­
λά, αν δέν εϊχεν έγκαταλειφθή είς τήν τύχην της.
Οί πλεΐστοι τών άξιωματικών καί όπλιτών ήσαν
άοπλοι ή σχεδόν άοπλοι, διότι άλλα μέν τμήματα
εϊχον άφοπλισθή ύπό τών άρχών κατοχής καί άλλα
εϊχον άνεπαρκή καί άνομοιόμορφον όπλισμόν. Τά
είς τήν διάθεσιν τής Χωροφυλακής δπλα μόλις
έπήρκουν διά τό ήμισυ τών όπλιτών, καί ταΰτα δέ
ήσαν διαφόρων τύπων καί τά δι’ έκαστον δπλον φυ­
σίγγια δέν ύπερέβαινον τόν άριθμόν τών δέκα. Αύ-
τομάτων δπλων καί γενικώς βαρέος όπλισμοϋ έστε-
ροϋντο παντελώς. Ταϋτα δέ, καθ’ δν χρόνον αί άσυγ-
κρίτως ύπέρτεραι έλασιτικαί δυνάμεις διέθετον καί
δλμους καί αύτόματα δπλα μετ’ άφθόνων πυρομα­
χικών.
2. Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΤΗΣ «ΗΘΙΚΗΣ ΚΡΙΣΕΩΣ»
’Αλλά τό χείριστον πάντων ήτο δτι, ώς έλέχθη
άνωτέρω, έναντίον τής Χωροφυλακής έστρέφετο αύ­
τό τό, ύπό τής άπό τής Μ. Ανατολής έγκαθιδρυθεί-
σης Κυβερνήσεως, έλεύθερον Έλληνικόν κράτος.
Ήδη προ τής άπελευθερώσεως ή μεικτή (μετά συμ-
μετοχής εξ κομμουνιστών) Κυβέρνησις Παπανδρέου
είχε διατάξει τόν άφοπλισμόν τής Χωροφυλακής
καί τήν παράδοσιν τών έπαρχιακών πόλεων είς τήν
«Πολιτοφυλακήν», ή όποία άπηρτίζετο δήθεν έξ άγω-
νιστικών άπελευθερωτικών στοιχείων, πράγματι δέ
έκ θηριωδών καί φανατισμένων έλασιτικών συμμο­
ριών. Οϋτω, συμφώνως πρός τήν έπιταγήν αύτήν τής
348
Κυβερνήσεως, πολλαί πόλεις παρεδόθησαν άνευ
άντιστάσεως ή μετά βραχεΐαν άντίστασιν, κατόπιν
συνθήκης, είς έλασιτικά σώματα, τά όποια δμως κατά
κανόνα δέν έτήρουν τάς συμφωνίας και κατέσφαζον
ή άφώπλιζον και εκλειον είς στρατόπεδα τούς άν­
δρας τής Χωροφυλακής.
Βαθμηδόν τό μέγιστον μέρος τής δυνάμεως τής
Χωροφυλακής συνεκεντρώθη είς τάς Αθήνας, δπου
ήχρηστεύθη, άνατεθέντων τών δήθεν «άστυνομικών
καθηκόντων» είς τήν κομμουνιστικήν όργάνωσίν
τής Πολιτοφυλακής. Άλλά και πάλιν, έγκλεισμέναι
είς διάφορα κτίρια τής πρωτευούσης, δπου έστρα-
τωνίζοντο, και ούσιαστικώς άχρηστευμέναι, αί μι-
κραί αύταί δυνάμεις τής Χωροφυλακής άπετέλουν
κάρφος όφθαλμών διά τούς μετέχοντας τής Κυβερνή­
σεως κομμουνιστάς, οί όποιοι άπήτουν καί εθετον
ώς δρον συμμετοχής των είς τήν Κυβέρνησιν, τήν
πλήρη και όριστικήν διάλυσιν τοϋ Σώματος τής Χω­
ροφυλακής, μετ’ αίτιολογίας στιγματιζούσης τούτο
ώς δοσιλόγου καί βεβαρημένης μέ προδοτικάς καί
άντιλαϊκάς πράξεις. Είς τό φύλλον τής 14ης Νοεμ­
βρίου 1944 ή έπίσημος κομμουνιστική έφημερίς
«Απελευθερωτής» άνήγγειλεν είς πανηγυρικό ν άρ­
θρο ν και μέ τόν τίτλον «Τελεσίδικος ή καταδίκη
τής Χωροφυλακής» τά κάτωθι:
«Στο χθεσινό ύπουργικό συμβούλιο έγινε μεγάλη
συζήτηση γιά τό στρατιωτικό. 'Η άπόφαση πού έλή-
φθηκε είναι: δλοι οί αξιωματικοί, όπουδήποτε καί
αν ύπηρετοϋν αυτή τή στιγμή, δηλ. Όρεινή Ταξι­
αρχία, Ιερός Λόχος, ΕΛΑΣ, Ζέρβας, ή έμειναν ά-
δρανεΐς έδώ, θά έκκαθαρισθοϋν άπό στρατιωτικό
συμβούλιο πού ή σύνθεσή του δέν καθωρίσθηκε
άκόμη. Έγινε είδική συζήτηση γιά τή Χωροφυλακή
καί άπό σύσσωμο τό ύπουργικό συμβούλιο κατεδι-
κάσθη τό Σώμα αυτό, τό όποιο καί διαλύεται. Στην
εκκαθάριση θά ύπαχθή καί ή δύναμη Χωροφυλακής,
πού έχει όργανωθή στην Αίγυπτο, άναγνωρίσθηκε
δέ δτι πολλά άπό τά στελέχη της είναι δοσίλογα καί
βαρύνονται μέ άντιλαϊκές πράξεις στο παρελθόν».
Ά ν εΐχον τεθή είς έφαρμογήν τά έξαγγελθέντα,
θά έπρόκειτο περί πλήρους κυριαρχίας τοϋ ΕΑΜ καί
οριστικής κομμούνιστικοποιήσεως τής Ελλάδος.
Διότι ή μέν Χωροφυλακή διελύετο, τών στελεχών
της τιθεμένων ύπό βαρυτάτας κατηγορίας, τά δε
άπομένοντα έθνικά στρατιωτικά σώματα (Όρεινή
Ταξιαρχία, 'Ιερός Λόχος, ΕΔΕΣ) έξηρθροΰντο τιθε-
μένων τών στελεχών των ύπό κατηγορίαν καί παρα-
πεμπομένων πρός έκκαθάρισιν είς κρίσιν ύπηρεσια-
κών συμβουλίων, εις τά όποια, άνευ άμφιβολίας, θά
μετεΐχον καί οί στρατιωτικοί άρχηγοί τών έλασιτών.
Ευτυχώς παρόμοιον Διάταγμα δέν έξεδόθη. Άναμ-
φισβητήτως έγένετο τοιαύτη συζήτησις είς τό Ύ-
πουργικόν Συμβούλιον καί κατ’ άρχήν είχε ληφθή
παρεμφερής άπόφασις, χωρίς άκόμη νά υπογραφή
πρδξις. Πάντως, φαίνεται δτι ό πρωθυπουργός Γ.
Παπανδρέου, έν τή άπεγνωσμένη προσπαθεία του
δπως διατηρήση τήν συνοχήν τοΰ έτερογενοΰς καί
άλλοπροσάλλου κυβερνητικοϋ έκείνου συγκροτή­
ματος, προέβαινε βαθμιαίως είς υποχωρήσεις άπο-
δεχόμενος τάς άξιώσεις τών κομμουνιστών συνερ­
γατών του. Οϋτω, συμφώνως πρός δσα γράφονται
είς τήν ύπό τών κομμουνιστών, άρχάς τοΰ 1945, έκ-
δοθεΐσαν «Λευκήν Βίβλον» (άρ. κειμένων 31 και 33
έπιβεβαιουμένων καί είς τό βιβλίον τοϋ Γ. Παπαν­
δρέου «Ή άπελευθέρωσις τής Ελλάδος», σ. 209) τήν
27ην Νοεμβρίου 1944 ύπεγράφη ή άκόλουθος συμ­
φωνία :
«Τήν ΙΟην Δεκεμβρίου 1944 θά άποστρατευθοϋν
αί δυνάμεις Έθνικής Αντιστάσεως ΕΛΑΣ καί ΕΔΕΣ
καθώς καί οί στρατιωτικοί σχηματισμοί οί εύρισκό-
μενοι είς τήν Μέσην Ανατολήν...».
Άλλ’ ολίγον έπειτα ύπανεχώρησαν οί κομμουνι-
σταί ύπουργοί, προφανώς διότι δέν ήτο ίκανοποιη-
μένον τό κομμουνιστικόν κόμμα έκ τής άποφάσεως
αύτής καί άπήτησαν νά τροποποιηθή τό άνωτέρω
κείμενον ώς άκολούθως:
«Τήν ΙΟην Δεκεμβρίου θ’ άποστρατευθοϋν αί δυ­
νάμεις τής Έθνικής Αντιστάσεως ΕΛΑΣ, ΕΛΑΝ,
ΕΔΕΣ, Όρεινή Ταξιαρχία, Ιερός Λόχος καθώς καί
οί στρατιωτικοί σχηματισμοί οί εύρισκόμενοι είς
Μέσην Ανατολήν, συμπεριλαμβανομένων καί τών
τμημάτων Χωροφυλακής Μ. Ανατολής».
Ούτω, δέν έπρόκειτο πλέον περί έκκαθαρίσεως,
άλλά περί άποστρατεύσεως, δηλαδή πλήρους δια-
λύσεως τών στρατιωτικών δυνάμεων συμπεριλαμβα­
νομένων καί τών τμημάτων Χωροφυλακής, ύπονοου-
μένου προφανώς τοϋ 11ου Τάγματος τό όποιον εϊχεν
άφιχθή καί έδρα είς τήν Ελλάδα. Τό δτι συμπεριε-
λαμβάνετο καί ό ΕΛΑΣ, άπετέλει «στάκτην είς τά
μάτια» τών έθνικοφρόνων ύπουργών καί κατάπνιξιν
πάσης άντιδράσεως ή διαμαρτυρίας έκ μέρους τοϋ
παραδιδομένου είς τούς δνυχας τοϋ έλασιτισμοϋ
έθνικόφρονος Ελληνικού λαοϋ. Διότι αί μέν έλασι-
τικαί συμμορίαι θά ύφίσταντο άνεξελέγκτως είς τά
βουνά καί τήν ύπαιθρον, ετοιμαι νά είσορμήσουν
είς τάς πόλεις, ή δέ συγκροτηθεΐσα είς τήν πρωτεύου­
σαν καί άλλας πόλεις πολιτοφυλακή άπηρτίζετο
άποκλειστικώς έξ έαμικών στοιχείων. 'Ως πρός τήν
όριστικήν διάλυσιν τοϋ Σώματος τής Χωροφυλακής,
δέν έγίνετο λόγος, προφανώς διότι τοϋτο έθεωρεΐτο
ήδη ύπό διάλυσιν, ή όποία θά έπήρχετο αύτομάτως
μετά τήν διατήρησιν μόνης τής πολιτοφυλακής. Μό­
νον τά άκολουθήσαντα γεγονότα τής κομμουνιστι­
κής άνταρσίας, άπεσόβησαν τήν έκτέλεσίν παρο­
μοίων συμφωνιών.
Τήν Ι8ην Όκτωβρίου 1944, εις τόν δημόσιον
«Λόγον τής άπελευθερώσεως» τόν όποιον έξεφώνη-
σεν άπό έξώστου τής πλατείας Συντάγματος ό πρω­
θυπουργός Γ. Παπανδρέου, προφανώς πρός ίκανο-
ποίησιν τών συνεργατών του άριστερών καί κομμου­
νιστών, έξετόξευσε βαρυτάτας κατηγορίας κατά τών
Σωμάτων Δημοσίας Άσφαλείας καί ίδιαιτέρως τής
Χωροφυλακής. Ιδού τό σχετικόν κείμενον ώς περι­
λαμβάνεται είς τό προμνημονευθέν βιβλίον του:
349
« . . . Θά έπιδιωχθή έπίσης ή άνασύνταξις τών Σω­
μάτων Άσφαλείας. Κατά τάς δύο περιόδους τής δου­
λείας τοϋ "Εθνους, τής έσωτερικής (εννοεί τήν διε-
ξαγαγοϋσαν τόν νικηφόρον πόλεμον δικτατορίαν
Μεταξδ!) και τής έξωτερικής, είς τά Σώματα τής
Δημοσίας Άσφαλείας καί ίδίως είς τήν Χωροφυλα­
κήν, παρουσιάσθησαν συμπτώματα ήθικής κρίσεως.
Δέν έχομεν τό δικαίωμα νά τά καταδικάσωμεν έν
τφ συνόλφ των, διότι ύπήρξαν πολλοί και άξιωματι-
κοί καί άνδρες, οί όποιοι έν μέσ<ρ δυσχερεστάτων
καταστάσεων, έπετέλεσαν μ’ όλα ταϋτα τό έθνικόν
των καθήκον. Θά είναι δμως αύστηροτάτη ή έκκα-
θάρισις καί ή άνασύνταξις, ώστε νά έμπνεύσουν διά
τό μέλλον πλήρη έμπιστοσύνην, δτι δέν θά είναι
δργανα τυράννων πρός δίωξιν τών Ελλήνων, άλλά
φρουροί τής τάξεως καί τής άσφαλείας τών πολι­
τών ...»
Είς τό άπφσπασμα τοϋτο τοϋ λόγου, τό όποιον
σημειωτέον έχειροκροτήθη μόνον ύπό τών παριστα-
μένων συντεταγμένων έαμικών όμάδων, ό Παπαν­
δρέου μετά τίνος πολιτικότητος φροντίζει νά διαχω-
ρίζη εύθύνας, μή άποδίδων, είς τήν όλότητα τά δσα
καταλογίζεν. Έν τούτοις, αί κατηγορίαι τάς όποίας
έκτοξεύει περί ήθικής κρίσεως, οργάνων τυραννίας
κλπ. ήσαν βαρύταται, έπιτρέπουσαι έκκαθαρίσεις
μέχρι πλήρους άποσυνθέσεως του Σώματος, ώστε νά
ικανοποιούνται οί κομμουνισταί συνεργάται χωρίς
νά παρίσταται άνάγκη δημοσιεύσεως Διατάγματος
διαλύσεως. Έπί πλέον, είς τό άπόσπασμα αύτό τοϋ
λόγου τοϋ πρωθυπουργού Παπανδρέου διαφαίνεται
καί προσωπική μνησίκακος προδιάθεσις κατά τοϋ
Σώματος Χωροφυλακής, διότι τοϋτο είχεν είλικρι-
νώς καί έν τώ συμφέροντι τής πατρίδος ένταχθή
είς τό καθεστώς τής διακυβερνήσεως Μεταξα, έξ
αιτίας τής όποίας είχεν άπομακρυνθή έκ τής ένεργοϋ
πολιτικής καί τήν όποίαν μετά τόσον προχειρολόγου
άμετροεπείας, άποκαλεΐ «έσωτερικήν δουλείαν».
3. ΑΝΤΙΔΡΑΣΙΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ
Ό πρωθυπουργός Παπανδρέου εύρέθη είς δυσχε­
ρή θέσιν δταν, δύο έβδομάδας βραδύτερο ν, μετά τήν
έγκατάλειψίν του ύπό τών άριστερών καί κομμουνι­
στών ύπουργών καί τήν άπροκάλυπτον κήρυξιν στα­
σιαστικού κινήματος πρός βιαίαν άνατροπήν καί
έπιβολήν τοϋ κομμουνισμού, ήναγκάσθη νά προσφύ-
γη είς τήν Χωροφυλακήν ώς πρός σανίδα σωτηρίας.
Τήν έσπέραν τής 3ης Δεκεμβρίου 1944, έν φ ή πρω­
τεύουσα έβάλλετο πανταχόθεν ύπό τών συντεταγμέ­
νων έλασιτικών δυνάμεων, αί όβίδες τών δλμων 'έ-
πιπτον είς τά κέντρα τής πρωτευούσης καί ή έθνι-
κόφρων Ελλάς είχε περιορισθή εις τούς περί τάς
πλατείας Όμονοίας καί Συντάγματος χώρους, ό
παραμένων είσέτι πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου,
κλεισμένος, μετά τών συνεργατών του εις τό ξενοδο-
χεΐον «Μ. Βρεττανία», έκάλεσεν έπειγόντως τόν πρό
τίνος διορισθέντα καί παραμένοντα άνευ ούσιαστι-
κής έξουσίας Άρχηγόν Χωροφυλακής συνταγματάρ­
χην Παπαργύρην. Παρουσίςι τών ύπουργών Εσωτε­
ρικών καί Στρατιωτικών καί τού στρατιωτικού διοικη-
τοϋ, έζήτησε παρ’ αύτοϋ δπως αί δυνάμεις τής Χωρο­
φυλακής άναλάβουν άπό τής έπομένης τά καθήκοντα
καί τήν εύθύνην τη ρήσεως τής τάξεως δι’ άντιμετω-
πίσεως τών στασιαστικών στοιχείων. Ό Παπαργύ-
ρης άπήντησεν δτι «ή Χωροφυλακή θά έκτελέση
τό πρός τήν πατρίδα καθήκον». Ύπαινισσόμενος
δμως τούς είς τόν πρωθυπουργικόν λόγον βαρυτά-
τους χαρακτηρισμούς «περί ήθικής κρίσεως» παρε-
τήρησεν δτι, «πρός μέχρις αύτοθυσίας έπιτέλεσιν τών
καθηκόντων της, είναι άνάγκη νά άποκατασταθή
αύτη προηγουμένως ήθικώς δι* ήμερησίας διαταγής
τού κ. πρωθυπουργού». Ό Παπανδρέου έδέχθη νά
πράξη τούτο, δχι δμως εύθύς άμέσως, διότι «πιθανόν
νά έχαρακτηρίζετο ώς έκβιασθέν ύπό τό κράτος τών
κρίσιμων περιστάσεων καί δέν θά είχε τήν ήθικήν
άξίαν τήν όποίαν ώφειλε νά £χΐ]». 'Υπεσχέθη δμως
νά έκδώση τοιαύτη ν ήμερησίαν διαταγήν πλήρους
άποκαταστάσεως τοϋ Σώματος Χωροφυλακής, εύ­
θύς ώς θά έτίθετο τέρμα είς τήν έαμικήν άνταρσίαν
καί άποκαθίστατο ή τάξις χάρις είς τήν ένεργόν
συμβολήν ταύτης.
Καί πράγματι, τήν 24ην Δεκεμβρίου 1944 δταν διά
τής ήρωικής δράσεως τής Χωροφυλακής καί τών
δραματικών θυσιών της είχεν άποσοβηθή ή κυριαρ­
χία τού κομμουνισμού καί άρχίσει νά άποκαθίσταται
ή τάξις, ό πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου έξέδωσεν
είδικήν ήμερησίαν διαταγήν πρός άποκατάστασιν
τού Σώματος τής Χωροφυλακής. Είς ταύτην δέν
άπεκήρυσσε μέν ρητώς δσα είχεν εΐπει είς τόν λό­
γον του περί «ήθικής κρίσεως» τά περιώριζεν δμως
εις τι να στοιχεία, τά όποια είχον ήδη άπομακρυνθή,
καί έπομένως ώς ήδη έλειτούργει τό Σώμα τής Χωρο­
φυλακής ήτο άδιάβλητον καί ξένον πρός παρομοί­
ους χαρακτηρισμούς. Υπογραμμίζει Ιδιαιτέρως δσα
είχεν εΐπει περί έξαιρέτων στοιχείων τά όποια περι­
κλείει τό Σώμα Χωροφυλακής. Τελικώς άναγνωρίζει
τάς μεγάλας ύπηρεσίας τάς όποίας «προσέφερε καί
πάλιν» τό Σώμα Χωροφυλακής είς τήν πατρίδα μέ
αύτοθυσίαν, διά τήν άποκατάστασιν τής τάξεως καί
τοϋ νόμου.
Τδού τό κείμενον τής ήμερησίας αύτής διαταγής
τού τότε Πρωθυπουργού:
350
ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΓΗ
Προέδρου Κυβερνήσεως και
Ύπουργοϋ Στρατιωτικών
ΠΡΟΣ
Τό Σώμα τής Χωροφυλακής
«Είς τόν προγραμματικόν λόγον τής Κυβερνήσεως
τής 18ης Όκτωβρίου διεκηρύξαμεν δτι θά επρεπε νά
γίνη έκκαθάρισις εϊς τό Σώμα τής Χωροφυλακής
διά ν’ απαλλαγή άπό τά στοιχεία τά όποια κατά τό
παρελθόν άπεδείχθησαν άνάξια τοϋ Σώματος, ,καί
δντως διά μεταγενεστέρων άποφάσεων έτέθησαν
ταϋτα εκτός τοϋ Σώματος. Προσεθέσαμεν δμως, και
κατόπιν είς πδσαν περίπτωσιν έπανελάβομεν, δτι
τό Σώμα τής Χωροφυλακής περικλείει στοιχεία έξαί-
ρετα, τά όποια έν μέσφ δυσχερεστάτων περιστάσεων
προσέφερον άξιολόγους ύπηρεσίας είς τήν Πατρίδα.
Ή μεγάλη δοκιμασία είς τήν όποίαν είσήλθεν ή
Χώρα, έξ αίτιας τής άντεθνικής καί άντιλαϊκής στά­
σεως τών έγκληματικών τής άκρας άριστερδς στοι­
χείων, έδωκε και πάλιν τήν ευκαιρίαν είς τό Σώμα
τής Χωροφυλακής νά προσφέρη μέ άφοσίωσιν πρός
τήν Πατρίδα και πλήρη αύτοθυσίαν νέας μεγάλας
ύπηρεσίας διά τήν άποκατάστασιν τής έλευθερίας
και του νόμου.
Εκφράζω διά τοϋτο πρός τό Σώμα τής Χωροφυλα­
κής τήν πλήρη εύαρέσκειαν τής Κυβερνήσεως».
Άθήναι 24 Δεκεμβρίου 1944
Ό Πρόεδρος τής Κυβερνήσεως
και Υπουργός τών Στρατιωτικών
Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ
Σημειωτέον δτι ό συνταγματάρχης ’Αργ. Παπαρ-
γύρης, άμα τή άναλήψει τών καθηκόντων τοϋ ’Αρχη-
γοϋ τής Χωροφυλακής, άπηύθυνε πρός τόν πρωθυ­
πουργόν Παπανδρέου ύπόμνημα, έκθέτον λεπτομε­
ρώς τήν έθνικήν δρασιν τής Χωροφυλακής κατά τήν
διάρκειαν τής κατοχής και άναιροϋν τάς κατ’ αύτής
έκτοξευθείσας κατηγορίας άπό τήν μετέχουσαν τής
Κυβερνήσεως κομμουνιστικήν παράταξιν. Λόγφ τοϋ
ένδιαφέροντος τό όποιον παρουσιάζει, παραθέτομεν
όλόκληρον τό κείμενον τοϋτο.
ΥΠΟΜΝΗΜΑ
Περί τής θέσεως τής Χωροφυλακής
«Ή Χωροφυλακή κατά τόν Έλληνοϊταλικόν πόλεμον
έλαβεν ένεργόν μέρος έν τή ζώνη τών πρόσω, ένθα τμή­
ματα αύτής έπολέμησαν είς τήν πρώτη ν γραμμήν, έν
Κρήτη δέ έπολέμησεν ώς τακτικός στρατός. Προσέφερε
τάς Ύπηρεσίας της είς τά μετόπισθεν και διηύθυνε τήν
Παθητικήν Αεράμυναν καθ’ άπασαν τήν Χώραν, οί στρα­
τιωτικοί δέ ήγέται δι’ έκθέσεών των κατ’ έπανάληψιν έπή-
νεσαν τήν άρίστην συμβολήν αύτής είς τόν ένδοξον ε­
κείνον αγώνα.
Μετά τήν ξενική ν κατοχήν καί δταν δλοι έτρέποντο
τήδε κακεΐσε διά νά άνεύρωσι τήν ήσυχίαν των καί τάς
άνέσεις των και ν’ άποφύγωσι τάς εύθύνας, μόνον ή
Χωροφυλακή παρέμεινεν είς τήν θέσιν της κατ’ εντολήν
τής τότε Κυβερνήσεως και συμφώνως πρός τά κρατούντα
διεθνή νόμιμα.
Έμεινε διά νά διατηρήση τήν δημοσίαν άσφάλειαν
και τάξιν, δσον ήδύνατο και δσον τής επετρέπέτο ύπό τών
Άρχών Κατοχής.
Έμεινεν ΐνα είναι ό παρηγορητής καί ό ένθαρρυντικός
παραστάτης τοϋ δεινοπαθοϋντος Έλληνικοϋ λαοϋ.
Έμεινεν ΐνα, αύτοθυσιαζομένη αύτή, χρησιμεύση ώς
μεσάζων είς τάς Άρχάς Κατοχής και κατορθώση ν’ άπα-
λύνη τήν τραχύτητα τών σχέσεων τών κατακτητών καί
τών Ελλήνων πολιτών.
Και έδέχθη δλον τό βάρος τής δουλείας καί τών κατα­
πιέσεων τοϋ στρατοϋ Κατοχής.
Αί Άρχαί Κατοχής, Ιδίως αί Ιταλικαί, μή δυνηθεΐσαι
νά τήν καταστήσωσιν ύποχείριον καί δργανον τών έπι-
διώξεών των, έχρησιμοποίησαν άπαντα τά μέσα διά νά
μειώσωσι τό ήθικόν καί νά καταρρίψωσι τό φρόνημα
τών άνδρών τής Χωροφυλακής καί νά περιαγάγωσιν αύ­
τούς είς έξαθλίωσιν.
Ούτως, είς έννέα διαμερίσματα τής Χώρας άφώπλισαν
τήν Χωροφυλακήν, είς άπασαν δέ τήν Επικράτειαν περιώ-
ρισαν τόν άριθμόν τών φυσιγγίων άτινα ήδύνατο νά φέρη
έκαστος όπλίτης είς πέντε έως δέκα.
Τήν συνέπτυξαν είς τάς έδρας τών Διοικήσεων Χωρο­
φυλακής καί τήν ύπέβαλον είς τούς περιορισμούς τής
κυκλοφορίας.
Πλεΐστοι άξιωματικοί καί όπλΐται συνελήφθησαν, έκα-
κοποιήθησαν καί ένεκλείσθησαν είς τάς φυλακάς ή στρα­
τόπεδα συγκεντρώσεως. Είκοσι περίπου άξιωματικοί ώ-
δηγήθησαν καί κρατούνται είς Ιταλίαν. Ύπερπεντήκοντά
άπετάχθησαν ή έξηναγκάσθησαν είς παραίτησιν απαιτή­
σει τών Άρχών Κατοχής. Ύπερογδοήκοντα έξετελέσθη­
σαν ύπό κακοποιών ή έξηφανίσθησαν, περί τούς δέκα δέ
έξετελέσθησαν ύπό τών γερμανικών Άρχών κατηγορού­
μενοι έπί κατασκοπείςι. Ανάλογος είναι καί ό άριθμός
τών όπλιτών οΐτινες έξετελέσθησαν, έξηφανίσθησαν ή
έδολοφο νή θησαν.
Όύδεμία άλλη Άρχή ή Υπηρεσία έταλαιπωρήθη πε­
ρισσότερον καί ούδεμία ήσθάνθη τραχύτερον τόν ξενικό ν
ζυγόν άπό τήν Χωροφυλακήν.
Παρά ταϋτα ή Χωροφυλακή δέν έκάμφθη ούδέ άπετράπη
άπό τήν έκπλήρωσιν τοϋ προορισμοϋ της, άλλά άφωσιω-
μένη είς τό καθήκον της καί πιστή είς τάς έθνικάς μας
παραδόσεις έξηκολούθησε τάς ύπηρεσίας της μέχρι τής
τελευταίας στιγμής.
Μετά τήν έμφάνισιν τών άνταρτών είς τήν ύπαιθρον
καί μετά τήν έπέκτασιν αύτών, ή κατάστασις τής Χωρο­
φυλακής άντί νά βελτιωθή διότι άπέκτησε συνεπικούρους
είς τό έργον της, δυστυχώς έπεδεινώθη διότι παραδόξως
οί άντάρται είς πλείστας περιφερείας έστράφησαν κατά
τής Χωροφυλακής, πρδγμα δπερ έδωκε λαβήν είς τούς
κακοποιούς νά έπιτεθώσι κατ’ αύτής.
Κατόπιν -τούτου ή Χωροφυλακή συνεπτύχθη έτι περισ­
σότερον εϊς τινα άστικά κέντρα, ύποστδσα σοβαράν διαρ­
ροήν τής όπλιτικής της δυνάμεως.
351
Παρά ταϋτα, καί παρά τάς σοβαράς άπωλείας της (νε­
κροί-τραυματίαι, έξαφανισθέντες κλπ. κατά τούς δυνα­
τούς ύπολογισμούς ύπερέβησαν κατά τήν περίοδον τής
κατοχής τούς χιλΐους άνδρας) ή Χωροφυλακή παρέμει-
νεν είς τήν θέσιν της ύπό τάς δυσμενείς καί άντιξόους
συνθήκας, πεπεισμένη δτι πράττουσα οΰτω προσφέρει
σοβαράν πρός τόν Έλληνικόν λαόν καί τήν Πατρίδα ύπη­
ρεσίαν δι’ ήν μίαν ή μέραν θά δικαιωθή.
Κατελογίσθη είς βάρος τής Χωροφυλακής ή δράσις
τής Διευθύνσεως Είδικής Άσφαλείας. Ή Διεύθυνσις αύτη
ίδρύθη διά τού άπό 18 Φεβρουάριου 1929 Δ. «Περί συστά-
σεως Είδικής Άσφαλείας» είς δέ τόν άπό 7 Ιουνίου 1935
Α.Ν. «Περί όργανισμοϋ τής Χωροφυλακής» ή Διεύθυνσις
αύτη περιελήφθη μεταξύ τών Υπηρεσιών καί Καταστη­
μάτων τών συγκροτούντων τήν Χωροφυλακήν. Πρόκειται
δηλαδή περί όργανικής ύπηρεσίας, ύφισταμένης άπό μα-
κροϋ—δηλαδή είς έποχήν καθ’ ήν τό Κράτος έλειτούργει
κανονικώς καί μή συσταθείσης ήδη, ήτοι διαρκούσης τής
Κατοχής. Ή Διεύθυνσις Είδικής Άσφαλείας, κατά τά
πρώτα έτη τής κατοχής, συνέβαλεν είς τήν τήρησιν τής
δημοσίας τάξεως καί έπιμελώς άπέσχε νά προβή είς πρά­
ξεις δυναμένας νά χαρακτηρισθώσιν ώς άντιπατριωτικαί
ή ώς άντιλαϊκαί. Άπαντες οί άξιωματικοι τοϋ Σώματος
είς έπανειλημμένας συγκεντρώσεις, γενομένας κατόπιν
διαταγής τής Κυβερνήσεως ή έπιταγής τών Άρχών Κα-
τοχής, έδήλωσαν δτι άρνοϋνται νά άναλάβωσι τήν δίωξιν
τών άνταρτών, δπερ διεκήρυξαν μάλιστα μετά παρρησίας
είς τούς έκπροσώπους τής Κυβερνήσεως ή τών Κατακτη-
τών. Είδικώτερον δέ ή Διεύθυνσις Ειδικής Άσφαλείας
άπέφυγε νά προβή είς συλλήψεις κομμουνιστών, έφ’ δσον
ύπήρχε κίνδυνος νά περιέλθωσιν οδτοι είς χεΐρας τών
κατακτητών, τά δέ όργανα αύτής παρευρεθέντα είς. τάς
δημοσίας συναθροίσεις διά τήν τήρησιν τής δημοσίας
τάξεως παρά τάς άς είχον ρητάς διαταγάς τής Κυβερνή­
σεως, πάντοτε ήρνήθησαν νά βάλουν κατά τών συνα-
θροισθέντων, πρός διάλυσίν αύτών, καίτοι ύπέστησαν
έπανειλημμένως καί δι’ δπλων πολλάκις έπιθέσεις, έξ ών
τι να καί έτραυματίσθησαν. Μεταβολή είς τήν άκολουθη-
θεΐσαν τακτικήν έσημειώθη δταν ή Διεύθυνσις τής Ύπη­
ρεσίας ταύτης άνετέθη είς έπανάφερθέντας έκ τής άποστρα-
τείας καί άποτάξεως άξιωματικούς έπί ύπουργείας Ταβου-
λάρη. Αί κατά τήν περίοδον ταύτην ύπερβασίαι καί
έκνομοι πράξεις δέν είναι δυνατόν είμή νά έπιβαρύνωσιν
έκείνους οίτινες διέπραξαν αύτάς. Ή Διεύθυνσις Είδικής
Άσφαλείας μετά τήν ραδιοφωνικώς δοθεΐσαν έντολήν
τής Εθνικής Κυβερνήσεως, παρά τάς άντιρρήσεις καί
τήν άντίδρασιν τών γερμανικών Άρχών, διελύθη, τών
μονίμων όπλιτών της συγκροτησάντων λόχους, ύπαχθέν-
τας είς τό Σύνταγμα Χωροφυλακής. Κατόπιν δμως έδόθη
διαταγή τής Στρατιωτικής Διοικήσεως δπως άπασα ή δύ-
ναμις αύτής τεθή ύπό κράτησιν είς τήν Σχολήν Χωροφυ­
λακής, άφοπλιζομένη, ήτις διαταγή καί έξετελέσθη.
Ήδη κρατούνται περί τούς 145 άξιωματικοι καί ύπερ-
τετρακόσιοι όπλΐται ύπηρετήσαντες είς τήν Διεύθυνσιν
Είδικής Άσφαλείας, δτε διηυθύνετο αύτη ύπό τοϋ ύπο-
στρατήγου Λάμπου Αλεξάνδρου. Έκ τούτων οί βεβαρη­
μένοι δι5έκνόμων πράξεων ή ύπερβασιών ύπολογίζεται
δτι δέν ύπερβαίνουσι τούς 15-20 άξιωματικούς καί άρι-
θμόν τινα όπλιτών. Οί λοιποί οίτινες είναι έκ τών άριστων
καί ήθικών μονίμων άξιωματικών καί οίτινες έτοποθε­
τήθησαν είς τήν Είδικήν Ασφάλειαν παρά τήν έπιθυ-
μίαν των, έξετέλεσαν εύόρκως τό καθήκον των καί συνε­
πώς άποβαίνει έργον δικαιοσύνης ή σύντομος άποκατά-
στασις αύτών.
Ή Χωροφυλακή πιστή είς τάς έπαγγελίας τής Εθνικής
Κυβερνήσεως δπως τά άστυνομικά σώματα παραμείνω-
σιν είς τάς θέσεις των πρός τήρησιν τής τάξεως, καί ύπεί-
κουσα είς τάς έπιταγάς τής Κοινωνίας, παρέμεινεν είς
τήν θέσιν της μέχρι τής τελευταίας στιγμής, προσπαθού­
σα δσον ήδύνατο καί δσον τής ήτο έπιτετραμμένον ύπό
τών Άρχών Κατοχής νά διατηρήση τήν άσφάλειαν καί
τάξιν. Παρά ταϋτα, σήμερον ή Χωροφυλακή είς Πελο­
πόννησον άφωπλίσθη καί περιωρίσθη καί τελεί ώς έν
αιχμαλωσία, έδολοφονήθη ό διοικητής Χωροφυλακής
Καλαμών καί άγνωστον τι άλλο έχει είς βάρος της έπακο-
λουθήσει, τήν δέ δημοσίαν ασφάλειαν καί τάξιν καθ’ ά-
πασαν τήν Πελοπόννησον έχει άναλάβει ό γνωστός είς
τό Σώμα τής Χωροφυλακής διά τό παρελθόν του άπόστρα-
τος συνταγματάρχης Άνδροβιτσανέας, ώς διοικητής τής
Πολιτοφυλακής.
Άμα τφ διορισμφ τοϋ στρατιωτικοΰ διοικητού Αττι­
κής ή Χωροφυλακή έτάχθη άνεπιφυλάκτως ύπό τάς δια-
ταγάς αύτοΟ καί παρά τήν γερμανικήν κατοχήν έξετέλε-
σε πολλάς τόλμη ράς δσον καί λεπτάς έντολάς αύτοϋ μέ
αύτοθυσίαν καί αύταπάρνησιν. Διέθεσεν άπασαν τήν έκ
3.000 άνδρών δύναμίν της είς φρουράς καταστημάτων,
οικημάτων καί έπικαίρων θέσεων καί συνέβαλεν ούτως
σπουδαίος είς τήν τήρησιν τής τάξεως κατά τήν μεταβα-
τικήν άπό τής δουλείας είς τήν έλευθερίαν περίοδον.
Ή Χωροφυλακή, πλήν έξαιρέσεων τινών, δι* άς δέν
είναι δυνατόν νά εύθύνηται τό σύνολον τών άνδρών τοϋ
Σώματος, έξετέλεσεν εύόρκως τό καθήκον της, συμφώ-
νως πρός κειμένους νόμους, καί έτήρησε στάσιν καί δια­
γωγήν άπολύτως Έθνικήν καί σύμφωνον μέ τήν μακράν
'Ιστορίαν της καί τάς Έθνικάς παραδόσεις της, όργανα δέ
αύτής μέ κίνδυνον τής ζωής των έξετέλεσαν καί κατασκο­
πείαν είς βάρος τών Γερμανών ώς καί σαμποτάζ είς άερο-
δρόμια, λιμένας καί διαφόρους άρτηρίας συγκοινωνιών.
'Ως έκ τούτου τό άποδιδόμενον ύπό τινων κατά τής
Χωροφυλακής στίγμα περί προδοσίας τοϋ λαοϋ καί τής
Πατρίδος είναι ού μόνον βαρύ καί άδικον άλλά καί έξαι-
ρετικά συκοφαντικός χαρακτηρισμός, ριφθείς έπίτηδες
κατ’ αύτής διά νά συσκότιση τήν άλήθειαν, νά παραπλα­
νή ση τούς άφελεΐς καί μή είδότας καί νά άμαυρώση τήν
λαμπράν Έθνικήν δρδσιν τοϋ Σώματος κατά τήν ύπερε-
κατονταετή σταδιοδρομίαν του.
Ή συκοφαντηθεΐσα Χωροφυλακή δέν ζητεί άφεσιν ά-
μαρτιών, άλλά τούναντίον παρακαλεΐ νά γίνη μία αύστη-
ρά άλλά δικαία καί άμερόληπτος έξέτασις τής δράσεως
αύτής, έπί τφ τέλει δπως τά μέν όργανα έκεΐνα άτινα έλη-
σμόνησαν καί ήσέβησαν πρός τάς υποχρεώσεις των ώς
δργανα άσφαλείας καί τάξεως κατά τήν περίοδον τής κα­
τοχής τιμωρηθώσιν παραδειγματικώς, τά δέ μή πταίσαν- ;
τα καί άδίκως κρατούμενα, διά τήν κράτησιν τών όποίων ]
352
θλίβεται όλόκληρον τό Σώμα τής Χωροφυλακής, άφεθώ-
σιν έλεύθερα και άποδοθώσιν κατά τάς ήμέρας αύτάς
τής γενικής χαράς εις τάς οϊκογενείας των και τούς συνα­
δέλφους των και άπολαύσωσιν και ούτοι τά δώρα τής
Ελευθερίας.
Ζητεί ν* άναστηλωθή τό κύρος αύτής και έξυψωθή τού­
το είς τήν προσήκουσαν περιωπήν καί άποκατασταθή εις
τήν συνείδησην τοϋ κοινοϋ.
Ή Χωροφυλακή ζητεί δπως τής χορηγηθώσι τά άπαι-
τούμενα μέσα, τό άπαιτούμενον έμψυχον και άψυχον ύ­
λικόν ΐνα δυνηθή και άνασυγκροτηθή και συνέχιση τήν
ένδοξον και λαμπράν ύπερεκατονταετή δρασίν της έν τφ
πλαισίφ τής Έθνικής άνασυγκροτήσεως τής Μεγάλης
Ελλάδος».
Ό Αρχηγός
ΑΡΓ. ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ
Συνταγματάρχης
4. ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ
ΔΙΑ ΤΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Κατά τήν ιδίαν περίπου έποχήν οί έν ’Αθήναις
αξιωματικοί τής Χωροφυλακής ύπέβαλον ίεραρχι-
κώς διά τοϋ Αρχηγείου τό κατωτέρω ύπόμνημα πρός
τήν Κυβέρνησιν έν ειδει διαμαρτυρίας διά τάς κατά
τοϋ Σώματος τής Χωροφυλακής άδικους καί συκο­
φα ντικάς κατηγορίας. Τό ύπόμνημα· τοϋτο δέν άπο-
τελεΐ άπολογίαν, άλλ’ έκθεσιν πεπραγμένων πρός
άνασκευήν τών κατηγοριών, παρουσιάζει δέ έξαιρε-
τικόν ένδιαφέρον, Ιδίως διότι έκθέτει έν λεπτομε­
ρείς τά τής δράσεως τής Χωροφυλακής κατά τήν
διάρκειαν τής κατοχής.
Έν ’Αθήναις τή 28η Όκτωβρίου 1944
ΥΠΟΜΝΗΜΑ
Αξιωματικών τής Χωροφυλακής
Πρός
Τήν Α.Ε. τόν κ. Πρόεδρον τής Έθνικής Κυβερνήσεως
Τήν Α.Ε. τόν κ. Υπουργόν τών Στρατιωτικών
Ένταϋθα
«Τό Σώμα τής Χωροφυλακής, έκπροσωπούμενον έν τφ
παρόντι ύπό τοϋ συνόλου σχεδόν τών βαθμοφόρων του,
αίσθανόμενον τήν άνάγκην νά διαμαρτυρηθή έντόνως διά
τήν, κατά τρόπον άδικον, έξυφανθεϊσαν έναντίον του κα­
τηγορίαν, δτι δήθεν παρουσίασεν ήθικήν κρίσιν, τόσον
κατά τήν διάρκειαν τής Κατοχής, δσον καί κατά τήν προη-
γηθεΐσαν ταύτης Δικτατορίαν, πρός δέ, άποβλέπον είς
τήν άποκατάστασιν τής άληθείας παρά τή Κοινή Γνώμη
ώς καί είς τήν ήθικήν καί έθνικήν τούτου δικαίωσιν, λαμ­
βάνει τήν τιμήν ν’ άναφέρη Ύμϊν τά άκόλουθα:
Αον. Πριν ή έκραγή ό πόλεμος, τούτέστιν κατά τήν
διάρκειαν τής Δικτατορίας, χάρις εις τήν Χωροφυλακήν
έπεκράτει καθ’ άπασαν τήν Επικράτειαν, ώς είναι γνω-
στόν, άπόλυτος τάξις καί άσφάλεια. Ή ζωή, ή τιμή καί ή
περιουσία τοϋ πολίτου έπροστατεύοντο τόσον δσον είς
ούδεμίαν άλλην περίοδον τοϋ έθνικοϋ ήμών βίου. Δέν
ύπήρχεν ούδέν ίχνος ληστοϋ ή άπλώς κακοποιού είς τήν
ύπαιθρον, πράγμα τό όποιον δέν είχε συμβή σχεδόν ποτέ
είς τό παρελθόν. Τό λαθρεμπόριον είχεν έξαφανισθή.
Ώργανώθη άπό άπόψεως έσωτερικής άσφαλείας ό πόλε­
μος καί κατεδιώχθησαν ή συνελήφθησαν οί διάφοροι
κατάσκοποι ή πράκτορες τοϋ έχθροϋ. Κατά τήν έκρηξιν
δέ καί μετ’ αύτήν τοϋ πολέμου, ή Χωροφυλακή προέβη
είς τήν σύλληψιν καί έγκλεισμόν είς τά στρατόπεδα τών
έχθρών ύπηκόων, διαμενόντων έν Έλλάδι, καί εύρέθη
σύσσωμος είς τό πλευρόν τού Στρατοϋ καί τού Έθνους.
Έβοήθησεν είς τήν έπιστράτευσιν, έφοδιασμόν καί κι-
νητοποίησιν τού "Εθνους, τού όποιου ύπήρξεν ό κυριώ-
τερος μοχλός άμύνης καί όργανώσεως τών μετόπισθεν
(άεράμυνα, έπιτάξεις κτηνών, τροφίμων, ύλικοϋ, καταδίω-
ξις λιποτακτών, φυγοστράτων κλπ.). Ακολούθως μετέ-
σχεν είς τήν ’Αλβανικήν έκστρατείαν είς τήν πρώτην
γραμμήν τού Μετώπου καί προσέφερεν ύψίστας Υπηρε­
σίας, δι’ δς έπηνέθη έπανειλημμένως ύπό τών στρατιωτι­
κών ήγητόρων. Έπί πλέον είς τήν μάχην τής Κρήτης, μα-
χομένη έπί δεκαήμερον ώς τακτικός στρατός, άντιμετώ-
πισε μόνη, όλόκληρον τό βάρος τής έχθρικής έπιθέσεώς,
έκάλυψε τήν ύποχώρησιν τών συμμαχικών στρατευμάτων
καί έξώντωσε περί τάς πέντε χιλιάδας Γερμανών άλεξι-
πτωτιστών.
Τοιαύτη ύπήρξεν ή δρασίς της αϋτη, ώστε ό Ραδιοφωνι­
κός Σταθμός τοϋ Λονδίνου, δέν ήδυνήθη παρά, τήν 22-23
Μαΐου 1941, νά έκφράση τήν κατάπληξίν του καί συγχρό­
νως τόν θαυμασμόν του διά τόν ήρωισμόν αύτόν καί τήν
αύτοθυσίαν τής Χωροφυλακής, τής όποίας αί άπώλειαι
ύπήρξαν έξαιρετικώς σοβαραί (1.500 περίπου άπώλειαι,
έξ ών 500 νεκροί καί τραυματίαι). Οί ύπόλοιποι συνελή­
φθησαν αιχμάλωτοι καί άπεστάλησαν άλλοι μέν εις τήν
Ιταλίαν καί άλλοι είς στρατόπεδα αιχμαλώτων πολέμου
τοϋ έσωτερικοϋ.
Κατά ταΰτα μδς προξενεί τό όλιγώτερον άπορίαν τό
γεγονός, καθ’ δ καταλογίζεται είς τήν Χωροφυλακήν ή-
θική κρίσις κατά τήν περίοδον τής Δικτατορίας.
Μήπως ήδύνατο καί, έάν άκόμη ήθελε, ν’ άνατρέψη
ταύτην;
Μήπως αύτή τήν έστήριξε ή αύτή τήν έδημιούργησε;
Φρονούμεν, δτι ταύτην τήν έδημιούργησαν καί τήν έστή-
ριζον άλλοι δυναμικοί παράγοντες πλήν τής Χωροφυλα­
κής, ή όποία, ώς πάντοτε Επραττε είς δλα τά Καθεστώτα,
περιωρίζετο είς τά καθαρώς έπαγγελματικά της έργα.
353
Βον. "Οταν κατεκτήθη ή Ελλάς ύπό τών Γερμανοϊτα-
λών, τά σύνορα ώς γνωστόν έμειναν άφροόρητα, διότι ό
Ελληνικός Στρατός διελύθη. "Ενα σημαντικόν τμήμα
κατοίκων της Κεντρικής καί Δυτικής Μακεδονίας έξε-
δηλώθη ώς βουλγαρόφρον καί εϊχεν έπαναστατήσει έ­
νοπλος κατά τοϋ Ελληνικού Κράτους.
Οί Ρουμανόβλαχοι τής Θεσσαλίας καί τής Πίνδου εΐ­
χον έπαναστατήσει καί αύτοί καί συνεκρότουν τό Πριγκι-
πδτον τών Γρεβενών.
Οί Τουρκαλβανοί, έξ άλλου, τής Τσαμουριδς και τής
Βορείου Ηπείρου έπανεστάτουν ώσαύτος.
Όλοι αύτοί κατακρεουργούσαν τούς "Ελληνας, έκαιον
τάς περιουσίας τον, κατέλυον τάς Ελληνικός Άρχάς,
έγκαθίστον κομιτατζηδικάς ή άλβανικάς τοιαύτας καί,
γενικώς, άπέβλεπον είς τήν έξαφάνισιν τοϋ ελληνικού
στοιχείου τών περιφερειών αύτών. Οί κατακτηταί ηύνό-
ουν τάς έπαναστάσεις αύτάς καί τάς ένίσχυον ήθικώς καί
ύλικώς, δι* εύνοήτους λόγους, ίσχυριζόμενοι δτι οί Βούλ­
γαροι, οί Ρουμάνοι καί οί Αλβανοί, οί όποιοι άπέβλεπον
είς τάς άποσπάσεις τών περιφερειών αύτών άπό τήν Ελ­
λάδα, ήσαν σύμμαχοί τον. Είς χιλίους (1.000) περίπου
άνήλθον οί «λεγεονάριοι» Ρουμανόβλαχοι, οί όποιοι κα-
τετάγησαν είς τήν ίταλικήν Καραμπινερίαν καί έλεηλά-
τουν τήν περιφέρειαν. Είς 2.500 άνήλθον οί όπλισθέντες
ύπό τών κατακτητών κομιτατζήδες. Είς έκατοντάδος ά-
ριθμοΰνται οί ένοπλοι Αλβανοί - Γκέκηδες.
Εναντίον δλον αύτών έκλήθη νά δράση άποτελεσματι-
κώς μόνον ή Ελληνική Χοροφυλακή. Αύτή έκλεισε καί
έφρούρει τά σύνορα άπό Στρυμόνος μέχρι Θεσπρωτίας.
Αύτή έδιδε καθημερινώς μάχας μέ τούς κομιτατζήδες καί
τούς Τουρκαλβανούς διά τήν προστασίαν τών έλληνικών
πληθυσμών καί τών Έθνικών συμφερόντων. Αύτή συνε-
κράτησε καί άνεπτέρωσε τό Έθνικόν φρόνημα τών κα­
τοίκων, αύτή έγκατέστησε τάς Έλληνικάς άρχάς καί χά­
ρις είς αύτήν καί μόνον έλειτούργησε τό Έλληνικόν
Κράτος είς τάς έν λόγφ περιοχάς. Αύτή παρέμεινεν ώς
Ελληνική έξουσία είς τήν ύπό τών βουλγαρικών στρα­
τευμάτων καταληφθείσαν περιοχήν τής Κεντρικής Μακε­
δονίας (Χαλκιδική μέχρι γραμμής Άξιοϋ καί έξωθι Θεσ­
σαλονίκης), ένθα ύπέστη πλείστας καταδιώξεις έκ μέρους
τοϋ βουλγαρικού στρατοϋ κατοχής. Ή Ελληνική Χωρο­
φυλακή ένεργοϋσα τάς άνωτέρω ύπηρεσίας είς τόν νέον
αύτόν Μακεδονικόν καί Β / Ήπειρωτικόν άγώνα, έσχε
πλεϊστα θύματα. "Οταν γνοσθοϋν κάποτε αί λεπτομέρειαι
τής δράσεος αύτής, εΐμεθα βέβαιοι δτι ασφαλώς τό "Εθνος
θά αίσθανθή πλήρη ύπερηφάνειαν διά τήν Χοροφυλακήν
καί τήν δρασίν της.
Γον. Οί πρώτοι ένοπλοι άντάρται έδημιουργήθησαν έξ
όργάνον τής Χοροφυλακής καί δή τής φρουράς τών φυ­
λακών Καστοριάς κατ’ Απρίλιον 1942, οΐτινες, άνοίξαν-
τες τάς ίταλικάς φυλακάς Καστοριάς καί παραλαβόντες
διάφορα έν αύταΐς ίταλοκρατούμενα άτομα, έτράπησαν
είς τά όρη ένοπλοι.
Έξ άλλου τά πρώτα θύματα τών Κατακτητών ύπήρξαν
όργανα τής Χοροφυλακής. Οϋτο, κατά τούς πρώτους μή­
νας τής κατοχής τοΰ έτους 1941, έποχήν, καθ’ ήν δέν ύ-
πήρχαν ούτε τό Ε.Α.Μ. ούτε ό Ε.Λ.Α.Σ., ούτε άλλη τις
Έθνικοαπελευθεροτική Όργάνοσις, έτυφεκίζοντο οί άν-
θυπομοίραρχος Βαμβέτσος Ε. καί ένομοτάρχης Κυρια-
κόπουλος έν Θεσσαλονίκη, διότι έξέδοσαν ψευδείς ταυ­
τότητας καί διηυκόλυνον τήν άπόδρασιν Άγγλον στρα­
τιωτικών διά τήν Αίγυπτον. Τήν ίδίαν έποχήν αύτοκτονεΐ
ό ύπομοίραρχος Παναγιοτόπουλος Ίοάν.,διά ν’άποφύγη
Καί νά μή χορηγήση είς τούς Ιταλούς κατάστασιν τών
ύποπτον, άπό Έθνικής άπόψεος, στοιχείον τής περιφε-
ρείας του. Τήν ίδίαν έποχήν, έπίσης, ζητείται έκ μέρους
τών Ιταλών ή άποστρατεία δέκα πέντε (15) άξιοματικών
με τήν κατηγορίαν δτι δέν συνελάμβανον τούς παραμεί-
ναντας έν Έλλάδι Άγγλους στρατιωτικούς, τούς «Αιχμα­
λώτους», ή διότι δέν συνειργάζοντο μέ αύτούς καλώς. Καί
έγένοντο αί άποστρατεΐαι αύταί, ώς καί τών άρνηθέντων
τήν ύπογραφήν τής δηλώσεως ειλικρινούς συνεργασίας
μετά τών άρχών Κατοχής, χωρίς νά τοΐς χορηγήται μι­
σθός ή τρόφιμα. Δηλαδή θάνατος έκ πείνης σχεδόν, διότι
τήν έποχήν έκείνην ό λιμός εύρίσκετο είς τό όξύτερον
σημείο ν. Τήν ίδίαν έποχήν κατεδικάζετο είς θάνατον ό
ύπομοίραρχος Νικολόπουλος Γ., διότι εϊχεν άποκρύψει
δπλα, είς έπταετή δέ ειρκτήν είς ίταλικάς φυλακάς ό αν­
θυπομοίραρχος Μπούμης, διά τήν ιδίαν αιτίαν. Τήν ι­
δίαν έποχήν έφυλακίζετο δι’ άπόκρυψιν όπλων ό άνθυπο-
μοίραρχος Χλεμπογιάννης καί έτυφεκίζετο έν Κρήτη δι’
έθνικάς πράξεις. Τήν ίδίαν έποχήν ό ένωμοτάρχης Κατ-
σουλάκος κατεδικάζετο είς θάνατον ύπό τών Γερμανών
δι’ άπόκρυψιν “Άγγλων, ένώ οί ένωμοτάρχαι Ρεργανελά-
κης καί Γιαννιτζάκης άνεσκολοπίζοντο ύπό τών Γερμα­
νών καί έθνησκον κάτω άπό φρικτά βασανιστήρια, διότι
δέν έμαρτύρησαν τούς Κρήτας έλευθέρους σκοπευτάς
έναντίον τών Γερμανών άλεξιπτωτιστών. Τήν ιδίαν έπο­
χήν ό άντισυνταγματάρχης Κινινής έπυροβολεΐτο καί
έτραυματίζετο θανασίμος ύπό τών Γερμανών έν Θεσσα­
λονίκη, διότι έπροστάτευσεν Άγγλους ύπηκόους, ένώ ό
μοίραρχος Καπετανάκης καί οί άνθυπομοίραρχοι Κον-
σταντακόπουλος Σ. καί Μάζης Σ. έτυφεκίζοντο έν Κρή­
τη ύπό τών Γερμανών διότι διηυκόλυνον τήν φυγήν Ά γ ­
γλον στρατιοτικών διά τό Κάϊρον. Τήν ίδίαν έποχήν
κατεδικάζετο είς θάνατον ό μοίραρχος Ζαμπέτας, διότι
ένήργει κατασκοπείαν.
Βραδύτερον άπεστρατεύοντο έτεροι είκοσι πέντε άξιο-
ματικοί διά μή καλήν συνεργασίαν, έτυφεκίζετο ύπό τών
Γερμανών ό άνθυπομοίραρχος Γαντές διά κατασκοπείαν,
ένώ σύγχρονος ό ύπομοίραρχος Τσιώκος, συλληφθείς
διότι έφυγάδευεν "Αγγλους καί "Ελληνας άξιοματικούς είς
τό έξωτερικόν καί μεταφερόμενος είς Ιταλίαν έκαίετο
ζωντανός έν τή άμαξοστοιχίςι, παρά τήν Λαμίαν. Έπίσης
συνελαμβάνοντο οί μοίραρχος Άλεξανδρής καί άνθυπο­
μοίραρχος Λίτσας, οΐτινες μεταφερόμενοι καί ούτοι είς
Ιταλίαν έπνίγησαν, κατόπιν τορπιλλισμοϋ τοϋ πλοίου έφ’
ού έπέβαινον μέ δεδεμένας τάς χεΐρας, ένφ οί ταγματάρχης
Δρεμπέλας καί ύπομοίραρχος Κατσαρέας έτυφεκίζοντο
ύπό τών Βουλγάρων είς τόν "Εβρον, δι’ έθνικάς πράξεις.
Έξ άλλου περί τούς έτέρους εΐκοσιν άξιωματικοί συνε­
λαμβάνοντο διά μή καλήν συνεργασίαν καί άπεστέλλον-
το είς τά στρατόπεδα είς Ιταλίαν καί Γερμανίαν, ένφ ό
354
ύπομοίραρχος Μπακάλης κατεδικάζετο είς θάνατον δι’
άπόκρυψιν δπλων, 6 δέ μοίραρχος Μπάμπαλης άπήγετο
καί έκτοτε Αγνοείται ή τύχη του, διότι έξύβρισεν έγγρά-
φως τούς Ιταλούς, διά τάς σφαγάς τάς όποίας ένήργησαν
ούτοι είς τήν περιφέρειαν Έλασόνος. Έπίσης περί τούς
75 Αξιωματικοί άνεχώρησαν μέ χιλίους κινδύνους διά τό
Κάϊρον, ένώ έτεροι, περί τούς έξήντα, έλιποτάκτουν μή
ύπακούοντες είς τάς διαταγάς τών κατακτητών καί τής
ήγεσίας των καί κρυπτόμενοι έζήτουν έλεημοσύνην άπό
τόν ένα καί τόν άλλον, διά νά ζήσουν έαυτούς καί τάς
οίκογενείας των.
Ό αριθμός τών όπλιτών, δστις άπεστρατεύθη, κατε-
διώχθη, έτυφεκίσθη, έλιποτάκτησεν ή άνεχώρησε διά
τό έξωτερικόν ανέρχεται είς χιλιάδας. Μόνον οί άναχω-
ρήσαντες είς τό έξωτερικόν ανέρχονται εις 800 περίπου,
καταταγέντες εις τόν Ίερόν Λόχον, είς τάς Ταξιαρχίας
καί εις τά Τάγματα, ένθα παρουσίασαν όλως έξοχο ν Έθνι­
κήν δρδσιν.
Παραλλήλως μέ τήν άνάπτυξιν του Αντάρτικου κινή­
ματος, ή Χωροφυλακή χωρεΐ είς αύτό έκ τών πρώτων.
Όλόκληροι Σταθμοί, Φυλάκια, Υποδιοικήσεις καί Διοι­
κήσεις άκόμη προσχωρούν. Οΰτω, τά πρώτα δπλα Από τήν
Χωροφυλακήν έξοικονομοΟνται. Αύτή είναι ή τροφοδο­
τική πηγή είς πυρομαχικά, εις δπλα καί εις ανδρας. Αύτή
κατασκοπεύει τόν εχθρόν, παρέχει πληροφορίας καί
προστατεύει τούς Αντάρτας. Ή Διοίκησις Άρτης μέ έπί
κεφαλής τόν ταγματάρχην Πετρούλιαν καί τούς λοιπούς
Αξιωματικούς της, ή 'Υποδιοίκησις Σοφάδων μέ έπί κε­
φαλής τόν ύπομοίραρχον Βιλαέτην, ή 'Υποδιοίκησις Χω­
ροφυλακής Καρπενησίου μέ έπί κεφαλής τόν μοίραρχον
Παπαναστασίου, ή 'Υποδιοίκησις Σιατίστης μέ έπί κε­
φαλής τόν ύπομοίραρχον Βενετσανόπουλον, ή τοιαύτη
Πλατάνου ύπό τόν ύπομοίραρχον Καλιακμάνην Γ., ή
'Υποδιοίκησις Βάλτου ύπό τόν μοίραρχον Βορδώνην, ή
'Υποδιοίκησις Κατερίνης ύπό τόν μοίραρχον Τσακάραν,
καί γενικώς τό πλεΐστον τής δυνάμεως τών Διοικήσεων
Αιτωλίας, Ακαρνανίας, Άρτης, Πρεβέζης, Ίωαννίνων,
Παραμυθιδς, Φθιώτιδος, Φωκίδος, Θεσσαλίας καί Δυτικής
Μακεδονίας, άνεβαίνει είς τά βουνά μέ έπί κεφαλής άξιω-
ματικούς τοϋ Σώματος, ώς οί μοίραρχοι Τομαρδς, Μίκρο-
βας, Κόλλιας, Ζερβός καί άνθυπομοίραρχοι Τζαμαλού-
κας καί Μήτσου, ύπομοίραρχοι Παπατριανταφύλλου,
Φούντζιλας κλπ.
Κατά έκατοντάδας, δηλαδή, συρρέουν εις τά βουνά οί
βαθμοφόροι καί οί όπλΐται τού Σώματος είς όλόκληρον
τήν Ελλάδα, ένφ οί διατασσόμενοι νά κτυπήσουν τούς
άντάρτας άρνοϋνται. Ούτως, 25 άνδρες τοϋ Τάγματος
Αθηνών, διαταχθέντες νά καταδιώξουν τούς άντάρτας,
ήρνήθησαν δι* δ καί συνελήφθησαν ύπό τών Ιταλών,
οίτινες βραδύτερον τούς έτυφέκισαν. Όμοίως 14 Αξιω­
ματικοί διαταχθέντες νά καταδιώξουν τούς άντάρτας ήρνή­
θησαν νά πράξουν τοϋτο, έκπροσωποϋντες οϋτω τό σύνο-
λον τών διαθέσεων τοϋ Σώματος. Παραλλήλως, δταν άνα-
πτύσσεται τό άνταρτικόν κίνημα είς τήν Πελοπόννησον,
τούτου ήγεΐται Αξιωματικός τής Χωροφυλακής. Ό Ανθυ­
πομοίραρχος Βασιλόπουλος Γεώργιος, πρώτος μέ άν­
δρας τής Χωροφυλακής Ανάπτει τόν δαυλόν τοϋ Απελευ­
θερωτικού Αγώνος, σύμπασα δέ ή Χωροφυλακή Πελο-
ποννήσου Αρνεΐται νά τόν καταδιώξη. Τό τοιοϋτον έδη-
λώθη ύπό δλων τών διοικητών άξιωματικών Χωροφυλα­
κής Πελοποννήσου είς τόν Ιταλόν στρατηγόν διοικητήν
Πελοποννήσου είς Ξυλόκαστρον, είς γενομένην έκεΐσε
σύσκεψιν, πρός καταστολήν τοϋ κινήματος. Άποτέλεσμα
τής δηλώσεως ταύτης ήτο νά διαταχθή ή σύμπτυξις τής
Χωροφυλακής είς τάς πόλεις καί ό Αφοπλισμός ταύτης.
Πρός δέ ή άμεσος Απομάκρυνσις έκ Πελοποννήσου τών
Ανωτέρων διοικητών Χωροφυλακής, βραδύτερον δέ καί
τών διοικητών Αξιωματικών αύτής.
Ή Χωροφυλακή δμως δέν πειθαρχεί είς τήν διαταγήν
αύτήν τοϋ κατακτητοϋ. Ανεβαίνει καί έκεΐ είς τΑ βουνΑ
ύπό τήν ήγεσίαν τοϋ μοιράρχου Νιαρχάκου Π., ύπομοι-
ράρχου Τσαρούχη I., καί άνθυπασπιστοϋ Γερμανάκου Π.
Παραλλήλως ό συνταγματάρχης Χωροφυλακής Άνδρο-
βιτσανέας άναχωρεΐ έξ Αθηνών διά τήν Πελοπόννησον
καί άναλαμβάνει τήν ήγεσίαν τής άνταρτικής Χωροφυ­
λακής, ένφ ό μοίραρχος Πασχάλης Ν. παραιτεΐται έκ τών
τάξεων τής ένεργοϋ ύπηρεσίας είς τά Μέγαρα καί Ανα­
χωρεί δια τήν Κεφαλληνίαν, ένθα εις τΑ έκεΐ βουνΑ δη­
μιουργεί Ανταρτικήν κίνησιν.
Ή Χωροφυλακή δέν καταδιώκει τούς Αντάρτας. Απε­
ναντίας τούς ένισχύει διότι πιστεύει είς τόν έθνικοαπε-
λευθερωτικόν των Αγώνα καί διότι νομίζει δτι εκείνοι,
οίτινες τόν διεξάγουν, έμφοροϋνται ύπό τών ιδίων μέ αύτήν
ιδεών. Πόσον δμως αύτη ήπατήθη !!!
Πάντως ύπήρξεν έποχή, καθ’ ήν είς τά Αντάρτικά Σώ­
ματα κατανεμημένα είς όλόκληρον τήν Ελλάδα, εύρί-
σκοντο περί τάς τρεις χιλιάδας (3.000) χωροφύλακες καί
περί τούς 300 βαθμοφόρους τοϋ Σώματος. Τοιουτοτρόπως
έπί τοϋ συνόλου τής δυνάμεως- του Σώματος, ήτοι έπί
10.000 χωροφυλάκων, 2.000 ύπαξιωματικών καί 7Θ0 άξιω­
ματικών (Έπετηρίς 1941), τό ήμισυ τών όπλιτών, τά 2/3
τών ύπαξιωματικών καί τά 2/3 καί πλέον έκ τών Αξιωμα­
τικών Αντέδρασαν ένεργητικώς κατά τοϋ Κατακτητοϋ καί
κατεδιώχθησαν ύπ’ αύτοϋ. Ή ύπόλοιπος δύναμις τοϋ Σώ­
ματος δέν παρέμεινεν άδρανής. Άλλοι άνήκον είς δια­
φόρους Έθνικοαπελευθερωτικάς Όργανώσεις καί έδρων
έν αύταΐς, άλλοι άνήκον είς Ύπηρεσίας πληροφοριών,
ένφ άλλοι κατέφευγον, όσάκις δέν ή δύ να ντο νά πράξουν
άλλο τι, είς τούς ιατρούς καί είς τά νοσοκομεία, διά νά
άπέχουν τής Ύπηρεσίας. Άπό τά νοσοκομεία σχεδόν
διήλθον δλοι οί άξιωματικοι τοϋ Σώματος, προφασιζό-
μενοι άσθένειαν, είς 300 καί πλέον άνέρχονται οί άξιω-
ματικοί έκεΐνοι οίτινες έτυχον μακρών άναρρωτικών ά-
δειών καί έτησίων Αποχών έκ τής Ύπηρεσίας, έπειδή
δέν ήδύναντο κατ’ άλλον τρόπον ν’ Αντιδράσουν έναντίον
τών διαταγών τών Κατακτητών. Τό τοιοϋτον παρετηρήθη
καί είς τούς όπλίτας. Συνεπώς καί έκείνη ή δύναμις ήτις
δέν έδρασεν ένεργητικώς, έκαμεν δ,τι ήδύνατο, διά νά
Αντίδραση παθητικώς κατά τών Κατακτητών, έν τώ μέσφ
άλλως τε τόσης πολεμικής θυέλλης, οικονομικής Αθλιό-
τητος καί τόσης τρομοκρατίας τούτων.
Δον. Θά μδς παρατηρηθή ένταΰθα, δτι παρ’ δλα ταϋτα,
τό Σώμα τής Χωροφυλακής μετέσχεν όμοϋ μέ τά Τάγματα
355
Άσφαλείας καί τούς Γερμανούς είς τά διάφορα «πλόκα»,
δτι συνειργάζετο στενώς μέ τά 8.8. και τήν Γκεστάπο,
δτι είχε καταντήσει νά έκτελή έργα έπιβοηθητικά τών
Άρχών Κατοχής καί έντεΟθεν νά ένεργή κατά τρόπον
προδοτικόν τοΟ Έθνικόϋ Άγώνος κλπ. 'Επ' αύτών άπαν-
τώμεν:
1. Μέ τόν Κατακτητήν και τά Τάγματα συνειργάσθη
κυρίως ή Είδική Ασφάλεια καί δχι τό Σώμα τής Χωρο­
φυλακής. 2. Οί ήγέται τής ΕΙδικής Άσφαλείας, κατά τό
πλεΐστον δέν ήσαν μόνιμα στελέχη τοΟ Σώματος, άλλά
έφεδροι άξιωματικοί άνακληθέντες είς τήν ένέργειαν άπο-
κλειστικώς καί μόνον διά νά δώσουν είς τήν Ασφάλειαν
νέον ρυθμόν συνεργασίας μέ τόν Κατακτητήν, πράγμα
τό όποιον δέν είχον κάμει προηγουμένως τά μόνιμα στε­
λέχη της. Επίσης, κατά τήν έν λόγψ έποχήν, καί ή λοιπή
ήγεσία τοϋ Σώματος άπετελεΐτο κυρίως έξ έφέδρων (στρα­
τηγοί Γιαννουκάκος, Κατσιμπίρης, Παπαγρηγοράκης,
Λάμπου, Γκίνος κλπ.) οί όποιοι είχον άπομακρυνθή έκ
τής Χωροφυλακής πρό πολλών έτών καί μέ βαθμούς κα­
τωτέρους. 3. Τά όργανα τής Άσφαλείας δέν ήσαν χωρο­
φύλακες μόνιμοι, κατά τό πλεΐστον. Ή ώς άνω ήγεσία
έκάλεσε καί κατέταξεν, ώς άνευ θητείας χωροφύλακας, δ,τι
στοιχεΐον είχε άπομείνει είς τήν Πρωτεύουσαν. Επίσης αί
διάφοροι Όργανώσεις τής Γκεστάπο, Ε.ΣΣ., Ο.Ε.Δ.Ε.Σ.,
ΕΣΠΟ κλπ., έφωδίασαν τά μέλη των δχι μόνον μέ μίαν
ταυτότητα ΕΙδικής Άσφαλείας καί μέ ένα πιστόλι είς
τό χέρι, άλλά καί μέ στολήν Χωροφυλακής. Οδτοι δ’
έπραττον τό παν, παρουσιαζόμενοι παντοϋ ώς δργανα
τής ΕΙδικής Άσφαλείας. Παρομοίως έφωδιάσθησαν μέ
ταυτότητα ΕΙδικής Άσφαλείας καί μέ στολήν Χωροφυ­
λακής διάφοροι άλήται—μπράβοι τών ψευδών Κυβερ­
νήσεων. ΈντεΟθεν, δ,τι έγκλήματα ή έκβιασμούς διέ-
πραττον οδτοι, κατελογίζοντο άμέσως είς βάρος τής Εί-
δικής Άσφαλείας, δηλαδή είς βάρος τοϋ Σώματος τής
Χωροφυλακής καί τών μονίμων στελεχών καί τών όργά-
νων της.
Εον. Μετά τήν κατάκτησιν τής Ελλάδος, ούτε ή Κυ-
βέρνησις τοϋ Καΐρου, ούτε ό πολιτικός κόσμος τής χώ­
ρας έδωσαν όδηγίας καί κατευθύνσεις είς τήν Χωροφυ­
λακήν τί νά πράξη είς κάθε παρουσιαζομένην περίπτωσιν.
"Ο,τι εκαμεν αΰτη, τό έκαμεν έξ Ιδίας πάντοτε πρωτοβου­
λίας τών όργάνων της. Όθεν, δυνάμει τίνος δικαίου καί
ποίας ήθικής άρχής θά έδικαιολογεΐτο, κατόπιν τών άνω­
τέρω έργων τής Χωροφυλακής, ή κατηγορία, δτι αΰτη
ύπέστη ήθικήν κρίσιν καί δτι δέν έπραξε τό Έθνικόν της
καθήκον;... Καθώρισε μήπως ή Κυβέρνησις τοϋ Καΐ­
ρου κατά τά 3,5 χρόνια τής δουλείας τό *Εθνικόν αύτό κα­
θήκον καί δέν τό έξετέλεσεν ή Χωροφυλακή ;...
Διέταξε μήπως ή Κυβέρνησις του έξωτερικοϋ τί καί
δέν τό έξετέλεσεν ή Χωροφυλακή; Άντέδρασε μήπως
ή Χωροφυλακή είς τάς διαταγάς τής Κυβερνήσεως τοϋ
έξωτερικοϋ;... Πόθεν άληθώς ή Κυβέρνησις ήρύσθη τάς
πληροφορίας της, είς τρόπον ώστε νά μορφώση γνώμην
διάφορον τής πραγματικής διά τήν Έθνικήν δρδσιν τής
Χωροφυλακής καί νά θέση ούτω ύπόδικον όλόκληρον
τό Σώμα ένώπιον τής Κοινής Γνώμης καί τής Ιστορίας
τοϋ Έθνους;... Μήπως ήρύσθη ταύτας έξ άριστερών ή
άριστεριζόντων στοιχείων ;...
ΣΤον. Τά άριστερά έντυπα καί αί άριστεραί πολιτικαί
παρατάξεις, είναι γεγονός, δτι άποκαλοϋν τήν Χωροφυ­
λακήν «Λαομίσητον Σώμα» καί ζητοϋν τήν κατάργησίν
της. Συκοφαντοϋντες, διαδίδουν δ,τι θέλουν είς βάρος της
καί προσπαθούν νά δημιουργήσουν δυσμενείς έντυπώ-
σεις είς τήν Κοινήν Γνώμην. Άπό τήν παράταξιν αύτήν
τό Σώμα τής Χωροφυλακής άνέμενε τήν συκοφαντικήν
αύτήν δυσφήμησιν καί τοϋτο διότι ή Χωροφυλακή άντέ­
δρασε έναντίον τών έπιδιώξεών των, αΐτινες συνίσταντο
είς τήν διά βιαίων μέσων άνατροπήν τοϋ Κοινωνικού
Καθεστώτος, δηλαδή είς τήν άνατροπήν τής ίθυνούσης
τάξεως καί τής έγκαθιδρύσεως τής δικτατορίας τοϋ Προ­
λεταριάτου.
Άλλως τε είς τό παρελθόν ή πλειοψηφία τοϋ Ελληνι­
κού Λαοϋ ήτο Εθνικιστική, δι’ δ καί αί Κυβερνήσεις του
ήσαν Έθνικαί καί συνεπώς άντικομμουνιστικαί. Αί Είσαγ-
γελικαί Άρχαί τοϋ Κράτους, ή Αστυνομία Πόλεων καί
ή Χωροφυλακή ώς καί ή Είδική καί ή Γενική Ασφάλεια,
ώς έκτελεστικαί Άρχαί τών Νόμων, είχον άναλάβει τήν
δίωξιν τοϋ Κομμουνισμού. Μάλιστα ό Νόμος περί Ιδιω­
νύμου (4229, Νόμος Ελληνικής Δημοκρατίας 1929 περί
διώξεως τού Κομμουνισμού) προέβλεπε καί τήν σύστα-
σιν Επιτροπών Άσφαλείας, είς δς συμμετεΐχον Διοικη­
τικά! καί Δικαστικαί Άρχαί. Κατά ταϋτα ή δίωξις τοϋ
Κομμουνισμοϋ έκ μέρους τής Χωροφυλακής ήτο πρδξις
Νόμιμος καί σύμφωνος πρός τήν θέλησιν τής πλειοψη-
φίας τοϋ Έλληνικοϋ Λαοϋ.
"Οταν ήρχισεν ό άνταρτικός άγών, ώς είναι γνωστόν,
είχε χαρακτήρα καθαρώς Έθνικόν, δι’ δ καί ένισχύθη
ώς τοιοϋτος καί δέν κατεδιώχθη ύπό τής Χωροφυλακής.
Πολύ ταχέως δμως άπό έθνικός μετετράπη είς πολιτικο-
ταξικόν τοιοϋτον. Οί άριστεροί ένόμισαν δτι ήτο εύκαι-
ρία δι’ αύτούς νά έκμεταλλευθοϋν τήν κατάστασιν, ΐνα
έπιτύχουν δυναμικώς τήν κατάληψιν τής έξουσίας. Ύπό
τών άντιλήψεων αύτών όρμώμενοι έστράφησαν έναντίον
παντός, ό όποιος θά ήτο ή θά ύπετίθετο δτι θά ήτο έμπό-
διον είς τά σχέδιά των. Τοιουτοτρόπως έφόνευσαν έν
Καλάμαις τούς δημιουργήσαντας καί όπλίσαντας τάς
άνταρτικάς όμάδας Μεσσηνίας, ταγματάρχας τής Χωρο­
φυλακής Ζερβόπουλον 1 καί Κατήν Σ. Επίσης έφόνευ­
σαν τόν ύπομοίραρχον Βιλαέτην, πρώτον άντάρτην άξιω-
ματικόν τοϋ Σώματος, άφώπλισαν κατόπιν, τόν τότε άντί-
παλόν των, συνταγματάρχην Σαράφην, ταγματάρχην Κω-
στόπουλον κλπ.,τούς όποιους καί έξηνάγκασαν νά ταχθοϋν
μέ τό μέρος των, έφόνευσαν τούς λοχαγούς Καραχάλιον,
Θεοχαρόπουλον, Βρεττάκον, διέλυσαν κάθε άντίθετον
όμάδα, έκτύπησαν καί έφόνευσαν τόν Ψαρρόν καί διέ­
λυσαν τάς όμάδας του, έκτύπησαν τόν Ζέρβα καί τελικώς
έφθαΟαν είς τό σημεϊον νά φονεύσουν τούς Νεοζηλανδούς
άξιωματικούς άκόμη. Ή έννοια τοϋ «προδότου» έχασε
δι’ αύτούς τήν σημασίαν της. Πας άντίθετός των πολι-
τικώς έθεωρεΐτο καί προδότης.
Οί πολιτικοί αύτοι σκοποί τών άριστερών έξεδηλώθη-
σαν πρός άπάσας τάς κατευθύνσεις, άκόμη καί είς τό Έ-
356
παναστατικόν Κίνημα τής Μέσης Ανατολής, δπερ έπέ-
φερε τάς γνωστάς του συνεπείας διά τό "Εθνος.
Αί άνωτέρω άντιλήψεις μας δέν είναι καινοφανείς. Προ-
ηγήθησαν ήμών, ώς πρός τόν καθορισμόν των, οί κ.κ.
Ροΰζβελτ, Τσώρτσιλ καί Ήντεν καθώς έπίσης καί οί
πλεΐστοι ρήτορες τοϋ Λιβάνου, έν οϊς καί ό κ. Πρωθυ­
πουργός.
Κατά ταϋτα τό Σώμα τής Χωροφυλακής, τό έβλεπον
οί άριστερίζοντες ώς έν έμπόδιον είς τόν δρόμον των, ώς
τοΐς ήτο έμπόδιον ό Στρατός τής Μέσης Ανατολής, ό
Ψαρρός καί ό Ζέρβας. Έπρεπε πάση θυσίςι νά διαλυθή
τοϋτο, νά συκοφαντηθή καί νά τρομοκρατηθή. Ήρχισαν
όθεν τήν έξ δλων τών πλευρών έπίθεσιν έναντίον του.
Έσφαξαν, έτυφέκισαν, έπυρπόλησαν καί έκρεοόργησαν
πτωχά όργανα, τά όποια έξυπηρέτουν νυχθημερόν τόν
Έλληνικόν Λαόν άπό τόν όποϊον προήρχοντο. Καί δλα
αύτά έγένοντο μέ τήν κατηγορίαν, δτι συνειργάζοντο μέ
τόν Κατακτητήν.
Άλλά έρωτώμεν: Οί σιδηροδρομικοί ύπάλληλοι δέν
συνειργάζοντο μέ τούς Κατακτητάς εις τάς μεταφοράς
τούτων;...Πόσους έξ αύτών έφόνευσαν;...Μήπως έζήτη-
σαν ποτέ τόν λόγον άπό τούς ύπαλλήλους Τ.Τ.Τ. οί όποιοι
έξ ϊσου καί κατά θετικόν τρόπον συνειργάζοντο;... Μή­
πως έζήτησαν άπό τούς έκπαιδευτικούς οΐτινες έδίδασκον
όποχρεωτικώς τήν ίταλικήν καί τήν γερμανικήν γλώσσαν
είς τά σχολεία; Μήπως έζήτησαν άπό τούς έργάτας, τούς
μηχανικούς κατασκευής άεροδρομίων καί όχυρωματικών
έργων, άπό τούς τεχνίτας, τούς ναυπηγούς, τούς έργο-
στασιάρχας, τούς έργαζομένους διά λογαριασμόν τών
Γερμανών, τούς πλοηγούς καί πλοιάρχους τών έμπορι-
κών πλοίων κλπ., κλπ., οΐτινες καί προσέφερον θετική ν
ύπηρεσίαν είς τόν Κατακτητήν άποκλειστικώς καί όχι
είς τόν Έλληνικόν Λαόν ώς έγένετο εις τήν Χωροφυ­
λακήν;... Δέν έζήτησαν τόν λόγον καί δέν έφόνευσαν
κανέναν άπό αύτούς, διότι δλους αύτούς δέν τούς έφο-
βοϋντο, ούτε θά τούς εΰρισκον έμπόδιον. Έφοβοϋντο μό­
νον τήν Χωροφυλακήν καί έπρεπε πάση θυσίςι νά τήν
έξοντώσουν. Καί όμολογοΰμεν τήν φοβούνται άκόμη καί
σήμερον, δι’ δ καί ζητοϋν νά τήν διαλύσουν, καθ’ δσον
γνωρίζουν δτι ή Χωροφυλακή είναι τό ύφάδι καί ή έθνική
συμπύκνωσις τών ιδανικών τής φυλής, καί ώς τοιαύτη θά
εύρίσκεται πάντοτε αντιμέτωπος των, έφ’ δσον δέν θ’ άντι-
προσωπεύουν τήν πλειοψηφίαν τοϋ Έλληνικοϋ Λαοϋ καί
έφ’ δσον θά ζητοϋν νά καταλάβουν τήν έξουσίαν δυνα-
μικώς καί έναντίον τής θελήσεως τής πλειοψηφίας τούτου.
Διά τούς λόγους τούτους έφόνευσαν πολλάς έκατοντάδας
άξιωματικών καί όπλιτών τοϋ Σώματος μέ τήν κατηγορίαν
τοϋ προδότου. Πράγματι, ήσαν όλοι αύτοί προδόται,
δπως ήσαν προδόται οί φονευθέντες άπό τούς κινηματίας
Έλληνες στρατιωτικοί είς τό Κάϊρον καί οί δυστυχείς
Νεοζηλανδοί άξιωματικοί εϊς τά έλληνικά βουνά, διά νά
μή μνη μονεύσωμε ν τόν Ψαρρόν καί τόν Ζέρβαν!
Εύλογος δθεν ή άξίωσίς των περί διαλύσεως τοϋ Σώ­
ματος. Άλλά ή πλειοψηφούσα ύγιής μερίς τού Ελληνι­
κού Λαού δέν συμφωνεί μέ τάς άντιλήψεις των αύτάς.
Ή ύγιής αύτή μερίς τής Κοινωνίας εϊναι ύπερήφανος
διά τήν έπιδειχθεΐσαν στάσιν τής Χωροφυλακής καί τήν
συγχαίρει διά τήν Έθνικήν της δρδσιν.
Κατόπιν τών άνωτέρω θά ήθέλομεν έρώτήσει: Ποϊον
έτερον Σώμα, Όργανισμός ή Υπηρεσία παρουσίασε τήν
Έθνικήν δρδσιν καί έσχε τόσα θύματα δσα ή Χωροφυ­
λακή ; Πόσοι τιτλούχοι τοΰ Κράτους, Δημοσίων ή Ιδιω­
τικών Όργανισμών, ήρνήθησαν νά ύπογράψουν τήν δή-
λωσιν είλικρινοΰς συνεργασίας μέ τούς Κατακτητάς, πό­
σοι παρητήθησαν, διά νά μή προσφέρουν τάς Ύπηρεσίας
των εις τούς Κατακτητάς καί είς τάς κατοχικάς Κυβερ­
νήσεις ;
Ποιον Σώμα εύρέθη μεταξύ συμπληγάδων πετρών καί
είς τίνος τήν ψυχήν έδημιουργεΐτο έκάστοτε δραματική
πάλη μεταξύ διαταγής τοΰ Κυριάρχου καί τοΰ Εθνικού
καθήκοντος; Μόνον είς τήν Χωροφυλακήν. Μόνον εϊς
αύτήν έλαχεν ύπό τής Ιστορίας ό Εθνικός κλήρος νά
άρη τόν Σταυρόν τού Μαρτυρίου καί μόνη αύτή, οΰσα
κακώς έξ δλων ύπόδικος είς τήν Κοινήν Γνώμην σήμερον,
δέν έχει τό δικαίωμα νά έορτάση τήν Ελευθερίαν και
τήν άνάστασιν τοΰ Έθνους!
Έν πάση περιπτώσει, έν Σώμα τό όποιον έδρασε το-
σοΰτον. ένεργώς κατά τόν Πόλεμον καί κατά τήν Κατο­
χήν, παρά τήν κακήν του Ηγεσίαν καί τήν έλλειψιν
κατευθύνσεων, §ν Σώμα, τό όποιον συμμετέσχε τοσοΰτον
εϊς τόν Έθνικόν Άγώνα, §ν Σώμα τό όποϊον έχει μίαν
ύπέρ έκατονταετή Ιστορίαν καί έθνικήν δρδσιν, δέν εϊναι
άξιον τής μεταχειρίσεως, ήτις τοϋ έγένετο. Επάνω άπό
τούς τάφους τών σφαγιασθέντων όργάνων του προβάλλει
μία έπιτακτική άξίωσις τών νεκρών του, ν* άποδοθή ή
έπιβεβλημένη Ηθική καί Έθνική δικαιοσύνη καί νά
άναγνωρισθώσιν έπίσης καί Δημοσίως αί προσφερθεΐσαι
Ύπηρεσίαι του.
Έν Σώμα τό όποιον έπέδειξεν έν τφ μέσφ δυσχερε-
στάτων περιστάσεων τοιούτους ήρωας, δικαιούται τιμής
καί Έθνικής εύγνωμοσύνης.
Ή Χωροφυλακή εϊναι ύπερήφανος διά τό έργον αύτό
τών όργάνων της καί πιστεύει δτι, δταν μίαν ήμέραν
άποφλοιωθοΰν τά γεγονότα τοΰ Έθνικοαπελευθερωτικοΰ
Άγώνος άπό τάς πολιτικάς καί πολεμικάς σκοπιμότητας,
αί όποΐαι τόν καλύπτουν κατά τρόπον μοιραϊον σήμερον,
δταν εϊς τό γενικόν προσκλητήριον τών άπόντων θά
διαπιστωθή ό άκριβής άριθμός τών νεκρών της, διά τούς
όποίους ή μέν Εκκλησία θά άπευθύνη τάς Ικεσίας της
πρός τόν Θεόν, ή δέ Πατρίς ίσταμένη εις στάσιν προσο­
χής θά ρίπτη δάφνας, δταν αί πενθηφοροΰσαι Μανάδες,
Χήρες καί όρφανά τών άνδρών τοΰ Σώματος, θά έχουν
παύσει νά διατηρούν ύγρά τά μάτια των, τά όποια θά τά
πλημμυρίζη ή ύπερηφάνεια, δταν τέλος οί μουσικοί φθόγ­
γοι τοΰ Εθνικού μας Ύμνου θά άποστέλλουν εϊς τούς
ούρανούς τό μήνυμα δτι ή «ΛΕΥΤΕΡΙΑ» έβγήκε άπό
τά ίερά τών Ελλήνων κόκκαλα, τότε θά καταδειχθή, δτι
εϊς τά κόκκαλα ταΰτα έχει ένα μεγάλο μερίδιον καί ή
Ελληνική Χωροφυλακή, ή όποία οΰτω θά πληροφορήση
πάντας δτι, όχι μόνον δέν παρουσίασε συμπτώματα ήθι-
κής κρίσεως, ώς κατηγορήθη, άλλ’ άντιθέτως παρουσίασεν
357
ένα άκαταδάμαστον καί εύκλεές Έθνικόν και Ψυχικόν
μεγαλεΐον!
Άναμένομεν δθεν, κατόπιν τών άνωτέρω έκτεθέντων,
τήν μή πραγματοποίησιν τής μελετωμενης διαλύσεώς
τοϋ Σώματος, άλλα τήν άναδιοργάνωσιν τούτου και τήν
λόγφ δημιουργηθεισών συνθηκών είς τήν ύπαιθρον προσ-
ωρινήν συγκρότησίν της, χωρίς νά άπολέση τήν Άστυ-
νομικήν της ιδιότητα, είς Τάγματα, ίδρυθησόμενα έν
Άθήναις καί Έπαρχίαις κατά τό πρότυπον τοϋ έν Καΐ-
ρφ ύφισταμένου τοιούτου τής Ελληνικής Χωροφυλα­
κής, μέ διοίκησιν, σύνθεσιν, στολήν, έξοπλισμόν καί
έκπαίδευσιν καθοριζομένην καί πλαισιουμένην ύπό τής
Αγγλικής Στρατιωτικής Διοικήσεως, δι* έμπόλεμον ένέρ-
γειαν κατά τοϋ έχθροϋ καί διά χρησιμοποίησίν του, άνα-
λόγως τών άναγκών τής Πατρίδος, ώς παράγοντος Τάξεως
καί Άσφαλείας έν τή χώρςι».
5. ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΕΜΨΥΧΩΣΕΩΣ
Επειδή συνεπεία τών συνεχιζομένων έπιθέσεων
καί κατηγοριών έπί έθνική άναξιότητι κατά τής
Χωροφυλακής, ιδίως έκ μέρους τών κομμουνιστών
υπουργών τής Κυβερνήσεως Παπανδρέου καί τοϋ
άριστεροϋ τύπου, εϊχεν άναπτυχθή αίσθημα άπογοη-
τεύσεως καί δυσαρεσκείας έντός τών κόλπων τοϋ
Σώματος, ό Άρχηγός Παπαργύρης έθεώρησε σκό-
πιμον δπως απευθύνη έμπιστευτικήν ήμερησίαν δια­
ταγήν, διά τής όποίας έπιχειρεΐ νά ένθαρρύνη καί
νά έμψυχώση τούς άξιωματικούς καί όπλίτας τής
Χωροφυλακής πρός έκπλήρωσιν τών καθηκόντων
των. Ή ένέργεια αύτη έφαίνετο τοσοϋτο μάλλον
ένδεδειγμένη, καθόσον ήδη διεφαίνοντο αϊ έπερχό-
μεναι θύελλαι κομμουνιστικής ανταρσίας, τήν όποί­
αν έπρόκειτο νά άντιμετωπίση ήνωμένη καί πει-
θαρχημένη ή δύναμις τής Χωροφυλακής.
ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα II. Γραφ. Προσ. Β'
Άριθμ. Πρωτ. 1/66/33
’Εμπιστευτική
Πρός
Άπάσας τάς Υπηρεσίας τής Χωροφυλακής
τών Διευθύνσεων Χωροφυλακής συμπεριλαμβανομένων.
«Είναι γνωστόν δτι τό Σώμα τής Χωροφυλακής καί
έργον λίαν έπίπονον, τραχύ καί άχαρι έκτελεΐ καί αύστη-
ρότερον παντός άλλου δημοσίου ύπαλληλικοϋ κλάδου
κρίνεται.
Κατά τήν διάρκειαν τής δουλείας καθ’ ήν ήτο ύποχρεω-
μένον, κατά τά διεθνή νόμιμα, νά συνέχιση τήν ύπηρε­
σίαν του, προσέφερεν είς τόν βωμόν τής Πατρίδος δεκά­
δας θυμάτων, έκτελεσθέντων ύπό τών καταλυτών τής ελευ­
θερίας μας, δλως δέ, σεβαστού άριθμοϋ, έστερήθη τής
συνεργασίας λόγφ άξιώσεως αποστρατείας αύτών είς τήν
ξένην, ώς άντιδρώντων εις τό έργον τοϋ Άξονος.
Εκείνο τό όποιον λυπεί τό Σώμα είναι ή προσπάθεια
ένίων νά πείσουν τούς πολλούς δτι τό εργον τής Χωρο­
φυλακής δέν ήτο πατριωτικό ν. Βεβαίως θά §λθη ή ή μέρα,
δέν είναι μακράν δέ αύτη, καθ’ ήν τά πράγματα θ’ άποδεί-
ξωσι τί έπετέλεσε τό Σώμα καί πόσας μέ θυσίας εις αίμα
άνεκτιμήτους ύπηρεσίας προσέφερεν είς τόν άγώνα
κατά τών κατακτητών καί πρός διάσωσιν τόσων συν-
ανθρωπίνων ύπάρξεων έκ τών όνύχων τών έπιδρομέων.
Σήμερον, δτε τά πνεύματα είναι έξημμένα καί τά πάθη άχα-
λίνωτα, άκούονται φωναί έκδικήσεως καί διαλύσεώς τοϋ
Σώματος.
Ή κατάστασις αύτη προεκάλεσεν έξαιρετικήν άγανά-
κτησιν καί άπογοήτευσιν ετι, ιδία κατωτέρων άξιωματι­
κών, οίτινες είς κατ’ ιδίαν συνομιλίας άφήκαν νά νοηθή
δτι ούδεμία προσπάθεια καταβάλλεται πρός άποκατάστα-
σιν τοϋ δικαίου.
Ώς ήγέτης τοϋ Σώματος δέν δύναμαι ν’ άποκρύψω δτι
ή Χωροφυλακή διέρχεται σήμερον τήν μεγαλυτέραν τοϋ
ύπερεκατονταετοϋς βίου της δοκιμασίαν καί τήν δυσκο-
λωτέραν καμπήν.
Εκείνο δμως τό όποιον δέν δύναμαι νά συγχωρήσω
είναι ή άπογοήτευσις ήτις κατέλαβε μερικούς.
Καθιστώ γνωστόν δτι καταβάλλω πάσαν προσπάθειαν
καί θά καταβάλλω καί είς τό μέλλον, είς οίανδήποτε σκο­
πιάν καί άν εύρεθώ, πρός διάλυσίν τής άχλύος μέ τήν
όποίαν έσκεμμένως έκάλυψαν τό Σώμα.
Είς τό έργον μέ συντρέχουσιν οί άνώτεροι άξιωματικοι
μου, όλόκληρον δέ τό Σώμα μοϋ παρέχει τήν δύναμιν
νά έργασθώ πρός τόν σκοπόν τοϋτον, διότι κοινή είναι
ή δοκιμασία ήν αδίκως ύφιστάμεθα ώς καί ή ύποχρέωσις
άμύνης έφ’ δσον ήμεΐς άποτελοϋμεν τό Σώμα.
Δύναμαι νά βεβαιώσω ύμδς δτι οί έπαινετικοί ψίθυροι
οί όποιοι άκούονται άπό τούς άγαπώντας τήν τάξιν καί
ήσυχίαν, ύπερβαίνουσι κατά πολύ τάς είς βάρος τοϋ Σώ­
ματος φωνασκίας καί δτι τών φιλησύχων πολιτών ό ψί­
θυρος θ’ άκουσθή είς μεγαλύτερον τόνον δταν πρόκειται
νά διαπραχθή άδικία.
Όμολογοϋμεν δτι όργανά τι να, ίδιαίτερα έκ τών κατα-
ταγέντων είς τό Σώμα κατά τήν διάρκειαν τής δουλείας,
παρεξετράπησαν καί δτι τά όργανα αύτά είναι οί δημιουρ­
γοί τής καθ’ ολοκλήρου τοϋ Σώματος κατακραυγής. Δι’
ύπομνήματός μου, σύν ταΐς άλλαις ύποδείξεσιν, άνέφε-
ρον τό άδικον τής κατασυκοφαντήσεως ολοκλήρου τοϋ
Σώματος έξ αιτίας εύαρίθμων όργάνων αύτοϋ, ήτησάμην
δέ δπως άπαλλασσόμενον τούτων καί έκκαθαριζόμενον
άποκατασταθή έν τή συνειδήσει τών πολιτών διά κυβερ­
νητικής ένεργείας, ήτις έβεβαιώθη δτι θά πραγματοποιηθή.
358
Έστέ προσηλωμένοι είς τό καθήκον, ήνωμένοι, πει­
θαρχικοί, ψύχραιμοι, εχοντες ώς γνώμονα τόν στρατιω­
τικό ν σας βίον, τήν έξυπηρέτησιν τών πολιτών ανευ ού-
δεμιδς διακρίσεως, άπέχοντες τών κομματικών διενέξεων,
δντες βέβαιοι δτι οόδέποτε τελικώς θ’ άδικηθήτε. Τής
παρούσης νά λάβωσι γνώσιν άπαντες, άξιωματικοί, άνθυ-
πασπισταί καί όπλΐται».
Έν Άθήναις τή 20 Νοεμβρίου 1944
Ό Α ρ χ η γ ό ς ΑΡΓΥΡ. ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ
Συνταγματάρχης Χωροφυλακής
6. ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΙ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΚΑΙ ΕΝΑΡΞΙΣ ΤΗΣ ΕΑΜΙΚΗΣ ΣΤΑΣΕΩΣ
Τήν 3ην Δεκεμβρίου, δτε ήρχισαν νά συγκεντρουν-
ται αί έλασιτικαί δυνάμεις είς τά άκρα τών Αθηνών
καί μετά τήν παραίτησιν τών κομμουνιστών ύπουρ­
γών, ήτο πλέον φανερά ή πρόθεσις τών κομμουνιστών
πρός πλήρη κατάληψιν τής πρωτευούσης. Αί δυ­
νάμεις τής Χωροφυλακής τότε έστρατωνίζοντο είς
τά κάτωθι ύπό τών Υπηρεσιών της κατεχόμενα κτί­
ρια τών Αθηνών.
1) Τοϋ Αρχηγείου Χωροφυλακής έπί τής όδοϋ
Ίουλιανοΰ άρ. 36, 2) τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής
Μακρυγιάννη παρά τήν όδόν Μακρυγιάννη, έναντι
τής Άκροπόλεως, 3) τής Σχολής Χωροφυλακής παρά
τό Γουδί, 4) τής Άνωτέρας Διοικήσεως Χωροφυ­
λακής Στερεδς Ελλάδος (Α.Δ.Χ.Σ.Ε.), έπι τής όδοϋ
Άνδρου άρ. 16 και τής πλησίον ταύτης Διοικήσεως
Χωροφυλακής Αθηνών, 5) τοϋ Τμήματος Μεταγω­
γών Χωροφυλακής Αθηνών, έπί τής όδοϋ Νικο­
δήμου άρ. 56, 6) είς τό κτίριον τοϋ Όρφανοτροφείου
Χατζηκώστα, 7) είς τά κτίρια έπι τών όδών Μαυρο-
γένους 8 και Έλπίδος 5, 8) είς τό Μέγαρον τών
Παλαιών Ανακτόρων, 9) είς τό οίκημα έπι τής όδοϋ
Φιλελλήνων 15, και 10) είς τό πρό τής πλατείας
Μητροπόλεως οίκημα τής Διευθύνσεως Έγκλημα-
τολογικών Υπηρεσιών.
Ή Χωροφυλακή διετή ρει έπίσης φρουράς είς τά
έν Άθήναις Ανάκτορα τοϋ Βασιλέως και είς τάς
φυλακάς Άβέρωφ (λεωφόρου Αλεξάνδρας), Συγ-
γροϋ (παρά τόν Άγιον Σώστην) καί Βουλιαγμένης
(έπι τοϋ δεξιά τφ κατερχομένφ έξ Αθηνών τήν λεω­
φόρον Βουλιαγμένης μικροϋ πευκοφύτου τότε ύψώ-
ματος). Τέλος, είχον διατηρηθή μικραί τινες δυνά­
μεις Χωροφυλακής είς προάστια τών Αθηνών, χω­
ρίς νά έκτελοϋ ν ύπηρεσίαν τινά και έν άναμονή διατα­
γών. Αί δυνάμεις αύταί τήν 4ην Δεκεμβρίου ελαβον
διαταγήν νά συμπτυχθοϋν είς Αθήνας. Κατά τό πλεΐ­
στον έπέτυχον κατόπιν άγώνος νά φθάσουν είς κτί­
ρια κατεχόμενα ύπό τής Χωροφυλακής έντός τών
Αθηνών. Άλλά τινες έξ αύτών, ύποστασαι αίφνι-
διαστικήν έπίθεσιν, ύπέκυψαν λόγφ τοϋ όλιγαρίθμου
τών άνδρών των, έκ τών όποιων άλλοι έξωντώθησαν
καί άλλοι άπήχθησαν αίχμάλωτοι. Ούτω, τήν 3ην
Δεκεμβρίου, ή έξ 80 άνδρών δύναμις τής Ύποδιοι-
κήσεως Χωροφυλακής Σκαραμαγκδ, διεσκορπισμένη
είς τό έκεΐ τηλεφωνικόν κέντρον, είς φυλάκια καί είς
τό κτίριον τής Ύποδιοικήσεως, περισφιγχθεΐσα παν-
ταχόθεν ύπό μεγάλων έλασιτικών δυνάμεων παρε-
δόθη άφοπλισθεΐσα, ύπό τόν δρον νά άφεθή έλευ-
θέρα. Εντούτοις, έξετελέσθη ό ύπενωμοτάρχης Κων.
Κυριακής, εχων έπισημανθή διά τήν καταδίωξιν
τών κομμουνιστών. Έπίσης, τήν 4ην Δεκεμβρίου,
οί άνδρες τής Ύποδιοικήσεως Νέας Ιωνίας και τοϋ
Άστυνομικοϋ Τμήματος Νέας Φιλαδελφείας, προσ-
βληθέντες αίφνιδιαστικώς ύπό Ισχυρών έλασιτικών
δυνάμεων, ήχμαλωτίσθησαν. Άντιθέτως, οί άνδρες
τοϋ Σταθμοϋ Χαλανδρίου προσβληθέντες ύπό ·700
κομμουνιστών έκράτησαν τήν άμυναν έπι εικοσι­
τετράωρον καί τήν νύκτα τής 6ης Δεκεμβρίου, δια-
σπάσαντες τάς γραμμάς τών πολιορκητών των, ήδυ-
νήθησαν νά φθάσουν είς Αθήνας καί ένετάχθησαν
είς τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη.
Ήδη άπό τών άρχών Δεκεμβρίου ήρχισαν αί
δοκιμαστικαι κρούσεις διά βολών έναντίον κτιρίων
είς τά όποια έστεγάζοντο δυνάμεις τής Χωροφυλα­
κής. Αξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής,
όπουδήποτε άνευρίσκοντο, είς τούς δρόμους, τά
κέντρα ή τάς κατοικίας των, συνελαμβάνοντο άπό
έλασιτικάς περιπόλους καί άπήγοντο πρός άγνωστον
κατεύθυνσιν. Μεταξύ άλλων συνελήφθησαν είς τάς
κατοικίας των και άπήχθησαν ό άντιστράτηγος Χω­
ροφυλακής Μαυρ. Γιαννουκάκος καί ό συνταγμα­
τάρχης Χωροφυλακής Ήλ. Μπρίλης. Μίαν φωτει­
νή ν, άλλά και παραστατική ν είκόνα τής έπικρατού-
σης κατά τάς παραμονάςκαί τήν ή μέραν τής έκρή-
ξεως τοϋ έλασιτικοϋ κινήματος είς τάς Αθήνας,
δίδει ή άκόλουθος εκθεσις τοϋ Αρχηγείου Χωρο­
φυλακής.
«Άπό τής άπελευθερώσεως τών Αθηνών (12 Όκτω-
βρίου 1944), ό κομμουνιστικός στρατός τοϋ ΕΛΑΣ, ό
όποιος κατείχε όλόκληρον τήν χώραν, κατέλαβε σχεδόν
έξ όλοκλήρου καί τήν πόλιν τών Αθηνών καί ένοπλοι
έλασΐται περιεφέροντο είς τάς όδούς αύτής. Τό Κ.Κ.Ε.
μετέχει τής Κυβερνήσεως, οί δέ κομμουνισταί οργανώ­
νουν θορυβώδη συλλαλητήρια και περιφέρονται μαινό-
μενοι είς τάς όδούς με πινακίδας ΕΑΜ, ΚΚΕ, ΕΛΑΣ,
ΕΠΟΝ καί άλλα κομμουνιστικά συνθήματα, μέ σοβιετι­
κός σημαίας, αί όποΐαι άντικατέστησαν τήν κυανόλευ-
κον καί με σφυροδρέπανα, ψάλλοντες κομμουνιστικά ά­
359
σματα και έκβιάζοντες τόν λαόν νά συμμετάσχη είς τήν
ύπ’ αύτών παρασκευαζομένην τελικήν έξέγερσιν διά τόν
έξαφανισμόν τής Ελλάδος.
Αξιωματικοί τών διαλελυμένων Ένόπλων Δυνάμεων,
όργανα άσφαλείας καί άθώοι έθνικόφρονες πολΐται συλ-
λαμβάνονται ή μέραν καί νύκτα καί έκτελοΰνται άνευ δια­
δικασίας ύπό τών κομμουνιστών. Ούσιαστικώς Κυβέρνη-
σις δέν ύπάρχει καί τό Κράτος έχει καταργηθή καί δια-
λυθή άπό τούς κομμουνιστάς, οί όποιοι έχουσιν γίνει σχε­
δόν κύριοι τής καταστάσεως. 'Ομάδες κομμουνιστών έ­
νόπλων καί μή, περιφερόμενοι είς τάς όδούς μέ τηλεβόας
(χωνιά) κατηγορούν τά έθνικόφρονα μέλη τής Κυβερνή­
σεως διά προδοσίας καί έθνικάς δήθεν άναξιότητας καί
καλούν τόν λαόν νά άκολουθήση τό ΚΚΕ καί τήν έπι-
διωκομένην ύπ’ αύτών «άλλαγήν» τής καταστάσεως.
Ό λαός εύρίσκεται είς τήν θανάσιμον άπειλήν τών
κομμουνιστών καί ύπό πνίγη ράν άτμόσφαιραν άγωνίας
καί τρόμου.
Είναι αί τελευταίοι ήμέραι τού Νοεμβρίου 1944 καί ή
προκλητικότης τών κομμουνιστών έχει ύπερβή κάθε δ-
ριον άνθρωπίνης ύπομονής καί άνεκτικότητος. Συνεχή
καί θορυβώδη συλλαλητήρια μέ τρομοκρατικά συνθήματα
καί άπειλάς, πυροβολισμοί καί έπιθέσεις είς τάς όδούς
έναντίον παντός έθνικόφρονος πολίτου, αισχρότητες καί
βαρβαρότητες εις βάρος άνδρών καί γυναικών δημοσίς
καί, τέλος, πάσης μορφής καί έπινοήσεως κακουργίαι.,
χαρακτηρίζουσι τήν άκραν κρισιμότητα τής καταστά­
σεως. Ελάχιστα έθνικά προπύργια έχουν άπομείνει άκό­
μη έντός τών Αθηνών.
Ήσαν αί δυνάμεις Χωροφυλακής είς διάφορα σημεία
τής πόλεως, ή III Όρεινή Ταξιαρχία είς τό Γουδί καί
έλάχιστα Τμήματα Αστυνομίας Πόλεων είς τό Κέντρον
τών Αθηνών.
Αλλεπάλληλοι διασταυρούμενοι καί έπιβεβαιούμεναι
πληροφορίαι φέρουν δτι οί κομμουνισταί συγκεντρώ­
νουν πέριξ τής πόλεως ίσχυράς δυνάμεις τού ΕΛΑΣ,
συμπληρώνουν τόν έξοπλισμόν τών πέριξ καί έντός τών
“Αθηνών έφεδρικών τμημάτων (έφεδρικού ΕΛΑΣ), κατα­
λαμβάνουν έπικαίρους θέσεις έκτός τών Αθηνών καί
δεσπόζοντα σημεία έντός αύτών, μεταφέρουν έκ τής
ύπαίθρου πυροβόλα, δπλα καί πυρομαχικά παντός είδους
καί πάσης φύσεως καί, γενικώς, προπαρασκευάζονται
πυρετωδώς διά τήν έπικειμένην τελικήν'κατά τής Ελλά­
δος έξόρμησίν των.
Καθίστατο πλέον φανερόν καί άναμφισβήτητον δτι οί
κομμουνισταί εύρίσκονται είς τό τέλος τών προπαρασκευ-
ών των καί άναμένουν τήν άφορμήν καί τό σύνθημα τής
έπιθέσεως κατά τών έλαχίστων καί άνεπαρκώς έξωπλι-
σμένων Έθνικών Δυνάμεων διά τήν όλοκλήρωσιν τής
καταλήψεως τών Αθηνών καί έγκαθίδρυσιν όριστικώς
πλέον τοΰ Κομμουνισμού έν Έλλάδι.
Συνεπείς τής άνωτέρω περιγραφείσης άκρως κρίσιμου
καταστάσεως, αί δυνάμεις Χωροφυλακής τής Διοικήσεώς
Πρωτευούσης έτέθησαν άπό 1ης Δεκεμβρίου 1944 είς
αύστηράν έπιφυλακήν καί, έν άναμονή έκδηλώσεως τοΰ
προπαρασκευαζομένου τόσον έπιμελώς ύπό τών κομμου­
νιστών δράματος τής Ελλάδος, έπεδόθησαν είς άνάλο-
γον προπαρασκευήν άνασυγκροτηθεΐσαι, δσον αί περι­
στάσεις καί τά μέσα έπέτρεπον.
’Ανέτειλεν ή ήμέρα τής 3ης Δεκεμβρίου 1944 καί άσυ-
νήθης κίνησις ένόπλων καί άόπλων κομμουνιστών μέ
τηλεβόας (χωνιά) παρετηρήθη καθ’ άπασαν τήν πόλιν,
οί όποιοι μέ θορυβώδεις φωνασκίας προέτρεπον «τόν
λαόν» νά κατέλθη είς «μαχητικάς έκδηλώσεις» είς τήν
πλατείαν Συντάγματος διά νά έπιβάλη τάς θελήσεις του
είς τήν Κυβέρνησιν.
Ταυτοχρόνως, ένοπλοι έλασΐται περιέτρεχον τάς οικί­
ας καί καταστήματα καί ύπό τήν άπειλήν τών δπλων
ήνάγκαζον τούς κατοίκους, άνδρας, γυναίκας καί παιδιά,
πάσης τάξεως καί ήλικίας, νά έξέρχωνται είς τάς όδούς
καί νά έντάσσωνται είς τάς σχηματιζομένας διαδηλώσεις,
αί όποιοι ύπό τήν τρομοκρατίαν καί τήν πίεσιν τών κομ­
μουνιστών κατηυθύνοντο πρός τήν πλατείαν Συντάγμα­
τος, ένθα είς οίκήματα πέριξ αύτής εύρίσκετο ή Κυβέρ­
νη σις.
Περί ώραν ΙΟην τής αύτής, τεραστία διαδήλωσις πο­
λυθόρυβος καί μαχητική, μέ έρυθράς σημαίας καί σφυρο­
δρέπανα, ένεφανίσθη είς τόν χώρον παρά τούς Στύλους
Όλυμπίου Διός, κατευθυνομένη μέ κραυγάς καί άπειλάς
κατά τής Κυβερνήσεως καί τών έθνικοφρόνων πολιτών,
πρός τήν πλατείαν Συντάγματος διά τής λεωφόρου Βασι-
λίσσης Αμαλίας.
Ή Κυβέρνησις έκ τών πληροφοριών τάς όποίας εϊχεν
καί έκ τών έμφανών πλέον προθέσεων τών κομμουνιστών,
διέταξε τήν άναχαίτισιν τών μαινομένων κομμουνιστών
καί τήν συγκράτησίν των δσον ήτο δυνατόν μακρύτερον
τών κυβερνητικών κτιρίων. Οΰτω, μικρά ένοπλος δύναμις
τής Αστυνομίας Πόλεων προωθήθη έπί τής λεωφόρου
Βασιλίσσης Αμαλίας καί πρό τής δυτικής εΙσόδου τού
Εθνικού Κήπου ήλθεν είς έπαφήν μέ τόν δγκον τών
διαδηλωτών.
Είς τάς συστάσεις τών έπικεφαλής τής δυνάμεως άξιω­
ματικών δπως μή προχωρήσωσι πρός τό κέντρον τής πό-
λεώς, οί κομμουνισταί άπήντησαν διά λιθοβολισμών άπει-
λών καί ύβρεων καί άπώθησαν ταύτην βιαίως.
Ούτως άπωθουμένη ή δύναμις αΰτη έφθασεν όπισθοχω-
ροΰσα πρό τοΰ Μνημείου τοΰ Αγνώστου Στρατιώτου καί
όλίγα μέτρα πρό τής διασταυρώσεως τών λεωφόρων Βα­
σιλίσσης !Αμαλίας, Βασιλίσσης Σοφίας καί Πανεπιστη­
μίου.
Είς τό σημεΐον τοΰτο οί άνδρες τής Αστυνομίας έτά-
χθησαν καθέτως τοΰ άξονος τής λεωφόρου, άπό τοΰ ένός
άκρου αύτής μέχρι τοΰ έτέρου, μέ πρόθεσιν νά μή έπι-
τραπή περαιτέρω προώθησις τών «διαδηλωτών, τών όποίων
αί έκδηλοι πλέον έπιθετικαί διαθέσεις άπετέλουν άμεσον
κίνδυνον καταλήψεως ύπ’ αύτών τοΰ όλίγον έκεΐθεν (γω­
νία Βασιλίσσης Σοφίας καί Πανεπιστημίου) εύρισκομέ-
νου κτιρίου τής Διευθύνσεως Αστυνομίας Αθηνών, κα­
θώς καί τών παρακειμένων κτιρίων είς τά όποια εύρίσκον-
τσ ή Κυβέρνησις, ή Στρατιωτική Διοίκησις Αθηνών καί
άλλαι τινές στρατιωτικοί Ύπηρεσίαι.
Ένφ οί άνδρες οδτοι ήγωνίζοντο άνευ χρήσεως τών
δπλων, νά άνακόψωσι τήν προώθησιν τών κομμουνιστών,
έδέχθησαν αίφνιδίως κατόπιν συνθήματος, άθρόας χει-
360
ροβομβίδας και βολάς περιστρόφων καί αύτομάτων δπλων,
τραυματισθέντων τινών. Οί άνδρες τής Αστυνομίας άπήν-
τησαν διά πυροβολισμών κατά τών έπιτεθέντων κομμου­
νιστών καί μετά όλιγόλεπτον άνταλλαγήν πυρών οί δια-
δηλωταί διελύθησαν πρός διαφόρους κατευθύνσεις, φο-
νευθέντων τριών έξ αύτών καί τραυματισθέντων 4-5.
Τό έπεισόδιον τοϋτο άπετέλεσε τήν άφορμήν τής έν-
άρξεως τής έπιθέσεώς τών κομμουνιστικών δυνάμεων
έναντίον τών έθνικών τοιούτων καί οί πυροβολισμοί ού-
τοι ήσαν αί πρώται βολαί τοϋ έπαναστατικοβ κομμουνι­
στικού κινήματος τοϋ Δεκεμβρίου 1944.
Τήν έπομένην ήμέραν, 4ην Δεκεμβρίου 1944, αί κομμου­
νιστικοί δυνάμεις άφ’ οδ έξουδετέρωσαν μεμονωμένος τι-
νάς όλιγαρίθμους δυνάμεις Χωροφυλακής είς τά προάστια
καί τόν Πειραιά, περιέσφιγξαν δι’ Ισχυρών δυνάμεων τοϋ
ΕΛΑΣ έξ δλων τών σημείων τήν πόλιν τών Αθηνών καί
προώθησαν είς τάς παρυφάς ταύτης, καθώς καί είς έπι-
καίρους θέσεις έντός αύτής, ίκανόν άριθμόν πυροβόλων
καί άλλων βαρέων δπλων.
Παραλλήλως, αί έντός τής πόλεως έφεδρικαί δυνάμεις
τοϋ ΕΛΑΣ κατέλαβον έπίκαιρα σημεία, ένφ ίκαναί δυνά­
μεις τοϋ ένεργοΰ ΕΛΑΣ είσέδυσαν έντός τής πόλεως
ένισχύσασαι τά έφεδρικά τμήματα, κατέλαβον θέσεις έ­
ναντίον τών Υπηρεσιών Χωροφυλακής καί εις τι να μά­
λιστα σημεία έξεδηλώθη σαν καί περιορισμέ ναι έπιθέσεις.
Κατά τάς προμεσημβρινός ώρας τής 5ης Δεκεμβρίου
1944 έξεδηλώθησαν αί πρώται ώργανωμέναι έπιθέσεις
τών κομμουνιστών έναντίον Υπηρεσιών Χωροφυλακής
έντός τών Αθηνών καί, ούτως, άπό τής ήμέρας ταύτης
ήρχισεν ή έπίθεσις τών κομμουνιστικών δυνάμεων πρός
κατάληψιν τής πόλεως τών Αθηνών καί όλοκληρωτικήν
ύποδούλωσιν τής Ελλάδος είς τόν κομμουνισμόν.
Βέβαιον είναι δτι ή πόλις τών Αθηνών είχεν ούσιαστι-
κώς καταληφθή ύπό τών έλασιτών άπό τών πρώτων ήμε-
ρών τής άπελευθερώσεως.
’Εναπέμενον δμως αί έλάχισται έστίαι άντιστάσεως
τών όλιγαρίθμων Έθνικών δυνάμεων τών έγκατεστημέ-
νων είς τόν χώρον λεωφόρου Αλεξάνδρας - Πλατεία Κυ­
ριάκού -’Αχαρνών - Πλατεία Βάθης -Άγιος Κωνσταντί­
νος - όδός Πειραιώς - Θησεΐον - περιοχή Μακρυγιάννη -
Ζάππειον - Πλατεία Ρηγίλλης - λεωφόρος Βασιλίσσης Σο­
φίας - Μεσογείων - Γουδί - Σχολή Χωροφυλακής - Ερυ­
θρός Σταυρός - λεωφόρος Κηφισίας - λεωφόρος Αλεξάν­
δρας, αί όποΐαι έπειδή άποτελοϋσαν τά τελευταία καί μο­
ναδικά έμπόδια τής όλοκληρώσεως τών κομμουνιστικών
έπιδιώξεων έπρεπε πάση θυσίςι νά έξουδετερωθοϋν. Μό­
νον ό χώρος αύτός ήτο ή έλευθέρα Ελλάς.
Ή ύπόλοιπος πόλις τών Αθηνών καθώς καί όλόκληρος
ή λοιπή Ελλάς κατείχετο ύπό τών κομμουνιστών.
Άπό τών πρωινών ώρών τής 6ης Δεκεμβρίου 1944 έξε­
δηλώθη γενική έπίθεσις τών έλασιτών κατά τών έν τώ
έλευθέρφ χώρψ έγκατεστημένων δυνάμεων καί, ούτως,
έγενικεύθη ή θανάσιμος πάλη μεταξύ τών μυριάδων τοϋ
ΕΛΑΣ καί τών όλιγαρίθμων ήρώων τών Έθνικών Δυνά­
μεων, οϊτινες κατά τήν κρισιμωτάτην έκείνην καμπήν
τής Ιστορίας τοϋ Έθνους μας προσέφερον έαυτούς όλο-
καύτωμα καί διέσωσαν τήν Ελευθερίαν τής Ελλάδος».
Εύθύς ώς έλαβε παρά τής Κυβερνήσεως τήν δια­
ταγήν δπως ή Χωροφυλακή άναλάβη ένεργόν άγώ­
να πρός διαφύλαξιν τής τάξεως καί άποσόβησιν
τής όλοκληρωτικής καταλήψεως τών Αθηνών ύπό
τών κομμουνιστών, ό Αρχηγός Παπαργύρης εθε-
σέν άπάσας τάς δυνάμεις αύτής έν πολεμικφ συνα-
γερμώ καί έν έπιφυλακή άμύνης. Τήν πρωίαν τής
4ης Δεκεμβρίου, κατόπιν τών αίματηρών γεγονότων
τής λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας καί τών άλλων
έλασιτικών έπιθέσεων, ήτο προφανές δτι είχεν έπέλ-
θει ή πλήρης ρήξις και άνεμένετο άπό στιγμής είς
στιγμήν ή γενική διά τών δπλων άναμέτρησις. ’Ε-
πεσκέφθη διάφορα κτίρια είς τά όποία ήσαν έστεγα-
σμέναι δυνάμεις Χωροφυλακής, ιδιαιτέρως δέ τό
Σύνταγμα Μακρυγιάννη, δπου μέ προσλαλιάς ένε-
ψύχωσε τούς άξιωματικούς καί όπλίτας, άναπτύξας
τήν σημασίαν τοϋ Άγώνος καί παρορμήσας πρός
π&σαν θυσίαν διά τήν σωτηρίαν τής Πατρίδος. Συγ­
χρόνως ήσχολήθη διά τόν έξοπλισμόν τοϋ 4ου Τά­
γματος τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής, τό όποιον
είχε καταρτισθή έκ τών άνδρών τών συμπτυχθει-
σών Υπηρεσιών Πελοποννήσου καί Θεσσαλονίκης,
αί όποΐαι είχον μεταφερθή είς Αθήνας δι’ άγγλικών
αύτοκινήτων καί έστρατωνίζοντο εις τό κατάστημα
τής προηγουμένως Διευθύνσεως Είδικής Άσφαλείας
(Γ' Σεπτεμβρίου 105) καί είς τό Σχολεΐον τής όδοϋ
Μαυρογένους. Έπίσης, μεταβάς είς τήν Στρατιω-
τικήν Διοίκησίν καί είς τήν είς τά Παραπήγματα
έδραν τοϋ Άγγλου ταξιάρχου έζήτησεν έπειγόντως
1.000 δπλα, 100 αύτόματα καί 200 χειροβομβίδας, ώς
τό έλάχιστον τών απαραιτήτων έφοδίων διά τήν
άμυναν τών έπικειμένων έπιθέσεων. Έδόθη ή ύπό-
σχεσις δτι θά σταλοϋν άμέσως, άλλα δέν έστάλη σαν
μέχρι τής ένάρξείος τών έπιχειρήσεων.
Περί τήν Ιίην πρωινήν τής 4ης Δεκεμβρίου ό
Αρχηγός Χωροφυλακής συνταγματάρχης Άργ. Πα­
παργύρης, έχων παρά τό πλευράν του τόν έπιτελάρ-
χην τοϋ Αρχηγείου συνταγματάρχην Γ. Πολυκρά­
τη ν, έτέθη έπί κεφαλής φάλαγγος πλήρους συνθέ-
σεως, άξιωματικών καί όπλιτών τής Χωροφυλακής,
ή όποία μετά πλήρους πολεμικής έξαρτύσεως παρή-
λασεν άπό τοϋ Αρχηγείου μέχρι τοϋ Συντάγματος
Μακρυγιάννη καί τάνάπαλιν. Ή ούτω δίς γενομένη
παρέλασις τών τμημάτων Χωροφυλακής άπό τής ό-
δοϋ Ίουλιανοϋ μέχρι τοϋ Μακρυγιάννη, διά μέσου
τών κεντρικών άθηναϊκών όδών καί τών πλατειών
Όμονοίας καί Συντάγματος καί μάλιστα μέ έπί κε­
φαλής αύτόν τόν Άρχηγόν, περιστοιχιζόμενον άπό
άνωτέρους άξιωματικούς τοϋ Σώματος, ένεποίησε
μεγάλη ν έντύπωσιν καί ένεθάρρυνε σημαντικώς τάς
λαϊκάς μάζας. Ούδενός διέφευγε τήν σημασίαν ή
θεαματική αύτή έπίδειξις δυνάμεως τής Χωροφυλα­
κής κατά τάς δραματικάς έκείνας ώρας, κατά τάς
όποίας ή έλευθέρα Ελλάς περιωρίζετο είς τό κέν-
τρον τής Πρωτευούσης (μόλις φθάνουσα τό χιλιό-
μετρον καί εϊς τι να σημεία έκατοντάδα μέτρων άπό
361
τής γραμμής αύτής παρελάσεως), περισφιγγομένη
πανταχόθεν ύπό τών έαμοελασιτικών στιφών, έτοι­
μων πρός έξόρμησιν. Ό έλεύθερος άθηναϊκός λαός
παρηκολούθησε μέ άνακούφισιν τήν παρέλασιν αύ­
τήν, έπευφήμει δέ και έχειροκρότει καθ’ όδόν έκεί-
νους τούς όποιους ήδη £βλεπεν ώς μόνην ελπίδα δια­
φυγής του άπό τούς όνυχας τών άναρχικών στοι­
χείων.
7. ΕΛΑΣΙΉΚΗ ΕΠΙΘΕΣΙΣ
ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗΣ
Άπό του Απογεύματος τής 4ης Δεκεμβρίου, αί
έπιθέσεις ήσαν συχνότεραι κατά τοϋ Αρχηγείου
Χωροφυλακής, τό όποιον άντί πάσης θυσίας ήθελον
νά καταλάβουν οί έλασΐται, αίχμαλωτίζοντες τά ή-
γετικά στελέχη τοϋ Σώματος. Έπίσης έστράφησαν
έναντίον τών άπομεμακρυσμένων και άπομεμονωμέ-
νων κτιρίων, είς τά όποια έστεγάζοντο δυνάμεις Χω­
ροφυλακής, καί τά όποια έθεώρουν ώς μάλλον εύά-
λωτα. Τήν 4ην άπογευματινήν ώραν, άφοϋ έπί δίω-
ρον έκαλοϋντο οί άνδρες διά τηλεβόα νά παραδο-
θοϋν, ήρχισαν γενικήν καί σφοδράν έπίθεσίν κατά
τοϋ κτιρίου τών φυλακών Βουλιαγμένης, αί όποΐαι
έφρουροϋντο ύπό δυνάμεως Χωροφυλακής έξ 8 ά­
ξιωματικών καί 51 όπλιτών. Ήδη άπό τής μεσημβρίας
παρετηρήθη πέριξ τών φυλακών άσυνήθης κίνησις
έλασιτών, Ισχυρά τμήματα τών όποιων κατελάμβα-
νον έπικαίρους θέσεις και έτοποθέτουν είς τάς γω­
νίας τών γύρωθεν δρόμων καί τούς έξώστας τών ύπό
τήν έξουσίαν των κατοικιών αύτόματα δπλα. Ή
φρουρά κατέλαβεν άμέσως έπικαίρους θέσεις άμύ-
νης, πλήν δέν διέθετεν έπαρκή όπλισμόν, ό όποιος
άπετελεΐτο άπό άτομικά τυφέκια τών άνδρών και δύο
ιταλικοΰ τύπου όπλοπολυβόλα μέ έλάχιστα πυρομα­
χικά. Άνήγγειλεν άμέσως είς τό Αρχηγείο ν και
τήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν τήν έπικειμένην έπί-
θεσιν και έζήτησε νά σταλοϋν πάραυτα πολεμεφό-
δια, Ιδίως αύτόματα και χειροβομβίδες, τά όποια
δμως δέν ύπήρχον άμέσως διαθέσιμα πρός άποστο­
λήν, δεδομένου δτι και άλλα κέντρα Χωροφυλακής
ήδη περισφιγγόμενα, έζήτουν βοήθειας.
Ό Άρχηγός τής Χωροφυλακής, κατά τάς έσπερι-
νάς ώρας, είδοποιηθείς δτι τό κτίριον τών φυλακών
Βουλιαγμένης κινδυνεύει νά πέση άπό στιγμής εϊς
στιγμήν λόγφ πολύ ύπερτέρων έλασιτικών δυνάμε­
ων, αί όποΐαι έβαλλον δι* αύτομάτων και δλμων, διέ­
ταξε τήν ένίσχυσιν τής φρουράς δι* ένός λόχου τοϋ
Συντάγματος Μακρυγιάννη. Άλλά λόγφ τοϋ έπελ-
θόντος σκότους και τής ύπό τών έλασιτών κατοχής
όλοκλήρου τής περιφερείας, ό λόχος δέν ήδυνήθη
νά φθάση έγκαίρως είς τόν προορισμόν του.
Ή φρουρά συνέχιζε τάς άπεγνωσμένας έκκλή-
σεις άποστολής βοήθειας, άλλ’ έξηκολούθει νά άμύ-
νεται κρατερώς. Οί έλασΐται κατά διαστήματα διά
τηλεβόα (χωνί) έκάλουν τούς όπλίτας νά φονεύσουν
τούς άξιωματικούς των καί νά παραδοθοϋν, μέ τήν
διαβεβαίωσιν δτι θά άφήνοντο άνενόχλητοι. Οί
φρουροί άπήντων δι* όμαδικοϋ πυρός. Άλλ’ ήδη τά
δύο όπλοπολυβόλα των καί άρκετά άτομικά δπλα
εϊχον άχρηστευθή λόγφ έμπλοκής των έκ τής συνε-
χοϋς βολής, παρέμενον δέ έλάχιστα πυρομαχικά.
Περί τό μεσονύκτιον έλασΐται, έρποντες καί άθέ-
ατοι, λόγφ τοϋ βαθυτάτου σκότους, ήδυνήθησαν νά
πλησιάσουν τό έξωτερικόν τείχος τών φυλακών καί
έκεΐθεν νά είσπηδήσουν είς τόν έσωτερικόν περίβο­
λον. Οί φρουροί άφοϋ Ερριψαν καί τότελευταΐον
φυσίγγιο ν, παλαίοντες μέ τήν ξιφολόγχην, έπεχεί-
ρησαν Απεγνωσμένη ν έξοδον. Μόνον 5 άξιωματικοι,
μεταξύ τών όποιων ό διοικητής τής φρουράς άντι-
συνταγματάρχης Έλ. Σερέπετζης καί 15 όπλΐται, έκ
τών όποιων 3 τραυματίαι, κατώρθωσαν νά διαφύγουν.
Οί λοιποί, τρεις άξιωματικοι, μεταξύ τών όποιων καί
ό μοίραρχος Στεφανάκης, καί 36 όπλΐται, συνελή­
φθησαν αιχμάλωτοι. Κατ’ άρχάς μετεφέρθησαν εϊς
Κατσιπόδι, δπου άφοϋ άπεγυμνώθησαν, έβασανίσθη-
σαν κατά τρόπον φρικωδώς άπάνθρωπον. Κατόπιν
ώδηγήθησαν είς Καισαριανήν, ένθα, ριφθέντες είς
μίαν χαράδραν, έξετελέσθησαν όμαδικώς.
Τό πρώτον αύτό άτύχημα, συμβάν άμα τή ένάρξει
τών έπιχειρήσεων, διαδοθέν είς τάς τάξεις τών άν­
δρών τής Χωροφυλακής είχε δυσμενή άπήχησιν, άλ­
λά συγχρόνως ένίσχυσε τό μισός των καί τήν άπό-
φασίν των διά πασαν θυσίαν πρός τιμωρίαν τοϋ θη­
ριώδους άντιπάλου. Ανώτεροι άξιωματικοι τής Χω­
ροφυλακής, περιηγηθέντες τά κτίρια-όχυρά τής Χω­
ροφυλακής έντός τής πόλεως, έτόνωσαν τό ήθικόν
τών άνδρών, έξαίροντες τήν σημασίαν τοϋ νέου
έθνικοϋ άγώνος καί έκφράζοντες τήν βεβαιότητα
τής τελικής νίκης.
Ό διοικητής τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη Σα­
μουήλ, είς τήν δύναμιν τοϋ όποίου ύπήγετο ή φρου­
ρά τών φυλακών Βουλιαγμένης, άπηύθυνε τότε τήν
κατωτέρω έκθεσιν περί τών διατρεξάντων δραματι­
κών γεγονότων:
«Λαμβάνω τήν τιμήν νά άναφέρω δτι χθές περί ώραν
16ην έγένετο έπίθεσις άνταρτών τοϋ ΕΛΑΣ κατά τής
φρουράς φυλακών όδοϋ Βουλιαγμένης ώς άκολούθως:
Τήν 14ην ώραν μετέβη είς τήν φρουράν γυνή τις άγνώ­
στου όνοματεπωνυμου, τρομοκρατημένη καί είδοποίη-
362
Τό οίκημα τών Φυλακών Βουλιαγμένης, δπως έχει σήμερον.
Έναντίον τών Φυλακών Βουλιαγμένης, τάς οποίος ΰπερή-
σπιζον άνδρες τής Χωροφυλακής, έπετέθη μέγας αριθμός
έλασιτών τήν εσπέραν τής 3-4 Δεκεμβρίου 1944. Οι άνδρες
τής Χωροφυλακής άφοϋ έπι μακρόν άντέστησαν εις τους λίαν
ύπερτέρους επιδρομείς, μέ πενιχρά μέσα και άνευ οΰδεμιδς
ένισχ ύσεως, τελικώς έκάμφθησαν καί τό πλείστον τής Φρου­
ράς έφονεύθη κατά τήν διάρκειαν τής πολοώρου μάχης ή
συλληφθέν κατεκρεουργήθη.
■ιιιππνϊπιι
{{ΗΗΙΗΚίϋ I
ρ ί Μ ή ή ΐ Η
ί Μ Ι Ι Ι Β Ι ^
& ΐΗ φ»Μ »
Μοίραρχος Κωνσταντίνος Στεφανάκης. ’Εδολοφονήθη ύπό
τών κομμουνιστών την 5-12-44, μετά τήν κατάληψιν τών
φυλακών Βουλιαγμένης, είς τήν φρουράν τών οποίων άνήκεν.
σεν δτι έπρόκειτο νά λάβη χώραν έπίθεσις έναντίον τής
φρουράς έκ μέρους άνταρτών τοϋ ΕΛΑΣ.
Ή φρουρά έλαβεν άμέσως τάς έκ τών προτέρων καθο-
ρισθείσας θέσεις.
Ωσαύτως, άπό τής αύτής ώρας έλαμβάνοντο θέσεις
καί έκ μέρους τών άνταρτών εϊς τάς πέριξ τών φυλακών
τοποθεσίας (νεκροταφεΐον, ταράτσας οίκιών κλπ.), είς ας
έτοποθέτουν αύτόματα δπλα, μυδράλλια καί δλμους.
Άπό τής 14ης ώρας μέχρι τής 16ης δι* άλλεπαλλήλων
προσκλητηρίων διά τηλεβοών έκάλουν τήν φρουράν δ­
πως παραδοθή.
Τήν 16ην άκριβώς ώραν διά συνθήματος πυροβολι­
σμών ήρχισαν σφοδρόν πϋρ έξ δλων τών πλευρών και
κατευθύνσεων, χρησιμοποιοϋντες άπαντα τ’ άνωτέρω μέ­
σα έναντίον τών έκ τών προτέρων έπισημανθεισών θέσεων.
Τό πϋρ διήρκεσεν έξακολουθητικώς καί άνευ τής έλα-
χίστης διακοπής έπί 2.30' ώρας, ένισχυθέν καί δι* άλλων
δπλων, λόγφ τής σθεναράς άντιστάσεως ήν άντέτασσεν
ή φρουρά.
Κατά τό διάστημα τοϋτο έτραυματίσθησαν 5-6 όπλΐ-
ται κατά τό μάλλον καί ήττον σοβαρώς.
Κατόπιν έλαβον χώραν άλλεπάλληλοι έπιθέσεις ύπο-
στηριζόμεναι ύπό καταιγιστικού πυρός όλμων καί χειρο­
βομβίδων πρός κατάληψιν τών θέσεων τής φρουράς, δ-
λαι δμως άπέτυχον χάρις είς τήν αύτοθυσίαν καί τήν αύτα-
πάρνησιν τών άνδρών.
Έπελθόντος τοϋ σκότους έγένετο έκ μέρους τούτων ή
σφοδροτέρα έπίθεσις έκδηλωθεΐσα έξ δλων τών πλευρών
με άντικειμενικόν σκοπόν τήν έξουδετέρωσιν τής φρουράς.
Άποτυχούσης καί ταύτης ήρχισαν νά βάλλουν συνεχώς
διά βαρέων δλμων καί συγκεντρωτικοΰ πυρός αύτομάτων
δπλων.
Κατά τό διάστημα τοϋτο, παρά τήν ύπό τών άξιωματι­
κών τής φρουράς σύστασιν πρός τούς όπλίτας δπως μετά
φειδοϋς χρησιμοποιώσι τά πυρομαχικά των, ταϋτα λόγφ
τοϋ πολυώρου τής συμπλοκής έξηντλήθησαν δλα.
Τά ύπό τής φρουράς διατιθέμενα δύο όπλοπολυβόλα
ήχρηστεύθησαν λόγφ έμπλοκής άπό τής πρώτης στιγμής.
Ούτως ή φρουρά παρέμεινεν άνευ πυρομαχικών, διατη-
ροϋσα δμως τάς θέσεις της καί άναμένουσα άποτελεσματι-
κήν ένίσχυσιν ήν καί έζητήσαμεν άπό τής πρώτης στιγμής
δι* άξιωματικοϋ μας άπό τήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν καί
ήτις δμως δέν άπεστάλη.
Τό Σύνταγμα διέταξε τήν μετάβασιν ένός λόχου έξ
άξιωματικών καί όπλιτών διά τήν παροχήν βοηθείας, πλήν
δυστυχώς λόγφ τοϋ πενιχροϋ όπλισμοϋ μας, (διεθέ-
τομεν μόνον δπλα Ιταλικά, οί δέ άντίπαλοι διέθετον βα-
ρύν όπλισμόν), ό λόχος δέν ήδυνήθη νά προωθηθή είμή
μόνον περί τούς 6 άνδρες του ύπό άνθυπομοίραρχον.
Μετ’ όλίγον είχε φθάσει τά κιγκλιδώματα τής έξωτερι-
κής θύρας τών φυλακών μεγάλη όμάς γενειοφόρων καί
άλλων, δίδοντες σήμα διά φλογός είς τούς ύπολοίπους
περί διεισδύσεώς των, φωνάζοντες «εδώ ΕΛΑΣ», έκ μέ­
ρους δέ τών φυλάκων τών φυλακών: «έδώ έχουμε ένα
άνθυπομοίραρχον αιχμάλωτον».
Άπό τής στιγμής έκείνης άπωλέσθη πάσα έπαφή με­
ταξύ τών διαφόρων όμάδων τών διοικουμένων παρ’ άξιω­
ματικών καί τοϋ διοικητοϋ τής φρουράς.
Έκ τής ύπαρχούσης δυνάμεως τής φρουράς, ένός άντι-
συνταγματάρχου, ένός μοιράρχου, §ξ άνθυπομοιράρχων
καί 51 όπλιτών, κατώρθωσαν άμα τή έξαντλήσει καί τοϋ
τελευταίου των φυσιγγίου, καί διαλαθόντες τής προσοχής
τών έπιδραμόντων, λόγφ τοϋ έπελθόντος σκότους, νά
διαφύγουν οί άνθυπομοίραρχοι Γ. Τσιτούρης, Σακκάς
Βλ. καί Παγιάτης Μ. καί νά παρουσιασθώσιν είς τό
Σύνταγμα.
Ωσαύτως καί τραυματίαι κατώρθωσαν νά διαφύγουν
καί άφίχθησαν μέχρι τοϋ Συντάγματος ήμών οί χωροφύ­
λακες Πανόπουλος Θεόδωρος, Κοσσέρης Γεώργιος καί
Σπανός Παναγιώτης, φέροντες ό μέν πρώτος σοβαρόν
τυφλόν τραϋμα είς τόν άριστερόν βραχίονα, ό δεύτερος
τραϋμα διαμπερές όσφύος καί ό τρίτος τραϋμα τυφλόν
δεξιοϋ ώμου, οίτινες καί είσήχθησαν έκτάκτως είς τό Α'
Στρατιωτικόν Νοσοκομείον πρός νοσηλείαν.
Τά άνωτέρω άνεφέρθησαν ήμΐν ύπό τών διασωθέντων
ώς άνω άνθυπομοιράρχων καί τοϋ διοικητοϋ τής φρου­
ράς άντισυνταγματάρχου Σερέπετζη Ελευθερίου, κατορ-
θώσαντος καί τούτου νά διασωθή καί νά παρουσιασθή
σήμερον ένώπιόν μου.
Ήδη άγνοεΐται ή τύχη τοϋ μοιράρχου Στεφανάκη
Κωνστ., δστις καί ούτος έτραυματίσθη καί παρέμεινεν
είς τήν φρουράν, τοϋ άνθυπομοιράρχου Μίκου Πανα-
γιώτου, τόν όποιον, ώς λέγεται, συνέλαβον αΙχμάλωτον
οί φύλακες τών φυλακών καί τόν παρέδωσαν είς τούς
άντάρτας τοϋ ΕΛΑΣ, ώς καί τών ύπολοίπων όπλιτών τής
φρουράς».
364
8. Η ΕΠΙΘΕΣΙΣ
ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΦΥΑΑΚΩΝ ΣΥΓΓΡΟΥ
Σχεδόν συγχρόνως πρός τήν έπίθεσιν κατά τόδν
φυλακών Βουλιαγμένης, έσημειώθη σφοδρά έπίθε-
σις μεγάλων έλασιτικών δυνάμεων κατά τόν παρά
τόν "Αγιον Σώστην φυλακών Συγγροϋ, δπου έκρα-
τοϋντο δοσίλογοι και πολλοί κατάδικοι κοινοϋ ποι­
νικού δικαίου. Οί έλασΐται, άποβλέποντες κυρίως
νά θέσουν είς χεΐράς των τούς κατηγορουμένους ώς
δοσιλόγους, τούς όποιους θά έξετέλουν θεαματικώς,
και τούς κοινούς έγκληματίας, οί όποιοι θά προσε-
τίθεντο είς τάς τάξεις των, έκάλεσαν ματαίως διά
τηλεβόα τήν φρουράν νά άποσυρθή άνενόχλητος. Ή
δύναμις τής φρουράς άπετελεΐτο έξ 8 άξιωματικών
καί 62 όπλιτών. Ή έπίθεσις ήρχισε τήν 2αν απογευ­
ματινήν τής 4ης Δεκεμβρίου καί συνεχίσθη μετά
σφοδρότητος άδιάκοπος μέχρι τής έπομένης. Οί
έλασΐται έπετίθεντο συνεχώς μέ αύτόματα δπλα,
δλμους καί χειροβομβίδας, άλλ’ οί φρουροί 4άπέ-
κρουον μέ ήρωισμόν τάς λυσσώδεις έπιθέσεις των.
Κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός κατώρθωσαν χάρις
είς τό βαθύ σκότος νά πλησιάσουν τό έξωτερικόν
τείχος τών φυλακών καί διά δυναμίτιδος άνετίνα-
ξαν τμήμα τούτου, προξενήσαντες ρήγμα 15 μέτρων
καί καταστροφήν τής βορινής θύρας. Κατόπιν έπε-
χείρησαν διά λυσσώδους έξορμήσεως νά εισβάλουν
μέσφ τών ρηγμάτων εις τό έσωτερικόν. ’Αλλ’ οί
φρουροί, καλύτερον έφωδιασμένοι, άπέκρουσαν τάς
λυσσώδεις έπιθέσεις του έχθροϋ δι’ όμαδικοΰ πυρός
καί χειροβομβίδων.
Ή μάχη συνεχίζετο μέ τήν αύτήν σφοδρότητα
μέχρι τής 1ης άπογευματινής ώρας τής 5ης Δεκεμ­
βρίου, δτε κατέφθασεν ένίσχυσις έκ 200 Άγγλων
στρατιωτών καί δύο τάνκς. Τεθέντες μεταξύ δύο
πυρών καί πτοηθέντες άπό τάς μεγάλας άπωλείας
των (είχον ήδη 137 νεκρούς καί τραυματίας) διέκο­
ψαν τόν άγώνα καί άπεσύρθησαν. Ή φρουρά είχε
μόνον τραυματίας 3 άξιωματικούς καί 9 όπλίτας,
τρεις δέ άκόμη όπλΐται έξηφανίσθησαν, πιθανώς
αίχμαλωτισθέντες κατά τήν μάχην. Έπίσης έτραυ-
ματίσθησαν 8 Άγγλοι στρατιώται. Τήν 9ην Δεκεμ­
βρίου ή φρουρά έγκατέλειψε τό κτίριον τών φυλα­
κών, συνοδεύσασα τούς είς Αίγιναν , μεταφερθέντας
κρατουμένους.
Τά διατρέξαντα κατά τήν έπίθεσιν πρός κατάλη-
ψιν τών φυλακών Συγγροΰ γεγονότα άφηγεΐται κα­
τωτέρω έκθεσις τοϋ διοικητοΰ τής φρουράς ταγμα­
τάρχου Γ. Μαρινάτου, σταλεΐσα έξ Αίγίνης τήν
20ήν Δεκεμβρίου:
«Περί τήν 2αν Απογευματινήν ώραν τής 4ης Δεκεμβρίου
έ.έ. ένοπλοι όμάδες τών άνταρτών τοϋ ΕΛΑΣ κυκλώ-
σασαι αίφνιδίως τάς φυλακάς Συγγροϋ ήξίωσαν τήν παρά-
δοσιν τής φρουράς καί τήν παραλαβήν τών κρατουμένων
δοσιλόγων ώς καί τήν έλευθέρωσιν τών ποινικών καταδί­
κων. Έπί τή άρνήσει ήμών ήρξαντο γενικήν έπίθεσιν έξ
δλων τών πλευρών πρός βιαίαν κατάληψιν τών φυλακών*
Ή φρουρά, ήτις είχε λάβει άπαντα τά κατάλληλα μέτρα,
διότι έκ τινων άκριτομυθιών είχε περιέλθει είς γνώσιν
μας ή σκοπουμένη έπίθεσις κατά τών φυλακών, άπήντησεν
άμέσως δι’ δλων τών μέσων άτινα διέθετεν. Ή μάχη μετ’
όλίγον έγενικεύθη καί ώς έξηκριβώθη βραδύτερον, περί
τάς δύο χιλιάδας άνταρτών έλαβον μέρος είς τήν έναντίον
μας έπίθεσιν. Άφοϋ ή έναντίον νας προσβολή διά τών
συνήθων δπλων άπέτυχεν, έγένετο. είς ή μας πρότασις
παραδόσεως, διότι άλλως θά έπήρχοντο έναντίον μας δι’
δλμων, χειροβομβίδων καί έμπρηστικών . μέσων διά νά
μδς άνατινάξουν είς τόν άέρα. Είς άρνητικήν μας καί πάλιν
άπάντησιν έπανήρχισαν τήν έναντίον μας έπίθεσιν πο-
λυαριθμότεροι, μέ δλμους, χειροβομβίδας, άντιαρματικά
δπλα καί έμπρηστικάς καί καπνογόνους βόμβας. Ή μάχη
έμαίνετο έπί όΚτώ όλοκλήρους ώρας, κατά τάς όποίας
έρρίφθησαν έναντίον μας πολλαί έκατοντάδες δλμων καί
χειροβομβίδων, πολλαί έκ τών όποιων είσήλθον έντός
τών διαμερισμάτων τής φυλακής έκ τών παραθύρων καί
τής στέγης, ήτις εις τινα σημεία είχε διατρηθή. Ή φρουρά
έπεδείξατο πρωτοφανή άνδρείαν καί, μολονότι δώδεκα
έξ αότών είχον τραυματισθή, ούδείς έκ τούτων άπεσύρθη,
άλλά πάντες παρέμειναν μαχόμενοι είς τά σημεία είς &
είχον ταχθή. Είς τό σημείο ν αύτό οί έπιτιθέμενοι μάς
άπέστειλαν τόν ίερέα τοϋ Ναοϋ Αγίας Σοφίας διά νά
παραδοθώμεν, άλλ’ άντί άπαντήσεως προέβημεν είς τήν
σύλληψιν καί κράτη σιν τοϋ ίερέως, διότι άντελήφθημεν
δτι έζήτει νά άσκήση ψυχολογική ν βίαν πρός έπίτευξιν
τής άλώσεως τών φυλακών.
Ή έπίθεσις έξηκολούθησε καθ’ δλην τήν νύκτα, καί-
τοι περί τό μεσονύκτιον άφίχθησαν δέκα Άγγλοι στρα-
τιώται πρός κατάπαυσιν τοϋ πυρός. Οδτοι μετέβησαν είς
τό Φρουραρχεϊον τοϋ ΕΛΑΣ καί τούς ειδοποίησαν περί
τής άφίξεώς των, έλαβον δμως τήν άπάντησιν δτι πρέπει
νά άναχωρήσουν άμέσως τών φυλακών, διότι άλλως θά
βάλουν καί έναντίον των. Οί δύο έκ τών στρατιωτικών
τούτων άνεχώρησαν διά νά ένημερώσουν τήν ύπηρεσίαν
-των είς Νέον Φάληρο ν, οί δέ λοιποί παρέμειναν μεθ’ ή­
μών ένταΐς φυλακαΐς. Ή μάχη έξηκολούθησε καί τήν επο­
μένη ν, όπότε οί άντάρται ύπονομεύσαντες κατά τό διά­
στημα τής νυκτός τό έξωτερικόν τείχος τής φυλακής,
έτοποθέτησαν μεγάλην ποσότητα δυναμίτιδος καί τήν
πρωίαν τής έπομένης, 5ης Δεκεμβρίου, άνετίναξαν εν
τμήμα τούτου σχηματίσαντες κενόν 15 περίπου τετραγω­
νικών μέτρων. Τό κενόν τοϋτο έφράχθη μέ τά πυρά όπλο-
πολυβόλου καί παρά τάς έπανειλημμένας προσπαθείας
τής εισόδου τών άνταρτών διά τοϋ ρήγματος δέν τό έπέ-
τυχον, παρά τάς θυσίας άς εϊχον. Έπεχείρησαν κατόπιν
365
νά παραβιάσουν τήν έτέραν πρός βορραν θύραν τών φυλα­
κών, άνατινάξαντες μέρος ταύτης καί μεταχειρισθέντες
καί καπνογόνα μέσα, παρά ταΟτα δμως ή θύρα αύτη έπι-
σημασμένη έκ τών προτέρων έβάλλετο παρ’ ήμών έκ τοϋ
βάθους τής φυλακής μέ πυρά όπλοπολυβόλου καί δέν
κατώρθωσαν νά είσέλθουν καί έκεΐθεν είς τήν φυλακήν
παρά τάς πολλάς θυσίας τάς όποίας είχον, αΐτινες κατά
τάς πληροφορίας άς εΐχομεν βραδύτερον ήσαν 137 νε­
κροί καί τραυματίαι. Καθ’ δλον τό διάστημα τής νυκτός
κήρυκες τών άνταρτών μέ τηλεβόας προσεπάθουν νά έν-
σπείρουν τρομοκρατίαν, καλοϋντες τούς χωροφύλακας
νά κτυπήσουν τούς άξιωματικούς των καί νά πετάξουν τά
δπλα, ώς καί τούς κρατουμένους νά διαρρήξουν τάς πύλας
τών φυλακών, έξωθεν τών όποιων τούς αναμένει τό ήρωι-
κόν ΕΛΑΣ νά τούς προστατεύση. Δι’ έμέ προσωπικώς
άπηύθυναν χυδαίας ύβρεις καί άπειλάς δτι δέν θά μέ σφά­
ξουν, άλλά θά μέ γδάρουν ζώντα. Παρ’ δλα ταϋτα τίποτε
δέν έπέτυχον, διότι ή φρουρά έπεδείξατο πλήν τινών εξαι­
ρέσεων άνδρείαν καί πειθαρχίαν καί τό έσωτερικόν τής
φυλακής παρέμεινεν είς χεΐράς μας, λόγφ τών έκτάκτων
μέτρων άτινα έλήφθησαν, είς τά όποια συνέβαλον πολύ
ό διευθυντής τής φυλακής Μπελεγρής καί Ιδιαιτέρως ό
άρχιφύλαξ Ποϋλος.
Περί τήν Ιην Απογευματινήν ώραν τής έπομένης, 5ης
Δεκεμβρίου, άφίχθη είς τάς φυλακάς Συγγροϋ δύναμις
200 περίπου Άγγλων στρατιωτών μέ βαρύ όπλισμόν καί
δύο τάνκς, οΐτινες άνέλαβον τήν ύποστήριξίν μας καί οί-
τινες έβλήθησαν καί ούτοι ύπό τών άνταρτών τοϋ ΕΛΑΣ,
σχόντες 8 τραυματίας. Κατά τάς άπογευματινάς ώρας οί
άντάρται έτράπησαν είς φυγήν ληξάσης τής έπιθέσεώς.
Μετά 4 ήμέρας, ήτοι τήν 9 Δεκεμβρίου, έλήφθη ή ύπ’
άριθ. 34/3804/29/9.12.44 διαταγή τοϋ ύπουργοϋ τών Ε ­
σωτερικών διά τής όποίας διετάσσετο δπως ό διοικητής
τής φρουράς μετά τών άξιωματικών καί τών όπλιτών
μεταφέρουν είς Αίγιναν τούς ποινικούς καταδίκους τών
φυλακών. Μολονότι τό έγχείρημα ήτο δυσκολώτατον,
διότι οί έκκαθαρισθέντες δι’ Αίγιναν κατάδικοι ήσαν 177
(οί ύπόλοιποι 200 δοσίλογοι μετεφέρθησαν είς τάς φυ­
λακάς Άβέρωφ), ή δέ δύναμις τών όπλιτών ήτο 47 χωροφύ­
λακες καί 12 ύπαξιωματικοί, έν τούτοις, μέ πολλάς ταλαι­
πωρίας καί δυσκολίας καί μετά τετραήμερον παραμονήν
είς τό ύπαιθρον καί παρά τάς άκτάς τοϋ Έλληνικοϋ, λό-
γφ άναμονής έξευρέσεως μέσου συγκοινωνίας, κατωρθώ-
θη νά μεταφερθοϋν καί παραδοθοϋν απαντες είς τάς φύλα-
κάς Αίγίνης, καίτοι πολλοί τούτων ήσαν βαρυποινΐται
καί τινες καταδικασμένοι είς ίσόβια δεσμά. Έπί τίνος
τών καταδίκων τούτων άνευρέθη σημείωμα, δπερ παρε-
λήφθή ύπό τοϋ Άγγλου λοχαγοϋ διοικητοϋ τών μεταφο­
ρικών μέσων τής συνοδείας, διά τοϋ όποίου έδίδοντο έν-
τολαί είς τούς φυλακισμένους, έκ μέρους τοϋ ΕΛΑΣ προ­
φανώς, νά κτυπήσουν άλύπητα τήν φρουράν τών φυλακών
καί μετά τήν έλευθέρωσίν των νά μεταβοϋν είς τήν ύπ’
άριθ. 3 άποθήκην, δπου ύπό μιδς όνόματι Σούλας θά
ώπλίζοντο καί θά εϊχον ώς στόχον τήν έπομένην τήν συνοι­
κίαν Κολωνάκι καί δτι τήν 6ην Δεκεμβρίου θά έσφάζοντο
20.000 τσιμπούρια είς Αθήνας.
Πάντες οί τραυματίαι, πλήν τοϋ άνθυπομοιράρχου Παύ­
λου Σπυρίδωνος, δστις ήτο σοβαρώς τραυματισμένος καί
μετεφέρθη ύπό τών Άγγλων στρατιωτικών είς τό νοσο-
κομεΐον, οί λοιποί, πρός τιμήν των, μετά τήν έπίδεσιν
τών τραυμάτων των παρέμειναν είς τόν άγώνα μέχρι τέ­
λους καί μάς ήκολούθησαν είς τήν Αίγιναν».
9. ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΚΑΙ ΗΡΩ Ι ΚΗ ΑΜΥΝΑ
ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τό μένος τών στασιαστών έστράφη άπό τής πρώ­
της ήμέρας κατά τοϋ Αρχηγείου Χωροφυλακής,
τοϋ όποίου ή κατάκτησις είχε και ήθικήν σημασίαν,
δεδομένου δτι οί έντός αύτοϋ εύρισκόμενοι έπί κεφα­
λής τοϋ Σώματος, έάν ήχμαλωτίζοντο θά έξετελοϋν-
το θεαματικώς, άλλά καί πρακτικήν διότι τό κτίριον
άπετέλει ίσχυρόν όχυρόν έντός τής πόλεως. Συμ-
φώνως πρός τήν έκθεσιν τοϋ Άρχηγοϋ τής Χωροφυ­
λακής, διά τήν άμυναν τοϋ Καταστήματος τοϋ Α ρ ­
χηγείου είχεν όρισθή φρούραρχος ό άντισυνταγμα-
τάρχης Γ. Θεοχάρης. Ή συνολική δύναμις άνήρ-
χετο είς 32 άξιωματικούς καί 92 όπλίτας. Αρκετοί
δμως τών άξιωματικών καί όπλιτών εύρέθησαν τυ-
χαίως έντός τοϋ Αρχηγείου καί ήσαν έντελώς άο­
πλοι ή άνήκον είς τάς έντός τοϋ αύτοϋ κτιρίου στε-
γαζομένας Υπηρεσίας Επιμελητείας καί Έκκαθα-
ρίσεως Δαπανών, έντελώς άπαράσκευοι πρός συμ­
μετοχήν είς πολεμικάς έπιχειρήσεις. Τελικώς έπελέ-
γησαν 25 όπλΐται μετ’ άναλόγων άξιωματικών διά
τήν διεξαγωγήν τής μάχης καί έτεροι 35 μετ’ άρι-
θμοϋ τινός άξιωματικών ώς έφεδρεία. Ή δύναμις
τής άμύνης διέθετε μόνον τυφέκια ίταλικοϋ καί έλ-
ληνικοϋ τύπου μέ άριθμόν 100 εως 150 φυσιγγίων
δι’ έκαστον, δύο αύτόματα Στέν, §ν όπλοπολυβόλον
μέ περιωρισμένον άριθμόν φυσιγγίων καί 25 - 30 χει­
ροβομβίδας. Ζητηθέντα έπειγόντως αύτόματα καί
πυρομαχικά δέν έστάλησαν. Τό Άρχηγεΐον κατεί­
χε τό έπί τής όδοϋ Ίουλιανοϋ άρ. 36 μέγαρον, συνε­
χόμενα δέ ήσαν τά κτίρια είς τά όποια έστεγάζοντο
τά Ταμεία Χωροφυλακής καί αί Διαχειρίσεις τοϋ
Υπουργείου Εσωτερικών. Ούχί μακράν (όδός Έλ-
πίδος καί Γ' Σεπτεμβρίου) εύρίσκοντο τά κτίρια είς
τά όποια έστρατωνίζετο ή δύναμις τοϋ 4ου Τάγμα­
τος Μετεκπαιδεύσεως, ταυτόχρονος στόχος καί ταϋ­
τα τής έπιθέσεώς τών έλασιτών.
Άπό τής 3ης Δεκεμβρίου, έν άναμονή τής έπιθέ-
366
Τό έπι τής όδοΰ Ίόυλιανοΰ 36 οίκημα τον Αρχηγείου Χωροφυλακής. *Εναντίον του Αρχηγείου Χωροφυλακής οί κομμουνισταί
εξαπέλυσαν αλλεπαλλήλους λυσσώδεις έπιθέσεις κατά τό Δεκεμβριανόν κίνημα του 1944.
367
σεως τών κομμουνιστών, κατηρτίσθη σχέδιο ν άμύ-
νης. Συμφώνως πρός τοϋτο κατελήφθησαν ύπό όμά­
δων Χωροφυλακής τέσσαρες, πέριξ τοϋ κτιρίου, πο­
λυκατοικίας μία βορείως τούτου, έτέρα δυτικώς καί
έτεραι δύο νοτίως έπί τής όδοΰ Άλίτσης. Κατελή­
φθησαν έπίσης διά περιπόλου αί διασταυρώσεις τών
όδών Γ' Σεπτεμβρίου - Ίουλιανοϋ καί Άριστοτέ-
λους - Ίουλιανοϋ. Όμοίως κατελήφθησαν δλαι αί
έπί τής προσόψεως τοϋ μεγάρου τής όδοϋ Ίουλιανοϋ
ταράτσαι τών τελευταίων όρόφων και πρός συμ-
πλήρωσιν τής άμυντικής διατάξεως ήνοίχθησαν πο-
λεμίστραι έπί τών τοίχων τής προσόψεως τοϋ κτι­
ρίου καί είς τάς άνατολικάς καί δυτικάς πλευράς
αύτοϋ.
Ήδη άπό τής έσπέρας τής 4ης Δεκεμβρίου έρ-
ρίπτοντο ένοχλητικά πυρά συνεχισθέντα τήν έπομέ-
νην. Οί άμυνόμενοι άπήντων κατ’ άραιά διαστήματα
καί πρός όρατούς στόχους, λόγφ φειδοΰς τών έφο-
δίων των. Άπό τών πρώτων νυκτερινών ώρών τής
5 Δεκεμβρίου παρετηρήθη συρροή είς τάς πέριξ
διασταυρώσεις τών όδών Ισχυρών έλασιτικών όμά­
δων μέ αύτόματα καί χειροβομβίδας. Περί τό μεσο­
νύκτιον έξεδηλώθη σφοδροτάτη έπίθεσις, τόσον
κατά τοϋ Αρχηγείου δσον καί κατά τών έπί τών ό­
δών Γ' Σεπτεμβρίου-Έλπίδος οίκημάτων τής Είδι-
κής Άσφαλείας, δπου έμάχετο τό 4ον Τάγμα Με-
τεκπαιδεύσεως. Ή δύναμις τοϋ Τάγματος τούτου,
τοϋ όποιου τό τμήμα τής όδοϋ Μαυρογένους εϊχεν
ύποκύψει άπό τών έσπερινών ώρών, έκράτησε μέχρι
τής πρωίας τής 6ης Δεκεμβρίου δτε, έλλείψει φυσιγ­
γίων, διέκοψε τόν άγώνα καί κατά τό πλεΐστον μέρος
διέφυγε πρός τό πλησίον 4ον Άστυνομικόν Τμήμα.
Τότε, δλαι αί δυνάμεις τών έλασιτών έστράφησαν
κατά τοϋ Αρχηγείου. Άπό τής μεσημβρίας τής 6ης
Δεκεμβρίου έπετίθεντο λυσσωδώς, βάλλοντες δι* δ­
λων τών μέσων, άκόμη καί διά προσκομισθέντων
δλμων.Ό άρχηγός τής άμύνης ήναγκάσθη νά άπο-
σύρη είς τό έσωτερικόν τοϋ κτιρίου τούς είς τήν τα­
ράτσαν τούτου μαχομένους, ώς καί τούς είς τάς γω­
νίας τών όδών Ίουλιανοϋ - Γ' Σεπτεμβρίου - Άριστο-
τέλους-Τρίκορφων. Άπό τών άπογευματινών ώρών
τής 6ης Δεκεμβρίου κατελήφθησαν ύπό τών κομ­
μουνιστών καί αί ταράτσαι τών γύρωθεν κατοικιών,
τών είς αύτάς τοποθετημένων άνδρών άλλων φονευ-
θέντων καί άλλων δυνηθέντων νά διαφύγουν. Ούτως
οί καταλαβόντες τάς γειτονικάς αύτάς ταράτσας ε-
βαλλον άκαταπαύστως έξ έγγυτάτης άποστάσεως,
έκτοξεύοντες κατά τοϋ κτιρίου τοϋ Αρχηγείου χει­
ροβομβίδας καί δέσμας δυναμίτιδος. *
Άπό τής στιγμής έκείνης ή κατάστασις κατέστη
κρίσιμος. Ήδη κατά τάς πρωινάς ώρας τής 6ης Δε­
κεμβρίου, έμφανισθέντα δύο άγγλικά τάνκς έσπει­
ραν έλπίδας νίκης ή τούλάχιστον διασώσεως. Άλλ’
ένφ οί κομμουνισταί έπί τή θέςι των είχον πανικό­
βλητοι άποσυρθή, τά άγγλικά τάνκς έγκατέλειψαν
τό πεδίον τής μάχης, χωρίς νά άφήσουν βοήθειάν
τινα, ούδέ νά δώσουν προσοχήν είς τάς έκκλήσεις
τών άμυνομένων δπως τούς εφοδιάσουν μέ πυρομα­
χικά. Οί κομμουνισταί, άναθαρρήσαντες, έπανέλα-
βον μετά λυσσώδους όρμής τάς έπιθέσεις. Κατά
τάς άπογευματινάς ώρας οί ήρωικοί άγωνισταί έ-
φαίνοντο καμπτόμενοι, Ιδίως λόγφ έγγιζούσης έξαν-
τλήσεως τών πυρομαχικών.
Έπίσης, πολλά δπλα είχον άχρηστευθή λόγφ τής
συνεχσϋς χρήσεως. Αξιωματικοί τινες καί όπλΐται
έσκέπτοντο &ν δέν θά έπρεπε νά χρησιμοποιηθούν
τά τελευταία έφόδια πρός όρμητικήν έξοδον ώς μό­
νον άπομένον μέσον διασώσεως. Ήδη άξιωματικοι
τινες,εύρεθέντες έντός τοϋ Αρχηγείου άνευ ύπηρε­
σίας καί φέροντες πολιτική ν ένδυμασίαν, ήδυνήθη-
σαν ύπό τό σκότος τής νυκτός νά διαφύγουν διά τών
πλαγίων θυρών. Άλλ’ οί διευθύνοντες τήν άμυναν
άνώτεροι άξιωματικοί διεκήρυξαν δτι ή τιμή τοϋ Σώ­
ματος έπιβάλλει νά παραμείνουν μαχόμενοι μέχρι
καί τοϋ τελευταίου φυσιγγίου διά τήν ύπεράσπισιν
τής Πατρίδος. Έν φ δέ οί έπιτιθέμενοι έλασΐται,
ίσως άντιληφθέντες κάμψιν τής μαχητικότητος, μέ
τηλεβόας τούς παρώτρυνον νά παραδοθοϋν, άξιωμα-
τικοί καί όπλΐται, καταλαβόντες θέσεις είς τόν α'
καί β' δροφον άπήντων δι* όμοβροντιών. Είς τόν α'
δροφον διηύθυνε τήν άμυναν ό άντισυνταγματάρχης
Παππάς, είς τόν β' ό άντισυνταγματάρχης Παπακώ-
στας καί είς τόν γ' ό άντισυνταγματάρχης Θεοχάρης.
Κατά τήν έκθεσιν τοϋ μετέχοντος τής μάχης Άρ­
χηγοϋ ό άγών διεξήγετο έκατέρωθεν μετά λύσσης.
«Οί άνδρες χωρίς άνάπαυσιν έμάχοντο άπό τοϋ με­
σονυκτίου, άδιαφοροϋντες διά τούς ριπτομένους
δλμους, τάς χειροβομβίδας, τάς δυναμίτιδας καί τά
καταρρέοντα έπ’ αύτών τμήματα τής οίκοδομής. Ό
κονιορτός τών άσβεστωμάτων καί τά καπνογόνα τούς
έπνιγον, τά πυρακτωμένα δπλα των τούς κατέκαιον
τάς χεΐρας, άλλ’ έπ’ ούδενί λόγφ έγκατέλειπον τόν
άγώνα».
Τά φυσίγγια ήλαττώνοντο έπικινδύνως καί μάλι­
στα κατά τήν κρισιμωτέραν φάσιν τών άπογευματι-
νών ώρών. Δέν έμενε πλέον άλλη έλπίς σωτηρίας ή
ή άπεγνωσμένη έξοδος, άλλ’ ήτο άνάγκη νά συνε-
χισθή όπωσδήποτε ό άγών μέχρι τής έπελεύσεως τοϋ
σκότους, όπότε μόνον ήτο δυνατή ή έγκατάλειψις
τοϋ κτιρίου.
Δεδομένου δτι έξόρμησις έκ τής κυρίας έξόδου τοϋ
Καταστήματος τοϋ *Αρχηγείου θά έπέφερε μεγάλας
άπωλείας, άπεφασίσθη δπως μέ τήν βοήθειαν τοϋ
έγκλεισμένου έπίσης άποστράτου συνταγματάρχου
τοϋ πυροβολικού Άπ. Παπαγεωργίου διανοιχθή είς
τήν όπισθίαν, άνατολικήν πλευράν διά διατρήσεως
τοϋ τοίχου όπή δίδουσα έξοδον πρός συνεχόμενον
γκαράζ τής όδοϋ Γ' Σεπτεμβρίου. Άλλ’ άπεδείχθη
άδύνατος ή διάτρησις τοϋ έκ σιδηροκονιάματος τοί­
χου. Έπί τέλους κατωρθώθη νά διανοιχθή άπό ό-
πισθίας ταράτσας τοϋ Αρχηγείου καταπακτή, μέσφ
τής όποίας διά πηδήματος άρκετοϋ ύψους ήτο δυνα­
τή ή κάθοδος είς τό γκαράζ.
"Οταν ήρχισε νά νυκτώνη, ό Άρχηγός συνταγμα­
368
τάρχης Παπαργύρης έκρινε σκόπιμον νά κατέλθη
πρώτος, συνοδευόμενος ύπό τοΰ ύπομοιράρχου Γιαν-
νοπούλου, διά τής καταπακτής είς τό γκαράζ, διότι
ήκούσθη είς τήν όδόν Γ' Σεπτεμβρίου άγγλικόν
άρμα και ήθελε νά συνεννοηθή δπως σταθμεύση τοϋ­
το είς κατάλληλον θέσιν καί διά βολών προστατεύ-
ση τήν έκεΐθεν άποχώρησιν. Άλλ’ ένφ κατήρχετο
τήν καταπακτήν, λόγω τοϋ σκότους κατέπεσε ν είς
τό κενόν τραυματισθείς είς τήν δεξιάν χεΐρα και τήν
κεφαλήν, έκ τούβλου καταρρεύσαντος μεσοτοίχου
έπι τοϋ όποίου έστηρίχθη. Ό συνοδεύων ύπομοί­
ραρχος τόν έξήγαγεν αίμόφυρτον έκ τών συντριμ­
μάτων τοϋ τοίχου καί τόν ώδήγησε πρός τήν έξο­
δον τοϋ γκαράζ. Άλλ’ ένφ ό ύπομοίραρχος ετρεξε
πρός τήν κατεύθυνσιν τής όδοϋ Ίουλιανοϋ διά νά
προλάβη τό περιφερόμενον άγγλικόν τάνκ, ό Αρ­
χηγός Παπαργύρης λόγφ τοϋ σκότους καί τής ζά­
λης έλαβεν άντίθετον κατεύθυνσιν καί εύρέθη, άπο-
μεμονωμένος καί είς μάτην άναζητούμενος, είς τήν
όδόν Φερρών, δπου κατέπεσεν έκ σκοτοδίνης. Συνελ-
θών μετά τινα ώραν καί μή γνωρίζων ποϋ εύρίσκε-
ται, κινδυνεύων δέ νά συλληφθή άπό στιγμής είς
στιγμήν ύπό έλασιτών, έκτύπησε τήν πρώτην τυ-
χοϋσαν θύραν.
Κατ’ εύτυχή σύμπτωσιν εύρέθη έν τφ μέσφ έθνι-
κόφρονος οίκογενείας, ή όποία έπεριποιήθη τά
τραύματά του καί τόν ένοσήλευσεν, έπί διήμερον,
κληθέντος καί ίατροϋ. Κατόπιν τόν έφωδίασε μέ
πολιτικήν ένδυμασίαν καί ούτως ήδυνήθη άγνώρι-
στος νά φθάση είς τά Παλαιά Ανάκτορα.
Άνέλαβε καί πάλιν τήν Αρχηγίαν τοϋ Σώματος,
άφ’ ού προσωρινώς έξετέλεσε τά καθήκοντα Άρχη­
γοϋ ό συνταγματάρχης Χωροφυλακής Στ. Μπριλ-
λάκης.
Οί λοιποί πολιορκούμενοι έντός τοϋ Αρχηγείου
άξιωματικοί καί όπλΐται, άφοϋ έκράτησαν τήν ήρωι-
κήν άμυναν μέχρι τών μεταμεσονυκτίων ώρών τής
6ης πρός 7ην Δεκεμβρίου, κατήλθον διά τής κατα­
πακτής είς τό γκαράζ καί ύπό τήν προστασίαν τοϋ
πυρός τοϋ άγγλικοϋ άρματος μάχης μετεφέρθησαν
είς τά Παλαιά Ανάκτορα. Κατά τόν διήμερον αύτόν
ήρωικόν άγώνα έφονεύθησαν δύο άξιωματικοί καί
τρεις όπλΐται καί έτραυματίσθησαν 3 άξιωματικοί
καί 4 όπλΐται.
Συνταγματάρχης Άργύριος Παπαργύρης. Αρχηγός Χωροφυ­
λακής κατά τό Δεκεμβριανόν κίνημα του 1944. Κατά τήν
έπίθεσιν τών κομμουνιστών έναντίον του Αρχηγείου Χωρο­
φυλακής, Ιουλιανοϋ 36, εύρίσκετο έντός τοΰ οικήματος και
κατηύθυνε τήν άμυναν.
Ήτο τόση ή λύσσα τών έλασιτικών στιφών διά
τήν μακράν άντίστασιν τών όλιγαρίθμων αύτών άν­
δρών τής Χωροφυλακής, οί όποιοι διέφυγον τών ό-
νύχων των καί άφοϋ έπροξένησαν εις αύτούς σο βα­
ράς άπωλείας, ώστε δταν είσήλασαν εις τό κενόν
μέγαρον τοϋ Αρχηγείου δέν άφησαν λίθον έπί λί­
θου. Διήρπασαν ή κατέστρεψαν τά πάντα, έξήλωσαν
άκόμη καί τά δάπεδα τών πατωμάτων. Βραδύτερον
άνευρέθη ξυλεία τών δαπέδων καί τραπεζών τοΰ Αρ­
χηγείου είς φερετροποιεΐον, χρησιμοποιουμένη πρός
κατασκευήν φερέτρων!
10. ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑΝ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ
Παραθέτομεν κατωτέρω έκθεσιν τοΰ τότε Άρχη- βρίου, «Δελτίον Συμβάντων», άφηγούμενον τά τής
γοΰ τής Χωροφυλακής συνταγματάρχου Άργ. Πα- έπιθέσεώς κατά τοϋ Αρχηγείου,
παργύρη, μετασχόντος προσωπικώς είς τόν άγώνα
τοΰ Αρχηγείου, τοΰ όποίου τάς δραματικάς φάσεις ΕΚΘΕΣΙΣ
μέχρι καί τής έπικινδύνου περιπετείας του μάς περι­
γράφει λίαν έναργώς. Έν συνεχείς παραθέτομεν τό Τοϋ Άρχηγοϋ τής Χωροφυλακής συνταγματάρχου Πα-
συνταχθέν κατά τήν αύτήν ήμέραν, τής 12 Δεκεμ- παργύρη Αργυρίου περί τών ένεργειών κατά τήν διάρ-
369
κειαν τοϋ στασιαστικού κινήματος τοϋ Δεκεμβρίου 1944.
«Μετά τήν ρί|ξιν ήτις έπήλθε μεταξύ τής Κυβερνήσεως
Παπανδρέου καί τών έαμικών ύπουργών, έκλήθην τήν
έσπέραν τής 3ης Δεκεμβρίου π.ε. ύπό τοϋ τότε Προέδρου
τής Κυβερνήσεως κ. Παπανδρέου είς τό ξενοδοχεΐον τής
Μ. Βρεττανίας καί έπί παρουσία τών ύπουργών τών Εσω­
τερικών, Στρατιωτικών καί τοϋ Στρατιωτικού Διοικητοϋ
διετάχθην, δπως αί δυνάμεις τής Χωροφυλακής άπό τής
έπομένης έκτελέσωσι τά καθήκοντά των πρός τήρησιν
τής τάξεως. Επειδή δμως είς τήν Χωροφυλακήν διά τοϋ
προγραμματικού λόγου τοϋ τέως Πρωθυπουργοϋ εϊχεν
άποδοθή μομφή δτι εϊχεν ύποστή ήθικήν κρίσιν, έν πολ-
λοΐς δέ αύτη είχε τεθή έκτος ύπηρεσίας, άνέφερον δτι ή
Χωροφυλακή θά έκτελέση δπως πάντοτε τό πρός τήν Πα­
τρίδα καθήκον, πλήν δμως εϊναι άνάγκη ν’ άποκαταστα-
θή αύτη προηγουμένως ήθικώς δι* Ημερήσιας Διαταγής
τού κ. Πρωθυπουργού, πράγμα δπερ οϋτος ύπεσχέθη καί
δπερ έπραξεν άργότερον.
Τήν έπομένην (4ην Δεκεμβρίου) ήσχολήθην διά τόν
έξοπλισμόν τών άνδρών τού 4ου Τάγματος τοϋ Συντάγμα­
τος Χωροφυλακής, δπερ είχε καταρτισθή έκ τών άνδρών
τών συμπτυχθεισών Υπηρεσιών Πελοποννήσου και Θεσ­
σαλίας, οίτινες μετεφέρθησαν ένταΰθα δι* άγγλικών αύ-
τοκινήτων κατόπιν ένεργειών μου, καί οίτινες έστρατωνί-
ζοντο είς τό Κατάστημα τής τέως Διευθύνσεως Είδικής
Άσφαλείας (ΡΣεπτεμβρίου 105) καί είς τό Σχολεΐον τής
όδοΰ Μαυρογένους.
Τήν 16ην ώραν τής Ιδίας ήμέρας εύρισκόμενος μετά τοΰ
έπιτελάρχου μου συνταγματάρχου Πολυκράτη Γεωργίου
είς τό Σύνταγμα Χωροφυλακής, έλαβον γνώσιν δτι αί
φυλακαί Βουλιαγμένης είχον ύποστή έπίθεσίν τών έλα-
σιτών καί έκινδύνευον άπό στιγμής είς στιγμήν. Διέταξα
τήν ένίσχυσιν τής φρουράς τούτων δι* ένός λόχου δστις
δμως, ώς μοί άνέφερον τήν έπομένην, λόγφ τού έπελθόν­
τος σκότους καί τής έπεκτάσεως τής έπιθέσεως τών στα­
σιαστών καθ’ άπασαν τήν περιφέρειαν, δέν κατώρθωσε
νά φθάση είς τόν προορισμόν του καί ή φρουρά μετά σκλη-
ρόν άγώνα εύρεθεΐσα πρό ύπερτέρων δυνάμεων και πολύ
μεγαλυτέρας δυνάμεως πυρός ήναγκάσθη νά ύποκύψη.
Ή πτώσις τής άνωτέρω φρουράς καί ή έν γένει κατάστα-
σις έπέδρασε πολύ ψυχολογικώς είς τούς άνδρας τοϋ Συν­
τάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη. Δι* δ, ήναγκάσθην
τήν πρωίαν τής έπομένης νά μεταβώ μετά τοϋ έπιτελάρ­
χου μου καί άντισυνταγματάρχου Θεοχάρη περί ώραν
9ην είς τό Σύνταγμα, δπου διέταξα συγκέντρωσιν άξιωμα­
τικών καί άκολούθως συγκέντρωσιν όπλιτών, είς οΰς ώ-
μίλησα περί τών καθηκόντων καί τών Ιστορικών ύποχρε-
ώσεων τής Χωροφυλακής έναντι τής Μεγάλης Ελλάδος.
Έκεΐθεν, μετέβην είς τήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν καί
άκολούθως είς τόν Άγγλον ταξίαρχον είς Παραπήγματα
καί έζήτησα 1.000 δπλα, 100 αύτόματα καί 200 χειροβομ­
βίδας, άτινα παρά τήν ύπόσχεσιν δέν μοί έχορηγήθησαν,
μέχρις δτου μάς έπρόλαβον τά γεγονότα. "Οταν έπανήλ-
θον είς τό Αρχηγείο ν περί ώραν 1Ιην παρετήρησα δτι
εϊχον άρχίσει άραιά παρενοχλητικά πυρά κατά τοΰ Κατα­
στήματος τοΰ Αρχηγείου, άτινα έξηκολούθησαν μέχρι
τής 20ής σχεδόν ώρας καί άτινα μετά διακοπήν όλίγων
ώρών έπανήρχισαν περί ώραν 23.50 τής ίδίας ήμέρας
έντονώτερα καί έξηκολούθησαν καθ’ δλη ν τήν ή μέραν
τής έπομένης 6ης Δεκεμβρίου π.έ.
Διά τήν άμυναν τοϋ Καταστήματος τοΰ Αρχηγείου εί-
χεν όρισθή φρούραρχος ό άντισυνταγματάρχης Θεοχά­
ρης Γεώργιος καί δύναμις 25 όπλιτών μετ’ άναλόγων ά­
ξιωματικών, ύφίστατο δέ καί έτέρα έκ 35 άνδρών δύναμις
μετά άριθμού τίνος άξιωματικών ώς έφεδρεία. Ή δύναμις
αΰτη διετίθετο τόσον παρά τοΰ Αρχηγείου δσον καί δ­
λων τών έν τφ μεγάρω τοΰ Αρχηγείου στεγαζομένων
Υπηρεσιών Χωροφυλακής, ήτοι τής Επιμελητείας καί
τής Διευθύνσεως Έκκαθαρίσεως Δαπανών. Πρός άπόκρου-
σιν τής έπιθέσεως κατά τοΰ Αρχηγείου είχον καταληφθή
αί γωνίαι τών διασταυρουμένων όδών Ίουλιανοϋ καί Γ'
Σεπτεμβρίου καί Ίουλιανοϋ καί Άριστοτέλους, ή όδός
Άλίτσης ώς καί κατ’άρχάς μέν τρεις, άκολούθως δέ καί
άλλαι δύο ταράτσαι τών δεσποζόντων τοΰ Αρχηγείου οί-
κημάτων διά δυνάμεως μέ έπί κεφαλής άξιωματικούς.
Ή δύναμις τού Αρχηγείου διέθετε μόνον τυφέκια Ιτα­
λικού καί έλληνικοΰ τύπου με άριθμόν 100-150 φυσιγγίων
δι* έκαστον, δύο αύτόματα Στέν, εν οπλοπολυβόλο ν τοΰ
ύπομοιράρχου Ματαράγκα μέ περιωρισμένον άριθμόν
φυσιγγίων καί 25-30 χειροβομβίδας.
Ή 5η Δεκεμβρίου διέρρευσε μέ τήν άνταλλαγήν έκα-
τέρωθεν άραιών πυρών. Άπό τοΰ μεσονυκτίου δμως τής
5-6 Δεκεμβρίου π.ε., ή έπίθεσις τών κομμουνιστών έπανε-
λήφθη έντονωτάτη τόσον κατά τοΰ Αρχηγείου, δσον
καί κατά τής στρατωνιζομένης είς τά οΙκήματα τής τέως
Διοικήσεως Είδικής Άσφαλείας (όδός Έλπίδος καί Γ'
Σεπτεμβρίου) δυνάμεως Μετεκπαιδεύσεως. Ή δύναμις
τοΰ Τάγματος, τής όποίας άφ’ έσπέρας τό τμήμα τής όδοΰ
Μαυρογένους είχε παραδοθή, ύπέκυψε καί αΰτη διαλυ-
θεΐσα τήν πρωίαν τής 6ης Δεκεμβρίου, όπότε τό βάρος
τής έπιθέσεως τών κομμουνιστών έπεσεν έπί τοΰ Αρχη­
γείου Χωροφυλακής. Οί κομμουνισταί έχρησιμοποίουν
δλα τά είδη τών δπλων, άπό τής μεσημβρίας δέ τής 6ης
Δεκεμβρίου ήρξατο έντονος χρήσις δλμων, πράγμα δπερ
μδς ήνάγκασε ν* άποσύρωμεν είς τό έσωτερικόν τοΰ κατα­
στήματος καί τούς είς τήν ταράτσαν τοΰ Αρχηγείου
άμυνομένους άνδρας καί τούς είς τάς γωνίας τών όδών
Ίουλιανοϋ—Γ' Σεπτεμβρίου, Άριστοτέλους—Τρικόρ-
φων. Οί κομμουνισταί όλίγον κατ’ όλίγον κατώρθωσαν
νά έξουδετερώσωσι καί δλας τάς έστίας άμύνης, ας εϊχο-
μεν έγκαταστήσει είς τάς γειτονικάς ταράτσας είτε φο-
νεύοντες τούς άνδρας μας είτε άναγκάζοντες αύτούς ν’
άπομακρυνθώσιν έκεΐθεν έλλείψει πυρομαχικών. Καί οΰ-
τω κατώρθωσαν, κατά τάς άπογευματινάς ώρας τής 6ης
Δεκεμβρίου, νά καταλάβωσι τάς γειτνιαζούσας πρός τό
Άρχηγεΐον ταράτσας καί νά μδς βάλωσιν έξ έγγυτάτης
άποστάσεως διά χειροβομβίδων καί δεσμών δυναμίτιδος.
Άπό τής στιγμής έκείνης ή κατάστασις τών έν τφ
Άρχηγείφ κατέστη κρίσιμος. Τότε μοί άνηγγέλθη ύπό
τοΰ άντισυνταγματάρχου Θεοχάρη δτι άξιωματικοι καί
όπλΐται εύρίσκοντο είς τά ύπόγεια διαμερίσματα καί
περιβληθέντες πολιτικήν άμφίεσιν ήτοιμάζοντο πρός άνα-
χώρησιν. Κατελθών είς τά διαμερίσματα τοΰ α' όρόφου
370
καί τό ύπόγειον, εύρον πράγματι έκεΐ πολλούς άξιωματι-
κούς καί όπλίτας συνεπτυγμένους καί συνωθουμένους,
οϋς ύπό τήν άπειλήν του περιστρόφου μου ήνάγκασα νά
καταλάβωσι θέσεις, άλλοι μέν είς τόν α' όροφον άλλοι
δέ είς τόν β' καί γ' τοιουτον, δπου εύρίσκοντο οί άντι-
συνταγματάρχαι Παπακώστας καί Θεοχάρης.
Άπό τής πρώτης στιγμής τής έπιθέσεως έτόνισα είς
[ όλους δτι είναι ανάγκη, χάριν τής Ιστορίας τής Χωρο­
φυλακής, τό Άρχηγεΐον νά μή παραδοθή έπ’ ούδενί λόγφ
είς τούς κομμουνιστάς, άλλά νά πολεμήσωμεν μέχρις
έξαντλήσεως τοΰ τελευταίου φυσιγγίου καί νά πέσωμεν
μέχρις ένός πρός παραδειγματισμόν τών έπερχομένων.
Μετά τών άνωτέρω άξιωματικών τοΰ Επιτελείου μου
κινούμενος πανταχοΰ κατέβαλον έξαιρετικήν προσπά­
θειαν διά τήν πειθαρχίαν τοϋ πυρός, διότι παρετήρησα
δτι τά φυσίγγια ήλαττώνοντο έπικινδύνως καί, ίδία τάς
άπογευματινάς ώρας τής 6ης Δεκεμβρίου, όπότε ήτο ό
άγων είς τήν κρισιμωτέραν του φάσιν καί ήτο ανάγκη
δπως διαρκέση όπωσδήποτε μέχρι τής έπελεύσεως τοϋ
σκότους, όπότε έσχεδιάζετο έξοδος πρός λύσιν τής πο­
λιορκίας καί άπαγκίστρωσιν τής δυνάμεως.
Ό άγών διεξήγετο έκατέρωθεν μετά λύσσης. Οί άνδρες
χωρίς άνάπαυσιν έμάχοντο άπό τοΰ μεσονυκτίου, άδια-
φοροΰντες διά τούς ριπτομένους δλμους, τάς χειροβομ­
βίδας, τάς δυναμίτιδας καί τά καταρρέοντα έπ’ αύτών
τμήματα τής οικοδομής. Είς τάς προσκλήσεις τών κομ­
μουνιστών διά τοΰ τηλεβόα δπως παραδοθώμεν άπήντων
δι’ όμοβροντιών* ό κονιορτός τών άσβεστωμάτων καί τά
καπνογόνα τούς έπνιγον τά πεπυρακτωμένα δπλα των
τούς κατέκαιον τάς χεΐρας, άλλ’ έπ’ ούδενί λόγψ έγκα-
τέλειπον τόν άγώνα. Κατά τόν διεξαχθέντα άγώνα περισ­
σότερον διεκρίθησαν ό ανθυπομοίραρχος Μοϋρτος, δστις
έμάχετο έπί ώρας είς τόν β' καί γ' δροφον, άπό παραθύ­
ρου είς παράθυρον, άψη,φών πάντα κίνδυνον καί άδιαφο-
ρών διά τά καταρρέοντα έπ’ αύτοΰ τμήματα τής οίκοδο­
μής καί τόν κονιορτόν δστις τόν άπέπνιγε καί τόν έτύ-
φλωνεν. Οί ύπομοίραρχος Γιαννόπουλος Γ. καί άνθυπο-
μοίραρχος Ταβουλάρης Ν., οΐτινες διά τής έξαιρετικής
σκοπευτικής ίκανότητός των κατώρθωσαν νά έξοντώσωσι
πλείστους έκ τών έπιτιθεμένων καί καλώς ώχυρωμένων
είς τάς γύρω πολυκατοικίας κομμουνιστών. Ό ύπομοί­
ραρχος μάλιστα Γιαννόπουλος δι’ έπιτυχοΰς ρίψεως χει-
ροβομβίδος κατά τάς άπογευματινάς ώρας τής 6ης Δε­
κεμβρίου κατώρθωσε νά έξοντώση όλόκληρον όμάδα κομ­
μουνιστών ήτις, έξοντώσασα τήν έπί τής πρός τήν όδόν
Άριστοτέλους ταράτσας δύναμιν Χωροφυλακής, άνερ-
ριχήθη έπί τοΰ τοίχου τοΰ έσωτερικοϋ προαυλίου τοΰ
Αρχηγείου, ΐνα είσπηδήση είς αύτήν καί θέση πΰρ είς
τό Άρχηγεΐον. Άλλά καί οί ταγματάρχης Σκαρόπουλος,
μοίραρχος Κωστόπουλος, μοίραρχος Κούτσιας, ύπομοί­
ραρχος Ματαράγκας, ταγματάρχης Ζιούβας, ταγματάρχης
Μεσημέρης, οί ύπομοίραρχος Τζαμαλούκας, άνθυπομοί-
ράρχος Παπαβλασσόπουλος καί άνθυπασπιστής Γραμ-
μουτσιάνος οΐτινες καί έτραυματίσθη σαν, άνθυπασπιστής
Τριβιζδς, ύπό τήν καθοδήγησιν καί παρότρυνσιν τών
άντισυνταγματαρχών Θεοχάρη καί Παπακώστα έπολέμη-
σαν έπίσης καλώς. Μεταξύ τών οπλιτών διεκρίθησαν οί
ένωμοτάρχης Πορικός Ν., δστις καί έτραυματίσθη, ό
ένωμοτάρχης Τριανταφύλλου, ό ένωμοτάρχης Κιούσης,
οί ύπενωμοτάρχαι Λιακόπουλος Φ., δστις καί έτραυμα­
τίσθη, Γούλας δστις καί έτραυματίσθη, οί χωροφύλακες
Φούντζιλας, Κουρής, Άναγνωστόπουλος, οί όπλΐται τής
Διοικήσεώς Επιμελητείας Καπούλας, Παπαδάκος, Άγα-
θάκος καί πολλοί άλλοι τών όποιων δέν ένθυμοΰμαι τά
όνόματα.
Τό μεγαλύτερον βάρος τοΰ διεξαχθέντος διημέρου άγώ­
νος τό έσυραν οί άξιωματικοί καί όπλΐται τοΰ Επιτε­
λείου τοΰ Αρχηγείου.
Τήν 10.30' ώραν τής 6ης Δεκεμβρίου κατέφθασαν εξωθι
τοΰ καταστήματος τοΰ Αρχηγείου δύο άγγλικά άρματα
μάχης, τά όποια έβαλον καί διεσκόρπισαν ώρισμένας
φωλεάς έλασιτών. Είς εν έκ τών άρμάτων έπέβαινεν ό
άντισυνταγματάρχης Τσιτούρας Νικόλαος, διοικητής τής
Διοικήσεώς Χωροφυλακής Αθηνών καί είς τόν όποιον
ένεχείρισα έπεΐγον ύπηρεσιακόν σημείωμα, πρός τήν
Στρατιωτική ν Διοίκησιν, ΐνα μάς άποσταλοΰν αύτόματα
καί όπλοπολυβόλα πρός πλήρη άμυναν, διότι οί έλασΐται
έμάχοντο μέ αύτόματα, δλμους, χειροβομβίδας καί μέ
δέσμας δυναμίτιδος. Ώς μοί άνεφέρθη άργότερον, τό
σημείωμα δέν έφθασε μέχρι τής Στρατιωτικής Διοική-
σεως, κατόπιν άρνήσεως τών Άγγλων νά μεταβώσιν
έκεΐ.
Μετά τήν άναχώρησιν τών άνω άρμάτων, ή πίεσις κατά
τοϋ Αρχηγείου ήρχισε μέ λύσσαν καί μέ δραστικώτερα
πολεμικά μέσα καί, Ιδίως, έκ τής προσόψεως τοϋ Κατα­
στήματος τοϋ Αρχηγείου τής όδοϋ Ίουλιανοΰ. Ή προσ­
πάθεια τόσον έμοΰ δσον καί τοΰ έπιτελάρχου συντα­
γματάρχου Πολυκράτη, άντισυνταγματαρχών Παπακώ­
στα, Παππά καί Θεοχάρη, ήτο νά τονώνωμεν τό ήθικόν
τών μαχομένων άνδρών καί ίδία τών εύρισκομένων
είς τόν δεύτερον δροφον, τούς όποιους διαρκώς έπέβλε-
πον καί ένεψύχωνον οί έκ τών άνωτέρω Παπακώστας καί
Θεοχάρης. Επειδή άπεβάλαμεν κάθε έλπίδα ένισχύσεως,
έδωσα διαταγήν νά μελετηθή σχέδιον άποχωρήσεως τής
δυνάμεως άμα τή έπελεύσει τοΰ σκότους. Επειδή εΐχον
ύπ’ δψει μου, δτι ένδεχομένη έξόρμησις έκ τής κυρίας
έξόδου τοΰ Καταστήματος τοΰ Αρχηγείου θά έπέφερε
πολλάς άπωλείας είς τήν δύναμιν, τή είσηγήσει τοΰ
άποκλεισθέντος έκεΐ άπό τής 3ης Δεκεμβρίου άποστρά-
τόυ αξιωματικού Πυροβολικοΰ Παπαγεωργίου Αποστό­
λου, έσκέφθην δτι έπρεπε νά γίνη έξ άλλου μέρους ή
άποχώρησις πρός άποφυγήν περισσοτέρων θυμάτων. Πρός
τούτοις, διέταξα τόν άντισυνταγματάρχην Παππδν καί
τόν ύπομοίραρχον Γιαννόπουλον δπως άπό τήν άνατολι­
κήν πλευράν τοΰ Καταστήματος ένεργήσωσιν άναγνώ-
ρισιν, είς τρόπον ώστε έάν παρίστατο άνάγκη άποχωρή­
σεως τής δυνάμεως, νά γίνη αύτη έκ τής πλευράς έκείνης.
Μετά παρέλευσιν ώρας μοί άνέφερον δτι ήδύνατο νά
γίνη διάτρησις τοίχου πρός γειτονικόν γκαράζ, ή έξοδος
τοϋ όποιου ήτο πρός τήν όδόν Γ' Σεπτεμβρίου. Τήν πρό-
τασιν ταύτην ένέκρινα καί διέταξα νά άρχίση ή πρός
τοϋτο έργασία, άλλά έπειδή ό τοίχος ήτο στερεός καί
ήτο δύσκολος ή διάτρησις τούτου, μοί άνέφερον δτι ήτο
αδύνατος ή περαιτέρω ενέργεια, όπότε διέταξα τόν ύπο-
371
μοίραρχον Γιαννόπουλον νά ένεργήση πρός άνεύρεσιν
έτέρου μέρους καί νά κάμη σχετικήν άναγνώρισιν καί
ν’ άναφέρη. Όντως, έπανελθών ό έν λόγφ ύπομοίραρχος
μοί άνέφερεν δτι εύρε κατάλληλον |ΐέρος διά τήν περί-
πτωσιν τής άποχωρήσεως καί τελείως έξησφαλισμένον
άπό τά βλήματα των έλασιτών. Τούτο μοί άνεφέρθη έπί
παρουσία τοΰ άντισυνταγματάρχου Παππδ, είς τόν όποιον
έδωσα έντολήν νά γνωρίση είς τούς μαχομένους δτι, έν
περιπτώσει άποχωρήσεως τής δυνάμεως, θά είδοποιη-
θοϋν, ΐνα άποχωρήσωσιν έκ τοΟ ώς άνω εύρεθέντος καταλ­
λήλου μέρους. Περί τήν 18ην Εως 18 καί 30' ώραν περίπου
τής 6ης Δεκεμβρίου, διήλθε διά τής όδοϋ Ίουλιανοΰ καί
έμπροσθεν τοΰ Αρχηγείου άγγλικόν άρμα, τό όποιον δέν
έστάθη, άλλά άκολουθήσαν τήν όδόν ταύτην έκαμψεν
είς τήν όδόν Άριστοτέλους καί τό όποιον δέν έπρόφθασα
έξελθών τοΰ Καταστήματος. Κατόπιν τούτου καλέσας τόν
ύπομοίραρχον Γιαννόπουλον μετέβην μετ’ αύτοϋ και τοϋ
έπιτελάρχου, άκολουθούμενος καί ύπό τοϋ άντισυνταγμα-
τάρχου Παππά, είς τήν άνατολικήν πλευράν πρός άνα-
γνώρισιν τής προαναφερθείσης έξόδου. Προηγείτο ώς
όδηγός ό ύπομοίραρχος Γιαννόπουλος καί ήκολούθουν
έγώ, άνήλθομεν είς μικράν ταράτσαν τοΰ Αρχηγείου
καί έν συνεχείς ό ύπομοίραρχος κατήλθεν είς τό συνε­
χόμενον γκαράζ διά τής διανοιχθείσης καταπακτής. "Ε­
πειτα έκλήθην ύπ’ αύτοϋ να κατέλθω, πλήν δμως λόγφ
τοϋ ύφισταμένου σκότους, μόλις έπεχείρησα νά κατέλθω
στηριχθείς είς τοίχον άσθενή, κατέπεσα έντός τοΰ κενοΰ
καί μετ’ έμοϋ όλόκληρος μεσότοιχος έκ τούβλων έπ’ εμέ.
Αποτέλεσμα τής πτώσεως ταύτης ύπήρξεν ό τραυματι­
σμός μου είς τήν δεξιάν χεΐρα και είς τήν κεφαλήν, ύπο-
στάς κάταγμα τής χειρός. Ό έν λόγφ ύπομοίραρχος φο­
βηθείς μήπως έτραυματίσθην θανασίμως έσπευσε και μέ
άνέσυρεν έκ τών λίθων καί, βοηθήσας με, μέ ώδήγησε
πρός τήν έξοδον τοΰ γκαράζ είς τήν όδόν Γ' Σεπτεμβρίου,
επειδή δέν ήτο δυνατή ή επάνοδός μου λόγφ τής καταστά-
σεώς μου είς τό Άρχηγεΐον. Ούτος έκεΐθεν έπροχώρησεν
είς τό άπέναντι πεζοδρόμιον καί πρός τήν κατεύθυνσιν τής
όδοϋ Ίουλιανοΰ, ΐνα άνιχνεύση τήν όδόν και συναντήση
τό περιφερόμενον άγγλικόν τάνκ, έγώ δέ λόγφ τοΰ δτι
έθραύσθησαν τά δμματογυάλια μου καί τοΰ σκότους, ώς
προεΐπον, διήλθον είς τό έναντι πεζοδρόμιον τής Γ'
Σεπτεμβρίου καί άσυναισθήτως, λόγφ τής ζάλης, ήκολού-
θησα άντίθετον κατεύθυνσιν πρός τήν όδόν Φερρών, ένθα
έπεσα κατά γής λόγφ σκοτοδίνης. 'Ως έπληροφορήθην
έκ τών ύστέρων ό ύπομοίραρχος Γιαννόπουλος έπέστρε-
ψεν είς τήν έξοδον τοΰ γκαράζ πρός συνάντησίν μου,
άλλά δέν με άνεΰρε. Έκτοτε έχασα κάθε έπαφήν μέ τό
Άρχηγεΐον. Συνελθών μετ’ όλίγα λεπτά καί ύπό τό βαθύ
σκότος τής νυκτός έκείνης έβάδισα πρός τό έναντι πεζο­
δρόμιον τής όδοϋ Φερρών καί έκτύπησα τήν πρώτην
τυχοΰσαν θύραν, ύπ’ άρ. 6. Έξήλθεν είς τόν έξώστην
τής οικίας νεαρός τις καί άφοΰ τώ έδήλωσα δτι είμαι
αξιωματικός κατήλθε καί άνοίξας τήν θύραν μέ ώδήγησεν
είς έν δωμάτιον τοΰ πρώτου ορόφου. Έκεΐ διέμενον τρεις
αδελφοί, Γιαλελή όνόματι, έκ τίνος χωρίου τής Σπάρτης,
έθνικόφρονες διά τήν τύχην μου καί διωκόμενοι ύπό τών
έλασιτών. Ό μεγαλύτερος έξ αύτών, Σωτήριος όνόματι,
μοί παρέσχε τάς πρώτας βοήθειας, ήτοι μοι έκαθάρισε τό
τραΰμα τής κεφαλής δι’ οινοπνεύματος καί έπέδεσε τοΰτο,
τό δέ τής χειρός έκαμε μίαν έπάλειψιν. Τήν πρωίαν τής
έπομένης 7ης Δεκεμβρίου έκάλεσεν, ό άνωτέρω Σωτήριος
Γιαλελής, έκ τής έναντι οίκίας έθνικόφρονα ιατρόν όνό-
ματι Διαμαντή ν, δστις καίτοι μαιευτήρ έπέδεσε προχεί-
ρως τό κάταγμα τής χειρός μου. Τήν ημέραν ταύτην
διήλθον άνευ ούδεμιας ένεργείας. Τήν έπομένην 8ην
Δεκεμβρίου, άνησυχών τόσον διά τούς οικείους μου δσον
καί διά τά άποτελέσματα τοΰ Αρχηγείου, παρεκάλεσα
τόν Σωτήριον Γιαλελήν δπως έπικοινωνήση μέ τούς οί-
κείους τοΰ άδελφοΰ μου, κατοικοΰντος είς τήν όδόν Κέας
15 (Πλατεία Κολιάτσου). Πράγματι, ό άνωτέρω μετέβη
έκεΐ καί έκαμεν άναγνώρισιν διά συνθημάτων, άτι να τφ
είχον δώσει, καί περί τήν μεσημβρίαν ήλθεν είς τήν οι­
κίαν του μετά τής άνεψιάς μου. Τότε τόν παρεκάλεσα
δπως μεταβή είς τό Ύπουργεΐον μετά τής άνεψιάς μου
ϊν’ άναγγείλη δτι εύρίσκομαι εις τήν οικίαν του, ύπό τάς
γνωστάς συνθήκας, νά εΐπη δέ εις τόν γενικόν διευθυντήν
τοΰ Υπουργείου Εσωτερικών συνταγματάρχην Παγώ-
νην, δτι είναι άνάγκη νά μεταφερθώ διά τόν κίνδυνον
τόν όποιον διέτρεχον, έγώ καί οί φιλοξενοΰντες με. Περί
τήν 13ην ώραν, ούτος παραλαβών τήν ανεψιάν μου μετέβη
είς τό Ύπουργεΐον, έπεκοινώνησε μετά τοΰ κ. Παγώνη
καί τοΰ έπιτελάρχου κ. Πολυκράτη καί έπιστρέψας είς
τήν οικίαν του, είπεν δτι τό ένδιαφέρον τών συναδέλφων
μου ύπήρξεν άμέριστον καί δτι έγένοντο ένέργειαι καί
τήν 20ήν έως 21ην ώραν τής αύτής ήμέρας θά ήρχετο
πρός παραλαβήν μου άγγλικόν αύτοκίνητον. Καίτοι
παρήλθεν ή άνωτέρω ώρα ούδέν αύτοκίνητον άνεφάνη
καί ούτω διήλθον τήν νύκτα εκείνην μετά μεγάλης αγω­
νίας. Τήν πρωίαν τής έπομένης, 9ης τρέχοντος, έλαβον
τήν άπόφασιν ν’ άναχωρήσω έκ τής ώς άνω οικίας καί
περιβληθείς πολιτικήν ένδυμασίαν, ήν μοί παρεχώρησεν
ό άνωτέρω Σωτήριος Γιαλελής, μετά προηγουμένην έξε-
ρεύνησιν τών πέριξ, έξήλθον τής οίκίας άκολουθούμενος
ύπό τοΰ ώς άνω Γιαλελή. Διήλθον τήν όδόν Πατησίων,
ήκολούθησα τό δεξιόν τφ άνερχομένω πεζοδρόμιον τής
λεωφόρου Αλεξάνδρας, έκαμψα δεξιά καί προχωρών
έφθασα τήν όδόν Ζαΐμη καί έκεΐθεν, διά τής όδοΰ Θεμι­
στοκλέους, είσήλθον είς τήν όδόν Πανεπιστημίου καί
δι’ αύτής έφθασα είς Παλαιά Ανάκτορα άκολουθούμενος
πάντοτε ύπό τοΰ άνωτέρω Γιαλελή. Τήν δευτέραν ήμέραν
τής παρουσιάσεώς μου άνέλαβον καί πάλιν τήν Άρχη-
γείαν τοΰ Σώματος, καίτοι εύρισκόμην είς τήν γνωστή ν
κατάστασιν τοΰ τραυματίου, μέ τήν έπιθυμίαν δπως προσ­
φέρω τάς ύπηρεσίας μου λόγφ τοΰ συνεχιζομένου άγώνος
καί τοΰ κρίσιμου τής καταστάσεως. Όφείλω νά όμολο-
γήσω δτι έν τφ συνόλφ οί άξιωματικοί καί όπλΐται τοΰ
Αρχηγείου Χωροφυλακής, έπί διήμερον άγρυπνοι καί
νήστεις, έπέδειξαν άρίστην διαγωγήν, αύτοθυσίαν καί αύ-
ταπάρνησιν, φονευθέντες καί τραυματισθέντες καί χάρις
είς τήν καρτερικότητα καί γενναιοψυχίαν τούτων δέν ύπέ-
κυψε τό Άρχηγεΐον, έναντίον τοΰ όποίου οί στασιασταί
διέθεσαν έπιλέκτους μαχητάς καί άφθονα καί δυνατά
μέσα πυρός.
Εκτός τών άξιωματικών τοΰ Επιτελείου τοΰ Άρχη-
372
γείου, τών Διευθύνσεων Επιμελητείας και Έκκαθαρίσεως
Δαπανών, είς τό Κατάστημα τοΰ Αρχηγείου ήσαν καί
οί κάτωθι άξιωματικοι: 1) Υποστράτηγος 'Ιερωνυμάκης
Άνδρέας, δστις παρέμεινε καθ’ δλην τήν διάρκειαν τοϋ
άγώνος, 2) Συνταγματάρχης Φούντας Άν., δστις παρέ-
μεινε μέχρι πέρατος τοϋ άγώνος, 3) Συνταγματάρχης Γα-
λάνος Παναγ., τελών είς τήν διάθεσιν τοΰ Αρχηγείου,
δστις παρέμεινε μέχρι πέρατος τοΰ άγώνος. Εκτός τών
άνωτέρω εύρέθησαν έν τφ Άρχηγείω κατά τήν πρώτην
ήμέραν ο ί : 1) Συνταγματάρχης Μαρκόπουλος Άριστ., 2)
Συνταγματάρχης Φραγκιαδάκης, 3) Κατριβανος Παναγ.,
4) Φράγκου Ίω., 5) Ήρακλόπουλος Νικ., 6) Συνταγμα­
τάρχης Κατσαμπής Κων., 7) Τσίπας Μιχ. καί 8) Συν­
ταγματάρχης Γραφανάκης Δημ., οικονομικός έπιθεωρη-
τής. Έκ τών συνταγματαρχών ποιοΰμαι ιδιαιτέραν μνείαν
τοΰ συνταγματάρχου Άναστασοπούλου Παναγ. δστις, τε­
λών είς τήν διάθεσιν τοΰ Αρχηγείου, ού μόνον παρέμεινε
μέχρι τέλους τοΰ άγώνος είς τήν θέσιν του, άλλά καί έπα-
νειλημμένας έξορμήσεις ένήργησεν έκ τοΰ Αρχηγείου
μετά δυνάμεως, ίνα άσκήση έπίβλεψιν έπί τών περιπόλων,
άποκρούση τούς έπιτιθεμένους καί έλαφρύνη τήν έπί τοΰ
Αρχηγείου πίεσιν τών έπιτιθεμένων.
Ωσαύτως, τών άντισυνταγματαρχών Παπακώστα καί
Θεοχάρη, οίτινες παρέμειναν μέχρι πέρατος τοΰ άγώνος
είς τούς β' καί γ' όρόφους, παρά τό πλευρόν τών μαχομέ-
νων άνδρών, οϋς διαρκώς ένεψύχωνον καί καθωδήγουν
πρός άπόκρουσιν τών έπιτιθεμένων.
Όμοίως, τοΰ άντισυνταγματάρχου Παππδ Γ. δστις,
εύρισκόμενος είς τόν α' δροφον, έκινεϊτο διαρκώς πρός
έμψύχωσιν τών άνδρών, κατερχόμενος καί είς τά ύπό-
γεια τοΰ Καταστήματος πρός τόν σκοπόν τοΰτον.
Επειδή αί έπιχειρήσεις τών στασιαστών συνεχίζοντο
κατά τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, τήν
Ιίην Δεκεμβρίου περί ώραν 1Ιην, μετέβην μετά τοϋ έπι-
τελάρχου μου είς τό Σύνταγμα πρός τόνωσιν τοϋ φρονή­
ματος τών άνδρών, ένθα ύπό τά πυρά δλμων καί πυροβο-
λικοΰ, ριπτομένων έκ τών έναντι θέσεων τών έλασιτών,
ένήργησα έπιθεώρησιν τοϋ Καταστήματος, παρηκολού-
θησα τά μέτρα άμύνης, άτινα είχον ληφθή, καί συνεχάρην
τούς άξιωματικούς καί όπλίτας διά τήν ήρωικήν στά­
σιν των.
Τό αύτό έπραξα τήν έπομένην καί διά τήν Σχολήν
Χωροφυλακής».
Ό Άρχηγός Χωροφυλακής
ΑΡΓΥΡΙΟΣ ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ
Συνταγματάρχης
11. Ο,Ή ΑΝΕΓΡΑΨΕ
ΤΟ «ΔΕΛΤΙΟΝ ΣΥΜΒΑΝΤΩΝ» ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ
ΔΕΛΤΙΟΝ
Αδικημάτων καί συμβάντων τής 12ης Δεκεμβρίου 1944
«Τήν 5ην Δεκεμβρίου έ.έ. καί ώραν 1Ιην περίπου, έξε-
δηλώθη προσβολή τοΰ κτιρίου τοΰ Αρχηγείου Χωροφυ­
λακής (Ίουλιανοϋ 36) ύπό τοΰ ΕΛΑΣ διά πυρών έκ πολε­
μίστρας άνοιχθείσης είς τόν τελευταΐον δροφον καί έπί
τής δυτικής πλευράς τής έπί τής διασταυρώσεως τών
όδών Πατησίων—Ίουλιανοϋ πολυκατοικίας Ήσαΐα καί
έκ τής όδοΰ Φυλής. Προηγουμένως, έν δψει τής άναμε-
νομένης έπιθέσεως, είχον καταληφθή ύπό ήμετέρων δυνά­
μεων αί ταράτσαι τριών πολυκατοικιών πρός προάσπισιν
τοΰ κτιρίου, τής μιας βορείως αύτοΰ, τής άλλης δυτικώς
καί τής τρίτης νοτίως έπί τής όδοΰ Άλίτσης, έφ’ ής καί,
έναντι ταύτης, βραδύτερον κατελήφθη καί τετάρτη πο­
λυκατοικία. Έπίσης, κατελήφθησαν διά περιπόλων έκτός
τής κεντρικής πύλης τοΰ κτιρίου καί αί διασταυρώσεις
τών όδών Γ' Σεπτεμβρίου—Ίουλιανοϋ καί Άριστοτέ­
λους —Ίουλιανοϋ. Έπίσης, οί έξώσται τοΰ κτιρίου έπί
τής όδοΰ Ίουλιανοϋ, αί βορείως μικραί ταράτσαι αύτοΰ
καί ή μεγάλη ταράτσα είς τό άνώγειον τοΰ κτιρίου. Βρα­
δύτερον ήνεώχθησαν καί πολεμίστραι έπί τής προσόψεως
καί τής άνατολικής καί δυτικής πλευράς τοΰ κτιρίου.
Τό παρενοχλητικόν πΰρ τοΰ άντιπάλου διήρκεσε καθ’
δλην τήν ήμέραν, μέχρι τής 6ης έσπερινής, δτε διεκόπη.
Κατ’ αύτήν έκ τών ήμετέρων ούδείς τών άνδρών έπαθεν,
ούτε τό κτίριον ύπέστη φθοράς. Ό άντίπαλος ύπέστη
φθοράς είς νεκρούς καί τραυματίας, άγνώστου άριθμοΰ.
Διαρκούσης τής νυκτός, λόγφ τής καταπονήσεως τής
όπλιτικής δυνάμεως, τά άποσπάσματα άσφαλείας τοΰ
κτιρίου άπετελέσθησαν έξ όλοκλήρου ύπό άξιωματικών
έξοπλισθέντων διά τυφεκίων. Ή προσβολή έπανελήφθη
τήν 24.15' τής νυκτός, μή διακοπεΐσα έκτοτε. Άπό τής
πρωίας μέχρι τής 11ης ώρας τής 6ης τρέχοντος ή παρε­
νοχλητική τοΰ άντιπάλου βολή κατέστη έντονωτέρα,
παρακωλύσασα τήν έπί τής όδοΰ Ίουλιανοϋ κίνησιν, άπό
τής μεσημβρίας δέ καί κατόπιν, κατάληφθέντος τοΰ κτι­
ρίου τής Είδικής Άσφαλείας, ό άντίπαλος ήρξατο έπίθεσίν
κατά τοΰ Αρχηγείου. Κατέλαβε δεσποζούσας πολυκατοι­
κίας καί έκύκλωσε πανταχόθεν αύτό. Ήρξατο δέ, κατόπιν
σφοδροτάτου πυρός διά τυφεκίων, όπλοπολυβόλων, πολυ­
βόλων, δλμων, βραδύτερον δέ καί δεσμών δυναμίτιδος.
Ή δυτική πλευρά τοΰ κτιρίου, τών δύο τελευταίων όρό-
φων, κατέρρευσε, βλήματα δέ παντός είδους έκ τών κύ-
κλφ παραθύρων τοΰ κτιρίου καί τής άνοιχθείσης κατά
τά άνωτέρω δι’ δλμων δυτικής πλευράς αύτοΰ, κατέκλυσαν
τό έσωτερικόν τοΰ κτιρίου.
373
Άπό τής πρωίας παρετηρήθη σοβαρά μείωσις πυρο­
μαχικών, ήτις τήν μεσημβρίαν ένετάθη. Ό άνεφοδιασμός
έξωθι τής δυνάμεως δέν κατέστη δυνατός, δι’ δ έπεβλήθη
κατ’ άνάγκην είς τούς άνδρας αύστηρός περιορισμός
καταναλώσεως πυρομαχικών, δστις έπέδρασεν έπι τοϋ
ήθικοϋ των. Παρά ταϋτα ή άμυνα έτηρήθη κραταιώς.
Άπόσπασμα πλησιάσαν έπί τής δυτικής πλευράς τοϋ
κτιρίου, ΐνα άναρριχηθή έπί τοΰ τοίχου τοΰ γκαράζ τοΰ
Αρχηγείου καί εισδύστ) έντός αύτοϋ, έξωντώθη έξ όλο-
κλήρου διά χειροβομβίδων. Τό βαρύ ιταλικό ν όπλοπο-
λυβόλον, δπερ διέθετε τό Άρχηγεΐον, τρις έβλάβη έν-
σφηνωθέντων βλημάτων έντός αύτοϋ καί τέλος ήχρη-
στεύθη έντελώς. Πλεΐστα τυφέκια ίταλικοϋ τύπου λόγφ
τής συνεχούς βολής ήχρηστεύθησαν έντελώς. Έπίσης,
ήχρηστεύθησαν τά τυφέκια Μάνλιχερ-Σενάουερ, διότι τά
φυσίγγια ύφίσταντο άφλογιστίαν λόγφ άλλοιώσεως τής
γομώσεως αύτών ώς έκ τής παλαιότητος αύτών. Παρά
ταΰτα, χάρις είς τόν πραγματικό ν ήρωισμόν καί τό άκα-
ταπόνητον ώρισμένων άξιωματικών καί όπλιτών καί τήν
προσήλωσιν είς τό καθήκον των τών λοιπών άνδρών,
ή άμυνα τοΰ κτιρίου παρετάθη μέχρι τής νυκτός, δτε
μετεφέρθη είς τά Παλαιά Ανάκτορα.
Διά τήν άμυναν τοΰ κτιρίου διετέθησαν άξιωματικοί
καί άνθυπασπισταί 18 καί όπλΐται 75. Οί όπλΐται ήσαν
ώπλισμένοι ώς έπί τό πλεΐστον διά τυφεκίων ίταλικοϋ
τύπου μέ 100 φυσίγγια έκαστος καί τινες μέ 150, οί ύπό-
λοιποι μέ Μάνλιχερ-Σενάουερ, Μάουζερ καί Λεμπέλ,
με λίαν περιωρισμένον άριθμόν φυσιγγίων. Τό Άρχη­
γεΐον διέθετε διά τήν άμυναν έν βαρύ όπλοπολυβόλον
ίταλικοϋ τύπου, δύο οπλοπολυβόλα Στέν καί 26 χειρο­
βομβίδας.
Κατά τάς μάχας έφονεύθη μαχόμενος ό ύπενωμοτάρ-
χης Άλιφέρης Μάρκος, έτραυματίσθησαν δέ μαχόμενοι
οί ύπομοίραρχος Τζαμαλούκας Αίας, άνθυπομοίραρχος
Παπαβλασσόπουλος Γρηγόριος, άνθυπασπιστής Γραμμου-
τσιάνος Άργύριος καί ό άνθυπασπιστής Παπαδάκος Ιω­
άννης. Έτραυματίσθησαν έπίσης μαχόμενοι οί ύπενωμο-
τάρχης Γούλας Βασίλειος, ένωμοτάρχης Πορικός Νικό­
λαος, ύπενωμοτάρχης Λιακόπουλος Φώτιος καί ό χω­
ροφύλαξ Μπατιστάκης Αντώνιος. Ό έπί κεφαλής τής
φρουράς τής δυτικής ταράτσας άνθυπασπιστής Κατσα-
φάδος Κυριάκος έτραυματίσθη έπίσης καί αίχμαλωτι-
σθείς έβασανίσθη μετά τοΰ ύπενωμοτάρχου τής αύτής
φρουράς Σκαντζοΰ Ίωάννου, άμφοτέρων έκτελεσθέντων
κατόπιν βασανισμών.
Τό κτίριον τών Ταμείων Χωροφυλακής καί Διαχειρΐ-
σεως τοϋ Υπουργείου Εσωτερικών (Ίουλιανοΰ 28), τήν
5ην τρέχοντος μηνός, ύπέστη έπίθεσιν έκ μέρους τοΰ
ΕΛΑΣ, έκ διαφόρων σημείων, διαρκέσασαν έπί 6 ώρας,
ήτοι άπό τής 12ης μεσημβρινής μέχρι τής 6ης άπογευμα-
τινής ώρας, περίπου. Κατά τήν συμπλοκήν ταύτην, καθ’
ήν όλόκληρος ή δύναμις ήγωνίσθη πολύ καλώς, έφονεύθη
ό χωροφύλαξ Κώνστας Γεώργιος. Κατά τό διάστημα τής
νυκτός ούδεμίαν άλλην έπίθεσιν ύπέστη, είμή κατά τάς
πρώτος πρωινάς ώρας τής 6ης Ιδίου μηνός δτε έδέχθη
άραιούς πυροβολισμούς. Έκτοτε, καί καθ’ δλην τήν διάρ­
κειαν τής ή μέρας, έφ’ δσον ή δύναμίς του δέν έβάλλετο
καί έπομένως ούδείς στόχος τοΰ άντιπάλου διεκρίνετο,
αϋτη διετέλει έν έπιφυλακή, ΐνα άκολουθήση τήν τοΰ
Αρχηγείου Χωροφυλακής τύχην, πράγμα δπερ καί συνέβη
τελικώς. Κατά τήν άποχώρησιν έκ τοΰ ώς άνω Καταστή­
ματος διεσώθη δλον τό χρηματικό ν ποσόν τής Διαχει-
ρίσεως καί δλα έν γένει τά άπαραίτητα δικαιολογητικά.
Διετέθησαν διά τήν άμυνάν του άξιωματικοί καί άνθυ-
πασπισταί 14 καί όπλΐται 17, ώπλισμένοι μέ τυφέκια ώς
έπί τό πλεΐστον ιταλικά μέ 100 φυσίγγια έκαστος, ώς καί
με Μάνλιχερ-Σενάουερ *μέ περιωρισμένον άριθμόν φυ­
σιγγίων.
Κατά πληροφορίας, ή δύναμις τής Άνωτέρας Διοική-
σεως Χωροφυλακής Στερεάς Ελλάδος, ύποστάσα έπίθε-
σιν άπό τής πρωίας τής 6ης Δεκεμβρίου έ.έ. μετά πολύ-
ωρον μάχην ύπέκυψεν, έξαντληθέντων τών πυρομαχι­
κών της.
Άπαντες οί άνδρες της ήχμαλωτίσθησαν καί έκτοτε
άγνοεΐται ή τύχη των.
Ό Αρχηγός
ΑΡΓΥΡΙΟΣ ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ
Συνταγματάρχης
12. ΕΚΘΕΣΙΣ ΜΕΤΑΣΧΟΝΤΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΑΧΗΝ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ
Πρός πληρεστέραν διαφώτισιν έπί τοϋ ήρωικοϋ
δσον καί δραματικοϋ αύτοϋ έπεισοδίου, τής άμύνης
τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής, κατά τήν έλασιτικήν
έπίθεσιν τών Δεκεμβριανών, παραθέτομεν έπίσης
άποσπασματικόν κείμενον έκθέσεως συντεταγμένης
όπό άνωτέρου άξιωματικοΰ μετασχόντος τής μάχης,
τήν όποίαν άνεύρομεν είς τά Αρχεία τής Χωροφυ­
λακής :
«Ή έπίθεσις κατά τοϋ Αρχηγείου ήρξατο περί ώραν
11.30' τής 5ης Δεκεμβρίου. Διά τήν κατάληψιν αύτοϋ
διετίθετο ύπό τών στασιαστών έν πλήρες τάγμα μέ άρτιώ-
τατον όπλισμόν καί δπερ εϊχεν έντολήν νά καταλάβη
τό Άρχηγεΐον μέχρι τής 5ης μ.μ. ώρας τής Ιδίας ήμέρας.
Τό ίδιον τάγμα εϊχεν έντολήν νά έξουδετερώση καί τήν
είς τά οΙκήματα τής τέως Διευθύνσεως Ειδικής Άσφα­
λείας τής όδοΰ Έλπίδος καί Γ' Σεπτεμβρίου στρατωνι-
ζομένην δύναμιν Χωροφυλακής, κατά τής όποίας έπε-
τίθετο ταυτοχρόνως.
Καθ’ δλην τήν 5ην Δεκεμβρίου τό Άρχηγεΐον ύφίστατο
παρενοχλητικά πυρά έκ πολλών σημείων, ΐνα άπασχο-
λεΐται ή δύναμίς του καί μή δύναται νά διατεθή πρός
374
ένίσχυσιν τής δεινώς πιεζομένης δυνάμεως τών οίκημά-
των τής τέως Διευθύνσεως ΕΙδικής Άσφαλείας.
Διά τήν άμυνάν του τό Άρχηγεΐον είχε διαθέσει δύνα-
μιν είκοσι περίπου άνδρών ί>πό άξιωματικούς, διά τήν
κατάληψιν πέντε ταρατσών δεσποζούσων τοϋ Αρχηγείου
καί έτέραν δύναμιν δέκα περίπου άνδρών διά τήν κατά­
ληψιν τών γωνιών τών όδών Ίουλιανοΰ καί Γ Σεπτεμ­
βρίου, Ίουλιανοΰ καί Άριστοτέλους καί Άλίτσης-Τρι-
κόρφων. Ή λοιπή δύναμις έκ τριάκοντα (30) άνδρών διε-.
τίθετο είς τήν ταράτσαν καί τά παράθυρα τοΰ οίκήματος.
Όμως άπό τής 5ης Δεκεμβρίου, οί έλασΐται έγκατέστη-
σαν πολυβόλα άνοίξαντες τυφεκίστρας είς τάς πολυκα­
τοικίας Ήσαΐα, είς τήν γωνίαν Πατησίων-Ίουλιανοΰ καί
Γουλανδρή, είς τήν διασταύρωσιν τών όδών Άλίτσης -
Ηπείρου καί ήχρήστευσαν άπασαν τήν δύναμιν ήμών
ήτις διετίθετο έπί τών άνω όδών, ήν ήνάγκασαν νά περιο-
ρισθή έντός τοΰ Μεγάρου τοΰ Αρχηγείου, διά δέ τοϋ
έπί τής όδοΰ Φυλής-Άχαρνών πολυβολείου των ένέκρω-
σαν πάσαν κίνησιν ήμών έπί τής όδοϋ Ίουλιανοΰ.
Περί ώραν 8ην μ.μ. τής 5ης Δεκεμβρίου, τά πυρά τών
έλασιτών κατά τοΰ Αρχηγείου έπαυσαν, διά νά έπαναλη-
φθώσι περί τό μεσονύκτιον είς δλην αύτών τήν έντασιν.
Κατά τό διάστημα τής νυκτός τής 5-6 Δεκεμβρίου, άντί
όπλιτών διετέθησαν είς τάς σκοπιάς άξιωματικοί μέ έπό-
πτας άνωτέρους άξιωματικούς, άφ’ ένός μέν ΐνα δώσωσι
καιρόν είς τούς όπλίτας νά άναπαυθώσιν, άφ’ έτέρου δέ
ΐνα άσκώσιν έπιμελεστέραν έπαγρύπνησιν, λόγφ τής άνα-
μενομένης έντατικωτέρας έπιθέσεώς τών έλασιτών.
Περί ώραν 22.45', τής 5ης Δεκεμβρίου, ή φωνή «είς τά
δπλα» τοϋ έπί κεφαλής τής φρουράς άνωτέρου άξιωματι-
κοΰ είδοποίει τούς έν τφ Μεγάρφ εύρισκομένους, περί
τής έπαναλήψεως τής έπιθέσεώς τών έλασιτών. Αξιωμα­
τικοί καί όπλΐται εύρέθησαν άπαντες είς τάς θέσεις των
μέ έπί κεφαλής τόν ίδιον τόν Άρχηγόν Χωροφυλακής,
ό όποιος κινούμενος παντοΰ ένεψύχωνε τούς άνδρας, έδι-
δεν έντολήν δπως άντισταθώσι παντί σθένει μέχρις έξαν-
τλήσεως καί τοϋ τελευταίου φυσιγγίου.
Ή έπίθεσις ήτο έντονωτάτη, οί στασιασταί έχρησιμο-
ποίουν πάσης φύσεως δπλα, ίδίως δέ πολυβόλα. Ή μικρά
δύναμις τοΰ Αρχηγείου άνθίστατο κρατερώς. Όμοίως
άνθίστατο καί ή δύναμις τής Χωροφυλακής τών οικημά­
των τής Διευθύνσεως Είδικής Άσφαλείας, ήτις δμως τήν
πρωίαν τής 6ης Δεκεμβρίου ύπέκυψε, μή δυνηθεΐσα νά
συνέχιση τόν άγώνα έλλείψει φυσιγγίων καί κατέφυγεν
είς τό Δ' Άστυνομικόν Τμήμα.
Μετά τήν έξουδετέρωσιν καί τής δυνάμεως ταύτης,
δλον τό βάρος τής έπιθέσεώς επεσεν έπί τοΰ Αρχηγείου
τής Χωροφυλακής, τό όποιον προέβαλλε μίαν άνέλπι-
στον διά τούς στασιαστάς άντίστασιν, παρά τό όλιγά-
ριθμον τής δυνάμεώς του καί ή όποία δσον παρετείνετο
τόσον ηΰξανε τήν λύσσαν τών έπιτιθεμένων.
Τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής κυκλωμένον πανταχό-
θεν καί μή δυνάμενον νά έπικοινωνήση μέ κανένα, ήρχι-
σεν άπό τής μεσημβρίας τής 5ης Δεκεμβρίου νά χάνη
κάθε έλπίδα περί ένισχύσεώς του έξωθεν καί λύσεως τής
πολιορκίας του.
Ή θέσις τών πολιορκουμένων άπό ώρας είς ώραν έγέ-
νετο δεινοτέρα, έπειδή καί οί άνδρες ήρχισαν ν’ άποκά-
μνωσιν, διότι έμάχοντο άδιακόπως άπό 24 καί πλέον ώρών
άυπνοι καί νήστεις καί έπειδή τά όλίγα φυσίγγια αύτών
έξηντλοϋντο έπικινδύνως καί διέτρεχον τόν κίνδυνον νά
συλληφθώσι ζώντες ύπό τών στασιαστών. Ή πολιορκία
έγένετο όλίγον κατ’ όλίγον στενωτέρα καί τό πΰρ τών
στασιαστών περισσότερον καταιγιστικόν. Ή χρησιμο-
ποίησις ύπ* αύτών δλμων μδς ήνάγκασε νά άποσύρωμε
τήν δύναμίν μας έκ τής ταράτσας τοϋ Μεγάρου καί νά
περιορίσωμε τήν άμυναν έντός τοΰ οίκήματος. Τότε ήνοί-
ξαμεν τυφεκίστρας είς τούς τοίχους τοΰ οίκήματος καί,
δι’ άξιωματικών έξαιρετικής σκοπευτικής ίκανότητος,
κατωρθώσαμεν έπανειλημμένως νά έξοντώσωμεν τούς πο-
λυβολητάς τών πολυκατοικιών Ήσαΐα καί Γουλανδρή
διά-μέσου τών ιδίων των τυφεκιστρών. Οί έπιτιθέμενοι
ύπέστησαν μεγίστην φθοράν. Μόνον είς τό πολυβολεΐον
τής όδοΰ Φυλής έφονεύθησαν ύπό τών σκοπευτών άξιω­
ματικών μας δώδεκα πολυβοληταί έλασΐται, κατά τάς
άφηγήσεις τών περιοίκων.
Άλλά ό άριθμός αύτών ήτο άνεξάντλητος, ώς καί τά
ύπ’ αύτών χρησιμοποιούμενα πολεμικά μέσα.
Κατά τάς άπογευματινάς ώρας τής 5ης Δεκεμβρίου, οί
στασιασταί κατώρθωσαν νά έξουδετερώσωσι δλας τάς
έστίας άμύνης τάς όποίας εΐχομεν έγκαταστήσει είς τάς
γειτονικός ταράτσας, άλλους μέν έκ τών άνδρών μας
φονεύσαντες, άλλους δέ άναγκάσαντες νά έγκαταλείψωσι
τόν άγώνα καί φύγωσιν έλλείψει πυρομαχικών.
Μίαν, τήν πλησιεστέραν πρός τό οίκημα τοΰ Αρχη­
γείου, ταράτσαν, πρός τήν όδόν Άριστοτέλους, οί στα-
σιασταί κατέλαβον, άφοϋ έφόνευσαν διά σκαπάνης τούς
αίχμαλωτισθέντας άνδρας τής Χωροφυλακής, οΐτινες εϊ-
χον έξαντλήσει δλα τά φυσίγγιά των καί τοΐς ήτο άδύνα-
τον νά άπομακρυνθώσιν έκεΐθεν καί άφοΰ ύπεχρέωσαν
ενα ύπενωμοτάρχην, διά τηλεβόα, νά συνιστφ είς τούς
άμυνομένους άνδρας νά παραδοθώσι.
Καί ούτω, κατώρθωσαν νά καταλάβωσιν δλας τάς περί
τό Άρχηγεΐον ταράτσας καί νά μάς βάλλωσιν έξ έγγυτά-
της άποστάσεως, διά χειροβομβίδων καί δεσμών φυσιγ­
γίων δυναμίτιδος.
Ή κατάστασις ήτο έκτάκτως κρίσιμος. Καί τότε έδόθη
τό σύνθημα είς τούς άνδρας: «Εμπρός παιδιά δσον κρα­
τήσουμε». «Τό Άρχηγεΐον τής Χωροφυλακής δέν πρέπει
νά παραδοθί) έπ’ ούδενί λόγφ είς τούς κομμουνιστάς χά-
ριν τής Ιστορίας τής Χωροφυλακής».
Καί ό άγών έσυνεχίσθη μέ άμείωτον σφοδρότητα. Οί
άνδρες έμάχοντο άδιαφοροΰντες διά τούς ριπτομένους
δλμους, τάς χειροβομβίδας, τάς δυναμίτιδος, τά καταρ-
ρέοντα έπ* αύτούς τμήματα τής οίκοδομής, καί τάς πυρ-
καΐάς πού, άνά πάσαν στιγμήν, ήναπτον είς τά έπιπλα
καί τά άρχεΐα άπό τούς δλμους καί τήν δυναμίτιδα τών
έλασιτών.
Είς τάς προσκλήσεις τών κομμουνιστών δπως παρα-
δοθώμεν, διότι θά τούς σφάξουν, ούτοι άπήντων δι’ όμο-
βροντιών.
Ό κονιορτός τών πιπτόντων άσβεστωμάτων καί τά
καπνογόνα τούς έπνιγον, τά πεπυρακτωμένα έκ τής πο-
λυώρου βολής τυφέκιά των τούς κατέκαιον τάς χεΐρας,
375
άλλ’ έπ’ ούδενί λόγφ έγκατέλειπον τόν άγώνα.
’Αλλά οί όλιγάριθμοι ούτοι άνδρες δέν ήρκοϋντο μό­
νον είς τήν άπλήν άμυναν, άλλά ένήργουν, Ιστιν δτε και
έξόδους, πρός έκκαθάρισιν τών γειτονικών όδών. Είς μίαν
τών έξόδων των συνέλαβον ενα λοχίαν μέ δύο όπλοφό-
ρους έλασίτας, ούς μετά βραχεΐαν άνάκρισιν άπέστειλαν
πρός κράτησιν είς τό οίκημα τών Διαχειρίσεων Χωρο­
φυλακής τοϋ Υπουργείου Εσωτερικών, είς τήν γωνίαν
τών όδών Ίουλιανοϋ καί Γ' Σεπτεμβρίου.
Είς έτέραν έξοδον συνελήφθησαν δύο έλασΐται τραυ­
ματιοφορείς, οίτινες ώδηγήθησαν ένώπιον τοϋ Άρχηγοϋ
Χωροφυλακής, τόν όποιον έξελιπάρουν νά φεισθή τής
ζωής των διότι είχον στρατολογηθή άναγκαστικώς. Δέν
ήδυνήθησαν δμως νά δικαιολογήσωσιν τί έζητοϋσαν αί
είς τά θυλάκιά των εύρεθεΐσαι όκτώ χειροβομβίδες. Οί
συλληφθέντες ήσαν δύο καλοκαμωμένοι καί έγγράμματοι
νέοι 16 καί 19 έτών. Ό εϊς έξ Αθηνών καί ό έτερος έξ
Ηπείρου. Ό Άρχηγός Χωροφυλακής, άφοϋ τούς ώμί-
λησε διά τόν άδικον άγώνα τόν όποιον διεξάγουν, τούς
εΐπεν δτι τούς άφήνει έλευθέρους διά νά τούς δείξη τήν
διαφοράν τών αισθημάτων τών άνδρών Χωροφυλακής καί
τών έλασιτών. Καί ού μόνον τούς άφήκεν έλευθέρους
άλλά καί τούς έπέστρεψε καί τό καταιματωμένον φορεΐον
των καί τά έλασιτικά κράνη των. Όταν δμως οί νεαροί
τραυματιοφορείς άφέθησαν έλεύθεροι, άνήλθον είς γει­
τονική ν ταράτσαν δπου ύπήρχον άλλοι όμόφρονές των
καί άπό έκεΐ ήρχισαν νά φωνάζουν «"Εδώ ΕΛΑΣ» καί νά
άπειλοϋν τούς άγωνιζομένους άνδρας τής Χωροφυλακής.
Τότε, μία έπιτυχής όμοβροντία τών χωροφυλάκων τούς
άπέστειλε πρός μετάνοιαν είς τό βασίλειον τοϋ Πλού-
τωνος, δπου οί ίδιοι διά τοϋ αιματοβαμμένου φορείου των
είχον μεταφέρει καί άλλους όμοϊδεάτας των έκ τών έπι-
τιθεμένων κατά τοϋ Αρχηγείου.
Ό Άρχηγός τής Χωροφυλακής καί οί Ανώτεροι Αξιω­
ματικοί τοϋ Επιτελείου του, περιερχόμενοι παντοϋ ένε­
ψύχωνον τούς άνδρας καί έδιδον τάς άναγκαίας διαταγάς
πρός τούς καταβάλλοντας έξαιρετικήν προσπάθειαν, διά
τήν τήρησιν τής πειθαρχίας τοϋ πυρός, πρός οικονομίαν
φυσιγγίων, ΐνα κρατηθή ό άγών μέχρι τής νυκτός, όπότε
ύπό τήν προστασίαν τοϋ σκότους έμελετάτο ή ένέργεια
έξόδου πρός διάσωσιν τής δυνάμεως καί άποφυγήν περισ­
σοτέρων άπωλειών.
Όσον παρήρχετο ή ώρα, τόσον ή έπίθεσις έγίνετο
έντατικωτέρα. Όλίγον κατ’ όλίγον ή άμυνα είς τόν γ'
δροφον κατέστη άδύνατος, λόγφ τοϋ έξ έγγυτάτης άπο-
στάσεως έκ τών γειτονικών ταρατσών πυρός τών έλασι-
τών. Καί τότε, ή δύναμις περιωρίσθη είς τόν β' καί α'
δροφον, δπου τά Γραφεία τής Διευθύνσεως Έκκαθαρί-
σεως Δαπανών τοϋ Υπουργείου Εσωτερικών καί είς τό
ύπόγειον. Τό μοναδικόν όπλοπολυβόλον μας ύπέστη έμ-
πλοκήν καί ήχρηστεύθη, τά δέ αύτόματά μας έσίγησαν
έξαντλήσαντα τά εύάριθμα φυσίγγιά των. Καί ή άμυνα
έξηκολούθει μόνον μέ όλίγα Ιταλικά δπλα, διότι τά πε­
ρισσότερα είχον άχρηστευθή, λόγφ τής πολυώρου βο­
λής των.
Οί στασιασταί, βέβαιοι δντες δτι οί άνδρες άπέκαμον
καί έξήντλησαν τά φυσίγγιά των καί θά παρεδίδοντο,
ήρχισαν νά συγκεντρώνωσιν είς τάς γωνίας τών όδών
Ηπείρου καί Γ' Σεπτεμβρίου γυναικόπαιδα, διά νά άπο-
τελέσωσι κατά τήν συνήθειάν των τό λαϊκόν δικαστή-
ριον, νά δικάσωσι τούς μέλλοντας νά παραδοθώσιν άξιω-
ματικούς καί όπλίτας τοΰ Αρχηγείου. Καί ένφ τό πλή­
θος αύτών τών γυναικοπαιδών ήρχισε νά φωνάζη νά παρα­
δοθώσιν, οί άνδρες τούς άπήντησαν διά όμοβροντιών,
πράγμα δπερ τούς ήνάγκασε νά πεισθώσιν δτι ή άναμενο-
μένη λεία των δέν ήτο τόσον εύκολος δσον έφαντάζοντο,
καί νά διαλυθώσιν.
Οί ριπτόμενοι δλμοι καί αί δέσμαι φυσιγγίων δυναμί-
τιδος τών έλασιτών, μαζύ με τόν κρότον τών καταρρεόν-
των τμημάτων τής οίκοδομής καί τόν άντίλαλον τών έκ-
πυρσοκροτούντων δπλων τών άνδρών, έδημιούργουν άλη-
θινήν κόλασιν. Άλλά τό φρόνημα τών άνδρών έξηκο-
λούθει νά είναι άκμάιότατον. Μέ τάς όλίγας χειροβομβί­
δας άνά χεΐρας άνέμενον δπισθεν τών άνοικτών παραθύ­
ρων τοϋ α' όρόφου, διά νά άποκρούσωσι πάσαν ένδεχομέ-
νην άπόπειραν τών έλασιτών, πρός κατάληψιν τοϋ Αρ­
χηγείου. Μία άπόπειρα αύτών, δπως άναρριχηθώσι διά
τής συνεχομένης πρός τήν όπισθίαν πλευράν τοϋ Μεγά­
ρου τοϋ Αρχηγείου μάνδρας, άπεκρούσθη διά τής ρί­
ψεως χειροβομβίδων με άποτέλεσμα τόν φόνον τριάδος
έλασιτών.
Καί δταν εϊχεν έπέλθει ή νύξ καί ή δύναμις τοϋ Αρχηγεί­
ου έξαντλήσασα τά φυσίγγιά της καί άποβαλοϋσα κάθε
έλπίδα ένισχύσεως, ήτοιμάζετο ν’ άναχωρήση διά, δια-
νοιχθείσης είς τό συνεχόμενον πρός τήν όδόν Γ' Σεπτεμ­
βρίου γκαράζ, διόδου, Μφθασαν έπί τόπου δύο άγγλικά
τάνκς μετά αύτοκινήτων τής Πυροσβεστικής Ύπηρεσίας
πρός παραλαβήν τής δυνάμεως.
Καί ή δύναμις ψύχραιμος καί ύπερήφανος, διά τήν έπί
32 ώρας γενναίαν άμυνάν της, έπεβιβάσθη τών αύτοκινή-
των καί άνεχώρησε διά τά Παλαιά Ανάκτορα, άφοϋ συμ-
παρέλαβε τούς νεκρούς καί τραυματίας καί, τό σπουδαιότε-
ρον, τό άρχεΐον τοϋ Αρχηγείου καί τών λοιπών Υπηρε­
σιών Χωροφυλακής καί άφοϋ ύπέστειλε τήν σημαίαν τοΰ
Καταστήματος.
Καί δταν άνεχώρησεν ή δύναμις, είσήλασαν είς τό οί­
κημα τά στίφη τών έλασιτών, άτινα, λυσσώντα διά τήν
πολύωρον άντίστασιν τών άνδρών Χωροφυλακής καί τάς
άπωλείας άς είχον ύποστή, προέβησαν είς άγρίαν διαρ-
παγήν τών έν τφ οίκήματι έπίπλων καί άλλων σκευών,
καθώς καί είς τήν καταστροφήν τοΰ οικήματος, μή άφή-
σαντες ού μόνον παράθυρα, άλλ’ ούδ’ αύτό τό σανίδωμα
τοΰ δαπέδου, δπερ έξήλωσαν καί συναπεκόμισαν.
Οΰτω, έληξεν ή άμυνα τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής,
ήτις ού μόνον προύκάλεσε τόν θαυμασμόν τών παρακο-
λουθησάντων αύτήν, πλεΐστοι τών όποιων κατασυγκεκι-
νημένοι έσπευσαν κατά τήν άναχώρησιν τής δυνάμεως
νά τήν συγχαρώσιν διά τήν ήρωικήν άντίστασίν της;
άλλά καί έτόνωσε τό ήθικόν τών άγωνιζομένων άνδρών
τών λοιπών Υπηρεσιών Χωροφυλακής οϋτως, ώστε νά
ίδώμεν συνεχιζομένην έπί δώδεκα ήμέρας τήν άμυναν τών
άνδρών τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη,
ήτις Ισωσε τήν πόλίν τών Αθηνών καί τήν Ελλάδα άπό
τήν τυραννίαν τών έλασιτών. Κατά τήν άμυναν τοΰ Άρ-
376
χηγείου έφονεύθησαν οί άνθυπασπισταί Κατσαφάδος Κυ­
ριάκος και Γραμμουτσιανος Άργύριος, ό ένωμοτάρχης
Τριανταφύλλόυ Κωνσταντίνος, οί ύπενωμοτάρχαι Άλι-
φέρης Μάρκος καί Σκαντζός Ιωάννης καί έτραυματί­
σθησαν οί ύπομοίραρχος Τζαμαλούκας Αίας, ανθυπομοί­
ραρχος Παπαβλασσόπουλος Γρηγόριος καί άνθυπασπι-
στής Παπαδάκος Ιωάννης. Έπίσης έτραυματίσθησαν οί
ένωμοτάρχης Πορικός Νικόλαος, ύπενωμοτάρχης Γούλας
Βασ., ύπενωμοτάρχης Λιακόπουλος Φώτιος καί ό χωρο­
φύλαξ Μπατιστάκης Αντώνιος».
13. Η ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΑΛΗ ΤΟΥ ΤΑΓΜΑΤΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ
Ώς έγράφη άνωτέρω, ούχί πολύ μακράν του Αρ­
χηγείου Χωροφυλακής εύρίσκετο τό «Σύνταγμα
Μετεκπαιδεύσεως», γνωστότερον ώς «4ο ν Τάγμα Με-
τεκπαιδεύσεως», συγκροτηθέν έξ άνδρών τών διαλυ-
θεισών ύπηρεσιών τής ύπαίθρου συμπτυχθέντων εις
Αθήνας καί τεθέν ύπό τήν Διοίκησιν του άντισυν-
ταγματάρχου Ίω. Λιναρδάκη. Ήτο έστρατωνισμέ-
νον είς τρία οικήματα. Εις τό έπί τής όδοϋ Γ' Σε­
πτεμβρίου 105, παρά τήν πλατείαν Κυριάκου (Βικτω­
ρίας), οίκημα είχε στεγασθή δύναμις διλοχίας, ύπό
τόν ταγματάρχην Ήρ. Ράπτην καί μέ διοικητάς λό­
χων τούς μοιράρχους Γ. Μπεθάνην καί Άνδρ. Άν-
δρικόπουλον, εκτός μιας διμοιρίας, έγκατασταθεί-
σης εις τό έπί τής όδοϋ Έλπίδος 5 οίκημα, ύπό τήν
έπίβλεψιν τοϋ ταγματάρχου Σπ. Πολίτου. Έτέρα
διλοχία έστεγάσθη εις τό έπί τής όδοϋ Μαυρογένους
8 οίκημα, ύπό τήν διοίκησιν τοϋ ταγματάρχου Παν.
Μανούσου καί μέ διοικητάς λόχων τούς μοιράρχους
Πολ. Κετσέαν καί Δημ. Σοϊμοίρην. Τέλος, ό 5ος
Λόχος τοΰ Τάγματος είχε στεγασθή εις τό έπί τής
όδοϋ Πειραιώς οίκημα τοΰ Όρφανοτροφείου Χα­
τζηκώστα.
Κατά τάς πρωινάς ώρας τής 5ης Δεκεμβρίου, τμή­
ματα τής δυνάμεως του κεντρικοΰ οικήματος, ύπό
τούς μοιράρχους Γ. Μπεθάνην καί Άνδρ. Άνδρι-
κόπουλον, διετάχθησαν νά μεταβοϋν πρός ένίσχυσιν
τής είς τό Όρφανοτροφεΐον Χατζηκώστα έστρατω-
νισμένης δυνάμεως, ήτις εϊχεν ύποστή έπίθεσιν τών
έλασιτών. Ή δύναμις αύτή, δτε εφθασεν εις τήν πλα­
τείαν Αττικής, ένεπλάκη εις άγώνα έναντίον ένε-
δρευόντων έλασιτών, πολλοί τών όποιων εΐχον άνέλ-
θει εις έξώστας καί ταράτσας τών γύρω πολυκατοι­
κιών, όπόθεν £βαλλον έκ τοϋ άσφαλοϋς. Καί ό μέν
μοίραρχος Μπεθάνης, πολεμών άδιακόπως, ήδυνή-
θη νά φθάση μετά τής δυνάμεώς του εις τό οίκημα
Χατζηκώστα, ό δέ μοίραρχος Άνδρικόπουλος, κα­
θηλωθείς είς τήν πλατείαν Αττικής, ήναγκάσθη τήν
έσπέραν νά έπιστρέψη μετά τής δυνάμεώς του άνε-
πάφου (έτραυματίσθη μόνον ό άνθυπομοίραρχος Ίω.
Σπαής) εις τήν θέσιν του.
Επειδή ή εις τό Όρφανοτροφεΐον Χατζηκώστα
δύναμις Χωροφυλακής έξηκολούθει νά μάχεται κρα-
τερώς, πρός άπόκρουσιν τών έλασιτικών έπιθέσεων,
ή δέ φθάσασα δύναμις μόνον ένός λόχου πρός ένί-
σχυσιν δέν έφαίνετο έπαρκής, τό Άρχηγεΐον διέ­
ταξε νά γίνη προσπάθεια άποστολής καί δευτέρου
λόχου. Κατόπιν τούτου, ύπό τοϋ διοικητοϋ Λιναρδά-
κη άπεστάλη έτερος λόχος, ύπό τόν μοίραρχον Πολ.
Κετσέαν έκ τής διλοχίας τής όδοϋ Μαυρογένους.
Άλλ’ όταν ό λόχος ούτος Εφθασεν είς τήν όδόν Ά-
χαρνών, πλησίον τοΰ Ναοϋ Αγίου Παντελεήμονος,
ύπέστη αίφνιδιαστικήν έπίθεσιν Ισχυρών έλασιτι-
κών δυνάμεων, αί όποΐαι, βάλλουσαι άπό πολλών
σημείων, ώς καί άπό ταρατσών τών πολυκατοικιών,
έκύκλωσαν αύτόν άποφράξαντες τάς όδούς τόσον
τής προελάσεως όσον καί τής ύποχωρήσεως. Οί άν­
δρες τοΰ λόχου ήμύνθησαν κρατερώς έπί πολλάς
ώρας, πίπτοντες ό εϊς μετά τόν άλλον, άλλ’ όταν
έξήντλησαν τά ολίγα πυρομαχικά των άνεζήτησαν
διαφυγήν πρός οιανδήποτε κατεύθυνσιν. Ούτως, άρ-
κετοί ήδυνήθησαν νά διαφύγουν, άλλά πολλοί ήχμα-
λωτίσθησαν, μεταξύ δέ τούτων καί ό μοίραρχος Κετ-
σέας, δστις όδηγηθείς είς Περιστέρι κατεκρεουργή-
θη άνάνδρως.
Συγχρόνως προσεβλήθη ύπό τών κομμουνιστών
ή εις τό οίκημα Μαυρογένους 8 ύπόλοιπος δύναμις
τής διλοχίας, ή όποία, άντιμετωπίζουσα πολύ ύπερτέ-
ρας δυνάμεις καί άνευ καταλλήλου προπαρασκευα­
στικής άμύνης, έγκατέλειψε τό οίκημα τοϋτο, μετα-
φερθεΐσα είς τό έναντι κτίριον, δπου έστεγάζετο τό
Η' Άστυ νομικό ν Τμήμα. Άλλά καί τό οίκημα
αύτό, κατόπιν σφοδροϋ πυρός, περιεσφίχθη στενώς,
βαλλόμενον έκ τοϋ σύνεγγυς διά χειροβομβίδων καί
δεσμών δυναμίτιδος. Τελικώς, όί εις αυτό έγκλει-
σθέντες άνδρες τής Χωροφυλακής καί τής Αστυνο­
μίας περί τό μεσονύκτιον ύπεχρεώθησαν εις παρά-
δοσιν. Ό διοικητής τοϋ Τάγματος άντισυνταγμα-
τάρχης Λιναρδάκης ήχμαλωτίσθη καί τήν διοίκη-
σιν άνέλαβεν ό άρχαιότερος τών ταγματαρχών Ήρ.
Ράπτης.
Περί τήν μεσημβρίαν τής 5ης Δεκεμβρίου, έξεδη-
λώθη Ισχυρά έπίθεσις τών έλασιτών καί κατά τών
δύο άλλων οικημάτων εις τά όποια ήσαν έστρατωνι-
σμέναι δυνάμεις τοϋ Συντάγματος Μετεκπαιδεύσεως
τής όδοϋ Γ' Σεπτεμβρίου καί τής όδοϋ Έλπίδος.
Αξιωματικοί καί όπλΐται ήμύνοντο σθεναρώς, άπο-
κρούοντες τάς σφοδράς έπιθέσεις τών έλασιτών, δτε
περί τήν 6ην άπογευματινήν κατέφθασεν άνελπίστως
377
ή έξ 160 άνδρών δύναμις τοϋ λόχου Μπεθάνη,ή ό­
ποία είχε μεταβή πρός ένίσχυσιν τών μαχομένων
εις τό έπί τής όδοϋ Πειραιώς Όρφανοτροφεΐον Χα­
τζηκώστα, δπου ό άγών είχε λήξει αισίως, τών άν­
δρών τούτων μεταφερθέντων μέ τήν βοήθειαν άγ-
γλικών τάνκς είς τά Παραπήγματα. Ή σοβαρά αύτή
ένίσχυσις διά τής έπιστροφής τοϋ λόχου τοϋ μοι­
ράρχου Μπεθάνη μετέβαλε τήν κατάστασιν είς βά­
ρος τών στασιαστών, οί όποιοι, βαλλόμενοι διά πυ-
κνοτέρου πυρός καί ύπό άνδρών έξελθόντων εις τάς
γωνίας τών γύρωθεν παρόδων, ήναγκάσθησαν προ-
σκαίρως νά άπομακρυνθοϋν έν άναμονή ένισχύσεων.
Ή άνάπαυλα αύτή τών πρώτων νυκτερινών ωρών
έπέτρεψεν είς τούς 120 πολιορκουμένους νά άνα-
συντάξουν τάς δυνάμεις των, ένισχυθείσας καί διά
τών 80 άνδρών τοϋ οίκήματος τής όδοΰ Έλπίδος 5,
μεταφερθέντων είς τό οίκημα τής όδοϋ Γ' Σεπτεμ­
βρίου.
Άλλά κατά τάς ώρας αύτάς οί κομμουνισταί πατ
ρεσκευάζοντο δράστηρίως μεταφέροντες έκεΐ δυνά­
μεις καί πολεμεφόδια. Περί τό μεσονύκτιον τής 5
πρός 6 Δεκεμβρίου έξεδηλώθη σφοδροτάτη έπίθε-
σις. Οί κομμουνισταί έξώρμησαν μετά λύσσης βάλ-
λοντες μέ τυφέκια, όπλοπολυβόλα, δλμους, δυναμί-
τιδας καί χειροβομβίδας. Τό οίκημα τής όδοϋ Γ'
Σεπτεμβρίου, βαλλόμενον πανταχόθεν δι’ δλων τών
δπλων, μετεβλήθη είς κόλασιν πυρός. Διά βολών
δλμων, χειροβομβίδων καί δεσμών δυναμίτιδος είχε
καταστραφή, κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός, τό βό­
ρειον τμήμα τοϋ τοίχου τοϋ οίκήματος καί άπεκόπη
ή κλΐμαξ τών ορόφων, οί δέ είς αύτούς άνδρες άπώ-
λεσαν τόν μεταξύ των σύνδεσμον καί ό έφοδιασμός
των έγίνετο διά κλινοστρωμάτων καί σχοινιών. Παρά
τήν δραματικήν αύτήν κατάστασιν, ό άπελπις άγών
συνεχίζετο μέχρι τών πρωινών ώρών τής 6ης Δεκεμ­
βρίου. Οί μαχόμενοι άνδρες είχον λάβει τήν άπόφα-
σιν νά πέσουν πάντες μέχρις ένός, παρά νά παρα-
δοθοϋν.
Περί τήν ΙΟην πρωινήν ώραν τής 6ης Δεκεμβρίου*
δτε έφαίνετο νά έχη άπωλεσθή πασα έλπίς σωτηρίας,
διότι ό άγών δέν ήδύνατο νά συνεχισθή έλλείψει
πυρομαχικών, κατέφθασαν τρία άγγλικά τάνκς, τά
όποια, διά καταιγιστικοϋ πυρός, άπεμάκρυνον τούς
ήδη πλησίον τών τοίχων τοϋ σχεδόν κατεστραμμέ­
νου κτιρίου έλασίτας. Τότε, οί πολιορκούμενοι, έπε-
χείρησαν γενικήν έξοδον καί ύπό τήν προστασίαν
τών τριών άγγλικών τάνκς ήδυνήθησαν νά καταφύ­
γουν είς τήν παρά τόν Σταθμόν Λαυρίου Γενικήν
Ασφάλειαν καί τό Δ' Άστυνομικόν Τμήμα, δπου
συνέχισαν τόν άγώνα έπι τριήμερον. Τινές, όδεύον-
τες πεζή μέ έπί κεφαλής τόν διοικητήν ταγματάρχην
Ράπτην, έφθασαν είς τό έπί τής γωνίας Γ' Σεπτεμβρίου
καί Ίουλιανοΰ κτίριον Διαχειρίσεως τοϋ Υπουρ­
γείου Εσωτερικών, συνεχόμενον τοϋ Αρχηγείου.
Κατά τούς άγώνας τούτους τοϋ Συντάγματος Με-
τεκπαιδεύσεως έφονεύθησαν 6 άξιωματικοί και 2
όπλΐται, έτραυματίσθησαν δέ 2 άξιωματικοί καί 14
όπλΐται. Τραγική δμως ύπήρξεν ή τύχη τών κατά
τούς άγώνας αύτούς αίχμαλωτισθέντων άξιωματικών
καί όπλιτών. Ούτοι ύπό τάς ύβρεις, τούς έμπτυσμούς
καί πάσης άλλης φύσεως έξευτελισμούς τών έλα-
σιτών καί τοϋ, έπί τοϋτο, συναχθέντος χυδαίου κομ­
μουνιστικού δχλου, μετεφέρθησαν, άνάνδρως τυπτό­
μενοι και φρικωδώς βασανιζόμενοι καθ’ όδόν, είς
Περιστέρι. Έκεΐ οί πλεΐστοι έξ αύτών έξετελέσθησαν
διά κτυπημάτων, μέ σφυριά καί σκεπάρνας έπί τών
κεφαλών, όλίγοι δέ έκρατήθησαν ώς δμηροι, υπο­
βαλλόμενοι είς φρικώδη βασανιστήρια.
14. Η ΕΚΘΕΣΙΣ ΡΑΠΤΗ ΕΠΙ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΟΥ ΤΑΓΜΑΤΟΣ
Παραθέτομεν κατωτέρω διαφωτιστικήν έκθεσιν
τοΰ έκ τών πρωταγωνιστών τής άντιστάσεως τοϋ 4ου
Τάγματος Μετεκπαιδεύσεως, ταγματάρχου Χωροφυ­
λακής Ήρ. Ράπτη, συνταχθεΐσαν δέ όλίγον χρόνον
(15 Ιανουάριου 1945) μετά τά διαδραματισθέντα γε­
γονότα.
«Τήν 22αν Νοεμβρίου 1944 διά βρεττανικών αύτοκι-
νήτων άφίχθην ένταϋθα, μεθ’ όλοκλήρου τής δυνάμεως
Διοικήσεως Χωροφυλακής Κορινθίας, έξ έβδομήκοντα
άξιωματικών καί όπλιτών περίπου καί, κατόπιν διαταγής
σας, έτοποθετήθημεν δλοι είς τό 4ον Τάγμα Μετεκπαι-
δεύσεως, στεγαζόμενον έπί τής όδοϋ Γ' Σεπτεμβρίου 105,
μέ διοικητήν τοϋ Τάγματος τόν άντισυνταγματάρχην
Χωροφυλακής Λιναρδάκην Ιωάννη ν. Μέχρι τής 3ης Δε­
κεμβρίου π.έ., έτοποθετήθησαν είς τό Τάγμα άξιωματικοί
καί όπλΐται προερχόμενοι έξ άλλων Υπηρεσιών Πελο­
ποννήσου καί Θεσσαλίας και ούτω κατηρτίσθησαν πέν­
τε (5) λόχοι, έκ τών όποιων ό μέν πρώτος ύπό τόν μοί­
ραρχον Μπεθάνην Γεώργιον καί ό δεύτερος λόχος ύπό
τόν μοίραρχον Άνδρικόπουλον Άνδρέαν έστεγάσθησαν
είς τό έπί τής όδοϋ Γ' Σεπτεμβρίου 105 οίκημα, έκτός μιάς
διμοιρίας τοΰ δευτέρου λόχου, ήτις έστεγάσθη είς τό οί­
κημα έπί τής όδοϋ Έλπίδος άριθ. 5. Ό τρίτος λόχος
ύπό τόν μοίραρχον Κετσέαν Πολύβιον καί ό τέταρτος
λόχος ύπό τόν μοίραρχον Σοϊμοίρην Δημήτριον, άποτε-
λέσαντες διλοχίαν, ύπό τόν ταγματάρχην τής Χωροφυλα­
κής Μανοΰσον Παναγιώτην, έγκατεστάθησαν είς τό έπι
τής όδοϋ Μαυρογένους 8 οίκημα, έναντι τοϋ Η' Αστυ­
νομικού Τμήματος. Καί τέλος, ό πέμπτος λόχος, ύπό τόν
378
μοίραρχον Παπακώσταν Αθανάσιον, έστεγάσθη είς τό
έπί τής όδοϋ Πειραιώς οίκημα Χατζηκώστα. Είς τό οί­
κημα τοϋτο, έστεγάζετο ή άφιχθεΐσα έκ Τριπόλεως δύ-
ναμις καί μέρος τής έκ Πατρών άφιχθείσης τοιαύτης καί
ώς έκ τούτου είς τό οίκημα τοϋτο, λόγφ τής έπιφυλακής,
έπρεπε κατά τά έπακολουθήσαντα γεγονότα νά εύρίσκων-
ται οί ταγματάρχαι Χωροφυλακής Χαρακτηνιώτης Αθα­
νάσιος, Θέμελης Εύάγγελος, μοίραρχοι Τυράσκης Αθα­
νάσιος καί άλλοι κατώτεροι αξιωματικοί, τών όποιων τά
όνόματα δέν ένθυμοϋμαι. Ό ύποφαινόμενος, ώς ύποδιοι-
κητής τοϋ Τάγματος, άφ’ ότου διετάχθη ή έπιφυλακή,
παρέμεινε είς τό έπί τής όδοΰ Γ' Σεπτεμβρίου 105 οίκημα,
οί δέ ταγματάρχης Πολίτης Σπϋρος καί Φωτόπουλος Φώ­
τιος παρέμεινον είς τό έπί τής όδοΰ Έλπίδος 5 οίκημα,
πρός καθοδήγησιν τής έκεΐ δυνάμεως. Τήν μεσημβρίαν
τής 5.12.1944 δύναμις, ύπό τούς μοιράρχους Μπεθάνην
Γεώργιον καί Άνδρικόπουλον Άνδρέαν έκ τοϋ Κεντρι­
κού Καταστήματος Γ' Σεπτεμβρίου 105, έξήλθε πρός
ένίσχυσιν τής δυνάμεως τοΰ οικήματος Χατζηκώστα, έ-
τέρα δέ δύναμις έκ τής διλοχίας Μαυρογένους 8, ύπό
τόν μοίραρχον Κετσέαν Πολύβιον, έξήλθε πρός τόν αύ-
τόν σκοπόν. Έκ τών άνωτέρω δυνάμεων, ή ύπό τούς μοι­
ράρχους Μπεθάνην Γεώργιον καί Άνδρικόπουλον Άν­
δρέαν ήτο ύπό τήν έποπτείαν τοϋ συνταγματάρχου Χωρο­
φυλακής Άναστασοπούλου Παναγιώτου καί, άφοϋ παρά
τήν πλατείαν Αττικής ένεπλάκη είς άγώνα, ή μέν δύνα-
μις ύπό τόν Άνδρικόπουλον καθηλώθη έκεΐ μέχρι τής
18ης ώρας, όπότε έπανήλθεν είς τήν θέσιν της άνευ άπω-
λειών, ή δέ ύπό τόν μοίραρχον Μπεθάνην Γεώργιον έφθα-
σεν είς τόν οίκημα Χατζηκώστα, παρέσχε τήν έπιβαλ-
λομένην συνδρομήν καί έπανήλθεν είς τήν θέσιν της τήν
18ην καί ήμίσειαν ώραν, μέ τραυματίαν τόν άνθυπομοί­
ραρχον Σπάήν Ίωάννην. Ποίαν στάσιν έπέδειξαν οί είς
τό οίκημα τοϋ Χατζηκώστα εύρισκόμενοι άνδρες, κατά
τήν έπίθεσίν ήν έδέχθησαν ύπό έλασιτών μέχρι τών άπο-
γευματινών ώρών τής Ιδίας ήμέρας (5.12.1944), όπότε καί
άπηλευθερώθησαν παρ’ άγγλικής δυνάμεως, δέν γνωρί­
ζω, καθ’ δσον λόγφ τών έπακολουθησάντων γεγονότων
δέν ήδυνήθην νά λάβφ σχετικάς πληροφορίας, πάντως
δμως έχω νά προσθέσφ δτι άπουσίαζον έκ τοϋ Καταστή­
ματος άδικαιολογήτως οί ταγματάρχαι Χαρακτηνιώτης
Αθανάσιος, Θέμελης Εύάγγελος καί ό μοίραρχος Τυ­
ράσκης Αθανάσιος.
Ή έκ τής όδοΰ Μαυρογένους 8 έξελθοΰσα δύναμις,
ύπό τόν μοίραρχον Κετσέαν Πολύβιον, παρά τόν Άγιον
Παντελεήμονα ένεπλάκη είς άγώνα, δεχθεΐσα έπίθεσίν
ύπό τών έλασιτών καί μετά τήν έξάντλησιν τών πυρομαχι­
κών της διελύθη καί άλλοι μέν διέφυγον τήν αιχμαλωσίαν
είτε κρυβέντες είτε παρουσιασθέντες είς τό Κεντρικόν
Κατάστημα τής όδοΰ Γ' Σεπτεμβρίου 105, ώς ό άνθυπασπι-
στής Άθανασόπουλος Στυλιανός μετ’ έλαχίστης δυνά­
μεως όπλιτών, άλλοι δέ έτραυματίσθησαν ή έφόνεύθησαν,
ώς ό άνθυπομοίραρχος Καρακώστας Κωνσταντίνος καί
Γεωργοπαπαδάκος Ήλίας καί άλλοι ή χμαλωτίσθησαν, ή
δέ τύχη τούτων άγνοεΐται, μεταξύ δέ τών τελευταίων τού­
των πρέπει νά συγκαταλεχθή καί ό μοίραρχος Κετσέας
Πολύβιος.
Τήν ήμέραν έκείνην, ήτοι τήν 5.12.44, ό διοικητής τοΰ
Τάγματος άντισυνταγματάρχης Λιναρδάκης Ιωάννης άνε­
χώρησε τοϋ Τάγματος δι’ Άρχηγεΐον, πρός τακτοποίη-
σιν ύπηρεσιακών ζητημάτων καί έπανήλθε τήν μεσημ­
βρίαν, άναχωρήσας άμέσως διά τήν έπί τής όδοΰ Μαυρο­
γένους 8 διλοχίαν, ίνα διατάξη τήν έξελθοΰσαν ύπό τόν
μοίραρχον Κετσέαν Πολύβιον δύναμιν καί μεταβή πρός
ένίσχυσιν τής βαλλομένης ύπό στασιαστών δυνάμεως τοΰ
οικήματος Χατζηκώστα. Δέν ήδυνήθη δμως νά έπανέλθη
είς τήν θέσιν του, διότι ήρξατο ή έπίθεσις ύπό τών έλασι-
τών κατά τής διλοχίας, ή όποία, άφοϋ έξήντλησε τά πυρο­
μαχικά της ή χμαλωτίσθη παρά τών έλασιτών, μεταξύ δέ
τών αίχμαλωτισθέντων συγκαταλέγεται όλόκληρος ή δύ-
ναμις τής Διοικήσεως Χωροφυλακής Λαρίσης, μέρος τής
δυνάμεως τής Διοικήσεως Χωροφυλακής Άχαΐας, 0 μοί­
ραρχος Σοϊμοίρης, ό ταγματάρχης Μανοΰσος καί ό άντι-
συνταγματάρχης Λιναρδάκης Ιωάννης καί πολλοί άλλοι
άξιωματικοι, τά όνόματα τών όποιων δέν γνωρίζω, διότι
άφ’ ένός μέν προ όλίγων ήμερών έτοποθετήθησαν είς τήν
δύναμιν τοΰ Τάγματος, άφ’ έτέρου δέ διότι ούδέν έκ τών
τηρουμένων βιβλίων τοΰ Τάγματος διεσώθη. Τήν 13ην
ή 14ην ώραν τής 5.12.1944, τόσον ή έναπομείνασα δύνα-
μις έξ έξή κοντά άνδρών είς τό έπί τής όδοΰ Γ' Σεπτεμβρίου
105 οίκημα, δσον καί ή έκ τριάκοντα άνδρών τοιαύτη
τοΰ οίκήματος τής έπί τής όδοΰ Έλπίδος 5, έδέχθη έπίθε-
σιν έκ μέρους τών έλασιτών, ή όποία διήρκεσε μέχρι
τής 18ης ώρας τής ιδίας ήμέρας, άπαντες δέ οί άξιωματικοι
καί όπλΐται εύρέθησαν είς τάς θέσεις των καί ήμύνθησαν
κατά τής έξαπολυθείσης ώς άνωτέρω έπιθέσεως. Μέχρι
τής 18.30' ώρας τής ήμέρας έκείνης, έπανήλθε καί ή πρός
ένίσχυσιν τής δυνάμεως τοΰ οίκήματος Χατζηκώστα έξελ-
θοϋσα δύναμις ύπό τούς μοιράρχους Άνδρικόπουλον καί
Μπεθάνην καί έμεριμνήσαμεν διά τήν τόνωσιν τοΰ ήθι-
κοϋ τών άνδρών, καθ’ δσον έπληροφορήθημεν τήν αιχμα­
λωσίαν τής διλοχίας Μαυρογένους, καί τόν άνεφοδια-
σμόν των διά πυρομαχικών, λαβόντες έν ταυτφ μέτρα
άμύνης τοΰ Καταστήματος, διότι είς έμέ πλέον έναπέμει-
νε τό βάρος τής δυνάμεως έκείνης καί τής τοιαύτης τής
όδοΰ Έλπίδος 5, άφοΰ ό διοικητής τοΰ Τάγματος άντισυν-
ταγματάρχης Λιναρδάκης είχε τήν άτυχίαν νά αίχμαλω-
τισθή.
Επειδή έκ τής άπογευματινής έπιθέσεως τής ήμέρας
έκείνης άντελήφθην δτι οί στασιασταί έχρησιμοποίουν
όπλισμόν βαρύτερον τοΰ ίδικοΰ μας, ένώ ή δύναμις τοϋ
Τάγματος δέν εϊχεν άλλον όπλισμόν εί μή μόνον Ιταλικά
δπλα καί έπειδή τό οίκημα δέν παρείχε τήν άπαιτουμένην
άσφάλειαν, τήν 20ή ν ώράν, συνοδευόμενος καί ύπό τοϋ
μοιράρχου Άνδρικοπούλου καί δύο χωροφυλάκων, με-
τέβην είς τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής, ίνα ζητήσω τήν
ένίσχυσιν δι’ όπλισμοϋ ή, έν άδυναμίςι, τήν σύμπτυξίν μας
είς άλλην Ύπηρεσίαν. Επειδή δμως δέν ήδύνατο νά γί-
νη άλλως τήν ώραν έκείνην, ούδέ ήτο δυνατόν νά ένισχυ-
θώμεν δι’ όπλισμοϋ, άνεχώρησα έκ τοϋ Αρχηγείου μέ
τήν έντολήν δπως, έν περιπτώσει έπιθέσεως, άντιστώμεν
πάση θυσία, διότι έκ τής άντιστάσεώς μας θά έξηρτατο
έν μέρει καί ή τύχη τών άνδρών τής Χρηματικής Διαχει-
ρίσεως, στεγαζομένης είς τό οίκημα έπί τής όδοϋ Τουλια-
379
νοϋ και Γ' Σεπτεμβρίου, τοϋ Αρχηγείου Χωροφυλακής καί
τών άλλων Ύπηρεσιών Χωροφυλακής και Αστυνομίας.
Απερχόμενος έκ τοϋ Αρχηγείου συνήντησα τόν ταγμα­
τάρχην Χαρακτηνιώτη ν Αθανάσιον είς τά Γ ραφεία τής Δι-
ευθύνσεως Επιμελητείας, ένω ή θέσις του είς τάς έξαιρετι-
κάς έκείνας περιστάσεις ήτο πλησίον τών άνδρών του, στε-
γαζομένων είς τό οίκημα Χατζηκώστα. Έπιστρέψας είς
τήν έδραν τοϋ Τάγματός μου, διέταξα νυκτερινός περιπο­
λίας και έτοποθέτησα, πρός ύποστήριξιν τοΰ οϊκήματος,
δύναμιν έκ 15 άνδρών είς τήν άπέναντι τοΰ οΙκήματος
τοϋ Τάγματος πολυκατοικίαν, τήν διοίκησιν τής δποίας
άνέλαβεν οίκειοθελώς δι’ δλην τήν νύκτα ό μοίραρχος
Παπανικολάου.
Τήν 21 ην ώραν ήλθεν είς τό Κεντρικόν Κατάστημα ό
ταγματάρχης Πολίτης Σπΰρος καί μοί άνέφερε τά τών
έπιχειρήσεων κατά τάς άπογευματινάς ώρας, πρός ένί-
σχυσίν του δέ διέταξα τόν διαχειριστήν τοΰ Ύλικοΰ μοί­
ραρχον Δήμαν Αναστάσιον καί μετέφερεν είς τό γρα­
φεΐον τοΰ διοικητοΰ τοΰ Τάγματος έν κιβώτιον πλήρες
φυσιγγίων, τό όποιον παρέδωσα είς τόν ώς εΐρηται ταγμα-
τάρχην, ΐνα τό μεταφέρη δι’ όπλιτών είς τό έπί τής όδοΰ
Έλπίδος 5 οίκημα καί άνεφοδιάση τούς άνδρας του, τούς
όποίους έπρεπε νά κατευθύνη, συμφώνως πρός τάς δο-
θείσας διαταγάς μου, έν ή περιπτώσει θά έδέχοντο νυκτε-
ρινήν έπίθεσιν. Δυστυχώς, δμως, δέν παρελήφθη τό κι­
βώτιον μέ τά φυσίγγια καί οΰτω ή δύναμις αΰτη δέν ήδυ-
νήθη νά άμυνθή μέχρι τών πρωινών ώρών, έλλείψει φυ­
σιγγίων, άναγκασθεΐσα τήν 4ην πρωινήν ώραν, άφοΰ
έξήντλησε τά φυσίγγιά της, νά έπιχειρήση έξοδον κατά
τήν όποίαν έφονεύθησαν^ έτραυματίσθησαν καί ήχμαλω-
τίσθησαν πολλοί έκ τών άνδρών της.
Τό μεσονύκτιον τής 5ης πρός 6ην Δεκεμβρίου 1944,
ήρξατο ή έπίθεσις τών άναρχικών στοιχείων κατά τών
οίκημάτων τής όδοΰ Γ Σεπτεμβρίου 105 καί Έλπίδος 5,
διά παντός είδους όπλισμοϋ. Οί έπιτεθέντες άπό τής πρώ­
της ώρας έχρησιμοποίησαν δλμους, χειροβομβίδας, αύτό­
ματα δπλα, δέσμας δυναμίτιδος καί, τοιαύτη ήτο ή έπίθε-
σίς των ώστε, έντός τής πρώτης ήμισείας ώρας, κατεστρά-
φη διά χειροβομβίδων, ριπτομένων έκ τής έπί τής όδοΰ
Δεριγνύ 28 οίκίας, είς τήν όποίαν διέμενε ώς έλέγετο ή
ήθοποιός Μιράντα—γνωστή διά τά έαμικά της φρονή­
ματα—όλόκληρον τό βόρειον μέρος τοΰ οικήματος καί
ή κλΐμαξ ή έπικοινωνοΰσα μέ τόν άνω δροφον, κατά τρό­
πον ώστε ό άνεφοδιασμός τών άμυνομένων έκ τοΰ όρόφου
έκείνου έγένετο διά προσδεθέντων κλινοσκεπασμάτων έκ
τοΰ έξώστου τοΰ οικήματος τοΰ εύρισκομένου είς τό προ-
αύλιον τοΰ οικήματος τούτου. Είς τήν σφοδράν ταύτην
έπίθεσιν ήμύνθημεν μόνον διά Ιταλικών δπλων καί δέκα
χειροβομβίδων, πολλοί δέ τών όπλιτών έπέδειξαν αύτοθυ-
σίαν, έκθέσαντες είς άμεσον καί προφανή κίνδυνον τήν
ζωήν των, πλήν έλαχίστων οί όποιοι έξηκολούθουν νά εύ-
ρίσκωνται είς τάς κλίνας των καί τών όποίων τά όνόματα
δέν γνωρίζω, λόγφ τοΰ δτι μόλις πρό ήμερών εΐχον τοπο-
θετηθή είς τό Τάγμα. Έκ τών άξιωματικών, κατά τήν
νύκτα έκείνην, έξετέλεσαν πλήρως τό καθήκον των, μή
δειλιάσαντες παντάπασι καί παραμείναντες είς τάς θέ­
σεις των καθ’ δλην τήν διάρκειαν τής νυκτερινής έπιθέ-
σεως, οί μοίραρχοι Μπεθάνης Γεώργιος, Άνδρικόπουλος
Άνδρέας, Ζήγρας Ιωάννης, Τζαβέλλας Σπυρίδων, οί ύπο-
μοίραρχοι Άντωνόπουλος Γεώργιος, Παπαδημητρίου Θε­
όδωρος, άνθυπομοίραρχοι Γιαννοΰτσος Εύάγγελος, Μα-
λικούρτης καί οί άνθυπασπισταί Μηλέας Γεώργιος, Γρα-
νίτσας Δημήτριος καί Άθανασόπουλος Στυλιανός.
Ό ύποφαινόμενος παρ’ δλας τάς δυσχερείας περιέτρε-
χα άπαντα τά διαμερίσματα, όρόφους καί ύπόγειον, δπου
άνθίσταντο οί άνδρες, ΐνα τούς Εμψυχώνω καί άπό τής
4ης πρωινής ώρας, δτε ένετάθη ή έπίθεσις, παρέμεινα
πλησίον τής κυρίας είσόδου τοϋ Καταστήματος συμπο-
λεμών καί ένθαρρύνων τούς έκεΐ μαχομένους, διότι άλ­
λως, ή δύναμις ή έκεΐ παρευρισκομένη, λόγφ τής σφο-
δράς πιέσεως θά έκάμπτετο καί θά ήχμαλωτιζόμεθα δλοι.
Έκ τών όπλιτών οί έπιδείξαντες άπαράμιλλον αύτοθυσίαν
άναφέρονται είς τάς προσηρτημένας ύποβαλλομένας κα­
ταστάσεις. Ήδυνήθημεν πάντες οί ώς άνωτέρω άνα-
φερόμενοι νά έμψυχώσωμεν τούς όπλίτας, ώστε παρά τάς
σφοδράς έπιθέσεις τών έπιτιθεμένων, κατά τάς όποίας αί
δέσμαι δυναμίτιδος έξερρηγνύοντο πρό τών ποδών μας καί
τοΰ προσώπου μας, παρά τάς προσκλήσεις των δπως
παραδοθώμεν άνευ κινδύνου τής ζωής μας, παρά τάς ά-
πειλάς των δτι θά μάς έκαιον διά βενζίνης ή θά μάς άνε-
τίναζον μέ όλόκληρον τό οίκημα, παρά τά καπνογόνα
άέρια πού έχρησιμοποίησαν, νά κρατήσωμεν άμυναν μέ­
χρι τής 6ης πρωινής ώρας, όπότε ένεφανίσθησαν έρχόμενα
πρός βοήθειάν μας έκ τής όδοϋ Γ' Σεπτεμβρίου τρία άγ-
γλικά τάνκς. Ότε τά τάνκς ταϋτα έσταμάτησαν πρό τοΰ
οίκήματός μας, τά πυρά τών στασιαστών έπαυσαν...
Μετά τήν άναχώρησιν τών τάνκς, μελετήσας τήν κατά-
στασιν καί άντιληφθείς δτι τά έναπομείναντα πυρομαχικά
ήσαν έλάχιστα, δτι τό οίκημα είχε σχεδόν καταστραφή
καί ούδεμίαν άσφάλειαν παρείχε, δτι τό ήθικόν τών άν­
δρών είχε κλονισθή, διότι εΐχον πρό τών όφθαλμών των
δύο νεκρούς καί δέκα πέντε τραυματίας, δτι ούδαμόθεν
άνεμένετο ένίσχυσις, δεδομένου μάλιστα δτι ή πλησίον
μας καί έπί τής όδοΰ Έλπίδος 5 εύρισκομένη δύναμίς
μας εϊχεν έγκαταλείψει τό κτίριον έξορμήσασα, ώστε τά
νώτά μας νά είναι άκάλυπτα τήν ΙΟην περίπου πρωινήν,
έπειδή ούδεμίαν άπάντησιν εΐχον λάβει είς σημείωμά μου,
πρός τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής, έν τφ όποίφ έξέθετα
τήν κατάστασιν καί τό όποιον, ώς άργότερον έπληροφόρή-
θην, δέν είχε φθάσει είσέτι είς τό Άρχηγεΐον Χωροφυ­
λακής άλλ’ είς τόν άντισυνταγματάρχην Τσιτούραν Ν.,
διά διελθόντός έκ τοΰ τάγματος τάνκ, αν καί τό μέ­
χρι τοΰ Αρχηγείου διάστημα τής όδοΰ Γ' Σεπτεμβρίου
ήτο κατειλημμένον άπό έλασίτας, έπέβην ένός τάνκ καί
μετέβην είς τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής ΐνα ζητήσω
τήν έγκρισιν τής συμπτύξεώς μας. Επειδή δμως τό τοι-
οΰτον δέν ήτο εΰκολον νά γίνη, άφοΰ μάλιστα άνεμένοντο
ένισχύσεις τών Άγγλων, ώς είχε πληροφορίας τό Άρχη­
γεΐον, έπέστρεψα είς τήν θέσιν μου, μέ τήν έντολήν τοΰ
Άρχηγοΰ τής Χωροφυλακής δπως κρατήσωμεν άμυναν
έπί τοΰ αύτοϋ οίκήματος μέχρι τών έσπερινών ώρών τής
ιδίας ή μέρας, όπότε είς κατάλληλον εύκαιρίαν, βοηθοϋν-
τος καί τοΰ σκότους, έάν δέν ήρχοντο ένισχύσεις, νά συμ-
πτυσσόμεθα είς τό έπί τής όδοΰ Γ' Σεπτεμβρίου καί Ίου-
380
λιανού οίκημα τής Χρηματικής Διαχειρίσεως.
Κατά τήν έπιστροφήν μου δμως είς τό Τάγμα, άφοϋ προ­
ηγουμένως διήλθον άπό τό Νοσοκομεΐον τών Α' Βοηθειών
και παρεκάλεσα ΐνα διαθέσουν αύτοκίνητον πρός παραλα­
βήν τών φονευθέντων και τραυματιών, ΐνα έκ τούτου έμψυ-
χωθή ή ύπόλοιπος δύναμις, εύρέθη ν πρό καταστάσεως ήτις
είχε προκαλέσει τήν τελείαν άποθάρρυνσιν τών ήρωικών
μαχητών τής νυκτός έκείνης όπλιτών μου. Τοϋτο ώφείλετο
είς τό δτι οί στασιασταί, κατά τήν άπουσίαν μου, άφοϋ κα­
τέλαβον τό δπισθεν τοΰ Τάγματος ξενοδοχεΐον «Κρυστάλ»,
έρριψαν διά τοΰ παραθύρου τοϋ βλέποντος πρός τήν αύλήν
τοΰ κτιρίου περί τάς δέκα πέντε χειροβομβίδας, άνευ δ­
μως θυμάτων, αν καί οί όπλΐται ήσαν σχεδόν συγκεντρω­
μένοι είς αύτό, ώς μοί άνεφέρθη, άναμένοντες τήν έπάνο-
δόν μου, διότι αί πρώται ριφθεΐσαι χειροβομβίδες ύπέστη-
σαν άφλογιστίαν καί ούτω έδόθη καιρός είς μέν τούς
όπλίτας νά κατέλθωσιν είς τό ύπόγειον είς δέ τούς άξιωμα-
τικούς νά συγκεντρωθώσιν είς τό Γραφεΐον τοΰ Διοικητοΰ
Τάγματος. Ή άποθάρρυνσις τών όπλιτών ώφείλετο είς
τό δτι οί άναπληροΰντές με ανώτεροι άξιωματικοί δέν
έπρονόησαν νά παρευρεθοϋν μέ τούς άνδρας είς τό ύπό-
γειον, νά τούς ένθαρρύνουν καί νά λάβουν μέτρα άνάλογα
τής παρουσιασθείσης καταστάσεως. Κατά τήν συγκέν-
τρωσιν τών άξιωματικών, άνεκοίνωσα είς τούτους τάς
διαταγάς τοΰ Αρχηγείου, τής άμύνης μας δηλαδή μέχρι
τών έσπερινών ώρών καί έπέμεινα είς τήν άνάγκην τής τη-
ρήσεως τοΰ μέτρου τούτου, πλήν δμως δλοι οί άξιωματι-
κοί, έν κοινή βοή πρωτοστατοΰντος τοϋ άνθυπασπιστοΰ
Τρουλλινοΰ Επαμεινώνδα, δστις διά φωνασκιών διεμαρτύ-
ρετο διά τό μέτρον τοϋτο, ή δε στάσις του αΰτη έπέδρασε
έπί τών συναδέλφων του καί τών όπλιτών, τινές τών όποι­
ων εύρισκόμενοι εξωθι τοΰ Γραφείου μου ήκουσαν τήν
διαφωνίαν μας καί τήν μετέδωσαν άμέσως είς τούς όπλί­
τας, ήξίωσαν τήν άμεσον έγκατάλειψιν τοΰ κτιρίου.
"ΐνα διασκεδάσω τήν τοιαύτην ταραχήν των, έπρότεινα
νά άναμείνωμεν τήν άφιξιν τών αυτοκινήτων τοΰ Στάθμου
Α' Βοηθειών πρός παραλαβήν τών πτωμάτων καί τών τραυ-
ματισθέντων, πρός οϋς εΐχομεν ίεράν ύποχρέωσιν καί,
μετά ταΰτα, τιθέμενοι εις παράταξιν μάχης, ένθεν καί
ένθεν τοΰ πεζοδρομίου, προστατευόμενοι καί ύπό τών
τάνκς, συμπτυχθώμεν είς τό ύποδειχθέν οίκημα. Πλήν
δμως, οί χωροφύλακες, πληροφορηθέντες τήν διχογνω­
μίαν τών άξιωματικών καί εύρισκόμενοι πρό τής άναφερ-
θείσης ψυχολογικής καταστάσεως, άφοϋ ούδείς τούς είχεν
ένθαρρύνει ώς προαναφέρω, ένφ διέτασσον τόν διαχει­
ριστήν νά διανείμη είς τούς άνδρας τά ύπάρχοντα φυσίγ­
για καί νά συγκεντρώση έκ τοΰ ύλικοϋ δ,τι ήτο δυνατόν
νά παραλάβωμεν μαζί μας, έξώρμησαν έκ τοϋ υπογείου
καί συναποκομίζοντες δ,τι ήδύναντο έπεβιβάσθησαν ά-
τάκτως έπί τών δύο τάνκς, πρωτοστατούντων τών περισ­
σοτέρων άξιωματικών καί άνεχώρησαν άκολουθοϋντες
τήν όδόν Γ' Σεπτεμβρίου πρός Όμόνοιαν, άφοϋ έπεβι-
βάσθησαν έπ’ αύτών καί οί περισσότεροι τραυματίαι. Κα­
τόπιν τούτου καί έπειδή δέν ήτο δυνατόν πλέον νά γίνη
άντίστασις έκ τοΰ οίκήματος έκείνού, έγκατέλειψα τό οί­
κημα, άκολουθούμενος καί ύπό τών μοιράρχου Άνδρι-
κοπούλου Άνδρ., ταγματάρχου Χατζή Εύαγγέλου, ταγμα­
τάρχου Ρηγάκη Γεωργίου, διότι ό ταγματάρχης Πολίτης
Σπυρίδων έπεβιβάσθη έκ τών πρώτων έπί ένός τάνκ, μοι­
ράρχου Τάγαρη Γεωργίου, Λαζαράτου Αθανασίου, άνθυ-
πασπιστοϋ Ήλιάδη Ιωσήφ καί άλλων, καί έπροχώρησα
πρός τήν όδόν Γ Σεπτεμβρίου πεζή, ΐνα μεριμνήσω δπως
ή προπορευομένη μέ τά τάνκς δύναμις άποβιβασθή τού-
λάχιστον είς τό οίκημα τής Χρηματικής Διαχειρίσεως,
καί ούτω έκτελεσθή μερικώς ή διαταγή τοϋ Άρχηγοϋ
περί τής συμπτύξεώς μας έκεΐ, ύπολογίζοντος ένίσχυσιν
διά τής δυνάμεώς μου πρός άνακούφισιν τών έν τφ οίκή-
ματι τοΰ Αρχηγείου βαλλομένων άνδρών. Πλήν δμως,
δέν τό κατώρθωσα, διότι τά μηχανοκίνητα άναπτύξαντα
ταχύτητα έφθασαν είς τήν πλατείαν Λαυρίου, δπου καί
άπεβίβασάν τήν δύναμιν έξ όγδοήκοντα (80) άνδρών ή
όποία καί κατέφυγεν εις τό Α' Άστυνομικόν Τμήμα καί
τήν Τροχαίαν Κίνησιν, έγώ δέ μέ τούς άκολουθοΰντάς με
άξιωματικούς καί τινας όπλίτας παρέμεινα είς τήν Χρημα-
τικήν Διαχείρισιν.
Ή άναφερομένη δύναμις τών 80 όπλιτών ελαβε μέρος
έν συνεχείς είς έπιχειρήσεις έπί διήμερον καί, εϊτα, κατό­
πιν διαταγής τών Άγγλων, συνεπτύχθη είς Παλαιά Ανά­
κτορα. Κατά τήν άναχώρησίν μου έκ τοΰ Καταστήματος
τής όδοΰ Γ' Σεπτεμβρίου 105, άφήκα έξωθι τούτου ένα
τάνκ καί τόν μοίραρχον Μπεθάνην Γεώργιον, ώς καί
τινας άξιωματικούς, ΐνα μεριμνήσωσι διά τήν μεταφοράν
έκεΐθεν τών έναπομεινάντων άνδρών, δεδομένου μάλιστα
δτι έκ τής έπιστροφής μου έκ τοΰ Αρχηγείου μέχρι τής
άναχωρήσεώς μας, ώς άνωτέρω έκτίθημι, ούδεμία έπί-
θεσις έγένετο κατά τοΰ οίκήματος ύπό τών άναρχικών
διότι τοϋτο έπροστατεύετο ύπό τών παραμενόντων έκεΐ
τριών τάνκς.
Μετά τήν άφιξίν μου είς τήν Χρηματικήν Διαχείρισιν
άντιληφθείς δτι είς έκεΐ πλησίον γκαράζ ήτο άγγλική μο-
νάς διαθέτουσα αύτοκίνητα, έσπευσα άμέσως έκεΐ, παρά
τήν διασταύρωσιν τών πυρών έκ τής έπιθέσεώς τοΰ έκεΐ
πλησίον Αρχηγείου Χωροφυλακής καί, διά τίνος ύπα-
ξιωματικοΰ τής Χρηματικής Διαχειρίσεως γνωρίζοντος
τήν άγγλικήν, έζήτησα νά θέσουν είς τήν διάθεσίν μου
δύο αύτοκίνητα διά τήν μεταφοράν τών έναπομεινάντων
άξιωματικών καί όπλιτών έκ τοΰ οικήματος τοϋ Τάγματος,
πλήν όμως ή παράκλησίς μου, δέν είσηκούσθη. Μετά πά­
ροδον δμως όλίγων λεπτών έπέστρεψαν τά δύο τάνκς είς
τό Τάγμα καί έπίστευσα πλέον δτι ταΰτα θά παρελάμβανον
καί τήν ύπόλοιπον δύναμιν, ώς καί τήν παρέλαβον καί τήν
μετέφερον είς τήν Σχολήν Εύελπίδων καί έκεΐθεν είς τήν
Σχολήν Χωροφυλακής. Έκ τής Χρηματικής Διαχειρίσεως
διέρρευσαν όλίγον κατ’ όλίγον δλοι οί έκεΐ καταφυγόν-
τες άξιωματικοί καί όπλΐται, παραμείνας τέλος μόνος,
άκολουθούμενος ύπό τών μοιράρχων Άνδρικοπούλου Άν-
δρέου, Λαζαράτου Αθανασίου, Παπακώστα Αθανασίου
και Χωμενίδη. Τήν 7ην μ.μ. τής ιδίας ήμέρας (6.12.1944),
κατέφθασαν πρός βοήθειαν τοϋ Αρχηγείου άγγλικά τάνκς
και συνεπτύχθη μεν μετά τής δυνάμεως τοϋ Αρχηγείου
τών άκολουθούντων με άξιωματικών καί τών άξιωματικών
τής Χρηματικής Διεχειρίσεως είς τά Παλαιά Ανάκτορα».
381
15. Η ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΓΩΓΩΝ
Είς τήν συνοικίαν τής Πλάκας, έπί τής όδοΰ Νι­
κοδήμου άρ. 20, εύρίσκετο τότε τό κτίριον του Τμή­
ματος Μεταγωγών Αθηνών, φρουρούμενον ύπό 110
άξιωματικών καί όπλιτών Χωροφυλακής. Μολονότι
τό κτίριον παρείχε δυνατότητας άμύνης, αΰτη έφαί-
νετο λίαν έπισφαλής είς περίπτωσιν όμαδικής καί
μακρας διαρκείας έπιθέσεως, λόγφ τοΰ άνεπαρκε-
στάτου όπλισμοϋ τών άνδρών. Ύπήρχον 70 τυφέκια
ΙταλικοΟ τύπου με 50-100 φυσίγγια δι* Εκαστον, £ν
αύτόματον Στέν μέ 800 φυσίγγια καί έλάχισται χει­
ροβομβίδες. ’Αλλά τό ήθικόν τών άνδρών τοΰ Τμήμα­
τος ήτο άριστον.
"Ηδη άπό τής 4ης Δεκεμβρίου ήρχισαν νά συγκεν-
τροΰνται κομμουνιστικά! όμάδες εις γωνίας τών πέ­
ριξ δρόμων καί ύπό διάφορα προσχήματα έπεχει-
ρεΐτο ή έγκατάστασις έλασιτών εϊς γύρωθεν κτίρια,
έρρίπτοντο δέ και άδέσποτοι πυροβολισμοί πρός
πρόκλησιν συγχύσεως. Επειδή είχε καταστή προ­
φανές ότι έπίκειται έπίθεσις, έλήφθησαν διάφορα
μέτρα, βάσει συνταχθέντος σχεδίου άμύνης, ώς ή
κατάληψις έπικαίρων θέσεων πέριξ τοϋ Τμήματος
έπί τών όδών καί έπί τών στενών, τών παρακειμένων
οίκιών, ώχυρώθησαν δέ καταλλήλως αί θύραι καί τά
παράθυρα τοΰ κτιρίου.
Τήν νύκτα τής 5ης πρός 6ην Δεκεμβρίου ίσχυραί
ένοπλοι έλασιτικαί όμάδες, βοηθούμεναι άπό έφε-
δρικά έαμικά τμήματα τής Πλάκας, έλάμβανον θέσεις
εϊς γύρωθεν σημεία, άπό τών όποιων ήτο δυνατόν
νά βληθή τό κτίριον, συνεκεντροΰτο δέ έσπευσμέ-
νως ύλικόν καί έτοποθετοΰντο προστατευτικοί σάκ-
κοι πλήρεις άμμου, έν εΐδει προχωμάτων. Δέν ύπήρ­
χε πλέον άμφιβολία δτι έπίκειται άπό στιγμής είς
στιγμήν ή έπίθεσις καί ή φρουρά παρέμενεν έν έπι-
φυλακή. Περί τήν 5.30' πρωινή ν τής 6ης Δεκεμβρί­
ου, αί έλασιτικαί όμάδες καί οί σπεύσαντες πρός βοή-
θειάν των έαμΐται τής περιοχής έξώρμησαν ταυτο-
χρόνως άπό πολλών σημείων κατά τοΰ κτιρίου τοΰ
Τμήματος Μεταγωγών, βάλλοντες τοΰτο άπό δλων
τών πλευρών διά τυφεκίων, αύτομάτων δπλων καί
χειροβομβίδων. Οί άνδρες τής Χωροφυλακής ήμύ-
νοντο κρατερώς άποκρούοντες τάς έπιθέσεις, οί δέ
τοποθετημένοι είς έπικαίρους θέσεις καί παρακειμέ-
νας οικίας, διά καταιγιστικού καί εύστόχου πυρός
έπροξένουν είς τούς έπιτιθεμένους σοβαράς άπωλείας
καί παρημπόδιζον τήν προσέγγισίν των.
Ό άγών συνεχίσθη έπί έξάωρον με τήν ίδίαν έντα-
σιν καί αί λυσσώδεις έπιθέσεις τών κομμουνιστών
άπεκρούοντο μέ τήν ίδιαν όρμητικήν μαχητικότητα.
’Αλλ’ όλίγον προ τής μεσημβρίας, οί είς τήν δια-
σταύρωσιν τών όδών Νικοδήμου καί ’Αδριανοΰ ώς
καί είς παρακειμένας οίκίας άνδρες, περισφιγγόμε-
νοι πανταχόθεν, έξαντλήσαντες τά πυρομαχικά των
καί κινδυνεύοντες νά αίχμαλωτισθοΰν, ήναγκάσθη-
σαν νά έγκαταλείψουν τάς θέσεις αύτάς καί νά συμ-
πτυχθοΰν έντός τοΰ Τμήματος. Ουτω τό κτίριον τοΰ
Τμήματος Μεταγωγών έκυκλώθη στενώς πανταχό­
θεν καί ή θέσις, τών τελείως άπομονωθέντων έντός
τοΰ κτιρίου άμυνομένων, κατέστη πολύ κρίσιμος.
Περί ώραν 12.15' τής μεσημβρίας, οί έλασΐται
άντιληφθέντες κάποιαν κάμψιν τής μαχητικότητος
τών έγκλειστων, ιδίως δι’ έλαττώσεως τοΰ πυρός των
(πρός έξοικονόμησιν τών εξαντλούμενων πυρομαχι­
κών των), κατέπαυσαν πρός στιγμήν τό πΰρ καί διά
τηλεβόα έκάλεσαν τούς πολιορκουμένους νά παρα-
δοθοΰν, δίδοντες, ώς συνήθως, τήν υπόσχεσιν (τήν
όποίαν ούδέποτε έτήρησαν), δτι άφοΰ παρέδιδον τόν
όπλισμόν των, θά έγκατελείποντο έλεύθεροι. Εις πλη-
σιάσαντα έλασίτην άρχηγόν, έδόθη ή ύπερήφανος
άπάντησις δτι καλά θά εκαμνον νά άποχωρήσουν
άμέσως, διότι οί άνδρες τής Χωροφυλακής δέν παρα-
δίδονται.
Τότε ό άγών συνεχίσθη μέ μεγαλυτέραν σφοδρό-
τητα. Έπί πολλάς ώρας οί έλασΐται έβαλλον μέ αύ­
τόματα καί χειροβομβίδας, άλλ’ άπεκρούοντο, βαλ­
λόμενοι άπό τά καταλλήλως όχυρωθέντα παράθυρα
καί τάς διανοιχθείσας είς τούς τοίχους όπάς.
Όσον δμως παρήρχετο ή ώρα, ή θέσις τών πολιορ-
κουμένων καθίστατο, περισσότερον κρίσιμος καί βα­
θμηδόν κατήντα άπελπιστική. Τά πυρομαχικά των
έπλησίαζον νά έξαντληθοΰν καθ’ όλοκληρίαν. Περί
τήν 5ην άπογευματινήν, τό μοναδικόν πολυβόλον,
τό όποιον διέθετον, έπαυσε νά λειτουργή, ύποστάν
έμπλοκήν λόγφ τής άδιακόπτου πολυώρου χρήσεως.
Ή μαχητικότης τών πολιορκουμένων άνδρών ήρχισε
νά κάμπτεται, έν φ άντιθέτως οί έλασΐται, κατεχό-
μενοι ύπό όρμητικής λύσσης, παρεσκευάζοντο, δ­
πως, έπωφελούμενοι τοΰ έπερχομένου νυκτερινοΰ
σκότους, προσεγγίσουν άθέατοι είς τό κτίριον, πρός
δημιουργίαν ρηγμάτων διά δυναμίτιδος, μέσφ τών
όποίων θά ήδύναντο νά έφορμήσουν είς τό έσω-
τερικόν.
Οί έπί κεφαλής τής άμύνης άξιωματικοι άντελή-
φθησαν δτι έπρεπεν έγκαίρως νά ληφθή μία γενναία
άπόφασις, άλλως έπήρχετο ή καταστροφή. Πολύ
πλησίον, είς κτίριον τής όδοΰ Φιλελλήνων, ήτο έγ-
κατεστημένη ή Διεύθυνσις Χωροφυλακής τοΰ Υ ­
πουργείου Εσωτερικών, ή όποία, λόγφ τής θέσεώς
της, δέν είχε προσβληθή, διέθετε δέ έπαρκή δύναμιν
φρουράς καί εϊχεν εϊς τήν διάθεσιν της ίκανάς πο­
σότητας πυρομαχικών (θέλει μάς άπασχολήσει αΰτη
έν συνεχείςι). Διά λειτουργοΰντος μυστικοΰ τηλεφώ­
νου έγένετο συνεννόησις δπως, οί άνδρες τοΰ Τμή­
ματος Μεταγωγών έξορμώντες κεραυνοβόλως, φθά-
σουν εις τό πλησίον κτίριον τής όδοΰ Φιλελλήνων,
382
εις τήν έξοδον τοϋ όποίου θά άνέμενον αύτούς πο­
σότητες πυρομαχικών και άνδρες, ώστε νά έπιστρέ-
ψουν είς τάς θέσεις των έφωδιασμένοι καί ένισχυ-
μένοι. Ή έπιχείρησις έξετελέσθη μέ τάξιν καί ταχύ­
τητα, σημειώσασα άπόλυτον έπιτυχίαν. ’Ολίγον μετά
τήν 5ην άπογευματινήν, άνδρες τής Διευθύνσεως Χω­
ροφυλακής τής όδοϋ Φιλελλήνων, πλησιάσαντες είς
τάς γωνίας τών παρόδων, ήρχισαν νά πυροβολοϋν
τάς πολιορκητικάς όμάδας. Οί έλασΐται, φαντασθέν-
τες δτι καταφθάνουν ίσχυραί ένισχύσεις ύπέστησαν
σύγχυσιν καί έλαβον άλλας θέσεις άντιστάσεως.
Τότε οί πολιορκούμενοι έξώρμησαν έκ τοΰ Τμήματος
Μεταγωγών καί διά κεραυνοβόλου έφόδου έφθασαν
σχεδόν άνενόχλητοι μέχρι τοΰ κτιρίου τής όδοϋ Φιλ­
ελλήνων. Έκεΐ άνεφωδιάσθησαν, ένισχυθέντες δέ
διά μικροΰ άριθμοϋ έξ άξιωματικών καί όπλιτών,
έπανήλθον είς τάς θέσεις των. Ύπό δυνάμεως τής Δι-
ευθύνσεως Χωροφυλακής, έξωντώθησαν δύο έστίαι
έπί τών όδών Νικοδήμου-Άδριανοϋ καί Ύπερεί-
δου, άποκατασταθείσης οΰτως έλευθέρας έπικοινω-
νίας μετά τοϋ Τμήματος Μεταγωγών.
Τήν νύκτα, ή δύναμις αϋτη, έπανέρχεται πρός δια-
νυκτέρευσιν είς τό κτίριον τής όδοϋ Φιλελλήνων,
άλλ’ άπό τής πρωίας τής 7ης Δεκεμβρίου, ένισχυ-
θεΐσα καί έφοδιασθεΐσα έκ νέου, έπανεγκαθίσταται
σταθερώς είς τό Τμήμα Μεταγωγών. Οί έλασΐται
ύποστάντες σύγχυσιν έκ τών άλληλοδιαδόχων γεγο­
νότων έκ τών όποιων εΐχον αίφνιδιασθή, έγκατέλει-
ψαν τήν όδόν Νικοδήμου καί τούς γύρωθεν χώρους,
άφοϋ προέβησαν είς τάς συνήθεις λεηλασίας. Οί
άνδρες τής Χωροφυλακής άνακαταλαβόντες τό κτί­
ριον τών Μεταγωγών, ώχυρώθησαν, καλώς έφωδια-
σμένοι πλέον καί μέ άναπτερωμένον τό ήθικόν χά­
ρις είς τάς λαμπράς έπιτυχίας των. Οί έλασΐται συ­
νέχισαν έπί τινας άκόμη ώρας τόν άγώνα μέ άσθενέ-
στερον πϋρ, άλλά κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός
άντιληφθέντες τό μάταιον τής προσπαθείας άπεσύρ-
θησαν έντελώς. Αί άπώλειαί των ήσαν σημαντικαί.
Ή Χωροφυλακή έπετέλεσε τά έκπληκτικά καί ύπό
τόσης έπιτυχίας στεφθέντα αύτά έγχειρήματα, με
σχετικώς μικράς άπωλείας. Έφονεύθησαν τρεις δ-
πλΐται καί έτραυματίσθησαν εϊς άξιωματικός καί 16
όπλΐται.
16. Η ΣΠΑΡΑΚΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ
ΤΗΣ ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Μία τών φρικωδεστέρων τραγωδιών τοϋ στασια-
στικοϋ κινήματος τών κομμουνιστών κατά Δεκέμ­
βριον 1944, ύπήρξεν ή πολιορκία, ή κατόπιν συμφω­
νίας παράδοσις καί ή διά παρασπονδίας, μετά βασά­
νων, έκτέλεσις τών άξιωματικών καί όπλιτών τής
’Ανωτέρας Διοικήσεώς Χωροφυλακής Στερεδς Ελ­
λάδος. Τό κτίριον είς τό όποιον έστεγάζετο, κατά
τήν έποχήν έκείνην, ή ’Ανωτέρα Διοίκησις εύρί­
σκετο είς τήν όδόν Άνδρου άρ. 16. Πολύ πλησίον,
είς τήν όδόν Κοδριγκτώνος άρ. 2, εύρίσκετο ή Διοί-
κησις Χωροφυλακής Αθηνών.
’Από τών πρωινών ώρών τής 5ης Δεκεμβρίου, έλα-
σιτικά σώματα έλάμβανον θέσεις είς τάς όδούς πέριξ
τών κτιρίων τής Άνωτέρας Διοικήσεώς Χωροφυλα­
κής Στερεδς Ελλάδος καί τής Διοικήσεώς Χωροφυ­
λακής Αθηνών, τά όποια ουτω περί τήν μεσημβρίαν
εύρέθησαν στενώς πολιορκημένα. Οί είς τό κτίριον
Διοικήσεώς Χωροφυλακής Αθηνών έγκλεισθέντες
ήσαν έλάχιστοι καί τά δπλα καί πυρομαχικά τά όποια
διέθετον ήσαν άνεπαρκέστατα. Κανονικώς θά έπρε­
πε νά έγκαταλείψουν έγκαίρως τό κτίριον, διότι δέν
υπήρχε δυνατότης άντιστάσεως. - Έν τούτοις, έθεώ-
ρησαν ώς παράβασιν καθήκοντος τήν έγκατάλει-
ψιν τής έδρας των άνευ άντιστάσεως. Είς τό κτίριον
τής ’Ανωτέρας Διοικήσεώς Χωροφυλακής Στερεδς
Ελλάδος, εύρέθησαν κατά τήν ώραν ένάρξεως τής
έπιθέσεως 16 άξιωματικοί καί 50 όπλΐται, διαθέ-
τοντες μόνον άτομικά δπλα καί χειροβομβίδας.
Ή έπίθεσις έξεδηλώθη όλίγον μετά τήν 2αν άπο-
γευματινήν ώραν διά σφοδροϋ πυρός έναντίον καί τών
δύο κτιρίων. Οί έλάχιστοι άνδρες τής Διοικήσεώς
Χωροφυλακής Αθηνών, άφ’ ού άντεστάθησαν γεν-
ναίως έπί άρκετήν ώραν καί είς μάτην έζήτησαν νά
τούς σταλοϋν βοήθειαι, προέβησαν είς άπεγνωσμέ-
νην έξοδον, ή όποία δμως έσημείωσεν έπιτυχίαν.
Επειδή δέν συνεφώνουν πρός ποίαν κατεύθυνσιν νά
στραφοϋν, άλλοι κατέφυγον είς τό έγγύτατα εύρι-
σκόμενον κτίριον τής ’Ανωτέρας Διοικήσεώς καί
άλλοι διέφυγον πρός Ύπηρεσίας τοϋ κέντρου.
Οί έγκλεισθέντες είς τό έπί τής όδοϋ "Ανδρου
κτίριον τής Άνωτέρας Διοικήσεώς Στερεδς Ελλά­
δος, άξιωματικοί καί όπλΐται, άπέκρουσαν μετά σθέ­
νους δλας τάς λυσσώδεις έπιθέσεις τών έλασιτών καί
έκράτουν σταθερώς τάς θέσεις των μέχρι τής νυκτός.
Δυστυχώς, ή τοποθεσία τοϋ κτιρίου ούδέν προσέφε-
ρε πλεονέκτημα άμύνης, διότι εύρίσκετο έν τφ μέσω
πολυκατοικιών, αί όποΐαι παρέμειναν είς τούς έλα-
σίτας πρός έκεΐθεν έκτόξευσιν βλημάτων, διότι δέν
εϊχεν έπαρκεΐς δυνάμεις πρός έκεΐ έγκατάστασιν φυ­
λακίων. Πρός τόν σκοπόν αύτόν είς μάτην έζητήθη-
σαν ένισχύσεις άπό τό κέντρον. Τήν άμυναν διηύ-
θυνε προσωπικώς ό άνώτερος διοικητής συνταγμα­
τάρχης Σωτ. Οίκονομόπουλος, βοηθούμενος ύπό τών
ταγματαρχών Νικ. Τζάννε καί Δη μ. Τσοτάκου. Οί
383
Συνταγματάρχης Σωτήριος Οίκονομόπουλος. Ανώτερος δι­
οικητής Χωροφυλακής Στερεός ' Ελλάδος. Έξετελεσθη ά-
πανθρώπ(ος εις Αθήνας ύπό τών έλασιτών τόν Δεκέμβριον
τοΰ 1944.
μοίραρχοι Ν. Γκουμογιαννόπουλος, Π. Μασουρί-
δης, Νικ. Κωσταβάρας, Δ. Λαφογιάννης, ό ύπο­
μοίραρχος Ν. Γιαννΐκος, οί Ανθυπομοίραρχοι Κ.
Κουρής, Ίω. Παπασταμάτης, Εύ. Λουκάς καί οί
άνθυπασπισταί Δημ. Μπουρίκας, Σωτ. Κυριαζής,
Εύ. Κυπραΐος, Σωτ. Ζαζας καί Νικ. Παπαγεωργίου
είχον λάβει θέσεις μαχητών είς τήν πρώτη ν γραμμήν
άμύνης. Χαρακτηριστικόν είναι δτι, λόγφ τής είδι-
κής έν τή 'Ανωτέρφ, Διοικήσει όπηρεσίας, έκ τών
50 όπλιτών οί 27 ήσαν ύπαξιωματικοί.
Κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός τό πΟρ τών έλα-
σιτών έγένετο σφοδρότερον καί τό οίκημα περιε-
σφίγγετο όλονέν περισσότερον, διότι οί έλασΐται
είχον άνέλθει είς τάς ταράτσας τών πλησίον κατοι­
κιών, όπόθεν έβαλλον δι’ αύτομάτων καί χειροβομ­
βίδων. Έπίσης, διά δυναμίτιδος έπεχείρουν νά έπι-
φέρουν ρήγματα είς τούς τοίχους τών οίκιών, ώστε
άπό όπής είς όπήν νά φθάσουν μέχρι τοϋ πολιορκου-
μένου κτιρίου, όπότε θά τό κατεκρήμνιζον διά δυναμί­
τιδος ώστε νά είσορμήσουν είς τό έσωτερικόν. Οί
κάτοικοι καί ίδίως τά γυναικόπαιδα τών πέριξ κατοι­
κιών έξελιπάρουν τούς είσορμώντας έλασίτας με τάς
δέσμας δυναμίτιδος είς χεΐρας νά σεβασθοΰν τάς
καταστρεφομένας κατοικίας των καί τά κινδυνεύον-
τα παιδιά των. Οί τρομακτικοί κρότοι τών έκρηγνυο-
μένων χειροβομβίδων καί βομβών τών δλμων καί
τής δυναμίτιδος, ό κονιορτός τών καταπιπτόντων
τοιχωμάτων καί αί οίμωγαί τών γυναικοπαιδών έδη-
μιοόργουν συνταρακτικήν άτμόσφαιραν φρίκης.
Οί άρχηγοί τών έλασιτών, έπωφελούμενοι τής
δραματικής αύτής καταστάσεως καί τοϋ τρόμου καί
τής άπογνώσεως είς τήν όποίαν είχον περιέλθει οί
κάτοικοι, διεβεβαίωναν αύτούς δτι μόνοι όπεύθυνοι
τών δυστυχημάτων ήσαν οί χωροφύλακες καί οί
άξιωματικοί των καί δτι αύτοί ώφειλον νά τούς πεί-
σουν νά άποχωρήσουν άνενόχλητοι, όπότε θά έ-
παυον άμέσως τά δεινά των. Οϋτως είς τήν μάζαν τοϋ
πληθυσμοϋ έκαλλιεργήθη κλίμα πιέσεως πρός άπο-
χώρησιν τών έγκλείστων.
Κατά τάς τελευταίας ώρας τής νυκτός ό άρχιμαν-
δρίτης Πορφύριος Κυριακίδης, έφημέριος τοΰ γει-
τονικοΰ ναοϋ *Αγίου Γεωργίου Κυψέλης, έπείσθη
ύπό τών έλασιτών δπως, συνοδευόμενος καί ύπό τινων
πολιτών, μεταβή είς τό πολιορκούμενον κτίριον τής
Άνωτέρας Διοικήσεως διά νά μεταφέρη δρους παρα-
δόσεως, κατά τούς όποιους πάντες θά άφήνοντο
έλεύθεροι νά μεταβοϋν δπου έπεθύμουν, άλλως θά
άνετινάσσοντο δλαι αί γύρωθεν οίκίαι καί θά έξο-
λοθρεύοντο καί αύτοί πάντες. Τηλεβόας άνήγγειλε
τήν μετάβασιν τής ύπό τόν άρχιμανδρίτην έπιτρο-
πής καί, συγχρόνως, διετάχθη νά καταπαύση τό πϋρ.
Άλλ’ ό συνταγματάρχης Οίκονομόπουλος, ήλπιζεν
δτι άπό στιγμής είς στιγμήν θά έλάμβανεν ένισχύ-
σεις, ίσως καί έφοβεΐτο δτι είσδοχή έπιτροπής ύπό
κληρικόν, πρός συζήτησιν δρων άποχωρήσεως, θά
έμείωνε τήν μαχητικότητα τών άνδρών. Ήρνήθη
οίανδήποτε διαπραγμάτευσιν καί, δταν ή έπιτροπή
έπλησίαζε, διέταξε νά ριφθοϋν πυροβολισμοί είς
τόν άέρα διά νά τήν έξαναγκάση πρός άπομάκρυνσιν.
Μετά τήν άποτυχίαν είσόδου τής έπιτροπής,
πρός διαπραγματεύσεις, ή έπίθεσις τών έλασιτών
διά παντός μέσου έγένετο σφοδροτέρα. Οί έλασΐται
προσεκόμιζον κιβώτια δυναμίτιδος διά νά άνατινά-
ξουν δλας τάς γύρωθεν οίκίας, πράγμα τό όποιον
είχε φέρει τούς κατοίκους είς άπόγνώσιν. Ό συν­
ταγματάρχης Οίκονομόπουλος ήμύνετο κρατερώς,
άλλ’ δταν ήλθεν ή πρωία έλάχιστα πλέον είχε πυρο­
μαχικά, αί δέ καθ’ δλην τήν νύκτα άναμενόμεναι
έναγωνίως βοήθειαι δέν κατέφθανον. Οί έλασΐται
έπεισαν καί πάλιν, κατόπιν ίκεσιών τών φοβουμένων
τήν άνατίναξιν τών κατοικιών των κατοίκων, τόν
άρχιμανδρίτην Πορφύριον, δπως, όμοϋ μετά τοϋ κα-
τοικουντος είς γειτονικήν οΙκίαν άποστράτου τα­
γματάρχου τοΰ Μηχανικοΰ Καλλινίκου, μεταβοϋν
είς τό οϊκημα Χωροφυλακής διά νά άνακοινώσουν
δτι οί πολιορκούμενοι, έγκαταλείποντες τόν όπλι-
σμόν των, θά ήσαν έλεύθεροι νά μεταβοϋν όπουδή-
ποτε έπεθύμουν. Είς τήν διμελή αύτήν έπιτροπήν
προσετέθη κατόπιν καί ό Ιατρός Σουμάχερ, δστις
τήν τελευταίαν στιγμήν έπετράπη νά μεταβή είς τό
πολιορκούμενον κτίριον, διά νά έπιδέση τάς πλη-
γάς τραυματισθέντος ένωμοτάρχου.
384
Τό πϋρ και πάλιν κατέπαυσε και ό τηλεβόας ανήγ­
γειλε τήν μετάβασιν τής ύπό τόν αρχιμανδρίτην
έπιτροπής, πρός αναγγελίαν τής έλευθέρας άποχω-
ρήσεως τών πολιορκουμένων. Τήν φοράν αύτήν ό
συνταγματάρχης Οικονομόπουλος, κατόπιν συσκέ-
ψεως μετά τών άξιωματικών, και βλέπων άλλως τε
δτι τά πυρομαχικά είχον σχεδόν έξαντληθή, έδέχθη
νά εισέλθη ή έπιτροπή. Ώρισμένοι αξιωματικοί,
ίσως διότι έγνώριζον τήν δολίαν συμπεριφοράν τών
έλασιτών οί όποιοι θά παρεβίαζον τάς άνειλημμέ-
νας ύποχρεώσεις των, έπέμενον δπως, αντί συνθη-
κολογήσεως, γίνη έξόρμησις πρός διαφυγήν, όπότε
πιθανόν μέγα μέρος τής δυνάμεως θά διεσώζετο.
Άλλ’ ή διαβεβαίωσις του έγγυωμένου τήν τήρησιν
τών δρων αρχιμανδρίτου, ίσως και ό κάματος τής
όλονυκτίου πάλης, εϊχον επηρεάσει τούς περισσο­
τέρους πρός αποδοχήν τών δρων.
Ή έπιτροπή μετά λευκής σημαίας, δίς έπεσκέφθη
τό οίκημα πρός διεξαγωγήν διαπραγματεύσεων, τήν
δευτέραν δέ φοράν συνωδεύετο ύπό ένός ύπολοχα-
γοϋ έλασίτου. Συμφώνως πρός τήν ένορκον προα-
νάκρισιν του μετέχοντος τής Έπιτροπής Καλλινί­
κου, ό συνταγματάρχης Οικονομόπουλος έξηκο-
λούθεινά προβάλλη αντιρρήσεις. Έν αρχή έτόνισεν
δτι εϊς στρατιωτικός ώφειλε νά λάβη διαταγάς παρά
τής προϊστάμενης του Αρχής και έζήτει δπως του
παρασχεθή εύκολία νά ελθη είς έπαφήν μετά τοϋ
Υπουργείου, έπαναλαμβάνων «Μόνον μέ διαταγήν
τοϋ Υπουργείου θά μπορούσα νά έγκαταλείψω τό
οίκημα». Επειδή ό έλασίτης άξιωματικός παρετή-
ρει, παραπλανητικώς άλλως τε, δτι δλα τά Αστυνο­
μικά Τμήματα είχον ήδη παραδοθή, ό Οίκονομό-
πουλος άπήντα «Έμεΐς δέν είμαστε άστυφύλακες.
Έμεΐς ύπαγόμεθα είς τούς στρατιωτικούς κανονι­
σμούς και γι’ αύτό πρέπει έκεΐνο πού θά κάνουμε
νά εΐναι κανονικό». Είναι πιθανόν δτι διά τής έπι-
μονής του δπως τοϋ παρασχεθή εύκολία, ίσως άφιε-
μένου ένός άξιωματικοϋ έλευθέρου νά μεταβή είς
τό Υπουργείο ν διά νά ελθη εις συνεννοήσεις και
νά λάβη διαταγάς, πλήν τής μεταβιβάσεως τής εύθύ-
νης είς τήν προϊσταμένην Αρχήν, θά άπέβλεπεν δ­
πως δυνηθή νά έκθέση εις τό 'Υπουργεΐον τήν δρα-
ματικήν κατάστασιν, εις τήν όποίαν είχε περιέλθει,
διά νά σταλοϋν έγκαίρως ένισχύσεις. Άλλ’ ό έλα­
σίτης άξιωματικός, άντιληφθείς έκ τής συζητήσεως
δτι οί έγκλειστοι, άποκεκομμένοι άπό τής προτε­
ραίας άπό πάσης εξωθεν έπικοινωνίας, διετέλουν έν
πλήρει άγνοια τών συμβαινόντων, συνέχισε τάς πα­
ραπλανητικός του πληροφορίας, βεβαιών δτι τά
πάντα είχον περιέλθει είς τόν ΕΛΑΣ. Έξ άλλου,
έν φ κατά τήν πρώτην, μέσφ τής έπιτροπής, συνεν-
νόησιν, τόσον ό ύπολοχαγός αύτός, δσον καί ό άνώ-
τερός του έλασίτης τής περιοχής, είχον δώσει «έπί
λόγφ τιμής» τήν διαβεβαίωσιν δτι θά άφηνον άπο-
λύτως έλευθέρους τούς άνδρας τοϋ συνθηκολογοϋν-
τος αύτοϋ τμήματος τής Χωροφυλακής, νά μεταβοϋν
όπουδήποτε ήθελον, ήδη έδήλωσαν δτι θά σταλοϋν
είς Νέαν Ιωνίαν, δπου, ώς ψευδώς διεβεβαίουν, πάν-
τες οί έν Άθήναις άνδρες τής Χωροφυλακής καί
τής Αστυνομίας συνεκεντροϋντο ύπό τών Άγγλων,
άνευ άναμίξεως τοΰ ΕΛΑΣ.
Έκ τής ύπαναχωρήσεως αύτής ό συνταγματάρχης
Οικονομόπουλος είχε δυσφορήσει, έπιμένων δπως
πάντες οί ύπ’ αύτόν άξιωματικοι καί όπλΐται μετα-
βοϋν έλευθέρως, ύπό έγγύησιν άσφαλείας, είς τό
ούχί πολύ μακράν κτίριον τής Σχολής Εύελπίδων.
Άλλ’ ό έλασίτης άξιωματικός, συνεχίζων τά παρα­
πλανητικά ψεύδη του, διεβεβαίωσεν δτι πρό τίνος
ώρας ή Σχολή Εύελπίδων είχε καταληφθή άπό τό
τάγμα Καισαριανής καί δτι αύτός, ώς ύπεύθυνος
διά τήν ζωήν των, δέν είχε δυνατότητα νά τούς όδη-
γήση άσφαλώς, είμή μόνον είς Νέαν Ιωνίαν, δπου
καί αύτοί, ώς καί οί λοιποί χωροφύλακες καί άστυ-
νομικοί, εύρίσκοντο ύπό τήν προστασίαν τών Ά γ ­
γλων.
Ή ώρα παρήρχετο καί ήδη ή παράτασις τής κατα-
στάσεως άπέβαινεν είς βάρος τών έγκλειστων, διότι
έν φ αύτοί ούδεμίαν πλέον £τρεφον έλπίδα λήψεως
ενισχύσεων ή έπαφής μετά τοϋ κέντρου, οί έλασΐται
περιέσφιγγον άνενοχλήτως καί όλονέν περισσότε­
ρον τό οίκημα, προσκομίζοντες καί κιβώτια δυναμί-
τιδος, έν φ οί περίοικοι έμφανιζόμενοι είς τούς έ-
Ταγματάρχης Δημήτριος Τσοτάκος τοΰ Παν. Συλληφθεις τήν
5-12-44, μετά τής υπολοίπου φρουράς τής Α.Δ.Χ. Στερεός
Ελλάδος, κατεκρεουργηθη υπό των έλασιτών εις τήν περιο­
χήν Κυψέλης.
385
ξώστας και τά πεζοδρόμια έβόων υπέρ ταχείας άπο-
χωρήσεως τών άνδρών τής Χωροφυλακής πρός διά-
σωσιν τών κατοικιών των. Περί ώραν ΙΟην πρωινήν,
τής 6ης Δεκεμβρίου, άπεφασίσθη νά παραδοθή τό
οίκημα καί έγκαταλειφθή έντός αύτοϋ ό όπλισμός.
Πάντως οί άνδρες, θά έλάμβανον τά άτομικά των
είδη καί θά έξήρχοντο, συνοδευόμενοι υπό τών με­
λών τής έπιτροπής καί τοϋ άξιωματικοϋ τοϋ ΕΛΑΣ,
έως δτου θά έφθανον έκτος τής ζώνης κινδύνου.
Αξιωματικοί καί όπλΐται έξήλθον τότε τοϋ οίκή-
ματος, όπότε εύρέθησαν έν τφ μέσω δυνάμεως έλα-
σιτών, ύπό τήν διοίκησιν ένός λοχαγοϋ των. Τοπο-
θετηθέντες έντός δύο ζυγών, διετάχθησαν νά βαδί­
σουν έν τω μέσω τούτων πρός τήν όδόν Έπτανήσου.
"Οταν, ύπό τούς έμπαιγμούς συναθροισθέντος έλα-
σιτικοϋ δχλου έφθανον είς τήν διασταύρωσιν τών
όδών Σπετσών καί Σκοπέλου, διετάχθησαν νά είσέλ-
θουν εις εν έκεΐ περιμανδρωμένον οικόπεδο ν. Εϊς
τά μέχρι τής στιγμής έκείνης συνοδεύαντα μέλη τής
έπιτροπής (άρχιμανδρίτης καί άπόστρατος ταγμα­
τάρχης) έδηλώθη δτι εληξεν ή αποστολή των καί
έπρεπε νά απομακρυνθούν. Εϊς τήν εκθεσίν του κατά
τήν ένορκον προανάκρισιν, ό έξ αύτών ιδιώτης Ισχυ­
ρίζεται δτι διεμαρτυρήθη διότι δέν έτηρήθη ή συμ­
φωνία καί δέν ώδηγήθησαν ασφαλώς οί συνθηκολο-
γήσαντες εις Νέαν Ιωνίαν. ’Αλλ’ ό έλασίτης άξιω-
ματικός άπήντησε ξηρώς δτι ώς στρατιωτικός, θά
παραδώση τούτους εις τούς άνωτέρους του, μόνους
άρμοδίους νά άποφασίσουν περί τής τύχης· των. Κα­
τόπιν τούτου οί δύο συνοδοί τής έπιτροπής άπεμα-
κρύνθησαν άνευ περαιτέρω διαμαρτυρίας.
Συμφώνως πρός άφήγησιν διασωθέντος χωροφύ-
λακος, άξιωματικοί καί όπλΐται ήρευνήθησαν έπι-
μελώς καί άφηρέθησαν δλα έν γένει τά είδη τά ό­
ποια έφερον μεθ’ έαυτών. Είς διαμαρτυρίαν τοϋ διοι-
κητοϋ καί άξιωματικοϋ δτι έπρόκειτο περί παρα-
σπονδήσεως, είς άξιωματικός τοϋ ΕΛΑΣ τούς έδή-
λωσεν δτι ήσαν όργανα τοϋ φασισμοϋ καί δτι τά
έγκλήματά των εις βάρος τοϋ λαοϋ εϊναι βαρύτατα,
διά τοϋτο θά παραπεμφθοϋν είς λαϊκόν δικαστή ριον,
τό όποιον θά άποφασίση περί τής τύχης των. Άλλά,
προφανώς, καί ή διατύπωσις αύτή έκρίθη τελικώς
περιττή !
Οί άξιωματικοί ώδηγήθησαν εϊς τήν περιοχήν
Κυψέλης, δπισθεν δεξαμενής, παρά τήν συνοικίαν
«Καραγιαννέϊκα». Έκεΐ περί τήν 6.30' απογευματι­
νήν τής αύτής ή μέρας έξετελέσθησαν πάντες διά
μαχαιρών, άφ’ ου έπί πολλήν ώραν έβασανίζοντο
φρικωδώς, άπογυμνωθέντες, κτυπούμενοι εις τήν κε­
φαλήν καί τά όστα δι’ ύποκοπάνων τών δπλων καί πι-
στολίων, διατρυπούμενοι εις τό σώμα διά μαχαιρι­
δίων ή σουβλιών καί προκών, έκδερόμενοι δι’ αιχμη­
ρών τεμαχίων τενεκέδων κονσερβών.
Μόνον ό μοίραρχος Ν. Κώσταβάρας είχε δυνη-
θή νά διαφύγη πρό τής παραδόσεως. Έκ τών όπλι-
τών, όκτώ χωροφύλακες κατά τήν νύκτα τής 5ης
πρός 6ην Δεκεμβρίου ήδυνήθησαν νά διαφύγουν πη-
δήσαντες άπό τής στέγης είς παραπλεύρως κατοι­
κίαν τοΰ Ιατροϋ Ντινιώτη, ό όποιος, κατά τήν κατά-
θεσίν του τούς άπέκρυψε καί κατόπιν τούς διηυκό-
λυνε πρός φυγάδευσιν. Οί λοιποί συλληφθέντες,
πλήν έπτά άφεθέντων έλευθέρων, ώδηγήθησαν εϊς
Καλογρέζαν δπου έκρατήθησαν έπι διήμερον. Κα­
τόπιν μετεφέρθησαν εϊς τά Διυλιστήρια Ούλεν, τοΰ
συνοικισμού Γαλατσίου, δπου έσφάγησαν διά μα­
χαιρών πλήν ένός χωροφύλακος, τόν όποιον ό παρα­
λαβών αύτόν πρός έκτέλεσίν δήμιος άνεγνώρισεν
ώς έχοντα παράσχει διευκολύνσεις είς τήν μητέρα
του, δτε αΰτη τόν έπεσκέπτετο έγκλειστον ύπό τών
Γερμανών είς τό Νοσοκομεΐον Συγγροϋ, δπου ούτος
ύπηρέτει ώς φρουρός. Τά τής .έκτελέσεως τών αί-
χμαλωτισθέντων διηύθυνεν εϊς γραμματεύς τής Ει­
σαγγελίας Αθηνών καλούμενος Δ. Παπαγεωργίου.
Τελικώς έξετελέσθησαν 15 άξιωματικοί, ήτοι, εις
συνταγματάρχης, 2 ταγματάρχαι, 3 μοίραρχοι (εϊς
άκόμη διέφυγε), εϊς ύπομοίραρχος, 3 άνθυπομοίραρ-
χοι και 5 άνθυπασπισταί. Όπλΐται έξετελέσθησαν
7 ένωμοτάρχαι, 15 ύπενωμοτάρχαι καί 20 χωροφύ­
λακες, άφέθησαν δέ έλεύθεροι (έκτός τών διαφυγόν-
των) τρεις ένωμοτάρχαι, δύο ύπενωμοτάρχαι καί
τρεις χωροφύλακες. Ό συνολικός άριθμός έκτελε-
σθέντων, διαφυγόντων καί άφεθέντων έλευθέρων φαί­
νεται μεγαλύτερος τοΰ προαναφερθέντος τών εύρε-
θέντων έντός τοϋ οικήματος κατά τήν ώραν τής έπι-
θέσεως, διότι προσετέθησαν όπλΐται τινές έκ τών
διαφυγόντων έκ τοϋ οικήματος Διοικήσεώς Χωρο­
φυλακής Αθηνών, οΐτινες εΐχον καταφύγει έκεΐ.
Οΰτω συνετελέσθη τό βδελυρόν αύτό άνοσιούρ-
γημα, βασανισμοϋ καί άνατριχιαστικής έκτελέσεως
τόσων γενναίων άνδρών, έκτελεστών τοϋ καθήκον­
τος πρός τήν πατρίδα, μή συλληφθέντων δέ έν ώρςι
μάχης, άλλά συνθηκολογησάντων έπί τφ λόγφ τής
τιμής τών άντιπάλων δτι θά άφήνοντο έλεύθεροι
ύπό τήν Ιδικήν των έγγύησιν άσφαλείας. Ή παρα­
σπονδία αύτή πρός κατακρεούργησιν άνθρώπων πα-
ραδοθέντων διά συνθήκης έπί λόγφ τιμής δτι θά
έγκατελείποντο έλεύθεροι, άποτελεΐ άχαρακτήριστον
πρδξιν άνανδρίας καί είς τήν ίστορίαν τοΰ Κομμου­
νισμού εϊς τήν Ελλάδα θά προσδίδη άνεξάλειπτον
στίγμα άτιμίας. Άλλά καί οί άναλαβόντες ώς έπι-
τροπή τήν διαπραγμάτευσιν τής παραδόσεα>ς καί λα-
βόντες τήν έγγύησιν τής άσφαλοϋς άποχωρήσεως,
δσον καί &ν ληφθοΰν ύπ’ δψιν τά έλαφρυντικά τής
γενικής συγχύσεως έκ τής δραματικής καταστάσεως,
(ιδίως ό τρόμος τών περίοικων έκ τής άπειλουμένης
καταστροφής τών κατοικιών των), δέν δύναται νά
λεχθή δτι άπετέλεσαν πλήρως τό καθήκον των, είς
τήν σοβαράν αύτήν άποστολήν τήν όποίαν περιε-
βλήθησαν καί άπετέλεσαν τόν κύριον λόγον διά
τής έγγυήσεώς των νά παραδοθοϋν οί άνδρες τής
Χωροφυλακής. Ό άρχιμανδρίτης ώφειλε νά λάβη
άκόμη περισσοτέρας έγγυήσεις τη ρήσεως τής συμ­
φωνίας καί δταν διεπίστωσεν δτι ή συμφωνία δέν
τηρείται, ώφειλε ν δχι νά άποσυρθή ήσύχως είς τήν
386
κατοικίαν του, άλλά νά παραμείνη εις τήν θέσιν του,
νά διαμαρτυρηθη έν όνόματι τοϋ Χριστόϋ διά τήν
άθέτησιν τόδν σύμφωνη θέντων καί, έστω και μέ κίν­
δυνον τής ζωής του, νά άπαιτήση τήν τήρησιν τής
συμφωνίας, άρνούμενος νά άποχωρήση έως δτου οί
παραδοθέντες συνοδευθοϋν είς άσφαλή, μακράν τοϋ
έλασιτισμοϋ, θέσιν. Αύτή ήτο και ή ύποχρέωσίς του
ώς άρχηγοϋ τής έπιτροπής συμβιβασμού και παρα-
δόσεως, άλλ’ αυτό ήτο και τό καθήκον του ώς λει-
τουργοϋ τής χριστιανικής πίστεως.
Άλλά και τό έτερον μέλος τής έπιτροπής, ό Ιδιώ­
της άπόστρατος άξιωματικός, παρ’ δλα δσα γράφει
εις τήν παρατιθεμένην κατωτέρω έκθεσίν του, περί
τών προσπαθειών του διασώσεως τών παραδοθέντων
διά συμφωνίας ύπ’ αύτοϋ διαπραγματευθείσης, δέν
δύναται νά λεχθή ώς άπολύτως βέβαιον δτι έξεπλή-
ρωσε πλήρως τό καθήκον του. Βεβαίως, ώς εΐπομεν,
λαμβάνεται ύπ’ όψιν ή γενική σύγχυσις και άνατα-
ραχή και ή άπώλεια τής ψυχραιμίας τών στιγμών
έκείνων, ώς και ή άνθρωπίνη ψυχολογική του κατά-
στασις έκ τής έπικειμένης άνατινάξεως τής γειτο-
νευούσης κατοικίας του και τών κινδύνων τής οικο-
γενείας του, αν δέν έπετυγχάνετο ή έκκένωσις και
παράδοσις. Άλλ’ άφοϋ άνέλαβεν αύτοκλήτως τόν
ρόλον τοϋ μεσάζοντος πρός διαπραγμάτευσιν τής
συμφωνίας, και αύτός ήτο ό λαβών τήν έπι λόγφ
τιμής διαβεβαίωσιν τοϋ έλασίτου άξιωματικοϋ δτι
δέν θά ήνωχλοϋντο οί συνθηκολογοϋντες και παρα-
διδόμενοι, τοϋτο, πρό παντός άλλου, έπρεπε και ώς
άνθρώπου και ώς πρώην Έλληνος άξιωματικοϋ νά
δεσπόζη είς τήν σκέψιν του και νά κατευθύνη τάς
ένεργείας του. Άφοϋ δέ (όλίγον περιέργως οί έλα-
σΐται κατ’ έξαίρεσιν, έν σχέσει πρός τούς λοιπούς
περίοικους, συμπεριεφέροντο πρός αύτόν μετά κα-
λωσύνης και εύγενείας, ώς άφήνει νά έννοηθή είς
τήν έκθεσίν του, συνεζήτουν μαζί του λογικοφανώς
και αύτόν είχον έπιλέξει νά πείση τούς πολιορκου-
μένους νά παραδοθοϋν κατόπιν έπι λόγφ τιμής συμ­
φωνίας έλευθέρας άποχωρήσεως), αύτός ήτο καί ό
περισσότερον παντός άλλου άρμόδιος, άντί έσπευ-
σμένης άποχωρήσεως, ώφειλε νά έπιμείνη είς τήν
τήρησιν τής συμφωνίας.
17. Η ΕΝΟΡΚΟΣ ΑΝΑΚΡΙΣΙΣ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΏΥ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ
Έν εΐδει έπιλόγου τής πρωτοφανούς αύτής είς
τήν ιστορίαν τής νεωτέρας Ελλάδος τραγωδίας καί
τοϋ διαπραχθέντος άνοσιουργήματος, φρικώδους κα-
τακρεουργήσεως άνθρώπων παραδοθέντων διά συν­
θήκης έλευθέρας άποχωρήσεως, παραθέτομεν τά κεί­
μενα: 1. Ενόρκου άνακρίσεως τοϋ χρησιμεύσαντος
ώς μεσάζοντος κατά τάς διαπραγματεύσεις παραδό-
σεως άποστράτου ταγματάρχου Έκτ. Καλλινίκου,
2. Έξετάσεως τοΰ μάρτυρος τής τραγωδίας ίατροΰ
Διον. Ντινιώτη, 3. Αναφοράς τοΰ διασωθέντος χω-
ροφύλακος Γ. Άθανασοπούλου, 4. Τής βάσει τών
μαρτυρικών καταθέσεων συνταχθείσης δικαστικής
έκθέσεως, 5. Κατάλογον τών εύρεθέντων είς τά γρα­
φεία τής Άνωτέρας Διοικήσεως κατά τήν έπίθεσιν
άξιωματικών καί όπλιτών.
Άθήναι 16 Ίανουαρίου 1945
Έξέτασις Έκτορος Καλλινίκου τοΰ Παναγιώτου
άποστράτου ταγματάρχου τοΰ Μηχανικοΰ
έτών 49 κατοίκου Αθηνών, Επτάνησου 13
Έρώτησίς: Γνωρίζεις δν κλπ. (ήρωτήθη δεόντως).
Άπόκρισις: Άπό τής μεσημβρίας τής 5ης Δεκεμβρίου
ήρχισε σφοδρά έπίθεσις όμάδων ένόπλων κατά τής Άνω­
τέρας Διοικήσεως Χωροφυλακής Στερεας Ελλάδος. Ή
οίκία μου κεΐται άκριβώς είς τήν γωνίαν τής όδοΰ Επτά­
νησου καί πλατείας Άγ. Γεωργίου, είς θέσιν δπου ήτο
δυνατόν ν’ άντιλαμβάνωμαι πλήρως τάς ένεργείας τών
ένόπλων, άλλά άφ’ έτέρου μοΰ ήτο άδύνατος καί ή έξοδος
έκ τής οίκίας μου λόγφ τών διασταυρουμένων πυρών. Τά
πυρά ένετάθησαν κατά τό άπόγευμα τής ήμέρας έκείνης,
κατά τήν νύκτα δε έγένοντο κατά πολύ έντονώτερα χρη-
σιμοποιουμένων και δλμων, οΐτινες έξετοξεύοντο άπό τήν
πλατείαν. Ή μεσολάβησις ή ίδική μου μετά τοΰ Αρχιμαν­
δρίτου Πορφυρίου έγένετο τήν 7.30' τής έπομένης πρωίας.
Χαρακτηριστικά σημεία τής νυκτερινής έπιθέσεώς τών
ένόπλων ήσαν: 1. Ότι διά τών χωνιών διαρκώς έκαλοΰ-
σαν τούς πολιορκουμένους νά παραδοθοϋν ύποσχόμενοι
δτι δέν θά τούς κάμουν τίποτε, 2. Ότι έπληγώθη κάποιος
τών έπιτιθεμένων, είς τήν ταράτσαν τής άπέναντι τής Χω­
ροφυλακής πολυκατοικίας, καί δτι προσεπάθησαν νά τόν
κατεβάσουν και δέν μπόρεσαν καί ήπείλησαν τότε διά
τοΰ χωνιοΰ τούς κατοίκους τοΰ γ' καί δ' όρόφου τής πο­
λυκατοικίας, δτι έάν πάθη τίποτε ό άνθρωπός τους θά
σφάξουν δλους τούς ένοίκους καί, 3. Ότι περί ώραν
23.30' περίπου, έγένετο μία μεγάλη έκρηξις τής όποίας
έπηκολούθησαν πολλοί θόρυβοι καταστρεφομένων πρα­
γμάτων, φωνές άνθρώπων καί άθρόα θραΰσις τζαμιών.
Τό πρωί, μόλις έξημέρωσεν, έσκέφθηκα δτι έπρεπε όπωσ-
δήποτε νά φύγω άπό τό σπίτι μου μαζί μέ τήν οίκογένειάν
μου.
Τό σπίτι μου ήτο ήδη άνοικτό, διότι ή έκρηξις ή βρα-
δυνή δέν άφησε ούτε πόρτα κλειστή οΰτε παράθυρο, οΰτε
τζάμι γερό, είχα δέ συγκεντρώσει τούς δικούς μου κάτω
άπό μιά σκάλα, δπου περάσαμε δλη τήν νύκτα. Μόλις
387
έξημέρωσε λοιπόν, έπλησίασα Ινα παράθυρο καί ή ρώ­
τησα τούς άντίκρυ μου είς τήν γωνίαν εύρισκομένους
έλασίτας άν μπορούμε νά φύγουμε. Τότε κάποιος μοϋ
άπήντησεν δτι αύτοί δέν πρόκειται νά μδς ρίξουν, άλλά
δτι ύπί|ρχε φόβος νά δεχθούμε καμμιά σφαίρα άπό τήν
Χωροφυλακή. Πράγματι κατέβασα τούς δικούς μου και
περάσαμε τροχάδην τήν έπικίνδυνον διαδρομήν (περί­
που 8 μέτρα). Τελευταίος έπέρασα έγώ άφοϋ έκλεισα τό
σπίτι μου. Ακριβώς είς τήν καμπήν τής όδοΰ έπεσα έπά-
νω σέ ένα ψηλό ύπολοχαγό άγνωστόν μου, ό όποιος μοϋ
είπε «σέ πέντε λεπτά δέν θά μπορεΐς πιά νά φύγης, γιατί
θά άνατινάξουμε δλο τό τετράγωνο». «Μά χριστιανέ μου,
τοΰ άπάντησα, τι είναι αύτά πού κάνετε, "Ελληνες μέ "Ελ­
ληνες βγάζομε τά μάτια μας;» Καί είς τόν τόνον αύτόν
έπηκολούθησε μία μικρή στιχομυθία κατά τήν όποίαν
μοΰ είπε δτι «νά δέν δέχονται καμμιά συνεννόησι. Χθές
θέλησε νά πάη ό παπάς νά τούς δή, άλλά τόν έπυροβόλη-
σαν καί δέν τόν άφησαν νά τούς πλησιάση». Πράγματι
είχα άκούσει, διαρκούσης τής νυκτός, τό χωνί νά λέει
δτι θά πήγαινε ό άρχιμανδρίτης Πορφύριος μέ μερικούς
κατοίκους τής περιοχής, άλλά δέν ήξευρα τί έκαμαν.
Τότε λέγω είς τόν ύπολοχαγό ν αύτόν «νά πάω νά δώ καί
έγώ τόν παπδ μήπως καί ύπάρξη περίπτωσις νά έπανα-
λάβουμε τό διάβημα». «Πήγαινε μοΰ λέει άλλά δέν θά
κάμης τίποτε». Πράγματι άφοΰ ώδήγησα τήν οίκογένει-
άν μου όπίσω άπό τήν έκκλησίαν, είς μέρος άπρόσβλητον,
έπέστρεψα μόνος μου όπίσω καί έπηγα στο κελλί τοΰ
άρχιμανδρίτου δπου τόν ή ρώτησα άφοΰ τόν έχαιρέτησα,
τί έγίνηκε τή νύχτα. Ό άρχιμανδρίτης μοΰ είπεν δτι έπε-
χείρησαν μαζί μέ μερικούς άλλους νά σταματήση αύτό
τό κακό, άλλά δέν τό κατώρθωσε, δέν έφάνη δέ άμέσως
διατεθειμένος νά μέ ένισχύση, είς έκδηλωθεΐσαν προσπά-
θειάν μου, νά συνεχίσωμεν μαζύ νέαν ένέργειαν πρός παΰ-
σιν τής αίματοχυσίας. Έπέμεινα είς τήν προσπάθειάν μου
καί τέλος ό άρχιμανδρίτης έπείσθη νά πδμε μαζύ είς τήν
Χωροφυλακήν. Πρέπει νά τονισθή δτι κατόπιν τών δσων
παρέστημεν μάρτυρες διαρκούσης τής νυκτός, τοΰ φο-
βεροΰ πυρός καί τών άλλων μέσων πού έχρησιμοποίουν
οί στασιασταί, άνησυχούσαμε πολύ μαζί μέ τόν Αρχι­
μανδρίτη γιά τήν κατάστασι είς τήν όποίαν θά εύρίσκοντο
οί άνθρωποι αύτοί πού ήσαν άποκεκλεισμένοι 20 όλόκλη-
ρες ώρες, ύπό τόσον δραματικάς συνθήκας, έγώ δέ Ιδιαι­
τέρως έθεώρησα δχι ώς άνθρωπιστικόν καθήκον άλλά
ώς ύποχρέωσιν άπορρέουσαν έξ αύτής τής στρατιωτικής
μου ύποστάσεως, νά παρέμβω καί νά σταματήσω τό με­
γάλο αύτό κακόν.
"Οταν ό άρχιμανδρίτης μοΰ έδήλωσε τελικώς δτι δέ­
χεται, τότε βγήκα άπό τό κελλί καί έφώναξα νά πλησιάση
ό ύπολοχαγός μέ τόν όποιον ώμίλησα. Πράγματι, ήλθεν
ό ύπολοχαγός αύτός καί έμπήκε στο κελλί. Έκεΐ ώμίλη­
σα έγώ πρώτος καί τοΰ είπα: «Εΐμεθα σύμφωνοι μέ τόν
παπδ νά πδμε νά δοΰμε πώς μπορεΐ νά τελειώση ή άδελ-
φική αύτή σφαγή καί σοΰ προτείνω νά τούς άφήσετε νά
φύγουν μέ τά δπλα τους καί σείς νά γίνετε κύριοι τοΰ
κτιρίου». «Τί λές, μοΰ άπαντά, έμεΐς άκριβώς τά δπλα
τους θέλουμε καί έπειτα αύτοί ώς άτομα δέν μδς ένδιαφέ-
ρουν καθόλου». «"Ωστε τοΰ άπαντώ αν σδς παραδώσουν
τόν όπλισμό τους είναι έλεύθεροι; Μοΰ τό βεβαιώνεις
μέ τό λόγο τής τιμής σου;». «Στο βεβαιώνω μοΰ λέει».
«Τότε, τοΰ λέω, δώσέ μου τό χέρι σου». Μοΰ τό έδωσε
καί μοΰ έπανέλαβε δτι έπί τφ λόγφ τής τιμής του ούδείς
θά θιγή άπό τούς έν τφ οίκήματι τής Χωροφυλακής.
Κατόπιν τής βεβαιώσεως αύτής τόσον κατηγορηματικώς
καί έπισήμως γενομένης, έδέχθημεν νά πδμε νά συναντή­
σουμε τούς έν τή Χωροφυλακή καί δπως έλεγε καί ό άρ-
χιμανδρίτης «νά δοΰμε καί τί κάνουν καί αύτοί οί άνθρω­
ποι». Μέ τό χωνί εδωσεν έντολή ό ίδιος ύπολοχαγός:
«Τό ΕΛΑΣ νά παύση πΰρ» καί άφοΰ έπειτα άπό άρκετή
ώρα έπαυσαν οί πυροβολισμοί είπε: «Έπιτροπή άπό τόν
κ. Καλλίνικο καί τόν άρχιμανδρίτη Πορφύριο έρχον­
ται νά σδς δοΰν μήπως ύπάρχει κανένας τρόπος συνεν-
νοήσεως». Πράγματι, ύψώσάντες μίαν πρόχειρον ση­
μαίαν λευκήν έφθάσαμεν είς τήν Χωροφυλακή. Χαρακτη-
ριστικόν είναι δτι, κατά τό διάστημα τής διαδρομής μας,
δλοι οί κάτοικοι οί εύρισκόμενοι έντός τών έρειπωμένων
οίκιών βγήκαν στά παράθυρα καί μέ έπικλήσεις μδς
παρακαλοΰσαν «κάτι νά κάνουμε» γιά νά σταματήση τό
κακό. Είς τήν Χωροφυλακήν πού έπήγαμε, συναντήσαμε
κάτω μερικούς χωροφύλακας πρός τούς όποιους είπαμε,
καί ό άρχιμανδρίτης καί έγώ, μερικά λόγια νά τούς έν-
θαρρύνουμε* «μπράβο παιδιά» έλέγαμε συνεχώς. Είδο-
ποιήθηκε ό συνταγματάρχης καί μάς έκάλεσε σέ ένα
γραφείο, στόν δεύτερο δροφο, δπου μάς ή ρώτησε, έπί πα-
ρουσίςι καί δύο ή τριών άλλων άξιωματικών, γιά τόν σκο­
πό τής έπισκέψεώς μας. Τοΰ άπήντησα έγώ δτι τοΰ φέρ­
νουμε προτάσεις τών ένοπλων, νά παραδώσουν τόν όπλι-
σμό τους καί δ,τι άλλο στρατιωτικό είδος έχουν καί νά
φύγουν.
Τότε ό συνταγματάρχης Οικονομόπουλος (αύτός ήτο
πού μδς έδέχθη) μδς εϊπεν δτι αύτός καθ’ δ στρατιωτικός
δέν μπορεΐ νά κάμη τίποτε χωρίς τή διαταγή τοΰ Υπουρ­
γείου είς δ ύπάγεται. Τοΰ άπήντησα δτι αύτός είναι άρμό-
διος ν’ άποφασίση διότι αύτός έχει καί τήν εύθύνην. Έν
συνεχείςι, άπεφασίσθη νά έπιστρέψουμε καί νά ζητήσουμε
μισή ώρα προθεσμία, γιά νά συσκεφθοΰν οί έν τή Χωρο­
φυλακή καί άποφασίσουν, μδς παρεκάλεσεν δμως νά
φροντίσουμε νά ρθή κανένας γιατρός μέ φαρμακευτικά
ύλικά γιά νά κυττάξη έναν βαρέως τραυματισθέντα καί ό
όποιος ύπήρχε φόβος νά πεθάνη, διότι καθώς μδς είπε
δέν είχαν οΰτε μπαμπάκι, οΰτε Ιώδιο.
Πράγματι έπιστρέψαμε πρός τούς έλασίτας καί μπήκα­
με μέσ’ τό κελλί τοΰ άρχιμανδρίτου, δπου άντί τοΰ ύπο-
λοχαγοΰ μπήκε ένας λοχαγός, ό όποιος έφάνη δτι ήτο έν
γνώσει τών ένεργειών. Έκεΐ τοΰ είπαμε δτι οί άνθρωποι
ζητοΰν μισή ώρα νά σκεφθοΰν καί δτι γυρεύουν ένα για­
τρό. Μδς άπήντησεν δτι εύχαρίστως δέχεται νά έπιτρέ-
ψη σέ ένα γιατρό τής συνοικίας νά έπισκεφθή τή Χωρο­
φυλακή καί μδς έπανέλαβεν δτι καί αύτός είναι σύμφωνος
μέ τά δσα ό ύπολοχαγός είπε καί δτι αύτοί ένδιαφέρον-
ται μόνον διά τά δπλα καί τό πολεμικόν ύλικόν, πού εύ-
ρίσκονται στήν Χωροφυλακή καί δτι οί άνδρες είναι έ-
λεύθεροι* προσέθεσε, μάλιστα, δτι μποροΰν νά πάρουν
καί τόν άτομικό τους όπλισμό μαζύ των (τά πιστόλια των).
Ζητήσαμε τόν γιατρό καθ’ ύπόδειξιν τοΰ άρχιμανδρίτου,
388
τόν άρχίατρο Σουμάχερ, τόν όποιον έσυνωδεύσαμεν είς
τήν Χωροφυλακήν, δπου ώδηγήθη πλησίον τοϋ τραυμα-
τίου, έμεΐς δέ έμείναμε είς τό οίκημα τής Χωροφυλακής
άναμένοντες τήν άπάντησιν τοϋ συνταγματάρχου Οίκο-
νομοπούλου. Πράγματι, ό συνταγματάρχης Οίκονομό-
πουλος, συνεσκέπτετο καθ’ δλον αύτό τό διάστημα μέ
τούς άξιωματικούς του είς ιδιαίτερον γραφεΐον.
Τί διημείφθη καί πώς κατέληξαν νά δεχθοϋν τούς δρους
τών έλασιτών δέν γνωρίζω. Είς έμέ, παρουσίςι καί τοΰ
άρχιμανδρίτου, έδηλώθη δτι είναι διατεθειμένοι νά παρα­
δώσουν τόν όπλισμό τους καί τά λοιπά στρατιωτικά είδη,
πλήν 4 κουβερτών καί δ,τι άλλο άτομικό είδος έχει ό
κάθε χωροφυλοιξ καί νά όδηγηθοϋν είς τήν Σχολήν τών
Εύελπίδων.
Αύτήν τήν άπάντησιν μετεβίβασα προσωπικώς, έπί πα­
ρουσίςι τοΰ άρχιμανδρίτου καί τοϋ άρχιάτρου, ό όποιος
μοιραίως άπετέλεσε πλέον τό τρίτον μέλος τής άποστο-
λής, πρός τόν άναμένοντα λοχαγόν, έντός τοΰ κελλίου
τοΰ άρχιμανδρίτου. Τότε ό λοχαγός ήρχισε νά ύπαναχω-
ρή καί μάς έδήλωσεν δτι δέν είναι δυνατόν οί χωροφύλα­
κες νά πάνε στή Σχολή, άλλά δτι θά τούς ώδήγει αύτός
άσφαλώς είς τήν Νέαν Ιωνίαν δπου οί Άγγλοι συγκεν­
τρώνουν δλους τούς άστυνομικούς καί χωροφύλακας. Βλέ-
πων δτι έφεύγαμε τελείως άπό τή βάσι πού άρχικώς έθέ-
σαμε καί, μή έπιθυμών νά έξακολουθήσω τάς συζητήσεις,
έδήλωσα δτι δέν μπορώ νά έξακολουθήσω, έκτός έάν μεί­
νουμε στή βάση τής πρώτης συμφωνίας.
Έκεΐ άκριβώς, έπενέβησαν καί ό άρχιμανδρίτης καί
ό άρχίατρος, οί όποιοι συνίστων είς τόν λοχαγόν νά μή
έπιμείνη είς κάτι πού άρχικώς δέν συνεζητήθη. Αύτός
έπέμενε μέ τήν δικαιολογίαν δτι, είς ούδέν μέρος τών Αθη­
νών ήδύναντο νά σταθοΰν λόγφ τής δράσεως τών έλασι-
τών καί δτι ένδιαφερόμενος άκριβώς γιά τήν ζωή τών
άνθρώπων αύτών, διά τούς όποίους είναι ύπεύθυνος, δέν
ήδύνατο νά δεχθή άλλην λύσιν παρά νά τούς όδηγήση
αύτός ύπευθύνως είς Νέαν Ιωνίαν. Βλέπων τήν έπιμονήν
του τοϋ έδήλωσα, δτι δέν μπορώ νά μεταβιβάσω τάς προ­
τάσεις αύτάς καί δτι τό μόνον πού θά έδεχόμην θά ήτο
νά ρθή μαζύ μας ένας αξιωματικός δικός του νά συνεν-
νοηθή άπ’ εύθείας μέ τούς χωροφύλακας.
Αύτό άκριβώς καί έγένετο. Πήραμε μαζύ μας καί τόν
ύπολοχαγό, έκεΐνον άκριβώς πού ήρχισε τάς διαπραγμα­
τεύσεις, καί πήγαμε στήν Χωροφυλακή. Έκεΐ μάς έδέχθη
ό συνταγματάρχης Οίκονομόπουλος καί έπί παρουσία μας
διεξήχθη μία συζήτησις είς τήν όποίαν ούδέν μέλος τής
έπιτροπής μας έλαβε μέρος. Κατ’ άρχήν ό συνταγματάρ­
χης έπανέλαβεν δτι ένεργεί κατά τρόπον πού μιά μέρα
θά τόν όδηγήση στό στρατοδικείο, διότι μόνον μέ δια­
ταγή τοΰ Υπουργείου θά μποροΰσε νά άφήση τό οίκημα.
Δέν είμαστε άστυφύλακες. Έμεΐς ύπαγόμεθα είς τούς
στρατιωτικούς κανονισμούς καί γι’ αύτό πρέπει έκεΐνο
πού θά κάνουμε νά είναι κανονικό. Τοΰ άπήντησε τότε ό
ύπολοχαγός δτι δέν πρέπει νά φοβάται τό στρατοδικείο,
διότι τά πράγματα θά έξελιχθοΰν έτσι πού δέν θά λει­
τουργήσει στρατοδικείο. Μαζύ συνεζήτησαν καί έμειναν
καθ’ δλα σύμφωνοι, δηλαδή είς τό ζήτημα τής παραδό-
σεως τών δπλων, τών στρατιωτικών είδών καί τό τί θά
πάρη ό κάθε χωροφύλαξ μαζύ του καί είς τό ζήτημα τοΰ
άτομικοΰ των όπλισμοϋ τόν όποιον, έγένετο δεκτόν, νά
συμπαραλάβουν.
"Οταν έφθασαν είς τό ζήτημα τοΰ ποΰ θά κατευθυνθοΰν
οί άνδρες μετά τών άξιωματικών των, ό ύπολοχαγός εί-
πεν δτι θά σάς όδηγήσωμεν είς τήν Νέαν Ιωνίαν, δπου
είναι οί Άγγλοι έκεΐ καί έκεΐ συγκεντρώνουν δλους τούς
άστυνομικούς. Τότε ό συνταγματάρχης εΐπεν δτι, έμεΐς
θέλουμε νά πάμε στήν Σχολή τών Εύελπίδων. Μά έκεΐ
άπήντησεν ό ύπολοχαγός είναι δικοί μας, κατελήφθη ή
Σχολή άπό τό τάγμα Καισαριανής καί 64 Αστυνομικά
Τμήματα Αθηνών - Πειραιώς είναι δικά μας. Μετά μι-
κράν άκόμη συζήτησιν συνεφώνησαν καί κατήλθομεν
δλοι άπό τό γραφεΐον. Οί χωροφύλακες ούσιαστικώς είχαν
άφήσει τά δπλα τους καί κατεγίνοντο νά μαζεύουν τ’ άτο-
μικά τους είδη· πρό τής είσόδου δέ τής Χωροφυλακής
έφθασεν ό λοχαγός μέ δύναμιν έλασιτών καί έτοποθέτη-
σαν δλους τούς έντός τής Χωροφυλακής έντός δύο ζυγών
καί έκινήθημεν δλοι μαζί πρός τήν όδόν Έπτανήσου.
Χαρακτηριστικό ν είναι δτι, έκεΐ άκριβώς, ένας έλασίτης
ήθέλησε νά πάρη τό πιστόλι ένός χωροφύλακος καί 6
λοχαγός μέ αύστηρόν τόνον τό έπήρε καί τό έπέστρεψεν
είς τόν χωροφύλακα. Έπίσης καθ’ όδόν καί άκριβώς είς
τήν πλατείαν Αγίου Γεωργίου, κάποιο παιδί έπετέθη μέ
περίστροφον κατά τοΰ συνταγματάρχου καί τοΰ έζήτει
νά ξηλώση τό στέμμα. Ό λοχαγός τό έπιασε καί τό έσπασε
κυριολεκτικώς στό ξύλο, τότε δέ γυρίζει καί λέγει σε
μένα: «Βλέπεις κύριε τί θά πάθαιναν άν τούς άφηνα έλευ-
θέρους, δπως ήθελαν;»
Έτσι φθάσαμε στή διασταύρωσι Σπετσών καί Σκοπέ­
λου, δπου ό λοχαγός διέταξε νά μποΰν οί χωροφύλακες
μέσα σέ ένα περιμανδρωμένο οίκόπεδο. Τότε έπλησίασα
τόν λοχαγό καί τοΰ είπα: «Γιατί δέν άφήνεις έλεύθερους
τούς άνθρώπους καί γιατί δέν τούς όδηγεΐς πρός τήν Νέαν
Ιωνίαν πού ύπεσχέθης;» Μοΰ άπήντησεν δτι είναι στρα­
τιωτικός καί αύτός θά τούς παραδώση στούς άνωτέρους
του, οί όποιοι πλέον θά διατάξουν τί πρέπει νά γίνη. Τότε
πλέον έπείσθην δτι ή συμφωνία καταστρατηγείται έσκεμ-
μένως καί διέφυγα άπό τήν φάλαγγα καί διά τής όδοΰ
Σπετσών έφυγα, άφήσας τόν άρχιμανδρίτην Πορφύριον
έκεΐ. Τί έγινε παραπέρα δέν γνωρίζω. Έγώ μέ πραγματικό
κίνδυνο τής ζωής μου κατηυθύνθην πρός τήν Στρατιωτι-
κήν Διεύθυνσιν Αθηνών ν’ άναφέρω τά γεγονότα.
Πράγματι έφθασα μέχρι τοΰ Υπουργείου Έπισιτισμοΰ
δπου κατώρθωσα νά δώ, έπί παρουσίςι δεκάδος άστυνομι-
κών, τόν έπιτελάρχην τής Στρατιωτικής Διευθύνσεως συν­
ταγματάρχην Άντωνόπουλον Μιχ., είς τόν όποιον άνέ-
φερα δλα τά διατρέξαντα καί τοΰ συνέστησα καί τήν προσ­
οχήν, έπί τοΰ κινδύνου πού διατρέχουν οί άνθρωποι αύ­
τοί. Αύτό έγινε κατά τάς 11 τό πρωί τής 6ης Δεκεμβρίου.
Ό συνταγματάρχης Άντωνόπουλος μοί είπεν δτι θά έ-
φρόντιζεν άμέσως. Έκτοτε δέν γνωρίζω τί άπέγινε».
Άθήναι 16 Ίανουαρίου 1945
Έκτωρ Καλλίνικος
389
18. ΑΙ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΔΥΟ ΑΥΤΟΠΤΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ
Άθήναι τή 20 Δεκεμβρίου 1944
«Έξέτασις τοΰ μάρτυρος Ντινιώτη Διονυσίου
του Αθανασίου, έτών 29 ίατροΰ τών Φιλιατρών»
«Τήν 5ην Δεκεμβρίου ήμέραν Τρίτην κατά τό βράδυ, ήρ-
χισαν οί έαμΐται τήν έπίθεσιν έναντίον τής Άνωτέρας
Διοικήσεως Στερεδς άπό τήν πλατείαν Αγίου Γεωργίου
καί τών γύρω παρόδων. Τό μεσονύκτιον τής 5-6 Δεκεμ­
βρίου, τούς έκάλεσαν μέ χωνί νά παραδοθοϋν, άλλά οί
άνδρες δέν ύπήκουσαν. Στή διπλανή στέγη τοΰ σπιτιοΰ
μου, πού έπικοινωνεΐ μέ μικρή μάνδρα μέ τό σπίτι μου
και μέ τήν Άνωτέραν Διοίκησίν, άνεβάσαμε όκτώ χωρο­
φύλακας, οΰς κατόπιν και έφυγαδεύσαμεν, δταν παρεδόθη
ή δύναμις. Έξακολουθούσης τής άντιστάσεως, ήλθεν ό
ίερεύς Πορφύριος μέ έγγραφον τοΰ καπετάνιου τοΰ ΕΛΑΣ,
δτι δέν πρόκειται νά πάθουν τίποτε τά παιδιά των και νά
έγκαταλείψουν τό κτίριον και νά φύγουν. Ή Φρουρά
έλλείψει πυρομαχικών έδέχθη τήν συνθηκολόγησιν και
έβγήκαν τήν 7ην ώραν τής 6ης είς τόν δρόμον (προαύ-
λιον τοΰ Καταστήματος). Έκεΐ άμέσως οί έαμΐται, 150
περίπου, τούς άπεγύμνωσαν καί έν φάλαγγι τούς ώδήγη-
σαν χλευάζοντάς τους πρός Κυψέλην. Τό άπόγευμα τής
Ιδίας ήμέρας έπέρασαν άπό έκεΐ καί πληροφορηθέντες,
δτι είμαι ιατρός μέ έπεστράτευσαν, δπως τοΰτο έπραξαν
καί δι’ άλλους, διά νά προσφέρω τάς ύπηρεσίας μου. Μέ
ώδήγησαν μέ 11 νοσηλευομένους ίδικούς των είς τά
Τουρκοβούνια, έπάνω πρός τήν Κυψέλην καί είς ένα πρό­
χειρον νοσοκομεΐον σέ κάποιο σπίτι καί μοΰ συνέστησαν
νά μή έπιχειρήσω νά φύγω, διότι θά ύποστώ τήν τύχην ήν
υπέστησαν οί άνδρες τής Άνωτέρας Διοικήσεως, προσθέ-
τοντες, δτι αύτούς τούς έξετέλεσαν ώς προδότας. Έκεΐ,
είς τό προσωρινόν ίατρεΐον, έφθασα περί τήν 5ην άπογευ-
ματινήν ώραν. Κατά τάς 6.30' μ.μ. τής Ιδίας ήμέρας ήκου-
σα δυνατούς θρήνους, προερχομένους άπό μία σπηλιά,
άπεχούσης άπό τό ίατρεΐον περί τά 50 μέτρα. Έζήτησα
πληροφορίας καί τότε μοί άνεκοινώθη, δτι σκοτώνουν
τούς προδότας τής Άνωτέρας Διοικήσεως. Μέ τά μάτια
μου δέν είδα ούτε άνθρώπους, ούτε πτώματα. Οί θρήνοι
ήσαν πολλών άνθρώπων: «Μάνα μου», «Παναγία μου»
καί άλλα συγκεχυμένα περί έκτελέσεων, γενομένων ούχί
διά πυροβόλου δπλου, άλλά δι’ άλλων μέσων. Έκεΐ είς
τό ίατρεΐον μοΰ έφεραν τραυματίας περί τούς 23. Ήσαν
βαρέως τραυματισμένοι καί έγώ έκανα μίαν πρόχειρον
έπέμβασιν καί εϊτα τούς διεκόμιζον είς νοσοκομεΐον.
Ποΰ δμως ήτο τοΰτο δέν έμαθα. Είς έμέ τροφήν δέν έδι-
δον παρά μόνον δύο φοράς σοΰπα. Τήν τροφήν τών πλη­
γωμένων τήν έφερον οί ίδιοι καί κατόπιν έφευγον. Είς
τά παράπονά μου, δτι πεινώ, μοί άπήντησαν, «έσύ έτρω­
γες, έχεις λίπη καί άντέχεις». Μίαν ήμέραν ήλθε μία
άδελφή όνόματι Σοφία. Τό έπώνυμόν της δέν μοΰ τό εϊ-
πεν, άν τήν Ιδώ τήν γνωρίζω. Προχθές βράδυ τό μεσο­
νύκτιον άπεφάσισα νά φύγω έρποντας, έπροχώρησα μέ­
χρι Πολυγώνου καί άπό έκεΐ μπήκα στήν έλευθέραν πό-
λιν. Δέν ήσκουν έπίβλεψιν κατά τήν νύκταν, άλλά δέν
μποροΰσα νά φύγω, διότι δέν έπεκράτει ήσυχία. Προχθές
τό βράδυ έπεκράτησεν ήσυχία καί έφυγα. Περί τής τρο­
φοδοσίας τών έπαναστατών δέν γνωρίζω τίποτε. Τό ήθι-
κόν των είναι κατερρακωμένον καί τραυματίαι τινές μοΰ
έζήτησαν νά τούς κρατήσω είς τό νοσοκομεΐον, διά νά
μή πολεμήσουν. Τίποτε άλλο γεγονός δέν γνωρίζω σχε-
τικώς μέ τούς έπαναστάτας, είμή δτι οί 8 χωροφύλακες,
πού ήσαν είς τήν στέγην τοΰ διπλανοΰ μέ τό δικό μου
σπίτι καί είς τούς όποιους έπρομήθευα πυρομαχικά άπό
τής άποθήκης τής Άνωτέρας Διοικήσεως έφόνευσαν (16)
δέκα έξ έαμίτας, ώς μοί ώμολόγησαν οί ίδιοι οί έαμΐται,
έκεΐ πού πήγαμε στό ίατρεΐον».
Άθήναι 1η Ίανουαρίου 1945
Μόνιμος χωροφύλαξ
Άθανασόπουλος Γεώργιος τοΰ Ίωάννου
Πρός
τό Άρχηγεΐον Βασιλικής Χωροφυλακής
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν’ άναφέρω τά έξής, σχετικώς μέ
τήν έπίθεσιν ήν ύπέστη ή δύναμις τοΰ Επιτελείου τής
Α.Δ.Χ. Στερεάς Ελλάδος, είς ήν ύπηρέτουν καί έγώ, ύπό
κομμουνιστών.
Τήν 6ην Δεκεμβρίου ήμέραν Τετάρτην καί ώραν Μην
περίπου, έδέχθημεν έπίθεσιν ύπό τών κομμουνιστών. Ό
άνώτερος διοικητής, συνταγματάρχης κ. Οίκονομόπουλος
Σωτήριος, είχε λάβει δλα τά ένδεικνυόμενα μέτρα καί όλό-
κληρος σχεδόν ή δύναμις τής Άνωτέρας Διοικήσεως εύ-
ρίσκετο είς τό Κατάστημα, πλήν τοΰ άνθυπασπιστοΰ Α ­
γραφιώτου Κωνσταντίνου, δστις εύρίσκετο είς τό νοσοκο­
μεΐον καί τοΰ ύπενωμοτάρχου Βέικου Χρήστου, δστις δέν
γνωρίζω ποΰ ήτο. Ήρχισεν, ώς προαναφέρω, ή μάχη
στάς 2 μ.μ. περίπου καί διήρκεσε μέχρι τής 6ης πρωινής
τής έπομένης ήμέρας, δηλαδή τής 7ης ίδίου μηνός όπότε,
κάποιος παπας, μαζί μέ ένα πολίτην, έχοντες άνηρτημέ-
νον έπί ξύλου μανδήλιον ήρχοντο πρός τό Κατάστημα
τής Άνωτέρας Διοικήσεως φωνάζοντες στεντορίως «παι­
διά μή ρίχνετε, έρχόμεθα γιά συνθηκολόγησι». Πράγματι
ό κ. Άνώτερος διέταξε καί τό ,πΰρ σταμάτησε καί είσήλ-
θον έντός τοΰ Καταστήματος ό παπάς μέ τόν πολίτην,
οΐτινες άνέφερον είς τόν κ. συνταγματάρχην δτι οί κομ-
μουνισταί ζητοΰν τήν παράδοσιν τών δπλων σας καί δτι
όλόκληρος ή δύναμις θ’ άφεθή έλευθέρα. Τήν πρότασιν
αύτήν άπέκρουσαν άπό τούς άξιωματικούς οί άνθυπομοί-
ραρχος Κουρής Κωνσταντίνος, Λαφογιάννης Δημήτρ.,
Γιαννΐκος, Παπασταμάτης καί άπό τούς ύπαξιωματικούς
ό ύπενωμοτάρχης Γεωργακόπουλος Λυκοΰργος, ένωμο-
390
τάρχης Τασιόπουλος Θ., και άπό τούς χωροφύλακας ό
ύποφαινόμενος, μέ πολλούς άλλους συναδέλφους μου, εί-
πόντες έπί λέξιν είς τόν παπδν δτι, να πας νά τούς πής
δτι ή Χωροφυλακή δέν γνωρίζει τί θά πή παράδοσις δ­
πλων.
Ταΰτα ένφ διημείβοντο, μεταξύ τών άξιωματικών και
παπδ, διετάχθημεν παρά τοϋ κ. συνταγματάρχου νά πάρω-
με τά πράγματά μας, δ,τι καθένας μπορούσε, καί νά κα-
τέβωμεν νά φύγω με, λέγοντάς μας δτι οί κομμουνισταί
δέν θά μάς πειράξουν.
Πράγματι, πήραμε δ,τι πράγματα μπορούσαμε καί έξήλ-
θομεν είς τό προαύλιον τής Άνωτέρας Διοικήσεως, δ­
που έφθασαν καί οί κομμουνισταί οί όποιοι, άντί νά μάς
άφήσουν έλευθέρους, ώς μάς είπεν ό παπάς μέ τόν πολί­
την, μάς ώδήγησαν είς Κυψέλην (Περδικάρι), δπου έμ-
προσθέν μας, άφοϋ άφήρεσαν άπό τούς κ. άξιωματικούς
δλα τους τά είδη, δηλαδή γκαμπαρντίνες, ώρολόγια, δακτυ­
λίδια, χρήματα κλπ. τούς ώδήγησαν είς μίαν χαράδραν
καί τούς έσφαξαν, ώς έκ τών ύστέρων έμαθον. Έμδς τούς
όπλίτας δλους, άφοϋ μάς πήραν τά είδη τά όποια εΐχαμεν
πάρει κατά τήν διαταγήν τοΰ κ. συνταγματάρχου, μάς
ώδήγησαν είς τόν συνοικισμόν Περισσοϋ καί μάς ένέ-
κλεισαν εις τό Σχολεΐον τήν Ιδίαν ήμέραν. Έκεΐ διανυ-
κτερεύσαμεν δύο ήμερονύκτια καί άπό τό μέρος έκεΐνο
άφέθησαν ελεύθεροι: 1. Ό ένωμοτάρχης Καρτερολιώτης
άγνωστον πώς, 2. Ό ένωμοτάρχης Διακογιάννης άγνω­
στον πώς, 3. Ό ένωμοτάρχης Κορωνάκης Μιχαήλ, τόν
όποιον πήρε ή γυναίκα του, 4. Ό χωροφύλαξ Δημητρακό-
πουλος Προκόπιος, τόν όποιον πήρε κάποιος πολίτης
τόν όποιον δέν έγνώριζα, 5. Ό ύπενωμοτάρχης Δημόπου-
λος Δη μ. άγνωστον πώς, 6. Ό ύπενωμοτάρχης Δαλιά-
νης Άναστ., τόν όποιον πήρε ή γυναΐκά του καί 7. Ό χω­
ροφύλαξ Μπισμπίκης άγνωστον πώς. Έμεΐς οί λοιποί,
ώδηγήθημεν είς τήν Καλογρέζαν καί μάς ένέκλεισαν εις
τό κρατητήριον τοΰ πρώην Άστυνομικοΰ Σταθμοϋ Χωρο­
φυλακής, μέ προφανή σκοπόν νά μάς σφάξουν, διότι μόλις
μάς ένέκλεισαν είς τό κρατητήριον, έπήραν πέντε άπό
έμδς διά νά μάς σφάξουν, άλλά έκεΐ δέν γνωρίζω τί συνέ­
βη καί άμέσως μάς έφεραν πάλιν μέσα είς τό κρατητή­
ριον. Έκεΐ μάς έκράτησαν περίπου δύο ήμέρας άπό δπου
μάς ώδήγησαν εϊς τά Διυλιστήρια τής Ούλεν, παρά τήν
Κυψέλην καί είς τόν συνοικισμόν Γαλατσίου, δπου μδς
έκλεισαν είς ένα δωμάτιο ν. Έκεΐ ήρχισαν νά φωνάζουν
έναν ένα, λέγοντάς μας δτι θά μδς άνακρίνουν καί πρώτα
πήραν τόν ταγματάρχην Χωροφυλακής Κασόλαν καί άρ-
χισεν ή σφαγή. Άφοΰ είχαν σφάξει πολλούς, κάποιος
δήμιος φαίνεται δτι έκουράστηκε καί μπήκε μέσα είς τό
δωμάτιον πού μάς είχαν κλείσει καί έβγήκε κάποιος άλλος
δήμιος νά άρχίση νά σφάζη.
Αύτός, μόλις είσήλθε μέσα, μέ είδε καί μοΰ λέγει έπί
λέξει. Είσαι καί έσύ έδώ Άθανασόπουλε. Έγώ έστριψα
τό κεφάλι μου καί τοΰ είπα ναί. Ποιος ήτο δέν τόν γνώρισα.
Εκείνος άμέσως χωρίς νά μοΰ πή τίποτε έξήλθεν έκ τοΰ
δωματίου καί σέ λίγο βλέπω νά μπαίνουν στό δωμάτιο
καί νά λένε: «Ποιος είναι ό Άθανασόπουλος;» «Έγώ»
τούς είπα—«νά πάρης τά πράγματά σου καί νά βγής έξω»,
πράγμα δπερ καί έκανα. Ό δήμιος αύτός όνομάζεται
Κωνσταντίνος Δημητρακόπουλος, κάτοικος Γαλατσίου,
τόν όποιον οί Γ ερμανοί κατά τό έτος 1943 εϊχον συλλάβει
καί κλείσει εις τάς φυλακάς Συγγροϋ καί άπό έκεΐ διεκο-
μίσθη είς τό Νοσοκομεΐον Συγγροϋ πρός θεραπείαν, διότι
ήτο συφιλιδικός. Έγώ τότε ύπηρετοϋσα εις τό Τάγμα
Χωροφυλακής καί εϊχον άποσπασθή εις τό Νοσοκομεΐον
Συγγροϋ, μαζύ μέ πολλούς συναδέλφους μου καί τούς
φρουροϋσα μαζί μέ άλλους καταδίκους. Έκεΐ διευκόλυνα
τήν μητέρα του δταν τόν έπεσκέπτετο, χωρίς νά γνωρίζω
διά ποίαν αιτίαν έκρατεΐτο ό υίός της. Εμένα μέ ώδήγη­
σαν είς διπλανόν δωμάτιον καί μοΰ λένε: «γλύτωσες τήν
ζωή σου, τούς άλλους θά τούς σφάξουμε δλους». Τό δτι
τούς έσφαξαν δέν μοΰ γεννάται καμμία άμφιβολία, καθό­
σον τήν άλλην ήμέραν δλοι φοροϋσαν τά ροΰχα τους.
Έγώ έμεινα περιωρισμένος είς ένα δωμάτιον πού έμε­
ναν καί αύτοί, όπότε ούτοι είδοποιήθησαν δτι Άγγλοελ-
ληνικά Στρατεύματα τούς έκύκλωσαν καί διετάχθησαν
νά φύγουν. Άμέσως έγώ, έπωφεληθείς τής περιστάσεως
καί τής ώρας, ή όποία ήτο ή 6η άπογευματινή, έδραπέ-
τευσα καί είσήλθον είς μίαν οίκίαν».
Ό άναφέρων
Άθανασόπουλος
19. Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΤΡΑΓΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ
Έν Άθήναις τή 13 Μαρτίου 1945
Πρός
Τόν Κον Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών
Ένταΰθα
«Έχομεν τήν τιμήν νά γνωρίσωμεν ύμΐν δτι, τήν 15ην
ώραν τής 5ης Δεκεμβρίου 1944, δύναμις στασιαστών, ών
ή ταυτότης τυγχάνει ήμΐν άγνωστος, προσέβαλε τό έπί
τής όδοΰ Άνδρου άριθ. 16 Κατάστημα τής Άνωτέρας
Διοικήσεως Χωροφυλακής Στερεδς Ελλάδος, βάλλουσα
κατ’ αύτοΰ διά πυροβόλων καί αύτομάτων δπλων μέ άντι-
κειμενικόν σκοπόν τήν κατάληψίν του.
Ή έν τφ Καταστήματι τούτφ εύρισκομένη κατ’ έκεί­
νην τήν ώραν δύναμις, έκ δέκα έξ άξιωματικών Χωροφυ­
λακής καί πεντήκοντα όπλιτών, ώς ή προσηρτημένη όνο-
μαστική κατάστασις, άντέστη ένόπλως κατά τής τοιαύτης
προσβολής, συνεχίσασα τήν άντίστασίν της μέχρι τής
πρωίας τής έπομένης 6ης Δεκεμβρίου 1944, όπότε ήναγ-
κάσθη, έν δψει τής έξαντλήσεως τών πυρομαχικών της,
νά συνθηκολογήση μετά τών στασιαστών, ύπό τόν δρον
391
δτι θά άφίετο ελεύθερα. Οί στασιασταί δμως παραβιά-
σαντες τόν δρον τοϋτο ν, ήχμαλώτισαν καί άπήγαγον άπα-
σαν τήν δύναμιν τής Άνωτέρας Διοικήσεώς, πλήν τοϋ έν
τή όνομαστική καταστάσει άναγραφομένου μοιράρχου
Κωσταβάρα Νικολάου, δστις κατ’ έκείνην τήν ώραν ά-
πουσίαζε τοϋ Καταστήματος.
Κατά τάς γενομένας, μετά τήν καταστολήν τοϋ στασια­
στικού κινήματος, έρεύνας παρ’ έπιτροπής έξ άξιωματι­
κών Χωροφυλακής, άνευρέθησαν τήν 9.1.1945 είς τήν
περιοχήν Κυψέλης, δπισθεν δεξαμενής είς συνοικίαν Κα-
ραγιαννέικα τά πτώματα τών συλληφθέντων ώς αιχμαλώ­
των ταγματαρχών: 1. Τσοτάκου Δημητρίου, 2. Τζάννε Νι­
κολάου, μοιράρχων: 3. Μασουρίδου Παναγιώτου, 4. Λα-
φογιάννη Δημητρίου, 5. Γκουμογιαννοπούλου Νικολάου,
ύπομοιράρχου: 6. Γιαννίκου Νικολάου, άνθυπομοιράρ-
χων: 7. Λουκά Εύαγγέλου, 8. Παπασταμάτη Ίωάννου, 9,
Κουρή Κωνσταντίνου, άνθυπασπιστών: 10. Παπαγεωργίου
Αθανασίου, 11. Κυπραίου Άνδρέα, 12. Κυριαζή Σωτη­
ρίου, 13. Μπουρίκα Δημητρίου καί 14. Ζαζά Σωτηρίου.
Τά πτώματα ταϋτα έφερον τραύματα διά μαχαίρας, κατά­
γματα όστών καί κακώσεις έκδαρμοϋ, έπενεχθέντα πρό
τοϋ θανάτου των, ώς καί τραύματα έξ έπαφής είς τήν κε­
φαλήν διά πυροβόλου δπλου.
Όμοίως, τήν 20.1.45, είς τά Διυλιστήρια Ούλεν παρά
τήν Νέάν Ιωνίαν, μεταξύ άνασυρθέντων έκ διαφόρων ό-
ρυγμάτων 127 πτωμάτων, τά 42 άνήκον είς άνδρας τής Χω­
ροφυλακής καί άνεγνωρίσθησαν τά τοιαϋτα τών αίχμαλω-
τισθέντων όπλιτών τής Άνωτέρας Διοικήσεώς ένωμοταρ-
χών: 1. Δημοπούλου Γεωργίου, 2. Τασιοπούλου Αθανα­
σίου, 3. Θωμάκου Ίωάννου, ύπενωμοταρχών: 4. Καλφακά-
κου Παναγιώτου, 5. Παπαδοπούλου Ίωάννου, 6. Καλέντζου
Ίωάννου, 7. Γεωργακοπούλου Λυκούργου, 8. Αύλωνίτου
Πολυμέρου, χωροφυλάκων: 9. Μιχάλου Αντωνίου, 10.
Πλάκα Νικολάου, 11. Γιαλαμά Δημητρίου.
Άπαντες οί όπλΐται οδτοι είχον έκτελεσθή διά σφαγής
καί δφερον τραύματα διά μαχαίρας είς τήν καρδιακή ν
χώραν, τά δέ πτώματά τών ήσαν ήμίγυμνα.
Ύπό τών στασιαστών άφέθησαν έλεύθεροι μετά όλι-
γοήμερον κράτησιν, οί έκ τών αίχμαλωτισθέντων όπλι-
τών ένωμοτάρχαι: 1. Κορωνάκης Μιχαήλ, 2, Καρτερο-
λιώτης Ιωάννης, 3. Διακογιάννης Παντελής, ύπενωμοτάρ­
χαι : 4. Δαλιάνης Αναστάσιος, 5. Δημόπουλος Δημήτριος,
χωροφύλακες: 6. Μπισμπίκης Δημήτριος, 7. Δημητρακό-
πουλος Προκόπιος, , κατώρθωσε δέ νά δραπετεύση καί ό
χωροφύλαξ Άθανασόπουλος Γεώργιος.
Τών ύπολοίπων άνδρών άγνοεΐται ή τύχη, ή δέ πιθανω-
τέρα έκδοχή είναι δτι καί ούτοι έξετελέσθησαν».
ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ
Όνομαστική τών άξιωματικών και όπλιτών
τοΰ Επιτελείου τής Άνωτέρας Διοικήσεώς Χωροφυλακής Στερεός Ελλάδος
τών εύρεθέντων έν τω Καταστήματι αύτής,
κατά τήν γενομένην έναντίον του έπίθεσιν ύπό τών στασιαστών
Α.' Αξιωματικοί
Συνταγματάρχης: Οίκονομόπουλος Σωτήριος, Ταγ μα­
τ ά ρχ αι: Τζάννες Νικόλαος, Τσοτάκος Δημήτριος. Μοί­
ραρχοι: Γκουμογιαννόπουλος Νικόλαος, Κωσταβάρας
Νικόλαος, Λαφογιάννης Δημήτριος, Μασουρίδης Πανα­
γιώτης. Ύπ ομοίραρχος: Γιαννΐκος Νικόλαος. Ανθυ­
πομοί ραρχοι : Κουρής Κωνσταντίνος, Λουκάς Εύάγγε-
λος, Παπασταμάτης Ιωάννης. Άνθυπασπι στ αί : Ζα-
ζάς Σωτήριος, Κυπραΐος Εύάγγελος, Κυριαζής Σωτήριος,
Μπουρίκας Δημήτριος, Παπαγεωργίου Αθανάσιος.
Β.' Όπλΐται
Έ νωμοτάρχαι: Άθανασόπουλος Φώτιος, Βαθιάς Δημή-
τριος, Δημόπουλος Γεώργιος, Διακογιάννης Παντελής,
Εύσταθόπουλος Γεώργιος, Θωμάκος Ιωάννης, Καρτερο-
λιώτης Ιωάννης, Κορωνάκης Μιχαήλ, Τασιόπουλος Α­
θανάσιος, Τσούλιας Απόστολος. Ύπενωμοτάρχαι:
Άγγελόπουλος Νικόλαος, Άδαμόπουλος Παναγιώτης,
Αύλωνίτης Πολύμερος, Βασιλομανωλάκης Κωνσταντίνος,
Βέϊκος Χρίστος, Γαβριλιάδης Ιωάννης, Γεωργακόπουλος
Λυκοϋργος, Δαλιάνης Αναστάσιος, Δημόπουλος Δημή-
τριος, Καλέντζος Ιωάννης, Καλφακάκος Παναγιώτης,
Κασίδης Γεώργιος, Κοσμόπουλος Ιωάννης, Κούρκουλας
Νικόλαος, Παπαδόπουλος Ιωάννης, Σταμέλλος Γεώργιος,
Φαβατάς Ήλίας. Χωροφύλακες: Άθανασόπουλος Γε­
ώργιος, Αντωνίου Κωνσταντίνος, Γιαλαμάς Δημήτριος,
Γιαννουσάς Λάμπρος, Δημητρακόπουλος Προκόπιος,
Δρακόπουλος Ήλίας, Καραμούζης Εμμανουήλ, Κου-
τσούρης Χρίστος, Κρέμος Εύστάθιος, Λιάσκος Σπυρί­
δων, Λόντος Βασίλειος, Λουκόπουλος Ελευθέριος, Μί-
χαλος Αντώνιος, Μπάμπαλης Βασίλειος, Μπισμπίκης
Δημήτριος, Πατσέλης Εύάγγελος, Πίττας Γεράσιμος,
Πλάκας Νικόλαος, Σουλιώτης Αντώνιος, Σπαθάς Ήλίας,
Σταθακόπουλος Χρίστος, Τριανταφυλλιάς Μενέλαος,
Τσάκαλης Παναγιώτης.
392
393
Ή κεντρική είσοδος
τής Σχολής Χωροφυλακής Αθηνών.
'Η Σχολή Χωροφυλακής
κατά τόν Δεκέμβριον τοΰ 1944
άντέστη ήρωικώς
εις τάς έπιθέσεις τών έλασιτών.
ΤΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ: Η ΗΡΩΙΚΗ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΙΣ
ΣΧΟΛΗ .Χ3Ρ0ΦΥΛΑΚΗΣ ΑΘΗΝδΝ
ΛΡχήϊίΛ! ΜΑΒϊ;ϊ'ί: ΛΡΧΕΙΜ ΈΠίίΐΙΐνεί
ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
1. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΑΜΥΝΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Ή άμυνα τής έναπομενούσης έλευθέρας περιοχής
τόδν Αθηνών έστηρίζετο κυρίως είς δύο όχυρά συγ­
κροτήματα, εύρισκόμενα είς τά άκρα ταύτης καί
υπερασπιζόμενα ύπό δυνάμεων τής Χωροφυλακής:
Τήν Σχολήν Χωροφυλακής καί τό κτιριακόν συγ­
κρότημα τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη. Έάν ταΰτα
έπιπτον είς χεΐρας τόδν έλασιτόδν, οίαδήποτε άλλη
δύναμις δέν θά ήτο ίκανή νά συγκρατήση τούτους
νά είσορμήσουν καί άπό τόδν δύο πλευρόδν (Λεωφό­
ρος Βασιλίσσης Σοφίας καί Λεωφόρος Συγγροϋ),
πρός τό κέντρον τής πόλεως. Ή όλοκλήρωσις τής
κατακτήσεως τής πρωτευούσης άπό τούς έλασίτας
θά ήτο ζήτημα όλίγων ήμερόδν, άν μή ώρόδν. Είναι
άληθώς περίεργον, πόδς τό στρατηγεΐον τόδν κομμου-
νιστόδν δέν άντελήφθη τήν στρατηγικήν αύτήν πρα­
γματικότητα και άντί νά στρέψη άπάσας τάς δυνά­
μεις του, άπό τής πρώτης στιγμής, πρός κατάκτησιν
τόδν δύο όχυρόδν κτιριακών συγκροτημάτων Σχολής
καί Μακρυγιάννη, κατέτριψε πολλάς έξ αύτών πρός
κατάληψιν διαφόρων άνά τήν πόλιν, κατά τό πλεΐ­
στον ύπερασπιζομένων ύπό μικρόδν δυνάμεων τής
Χωροφυλακής, κτιρίων.
Πάντα ταϋτα δέν θά ήδύναντο νά άνθέξουν, ή μάλ­
λον θά παρεδίδοντο ταχέως, άν, μετά τήν άλωσιν
τών δύο άχυρών συγκροτημάτων τών δύο άκρων,
έπιπτεν είς χεΐρας τών έλασιτών τό κέντρον τής πό­
λεως, ένθα εύρίσκοντο ή κυβέρνησις καί αί άρχαί.
Τό στρατηγικόν αύτό σφάλμα έδικαιολογήθη μετά
τήν άποτυχίαν τοϋ Δεκεμβριανοΰ κινήματος ύπό τών
άρχηγών τών έλασιτών, έκ τοϋ λόγου δτι ή εύκολος
(ώς έφαντάζοντο) κατάληψις τών άνά τάς συνοικίας
καί τά περίχωρα φρουρουμένων ύπό τής Χωροφυλα­
κής κτιρίων, περισσότερον άλλως τε ώς έπιχείρησις
σύμφωνος πρός τάς συμμοριτικάς μεθόδους, θά άνε-
πτέρωνε τό ήθικόν τών κομμουνιστικών μαζών καί θά
ηϋξανε τό πολεμικόν των μένος, διά τήν έκπόρθησιν
τών δύο άχυρών.
Τό κτιριακόν συγκρότημα τής Σχολής Χωροφυλα­
κής είς τήν όδόν Μεσογείων, μετά τής περιφράκτου
δασώδους έκτάσεως τοϋ περιβόλου του, είχε θεμε­
λιώδη σημασίαν διά τήν άμυναν τοϋ έλευθέρου τμή­
ματος τών Αθηνών, διότι ό κάτοχος τούτου έν τφ
μέσφ τοΰ Γουδί καί τών Αμπελοκήπων, έξώρμα τα­
χύτατα καί άνευ άλλων σοβαρών πυρήνων άντιστά-
σεως πρός τά Ανάκτορα καί τήν πλατείαν Συντά­
γματος. Προσέφερε δέ τό κτίριον τοΰτο καί σημαντι­
κός δυνατότητας άμύνης, διότι καί ίσχυράς δυνάμεις
μετά παντός πολεμικοΰ μέσου ήδύνατο νά στεγάση
καί εύρίσκετο έν άμέσφ έπαφή μετά τοΰ άνοικτοΰ
χώρου τοϋ Γουδί, κατεχομένου ύπό στρατιωτικών
δυνάμεων.
395
ΣΧΟΛΗ .ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΑΘΗΝ2Ν
-ΑΕΧ00Α]: ΗΑΒβΝ ΑΡχείΝ' έΠίΣΤ«£εί:
•ΜΤΜ
Ή κεντρική είσοδος τής Σχολής Χωροφυλακής ’Αθηνών. Ή Σχολή Χωροφυλακής, έκτος τής κυρίας της άποστολης, τουτέστιν
τής έκπαιδεύσεως και μορφώσεως τών άνδρών και στελεχών τής Χωροφυλακής, κατά τόν Δεκέμβριον τοΰ 1944, άπετέλει «άμυν-
τικόν Συγκρότημα», τό όποιον άντέστη ήρωικώς κατά τών όρδών τοΰ ΕΛΑΣ και μετά τών άλλων *Υπηρεσιών Χωροφυλακής
Αθηνών συνετέλεσεν εις τήν άπόκρουσιν τών κομμουνιστών και διάσωσιν τής Ελληνικής Πρωτευούσης άπό τήν μανίαν τών
έρυθρών σφαγέων.
396
Διά τήν άμυναν τής Σχολής Χωροφυλακής εϊχον
ήδη ληφθή μέτρα άμύνης, δσα έπέτρεπον αί δυσμε­
νείς συνθήκαι τής έπικρατούσης καταστάσεως. Είχε
συνταχθή σχέδιον άμύνης τοϋ κτιριακοϋ συγκροτή­
ματος, έν συνδυασμφ πρός τό σχέδιον άμύνης όλο-
κλήρου τής περιοχής.
Τά κατέχοντα τήν συνεχομένην έκτασιν τοϋ Γουδί
στρατιωτικά τμήματα ήσαν τά άκόλουθα: 1) Είς τούς
στρατώνας Πεζικοϋ ή Ταξιαρχία Ρίμινι καί όλίγα
άγγλικά τάνκς. 2) Είς τούς στρατώνας Όρειβατικοΰ
Πυροβολικού, 600 περίπου εύζωνοι τών Ταγμάτων
Άσφαλείας άφωπλισμένοι καί ύπό περιορισμόν κατά
διαταγήν τοΰ πρωθυπουργού Παπανδρέου, κατ’ άπαί-
τησιν τών κομμουνιστών ύπουργών καί ύπό τήν
«προστατευτικήν» φρούρησιν ένός ούλαμοϋ Χωρο­
φυλακής καί 20 “Άγγλων άλεξιπτωτιστών. Οΰτοι, εύ-
θύς ώς παρητήθησαν οί κομμουνισταί ύπουργοί καί
ήρχισε νά έκδηλοΰται ή έπίθεσις τών έλασιτών, έ-
λάμβανον οίαδήποτε δπλα εύρίσκοντο διαθέσιμα
πρός συμμετοχήν είς τήν άμυναν. 3) Είς τούς στρα­
τώνας Πεδινού Πυροβολικού εν τάγμα Πεζικού, έλ-
θόνέκ Μέσης Ανατολής. 4) Είς τούς στρατώνας Ιππι­
κού εν τάγμα Χωροφυλακής, άποτελούμενον έξ άξιω­
ματικών καί όπλιτών, τής έπίσης κατ’ άπαίτησιν τών
κομμουνιστών ύπουργών διαλυθείσης Διευθύνσεως
Είδικής Άσφαλείας τοΰ Κράτους.
Έντός τής Σχολής ήτο έστρατωνισμένον τό Ιον
Τάγμα Χωροφυλακής, δυνάμεως περίπου 400 άν­
δρών. Τό Τάγμα τούτο ένισχύθη καί άπό 120 περίπου
άνδρας τής Χωροφυλακής, οί όποιοι έστάλησαν έκεΐ
εύθύς ώς έξεδηλώθη ή έπίθεσις, έκ διαφόρων κατά τό
πλεΐστον διαλυθεισών Υπηρεσιών έαμοκρατουμένων
περιοχών έντός ή πέριξ τής πρωτευούσης. Κατά τήν
διάρκειαν τοϋ άγώνος, προσήλθον αύθορμήτως είς
τήν Σχολήν,πρός ένίσχυσιν τών ύπερασπιστών αύ-
τής, εχοντες καταφύγει εις τάς Αθήνας, περί τούς
50 άνδρες τής Εθνικής Όργανώσεως ΕΔΕΣ, πεπει­
ραμένοι καί γενναίοι πολεμισταί τών έλλη νικών βου­
νών, τεθέντες είς τήν πρώτην γραμμήν τής μάχης.
Ούτως, ή συνολική δύναμις τών ύπερασπιστών τής
Σχολής άνήρχετο είς 65 άξιωματικούς τής Χωροφυ­
λακής καί εις όπλίτας, τών όποιων ό άριθμός έκυμαί-
νετο άπό 520 μέχρι 550.
Σημαντικήν δμως ένίσχυσιν τής δυνάμεως άμύνης
άπετέλεσαν 370 άξιωματικοι τοΰ Στρατού καί τής
Χωροφυλακής, οί όποιοι, πάντοτε κατ’ άπαίτησιν τών
κομμουνιστικών μελών τής Κυβερνήσεως, εϊχον τε-
θή ύπό περιορισμόν. Έπρόκειτο περί έντιμων, γεν­
ναίων καί πατριωτών άξιωματικών, τών όποιων τό
μόνον λάθος ήτο δτι εϊχον διεξαγάγει σφοδρόν άντι-
κομμουνιστικόν άγώνα κατά τήν διάρκειαν τής κα-
τοχής. Άλλ’ ό πρωθυπουργός Παπανδρέου, ύπο-
κύπτων εις τάς άξιώσεις τών έαμιτών συνεργατών
του, εϊχε χαρακτηρίσει αύτούς ώς «δοσιλόγους» καί
«συνεργάτας τοΰ έχθροΰ». Ιδιαιτέρως εϊχε στραφή
κατά τών έξ αύτών άξιωματικών τής Χωροφυλακής,
άποβλέπων οϋτω νά δικαιολογήση τήν τόσον άδικον
καί προχειρολόγον κατηγορίαν, τήν όποίαν εϊχεν
έκστομίσει είς τόν δημόσιον λόγον του περί «ήθι-
κής κρίσεως» τοΰ Σώματος.
Αύτοί λοιπόν οί 370 άξιωματικοι τοϋ Στρατού καί
τής Χωροφυλακής εϊχον τεθή ύπό «προστατευτικήν
κράτησιν» είς τό οίκημα τής Σχολής Χωροφυλακής,
διότι δήθεν έκινδύνευεν ή ζωή των έκ μέρους τοΰ
έξωργισμένου λαού. Έν φ, άπλώς, έπρόκειτο περί
ίκανοποιήσεως τών κομμουνιστών ύπουργών, τών ό­
ποιων ή άξίωσις, έάν δέν διεκόπτετο ή συνεργασία
των, θά ήτο—ώς άνήγγελλον ήδη αί έαμικαί έφημερί­
δες τών Αθηνών -^νά παραδοθοϋν πρός δίκην άπό
λαϊκά δικαστήρια, όπότε ούδείς θά ήδύνατο νά άμφι-
βάλη περί τής τύχης των. Άλλ’ έκ τών ύστέρων δύ-
ναται νά χαρακτηρισθή ώς δώρον τοΰ Θεοϋ, τό γε­
γονός δτι εύρέθησαν κρατούμενοι έντός τής Σχολής
Χωροφυλακής οί άξιωματικοι αύτοί. Μερικοί έξ
αύτών, άνώτεροι άξιωματικοι, εϊχον μεγάλην έπιτε-
λικήν πείραν καί οί πλεΐστοι εϊχον μετάσχει ήρωι-
κώς δχι μόνον εις τόν πόλεμον 1940-41, άλλά καί είς
τάς μετέπειτα μάχας κατά τών κατακτητών, ώς άρχη-
γοί άνταρτικών όμάδων καί κατά τών συμμοριών
τοΰ ΕΛΑΣ, έθεσαν δέ τά έπιτελικά καί προσωπικά
προσόντα των καί τό μαχητικόν άντικομμουνιστι-
κόν μένος των εις τήν διάθεσιν τής άμύνης τής Σχο­
λής. Μολονότι ό διοικητής τής Σχολής εϊχε λάβει
παρά τής Κυβερνήσεως διαταγήν νά μή παραδώση
δπλα καί νά μή χρησιμοποίηση τούτους, έδέχθη προ-
θύμως τήν προσφοράν των καί ή συμβολή των ήτο
σημαντική. Έκτος ώρισμένων άνωτέρων άξιωματι­
κών, οί όποιοι έχρησιμοποιήθησαν είς τήν στρατη­
γικήν διεξαγωγήν τών μαχών, οί λοιποί διαιρεθέν-
τες εις λόχους έπολέμησαν μετά γενναιότητος ώς
άπλοι μαχηταί.
Διά τήν διεξαγωγήν τοϋ άγώνος, ώς πολεμικά έφό-
δια ύπήρχον 581 τυφέκια, 10 όπλοπολυβόλα, 7 αύτό­
ματα Στέν καί 3 όλμίσκοι. Λόγφ δμως τής άμεσου
γειτνιάσεως μετά τών είς Γουδί στρατιωτικών δυνά­
μεων, ή μετά τών όποιων έπαφή διετήρήθη μέχρι
τέλους, ό έφοδιασμός ήτο εύχερής καί δέν έσημειώθη
έλλειψις πυρομαχικών.
Ό έχθρός έγνώριζεν δτι δέν θά ήδύνατο νά προχω-
ρήση πρός τό κέντρον τής πόλεως, αν δέν έξησφάλιζε
τά νώτά του διά τής έξουδετερώσεως τοΰ όχυροΰ
τής Σχολής Χωροφυλακής. Πρός τοΰτό διέθεσε τε-
ραστίας καί καλώς ώργανωμένας δυνάμεις, όλόκλη­
ρον τήν ύπό τόν Ρήγον καί τόν Όρέστην II έλασι-
τικήν Μεραρχίαν, τής όποίας τό στρατηγεΐον εύ-
ρίσκετο είς Αγίαν Παρασκευήν. Έξ αύτής έν σύν­
ταγμα θά έπετίθετο άπό Χολαργοΰ, δεύτερον άπό
Ψυχικού καί τρίτον άπό τό Γηροκομεΐον καί τά
Τουρκοβούνια. Διέθετεν έπίσης πρός έπίθεσίν έν
σύνταγμα τής Μεραρχίας Ρούμελης, στρατοπεδευμέ-
νον είς Χολαργόν, £ν Τάγμα τής Π Ταξιαρχίας Αθη­
νών είς Τουρκοβούνια καί έν τάγμα τοΰ 6ου Συντά­
γματος Κορίνθου. Τέλος, ύπήρχον διαθέσιμα καί τά
397
έφεδρικά σώματα τοΰ ΕΛΑΣ τής περιοχής. Ούτω,
δύναται νά λεχθή δτι αί δυνάμεις τών έλασιτών, αί
όποΐαι διετέθησαν πρός κατάληψιν τής Σχολής Χω­
ροφυλακής, ήσαν άσυγκρίτως πολλαπλάσιοι έκεί-
νων τάς όποίας διέθετεν ή άμυνα, ήσαν δέ πλήρως
έφωδιασμέναι μέ πυροβόλα, μυδραλλιοβόλα, αύτό­
ματα και δλμους.
Δέν παραθέτομεν ένταϋθα τά όνόματα τών διοικη­
τών μονάδων και έν γένει τών άξιωματικών τής Χωρο­
φυλακής, οΐτινες ήγοϋντο τοϋ άγώνος, και τών φο-
νευθέντων κατά τήν διάρκειαν τούτου, πρός άποφυ-
γήν έπαναλήψεων, δεδομένου δτι ταϋτα άναγράφον-
ται είς τήν έν συνεχείςι δημοσιευομένην έκθεσίν
περί τών πολεμικών έπιχειρήσεων.
2. Η ΗΡΩΙΚΗ ΑΜΥΝΑ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τήν πρωίαν τής 4ης Δεκεμβρίου, τό έφεδρικόν
ΕΛΑΣ ήρχισε νά βάλλη παρενοχλητικώς κατά τής
Σχολής και τών Στρατώνων Ίππικοϋ, διά πολυβόλων
και αύτομάτων, μετά κυκλωτικής καμπυλοειδούς πα-
ρατάξεως από Θών—συνοικίας Αγίου Δημητρίου,
Νοσοκομείου Έρυθροϋ Σταυροϋ, Συνοικισμού Έλ-
ληνορρώσων—Διαβολορέμματος και Σωτηρίας. Αύ­
τόματα και μυδραλλιοβόλα έβαλλον καταιγιστικώς
καί άδιακόπως έπί τρία ήμερονύκτια (4,5 καί 6η Δε­
κεμβρίου), προφανώς πρός καταπόνησιν καί κατα-
πτόησιν τών ύπερασπιστών πρό τής μεγάλης έπιθέ-
σεως. Αί δυνάμεις τής Σχολής ήρκοΰντο είς έπαγρύ-
πνησιν καί άραιόν πϋρ αύτομάτων. Κατά τάς τρεις
αύτάς πρώτας ήμέρας, έφονεύθησαν είς οπλίτης καί
έτραυματίσθησαν εις άξιωματικός καί τρεις όπλΐται.
Έν τφ μεταξύ ή Σχολή άπεμονώθη άπό πάσης έπαφής
μετά τής πόλεως, άπεκόπη δέ καί τό νερό. Άλλ’ έπί
τή προβλέψει τούτου, είχεν άνορυχθή φρέαρ είς τόν
κήπον τής Σχολής καί είχον έναποθηκευθή μεγάλαι
ποσότητες τροφίμων, ίδίως έφρυγμένου άρτου καί
κονσερβών.
Τήν 5ην πρωινήν τής 7ης Δεκεμβρίου, κατόπιν
καταιγιστικού πυρός μυδραλλιοβόλων, έν σύνταγμα
τοϋ ΕΛΑΣ έπετέθη μετά κεραυνοβόλου όρμής άπό
τοϋ Έρυθροϋ Σταυροϋ. Κατόπιν σκληροϋ άγώνος,
τά προκεχωρημένα τμήματά του έφθασαν μέχρι τών
είς τήν όδόν Μεσογείων, τής κεντρικής εΙσόδου,
πυροβολείων έξωτερικής άμύνης. Μετά σκληράν δ­
μως έκ τοϋ σύνεγγυς πάλην, καθ’ δλην τήν ήμέραν,
περί τήν έσπέραν άπεδιώχθησαν μέ βαρείας άπωλεί­
ας. Τό πϋρ συνεχίσθη καθ’ δλην τήν νύκτα. Τήν
πρωίαν τής 8ης Δεκεμβρίου τό ίδιον έλασιτικόν σύν­
ταγμα έπεχείρησε νέαν έφοδον πρός κατάληψιν τών
έξωτερικών πυροβολείων, άλλά άπεκρούσθη.
Ή κατοχή τοϋ άπό τής άλλης πλευράς τής όδοϋ Με­
σογείων Νοσοκομείου τοΰ Έρυθροϋ Σταυροϋ ύπό
τών έλασιτών, άπετέλει σοβαρόν κίνδυνον, ό όποιος
έπρεπε νά έξουδετερωθή τό ταχύτερον. Περί τήν
3.30' άπογευματινήν τής 8ης Δεκεμβρίου, τμήματα
τής Ταξιαρχίας τοϋ Ρίμινι, είς τήν όποίαν είχεν ύ-
παχθή καί ή δύναμις Χωροφυλακής άμύνης τής Σχο­
λής, πλαισιούμενα ύπό τριών άγγλικών τάνκς, έξώρ-
μησαν έκ τών Στρατώνων Πεζικοϋ καί κατόπιν κα­
ταιγιστικού πυρός κατά τοϋ είς τό Νοσοκομεΐον Έ­
ρυθροϋ Σταυροϋ ώχυρωμένου συντάγματος τοϋ Ε­
ΛΑΣ, έλαβον θέσεις κατά μήκος τής μεταξύ Νοσοκο­
μείου καί Σχολής όδοϋ Μεσογείων. Έν φ δέ τά τμή­
ματα τής Ταξιαρχίας προήλαυνον είς τά πλάγια πρός
πλευροκόπησιν τοϋ έχθροϋ, δύναμις Χωροφυλακής
έκ 15 άξιωματικών καί 60 όπλιτών ύπό τόν μοίραρ­
χον Γ. Ρέτσον, έξορμήσασα έκ τοΰ περιβόλου τής
Σχολής, διά κατά μέτωπον έπιθέσεώς έφθασε μέχρι
τοΰ Νοσοκομείου.
Οί έλασΐται ήμύνθησαν μετά πείσματος, έννοοΰν-
τες άντί πάσης θυσίας νά διατηρήσουν τό Νοσοκο-
μεΐον, άπό τοϋ όποίου ή κατά τής Σχολής έφοδος
ήτο ή μάλλον έπικίνδυνος, τά δέ πολυβόλα καί οί
δλμοι των έβαλλον άσφαλώς έξ έγγυτάτης άπο στά­
σεως. Άλλά κατόπιν πολυώρου σκληροϋ άγώνος,
έξηναγκάσθησαν νά τραποΰν πρός τά ύψώματα έκεΐ­
θεν τής λεωφόρου Κηφισίας, άφήσαντες έπί τόπου
8 νεκρούς καί 15 τραυματίας. Έκ τών δυνάμεων τής
Σχολής έφονεύθησαν τρεις όπλΐται καί έτραυματί­
σθησαν 12. Τό Νοσοκομεΐον τοϋ Έρυθροϋ Σταυροϋ
κατελήφθη ύπό τής καλώς έφοδιασθείσης δυνάμεως
αύτής τής Χωροφυλακής καί έκρατήθη μέχρι πέ-
ρατος τοΰ άγώνος, άποτελέσαν σπουδαΐον έρεισμα
άμύνης, διότι έθετεν έν τφ μέσ<ρ δύο πυρών, τάς άπό
τής πλευράς τής όδοΰ Μεσογείων άποπειρωμένας
έπίθεσιν έλασιτικάς δυνάμεις. Ση μειωτέο ν δτι έπί
τών κλινών τοϋ Νοσοκομείου άνευρέθησαν περί τούς
200 κομμουνισταί προσποιούμενοι τούς άσθενεΐς.
Καθ’ δν χρόνον διεξήγετο ή έπίθεσις κατά τοΰ
Έρυθροϋ Σταυροϋ, δυνάμεις τοϋ 34ου έλασιτικοϋ
Συντάγματος έπετέθησαν κατά τοΰ Σανατορίου «Σω­
τηρία», τό όποιον καί κατέλαβον, τής μικράς έκεΐ
έκ Χωροφυλακής φρουράς δυνηθείσης νά συμπτυ-
χθή είς τήν Σχολήν. Τμήμα τής Ταξιαρχίας Ρίμινι
μεθ’ ένός ούλαμοΰ χωροφυλάκων ένήργησεν άντε-
πίθεσιν, κατά τήν όποίαν έφονεύθησαν δύο χωρο­
φύλακες.
Έτέρα διλοχία ύπό τόν άντισυνταγματάρχην Χω­
ροφυλακής Ήλ. Παπαηλιοϋ, τεθεΐσα ύπό τάς διατα-
γάς τμήματος τής Ταξιαρχίας Ρίμινι, ύπό τόν συντα-
398
'Ο ιερός Ναός τών Ταξιαρχών τής Σχολής Χωροφυλακής, ό όποιος άνηγέρθη προ τοϋ Δεκεμβρίου τοΰ 1944. Βορειότερον τοϋ
σημερινοΰ Ναοΰ εόρίσκεται τό παρεκκλήσιον τής Παναγίας, είς τό όποιον έκκλησιάζοντο και προσηύχοντο, κατά τήν μεγάλην
δοκιμασίαν τοΰ Δεκεμβρίου 1944, οί υπερασπιζόμενοι τό «άμυντικόν συγκρότημα τής Σχολής» άνδρες τής Χωροφυλακής.
γματάρχην Παπαδόπουλον (ΠαποΟν), έξώρμησεπρός
Κουπόνια καί κατεδίωξε τούς συμμορίτας μέχρι Και-
σαριανής, μέ άπωλείας δύο ύπενωμοτάρχας καί τέσ-
σαρας χωροφύλακας.
Οί έλασΐται εφερον βαρέως τήν άπώλειαν τού ά­
χυρού τοΰ Ερυθρού Σταυρού. Τήν νύκτα τής 8ης
πρός 9ην Δεκεμβρίου, έγένετο πολεμικόν συμβού-
λιον είς τήν έν Αγία Παρασκευή έδραν τής ΙΙας
έλασιτικής Μεραρχίας. Άπεφασίσθη ή διάθεσις δ­
λων τών έλασιτικών δυνάμεων, πρός άντί πάσης θυ­
σίας κατάληψιν τής Σχολής Χωροφυλακής. Άπό
τής χαραυγής τής 9ης Δεκεμβρίου ήρχισε σφοδρό-
τατον προπαρασκευαστικόν πΰρ κατά τοΰ Έρυθροΰ
Σταυρού καί τής Σχολής διά πυροβόλων, δλμων καί
αύτομάτων. Όλίγον μετά τήν 7ην πρωινήν έξεδηλώ-
θη ή γενική έπίθεσις. Τό 7ον Σύνταγμα τοΰ ΕΛΑΣ
399
έξώρμησεν άπό Καρανίκα και Γηροκομείου καί τά
Συντάγματα Διαμαντή καί Μπεγνή άπό Σωτηρίας
καί Διαβολορέμματος. Εφεδρικά τμήματα καί σώ­
ματα άτακτων ύπό τόν Θεοχάρην, τόν Λαοκράτην
καί τόν Αποστολήν, έξώρμησαν άπό τής πλευράς
τής Σωτηρίας. Ή περιβόητος καπετάνισσα ’Ασήμω,
σύζυγος τοϋ Θεοχάρη, ήτο έπί κεφαλής άποθηριω-
μένων έλασιτισσών, αί όποΐαι έκράτουν είς χεΐρας
αύτόματον καί είς τό στόμα μάχαιραν, έπιφυλασ-
σομένης είς αύτάς τής τιμής τοΰ σφαγιασμοϋ δλων
τών άνδρών τής Χωροφυλακής, πού θά εύρίσκοντο
έντός τοΰ καταλαμβανόμενου κτιρίου τής Σχολής.
Ό άγων ύπήρξε σκληρός καί αιματηρός. Όλαι
αί πάροδοι εΐχον καλυφθή άπό πτώματα τών έλασι-
τών, τούς όποιους έθέριζε τό καταιγιστικόν πΰρ τών
άξιωματικών καί όπλιτών, άσαλεύτων είς τά τετα-
γμένα σημεία άμύνης. Αί δυνάμεις τής Χωροφυλακής
ήμύνθησαν κρατερώς καί μετά δίωρο ν άγώνα έξη-
νάγκασαν τούς κομμουνιστάς νά ύποχωρήσουν πρός
άνασύνταξιν είς τά σημεία τής έξορμήσεώς των,
άφοϋ ύπέστησαν βαρείας άπωλείας.
Τήν 2αν άπογευματινήν ώραν τής αύτής ήμέρας,
αί άνασυνταχθεΐσαι καί ένισχυθεΐσαι δυνάμεις, έξορ-
μοϋν πρός νέαν σφοδροτέραν καί λυσσωδεστέραν
έπίθεσιν, παρασκευασθεΐσαν καί διά πυρών βαρέων
δπλων. Οί έλασΐται άρχηγοί έχουν καταληφθή ύπό
λύσσης διά τήν άποτυχίαν τής πρωίας καί διέταξαν
τήν άντί οίασδήποτε θυσίας κατάληψιν τοΰ Έρυθροΰ
Σταυροϋ καί τής Σχολής μέχρι τής έσπέρας.
Αί άπώλειαί των είναι βαρύταται, άλλά παρά ταϋ­
τα έπιτίθενται μετ’ άφαντάστου σφοδρότητος είς άλ-
λεπάλληλα κύματα. Δύο διμοιρίαι τοϋ Συντάγματος
Μπεγνή εφθασαν μέχρι τής όδοϋ Μεσογείων, πλη-
σιέστατα τής πλευράς τών μαγειρείων τοϋ κτιρίου
τής Σχολής, έν φ τό 7ον έλασιτικόν Σύνταγμα
προσήγγισε τόν περιβάλλοντα τόν Έρυθρόν Σταυρόν
μανδρότοιχον καί ήδη, έλασΐται προσεπάθουν νά
άναρριχηθοϋν διά νά πηδήσουν πρός τόν περίβολον.
Διά τινα ώραν ή κατάστασις εΐχεν άποβή πολύ κρί­
σιμος. Αξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής
έμάχοντο ώς λέοντες, οί όλίγοι έδεσΐται έρρίπτοντο
παρά τό πλευρόν των είς τήν πρώτην γραμμήν, έν φ
οί δήθεν έχθροί τοϋ λαοΰ καί ύπό «προστατευτικήν
κράτη σι ν» άξιωματικοί δλων τών Σωμάτων, μέ τά
αύτόματα καί τά μυδραλλιοβόλα,μετεκινοϋντο πρός
τά πλέον έπικίνδυνα σημεία τής άμύνης. Ή Ταξιαρ­
χία Ρίμινι, είδοποιηθεΐσα περί τής κρισιμότητος τής
καταστάσεως, ερριψεν είς τόν άγώνα τμήματα πρός
ένίσχυσιν τής άμύνης, μέ άνασχετικά πυρά κατά τών
έπιτιθεμένων.
Έν φ ό άγων συνεχίζετο μετά τής αύτής σφοδρό­
τητος καί οί έλασΐται έξαπέλυον τά εκλεκτότερα
τμήματά των κατ’ άλλεπάλληλα κύματα, προσπα-
θοϋντες νά καταλάβουν άντί πάσης θυσίας τά εξω­
τερικά έρείσματα άμύνης, ή Σχολή Χωροφυλακής,
συγκεντρώσαντα έφεδρικήν δύναμιν, ένήργησε σφο-
δράν άντεπίθεσιν. Οί έλασΐται, έν φ έφαντάζοντο
δτι διά τών άλλεπαλλήλων έπιθέσεών των είχε καμ-
φθή τό μαχητικόν μένος τών άμυνομένων καί άπό
στιγμής είς στιγμήν θά άπεχώρουν ή θά παρεδίδον-
το, αιφνιδίως άντιμετώπισαν σφοδροτάτην άντεπί-
θεσίν των, εύρεθέντες εις θέσιν άμυνομένων. Τοϋτο
προφανώς τούς κατεπτόησε καί έπηρέασε τό ήθικόν
των. Ό άγων συνεχίσθη έπί τινα ώραν έκ τοϋ συστά-
δην, άλλά τελικώς δέν ήδυνήθησαν νά άνθέξουν είς
τήν όρμητικότητα τών έπιτιθεμένων μαχητών τής
Χωροφυλακής καί έξηναγκάσθησαν πρός ύποχώρη-
σιν, άφ’ ού ύπέστησαν βαρυτάτας άπωλείας. Έκ τών
ύπερασπιστών τής Σχολής έφονεύθησαν δύο άνθυ-
πομοίραρχοι καί εις άνθυπολοχαγός τοΰ ΕΔΕΣ καί
έτραυματίσθησαν εϊς άνθυπομοίραρχος, τέσσαρες άν-
θυπασπισταί καί 8 όπλΐται.
Τήν 12ην καί 13ην Δεκεμβρίου οί έλασΐται μετα-
βάλλοντες πολεμικόν σχέδιον, έπετέθησαν σφοδρώς
μέ ίσχυράς δυνάμεις άπό τοΰ φθισιατρείου τής Σωτη­
ρίας καί τοϋ Διαβολορέμματος μέ στόχον τήν κατά­
ληψιν τής πλευράς Σχολής Γυμναστικής. Πιθανώς
έφαντάζοντο δτι τό βάρος τής άμύνης είχε ριφθή
πρός τήν όδόν Μεσογείων καί τό Νοσοκομεΐον Έ-
ρυθροϋ Σταυροϋ, λόγφ τών προηγηθεισών έκεΐ μα­
χών καί δτι ή πλευρά τοΰ κτιρίου τής Σχολής Γυμνα­
στικής δέν ήτο πλαισιωμένη δι’ ισχυρών δυνάμεων,
ώς άλλως τε ήτο έν μέρει άκριβές. ’Αλλ’ ό μοίραρχος
Δήμας έπί κεφαλής μικράς δυνάμεως έξ άξιωματικών
καί οπλιτών τής Χωροφυλακής άντεστάθη γενναί­
ος καί καθήλωσε τούς έπιτιθεμένους, έως δτου κατέ-
φθασαν ένισχύσεις. Διήμερος λυσσώδης άγών έλα-
σιτικών σωμάτων άπέβη καί άπό τής πλευράς αύτής
άνευ άποτελέσματος.
3. Ο ΤΕΛΙΚΟΣ ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΑΜΥΝΗΣ
ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τό στρατηγεΐον τών έλασιτών εϊχεν άπογοητευ-
θή έκ τής οικτράς αποτυχίας πολυημέρων λυσσωδών
έπιθέσεών, αί όποΐαι εΐχον στοιχίσει είς αύτούς βα­
ρυτάτας άπωλείας. Τόσον τά συντεταγμένα στρα-
τιωτικώς τάγματα, δσον καί αί άμορφοι μάζαι τής
έφεδρείας τοΰ κομμούνιστικοΰ δχλου, παρά τόν ά­
γριον φανατισμόν τόν όποιον εΐχον ένσταλάξει είς
τήν ψυχήν των οί προπαγανδισταί καί διαφωτισταί,
400
ήρχισαν νά άμφιβάλλουν περί τοϋ δυνατοϋ τής έκ-
πορθήσεως τής Σχολής Χωροφυλακής δι’ έπιθέσεων.
Έξ άλλου, ό άγών πρός κατάληψιν τοΰ κτιριακοϋ
συγκροτήματος Μακρυγιάννη είχεν είσέλθει είς δρα-
ματικήν φάσιν, ό δγκος τών έλασιτικών δυνάμεων
είχε στραφή πρός, άντί πάσης θυσίας, κατάκτησιν
τοΰ όχυροΰ τούτου, όπότε ή κατάληψις τοΰ κέντρου
τών Αθηνών θά καθίστατο εύκολος έπιχείρησις, ή
δέ Σχολή Χωροφυλακής Απομονωμένη πανταχόθεν
δέν θά ήδύνατο νά άνθέξη. Διά τοϋτο καί ή στρατη­
γική τών έλασιτών μετεβλήθη. Άπό τής 14ης Δε­
κεμβρίου δέν γίνονται έπιθέσεις, άλλ’ ό πολιορκη­
τικός κλοιός περισφίγγεται διά σφοδροϋ και άκατα-
παύστου πυρός. "Ολμοι, άντιαρματικά, άκόμη καί
πυροβόλα τών 7,5" βάλλουν κατά τών κτιρίων τής
Σχολής νύκτα καί ήμέραν. Ή στέγη τής Σχολής
έχει καταρρεύσει, τοίχοι δέ καί παράθυρα, δλων τών
κτιρίων, άκόμη καί τοΰ Ναοϋ, είναι διάτρητα έκ τών
βλημάτων. Έφονεύθησαν έκ βλημάτων εις άνθυπο-
μοίραρχος καί δύο όπλΐται καί έτραυματίσθησαν δύο
άξιωματικοί καί 16 όπλΐται.
Ή τακτική αύτή τοΰ έχθροϋ συνεχιζομένη μετά
τής αύτής έντάσεως έπί έξαήμερον, είχε φέρει είς
πολύ δυσχερή θέσιν τάς δυνάμεις άμύνης. Έκ τών
βροχηδόν πιπτόντων, νύκτα καί ήμέραν, βλημάτων
καί τοΰ προκαλουμένου δαιμονιώδους θορύβου, κα­
θίστατο άδύνατος ή άνάπαυσις τών άνδρών, παρημ-
ποδίζοντο δέ αί κινήσεις των καί ηΰξανον αί άπώ-
λειαι. Έάν συνεχίζετο ή κατάστασις αύτή, ύπήρχε
κίνδυνος νά μειωθή τό μαχητικόν μένος τών ύπερα-
σπιστών. Άλλ’ ό σοβαρώτερος κίνδυνος προήρχετο
έκ τοΰ γεγονότος δτι οί έλασΐται, έπωφελούμενοι
τοΰ άδιακόπου καταιγιστικού πυροβολισμού, έν εΐ-
δει άδιαπεράστου παραπετάσματος, έβελτίωνον τάς
θέσεις των καί περιέσφιγγον στενώτερον τήν Σχο­
λήν. Ούτως, άπό ώρας είς ώραν, ό πολιορκητικός
κλοιός καθίστατο περισσότερον άσφυκτικός. Κατέ­
στη έπιβεβλημένη μία άντεπιθετική έπιχείρησις,
πρός διεύρυνσιν τών θέσεων άμύνης καί άπαλλαγήν
έκ τής άποπνικτικής αύτής περισφίγξεως.
Τήν πρωίαν τής 21ης Δεκεμβρίου, τμήματα τής
Ταξιαρχίας τού Ρίμινι μετά τινων τάνκς, συνοδεύ-
οντα δύναμιν Χωροφυλακής έκ 30 άξιωματικών καί
100 όπλιτών, έξώρμησαν άπό τής πλευράς τής όδοϋ
Μεσογείων πρός τήν λεωφόρον Κηφισίας. Οί έλα-
σΐται αίφνιδιάσθησαν καί ή άντίστασίς των ύπήρ­
ξε μάλλον μετρία. Έντός όλίγου σχετικώς χρόνου
κατελήφθη όλόκληρος ή περιοχή, έκεΐθεν τής όδοϋ
Μεσογείων, άπό τοΰ Θών (άρχή λεωφόρου Αλεξάν­
δρας) μέχρις Ερυθρού Σταυρού. Ή έκκαθαριστική
έπιχείρησις έπέτυχε πλήρως, ό κλοιός διεσπάσθη καί
οί έλασΐται άπωθήθησαν έκεΐθεν τής λεωφόρου Κη­
φισίας. Κατά τήν έπιχείρησιν αύτήν έφονεύθησαν
ό μοίραρχος Π. Νιαρχάκος, ό άνθυπασπιστής τής
χωροφυλακής Κ. Δάλλας, είς ύπολοχαγός τοϋ ΕΔΕΣ
καί δύο όπλΐται, έτραυματίσθησαν δέ είς άξιωματι-
κός καί 7 όπλΐται.
Κατά τάς μετέπειτα ήμέρας, άπό 22-28 Δεκεμ­
βρίου, οί έλασΐται συνέχισαν τήν τακτικήν τής φθο­
ράς τοϋ άντιπάλου, διά καταιγιστικού πυρός καί ά­
διακόπου έκτοξεύσεως βλημάτων. Άλλ’ οί πολιορ-
κούμενοι άνδρες τής Χωροφυλακής, έχοντες ήδη
άπομακρύνει τόν έχθρόν είς άρκετήν άπόστασιν, ή-
μύνοντο μέ άνεσιν, ένήργουν μάλιστα κατά διαστή­
ματα καί τοπικάς έπιθέσεις, κατά τάς όποίας έφο-
νεύθη είς ύπενωμοτάρχης. Τήν 28ην Δεκεμβρίου,
έγένοντο άντιληπταί εύρείας κλίμακος μετακινή­
σεις πρός συνοικισμόν Έλληνορρώσων, Διαβολό-
ρεμμα καί Γηροκομεΐον. Τοΰτο, έπέτρεψε νά διαπι-
στωθή δτι έπίκειται έπίθεσις καί έγένοντο παρα-
σκευαί άμύνης. Πράγματι, οί έλασΐται, άποτυχούσης
ήδη τής έπιχειρήσεως κατά τοϋ Συντάγματος Μα-
κρυγιάννη, καί μεταβάλλοντες πάλιν τακτικήν, έ­
στρεψαν τήν ύστάτην προσπάθειάν των πρός κατά­
ληψιν τής Σχολής.
Άπό τής πρωίας τής 29ης Δεκεμβρίου, νέαι δυνά­
μεις, δύο περίπου χιλιάδων έλασιτών, έκινοϋντο άπό
Αγίας Παρασκευής πρός ένίσχυσιν τών δυνάμεών
των, αί όποΐαι ήσαν παρατεταγμέναι είς τήν γραμμήν
άπό Χολαργού—Σωτηρίας μέχρι Γηροκομείου—
Τουρκοβουνίων. Παρετηρήθη έπίσης κίνησις πρός
τήν γραμμήν αύτήν πυροβόλων, δλμων καί άλλων
βαρέων δπλων καί είχε καταστή προφανές δτι άπό
τής πλευράς έκείνης έπρόκειτο νά έκδηλωθή μεγά­
λη έπίθεσις. Τήν δεκάτην καί ήμίσειαν νυκτερινήν
ώραν ήρχισεν ή σφοδρά έπίθεσις κατά τοΰ Νοσοκο­
μείου Έρυθροϋ Σταυρού καί τής Σχολής, βαλλο-
μένης άπό δλων τών κατευθύνσεων. Συνήφθη τότε
κρατερός άγών αί έλασιτικαί δυνάμεις είχον ρίψει
δλον τό βάρος τών είς τήν περιοχήν δυνάμεών των
καί έχρησιμοποίουν δλα τά εις τήν διάθεσίν των
βαρέα καί έλαφρά δπλα. Αί άλλεπάλληλοι έφοδοί
των ήσαν λυσσώδους όρμής, άλλ’ δλαι άπεκρούσθη-
σαν, οί δέ μανιωδώς έπιτιθέμενοι έλασΐται έξηναγ-
κάζοντο πρός ύποχώρησιν, πριν φθάσουν τούς τοί­
χους καί τά συρματοπλέγματα τοΰ Έρυθροϋ Σταυ­
ρού Καί τής Σχολής. Οί άνδρες τής Χωροφυλακής,
οί μετ’ αύτών συμπολεμοΰντες έδεσΐται καί οί έγ­
κλειστοι άξιωματικοί, έπολέμησαν κατά τήν δραμα­
τική ν έκείνην νύκτα μέ άφάνταστον ήρωισμόν. Άλλ’
δταν έφώτισεν ή πρωία τής έπομένης, 30 Δεκεμβρί­
ου, αύτοί ήσαν οί κύριοι τοΰ πεδίου τής μάχης, έν φ
αί έχθρικαί δυνάμεις ύπεχώρουν πρός τάς θέσεις
έξορμήσεώς των.
Αύτή ήτο ή τελευταία έπιχείρησις τών έλασιτικών
στρατευμάτων πρός κατάληψιν τής Σχολής Χωρο­
φυλακής. Έπί πενθήμερον άκόμη συνέχισαν τό πϋρ
διά πυροβόλων καί δλμων άπό τών θέσεών των, έρ-
ριψαν δέ τάς τελευταίας βολάς των τήν 4ην Ίανουα-
ρίου 1945, μέ άποτέλεσμα νά φονευθούν δύο όπλΐται
καί νά τραυματισθή είς. Άλλά περί τήν μεσημβρίαν
τής ήμέρας αύτής έπεσημάνθη έναρξις άποχωρή­
σεως τών δυνάμεών των. Τότε, δλαι αί διαθέσιμοι
δυνάμεις Χωροφυλακής καί οί μετ’ αύτών συμπολε-
401
μουντές, άφοϋ ένισχύθησαν και ύπό Στρατιωτικών
δυνάμεων, έξώρμησαν πρός δίωξιν τοϋ ύποχωροΰν-
τος έχθροϋ, τόν όποιον κατεδίωξαν εις μέγα βάθος,
έκκαθαρισθείσης όλοκλήρου τής περιοχής. Και ήτο
τόση ή όρμή τών έπιτιθεμένων νικητών, ώστε μία
διμοιρία χωροφυλάκων, καταδιώκουσα τούς συμ-
μορίτας έφθασε μέχρι Πεντέλης, δπου έφόνεύθησαν
εις ύπενωμοτάρχης καί εϊς χωροφύλαξ.
Ό άγών τής Σχολής Χωροφυλακής, διαρκέσας
άκριβώς ένα μήνα, είχε λήξει μέ πλήρη θρίαμβον
τών ολίγων έκείνων γενναίων άνδρών οί όποιοι,
παλαίοντες άπεγνωσμένως νύκτα και ήμέραν έναν­
τίον πολλαπλασίου άντιπάλου, ήδυνήθησαν νά παρα­
μείνουν άκλόνητοι είς τάς θέσεις των, υφιστάμενοι
τρομεράς ταλαιπωρίας καί χύνοντες τό αϊμά των
διά τήν ύπεράσπισιν τής Πατρίδος. Αί συνολικαί
άπώλειαι τής Σχολής ήσαν νεκροί άξιωματικοι 6
καί όπλΐται 16 καί τραυματίαι άξιωματικοι 13 καί
όπλΐται 51. Έφόνεύθησαν έπίσης ή έτραυματίσθησαν
καί πολλοί έδεσΐται καί συμπολεμήσαντες αξιωματι­
κοί Χωροφυλακής καί τών άλλων Σωμάτων, έκ τών
εύρεθέντων ύπό περιορισμόν έντός τής Σχολής. Έ-
φονεύθησαν δέ άρκετοί έκ τών έγκλειστων εις τούς
γειτονικούς Στρατώνας Ίππικοϋ, δπου συνεπολέμη-
σαν μέ ήρωισμόν. Μεταξύ τών έκεΐ φονευθέντων
ήτο καί ό συνταγματάρχης Πεξικοΰ Διον. Παπαδόγ-
κωνας, ό όποιος εϊχεν είς τάς πλαγιάς τοϋ Πάρνωνος
άντιμετωπίσει γενναίως τάς έλασιτικάς συμμορίας
καί εϊχε διασώσει τόν πληθυσμόν τής Αρκαδίας,
ήδη δέ έπεσε μαχόμενος είς τήν πρώτην γραμμήν
ένισχύων τήν άμυναν τής Σχολής Χωροφυλακής.
Ή έπί ένα μήνα διαρκέσασα άποτελεσματική άμυνα
τής Σχολής Χωροφυλακής, συνέβαλε σπουδαίως είς
τήν συντριβήν τοΰ έλασιτισμοΰ κατά τά Δεκεμβρια­
νά, δύναται δέ νά λεχθή δτι άπετέλεσε ση μαντικό ν
παράγοντα σωτηρίας τών Αθηνών άπό τούς δνυχας
τοΰ κομμουνισμοϋ.
4. Η ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΟΫ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ
Διά τήν πλήρη καί λεπτομερειακήν ένημέρωσιν
περί τοϋ διεξαχθέντος είς τήν Σχολήν Χωροφυλα­
κής έπικοϋ άγώνος, παραθέτομεν τό κείμενον τής
έκθέσεως τοΰ διοικητοϋ τής Σχολής, κατά τήν διάρ­
κειαν τών έπιχειρήσεων, συνταγματάρχου Δ. Δου-
κάκη, ώς καί τμήμα όμιλίας τοϋ ύποδιοικητοϋ αύτής
κατά τήν Ιδίαν περίοδον συνταγματάρχου Δ. Γιαν-
νικοπούλου.
ΕΚΘΕΣΙΣ
Πεπραγμένων έπιχειρήσεων άμύνης
συγκροτήματος Σχολής Χωροφυλακής
άπό τής 6ης μέχρι τής 17ης Δεκεμβρίου 1944
«Επειδή άπό τής άπελευθερώσεως καί έντεΰθεν ή κα-
τάστασις παρουσιάζετο όλονέν καί χειροτέρα, λόγφ τών
παραλόγων άξιώσεων τών κομμουνιστών καί τών έτέρων
άναρχικών Όργανώσεων, ή Διοίκησις τής Σχολής, Χωρο­
φυλακής, ύπείκουσα είς τήν άνάγκην τελεσφόρου ένερ-
γείας πρός άντιμετώπισιν τών άναρχικών κατά τοΰ Κατα­
στήματος τής Σχολής, έγκαίρως έξεπόνησε Σχέδιον Άμύ­
νης τής Σχολής, δπερ θά έθετεν είς έφαρμογήν έν δεδομέ­
νη στιγμή.
Διά τοΰ σχεδίου τούτου προεβλέπετο ή διάθεσις τών
ύπό τής Σχολής διατιθεμένων μέσων τυφεκίων καί λοι­
πών μηχανημάτων πυρός είς αξιωματικούς καί όπλίτας. Τά
μέσα ταΰτα ή Διοίκησις τής Σχολής έτήρει έν αύστηρςί έπι-
φυλακή, κατόπιν τής ύπό τών άναρχικών κηρυχθείσης
έπαναστάσεως άπό τής 4ης Δεκεμβρίου καί τής ένεργεί-
ας τούτων καθ’ έτέρων κυβερνητικών τμημάτων.
Κατά τήν ήμέραν ταύτην ή Διοίκησις διέθετε τά έξής
μέσα: Αξιωματικοί 66, όπλΐται 515, τυφέκια 581, όπλο­
πολυβόλα 10, αύτόματα Στέν 7, όλμίσκοι 3.
Κατά τήν ήμέραν ταύτην ή Διοίκησις τής Σχολής,
εχουσα σαφείς πληροφορίας περί έπιθετικής ένεργείας
τών άναρχικών έντός τής ήμέρας, έθεσεν είς έφαρμογήν
τό Σχέδιον Άμύνης της.
Έπί τή βάσει τούτου, ό χώρος τής Σχολής διεκρίνετο
εις τρεις κυρίως τομείς: Ιον. Τόν άνατολικόν περιλαμβα-
νόμενον μεταξύ τών μονίμων πολυβολείων, τών εύρισκο-
μένων άμέσως βορείως τής άποθήκης έπιστρατεύσεως Ίπ-
πικοΰ καί τής ΒΑ γωνίας τής βορείας πτέρυγος τοΰ κτι­
ρίου. 2ον. Είς τόν τομέα τόν συμπεριλαμβάνοντα τούς θα­
λάμους τής βορείας πτέρυγος, καί 3ον. Είς τόν δυτικόν
τομέα, έξικνούμενον καθ’ δλον τό μήκος τοΰ δυτικοΰ άλ-
συλλίου τής Σχολής.
Είς τούς άνωτέρω τομείς κατένειμεν άναλόγως τής σπου-
δαιότητος έκάστου, τήν ύπάρχουσαν δύναμιν άνδρών καί
τά μέσα πυρός. Έπί πλέον έτηρήθη έν έφεδρείςι ίκανή
δύναμις έξ άξιωματικών καί όπλιτών, διά τήν ένίσχυσιν
τομέων, τήν άνάληψιν ένδεχομένης άντεπιθέσεως καί τήν
άμυναν είς τό έσωτερικόν τής Σχολής.
Πράγματι, περί τήν 19.50' ώραν τής 6.12.44, οί άναρχι-
κοί ήρξαντο βάλλοντες κατά τής Σχολής διά πυρών πο­
λυβόλων, αύτομάτων δπλων καί τυφεκίων, έκ τής κατευ-
θύνσεως τών βορείως τής Σχολής οίκιών καί, ίδίςι, έκ τοΰ
κτιρίου τοΰ Έρυθροΰ Σταυροΰ καί τοΰ τοιούτου τής Σχο­
λής Γυμναστικής.
Τά πυρά έξηκολούθησαν μέ άρκετήν έντασιν μέχρι τής
18ης ώρας, όπότε διεκόπησαν, άνευ έτέρας έπιθετικής
τίνος ένεργείας έκ μέρους τών άναρχικών.
402
«
Τό άνεγερθέν ΒΑ τοϋ κεντρικού κτιρίου τής Σχολής Χωροφυλακής 'Ηρώον, είς μνήμην τών πεσόντων, εις τό «άμυντικόν συγ­
κρότημα» τής Σχολής Χωροφυλακής, κατά τάς μάχας έναντίον τών ερυθρών επιδρομέων, τόν Δεκέμβριον του 1944.
403
Μοίραρχος Παναγιώτης Νιαρχάκος, δστις, άνήκων εις τήν
δύναμιν τής Σχολής Χωροφυλακής, έφονεόθη τήν 21 -12-1944,
οπό τών κομμουνιστοσυμμοριτών, κατά έκκαθαριστικάς επι­
χειρήσεις εις τήν περιοχήν του Νοσοκομείου τοΰ Ελληνικού
Έρυθροϋ Σταυροϋ.
Αί κατά τήν ήμέραν ταύτην ήμέτεραι άπώλειαι άνέρ-
χονται είς ένα τραυματίαν άξιωματικόν, είς Ενα νεκρόν
τής Όργανώσεως ΕΔΕΣ καί είς τρεις τραυματίας τής
αύτής Όργανώσεως. Άπώλειαι του έχθροϋ δέν έξηκρι-
βώθησαν. Αποτέλεσμα τής έπιχειρήσεως ταύτης, κατά
τήν ήμέραν ταύτην, ήτο ή άπόκρουσις τής έχθρικής έπι-
θέσεως και ή διατήρησις τών θέσεων μας. Τό ήθικόν τών
άνδρών άκμαΐον.
7η Δεκεμβρίου 1944
Έκρατήσαμεν τάς καταληφθείσας θέσεις και είς τόν
έξωτερικόν και είς τόν έσωτερικόν χώρον τής Σχολής, μέ
τήν αύτήν δύναμιν και τά αύτά δπλα. Οί στασιασταί ήνοι-
ξαν πϋρ άπό τής 5 μ.μ. ώρας μέ αύτόματα δπλα, όπλοπο-
λυβόλα, δλμους καί τυφέκια, διήρκεσε δέ ή έπίθεσις μέ
τήν αύτήν σφοδρότητα μέχρι τής 18ης ώρας. Κατά τήν
ήμέραν ταύτην εσχομεν τάς έξής άπωλείας: Είς άνθυ-
πασπιστής τραυματίας, τέσσαρες ύπαξιωματικοί τραυμα­
τισμένοι καί τέσσαρες τραυματίαι τής Όργανώσεως τοϋ
ΕΔΕΣ. Άπώλειαι τοΰ έχθροϋ είς νεκρούς καί τραυματίας
δέν έξηκριβώθησαν. Αποτέλεσμα τής έπιχειρήσεως ταύ­
της ήτο ή διατήρησις τών θέσεών μας καί ή άπόκρουσις
τής έχθρικής έπιθέσεώς.
8η Δεκεμβρίου 1944
Διετηρήσαμεν τάς καταληφθείσας θέσεις μέ τήν αύτήν
δύναμιν καί τά αύτά δπλα καί πυρομαχικά. Οί στασιασταί
ήνοιξαν πΰρ έναντίον μας καί άπό τής 5.30' π.μ. ώρας, δι’
αύτομάτων δπλων, όπλοπολυβόλων καί δλμων, άπό τάς
ίδίας κατευθύνσεις, Ενθα είχον σταθεροποιήσει τάς θέ­
σεις των. Αί ήμέτεραι δυνάμεις άνταπήντησαν είς τά πυρά
τών στασιαστών καί κατέβαλλον πδσαν προσπάθειαν πρός
έξουδετέρωσιν μέχρι τής 18ης ώρας. Αί άπώλειαι, άνέρ-
χονται είς εξ νεκρούς όπλίτας (συμπεριλαμβανομένων καί
τών άπωλειών τοΰ άποσπάσματος τοΰ άντισυνταγματάρχου
Παπαηλιοΰ Ήλία έκ 250 άνδρών καί άξιωματικών, άπο-
σταλέν παρά τής Σχολής, τό όποιον ήκολούθησε τάς Επι­
χειρήσεις της), είς όκτώ τραυματίας όπλίτας, είς Ενα άξιω­
ματικόν νεκρόν τοΰ Στρατεύματος, είς τρεις τραυματίας
τοΰ Στρατεύματος, καθ’ δσον κατά τάς Επιχειρήσεις άπό
τάς πρώτας ήμέρας Ελαβον μέρος οίκειοθελώς καί οί
κρατούμενοι άξιωματικοί τοΰ Στρατεύματος καί τής Ει­
δικής Άσφαλείας είς τήν Σχολήν καί είς τό Στρατόπεδον
κρατουμένων τέως Συντάγματος 'Ιππικοΰ, καί είς Ενα έδε-
σίτην τραυματίαν. Αί άπώλειαι τοΰ έχθροϋ δέν έξηκρι­
βώθησαν. Αποτέλεσμα τής έπιχειρήσεως ταύτης ήτο ή
διατήρησις τών θέσεών μας καί ή άντιμετώπισις τής έπι-
θέσεως τών στασιαστών. Τό ήθικόν τών άνδρών άκμαιό-
τατον.
9η Δεκεμβρίου 1944
Διετηρήσαμεν τάς θέσεις μας, μέ τήν αύτήν δύναμιν καί
μέ περισσότερα αύτόματα δπλα, άτινα παρελάβομεν έκ
τής Ταξιαρχίας. Οί στασιασταί ήνοιξαν πΰρ έναντίον μας
άπό τής 5.30' ώρας δι’ αύτομάτων δπλων, πολυβόλων, ό­
πλοπολυβόλων καί δλμων. Κατά τήν ήμέραν ταύτην έξεδη­
λώθη έπίθεσις τοΰ έχθροϋ μέ πολλά μηχανήματα, άποτέ-
λεσμα τής όποίας ύπήρξε νά πλησιάσωσιν ούτοι είς τήν
Σχολήν, ίδίως έκ τής κατευθύνσεως τοΰ Σανατορίου «'Η
Σωτηρία», άπεκρούσθησαν δμως καί άπεδεκατίσθησαν, χά­
ρις είς τήν μετά θάρρους καί γενναιότητος άντιμετώπισιν
τούτων ύπό τών ήμετέρων δυνάμεων. Κατά τήν ήμέραν
ταύτην έξεδηλώθη έπίθεσις έκ μέρους τής Ταξιαρχίας
πρός τήν κατεύθυνσιν τοΰ Έρυθροϋ Σταυροϋ, δν καί κατέ­
λαβε. Τήν έπιχείρησιν ταύτην παρηκολούθησε καί δύνα-
μις Χωροφυλακής, έγκατασταθεΐσα είς τόν Έρυθρόν
Σταυρόν, άφοΰ προέβη είς τήν έκκαθάρισιν καί τήν σύλ-
ληψιν τών στασιαστών καί έτέρων άτόμων ύπόπτων 200
περίπου, οδς άπέστειλα είς τήν Ταξιαρχίαν. Αί άπώλειαι
είς νεκρούς άνέρχονται, κατά τήν ήμέραν ταύτην, είς δύο
άξιωματικούς καί δύο όπλίτας, είς τραυματίας έννέα Α­
ξιωματικούς καί όκτώ όπλίτας, είς Ενα νεκρόν τής Όργα­
νώσεως ΕΔΕΣ. Αί άπώλειαι τοΰ έχθροϋ δέν έξηκριβώθη­
σαν. Κατά τήν έπιχείρησιν ταύτην έπετεύχθη έπιτυχής
άπόκρουσις καί άποδεκατισμός τών στασιαστών παρά
τών ήμετέρων δυνάμεων. Άπαντες οί άξιωματικοί καί
όπλΐται Εδειξαν μαχητικότητα, συνοχήν καί γενναιότητα.
10η Δεκεμβρίου 1944
Διετηρήσαμεν τάς καταληφθείσας θέσεις, βελτιώσαντες
ταύτας έξωτερικώς καί έσωτερικώς διά τών αύτών δπλων
404
καί πυρομαχικών και της αύτής δυνάμεως. Οί στασια-
σταί ήνοιξαν πυρ έναντίον μας δι* αυτομάτων δπλων,
δλμων, πυροβόλων και άντιαρματικών άπό τί|ς ώρας 9
π.μ. Τά πυρά διήρκεσαν μέχρι τής 17ης ώρας. Κατά τήν
ήμέραν ταύτην δέν εσχομεν νεκρούς και τραυματίας. Αί
άπώλειαι τοϋ έχθροϋ δέν έξηκριβώθησαν. Τό ήθικόν τών
άνδρών άναπτερωμένον.
11η Δεκεμβρίου 1944
Διετηρήσαμεν τάς θέσεις μας, μέ τήν αύτήν δύναμιν
καί τά αύτά δπλα Διεπιστώθη έπίθεσις έχθρικών τμημά­
των, άκαθορίστου άριθμοϋ, δι’ αύτομάτων δπλων καί δλ­
μων, έκ τών κατευθύνσεων Σανατορίου Σωτηρία - Δια-
βολορέμματος-Τουρκοβουνίων. Αί ήμέτεραι άπώλειαι
κατά τήν ήμέραν ταύτην ούδεμία. Αί άπώλειαι τοϋ έχθροϋ
δέν έξηκριβώθησαν.
12η Δεκεμβρίου 1944
Έξεδηλώθη έπίθεσις στασιαστών, άκαθορίστου άρι­
θμοϋ, δι* αύτομάτων δπλων, δλμων, καί άντιαρματικοϋ πυ­
ροβολικού, έκ τής κατευθύνσεως «Σωτηρίας»-Διαβολο-
ρέμματος-Τουρκοβουνίων. Αί ήμέτεραι άπώλειαι είς νε­
κρούς : εϊς άξιωματικός, είς τραυματίας: δύο άξιωματι-
κοί καί δύο όπλΐται καί δύο άδελφαί νοσοκόμοι. Αι­
χμάλωτοι δύο Έλληνες άντάρται. Αί άπώλειαι τών στα­
σιαστών εϊς νεκρούς και τραυματίας δέν έξηκριβώθησαν.
Τό ήθικόν τών άνδρών άκμαΐον.
13η Δεκεμβρίου 1944
Διετηρήσαμεν τάς θέσεις μας, μέ τάς αύτάς δυνάμεις
καί μέ τόν αύτόν όπλισμόν. Οί στασιασταί καθ’ δλην τήν
διάρκειαν τής ήμέρας ήνοιξαν πϋρ δι* αύτομάτων δπλων,
πολυβόλων καί δλμων. Αί ήμέτεραι άπώλειαι, κατά τήν
ήμέραν ταύτην, άνέρχονται είς δύο τραυματίας άξιωματι-
κούς καί εις δύο όπλίτας τραυματίας. Αί άπώλειαι τοϋ
έχθροϋ δέν έξηκριβώθησαν. Άποτέλεσμα τής έπιχει-
ρήσεως ταύτης, ή διατήρησις τών θέσεών μας καί ή άπό-
κρουσις τής έπιθέσεως. Τό ήθικόν τών άνδρών άκμαΐον.
14η Δεκεμβρίου 1944
Διετηρήσαμεν τάς θέσεις μας μέ τήν αύτήν δύναμιν
καί μέ τά αύτά δπλα. Έξεδηλώθη έπίθεσις έχθρικών τμη­
μάτων έκ τών κατευθύνσεων Τουρκοβουνίων-Γηροκο­
μείου δι’ αύτομάτων δπλων, πολυβόλων, δλμων καί άντι-
αρματικοϋ πυροβολικού. Δέν έξηκριβώθη ό άριθμός τών
στασιαστών. Κατά τήν ήμέραν ταύτην δέν Εσχομεν νε­
κρούς καί τραυματίας. Αί άπώλειαι τοΰ έχθροϋ δέν έξη­
κριβώθησαν.
15η Δεκεμβρίου 1944
Έκρατήσαμεν τάς θέσεις μας, μέ τήν αύτήν δύναμιν
καί μέ τά αύτά δπλα. Ούδεμία έπίθεσις έξεδηλώθη κατά
τήν ήμέραν ταύτην. Ό έχθρός έβαλε δέκα πέντε βλήματα
δλμων καί ριπών πολυβόλων κατά διαλείμματα καθ’ δλην
τήν διάρκειαν τής ήμέρας. Αί άπώλειαι τοΰ έχθροϋ δέν
έξηκριβώθησαν. Αί ήμέτεραι άπώλειαι άνέρχονται είς
ένα όπλίτην τραυματίαν.
16η Δεκεμβρίου 1944
Διετηρήσαμεν τάς θέσεις μας, μέ τήν αύτήν δύναμιν
καί μέ τά αύτά δπλα. Άπό τών πρωινών ώρών έβλήθημεν
δι’ αύτομάτων δπλων, πολυβόλων, δλμων καί πυροβο­
λικού. Άπώλειαι ήμέτεραι δύο όπλΐται τραυματίαι, δύο
τραυματίαι τής Όργανώσεως τοΰ ΕΔΕΣ καί δύο τραυματί-
αι τοΰ ύπηρετικοΰ προσωπικοΰ τής Σχολής. Αί άπώλειαι
τοΰ έχθροϋ δέν έξηκριβώθησαν.
17η Δεκεμβρίου 1944
Διετηρήσαμεν τάς θέσεις μας, μέ τήν αύτήν δύναμιν
και μέ τά αύτά δπλα. Οί στασιασταί έβαλλον κατά τών
θέσεών μας κατά διαλείμματα δι’ όπλοπολυβόλων, δλμων
καί πολυβόλων. Ήμέτεραι άπώλειαι ούδεμία Αί άπώ-
λειαι τοΰ έχθροϋ δέν έξηκριβώθησαν. Τό. ήθικόν τών
άνδρών άναπτερωμένον.
Κατά τάς τρεις πρώτας ήμέρας τής έπιθέσεως, οί άνδρες
έμενον νήστεις, μέχρις δτου έτακτοποιήθη τό ζήτημα
τής τροφοδοσίας ύπό τής Διευθρνσεως Επιμελητείας
Χωροφυλακής διά τών άγγλικών άρχών. Οί άνδρες έστε-
ρήθησαν μερικώς καί τοΰ υδατος, παρ’ δλα ταΰτα δμως
δχι μόνον τό ήθικόν των δέν έμειώθη, άλλ’ είναι μέχρι
τοιούτου σημείου άκμαΐον ώστε νά σεμνύνωμαι διότι
διοικώ τοιαύτην δύναμιν.
Πάντες οί άξιωματικοι καί οί όπλΐται, έπί δέκα συνεχείς
ήμέρας παραμένουσιν μέ τό δπλον άνά χεΐρας, άυπνοι
καί κατάκοποι, προσφέροντες ύπερτάτας πρός τήν Πατρί­
δα ύπηρεσίας.
Δέν παραλείπω ν’ άναφέρω δτι οί κρατούμενοι άξιωμα-
τικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής καί τοΰ Στρατοϋ,
προσέφερον καί συνέβαλον μεγάλως εϊς τήν έσωτερικήν
άμυναν τής Σχολής, ώς καί οί τής Όργανώσεως τοϋ
ΕΔΕΣ, 150 τόν άριθμόν, οίτινες ήδη άνεχώρησαν της Σχο­
λής, διαταχθέντες παρά τής Όργανώσεώς των.
Πίνακα τών φονευθέντων καί τραυματισθέντων κατά
τάς έπιχειρήσεις, άξιωματικών καί όπλιτών, ύπέβαλον
δι’ έτέρων μου άναφορών, έπιφυλάσσομαι δέ νά ύποβά-
λω προτάσεις διά τήν άπονομήν τής προσηκούσης ήθι-
κής άμοιβής διά τούς έξόχως δράσαντας.
Άπό τής πρώτης ήμέρας τών έπιχειρήσεων, ή Σχολή
Χωροφυλακής, διά τάς έπιχειρήσεις, ύπήχθη ύπό τάς ά-
μέσους διαταγάς τής ΠΙης Όρεινής Ταξιαρχίας, έκτε-
λοΰσα Ικτοτε καί μέχρι σήμερον άνελλιπώς καί μετά πάσης
άκριβείας τάς έκδοθείσας διαταγάς της. Κατόπιν τούτου
ή Σχολή άπέκτησε τά έξής συγκροτήματα άμύνης πλαι-
σιώσασα ταϋτα δι* Ιδίων δυνάμεων: 1. Τό κτίριον τής
Σχολής Χωροφυλακής, 2. Τούς Στρατώνας τέως Συντά­
γματος Ίππικοΰ, 3. Τούς Στρατώνας τέως Συντάγματος
Εύζώνων, 4. Τό Στρατόπεδον Συγκεντρώσεως συλλαμ-
βανομένων έλασιτών, 5. Τό κτίριον Έρυθροΰ Σταυροί)
καί 6. Τήν Σχολήν Γυμναστικής».
Έν Άθήναις τή 17η Δεκεμβρίου 1944
Ό
Διοικητής τής Σχολής
Δ. ΔΟΥΚΑΚΗΣ
Συνταγματάρχης
405
5. Η ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΟΥ ΥΠΟΔΙΟΙΚΗΤΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ
Ιδού, κατωτέρω, και τό σχετικόν μέ τάς έπιχειρή-
σεις τμήμα τής έκθέσεως τοΰ ύποδιοικητοΰ τής Σχο­
λής κατά τήν διάρκειαν αύτών συνταγματάρχου Χω­
ροφυλακής Δ. Γιαννικοπούλου.
«ΕΙς τήν περιοχήν ταύτην (Γουδί) εύρίσκοντο τότε τά
κάτωθι φίλια Στρατιωτικά Τμήματα:
ΕΙς τούς Στρατώνας Πεζικού, ή Ταξιαρχία Ρίμινι καί
όλίγα άγγλικά τάνκς.
ΕΙς τούς Στρατώνας Όρειβατικοΰ Πυροβολικού, έξα-
κόσιοι (600) περίπου εΰζωνοι τών Ταγμάτων Άσφαλείας,
κατά τό πλεΐστον άοπλοι, ύπό τήν προστατευτικήν φρού-
ρησιν ούλαμοΰ Χωροφυλακής, ύπό τούς μοιράρχους Ρού-
βαλην Εμμανουήλ, Νίκαν Γρηγόριον καί Ανθυπομοιράρ­
χους Κλωνάρην Νικόλαον, Τσαλαμπαμπούνην Κωνστ.
καί Σκούραν Πέτρον, ώς καί είκοσάδος Άγγλων άλεξι-
πτωτιστών μέ δύο κάρριερς.
ΕΙς τούς Στρατώνας Πεδινού Πυροβολικού, §ν τάγμα
Πεζικού, μόλις έλθόν έκ Μέσης Ανατολής, ύπό τόν
ταγματάρχην Μπουσμπουρέλην.
ΕΙς τούς Στρατώνας Ιππικού, τό 2ον Τάγμα τής Σχολής
Χωροφυλακής, ύπό τόν ταγματάρχην Πέτροβαν Ιωάννη ν,
μέ διοικητάς λόχων τούς μοιράρχους Νικολόπουλον Γε­
ώργιον, Λουκάν Γεώργιον καί ύπομοιράρχους Πρόκον
Νικήταν καί Γεωργουλέαν Λεωνίδαν, μέ όπλίτας δέ καί
λοιπούς βαθμοφόρους έκ τής διαλυθείσης Διευθύνσεως
Ειδικής Άσφαλείας τοΰ Κράτους.
ΕΙς τήν Σχολήν ταύτην, τό Ιον Τάγμα Χωροφυλακής
ύπό τόν άείμνηστον καί γενναΐον ταγματάρχην Άντωνό-
πουλον Χρήστον, μέ διοικητάς λόχων τούς μοιράρχους
Ρέτσον Γεώργιον, Τσοκαλίδην Γρηγόριον, Χυτήρην Α ­
λέξανδρον καί μέ διοικητήν τοΰ Λόχου Διοικήσεως τόν
άείμνηστον μοίραρχον Μπαρτσούλην Γεώργιον.
Έπίσης, κατά τάς πρώτας ήμέρας τοΰ άγώνος, £φθασαν
είς τήν Σχολήν ταύτην καί περί τούς 120 άνδρες, άπό τάς
διαφόρους Υπηρεσίας τής περιοχής Πρωτευούσης, ύπό
τούς μοιράρχους Δήμαν Αναστάσιον καί Κράνην Άν-
δρέαν.
Κατά τήν διάρκειαν τοΰ άγώνος κατέφυγεν είς τήν Σχο­
λήν καί μικρός άριθμός άνδρών τής Όργανώσεως ΕΔΕΣ.
Τέλος, εύρέθησαν είς τήν Σχολήν καί 370 δντιμοι άξιω-
ματικοί τοΰ Στρατοϋ καί τής Χωροφυλακής, οΐτινες έ-
κρατοΰντο προστατευτικώς, ώς έχαρακτηρίσθη τότε, τή
άξιώσει τών έαμικών μελών τής τότε Ελληνικής Κυβερνή­
σεως, διότι διεξήγαγον σφοδρόν άντικομμουνιστικόν ά­
γώνα κατά τήν Κατοχήν έν Άθήναις, είς Πελοπόννησον
καί είς Εύβοιαν. Οί άξιωματικοί ούτοι, μεγάλως έβοήθη-
σαν τόν άγώνα τής Σχολής. Ό τότε συνταγματάρχης
Γερακίνης Χρήστος καί άλλοι άνώτεροι άξιωματικοί, μέ
τήν έπιτελικήν των μόρφωσιν καί τήν τακτικήν των πεί­
ραν. Έτεροι άνώτεροι καί κατώτεροι άξιωματικοί καί ώς
άπλοι μαχηταί άκόμη, παρά τάς περί τοΰ έναντίου διατα-
γάς τών ιθυνόντων τότε τάς τύχας τής Πατρίδος μας.
Ό έχθρός δέν ήδύνατο βεβαίως νά προχωρήση πρός
τήν πόλιν, άν δέν κατενίκα προηγουμένως τάς άνωτέρω
δυνάμεις, διά νά δχη τά νώτά του έξησφαλισμένα.
Πρός τοΰτο διέταξε κατά τήν έξής διάταξιν τάς δυνά­
μεις του.
1) Είς Α γ ί α ν Παρασκευήν. Τό Στρατηγεΐον τής
Πας Μεραρχίας τοΰ ΕΛΑΣ ύπό τόν μέραρχον Ρήγον καί
καπετάνιον τόν Όρέστην.
2) Είς Χολαργό ν. Τό 34ον Σύνταγμα ύπό τόν Ντα-
λιάνην καί καπετάνιον τόν αιμοχαρή Διαμαντήν, μέ κα-
πεταναίους ταγμάτων τούς Κρατερόν, Κρόνον καί Θεο­
χάρην.
Έπίσης, εν σύνταγμα τής Μεραρχίας τής Ρούμελης
ύπό τούς Γεωργιάδην καί Μπεγνήν.
3) Είς Ψυχικό ν. Τό 2ον Σύνταγμα τής Μεραρχίας
ύπό τόν Νικηφόρο ν.
4) Είς Γηροκομεΐον-Τουρκοβούνια. Τό 7ον Σύν­
ταγμα ύπό τόν Παπασταματιάδην.
Έπίσης τό 2ον Τάγμα τοΰ 6ου Συντάγματος Κορίνθου
καί §ν Τάγμα τής Πας Ταξιαρχίας Αθηνών.
Αί δυνάμεις τοΰ έχθροϋ πολλαπλάσιαι τών ήμετέρων.
Έναρξις τής μάχης τής Σχολής Χωροφυλακής
Άλλά δέν ήσαν μόνον έχθρικαί δυνάμεις αί άνωτέρω
μνημονευθεΐσαι. Ήτο καί τό γνωστόν έφεδρικόν ΕΛΑΣ,
τό όποιον είχεν όργανωθή έντός τής πόλεως στρατιωτι-
κώς άπό μακροΰ. Τοΰτο ήρχισε πρώτον, άπό τής 4ης
Δεκεμβρίου τό πΰρ κατά τής Σχολής καί τών Στρατώνων
Ίππικοΰ διά πολυβόλων καί ίδίςι γερμανικών μυδραλλί-
ων, άπό Θών - Συνοικίαν Αγίου Δημητρίου - Έρυθρόν
Σταυρόν - Συνοικισμόν Έλληνορρώσων - Διαβολόρεμμα
καί Σωτηρίαν. Καθ’ δλην τήν περιοχήν αύτήν είχε πολ­
λάς δεκάδας φωλεών αύτομάτων δπλων, τά όποια έβαλλον
καταιγιστικώς ήμέραν καί νύκτα άδιακόπως. Έκοψε τό
νερό καί άπεμόνωσε τήν Σχολήν, άπό πάσαν έπαφήν μέ
τήν πόλιν.
Άλλά πάντα ταΰτα είχον προβλεφθή. Καί τρόφιμα εί-
χον άποθηκευθή άρκετά καί νερό άφθονον είχεν έξασφα-
λισθή διά τής άνορύξεως φρέατος κεκαλυμμένου, παρά
τήν είσοδον τής Σχολής.
Ένα σπουδαΐον γεγονός συνέβαλεν, ώστε ή κυρία έπί-
θεσις τών έλασιτικών δυνάμεων νά άναβληθή έπί τινας
ήμέρας, έπωφελώς δι’ ήμάς.
Όταν τό 2ον Σύνταγμα τοΰ ΕΛΑΣ, ύπό τόν Νικηφόρον,
ήρχετο έκ κατευθύνσεως Κηφισίας, νά καταλάβη τήν 3ην
Δεκεμβρίου τήν καθωρισμένην θέσιν του είς περιοχήν
Ψυχικού, έκυκλώθη είς Ψυχικόν ύπό τεθωρακισμένης άγ-
γλικής μονάδος καί άφοπλισθέν ώδηγεΐτο πρός Θήβας.
406
Ό Διαμαντής δμως μέ τό 34ο ν Σύνταγμά του έκινήθη έκ
Χολαργοϋ πρός άπελευθέρωσιν του, ήν και έπέτυχε. Τού­
το δμως έπέφερε βραδύτητα ένάρξεως σοβαρών έπιχει­
ρήσεων έπί 3-4 ήμέρας, έως δτου έπιστρέψη τό σύνταγμα
Διαμαντή, ώς καί τό έπανεξοπλισθέν σύνταγμα τοϋ Νι­
κηφόρου. Όμως μέ τόν έφεδρικόν ΕΛΑΣ ό άγών διεξή-
γετο σφοδρός.
Τήν 6ην Δεκεμβρίου εΐχομεν τά πρώτα θύματα. Πί­
πτει νεκρός ό έθελοντής δίοπος λιμενικός Νικολουδάκης
Χρήστος τοΰ Παύλου καί τραυματίζεται ό άνθυπομοίραρ-
χος Παπατσίμπας Κωνσταντίνος τοϋ Βασιλείου, ώς καί
τρεις έδεσΐται.
ΕΙς τάς 7 Δεκεμβρίου, κατόπιν καλής προπαρασκευής,
έπιτίθεται τό 7ον Σύνταγμα τοΰ ΕΛΑΣ άπό τοΰ Έρυθροΰ
Σταυροϋ καί φθάνουν τά πρώτα τμήματά του προ τών πο­
λυβολείων μας τής όδοΰ Μεσογείων. Άλλά άποκρούον-
ται μέ άπωλείας αύτών ένα νεκρόν καί δώδεκα τραυματίας.
Συνεχίζονται τά πυρά έκατέρωθεν καθ’ δλην τήν νύκτα.
Τήν πρωίαν τής 8ης Δεκεμβρίου τό ίδιον Σύνταγμα έπι-
χειρεΐ πάλιν προσέγγισιν πρός τήν Σχολήν, άποκρούεται
δμως άμέσως.
Τήν μεσημβρίαν τής 8ης Δεκεμβρίου, ή Ταξιαρχία Ρί-
μινι, είς ήν τακτικώς ύπήχθη ή Σχολή, διέταξε τήν κατά­
ληψιν τοΰ Νοσοκομείου Ερυθρός Σταυρός, τό όποιον κα-
τείχετο ύπό τοΰ Συντάγματος τοΰ ΕΛΑΣ. Πράγματι, τμή­
ματα τής Ταξιαρχίας, όλίγα άγγλικά τάνκς, καί έκ τής
Σχολής ό μοίραρχος Ρέτσος Γεώργιος μέ 15 άξιωματικούς
καί 60 όπλίτας, έπετέθησαν καί περί ώραν 15.30' εϊχεν
έκδιωχθή έκεΐθεν ό έχθρός, ύποχωρήσας άτάκτως πέραν
τής όδοϋ Κηφισίας.
Ό Ερυθρός Σταυρός κατέχεται έκτοτε καί μέχρι τέ­
λους τοΰ άγώνος ύπό τοΰ λόχου Ρέτσου. Έκεΐ συνελήφθη­
σαν περί τά 200 ύποπτα άτομα προσποιούμενα τόν άσθε-
νή, ένφ ήσαν κομμουνισταί. Αί άπώλειαι τοΰ έχθροϋ κατά
τήν ήμέραν ταύτην ήσαν 8 νεκροί καί 15 τραυματίαι. Αί
ήμέτεραι 3 όπλΐται νεκροί, ό ύπενωμοτάρχης Σπυρόπουλος
Ιωάννης καί οί χωροφύλακες Κουρούσης Νικόλαος καί
Φραγκόπουλος Μαρίνος, τραυματίαι 8 όπλΐται τής Χωρο­
φυλακής καί 4 έδεσΐται.
Τήν αύτήν ήμέραν κατελήφθη ύπό τοϋ 34ου Συντάγμα­
τος τό Σανατόριον Σωτηρία, τής μικράς έκ Χωροφυλακής
Φρουράς συμπτυχθείσης είς τήν Σχολήν. Κατά τήν 7ην
καί 9ην Δεκεμβρίου ό ούλαμός Ρούβαλη καί Νίκα, ένήρ-
γησε, μετά δυνάμεων τής Ταξιαρχίας Ρίμινι, έπίθεσίν
κατά τής κατεχομένης ύπό τοΰ έχθροϋ Σωτηρίας, μέ άπω­
λείας είς νεκρούς τόν ύπενωμοτάρχην Παπαχρήστου Χρή-
στον καί τόν χωροφύλακα Καραβασίλην Γεώργιον.
Μάχη τής 9ης Δεκεμβρίου
Πολεμικόν Συμβούλιον εϊς τήν 2αν Μεραρχίαν έν Ά-
γίςι Παρασκευή, άπεφάσισε διά τήν πρωίαν τής 9ης Δε­
κεμβρίου νά γίνη νέα έπίθεσις κατά τοΰ Έρυθροΰ Σταυροΰ
καί τής Σχολής μας, ύφ’ δλων τών έν τή περιοχή δυνά­
μεων τοΰ ΕΛΑΣ.
Τό 7ον Σύνταγμα μέ τά λοιπά τμήματα ένισχύσεώς του,
θά ένήργει άπό Καρανίκα καί Γηροκομείου.
Τά συντάγματα Διαμαντή καί Μπεγνή άπό Σωτηρίας
καί Διαβολορέμματος. Πράγματι τρία πυροβόλα τών 7,5",
δλμοι καί πολυβόλα ήρχισαν σφοδρόν πΰρ άπό τής 6ης
ώρας κατά τής Σχολής καί τοΰ Έρυθροΰ Σταυροΰ. Τήν
7ην ώραν έγένετο έξόρμησις μέ έπικεφαλής, άπό τής κα-
τευθύνσεως Σωτηρίας, τό τάγμα Θεοχάρη, μέ τούς λό­
χους τοΰ Λαοκράτη καί τοΰ Αποστόλη. Ή καπετάνισσα
Άσήμω, γυναίκα τοΰ Θεοχάρη, προηγείται μέ τό μαχαί­
ρι είς τό στόμα καί τό αύτόματο είς τό χέρι.
Άλλά ή Χωροφυλακή έγρηγόρει. Θεριστικά πυρά ύπε-
δέχθησαν τούς έπιτιθεμένους. Τό μέτωπον γεμίζει πτώ­
ματα. Ό λοχαγός Λαοκράτης γαζώνεται άπό ριπήν όπλο-
πολυβόλου καί πίπτει νεκρός. Οί έπιτιθέμενοι καθηλοΰν-
ται καί περί τήν 9ην ώραν άναγκάζονται νά όπισθοχωρή-
σουν εϊς τάς θέσεις έξορμήσεώς των.
Ό Διαμαντής μαίνεται διά τήν άποτυχίαν. Ή Μεραρ­
χία διατάσσει δευτέραν έπίθεσίν, μέ έπικεφαλής τό σύν­
ταγμα Μπεγνή άπό Διαβολορέμματος. Μετά προπαρα-
σκευήν διά πυρών τών βαρέων δπλων άρχίζει περί τήν
14ην ώραν νέα έπίθεσις, σφοδροτέρα τής πρώτης. Δύο
περίπου διμοιρίαι τοΰ συντάγματος Μπεγνή έφθασαν
μέχρι τής όδοΰ Μεσογείων, παρά τά μαγειρεία τής Σχο­
λής. Τό 7ον Σύνταγμα έφθασε πρό τοΰ μανδροτοίχου τοΰ
Έρυθροΰ Σταυροϋ. Ή κατάστασις ήτο κρίσιμος. Ή Τα­
ξιαρχία Ρίμινι, είδοποιηθεΐσα έγκαίρως, ύπεστήριξε τήν
άμυναν διά καταιγιστικών πυρών κατά τών έπιτιθεμένων.
Ό Ερυθρός Σταυρός άμύνεται έρρωμένως.
Ή Σχολή συγκεντρώσασα δύναμιν ένήργησε σφοδράν
άντεπίθεσιν καί ήνάγκασε τούς έπιτεθέντας εϊς ύποχώρη-
σιν, μέ σοβαρωτάτας άπωλείας. Άλλά καί αί ήμέτεραι
άπώλειαι, κατά τήν ήμέραν ταύτην, ήσαν αί μεγαλύτεροι
άπό πάσαν άλλην ήμέραν.
Έπεσαν μαχόμενοι οί άνθυπομοίραρχοι Τίγκας Πολυ-
χρόνης, Θεοδωρόπουλος Χρήστος καί ό άνθυπολοχαγός
τοϋ ΕΔΕΣ Καραπιπέρης Γεώργιος, έτραυματίσθησαν δέ
ό άνθυπομοίραρχος ^Μπΐκος Γεώργιος, οί άνθυπασπισταί
Τσεκούρας Ιωάννης, Ξυνογαλδς Άνδρέας, Καλπογιάν-
νης Δημήτριος, Παναγιωτόπουλος Μιχαήλ καί όκτώ ό-
πλΐται.
Έπίθεσις κατά τής Σχολής Γυμναστικής
Τήν 12ην καί 13ην Δεκεμβρίου έγένοντο λυσσώδεις
έπιθέσεις τοϋ έχθροϋ, άπό Σωτηρίας καί Διαβολορέμμα­
τος, πρός κατάληψιν τής Σχολής Γυμναστικής. Άλλά οί
γενναίοι ύπερασπισταί ταύτης χωροφύλακες, ύπό τόν μοί­
ραρχον Δήμαν Αναστάσιον καί άλλους βαθμοφόρους^
άπέκρουσαν ταύτας σθεναρώς.
Αί άποτυχίαι τοΰ έχθροϋ κατά τήν 8ην και 9ην Δεκεμ­
βρίου, ώς καί τήν 12ην καί 13ην ϊδίου μηνός, έπεισαν
τοϋτον δτι ή Χωροφυλακή δέν ήτο εύκολος λεία. Πλήν
δμως συνέχισεν οΰτός τόν κλοιόν καί δέν επαυσεν ήμέ­
ραν καί νύκτα νά βάλλη κατά τής Σχολής δι* δλμων καί
άντιαρματικών, ένίοτε δέ καί διά πυροβόλων τών 7,5".
Ή στέγη τής Σχολής είχε σχεδόν καταρρεύσει. Οί τοίχοι
καί τά παράθυρα αύτής, ώς καί τής έκκλησίας μας, ήσαν
διάτρητα καί κατάστικτα άπό τά βλήματα.
407
------- --
ϋ !
ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΗΡΩΙΚΟΣ ΠΕΣΟΝΤΑΣ
ΕΝ Τ Ο ΛΕΚΑΝΟΠΕΔΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ
ΑΝΔΡΑΣ ΤΗΣ ΒΑΧ ΧΟΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΥΠΕΡΏΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΑΓΩΝΑΣ
" λ ·.·Τ ί Μ ό ' Γ
Τό είς τήν ΝΔ πλευράν τής Σχολής Χωροφυλακής, άνεγερθέν 'Ηρωον, εις μνήμην τών, εν τφ Λεκανοπεδίφ Αττικής εις τούς
υπέρ Πατρίδος άγώνας, πεσόντων άνδρών τής Χωροφυλακής.
408
Άπό τά πυρά τής τοιαύτης τακτικής τοϋ έχθροϋ, άπό
τής 10-20 Δεκεμβρίου, έφόνεύθησαν ό ανθυπομοίραρχος
Κατσίρης Εύστράτιος, ό ύπενωμοτάρχης Δημητρόπουλος
Μιλτιάδης και οί χωροφύλακες Τσαμπουναράκης Εμ­
μανουήλ καί Χατζηθδνος Γεώργιος καί έτραυματίσθησαν
οί άνθυπασπισταί Χωροφυλακής Νικολόπουλος Νικό­
λαος, Κέτσης Βλάσιος καί δέκα έξ όπλΐται.
Εκκαθαριστική έπιχείρησις τής 21ης Δεκεμβρίου 1944
Ή περίσφιγξις τής Σχολής κατέστη άποπνικτική. Διά
, τοϋτο άπεφασίσθη καί έξετέλέσθη άπό πρωίας τής 21ης
Δεκεμβρίου έκκαθαριστική ένέργεια, εις περιοχήν μεταξύ
τής όδοϋ Μεσογείων καί τής λεωφόρου Κηφισίας καί άπό
Θών μέχρι Νοσοκομείου Έρυθροΰ Σταυροϋ, διά δυνά­
μεως τής Ταξιαρχίας Ρίμινι, όλίγων τάνκς καί 30 άξιωματι­
κών τής Χωροφυλακής μετά έκατόν όπλιτών αύτής.
Ή έπιχείρησις έπέτυχεν, άλλά έθρηνήσαμεν πολλούς
άνδρας. "Επεσαν νεκροί ό μοίραρχος Νιαρχάκος Πανα­
γιώτης τοϋ Κωνστ., ό άνθυπασπιστής τής Χωροφυλακής
Δάλλας Κωνστ., ό ύπολοχαγός τοϋ ΕΔΕΣ Τρυπίτσης Ιω­
άννης καί οί χωροφύλακες Γιαλαμδς Χρήστος καί Κλά­
δος Κυριάκος.
Άλλά καί ό έχθρός §σχεν έξακριβωθείσας άπωλείας
§ξ νεκρούς καί είκοσι τραυματίας, μόνον έκ τής δυνάμεως
τοϋ 7ου Συντάγματος.
Αί ήμέραι άπό 22-28 Δεκεμβρίου διήλθον μέ συνεχή
πυρά κατά τής Σχολής, τών Στρατώνων Ίππικοϋ καί* τοϋ
Νοσοκομείου Έρυθροΰ Σταυροϋ, διά πολυβόλων, δλμων
καί άντιαρματικών πυροβόλων, μέ τοπικάς έπιθέσεις
ήμετέρων τμημάτων καί μέ άπωλείας μας τόν ύπενωμο-
τάρχην Κωνσταντέλλον Παναγιώτην.
Τήν 28ην Δεκεμβρίου παρατηρούνται συνεχείς μετα­
κινήσεις πρός Συνοικισμόν Έλληνορρώσων, Διαβολόρεμ-
μα καί Γηροκομεΐον, δίδουσαι τήν έντύπωσιν προετοιμα­
σίας πρός έπίθεσίν έναντίον μας.
Νέα έπίθεσις τής 29ης Δεκεμβρίου
Πράγματι άπεφάσισαν νά δοκιμάσουν διά μίαν άκόμη
φοράν τήν ίσχύν των οί έπαίσχυντοι μητραλοΐαι.
Δύο χιλιάδες συμμορΐται κινοϋνται έξ Αγίας Παρα­
σκευής πρός Χολαργόν - Σωτηρίαν - Γηροκομεΐον - Τουρ­
κοβούνια, πρός ένίσχυσιν τών έκεΐ δυνάμεών των, διά τήν
μεγάλην των έπίθεσίν. Πυροβόλα, δλμοι, πολυβόλα, τά
πάντα είς τήν θέσιν των.
Περί ώραν 2Ιην τής αύτής ήμέρας, έκατόν συμμορΐται
κατέλαβον τήν οικίαν Δάρμου, έναντι τής Σχολής, μετά
τριών πολυβόλων.
Τήν 22.30' ώραν ήρχισε σφοδροτάτη έπίθεσις συγχρό­
νως κατά τοϋ Νοσοκομείου Έρυθροΰ Σταυροϋ καί Σχο­
λής έξ δλων τών πλευρών. Τά πυρά παντός δπλου έκρό-
τουν δαιμονιωδώς άπό Θών - Αγίου Δημητρίου - Αγίας
Τριάδος - Γηροκομείου - Διαβολορέμματος καί Σωτη­
ρίας. Επανειλημμένοι έφοδοι έξεδηλώθησαν. Άλλά τά
γενναία παιδιά μας, εχοντα πλέον πείραν ένός μηνός είς
τήν μάχην, έκράτησαν τάς θέσεις των καί τελικώς άπέ-
κρουσαν τάς μανιώδεις έπιθέσεις τής φοβεράς αύτής
νυκτός.
Τάς μετέπειτα ήμέρας, μέχρι τής 3ης Ίανουαρίου 1945,
ό έχθρός έκράτησε τάς θέσεις του παρενοχλών τάς δυνά­
μεις μας διά συνεχών πυρών καί μικροεπιθέσεων.
Τήν πρωίαν τής 4ης Ίανουαρίου έρρίφθησαν αί τελευ­
ταίοι βολαί κατά τής Σχολής, μέ άποτέλεσμα τόν φόνον
τοϋ ύπενωμοτάρχου Καραχάλιου Χρήστου καί τοϋ χωρο-
φύλακος Κασέρη Γεωργίου καί τόν τραυματισμόν έτέρου.
Ή τελική έξόρμησις τής Σχολής
Άπό τής μεσημβρίας τής 4ης Ίανουαρίου ή Σχολή,
έν συνδυασμώ πρός ένεργείας καί άλλων δυνάμεων, διά
τών διαθεσίμων δυνάμεών της ένήργησε τήν τελικήν
έξόρμησίν της πρός έκκαθάρισιν τών πέριξ είς μέγα βά­
θος, μικρόν δέ τμήμα διώκον συμμορίτας εφθασε μέχρι
Πεντέλης, δπου και έπεσαν νεκροί ό ύπενωμοτάρχης
Άρμένης Δημήτριος καί ό χωροφύλαξ Παναγιωτάκος
Φιλάρετος.
Άλλά πολύ πρίν, άπό τής 7ης Δεκεμβρίου, διλοχία
Χωροφυλακής έκ τοΰ Που Τάγματος τοΰ Πέτροβα ύπό
τόν άντισυνταγματάρχην Χωροφυλακής Παπαηλιοΰ Ή-
λίαν, έτέθη ύπό τάς διαταγάς τοΰ συνταγματάρχου τής
Ταξιαρχίας Ρίμινι θρυλικού Παπαδοπούλου (Παποΰ) καί
ένήργησεν έξόρμησίν πρός τόν Συνοικισμόν Κουπονί-
ων καί έν συνεχείςι πρός Καισαριανήν, μέ άπωλείας μας
τούς ύπενωμοτάρχας Καρανίκαν Νικόλαον, Περιστεράκην
Αθανάσιον, τούς χωροφύλακας Βουλγαρίδην Δημήτριον,
Χατζήνικολάου Νικόλαον, Σπάθήν Άνδρέαν καί Γεωρ-
γάραν Κωνστ.
Αί συνολικαί άπώλειαι τής Σχολής κατά τήν Δεκεμ­
βριανή ν έκείνην μάχην, ήτις διήρκεσεν ένα όλόκληρον
μήνα, ήσαν νεκροί 4 άξιωματικοι, 1 άνθυπασπιστής, 8
ύπενωμοτάρχαι, 13 χωροφύλακες καί 3 έδεσΐται, σύνολο ν
29 νεκροί· τραυματίαι δέ 9 άξιωματικοι καί άνθυπασπι-
σταί καί 51 όπλΐται Χωροφυλακής.
Εκτός δμως τών άπωλειών τούτων εΐχομεν καί άλλας,
μεταξύ τών προστατευτικώς κρατουμένων άξιωματικών
τοΰ Στρατοϋ. Ό συνταγματάρχης Πεζικοϋ Παπαδόγκωνας
Διονύσιος έπεσεν είς τούς Στρατώνας Ίππικοΰ. Έτραυ­
ματίσθησαν είς τήν περιοχήν τής Σχολής ό άντισμήναρ-
χος Βασιλούδης Δημήτριος, ό άντισυνταγματάρχης Πο-
λιτάκης Γεώργιος, ό ταγματάρχης Πρόκος Δημήτριος,
οί άνθυπολοχαγοί Παναγιωτόπουλος, Λίζος Γεώργιος,
Καραχάλιος Αθανάσιος καί ό άνθυπασπιστής Άναλο-
γίδης Σπυρίδων».
409
6. ΠΩΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟ ΔΕΛΤΙΟΝ ΣΥΜΒΑΝΤΩΝ
Τέλος, πρός. πλήρη διαφώτισιν έπί τοϋ Άγώνος
τής Σχολής Χωροφυλακής, παραθέτομεν τό συνο-
πτικόν ήμερολόγιον τών έπιχειρήσεων άπό 6ης
μέχρι 17ης Δεκεμβρίου.
ΔΕΛΤΙΟΝ ΣΥΜΒΑΝΤΩΝ
Τής 22ας Δεκεμβρίου 1944
«Συνοπτικόν ήμερολόγιον έπιχειρήσεων Σχολής Χωρο­
φυλακής άπό 6ης μέχρι και 17ης Δεκεμβρίου 1944»
«Ή Διοίκησις τής Σχολής 8χουσα πληροφορίας, κα­
τόπιν τοϋ έκδηλωθέντος στασιαστικοϋ κινήματος, δτι
έπίκειται έπίθεσις έναντίον τών κτιρίων της, κατένειμεν
άπό τής 4.12.44 τήν ύπ’ αύτής διατιθεμένην δύναμιν και
δπλα έπί τή βάσει τοϋ σχεδίου άμύνης, τό όποιον περιε-
λάμβανε τούς κυρίως τομείς.
1. Τόν άνατολικόν, περιλαμβανόμενον μεταξύ τών μο­
νίμων πολυβολείων τών εύρισκομένων βορείως τής άπο-
θήκης έπιστρατεύσεως Ίππικοϋ και τής ΒΑ γωνίας τής
βορείας πτέρυγος τοϋ κτιρίου, 2. Τόν τομέα τόν περιλαμ-
βάνοντα τούς θαλάμους τής βορείας πτέρυγος, και 3. Τόν
δυτικόν τομέα έξικνούμενον καθ’ δλον τό μήκος τοϋ δυ-
τικοϋ άλσυλλίου τής Σχολής.
Πράγματι τήν 6.12.44 καί ώραν 12.50', οί έλασΐται ήρ-
ξαντο βάλλοντες κατά τής Σχολής διά πολυβόλων, αύτο-
μάτων δπλων και τυφεκίων έκ τής κατευθύνσεως τών βο­
ρείως τής Σχολής οίκιών καί ίδίςι έκ τοϋ κτιρίου τοϋ Έ-
ρυθροϋ Σταυροϋ καί τής Σχολής Γυμναστικής. Τό πϋρ
συνεχίσθη έντατικώς μέχρι τής 18ης ώρας τής Ιδίας ήμέ­
ρας, όπότε κατέπαυσεν. Οί άνδρες τής Σχολής άπέκρου-
σαν άποτελεσματικώς τήν έπίθεσίν καί διετή ρησαν τάς
θέσεις των. Άπωλείας κατά τήν ήμέραν ταύτην εϊχεν
ένα άξιωματικόν τραυματίαν.
7η καί 8η Δεκεμβρίου 1944
Ό άντίπαλος ήρξατο καί πάλιν άπό τής 5ης πρωινής
ώρας σφοδρότατον πϋρ δι’ δπλων τοϋ αύτοϋ είδους καί
έπί πλέον δι’ δλμων, διαρκέσαν μέχρι τής 18ης ώρας.
Καί αί έπιθέσεις αύται άπεκρούσθησαν έπιτυχώς καί οί
άνδρες διετή ρησαν τάς θέσεις των.
Άπωλείας έσχε, τήν 7.12.44 τραυματίας ένα άνθυπασπι-
στήν καί 4 όπλίτας, τήν δέ 8.12.44 νεκροί 6 όπλΐται, είς
οδς περιλαμβάνονται καί αί άπώλειαι τοϋ άποσπάσματος
άντισυνταγματάρχου Παπαηλιοϋ συνεργασθέντος μετά
τής Ταξιαρχίας είς τάς έπιχειρήσεις Καισαριανής. Τραυ-
ματίαι 8 όπλΐται.
9η Δεκεμβρίου 1944
Ό άντίπαλος ήρξατο τήν έπίθεσίν άπό τής 5.30' ώρας
μέ μεγαλυτέραν σφοδρότητα καί μέ πολλά μηχανήματα
πυρός, κατορθώσας νά πλησιάση είς τήν Σχολήν, Ιδίως
έκ τής κατευθύνσεως τοϋ Σανατορίου Σωτηρία. Καί τήν
έπίθεσίν ταύτην άποκρούσαντες οί άνδρες, διετή ρησαν
σταθερώς τάς θέσεις των καί άπεδεκάτισαν τάς δυνάμεις
τοϋ άντιπάλου. Κατά τήν Ιδίαν ήμέραν, ή Ταξιαρχία ένήρ-
γησεν έπίθεσίν κατά τοϋ Έρυθροΰ Σταυροϋ, δν καί κατέ­
λαβε. Είς τήν έπιχείρησιν ταύτην συμμετέσχε καί δύναμις
τής Σχολής ήτις έγκατεστάθη είς τόν Έρυθρόν Σταυρόν,
άφοΰ προέβη είς τήν έκκαθάρισιν τής περιοχής καί τήν
σύλληψιν έλασιτών καί 200 περίπου ύπόπτων, οΰς παρέ-
δωκεν εις τήν Ταξιαρχίαν.
Άπωλείας Ισχε νεκρούς δύο άξιωματικούς καί δύο ό­
πλίτας, τραυματίας έννέα άξιωματικούς καί όκτώ όπλίτας.
10η Δεκεμβρίου 1944
Ό άντίπαλος ήνοιξε πϋρ άπό τής 9ης πρωινής ώρας,
μέχρι τής 17ης διά τών αύτών δπλων καί έπί πλέον δι’
άντιαρματικών. Ή έπίθεσις άπεκρούσθη καί οί άνδρες
διετή ρησαν τάς θέσεις των άνευ άπωλειών.
11η μέχρι καί 14η Δεκεμβρίου 1944
Έξεδηλώθησαν έπιθέσεις διά τών αύτών δπλων καί έκ
τών κατευθύνσεων Σανατορίου Σωτηρία, Διαβολορέμ­
ματος, Τουρκοβουνίων καί Γηροκομείου, αΐτινες άπε­
κρούσθησαν καί οί άνδρες διετή ρησαν τάς θέσεις των.
Άπωλείας έσχε μόνον τήν 12.12.44 νεκρούς ένα άξιωματι­
κόν, τραυματίας δύο άξιωματικούς καί δύο όπλίτας. Συνε­
λήφθησαν αιχμάλωτοι καί δύο Έλληνες άντάρται.
15η μέχρι καί 17η Δεκεμβρίου 1944
Έπίθεσις δέν έξεδηλώθη. Έρρίφθησαν δμως, κατά δια­
λείμματα, βλήματα δλμου καί ριπαί αύτομάτων. Άπώ-
λειαι τήν 15.12.44 εϊς όπλίτης τραυματίας καί τήν 16.12.44
δύο όπλΐται τραυματίαι.
Ή Σχολή Χωροφυλακής άπό τής πρώτης ήμέρας ύπή-
χθη, διά τάς έπιχειρήσεις, ύπό τάς διαταγάς τής ΠΙης
Όρεινής Ταξιαρχίας. Διά τών ώς άνω έπιχειρήσεων, ή
Σχολή άπέκτησε τά έξής συγκροτήματα άμύνης, πλαισιώ-
σασα ταΰτα δι’ ϊδίων δυνάμεων: 1. Τό κτίριον τής Σχολής
Χωροφυλακής, 2. Τούς Στρατώνας τέως Συντάγματος Τπ-
πικοΰ, 3. Τούς Στρατώνας τέως Συντάγματος Εύζώνων,
4. Τό Στρατόπεδον συγκεντρώσεως συλλαμβανομένων έ-
λασιτών, 5. Τό κτίριον τοϋ Νοσοκομείου Έρυθροΰ Σταυ­
ροΰ καί 6. Τήν Σχολήν Γυμναστικής.
Ή δύναμις τής Σχολής, κατά τάς ήμέρας τών έπιχει­
ρήσεων, άπετελεΐτο άπό 66 άξιωματικούς καί 515 όπλί­
τας, εϊς οϋς δέον νά προστεθώσι καί έτεροι 8 άξιωματικοι
καί 110 όπλΐται άοπλοι, προερχόμενοι έκ συμπτυχθεισών
Υπηρεσιών τής Διευθύνσεως Χωροφυλακής Αθηνών, διέ­
θετε δέ 581 τυφέκια, 10 όπλοπολυβόλα, 7 αύτόματα Στέν
καί 3 όλμίσκους.
Κατ’ άναφοράν τής Ταξιαρχίας Εθνοφυλακής Άθη-
410
ν<δν, τό 142 Τάγμα, κατά τάς ένεργηθείσας έκκαθαρίσεις κής: Νεκρός Α.Θ. χωροφύλαξ Ξηροκώστας Νικόλαος,
είς τήν περιοχήν Αμπελοκήπων τήν 13.12.44, £σχε μεταξύ Τραυματίαι ύπενωμοτάρχαι Τσέλος Νικόλαος, Κοντού-
τ<5ν άλλων άπωλειών καί τάς έξής είς άνδρας Χωροφυλα- λας Βασίλειος καί χωροφύλαξ Γιαγιάκος Βασίλειος.
7. ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΚΑΙ ΑΜΥΝΑ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΑΒΕΡΩΦ
Είς τάς, παρά τήν λεωφόρον Αλεξάνδρας, φυλα­
κάς ’Αβέρωφ εΐχον έγκλεισθή περί τά 400 άτομα,
συλληφθέντα κατά διαταγήν τής Κυβερνήσεως, με­
ταξύ δέ τούτων ήσαν καί οί έπί κατοχής πρωθυπουρ­
γοί Τσολάκογλου καί Ίω. Ράλλης, ώς καί διατελέ-
σαντες κατά τήν ίδίαν περίοδον ύπουργοί, στρατη­
γοί, άνώτεροι άξιωματικοί καί άλλοι "Ελληνες κα­
τηγορούμενοι ώς δοσίλογοι. Ή φρουρά τών φυλα­
κών άπετελεΐτο έκ 14 άξιωματικών καί 100 όπλιτών
τής Χωροφυλακής. Κατά τάς παραμονάς τοϋ Δεκεμ­
βριανού κινήματος προσετέθη καί μία διμοιρία "Αγ­
γλων στρατιωτών ύπό ένα ύπολοχαγόν. Έκρατοϋν-
το είς τάς φυλακάς 28 άξιωματικοί καί όπλΐται τής
Χωροφυλακής, μεταφερθέντες έκεΐ έκ Κοζάνης ύπό
τών Άγγλων, πρός άποσόβησιν σφαγής των ύπό
τών κομμουνιστών, παραδόξως δέ περιληφθέντες
ύπό τούτων είς τήν κατηγορίαν τοϋ δοσιλόγου. Ού-
τοι δμως, δταν έξεδηλώθη ή έπίθεσις κατά τών φυ­
λακών άφέθησαν έλεύθεροι καί προσετέθησαν είς
τήν δύναμιν τής άμύνης.
Ή φρουρά ήτο ώπλισμένη μέ άτομικά δπλα ίτα-
λικοϋ τύπου, πολλά τών όποιων ήσαν έλαττοματι-
κά, μέ 50 φυσίγγια έκαστον, 4 αύτόματα Στέν, μέ
όλίγας δεσμίδας φυσιγγίων δι’ έκαστον, ώς καί 50
ίταλικάς καί 20 γερμανικάς χειροβομβίδας. Ή άγ-
γλική διμοιρία διέθετεν, έπίσης, άτομικά τυφέκια
καί 5 όπλοπολυβόλα. Πριν άκόμη έκδηλωθή ή έπί-
θεσις, ό διοικητής τής φρουράς, άντισυνταγματάρ-
χης Χωροφυλακής Κ. Δουκάκης, έπέστησε τήν προσ­
οχήν τής Στρατιωτικής Διοικήσεώς Αθηνών έπί
τής δλως άνεπαρκοϋς δυνάμεως φρουρήσεως καί τοΰ
άτελεστάτου όπλισμοϋ τής φρουράς. Έζητήθη έ-
πειγόντως ή ένίσχυσις τής φρουράς καί ή άποστολή
βαρέων δπλων, ή τοποθέτησις συρματοπλεγμάτων
γύρωθεν τών φυλακών καί ή κατασκευή μικρών προ­
χωμάτων πρός τοποθέτησιν πολυβόλων είς έπισφα-
λή σημεία τής άνατολικής καί βορείου πλευράς,
όπόθεν ήτο προφανές δτι θά έπιχειρηθή έφοδος. Ού­
δέν τούτων έγένετο, λόγφ τής άνυπαρξίας μέσων καί
τής έπικρατούσης συγχύσεως έκ τής ήδη άρξαμένης
κομμουνιστικής στάσεως. Έν τούτοις, ήτο πλέον
ή προφανές δτι θά έξεδηλοϋτο έπίθεσις τών έλασι-
τικών δυνάμεων, διότι, έκτός τής φρουράς τής Χωρο­
φυλακής, είς τήν αιχμαλωσίαν τής όποίας άπέβλε­
πον, οί κομμουνισταί έπεθύμουν νά θέσουν είς χεΐ-
ράς των τούς δοσιλόγους, τούς όποιους, ώς εΐχον δια­
κηρύξει, θά παρέπεμπον είς λαϊκά δικαστήρια πρός
άμεσον έκτέλεσίν.
Άπό τών πρώτων ήμερών τοϋ κομμουνιστικού κι­
νήματος, έσημειώθη συγκέντρωσις έλασιτικών δυνά­
μεων πέριξ τών φυλακών καί μεταφορά είς έπίκαιρα
σημεία έφόδου βαρέων δπλων καί πυρομαχικών. Οί
κομμουνισταί κατέλαβον τάς πέριξ οικίας καί τά
γύρωθεν ύψώματα, άπό τών όποιων ερριπτον πυρά
φθοράς καί έξασθενήσεως τοϋ ήθικοϋ τής φρου­
ράς, ή όποία άπήντα μετά τίνος περισκέψεως, διότι
τά πυρομαχικά της ήσαν λίαν περιορισμένα. "Ηδη,
πρό τής έκδηλώσεως τής έπιθέσεως εΐχον τραυμα-
τισθή 3 όπλΐται, εϊς Άγγλος έπιλοχίας, μία καλο­
γραία τής ύπηρεσίας φυλακών καί εΐχον φονευθή
μία καλογραία καί εν παιδίον. Δραματικαί έκκλή-
σεις τής φρουράς πρός άποστολήν ένισχύσεων καί
πυρομαχικών, μέσ<ρ τής άγγλικής διμοιρίας διαθε-
τούσης άσύρματον, άπέβησαν έπί ματαίφ.
Περί ώραν 2αν μεταμεσονύκτιον τής 18ης Δεκεμ­
βρίου, καταιγιστικά πυρά έδωσαν τό σύνθημα τής
έπιθέσεως τών κομμουνιστών, οί όποιοι εβαλλον άπό
δλων τών πλευρών μέ τυφέκια, αύτόματα, χειροβομ­
βίδας καί δυναμίτιδας. Οί άνδρες τής'φρουράς ήμύ-
νοντο κρατερώς. Άλλά περί τήν 5ην πρωινήν οί
κομμουνισταί, έπωφελούμενοι τοΰ βαθυτάτου σκό­
τους έπλησίασαν, έρποντες, τόν μανδρότοιχον τών
φυλακών, τόν όποιον άνετίναξαν διά δυναμίτιδος.
Άνετίναξαν, έπίσης, μίαν σκοπιάν έπί τοϋ μανδρο­
τοίχου, δπου έφονεύθησαν εΐς άξιωματικός καί τρεις
χωροφύλακες. Διά τών δημιουργηθέντων ρηγμάτων
οί κομμουνισταί προσεπάθουν νά είσέλθουν είς τό
προαύλιον τών φυλακών, άλλ’ οί άνδρες τής φρου­
ράς άπέκρουον γενναίος τάς έπιθέσεις των, προξε-
νοϋντες είς αύτούς βαρείας άπολείας. Έκ τών κρα-
τουμένον, άξιοματικοί τής Χοροφυλακής, τοϋ Στρα-
τοϋ καί τής Αστυνομίας έσπευσαν αύθορμήτος παρά
τό πλευρόν τών μαχομένον, λαμβάνοντες δέ τά δπλα
τών φονευομένον μετεΐχον γενναίος τοΰ άγώνος ώς
άπλοι μαχηταί. Ανώτεροι τινες έκ τούτον άξιοματι-
κοί, παλαιοί γενναίοι καί πεπειραμένοι πολεμισταί,
καθοδήγουν ή έχειρίζοντο οί ίδιοι άπό καταλλήλον
σημείον τά αύτόματα δπλα.
Περί τήν 9ην προινήν, οί κομμουνισταί, λόγφ
τοΰ άνεξαντλήτου άριθμοΰ τον καί κατόπιν βαρυτά-
τον άπολειών, έπέτυχον νά είσχορήσουν διά τών
ρηγμάτον τοΰ μανδροτοίχου είς τό προαύλιον τών
411
φυλακών. Οί κρατούμενοι είς τά βόρεια διαμερίσμα­
τα δοσίλογοι, οί όποιοι έκινδύνευον νά πέσουν είς
χεΐρας τών είσβαλλόντων είς τόν περίβολον κομμου­
νιστών, διετάχθησαν νά έξέλθουν καί νά συγκεντρω­
θούν είς τό πρός τήν λεωφόρον Αλεξάνδρας τμήμα
τών φυλακών. Πάντες συνεμορφώθησαν είς τήν, χά-
ριν σωτηρίας των, δοθεΐσαν διαταγήν αυτήν, πλήν
τοϋ στρατηγού Μπάκου, τοϋ τέως άστυνομικοΰ διευ-
θυντοϋ Πειρουνάκη καί τινων άλλων οί όποιοι, ά­
γνωστον διά ποιον λόγον, δέν έξήλθον καί, συλλη-
φθέντες έκεΐ ύπό τών κομμουνιστών, κατά τό πλεΐ-
στον έξετελέσθησαν.
Οί άνδρες τής φρουράς τής Χωροφυλακής, οί "Αγ­
γλοι στρατιώται, οί φύλακες τών φυλακών καί οί
κρατούμενοι συνεκεντρώθησαν είς τό πρός τήν κεν­
τρική ν είσοδον τών φυλακών τμήμα τών κτιρίων,
όπόθεν συνεχίζετο κρατερός ό άγών.
Άλλ’ ή κατάστασις άπό στιγμής είς στιγμήν καθί­
στατο περισσότερον τραγική. Τά πυρομαχικά όλο-
νέν έξηντλοϋντο, όλονέν καί περισσότερον, δέν άπέ-
μενον πλέον ή τά όλίγα τής άγγλικής φρουράς. ’Ε-
γένοντο διά τοϋ άσυρμάτου σπαρακτικαί έκκλήσεις
πρός άποστολήν ένισχύσεων ή όποβοήθησιν διά
τάνκς καί Στρατοϋ τής άποχωρήσεως, άλλ’ είς μά-
την. Ό συνωστισμός είς τό κτίριον τών κεντρικών
φυλακών, όπου μετεφέρθη ή άμυνα, διότι τά λοιπά,
τό £ν μετά τό άλλο, εϊχον πέσει είς χεΐρας τών κομ­
μουνιστών καί ή έπικρατοϋσα σύγχυσις ήτο άπε-
ρίγραπτος. Κρατούμενοι, νεκροί, οίμώζοντες τραυ-
ματίαι, πολεμισταί έκυλίοντο ό εϊς έπί τοϋ άλλου.
Μία έπιχειρηθεΐσα, ύπό τοΰ άξιωματικοϋ τής Α ­
στυνομίας Μπουραντα, άπεγνωσμένη έξοδος, έπί
κεφαλής όμάδος κρατουμένων, άπέτυχε λόγφ τοϋ
καταιγιστικού πυρός, οί δέ διασωθέντες κατέφυγον
πάλιν είς τάς φυλακάς. Πολλοί τών κρατουμένων
είχον καταληφθή ύπό πανικοΰ, γνωρίζοντες δέ ποι­
ος βασανιστικός θάνατος τούς άνέμενεν, άν §πιπτον
είς χεΐρας τών κομμουνιστών, παρεκάλουν τούς δια­
θέτοντας περίστροφα νά ρίψουν βολήν έπί τής κε­
φαλής των.
Περί τήν 2αν άπογευματινήν ώραν, έν φ τά πυρο­
μαχικά εϊχον σχεδόν έξαντληθή τελείως, οί κομμου-
νισταί, συνεχίζοντες τάς λυσσαλέας έπιθέσεις των,
είχον προσεγγίσει τό κεντρικόν κτίριον καί έπεχεί-
ρουν νά διανοίξουν διά δυναμίτιδος όπάς είσόδου.
Ό άσύρματος τών Άγγλων έξέπεμπε συνεχώς έκ-
κλήσεις θανασίμου άγωνίας. Οί φρουροί άντί νά
παραδοθοϋν, ώς έζήτουν τινές, φθάσαντες είς τό
έσχατον σημείο ν άντοχής, εϊχον άποφασίσει νά έπι-
χειρήσουν εξοδον αύτοκτονίας, φονευόμενοι τούλά-
χιστον έν μάχη, άντί νά ύποστοϋν βασανιστικόν καί
έξευτελιστικόν θάνατον. Κατά τάς σπαρακτικάς έ-
κείνας στιγμάς ήκούσθη ό κρότος τριών άγγλικών
τάνκς, τά όποια βάλλοντα καταιγιστικώς πρός έξου-
δετέρωσιν ή άπομάκρυνσιν τών άντιπάλων, έπλησία-
ζον τάς φυλακάς. Συγχρόνως κατέφθασαν καί δύο
διμοιρίαι τοϋ 141 Τάγματος Εθνοφρουράς, άποτε-
λούμεναι έκ χωροφυλάκων. Τότε, κατόπιν συνεν-
νοήσεως, διά τοϋ άσυρμάτου, διετάχθη έξοδος έκ
τών φυλακών πάντων έν γένει, φρουρών καί κρατου­
μένων, οί όποιοι, ύπό τήν προστασίαν τών άγγλικών
τάνκς, έπορεύθησαν διά τοϋ συνοικισμού Κουντου-
ριώτου πρός τόν χώρον τοΰ Α' Συντάγματος Πεζι-
κοΰ. Ή άποχώρησις έγένετο με άπόλυτον τάξιν, παρα-
ληφθέντων καί τών τραυματιών. Άλλά καθ’ όδόν
πολλοί τών κρατουμένων διέρρευσαν καί έκ τών 400
εϊχον παραμείνει (τινές έφόνεύθησαν κατά τήν άπο-
τυχοΰσαν απόπειραν έξόδου) μόνον 189, οί όποιοι
παραληφθέντες ύπό άγγλικών τμημάτων μετεφέρθη-
σαν είς Φάληρο ν, όπόθεν έστάλησαν είς Αίγυπτον.
Κατά τήν μάχην τών φυλακών Άβέρωφ διεπιστώ-
θη έπισήμως δτι έφόνεύθησαν 4 άξιωματικοι καί 7
όπλΐται, έτραυματίσθησαν δέ εϊς άξιωματικός τής
Χωροφυλακής, ό Άγγλος ύπολοχαγός καί 4 όπλΐ-
ται. Άλλ’ εις τήν πραγματικότητα αί άπώλειαι ήσαν
πολύ μεγαλύτεραι, διότι λόγω τής έπικρατόύσης τρο-
μεράς συγχύσεως καί τοϋ τρόπου έγκαταλείψεως τών
φυλακών, πολλαί τών άπωλειών παρέμειναν άνεξα-
κρίβωτοι.
8. ΑΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΡΟΥΡΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΑΒΕΡΩΦ
Παραθέτομεν κατωτέρω τό κείμενον τής, ύπό τοΰ
διοικητοϋ τής φρουράς άντισυνταγματάρχου Δουκά-
κη, συνταχθείσης τήν 1Ιην Ίανουαρίου 1945, εύθύς
μετά τά γεγονότα, άναφορας πρός τό Άρχηγεΐον
Χωροφυλακής, έν συνεχεία δέ τοϋ ύπηρετοΰντος είς
τήν φρουράν καί μετασχόντος τοϋ άγώνος ταγματάρ­
χου Νικ. Μαντούβαλου καί, τέλος, £κθεσιν τοϋ διε-
νεργήσαντος ένορκον προανάκρισιν άντισυνταγμα-
τάρχου Εύ. Σοφρά.
«Λαμβάνω τήν τιμήν νά άναφέρω δτι είς τάς φυλακάς
Άβέρωφ έκρατοΰντο περί τούς 400 δοσίλογοι, μεταξύ
τών όποίων ήσαν καί οί έπί κατοχής διατελέσαντες ύπουρ-
γοί τής Ελλάδος καί άνώτεροι άξιωματικοι διαφόρων
δπλων, άπαντες ύπόδικοι είσέτι.
Μόνος έκ τών δοσιλόγων εϊχε δικασθή καί καταδικασθή
είς θάνατον παρά τοΰ Είδικοΰ Δικαστηρίου ό Γ. Γιαννό-
πουλος. Κομμουνισταί μεταξύ τών κρατουμένων δέν ύ-
πήρχον, είμή μόνον εϊς Βούλγαρος κατάσκοπος, κρατού-
412
μένος έν άπομονώσει κατόπιν διαταγής τοΰ Γενικοΰ Επι­
τελείου Στρατού.
Ή ύπό τάς διαταγάς μου τελοϋσα φρουρά άπετελεΐτο έκ
14 άξιωματικών καί άνθυπασπιστών καί 95 όπλιτόδν Χω­
ροφυλακής.
Είς ταύτην εΐχον προσκολληθή, 2 ήμέρας πρό τής έπι­
θέσεως, καί 15 άνδρες Χωροφυλακής μετά 13 τοιούτων
τοϋ Στρατεύματος, οΐτινες εΐχον μεταφερθή έκ Κοζάνης
παρά τών Άγγλων καί έκρατοϋντο είς τάς φυλακάς, ΐνα
άποφύγωσι τάς διώξεις τών κομμουνιστών, καί οί όποιοι,
ώς κρατούμενοι είς τάς φυλακάς Άβέρωφ, άπεφυλακίσθη-
σαν διά διαταγής τοϋ Υπουργείου Δικαιοσύνης τήν 15-
12-44 καί παρέμειναν ένισχύσαντες τήν φρουράν. Ουτω,
άπασα ή δύναμις άπετελέσθη έν συνόλφ άπό 137 άνδρας.
Ό οπλισμός τόν όποιον διέθετεν ή φρουρά άπετελεΐτο
άπό δπλα ιταλικά, ώς έπί τό πλεΐστον έφθαρμένα, μέ 100
φυσίγγια δι’ έκαστον, 50 ίταλικάς χειροβομβίδας καί 20
γερμανικάς τοιαύτας, καί 3 αύτόματα δπλα Στέν με 100
φυσίγγια δι’ έκαστον.
Πλήν τής έλληνικής φρουράς, ύπήρχε καί άγγλική τοι-
αύτη μιας διμοιρίας, ύπό λοχαγόν τελοϋσα, ήτις διέθετε,
πλήν τών άτομικών τυφεκίων, καί 5 οπλοπολυβόλα.
Οί άνδρες τής έσωτερικής ύπηρεσίας τών φυλακών ή­
σαν άοπλοι.
Ή Στρατιωτική Διοίκησις Αθηνών, είς έπανειλημμέ-
νας έπιθεωρήσεις της, διεπίστωσε τό έπισφαλές τών φυλα­
κών καί τό άνεπαρκές τής φρουράς. Μάλιστα έξέδωσε σχε-
τικήν διαταγήν ΐνα ένισχυθώ διά βαρέων δπλων καί άρκε-
τών πυρομαχικών, διατάξασα συνάμα τήν τοποθέτησιν
διπλής σειράς συρματοπλεγμάτων, είς τά έπισφαλή ση­
μεία τών φυλακών, τόσον είς τό άνατολικόν μέρος δσον
καί είς τό βόρειον, δπου καί έξεδηλώθη ή έπίθεσις. Ό-
μοίως, είχε διατάξει καί τό κτίσιμον τών πρός βορράν
παραθύρων διά λιθοδομής. Ή διαταγή αϋτη τής Στρατιω­
τικής Διοικήσεώς Αθηνών, δυστυχώς, δέν έξετελέσθη.
Άπό τής ένάρξεως τής κομμουνιστικής στάσεως έν
Άθήναις, αί φυλακαί έδέχοντο πυρά τριβής καθ’ έκάστην
έκ τών πέριξ οίκιών καί ύψωμάτων, είς τά όποια άπήντα
καί ή φρουρά.
Έκ τών πυρών τούτων εΐχον τραυματισθή καί 3 όπλΐ-
ται, 1 “Άγγλος έπιλοχίας, 1 καλογραία ύπάλληλος τών
φυλακών, εΐχον δέ φονευθή όμοίως 1 καλογραία καί 1
παιδίον τής Παιδικής Στέγης τών φυλακών.
Ό 15θήμερος ούτος πόλεμος έπέφερε τήν έλάττωσιν
τών πυρομαχικών τής φρουράς κατά τό 1/4 περίπου.
Επειδή δέ αί φυλακαί ήσαν άποκεκλεισμέναι καί έφαί-
νετο δτι ή έπίθεσις κατ’ αύτών, περισφιγγουμένων παντα-
χόθεν, ήτο άναπόφευκτος, εΐχον ζητήσει τήν άποστολήν
πυρομαχικών μέσω τής άγγλικής φρουράς, ήτις διέθετεν
άσύρματον τηλέφωνον, τά όποια δέν μοί άπεστάλησαν.
Ένταϋθα δέον νά σημειωθή δτι έπειδή εΐμεθα άποκε-
κομμένοι τηλεφωνικώς, άπό τής ένάρξεως τής έπαναστα-
τικής έκδηλώσεως, έζήτησα μέσφ τοΰ Άγγλου διοικητοΰ
καί ύπεμνήσθη είς τάς Έλλη νικάς Άρχάς ή άνάγκη τής
διαθέσεως τών άνω μέσων.
Τήν 2αν νυκτερινήν ώραν τής 17 πρός 18-12-44 έξεδη­
λώθη ή γενική έπίθεσις τών κομμουνιστών κατά τών φυ­
λακών. Όλαι αί πέριξ τών φυλακών οίκίαι εΐχον καταλη-
φθή παρ’ αύτών καί αί φυλακαί έδέχοντο πυρά έξ δλων
τών πλευρών δι’ δπλων, δλμων, χειροβομβίδων καί πο­
λυβόλων. Ή κυρία δμως προσπάθεια τών έπιτιθεμένων
έστράφη πρός τήν βορείαν πλευράν τών φυλακών. Συγ­
κεντρωτικά πυρά αύτομάτων δπλων καί δλμων έπιπτον
έφ’ δλων τών σκοπιών τής πλευράς αύτής, είς τρόπον
ώστε οί έντός αύτών ευρισκόμενοι άνδρες ήσαν ύποχρεω-
μένοι νά βάλλωσιν άμυνόμενοι συνεχώς, κατά τών άπέ-
ναντι αύτών εύρισκομένων κομμουνιστών, οΐτινες, παρ’
δλην τήν άριθμητικήν καί είς όπλισμόν ύπεροχήν των,
δέν θά κατελάμβανον τήν πλευράν ταύτην τών φυλακών
έάν δέν έχρησιμοποίουν δυναμίτιδα. Βοηθοΰντος τοϋ σκό­
τους καί τής έλαττωματικής κατασκευής τών σκοπιών,
κατόρθωσαν περί ώραν 5ην πρωινήν, ήτοι 3 ώρας μετά
τήν έκδήλωσιν τής έπιθέσεως, νά πλησιάσουν τό έξωτε-
ρικόν τείχος είς διάφορα σημεία καί νά θέσουν δυναμίτι­
δα, άδιαφοροϋντες διά τάς φθοράς των, καί νά άνατινάξουν
αύτό. Μετ’ αύτοϋ κατέρρευσαν καί σκοπιαί τινές, 3 τόν
άριθμόν, αΐτινες κατεπλάκωσαν καί τούς έντός αύτών πο-
λεμοΰντας άξιωματικσύς καί όπλίτας.
Άπό τής στιγμής έκείνης ό άγών λαμβάνει μορφήν
κρίσιμον διά τούς άμυνομένους. Οί έπιτιθέμενοι, χρησι-
μοποιοΰντες άφθονίαν γερμανικών χειροβομβίδων περι-
τυλιγμένων διά δυναμίτιδος, κατώρθωσαν νά είσέλθουν
είς τά προαύλια τών φυλακών άπό Β καί Α.
Ή φρουρά μάχεται έρρωμένως, ύποστηρίζουσα τά οι­
κήματα είς ά έκρατοϋντο οί φυλακισμένοι, άλλ’ οί τοί­
χοι τών διαμερισμάτων άνατινάσσονται είς τόν άέρα διά
δυναμίτιδος ό εις κατόπιν τοΰ άλλου.
Αί έπανειλημμέναι έπικλήσεις τοΰ Άγγλου λοχαγοϋ,
διά τοϋ άσυρμάτου τηλεφώνου, πρός ένίσχυσιν ήμών
άπέβησαν έπί ματαίφ.
Τά άνωτέρω, μέχρι τής 9ης πρωινής πλέον ώρας, όπότε
διέταξα τήν μεταφοράν τών κρατουμένων έκ τοΰ παραρτή­
ματος τών φυλακών είς τάς κεντρικάς τοιαύτας, διότι οί
κομμουνισταί εΐχον φθάσει πρό αύτοϋ καί έπρόκειτο νά
τό άνατινάξουν.
Ή άμυνα μετεφέρθη πλέον είς τό κτίριον τών κεντρι­
κών φυλακών, άλλ’ ό μέγας άριθμός τών συγκεντρωθέν-
των είς αύτό κρατουμένων καί ό πανικός δστις έξεδηλώθη
μεταξύ αύτών, δυσχεραίνει ταύτην. Παρ’ δλα ταΰτα δ­
μως οί κομμουνισταί έκρατήθησαν έκτος τοΰ κτιρίου
μέχρι τής μεσημβρίας, όπότε είσήλθον καί είς αύτό τή
βοηθείςι πάλιν τής δυναμίτιδος.
Φρουρά καί κρατούμενοι έφθάσαμεν είς τό έσχατον
σημεΐον τής άντιστάσεως είς τό οίκημα τής κυρίας εί-
σόδου τών φυλακών, δπου τά γραφεία καί οί θάλαμοι
προσωπικοΰ. Ό ύποφαινόμενος περιτρέχων συνεχώς τά
σημεία τής άμύνης έμψυχώνει τούς άνδρας καί παροτρύ­
νει αύτούς. Δέν έδίστασε νά άπειλήση διά τοΰ πιστολι­
ού του τούς λιποψυχήσαντας καί νά έπαναφέρη αύτούς
είς τό καθήκον.
Οί έπιτιθέμενοι προσπαθούν νά άνατινάξουν καί τό οί­
κημα τοΰτο, δπερ σείεται άπό τάς έκρήξεις τής δυναμίτι­
δος καί τών δλμων αύτών.
Είς τό σημεΐον τόΰτο, ό μοίραρχος Κουρετζής διαβιβά-
413
Ανθυπομοίραρχος Γεώργιος Κοράλλης. Έφονεύθη τήν 18.
12. 1944, κατά τήν έπίθεσίν τών κομμουνιστών έναντίον τών
φυλακών Άβέρωφ.
ζει παράκλησιν τοϋ ύπομοιράρχου Μηλιαράκη, τραυμα-
τίου δντος, ύποστηριζομένην και άπό όλίγους όπλίτας
πανικοβληθέντας, περί παραδόσεως, διά τό άσκοπον τοϋ
περαιτέρω άγώνος, τήν όποίαν καί άπέρριψα κατηγανα-
κτισμένος, άπειλήσας τούτους ένόπλως άφ’ ένός, διά τήν
περίπτωσιν έπιμονής των, και ένθαρρύνας τούτους άφ’
έτέρου δτι θά διέτασσα τήν έξοδον όμαδικώς έν έσχάτη
άνάγκη καί έφ’ δσον θά έκρινα τοϋτο σκόπιμον. Κατόπιν
τούτου έξηκολουθήσαμεν άμυνόμενοι ύπό τραγικάς πλέον
συνθήκας, καθ’ δσον νεκροί, τραυματίαι καί ύγιεΐς έ-
κειντο ό είς έπί τοϋ άλλου, λόγφ τής στενότητος τοϋ χώ­
ρου άμύνης.
Οί πλεΐστοι τών άνδρών δέν διαθέτουσι πλέον ούδέ έν
φυσίγγιον. Τό αύτό συμβαίνει καί μέ τούς Άγγλους, τών
όποίων τά όπλοπολυβόλα ήχρηστεύθησαν έλλείψει φυ­
σιγγίων. Ή κατάστασις έφθασεν είς τό άπροχώρητον καί
άπό λεπτοϋ είς λεπτόν άνεμένομεν νά άνατιναχθώμεν είς
τόν άέρα, πράγμα τό όποιον δέν θά άπεφεύγώμεν, αν τήν
13ην ώραν δέν έγένετο παρ’ έμοϋ προσωπικώς άντιλη-
πτόν καί δέν συνελαμβάνετο είς κομμουνιστής δστις
προσεπάθει νά τοποθετήση κιβώτιον δυναμίτιδος είς τήν
καπνοδόχον τοϋ οίκήματος. Ούτος κατά διαταγήν μου
έξετελέσθη άπό τόν πλησίον μου εύρισκόμενον χωρο­
φύλακα.
Ένφ πλέον ούδεμία έλπίς σωτηρίας άπέμενεν καί διέ­
ταξα περί ώραν 13.30' τήν έξοδον, μέ τροπήν πρός τά
δπισθεν τοϋ Παναθηναϊκού γηπέδου μέρη, δπου είχον
πληροφορίας δτι είχε φθάσει ή Εθνοφυλακή, ένεφανί-
σθησαν 2 άγγλικά τάνκς, τά όποία ήρχισαν νά βάλλουν
κατά τών κομμουνιστών.
Διέταξα άντεπίθεσιν κατά τών έπιτιθεμένων, τούς όποι­
ους ή φρουρά άναθαρρήσασα άπώθησεν έκ τοϋ πρό τών
γραφείων χώρου, παραμείνασα οΰτω, είς τά σημεία άμύ­
νης, όλίγον πιεζομένη.
Μετά ΙΟλεπτον δρδσιν τών τάνκς άπεφασίσθη, κοινή
συσκέψει μετά τοϋ Άγγλου λοχαγοϋ, ή έγκατάλειψις τοϋ
κατερειπωθέντος πλέον κτιρίου παρά πάντων, ήτις καί
έπραγματοποιήθη—καίτοι έβαλλόμεθα άπό τάς πέριξ οι­
κοδομάς—μέ τάξιν, παραλαβόντες καί τούς τραυματίας,
τοϋ ύποφαινομένου έπιβλέψαντος προσωπικώς διά τήν
μεταφοράν άπάντων τούτων καί άποχωρήσαντος τελευ­
ταίου.
Κατά τήν μάχην έφόνεύθησαν οί: 1. Ανθυπομοί­
ραρχος: Κοράλλης Γεώργιος, 2. Άνθυπ ασπ ι στ ής :
Ρογκότης Ιωάννης, 3. Χωροφύλακες: Ζωγράφος Κωνσ.
4. Πάλλας Κωνστ., 5. Στεφανάκης, 6. Δ. Άχιλλεύς, καί έ-
τραυματίσθησαν οί: 1. Ύπολοχαγός: Άγγλος, ύπο-
διοικητής άγγλικής φρουράς, 2. Ύ π ο μ ο ί ρ α ρ χ ο ς : Μη-
λιαράκης Στυλ., 3. Χωροφύλακες: Σαλπέας Ίωάν.,
4. Σαράφης, 5. Αργυρίου, 6. Τσακαλάκης, 7. Σαπουρτζής,
8. Κονάκας, 9. Ένωμοτάρχης: Κουλούρης.
Ασφαλώς ύπάρχουν καί άλλα θύματα, τά όποια θά
είναι άγνωστα, ώς έκ τών συνθηκών ύφ’ άς εύρέθημεν, καί
τά όποια έν καιρφ θά έξακριβωθοϋν καί θά άναφέρωμεν.
Μετά τήν έξοδόν μας έκ τών φυλακών κατηυθύνθημεν
άπαντες, έκτός έκείνων οί όποιοι διέρρευσαν, είτε έξελ-
θόντες τών φυλακών ένωρίτερον κατά τήν διάρκειαν τής
μάχης, είτε Καθ’ όδόν δτε έξήλθομεν, πρός τούς Στρατώ­
νας τοϋ 1ου Συντάγματος, τή ύποδείξει Ελλήνων καί Ά γ ­
γλων άξιωματικών.
ΈκέΙ μετρηθέντες εύρέθημεν 189 κρατούμενοι, 30 ύ-
πάλληλοι τών φυλακών, καί 73 άξιωματικοι καί χωροφύ­
λακες, έκ δέ τών Κοζανιτών 11, ήτοι σύνολον δυνάμεως 84.
Ήμεΐς άπαντες τήν αύτήν ήμέραν μετέβημεν είς Πα­
λαιόν Φάληρον καί τήν έπομένην πρωίαν (19-12-44), δια­
ταγή τών Άγγλων, μδς έπεβίβασαν τοϋ α/π ΕηιρίΓβ
ΡεΙγοΙ μέ κατεύθυνσιν πρός τήν Αλεξάνδρειαν.
Έκ τών διασωθέντων άξιωματικών καί όπλιτών τής δυ-
νάμεώς μου έκράτησαν ώς συνοδούς 50, έκ τών φυλάκων
30 καί έκ τών Κοζανιτών 11. Άπαντες οΰτοι μετά τών
189 κρατουμένων άπεβιβάσθημεν είς Αλεξάνδρειαν καί
έκεΐθεν δι* αύτοκινήτων είς τό στρατόπεδον Απιβηα, 60
χλμ. μακράν αύτής, δπου καί παρεδόθησαν οί κρατούμε­
νοι, ώς αί Άγγλικαί Άρχαί Αλεξάνδρειάς διέταξαν.
Ήμεΐς, παραμείναντες φιλοξενούμενοι ύπό τών Άγγλων
είς τόν αύτόν τόπον έπί 4ήμερον, έπεβιβάσθημεν τήν
26-12-44 έν Άλεξανδρείςι τοϋ α/π «Δουνκέρκη» καί άφί-
χθημεν είς Νέον Φάληρον τήν 28-12-44. Έκεΐθεν δι’
αύτοκινήτων, τάς βραδυνάς ώρας τής αύτής, έφθάσαμεν
είς Παλαιά Ανάκτορα, δπου καί έστρατωνίσθημεν.
Έν Άλεξανδρείςι παρέμειναν νοσηλευόμενοι είς τό
Νοσοκομεΐον οί ένωμοτάρχης Γεωργόπουλος Κωνστ.
καί οί χωροφύλακες Κυλισμάνης Άνδρ. καί Σαπουρτζής
Γεώργιος.
414
Τούς ύπολοίπους 42, κατόπιν διαταγής υμών, ένέταξα
είς τό Σύνταγμα Χωροφυλακής. Οί 4 ύπ’ έμε άξιωματικοί
είς τήν διάθεσιν τοϋ συνταγματάρχου Ήρακλοπούλου, ώς
κατώτεροι, ό ύποφαινόμενος δέ είς τήν τοιαύτην τοϋ συν­
ταγματάρχου Πανίτσα, ώς άνωτέρου.
"Απαντα τά άνωτέρω έν γενικαΐς γραμμαΐς, ώς πρός τήν
δράσιν τής φρουράς».
Ό Διοικητής τής Φρουράς
Κ. ΔΟΥΚΑΚΗΣ
Άθήναι 19 Δεκεμβρίου 1944
Ό Ταγματάρχης Μαντούβαλος Νικ.
Πρός
Τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής
Ένταϋθα
«Περί τής λαβούσης χώραν έπιθέσεως
ύπό άναρχικών
κατά τής Φρουράς τών Φυλακών Άβέρωφ»
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν’ άναφέρω δτι τήν 28-11-44 έτο-
ποθετήθην έκ τής Αποθήκης Ύλικοϋ Χωροφυλακής είς
τήν φρουράν φυλακών Άβέρωφ, ής διοικητής έτύγχανεν
ό άντισυνταγματάρχης Χωροφυλακής Δουκάκης Κων.
Τήν 2αν πρωινήν τής 17-12-44 αί φυλακαί Άβέρωφ
έκυκλώθησαν άπό δυνάμεις τοϋ ΕΛΑΣ καί ήρξατο μάχη
σκληρά καί συνεχής, μέχρι τής 3 μ.μ. τής έπομένης, άνα-
μένοντες είς μάτην, κατά τήν διαβεβαίωσιν τοϋ Άγγλου
λοχαγοϋ έπικεφαλής Άγγλων στρατιωτών, ένίσχυσιν έ­
ξωθεν, βαλλόμενοι άδιακόπως δι’ αύτομάτων δπλων, ό-
πλοπολυβόλων, πολυβόλων, χειροβομβίδων, δλμων καί
δυναμίτιδος.
Περί ώραν 5ην πρωινήν, οί άντάρται κατώρθωσαν νά
προξενήσωσι, είς τρία τουλάχιστον μέρη, ρήγματα είς
τό τείχος τών φυλακών καί όμάδες τούτων, άφοΰ άνετίνα­
ξαν τρεις σκοπιάς διά δυναμίτιδος, νά είσβάλωσι είς τό
προαύλιον τών φυλακών. Ή φρουρά άποτελουμένη άπό
100 όπλίτας καί 14 άξιωματικούς, είς ο6ς προσετέθησαν
ένισχύοντες τήν φρουράν καί 28 όπλΐται καί άξιωματι-
κοί, οΐτινες έκρατοϋντο μεταφερθέντες είς τάς φυλακάς
έκ Κοζάνης καί εΐχον τήν προτεραίαν άποφυλακισθή,
ήμύνθη καί άπέκρουσε τάς έφόδους ήρωικώτατα. Επειδή
δμως τά πυρομαχικά τής φρουράς, άτινα σημειωτέον ήσαν
τελείως άνεπαρκή, ήρχισαν νά έξαντλοϋνται καί έκινδύ-
νευον άπό στιγμής είς στιγμήν νά συλληφθώσιν, ιδίως οί
κρατούμενοι ώς δοσίλογοι, αιχμάλωτοι, ήνοίχθησαν τά
διαμερίσματά των καί μετεφέρθησαν περί ώραν 8ην πρωι-
νήν είς διαμερίσματα άτινα εύρίσκοντο έμπροσθεν τής
κυρίας εΙσόδου τών φυλακών, είς άς άπεσύρθη μαχομένη
καί ή έναπομείνασα δύναμις τής φρουράς καί τά όποια
διαμερίσματα, μέχρι τής στιγμής έκείνης, δέν εΐχον ύπο-
στή μεγάλα ρήγματα καί κατακρημνίσεις άπό τούς συνε­
χώς ριπτομένους δλμους καί τάς έκρηκτικάς ϋλας.
Περί ώραν 3.30' μ.μ. κατέφθασαν 2-3 άρματα μάχης,
άτινα διά πυκνοϋ πυρός ύπεστήριξαν τήν φρουράν. Ό
διοικητής τής φρουράς μετά τοϋ διοικητοϋ τών φυλακών
κατόπιν συνεννοήσεως καί μετά τοϋ έπί κεφαλής Άγ­
γλου λοχαγοϋ, διέταξαν τήν έξοδον τών κρατουμένων έκ
τών φυλακών, οί όποιοι μετά τής ύπολοίπου δυνάμεως,
ήτις παρέδωσε τόν όπλισμόν της είς τούς άνδρας τής Τα­
ξιαρχίας, οί όποιοι έπροστάτευον τούς άνωτέρω, άφέθη
έλευθέρα νά μεταβή είς τάς οίκίας των, δσοι δμως έκ τού­
των, δέν εΐχον πλησίον καί κατά μήκος τής όδοϋ μέχρι
τών Παραπηγμάτων, ένθα παρελήφθησαν οί κρατούμενοι
άπό Άγγλους στρατιώτας, οικίαν, ήκολούθησαν τούς
κρατουμένους. Ό ύποφαινόμενος έφθασε μετά τών κρα­
τουμένων, δσοι έκ τούτων δέν έδραπέτευσαν καθ’ όδόν,
είς τά Παραπήγματα καί μετά τήν παραλαβήν των ύπό
τών Άγγλων άνεχώρησε διανυκτερεύσας είς τήν έναντι
κειμένην οικίαν τοϋ γυναικαδέλφου του.
Ή υπόλοιπος έναπομείνασα έλαχίστη δύναμις δέν ώ-
δηγήθη είς τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής, διότι κατά τό
πλεΐστον, διέρρευσε, μετά τήν δοθεΐσαν διαταγήν δτι ή­
σαν έλεύθεροι, άλλως τε δέν ήτο γνωστή καί ή διεύθυνσις
τοϋ Αρχηγείου καί κατ’ άκολουθίαν ή όμαδική κάθοδος,
κατά τάς βραδυνάς ώρας Ιδίως, ήτο έπικίνδυνος, δεδομένου
δτι, ώς προαναφέρω, είχε παραδώσει τόν όπλισμόν της
καί έξαντλήσει τά πυρομαχικά της. Κατά τήν συμπλοκήν
έτραυματίσθησαν άξιωματικοί: 1. Ύπομοίραρχος Μη-
λιαράκης, είς τούς πόδας άπό βλήματα δλμου, 2. Άνθυ-
πασπιστής Κόλλιας, άγνοούμενος. Έφονεύθησαν, άξιω-
ματικοί: 1. Μαντάς Γεώργιος άνθυπομοίραρχος, 2. Ανθυ­
πομοίραρχος Κοράλλης, 3. Καρκαντζής άνθυπασπιστής,
4. Ρογκότης άνθυπασπιστής. Όμοίως έτραυματίσθησαν
καί νοσηλεύονται είς τό Α' Γενικόν Νοσοκομεΐον οί
όπλΐται: 1. Ένωμοτάρχης Κουλούρης, 2. Χωροφύλαξ
Σαλπέας, 3. Χωροφύλαξ Αργυρίου καί 4. Χωροφύλαξ
Ντοϋρος.
Εκτός τών άνωτέρω, πιθανώτατα νά έτραυματίσθησαν
ή έφονεύθησαν καί άλλοι όπλΐται, ών τά όνοματεπώνυμα
δέν γνωρίζω».
Ό Ταγματάρχης
ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ
9. Η ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΑΝΑΚΡΙΉΚΗ ΕΚΘΕΣΕ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ
ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΑΒΕΡΩΦ
«Έν Άθήναις τήν 14ην τοϋ μηνός Νοεμβρίου τοϋ 1945 λος Σοφράς, ύποδιοικητής τοϋ Συντάγματος Χωροφυ-
έτους, ό ύπογεγραμμένος άντισυνταγματάρχης Εύάγγε- λακής Αθηνών, ένεργήσας ένορκον προανάκρισιν, δυνά-
415
μει διαταγής τοΰ Συντάγματος, πρός έξακρίβωσιν τών
συνθηκών ΰφ’ άς έξουδετερώθη ή φρουρά τών φυλακών
Άβέρωφ, συνήγαγον τά έπόμενα, έκ τών μέχρι τοΰδε
συλλεγέντων στοιχείων:
ΕΙς τάς φυλακάς Άβέρωφ έκρατοΰντο 400 περίπου
δοσίλογοι μεταξύ τών όποιων ήσαν άνώτατοι καί άνώτε-
ροι άξιωματικοι διαφόρων Όπλων καί Σωμάτων, καθώς
καί οί έπί κατοχής διατελέσαντες πρωθυπουργοί καί
ύπουργοί τής Ελλάδος.
Αί φυλακαί ήσαν ώργανωμέναι καί διηυθύνοντο έσω-
τερικώς υπό τοΰ διευθυντοΰ αύτών Μαθιουδάκη, βοη-
θουμένου ύπό τών άρμοδίων έσωτερικών φυλάκων.
Ή έξωτερική φρούρησις εϊχεν άνατεθή είς τήν Χωρο­
φυλακήν, ής διοικητής έτύγχανεν ό τότε άντισυνταγμα-
τάρχης Δουκάκης Κωνστ.
Είς ταύτην εϊχον προστεθή 15 άνδρες τής Χωροφυ-
φυλακής και 13 άνδρες τοΰ Στρατεύματος, οίτινες εϊχον
μεταφέρθή έκ Κοζάνης παρά τών Άγγλων καί έκρατοΰντο
είς τάς φυλακάς ίνα άποφύγωσι τάς διώξεις τών κομ­
μουνιστών καί οί όποιοι άπεφυλακίσθησαν διά διαταγής
τοΰ Υπουργείου Δικαιοσύνης.
Τοιουτοτρόπως άπασα ή δύναμις άπετελέσθη έν συν-
όλφ έξ 137 άνδρών.
Όπλισμός
Οί άνδρες έφερον Ιταλικά τυφέκια μετά 100 φυσιγ­
γίων δι’ έκαστον. Χειροβομβίδας έν συνόλφ 80 ίταλικαί
καί 80 γερμανικαί. Αύτόματα δπλα, τρία Στέν μετά 100
φυσιγγίων δι* έκαστον.
*Εκτός τής έλληνικής φρουράς, ύπήρχε καί άγγλική
τοιαύτη, δυνάμεως διμοιρίας, ύπό λοχαγόν Άγγλον, ήτις
διέθετε πλήν τών άτομικών τυφεκίων καί πέντε όπλοπο­
λυβόλα.
Μέ τήν άνωτέρω συγκρότησιν έφυλάσσοντο έξωτερι-
κώς τά οίκήματα τών άνδρικών καί γυναικείων φυλακών
Άβέρωφ.
Τήν Ιην τοΰ μηνός Δεκεμβρίου 1944, κατέστη πλέον
έκδηλος ό σκοπός τοΰ λεγομένου στρατοϋ τοΰ ΕΛΑΣ
δστις προσέβαλε διαφόρους μεμονωμένος φρουράς Χω­
ροφυλακής καί Αστυνομίας Πόλεων, τάς όποίας έξου-
δετέρωσεν, άφώπλισε καί κατέστη κύριος τών θέσεών των.
Τήν 4ην Δεκεμβρίου 1944, κατέλαβε, κατόπιν πεντα­
ώρου συγκρούσεως, τάς φυλακάς τής όδοΰ Βουλιαγμέ­
νης, τών όποίων τούς φρουρούς κατέσφαξε καί άφοΰ
συνεκέντρωσε τάς δυνάμεις του έπί τή βάσει τοΰ έπανα-
στατικοΰ του σχεδίου, κατά τήν 5ην Ιδίου· μηνός ήτοι-
μάσθη διά τήν τελικήν αύτοΰ έξόρμησίν πρός κατάληψιν
τής άρχής καί άνατροπήν τοΰ κρατοΰντος έν Έλλάδι
καθεστώτος.
Πράγματι, τάς πρώτος πρωινάς ώρας τής 6-12-1944,
έπετέθη δι* δλων του τών δυνάμεων, έναντίον άπάντων
τών Στρατιωτικών Καταστημάτων καί φρουρών, Αστυ­
νομικών Τμημάτων καί κατά πάσης θέσεως τήν όποίαν
ύπερήσπιζον άνδρες τών Εθνικών Δυνάμεων.
Ή ύπεροχή τοΰ πυρός του, τά βαρέα του δπλα καί ή
άριθμητική του δύναμις, τόν κατέστησαν ίκανόν νά έπι-
βληθή σχεδόν έφ’ όλοκλήρου τής έκτάσεως τής πρωτευ-
ούσης καί μόνον άνεκόπη ή πορεία του άπό ώρισμένας
μονάδας τής Χωροφυλακής καί τοΰ Στρατοϋ, είς ας έπρυ-
τάνευσε τό αίσθημα τής αύτοθυσίας.
Τά τμήματα ταΰτα έπολέμησαν άνευ προηγουμένου
καί άπέκρουσαν λυσσώδεις έπιθέσεις τών έπαναστατών,
μέχρι τής 16-12-1944, ήμέρας καθ’ ήν δι* άντεπιθέσεως
έξεδίωξαν τόν έπιτιθέμενον.
’Ενώ ταΰτα συνέβαινον είς τάς προλεχθείσας μονάδας,
ή φρουρά τών φυλακών Άβέρωφ δέν εϊχεν έμπλακή είς
άγώνα, έδέχετο μόνον πυρά τριβής καθ’ έκάστην έκ τών
πέριξ αύτής οίκιών καί ύψωμάτων είς τά όποια άπήντα
άμέσως. Έκ τών πυρών τούτων έτραυματίσθησαν τρεις
όπλΐται καί εϊς Άγγλος έπιλοχίας.
Ή τακτική αΰτη, ώς εϊναι έπόμενον, έπέφερε τήν μερι-
κήν έξάντλησιν τών πυρομαχικών τής φρουράς.
Ό διοικητής αύτής άντισυνταγματάρχης Δουκάκης,
έν δψει τής καταστάσεως ταύτης, άντελήφθη δτι περι-
εσφίγγετο πανταχόθεν καί μέσφ τής άγγλικής φρουράς,
ήτις διέθετεν άσύρματον, έζήτησε τήν άποστολήν πυρο­
μαχικών, λόγφ δμως τής καταστάσεως καί τής άπομο-
νώσεώς του, καθότι είς άπαντα τά σημεία τής πόλεως
έμαίνετο ή έπανάστασις, δέν τφ άπεστάλησαν. Παρά
ταΰτα έλαβε τά ένδεικνυόμενα μέτρα, συμφώνως πρός τό
σχέδιον άμύνης, δπερ εϊχεν έκπονήσει καί άνέμενε τήν
έπίθεσίν.
Τήν 2αν πρωινήν ώραν τής 18ης Δεκεμβρίου 1944
έξεδηλώθη γενική έπίθεσις κατά τών φυλακών.
Κατά τήν νύκτα 17-18 Δεκεμβρίου 1944, έπωφελού-
μενοι τοΰ σκότους καί τής έλλείψεως φωτισμοΰ τών φυ­
λακών, οί έπαναστάται συνεπλήρωσαν τήν κατάληψιν
δλων τών πέριξ τών φυλακών οίκιών καί θέσεων καί,
τήν 2αν πρωινήν, έβαλλον έναντίον τής φρουράς έξ δλων
τών πλευρών διά διαφόρων δπλων, πολυβόλων καί χειρο­
βομβίδων.
Ή προσπάθεια τών έπαναστατών έστρέφετο κυρίως πρός
τήν βορείαν πλευράν. Ή φρουρά ήμύνετο κατά τών έπι-
τιθεμένων, πλήν δμως, λόγφ τοΰ μεγέθους τής πιέσεως
καί τών μέσων τοΰ έχθροϋ, δέν ήδυνήθη νά ματαιώση
τόν άντικειμενικόν σκοπόν τών έπαναστατών, οίτινες
καλυπτόμενοι καί ύπό τοΰ σκότους, έπλησίασαν τόν
τοίχον τοΰ προαυλίου τής βορείας πλευράς, τόν όποιον
κατώρθωσαν τήν 6ην πρωινήν ώραν ν’ άνατινάξωσι δι*
έκρηκτικών ύλών.
Οΰτω, ήνεώχθη ρήγμα είς τό έξωτερικόν τείχος τών
φυλακών, δπερ εϊχεν ώς έπακόλουθον καί τήν κατάρρευ-
σιν τριών σκοπιών, αΐτινες καί κατεπλάκωσαν τούς έντός
αύτών πολεμοΰντας άξιωματικούς καί όπλίτας. Άπό τής
στιγμής έκείνης ό άγών λαμβάνει μορφήν κρίσιμον διά
τούς άμυνομένους.
Ό λοχαγός τοΰ Πεζικοϋ Δεμίρης, μετά δυνάμεως άξιω­
ματικών καί όπλιτών Χωροφυλακής καί Στρατοϋ, άπο-
κρούει τήν έκ τοΰ ρήγματος άπειλήν τών έπιτιθεμένων
καί δημιουργεί Έπος διά τό τμήμά του.
Τόσον έκεΐνος, δσον καί οί ύπ* αύτόν άξιωματικοι καί
όπλΐται μάχονται ώς λέοντες τόν άνισον άγώνα καί διά
τής τόλμης καί τής αύτοθυσίας των συγκρατοΰν τούς
έφορμώντας έπαναστάτας μέχρι τής 9ης πρωινής. Τοΰτ*
416
αύτό, έν σμικρογραφίςι, γίνεται και είς τάς λοιπάς πλευ­
ράς τών πολιορκουμένων, καίτοι οί έπιτιθέμενοι, έκτός
τών άλλων πυρών, χρησιμοποιούν γερμανικάς χειροβομ­
βίδας περιτετυλιγμένας διά δυναμίτιδος.
Ή πίεσις αύξάνει. Οί έπαναστάται καθίστανται έπι-
θετικώτεροι καί, έν τέλει, παρ’ δλην τήν άπεγνωσμένην
άμυναν τής φρουράς, κατορθώνουν νά εισβάλουν όλο-
κληρωτικώς είς τά προαύλια τών φυλακών. Έπηκολού-
θησαν και άλλαι άνατινάξεις και ό έχθρός έπλησίαζε
τά διαμερίσματα, ένθα έκρατοΰντο οί δοσίλογοι.
Έγένετο σκληρά συμπλοκή είς τό σημεΐον τοΟτο, διά
νά έπιτευχθή ή μεταφορά τών κρατουμένων έκ τοΰ παραρ­
τήματος τών φυλακών είς κεντρικά κτίρια. Αΰτη είχεν ώς
έπακόλουθον τήν σύμπτυξιν τής δυνάμεως καί τήν μβτα-
τόπισιν τής άμύνης πρός αύτά.
Ό μέγας άριθμός τών κρατουμένων, ή αΰξησις τής
πιέσεως έκ μέρους τοΰ έχθροϋ, αί έκρήξεις, τά βλήματα
τών βαρέων δπλων, άτι να επιπτον έπί τών κτιρίων, πρού-
κάλεσαν πανικόν μεταξύ τών φυλακισμένων, οΐτινες, έν
άπογνώσει τελοΰντες, διεμαρτύροντο καί έφώναζον έπι-
τείνοντες τοιουτοτρόπως τήν σύγχυσιν, ήτις ήτο φυσι-
κόν νά έπικρατή κατά τόν άνισον άγώνα τής φρουράς.
Παρ’ δλας δμως τάς τραγικάς δοκιμασίας, τάς όποίας
ύφίστατο αΰτη, κατά τάς διαφόρους φάσεις τής άμύνης,
έκράτησε τάς θέσεις της καί έμάχετο άπεγνωσμένως,
μέχρις δτου οί κομμουνισταί κατώρθωσαν, τή βοηθείςι
πάλιν τής δυναμίτιδος, νά δημιουργήσουν ρήγματα καί
είς αύτά τά κεντρικά κτίρια.
Φρουρά καί κρατούμενοι εύρέθησαν είς τό οίκημα τής
κυρίας είσόδου, ένθα τά Γ ραφεία καί οί θάλαμοι τοΰ προ­
σωπικού. Έκεϊ διεξήχθη άγών, είς τόν όποιον έλαβον
μέρος καί οί κρατούμενοι, μεταξύ τών όποιων καί ό συν­
ταγματάρχης Πεζικοΰ Πλυντζανόπουλος Ιωάννης Οί έπι-
τιθέμενοι προσπαθοΰν ν’ άνατινάξουν τό οίκημα, δπερ
έσείετο άπό τάς έκρήξεις τής δυναμίτιδος καί τών δλμων.
Ή θέσις τών άμυνομένων κατέστη πράγματι τραγική. Τά
φυσίγγιά των είχον σχεδόν έξαντληθή. Τοΰτ’ αύτό συνέ-
βαινε καί είς τήν άγγλικήν δύναμιν, ήτις έμάχετο άπό
τής ένάρξεως τών έπιχειρήσεων μέχρι τής στιγμής ταύ­
της μέ πραγματική ν αύτοθυσίαν καί ύπερήσπιζε τάς θέ­
σεις της μετά μεγίστης γενναιότητος.
Είς τό σημεΐον τοΰτο ό μοίραρχος Κουρετζής Βασί­
λειος έσχημάτισε τήν γνώμην, δτι έξέλιπε πάσα έλπίς
διασώσεως τής φρουράς έκ τής αιχμαλωσίας καί τής
σφαγής καί, τήν σκέψιν του ταύτην, άπεκρυστάλλωσεν
είς άπόφασιν, ένεκεν τών έρειπίών τά όποια ήτένιζεν καί
τήν έλλειψιν οίασδήποτε βοηθείας. Έπέδρασε μεγάλως
έπ’ αύτοΰ καί ή κατάστασις τών τραυματιών, τών όποίων
ή τύχη -ήτο άγνωστος καί, οΐτινες, δικαίως θά έζήτουν νά
προστατευθοΰν, ΐνα μή ύποστοΰν τόν γνωστόν έκ μέρους
τών έλασιτών μαρτυρικόν θάνατον.
Όντως, ό ύπομοίραρχος Μηλιαράκης, τραυματίας ών,
έζήτησεν άπό τόν Κουρετζήν νά πληροφορηθή πώς έχει
ή κατάστασις, ύπονοών διά τών φράσεών του τούτων
καί τήν τύχην του ώς τραυματίου.
Ό μοίραρχος Κουρετζής μετέβη καί συνήντησε τόν
διοικητήν τής φρουράς, δπου, ένώπιον τοΰ μοιράρχου
Ψωμακέλη, ύπέβαλεν είς αύτόν τήν πρότασιν τής συν-
θηκολογήσεως μετά τών έπαναστατών. Ό Ιδιος μοίραρ­
χος Ψωμακέλης ύποστηρίζει, δτι τήν πρότασίν του ταύ­
την ύπέβαλεν ό Κουρετζής, κατόπιν παρακλήσεως τοΰ
έπιπολαίως τραυματισθέντος ύπομοιράρχου Μηλιαράκη.
Ή πρότασις άπερρίφθη κατά τούς μάρτυρας έκ μέρους
τοΰ άντισυνταγματάρχου Δουκάκη.
Ή κατάστασις έφθασεν είς τό άπροχώρητον καί, ένε-
κεν τούτου, έγένοντο έξορμήσεις πρός διάσπασιν τοΰ
κλοιοΰ τών έπαναστατών τόσον έκ μέρους τών άμυνομέ­
νων στρατιωτικών, δσον καί έκ τών κρατουμένων, οΐτι­
νες ώπλίσθησαν διά τών δπλων τών φονευθέντων καί
τραυματισθέντων όπλιτών.
Είχον άναμειχθή κρατούμενοι καί μαχηταί, δταν κομ­
μουνιστής τις, έπωφελούμενος τής συγχύσεως, προσε-
πάθει νά τοποθετήση κιβώτιον δυναμίτιδος είς τήν καπνο­
δόχον τοΰ οίκήματος, είς δ εύρίσκοντο οί άνωτέρω, άλλ’
έγένετο άντιληπτός παρά τής όμάδος Δεμίρη καί συνε­
λήφθη άμέσως παρά τίνος χωροφύλακος.
’Απεφασίσθη, ύπό τάς περιστάσεις ταύτας, περί ώραν
13.30' τής 18-12-44, ή έξοδος τής φρουράς, μέ κατεύθυν-
σιν πρός τά έναντι τοΰ Παναθηναϊκού γηπέδου μέρη.
Τήν στιγμήν άκριβώς έκείνην, ένεφανίσθησαν είς τόν
πρό τής φυλακής χώρον δύο άγγλικά τάνκς καί δύναμις
Εθνοφυλακής. Τά τάνκς ήρχισαν νά βάλλουν κατά τών
κομμουνιστών καί ένεκεν τής δράσεώς των έχαλαρώθη
ό κλοιός τής πολιορκίας είς τό μέτωπον τής κυρίας είσό­
δου τών φυλακών, τό κείμενον πρός τήν πλευράν τής
λεωφόρου Αλεξάνδρας. ’Απεφασίσθη έκ μέρους τοΰ διοι-
κητοΰ τής φρουράς άντισυνταγματάρχου Δουκάκη, κατό­
πιν συσκέψεως μετά τοΰ "Αγγλου λοχαγοΰ, ή έγκατάλει-
ψις τοΰ κατερειπωθέντος πλέον κτιρίου, ήτις έπραγμα-
τοποιήθη κατά τόν άκόλουθον τρόπον. Παρελήφθησαν
οί τραυματίαι, έξησφαλίσθη ή μεταφορά των είς τά Νοσο­
κομεία καί μετά ταΰτα έξήλθον κρατούμενοι καί φρου­
ροί, ύποστηριζόμενοι ύπό τών άρμάτων τών Άγγλων καί
τής Εθνοφυλακής. Ή κατεύθυνσις τήν όποίαν ήκολού-
θησαν, ώδήγει πρός τόν χώρον τών παλαιών Στρατώνων
τοΰ 1ου Συντάγματος Πεζικού (Παραπήγματα).
Κατά τήν έξοδόν των ώρισμένοι άνδρες τής φρουράς,
ώς έν τή άπό 19-12-44 άναφορφ τοΰ Ταγματάρχου Μαντού-
βαλου διαλαμβάνηται, παρέδωσαν τόν όπλισμόν των είς
τούς άνδρας τής Ταξιαρχίας (Εθνοφυλακής) οΐτινες μετά
τών άγγλικών τάνκς ύπεστήριζον τήν έξοδον.
Κατόπιν τοΰ γεγονότος τούτου, κατά τόν ίδιον ταγμα­
τάρχην άφέθησαν έλεύθεροι νά μεταβώσιν είς τάς οίκίας
των, πλήν έκείνων οΐτινες ήκολούθησαν τόν άντισυν-
ταγματάρχην Δουκάκην μετά τών κρατουμένων είς τόν
χώρον συγκεντρώσεως (Παραπήγματα). Είς τήν θέσιν ταύ­
την, δσοι τών κρατουμένων δέν διέρρευσαν καθ’ όδόν,
παρελήφθησαν ύπό τών Άγγλων, οΐτινες έκ παρεξηγή-
σεως άπήτησαν καί έπέτυχον τόν άφοπλισμόν τών όπλι-
τών τοΰ άντισυνταγματάρχου Δουκάκη είς ούς παρέδω­
σαν πάλιν τά δπλα των, άφοΰ έξηκρίβωσαν δτι πρόκειται
περί άνδρών οΐτινες έπολέμησαν είς τάς φυλακάς Άβέ-
ρωφ (συμφώνως πρός συμπληρωματικήν κατάθεσιν Δου­
κάκη).
417
Διά τής άναμίξεως τών Άγγλων ή διοίκησις περιέρ­
χεται είς αύτούς και ό μέν ταγματάρχης Μαντούβαλος,
τυχών προφορικής έγκρίσεως ύπό τοΰ διοικητοΰ του,
άπέρχεται καί διανυκτερεύει είς συγγενικήν του οικίαν,
οί δέ λοιποί παραμένουσιν ύπό τόν άντισυνταγματάρχην
Δουκάκην μετά τών κρατουμένων.
Είς τά Παραπήγματα μετρηθέντες εύρέθησαν 189 κρα­
τούμενοι (δρα προσηρτημένην κατάστασιν), 30 ύπάλ-
ληλοι τών φυλακών καί 73 άξιωματικοί καί χωροφύλα­
κες, έκ δέ τών Κοζανιτών 11, ήτοι έν συνόλφ δύναμις
84 άνδρες.
Μετεφέρθησαν αύθημερόν είς Φάληρον καί μετά τών
189 κρατουμένων άπεβιβάσθησαν είς Αλεξάνδρειαν άπ’
δπου οί κρατούμενοι ώδηγήθησαν εις στρατόπεδον, οί δέ
συνοδοί Έλληνες στρατιωτικοί, μετά τετραήμερον δια­
μονήν έκεϊσε, έπανήλθον ένταΰθα τήν 28-12-44, πλήν
τριών παραμεινάντων προσωρινώς έν Αλεξάνδρειά λόγφ
άσθενείας.
Κατά τόν ήδη έκτεθέντα τρόπον ήρχισε καί έληξεν ή
μάχη τών φυλακών Άβέρωφ ήτις διήρκεσεν έπί 14 περί­
που ώρας. Ή έν γένει έξέλιξις αύτής παρουσίασε διαφό­
ρους φάσεις κατά τάς όποίας άξιωματικοί καί όπλΐται
έξετέλεσαν έργα άφθάστου ήρωισμοϋ καί αύτοθυσίας.
Ούδεμία περίπτωσις προέκυψεν, ώστε νά περιέχη στοι­
χεία πείθοντα δτι οί ύπερασπισταί τών φυλακών Άβέρωφ
δέν έξετέλεσαν τό καθήκόν των; Απεναντίας άπεδείχθη,
δτι ή έμπλοκή των είς ένα άγώνα άνισον έναντίον ίσχυρώς
ώπλισμένου καί άριθμητικώς ύπερέχοντος έχθροϋ, άνέ-
δειξαν τούτους άρίστους μαχητάς καί άνδρας έχοντας
βαθεΐαν έπίγνωσιν τοΰ καθήκοντος, τών θέσεων τάς ό­
ποίας ύπεστήριζον καί τών πρός τήν Πατρίδα ύποχρεώ-
σεών των.
Ή φρουρά τών φυλακών Άβέρωφ δέν είχε μόνον προο­
ρισμόν τήν άπόκρουσιν τής σφοδρδς έπιθέσεως ήν άντι-
μετώπιζεν, άλλά καί τήν φρούρησιν καί έξασφάλισιν 400
περίπου κρατουμένων, πρώην πρωθυπουργών, ύπουργών,
στρατηγών, άνωτέρων καί κατωτέρων άξιωματικών. ΤΗτο
συνεπώς ύποχρεωμένη νά μάχεται καί νά φροντίζη συγ­
χρόνως διά τήν έξασφάλισιν τών φυλακισμένων. Άπη-
σχολεΐτο συνεπώς διττώς καί δέν ήτο τελείως άπερίσπα-
στος είς τό πολεμικόν της έργον. Παρ’ δλα τά μειονεκτή­
ματα ταΰτα, κατώρθωσε καί άνταπεκρίθη πλήρως πρός
τόν προορισμόν της καί έξετέλεσε τό καθήκόν της μέχρι
τής έξόδου της κατά τήν χαλάρωσιν τής πολιορκίας.
Διά τό έργον της τοϋτο ούδεμία άμφισβήτησις χωρεΐ.
Ήμύνθησαν άναλόγως τών πολεμικών μέσων τά όποια
διέθετον ύπερανθρώπως καί άπέδωσαν παν δ,τι έπεβάλ-
λετο κατά τάς κρίσιμους έκείνας ήμέρας».
10. Η ΕΠΙΘΕΣΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΟΡΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΙΡΑΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ
Είς τήν Εφορείαν Ύλικοϋ Πολέμου, έπί τής λεω­
φόρου Βασιλίσσης Σοφίας καί παρά τήν Ριζάρειον
Σχολήν είχε τοποθετηθή μικρά φρουρά έκ τοϋ Συν­
τάγματος Μακρυγιάννη ύπό τόν ένωμοτάρχην Δ.
Παυλόπουλον. Οί κομμουνισταί ένδιεφέροντο διά
τήν κατάληψιν τοϋ κτιρίου, τόσον διά νά περιέλθη
ύπό τήν κατοχήν των τό έκεΐ έναποθηκευμένον πολε­
μικόν ύλικόν καί τά έργαστήρια έπιδιορθώσεων, δσον
καί διά τήν στρατηγικήν τοποθεσίαν, ή όποία έξη-
σφάλιζε τήν πρός τήν πλατείαν Συντάγματος έξόρμη-
σιν άπό τής λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας καί άπό
τής όδοϋ Ρηγίλλης, πρός τήν κατεύθυνσιν τής όποί­
ας έκινοϋντο εύκόλως τά έλασιτικά στίφη άπό Και-
σαριανής, Σταδίου καί Πετραλώνων.
Επειδή αί πρός τάς όδούς πλευραί ήσαν καλώς
περιτοιχισμένοι καί ώχυρωμέναι, οί κομμουνισταί
άπαρατήρητοι είσήλθον έκ τής οπίσθιας πλευράς
είς τούς κήπους τής Ριζαρείου Σχολής καί έκεΐθεν,
κατά τάς άπογευματινάς ώρας τής 5ης Δεκεμβρίου,
είς τό προαύλιον τής Εφορείας. Οί φρουροί χωρο­
φύλακες έπάλαισαν ήρωικώς στήθος πρός στήθος.
Κατά τάς πρώτας στιγμάς τοϋ αίφνιδιαστικοϋ άγώ­
νος έφονεύθησαν μερικοί καί τινες ήχμαλωτίσθησαν
άπαχθέντεςέκ παραβιασθείσης όπισθίας θύρας. Άλλ’
οί λοιποί έκλείσθησαν έντός τοϋ κτιρίου, όπόθεν
συνέχισαν νά μάχωνται κρατερώς, βοηθούμενοι καί
άπό τό τεχνικόν προσωπικόν τής Εφορείας.
Οί κομμουνισταί πρό τοϋ πυκνοΰ πυρός τών χω­
ροφυλάκων έξη ναγκάζοντο είς ύποχώρησιν μετά πολ­
λών άπωλειών. Άλλά μετ’ όλίγον νέα στίφη διά τής
άνοιχθείσης όπισθίας θύρας καί άπό τών πρός τήν
Ριζάρειον τοίχων έφώρμων έντός τοϋ προαυλίου. Ό
αγών διήρκεσεν έπί τετράωρον μέ έναλλασσομένας
φάσεις, άλλοτε έξορμήσεως τών φρουρών πρός έξόν-
τωσιν ή άποδίωξιν τών κομμουνιστών καί άλλοτε
είσορμήσεως νέων έλασιτικών στιφών. "Ηδη έττήρ-
χετο ή νύξ καί οί έλασΐται, έτςωφελούμενοι τοϋ σκό­
τους προητοίμαζον άνατίναξιν τοΰ κτιρίου διά δύ-
ναμίτιδος. Άλλά, ώς εΐπομεν, ή θέσις αύτή είχε με-
γάλην στρατηγικήν σημασίαν διά τήν άσφάλειαν
τοΰ άπομένοντος έλευθέρου κεντρικοΰ τμήματος τής
πρωτευούσης, δπου είχον περιορισθή αί Άρχαί τής
έλευθέρας Ελλάδος. Διά τοϋτο, ευθύς ώς ένύκτωσε,
τρία άγγλικά άρματα μάχης πλαισιούμενα ύπό άγ­
γλικών στρατιωτικών δυνάμεων, περιέζωσαν παν-
ταχόθεν τόν περί τήν Εφορείαν Ύλικοϋ χώρον καί
διά καταιγιστικοϋ πυρός, άπεμάκρυναν τά έλασιτικά
στίφη. Είς τό κτίριον τής Εφορείας έγκατεστάθη-
σαν άγγλικαί δυνάμεις, άναλαβοϋσαι αύταί τήν φρού-
ρησιν, έν φ οί έπιζήσαντες όπλΐται τής Χωροφυλα­
418
κής έστάλησαν πρός ένίσχυσιν τής φρουράς τών
Παλαιών Ανακτόρων. Κατά τήν μάχην έφόνεύθη­
σαν δύο ύπενωμοτάρχαι καί εϊς χωροφύλαξ. Ήχμα-
λωτίσθησαν δύο ύπενωμοτάρχαι, έκτελεσθέντες, καί
εις χωροφύλαξ, ό όποιος κατώρθωσε τήν ώραν τής
έκτελέσεως νά δραπετεύση γυμνός καί άνυπόδητος,
φθάσας είς τήν κατάστασιν αύτήν είς τό Σύνταγμα
Μακρυγιάννη, δπου συνέχισε τόν άγώνα.
Είς τήν δύναμιν τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής
Μακρυγιάννη άνήκεν έπίσης ή ύπό τόν άνθυπομοί­
ραρχον Δ. Δημητρακόπουλον φρουρά τής Α' Μοί­
ρας αυτοκινήτων, ή όποία εϊχεν έγκατασταθή είς
τόν περιφραγμένον χώρον μεταξύ Εφορείας καί
Στρατιωτικής Λέσχης, παρά τήν πλατείαν Ρηγίλ-
λης. Οί έλασΐται έπεθύμουν τήν αντί πάσης θυσίας
κατάληψιν τοΰ δρχου διά νά περιέλθουν ύπό τήν κα­
τοχήν των τά όχήματα καί τό έκεΐ διαθέσιμον πάσης
φύσεως ύλικόν αύτοκινήτων, άλλά καί, ώς εΐπομεν,
διά τό στρατηγικόν τής θέσεως παρά τήν Εφορείαν
καί τήν πλατείαν Ρηγίλλης, τών όποιων και μόνη ή
κατάληψις θά άπέκοπτε τήν έπικοινωνίαν τοϋ κέν­
τρου τής πρωτευούσης, ένθα ή Κυβέρνησις, μέ τάς
είς Γουδί έστρατοπεδευμένας έλληνικάς καί συμμα-
χικάς Στρατιωτικάς Δυνάμεις. Ή φρουρά άπηρτίζε-
το έξ ένός άνθυπομοιράρχου, ένός άνθυπασπιστοϋ,
τριών ύπενωμοταρχών καί 10 χωροφυλάκων. Συνε-
πολέμησαν καί οί στρατιώται της Μοίρας ύπό τόν
άνθυπασπιστήν Β. Γκρίτζαλην.
Αί έπιθέσεις πρός κατάληψιν τοΰ δρχου αύτοκινή-
των ήρχισαν άπό τών πρώτων ώρών τής έκδηλώσεως
τοϋ στασιαστικοΰ κινήματος, άλλ’ ένετάθησαν κατά
τάς άπογευματινάς ώρας τής 5ης Δεκεμβρίου, συγ-
χρονισθεΐσαι μέ έκείνας κατά τής πλησίον Εφορεί­
ας Ύλικοϋ. Ή φρουρά τής Χωροφυλακής άντέταξε
σθεναράν άμυναν καί διά συνεχοΰς καταιγιστικού
πυρος άπέκρουε τάς έπιθέσεις τών έλασιτών. Έλα-
σιτικά στίφη όρμώμενα έκ Βατραχονησίου καί Παγ­
κρατίου έπετίθεντο μετά λύσσης, χρησιμοποιοϋντα
έκτος τών αύτομάτων καί έκρηκτικάς ϋλας. Οί άν­
δρες τής Χωροφυλακής, βοηθούμενοι καί άπό τούς
άξιωματικούς καί στρατιώτας τής Μοίρας αύτοκι-
νήτων, άπέκρουσαν δλας τάς έλασιτικάς έπιθέσεις,
συνεχισθείσας κατά διαστήματα αίφνιδιαστικώς μέ­
χρι τής 2ας Ίανουαρίου. Κατά τάς μάχας έφονεύθη ό
άνθυπασπιστής αύτοκινήτων Β. Γκρίτζαλης καί έ-
τραυματίσθησαν καί δύο ύπενωμοτάρχαι.
Τόσον διά τήν έπιτυχή άμυναν τής Σχολής Χωρο­
φυλακής, τής Εφορείας Ύλικοϋ Πολέμου καί τής
Μοίρας αύτοκινήτων δσον καί διά τήν έπιτυχή έκβα-
σιν τών έπιχειρήσεων πρός άπόκρουσιν τών έλασι-
τών άπό τής πλευράς Σταδίου -Έθνικοϋ Κήπου καί
Ζαππείου, εϊχε σημασίαν ή δράσις τών τμημάτων Χω­
ροφυλακής. Τά ένταχθέντα είς τήν ΙΠ Όρεινήν Έλ-
ληνικήν Ταξιαρχίαν έδρασαν εις τόν τομέα Ζωγρά­
φου - Καισαριανής. Περί τών έπιχειρήσεων τούτων
παραθέτομεν κατωτέρω έκθεσιν τοΰ διοικητοϋ άντι-
συνταγματάρχου Ήλ. Παπαηλιοϋ, σταλεΐσαν είς τήν
Σχολήν Χωροφυλακής.
Έν Άθήναις τή 13η Ίανουαρίου 1945
«Περι τής δράσεως Τμημάτων Χωροφυλακής
κατά τάς διεξαχθείσας έπιχειρήσεις
εις τον τομέα Ζωγράφου-Καισαριανής»
«Κατά τάς προμεσημβρινός ώρας τής 6ης Δεκεμβρίου
π.ε. διετάχθην παρ’ ύμών δπως μετά δυνάμεως 270 άνδρών
τής Χωροφυλακής, διατεθέντων μοι έκ τής Ύμέτέρας
τοιαύτης, παρουσιασθώ είς τήν Διοίκησιν τής ΠΙ Όρει-
νής Ελληνικής Ταξιαρχίας έδρευούσης είς Γουδί. Τό
τοιοϋτον συνετελέσθη μετά σπουδής μέχρι τής μεσημ­
βρίας.
Ό άρχηγός Πεζικού συνταγματάρχης Παπαδόπουλος,
ύφ’ ού τάς διαταγάς έτέθην, άνεκοίνωσεν ήμΐν δτι έπί-
κειται μετ’ όλίγον ή έναρξις έπιχειρήσεων είς τούς το­
μείς συνοικισμών Ζωγράφου-Καισαριανής πρός έκκα-
θάρισιν τούτων έκ τών έπαναστατικών τμημάτων τοΰ
ΕΛΑΣ καί δέον δπως κατανείμω άναλόγως τήν δύναμίν
μου, προκειμένου αΰτη ν’ άκολουθήση έκ τοΰ συστάδην
τά μέλλοντα νά έξορμήσωσι τμήματα τής Ταξιαρχίας.
Καί ένφ τά πάντα ήσαν έτοιμα περί ώραν 2.30' μ.μ. τής
αύτής, ήρχισαν αί έπιχειρήσεις τό πρώτον κατά τοΰ συνοι­
κισμού Ζωγράφου καί τής περιοχής τούτου, όπότε τμή­
ματα τής Ταξιαρχίας, έξορμήσαντα έκ τοΰ στρατοπέδου
ταύτης τή συμπράξει καί τμημάτων ήμών, άνεπτύχθησαν
εύρέως καί προωθήθησαν μετά πείσμονα άγώνα ώς άκο­
λούθως : Τό 3ον Τάγμα τής Ταξιαρχίας άναπτυσσόμενον
πρός τό άριστερόν μέρος τοΰ συνοικισμού, τή συμπράξει
καί ένός λόχου τής ήμετέρας δυνάμεως ύπό τόν ταγματάρ­
χην Βασ. Κότσιραν καί μοίραρχον Γεώργιον Νικολόπου-
λον, τό δεύτερον Τάγμα τής Ταξιαρχίας, τή συμπράξει
έπίσης έτέρου λόχου Χωροφυλακής ύπό τόν μοίραρχον
Γεώργιον Λουκαν πρός τό δεξιόν μέρος, μέ άντικειμενι-
κόν σκοπόν τήν κατάληψιν τοΰ Νοσοκομείου Συγγροϋ
καί τοΰ παρακειμένου άλσυλλίου καί ό ύποφαινόμενος,
διαταγή τοΰ αρχηγού Πεζικού, μετά 50 περίπου άνδρών
διετάχθην νά προωθηθώ μεταξύ τών δύο τούτων ταγμά­
των, μέ άντικειμενικόν σκοπόν τήν κατάληψιν τοΰ Σχο­
λείου Ζωγράφου, δπερ ύπεστηρίζετο σθεναρώς ύπό μαχο-
μένων έλασιτών δι’ όπλοπολυβόλων καί οδτινος ή κατά-
ληψις συνετελέσθη κατόπιν σκληρας μάχης, έντός ήμι-
σείας περίπου ώρας.
Είμαι ύποχρεωμένος, έξ Ιδίας πλέον άντιλήψεως, νά
τονίσω καί νά έξάρω τήν εύψυχίαν, αύταπάρνησιν καί
αδιαφορίαν πρός τόν θάνατον τόσον τών άξιωματικών
δσον καί τών όπλιτών τοΰ τμήματος τούτου. Μετά τήν
κατάληψιν τοΰ Σχολείου καί τήν έκκαθάρισιν τής πέριξ
περιοχής παρά τών έλευθέρων σκοπευτών, ειδοποιηθείς
παρά τοΰ ύποφαινομένου ό συνταγματάρχης Πεζικού
Παπαδόπουλος άφίκετο μετά δίωρον καί έγκατεστάθη
έν τφ μέσφ αύτών, μετά τοΰ έπιτελείου του.
Προ τής άφίξεως τοΰ άρχηγοϋ Πεζικού τά άνωτέρω
τάγματα, μετά τών λόχων Χωροφυλακής, εϊχον έπιτύχει
419
πλήρως του άντικειμενικοϋ των σκοποΰ κατόπιν σκλη­
ρών μαχών, δεδομένου δτι τάς περιοχάς ταύτας, δη­
λαδή συνοικισμούς Ζωγράφου, Κουπονίων, Άλεποβου-
νίων και περιοχών Νοσοκομείου Συγγροϋ, ύπερήσπιζον
έκτός τών τοπικών τμημάτων τοΰ ΕΛΑΣ καί τοιαϋτα τών
συνταγμάτων Θηβών, Λαμίας καί Χαλκίδος ύπό τόν συν­
ταγματάρχην Νομικόν έδρεύοντα είς Καισαριανήν. Έπι-
τευχθέντων τών Αντικειμενικών σκοπών τής πρώτης περιό­
δου τών έπιχειρήσεων, κύριον μέλημα τοϋ ύποφαινομένου
ήτο νά έπικοινωνήση άμέσως μέ άπαντα τά τμήματα Χω­
ροφυλακής, τινά τών όποίων άπετέλουν προφυλακάς,
όπότε και αΰθις μοί έδόθη ή ευκαιρία νά θαυμάσω τόν
πατριωτισμόν και τήν Αδιαφορίαν τούτων πρός τόν θά­
νατον.
Μετά τήν έγκατάστασιν τών φυλακίων κατόπιν διατα­
γής τοΰ Αρχηγοϋ Πεζικοϋ, ή ύπόλοιπος δύναμις, μέ έπι
κεφαλής Αξιωματικούς, προέβη είς τήν έκκαθΑρισιν Ζω­
γράφου καί Κουπονίων, Αποτέλεσμα τής όποίας ήτο ή
σύλληψις 160 Ατόμων μαχητών τοϋ ΕΛΑΣ καί ή Ανεύρε-
σις πολλών δπλων και πολεμεφοδίων, ώς καί έκρηκτι-
κών ύλών, άτινα παρεδόθησαν είς τήν Διοίκησίν τής
Ταξιαρχίας.
Ή ένέργεια αΰτη, μολονότι ήτο δύσκολος, έν τούτοις
έξετελέσθη μετά τοιαύτης μεθοδικότητος καί Αξιοπρέ­
πειας τών όργΑνων μας, ώστε νΑ προκαλέση τόν θαυμα­
σμόν τών κατοίκων τών περιοχών έκείνων καί νΑ έκδη-
λωθή ούτος παντοιοτρόπως, μέ Αποτέλεσμα τήν έμφύ-
σησιν τής έμπιστοσύνης, σεβασμού καί ΑγΑπης πρός τό
Σώμα τής Χωροφυλακής. ΤΑς άνωτέρω πρΑξεις τών όργΑ­
νων μας, ήτοι ήρωισμοϋ, αύτοθυσίας καί Αψόγου συμπε­
ριφοράς, μαρτυρεί ή Από 8-12-44 Ήμερησία Διαταγή
τοϋ Άρχηγοϋ Πεζικοϋ τής ΙΠ Όρεινής, διευθύνοντος τάς
έπιχειρήσεις, ής Αντίγραφον ύποβΑλλω. Είς τΑς περιο-
χΑς ταύτας παρεμείναμεν έπί 23 ήμέρας καθ’ άς έσημειώ-
θησαν ΑλλεπΑλληλοι Αντεπιθέσεις, κατΑ τάς όποίας τό
Σώμα ήμών ύπέστη τάς άκολούθους Απωλείας. 1. Τήν
7-12-44 ό Ανθυπομοίραρχος Χρήστος Μαχαίρας, έπί κε­
φαλής όμΑδος τυγχΑνων, ένήργει κατ’ οίκον έρεύνας καί
έτραυματίσθη έξ Αδεσπότου σφαίρας είς τήν κΑτω σια­
γόνα έλαφρώς. 2. Τήν 8-12-44, τό ύπό τόν Ανθυπομοίραρ­
χον Γεώργιον ΠετρογιΑννην προκεχωρημένον φυλΑκιον,
έκ 15 Ανδρών μας, ύπέστη αίφνιδιαστικήν έπίθεσιν περί
ώραν Πην νυκτερινή ν, μέ Αντικειμενικόν σκοπόν τοΰ
έχθροϋ νΑ διεισδύση καί έπιτύχη τήν πλευροκόπησιν τοΰ
3ου ΤΑγματος ΙΠ Όρεινής Ταξιαρχίας, πλήν δμως, τοΰτο
δέν κατώρθωσεν ό έχθρός, λόγφ τής σθεναράς καί Αποφα­
σιστικής ΑντιστΛσεως τών Ανδρών καθ’ ήν έφονεύθησαν
ήρωικώς μαχόμενοι οί ύπενωμοτάρχης Νικ. Καρανίκας
καί χωροφύλακες Νικόλαος Χατζήνικολάου, Κων. Γεωρ-
γαράς καί Δημ. Βουλγαρίδης, έτραυματίσθησαν δέ οί
χωροφύλακες Γεώρ. Σιαβούρης καί Ιωάννης Βούλγαρης.
3. Τήν 13-12-44 καί ώραν 10.15' π.μ., είς θέσιν Νεκροτα-
φεΐον Ζωγράφου, κείμενον έγγύς Άλεποβουνίων, £νθα
φυλάκιον, έτραυματίσθησαν οί σκοποί: α) ύπενωμοτάρ­
χης Κυριακόπουλος Παναγ. και β) χωροφύλαξ Μπρι-
τσάκης Ιωάννης. 4. Τήν 13-12-44 έφονεύθη ό ύπενωμο-
τάρχης Περιστεράκις Άθαν., σκοπός ών είς τήν ταρά­
τσαν τοΰ Αίγινητείου Νοσοκομείου, ήτοι έν τή έκτελέσει
τών καθηκόντων του. 5. Τήν πρωίαν τής 29-12-44 ήρχι-
σαν έπιχειρήσεις κατά τής Καισαριανής, Παγκρατίου,
Βύρωνος καί Νέας Ελβετίας, καθ’ δς οί λόχοι Χωροφυ­
λακής ήκολούθησαν τήν άρχικήν των διάταξιν παρά τό
πλευρόν τών ταγμάτων τής Ταξιαρχίας, ό δέ ύποφαινό-
μενος είσήλθεν είς Καισαριανήν μετά τών τμημάτων του
τήν πρωίαν τής 30ής έγκατασταθείς είς τό οίκημα τής
Δημαρχίας. Τό Απόγευμα τής ίδίας ήμέρας Αφίχθη καί ό
Αρχηγός Πεζικοϋ μετΑ τοΰ Επιτελείου του έγκαταστα­
θείς είς οίκημα Απέχον 100 μέτρα.
Έν Καισαριανή έπεδόθημεν είς τήν έκκαθΑρισιν καί
σύλληψιν, μετΑ κόπου καί πολλών κινδύνων, τριακοσίων
τριάκοντα άτόμων (330) μαχητών άναμεμειγμένων είς τό
έπαναστατικόν κίνημα. Έπίσης άνεύρομεν πλεΐστα δπλα,
πολεμεφόδια καί παντός είδους πολεμικόν ύλικόν, άτινα
παρεδόθησαν είς τήν Διοίκησίν τής Ταξιαρχίας. Κατά
τάς έπιχειρήσεις ταύτας καί δτε ή μαχομένη δύναμις
τής Χωροφυλακής είσήρχετο είς τήν Καισαριανήν, έφο­
νεύθη ό χωροφύλαξ Σπάθής Άνδρέας τοΰ Παναγιώτου.
Έπί πλέον δέ, είς τήν Καισαριανήν, έπεδόθημεν είς τήν
περισυλλογήν μεγάλου άριθμοΰ πτωμάτων έλασιτών καί
τήν ταφήν των είς τό Νεκροταφεϊον.
Είμαι ύποχρεωμένος καί πάλιν νά τονίσω καί νά έξάρω
τήν άξιοπρεπή καί άψογον συμπεριφοράν τών ύπ’ έμέ
όργάνων, κατά τήν έν Καισαριανή παραμονήν μας καί
έκτέλεσιν τών σκληρών καθηκόντων των. Αί έπιχειρή-
σεις αύται διαρκέσασαι έπί 34 ήμέρας ούδόλως έπτόησαν
τό ήθικόν τών άνδρών μας, καίτοι έδοκίμασαν στερήσεις
καί κακουχίας τόσον άπό άπόψεως ένδύσεως, ύποδύσεως
καί διαίτης, δσον καί τών δυσμενών καιρικών συνθηκών.
Ιδιαιτέρας δέ έξάρσεως χρήζει ό ήρωισμός, ή αύταπάρ-
νησις καί ή περιφρόνησις τούτων πρός τόν θάνατον,
βαθύτατα αίσθανομένων τό έπιτελούμενον δργον τοΰ ύπέρ
Πατρίδος Άγώνος».
11. Η ΔΡΑΣΕ ΤΗΣ ΦΡΟΥΡΑΣ ΟΔΟΥ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ
Πολλαί άλλαι δυνάμεις τής Χωροφυλακής ήσαν διά τήν προστασίαν τοΰ κέντρου τής πρωτευούσης
διεσκορπισμέναι είς διάφορα σημεία τών Αθηνών, θέσεων. Άν καί σχεδόν κατά κανόνα ήσαν όλιγά-
πρός φρούρησιν Κρατικών Υπηρεσιών ή έπικαίρων ριθμοι καί κακώς ώπλισμέναι αί φρουραί αύταί, ή-
420
μύνθησαν κρατερώς και ώς έπί τό πλεΐστον άπέκρου-
σαν μέχρι τέλους τάς έλασιτικάς έπιθέσεις.
Στρατηγικόν σημεΐον άμύνης τοΟ είς τό κέντρον
τής πρωτευούσης έλευθέρου τμήματος αύτής, άπε-
τέλει ή Γ ενική Διεύθυνσις τοϋ Υπουργείου Εσωτε­
ρικών, στεγάζομενη τότε είς τό έπι τής όδοΰ Φιλελ­
λήνων 15 κτίριον. Τοϋτο και τά γειτονεύοντα τοΟ
Τμήματος Μεταγωγών τής όδοϋ Κυδαθηναίων καί
τών Έγκληματολογικών Υπηρεσιών τής Πλατείας
Μητροπόλεως έχρησίμευον ώς φράγματα εισβολής
τών έλασιτών άπό Πλάκας και Μοναστή ρακίου πρός
τήν πλατείαν Συντάγματος.
Τό κτίριον τής είς τήν όδόν Φιλελλήνων Γενικής
Διευθύνσεως τοϋ Υπουργείου Εσωτερικών διέθετε
πρός άμυναν δύναμιν 38 άξιωματικών (τεταγμένων
έν ύπηρεσίςι, διότι είς αύτήν ύπήγετο τότε ή Χωρο­
φυλακή) καί 51 όπλιτών. Ό άριθμός άλλωστε τής
δυνάμεως αύτής έποίκιλλε διότι καθημερινώς άπε-
σπώντο έκ ταύτης δι’ άλλας ύπηρεσίας. Ήτο δμως
καλώς έξωπλισμένη ή δύναμις αύτή, διαθέτουσα αύ­
τόματα, πολυβόλα καί έπαρκή πυρομαχικά.
Αρχηγός τής δυνάμεως ταύτης ήτο ό γενικός δι­
ευθυντής Χωροφυλακής παρά τφ Υπουργεία) Εσω­
τερικών, συνταγματάρχης Βασ. Παγώνης. Μετά ταύ­
της άπετέλει ένιαΐον σύνολον ή μικρά δύναμις (έκ
τριών άξιωματικών, πέντε ύπαξιωματικών καί τινων
χωροφυλάκων) ή άπεσπασμένη είς τήν Διεύθυνσιν
Χωροφυλακής τοϋ Υπουργείου Στρατιωτικών, ύπό
τόν διευθυντήν ταύτης άντισυνταγματάρχην Κ. Μα­
κρύ νιώτην.
Δεδομένου δτι αί φρουραί, τοϋ Τμήματος Μεταγω­
γών τής όδοϋ Κυδαθηναίων καί τών Έγκληματολο­
γικών Υπηρεσιών τής πλατείας Μητροπόλεως, διά
γενναίας άμύνης έκράτησαν μέχρι τέλους τάς θέ­
σεις των, οί έλασΐται δέν ήδυνήθησαν νά προσβά­
λουν τό κτίριον τής όδοϋ Φιλελλήνων. Άλλ’ ή φρου­
ρά τούτου, μακράν τοϋ νά παραμεί'νη άπρακτος, συνε-
τέλεσε σπουδαίως είς τόν άγώνα τών άλλων προκε-
χωρημένων φυλακίων πρός άπόκρουσιν τών έλασιτι-
κών έπιθέσεών, έκκαθάρισιν τής περιοχής καί προ­
στασίαν τοϋ κέντρου τής πρωτευούσης.
Εύθύς ώς έξεδηλώθη τό στασιαστικόν κίνημα, πε­
ρίπολος άξιωματικών καί όπλιτών τής Χωροφυλα­
κής, έξορμώσα άπό τής όδοϋ Φιλελλήνων πρός τάς
όδούς Κυδαθηναίων, Νίκης, Άδριανοϋ, Νικοδήμου
καί τάς συνεχομένας τής Πλάκας, έξουδετέρωνε τάς
έγκατεστημένας είς διαφόρους, έπικαίρων σημείων,
οΙκίας έλασιτικάς δυνάμεις, αί όποΐαι έχρησίμευον
ώς πυρήνες συγκεντρώσεων διά τήν σχεδιαζομένην
έξόρμησιν πρός τήν πλατείαν Συντάγματος. Ούτως,
άπεμάκρυνε τόν κίνδυνον τής είσβολής είς τό έλεύ-
θερον τμήμα τής πρωτευούσης καί ήδυνήθη νά κα-
τάσχη έναποθηκευμένα δπλα καί πυρομαχικά τοΰ
έχθροϋ. Κατά τάς έκκαθαριστικάς αύτάς έπιχειρή-
σεις συνέλαβε πολλούς έλασίτας. Μεταξύ τούτων
είχε τήν εύχάριστον έκπληξιν νά πέση είς χεΐράς
της καί ό Βούλγαρος ταγματάρχης Ιωάννης Σαρ­
μά ντσκι, ό όποιος εϊχεν έλθει είς τήν Ελλάδα ώς
κατάσκοπος, ήδη δέ έχρησίμευεν ώς όργανωτής τών
έλασιτικών δυνάμεων καί διηύθυνε τήν άπό τής
πλευράς έκείνης είσβολήν πρός τό κέντρον.
Ή δύναμις τής όδοΰ Φιλελλήνων σπουδαίως συνε-
τέλεσεν είς τήν άποτελεσματικήν άμυναν τής φρου­
ράς τοΰ Τμήματος Μεταγωγών, τήν όποίαν άνεκού-
φιζε διά συνεχών έπιθέσεών κατά τών είς τάς πέριξ
οίκίας εγκατεστημένων καί σχηματιζουσών πολι-
ορκητικόν κλοιόν έλασιτικών έστιών. 'Ως δέ έγρά-
φη άνωτέρω, δταν οί άνδρες τοϋ Τμήματος Μεταγω­
γών, έξαντλήσαντες τά πυρομαχικά των, έπεχείρη-
σαν άπεγνωσμένην έξοδον καί έφθασαν μέχρι τής
όδοϋ Φιλελλήνων, ένισχύθησαν έκεΐ μέ άνδρας καί
έφωδιάσθησαν μέ πυρομαχικά, ώστε νά έπανέλθουν
διά νά συνεχίσου ν τήν άμυναν. Έπίσης καί τό Έγ-
κληματολογικόν Τμήμα τής πλατείας Μητροπόλεως
έβοηθεΐτο δι’ άποστολής έφοδίων καί έπιθέσεών
άντιπερισπασμοϋ. "Οταν δέ αί έλασιτικαί όμάδες,
ύποστδσαι μεγάλας άπωλείας καί άπολέσασαι τήν
έλπίδα τής δι’ έφόδου καταλήψεως τών δύο τούτων
όχυρών, ήρχισαν νά διαρρέουν, ή δύναμις τής όδοΰ
Φιλελλήνων ένισχυθεΐσα καί άπό τάς φρουράς Με­
ταγωγών καί Έγκληματολογικοΰ, έξώρμησε πρός
έκκαθαριστικάς έπιχειρήσεις πρός τάς περιοχάς Πλά­
κας - Μητροπόλεως - Μοναστή ρακίου, τάς όποίας
καί άπήλαξεν άπό τάς κομμουνιστικάς όρδάς.
12. ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΩΝ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΦΡΟΥΡΩΝ
Ελλιπές ή μή άπολύτως άκριβές εις τάς λεπτομε-
ρείας, άλλ’ ίκανώς διαφωτιστικόν περί τής δράσεως
τής δυνάμεως Γενικής Διευθύνσεως Χωροφυλακής
τοϋ Υπουργείου Εσωτερικών, εϊναι τό τηρηθέν ήμε-
ρολόγιον, δπερ καί παραθέτομεν κατωτέρω, έν συνε­
χείς δέ βραχεΐαν έκθεσιν τής προσηρτημένης δυνά­
μεως, ύπηρετούσης είς τόΥπουργείο ν Στρατιωτικών.
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ
Δράσεως τής δυνάμεως
τής Γενικής Διευθύνσεως Χωροφυλακής
6 Δεκεμβρίου 1944. Ημέρα Τετάρτη
Άπό τής 8ης ώρας ρίπτονται πυρά δπλου καί αύτομά-
των είς διαφόρους παρόδους τής όδοΰ Φιλελλήνων.
421
Τήν ΙΟην ώραν προσήλθεν ό έπίατρος Κρασδς Σπυ­
ρίδων είς τό Κατάστημά μας καί μδς άνεκοίνωσεν δτι
τίθεται εις τάς διαταγάς μας καί συγχρόνως μδς Ανέφερεν,
δτι, ώς άντελήφθη διά τών διοπτρών του, έπί τής στέγης
τής, παρακειμένης τή κατοικίςι του, πολυκατοικίας, ύπάρ-
χουν δύο φωλεαί αύτομάτων δπλων, έξ ών ή μία έπί τής
διασταυρώσεως τών όδών Νίκης-Κυδαθηναίων, ή δέ
έτέρα έπί τής όδοΰ Κυδαθηναίων καί έναντι άκριβώς τής
έκκλησίας τής Αγίας Σωτείρας είς τήν ταβέρναν Πορτο-
κάλη.
Άμέσως έτέθησαν είς τήν διάθεσιν τοϋ έπιάτρου Κρασδ
ό μοίραρχος Παναγόπουλος Νικόλαος, ό Ανθυπομοίραρ­
χος Παπανικολόπουλος Δημήτριος, οί ένωμοτάρχαι Γιαν­
νόπουλος Γρηγόριος, Τσούσης Σπυρίδων, Γκίκας Νικό­
λαος, Παπαγεωργίου Σταΰρος, οί ύπενωμοτάρχαι Βα­
βούλης Γεώργιος καί Σιτοκωνσταντίνου Βασίλειος καί
Απαντες μετέβησαν είς τήν ύποδειχθεΐσαν πολυκατοικίαν.
Μόλις έφθασαν είς τήν θύραν τής πολυκατοικίας καί
έγένοντο Αντιληπτοί παρά τών έπαναστατών τών εύρισκο-
μένων έπί τής όδοϋ Κυδαθηναίων έδέχθησαν πυρά οί
προπορευόμενοι, έπίατρος Κρασδς καί ύπενωμοτάρχης
Σιτοκωνσταντίνου. Ό Σιτοκωνσταντίνου έπυροβόλησε
κατά τών έπαναστατών Απαξ καί είσήλθεν έντός τής πολυ­
κατοικίας, συγχρόνως δέ είσήλθον καί οί λοιποί Ανευ
κινδύνου, διότι οί έπαναστάται έπαυσαν τάς βολάς καί
άνήλθον δπαντες έπί τής στέγης. Έκεΐθεν έπεσημάνθη
παρά τοϋ έπιάτρου διά τών διοπτρών του ή άκριβής θέσις
τής πρώτης φωλεδς, ό δέ μοίραρχος Παναγόπουλος δι-
ήλθε τήν ταράτσαν, έπήδησεν είς έτέραν, έπλησίασε τούς
έπαναστάτας, χωρίς νά βάλλεται καί άπό έκεΐ έξεσφενδό-
νισε κατ’ αύτών χειροβομβίδας, μέ Αποτέλεσμα τόν φό­
νον 3 έπαναστατών καί τόν τραυματισμόν Ισως 3-4, έξ
ών ό εϊς τήν έπομένην, γενομένης έξορμήσεως, Ανευρέθη
πληγωμένος έντός ταβέρνας.
Έν συνεχείςι τών Ανωτέρω, ό ένωμοτάρχης Γιαννόπου­
λος παρακολουθών τήν κίνησιν τής δευτέρας φωλεδς,
διά τοϋ δπλου του έπυροβόλησε κατΑ τοϋ σκοποϋ έπα-
ναστΑτου τής φωλεδς ταύτης καί τόν έτραυμΑτισεν είς
τόν πόδα. Ό στασιαστής έγκατέλειψε τό δπλον του κατΑ
γής καί έτράπη είς φυγήν.
Ή Διεύθυνσις έπικοινωνοϋσα συνεχώς διά τηλεφώνου
μέ τόν έπίατρον Κρασδν καί τόν ένωμοτάρχην Γιαννό­
πουλον, άπέστειλε τόν ένωμοτάρχην Παπαπαναγιώτου
Εύθύμιον μέ Αριθμόν χειροβομβίδων διΑ τήν περαιτέρω
δρδσιν κατΑ τών έπαναστατών. ΔιΑ τών νέων πυρομαχι­
κών, χρήσιν τών όποιων έκαμεν δ Αποσταλείς ένωμοτάρ­
χης Παπαπαναγιώτου, είς δν ύπεδείχθη ό χώρος τής φω­
λεδς τοϋ δευτέρου αύτομάτου, έπετεύχθη κατόπιν έκ-
σφενδονίσεως τριών χειροβομβίδων ή θανάτωσις ένός
έπαναστάτου καί ή άπομάκρυνσις τών λοιπών. Ούτω κατε-
σχέθησαν δύο αύτόματα Στέν μετά 4 γεμιστήρων καί
600 φυσιγγίων καί πέντε Ατομικά δπλα. Οί Άγγλοι παρέ-
λαβον τούς τραυματισθέντας καί φονευθέντας. Έν συνε­
χείς συνελήφθησαν έπί τόπου ο ί : Λεουτσάκος Ήλίας,
Μαστοράκης Κων. καί Σαπρανίδου Όλγα, τραυματιοφο­
ρείς τοϋ ΕΛΑΣ μετά τοΰ φορείου των.
Σήμερον παρ’ όργάνων τής Υπηρεσίας μου συνελή­
φθησαν ο ί : 1. Μπακούρης Κων. φέρων κομμουνιστικόν
έμβλημα ΚΚΕ, 2. Μόύκας Θωμδς, διότι έστερεΐτο ταυ-
τότητος καί διότι διέμενε σιτιζόμενος είς τό Σώμα Στρα-
τοΰ ΕΛΑΣ έπί τής όδοΰ Σίνα, 3. Σωφρονδς Γεώργιος, διότι
ώδήγει τό ύπ’ άριθ. 29.607 αύτοκίνητον λεωφορεΐον, ώς
βοηθός αύτοϋ καθ’ όμολογίαν του, δι’ ού μετεφέρθησαν
όπλοφόροι τοΰ ΕΛΑΣ έξ Αμαρουσίου πρός συμμετοχήν
είς τόν Αγώνα, 4. Λιάρος Γεώργιος, διότι έπ’ αύτοΰ Ανευ­
ρέθη καρφίς πεντάγωνος, φέρουσα τό έμβλημα καί τά
γράμματα τοΰ ΚΚΕ, 5. Μάλφας Νικόλαος, καθηγητής
Φιλολογίας έκ Λευκάδος, έφ’ ού Ανευρέθη Αλληλογρα­
φία, έξ ής προκύπτει δτι ούτος ήτο γραμματεύς τής Κεν­
τρικής Έπιτροπής ΛευκΑδος τοΰ ΕΑΜ.
Τή αίτήσει τοΰ Τμήματος Μεταγωγών Αποστέλλομεν,
διΑ τοΰ ταγματΑρχου Βαλσαμάκη Σταύρου, είς αύτό 800
φυσίγγια Ιταλικά.
Τό Τμήμα Μεταγωγών, ύποστάν ένοπλον έπίθεσιν τοΰ
ΕΛΑΣ καί τυχόν Απωλειών είς νεκρούς καί τραυματίας
συμπτύσσεται πρός τό ΚατΑστημα τής Γενικής Διευθύν-
σεως Φιλελλήνων 15. Τό σκόπιμον ή έπιβεβλημένον τής
συμπτύξεως Αποτελεΐ Αντικείμενον ιδιαιτέρας διοικητι­
κής έρεύνης.
Ήμετέρα δύναμις μέ έπικεφαλής τόν Ανθυπομοίραρχον
Βασιλόπουλον Γεώργιον έπιτυγχάνει τήν έξόντωσίν δύο
έστιών, εύρισκομένων, τής μιδς έπί τοΰ τέλους τής όδοΰ
Νικοδήμου - Άδριανοΰ, τής έτέρας έπί τής όδοΰ Ύπερεί-
δου καί ούτως έλευθεροΰται ή όδός Νικοδήμου, έπιτρέ-
πουσα τήν έπανεγκατάστασιν τών άνδρών τοΰ Τμήματος
Μεταγωγών, ήτις καί ένεργεΐται παρά τοΰ Αξιωματικού
τούτου.
Είτα διατάσσεται ό ύπομοίραρχος Ζορμπαλδς Εύάγγε-
λος νά μεταβή μετά δυνάμεως είς Τμήμα Μεταγωγών,
πρός ένίσχυσιν του, δπερ καί έπραξε. Παρά ταΰτα ή έπανεγ-
κατασταθεΐσα δύναμις τοΰ Τμήματος Μεταγωγών Απέρ­
χεται καί διανυκτερεύει είς τό οίκημα τοΰ Υπουργείου
Γεωργίας.
Ό μοίραρχος Μαράκας Κωνστ. έν τφ θαλάμω τοΰ Κα­
ταστήματος τής Διευθύνσεως έκυψε νά σκουπίση διά σα-
ρώθρου δτε έπεσε τό έν τφ θυλακίφ του περίστροφόν του
καί έκ τής έκπυρσοκροτήσεώς του έτραυματίσθη σοβα-
ρώς είς τήν στηθικήν χώραν. Ό τραυματισθείς μετά πρό­
χειρον περίθαλψιν μετεφέρθη δι’ άγγλικοΰ αύτοκινήτου
είς τό έν Ψυχικφ Νοσοκομεΐον, πρός νοσηλείαν.
Όμάς ύπό τόν Ανθυπομοίραρχον Βασιλόπουλον, έν
συνεργασίςι μετά άγγλικοΰ τμήματος, προβαίνει είς έκ-
καθάρισιν φωλεδς έπί τής όδοΰ Πέττα καί έτέρας έπί τής
όδοϋ Άστερίου. Κατά τήν έπιχείρησιν ταύτην έτραυμα­
τίσθη είς Άγγλος λοχαγός.
7 Δεκεμβρίου 1944.-Ημέρα Πέμπτη
Τήν 6.30' ώραν τής σήμερον έκλήθη ό διοικητής τοΰ
Τμήματος Μεταγωγών μετά τών όπλιτών του, πρός οϋς
ώμίλησεν ό ύποφαινόμενος καί ύπεχρέωσεν αύτούς νά
έπανέλθωσιν είς τήν θέσιν των, άφοϋ τούς έφωδίασε διά
πυρομαχικών. Παρευθύς άνεχώρησεν ό διοικητής τοϋ
Τμήματος Μεταγωγών μετΑ Αξιωματικών καί τινων όπλι-
τών. Οί λοιποί όπλΐται συνοδεύονται βραδύτερον παρΑ
422
τοϋ μοιράρχου Σπάλα Ίωάννου και Ανθυπομοιράρχου Βα­
σιλοπούλου Γεωργίου είς τό Κατάστημά των, άποκατα-
σταθείσης ούτω τής δυνάμεως ταύτης πρός έκπλήρωσιν
τοϋ προορισμού της.
Ό Ανθυπομοίραρχος Βασιλόπουλος μετά τών ένωμο-
τάρχου Καψάλη καί χωροφύλακος Λεωτσάκου διενερ-
γοϋν εύρεΐαν έρευναν είς τάς είς τήν περιοχήν τοϋ Τμήμα­
τος Μεταγωγών οικίας καί προβαίνουν είς τήν σύλλη-
ψιν πλέον τών 20 περίοικων οΐτινες διήρπασαν τό έγκα-
ταλειφθέν ύλικόν, δημόσιον καί ιδιωτικό ν, τοϋ Καταστή­
ματος τοϋ Τμήματος κατά τήν παρελθοϋσαν νύκτα. Τό
ύλικόν συνεκεντρώθη καί παρεδόθη είς τούς δικαιούχους.
Έν συνεχείς, ό ίδιος Αξιωματικός, προέβη είς τήν έγκατά-
στασιν 4 άξιωματικών μετ’ άναλόγου δυνάμεως τοϋ Τμή­
ματος Μεταγωγών είς έπικαίρους θέσεις έπί πολυκατοι­
κιών.
"Ωρα 9η. Ό μοίραρχος Σπάλας μετά τοϋ έπιάτρου Κρα­
σά Σπυρίδωνος έλέγχουν τήν όδόν Κυδαθηναίων - Θέσπι-
δος καί κατάσχουν τρία πολεμικά ίταλικά δπλα είς τόν
περίβολον τοϋ Καταστήματος τοΰ Έρυθροϋ Σταυροϋ.
Τμήματα τής δυνάμεώς μου μέ έπικεφαλής τούς: Ταγμα-
τάρχην Κανταράκιαν, μοιράρχους Σπάλαν, Παναγόπου-
λον, Γιαννάκόν, ύπομοίραρχον Ζορμπαλαν καί άνθυπο-
μοιράρχους Δαιμονάκον, Βασιλόπουλον, Παπανικολό-
πουλον, ένήργησαν έκκαθαριστικάς έρεύνας έπί πολλών
ύπόπτων οίκιών τής περιφερείας Πλάκας μέχρι πλατείας
Συντάγματος, πρός δέ, συνέλαβον πρόσωπα έπικίνδυνα
είς τήν δημοσίαν τάξιν. Συνελήφθησαν: οί Αντώνιος
Χιωτάκης, καί Διαμαντής Άγγελίδης ώς μαχηταί τοΰ
ΕΛΑΣ. Έπίσης συνελήφθησαν ο ί : Παναγιώτης Βλαντής
καί Ιωάννης Τσίτουρας, ένοπλοι μαχηταί τοΰ ΕΛΑΣ κάί
κατεσχέθησαν είς χεΐράς των, έν αυτόματον Στέν μετά
μιας γεμιστή ρος, δύο βραχύκαννα ίταλικά δπλα μέ 80
φυσίγγια καί έν βλήμα μικροΰ δλμου. Συνελήφθησαν
άκόμη ο ί : Σφακιανουδάκης Ιωάννης, Παπαμανωλάκης
Γεώργιος καί Βογιατζόγλου Νικόλαος, ώς τροφοδόται
τοΰ ΕΛΑΣ. Όμοίως ό Ιταλός ύπήκοος Κασαντρέλλι
Παΰλος τοΰ Σεγόντου καθώς καί ό Γκοβέσης Εύστράτιος,
ώς μαχητής τοΰ ΕΛΑΣ. Όμοίως, ό ύπαρχιφύλαξ τοΰ Β'
Αστυνομικού Τμήματος Βασιλάκης Κωνστ. διότι, κομ­
μουνιστής ών, προέδιδε τούς συναδέλφους του είς τήν
κομμουνιστικήν Όργάνωσίν Πλάκας καί ό Ράπτης Νικ.,
ώς έπικίνδυνος κομμουνιστής.
Έζητήθη παρά τοΰ Τμήματος Μεταγωγών ή σύλληψις
τοΰ Βαρσάκη Κωνστ., κουρέως, έπί τής όδοΰ Απόλλωνος,
έναντι ταβέρνας Διογένους Παπαδοπούλου καί τής έρω-
μένης του Βαρβάρας, διότι ούτος έξετέλεσε τόν Βρασίδαν
Κουζούναν εις τήν γωνίαν τών όδών Πετράκη - Απόλ­
λωνος.
Αιτήσει τής Αγγλικής Στρατιωτικής 5Αρχής άποστέλ-
λεται τμήμα 5 όπλιτών μέ έπικεφαλής τόν ένωμοτάρχην
Γκίκαν Νικόλαον διά κοινή ν κατοχήν τοΰ έγκαταλειφθέν-
τος Β' ’Αστυνομικοΰ Τμήματος.
Κατεσχέθη σήμερον παρά τοΰ άνθυπομοιράρχου Βασι­
λοπούλου Γεωργίου, ένεργοΰντος μετά τοΰ μοιράρχου
Παναγοπούλου Νικολάου καί άλλων όργάνων, είς τήν οι­
κίαν Χατζημιχάλη, κείμενη ν έπί τής πλατείας Αγγέλου
Γέροντα τής Πλάκας, τό ’Αρχεΐον Λαϊκής Έπιτροπής τοΰ
Κομμουνιστικοΰ Κόμματος Πλάκας, μέ περιεχόμενον τά
έξής έγγραφα: Διά,γραμμα όρίων 1ου τομέως. Διάγραμμα
όρίων 3ου τομέως - Κατάστασιν άπορων - Πρόχειρα χει­
ρόγραφα έπτά άντίτυπα - Διάγραμμα όρίων τομέως - Δύο
πίνακες οικογενειακής καί οίκιακής καταστάσεως Ατό­
μων περιοχής Πλάκας - Σημείωμα ύπομνήσεως αιτήσεων
Μαρ. Σταρακάτου - Ψήφισμα Λαϊκής Έπιτροπής Πλάκας
τής 24.10.1944 - Όμοιον τής 21.10.1944 - Σχέδιον έπιστο-
λής πρός εύπόρους - Χειρόγραφος κατάλογος εύπορων -
Φάκελος Υγειονομικού Τμήματος Λαϊκής Έπιτροπής -
Καταστάσεις δικαιουμένων ύποδημάτων καί ένδυμάτων -
Βιβλίον πρακτικών συνεδριάσεων Λαϊκής Έπιτροπής
Πλάκας - Φάκελος Οίκονομικοΰ Τμήματος - Φάκελος
τεχνικοΰ Τμήματος - Φάκελος έπισιτισμοΰ, φάκελος προ-
εδρείας, Αρχείου Ατομικών έξυπηρετήσεων, έξακριβώσεως
Απόρων οίκογενειών, διαφωτίσεως - Βιβλίον παρασκευής
συσσιτίου, σιτιζομένων παιδίων καί Απόρων Ανηλίκων.
Τέλος τό Από 5.10.44 έγγραφον περί διορισμοϋ ώς έπιτί-
μου προέδρου τοΰ Διοικητικοΰ τοΰ Β' Άστυνομικοΰ Τμή­
ματος.
8 Δεκεμβρίου 1944: Ημέρα Παρασκευή
Ήμετέρα δύναμις μέ έπικεφαλής τούς μοίραρχον Πανα-
γόπουλον καί Ανθυπομοίραρχον Βασιλόπουλον έρευνς
τήν οϊκίαν τοΰ ίατροΰ Νικολακοπούλου καί προβαίνει
είς τήν κατάσχεσιν ρουχισμού, ίματισμοΰ, πυρομαχικών
και κομμουνιστικοΰ άρχείου.
Τό ύπό τόν ένωμοτάρχην Γκίκαν καί είς τό Β' Αστυνο­
μικό ν Τμήμα άποσταλέν άπόσπασμα έπιστρέφει σήμερον,
ώραν 16ην, έπιτελέσαν τήν άποστολήν του. Συνεχίζον­
ται αί έπί προσώπων καί οίκιών έρευναι. Μετά Αγγλικού
Τμήματος ένεργοϋνται κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός
διάφοροι οίκιακαί έρευναι.
Λαμβάνονται διάφορα μέτρα άσφαλείας, έξασφαλίσεως
τής τάξεως έν τή περιφερείς μας, έν συνεργασία μέ τάς
δυνάμεις τοΰ Τμήματος Μεταγωγών καί Διευθύνσεων Έγ-
κληματολογικών Υπηρεσιών, πρός Ας έδόθησαν προη­
γουμένως αί δέουσαι διαταγαί διά τήν κοινήν ένέργειαν,
πρός έξασφάλισιν τής Τάξεως είς τόν τομέα τής περιοχής
τών Υπηρεσιών τούτων.
9 Δεκεμβρίου 1944: Ημέρα Σάββατον
Συνεχίζονται αί έκκαθαριστικαί έρευναι έπί προσώπων
καί οίκιών παρά τών ήμετέρων όργάνων, έπιδειξαμένων
ζήλον καί αύταπάρνησιν είς τήν έκπλήρωσιν τών καθη­
κόντων των.
Κατά γενομένην έρευναν έν τή έπί τής όδοΰ Δαιδάλου
άρ. 26 οίκίς, παρ’ όμάδος μέ έπικεφαλής τούς ταγματάρχην
Κοκκίνην Μιχαήλ καί μοίραρχον Παναγόπουλον Νικό­
λαον, συλλαμβάνεται ό Σαρμάντσκι Ιωάννης, Βούλγαρος
ταγματάρχης μέ διαφόρους ταυτότητας, πράκτωρ τών
Γερμανών καί Βουλγάρων, παρουσιαζόμενος ώς Λευκορ-
ρώσος. ’Απεστάλη συνοδείς είς τήν Αγγλική ν Αστυνο­
μίαν, παρ’ ής έξακριβώθη καί ή ταυτότης του. Ό χωροφύ­
λαξ τής δυνάμεώς μου Παπαπολύζος Παναγιώτης συνέ­
λαβε τόν Ιταλόν ύπήκοον Φασάνο Ίωάννην. Ό χωροφύ-
423
λαξ τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής Μπρέσακας Ηρα­
κλής συνέλαβε τήν Αικατερίνην σύζυγον Δημητρίου
Κυράνη, διότι έφερεν ύπόπτως κεκρυμμένην άδειαν κυ­
κλοφορίας τοϋ ΕΛΑΣ, έξ ής τεκμαίρεται δτι αΰτη είναι
ώργανωμένη εις τόν ΕΛΑΣ και χρησιμοποιείται ώς σύν­
δεσμος μεταξύ τών τμημάτων του. Ύπό τοΰ Ιδίου χωροφύ-
λακος συνελήφθη ό Παπαθεοδώρου Γεώργιος τοΰ Άνδρέ-
ου, όδός Φαναριωτών Β', διότι έπ’ αύτοΰ άνευρέθησαν
έντυπα κομμουνιστικών ύμνων και διότι είναι μέλος τής
ΕΠΟΝ.
Συνελήφθη παρά τοΰ χωροφύλακος Γεωργοπούλου
Παναγιώτου ό Τόγκας Κωνστ. τοΰ Ίωάννου έκ Μεγα-
λοπόλεως, διότι μετέσχε τών κομμουνιστικών διαδηλώ­
σεων και διότι, καθ’ όμολογίαν του, ήτο άντάρτης τοΰ
ΕΛΑΣ έν Μεγαλοπόλει μέχρι τοΰ Σεπτεμβρίου 1943.
Συνελήφθη, παρά τοΰ ένωμοτάρχου Παπαηλία Φω­
τίου, ό Μπουρλας Μωυσής, Βούρβελη 34, διότι άνευρέθη
έπ’ αύτοΰ έντυπον άποφάσεως τής ΚΕ τοΰ ΕΑΜ. Ύπό
τοΰ Ιδίου συνελήφθη ό Κούγκουλος Κωνστ., Δωδώνης
80, διότι έπ’ αύτοΰ άνευρέθησαν πέντε κομμουνιστικοί
προκηρύξεις. Ύπό τοΰ Ιδίου συνελήφθη ό κομμουνιστής
Δημητριάδης Κωνστ., Αμαζόνων 15, Καλλιθέα.
Συνελήφθη, ύπό τών χωροφυλάκων Γκοβέλη, Παπαθα­
νασίου καί Λάμπρου, ό Μεγαλοοικονόμου Γεώργιος,
Ακαδημίας 45, διότι, άνήκει είς τόν ΕΛΑΣ. Είς τήν οι­
κίαν τούτου κατεσχέθη στολή άξιωματικοΰ τοΰ ΕΛΑΣ,
ώς καί §ν περίστροφον.
Συνελήφθη ύπό τοΰ ύπενωμοτάρχου Ρούσσου Εύαγγέ-
λου ή Γκιούλια Ρενέ, Τουρκίς ύπήκοος, Άρμενίς τήν
καταγωγήν, ώς συνεργαζομένη κατά τήν διάρκειαν τής
κατοχής μέ τούς Γερμανούς.
Παρά τοΰ μοιράρχου Παναγοπούλου Νικολάου συνε­
λήφθη ή κομμουνίστρια Σταυρούλα, σύζυγος Θεοδώρου
Ροΰπα ή Τσούχλου, Πέττα 5, διότι αΰτη παρέσχε τήν κα­
τοικίαν της ώς όχυρόν είς τούς έλασίτας.
Ύπό τοΰ μοιράρχου Σπάλα Ίωάννου κατεσχέθη άρχεΐ-
ον τής ΕΠΟΝ Πλάκας, είς δ έμφαίνονται οί έγγεγραμμέ-
νοι έν αύτή, ώς καί οί άνήκοντες είς τήν κομματικήν
παράταξιν τοΰ ΚΚΕ.
10 Δεκεμβρίου 1944: Ημέρα Κυριακή
Συνεχίζονται έκκαθαριστικαί προσπάθειαι δι* έρευνών
είς οίκίας καί έπί προσώπων. Συνελήφθη ό Φωτεινός Α ­
ναστάσιος, Σουλίου 12, ύπό τοϋ χωροφύλακος Ηγουμέ­
νου Δημητρίου, τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής, ώς ση-
μαίνων κομμουνιστής.
Άπόσπασμα μέ τούς ταγματάρχην Κοκκίνην, μοίραρ­
χον Γιαννάκον, μοίραρχον Παπαγεωργίου καί όπλίτας,
ένεργεΐ έρεύνας είς κατοικίας τών όδών Νίκης, Βουλής,
Νικοδήμου καί Ύπερείδου.
11 Δεκεμβρίου 1944: Ημέρα Δευτέρα
Συνελήφθη παρ’ όργάνων τής δυνάμεώς μου ό Λυκού-
σης Παναγιώτης τοϋ Γερασίμου, Κιλικίας 10, ώς ύποπτος
σύνδεσμος πληροφοριών τοΰ ΕΛΑΣ Κατσιποδίου. 'Ο-
μοίως, συνελήφθη ό Γεωργίκης Θεόδωρος τοΰ Γεωργίου,
έξ Αρκαδίας, κάτοικος Αθηνών, Πύλη Άδριανοΰ, ύπάλ-
ληλος ΣΠΑΠ, διότι έχρησιμοποιεΐτο ώς σύνδεσμος τών
μαχητών τοΰ ΕΛΑΣ.
Μδς παρεδόθη παρά τοΰ Αρχηγείου τής *Εθνοφυλακής
ό Ιταλός στρατιώτης Φρούντα Νικόλαος, δστις συνελή­
φθη παρά τοΰ δεκανέως Άντωνοπούλου Ίωάννου. Ούτος
έγκατέλειψε τάς τάξεις του κατά μήνα Αύγουστον έ.8. καί
έκρύπτετο είς τήν οΙκίαν τής Λούλας Παπαηλιοΰ, μεθ’
ής είχε μνηστευθή.
Ήμετέρα δύναμις, μέ έπικεφαλής τόν μοίραρχον Πανα-
γόπουλον Νικόλαον μετέβη δίς είς τήν έπί τής όδοΰ Πα­
τησίων 32 Αποθήκην Τροφίμων Χωροφυλακής καί δι’
αύτοκινήτου μετέφερε διάφορα είδη τροφίμων είς τό Κα­
τάστημά μας Φιλελλήνων 15, λόγφ τοΰ δτι άπηλεϊτο ή
κατάληψις τοΰ κτιρίου ύπό τών έπαναστατών.
12 Δεκεμβρίου 1944: Ημέρα Τρίτη
Συνεχίζονται αί ερευναι έπί προσώπων καί οίκιών. Ή
άσφάλεια τής περιφερείας μας είναι άπόλυτος. Συνελή­
φθη ό Παπαευαγγέλου Αριστοτέλης τοΰ Αλεξάνδρου,
Μιτσέφσκι 3, ώς έπικίνδυνος κομμουνιστής.
13 Δεκεμβρίου 1944: Ημέρα Τετάρτη
Συνελήφθη ό κομμουνιστής Μπιναρόγιας Μάριος τοΰ
Αβραάμ, Παλαιών Πατρών 54, διότι ήπείλει νά σκοτώση
τούς «γαλονάδες» καί διότι έφερε σημείωμα φέρον σφρα­
γίδα τής ΕΠΟΝ. Συνεχίζονται έκκαθαριστικαί έρευναι
έπί προσώπων καί οίκιών.
15 Δεκεμβρίου 1944: Ημέρα Παρασκευή
Ήμετέρα δύναμις μέ έπικεφαλής τούς: μοιράρχους Σπά­
λαν, Μανιώτην καί Παναγόπουλον καί άνθυπομοίραρχον
Βασιλόπουλον ένεργεΐ έρεύνας έπί ύπόπτων οίκιών, έξε-
λέγχει τά πρόσωπα, τραυματίας κλπ. καί συντελεί είς τήν
πλήρη έμπέδωσιν τής τάξεως καί άσφαλείας.
’Επεκράτησε καθ’ δλην τήν διάρκειαν τοΰ 24ώρου άπό­
λυτος τάξις είς τήν περιφέρειάν μου.
Δύναμις
Ή παρατακτή δύναμίς μου κατά τήν 5ην Δεκεμβρίου
έν. Ιτ. ήτο 38 άξιωματικοι καί 68 όπλΐται. Τήν 6ην, 7ην
καί 8ην Δεκεμβρίου ή αύτή δύναμις. Τήν 9ην Δεκεμβρίου
ή δύναμις έλαττοΰται κατά 17 όπλίτας, τεθέντας είς τήν
διάθεσιν τοΰ στρατοπεδάρχου Μεγάρου Παλαιών Ανα­
κτόρων, ήτοι άπομένουσι 38 άξιωματικοι καί 51 όπλΐται.
Τήν ΙΟην καί Ιίην Δεκεμβρίου ή ώς άνω δύναμις. Τήν
12ην Δεκεμβρίου άνεχώρησαν 4 άξιωματικοι καί 40 ό-
πλΐται διά τά Τάγματα Εθνοφυλακής, άπομένοντες οΰτω
34 άξιωματικοι καί 11 όπλΐται. Τήν 13ην Δεκεμβρίου ή
παροΰσα δύναμις, 34 άξιωματικοι καί 12 όπλΐται. Τήν
14ην Δεκεμβρίου ή δύναμις άποτελεΐται έκ 33 άξιωματι­
κών καί 13 όπλιτών, άποσπασθέντος ένός άξιωματικοΰ
είς τό Σύνταγμα Χωροφυλακής καί παρουσιασθέντος έξ
άδειας έτέρου όπλίτου. Τήν 15ην Δεκεμβρίου, δύναμις
παροΰσα έκ 33 άξιωματικών καί 14 όπλιτών.
Όπλισμος -Πυρομαχικά
Οί άξιωματικοι ήσαν άοπλοι έκτός έξαιρέσεων τινών,
424
οΐτινες εφερον πιστόλια. Ό οπλισμός τών όπλιτών περιε-
λάμβανεν άτομικά δπλα, ήτοι: 22 Μάνλιχερ έλληνικά,
15 Μάνλιχερ βουλγαρικά, 14 Λεμπέλ γαλλικά και 17 Ιτα­
λικά μετ’ ελάχιστων φυσιγγίων, άναλογούντων πρός 20
καθ’ έκαστον δπλον, πλήν τών ιταλικών. Έπίσης, εΐχομεν
είς τήν διάθεσίν μας μόνον περί τάς 50 χειροβομβίδας
ιταλικός, ώς καί δύο αύτόματα τυφέκια ίταλικά μέ πέντε
γεμιστήρας καί 100 φυσίγγια.
Έκ τών διεξαχθεισών έπιχειρήσεων ήλαττώθη κατά
πολύ ό αριθμός τών φυσιγγίων τών δπλων, πλήν δμως οί
άπομείναντες άξιωματικοί καί όπλΐται έφωδιάσθησαν ά-
παντες δι’ ιταλικών δπλων καί όλίγων έλληνικών Μάνλι-
χερ μεθ’ ίκανοΰ άριθμοϋ φυσιγγίων.
Κατηναλώθησαν ώσαύτως 38 χειροβομβίδες καί άπαν­
τα τά φυσίγγια τών αύτομάτων δπλων. Έπετεύχθη ή έξοι-
κονόμησις όλίγων φυσιγγίων τών αύτομάτων».
Γενικός Διευθυντής Χωροφυλακής
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΠΑΓΩΝΗΣ
Συνταγματάρχης Χωροφυλακής
Άριθ. Δ.Υ. Έν Άθήναις τή 20ή Δεκεμβρίου 1944
Ό Άντισυνταγματάρχης Χωροφυλακής
Μακρύνιώτης Κωνσταντίνος
Πρός
Τήν Γ' Γενικήν Διεύθυνσιν Υπουργείου Εσωτερικών
Ένταϋθα
«Λαμβάνω τήν τιμήν, έν σχέσει μέ τήν διαταγήν τής
Στρατιωτικής Διοικήσεως Αττικής, νά άναφέρω τά έξής:
Ή δύναμις είς άξιωματικούς καί όπλίτας τής Διευθύν-
σεως Χωροφυλακής Υπουργείου Στρατιωτικών, κατά τάς
ήμέρας τής έπιθέσεώς τών έλασιτών έναντίον τών Κατα­
στημάτων τών Υπηρεσιών Χωροφυλακής καί Αστυνο­
μίας, ώς καί τών Τμημάτων Αστυνομίας καί Χωροφυλα­
κής, άπετέλεσε μετά τής δυνάμεως τής Γ' Γενικής Διευ-
θύνσεως Υπουργείου Εσωτερικών ένιαΐον Τμήμα.
Τήν 6ην Δεκεμβρίου έ.έ. καί καθ’ ήν στιγμήν ένοπλοι
όμάδες άναρχικών τοΰ ΕΛΑΣ είχον προσβάλει διά πο­
λυβόλων καί αύτομάτων δπλων τήν δύναμιν τοϋ Τμήμα­
τος Μεταγωγών, Νικοδήμου 17, άλλαι δέ προκεχωρημέ-
ναι, πυροβολοΰσαι, έπροχώρουν άπό τής νοτιοδυτικής
πλευράς τής όδοϋ Φιλελλήνων, μέ σκοπόν νά καταλά­
βουν κατάλληλα σημεία έπί τής όδοΰ ταύτης καί τής πλα­
τείας Συντάγματος, ώστε νά έλέγχουν διά τοΰ πυρός των
τούς χώρους αύτούς καί νά επιτεθούν. Έγκρίσει τοΰ
γενικοΰ διευθυντοΰ καί κατόπιν πληροφοριών, άςπαρέσχεν
ό έπίατρος Κρασάς, διέταξα καί έξήλθεν έκ τοΰ κτιρίου
μέ σκοπόν νά προσβάλη τάς ένοπλους ταύτας όμάδας
δύναμις έξ άξιωματικών καί όπλιτών.
Ή δύναμις αύτη άπετελέσθη έκ τών ταγματαρχών Καν-
ταράκου Αναστασίου καί Σκάγιαννη Θεοδώρου, μοι­
ράρχου Παναγοπούλου Νικολάου* ένωμοταρχών Τσούση
Σπυρίδωνος, Παπαγεωργίου Σταύρου, Παπαπαναγιώτου
Εύθυμίου, Δασκαλοπούλου Γεωργίου, ύπενωμοτάρχου Βα­
βούλη Γεωργίου, χωροφύλακος Λεωτσάκου Γεωργίου καί
άλλων, ών τά όνοματεπώνυμα γνωρίζουσιν οί αξιωματικοί.
Έκ τής δυνάμεως ταύτης, άπετέλεσαν τό τμήμα έφόδου
ό μοίραρχος Παναγόπουλος Νικόλαος, μέ τόύς ένωμο-
τάρχας Γιαννόπουλον Γρηγόριον, Τσούσην Σπυρίδωνά,
Παπαγεωργίου Σταΰρον, ύπενωμοτάρχην Βαβούλην Γε­
ώργιον καί χωροφύλακα Λεωτσάκον Γεώργιον. Άμα, ώς
έφθασαν είς τόν βαλλόμενον χώρον, ό ένωμοτάρχης Γιαν­
νόπουλος Γρηγόριος δι’ άλματος, ύπό τά πυρά τών άναρ­
χικών, διήλθε βαλλόμενον χώρον τής όδοΰ καί έπέτυχε
νά είσέλθη έντός οίκίας μόνος, τών λοιπών πρός στιγμήν
καθηλώθέντων.
Άκολούθως, έπέτυχε νά συνεννοηθή μέ τόν ήγήτορά
του μοίραρχον Παναγόπουλον Νικόλαον τηλεφωνικώς
καί νά άνοιξη παράθυρα τής οικίας, έξ ών είσήλθον έν
αύτή ό μοίραρχος ούτος, ό ένωμοτάρχης Παπαγεωργίου
Σταΰρος, ό ύπενωμοτάρχης Βαβούλης Γεώργιος καί ό
χωροφύλαξ Λεωτσάκος.
Κατά τό έν τφ μεταξύ διάστημα μόνος ό ένωμοτάρχης
Γιαννόπουλος Γρηγόριος προσέβαλε πολυμελή ένοπλον
όμάδα τοΰ ΕΛΑΣ άπό τής οίκίας καί άνεχαίτισε τήν πε­
ραιτέρω πρόοδόν της.
Ένισχυθείς καί διά τών ύπολοίπων καί, ύπό τήν κατεύ-
θυνσιν πλέον τοΰ μοιράρχου Παναγοπούλου Νικολάου
καί αύτοπρόσωπον ύπ’ αύτοΰ προσβολήν τών έλασιτών,
διά χειροβομβίδων καί δπλων, έπέτυχον τήν έξόντωσίν
των, καίτοι έβάλλοντο παρ’ αύτών, καί τήν άφαίρεσιν
τών- δπλων των ήτοι: ένός αύτομάτου, τεσσάρων έπανα-
ληπτικών καί όλίγων χειροβομβίδων. Είς τήν έπιχείρησιν
ταύτην έξαιρετικώς έδρασαν μέ κίνδυνον τής ζωής των:
ό μοίραρχος Παναγόπουλος Νικόλαος, ό ένωμοτάρχης
Γιαννόπουλος Γρηγόριος, ό ένωμοτάρχης Παπαγεωργίου
Σταΰρος καί ό χωροφύλαξ Λεωτσάκος Γεώργιος.
Οί ύπόλοιποι άξιωματικοί καί άνδρες κατεΐχον θέσεις
κεκαλυμμένοι έπί τής όδοΰ Φιλελλήνων έν άναμονή τυχόν
έμπλοκής τής δυνάμεως έφόδου πρός ένίσχυσιν της.
Μετά τήν έπιχείρησιν ταύτην, ή δύναμις τών άνδρών
τής Διευθύνσεως Χωροφυλακής τοΰ Υπουργείου Εσω­
τερικών συνεκροτήθη είς όμάδας. Είς μερικάς τούτων
άνετέθησαν διάφοροι έπικίνδυνοι άποστολαί έκτος τοϋ
Καταστήματος, ήτοι έρευναι διά τήν άνακάλυψιν καί
έξόντωσίν ένόπλων έστιών, έρευναι διά τήν σύλληψιν
έπικινδύνων προσώπων, ένίσχυσις πρός έπαναφοράν τής
συμπτυχθείσης δυνάμεως τοΰ Τμήματος Μεταγωγών είς
τό Κατάστημά της, έπίθεσις κατά έστιών ένόπλων στα­
σιαστών δρώντων πέριξ τοΰ Τμήματος Μεταγωγών κλπ.
Τόσον τήν 6ην δσον καί τήν 7ην καί 8ην Δεκεμβρίου,
ήμέρας καθ’ &ς ή ένοπλος δράσις τών έλευθέρων σκοπευ­
τών τοΰ ΕΛΑΣ, ώς καί τών ένόπλων όμάδων τοΰ ΕΛΑΣ
ήτο ζωηροτάτη καί έπιθετική.
Τήν συγκεκριμένην δράσιν ένός έκάστου τών άνδρών
καί τάς περαιτέρω ένεργείας των δέν γνωρίζει ό ύπογε-
γραμμένος.
Διεπίστωσεν δμως δτι, ό μοίραρχος Παναγόπουλος Νι­
κόλαος, ό άνθυπομοίραρχος Βασιλόπουλος Γεώργιος, ό
ύπομοίραρχος Ζορμπαλάς Εύάγγελος μέ τούς ύπ’ αύτούς
άξιωματικούς καί όπλίτας, έχρησιμοποιήθησαν είς τάς
425
πλέον έπικινδύνους άποστολάς καί Ισχον έξαιρετικήν
άπόδοσιν, διότι καί δρώσας ένοπλους έστίας έξουδετέρω-
σαν καί άνακούφισιν είς τήν δύναμιν τοϋ Τμήματος Μετα­
γωγών παρέσχον, καί δπλα κατέσχον, ήτοι τρία αύτόματα,
περί τά 7 έπαναληπτικά καί μικράν ποσότητα πυρομαχι­
κών καί μαχητάς συνέλαβον αιχμαλώτους.
'Απάσας τάς άνωτέρω ύπηρεσίας οί είρημένοι άνδρες
άπεδέχθησαν μετά μεγάλης προθυμίας καί ένθουσιασμοΰ,
κατά τήν έκτέλεσιν δέ αύτών έπεδείξαντο αύτοθυσίαν καί
ήρωισμόν, έμψυχώσαντες οί άξιωματικοι διά τοϋ ριψο-
κινδύνου παραδείγματός των τούς ύπ’ αύτούς έλαχίστους
όπλίτας οίτινες, βλέποντες τήν αύταπάρνησίν των καί τήν
έξόχως τόλμηράν δρδσίν των, ήχθησαν είς τό ύψος τής
έξαιρετικής ταύτης διά τήν Πατρίδα ήμών περιστάσεως
καί, άψηφίσαντες τόν κίνδυνον τής ζωής των, έκ τού γε­
γονότος δτι έβάλλοντο διά πυρών αύτομάτων δπλων καί
χειροβομβίδων, κατήγαγον άπαντες άποτέλεσμα λαμπρόν
καί έθνικόν. Είδικώτερον, ό ένωμοτάρχης Γιαννόπουλος
Γρηγόριος έχρησιμοποιήθη είς τάς περισσοτέρας τών έπι-
κινδύνων άποστολών, έπεδείξατο έξαιρετικήν ψυχραιμίαν
καί γενναιότητα καί έξέθηκεν ούχί άπαξ, άλλ’ επανειλημ­
μένος τήν ζωήν του είς κίνδυνον».
13. ΑΜΥΝΑ ΕΓΚΑΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ
ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ ΚΑΙ ΒΑΡΒΑΚΕΙΟΥ
Ή είς τήν πλατείαν Μητροπόλεως έγκατεστημένη
είς τό κτίριον τής Έγκληματολογικής Ύπηρεσίας
δύναμις Χωροφυλακής, περί τής όποίας έγένετο
άνωτέρω λόγος, άπετελεΐτο έξ 11 άξιωματικών καί
20 όπλιτών. Σφοδράν έπίθεσίν ύπέστη ιδίως τήν 6ην
Δεκεμβρίου, άλλ’ άντεστάθη γενναίως έπί τετράω-
ρον, άποκρούσασα τάς κατά κύματα έπερχομένας
όρδάς και παραμείνασα τελικώς κυρία τοΰ πεδίου
τής μάχης, τραυματισθέντος μόνον ένός άξιωματι-
κοϋ. Λόγφ τής νικηφόρου άντιστάσεως τοϋ Τμήμα­
τος Μεταγωγών και τών έκκαθαριστικών έπιχειρή­
σεων τής δυνάμεως τής όδοΰ Φιλελλήνων, οί κομ-
μουνισταί δέν άπετόλμησαν άλλην έπίθεσίν πρός
τό κτίριον τής πλατείας Μητροπόλεως, τοΰ όποιου
ή φρουρά έπεδόθη εκτοτε είς ένίσχυσιν περιπολιών
πρός άπομάκρυνσιν τών στασιαστών έκ τής περιοχής.
Οί κομμουνισταί, άπομακρυνόμενοι βαθμηδόν έκ
τής Πλάκας έστρεψαν Ισχυράς δυνάμεις των πρός
τό Μοναστηράκι καί τήν όδόν ’Αθηνας, ίνα άπό τής
πλατείας Όμονοίας έξορμήσουν διά τών όδών Στα­
δίου, Πανεπιστημίου καί Ακαδημίας πρός κατάλη­
ψιν τοΰ περί τήν πλατείαν Συντάγματος άπομένοντος
έλευθέρου κέντρου τής πρωτευούσης. Τό Έλληνο-
συμμαχικόν Στρατηγεΐον συνησθάνθη τόν κίνδυνον
ύπερφαλαγγίσεως. Τήν 12ην Δεκεμβρίου, κατ’ έν-
τολήν τών άγγλικών δυνάμεων έγκατεστάθη, έν σπου­
δή, είς τό Μέγαρον Βαρβακείου Διδασκαλείου δύ-
ναμις έκ 15 άξιωματικών καί 150 όπλιτών, ώς προκε-
χωρημένον τμήμα άμύνης τής περιοχής δυτικώς τής
όδοΰ ’Αθήνας καί πλατείας Όμονοίας. Τμήμα τής
δυνάμεως ταύτης, έξ 9 άξιωματικών καί 50 όπλιτών,
έστάλη ώς φρουρά τοϋ πλησίον 8ου Στρατιωτικοΰ
Νοσοκομείου, πρός προστασίαν τών έκεΐ νοσηλευο-
μένων στρατιωτικών καί συγχρόνως έπέκτασιν τής
άμύνης.
Ή έγκατάστασις τών δυνάμεων Χωροφυλακής καί
θέσις είς κατάστασιν άμύνης τών κτιρίων αύτών,
έγένετο μετά τόσης ταχύτητος, ώστε οί κομμουνι-
σταί, άντιληφθέντες τοϋτο κατόπιν έορτής, κατε­
λήφθησαν ύπό λύσσης. Όλίγην ώραν βραδύτερον
συνεκεντρώθησαν Ισχυραί κομμουνιστικοί δυνάμεις,
αί όποΐαι περιέσφιγξαν άμφότερα τά κτίρια. Σφο-
δραί έπιθέσεις έλασιτικών στιφών καί τών λεγομέ­
νων έφεδρικών τμημάτων τοϋ έαμικοΰ δχλου τών
συνοικιών, άπεκρούσθησαν ύπό τών ύπερασπιστών,
οί όποιοι μέ τά αύτόματα δπλα των έθέριζον τά στί­
φη τών έπιτιθεμένων. Ό άγών συνεχίσθη αδιάκοπος
τήν ήμέραν καί όλόκληρον τήν νύκτα. Πεπειραμένοι
παλαιοί συμμορΐται, τρομοκράται τών έπαρχιών, έπω-
φελούμενοι τοϋ σκότους, προσεπάθησαν ερποντες
νά προσεγγίσουν, διά νά τοποθετήσουν δέσμας δυνα-
μίτιδος πρός δημιουργίαν, δι’ άνατινάξεων, ρηγμά­
των έφόδου. Άλλ’ οί ύπερασπισταί κατώρθωνον νά
έξοντώνουν τούς δυναμιτιστάς πρίν προσεγγίσουν.
Παρά τάς λυσσώδεις έπιθέσεις τών κομμουνιστι­
κών στιφών, τά όποια, είς ώρισμένας κρίσιμους φά­
σεις τοϋ άγώνος, εϊχον δυνηθή νά πλησιάσουν τά
κτίρια έπικινδύνως, ή πρωία τής 13ης Δεκεμβρίου
εύρε τούς ύπερασπιστάς κυρίους τοϋ πεδίου τής μά­
χης. Εϊχον φονευθή δύο άξιωματικοι καί εϊς όπλί-
της καί έτραυματίσθησαν τρεις όπλΐται. Κατά τάς
άκολούθους ήμέρας οί κομμουνισταί συνέχισαν τήν
πολιορκίαν, άλλ’ ήλάττωσαν τήν σφοδρότητα τών
έπιθέσεων, προφανώς έν άναμονή ένισχύσεων καί
άποστολής αύτομάτων δπλων καί δλμων. Άλλ’ έν
τφ μεταξύ τό Αγγλικό ν Στρατηγεΐον, έν πλήρει
έπιγνώσει τής στρατηγικής σημασίας διατηρήσεως
τών θέσεων αύτών, άπέστειλε στρατιωτικός δυνά­
μεις. Τότε, αί φρουραί τής Χωροφυλακής, βοηθούμε-
ναι καί άπό τάς άγγλικάς αύτάς δυνάμεις, προέβη-
σαν είς σειράν έκκαθαριστικών έπιχειρήσεων, διά
τών όποίων άπήλλαξαν τήν περιοχήν άπό τά έλασι-
τικά στίφη καί άπεσόβησαν πάντα κίνδυνον τοϋ κέν­
τρου άπό τής πλευράς αύτής.
Σημασίαν διά τήν διατήρησιν τής άμέσου έπαφής
426
τής Κυβερνήσεως μετά τών έλευθέρων περιοχών,
τήν παροχήν πληροφοριών ώς πρός τήν πορείαν
τών επιχειρήσεων και τήν τόνωσιν τοϋ ήθικοϋ τοΰ
λαοϋ, εϊχεν ή όμαλή λειτουργία τοϋ Ραδιοφωνικού
Σταθμοϋ. Ά ν ό Ραδιοφωνικός Σταθμός επιπτεν εϊς
χεΐρας τών στασιαστών, δέν θά §χανε μόνον ή Κυ-
βέρνησις τό μοναδικό ν αύτό μέσον έπικοινωνίας
μετά τοϋ λαοϋ, άλλά θά καθίστατο τοϋτο όργανον
μεταδόσεως ψευδών ειδήσεων, κομμουνιστικής προ­
παγάνδας καί παραπλανήσεως τών λαϊκών μαζών*
έν σχέσει πρός τόν διεξαγόμενον άγώνα. Παραδό-
ξως, διά τήν άμυναν τοϋ εις τό Ζάππειον Μέγαρο ν
έγκατεστημένου Ραδιοφωνικοϋ Σταθμοϋ Αθηνών, ό
όποιος θά επρεπε νά εϊχε τύχει ειδικής προστασίας,
εϊχε διατεθή μικρά δύναμις ύπό τόν άνθυπασπιστήν
Κ. Καρυοφύλλην, έξ ένός ένωμοτάρχου, τριών ύπε-
νωμοταρχών καί τριών χωροφυλάκων καί τούτων
έξωπλισμένων μέ άτομικά μόνον τυφέκια καί τινας
χειροβομβίδας. Παρά ταϋτα, οί ολίγοι αύτοί φρουροί
ήγωνίσθησαν γενναίως καί άποτελεσματικώς. Οί
κομμουνισταί, άπό τής πρωίας τής 6ης Δεκεμβρίου,
ήρχισαν τάς επιθέσεις βάλλοντες δι’ αύτομάτων καί
έκσφενδονίζοντες δυναμίτιδας καί δοχεία ή φιάλας
βενζίνης. Πάσαι αί έπιθέσεις αύταί άπεκρούσθησαν.
Άφ’ ένός ή παρουσία άγγλικών δυνάμεων εις τόν
χώρον τοϋ Έθνικοΰ Κήπου, άφ’ έτέρου ή έπιτυχής
διατήρησις τής άμύνης τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάν-
νη καί τινων κτιρίων έκεΐθεν τής λεωφόρου καί τών
Στύλων τοϋ Όλυμπίου Διός, διηυκόλυνε σημαντικώς
τήν άμυναν τοϋ Ζαππείου, διότι δέν έπέτρεπε τήν πο-
λιορκητικήν περίσφιγξιν τοϋ κτιρίου άπό δλων τών
πλευρών. Παρά ταϋτα, εις τήν γενναιότητα καί αύτο-
θυσίαν τών άμυνομένων όλίγων άνδρών τής Χωροφυ­
λακής ώφείλετο δτι άπεκρούσθησαν δλαι αί έπιθέσεις
τών κομμουνιστών καί ό Ραδιοφωνικός Σταθμός δέν
περιέπεσεν είς χεΐράς των. Ούτω δέ διεσώθησαν καί
αί άποθήκαι τοΰ Έρυθροΰ Σταυροϋ, εύρισκόμεναι
έντός τοϋ αύτοϋ κτιρίου.
Τήν έσπέραν τής 14ης Δεκεμβρίου, μία όρμητική
έξοδος τής φρουράς Ζαππείου, έν συνεργασία μετά
τεθωρακισμένων άγγλικών αυτοκινήτων, έξεδίωξε
τά είς τάς δενδροστοιχίας κρυπτόμενα τμήματα τοΰ
ΕΛΑΣ, καταδιώξασα αύτά μέχρι τής γεφύρας τοϋ
Σταδίου. Κατά τήν έπιχείρησιν αύτήν ήτις άπήλαξεν
όριστικώς τό Ζάππειον παντός κινδύνου, έφονεύθη­
σαν πολλοί έλασΐται καί έκυριεύθησαν δπλα καί
φυσίγγια.
Τρειςάλλαι'Υπηρεσίαι, φρουρούμεναι ύπό άνδρών
τής Χωροφυλακής, ύπέστησαν σφοδράς έπιθέσεις
έκ μέρους έλασιτικών στιφών. Αύταί ήσαν: Ή Γενι­
κή Διαχειριστική Αποθήκη Χωροφυλακής, στεγα-
ζομένη είς οίκημα παρά τό τέρμα τής όδοϋ Πατησίων,
ή Αποθήκη Τροφίμων Χωροφυλακής, εύρισκομένη
εις ισόγειον κτίριον είς τήν άρχήν τής όδοΰ Πατη­
σίων, παρά τό τότε κατάστημα Γενικής Άσφαλείας
Αθηνών καί τό Τυπογραφεΐον Χωροφυλακής, παρά
τήν άρχήν τής λεωφόρου Αλεξάνδρας.
Καί εϊς τά τρία αύτά κτίρια, αι όλιγάριθμοι καί
στερούμεναι αύτομάτων δπλων φρουραί Χωροφυλα­
κής άντεστάθησαν γενναίως καί άπέκρουσαν τάς
έπιθέσεις τών έλασιτών. Άλλά τά έφόδιά των ήσαν
όλίγα καί ό άνεφοδιασμός των ήτο δυσχερής, έπειδή
εύρίσκοντο εις περιοχάς κατεχομένας έξ όλοκλήρου
ύπό τών κομμουνιστών. Έπί πλέον, αί θέσεις των δέν
εΐχον στρατηγικήν σημασίαν διά τήν γενικήν άμυ­
ναν. Διά τοϋτο, τό άγγλικόν Άρχηγεΐον άπεφάσισε
τήν έγκατάλείψίν των. Βαθμηδόν, αί είς αύτά άπο-
κλεισθεΐσαι δυνάμεις τής Χωροφυλακής ήδυνήθησαν
νά διαφύγουν, συμπτυχθεΐσαι, αί τής Γενικής Απο­
θήκης Χωροφυλακής πρός τό κέντρον'τής πόλεως,
αί τής Αποθήκης Τροφίμων πρός τά Παλαιά Ανά­
κτορα καί τοϋ Τυπογραφείου πρός τό παρά τήν όδόν
Ίουλιανοΰ Άρχηγεΐον Χωροφυλακής.
14. Η ΑΜΥΝΑ ΤΩΝ ΑΝΑΚΤΟΡΩΝ
ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΕ ΤΟΥ 141ου ΤΑΓΜΑΤΟΣ
Μικρά φρουρά εϊχε τοποθετηθή καί εις τά Βασιλικά
Ανάκτορα τής όδοϋ Ήρώδου τοϋ Άττικοϋ, τά ό­
ποια, λόγφ θέσεως, έστεροϋντο στρατηγικής σημα­
σίας, άλλ’ ή εστω καί βραχεία κατάληψίς των ύπό
τών έλασιτών, θά εϊχεν ώς συνέπειαν μεγάλας ζημί­
ας έκ διαρπαγών, λεηλασίας καί καταστροφών ύπό
τοΰ καραδοκοϋντος έλασιτικοΰ όχλου. Κυρίως, πρός
τόν σκοπόν αύτόν, οί έλασΐται έπεχείρησαν έπανει-
λημμένως αιφνιδιαστικός έξορμήσεις άπό τοΰ πλη­
σίον Σταδίου καί τοϋ Άρδηττοΰ. Άλλ’ ή φρουρά
Χωροφυλακής, άγρυπνοϋσα πάντοτε, έξεμηδένιζε τό
στοιχεΐον τοϋ αίφνιδιασμοΰ δι’ όμαδικοϋ πυρός, έως
δτου άγγλικαί δυνάμεις έπερχόμεναι άπό τής πλευ­
ράς τοΰ Έθνικοΰ Κήπου έξηνάγκαζον τούς έλασίτας
εις ύποχώρησιν πρός τά έκεΐθεν τοϋ Σταδίου κρησφύ­
γετά των. Ούτω τά Βασιλικά Ανάκτορα παρέμειναν
άνέπαφα.
Πολύ μεγαλυτέρα ήτο ή σημασία τής φρουρήσεως
τών Παλαιών Ανακτόρων, τών όποιων τό έπιβλητι-
κόν κτιριακόν συγκρότημα άπετέλει αύτό καθ’ έαύτό
όχυρόν, δεσπόζον τοϋ κέντρου τής πρωτευούσης.
427
Δέν ύπήρχεν άμφιβολία δτι, άν τά έλασιτικά τάγμα­
τα έπετύγχανον είτε άπό τής πλευράς Βασιλίσσης
Σοφίας, είτε άπό τής λεωφόρου Συγγροϋ καί τοϋ
Έθνικοϋ Κήπου, νά προσεγγίσουν, θά ένήργουν λυσ­
σώδεις έφορμήσεις διά πυροβόλων, δλμων καί άνα-
τινάξεων διά δυναμίτιδος, διά νά γίνουν κύριοι τοϋ
όχυροϋ αύτοϋ. Τότε, σχεδόν αύτομάτως, θά έγίνον-
το κύριοι όλοκλήρου τοΰ άπομένοντος έλευθέρου
κεντρικού τμήματος τής πρωτευούσης. Κυβέρνησις,
κυβερνητικαί έξουσίαι καί έναπομένοντα κρατικά
κτίρια θά έπιπτον τό δν μετά τό άλλο είς χεΐρας τοΰ
έλασιτισμοΰ, ό όποιος ούτω θά καθίστατο κυρίαρχος
όλοκλήρου τής Ελλάδος δι’ έγκαθιδρύσεως κομμου­
νιστικών έξουσιών.
Ή Ελληνική Κυβέρνησις καί τό Άγγλικόν Στρα­
τηγείο ν, έκτός τών μέτρων πρός άποσόβησιν διεισδύ-
σεως τών έλασιτών πρός τό κέντρον, άπέδωσε σημα­
σίαν καί εις τήν άμυναν τοϋ κτιριακοϋ συγκροτήμα­
τος τών Παλαιών Ανακτόρων, άκόμη δέ καί είς τήν
έκεΐ συγκέντρωσιν έφεδρικών δυνάμεων τής Χωροφυ­
λακής, πρός χρησιμοποίησίν των, δπου θά παρί-
στατο άνάγκη. Ούτω, πρό τοΰ στασιαστικού κινήμα­
τος, άλλά καί κατά τήν διάρκειαν τούτου συνεκεν­
τρώθησαν είς Παλαιά Ανάκτορα δυνάμεις τής Χωρο­
φυλακής, έκ τών διαλυθεισών Υπηρεσιών τών έπαρ-
χιών, ώς καί έκ τών συνεπείςι τής δράσεως τών κομ­
μουνιστών συμπτυχθεισών είς τό κέντρον τών Αθη­
νών Υπηρεσιών Χωροφυλακής.
Τήν 8ην Δεκεμβρίου, διετάχθη παρά τοΰ Αρχη­
γείου Χωροφυλακής ή είς τά Παλαιά Ανάκτορα
συγκρότησις τριών λόχων, έκ τών έκεΐ άνδρών τής
Χωροφυλακής, οί όποιοι, μετά έκατόν περίπου άν­
δρών Εθνοφυλακής θά άπετέλουν Τάγμα. Ούτω συνε-
κροτήθη τό 141 Τάγμα Εθνοφυλακής, τοϋ όποίου
διοικητής ώρίσθη ό άντισυνταγματάρχης Πεζικοϋ
Γεωργ. Καροφυλλάκης. Οί άνδρες κατενεμήθησαν
εις τούς λόχους άναμείξ, Χωροφυλακής, Πεζικοϋ,
Πυροβολικοϋ κλπ. Άλλά τό στοιχεΐον τής Χωρο­
φυλακής ύπερτέρει σημαντικώς. Τελικώς διά προσε-
λεύσεως καί νέων, κατετάχθησαν είς τοϋτο 280 ό-
πλΐται τής Χωροφυλακής καί 15 άξιωματικοί καί
άνθυπασπισταί τοϋ ίδίου Σώματος. Οί λόχοι διηρέ-
θησαν είς διμοιρίας, είς έκάστην τών όποιων ένετά-
χθη εις άξιωματικός ή άνθυπασπιστής Χωροφυλα­
κής καί εις άξιωματικός Πεζικοϋ. Είς τό Επιτελείο ν
τοΰ Τάγματος ύπηρέτει ό μοίραρχος Άρ. Ζαφειρό-
πουλος. Τήν στρατονομίαν έκάστου λόχου άνέλαβον
έννέα χωροφύλακες, μετέχοντες συγχρόνως καί τών
έπιχειρήσεων.
Κατά τάς πρώτος ήμέρας τό Τάγμα έξετέλει πε­
ριπολίας άνά τόν Έθνικόν Κήπον πρός άπόκρουσιν
τυχόν έπιθέσεων τών έλασιτών κατά τών Παλαιών
Ανακτόρων. Συγχρόνως, οί άνδρες έφωδιάσθησαν
ύπό τών Άγγλων δι* όπλισμοϋ καί έξεπαιδεύθησαν
είς τήν χρήσιν τών νέων δπλων. Τό Σύνταγμα Μα-
κρυγιάννη κατόπιν τοϋ κρατεροΰ άγώνος τών τεσ­
σάρων πρώτων ή μερών (6-10 Δεκεμβρίου) άπέκρου-
σε τάς έπιθέσεις τών έλασιτών, καί συνεχίζον έπι-
τυχώς τήν άμυναν, άπεμάκρυνε τό άμεσον ένδεχόμε-
νον όμαδικής έπιθέσεώς τών έλασιτικών δυνάμεων
άπό Σταδίου - Ζαππείου - Έθνικοϋ Κήπου πρός Πα-
λαιά Ανάκτορα - πλατείαν Συντάγματος. Τότε άπε-
φασίσθη δπως έκ τής δυνάμεως τοϋ Συντάγματος
Μακρυγιάννη μεταφερθοϋν 100 άνδρες πρός φύλαξιν
καί ένδεχομένην ύπεράσπισιν τών Παλαιών Ανα­
κτόρων, ΐνα τό έκεΐ έδρεΰον 141 Τάγμα Εθνοφυλακής
χρησιμοποιηθή εις έπιχειρήσεις είς άλλα σημεία
τών Αθηνών.
Πράγματι, τήν νύκτα τής 10ης πρός 11ην Δεκεμ­
βρίου, τό Τάγμα μετεστάθμευσε πρός τό Στρατιωτι-
κόν Γενικόν Νοσοκομεΐον Γουδί, ύπαχθέν είς τήν
ΙΠ Έλληνικήν Όρεινήν Ταξιαρχίαν Ρίμινι. Έκεΐ­
θεν, ό πρώτος καί ό δεύτερος Λόχος μετά τμημάτων
τής Ταξιαρχίας μετεκινήθησαν πρός τό φθισιατρείο ν
«Σωτηρία», δπου προσέβαλον έπιτυχώς έλασιτικάς
δυνάμεις, τάς όποίας διεσκόρπισαν, άφ’ ού συνέλα-
βον πολλούς αίχμαλώτους. Έν συνεχείςι άνέλαβε
τήν άμυναν τής περιοχής τοΰ Γουδί, άποκροΰον άλ-
λεπαλλήλους έλασιτικάς επιθέσεις. Είς λόχος με­
τεστάθμευσε πρός ένίσχυσιν τής άμύνης τής Ε ­
φορείας Ύλικοϋ Πολέμου, ή όποία ύφίστατο σφο-
δράς έπιθέσεις άπό Καισαριανής, έν φ άλλος έτάχθη
είς τούς Στρατώνας Πεδινού Πυροβολικού, δπου εΐ-
χεν όρισθή καί ή έδρα τής Διοικήσεως τοϋ Τάγματος.
Άπό τής 13ης Δεκεμβρίου, τό Τάγμα ύπήχθη ύπό
τήν 13ην Τεθωρακισμένην Αγγλική ν Ταξιαρχίαν
καί μετά τεθωρακισμένων άγγλικών δυνάμεων μετε-
κινήθη πρός τήν περιοχήν Στέγης Πατρίδος, δπου
διεξήγαγε σφοδράς μάχας κατά τών έλασιτών άπό
πολυκατοικίας είς πολυκατοικίαν. Οί έλασΐται ύπο-
χωροϋντες άνετίνασσον διά δυναμίτιδος τάς πολυκα­
τοικίας καί οί άνδρες τοΰ Τάγματος ύπεχρεοΰντο νά
καταβάλλουν ύπερανθρώπους δυνάμεις διά νά άνασύ-
ρουν έκ καπνιζόντων έρειπίων οίμώζοντα θύματα καί
νά βοηθούν τούς δυστυχείς κατοίκους νά περισυλ-
λέξουν έκ τών έρειπίων δ,τι ήτο δυνατόν έκ τών
έπίπλων καί ένδυμάτων των.
Άπό τής 18ης Δεκεμβρίου, τό Τάγμα έπεδόθη είς
έκκαθαριστικάς έπιχειρήσεις είς τό δασύλλιον τοϋ
Λυκαβηττοϋ καί τούς πέριξ τούτου συνοικισμούς.
Ύφίστατο συνεχώς άπωλείας, διότι έβάλλετο νυχθη­
μερόν άπό τού κατεχομένου ύπό τών έλασιτών συνοι­
κισμού Γκύζη. Δύο διμοιρίαι τούτου έλαβον μέρος
είς τάς έπιχειρήσεις τών φυλακών Άβέρωφ, δπου,
καταφθάσασαι μετ’ άγγλικών τεθωρακισμένων κατά
τήν πλέον κρίσιμον στιγμήν, δτε ή άντίστασις είχε
σχεδόν έξουδετερωθή καί οί έλασΐται ήσαν έτοιμοι
νά είσορμήσουν είς τό έσωτερικόν, συνετέλεσαν
σπουδαίως είς τήν σωτηρίαν τής φρουράς καί τήν
άσφαλή μεταφοράν τών κρατουμένων.
Πρός έκμηδένισιν τών έλασιτικών στιφών, τά ό­
ποια ώχυρωμένα είς κατοικίας συνοικισμών έβαλλον
συνεχώς, δύο διμοιρίαι τοΰ Τάγματος άνήλθον μέχρι
τών ύψωμάτων τοϋ Λυκαβηττοϋ, δπου έστησαν πο-
428
λυβολεΐα και παρατηρητήρια, έτοποθετήθησαν δέ
και νάρκαι είς τήν περιφερειακή ν τάφρον.
Οΰτω, κατόπιν σειράς έκεΐθεν έξορμήσεων έπέ­
τυχον νά έκκαθαρίσουν τάς πέριξ συνοικίας άπό τά
έλασιτικά στοιχεία. Αί έκκαθαριστικαί έπιχειρήσεις
βαθμηδόν έπεξετάθησαν μέχρι τοϋ συνοικισμοϋ
Κουντουριώτου, Γηροκομεΐον καί Τουρκοβούνια.
Συγχρόνως, δυνάμεις τοϋ Τάγματος έχρησιμοποιοΰν-
το πρός ένίσχυσιν τών ύπερασπιζουσών έντός τών
Αθηνών διάφορα κτίρια Υπηρεσιών φρουρών Χωρο­
φυλακής, περί τών ήρωικών άγώνων τών όποίων
ώμιλήσαμεν άνωτέρω ή θά όμιλήσωμεν έν συνεχείςι.
Κατά τάς έπιχειρήσεις τοϋ Τάγματος συνελήφθησαν
έκατοντάδες αίχμαλώτων καί περιήλθον είς τοϋτο
πολλά αύτόματα δπλα καί ποσότητες πυρομαχικών.
Αί περί τόν Λυκαβηττόν συνοικίαι καί Ιδιαιτέρως
αί άπό πλατείας Κολωνακίου μέχρι καί τής Στέγης
Πατρίδος, ώφειλον τήν διάσωσίν των άπό τόν ό­
λεθρον καί τήν καταστροφήν τοϋ έλασιτισμοϋ είς
τήν γενναίαν δρδσιν τοϋ 141 Τάγματος Εθνοφυλα­
κής, τό όποιον, ώς εΐπομεν, κατά μέγα μέρος άπηρτί-
ζετο έξ άνδρών τής Χωροφυλακής. Ιδιαιτέρως δέ
οί κατά τάς δραματικάς έκείνας ήμέρας κατοικοΰν-
τες τάς συνοικίας έκείνας ένθυμοϋνται εύγνωμόνως
τήν ύψηλόφρονα διαγωγήν τών άνδρών τοϋ Τάγμα­
τος, οί όποιοι, μαχόμενοι νυχθημερόν δέν'έλησμό-
νουν τά άνθρωπιστικά των καθήκοντα, άλλ’ έβοή-
θουν τάς οικογενείας τών άμάχων είς τόν έπισιτι-
σμόν των, τήν προστασίαν των άπό τά ληστρικά
έλασιτικά στοιχεία καί τήν περίθαλψιν άπό τά δει-
νοπαθήματά των. Κατά τάς επιχειρήσεις αύτάς έφο-
νεύθησαν δύο άξιωματικοι καί όκτώ όπλΐται καί
έτραυματίσθησαν δύο άξιωματικοί καί δέκα όπλΐται.
Τήν ΙΟην Ίανουαρίου 1945, τό Τάγμα Εθνοφυλα­
κής έγκατέλειψε τήν πρωτεύουσαν καί μετεκινήθη
πρός τά Μεσόγεια, καί, ώς θά ίδωμεν έν συνεχείςι,
διά σειράς έκκαθαριστικών έπιχειρήσεων έξεκα-
θάρισε τήν ύπαιθρον άπό τά άναρχικά καί κακο-
ποιά στοιχεία.
Οί άξιωματικοι καί όπλΐται αύτοί τής Χωροφυλα­
κής, εχοντες ήδη διεξαγάγει σκληρούς άγώνας άνά
τάς έπαρχίας, κατά τήν διάρκειαν τής κατοχής,
ένεπνέοντο ύπό πατριωτικοϋ πάθους καί εϊχον κε-
κτημένην πείραν είς τήν άνακάλυψιν καί καταδίω-
ξιν τών κομμουνιστών. Διασκορπισθέντες καί πά-
λιν μέχρι τών πλέον άπομεμακρυσμένων έδαφών τής
Ελληνικής Έπικρατείας, κυρίως είς τήν Βόρειον
Ελλάδα, συνέβαλον άνυπολογίστως είς τήν έξόν-
τωσιν τών κακοποιών στοιχείων, τήν άποκατάστα-
σιν τάς τάξεως καί τήν έγκαθίδρυσιν νομίμων έξου-
σιών, ώς θά έκθέσωμεν λεπτομερώς έν συνεχείςι.
Πάντως, είς τό συγκρότημα τών Παλαιών Ανακτό­
ρων, καθ’ δλην τήν διάρκειαν τής έλασιτικής στά­
σεως τοϋ Δεκεμβρίου 1944 παρέμενον, συγκεκροτη-
μέναι καλώς, έφεδρικαϊ δυνάμεις τής Χωροφυλακής,
αί όποΐαι έκτός· τής έπειγούσης άποστολής ένισχύ-
σεων, δπου έπέβαλε τοϋτο ή άνάγκη τών διεξαγομέ-
νων έπιχειρήσεων, έχρησίμευον ώς δύναμις ύπερα-
σπίσεως τοϋ κτιρίου άπό ένδεχομένην έλασιτικήν
έπίθεσίν καί ώς τελευταία δύναμις άμύνης τοϋ έλευ-
θέρου κέντρου τής πρωτευούσης.
Ό άνθυπομοίραρχος Άποστ. Καφίρης καί 13
όπλΐται τοϋ 8ου Λόχου Μακρυγιάννη, μεταβαίνον-
τες δι’ αύτοκινήτου πρός μισθοδοσίαν τών άνδρών
τής φρουράς τών φυλακών Συγγροϋ, συνελήφθησαν
καί άφωπλίσθησαν ύπό έλασιτών παρά τά Σφαγεία.
Δύο χωροφύλακες άφέθησαν έλεύθεροι τήν μεθεπο-
μένην, τών λοιπών ήγνοείτο ή τύχη. Κατά τά τέλη
Ίανουαρίου 1945 είς τήν θέσιν «Σχιστό Κουτσικα-
ρίου», κατά τήν έκταφήν πτωμάτων, άνεγνωρίσθη-
σαν έκεΐνα τοϋ άνθυπομοιράρχου καί τών συνοδευ-
όντων αύτόν χωροφυλάκων.
"Αμα τή ένάρξει τοΰ στασιαστικοϋ κινήματος,
ύπό 700 κομμουνιστών προσεβλήθη ό Σταθμός Χω­
ροφυλακής Χαλανδρίου. Οί άνδρες τοΰ Σταθμοϋ ή-
μύνθησαν έπιτυχώς μέχρι τής έπομένης, δτε κατώρ­
θωσαν νά διασπάσουν τήν πολιορκητικήν ζώνην
καί νά συμπτυχθοΰν είς Αθήνας, καταφυγόντες είς
τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη.
15. ΤΑ ΔΡΑΜΑΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
Καθ’ δν χρόνον είς τάς Αθήνας αί έξ άνδρών τής
Χωροφυλακής φρουραί διεξήγον άπεγνωσμένον καί
πολυαίμακτο ν άγώνα πρός διάσωσιν τής Ελληνικής
πρωτευούσης, αί είς τόν Πειραιά έλάχισται δυνάμεις
τής Χωροφυλακής εύρέθησαν έντελώς άπομεμονω-
μέναι έκ τοϋ κέντρου καί άνευ δυνατότητος λήψέως
βοηθειών. Έν τούτοις έρρίφθησαν καί αύταί είς ή-
ρωικόν άγώνα καί δέν ύπελείφθησαν είς θυσίας. Άπό
τών πρωινών ώρών τής 4ης Δεκεμβρίου, πολυάρι­
θμα καί έφωδιασμένα δι’ αύτομάτων έλασιτικά στίφη
έπετέθησαν ταύτοχρόνως έναντίον τών κτιρίων τής
Διοικήσεως Χωροφυλακής Πειραιώς, τοϋ Τμήμα­
τος Μεταγωγών Πειραιώς, τών Επανορθωτικών Φυ­
λακών (Βούρλων) καί τοΰ Στρατοπέδου Συγκεντρώ-
σεως Αλλοδαπών.
Τό σύνολον τών δυνάμεων τάς όποίας ήδύναντο
νά διαθέσουν αί Ύπηρεσίαι αύταί Χωροφυλακής Πει­
ραιώς, δέν ύπερέβαινε τούς 100 άξιωματικούς καί
429
Ταγματάρχης Στέφανος Σταοράκης τοΰ Λονΐζου, γεννηθείς
είς "Ιον Κυκλάδων. Τόν Δεκέμβριον τοΰ 1944, διοικητής ών
τής Διοικήσε(ος Χωροφυλακής Πειραιώς, συνελήφθη υπό
τών κομμουνιστών, μετά πολύωρον έπικόν άγώνα, καί όδη-
γηθεις είς 'Λσυλον Νέας Κοκκινιδς έξετελέσθη μαζί μέ άλ­
λους άνδρας τής Χωροφυλακής.
όπλίτας, και τούτους ώπλισμένους μόνον μέ άτομικά
δπλα και έφωδιασμένους μέ όλίγα πυρομαχικά καί
μικρόν άριθμόν χειροβομβίδων. Καί έν τούτοις, οί
όλίγοι άπομεμονωμένοι καί διεσκορπισμένοι εϊς
μακρινά, τό £ν έκ τοϋ άλλου, κτίρια, οί ήρωικοί αύ­
τοί άνδρες τής Χωροφυλακής, άπέκρουσαν μέ άγανά-
κτησιν τάς προτάσεις τών έλασιτών πρός παράδοσιν
καί δέν έδίστασαν νά ριφθοϋν εις καταφανώς άνισον
καί άπελπιν άγώνα. Ό άγών κυρίως διεξήχθη είς τήν
άμυναν τοϋ κτιρίου Διοικήσεώς Χωροφυλακής καί
τοΰ Τμήματος Μεταγωγών, δπου αί μάχαι διήρκεσαν
καθ’ δλην τήν ήμέραν τής 4ης Δεκεμβρίου. Οί άν­
δρες τής Χωροφυλακής άπέκρουσαν δλας τάς λυσ­
σώδεις έπιθέσεις τών κομμουνιστών, προκαλοΰντες
είς αύτούς βαρείας άπωλείας. Άλλά, κατά τάς έσπε-
ρινάς ώρας έξηντλήθησαν όλοκληρωτικώς τά πυρο­
μαχικά των καί, παρά τάς άπεγνωσμένας έκκλήσεις
των πρός τάς έγγύτερον στρατιωτικάς δυνάμεις, ού­
δεμία έστάλη πρός αύτούς βοήθεια. "Οταν άπωλέσθη
κάθε έλπίς ένισχύσεως, έπεχείρησαν όμαδικήν Εξο­
δον, προσπαθοϋντες νά διαφύγουν πρός διαφόρους
κατευθύνσεις. Ά λ λ ’ ό πολιορκητικός κλοιός ήτο
πολύ στενός καί έλάχιστοι ήδυνήθησαν νά διαφύ­
γουν. Οί συλληφθέντες ώδηγήθησαν είς τό Άσυλον
Νέας Κοκκινιδς δπου, άφοΰ άπεγυμνώθησαν καί έβα-
σανίσθησαν φρικωδώς, έξετελέσθησαν όμαδικώς διά
μαχαιρών, μεταξύ δέ τούτων ήτο καί ό ταγματάρχης
Στ. Σταυράκης.
Οί διαφυγόντες τήν σύλληψιν καί τινες κατορθώ-
σαντες νά δραπετεύσουν συνεκεντρώθησαν εϊς τήν
Σχολήν Δοκίμων. Έκεΐ μετά τών διαφυγόντων άν­
δρών τής Αστυνομίας Πόλεων συνεκρότησαν £ν
ένιαΐον μικρόν στρατιωτικόν σώμα, τό όποιον, τε-
θέν ύπό τάς διαταγάς τοΰ στρατιωτικού διοικητοΰ,
άνέλαβε τήν έκκαθάρισιν τών ύπό στρατιωτικών δυ­
νάμεων άπελευθερουμένων περιοχών τοϋ Πειραιώς.
Ή έξ 28 άνδρών φρουρά Χωροφυλακής τοϋ Ναυ-
τικοΰ Νοσοκομείου Πειραιώς, ύποστδσα έπίθεσιν,
μετά βραχεΐαν άμυναν έκάμφθη καί τό Νοσοκομεΐον
κατελήφθη ύπό τών έλασιτών. Οί άνδρες τής φρουράς
θά εΐχον τήν ϊδίαν οίκτράν τύχην τών άλλων, άν,
όλίγον επειτα, δέν κατέφθανεν άγγλική δύναμις ή
όποία άνακατέλαβε τό Νοσοκομεΐον, όπότε ήδυνή­
θησαν καί ούτοι νά διαφύγουν.
Παραθέτομεν κατωτέρω, πρός πληρεστέραν ένη-
μέρωσιν περί τών τραγικών συμβάντων τοϋ Πειραιώς,
τήν ύπό χρονολογίαν 22 Δεκεμβρίου 1944 εκθεσιν
τοϋ δραπετεύσαντος καί διασωθέντος διοικητοΰ Χω­
ροφυλακής Πειραιώς ταγματάρχου Ε. Σούνδια πρός
τήν Άνωτέραν Διοίκησιν Χωροφυλακής Στερεδς Ε λ ­
λάδος :
«Λαμβάνω τήν τιμήν, ν’ άναφέρω δτι τήν 4ην Δεκεμ­
βρίου έ,’έ. καί περί ώραν 5.45' έγένετο όμαδική έπίθεσις
κατά τών κτιρίων τής Διοικήσεώς Χωροφυλακής καί τοΰ
Τμήματος Μεταγωγών ύπό πολυαρίθμων άναρχικών άνη-
κόντων εϊς τόν ΕΛΑΣ.
Ή δύναμις άμφοτέρων τών Υπηρεσιών ήμύνθη έπί
δίωρον καί πλέον κρατερώς, άντιμετωπίσασα κατά πολύ
ύπερτέρας δυνάμεις διαθετούσας πολυάριθμα αύτόματα
δπλα, δλμους, χειροβομβίδας κλπ., έξαντλήσασα δέ τά
έλάχιστα πυρομαχικά της, ήναγκάσθη νά ύποκύψη, άφοΰ
έβεβαιώθη δτι ούδαμόθεν ήδύνατο νά παρασχεθή είς αύ­
τήν ένίσχυσις παρ’ άλλης στρατιωτικής δυνάμεως.
Ταύτοχρόνως πολυάριθμοι όμάδες άναρχικών βαρέως
έξωπλισμέναι έπετέθησαν καί κατά τών φρουρών τών
Επανορθωτικών Φυλακών καί τοΰ Στρατοπέδου Συγκεν-
τρώσεως Αλλοδαπών, οί άνδρες τών όποιων, άμυνθέν-
τες, ήναγκάσθησαν να ύποκύψουν.
Μετά τήν έπακολουθήσασαν συμπλοκήν, τόσον οί άν­
δρες τών άνωτέρω φρουρών, δσον καί οί τής Διοικήσεώς
Χωροφυλακής Πειραιώς καί τοΰ Τμήματος Μεταγωγών,
άνερχόμενοι είς έκατόν περίπου άξιωματικούς καί όπλί­
τας, συνελήφθησαν αιχμάλωτοι καί τμηματικώς μετήχθη-
σαν, κατά τάς πληροφορίας μας, είς τό "Ασυλον Νέας
Κοκκινιδς. Κατά τήν συμπλοκήν έτραυματίσθη ό ύπομοί­
ραρχος Χατζηκωνσταντής Αντώνιος, ύποστάς διαμπερή
τραύματα διά πολυβόλου δπλου είς άμφοτέρους τούς πό-
δας καί δστις νοσηλεύεται είς τό Ζάννειον Νοσοκομεΐον.
Έπίσης, έτραυματίσθησαν οί χωροφύλακες Πιπΐκος Δη-
430
Σύγχρονος άεροφωτογραφία του έναπομένοντος έλεοθέροο έλληνικοΰ χώρου κατά τό Δεκεμβριανόν κίνημα τοΰ 1944. Διακρίνονται
νευραλγικά σημεία τών ’Αθηνών τών όποιων τήν φρούρησιν και ασφάλειαν εϊχεν έπωμισθή ή Χωροφυλχική, ώς τό κτιριακόν συγ­
κρότημα τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, τό Ζάππειον (Ραδιοφωνικός Σταθμός), Παλαιά Ανάκτορα, Εθνικός
Κήπος, πλατεία Ρηγίλλης κ.ά. δι ών άπέκλειε τάς όδούς προσπελάσεως πρός πλατείαν Συντάγματος, Ενθα ή εδρα τής Ελληνι­
κής Κυβερνήσεως—ξενοδοχεϊον «Μ. Βρεττανία»—και τά άλλα κυβερνητικά κτίρια, τών όποιων τήν κατάληψιν έπεδίωκον
οί κομμουνισταί διά τήν όλοκληραπικήν ύποδούλωσιν τής Ελλάδος. ’Από τών σημείων αύτών ή Χωροφυλακή ήμύνθη γενναίως
και άπέκρουσεν άπάσας τάς έπιθέσεις τών κομμουνιστών, ματαιώσασα διά παντός τά σχέδιά των, περί βιαίας καταλήψεως τής
έξουσίας και άνατροπής τών πάντων. Είς ενια τούτων—ώς τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη— έγράφησαν σελίδες άφθίτου δόξης
καί ηρωισμού.
μήτριος και Μανιάτης Ιωάννης, έφονεύθη δέ ό χωροφύλαξ
Χρόνης Ιωάννης.
Έκ τών μεταχθέντων είς τό Άσυλον Νέας Κοκκινιας,
κατ’ άνεξακριβώτους πληροφορίας μας, έξετελέσθησαν
πλεΐστοι έν οϊς και ό ταγματάρχης Σταυράκης Στέφανος.
Κατά τόν χρόνον τής κρατήσεως τών άνδρών είς τό
Τμήμα Μεταγωγών καί διάφορα άλλα κτίρια, παρά τών
άναρχικών, κατώρθωσαν νά δραπετεύσουν οί ταγματάρ­
χης Σούνδιας Εμμανουήλ, μοίραρχος Σταματίου Σταμά-
τιος, ύπομοίραρχος Θειακάκης Παν., άνθυπομοίραρχος
Γουδής Δρακούλης καί άνθυπασπισταί Γκιόκας Σπυρί­
δων, Παπαδόπουλος Αριστομένης, Κωφός Ξενοφών και
Σιαφάκας Γεράσιμος, καθώς καί τεσσαράκοντα περίπου
όπλΐται, οΐτινες ήσαν διατεθειμένοι είς διαφόρους φρου­
ράς Ταμείων, Αποθηκών κλπ. Έπίσης, διεσώθη ό μοί­
ραρχος Ναυπλιώτης Εμμανουήλ, δστις κατά τήν ήμέραν
τής έπιθέσεώς εύρίσκετο είς τήν οικίαν του άσθενής. Έκ
τών άνωτέρω, ό ύποφαινόμενος συνεκέντρωσεν άριθμόν
άξιωματικών καί όπλιτών καί καταφυγόντες είς τήν Σχο­
λήν Δοκίμων έτέθημεν ύπό τάς διαταγάς τοϋ στρατιωτι­
κού διοικητοΰ, δστις άρχικώς συνεκρότησε, μετά τών
καταφυγόντων έκεΐσε άνδρών τής Αστυνομίας Πόλεων,
ένιαϊον Άστυνομικόν Σώμα, δπερ ήρξατο τήν έκκαθάρισιν
τών άπελευθερουμένων περιοχών τής πόλεως Πειραιώς,
έως δτου κατέστη δυνατή ή έπανεγκαθίδρυσις τών Υπη­
ρεσιών Χωροφυλακής είς τάς προτέρας των όργανικάς
θέσεις. “Ηδη δέ λειτουργεί κανονικώς ή Διοίκησις Χωρο­
φυλακής μέ διοικητήν τόν ύποφαινόμενον καί τό Τμήμα
Μεταγωγών μέ διοικητήν τόν μοίραρχον Νάυπλιώτην
Εμμανουήλ, ύπαγόμενοι ύπό τάς άμέσους διαταγάς τού
στρατιωτικού διοικητοΰ.
Έν τφ μεταξύ, παρουσιάσθησαν καί έτέθησαν ύπό τάς
διαταγάς τής Διοικήσεως καί άνέλαβον ύπηρεσίαν, άξιω-
ματικοί καί όπλΐται ξένων Υπηρεσιών, εύρεθέντες κατά
τόν χρόνον τών έπιχειρήσεων είς Πειραιά. Ή παρούσα
δύναμις τών προαναφερθεισών Υπηρεσιών τής Διοική-
σεως Χωροφυλακής Πειραιώς άνέρχεται σήμερον είς
ένενή κοντά πέντε άξιωματικούς καί όπλίτας.
Μέρος τής δυνάμεως τοΰ Τμήματος Χωροφυλακής Πε­
ράματος έκτελεΐ ύπηρεσίαν έντός τής Σχολής Δοκίμων.
Περί τοΰ άριθμοΰ τής δυνάμεως ταύτης: θέλομεν άναφέρει
έν καιρφ, ώς έπίσης καί διά τούς άνδρας τής Ύποδιοική-
σεως Χωροφυλακής Σαλαμΐνος καί τής φρουράς Αίγίνης,
οΐτινες ώς πληροφορούμαι παραμένουσιν είς τάς θέ­
σεις των».
Καθ’ δν χρόνον συνεχίζετο ό άγών κατά τών έλα-
σιτικών στοιχείων είς τόν Πειραια, έλασΐται έκεΐθεν
διεπεραιώθησαν είς Αίγιναν, πρός άπελευθέρωσιν
τών είς τάς φυλακάς κρατουμένων 500 καταδίκων
Ποινικού Δικαίου καί 800 Ιταλών στρατιωτών αι­
χμαλώτων τών Γερμανών. Μεταξύ τών κρατουμένων
ύπήρχε κομμουνιστικός πυρήν, ό όποιος είχε προ­
παγανδίσει τήν ίδέαν τής προσχωρήσεως είς τόν
έλασιτικόν στρατόν. Εύθύς ώς έξεδηλώθη ή κομ­
μουνιστική άνταρσία, οί κρατούμενοι κατέστρεψαν
τά κλείθρα καί συνεκεντρώθησαν είς τό προαύλιο ν
τών φυλακών προσπαθοΰντες νά διαφύγουν· Ή μι­
κρά δύναμις Χωροφυλακής Αίγίνης, άφοΰ έξουδετέ-
ρωσε τά έξοοθεν βοηθούντα έαμικά στοιχεία, &σπευ-
σε πρός ένίσχυσιν τής φρουράς τών φυλακών καί
ούτως άποκατεστάθη ή τάξις.
432
433
Τό κεντρικόν κτίριον
τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη
ένθα και τό Διοικητήριον
κατά. τόν Δεκέμβριον τοΰ 1944.
Είς τήν φαπογραφίαν
έκδηλα τά ίχνη
τής κομμουνιστικής λαίλαπος.
ΤΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ: Η ΕΠΟΠΟΙΙΑ ΤΟΥ ΣΥ
ΚΓΜΑΤΟΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ
1. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΗΣ
Τό τμήμα τοϋτο, τοϋ άνά χεΐρας Μργου μας, άπο-
τελεΐ ένότητα μετά τοϋ προηγουμένου ώς συνεχί-
ζον τήν έξιστόρησιν τής ήρωικής καί πολυαιμάκτου
δράσεως τής Χωροφυλακής κατά τόν Δεκέμβριον
τοϋ 1944 πρός σωτηρίαν τής πρωτευούσης. Έθεω-
ρήσαμεν δέ άναγκαΐον δπως διαθέσωμεν είδικόν τμή­
μα διά τήν έξιστόρησιν τοϋ άγώνος τοϋ Συντάγματος
Μακρυγιάννη, διότι πρόκειται περί άληθοϋς έπο-
ποιίας ή όποία θά λαμπρύνη τήν Νεοελληνικήν
Ιστορίαν, είδικώτερον δέ τήν Ιστορίαν τοΰ Σώμα­
τος τής Χωροφυλακής, είς τήν όποίαν άνέγραψε
σελίδας έκ τών πλέον ένδόξων καί ήρωικών. Συγ­
χρόνως, ή μάχη τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη,
&λαβεν δλως ίδιάζουσαν σημασίαν είς τήν ίστορίαν
έκ τοϋ γεγονότος δτι, χάρις είς τήν ήρωικήν αύτήν
άντίστασιν, έσώθη τό έλεύθερον τμήμα τής πρω­
τευούσης τοϋ Έλληνικοϋ Κράτους καί έπομένως
αύτό τοϋτο τό Έλληνικόν Κράτος άπό τήν κυριαρ­
χίαν τοϋ κομμουνισμού.
Τό Σύνταγμα Χωροφυλακής τό όποιον άπό πολ-
λοϋ έστεγάζετο είς τό κτιριακόν συγκρότημα τοϋ
άλλοτε Στρατιωτικοΰ Νοσοκομείου Μακρυγιάννη,
καί ώς έκ τούτου γνωστόν ήδη άπό τής πολεμικής
περιόδου ώς «Σύνταγμα Μακρυγιάννη», περιελάμ-
βανεν είς τούς κόλπους του πολλά τών γενναιοτέ-
ρων καί ίκανωτέρων είς άξιωματικούς καί όπλίτας
στελεχών τοΰ Σώματος, τά όποια εΐχον ήδη, κατά
τήν διάρκειαν τής κατοχής, ριφθή είς σκληρούς
άγώνας κατά τοϋ κατακτητοϋ καί κατά τοΰ έαμοελα-
σιτισμοΰ. Κατά τούς τελευταίους μήνας, πρό τοϋ
Δεκεμβριανού κινήματος, αί δυνάμεις του εΐχον αύ-
ξηθή σημαντικώς, λόγφ τής συρροής είς τήν πρω­
τεύουσαν καί έντάξεως είς τοϋτο πολλών έπαρχια-
κών φρουρών, αί όποΐαι, κατόπιν μυρίων ταλαιπω­
ριών καί κινδύνων, διέφευγον έκ τών καταλαμβανο-
μένων ύπό τών έλασιτών περιφερειών.
Κατά τάς πρώτος ήμέρας τοϋ Δεκεμβρίου 1944,
τό Σύνταγμα Χωροφυλακής διέθετεν ύπέρ τούς χι-
λίους έκατόν άνδρας. Σημαντικόν δμως μέρος τής
δυνάμεως ταύτης (περί τούς 700 άνδρας) δέν εύρί­
σκετο είς τό κτίριον Μακρυγιάννη, διότι είχε δια-
σκορπισθή είς φρουράς ύπουργείων, ταμείων, νο­
σοκομείων, φυλακών, σταθμών αύτοκινήτων, ξενο­
δοχείων στρατωνισμού Άγγλων, άποθηκών ύλικοϋ
κλπ. Όταν έξερράγη τό Δεκεμβριανό ν κίνημα, αί
φρουραί κτιρίων εύρισκομένων εις τά κεντρικά ση­
μεία τής πόλεως, είς τά όποια δέν έγένοντο έλασιτι-
καί έπιθέσεις, παρέμειναν μέχρι τέλους είς τάς θέ­
σεις των. Αί είς άπομεμακρυσμένα σημεία, όλιγά-
ριθμοι καί άπομεμονωμέναι, 8λαβον τήν έντολήν νά
435
§ϋ
ΗΜΜίφΦ'
"Αποψις τοΰ Κτιριακοΰ συγκροτή­
ματος Μακρυγιάννη εις δέ τό βά­
θος ό Ιερός Βράχος τής Άκροπό-
λεως. Εις τό συγκρότημα τοΰ Συν­
τάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάν-
νη, τόν Δεκέμβριον τοΰ 1944, άνε-
τράπησαν τά σχέδια τών κομμουνι­
στών περί βιαίας καταλήψεως τής
έξουσίας και μετατροπής τής Ελ­
λάδος εις έρυθρόν δορυφόρον.
συμπτυχθοΰν έγκαίρως πρός τό κέντρον. Άλλά πολ-
λαί, τοποθετημέναι είς έπίκαιρα και νευραλγικά ση­
μεία άμύνης, άντεστάθησαν γενναίως και μετά πολ­
λών θυσιών είς τάς έπιθέσεις τών κομμουνιστών,
ώς αί φρουραί τών φυλακών Άβέρωφ, Βουλιαγμέ­
νης, Συγγροϋ, Χατζηκώστα, Ραδιοφωνικού Στα­
θμοϋ, Μοίρας Αύτοκινήτων, Εφορείας Ύλικοϋ κλπ.,
τών όποιων οί άγώνες μας άπησχόλησαν είς τό προ-
ηγούμενον.
Ώς έγράψαμεν ήδη, τά δύο κύρια όχυρά άμύνης
τοϋ έλευθέρου κέντρου ττ’ίς πρωτευούσης ήσαν άπό
τής πλευράς τής λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας ή
Σχολή Χωροφυλακής καί άπό έκείνης τής λεωφόρου
Συγγροϋ τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη. Άλλ’ έν φ πλη­
σίον τής Σχολής Χωροφυλακής ύπήρχον έστρατω-
νισμένα τμήματα τής Ταξιαρχίας Ρίμινι και τοϋ Άγ-
γλικοϋ Στρατοϋ μετά τεθωρακισμένων και πυροβο­
λικού, τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη έφρασσε τήν κυ­
ρίαν είσοδον πρός τό κέντρον τών Αθηνών σχεδόν
μόνον καί άπομεμονωμένον. 'Η στρατηγική σημασία
τούτου ήτο άσυναγώνιστος, όχι μόνον διά τήν άμυ­
ναν τοΰ κέντρου, άλλά καί διά τάς έν γένει κινήσεις
τών έλασιτικών στρατευμάτων τής νοτιοδυτικής
πλευράς. Διά τών πυρών του ήδύνατο νά καλύπτη
τόν τομέα άπό τοΰ Μνημείου Φιλοπάππου μέχρι
και πέραν>τοΰ λόφου τοΰ Άρδηττοΰ. Είς τήν πλευράν
αύτήν εύρίσκοντο αί ίσχυρότεραι καί καλύτερον
ώργανωμέναι έλασιτικαί δυνάμεις, έκτεινόμεναι άνέ-
τως είς τήν περιελθοϋσαν είς χεΐράς των πεδιάδα
μέχρις Ύμηττοΰ καί Παλαιοΰ καί Νέου Φαλήρου.
Τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη ήτο τό μόνον σοβαρόν
έμπόδιον διά τά έλασιτικά στίφη, διά νά έξορμήσουν
διά τών Στύλων τοΰ Όλυμπίου Διός καί τών Κήπων
τοϋ Ζαππείου πρός τήν μόλις έκατοντάδας τινάς
μέτρων άπέχουσαν πλατείαν τοΰ Συντάγματος, τής
όποίας ή κατάληψις θά έσήμαινε κατάλυσιν τών
κυβερνητικών έξουσιών καί τέλος τής έθνικής κυ­
ριαρχίας. Άλλως τε, τήν πρός τό κέντρον έξόρμησίν
άνέμενον έναγωνίως αί έαμικαί όρδαί τοΰ Νέου Κό­
σμου, τής Γαργαρέτας καί τής Πλάκας, αί όποΐαι
θά παρέδιδον τό πάν είς τήν λεηλασίαν καί τήν
καταστροφήν.
Οί κομμουνισταί έγνώριζον καλώς δτι, τό κυριώ-
τερον φράγμα τής προελάσεώς των πρός τό κέντρον
καί τής καθολικής κυριαρχίας των έπί τής πρωτευού­
σης, ήτο αύτό τό κατη ραμένο ν Σύνταγμα Μακρυγιάν-
νη, τό όποιον εϊχε γίνει κάρφος τών όφθαλμών των.
Διά τήν έκπόρθησίν του κατεστρώθησαν στρατηγι­
κά σχέδια ύπό τών καλυτέρων έπιτελών καί στρα­
τιωτικών συμβούλων των. Ή ήγεσία τών κομμουνι­
στών διέθεσε πρός τόν σκοπόν αύτόν τρία συντάγμα­
τα Πεζικοϋ τοΰ ΕΛΑΣ, ένισχυθέντα καί δι’ έφεδρι-
κών δυνάμεων τοΰ ΕΑΜ, συνολικοΰ άριθμοϋ 5.000
άνδρών, άρτίως δέ έξωπλισμένων διά τυφεκίων, αύ­
τομάτων, μΰδρα^λίων, βαρέων δλμων, άντιαρματικών
πυροβόλων, χειροβομβίδων, δεσμών δυναμίτιδος καί
άφθόνων πυρομαχικών. Είς τά ΒΔ ύψώματα τοΰ Α'
Νεκροταφείου εϊχον στηθή ισχυρά πυροβόλα, έντός
τής άκτΐνος βολής τών όποιων εύρίσκετο τό συγ­
κρότημα Μακρυγιάννη.
Έναντι τών ίσχυροτάτων αύτών πολεμικών δυνά­
μεων καί μέσων τοΰ έχθροϋ, τό Σύνταγμα Μακρυγιάν-
νη διέθετεν όγδοήκοντά όκτώ άξιωματικούς τής Χω­
ροφυλακής καί 429 όπλίτας. Ό όπλισμός των ήτο
λίαν έλλιπής, άποτελούμενος άπό 289 τυφέκια δια­
φόρων τύπων μετά 11.500 φυσιγγίων, τρεις άτομι-
κούς δλμους μετά 30 βλημάτων καί 3 όπλοπολυβόλα
Μπρέντα μετά 600 φυσιγγίων. Όλίγον πρό τής έν-
άρξεως τής έπιθέσεως, ό διοικητής τοϋ Συντάγμα­
τος συνταγματάρχης Σαμουήλ, κατόπιν άπεγνωσμέ-
νων έκκλήσεων πρό τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής,
έπέτυχε νά σταλοϋν ύπό τής Στρατιωτικής Διοική-
σεως δύο πυροβόλα τών 37" εύθυτενοϋς τροχιάς μετά
400 βλημάτων καί εν άρμα μάχης πεπαλαιωμένου
τύπου, άνήκον είς τήν Σχολήν τών Εύελπίδων, μετά
τοϋ προσωπικοϋ των. Τό άρμα μάχης ήτο έφωδια-
σμένον μέ 3 πυροβόλα, τά όποια δμως, πεπαλαιωμέ­
να, ήχρηστεύθησαν άπό τής πρώτης ήμέρας τής
μάχης.
Δέον νά σημειωθή ένταΰθα δτι εις κατατεθειμέ-
νην, είς τό άρχεΐον τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής,
άναφοράν τοΰ συνταγματάρχου. Άνδρ. Φούντα, δια-
τελέσαντος διοικητοϋ τοϋ Συντάγματος κατά τήν τε-
λευταίαν περίοδον τής κατοχής, ύποστηρίζεται δτι
κατά τήν περίοδον άκριβώς αύτήν, έν δψει τής έπι-
κειμένης άναχωρήσεως τών Γερμανών καί τής έπι­
θέσεως τών κομμουνιστών πρός κατάληψιν τοϋ ό-
χυροΰ Μακρυγιάννη, εϊχε κατορθωθή έπιτηδείως ή
πολεμική όργάνωσις καί ό πολεμικός έξοπλισμός
μετά πλήρους άσκήσεως τών άνδρών. Συμφώνως
πρός τήν άναφοράν ταύτην, κατ’ Απρίλιον 1944 ή
έκ 1.500 άνδρών δύναμις τοΰ Συντάγματος εύρίσκε­
το έν τελείςι έγκαταλείψει. Δέν ύπήρχον παρά κα-
ραμπίναι διαφόρων παλαιών τύπων, μετ’ έλαχίστων
φυσιγγίων, διά 450 άνδρας, πάντες δέ οί λοιποί ήσαν
τελείως άοπλοι. Έπισημανθέντος ώς άμέσου τοΰ
κινδύνου τής καταλήψεως τοΰ κτιρίου Μακρυγιάν-
νη, ύπό τών καραδοκούντων στιφών τοΰ ΕΑΜ, ό­
πότε θά έκινδύνευε νά περιέλθη είς χεΐρας τούτου
άπό τής έποχής έκείνης ή πρωτεύουσα, έπετεύχθη ό
έφοδιασμός τών άνδρών τοΰ Συντάγματος διά 1.600
δπλων Μάνλιχερ μέ 300 φυσίγγια δι’ έκαστον δπλον.
Έν συνεχείςι, κατωρθώθη ό έφοδιασμός τοϋ Συντά­
γματος διά 500 χειροβομβίδων, έλαφρών καί βαρέων
δπλων, όπλοπολυβόλων, ένός άρματος μάχης έξω-
πλισμένου διά τριών βαρέων πολυβόλων Μπρέντα
καί δύο άντιαρματικών πυροβόλων μετά 2.000 βλη­
μάτων. Συγχρόνως, τό τότε Έλληνικόν Ύπουργεΐον
Έθνικής Άμύνης άπέσπασεν είς τό Σύνταγμα πέντε
κατωτέρους "Ελληνας άξιωματικούς τοΰ Πυροβολι-
κοϋ ώς έκπαιδευτάς είς τά δύο πυροβόλα.
Φαίνεται δτι έκ τοϋ γενομένου κατά τούς τελευ­
ταίους μήνας τής κατοχής ίσχυροϋ τούτου έφοδια-
438
σμοϋ, δέν άνευρέθησαν πολλά έντός τοΟ Συντάγμα­
τος μετά τήν άπελευθέρωσιν. Τόσον είς τήν πρός τό
Άρχηγεΐον έκθεσίν του, δσον και είς είδικόν τεΰχος
έκδοθέν ύπ’ αύτοϋ μέ τίτλον «Ή Εποποιία τοΰ Μα-
κρυγιάννη», ό κατά τήν μάχην διοικητής τοϋ Συν­
τάγματος συνταγματάρχης Σαμουήλ ρητώς άναγρά-
φει δτι δέν άνεϋρεν έκεΐ, οΰτε άρμα μάχης, οΰτε
πυροβόλα καί δτι ταϋτα, ώς καί οί είδικοί έκ τοϋ
Στρατεύματος άξιωματικοι πρός χειρισμόν των, έ­
στάλησαν κατόπιν άπεγνωσμένων προσπαθειών του
ύπό τής Στρατιωτικής Διοικήσεως μόλις τήν παρα­
μονήν (5 Δεκεμβρίου) τής ένάρξεως τοϋ άγώνος.
Πιθανώτατα, οί Γερμανοί κατά τήν ήμέραν τής άνα-
χωρήσεώς των καί έκ τοϋ φόβου μή χρησιμοποιη-
θοϋν ταΰτα έναντίον των ύπό τών άνδρών τοΰ Συντά­
γματος, άπεμάκρυνον έκεΐθεν τό άρμα μάχης, τά
πυροβόλα καί τά καινουργή δπλα, ώς έκ τούτου δέ
έχρειάσθη κατά τάς παραμονάς τής μάχης ή προμή­
θεια νέων. Πάντως, ό κατά τάς παραμονάς τής άπε­
λευθερώσεως γενόμενος έστω καί προσωρινώς πο­
λεμικός αύτός έφοδιασμός τοΰ Συντάγματος, δέν
άπέβη έπί ματαίφ, διότι συνετέλεσεν είς τήν μετά
πνεύματος πειθαρχίας παρασκευήν τών άνδρών δι'
έπικείμενον πολεμικόν άγώνα.
2. Η ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΑΜΥΝΗΣ
Άπό τής 24 Νοεμβρίου τήν διοίκησιν τοΰ Συντά­
γματος άνέλαβεν ό συνταγματάρχης Γεώργιος Σα­
μουήλ, άξιωματικός γενναίος, ίκανός καί κατεχό-
μενος ύπό πατριωτικοΰ πάθους έναντίον τής κομ­
μουνιστικής άνταρσίας. Υποδιοικητής ώρίσθη ό
άντισυνταγματάρχης Εύάγγελος Σοφράς, άξιωματι­
κός έπίσης γενναιόψυχος καί ένθουσιώδης. Πάντες
οί λοιποί άξιωματικοι τοΰ Συντάγματος, τών όποιων
τά όνόματα θά παραθέσωμεν μετά τήν έξιστόρησιν
τών έπεισοδίων τοΰ άγώνος, ήσαν άνδρες γενναίοι
καί ένθουσιώδεις, τρέφοντες άσπονδον μίσος κατά
τοΰ κομμουνισμοϋ ώς άνατροπέως τής τάξεως καί
φθορέως τών έθνικών παραδόσεων, άποφασισμένοι
νά χύσουν τό αΐμά των, ώς οί τελευταίοι ύπερασπι-
σταί τών έθνικών καί πολιτικών έλευθεριών τοΰ Έλ­
λη νικοΰ Λαοΰ. Άλλά καί οί ύπαξιωματικοί καί οί
άπλοι χωροφύλακες, έχοντες σχεδόν πάντες Αντιμε­
τωπίσει είς σκληρά ν πάλην τόν κομμουνισμόν ώς
έχθρόν τής Πατρίδος, έμενον έκεΐ μέ χαλυβδωμέ-
νην τήν ψυχήν δι’ άγώνα πρός σωτηρίαν τοΰ έθνους
καί μέ τήν άπόφασιν τής θυσίας διά τήν νίκην. Πάν­
τες άνεξαιρέτως, άλλως τε* είχον συναίσθησιν. τοΰ
γεγονότος δτι μόνη ή νίκη, ή άποτελεσματική άντί-
στασις κατά τών άναριθμήτων κομμουνιστικών όρ-
δών, θά άπετέλει τήν σωτηρίαν τής άπομενούσης
έλευθέρας Ελλάδος, άλλά καί αύτών τών ιδίων.,
ουτε ήτο δέ δυνατόν νά άμφιβάλλουν διά τήν οίκτράν
τύχην, ή όποία άνέμενε πάντας, είς περίπτωσιν κα-
τακτήσεως τοΰ όχυροΰ των καί έπικρατήσεως τών
κομμουνιστών. Ό διοικητής Σαμουήλ καί ό άρχηγός
πολεμικής άμύνης άντισυνταγματάρχης Κωστόπου-
λος δέν έδίστασαν νά τό διακηρύξουν άπεριφρά-
στως πρός τούς άνδρας των είς παράταξιν όλίγας
ώρας πρό τής ένάρξεως τής έλασιτικής έπιθέσεως.
—«Πάρετέ το άπόφασιν, εΐμεθα δλοι μελλοθάνα­
τοι. Βάλετέ το καλά είς τόν νοΰν σας, δτι μόνον ή
νίκη θά σώση καί τήν Ελλάδα καί ή μάς τούς ίδιους.
Ά ς άποθάνωμεν τούλάχιστον δχι άπό τάς μαχαίρας
τών άναρχικών, άλλ’ έπί τοΰ πεδίου τής μάχης διά
τήν τιμήν καί τήν έλευθερίαν τής Πατρίδος μας!»
Ό άγών τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη είχε τήν
μοναδικήν τύχην νά όργανωθή, άπό πολεμικής καί
έπιτελικής πλευράς, ύπό άνωτέρου άξιωματικοΰ με­
γάλης μορφώσεως καί πολεμικής πείρας, τρέφοντος
δέ άσπονδον μίσος πρός τόν κομμουνισμόν, έναν­
τίον τοϋ όποιου εϊχεν ήδη δράσει γενναίως. Ό άντι-
συνταγματάρχης τοϋ Πεζικοϋ Κωνστ. Κωστόπουλος,
έχων ήδη χρηματίσει διοικητής τοΰ Τάγματος Ά ­
σφαλείας Λακωνίας άπό Νοεμβρίου 1943 μέχρι Μαΐ-
ου 1944 καί διοικητής τοΰ Τάγματος Εύζώνων Α ­
θηνών άπό Ιουλίου μεχρις Όκτωβρίου 1944, μετά
τήν άπελευθέρωσιν, καταδιωκόμενος άμειλίκτως ύπό
τών .κομμουνιστών καί τελών άπομεμακρυσμένος πά­
σης ύπηρεσίας άπό τήν Κυβέρνησιν, παρέμενεν
άχρησιμοποίητος, παρακολουθών τά γεγονότα άπό
τήν Στρατιωτικήν Λέσχην, δπου παρέμενεν ήμέραν
καί νύκτα, διά νά άποφύγη τήν έξόντωσίν του. Προι­
κισμένος μέ έπιτελικόν νοΰν καί σταθμίσας καλώς
τά διαδραματιζόμενα γεγονότα μετά τών πιθανοτή­
των τής έξελίξεως τών έπιχειρήσεων, έπικειμένης
τής έλασιτικής έπιθέσεως, άντελήφθη δτι τό κυριώ-
τερον έρεισμα διά τήν άμυναν τής πρωτευούσης ήτο
τό συγκρότημα Μακρυγιάννη.
Όλως αύτοβούλως καί χωρίς νά λάβη παρ’ ού-
δενός έντολήν, τήν 5ην, 7ην καί 8ην Νοεμβρίου,
άπό τήν Στρατιωτικήν Λέσχην μεταβαίνει είς τό
Σύνταγμα Μακρυγιάννη, δπου, έν συνεργασίςι μετά
τοϋ τότε διοικητοϋ καί κατά τόν άγώνα ύποδιοικητοΰ
άντισυνταγματάρχου Σοφρά, μελετά έπισταμένως
τήν τοποθεσίαν καί τάς δυνατότητας άμύνης. Προ­
βαίνει έπί τόπου είς άναγνωρίσεις καί μετρήσεις
καί συντάσσει σχεδιάγραμμα τών Στρατώνων καί
τής πέριξ περιοχής, έπί τοΰ όποιου καθορίζει καί
τάς τρεις γραμμάς άμύνης (προφυλακαί, κυρία γραμ-
439
'Ο αντιστράτηγος - Αρχηγός Χω­
ροφυλακής (1950-1952) Γεώρ­
γιος Σαμουήλ, διοικητής τοΰ Συν­
τάγματος Χωροφυλακής Μ άκρο-
γιάννη κατά τόν Δεκέμβριον τοΰ
1944, δτε τό Σύνταγμά αντιμετώ­
πισε τήν κομμουνιστικήν λαίλαπα.
μή άντιστάσεως και τελευταίος χώρος άντιστάσεως),
αί όποΐαι θά μάς άπασχολήσουν έν συνεχείοι.
Έπίσης καθώρισεν έπ ακριβώς τά φυλάκια, ώς και
τήν θέσιν καί τήν δύναμιν έκάστου έξ αύτών. Συγ­
χρόνως, ένεχείρισε σημείωμα είς τό όποιον άνέγρα-
ψε τάς άναγκαιούσας προπαρασκευαστικός έργασί-
ας όργανώσεως τών κτιρίων καί έκπαιδεύσεως, άνέ-
θεσε δέ τήν τεχνική ν είς τά όπλομηχα νήματα έκ-
παίδευσιν τών χωροφυλάκων εις τόν έμπειρον άνθυ­
πολοχαγόν Μπαρίτσαν.
Έπιτελέσας αύτοβούλως τά καθήκοντα αύτά όρ­
γανώσεως τής άμύνης τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάν-
νη, παρέμενεν έκτοτε κλεισμένος, διά λόγους άσφα­
λείας, έντός τής Στρατιωτικής Λέσχης. 5Αλλά τήν
πρωίαν τής 5ης Δεκεμβρίου, όταν πλέον αί έπιθέ-
σεις τών έλασιτών, πρός κατάκτησιν τοϋ κέντρου
τής πρωτευούσης, εϊχον άρχίσει καί ό άγών είχεν
είσέλθει είς δραματικήν φάσιν, αισθάνεται τήν πα­
τριωτική ν άνάγκη ν νά είσέλθη είς ένεργόν δρδσιν.
Έχων πάντοτε έστραμμένον τόν νοϋν του πρός τοϋ
Μακρυγιάννη, μολονότι δέν άγνοεΐ ότι ό άγών έκεΐ
είναι λίαν έπισφαλής, λόγφ τών όλιγίστων δυνάμεων
άμύνης καί δτι άν συνελαμβάνετο έκεΐ ύπό τών κομ­
μουνιστών θά κατεσπαράσσετΟ, λαμβάνει τήν γεν­
ναία ν άπόφασιν νά μετάσχη προσωπικώς τής άμύ­
νης είς τό ζωτικό ν αύτό διά τήν άμυναν τής πρωτευού­
σης σημεΐον. Εγκαταλείπει όριστικώς τό κρησφύ-
γετόν του καί, πάντοτε αύτοβούλως, έγκαθίσταται
έντός τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη. Ό έχων ήδη
άναλάβει τήν διοίκησίν συνταγματάρχης Γεώργιος
440
Σαμουήλ τόν ύπεδέχθη μέ άνοικτάς άγκάλας.
Άπό τής στιγμής έκείνης, κατόπιν έγκρίσεως τής
Στρατιωτικής Διοικήσεώς, ό άντισυνταγματάρχης
Κωστόπουλος ήτο ό διοικητής τών πολεμικών επι­
χειρήσεων άμύνης.
Ή γενναιότης τών άξιωματικών καί όπλιτών τής
Χωροφυλακής καί ή άπόφασίς των, τής μέχρι θανά­
του άμύνης, δέν θά ήρκουν διά τόν τελικό ν θρίαμβον
άνευ τών τεχνικών μέσων πολέμου καί μηχανοκι­
νήτων. Τούτο καθίσταται περισσότερον νοητόν, αν
ληφθη ύπ’ όψιν δτι ό εχθρός, έκτος τών σχεδόν
είκοσαπλασίων δυνάμεων, άποτελουμένων άπό άγρια
καί φανατισμένα, άλλά καί καλώς ώργανωμένα ύπό
έπιτελών ήγετών, στίφη πολεμιστών, διέθετεν άφθο­
να καί τέλεια τεχνικά μέσα διεξαγωγής πολέμου.
Ταϋτα δέ (κανόνια, δλμοι, μυδραλλιοβόλα κλπ.) έχει-
ρίζοντο άξιωματικοί τοϋ Ελληνικού Στρατόΰ προσ-
χωρήσαντες είς τόν κομμουνισμόν, κεκτημένοι με-
γάλην πείραν άπό τούς πολέμους καί τάς άνταρτι-
κάς έπιχειρήσεις τών βουνών καί χρησιμεύοντες
συγχρόνως πρός έκπαίδευσιν έπαρκοϋς άριθμοϋ χει­
ριστών.
Πλήν όλίγων, τυχόντων πρακτικής άσκήσεως είς
τά βουνά, τάς έπαρχίας καί είς αύτήν τήν πρωτεύου­
σαν κατά τάς έπιχειρήσεις έναντίον τών έαμοελα-
σιτών, οί άξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής
δέν εΐχον λάβει είδικήν έκπαίδευσιν πρός χειρισμόν
τών νέων τεχνικών δπλων. Ό διοικητής τοϋ Συντά­
γματος Σαμουήλ, μέσω τοϋ ύποδιοικητοϋ άντισυν-
ταγματάρχου Σοφρά, έπιχειρήσαντος διά μοτοσυ-
κλέττας, περί τό μεσονύκτιον τής 4ης Δεκεμβρίου
έπικίνδυνον μετάβασιν είς τό Άρχηγεΐον Χωροφυ­
λακής, έπέστησε σοβαρώς τήν προσοχήν τής Στρα­
τιωτικής Διοικήσεώς έπί τής.έπειγούσης άποστολής
πεπειραμένων έκπαιδευτών καί χειριστών. Καί πρά­
γματι, τήν πρωίαν τής 5ης Δεκεμβρίου, κατόπιν δια­
ταγής τής Στρατιωτικής Διοικήσεώς Αθηνών, κα-
τέφθασαν εις τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη δύο άνθυπο-
λοχαγοί Πεζικοϋ, τρεις άνθυπολοχαγοί καί δύο άνθυ-
πασπισταί Πυροβολικοϋ, εις άνθυπολοχαγός καί εις
άνθυπασπιστής Πεζικοϋ, τέσσαρες λοχίαι Πυροβο­
λικού καί εϊς έθελοντής στρατιώτης όλμιστής. Πάν-
τες αύτοί, εύθύς ώς είσήλθον είς τό Σύνταγμα Μακρυ-
γιάννη, έπεδόθησαν είς τήν τοποθέτησιν καί τήν
προετοιμασίαν χειρισμοϋ τών μηχανικών δπλων, ώς
καί είς τήν έκπαίδευσιν μεγαλυτέρου άριθμοϋ χει­
ριστών. Ταϋτα ύπενθυμίζομεν δτι έγένοντο κατά τήν
διάρκειαν τής 5ης Δεκεμβρίου, προτεραίαν τής έπι­
θέσεως. Έπαναλαμβάνομεν δέ έπί τή εύκαιρίς αύτή,
έκεΐνο τό όποιον έτονίσαμε προηγουμένως προ-
κειμένου καί περί τής Σχολής Χωροφυλακής. Κατά
μείζονα λόγον, άν οί έλασΐται, άντί νά σπαταλήσουν
"Εν έκ τών δύο ποροβόλων τά όποϊα διέθετε τό Σύνταγμα, διά τήν άμυνάν του, κατά τήν κομμουνιστικήν έπίθεσιν τοΰ Δεκεμβρίου
1944.
441
τάς δυνάμεις των καί τόν χρόνον των είς έπιθέσεις
έναντίον διεσκορπισμένων άνά τάς Αθήνας φυλασ-
σομένων σημείων, ερριπτον τό βάρος τής δυνάμεώς
των κατά τοϋ συγκροτήματος Μακρυγιάννη, εύθύς
μετά τήν στάσιν τής 3ης Δεκεμβρίου ή έστω τήν
πρωίαν τής 4ης Δεκεμβρίου, δτε δέν είχον άκόμη
σταλή τεχνικά δπλα καί χειρισταί, πιθανόν νά ήτο
άλλη ή εκβασις τοϋ άγώνος.
Ή έντός τοΰ περιβόλου τοϋ Συντάγματος μόνιμος
παρουσία ένός τεθωρακισμένου αύτοκινήτου, είχε
κινήσει τόν ένθουσιασμόν καί τονώσει τό ήθικόν
τών άνδρών. *Ως δύναμις τοϋ τεθωρακισμένου ώρί-
σθησαν ό άριστος πυροβολητής καί γενναίος στρα­
τιώτης ύπολοχαγός τοϋ Πυροβολικοϋ Νικ. Λιαρά-
κος ώς διοικητής, ό άνθυπασπιστής Πυροβολικοϋ
Παν. Στασινόπουλος ώς βοηθός, ό άνθυπασπιστής
Χωροφυλακής Χαρ. Καϊμάκης ώς όδηγός, ό λοχίας
Πυροβολικοϋ Στ. Γεωργόπουλος ώς πυροβολητής
καί ό χωροφύλαξ Φιλ. Μιχαλόπουλος ώς βοηθός
όδηγοϋ. Τό τεθωρακισμένον έφερε τρία βαρέα πυ­
ροβόλα καί 2,750 φυσίγγια. Οί 100 άξιωματικοί
καί άνθυπασπισταί καί 429 όπλΐται τοΰ Συντάγματος
διέθετον 265 τυφέκια Ιταλίας, 24 τυφέκια Μάνλιχερ,
10.500 φυσίγγια τυφεκίων Ιταλίας καί 700 φυσίγ­
για τυφεκίων Μάνλιχερ. Οί προσελθόντες άξιωματι-
κοί τοΰ Στρατεύματος καί οί έκπαιδευθέντες τής
Χωροφυλακής έχειρίζοντο 3 άτομικούς δλμους μέ
βλήματα δλμων 20” καί προωθητικά φυσίγγια τών
15", 11 αύτόματα Στέν μέ 150 φυσίγγια δι’ έκαστον,
έν πολυβόλον Μπρέντα μέ 600 φυσίγγια καί δύο πυ­
ροβόλα τών 37" μετά 400 βλημάτων. Αύτά ήσαν τά
μέσα άμύνης τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη, μέσα
πενιχρά έν συγκρίσει πρός τά είς τήν διάθεσιν τών
έλασιτών, οί όποιοι άπεκάλουν έμπαικτικώς τό όχυ-
ρόν αύτό «φράχτην πού θά σαρωθή σέ λίγη ώρα
γιά τό πέρασμα πρός τό Σύνταγμα».
Τήν πρωίαν τής 5ης Δεκεμβρίου έπεσκέφθη τό
Σύνταγμα ό Αρχηγός Χωροφυλακής Παπαργύρης,
δστις έπεθεώρησε τούς άξιωματικούς καί όπλίτας
ύπερασπιστάς, πρός τούς όποιους ώμίλησε περί τής
σημασίας τοΰ άγώνός των, έκ τής έκβάσεως τοϋ ό­
ποίου έξηρτδτο αύτή ή σωτηρία τοϋ Έθνους.
—«Άν, τούς είπε, περάσουν άπό τοϋ Μακρυ-
γιάννη πρός τό Σύνταγμα, τό πδν έχάθη. Άπό τήν
άμυνάν σας έξαρτδται ή σωτηρία τής Ελλάδος».
+—«Δέν θά περάσουν!» άνέκραξαν, ώς μία φωνή,
πάντες οί άξιωματικοί καί όπλΐται. Καί άπό τής
στιγμής έκείνης ή φράσις «δέν θά περάσουν» κατέ­
στη καθ’ δλην τήν διάρκειαν τοΰ άγώνος τό σύνθη­
μα τής άμύνης καί τό σύμβολον τής θυσίας.
3. ΤΟ ΣΤΡΑΤΗΠΚΟΝ ΣΧΕΔΙΟΝ ΑΜΥΝΗΣ
Άκολούθως, ύπό τοΰ διοικητοΰ, τοϋ ύποδιοικη-
τοϋ καί τών ταγματαρχών, διοικητών τών Ταγμά­
των, Μπατσαλιδ, Συμιναλάκη καί Καρύτσα, συνε-
τάγη τό όριστικόν σχέδιον άμύνης, ύποστάν μερι-
κάς τροποποιήσεις καί προσθήκας φυλακίων τό ά-
πόγευμα, δτε κατέφθασεν είς τό Σύνταγμα ό άντισυν-
ταγματάρχης Κωστόπουλος. Ό μεγαλύτερος κίν­
δυνος προήρχετο έκ τοΰ γεγονότος δτι οί κομμουνι-
σταί, κατά τήν συνήθη μέθοδόν των, θά έχρησιμο-
ποίουν χειροβομβίδας καί δέσμας δυναμίτιδος πρός
άνατίναξιν τών μανδροτοίχων καί θά έξεσφενδόνι-
ζον δοχεία φλεγομένης βενζίνης πρός έμπρησμόν
τών κτιρίων. Επομένως, έπρεπε νά ληφθή πρόνοια,
δπως μή δυνηθοϋν νά προσεγγίσουν, διά δημιουρ­
γίας έξωτερικών φυλακίων άμύνης. Έπίσης, έκ τών
πέριξ τών στρατώνων πολυκατοικιών, άπό τών τα­
ρατσών, τών παραθύρων καί τών έξωστών θά ήδύ-
ναντο νά βάλλουν κατά τών κινουμένων έντός τοΰ
προαυλίου καί νά έκσφενδονίζουν χειροβομβίδας
καί εύφλέκτους υλας κατά τών κτιρίων, άντί πάσης
δέ θυσίας δέν έπρεπε νά περιέλθουν ύπό τήν κατοχήν
των. Επομένως, έκτός τής άμυντικής διατάξεως τοϋ
έσωτερικοϋ, ένθα τό Διοικητήριον καί οί στρατώ­
νες, πρός κατά μέτωπον άπόκρουσιν έπιθέσεων, έπε-
βάλλετο ή κατοχή τών λόγφ τοΰ ύψους των καί τής
έγγυτάτης άποστάσεως δεσποζουσών τοΰ έσωτερι-
κοΰ οίκιών καί ή είς ώρισμένα έπίκαιρα σημεία
τούτων τοποθέτησις μονίμων φυλακίων άμύνης.
Κατά τό έφαρμοσθέν σχέδιον άμύνης τοϋ έσωτε-
ρικοϋ, ή έξ 25 άξιωματικών καί 200 όπλιτών μετά
τυφεκίων, χειροβομβίδων, 11 αύτομάτων καί 4 όλ-
μίσκων δύναμις διηρέθη είς ούλαμούς ύποδιαιρε-
θέντας είς διμοιρίας καί φυλάκια, μετά συγκεκριμέ­
νης άποστολής σταθερδς άντιστάσεως καί καθορι-
σθέντα σημεία άνευ μετακινήσεως άλλά μέ ύπηρε-
σίας έπαφών. Ή έφεδρεία είχε τοποθετηθή είς τά
δυτικά ύπόγεια τοΰ Διοικητηρίου, θά ήτο δέ ή μόνη
δύναμις ή όποία, έν συνεχεΐ έπαγρυπνήσει, θά έκι-
νεΐτο πρός οίανδήποτε κατεύθυνσιν, δπου θά παρί-
στατο άνάγκη καί δταν θά έλάμβανε διαταγήν. Ή
ύπόλοιπος δύναμις θά παρέμενεν έν έπιφυλακή είς
τά ύπόγεια ή έπί τοΰ δευτέρου όρόφου τοΰ Διοικη­
τηρίου. Ασκήσεις ήμέρας καί νυκτός δι’ όπλοπο-
λυβόλων καί όλμίσκων θά διεξήγοντο συνεχώς,
μέχρι τής ένάρξεως τών έπιχειρήσεων. Συνεστήθη-
σαν σταθμοί διαβιβάσεων Διοικήσεως καί *Υποδι-
οικήσεως Λόχων, Διοικήσεων έσωτερικής καί έξω-
τερικής ζώνης καί Διοικήσεως έφεδρείας. Τά φυ-
442
Τό κεντρικόν κτίριον τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, ώς έχει σήμερον, έπισκευασθέν μετά τήν κομμουνιστικήν
έπίθεσίν τοΰ Δεκεμβρίου 1944. Τό κτίριον τοΰτο άπετέλει τό Διοικητήριον άπό τό όποιον έξεπέμποντο αί διαταγώ τής Διοικήσεως
και κατηυθύνετο ό άγών έναντίον τών έπιτιθεμένων κατά τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής πολλαπλασίων έλασιτών. Τελικώς,
χάρις είς τήν άνδρείαν τών άνδρών Χωροφυλακής και τήν μέχρις αύτοθυσίας αυταπάρνησιν αύτών, άπεκρούσθησαν οί κομμουνι-
σται και έτάφησαν διά παντός τά σχέδιά των περί βιαίας καταλήψεως τής έξουσίας και άνατροπής τών πάντων. Τό Σύνταγμα Χω­
ροφυλακής Μακρυγιάννη θά συμβολίζη ές άει τήν νίκην τοΰ πνεύματος κατά τών δυνάμεων τοΰ σκότους.
λάκια έσωτερικής καί έξωτερικής ζώνης θά έπεκοι- Αρχηγείου καί τής Στρατιωτικής Διοικήσεως θά
νώνουν μετά τών σταθμών Διοικήσεως καί μεταξύ έγίνετο διά τηλεφώνου ή άγγελιαφόρων. Έφ’ δσον
των, ένφ ή έπικοινωνία τοϋ Συντάγματος μετά τοΰ δέν θά ήτο δυνατόν τοϋτο, θά έγίνετο χρήσις φωτο-
βολίδων, συμφώνως μέ κώδικα σημάτων. Έπίσης,
κατά τό δυνατόν θά έχρησιμοποιεΐτο δι’ έπικοινωνί-
ας τό τεθωρακισμένον αύτοκίνητον. Είς τήν ταρά­
τσαν τοϋ Διοικητηρίου θά έλειτούργει παρατηρητή-
ριον δυνάμενον νά λάβη ή νά μεταδώση φωτεινά
σήματα.
Σοβαρόν πρόβλημα ήτο ή έπισκευή τών δπλων,
τά όποια λόγφ τής συνεχοΰς χρήσεως ύφίσταντο
βλάβας, συνεπείς τών όποιων ήχρηστεύοντο. Είς
πολλά άλλα κέντρα άντιστάσεως ή άχρήστευσις τών
δπλων, έκ τής πολλής χρήσεως, άπετέλεσε μίαν
τών κυριωτέρων αίτιών δυσμενοϋς έκβάσεως τοϋ
άγώνος ή συμπτύξεως τών ύπερασπιστών. Ό κίν­
δυνος αύτός είχε προβλεφθή είς τό Σύνταγμα Μα-
κρυγιάννη. Είς τό ύπόγειον τοΰ Διοικητηρίου εϊχεν
έγκατασταθή ό είδικός τεχνίτης δι’ επιδιορθώσεις
δπλων—λοχίας—ό όποιος, βοηθούμενος καί ύπό
δύο χωροφυλάκων, έπεσκεύαζε μετά μεγάλης ταχύ-
τητος τά ύφιστάμενα βλάβας δπλα.
Πρωταρχικήν σημασίαν εϊχεν έπίσης ή σύστα-
σις ύγειονομικής ύπηρεσίας, πρός έπίδεσιν πληγών
τών τραυματιζομένων- Είς τά φυλάκια έξωτερικής
ζώνης θά έτοποθετεΐτο νοσοκόμος μέ τό άπαραίτη-
τον έπιδεσμικόν ύλικόν. Είς άσφαλές σημεΐον τοϋ
κτιρίου, τό άναρρωτήριον τοΰ στρατώνος, συνεστή-
θη σταθμός έπιδέσεως πληγών, έτέθη δέ έπι κεφα­
λής τούτου ό έθελοντικώς προσελθών στρατιωτικός
Ιατρός Ν. Κουτσογιαννόπουλος. Έναποθηκεύθη έκεΐ
καί άρκετόν ύγειονομικόν ύλικόν. Ή μεταφορά τών
τραυματιών θά έγίνετο διά τών ύπαρχόντων 4 φορεί­
ων, έφ’ δσον δέ θά έπέτρεπον τοϋτο αί έπιχειρή-
σεις, τά αύτοκίνητα τοϋ Συντάγματος θά μετέφερον
τούς τραυματίας είς νοσοκομεία.
Καθωρίσθησαν έπίσης καί αί θέσεις μάχης έκά-
στου μαχητοϋ, κατά τρόπον ώστε έκαστος τούτων
νά βάλλη άπό τυφεκίστραν, προστατευόμενος άπό
τά πυρά τοΰ έχθροϋ έξ δλων τών κατευθύνσεων. Τά
παράθυρα τών κτιρίων έκλείσθησαν διά σάκκων χώ­
ματος, άλλ’ ένδιαμέσως τούτων παρέμειναν όπαί πρός
χρησιμοποίησίν των έν εϊδει τυφεκίστρων. Οί διοι-
κηταί καί οί έκ τών προτέρων όρισθέντες διά τήν
περίπτωσιν φόνου ή τραυματισμού άντικαταστάται
τούτων είς τούς τομείς, τά φυλάκια καί τά έφεδρικά
τμήματα, ώφειλον νά μελετήσουν καλώς τήν δλην
διάταξιν τής άμύνης καί νά είναι άπολύτως ένημε­
ρωμένοι έπί τών σχεδίων καί τών δεόντων γενέσθαι
είς έκάστην περίπτωσιν.
’Αλλά, ώς εϊπομεν, βασικήν σημασίαν διά τήν
εκβασιν τοϋ άγώνος εΐχον τά έξωτερικά φυλάκια
άμύνης, τά όποια έγκαθιδρυμένα είς γύρωθεν πολυ­
κατοικίας, θά έκράτουν μακράν τούς έλασίτας καί
θά έπροστάτευον τό κτιριακόν συγκρότημα άπό
τάς έκ τοΰ σύνεγγυς έπιθέσεις, ιδίως τάς άνατινάξεις,
πρός δημιουργίαν είς τούς μανδροτοίχους ρηγμά­
των, μέσφ τών όποιων θά είσώρμων οί έλασΐται είς
τό έσωτεριιίόν. Λίαν έπικίνδυνος ήτο ίδίως ή βο-
ρεία πλευρά, άπό λεωφόρου Διονυσίου Αρεοπα­
γίτου πρός όδόν Χατζή χρήστου καί Κουκάκι, δπου
τό έδαφος είναι λίαν κατωφερές, αί δέ ταράτσαι τών
πολυκατοικιών δεσπόζουν όλοκλήρου τής περιοχής
άπό Κουκάκι πρός Μακρυγιάννη καί μέχρι τών άρ­
χών τής λεωφόρου Συγγροΰ. Τό δέ χειρότερον ήτο,
δτι τό όπίσθιον μέρος τών οίκιών τών όδών Μητσαί-
ων καί Χατζηχρήστου έφάπτεται τοϋ μανδροτοίχου
τοϋ Στρατώνος. Ούτως, ό έχθρός, καθιστάμενος κά­
τοχος τών πολυκατοικιών αύτών, άπό τών ταρατσών
των δι’ άνοιγομένων όπών είς τήν όπισθίαν πλευ­
ράν των θά έβαλλεν άνέτως είς τό έσωτερικόν παρεμ­
ποδίζουν πδσαν κίνησιν, θά έξεσφενδόνιζε χειρο­
βομβίδας καί εύφλέκτους ΰλας καί θά διηυκόλυνε τήν
προσέγγισιν τών δυναμιτιστών είς τόν μανδρότοι-
χον. Ώς έκ τούτων έπεβάλλετο ή άντί πάσης θυσίας
έγκατάστασις έξωτερικών φυλακίων καί πρό τών
έγγιζουσών οίκιών, πρός συγκράτησιν τοϋ έχθροϋ
είς άπόστασιν καί άπωθησίν του πέραν τοϋ μανδρο­
τοίχου κατά τάς ώρας τών έπιθέσεών.
Ούτως, ίδρύθησαν επτά έξωτερικά φυλάκια, άπο-
τελέσαντα τήν πρώτην ζώνην άμύνης ή όποία έτέ­
θη ύπό τήν διοίκησιν τοΰ ταγματάρχου Ν. Συμινελά-
κη. Ή δευτ'έρα ζώνη τής έσωτερικής άμύνης τοϋ
μανδροτοίχου καί ή τρίτη τής κεντρικής άμύνης
έτέθησαν ύπό τήν διοίκησιν τοϋ ταγματάρχου Άργ.
Μπατσαλιδ, διορισθέντος συγχρόνως άρχηγοϋ τής
έφεδρείας.
Τά 7 έξωτερικά φυλάκια ήσαν τά άκόλουθα: Τό
Ιον έπί τής ταράτσας τής πολυκατοικίας τής κειμέ-
νης έπί τής διασταυρώσεως τών όδών Βύρωνος καί
Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Τό 2ον, άπέναντι τοΰ προ­
ηγουμένου, είς τήν ταράτσαν τής οίκίας δπου τό
φαρμακείο ν Πατεράκη. Διά τήν άμυναν τών δύο τού­
των φυλακίων διετέθησαν 22 χωροφύλακες διαθέ-
τοντες, έκτός τοϋ δπλου των, ένα δλμον μέ 30 βλή­
ματα καί έν όπλοπολυβόλον Μπρέντα. Διοικητής
ώρίσθη ό μοίραρχος Α. Βερναδέσκης, μέ βοηθούς
τούς άνθυπομοιράρχους Γ. Κοντολέφαν καί Γ. Τσι-
τούρην καί τόν άνθυπασπιστήν τοϋ Πεζικοϋ Πανά-
γον. Τό Ιον φυλάκιον εϊχε τό πλεονέκτημα δτι διέ­
θετε τηλέφωνον τής πολυκατοικίας, μέσφ τοϋ όποι­
ου καί τό Σύνταγμα, δταν ήχρηστεύθησαν τά ίδικά
του τηλέφωνα, έπεκοινώνει μετά τοΰ ’Αγγλικοΰ
Στρατηγείου καί τής Στρατιωτικής Διοικήσεώς. Τό
3ον φυλάκιον έγκατεστάθη είς τήν μεγάλην ταράτ­
σαν τής πολυκατοικίας Πολυμεροπούλου, άπό τής
όποίας έλέγχεται εύρυτάτη περιοχή, άπό τών πα­
λαιών Σφαγείων μέχρι τών φυλακών Βουλιαγμένης
καί άπό τής λεωφόρου Συγγροϋ μέχρις ’Αρδηττοΰ.
Είς τό φυλάκιον τοΰτο διετέθησαν 18 χωροφύλακες
μεθ’ ένός δλμου. Τήν διοίκησιν τούτου άνέλαβεν
ό μοίραρχος Π. Μαλτέζος, μέ βοηθούς τόν άνθυπο-
μοίραρχον Σ. Καλατζήν καί τούς άνθυπασπιστάς
Σ.Κακκαβδν καί Φ. Σακελλάρην,τοϋ τελευταίου τού­
του διακριθέντος ώς άρίστου σκοπευτοΰ, ό όποιος μέ
τό πολυβόλον τό όποιον έχειρίζετο έπροξένησε με­
γάλην φθοράν είς τούς έπιτιθεμένους έλασίτας.
444
Ένθεν και ένθεν τοϋ φυλακίου τί|ς πολυκατοικίας
Πολυμεροπούλου, είχον συστηθή δύο ύποφυλάκια·
τό εν, ύπό τόν ένωμοτάρχην Νάσκον μετά πέντε
άνδρών, έπροστάτευε τήν όδόν Διονυσίου Αρεοπα­
γίτου πρός τήν κατεύθυνσιν τής Άκροπόλεως. Τό
δεύτερον, ύπό τόν άνθυπομοίραρχον Σ. Καλατζήν,
έπώπτευε πρός τήν πύλην Άδριανοϋ. Τό 4ον φυλά-
κιον έγκατεστάθη εις τήν δυτικήν πλευράν' τών
Στρατώνων, είς τό μέσον περίπου τής όδοϋ Μητ-
σαίων, μέ διοικητήν τόν άνθυπασπιστήν Γ. Χατζά-
κην και πέντε χωροφύλακας.
Διά τήν παρεμπόδισιν τών κομμουνιστών νά
προσεγγίσουν τό συγκρότημα τών Στρατώνων άπό
τών όδών Χατζηχρήστου και Μακρυγιάννη, παρί-
στατο άναπόδραστος άνάγκη δπως έγκατασταθοΰν
φυλάκια και άπό τών πλευρών έκείνων (νοτίας και
νοτιοανατολικής), αί όποΐαι ήσαν και αί πλέον έπι-
κίνδυνοι, διότι έκεΐθεν διηνοίγόντο εύρύτατοι χώ­
ροι έπιθέσεώς πολυαρίθμων έλασιτικών στιφών άπό
τής λεωφόρου διά τών όδών Βεΐκου και Φαλήρου.
Άλλά τό κακόν ήτο δτι τά φυλάκια αύτά, διά νά έκ-
πληρώσουν τήν άποστολήν τής άμύνης, έπρεπε νά
τοποθετηθούν εις άπομεμακρυσμένους άπό τοϋ περι­
βόλου χώρους, δπου θά ήσαν άπομεμονωμένα και
εκτός πάσης έπαφής μετά τοϋ κεντρικοΰ κτιρίου.
Ήδη πρό τής ένάρξεως τών έπιχειρήσεων άπεκλή-
θησαν «φυλάκια θανάτου», διότι οί είς αύτά τοποθε­
τούμενοι μαχηταί ώφειλον νά ύπολογίζουν μόνον είς
τάς ιδίας των δυνάμεις, χωρίς δυνατότητα λήψεως
ένισχύσεων ή συμπτύξεως.
Ούτω, τό 5ον καί τό 6ον φυλάκια, έγκατεστάθη-
σαν είς ταράτσας συνεχομένων οίκημάτων τής όδοΰ
Χατζηχρήστου πρός τήν διασταύρωσιν τής όδοϋ
Μητσαίων. Άπό τής παραμονής τής έπιθέσεώς συνε-
πτύχθησαν εις εν φυλάκιον, πρός ίσχυροτέραν ά-
μυντικήν συγκρότησιν. Τήν διοίκησίν τών συμπτυ-
χθέντων άνέλαβεν ό μοίραρχος Κοντάκος, μέ βοη­
θούς τόν άνθυπομοίραρχον Ψαρρόν καί τούς άνθυ-
πασπιστάς Παπασπυρόπουλον καί Στρογγύλην καί
μέ δύναμιν 16 άνδρών, εφοδιασμένων, έκτος τών
δπλων, μετ’ έπαρκών φυσιγγίων, δι’ ένός αύτομά-
του Στέν καί χειροβομβίδων. Πάντως, τό φυλάκιον
αύτό παρουσίαζε σοβαρό ν μειονέκτημα. Οί άνδρες
του ώφειλον νά εύρίσκωνται έν συνεχή έπαγρυπνή-
σει πρός τάς ταράτσας τών γειτονικών οικιών, αί
όποΐαι ήσαν περίπου ισοϋψείς και άν κατελαμβά-
νοντο ύπό τών έλασιτών, θά έξωντοϋντο διά χειρο­
βομβίδων.
Τό 7ον φυλάκιον, τοποθετημένον άπό τής άλλης
πλευράς, είς τήν διασταύρωσιν τών όδών Χατζη­
χρήστου και Μακρυγιάννη (πολυκατοικία Τουλού­
πα), ήτο τό πλέον άπομεμακρυσμένον, τελείως άπο-
μεμονωμένον καί άκρως έπικίνδυνον. Ήδη, άπό τής
πρωίας τής 5ης Δεκεμβρίου, όμάς έλασιτών προσε-
πάθησε νά καταλάβη τήν δεσπόζουσαν στρατηγικώς
θέσιν αύτήν, άλλά περίπολος έκ χωροφυλάκων έ-
σπευσε νά τούς άπωθήση καί ώχυρώθη είς τήν εί­
σοδον τής πολυκατοικίας, έως δτου, περί τήν με­
σημβρίαν, έγκατεστάθη έπί τής ταράτσας τό 7ον
φυλάκιον. Τοϋτο έτέθη ύπό τήν διοίκησίν τοϋ μοι­
ράρχου Κ. Παπακώστα, μέ βοηθούς τόν άνθυπασπι-
στήν Στ. Βισβίκην καί τόν ένωμοτάρχην Α. Ζαμπόν
μετά δυνάμεως 16 χωροφυλάκων έφωδιασμένων καί
δι’ ένός όπλοπολυβόλου. Ή ύπηρεσία είς τό φυ­
λάκιον τοϋτο «τοΰ θανάτου» δέν ήτο ύποχρεωτική,
άλλά πάντες οί όρισθέντες άνδρες έδέχθησαν προ-
θύμως νά μεταβοϋν καί μεταβαίνοντες άπεχαιρέτη-
σαν μετά συγκινήσεως τούς συναδέλφους των, έν
πλήρει έπιγνώσει τοΰ γεγονότος δτι έκεΐ, δπου τούς
έκάλει τό ύπέρτατον πρός τήν πατρίδα καθήκον,
τούς άνέμενε σχεδόν βέβαιος θάνατος. Τήν έσπέραν
μάλιστα τής 5ης Δεκεμβρίου, ή σύζυγος τοϋ μοι­
ράρχου Παπακώστα διεκινδύνευσε μετάβασιν είς τό
φυλάκιον, διά νά δώση είς τόν σύζυγόν της τόν
άποχαιρετιστήριον άσπασμόν.
Ώς έγράφη άνωτέρω, κατά τό σχέδιον άμύνης, ή
διεξαγωγή τών έπιχειρήσεων περιελάμβανε τρεις
ζώνας. Πρώτη ζώνη ήτο ή τών έξωτερικών φυλακί­
ων, περί τής όποίας έγένετο άνωτέρω λεπτομερής
περιγραφή. Δευτέρα, ή τής έσωτερικής άμύνης, περι-
ελάμβανε τούς άκολούθους τομείς.
Τομεύς πρώτος: Διοικητής ταγματάρχης Χω­
ροφυλακής Κωνστ. Καρύτσας, έχων ύπό τάς διατα-
γάς του τά κάτωθι φυλάκια: α. Φυλάκιον θέσεως
γραφείου διαχειρίσεως χρηματικού, ύπό τόν μοί­
ραρχον Διον. Δημακόπουλον, μέ βοηθόν τόν άνθυ-
πασπιστήν Π. Βορίλαν, β. Φυλάκιον θέσεως γρα­
φείου διαχειρίσεως ύλικοϋ ύπό τόν άνθυπομοίραρ­
χον Έμμ. Χαριτάκην, μέ βοηθόν τόν άνθυπασπιστήν
Σ. Φιλοσοφόπουλον, γ. Φυλάκιον θέσεως κεντρικής
πύλης, ύπό τόν μοίραρχον Κ. Μπινιάρην, μέ βοη­
θούς τόν μοίραρχον Παν. Καράγιωργαν, τούς άνθυ-
πομοιράρχους Κ. Κίτσον καί Άθ. Κρινήν καί τόν
άνθυπασπιστήν Ν. Κολοβόν, δ. Φυλάκιον θέσεως
καφενείου, συνεργείων ραπτών καί θαλάμου άξιω­
ματικών, ύπό τόν μοίραρχον Σπ. Τασσόπουλον, μέ
βοηθούς τούς άνθυπομοιράρχους Φρ. Μηλαΐον, Παν:
Μούκαν καί Π. Παπαδόπουλον και τούς άνθυπασπι-
στάς Ν. Καλατζήν, Δ. Τσώνον καί Σ. Μπουφίδην
καί ε. Φυλάκιον θέσεως ύπογείου, έναντι κυρίας πύ­
λης, ύπό τόν ύπομοίραρχον Στ. Άνευλαβήν, μέ
βοηθόν τόν άνθυπομοίραρχον Κ. Παππδν.
Τομεύς δεύτερος: Διοικητής Ταγματάρχης Θ.
Κουτσούπης, έχων ύπό τάς διαταγάς του τά κάτωθι
φυλάκια: α. Φυλάκιον θέσεως πειθαρχείου καί πρα­
τηρίου τροφίμων, ύπό τόν άνθυπομοίραρχον Κωνστ.
Παπακωνσταντίνου, β. Φυλάκιον θέσεως 8ου θαλά­
μου, ύπό τόν άνθυπομοίραρχον Κ. Μεντάκην, γ·
Φυλάκιον θέσεως νέου έστιατορίου ύπό τόν άνθυ-
πασπιστήν Ί. Ξιφαραν καί έν συνεχεία τόν μοίραρ­
χον Δ. Κοντάκον, δ. Φυλάκιον θέσεως έστιατορίου
445
όπλιτών, ύπό τόν άνθυπομοίραρχον Σ. Γεωργακό-
πουλον, μέ βοηθόν τόν άνθυπασπιστήν Ί. Τσίγγρην.
Τομεύς τρίτος: Διοικητής Κωνστ. Κολλατος,
έχων ύπό τάς διαταγάς του τά κάτωθι φυλάκια: α.
Φυλάκιο ν θέσεως λέσχης άξιωματικών, ύπό τόν άν­
θυπομοίραρχον Κ. Θεοφίλου, μέ βοηθούς τούς άνθυ-
πασπιστάς Μ. Άργυράκην καί Φ. Μαλαπέτσαν, β.
Φυλάκιον θέσεως μαγειρείου, ύπό τόν άνθυπομοίραρ­
χον Εύθ. Τριανταφύλλου, μέ βοηθόν τόν άνθυπασπι-
στήν Ίω. Παπαζαφειρόπουλον, γ. Φυλάκιον θέσεως
έξόδου έπί τής όδοϋ Διονυσίου Αρεοπαγίτου, ύπό
τούς άνθυπασπιστάς Ά. Μερτζάνην, Ά. Παπαχαρα-
λάμπους και Εύστ. Πιτσινίγκον.
Ή τρίτη ζώνη Άμύνης περιελάμβανε τό Διοικη­
τή ριον και άπετελεΐτο άπό τούς άκολούθους τομείς
μετά τών φυλακίων των.
Τομεύς τέταρτος: Διοικητής Ταγματάρχης Π.
Ποντήρης, εχων ύπό τάς διαταγάς του τά άκόλουθα
φυλάκια: α. Φυλάκιον θέσεως γραφείου προσωπι­
κού, ύπό τόν μοίραρχον Γ. Παπαδάκην, μέ βοηθόν
τόν άνθυπομοίραρχον Γ. Καραστάθην, β. Φυλάκιον
θέσεως 1ου θαλάμου 1ου Λόχου, ύπό τόν Μοίραρ­
χον Γ. Δημακόπουλον μέ βοηθόν τόν άνθυπασπιστήν
Δ. Κουντούρην, γ. Φυλάκιον θέσεως 2ου Λόχου,
ύπό τόν μοίραρχον Λυκ. Καραβίτην, μέ βοηθούς
τούς άνθυπασπιστάς Θεοχ. Βασιλάκην και Άρ. Θε­
οδώρου, δ. Φυλάκιον θέσεως 4ου Λόχου, ύπό τόν άν­
θυπομοίραρχον Ί. Τόλην, μέ βοηθόν τόν άνθυπα-
σπιστήν Γ. Μητρόπουλον καί ε. Φυλάκιον θέσεως
Πύλης τής Εκκλησίας, ύπό τόν άνθυπομοίραρχον
Ήρ. Στρατήν.
Τομεύς πέμπτος: Διοικητής ταγματάρχης Χω­
ροφυλακής Όδ. Τριανταφύλλου, εχων ύπό τάς δια-
ταγάς του τά φυλάκια: α. Φυλάκιον θέσεως άποθή-
κης ύλικοϋ αύτοκινήτων, ύπό τούς άνθυπασπιστάς
X. Σιτοκωνσταντίνου καί Ά. Φραγκογιάννην καί β.
Φυλάκιον θέσεως πειθαρχείων καί κρατητηρίων ύπό
τόν άνθυπασπιστήν Σταμ. Μπαθρέλλον.
Είς τήν ταράτσαν τοϋ Διοικητηρίου, δπου καί τό
γενικό ν παρατηρητή ριον, εϊχεν έγκατασταθή άνε-
ξάρτητον φυλάκιον ύπό τόν μοίραρχον Ήλ. Παπα-
δόδημαν. Ώς παρατηρητή ριον έχρησιμοποιήθη καί
ό έξώστης τοϋ άναρρωτηρίου είς τόν β' δροφον ύπό
τόν μοίραρχον Χρ. Μπουρμπόπουλον.
Έν τώ συνόλφ, ή δύναμις άμύνης τοϋ Συντάγμα­
τος άπετελεΐτο άπό ένα συνταγματάρχην Χωροφυλα­
κής (διοικητής), ένα άντισυνταγματάρχην Χωρο­
φυλακής (ύποδιοικητής), ένα άντισυνταγματάρχην
Πεζικοϋ (διοικητής άμύνης), δέκα ταγματάρχας Χω­
ροφυλακής, είκοσιέξ μοιράρχους, τρεις ύπομοιράρ-
χους, ένα ύπολοχαγόν Πυροβολικοϋ, είκοσιπέντε
άνθυπομοιράρχους, πέντε άνθυπολοχαγούς Πυροβο­
λικού, είκοσιδύο άνθυπασπιστάς Χωροφυλακής, πέν­
τε άνθυπασπιστάς διαφόρων "Οπλων καί τετρακο-
σίους είκοσι όπλίτας Χωροφυλακής, έκ τών ό­
ποιων έβδομήκοντα τρεις ήσαν ένωμοτάρχαι καί
έκατόν πεντήκοντα ύπενωμοτάρχαι. Τά όνόματα πάν­
των θά παρατεθούν έν συνεχεία τοϋ παρόντος κεφα­
λαίου.
4. ΑΙ ΠΡΩΤΑΙ ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΛΗΨΙΣ ΦΥΛΑΚΙΩΝ
Άπό τής πρωίας τής 5ης Δεκεμβρίου, τό έφεδρι-
κόν ΕΑΜ μέ τά γυναικόπαιδα, συνωστίζονται είς
τάς γύρωθεν παρόδους, όπόθεν άντηχοϋν οί άλα-
λαγμοί των δίκην βρυχηθμών θηρίων. Εκατοντάδες
χωνιά έχουν τεθή εις ένέργειαν καλοϋντα τόν λαόν
είς συναγερμόν, διότι έπίκειται ή έξολόθρευσις τών
έχθρών τοΰ λαοΰ καί τών προδοτών, οί όποιοι «τρέ-
μοντες διά τήν τιμωρίαν ή όποία τούς άνέμενε, εΐ-
χον κλεισθή είς τό κτίριον τών Στρατώνων Μακρυ-
γιάννη». "Οσον έπλησίαζεν ή μεσημβρία, όμάδες
ένόπλων έλασιτών ένεφανίζοντο είς τάς περί τόν
περίβολον όδούς, κατασκοπεύουσαι τά άμυντικά μέ­
τρα. Πολλαί έξ αύτών συνωδεύοντο άπό γυναίκας
καί παιδία μέ χωνιά, πού έκάλουν τούς ύπερασπι-
στάς νά παραδοθοΰν, δσον ύπήρχεν άκόμη καιρός,
διά νά σώσουν τήν ζωήν των, άλλως θά έπερνώντο
δλοι άπό τάς μαχαίρας, τάς όποίας μάλιστα πολλοί
καί πολλαί έκράδαινον έπιδεικτικώς. Αξιωματικοί
καί όπλΐται, συμφώνως πρός τάς διαταγάς τάς όποί­
ας είχον λάβει, παρέμενον άκίνητοι είς τάς θέσεις
των μή άπαντώντες είς τάς ύβρεις καί προκλήσεις.
Άπό τών πρώτων άπογευματινών ώρών, τά παρα­
τηρητήρια τοΰ Συντάγματος διεπίστωσαν όμαδικάς
κινήσεις μεγάλων έλασιτικών δυνάμεων άπό τοϋ
Σταδίου, τοϋ Άρδηττοϋ καί τών έκεΐθεν περιοχών,
πρός τήν λεωφόρον Συγγροϋ, έν φ πολεμικόν ύλι-
κόν μετεφέρετο πρός τάς συνοικίας Μακρυγιάννη,
Γαργαρέτας καί τούς περί τό θέατρο ν Διονύσου χώ­
ρους. Ήτο πλέον προφανές δτι τό Σύνταγμα περιε-
σφίγγετο πανταχόθεν καί έπλησίαζεν ή ώρα τής έπι­
θέσεως. Ό διοικητής συνταγματάρχης Σαμουήλ, κα-
λέσας τούς άξιωματικούς, τούς άπηύθυνε, μέ παλλο-
μένην έκ συγκινήσεως φωνήν, τά κατωτέρω άπλα,
άλλά συγκλονιστικά είς τήν άπλότητα τής έκφρά-
σεως τοΰ πατριωτικού παλμοϋ των, λόγια.
—«Παιδιά μου, σήμερον ή αϋριον θά άντιμετω-
446
πίσωμεν πολυάριθμον, έπικίνδυνον και καλά έξω-
πλισμένον έχθρόν, φανατικόν είς τήν έγκληματικήν
του Ιδεολογίαν. Πρέπει νά άγώνισθώμεν δλοι μας,
με τήν ιδίαν αποφασιστικότητα και τήν ίδίαν πί-
στιν πού έπέδειξε πάντοτε τό Σώμα τής Χωροφυλα­
κής, άπό τά παληά χρόνια μέχρι σήμερον. Πιθανόν
νά ύποχρεωθοϋμε νά άμυνθώμεν μέχρις έσχάτων, καί
πιθανόν νά χρησιμοποιήσωμεν καί τήν λόγχην, άκό­
μη καί νά έλθωμεν σώμα πρός σώμα μέ τούς κομμου-
νιστάς. Ή θυσία διά τήν Πατρίδα πρέπει νά μάς
έμπνέη καί τό ύπέρτατον χρέος πρός τήν τιμήν τών
δπλων μας, πρέπει νά μας οίστρηλατή. Καμμία άν-
θρωπίνη δύναμις είς τόν κόσμον δέν είναι δυνατό ν
νά μας λυγίση και νά μας ύποτάξη, δταν έχωμεν
μπροστά μας τό παράδειγμα τών Σουλιωτών καί τών
Πολιορκημένων τοϋ Μεσολογγίου, πού ήναγκάσθη-
σαν νά τρέφωνται καί μέ φύλλα δένδρων άκόμη διά
νά μή παραδοθοϋν. Ή Ελληνική Ιστορία εϊναι γε­
μάτη άπό δάκρυα καί αίμα, ήρωισμούς καί θυσίας.
Γι’ αύτό συνεχίζει τόν ένδοξον δρόμον της ή άθά-
νατη αύτή φυλή πού έλάτρευσε τήν άνδρείαν και
έθεοποίησε τήν παλληκαριά. Δέν θά λογαριάσωμε
τόν άριθμόν τών άντιπάλων μας. Τόν Όκτώβριόν τοϋ
1940, τό ίδιο έπράξαμε. Ή άνδρειωμένη ψυχή τής
φυλής μας δέν έλογάριασε τά έκατομμύρια τών λογ­
χών τοϋ έχθροϋ, γιατί ή παλληκαριά δέν μετριέται
μέ τόν πήχυν, οΰτε ζυγίζεται. Δημιουργεί, εξυψώνει
και έπιτυγχάνει θαύματα. Ό έχθρός δέν πρέπει νά
καταλάβη τό όχυρόν μας. «ΔΕΝ ΘΑ ΠΕΡΑΣΟΥΝ»
αύτό θά είναι τό σύνθημά μας, αύταί αί λέξεις πρέ­
πει νά σάς έμπνέουν καί νά σας καθοδηγούν^.
—«ΔΕΝ ΘΑ ΠΕΡΑΣΟΥΝ» άνέκραξαν δλοι οί άξιω-
ματικοί ώς μία φωνή, καί δοθέντος άμέσως τοϋ συν­
θήματος τοϋ συναγερμού ετρεξαν μέ ενθουσιασμόν
καί μέ τήν άπόφασιν πάσης θυσίας διά τήν νίκην,
είς τάς θέσεις των. Έν φ δέ έπήρχετο σκότος, ό
διοικητής τοΰ Συντάγματος Σαμουήλ καί ό διοικη-
τής τής άμύνης Κωστόπουλος, ετρεξαν πρός τελευ-
ταίαν έπιθεώρησιν τών έξωτερικών καί έσωτερικών
φυλακίων. Κατά τήν σκοτεινή ν καί παγεράν αύτήν
δεκεμβριανή ν νύκτα τής 5ης Δεκεμβρίου, άξιωματι-
κοί καί όπλΐται δέν έκοιμώντο. Ήγρύπνουν εις τάς
τεταγμένας θέσεις των μέ τό δπλον είς τάς χεΐρας,
άναμένοντες άπό στιγμής εις στιγμήν τήν έπίθεσιν.
Περί τήν 5ην πρωινήν τής 6ης Δεκεμβρίου, ό
διοικητής τής έξωτερικής άμύνης ταγματάρχης Συ-
μινελάκης έπεχείρησε τήν τελευταίαν έπιθεώρησιν
τών άνά τάς πολυκατοικίας φυλακίων, διά νά ένθαρ-
ρόντ) τούς φρουρούς καί νά δώση τάς τελευταίας
έντολάς. Τήν 5.45' άκριβώς, έν φ έπιστρέφων διήρ-
χετο τήν κάτω πύλην, ήκούσθησαν 6 πυροβολισμοί
διά περιστρόφου άπό οικίας παρακειμένης όδοϋ,
προφανώς άποτελοΰντες τό σύνθημα τής έπιθέσεως.
Εύθύς άμέσως άντήχησαν οί κώδωνες τών έκκλη-
σιών τών πέριξ συνοικιών, σαλπίσματα καί αλα­
λαγμοί. Έντός όλίγων δευτερολέπτων, καταιγισμοί
πυρών αύτομάτων δπλων καί τυφεκίων, έκρήξεις χει­
ροβομβίδων καί όμαδικαί βολαι δλμων συνεκλόνι-
σαν τήν άτμόσφαιραν. Ή γενική έπίθεσις τών έλα-
σιτών κατά τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη εϊχεν
άρχίσει. Εσωτερικά καί έξωτερικά φυλάκια άμύνης
άπήντησαν άμέσως μέ καταιγιστικό ν πϋρ.
Τό στρατηγεΐον τών έλασιτών εϊχε πληροφορηθή
τήν τοποθέτησιν φρουρών εις φυλάκια στρατηγι­
κής θέσεως, είς τάς γύρωθεν πολυκατοικίας καί εϊχε
διατάξει νά στραφή έν μέρει τό βάρος τής έπιθέσεως
πρός κατάληψιν τών φυλακίων αύτών, ούτως ώστε
νά εϊναι δυνατή ή προσέγγισις πρός τόν περίβολον
τοϋ συγκροτήματος. Δύο έλασιτικά συντάγματα
έφώρμων μετά μανίας πανταχόθεν κατά τοϋ κτιρίου,
έν φ ό έφεδρικός ΕΛΑΣ Παγκρατίου, Βύρωνος, Και-
σαριανής, Νέου Κόσμου, Καλλιθέας καί άλλων γύ­
ρωθεν συνοικιών, έφώρμα μετά κραυγών λύσσης
κατά τών κατοικιών, δπου εύρίσκοντο τά φυλάκια.
Τά έπιτιθέμενα κατ’ άλλεπάλληλα κύματα καί άλαλά-
ζοντα στίφη τών έλασιτών, αί ύστερικαί κραυγάί
τοΰ δχλου, τά διασταυρούμενα πυρά τών δπλων, οί
έκκωφαντικοί βόμβοι τών δλμων, οί πλαταγισμοί
τών πολυβόλων, ό συνταρακτικός πάταγος τών χει­
ροβομβίδων καί αί τρομεραί έκρήξεις τών έκτοξευο-
μένων άπό τά έλασιτικά πυροβολεία τών λόφων Φι-
λοπάππου καί Άρδηττοϋ βομβών, έδημιούργουν
φρικώδη άτμόσφαιραν πραγματικής κολάσεως. *Αλ­
λά, οί ύπερασπισταί τοΰ Συντάγματος καί τών έξω­
τερικών φυλακίων, παρέμενον άπτόητοι είς τάς θέ­
σεις των καί δλαι αί έπιθέσεις τοϋ έχθροϋ συνετρί-
βοντο μέ μεγάλας άπωλείας του.
Τό έλασιτικόν έπιτελεΐον άντελήφθη δτι αί άπώ-
λειαι θά ήσαν βαρύταται καί τό άποτέλεσμα άμφί-
βολον, &ν δέν συνετρίβοντο τά έξωτερικά φυλάκια,
διότι τά στίφη τών έπιτιθεμένων δέν ήδύναντο νά
φθάσουν κατά μεγάλας μάζας μέχρι τοΰ περιβόλου,
λόγφ τοΰ καταιγιστικοΰ πυρός των, καί φθάνοντα
έθερίζοντο, εύρισκόμενα έν τφ μέσφ δύο πυρών.
Διά τοϋτο διέταξεν, δπως τό βάρος τής προσπαθείας
στραφή πρός τά έξωτερικά φυλάκια, τά όποια μέχρι
τής μεσημβρίας έπρεπε νά καταληφθοϋν άντί πάσης
θυσίας. Περί τήν 7ην πρωινήν ώραν, αί έλασιτικαί
όρδαί περιστοιχιζόμεναι άπό ώρυόμενον δχλον τοΰ
έφεδρικοΰ ΕΛΑΣ, έξώρμησαν μετά μανίας κατά τών
οίκιών, εις τάς ταράτσας καί τους έξώστας τών όποι­
ων εΐχον έγκατασταθή φυλάκια άνδρών Χωροφυλα­
κής. Μέ τήν συνήθη μέθοδον τών κομμουνιστών, ή
όποία κατά τάς ήμέρας έκείνας έφηρμόζετο είς δλα
τά σημεία τής άνταρσίας άνά τήν πρωτεύουσαν,
έν φ διεξήγετο έκ παρατάξεως άγών, πρός παραβία-
σιν τής κεντρικής πύλης είσόδου, άλλα στίφη έλα-
σιτών είσέδυον παντοιοτρόπως είς συνεχομένας οί-
κίας καί έκεΐθεν, είτε άπό τών έξωστών καί τών τα­
ρατσών, όπόθεν έξεσφενδονίζοντο χειροβομβίδες,
είτε δι’ άνατινάξεως τοιχωμάτων μέ δέσμας δυναμί­
τιδος, μέσφ διανοιγομένων όπών, προσεπάθουν νά
φθάσουν μέχρι τών φυλακίων. Ούτως, οί ύπερασπί-
447
Οί άνδρες τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη μα-
χόμενοι μέ πίστιν και φανατισμόν άπό τής στέγης τών Στρα­
τώνων κατά τό Δεκεμβριανόν κίνημα τοΰ 1944.
ζοντες ταΟτα ολίγοι άνδρες τής Χωροφυλακής έμά­
χοντο ώς λέοντες, ύποχρεωμένοι νά διεξάγουν πολυ­
μέτωπον άγώνα, βάλλοντες πρός τάς όδούς και τάς
ταράτσας σχεδόν άκάλυπτοι, συγχρόνως δέ άπο-
κρούοντες είσορμήσεις άπό τάς όπάς καί τάς έσω-
τερικάς κλίμακας.
Άλλ’ ό κύριος δγκος τών έλασιτών έστράφη πρός
τό 7ον φυλάκιον, τό όποιον ιστατο ώς κάρφος τών
όφθαλμών των, διότι έθέριζε τούς έξορμώντας άπό
τών όδών Χατζηχρήστου και Μακρυγιάννη και πάρε-
κώλυε τήν προσέγγισίν των πρός τά πλέον εύπαθή
σημεία τοϋ περιβόλου.
Έφαίνετο δέ καί τό πλέον εόάλωτον, διότι ήτο
άπομεμονωμένον και δέν ήδύνατο νά λάβη ένισχύ-
σεις. Ή πολυκατοικία τού φυλακίου περισφίγγεται
πανταχόθεν, άλλ’ αί κατά συνεχή κύματα λυσσώδεις
έπιθέσεις άποκρούονται με πολλάς άπωλείας διά
τόν έχθρόν. Οί ύπερασπισταί, παρά τό όλιγάριθμόν
των, άναγκάζονται νά κατανεμηθοϋν είς τάς ταρά­
τσας, τούς έξώστας και τήν έσωτερικήν κλίμακα,
διά νά άποκρούουν τάς πανταχόθεν θυελλώδεις
προσβολάς καί έφορμήσεις. Ώς έκ θαύματος, οί
δεκαοκτώ (άξιωματικοί καί όπλΐται) γενναίοι κρα­
τούν τάς θέσεις των έπί τρεις ώρας, βαλλόμενοι
πανταχόθεν μέ αύτόματα, δλμους καί χειροβομβίδας
καί μαχόμενοι έκ τού συστάδην έναντίον είκοσα-
πλασίου άριθμοϋ έπιτιθεμένων. Είχε σπεύσει παρά
τό πλευρόν των αύθορμήτως καί ό ένοικος τής πολυ­
κατοικίας ταγματάρχης του Πεζικού Θ. Ντούνης,
άναλαβών μετά δύο όπλιτών τήν άμυναν τοϋ α' ο­
ρόφου.
Άλλ’ δσον παρήρχοντο αί ώραι, καθίστατο προ­
φανές δτι ό άγών δέν ήτο δυνατόν νά κράτηση έπί
πολύ άκόμη. Δύο όπλΐται, τραυματισθέντες σοβαρώς,
έτέθησαν έκτός μάχης. Τά πυρομαχικά έξηντλοϋντο
καί πολλά δπλα ήχρηστεύοντο έκ τής συνεχοϋς χρή-
σεως. Ό μοίραρχος Παπακώστας, διά σημάτων πρός
τό άπέναντι έσωτερικόν φυλάκιον, έζήτησεν άπεγνω-
σμένως τήν άποστολήν βοηθειών, συγχρόνως δέ τήν
έξοδον τοϋ άρματος μάχης πρός χαλάρωσιν τής πιέ-
σεως τοϋ έχθροϋ. Απόπειρα άποστολής ένισχύσεων
είς άνδρας καί πυρομαχικά άπέτυχε, διότι πυκνόν
καί καταιγιστικόν πΰρ έσάρωνε τάς ένδιαμέσους ό­
δούς Μακρυγιάννη καί Χατζηχρήστου, άποκλεΐον
οίανδήποτε προσέγγισίν. Άπέμενε τό άρμα μάχης.
Κατά δυστυχίαν τοΰτο εϊχεν έπισημανθή ύπό τοΰ
έχθροϋ, τήν τελευταία ν δέ στιγμήν μία βόμβα είχεν
έπιφέρει βλάβας, αί όποΐαι θά ήδύναντο νά έπι-
διορθωθοϋν μόνον κατά τήν νύκτα.
Ούτως, οί ύπερασπισταί τοϋ 7ου φυλακίου παρέ-
μενον είς συνέχισιν ένός έπικοϋ, άλλ’ άπέλπιδος
άγώνος, μέ μόνας τάς Ιδίας των δυνάμεις, αί όποΐαι
άπό στιγμής είς στιγμήν έξηντλοϋντο. Τήν ΙΟην
πρωινήν έτραυματίσθησαν ό ταγματάρχης Ντούνης
καί ό μοίραρχος Παπακώστας, έν φ έμάχοντο άπε-
γνωσμένως είς τήν πρώτη ν γραμμήν. Ό άνθυπασπι-
στής Βισβίκης, άφ’ ού πηδών άπό τάς ταράτσας καί
τάς έσωτερικάς αύλάς είς συνεχομένας πολυκατοι­
κίας, είς μάτην προσεπάθησε νά έπιτύχη έπικοινω-
νίαν μετά τοϋ Συντάγματος πρός άποστολήν βοη­
θειών, ήρνήθη νά κρυβή εις τάς πολυκατοικίας αύ-
τάς δπου τοΰ προσεφέρετο καταφύγιο ν καί έπέστρε-
ψεν είς τό φυλάκιον του, μολονότι έγνώριζεν δτι
έπιστρέφει είς βέβαιον θάνατον.
Ήδη, ή ταράτσα τοΰ 7ου φυλακίου έβάλλετο παν­
ταχόθεν καί ό μοίραρχος Παπακώστας, άν καί τραυ­
ματισμένος, έξηκολούθει νά μάχεται, διέταξε δέ τούς
διασωθέντας νά κατέλθουν είς τόν β' δροφον, όπό-
θεν θά συνέχιζον τόν άγώνα άπό τών παραθύρων, τών
έξωστών καί τών έσωτερικών κλιμάκων. Εις χωρο-
448
φύλαξ παραμείνας έπί τής ταράτσας διά νά καλύψη
τήν κάθοδον τών άλλων, κατεπλακώθη άπό σωρόν
έρειπίων. Ήδη περιεσφίγγοντο πανταχόθεν καί ού­
δεμία ύπήρχεν έλπίς σωτηρίας. Τά πυρομαχικά
είχον έξαντληθή σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν. Ή Ιδέα
μιας άπεγνωσμένης διανοίξεως μέ τήν ξιφολόγχην
έξόδου, διά νά φθάσουν οί σωζόμενοι είς τήν έγγύ-
τερον αύτών νοτίαν πύλην τοΰ Συντάγματος άπό τής
όδοΰ Μακρυγιάννη, άπεδείχθη άπραγματοποίητος,
διότι ό πρό τής έξόδου έκ τής πολυκατοικίας χώρος
(γωνίας Μακρυγιάννη - Χατζηχρήστου) είχε κατα-
κλυσθή άπό στίφη έλασιτών προσπαθούντων νά
παραβιάσουν τήν κεντρικήν θύραν. Οί έλάχιστοι
άπομένοντες είς τό έσωτερικόν μαχηταί έρριπτον
τά τελευταία φυσίγγιά των κατά τών έφορμούντων,
ό δέ φόνος ένός έξ αύτών ηύξησε τήν λύσσαν τών
άλλων.
Περί τήν μεσημβρίαν, διά χειροβομβίδων καί δυ-
ναμίτιδος παρεβιάσθη ή έπί τής όδοΰ Χατζηχρή­
στου κεντρική θύρα καί τά άλαλάζοντα στίφη τών
έλασιτών είσώρμησαν πρός τό έσωτερικόν. Παρά
τήν κλίμακα διεξήχθη τότε δραματική πάλη σώμα­
τος πρός σώμα, άνάλογος έκείνης τών τελευταίων
Θερμοπυλομάχων. Οί άπομένοντες μαχηταί τοΰ φυ­
λακίου κατά τό πλεΐστον τραυματισμένοι καί αί-
μόφυρτοι, διεξήγον κρατεράν έπιθανάτιον πάλην,
κτυπώντες μέ τάς ξιφολόγχας, τάς χεΐρας καί τούς
πόδας. Άλλά κατά τάς, άληθώς έπικοΰ μεγαλείου,
στιγμάς έκείνας, άλλα στίφη έλασιτών, παραβιά-
σαντα διά τοΰ ιδίου τρόπου τήν έπί τής όδοΰ Μακρυ-
γιάννη μικράν θύραν τοΰ ύπογείου, άνήλθον διά τής
κλίμακος τής ύπηρεσίας εις τόν δεύτερον δροφον
καί κατερχόμενοι έκεΐθεν διά τής κυρίας κλίμακος
κατέλαβον τά νώτα τών τελευταίων ύπερασπιστών,
οί όποιοι ούτως ύπέκυψαν καί άπήχθησαν αιχμάλω­
τοι. Διέφυγον τόν θάνατον ή τήν αιχμαλωσίαν πέντε
όπλΐται. Έκ τούτων, οί τρεις έπήδησαν τόν έσωτε­
ρικόν μανδρότοιχον τής πολυκατοικίας καί έκρύ-
βησαν είς παρακειμένην οικίαν. Εϊς διέφυγεν, έν φ
ώδηγεΐτο πρός έκτέλεσιν, καί άφαιρέσας τήν στο­
λήν του, διά νά μή άναγνωρίζεται, διεσώθη καταφυ­
γών είς τό νοσοκομεΐον «Εύαγγελισμός». Τ^λος,
άλλος είχε καταχωσθή άπό τά συντρίμματα τής τα­
ράτσας, καί άνευρεθείς ζών τήν έπομένην ώδηγεΐτο
ήμιθανής πρός έκτέλεσιν, άλλά διεσώθη καθ’ όδόν
ύπό άγγλικής περιπόλου.
Δραματική ύπήρξεν ή τύχη τών αίχμαλωτισθέντων.
Ό ταγματάρχης Ντούνης καί ό μοίραρχος Παπα-
κώστας, φέροντες άμφότεροι βαρύτατα τραύματα, ό
άνθυπασπιστής Βισβίκης, ό ένωμοτάρχης Ζαμπός
καί δύο χωροφύλακες, βουτηγμένοι είς τό αίμα τών
πληγών των, ώδηγήθησαν είς γειτονική ν οικίαν, εις
τήν όποίαν εϊχεν έγκατασταθή ή πολιτοφυλακή τών
έλασιτών. Έκεΐ ύπεβλήθησαν είς μετά βασανιστη­
ρίων καί παντοίων έξευτελισμών άνάκρισιν. Σιδη­
ροδέσμιοι ώδηγοΰντο άπό οικίας είς οΙκίαν πρός
νέας άνακρίσεις. Αί αίμορροοΰσαι πληγαί των έπε-
δέθησαν ούχί πρός θεραπείαν, άλλά διά νά μή άπο-
θάνουν πριν έκτελεσθοΰν δλα τά προγραμματισμέ­
να μαρτύριά των. Περιαγόμενοι άνά τάς όδούς έκτυ-
πώντο δι’ ύποκοπάνων καί μαστιγίων, έκεντώντο
διά μαχαιριδίων ύπό κακούργων έλασιτών, έραπί-
ζοντο καί έπτύοντο ύπό άφηνιασμένου άλαλάζοντος
όχλου. Άφηρέθησαν άπό δλους αί στολαί καί τά
ύποδήματα, ήμίγυμνοι δέ καί Ανυπόδητοι, καταπλη-
γωμένοι καί τρέμοντες έκ τοΰ δριμυτάτου ψύχους,
ώδηγήθησαν είς έλασιτικήν φυλακήν, δπου, ύπό
ειδικευμένων είς τοιαύτης φύσεως φρικώδη κακουρ­
γήματα δημίων, ύπέστη σαν όλόκληρον νύκτα άνα-
τριχιαστικά μαρτύρια, τά όποια ό σεβασμός πρός
τούς άναγνώστας τοΰ παρόντος έργου δέν έπιτρέπει
νά άναγραφοΰν έπί τοΰ χάρτου. Τελικώς ώδηγήθησαν
είς μακρινάς χαράδρας, δπου άφοΰ έξωρύχθησαν οί
όφθαλμοί καί άπεκόπησαν τά ώτα, αί ρίνες καί αί
γλώσσαί των, οί τραγικοί αύτοί έθνομάρτυρες έξε­
τελέσθησαν, τά δέ σώματά των έγκατελείφθησαν
βορά τών όρνέων. Έπρόκειτο πράγματι περί ήρώων
καί μαρτύρων, άξίων τής Ιστορίας τοΰ Έλληνικοΰ
έθνους.
Άναμφισβητήτως ή διοίκησις τοΰ Συντάγματος
Μακρυγιάννη καί έκείνη τής άμύνης έγνώριζον
καλώς έκ τών προτέρων τήν θανάσιμον θέσιν τοΰ
άπομεμονωμένου τούτου φυλακίου, τοΰ όποιου οί
άνδρες άπεδέχθησαν τήν διαταγήν μεταβάσεως μέ
μόνην τήν συναίσθησιν τής έπιτελέσεως τοΰ καθή­
κοντος. Είχον έπίσης έπίγνωσιν τής στρατηγικής
σημασίας διατηρήσεως τοΰ φυλακίου τούτου, διά
τήν άμυναν τοΰ Συντάγματος. Καί ύπήρξεν άκρως
σοβαρόν, άλλά καί όδυνηρόν άτύχημα, τό γεγονός
δτι ή, κατά τάς Ιδίας έκείνας ώρας τής κρίσιμου πάλης
τών πανταχόθεν προσβαλλομένων σφοδρώς δυνά­
μεων τοΰ Συντάγματος, άπρόβλεπτος άχρήστευσις
τοΰ τεθωρακισμένου άρματος, (έπί τοΰ όποιου κυ­
ρίως είχε στηριχθή ή διατήρησις τών έξωτερικών
φυλακίων), ίσως καί ή διαφαινομένη είς τάς έκθέσεις
καί μαρτυρίας γενική σύγχυσις καί άγωνία τών στι­
γμών έκείνων, είς ένα κρατερόν άγώνα ζωής ή θανά­
του, δέν έπέτρεψαν νά σταλοϋν βοήθειαι, άν δχι
διά νά κρατηθή τό φυλάκιον, τούλάχιστον διά νά
έπανέλθουν είς τό Σύνταγμα καί νά διασωθοΰν έκ
τοΰ μαρτυρικού θανάτου οί γενναίοι έκεΐνοι άνδρες.
449
5. Η ΑΠΟΚΡΟΥΣΙΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΠΙΘΕΣΕΩΣ
Μετά τήν κατάληψιν τοϋ 7ου φυλακίου, οί έλα-
σΐται έστρεψαν τό βάρος τών δυνάμεών των κατά
τοϋ περιβόλου, έναντίον τοϋ όποιου έπετίθεντο λυσ-
σωδώς άπό δλων τών πλευρών. Κατά τάς άπογευμα-
τινάς ώρας κατέφθασαν έκ Καισαριανής νέαι ένι-
σχύσεις των, οΰτως ώστε τό σύνολον τών έπιτιθε-
μένων δυνάμεών των έφθασε τάς £ξ χιλιάδας, χωρίς
νά ύπολογισθή μία άμορφος μάζα γυναικοπαίδων,
έκ τών πέριξ συνοικιών, ή όποία τούς έφωδίαζε μέ
τρόφιμα, νερό καί ύγειονομικόν ύλικόν. "Εξαλλοι
έλασίτιδες, έκβάλλουσαι συνταρακτικός κραυγάς,
τούς έξώθουν είς άγώνα μέχρι θανάτου, έν φ άλλαι
μετέφερον τραυματίας καί έπέδενον τάς πληγάς των.
Μικρά παιδία έχρησιμοποιοϋντο ώς άγγελιαφόροι,
άλλά καί κατάσκοποι, διολισθαίνοντα είς τάς παρό­
δους καί μέχρι τοϋ περιβόλου, πρός παρακολούθη-
σιν τών κινήσεων καί περισυλλογήν πληροφοριών.
Πρό πάσης γενικής έπιθέσεως προηγείτο σφοδρός
κανονιοβολισμός καί πολυβολισμός. Ένώ τά όρει-
βατικά πυροβόλα έξετόξευον μετά έκκωφαντικών
μυκηθμών βόμβας, σπείροντα τόν θάνατον καί προ-
καλοϋντα καταστροφάς είς τά κτίρια τοϋ Συντάγμα­
τος, όλμοι, μυδράλλια καί αύτόματα, τοποθετημένα
είς τάς ταράτσας καί τούς έξώστας τών γύρωθεν
οίκιών, έδημιούργουν άληθή κόλασιν πυρός. 'Ως
διεπιστώθη βραδύτερον, τά πυροβόλα καί πολλοί
δλμοι καί μυδραλλιοβόλα έχειρίζοντο ύπό Γερμα­
νών καί Ιταλών, ειδικευμένων, οί όποιοι εΐχον
προσχωρήσει είς τό ΕΑΜ. Στέγαι καί τοιχώματα
κατέπιπτον μετά πατάγου. Μαϋρα σύννεφα σκόνης
καί καπνοϋ έκάλυπτον τόν όρίζοντα τοϋ συγκροτή­
ματος Μακρυγιάννη, τό έσωτερικόν τοϋ όποιου
παρέϊχεν είκόνα πραγματικής κολάσεως. Άλλ’ οί
ύπερασπισταί παρέμενον άκλόνητοι είς τάς θέσεις
των, άποκρούοντες δλας τάς έπιθέσεις καί άπο-
μακρύνοντες τούς έφορμώντας διά καταιγιστικού
πυρός.
Συγχρόνως, οί έλασΐται έστράφησαν μετά λύσ-
σης πρός κατάληψιν τών λοιπών έξωτερικών φυλα­
κίων, τά όποια έπροξένουν είς αύτούς μεγάλη ν φθο­
ράν καί άνέκοπτον τάς έπιθέσεις των κατά τοϋ πε­
ριβόλου.
Ιδίως τά συμπτυχθέντα είς £ν φυλάκια 5ον καί 6ον,
τής πρός τήν όδόν Μητσαίων πλευράς τής όδοϋ
Χατζηχρήστου, άπετέλεσαν τόν νέον στόχον τής
έλασιτικής μανίας. Άλλά προηγουμένως, μία τυ­
χαία μάλλον σύμπτωσις έκαμε νά περιέλθη είς χεΐ-
ράς των, μετά τραγικών συνεπειών, τό έπί τής όδοΰ
Διονυσίου Αρεοπαγίτου 2ον ύποφυλάκιον, είς τό
όποιον εϊχεν έγκατασταθή ό ένωμοτάρχης Νάσκος
μετά 4 χωροφυλάκων, διά νά προστατεύη έκ τών πλα­
γίων τό φυλάκιον 3. Τά φυλάκια καί ύποφυλάκια
τής πλευράς αύτής δέν έφάίνοντο νά διατρέχουν ά­
μεσον κίνδυνον, διότι αί οίκίαι είς τάς όποίας ήσαν
έγκατεστημένα συνείχοντο μετά τοϋ βορείου περι­
βόλου καί άπό τών κλιμάκων καί τοίχων τής όπι­
σθίας πλευράς οί ύπερασπισταί των ή δύ να ντο νά
έπικοινωνήσουν μετά τοϋ έσωτερικοϋ διά νά λάβουν
ένισχύσεις, έν άνάγκη δέ νά διαφύγουν. ’Αλλά, είς
τήν οΙκίαν είς τήν όποίαν εϊχεν έγκατασταθή τό
ύποφυλάκιον 2, κατφκει καί εϊς κομμουνιστής, ό
όποιος, έξελθων άπαρατή ρητός, συνεννοήθη μετά
τών έλασιτών καί άπό μικράς θύρας ύπηρεσίας εϊσή-
γαγε κρυφίως πολλούς ένόπλους, φθάσαντας μέχρι
τής ταράτσας χωρίς νά γίνουν άντιληπτοί. Ό ένω­
μοτάρχης Νάσκος καί οί 4 χωροφύλακες, αίφνι-
διασθέντες ήμύνθησαν, άλλ’ έσφαγιάσθησαν έπί τό­
που.
Μέχρι τής 4ης άπογευματινής, τά συμπτυχθέντα
είς έν φυλάκια 5ον καί 6ον, είς οίκίαν τής όδοΰ
Χατζηχρήστου, ήμύνοντο κρατερώς. Άλλ’ οί έλα-
σΐται κατώρθωσαν νά καταλάβουν συνεχομένας οί-
κίας, αί ταράτσαι τών όποίων ήσαν ύψηλότεραι καί
έδιδονείς αύτούς τήν εύχέρειαν νά έκσφενδονίζουν
χειροβομβίδας. Οί ύπερασπισταί ήναγκάσθησαν νά
έγκαταλείψουν τήν ταράτσαν καί νά όχυρωθοϋν είς
τόν άνω δροφον, βάλλοντες άπό τών παραθύρων.
Άλλά καί έκεΐ έβάλλοντο διά χειροβομβίδων καί
καταιγιστικού πυρός πολυβόλων. Ό άνθυπομοίραρ-
χος Ψαρρός, ό άνθυπασπιστής Παπασπυρόπουλος
καί πέντε χωροφύλακες έφονεύθησαν, έν φ πολλοί
άλλοι εΐχον τραυματισθή. Ό διοικητής τοΰ φυλακί­
ου μοίραρχος Κοντάκος χειρίζεται ό ίδιος τό πο­
λυβόλο ν, άπωθών καί θερίζων τούς έπιτιθεμένους.
Άλλά παραπλεύρως του ό μαχόμενος μέ ήρωισμόν
ένωμοτάρχης Παπαδάκης τραυματίζεται βαρύτατα
καί αίμορραγεΐ. Ό Κοντάκος, αισθανόμενος τό κα­
θήκον νά σώση τόν ήρωικόν του σύντροφον, τόν
φορτώνεται έπί τών ώμων του, τόν καταβιβάζει είς
τό ίσόγειον καί τόν παραδίδει είς παρακείμενον
φοΰρνον δπου εΐχον άποκλεισθή δύο Άγγλοι, οί
όποιοι έπέδεσαν τάς πληγάς του. Άλλ’ δταν κατε-
λήφθη ή οϊκία άπό τούς έλασίτας ό ήμιθανής ένω­
μοτάρχης άνηρπάγη καί έξετελέσθη.
Ό μοίραρχος Κοντάκος, μετά τών όλίγων έπι-
ζώντων χωροφυλάκων, άντελήφθη δτι δέν ύπήρχε
πλέον καμμία έλπίς νά κρατήσουν τό φυλάκιον 5-6
καί έντός όλίγου θά συνελαμβάνοντο ζώντες, διά νά
ύποβληθοϋν είς τά συνήθη βασανιστήρια πρίν θα­
νατωθούν. Μετά τών συντρόφων καί ύπό χάλαζαν
σφαιρών έπήδησαν είς τάς χαμηλοτέρας ταράτσας,
ένδιαμέσων πρός τόν περίβολον κατοικιών καί,
450
έκεΐθεν, κατώρθωσαν νά ριφθοΰν είς τό έσωτερικόν.
Τό μικρόν έξωτερικόν φυλάκιον άρ. 4, είς τό μέ­
σον τής όδοϋ Μητσαίων, συνεχόμενον καί τοϋτο
μετά τοϋ περιβόλου, ύπερησπίζετο γενναίως άπό τόν
άνθυπασπιστήν Χατζάκην και 4 χωροφύλακας. *Αλ­
λά, καί πάλιν διά προδοσίας, έλασΐται εΙσέρχονται
άπαρατήρητοί καί φονεύουν τούς δύο φρουροϋντας
χωροφύλακας. Ό άνθυπασπιστής Χατζάκης, καθ’
δν χρόνον τά στίφη τών έλασιτών άνήρχοντο μετ’
άλαλαγμών τάς κλίμακας, παραλαβών τούς δύο έπι-
ζώντας ύπό βροχήν πολυβολισμών, ήδυνήθη νά
ρκρθή είς τό έσωτερικόν τοϋ περιβόλου, έν φ οί
δύο χωροφύλακες έφονεύθησαν.
Ούτω, περί τήν 5ην άπογευματινήν ώραν είχον
καταληφθή άπό τούς έλασίτας τά 4ον, 5ον, 6ον και
7ον φυλάκια τών όδών Μητσαίων, Χατζηχρήστου
και Μακρυγιάννη και τό 2ον φυλάκιον τής. όδοϋ
Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Δέν άπέμενον πλέον είμή
τά Ιον, 2ον καί 3ον φυλάκια τής βορείου πλευράς.
Ιδιαιτέραν σημασίαν είχε τό 3ον φυλάκιον, τό ό­
ποιον έδέσποζε τών παρόδων και τών πέριξ κατεχο-
μένων ύπό έλασιτών οικιών. "Ολμοι καί μυδράλλια
τών έλασιτών εβαλλον άνηλεώς πρός έξουδετέρω-
σίν του. Ό διοικητής τούτου μοίραρχος Μαλτέζος
καί ό άριστος πυροβολητής άνθυπασπιστής Σακελ-
λάρης, χειριζόμενοι έπιτυχώς §ν πολυβόλον Μπρέν-
τα, άπέκρουον τάς έπιθέσεις των καί έπέφερον μεγά-
λην φθοράν.
"Εν τάγμα έλασιτών κατελθόν άπό τόν λόφον Φι-
λοπάππου, μέ κατεύθυνσιν πρός τό θέατρον Ήρώδου
Άττικοΰ καί μέ σκοπόν νά συντονίση έπίθεσιν άπό
βορείου πλευράς μετά τών άπό Πλάκας όδευόντων,
βληθέν καταιγιστικώς άπό τό πολυβόλον τοϋ 3ου
φυλακίου, διεσκορπίσθη μέ πολλάς άπωλείας. Άπό
τοϋ αύτοϋ έπίσης φυλακίου έβλήθησαν καί έξων-
τώθησαν οί έγκατασταθέντες είς τήν έρημωμένην
πολυκατοικίαν Τουλούπα, δπου εύρίσκετο τό κάτα-
ληφθέν φυλάκιον 7.
Άλλά χειροτέραν άκόμη συμφοράν ύπέστησαν
περί τούς 50 έλασΐται, οί όποιοι, άνελθόντες είς τήν
ταράτσαν τοϋ καταληφθέντος 5ου φυλακίου τής ό­
δοϋ Μητσαίων καί ένδεδυμένοι μέ στολάς έκτελε­
σθέντων καί σκυλευθέντων χωροφυλάκων, διά νά
παραπλανήσουν τούς άγρυπνοϋντας είς τά έσωτε-
ρικά φυλάκια, μετέφερον μεγάλας ποσότητας βεν­
ζίνης είς δοχεία καί φιάλας, διά νά τά έκσφενδονί-
σουν έπί τών συνεχομένων στεγών τών έντός τοϋ
περιβόλου τοϋ Συντάγματος οίκημάτων. Έν άρχτ)
ύπετέθη δτι τό φυλάκιον 5 είχεν άνακαταληφθή ύπό
άλλων δυνάμεων τών έξωτερικών φυλακίων. Άλλά
τοιαΰται δέν ύπήρχον έπί τής ταράτσας. Ταχέως τό
έναντι έσωτερικόν φυλάκιον κατενόησεν δτι έπρό-
κειτο περί τεχνάσματος καί δτι οί φέροντες τάς στο-
λάς χωροφυλάκων ήσαν έλασΐται, έτοιμοι νά ρίψουν
έκρηκτικάς καί φλογοφόρους ϋλας. *Η διοίκησις ά­
μύνης είδοποιήθη έπειγόντως καί άπεφασίσθη δπως
άντί πάσης θυσίας έξοντωθοϋν οί έπί τής ταράτσας
τοΰ 5ου φυλακίου έγκατασταθέντες έλασΐται, δήθεν
χωροφύλακες,·διότι άλλως ήπειλεΐτο καταστροφή.
Τοΰτο δέν ήδύνατο νά έπιτευχθή είμή διά τών άντι-
αρματικών πυροβόλων, τά όποια δμως ήσαν τοπο­
θετημένα είς άλλην πλευράν τοΰ περιβόλου τοΰ
Συντάγματος, ή δέ μεταφορά των έφαίνετο άδύνα-
τος, διότι ό ένδιάμεσος χώρος ήτο άκάλυπτος και
έβάλλετο διά καταιγιστικού πυρός. Έπρεπεν, άντί
πάσης θυσίας, νά μεταφερθή τούλάχιστον τό έν πυ­
ροβόλον είς τήν νοτιοδυτικήν γωνίαν τοϋ Διοικητη­
ρίου. Εκείνοι οί όποιοι θά άνελάμβανον νά σύρουν τό
πυροβόλον διά μέσου τοΰ άκαλύπτου καί διαρκώς
βαλλομένου τούτου χώρου, έλαχίστας είχον έλπί-
δας σωτηρίας, διότι θά έδέχοντο χάλαζαν σφαιρών.
Έν τούτοις, έπρόκειτο περί τής σωτηρίας τοϋ Συν­
τάγματος καί ή μεταφορά έπρεπε νά γίνη άμέσως,
έστω καί αν έπρόκειτο νά στοιχίση τήν ζωήν πολ­
λών άνδρών. Ό διοικητής συνταγματάρχης Σαμου­
ήλ, είς τήν περιγραφήν τοϋ δραματικοϋ τούτου γεγο­
νότος, όνομάζει ώς άναλαβόντας τήν ήρωΐκήν ταύ­
την άποστολήν τόν ένωμοτάρχην Χρ. Ρετσίνάν καί
τούς ύπενωμοτάρχας Ί. Λαμπρόπουλον καί Δ. Στρα-
τιδάκην.
Έν φ ό ύπολοχαγός τοΰ πυροβολικοϋ Σβαρνιάς,
χρησιμοποιών δλα τά αύτόματα δπλα πρός τήν αύ­
τήν κατεύθυνσιν, δημιουργεί φράγμα πυρός, ό ένω­
μοτάρχης Ρετσίνάς, μετά τών δύο ύπενωμοταρχών,
σύρουν άπεγνωσμένως μέ δλας των τάς δυνάμεις
τό πυροβόλον καί έπιτυγχάνουν νά φθάσουν μέ αύτό
σώοι καί άβλαβεΐς είς τό προκαθωρισμένον σημεΐον.
Οί άξιωματικοί πυροβοληταί άρχίζουν νά έκτοξεύ-
ουν βλήματα κατά τής ταράτσας τοΰ φυλακίου τής
όδοΰ Μητσαίων, δπου ΐσταντο οί 50 έλασΐται μέ τάς
στολάς χωροφύλακος, βέβαιοι δτι είχεν έπιτύχει ή
άπάτη των. Συγχρόνως, δοθέντος συνθήματος, ήρχι-
σε νά βάλλη κατ’ αύτών καί τό πολυβόλον τοϋ 3ου
φυλακίου. Τά πυρά τοϋ άντιαρματικοϋ καί τοΰ πολυ­
βόλου προεκάλεσαν άνάφλεξιν τών φιαλών βενζί­
νης καί τοΰ δοχείου μέ τάς εύφλέκτους ϋλας, προκα-
λέσαντα ούρανομήκεις φλόγας. Πάντες σχεδόν οί
έπί τής ταράτσας, μετημφιεσμένοι είς χωροφύλακας
έλασΐται, οί όποιοι έφαντάζοντο δτι έκεΐθεν θά παρέ-
διδον είς τάς φλόγας τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη,
έκάησαν ζώντες. Τό θέαμα ήτο φρικώδους φαντα­
σμαγορίας, προεκάλεσε δέ τήν κατάπληξιν τόσον
τών έγκλειστων καί πολιορκουμένων δσον καί είς
τά στίφη τών έλασιτών. Άλλ’ έν φ είς τούς άνδρας
τοΰ Συντάγματος έτόνωσε τό ήθικόν καί ένίσχυσε
τήν βεβαιότητα τής νίκης, είς τούς έλασίτας προεκά­
λεσε ν αισθήματα τρόμου καί άποθαρρύνσεως, έκτο-
τε δέ δέν άπετόλμησαν νά χρησιμοποιήσουν τό κατα-
ληφθέν αύτό φυλάκιον.
Σπουδαΐον στήριγμα διά τήν άμυναν τοΰ Συντά­
γματος άπετέλει τό 3ον φυλάκιον, τό όποιον ύπό
τόν μοίραρχον Μαλτέζον έβαλλε ν άδιακόπως, θερί-
ζον τούς άπό τών όδών Μητσαίων καί Διονυσίου
451
Αρεοπαγίτου έπιτιθεμένους. ’Αλλά κατά τάς άπο-
γευματινάς ώρας εϊχον σχεδόν καθ’ όλοκληρίαν έ­
ξαντληθή τά πυρομαχικά του, εϊς περίπτωσιν δέ
καθ’ ήν δέν θά άνεφωδιάζετο άμέσως, θά επρεπε νά
έγκαταλειφθή έλλείψει μέσων συνεχίσεως τοϋ άγώ­
νος. Τοϋτο θά άπετέλει σοβαρόν και λίαν έπικίνδυ-
νον Ατύχημα, δυνάμενον νά έπηρεάση τήν μετέπειτα
πορείαν τοϋ άγώνος. διότι τό φυλάκιον τοϋτο συνεί-
χετο μετά τοΰ βορείου περιβόλου τοϋ Συντάγματος.
Έάν κατελαμβάνετο ύπό τών έλασιτών, έκτός τοΰ
δτι άπό τούτου θά έβάλλετο δεινώς τό έσωτερικόν,
τά έλασιτικά στίφη θά προσήγγιζον έλευθέρως άπό
τών όδώ.ν Διονυσίου Αρεοπαγίτου και Μητσαίων,
διά νά Ανατινάξουν τόν μανδρότοιχον μέ δυναμίτι-
δα. Έπρεπεν, άντί πάσης θυσίας, νά σταλοϋν έφό-
δια. Τό γενναΐον τοϋτο έργον άνέλαβεν ό κουρεύς
τοϋ Συντάγματος Κουσουρής μετά τοϋ έθελοντοϋ
Ιδιώτου Παπαδοπούλου, οί όποιοι, φορτωθέντες μέ
ταινίας όπλοπολυβόλου και φυσίγγια, έν τφ μέσφ
γενικής Αγωνίας, ήδυνήθησαν παρά τά πυκνά πυρά
τών έλασιτών, νά άνέλθουν τήν όπισθίαν, πρός τό
Σύνταγμα άνεμόσκαλαν ύπηρεσίας και νά προσκο­
μίσουν τά έφόδια. Οϋτω τό φυλάκιον αύτό παρέ-
μεινε μέχρι τέλους τό άκατάλυτον πρόφραγμα κατά
τής είσβολής τών έλασιτών καί ή άκλόνητος σκοπιά
άμύνης.
6. ΝΥΚΤΕΡΪΝΑΙ ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΙ ΑΜΥΝΗΣ
Οί έλασΐται συνέχισαν τούς κανονιοβολισμούς
μέχρι τής νυκτός. Αί έγκαταστάσεις ήλεκτρικοΰ εϊ-
χον καταστραφή και πρός φωτισμόν έχρησιμοποι-
οΰντς» αί ύπάρχουσαι δέκα λυχνίαι θυέλλης και πρό­
χειρα λυχνάρια έκ κυτίων κονσερβών. Κατεστρά-
φησαν έπίσης αί γραμμαι τοΰ τηλεφωνικοΰ δικτύου
τοϋ Συντάγματος και ή έπικοινωνία μετά τής Στρα­
τιωτικής Διοικήσεως έγίνετο διά τοϋ τηλεφώνου
συνεχομένης οικίας, είς τήν όποίαν εϊχεν έγκαταστα-
θή τό Ιον φυλάκιον. Ό άνθυπομοίραρχος Τσιτού-
ρης έγκατεστάθη έπί τοΰτο εϊς τό φυλάκιον αύτό,
λαμβάνων και μεταδίδω ν τηλεφωνήματα, ώστε νά
μή διακοπή ή έπικοινωνία τοϋ Συντάγματος μετά
τής Στρατιωτικής Διοικήσεως. Σοβαρωτέρα ήτο ή
διακοπή τοΰ ύδατος, διότι οί κομμουνισταί εϊχον
έπιτύχει νά καταστρέψουν τό ύδρευτικόν δίκτυον.
Οί ύπερασπισταί ήσαν ύποχρεωμένοι νά κατα-
πραύνουν τήν δίψαν των, έν τφ μέσφ τών φλογών,
μέ έλαχίστας ποσότητας έκ βυτίων έναποθηκευμέ-
νου ύδατος. Ή τροφή των ήτο έλαχίστη, είς τήν
Αρχήν δύο, κατόπιν 5 έως 6 γαλετάκια συνόλου 50
δραμίων. Κατά τήν πρώτη ν και εϊς τινας έν συνε­
χείςι ήμέρας παρέμειναν καθ’ όλοκληρίαν νήστεις.
Μέγα πρόβλημα ήτο, έπίσης, ή μεταφορά τών
νεκρών καί ή διακομιδή τών τραυματιών. Δεδομέ­
νου δτι έβάλλοντο σφοδρώς καί καταιγιστικώς δλαι
αί πέριξ τοΰ Συντάγματος δδοί, ή μεταφορά ήτο
σχεδόν άδύνατος, Αλλως τε ελειπον τά μεταφορικά
μέσα. ’Εζητήθη άπό τηλεφώνου έπειγόντως άπό τήν
Στρατιωτικήν Διοίκησιν νΑ Αποστείλη φορτηγΑ αύ-
τοκίνητα προστατευόμενα ύπό τεθωρακισμένων, τΑ
όποια δμως δέν κατέστη δυνατόν νΑ σταλοϋν κατΑ
τήν πρώτην νύκτα.. Ούτως, οί νεκροί παρέμενον Α­
ταφοι, τοϋτο δέ Απετέλει σοβαρόν κίνδυνον μο-
λύνσεως πΑντων. Μόλις τΑς έσπερινΑς ώρας τής 7ης
Δεκεμβρίου, δτε εϊχε χαλαρωθή κΑπως ό Αγών, έστΑ-
λη αύτοκίνητον τό όποιον μετέφερε τούς νεκρούς
πρός ταφήν είς τόν Έθνικόν Κήπον, τούς δέ τραυ­
ματίας διεκόμισεν εϊς νοσοκομεία.
ΚατΑ τΑς έσπερινΑς ώρας τής 6ης Δεκεμβρίου, ό
3ος δροφος τοϋ κεντρικοϋ κτιρίου εϊχε καταστραφή
έκ τών βομβών καί τών καταρρεόντων τοιχωμάτων,
συνεπείςι έκσφενδονίσεως φιαλών βενζίνης, δεσμών
δυναμίτιδος καί έκρηκτικών βλημάτων. Δι’ δ καί
διετάχθή ή έκκένωσίς του. Άλλ’ εϊς τήν ταράτσαν,
μολονότι αύτη έβάλλετο πανταχόθεν έπειδή ήτο τό
μόνον παρατηρητή ριον, διετάχθη νά παραμείνουν
παρατηρηταί, πρός κάλυψιν δέ μετεφέρθησαν έκεΐ
δλα τά διαθέσιμα έπιπλα τοΰ Διοικητηρίου.
Πολλοί Ανδρες εϊχον φονευθή ή τραυματισθή,
διότι ή έπικοινωνία τοϋ Διοικητηρίου μετά τών
παραρτημάτων καί τών έσωτερικών φυλακίων έγί­
νετο δι’ άκαλύπτων χώρων* Διά τήν άποσόβησιν
μεγαλυτέρων άπωλειών, μόλις ένύκτωσε, ήρχισεν
ή έκτέλεσις ώρισμένων έργων πρός έξασφάλισιν
τής έπικοινωνίας τών φυλακίων δευτέρας ζώνης ά­
μύνης και παραρτημάτων. Έκ τής Ανατολικής θύρας
τοΰ υπογείου διαμερίσματος, μέχρι τοΰ φυλακίου
τής κυρίας είσόδου, διηνοίχθη χαρΑκωμα μήκους
δέκα μέτρων καί, Ακολούθως, έγένετο διΑτρησις
τών τοίχων τών συνεχομένων θαλάμων, είς τρόπον
ώστε έπετεύχθη κεκαλυμμένη έπικοινωνία άπό τοΰ
Διοικητηρίου μέχρι τοΰ Ακραίου φυλακίου τής νο-
τίας πύλης. Βαθμηδόν, έγένετο τό αύτό και πρός
φυλάκια Αλλων πλευρών.
Τέλος, έπειδή, λόγφ άνεπαρκείας χρόνου, πολλά
παράθυρα εϊχον μείνει άκάλυπτα, έκαλύφθησαν και
αύτά μέ σάκκους χώματος, άφοΰ άφέθησαν όπαί - πο-
λεμίστραι.
Μόλις ένύκτωσε, τό συνεργεΐον έπεδόθη είς τήν
έπισκευήν τοΰ Αρματος μάχης. Συγχρόνως, τό είς
τόν διάδρομον τοΰ Ισογείου, μέ έπικεφαλής τόν λο-
452
χίαν όπλοδιορθωτήν Στ. Όρφανουδάκην, συνεργεΐ-
ον, τό όποιον καθ’ δλην τήν διάρκειαν τοϋ άγώνος
τής ήμέρας έπεσκεύαζε προχείρως τά άχρηστευό-
μενα δπλα και τά έπέστρεφεν είς τούς μαχητάς, καθ’
δλην τήν νύκτα είργάζετο διά νά έπιδιορθώνη σο-
βαράς βλάβας μηχανισμοΰ των. Μέσω τών συνεχο­
μένων φυλακίων, τά όποια πάλιν μέσφ πρακτόρων
διεσκορπισμένων είς γειτονικάς κατοικίας καί κυ-
κλοφορούντων πρός περισυλλογήν πληροφοριών,
τό έπιτελεϊον τής άμύνης τοϋ Συντάγματος ήτο πλή­
ρως ένημερωμένον διά τάς κινήσεις τών έλασιτι-
κών δυνάμεων. Πολλάς έκ τών πληροφοριών αύτών,
αί όποΐαι εΐχον γενικώτερον χαρακτήρα, τάς διεβί-
βαζε διά τοϋ τηλεφώνου είς τήν Στρατιωτική ν Διοί-
κησιν καί έκεΐθεν μετεδίδοντο είς τό Συμμαχικόν
Στρατηγεΐον. Ό διοικητής Σαμουήλ είς έκθεσίν του
άναφέρει δτι ή Κυρία Α.Μ., διαμένουσα είς γειτο­
νική ν οίκίαν, προσέφερεν άνεκτιμήτους ύπηρεσίας
είς τόν άγώνα τοϋ Συντάγματος, όργανώσασα αύ-
θορμήτως καί έθελοντικώς δίκτυον πληροφοριών,
διά τάς κινήσεις καί τάς θέσεις τοϋ έχθροϋ, τάς ό-
ποίας κατώρθωνε νά διαβιβάζη είς έξωτερικά καί
έσωτερικά φυλάκια πρός ένημέρωσιν τής διοική-
σεως άμύνης.
Οί έλασΐται συνέχισαν τάς λυσσώδεις έπιθέσεις
των μέχρι τών νυκτερινών ώρών. Έν φ τά πυροβόλα
των εβαλλον άδιακόπως άπό τοϋ Άρδηττοϋ καί τοϋ
Φιλοπάππου, βαρείς δέ καί έλαφροί δλμοι των, στη­
μένοι είς ταράτσας καί έξώστας πολυκατοικιών,
έξετόξευον βλήματα κατά τών φυλακίων καί τών
οικημάτων τοϋ Συντάγματος, αύτοί έξώρμων πρός
τόν περίβολον καί τάς είσόδους μέ αύτόματα, χει­
ροβομβίδας, δέσμας δυναμίτιδος καί φιάλας εύ-
φλέκτων ύλών, έκσφενδονιζομένων είς τό έσωτε-
ρικόν.
Πρός τάς έσπερινάς ώρας ή κυρία προσπάθειά
των στρέφεται κατά τής ΝΑ πλευράς τοϋ περιβό­
λου τών Στρατώνων. Έφορμοϋν κατά άλληλοδιάδο-
χα κύματα, μέ δυναμίτιδα καί χειροβομβίδας, διά
νά προξενήσουν ρήγματα είσελάσεως, έν φ άπό
τάς καταληφθεί σας παρακειμένας οίκίας ρίπτονται
χειροβομβίδες καί φιάλαι βενζίνης. Ό καταιγισμός
τοϋ πυρός καλύπτει όλόκληρον τό προαύλιον καί
τά κτίρια τοϋ Συντάγματος, πυκνοί καπνοί, φλόγες
καί σκόνη καλύπτουν τά πάντα, μέχρι τοϋ σημείου
ώστε ή όρατότης νά έχη φθάσει τό μηδέν, πυρκαϊαί
σημειοϋνται είς πολλά σημεία τών οίκημάτων καί
τό πάνπαρέχει είκόνα πραγματικής κολάσεως. Άλλ’
οί ύπερασπισταί άνθίστανται γενναίως. Πεινώντες;
διψώντες καί άγρυπνοι άπό εικοσιτετραώρου, παρα­
μένουν άπτόητοι είς τάς θέσεις των καί άπωθοϋν τόν .
έχθρόν προξενοϋντες είς αύτόν μεγάλας άπωλείας.
Περί τήν 9ην νυκτερινήν, μολονότι τά πυροβόλα,
οί δλμοι καί τά αύτόματα δέν παύουν νά βάλλουν
δλην τήν νύκτα, παρατηρεΐται ΰφεσις είς τήν πυκνό­
τητα τοϋ πυρός καί τήν σφοδρότητα τών έπιθέσεών.
Είναι προφανές δτι έχουν άνάγκην κάποιας άνά-
παυλας διά νά περισυλλέξουν, μέ τήν βοήθειαν γυ­
ναικοπαιδών, νεκρούς καί τραυματίας των καί διά
νά άνασυνυάξουν τάς δυνάμεις των. Άλλά τής σχε­
τικής αύτής ύφέσεως έπωφελοϋνται καί οί ύπερασπι-
σταί τοϋ Μακρυγιάννη διά νά περισυλλέξουν νε­
κρούς καί τραυματίας πρός μεταφοράν των, νά άνα-
συνταχθοϋν, νά άντικαταστήσουν δι’ έφεδρειών τούς
άνδρας τών έσωτερικών φυλακίων πρός όλιγόωρον
άνάπαυσίν των, νά έπιδιορθώσουν τά δπλα των καί
νά κατασκευάσουν νέα όρύγματα καί όχυρώματα ά­
μύνης. Άλλ’ αί δυνάμεις τών άμυνομένων συνεπεία
τών φόνων, τών τραυματισμών καί τής ύπερκοπώ-
σεως πολλών, έχουν έλαττωθή σημαντικώς, δέν φθά­
νουν ούτε τό δέκατον τών έχθρικών, αί όποΐαι συνε­
χώς ένισχύονται διά προσθήκης νέων έλασιτικών
ταγμάτων. Τό έπιτελεϊον άμύνης ζητεί έπειγόντως
τήν άποστολήν ένισχύσεων είς άνδρας καί πολεμι­
κά μέσα, ίδίως είς τεθωρακισμένα αύτοκίνητα καί
βαρέα δπλα.
Αί έκκλήσεις πρός τήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν
καί τό Άγγλικόν Στρατηγεΐον, πρός άποστολήν βο­
ηθειών, λαμβάνουν δραματικόν τόνον, άλλά κατά τάς
κρίσιμους έκείνας ώρας τοϋ διεξαγομένου άνά τήν
πρωτεύουσαν πολυμετώπου άγώνος ούδέν ύπάρχει
διαθέσιμον καί ούδέν άποστέλλεται. Μόλις κατά τάς
πρώτας νυκτερινάς ώρας καταφθάνουν δεκαπέντε Ά γ­
γλοι στρατιώταί, μέ έπικεφαλής ένα άξιωματικόν,
φέροντες ένα φορητόν άσύρματον, τοϋ όποιου ή
έλλειψις ήτο λίαν αίσθητή, δύο πολυβόλα Πίατ
καί σάκκους χειροβομβίδων. Άλλά καί ή μικρά
αύτή συμμαχική ένίσχυσις, έστω καί συμβολική,
έχαιρετίσθη μέ ένθουσιασμόν καί άνύψωσε τό ήθι-
κόν τών μαχομένων. Ή μικρά αύτή άγγλική δύναμις
παρέμεινεν έπί εικοσιτετράωρον, μετασχοϋσα είς
τόν άγώνα τής έπομένης, έπειτα δέ άνεχώρησε καί
έπανήλθε μετά τριήμερον.
Ό διοικητής άμύνης, άντισυνταγματάρχης Κω-
στόπουλος, ό όποιος καθ’ δλην τήν διάρκειαν τής
ήμέρας κατηύθυνε προσωπικώς τόν άγώνα, μόλις
ένύκτωσε καί έσημειώθη ϋφεσις, άπηύθυνεν έν εΐδει
ήμερησίας διαταγής τά κάτωθι πρός τούς άνδρας:
—«Αξιωματικοί καί όπλΐται τοϋ Συντάγματος Χω­
ροφυλακής Αθηνών. Αξιωματικοί τών διαφόρων
δπλων μετασχόντες τής σημερινής μάχης.
Έδώσατε σήμερον 12ωρον σκληράν μάχην κατά
τών κομμουνιστών. Έπολεμήσατε μέ ήρωισμόν καί
αύταπάρνησιν. Έφανήκατε άντάξιοι τών προσδο­
κιών τής Πατρίδος.
Διατηρώ τήν άνάμνησιν δτι είς τήν μάχην τής
6ης Δεκεμβρίου 1944 ή Βασιλική Χωροφυλακή έ­
δειξε μαχητικότητα πολύ καλυτέραν καί αύτοϋ τοϋ
Πεζικοϋ είς τό όποιον άνήκω. Σδς συγχαίρω καί
σδς εύχαριστώ».
Συγχρόνως, ό διοικητής τοϋ Συντάγματος συντα­
453
γματάρχης Σαμουήλ έκοινοποίησε τήν Ακόλουθον
διαταγήν του νυκτερινής άσφαλείας:
«Διά τήν άσφάλειαν τής νυκτός καθορίζω τά κά­
τωθι : I. I. Φυλάκια, σύνολον 8, τά ύπ’ άριθ. 1,2,3»
φυλάκια κυρίας πύλης, φυλάκιον νοτίας πύλης, φυ­
λάκιον ύποστέγου αύτοκινήτων, φυλάκιον γκαράζ,
φυλάκιον πρατηρίου τροφίμων. 2. Έναρξις ύπηρε-
σίας ώρα 18, λήξις ύπηρεσίας τήν 7ην πρωινήν.
3, Δύναμις έκάστου φυλακίου 12 όπλΐται καί δύο
άξιωματικοί. 4. Αποστολή έκάστου φυλακίου: α)
Ή έπιτήρησις καί άμυνα τής ζώνης του, εύρι-
σκομένου έν συνδέσμφ μέ τά έκατέρωθεν φυλάκια
διά περιπόλου καί δι’ ένός σκοποΰ τών δπλων. β)
Έφοδοι μερίμνη τοϋ ταγματάρχου έσωτερικής άμύ­
νης Μπατσαλια.
Π. Έν περιπτώσει συνεχίσεως τοϋ άγώνος κατά
τήν νύκτα, θά έφαρμοσθώσι τά αύτά μέτρα μέ Ιδιαι­
τέραν έπίβλεψιν τοΰ μανδροτοίχου, διότι ένδέχεται
νά γίνη διείσδυσις τών κομμουνιστών έντός τοΰ
περιβόλου, είτε δι’ ύπερπηδήσεως τοΰ μανδροτοίχου
είτε διά δημιουργίας όπών είς τό κάτω μέρος τοΰ τοί­
χου διά σκαπάνης ή δυναμίτιδος.
III. Περίπολος θά λειτουργήση διά τόν σύνδεσμον
μεταξύ τοΰ Διοικητηρίου διά τής κυρίας πύλης μέ
τό ύπ’ άρ. 1 και 3 φυλάκια δυνάμεως 1 άξιωματικοϋ
μετά 6 όπλιτών καθ’ δλην τήν νύκτα.
IV. Έν περιπτώσει προσβολής τής περιπόλου
ταύτης, ή περίπολος θά καλυφθή ή θά πέση πρηνη-
δόν άμέσως, κάμνουσα χρήσιν έπιθετικών χειρο­
βομβίδων και θά συμπτυχθή είς τό πλησιέστερον
φυλάκιον ή είς τό Διοικητήριον ή θά έξουδετερώση
τήν έχθρικήν άντίστασιν.
V. Ούδείς έτερος όπλίτης πλήν τών περιπόλων θά
κυκλοφορή έπιφανειακώς έντός τοΰ Στρατώνος.
VI. Ιδιαιτέρως έφιστώ τήν προσοχήν τών άρχι-
φυλάκων, δπως καταστήσωσι προσεκτικούς τούς
άνδρας των, διότι ό έχθρός κατά πάσαν πιθανότητα
θά χρησιμοποιήση δυναμίτιδας καί φιάλας βενζίνης.
VII. Σύνθημα καί παρασύνθημα: Λεωνίδας - Θερμο-
πύλαι. Μόνον διά τήν φρουράν τοΰ Συντάγματος
και μέχρι χρησιμοποιήσεως τοιούτου τής Στρατιω­
τικής Διοικήσεως.
VIII. Ώρα πρωινοΰ συναγερμοΰ ή 5.30'».
Αί άπώλειαι τοΰ Συντάγματος κατά τήν πρώτη ν
ήμέραν ήσαν 14 νεκροί όπλΐται, τραυματίαι δέ άξιω-
ματικοί 8 καί όπλΐται 25. Συγχρόνως δμως έφέροντο
ώς «έξαφανισθέντες» άξιωματικοί 5 καί όπλΐται 35,
οί όποιοι δέν ήσαν άλλοι ή οί τών έξωτερικών φυ­
λακίων φονευθέντες ή αίχμαλωτισθέντες καί έκτε-
λεσθέντες. Αί άπώλειαι τοΰ έχθροϋ ύπελογίζοντο
περί- τούς 500 νεκρούς καί τραυματίας. Καθ’ δλην
τήν νύκτα ήκούοντο οίμωγαί τραυματιών, τούς ό­
ποιους περισυνέλεγον έλασίτιδες διά νά μεταφέ­
ρουν είς πρόχειρα νοσοκομεία, έγκατεστημένα είς
κατεχομένας ύπό τών έλασιτών περιοχάς.
Κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός, έλασίτιδες περιε-
πλανώντο είς τάς πέριξ τοϋ συγκροτήματος τοΰ Συν­
τάγματος παρόδους, ώρυόμεναι μέ χωνιά, άφ’ ένός
διά νά τονώσουν τό ήθικόν τών έλασιτών, άφ’ έτέ-
ρου διά νά κλονίσουν έκεΐνο τών πολιορκουμένων.
Διά νά καλύψου ν τήν συντριπτική ν άποτυχίαν τής
πρώτης ήμέρας, έφώναζον δτι ή άντίστασις τών «προ­
δοτών» είχε συντριβή, δτι τήν έπομένην θά κατέ-
φθανον καί νέα έλασιτικά τάγματα διά νά εισέλθουν
χωρίς δυσκολίαν είς τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη, τοΰ
όποίου οί όλίγοι άπομένοντες ύπερασπισταί του
περιμένουν νά έξημερώση διά νά παραδοθοϋν έκλι-
παροϋντες νά τούς χαρισθή ή ζωή. Έκάλουν δέ τούς
χωροφύλακας νά πηδήσουν κατά τήν διάρκειαν τής
νυκτός τόν μανδρότοιχον και νά παραδοθοϋν είς
τόν λαόν, μέ τήν ύπόσχεσιν δτι δέν θά έπάθαινον
τίποτε. Είς άπάντησιν και πρός διάψευσιν τών παρα-
πλανήσεων, οί άνδρες τών έξωτερικών και έσωτε-
ρικών φυλακίων έχρησιμοποίησαν καί αύτοί χωνιά
διά τών όποιων άνεσκεύαζόν τά ψεύδη τών έλασιτών
καί διεβεβαίωνον τούς κατοίκους τών γύρω κατοι­
κιών δτι, τό Μακρυγιάννη έθριάμβευσε κατά τάς
μάχας έξολοθρεΰον τούς έχθρούς του καί θά θρι­
αμβεύσω μέχρι τέλους.
Μολονότι έδόθη διαταγή έστω καί όλιγοώρου
άναπαύσεως έκείνων οί όποιοι έμάχοντο είς τά φυ­
λάκια καθ’ δλην τήν ήμέραν, ούδείς έκοιμήθη κατά
τήν νύκτα έκείνην. Βόμβαι, όλμοι καί μυδράλλια,
διεδέχοντο κάθε όλιγόλεπτον σιγήν, ό δέ αίφνίδιος
καί έκκωφαντικός πάταγος τών έκρήξεων έτάρασσε
τόν όρίζοντα, προκαλών εντασιν τών νεύρων χει-
ροτέραν έκείνης ένός συνεχοΰς πολεμικοΰ βόμβου.
Έξ άλλου, ήτο καλώς γνωστόν δτι οί κομμουνισταί
έπιτίθενται κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός μετά δυ­
ναμίτιδος καί χειροβομβίδων, ίδίως, δταν πρόκειται
νά δημιουργήσουν ρήγματα είσβολής είς περιβάλ­
λοντας τό όχυρόν άμύνης μανδροτοίχους.
’Αναμενομένης άπό στιγμής είς στιγμήν τής έπι-
θέσεως, ούδείς είχε διάθεσιν νά κοιμηθή. Πάντες
παρέμενον άγρυπνοι είς τάς θέσεις των, μέ τό δπλον
είς χεΐρας καί τόν δάκτυλον είς τήν σκανδάλην. Α ­
ξιωματικοί καί όπλΐται ήσαν άνω τοΰ εικοσιτετρα­
ώρου άυπνοι, νήστέις καί στερούμενοι έπαρκοΰς
ΰδατος, άνω δέ τοΰ δωδεκαώρού έμάχοντο χωρίς
διακοπήν στιγμής. Έν τούτοις, τό ήθικόν πάντων
ήτο άριστον καί πάντες ήσαν άποφασισμένοι νά
συνεχίσουν τόν άγώνα μέχρι τής όριστικής νίκης.
Ό διοικητής τοϋ Συντάγματος συνταγματάρχης
Σαμουήλ, ό διοικητής άμύνης άντισυνταγματάρχης
Κωστόπουλος καί ό διοικητής φυλακίων έσωτερι­
κής άμύνης ταγματάρχης Μπατσαλιας, έπεχείρουν
κατά διαστήματα ύπό τό βαθύ σκότος τής νυκτός
έπιθεωρήσεις είς τούς Στρατώνας καί τά φυλάκια,
έμψυχώνοντες τούς άνδρας είς μέχρις έσχάτων άγώ­
να. Περί τό μεσονύκτιον οί άξιωματικοί έκλήθησαν
είς τό Διοικητή ριον, δπου τούς έδόθη σαν διάφοροι
όδηγίαι. Ό άντισυνταγματάρχης Κωστόπουλος, πριν ,
454
Αναχωρήσουν διά τάς θέσεις των, τούς εϊπεν άπε-
ριφράστως:
—«Παιδιά νά τό πάρωμεν άπόφασιν, άπό έδώ θά
βγοϋμε νικηταί ή νεκροί. Δέν ύπάρχει περίπτωσις
συνθηκολογήσεως ή παραδόσεως».
Καί εις άνθυπασπιστής Χωροφυλακής, άπηχών
τήν σκέψιν δλων, άπήντησε:
—«Τό εχομεν ήδη πάρει άπόφασιν. Ή τελευταία
είς τήν διάθεσιν μας σφαίρα θά είναι γιά τόν έαυ-
τό μας!»
Έπειδή δέ τήν ήμέραν έκείνην, 6 Δεκεμβρίου,
έωρτάζετο ή μνήμη τοΰ Αγίου Νικολάου, πολλοί
άξιωματικοι καί όπλΐται, σιωπηλοί διωλίσθησαν
πρός τό ναΐδριον τοϋ Συντάγματος, δπου, λόγφ έλ-
λείψεως ίερέως πρός μελλοθανάτιον άγίαν μετάλη-
ψιν, ήναψαν κηρία καί προσηυχήθησαν είς τόν Ά ­
γιον νά βοηθήση τόν άγώνά των.
Κατά τήν νύκτα αύτήν, λόγ<ρ τής μεγάλης φθορ&ς
τήν όποίαν εϊχον ύποστή, τής άναμονής ένισχύσεων
καί τής καλής έπαγρυπνήσεως τών άμυνομένων είς
τά φυλάκια καί τάς άλλας έπικαίρους θέσεις, οί κομ-
μουνισταί δέν άπετόλμησαν έπίθεσίν, περιορισθέν-
τες είς πυρά φθορ&ς πυροβόλων, δλμων καί πολυβό­
λων. Άπό τής πρωίας τής 7ης Δεκεμβρίου, δευτέ-
ρας ήμέρας, ήρχισαν νά βάλλουν έντονώτερόν πως
τά πυροβόλα των καί οί δλμοι των, άλλά μάλλον
παρενοχλητικώς. Σοβαράν ένόχλησιν άπετέλουν ι­
δίως τά έστημένα έπί τοΰ λόφου Φιλοπάππου πυρο­
βόλα, τά όποια εϊχον έπιτυχέστερον στόχον, τά δέ
καμπύλης τροχιάς βλήματά των, διά συνεχούς μετα­
βολής στόχων, έκάλυπτον δλον τόν χώρον τών Στρα­
τώνων. Κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός οί έλασΐται
εϊχον έγκαταστήσει φυλάκια μέ δλμους καί πολυ­
βόλα είς πολλάς γύρωθεν πολυκατοικίας, όπόθεν
έβαλλον ή παρεσκευάζοντο διά καταιγιστικού πυρός
νά καλύψουν έπικειμένην έπίθεσίν.
Σοβαρόν κίνδυνον άπετέλει ή έπί τή ς όδοϋ Μήτσαί-
ων κατάληψις τοϋ 4ου φυλακίου, όπόθεν δέν άπεΐχον
είμή 6 έως 8 μέτρα άπό τόν περίβολον τοϋ Συντάγμα­
τος καί, έκεΐθεν, ήδύναντο δχι μόνον νά βάλλουν
εύστοχώτερον είς τό έσωτερικόν μέ δλμους καί αύ-
τόματα, άλλά καί νά έκσφενδονίζουν χειροβομβίδας
καί εύφλέκτους ΰλας. Ή ώς έξετέθη άνωτέρω κε­
ραυνοβόλος τοποθέτησις πυροβόλων άπό τής πλευ­
ράς έκείνης, έκ τών πυρών τών όποιων εύρον δι’ άνα-
φλέξεως τών εύφλέκτων ύλών τόν τραγικόν θάνατον
περί τούς 50 έλασΐται, είχε κάμει τούς λοιπούς νά
μή άποτολμήσουν νέαν έγκατάστασιν έπί τής τα­
ράτσας. Έν τούτοις, ό σοβαρός κίνδυνος έγκατα-
στάσεώς των έπ’ αύτής ύπήρχε πάντοτε, έφ’ δ­
σον ό έκεΐ χώρος καί όλόκληρος έκείνη ή πο­
λυκατοικία είχε περιπέσει είς χεΐράς των. Διά τοϋτο
έκρίθη σκόπιμο ν δπως ένισχυθοϋν τά φυλάκια τής
βορειοδυτικής καί νοτιοδυτικής γωνίας, νά παρα­
μείνουν δέν έν έπαγρυπνήσει πρός έκείνην τήν πλευ­
ράν καί τά δύο άντιαρματικά πυροβόλα.
7. ΔΥΝΑΜΙΤΊΣΉΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑΙ
ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΞΙΣ ΡΗΓΜΑΤΩΝ
Ή ήμέρα τής 7ης Δεκεμβρίου διέρρευσε μέ παρε­
νοχλητικά πυρά καί μέ πυρετώδεις προπαρασκευάς
τών έλασιτών, οί όποιοι έλάμβανον συνεχώς νέας
ένισχύσεις. Ήδη τό Άρχηγεΐον τών έλασιτών εϊχεν
άντιληφθή, δτι ή κατάληψις τών Στρατώνων Μα-
κρυγιάννη δέν ήτο εύκολος έπιχείρησις. Οί ύπερα-
σπισταί των δέν ήσαν «λίγοι παληοχωροφύλακες»,
δπως διεκήρυσσον περιφρονητικώς τά χωνιά' των,
διά νά ένθαρρύνουν τούς μαχομένους έλασίτας, άλλ’
άνδρες μαχόμενοι μέ ήρωισμόν καί αύτοθυσίαν,
άποφασισμένοι νά νικήσουν ή νά άποθάνουν καί
προξενοϋντες μεγάλην φθοράν είς τούς άντιπάλου^
των. Έπρεπε λοιπόν πρίν έπιχειρήσουν γενική ν
έπίθεσίν νά άνασυνταχθοϋν, νά λάβουν νέας ένι-
σχύσεις καί νά μεταβάλουν τά στρατηγικά των
σχέδια.
Κατά τήν συνήθη μέθοδον τών έλασιτών, πρός
κατάληψιν μανδροτοιχισμένου όχυροϋ άπρεπε νά
διανοιχθή ρήγμα είς τόν μανδρότοιχον, ίνα έκεΐθεν
έπιχειρηθή είσβολή είς τό έσωτερικόν. Τοϋτο έπε-
χειρήθη καί τελικώς έπέτυχε μόνον άπό τής νοτίας
πλευράς, διότι άπό τής πλευράς αύτής εϊχον κατα-
ληφθή τά έξωτερικά φυλάκια καί δέν ύπήρχε τρόπος
έξωθεν έπιτηρήσεως τοϋ περιβόλου. Άπό τής 8ης
μέχρι τής 12ης νυκτερινής ώρας τής 7ης Δεκεμβρίου,
έλασΐται, έπωφελούμενοι τοϋ βαθυτάτου σκότους
καί άφοϋ διά καταιγιστικού πυρός άπό τάς έναντι
πολυκατοικίας έξουδετέρωσαν πάσαν δυνατότητα
έπιτηρήσεως έκ τών έσωτερικών φυλακίων, έρπον-
τες έπλησίασαν τόν μανδρότοιχον καί είς διανοι-
χθείσας κάτωθι όπάς έτοποθέτησαν δέσμας δυναμί-
τιδος. Διά σειράς τρομερών έκρήξεων ό μανδρότοι-
χος τής νοτίας πλευράς κατέπεσεν έν μέρει καί
διηνοίχθησαν κενά εισόδου πρός τόν περίβολον.
Οί ύπερασπισταί έσπευσαν νά καλυφθούν προχεί­
ρους δπισθεν σωροϋ πετρών καί χώματος τοϋ καταρ-
ρεύσαντος τμήματος τοΰ μανδροτοίχου καί νά τοπο­
θετήσουν έκεΐ νέον φυλάκιον έπαγρυπνήσεως καί
άμύνης.
Καί ή νύκτα αύτή διέρρευσεν δπως καί ή ήμέρα
455
'Ηνοτία πόλη τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, παρά τήν όδόν Μακρυγιάννη.
χωρίς τροφήν και χωρίς ύπνον, άναμενομένης μέ
τό δπλον είς χεΐρας τής έπιθέσεως τών έλασιτών
άπό στιγμής είς στιγμήν. Παρά τήν φοβεράν ταλαι­
πωρίαν καί τήν έπί δύο ήμερονύκτια έντονον προσ­
πάθειαν, έν πλήρει στερήσει τοϋ παντός, τό ήθικόν
παρέμενεν άκμαΐον.
Τήν πρωίαν τής 8ης Δεκεμβρίου ή φρουρά εύρέθη
έπί ποδός είς τάς θέσεις τής, έν άναμονή τής έπιθέ­
σεως. Κατά διαταγήν τής Διοικήσεώς, οί άνδρες
έφερον λευκόν περιβραχιόνιον, πρός άναγνώρισίν
των καί πρός άποφυγήν συγχύσεως. Πράγματι, πολ­
λοί έλασΐται έφερον τάς στολάς τών φονευομένων
ή έκτελουμένων άνδρών τής Χωροφυλακής, ύπήρχε
δέ κίνδυνος νά διεισδύσουν είς τάς τάξεις τών ύπερα-
σπιστών καί νά δημιουργήσουν σύγχυσιν. Άπό τής
αυγής ήρχισεν έντονος κανονιοβολισμός. Προσε-
τέθησαν δύο πυροβολαρχίαι τών έλασιτών, τοπο-
θετηθεΐσαι ή μία είς τόν λόφον Άρδηττοϋ καί ή
άλλη παρά τό, έργοστάσιον Φίξ. Τό πϋρ τούτων
έστράφη καί έναντίον τών περί τόν περίβολον πολυ­
κατοικιών, αί όποΐαι εύρίσκοντο άκόμη είς τήν
κατοχήν ή τήν σφαίραν δράσεως τοϋ Συντάγματος.
Προφανώς, ή προσπάθειά των έστρέφετο είς τήν
κατάληψιν δλων τών έξω τοϋ περιβόλου κτιρίων,
πρός πανταχόθεν περίσφιγξιν τοϋ Συντάγματος. Συγ­
χρόνως μετέφερον πρός τό πεδίον έπιχειρήσεων
Μακρυγιάννη νέας δυνάμεις είτε έκ τών έπαρχιών
είτε έξ άλλων σημείων τής πρωτευούσης.
"Εντονος καί όμαδικός άπό πολλών σημείων βομ­
βαρδισμός είχε στόχον τό Διοικητή ριον, τό όποιον
μέχρι μεσημβρίας τής 8ης Δεκεμβρίου εϊχεν ύποστή
σοβαράς βλάβας. Ή ταράτσα δπου είχεν έγκατα­
σταθή τό μόνον παρατηρητή ριον, ήρχισε νά καταρ-
ρέη, λόγ<ρ δέ τοϋ όμαδικοϋ πυρός, πυροβόλων, δλμων
καί πολυβόλων, οί άνερχόμενοι είς τά συντρίμματά
της πρός κατοπτεύσεις έφονεύοντο ή έτραυματίζοντο.
Οί έλασΐται δέν άπετόλμων άκόμη τήν άναμενομέ-
νην έπίθεσιν. Συνεχίζοντο δμως αί συγκεντρώσεις
ίσχυρών έλασιτικών δυνάμεων είς τήν συνοικίαν
Κουκάκι καί κατά μήκος τών όχθών τοϋ Ίλισοϋ.
Κατά τάς πρωινάς ώρας τής 8ης Δεκεμβρίου,
άγγλικά φορτηγά, καλυπτόμενα ύπό τεθωρακισμέ­
νων, προσεκόμισαν πυρομαχικά καί τρόφιμα. Τών
πρώτων εϊχεν ήδη άρχίσει νά σημειοϋται έλλειψις,
456
τά δεύτερα δλειπον καθ’ όλοκληρίαν. Ή άφιξις
πυρομαχικών και έφοδίων έγένετο δεκτή με ένθου-
σιασμόν, έτόνωσε δέ άνυπολογίστως τό ήθικόν τών
μαχητών.
Συγχρόνως δμως κατέφθασε διαταγή τοϋ Άγγλου
ταξιάρχου, δπως 100 άνδρες τής φρουρδς Μακρυ-
γιάννη μετ’ άναλόγων άξιωματικών σταλοϋν πρός
ένίσχυσιν τής φρουράς τών Παλαιών Ανακτόρων.
Ή διαταγή αύτή έξασθένίσεως τής δυνάμεως τής
φρουρδς, καθ’ δν χρόνον αύτή άνέμενεν ένισχύσεις,
πρός άναπλήρωσιν τούλάχιστον δημιουργηθέντων
κενών έκ τών φονευθέντων και τραυματισθέντων
άνδρών της, έπεσεν ώς άληθής βόμβα. Ό ύπεύθυνος
διεξαγωγής τής άμύνης άντισυνταγματάρχης Κωστό-
πουλος, δ ια βλέπω ν σοβαρούς κινδύνους έκ τής έξα-
σθενίσεως αύτής τής δυνάμεώς των, καθ’ ήν ώ­
ραν άνεμένετο άπό στιγμής είς στιγμήν ή μεγάλη
έπίθεσις, είχε φθάσει είς άπόγνωσιν, έκλινε δέ μάλ­
λον ύπέρ τής γνώμης δπως, πριν σταλοϋν οί άνδρες,
παρασταθή είς τόν Άγγλον ταξίαρχον τό λίαν έπι-
κίνδυνον έξασθενίσεως αύτής. Άλλά, τελικώς, άπε-
φασίσθη δπως τό Σύνταγμα μή προκαλέση τήν
δυσαρέσκειαν τοΰ Άγγλου ταξιάρχου, είς στιγμάς
κατά τάς όποίας ή τελική έπιτυχία έστηρίζετο είς
τήν βοήθειαν τών άγγλικών δυνάμεων, έπιδειχθή δέ
και πνεϋμα στρατιωτικής πειθαρχίας. Ό διοικητής
Σαμουήλ, δν καί μέ μεγάλην στενοχώριαν, διέτα-
ξεν δπως, σύμφωνα μέ τήν διαταγήν, δύναμις 100
όπλιτών μετ’ άναλόγων άξιωματικών σταλή άμέ­
σως είς ένίσχυσιν τής φρουρδς τών Παλαιών Ανα­
κτόρων.
Ποΐος ό άκριβής λόγος τής άποστολής τής δυ­
νάμεως αύτής διά μιδς τόσον σοβαρδς άφαιμάξεως
τής δυνάμεως άμύνης Μακρυγιάννη, δέν είναι άκρι-
βώς γνωστός. Βεβαίως, ύπήρχε πάντοτε κίνδυνος
έπιθέσεως άπό πλατείας Ρηγίλλης καί Έθνικοϋ
Κήπου κατά τών Παλαιών Ανακτόρων, ώς δέ έτο-
νίσθη είς τά προηγούμενα, έάν κατελαμβάνοντο τά
Παλαιά Ανάκτορα, τό κέντρον τής πρωτευούσης,
δπου μόνον διετή ρεΐτο ή έλευθέρα Ελλάς, θά περιέ-
πιπτεν είς χεΐρας τών έλασιτών. Θά ήτο δμως δυνα­
τόν νά έξευρεθή άλλοθεν, Ιδίως έκ τών άγγλικών
δυνάμεων καί τής Ταξιαρχίας Ρίμινι ή μικρά αύτή
δύναμις, ώστε νά μή έξασθενήση είς τόσον κρίσι­
μους ώρας ή δύναμις τοϋ Συντάγματος Μακρυ-
γιάννη. Δέν δυνάμεθα δέ νά δεχθώμεν κατά τρόπον
άσφαλή τήν έξενεχθεΐσαν ύπόθεσιν κατά τήν όποίαν,
έπειδή ύπήρχε κίνδυνος έξολοθρεύσεως τής δυνά­
μεως Μακρυγιάννη, θά έπρεπε νά διασωθη μέρος
τής δυνάμεως αύτής πρός χρησιμοποίησίν του είς
άλλο σημεΐον τών έπιχειρήσεων. Τοιοϋτον τι και
πρός τήν στρατιωτικήν ήθικήν άντίκειται, άλλά
καί πρός τούς κανόνας τής στρατηγικής είναι άντί-
θετον. Πάντως, οί μέν έπιλεγέντες 100 άνδρες τής
Χωροφυλακής μετά τών άξιωματικών των, μετά
δυσφορίας καί μόνον έκ πνεύματος στρατιωτικής
πειθαρχίας άπεδέχθησαν τήν άποχώρησίν των, προ-
τιμώντες νά παραμείνουν, έστω καί έπί θυσίςι τής
ζωής των, μέχρι πέρατος τοϋ άγώνος είς τήν άμυναν
τοϋ Συντάγματός των. Οί δέ έναπομείναντες άνδρες
τής φρουρδς, μέ άμείωτον τό ήθικόν των παρέμειναν
είς τάς θέσεις των.
Άπό τής προηγουμένης νυκτός καί καθ’ δλην
τήν πρωίαν τής 8ης Δεκεμβρίου, σημειοϋται έντονος
βομβαρδισμός τοϋ έπί τής όδοϋ Διονυσίου Αρεο­
παγίτου (πολυκατοικία Κουρεμένου) έγκατεστημέ-
νου 3ου φυλακίου, τό όποιον εϊχεν Ιδιαιτέραν ση­
μασίαν διά τήν δλην άμυναν, διότι συνείχετο μετά
τοϋ Συντάγματος, έκεΐ δέ ύπήρχε καί τό μόνον άπο-
μένον τηλέφωνον, μέσφ τοΰ όποιου συνεχίζετο ή
έπικοινωνία μετά τής Στρατιωτικής Διοικήσεως καί
τοΰ Συμμαχικοΰ Στρατηγείου. Οί έλασΐται έβαλλον
όμαδικώς δι* δλμων καί αύτομάτων κατ’ αύτοΰ άπό
τών γύρωθεν οίκιών.
Ό έπί κεφαλής τής δυνάμεως τοΰ 3ου φυλακίου
μοίραρχος Μαλτέζος, άντελήφθη δτι, καθ’ δν χρό­
νον έβάλλετο καταιγιστικώς, άλλοι έλασΐται, καλυ­
πτόμενοι ύπό τοΰ πυρός αύτοΰ καί φέροντες είς τάς
χεΐρας ή έπί τών ώμων μεγάλα δοχεία καί δέματα,
είσέδυον είς τάς ύπ’ αύτών κατειλημμένος οίκίας
τοϋ 2ου ύποφυλακίου (διασταυρώσεως Διονυσίου
Αρεοπαγίτου καί Μητσαίων) καί 4ου φυλακίου
(όδοϋ Μητσαίων). Τίτο προφανές δτι ύπό τό σκό­
τος τής νυκτός συνεκεντροΰντο έκεΐ πυρομαχικά
καί έκρηκτικαί υλαι, προκειμένου νά βληθή έκεΐθεν
τό έσωτερικόν τοΰ Συντάγματος άσφαλέστερον, λό­
γφ τής έγγυτάτης άποστάσεως καί τοΰ ΰψους τών
ταρατσών. Χάρις είς τήν δπισθεν τοΰ οίκήματος τοΰ
3ου φυλακίου Ανεμόσκαλαν, έγένετο άμεσος ένημέ-
ρωσις τής Διοικήσεως τοΰ Συντάγματος έπί τοΰ
έπικειμένου κινδύνου. Τότε άπεφασίσθη δπως ή
δύναμις τοΰ 3ου φυλακίου, ένισχυομένη δι’ άνδρών
και αύτομάτων δπλων άπό τής άνεμόσκαλας, έφορ-
μήση αίφνιδιαστικώς, πρός άνακατάληψιν τών έγκα-
ταλειφθέντων έπικινδύνων οίκημάτων.
Ή παράτολμος καί πλήρης θανασίμων κινδύνων
έπιχείρησις αύτή έσημείωσεν άξιοθαύμαστον έπι-
τυχίαν. Περί τήν 4ην άπογευματινήν ώραν οί άνδρες
τοΰ 3ου φυλακίου, άφ’ οδ έπί ίκανήν ώραν έβαλλον
καταιγιστικώς πρός τήν κατεύθυνσιν έκείνην τά
πλησιέστερα έσωτερικά φυλάκια, έξώρμησαν κε-
ραυνοβόλως πρός τάς όδούς Διονυσίου Αρεοπαγί­
του καί Μητσαίων. Οί έλασΐται, μή άναμένοντες
μίαν τόσον παράτολμον ένέργειαν καί αίφνιδιασθέν-
τες, έτράπησαν πανικόβλητοι πρός τάς παρόδους
καί πολλοί έφόνεύθησαν. Οί χάρις είς τήν θυελλώδη
όρμήν καί τό καταιγιστικόν των πΰρ γενόμενοι
έντός όλίγων λεπτών κύριοι τών όδών τής βορειο­
δυτικής πλευράς άνδρες τοΰ 3ου φυλακίου μέ άστρα-
πιαίαν ταχύτητα κατέλαβον τό 2ον ύποφυλάκιον.
Έν συνεχείςι, μέ άσυγκράτητον μένος ώρμησαν
πρός τό οίκημα τοΰ παλαιοΰ 4ου φυλακίου τής όδοΰ
Μητσαίων. Οί έντός αύτοΰ πολυάριθμοι έλασΐται,
άνύποπτοι τών συντελουμένων είς τήν όδόν, διε-
σκέδαζον, και αίφνιδιασθέντες άνεζήτησαν κατά τό
πλεΐστον σωτηρίαν διά τής φυγής. Οί λοιποί μετά
σύντομον πάλην σώματος πρός σώμα, έφονεύθησαν ή
παρεδόθησαν. Ούτω συνελήφθησαν περί τούς 50
έλασΐται αιχμάλωτοι. Έντός τοϋ άνακαταληφθέντος
κτιρίου άνευρέθησαν 70 δπλα, 10 δπλοπολυβόλα
καί πρό πάντων μεγάλαι ποσότητες έκρηκτικών
ύλών (βενζίνης, δυναμίτιδος, χειροβομβίδων κλπ.).
Κατά τάς όμολογίας τών αίχμαλώτων, τήν έπερχομέ-
νην νύκτα έπρόκειτο νά άνατιναχθοϋν τό οίκημα
τοϋ 3ου φυλακίου καί δλα τά πρός τήν πλευράν
έκείνην συνεχόμενα πρός τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη
κτίρια.
Ή λαμπρά αύτή έπιτυχία τής έπιχειρήσεως ένέ-
πλησε χαράς καί ένθουσιασμοϋ τούς μαχητάς τοΰ
Μακρυγιάννη, έν φ κατέπληξε καί άπεγοήτευσε
τούς κομμουνιστάς. Ίδίως ή άνακατάληψις τοΰ 4ου
φυλακίου άπετέλεσε δι' αύτούς όδυνηρόν πλήγμα,
διότι είς τήν έκεΐθεν δρδσιν καί είς τήν χρησιμο-
ποίησιν τών έκεΐ έναποθηκευμένων έκρηκτικών ύ­
λών έστήριζον τήν έπιτυχία ν τής παρασκευαζομέ-
νης νυκτερινής έπιθέσεώς. 'Ως έκ τούτου, ή σχε-
διασθεΐσα νυκτερινή έπίθεσις άνεβλήθη έκ νέου έν
άναμονή νέων ένισχύσεων καί διά νά διευκολυνθή
αύτη μέ άνατινάξεις κτιρίων καί τμημάτων τοΰ μαν­
δροτοίχου κατά τήν διάρκειαν τής νυκτός.
Κατ’ εύτυχή σύμπτωσιν, τήν νύκτα έκείνην έπε-
κράτει πλήρης αίθρια, τό δέ σεληνόφως έφώτιζε
τάς πέριξ τοΰ περιβόλου όδούς μέχρι τοιούτου ση­
μείου, ώστε άπό τών φυλακίων ήδύναντο νά διακρί­
νουν καί τήν παραμικράν κινούμενην σκιάν. Οί
έπιχειροϋντες, ώς συνήθως έρποντες, νά προσεγγί­
σουν τόν μανδρότοιχον, έγίνοντο δεκτοί με καται­
γιστικά πυρά. Άπό τοϋ 3ου φυλακίου έφονεύθη είς
λοχαγός τοΰ ΕΛΑΣ, φέρων έπί τών ώμων μεγάλη ν
νάρκην, μέ τήν όποίαν έπρόκειτο νά άνατινάξη τό
κτίριον τοΰ φυλακίου αύτοΰ. Ούτως, οί έλασΐται άφη­
σαν νά διαρρεύση καί ή νύκτα έκείνη χωρίς νά έπι-
τύχουν τίποτε τό σπουδαΐον. Οί ύπερασπισταί τοΰ
Συντάγματος, μετά 48ωρον άδιάκοπον πάλην εύ-
ρον καιρόν δι’ όλιγόωρον άνάπαυσιν, τόσον άπα-
ραίτητον πρός τόνωσιν τών δυνάμεών των διά τόν
άγώνα τής έπομένης. Σχεδόν νήστεις καθ’ δλον αύτό
τό διάστημα, κατά τήν νύκτα έκείνην είχον τήν εύχά-
ριστον έκπληξιν νά γευθοΰν όλίγην τροφήν άπό
μπισκότα καί κρέας κονσέρβας πού τούς άπέστει-
λεν ή άγγλική ύπηρεσία.
Άπό τής πρωίας τής 9ης Δεκεμβρίου, τά πυρο­
βόλα, οί δλμοι καί τά όπλοπολυβόλα τών έλασι-
τών έπανήρχισαν τά πυρά φθορδς καί παρενοχλή-
σεως. Έν τφ μεταξύ κατέφθανον άναμενόμεναι ένι-
σχύσεις των. Μεταξύ τούτων κατέφθασαν 500 γε-
νειοφόροι άντάρται τών βουνών, άποτελοΰντες τό
σώμα τοΰ καπετάν Γρίβα, όνομαστόν διά τήν δρδ-
σίν του καί τάς θηριωδίας, τάς όποίας είχε διαπρά-
ξει έπί κατοχής. Ή έπιδεικτική, άνά τάς γύρωθεν
τοϋ Συντάγματος κατεχομένας συνοικίας, πορεία τών
νέων έλασιτικών ταγμάτων καί ίδίως τών γενειοφό-
ρων άνταρτών τοΰ Γρίβα, οί όποιοι έτρόχιζον είς
τούς δρόμους τάς μεγάλας μαχαίρας των, μέ τάς
όποίας θά κατέσφαζον τούς έχθρούς τοϋ λαοϋ, προε-
κάλει τούς άλαλαγμούς τοΰ κομμουνιστικοϋ όχλου.
Τά χωνιά άντήχουν παντοϋ έκκωφαντικώς άναγ-
γέλλοντα τήν άφιξιν τών «ήρώων τοΰ λαοΰ» καί τήν
έπικειμένην σφαγήν τών προδοτών. Μία περιβόητος
διά τάς θηριωδίας της καί τάς έξάλλους λογοκο-
πίας της, γνωστή ώς «καπετάνισσα Άθηνδ», ήγεΐτο
ένός θήριώδους συρφετοΰ μέ τήν μάχαιραν είς τούς
όδόντας. Άνερχομένη έπί καθισμάτων έφανάτιζε τά
έξηγριωμένα στίφη μέ τήν διαβεβαίωσιν δτι έντός
όλίγων ώρών θά παρεδίδοντο είς χεΐράς των δλοι
οί έντός τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη «μοναρχο­
φασίστες τής Χωροφυλακής». Πώς θά ήμποροϋσαν
νά άντισταθοΰν είς τά «φημισμένα παλληκάρια τοΰ
βουνοΰ», πού εφερεν ό καπετάν Γρίβας, οί όλίγοι
«παληοχωροφύλακες»... Άλλ’ έν φ έδόνουν τόν ό-
ρίζοντα αί ύστερικαί φωναί τών χωνιών, οί ύστερικοί
άλαλαγμοί τοϋ δχλου καί αί θηριώδεις κραυγαί
τών καπεταναίων καί καπετανισσών, οί ύπερασπι-
σταί τών στρατώνων καί φυλακίων τοϋ Μακρυγιάν-
νη άπτόητοι είς τάς θέσεις των άνέμενον μέ τό ίδιον
πάντοτε ύψηλόν ήθικόν νά άποκρούσουν τάς νέας
έπιθέσεις τών έλασιτών.
Κατά τάς άπογευματινάς ώρας τής 9ης Δεκεμβρίου,
καλυφθέντες κατά τήν πορείαν φορτηγοϋ' αύτοκι-
νήτου ύπό βολών τεθωρακισμένου άρματος, έπέτυ-
χον νά διασπάσουν τήν πολιορκητικήν ζώνην καί
νά είσδύσουν είς τούς Στρατώνας Μακρυγιάννη 15
Άγγλοι άλεξιπτωτισταί, κομίζοντες νάρκας καί
συρματοπλέγματα πρός τοποθέτησιν είς τά ρήγματα
τοΰ μανδροτοίχου καί άλλα έπισφαλή σημεία.
Άλλ’ ή ναρκοθέτησις αύτή δέν ήτο εύκολος έπι-
χείρησις, διότι, άκριβώς τά σημεία αύτά ήσαν όρα-
τά καί είς έγγυτέραν άπόστασιν άπό τά έλασιτικά
φυλάκια καί ήσαν τά πλέον έκτεθειμένα είς τό πΰρ
τοΰ έχθροϋ. Διά τοϋτο έσχεδιάσθη μία πλήρης πο­
λεμική έπιχείρησις πρός έπιτυχίαν τής ναρκοθετή-
σεως. Ή δλη έπιχείρησις έγένετο κατόπιν καλώς
μελετηθέντος σχεδίου καί μετά μεγάλης στρατηγι­
κής τέχνης, είχε δέ τεθή έπί τοΰτο έπί ποδός όλό-
κληρος ή δύναμις τοΰ Συντάγματος. Ό διοικητής
τοΰ Συντάγματος Σαμουήλ καί ό διοικητής άμύνης
Κωστόπουλος έτέθησαν προσωπικώς έπί κεφαλής
τών δύο πλέον έπικινδύνων τομέων. Ό ύποδιοικη-
τής Σοφράς άνέλαβε νά έξηγήση είς τούς μαχητάς
τό σχέδιον καί νά παραμείνη έν τφ μέσφ αύτών
έπιβλέπων τήν έκτέλεσίν του. Ό έπί κεφαλής τών
Άγγλων άλεξιπτωτιστώ’ν ύπολοχαγός Μπέ .<>ρπαρέ-
μενεν έν άναμονή νά δοθή τό σύνθημα τής έξορμή-
σεως. Κατά τό πρώτον δεκάλεπτον τά καταιγιστικά
πυρά κατηυθύνοντο πολύ χαμηλά, είς τό άνοιγμα τοϋ
ρήγματος, ούτως ώστε οί ένεδρεύοντες έναντι καί
είς τά πλάγια τούτου ήναγκάσθησαν νά άπομα-
κρυνθοΰν έκεΐθεν, διά νά κρυβοϋν δπισθεν τών χα­
458
ρακωμάτων των ή είς τάς παρόδους. Κατά τήν δευτέ-
ραν φάσιν τά πυρά έστρέφοντο πρός τήν αύτήν
κατεύθυνσιν, άλλά είς ύψος τριών μέτρων άπό τοϋ
έδάφους, είς τρόπον ώστε νά σχηματίζουν κάτωθι
προστατευτικό ν τείχος.
Τότε έδόθη τό σύνθημα εις τούς "Αγγλους άλε-
ξιπτωτιστάς, οί όποιοι, ήδη πεπειραμένοι διά τό έρ-
γον τούτο, έξώρμησαν πρός τό ρήγμα φορτωμένοι
νάρκας καί σύροντες συρματοπλέγματα. Έν φ ά-
νωθέν των, μόλις §ν μέτρον υπέρ τάς κεφαλάς των
έβόμβων δαιμονιωδώς τά βλήματα τοϋ φράγματος
πυρός, αύτοί μέ άστραπιαίαν ταχύτητα καί άξιοθαύ-
μαστον ψυχραιμίαν, έντός ένός καί μόνον δεκαλέ-
πτου έτοποθέτησαν είς τό άνοιγμα τοΟ μανδρο­
τοίχου νάρκας καί συρματοπλέγματα. Οί έλασΐται
άντελήφθησαν άργά πως τόν σκοπόν τοϋ καταιγι­
στικού αύτοϋ πυρός καί έστρεψαν τά πυρά των πρός
τό φρασσόμενο ν ρήγμα. ΕΙς "Αγγλος στρατιώτης
έφονεύθη. Οί λοιποί, έπειδή έν τφ μεταξύ εϊχεν
άποκλεισθή ή όδός τής άποχωρήσεως, παρέμειναν
έντός τοϋ Στρατώνος, συμπολεμοϋντες γενναίως
μετά τών άνδρών τής Χωροφυλακής καί προσφέ-
ροντες ύπηρεσίας, ίδίως ώς είδικοί διά τήν πρόχει­
ρον κατασκευήν χαρακωμάτων καί όργάνωσίν φρα­
γμάτων άμύνης.
Ή διά ναρκών καί συρματοπλεγμάτων άπόφρα-
ξις τοϋ ρήγματος τής νοτίας πλευράς τοΰ μανδρο­
τοίχου, σημειώσασα πλήρη έπιτυχίαν, άπετέλεσε
σπουδαίαν συμβολήν είς τήν άποτελεσματικήν ά­
μυναν, τοϋ συγκροτήματος Μακρυγιάννη. Οί έλα-
σϊται έλύσσων έξ όργής, διότι διά τής μοναδικής
αύτής άποφράξεως τοΰ ρήγματος άπετύγχανεν ή
σχεδιαζομένη έκεΐθεν εισβολή.
Τό έλασιτικόν έπιτελεϊον διέταξεν, δπως, άντί
πάσης θυσίας καί μέ οίασδήποτε άπωλείας, διανοι-
χθή κατά τήν νύκτα έκείνην άλλο ρήγμα δι* άνατι-
νάξεων είς τόν μανδρότοιχον. Καί πράγματι, κατά
τήν διάρκειαν τής νυκτός, κατόπιν πολλών προσπα­
θειών, οί έλασΐται έπέτυχον νά τοποθετήσουν δέ-
σμας δυναμίτιδος καί νά άνατινάξουν άλλο τμήμα
τής νοτίας πλευράς τοϋ μανδροτοίχου. Οί "Αγγλοι
άλεξιπτωτισταί ερριψαν έπ’ αύτοϋ νάρκας. ’Αλλ’ ή
έπιμονή των, πρός άντί οίασδήποτε θυσίας δημι­
ουργίαν νέων ρηγμάτων είς τόν περιστοιχίζοντα τό
Σύνταγμα μανδρότοιχον, έπρόδιδε τήν άπόφασίν των
μεγάλης έπιθέσεως, ή όποία πλέον άνεμένετο άπό
στιγμής είς στιγμήν. Οί ύπερασπισταί τοϋ Μακρυ-
γιάννη παρέμειναν κατά τήν νύκτα έκείνην άγρυπνοι
είς τάς θέσεις των.
8. Η ΘΡΥΛΙΚΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ 10ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ
ΑΦΘΑΣΤΟΙ ΗΡΩΙΣΜΟΙ ΣΩΖΟΥΝ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ
’Από τής χαραυγής τής 10ης Δεκεμβρίου, ό έχθρός
ήρχισε νά βάλλη άπό δλων τών σημείων καί μέ δλα
τά είς τήν διάθεσίν του μέσα, κατά τών κτιρίων καί
φυλακίων τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη. Βαρύ πυ-
ροβολικόν, δλμοι, βαρέα καί έλαφρά αύτόματα δ­
πλα, χειροβομβίδες, έμπρηστικαί βόμβαι, τά πάντα
καί πανταχόθεν βάλλουν άδιακόπως κατά τοϋ Μα-
κρυγιάννη είς μίαν πραγματικήν κόλασιν πυρός.
Έπί τοϋ λόφου, δπου αί καταληφθεΐσαι φυλακαί
Βουλιαγμένης, εΐχον στηθή βαρέα πυροβόλα καί
δλμοι τών 81 χιλ., έκτοξεύοντες χωρίς άνάπαυλαν
στιγμής βλήματα, Ιδίως κατά τοϋ προσφέροντος
μακρόθεν στόχον Διοικητηρίου. Άπό νοτίας καί
δυτικής πλευράς έβάλλετο καταιγιστικώς τό Σύντα­
γμα διά μυδραλλιοβόλων καί αύτομάτων.
Ό συνεχής μυκηθμός τών πυροβόλων, ό κροτα­
λισμός τών πολυβόλων, αί έκρήξεις τών βομβών
καί τών χειροβομβίδων, αί κλαγγαί τών αύτομάτων,
έδημιούργουν άληθώς πανδαιμόνιον φρίκης καί ό-
λέθρου, παρόμοιον τοΰ όποίου δέν θά ήδύνατο νά
συλλάβη ή άνθρωπίνη φαντασία. Ή φωνή δέν ή­
δύνατο νά άκουσθή είς άπόστασιν δύο μέτρων καί
οί άνδρες συνεννοούντο διά σημείων. Αί έκτυφλω-
τικαί λάμψεις τών έκρήξεων έφερον παραζάλην,
οί δέ φοβεροί κρότοι τών πυροβόλων καί τών έκρη-
γνυομένων βομβών ώδήγουν μέχρι παρακρούσεως.
Πολλοί άνδρες, τών όποίων εΐχον σπάσει τά νεϋρα
μέσα είς τήν τρομεράν έκείνην άτμόσφαιραν τών δαι­
μονιωδών κρότων, τών φλογών κολάσεως καί τών
καταρρεόντων μετά πατάγου καί νεφών κονιορτοϋ
κτιρίων, έζήτουν νά γίνη έξόρμησις άντεπιθέσεως
πρός διάσπασιν τής ζώνης τών πολιορκητών, προ-
τιμώντες, έστω, τόν θάνατον τής συνταρακτικής έ-
κείνης κολάσεως. Άλλά τοιοΰτον, όσονδήποτε γεν­
ναίο ν έγχείρημα, θά εϊχεν ώς βέβαιον άποτέλεσμα
τήν έξόντωσιν πάντων καί, συγχρόνως, τήν άπώ-
λειαν τοϋ όχυροϋ, έίς τήν ύπεράσπισιν του όποίου
είχε τάξει αύτούς ή πατρίς διά τήν σωτηρίαν της.
Άπεφασίσθη λοιπόν νά παραμείνουν πάντες είς τάς
θέσεις των, μέσα είς τήν φρικώδη έκείνην κόλασιν
πυρός καί νά πολεμήσουν έκεΐ μέχρι τελευταίας ρα-
νίδος τοΰ αίματός των διά τήν ύπεράσπισιν τοϋ ό­
χυροϋ των. Έν φ δέ έξω τοϋ Συντάγματος αί συνε­
χείς κωδωνοκρουσίαι έκάλουν εις γενικόν συνα­
γερμόν καί άντήχουν οί άλαλαγμοί τών έλασιτικών
στιφών καί οί βρυχηθμοί ένός ώρυομένου ύστερικώς
δχλου, οί άνδρες τής φρουράς παρέμενον άκίνητοι
καί σιωπηλοί είς τάς θέσεις των, έτοιμοι νά δώσουν
τήν τελευταία ν καί άποφασιστικήν μάχην. Επειδή
δέ ή ήμερα πού έξημέρωσεν ήτο Κυριακή, πολλοί
459
Ή έποποιία τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη έμπνέει τούς ζωγράφους. Πίναξ άναπαριστών τήν δημιουργίαν ρήγμα­
τος εις τόν μανδρότοιχον τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη τήν 10.12.1944 παρά τών έπιτιθεμένων έλασιτών και τήν ήρωικήν προσπά­
θειαν τών άνδρών Χωροφυλακής διά τήν άπόκρουσιν τών κομμουνιστών και τό κλείσιμον τοΰ ρήγματος. Χάρις εις τόν ήρωισμόν
και τήν αύταπάρνησιν τών άνδρών τής Χωροφυλακής τό ρήγμα έκλείσθη, τό Κάστρον τοΰ Μακρυγιάννη έμεινεν άπόρθητον,
οί κομμουνισταί άπεκρούσθησαν μέ καταισχύνην και έματαιώθησαν τά σχέδιά των περι μετατροπής τής Ελλάδος εϊς έρυθρόν
δορυφόρον. ( Ό πίναξ, έφιλοτεχνήθη άπό τούς άδελφούς Παπανελοπούλους διά λογαριασμόν τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής).
Αξιωματικοί και όπλΐται ώλίσθαινον διαδοχικώς,
άμίλητοι και έν βίςι, πρός τόν μικρόν ναόν τοϋ Συν­
τάγματος, δπου ήναπτον κερί και μέ τό σημεΐον τοΰ
σταυροϋ προσηύχοντο έν κατανύξει νά τούς δώση
ό Θεός τήν νίκην ή τούλάχιστον τόν θάνατον, χωρίς
νά πέσουν ζώντες είς χεΐρας τών έλασιτών.
Περί τήν 7.30' πρωινήν ώραν, παρατηρεΐται με-
γαλυτέρα εντασις τοΰ άγώνος. Τό πϋρ γίνεται σφο-
δρότερον καί καταστρεπτικώτερον. "Ηδη, μαΰρα
σύννεφα καπνοϋ καλύπτουν όλόκληρον τό συγκρό­
τημα τών Στρατώνων. Ή βροχή βλημάτων καλύ­
πτει τά κτίρια καί τά προαύλια τοϋ Συντάγματος.
460
Τάς μεγαλυτέρας ζημίας ύφίστατο τό Διοικητή ριον,
τό όποιον έβάλλετο πανταχόθεν λυσσωδώς. Τό είς
τόν έξώστην τοϋ άνω όρόφου κεντρικόν παρατη­
ρητή ριον τοΟ Διοικητηρίου μετεβλήθη είς συντρίμ­
ματα καί έφονεύθησαν πάντες οί τεταγμένοι είς
αύτό άνδρες. Ή ταράτσα τοϋ κτιρίου μετεβλήθη είς
έρείπια, ύπό τά όποϊα έτάφησαν τέσσαρες χωροφύ­
λακες. Καί ό δεύτερος όροφος είχεν ύποστή μεγά-
λας καταστροφάς έκ τών έντός αύτοϋ έκρήξεων
βομβών, οί δέ εύρεθέντες έντός αύτοϋ όλίγοι έπι-
ζήσαντες ήναγκάσθησαν νά τόν έγκαταλείψουν.
Τό Άρχηγεΐον τών έλασιτών έπίστευσεν ότι μέ
τήν πολύωρο ν αύτήν κόλασιν τοϋ πυρός καί τάς
γενομένας φοβέρας καταστροφάς, ώς καί τάς πι-
στευομένας μεγάλας άπωλείας είς άνδρας, τό ήθι­
κόν τών ύπερασπιστών θά είχε καταρρεύσει καί τό
άμυντικόν των μένος έξαντληθή. Επομένως ήτο
καιρός νά δοθή τό σύνθημα τής μεγάλης έπιθέσεώς.
Είς τήν πρώτην γραμμήν είχε λάβει θέσεις τό 6ον
έλασιτικόν Σύνταγμα Κορίνθου, τό όποιον μόλις
είχε καταφθάσει καί έθεωρεΐτο άήττητον.
Είς τά καίρια σημεία τής έξόρμήσεως είχον το-
ποθετηθή οί αίμοσταγεΐς γενειοφόροι άντάρται τοΰ
καπετάν Γρίβα, φημισμένοι είς τάς έαμικάς μάζας
διά τήν δράσίν των άνά τάς έπαρχίας, τήν όρμητικό-
τητα πρός συντριβήν τών έμποδίων καί τήν θηριω­
δίαν των, μέ τήν όποίαν κατέσφαζον τούς συλλαμβα-
νομένους «προδότας».
Ή γενική έπίθεσις τών έλασιτών ήρχισε περί τήν
9ην πρωινήν. Τά μαινόμενα στίφη έξώρμησαν είς
μίαν πραγματική ν θύελλαν, έν φ τά όπισθέν των συμ­
φύρματα τοΰ έαμικοΰ όχλου έξέβαλλον διαπεραστι­
κός κραυγάς. Ά λλ’ οί ύπερασπισταί τοΰ Συντάγμα­
τος εύρίσκοντο είς τάς θέσεις των καί τούς ύπεδέ-
χθησαν μέ πυκνόν πΰρ πολυβόλων καί δπλων. Διά
μίαν στιγμήν, λυσσαλέοι άντάρται, κατώρθωσαν νά
φθάσουν έως τά τείχη τής νοτίας πλευράς καί έξε-
τόξευσαν είς τό έσωτερικόν χειροβομβίδας καί έμ-
πρηστικάς βόμβας. Έπί τινα λεπτά έσημειώθη μι­
κρά σύγχυσις καί άναταραχή πρός τήν πλευράν
έκείνην έκ τών καπνών, τών έκτυφλωτικών λάμψεων
καί τοϋ πατάγου. Άλλά ταχέως οί άνδρες τών φυλα­
κίων τούς άπεμάκρυνον διά θεριστικού πυρός, τό
όποιον τούς έπροξένησε μεγάλας άπωλείας. Οί ύπο-
χωροΰντες άντάρται έπιπτον κατά μάζας νεκροί ή
τραυματίαι όλολύζοντες. Αί πανταχόθεν έπιθέσεις
τών έλασιτών συνεχίσθησαν έπί δίωρο ν μετά τής
αύτής όρμής.
Ά λλ’ άπεκρούοντο δλαι, χάρις είς τό άδιάκοπον
σφυροκόπημα τοΰ πυκνοΰ πυρός τών ύπερασπιστών,
μέ μεγάλας άπωλείας τών έλασιτών. Τό έπανατεθέν
δι’ έπισκευής είς λειτουργίαν έντός τοϋ περιβόλου
άρμα μάχης, άν καί πεπαλαιωμένον, θά προσέφερε
πολλάς ύπηρεσίας κατά τάς κρίσιμους έκείνας στι-
γμάς. Ά λ λ ’ ύποστάν έκ νέου βλάβην ήχρηστεύθη
καί πάλιν.
Περί τήν 11ην πρωινήν ώραν έσημειώθη χαλάρω-
σις τόσον τών βομβαρδισμών δσον καί τών κατά
μέτωπο ν έπιθέσεων. Οί έλασΐται είχον έντυπωσιασθή
άπό τήν άπίστευτον άντοχήν τών άνδρών τοΰ Συντά­
γματος, καθ’ δλην τήν φοβεράς καταστρεπτικότητος
έντασιν τών βομβαρδιστικών των μέσων καί άπό τήν
ίκανότητα τών άνδρών αύτών άποκρούσεως τών λυσ­
σωδών έπιθέσεών των, ίδίως έκείνων τών άνταρτών
των τών βουνών. Έπί πλέον είχον άνάγκην μικράς
άνάπαυλας διά νά περισυλλέξουν τούς νεκρούς καί
τραυματίας των, νά άνασυντάξουν τάς δυνάμεις των
καί νά λάβουν νέας ένισχύσεις. Ούτως, άφησαν νά
παρέλθη δίωρον άνευ έντατικής δράσεως, πράγμα
τό όποιον ώφέλησε σημαντικώς τούς άμυνομένους,
διότι έδωσε καί είς αύτούς καιρόν νά άναπνεύσουν,
νά θέσουν είς τό στόμα των άπό δν διανεμηθέν μπι-
σκότον καί όλίγον νερό, νά έφοδιασθοΰν είς πυρο­
μαχικά καί νά άνασυνταχθοϋν είς άμυναν.
Περί τήν Ιην άπογευματινήν ώραν, έπανελήφθη
ό σφοδρός πανταχόθεν κανονιοβολισμός καί πο­
λυβολισμός, προμήνυμα τής έπικειμένης γενικής
έπιθέσεώς, ή όποία έξεδηλώθη ήμίσειαν ώραν βρα-
δύτερον.
Τά έλασιτικά στίφη έξώρμησαν μετά μεγαλυτέ­
ρας λύσσης, διά νά φθάσουν άντί πάσης θυσίας
καί μέ όσασδήποτε άπωλείας μέχρι τοΰ μανδροτοί­
χου, τόν όποιον θά άνετίνασσον διά νά είσχωρή-
σουν είς τό έσωτερικόν. Οί ύπερασπισταί ήμύνοντο
κρατερώς καί μέ τά καταιγιστικά πυρά των έθέρι-
ζον τούς έφορμώντας. Ά λλ’ άπό στιγμής είς στι­
γμήν ή πίεσις καθίσταται έντονωτέρα καί τά έλα-
σιτικά στίφη προσήγγιζον περισσότερον πρός τό
τείχος, μολονότι οί ύπερασπισταί, άκλόνητόί είς
τάς θέσεις των, τούς έθέριζον μέ τά πυκνά πυρά των.
Ή πίεσις τοϋ έχθροϋ φθάνει μέχρις άφαντάστου βα-
θμοϋ, τάς δέ έξορμήσεις τών άνταρτών συνοδεύει
βροχή βλημάτων παντός δπλου, καλύπτουσα δλα
τά κτίρια καί τό προαύλιον τοΰ Συντάγματος.
Ά λλ’ οί ήρωικοί ύπερασπισταί παραμένουν άκό­
μη άδάμαστοι είς τάς θέσεις των καί διά τών πυρών
των έπιφέρουν μεγάλας άπωλείας είς τόν έχθρόν, ό
όποιος έξακολουθεΐ νά έπιτίθεται κατ’ άλλεπάλλη-
λα κύματα μετά πρωτοφανούς λύσσης καί φανα­
τισμού.
Περί τήν 3.30' άπογευματινήν ώραν, οί άντάρται
προσήγγισαν, παρά τό σφοδρό ν πΰρ, καί οί έπι-
ζώντες άρπάζοντες τάς νάρκας άπό τούς φονευομέ-
νους ή τραυματιζομένους, κατώρθωσαν νά ρίψουν
αύτάς είς τό νότιον τμήμα τοΰ μανδροτοίχου, τοΰ
όποίου άνετίναξαν σημαντικόν μέρος.
Προεκλήθη, ούτως, άπό τής νοτίας πλευράς τοΰ
τοίχου μέγα ρήγμα, άπό τοΰ όποίου ήτοιμάζοντο οί
έλασΐται νά εισορμήσουν είς τόν περίβολον. Ή κα-
τάστασις ήτο έξαιρετικώς κρίσιμος. Ά ν οί έλασΐ-
ται, έξαπολύοντες γενικήν έπίθεσιν προελάμβανον
νά είσδύσουν είς τό έσωτερικόν, οί διασκορπισμέ­
νοι είς δλα τά σημεία τής άμύνης άνδρες, οί ό­
ποιοι άλλως τε, μαχόμενοι άυπνοι καί νήστεις έπί
461
τετραήμερον, ύπό τρομερούς βομβαρδισμούς καί
άφάνταστον εντασιν νεύρων, εΐχον ύποστή μοιραίαν
πτώσιν τών άνθρωπίνων των δυνάμεων, είναι Αμφί­
βολον αν θά άντεΐχον είς έκδίωξιν τών εισωρμούν-
των καί άποτελεσματικήν άμυναν. Άλλως τε, έάν
οί έλασΐται είσέβαλλον είς τό έσωτερικόν, θά διεξή-
γετο άγών έκ τοϋ συστάδην. Διά τοιοΰτον άγώνα
έχρειάζοντο πρό παντός χειροβομβίδες, έλάχισται
δέ άπέμενον πλέον είς τήν διάθεσιν τών ύπερασπι-
στών.
Ήδη, άπό τών πρωινών ώρών, ή Διοίκησις εΐχε
ζητήσει άπό τηλεφώνου τήν έπείγουσαν άποστολήν
πυρομαχικών, ή όποία δμως μέχρι μεσημβρίας δέν
εΐχε πραγματοποιηθή. Όταν έξεδηλώθη σαν αί νέαι
έλασιτικαί έπιθέσεις καί, ίδίως, δταν έσημειώθη
ρήγμα είς τόν περίβολον, τόσον άπό τηλεφώνου
δσον καί διά τοϋ φορητοΰ άσυρμάτου έγνωστοποιή-
θη ή κρίσιμος κατάστασις, είς τήν όποίαν είχε πε-
ριέλθει τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη καί έζητήθη ή
άνευ άναβολής στιγμής άποστολή πυρομαχικών καί
ύλικοϋ περιφράξεως. Έζητήθη έπίσης ή έπέμβασις
άγγλικών τάνκς πρός χαλάρωσιν τοϋ όλονέν καί
περισσότερον περισφίγγοντος πολιορκητικού κλοι-
οϋ.
Ή βοήθεια καθυστέρει καί οί άνδρες τής φρου­
ράς άπέκρουον άπεγνωσμένως τήν άπό τοϋ ρήγμα­
τος εισβολήν τών κατά κύματα έφορμώντων έλα-
σιτών, ρίπτοντες τάς τελευταίας χειροβομβίδας των.
Έπί τέλους, περί τήν 4ην άπογευματινήν, ήκούσθη
ό κρότος τριών άγγλικών άρμάτων μάχης, τά όποια,
κινούμενα μετά καταιγιστικού πυρός γύρωθεν τοϋ
περιβόλου, έξεκαθάριζον τήν περιοχήν. Οί έλασΐ-
ται, λυσσώντες έξ όργής, διά τήν έμφάνισιν τών
τάνκς, άκριβώς τήν ώραν τής είσβολής των είς τόν
περίβολον, ήναγκάσθησαν νά άπομακρυνθοΰν άπό
τάς περιοχάς τών ρηγμάτων διά νά καταφύγουν πρός
τάς γωνίας τών παρόδων καί τά έντός τών πέριξ οι­
κιών κρησφύγετά των. Δεκαπέντε Άγγλοι, όλίγον
βραδύτερον, έπωφελούμενοι τής συγχύσεως, μετά
τήν δρασιν τών τάνκς, είσήλθον είς τόΧύνταγμα κο-
μίζοντες νάρκας, μέρος τών όποιων, έπωφελούμε-
νοι τής άπομακρύνσεως τών έλασιτών, έτοποθέτη-
σαν είς τά ρήγματα τοϋ μανδροτοίχου. Έκομίσθη-
σαν έπίσης τρία νέα όπλοπολυβόλα, τρία όλμοβόλα
Πίατ, βλήματα, άλλα πυρομαχικά καί τροφαί. Εΐ-
χεν έν τφ μεταξύ άποκατασταθή ή ύδρευσις καί οί
άνδρες άπηλλάγησαν τοϋ έφιάλτου τής δίψης.
Τά τρία άγγλικά άρματα μάχης, άφοϋ διά πολλών
γύρων περί τόν περίβολον, άνεκούφισαν προσωρι-
νώς τήν φρουράν τοΰ Μακρυγιάννη έκ τοϋ βάρους
τών έπιθέσεών, άπεχώρησαν. Άλλ’ εύθύς μετά τήν
άποχώρησίν των, οί έλασΐται, άνασυνταχθέντες,
έπανέλαβον τάς σφοδράς έπιθέσεις. Πυροβολικόν,
δλμοι, μυδραλλιοβόλα καί αύτόματα έβαλλον όμα-
δικώς κατά τοΰ Συντάγματος, έν φ οί έξειδικευμένοι
πλέον διά τοιαϋτα έργα συμμορΐται έξεσφενδόνιζον
είς τό έσωτερικόν χειροβομβίδας ή εύφλεκτους ϋ-
λας καί προσεπάθουν νά πλησιάσουν τόν μανδρό-
τοιχον πρός τοποθέτησιν δυναμίτιδος καί ναρκών.
Οί άνδρες τοϋ Συντάγματος ήμύνοντο κρατερώς άπο-
μακρύνοντες τούς έπιτιθεμένους καί προξενοΰντες
είς αύτούς μεγάλας άπωλείας.
Αί έπιθέσεις διεδέχοντο άπνευστί ή μία τήν άλλην,
διότι οί έλασΐται ήσαν άνεξάντλητοι, ένισχυόμενοι
συνεχώς διά προσελεύσεως νέων δυνάμεων. Τά δα-
πανόμενά άφειδώς πυρομαχικά των ήσαν έπίσης
άνεξάντλητα καί εΐχον λάβει τήν διαταγήν νά προ­
ξενήσουν άντί οίασδήποτε θυσίας νέα ρήγματα είς
τόν μανδρότοιχον διά νά εισβάλουν είς τό έσωτερι­
κόν τοϋ περιβόλου. Ή κατάστασις εΐχε καταστή
καί πάλιν κρίσιμος, όλονέν καί περιεσφίγγετο πε­
ρισσότερον τό Σύνταγμα, αί καταστροφαί είς τό
έσωτερικόν συνεχίζοντο καί οί δυναμιτισταί καί
χειροβομβισταί προσήγγιζον τό τείχος. Ήδη δι’
άνατινάξεως έδημιουργήθη νέον ρήγμα είς τήν νο-
τίαν πλευράν.
Κατά τάς κρίσιμους έκείνας στιγμάς, ό άρχηγός
άμύνης άντισυνταγματάρχης Κωστόπουλος, ώς γρά­
φει είς τήν εκθεσίν του, εκρινεν έπιβεβλημένον νά
τεθοΰν έν δράσει τά δύο άντιαρματικά πυροβόλα άπό
τήν νοτιοδυτική ν γωνίαν τοΰ Διοικητηρίου, δπου
άπό διανοιγέντων ρηγμάτων οί έλασΐται ήγωνίζοντο
λυσσωδώς νά είσβάλουν, ή δέ κατάστασις εΐχε λά­
βει δραματικόν χαρακτήρα. Άλλά τά δύο πυροβόλα
εύρίσκοντο πλησίον τής Εκκλησίας, είς ίκανήν
άπόστασιν καί διά νά μεταφερθοΰν επρεπε νά συρ-
θοϋν καί πάλιν είς άκάλυπτον καί ύπό τά πυρά τοΰ
έχθροϋ χώρον. Ό ύπολοχαγός πυροβολικοϋ Σβαρ-
νιάς, άνέλαβε τό έξαιρετικώς έπικίνδυνον τοϋτο
έργον καί μέ τήν βοήθειαν τοϋ ένωμοτάρχου Κωλέτση
καί τών ύπενωμοταρχών Σβέρκου καί Κανελλό-
πούλου, διά μέσου χαλάζης σφαιρών καί βλημάτων
μετέφερον τά πυροβόλα είς τό κατάλληλον σημεΐον.
Ή άμεσος καί έντατική χρησιμοποίησίς των ύπό
τών ίκανών καί θαρραλέων άξιωματικών-πυροβολη­
τών Σβαρνια καί Άλεξοπούλου—ό δεύτερος, αν καί
δίς τραυματισθείς παρέμεινεν είς τό πυροβόλον—αί-
φνιδίασε καί κατεπτόησε τούς κομμουνιστάς οί ό­
ποιοι, άφοΰ ύπέστησαν τρομεράς άπωλείας, άπε-
μακρύνθησαν άπό τήν θανατηφόρον ζώνην τοΰ ρή­
γματος.
Ή νέα αύτή άπογοήτευσίς, συνδυαζομένη πρός
τάς σοβαράς άπωλείας τάς όποίας ύπέστησαν καθ’
&ς άκριβώς στιγμάς έφαντάζοντο βεβαίαν καί έπι-
κειμένην τήν νίκην, άνέκοψε δι’ άλλην μίαν φοράν
τήν έπιθετικήν όρμήν τών έλασιτών. Ή έπί εν σχε­
δόν δωδεκάωρον μάχη, μεθ’ δλων τών είς τήν διά-
θεσίν των πολεμικών μ?σων καί διά χρησιμοποιή-
σεως πολλών χιλιάδων ήσκημένων καί άποφασισμέ-
νων πολεμιστών, πρός κατάκτησιν τοΰ όχυροϋ τοΰ
Μακρυγιάννη, αν καί έστοίχισε τρομεράς άπωλεί­
ας, ούδέν άπέδωσε. Περί τήν 5.30' άπογευματινήν,
ό έχθρός προδίδει προφανή κάμψιν, άνακόπτων τάς
έπιθέσεις του καί μαχόμενος άπό τών χαρακωμάτων
462
του. Περί τήν 6ην άπογευματινήν, έπερχομένου τοϋ
σκότους τά πυρά του έλαττοΰνται είς τό έλάχιστον.
Ώς έγνώσθη βραδύτερον, οί άρχηγοί τών έλασι-
τικών σωμάτων άπέδιδον ό είς είς τόν άλλον τάς
άποτυχίας, καταλήγοντες είς ύβριστικάς φωνασκί­
ας διαπληκτισμών, μετά τής συνήθους των βωμο­
λόχου φρασεολογίας, ή όποία ήκούετο μετά δια-
σκεδαστικής περιεργείας άπό τούς άνδρας τών έξω­
τερικών φυλακίων. Είς όξύτητα έρεθισμοϋ Εχουν
ίδίως φθάσει οί γενειοφόροι άντάρται, οί όποιοι
εως τότε έθεωροϋντο άήττητοι καί ήδη άπέτυχον
οίκτρώς, μαχόμενοι, ώς τούς έλεγον έμπαικτικώς οί
άλλοι, «πρός παληοχωροφύλακες». Ό άρχηγός. κα­
πετάν Γρίβας, ό όποιος είχε χάσει κατά τήν μάχην
πολλά άπό τά καλύτερα «παλληκάρια» του, καί ή
θηριώδης καπετάνισσα ’Αθήνα, έκστομοϋν έναντίον
τών άλλων τάς χειροτέρας τών ύβρεων. Ώρύοντο,
διότι τούς είχον «έμπαίξει» μέ τήν διαβεβαίωσιν
δτι έπρόκειτο περί όλίγων «παληοχωροφυλάκων»,
έν φ μέσα είς τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη εύρίσκοντο
«προδότες», άλλά «πραγματικά παλληκάρια πούξε-
ραν καλά νά πολεμούν» καί «Άγγλοι στρατιώτες
μέ άφθονο πυροβολικό».
Έν τούτοις, περί τήν ΙΟην νυκτερινή ν ώραν, έ­
παυσαν αί άντεγκλήσεις καί οί διαπληκτισμοί. "Εν
Σύνταγμα έλασιτών παρελαύνει άπό τάς όδούς τής
συνοικίας Κουκάκι μέ έλασιτικά τραγούδια συνο-
δευόμενα άπό άλαλαγμούς τοϋ δχλου. Έπίσης παρα-
τηρείται είς τήν διασταύρωσιν τών όδών Χατζηχρή­
στου καί Μακρυγιάννη, είς μίαν δηλαδή άπό τάς
πλέον εύπαθεΐς καί κρίσιμους θέσεις άμύνης τοϋ
Συντάγματος, μεγάλη συγκέντρωσις ύλικοϋ. ΤΗτο
προφανές δτι οί έλασΐται άνασυντασσόμενοι παρε-
σκευάζοντο διά νυκτερινή ν έπίθεσιν.
Οί ύπερασπισταί τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη
παρέμενον άγρυπνοι είς τάς θέσεις των. Άλλ’ είτε
διότι έθέώρησαν άνεπαρκεΐς τάς συγκεντρωθεί σας
δυνάμεις είτε λόγφ τής σημειωθείσης άσυμφωνίας
καί σφοδρας διαμάχης, ή νυκτερινή αύτή έπίθεσις
δέν έπραγματοποιήθη καί ή νύκτα διέρρευσε μάλλον
ήσύχως. Οί άνδρες ήσαν κατάκοποι καί έξηντλημέ-
νοι άπό τήν πολύωρον αύτήν θανάσιμον πάλην, άλλ’
Ικανοποιημένοι καί ένθουσιασμένοι, διότι τήν ήμέ­
ραν έκείνην, τήν όποίαν διήλθον έν μέσφ άληθοϋς
κολάσεως πυρός, έκέρδισαν μίαν ένδοξον καί ίστο-
ρικήν μάχην, άπομείναντες αύτοί κύριοι τοϋ πεδίου
τής τιμής. Αί άπώλειαί των, τέσσαρες νεκροί καί
όκτώ τραυματίαι, ήσαν σχετικώς μικραί, έν συγκρί-
σει μάλιστα πρός έκείνας τών Αντιπάλων, οί όποιοι
είχον πολλάς έκατοντάδας νεκρών καί τραυματιών.
Παρά τήν φοβεράν δοκιμασίαν τής δραματικής έ-
κείνης ήμέρας, τό ήθικόν των παρέμενεν ύψηλόν
καί πάντες πλέον είχον πίστιν πρός τήν τελική ν
νίκην.
Τό άπόγευμα τής 10ης Δεκεμβρίου, ό διοικητής
τοϋ Συντάγματος συνταγματάρχης Σαμουήλ έξέδωκε
τήν άκόλουθον Ήμερησίαν Διαταγήν:
Άρ. Πρωτ. 1/1/69 Η.Δ. 10.12.1944 ώρα 15.30'.
—«Αξιωματικοί, ύπαξιωματικοί καί χωροφύλα­
κες τοϋ Συντάγματος.
Είμαι ύπερήφανος διότι διοικώ πραγματικούς ή-
ρωας άγωνιζομένους διά τήν σωτηρίαν καί τήν έλευ-
θερίαν τής Πατρίδος μας. Ή Πατρίς δι’ έμοϋ σάς
έκφράζει τήν εύγνωμοσύνην της διά τήν έπιδειχθεΐ-
σαν αύτοθυσίαν σας. Ή σημερινή μάχη τήν όποίαν
έπί έπτά ώρας έδώσατε, καί πού έξακολουθεΐ μέχρι
τής στιγμής μέ άμείωτον σφοδρότητα, θά μείνη ζων­
τανό παράδειγμα πρός μίμησιν είς τήν Ιστορίαν τοϋ
Σώματος τής Χωροφυλακής».
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΜΟΥΗΛ
Συνταγματάρχης Χωροφυλακής.
Ήδη άπό τής μεσημβρίας ό άρχηγός άμύνης άντι-
συνταγματάρχης Κωστόπουλος, καί έν φ τό Σύντα­
γμα διεξήγεν άκόμη άπεγνωσμένον άγώνα, είχεν έκ-
δώσει τήν κατωτέρω Ήμερησίαν Διαταγήν:
«Άριθ. Πρωτ. 1/1/68 Η.Δ. 10.12.1944 ώρα 11.30'
—«Αξιωματικοί, ύπαξιωματικοί καί χωροφύλακες,
σάς συγχαίρω διά τήν άπαράμιλλον άτομικήν σας
άνδρείαν.' Έσώσατε τήν έλευθερίαν τής- Πατρίδος
μας μέ τήν μάχην τής 6ης Δεκεμβρίου. Διά τής ση­
μερινής μάχης εϊσθε Σωτήρες τής Πατρίδος μας διά
μίαν άκόμη φοράν».
Κ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ
Άντισυνταγματάρχης Πεζικοϋ
9. Η ΤΡΟΜΕΡΑ ΝΥΚΤΕΡΙΝΗ ΕΠΙΘΕΣΙΣ
ΤΗΣ 11ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ ΑΠΟΤΥΓΧΑΝΕΙ
Ή νύκτα τής 10ης πρός Ιίην Δεκεμβρίου διήλθεν
ήρεμος άλλά πάντες οί άνδρες παρέμειναν είς τάς
θέσεις των, ίδίως έκεΐνοι τών έξωτερικών καί έσω-
τερικών φυλακίων, οί όποιοι Ισταντο έν διαρκεΐ
έπιφυλακή μέ τόν δάκτυλον είς τήν σκανδάλην τοϋ
δπλου των. Μόλις δμως έξημέρωσεν ή 11η Δεκεμβρί­
ου, κατέφθασαν μέσφ τών πληροφοριοδοτών άνη-
συχητικαί πληροφορίαι. "Εν τάγμα έλασιτών, εύρι-
σκόμενον είς τό Θησεϊον, έπρόκειτο νά ένεργήση
έπίθεσιν κατά τοϋ Συντάγματος άπό δυσμών. Άλλα
463
έχθρικά τμήματα, είς διάταξιν μάχης, έκινοΰντο
άπό τήν λεωφόρον Συγγροΰ, μέ κατεύθυνσιν πάντοτε
τό Σύνταγμα. Παρετηρήθησαν, έπίσης, συγκεντρώ­
σεις ίσχυρών τμημάτων, είς τήν όδόν Άναπαύσεως,
παρά τήν γέφυραν τοϋ Ίλισοΰ. Είς τήν διασταύρωσιν
τών όδών Χατζηχρήστου και Μακρυγιάννη, ώς και
παρά τήν όδόν Καρυατιδών, άνηγέρθησαν κατά τήν
διάρκειαν τής νυκτός όδοφράγματα.
Ό διοικητής τοϋ Συντάγματος, Σαμουήλ, άπό τής
7ης πρωινής, προβλέπων παρασκευήν μεγάλης έπι­
θέσεως, έζήτησε διά τοϋ τηλεφώνου τής πολυκατοι­
κίας τοϋ 3ου φυλακίου, νά σταλοϋν χωρίς άναβολήν
πυρομαχικά, ίδίως βλήματα όλμίσκων, τά όποια
εΐχον έξαντληθή παντελώς. ’Αλλά δέν έστάλησαν
κατά τό διάστημα τής ήμέρας. Οί έλασΐται, κατά τήν
διάρκειαν τής πρωίας, ήρκέσθησαν είς παρενοχλη­
τικά πυρά. Ή άναμενομένη άπό τής νυκτός έπίθε-
σις δέν ένηργεΐτο, προφανώς διότι δέν εΐχον συγ-
κεντρωθή άκόμη τά έλασιτικά σώματα, τά όποια
θά μετεΐχον καί δέν εΐχον συντελεσθή δλαι αί προ­
ετοιμασίαν Είναι δμως πιθανόν δτι, άφοϋ εΐχον άπο-
τύχει δύο έν καιρφ ήμέρας μεγάλαι έπιθέσεις των,
ήθελον νά δοκιμάσουν τήν τύχην των καί διά νυκτε­
ρινής έπιθέσεως, τήν όποίαν παρεσκεύαζον δράστη-
ρίως. Ή νοτία πλευρά άπετέλει πάντοτε τόν στόχον
τών μεγάλων έπιθέσεών των καί έπειδή τά διανοι-
γέντα ήδη άπό τής πλευράς αύτής ρήγματα τοΰ μαν­
δροτοίχου εΐχον άποφραχθή διά ρίψεως συρματο­
πλεγμάτων καί ναρκών, άπεφάσισαν νά διανοίξουν
καί άλλο ρήγμα είσβολής. Τήν 3.30' άπογευματι-
νήν, όμάδες έλασιτών έξώρμησαν πρός τήν νοτίαν
πλευράν τοϋ περιβόλου καί, διά ταχείας τοποθετή-
σεως δεσμών δυναμίτιδος, έπέτυχον νά άνατινάξουν
νέον τμήμα τοϋ μανδροτοίχου. Άλλά τά δημιουργη-
θέντα νέα ρήγματα έπαγιδεύθησαν άμέσως, ύπό Ά γ ­
γλων στρατιωτών, διά ναρκών.
Εύθύς ώς ένύκτωσε, παρετηροϋντο κινήσεις καί
μετακινήσεις έλασιτικών δυνάμεων είς μεγάλη ν κλί­
μακα, προδίδουσαι δτι έπέκειτο ή μεγάλη νυκτερινή
έπίθεσις. Τήν τιμητικήν έντολήν τής έκπορθήσεως
τοΰ όχυροΰ Μακρυγιάννη ελαβεν αύτήν τήν φοράν
τό Σώμα τών γενειοφόρων άνταρτών τοϋ καπετάν
Γρίβα, τό όποιον εΐχε στρατωνισθή παρά τό έργο-
στάσιον Φίξ, όπόθεν θά έξώρμα. Ό καπετάν Γρίβας,
έφρόντισεν άπό τών άπογευματινών ώρών νά φανα­
τίση τούς έγκληματικούς εκείνους τύπους, ύποσχό-
μενος δτι, ή τιμή τής ύπ’ αύτών καταλήψεως τοϋ
Μακρυγιάννη θά τούς έξύψωνεν ώς ήρωας είς τά
μάτια τών ύπερασπιστών τής «λευτεριάς δλου τοΰ
κόσμου». Συνδυάζων δέ τό τερπνόν μετά τοΰ ώφελί-
μου, παρείχε τήν ύπόσχεσιν δτι ή έπιτυχία τής κατα-
κτήσεως τοΰ Μακρυγιάννη «θά πληρωθή μέ πολύ
χρυσάφι», δτι θά τούς παρεδίδοντο, διά «νά περάσουν
άπό τά μαχαίρια» των, δλοι οί αίχμαλωτιζόμενοι
καί δτι παν, δτι θά άνευρίσκετο έντός τοΰ περιβόλου
τοϋ Μακρυγιάννη, θά τούς άνήκε. Πρός ένίσχυσιν
του ήλθε καί ή καπετάνισσα Άθηνά, ή όποία, μέ
φλογερούς λόγους καί έπαγγελίας, ήθέλησε νά το-
νώση άκόμη περισσότερον τά θηριώδη ένστικτά των.
“Οταν έπήλθε βαθύ σκότος, τά «παλληκάρια» τοϋ
καπετάν Γρίβα, πλαισιωμένα μέ τούς «άξιωματι-
κούς» των, τούς καθοδηγητάς καί τούς καπεταναίους
των, έξεκίνησαν είς διάταξιν μάχης, άλλ’ έν άκρςι
σιωπή. Αύτήν τήν φοράν, ούτε κωδωνοκρουσίαι,
ούτε χωνιά, ούτε άλαλαγμοί, διότι τά πάντα επρεπε
νά γίνουν μέ άπόλυτον μυστικότητα, ώστε τά «παλ­
ληκάρια τοΰ βουνοϋ», νά φθάσουν άπαρατήρητα
μέχρι τοϋ νοτίου μανδροτοίχου καί νά είσορμήσουν
αίφνιδιαστικώς διά τών ρηγμάτων είς τό έσωτερι­
κόν, μέ τάς μεγάλας μαχαίρας των, τά αύτόματα καί
τούς σάκκους τών χειροβομβίδων. Τό δυστύχημα δι’
αύτούς ήτο δτι, χάρις είς τό κατασκοπευτικόν του
δίκτυο ν, τό Σύνταγμα διετέλει έν γνώσει τών κινή­
σεων αύτών, οί δέ άνδρες τών ένισχυμένων φυλακί­
ων τής νοτίας πλευράς, σιωπηλοί καί άθέατοι, άνέ-
μενον νά τούς ύποδεχθοΰν δεόντως, εύθύς ώς θά έδο-
κίμαζον νά διέλθουν τά διανοιχθέντα ρήγματα τοϋ
μανδροτοίχου. Εΐχον δμως έμπιστευθή τό έργον
αύτό τής πρώτης ύποδοχής είς τάς νάρκας, τάς ό-
ποίας εΐχον πολλαπλασιάσει, κεκαλυμμένας έλα-
φρώς διά χωμάτων, καθ’ δλον τό μήκος τών άνοιγμά-
των. Εΐχε δέ συμφωνηθή, δτι τό σύνθημα τής άντε-
πιθέσεως δι* όμαδικοϋ πυρός θά ήτο ή πρώτη έκρη-
ξις νάρκης.
"Οταν οί γενειοφόροι άντάρται έπλησίασαν, μετά
ψηλαφητοϋ βαδίσματος, είς τό άνοιγμα τοϋ μανδρο­
τοίχου, έντυπωσιάσθησαν δτι δέν ήκουσαν ούτε τόν
παραμικρόν ψίθυρον καί δέν διέκριναν τήν παραμι-
κράν παρασκευήν άμύνης.
Έφαντάσθησαν δτι οί άνδρες τών φυλακίων έκοι-
μώντο βαθέως, λόγφ τής πολυημέρου κοπώσεως τών
συνεχών μαχών. ΤΗτο μία πρώτης τάξεως εύκαιρία,
νά είσέλθουν άπαρατή ρητοί καί νά τούς έξυπνήσουν
αύτοί, μέ τάς μαχαίρας των καί τάς χειροβομβίδας,
συνοδεύοντες τότε αίφνιδιαστικώς τήν έφόρμησίν
των μέ φοβεράς κραυγάς, αί όποΐαι θά έπέτεινον τήν
σύγχυσιν καί τόν τρόμον. Επειδή δμως έγνώριζον
δτι είς τά ρήγματα εΐχον τοποθετηθή νάρκαι, θά
διεσκέλιζον τό άνοιγμα τοϋ ρήγματος μετά μεγάλης
προσοχής, ώστε νά εύρεθοϋν έντός τοϋ περιβόλου
χωρίς νά πάθουν τίποτε. Πάντως, παρετηρεΐτο κά­
ποιος φόβος καί οί τρομεροί «παλληκαράδες τών
βουνών» θά προτιμοϋσαν νά είναι άλλοι οί πηδών-
τες πρώτοι είς τό έσωτερικόν, διά νά άκολουθήσουν
αύτοί.
Τότε, εϊς καπετάνιος, διά νά έμψυχώση τούς
«συναγωνιστάς» του καί νά τούς έμπνεύση τήν έμπι-
στοσύνην, δτι δέν ύπήρχε κανείς φόβος, έσπευσε
νά πηδήση πρώτος. Μία έκραγεΐσα ύπό τούς πόδας
του νάρκη τόν διεμέλισε. Τό σύνθημα εϊχεν ήδη δο-
θή αύτομάτως καί, οί καραδοκοϋντες έν άκινησίςι
άνδρες, ήρχισαν νά βάλλουν όμαδικώς κατά τών
πρό τοϋ άνοίγματος καί κατά μήκος τής όδοϋ συνω-
στιζομένων, έν άναμονή τής σειράς των πρός είσόρ-
464
μησιν. Ύποστάντες σύγχυσιν έκ τοΰ αιφνιδιασμού,
τής έκρήξεως καί τών όμοβροντιών, συνωθοΰντο μή
γνωρίζοντες τί νά πράξουν καί πρός ποίαν κατεύ-
θυνσιν νά στραφοϋν. "Εως δτου νά τραποϋν είς φυ­
γήν διά νά σωθοΟν, κρυπτόμενοι είς τάς παρόδους,
τό όμαδικόν πϋρ τών χωροφυλάκων έθέριζεν άνηλεώς.
Υπέρ τούς πενήντα έφόνεύθησαν, έν φ οί πίπτοντες
τραυματιζόμενοι, έγκατελείποντο είς τό έδαφος όλο-
λύζοντες καί παρέχοντες εΰκολον στόχον.
Τό πάθημα αύτό, εύθύς μέ τήν έναρξιν τής έπιθέ­
σεως, ήτο φυσικό ν νά άπογοητεύση τούς έλασίτας,
έν φ, άντιθέτως, άνεπτέρωσε τό ήθικόν τών ύπερα-
σπιστών. Ό καπετάν Γρίβας εϊχεν άποθηριωθή, μέ
τήν πανωλεθρίαν αύτήν πού ύπέστη τό «ήρωικόν»
σώμά του. Ά φ ’ ού έπλήρωσε καί πάλιν, μέ βλασφη­
μίας καί χυδαίας ύβρεις, τούς κακούς όργανωτάς τής
έπιχειρήσεως, οί όποιοι τόν εϊχον έξαπατήσει μέ
ανακριβείς πληροφορίας, έρρίφθη είς τήν μάχην,
μέ δλον τό θηριώδες πάθος του τής έκδικήσεως.
Πράγματι άπό τής 8ης έσπερινής ώρας, μία Αδιά­
κοπος έπίθεσις ένηργεΐτο ύπό μεγάλων έλασιτικών
δυνάμεων, άπό δλων τών σημείων τοϋ περιβόλου,
έν φ πάλιν, πυροβόλα, δλμοι καί πολυβόλα έβαλ-
λον καταιγιστικώς χωρίς άνάπαυλαν στιγμής. Τό
Σύνταγμα περιεσφίγγετο πανταχόθεν καί οί έλασΐ-
ται έσχημάτιζον, είς διάφορα έπίκαιρα σημεία, μι­
κρά σώματα έφόδου, τά όποια θά έξωρμοϋσαν ταυ­
τοχρόνους, δταν θά έδίδετο τό σύνθημα τής γενικής
έξορμήσεως.
Κίνδυνον μεγάλον παρουσίαζεν, ίδίως, ή νοτία
πλευρά, δπου ύπήρχον τά μεγάλα ρήγματα τοϋ μαν­
δροτοίχου. Δέν ύπήρχον πλέον έξοοτερικά φυλάκια
άπό τής πλευράς έκείνης, διότι εϊχον καταληφθή
άπό τής πρώτης ήμέρας, εϊχον δέ συγκεντρωθή τά
έκλεκτότερα έλασιτικά τάγματα έφόδου, μεταξύ τών
όποιων καί τά άνταρτικά σώματα ύπό τούς καπετα-
ναίους των. ’Ελέγετο μάλιστα, δτι θά έθυσιάζοντο
μερικά «παλληκάρια», έξορμώντα πρώτα καί δταν
αύτά θά διεμελίζοντο, μέ τήν έκρηξιν τών τοποθε­
τημένων ώς φράγμα είς τά ρήγματα τοϋ μανδροτοί­
χου ναρκών, έπί τών όποιων θά έπατοϋσαν, οί άλλοι
θά είσωρμοϋσαν άφόβως πρός τό έσωτερικόν.
Καί έπειδή δέν ύπήρχον τόσα «παλληκάρια»,
πρόθυμα νά εϋρουν οίκτρόν θάνατον, διά νά διέλ-
θουν άφόβως οί άλλοι ύπεράνω τών πτωμάτων των,
έλέγετο δτι εϊχον περισυναχθή, άπό τάς κατειλημ­
μένος γύρωθεν συνοικίας, γνωστοί «μοναρχοφασί­
στες», οί όποιοι θά έξηναγκάζοντο νά βαδίσουν
πρώτοι, πρός διάβασιν τοΰ ρήγματος, δπου τούς
άνέμενε βέβαιος θάνατος καί, κατόπιν, νά είσορμή-
σουν άσφαλώς οί «γενναίοι» τών βουνών!
Ό μοίραρχος Κοντάκος, κατοπτεύων άθέατος άπό
σκοτεινοϋ σημείου, άντελήφθη δτι, είς £ν άπέναντι
ώχυρωμένον οίκημα, ήσαν συγκεντρωμένοι πολλοί
έλασΐται, οί όποιοι αμέριμνοι συνεζήτουν τά τής
έπικειμένης έπιθέσεως, περί τήν 8.30' έσπερινήν ώ­
ραν. Παραλαβών μίαν μικράν όμάδα άνδρών, έφω-
διασμένων μέ χειροβομβίδας, διήλθε τό φράγμα τών
ναρκών, άπό τά μυστικά σημεία τά όποία εϊχον
παραμείνει έλεύθερα, καί εύρέθη είς τήν έρημον καί
σκοτεινήν όδόν Χατζηχρήστου. Πλησιάσας μέ τούς
άνδρας του άθέατος, είς τό ώχυρωμένον οίκημα τών
έλασιτών, έρριψε μέ άστραπιαίαν ταχύτητα τάς χει­
ροβομβίδας έντός καί έπέστρεψεν είς τήν βάσιν
χωρίς νά ένοχληθή. Αί έκραγείσαι χειροβομβίδες
έφόνευσαν άρκετούς έλασίτας, οί δέ λοιποί, μή γνω­
ρίζοντες πόθεν έπέδραμε καί ποϋ εύρίσκέτο ό έχθρός,
ύπέστησαν τοιαύτην σύγχυσιν, ώστε άνεζήτουν σω­
τηρίαν φεύγοντες άλληλοωθούμενοι καί άλληλο-
φονευόμενοι.
Τήν ΙΟην νυκτερινήν ώραν, διετάχθη ή γενική
έπίθεσις κατά τών Στρατώνων Μακρυγιάννη, έξ δ­
λων τών πλευρών καί δι* δλων τών μέσων. Ό άγών,
διαρκέσας άμείοοτος έπί εν τετράωρο ν, ύπήρξε λυσ­
σώδους σφοδρότητος. Τά βαρέα δπλα τών έλασι-
τών, έκ τών γύρωθεν πυροβολείων, έξέπεμπον χ ι ­
λιάδας βλημάτων, πολλά δέ τροχιοδεικτικά πυρά
διέγραφον τόν σκοτεινόν δεκεμβριανόν όρίζοντα.
Ώ ς έγράφη άνωτέρω, είς τά πυροβολεία τών έλασι-
τών εύρίσκοντο Γερμανοί καί Ιταλοί, ήσκημένοι
άπό τόν πόλεμον, πυροβοληταί, οί όποιοι εϊχον
προσχωρήσει είς τάς τάξεις τών κομμουνιστών καί
ήδη συνέχιζον νά διευθύνουν τό εΰστοχον πϋρ των
κατά τών Ελλήνων. Ό διοικητής τής έξουτερικής
άμύνης, ταγματάρχης Ν. Συμινελάκης, έτραυματί-
σθη βαρέως, άπό βλήμα δλμου τών 81", έκραγέν
είς τό προαύλιον τοϋ Στρατώνος.
Έν φ τά πυροβόλα καί οί δλμοι τών έλασιτών
έσφυροκόπουν άνηλεώς τά κτίρια καί τά φυλάκια
τοϋ Συντάγματος, τά έλασιτικά τάγματα, έπωφελού-
μενα τοϋ έπικρατοϋντος πυκνοϋ σκότους, έφώρμων
άπό δλων τών σημείων πρός τόν περίβολον, καλυ­
πτόμενα άπό καταιγιστικόν πϋρ πολυβόλων καί αύ­
τομάτων, δρώντων άπό τάς ταράτσας καί τούς έξώ-
στας τών γύρωθεν πολυκατοικιών. Οί άνδρες τοϋ
Συντάγματος, τεθέντες δλοι είς τάξιν μάχης, παρέ­
μενον άκλόνητοι είς τάς θέσεις των καί διά συνεχοϋς
πυρός, έθέριζον τούς έφορμώντας έλασίτας, οί ό­
ποιοι προσεπάθουν, άντί πάσης θυσίας, νά προσεγ­
γίσουν τόν μανδρότοιχον, ίδίως είς τά σημεία τών
ρηγμάτων. Κατά τό μεσονύκτιον, ό άγών εϊχεν
είσέλθει είς φάσιν άπιστεύτου σφοδρότητος. Οί
άντάρται τοϋ ΕΛΑΣ έφώρμων μετά λύσσης, πολλοί
δέ έρποντες, ύπό τό βαθύ σκότος τής νυκτός, προσε­
πάθουν νά φθάσουν τό τείχος διά νά τό άνατινάξουν
μέ νάρκας καί δέσμας δυναμίτιδος. Οί ύπερασπισταί
εβαλλον καταιγιστικώς, μέσα είς τό πυκνό ν σκότος,
πρός δημιουργίαν φράγματος, παρεμποδίζοντος πά­
σαν προσέγγισιν. Είς τήν δυτική ν πλευράν, δύο
καπεταναίοι, δΊολισθήσαντες οί Ιδιοι μέχρι τοΰ
μανδροτοίχου, μέ σάκκους δυναμίτιδος καί ναρκών,
έπέτυχον, δι* άνατινάξεως, νά διανοίξουν ρήγμα.
Πάραυτα, οί άνδρες τών πλησιεστέρων έσωτερικών
φυλακίων έδημιούργησαν φράγμα πυρός, πρός πα-
465
ρεμπόδισιν τών έλασιτών νά εισορμήσουν είς τόν
περίβολον.
Ό διοικητής τοϋ Συντάγματος Σαμουήλ καί ό
διοικητής άμύνης Κωστόπουλος διέγνωσαν, δτι ό
μέγας κίνδυνος προήρχετο έκ τοϋ βαθυτάτου σκό­
τους, τό όποιον διηυκόλυνε τάς κινήσεις τών έλασι-
τών καί έπέτρεπεν είς αύτούς νά προσεγγίσουν τόν
μανδρότοιχον πρός άνατινάξεις. Διά τοϋτο, έζήτη-
σαν έπειγόντως, άπό έστρατοπεδευμένον, δυτικώς
τοϋ Μακρυγιάννη καί είς άπόστασιν χιλιομέτρου,
άγγλικόν τμήμα, δπως φωτίση τό πεδίον τής μάχης
διά λευκών φωτοβολίδων. Ή παράκλησίς των, έγέ­
νετο άμέσως άποδεκτή. Άπό τής 1ης μεταμεσονυ­
κτίου ώρας, τεραστίας άκτΐνος φωτοβολίδες αίω-
ροϋντο δι’ άλεξιπτώτων, ύπεράνω τών Στρατώνων
Μακρυγιάννη έκπέμπουσαι άπλετον φώς, είς δλην
τήν πέριξ περιοχήν.
Οί έλασΐται, δίδοντες στόχον είς τά πυρά τών μα­
χητών, τών έσωτερικών καί έξωτερικών προμαχώ­
νων, ήναγκάζοντο νά έγκαταλείπουν, τάς περί τόν
περίβολον όδούς, καί νά καταφεύγουν είς τό έσω­
τερικόν τών οίκημάτων. Δέν ήργησαν νά άντιλη-
φθοϋν δτι, χάρις είς τήν έμπνευσιν τής ρίψεως φωτο­
βολίδων, είχον άπολέσει τόν κυριώτερον παράγοντα,
έπί τοϋ όποίου έστήριζον τήν έπιτυχίαν τής νυκτε­
ρινής έκείνης έπιθέσεώς, τό σκότος. Άπό στιγμής
είς στιγμήν, αί άπώλειαι των ηυξανον τεραστίως.
Αί έπιθέσεις των, συνεχίσθησαν μέχρι τής 2ας μετα­
μεσονυκτίου, όπότε, προφανώς δοθείσης διαταγής,
διεκόπησαν σχεδόν άποτόμως, έν φ τά πυροβόλα καί
άλλα βαρέα δπλα περιωρίσθησαν είς παρενοχλητι­
κά πυρά.
Οί έλασΐται είχον άρχίσει νά άντιλαμβάνωνται
δτι, μέ τήν άποτυχίαν τής μεγάλης αύτής νυκτερι­
νής έπιθέσεώς, ούσιαστικώς είχε χαθή ή μεγάλη
δι’ αύτούς ύπόθεσις, τής καταλήψεως τοϋ Συντάγμα­
τος Μακρυγιάννη, τήν όποίαν έθεώρουν ώς άπαραί-
τητον προϋπόθεσιν, διά τήν όλοκλήρωσιν κατα-
κτήσέως τής Ελληνικής πρωτευούσης καί έγκαθί-
δρυσιν έαμικής κυβερνήσεως. "Ηδη, πρό τής πρω­
ίας, δ καπετάν Γρίβας, άφοϋ έξετόξευσε διά μίαν
άκόμη φοράν ύβρεις καί άπειλάς, κατά τών άρχηγών
τοϋ έλασιτικοϋ έπιτελείου, τούς όποίους έχαρακτή-
ρισε δειλούς, άνικάνους καί ύπευθύνους διά τήν άπο­
τυχίαν, παρέλαβε τούς ύπόλειφθέντας, γενειοφόρους
άντάρτας του, καί έγκατέλειψε τό στρατόπεδον Μα-
κρυγιάννη. Άπεχώρησαν, έπίσης, καί άλλοι καπε-
ταναΐοι μέ τούς άνδρας των. Άλλά τά έλασιτικά
συντεταγμένα στρατιωτικά σώματα, άν καί άπογοη-
τευμένα διά τάς άποτυχίας, παρέμειναν είς τάς θέ­
σεις των, ώς καί τά άσύντακτα έφεδρικά τμήματα
τοϋ έαμικοϋ δχλου.
10. ΟΙ ΕΛΑΣΪΤΑΙ ΚΑΜΠΤΟΝΤΑΙ
Ο ΑΓΩΝ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΘΡΙΑΜΒΕΥΕΙ
Κατά τάς τρεις άκολουθησάσας ήμέρας, 12ην
13ην καί 14η ν Δεκεμβρίου, οί έλασΐται δέν άπετόλμη-
σαν μεγάλας έπιθέσεις, άλλ’ έκράτησαν τάς θέσεις
των καί περιωρίσθησαν είς παρενοχλητικά πυρά. Έκ
τών γνωσθέντων μετέπειτα, συνάγεται δτι, αί γνώμαι
τών άρχηγών τών έλασιτικών δυνάμεων, είχον δι-
χασθή. Ύπήρχον οί ύποστηρίζοντες δτι μετά τάς
οίκτράς άποτυχίας, όκταημέρου πολιορκίας καί τριών
μεγάλων έπιθέσεων, προτιμώτερον ήτο νά έγκατα-
λειφθή ό άγών τοϋ Μακρυγιάννη, διά νά μή άπογοη-
τεύωνται αί έλασιτικαί δυνάμεις καί νά διατεθοϋν
είς άλλους περισσότερον άποτελεσματικούς στόχους.
Ά λλ’ οί πλεΐστοι έχαρακτήρισαν τήν έγκατάλει-
ψιν ώς ένδειξιν άποτυχίας καί άδυναμίας, ή όποία
θά άπεθάρρυνε δλον τό έλασιτικόν στράτευμα καί
θά κατέρριπτε τό μαχητικόν μένος τών έαμικών μα­
ζών. Έξ άλλου, αί κλεισμέναι είς Μακρυγιάννη
δυνάμεις, θά έχρησιμοποιοϋντο άλλαχοϋ τής πρω­
τευούσης, είς βάρος τών έπιχειρήσεων τοΰ ΕΛΑΣ.
Ούτως, έτάχθησαν ύπέρ τής διατηρήσεως τών έλα-
σιτικών θέσεων καί συνεχίσεως τής πολιορκίας, διά
πυρών παρενοχλήσεως καί φθοράς έως δτου, άνα-
συντεταγμέναι καί ένισχυμέναι μεγάλαι έλασιτικαί
δυνάμεις, ένεργήσουν νέαν έπίθεσιν πρός κατάληψιν
τοΰ όχυροϋ Μακρυγιάννη.
Άπό τών πρωινών ώρών τής 12 Δεκεμβρίου, ήρχι-
σαν νά πυρπολοΰν καί νά άνατινάσσουν τάς, γύρω
τοϋ Συντάγματος, πολυκατοικίας. Ή διαταγή είχε
δοθή παρά τοΰ, είς τήν συνοικίαν Κυψέλης, έγκα-
θιδρυμένου έλασιτικοϋ άρχηγείου, άπέβλεπε δέ είς
τήν πλήρως καί πανταχόθεν άπομόνωσιν τοϋ Συν­
τάγματος Μακρυγιάννη καί τόν στενώτερον άπο-
κλεισμόν τών πολιορκουμένων. Άλλ’ οί έλασΐται,
συνδυάζοντες τό τερπνόν μετά τοΰ ώφελίμου, έξε­
τέλεσαν τήν διαταγήν μέ τάς συνήθεις μεθόδους των
καί κατά τρόπον περισσότερον έπωφελή είς αύτούς.
Ά φ ’ οΰ άπεδίωξαν πάντας τούς ένοικους, χωρίς νά
έπιτρέψουν είς αύτούς νά παραλάβουν τίποτε μεθ’
έαυτών, μετέφερον, διά κάρρων καί πάσης άλλης
φύσεως μεταφορικών μέσων, παν δτι ύπήρχεν έντός
τών οίκημάτων, μεταφέροντες τά μέν πολύτιμα είδη
είς τάς κατοικίας τών έπιφανεστέρων έλασιτών, τά
δέ λοιπά, παραδίδοντες πρός διανομήν είς τόν έα-
μικόν δχλον. Μετά τήν πλήρη λεηλασίαν αύτήν,
θέτοντες νάρκας καί δέσμας δυναμίτιδος, μετέβαλ-
λον^Ις έρείπια τά οίκήματα αύτά. Τό άπαίσιον αύτό
466
έργον συνεχίσθη καθ’ δλην τήν ήμέραν τής 12ης
Δεκεμβρίου και τήν νύκτα τής 12ης πρός τήν 13ην,
ούτως ώστε, τήν πρωίαν τής 13ης Δεκεμβρίου, ό-
λόκληρος ή πέριξ τοΟ Συντάγματος Μακρυγιάννη
περιοχή εύρέθη πλήρης άπό θλιβερά μαύρα έκ τοϋ
πυρός και καπνίζοντα έρείπια.
Περί τήν μεσημβρίαν τής 12ης Δεκεμβρίου, με-
γάλαι έλασιτικαί δυνάμεις μετετοπτσθησαν άπό τήν
όδόν Βουλιαγμένης πρός τήν συνοικίαν Μακρυ-
γιάννη. Όταν έπλησίασαν τούς Στρατώνας, έστρε­
ψαν κατ’ αύτών πυκνόν πϋρ, άλλά ταχέως άπεμα-
κρύνθησαν ύπό τοϋ πυρός τών άμυνομένων. Περισ­
σότερον ένοχλητικόν ήτο τό πϋρ τών έλευθέρων
σκοπευτών, οί όποιοι, έγκατεστημένσι είς στέγας,
ταράτσας και παράθυρα οίκιών, παρεμόνευον νά κυ­
κλοφορήσουν άνδρες τοϋ Συντάγματος, έντός τοϋ
περιβόλου ή είς τάς πέριξ όδούς, διά νά βάλουν
έκ τοϋ άσφαλοϋς κατ’ αύτών. Άλλ’ ήτο προφανές
δτι δέν ύφίστατο πλέον έπιθετική όρμή και ό σοβα­
ρός κίνδυνος είχε παρέλθει.
Κατά τάς ήμέρας αύτάς τής 12ης, 13ης και 14ης
Δεκεμβρίου, οί γενναίοι άνδρες τής φρουράς Μα-
κρυγιάννη ήδύναντο, διά πρώτην φοράν, νά άνα-
πνεύσουν ήσύχως καί νά άναπαυθοϋν. Έπί έξαήμε-
ρον δέν εΐχον κοιμηθή σχεδόν καθ* όλοκληρίαν καί
έτρωγον όλίγα μπισκότα καί σπανίως όλίγον κρέας
κονσέρβας, πού άπεστέλλετο άπό τήν άγγλικήν ύπη­
ρεσίαν. Τό μέγιστον μέρος τοΰ χρόνου εΐχον διέλθει
βάλλοντες κατά τοϋ έχθροϋ καί παλαίοντες πάλην
θανάσιμο ν είς τούς προμαχώνας. Δέν εΐχον ρίψει
είς τό πρόσωπό ν των σταγόνα ΰδατος, τοΰ όποίου
άλλως τε, κατά τό πλεΐστον, έστεροΰντο καί πρός
πόσιν. Δέν εΐχον άφαιρέσει τάς στολάς των έκ τοϋ
σώματός των, πολλοί, ούτε πρός στιγμήν, τά βαρέα
υποδήματά των καί, ώς έκ τούτου, ήσθάνοντο ισχυ­
ρούς πόνους είς τούς πόδας των. Οί όφθαλμοί των
ήσαν φλογισμένοι άπό τούς καπνούς τών πολυημέ­
ρων μαχών, τάς έκτυφλωτικάς άστραπάς τών έκπυρ-
σοκροτήσεων καί τήν άϋπνίαν, τινές δέ, προσβληθέν-
τες ύπό ίσχυράς καί όδυνηράς όφθαλμίας, δέν ήδύ­
ναντο νά διακρίνουν είς άπόστασιν όλίγων βημά­
των. Καί έν τούτοις, πάντων τό ήθικόν ήτο άκμαΐον,
πάντες ήσαν ύπερήφανοι διά τούς θριάμβους των
και άποφασισμένοι νά δώσουν, μέ τήν ίδίαν όρμήν,
τήν τελειωτική ν μάχην πρός όριστικήν συντριβήν
τοΰ έχθροϋ. Μόλις τήν 13ην Δεκεμβρίου έπείσθησαν
δτι δέν ύπάρχει άμεσος άνάγκη έπαγρυπνήσεως,
πρός άπόκρουσιν έπιθέσεως και έδέχθησαν, έκ περι­
τροπής, νά κατακλιθοϋν πρός ύπνον καί άνάπαυσιν.
Δυσάρεστος ήτο ή έκ νέου, κατά τήν νύκτα τής
12ης πρός 13ην, καταστροφή τοΰ άγωγοϋ τής ύδρεύ-
σεως, συνεπείς τής όποίας διεκόπη ή παροχή ύδα-
τος, χωρίς νά ληφθή έγκαίρως πρόνοια πρός ένα-
ποθήκευσιν έπαρκοϋς ποσότητος. Άλλ* ήδη, ή έπι-
κοινωνία μετά τοΰ έξω κόσμου ήτο εύχερεστέρα καί
διά μεταφοράς δέν έγένετο αισθητή ή στέρησις
ύδατος μέχρι δίψης. Ή παροχή τροφής, είς μπισκότα
και μικρά τεμάχια κρέατος κονσέρβας, συνεχίσθη
κανονικώς.
Ή φήμη τής κρατεράς καί νικηφόρου άμύνης τοΰ
Συντάγματος Μακρυγιάννη καί τών θρυλικών πλέον
άνδραγαθημάτων τών ήρωικών έκείνων άνδρών τής
Χωροφυλακής διέτρεχεν ήδη τάς έλευθέρας Αθή­
νας. Τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη, πριν άκόμη τε­
λειώσει ό άγών του, εΐχε γίνει θρΰλος έλληνικής
άνδρείας καί δόξης, έχαρακτηρίζετο δέ ώς τό πρό-
φραγμα τής έλευθερίας τοϋ Έλληνικοϋ λαοϋ. Οί
Αθηναίοι, τής περιοχής έκείνης τής πρωτευούσης,
ή όποία παρέμενεν είσέτι έλευθέρα, παρηκολούθουν
μέ άγωνίαν καθημερινώς τάς έξελίξεις τοϋ άγώνος
είς τοϋ Μακρυγιάννη καί έπανηγύριζον τήν νικη-
φόρον εκβασιν έκάστης μάχης. Πολλοί άξιωματικοί
τοϋ Στρατοϋ καί τής Χωροφυλακής έθαύμαζον τήν
δόξαν τών ύπερασπιστών καί έπεθύμουν, έστω και
τήν τελευταίαν στιγμήν, νά μετάσχουν αύτής δι*
αύθορμήτου προσελεύσεως. Τελικώς, τήν 15ην Δε­
κεμβρίου, έδόθη ή άδεια μεταβάσεως, πρός συμμε­
τοχήν είς τόν περαιτέρω άγώνα, καί ούτως ή δύνα-
μις τοΰ Συντάγματος ένισχύθη δι* ένός άντισυντα-
γματάρχου Πεζικοϋ, 2 ταγματαρχών Πεζικοϋ και
Πυροβολικοϋ, δύο άνθυπολοχαγών Πυροβολικού και
Ίππικοϋ καί ένός ίατροϋ χειρουργοϋ. Τέλος, προσήλ-
θον και 4 ταγματάρχαι Χωροφυλακής. Οί προσελ-
θόντες ήσαν οί κάτωθι: άντισυνταγματάρχης Πε­
ζικού Δημ. Μαραγκουδάκης, ταγματάρχαι Χωροφυ­
λακής Κ. Δυοβουνιώτης, Δημ. Βερελής, Κωνστ.
Ζιούβας καί Μιχ. Κόκκινης. Ταγματάρχης Πυροβο­
λικού Άναστ. Φούντης. Ταγματάρχης Πεζικοϋ Γε­
ώργιος Τράτας. Άνθυπολοχαγός Πυροβολικοϋ Δ.
Δίκαιος. Ανθυπίλαρχος Τσιμπούκας. Άνθυπασπι-
στής Πεζικοϋ Παχυγιαννάκης. Ανθυπίατρος χει­
ρουργός Χρυσάφης.
Ύπολογιζομένων τών μικρών αύτών ένισχύσεων
καί άφαιρουμένων τών άπωλειών, τήν 15ην Δεκεμ­
βρίου ή δύναμις τοΰ Συντάγματος άνήρχετο είς 350
άξιωματικούς καί όπλίτας, διαθέτοντας 348 τυφέκια
Ιταλίας, 14 Μάνλιχερ, 10 Στέν, 8 όπλοπολυβόλα,
§ν αύτόματον Μπρέντα, 4 όλμίσκους, 2 πυροβόλα
τών 37 χιλιοστών, εν πολυβόλον Μπρέντα και 3
πολυβόλα άρματος. Πυρομαχικά εΐχον συγκεντρωθή
είς έπαρκεΐς ποσότητας, πρός διεξαγωγήν πολυημέ­
ρου μάχης. Διέθετεν, έπίσης* τό Σύνταγμα §ν αύτο-
κίνητον λεωφορείο ν τής στρατιωτικής διοικήσεώς
καί μίαν τρίκυκλον μοτοσυκλέτταν. Τό άρμα μά­
χης, παρά τάς βλάβας τάς όποίας ύφίστατο κατά
τάς πλέον κρίσιμους στιγμάς, εΐχε προσφέρει, έπι-
σκευαζόμενον συνεχώς, ύπηρεσίας τινάς, ίδίως διά
μεταφοράς καί έπικοινωνίας. Λόγφ δμως τής παλαιό-
τητός του καί τών προχείρων έπισκευών του, δέν
ήτο δυνατόν νά χρησιμοποιηθή είς ώρας έπιχειρή-
σεων ή πρός έξόρμησιν είς τάς γραμμάς τοΰ έχθροϋ,
διότι ύπήρχε κίνδυνος νά παύση αίφνιδίως ή λει­
τουργία του, όπότε θά έπαγιδεύοντο οί έντός αύτοϋ
467
Μαχητής τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη κατά
τό Δεκεμβριανόν κίνημα τοϋ 1944.
άνδρες. Έξ άλλου, εϊχον άχρηστευθή τά δύο μικρά
πυροβόλα του.
Ή δύναμις τοϋ Συντάγματος είναι περιορισμένη
έντός τοϋ περιβόλου τών Στρατώνων τοϋ Μακρυ-
γιάννη, έκτός δέ τούτου εϊς δύο συνεχομένας πολυ­
κατοικίας, μίαν βορειοδυτικώς και έτέραν βορειοα­
νατολικές τοϋ Στρατώνος, διατηρεί άμυντικά φυλά­
κια. Ό έχθρός έξακολουθεΐ νά κατέχη διάφορα ση­
μεία, έγγύτατα τοϋ Στρατώνος, ίδίως ταράτσας καί
έξώστας πολυκατοικιών καί διασταυρώσεις όδών,
είς άπόστασιν μόλις 100 έως 300 μέτρων άπό τοϋ
περιβόλου. Ή κατοχή αύτή είναι λίαν ένοχλητική
καί έπικίνδυνος διά τό Σύνταγμα, διότι ό έχθρός
δέν παύει νά έκπέμπη έκεΐθεν πυρά παρενοχλήσεως,
έκνευρισμοϋ, άλλά και άπωλείας άνδρών.
•’Αλλά τό σοβαρώτερον δλων είναι, δτι τό συγ­
κρότημα Μακρυγιάννη περισφίγγεται άκόμη άπό
συνοικίας κατεχομένας ύπό κομμουνιστών, δπου τά
έλασιτικά στρατεύματα δύνανται νά παραμένουν άνέ-
τως καί νά ένοχλοϋν διά πυρών ή νά όργανώνουν
έπιθέσεις κατά τοϋ Συντάγματος. Κατέχουν τάς
συνοικίας Γαργαρέτας, Μακρυγιάννη, Κουκάκι καί,
έν μέρει, Πλάκας, ούτως ώστε μετά πολλής βίας τό
Σύνταγμα, διά τών βαλλομένων διόδων τών Στύλων
Όλυμπίου Διός, δύναται νά έπικοινωνήση μετά τοϋ
κέντρου τής πρωτευούσης. Είναι, έπί πλέον, είς
χεΐράς των ό συνοικισμός ΒΑ τοϋ έργοστασίου Φιξ
καί έκεΐνος μεταξύ Ίλισοϋ καί Α' Νεκροταφείου,
δπου στρατοπεδεύει δύναμίς των Συντάγματος. Έ ­
χει έγκαταστήσει πυροβολικόν καί δλμους είς τό
Ίσραηλιτικόν Νεκροταφεΐον καί τούς πέριξ λό­
φους, είς τό ύψωμα Δούκα, δυτικώς τοϋ συνοικισμοϋ
Γούβα, είς τούς λόφους τοϋ ’Αρδηττοϋ καί τοϋ Φι-
λοπάππου. Επομένως, εύρίσκεται πάντοτε είς πλεο-
νεκτικήν θέσιν, έναντι τών πολιορκουμένων τοϋ
Μακρυγιάννη. Έξακολουθεΐ νά έχη δλας τάς δυνα­
τότητας όργανώσεως μιας γενικής καί σφοδράς έπι­
θέσεως, πρός κατάληψιν τοϋ όχυροϋ, τοΰ όποίου
οί μανδρότοιχοι έχουν, έν μέρει, καταρρεύσει άπό
τάς ανατινάξεις. Θά ήτο, ίσως, δυνατόν νά καταρ-
ρεύσουν καί τά ύπόλοιπα τμήματα, έάν συνεχίζετο
ή προσπάθειά των, δέν θά ήτο δέ δυνατόν νά στη­
ρίζεται έπ’ άπειρον ή άμυνα τών πολιορκουμένων
είς τάς ναρκοθετήσεις, άνευ ισχυρών φυλακίων.
Παρά τά φαινομενικά αύτά πλεονεκτήματα, ό
έχθρός έχει ύποστή καταφανή καί άθεράπευτον
κάμψιν, διά πολλούς λόγους. Έν πρώτοις, αί άνέλ-
πιστοι άποτυχίαι τών έξ ή μερών έχουν σημαντικώς
μειώσει τό ήθικόν τών δυνάμεών του, αί όποΐαι εϊ-
χον άρχίσει νά έρίζουν καί νά διαπληκτίζωνται, άπο-
δίδουσαι ή μία είς τήν άλλην τάς εύθύνας τών άπο-
τυχιών. Δέν ύπήρχε πειθαρχία καί τάξις, μεταξύ τών
έλασιτικών δυνάμεων, αί όποΐαι άπετέλουν σύμ­
φυρμα περισυλλεγέντων έκ τοϋ προχείρου, κατά τό
πλεΐστον δέ έξαχρειωμένων και έγκληματικών στοι­
χείων, μέ πλήρη ελλειψιν πνεύματος στρατιωτικής
τάξεως, καί μέ πολιτικόν φανατισμόν, συνταυτισμέ-
νον πρός τό έγκλημα καί τήν λεηλασίαν. Ίδίως, τά
προσκομισθέντα σώματα άνταρτών ύπό καπεταναί-
ους, ήσαν άποθηριωμένα άπό τάς φρικώδεις κακούρ­
γους πράξεις των άνά τάς έλληνικάς έπαρχίας έπί
κατοχής, έστεροΰντο δέ παντός συναισθήματος στρα-
τιωτικοΰ καθήκοντος καί στρατιωτικής τιμής, καί
ή κομμουνιστική Ιδεολογία των ώδήγει είς ψυχική ν
καί σωματική ν άποσύνθεσιν, δταν δέν συνωδεύετο
άπό έντυπωσιακάς έπιτυχίας.
Δέν ύπήρχεν έπιτελικός νοΰς, ή δέ στρατηγική
τακτική των, δπως τήν είχον έφαρμόσει κατά τούς
άνταρτικούς άγώνάς των άνά τάς έπαρχίας, άπεδείχθη
άνεφάρμοστος είς τάς Αθήνας, δπου άντιμετώπισαν
συντεταγμένον στρατόν καί έπρεπε νά λύσουν πο­
λεμικά προβλήματα, διά τά όποια ήσαν άνίκανοι.
Ίδίως οί άντάρται τών βουνών, οί όποιοι ήσαν συνη­
θισμένοι νά άγωνίζωνται μέ τάς χειροβομβίδας, τήν
δυναμίτιδα καί τήν ένέδραν, έχρεωκόπησαν πατα­
γωδώς, παντοΰ δπου άντιμετώπισαν στρατιωτικάς
δυνάμεις. Έστεροΰντο ώργανωμένης έπιμελητείας
καί έστηρίζοντο είς τάς διαρπαγάς καί τάς έπιτάξεις
πρός διατροφήν, δταν δέ παρέμενον, έπί τινας ήμέ­
ρας, είς μίαν άθηναΐκήν συνοικίαν καί έξήντλουν
τά άποθέματα τών κατοίκων, ώδήγουν είς άπόγνωσιν
τόν λαόν καί έκίνουν τό γενικό ν μίσος.
Τέλος, μέ τήν πάροδον τών ήμερών καί τάς σημειω-
468
θείσας άποτυχίας, είχον άνακύψει δι’ αύτούς νέά
δεινά πολεμικά προβλήματα. Είχε διαρρεύσει δώδε­
κα ήμερον, άπό τής κηρύξεως τής κομμουνιστικής
άνταρσίας καί ό παράγων του αϊφνιδιασμοϋ είχε
χαθή, χωρίς νά καταληφθή τό κέντρον τών Αθηνών,
ώστε νά έγκαθιδρύσουν, ώς έφαντάζοντο, έαμικήν
κυβέρνησιν είς τήν πρωτεύουσαν τής Ελλάδος. Τό
πολεμικόν των σχέδιον, τής ταυτοχρόνου έξορμή-
σεως τών δυνάμεών των άπό λεωφόρου Κηφισίας
Γουδί, Στρέφη κλπ. καί άπό λεωφόρου Συγγροϋ,
Πλάκα, Σταδίου κλπ., πρός κατάκτησιν τοΰ κέντρου
τής πρωτευούσης, είχε ναυαγήσει. Αί ίσχυραί στρα-
τιωτϊκαί δυνάμεις των, τής άνατολικής πλευράς,
είχον καθηλωθή είς τά Τουρκοβούνια, Χολαργό ν
καί Καισαριανή ν* ή δέ Σχολή Χωροφυλακής, τό
κυριώτερον φράγμα, διά τήν έξόρμησιν άπό λεωφό­
ρου Βασιλίσσης Σοφίας πρός Σύνταγμα, δέν είχε
καταληφθή. Άκόμη καί τά ένεδρεύοντα τμήματα,
είς τάς περιοχάς Παγκρατίου καί Σταδίου, δέν εί-
χον έπιτύχει νά καταλάβουν τά μικρά φράγματα τής
πλατείας Ρηγίλλης καί τοϋ Έθνικοϋ Κήπου.
Ά ν άπό τής πρώτης ήμέρας τής έπιθέσεώς είχε
κατορθωθή νά καταληφθή τό Σύνταγμα Μακρυγιάν-
νη, τά ίσχυρά έλασιτικά στρατεύματα τής δυτικής,
βορειοδυτικής καί νοτιοδυτικής πλευράς θά ήτο
δυνατόν, μέ σχετικήν εύκολίαν, νά διατρέξουν τά
700 περίπου μέτρα διά νά φθάσουν είς τήν πλατείαν
τοϋ Συντάγματος. Αί άγγλοελληνικαί δυνάμεις, καί
άν άκόμη κατέφθανον έγκαίρως, θά ήτο πολύ δύσκο-
λον νά τά άντιμετωπίσουν μέ καταστρεπτικόν πό­
λεμον είς τό κέντρον τών Αθηνών, ίδίως άφ’ δτου
κατέφθασαν καί οί άντάρται τών βουνών, οί όποιοι
διά τών συνήθων των μεθόδων, τών χειροβομβίδων
καί τής δυναμίτιδος, θά έγίνοντο κύριοι τών μεγά­
λων ξενοδοχείων καί τών δημοσίων κτιρίων.
Άλλωστε, ώς σαφώς άναγράφεται είς είδικήν περί
τών Δεκεμβριανών δκδοσιν τοϋ διοικητοΰ τής Τα­
ξιαρχίας Ρίμινι, στρατηγοϋ Τσακαλώτου, τό Άγ­
γλικόν Στρατηγεΐον είχε λάβει τήν άπόφασιν νά
άποσύρη τάς άγγλικάς δυνάμεις πρός τό Φάληρον,
εύθύς ώς τά έλασιτικά στρατεύματα θά έβάδιζον
πρός τό κέντρον τών Αθηνών. Άλλ’ ή καθήλωσις
μεγάλου μέρους τών έλασιτικών δυνάμεων, είς τήν
πολιορκίαν τών Στρατώνων Μακρυγιάννη, μετέβα-
λεν άρδην τήν κατάστασιν. Ήδη, μετά τήν άγονον,
διά τήν πολιορκίαν, παρέλευσιν όκταημέρου, ύπήρχε
κίνδυνος διά τά έλασιτικά στρατεύματα Παγκρατίου-
Ύμηττοϋ- λεωφόρου Συγγροϋ καί τών περί τούς
Στρατώνας Μακρυγιάννη συνοικιών, νά άντιμετω-
πίσουν συντονισμένην έπίθεσιν άπό Γουδί τής Τα­
ξιαρχίας Ρίμινι καί τής άγγλικής Ταξιαρχίας, όπότε,
έάν δέν προελάμβανον νά άποσυρθοϋν έγκαίρως,
διέτρεχον τόν κίνδυνον νά ύποστοϋν πανωλεθρίαν.
Πάντα τά άνωτέρω πρέπει νά ληφθοϋν ύπ’ δψιν,
διά νά γίνη νοητή ή άπό 13ης Δεκεμβρίου κάμψις
τοϋ έπιθετικοϋ πνεύματος τών έλασιτικών δυνάμεων,
αί όποΐαι έπολιόρκουν τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη,
καί ή άποφυγή πάσης περαιτέρω άποπείρας πρός
κατάληψιν του, διά νέας μεγάλης ώργανωμένης έπι-
Θέσεως. Τά έλασιτικά συντάγματα παραμένουν είς τάς
θέσεις των καί έξακολουθοϋν νά έκπέμπουν πυρά,
μάλλον παρενοχλήσεως καί έκνευρισμοϋ τών πο-
λιορκουμένων, έπιφυλασσόμενα άναλόγως τής έξε-
λίξεως τής καταστάσεως, άλλά δέν φαίνονται νά
έχουν τήν πρόθεσιν δπως έκμεταλλευθοϋν τάς κατα­
στροφάς, ΐάς όποίας είχον προξενήσει είς τόν μαν-
δρότοιχον τοϋ Συντάγματος, ούτε τόν, έκ τοΰ έπταη-
μέρου νυχθημεροΰς άγώνος, φυσικόν κάματον τών
πολιορκουμένων διά νέας έπιθέσεις.
11. ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΙΣ
ΚΑΙ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΉΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
Ή διοίκησις τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη άπο-
φασίζει, λίαν εύστόχως, νά έκμεταλλευθή τήν άπό-
τομον σχεδόν έκμηδένισιν τοΰ έπιθετικοϋ μένους
τών πολιορκητικών δυνάμεων, δι’ αίφνιδιαστικών
έξόδων καί άντεπιθέσεων κατά τών έλασιτών. Προ­
ηγουμένως, ίδίως μετά τήν είσοδον είς τό Σύνταγμα
άριθμοΰ τίνος άξιωματικών, άποφασίζει τήν άνα-
συγκρότησιν τής δυνάμεως, πρός εύκολωτέραν διοί-
κησιν, ιδίως λόγφ τών μελετωμένων καθ’ όμάδας
έξόδων δι’ έπιθετικάς έπιχειρήσεις. Τό Σύνταγμα,
πρό τών έπιχειρήσεων, είχε 10 λόχους, άλλ’ ή διαί-
ρεσις αύτή ούσιαστικώς είχε παύσει νά ύφίσταται,
άπό τής περιόδου τής πολιορκίας, διότι αί άνάγκαι
τής άμύνης διά τής κατατμήσεως είς φυλάκια, εϊ-
χον έπιβάλλει άλλας διαιρέσεις. Ήδη, τό Σύνταγμα
διηρέθη είς τρεις λόχους, έκαστος τών όποιων θά
διφκεΐτο ύπό ταγματάρχου. Καί οί λοιποί, άξιωμα-
τικοί καί ύπαξιωματικοί τής Χωροφυλακής, κατε-
νεμήθησαν είς τούς τρεις λόχους, πολλάκις τετα-
γμένοι νά πολεμήσουν ώς άπλοι διμοιρΐται, ύπο-
διμοιρΐται ή καί άπλοι χωροφύλακες, λόγφ τοΰ
δυσαναλόγως ύπερτέρου, τοΰ κατά τόν κανονισμόν,
άριθμοΰ των, έν σχέσει πρός έκεΐνον τών χωροφυ­
λάκων. Έπίσης, οί άξιωματικοί τοΰ Στρατεύματος
κατενεμήθησαν είς τούς τρεις λόχους είτε ώς έπι-
τελεΐς είτε ώς πυροβοληταί, είτε ώς άπλοι μαχηταί.
Οί άνδρες τοΰ Συντάγματος, πληροφορηθέντες
άπό τοΰ στόματος τοΰ διοικητοΰ δτι τό Σύνταγμα
469
•ρ « β . „ ,. · , ■ 5.«* · · #
· - * ■
:.ν^,ΐ^ίίξτί^ΐ: .■ ίί»?!»«<ί·ί»ί . -.
*·**■*
Μ Β Β Β Η η Β Β ι & Μ μ £ Μ
'Η ανατολική πλευρά τοΰ κεντρικοΰ κτιρίου (Διοικητηρίου) τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη. Είς τήν φωτογραφίαν
διακρίνονται έκδηλα τά Ιχνη τής κομμουνιστικής έπιθέσεως.
«άπό τήν άμυνα θά περνοϋσεν είς τήν έπίθεσιν»,
εΐχον καταληφθή ύπό ένθουσιασμοϋ καί, λησμονή-
σαντες τά δεινά των, παρεσκευάζοντο άνυπομόνως
διά τάς πρώτας έπιθετικάς έπιχειρήσεις. Τήν 3ην
άπογευματινήν ώραν τής 15ης Δεκεμβρίου, δύναμις
30 άνδρών τοϋ Συντάγματος έπικουρουμένη ύπό
καταφθάσαντος άγγλικοΰ τμήματος, ένήργησεν έκ-
καθαριστικήν έπιχείρησιν, κατά μήκος τής όδοϋ
Διονυσίου Αρεοπαγίτου, φθάσασα μέχρι τής συν­
οικίας Κουκάκι. Ή πρώτη αύτή άντεπίθεσις έστέφθη
ύπό πλήρους έπιτυχίας. Οί έλασΐται αίφνιδιασθέντες
και πανικοβληθέντες, έκ τής κεραυνοβόλου έξορ-
μήσεως, έτράπησαν είς φυγήν. Συνελήφθησαν άνω
τών 100 ένόπλων καί κατεσχέθησαν 7 αύτόματα, 2
όπλοπολυβόλα και πολλά τυφέκια. Ή έπιτυχία αύτή
κατεπτόησε τούς έλασίτας, έν φ άντιθέτως ένέπλη-
σεν ένθουσιασμοϋ τούς άνδρας τοϋ Συντάγματος,
οί όποιοι έζήτουν έπανάληψιν. ’Αργά τό άπόγευμα
τής Ιδίας ήμέρας, ένηργήθη και νέα έκκαθαριστική
έπιχείρησις, είς τήν όδόν Μακρή, ύπό τμήματος
15 άνδρών, πρός άπομάκρυνσιν τών έλασιτών έκ
τών θέσεων πλησίον τοϋ 1ου φυλακίου. Ή δευτέρα
αύτή έπιχείρησις έξετελέσθη ύπό μόνων τών άνδρών
τοϋ Συντάγματος, άνευ βοήθειας άγγλικών δυνάμεων,
έστηρίχθη δέ πρός κάλυψιν εις τό έπισκευασθέν
και τεθέν είς κίνησιν άρμα μάχης τοΰ Συντάγματος.
Αί άπώλειαι τής ήμέρας έκείνης ήσαν εϊς νεκρός
καί πέντε τραυματίαι όπλΐται.
Αί δύο αύται έπιτυχίαι τών άνδρών τοΰ Συντάγμα­
τος Μακρυγιάννη έπηύξησαν τήν σύγχυσιν και
άπογοήτευσιν είς τάς τάξεις τών έλασιτικών στρα­
τευμάτων. Τήν νύκτα τής 15ης πρός 16ην άφησαν
νά διαρρεύση σχεδόν έν πλήρει άπραξία καί εϊναι
ή πρώτη κατά τήν όποίαν οί άνδρες τοΰ Συντάγματος
470
ήδυνήθησαν νά άναπαυθοΰν άνενόχλητοι. Τοΰτ’ αύ­
τό συνέβη και κατά τήν ήμέραν τής 16ης Δεκεμβρίου
καί τήν άκολουθήσασαν νύκτα. Περί τήν μεσημ­
βρίαν τής 17ης Δεκεμβρίου, ό έχθρός ήρχισε νά
βάλη διά πυροβολικού καί δλμων κατά τοϋ Συντά­
γματος. 'Αλλ* ό τρίωρος αύτός κανονιοβολισμός,
χωρίς εντασιν καί συγκεκριμένους στόχους, δέν
έπροξένησεν άπωλείας. Ή άναμενομένη έπίθεσις,
ίδίως δταν οί κατασκοπεύοντες πληροφοριοδόται
ειδοποίησαν δτι έλασιτικά τάγματα είχον καταλάβει
τόν κάτωθι τής Άκροπόλεως χώρον καί παρεσκευά-
ζοντο πρός έκεΐθεν έξόρμησιν, ήνάγκασε τό Σύν­
ταγμα νά παραμείνη έν έπιφυλακή, άλλ’ ούδέ κάν
έξεδηλώθη.
Έν φ οί άνδρες τοΰ Συντάγματος, άναπαυθέντες
καί άναλαβόντες έκ τών τρομερών ταλαιπωριών τών
άδιακόπων καί πολυνέκρων μαχών, μέ πολύ ύψη-
λόν πλέον ήθικόν, άνέμενον άνυπομόνως τήν μεγά­
λη ν άντεπίθεσιν, πρός πλήρη έκκαθάρισιν τών γύ­
ρωθεν συνοικιών, οί έλασΐται άπό ώρας είς ώραν
περιέπιπτον είς μεγαλυτέραν άδράνειαν καί άπό-
γνωσιν. Είς τοΰτο συνετέλουν οίκτρώς αί άποτυχίαι,
δχι μόνον τών έπιθέσεών των κατά τοΰ Μακρυγιάννη,
άλλά καί τών έν γένει πολεμικών των έπιχειρήσεων
περί τήν πρωτεύουσαν, διά τήν όλοκλήρωσιν τής
κατακτήσεως τών Αθηνών, άποτυχίαι αί όποΐαι
είχον όδηγήσει τό έλασιτικόν Στρατηγεΐον είς άμη-
χανίαν περί τοΰ πρακτέου.
Ούσιαστικώς, άπό τής ήμέρας αύτής, ή πολιορκία
τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη είχε λυθή καί αί
έλασιτικαί δυνάμεις έξηκολούθουν νά κατέχουν τάς
θέσεις των, διότι δέν έγνώριζον τί νά πράξουν. Τά
άπό καιροΰ είς καιρόν έκπεμπόμενα πυρά των, εί-
χον μάλλον χαρακτήρα παρενοχλήσεως καί Ιδίας
των προστασίας, καθόσον ήρχισαν ήδη αί δυνάμεις
των νά άπομακρύνωνται. Άλλ’ ήδη, τό Έπιτελεΐον
τοϋ Συντάγματος, βοηθούμενον ύπό τών μετ’ αύτοϋ
τεταγμένων άξιωματικών* τοϋ Στρατεύματος, καταρ­
τίζει σχέδια σειράς έπιθετικών ένεργειών, πρός συν­
τριβήν τών γύρωθεν έλασιτών. Ούτω, τήν πρωίαν
τής 18ης Δεκεμβρίου, τά δύο τρίτα τής δυνάμεως
τοΰ Συντάγματος, έν συνεργασία μετ’ άγγλικών δυ­
νάμεων, έξώρμησαν πρός έκκαθαριστικάς έπιχειρή-
σεις. Τό ήμισυ τούτων, βοηθούμενον ύπό άγγλικοΰ
τάγματος, δι’ αιφνιδιαστικής έπιθέσεώς ήνάγκασε
τούς έλασίτας είς ύποχώρησιν άνατολικώς τοΰ λό­
φου τοϋ Άρδηττοϋ καί νοτιοανατολικώς τής λεω­
φόρου Συγγροϋ μέχρι Φαλήρου. Τό έτερον ήμισυ,
έν συμπράξει μετ’ άλλου άγγλικοΰ τάγματος, προέβη
είς έκκαθάρισιν τών πέριξ τοϋ Συντάγματος συνοι­
κιών, δπου συνέλαβεν αιχμαλώτους 50 ένόπλους
έλασίτας καί κατέσχε πολλά δπλα.
Κατά τάς μεταμεσονυκτίους ώρας τής 18ης πρός
19ην Δεκεμβρίου, κατόπιν διαταγής τοΰ Άγγλικοΰ
Στρατηγείου, δύναμις τοΰ Συντάγματος έξ 24 άξιω­
ματικών καί 151 όπλιτών μετεκινήθη έκ τών Στρα­
τώνων είς τάς συνοικίας Κουκάκι καί Γαργαρέτας,
είς τάς όποίας καί έγκατεστάθη, διά νά έξασφαλίση
τά νώτα τών άγγλικών τμημάτων, τά όποια ένήργουν
έκκαθαριστικάς έπιχειρήσεις πέραν τών συνοικιών
αύτών. Ή έπιχείρησις αύτή είχε καλώς μελετηθή
καί όργανωθή. Ή δύναμις είχε διαιρεθή είς δύο το­
μείς, έκ τών όποίων ό είς έτέθη ύπό τήν διοίκησίν
τοΰ ταγματάρχου Χωροφυλακής Κ. Δυοβουνιώτη καί
ό έτερος ύπό τήν διοίκησίν τοΰ ταγματάρχου Χωρο­
φυλακής Κ. Ζιούβα. Ό ταγματάρχης πυροβολικοϋ
Φούντης, άνέλαβε τόν συντονισμόν τών πολεμικών
έπιχειρήσεων μέ έπιτελή τόν ήδη διακριθέντα περι-
φανώς είς τάς μάχας ύπολοχαγόν τοϋ πυροβολικοϋ
Σβαρνιάν. Έκαστος τομεύς έγκατέστησε τέσσαρα
φυλάκια, είς τά πλέον έπίκαιρα σημεία έκάστης τών
δύο τούτων συνοικιών. Ένηργήθησαν άμέσως έρευ­
ναι είς τάς πέριξ οίκίας καί καταστήματα, δπου συν­
ελήφθησαν πολλά ύποπτα πρόσωπα καί κατεσχέθη-
σαν μεγάλαι ποσότητες δπλων καί πυρομαχικών,
ώς καί διάφορα άντικείμενα προερχόμενα έκ διαρ-
παγής καί λεηλασίας.
Ή έπιχείρησις ένηργήθη μετά μεγάλης τέχνης,
σύμφωνα μέ τήν μέθοδον είδικευμένων, είς έπιχει-
ρήσεις έντός τών πόλεων, Άγγλων. Ή μία μετά
τήν άλλην έκάστη οίκία ύπεχρεοΰτο νά άνοιξη ή
παρεβιάζετο, ήρευνατο καλώς, συνελαμβάνοντο οί
ύποπτοι καί έτοποθετοϋντο φρουροί είς τούς έξώ-
στας, κατόπιν συνεχίζετο ή αύτή έρευνα είς τάς
συνεχομένας οίκίας, έως δτου ώλοκληροΰτο ή κατά-
ληψις τής συνοικίας.
Οί αίφνιδιασθέντες έλασΐται κατεπτοήθησαν, έκ
τής κεραυνοβόλου αύτής ένεργείας τών άνδρών τής
Χωροφυλακής, ή όποία, έκτος τοΰ δτι καθίστα προ-
βληματικήν πλέον τήν διατήρησίν των είς τάς Ά-
θηναϊκάς αύτάς συνοικίας, έθετεν είς κίνδυνον τάς
δυνάμεις των, αί όποΐαι έμάχοντο κατά τών Άγγλων
πρός τόν Άρδηττόν καί πέραν τής λεωφόρου Συγ-
γροΰ - Νέας Σμύρνης. Συγκεντρώσαντες δυνάμεις
προσεπάθησαν νά καταλάβουν τάς θέσεις τών φυλα­
κίων ή νά έκδιώξουν έκεΐθεν τούς έντός αύτών όχυ-
ρωθέντας. Έπί τινας ώρας εβαλλον σφοδρώς, κατά
τών φυλακίων, δι’ αύτομάτων καί δλμων. Άλλ* οί
άνδρες τών φυλακίων, ήδη καλώς ώχυρωμένοι είς
έξώστας καί άνεγερθέντα χαρακώματα, άντέστησαν
κρατερώς καί διά σφοδροΰ πυρός τούς ήνάγκασαν
τελικώς νά άποσυρθοΰν. Οί συλληφθέντες ύπό τμη­
μάτων Χωροφυλακής Μακρυγιάννη ένοπλοι έλασΐ-
ται ύπερέβησαν συνολικώς τούς πεντακοσίους. Οί
άνδρες τής Χωροφυλακής παρέμειναν κύριοι τών
συνοικιών αύτών, σχηματισθεΐσαι δέ περίπολοι διέ-
τρεχον αύτάς νύκτα καί ήμέραν, πρός άποκατάστα-
σιν τής τάξεως καί άποσόβησιν νέων έλασιτικών
έπιδρομών.
Οί χωροφύλακες, οί όποιοι είχον πληροφορηθή
τά φρικώδη βασανιστήρια, είς τά όποια ύπεβλήθησαν
οί ύπό τών έλασιτών συλληφθέντες συνάδελφοί των,
κυριαρχημένοι ύπό δικαιολογημένου καί νοητοϋ πά­
θους, έναντίον έκείνων τούς όποιους έθεώρουν προ-
δότας καί δολοφόνους, έξεδήλωσαν έν άρχή προθέ­
σεις έπί τόπου τιμωρίας τών συλλαμβανομένων. Ό
διοικητής καί οί Αξιωματικοί τοϋ Συντάγματος, μετά
πολλοϋ κόπου κατηύνασαν τό έκδικητικόν μένος των,
έπικαλούμενοι έπίδειξιν αίσθημάτων μεγαλοψυχίας
καί προβάλλοντες τήν Ιδιότητά των, ώς όργάνων
πολιτισμένου Κράτους καί θεραπόντων τής Ελληνι­
κής δικαιοσύνης. Οί συλλαμβανόμενοι έλασΐται, έκ
τών όποίων οί πλεΐστοι, ρακένδυτοι καί πειναλέοι,
εύρίσκοντο είς έλεεινήν κατάστασιν, ίσχυριζόμενοι
δτι παρεσύρθησαν βιαίως καί έκλιπαροϋντες νά τούς
χαρισθή ή ζωή, χωρίς νά κακοποιηθοϋν, άπεστέλ-
λοντο είς στρατόπεδα συγκεντρώσεως.
Καθ’ δν χρόνον οί άνδρες τοϋ Συντάγματος Χωρο­
φυλακής Μακρυγιάννη έξετέλουν τάς έκκαθαριστι-
κάς αύτάς καί άπολυτρωτικάς τής πρωτευούσης έπι-
χειρήσεις, φθάνοντες πολλάκις μέχρι Φαλήρου, Παγ­
κρατίου καί πλατείας Όμονοίας, ή κατάστασις των
άπό άπόψεως διαμονής, έπισιτισμοϋ καί ένδυμασίας
ήτο άκόμη άθλιεστάτη, έλάχιστα διαφέρουσα έκεί­
νης τών δραματικών ήμερών τής πολιορκίας. Παρά
ταΰτα—καί πρέπει νά έξαρθή ιδιαιτέρως τοϋτο—,
ή συμπεριφορά των, είς τάς άπελευθερουμένας έκ
τοΰ έλασιτισμοϋ συνοικίας, ήτο τελείως άμεμπτος,
ούδέν έζήτουν καί ούδέν έλάμβανον έκ τών δεινοπα-
θησάντων κατοίκων τών συνοικιών τούτων. Γενικώς
έπέδειξαν άψογο ν διαγωγήν, μή ζητήσαντες κάν
ψιχία τινά διά νά κορέσουν τήν άπό ήμερών μαστί-
ζουσαν αύτούς πείναν.
Πράγματι, οί ήρωικοί πολεμισταί τοΰ Μακρυγιάν-
νη, έν φ συνέχιζον τόν άγώνά των, £ζων ύπό άθλιε-
στάτας συνθήκας. Άπαντα τά δημόσια καί Ιδιωτικά
των είδη είχον καταστραφή, έκ τών βομβαρδισμών
καί τής κατερειπώσεως τών τοίχων καί στεγών τών
οικημάτων. Άλλ’ οί κάτοικοι τών άπελευθερουμένων
συνοικιών αύτών, ύπεδέχοντο τούς περιπολοΰντας
χωροφύλακας μέ δάκρυα συγκινήσεως καί παρεΐχον
είς αύτούς πολλά δείγματα τής εύγνωμοσύνης των,
διά τήν άπαλλαγήν των έκ τής καταδυναστεύσεως
τών έαμοαλητικών καί άλλων άναρχικών καί κακο­
ποιών στοιχείων. Οί συλλαμβανόμενοι έλασΐται
άπεστέλλοντο είς στρατόπεδον συγκεντρώσεως, έν φ
τό μέχρι τής χθές στερούμενόν πολεμικών μέσων
Σύνταγμα, είχε καταστή πραγματικό ν όπλοστάσιον
μέ τήν συγκέντρωσιν όπλοπολυβόλων, αύτομάτων,
τυφεκίων καί πυρομαχικών, τά όποια παρελαμβά-
νοντο άπό τούς συλλαμβανομένους έλασίτας ή άνευ-
ρίσκοντο είς τάς έρευνομένας οικίας.
Άπό τής 20ής Δεκεμβρίου 1944 μέχρι τής 10ης
Ίανουαρίου 1945, τό Σύνταγμα ένήργει έκκαθαρι-
'Η δοτική πλευρά τοΰ κεντρικοΰ κτιρίου (Διοικητή ριον) τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη μετά τήν έπίθεσίν τοΰ
Δεκεμβρίου 1944.
472
στικάς έπιχειρήσεις, διευρΰνον βαθμηδόν τήν άκτΐνα
τής δράσεώς του. Οί κομμουνισταί, πρό τοϋ κινδύ­
νου νά φονευθοϋν ή νά συλληφθοϋν αίχμάλωτοι,
άποσύρονται πρός άλλας συνοικίας ή πρός έλασιτι-
κά στρατόπεδα είς τά πέριξ τών Αθηνών. Φεύγοντες,
διαπράττουν τά χείριστα τών κακουργημάτων, λεη-
λατοϋντες τάς οίκίας, άφαιροΰντες πδν πολύτιμον
είδος, βιάζοντες γυναίκας, φονεύοντες ή άπάγοντες
ώς όμήρους έθνικόφρονας πολίτας. Δυνάμεις τοΰ
Συντάγματος Χωροφυλακής, έξορμώσαι καθ’ ήμέ­
ραν πρός τάς πέριξ καί πέραν τών κατεχομένων
συνοικίας, άλλους συνελάμβανον καί άλλους έξη-
νάγκαζον νά φύγουν άτάκτως έν σπουδή, πριν προ­
λάβουν νά λεηλατήσουν κατοικίας καί νά άπαγά-
γουν πολίτας. Ουτω, διά τής δράσεώς των αύτής,
οί χωροφύλακες, δέν άπήλλαξαν μόνον πολλάς
συνοικίας τοΰ έλασιτικοϋ έφιάλτου, άλλά καί έσω­
σαν πολλούς "Ελληνας έκ τών βασάνων τής όμηρίας.
12. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΠΟΙΙΑΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ
’Εγράφη άνωτέρω, δτι οί όπλΐται τής Χωροφυλα-
κής είχον ύποστή τά πάνδεινα, κατά τάς φοβέρας
έκείνας ήμέρας τοΰ θανασίμου άγώνος των κατά τοΰ
κομμούνισμοΰ, ώστε νά μή έχουν ποΰ νά κατακλι-
θοΰν. Έστεροΰντο θερμάνσεως, τό δέ δριμύ δεκεμ-
βριανόν ψΰχος είσήρχετο άκωλύτως είς τούς θαλά­
μους, διότι είχον θραυσθή δλοι οί ύαλοπίνακες. Ή
όλίγη τροφή τών μπισκότων, καί κονσερβών, άπο-
στελλομένων ύπό τής άγγλικής ύπηρεσίας, είχε δια­
κοπή καί άντί ταύτης άπεστέλλετο ύπό τής Ελληνι­
κής Διοικήσεως κεκομμένος σίτος (μπουλουγοΰρι),
άθλιας ποιότητος. Έστεροΰντο ίματισμοΰ καί έπαρ-
κοΰς ϋδατος, δέν είχον δέ κάμει λουτρό ν καθαριό-
τητος ή άλλάξει έσώρουχα άπό τής ένάρξεως τής
πολιορκίας. Οί λέβητες συσσιτίων ήσαν άκασιτέ-
ρωτοι καί, ώς έκ τούτου, δέν έχρησιμοποιοΰντο έκ
φόβου δηλητηριάσεως. Ό καλός νέος, ίδιώτης, ό
όποιος προσελθών αύθορμήτως έχρησιμοποιεΐτο ώς
κουρεύς, είχε καί αύτός άναλάβει πολεμικά καθή­
κοντα καί δέν ύπήρχον ούτε καιρός ούτε τά μέσα
πρός ξύρισμα τών άνδρών, πολλοί τών όποιων άπέ-
κοπτον προχείρως διά ψαλιδιών τάς τρίχας τής κε­
φαλής καί τοΰ προσώπου των, διά νά όμοιάζουν δ­
σον τό δυνατόν όλιγώτερον πρός τούς πολιορκητάς
των άντάρτας μέ τήν μακράν άκτένιστον κώμην καί
γενειάδα.
Πολλοί ύπέφερον έκ φθειριάσεως, είχον δέ ση-
μειωθή καί κρούσματα ψώρας καί πολλά γαστρίτι-
δος. Πάντα ταΰτα, άφηγεΐται μέ τά μελανώτερα χρώ­
ματα είς έκθεσίν του, τής 28ης Δεκεμβρίου, ό ιατρός
τοΰ Συντάγματος Κουτσογιαννόπουλος, ό όποιος
ζητεΐ νά σταλοΰν έπειγόντως τροφαί μετά έλαίου.
καί λίπους, έσώρουχα, σάπων, κουβέρται, χλαΐναι,
άντιφθειρική κόνις, φάρμακα καί... δύο κουρεΐς.
Τήν 25ην Δεκεμβρίου, Αορτήν τών Χριστουγέν­
νων, άφοϋ είς μάτην έζήτησαν ίερέα, πρός τέλεσιν
τής θείας λειτουργίας, μετέβησαν διαδοχικώς εις
τόν μικρόν ναόν τοΰ Συντάγματος, διά νά κάμουν
τόν σταυρόν των καί νά εύχαριστήσουν τόν γεννη-
θέντα έν Βηθλεέμ Χρίστον διά τήν νίκην των καί
τήν σωτηρίαν τής Πατρίδος. Κατόπιν, συνεκεντρώ­
θησαν δλοι είς τόν μεγάλον διάδρομον τοΰ Διοικη­
τηρίου, δπου ηύχήθησαν άλλήλους. Ό διοικητής
άμύνης, άντισυνταγματάρχης Κωστόπουλος, και έν
συνεχείς ό διοικητής τοΰ Συντάγματος, συνταγμα­
τάρχης Σαμουήλ, ώμίλησαν πρός τούς άνδρας έξά-
ραντες τήν σημασίαν τής νίκης των καί τών θυσιών
των διά τήν σωτηρίαν τής Πατρίδος καί τούς άπε-
κάλεσαν ήρωας άξιους τών προγόνων των Μαραθω­
νομάχων καί Θερμοπυλομάχων. Πάντες έζητωκραύ-
γασαν μέ ένθουσιασμόν υπέρ τοΰ "Εθνους. Έν τώ
μέσφ γενικής συγκινήσεως έξεφωνήθησαν τά ονό­
ματα τών άξιωματικών και όπλιτών τοΰ Συντάγματος,
οί όποιοι δέν εύρίσκοντο πλέον έν τφ μέσφ αύτών,
διότι είχον πέσει είς τό πεδίον τής τιμής και πάντες
μετά δακρύων άνεφώνησαν «αίωνία των ή μνήμη».
Ό έορτασμός αύτός τής Νίκης, γενόμενος καθ’ δν
χρόνον, ό άγών συνεχίζετο καί άντήχουν άκόμη αί
κλαγγαί τών δπλων, ύπήρξεν ό πρώτος τοΰ κατ’ έτος
έκτοτε γινομένου είς τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη έορ-
τασμοΰ, τοϋ λαβόντος πλέον έπίζηλον θέσιν είς τήν
Ιστορίαν τοΰ Έλληνικοΰ "Εθνους περιλάμπρου τού­
του γεγονότος.
Κατά τάς μετέπειτα ήμέρας, ή δύναμις τοΰ Συντά­
γματος Μακρυγιάννη δέν έπαυσε νά άγωνίζεται,
μέχρι πλήρους καταστολής τοΰ στασιαστικού κι­
νήματος, είς έκκαθαριστικάς έπιχειρήσεις εις' διά­
φορα σημεία τής πρωτευούσης καί πέριξ αύτής,
πρός άποκατάστασιν τής τάξεως. Έν συνεχεία με-
τέσχεν άποστολών άνά τάς έπαρχίας, πρός συντρι­
βήν τών άναρχικών στοιχείων καί έγκαθίδρυσιν τής
Ελληνικής κυριαρχίας άνά τό Έλληνικόν Κράτος.
Κατά τήν άμυναν τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη,
έφονεύθησαν (μετά τών έκτελεσθέντων) 13 Αξιωμα­
τικοί, είς άνθυπασπιστής καί 56 όπλΐται καί έτραυ­
ματίσθησαν 19 άξιωματικοί καί 43 όπλΐται. Ά ν δ­
μως ληφθή ύπ’ δψιν δτι, ώς έξετέθη ήδη έν τφ προ-
ηγουμένφ κεφαλαίφ, δυνάμεις τοΰ Συντάγματος Μα-
κρυγιάννη έπολέμησαν πρός καταστολήν τής έαμι-
κής άνταρσίας καί είς άλλα σημεία τής πρωτευού-
473
σης, κατά τήν Ιδίαν περίοδον, αί συνολικαί άπώ-
λειαι τοΰ Συντάγματος είναι κατά πολύ μεγαλύτε-
ραι: Νεκροί : άξιωματικοι 13, άνθυπασπισταί 3,
όπλΐται 142. Τρ αυμ ατί αι : άξιωματικοι 6, άνθυπα-
σπισταί 1, όπλΐται 51.
Ύπεγραμμίσαμεν, άνωτέρω, τήν σημασίαν τήν
όποίαν εϊχεν ή ήρωική καί νικηφόρος άμυνα τοϋ
Συντάγματος Μακρυγιάννη, διά τήν σωτηρίαν τών
Αθηνών άπό τάς έλασιτικάς όρδάς καί τήν δλην
£κβασιν τοϋ άγώνος, κατά τής έαμικής άποπείρας
πρός έγκαθίδρυσιν τοΰ κομμουνισμού είς τήν Ε λ ­
λάδα. Έπανερχόμεθα έπί τοΰ θέματος αύτοΰ, έν εΐ-
δει επιλόγου τοϋ παρόντος κεφαλαίου. Άπό τοΰ
κτιριακοΰ συγκροτήματος Μακρυγιάννη μέχρι τής
πλατείας τοϋ Συντάγματος, ή άπόστασις είναι κάτω
τοϋ χιλιομέτρου. Δέν ύπήρχε δυνατότης σοβαρας
άμύνης κατά τήν διαδρομήν ταύτην, διότι αί μεταξύ
Συντάγματος καί Στύλων Όλυμπίου Διός πολυκα-
τοικίαι είχον καταληφθή, κατά μέγα μέρος, ύπό τών
έλασιτών καί αί ύπολειπόμεναι ήτο εύκολον νά κατα­
ληφθούν. Πέραν τής άρχής τής λεωφόρου Συγγροϋ
καί τής Πύλης τοΰ Άδριανοΰ, αί άπό τής μιας μόνον
πλευράς πολυκατοικίαι ούδεμίαν παρεΐχον δυνατό­
τητα σοβαράς άμύνης, έάν έπήρχοντο κατ’ αύτών
τά έλασιτικά στίφη μετά τών δεσμών δυναμίτιδος,
τοσοΰτο μάλλον καθόσον είς τάς δπισθέν των πα­
ρόδους, τής Πλάκας, έκυριάρχουν τά έαμικά στοι­
χεία.
Άπό τής έτέρας πλευράς, πρός τό άνοικτόν πε­
δίο ν τοΰ πάρκου τοΰ Ζαππείου καί τόν Εθνικό ν Κή­
πον, τά έλασιτικά τάγματα προστατευόμενα καί άπό
τά πολυβόλα, τών έναντι κατειλημμένων πολυκατοι­
κιών, θά ήδύναντο νά προελάσουν εύχερώς, διότι
δέν ύπήρχον έπαρκεΐς δυνάμεις πρός άντιμετώπισίν
των είς μάχας έκ τοΰ συστάδην. Άλλως τε, τυχόν
διατιθέμενα άρματα μάχης, δέν θά ήδύναντο νά κινη-
θοΰν εύχερώς είς τάς δένδροστοιχίας. Ή σχετικώς
μικρά δύναμις τών Παλαιών Ανακτόρων, περισφιγ-
γομένη πανταχόθεν καί χωρίς πολλάς δυνατότητας
άνεφοδιασμοΰ, δέν θά άντεΐχεν έπί μακρόν.
Οϋτω, μή ύπαρχούσης ή έξουδετερουμένης τής
άντιστάσεως τοΰ Συντάγματος Μακρυγιάννη, τά έ-
λασιτικά στρατεύματα θά έφθανον εύκόλως είς τήν
πλατείαν τοϋ Συντάγματος. Ό έκεΐθεν, μέχρι πλα­
τείας Φιλικής Εταιρείας (Κολωνάκι) καί πλατείας
Όμονοίας χώρος, ό μόνος κατά τάς πρώτας ήμέρας
τοϋ Δεκεμβριανοϋ κινήματος άπομένων έλεύθερος
χώρος τής πρωτευούσης, δπου εύρίσκοντο καί αί
έκπροσωποΰσαι τό Έλληνικόν Κράτος κυβερνητι­
κά! έξουσίαι, δέν θά ήτο εΰκολον νά ύπερασπισθή,
άν ή πλατεία Συντάγματος έπιπτεν είς χεΐρας τών
έλασιτών. Ανεξαρτήτως τοϋ γεγονότος δτι οί Ά γ ­
γλοι είχον ήδη δηλώσει δτι θά άπέσυρον τάς δυνά­
μεις των πρός τήν παραλίαν τοϋ Φαλήρου καί θά
διέκοπτον τόν άγώνα άν οί έλασΐται έφθανον μέχρι
τοΰ κέντρου, διεξαγωγή μαχών είς τάς κεντρικάς
όδούς έν τφ μέσφ κατεχομένων ύπό τών δημοσίων
καί ίδιωτικών ύπηρεσιών κτιρίων, θά ήτο σχεδόν
άδύνατος. Έξ άλλου, τό πρώτον πράγμα, τό όποι­
ον είχε είς τά πρόγραμμά του νά πράξη τό ΕΑΜ, άν
κατελάμβανε τόν χώρον Ανακτόρων - Υπουργείου
Εξωτερικών - Ζαππείου - ξενοδοχείου Μεγάλης
Βρεττανίας - Υπουργείων Εσωτερικών καί Ναυτι­
κών, ήτο νά έγκαθιδρύση κυβέρνησιν, δήθεν «έθνι-
κοΰ συνασπισμοϋ», πράγματι δέ κομμουνιστικήν,
μετά τινων συνεργαζομένων μετ’ αύτών άριστερών
στοιχείων. Οϋτω, θά ήδύναντο νά προβάλουν, άνά
τόν κόσμον, ώς τετέλεσμένον γεγονός τήν έγκαθί-
δρυσιν είς τήν Ελλάδα έαμικοΰ καθεστώτος καί νά
δικαιολογήσουν τήν, διά πυρός καί σιδήρου, κατά-
πνιξιν πάσης «άντιδράσεως κατά τής νομίμου έ-
ξουσίας».
Δέν ύπάρχει άμφιβολία δτι ή Σοβιετική Ρωσία,
καί οί ήδη άνακύπτοντες άνά τήν Βαλκανική ν καί
κεντρικήν Εύρώπην δορυφόροι της,’θά εσπευδον νά
άναγνωρίσουν τήν «νόμιμον κυβέρνησιν τοΰ Ελλη­
νικού λαοϋ», τήν όποίαν καί θά έθετον ύπό τήν
προστασίαν των. Ούτως, ή Ελλάς μετά τήν έξόν-
τωσιν τών έθνικοφρόνων Ελλήνων, θά κατετάσ-
σετο μεταξύ τών δορυφόρων τών Σοβιέτ καί ό έα-
μοσλαβισμός θά έκυριάρχει όριστικώς μέχρι τών
άκτών τοΰ Αίγαίου. Κυριαρχούσης δέ τής Σοβιετι­
κής Ρωσίας είς τό Αίγαΐον, τοΰ όποιου οί λιμένες
θά καθίσταντο μόνιμοι καί άσφαλεΐς βάσεις τοΰ ρω-
σικοϋ στόλου, θά ήτο διάφορος ή δψις τοΰ σημερι-
νοΰ κόσμου.
Γράφοντες ίστορικόν έργον καί άγόμενοι έκ συν­
αισθημάτων πηγαζόντων έκ μακράς έπαγγελματικής
διαπλάσεως ίστορικής συνειδήσεως, δέν δυνάμεθα
βεβαίως νά άγνοήσωμεν, δτι πολλοί καί ποικίλης
μορφής ύπήρξαν οί παράγοντες τής άποτυχίας τής
άποπείρας όλοκληρωτικής καταλήψεως τών Αθη­
νών ύπό τοΰ ΕΑΜ καί έγκαθιδρύσεως έαμοκομμου-
νιστικής κυβερνήσεως, πρός όριστικήν έπιβολήν
έαμοκομμουνιστικοΰ καθεστώτος είς τήν Ελλάδα.
Έξ άλλου, δέν πρέπει νά ύποτιμήσωμεν, ούδέ νά
θέσωμεν είς δευτέραν μοίραν, τούς άγώνας καί τάς
τραγικάς θυσίας άλλων τμημάτων τής Χωροφυλακής
τά όποια, ώς έξεθέσαμεν λεπτομερώς είς τό προη-
γηθέν κεφάλαιον, έπολέμησαν ήρωικώς καί συνέ-
βαλον άνυπολογίστως. Αληθώς, χωρίς τήν ήρωι-
κήν, πλήρη μαρτυρικών θυσιών, άμυναν τής Σχο­
λής Χωροφυλακής καί τών είς διάφορα σημεία,
πέριξ τής πλατείας Συντάγματος, ώχυρωμένων μι­
κρών δυνάμεων Χωροφυλακής, είναι λίαν άμφίβο-
λον άν ή θρυλική άντίστασις τοϋ Συντάγματος Μα-
κρυγιάννη θά ήρκει διά νά σωθοΰν αί Άθήναι.
Έπίσης, δέν πρέπει νά άποσιωπάται ή τεραστία
συμβολή τής Ταξιαρχίας Ρίμινι καί τών, μετά τεθω­
ρακισμένων καί αύτομάτων, άνδρών τής άγγλικής
Ταξιαρχίας, οί όποιοι έπολέμησαν γενναίως. Πλήν,
βάσει συγκεκριμένων καί αύθεντικών στοιχείων, τά
όποια έτέθησαν είς τήν διάθεσίν μας, ώς άποτε-
λοϋντα σήμερον άναμφισβήτητα ίστορικά πειστή-
474
ρια, άλλά και βάσει τής ίστορικώς έξεταζομένης άλ­
λη λουχίας γεγονότων καί καταστάσεων, δυνάμεθα
νά καταλήξωμεν εις τοϋτο τό συμπέρασμα: Ότι,
δηλαδή, ή άποτελεσματική άμυνα τοϋ Συντάγματος
τοϋ Μακρυγιάννη άπετέλεσεν ένα τών πρωταρχι­
κών παραγόντων τής άποσοβήσεως καταλήψεως τής
Ελληνικής πρωτευούσης ύπό τών έπαναστατημέ-
νων έλασιτικών στοιχείων καί, κατά λογική ν συνέ­
πειαν, τής έγκαθιδρύσεως έαμικοϋ καθεστώτος είς
τήν Ελλάδα.
Βάσει τών άνωτέρω, δέν μένει άμφιβολία δτι οί
ήρωικοί έκεΐνοι άνδρες τής Χωροφυλακής, οί ό­
ποιοι έγκλεισθέντες είς τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη,
άλλοι έφονεύθησαν άπό τάς σφαίρας τών στασια­
στών, άλλοι πεσόντες είς χεΐράς των έτελεύτησαν
έν μέσφ φρικωδών μαρτυρίων και άλλοι ύπέστη σαν
άφαντάστους ταλαιπωρίας, μαχόμενοι έπί πολλά ή-
μερονύκτια είς τήν πρώτην γραμμήν τοϋ πυρός,
πρός ύπεράσπισιν τών έλευθεριών τοϋ Έλληνικοϋ
λαοϋ, είναι άξιοι τής έθνικής εύγνωμοσύνης. Άλ­
λως τε, αύθορμήτως καί άβιάστως, ή Ελληνική
συνείδησις κατέταξε τούς μαχητάς τοΰ Συντάγμα­
τος Μακρυγιάννη μεταξύ τών ήρώων τής έλευθερίας
καί άνέγραψε τά γεγονότα τών ή μερών έκείνων είς
σελίδας έκ τών λαμπροτέρων τής Νεωτέρας Ελλη­
νικής Ιστορίας. Πριν παρέλθη πολύς χρόνος, ή
άμυνα τοΰ Μακρυγιάννη κατέστη έθνικός θρϋλος,
άλλά καί έθνικόν σύμβολον έορτασμοΰ τών άγώνων
τής έλευθερίας τοϋ Έλληνικοϋ λαοϋ. Πρόκειται,
πράγματι, περί μιάς έποποιίας άνταξίας τών παρα­
δόσεων τοΰ Έλληνικοϋ “Έθνους.
13. ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ
ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΟΥ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΣΑΜΟΥΗΛ
Παραθέτομεν κατωτέρω περιγραφάς τών μαχών τοΰ
Συντάγματος Μακρυγιάννη, ύπό τών αύτοπτών καί
πρωτεργατών, αί όποΐαι άποτελοΰν άδιαψεύστους
μαρτυρίας τής έπιτελεσθείσης έποποιίας καί, συγ­
χρόνως, μάς διαφωτίζουν έν λεπτομερείς, έπί δλων
τών δραματικών φάσεων τοΰ ήρωικοΰ αύτοϋ άγώ­
νος. Ιδού, έν πρώτοις, τό ήμερολόγιον τό όποιον
συνέτασσε, καθ’ έκάστην, ό διοικητής τοΰ Συντά­
γματος Γεώργιος Σαμουήλ.
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ
Διεξαγωγής έπιχειρήσεων το6 Συντάγματος
τήν 5.12.1944 ήμέραν Τρίτην
1η ήμέρα έπιχειρήσεων
«Κατόπιν πληροφοριών δτι έπίκειται έπίθεσις έλασι-
τών κατά τών Στρατώνων τοΰ Συντάγματος, τό Σύνταγμα,
βάσει τών σχεδίων άμύνης του, κατέλαβε: α) τάς θέσεις
του, ήτοι έξωτερικήν ζώνην, διερχομένην έκ γειτονικών
τών Στρατώνων οίκιών καί δεσποζουσών τοΰ προαυλίου
τοΰ Στρατώνος, β) τάς θέσεις του τής έσωτερικής άμύνης,
διερχομένης έκ τοΰ μανδροτοίχου τοΰ περιβόλου τοΰ
Στρατώνος καί γ) τάς θέσεις του είς τό Διοικητήριον.
Οί άνδρες ήσχολήθησαν άμέσως είς τήν όργάνωσιν
τών θέσεων μάχης. Δύναμις άνδρών, όπλιτών καί πυρο­
μαχικών τήν 5.12.1944, ώς τό συνημμένον δελτίον. Απο­
στολή τοΰ Συντάγματος ήτο ή διατήρησις τών Στρατώ­
νων του πάση θυσίς.
Διάταξις άμύνης ώς ή συνημμένη διαταγή άμύνης μετά
σχεδιαγράμματος.
2α ήμέρα έπιχειρήσεων, 6.12.1944
Τήν 6.12.1944, Αγίου Νικολάου, Τετάρτην—λυκαυγές
7.10. Έπέλευσις σκότους, 17.30'. "Ωραν 6ην, ό έχθρός
ήρχισεν έπίθεσιν κατά τών φυλακίων τής έξωτερικής
ζώνης δι’ δλων τών μέσων του καί ίδίς διά τυφεκίων,
αύτομάτων, χειροβομβίδων, δυναμίτιδων, βενζίνης κλπ.
Ή έπίθεσις του ήτο περισσότερον σφοδρά κατά τών φυ­
λακίων Νο 2,4,5,6, τά όποια καί κατελήφθησαν ύπό του
έχθροϋ μέχρι τής 12ης ώρας· όμοίως, έπετέθη κατά τοΰ
φυλακίου Νο 3, τούτου έγκατεστημένου είς τήν γωνίαν
Διονυσίου Αρεοπαγίτου καί Μητσαίων. Ό άγών συνε-
χίσθη πρός κατάληψιν τοΰ Στρατώνος, με κυρίαν προσπά­
θειαν έχθροϋ κατά τής ΝΑ γωνίας τοϋ Στρατώνος διά
χειροβομβίδων, αύτομάτων δπλων, φιαλών βενζίνης καί
δυναμίτιδος, τά όποια ερριπτον έκ τών παρακειμένων
οίκιών. Καίτοι ό έχθρός συνεκέντρωσε δλα του τά μέσα,
μέχρι τής 18ης ώρας δέν κατόρθωσε νά £χη περαιτέρω
έπιτυχίας. Ή μεγαλυτέρα εντασις τοΰ άγώνος ήτο τήν
14ην ώραν, καθ’ ήν είς τόν περίβολον δέν ήτο δυνατόν
νά διακρίνη τις είς έλαχίστην άπόστασιν άπό τόν κα­
πνόν καί τήν σκόνην. Ήτο μία χρονική περίοδος έντός
τοϋ Στρατώνος πραγματικής κολάσεως. Διάφορα σημεία
καί άντικείμενα τοϋ Στρατώνος έπυρπολήθησαν, πλήν
δμως πάντες έκράτησαν τάς θέσεις των, πιστεύοντες είς
τό δίκαιον τοϋ άγώνος.
Σύνδεσμος μετά Στρατιωτικής Διοικήσεως ούδείς ύπήρ-
χεν, ένίσχυσις δέν έδόθη. Τήν 18ην ώραν άφίχθη ένίσχυ-
σις 15 νΑγγλων, έχόντων 3 όπλοπολυβόλα καί 3 δλμους
Πίατ. Ή Υγειονομική Υπηρεσία έλειτούργησε καλώς,
πλήν έστερούμεθα ύγειονομικοϋ αύτοκινήτου, διά τήν
έγκαιρον μεταφοράν τραυματιών. Τήν έπομένην συσσί-
τιον καί άρτος καθ’ δλην τήν ήμέραν καί νύκτα, έλλείψει
συγκοινωνίας, δέν έδόθη είς τούς άνδρας. Ήθικόν τών
άνδρών άριστον.
Έκ μεταγενεστέρων πληροφοριών, έξηκριβώθη δτι ό
475
έχθρός έπετέθη κατά τοϋ Στρατώνος ^χοντος δύναμιν
480 περίπου άνδρών, διά 3 ταγμάτων έχόντων δύναμιν
1500 άνδρών περίπου.
Άπώλειαι Συντάγματος, νεκροί: Αξιωματικοί-Όπλΐ-
ται 14. Τραυματίαι: Αξιωματικοί 8, Όπλΐται 25* έξαφα-
νισθέντες: Αξιωματικοί 5, ' Οπλΐται 35. Άπώλειαι τοΰ
έχθροϋ ώς έξηκριβώθησαν έκ συλληφθέντων αιχμαλώ­
των, άνήλθον είς 250 νεκρούς καί τραυματίας.
Ό άγών συνεχίσθη άσθενής καθ’ δλην τήν διάρκειαν
τής νυκτός.
3η ήμέρα έπιχειρήσεων, 7.12.1944
Ό έχθρός κατέλαβε δεσποζούσας τοϋ προαυλίου θέ­
σεις - ταράτσας - παράθυρα ώς καί τοΰ Μνημείου Φιλο-
πάππου καί έξετέλει βολάς παρενοχλήσεως, καθ’ δλην
τήν ήμέραν καί τήν νύκτα.
Τήν νύκτα καί άπό 20-24ης ώρας, διά δυναμίτιδος ό
έχθρός κατέρριψε τόν μανδρότοιχον τοϋ περιβόλου τοϋ
Στρατώνος τής νοτίας πλευρδς.
Διάταξις άμύνης τοϋ Συντάγματος, άπό τής 12ης ώρας
τής προηγουμένης, ήτο ώς είς τό σχεδιάγραμμα άμύνης,
έξαιρέσει τών ύπ’ άριθ. 4, 5, καί 7 φυλακίων, τά όποια
κατελήφθησαν ύπό τοΰ έχθροϋ.
Σύνδεσμος μέ τήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν έπετεύχθη
άποσταλέντων πρός τοΰτο άξιωματικών έκ τοΰ Συντάγμα­
τος μας. Διατροφή : Τρόφιμα καί άρτος δέν έχορηγήθη-
σαν. Οί άνδρες είναι νήστεις καί άγρυπνοι άπό διημέρου.
4η ήμέρα έπιχειρήσεων, 8.12.1944
Ό έχθρός βάλλει καθ’ δλην τήν ήμέραν άπό νότου
καί άνατολών, ένφ δυνάμεις τούτου σοβαραί κατέχουν
ίσχυρώς τήν άνατολικήν δχθην τοϋ Ίλισοΰ. Τμήματα
Χωροφυλακής ένήργησαν έκκαθάρισιν τών, βορείως και
άνατολικώς τοΰ Συντάγματος, εδρισκομένων οίκιών. Κα­
τόπιν διαταγής τοΰ Άγγλου συνταγματάρχου, διαβιβα-
σθείσης ήμΐν διά τοΰ συνδέσμου μοιράρχου Καρπούζη,
δύναμις 100 άνδρών άπεσπάσθη έκ τοϋ Συντάγματος είς
Παλαιά Ανάκτορα. Ή νύξ 8η πρός 9ην Δεκεμβρίου ήτο
ήρεμος.
ι Διατροφή. Γίνεται μέ ξηράν τροφήν (μπισκότα καί
κονσέρβα κρέας) παρά τής Αγγλικής ύπηρεσίας. Όργά-
νωσις αΰτη συνεχίζεται έντατικώς.
5η ήμέρα έπιχειρήσεων, 9.12.1944
Ό έχθρός έξακολουθεΐ νά κατέχη θέσεις άνατολικώς,
νοτίως καί δυτικώς τοϋ Συντάγματος καί νά έκτελή βο­
λήν παρενοχλήσεως διά πυρών κατά μανδροτοίχου τής
νοτίας πλευρδς τοϋ περιβόλου τοϋ Στρατώνος. Πληροφο-
ρίαι διασταυρούμενοι φέρουν δτι ό έχθρός θά ένεργήση
καί νέαν έπίθεσίν τάς πρωινάς ώρας κατά τοϋ Συντάγμα­
τος.
6η ήμέρα έπιχειρήσεων, 10.12.1944
Έχθρός βάλλει σφοδρώς κατά τοΰ Συντάγματος δι’
αύτομάτων δπλων καί δλμφν τών 81 χιλιοστών, τεταγμέ-
νων είς φυλακάς Βουλιαγμένης. Ιδιαιτέρως βαλλόμεθα
έκ τής νοτίας καί δυτικής πλευρδς, διά πυρών Πεζικοΰ.
Έζητήσαμεν ένίσχυσιν άρμάτων, άτινα δέν μδς άπεστά-
λησαν.
Έκ τής βολής κατεστράφη τό παρατηρητή ριον τοΰ
Συντάγματος, εύρισκόμενον είς τόν νότιον έξώστην τοΰ
άνω όρόφου, φονευθέντων ή τραυματισθέντων, έκ τής
βολής δλμων, δλων τών εύρισκομένων είς τό παρατηρη­
τή ριον.
"Ωρα 7.30' πρωινή : Ό άγών συνεχίζεται σφοδρότερος.
Τό άρμα τοΰ Συντάγματος δέν λειτουργεί, ζητοΰμεν άπο­
στολήν έπειγόντως άρμάτων πρός άπόκρουσιν τοϋ έχθροϋ,
εχοντος άπόλυτον ύπεροχήν. Τό έχθρικόν πυροβολικό ν
κατέστρεψε τόν άνω δροφον τοΰ κτιρίου μας, τραυματι-
σθέντων ή φονευθέντων πολλών άξιωματικών καί όπλι-
τών.
"Ωρα 8η: Βαλλόμεθα ύπό όλμίσκου, τεταγμένου είς
θέσιν 150 μέτρων νοτιοανατολικώς τοϋ Συντάγματος.
Ωσαύτως, τό πυροβολικόν βάλλει συνεχώς κατά τοΰ
ύπ’ άριθ. 3 φυλακίου μας κατέχοντος τήν πολυκατοικίαν
άμέσως βορειοδυτικώς τοΰ Συντάγματος, τής όποίας κα­
τεστράφη σχεδόν ή νοτία καί άνατολική πρόσοψις. Ζη­
τοΰμεν έπειγόντως ένισχύσεις.
Ενισχύσεις δέν μδς έστάλησαν καθ’ δλην τήν ήμέραν.
Πρός άνύψωσιν τοϋ ήθικοϋ τών άνδρών άνακοινοΰμεν
δτι άγγλικά άρματα καί άεροπορία διετάχθησαν καί ένερ-
γοΰν έκκαθάρισιν, πρός διάλυσίν τών έλασιτών τής πε-
ριοχής τοϋ Συντάγματος.
Ώρα 9η: Ή πίεσις τοϋ έχθροϋ αύξάνει. Βαλλόμεθα
συνεχώς έξ δλων τών κατευθύνσεων. Ζητοΰμεν πυρομα­
χικά καί ίδίως χειροβομβίδας, όμοίως ζητοΰμεν άρματα
καί άεροπορίαν, λόγφ μεγάλης πιέσεως.
"Ωρα 9.30': Έχομεν νεκρούς καί τραυματίας. Ζητοΰμεν
έπειγόντως έπιδεσμικόν ύλικόν. Ώρα 10η: Βαλλόμεθα
διά πυροβολικοΰ έκ κατευθύνσεως φυλακών Βουλιαγμέ­
νης. Ζητοΰμεν άποστολήν πυρομαχικών.
Ώρα 11η: Ή πίεσις τοΰ έχθροϋ ήλαττώθη, προσπά­
θεια αύτοΰ έκάμφθη ύποστάντος τεραστίας άπωλείας, προ-
ερχομένας άπό τά αύτόματα δπλα μας καί ίδίςι άπό τό
πυροβολικόν μας τών 37". Άντελήφθη δτι ή κατάληψις
τών Στρατώνων είναι άδύνατος. Ώρα 12.30': Επαναλαμ­
βάνεται έπίθεσις σφοδρά τοΰ έχθροϋ, διά πυρών άπό νό­
του, άλλά πρό τών συνδεδυασμένων καί έπιτυχών πυρών
μας δέν δύναται νά προχωρήση.
"Ωρα 13-. 15*: Ό έχθρός Εξακολουθεί νά βάλλη σφοδρώς.
Ή πίεσις κατά τοϋ Συντάγματος είναι άφάνταστος, έξ
δλων τών πλευρών. Ό έχθρός χρησιμοποιεί νάρκας, πρός
άνατίνάξιν τοϋ μανδροτοίχου καί κτιρίου. Ώρα 15η :
Τρία άγγλικά άρματα, άποσταλέντα πρός ένίσχυσιν, έκι-
νήθησαν είς περιοχήν κατεχομένην ύπό τοϋ έχθροϋ, άλλά,
μετά τήν άναχώρησιν τών άρμάτων, έχθρικαί άντιστά-
σεις έκ νέου £βαλλον κατά τοΰ Συντάγματος. Ώρα 15.20':
Ήνοίχθη πλέον ρήγμα είς μανδρότοιχον τής νοτίας πλευ­
ρδς άπό νάρκας. Ζητοΰμεν χειροβομβίδας καί φωτιστικάς
βολίδας, διά τήν έγγύς άμυναν είς τόν νυκτερινόν άγώνα.
Ώρα 17.30': Ή έπίθεσις τοΰ έχθροϋ άνεχαιτίσθη πλή­
ρως καί έκδίδεται διαταγή πρός λήψιν μέτρων άσφαλείας
διά τήν νύκτα. Ώρα 18η : Άφιξις 15 Άγγλων μέ 3 όπλο-
476
πολυβόλα και 3 όλμοβόλα Πίατ, οΐτινες παρέμειναν μο-
νίμως πρός ένίσχυσιν τοϋ Συντάγματος. Οδτοι έγκατέ-
στησαν παγίδας μέ χειροβομβίδας άμυντικάς είς θέσεις
άνοιχθέντων ύπό τοϋ έχθροϋ ρηγμάτων. "Ωρα 22: Συγ-
κέντρωσις μεγάλη γίνεται έκδηλουμένη θορυβωδώς διά
φωνών είς περιοχήν Κουκάκι, 400 μέτρα νοτίως τοϋ Συν­
τάγματος. Όμοίως, είς διασταύρωσιν όδών Χατζηχρή­
στου-Μακρυγιάννη, γίνεται συγκέντρωσις πολεμικοϋ ύ-
λικοϋ. Προβλέπομεν νυκτερινήν έπίθεσιν κατά τοϋ Συν­
τάγματος και ζητοϋμεν πυρομαχικά καί άρματα. Πυρομα­
χικά μάς έστάλησαν.
Ώρα 23η: Κατά τήν μάχην έχομεν 4 νεκρούς καί 8
τραυματίας. Ή μάχη διήρκεσεν άπό 5ης πρωινής μέχρι
18ης ώρας. Τήν 12ην ώραν κατόπιν τής ήρωικής άντιστά-
σεως και τής άφθάστου ψυχικής άντοχής τών ύπερασπι-
στών τοϋ Συντάγματος, ό διοικητής τής άμύνης καί ό
διοικητής τοϋ Συντάγματος, έξέδωσαν έπαινετικάς διά
τούς άξιωματικούς και όπλίτας Ήμερησίας Διαταγάς των.
7η ήμέρα έπιχειρήσεων, 11.12.1944
Ώρα 6.40': Πληροφορούμεθα δτι δύο λόχοι έλασιτών
εύρίσκοντάι είς Θησεΐον, προτιθέμενοι νά ένεργήσουν
κατά τοϋ Συντάγματος άπό δυσμάς. Ώρα 7.40': Ζητοϋμεν
πυρομαχικά καί ίδίςι βλήματα όλμίσκων, τών όποίων στε-
ρούμεθα παντελώς. Ώρα 8η: Πληροφορούμεθα δτι τμή­
ματα Πεζικοϋ, μέ διάταξιν μάχης, κινοϋνται έκ κατευ-
θύνσεως λεωφόρου Συγγροϋ πρός τούς Στρατώνας. Ό ­
μοίως, συγκεντρώσεις παρετηρήθησαν είς γέφυραν Άνα-
παύσεως και νοτίως Στρατώνος. Όμοίως, δυτικώς τοϋ
Στρατώνος είς όδόν Καρυατιδών. Ωσαύτως, έπι τής δια-
σταυρώσεως Χατζηχρήστου και Μακρυγιάννη γίνονται
όδοφράγματα. Ώρα 11η: Μεγάλη συγκέντρωσις έλασι-
τών παρετηρήθη είς θέσιν μεταξύ γεφύρας Άναπαύσεως
καί Νεκροταφείου. Ώρα 15.30': Τά τμήματα τοϋ έχθροϋ
προσήγγισαν τόν Στρατώνα καί έκαμαν άνατινάξεις είς
τήν νοτίαν πλευράν τοϋ περιβόλου. Άναμένομεν νυκτε­
ρινή ν έπίθεσιν. Ώρα 19.15 ' : Έγένετο τοποθέτησις, ύπό
τών "Αγγλων, ναρκών είς τήν νοτίαν πλευράν τοϋ περι­
βόλου τοϋ Στρατώνος.
Ώρα 20ή: Έξεδηλώθη έπίθεσις τοϋ έχθροϋ, διά σφο­
δρών βομβαρδισμών καί διά πυρών Πεζικοϋ. Ή μάχη
συνεχίσθη σφοδρώς, έπί 6ωρον, ήτοι μέχρι τής 2ας πρω­
ινής, καί συνεχίσθησαν καθ’ δλην τήν νύκτα πυρά παρε-
νοχλήσεως ύπό τοϋ έχθροϋ· όπεβλήθη ίδία άναφορά περί
τής μάχης δι* ύπ’ άριθ. 1/1/113 άναφοράς. ’Απώλειαι:
Νεκροί 2 έξ ών είς Άγγλος στρατιώτης, τραυματίαι άξιω-
ματικοί 7, όπλΐται 4.
8η ήμέρα έπιχειρήσεων, 12.12.1944
Ώρα 11.30': Πληροφορίαι δτι μεγάλαι δυνάμεις έλα-
σιτών βαδίζουν άπό όδοϋ Βουλιαγμένης είς Στρατώνας
καί δτι οί Στρατώνες είναι περικυκλωμένοι. Αύτόματα
δπλα τοϋ έχθροϋ παρενοχλοϋν τήν κίνησιν τών άνδρών
τοϋ Συντάγματος έπί τής όδοϋ Μακρυγιάννη.
Καθ’ δλην τήν ήμέραν δέν έξεδηλώθη έπίθεσις τοϋ
έχθροϋ, περιορισθέντος νά κάμη έμπρησμούς είς οικίας
έγγύς τοϋ Συντάγματος. Καθ’ δλον τό διάστημα τής νυ­
κτός 12-13 Δεκεμβρίου έπεκράτησεν ήρεμία. Άπεστάλη
τή αιτήσει μας είς τό Σύνταγμα όπλοδιορθωτής.
9η ήμέρα έπιχειρήσεων, 13.12.1944
Καθ’ δλην τήν ήμέραν έβλήθημεν διά 20 καί πλέον
βλημάτων πυροβολικοϋ καί δλμων τών 81 χιλιοστών,
έκ τής κατευθύνσεως Νεκροταφείου. Όμοίως βαλλόμεθα
διά πυρών Πεζικοϋ παρενοχλήσεως. Άπώλειαι: Νεκροί
είς χωροφύλαξ, τραυματίαι 4 όπλΐται. Καθ’ δλον τό διά­
στημα τής νυκτός 13-14 Δεκεμβρίου έπεκράτησεν ήρεμία.
10η ήμέρα έπιχειρήσεων, 14.12:1944
Ώρα 7η : Διεκόπη ή ΰδρευσις τοϋ Καταστήματος. Καθ’
δλην τήν ήμέραν ό έχθρός κάμνει βολήν παρενοχλήσεως
διά πυρών Πεζικοϋ. Διατροφή: Αΰτη συνεχίζεται μέ ξη-
ράν τροφήν, μπισκότα, κρέας κονσέρβα, χορηγουμένων
παρά τής Αγγλικής ύπηρεσίας.
11η ήμέρα έπιχειρήσεων, 15.12.1944
Έγένετο άνασυγκρότησις καί σύμπτυξις τοϋ Συντά­
γματος, άπό 10 Λόχους είς 3, διά τήν εύκολωτέραν διοί-
κησιν είς τάς έπιχειρήσεις. Έγένετο έπιχείρησις έκκα-
θαρίσεως, μετά άγγλικών τμημάτων καί ήμετέρων 30
όπλιτών ύπό άξιωματικόν, τής περιοχής άπό όδοϋ Διο­
νυσίου Αρεοπαγίτου μέχρι Κουκακίου άπό 10ής ώρας
μέχρις τής 15ης. Συνελήφθησαν 100 καί πλέον, έλασΐται
ένοπλοι είς περιοχήν Γαργαρέτας, έπεσαν δέ είς χεΐράς
μας 7 αύτόματα, όπλοπολυβόλα καί πολλά τυφέκια. Ό ­
μοίως, έγένετο έπιχείρησις έκκαθαρίσεως, άπό 16 μέχρι
17ην ώραν, είς όδόν Μακρή, πλησίον τοϋ πρώτου φυλα­
κίου μας, παρά δυνάμεως 15 άνδρών μετά τοϋ άρματος,
συλληφθέντος ένός ένόπλου έλασίτου. Άπώλειαι Συν­
τάγματος νεκροί 1, τραυματίαι 5, έξ ών εϊς τραυματίας
διά τοϋ δπλου του έξ άμελείας. Ώρα 16η: Έβλήθημεν
διά 10 βολών πυροβολικοϋ ή δλμων έκ τής κατευθύνσεως
Νεκροταφείου.
Κατά τήν νύκτα 15-16 Δεκεμβρίου έπεκράτησεν ήρε­
μία. Ήθικόν άνδρών έξακολουθεΐ άκμαΐον. Τό Σύνταγμα
ένισχύθη διά 1 άντισυνταγματάρχου Πεζικοϋ, 2 ταγμα­
ταρχών Πεζικοϋ-Πυροβολικοϋ καί 2 άνθυπολοχαγών Πυ-
ροβολικοϋ καί 'Ιππικοϋ καί ένός ίατροϋ χειρουργού.
Όμοίως ένισχύθημεν διά 4 ταγματαρχών Χωροφυλακής.
Δελτίον
Έπιχειρήσεων τής 16ης Δεκεμβρίου 1944
I. Δύναμις Συντάγματος: Αξιωματικοί καί Όπλΐ-
ται 550.
II. Ό π λ ισμό ς καί πυρομαχικά τοΰ Συντάγματος:
Τυφέκια Ιταλίας 348, Μάνλιχερ 14, Στέν 10, Μπρέντα
όπλοπολυβόλα 8, αύτόματον Μπρέντα 1, όλμίσκοι 4, πυ­
ροβόλα τών 37" 2, πολυβόλα Μπρέντα 1 μέ άνάλογα
πυρομαχικά, Πίατ τοϋ άρματος 3.
477
III. Μέσα: 1. Συνδέσμου, δέν ύπάρχουσιν. 2. Νοση­
λείας, άναγκαιοΐ έπιδεσμικόν και φαρμακευτικόν ύλικόν.
3.' Μεταφορών, Ινα αύτοκίνητον λεωφορεΐον τής Στρα­
τιωτικής Διοικήσεως λειτουργεί καλώς. Μία μοτοσυ-
κλέττα τρίκυκλος, καί αΰτη λειτουργεί καλώς.
IV. Θέσεις μάχης: 1. Ήμών: Κατέχομεν άμυντικώς
τόν περίβολον τοΰ Στρατώνος, όμοίως μίαν πολυκατοι­
κίαν Ιδιωτική ν ΒΔ τοΰ Διοικητηρίου καί μίαν πολυκα­
τοικίαν ΒΑ τοΰ Διοικητηρίου. Αί πολυκατοικίαι αύται
προστατεύουν τόν Στρατώνα έν δυσμών, βορρά καί άνα-
τολών. 2. Τοΰ έχθροϋ: Ό έχθρός κατέχει διάφορα ση­
μεία πέριξ τοϋ Στρατώνος καί ίδίςι ταράτσας πολυκατοι­
κιών τής διασταυρώσεως όδών, είς άκτΐνα 100 μέ 300
μέτρα πέριξ τοϋ Στρατώνος, έξ ών έκτελεΐ πυρά παρενο-
χλήσεως. Όμοίως, κατέχει ίσχυρώς τόν συνοικισμόν
Γαργαρέτας, τόν συνοικισμόν ΒΑ έργοστασίου «ΦΙΞ»
καί τόν συνοικισμόν μεταξύ Ιλισού καί Νεκροταφείου,
διά δυνάμεως πλέον τοϋ ένός συντάγματος. Όμοίως, έχει
τάξει πυροβολικόν ή δλμους είς θέσεις Ίσραηλιτικόν
Νεκροταφεϊον, είς ύψοδείκτην 122, χίλια μέτρα νοτίως
Ίσραηλιτικοϋ Νεκροταφείου καί είς ύψωμα Μέτς-Δού­
κα, 500 μέτρα δυτικώς συνοικισμοϋ Γούβας.
V. Διεξαγωγή τοϋ άγώνος. Καθ’ δλην τήν ήμέραν
ό έχθρός έβαλλε κατά τοϋ Συντάγματος, μέ πυρά παρε-
νοχλήσεως, δι’ δπλων Πεζικοϋ κατά μήκος τής όδοΰ
Μακρυγιάννη, παρακωλύων τήν κυκλοφορίαν. Όμοίως,
&βάλλε ν διά πυρών δλμων καί πυροβολικοϋ βλήματα 14
άπό τής 15.30' ■16.30' ώρας σήμερον.
VI. Άπ ώ λ ε ιαι ήμών. Μηδέν.
VII. Άπ ώ λ ε ιαι έχθροϋ. Συνελήφθησαν αιχμάλωτοι
3 καί προσήλθεν αύθορμήτως είς αύτόμολος.
VIII. Αποτέλεσμα τών έπιχειρήσεων. Μηδέν.
IX. Ή θ ι κ ό ν : 1. Έχ θροϋ : Καταπεπτωκός, οί δνδρες
έπιθυμοϋν νά παραδοθοϋν αύτομολοΰντες, άλλά παραμέ­
νουν είς τάς θέσεις των λόγφ τής άσκουμένης τρομοκρα­
τίας, ύπό τών πολιτικών καθοδηγητών καί τής προπαγάν­
δας, ή όποία τούς κοινοποιεί δτι πδς συλλαμβανόμενος τυ­
φεκίζεται άμέσως. 2. Τοΰ Συντάγματος άριστον.
X. Προτάσεις: Στερούμεθα έπαρκών βλημάτων όλμί-
σκων ιταλικών καί παράκαλοΰμεν διά τήν άμεσον χορή-
γησιν.
Δελτίον
Έπιχειρήσεων τής 17ης Δεκεμβρίου 1944
I. Δύναμις τοΰ Συντάγματος: Αξιωματικοί καί ό-
πλΐται 555.
II. Ό π λ ισ μό ς καί πυρομαχικά τοΰ Συντάγματος :
Τυφέκια 412, Στέν 11, Μπρέντα όπλοπολυβόλα 8, αύ­
τόματα Μπρέντα 2, όλμίσκοι 4, πυροβόλα τών 37" δύο,
πυροβόλα Μπρέντα 1, πυροβόλα Πίατ τοΰ άρματος 3,
(μή λειτουργοΰντα), μέ άνάλογα πυρομαχικά.
ΙΠ. Μέσα: 1. Συνδέσμου, δέν ύπάρχουσιν. 2. Νοση­
λείας, έφωδιάσθημεν σήμερον διά 40 άτομικών έπιδέ-
σμων καί μικρας ποσότητος έπιδεσμικοΰ ύλικοϋ. 3. Με­
ταφορών, Ενα αύτοκίνητον λεωφορεΐον τής Στρατιωτικής
Διοικήσεως λειτουργεί καλώς. Μία τρίκυκλος μοτοσυ-
κλέττα λειτουργεί όμοίως καλώς.
IV. Διάταξις μάχης τοΰ Συντάγματος: Τό Σύν­
ταγμα κατείχε τάς θέσεις του ώς τήν προηγουμένην άνευ
μεταβολής.
V. Δύναμις, διάταξις καί προθέσεις τοΰ έ χ θ ρ ο ϋ :
Ό έχθρός κατείχε τάς έναντι τοΰ Συντάγματος θέσεις του
ώς καί χθές άνευ μεταβολής. Τήν 11 - 13ην ώραν οί Στρα­
τώνες τοΰ Συντάγματος έβλήθησαν διά 7 βλημάτων δλμων
ή πυροβολικοϋ άνευ άπωλειών. Όμοίως ό έχθρός έρρι-
ψε κατά τοΰ 'Ιεροΰ Βράχου τής Άκροπόλεως βλήματα πυ­
ροβολικού ή δλμου 4, κατά τόν αύτόν ώς άνω χρόνον.
300 άνδρες τοΰ έχθροϋ, κατά πληροφορίας, είναι συγκεν­
τρωμένοι είς χώρον μεταξύ Άκροπόλεως καί Μνημείου
Φιλοπάππου, μέ τήν πρόθεσιν νά έπιτεθοΰν κατά τοΰ Συν­
τάγματος άπό δυσμάς.
VI. Διεξαγωγή τοΰ άγώνος :Καθ’ δλον τό διάστημα
τής ήμέρας ούδεμία προσπάθεια έξεδηλώθη ύπό τοΰ
έχθροϋ. Τό Σύνταγμα εύρίσκεται έν συναγερμφ μάχης διά
τοϋ 1/3 τής δυνάμεώς του, έν φ τά 2/3 άναπαύονται.
"Εχουν ληφθή μέτρα τοιαϋτα ώστε, δλαι αί πλευραί τοΰ
τετραγώνου τοΰ Συντάγματος νά βάλλονται άποτελεσμα-
τικώς, έκ θέσεων άσφαλιζομένων πλήρως.
VII. Αποτέλεσμα τών έ πιχ ειρήσεων: Μηδέν.
νίΠ. Ά π ώ λ ε ι α ι : 1. Τοΰ Συντάγματος, μηδέν. 2. Τοΰ
έχθροϋ, μηδέν.
IX. Ή θ ικ ό ν : 1. Τοϋ Συντάγματος, άριστον. 2. Τοΰ
εχθρού, κατά πληροφορίας πολιτών, έρχομένων έκ τής
περιφερείας τής κατεχομένης ύπό τοΰ έχθροϋ, είναι λίαν
καταπεπτωκός.
X. Προτάσεις - Ε λ λ ε ί ψ ε ι ς : 1. Προτάσεις, μηδέν.
2. Ελλείψεις, έχομεν άνάγκην διακοσίων βλημάτων όλμί-
σκων, όμοίως ένός ίατροϋ χειρουργού, έπίσης χειροβομ­
βίδων έπιθετικών 30 καί άμυντικών 50.
Δελτίον
Έπιχειρήσεων τής 18ης Δεκεμβρίου 1944
I. Δύναμις τοΰ Συντάγματος: Αξιωματικοί 121 καί
όπλΐται 434, σύνολον 555.
Π. Ό π λ ισμό ς καί πυρομαχικά τοϋ Συντάγματος:
Τυφέκια 412, Στέν 11, Μπρέντα όπλοπολυβόλα 8, αύτόμα­
τα Μπρέντα 2, όλμίσκοι 4, πυροβόλα τών 37" δύο. Πολυ­
βόλα Μπρέντα 1, πολυβόλα Πίατ, τοΰ άρματος, 3 (μή λει-
τουργοΰντα), μέ άνάλογα πυρομαχικά.
ΙΠ. Μέσα: 1. Συνδέσμου, δέν ύπάρχουσι ή μόνον άγ-
γελιαφόροι. 2. Νοσηλείας, έφωδιάσθημεν σήμερον δι’
80 έπιδέσμων. 3. Μεταφορών, ένα αύτοκίνητον λεωφο­
ρεΐον τής Στρατιωτικής Διοικήσεως, δπερ λειτουργεί κα­
λώς. Δύο τρίκυκλοι μοτοσυκλέτται λειτουργοΰσαι όμοί­
ως καλώς.
IV. Διάταξις μάχης τοΰ Συντάγματος: Τό Σύντα­
γμα κατείχε τάς θέσεις του, ώς τήν προηγουμένην, άνευ
μεταβολής.
V. Ό έχθρός άπωθήθη, παρ’ άγγλικών δυνάμεων, άνα-
τολικώς Άρδηττοϋ καί άνατολικώς τής λεωφόρου Συγ-
478
γροΰ, μέχρι Φαλήρου. Τήν 12,45', ό έχθρός έρριψε 4 βλή­
ματα δλμων καί έγγύς τοΰ Στρατώνος, έκ τών όποιων καί
έτραυματίσθη Άγγλος στρατιώτης, μάλλον σοβαρώς.
VI. Διεξαγωγή τοΰ άγώνος. Καθ’ δλον τό διάστημα
τής ήμέρας ούδεμία προσπάθεια έξεδηλώθη ύπό. τοΰ
έχθροϋ. Τό Σύνταγμα εύρίσκεται έν συναγερμώ μάχης διά
τοΰ 1/3 τής δυνάμεώς του, τό 1/3 διετέθη είς έκκαθαρι-
στικάς έπιχειρήσεις, είς τάς συνοικίας πλησίον τοΰ Στρα­
τώνος έν συμπράξει μετ’ άγγλικών μονάδων καί ή ύπό-
λοιπος δύναμις άναπαύεται. Έχουν ληφθή μέτρα τοιαΰτα,
ώστε δλαι αί πλευραί τοΰ τετραγώνου τοΰ Συντάγματος
νά βάλλωνται άποτελεσματικώς, έκ θέσεων άσφαλιζομέ-
νων πλήρως.
VII. Άποτέλεσμα τών έ πιχ ειρήσεων: Δύναμίς μας,
μετ’ άλλων Άγγλων, ένήργησαν έκκαθαριστικάς έπι-
χειρήσεις, είς διαφόρους συνοικίας πλησίον τοΰ Στρατώ­
νος μας. .Συνελήφθησαν περί τούς 50 έλασΐται. έφ’ ών
κατεσχέθησαν καί δπλα.
νΠΙ. Ά π ώ λ ε ι α ι : 1. Τοΰ Συντάγματος, μηδέν. 2. Τοΰ
έχθροϋ, μηδέν.
IX. Ή θ ικ ό ν : 1. Τοΰ Συντάγματος, άριστον. 2. Τοΰ
έχθροϋ, λίαν καταπεπτωκός, κατά πληροφορίας προερ-
χομένας ήμΐν ύπό διαφόρων πολιτών καί καταθέσεων τών
συλλαμβανομένων.
X. Προτάσεις - Ε λ λ ε ί ψ ε ι ς : 1. Προτάσεις, μηδέν.
2. Ελλείψεις, εχομεν άνάγκην διακοσίων (200) βλημάτων
όλμίσκων. Όμοίως, ένός ίατροΰ χειρουργού, έπίσης 30
έπιθετικών χειροβομβίδων καί 50 άμυντικών.
Δελτίον
Έπιχειρήσεων τής 19ης Δεκεμβρίου 1944
I. Δύναμις - Διάταξις καί προθέσεις τοΰ έχθροϋ :
Κατά πληροφορίας, έχθρικόν πυροβολικόν είναι τετα-
γμένον είς περιοχήν μεταξύ Κατσιπόδι καί Μπραχάμι,
μέ παρατηρητή ριον είς ύψωμα Κατσιπόδι. Όμοίως, είς
θέσιν παρά τήν πλατείαν συνοικισμοΰ Ύμηττοΰ, μέ παρα­
τηρητή ριον είς θέσιν 300 μ. βορειοανατολικώς πλατείας
συνοικισμού Ύμηττοΰ. Έβλήθημεν διά πυρών πυροβό­
λου, έκ τής κατευθύνσεως τοΰ Νεκροταφείου, έξ άποστά-
σεως πλέον τών 1.000 μ., (πυρά παρενοχλήσεως). Γενικώς
ή ήμέρα διέρρευσεν ήσύχως.
II. Δύναμις τοΰ Συντάγματος καί άπο στο λ ή : Δύ-
ναμις, άξιωματικοι 124 καί όπλΐται 457, σύνολο ν 581.
Έκ τούτων, δύναμις 15 άξιωματικών καί 160 όπλιτών
έγκατεστάθη άμυντικώς είς περιοχήν Κουκάκι, ώς έφε-
δρεία άγγλικών δυνάμεων, αί όποΐαι ένεργοΰν έκκαθάρι-
σιν είς τήν περιοχήν ταύτην. Ή προκύπτουσα διαφορά
με τήν χθεσινήν δύναμιν προέρχεται λόγφ παρουσιάσεως
είς τό Σύνταγμα 3 άξιωματικών καί 23 όπλιτών έκ τής
Φρουράς τών φυλακών Άβέρωφ.
III. Ό π λ ι σ μ ό ς καί πυρομαχικά τοΰ Συντάγματος:
Τό Σύνταγμα διαθέτει 444 τυφέκια, Στέν 11, όπλοπολυβόλα
Μπρέντα 9, αύτόματα Μπρέντα 2, όλμίσκοι 4, πυροβόλα
τών 37" 2, πολυβόλα Μπρέντα 1, πολυβόλα Πίατ, τοΰ
άρματος, τρία, έξ ών τό έν δέν λειτουργεί, μέ άνάλογα
πυρομαχικά.
IV. Μέσα: 1. Συνδέσμου, δέν ύπάρχουσιν είμή μόνον
άγγελιαφόροι. 2. Νοσηλείας, έπαρκώς διά τάς άνάγκας
τοΰ Συντάγματος. 3. Μεταφορών, διαθέτομεν 1 αύτοκί-
νητον λεωφορεΐον τής Στρατιωτικής Διοικήσεως, δπερ
λειτουργεί καλώς. Όμοίως δύο τρίκυκλα (μοτοσυκλέττες)
αΐτινες λειτουργούν καλώς.
V. Διάταξις μάχης τοΰ Συντάγματος: Τό Σύνταγμα
κατέχει τάς θέσεις του άνευ μεταβολής.
VI. Διεξαγωγή άγώνος, μηδέν.
VII. Αποτελέσματα έπιχειρήσεων,.μηδέν.
VIII. Ά π ώ λ ε ι α ι : 1. Συντάγματος, μηδέν. 2. Έχθροϋ,
διεκομίσθησαν μέσφ τοΰ Συντάγματος, άποστελλόμενοι
είς στρατόπεδον συγκεντρώσεως, 50 ένοπλοι έλασΐται,
συλληφθέντες κατά τήν γενομένην σήμερον, έκκαθάρι-
σιν περιοχής Γαργαρέτας, Κουκάκι. Περιήλθεν είς χεΐ-
ράς μας ύλικόν τοΰ ΕΛΑΣ, 32 τυφέκια, δν όπλοπολυβόλον
Μπρέντα καί 1700 φυσίγγια.
IX. Ή θ ικ ό ν : 1. Τοΰ Συντάγματος, άριστον. 2, Τοΰ
έχθροϋ, λίαν καταπεπτωκός, κατά παρεχομένας ήμΐν πλη­
ροφορίας ύπό διαφόρων πολιτών διαμενόντων είς περιφε-
ρείας κατεχομένας ύπό έλασιτών, ώς καί άπό καταθέσεις
συλλαμβανομένων ένόπλων τοΰ ΕΛΑΣ.
X. Προτάσεις - Ε λ λ ε ί ψ ε ι ς : 1. Προτάσεις, μηδέν.
2. Ελλείψεις, εχομεν άνάγκην 200 βλημάτων όλμίσκων.
Όμοίως ένός ίατροΰ χειρουργού, 30 χειροβομβίδων έπι­
θετικών καί 50 άμυντικών.
Δελτίον
Έπιχειρήσεων τής 20ής Δεκεμβρίου 1944
I. Δύναμις διάταξις καί προθέσεις τοΰ έχθροϋ:
Κατά πληροφορίας, λόχος Πεζικοΰ καί έχθρικόν Πυρο­
βολικόν, είναι τεταγμένον είς τόν Ναόν Αγίας Βαρβάρας,
συνοικισμοΰ Κατσιποδίου, καμουφλαρισμένον μέ κλά­
δους δένδρων. Όμοίως, είς τήν Α πλευράν φυλακών Βου­
λιαγμένης, έχουν ταχθή 3 δλμοι. Ωσαύτως, είς τήν όδόν
Ισμήνης (πλησίον Σκουζέ) καί 500 μ. δυτικώς Σιδηροδρο­
μικού Σταθμοϋ Λαρίσης, ΣΕΚ, έντός μάνδρας, ύπάρχουν
10 κοΰρσες πολυτελείας έλασιτών. Έπίσης έπί τής όδοΰ
Διδυμοτείχου 2, πάροδος Κωνσταντινουπόλεως, ύπάρχει
ένα τρακτέρ γερμανικόν, τό όποιον ρυμουλκεί §ν άντι-
αρματικόν πυροβόλον γερμανικόν. Είς θέσιν 500 μ. ΝΔ
έργοστασίου «ΒΙΟ» δπου τό Δημοτικόν Σχολεΐον Αγίου
Γεωργίου, στρατωνίζεται ό 2ος Λόχος τοΰ Α.Σ.Σ. τοΰ
ΕΛΑΣ. Είς συνοικισμόν Περιστεριού, ύπάρχει όρχος αύ-
τοκινήτων καί άποθήκη πυρομαχικών. Τάγμα έλασιτών
προερχόμενον έκ Χαλκίδος καί 180 άγελάδες διά τήν δια­
τροφήν τοΰ ΕΛΑΣ. Γενικώς ή ήμέρα διέρρευσεν ήσύχως.
II. Δύναμις τοΰ Συντάγματος καί ά πο σ τ ο λ ή : Δύ-
ναμις, άξιωματικοι 125 καί όπλΐται 458, σύνολον 583. Έκ
τούτων δύναμις 15 άξιωματικών καί 160 όπλιτών έγκα­
τεστάθη άμυντικώς είς περιοχήν Κουκάκι, ώς έφεδρεία
άγγλικών δυνάμεων αί όποΐαι ένεργοΰν έκκαθάρισιν είς
τήν περιοχήν ταύτην. Ή προκύπτουσα διαφορά, μέ τήν
χθεσινήν δύναμιν, προέρχεται λόγφ παρουσιάσεως είς
τό Σύνταγμα 1 άξιωματικοΰ καί 1 όπλίτου, έκ τής Φρου­
ράς φυλακών Βουλιαγμένης.
479
ΙΠ. Όπ λ ισ μό ς κα ίπ υ ρ ο μ αχ ικ άτ ο ϋ Σ υ ν τ άγμ ατ ο ς:
Τό Σύνταγμα διαθέτει 447 τυφέκια, Στέν 11, όπλοπολυβό­
λα Μπρέντα 3, αύτόματα Μπρέντα 2, όλμίσκους 4, πυρο­
βόλα τών 37" δύο, πολυβόλα Μπρέντα 1, πολυβόλα Πίατ,
τοΰ άρματος, τρία, έξ ών τό εν δέν λειτουργεί καί 1 μυ-
δραλλιοβόλον έν χρήσει μέ άνάλογα πυρομαχικά.
IV. Μέσα: 1. Συνδέσμου, δέν ύπάρχουσι είμή μόνον
άγγελιαφόροι. 2. Νοσηλείας, άναγκαιοΰσιν ήμΐν φαρμα­
κευτικά είδη. Υπεβλήθη είς τήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν
είδική άναφορά. 3. Μεταφορών, διαθέτομεν 1 αύτοκίνη-
τον λεωφορεΐον τής Στρατιωτικής Διοικήσεώς, δπερ λει­
τουργεί καλώς, όμοίως δύο τρίκυκλα (μοτοσυκλέττας)»
αΐτινες λειτουργούν καλώς.
V. Διάταξις μάχης τοϋ Συντάγματος: Τό Σύντα­
γμα κατέχει τάς θέσεις του άνευ μεταβολής.
VI. Διεξαγωγή άγώνος, μηδέν.
VII. Αποτέλεσμα τών έπιχειρήσεων, μηδέν.
VIII. Ά π ώ λ ε ιαι : 1. Τοΰ Συντάγματος, μηδέν. 2. Τοϋ
έχθροϋ, διεκομίσθησαν μέσφ τοΰ Συντάγματος, άποστελ-
λόμενοι είς Α' Άστυνομικόν Τμήμα, 42 έλασΐται, συλ-
ληφθέντες κατά τήν γενομένην σήμερον έκκαθάρισιν πε­
ριοχής Γαργαρέτας, Κουκάκι.
IX. Η θ ι κ ό ν: 1. Τοΰ Συντάγματος, άκμαιότατον. 2.
Τοΰ έχθροϋ, λίαν καταπεπτωκός, ώς μάς έπληροφόρησαν
διάφοροι πολΐται, διαμένοντες είς περιφερείας κατεχομέ­
νας ύπό έλασιτών, ώς καί άπό καταθέσεις συλλαμβανο-
μένων τοιούτων.
X. Π ρ ο τ ά σ ε ι ς - Ε λ λ ε ί ψ ε ι ς : 1. Προτάσεις, μηδέν.
2. Ελλείψεις, έχομε ν άνάγκην 200 βλημάτων όλμίσκων,
όμοίως ένός ίατροϋ χειρουργοΰ, 30 έπιθετικών χειρο­
βομβίδων καί 50 άμυντικών».
Ό
Διοικητής τοϋ Συντάγματος
ΣΑΜΟΥΗΛ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Συνταγματάρχης Χωροφυλακής
14. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ
ΥΠΟ ΤΟΥ ΥΠΟΔΙΟΙΚΗΤΟΥ ΣΟΦΡΑ
Ό ύπσδιοικητής τοϋ Συντάγματος, άντισυνταγμα-
τάρχης Εύάγγελος Σοφράς, τήν 3ην Μαρτίου 1945,
τρεις μόλις μήνας μετά τήν έναρξιν τής Δεκεμβρια­
νής άνταρσίας τών κομμουνιστών, έδωσεν όμιλίαν,
παρουσίςι τοϋ προέδρου καί τών μελών τής Κυβερ­
νήσεως, τών μελών τής Αγγλικής Αποστολής καί
πολλοϋ άλλου κόσμου, «περί τών πολεμικών έπι­
χειρήσεων τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυ-
γιάννη, κατά τήν κομμουνιστικήν έπανάστασιν τοϋ
Δεκεμβρίου 1944». Παρεθέτομεν τό κείμενον τής
διαφωτιστικής αύτής περί τών διαδραματισθέντων
γεγονότων όμιλίας, παραλείποντες τινά άσχετα πρός
τήν παραστατικήν άφήγησιν.
«... Κατά τάς παραμονάς τών έπιχειρήσεων ή άτμό-
σφαιρα είναι κεκορεσμένη άπό φήμας, έπιβεβαιουμένας
έκ τών πραγμάτων, δτι έπίκειται έπίθεσις κατά τοΰ Συν­
τάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη.
Μετά ή ταυτοχρόνως μέ τήν έξουδετέρωσιν δλων σχε­
δόν τών άλλων Υπηρεσιών Χωροφυλακής καί Αστυνο­
μίας Πόλεων, ό κλοιός πέριξ τοϋ Συντάγματος σμικρύ-
νεται άσφυκτικώς, διά νά φθάση, τήν παραμονήν τής έπι­
θέσεως, είς άπόστασιν όλίγων μέτρων άπ’ αύτοϋ, χωρίς
νά άφεθοϋν άνεκμετάλλευτα δλα τά μακρύτερον τοϋ Συν­
τάγματος δεσπόζοντα σημεία, Νεκροταφεΐον, Φυλακαί
Βουλιαγμένης, Μνημεΐον Φιλοπάππου κλπ., μεταβληθέν-
τα ύπό τοΰ έχθροϋ είς φωλεάς πολυβόλων, δλμων, αύτο­
μάτων κλπ. δπλων.
Οί άνδρες τοϋ Συντάγματος, ψύχραιμοι καί Αποφασι­
στικοί, άναμένουν τήν έπίθεσιν. Γνωρίζουν δτι, τό Σύν­
ταγμα, άποτελεΐ τό μόνον έμπόδιον τών έπαναστατών,
διά τό τελικόν καί εύκολον—μετά τήν πτώσιν τοϋ Συντά­
γματος—άλμα πρός τήν καρδίαν τής πόλεως, δηλαδή
τό ξενοδοχεΐον τής «Μεγάλης Βρεττανίας», ενθα ή Ελ­
ληνική Κυβέρνησις, τήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν καί τόν
περί τήν πλατείαν Συντάγματος χώρον έν γένει, διά τήν
κατάληψιν τής άρχής, καί είναι έτοιμοι, νά προτάξουν
τά στήθη των καί νά πέσουν μέχρις ένός, διά ν’ άποσοβη-
θή μία άλλη «νύκτα Αγίου Βαρθολομαίου». Αύτό δμως,
τό γνωρίζει καλά καί ό έχθρός καί δι’ αύτό εϊχεν έκδώσει
αύστηράν διαταγήν ΐνα, άντί πάσης θυσίας, μέχρι τής
μεσημβρίας τής 6ης Δεκεμβρίου, πέση τό Σύνταγμα.
Καί ήρχισεν ή έπίθεσις, λίαν πρωί τήν 6ην Δεκεμβρίου.
Χωνιά, σάλπιγγες, κώδωνες Εκκλησιών, άλαλαγμοί, κα-
λοΰν τούς έπαναστάτας είς συναγερμόν κατά τοΰ Συντά­
γματος. Στίφη έξηγριωμένων πολεμιστών, όρμοΰν κατά
κύματα κατά τών ύπερασπιστών τοΰ κτιρίου, δύο πλήρη
συντάγματα πολεμικά, βοηθούμενα άπό τόν έφεδρικόν
ΕΛΑΣ τών συνοικιών Παγκρατίου, Βύρωνος, Καισαρια-
νής, Γούβας, Κατσιποδίου, Καλλιθέας, Δουργουτίου, Νέου
Κόσμου, Κουκακίου, Πετραλώνων, Νέων Σφαγείων καί
Ψυρρή, άρτίως έξωπλισμένα, έξαπολύουν πΰρ καί σίδηρον
κατά τοϋ Συντάγματος καί τών έξωτερικών φυλακίων του.
Ή. ήμέρα προχωρεί, ή όρμή τών έπιτιθεμένων αύξάνει,
τά έξωτερικά φυλάκια, τό §ν μετά τό άλλο, ύποκύπτουν
ύπό τήν τρομακτικήν πίεσιν, άσυγκρίτως ύπερέχοντος
είς άνδρας καί ύλικόν έχθροϋ, καί οί άνδρες των συλ-
λαμβανόμενοι σφάζονται, άλλά τό Σύνταγμα μένει άπόρ-
θητον. Ή μεσημβρία παρέρχεται καί ή διαταγή τών πολι­
τικών καθοδηγητών «περί καταλήψεως τοϋ Συντάγματος
πάση θυσίςι» μένει άνεκτέλεστος. Οί άναρχικοί βιάζονται
νά έπιβάλουν τάς άρχάς των, είς τόν τράχηλον τοϋ Έλλη-
480
νικοϋ Λαοϋ, άλλά και είς τάς φλέβας τών ύπερασπιστών,
τοϋ νεωτέρου Άλκαζάρ, σφύζει αίμα Έλληνικόν και τό
πρόσταγμα τών προγόνων των «ή τάν ή έπί τάς» ήχει
δ ναύλον είς τά ώτά τών καί άποκρούουν μέ θυσίαν τάς
έπανειλημμένας καί λυσσώδεις έπιθέσεις τών έπαναστα­
τών. Ό έχθρός καταλαμβάνεται άπό λύσσαν, οί καπετα-
ναϊοι ώρύονται, οί άξιωματικοί των μαίνονται, φανατι­
σμένοι άγριοι γενειοφόροι άλαλάζουν, αί έφοδοι πολλα-
πλασιάζονται.
Άπό 2-4 μ.μ. μύδροι, όβίδες, δλμοι, χειροβομβίδες,
έμπρηστικαί βόμβαι, έξερεύγονται άπό τά στόμια τών
ποικιλωνύμων μηχανών τοΟ θανάτου και έχουν μεταβά-
λει τό προαύλιον και τό Σύνταγμα είς άληθινήν κόλασιν
ή έντασις κορυφοϋται, ή όρατότης φθάνει είς τό μηδέν,
άλλά και άποτέλεσμα μηδέν. Οί ήρωικοί άνδρες τοϋ Συν­
τάγματος τηροϋν τάς θέσεις των καί ΐστανται ώς βράχοι
άκλόνητοι, πρό τών όποίων θραύονται ώς παιδικά άθύρ-
ματα τά άλλεπάλληλα κύματα τών έφορμούντων.
Τήν 4ην άπογευματινήν, αί έπιθέσεις τοϋ έχθροϋ χαλα-
ροϋνται διά νά καταπαύσουν τελείως τήν 6ην ώραν, ό­
πότε ό έχθρός, άντελήφθη πλέον δτι «τό Σύνταγμα δέν
πέφτει», διότι οί ύπερασπισταί του είχον ώς σύνθημα τό
«δέν θά περάσουν», και κατησχυμένος άποσύρεται, άφί-
νων παρενοχλητικά μόνον πυρά καθ’ δλην τήν νύκτα.
Ό άπολογισμός τής πρώτης ήμέρας είναι έκπληκτικός.
Άπώλειαι τοϋ Συντάγματος σημαντικαί, άλλά διά τόν
έχθρόν αί άπώλειαι είναι λίαν όδυνηραί. Δεκάδες καί έ-
κατοντάδες σωριάζονται οί νεκροί καί τραυματίαι των,
πρό τών όμμάτων τών λυσσώντων καπεταναίων, τόσον
ώστε τά πέριξ νοσοκομεΐά των ύπερπληροϋνται καί έπι-
τάσσονται νέα τοιαΟτα είς Καλλιθέαν καί Νέον Κόσμον.
Μόλις τήν 6ην μ.μ., μετά τήν μάχην, μικρά όμάς Άγγλων
έγκατεστάθη είς πολυκατοικίαν τής όδοϋ Μακρυγιάννη -
Βύρωνος, άναχωρήσασα τήν έπομένην.
Ή έπομένη, 7η Δεκεμβρίου, ήτο ήμέρα περισυλλογής
καί άνασυντάξεως τοΟ έχθροϋ, δστις άνετίναξε, κατά τήν
νύκτα διά δυναμίτιδος, τμήμα τοϋ μανδροτοίχου καί κατέ­
λαβε δεσποζούσας θέσεις, διά νέαν έπίθεσιν. Παρενοχλη­
τική βολή τοϋ έχθροϋ, συνεχής καθ’ δλην τήν ήμέραν,
έξηκολούθησε καί τήν 8ην καί 9ην Δεκεμβρίου, όπότε
τμήματα τοϋ Συντάγματος ένήργησαν έκκαθαριστικήν
έξόρμησιν πλησίον τοϋ Στρατώνος, έμειώθη δέ ή δύναμίς
μας κατά 100 άνδρας, άποσταλέντας άλλαχοϋ καί άνετι-
νάχθη καί έτερον τμήμα τοϋ μανδροτοίχου.
10η Δεκεμβρίου. Νέα ήμέρα δόξης. Προπαρασκευή τοϋ
έχθροϋ διά πυρών αύτομάτων, βαρέων δλμων, ριπτομένων
έκ τών φυλακών Βουλιαγμένης, έστοίχισεν είς τό Σύντα­
γμα τήν καταστροφήν ένός παρατηρητηρίου του καί τόγ
φόνον ή τραυματισμόν δλων τών έπ’ αύτοϋ άνδρών, είς
ένα έξώστην τοϋ β' όρόφου.
Τήν 7ην καί 30' βαλλόμεθα έντονώτερον καί διά πυρο-
βολικοϋ, καταστραφέντος τοΰ άνω όρόφου καί τεθέντων
έκτός μάχης πολλών άξιωματικών καί όπλιτών. Ό άγών
αύξάνει είς έντασιν και τήν 8ην πρωινήν βαλλόμεθα
σφοδρώς, έκ θέσεων έγγύς τοϋ Συντάγματος, μέ έντατικά,
άκατάπαυστα φονικά πυρά, είς τά όποια οί άνδρες μας
άπαντοϋν άποτελεσματικώς μέ τά πενιχρά των δπλα καί
κρατοϋν τάς θέσεις των.
Πολλά δπλα άχρηστεύονται, λόγφ έλαττωματικότητος
καί παραδίδονται είς πρόχειρον συνεργεΐον διά τήν έπι-
σκευήν των, διότι τά δπλα μας είναι μετρημένα. Τό συνερ-
γεϊον έπι σκευάζει καί παραδίδειείς τούς μαχητάς τά δπλα
διά τήν συνέχισιν τοϋ άγώνος.
Ό έφοδιασμός τών άνδρών, διά πυρομαχικών, γίνεται
δι’ είδικής υπηρεσίας, μεταβαινούσης είς τάς θέσεις μά­
χης, ύπό τό καταιγιστικόν πϋρ τοϋ έχθροϋ. Πολλοί έκ τών
τής ύπηρεσίας ταύτης δέν έπέστρεψαν είς τάς θέσεις των.
Ό άγών τοϋ δικαίου καί τής έλευθερίας, έναντίον τής
βίας καί τής τυραννίας, έμψυχώνει τούς μαχητάς, είς τά
στήθη τών όποίων πάλλεται ή καρδιά τής Ελλάδος καί
μέσα στίς ψυχές των γιγαντοϋται ή θέλησις τής θυσίας.
Τήν 8-9 πρωινήν, ή πίεσις φθάνει είς τό κατακόρυφον,
διά νά χαλαρωθή τήν 11η ν, κατόπιν τεραστίων άπωλειών
τών έπαναστατών, έν άναμον^ προφανώς ένισχύσεων,
διότι, τήν μεσημβρίαν ό έχθρός άναλαμβάνει νέαν σφο-
δράν γενικήν έπίθεσιν καί ό άγών άποβαίνει κρίσιμος.
Τήν 1.30' μ,μ. ή πίεσις καθίσταται άφάνταστος, τοϋ
έχθροϋ χρησιμοποιοϋντος καί νάρκας, έμπρηστικάς βόμ­
βας, δυναμίτιδα κλπ., καί μόλις τήν 3 μ.μ. άποσύρεται έπί
τή έμφανίσει τριών άγγλικών άρμάτων, προσωρινώς δ­
μως, διότι, άμα τή άπομακρύνσει των τήν 3.20', έπανα-
λαμβάνεται σφοδροτέρα ή έπίθεσις, όπότε άνοίγεται πλέον
ρήγμα είς τόν μανδρότοιχον.
Τό έχθρικόν πυροβολεϊον κροτεί, οί δλμοι έκρήγνυνται,
αί σφαίραι σφυρίζουν, πύρινον τείχος περιβάλλει τούς
άμυνομένους. Παρ’ δλα ταϋτα* δμως, ό έχθρός άνεχαιτί-
σθη όριστικώς καί ή μάχη κατέπαυσε μέ πλήρη ήτταν
αύτοϋ. Τήν 8ην μ.μ. όμάς Άγγλων έγκατεστάθη μονίμως
έντός τοϋ Στρατώνος καί έτοποθέτησε παγίδας είς τό μέ­
ρος τοϋ ρήγματος. Ή δύναμις τών Άγγλων άνεχώρησε
μετ’ όλίγας ήμέρας.
Ή 11η Δεκεμβρίου διέρρευσε μέ διαρκείς καί ύπόπτους
συγκεντρώσεις τών έλασιτών και άνατινάξεις είς τήν νο-
τίαν πλευράν τοϋ περιβόλου, μέχρι τής 8ης νυκτερινής,
όπότε έξεδηλώθη νυκτερινή σφοδρά έπίθεσις, διαρκέσα-
σα μέχρι τής 2ας πρωινής τής 12ης Δεκεμβρίου. Είς τήν
έκ τοϋ σκότους σύγχυσιν, ήλθον έπίκουροι φωτιστικοί
βολίδες τών Άγγλων, έκπεμφθείσαι τή είσηγήσει τοϋ
παρ’ αύτοίς άξιωματικοϋ - συνδέσμου τοϋ Συντάγματος.
Νέα περιφανής καί αύτή ή νίκη, έσωσε τό Σύνταγμα διά
μίαν άκόμη φοράν.
12η Δεκεμβρίου. Πολυπληθείς συγκεντρώσεις έπανα­
στατών φέρουν τό Σύνταγμα περικυκλωμένον, οίκήματα
δέ πέριξ αύτοϋ καίονται ύπ’ αύτών, πρός δημιουργίαν έπι-
πέδου όρατότητος διά νεωτέραν έπίθεσιν, ήτις συνεχίσθη
καί τήν έπομένην διά σφοδροϋ βομβαρδισμού καί διά
πυρών Πεζικοϋ, μέ έλαφράς άπωλείας τοϋ Συντάγματος
είς άνδρας, άλλά μέ ήθικόν άκμαΐον καί άκαμπτον τήν
άπόφασιν τής ματαιώσεως τών σκοπών τοϋ άντιπάλου.
Αί άλλεπάλληλοι άποτυχίαι τών άναρχικών, τούς έξώ-
θησαν είς τό νά κατέλθουν είς έπίπεδα χαμερπή. και άπάν-
481
θρωπα, διότι τήν Μην Δεκεμβρίου άπέκοψαν τόν ύδρευ-
τικόν άγωγόν τοΟ Συντάγματος. Άλλ’ οΰτε ή πείνα (διότι
τάς δύο πρώτος ήμέρας τής μάχης οί άνδρες δέν έφαγον
τίποτε, τάς δέ έπομένας έτρέφοντο άνεπαρκώς), οΰτε ή
δίψα οΰτε ή άϋπνία καί αί άλλαι παντοειδείς στερήσεις,
ήτο δυνατόν νά καταβάλουν τό φρόνημα τών ήρωικών
ύπερασπιστών τοΰ Συντάγματος, διότι είχον ώς έμβλημά
των τό «αίέν άριστεύειν».
Τήν 15ην Δεκεμβρίου, ή Διοίκησις τοΰ Συντάγματος
Αντιλαμβάνεται δτι ό άγών έκρίθη όριστικώς ύπέρ αύτοΰ
καί διατάσσει τήν έξόρμησίν τμημάτων, πρός έκκοίθάρι-
σιν τής καταστάσεως καί διάσπασιν τοΰ κλοιοΰ τής πο­
λιορκίας. Αξιωματικοί καί όπλΐται φθάνουν μέχρι τών
φωλεών τών έπαναστατών καί συλλαμβάνουν αιχμαλώτους
καί κυριεύουν πολεμικόν ύλικόν. Άπό τής στιγμής ταύτης,
τήν πρωτοβουλίαν τών έπιχειρήσεων έχει πλέον τό Σύν­
ταγμα. Ένεργεΐ έξερευνήσεις τών πέριξ χώρων καί φθάνει
μέχρι Καλλιθέας, έν συνεργασία καί μέ άγγλικάς όμάδας.
Έγκαθιστφ προκεχωρημένα φυλάκια καί έπι βάλλει τό
κράτος τοΰ Νόμου είς τήν άπελευθερουμένην περιοχήν.
Ό έφιάλτης, ό όποιος έπίεζε τά στήθη τών κατοίκων
τής συνοικίας Πλάκα, οίτινες παρηκολούθησαν μέ άγω-
νίαν τήν έξέλιξιν τών έπιχειρήσεων, έκ τών όποίων έξηρ-
τάτο ή ίδική των τύχη, έξηφανίσθη καί οί πρώτοι έντιμοι
νομοταγείς πολΐται έναγκαλίζονται καί άνταλάσσουν ά-
σπασμούς χαράς καί άγαλλιάσεως.
Ούτως έληξεν ή έπική μάχη τοΰ ήρωικοΰ Σύντάγματος
Χωροφυλακής, μέ περιφανή νίκην τών γενναίων πολεμι­
στών του καί μέ όλοσχερή συντριβήν τών άναρχικών.
Σημειωτέον δέ δτι, μετά τάς άποτυχίας τών πρώτων ήμε­
ρών, ό έχθρός μετέφερεν έκ Χαλκίδος, Κορίνθου, Άρ­
γους, Τριπόλεως έκλεκτάς έφεδρείας έξησκημένων πο­
λεμιστών του, είς οΰς ψευδώς έλεγεν δτι μεταβαίνουσιν
εις Αθήνας, ίνα λάβουν μέρος είς παρέλασιν έπί τή περι­
φανή νίκη τοΰ ΕΛΑΣ. Όταν δμως έφθανον ένταΰθα καί
άντελαμβάνοντο τήν άλήθειαν, είς πρώτην εύκαιρίαν (διότι
έπετηροΰντο αύστηρώς ύπό τών καθοδηγητών πρός πρό-
ληψιν λιποταξιών) παρεδίδοντο καθ’ όμάδας είς όλιγο-
μελεΐς άγγλικάς καί έλληνικάς άνιχνευτικάς μονάδας,
καταρώμενοι τούς άρχηγούς των.
Αψευδής μάρτυς τής σφοδρότητος τών μαχών τοΰ Συν­
τάγματος είναι αύτό τό κτίριον αύτοΰ, τό όποιον, έπιβλη-
τικόν καί όγκώδες, άλλ’ έρειπωμένον, σχεδόν ράκος, φέ­
ρει έπ’ αύτοΰ, ώς χαινούσας είσέτι πληγάς, καταφανή τά
ίχνη τής μανίας τών έπιτιθεμένων, οίτινες έχοντες έμφα-
νή στόχον έξεδήλωσαν έπί τοΰ άψύχου κτιρίου δλην τήν
λύσσαν των».
15. Η ΕΓΠΣΗΜΟΣ ΕΚΘΕΣΙΣ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Ή κατωτέρω εκθεσις, συντεταγμένη βάσει περι-
συλλεγέντων εύθύς μετά τά διαδραματισθέντα γεγο­
νότα στοιχείων είς τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής,
άποτελεΐ τμήμα έπισήμου έκθέσεως περί τής Δε­
κεμβριανής κομμουνιστικής στάσεως καί τής συμ­
βολής τής Χωροφυλακής πρός καταστολήν ταύτης.
Παραθέτομεν τοϋτο, ώς έπίσημον κείμενον έκ τής
Στρατιωτικής Ιστορίας τής Ελλάδος, κατά τήν πε­
ρίοδον ταύτην.
«ΕΠΙΘΕΣΙΣ
ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ
α) Γενική κατάστασις
Τό Σύνταγμα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, στεγαζό-
μενον είς τό κτιριακόν συγκρότημα τοΰ άλλοτε Στρατιω­
τικού Νοσοκομείου Μακρυγιάννη, παρά τήν ομώνυμον
όδόν πλησίον τής Άκροπόλεως, άπετέλει διά τούς έπανα-
στάτας κομμουνιστάς τήν πύλην πρός τό κέντρον τής
πόλεως καί, ίδίςι, πρός τήν πλατείαν Συντάγματος, πέριξ
τής όποίας έστεγάζετο ή Κυβέρνησις.
Έπειδή διά τών πυρών του ήδύνατο νά καλύπτη τόν το­
μέα άπό Μνημείου Φιλοπάππου μέχρι καί πέραν τοΰ λό­
φου Άρδηττοΰ, ούδεμία διείσδυσις έκ τής νοτιοδυτικής
πλευράς ήτο δυνατή, πρός τήν πλατείαν Συντάγματος,
τών έπαναστατών, δπου καί ό άντικειμενικός σκοπός των,
έάν δέν κατεβάλλετο καί έξουδετεροϋτο, όπωσδήποτε
πάση θυσίφ, ή έθνική αΰτη έπαλξις. Έπρεπε, έπομενως,
νά έκλειψη όπωσδήποτε τό έθνικόν αύτό προπύργιον,
διότι ό έχθρός ήτο άδύνατον νά ένεργήση πρός τό κέντρον
τής πόλεως μέ άκάλυπτα τά νώτά του καί μέ άθικτους είς
τά μετόπισθεν αύτοΰ έχθρικάς δυνάμεις.
Ταϋτα έχουσα ύπ’ δψιν της ή ήγεσία τών κομμουνιστών,
διέθεσε διά τήν έναντίον τοϋ Συντάγματος1Μακρυγιάννη
έπίθεσίν της τρία συντάγματα Πεζικοΰ τοΰ ΕΛΑΣ, ένι-
σχυμένα μέ ίσχυράς δυνάμεις τοΰ τοπικοϋ έφεδρικοΰ
ΕΛΑΣ, συνολικής δυνάμεως 5.000 άνδρών περίπου, άρτί-
ως εξοπλισμένων διά τυφεκίων, αύτομάτων μυδράλλίων,
βαρέων δλμων, άντιαρματικών πυροβόλων, χειροβομβί­
δων, δεσμών δυναμίτιδος καί άφθόνων πυρομαχικών. Έπί
πλέον, ό έχθρός διαθέτει τά πυρά πυροβολικού, τεταγμέ-
νου είς τά ΒΔ τοΰ Α' Νεκροταφείου Αθηνών ύψώματα,
ήτοι είς άπόστασιν έλάσσονα τών 1.500 μέτρων.
"Έναντι τών έχθρικών τούτων δυνάμεων τό Σύνταγμα
Μακρυγιάννη διέθετε διά τήν άμυνάν του όγδοήκοντα
όκτώ (88) άξιωματικούς Χωροφυλακής καί 429 όπλίτας,
ώς καί δώδεκα (12) άξιωματικούς διαφόρων δπλων τοΰ
482
Στρατεύματος, έθελοντικώς προσφερθέντας νά άγωνισθώ-
σι κατά τ<©ν έπαναστατών.
Ό όπλισμός, λίαν έλλιπής, άπετελεΐτο άπό 289 τυφέ­
κια διαφόρων τύπων μετά 11.500 φυσιγγίων, τρεις (3)
άτομικούς δλμους μετά 30 βλημάτων, τρία (3) όπλοπολυ­
βόλα Μπρέντα μετά 1.000 φυσιγγίων, 11 αύτόματα Στέν
μετά 150 φυσιγγίων έκαστον και ενα όπλοπολυβόλον
Μπρέντα μετά 600 φυσιγγίων, 2 πυροβόλα τών 37” μετά
400 βλημάτων καί 1 μικρόν άρμα μάχης πεπαλαιωμένον,
μετά 3 πολυβόλων άχρηστευθέντων άπό τής πρώτης στι­
γμής λόγφ παλαιότητος. Ή δύναμις αύτη καί τά διατι­
θέμενα μέσα πυρός είχον κατανεμηθή, βάσει σχεδίου άμύ­
νης τοΰ κτιριακοϋ συγκροτήματος, συνταχθέντος ύπό
άνωτέρου άξιωματικοϋ τοΟ Στρατεύματος (άντισυνταγμα-
τάρχου τότε Κωστοπούλου Κωνσταντίνου), καί περι-
λαμβάνοντος τρεις γραμμάς άμύνης, έξωτερικήν, διερχο-
μένην έκ γειτονικών οίκιών καί ταρατσών δεσποζουσών
τής περιοχής καί τοϋ προαυλίου τοΰ Συντάγματος, κυρίαν
γραμμήν άντιστάσεως, περιλαμβάνουσαν θέσεις άμύνης
είς τόν περίβολον (μανδρότοιχον) τών κτιρίων καί τέλος
έσωτερικήν γραμμήν άμύνης, ή όποία ήτο τό είς τό κέν­
τρον τοΰ προαυλίου μεγάλο κτίριον, ένθα καί τό Διοικη­
τή ριον.
β) Διεξαγωγή τοΟ άγώνος
Ύπό τοιαύτας συνθήκας δυνάμεως, όπλισμοϋ καί τοπι­
κής καταστάσεως, τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη, κατόπιν
τών παρατηρουμένων ύπόπτων κινήσεων πέριξ τούτου
καί τών άλλεπαλλήλων πληροφοριών δτι έπίκειται έπί-
θεσις τών κομμουνιστών έναντίον αύτοϋ, κατέλαβε, τήν
5ην Δεκεμβρίου 1944, πρώτην ήμέραν τοΰ άγώνος, τάς
θέσεις άμύνης τούτου καί είς τάς τρεις γραμμάς άντιστά-
σεως, βάσει τοΰ σχεδίου άμύνης.
Οδτω, κατελήφθησαν όκτώ οΐκίαι καί ταράτσαι πέριξ
τοΰ Συντάγματος, ένθα έγκατεστάθησαν φυλάκια, δυνά­
μεως έκαστον 10 άνδρών περίπου, άπό άξιωματικούς,
καθώς καί άπασαι αί λοιπαί θέσεις άμύνης έπί τών έτέρων
δύο γραμμών άντιστάσεως, οί δέ άνδρες ήσχολήθησαν
άμέσως μέ τήν όργάνωσίν τών θέσεων μάχης. Ή άποστο-
λή τοϋ Συντάγματος ήτο ή διατήρησις τών θέσεών του
πάση θυσίςι.
2α ήμέρα τοϋ άγώνος - 6.12.1944.
Τήν 6ην ώραν, είναι άκόμη νύξ καί έπικρατεΐ άπόλυτος
ήσυχία. Αίφνης, καταιγισμός πυρών αύτομάτων δπλων
καί τυφεκίων, ώς καί έκρήξεις χειροβομβίδων, συγκλο­
νίζουν τήν άτμόσφαιραν.
Ό έχθρός έπιτίθεται κατά τών φυλακίων τής έξωτερίτ
κής γραμμής άμύνης, τών όποιων οί άνδρες άπτόητοι
ήμύνοντο μετά θάρρους καί πείσματος.
Περί τήν 7ην ώραν, άλλεπάλληλα κύματα έλασιτών,
μετά μαινομένου δχλου, έπιτίθενται κατά μάζας κατά τών
φυλακίων. Τό σχέδιον πυρός τής άμύνης λειτουργεί κα­
λώς καί αί άπώλειαι τοΰ έχθροϋ εΐναι σοβαραί. Δι’ δ
κάμπτεται καί ύποχωρεΐ. Επανέρχεται δμως μετ’ όλίγον
είς σειράν λυσσαλέων διαδοχικών έπιθέσεών κατά τών
έξωτερικών φυλακίων, δι’ δλων τών είς τήν διάθεσίν του
δπλων. Ή έπίθεσίς του ήτο περισσότερον σφοδρά κατά
τών, είς ΝΔ καί ΝΑ πλευράν τών στρατώνων, έξωτερικών
φυλακίων, τά όποια, ύποστάντα τό μεγαλύτερον βάρος τοϋ
έχθροϋ, ύπέκυψαν περί τήν 12ην ώραν. Έν τφ μεταξύ
καί άπό τής ώρας ταύτης ό έχθρός ήρχισε νά βάλλη τά
έσωτερικά φυλάκια καί τό κεντρικόν κτίριον τοϋ Συντά­
γματος διά πυροβολικοϋ εύθυτενοϋς τροχιάς, δλμων καί
αύτομάτων δπλων. Ή κυρία προσπάθεια αύτοϋ στρέφε­
ται ήδη κατά τής ΝΑ πλευράς τοϋ περιβόλου τών στρατώ­
νων, έναντίον τής όποίας έπιτίθεται διά χειροβομβίδων,
αύτομάτων δπλων, φιαλών βενζίνης καί δεσμών δυναμί­
τιδος, τά όποια έρριπτον έκ καταληφθεισών παρακειμέ­
νων οίκιών.
Ό τελευταίος δροφος τοΰ κεντρικοΰ κτιρίου καί ή
ταράτσα αύτοϋ δέχονται συνεχή καταιγισμόν πυρός έχθρι-
κοϋ πυροβολικοϋ καί δλμων καί άνδρες φονεύονται καί
τραυματίζονται, δι’ δ καί διατάσσεται ή έκκένωσις τοϋ
όρόφου τούτου. Τό άρμα μάχης, ύποστάν βλάβην άπό τής
πρωίας έκ βλήματος έχθρικοΰ δλμου, παραμένει άχρησι-
μοποίητον.
Ή μεγαλυτέρα σφοδρότης τοΰ άγώνος παρετηρήθη τήν
14ην ώραν, καθ’ ήν καταιγισμός πυρός καλύπτει τό προαύ­
λιον καί τά κτίρια τοΰ Συντάγματος καί πυκνοί καπνοί,
φλόγες καί σκόνη περιβάλλουσι τά πάντα, ώστε ή όρατό-
της νά έκμηδενισθή. Πυρκαΐαί έσημειώθησαν είς διάφορα
σημεία τοΰ κτίσματος καί είς άντικείμενα τοΰ στρατώνος,
έκ τών ριπτομένων ύπό τών έλασιτών φιαλών βενζίνης
μετά δεσμών δυναμίτιδος καί τών έμπρηστικών βλημάτων.
Ή κατάστασις παρουσιάζεται κρίσιμος, άλλ’ οί άνδρες
άμύνονται ήρωικώτατα, δι’ δλων τών είς τήν διάθεσίν των
μέσων πυρός καί, είς τό τέλος τής ήμέρας, ό έχθρός έχει
γίνει κύριος μόνον τών έξωτερικών φυλακίων πρός ΝΔ
καί ΝΑ τοΰ Συντάγματος.
Περί τήν 19ην ώραν, έπελθόντος τοΰ σκότους, ό έχθρός
έμείωσε τά πυρά του, πλήν ό άγών συνεχίσθη άσθενής
καθ’ δλην τήν διάρκειαν τής νυκτός. Οί άνδρες νήστείς
καί άνευ ΰδατος καθ’ δλην τήν ήμέραν καί τήν νύκτα, διότι
ό έχθρΐ>ς άπέκοψε τάς όδούς έπικοινωνίας καί κατέστρε­
ψε τό ύδρευτικόν δίκτυον, παρέμειναν άπτόητοι είς τάς
θέσεις των καί μέ άριστον ήθικόν. Αί κατά τήν ήμέραν
ταύτην άπώλειαι τοΰ Συντάγματος άνήλθον είς νεκρούς
όπλίτας 14, τραυματίας άξιωματικούς 8, όπλίτας 25,· έξα-
φανισθέντας άξιωματικούς 5, όπλίτας 35 (τών έξωτερικών
φυλακίων). Αί άπώλειαι τοΰ έχθροϋ, ώς έξηκριβώθη έκ
τών συλληφθέντων αιχμαλώτων, άνήλθον είς 250 νεκρούς
καί τραυματίας.
3η ήμέρα τοΰ άγώνος - 7.12.1944.
Ό έχθρός κατέλαβε δεσποζούσας τοΰ προαυλίου θέσεις
(ταράτσαι καί παράθυρα παρακειμένων οίκιών), ώς καί
τόν λόφον τοΰ Μνημείου Φιλοπάππου καί, έκεΐθεν, δι’
δλης τής ήμέρας καί νυκτός, έβαλλε κατά τοΰ Συντάγμα­
τος παρενοχλητικά πυρά. Περί τήν 20ήν καί μέχρι τής
24ης ώρας, ό έχθρός κατέρριψε διά δυναμίτιδος μέρος τοΰ
μανδροτοίχου τοϋ προαυλίου τής νοτίας πλευράς τοΰ
483
Συντάγματος. Οί άνδρες διατηροΟσι τάς θέσεις των, ά­
καμπτοι καί μέ ήθικόν άκμαΐον, μολονότι άπό διημέρου
είναι άγρυπνοι καί νήστεις.
4η ήμέρα τοΟ άγώνος - 8.12.1944.
Ό έχθρός βάλλει παρενοχλητικώς καθ’ δλην τήν ήμέ­
ραν άπό Νότου καί Ανατολών. Σοβαραΐ δυνάμεις τούτου,
κατέχουν ίσχυρώς τήν άνατολικήν δχθην ’ΙλισοΟ καί πολ­
λά οίκήματα βορείως καί άνατολικώς τοϋ Συντάγματος.
Πρός άποκατάστασιν έπικοινωνίας μετά τοϋ κέντρου
τής πόλεως καί τής Στρατιωτικής Διοικήσεως, διά τόν
άνεφοδιασμόν είς τρόφιμα καί πυρομαχικά, καθώς καί
διά τήν μεταφοράν τών τραυματιών, ένηργήθη έκ τοϋ
Συντάγματος έξόρμησις τμημάτων, τά όποια διά κεραυ­
νοβόλου ένεργείας έξεκαθάρισαν τάς Β καί Α τοϋ Συν­
τάγματος οίκίας. Δύναμις 100 άνδρών άπεσπάσθη είς τά
Παλαιά Ανάκτορα, διά τήν άμυναν τοΟ Μεγάρου.
Ή νύξ τής 8ης πρός 9ην Δεκεμβρίου διήλθεν ήρεμος.
Είς τούς άνδρας διενεμήθη ξηρά τροφή· έκ τριών-τεσ­
σάρων μπισκότων και όλίγης κονσέρβας κρέατος, χορη-
γηθείσης ύπό τής άγγλ^κής ύπηρεσίας.
5η ήμέρα τοϋ άγώνος - 9.12.1944.
Ό έχθρός έξακολουθεΐ νά κατέχη θέσεις άνατολικώς,
νοτίως καί δυτικώς τοϋ Συντάγματος καί έκτελεΐ παρε­
νοχλητικά πυρά δι* αύτομάτων δπλων. Διά δυναμίτιδος
κατέστρεψε καί Ετερον τμήμα τοϋ μανδροτοίχου τής νο­
τίας πλευρδς τοϋ προαυλίου τοϋ Συντάγματος. Πληρο-
φορίαι φέρουν, δτι ό έχθρός, τάς πρωινάς ώρας τής έπο­
μένης, θά ένεργήση νέαν έπίθεσίν κατά τοϋ Συντάγμα­
τος.
6η ήμέρα τοϋ άγώνος - 10.12.1944.
Ό έχθρός, άπό τής 5ης πρωινής ώρας, βάλλει σφοδρώς
κατά τοϋ Συντάγματος διά βαρέων αύτομάτων δπλων καί
δλμων τών 81" , τεταγμένων άνατολικώς έπί τοϋ λόφου,
ένθα αί φυλακαί Βουλιαγμένης. Ιδιαιτέρως, δραστικώς
βάλλεται τό Σύνταγμα διά πυρών Πεζικοϋ άπό νοτίας
καί δυτικής πλευρδς. Έκ τών πυρών τούτων κατεστράφη
τό είς τόν νότιον έξώστην, τοϋ άνω όρόφου τοϋ χεντρικοϋ
κτιρίου τοϋ Συντάγματος, εύρισκόμενον παρατηρητή ριον,
οί άνδρες τοϋ όποίου έφόνεύθησαν ή έτραυματίσθησαν.
Περί τήν 7.30' ώραν ό άγών καθίσταται σφοδρότερος. Ό
έχθρός, έκτός τών άλλων δπλων, ήρξατο χρησιμοποιών
πυροβολικόν, άπό βολάς τοϋ όποίου κατεστράφη ό άνω ό­
ροφος τοϋ κεντρικοϋ κτιρίου καί άξιωματικοι τινες καί ό-
πλϊται έφόνεύθησαν ή έτραυματίσθησαν. Έπίσης, ό έχθρός
χρησιμοποιεί δλμους άπό άποστάσεως 150 μέτρων.
Περί τήν 9ην ώραν, ή πίεσις τοϋ έχθροϋ αύξάνει έτι
περισσότερον. Τό Σύνταγμα βάλλεται δραστικώτατα έξ
δλων τών πλευρών μέ δλα τά δπλα. Οί άνδρες άμύνονται
ήρωικώς καί διατηροΟσι τάς θέσεις των, παρά τήν δρα-
στικότητα τών πυρών, τοϋ είς τόν λόφον Βουλιαγμένης
τεταγμένου έχθρικοϋ πυροβολικοϋ, βάλλοντος καταιγι-
στικώς καί προκαλοϋντος άπωλείας. Ό σκληρός ούτος
άγών θιήρκεσε μέχρι τής 11ης ώρας, όπότε έσημειώθη
κάμψις τής σφοδρότητος τοϋ έχθρικοϋ πυρός καί μείω-
σις τής έπιθέσεως τοϋ έχθροϋ, όφειλομένη είς τάς μεγά-
λας άπωλείας του έκ τοϋ πυρός τών άμυνομένων, ίδίςι
έκ τής δραστικότητος τών δύο πυροβόλων τοϋ Συντάγμα­
τος, τά όποια έχειρίζοντο γενναίοι άξιωματικοι τοϋ Στρα­
τοϋ.
Μετά μίαν ώραν, άνασυνταχθέντος προφανώς τοϋ έ­
χθροϋ, έπαναλαμβάνεται νέα σφοδρά έπίθεσις αύτοϋ, άπό
δλων τών πλευρών καί δι* δλων τών είς τήν διάθεσιν
του μέσων πυρός. Περί ώραν 13.45', ή πίεσις τοϋ έχθροϋ
κατά τοϋ Συντάγματος είναι άφάνταστος. Βροχή βλημά­
των παντός δπλου καλύπτει καί τά κτίρια καί τά προαύ­
λια τοϋ Συντάγματος. Οί άνδρες δμως άπτόητοι, αδάμα­
στοι καί ήρωικοί, συνεχίζουν τήν άμυνάν των διά δρα­
στικών πυρών καί έπιφέρουν μεγάλας άπωλείας είς τόν
έχθρόν, ό όποιος έπιτίθεται κατ* άλλεπάλληλα κύματα,
μετά πρωτοφανούς λύσσης καί φανατισμοϋ. Τήν 15.30'
ώραν, ό έχθρός, χρησιμοποιών νάρκας, κατώρθωσε νά
προκαλέση μέγα ρήγμα είς τόν μανδρότοιχον τής νοτίας
πλευρδς τοϋ προαυλίου καί έπεχείρησε νά είσέλθη δι*
αύτοϋ έντός τοϋ προαυλίου. Τά δραστικά δμως πυρά τών
άνδρών καί ή χρήσις χειροβομβίδων άνεχαίτισε τοϋτον.
Ό άγών συνεχίσθη σφοδρότατος μέχρι τής 17.30' ώρας,
δτε ό έχθρός, ύποστάς βαρείας άπωλείας, έκάμφθη καί
άνέκοψε τήν έπίθεσίν του.
Μετ’ όλίγον άφίκοντο είς τό Σύνταγμα 15 "Αγγλοι
στρατιώται, πρός ένίσχυσιν αύτοϋ, μέ 3 όπλοπολυβόλα
καί 3 έκτοξευτάς Πίατ. Ούτοι έγκατέστησαν παγίδας μέ
άμυντικάς χειροβομβίδας είς τά ύπό τοϋ έχθροϋ προ-
κληθέντα ρήγματα τοϋ μανδροτοίχου καί ώργάνωσαν
άμυντικάς Θέσεις πρό αύτών.
Περί ώραν 22αν, θορυβώδεις φωνασκίαι είς τήν περιο­
χήν Κουκάκι, περί τά 400 μέτρα νοτίως τοϋ Συντάγματος,
προδίδουν μεγάλην συγκέντρωσιν. Έπίσης, είς τήν δια-
σταύρωσιν τών όδών Χατζηχρήστου-Μακρυγιάννη, πα-
ρατηρεΐται συγκέντρωσις πολεμικοϋ ύλικοϋ, προφανώς
διά νυκτερινήν έπίθεσίν, ήτις δμως, άγνωστον διά ποίους
λόγους, δέν έξεδηλώθη.
Κατά τόν όλοήμερον τοϋτον άγώνα τό Σύνταγμα έσχε
νεκρούς άξιωματικούς ένα, όπλίτας τρεις καί τραυματί­
ας άξιωματικούς τέσσαρας.
7η ήμέρα τοϋ άγώνος - 11.12.1944.
Περί τήν 6.30' ώραν, πληροφορίαι φέρούσιν δτι τάγμα
έλασιτών, εύρισκόμενον είς Θησεΐον, προτίθεται νά ένερ­
γήση έπίθεσίν κατά τοϋ Συντάγματος άπό δυσμών. Έπί­
σης, περί τήν 8ην ώραν, έπεσημάνθησαν τμήματα έχθρι-
κοϋ Πεζικοϋ είς διάταξιν μάχης, κινούμενα έκ τής κατευ­
θύνσεως τής λεωφόρου Συγγροϋ πρός τό Σύνταγμα. Ό ­
μοίως, παρετηρήθησαν συγκεντρώσεις ισχυρών τμημά­
των παρά τήν γέφυραν τοϋ Ίλισοϋ έπί τής όδοϋ *Αναπαύ-
σεως, νοτίως τοϋ Συντάγματος καί δυτικώς τούτου, ένθα,
παρά τήν όδόν Καρυατιδών, άνήγειραν όδοφράγματα.
Τήν 15.30' ώραν, έχθρικαί όμάδες κατώρθωσαν νά
προσεγγίσουν τήν νοτίαν πλευράν τοϋ περιβόλου, τμή­
ματα τοϋ όποίου άνετίναξαν καί έδημιούργησαν ρήγματα.
484
Τά ρήγματα ταΟτα έπαγιδεύθησαν άμέσως ύπό τών Άγ­
γλων στρατιωτών διά ναρκών.
Αί κινήσεις τοΰ έχθροϋ, ή συγκέντρωσις πολεμικοΰ
ύλικοϋ καί άλλαι προπαρασκευαί, προδίδουν νυκτερινήν
έπίθεσιν κατά τοϋ Συντάγματος. Πράγματι, τήν 20ήν
ώραν έξεδηλώθη σφοδρά έπίθεσις τοΰ έχθροϋ διά καται­
γιστικών πυρών πυροβολικοϋ καί πεζικοϋ έξ δλων τών
πλευρών.
Ό άγών, σκληρότατος και μέ έναλλασσομένας δρα­
ματικός φάσεις, συνεχίσθη μέχρι τής 2ας πρωινής τής
έπομένης, όπότε έμειώθησαν τά πυρά καί ό έχθρός περιω-
ρίσθη, διά τήν ύπόλοιπον νύκτα, είς παρενοχλητικόν πΰρ.
Κατά τόν άγώνα τοΰτον αί άπώλειαι τοϋ Συντάγματος
ήσαν νεκροί όπλΐται είς και είς Άγγλος στρατιώτης,
τραυματίαι άξιωματικοί 7, όπλΐται 6.
Κατά τάς έπομένας τρεις ήμέρας τοϋ άγώνος, ήτοι τήν
12ην, 13ην καί Μην Δεκεμβρίου, ό έχθρός περιωρίσθη
είς παρενοχλητικά πυρά πυροβολικοϋ καί βαρέων δπλων
πεζικοϋ, ένέπρησε δέ οίκίας τινάς έγγύς τοϋ Συντάγματος.
Έπίσης, άπέκοψεν έκ νέου τήν ύδρευσιν τοϋ Συντάγμα­
τος. Κατά τάς τρεις ταύτας ήμέρας τό Σύνταγμα έσχε
ένα νεκρόν όπλίτην και 4 τραυματίας.
11η ήμέρα τοΰ άγώνος - 15.12.1944.
Τό Σύνταγμα άνασυνεκροτήθη είς Λόχους διά τήν εύ-
κολωτέραν διοίκησίν. Άπό τής 10ης μέχρι τής 15ης
ώρας, δύναμις 30 άνδρών μετά τμήματος Άγγλικοΰ Στρα-
τοΰ ένήργησεν έκκαθαριστικήν έπιχείρησιν τής περιο­
χής, άπό τής όδοΰ Διονυσίου Αρεοπαγίτου μέχρι Κου-
κακίου, καθ’ ήν συνελήφθησαν άνω τών 100 ένόπλων
έλασιτών καί κατεσχέθησαν 7 όπλοπολυβόλα καί πολλά
τυφέκια τοΰ έχθροϋ. Έπίσης, άπό τής 16ης μέχρι τής
17ης ώρας, έγένετο έτέρα έκκαθαριστική έπιχείρησις είς
τήν όδόν Μακρή, ύπό τμήματος 15 άνδρών, ύποστηριζο-
μένου ύπό τοΰ έπισκευασθέντος, έν τφ μεταξύ, άρματος
μάχης. Ό έχθρός τήν ΙΟην ώραν έβαλε κατά τοΰ Συν­
τάγματος έκ τής κατευθύνσεως τοΰ Α' Νεκροταφείου 10
βολάς πυροβολικοϋ. Κατά τήν νύκτα έπεκράτησεν ήρε-
μία. Κατά τήν ήμέραν ταύτην τό Σύνταγμα έσχε ένα νε­
κρόν καί πέντε τραυματίας όπλίτας.
Τήν 16ην και 17ην Δεκεμβρίου, τό Σύνταγμα κατέχει
άμυντικώς και διατηρεί τόν περίβολον τοΰ Στρατώνος
καί δύο πολυκατοικίας ΒΔ και ΒΑ αύτοΰ, αΐτινες παρέ­
χουν προστασίαν άπό άνατολών, βορρά και δυσμών. Ό
έχθρός κατέχει διάφορα σημεία πέριξ τοΰ Συντάγματος
καί ίδίως ταράτσας πολυκατοικιών, είς διασταυρώσεις
όδών καί είς άκτίνας 100 μέχρι 300 μέτρων άπό τών Στρα­
τώνων, όπόθεν έκτελεΐ πυρά παρενοχλήσεως.
Όμοίως, κατέχει τούς συνοικισμούς Γαργαρέτας καί
Νέου Κόσμου (ΒΑ έργοστασίου «ΦΙΞ»), ώς καί τόν χώ­
ρον μεταξύ Ίλισοΰ καί Α' Νεκροταφείου, δι’ ένός περί­
που Συντάγματος.
Έπίσης, έχει τάξει πυροβολικόν καί βαρείς δλμους,
είς τάς θέσεις «Ίσραηλιτικόν Νεκροταφεΐον» καί νοτίως
τούτου, περί τά 1000 μέτρα, ώς καί είς τό ύψωμα Μέτς-
Δούκα, 500 μέτρα δυτικώς τοΰ συνοικισμοΰ Γούβας. Κατά
τήν διάρκειαν άμφοτέρων τών ήμερών τούτων ό έχθρός
ούδεμίαν έπιθετικήν προσπάθειαν έξεδήλωσεν, ένήργει
δμως παρενοχλητικά πυρά πυροβολικοϋ καί πεζικοϋ άνευ
άπωλειών.
Τήν 18ην Δεκεμβρίου, ίκαναί δυνάμεις τοΰ Συντάγμα­
τος μετά δυνάμεων Άγγλικοΰ Στρατοϋ, ένεργήσασαι έπι-
θετικώς, άπώθησαν τόν έχθρόν άνατολικώς τοΰ λόφου
Άρδηττοΰ καί νοτιοανατολικώς τής λεωφόρου Συγγροϋ,
μέχρι Φαλήρου.
Έτεραι δυνάμεις, τή συμπράξει άγγλικών τμημάτων,
ένεργήσασαι έκκαθαριστικάς έπιχειρήσεις, είς τάς πέριξ
τοΰ Συντάγματος συνοικίας, συνέλαβον περί τούς 50
ένόπλους κομμούνιστάς καί κατέσχον πολλά δπλα. Ό
έχθρός, περί τήν 12.45' ώραν, έβαλε κατά τοΰ Συντάγμα-.
τος τέσσαρα βλήματα όλμου, μέ άποτέλεσμα τόν σοβα-
ρόν τραυματισμόν ένός Άγγλου στρατιώτου. Έτεραι
άπώλειαι δέν έσημειώθησαν.
Τήν 19ην καί 20ήν Δεκεμβρίου, δι’ έπιθετικών έπιχει­
ρήσεων δυνάμεων τοΰ Συντάγματος καί Άγγλικοΰ Στρα­
τού, ό έχθρός άπωθήθη έτι περαιτέρω, άποφεύγων νά
έμπλακή είς άποφασιστικήν μάχην καί έπιδεικνύων δια­
θέσεις ύποχωρήσεως. Κατέχων τήν περιοχήν Κατσιπόδι-
Μπραχάμι μέχρις Ύμηττοΰ, βάλλει κατά τοΰ Συντάγμα­
τος άραίά πυρά πυροβολικοϋ, άπό τής κατευθύνσεως τοΰ
Α' Νεκροταφείου καί έξ άποστάσεως πλέον τών 1500
μέτρων. Δυνάμεις τοΰ Συντάγματος, έγκατεστάθησαν άμυν­
τικώς είς τήν περιοχήν Κουκάκι, ώς έφεδρεία τών είς
τήν περιοχήν ταύτην ένεργούντων έκκαθαριστικάς έπι-
χειρήσεις άγγλικών τμημάτων. Άλλα τμήματα τοΰ Συν­
τάγματος μετέχουν τών Εκκαθαριστικών έπιχειρήσεων είς
περιοχήν Γαργαρέτας-Κουκάκι. Συνελήφθησαν 50 ένο­
πλοι έλασΐται καί κατεσχέθησαν πολλά δπλα τοΰ έχθροϋ.
Κατά τάς έπομένας ήμέρας καί μέχρι τελείας καταστολής
τοΰ έπαναστατικοΰ κινήματος, τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη
συνέχισε τούς άγώνάς του, μετέχον έπιχειρήσεων έκκα-
θαρίσεως τής Πρωτευούσης, άπό τάς έν ύποχωρήσει
πλέον έχθρικάς δυνάμεις καί συμβάλλον άποτελεσμίατί-
κώς είς τήν άποκατάστασιν τής τάξεως.
Αί συνολικαί άπώλειαι τοΰ Συντάγματος, κατά τούς
άγώνας τούτους, άνήλθον είς νεκρούς άξιωματικούς 1,
όπλίτας 21, τραυματίας άξιωματικούς 19. Όπλΐται συλ­
ληφθέντες, κατά τάς μάχας τών έξωτερικών φυλακίων,
μετεφέρθησαν είς τήν συνοικίαν Κατσιπόδι καί έξετελέ-
σθησαν όμαδικώς.
Ούτως, έληξαν οί άγώνες τού θρυλικοΰ πλέον καταστάν-
τος Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, είς τήν
ήρωικήν άντίστασιν τοΰ όποίου όφείλεται κατά μέγιστον
μέρος ή έπικράτησις τών Έθνικών Δυνάμεων, κατά τάς
κρίσιμους έκείνας στιγμάς τοΰ Έθνους. Είς τούς Μαχη­
τάς του ό Ελληνικός Λαός όφείλει βαθεΐαν εύγνωμοσύ-
νην, διότι χάρις είς τάς θυσίας καί τήν νίκην τών όλίγων
έκείνων γενναίων, άλλά καί τών άλλων Μαχητών, οί
όποιοι ήγωνίσθησαν είς δλα τά σημεία τής Πρωτευούσης,
διά τήν καταστολήν τοΰ έπαναστατικοΰ κινήματος τών
κομμουνιστών, έπέζησε καί διετήρησε τόν Εθνισμόν του
καί τήν Ελευθερίαν του».
485
16. ΕΚΘΕΣΙΣ ΑΥΤΟΠΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ
Ό τότε μοίραρχος Άνδρ. Γκότσης, κατοικών
παραπλεύρως τοϋ Συντάγματος, άπό τής κατοικίας
του, δπου εϊχεν άποκλεισθί), παρηκολούθησε τάς έλα-
σιτικάς έπιχειρήσεις κατά τοϋ Μακρυγιάννη. Ή,
συνεχιζομένων άκόμη τών έπιχειρήσεων, έκθεσις τήν
όποίαν άπηύθυνε πρός τό Άρχηγεΐον Χωροφυλα­
κής και τήν όποίαν παραθέτομεν κατωτέρω, παρου­
σιάζει ένδιαφέρον, διότι προέρχεται έξ αύτόπτου
μάρτυρος έξω τοϋ Στρατοπέδου Μακρυγιάννη.
ΕΚΘΕΣΙΣ
Μοιράρχου Γκότση Άνδρέου τοϋ Γεωργίου
έπι τής γενομένης τήν 6.12.1944 έπιθέσεως τοϋ ΕΛΑΣ
κατά τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη.
«Κατοικών έπι τής όδοΰ Έρεχθείου άριθ. 55, εύρέθην
άπό τής πρώτης στιγμής περικυκλωμένος ύπό τοΰ ΕΛΑΣ,
δστις μέ άφετηρίαν τήν όδόν ταύτην έπετίθετο έκ δυσμών
κατά τοΰ Συντάγματος. 'Ως έκ τούτου, ήδυνήθην νά άντι-
ληφθώ καλώς τά κάτωθι, έν σχέσει μέ τήν έπίθεσιν τής
6.12.1944:
1. Ή έπίθεσις διηυθύνετο ύπό συνταγματάρχου, δστις
εΐχε τό Στρατηγεΐον του εις τάς ύπωρείας τοΰ Φιλοπάππου
(παρά τό έργοστάσιον.Δημητράκου). Τό τοιοΰτον έλέχθη
ύπό έλασίτου όπλίτου είς όμάδα όπλοπολυβολητών τής
όδοΰ Καλησπέρη.
2. Οί έπιτεθέντες άνήρχοντο, κατά τάς άνακοινώσεις
έλασιτών καί τρίτων (ούδετέρων ή έθνικιστών πολιτών),
είς 2.500-3.000. Οί μαχόμενοι είς τήν πρώτη ν γραμμήν,
κατ’ έπανάληψιν άντικατεστάθησαν έντός τής ήμέρας
ύπό έφεδρειών, αΐτινες κατεΐχον τάς δπισθεν παρόδους
καί τάς ύπωρείας Φιλοπάππου -Άκροπόλεως, Φίξ, Βούρ-
βαχη κ&π.
3. Όταν ήρχισεν ή έπίθεσις άνεκοινώθη δτι, έντός τό
πολύ δύο ώρών, τό Σύνταγμα θά εΐχε καταληφθή ή παρα-
δοθή. Παρήλθον δμως πέντε ώραι καί δέν εΐχε καταληφθή.
Τότε (10 πρωινή) διέδωσαν δτι οί χωροφύλακες ύψωσαν
τρεις φοράς λευκήν σημαίαν, μέ διάθεσίν νά παραδοθοϋν,
πλήν έπενέβησαν οί άξιωματικοί οί όποιοι μέ τά πιστό­
λια τούς ύπεχρέωσαν νά συνεχίσουν τήν μάχην. Διετάχθη
«παύσατε πϋρ» διά νά συλλεγοϋν οί νεκροί καί τραυματίαι.
4. Οί έπιτιθέμενοι ήσαν, κατά τό πλεΐστον, νεαροί καί
έργατικής έμφανίσεως. Μεταξύ αύτών έθεάθησαν άστυ-
φύλακες έν στολή, τραμβαγέρηδες, Ιταλοί κλπ. Άπό άπό-
ψεως στολής, άλλοι ήσαν ένδεδυμένοι στρατιωτικώς, άλ­
λοι μέ πολιτικά καί άλλοι άναμίξ. Έθεάθησαν, έπίσης,
μεταξύ τούτων καί πολλαί γυναίκες, αί πλεΐσται τών ό­
ποιων έφερον είς τ^ν κεφαλήν έρυθρόν κάλυμμα. Αί
γυναίκες αύται, έχρησιμοποιοΰντο άλλαι διά μεταφοράν
πυρομαχικών καί τροφοδοσίας καί άλλαι διά μεταφοράν
τραυματιών καί νεκρών.
Παρετηρήθη νεαρά γυνή νά βάλλη διά τοϋ όπλοπολυβό-
λου, ένφ άλλαι, κρατοϋσαι είς τάς χεΐρας πιστόλια, έβά-
διζον πρό τών άνδρών, πρός τά έμπρός. Μία έκ τούτων
βληθεΐσα ύπό σφαίρας είς τό κρανίον έμεινεν άπνους,
ένφ έτέρα έτραυματίζετο βαρέως είς τήν κοιλιακήν χώ­
ραν. Αί λοιπαί συνέχισαν τήν έπίθεσιν των, ώς νά μή
συνέβαινε τίποτε.
5. Ή έν γένει έμφάνισις τών έπιτιθεμένων παρουσία-
σεν όργάνωσίν καλήν, ήθικόν άκμαΐον, πειθαρχίαν συνει-
δητήν καί ήρωισμόν καί έθελοθυσίαν άφθαστον. Ό ό-
πλισμός των ήτο άρτιος καί ποικίλης μορφής (άπό τοΰ
αύτομάτου μέχρι τής καραμπίνας). Διέθετον άφθονίαν
πυρομαχικών καί εβαλλον συνεχώς. Δέν παρετηρήθη σαν
δειλίαι ή λιποταξίαι. Γενικώς, ή έπίθεσις των έδημιούρ-
γει άνάμικτα συναισθήματα μίσους, θαυμασμοΰ καί οί­
κτου. Τόση ήτο ή περιφρόνησις πρός τόν θάνατον. Τρο­
φοδοσία δέν είχον καλήν.
6. Αί άπώλειαι ύπήρξαν βαρεΐαι. Υπολογίζονται περί·
τούς χιλίους οί νεκροί καί οί τραυματίαι. Οί δλμοι καί
τά όπλοπολυβολεΐα τών ταρατσών κατέφερον πλήγματα
έξαιρετικώς σοβαρά. Ήκουσα τραυματίας νά λέγουν μέ
παράπονο: «Μδς φάγανε αύτές οί ταράτσες καί οί δλμοι.
Δέν μάς είπαν τίποτε οί καπεταναΐοί μας γι’ αύτά καί μάς
πήραν στό λαιμό τους». Άπό έναδλμον καί μόνον, συνο-
δευθέντα, προφανώς, καί ύπό ριπών, έφονεύθησαν ταυ-
τοχρόνως έπτά καί έτραυματίσθησαν ένδεκα, είς τήν
γωνίαν τών όδών Έρεχθείου-Αρεοπαγίτου. Πολλοί τραυ-
ματίαι μετεφέροντο άπό τήν όδόν Φαλήρου—νοτία πλευρά
τοϋ Συντάγματος—. Παρετηροϋντο συνεχείς σειραί τραυ­
ματιοφορέων μέ τραυματίας, καθ’ δλην τήν ήμέραν, πρός
κατεύθυνσιν Φίξ καί Βείκου καί έλλειψις τραυματιοφο­
ρείων, διότι δέν έπρολάμβανον.
7. Τήν Μην ώραν έρρίφθησαν είς τήν μάχην άπασαι
αί έφεδρεΐαι καί έδόθη διαταγή, ύπό τοΰ συνταγματάρχου,
νά κτυπηθή τό Σύνταγμα άπό νοτιοδυτικής κατευθύνσεως,
κατά τρόπον συγκεντρωτικόν, (γωνία Μητσαίων καί
Χατζηχρήστου). Πρός τοΰτο διετάχθησαν1νά λάβουν μέ­
ρος καί οί «τορπίλλες»—δέσμαι χειροβομβίδων δεδεμέ-
ναι όμοϋ μέ φιάλας πλήρεις βενζίνης.
Μετά πάροδον δύο ώρών ή έπίθεσις αύτη εϊχεν άποτύ-
χει καί διετάχθη άποχώρησις, πολύ πριν ή έπέμβη τό
άεροπλάνον είς βοήθειαν τοΰ Συντάγματος. Άποφασι-
στικήν τροπήν τής μάχης αύτής ύπέρ τής Χωροφυλακής
έπαιξεν έπιτυχής βολή πυροβόλου τοΰ Συντάγματος κατά
τοΰ Κέντρου τών «τορπιλλών» τοΰ ΕΛΑΣ, ένθα άνεφλέ-
γησαν αί βενζίναι, έξερράγησαν αί χειροβομβίδες καί
άπηνθρακώθησαν περί τούς 30 άνδρας, κατ’ άνακοίνωσιν
τών έλασιτών.
486
8. Έπί τών όπλοπολυβόλων εϊχον ύψωθή μικραί έρυ-
θραί σημαΐαι. Έτόνιζον δτι αύται θά έκυμάτιζον είς τό
Σύνταγμα μετ’ όλίγον καί κατόπιν είς τό άλλο Σύνταγμα -
πλατεία Συντάγματος.
9. Ό έθνικόφρων κόσμος τής περιοχής, άπό τής πρώ­
της στιγμής βλέπων αύτήν τήν τεραστίαν συγκέντρωσιν
άνδρών μάχης—μόνον έπί τής όδοϋ Έρεχθείου, δηλαδή
είς τό πρώτον κλιμάκιον έθεάθησαν περί τούς 300 (τρια-
κοσίους) ένοπλοι, έκτος τών έφεδρειών—εϊχε πιστεύσει
δτι δέν θά άνθίστάτο τό Σύνταγμα. Ή καθ’ δλην τήν ήμέ­
ραν πίπτουσα, έξ δλων τών σημείων, χάλαζα πυρός κατά
τοϋ Συντάγματος καί ή παρά πδσαν προσδοκίαν τοϋ
κόσμου τούτου παρατηρηθεΐσα νίκη τής Χωροφυλακής,
έδημιούργησαν τήν άντίληψιν δτι έπρόκειτο περί θαύμα­
τος πραγματικοϋ, συντελεσθέντος τή έπεμβάσει τοϋ Α ­
γίου Νικολάου, ούτινος οί έπιτεθέντες έμόλυνον διά τής
πράξεώς των τήν ιερότητα τής έορτής του. Τόσην κατά-
πληξιν εκαμεν ή έπιτυχής άμυνα καί ή άντίστασις τής
Χωροφυλακής τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη, έπειτα
άπό τόσον ώργανωμένην καί συγκεντρωτική ν έπίθεσίν,
είς στιγμάς γενικώς συγχύσεως Έθνικής, παραλύσεως
καί κυρίως έλλείψεως Κρατικής έμφανίσεως καί κατευ­
θύνσεως, ήτις παρετηρήθη, ώς γνωστόν, εύθύς άμέσως
άμα τή κηρύξει τής γενικής άπεργίας καί τοϋ έμφυλίου
πολέμου».
Άθήναι, τή 15η Δεκεμβρίου 1944
Ό Μοίραρχος
ΑΝΔΡΕΑΣ ΓΚΟΤΣΗΣ
17. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΓΩΝΟΣ
ΥΠΟ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΑΜΥΝΗΣ ΚΩΣΤΟΠΟΥΑΟΥ
'Ως έγ ράψαμε ν άνωτέρω, ό άντισυνταγματάρχης
Πεζικοϋ Κ. Κωστόπουλος, άξιωματικός μεγάλων
έπιτελικών γνώσεων καί ικανοτήτων, εχων δέ ήδη,
ώς άρχηγός Ταγμάτων Άσφαλείας, πλουσίάν δρα-
σ ι ν κατά τοϋ έαμοσλαβισμοϋ, προσήλθεν αύθορμή-
τως εις τό Σύνταγμα Μακρυγιάννη, δπου συνέταξε
τά σχέδια άμύνης. Έ ν συνεχείςι άνέλαβε τ ή ν διοί-
κ η σ ιν τών έπιχειρήσεων άμύνης, κατά τ ή ν διάρκειαν
τών όποιων παρπιει νε διευθύνων καί μετέχων δλων
τών ταλαιπωριών καί κινδύνων. Μετά τό πέρας τοϋ
άγώνος, συνέταξε ν έμπεριστατωμένην εκθεσιν, ή ό­
ποία παρουσιάζει έξαιρετικόν ένδιαφέρον, δ χ ι μό­
νον δ ιότι προέρχεται έκ πρωταγωνιστοϋ, άλλά καί
διότι προσφέρει στοιχεία στρατηγικής σημασίας
διά τήν άμυναν καί τάς διεξαχθείσας έπιχειρήσεις.
...7 καί 8 Νοεμβρίου 1944.
«Μεταβαίνω καί πάλιν (μέ πολιτικήν περιβολήν) καί
μέ πολλήν προσοχήν τήν πρωίαν τής 7-ΧΙ-1944 εις
Μακρυγιάννη και ύπό τήν προστασίαν χωροφυλάκων,
μέ πολιτικήν περιβολήν, κάμνω δλας τάς άναγνωρίσεις
καί μετρήσεις καί συνέταξα τό Σχεδιάγραμμα τών Στρα­
τώνων καί τής πέριξ περιοχής, έπί διήμερον. Επί τοΰ
έδάφους καί έπί τοϋ Σχεδιαγράμματος μελετών καθορίζω
τρεις γραμμάς άμύνης:
1η Γραμμή Άμύνης (ή Προφυλακαι)
Αΰτη περιλαμβάνει δλας τάς γύρω οικίας ή ταράτσας,
αί όποΐαι έπικρατοϋν τοϋ Στρατώνος καί δεσπόζουν τοϋ
προαυλίου. Τοϋτο ήτο άπαραίτητον, δπως ή διάταξις άμύ­
νης έχει τό άναγκαΐον βάθος, καί έπί πλέον νά έχωμεν
έλευθερίαν κινήσεως έντός τοϋ προαυλίου τοϋ Στρατώνος.
2α Γραμμή Άμύνης (ή κυρία γραμμή άντιστάσεως)
Αΰτη διέρχεται διά τής περιμέτρου τοϋ Στρατώνος έπί
τοϋ περιβόλου (μανδροτοίχου ή τής έξωτερικής πλευ­
ράς τών στρατιωτικών κτιρίων). Ή κυρία αύτή κυκλική
γραμμή άντιστάσεως, δέν επρεπε κατ’ ούδένα λόγον νά
περιέλθη είς τόν έχθρόν, άλλά πδν σημείο ν αύτής κατα-
■λαμβανόμενον ύπό τοϋ έχθροϋ, νά άνακαταλαμβάνεται
άμέσως δι’ άντεπιθέσεως.
3η Γραμμή Άμύνης (ή τελευταίος χώρος άντιστάσεως)
Ό τόπος αύτός είναι τό είς τό Κέντρον τών Στρατώνων
μεγάλο κτίριον, δπου καί τό Διοικητήριον. Εκδίδω λεπτο­
μερή δ ι α τ α γ ή ν ά μ ύ ν η ς, είς τήν όποίαν καθορίζονται
σαφώς καί έπακριβώς ή θέσις, ή δύναμις καί ό όπλισμός
έκάστου φυλακίου, έπί έκάστης γραμμής άμύνης, ώς καί
αί λοιπαί λεπτόμέρειαι, δσαι άπαιτοϋνται διά μίαν πλήρη
διαταγήν άμύνης.
Τό Σχεδιάγραμμα άμύνης καί ή διαταγή άμύνης, εύ-
ρίσκονται κατατεθειμένα εις τό Ίστορικόν Άρχεΐον τοΰ
Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη. Έπί πλέον,
έγχειρίζω είς τόν διοικητήν τβϋ Συντάγματος ένα Ση­
μείωμα, είς τό όποιον άναγράφω δλας τάς άπαιτουμένας
νά γίνουν προπαρασκευαστικός έργασίας όργανώσεως
τοΰ έδάφους (κτιρίων) καί έκπαιδεύσεως, αί όποΐαι επι­
βάλλεται νά γίνουν τό ταχύτερον, διά νά εΐμεθα έτοιμοι
κατά τήν στιγμήν τής άναμενομένης μάχης.
Διά τήν έκπαίδευσιν, είς τά όπλομηχανήματα Πεζικοϋ,
τών χωροφυλάκων, άπέστειλα ώς έκπαιδευτήν τόν άνθυ­
πολοχαγόν Πεζικοϋ Μπαράτσάν.
Έπανήλθον καί πάλιν είς τήν Στρατιωτικήν Λέσχην,
άποφεύγων νά έμφανίζωμαι. Ή άνακάλυψίς μου θά εϊχεν
ώς συνέπειαν τήν άμεσον έκτέλεσιν μου, διότι εϊχον
πολεμήσει μέ φανατισμόν τούς κομμουνιστάς κατά τό
487
ΧΎΝΤΑΓΜΑ Χ 2 Ρ - Κ ΗΧ
ΜΑΚ Ρ Υ Γ Ι ΑΝΝΗ
ΚνΜί*
ΖΧΕΔΙ ΑΓΡΑΜΜΑ ΑΜΥΝΗϊ .
ΣΤΡΑΤ2Ν2Ν ΜΑΚΡγΠΑΝΝΗ
ΚΛΙ ΜΑ
Πίρι 6ο/)οζ
Γ ρ α μ μ Η ’ Ε Σ , ν τ . Ά μ ύ ν η ς
» ’ Ε β ι ο Τ - »
» Ά μ ν ν η ς *Δ/ρ\ου
Π ί ρ ' ί β ο ^ ο ς τ ρ α τ ώ ν ο ς
φ ν * ^ ά Μ 6 » ο · » ( ξ ^ τ Ά μ ν ^ η ς
» £ 6 ω τ . »
0 ' ε δ ι . ε , ο π ^ ο π ο ^ υ β ό ^ ο υ
Θ έ & ι ς 0 ? μ ΐ 6 ν ι ο υ
0 έ«·$ ί ^ ε &ρ ε ί α ς
Χ τ α & μ ό ς Λ ι ο » ν * η β $ ι ο ς
» Έ π ι δ ΐ β ε ω ς
Π α ρ <χ τ η ρ τιτΐι ρ ι ο^
Ό ρ ΐ ί * · !
η κ | ι « Τ < ) «
Σχεδιάγραμμα άμύνης τών Στρατώνων Χωροφυλακής Μακρυγιάννη συνταχθέν υπό τοΰ άντισυνταγματάρχου Κ. Κωστοπούλου τήν 7ην Νοεμβρίου 1944.
διάστημα τής Κατοχής—ώς διοικητής τοΰ Τάγματος
Άσφαλείας Σπάρτης και Γυθείου, άπό Νοεμβρίου 1943
μέ Μάϊον 1944, καί ώς διοικητής Τάγματος Εύζώνων Α ­
θηνών, άπό Ιουλίου 1944 μέ Όκτώβριον 1944, μέ έδραν
τά Πατήσια.
Άπό 10 Νοεμβρίου μέ 3 Δεκεμβρίου 1944, προοδευτι-
κώς, όλονέν και πλησιάζει ή κρίσιμος στιγμή τής μάχης.
Τήν 4η ν Δεκεμβρίου δλα προοιωνίζουν γενική ν
έπίθεσιν τών έλασιτών, έπομένως καί τό Σύνταγμα Μα-
κρυγιάννη εύρίσκεται έν κινδύνφ. Έπέρασά νύκτα άνή-
συχον είς τήν Στρατιωτικήν Λέσχην, δπου έμενα, και
έλαβον τήν άπόφασιν, δπως άπό τής πρωίας συνδέσω
τήν τύχην μου μέ τήν Φρουράν τών Στρατώνων Μακρυ-
γιάννη.
5 Δεκεμβρίου 1944.
Τήν πρωίαν μετέβην είς τό ξενοδοχεϊον «Όλυμπος»,
παρά τήν Όμόνοιαν έπί τής όδοΰ Πειραιώς, δπου έμενεν
ή οίκογένειά μου καί άπεχαιρέτισα τήν σύζυγόν μου και
τά παιδιά μου.
Είναι ή παραμονή τής προσβολής τών Στρατώνων. Οί
έλασΐται κομμουνισταί κατέχουν δλην τήν Ελλάδα, και
τό πλεΐστον τών Αθηνών.
Περιοχή έλευθέρα λογίζεται ό χώρος Όμόνοια-Ά­
γιος Νικόλαος (Πευκάκια)-Κολωνάκι-Πλατεία Ρηγίλ-
λης - Ζάππειον - Μακρυγιάννη - Θησεΐον - Όδός Άθη-
νάς-Όμόνοια, ήτοι χώρος (1) ένός τετραγωνικού χιλιο­
μέτρου. Όμοίως, δυνάμεις Ταγμάτων Άσφαλείας καί Χω­
ροφυλακής ήσαν είς τήν Σχολήν Χωροφυλακής έπί τής
όδοΰ Μεσογείων, καί είς τούς Στρατώνας Γουδί είναι ή
ΠΙ Όρεινή Ταξιαρχία Ρίμινι.
Μικραί άγγλικαί δυνάμεις καί, Ιδίςι, τεθωρακισμένοι,
ήσαν είς τούς Στρατώνας Γουδί καί είς τήν πόλιν, Ιδίςι
περί τήν Όμόνοιαν καί τήν πλατείαν Συντάγματος, δπου
ήτο καί ή Κυβέρνησις.
Οί έλασΐται εΐχον λάβει διαταγήν νά καταληφθή ό
έλεύθερος χώρος τών Αθηνών, διά παντός μέσου και
τρόπου.
Αί μάχαι έχουν άρχίσει πλησίον τής πλατείας Όμο-
νοίας καί είς άλλα σημεία, άπό τής 4ης Δεκεμβρίου, καί
ό κλοιός περισφίγγεται. Ή άγωνία τών κατοίκων τής
πόλεως έκδηλώνεται είς τά άνήσυχα βλέμματά των.
Τήν ίδίαν ήμέραν, 5 Δεκεμβρίου καί ώραν ΙΟην, μετα­
βαίνω πεζή καί μέ πολλάς προφυλάξεις είς τό Σύνταγμα
Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, τοΰ όποίου, άπό 24 Νοεμ­
βρίου, διοικητής είναι ό συνταγματάρχης Χωροφυλακής
Σαμουήλ Γ.
Άμέσως άνέλαβα ύπηρεσίαν, ώς ύπεύθυνος στρατιω­
τικός δι.οικητής τής Άμύνης. Ένήργησα έπιθεώρησιν,
μαζί μέ τόν συνταγματάρχην Χωροφυλακής Σαμουήλ,
τών Φυλακίων έπί τών τριών Γραμμών Άμύνης καί έδωσα
έπί τόπου όδηγίας.
Α'. ΕΧΘΡΟΣ
Τό Ιον, 2ον καί 6ον Συντάγματα Πεζικοϋ τοΰ ΕΛΑΣ,
βάσει έπισήμων διαταγών καί έκ πληροφοριών άπό συλ-
ληφθέντας αιχμαλώτους, ένισχυμένα μέ τοπικάς δυνά­
μεις τών Αθηνών, έχουν συνολικήν δύναμιν (5000) πέντε
χιλιάδας περίπου άνδρών.
Όπλισμόν διαθέτουν πλήρη. Τυφέκια, αύτόματα μυ-
δράλλια, ώς καί δλμους βαρείς καί άφθονα πυρομαχικά.
Όμοίως, έχουν τά πυρά πυροβολικοϋ, τό όποιον έχει
ταχθή είς τά ύψώματα ΒΔ τοΰ Α' Νεκροταφείου Αθηνών,
ήτοι είς άπόστασιν δχι πλέον τών 1500 μ.
Β'. ΦΙΛΙΑΙ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΩΝΩΝ - ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ
ΠΙΝΑΞ
Δυνάμεως και μέσων Φρουράς Μακρυγιάννη
Μ Ο ΝΑ Δ Ε Σ
Δύναμις Ό π λ ι σ μ ό ς
Άξ /κοι Όπλΐται Άραβίδες Μάνλιχερ
Στέν Πολυβόλα Πυροβόλα "Αρματα Όλμοι 2"
Χωροφυλακή 100 429 265 24 11
Όμάς Πεζικοϋ 7 2 3 3
Πυροβολικό 7 3 2
Τεθωρακισμένα Άρματα μάχης 2 1 1
Υγειονομικοί Αξιωματικοί 1
Σύνολον 117 435 265 24 11 3 2 1 3
489
Σ η μ ε ί ω σ ι ς :
α) Πυρομαχικά τυφεκίων Μάνλιχερ άνά 50 έκαστον,
β) Πυρομαχικά άραβίδων άνά 65. γ) Πυρομαχικά Στέν
άνά 150. δ) Βλήματα πυροβολικοϋ εϊχομεν έκρηκτικά και
διατρητικά σύνολον 400. ε) Οί δλμοι διέθετον μόνον άπό
20 βλήματα έκαστος, στ) Τό άρμα διαθέτει 3 πολυβόλα
Πίατ άνά 600 φυσίγγια.
Έκ τών άνωτέρω, καταφαίνεται δτι μόνον τό ήμισυ τών
άνδρών ήτο έξωπλισμένον. Άρ α ύπήρχεν έφεδρεία άν­
δρών, έτοιμη νά άναπληρώση τάς άπωλείας.
Διοικητής τοΟ Συντάγματος Χωροφυλακής είναι ό συν­
ταγματάρχης Χωροφυλακής Σαμουήλ Γεώργιος, τοϋ ό­
ποίου ή προσωπικότης είναι άξία Ιδιαιτέρας έξάρσεως.
Διοικητής τοϋ Πυροβολικοϋ είναι ό ύπολοχαγός Πυ­
ροβολικού Σβαρνιάς.
Διοικητής τοϋ άρματος είναι ό ύπολοχαγός Πυροβο-
λικοϋ Λιαράκος Νικ.
Διοικητής τής Όμάδος Πεζικοϋ είναι ό άνθυπασπι-
στής Πεζικοϋ Πανάγου Θεόδωρος.
Τό ήθικόν τών άμυνομένων είναι άριστον. Όλοι γνω­
ρίζομεν τί θά είπή έλασίτης. Όλοι έχουν σφαγμένον
κάποιον δικόν τους. Όλοι πιστεύουν γιατί πολεμοϋν.
Όλοι έχουν έμπιστοσύνην άπόλυτον είς τόν Στρατιωτι-
κόν Διοικητήν, παλαίμαχον Πεζόν, άπό τάς μάχας κατά
τήν διάρκειαν τής Κατοχής. Όλοι γνωρίζουν δτι έάν
συλληφθοϋν θά σφαγοϋν.
Γ'. ΕΔΑΦΟΣ
α. Τό Μακρυγιάννη είναι ή Πύλη πρός τήν πλατείαν
Συντάγματος, δπου τά Υπουργεία.
β. Τά πυρά του καλύπτουν τόν Τομέα άπό τό Μνημεΐον
τοϋ Φιλοπάππου, διά τής κατ’ άξονα βαλλομένης όδοϋ
Καλησπέρη, μέχρι τούς Στύλους τοϋ Όλυμπίου Διός.
γ. Τά κτίρια τοϋ Μακρυγιάννη ώργανώθησαν μέ πο-
λεμότρυπες έπί τών τοίχων διά τούς μαχητάς τήν 5ην
Δεκεμβρίου, καί δλοι οί άμυνόμενοι είναι άφανεΐς. Ήτο
δμως άνάγκη νά γίνεται κεκαλυμμένη συνεχώς ή Διοικη­
τική Έπιθεώρησις τών Φρουρών, ή διαβίβασις πληροφο­
ριών, ή μεταφορά τραυματιών, ή άποστολή ένισχύσεων
πυρομαχικών καί άνδρών. Άμέσως διέταξα νά τεθή έπί
τό έργον ή σκαπάνη.
Έκρημνίσθη τμήμα μικρόν τών μεσοτοίχων καί ή έσω-
τερική έπικοινωνία ήτο πλήρης.
Δ'. ΑΠΟΣΤΟΛΗ
—Ή Γενική άποστολή πρός τήν Φρουράν ήτο: «Τό
Μακρυγιάννη» νά άποτελέση πύρινον φράκτην, τόν ό­
ποιον νδ μή ύπερβοϋν οί κομμουνισταί διά νά μή φθάσουν
είς τήν πλατείαν τοϋ Συντάγματος, δπου ήτο ή Κυβέρνησις.
—Ή Είδική άποστολή τής Φρουράς ήτο: «Άμυνα
μέχρι τελευταίας πνοής, Νίκη ή Θάνατος».
Ε'. ΣΧΕΔΙΟΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
—Βάσει τών άνωτέρω παραγόντων έπήγασε τό κάτωθι
σχέδιον ένεργείας, έπί τοΰ όποίου έστηρίχθη ή Διαταγή
Άμύνης. Τήν κυρίαν μάχην θά δώσω μέ δλα τά.διατι­
θέμενα μέσα: 1. Είς διαδοχικός γραμμάς Άμύνης καί,
κυρίως, έπί τοϋ περιβόλου τοϋ Στρατώνος, 2. Άνά πδσαν
στιγμήν, ήμέραν καί νύκτα, 3. Διά τοϋ πυρός καί έν
άνάγκη διά τής κινήσεως.
Η ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΑΓΩΝΟΣ
Α'. Τήν 6ην ώραν, τής 6.12.44, είναι νύξ άκόμη καί
έπικρατεϊ άπόλυτος ήσυχία. Αίφνης, καταιγισμός ριπών
αύτομάτων δπλων καί έκρήξεις χειροβομβίδων συγκλο­
νίζουν τήν άτμόσφαιραν. Οί έλασΐται προσβάλλουν τά
έξωτερικά φυλάκιά μας. Οί άνδρες τών φυλακίων μας
άγρυπνοι καί άπτόητοι άπαντοϋν είς τά πυρά των.
Τήν 7ην ώραν άρχίζει νά φωτίζη. Οί έλασΐται, μετά
μαινομένου δχλου κατά μάζας, έπιτίθενται. Τό σχέδιον
πυρός τής άμύνης λειτουργεί καλώς. Αί άπώλειαι τοϋ
έχθροϋ είναι τεράστιαι. Ό έχθρός κάμπτεται καί ύποχω-
ρεΐ, άλλά έπανέρχεται έκ νέου λυσσαλέος είς σειράν δια­
δοχικών έπιθέσεων κατά τών έξωτερικών φυλακίων μας.
Ό άγών, δλην τήν ήμέραν, διεξάγεται σκληρός, είς τά
έξωτερικά ίδίςι φυλάκια. Καθ’ δλον τό διάστημα τής ήμέ­
ρας, περιτρέχω τάς θέσεις τών άμυνομένων, τούς ένισχύω
τό ήθικόν καί τούς δίδω διαταγάς, διά τήν καλλιτέραν
όργάνωσιν τών άμυντικών των θέσεων. Έπανειλημμένως
συγκεντρώνω τήν έντός τοϋ κεντρικοΰ κτιρίου έφεδρείαν,
καί τούς όμιλώ περί τής βεβαίας νίκης καί τούς άναπτε-
ρώνω τό ήθικόν. Ό άνω 3ος δροφος, τοϋ κεντρικού κτι­
ρίου τών Στρατώνων, βάλλεται ύπό τοϋ έχθρικοϋ Πυρο-
βολικοϋ εύθυτενοϋς τροχιάς, καί άνδρες φονεύονται ή
τραυματίζονται. Διατάσσω άμέσως τήν έκκένωσιν τοϋ
3ου όρόφου. Ή ταράτσα τοϋ κτιρίου βάλλεται, δι’ δλμων
καμπύλης τροχιάς, καί έχομεν άπωλείας. Διατάσσω καί
μεταφέρονται είς τήν ταράτσαν τράπεζαι έστιάσεως, δ­
πως προφυλάσσονται οί μαχόμενοι άπό τά θραύσματα τών
δλμων. Αί άπώλειαι έπί τής ταράτσας δέν μέ έπηρεάζουν
καί δέν διατάσσω έγκατάλειψιν, διότι άποτελεΐ τήν βάσιν
πυρός πρός τήν όδόν Καλησπέρη, μέχρι τοϋ Μνημείου
τοϋ Φιλοπάππου, καί διότι είναι άριστον καί μοναδικό ν
παρατηρητήριον διά τήν συγκέντρωσιν πληροφοριών,
τόσον άπαραιτήτων διά τήν διεύθυνσιν τοϋ άγώνος. Τό
άρμα μάχης, άπό τής πρωίας, παθαίνει βλάβην άπό θραϋ-
σμα δλμου καί δέν λειτουργεί καθ’ δλην τήν ήμέραν.
Τοϋτο ήτο μεγάλο άτύχημα, διότι μόνον τό άρμα θά ήτο
είς θέσιν νά προσβάλη έκ τοΰ άσφαλους τούς έπιτιθεμέ-
νους κατά τών έξωτερικών φυλακίων. Είς τό τέλος τής
ήμέρας, ό έχθρός έχει γίνει κύριος μόνον τών έξωτερικών
φυλακίων πρός ΝΔ καί ΝΑ τών Στρατώνων, έκτος τοϋ
περιβόλου. Άπό τής 6ης Δεκεμβρίου οί Στρατώνες παύουν
νά έχουν τρόφιμα, δδωρ, φωτισμόν, έπικοινωνίαν μέ
αύτόματον τηλέφωνο ν. Ή κατάστασις αύτή διήρκεσε
μέχρι τής 13ης Δεκεμβρίου, δτε έλύθη ή πολιορκία τών
Στρατώνων. Τροφή τών άμυνομένων ήμερησίως ήσαν
5-6 γαλετάκια, σύνολον δράμια 50 περίπου.
Β' Τήν 7ην, 8ην και 9ην Δεκεμβρίου ό άγών συνεχί­
ζεται έντατικός ήμέραν καί νύκτα.
Γ,' Τήν ΙΟην Δεκεμβρίου γίνεται νέα σφοδροτάτη έπί-
θεσις καθ’ δλην τήν ήμέραν. Εκρήξεις καί σκόνη καλύ­
490
πτουν τούς Στρατώνας καί τούς ύπερασπιστάς. Ό έχθρός
ούδεμίαν πρόοδον σημειώνει.
Δ' Τήν 11ην Δεκεμβρ.ίου ύποπτος ήρεμία παρατηρεΐται.
Όλοι δμως εϊναι είς τάς θέσεις των. Τήν νύκτα τής 11ης
πρός τήν 12ην Δεκεμβρίου γίνεται σφοδροτάτη προσβο­
λή τών Στρατώνων δι’ δλων τών μέσων, έξ έγγυτάτης άπο-
στάσεως. Χρησιμοποιούνται νάρκαι, έκρηκτικαί βόμβαι,
φιάλαι βενζίνης, χειροβομβίδες, αύτόματα. Ή ψυχή τών
έμπειροπολέμων ύπερασπιστών μένει άκλόνητος. Ή νίκη
έμεινε έπαθλον είς τούς πολιορκουμένους Νικητάς.
Ε'. Πρωία 12ης Δεκεμβρίου (Αγίου Σπυρίδωνος), μέ
τήν βοήθειαν τοϋ Θεοΰ ή Ελληνική Σημαία ύπερήφανος
κυματίζει εϊς τήν ταράτσαν τοΰ κτιρίου. Τό Κόκκινο
Λάβαρο, με τό σφυρί καί τό δρεπάνι, δέν έμόλυνε τό Φρού-
ριον τοΰ Μακρυγιάννη, τό όποιον ώς σύμβολον τής έλευ-
θερίας στέκει δρθιον είς τούς νοτίους πρόποδας τής Ά-
κροπόλεως.
ΣΤ'. Άπό 13 Δεκεμβρίου 1944 άρχίζει ή άντεπίθεσις
καί ή καταδίωξις τών έλασιτών πρός Γαργαρέταν - Πετρά-
λωνα. Ανατέλλει πλέον ό ήλιος τής Ελευθερίας».
18. Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΔΙΑ ΤΑ ΕΠΙΤΕΛΕΣΘΕΝΤΑ ΜΕΓΑΛΟΥΡΓΗΜΑΤΑ
ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΓΗ
ΤΗΣ 24ης ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1944
ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Άριθμ. 1/8/1
«Άπό τής 3ης τρέχοντος, άνελήφθη ύπό τοΰ ΕΛΑΣ
ένοπλος άγών πρός κατάληψιν τής Αρχής, μέ δύναμιν
πολυάριθμον καί άρτίως έξωπλισμένην μέ δλα τά δπλα,
μηχανήματα καί μέσα τής συγχρόνου πολεμικής τέχνης
καί μέ άφθονα πυρομαχικά. Τά πρώτα πλήγματα έδέχθη-
σαν αί είς τά Προάστια Ύπηρεσίαι Χωροφυλακής καί,
έν συνεχείςι, αί έν τή Πρωτευούση Ύπηρεσίαι καί Μονά­
δες αύτής. Ή Χωροφυλακή, καίτοι έν τφ συνόλφ της άτε-
λέστατα έξωπλισμένη, μέ τυφέκια πεπαλαιωμένα ή έλατ-
τωματικά, μέ φυσίγγια άχρηστα, παλαιάς προμήθειας ή πε­
ριορισμένου άριθμοϋ, έστερημένη κατά κανόνα δπλων, έτι
δέ καί τυφεκίων δι’ άπαντας τούς όπλίτας της, μέ τήν πικρί­
αν δτι, μόλις πρό μικροΰ, άπεφασίσθη ό άφοπλισμός της
καί συνεζητεΐτο καί αύτή ή διάλυσίς της καί ή άποστολή
τών άνδρών της είς τάς έστίας των, έν τούτοις, άντιμετώ-
πισε τήν έπίθεσιν μέ τόλμην καί άποφασιστικότητα.
Έκτελοϋσα τάς διαταγάς τής Κυβερνήσεως καί πιστή
είς τάς παραδόσεις, δέν ύπέκυψεν είς τόν άνισον άγώνα,
ούτε έδέχθη νά συνθηκολογήση. Ύπερήσπισε τάς θέ­
σεις της μέ πείσμα, θάρρος καί αύτοθυσίαν καί είς τάς
προσκλήσεις τών άντιπάλων δπως παραδοθώσιν, οί άν­
δρες της άπήντων δι* όμοβροντιών. Τά δπλα ήχρηστεύ-
οντο, τά φυσίγγια έξηντλοΰντο, τά κτίρια άτινα ύπερή-
σπιζον κατέρρεον έκ τής δυναμίτιδος καί τών δλμων δι’·
ών έβάλλοντο, οί άνδρες έπιπτον νεκροί καί τραυματίαι,
αί έκ τοΰ πυρός πυρκαϊαί έδημιούργουν άτμόσφαιραν
άποπνικτικήν, ή χάλαζα τών βλημάτων, δλμων, πολυβό­
λων, όπλοπολυβόλων, τυφεκίων, δυναμίτιδος καί εις τινας
Μονάδας καί πυροβόλων, έδημιούργουν πραγματική ν κό-
λασιν* άνεφοδιασμός διά πυρομαχικών δέν άνεμένετο,
ένισχύσεις δέν ήρχοντο καί δμως δέν έκλονίζοντο. Έμά­
χοντο έπί ήμέρας νήστεις άγώνα άπελπιν καί ένήργοϋν
άποφασιστικήν έξοδον, δταν τά πυρομαχικά των έξην­
τλοΰντο, ΐνα ευρωσι τόν θάνατον ή συνεχίσωσι τόν
άγώνα, οί έκ τούτων σωζόμενοι, είς άλλην θέσιν. Τό
Σύνταγμα Χωροφυλακής καί ή Σχολή Χωροφυλακής,
παρά τάς σφοδράς έπιθέσεις άς νυχθημερόν συνεχώς έπί
έβδομάδας έδέχθησαν, δι* δλων τών δπλων καί τών πυρο­
βόλων τοΰ άντιπάλου, δέν έκάμφθησαν. Ύπό τά έρείπια
τών κτιρίων, άτινα ύπερήσπιζον, κατεσκεύαζον τά προχώ-
ματά των καί έπί τών κρημνιζομένων τοιχωμάτων ήνοι-
γον τάς πολεμίστρας των. Παρέμειναν είς τάς θέσεις των
προπύργια καί προμαχώνες τής έλευθέρας λωρίδος τής
Πρωτευούσης, είς ήν κατέφυγεν ή Κυβέρνησις, προσήλθεν
ό έπιστρατευθείς Ελληνικός Λαός, ώργανώθησαν τά έκ
τής έπιστρατεύσεως Τάγματα Εθνοφυλακής καί άνασυνε-
κροτήθησαν αί Ένοπλοι τής Χώρας Δυνάμεις διά τήν
τελικήν καταστολήν τοΰ στασιαστικού κινήματος. Είς.
έκατοντάδος άνέρχονται οί νεκροί καί οί τραυματίαι έκ τών
ήρωικών άνδρών μας, οΐτινες έπεσαν μαχόμενοι είς τάς
έπάλξεις τής τιμής καί τοΰ καθήκοντος. Είναι άναρίθμη-
τα τά θύματα τών άνδρών μας, άτινα έτυφεκίσθησαν, έ-
σφάγησαν, ήκρωτηριάσθησαν καί έβασανίσθησαν μέ με­
σαιωνικά βασανιστήρια. Οίκίαι τών άνδρών μας έλεηλα-
τήθησαν καί μέλη τών οικογενειών των έθανατώθησαν
ή άπήχθησαν ή άπεστεγάσθησαν, ύπό τήν άπηνή δίωξιν
τοΰ άντιπάλου, ριφθέντα είς τούς δρόμους άνευ στέγης
καί τροφής. Ή Χωροφυλακή έπλήρωσε βαρύν φόρον αί­
ματος καί θυσίας είς τόν βωμόν τοΰ καθήκοντος. Κατά
τήν ύπερεκατονταετή ίστορίαν μας, μαχόμενοι καί έν
πολέμφ διά τήν άπελευθέρωσιν τών δούλων άδελφών μας
καί άμυναν τών συνόρων μας, καί έν ειρήνη διά τήν έπι-
βολήν τής τάξεως καί τοΰ κράτους τοΰ Νόμου, έσχομεν
ούκ όλίγα θύματα, άλλά, κατά τόν σημερινόν άγώνα, τά
θύματα τής Χωροφυλακής εϊναι άνευ προηγουμένου. Τό
αίμα δμως τών άνδρών μας δέν έρρευσεν έπι ματαίφ. Έ-
χύθη διά νά προστατευθώσιν αί άπειληθεΐσαι έλευθερίαι
του καί ή κατάλυσις τής έννοίας τοΰ Κράτους, διά νά κατα-
παύση ή τρομοκρατία, ή βία, ή άπάτη καί ή συκοφαντία.
Έχύθη, διά νά προστεθή είς τήν Ιστορίαν τής Χωροφυ­
λακής ή λαμπροτέρα της σελίς, διά νά τήν γνωρίσωσι
καί έκεΐνα τά μέλη τής κοινωνίας, άτινα έπηρεάσθησαν
έκ τής συκοφαντικής έκστρατείας τών έχθρών της, διά
491
νά λάβη τήν έμπρέπουσαν θέσιν μεταξύ τών Ένόπλων
Δυνάμεων τής Χώρας καί καταστή γνωστόν τό έργον και
ή άξία της, είς τόν πολιτικόν τής χώρας κόσμον.
Αξιωματικοί, Ύπαξιωματικοί καί Χωροφύλακες,
Κλίνομεν γόνυ πρό τών ήρωικών νεκρών μας, στώμεν
έν προσοχή πρό τών τετιμημένων τραυματιών μας καί
άς συνεχίσωμεν μέ τό δπλον άνά χεΐρας, μέ τήν αύτήν
έπιμονήν, θέλησιν καί άποφασιστικότητα, τόν σκληρόν
άγώνα δν άνελάβομεν, διά τήν δλοκληρωτικήν άπελευθέ-
ρωσιν τοϋ Έλληνικοϋ λαοϋ καί τόν πλήρη άφοπλισμόν
τοϋ όλιγαρχικοϋ ίδιωτικοΰ στρατοϋ, πεποιθότες δτι ό
Ελληνικός λαός θά μάς εύγνωμονή, ή Πολιτεία θά άνα-
γνωρίση τό εργον μας καί θά περιλάβη μέ τάς δικαιουμέ-
νας τιμάς καί άμοιβάς τούς άνδραγαθήσαντας καί ή 'Ιστο-
ρία^έν θά σιγήση, διά τήν ήρωικήν καί άποτελεσματι-
κήν δράσιν τής Χωροφυλακής, κατά τήν κρίσιμον ταύτην
καμπήν τής δεινοπαθούσης Πατρίδος.
Ή παρούσα ν’ άναγνωσθή έν προσκλητηρίφ, είς άπαν-
τας τούς άνδρας τής Χωροφυλακής».
Ό Άρχηγός
Α. ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ
Συνταγματάρχης
ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΓΉ
1ης ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1944
Άριθμ. 1/8/5
«Τό Νέον έτος 1945 εδρε τήν Χωροφυλακήν έν συνα-
γερμφ, μέ τό δπλον άνά χεΐρας, μαχομένην διά τάς έλευ­
θερίας τοϋ λαοϋ καί τήν περιφρούρησιν τής έννοίας τοΰ
Κράτους, αΐτινες ήπειλήθησαν ύπό όλιγαρχικοϋ ιδιωτι­
κού στρατοϋ, χρησιμοποιήσαντος τά δπλα καί τό χρήμα
τής Πατρίδος καί τών συμμάχων της, ουχί διά νά έκδιώξη
τόν κατακτητήν, άπό τά κατεχόμενα είσέτι ύπ’ αύτοϋ
Ελληνικά έδάφη, άλλά διά νά έξαπολύση κατά τής Χώρας
έμφύλιον σπαραγμόν άνευ προηγουμένου. Τό Σώμα τής
Χωροφυλακής, ίδρυθέν πρό 112 περίπου έτών, μέ άπο-
κλειστικήν άποστολήν δπως καταστή ση Κράτος, τήν
μόλις πρό όλίγων έτών άπελευθερωθεΐσαν έκ τοϋ ξενικοΰ
ζυγοΰ Χώραν, ήτις εύρίσκετο έν άναρχίςι καί έσπαράσσετο
έκ τών έμφυλίων διαμαχών καί τής τρομοκρατίας τών πο­
λυπληθών ληστοσυμμοριών, αΐτινες είχον ύποκαταστήσει
τό Κράτος, άνταπεκρίθη άπολύτως είς τάς προσδοκίας τοϋ
"Έθνους. Έκτοτε, άνδρωθέν έν τφ άγώνι κατά τών κακο­
ποιών καί τών.έχθρών τής τάξεως, γαλουχηθέν μέ τάς
άρχάς τοϋ σεβασμοϋ καί τής προστασίας τών δικαιωμά­
των τοϋ λαοϋ καί τής ύποταγής καί έφαρμογής τών νόμων
τοϋ Κράτους, καί άνατραφέν μέ τάς Έθνικάς ιδέας καί
τούς Εθνικούς πόθους τής φυλής, κατέστη σοβαρά Εθνι­
κή δύναμις, πρωτοπόρος καί συνεπίκουρος πάσης Εθνι­
κιστικής κινήσεως καί δράσεως, καί φοβερός άντίπαλος
πάσης άναρχικής καί άντιλαϊκής έπιβουλής. Ό άποτελε-
σματικός άγών, δν κατά τόν λήξαντα μήνα τοϋ λήξαντος
έτους διεξήγαγέ κατά τών έπιβουλευθέντων τό Κράτος
καί τάς λαΐκάς έλευθερίας ένόπλων στασιαστών, μέ τάς
έκατόμβας τών θυμάτων μας, άπέδειξε τό Σώμά μας ύγιή
καί Ισχυρόν στρατιωτικόν όργανισμόν, άξιον τής Εμπι­
στοσύνης τής Πολιτείας καί τών προσδοκιών τοΰ Έθνους.
Μέ τήν πεποίθησιν δτι, τό άνατέλλον Έτος, θά έπανα-
φέρη είς τήν χειμαζομένην Πατρίδα τήν φυγαδευθεΐσαν
γαλήνην καί όμόνοιαν, καί θά καταστήση αύτήν καί πά­
λιν πραγματικώς έλευθέραν, ένδοξον, Ισχυροτέραν, έδα-
φικώς μείζονα καί οίκονομικώς εύημεροΰσαν, τό δέ Σώ­
μά μας λαμπρότερον καί άκμαιότερον, άπευθύνω είς ά-
παντας τούς Αξιωματικούς καί 'Οπλίτας θερμόν χαιρετι-
*σμόν καί έγκαρδίους εύχάς, δπως αύτοί τε καί αί οίκο-
γένειαί των, διέλθωσι τοϋτο έν ύγείςι καί εύτυχίςι καί
πραγματοποιήσωσι κατ’ αύτό πάσαν εύγενή φιλοδοξίαν
των.
Ή παροϋσα νά άναγνωσθή έν προσκλητηρίφ είς ά-
παντας τούς άνδρας τής Χωροφυλακής».
Ο ΑΡΧΗΓΟΣ
Η ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΙΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
ΥΠΟ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΘΝΟΦΥΛΑΚΗΣ
Είσηγητικόν Σημείωμα
«Ιον. α. Ή συντελεσθεΐσα έκκαθάρισις τών άπελευ-
θερουμένων περιφερειών παρίσταται άνάγκη νά συμπλη-
ρωθή δι’ άστυνομικής έκκαθαρίσεως, καί τοΰτο διότι είς
τάς έλευθερουμένας περιοχάς εύρίσκονται πλεΐστα σοβα­
ρά κομμουνιστικά στοιχεία μέ σοβαράν δράσιν, κατά τό
πρόσφατον παρελθόν καί τό καταστελλόμενον στασια­
στικό ν κίνημα. Ή Αστυνομία Πόλεων δέν δύναται νά
διεξαγάγη ταχέως καί άποτελεσματικώς τήν τοιαύτη ν έκ-
καθάρισιν, καί διότι ή δύναμις τών άστυνομικών όργάνων,
είς έκαστον Τμήμα, είναι άνεπαρκής καί διότι τό ήθικόν
αύτών δέν έχει είσέτι άναπτερωθή.
β. Είναι άνάγκη, πρός έξασφάλισιν τής ζωής, έλευθε-
ρίάς καί περιουσίας τών κατοίκων καί άναπτέρωσιν τοΰ
ήθικοϋ αύτών, ΐνα έλθωσιν συνεπίκουροι τών Άστυνο­
μικών Άρχών καί άποβή ούτως άσφαλής καί άποτελε-
σματική ή έκκαθάρισις τής Πρωτευούσης, νά ύπάρχη
διά περιπόλων άστυνομική έπαγρύπνησις καθ’ άπασαν
τήν νύκτα, καθόσον, καθ’ ύπαρχούσας πληροφορίας, τά
κομμουνιστικά στοιχεία, κινούμενα διαρκούσης τής νυ­
κτός, προβαίνουσιν είς έκβιάσεις καί άλλας παρανόμους
ένεργείας είς βάρος τών Έθνικιστών πολιτών, Ιτι δέ
καί είς συνεννοήσεις καί συνωμοτικάς πράξεις, έξυπηρε-
τούσας τήν συνεχιζομένην στάσιν.
γ. Διά τήν άστυνομική ν έκκαθάρισιν καί τήν νυκτερινή ν
έπαγρύπνηάιν, δέον νά’ένισχυθώσι τά Αστυνομικά Τμή­
ματα δι’ έπαρκοϋς δυνάμεως Χωροφυλακής καί Εθνοφυ­
λακής, έγκαθισταμένης είς αύτά, μέχρις δτου ή Αστυνο­
μία Πόλεων, ένισχυομένη ύλικώς καί ήθικώς, καταστή
έπαρκής διά τήν έξασφάλισιν τών κατοίκων τής Πρωτευ­
ούσης άπό πάσης έκνόμου πράξεως ή όχλήσεως, έκ μέ­
ρους τών κομμουνιστών ή τών συμπαθούντων αύτούς.
2ον. Κατά θετικάς πληροφορίας, κατά τάς γενομένας
έκκαθαρίσεις τών έλευθερουμένων περιοχών ύπό τής Ε ­
θνοφυλακής, έσημειώθησαν είς έρευνηθείσας οίκίας ά-
ραιά κρούσματα λεηλασιών».
Άθήναι 3 Ίανουαρίου 1945
Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
492
19. Η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗ
ΔΙΑ ΤΟ ΕΠΙΤΕΛΕΣΘΕΝ ΥΠΟ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΜΕΓΑΛΟΥΡΓΗΜΑ
ΠΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΡΕΙΝΗ ΤΑΞΙΑΡΧΙΑ
ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ
Άριθ. Πρωτ. 10 Σ.Δ. τή 1η Ίανουαρίου 1945
Πρός
Τόν Συνταγματάρχην κ. Δουκάκην Δημήτριον
«Εύχαριστώ θερμώς διά τάς εύχάς ύμών καί τών Αξιω­
ματικών καί Όπλιτών τής Χωροφυλακής.
Έξετίμησα όπλίτας Χωροφυλακής διά τήν πίστιν των
καί τήν αύτοθυσίαν των εις τούς άγώνας τής Ιταλίας.
Υπήρξαν γενναίοι.
Ή κακή Μοίρα ήθέλησε, νά συνεχίσωμεν έδώ άγώνας,
έναντίον δολοφόνων και διεθνιστών, είς τόν δυστυχισμέ­
νο ν τόπον μας.
'Η Χωροφυλακή καί πάλιν, ώς καί μέχρι τοϋδε, άπέ-
δειξε τήν αύτοθυσίαν της. Έχει καί πάλιν πλεΐστα θύματα.
Ταϋτα θά είναι έσαεί ώς φωτεινή άπόδειξις έναντίον
τών συκοφαντών, οίτινες όχυροϋνται έναντι τής ούχί έπι-
βαλλομένης διαγωγής μερικών άτόμων τής Χωροφυλακής.
Δι’ αύτό, δράττομαι τής εύκαιρίας, διά νά εύχηθώ διά τήν
γενναίαν Χωροφυλακήν νά φθάση είς τό ύψος τής γεν­
ναιότητάς της άπό πάσης άπόψεως. Κάθε εύχή διά τά άτο­
μά σας καί διά τάς οίκογενείας σας».
ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ
Συνταγματάρχης Πεζικοϋ
ΙΠ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΡΕΙΝΗ ΤΑΞΙΑΡΧΙΑ
ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ
Άριθ. Πρωτ. 804
ΔΙΑΤΑΓΗ
«Άπό τινων ήμερών ή Ταξιαρχία συγκαταλέγει μεταξύ
τών διοικητών της καί τόν γνωστόν, διά τούς άγώνας του,
άντισυνταγματάρχην Γκίκαν Σόλωνα. Ούτος, άναλαβών
τήν διοίκησιν συγκροτήματος, ώργάνωσε μίαν έκκαθά-
ρισιν τής περί τόν Έρυθρόν Σταυρόν περιοχής καί άνέ-
λαβεν αύτός ούτος τήν διοίκησιν τής έπιθέσεως προσω­
πικώς. Αύτη ήρξατο άπό τής 08.30' καί έπερατώθη τήν
18.00' ώραν.
Εκτός τοϋ 6ου Τάγματος, δπερ συνεχίζει τήν προσπά-
θειάν του, πάντοτε κατά λίαν άξιέπαινον τρόπον, συμμε­
τείχε καί Τμήμα Χωροφυλακής. Τό Τμήμα τοϋτο έδωσε
καί πάλιν τό αίμά του ύπέρ τοΰ "Εθνους. Δύο άξιωματικοι
του νεκροί καί δύο χωροφύλακες, 1 τραυματίας άξιωματι­
κός καί 5 χωροφύλακες ήσαν τά θύματα τών διεθνιστών.
Παρουσιάζων τήν εικόνα τής αύτοθυσίας ταύτης, τών
γενναίων τούτων έκτελεστών τοΰ καθήκοντος καί τής θυ­
σίας, έλπίζω δτι δταν ό σάλος, ή συκοφαντία, τό μίσος
καί τό ψεϋδςς θά έκλείψουν, θά άναγνωρισθή ύφ’ άπάν-
των δτι, έάν τό Σώμα Χωροφυλακής άριθμή, πιθανόν,
άνάξια μέλη, δέν δύναται νά τίθεται έν άμφιβόλω ή έν
διωγμφ δν ύγιές καί Έθνικόν σύνολον.
Αύτό τοϋτο θά δυνηθή νά άποβάλη έν ήρεμίςι καί δι­
καιοσύνη τά άνάξιά του στελέχη.
*Ως Διοικητής τής Ταξιαρχίας, είς τήν περιοχήν τής
όποίας μάχονται Τμήματα Χωροφυλακής, θεωρώ τόν έ­
παινον δτι δέον νά προέλθη έξ άλλων, διότι έγώ γνωρίζων,
έπαινών καί έκτιμών τάς προσπαθείας των, γνωστοποιώ
δτι άπ’ άρχής τοϋ Έθνικοϋ τούτου, έναντίον τών Διεθνι-
στών άγώνος, ή Χωροφυλακή άριθμεΐ: Νεκρούς, άξιωμα-
τικούς 5, χωροφύλακας 1. Τραυματίας, άξιωματικούς 12,
χωροφύλακας 56.
Μόνοι τους οί άριθμοί, άποδεικνύοντες τήν θυσίαν,
προκαλοϋσι τούς δικαίους έπαίνους, άλλά καί τήν εύγνω-
μοσύνην έκείνων ύπέρ ών έπεσαν».
Άθήναι τή 12.12.1944
ΘΡ. ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ
Συνταγματάρχης Πεζικοϋ
ΜΕΤΑΛΛΙΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ
«... Ό Δήμος ΑΘΗΝΑΙΩΝ, προτάσει τοϋ Δημάρχου
Κωνστ. Γ. Κοτζια όμοφώνφ άποφάσει τοΰ Δημοτικοΰ Συμ­
βουλίου, ληφθείση κατά τήν Συνεδρίασιν τής 13.9.1951,
ΑΠΟΝΕΜΕΙ είς τό Σύνταγμα Χωροφυλακής Μακρυ-
γιάννη ΤΟ ΑΡΓΥΡΟΥΝ ΜΕΤΑΛΛΙΟΝ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ
ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, είς ένδειξιν εύγνωμοσύνης πρός τό Σύν­
ταγμα τοϋτο, τό όποιον διά τής δράσεώς του έναντίον
τών έπιβουλευθέντων τήν Ελευθερίαν καί τόν Πολιτι­
σμόν τής Χώρας στασιαστών, κατά Δεκέμβριον τοϋ 1944,
καί διά τής θυσίας τών ήρωικώς πεσόντων 160 άνδρών
αύτοϋ, διέσωσε τήν πόλιν τών Αθηνών καί τήν Ελλάδα
όλόκληρον, άπό τής ύποδουλώσεως αύτών είς τόν Σλαυο-
κομμουνισμόν ».
Άθήναι τ$. 9η Δεκεμβρίου 1951
Ό Δήμαρχος Ό Πρόεδρος τοϋ Δ.Σ.
ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΚΟΤΖΙΑΣ ΚΩΝ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ
ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ
ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΝΟΜΗΝ ΤΟΥ ΜΕΤΑΛΛΙΟΥ
«Ή άπόφασις τοΰ Δημοτικοΰ Συμβουλίου τής Πόλεως
τών Αθηνών, περί άπονομής τοΰ Άργυροϋ Μεταλλίου
493
Ό πρόεδρος τοΰ Δημοτικοΰ Συμβουλίου τοΰ Δήμου Αθηναίων κ. Νικολόπουλος, παραδίδων είς τόν διοικητήν τοΰ Συντάγματος
Μακρυγιάννη συνταγματάρχην Όδ. Τριαντάφυλλου τό Άργυροΰν Μετάλλιον τής πόλεως τών Αθηνών, είς ένδειξιν ευγνωμοσύνης
πρός τό Σύνταγμα.
494
Ο Α Ι η Μ Ο * : Α Θ Ν Ν Α Ι 2 Ν
Ρΐ Κ) 1 Α€ ν ΤΟ* Α^ΜΑΡΧΟτ ΚΩ<ΤΑ Γ. Κ 0 Γ / Ι Λ Η Αί Γ**ΟΦόΜί Α^Όφ^».· ί ?ο*
ΑμΜΟΠΚΟΥ ΟΜΒΟΥΛΚΪΥ ΛΜφβΟ*»« ΚΑΤΑ Π«Ν *η»ΐΧ»1>«ίΝ 1Μ< ΰ-«ΠΤ*.ί*ΡΙί»ΙΟΎ ΓΛΙ
Α Π Ο Ν € Η € Ι
€«< ΙΟ ΓΓΝΤΑΓ^Λ ΒΑίΙΛίΚΜ* ΧΟΡΟΦΥΛΑΚΗ ί ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ
ΑΡΓΥΡΟΥΣ Μ€ΤΑΛΛ10Ν Τ Μ ΡΟΛ€β< ΤΟΝ ΑβΗΝΟΝ
€ * £ΝΑ€φΝ £ΥΓΝΟΜΟ«»*ι< ΠΡΟ* ΤΟ ΣΎΝΤΑΓΜΑ^ ΤΟΥΤΟ ΙΟ ΟΙΧ»ΟΝ Α»Α ΤΜί ΑΡΑ/Χ2* ΤΟΥ €ΝΑΝΤΐθΝ
?$Ν €Ρΐ(ΐθΎΑ<Υ&€ΝΤβΝ ΤΜ»ι €Λ<,ΥθίΡ1ΑΝ «ΑΙ Κ>* ΠΟΑΙΤΙΚΜΟΝ Γ'Μ< Χ?ΡΑ< ί ΤΑΐ ΐ Αΐ ΤΟΝ ΚΑΤΑ Α€Κ€ΗΟΡίϋΝ
ΤΟ> #44 ΚΑΙ ΑΙΑ ΤΜ* ΟΥίΙΑί Τ0Ν ^ΡβΙΚΟί. Π^ΐΟΝΤβ*» 160 ΑΝΑΡΟΚ Αϊ Ι Ον Α*€·!ί)«Χ ΤΜΝ ΠΟΛΙΝ Τ»Η Α0ΝΝΟΝ
ΚΑΙ ΤΙ«Ν { ΛΛΑΑΑ ΟΛΟΚΛΗΡΟΝ ΑΠΟ Τ»*ί ΥΠΟΑΟΥΛβϊΓϋ»; Α»»ΟΗ ( Ι · ΤΟΝ ίΛΑΥ0Κ0ΜΜ0ΎΜ*Μ0»«
7 ο Δίπλωμα απονομής του Άργυρον Μεταλλίου τής πό&ως τών Αθηνών πρός τό Σύνταγμα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, άνθ’
ών επραξε διά τήν όιάσωσιν τής πρωτευούσης και τής Ελλάδος κατά τό Δεκεμβριανόν κίνημα τοΰ 1944.
είς τό Σύνταγμα τί|ς Βασιλικής Χωροφυλακής Μακρυ-
γιάννη, άποτελεΐ μίαν δικαίαν έπιβράβευσιν τών μεγά­
λων ύπηρεσιών τάς όποίας προσέφερε τοΟτο, είς τόν
σκληρό ν άγώνα τής άμύνης τής Πόλεως, κατά τών έπι-
δρομέων άνταρτών, και δι* αύτής είς τήν άμυναν όλοκλή-
ρου τοΰ "Εθνους.
Έρμηνεύομεν τήν εύγνωμοσύνην τής Πόλεως, πρός
τούς ήρωικούς μαχητάς τοϋ Μακρυγιάννη, πρός τήν
ίεράν μνήμην έκείνων οΐτινες επεσαν είς τήν έπαλξιν
τής Ελληνικής έλευθερίας, προμαχοϋντες τών εύγενε-
στέρων Ιδανικών τής Πατρίδος, ύπέρ τών όποίων πρό­
θυμοι, ένθουσιώντες καί άποφασιστικοί, προσέφερον τήν
ύπερτάτην θυσίαν τής ζωής, τηροϋντες τόν δρκον, δσον
οί γενναιότεροι τής Έθνικής Ιστορίας, καί ούδόλως
ύπολειπόμενοι τών άνδρειοτέρων άγωνιστών της.
Αί στιγμαί τοϋ άγώνος των, υπήρξαν άπό τάς πλέον άπο-
φασιστικάς τής έλληνικής ζωής. Διότι άπό τήν έκβασίν
του, έκρίνετο ή τύχη τής Πόλεως καί άπό τήν τύχην τής
Πόλεως έμελλε νά κριθή έάν ή Ελλάς θά παρέμενεν έλευ-
θέρα ή θά ύπέκυπτεν είς τήν τυραννίαν τών έχθρών της
καί τών κακών έκείνων Ελλήνων, οΐτινες έγένοντο συνει­
δητά όργανα τών έχθρών τής Πατρίδος.
Εύγενεΐς συνεχισταί τών ώραίων καί ύψηλών παραδό­
σεων τοϋ ήρωικοϋ Σώματος τής Βασιλικής Χωροφυλακής,
οί άνδρες τοϋ Μακρυγιάννη, έφεραν τοϋτο διά τής ίδι-
κής των αύτοθυσίας είς θέσιν έτι περισσότερον περίοπτον
καί έπιφανή, είς τάς αίματηράς σελίδας τής Έθνικής
Ιστορίας. Είς δέ τάς καρδίας τών Ελλήνων ύψωσαν τό
αίσθημα τής εύγνωμοσύνης, είς ενα συνεχές θυμίαμα θαυ­
μασμού καί λατρείας, θαυμαζόμενοι διά τήν ύψηλήν φι­
λοπατρίαν καί τιμώμενοι διά τήν άρετήν.
Πρός τοιούτους άνδρας, άξίους τών ήρωικών παραδό­
σεων τοϋ εύγενοϋς τών Ελλήνων "Εθνους. Πρός τοιού­
τους μαχητάς τής έλευθερίας, οΐτινες μετέβαλον τά τείχη
τοϋ Ιστορικοϋ τούτου πλέον χώρου είς προχώματα άντι-
στάσεως, ένθυμίζοντα τά τείχη έκεΐνα τής Έλληνικής
άντιστάσεως, ένώπιον τών όποίων έπί αιώνας συνετρί-
βοντο τά έπερχόμενα στίφη τών βαρβάρων. Πρός τοιού­
τους στρατιώτας τοϋ Χριστοϋ καί τής Ελλάδος, ή Πόλις
τών Αθηνών εύγνωμονοΰσα προσφέρει τιμήν καί εύ-
χαριστήρια.
Τό Άργυροΰν Μετάλλιον τής Πόλεως άς είναι ή ύψη-
λή συμβολική έκδήλωσις τής βαθείας εύγνωμοσύνης τής
Πόλεως πρός τό ήρωικόν Σύνταγμα τής Βασιλικής Χωρο­
φυλακής Μακρυγιάννη, τήν όποίαν έρμηνεύομεν σήμε­
ρον μέ τήν βαθεϊαν πίστιν, δτι ύψηλά παραδείγματα πα­
τριωτικής αύτοθυσίας καί Ελληνικών άρετών, ώς έκεΐνα
τών άνδρών τοϋ Συντάγματος τούτου, τών Ηρώων τοϋ
Μακρυγιάννη, δέν παραμένουσιν έν τή ίστορίςι άνευ μι­
μητών καί έπαναλήψεων. Καί διά τοϋτο έπαξίως τιμώνται
καί ώς ύψηλά διδάγματα τών έπερχομένων, πρός τούς
όποίους παραδίδονται είς μίμησιν καί είς ύπερβολήν.
Τό Δημοτικόν Συμβούλιο ν Αθηναίων, αισθάνεται μεί-
ζονα υπερηφάνειαν, διότι ή Πόλις φιλοξενεί τόν ίερόν χώ­
ρον τής θυσίας, τά όστά τών τιμωμένων μαρτύρων είς οϋς
άπονέμομεν σήμερον προσερχόμενοι ένταϋθα, είς τελε­
τήν σεμνήν καί άξίαν τής Ιδικής των άνδρείας, τήν όφει-
λομένην ύπερτάτην τιμήν.
Τής Έλληνικής πίστεως τών γενναίων άνδρών τής
Βασιλικής Χωροφυλακής».
ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ
’Αριθ. Πρωτ. 3.888
Έν Άθήναις τή 26η Ίανουαρίου 1952
ΨΗΦΙΣΜΑ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ
ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΘΗΝΩΝ
Πρός
ΤΟ ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Ένταϋθα
Κύριε Αρχηγέ,
Τό Διοικητικόν Συμβούλιον τοϋ Έμπορικοϋ Συλλόγου
Αθηνών, διερμηνεϋον τά αισθήματα τοΰ Έμπορικοϋ κό­
σμου Πρωτευούσης, έχει τήν τιμήν νά έκφράση τάς θερμο­
τέρας τών εύχαριστιών του καί τήν εύγνωμοσύνην του,
πρός τε Υμάς καί τούς Αξιωματικούς καί άνδρας τοΰ Σώ­
ματος Χωροφυλακής, διότι διά τής έπιδειχθείσης, κατά
τά τελευταία γεγονότα Δεκεμβρίου 1944-9 Ίανουαρίου
1945, εύρυτέρας περί καθήκοντος άντιλήψεως, τής εύ-
τολμίας καί τοΰ μετ’ αύτοθυσίας ήρωισμοΰ πάντων, έπε-
τεύχθη ή ταχεία Άπελευθέρωσις τών ΑΘΗΝΩΝ
καί ή διάσωσις τοΰ μεγαλυτέρου τμήματος τής έμπορικής
άγοράς μας έκ βεβαίας καταστροφής. Ιδιαιτέρως, έπι-
θυμοΰμεν νά τονίσωμεν δτι τοιαϋται πράξεις, ΟΥΧΙ
ΑΣΥΝΗΘΕΙΣ ΕΙΣ ΤΟ ΓΕΝΝΑΙΟΝ ΣΩΜΑ ΤΗΣ ΧΩΡΟ­
ΦΥΛΑΚΗΣ, προσέθεσαν είς αύτήν νέους τίτλους τιμής
καί δόξης καί Έθνικής ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ.
Ό Γενικός Γραμματεύς Ό Πρόεδρος
(Υπογραφή) (Υπογραφή)
«...Περί άπονομής ΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΙΑΣ
είς τό ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ
Β.Δ. 24.3.1951 - ΦΕΚ 104/11.4.1951 Τεΰχος Α'.
ΠΑΥΛΟΣ
ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
«Προτάσει τοΰ Ήμετέρου ,έπί τών Εσωτερικών Υ ­
πουργού άπεφασίσαμεν και διατάσσομεν:
Ά ρ θ ρ ο ν μόνον
Άπονέμομεν είς τό Σύνταγμα Χωροφυλακής Αθηνών
(ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ) τήν διά τοΰ άπό 18.6.1938 Β. Διατάγμα­
τος καθορισθεΐσαν ΠΟΛΕΜΙΚΗΝ ΣΗΜΑΙΑΝ τών Συν­
ταγμάτων Πεζικοϋ.
Είς τόν αύτόν έπί τών Εσωτερικών Υπουργόν άνατί-
θεμεν τήν δημοσίευσιν καί έκτέλεσίν τοΰ παρόντος Δια­
τάγματος».
Έν Άθήναις τή 24η Μαρτίου 1951
ΠΑΥΛΟΣ Ό έπι τών Εσωτερικών Υπουργός
Β . Ν. Μπακόπουλος
496
’Ο διοικητής τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη συνταγματάρχης Ευάγγελος Σοφράς παραλαμβάνων τήν Πολεμικήν
Σημαίαν,ήτις άπενεμήθη εις τό Σύνταγμα διά τάς προσφερθείσας υπό τούτου υπηρεσίας εις τόν άγώνα κατά τών κομμουνιστών
τόν Δεκέμβριον τοΰ 1944.'
497
ΚΡΙΣΕΙΣ ΤΙΝΕΣ ΔΙΑ ΤΗΝ ΔΡΑΣΙΝ
ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ
ΚΑΤΑ ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΟΝ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ 1944
«...Έτσι ή μάχη τής Χωροφυλακής στοϋ ΜΑΚΡΥ-
ΓΙΑΝΝΗ ύπήρξεν ή μάχη τής Ελλάδος. Καί δέν είναι
ύπερβολή αν χαρακτηρισθή άκόμα καί ώς* μάχη τής
Εύρώπης. Καί τοϋτο διότι, άν τότε ή Ελλάς περιήρχετο
είς τά όργανα τής Μόσχας, ή Τουρκία θά περιεσφίγγετο
άπό παντοϋ και θά παρέλυε, θά έπηρεάζοντο αί ίταλικαί
έκλογαί, όπως καί αί γαλλικαί καί ·τό Σιδηροϋν Παραπέ­
τασμα θά έκάλυπτεν, έντός όλίγου, διά τών μεθόδων τών
Λαοκρατικών Κυβερνήσεων καί όλόκληρον τήν Εύρώ-
πη ν».
9.12.1951 Δ. ΚΟΚΚΙΝΟΣ
Αύτός ό χώρος πού έχουμε συναχθή σήμερα, έπίσημοι
καί Λαός, διά νά άφιερώσωμε κάτανυχτικες στιγμές στη
μνήμη τών άθανάτων Ηρώων τοϋ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΧΩ­
ΡΟΦΥΛΑΚΗΣ, δέν είναι μονάχα χώρος Ιστορικός. Εί­
ναι Ναός, 'Ιερό καί Βωμός Ε λ ε υ θ ε ρ ί α ς . Ό χώρος
αύτός θά μείνη είς τούς αΙώνας Εθνικό Προσκύνημα.
«...Άν, οί 85 Αξιωματικοί καί οί 395 ανδρες τής Χω­
ροφυλακής, έλύγιζαν γιά μιά στιγμή, κι άφηναν νά πέση
καί τό τελευταΐον Προπύργιον, ή Ελεύθερα Ελλάς θά
ανήκε σήμερον στήν Ιστορία. Θά ήτανε, γιά έκείνους
πού θά έπιζοϋσαν, μακρινή άνάμνησις». .
9.12.1951 . ΣΠΥΡ. ΜΕΛΑΣ
«...Ή άντίστασις τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής ΜΑ-
ΚΡΥΓΙΑΝΝΗ έσωσε, δ,τι έσώθη, άπό τήν φρικώδη σφα­
γή τοϋ Δεκεμβριανού Αγίου Βαρθολομαίου. Ή Χωρο­
φυλακή θά έχη τό δικαίωμα νά άτενίζη μέ υπερηφάνειαν
πρός τόν Στρατώνα τοϋ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ, δπου έξει-
λίχθη ό ώραιότερος άγώνας αύτοθυσίας, τιμής καί καθή­
κοντος. Ό Λαός μέ τό άλάθητον ένστικτόν του τό άνε-··
γνώρισεν».
Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ
Στρατηγός
«...Πρώτην φοράν είς τήν ζωήν μου βλέπω Άστυνο-
μικόν Σώμα νά περιβάλληται ύπό τόσης άγάπης, στοργής
καί έμπιστοσύνης παρά τοϋ Λαοϋ».
25.3.1945 ΣΚΟΜΠΥ
Στρατηγός
«...Ή ήρωική άμυνα τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής,
έπέτρεψεν είς τά τμήματά μου νά κρατήσουν τάς θέσεις
των, κατά τάς πρώτας έπιθέσεις τών άνταρτών».
Άγγλος ταξίαρχος
«...Τότε, δτε τό πδν έσείετο, ή 3η Όρεινή Ταξιαρχία
σδς έγνώρισε δίπλα της παραστάτην. Σδς τούς ήρωας τοϋ
ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ».
ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΣ
Αντιστράτηγος
«...Άνωτέρα" πάσης περιγραφής είναι ή γενναιότης, ή
ψυχραιμία, ή αύτοθυσία καί ή πρός τόν θάνατον περιφρό-
νησις τών Άξιωματικών καί Όπλιτών τοΰ ΣΥΝΤΑΓΜΑ­
ΤΟΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ, κατά τάς έπι-
χειρήσεις άπό 6ης έως 12.12.1944 καί ιδιαιτέρως τών
έξωτερικών αύτοΰ φυλακίων, μεθ’ ών άπό τήν ταράτσαν
τής οικίας μου συνεπολέμησα».
18.12.1944 Ν. ΚΑΡΑΜΑΝΩΛΗΣ
Αντιστράτηγος
«...Διατηρώ τήν άνάμνησιν δτι είς τήν μάχην τής 6ης
Δεκεμβρίου 1944 ή ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗ έδειξε μαχητικό­
τητα πολύ καλλιτέραν καί αύτοϋ τοΰ Πεζικοϋ είς τό ό­
ποιον άνήκω. Σδς συγχαίρω καί σδς εύχαριστώ».
6.12.1944 ΚΩΣΤΟΠΟ ΥΛΟΣ
Άντισυνταγματάρχης Πεζικοϋ
«...Σδς συγχαίρω διά τήν άπαράμιλλον άτομικήν σας
άνδρείαν. Έσώσατε τήν Ελευθερίαν τής Πατρίδος μας.
Διά τής σημερινής μάχης είσθε Σωτήρες τής Πατρίδος
μας διά μίαν άκόμη φοράν».
10.12.1944 ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ
Άντισυνταγματάρχης Πεζικοϋ
«...Έσώσατε τάς Α θ ή ν α ς . Έσώσατε τήν Ελλάδα.
Έγράψατε τάς ώραιοτέρας σελίδας τής Ιστορίας τής
ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ. Πάντες οί πολΐται άναγνωρίζουν τήν
προσπάθειάν σας, σδς άτενίζουν μέ σεβασμόν καί σάς
θεωροϋν ΣΩΤΗΡΑΣ».
16.1.1945 ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ
Άντισυνταγματάρχης Πεζικοϋ
Διοικητής Άμύνης Συντάγματος Μακρυγιάννη
«...Ή σημερινή μάχη, τήν όποίαν έπί 7 ώρας έδώσατε
καί πού έξακολουθεΐ μέ άμείωτον σφοδρότητα, θά μείνη
498
ζωντανόν παράδειγμα πρός μίμησιν εϊς τήν Ιστορίαν
τής ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ»,
10.12.1944 Γ. ΣΑΜΟΥΗΛ
Συνταγματάρχης Χωροφυλακής
Διοικητής Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη
«...Ή νίκη αύτή είναι περιφανής και ξεπερνά τά στενά
δρια τής διασώσεως τοϋ τετραγώνου τοϋ άλλοτε Νοσο­
κομείου Μακρυγιάννη».
Ε. ΣΟΦΡΑΣ
Άντισυνταγματάρχης Χωροφυλακής
Υποδιοικητής Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη
«...Τό Χάνι τής Γραβιάς, πηγαίνετε νά τό δήτε είς τόν
Στρατώνα τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής ΜΑΚΡΥΓΙΑΝ-
ΝΗ... Έσώσατε τήν ζωήν δλων μας καί τήν όντότητα τής
Φυλής καί τήν τιμήν τής Ελλάδος. Όταν ή προδοσία
έξαπελύθη πάνοπλος, προσέβαλε τήν Συνοικίαν αύτήν
μέ τάς κυρίας της δυνάμεις. Διότι ή συνοικία αύτή είναι
ή πόλις τών Αθηνών. Έάν αϋτη παρεβιάζετο, τό πλήγμα
θά έπληττε τάς Αθήνας είς τήν καρδίαν. Ή Ελλάς θά
έπιπτε νεκρά».
Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ
Πρόεδρος
Ένώσεως Συντακτών
Αθηναϊκών Εφημερίδων
20. ΟΙ ΠΟΛΕΜΕΤΑΙ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ
ΚΑΙ ΟΙ ΘΥΣΙΑΣΘΕΝΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ
ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ
ΤΩΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
Συνταγματάρχαι Χωροφυλακής
Σαμουήλ Γεώργιος, Διοικητής τοΰ Συντάγματος.
Ά ντισυνταγματάρχαι Χωροφυλακής
Σοφράς Εύάγγελος, Υποδιοικητής τοΰ Συντάγματος.
Ά ντισυνταγματάρχαι Πεζικού
Κωστόπουλος Κωνσταντίνος, Διοικητής Άμύνης.
Ταγματάρχαι Χωροφυλακής
Συμινελάκης Νικ., Μπατσαλιάς Άργ., Βράτσος Γ., Κα-
ρύτσας Κων., Κολλάτος Κων., Κουτσούπης Θεόδ., Πον-
τήρης Παντ., Τριαντάφυλλου Όδ., Παβέλλας Παν., Πλατ-
τάκης Κων.
Μοίραρχοι
Τασσόπουλος Σπ., Κοντάκος Δημ., Καράγεωργας Παν.,
Κρέτσας Κων., Βερναδέσκης Δημ., Δημακόπουλος Διον.,
Μαλτέζος Παν., Δημακόπουλος Γεώρ., Παπαδάκης Γεώρ.,
Καραβίτης Λυκοΰργος, Μανάρας Λουκάς, Παπαδόδημας
Ήλίας, Μπίνιαρης Κοσμάς, Μπουρμπόπουλος Χρ.,
Δρούγκας Άθ., Βαλασσάκης Παντ., Τσιμίδης Δημ., Σα-
κελλαρίου Άθ., Καντάρης Κων., Παρίσης Νικ;, Κορί-
κης Κων., Παϊκόπουλος Διον., Πάλμος Αναστάσιος.
' Υπομοίραρχοι
Ανευλαβής Σταΰρος.
“Α νθυπομοίραρχοι
Φραγκούλης Κων., Πολύζος Εύστ., Καραστάθης Γεώργ.,
Παπαδόπουλος Παν., Δάρας Άν., Μεντάκης Μιχ., Χαρι-
τάκης Έμμ., Μούκας Παν., Έφεντάκης Ίω., Σακκάς
Βλαδ., Μαριδάκης Κων., Μηλαΐος Φραγ., Βίτσας Μιχ.,
Ψημάρης Άντ., Φούρλαρης Άργ., Θεοφίλου Κων., Κον-
τολέφας Γεώρ., Κίτσος Κων., Γεωργακόπουλος Σπ., Τσι-
τούρης Γ., Ποτεκωνσταντίνου (Στράντζος) Κ., Παππάς Κ.,
Παύλου Σπ., Τόλης Ίω., Μίκος Παν., Φιλιππάκης Κων.,
Κλαυδιανός Δημ., Κουτσοκώστας Διον., Πετράκης Έμμ.,
Τριανταφύλλου Εύθ., Κωστόπουλος Νικ., Παγιάτης Μιχ.,
Καλαντζής Σπ., Καρτερολιώτης Χαρ., Κρινής Άθ., Στρα-
τής Ήρ., Νικολακάκης Χρ.
Άνθυπασπισταί
Παπαζαφειρίου Ίω., Τζιτζάς Σταμ., Μερτζάνης Άν.,
Καλαντζής Νικ., Φίλιος Παν., Φραγκόγιαννης Άντ.,
Μαλαπέτσας Φίλ., Τσίγκρης Ίω., Άργυράκης Μιχ.,
Χατζάκης Γεώρ., Μητρόπουλος Γεώρ., Σακελλάρης Φώτ.,
Φιλοσοφόπουλος Στ., Κόλλιας Γεώρ., Φιλόπουλος Διον.,
Μπάκολης Νικ., Πιτσινίκος Εύστ., Θλιμένος Νικ., Μπου-
φίδης Σπ., Δίκαιος Κων., Άλαφοΰζος Βασ., Καϊμάκης
Χαρ., Μπαθρέλος Σταμ., Παναγόπουλος Παν., Χριστό-
πουλος Παν., Μάσας Ίω., Παπαχαραλάμπους Άθ., Φί­
λος Γρηγ., Μιχαλέλης Δημ., Τσώνος Δημ., Δημητρού-
λιας Λεων., Κωστόπουλος Κ>ων., Ξερέας Γεώργ., Γλεν-
τής Γεώρ., Βρότσος Δημ., Θεοδώρου Άρ.* Κολοβός Νικ.,
Βορύλας Παν., Γιαλελής Παΰλος, Φεφόπουλος Δημ.,
Καράμπελας Νικ., Θεοδωρόπουλος Κων., Σταυρίδης
Γεώργ., Γκίκας Κων., Κακκαβάς Δημ., Δρίβας Άθ., Κουν-
τούρης Δημ., Βασιλάκης Θεοχ., Μητρόπουλος Παν.,
Σιτοκωνσταντίνου Χρ., Ξιφαράς Ίω.
Αξιωματικοί Στρατεύματος
Ύπδλοχαγοί Πυροβολικού: Σβαρνίάς Γεώργιος
καί Λιαράκος Νικόλαος.
499
ΜΑΧΗΤΑΙ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ. Εις την φωτογραφίαν διακρίνονται, έξ άριστερων προς τά δεξιά. Πρώτη σειρά: ταγματάρχης
Βερελής, ταγματάρχης Κολλατος, υποδιοικητής Συντάγματος συνταγματάρχης Εύάγγελος Σοφράς, διοικητής Συντάγματος συν­
ταγματάρχης Γεώργιος Σαμουήλ, ταγματάρχης Καρύτσας, ταγματάρχης Συμινελάκης, ταγματάρχης Τριανταφύλλου. Δευτέρα
σειρά: μοίραρχος Κωνσταντίνος Κρέτσας (δεύτερος), μοίραρχος Π. Βαλασάκης (τρίτος), μοίραρχος Δ. Δημακόπουλος (πέμ­
πτος). Τρίτη σειρά: μοίραρχος Ν. Ζήσιμος (πρώτος), μοίραρχος Α. Μανάρας (τρίτος), μοίραρχος Α. Σακελλαρίου (πέμ­
πτος), μοίραρχος Κωνσταντίνος Καντάρης (έκτος), ύπομοίραρχος Σ. Ανευλαβής (έβδομος).
Άνθυπολοχαγοί Πυροβολικού : Τσουκαλάς Κων..
Άλεξόπου^,ος Άλέξ. και· Μποστατζόγλου Συμ.
Άνθυπολοχαγοί Πεζικοϋ: Κριτσέλης Φώτιος και
Πανάγου Θεόδωρος.
Άνθυπασπι σταί Πυροβολικοϋ: Λευκαδίτης Ιω­
άννης και Στασινόπουλος Στ.
Άνθυπασπιστής Πεζικοϋ: Κόρπος Ιωάννης.
Λοχί αι Πυροβολικοϋ: Άνδριτσόπουλος Ιωάννης,
Δογάνης Ιωάννης, Λουμάκης Ιωάννης καί Γεωργόπου-
λος Σταμάτιος.
Στρατιώτης: Σουπιώνης Α.
'Οπλΐται τής Χωροφυλακής βετέσχον είζ τόν Άγώνα
τοϋ Συντάγματος Μακρυγιάννη; Ένωμοτάρχαι 76, Ύπε­
νωμοτάρχαι 150, Χωροφύλακες 155. Τόν κατωτέρω κατά­
λογον, φονευθέντων άξιωματικών καί όπλιτών, παρέχει
είς τήν περί τής «έποποιίας τοϋ Μακρυγιάννη» μελέτην
του ό τότε συνταγματάρχης άρχηγός τοϋ Συντάγματος
καί μετέπειτα Άρχηγός τής Χωροφυλακής Γ. Σαμουήλ.
Πρέπει δμως νά τονισθή δτι είς τόν κατάλογον αύτόν
περιλαμβάνει φονευθέντας καί τραυματισθέντας δχι μό­
νον κατά τήν άμυναν τοϋ συγκροτήματος Μακρυγιάννη,
άλλά καί πάντας γενικώς τούς άνήκοντας είς τήν δύναμιν
τοϋ Συντάγματος, πολεμήσαντας δέ. είς άλλα, ώς έν τφ
500
προηγουμένφ κεφαλαίφ έγράψαμε, σημεία τών Αθηνών.
Μετά τάς πρώτος μάχας, προσετέθησαν και οί κά­
τωθι άπό τής 14.12.1944: Άντι συνταγματάρχη ς
Πεζικού: Μαραγκουδάκης Δημήτριος. Ταγματάρχαι
Χωροφυλακής: Ζιούβας Κωνστ., Βερελής Δημήτριος,
Δυοβουνιώτης Κων., Κοκκίνης Μιχαήλ. Ταγματάρχαι
Στρατεύματος: Φούντης Άν. και Τράτας Γεώρ. 'Υπο-
λοχαγός Πυροβολι κοϋ: Δικαϊος Δημ. και Τππικοϋ :
Τριμπούκας. Άνθυπασπι στής Πεζικοϋ: Παχυγιαν-
νάκης και Μηχανικοϋ: Άνδρικόπουλος Εύάγγελος.
Φωτογραφία τής άναγλύφου μακέττας ήτις εχει τοποθετηθή, μερίμνη τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής, είς μίαν τών αιθουσών τοΰ
Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη. 'Η μακέττα διά τοΰ συστήματος «ήχος και φως» άναπαριστξί τήν μάχην τοΰ Συντά­
γματος κατά τόν Δεκέμβριον τοΰ 1944 και διαιωνίζει ήμέρας δόξης και μεγαλείου διά τό Σώμα τής Χωροφυλακής.
501
ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ
Τών φονευθέντων και έκτελεσθέντων αξιωματικών
και όπλιτών τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής Αθηνών
(Μακρυγιάννη) τόν Δεκέμβριον 1944
Μοίραρχοι: Νιαρχάκος Παν·, Παπακώστας Κων.,
Στεφανάκης Κων. Υ π ο μ ο ί ρ α ρ χ ο ι : ’Αντύπας Διον., Κα-
πδτος Διον., Τριγώνης Άθ. Ανθυπομοίραρχοι: Βλά­
χος Νικ., Δελής Παν., Καφίρης Άπόστ. Κοράλλης Γεώρ.,
Σπυριδάκης Νικ., Ψαρρός Γεώρ. Άνθυπασπισταί: Βι-
σβίκης Στ., Παπασπυρόπουλος Άλ., Στρογγυλάκος Δημ.
Ένωμοτάρχαι: Άλεβϊζος Άναστ., Άνθης Σπυρ., Βε-
λής Δημ., Γκλεζάκος Κυρ., Δικαίος Θεόδ., Ζαμπός Άγγ.,
Ζευγαράς Θωμδς, Καραβίτης Άλ., Μπιτσιβής Άνασ.,
Νάσκος Κων., Παπαδάκης Άρ., Παπακωνσταντίνου Σπϋρ.,
Παπαπολίτης Κων., Τσακμάκης Σωκρ., Τσάμης Ίωάν.,
Φίνος Δημ., Ψυλλάκης Εύάγ. Ύπενωμοτάρχαι: Άντω-
νόπουλος Λέων, Άποστολόπουλος Δημ., Βλαχιώτης Θε­
όδ., Γαλάνης Νικ., Γουργούρης Γεώρ., Γώγος Δημ., Δά-
ρας Νικ., Δημητρακόπουλος Κων., Δημητρίου Ίωάν., Δρί-
βας Δημ., Ζωγράφος Λ., Ήλιόπουλος Ξεν., Καμπάνης
Παν., Κανναβός Κων., Καποϋτσος Κοσμ., Καραχάλιος
Χριστ., Κίτσος Άνδ., Κοντάκος Νικ., Κουρούβανης Δημ.,
Κουταλιδς Κων., Κωστογιάνης Λ., Λαμπρόπουλος Σπ.,
Λούτας Γεώρ., Μαναός Θ., Μανωλόπουλος Έ., Μπλέσ-
σας Ίωάν., Μπουτδς Ήλ., Μώρος Γεώρ., Οϊκονόμου
Άθ., Παναγιώτου Κων., Πασσαλής Βλ., Πετράκης Χαρ.,
Ποταμι&νος Ίωάν., Ρέππας Λεων., Σουξές Γεώρ., Τσαντό-
πουλος Φωτ., Τσούκης Τρυφ., Φιλιππίδης Άλ., Χειμώ­
νας Ήλ. Χωροφύλακες: Άνδροϋτσος Ίωάν., Άπο-
στολάκης Γ., Βακαλάκης Στ., Βαρλάμης Χρ., Βενιερδτος
Νικ., Βλάμης Σπυρ., Γεωργιόπουλος Δημ., Γιαλαμδς Στ.,
Γκαΐτατζής Δημ., Δάμος Μελ!, Δέλιος Κων., Διαμαντό-
πουλος Άθ., Διολίτσης Νικ., Δούνας Δημ., Εύσταθίου
Νικ., Ζαχαριουδάκης Γεώρ., Ζουγανέλης Ίωάν., Θεοδώ-
ρόπουλος Βασ., Θεόκας Κων., Ίωάννου Σπ., Καλφόγλου
Χαρ., Κάντζος Νικ., Καπνδς Σπ., Καραγκούνης Τριαντ.,
Καρούσιας Χρ., Καυκαλάκης Ίωσ., Κιμιτσής Χρ., Κιού-
σης Θρασ., Κολοκούρης Γ., Κομπιλίδης Γ., Κοτσαύτης
Άρ., Κότσιας Ίωάν., Κουβέλης Χρ., Κούρκουλας Όν.,
Κουρμπδς Ματθ., Κόυσουρής Γεώρ., Κοτσολάκος Γ.,
Κωνσταντινάκος Εύ., Κωσταξενάκης Εύάγ., Λιώσης Φίλ.,
Μάζης Χαρ., Μαλοΰκος Δημ., Μανιάτης Θεόδ., Μανΐ-
νος Ήλ., Μαρίνης Άπ., Μαφαφούρης Βασ., Μυτιλήνης
Γ., Μώρος Δημ., Νικολάου Δημ., Νικολόπουλος Εύάγ.,
Πάλλας Κων., Παπαδόπουλος Γεώρ., Παπαδόπουλος Έμ-
μαν., Παπουτσής Άντ., Πάτρας Ίωάν., Πετρόπουλος Στ.,
Πηλιχός Βασ., Πολυμίλης Ίωάν., Πουλημένος Άλεξ.,
Πρέπης Γεώρ., Προγουλάκης Στ., Ρίγος Δημ., Σάλτας
Άν., Σάλτος Κων., Σαπουνδς Γεώρ., Σιδέρης Φωτ., Σπερ-
δούλης Άθ., Στεφανάκης Ίωάν., Σπύλιος Δημ., Τερζής
Νικ., Τραπατδς Άθ., Τριάντης Ίωάν., Τσάκλας Βλ., Τσά­
μης Ίωάν., Τσάτσαρης Θεόδ., Τσώνης Σωτ., Φιλοσοφό-
πουλος Παν·., Φλωράκης Έμμαν., Φωκδς Στυλ., Χαλκιδς
Δημ., Χατζηδιάκος Δημ., Χατζηκαλής Στυλ., Χεκίμογλου
Γεώργ., Ψυχουδάκης Εύτ. Ταγματάρχης Πεζικού:
Ντούνης Απόστολος. Άνθυπολοχαγός Πεζικοϋ:
Λέκκας Στυλιανός. Ά γ γλ ο ς στρατιώτης: Αγνώστων
στοιχείων.
Κατά τήν διάρκειαν τών μαχών έτραυματίσθησαν εϊς
ταγματάρχης, πέντε μοίραρχοι, εϊς άνθυπασπιστής, δώ­
δεκα ένωμοτάρχαι, είκοσι ύπενωμοτάρχαι και είκοσι δύο
χωροφύλακες.
.503
"Ανδρες τής Χωροφυλακής
έκτελεσθέντες απανθρώπαχ,~
υπό τών έλασιτών
κατά τό κίνημα
του Δεκεμβρίου 1944.
ΑΙ ΚΑΤΑ ΤΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ ©ΗΡΙΩΔΙΑΙ ΤΩΙ'
[ΛΑΣΠΏΝ ΕΙΣ ΒΑΡΟΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΤΑ ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Έθεωρήσαμεν σκόπιμον δπως, έν κατακλεΐδι τής
έξιστορήσεως τών ηρωικών άγώνων τής Χωροφυ­
λακής κατά τόν Δεκέμβριον 1944 πρός διάσωσιν τής
πρωτευούσης και τής δλης έθνικής κυριαρχίας άπό
τούς δνυχας τοϋ έλασιτισμοϋ, παραθέσωμεν τά είς
χεΐράς μας έπίσημα στοιχεία περί τών άπωλειών τής
Χωροφυλακής κατά τήν Δεκεμβριανήν περίοδον και
τών φρικωδών βασάνων είς τάς όποίας ύπεβλήθησαν
πρό τής έκτελέσεώς των δσοι έκ τών άξιωματικών
καί όπλιτών εϊχον τήν τραγική ν τύχην νά πέσουν
είς χεΐράς των κατά τήν διεξαγωγήν τοϋ άγώνος.
Πράγματι, αί διαπραχθεΐσαι κατά τήν περίοδον τής
Δεκεμβριανής στάσεως θηριωδίαι ύπερβαίνουν πδ­
σαν άνθρωπίνην φαντασίαν, προεκάλεσαν δέ κατά
τήν έποχήν έκείνην τήν φρίκην εϊς σύμπαντα τόν
πολιτισμένο ν κόσμον. Τό Σώμα τής Χωροφυλακής
έπλήρωσε μέ άφθονον αίμα τούς άγώνάς του πρός
άποσόβησιν τής καταδυναστεύσεως τοϋ Έλληνικοϋ
λαοϋ ύπό τών κομμουνιστών κατά τήν δραματική ν
έκείνην περίοδον τοϋ Δεκεμβρίου 1944. Οί πίπτον-
τες είς χεΐρας τών έλασιτών, μέ τό δπλον άνά χεΐ­
ρας, οί όποιοι κατά τούς διεθνείς κανόνας επρεπε
νά τύχουν συμπεριφοράς αιχμαλώτων, άλλά καί οί
όποιοι παρεδίδοντο διά συνθήκης μέ τήν ρητήν ύπό-
σχεσιν δτι άφοπλιζόμενοι θά άφήνοντο έλεύθεροι,
ύπέστησαν παντοειδείς έξευτελισμούς καί έθανατώ-
θησαν μέ άνατριχιαστικά μαρτύρια, παρόμοια τών
όποιων δέν άναφέρονται ούδέ μεταξύ τών πλέον
βαρβάρων καί άπολιτίστων λαών τής Αφρικής καί
τής Άσίας.. Αληθώς, αί διαπραχθεΐσαι θηριωδίαι
άποτελοϋν στίγμα διά τόν άνθρώπινον πολιτισμόν.
Γέννα τήν κατάπληξιν τό γεγονός δτι εύρέθησαν
άνθρωποι, "Ελληνες τό γένος, τήν γλώσσαν καί τάς
παραδόσεις, γεννηθέντες καί άνατραφέντες ύπό τόν
γλαυκόν ούρανόν τής γής αύτής, ή όποία έξέθρεψε
καί έκαλλιέργησε τά εύγενέστερα άνθρώπινα Ιδεώ­
δη, νά ύποστοϋν διά τής ξένης προπαγάνδας καί έκ
πολιτικοϋ φανατισμού τοιαύτην ψυχική ν πόρωσιν,
ώστε νά άπολέσουν πδν άνθρώπινον αίσθημα καί
νά διαπράξουν παρόμοια φρικώδη κακουργήματα.
Άντί οίασδήποτε περιγραφής παραθέτομεν τά έπί­
σημα καί άνεπίδεκτα άμφισβητήσεως στοιχεία, περι-
συλλεγέντα ύπό διεθνών έπιτροπών ή διά δικαστι­
κού έλέγχου, παρέχοντα φωτεινήν δσον καί συντα­
ρακτική ν είκόνα τών διαπραχθέντων είς βάρος άξιω­
ματικών καί όπλιτών τής Χωροφυλακής έγκλημά-
των ύπό τών έλασιτών κατά τόν Δεκέμβριον 1944.
505
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Άσφαλείας
Γραφεΐον Πον Έν Άθήναις τή 14 Απριλίου 1945
Πρός
Τό Ύπουργεΐον Εσωτερικών
Γ' Γενικήν Διεύθυνσιν—Διεύθυνσιν Άσφαλείας
Ένταϋθα
«Περί έξαγωγής έκ τών φρεάτων τών πτωμάτων
τών έκτελεσθέντων ύπό άναρχικών άτόμων»
«Λαμβάνω τήν τιμήν νά ύποβάλω προσηρτημένως έν
άντιγράφω τήν ύπ’ άριθμόν 777 άπό 15.3.1945 άναφοράν
καλέσω δπως ευαρεστούμενοι διατάξητε τήν άμεσον προ­
μήθειαν άνταλλακτικών φίλτρων διά τάς έν λόγφ άντι-
ασφυξιογόνους συσκευάς, ΐνα συνεχισθή καί άχθή είς
πέρας τό ταχύτερον τό δργον τής έξαγωγής έκ τών φρεά­
των τών άπορριφθέντων είς αύτά πτωμάτων έκτελεσθέν­
των ύπό άναρχικών άτόμων.
Δέον νά ληφθή ύπ’ δψιν δτι μεταξύ αύτών είναι άσφα-
λώς Καί τά πτώματα πλείστων δσων, άγνοουμενων ήδη,
άνωτέρων κρατικών ύπαλλήλων και άξιωματικών, στοι­
χειώδης δέ ύποχρέωσις είναι δπως αί οίκογένειαί των
πληροφορηθώσι τούλάχιστον περί τής τύχης τών προ­
στατών των, ΐνα δυνηθώσι καί τύχωσι τής δεούσης χρη­
ματικής άρωγής έκ μέρους τοϋ Κράτους, διότι σήμερον
πένονται καί άσκόπως ταλαιπωρούνται άναζητοϋσαι τούς
οικείους των.
Τάς έπί τοϋ προκειμένου Ύμετέρας άποφάσεις παρα­
καλώ δπως εύαρεστούμενοι άνακοινώσήτε καί εις τό
Άρχηγεΐον».
Ό Ά ρ χ η γ ό ς
ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ
Αντιστράτηγος
ΥΠΟΥΡΓΕΪΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Γ' Γενική Διεύθυνσις - Διεύθυνσις Άσφαλείας
Άριθ. Πρωτ. 34/380/100
Έν Άθήναις τή 14 Ίανουαρίου 1945
ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ
Πρός
Τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής
Ένταϋθα
«Έχομεν τήν τιμήν νά γνωρίσωμεν ύμΐν δτι μεταξύ τών
άνευρισκομένων είς διάφορα φρέατα, χαράδρας κλπ. πτω­
μάτων, θυμάτων τών άναρχικών, συγκαταλέγονται καί
τοιαΰτα άνδρών τής Χωροφυλακής.
Πρός άναγνώρισιν τών πτωμάτων τών άνδρών μας,
διαπίστωσιν τής ταυτότητος καί ένέργειαν τών δεόντων
διά τήν ταφήν καί είδοποίησιν τών τυχόν ένταϋθα συγ­
γενών των, παρακαλοϋμεν δπως συγκροτήσητε Επιτρο­
πήν έξ άξιωματικών διαφόρων βαθμών, ήτις θά έπι-
σκέπτηται άμέσως τούς τόπους είς τούς όποιους εύρέθη-
σαν πτώματα καί θά μεριμνφ διά τήν άναγνώρισιν τών
άνδρών τοϋ Σώματος, έξακρίβωσιν τής ταυτότητος καί
θά άναφέρη, έν καταφατική περιπτώσει, ήμΐν τε καί είς
τό Ύπουργεΐον. Τά τής παρακολουθήσεως τής κηδείας
τών νεκρών τών άνδρών Χωροφυλακής ύπό άντιπρο-
σωπείας τών Υπηρεσιών Χωροφυλακής κανονισθήσον-
ται ύφ’ ύμών».
Ό Γενικός Διευθυντής
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Α' - Προσωπικού - Γραφεΐον ΠΙο.ν
Άριθ. Πρωτ. 1/13/2
Άθήναι τή 14 Ίανουαρίου 1945
ΔΙΑΤΑΓΗ *
«Καταρτίζομεν Επιτροπήν άποτελουμένην έκ τών:
1. Μοιράρχου Τασσοπούλου Σπυρίδωνος, 2. Ύπομοιράρ-'
χου Ανευλαβή Σταύρου, 3. Μοιράρχου Φραγκούλη Κων­
σταντίνου, 4. Ανθυπομοιράρχου Άναστασοπούλου Πα-
ναγιώτου, σκοπός τής όποίας είναι νά μεριμνφ διά τήν
άνεύρεσιν πτωμάτων άξιωματικών καί όπλιτών Χωρο­
φυλακής, έκτελεσθέντων ύπό τών άναρχικών, άναγνώρι-
σιν τούτων, είδοποίησιν τών συγγενών των καί ταφήν
των. 'Ως πρός τό ζήτημα τής μεταφοράς τών πτωμάτων,
τών έξόδων ταφής καί λοιπών οικονομικών ζητημάτων
θέλει Ελθει είς συνεννόησιν μετά τοϋ διευθυντοϋ Επι­
μελητείας Χωροφυλακής πρός διακανονισμόν των.
Μεθ’ έκάστην άνεύρεσιν πτώματος καί άναγνώρισιν
δτι άνήκει είς άνδρα τοϋ Σώματος, θ’ άναφέρη όνοματε-
πώνυμον τοϋ είς δν άνήκει τοϋτο. *Ως πρός τά πτώματα
τών μή άναγνωριζομένων θ’ άναφέρη θέσιν άνευρέσεως
καί παν δτι θά άπαιτηθή πρός τυχόν άναγνώρισιν αύτοϋ
μεταγενεστέρους».
Ό Ά ρ χ η γ ό ς
ΑΡΓΥΡΙΟΣ ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ
Συνταγματάρχης
ΥΠΟΥΡΓΕΪΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ
Γ' Γενική Διεύθυνσις - Διεύθι^νσις Άσφαλείας
Τμήμα Δημοσίας Άσφαλείας '
Άριθ. Πρωτ. 34/380/6-μκ
Άθήναι τή 16η Απριλίου 1945
Πρός
Τήν Διεύθυνσιν Χωροφυλακής-Υπουργείου Εσωτερικών
Ένταϋθα
«Περί άνευρεθέντων πτωμάτων
Όπλιτών Χωροφυλακής έντός φρέατος
πλησίον τόϋ Ασύλου έν Νικαίφ»
«Έχομεν τήν τιμήν νά σδς γνωρίσωμεν δτι ώς έγνώρι-
σεν ήμΐν ή Διεύθυνσις Αστυνομίας Πόλεων τοΰ Ύπουρ-
506
γείου διά του ύπ’ άριθ. 2134/362/12-29.3.45 έγγράφου της,
έκ φρέατος πλησίον τοϋ Ασύλου έν Νικαίςι έξήχθήσαν
σύν τοΐς άλλοις καί τά πτώματα τών κάτωθι όπλιτών
Χωροφυλακής, έκτελεσθέντων ύπό τών έλασιτών.
1. Υπενωμοτάρχης Ήλιόπουλος Τιμόθεος, Τμήματος
Μεταγωγών Πειραιώς, 2. Υπενωμοτάρχης Βιττωράκης
Κωνσταντίνος, Τμήματος Μεταγωγών Πειραιώς, 3. Χω­
ροφύλαξ Παπαδάκης Σπυρίδων, Τμήματος Μεταγωγών
Πειραιώς, 4. Σιμάκης Βασίλειος, Τμήματος Μεταγωγών
Πειραιώς.
Ό Τμηματάρχης Ό Διευθυντής
Άθήναι τή 16η Ίανουαρίου 1945
Ό Μοίραρχος Τασσόπουλος Σπυρίδων
Πρός
ΤΟ ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
«Περί άνευρεθέντων πτωμάτων άνδρών Χωροφυλακής»
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν* άναφέρω δτι κατά τήν 13ην
τρέχοντος μηνός άνευρέθησαν παρά τήν τοποθεσίαν Κα-
ραγιαννέϊκα, άπέχουσαν περί τά 1500 μ. έκ τής πλατείας
Κυψέλης, δέκα τέσσαρα πτώματα άτινα άνεγνωρίσθησαν
δτι άνήκον είς τούς κάτωθι άξιωματικούς τής Χωροφυ­
λακής :
1. Ταγματάρχην Τσοτάκον Δημήτριον, 2. Ταγματάρ­
χην Τζάννε Νικόλαον, 3. Μοίραρχον Μασουρίδην Πανα­
γιώτην, 4. Λαφογιάννην Δημήτριον, 5. Γκουμογιαννό-
πουλον Νικόλαον, 6. Ύπομοίραρχον Γιαννΐκον Νικό­
λαον, 7. Ανθυπομοιράρχους Λουκάν Εύάγγελον, 8. Πα-
πασταμάτην Ίωάννην, 9. Κουρήν Κωνσταντίνον, 10.
’Ανθυπασπιστήν Παπαγεωργίου Αθανάσιον, 11. Κυπραΐ-
ον Εύάγγελον, 12. Κυριαζήν Σωτήριον, 13. Μπουρίκαν
Δημήτριον καί 14. Ζαζάν Σωτήριον.
"Απαντα τ’ άνωτέρω πτώματα παραληφθέντα έτάφησαν
είς τό Γ' Νεκροταφεΐον Κοκκινιάς, πλήν τοϋ τοιούτου
τοϋ μοιράρχου Γκουμογιαννοπούλου Νικολάου, δπέρ πα-
ρελήφθη παρά τών οικείων του, καί τών: άνθυπομοιράρχου
Κουρή Κων. καί άνθυπασπιστών Μπουρίκα Δημ. καί
Ζαζά Σωτηρίου, ταφέντων είς τό ένταϋθα Α' Νεκρο­
ταφεΐον.
Άπαντες σχεδόν οί ένταϋθα παραμένοντες συγγενείς
τών άνωτέρω έκτελεσθέντων παρ’ άναρχικών είδοποιή-
θησαν τόσον παρά τοϋ ύπ’ έμέ Συνεργείου δσον καί παρά
τής Δ. Σ. Αθηνών.
Ό Μοίραρχος
ΤΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Άσφαλείας
Άριθ. Πρωτ.: 1/4/65
ΔΕΛΤΙΟΝ
Συμβάντων τής 5ης Ίανουαρίου 1945
Κατ* άναφοράν τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής, άπο-
σταλείς άξιωματικός τής δυνάμεώς του είς Μπραχάμι
άνεγνώρισε μεταξύ τών άνευρεθέντων έκεΐ πτωμάτων περί
ών τό ταυτάριθμον/62 άπό 2.1.1945 δελτίο ν μας τά τοι-
άϋτα τών: 1. Ταγματάρχου Πεζικοϋ Ντούνη, 2. Μοιράρ­
χου τής δυνάμεώς του Παπακώστα Κωνσταντίνου καί
3. Άνθυπασπιστοϋ τής δυνάμεώς του Βισβίκη Σταύρου.
Έπίσης άνεγνωρίσθησαν καί έτερα 8-10 πτώματα ώς
άνήκοντα είς χωροφύλακας, δμως ή ταυτότης αύτών δέν
διεπιστώθη.
Κατ’ άναφοράν τοϋ Ιδίου Συντάγματος Χωροφυλακής,
τήν 21.1.1945 συνελήφθησαν ύπό τής ύπηρεσίας του 26
έλασΐται καί ύποπτοι άποσταλέντες είς Γ' Άστυνομι-
κόν Τμήμα. Όμοίως συνελήφθησαν τρεις άνυπότακτοι
καί δύο Ιταλίδες ύπήκοοι, ών ή άδεια παραμονής είχε
λήξει, άποσταλέντες άρμοδίως».
Ό Αρχηγός
ΑΡΓΥΡΙΟΣ ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ
Συνταγματάρχης
ΕΞΕΤΑΣΙΣ ΜΑΡΤΥΡΟΣ
Άθήναι 20 Δεκεμβρίου 1944
Έξέτασις μάρτυρος Ντινιώτη Διονυσίου τοϋ
Αθανασίου έτών 29, ιατροί) Φιλιατρών
«Τήν 5ην Δεκεμβρίου, ήμέραν Τρίτην κατά τό βράδυ,
ήρχισαν οί έαμϊται τήν έπίθεσιν έναντίον τής Άνωτέ­
ρας Διοικήσεώς Χωροφυλακής Στερεάς άπό τήν Πλα­
τείαν Αγίου Γεωργίου καί τών γύρω παρόδων.
Έκεΐ άμέσως οί έαμϊται τούς άπεγύμνωσαν καί έν φά-
λαγγι τούς ώδήγησαν χλευάζοντές τους πρός Κυψέλην.
Τό άπόγευμα τής ιδίας ήμέρας έπέρασαν άπό τό σπίτι
μου καί πληροφορηθέντες δτι είμαι Ιατρός μέ έπεστρά-
τευσαν, δπως τοϋτο Ιπραξαν καί δι* άλλους, διά νά προσφέ­
ρω τάς ύπηρεσίας μου. Μέ ώδήγησαν μέ 11 νοσηλευομέ-
νους ίδικούς των είς τά'Τουρκοβούνια, έπάνω πρός Κυ­
ψέλην καί είς ένα πρόχειρον Νοσοκομεΐον σέ κάποιο
σπίτι καί μοϋ συνέστησαν νά μήν έπιχειρήσω νά φύγω,
διότι θά ύποστώ τήν τύχην ήν ύπέστησαν οί άνδρες τής
Άνωτέρας Διοικήσεώς, προσθέτοντας δτι αύτούς τούς
έξετέλεσαν ώς προδότας. Έκεΐ, είς τό προσωρινόν Ια­
τρείο ν, έφθασα περί τήν 5ην άπογευματινήν ώραν. Κατά
τάς 6.30' μ.μ. τής ιδίας ήμέρας ήκουσα δυνατούς θρήνους
προερχομένόυς άπό μία σπηλιά άπέχουσαν άπό τό ία-
τρεΐον περί τά 50 μέτρα. Έζήτησα πληροφορίας καί τότε
μοϋ άνεκοινώθη δτι σκοτώνουν τούς προδότας τής Άνω­
τέρας Διοικήσεώς. Οί θρήνοι ήσαν πολλών άνθρώπων:
«Μάνα μου, Παναγία μου καί άλλα συγκεχυμένα» καί
διήρκεσαν έπί ήμίσειαν ώραν. Συνάγεται δτι έπρόκειτο
περί έκτελέσεων γενομένων ούχί διά πυροβόλων δπλων
άλλά δι* άλλων μέσων».
507
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Άσφαλείας
Άριθ. Πρωτ. 1/4/41
ΔΕΛΤΙΟΝ
Συμβάντων τής 23ης Δεκεμβρίου (§ 2)
«Κατ’ άναφοράν τής Φρουρδς Χωροφυλακής Νοσο­
κομείου Έρυθροΰ Σταυροΰ τήν 21.12.44 παρουσιάσθη
είς Νοσοκομεΐον γυμνός καί αίμόφυρτος ό χωροφύλαξ
Λόγκας Αριστείδης τοΰ Γεωργίου, δστις άνέφερε τά
έξής:
«Κρατούμενος εϊς τάς φυλακάς Άβέρωφ ώς δοσίλογος,
συνελήφθην ύπό τών έλασιτών τήν 18.12.44 κατά τήν
γενομένην ύπ’ αύτών κατάληψιν τών φυλακών μετά 100
περίπου έτέρων κρατουμένων, μεταξύ τών όποιων και οί
τέως ύπουργοί Μπάκος καί Πειρουνάκης πού ώδηγήθη­
σαν είς τήν πολιτοφυλακήν Γκύζη κακοποιηθέντες καθ’
όδόν. Τήν 20.12.44 ό χωροφύλαξ τής Είδικής Άσφαλείας
Πάλλας, εϊς έτερος χωροφύλαξ καί εϊς νομάρχης άγνώ­
στου ταυτότητος, ώδηγήθησαν είς τό δκρον τοΰ συνοι­
κισμού Γκύζη έντός ρεύματος πρός έκτέλεσιν. Πράγματι,
άφοΰ άπεγυμνώθησαν έβλήθησαν δι* αύτομάτου καί έξε-
τελέσ“θησαν. Ό χωροφύλαξ δμως ούτος δεχθείς δύο τραύ­
ματα είς τήν άριστεράν ώμοπλάτην καί τόν βραχίονα
Μπεσε πρηνής παριστάνων τόν νεκρόν. Ακολούθως οί
έκτελεσταί εβαλον διά περιστρόφου καί τήν τελειωτι­
κή ν βολήν κατά τής κεφαλής τών έκτελεσθέντων. Κατ’
εύτυχή δμως σύμπτωσιν ή σφαίρα £πληξε τοϋτον έλα-
φρώς καί οΰτω κατώρθωσε μετά τήν άποχώρησιν τοΰ
έκτελεστικοΰ άποσπάσματος, νά διαφύγη καί νά τύχη
κατά τήν νύκτα έκείνην περιθάλψεως παρά τινι οικία
καί τήν έπομένην νά παρουσιαάθή είς τό Νοσοκομεΐον».
Ο ΑΡΧΗΓΟΣ
(ύπογραφή)
ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ
Άπό Ύποδιοίκησιν Χωροφυλακής Νέας Ιωνίας
Πρός Ύπουργεΐον Εσωτερικών
Διεύθυνσιν Χωροφυλακής
Ένταΰθα
Άριθ. Πρωτ.: 7/3/1
«Έξακριβώσαντες δτι παρά τά διυλιστήρια Οΰλεν,
έγγύς Νέας Ιωνίας, εχει ταφή μέγας άριθμός διαφόρων
Οικείοι τών τραγικών θυμάτων τών έλασιτών άναζητοΰν μεταξύ τών έκταφέντων πτωμάτων τούς προσφιλείς των.
508
έκτελεσθέντων παρ’ αναρχικών, ήρχισεν έκταφή πτω­
μάτων συνεχιζομένη ήδη, μετακληθέντος και άφιχθέν-
τος έπι τόπου Ιατροδικαστικού Συνεργείου 8ΤΟΡ. Μέ­
χρι στιγμής έξετάφησαν 55 πτώματα έκτελεσθέντων διά
πελέκεως, φέροντα ποικίλας σοβαράς κακώσεις προηγη-
θείσας έκτελέσεως 8ΤΟΡ. Μεταξύ τούτων άνεγνωρίσθη­
σαν ό άρχιφύλαξ Αστυνομίας Μορφίδης και δύο ΐδιώται
δΤΟΡ. Έξ άνακρίσεως προκύπτει δτι μεταξύ πτωμάτων
έκταφέντων καί μή, άσφαλώς περιλαμβάνονται ύπέρ πεν-
τήκοντα άνδρες Χωροφυλακής, πιθανώτατα δέ και 12
Άγγλοι στρατιωτικοί αίχμαλωτισθέντες έκεΐ πρώτας ήμέ­
ρας έπαναστάσεως 8ΤΟΡ. Υποβάλλω παράκλησιν δπως
είδοποιηθώσιν άμέσως άρμόδιαι ύπηρεσίαι μας καί αγ­
γλική τοιαύτη πρός άποστολήν άνδρών πρός άναγνώρι-
σιν, έπίσης ό πληθυσμός δι’ άνακοινώσεως είς τύπον».
Ό Διοικητής Ύποδιοικήσεως
(ύπογραφή)
ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ
Γραφεΐον Έμπιστευτικοϋ
Άριθ. Πρωτ. 1/1 /520 .
Άθήναι 9 Ίανουαρίου 1945
Πρός
Τό Ύπουργεΐον Εσωτερικών
Διεύθυνσιν Χωροφυλακής
Έ ν τ α ϋ θ α
«Άνευρεσις πτωμάτων άνδρών Συντάγματος
όπισθεν Νεκροταφείου Καισαριανής»
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν’ άναφέρω ύμΐν δτι, άξιωματικός
δυνάμεώς μου μεταβάς σήμερον είς τόν ένταϋθα συνοι­
κισμόν Καισαριανής, ένθα ύπήρχον πληροφορίαι δτι εύ-
ρίσκονται έκεΐσε πτώματα άγνώστων, διεπίστωσεν δτι είς
τό έκεΐ Νεκροταφεΐον, εύρισκόμενον είς τό τέρμα του
συνοικισμού άκριβώς δπισθεν αύτοϋ καί είς άπόστασιν
100 μέτρων έπί τοϋ χείλους τοϋ· έκεΐ εύρισκομένου χάν-
δαΚος, ύπάρχει μία άσβεστοκάμινος κεκαλυμμένη, είς τό
άνω μέρος τής όποίας ύπάρχουν άκάλυπτα δύο πτώματα
γυμνά καί έν άποσυνθέσει, άτινα δέν άνεγνωρίσθησαν.
Κάτωθι αύτών ύπάρχουν κεκαλυμμένα πλέον τών 50 πτω­
μάτων, άτινα άσφαλώς δέν θά είναι άποσυντεθειμένα λό-
γω τοΰ ψύχους καί κατά πάσαν πιθανότητα θά είναι δυ­
νατή ή άναγνώρισίς των.
Κατά παρασχεθείσας ήμΐν πληροφορίας εις τήν έν λό-
γω ασβεστοκάμινον μετεφέρθησαν καί έξετελέσθησαν οί
χωροφύλακες τής φρουράς Φυλακών Βουλιαγμένης, ίσως
δέ καί άλλης φρουράς, ή τύχη τών όποίων μέχρι σήμερον
άγνοεΐται.
Κατόπιν τών άνωτέρω παρακαλώ όπως διαταχθή ή άρ-
μοδία Υπηρεσία διά τήν έκτάφήν καί ένταφιασμόν, άφοΰ
προηγουμένως εϊδοποιηθώμεν καί ήμεΐς καί παραστώμεν
είς τήν άναγνώρισιν τών πτωμάτων τών άνδρών μας».
Ό Διοικητής τοϋ Συντάγματος
(ύπογραφή)
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Άσφαλείας
Άριθ. Πρωτ. 1/4/60
ΔΕΛΤΙΟΝ
Συμβάντων τής 1ης Ίανουαρίου 1945
«Κατ’ άναφοράν τοϋ Συντάγματος Χωροφυλακής, χθές
είς στάσιν Σφαγείων, γραμμής Καλλιθέας, ήτοι μετά τήν
συνοικίαν Κουκάκι καί πρό τής τοιαύτης Χαροκόπου,
άνευρέθη τάφος μέ πολλά πτώματα. Έκ τής γενομένης
χθές έκταφής όκτώ πτώματα άνεγνωρίσθησαν ώς άνή-
κοντά είς όπλίτας τόϋ Συντάγματος έκ τών υπολειμμάτων
τής στολής των, έτερα δέ εξ είς ίδιώτας.
Ή επιτροπή θά συνέχιση τήν εκταφήν καί σήμερον,
καθ’ δσον ύποτίθεται δτι έντός τοΰ αύτοΰ τάφου ύπάρ­
χουν καί άλλα πολλά πτώματα».
Ο ΑΡΧΗΓΟΣ
(ύπογραφή)
ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΓΩΓΩΝ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
Άριθ. Δ.Υ.
Έν Πειραιεΐ τή 22 Ίανουαρίου 1945
Πρός
Τήν Διοίκησιν Χωροφυλακής Πειραιώς
Έ ν τ α ϋ θ α
«Λαμβάνω τήν τιμήν, είς έκτέλεσίν τής ύπ. άριθ. 67/9/4
σημερινής διαταγής ύμών, ν’ άναφέρω δτι παρά τής Δη-
μαρχίας Δήμου Νικαίας έχει συγκροτηθή μικρόν συνερ-
γεΐον ύπό τοΰ όποίου ένεργοΰνται τή έπιβλέψει μου, ένός
άστυνόμου Αστυνομίας Πόλεων, ένός ίατροδικαστοΰ καί
τοΰ κ. είσαγγελέως Πειραιώς έκταφαί τών περί τό Άσυ-
λον Κοκκινιάς εύρισκομένων τάφων διαφόρων έκτελε­
σθέντων ύπό στασιαστών κατά τήν.· διάρκειαν τοΰ κινή­
ματος. Μέχρι σήμερον άνευρέθη, παρά τήν θέσιν «Ντα­
μάρι» περιφερείας Καραβά καί έντός σπηλαίου, κοινός
τάφος έντός τοϋ όποίου ύπήρχον 22 πτώματα τών άνδρών
τής Φρουράς Φυλακών Βούρλων, ώς έξηκριβώθη. Κατά
τήν έκταφήν τοΰ άνωτέρφ τάφου άνεσύραμεν καί μετεφέ-
ραμεν 6 πτώματα άποσυντεθειμένα είς τό Νεκροταφεΐον
Κοκκινιάς, τών ύπολοίπων άφεθέντων έκεΐ (καθ’ δσον ή
έκταφή καί ή μεταφορά των καθίσταται άδύνατος λόγφ
πολτοποιήσεως τούτων) τή έγκρίσει τοΰ ίατροδικαστοΰ.
Έπίσης, είς άπόστασιν 100 περίπου-μέτρων καί έντός
χαράδρας άνευρέθησαν δύο είσέτι τάφοι, οί όποιοι ήνεώ-
χθησαν καί έξετάφησαν δύο πτώματα μεταφερθέντα είς
τό Νεκροταφεΐον Ν. Κοκκινιάς έν άποσυνθέσει καί τε­
λείως άγνώριστα. Τό έν έκ τούτων, κατά πληροφορίας
μου, άνήκει είς τόν άνθυπομοίραρχον Χρυσανθόπουλον
δστις κατά τήν έκτέλεσίν έτράπη είς φυγήν καί έφονεύθη
εις τόν τόπον ένθα άνευρέθη ό τάφος του.
Τό παρελθόν Σάββατον, έξακολουθών τάς έκταφάς πλη­
σίον τοϋ Ασύλου, άνευρέθη καί έξετάφη τό πτώμα τοϋ
ανθυπομοιράρχου Μαργαρίτη Ίωάννου, τό όποιον άνεγνω-
509
ρίσθη καί μετεφέρθη είς τό Νοσοκομεΐον Κοκκινιδς,
Ενθα φυλάσσεται μετά τών άνωτέρω 8 πτωμάτων, ειδοποί­
ησα δέ τούς οικείους του οί όποιοι θά ένεργήσωσι τήν
ταφήν του.
Χθές τήν πρωίαν ό Ιατροδικαστής Πειραιώς, συνοδευό-
μενος ύπό συνεργείου, άφίχθη είς τό Νεκροταφεϊον ένθα
έφωτογραφήθησαν δλα τά ύπάρχόντα πτώματα, περί τά
50, άγνώστων και έκτεθειμένων πρός άναγνώρισιν.
Υπάρχουν πληροφορίαι, δτι οί θανατωθέντες άνδρες
Χωροφυλακής κατά τό πλεΐστον έχουν ριφθή είς παρα­
κείμενον του Ασύλου φρέαρ, τό όποιον δμως λόγφ τής
πλημμελούς ύπηρεσίας τού Συνεργείου δέν ήδυνήθημεν
ν’ άνοίξωμεν, αί δέ έρευναι μου στρέφονται περί τούς είς
τό Άσυλον εύρισκομένους τάφους πρός άνεύρεσιν καί
έκταφήν τών πτωμάτων τού ταγματάρχου Σταυρακάκη Στε­
φάνου καί άνθυπομοιράρχου Αερδελάκου Στυλιανού».
Υπογραφή
ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Τμήμα Μεταγωγών Πειραιώς
Άριθ. Πρωτ. Δ.Υ. Έν Πειραιεΐ τή 27.1.1945
Πρός
Τήν Διοίκησίν Χωροφυλακής Πειραιώς
Πειραιά
«Περί τών άνευρισκομένων πτωμάτων, έκτελεσθέντων
ΰπό στασιαστών»
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν’ αναφέρω ύμϊν, δτι κατά τήν
χθεσινήν ήμέραν έξετάφησαν, πλησίον τοΰ Ασύλου, 5
είσέτι πτώματα άγνώστων καί τά όποια μετεφέρθησαν
είς τό Νεκροταφεϊον Κοκκινιδς πρός άναγνώρισιν. Ταΰτα
άνήκουν είς άνδρας Χωροφυλακής τής Φρουράς Φυλα­
κών Βούρλων.
Έπίσης άναφέρω, έν συνεχεία τής άπό 25.1.1945 όμοι­
ας μου, δτι χθές κατωρθώθη ή έκταφή καί τών ύπολοίπων
16 πτωμάτων τών άνδρών τής Φρουράς Βούρλων, τά όποια
έξετέθησαν είς δ μέρος έύρέθησαν κατόπιν διαταγής τοΰ
ίατροδικαστοΰ, προκειμένου νά έπισκεφθώσι τό μέρος
ξένοι δημοσιογράφοι. Ταΰτα έντός τής σήμερον θέλω
μεταφέρει, μετά τήν ώς άνω έπίσκεψιν, είς.τό Νεκροτα-
φεΐον πρός άναγνώρισιν.
Έκ τών μέχρι σήμερον έκταφέντων 24 πτωμάτων άν­
δρών τής Φρουράς Βούρλων άνεγνωρίσθησαν οί κάτωθι
όπλΐται τής δυνάμεως τοΰ ύφ’ ήμδς Τμήματος Μεταγω­
γών: ί. Τσιώτας Ήλίας τοΰ Αθανασίου, χωροφύλαξ, 2.
Καλλιμάνης Κωνσταντίνος τοΰ Χαραλάμπους, χωροφύ­
λαξ, 3. Γαρδίκης Θωμάς τοΰ Θεοδώρου, χωροφύλαξ καί
4. Παύλου Παϋλος τοΰ Δημητρίου, ύπενωμοτάρχης.
. Τά άνωτέρω πτώματα μετεφέρθησαν χθές μετά τεσσά­
ρων άλλων άγνώστων όπλιτών τής Ιδίας φρουράς, καί
άτινα ώς προαναφέρω εϊχον έκταφή προηγουμένως, είς
τό Γ' Νεκροταφεϊον καί ένεταφιάσθησαν κατά τά κεκα-
νονισμένα».
Ό Άνθυπασπιστής
(ύπογραφή)
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΩΣ ΠΤΩΜΑΤΩΝ
ΟΡΓΑΝΩΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΕΚΘΕΣΙΣ
«Περί τών άνευρεθέντων πτωμάτων όργάνων
Χωροφυλακής άπό 15 Δεκεμβρίου 1944 μέχρι σήμερον
28ην Ίανουαρίου 1945»
«Έν Άθήναις σήμερον τήν 28ην Ίανουαρίου τοΰ 1945
έτους, ήμέραν τής έβδομάδος Κυριακήν καί ώραν ΙΟην
π.μ. ή ύπογεγραμμένη έπιτροπή συγκροτηθεΐσα δυνάμει
τής ύπ’ άριθ. 1/3/2 άπό 14.1.45 διαταγής τοΰ Αρχηγείου
Χωροφυλακής, ΐνα άκολουθοΰσα τό συνεργεΐον τής Ια­
τροδικαστικής καί Έγκληματολογικής Ύπηρεσίας προ-
βή είς τήν άναζήτησιν πτωμάτων άνηκόντων είς τά όργα­
να τής Χωροφυλακής, έκτελεσθέντα κατά τήν διάρκειαν
τής έπαναστάσεως ύπό τών όργανώσεων ΕΑΜ - ΕΛΑΣ -
ΟΠΛΑ-ΚΚΕ ένταφιασθέντων προχείρως ή έρριμμένων
έντός περιμανδρωμένων χώρων, όρυγμάτων, φρεάτων, χα­
ραδρών κτλ. διεπίστωσε τά άκόλουθα:
Μεταξύ τών είς διαφόρους χώρους τής περιοχής Αθη­
νών καί περιχώρων εύρεθέντων πτωμάτων άνηκόντων είς
ίδιώτας, ύπήρχον καί πολλά τοιαΰτα άνήκοντα είς όργα­
να τής Χωροφυλακής ώς κάτωθι:
Τήν 1.1.1945 παρά τά παλαιά Σφαγεία Καλλιθέας μετα­
ξύ διαφόρων πτωμάτων άνευρέθησαν καί 4 τοιαΰτα άνή­
κοντα είς δργανα τής Χωροφυλακής, άγνώστου ταυτότη­
τος. Ταΰτα έφερον τραύματα είς τήν κεφαλήν διά πυρο­
βόλου δπλου.
Τήν 2.1.1945 παρά τήν περιοχήν τοΰ Νεκροταφείου
Μπραχαμίου μεταξύ ύπέρ έκατό πτωμάτων άνεγνωρίσθη­
σαν καί 3 όργάνων τής Χωροφυλακής ήτοι: 1. Μοιράρ­
χου Παπακώστα Κωνσταντίνου, 2. Άνθυπασπιστοΰ Βισβί-
κη Σταύρου καί 3. Χωροφύλακος Πολυμέλη Άνδρέου.
Ταΰτα έφερον τραύματα είς τήν κεφαλήν διά πυροβόλου
δπλου καί κακώσεις είς διάφορα μέρη τοΰ σώματός των,
προκληθείσας διά σκληροϋ οργάνου.
Τήν 7.1.1945 είς Α' Νεκροταφεϊον Αθηνών έντός ΝΔ
πλευράς αύτοΰ, παρά τόν μανδρότοιχον, μεταξύ άλλων
πτωμάτων άνεγνωρίσθη καί τό πτώμα ένός άξιωματικοϋ
Χωροφυλακής άγνώστου ταυτότητος. Έφερε διάφορα
τραύματα προκληθέντα διά σκληροϋ όργάνου.
Τήν 9.1.1945 έως 12.1.1945 είς τήν περιοχήν Κυψέλης
καί δπισθεν Δεξαμενής είς συνοικίαν Καραγιαννέϊκα
μεταξύ έκατό καί πλέον πτω^των άνευρέθησαν καί 14
τοιαΰτα άξιωματικών τής Χωροφυλακής άναγνωρισθέν-
τα ύπό οίκείων των καί λοιπών όργάνων, ήτοι: 1. Ταγμα­
τάρχου Τσοτάκου Δημητρίου, 2. Ταγματάρχου Τζάννε Νι­
κολάου, 3. Μοιράρχου Μασουρίδη Παναγιώτου, 4. Μοι­
ράρχου Λαφογιάννη Δημητρίου, 5. Μοιράρχου Γκουμο-
γιαννοπούλου Νικολάου. 6. Υπομοιράρχου Γαννίκου Νι­
κολάου, 7. Ανθυπομοιράρχου Λουκά Εύαγγέλου, 8. Αν­
θυπομοιράρχου Παπασταμάτη Ίωάννου, 9. Άνθυπασπι-
στοΰ Κυπραίου Άνδρέου, 10. Άνθυπασπιστοΰ Κυριαζή
Σωτηρίου, 11. Ανθυπομοιράρχου Κουρή Κωνσταντίνου,
12. Άνθυπασπιστοΰ Παπαγεωργίου Αθανασίου, 13. Άν-
θυπασπιστοΰ Ζαζδ καί 14. Άνθυπασπιστοΰ Μπουρίκα
510
Δημητρίου. Έφερον κακώσεις προκληθείσας πρό τοΟ
θανάτου των, τραύματα διά μαχαίρας, κατάγματα όστών,
κακώσεις έκ δαρμού, κατά κανόνα, τραύματα έπαφής είς
τήν κεφαλήν διά πυροβόλου όπλου. Χρόνος έκτελέσεως
20-30 ήμερών. Ή δύναμις αύτη άνήκεν είς τήν Άνωτέ-
ραν Διοίκησιν Χωροφυλακής Στερεδς Ελλάδος, άπαχθεΐ-
σα ύπό τής όργανώσεως τοϋ ΕΛΑΣ καί κατά τάς πρώτας
ήμέρας τής έπαναστάσεως μετά τοϋ συνταγματάρχου άνω-
τέρου διοικητοϋ Οίκονομοπούλου Σωτηρίου καί άρκετών
όπλιτών Χωροφυλακής. Τό πτώμα τοϋ συνταγματάρχου,
ώς καί τών όπλιτών, δέν άνευρέθησαν μέχρι σήμερον καθ’
δσον κατά τάς πληροφορίας μας ό μέν ρηθείς συνταγμα­
τάρχης έσφάγη άμέσως καί έρρίφθη έντός όρύγματος,
άποκοπείσης τής κεφαλής του, ήτις έρρίφθη είς δλλο
σημείο ν, οί δέ όπλΐται ώδηγήθησαν πρός άγνωστον διεύ-
θυνσιν μακράν τής πόλεως τών Αθηνών.
Τήν 10 καί 11.1.1945 είς τήν περιοχήν Ηλιουπόλεως,
μεταξύ 7 πτωμάτων Ιδιωτών, εύρέθη και έν άνήκον είς
μοίραρχον άγνώστου ταυτότητος. "Εφερε τραύματα είς
τήν κεφαλήν διά πυροβόλου όπλου.
Άπό 10.1.1945 μέχρι σήμερον καί έξακολουθεΐ είς τήν
περιοχήν τοϋ Συνοικισμοΰ Περιστέρι (Κέντρον Συγκεν­
τρώσεως Όμήρων) μεταξύ πολλών έκατοντάδων έκτα-
φέντων πτωμάτων άνευρέθησαν καί τοιαϋτα άνήκοντα είς
όργανα τής Χωροφυλακής, ήτοι: 1. Μοιράρχου άγνώστου
ταυτότητος ήλικίας 40 έτών, 2. Ανθυπομοιράρχου άγνώ­
στου ταυτότητος ήλικίας 35 έτών, 3. Ένωμοτάρχου Κυ-
ριαζή Δημητρίου, 4. Α.Θ. Χωροφύλακος Καψή Νικο­
λάου,. 5. Μονίμου Χωροφύλακος Δενδρινοϋ Αντωνίου,
6. Α.Θ. Χωροφύλακος Γλυνοϋ Ίωάννου, 7. Ταγματάρχου
Φραγκιαδάκη Έμμ., 8. Χωροφύλακος Κατάκου Χαρα-
λάμπους καί 9. Χωροφύλακος άγνώστου ταυτότητος. Έ ­
φερον τραύματα είς τήν κεφαλήν καί κακώσεις είς διάφο­
ρα μέρη τοϋ σώματός των προκληθέντα διά σκληροϋ
όργάνου.
Τήν 20.1.1945 είς περιοχήν Καισαριανής καί έντός
άσβεστοκαμίνου καί χαραδρών, μεταξύ άρκετών πτωμά­
των άνευρέθησαν καί τοιαϋτα όργάνων Χωροφυλακής,
άναγνωρισθέντα ύπό τών οικείων των καί λοιπών όργά­
νων, δτι άνήκουσιν είς τούς κάτωθι: 1. Μοίραρχον Στε-
φανάκην Κωνσταντίνον, 2. Υπενωμοτάρχην Τσάμην Ιω­
άννη ν, 3. Χωροφύλακα Κουραβάκην Δημήτριον, 4. Χω­
ροφύλακα Μώρον Γεώργιον, 5. Χωροφύλακα Γουργού-
ρην Ίωάννην, 6. Χωροφύλακα Τραπάταν Άθαν., 7. Χωρο­
φύλακα Καλφόγλου Χαράλαμπον, 8. Χωροφύλακα Καμ-
πάνην Παναγιώτην, 9. Χωροφύλακα Γρίβαν Δημήτριον,
10. Χωροφύλακα Δημητρακόπουλον Κων. 'Ωσαύτως, άνευ-
ρέθησάν είς τήν αύτήν περιοχήν 23 πτώματα όπλιτών άγνώ­
στου ταυτότητος. Άπαντα έφερον τραύματα είς τήν κεφα­
λήν έξ έπαφής δι’ δπλου πυροβόλου, καθώς έπίσης καί κα­
κώσεις είς διάφορα μέρη τοϋ σώματός των διά σκληροϋ
όργάνου συνεπείς τών όποιων είχε παραμορφωθή τό
πρόσωπό ν των. Όλόκληρος ή δύναμις αΰτη άνήκεν είς
τό Σύνταγμα Χωροφυλακής καί είχε διατεθή είς φρου­
ράς διαφόρων καταστημάτων, έκ τών όποιων άπήχθησαν
ύπό τής όργανώσεως ΕΛΑΣ τάς πρώτας ήμέρας τής έπα­
ναστάσεως.
Άπό τής 15.12.1944 άνευρέθησαν είς διάφορα σημεία
τής πόλεως Αθηνών, κατόπιν ύποδείξεως, μεμονωμένα
πτώματα άνήκοντα είς άνδρας τής Χωροφυλακής, ήτοι: 1.
Άνθυπασπιστοϋ Δημητρακοπούλου Άν., 2. Μοιράρχου
Καποπούλου 'Εξ., 3. Ανθυπομοιράρχου Κοράλλη Γ., 4.
Άνθυπασπιστών Κατσαφάδου Κυρ., καί Κατσαφάδου Γρ.,
5. Ένωμοτάρχου άγνώστου ταυτότητος, 6. Χωροφύλακος
Κασσέρη Γ., 7. Χωροφύλακος άγνώστου ταυτότητος, 8.
Χωροφύλακος Καρακαντα Άνδ., 9. Χωροφύλακος Δρού-
βαλη Έλ. καί 10. Χωροφύλακος άγνώστου ταυτότητος.
Ταϋτα έφερον τραύματα είς τήν κεφαλήν διά δπλου.
Τήν 21.1.1945 έντός τοϋ συρματοπλεγμένου χώρου τών
Διυλιστηρίων, μεταξύ Νέας Ιωνίας καί Γαλατσίου, έν
μέσφ άρκετών πτωμάτων άνευρέθησαν καί 43 τοιαϋτα
όργάνων τής Χωροφυλακής, έκ τών όποιων άνεγνωρίσθη-
σαν τά κάτωθι: 1. Ταγματάρχου Κασσόλα Δημητρίου καί
2. Χωροφύλακος Λουκοπούλου Δημητρίου, τά δέ ύπό-
λοιπα 41 παραμένουσιν άγνώστου ταυτότητος. Άπαντες
εϊχον έκτελεσθή διά σφαγής. Έπίσης, έφερον τραύματα
είς τήν καρδιακήν χώραν προκληθέντα διά μαχαίρας.
Τήν 24.1.1945 παρά τήν περιοχήν Κουτσικαρίου, θέσιν
«Σχιστό», έξετάφησαν 25 πτώματα άνδρών Χωροφυλακής
έκ τών όποιων άνεγνωρίσθησαν 4, τά όποια άνήκουσιν
είς τούς: 1. Χωροφύλακα Τσιώταν ’Ηλίαν, 2. Υπενωμο­
τάρχην Παύλου Παϋλον, 3. Χωροφύλακα Καλλιμάνην
Κωνσταντίνον, 4. Γαρδίκην Θωμαν. Τά ύπόλοιπα 21 παρα­
μένουν άγνωστα. Ταϋτα έφερον πολλαπλά τραύματα είς
διάφορα μέρη τοϋ σώματός των προκληθέντα διά πυρο­
βόλου δπλου καί σκληροϋ όργάνου.
Άπό ύπαρχούσας πληροφορίας Ιδιωτών καί έπισήμων
έγγράφων διαφόρων άρχών, έκτός τών άνευρεθέντων πτω­
μάτων ύπάρχουσι καί είς πολλά άλλα σημεία τής περιο­
χής Αθηνών καί περιχώρων άρκετά τοιαϋτα άνήκοντα
είς δργανα τής Χωροφυλακής άτινα είναι ένταφιασμένα
προχείρως καί έρριμμένα είς χαράδρας κ.τ.λ.
Τά άνευρεθέντα πτώματα, 30 έως 40 ήμερών κατά κανό­
να. ήσαν άνυπόδητα, πλεϊστα δέ έξ αύτών ήμίγυμνα, καθ’
δτι πρό τής έκτελέσεώς των άφηροϋντο ύπό τών έκτελε-’
στών τά ένδύματα, τιμαλφή, άν έφερον, καί διάφοραι άλλαι
σημειώσεις ή στοιχεία άτινα ήδύναντο νά δηλώσωσι τήν
ταυτότητά των. Άπαντα τά άνωτέρω πτώματα ώς άντελή-
φθημεν προσωπικώς καί ώς μδς έγνώρισαν οί κ.κ. ίατρο-
δικασταί τοϋ Ιατροδικαστικού Εργαστηρίου Αθηνών,
έκτός τών άνωτέρω άναγραφομένων τραυμάτων έφερον
κτυπήματα διά σκληροϋ όργάνου, μαχάιρών, πελέκεων
κ.τ.λ. ώς καί ξυλοδαρμού πρό τής έκτελέσεως. Πλεϊστα
τών πτωμάτων ήσαν δεδεμένα άνά δύο έκ τών χειρών.
Όλων τών άνευρεθέντων καί έξετασθέντων πτωμάτων
έλήφθησαν φωτογραφίαι καί έγένετο πλήρης περιγραφή
τών ένδυμάτων των καί τών έν γένει χαρακτηριστικών.
Είς πλείστας τών ώς άνω άναγραφομένων περιπτώσεων
τήν έργασίαν τής έκταφής τών πτωμάτων παρηκολούθη-
σαν ξένοι καί ήμέτεροι άνταποκριταί, οίτινες αύτοπρο-
σώπως διεπίστωσαν τήν μορφήν καί τήν φύσιν τών τραυ­
μάτων καί τάς διαφόρους καταφερθείσας κακώσεις».
Έφ’ φ συνετάγη καί ύπογράφεται.
Ή Έπ ι τ ρο π ή
511
Άριθ. Πρωτ. 1/43/15
Έν Άθήναις τή 29 Ίανουαρίου 1945
Πρός
Τό Άρχηγεΐον Βασιλικής Χωροφυλακής
Ένταϋθα
«Περί άνευρεθέντων πτωμάτων άνδρών Χωροφυλακής»
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν* άναφέρω δτι, κατά τάς συνεχι-
ζομένας έκταφάς διαφόρων πτωμάτων άνεγνωρίσθησαν
καί πολλά τοιαϋτα άνδρών Χωροφυλακής ώς άκολούθως:
Παρά τήν περιφέρειαν Περιστεριού και έγγύς έκεΐσε
Νεκροταφείου άνεσύρθησαν έκ τάφων τά πτώματα τών:
1. Ταγματάρχου Χωροφυλακής Φραγκιαδάκη Εμμανουήλ
τοϋ Εύαγγέλου, έτών 50, διατελοϋντος είς διαθεσιμότητα
καί διαμένοντος ένταϋθα, έπί τής όδοϋ Σκιάθου 52, φέ-
ροντος τραϋμα είς τήν κεφαλήν διά πυροβόλου δπλου,
2. Άποστράτου ύπομοιράρχου Φασουλά Λάμπρου έτών
60, φέροντος τραϋμα είς τήν κεφαλήν διά πυροβόλου
δπλου, 3. Ενωμοτάρχου Γκραβάλου Φωτίου τοϋ Γεωρ­
γίου, τής Ειδικής Άσφαλείας Αθηνών (όμάδος Πανα-
γιωτοπούλου) φέροντος τραϋμα είς τήν κεφαλήν καί τό
στήθος διά πυροβόλου δπλου, 4. Α.Θ. Χωροφύλακος
Βιτάλη Έρμαν τοϋ Άλφόνσου, τής Διευθύνσεως Ειδικής
Άσφαλείας Αθηνών, δστις ήτο δεδεμένος διά χειροπέ-
δων καί έφερε κακώσεις είς διάφορα μέρη τοϋ σώματος
ώς καί τραϋμα είς τήν κεφαλήν διά πυροβόλου δπλου,
5. Χωροφύλακος Κοντάκου Χαραλάμπους τοϋ Παναγιώ­
του έτών 34, τής Ειδικής Άσφαλείας Αθηνών, φέροντος
τραϋμα είς τήν κεφαλήν διά πυροβόλου δπλου, 6. Α.Θ. Χω­
ροφύλακος Κωστάκη ή Κωστάκου Κωνσταντίνου τοϋ
Αναργύρου έτών 31, τής Ειδικής Άσφαλείας Αθηνών,
φέροντος τραϋμα είς τήν κεφαλήν διά πυροβόλου δπλου.
Άπαντες οί άνωτέρω άνεγνωρίσθησαν ύπό τών οικείων
καί συγγενών των καί έτάφησαν μερίμνη τής ύπ’ έμέ ύπη­
ρεσίας είς τό Νεκροταφεΐον Περιστεριού.
Είς τήν περιφέρειαν Γαλατσίου άνευρέθησαν έντός
τάφου τά πτώματα τών: 1. Άνθυπασπιστοϋ Κατσαφάδου
Γρηγορίου τοϋ Νικολάου, τής δυνάμεως Αποθήκης Υ­
λικού Χωροφυλακής, φέρον κακώσεις είς διάφορα μέρη
τοϋ σώματός του καί συντριπτικόν κάταγμα είς τήν κεφα­
λήν διά σκληροϋ όργάνου, 2. Αγνώστου χωροφύλακος,
άναστήματος 1.70 μ., ήλικίας περίπου 38 έτών, φέροντος
σκελέαν μαλλίνην μακράν καί είς τήν άνω σιαγόνα δύο
μεταλλικούς όδόντας καί τραϋμα είς τό κρανίον διά πυ­
ροβόλου δπλου* άμφότερα τά πτώματα μετεφέρθησαν καί
έτάφησαν είς τό Γ' Νεκροταφεΐον.
Παρά τήν ένταϋθα πλατείαν Κυριακοϋ άνευρέθη καί
έξετάφη τό πτώμα τοϋ άνθυπασπιστοϋ τής Χωροφυλακής
Κατσαφάδου Κυριάκου τοϋ Παναγιώτου, ύπηρετοϋντος
είς τό Άρχηγεΐον καί φέροντος τραϋμα είς τό στήθος
διά πυροβόλου δπλου, δπερ μετεφέρθη καί έτάφη είς τό
Γ Νεκροταφεΐον Κοκκινιάς.
Είς τόν συνοικισμόν Κουτσικαρίου καί έγγύς τοϋ Α­
σύλου Ανιάτων παρά τήν θέσιν Νταμάρι - Καραβά έντός
σήραγγος άνευρέθησαν περί τά 24 πτώματα άνδρών τής
Χωροφυλακής, μεταξύ τών όποίων άνεγνωρίσθη τοϋ άνθυ-
πασπιστοϋ Χωροφυλακής Μαργαρίτη Ίωάννου, τά δέ
ύπόλοιπα, κατά πληροφορίας παρασχεθείσας ύπό τοϋ
Τμήματος Μεταγωγών Πειραιώς, άνήκον είς άνδρας τής
δυνάμεως φυλακών Βούρλων (Τμήμα Μεταγωγών Πει­
ραιώς) και ήτις δύναμις άπετελεΐτο άπό τούς: 1. Ανθυ­
πομοίραρχον Χρυσανθόπουλον Θεόδωρον, 2. Ένωμοτάρ­
χην Κολλάτον Κων., 3. Ένωμοτάρχην Σκεφάκην Παρα-
σκευάν, 4. Ύπενωμοτάρχας Ρεράκην Άνδρέαν, 5. Ντού-
λην Δημήτριον, 6. Δανίλην Άριστ., 7. Χειμάρραν Πανα­
γιώτην, 8. Κλάδην Λάμπρον, 9. Άρβανιτάκην Δημή-
τριον, 10. Χωροφύλακας Άποστολάκην Νικόλαον, 11.
Γιαννέτον Κων., 12. Γαρδίκην Θωμάν, 13. Καλλιμάνην
Κων., 14. Μπαρτσακούτσαν Κων.,;15. Πιτσικάλην Κων.,
16. Ψαρρόν Γεώργιον, 17. Καρεκλάν Μ., 18. Γιαννογιώρ-
γον Περ., 19. Τσιώταν Ήλίαν, 20. Δημητρίου Μάρκον, 21.
Ζαχαρόπουλον Χρίστον, 22. Τραπελάν Έμμ., 23. Εύ-
ρανίδην Κων. καί 24. Κολοβόν Κωνσταντίνον. Άπαν­
τα τά άνωτέρω πτώματα παραμείναντα έπί τριήμερον άταφα
πρός άναγνώρισιν, έτάφησαν είς τό Γ' Νεκροταφεΐον
Κοκκινιάς.
Παρά τήν τοποθεσίαν «Σχιστό» Κουτσικαρίου άνευρέ­
θησαν χθές περί τά 15 πτώματα άνδρών τής Χωροφυλακής
μεταξύ τών όποίων καί τό πτώμα τοϋ άνθυπομοιράρχου Κα-
φίρη Αποστόλου τοϋ Βασιλείου, έτών 32, φέροντος
τραύματα διά μαχαίρας είς διάφορα μέρη τοϋ σώματός
του ώς καί τοιοϋτον διά πυροβόλου δπλου είς τήν κεφα­
λήν. Άπαντα τά άνωτέρω πτώματα έχουσιν έκτεθή πρός1
άναγνώρισιν παρά τφ Νεκροταφείφ Κοκκινιάς (Κουτσι-
καρίου).
Ωσαύτως, παρά τά Διυλιστήρια «Οΰλεν» Νέας Ιω­
νίας, έκ τών άνευρεθέντων 127 πτωμάτων τά πλεΐστα άνή-
κουσιν είς άνδρας τής Χωροφυλακής, μεταξύ τών όποίων
καί τό πτώμα τοϋ ταγματάρχου Κασσόλα Δημητρίου, δπερ
καί έτάφη χθές παρά τω Νεκροταφείφ Νέας Ιωνίας.
"Απαντα τά άνωτέρω πτώματα έξακολουθοϋσι νά παρα-
μένωσιν άταφα πρός άναγνώρισιν ώς καί διά τήν έκεΐσε
μετάβασιν τών άντιπροσώπων άγγλικών άρχών πρός δια-
πίστωσιν τοϋ φρικιαστικοϋ τρόπου θανατώσεως τούτων,
δεδομένου δτι άπαντες οί άνωτέρω έχουσι σφαγιασθή
διά μαχαιρών καί πελέκεων καί τινων έχουσιν άποκοπή
τελείως αί κεφαλαί».
Ό Μοίραρχος (ύπογραφή)
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Α.' - Προσωπικού - Γραφεΐον ΙΠον
Άριθ. Πρωτ. 411/3/1β
Έν Άθήναις τή 2 Φεβρουάριου 1945
Πρός
Τό Ύπουργεΐον Στρατιωτικών
(Διεύθυνσιν Χωροφυλακής)
Ένταϋθα
«Θάνατος τοϋ άνθυπομοιράρχου Καφίρη Αποστόλου
τοϋ Βασιλείου»
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν’ άναφέρω, κατ’ άναφοράν τοϋ
ένταϋθα Συντάγματος Χωροφυλακής, δτι τήν 28.1.1945
512
ανευρέθη είς τοποθεσίαν Σχιστό Κουτσικαρίου τό πτώμα
τοϋ έν περιλήψει άναφερομένου άξιωματικοϋ τής δυνά-
μεώς του, φέρον τραύματα διά μαχαίρας είς διάφορα μέρη
τοΰ σώματός του ώς καί τοιοΰτον πυροβόλου δπλου είς
τήν κεφαλήν. Τοΰτον διέγραψα τής δυνάμεως τοΰ Σώμα­
τος. Ληξιαρχική ν πράξιν θανάτου Επιφυλάσσομαι νά
ύποβάλω».
Ό Άρχηγός
(ύπογραφή)
ΕΚΘΕΣΙΣ ΕΞΑΓΟΜΕΝΟΥ ΠΡΟΑΝΑΚΡ1ΣΕΩΣ
«Έν Άθήναις σήμερον τήν 26ην τοϋ μηνός Φεβρουά­
ριου, 1945 Ετους, ήμέραν τής έβδομάδος Δευτέραν ό ύπο-
φαινόμενος ταγματάρχης Χωροφυλακής, έπιληφθείς, δυ­
νάμει τών άρθρων 68 καί 69 τής Στρατιωτικής Ποινικής
Νομοθεσίας καί τής ύπ’ άριθ. 1/4/162 Διαταγής τοϋ Αρ­
χηγείου Χωροφυλακής, ένόρκου προανακρίσεως πρός
έξακρίβοοσιν τών στοιχείων ταυτότητος καί τής τύχης
τών έκ τής έπί τής όδοΰ Οίνόης 9 καί Μαγνησίας 6 άπα-
χθέντων όπλιτών τής Χωροφυλακής, ώς καί τών έπί τής
όδοϋ Μαγνησίας 10α έκτελεσθέντων 3 καί άπαχθέντων
έτέρων 3 άνδρών Χωροφυλακής, έξ ένεργηθείσης προα­
νακρίσεως συνήγαγον τά έξής:
"Οτι κατά τό στασιαστικόν κίνημα Δεκεμβρίου π.Ι.
τμήματα τοϋ ΕΛΑΣ έπετέθησαν κατά τής Διλοχίας Χω­
ροφυλακής, στρατωνιζομένης είς τό έπί τής όδοΰ Μαυρο-
γένους Σχολεΐον. Λόγφ τοΰ μεγάλου άριθμοΰ τών έπιτι-
θεμένων ή δύναμις αΰτη διασκορπισθεΐσα κατέλαβε διά­
φορα έπίκαιρα σημεία καί έμάχετο έναντίον τών έλασι-
τών, μέχρις δτου ύπέκυψεν ή άνω Διλοχία και έκ τών άν­
δρών της άλλοι μέν συνελήφθησαν, άλλοι δέ κατώρθω­
σαν καί κατέφυγον είς διαφόρους οίκίας. Έκ τούτων, 4
όπλΐται είς τήν έπί τής όδοΰ Μαγνησίας οικίαν τής Άν-
νης Τριανταφυλλίδου καί 7 είς τήν έπί τής όδοΰ Μαγνη­
σίας 10α οικίαν Χριστίνας Γεωργιάδου.
Έκ τών άνωτέρω άναφερομένων άνδρών, κατόπιν προ­
δοσίας τής προσκειμένης πρός τούς έλασίτας (διά τούς
οποίους ένηργήθη άνάκρισις έπί συνεργασίςι έκτελέσεων
φόνων κτλ.), συνελήφθησαν 4 όπλΐται έκ τής οίκίας Τριαν-
ταφυλλίδου καί άπήχθησαν έκεΐθεν είς άγνωστον διεύ-
θυνσιν καί τών όποίων ή τύχη άγνοεΐται, κατά τήν έπι-
κρατοΰσαν δμως γνώμην τών έξετασθέντων μαρτύρων θά
έξετελέσθησαν ύπό τών έλασιτών. Τούτων δέον νά έξα-
κριβωθή ή ταυτότης, διότι ούδείς τών μέχρι σήμερον έξε­
τασθέντων ήδυνήθη νά παράσχη πληροφορίας. Έκ τών
συλληφθέντων έκ τής όδοϋ Μαγνησίας 10α οίκίας άνδρών
Χωροφυλακής, 3 έξετελέσθησαν έναός τής αύτής οίκίας
καί 3 άπήχθησαν ύπό τών έλασιτών. Έκ τούτων έξηκρι-
βώθη ή ταυτότης μόνον τών άνθυπομοιράρχων Κωνσταν­
τίνου Καρακώστα καί Ήλία Γεωργοπαπαδάκου (δρα κα-
τάθεσιν Χριστίνας Γεωργιάδου καί Μαρίας Παπαδοπού-
λου) τών λοιπών μή έξηκριβωθείσης τής ταυτότητός των».
Έφ’ φ συνετάγη καί ύπογράφεται.
Ό ένεργήσας τήν προανάκρισιν
(ύπογραφή)
Έν Άθήναις τή 2α Μαρτίου 1945
Ό ύποδιοικητής τοΰ Συντάγματος Χωροφυλακής Αθηνών
Πρός τόν κ. Διοικητήν τοΰ Συντάγματος
Ένταϋθα
«Τό Σύνταγμα Χωροφυλακής Αθηνών, μετά Ενα νικη-
φόρον έπικόν άγώνα έναντίον τών έπαναστατών τοΰ Δε­
κεμβρίου, υπήκον είς τά Εθιμα τών προγόνων του άνεζή-
τησε τούς έξαφανισθέντας μαχητάς του, οΐτινες έχόμενοι
στερρώς τών παραδόσεων τής φυλής ύπεστήριξαν δι’ δλων
τών δυνάμεών των τάς έκτός τών στρατώνων θέσεις των.
Έν τη έρεύνη του εύρέθη πρό τραγικοΰ θεάματος, διότι
ήτένισε τά πτώματα τών άξιωματικών καί όπλιτών του
φρικωδώς ήκρωτηριασμένα, άταφα καί έρριμμένα είς τάς
χαράδρας καί τούς άγρούς τοΰ χώρου τοΰ Κατσιποδίου.'
Τό ΚΑ' Άστυνομικόν Τμήμα, τή συνεργασία άξιωμα­
τικών Χωροφυλακής, κατώρθωσε και έπέτυχε τήν σύλ-
ληψιν τών ένόχων καί κατόπιν διαταγής σάς μετέβην έπ’
αύτφ καί εΐδον τούς κρατουμένους, έμελέτησά τήν δικο­
γραφίαν καί όμολογώ δτι φρίκη καί άποτροπιασμός με
κατέλαβε έκ τής άναγνώσεως τών καταθέσεων τών μαρ­
τύρων καί άπολογιών τών κατηγορουμένων. Τά μαρτύρια
άτινα ύπέστησαν οί συλληφθέντες άξιωματικοί καί όπλΐ-
ται τοΰ Συντάγματός μας, μόνον ή έποχή τής Ίεράς Έξε-
τάσεως άναφέρει καί, μάλιστα, είς μερικάς λεπτομερείας
σαδισμοΰ καί βασάνων ύπερέβαλον καί αύτό τό άπαι-
σίας μνήμης ίεροεξεταστικόν δικαστή ριον, τοΰ Τουρκοε-
μάδα. Τό δράμα τών ήδη άειμνήστων ύπερασπιστών τών
έλευθεριών τοΰ λαοΰ καί τής έννόμου τάξεως. Εχει ώς
άκολούθως:
01 μοίραρχος Στεφανάκης Κωνσταντίνος, ύποδιοικη-
τής τής Φρουράς τών Φυλακών Βουλιαγμένης, καί Παπα­
κώστας Κωνσταντίνος, διοικητής έξωτερικοϋ φυλακίου
τών Στρατώνων τοΰ Συντάγματος, άφοϋ έξετέλεσαν μαχό-
μενοι έναντίον τών έλασιτών πάν δ,τι ή στρατιωτική τιμή
. καί τό καθήκον έπέβαλεν, ύπέκυψαν είς τόν δγκον τών
έπιτιθεμένων καί συνελήφθησαν, τραυματίας ό Στεφανά­
κης, έξη ντλη μένος έκ τής μάχης ό Παπακώστας. Μετά
τοϋ τελευταίου συνεταύτισε τήν τύχην του κατά τήν ήμέ­
ραν τής ένάρξεως τών έπιχειρήσεων καί ό ταγματάρχης
Πεζικοϋ Ντούνης, ούτινος ή οικία, λόγφ τής δεσποζού-
σης τών Στρατώνων θέσεώς^της, έχρησιμοποιήθη ώς φυ­
λάκιον έξωτερικής άμύνης'τοΰ Συντάγματος. Οί τρεις
άνατέρω άξιωματικοί καί μετά τοϋ άνθυπασπιστοΰ Βασβί-
κη Σταύρου καί τών ύπ’ αύτούς όπλιτών, ύπό γιουχαϊσμούς,
δαρμούς καί έμπαιγμούς, ώδηγήθησαν ύπό τών έλασιτών
είς τό Σχολεΐον Καράμπαμπα έν Κατσιποδίφ- καί ένε-
κλείσθησαν έκεΐ, φρουρούμενοι ύπό τοΰ. άρχηγοϋ τής
ΟΠΛΑ τής περιφερείας έκείνης Τζανουδάκη Εμμανουήλ,
ύπαλλήλου τής Εταιρείας Ύδάτων, καί άλλων όπαδών.
Διοικητής τοΰ έν Κατσιποδίφ τάγματος έλασιτών ήτο
είς όνομαζόμενος καπετάν Μουστάκας ή Ζαφειρόπου-
λος, κάτοικος Πλάκας, δστις είχε συγκεντρώσει είς τόν
καταυλισμόν του, μεταξύ τών άλλων, καί δραπέτας τών
513
φυλάκων Συγγροϋ, τούς όποίους έχρησιμοποίει ώς βασα-
νιστάς κρατουμένων και τρόμοκράτας. Οί δραπέται οδτοι
έφερον τά όνόματα Χασιώτης ή Καράγεωργας καί Μπαρ-
μπαγιώργης ή Φώτης, είσήρχοντο δέ έντός τοϋ Σχολείου,
ενθα έκρατοΰντο οί άξιωματικοι και όπλΐται τοΰ Συν­
τάγματος Χωροφυλακής καί, ίσως, και άλλων ύπη ρεσιών,
καί ύπό τήν ήγεσίαν τοΰ Τζανουδάκη προέβαινον είς
παντός είδους βασανιστήρια έναντίον των, τούς έρράπι-
ζον, τούς έμαστίγωνον καί τούς εκαιον τάς σάρκας μέ
δάδας άνημμένας, έξ ών βασάνων έξέβαλλον, οί δυστυ­
χείς οδτοι γενναίοι, άλλοι μέν γοεράς κραυγάς άλλοι δέ
ύπέμενον μετ’ έκπλησσούσης καρτερίας τό μαρτύριον.
Αότ^όπται μάρτυρες τής περιπετείας των ήσαν μεταξύ
άλλων καί ό Κασιδόκωστας Γρηγόριος, έφαρμοστής, κά­
τοικος όδοΰ Τζαβέλλα 8, δστις καί κατέθεσε λεπτομερώς
είς τήν άνάκρισιν τάς φάσεις τοΰ δράματος τών κρατου­
μένων άξιωματικών καί όπλιτφν Χωροφυλακής, προτόΰ
οδτοι όδηγηθοΰν είς τόν τόπον τής έκτελέσεως. Τά βασα­
νιστήρια καί οί δαρμοί έξηκολούθησαν καθημερινώς, μέ-
χρις δτου άπεφασίσθη ύπό τής ύπό τόν Τζανουδάκη ν καί *
Μουστάκαν ή Ζαφειρόπουλον έγκληματικής σπείρας ή
έκτέλεσις τών κρατουμένων.
Καθ’ έκάστην πρωίαν προσήρχετο είς τό στρατόπεδον
Κατσιποδίου ό Θεολογίτης Στέφανος τοΰ Ίωάννου, κά­
τοικος όδοΰ Κάρπου 85, άνθυπολοχαγός τοΰ ΕΛΑΣ, καί
παρελάμβανε μετά τοΰ Τζανουδάκη δέκα έως δώδεκα
κρατουμένους, τούς όποίους ώδήγουν είς ώρισμένην χα­
ράδραν καί τή συνδρομή καί έτέρων τούς έξετέλουν.
Τήν ίδίαν τύχην ύπέστησαν καί οί ταγματάρχης Ντού-
νης, μοίραρχος Παπακώστας, Στεφανάκης και άνθυπα-
σπιστής Βισβίκης, καθώς καί οί συλληφθέντες χωροφύ­
λακες. Κατά τήν έκτέλεσιν τών άνωτέρω έλαβον μέρος
είς τό άπόσπασμα οί Τζανουδάκης ’Εμμ., Θεολογίτης,
Καπάνταρος Βασίλειος τοΰ Εύστρατίου, κάτοικος όδοΰ
Λυκούργου 16, Μαλάκος Αθανάσιος τοϋ Γερασίμου,
κάτοικος Μιαούλη 10 Κατσιπόδι, Όλλανδέζος Δημή-
τριος τοΰ Σπυρίδωνος, κάτοικος Ηλιουπόλεως 63, καί
οί δραπέται τών φυλακών Συγγροϋ.
Είς τόν τόπον τής έκτελέσεως ώδηγήθησαν καί έτοπο­
θετήθησαν είς τήν αύτήν γραμμήν οί ταγματάρχης Ντού-
νης, μοίραρχος Παπακώστας, άνθυπασπιστής Βισβίκης
καί δύο όπλΐται, οί άδελφοί Κουράτοι. Έξετελέσθησαν
δι* αύτομάτων δπλων, άφοΰ ένεφανίσθησαν πρό τοΰ άπο-
σπάσματος μέ διαφόρους κακώσεις. Ό Ντούνης, σχεδόν
γυμνός καί μέ τραύματα είς τήν κεφαλήν, έκάλυπτε τό
σώμά του μέ μίαν παλαιάν χλαίνην χωροφύλακος. Ό Πα­
πακώστας με τό ύποκάμισον, ό Βισβίκης έπίσης άνευ στο­
λής. Ύπό τάς άνω-ςέρω περιστάσεις έτοποθετήθησαν
πρό τοΰ έκτελεστικοΰ άποσπάσματος καί έτυφεκίσθησαν.
Αί τελευταΐαι λέξεις των ήσαν «Ζήτω ή ΕΛΛΑΣ»
Ό ύποδιοικητής τοϋ Συντάγματος
(ύπογραφή)
ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΘΗΝΩΝ
Άριθ. Πρωτ. 777
Έν Άθήναις τή 15 Μαρτίου 1945
Πρός
Τό Ύπουργεΐον Εσωτερικών
Ένταΰθα
«"Εχομεν τήν τιμήν νά γνωρίσωμεν ύμΐν τά άκόλουθα:
Ώς τοΐς πασι γνωστόν τυγχάνει, κατά τήν διάρκειαν τοΰ
άντεθνικοΰ στασιαστικού κινήματος τοΰ Δεκεμβρίου π.ε.
έκατοντάδες πολλαί διαφόρων άτόμων καί φύλων, πρώην
ύπουργοί, άνώτατοι άξιωματικοι τοΰ Στρατοϋ Ξηράς, Θα­
λάσσης, Άέρος καί δημόσιοι ή ιδιωτικοί λειτουργοί
εδρον τόν θάνατον, άλλοι μέν έξ άδεσπότων σφαιρών ή
βλημάτων τυχαίως, άλλοι δέ καί δή λίαν ίκανός άριθμός
τούτων κατόπιν έκτελέσεως παρά στασιαστών άναρχι­
κών. ’
Τά πτώματα τών θυμάτων τούτων, πλήν έκείνων άτινα
έρρίφθησαν ύπό τών έκτελεστών φονέων των έντός δια­
φόρων φρεάτων περιεχόντων ή ού δδωρ, ένεταφιάσθησαν
ώς γνωστόν προχείρως, άνά τά διάφορα σημεία τής πό­
λεως Αθηνών καί Προαστίων τούτων καί περιοχής έν
γένει τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης, εϊτε έντός χαρα­
δρών καί διαφόρων έδαφικών πτυχών τών πέριξ λόφων
καί όρέων είτε έντός όρυγμάτων.
Ή ήμετέρα Υπηρεσία, άσχολουμένη άπό τριμήνου
καί πλέον λίαν έντατικώς με τήν, δι’ ειδικών συνεργείων
καί κατόπιν έκταφής, περισυλλογήν καί έξέτασιν τών
πτωμάτων τούτων, ών πλεϊστα ήσαν άγνώστου ταυτότη­
τος, έπέτυχεν δπως ού μόνον άπαξάπαντα τά πτώματα
ταΰτα έξετασθώσι λεπτομερώς, καθ’ δσον άφορφ τό εΐδος
τών κακώσεων άς ταΰτα έφερον καί τάς συνθήκας ύφ’ άς
κατηνέχθησαν αδταί, καταρτίσασα έν ταυτφ περί πάντων
καί δι’ εν έκαστον τούτων λεπτομερείς κεχωρισμένας
έκθέσεις, άλλά καί διά καταλλήλου προπαρασκευής καί
φωτογραφίσεων καί συλλογής διαφόρων άντικειμένων
ή τεμαχίων ύφασμάτων καί ένδυμάτων, άτινα τυχόν εύ-
ρέθησαν έπί τών έκ τούτων άγνώστου ταυτότητος πτω­
μάτων, νά συμβάλη σοβαρώς καί άποτελεσματικώς είς
τήν παρά τών γνωστών ή οικείων των άναγνώρισιν, λίαν
ίκανοΰ άριθμοΰ θυμάτων, γεγονός δπερ ύπεβοήθησεν ώς
είκός άφ’ ένός μέν είς τήν σύνταξιν δι’ εν έκαστον τών
οίκείων ληξιαρχικών πράξεων ^θανάτου, άφ’ έτέρου δέ
καί δπως οί οίκεΐοι τών θυμάτων τών δικαιουμένων συντά­
ξεως συνταξιοδοτηθώσιν ήδη. Τά πτώματα ταΰτα άπο-
κομισθέντα μετεφέρθησαν πρός μετενταφιασμόν είς τά
πλησιέστερα νεκροταφεία, τά έκ τούτων δέ άγνώστου
ταυτότητος ένεταφιάσθησαν, καθ’ δλως είδικόν σύστημα,
ώστε καί μετά πάροδον χρόνου μακροΰ νά καθίσταται
δυνατή ή ύπό τών γνωστών των ή οίκείων των άναγνώρι-
σις τοΰ τάφου αύτών.
"Ηδη, άπό ήμερών, ή ήμετέρα Υπηρεσία, καταρτίσασα
έτερα είδικά συνεργεία ειδικευμένων έργατών καί συνε-
χίζουσα τό έργον αύτής, έπελήφθη ίνα έξαγάγη καί άπο-
σύρη έκ τοΰ βυθοΰ τών διαφόρων φρεάτων, κειμένων είς
διάφορα σημεία τής περιοχής τέως Διοικήσεως Πρωτευ-
514
Ωμότητες διαπραχθεϊσαι οπό τών κομμουνιστών κατά τό κίνημα τοΰ Δεκεμβρίου 1944. Πτώματα άνευρεθέντα είς τήν περιοχήν
πρωτευούσης (Περιστέρι, Οδλεν, Καισαριανή) μετά τήν καταστολήν τοΰ κινήματος, άνήκοντα είς έθνικόφρονας πολίτας καΐ
είς άνδρας τής Χωροφυλακής.
ούσης, τά έν αύτοΐς καταρριφθέντα και ένυπάρχοντα πτώ­
ματα, ών ό άριθμός κατά τάς ύπαρχούσας πληροφορίας
άνέρχεται είς πολλάς έκατοντάδος θυμάτων, χρησιμο­
ποιούσα πρός προφύλαξιν τών έργατών έξ όξείας δηλη-
τηριάσεως έκ τής εϊσπνοής πτωμαΐνης καί τών άναδι-
δομένων έκ τών πτωμάτων δηλητηριωδών άερίων, κατά
τήν έντός τών φρεάτων κάθοδον αύτών, είδικάς άεροστε-
γώς άντιασφυξιογόνους συσκευάς τύπου ρ ^ Γ , τάς ό­
ποίας έπρομηθεύθη παρά τής Πυροσβεστικής Ύπηρε­
σίας Πειραιώς, μόνης άλλως τε διαθετούσης άριθμόν τινα
φίλτρων άναγκαιούντων διά τήν λειτουργίαν τών συσκευ­
ών τούτων, έπέτυχε δέ διά τού τρόπου τούτου νά έξαγάγη
μικρόν άριθμόν πτωμάτων, έν οίς καί τοϋ τέως διοικητοΰ
τής Αστυνομίας Πειραιώς, άστυνομικοϋ διευθυντοϋ Πέ­
τρου Άναγνωστοπούλου.
Άτυχώς, τό ούτωσΐ άρξάμενον έργον τής ήμετέρας Ύ­
πηρεσίας, λόγφ έλλείψεως άνταλλακτικών φίλτρων, άναγ-
καίων ώς εΐρηται διά τάς συσκευάς ταύτας; θέλει άπό τής
αδριον διακοπή όλοσχερώς, ουτω δέ πολλαί έκατοντάδες
τών άτυχών θυμάτων (έάν δέν ληφθή άμέσως καί ταχίστη
μέριμνα προμηθείας άνταλλακτικών φίλτρων διά τόν
άνεφοδιασμόν τών είδικών τούτων συσκευών έξ Ιταλίας
ή Γάλλίας ή και άλλαχόθεν) θέλουν παραμείνει είς τά βάθη
τών φρεάτων, γεγονός δπερ, ώς εύνόητον, θέλει έπιφέρει
είς τούς οικείους τών θυμάτων τούτων λίαν σοβαράς δυ-
σχερείας, Ιδίςι έπί ζητημάτων κληρονομικών ή άπονομής
συντάξεως είς τά έκ τών άτυχών θυμάτων τούτων δικαιού­
μενα τοιαύτης.
Φρονώ, τέλος, δτι δέν θά είναι πρέπον, δπως τά πτώματα
άτινα μετά τόσης έπιμονής καί άγωνίας νυχθημερόν άνα-
ζητοΰνται καί άναμένοντάι ύπό τών οίκείων των, νά πα-
ραμείνωσιν έσαεΐ είς τά βάθη τών φρεάτων τούτων, δθεν
παρακαλώ, κ. Υπουργέ, δπως εύαρεστηθήτε και ένεργή-
σητε δ,τι έν προκειμένφ ήθέλατε έγκρίνει καί, εϊ δυνατόν,
δπως ή Ύμετέρα Υπηρεσία προβή διά τής Πυροσβεστι­
κής Ύπηρεσίας Αθηνών ή Πειραιώς, φθάνουσα έν άνάγκη
και είς τήν δι* άεροπλάνου άποστολήν είδικοϋ τεχνίτου
πρός προμήθειαν ίκανοϋ άριθμοϋ έκ τών άπαιτουμένων
άνταλλακτικών φίλτρων είς τήν Ιταλίαν ή τήν Γαλλίαν
ή και άλλαχοϋ, ΐνα έπιτευχθή ούτω καί συνεχισθή άπρο-
515
σκόπτως ή έξαγωγή τών πτωμάτων τών άτυχών τούτων
θυμάτων έκ του βάθους τών φρεάτων, είς &κατάκεινται.
Έπί τούτοις, παρακαλώ Ύμδς, δπως εύαρεστηθήτε
καί γνωρίσητε ήμΐν έν καιρφ, ώς οίόν τε τάχιον, τάς έπι
τούτου ένεργείας Υμών, ΐνα έν έναντίςι περιπτώσει προ-
βώμεν είς ταχεΐαν κατάχωσιν τών φρεάτων, και άπαλ-
λάξωμεν έξ άμέσου κινδύνου, έπαπειλοΰντος τήν υγείαν
τής πόλεως, έκ τών δυσωδών άναθυμιάσεων τών άναδιδο-
μένων έκ τών σηπομένων πτωμάτων».
Μετ’ έξαιρέτου τιμής
Ό" Προϊστάμενος
τής Ιατροδικαστικής Ύπηρεσίας Αθηνών
(ύπογραφή)
ΥΠΟΔΙΟΙΚΗΣΙΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΘΗΒΩΝ
Άριθ. Πρωτ. 198 Θήβαι τή 28 Μαρτίου 1945
Πρός
Τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής
Είς Αθήνας
«Περί άνευρέσεως τοΰ πτώματος τοΰ έκτελεσθέντος
άνθυπασπιστοΰ Χωροφυλακής Στρατού Παναγιώτου»
«Τήν 27ην φθίνοντος μηνός καί ώραν ΙΟην, μικρόν συν-
εργεΐον όπλιτών τής ύπ’ έμέ Ύποδιοικήσεως καί ίδιωτών
μετέβημεν είς θέσιν «Γιαταγάνα», μετά τοΰ συλληφθέντος
Νικολάου Μουντούλη, ύποδείξαντος τό μέρος ένθα ό
έκτελεσθείς είχεν ένταφιασθή, καί έπί παρουσία τήζ συ_
ζύγου τοΰ έκτελεσθέντος Καλλιόπης προέβημεν είς τήν
έκταφήν τοΰ πτώματος δπερ, είρήσθω έν παρόδφ, είχε
ριφθή έντός προχείρως - έκσκαφέντος λάκκου κατά τόν
χρόνον τής έκτελέσεως. Τό πτώμα εύρεθέν άπηλλαγμέ-
νον ένδυμάτων καί ύποδημάτων, μετεφέρθη ένταϋθα. 'Η
έκτέλεσις έγένετο διά μαχαίρας, έπενεχθέντων πολλών
καί άλλεπαλλήλων τραυμάτων έπί τής ώμοπλάτης και
τοΰ τραχήλου, άποκοπείσης έν μέρει τής καροτίδος, ένφ
ή δεξιά χειρ έθραύσθη, προφανώς κατά τήν έκτέλεσιν,
λόγφ άντιστάσεως τοΰ θύματος ή προηγήθη ταύτης πρός
βασανισμόν, έφερε δέ τραΰμα είς τήν κεφαλήν με έξοδον
πρός τά ζυγωματικά όστδ, έπενεχθέν διά πυροβόλου δπλου
έκ τών δπισθεν».
Ό Διοικητής τής Ύποδιοικήσεως
(ύπογραφή)
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Α.' Προσωπικοΰ - Γραφεΐον ΠΙον
Άριθ, Πρωτ. 1164/1/2Β
Έν Άθήναις τή 6 Απριλίου 1945
Πρός τό Ύπουργεΐον Στρατιωτικών
Διεύθυνσις Χωροφυλακής
Ένταϋθα
«Θάνα.τος τοΰ άνθυπασπιστοΰ Χωροφυλακής
Κανελλοπούλου Γρηγορίου τοΰ Κανέλλου»
«Λαμβάνω τήν. τιμήν ν’ άναφέρω, κατ’ άναφοράν άξιω-
ματικοΰ μέλους τής έπιτροπής άνευρέσεως πτωμάτων
άνδρών Χωροφυλακής έκτελεσθέντων παρά τών άνάρχι-
κών, δτι παρά τήν τοποθεσίαν Άγιος Βασίλειος Περι­
στεριού άνευρέθη τό πτώμα τοΰ έν περιλήψει άνθυπα-
σπιστοΰ τής Χωροφυλακής καταγομένου έκ τοΰ χωρίου
Αύλώνος Τριφυλίας και άνήκοντος είς τό τέως 4ον Τμήμα
Μετεκπαιδεύσεως Αθηνών. Τό πτώμα άναγνωρισθέν καί
ύπό τής συζύγου του μετεφέρθη μερίμνη τής Ύπηρεσίας
καί ένεταφιάσθη είς τό Α' Νεκροταφεϊον τήν 9.3.1945.
Τοΰτο έφερε τραΰμα κρανίου διά πυροβόλου δπλου ώς
καί κακώσεις είς διάφορα μέρη τοΰ σώματός του.
Ό Ά ρ χ η γ ό ς
(ύπογραφή)
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΩΣ ΠΤΩΜΑΤΩΝ
ΑΝΔΡΩΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΕΚΘΕΣΙΣ
«Έν Άθήναις σήμερον τήν ΙΟην Απριλίου ήμέραν
τής έβδομάδος Τρίτην καί ώραν 10 π.μ. ή ύπογεγραμμένη
έπιτροπή, συγκροτηθεΐσα δυνάμει τής ύπ’ άριθ. 1/13/2/14.
1.45 διαταγής τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής, ΐνα άκο-
λόυθοΰσα τά συνεργεία τής Ιατροδικαστικής Έγκλημα-
τολογικής Ύπηρεσίας προβή είς τήν άναζήτησιν πτω­
μάτων άνηκόντων είς δργανα Χωροφυλακής, έκτελεσθέν-
τα κατά τήν διάρκειαν τής έπαναστάσεως ύπό τών όργα-
νώσεων ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΟΠΛΑ, ΚΚΕ καί ένταφιασθέντα
προχείρως ή ριφθέντα έντός περιμανδρωμένων χώρων,
χαραδρών κτλ. διεπίστωσε τά άκόλουθα:
Έν συνεχεία τής άπό 5.2.1945 ήμετέρας έκθέσεως, δι’
ής άνεφέρθημεν περί τών μέχρι τής χρονολογίας ταύτης
περισυλλεγέντων καί ταφέντων διαφόρων όργάνων τοΰ
Σώματος Χωροφυλακής, άγρίως δολοφονηθέντων παρ’
όργάνων τοΰ έκδηλωθέντος έπαναστατικοΰ κινήματος,
περισυνελέγησαν καί τά κάτωθι πτώματα έντός καί είς
τά Προάστια τής περιοχής Αθηνών ώς άκολούθως:
1. Άνθυπασπιστοΰ Δημητρακοπούλου Αναστασίου τοΰ
’Ηλία, τής Διευθύνσεως Ειδικής Άσφαλείας Αθηνών. Ά
νευρέθη παρά τό Νεκροταφεϊον Πατησίων καί άναγνω-
ρισθέν παρά τών οίκείων του έτάφη μερίμνη τής Ύπη­
ρεσίας ήμών είς τό Β' Νεκροταφεϊον Αθηνών. Τοΰτο
έφερε τραΰμα διά πυροβόλου δπλου είς τήν κεφαλήν.
2. Χωροφύλακος Τσαγκάρη Χρίστου τής Δυνάμεως τής
Α.Δ.Χ. Στερεδς Ελλάδος. Άνευρέθη καί μετεφέρθη έν-
ταΰθα έκ Θηβών μερίμνη τής*·6ης Ταξιαρχίας καί έτάφη
έδώ μερίμνη τών οίκείων του: Τοΰτο έφερε τραΰμα διά
πυροβόλου δπλου είς τήν καρδιακή ν χώραν.
3. Α.Θ. Χωροφύλακος Κοκκόσή Νικολάου τοΰ Κων­
σταντίνου έκ Σμύρνης έτών 33, τής Διευθύνσεως Είδικής
Άσφαλείας Αθηνών. Άνευρέθη παρά τώ Γηροκομείφ καί
μεταφερθέν μερίμνη τής Ύπηρεσίας ήμών έτάφη είς τό
Γ' Νεκροταφεϊον. Τοΰτο έφερε τραΰμα έπί τής κεφαλής
καί μετωπικό ν διά πυροβόλου δπλου.
4. Χωροφύλακος Σουρή Στεφάνου τοΰ Χαραλάμπους
τής Διευθύνσεως Είδικής Άσφαλείας Αθηνών. Μετε­
φέρθη έξ Ώρωποΰ καί έτάφη είς τό Γ' Νεκροταφεϊον Ά-
516
θηνών. Έφερε τραϋμα ίνιακόν καί κακώσεις είς διάφορα
μέρη τοΟ σώματός του.
5. Χωροφύλακος Άναγνωστάκη Κυριάκου τοϋ Πέτρου
τής 'Υπο διοικήσεως Χωροφυλακής Νέας Ιωνίας. Άνευ-
ρέθη παρά τήν θέσιν «Κόκκινος1Βράχος» Ταμπουρίων
Πειραιώς και μεταφερθέν ένεταφιάσθη είς τό Νεκροτα-
φεΐον Άναστάσεως Πειραιώς. Έφερε τραϋμα Ινιακόν διά
πυροβόλου δπλου.
6. Α.Θ. Χωροφύλακος Άποσπόρη Εύαγγέλου τοϋ Θωμδ
τής Διευθύνσεως Είδικής Άσφαλείας Αθηνών, άνευρε-
θέν παρά τά Νέα Σφαγεία μετεφέρθη καί ένεταφιάσθη
είς Γ' Νεκροταφεϊον Αθηνών. Έφερε τραϋμα ίνιακόν
καί κακώσεις είς διάφορα μέρη τοϋ σώματός του.
7. Ένωμοτάρχου Καδίτη Βασιλείου τής Ύποδιοική-
σεως Χωροφυλακής Νέας Ιωνίας, μεταφερθέν έκ Κρό-
ρων ένεταφιάσθη είς τό Γ Νεκροταφεϊον Αθηνών. Έ ­
φερε πολλαπλά τραύματα έπί τής κεφαλής.
8. Ένωμοτάρχου Φίνου Δημητρίου τοϋ Πέτρου, τοϋ
Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, μεταφερθέν έκ
Ψυχικοϋ έτάφη είς τό Α' Νεκροταφεϊον Αθηνών. Έφερε
τραϋμα είς τό στήθος διά πυροβόλου δπλου.
9. Χωροφύλακος Καραβασίλη Γεωργίου τοϋ Γαρυφάλ­
λου τής Σ.Ο. Χωροφυλακής Αθηνών, έφερε τραϋμα κρο-
ταφικόν διά πυροβόλου δπλου, άνευρέθη παρά τήν τοπο­
θεσίαν Γουδί καί έτάφη είς τό Γ' Νεκροταφεϊον Αθηνών.
10. Υπενωμοτάρχου Μακρή Αναστασίου τοϋ Λημη-
τρίου, τής Σχολής Χωροφυλακής Αθηνών, άνευρέθη παρά
τήν τοποθεσίαν Άγιος Ιωάννης Καισαριανής καί έτάφη
είς τό Νεκροταφεϊον Καισαριανής, έφερε δέ τραϋμα ίνια-
κόν.
11. Ένωμοτάρχου Ζαμποϋ Αγγέλου, τοϋ Συντάγματος
Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, έτάφη είς Νεκροταφεϊον
Νέας Σμύρνης. Τοϋτο έφερε τραϋμα ίνιακόν.
12. Χωροφύλακος Τραπελδ Εμμανουήλ τοϋ Χρίστου
τοϋ Τμήματος Μεταγωγών Πειραιώς, άνευρέθη έξωθι τοϋ
συνοικισμοΰ Κουτσικαρίου καί έτάφη είς Γ' Νεκροτα-
φεϊον Αθηνών. Έφερε τραϋμα ίνιακόν διά πυροβόλου
δπλου.
Ωσαύτως, παρά τήν αύτήν τοποθεσίαν άνευρέθη τό
πτώμα τοϋ χωροφύλακος Πιτσικάλη, τοΰ Τμήματος Με­
ταγωγών Αθηνών, φέρον τραϋμα είς τήν κεφαλήν διά
πυροβόλου δπλου. Έτάφη είς τό Γ' Νεκροταφεϊον Α­
θηνών.
Κατά τήν 15.3.1945, έξετάφησαν έκ τής θέσεως Ζωο-
δόχου Πηγής, παρά τις Τρεις Γέφυρες Άχαρνών, τρία
πτώματα άνδρών Χωροφυλακής άγνώστου ταυτότητος.
Έφερον τραύματα είς τήν κεφαλήν διά πυροβόλου δπλου
καί διαφόρους κακώσεις. Μετεφέρθησαν καί έτάφησαν
είς τό Γ' Νεκροταφεϊον Αθηνών.
Έξετάφησαν κατά διάφορα χρονικά διαστήματα, ήτοι
άπό 8.2.1945 μέχρι σήμερον, είς τήν περιφέρειαν τοϋ
Συνοικισμοΰ Περιστερίου 23 πτώματα, έκ τών όποίων
άνεγνωρίσθησαν τά έξής:
1. Ένωμοτάρχου Κατσώνη Σαράντου τοϋ Γεωργίου,
τής δυνάμεως τοϋ Αρχηγείου Χωροφυλακής. Έφερε
τραϋμα ίνιακόν καί κακώσεις έν ζωή. Τοϋτο άνεγνωρίσθη
ύπό τοϋ άδελφοϋ του. Έτάφη είς τό Νεκροταφεϊον Περι-
στερίου.
2. Άντισυνταγματάρχου Χωροφυλακής Ξυπολυτδ Γε­
ωργίου τοϋ Σακελλαρίου, τής δυνάμεως τοϋ Αρχηγείου
Χωροφυλακής, φέρον τραϋμα είς τήν κεφαλήν §ιά πυρο­
βόλου δπλου. Μεταφερθέν έτάφη είς τό Α' Νεκροταφεϊον
Αθηνών.
3. Ταγματάρχου Χωροφυλακής Τρουλλινοϋ Εμμανουήλ .
τοϋ Αλεξάνδρου, άνήκοντος είς τήν δύναμιν τοϋ Αρχη­
γείου Χωροφυλακής, φέρων τραϋμα ίνιακόν.
4. Άνθυπασπιστοϋ Χωροφυλακής Κανελλοπούλου Γ ρη-
γορίου τοϋ Κανέλλου, ύπηρετοΟντος είς τήν Διεύθυνσιν
Είδικής Άσφαλείας Αθηνών. Τοϋτο έφερε τραϋμα κρο-
τάφικόν καί κακώσεις έν ζωή.
5. Χωροφύλακος Τρουλλινοϋ Αλεξάνδρου τοϋ Εμ­
μανουήλ τής Ύποδιοικήσεως Χωροφυλακής Πυριτιδο­
ποιείου. Έφερε τραϋμα ίνιακόν. Τά τρία άνωτέρω πτώματα
μέτεφέρθησαν είς τό Α' Νεκροταφεϊον Αθηνών.
*Εξετάφησαν έκ τοϋ Βασιλικοϋ Κήπου, ένθα προχεί-
ρως εϊχον ταφή είς όμαδικούς τάφους, 50 πτώματα άνή­
κοντα είς άνδρας τής Χωροφυλακής οίτινες έφόνεύθησαν
άπό βλήματα πυροβόλου δπλου είς λαβούσας χώραν μά­
χας κατά τήν διάρκειαν τοϋ έπαναστατικοϋ κινήματος
καί έκ τούτων άνεγνωρίσθησαν τά πτώματα τών: 1. Άντι-
συνταγματάρχου Χωροφυλακής Τζογιοπούλου Σωτηρίου,
2. Ανθυπομοιράρχου Κοράλλη Γεωργίου, 3. Ανθυπομοι­
ράρχου Ψαρροϋ Γεωργίου, 4. Άνθυπασπιστοϋ Γραμ-
μουτσιάνου Αργυρίου, άτινα μετεφέρθησαν καί έτάφη­
σαν είς τό Γ' Νεκροταφεϊον, 5. Υπενωμοτάρχου Κα-
πούτσου Κοσμά, 6. Χωροφύλακος Τριάντη Παναγιώτου,
7. Χωροφύλακος Ρούβαλη Ελευθερίου τοϋ Συντάγματος
Χωροφυλακής Αθηνών, 8. Χωροφύλακος Πρέπη Γεωρ­
γίου, τά δέ ύπόλοιπα μή άναγνωρισθέντα μετεφέρθησαν
καί έτάφησαν είς τό Γ' Νεκροταφεϊον Αθηνών, πλήν
πέντε άτινα έτάφησαν είς τό Α' Νεκροταφεϊον Αθηνών.
Έκ τίνος φρέατος, παρά τήν τοποθεσίαν «Σχιστό Κου-
τσικαρίου» καί έγγύς Νέας Κοκκινιας, άνεσύρθησαν 51
πτώματα άνδρών τής Χωροφυλακής έκ τών όποίων άνε­
γνωρίσθησαν τά 23, ήτοι: 1. Υπενωμοτάρχου Πουλη­
μένου Τηλεμάχου τοϋ Διονυσίου, τής δυνάμεως τοϋ Τμή­
ματος Μεταγωγών Πειραιώς, φέρον τραϋμα ίνιακόν. 2,
Χωροφύλακος Σύρακα Τιμολέοντος τοϋ Εμμανουήλ, τοϋ
Τμήματος Μεταγωγών Πειραιώς, μέ τελείαν συντριβήν
τής κεφαλής, 3. Υπενωμοτάρχου Παναγούλια Σαράντου
τοϋ Κωνσταντίνου, φέρον τραϋμα έκ πυροβόλου δπλου
είς τήν κεφαλήν. 4. Χωροφύλακος Στρατάκου Αργυρίου
τοϋ Παναγιώτου, φέρον τραϋμα διά πυροβόλου δπλου
είς τήν κεφαλήν, 5.Χωροφύλακος Καλαϊτζάκη Δημητρίου
τοϋ Γεωργίου, φέρον τραϋμα διά πυροβόλου δπλου είς τήν
κεφαλήν, 6. Ένωμοτάρχου Κωνσταντακοπούλου Νικολ.
τοϋ Γεωργίου, φέρον τραϋμα είς τήν κεφαλήν* 7. Ένωμο­
τάρχου Κλωνάρη Αναστασίου τοϋ Χρίστου, φέρον συν-
τριπτικόν τραϋμα είς τήν κεφαλήν, 8. Υπενωμοτάρχου
Ζαφειράτου Μιχ· τοϋ Θρ., φέρον τραϋμα διά πυροβόλου
δπλου είς τήν κεφαλήν, 9. Χωροφύλακος Σιμάκου Βασι­
517
Εγκλήματα διαπραχθέντα υπό τών έλασιτών εις τήν περιοχήν Κυψέλης κατά τό κίνημα τοΰ Δεκεμβρίου 1944.
λείου τοΟ Θεοδώρου, φέρον συντριπτικόν τραϋμα είς τήν
κεφαλήν διά πυροβόλου δπλου, 10. Υπενωμοτάρχου Τρι-
ανταφυλλοπούλου Ίωάννου τοϋ Γεωργίου, φέρον τραϋμα
είς τήν κεφαλήν, 11. Υπενωμοτάρχου Κοτσοβοϋ Γεωργί­
ου τοϋ Κωνσταντίνου/12. Υπενωμοτάρχου Βιττωράκη
Κωνσταντίνου τοϋ Γεωργίου, 13. Υπενωμοτάρχου Ή-
λιοπούλου Τιμοθέου τοϋ Περικλέους, 14. Χωροφύλακος
Κύρου Ήλία τοϋ Δημοσθένους, 15. Χωροφύλακος Στεφά­
νή Εμμανουήλ τοϋ Σταύρου, φέρον τραϋμα είς τήν κεφα­
λήν διά πυροβόλου δπλου, 16. Χωροφύλακος Τσιρώνη
Ίωάννου τοϋ Ίωάννόυ, φέρον τραϋμα είς τήν κεφαλήν
διά πυροβόλου δπλου, 17. Χωροφύλακος Παπαδάκη Σπυ­
ρίδωνος τοϋ Δημητρίου, φέρον τραϋμα είς τήν κεφαλήν
διά πυροβόλου δπλου, 18. Χωροφύλακος Άγγελοπούλου
Κωνσταντίνου τοϋ Κωνσταντίνου, φέρον τραϋμα είς τήν
κεφαλήν διά πυροβόλου δπλου, άπαντες τής δυνάμεως
τοϋ Τμήματος Μεταγωγών Πειραιώς, 19. Άνθυπασπιστοϋ
Συριανοϋ Στϋματίου τοϋ Εμμανουήλ, φέρον τραϋμα είς
τήν κεφαλήν διά πυροβόλου δπλου καί κακώσεις είς διά­
φορα μέρη τΟϋ σώματός του. <
Οί πλεΐστοι τούτων άναγνωρισθέντες παρά τών οικείων
των έτάφησαν είς τό Νεκροταφεΐον Νικαίας, οί δέ λοιποί
μετά τών άπομεινάντων 36, άγνώστου ταυτότητος, μετε-
φέρθησαν είς τό Γ' Νεκροταφεΐον. Παρά τήν αύτήν τοπο­
θεσίαν καί εκ τίνος όρύγματος άνεσύρθη καί άνεγνωρίσθη
παρά τών οικείων του τό πτώμα τοΰ Α.Θ. Χωροφύλακος
Φιλοσοφοπούλου Παναγιώτου τοΰ Βασιλείου, τοΰ Συν­
τάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, δπερ εφερε τραΰ-
μα συντριπτικόν έπί τής κεφαλής, μετεφέρθη δέ καί έτά­
φη εις τό Γ' Νεκροταφεΐον Αθηνών.
Έκ τής θέσεως «Άγιος Ταξιάρχης» Κόρυδαλλοϋ καί
&κ τίνος φρέατος άνεσύρθησαν 42 πτώματα, έξ ών άνε-
γνωρίσθήσαν δύο άνδρών τής Χωροφυλακής, ήτοι, 1.
Χωροφύλακος Κανναβοϋ Ίωάννου τοϋ ^Παναγιώτου, τοϋ
Τμήματος Χωροφυλακής Περάματος καί 2. Υπενωμοτάρ­
χου Ρεράκη Άνδρέου τοΰ Μάρκου, κατοίκου έπί τής όδοΰ
Πατησίων 297- Άμφότερα έφερον τραύματα είς τήν κεφα­
λήν διά πυροβόλου δπλου.
Τήν 30.3.1945 άνευρέθησαν εις Πεντέλην 5 πτώματα
όργάνων τής Χωροφυλακής ήτοι: 1. Άνθυπασπιστοϋ
518
Χριστοπούλου Ίωάννου, σταθμάρχου Φιλοθέης μέ τραϋ-
μα ίνιακόν διά πυροβόλου δπλου και κακώσεις είς διάφο­
ρα μέρη τοϋ σώματός του, 2. Υπενωμοτάρχου Άρμένη
Δημητρίου τοΰ Έρωτοκρίτου, 3. Υπενωμοτάρχου Μυ-
λωνοπούλου Γεωργίου τοϋ Χαραλάμπους και 4. Χωροφύ­
λακος Χειλα Ίωάννου, άνηκόντων είς τήν δύναμιν τοϋ
Σταθμοϋ Χωροφυλακής Φιλοθέης. Άπαντες εφερον τραύ­
ματα είς τήν κεφαλήν και κακώσεις είς διάφορα μέρη τοϋ
σώματός των, 5. Υπενωμοτάρχου. Παναγιωτάκου Φιλα­
ρέτου, τής δυνάμεως Ύποδιοικήσεως Χωροφυλακής Χα­
λανδρίου, φέρον τραΰμα είς τήν καρδιακήν χώραν διά πυ­
ροβόλου δπλου. Άπαντες οδτοι μετεφέρθησαν και έτά-
φησαν είς τό Γ' Νεκροταφεϊον, μερίμνη τής Ύπηρεσίας
ύμών. Τά άνευρεθέντα πτώματα σχεδόν ήσαν άνυπόδητα,
πλεϊστα δέ έξ αύτών ήμίγυμνα, καθ’ δσον πρό τής έκτελέ-
σεώς των άφηροΰντο ύπό τών έκτελεστών τά ένδύματα,
ύποδήματα τιμαλφή, έάν Εφερον, ώς καί άλλα στοιχεία
άτινα ήδύναντο νά δηλώσουν τήν ταυτότητά των.
"Απαντα Εφερον τραύματα κατά τό πλεΐστον είς τήν κε­
φαλήν διά πυροβόλου δπλου καί κακώσεις είς διάφορα
μέρη τοΰ σώματός των διά τεμνόντων όργάνων, πολλά δέ
εύρέθησαν μέ δεμένος τάς χεΐρας».
Έν Άθήναις τή 10η Απριλίου 1945
Ή Επιτροπή
(ύπογραφή)
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Α.' Προσωπικού - Γραφεϊον ΙΙΙον
Άριθ. Πρωτ. 2088/1/1
Έν Άθήναις τή 14 Απριλίου 1945
Πρός
Τό Ύπουργεΐον Στρατιωτικών
Διεύθυνσις Χωροφυλακής
Ένταϋθα
«Θάνατος τοΰ άνθυπασπιστοΰ
Χριστοπούλου Ίωάννου τοΰ Γεωργίου»
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν’ άναφέρω, κατ’ άναφοράν άξιω-
ματικοϋ μέλους τής έπιτροπής άνευρέσεως πτωμάτων άν­
δρών Χωροφυλακής, έκτελεσθέντων παρά τών άναρχικών
κατά τάς ήμέρας τοΰ έπαναστατικοΰ κινήματος μηνός Δε­
κεμβρίου 1944, δτι τήν 30.3.1945 άνευρέθη είς Πεντέλην
τό πτώμα τοΰ έν περιλήψει άναφερομένου άνθυπασπιστοΰ
Χωροφυλακής, διοικητοΰ τοΰ Σταθμοΰ Φιλοθέης, δστις
είχε συλληφθή παρά τών άναρχικών τούτων κατά τάς
ήμέρας τοϋ κινήματος, φέρον τραΰμα ίνιακόν διά πυροβό­
λου δπλου καί κακώσεις είς διάφορα μέρη τοΰ σώματός
του, άνυπόδυτον καί ήμίγυμνον, δπερ μεταφερθέν έτάφη
είς τό Γ' Νεκροταφεϊον Αθηνών μερίμνη τής 'Υπηρεσίας».
Ό Ά ρ χ η γ ό ς
(ύπογραφή)
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Α.' Προσωπικοΰ - Γ ραφεϊον ΙΙΙον
Άριθ. Πρωτ. 905/1/16
Έν Άθήναις τή 18 Απριλίου 1945
Πρός
Τό Ύπουργεΐον Στρατιωτικών
Διεύθυνσιν Χωροφυλακής
Ένταϋθα
«Θάνατος άνθυπασπιστοΰ
Συριανοΰ Σταματίου τοΰ Γεωργίου»
«Λαμβάνω τήν τιμήν ν’ άναφέρω, κατ’ άναφοράν τής
Διοικήσεως Χωροφυλακής, δτι ώς διεπιστώθη έξ ένερ-
γηθείσης προανακρίσεως, ό έν περιλήψει άναφερόμενος
άνθυπασπιστής, ύπηρετών είς τήν φρουράν τοΰ έν Πει-
ραιεϊ Ναυτικοΰ Νοσοκομείου, συνελήφθη κατά τάς ήμέ­
ρας τοΰ κινήματος μηνός Δεκεμβρίου 1944 παρά τών άναρ­
χικών, παρ’ ών καί έξετελέσθη άνευρεθέντος τοΰ πτώμα­
τός του έν Κοκκινιφ τήν 16.3.1945. Τοΰτο Εφερε συντρι-
πτικόν κάταγμα τοΰ κρανίου καί κακώσεις είς διάφορα
μέρη. Τοΰτον διέγραψα τής δυνάμεως τοΰ Σώματος.
Προσηρτημένως ύποβάλλω άντίγραφον ληξιαρχικής
πράξεως θανάτου μου».
V Ά ρ χ η γ ό ς
(ύπογραφή)
ΔΙΟΙΚΗΣΕ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΣΕΡΡΩΝ
Γραφεΐον Δημοσίας Άσφαλείας
Άριθ. Πρωτ. 49/46/ϊσ
Έν Σέρραις τή 21 Δεκεμβρίου 1945
Πρός
τό Ύπουργεΐον Δημοσίας Τάξεως
Διεύθυνσιν Άσφαλείας
Τμήμα Δημοσίας Άσφαλείας
Αθήνας
«Περί τών υπαρχόντων ομαδικών τάφων»
«Έπίσης, κατά τόν μήνα Μάιον έ.Ε., άνευρέθη είς χω­
ρίον Προμαχών περιφερείας Ύποδιοικήσεως Χωροφυ­
λακής Σιντικής καί έντός μικρας χαράδρας, κειμένης νο-
τιοανατολικώς τοΰ έκεΐσε Δημοτικού Σχολείου καί είς
άπόστασιν 200 περίπου μέτρων^ άπ’ αύτοϋ, ·όμαδικός τά­
φος, ήνεωγμένος άπό κύνας, λόγω τοΰ μικροΰ βάθους, έκ
365 πτωμάτων μόνον άνδρών, άνηκόντων είς τήν Π.Α.Ο.
καί έκτελεσθέντων παρά τών κομμουνιστών κατά τήν
ΙΟην Φεβρουάριου 1945.
Ούδέν τών πτωμάτων τούτων άνεγνωρίσθη, καθ’ δσον
άπαντες οί έκτελεσθέντες άνήκουσιν είς ξένας πέριφε-
ρείας καί έκτος αύτοϋ τά πτώματα τούτων κατά τόν χρό­
νον τής άνευρέσεως τοϋ τάφου τούτου έτύγχανον τελείως
άποσυντεθειμένα».
Ό Αναπληρωτής Διοικητοΰ
(ύπογραφή)
519
Ωμότητες διαπραχθεΐσαι ύπό τών έλασιτών κατά τό κίνημα τοΰ Δεκεμβρίου 1944. Γυναίκες, σύζυγοι άνδρών Χωροφυλακής, μη
διαφυγοΰσαι τήν μανίαν τών μητραλοιών.
ΑΡΧΗΓΕΪΟΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Τμήμα Άσφαλείας
Άριθ. Πρωτ. 1/4/67
ΔΕΛΤΙΟΝ
Συμβάντων τής 6ης Ίανουαρίου 1945
Έλεηλατήθησαν παρ’ έλασιτών αί οίκίαι τών κάτωθι
άνδρών τής Χωροφυλακής: 1. Ταγματάρχου Κασέλη Σπυ­
ρίδωνος, όδός Κιλκίς 31. 2. Ταγματάρχου Πρεβελάκη
Μιχαήλ, όδός Σπινθάρου 1. 3. Μοιράρχου Πρασσα Δη­
μοσθένους, όδός Λυσιμάχου 85 (Γούβα) καί δωμάτιον του
είς δ προσωρινώς διέμενεV, έπί τής όδοϋ Άλίτσης 18.
4. Μοιράρχου Παντελή Ίωάννου, όδός Σαρκουδίνου 143
(Δουργούτι). 5. Μοιράρχου Κρίκη Παύλου, όδός Τροίας
καί Ραχώβου. 6. Μοιράρχου Βουρβοπούλου Σωτηρίου,
όδός Άσημάκη Φωτήλα 42. 7. Μοιράρχου Έλευθεριάδου
Πέτρου, Συνοικισμός Μαγκουφάνας - Άμαρρυσίου καί έ-
τέρα οικία του εϊς Γρεβενά. 8. Μοιράρχου Καραβίτη Λυ­
κούργου, όδός Μεταμορφώσεως 11. 9. Μοιράρχου Βερ-
ναδέσκη, όδός Φυλής 2. 10. Μοιράρχου Παϊκοπούλου
Διονυσίου, Νέον Ψυχικόν. 11. Μοιράρχου Δημακο-
πούλου Διονυσίου, όδός Δερβενίων 37. 12. Μοιράρχου
Κρέτσα Κωνσταντίνου, όδός Ίπποκράτους 126. 13. Μοι­
ράρχου Πρωτοπαπαδάκη Γεωργίου, όδός Όλύτσικα 13.
14. Μοιράρχου Καντάρη Κωνσταντίνου, όδός Φωτομάρα
20. 15. Ανθυπομοιράρχου Νίτσου Ζαχαρία, δωμάτιον του
εϊς ξενοδοχεϊον Ρίτς, καί οϊκία του έν Άμφίσση, ώς καί
έτέρα τοΰ πενθεροΰ του έν Άμφίσση, έξ ής άφηρέθησαν
καί ίδικά του είδη ρουχισμρΰ. 16. Ανθυπομοιράρχου
Τσιτούρη Γεωργίου, Συνοικισμός Περισσοΰ - Νέας Ιω­
νίας. 17. Ανθυπομοιράρχου Άδαμοπούλου Δημητρίου,
όδός Αλαμάνας 94. 18. Άνθυπασπιστοϋ Βλάχου Πανα­
γιώτου. Έπυρπολήθη ή έν Σερβίοις - Κοζάνης ιδιόκτητος
οικία του, μετά τών έν αύτή εϊδών ρουχισμοΰ, έτέρα κα­
τοικία του έπ’ ένοικίφ εϊς Πύργους - ’Εορδαίας, έσχάτως
δέ έλεηλατήθη καί ή έν Σπάτςι - Αττικής οικία του. 19.
Άνθυπασπιστοϋ Ρεπούλια Δημητρίου," Συνοικισμός Κα­
τσιπόδι. 20. Άνθυπασπιστοϋ Φιλιππάτου Αγγέλου, Συνοι­
κισμός Τούμπα Άγ. Αναργύρων. 21. Άνθυπασπιστοϋ
Καρυοφίλη. Κωνσταντίνου, Χαλκίς. 22. Άνθυπασπιστοϋ
520
Τσεκοόρα Ίωάννου, όδός Άλίτσης 18.23. Άνθυπασπιστοϋ
Διαμαντοπούλου Νικολάου, όδός Καυκάσου 11 (Κυψέλη).
24. Άνθυπασπιστοϋ Μπουφίδου Σπυρίδωνος, όδός Θεο-
φιλοπούλου 1. 25. Άνθυπασπιστοϋ Κορομπόκη Θωμα,
όδός Αλαμάνας 94. 26. Ένωμοτάρχου Κατσώνη Παύλου,
όδός Αθανάτων 10. 27. Ένωμοτάρχου Γεωργάκη Διονυ­
σίου, Συνοικισμόν Έλληνορρώσων-Αμπελοκήπων. 28.
Ένωμοτάρχου Μπουρδάκου Ήλία, όδός Πατησίων 32.
29. Ένωμοτάρχου Βύνιου Ίωάννου, όδός Σοφοκλέους 11
(Καλλιθέα). 30. Ένωμοτάρχου Χαραλάμπους Δημητρίου,
όδός Κρέσνας 17α (Γκύζη). 31. Υπενωμοτάρχου Νίτσου
Γεωργίου, Άμφισσα. 32. Χωροφύλακος Φιλιππίδου Δη­
μητρίου, όδός Όρμινίου 2. 33. Χωροφύλακος Τσαπαρί-
κου Δημητρίου, όδός Κλεσόδρας 8. 34. Χωροφύλακος
Γρυπαίου Ίωάννου, όδός Πλειάδων 5. 35. Χωροφύλακος
Βασιλάκη Γεωργίου, όδός Μήλου 99.
Τών κάτωθι άνδρών τής Χωροφυλακής άπήχθησαν ύπό
έλασιτών οί οικείοι και συγγενικά πρόσωπα, ών ή τύχη
άγνοεΐται.
1. Μοιράρχου Πρασσα Δημοσθένους, ό έπ’ αδελφή γαμ­
βρός του Νικόλαος Μητσόλας μετά τής συζύγου του Μα­
ρίας, ώς καί ή άγαμος άδελφή του Χρυσούλα.
2. Μοιράρχου Βουρβοπούλου Σωτηρίου, ή σύζυγός του,
τά τέκνα του όνόματι Θεοδώρα έτών 10, Γεώργιος έτών
8 και Τασία έτών 4 καί ήμισυ, ώς και μία 17έτις άνεψιά του.
3. Ένωμοτάρχου Κατσώνη Παύλου, ή σύζυγός του ό-
νόματι Μαρία και ή έπ’ άδελφφ νύμφη του Σοφία (σύζυ­
γος άξιωματικοΰ).
4. Ένωμοτάρχου Αθανασίου Γεωργίου, ό πατήρ του
Δημήτριος έτών 68, ή έγγαμος άδελφή του Ροδοθέα, σύ­
ζυγος Ίωάννου Θαλασσινού και αί άγαμοι τοιαϋται Πο­
λυξένη και Γεωργία».
Ό Άρχηγός
ΑΡΓΥΡΙΟΣ ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ
Συνταγματάρχης
ΑΙ ΕΚΑΤΟΜΒΑΙ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΚΑΤΑ ΤΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ
ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΕΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΝΤΕΣ ,
ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ - ΥΠΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΠΛΪΤΑΙ
Συνταγματάρχαι: Οικονομόπουλος Σ., Μπρίλλης
Ή., Νικηφοράκης Γ.
Άντισυνταγματάρχαι: Τζουγιόπουλος Σ., Ξυπολυ-
τας Γ.
Ταγματάρχαι: Τσοτάκος Δ., Τζάννες Ν., Φωτόπου-
λος Φ., Κασσόλας Δ., Σταυράκης Σ., Τρουλλινός Έ ,
Μπουλούκος Θ., Άρχοντάκης Μ., Φραγκιαδάκης Ή.,
Κορμόβας Ά., Πολιουδόβαρδας Μ.
Μοίραρχοι: Στεφανάκης Κ., Καπόπουλος Ε., Μα-
σουρίδης Π., Λαφογιάννης Δ., ΚετΟέάς Π., Γκουμογιαν-
νόπουλος Ν., Κοντόπουλος Ί., Μίκροβας Ά., Νιαρχάκος
Π., Παπακώστας Κ., Σεβαστός Ί.
Υπομοίραρχοι: Τιμοθεδτος Γ., Γιαννΐκος Ν., Κα-
πατος Δ., Άντύπας Δ., Εύαγγελίου Ά., Τρυγώνης Ά.
Ανθυπομοίραρχοι: Βλάχος Ν., Δελής Π., Βαρκλαν-
τής Μ., Κοτρώνης Ε., Γεωργοπαπαδάκος Ή., Καρακώ-
στας Κ., Λουκδς Ε., Παπασταμάτης Ί., Χρυσανθόπουλος
Θ., Μουρκογιάννης Γ., Σπυριδάκης Ν., Μαλικούρτης Κ.,
Καραΐσκος Δ., Τίγκας Π., Θεοδωρόπουλος X., Δερβελά-
κος Σ., Πετρόπουλος Γ., Ψαρρός Γ., Κατσίρης Ε., Ψυχο­
γιός Γ., Κουρής* Κ., Κοράλλης Γ.
Άνθυπασπισταί: Κατσαφάδος Γ., Κατσαφάδος Κ.,
Άλεξανδρόπουλος Δ., Βισβίκης Σ., Μπουρίκας Δ., Κυ-
πραΐος Ε., Κυριαζής Σ., Παπαγεωργίου Ά., Ζαζας Σ.,
Μαργαρίτης Ί., Δημητρακόπουλος Ά., Κανελλόπουλος
Γ., Καραχοτζίτης Δ., Μακράκης Γ., Άσημακόπουλος Ά.,
Λάππας Π., Χριστόπουλος Ί., Παπασπυρόπουλος Ή.,
Στρογγυλάκος Δ., Συριανός Σ., Αθανασίου Γ., Μπελιγρά-
της Ί., ·Μπάμπαλης Κ.,' Τασσόπουλος Φ., Βαρτζής Μ.,
Κλειώσης Μ., Μαντας Γ., Ρογκότης Ί., Υδραίος Ί.,
Δάλλας Κ., Γραμμουτσιδνος Ά., Μαρουλάκης Β., Λύκος
Ά., Μέργος Δ., Ψαρρέας Π.
Ένωμοτάρχαι: Μαυρίκης Ή., Ροϊνιώτης Ν., Άνθης
Σ., Βελής Δ., Κλωνάρης Ά., Μαχμουτάκης Ά., Πασαλής
Β.?Συννεφάκης Π., Τσιγουρής Κ., Φιλιππακόπουλος Π.,
Βλασσόπουλος Ί., Τριανταφύλλου Κ., Άλεβΐζος Ά., Άν-
τωνόπουλος Λ., Γούναρης Ά., Δίκαιος Θ., Εύσταθόπουλος
Γ., Ζαμπός Ά., Ζευγαρδς Θ., Μπιτζιβής Ά., Νάσκος Κ.,
Παπαπολίτης Κ., Παπαδάκης Ά., Παπακωνσταντίνου Σ.,
Τσούλιας Ά., Τσακμάκης Σ., Τσάμης Ί., Βαθειδς Δ., Κα-
ραβίτης Ά., Μακρυγιάννης Κ., Άθανασόπουλος Φ., Τασ­
σόπουλος Ά., Φίνος Δ., Άρχοντίτης Ά., Δημόπουλος Γ.,
Τσοπάνογλου Γ., Γλεζάκος Κ., Κατσώνης Σ., Βαζυντάρης
Θ., Καρύδας Δ., Κολλδτος Κ., Κατσαρός Ά., Κω^σταντα-
κόπουλος Ν., Κακκαβδς Γ., Μανουκαράκής Ν., Τσουμ-
πρακάκος Ί.
Ύπενωμοτάρχαι: Μυλωνόπουλος Γ., Γώγος Δ., Άν-
τωνόπουλος Δ., Λαμπρόπουλος Σ., Τσαντόπουλος Φ.,
Γρίβας Δ., Εύφραιμίδης Κ., Ζόμπολας Δ., Κυριαζής Δ.,
Λούτας Γ., Μελίστας Σ., Μοΐροξ Ν., Παύλου Π., Χειμάρ-
ρας Π., Μώρος Γ., Ντούλης Δ.,!Παπαδόπουλος Ί., Παυλό-
πουλος Δν, Σκοπελίτης Ν., Τριαντάφυλλόπουλος Ί., Φι­
λιππίδης. Ά., Βέϊκος X., Κουρούβανης Δ., Μπλέτσας Ί.,
Μαναός Θ., Μανωλόπουλος Ε., Νασσόπουλος Γ., Οικο­
νόμου Ά., Παναγούλιας Σ., Ποταμιδνος Ί., Στάμου X.,
Κουταλιδς Κ., Παρασκευόπουλος Γ., Αύλωνίτης Π., Άν-
τωνόπουλος Λ., Άλφιέρης Ν., Άγγελόπουλος Ν., Γαλά-
νης Ν., Γουργούρης Γ., Γιαλαμδς Δ., Δανίλης Ά., Δημη-
τρακόπουλός· 'Κ.., Δημητρίου Ί., Ήλιόπουλος Ξ., Κοντά-
κος Ν., Κλάίδής Λ», Καμπάνης Π., Κανελλόπουλος Ά.,
Κούρκουλόζ Ν.,· Κούρβας Γ., Κάποϋτσος Κ., Κωστό-
γιάννης Λ., Κωτσοβός Γ., Κασίδης Γ., Καλφακάκος Π.,
521
Πετράκης X., Παναγιώτου Κ., Ρέππας Λ., Καραμήτρος
Ν., Μουντας Ή., Ψιλάκης Ε., Ζωγράφος Λ., Κίτσος ’Α.,
Θωμάκος Ί., Κανναβός Κ., Καρανίκας Ν., Δημητρακό-
πουλος Κ., Λουκόπουλος Δ., Σουξές Γ., Καλέτζος Τ,
Παπαχρήστου X., Παπαϊωάννου Ί., Σταματέλος Γ., Σπυ-
ρόπουλος Ί., Τζαμαρέλος Ν., Γεωργακόπουλος Λ., Κα-
νελλόπουλος Γ., ’Αδαμόπουλος Π., Γαβριλιάδης Ί., Μδρ-
κος Π., Περιστεράκης ’Α., Πετρόπουλος Ν., Χειμώνας
Ή., Ζαφειρδτος Μ., Ήλιόπουλος Γ., Βιττωράκης Κ.,
Κουντούρης Π., Καραβίδας Ν., Κρυπωτός Ν., Πουλη­
μένος Τ., Ξιφαρδς Σ., Κωνσταντέλλος Π., ’Ανδρικόπουλος
Κ., Τσούκης Τ., Κίτσος ’Α.
Χωροφύλακες: Κροντήρης Σ., Κ&υρής Γ., Κοντέ-
λης Θ., ’Αρχανιώτης Σ., ’Αγγελόπουλος Π., Φουσάρας Γ.,
Δογιάμας Έ., Θεοδωρόπουλος X., Βαφειάδης ’Α., Ντα-
λής Ν., ’Αλμπάνης Π., Μπιμπΐκος Δ., Σουρής Σ., Κούτσης
’Α., Χοχλαδάκης Π., ’Ανδροΰτσος Ί., ’Αρβανιτάκης Δ.,
’Αποστολάκης Γ., Αθανασίου Ή., Βασιλάκης Ί., Γαρδί-
κης Θ., Θεοδωρόπουλος Ε., Κορδέλλος ’Α., Καλογήρου
Κ., Καλλαϊτζάκης Δ., Κουρμπας Μ., Κωσταλάκος Γ.,
Καραμέτος Δ., Κόρου Ή., Κωσταξενάκης Ε., Μπατσα-
κοότσας Κ., Μενδρινός Ί., Μπάλκας Β., Μοΐρος Σ., Μω­
ρός Δ., Κουρμπδς Δ., Πρίντεζης Ί,, Παπαδάκης Ν., Ρούμ­
πας Δ., Σπήλιος Δ., Τραπελδς Ε., Τσώνης Σ., Φωκάς Σ.,
Φιλοσοφόπουλος Π., Φιλιππίδης ’Α., Χρόνης Ί„ Γιαννο-
γιώργος Π., Γκρεμπενές Δ., Δαρδανός Μ., Κουτσογιαννά-
κης Σ., Κώτσιας Ί., Μοναχός Ν., Παυλάκης Ν., Παπου­
τσής ’Α., Παπαδάκης Σ., Πατσέλης Ε., Πολυμίλης Ί., Σω-
τηρόπουλος ’Α., Σύρακας Τ., Σιμάκος Β., Στεφάνής Ε.,
Σερέτης ’Α., Τσάτσαρης Ό., Τρουλλινός ’Α., Τσιρώνης Ί.,
Τσιώτας Ή., Τραπατας ’Α., Χατζηδήμου ’Α., Χειλας Ί.,
Ψαρρός Γ., ’Αραπατζής Γ., Γκαϊτατζής Δ., Ζαβαλής Σ.,
Κοκώσης Ν., Καλογιάννης Γ., Καραγκούνης Τ., Κουσου-
ρής Γ., Κούρκουλας Ό., Λοϋβρος Κ., Μανιάτης Δ., Μαν-
θόπουλός Ν., Τσάμης Ί., Μπάμπαλης Β., ’Αλαμδνος Σ.,
’Αποστολάκης Ν., Αναγνώστου Ή., ’Αναστασόπουλος
Π., ’Αντύπας Β., Αντωνίου Κ., Γιαννέτος Κ., Διολίτσης
Ν., Γιαλαμδς Σ., Δημόπουλος Ί., Δούνας Δ., Δημητρό-
πουλος Ν., Δενδρινός ’Α., Διαμαντόπουλος ’Α., Ευσταθίου
Ν., Είρηνίδης ’Α., Ζωγανέλης Ί., Ζέρβας Β., Ίωάννου Σ.,
Κολοκούρης Γ., Καλφόγλου X., Καλλιμάνης Κ., Καρα-
μούζης Ε., Κωτσάφης ’Α., Καρυωτάκης Ε., Καπνδς Σ.,
Καμπιλίρης Γ., Κώνστας Γ., Καραμπέτσος Β., Βλασσόπου-
λος X., Καυκάλας Μ., Μαλοϋκος Δ., Μανιάτης Θ., Μυ­
τιλήνης Γ., Νικολόπουλος Ε., Πιτσικάλης Γ., Πηλιχός
Β., Πλάκας Ν., Πετρακάκης Π., Σουλιώτης ’Α., Σιμιγδα-
λδς Ε., Σούμπασης Γ., Χαλκιδς Δ., Δημητρίου Μ., Ζαχα-
ρόπουλος X., Νικολέτος Θ., Θωμάκος Δ., Πανταζόπου-
λος Μ., Σπερδούλης ’Α., Τσεκούρας Γ., Φλωράκης Ε.,
Χιώνης Ν., Χατζηδιδκος Δ., Κατσικαδάκος Ί., Ζαχαροδά-
κης Γ., Γιαλαμδς Δ., Μάζης X., Μαρίνης ’Α., Μαφαφού-
ρης Β., Σαπουνδς Γ., Σάλτος Κ., Τσάκλας Β., Τσάτσαρης
Θ., Θεοδωρόπουλος Β., Βούτσινος Γ., Γιαλελής Λ., Καν­
ναβός Ί., Καυκαλάκης Ί., Καραβασίλης Γ., Γενιατάκης
Μ., ’Αλμπάνης Π., Βουλγαρίδης Δ., Παναγάκος Ν., Γε-
ωργαλδς Κ., Κουρούσης Ν., Μιχιώτης Κ., Φραγκόπουλος
Μ., Γιαννουσδς Α., Κατσούρης X., Τσαμπουναράκης Ε.,
Σταθδς Ή., Δέλιος Κ., Κολοβός Κ., Μανΐνος Ή., Λιάσκος
Σ., Λεκάκης Κ., Σταθακόπουλος X., Τριανταφυλλιδς Μ.,
Τσάκαλης Π., Τερτζής Ν., Χατζηθδνος Γ., Χελώνης Δ.,
’Αναγνωστόπουλος Κ., Κεφαλδς Ν., Μάρκου Ί., Τσιώτας
Ή., Μίχαλος ’Α., Γουδέλης ’Α., Κωστελέτος Ν., Πάτρας
Ί., Παντελίδης Β., Δρακόπουλος ’Α., Ίσιγόνης Ί., Πρωτο­
ψάλτης ’Α., Κάντζος Ν., Ζαροκώστας Ζ., Ξηροκώστας
Ν., Νικολάου Δ., Βλάμης Σ., Γερακάρης Γ., Στεφανάκης
Ί., Σάλτας ’Α., Τριαντόπουλος Β., Προγουλάκης Σ., Ρή-
γος Δ. Κουλούρης Μ., Κουβέλης X., Κωνσταντινάκος
Ε., Βραζιώτης Γ., Γιαλαμδς X., Κλάδος Κ., Παπακων­
σταντίνου Ί., Μόφορης Σ., ’Αγγελόπουλος Κ., Στρατάκος
’Α., Μπακαλούδης Δ., Τριάντης Π., Ραγγούσης Ε., Βι-
τάλης Ε., Πρέπης Γ.,. Χριστόπουλος X., Κασιέρης Γ.,
Κακαρούκας ’Α., Βαρλάμης X., ’Αγγελέτος Ί., Ζέρβας Ν.,
Τσαγκλής Ε., Κωστάκης Κ., Ρόμπολας Π., Σαράντης Ή.,
Τσαγγάρης X., Θεόκας Κ., Χεκίμογλου Γ.
523
Χωροφύλαξ κατά τήν περιοδείαν του
είς τήν ύπαιθρον
κατοπτεύει διά τήν έμφάνισιν
τυχόν Αναρχικών,
συμβάλλων, ούτως,
είς τήν δημιουργίαν κλίματος άσφαλείας
είς τούς κατοίκους τής υπαίθρου.
Η ΥΠΟ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
524
ΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΑΝΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
1. Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ ΒΑΡΚΙΖΑΣ
ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΣΠΟΝΔΙΑ ΤΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ
Μετά τήν πλήρη καταστολήν τοϋ στασιαστικού
κινήματος του Δεκεμβρίου 1944, αί έλασιτικαί δυνά­
μεις, αί όποΐαι έφαντάζοντο δτι θά έκυριάρχουν είς
τήν Έλληνικήν πρωτεύουσαν έντός όλίγων ήμερων,
ήδη, έν άποσυνθέσει, κατεδιώκοντο πέραν τών Με­
σογείων τής Αττικής, άπάγουσαι, ώς πολεμικά λά­
φυρα, τά λεηλατηθέντα είδη άθηναϊκών κατοικιών.
Τρεπόμεναι πρός τήν δπαιθρον καί τά δρη, άπήγον
ώς όμήρους έθνικόφρονας "Ελληνας πολίτας, έκ τών
όποίων πολλοί έσφαγιάσθησαν φρικωδώς. Οί κομ-
μουνισταί, άντιληφθέντες δτι εΐχον χάσει τό παιχνί­
δι των ή, δπως άπεκάλεσαν οί ίδιοι τήν Δεκεμβρια-
νήν συνωμοσίαν, «τόν δεύτερον γΰρον», καί έν άνα-
μονή εύνοϊκωτέρων περιστάσεων διά τόν «τρίτον
γΰρον», έφάνησαν πρόθυμοι πρός διαπραγματεύσεις
«συνδιαλλαγής» μέ τήν διαιτητικήν πρωτοβουλίαν
τών "Αγγλων.
Κατά τάς είς Βάρκιζαν διαπραγματεύσεις άπέδει-
ξαν, άπό τών πρώτων ώρών, τάς κακοβούλους προθέ­
σεις των, αί όποΐαι συνίσταντο είς έπιτυχίαν ούχί
πραγματικής ύποταγής είς τούς νόμους τοϋ Κρά­
τους, άλλά προσωρινής άνάπαυλας, ή όποία θά έπέ-
τρεπε τήν άνασύνταξιν καί τόν άνεφοδιασμόν τών
έλασιτικών δυνάμεων. Έν φ αύτοί έδέχοντο, δήθεν,
τήν διάλυσιν τών κομμουνιστικών σωμάτων καί τήν
παράδοσιν τοϋ όπλισμοϋ των, άλλ’ ύπό τήν ίδίαν
των έπιστασίαν καί άνευ κρατικοϋ έλέγχου, δπερ
καί μόνον έπρόδιδε τάς άληθεΐς προθέσεις των,
άπήτουν είς άντάλλαγμα τήν, ύπό τύπον έκκαθαρί-
σεως, διάλυσιν τών έθνικών στρατιωτικών δυνά­
μεων, τάς όποίας άπεκάλουν φασιστικάς.
Ιδιαιτέρως, έστράφησαν μετά μανίας κατά τών
Σωμάτων Χωροφυλακής καί Αστυνομίας Πόλεων,
τών όποίων δέν έδέχοντο κάν άναδιοργάνωσιν, δι*
άπομακρύνσεως «ένεχομένων είς έγκληματικάς πρά­
ξεις κατά τό χρονικόν διάστημα τής δικτατορίας
καί τής κατοχής», κατά χάς δαψιλείς ύποσχέσεις
τοΰ άριστεροΰ έκπροσώπορ τής κυβερνήσεως, άλλ’
άπήτουν πλήρη διάλυσιν έν άρχή,' ριζική ν έκκαθά-
ρισιν έν συνεχείς. Λαμβανομένου ύπ’ δψιν, δτι είς
τά συμβούλια κρίσεως θά μετεΐχον άριστερά καί
έαμικά στοιχεία καί δτι συνήθης κατηγορία «έθνι­
κής προδοσίας», αίτιολογοΰσα κατ’ αύτούς τήν άπο-
βολήν έκ τοΰ Σώματος τών άξιωματικών καί όπλι-
τών, οί όποιοι εΐχον ύπηρετήσει τήν δικτατορίαν ή
τόν κατακτητήν ή εΐχον καταπολεμήσει τήν «έθνι­
κήν άντίστασιν» τοΰ ΕΑΜ, ούσιαστικώς έκκαθάρι-
σις έσήμαινε πλήρη διάλυσιν τοΰ Σώματος Χωρο­
φυλακής. Τήν άπαίτησίν του αύτήν, ό άρχηγός τής
άντιπροσωπείας τοΰ ΕΑΜ Σιάντος, έστήριζεν είς
τό άπόσπασμα τοϋ λόγου τοϋ πρωθυπουργοϋ Γ. Πα­
πανδρέου, τής 18ης Όκτωβρίου 1944, είς τό όποιον
έλέγετο δτι «κατά τάς δύο περιόδους τής δουλείας
τοϋ Εθνους, τής Εσωτερικής καί Εξωτερικής, είς τά
Σώματα Άσφαλείας καί, ίδίως, τής Χωροφυλακής,
παρουσιάσθησαν συμπτώματα ήθικής κρίσεως». Ό
άρχηγός τής κομμουνιστικής άντιπροσωπέίας, Επέ-
μενε νά άγνοή δτι, κατά τόν μεσολαβήσαντα χρόνον,
ή Χωροφυλακή προέταξε τά στήθη της διά τήν σω­
τηρίαν τών Αθηνών άπό τήν κομμουνιστικήν συνω­
μοσίαν καί δτι πολλοί άξιωματικοί καί όπλΐται αύτής,
πεσόντες είς χεΐρας τών έλασιτικών στιφών, Εθανα-
τώθησαν μέ άπερίγραπτα μαρτύρια. Άπεσιώπα, Επί­
σης, τό γεγονός δτι, ό αύτός πρωθυπουργός Παπαν­
δρέου, ύπό τήν πίεσιν τών διαδραματιζομένων Δε­
κεμβριανών, προέβη είς νέας δηλώσεις, αί όποΐαι
μδς άπη σχόλη σαν είς προηγούμενο ν κεφάλαιο ν, καί
είς τάς όποίας άνήρει ή Εδιδεν άλλην Ερμηνείαν, είς
τό άπόσπασμα Εκείνο τοϋ πρωθυπουργικοϋ λόγου.
Διά τής ύπογραφείσης, τήν 12ην Φεβρουάριου
1945, συμφωνίας τής Βάρκιζας, ήναγκάσθησαν νά
ύποχωρήσουν είς τήν άπαίτησίν των, τής «αύστηρο-
τάτης καί ριζικής Εκκαθαρίσεως». Έν τούτοις, διά
τών σχετικών δρων τής Επελθούσης συμφωνίας θά
ήδύναντο νά Επιτύχουν τό ποθούμενον, άν, διά τής
άποκαλυφθείσης κακοβούλου προθέσεώς των, δΕν
προεκαλεΐτο άντίδρασις είς τάς μάζας τοϋ Ελληνι­
κού λαοϋ καί τών Στρατιωτικών Δυνάμεων. Οΰτω,
κατά τό άρθρον 8 τής συμφωνίας, «Ή Εκκαθάρισις
τών Σωμάτων Άσφαλείας, Χωροφυλακής και Αστυ­
νομίας Πόλεων, θά συντελεσθή τό ταχύτερον παρ’
είδικών Εκκαθαριστικών συμβουλίων, μΕ τά αύτά,
ώς και οί δημόσιοι ύπάλληλοι, κριτήρια». Κατά δΕ
τό άρθρον 7, ώς κριτήρια Εκκαθαρίσεως καθωρίζον-
το, ή Επαγγελματική Επάρκεια, ό χαρακτήρ καί τό
ήθος, ή συνεργασία μετά τοϋ Εχθροϋ καί ή χρησι-
μοποίησις ώς όργάνου δικτατορίας.
Έφ’ δσον, μεταγενεστέρως, θά Ελαμβάνοντο ύπ’
δψιν αί διακηρυχθεΐσαι ύπό τών κομμουνιστών άντι-
λήψεις, ώς πρός τούς ύπηρετήσαντας κατά τήν διάρ­
κειαν τής δικτατορίας καί τής κατοχής καί, ίδίως,
τούς άντιταχθέντας είς τήν Εαμικήν δρδσιν, κατά
τήν, ώς άνωτέρω, διάταξιν τής συμφωνίας τής Βάρ­
κιζας, πάντες οί άξιωματικοί και όπλΐται τής Χωρο­
φυλακής θά διετέλουν ύπό Εκκαθάρισιν. Έφρόντι-
σαν δμως δπως, είς τό αύτό άρθρον 8, είσαγάγουν
διάταξιν, διά τής όποίας ήμνηστεύοντο οί άξιωματι-
κοί καί όπλΐται τών Σωμάτων Άσφαλείας, οί προσχω-
ρήσαντες είς τό ΕΑΜ κατά τήν διάρκειαν τής κατο­
χής. Άκόμη, προκειμένου περί τών όλίγων Εγκατα-
λειψάντων τάς θέσεις των, κατά τό Δεκεμβριανόν
κίνημα, Ελαμβάνετο είδική προστατευτική πρόνοια,
μή Επιτρεπομένης, καί διά τούς έν ώρα μάχης λιπο-
τάκτας αύτούς, άποτάξεως ή άλλης ποινής, πλήν
τής διαθεσιμότητος, Εως δτου άποφασίσουν συμβού­
λια συγκροτούμενα ύπό κυβερνήσεως προερχομέ-
νης Εκ τών Εκλογών.
Ή γενική άνησυχία περί τής Εν συνεχεία Εξελί-
ξεως τής καταστάσεως Επετείνετο Εκ τοϋ γεγονότος
δτι, όλίγας ήμέρας μετά τήν συμφωνίαν τής Βάρκι­
ζας ή κυβέρνησις Πλαστήρα - Σοφιανοπούλου Εξέ­
δωσε συντακτικήν πρδξιν, βάσει τής όποίας άποκα-
θίσταντο είς Ενεργό ν ύπηρεσίαν, μετά άπο νομής
σειράς πολλαπλών βαθμών άρχαιότητος, πρό δωδε­
καετίας άποταχθέντες άξιωματικοί καί όπλΐται τής
Χωροφυλακής. Τοΰτο, λαμβανομένου ύπ’ δψιν και
τοϋ ύπερμέτρου, είς σημαντικόν πλεόνασμα φθά-
νοντος, άριθμοΰ άξιωματικών καί άνθυπασπιστών,
Επέτρεπε τήν ύπόνοιαν δτι, διά τούτων, θά Εκαλύ-
πτοντο κενά δημιουργούμενα Εκ τής Εκκαθαρίσεως
μονίμων στελεχών, ύπηρετησάντων κατά τήν διάρ­
κειαν τής δικτατορίας καί τής κατοχής, παραβλε-
πομένης τής εύσυνειδήτου, πατριωτικής καί είς πολλά
ήρωϊκής δράσεώς των κατά τάς περιόδους αύτάς. Μό­
νον ή διά τής ψήφου τοϋ Έλληνικοϋ λαοϋ άνάδει-
ξις Εθνικής Κυβερνήσεως καί ή Εκδηλωθεΐσα διά
τοϋ συμμοριτοπολέμου νέα κομμουνιστική Επιβου­
λή, άνέτρεψαν άρδην τήν Εκ τής συμφωνίας τής Βάρ­
κιζας δημιόυργήθεΐσαν κατάστασιν καί άπέτρεψαν
θλιβεράς περιπετείας, αί όποΐαι, ίσως, θά Εφθανον
μέχρι πλήρους άποσυνθέσεως τοϋ Σώματος τής Χω­
ροφυλακής.
Πράγματι, ή λεγομένη συμφωνία τής Βάρκιζας,
καί άν άκόμη έξετελεΐτο είλικρινώς, Ενεΐχεν δλα τά
σπέρματα διασαλεύσεως τής τάξεως καί νέου διχα-
σμοΰ, λόγφ τών ύπό τήν πίεσιν τών Άγγλων γενομέ-
νων ύπό τής Ελληνικής Κυβερνήσεως άποδεκτών
διατάξεων. Τινές Εκ τούτων παρημπόδιζον τήν παρα-
δειγματικήν τιμωρίαν τών άναρχικών στοιχείων, τά
όποια, μΕ τό πρόσχημα Ενός δήθεν άπελευθερωτικοϋ
άγώνος, είχον διαπράξει τά φρικωδέστερα τών Εγ­
κλημάτων είς βάρος τοϋ Έλληνικοϋ λαοϋ, καί ή­
σαν προδιατεθειμένα νά συνεχίσουν τήν Εγκληματι-
κήν δρδσίν των. Αί αύταί καί άλλαι διατάξεις, Εδι-
δον προσχήματα είς τούς κομμουνιστάς νά διαμαρ­
τύρονται, νά φωνασκοϋν καί νά όργανώνουν θορυ­
βώδη συλλαλητήρια, Εναντίον παντός μέτρου άπο-
βλέποντος είς τήν άποκατάστασιν τής τάξεως, είς
τρόπον ώστε νά άφαιρήται άπό τόν λαόν πδν συναί­
σθημα άσφαλείας καί νά συνεχίζεται άνά τόν τόπον
ή άναρχία, ώς προάγγελος τοϋ «τρίτου γύρου».
Άλλ’ οί κομμουνισταί, ούδ’ αύτήν τήν τόσον εύερ-
γετικήν καί άληθή σωτηρίαν δι’ αύτούς, είς τήν κατά-
στασιν είς τήν όποίαν είχον περιέλθει μετά τήν άπο-
τυχίαν τοϋ Δεκεμβριανού κινήματος, συμφωνίαν τής
Βάρκιζας έσκέφθησαν ποτέ νά Εκτελέσουν πιστώς.
Τούναντίον, άπό τής πρώτης ήμέρας, παρεβίασαν
Εκείνους άκριβώς τούς δρους, οί όποιοι μόνοι παρεΐ-
χον κάποιαν Εγγύησιν Εμπεδώσεως τής τάξεως καί
άποκαταστάσεως κρατικής Εννοίας είς τήν Ελλάδα,
μόνοι δέ αύτοί θά Εδικαιολόγουν, Εν τινι μέτρφ, ώς
άντάλλαγμα, τάς τόσον σοβαράς άλλας παραχωρή-
526
σεις, αί όποΐαι έγένοντο είς αύτούς διά τών λοιπών
δρων: Τήν διάλυσιν τών έλασιτικών σωμάτων καί
άλλων άνταρτικών όμάδων καί τήν παράδοσιν τών
όπλων.
Ή ήγεσία τού ΕΑΜ, είς έκτέλεσίν τής συμφωνίας
τής Βάρκιζας, διεκήρυξε.τήν κατάστασιν τής ένοπλου
άνταρσίας καί τήν διάλυσιν τών όργανώσεων ΕΑΜ
καί ΕΛΑΣ, ώς καί τών ένόπλων σωμάτων των.
Έν τούτοις, λίαν έπιτηδείως διετή ρη σε ν, ιδίως είς
όρεινάς περιοχάς, άνταρτικάς' όμάδας, ώς πυρήνας
τοπικής έπιβολής καί μελλοντικής άνασυγκροτή-
σεως τών έαμοελασιτικών δυνάμεων. Καί εϊναι μέν
άληθές δτι άπεκήρυξε τούς άρνηθέντας νά έκτελέ-
σουν τήν, περί διαλύσεως τών ένόπλων καί άφοπλι-
σμοϋ, συμφωνίαν άρχηγούς τών άνταρτών. Άλλ’ έ-
πρόκειτο περί φενάκης ή άλλως «στάκτης είς τά
μάτια», πρός παραπλανητική ν καθησύχασιν τών έ-
θνικοφρόνων Ελλήνων. Εϊς τήν πραγματικότητα,
έλαχίστους άπέβαλεν έκ τών κόλπων του καί κατε-
δίωξεν είλικρινώς, καί τούτους δέ ούχί ώς παραβάτας
τής συμφωνίας, άλλά διότι, ώς ό Άρης Βελουχιώτης,
δέν ήσαν πειθήνιοι είς τήν ήγεσίαν τοϋ ΕΑΜ καί
ήτο μία εύκαιρία πρός έξόντωσίν των. Τούς λοιπούς
άπέκρυπτεν έπιμελώς, ένίσχυε δέ καί έφωδίαζε μυ-
στικώς. Συγχρόνως, είς τάς πόλεις, ώργάνωσε καλώς
τά πολιτικά στελέχη, ώστε νά δύναται εύχερώς νά
κινητοποιή τάς μάζας, νά διαιωνίζη τήν άναρχίαν
καί νά παρασκευάζη τήν νέαν άνταρσίαν.
Άλλ’ ή κακή πίστις καί ή κακόβουλος πρόθεσις
τοϋ ΕΑΜ, έν σχέσει πρός τήν συμφωνίαν τής Βάρκι­
ζας, έξεδηλώθη ιδίως είς τήν παραβίασιν τοϋ δρου
περί παραδόσεως τών δπλων. "Οπως άπεκαλύφθη
βραδύτερον, τά παραδοθέντα έπιδεικτικώς δπλα δέν
έφθανον ούτε τό ήμισυ τοϋ συνόλου. Άλλά καί
αύτά τά παραδοθέντα ήσαν κατά τό πλεΐστον τά
άχρηστα καί τά πεπαλαιωμένα ή έφθαρμένα, έν φ
τά μυδραλλιοβόλα, οί δλμοι, τά αύτόματα καί άλλα
τελευταίου τύπου δπλα, έκρύβησαν μετά τών πυρο­
μαχικών των είς σπήλαια, όρεινάς καλύβας, διανοι-
γέντας λάκκους καί άπομεμακρυσμένα κτίσματα τής
ύπαίθρου. Όταν, εν έτος βραδύτερον, ήρχισεν ό
νέος συμμοριτικός άγών, ή Χωροφυλακή άνεκάλυψε
Καί κατέσχε τεραστίας ποσότητας δπλων, πυρομα­
χικών καί πάσης φύσεως καί κατηγορίας πολεμικό ν
ύλικόν, τό όποιον οί κομμουνισταί εΐχον άποκρύ-
ψει. μετά τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας, πρός.χρη-
σιμοποίησίν του, δταν θά ήρχετο ή ώρα τοϋ ήδη
σχεδιαζομένου «τρίτου γύρου». Υπολογίζεται δτι ό
άνευρεθείς όπλισμός καί τά πυρομαχικά, έν τφ συνό-
λφ των, ήσαν πολύ περισσότερα τών παραδοθέντων
κατά τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας, έκτός δέ τοϋ
δτι ήσαν τελειοτέρου τύπου, εύρέθησαν είς άρί-
στην κατάστασιν, διότι συνετή ροϋντο μετά μεγά­
λης φροντίδος.
2. Η ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΕ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Ύπό τάς συνθήκας αύτάς, τήν έπομένην τής ύπο-
γραφής τής συμφωνίας τής Βάρκιζας, δτε ύπετίθετο
δτι θά άποκαθίστατο ή τάξις καί ή νομιμότης, ή
άπελευθερωθεΐσα Ελλάς, εύρέθη είς χαώδη κατά-
στασιν, προμηνύουσαν ίσως δεινά χειρότερα καί έ­
κείνων τής κατοχής ή τών Δεκεμβριανών. Οί, δήθεν,
άφοπλισθέντες καί διαλυθέντες άντάρται έκυριάρ-
χουν άνά τήν ύπαιθρον καί είς πολλάς πόλεις, έν φ
αί πολιτικαί έπιτροπαί τοϋ ΕΑΜ ώργάνωνον τάς
λαϊκάς μάζας, τάς κατήχουν είς τήν κομμουνιστικήν
Ιδεολογίαν καί τάς κατηύθυνον είς συλλαλητήρια καί
άλλας βιαίας δημοσίας έκδηλώσεις. Πέραν τής πε-
ριοχής Αθηνών-Πειραιώς καί τινων περιχώρων,
δέν ύπήρχον δργανα Άσφαλείας. Εις τινας μεγάλας
πόλεις, ήδρευον Έλληνικαί δυνάμεις, άλλά καί έκεΐ
παρέμενον κατά τό πλεΐστον έν άχρηστεύσει. Ή
Χωροφυλακή, είς τήν ύπαιθρον καί τάς έπαρχιακάς
πόλεις, εϊχε σχεδόν καθ’ όλοκληρίαν έκλείψει, αί-
χμαλωτισθεΐσα ή έξοντωθεΐσα ή προσχωρήσασα είς
έθνικάς άνταρτικάς όργανώσεις, κατά τό πλεΐστον
δέ καταφυγοϋσα είς τήν πρωτεύουσαν.
Εύθύς άμα τή έγκαθιδρύσει της είς Αθήνας, ή
Κυβέρνησις Παπανδρέου, εΐχε λάβει τήν άπόφασιν
δπως ίδρύση τάγματα έθνοφυλακής, τά όποια, συγ­
χρόνως μέ τήν διάλυσιν τών άνταρτικών σωμάτων
καί μέχρις άναδιοργανώσεως τών σωμάτων Άσφα­
λείας, θά άνελάμβανον τήν έμπέδωσιν τής τάξεως, αί
δέ άγγλικαί ύπηρεσίαι θά διέθετον πρός τοϋτο τόν
άπαραίτητον όπλισμόν καί ίματισμόν. Άλλ’ ή άπό-
φασις αύτή έλάχιστα ή ούδόλως έπρόλαβε νά πρα-
γματοποιηθή πρό τής Δεκεμβριανής στάσεως, τά δέ
συνιστώμενα καί άκόμη έν τ$ γενέσει των τάγματα
έθνοφυλακής, εϊς τινας έπαρχιακάς πόλεις, διελύ-
θησαν ύπό τών κομμουνιστών άντικατασταθέντα
ύπό τής έλασιτικής «έθνοφυλακής».
Εύθύς ώς έξερράγη ή Δεκεμβριανή στάσις, δτε
εΐχον πλέον έγκαταλείψει τήν Κυβέρνησιν οί έα-
μΐται ύπουργοί, προέβαλε καί πάλιν ή άνάγκη ίδρύ-
σεως μονάδων έθνοφυλακής, αί όποΐαι θά εΐχον ά­
μεσον μέν καί πρώτιστον σκοπόν τήν συμβολήν
είς τήν καταστολήν τοϋ κομμουνιστικού κινήματος,
έν συνεχείς δέ τήν πλήρη έμπέδωσιν τής τάξεως
καί άποκατάστασιν τής νομιμότητος άνά σύμπασαν
τήν χώραν. ΤΗτο προφανές δτι, τόν βασικόν πυρή­
527
να, τόσον είς ήγετικά στελέχη, δσον και είς ανδρας
έν γένει, δέν ήτο δυνατόν νά άποτελέσουν είμή οί
άξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής, οί ό­
ποιοι καί ύπό πατριωτικού μέγους διεπνέοντο, άπό-
φασισμένοι δι* οίανδήποτε θυσίαν, είς άγώνα κατά
τοϋ κομμουνισμού πρός σωτηρίαν τής πατρίδος, άλ­
λά καί πολεμικήν πείραν πρός διεξαγωγήν τού ά­
γώνος τούτου εϊχον ήδη κεκτημένην.
Οΰτω, τήν 8ην Δεκεμβρίου 1944, συνεκροτήθη τό
141 Τάγμα Εθνοφυλακής, στρατωνισθέν είς τά Πα-
λαιά Ανάκτορα καί τά δπισθεν τούτου έντός τοϋ
Έθνικοϋ Κήπου οΙκήματα. Είς τό τάγμα τοϋτο κατε-
τάγησαν έΚ' τής Χωροφυλακής 9 άξιωματικοι, 6
άνθυπασπισταί, 40 ένωμοτάρχαι, 97 ύπενωμοτάρχαι
καί 145 χωροφύλακες. Λαμβανομένου ύπ* δψιν δτι,
έκτός τοϋ Σώματος τής Χωροφυλακής, κατετάγησαν
περί τούς 100 έθνοφύλακες, οί είς τήν δύναμίν του
έν συνόλφ (άξιωματικοί καί όπλΐται) 280 άνδρες Χω­
ροφυλακής άπετέλουν σχεδόν τά δύο τρίτα τής ό­
λης δυνάμεως αύτοϋ. Διοικητής ώρίσθη ό άντισυν-
ταγματάρχης Πεζικοϋ Γεώργ. Καροφυλλάκης, χρέη
δέ έπιτελάρχου έξετέλει ό μοίραρχος Άριστ. Ζα-
φειρόπουλος. Είς τό προηγούμενον κεφάλαιον έξε-
θέσαμεν τά τής δράσεως τοϋ τάγματος τούτου, πρός
ύπεράσπισιν τών Αθηνών κατά τόν Δεκεμβριανόν
άγώνα, δτε εϊχεν άπωλείας 6 νεκρούς χαι 15 τραυ­
ματίας. Μετά τήν καταστολήν τής Δεκεμβριανής
στάσεως καί τήν λαμπράν δρασίν του πρός έκκαθά-
ρισιν τής άττικής ύπαίθρου έκ τών έλασιτικών στοι­
χείων, έστάλη είς τήν Μακεδονίαν καί τήν Θράκην,
δπου έξεπλήρωσε πρωτίστης σημασίας έθνικήν άπο­
στολήν, περί τής όποίας θά όμιλήσωμεν είς τόν
οίκεΐον χώρον.
Έν άμέσφ συνεχείςι, συνεστήθησαν ή άνασυνε-
στήθησαν περί τά είκοσι τάγματα έθνοφυλακής,
άποτελέσαντα τήν «Μεραρχίαν Έθνοφυλακής», τής
όποίας διοικητής διωρίσθη ό συνταγματάρχης Πε­
ζικού Σπ. Γεωργούλης. Είς τά τάγματα αύτά, δια-
σκορπισθέντα είς τάς έπαρχίας πρός άποκατάστα-
σιν τής νομίμου τάξεως, ή συμμετοχή τής Χωροφυ­
λακής, μολονότι δέν ήτο τόσον μεγάλη δσον έκείνη
τοϋ 141 Τάγματος, ύπήρξε πάντως σημαντική. Γε­
νικώς, είς τήν δύναμιν τής Μεραρχίας Έθνοφυλα­
κής, ένετάχθησαν 387 άξιωματικοί καί άνθυπασπι-
σταί καί 1200 όπλΐται. Έξαιρετικώς μέγας ήτο ό
αριθμός τών ένταχθέντων άξιωματικών Χωροφυλα­
κής, οί όποιοι, σχεδόν πάντες, νέοι, ίκανοί, δραστή­
ριοι καί φλεγόμενοι ύπό πατριωτικού ζήλου, προσέ-
φερον σημαντικάς ύπηρεσίας, τόσον ώς μάχιμοι
κατά τόν άγώνα τής έξουδετερώσεως τών άναρχικών
στοιχείων, δσον καί είς τήν έγκαθίδρυσι,ντών νομί­
μων έξουσιών τοϋ Κράτους. Αξιωματικοί καί όπλΐ-
ται, έκτός τών μαχίμων ύπηρεσιών των, έξετέλουν
έπίσης τά στρατονομικά καθήκοντα τών ταγμάτων
Έθνοφυλακής, ώς καί άνακριτικά, περισυλλογής
πληροφοριών κλπ. Ό διοικητής τής Μεραρχίας Ε ­
θνοφυλακής συνταγματάρχης Σπ. Γεωργούλης, πρός
άποσόβησιν πάσης τυχόν παρεξηγήσεως έκ τής έ-
νεργοϋ συμμετοχής τής Χωροφυλακής, είς τό &ρ-
γον τών μαχίμων στρατιωτικών δυνάμεων καί πρός
σύσφιγξιν τών δεσμών μεταξύ τών ύπέρ τοΰ κοινοϋ
Ιδεώδους μαχομένων ώς ύπερασπιστών τής έλευθε-
ρίας τοϋ δθνους, έξέδωσε τήν άκόλουθον ήμερησίαν
διαταγήν, εύθύς ώς ή Μεραρχία συνεκροτήθη και
έτέθη έν δράσει.
ΜΕΡΑΡΧΙΑ ΕΘΝΟΦΥΛΑΚΗΣ
Άριθ. Πρωτ. Α.Π. 46
ΔΙΑΤΑΓΗ
«Είς τά συγκροτούμενα τμήματα ’Εθνοφυλακής,
διατίθεται καί άριθμός τις όπλιτών Χωροφυλακής,
μετ’ άναλόγου άριθμοϋ άξιωματικών. Ό σκοπός τής
ώς άνω διαθέσεως είναι συναφής πρός τάς είδικάς
συνθήκας άποστολής τών ταγμάτων. Είναι γνωστή
είς πάντας ή διαγωγή ήν έπέδειξαν καί έπιδεικνύουν
τά δργανα τής Χωροφυλακής κατά τήν παρούσαν
στάσιν καί είναι περιττόν νά έξάρω τήν ύπό τούτων
έπιδειχθεΐσαν άνδρείαν καί αύταπάρνησιν κατά τάς
γενομένας κατά τών στασιαστών συμπλοκάς, κατά
τάς όποίας ή Χωροφυλακή £σχε καί σεβαστόν ά­
ριθμόν θυμάτων. Έχοντες ύπ’ δψιν τά άνωτέρω οί
διοικηταί τών ταγμάτων, δέον δπως έμβάλλουσιν
είς άπαντας τούς ύπ’ αύτούς άξιωματικούς καί όπλί­
τας τοΰ Στρατοϋ Ξηρας τό πνεϋμα τής άδελφικής
άγάπης πρός τά συνυπη ρετούντα δργανα τής Χωρο­
φυλακής καί νά έπιδιώξωσιν άρίστην συμπεριφοράν
πρός τούτους, δεδομένου δτι μόνον διά τής άπολύτου
συνεργασίας θά καταστή δυνατόν νά άχθή είς πέρας,
τό £ργον δπερ άνετέθη 'είς τήν Έθνοφυλακήν».
Άθήναι τή 23.12.1944
Ό Διοικητής Μεραρχίας ·
ΣΠ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗΣ
Συνταγματάρχης Πεζικοϋ.
3. Η ΔΡΑΣΕ
ΤΩΝ ΕΝΤΑΧΘΕΝΤΩΝ ΕΕ ΤΗΝ ΕΘΝΟΦΥΛΑΚΗΝ
ΑΝΔΡΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Οί ένταχθέντες, είς τά τάγματα τής Μεραρχίας φυλακής, μέ τήν γενναιότητά των, τό αίσθημα τής
Έθνοφυλακής, άξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωρο- αύτοθυσίας, τήν άφοσίωσιν είς τό καθήκον, άλλά
528
και τήν πείράν των, άπετέλεσαν πρωταρχικόν παρά­
γοντα είς τήν έπιτέλεσιν τής άποστολής ταύτης,
τήν, εύθύς μετά τήν καταστολήν τής Δεκεμβριανής
στάσεως, συντριβήν τών άναρχικών στοιχείων και
άποκατάστασιν τής έθνικής κυριαρχίας άνά τήν Ελ­
λάδα. Άντί άλλων στοιχείων, παραθέτομεν τάς σχε-
τικάς έκθέσεις τών διοικητών, δύο έκ τών άναπτυ-
ξάντων τήν σπουδαιοτέραν δρδσιν ταγμάτων, τοϋ
141 δράσαντος είς Αθήνας, Μακεδονίαν καί Θρά­
κην καί τοϋ 144 δράσαντος είς τάς περιφερείας Α­
θηνών καί έν συνεχείς τών Πατρών.
ΕΚΘΕΣΙΣ
141 ΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΘΝΟΦΥΛΑΚΗΣ
Έπι τών ύπηρεσιών τών άξιωματικών και όπλιτών
Χωροφυλακής τοϋ 141 Τάγματος Έθνοφυλακής
I. Συνθήκαι έντάξεως: Τήν 9ην Δεκεμβρίου 1944
καί έν πλήρει έξελίξέι τής Δεκεμβριανής κομμουνιστι­
κής έπαναστάσεως, 15 άξιωματικοί καί 230 όπλΐται Χωρο­
φυλακής ένετάχθησαν είς τό Τάγμα, προερχόμενοι έκ
διαφόρων μερών τής Ελλάδος, καί κατόπιν σκληρών άγώ-
νων καί θυσιών κατά τών κομμουνιστών τόσον κατά τήν
πρός Αθήνας πορείαν των δσον καί έντός τών Αθηνών.
Ιδιαιτέρα συνημμένη όνομαστική κατάστασις παρέχει τήν
εικόνα τών ύπηρεσιών έκάστου είς χρόνον έν τφ Τάγματι.
II. Αποστολή : Κατ’ άρχήν ή συμβολή διά τήν κατα­
στολήν τοϋ κινήματος καί έν συνεχείς ή έπιβολή τής τά­
ξεως καί τοϋ Κράτους τοϋ Νόμου, ή άσκησις καθηκόντων
Χωροφυλακής, ή έκκαθάρισις τών έκάστοτε περιοχών
τοϋ Τάγματος άπό τά έγκληματικά καί δοσίλογα στοιχεία
καί ή έμπέδωσις τοϋ αισθήματος τής άσφαλείας.
ΙΠ. Τστορικόν δράσεως: α) Άνάληψις τοϋ τομέως
Έθνικοΰ Κήπου κατά πάσης έπιθετικής ένεργείας έκ τής
κατευθύνσεως Παγκρατίου άπό 9-10 μηνός Δεκεμβρίου
1944. β) Τακτική ύπαγωγή τοϋ Τάγματος είς Όρεινήν Τα­
ξιαρχίαν Ρίμινι τήν 10.12.44. Έπίθεσις Σωτηρίας τήν
11.12.44 καί άμυντικός άγών περιοχής Στρατώνων Όρει-
βατικοϋ Πυροβολικοϋ, Πεδινοϋ Πυροβολικοϋ, ώς καί Νο­
σοκομείου Παίδων κατά πάσης έπιθετικής ένεργείας τοϋ
ΕΛΑΣ άπό κατεύθυνσιν Σωτηρίας - Γηροκομείου, γ) Έξα-
σφάλισις τοϋ συγκροτήματος Εφορείας άπό πάσης έπι­
θετικής ένεργείας έκ κατευθύνσεως Καισαριανής. Τακτι­
κή ύπαγωγή όλοκλήρου τοϋ Τάγματος είς τήν 23η ν τε­
θωρακισμένη ν Βρεττανικήν Ταξιαρχίαν τήν 13.12.44. δ)
Επιθετικός άγών διά τήν κατάληψιν τών πολυκατοικιών,
Κουντουριώτου. καί ύψώματος Λυκαβηττού 18.12.44, έξα-
σφάλισις καί διατήρησις τής κατοχής τούτων. Έπίθεσις
πρός κατεύθυνσιν φολακών Άβέρωφ καί άπελευθέρωσις
κρατουμένων. Έπίθεσις πρός κατεύθυνσιν συνοικισμού
Γκύζη καί ΝΔ αύτοϋ περιοχής μέχρι Στρέφη τήν 5ην μέ
6ην Ία\ουαρίου 1945 καί πλήρης καταστολή τής κομμου­
νιστικής5έπαναστάσεως. ε) Ύπαγωγή είς ΙΧην Έλληνι-
κήν Ταξιαρχίαν άπό 9.4.45. Άνάληψις τής περιοχής Με-
νιδίου - Άνω Λιοσίων - Χασιδς, διά τήν έκκαθάρισιν καί
έπιβολήν τής τάξεως άπό Ίανουαρίου μέχρι τής 14 Μαρτί­
ου 1945. στ) Ύπαγωγή είς τήν Χνίην Έλληνικήν Ταξι­
αρχίαν τήν 13.3.45. Κίνησις τοϋ Τάγματος πρός Θεσσα­
λονίκην τήν 14.3.45, διά τήν Άνατολικήν Μακεδονίαν
καί Θράκην. Άπόδοσις καί έξασφάλισις τής πραγματικής
έλευθερίας είς όλόκληρον τήν Θράκην, έξασφάλισις τής
τάξεως καί τοϋ Κράτους τοϋ Νόμου, διάλυσις καί άπο-
σύνθεσις τής κομμουνιστικής άντιστάσεως Άλεξανδρου­
πόλεως, έντός δύο ώρών, καί ταχεία έπιβολή τοϋ Κράτους
τοϋ Νόμου καί είς όλόκληρον τόν Νομόν Έβρου, ζ)
Παράδοσις τοϋ Νομοϋ Ροδόπης καί Έβρου είς Χ¥ην
Ταξιαρχίαν τήν 24.4.45 καί άνάληψις ύπό τοϋ Τάγματος
τής άσφαλείας τοϋ Νομοϋ Καβάλας καί Ξάνθης* άσφάλεια
καί έλεγχος τών συνόρων τής ώς άνω περιοχής.
IV. Αποτελέσματα: Συμβολή καί συμπεριφορά Χω­
ροφυλακής. Αξιωματικοί καί όπλΐται τής Χωροφυλακής,
μέ σημαίαν τό έθνικόν φρόνημα καί μέ πλήρη συναίσθη-
σιν τής κρισιμότητος τών περιστάσεων, είσήλθον είς τόν
πολυσχιδή άγώνα τοϋ Τάγματος. Ταχέως προσαρμοσθέν-
τες είς τάς συνθήκας συντεταγμένης μονάδος, πειθαρχη-
μένης καί έτοίμης ν’ άναλάβη οίανδήποτε άποστολήν
τακτικήν, έλησμόνησαν τούς βαθμούς των καί τήν Ιδιά-
ζουσαν είς αύτούς άποστολήν ώς καί οί άλλοι στρατιώ-
ται, δπου έτάχθησαν, ύπερέβαλον πδσαν προσδοκίαν.
Είς τούς έπιθετικούς καί άμυντικούς άγώνας τοϋ Τάγματος
ή συνοχή των καί ή συνεργασία των μετά τών έφέδρων
ύπήρξε πλήρης καί δκρως άποδοτική, μέ κατανόησιν
καί άμοιβαίαν καί άξιοθαύμαστον άλληλεγγύην.
Τό έπιθετικόν πνεϋμα, ή αύτοθυσία καί ή πλήρης συναί-
σθησις τοϋ καθήκοντος, άξιωματικών καί όπλιτών τής
Χωροφυλακής, συνέβαλον καί είς τήν διεξαγωγήν τών
ποικίλων άποστολών του, κατά τόν πλέον άρμόζοντα καί
έπιβαλλόμενον τρόπον καί είς βαθμόν ώστε, ν’ άποσπάση
έπανειλημμένως τό Τάγμα τά συγχαρητήρια τών άγγλι­
κών Άρχών.
Είς τόν τομέα τής πλήρους έφαρμογής τών καθηκόντων
τής Στρατονομίας τής Χωροφυλακής είργάσθησαν άπαν­
τες μέ άπαράμιλλον ζήλον, άφοσίωσιν, άμεροληψίαν καί
δραστηριότητα προκαλέσαντες τήν έκτίμησιν καί τόν σε­
βασμόν τοϋ λαοϋ, δπου καί άν τό Τάγμα έκλήθη νά
προσφέρη τάς ύπηρεσίας του, τήν άναγνώρισιν δέ τών
έξαιρετικών ύπηρεσιών τοϋ Τάγματος ύφ’ δλης τής Ιε­
ραρχίας έλληνικής καί άγγλιια|ς.
Γενικώς, αί ύπηρεσίαι άς προσέφερον είς τήν δοκιμα-
σθεϊσαν Πατρίδα άποτελοϋν §να άκόμη ιδιαίτερον τίτλον
τιμής διά τήν Χωροφυλακήν, διά τόν Στρατόν δέ μίαν ώ-
ραίαν ίστορικήν άνάμνησιν καί πίστιν διά τήν θέσιν τής
Χωροφυλακής έναντι τών άδηρίτων Έθνικών άναγκών.
Έν Καβάλςι τή 6 Ιουνίου 1945
Ό Διοικητής τοϋ Τάγματος
ΚΑΡΟΦΥΛΛΑΚΗΣ Γ.
Άντισυνταγματάρχης
529
Δράσεως Άξιωματικών Χωροφυλακής
τών άποτελούντων τό Στρατονομικόν Άπόσπασμα
τοϋ 144 Τάγματος Εθνοφυλακής
«Έν Πάτραις σήμερον τήν 24ην τοΰ μηνός Φεβρουάριου
τοΰ έτους 1945, ήμέραν τής έβδομάδος Σάββατον και ώ­
ραν Μην, ό ύπογεγραμμένος άντισυνταγματάρχης Πυρο-
βολικοΰ Δασκαρόλης Αθανάσιος, διοικητής τοϋ 144 Τά­
γματος Εθνοφυλακής, έκτίθημι τά έξής:
Τήν 24ην Δεκεμβρίου 1944 και περί ώραν 17ην, τοΰ
Τάγματος διατελοϋντος ύπό τακτικήν άποστολήν έν τή
περιοχή Αγίας Έλεούσης - Καλλιθέας Αθηνών, παρου-
σιάσθησαν ένώπιόν μου, προερχόμενοι έκ τής 12ης Αγ­
γλικής Ταξιαρχίας, ύφ’ ήν ύπήγετο τό Τάγμα, οί κάτωθι
άξιωματικοί τής Χωροφυλακής, οΐτινες άπετέλεσαν, ένι-
σχυθέντες καί διά δεκατεσσάρων όπλιτών Χωροφυλακής
έκ τοϋ Τάγματος, τό Στρατονομικόν Άπόσπασμα τούτου.
1. Ταγματάρχης Θέμελης Εύάγγελος, 2. Μοίραρχος
Παπακώστας Αθανάσιος, 3. Μοίραρχος Τυράσκης Αθα­
νάσιος, 4. Υπομοίραρχος Μίχος Κων., 5. Ύπομοίραρ­
χος Κοκλαμάνης Γεώργιος, 6. Ύπομοίραρχος Σαβιολά-
κης Γεώργιος, 7. Ανθυπομοίραρχος Γιαννακόπουλος
Δημ., 8. Ανθυπομοίραρχος Ρουμελιώτης Αναστάσιος, 9.
Ανθυπομοίραρχος Σιδέρης Παναγιώτης, 10. Ανθυπομοί­
ραρχος Φόκαλος Αριστείδης, 11. Άνθυπασπιστής Λεμ-
πέσης Δημήτριος, 12. Άνθυπασπιστής Παπαδό.ιουλος
Παναγιώτης, 13. Άνθυπασπιστής Ρήγας Ιωάννης, 14. Άν-
θυπασπιστής Καίσαρης Γεώργιος καί 15. Άνθυπασπιστής
Συριόπουλος Αναστάσιος.
Άπαντες οί άνωτέρω, άξιωματικοί καί άνθυπασπισταί,
έζήτησαν άπό τής πρώτης στιγμής νά πολεμήσωσιν είς
τήν πρώτην γραμμήν, άπαντες δέ έφερον τυφέκιον μετά
πεντή κοντά φυσιγγίων, δηλώσαντες δτι είναι έτοιμοι νά
προσφέρωσι τάς ύπηρεσίας των ώς άπλοι στρατιώται,
παραλλήλως πρός τούς λοιπούς άνδρας τοϋ Τάγματος,
άνευ ούδεμιας διακρίσεως βαθμών.
ΕΚΘΕΣΙΣ Τάς άνατεθείσας είς αύτούς άποστολάς, Στρατιωτικάς
καί Αστυνομικός, έφερον έπιτυχώς είς πέρας, μετά προ­
θυμίας άξίας μιμήσεως καί πνεύματος θυσίας άξιοζη-
λεύτου.
Έλαβον μέρος είς τάς έπιχειρήσεις τής περιοχής Νέων
Σφαγείων όδοϋ Πειραιώς - Ρούφ καί Μεταξουργείου, μέχρι
τής όδοϋ Λένορμαν, έως τήν 7ην Ίανουαρίου 1945, καθ’
ήν τό Τάγμα άνεχώρησεν έκ τής περιοχής Αθηνών. Γε­
νικώς, έπεδείξαντο άπαντες πνεϋμα θυσίας, άντοχήν είς
τούς κόπους, κατανόησιν, προσήλωσιν καί άνωτέραν
άντίληψιν τοϋ καθήκοντος, ώς έκ τών δυσχερών περιστά­
σεων ύφ’ άς διατελεΐ ή Πατρίς ήμών.
Μοί έδόθη εύκαιρία νά διαπιστώσω, δτι άπαντες οί
άξιωματικοί ούτοι είναι τίμιοι, ειλικρινείς, έθνικόφρονες,
όξεΐς τήν άντίληψιν, ού μόνον περί τά άστυνομικά ζητή­
ματα περί τά όποια είναι ειδικευμένοι, άλλά καί περί τά
στρατιωτικά καί γενικά τοιαΰτα, άτινα παρουσιάζοντο
έκάστοτε, ώς έκ τών συνθηκών ύφ’ &ς είργάζετο τό Τάγμα,
μέ βαθεΐαν συνείδησιν τής πειθαρχίας καί τοΰ καθήκοντος.
Είναι άξιοπρεπεΐς καί ένδιαφέρονται διά τούς κατωτέρους
των, παρ’ ών έκτιμώνται.
. Αναπτύσσουν έπωφελώς πρωτόβουλον ένέργειαν, Ιδία
δέ οί άξιωματικοί. Συντάσσων τήν παροΰσαν έκθεσίν, λό­
γφ μεταθέσεώς μου έκ τοϋ Τάγματος, παραδίδων δέ τό
Τάγμα είς τόν μέχρι σήμερον ύποδιοικητήν τούτου ταγμα-
τάρχην Καρμήν Ιωάννη ν καί μή τηρουμένων παρά τώ
Τάγματι άτομικών βιβλιαρίων τών άνωθι άξιωματικών,
άποφαίνομαι δτι ή ύπηρεσιακή άπόδοσις τών άξιωματικών
τούτων κατά τό άπό τής 24 Δεκεμβρίου 1944 χρονικό ν
διάστημα μέχρι σήμερον, καθ’ δ ύπηρέτησαν ύπό τάς ά-
μέσους διαταγάς μου, τόσον είς τήν περιοχήν Αθηνών
δσον καί είς τήν περιοχήν Πατρών, ύπήρξε παρά τάς
δυσχερείς περιστάσεις, άρίστη άπό πάσης πλευράς».
Ό Διοικητής τοΰ 144 Τάγματος Εθνοφυλακής
ΑΘΑΝ. ΔΑΣΚΑΡΟΛΗΣ
Άντισυνταγματάρχης
4. ΕΠΑΝΑΣΤΕΛΕΧΩΣΙΣ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΙΣ
ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Έν τούτοις, καθίστατο πλέον ή προφανές δτι τά
τάγματα τής Εθνοφυλακής, παρά τόν σημαντικόν
άριθμόν άνδρών Χωροφυλακής έντός τών κόλπων
των δέν ήσαν ούτε έπαρκή, άλλ’ ούτε καί ένδεδει-
γμένα καί Εμπειρα νά Επαναφέρουν τήν νόμιμον τά-
ξιν καί νά Εμπεδώσουν κατάστασιν άσφαλείας είς
όλόκληρον τήν Χώραν. Λόγφ τοϋ πολεμικοΰ στρα­
τιωτικού σχηματισμού των είχον χαρακτήρα προσω­
ρινής μεταβατικής περιόδου, προπαρασκευαστικής
μιας μονίμου ειρηνικής καταστάσεως, διά τήν όποίαν
ό Ελληνικός λαός είχεν ανάγκην μονίμων καί Ε­
παγγελματικών όργάνων τάξεως καί άσφαλείας. Ή
απουσία τοΰ Σώματος τής Χωροφυλακής Εγίνετο άπό
ήμέρας είς ήμέραν περισσότερον αίσθητή, ίδίως εις
τάς έπαρχιακάς πόλεις καί τήν ύπαιθρον. Έξ άλ­
λου, ή ύπό τών άνδρών τής Χωροφυλακής γενναία
άντιμετώπισις τής κομμουνιστικής άνταρσίας τοΰ
Δεκεμβρίου 1944 καί αί δραματικαί θυσίαι, τάς ό­
ποίας ύπέστη αΰτη, πολεμήσασα είς τήν πρώτην
γραμμήν διά τήν σωτηρίαν τής Πατρίδος καί τήν
ύπεράσπισιν τών έθνικών Ιδεωδών, ηϋξησαντό γό-
ητρόν της είς τάς μάζας τοΰ Εθνικόφρονος Έλληνι-
κοΰ λαοΰ. Πρό πάντων είς τάς Επαρχιακάς πόλεις
καί τήν ύπαιθρον, δπου ό λαός είχεν ύποστή τά
πάνδεινα Εκ τών Ελασιτικών όρδών καί ήδη Ενεθυ-
μεΐτο εύγνωμόνως τήν δρασιν τών άνδρών τής Χω-
530
ροφυλακής κατά τοϋ ΕΑΜ, γενικόν και έπιτακτικόν
ήτο τό αίτημα τής έπανασυστάσεως και έπαναλει-
τουργίας Διοικήσεων, Τμημάτων και Σταθμών Χω­
ροφυλακής.
Ούτως, άπό τών άρχών τοΰ 1945 και έν φ συνι-
στώντο Στρατιωτικοί Μονάδες και Τάγματα Έθνοφυ­
λακής άνά τήν Ελλάδα, πρός έκκαθάρισιν τής Χώρας
άπό τά άναρχοελασιτικά στοιχεία, συνετάσσοντο με-
λέται καί έλαμβάνοντο προκαταρκτικοί άποφάσεις
διά τήν άναδιάρθρωσιν, στελέχωσιν καί έπαναλει-
τουργίαν τοΰ Σώματος τής Χωροφυλακής. Είς τοϋτο
συνηγόρει καί τό Συμμαχικόν Στρατηγεΐον, τό ό­
ποιον άπεδέχθη αίτημα τής Ελληνικής Κυβερνή­
σεως, δπως έλθουν είς τήν Ελλάδα άνώτεροι Άγγλοι
άστυνομικοί, πρός όργάνωσιν καί έπόπτείαν τής
πρώτης έπαναλειτουργίας τών Σωμάτων Άσφαλείας.
Τό μέγα δμως πρόβλημα ήτο ή άνεύρεσις τών ά­
ξιωματικών καί όπλιτών πρός άμεσον άνασυγκρό-
τησιν τοΰ Σώματος Χωροφυλακής. Μέγα μέρος έξ
αύτών ύπηρέτει είς τό έκ Μέσης Ανατολής Ιΐον
Τάγμα, τό όποιον ήδη εδρα είς τήν Πελοπόννησον,
είς τά Τάγματα Έθνοφυλακής καί εϊς τινας Στρα-
τιωτικάς Μονάδας, ώς ή ΙΠ Όρεινή Ταξιαρχία καί
ό Ιερός Λόχος. Αρκετοί έπίσης, ύπηρέτουν είς τό
Έπιτελεΐον καί είς άλλας συμμαχικάς ή έλλη νικάς
στρατιωτικάς ύπηρεσίας, χρησιμοποιούμενοι ίδίως
διά τήν φρούρησιν γραφείων, ταμείων, τραπεζών
κλπ. Πολλών άξιωματικών καί όπλιτών ήγνοεΐτο
άκόμη ή τύχη. Έκ τούτων, άλλοι είχον προσχωρήσει
είς έθνικάς άνταρτικάς όμάδας και ήτο άκόμη άδη­
λον, πόσοι έξ αύτών έξωντώθησαν καί πόσοι είχον
διασωθή είς άπομεμακρυσμένα καταφύγια. Άλλοι
είχον άποκλεισθή είς άπομεμακρυσμένας περιοχάς
τής Βορείου Ελλάδος, τής Ηπείρου καί τής Στε-
ρεάς, χωρίς νά είναι άκόμη γνωστόν, πόσοι διέφυγον
τήν μάχαιραν τών έαμικών συμμοριών. Όλόκληροι
τέλος φρουραί, άποτελοϋσαι τήν δύναμιν Χωροφυ­
λακής έπαρχιακών πόλεων καί ύπαίθρου, είχον κα­
τόπιν σκληροϋ άγώνος αίχμαλωτισθή ύπό τών έλα-
σιτικών ταγμάτων καί ούδείς είσέτι έγνώριζε πόσοι
έξ αύτών είχον σφαγιασθή καί πόσοι θά άπελευθε-
ροϋντο κατά τούς δρους τής συμφωνίας τής Βάρκιζας.
Τό Άρχηγεΐον τής Χωροφυλακής, συνεχίζον τήν
λειτουργίαν του είς σκιώδη κατάστασιν, δέν διέθε­
τεν έπαρκεΐς δυνάμεις ούδέ διά τάς άνάγκας τής κεν­
τρικής διοικήσεως. Έπεδόθη δμως δράστηρίως είς
τήν συγκέντρωσιν τών έναπομενουσών καί διεσπαρ­
μένων δυνάμεων Χωροφυλακής καί τήν κατάλληλον
στελέχωσίν των. *Ώρισε τήν Σχολήν Χωροφυλακής
ώς τόπον προσελεύσεως, περιθάλψεως καί διαμονής
τών συρρεόντων έξ άπομεμακρυσμένων περιοχών
καί άφιεμένων έλευθέρων ύπό τών κομμουνιστών
μετά τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας. Ήσαν δλοι ά-
φαντάστως καταπεπονημένοι, ίδίως οί άπελευθερού-
μενοι άπό τά έλασιτικά στρατόπεδα, δπου είχον ύ­
ποστή μαρτυρικήν διαβίωσιν καί είχον καταντήσει
πραγματικά φαντάσματα. Διά τόν έπανεξοπλισμόν
των καί τήν χρησιμοποίησίν των άπητεΐτο χρόνος
καί έντονος προσπάθεια πρός άνάκτησιν τών σωμα­
τικών καί ήθικών δυνάμεών των.
Χάρις είς τήν γενομένην μετά μεγάλης σπουδής,
προσπάθεια^ αύτήν, είς τήν Σχολήν Χωροφυλακής,
κατωρθώθη νά συγκροτηθή §ν τάγμα Χωροφυλακής,
τό όποιον μετέσχε κατά τήν παρέλασιν τοϋ πρώτου,
μετά τήν άπελευθέρωσιν, έορτασμοϋ τής έθνικής
έορτής, τήν 25ην Μαρτίου 1945. Ούτως, έδόθη ή
ευκαιρία είς τόν Άθηναΐκόν λαόν νά έπευφημήση
μετ’ εύγνώμονος ένθουσιασμοϋ τό μικρόν έκεΐνο
τμήμα, ώς έκπροσωποϋν τό Σώμα τής Χωροφυλακής,
τό όποιον τόσας εϊχεν ύποστή θυσίας πρός διάσωσιν
τών άτομικών έλευθεριών καί τής έθνικής του άνε-
ξαρτησίας.
Άλλά τά άνασυγκροτηθέντα αύτά ύπολείμμα-
τα τών παλαιών φρουρών τής Ελλάδος καί δταν,
βαθμηδόν, θά καθίσταντο ίκανά πρός άνάληψιν
τακτικής ύπηρεσίας, δέν θά ήσαν έπαρκή ούδ’ είς
τό έλάχιστον νά καλύψουν τάς άνάγκας τής Χωρο­
φυλακής, άνά τάς έπαρχίας καί τήν ύπαιθρον.
Τό Βρεττανικόν Στρατηγεΐον έπέμενεν δπως, δν
έπαγγελματικόν καί καταλλήλως παρεσκευασμένον
άστυνομικόν Σώμα, άναλάβη τό ταχύτερον τήν τή-
ρησιν τής τάξεως καί άσφαλείας άνά τήν Ελλάδα.
Πρός τοϋτο έζήτει άπό τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής
δπως, μέχρι τής 1ης Απριλίου, προετοιμάση δύ-
ναμιν έκ 4.500 όπλιτών, πλαισιουμένην ύπό άναλό-
γου άριθμοϋ άξιωματικών, πρός χρησιμοποίησίν της
διά τήν έπανασύστασιν τών άστυνομικών Ύπηρεσιών
τών Επαρχιών. Κατόπιν τούτου, ό διορισθείς Άρχη­
γός Χωροφυλακής, άντιστράτηγος Β. Κολοκοτρώ-
νης, δι’ έγγράφου του τής 22ας Φεβρουάριου 1945,
πρός τήν Στρατιωτικήν Διοίκησιν Αττικής, κοινο-
ποιουμένου καί είς τό Ύπουργεΐον Στρατιωτικών,
τό Γενικόν Έπιτελεΐον καί τήν Διεύθυνσιν Χωρο­
φυλακής τοϋ Υπουργείου Εσωτερικών, έζήτησε
τήν άμεσον άνάκλησιν πάντων τών είς στρατιωτι­
κός καί άλλας Ύπηρεσίας ύπηρετούντων άξιωματι­
κών καί όπλιτών τής Χωροφυλακής.
Διά τοϋ έγγράφου τούτου προσδιώριζεν ώς άκο­
λούθως τούς έκτός δικαιοδοσίας τοϋ Αρχηγείου ύ­
πη ρετοϋντας άνδρας τής Χωροφυλακής: Είς τάς
Παν καί ΙΙΙην Έλλη νικάς Ταξιαρχίας δύναμις έκ 214
όπλιτών, είς τήν Έθνοφυλακήν δύναμις έκ 387 ά­
ξιωματικών καί 1.200 όπλιτών καί είς τάς διαφόρους
φρουράς τοιαύτη έξ 62 άξιωματικών και 880 όπλι-
τών. Πάντες οδτοι, άνερχόμενοι είς 459 άξιωματι-
κούς καί 2.294 όπλίτας (χωρίς νά ύπολογίζεται τό
1Ιον Τάγμα Μέσης Ανατολής), παρίστατο άνάγκη νά
τεθοϋν είς τήν διάθεσιν τοΰ Αρχηγείου, πρός χρη-
σιμοποίησίν των διά τήν έπανασύστασιν τών Άστυ­
νομικών Υπηρεσιών τών Επαρχιών, συμφώνως πρός
τό έπεΐγον αίτημα τοϋ Βρεττανικοϋ Στρατηγείου.
Κατόπιν τοϋ έγγράφου τούτου τοϋ Αρχηγείου Χω­
ροφυλακής, τά Υπουργεία Στρατιωτικών και Εσω­
τερικών, διά κοινής άποφάσεως, τής 2ας Μαρτίου
531
Τμήμα Χωροφυλακής πρό τοΰ Μητροπολιτικοΰ Ναού τών Αθηνών άποδίδον τιμάς κατά τήν Έθνικήν εορτήν τής 25ης Μαρτίου
1945, εύθύς μετά τήν άπελευθέροχτιν.
1945, διέταξαν δπως άποσυρθοΰν έκ τών Δημοσίων
καταστημάτων και φυλακών φρουραι τοϋ Συντάγμα­
τος Χωροφυλακής και δπως τό Γενικόν Έπιτελεϊον
μεριμνήση: α) διά τήν έπάνοδον είς τάς Αθήνας και
είς τήν διάθεσίν τοϋ Αρχηγείου Χωροφυλακής τών
εις τήν Έθνοφυλακήν έντεταγμένων άξιωματικών,
άνθυπασπιστών και όπλιτών Χωροφυλακής, β) διά
τήν συγκέντρωσιν τής δυνάμεως Χωροφυλακής έκ
τής ύπαίθρου, βάσει πίνακος: συνταχθησομένου ύπό
τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής και γ) διά τήν έπά­
νοδον είς τήν διάθεσίν τοϋ Άρχηγοϋ Χωροφυλακής
τοΰ 11ου Τάγματος Μέσης Ανατολής.
Και τό μέν 1Ιον Τάγμα Μέσης Ανατολής, περί τοϋ
όποίου ώμιλήσαμεν ήδη έκτενώς, διά διαταγής τοϋ
Γενικού Επιτελείου, τής 19ης Ιουνίου 1945, έπανήλ-
θεν όριστικώς είς τήν δικαιοδοσίαν τοΰ Αρχηγείου
Χωροφυλακής και ένετάχθη είς τήν δύναμιν τής
’Ανωτέρας Διοικήσεώς Χωροφυλακής Πελοπόννη­
σου. Έπίσης, αί φρουραι Δημοσίων Καταστημάτων
και φυλακών τής πρωτευούσης βαθμηδόν άντικατε-
στάθησαν, κατά τό πλεΐστον, ί>πό άνδρών τής Έθνο­
φυλακής. Άλλ’ ή άνάκλησις τών ύπηρετούντων είς
τήν Μεραρχίαν Έθνοφυλακής και τάς Ταξιαρχίας
έβράδυνε, διότι αί μονάδες αύται εύρίσκοντο είσέτι
έν πολεμική δράσει, πρός πλήρη έκκαθάρισιν τών
άναρχικών στοιχείων και ίσχυρίζοντο δτι εΐχον,
διά τινα χρόνον άκόμη, άνάγκην τών είς αύτάς άνη-
κόντων όργανικώς άξιωματικών και όπλιτών τής
Χωροφυλακής πρός όλοκλήρωσιν τοϋ έργου των.
Άπητήθησαν πολλαι άκόμη ένέργειαι και έντονοι
παραστάσεις τοΰ Βρεττανικοϋ Στρατηγείου και τοϋ
Αρχηγείου Χωροφυλακής, διά νά πραγματοποιηθή
πλήρης άπαγκίστρωσις τών άνδρών τής Χωροφυλα­
κής έκ τών Στρατιωτικών Μονάδων και άλλων Ύπη-
ρεσιών. Ά λ λ ’ ή έπιβράδυνσις αύτή παρεκώλυεν έπί
δν σχεδόν ετος, τήν πλήρη άνασυγκρότησιν τοϋ Σώ­
ματος τής Χωροφυλακής καί τήν όμαλήν λειτουργίαν
Αστυνομικών Υπηρεσιών είς τάς έπαρχίας.
Έν τφ μεταξύ, συνετελεΐτο ή άναδιοργάνωσις τοΰ
Σώματος τής Χωροφυλακής. Πρός τοΰτο, κατ’ άπαί-
τησιν τής Ελληνικής Κυβερνήσεως, τόν Μάρτιον
τοΰ 1945 άπεστάλη ύπό τής Βρεττανικής Κυβερνή­
σεως ό γενικός έπιθεωρητής τής Βασιλικής Αστυνο­
μίας τοΰ 01αιΐ8ΐ6Γ, Σέρ Τσάρλς Ούίκαμ, ό όποιος,
μελετήσας τά άστυνομικά θέματα καί τάς άνάγκας
άσφαλείας τής Ελλάδος, όπέβαλε τά πορίσματά του
είς τήν Κυβέρνησιν του, προσδιορίσας συγχρόνως
τάς δικαιοδοσίας τής μελλούσης νά £λθη είς τήν Ε λ ­
λάδα Βρεττανικής άποστολής. Ή Ελληνική Κυ-
βέρνησις άπεδέχθη τάς ύποβληθείσας προτάσεις,
ώς καί τήν δλην οίκονομικήν έπιβάρυνσιν. Ούτως,
ό Ούίκαμ έπανήλθεν ώς άρχηγός τής Βρεττανικής
άποστολής διά τήν όργάνωσιν τών Σωμάτων Ά ­
σφαλείας.
Δέν δύναται νά λεχθή δτι ή Βρεττανική αύτή άπο-
στολή, περιβληθεΐσα ύπό εύρυτάτων δικαιοδοσιών,
έσημείωσε πλήρη επιτυχίαν είς τό £ργον της. Τοΰ­
το, κατά πρώτιστον λόγον, ώφείλετο είς τήν διάφο­
ρον νοοτροπίαν τών Βρεττανών, ήτις έδυσχέραινε
τήν στενήν καί ειλικρινή συνεργασίαν μετά τών ή-
γετών τοΰ Στρατού καί τής Χωροφυλακής, άλλά καί
είς τάς πολυπλόκους καί είς πολλά δραματικάς
καί δυσκόλως κατανοουμένας ύπό τών Βρεττανών
συνθήκας, τάς όποίας είχε δημιουργήσει είς τήν Ε λ ­
λάδα ή έαμοελασιτική λαΐλαψ, κατέστησε δέ άκόμη
περισσότερον πολυπλόκους καί δραματικάς ό μετ’
όλίγον έκραγείς συμμοριτοπόλεμος.
Παρά ταΰτα, ή έκ τής συμβάσεως άπορρέουσα
δύναμις καί τό κύρος τής Βρεττανικής άποστολής
συνετέλεσαν, §ν τινι μέτρφ, είς τήν άποσόβησιν
πολλών φατριαστικών ένεργειών καί είς τήν ύπό
τών άλληλοδιαδεχθεισών Ελληνικών Κυβερνήσεων
έφαρμογήν εύεργετικών, διά τήν άναδιοργάνωσιν τής
Ελληνικής Χωροφυλακής, μέτρων. Έπίσης, έπε-
βλήθη ύπ’ αύτής ή έν Άγγλίςι ίσχύουσα διά τό άστυ-
νομικόν Σώμα άρχή δτι ή Χωροφυλακή, άν καί
ώπλισμένη δύναμις, δέον νά είναι κυρίως άστυνο­
μική τοιαύτη καί, ώς έκ τούτου, δέον νά δρφ αύτοτε-
λώς άνευ δεσμού ή έλέγχου τοΰ Στρατού έπ’ αύτής,
ή δέ άρμοδιότης διά τήν όργάνωσιν, διοίκησίν καί
δράσιν αύτής, δέον νά άνήκη είς τήν ύπευθύνως χει-
ριζομένην τά τής τάξεως καί εύνομίας κυβερνητικήν
Υπηρεσίαν, ώς τό Ύπουργεΐον Εσωτερικών.
Ή άναδιοργάνωσις τοΰ Σώματος τής Χωροφυλα­
κής έγένετο κυρίως διά τοΰ Α.Ν. 471 τής 13 Ιουλίου
1945. Σύνεστήθησαν ή άνασυνεστήθησαν παρά τφ
Ύπουργείφ Εσωτερικών, ύπό τήν Γενικήν Διεύθυν-
σιν Χωροφυλακής, ή Διεύθυνσις Προσωπικού Α ­
ξιωματικών καί Άνθυπασπιστών, ή Διεύθυνσις Προ­
σωπικού Όπλιτών καί Πολιτικών Υπαλλήλων, ή
Διεύθυνσις Εκκαθαρίσεως Δαπανών Χωροφυλακής,
ή Γενική Οικονομική Έπιθεώρησις Χωροφυλακής
καί ή Διεύθυνσις Υγειονομικής Ύπηρεσίας. Έπανι-
δρύθη ή Σχολή Δοκίμων Άξιωματικών (λειτουργή-
σασα τέσσαρα έτη βραδύτερον λόγφ τοΰ μεσολαβή-
σαντος συμμοριτοπολέμου), καί έρρυθμίσθησαν τά
τών Άνωτέρω ν Διοικήσεων Χωροφυλακής, έν φ
τό εως τότε Σύνταγμα Συγκεντρώσεως μετωνομάσθη
είς Φρουραρχεϊον. Πλήν τής περιπτώσεως κηρύξεως
τοΰ Κράτους είς κατάστασιν πολιορκίας, όί διοικη-
ταί Σωμάτων καί Στρατιωτικών Υπηρεσιών άπεστε-
ροΰντο, ώς πρός τούς άνδρας Χωροφυλακής, δικαιο­
δοσίας, ή όποία, περιλαμβανομένης καί τής άσκή-
σεως στρατιωτικής ποινικής άγωγής, περιήρχετο
είς τόν. Άρχηγόν Χωροφυλακής, έν φ διά τήν άπο-
νομήν στρατιωτικής ποινικής Δικαιοσύνης θά κατηρ-
τίζοντο ειδικά στρατοδικεία έξ άξιωματικών Χωρο­
φυλακής, ύπό τήν προεδρίαν τοΰ άρμοδίου προέδρου
Διαρκοϋς Στρατοδικείου. Έν συνεχείςι, συνεστήθη-
σαν «Επιθεωρήσεις Χωροφυλακής», μέ επικεφαλής
ύποστρατήγους τοΰ Σώματος, οί όποιοι συγχρόνως
θά ήσαν άρμόδιοι καί διά τήν μελέτην τών προβλη­
μάτων τοΰ Σώματος, τήν ύποβολήν εισηγήσεων καί
πορισμάτων καί τήν σύνταξιν ή άναθεώρησιν τών
έτησίων διαδοχικών σημειώσεων, μετά συμμετοχής
είς τά Συμβούλια κρίσεως καί προαγωγών.
Ό είσαχθείς διά πρώτην φοράν θεσμός «Γενικού
Άρχηγοϋ Σωμάτων Άσφαλείας», λογιζομένου ώς ύ-
πηρεσιακοϋ ύφυπουργού, θεσμός διά τοΰ όποίου
διεφαίνετο έμμέσως ή ύπό τύπον συντονισμού πρό-
θεσις ένοποιήσεως τής Χωροφυλακής καί τής Αστυ­
νομίας Πόλεων, κατηργήθη ταχέως λόγφ τής ση-
μειωθείσης άντιδράσεως.
Μέγα πρόβλημα έδημιούργει ή άνάγκη έκκαθαρί-
σεως τοΰ Σώματος, άνάγκη έπιβαλλομένη καί έκ τής
συμφωνίας τής Βάρκιζας άλλά καί ούσιαστική, πρός
έπιλογήν τών στοιχείων έκείνων τά όποια θά έκρί-
νοντο άδιάβλητα καί ίκανά νά συντελέσουν είς τήν
έμπέδωσιν τής τάξεως καί τήν άνόρθωσιν τής Χώρας.
Τό πρόβλημα τοΰτο καθίστατο ετι περισσότερον
πολύπλοκον, έκ τοΰ λόγου δτι είχον συγκεντρωθή
είς τάς Αθήνας, άναμένοντα τήν κρίσιν καί χρησι-
μοποίησίν των, παντοειδή καί πάσης -προελεύ-
σεως στοιχειά. Ύπήρχον άξιωματικοί καί όπλΐται
έκ Μέσης Ανατολής, άλλοι | κ τών £ως τότε άπο-
μεμονωμένων μακρινών περιοχών, άλλοι έκ τών
έθνικών ή άκόμη καί τών έλασιτικών άνταρτικών
όμάδων καί άλλοι έξ αίχμαλωσίας. Ούδέν σχεδόν
πλήρες στοιχεΐον ύπήρχε περί τής δράσεώς των
κατά τήν διάρκειαν τής κατοχής καί μετέπειτα, ούδ’
ήτο δυνατόν νά έξελεγχθοΰν διά κανονικώς συντε­
ταγμένων ύπηρεσιακών φακέλων. Τινές έφέροντο βε­
βαρημένοι διά πράξεις συνεπαγομένας έκκαθάρισιν,
έν φ άλλοι εϊχον προτάσεις προαγωγής έπ’ άνδρα-
γαθία είς τά πεδία τών μαχών ή καί £φερον άπονε-
μηθέντας νέους βαθμούς, άνευ κρίσεως ύπηρεσιακών
συμβουλίων. Κυρίως, διά τούς όπλίτας, έπεκράτει
άληθής κυκεών, κατά τό πλεΐστον έλλειπόντων τε­
λείως τ©ν υπηρεσιακών φακέλων.
Βάσει προχείρως περισυλλεγομένων στοιχείων
και συνοπτικής έρεύνης έπί τών πεπραγμένων έκά-
στου, οί συγκεντρωθέντες είς τήν Σχολήν Χωροφυ­
λακής, άπομακρυνθέντων τών, προφανώς, άκαταλλή-
λων ή άποδεδειγμένως βαρυνομένων, ύπό συσταθέν-
των ύπηρεσιακών συμβουλίων, δι’ Ασυμβιβάστους
πράξεις, ένετάχθησαν είς μονάδας αί όποΐαι, έφο-
διασθεΐσαι διά παντός δυνατοϋ όπλισμοϋ, έστάλη­
σαν άνά τήν Χώραν πρός άνασύστασιν τών Υπηρε­
σιών Χωροφυλακής. Ή πλήρης άνασυγκρότησις
προωθήθη διά τοΰ Α.Ν. 783 τής 31 Δεκεμβρίου 1945
«περί έκκαθαρίσεως τών όπλιτών τοΰ Σώματος Χωρο­
φυλακής». Ώς κριτήρια καθωρίσθησαν τά περιλαμ­
βανόμενα* είς τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας, μεταξύ
τών όποίων ήσαν ή συνεργασία μετά τοϋ έχθροϋ καί
«ή χρησιμοποίησις τοΰ όπλίτου ώς όργάνου τής
δικτατορίας». Άλλ’ ό προβλεπόμενος ύπό τής συμ­
φωνίας τής Βάρκιζας δρος «γενικοϋ έλέγχου τοϋ
δημοσίου βίου» καί λοιποί παρεμφερείς δροι, τε-
θέντες ύπό τών κομμουνιστών πρός άναζήτησιν ά-
φορμών διά τήν πλήρη διάλυσίν τοΰ Σώματος Χωρο­
φυλακής, καταστάντες πλέον άνευ ούσιαστικοϋ πε­
ριεχομένου, δέν έλήφθησαν ύπ’ δψιν ύπό τών συ-
σταθέντων ύπηρεσιακών συμβουλίων κρίσεως.
5. ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ
ΤΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΘΕΙΣΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Έπί τή προόψει τής έπανασυστάσεως τών Υπηρε­
σιών Χωροφυλακής, τό Υπουργείο ν Εσωτερικών έξ-
έδωσε, τήν 27ην Μαρτίου 1945, έγκύκλιον, διά τής ό­
ποίας καθωρίζοντο τά τής μισθώσεως οίκημάτων στε-
γάσεως άστυ νομικών καταστημάτων, άγορας έπί-
πλων γραφείων και προμήθειας διαφόρων ειδών ύπη­
ρεσίας ή Καθημερινής χρήσεως, προσδιοριζομένων
καί τών σχετικών πιστώσεων. Έν συνεχείςι, τήν
17ην Απριλίου 1945, ό ύπουργός Εσωτερικών άπηύ-
θυνε, πρός τούς άνωτέρους διοικητάς Χωροφυλακής
και άπάσας τάς Ύπηρεσίας Χωροφυλακής, έγκύκλιον
διαταγήν, διά τής όποίας διέγραφε λεπτομερώς, έπι-
σημαίνων τό Κρίσιμον τής καταστάσεως, καί καθώ-
ριζε τά καθήκοντα τής άνασυνιστωμένης Χωροφυ­
λακής, διά τήν παγίωσιν τής τάξεως και άσφαλείας,
έντός τοϋ πλαισίου έλευθέρας καί εύνομουμένης
Πολιτείας. Τό έγγραφον τοϋτο, δλως ίδιαζούσης ση­
μασίας διά τήν Ιστορίαν τής Ελληνικής Χωροφυ­
λακής, έχει ώς άκολούθως:
«Περί ληπτέων μέτρων πρός άποκατάστασιν
τής Δημοσίας Άσφαλείας και Τάξεως»
«Έκλιπόντων τών λόγων, δι’ οϋς ή Χωροφυλακή εϊχεν
άπομακρυνθή έκ τών Επαρχιών, έπαναστέλλεται ήδη αύ­
τη είς τάς έν ταΐς Έπαρχίαις θέσεις. Καί πρώτοι, ώς ήτο
φυσικόν, οί Ανώτεροι Διοικηταί μετά τών έπιτελείων
των, άναχωρεΐτε διά τάς έδρας τών Διοικήσεών σας, ϊνα
προετοιμάσητε δλα τ’ άπαιτούμενα διά τήν ύποδοχήν τής
δυνάμεως τών ύφ’ ύμδς Υπηρεσιών, ήτις θ’ άκολουθήση
μετά τινας ήμέρας.
Έπί τή εύκαιρίςι ταύτη, δέν κρίνω άσκοπο ν νά έπιστή-
σω τήν προσοχήν ύμών έπί μερικών σημείων, άτινα δέον
νά εχητε ύπ’ δψιν, κατά τήν διαχείρησιν τών ζητημάτων
Δημοσίας Άσφαλείας καί Τάξεως έν τή περιφερείς σας.
1. Συμφώνως πρός τό άρθρον 1τής Συμφωνίας τής Βάρ­
κιζας, τής κυρωθείσης διά τής ύπ’ άριθμ. 23 τής 17.3.45
Συντακτικής Πράξεως, ή έκδήλωσις τών πολιτικών καί
κοινωνικών φρονημάτων τών πολιτών είναι έλευθέρα.
2. Συμφώνως τώ άρθρφ 3, τής Ιδίας συμφωνίας, τά πολι­
τικά άδική ματα, τά τελεσθέντα άπό τής 3ης Δεκεμβρίου
1944 μέχρι τής ύπογραφής ταύτης ήμνηστεύθησαν. Έξαι-
ροΰνται τής άμνηστίας τά συναφή κοινά άδικήματα,
κατά τής ζωής καί τής περιουσίας, τά όποια δέν ήσαν άπα-
ραιτήτως άναγκαΐα διά τήν έπιτυχίαν τοΰ πολιτικοΰ Αδι­
κήματος. Έπίσης, έξαιροΰνται τής άμνηστίας δσοι έκ
τών άνηκόντων εϊς τάς όργανώσεις τοΰ ΕΛΑΣ, ΕΛΑΝ
καί Έθνικής Πολιτοφυλακής δέν παρέδωσαν τά δπλα των
μέχρι τής 15 Μαρτίου έ.£.
3. Συμφώνως τώ άρθρφ 4, τής Ιδίας συμφωνίας, πάντες
οί συλληφθέντες ώς δμηροι πολΐται ύπό τοΰ ΕΛΑΣ,
ΕΛΑΝ ή Εθνικής Πολιτοφυλακής πρέπει νά εχωσιν
άπολυθή. "Οσοι έξακολουθοΰσι κρατοΰντες όμήρους θά
διωχθώσιν έπί άρπαγή ή παρανόμφ κατακρατήσει.
4. Κατά τό άρθρον 2, τής ίδίας συμφωνίας, καί τό είς
έκτέλεσιν αύτής Β.Δ. άπό 13.2.45, δχει άνασταλή ή ισχύς
τοΰ άρθρου 5 καθ’ άπασαν τήν χώραν πλήν τών Αθηνών,
Πειραιώς καί τών Περιχώρων αύτών καί Συνοικισμών,
ώς καί τών άρθρων 10, 12, 20 καί 95 τοΰ Συντάγματος.
Κατ’ άκολουθίαν:
α) Επιτρέπεται ή σύλληψις καί άνευ έντάλμάτος, πλήν
τών πόλεων Αθηνών, Πειραιώς, τών Προαστίων καί
Συνοικισμών, β) Αί συναθροίσεις έν γένει ύπόκεινται εϊς
άδειαν τής Αστυνομικής Αρχής, γ) Αίρεται τό άσυλον
τής κατοικίας, δ) Αίρεται τό άπόρρητον τών έπιστολών.
ε) Τά πολιτικά έγκλήματα δικάζονται ύπό τών ένορκων,
ώς καί τά τοΰ Τύπου, όσάκις ταΰτα δέν άφορώσι τόν ϊδιω-
τικόν βίον.
5. Κατά τό άρθρον 14 τοΰ Συντάγματος, ό Τύπος είναι
έλεύθερος καί Απαγορεύεται ή λογοκρισία. Έπίσης, Απα­
γορεύεται ή κατάσχεσις τών έφη μερίδων καί άλλων έντύ-
534
πων, είτε πρό τής δημοσιεύσεως είτε μετ’ αυτήν. Κατάσχε-
σις έπιτρέπεται μόνον είς τάς ύπό τοΰ είρημένου άρ­
θρου τοϋ Συντάγματος και τοϋ Νόμου 5.060 «Περί Τύπου»
άναφερομένας περιπτώσεις. Κατ’ άκολουθίαν θά έκδώ-
σητε διαταγάς, πρός τά ύφ’ ύμας όργανα, δπως προστα-
τεύωσι τήν έλευθέραν κυκλοφορίαν τών διαφόρων έφη-
μερίδων, είς οίανδήποτε πολιτικήν παράταξιν καί έάν
άνήκωσιν αύται.
6. Διά τήν παράνομον όπλοφορίαν καί κατοχήν καί
άπόκρυψιν δπλων, χειροβομβίδων, πυρομαχικών, έκρη­
κτικών ύλών καί παντός έν γένει είδους πολεμικοΰ ύλικοϋ,
δέον νά εχητε ύπ’ δψιν τόν Νόμον 286/1914, ώς έτροπο-
ποιήθη διά τής συντακτικής πράξεως 19 τής 19.2.45, συμ-
φώνως τφ όποίφ πδς κατέχων, μετά τήν Ιην Μαρτίου έ έ.,
τά άνωτέρω είδη ή έν γνώσει μή καταγγέλων τόν παραβά­
την, τιμωρείται είς τήν ποινήν τών πρόσκαιρων δεσμών
καί δημεύσεως τής περιουσίας του. *Αρμόδια πρός έκδί-
κασιν τοϋ άδικήματος είναι τά δικαστήρια τών ’Εφετών
(’Εφημερίς Κυβερνήσεως, τεϋχος πρώτον, φύλλον 37,
τής 20.2.45).
7. Διά τήν δίωξιν τών φυγοδίκων, διαπραξάντων λη­
στείας, δέον νά έχητε ύπ’ δψιν τόν Νόμον ΤΟΔ/1881
«περί ληστείας» καί τό άπό 19.4.1924 Ν. Διάταγμα «περί
συστάσεως έν έκάστψ Νομφ Επιτροπών έπί τής Δημοσίας
Άσφαλείας», ώς έτροποποιήθη ύπό τοϋ Ν.Δ. 107/1941,
1584/1942 καί τοϋ Νόμου 87/1943, καθ’ δ οί άνωτέρω
δύνανται νά έπικηρυχθώσιν είς ληστάς, διά τήν σύλληψιν
τών δραστών άξιοποίνων πράξεων ή τών έπικινδύνων είς
τήν δημοσίαν άσφάλειαν.
8. Διά τούς διαλαλοϋντας διάφορα συνθήματα διά τη-
λεβόων εχουσιν έφαρμογήν αί διατάξεις τοΰ Νόμου
5060/1931, ώς συνεπληρώθη ύπό τοϋ άρθρου 2 τοϋ Α.Ν.
τής 20.11.35, έν συνδυασμφ πρός το άρθρόν 204 τοΰ Ποι-
νικοΰ Νόμου.
9. Διά τούς ένεργοϋντας παρανόμους έράνους δχουσιν
έφαρμογήν αί διατάξεις τοΰ Νόμου 5101/1931 «περί έ-
ράνων καί λαχειοφόρων άγορών».
10. Διά τούς έγκληματίας πολέμου νά συμμορφωθήτε
πρός τήν έγχειρηθεΐσαν ύμΐν ύπ’ άριθ. 42234/56 έ.έ.,
διαταγήν τοΰ Γενικοϋ Επιτελείου Στρατοϋ.
11. Διά τούς συνεργασθέντας μετά τοϋ έχθροϋ καί τούς
δράσαντας είς βάρος τής Ελλάδος θά συμμορφωθήτε
πρός τήν ύπ’ άριθ. 88134 άπό 9.3.45 διαταγήν τοΰ Γενι-
κοΰ Επιτελείου Στρατοϋ, τήν κοινοποιουμένην διά τής
ύπ’ άριθ. 116/4/3 διαταγής τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλα-
κής, έγχειρηθείσης ύμΐν.
12. Διά τούς αύτονομιστάς τής Βορείου Ελλάδος θά
έφαρμοσθώσιν αί διατάξεις τοΰ 123 Α.Ν. «περί έσχάτης
προδοσίας».
13. Διά τήν κίνησιν τών άλλοδαπών δέον νά εχητε
ύπ’ δψιν τάς διατάξεις τοΰ Νόμου 4310 «περί κινήσεως
άλλοδαπών έν Έλλάδι» καί νά προβαίνητε είς τήν παρα-
κολούθησιν αύτών, έν συνεργασία μετά τών Ιδρυόμενων
Κέντρων Άλλοδαπών.
14. Διά τήν δίωξιν τής ζωοκλοπής δέον νά έχητε ύπ’
δψιν τούς Νόμους ΓΩΑΣΤ καί 4936 «Περί ζωοκλοπής»
ώς καί τό Ν. Διάταγμα τής 17.1.1923 «Περί μέτρων κατά
τής ζωοκλοπής», δυνάμει τοϋ όποιου έπιτρέπεται ή έκτό-
πισις τών ύποπτων ζωοκλοπής ή συνεργών είς αύτήν.
15. Διά τήν προστασίαν τών ήθών νά έφαρμοσθώσιν αί
διατάξεις τοϋ Νόμου 3032 καί τοΰ άπό 11.12.1928 έκτελε-
στικοΰ Διατάγματος «Περί καταπολεμήσεως άφροδισίων
νοσημάτων άσέμνων γυναικών».
16. Τέλος, γνωρίζω ύμΐν, διά τήν προστασίαν τών όργά­
νων Δημοσίας Άσφαλείας,. κατά τήν έκτέλεσιν τών κα­
θηκόντων των, προβλέπει τό Ν. Διάταγμα 1088/1942
«Περί διώξεως άδικη μάτων τινών στρεφομένων κατά τών
όργάνων Δημοσίας Άσφαλείας», τάς δέ περιπτώσεις χρή-
σεως τών δπλων ύπ’ αύτών προβλέπει ό Νόμος 29/1943.
Είναι αύτονόητον δτι πάντας τούς περιορισμούς τής άτο-
μικής έλευθερίας, δσοι έκ τών περιστάσεων έπιβάλλονται,
θά τούς έπιβάλητε μετά μεγίστης φειδοϋς καί άκρας
προσοχής.
Αί άλληλοδιάδοχοι περιπέτειαι, τάς όποίας ύπέστη ή
Πατρίς, σάς έπιβαρύνουν μέ μίαν άποστολήν τής όποίας
ούτε τό μέγεθος ούτε ή λεπτότης σας διαφεύγει.
"Ολων τά βλέμματα είναι έστραμμένα πρός ύμδς. Ή
τόσον παθοΰσα καί τόσον ταλαίπωρηθεΐσα κατά τήν κα-
τοχήν καί τόν έμφύλιον σπαραγμόν ύπαιθρος, έχει ά-
νάγκην άσφαλείας καί γαλήνης καί άναμένει τήν Χωρο­
φυλακήν ώς έγγύησιν αύτών. Άπό τήν άρχικήν έπιτυ-
χίαν τής άποστολής σας έξαρτδται ή δλη έπιτυχία τοΰ
έργου τής Χωροφυλακής. Ή στάσις τήν όποίαν είς πλεί-
στας δυσχερείς στιγμάς, έπ’ έσχάτων μάλιστα, έπεδεί-
ξατο ή Χωροφυλακή, άπέσπασε τήν εύγνωμοσύνην καί
τήν συμπάθειαν καί έδημιούργησεν, άντιθέτως πρός πα-
λαιοτέρας περιόδους, δν ρεϋμα τής κοινής γνώμης ύπέρ
αύτής. Προσπαθήσατε νά διατηρήσητε τό ρεϋμα τοϋτο
διά τήν έπωφελεστέραν έπιτέλεσιν τοΰ έργου σας.
Ή προσήνεια καί ή σύνεσις δέον νά διακρίνη τάς πρά­
ξεις σας, ό ζήλος νά έμψυχώνη τήν ένεργητικότητά σας
καί ή άγάπη πρός τό κοινόν καλόν καί πρός τό καθήκον
νά ένισχύη τό θάρρος σας. Κρατείτε τών ύφισταμένων
σας καί προσπαθήσατε νά μή γίνωνται άφορμή προστρι­
βών καί έπεισοδίων.
Κατά τήν έκτέλεσιν τής ύπηρεσίας των όφείλουσι νά
συνδυάζωσι τήν σταθερότητα τών άποφάσεων πρός τήν
εύγένειαν, τάς απαιτήσεις .τής Υπηρεσίας πρός τήν όφει-
λομένην είς έκαστον πολίτην προστασίαν καί νά μή
παρασύρωνται είς παραφοράς καί βιαίας πράξεις ή τρα­
χείας καί έξυβριστικάς έκφράσεις καί έπικινδύνους προ­
κλήσεις καί πολιτικάς συζητήσεις καί έκδηλώσεις πολι­
τικών φρονημάτων.
Νά είναι δσον τό δυνατόν περισσότερον ψύχραιμοι
καί νά ποιώνται χρήσιν τών κατασταλτικών μέσων, μό­
νον δταν τά διαλλακτικά μέσα καί ή πειθώ άποβώσιν
έπί ματαίφ, άλλά, καί τότε, νά ένεργώσι μετά σωφροσύ­
νης καί νομιμότητος.
Ή Ελληνική Ποινική Νομοθεσία είναι άρκετά πλού­
σια διά τήν έπιβολήν τών άναγκαίων κυρώσεων, δι’ δλα
τά άδικήματα καί είς δλας τάς περιπτώσεις, καί, ώς έκ τού­
του, δέν είναι άνάγκη τά δργανα τής Χωροφυλακής νά
ύπερβαίνωσι τά δρια τών καθηκόντων των καί νά έκτρέ-
535
πωνται είς χειροδικίας κάί βαναυσότητας, αΐτινες θά τά
καταρρίψωσιν είς τήν συνείδησιν τοΰ Λαοΰ.
Οίαιδήποτε καί δν είναι αί πολιτικαί σας πεποιθήσεις,
ώς Ελλήνων πολιτών, ώς φύλακες τής τάξεως πρέπει
νά τάς πνίξετε είς τά μύχια τής καρδίας σας καί ώς πεποί-
θησιν νά εχητε μόνον τόν Νόμον καί ώς έκδήλωσιν μό­
νον τήν σχολαστικώς άντικειμενικήν έφαρμογήν του.
Τό Κράτος δικαίου δέν £χει τό δικαίωμα νά μεταχει­
ρίζεται τά άνήθικα δπλα, διά τών όποίων αύτό τό Ιδιον
πολεμδται. Δέν έχει δικαίωμα, τόν δόλον νά τόν πολεμδ
διά τοΰ δόλου καί τήν παράνομον βίαν διά τής παρανό­
μου βίας.
Τό Κράτος δικαίου τό όποιον πασχίζομεν νά έδραιώ-
σωμεν, δέν θά έπιβληθή διά τής βιαίας έπικρατήσεώς του,
είς τήν μίαν ή τήν δλλην μεμονωμένην περίπτωσιν, άλλά
διά τής καθολικής έμπιστοσύνης, διά τοΰ άκαταβλήτου
κύρους, τό όποιον θά άποκτήση είς τά δμματα τών καλής
πίστεως άνθρώπων έντός τής Χώρας καί έξω αύτής.
Προτιμώ τήν διαφυγήν ένός ταραξίου, παρά τήν άντί-
δρασιν τήν όποίαν προκαλεΐ ή δκνομος σύλληψίς του.
Απέναντι τών έπιδεικνυόντων βαρβαρότητα, χυδαιό­
τητα, δολιότητα ή άσύστολον συκοφαντικήν μανίαν, τό
δπλον μας είναι ή ψύχραιμος δικαιοσύνη καί ό πολι­
τισμός.
Σδς ζητώ νά λησμονήσητε τό αίμα πού έσεΐς καί οί
συνάδελφοί σας προσεφέρατε είς τόν βωμόν τής Πατρί­
δος, νά λησμονήσητε τάς παντοίας θυσίας σας. Όσον πε­
ρισσότερον τάς λησμονήσητε έσεΐς σήμερον, τόσον πε­
ρισσότερον θά σδς ένθυμηθοΰν οί Πανέλληνες είς τό
προσεχές καί τό άπώτερον μέλλον.
Είς τόν δρόμον τόν όποιον θέλω νά σδς τρέψω, δέν θέλω
ποσώς νά σδς άδυνατίσω. Απεναντίας θέλω νά σδς όπλί-
σω μέ τήν μεγαλυτέραν δύναμιν τήν όποίαν διαθέτετε,
μέ τήν δύναμιν τοΰ ήθικοΰ κύρους καί τής δικαιοσύνης.
Έν όνόματι τής ταλαιπώρου καί μεγάλης Πατρίδος μας,
σδς καλώ δλους νά βαδίσετε τόν μόνον δρόμον, ό όποιος
θά τήν φέρη είς τήν έσωτερικήν εύρυθμίαν καί τήν έξω-
τερικήν δικαιοσύνην».
6. ΑΙ ΔΟΘΕΙΣΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ
ΥΠΟ ΤΗΣ ΒΡΕΤΤΑΝΙΚΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ
Κατά τήν αύτήν ήμέραν τής ύπουργικής έγκυ- ·
κλίου πρός τούς άνδρας τής Χωροφυλακής, ό παρά
τφ Βρεττανικφ Στρατηγείφ άνώτερος άστυνομικός
σύμβουλος άπηύθυνε (17 Απριλίου 1945), πρός τούς
παρά τφ ’Ανωτάτφ Άστυνομικφ Συμβουλίω Ά γ ­
γλους άξιωματικούς, τάς κατωτέρω όδηγίας, περί
τρόπου άναδιοργανώσεως, έπανδρώσεως, έκπαιδεύ-
σεως, λειτουργίας καί, έν γένει, άσκήσεως καθη­
κόντων τού Σώματος Χωροφυλακής.
ΟΔΗΓΙΑΙ
Πρός τούς Άγγλους άξιωματικούς, Αντιπροσώπους
τοΰ Άνωτάτου Αστυνομικού Συμβουλίου.
«Κατόπιν καί τών ύπ’ άριθ. ΣΡΟ άριθμός 19 τής 9ης
Απριλίου §271 έγκυκλίου καί τής ύπ’ άριθ. 11809 τής
4ης Απριλίου 1945 Διαταγής: 1. Κατωτέρω κοινοποι-
οΰμεν ύμΐν σχέδιον άναδιοργανώσεως τής Χωροφυλακής
καί έπανδρώσεως τών Υπηρεσιών αύτής έφ’ δλης τής έπι-
κρατείας τοΰ Έλληνικοΰ Κράτους.
2. Αί διάφοροι φάσεις άναδιοργανώσεως καί έπανδρώ­
σεως θά έφαρμοσθώσι κατά τήν κατωτέρω σειράν: α)
Έκκαθάρισις τών άξιωματικών καί όπλιτών, περιλαμβά-
νουσα πάντας τούς ήδη ύπηρετούντας, ώς καί τούς άνα-
κληθησομένους έξ έφεδρείας τοΰ έτους 1933-1935. (Ση-
μείωσις: Ή φάσις αΰτη έχει σχεδόν συμπληρωθή). β)
Επιλογή καί τοποθέτησις πάντων τών άξιωματικών τών
Επιτελείων, τών Άνωτέρων Διοικήσεων καί Διοικήσεων
Χωροφυλακής, (Σημείωσις: Ή φάσις αΰτη συνεπληρώθη,
άλλά είναι δυνατόν νά έπέλθωσι μεταγενεστέρως μετα-
βολαί τινες). γ) Επάνοδος είς τήν ύπηρεσίαν τής Χωρο­
φυλακής τής είς τήν Έθνοφυλακήν άποσπασθείσης δυ­
νάμεως Χωροφυλακής. (Σημείωσις: Αΰτη ήρχισεν ήδη
είς τήν περιφέρειαν τών Αθηνών. Είς τάς περιφερείας
τών έπαρχιών θέλει άρχίσει τήν 18ην Απριλίου, είς δέ
τήν Θεσσαλονίκην τήν Ιην Μαΐου. Μετά τήν Ιην Μαΐου
θέλουσιν έπανέλθει αί μεγάλαι μονάδες Χωροφυλακής).
Δύο χιλιάδες άξιωματικοί καί όπλΐται ύπολογίζεται δτι
θά έπανέλθουν είς τήν ύπηρεσίαν τής Χωροφυλακής, δ)
Εφοδιασμός τής δυνάμεως. (Σημείωσις: Στολαί καί ύπο-
δήματα, ώς καί διάφορα έξαρτήματα έπενδύσεως, θέλουσι
διανεμηθή τήν 19ην Απριλίου. Θερινόν ύφασμα δέν
παρελήφθη άκόμη καί θεριναί στολαί θέλουσι ραφή και
διανεμηθή άργότερον, πιθανώς μέχρι 15ης Μαΐου). ε)
Βραχεία έκπαίδευσις. (Σημείωσις: Αΰτη έκτελεΐται ήδη,
τόσον είς τό Σχολεϊον Χωροφυλακής, δσον καί είς τό
Σύνταγμα Χωροφυλακής), στ) Έπάνδρωσις τών Υπηρε­
σιών. (Σημείωσις: Ή όργάνωσις αΰτη, τότε μόνον θά
συμπλη ρωθή, δταν τεθώσιν ύπ’ δψιν ή μών, τόσον ό άριθμός
τών διαθεσίμων άνδρών, δσον καί αί τελικαί θέσεις τών
μονάδων τής Έθνοφυλακής). Ό καθορισμός τών έπαν-
δρωθησομένων περιφερειών θέλει διακανονισθή, έν συνεν-
νοήσει μετά τοΰ Γραφείου Έπιχειρήσεων τοΰ Βρεττανι-
κοΰ Στρατηγείου, ζ) Μεταφορά τών άνδρών είς τάς έδρας
τών Υπηρεσιών. Αΰτη θέλει πραγματοποιηθή, έφ’ δσον
θά ύπάρχουν διαθέσιμα μεταφορικά μέσα. Ή δύναμις τών
Υποδιοικήσεων, τών Διευθύνσεων Αθηνών, Κηφισίας
καί Πειραιώς εύρίσκεται ήδη έν ύπηρεσίςι είς τάς θέσεις
της. Τά Επιτελεία τών Άνωτέρων Διοικήσεων, θέλουσι
προηγηθή, διά νά προετοιμάσωσι τήν έγκατάστασιν τής
536
δυνάμεώς των. η) Τδρυσις Σχολείων διά τήν έκπαίδευσιν
τών νεοσυλλέκτων, οί όποϊοι θά προσκληθώσιν. θ) Ή
συμπεριφορά τών όργάνων τής Χωροφυλακής πρός τούς
πολίτας άποτελεΐ σπουδαιότατον παράγοντα, διά τήν έπι­
τυχίαν τοΰ σκοπού δν έπιδιώκει ή άναδιοργάνωσις τού
Σώματος τής Χωροφυλακής. Κατόπιν σχετικής είσηγή-
σεως τοΰ Άνωτέρου Άστυνομικοΰ Συμβουλίου τοΰ Βρετ-
τανικοΰ Στρατηγείου πρός τό Άρχηγεΐον τής Χωροφυλα­
κής, τό τελευταΐον τούτο έξέδωκε γενική ν διαταγήν, άντί-
γραφον τής όποίας έχει ήδη κοινοποιηθή είς δλους τούς
Άγγλους άξιωματικούς, τούς άντιπροσώπους τοΰ άνω­
τέρου Άστυνομικοΰ Συμβουλίου.
3. Είς τά γραφεία τής Διευθύνσεως έκάστης άστυνομι-
κής δυνάμεως Αστυνομίας Πόλεων καί. Άνωτέρας Διοι-
κήσεως Χωροφυλακής θέλει έγκατασταθή Άγγλος άξιω-
ματικός, άντιπρόσωπος τοΰ Άνωτάτου Άστυνομικοΰ Συμ­
βουλίου, ώς άστυνομικός σύμβουλος. Τό αύτό θέλει γίνει
καί διά τήν Άστυ νομική ν Διεύθυνσιν Θεσσαλονίκης. Ή
έγκατάστασις αΰτη προβλέπεται ύπό τοΰ πίνακος «Ο»,
τής ύπ’ άριθμ. 11809 διαταγής μας τής 4ης Απριλίου,
ήτις δύναται νά τροποποιηθή μεταγενεστέρως.
4. Τά καθήκοντα τών ώς άνω άξιωματικών συνοψίζονται
ώς άκολούθως: α) Ή ύπηρεσία τοΰ Άνωτάτου Αστυνο­
μικού Συμβούλου τοΰ Βρεττανικοΰ Στρατηγείου θέλει
παρέχει, είς τούς ώς άνω άξιωματικούς, τήν κατεύθυνσιν,
τήν όποίαν θά άκολουθήσωσιν είς τάς ένεργείας των,
συμφώνως πρός τήν συνεργασίαν, ήτις έπέρχεται έκ μέ­
ρους τούτου μετά τού Αρχηγείου τής Αστυνομίας Πό­
λεων και τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής. Έπίσης, θέλουσι
κοινοποιήσει είς αύτούς πάσας τάς έκδιδομένας παρά
τών Αρχηγείων, άμφοτέρων τών Σωμάτων, διαταγάς. β)
Θέλουσι διενεργεί έπισκέψεις και έπιθεωρήσεις δλων τών
Ύπηρεσιών, αί όποΐαι άνήκουσιν είς τήν Άνωτέραν Διοί-
κησιν, είς τήν όποίαν είναι έγκατεστημένοι, και θέλουσιν
ύποβάλει τάς σχετικάς εισηγήσεις, διά τήν βελτίωσιν τοΰ
τρόπου τής έκτελέσεως τής ύπηρεσίας, τών δρων τής ζωής,
τής τροφοδοσίας κλπ. γ) Δέον νά άποφεύγωσιν δπως ερ-
χωνται είς έπαφήν μετά κατωτέρων άξιωματικών, θέλουσι
δέ τηρεί τούς δρους τής ιεραρχίας, δηλ., δέον δπως αί
ένέργειαί των πραγματοποιούνται κατόπιν έγκρίσεως τής
Άνωτέρας Διοικήσεώς καί, άν είναι δυνατόν, δέον δπως
είς έκάστην ένέργειάν των συνοδεύονται ύφ’ ένός τούλά-
χιστον μέλους τοΰ Επιτελείου τών Άνωτέρων Διοική­
σεων. Αίτήσεις ή παράπονα, άπευθυνόμενα αύτοΐς παρά
τών άνδρών τής Χωροφυλακής άπ’ εύθείας, πρέπει νά
άπορρίπτωνται άσυζητητί. δ) Δέον νά τηρήται ήμερολό-
γιον τής έκτελεσθείσης ύπηρεσίας, περιλαμβάνον τά συμ­
βάντα καί τήν έπί τούτων γενομένην ένέργειάν. ε) Συμφώ­
νως πρός τήν σχετικήν διαταγήν ύπ’ άριθ. (Α), προσηρτη-
μένην τή παρούση, αί σχετικαί άναφοραι συμβάντων δέον
δπως άποστέλλωνται πρός τόν Άνώτερον Άστυνομικόν
Σύμβουλον, κατά τά κεκανονισμένα. στ) Πδσαν πληρο­
φορίαν, τήν όποίαν οί Αστυνομικοί Σύμβουλοι θέλουσι
συλλέξει σχετικώς πρός τήν άσφάλειαν τής περιοχής των,
δέον δπως μεταβιβάζωσι είς τάς Στρατιωτικάς άρχάς τής
έδρας των, μετά τών όποίων πρέπει νά εύρίσκωνται είς
τακτική ν έπαφήν.
5. Ό διορισθείς αρμόδιος Άγγλος άξιωματικός, διά
τήν έπιθεώρησιν τών φυλακών, θέλει έκτελεΐ καθήκοντα
άστυνομικοΰ συμβούλου παρά τφ Ύπουργφ τής Δικαιο­
σύνης, διά πάντα τά άφορώντα τάς φυλακάς ζητήματα.
Αί σχετικαί όδηγίαι, αί άφορώσαι τάς αίτουμένας πληρο­
φορίας δι’ έκθέσεων ή έπιθεωρήσεων φυλακών, θά άπο-
στέλλωνται παρά τοΰ Άνωτέρου Άστυνομικοΰ Συμβου­
λίου είς τούς έκπροσώπους του, διά τάς φυλακάς τάς
όποίας θά διατάσσωνται ούτοι νά έπιθεωρώσιν.
6. Ύπομιμνήσκομεν καί αύθις, δτι ή προσπάθεια έκά-
στου άξιωματικοϋ, διά τήν συμβολήν αύτοΰ είς τήν όργά-
νωσιν καί δημιουργίαν τών Σωμάτων Αστυνομίας Πό­
λεων καί Χωροφυλακής είς Όργανισμούς άνωτέρας ήθι-
κής δυνάμεως καί ώφελείας, διά τήν έπιβολήν τοΰ νόμου
καί τής τάξεως, δέον νά στηριχθή έπί αύτής ταύτης τής
ίκανότητος τών άξιωματικών, δπως δημιουργήσωσιν ά-
τμόσφαιραν άμοιβαίας έμπιστοσύνης και συνεργασίας
μετά τών άξιωματικών τής Αστυνομίας Πόλεων καί Χω­
ροφυλακής καί, είδικώς, μετά τών διοικητών τών Διοική­
σεων, τών είς τάς όποίας είναι διαπεπιστευμένοι. Όρθο-
φροσύνη, ύπομονή, καλή διάθεσις, σκληρά έργασία καί
αύστηρά παρακολούθησις καί έπιτήρησις, έν τή έκτε-
λέσει τών έκδιδομένων διαταγών, είναι τά στοιχεία άτινα,
έν συνδυασμφ μετά τής έπιδείξεως τοΰ προσωπικοΰ ύμών
παραδείγματος, ζητοϋμεν άπό πάντας ύμδς.
7. Είς περιφερείας τινάς ύπάρχει ή πιθανότης δτι &-
νιοι αστυνομικοί σύμβουλοι θά παραμείνωσιν μακράν
Βρεττανικών Μονάδων. Έχουσιν ήδη ληφθή τά κατάλ­
ληλα μέτρα, διά τήν έπίλυσιν τών παρουσιασθησομένων
προβλημάτων τροφοδοσίας, κατοικίας κλπ. διά τούς ά-
ξιωματικούς τούτους».
Ζ. I. ΝΤΊΖ
Άντισυνταγματάρχης
διά τόν Άνώτερον Άστυνομικόν Σύμβουλον
Παρά τά διακηρυσσόμενα φιλελεύθερα ιδεώδη, έν
τή έννοίςι τοΰ Ελληνικού Κράτους καί τήν έντιμον
πρόθεσιν τη ρήσεως άνειλημμενων όποχρεώσεων δι*
ύπογεγραμμένης συμφωνίας, δύναται νά λεχθή δτι
ώρισμέναι διατάξεις τής έγκυκλίου διαταγής, ·ώς ή
βάσει τής συμφωνίας τής Βάρκιζας «έλευθέρα έκδή-
λωσις τών πολιτικών καί κοινωνικών φρονημάτων
τών πολιτών», άντί νά συντελοΰν είς τήν παγίωσιν
τής τάξεως, ερριπτον μδλλον σπέρματα διχασμοΰ
καί άναρχικών εκδηλώσεων/ Αί μέχρι..τών έκλογών
τοΰ 1946 Έλληνικαί Κυβερνήσεις, έντός τών κόλ­
πων τών όποίων, άλλως τε, περιελαμβάνοντο πρό­
σωπα αριστερών τάσεων, προσλαμβανόμενα κατ’ ά-
παίτησιν τών Συμμαχικών Ύπηρεσιών, δέν φαίνεται
νά εΐχον συναίσθησιν τών έπερχομένων θυελλών.
Τό Έλληνικόν Κράτος έπέμενε νά έφαρμόση δρους
συμφωνίας έπιβληθέντας ύπό τοΰ ΕΑΜ, τό όποιον,
έν τούτοις, ούδέποτετήν έφήρμοσεν είλικρινώς, ήδη
παρασκευάζον άπροκαλύπτως τόν νέον έμφύλιον σπα­
ραγμόν. Πάντως, είς τήν έγκύκλιον αύτήν διαταγήν
τής Κυβερνήσεως, άναγνωρίζονται, διά πρώτην φο­
ράν, έπισήμως αί ύπηρεσίαι τάς όποίας προσέφερεν
537
ή Χωροφυλακή εϊς τό "Εθνος, διακηρύσσεται ή εύ- τος άπό τήν Χωροφυλακήν άναμένει τήν ασφάλειαν
γνωμοσύνη τοϋ Έθνους και όμολογεΐται δτι τό Κρά- καί γαλήνην τοϋ Έλληνικοϋ λαοϋ.
7. ΕΠΑΝΔΡΩΣΙΣ ΚΑΙ ΑΝΕΦΟΔΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
Τό Άρχηγεΐον τής Χωροφυλακής έζήτει δύνα-
μιν 30.000 άνδρών πρός κάλυψιν τών άναγκών δλο-
κλήρου τής Χώρας. Άλλ’ ό διαθέσιμος άριθμός δέν
εφθανεν ουτε τό τέταρτον τοϋ άπαιτουμένου. Ή Αγ­
γλική άποστολή περιώριζε τάς άνάγκας εις 20.000
άνδρας, τοϋτο δέ διότι εύρίσκετο έν άδυναμίςι
έξασφαλίσεως είς μεγαλύτερον άριθμόν όπλισμοϋ,
ιματισμού, διατροφής κλπ. Άλλά και διά τήν ύπο-
λογισθεΐσαν αύτήν δύναμιν παρέδιδεν όπλισμόν
και Ιματισμόν κατά μικράς δόσεις, οΰτως ώστε και
αί μετά τόσου κόπου συγκροτούμενοι μονάδες, πολ-
λάκις καθυστέρουν τήν μετάβασίν των είς τάς έπαρ­
χίας διά τάς όποίας προωρίζοντο. Άλλά καί ό παρα-
διδόμενος οπλισμός, έκ τών καταλοίπων τών άγγλι­
κών άποθηκών, πολλάκις δέν ήτο ό κατάλληλος.
Παρεδίδοντο είκή και ώς έτυχεν δπλα διαφόρων τύ­
πων, είς τήν χρήσιν τών όποίων οί όπλΐται επρεπε
νά άσκηθοϋν. Συνέβαινε δέ πολλάκις νά παραδο-
θοϋν είς μίαν μονάδα κιβώτια φυσιγγίων τύπου δια­
φορετικού έκείνου τών παραδοθέντων δπλων, οΰτως
ώστε αί διαδικασίαι τής άλλαγής νά προκαλοϋν
νέας καθυστερήσεις. Τά παραδιδόμενα περίστροφα
ήσαν καί αύτά παλαιοϋ τύπου, δύσχρηστα καί ύπερ-
μεγέθη, οί δέ άξιωματικοί και ύπαξιωματικοί ήρ-
νοϋντο νά τά φέρουν δημοσίςι, λόγφ θεάματος προ-
καλοϋντος δυσαρέστους έντυπώσεις.
Έν τφ μεταξύ χρόνω ή κατάστασις είς τάς έπαρχίας
έχειροτέρευεν έπικινδύνως. Τά Τάγματα Έθνοφυλα­
κής καί αί διατεθεΐσαι στρατιωτικοί μονάδες έδρων
δράστη ρίως, πρός έγκαθίδρυσιν νομίμων έξουσιών
καί άποκατάστασιν τής τάξεως. Άλλά δέν έπήρκουν
διά τό έργον τοϋτο είς δλην τήν Ελλάδα, είς τήν
ύπαιθρον ιδίως ή παρουσία των δέν έγίνετο αισθητή.
Έπί πλέον, ή προσωρινότης τής διαμονής των, ή
συνεχής μετακίνησίς των καί ή λόγφ τοΰ όλιγαρί-
θμου τών άνδρών καί τής συνεχοΰς άπασχολήσεώς
των είς πολεμικά έργα άδυναμία των μονίμου έκτε­
λέσεως άστυνομικών καθηκόντων, καθίστων έπι-
τακτικωτέραν τήν άνάγκην έπανασυστάσεως Διοι­
κήσεων, Τμημάτων καί Σταθμών Χωροφυλακής.
Παρά τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας, αί ώπλισμέναι
συμμορίαι τοϋ ΕΛΑΣ έξηκολούθουν νά δροΰν καί
νά σπείρουν τόν τρόμον είς τούς πληθυσμούς τής
ύπαίθρου. Έκεΐ δπου δέν ύπήρχεν Εθνοφυλακή ή
μετεκινεΐτο πρός άλλην περιοχήν, αί έλασιτικαί
συμμορίαι έξώρμων άπό τά όρεινά κρησφύγετά των
καί έλεηλάτουν τά χωρία είς τά όποια έπανεγκαθί-
στων έαμικάς άρχάς. Άλλά καί έκεΐ δπου ένεφανί-
ζετο ή Εθνοφυλακή, οί χωρικοί, κατεχόμενοι ύπό
τοϋ φόβου δτι τήν έπομένην τής άποχωρήσεώς της
θά είσήρχοντο οί συμμορΐται καί θά προέβαινον είς
άγριας άντεκδικήσεις, ήρνοϋντο νά δώσουν πληρο­
φορίας καί έν γένει νά διευκολύνουν τό έργον τής
τάξεως, πολλάκις δέ, δέν έδέχοντο νά μετάσχουν
είς κοινοτικάς έπιτροπάς καί άλλα νομιμόφρονα συμ­
βούλια.
Άλλά είς τάς έπαρχιακάς πόλεις ή κατάστασις δέν
ήτο καλυτέρα. Οί έαμΐται έδρων άνεμποδίστως έκ
τοΰ άφανοΰς, διότι δέν ύπήρχον κατάλληλα δργανα
παρακολουθήσεώς των. Αί πολιτικαί έπιτροπαί τοϋ
ΕΑΜ, άντί νά έκμηδενισθοϋν, έδραστηριοποίουν
άπροκαλύπτως τήν κίνησίν των είς τάς λαϊκάς μά­
ζας τών πλείστων έπαρχιακών πόλεων. Όχυρούμε-
ναι δπισθεν τής συμφωνίας τής Βάρκιζας, ύπεκί-
νουν, ύπό διάφορα προσχήματα, λαϊκάς συγκεντρώ­
σεις καί συλλαλητήρια, είς τρόπον ώστε νά τρέ­
φεται άδιακόπως τό μαχητικό ν στασιαστικό ν πνεΰμα
καί νά άπειλήται μονίμως ή διασάλευσις τής τάξεως.
Τέλος, τά κακοποιά στοιχεία έδρων πανταχοϋ, κλο-
παί, ληστεΐαι καί φόνοι έσημειοΰντο είς μεγάλην
κλίμακα καθ’ δλην τήν Χώραν καί τό αίσθημα τής
άσφαλείας ήλαττοΰτο είς βαθμόν μεγαλύτερον καί
τών χρόνων τής κατοχής.
Ύπό τοιαύτας συνθήκας, ήτο εύνόητον δτι κατέ-
φθανον καθημερινώς άπό τάς έπαρχίας έκκλήσεις
έπειγούσης άποστολής όργάνων τάξεως καί μονί­
μου έπανασυστάσεως τών άρχών Χωροφυλακής. Αί
πρός τήν Κυβέρνησιν έκκλήσεις άπό τάς δικαστι­
κός, δημοτικάς καί κοινοτικάς άρχάς καί λαϊκάς
έπιτροπάς, πολλάκις έλάμβανον δραματικόν χαρα­
κτήρα. Πάντες άπήτουν τήν άμεσον έπαναλειτουρ-
γίαν Υπηρεσιών Χωροφυλακής, ώς μόνην σανίδα
σωτηρίας τής καταστάσεως. Άλλά καί αύτοί οί
στρατιωτικοί διοικηταί, τών Άνωτέρων Στρατιωτι­
κών Διοικήσεων, έζήτουν έπειγόντως άποστολήν
όργάνων Χωροφυλακής, ώς μόνον μέσον πλήρους
άποκαταστάσεως τής τάξεως.
Ό πρόεδρος τής Κυβερνήσεως, Βούλγαρης, έξέ-
δωσεν, έπί τέλους, τήν κατωτέρω άπόφασιν άμέσου
μετατάξεως πάντων τών άνδρών Χωροφυλακής έκ
τής Έθνοφυλακής καί οίωνδήποτε άλλων στρατιω­
τικών Υπηρεσιών είς τό Σώμά των, συγχρόνως δέ τήν
είς τήν Χωροφυλακήν μετάταξιν 4.500 Έθνοφυλά-
κων. Χαρακτηριστικό ν είναι δτι αίτιολογεΐ τά μέτρα
538
ταϋτα μέ τήν άνάγκη ν παγιώσεως τής τάξεως, ΐνα
καταστή δυνατή ή προσφυγή είς τήν Λαΐκήν ετυμη­
γορίαν πρό τοϋ χειμώνος 1945, ήτις δμως έπραγμα-
τοποιήθη τήν άνοιξιν 1946.
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
Άριθ. Πρωτ. Ε.Π.1251
Συμπλήρωσις τής δυνάμεως τής Χωροφυλακής
διά την έποχήν τής Λαϊκής έτυμηγορίας
ΑΠΟΦΑΣΙΣ
«Έχοντες ύπ’ δψιν:
1. Τάς ύπό τάς παρούσας συνθήκας παρουσιαζομένας
δυνατότητας, 2. Τήν έπιτακτικήν άνάγκη ν τής, δσον τό
δυνατόν ταχυτέρας, άποκαταστάσεως τής άσφαλείας καί
τάξεως καθ’ δλην τήν έπικράτειαν, ήτις είναι δυνατή
μόνον έφ’ δσον ή άπαιτουμένη δύναμις Χωροφυλακής
άναλάβη νά έκτελή κανονικώς τά καθήκοντά της, 2β. Τήν
έπιτακτικήν άνάγκη ν δπως ή τάξις έμπεδωθή είς τήν Χώ­
ραν έντός τοΰ φθινοπώρου τρέχοντος έτους, ΐνα καταστή
δυνατή ή προσφυγή είς τήν Λαΐκήν έτυμηγορίαν πρό τοΰ
χειμώνος, 3. Τάς είσηγήσεις τοΰ ύπουργοΰ τών Εσωτερι­
κών, δστις καί είναι ύπεύθυνος διά τήν έμπέδωσιν τής τά­
ξεως, (έν τφ Ύπουργείφ Στρατιωτικών Ιχουν τεθή δύο
έρωτήματα), 4. Τάς άπόψεις τοΰ ύπουργοΰ τών Στρατιω­
τικών καί τοΰ ΓΕΣ, ύπό τών όποίων διοικεΐται ή Εθνοφυ­
λακή, 5. Τά πορίσματα καί τάς έκτεθείσας γνώμας κατά
τάς συσκέψεις, αΐτινες έλαβον χώραν μεταξύ τών έκπρο-
σώπων πασών τών άρμοδίων Άρχών, δηλαδή : Ύπουργεΐ­
ον Εσωτερικών, Ύπουργεΐον Στρατιωτικών, Γ.Ε.Σ., Στρα­
τιωτικής Βρεττανικής Άποστολής, Γραφείου Πολιτικού
Συμβούλου παρά τφ Βρεττανικφ Στρατηγείφ έν Έλλάδι
καί 6. Τά ύπομνήματα 1καί 2 τής 7 *Ιουνίου 1945, τοϋ πο­
λιτικού συμβούλου τοϋ Βρεττανικοϋ Στρατηγείου έν Έλ­
λάδι, άτινα είναι συνημμένα τή πάρούση καί παρέχουσι
τάς βάσεις τής έπελθούσης συμφωνίας μετά τοΰ ύπουργοΰ
Εσωτερικών.
Άποφασίζομεν
Παραγγέλλομεν τήν άμεσον έφαρμογήν καί έκτέλεσιν
τών είς τό ύπόμνημα 2, τής 7 Ιουνίου 1945, διαλαμβανο-
μένων ώς κάτωθι:
Ι.Έκπαιδευόμενον προσωπικόν Χωροφυλακής:
α) Τό Ύπουργεΐον τών Στρατιωτικών θά έκδώση πάσας
τάς άπαιτουμένας διαταγάς, διά τήν άμεσον άπόλυσιν καί
σύγχρονον μετάταξιν είς τήν Χωροφυλακήν 1483 χωρο­
φυλάκων, οΐτινες ύπηρετοϋσιν άκόμη είς τήν Εθνοφυλα­
κή ν, β) τό ΓΕΣ θά διαθέση τήν άπαιτουμένην δύναμιν
Εθνοφυλακής διά καθήκοντα φυλάξεως είς τήν περιοχήν
τών Αθηνών, είς άντικατάστασιν 485 χωροφυλάκων, οΐ­
τινες θά διατεθώσιν άλλαχοϋ ύπό τοΰ Αρχηγείου τής
Χωροφυλακής, γ) τό ΓΕΣ θά διαθέση δύναμιν Εθνοφυ­
λακής διά καθήκοντα φυλάξεως είς τήν περιοχήν Θεσσα­
λονίκης, είς άντικατάστασιν 140 χωροφυλάκων τής Διευ-
θύνσεως Αστυνομίας καί 323 χωροφυλάκων τής Διοική-
σεως Κεντρικής Μακεδονίας, οΐτινες θά διατεθώσιν άλ-
λαχοΰ ύπό τοϋ Αρχηγείου Χωροφυλακής, δ) τό ΓΕΣ
θά διαθέση είς τό Άρχηγεΐον Χωροφυλακής πλήρη έξο-
πλισμόν διά 560 χωροφύλακας.
II. Μή έκπαιδευμένον προσωπικόν: Τό Ύπουρ­
γεΐον Στρατιωτικών θά έκδώση τάς άναγκαιούσας διατα-
γάς πρός τό ΓΕΣ διά τήν άμεσον μετάταξιν είς τήν Χωρο­
φυλακήν 4.000 έθνοφυλάκων, μετά τοΰ ίματισμοΰ των
καί άναγκαίου έξοπλισμοΰ των. Πρός τοϋτο, τό Άρχηγεΐ­
ον Χωροφυλακής θά ύποβάλη τήν λεπτομερή αΐτησίν
του είς τό ΓΕΣ, μέ κοινοποίησιν πρός τόν Άρχηγόν τής
ένταϋθα Βρεττανικής Στρατιωτικής Άποστολής, δστις
καί παρακαλεΐται νά κοινοποιήση λεπτομερές σχέδιον
έκτελέσεως τής παρούσης. Ό ύπουργός τών Εσωτερικών
θά λάβη τά άναγκαιοϋντα μέτρα πρός στρατολόγησιν
τών άπαιτουμένων είσέτι χωροφυλάκων—4.000—συμ-
φώνως πρός τό ύπόμνημα Νο 2, τής 7 Ιουνίου 1945. Τό
Ύπουργεΐον Στρατιωτικών καί ΓΕΣ δέον νά εχωσιν ύπ’
δψιν δτι, έάν αί συνθήκαι τό έπι βάλλουν, πιθανόν κατά
τόν προσεχή Ιούλιον νά αίτηθή ή μετάταξις καί έτέρων
2.000 έθνοφυλάκων είς τήν Χωροφυλακήν».
Έν Άθήναις τή 13 Ιουνίου 1945
Ό Πρόεδρος τής Κυβερνήσεως
Π. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ
Τήν έπομένην τής πρωθυπουργικής άποφάσεως
καί άφοΰ έμεσολάβησε σειρά διαβημάτων τοΰ Αρ­
χηγείου Χωροφυλακής καί τής Βρεττανικής Άποστο­
λής, τό Ύπουργεΐον Στρατιωτικών κατέπνιξε τάς
άντιρρήσεις τοΰ Επιτελείου. Δι’ έγγράφου του, τής
14 Ιουνίου 1945, διέταξε τήν άμεσον έπάνοδον είς
τό Σώμα πάντων τών ύπηρετούντων είς τήν Έθνοφυ-
λακην καί τάς στρατιωτικός μονάδας ή άλλας Ύπη­
ρεσίας άνδρών τής Χωροφυλακής. Ούτως έξοικονο-
μήθησαν περί τάς τρεις χιλιάδας άκόμη άνδρες, οί
όποιοι ήσκημένοι, συντεταγμένοι καί πειθαρχημέ-
νοι, έν πλήρη όργασμω ύπηρεσίας, ώς ήσαν, διεσκορ-
πίσθησαν άνευ χρονοτριβής πρός άνασύστασιν Α ­
στυνομικών Τμημάτων είς διαφόρους έπαρχιακάς
πόλεις. Περί Σταθμών τής ύπαίθρου δέν έγένετο
άκόμη λόγος, διότι δέν ύπήρχον έπαρκεΐς δυνάμεις
πρός έπάνδρωσίν των. Έν τούτοις, ή ύπαιθρος, τήν
όποίαν έλυμαίνοντο είσέτι αί έλασιτικαί συμμορίαι
καί τά άλλα κακοποιά στοιχεία, σπανίως δέ καί
κατά περιοδικά διαστήματα έφθανον £ως έκεΐ δυνά­
μεις τής Εθνοφυλακής, είχε μεγάλη ν άνάγκη ν Χω­
ροφυλακής. Ώς έκ τούτου, αί έκκλήσεις πρός άπο­
στολήν μεγαλυτέρων δυνάμεων, πρός άνασύστασιν
τών Σταθμών τής ύπαίθρου, συνεχίζοντο έξ δλης τής
Ελλάδος. Άλλά καί οί στρατιωτικοί διοικηταί, ώς
καί οί διοικηταί τών Ταγμάτων Εθνοφυλακής, έζή-
τουν έπειγόντως τήν άποστολήν άνδρών Χωροφυλα­
κής, πρός άνασύστασιν τών Σταθμών τής ύπαίθρου.
Χαρακτηριστική είναι ή κατωτέρω άναφορά, τοΰ
άνωτέρου στρατιωτικοΰ διοικητοΰ Στερεας Ελλάδος,
άντιστρατήγου Α. Σπανοπούλου:
539
Άριθ. Πρωτ. Ε.Π. 551 Άθήναι 22-5-1945
Ή Άνωτέρα Στρατιωτική Διοίκησις
Στερεός Ελλάδος
Πρός
τό Ύπουργείον Εσωτερικών - Διεύθυνσιν Χωροφυλακής
Ένταϋθα
«Περι έγκαταστάσεως Άρχών Χωροφυλακής
είς περιοχήν Άγράφων»
«Λαμβάνω τήν τιμήν νά άναφέρω δτι, διά τήν άσφάλειαν
τής περιοχής τής ύπαχθείσης είς τήν δικαιοδοσίαν ή­
μών, προωθήθησαν τμήματα Έθνοφυλακής είς άστικά
κέντρα και κατφκημένους τόπους, βατούς είς αύτοκίνητα,
καθ’ δσον, λόγοι διατροφής αύτών δέν έπιτρέπουσι τήν
μόνιμον έγκατάστασιν δυνάμεων μακράν τών όδικών συγ­
κοινωνιών, λόγφ τοϋ έφαρμοζομένου συστήματος έφο-
διασμοϋ.
Περιοχαί τινες δμως, καί ίδίςι ή περιοχή Άγράφων
τοΰ Νομοϋ Εύρυτανίας, έκφεύγουσι τών δυνατοτήτων τής
Έθνοφυλακής καί μόνον άπλή έπιτήρησις τούτων έκτε-
λεΐται, δι’ άποστολής, περιοδικώς, άποσπασμάτων πρός
τήν κατεύθυνσιν ταύτην, διότι ή μόνιμος έγκατάστασις
έν αύταΐς τμημάτων Έθνοφυλακής προσκόπτει εϊς τούς
άνωτέρω λόγους έφοδιασμοϋ, διότι ό έφοδιασμός τής
Έθνοφυλακής ένεργεΐται μερίμνη τών Άγγλικών Άρχών,
χρησιμοποιουμένων ώς μεταφορικών μέσων αύτοκινήτων.
Ή χρησιμοποίησις διά τάς μεταφοράς φορτηγών και κτη­
νών δέν είναι δυνατή, λόγφ έλλείψεως άφ’ ένός τοιούτων
και άφ’ έτέρου λόγφ τών μεγάλων άποστάσεων τής πε-
ριοχής Άγράφων άπό τής πλέον έγγυτέρας πρός ταύτην
όδοΰ βατής είς αύτοκίνητον.
Παρακαλώ δθεν ύμας, δπως εύαρεστούμενοι διατάξητε
τήν έπάνδρωσιν τών Αστυνομικών Σταθμών Εύρυτανίας,
και ίδίςι τής Ύποδιοικήσεως τής περιοχής Άγράφων,
έπειγόντως καί πρό τής έπανδρώσεως τών Σταθμών οίασ­
δήποτε άλλης.
Εύκταϊον θά ήτο, δπως ή Ύποδιοίκησις Χωροφυλακής
Άγράφων έπανδρωθή δι’ ένισχυμένης δυνάμεως, £στω
καί είς βάρος τής δυνάμεως τής Διοικήσεώς Χωροφυλακής
Καρπενησίου, ένθα ύπάρχουσι τμήματα Έθνοφυλακής
καί, ώς έκ τούτου, καί μικροτέρα δύναμις Χωροφυλακής,
εϊς τε τήν Διοίκησιν Χωροφυλακής καί τούς Σταθμούς
τής περιοχής ταύτης, θά δύναται ν’ άντεπεξέλθη ίκανο-
ποιητικώς».
Χάρις εϊς τήν συγκέντρωσιν καί έπανασυγκρότη-
σιν πασών τών παλαιών διεσκορπισμένων ή διαλε-
λυμένων δυνάμεων, τήν είς τούς κόλπους τοΰ Σώμα­
τος έπάνοδον τών άπεσπασμένων είς τήν Μεραρχίαν
Έθνοφυλακής ή άλλας στρατιωτικάς Ύπηρεσίας καί
τήν ύποχρεωτικήν παράτασιν τής ύπηρεσίας τών
έφέδρων ή άνευ θητείας όπλιτών, κατωρθώθη νά
συγκροτηθή πρός διάθεσίν δι’ άσκησιν άστυνομι-
κών καθηκόντων είς τάς έπαρχίας δύναμις έκ 10.500
όπλιτών. Άλλά, ώς εΐπομεν, καί ή δύναμις αυτη ήτο
πολύ κάτω τοΰ έλαχίστου όρίου τών άναγκών τής
Χωροφυλακής πρός παγίωσιν τής τάξεως άνά τήν
Ελλάδα. Ώ ς μόνην λύσιν, εστω καί προσωρινής
θεραπείας τής καταστάσεως, ή Κυβέρνησις άνεζή-
τησε τήν άπόσπασιν ή μάλλον ένσωμάτωσιν, είς
τήν Χωροφυλακήν, άνδρών έκ τών Ταγμάτων τής
Έθνοφυλακής.
Ά λ λ ’ έν φ ή Χωροφυλακή έζήτει, πρός πλήρη
έκπλήρωσιν τής άποστολής της, δύναμιν 30.000
άνδρών, ή Βρεττανική Αποστολή, ή όποία έν τού-
τοις έν άρχή είχε συμφωνήσει είς συγκρότησιν δυ­
νάμεως τουλάχιστον 20.000 άνδρών, ήδη ένέκρινε
τήν μετάταξιν μόνον 4.000 έθνοφυλάκων. Τοΰτο ώ-
φείλετο καί είς τήν έλλειψιν επαρκών μέσων όπλι-
σμοΰ καί έφοδιασμοϋ, άλλά, κυρίως, είς τήν έπιθυ-
μίαν τής Βρεττανικής Άποστολής, δπως μή διατα-
ραχθή έκ τής άθρόας εισδοχής έθνοφυλάκων τό
πνεΰμα τής πειθαρχίας καί τής συναισθήσεως τής
άστυνομικής άποστολής τών άνδρών τοΰ Σώματος
τής Χωροφυλακής.
Ούτως, ή δύναμις τής Χωροφυλακής εφθασε τούς
14.500 άνδρας καί, με μόνην τήν δύναμιν αύτήν, θά
έπρεπε νά άποκαταστήση τήν τάξιν καί νά έμπεδώση
τήν άσφάλειαν είς όλόκληρον τήν Χώραν. Ά λ λ ’
έν φ ή δύναμις αύτή, κατανεμομένη είς μικρά τμήμα­
τα, διεσκορπίζετο έν τάχει είς τάς έπαρχίας, τό Άρ-
χηγεϊον Χωροφυλακής έλάμβανε σύντονα μέτρα
πρός φυσιολογική ν αύξησιν τής δυνάμεως διά στρα­
τολογίας καταλλήλων νέων καί άποστολής των πρός
έκπαίδευσιν είς Χανιά, Ρέθυμνον, Ηράκλειον, Πά­
τρας, Άγρίνιον καί είς άλλα είς περίχωρα τών Α ­
θηνών ή άνά τάς έπαρχίας ίδρυθέντα ή άνασυστα-
θέντα παραρτήματα τής Σχολής Χωροφυλακής. Ού­
τως, άν δέν έμεσολάβει ό συμμοριτοπόλεμος, ό ό­
ποιος άνέτρεψεν άρδην τήν κατάστασιν, ή δύναμις
τής Χωροφυλακής θά ηϋξανε κατ’ έτος όμαλώς, διά
προσθήκης έκπαιδευμένων καταλλήλως στοιχείων,
ώστε έντός όλίγων έτών νά έπαρκή πλήρως διά τήν
άποστολήν της.
Τό πρόγραμμα τής έκπαιδεύσεως τών μαθητών
χωροφυλάκων, άπετέλεσεν άντικείμενον ζωηρών δια­
φωνιών μεταξύ τοΰ Αρχηγείου Χωροφυλακής καί
τής Βρεττανικής Άποστολής. Τό Άρχηγεΐον, προ-
βλέπον εν τινι μέτρφ καί τάς έπερχομένας θυέλλας
τοΰ συμμοριτισμοΰ, έπεθύμει δπως, οί νέοι χωροφύ­
λακες, λάβουν εστω καί στοιχειώδη πολεμικήν έκ-
παίδευσιν, άσκούμενοι είς τήν χρήσιν τών νέων δ­
πλων, μυούμενοι είς τό πνεΰμα τής στρατιωτικής
πειθαρχίας καί έμποτιζόμενοι μέ φωτεινά διδάγμα­
τα καθήκοντος καί θυσίας είς άγώνας ύπέρ τής Πα­
τρίδος. Άντιθέτως, ή Βρεττανική Αποστολή, δι*
έγγράφου άπαντήσεως τής 21 Δεκεμβρίου 1945, ώ-
ριζεν δτι, «τό £ργον τής Χωροφυλακής είναι τό τής
έξωπλισμένης δυνάμεως, ής τό καθήκον είναι ή διώ-
τήρησις τών Νόμων καί τής τάξεως» καί δτι, «έάν
540
προκύπτη κατάστασις, χρήζουσα τήν χρησιμοποί-
ησιν σημαντικής ένόπλου δυνάμεως, αύτη δέον δ­
πως άναληφθή ύπό τοϋ Στρατοϋ καί ούχί τής Χωρο­
φυλακής». Κατά τήν Βρεττανικήν Άποστολήν «δ­
σον όλιγώτερον ή Χωροφυλακή χρησιμοποιεί δ­
πλα, τόσον μεγαλυτέρα θά είναι ή έπιρροή τών άν­
δρών της καί, γενικώς, ή έμπιστοσύνη τοϋ κοινοϋ».
Κατά συνέπειαν «ή έκπαίδευσις τών μαθητών χωρο­
φυλάκων δέον νά άποβλέπη μάλλον είς τήν άνά-
πτυξιν άστυνομικής νοοτροπίας μεταξύ των ή στρα­
τιωτικής. 'Ως έκ τούτου είναι περιττόν και μάλιστα
άνεπιθύμητον νά έκπαιδεύωνται χωροφύλακες ώς
μάχιμοι Στρατιωτικών Μονάδων». Προφανώς, οί Ά γ ­
γλοι όργανωταί, εϊχον ύπ’ δψιν των τήν έν Άγγλίςι
ήρεμον μεταπολεμική ν κατάστασιν και έπέμενον νά
άγνοοϋν τούς έπερχομένους είς τήν Ελλάδα φοβε­
ρούς έθνικούς κινδύνους, είς τήν άντιμετώπισιν τών
όποίων ή Χωροφυλακή ήτο τεταγμένη νά πρωτοστα-
τήση καί πάλιν. Μετά πολλοϋ κόπου, τό Άρχηγεΐον
Χωροφυλακής, έπέτυχεν, έν εΐδει συμπληρωματικής
έκπαιδεύσεως, τήν έξάσκησιν τών δοκίμων χωροφυ­
λάκων είς στοιχειώδεις τινάς πολεμικάς άσκήσεις,
ώς ή ρΐψις χειροβομβίδων, ή χρήσις αύτομάτων
δπλων κλπ.
Έπρόκειτο νά έπαναρχίση άμέσως καί ή λειτουρ­
γία τής Σχολής Δοκίμων Άξιωματικών, άναβληθεΐσα
καί αύτή λόγφ τοΰ συμμοριτοπολέμου. Πράγματι,
λόγφ τής άπό μακροϋ χρόνου (1940) διακοπής τής
λειτουργίας τής Σχολής Δοκίμων Άξιωματικών, ύ-
πήρχον είς σημαντικόν άριθμόν ύπαξιωματικοί ή-
σκημένοι καί ίκανοί, έκ τών όποίων μάλιστα πολλοί
είχον καί δράσει ήρωικώς, εϊτε κατά τόν Έλληνοϊ-
ταλικόν πόλεμον και είς τήν Μέσην Ανατολήν
εϊτε έπί κατοχής καί κατά τά Δεκεμβριανά, μετά
σειράς προτάσεων έπ’ άνδραγαθίςι, καί δι* έξαιρέ-
τους πράξεις. Προαγόμενοι είς άνθυπομοιράρχους,
θά άπετέλουν άριστα στελέχη τών δρωσών, άνά τάς
έπαρχίας, μονάδων Χωροφυλακής, πρός μετ* εύψυ-
χίας καί έπιγνώσεως τοΰ καθήκοντος έπιτέλεσιν
τής άποστολής ταύτης, κατά τάς κρίσιμους έκείνας
στιγμάς. Έκ τής λειτουργησάσης κατά τά έτη 1946-
1949 Σχολής όπλιτών καί τά Παραρτήματα αύτής
έξήλθον 10.019 χωροφύλακες καί 673 ύπενωμοτάρχαι.
8. Η ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ
ΚΑΙ Ο ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΩΝ
Εύθύς ώς άπεστάλησαν τά πρώτα τμήματα Χωρο­
φυλακής, πρός άνασύστασιν τών Αστυνομικών Υπη­
ρεσιών τών έπαρχιών, έγεννήθη σοβαρόν πρόβλημα,
ώς πρός τάς ύπηρεσιακάς σχέσεις τών όργάνων τής
τάξεως καί τών Στρατιωτικών Άρχών. Τό πρόβλημα
τοϋτο έπέφερε, πολλάκις, σύγχυσιν έν τή έκτελέσει
τής ύπηρεσίας καί ώδήγει είς προστριβάς. Βάσει
τοϋ Α.Ν.471 /1945, άλλά καί τών βασικών κατευθύν­
σεων τάς όποίας έδιδεν ή Βρεττανική Άποστολή,
τό Σώμα τής Χωροφυλακής άπετέλει κυρίως άστυνο-
μικήν μονάδα αύτοκέφαλον καί ώφειλε νά δρφ
αύτοτελώς, λογοδοτοϋν μόνον πρός τάς προϊστα-
μένας Άρχάς του (Ύπουργεΐον Εσωτερικών καί
Άρχηγεΐον Χωροφυλακής), παρά τών όποίων καί
θά έλάμβανε διαταγάς. Ή άποψις αύτή έστηρίζετο
είς τά άρθρα 1,4,5 καί 6 τοϋ Νόμου 471, τά όποια
ώριζον: 1. Ή Χωροφυλακή είναι Σώμα καί δχι
Όπλον τοϋ Στρατοϋ, 2, Ή Χωροφυλακή ύπάγεται
ύπό τήν δικαιοδοσίαν τοΰ Υπουργείου Εσωτερικών,
3. Ή μέχρι τοΰδε άρμοδιότης καί δικαιοδοσία τοΰ
Υπουργείου Στρατιωτικών, έπί τών Υπηρεσιών τής
Χωροφυλακής καί έπί τών άνδρών αύτής άνήκουσα
αύτφ, έκ τών διαφόρων Νόμων καί Κανονισμών,
μεταβιβάζεται είς τόν ύπουργόν τών Εσωτερικών,
4. Οί διοικηταί Σωμάτων, Στρατιωτικών Καταστημά­
των καί Υπηρεσιών καί οί στρατιωτικοί έν γένει,
ούδεμίαν δικαιοδοσίαν καί άρμοδιότητα εχουσι έπί
τών Υπηρεσιών τής Χωροφυλακής καί έπί τών άν­
δρών αύτής.
Άντιθέτως, οί κατά περιοχάς στρατιωτικοί διοι-
κηταί ίσχυρίζοντο, δτι αί διατάξεις τοΰ Νόμου αύτοΰ
προϋποθέτουν ήσυχον καί είρηνικήν κατάστασιν,
κατά τήν όποίαν τά δργανα τής Χωροφυλακής θά
ήσκουν αύτοτελώς καί μόνα αύτά τά άστυνομικά
καθήκοντα, συλλήψεως κακοποιών στοιχείων, τη-
ρήσεως τής τάξεως καί έπιβολής τοΰ κράτους τοΰ
Νόμου. Άλλ’ ήδη, δτε, λόγφ τής μή τη ρήσεως ύπό
τών κομμουνιστών τής συμφωνίας τής Βάρκιζας,
καί τής δράσεως τών συμμοριών, όλόκληρος ή Ε λ ­
λάς έτέλει έν πολεμικφ συναγερμφ καί άπετέλει θέ­
ατρο ν πολέμου, τό κύριον βάρος τής έθνικής άσφα­
λείας έφερον αί στ ρατιωτικαί δυνάμεις. 'Ως έκ τούτου,
αί σχετικαί διατάξεις τοϋ Νόμου 471/1945 έπρεπε
νά θεωρηθοϋν ώς άτονοΰσαι προσωρινώς καί νά
ληφθοϋν ύπ’ δψιν τά προβλεπόμενα ύπό προγενεστέ­
ρων Νόμων. Οί κατά περιοχάς στρατιωτικοί διοικη-
ταί, οί όποιοι εϊχον τήν εύθύνην τής, διά τών δπλων,
πατάξεως τής άνταρσίας καί τής άποκαταστάσεως
τής έθνικής άσφαλείας, επρεπε νά άσκοΰν έξουσίαν
έπί πασών τών Υπηρεσιών, αί όποΐαι έτέλουν έν τή
ύπηρεσίςι τοΰ σκοποΰ τούτου. Ιδιαιτέρως ή Χωρο­
φυλακή, λόγφ τής λίαν ένεργοϋ συμμετοχής της είς
τόν έθνικόν άγώνα, άκόμη καί είς πολεμικάς έπιχει-
ρήσεις, έπρεπε νά θεωρηθή πολεμικόν Σώμα, δεχό-
541
μενον διαταγάς παρά τής άνωτάτης έπιτοπίου στρα­
τιωτικής Αρχής.
Έπειδή αί διαφωνίαι αύταί έδημιούργουν σοβα-
ράς άνωμαλίας, άντιφατικαί δέ άναφοραι στρα­
τιωτικών καί Αστυνομικών Άρχών εφθανον είς τάς
Αθήνας, ή Κυβέρνησις έσπευσε νά καταβάλη προσ­
πάθειαν πρός συμβιβασμόν τών άπόψεων, δι’ ά-
πρόσκοπτον συνέχισιν τοϋ έργου Στρατοϋ καί Χωρο­
φυλακής. Ούτω, διά κοινής άποφάσεως τών ύπουρ­
γών Στρατιωτικών καί Εσωτερικών, διαβιβασθείσης
είς άπαντα τά στελέχη τοϋ Στρατοϋ καί Χωροφυλα­
κής, καθωρίσθησαν τά άκόλουθα:
Άριθ. Έμπ. Πρωτ. 905629
ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Υπουργεία Στρατιωτικών καί Εσωτερικών
ΔΙΑΤΑΓΗ
1. Έκτακτοι άνάγκαι τής Χώρας έπέβαλον τήν, μέχρι
τοϋδε, ένάσκησιν τών καθηκόντων τηρήσεως τής τάξεως
καί τής άσφαλείας ύπό τοϋ Στρατοϋ καί τήν έν γένει άνά-
μιξίν του είς τάς άρμοδιότητας τών Σωμάτων Άσφαλείας.
Ήδη, όπότε αί άνάγκαι αύται, σύν τφ χρόνφ, παρέρ­
χονται, τά δέ Σώματα Άσφαλείας άνέκτησαν τήν δύναμίν
των, καθωρίσθη διά νόμου δπως, άπό τής 15 Σεπτεμβρίου
καί έφεξής, άρθώσι τά άνωτέρω καθήκοντα καί άρμοδιό-
τητες άπό τόν Στρατόν καί άναληφθώσι τά άνωτέρω καθή­
κοντα καί άρμοδιότητες καί αδθις άπό τά Σώματα Άσφα­
λείας, ώς καί πρότερον συνέβαινεν τοΰτο έν τή ήμετέρα
Χώρςι.
Ή μεταβίβασις αύτη θά γίνη, ώς έν παραγράφφ II
τής ύπ’ άριθ. 166627/5.9.45 Διαταγής τοΰ ύπουργείου τών
Στρατιωτικών διαγράφεται. Ή τ ο ι : έκάστη Άνωτέρα Δι-
οίκησις Χωροφυλακής, εύθύς ώς είναι έτοιμη ν’ άναλάβη
τήν εύθύνην διά τήν άσφάλειαν καί τήν τάξιν τής οίκείας
της περιοχής, θ’ άναφέρη περί τούτου είς τό Ύπουργεΐον
Εσωτερικών. Τήν άναφοράν της ταύτην όφείλει νά κοινο-
ποιή πρός τήν άρμοδίαν Άνωτέραν Στρατιωτικήν Διοίκη-
σιν (ήτοι Στρατιωτικήν Διοίκησίν Κρήτης ή Στρατιωτι-
κήν Διοίκησίν Νήσων Αίγαίου), καί έν ταυτφ καί πρός
τάς Πολιτικάς Άρχάς τής περιφερείας της, δηλ. τόν νο­
μάρχην καί τόν εισαγγελέα, ώς έπίσης καί τόν γενικόν
διοικητήν, είς &ς περιοχάς ύπάρχει τοιοΰτος. Ό ύπουρ-
γός τών Εσωτερικών, άμα τή λήψει έκάστη ς άναφορδς
καί έφ’ δσον συμφωνεί πρός αύτήν, θ’ άναφέρη έγγράφως
πρός τόν πρωθυπουργόν, κοινοποιών συγχρόνως τήν άνα­
φοράν του ταύτην πρός τόν ύπουργόν τών Στρατιωτικών
καί τόν ύπουργόν τής Δικαιοσύνης. Ό κ. πρωθυπουργός,
έάν δέν ύπάρχη άντίρρησις, θά έκδίδη διαταγήν, διά τήν
ώς άνω μεταβίβασιν κατά τήν προτεινομένην ήμερομηνί-
αν. Ή διαταγή αύτη τοϋ κ. πρωθυπουργοϋ θά κοινοποιήται
άμέσως ύπό τοϋ ύπουργοΰ τών Στρατιωτικών είς τήν
άρμοδίαν Άνωτέραν Στρατιωτικήν Διοίκησίν ή Στρατιω-
τικήν Διοίκησίν Κρήτης ή Στρατιωτικήν Διοίκησίν Νή­
σων Αίγαίου.
2. Είναι δμως ένδεχόμενον, μέχρι τής ώς άνω ήμερομη-
νίας καί όλίγον χρόνον πέραν ταύτης, είς τινας περιοχάς
τοϋ Κράτους, νά μή καταστή δυνατή ή έγκαιρος έμφάνισις
τής Χωροφυλακής είς τήν ύπαιθρον διά τής έπανδρώσεως
τών Σταθμών Χωροφυλακής, καί νά μή έχωσιν όργανωθή τά
άναγκαιοϋντα καταδιωκτικά άποσπάσματα, διά τήν πλή­
ρη έξάσκησιν τών καθηκόντων άσφαλείας.
Διά τήν περίπτωσιν ταύτην, ή Εθνοφυλακή, θά συνέ­
χιση, είς τάς ώς άνω άναφερομένας περιοχάς, τήν έκτέ-
λεσιν τών καθηκόντων τηρήσεως τής τάξεως καί τής
άσφαλείας, μέχρις δτου ή Χωροφυλακή δυνηθή νά άνα­
λάβη τά καθήκοντά της πλήρως.
Ό χρόνος μεταβιβάσεως τών άρμοδιοτήτων καί είς τάς
περιοχάς ταύτας, θά καθορισθή άπό κοινοϋ μεταξύ τών
Διοικήσεων Χωροφυλακής καί τών Στρατιωτικών Διοι­
κήσεων.
3. Όπωσδήποτε δμως, συχνοτέρα ή πρότερον θά είναι
ή συνεργασία Στρατοϋ καί Χωροφυλακής, διά τήν έμπέ-
δωσιν τής τάξεως καί τήρησιν τής άσφαλείας, ώς έκ τών
είσέτι ύφισταμένων άνωμάλων συνθηκών, εις τινας περι-
φερείας τοΰ Κράτους.
"ΐνα ή συνεργασία αΰτη είναι καρποφόρος καί λυσι­
τελής, θά άπαιτηθή έκ μέρους τών βαθμοφόρων Στρατοϋ
καί Σωμάτων Άσφαλείας: Αμοιβαία κατανόησις έν τή
έκτελέσει τών κοινών τούτων καθηκόντων. Άπλούστευ-
σις τών διατυπώσεων έπεμβάσεως τοΰ Στρατοϋ, έν τφ
γενικΑ πάντοτε πλαισίφ τών ύφισταμένων διατάξεων Νό­
μων καί Κανονισμών. Άνάπτυξις πρωτοβουλίας καί τα-
χύτης ένεργείας, άμφοτέρωθεν, διά τήν περίπτωσιν σοβα-
ράς διασαλεύσεως τής τάξεως ή ταραχών έν γένει. Παρα­
μερισμός πάσης ύπερβολής, έν τή χρήσει τών έκατέρω-
θεν δικαιωμάτων των, προκειμένης κοινής ένεργείας. Απο­
φυγή πάσης διακρίσεως τών πολιτών. Γνώμων τής ένερ­
γείας τών στελεχών έσεται ή τήρησις τής τάξεως καί τής
άσφαλείας καί ή έφαρμογή τοΰ νόμου κατά παντός παρα­
βάτου τών διατάξεων αύτοϋ, οίασδήποτε άποχρώσεως καί
άν είναι ούτος. Καλός ύπολογισμός καί άκριβής στάθμι-
σις, τόσον διά τό έπίκαιρον τών αίτήσεων έπεμβάσεων
τοΰ Στρατοϋ, δσον καί διά τήν άπαιτουμένην δι’ έκάστην
κοινήν ένέργειαν δύναμιν.
4. Κρίνεται έπίσης άναγκαΐον νά τονισθή δτι καί είς
τάς κοινάς άκόμη ένεργείας, είς τό εργον των, τά άστυνο-
μικά καθήκοντα (έρευναι, συλλήψεις, κατασχέσεις κλπ.)
θ’ άναλαμβάνωνται ύπό τών στελεχών τής Χωροφυλακής,
ώς έχόντων τήν πλήρη πρός τοϋτο άρμοδιότητα.
5. Τέλος, δέον νά κατανοηθή ύφ’ άπάντων δτι είσερχό-
μεθα προοδευτικώς είς τήν δμολότητα καί δτι ή ταχεία
έπάνοδος είς αύτήν, τόσον έπιθυμητή διά τήν Χώραν,
έξαρτάται κυρίως άπό τήν δρδσιν τών- στελεχών Στρατοϋ
καί Χωροφυλακής, άτινα δέον νά έξαρθώσιν είς τό ύψος
τών περιστάσεων».
Όλίγον βραδύτερον, τήν 26ην Σεπτεμβρίου 1945,
έξεδόθη κατ’ άπαίτησιν τής Βρεττανικής Άποστο­
λής ό Α.Ν. 565 «περί άναλήψεως ύπό τών Σωμάτων
Άσφαλείας τής δημοσίας τάξεως καί άσφαλείας
καθ’ άπασαν τήν Επικράτειαν», ό όποιος δίησφάλι-
542
ζε τήν αύτοτέλειαν τής Χωροφυλακής, άφήνων,
πάντως, άνοικτάς τάς θύρας διά τήν, είς περιπτώ­
σεις άνάγκης, συνεργασίαν μετά τών Στρατιωτικών
Άρχών. Ήκολούθησε, τήν 16 Νοεμβρίου 1945,
έπεξηγηματική πρός τάς Στρατιωτικάς Άρχάς δια­
ταγή τοϋ Υπουργείου Στρατιωτικών, βάσει τής ό­
ποίας καθωρίζετο δτι, τά ακόλουθα θέματα επαυον
νά άνήκουν είς τήν δικαιοδοσίαν τών Στρατιωτικών
Άρχών και περιήρχοντο εις τήν αποκλειστική ν δι­
καιοδοσίαν τής Αστυνομίας Πόλεων και τής Χω­
ροφυλακής:
α) Ζητήματα κοινού ποινικού Νόμου, β) Κίνησις
και δράσις τών άναρχικών έκτος τών Στρατιωτι­
κών Τμημάτων, γ) Κίνησις και δρασις συμμοριών,
δ) Άνεύρεσις και περισυλλογή τοΰ άποκρυβέντος
ύπό τοΰ ΕΛΑΣ όπλισμοϋ, ε) Εφαρμογή τών δρων
τής συμφωνίας τής Βάρκιζας, στ) Ζητήματα άλλο-
δαπών, ζ) Ζητήματα μειονοτήτων, η) Ζητήματα
κατασκοπείας έκτος Στρατώνων.
Τόσον τά Υπουργεία Στρατιωτικών και Εσωτερι­
κών, δσον και ή Βρεττανική Αποστολή, δταν έρ-
ρύθμιζον, κατ’ αύτόν τόν τρόπον, τάς ύπηρεσιακάς
σχέσεις μεταξύ Στρατιωτικών Άρχών και Σωμάτων
Άσφαλείας, εΐχον ύπ’ δψιν των μόνον τήν, βάσει
τής συμφωνίας τής Βάρκιζας, έξαφάνισιν τών έαμο-
ελασιτικών συμμοριών, τήν κατάσχεσιν τών μή πα-
ραδοθέντων δπλων, τήν σύλληψίν τών έγκληματι-
κών στοιχείων και τήν έν γένει άποκατάστασιν τής
τάξεως. Έφαντάζοντο δτι τό έργον τών στρατιωτι­
κών δυνάμεων, είς τό έσωτερικόν τοΰ Κράτους, θά
έληγε ταχέως, διά πλήρους έκκαθαρίσεως τοΰ Έλ­
λη νικοϋ έδάφους άπό τά ένοπλα και αναρχικά στοι­
χεία, οΰτως ώστε νά έπανέλθουν είς τήν άποστο­
λήν των, έν φ ή Χωροφυλακή, διά τής άστυνομεύ-
σεως, θά έξησφάλιζεν είς τόν Έλληνικόν λαόν πε­
ρίοδον ειρηνικής προόδου. ·Τά άκολουθήσαντα γε­
γονότα τοΰ συμμοριτοπολέμου, όπότε ό Ελληνικός
λαός αίματοκυλίσθη και πάλιν και διέτρεξε, διά μίαν
άκόμη φοράν, τόν κίνδυνον τής έθνικής έξουθενώ-
σεως, μετέβαλον άρδην τήν κατάστασιν και έπέβα-
λον νέας άποφάσεις, πρός ρύθμισιν τών σχέσεων
στενής συνεργασίας και άπό κοινού δράσεως Στρα­
τιωτικών Δυνάμεων και Χωροφυλακής, ώς θά ίδω­
μεν έν συνεχείςι.
Παρ’ δλην τήν συστηματική νάντίδρασιντής Βρετ­
τανικής Άποστολής, πρός πάν είδος έκπαιδεύσεως
ή συγκροτήσεως, δυνάμενον νά χαρακτηρισθή ώς
«πολεμική παρασκευή», λόγφ τών άντιλήψεων τών
Άγγλων φτι τά Σώματα Άσφαλείας ώφειλον νά
περιορισθοΰν είς καθαρώς άστυνομικά καθήκοντα,
είς τήν Χωροφυλακήν συνετελεΐτο μία άξιόλογος
έργασία, μαχητικής άνασυγκροτήσεως και παρα­
σκευής, κατά τήν ένδιάμεσον αύτήν περίοδον μεταξύ
συμφωνίας τής Βάρκιζας και συμμοριτοπολέμου.
Ούτω, τέλη τοΰ 1945 και άρχάς τοΰ 1946, διά σειράς
Άν. Νόμων, καθωρίσθησαν λεπτομερέστερον αί δι-
καιοδοσίαι τής Χωροφυλακής, έτέθησαν έν έφαρμο-
γή στρατιωτικά! ποινικαί διατάξεις άναφερόμεναι
είς τό Σώμα και ίδρύθησαν Συμβούλια κρίσεως πρός
προαγωγάς και άποκαταστάσεις άνδρών τής Χωρο­
φυλακής έξελθόντων διά πολιτικούς λόγους. Σο­
βαρά έπίσης έργασία συνετελεΐτο διά τήν συγκρότη-
σιν ή άνασύστασιν Τεχνικών Ύπηρεσιών τής Χωρο­
φυλακής, ώς ό Λόχος Όδηγών, ή Σχολή Όδηγών
Αύτοκινήτων, Δικύκλων και Τρικύκλων, τό Συνερ-
γεΐον Αύτοκινήτων, ό Όρχος Αύτοκινήτων κλπ.
Πασαι αί τεχνικαι αύται μονάδες ύπήχθησαν, διά
μέν τήν Νότιον Ελλάδα είς τό έν Άθήναις συστα-
θέν Μηχανοκίνητον Τάγμα, διά δέ τάς βορείους πε-
ριοχάς είς τό έν Θεσσαλονίκη Κεντρικόν Συνερ-
γεΐον Βορείου Ελλάδος. Τήν έκπαίδευσιν τών όδη­
γών και τήν έν γένει άσκησιν τών άνδρών τών Τε­
χνικών Ύπηρεσιών, άνέλαβον, κατά μέγα μέρος,
άνδρες τοΰ 11ου Τάγματος Χωροφυλακής, οί ό­
ποιοι εΐχον είδικώς έκπαιδευθή είς τήν Μέσην Ανα­
τολήν. Μολονότι τά έπακολουθήσαντα ραγδαίως
γεγονότα τοΰ συμμοριτοπολέμου, τά όποια έπέβα-
λον τήν άμεσον χρησιμοποίησιν τών τεχνικών αύ­
τών μονάδων, δέν έπέτρεψαν τήν πλήρη έκπαίδευ-
σίν των, οί άνδρες τούτων προσέφερον πολυτίμους
ύπηρεσίας κατά τήν συμμετοχήν τής Χωροφυλακής
είς τόν νέον τοΰτον έθνικόν άγώνα.
9. Η ΔΡΑΣΕ
ΤΟΥ 141ου ΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΘΝΟΦΥΛΑΚΗΣ - ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
Πριν είσέλθομεν είς τά τής δράσεως τής Χωρο­
φυλακής, μετά τήν άνασύστασιν τών Αστυνομικών
Ύπηρεσιών άνά τήν χώραν και τόν άκολουθήσαντα
συμμοριτοπόλεμον, όφείλομεν νά όμιλήσωμεν δι’
όλίγων, διά τήν είς τήν Βόρειον Ελλάδα δρασιν τοΰ
141ου Τάγματος Έθνοφυλακής. Ώς έξεθέσαμεν άνω­
τέρω, τό Τάγμα τοΰτο, κατά τά δύο τρίτα άπετελεΐτο
έξ άξιωματικών και όπλιτών τής Χωροφυλακής καί,
ώς έκ τούτου, ή άναπτυχθεϊσα ύπ’ αύτοΰ έθνική δρά-
σις είς τήν Μακεδονίαν και Θράκην, πρός έξόντω-
σιν ή άπομάκρυνσιν τών έαμοβουλγαρικών συμμο­
ριών και άποκατάστασιν τής Έλληνικής κυριαρχί­
ας, άνήκει, κατά πρώτιστον λόγον, είς τήν Ιστορίαν
τοΰ Σώματος τής Χωροφυλακής.
Τό, ύπό τόν άντισυνταγματάρχην Γ. Καροφυλλά-
κην 141ον Τάγμα Έθνοφυλακής, μετά λαμπράν δρα-
543
σιν κατά τήν Δεκεμβριανήν στάσιν είς τάς Αθήνας
καί τά Προάστια, περί τής όποίας ώμιλήσαμεν ήδη,
έστάλη είς τά Μεσόγεια τής Αττικής (Χασιά, Κου-
Κουβάουνες, Λιόσια, Μενίδιον κλπ.), δπου, κατό­
πιν διμήνου συστηματικής προσπαθείας, έξεκαθά-
ρισε τάς περιοχάς αύτάς, έκ τών έλασιτικών συμμο­
ριών καί έγκαθίδρυσε νομίμους άρχάς. Κατόπιν,
περί τά μέσα Μαρτίου 1945, έστάλη είς Μακεδονίαν
και Θράκην, δπου ή κατάστασις ήτο λίαν περιπεπλε­
γμένη, έγκυμονοϋσα μεγίστους έθνικούς κινδύνους,
διότι έκεΐ δέν έδρων μόνον αί έαμοελασιτικαί συμ-
μορίαι, άλλά καί αί μετ’ αύτών στενώς συνεργαζό-
μεναι βουλγαρικαί, αί όποΐαι άπέβλεπον είς τήν όρι-
στικήν άπόσπασιν τών βορείων αύτών περιοχών άπό
τήν Ελλάδα καί έγκαθίδρυσιν μιας προσωρινής έα-
μοβουλγαρικής κυριαρχίας, ή όποία θά προελείαινε
τήν όριστικήν προσάρτησίν των είς τό, ήδη ύπό
τήν αίγίδα τής Σοβιετικής Ρωσίας, σχηματισθέν
βουλγαρικόν κομμούνιστικόν κράτος. Πρός πληρε-
στέραν διαφώτισιν έπί τού συντελεσθέντος, ύπό τοϋ
141 Τάγματος, σημαντικού τούτου έθνικοϋ έργου είς
τήν Μακεδονίαν καί Θράκην, παραθέτομε ν πιστή ν
περιγραφήν, βάσει έκθέσεως τοΰ έπιτελοΰς τοΰ Τά­
γματος, τότε μοιράρχου Άρ. Ζαφειροπούλου.
Τήν 14.3.1945 τό Τάγμα, ύπαχθέν ύπό τήν Χνίην
Έλληνικήν Ταξιαρχίαν, έπεβιβάσθη τοΰ γαλλικού
ύπερωκεανίου «Κριντάν» καί, τήν 16.3.1945, εφθασεν
είς Θεσσαλονίκην. Έν τφ ίδίφ πλοίφ έπεβιβάσθη
καί τό 159 Τάγμα, τό Έπιτελεΐον τής Χνίης Ελλη­
νικής Ταξιαρχίας, τό Έπιτελεΐον τής Άνωτάτης
Στρατιωτικής Διοικήσεως Ανατολικής Μακεδονί- ’
ας - Θράκης, μετά τοΰ Λόχου Στρατηγείου, καί δύο
λόχοι ρωσικού στρατού (αιχμαλώτων), προοριζο-
μένων διά Θεσσαλονίκην καί έκεΐθεν διά Ρωσίαν.
Άπασαι αί άνωτέρω έλληνικαί δυνάμεις έστρατω-
νίσθησαν είς τούς Στρατώνας τοΰ 50οΰ Συντάγματος
Θεσσαλονίκης.
Τήν 21.3.1945, διατεθέντων αύτοκινήτων, έπεβι-
βάσθη τούτων τό Τάγμα διά τήν Άνατολικήν Μακε­
δονίαν καί Θράκην. Τήν 18ην ώραν τής αύτής έ-
φθασεν είς Καβάλαν, δπου διενυκτέρευσεν είς τούς
Στρατώνας Καλαμίτσης. Είς Καβάλαν παρέμεινεν
είς λόχος, οί δέ λοιποί άνεχώρησαν τήν πρωίαν
τής έπομένης διά Ξάνθην καί Κομοτηνήν. Έν Ξάνθη,
παρέμεινεν εϊς λόχος. Έν Κομοτηνή δύο λόχοι.
Άμα τή έγκαταστάσει, ίδρύθησαν έν Καβάλςι τρία
Αστυνομικά Τμήματα, έν δέ τή Ξάνθη καί Κομο­
τηνή άνά έν.
Άμέσως έξεδόθησαν προκηρύξεις περί παραδό-
σεως τών δπλων κλπ. Ταύτοχρόνως ήρχισεν ή σύλ-
ληψις τών δοσιλόγων, ώς συνεργασθέντων μετά τοΰ
έχθροϋ καί ίδίςι τών Αρμενίων βουλγαροφίλων.
Όμοίως, ένηργήθησαν συλλήψεις έγκληματιών. Δι’
δλους τούτους έσχηματίσθησαν δικογραφίαι. Έξε-
διώχθησαν, έκεΐθεν τών όρίων τού Κράτους, οί
έγκατασταθέντες έν Έλλάδι κατά τήν κατοχήν. Ί­
δρύθησαν φυλακαί καί ώργανώθησαν αύται, καί γε­
νικώς ήρξατο λειτουργούσα Αστυνομική Υπηρεσία
εύνομουμένου Κράτους.
Τήν 29.3.1945, δύο λόχοι προωθήθησαν είς Ά-
λεξανδρούπολιν. Κατά τήν διέλευσιν τής φάλαγγος
έκ τής κεντρικής λεωφόρου έδέχθη αύτη πυρά αύτο­
μάτων δπλων καί χειροβομβίδων έκ τών νώτων ύπό
τών έλασιτών. Έπηκολούθησε μάχη. Έντός δύο ώ­
ρών οί δύο λόχοι έγένοντο κύριοι τής καταστάσεως
καί διά καταλλήλου έλιγμού, περικυκλώσαντες τήν
περιοχήν, συνέλαβον 650 ώς ένεχομένους είς τήν
έπίθεσίν. Μεταξύ τούτων ήσαν άνώτεροι βαθμούχοι
τού ΕΛΑΣ καί τής αύτοδιοικήσεως (νομάρχαι - είσαγ-
γελεΐς - πρόεδροι Δικαστηρίων - δήμαρχοι - λαϊκοί
έπίτροποι) καί άλλοι σημαίνοντες κομμουνιστικοί
παράγοντες. Συνελήφθησαν δοσίλογοι Αρμένιοι καί
λοιποί βουλγαρόφιλοι. Ανακρίσεων έπελήφθη προ­
σωπικώς ό μοίραρχος Άριστ. Ζαφειρόπουλος. Οί
ένοχοι τών παντός είδους άδικη μάτων ένεκλείοντο
είς τάς φυλακάς, αΐτινες έτέλουν ύπό τήν έποπτείαν
τού ίδίου μοιράρχου. Τήν 4.4.1945, προωθήθη λό­
χος είς Σουφλίον, δπου ίδρύθη Άστυνομικόν Τμήμα.
Καθ’ δλην τήν περιοχήν, τήν κατεχομένην ύπό
τοΰ Τάγματος, διωρίσθησαν νέοι έθνικισταί δήμαρ­
χοι καί πρόεδροι Κοινοτήτων. Έκλείσθησαν τά
παντός είδους γραφεία τών άντεθνικών όργανώσεων
ΕΑΜ - ΕΠΟΝ, Έθνικής Αλληλεγγύης κλπ. Αί άνα-
κρίσεις καί συλλήψεις τών έγκληματιών συνεχί-
σθησαν. Άνευρέθησαν καί κατεσχέθησαν 22 αύτό­
ματα δπλα καί 65 άτομικά δπλα, καθώς καί άφθονία
πυρομαχικών έν Άλεξανδρουπόλει, κεκρυμμένων
ύπό κομμουνιστών, καί έτερα είς άλλα χωρία.
Έν τή περιφερεία Έβρου, ή διλοχία παρέμεινε
μέχρι τής 24.4.1945 δτε άντικατασταθεΐσα ύπό τής
ΧΫης Ταξιαρχίας, άφίκετο είς Καβάλαν. Είς τόν
μοίραρχον Ζαφειρόπουλον άνετέθη ή διοίκησις τής
Διοικήσεως Έθνοφυλακής Νομού Καβάλας, μέ προ­
ωθημένα Τμήματα έν Έλευθερουπόλει, Χρυσουπό-
λει καί Θάσφ. Τήν 28.3.1945, άφιχθεΐσα ή Χωροφυ­
λακή, άνέλαβε τά καθήκοντά της άπό τήν Έθνοφυ-
λακήν.
Ή ύποδοχή, συνεχίζει ή εκθεσις Ζαφειροπούλου,
ήτις έγένετο είς τό Τάγμα, άπό Θεσσαλονίκης μέ-
χρις "Εβρου, δπου πρώτ<$ν ύψωσε τήν έλληνικήν
σημαίαν είς τά τουρκικά καί βουλγαρικά σύνορα,
είναι άπερίγραπτος. Παντού, ό ένθουσιασμός τών
κατοίκων ήτο άκράτητος, διότι, έπειτα άπό μίαν
τετραετή βαρεΐαν δουλείαν έβλεπε τόν Έθνικόν
Στρατόν, ή άφιξις τοΰ όποίου έσήμανε τήν πλήρη
καί πραγματικήν έλευθερίαν. Διότι, έπί αύτοδιοική-
σεως (έαμοκρατίας), ύπέφερε περισσότερα παρά έπί
βουλγαρικής κατοχής. Λαός καί Στρατός έκλαιον
άπό συγκίνησιν. Αί όδοί διελεύσεως εϊχον κατακλυ-
σθή άπό τούς κατοίκους, οίτινες έρραινον μέ άνθη
τόν Στρατόν καί έστεφον τούς άνδρας μέ στεφάνους.
Αύτοκίνητα, φέροντα τόν Στρατόν, έσηκώνοντο είς
τάς χεΐρας. Δοξολογίαι έγίνοντο, λόγόι έξεφωνοΰν-
το. Τά πάντα έπροκάλουν ρίγη συγκινήσεως και
544
Εθνικής ύπερηφανείας, διά τά Τμήματα ταΰτα τής
Ελληνικής γής.
Διεπιστώθη διά μίαν είσέτι φοράν δτι αί σφαγαί,
ή τρομοκρατία, ή έπιβληθεΐσα πείνα, αί έξορίαι, τά
φρικιαστικά έγκλήματα τόδν βουλγαρικών ορδών,
δέν έστάθησαν ίκανά νά κλονίσωσι τό ήθικόν τοϋ
Έλληνικοϋ στοιχείου τής Ανατολικής Μακεδονίας
και Θράκης, οϋτε νά μειώσωσι τό Έλληνικόν πα-
τριωτικόν αίσθημα τών κατοίκων τής περιοχής ταύ­
της, οΐτινες, μετά πεποιθήσεως, άνέμενον σύντομον
τήν άνάστασιν και τήν άποκατάστασιν τοΰ δικαίου
έπί τών Έλληνικωτάτων τούτων έδαφών.
Ή αύτή έκθεσις ύπογραμμίζει Ιδιαιτέρως δτι, έν
τή Μακεδονίςι καί Θράκη, αίσχράν, αίσχροτάτην
διαγωγήν, άνθελληνικήν και άντεθνικήν στάσιν έση-
μείωσε τό άρμενικόν στοιχεΐον. "Αμα τή είσόδφ είς
τό Έλληνικόν έδαφος τών βουλγαρικών στρατευμά­
των, προφυλασσομένων όπισθεν τών σιδηροφράκτων
γερμανικών κιγκλιδωμάτων, οί Αρμένιοι, έν τφ
συνόλφ των (έξαίρεσις οϋτε 5%), μέ έπικεφαλής τούς
προύχοντάς των καί τούς Ιερείς των, μέ τόν Τίμιο ν
Σταυρόν άνά χεΐρας, έξήλθον είς φάλαγγας έκ τών
πόλεων καί τών χωρίων, ΐνα προϋπαντήσωσι «τόν
ήρωικόν βουλγαρικόν στρατόν». Άπαντες, μέ ύ-
γρούς τούς όφθαλμούς, προσέφερον άνθοδέσμας είς
τούς Βουλγάρους στρατιώτας, τούς ένηγκαλίζοντο
και τούς κατεφίλουν, τούς έθαύμαζον διά τόν «ή-
ρωισμόν» των καί τό πολεμικόν των μένος καί τούς
ηύχαρίστουν, διότι, έπειτα άπό 20ετή βαρύν έλλη­
νικόν ζυγόν, τούς έχάρισαν τήν έλευθερίαν των!
Εύρον τήν εύκαιρίαν νά άποδείξωσι ποιοι είναι. Έ-
λησμόνησαν δτι καταδιωκόμενοι, άλλοτε ύπό άλλων
Κρατών, εύρον άσυλον είς τήν φιλόξενον Έλληνι­
κήν γήν, δτι εΐργάζοντο, έκινοΰντο καί έμπορεύοντο,
ώς γνήσιοι "Ελληνες πολΐται, δτι έστεγάσθησαν καί
έτυχον περιποιήσεως άπό τό Έλληνικόν Κράτος, τό­
σον δσον ούτε αύτοί οί "Ελληνες. Άπέβαλον τήν
προσωπίδα τοϋ "Ελληνος πολίτου, τήν όποίαν, έπί τό­
σα έτη, ύπούλως έφερον καί ένηγκαλίσθησαν τάς
βουλγαρικάς όρδάς. Συνειργάσθησαν πλέον στενότα­
τα, καθ’ δλην τήν διάρκειαν τής Ιταμής βουλγαρικής
κατοχής, μετά·τών βουλγαρικών στρατιωτικών καί
πολιτικών Άρχών, ώς γνήσιοι άδελφοί. Αντικειμε­
νικός των σκοπός ήτο ή έξαφάνισις τοϋ Έλληνικοϋ
στοιχείου έκ Βορείου Ελλάδος, ό σφετερισμός τών
περιουσιών των, ό έντεΰθεν άκοπος πλουτισμός των
καί ή μόνιμος κατοχή τών Ελληνικών έδαφών ύπό
τής Βουλγαρίας, ΐνα, ουτω, εύδαιμονώσι καί ούτοι...
Έτέρα κατηγορία άτόμων, άτινα, θά έδει όπωσδή-
ποτε νά άπομακρυνθώσιν έκ τής Βορείου Ελλάδος,
ήσαν οί βουλγαρικής καταγωγής, οί έκ Δυτικής
Μακεδονίας βουλγαρίζοντες καί πάντες όί βουλγα-
ρόφιλοι, οΐτινες, κατά τήν τελευταίαν κατοχήν, έξε­
δηλώθη σαν έκ τοϋ έμφανοΰς ύπέρ τής Βουλγαρίας
καί ποικιλοτρόπως συνειργάσθησαν μετά τών βουλ­
γαρικών Άρχών, άπαρνηθέντες τήν Ελλάδα καί
πιστεύσαντες είς τήν Ιδέαν τής μεγάλης Βουλγαρίας.
Εξύβρισαν, κατεπάτησαν καί έξέσχισαν τήν Έλ­
ληνικήν σημαίαν. Έπίεσαν, κατετυράννησαν, έξε-
μεταλλεύθησαν καί έπρόδωσαν Έλληνας.Έξώρισαν
"Ελληνας καί διήρπασαν τάς περιουσίας αύτών.
Έπλούτισαν, διαρκούσης τής κατοχής, είς βάρος
τών Ελλήνων, οΐτινες έλιμοκτόνουν. Έπροκάλουν
τήν ήττοπάθειαν τών Ελλήνων. Έπροπαγάνδιζον
καί ώμίλουν δημοσία ύπέρ τής μεγάλης Βουλγαρίας.
Πάντα τ’ άνωτέρω, ύπογραμμίζει ή έκθεσις, προέ-
Κυψαν έξ άνακρίσεων.
Είναι άναντίρρητον, δτι, τή προτροπή τής βουλ­
γαρικής ύπηρεσίας κατασκοπείας καί προπαγάνδας,
παρέμειναν έν Έλλάδι, άπό τοϋ παρελθόντος πολέ­
μου, άπαντες οί τής άνωτέρω κατηγορίας, οΐτινες
έξέλεξαν ώς τόπον διαμονής των τήν Δυτικήν καί
Ανατολική ν Μακεδονίαν καί Θράκην, ΐνα έξυπη-
ρετώσι τά συμφέροντα τής πραγματικής των πατρί­
δος Βουλγαρίας, είς βάρος τής Ελλάδος.
Καί καταλήγει ή έκθεσις Ζαφειροπούλου: «Έν
τή κατεχομένη, κατά τόν πόλεμον Ανατολική Μα­
κεδονία καί Θράκη, αί βουλγαρικαί Άρχαί, εύθύς
άμέσως έγκατέστησαν χιλιάδας όλοκλήρους βουλ­
γαρικών οικογενειών, έξηφάνισαν παν δ,τι θά έπρό-
διδε δτι κατφκουν άλλοτε είς τά έδάφη "Ελληνες.
Αντικατέστησαν καί αύτά τά γράμματα τών στα-
διοδεικτών τών όδών καί αύτά τά γράμματα τών
είκόνων τών έκκλησιών καί αύτά τά χρώματα τών
σκοπιών. Ύπεχρέωσαν άπαντας νά δηλώσωσι βουλ-
γαρικήν ύπηκοότητα, άπηγόρευσαν τήν Έλληνι­
κήν γλώσσαν καί παν τό Έλληνικόν, καίτοι τά
έδάφη ταΰτα δέν είχον όριστικώς έπιδικασθή είς
αύτούς....
Οί κομμουνισταί τής Βορείου Ελλάδος, ώς διε-
πιστώθη έκ τών άνακρίσεων, έν ταΐς περιοχαΐς Κα­
βάλας - Ξάνθης - Ροδόπης - "Εβρου, έν συνεννοήσει
μετά τών κομμουνιστών τής Βουλγαρίας, είχον άπο-
φασίσει τήν αύτόνόμησιν τής Ελληνικής Μακεδο­
νίας καί Θράκης, ύπό τήν έποπτείαντής Βουλγαρίας.
Τοΰτο είναι γεγονός άναμφισβήτητον. Ή άπόφασις
αύτη έλήφθη έν Σόφια κατά Σεπτέμβριον μήνα τοΰ
1944, δτε μετέβη έκεΐσε μεγάλη έπιτροπή έξ άντι-
προσώπων τών πόλεων Σερρών - Δράμας - Καβά­
λας - Ξάνθης - Κομοτηνής - Διδυμοτείχου κλπ.
Οί κομμουνισταί ούτοι συνειργάσθησαν άδελ-
φικώς μετά τών στρατιωτικών καί πολιτικών βουλ­
γαρικών Άρχών. Βουλγαρικός Στρατός καί έλασΐ-
ται έβομβάρδισαν καί κατέστρεψαν έλληνικά χω-
,ρία, ΐνα έπιτύχωσι τήν έξόντωσίν τών έθνικιστικών
όμάδων τοΰ Τσαούς-Άντών. Οί ίδιοι, κατά τήν άνα-
χώρησιν τών Βουλγάρων, διηυκόλυνον τήν ύπό τού­
των διαρπΟ^ήν καί μεταφοράν είς Βουλγαρίαν κι­
νητών έλληνικών άντικειμένων. Έν Άλεξανδρου-
πόλει, τήν 29.3.1945, ώργάνωσαν καί ένήργησαν
έπίθεσιν έναντίον μας, άλλ* έντός δύο ώρών έγενό-
μεθα κύριοι τής καταστάσεως. Έπί αύτοδιοικήσεως
(έαμοκρατίας), ήσκησαν τοιαύτην τρομοκρατίαν,
545
πιέσεις και διαρπαγάς εις βάρος τών έθνικιστών,
ώστε ώχριφ ένώπιον τούτων ή βουλγαρική βαρβα-
ρότης. Εις χιλιάδας άνέρχονται αί εκτελέσεις έθνι-
κιστών τής Ανατολικής Μακεδονίας και Δυτικής
Θράκης. Οί συλλαμβανόμενοι μετεφέροντο είς τό
στρατόπεδον Σουφλίου, ένθα έξετελοΰντο.
Πας μή άνήκων είς τάς οργανώσεις των έθεω-
ρεΐτο προδότης, διότι εΐχον τήν γνώμην δτι μόνον
αύτοί ήσκουν τό μονοπώλιο ν τοΟ πατριωτισμού...
Οί ύπηρετήσαντες εϊς τό 141ον Τάγμα Έθνοφυ­
λακής άνδρες τής Χωροφυλακής, ήσαν πάντοτε
πρόθυμοι και άκούραστοι. Φόβοι, κίνδυνοι ζωής
καί σωματική κόπωσις, έκ κακουχιών καί στερή­
σεων, ήσαν πράγματα άγνωστα .δι5αύτούς. Προσέ-
φερον τά πάντα υπέρ τής Πατρίδος. Αξιωματικοί
και όπλΐται, βαθμοφόροι και μή έγιναν άπλοι στρα-
τιώται και μόνον στρατιώταί και έβάδιζον άδελφω-
μένοι εις τόν κοινόν άγώνα.
Τοιουτοι άνδρες άπετέλεσαν τό 141 Τάγμα Εθνο­
φυλακής, τό όποιον άπέβη ήρωικόν καί θαυμαστόν,
τό καμάρι τών έλληνικών στρατιωτικών μονάδων,
κατά κοινή ν ομολογίαν άνωτέρων άγγλικών καί έλ­
ληνικών στρατιωτικών προσωπικοτήτων. Αύτή ήτο
ή δράσις τοϋ 141ου Τάγματος, δπερ έθεωρεΐτο, και
ήτο, Τάγμα σχεδόν έξ όλοκλήρου τής Χωροφυλα­
κής».
10. Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ
ΕΙΣ ΘΡΑΚΗΝ
Πράγματι, τό 141 Τάγμα εύρεν, είς τήν Άνατο­
λικήν Μακεδονίαν καί τήν Θράκην, κατάστασιν
δραματικήν έθνικώς. Τά γερμανικά στρατεύματα
άποχωροϋντα άφηνον έπι τόπου βουλγαρικάς μο­
νάδας, αί όποΐαι μετεμορφοϋντο εϊς «λαϊκόν στρα­
τόν» ή έσχημάτιζον όμάδας, αί όποΐαι ένεσωμα-
τοϋντο εις τάς δρώσας, είς τάς περιοχάς αύτάς, βουλ­
γαρικάς κομιτατζήδικάς συμμορίας. Αί έλασιτικαί
συμμορίαι συνειργάζοντο άπροκαλύπτως μέ τόν
«βουλγαρικόν λαϊκόν στρατόν» και τάς Κομιτατζη-
δικάς συμμορίας, αί όποΐαι τώρα και αύταί έλαβον
τό χρίσμα τοϋ «λαϊκοϋ άπελευθερωτικοϋ στρατοϋ».
Τά άποχωροϋντα γερμανικά καί βουλγαρικά στρα­
τεύματα άφηνον μυδραλλιοβόλα, αύτόματα, πυρο­
μαχικά καί άποθήκας τροφίμων πρός, έν αδελφική
σύμπνοια, διανομήν ύπό τών βουλγαρικών*καί έλα-
σιτικών συμμοριών. Εις τάς πόλεις καί κώμας, άνέ-
λαβον τήν διοίκησιν κοιναί «λαϊκαί» έαμοβουλγα-
ρικαί έπιτροπαί, αί όποΐαι, στηριζόμεναι είς τάς
ένόπλους συμμορίας, έτρομοκράτουν καί κατεβασά-
νιζον τόν έθνικόφρονα πληθυσμόν, έξαναγκαζόμε-
νον νά ύπογράφη δηλώσεις δτι «προσχωρεί εις τήν
λαϊκήν Δημοκρατίαν τής αύτονόμου Μακεδονίας
καί Θράκης». Οί Τοϋρκοι τής Θράκης ή παρέμενον
άδιάφοροι ή έπωφέλοϋντο διά νά άπο σπάσουν ώφε-
λήματα εις βάρος τών Ελλήνων. Οί τότε έγκατε-
στημένοι έκεΐ πολυπληθείς Αρμένιοι, μολονότι έ-
ζων ήδη ύπέρ τήν εικοσαετίαν εϊς τήν Ελλάδα καί
έθεωροϋντο "Ελληνες, εΐχον ταχθή άνεπιφυλάκτως
μέ τούς Βουλγάρους, μετέχοντες είς τάς καταπιέσεις
τών Ελλήνων, ήδη δέ φοβούμενοι ποινάς καί άντεκ-
δικήσεις, δταν θά άπεκαθίστατο ή νόμιμος Ελλη­
νική έξουσία, ύπεστήριζον άναφανδόν τήν έαμο-
βουλγαρικήν διοίκησιν.
Ύπό τοιαύτας συνθήκας, τό 141 Τάγμα, εύρέθη
ύποχρεωμένον νά διεξαγάγη, εύθύς ώς έφθασεν εϊς
τήν Άνατολικήν Μακεδονίαν καί τήν Θράκην, σκλη-
ρόν ένοπλον άγώνα, έν συνεργασία καί μετά τινων
άνασυγκροτηθεισών έθνικών όμάδων, έν πρώτοις
διά νά καταλάβη τάς πόλεις καί κώμας, νά άποδιώξη
τάς λαϊκάς έαμοβουλγαρικάς έπιτροπάς και νά έγκα-
θιδρύση νομίμους Έλληνικάς άρχάς, έν συνεχεία
δέ νά έκκαθαρίση τήν ύπαιθρον άπό τάς έαμοκομι-
τατζηδικάς συμμορίας. Πρός τούς κατοίκους διε-
σκόρπισε προκηρύξεις καλοϋν αύτούς νά παραδώ­
σουν τά εϊς χεΐράς των δπλα, νά έπανέλθουν εϊς τήν
νομιμότητα καί νά συνεργασθοϋν, πρός πλήρη άπο-
κατάστασιν τής τάξεως καί έκκαθάρισιν άπό τά
άναρχικά στοιχεία. Ιδού μία έκ τών προκηρύξεων
αύτών τοϋ 141ου Τάγματος, πρός τούς κατοίκους
τής Θράκης.
ΠΡΟΚΗΡΥΞΙΣ
Έπιθυμοΰντες δπως άποκαταστήσωμεν τήν δημοσίαν
τάξιν και άσφάλειαν έν τη περιοχή τών Νομών Ροδόπης,
Ξάνθης καί Έβρου.
«Προσκαλοϋμεν άπαντας τούς κατοίκους τών περιφε­
ρειών τούτων, δπως συμμορφωθώσι πρός τά κατωτέρω,
άτινα καθίσταται έπιβεβλημένον δπως «τηρηθώσιν, ΐνα
έπανέλθωμεν είς τήν όμαλότη\α καί έ,νότητα τοΰ πληθυ-
σμοΰ, πρός προαγωγήν τών συμφερόντων τοΰ Κράτους.
1. Οί κατέχοντες δπλα, πυρομαχικά καί έν γένει στρα­
τιωτικά εϊδη πάσης φύσεως, ύποχρεόΰνται δπως παραδώ-
σωσι ταϋτα είς τάς άρχάς Έθνοφυλακής ή είς τάς πλη-
σίεστέρας άγγλικάς δυνάμεις, δπου δέν ύπάρχει Εθνοφυ­
λακή, είτε τά είδη ταϋτα είναι άτομικά είτε προέρχονται
έκ λαφύρων τών στρατευμάτων κατοχής ή τοϋ ΕΛΑΣ ή
οίασδήποτε άλλης όργανώσεως.
Προθεσμίαν παραδόσεως όρίζομεν, διά μέν τάς πόλεις
Κομοτηνής, Ξάνθης, Άλεξανδρουπόλεως καί κωμοπό-
546
λεως Σαππών έντός τεσσάρων ήμερων άπό τής δημοσιεύ-
σεως τής παρούσης, διά δέ τάς λοιπάς πόλεις, κωμοπόλεις
και χωρία έντός τής αύτής προθεσμίας άπό τής έγκατα-
στάσεως είς τάς έδρας τών επαρχιών τών Άρχών Έθνο­
φυλακής ή τών άγγλικών στρατιωτικών Άρχών.
Μετά τήν έκπνοήν τής προθεσμίας ταύτης θά κατά­
σχονται τ’ άνωτέρω είδη, οί δέ κάτοχοι αύτών θά συλ-
λαμβάνωνται και θά παραπέμπωνταν είς τάς άρμοδίας
δικαστικάς Άρχάς, ίνα έπιβληθώσιν αύτοΐς αί βαρεΐαι
κυρώσεις τοϋ, έσχάτως δημοσιευθέντος, νόμου περί παρα­
νόμου όπλοφορίας. Μέ τάς αύτάς ποινάς, τιμωρούνται
και οί φέροντες μεθ’ έαυτών αίχμηράς μαχαίρας ή άλλα
άντικείμενα, δι’ ών είναι δυνατόν νά προξενηθώσι σωμα­
τικοί βλάβαι είς άνθρώπους κατά τήν συνήθη αύτών χρή-
σιν. Ούδεμία άδεια όπλοφορίας Ισχύει, είς τάς ώς άνω
περιφερείας, παρ’ οίασδήποτε Αρχής καί άν έχη έκδο-
θή αύτη.
2. Ή άσκησις τρομοκρατίας καί ή ίδιοποίησις κρατι­
κής έξουσίας, παρ’ άτόμων ή όμάδων, μή έχόντων έντολήν
τών Ελληνικών Στρατιωτικών Άρχών τής Θράκης, άπα-
γορεύεται άπολύτως, οί δέ παραβάται θά ύπέχωσι βαρείας
εύθύνας έναντι τών νόμων τοϋ Κράτους, έν δψει τής έπι-
ζητουμένης πλήρους Έθνικής ένότητος, ύπό τάς σημερι­
νός, άκρως λεπτάς, Έθνικάς συνθήΚας. Πας φιλόνομος
πολίτης νά καταγγέλη άμέσως, είς τάς άρμοδίας Στρα­
τιωτικός Άρχάς, τάς ώς άνω παραβάσεις.
3. Άπαντες οί κάτοικοι ύποχρεοϋνται δπως συντρέ-
ξωσι τάς Ύπηρεσίας τοϋ Τάγματος είς τήν έκκαθάρισιν
της περιοχής του, άπό οίονδήποτε άναρχικόν στοιχεΐον
ή άλλα άτομα, παρανόμως διαμένοντα έν Έλλάδι, κατά
παράβασιν τοΰ νόμου περί άλλοδαπών, εΐτέ ίδιώται είναι
ταϋτα είτε στρατιωτικοί (οϊον Βούλγαροι, Γ ερμανοί, Αλ­
βανοί κλπ.)., Οί άποσιωποϋντες ή άποκρύπτο.ντες τοιαϋτα
πρόσωπα θά ύφίστανται τάς βαρείας κυρώσεις τών νό­
μων περί άσφαλείας τοϋ Κράτους.
4. Νά ύποδείξωσι τά μέρη ή τάς άποθήκας, είς άς
εύρίσκονται δπλα παντός είδους, πυρομαχικά, έκρηκτι-
καί δλαι ή άλλα άντικείμενα τών τέως ύφισταμένων άπε-
λευθερωτικών όργανώσεων ή τών βουλγαρικών ή γερμα­
νικών Άρχών Κατοχής. Όμοίως, νά ύποδείξωσι τούς χώ­
ρους, είς οϋς τυχόν εύρίσκονται νάρκαι, χειροβομβίδες ή
άλλαι έκρηκτικαί ΰλαι; προκειμένου νά περισυλλεγώσιν
αδται, πρός άποφυγήν δυστυχημάτων.
5. Είς τό Τάγμα ή τά τμήματα αύτοϋ, ύποχρεοϋνται
άπαντες δπως σπεύδωσιν νά παρέχωσιν πάσαν πληροφο­
ρίαν σχέσιν έχουσαν μέ τήν άσφάλειαν τής περιοχής.
6. Ύποχρεοϋνται, έπίσης, δπως παραδώσωσιν ήμΐν ή
είς τάς κατά τόπους Ύπηρεσίας τοΰ Τάγματος* τά τυχόν
κατεχόμενα δημόσια ή ιδιωτικά είδη, διαρπαγέντα και
έγκαταλειφθέντα ύπό τών όργανώσεων ή τών βουλγαρικών
ή γερμανικών Άρχών, (π.χ. είδη στρατωνισμοΰ, ιματι­
σμού, έπιπλα γραφείων κλπ. τών στρατιωτικών καί πολι­
τικών Άρχών, αΐτινες διελύθησαν ύπό τήν πίεσιν τοΰ
έχθροϋ). Είς τήν κατηγορίαν ταύτην ύπάγονται καί οί
άγοράσαντες, παρά τών βουλγαρικών άρχών ή τών όρ­
γανώσεων, τοιαϋτα είδη, ύποχρεούμενοι καί ούτοι δπως
παραδώσωσι ταΰτα.
7. Τά παντοπωλεία, έμπορικά κλπ. καταστήματα θ’ ά-
νοίγωσι τήν 8ην πρωινήν και θά κλείωσιν ύποχρεωτικώς
τήν 8ην μ.μ., μέ ύπο.χρεωτικήν μεσημβρινήν άνάπαυσιν
άπό 1-5. Τά έστιατόρια, οινομαγειρεία, καφενεία καί ζα­
χαροπλαστεία θά κλείωσιν ύποχρεωτικώς τήν 1Ιην μ.μ.
ώραν. Τά κουρεία, τό Σάββατον, δύνανται νά παραμένωσιν
άνοικτά μέχρι τής 11ης μ.μ. ώρας. Τήν Κυριαι ήν θά παρα-
μένωσιν κλειστά άπαντα τά καταστήματα, πλήν τών καφε­
νείων, ζαχαροπλαστείων, έστιατορίων, οινομαγειρείων καί
φωτογραφείων, άτινα θ’ άνοίγωσι τήν 9ην π.μ. ώραν. Τά
παντοπωλεία, λαχανοπωλεία καί κρεοπωλεία θά παρα-
μένωσιν άνοικτά άπό 8 π.μ, έως 1 μ.μ. κατά τάς Κυριακάς.
Είς τάς κωμοπόλεις καί χωρία, κατά τάς Κυριακάς, θά
άνοίγωσι μετά τήν θείαν Λειτουργίαν.
8. Προκειμένου νά ένεργώμεν, κατά διαστήματα, έλεγ­
χον είς τάς οίκίας τής περιφερείας μας, πρός έξακρίβωσιν
τής ταυτότητος καί τοΰ ποιοΰ τών έν αύταΐς διαμενόντων
άτόμων, ύποχρεοΰμεν τούς οίκοδεσπότας τών οίκιών, δπως
άναρτήσωσιν είς τό έσωτερικόν τής θύρας εισόδου πινα­
κίδα έμφαίνουσαν τό όνοματεπώνυμον, πατρώνυμον, ήλι-
κίαν καί συγγενικήν σχέσιν τών έν τή οίκίςι διαμενόντων
άτόμων. Απαγορεύεται είς τούς κατοίκους νά φιλοξε-
νώσιν άγνωστα πρόσωπα. Έν περιπτώσει έμφανίσεως
άγνώστου προσώπου ύποχρεοϋνται ν’ άναγγείλωσι πά-
ραυτα τοΰτο είς τήν πλησιεστέραν στρατιωτικήν Αρχήν.
Έν περιπτώσει φιλοξενίας συγγενών ή γνωστών άτό­
μων, ύποχρεοϋνται οί οίκοδεσπόται ν’ άναγγέλλωσι τοϋ­
το άμέσως, είς τό ύφ’ ύμας στρατονομικόν άπόσπασμα ή
είς τάς κατά τόπους στρατιωτικάς Άρχάς, έγχειρίζοντες
καί όνομαστικήν κατάστασιν τούτων, μετ’ ένδείξεως τοΰ
όνοματεπωνύμου, ήλικίας, αιτίας άφίξεως, τοϋ τόπου μο­
νίμου κατοικίας τοΰ φιλοξενουμένου, τοΰ έπαγγέλματος,
τής ύπηκοότητος καί τής έθνικότητος αύτοΰ.
Οί διευθυνταί ξενοδοχείων ύπνου καί πανδοχείων ύπο-
χρεοΰνται, καθ’ έκάστη ν καί ώραν 8ην π.μ., νά προσκο-
μίζωσιν είς τό στρατονομικόν άπόσπασμα τά δελτία άφί­
ξεως τών πελατών, ώς καί τό σ^τικόν βιβλ,ίον πρός θεώ-
ρησιν.
9. Άπαντες οί ίδιοκτήται τών οικιών καί καταστημά­
των ύποχρεοϋνται δπως προβώσιν άμέσως είς τήν έξά-
λειψιν τών έπί τών τοίχων γεγράμμένων έπιγραφών καί
συνθημάτων οίασδήποτε άποχρώσεως. Διά τά δημόσια ή
άκατοίκητα οικήματα ή έξάλειψις τών έπιγραφών τού­
των θά γίνη μερίμνη τών Δήμων καί Κοινοτήτων.
10. Άπαγορεύομεν τάς συναθροίσεις, είς άνοικτούς ή
κεκλεισμένους χώρους, τάς διαδηλώσεις, τήν χρησιμο-
ποίησιν τηλεβοών (χωνιά) ώς καί άσμάτων έπαναστα-
547
τικοϋ περιεχομένου ή δυναμένων νά προκαλέσωσι τήν
διέγερσιν τής κοινής γνώμης. Προκειμένου νά γίνη συνέ-
λευσις σωματείου τινός, συλλόγου, όργανώσεως κλπ. δέον
νά αΐτήται έγγράφως ή έγκρισις ήμών πρό 24,τούλάχιστον
ώρών. Όμοία έγκρισις θά αίτήται και διά τήν όργάνωσιν
χορών, διαλέξεων, θεατρικών παραστάσεων κλπ., έστω
καί διά φιλανθρωπικούς σκοπούς.
11. Οί ίδιοκτήται ή κάτοχοι αύτοκίνητον, ποδηλάτων,
δικύκλων ή τρικύκλων (μοτοσυκλεττών) ύποχρεοϋνται νά
δηλώσωσι ταϋτα είς τό στρατονομικόν άπόσπασμα, προσ-
κομίζοντες και τούς τίτλους Ιδιοκτησίας αύτών, ώς και
τάς άδείας κυκλοφορίας των.
Εύελπιστοϋμεν δτι άπαντες θά κατανοήσωσι τήν ά-
νάγκην τής συμμορφώσεώς των πρός τ’ άνωτέρω και δέν
θά εύρεθώμεν είς τήν δυσάρεστον θέσιν, νά έφαρμόσωμεν
τά προβλεπόμενα σκληρά μέτρα εις έκάστη ν περίπτωσιν».
Έν Κομοτηνή τή 28 Μαρτίου 1945
ό Διοικητής τοϋ Τάγματος
ΚΑΡΟΦΥΛΛΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Όλίγον μετά τήν έγκατάστασιν τοϋ Τάγματος
και τήν ύπ’ αύτοϋ έγκαθίδρυσιν Ελληνικών άρχών,
κατέφθασεν ή 25η Ταξιαρχία, ή όποία άνέλαβε τήν
συστηματικήν έκκαθάρισιν τής παραμεθορίου πε-
ριοχής τοϋ "Εβρου άπό τά έαμικά και τά φιλοβουλ-
γαρικά στοιχεία. Ό διοικητής αύτής και άνώτερος
στρατιωτικός διοικητής Έβρου, συνταγματάρχης Κ.
Άνδρεάδης, έξέδωσε τήν άκόλουθον προκήρυξιν:
«Τό Κράτος τοϋ Νόμου μέ γοργόν ρυθμόν έπιβάλλε-
ται καθ’ άπασαν τήν Ελλάδα, δίαλύον ταχύτατα τάς
άναρχοκομμουνιστικάς συμμορίας πρός έμπέδωσιν τής
πλήρους τάξεως καί ήσυχίας.
Ώς στρατιωτικός διοικητής Έβρου καί ύπεύθυνος διά
τήν έπιβολήν τής τάξεως έν τφ Νομφ, έπιθυμών δέ τήν
ύστάτην αύτήν στιγμήν νά παράσχω χεΐρα βοήθειας είς
τούς παρασυρθέντας, είς τό κατά τοϋ Κράτους έπιχειρη-
θέν άνοσιούργημα
ΠΡΟΣΚΑΛΩ
Πάντας, τούς όπωσδήποτε μετασχόντας τοιούτων ά­
ναρχικών όμάδων έν τφ Νομφ "Εβρου, νά παρουσιασθώ-
σιν αύθορμήτως μετά τοϋ όπλισμοϋ των καί παραδοθώσιν
είς τάς άστυνομικάς ή στρατιωτικός Άρχάς, μέχρι τής
30ής τρέχοντος μηνός, ύποσχόμενος δτι. ή τοιαύτη προσέ-
λευσίς των θά θεωρηθή έλαφρυντική περίπτωσις καί θέ-
λουσι κριθή ούτως, ώστε νά άποφευχθώσι καταδίκαι εϊς
θάνατον.
Οί συγγενείς καί πάντες οί γνωρίζοντες τόν τόπον τής
διατριβής τών φυγοδικούντων καί τών μετεχόντων άναρ­
χικών όμάδων, έκτιμώντες τήν τελευταίαν ταύτην φιλάν­
θρωπον χειρονομίαν μου, νά είδοποιήσωσιν αύτούς δ­
πως προσέλθωσιν, έντός τής διά τής παρούσης τασσο-
μένης προθεσμίας.
Μετά τήν έκπνοήν τής ώς άνω προθεσμίας, ήτις θά είναι
καί ή τελευταία, σκληρός ό πέλεκυς τής Δικαιοσύνης
θά έπιπέση έπί τής κεφαλής τών άμετανοήτων έχθρών
τής Πατρίδος καί με ταχύτητα άστραπής θά έπιβληθή
τό Κράτος τοϋ Νόμου».
Όταν οί Γερμανοί έγκατέλειψαν τήν Θράκην, είς
τήν παρά τά τουρκικά σύνορα περιοχήν αύτής (Νο-
μοϋ "Εβρου), ή όποία παρέμεινεν ύπό Έλληνικήν
διοίκησίν, ύπήρχε μία μικρά δύναμις Χωροφυλακής,
παλαίουσα άπεγνωσμένως, κατά τήν διάρκειαν τής
κατοχής, πρός διατήρησιν τοϋ πυρήνος αύτοϋ τής
Ελληνικής κυριαρχίας, τόσον κατά τών Γερμανο-
βουλγάρων, δσον καί κατά τών έαμοελασιτικών συμ­
μοριών. Ή δύναμις αύτή, παραμείνασα έπί τόπου
κατά τήν κατοχήν, παρέσχε πολυτίμους ύπηρεσίας,
διά τήν άποσόβησιν έαμοβουλγαρικής κυριαρχίας
καί διατήρησιν τής τάξεως. Κατά τήν άποχώρησιν
τών Γερμανών, διελύθη αύτη ύπό τών βουλγαροελα-
σιτικών συμμοριών, πλήν έκείνης τοΰ Διδυμοτείχου.
Άλλ’ έκ τών ύπολειμμάτων άνεσχηματίσθη μικρά
δύναμις, βοηθήσασα είς τήν έγκαθίδρυσιν τών Ε λ­
ληνικών Άρχών.
Άλλά, άπό τοΰ τρίτου δεκαημέρου τοΰ Μαΐου
1945, ήρχισαν νά καταφθάνουν είς τήν Θράκην αί
έξ Αθηνών άποστελλόμεναι δυνάμεις Χωροφυλα­
κής, πρός έγκαθίδρυσιν κανονικών Αστυνομικών
Άρχών. Τήν 23ήν Μαΐου 1945, τό πρώτον καταφθά-
σαν τμήμα, έπήνδρωσε τάς Ύπηρεσίας Διοικήσεως
Ξάνθης, όλίγας δέ ήμέρας βραδύτερον καί σταδια-
κώς άνασυνεστήθησαν τά Αστυνομικά Τμήματα τής
πόλεως. Άπό τοΰ Ιουνίου μέχρι τοϋ Αύγούστου
1945 έπηνδρώθησαν πάντα τά Αστυνομικά Τμήματα
τών Διοικήσεων καί Υποδιοικήσεων Χωροφυλακής
Θράκης, μέχρι τέλους δέ τοΰ έτους έτέθησαν είς λει­
τουργίαν καί οί Σταθμοί τής ύπαίθρου. Ούτως, είς
τήν άκραίαν καί τόσον εύπαθή αύτήν περιοχήν τής
Ελλάδος, ή Χωροφυλακή, άποχωρήσαντος καί τοΰ
Τάγματος Εθνοφυλακής, άνέλαβεν έξ όλοκλήρου
τήν εύθύνην τής τάξεως καί τής έθνικής άσφαλείας.
Ό τόσον δεινοπαθήσας έθνικόφρων πληθυσμός, έ-
δέχθη μετ’ άνακουφίσεως καί χαράς τήν έγκαθίδρυ-
σιν τών όργάνων τής Χωροφυλακής, ώς σύμβολον,
άλλά καί ώς έγγύησιν τής ειρηνικής διαβιώσεως καί
τής έθνικής του ύποστάσεως. Κατά τήν έπακολουθή-
σασαν δρασίν της άνέλαβε τήν άσφάλειαν τών έπι-
κοινωνιών καί ιδιαιτέρως τήν φύλαξιν τών διόδων
τής γεφύρας Νέστου, συνέλαβε τούς πράκτορας, τούς
πληροφοριοδότας καί τούς τροφοδότας τών κομμου­
νιστικών συμμοριών, έξώντωσεν ή άπεδίωξεν, έκ τοΰ
Έλληνικοϋ έδάφους κομμουνιστικός συμμορίας καί,
διά συστηματικών έρευνών, άνεκάλύψε μεγάλας πο­
σότητας δπλων καί πυρομαχικών, τάς όποίας οί
κομμουνισταί, παρά τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας,
είχον άποκρύψει είς δασώδεις περιοχάς.
548
11. Η ΕΘΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ
ΕΙΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝ
Σπουδαίαν, έπίσης, εργασίαν έπετέλεσε τό 141
Τάγμα είς τήν Άνατολικήν Μακεδονίαν, τήν όποίαν
αί βουλγαρικαί Άρχαί έγκατέλειψαν περί τά μέσα
Σεπτεμβρίου 1944. Ή διοίκησις περιήλθεν εις τό
ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, τό όποιον εΐχε συστήσει πολιτοφυ­
λακήν, μετεχόντων είς αύτήν και πολλών βουλγα-
ροφρόνων στοιχείων. Περί τά μέσα Μαρτίου 1945,
τό καταφθάσαν 141ον Τάγμα διέλυσε τάς έαμοσλα-
βικάς πολιτοφύλακάς καί κατέλυσε τάς έαμικάς διοι­
κήσεις είς τούς Νομούς Καβάλας, Σερρών καί Δρά­
μας, έγκαθιδρΰσαν δημοτικάς καί κοινοτικάς Άρ­
χάς έξ έθνικοφρόνων πολιτών. Τήν 17ην Μαΐου
1945, κατέφθασεν είς Καβάλαν ή πρώτη δύναμις
Χωροφυλακής, ή όποία συνεκρότησε τήν Άνωτέ-
ραν Διοίκησιν Χωροφυλακής Ανατολικής Μακεδο­
νίας, τήν Διοίκησιν Καβάλας καί τάς Υποδιοική­
σεις Καβάλας, Νέστου, Ιϊαγγαίου καί Θάσου, ώς
καί τά Αστυνομικά Τμήματα τών πόλεων. Άρχάς
Απριλίου, έπανελειτούργησεν ή Ύποδιοίκησις Σερ­
ρών καί, περί τά μέσα τοϋ αύτοϋ μηνός, ή Διοίκησις
Σερρών καί τά Αστυνομικά Τμήματα αύτής.
Κατά τήν ίδίαν περίπου περίοδον, ή Χωροφυλακή,
έγκατεστάθη καί είς τήν περιοχήν τής Διοικήσεώς
Δράμας. "Οσον κατέφθανον νέαι δυνάμεις Χωροφυ­
λακής είς Άνατολικήν Μακεδονίαν, έπηνδροΰντο
τά Τμήματα καί οί Σταθμοί. Τά συσταθέντα έπιτο-
πίως τμήματα τών ΜΑΥ, έβοήθουν τήν Χωροφυ­
λακήν είς τήν καταδίωξιν τών έαμοβουλγαρικών
συμμοριών, αί όποΐαι κατέφυγον πρός τά όρη και
τάς δασώδεις περιοχάς, πολλοί δέ έκ τών συμμορι­
τών συνελήφθησαν. Άλλοι κατέφευγον, πρός σωτη­
ρίαν, έντός τοϋ βουλγαρικοΰ έδάφους, έκεΐ δέ άνα-
συγκροτούμενοι καί άνεφοδιαζόμενοι έπέδραμον έκ
νέου. Ώς έκ τούτου, συνεστήθησαν, κατά μήκος τών
βουλγαρικών συνόρων, Σταθμοί καί φυλάκια έξ άν­
δρών τής Χωροφυλακής καί ΜΑΥ. Περί τά μέσα
Σεπτεμβρίου 1945, ένηργήθη μεγάλη έκκαθαριστική
έπιχείρησις είς τό δρος Παγγαΐον, δπου οί συμμο-
ρΐται εΐχον άποκρύψει πολλά πυρομαχικά καί τρό­
φιμα, καταφεύγοντες δέ έκεΐ διά νά άποφύγουν τήν
καταδίωξιν, άνασυντασσόμενοι καί άνεφοδιαζόμε-
νοι, έπανήρχιζον τάς έπιδρομάς. Ή τετραήμερος έπι-
χείρησις ύπό τήν έποπτείαν τοΰ άνωτέρου διοικητοΰ
Χωροφυλακής, συνταγματάρχου Δρακοπούλου, λα-
βοΰσα χαρακτήρα μαχών έκ τοΰ συστάδην, κατέλη-
ξεν είς πλήρη συντριβήν τών συμμοριτών, έκ τών
όποίων άλλοι έφονεύθησαν, άλλοι συνελήφθησαν
καί άλλοι διέφυγον είς τό βουλγαρικόν έδαφος, έν φ
κατεσχέθησαν αί μυστικαί άποθήκαι τών δπλων και
τροφίμων.
Αί συμπλοκαί, μεταξύ άποσπασμάτων Χωροφυλα­
κής καί κομμουνιστοσυμμοριτών, ήσαν σχεδόν καθη­
μερινοί, άνά τά έδάφη τής Ανατολικής Μακεδονίας,
άλλά, τελικώς, οί πλεΐστοι τούτων συνελήφθησαν ή
έξωντώθησαν. Ή τάξις άποκατεστάθη καί οί πλη­
θυσμοί άνέπνευσαν, μετά τάς μαρτυρικάς δοκιμασί­
ας, τάς όποίας εΐχον κατά τήν γερμανοβουλγαρικήν
κατοχήν καί τήν άκολουθήσασαν περίοδον τής έα-
μοκρατίας.
Χαρακτηριστική, έπί τοΰ προκειμένου, είναι ή
εκθεσις τοΰ, μεταγενεστέρως άνωτέρου διοικητοΰ
Ανατολικής Μακεδονίας, συνταγματάρχου Π. Τρι-
ανταφυλλίδου,
ΤΜΗΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΒΑΛΑΣ
ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ
«Τό έργον, τοΰ Τμήματος Άσφαλείας Καβάλας, υπήρξε
βαρύ καί έπίπονον, διότι ή βουλγαρική κατοχή καί ή,
πλέον τόΰ έξαμήνου, διοίκησις τής πόλεως Καβάλας,
ύπό τών καθαρώς κομμουνιστικών άρχών τής αύτοδιοική-
σεως, άφήκαν άνεξίτηλα τά ϊχνη τής διαβάσεώς των,
τόσον έπί τής ήθικής ύποστάσεως τών κατοίκων, δσον
καί έπί τοΰ έθνικοΰ προσανατολισμοΰ των. Ούτως, οί
Βούλγαροι, έν τή προσπαθεία των δπως άλλοιώσωσι τήν
έθνολογικήν σύνθεσιν τοϋ πληθυσμοΰ, έπέτυχον, διά τής
πείνης, έξαθλιώσεως καί διώξεως, νά πολιτογραφηθώσιν
ώς Βούλγαροι περί τάς 7.000 περίπου κάτοικοι τής πό­
λεως Καβάλας, έκ τούτων δέ μόνον 400 έκρίθησαν ώς
βουλγαρόφρονες. Τό Κομμουνιστικόν Κόμμα, άφ’ έτέρου,
έπέτυχε νά περίπτυξη καί έντάξη είς τάς τάξεις του εύ-
ρυτάτας μάζας τών κατοίκων καί δή τής έργατικής τά­
ξεως, έκμεταλλευθέν τό πρόσφορον έδαφος τών έργατι-
κών μαζών καί ίδίςι τών καπνεργατών, γνωστοΰ δντος
δτι πολλά στοιχεία τοΰ έγκληματικοΰ πανθέου, έσφυρη-
λατήθησαν καί άνεδείχθησαν έκ τής έργατικής μάζης
Καβάλας.
Ύπό τοιαύτας συνθήκας ήρχισεν ή λειτουργία τοΰ Τμή­
ματος τούτου, τό όποιον, παλαιόν διά τήν άποκατάστασιν
τής ήθικής τάξεως, έν τώ κύκλφ τής άρμοδιότητός του,
άντιμετώπιζεν έξακολουθητικώς τάς προδοτικός ένεργεί­
ας τοϋ Κ.Κ., τό όποιον καί μετά τήν συμφωνίαν τής Βάρ­
κιζας δέν ύπέστειλε τήν σημαίαν, άλλά, διά συνεχών υπο­
κινήσεων καί άπεργιών, ■ύπεδαύλιζε τό μίσος κατά τής
καθεστηκυίας τάξεως.
Παρά ταϋτα, έπέτυχε διά τών φιλότιμων προσπαθειών
απάντων των άνδρών του καί παρά τήν λειψανδρίαν του,
να έξουδετερώση τάς προσπαθείας τών άναρχικών καί
τήν πλήρη έξάρθρωσιν τοΰ παρανόμου μηχανισμού τοΰ
Κ.Κ., είς τ'άς ένεργείας του δέ ταύτας όφείλεται κατά τό
μεγαλύτερον μέρος το δτι ή πόλις αϋτη, παρά τά γνωστά
φρονήματα τών κατοίκων της, δέν έδοκιμάσθη καί ούτε
549
έδοκίμασε τούς περιορισμούς κινήσεως τούς όφειλομέ-
νους εις τήν άναρχικήν δράσιν, πράγμα δπερ άπασαι αί
λοιπαί πόλεις τής Ελλάδος έδοκίμασαν.
Δύναμις τοϋ Τμήματος τούτου ύπό τόν άνθυπασπιστήν
Καλογερόπουλον Χρήστον καί κατόπιν πληροφοριών
πράκτορός του, έπέτυχε τήν, εις τά ύψώματα Παλαιδς
Καβάλας καί κατόπιν συμπλοκής, σύλληψιν ένός συμμο­
ρίτου καί τόν φόνον ετέρου γενικοϋ στρατολόγου τής
περιοχής.
Συνελήφθησαν παρά τοϋ Τμήματος τούτου, διά παραβά­
σεις τοϋ Γ' Ψηφίσματος καί άλλων Νόμων, σχετιζομένων
μέ τήν δίωξιν τής άνταρσίάς, 612 άτομα, έκ τών όποίων
53 κατεδικάσθησαν είς θάνατον, τά δέ λοιπά είς διαφόρους
ποινάς. Κατά τό αύτό διάστημα έξετοπίσθησαν, ώς έπι-
κίνδυνοι εις τήν δημοσίαν άσφάλειαν, 184, έξ ών, σήμε­
ρον, έναπέμειναν έν έκτοπίσει 45.
Όμοίως, άνευρέθησαν καί κατεσχέθησαν πέριξ τής
πόλεως, εις κρύπτας ύπό τό έδαφος, αί κάτωθι ποσότητες
δπλων καί πυρομαχικών, άτινα άπεκρύβησαν έπί έαμοκρα-
τίας διά δρδσιν, ή άνεύρεσίς των δέ τά μέγιστα συνετέ-
λεσεν είς τήν έξουδετέρωσιν τών παρανόμων ένεργειών
τών άναρχοκομμουνιστών: 1. Βαρέα πολυβόλα διαφό­
ρων τύπων 4, 2. Ατομικοί δλμοι 1| 3. Όπλοπολυβόλα
διαφόρων τύπων 14, 4. Μπαζούκας 1, 5. Αύτόματα διαφό­
ρων τύπων 87, 6. Τυφέκια διαφόρων τύπων 772, 7. Περί­
στροφα 19, 8. Χειροβομβίδες 27, 9. Νάρκαι 7, 10. Έμ-
πρηστικαί φιάλαι Μολότωφ 17, 11. Γραφομηχαναί 6, 12.
Ραδιόφωνα 4, 13. Ασύρματοι 4, 14. Τυπογραφεία χειρο­
κίνητα 1, 15. Πολύγραφοι 4, 16. Διάφοροι έκρηκτικαί
ύλαΐ καί μεγάλη ποσότης φυσιγγίων.
Έκ παραλλήλου, συνελήφθησαν 74 άτομα, διά συνερ­
γασίαν μετά τόϋ έχθροϋ καί 59 δι’ έγκληματικάς, έπί κατο­
χής καί έαμοκρατίας, πράξεις.
Έκτος τών άνωτέρω, άνευρέθησαν καί κατεσχέθησαν,
παρά τών Υποδιοικήσεων Χωροφυλακής Νέστου, Παγ-
γαίου καί Θάσου, τά κάτωθι είδη πυρομαχικών καί ό-
πλισμοϋ:
I. Ύ π ο δ ι ο ί κ η σ ι ς Χωροφυλακής Νέστου: 1. Α ­
τομικοί όλμοι 1, 2. Όπλοπολυβόλα 1, 3. Αύτόματα 10,
4. Τυφέκια 21, 5. Νάρκαι 30. Παρεπέμφθησαν είς τό Στρα-
τοδικεΐον, έπί παραβάσει τοΰ Γ' Ψηφίσματος, άτομα 12
καί έξετοπίσθησαν 96, ώς έπικίνδυνοι είς τήν δημοσίαν
ασφάλειαν, έκ τών όποίων ήδη έλάχιστοι (7) έναπέμειναν
έν έκτοπίσει.
II. Ύ π ο δ ι ο ί κ η σ ι ς Χωροφυλακής Παγγαίου: 1.
Πολυβόλα βαρέα 2, 2. Όπλοπολυβόλα 11, 3. Τυφέκια
διαφόρων τύπων 77, 4. Χειροβομβίδες 30, 5. Ποσότης
ταινιών φυσιγγίων, διαφόρων τύπων. Έξετοπίσθησαν ώς
έπικίνδυνοι είς τήν δημοσίαν ασφάλειαν, διά ύπόθαλψιν
καί τροφοδοσίαν άνταρτών περί τά 90 άτομα, έκ τών όποί­
ων διατελοϋν έν εκτοπίσει 6 μόνον, τών λοιπών άπολυθέν-
των κατά καιρούς. Συνελήφθησαν, έπί παραβάσει τόϋ
Γ' Ψηφίσματος, καί παρεπέμφθησαν άρμοδίως, άτομα 14.
III. Ύ π ο δ ι ο ί κ η σ ι ς Χωροφυλακής Θάσου: 1. Ατο­
μικοί δλμοι (μετά δύο κιβωτίων βλημάτων) 1, 2. Όπλοπο­
λυβόλα καί μυδράλλια 4, 3. Αύτόματα 5, 4. Μπαζούκας
4, 5. Όπλα διαφόρων τύπων 36, 6. Σεβαστός άριθμός
φυσιγγίων, διαφόρων τύπων. Συνελήφθησαν 80 άτομα,
έπί παραβάσει τοΰ Γ' Ψηφίσματος καί άπεστάλησαν άρ­
μοδίως* Όμοίως, έξετοπίσθησαν περί τά 40 άτομα, ώς
έπικίνδυνα είς τήν δημοσίαν άσφάλειαν, ήδη δμως άπαν­
τες άφέθήσαν έλεύθεροι. Κατά τό διάστημα 1945-1949,
ή ώς άνω Διοίκησις Χωροφυλακής έσχε τάς κάτωθι άπω­
λείας είς άνδρας, είς τόν κατά τών συμμοριτών άγώνα.
1. Άντισυνταγματάρχαι 1, έξ έκρήξεως νάρκης κατά
τήν έκτέλεσιν ύπηρεσίας άσφαλείας, 2. Μόνιμοι ένωμο-
τάρχαι 1, 3. Μόνιμοι ύπενωμοτάρχαι 1, 4. Μόνιμοι χωρο­
φύλακες 10,5. Α.Θ. Ένωμοτάρχαι 2,6. Α.Θ. Ύπενωμοτάρ­
χαι 2, 7. Α.Θ. Χωροφύλακες 10».
Διά τήν έν γένει κατάστασιν, εις τήν όποίαν εόρέ-
θη ή Μακεδονία καί ή Θράκη εύθύς μετά τήν άπε-
λευθέρωσιν καί δταν κατέφθασεν έκεΐ ή Χωροφυ­
λακή, πρός άποκατάστασιν τής Ελληνικής κυριαρ­
χίας, μδς προσφέρει φωτεινήν εικόνα ή άκόλουθος
έκθεσις, συντεταγμένη τήν 4ην Απριλίου 1945, τοΰ
μεταβάντος έκεΐ προς έπιθεώρησιν υπαρχηγοΰ τής
Χωροφυλακής (Άρχηγοϋ κατά τά Δεκεμβριανά), συν­
ταγματάρχου Άργ. Παπαργύρη.
Άνωτέρα Διοίκησις Χωροφυλακής
Κεντρικής Μακεδονίας
«1. Λειτουργοϋσαι Ύπηρεσίαι: α) Άνωτέρα, β) Διοίκη-
σίς Χωροφυλακής, γ) Τμήμα Μεταγωγών, 2. Στρατωνι­
σμός σχεδόν άνετος. 3. Ιματισμός: Παντελής έλλει-
ψις. 4. Κλΐναι: Ωσαύτως. 5. Κλινοσκεπάσματα: έπί
δυνάμεως 800 όπλιτών ύπάρχουν 286 κλινοσκεπάσμα­
τα. 6. Στρώματα: Ούδέν. 7. Όπλισμός: 446 δπλα, παλαιοϋ
τύπου, σχεδόν άχρηστα, μέ 30 φυσίγγια δι’ έκαστον δ­
πλον. 8. Πειθαρχία: Χαλαρά.
Άνώτεραι Διοικήσεις Χωροφυλακής
Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης
Είς Σέρρας, Δράμαν καί Καβάλαν αί Ύπηρεσίαι τής
Χωροφυλακής λειτουργοΰν όχι βεβαίως κανονικώς, πάν­
τως διάτήν στοιχειώδη άσφάλειαν, συλλήψεις, προανακρί­
σεις κλπ., ύπό άξιωματικών κ $ όπλιτών τής Χωροφυλα­
κής, έκ τών άπεσπασμένων είξ τήν Εθνοφυλακή ν. Τό
αίσθημα άσφαλείας τών κατοίκων, τών ώς άνω πόλεων,
σχεδόν άποκατεστάθη. Οί άξιωματικοί καί όπλΐται έρ-
γάζονται μετά μεγάλου ζήλόυ καί δράστηριότητος. Έγ-
κατεστάθησαν είς τά πρφην οικήματα τής Χωροφυλα­
κής, άνευροντες έπιπλα καί άρκετάς κλίνας.
Έδέχθην τάς εύχαριστίας τών νομαρχών τών πόλεων
τούτων, ώς καί τών διοικητών τών Στρατιωτικών Μονά­
δων. Έπίσης, άπόλυτος τάξις έπικρατεΐ καί είς τάς πό­
λεις Ξάνθην, Κομοτηνήν καί Άλεξανδρούπολιν. Πλήν
έκεΐ, καίτοι ύπηρετοϋν άρκετοί άνδρες τής Χωροφυλα­
κής, έξακολουθοϋν είσέτι έκτελοϋντες στρατονομικά κα­
θήκοντα.
550
α) Είς τό 145 Τάγμα Έθνοφυλακής Σερρών ύπηρέτουν:
3 άξιωματικοί, 3 άνθυπασπισταί καί 20 όπλΐται, ύπό τόν
μοίραρχον Λαλιώτην, έκτελοϋντες άστυνομικήν ύπη­
ρεσίαν. β) Εϊς τήν Δράμαν μία διλοχία τοϋ 149 Τάγμα­
τος, εϊς ήν ύπηρετοΟν άξιωματικοί καί άνθυπασπισταί
4 καί όπλΐται 34, έκτελοϋντες καθαρώς άστυνομικήν ύπη­
ρεσίαν. γ) Εις Καβάλαν, 149 Τάγμα, Διλοχία εϊς ήν ύπη­
ρετοΟν 4 άξιωματικοί καί 40 όπλΐται, έκτελοϋντες άστυ­
νομικήν ύπηρεσίαν, ένισχυθέντες καί ύπό έθνοφυλάκων.
δ) Είς Άλεξανδρούπολιν, 141 Τάγμα Έθνοφυλακής είς δ ύ­
πηρετοΟν 4 Αξιωματικοί καί 94 όπλΐται. ε) Είς Κομοτη νήν,
δύναμις τοΟ ιδίου Τάγματος, εϊς δ ύπηρετοΟν 2 αξιωματι­
κοί καί 29 όπλΐται καί στ) Είς Ξάνθην, δύναμις τοϋ ιδίου
Τάγματος, είς δ ύπηρετοΟν 2 άξιωματικοί καί 42 όπλΐται,
έκτελοΟντες, ώς προανέφερον εϊς αύτάς τάς πόλεις, στρα­
τό νομικά καθήκοντα.
Άνωτέρα Διοίκησις Χωροφυλακής
Δυτικής Μακεδονίας
Είς Φλώριναν, ύπάρχει δύναμις 10 άξιωματικών καί
άνθυπασπιστών, ύπό τόν ταγματάρχην Σωτηρίου, μετά
τοιαύτης 60 όπλιτών, έπανιδρύσασα τήν Διοίκησιν Χωρο­
φυλακής ταύτης. Είς Καστοριάν, ένας άνθυπασπιστής καί
8 χωροφύλακες. Είς Κοζάνην ύπηρετοΟν 3 άξιωματικοί,
ύπό τόν άντισυνταγματάρχην Γαλέον, καί περί τούς
50 - 60 όπλίτας. Άπαντες οί άνωτέρω τής Δυτικής Μακε­
δονίας στεροΟνται χρημάτων.
Παρατηρήσεις
Πρός άποκατάστασιν τής δημοσίας τάξεως καί πρός
έξύψωσιν τοΟ έθνικοΟ φρονήματος, τών δεινοπαθούντων
κατοίκων τής Βορείου Ελλάδος, ύπάρχει κατεπείγουσα
Εθνική άνάγκή δπως, πάραυτα, έγκατασταθώσιν αί Ύπη-
ρεσίαι τών Διοικήσεων καί Υποδιοικήσεων καί, είς μέν
τήν Άνατολικήν Μακεδονίαν καί Θράκην, ένθα κατά τήν
διάρκειαν τής κατοχής ήσαν Βούλγαροι, προτιμώτερον
είναι νά τοποθετηθώσιν προϋπηρετήσαντες άξιωματικοί
καί όπλΐται, είς δέ τήν Δυτική ν Μακεδονίαν, νά ληφθή
τό μέτρον δπως τοποθετηθώσιν άξιωματικοί μή ύπηρετή-
σαντες έπί κατοχής.
Είς τάς πόλεις Σέρρας, Δράμαν καί Καβάλαν, πολλοί
κάτοικοι, κατά τήν διάρκειαν τής βουλγαρικής κατοχής,
έγιναν Βούλγαροι ύπήκοοι, ίνα λαμβάνωσιν άρκετά τρό­
φιμα. Έπίσης, είς Σέρρας καί Δράμαν, Βούλγαροι ένυμ-
φεύθησαν Έλληνίδας καί παρέμειναν έκεΐ. Οί Βούλγαροι,
κατά τόν χρόνον τής κατοχής των είς τά χωρία Γάζορο
Σερρών» Άλιστράτη, Δοξδτο Δράμας καί εις τινα χωρία
τής περιοχής Καβάλας, έκτισαν όμοιομόρφους οίκίας
καί άχυρώνας, &ς έχορήγησαν είς τούς νέους ύπηκόους
των, ίνα έπιτύχωσι τόν προσηλυτισμόν καί άλλων κα­
τοίκων Ελλήνων.
Έν τέλει, άναφέρω δτι, άπαντες οί κάτοικοι τής Μακε­
δονίας ζητοΟν έπειγόντως άποστολήν Χωροφυλακής,
διότι είς αύτήν καί μόνον έχουν έμπιστοσύνην καί τοΟτο
πρός τιμήν τοΟ Σώματος».
Ό Ύπαρχηγός Χωροφυλακής
ΠΑΠΑΡΓΥΡΗΣ ΑΡΓΥΡΙΟΣ
Συνταγματάρχης
12. Η ΕΠΙΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΑΞΕΩΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΝ
Είδικώτερον, διά τήν δρδσιν τής Χωροφυλακής,
είς τήν πόλιν τής Θεσσαλονίκης, άπό τής άπελευθε­
ρώσεως (Όκτωβρίου 1944) μέχρι τέλους τοϋ 1945,
μδς διαφωτίζει πλήρως ή άκόλουθος εκθεσις τοϋ,
βραδύτερον ύπηρετοϋντος έκεΐ καί περισυλλέξαντος
τά στοιχεία, τότε διευθυντοΰ τής Αστυνομίας τής
πόλεως συνταγματάρχου Κ. Μήτσου.
«Κατά τάς άρχάς Όκτωβρίου 1944, δτε τά Ελληνικά
καί Συμμαχικά στρατεύματα είχον είσέλθει ήδη είς τή'
ίστορικήν πρωτεύουσαν καί, μετά τέσσαρα έτη έχθρικής
κατοχής, έκυμάτιζε καί πάλιν ή κυανόλευκος έπί τοΟ Τε-
ροΟ Βράχου, ήρχισαν συνεχώς καταφθάνουσαι ένταΰθα
έκ Νότου γερμανικαί φάλαγγες, αΐτινες έσπευσμένως άνε-
χώρουν πρός Βορρδν, έγκαταλείπουσαι τό Έλληνικόν έ­
δαφος. Αί ήμέραι παραμονής τών γερμανικών Άρχών,
έν τή πόλει Θεσσαλονίκης, προεβλέποντο έλάχισται.
Ενταύθα δέν ύφίσταντο ούσιαστικώς πλέον καμμία άρ-
χή καί έξουσία καί ούδεμία ένοπλος δύναμις τοΟ Κρά­
τους, πλήν τής Χωροφυλακής, τής όποίας δμως ό όπλι-
σμός ήτο έλλιπέστατος (1 τυφέκιον μετά 6 φυσιγγίων δι*
έκαστον ανδρα κατ’ άνώτατον δριον).
Τό ΕΑ.Μ., τό όποιον, διά τής τακτικής τής συνωμοσίας
καί τής μεθόδου τής άπάτης, είχε κατορθώσει νά δια-
βρώση τά πάντα καί αύτάς άκφμη τάς γερμανικός Άρχάς
κατοχής, έκινεΐτο έλευθέρως, άπό τοΟ χρόνου τούτου,
είς τήν πόλιν καί ήσκει, είς τό ήμισυ ταύτης, έξουσίαν.
Ό συνταγματάρχης Παπαγεωργίου, τής Κυβερνήσεως
Καΐρου, άφιχθείς ένταΰθα κατεσυκοφαντήθη, άπεμονώθη
καί έξουδετερώθη. Τήν αύτήν τύχην είχε καί ό συνταγμα­
τάρχης Χρυσοχόου, άναλαβών έπ’ όλίγον τήν Διοίκησιν
Μακεδονίας. Τό ένοπλον τμήμα Δάγκουλα, τό όποιον
άπετέλει καί στίγμα διά τήν πόλιν, ύπεχρεώθη είς άπο-
μάκρυνσιν έκ ταύτης, έν συνεχείςι δέ, πρός άφοπλισμόν
τής ήγεσίας τοΟ Ε.Α.Μ. έξ οίωνδήποτε έπιχειρημάτων,
άπεχώρησαν καί αί δυνάμεις τών Ταγμάτων Άσφαλείας,
ίκαναί είς άριθμόν καί μέ καλόν σχετικώς όπλισμόν.
Τό Ε.Α.Μ., διά τήν άναίμακτον έξουδετέρωσιν τοϋ
μόνου έμποδίου τό όποιον ύπήρχε διά τήν άπόλυτον κυ­
ριαρχίαν έπί τής πόλεως, τών Υπηρεσιών Χωροφυλακής,
ήκολούθησε τήν συνωμοτικήν όδόν καί τήν μέθοδον τής
έσωτερικής διαβρώσεως τούτων.
Ήρχισεν έπιτηδείως διοχετεΰον, είς τούς άνδρας τής
Χωροφυλακής, τό άπατηλόν σύνθημα: «Δέν έχομε τί­
ποτα μαζί σας, είστε άδέλφια μας, είστε παιδιά τοϋ λαοϋ,
σας θέλομε νά ύπηρετήσετε μαζί μας τόν λαόν».
Τήν 27ην Όκτωβρίου 1944, διά διαταγής, άγνωστον
πόθεν έκδοθείσης, ή Χωροφυλακή διετάχθη νά άναστεί-
λη τήν άσκησιν τών καθηκόντων της. Ούτω, καί ή τελευ­
ταία σκιά κρατικής έξουσίας έσβηνεν.
Παρά τήν ώς άνω διαταγήν δμως, αί Ύπηρεσίαι Χωρο­
φυλακής τής πόλεως, μηδέ καί τών Σταθμών Χωροφυλα­
κής έξαιρουμένων, έξηκολούθησαν λειτουργοΰσαι καί
παρέμειναν συγκεκροτημέναι μέχρι τής πρωίας τής 30.
10.1944.
Τήν πρωίαν τής άνωτέρω χρονολογίας καί ένφ αί τε­
λευταίοι Γερμανικαί δυνάμεις έγκατέλιπον τήν πόλιν, τά
ένοπλα τμήματα τοϋ ΕΛΑΣ, ένεργοϋντα κατ’ έντολήν τής
ήγεσίας των, δλως αίφνιδίως καί ταύτοχρόνως, περιεκύ-
κλωσαν τά άστυνομικά καταστήματα, τόσον τών Αστυ­
νομικών Τμημάτων, δσον καί τών λοιπών Ύπηρεσιών
τής Διευθύνσεως Αστυνομίας καί, ύπό τήν άπειλήν τοϋ
βαρέος όπλισμοϋ των, ήνάγκασαν τούς άνδρας τής Χωρο­
φυλακής είς άπομάκρυνσιν έκ τούτων καί, ούτως, έπε-
τεύχθη εύχερώς καί άναιμάκτως ή διάλυσις τών Υπηρε­
σιών Χωροφυλακής, ή όποία, έν τφ μεταξύ είχε προετοι-
μασθή διά τής δημιουργίας εύνοϊκοϋ κλίματος μέ τήν
γνωστήν μέθοδον τής άπάτης καί τής παραπλανητικής
καί δολίας τακτικής τοΰ Ε.Α.Μ. καί, ίδίςι, τών ριφθέντων,
ώς άνω, παραπλανητικών συνθημάτων.
"Απαντα τά άστυνομικά καταστήματα κατελήφθησαν,
ύπό τών άνδρών τής Πολιτοφυλακής, είς τά όποια καί
έγκατεστάθησαν, ύποκαταστήσαντες τούς άνδρας τής Χω­
ροφυλακής, είς τήν άσκησιν τών άστυνομικών καθηκόν­
των Συμπλοκαί δέν συνήφθησαν, λόγφ τοΰ ταύτοχρόνου
τής κυκλώσεως άπασών τών Ύπηρεσιών, ύπό πολλαπλα­
σίων καί βαρέως ώπλισμένων δυνάμεων τοΰ ΕΛΑΣ καί
τοΰ ματαίου πάσης άντιστάσεως, έλλείψει όπλισμοϋ. 'Ως
έκ τούτου καί δέν έσημειώθησαν άπώλειαι άνδρών Χωρο­
φυλακής, κατά συμπλοκάς μετά έλασιτών κατά τήν πε­
ρίοδον ταύτην.
Τήν πρωίαν τής ήμέρας ταύτης, ή Πολιτοφυλακή καί
οί άνδρες τοΰ ΕΛΑΣ, είς ούδεμίαν σύλληψιν άστυνομι­
κών όργάνων προέβησαν, προφανώς ΐνα άποφύγωσιν οίαν-
δήποτε άντίστασιν. Τάς άμέσως δμως έπομένας ήμέρας
συνελήφθησαν ύπό τών έλασιτών είς τάς οίκίας των ή
έκτός τούτων καθ’ όδόν έντός τής πόλεως όί έν τή προσ-
ηρτημένη καταστάσει άναγραφόμενοι 88 άνδρες, τών δια-
λυθεισών Ύπηρεσιών τής Διευθύνσεως. Οί διαφυγόντες
τήν σύλληψιν άπεκρύβησαν, είς διαφόρους οίκίας, άνα-
ζητοΰντες τύχην προστασίας καί μέσα έπιβιώσεως. Έκ
τούτων, τινές παρέμειναν κρυπτόμενοι έντός τής πόλεως
μέχρις άποχωρήσεως, μετά δίμηνον, τών έλασιτών καί
άλλοι διέφυγον μετ’ όλίγας ήμέρας, ύπό μυρίους κινδύ­
νους, είς Αθήνας, προμαχήσαντες είς τούς άγώνας κατά
τοΰ ΕΛΑΣ.
Οί συλληφθέντες, άφοΰ έκρατήθησαν προσωρινώς είς
τά κρατητήρια τών άστυνομικών καταστημάτων, ώδηγή­
θησαν είς τά στρατόπεδα συγκεντρώσεως Βεροίας-Να-
ούσης καί Αριδαίας. Ούτοι, έκτος τών δεινών, άτινα
ύπέστησαν κατά τήν μεταφοράν των έκ μέρους τών συνο­
δών καί τοΰ άλλου έαμικοΰ συρφετοϋ, έδάρησαν έκεΐσε,
έβασανίσθησαν, έχλευάσθησαν καί έξηυτελίσθησαν παν-
τοειδώς.
Κατά τήν προσωρινήν κράτησιν τούτων, είς τά άστυ­
νομικά κρατητήρια, οί άνδρες τής Πολιτοφυλακής έφό­
νευσαν τούς χωροφύλακας τής Έθνικής Άσφαλείας: α)
Άλμπάνην Παναγιώτην τοΰ Δημητρίου καί β) Είρηνίδην
Αντώνιον τοΰ Γρηγορίου, τούς όποιους παρέλαβον, τήν
Ιην πρωινήν ώραν τής 7.12.1944, έκ τών κρατητηρίων
τοΰ Ζ' Άστυνομικοΰ Τμήματος καί, άφοΰ πρώτον τούς
έβασάνισαν κατά τόν σκληρότερον τρόπον, άποκόψαν-
τες τά άνω καί κάτω άκρα αύτών, ερριψαν τούτους, άκο-
λούθως, ζώντας εις τι φρέαρ, κείμενον έξωθι τοΰ συνοι-
κισμοϋ Άνω Τούμπας.
Έκ τών είς όμηρίαν όδηγηθέντων, έξετελέσθησαν όμα-
δικώς έν Αριδαία, τήν 18.2.1945, οί κατωτέρω άναγραφό-
μενοι άνδρες τής Χωροφυλακής: άνθυπομοίραρχος Χατ­
ζής Ιωάννης, τοϋ Τμήματος Μεταγωγών Θεσσαλονίκης,
άνθυπομοίραρχος Μπεζεντάκος Γεώργιος, άνθυπασπι-
στής Άναγνωστόπουλος Γεώργιος καί άνθυπασπιστής
Πολυχρονόπουλος Χρήστος, άπαντες τής Διευθύνσεως
Αστυνομίας.
Ωσαύτως, κατά τούς μήνας Νοέμβριον καί Δεκέμβριον
1944, έφονεύθησαν, διά τήν έθνικήν των δράσιν, έντός τής
πόλεως έξ ένέδρας, καθ’ όδόν ή κατ’ άλλον τρόπον οί:
άνθυπασπιστής Πανταζόπουλος Ιωάννης, τοϋ Σταθμοϋ
Χωροφυλακής Κωνσταντινουπόλεως τήν 23.11.44 καί οί
χωροφύλακες Ζαγκλάρας Αθανάσιος, τοϋ ίδίου Σταθμοϋ,
τήν 23.11.44, Γαλάνης (άγνώστων λοιπών στοιχείων),
Μπουζάνης Σταϋρος τοΰ Γ Άστυνομικοΰ Τμήματος τήν
6.10.44 καί Σκαλίδης Εμμανουήλ, τοΰ Κέντρου Αλλοδα­
πών Θεσσαλονίκης.
Είς. Αθήνας, κατά τόν Δεκέμβριον τοΰ 1944, έφονεύ­
θησαν ό άνθυπομοίραρχος Ψαρρός Γεώργιος, τού Α'
Άστυνομικοΰ Τμήματος, είς τήν οικίαν του, καί ό χωρο­
φύλαξ Δέλλιος Κωνσταντίνος, τοΰ αύτοΰ Άστυνομικοΰ
Τμήματος, παραληφθείς έκ τοϋ Νοσοκομείου ένθα ένο-
σηλεύετο.
Μετά τρίμηνον άπό τής ύπογραφής τής συμφωνίας τής
Βάρκιζας, άπεστάλησαν είς τήν ένταϋθα πόλιν τμήματα
Έθνοφυλακής.
Οί άνδρες τοϋ ΕΛΑΣ, κατόπιν τούτου, άπεχώρησαν
έκ τής πόλεως, άφοΰ προηγουμένως έλεηλάτησαν, έλή-
στευσαν καί ήρήμωσαν άνεξελέγκτως τήν πόλιν. Τά άρ-
χεΐα τών Υπηρεσιών Χωροφυλακής είχον καταστραφή
έν τφ σϋνόλφ των, ή δέ έπίπλωσις τούτων εϊχε λεηλατηθή.
Άπό τής ώς άνω χρονολογίας, ήρχισαν καταφθάνουσαι
μικραί δυνάμεις Χωροφυλακής, προερχόμενοι έξ Αθηνών,
διά τήν έπανασύστασιν καί έπάνδρωσιν τών Ύπηρεσιών
τής Διευθύνσεως.
552
Τήν 3.2.1945, ήρχισε καί πάλιν νά λειτουργή ή Διεύ-
θυνσις Αστυνομίας Θεσσαλονίκης, μέ διευθυντήν τόν
συνταγματάρχην Βασιλάκην Εμμανουήλ, άρχικώς μέν
ύποτυπωδώς, έλλείψει έπαρκοΰς· δυνάμεως, έντός όλίγου
δμως χρόνου, κατόπιν τής ένισχύσεώς της διά τών έπανελ-
θόντων έκ τής όμηρίας άνδρών, ώς καί τών άποκρυβέντων
άλλαχοϋ τοιούτων, κανονικώς δι* δλων τών Υπηρεσι­
ών της.
Κατά τό μεσολαβήσαν χρονικόν διάστημα, άπό τής
άνωτέρω χρονολογίας καί μέχρι τέλους τοϋ έτους 1945,
τό όποιον ώς γνωστόν άπετέλεσε τό προπαρασκευαστικόν
στάδιον τοϋ τρίτου κομμουνιστικού γύρου, καίτοι δέν
έλαβον χώραν δολοφονίαι άστυνομικών όργάνων καί
έθνικοφρόνων πολιτών, έν τούτοις, ό παράνομος μηχανι­
σμός τοϋ Κ. Κ. καί τών έξω τοΰ κόμματος όργανώσεων,
δστις ήτο έντελώς άνέπαφος, έξηκολούθησεν άναπτύσσων
τήν αύτήν σχεδόν, ώς καί πρότερον, δραστηριότητα.
Καίτοι ό κομμουνιστικός στρατός τοϋ ΕΛΑΣ έθεωρεΐτο
άφοπλισθείς καί παραδώσας τόν όπλισμόν του, έν τού-
τοις, είς χεΐρας τούτου καί μελών τοΰ παρανόμου μηχανι-
σμοΰ τοΰ Κομμουνιστικοΰ Κόμματός, έναπέμεινεν όπλι-
σμός εις μεγάλας ποσότητας καί είς τούς συνοικισμούς
έξηκολούθουν νά άκούωνται ριπαί πολυβόλων, ριπτό-
μεναι ύπό κομμουνιστών πρός έκφοβισμόν.
Τό περίφημον κομμουνιστικόν «χωνί» έξηκολούθει νά
άκούεται έκάστην έσπέραν, είς τάς άκραίας συνοικίας,
μεταδίδον κομμουνιστικά συνθήματα.
Παρά ταΰτα κατά τό χρονικόν διάστημα μέχρι τέλους
τοΰ έτους 1945, αί Ύπηρεσίαι τής Διευθύνσεως, χάρις
είς τό ύψηλόν φρόνημα τών άνδρών των καί τάς κατα-
βληθείσας ύπερανθρώπους καί μεθοδικάς ένεργείας των,
έπέτυχον νά έμπνεύσωσιν είς τό κοινό ν τό αίσθημα άσφα­
λείας, είς ίκανοποιητικόν βαθμόν, διά τής συλλήψεως
παντός παρανομοΰντος άτόμου καί τής κατασχέσεως με­
γάλων ποσοτήτων δπλων καί πυρομαχικών. Κυρίως, έπέ-
’ Ανθυπομοίραρχος Γεώργιος Μτιεζεντόκος τοΰ Ίωάννου.
Έγεννηθη τό ετος 1909 έν Πανίτση-Λακωνίας. Έξετελέσθη
ύπό τών κομμουνιστών εις τό χωρίον Έξαπλάτανος - Πέλλης
την 16ην Φεβρουάριον 1945.
τυχόν νά έπισημάνωσι τούς πλοκάμους τοΰ παρανόμου
κομμουνιστικοΰ μηχανισμοΰ, ώστε νά δύνανται, βραδύ­
τερον, νά καταφέρωσι καίρια κατ’ αύτοΰ πλήγματα».
13. Η ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΕ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΕΙΣ ΔΥΉΚΗΝ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝ
'Ως πρός τήν δρασιν τής Διοικήσεως Χωροφυλα­
κής Φλωρίνης, άπό τής άπελευθερώσεως μέχρι 31.
12.1945, μ&ς διαφωτίζει ή κατωτέρω έκθεσις (άποσπα-
σματικώς), τοϋ χρηματίσαντος βραδύτερον διοικη-
τοϋ τής Διοικήσεως Φλωρίνης τότε άντισυνταγμα-
τάρχου Άνδρ. Εύαγγελίου.
«Άπό τών τελευταίων ήμερών τοϋ Σεπτεμβρίου τοΰ
1944, ή άγωνία τοΰ έθνικόφρονος πληθυσμοΰ τοϋ Νομοΰ
Φλωρίνης ένετάθη τά μέγιστα. Ή είς Βουλγαρίαν είσο­
δος τοΰ Ρωσικοΰ Στρατοϋ καί ή άρξαμένη άποχώρησις
τών Γερμανών έκ τής Ελληνικής Πατρίδος, άντί χαρας
καί έλπίδων, έπλήρουν τόν λαόν φόβου καί άπογνώσεως.
Ό έαμοκομμουνισμός διεσάλπιζεν δτι, άπό ήμέρας είς
ήμέραν, άνέμενε τήν προέλασιν τών ρωσικών στρατευμά­
των πρός Θεσσαλονίκην, δχι βέβαια διά τήν άπελευθέρω-
σιν τής Μακεδονίας, άλλά διά τήν παροχήν αύτφ τής εύ-
καιρίας ν’ άπαλλαγή τών άντιπάλων του, σφάζων αύτούς
ώς φασίστας, δργανα τοΰ κατακτητοϋ. Οί βουλγαρίζον-
τες τής κατοχής, έξ άλλου,>έχαιρέτιζον τήν ρωσικήν
προέλασιν, ώς ένίσχυσιν τών έπί τής Μακεδονίας βλέ-
ψέών των, συνενωθέντες δέ πάντες, έαμίζοντες, σνοφΐται,
καί κομιτατζήδες όχρανΐται, παρεσκεύαζον τόν έορτασμόν
τής ύποδοχής τών Ρώσων, οίτινες, κατά τάς προσδοκίας
των, θά έδημιούργουν άμέσως τό αύτόνομον Μακεδονι-
κόν Κράτος.
Ή άγωνία τοϋ νομιμόφρονος λαοϋ περί τής τύχης του
ήτο τόσον μεγάλη, ώστε οί πάντες ούδέν πλέον τής σωτη­
ρίας των έσκέπτοντο. Ή Χωροφυλακή, πιστή είς τά πε­
πρωμένα τής Ελληνικής φυλής, παρέμεινεν άκλόνητος
553
είς τήν θέσιν της, έκτελοΰσα τό πρός τήν Πατρίδα και τά
τέκνα αύτής έθνικόν της καθήκον, προετοιμασμένη ψυ-
χικώς νά ύποστή οίανδήποτε δοκιμασίαν.
Τήν 30ήν Όκτωβρίου 1944, καθ’ ήν άπεχώρησε και τό
τελευταΐον γερμανικόν στρατιωτικόν τμήμα έκ τοΰ Νομοϋ
Φλωρίνης, ή έαμοκρατία έπιβάλλεται πλήρως, τόσον έν
τή πόλει τής Φλωρίνης, δσον καί έν τή περιοχή αύτής.
Ό έαμοκομμουνισμός άσχολεΐται πλέον άπό τής ήμέρας
ταύτης μέ τήν κατάληψιν τόδν Άρχών, μέ συλλήψεις
και έκτελέσεις.
Αί λειτουργοϋσαι μέχρι τής στιγμής έκείνης Ύπηρε-
σίαι τής έδρας τής Διοικήσεως και ή Ύποδιοίκησις Χωρο­
φυλακής Αμυνταίου, μετά τών ύπ’ αύτήν Σταθμών Χωρο­
φυλακής, αντικαθίστανται ύπό τής κομμουνιστικής Πο­
λιτοφυλακής και οί άνδρες αφοπλίζονται καί έν συνεχείς
περιορίζονται. Ένιοι έκ τούτων διέφυγον και έκρύβησαν
είς διαφόρους οίκίας. Ούδείς έκ τών άνδρών έδέχθη νά
προσχωρήση είς τάς τάξεις τής κομμουνιστικής Πολιτο­
φυλακής, παρά τάς έπιμόνους προτροπάς καί πιέσεις.
Έκ τών συλληφθέντων, ύπό τών έαμοκομμουνιστών, άν­
δρών Χωροφυλακής καί κρατουμένων είς τάς φυλακάς
Φλωρίνης, δύο έπίλεκτοι ύπαξιωματικοί τόϋ Τμήματος
Άσφαλείας Φλωρίνης, οί ένωμοτάρχαι Άρχοντίτης Αρι­
στείδης καί Τσομπάνογλου Γεώργιος, όδηγηθέντες έκ τών
φυλακών Φλωρίνης εις τήν περιοχήν Πολυποτάμου έξε­
τελέσθησαν παρ’ αύτών τήν 13.12.1944. Ή ύπόλοιπος δύ-
ναμις τής Διοικήσεως άφέθη έλευθέρα μετά τήν συμφωνίαν
τής Βάρκιζας.
Αί ύπό τάς άνωτέρω έκτεθείσας συνθήκας διαλυθεΐσαι
Ύπηρεσίαι τής Διοικήσεως, έπανασυνεστήθησαν μετά τήν
συμφωνίαν τής Βάρκιζας. Έκτος τών στατικών Υπηρε­
σιών, συνεκροτήθησαν καί τέσσαρα μεταβατικά άποσπά-
σματα, ήτοι άνά §ν είς τάς περιφερείας τών Υποδιοική­
σεων Χωροφυλακής Φλωρίνης, Βεύης, Πρεσπών καί Α­
μυνταίου.
Αί έπικρατοϋσαι τήν περίοδον έκείνην, είς τήν περιφέ­
ρειαν τής Διοικήσεως Χωροφυλακής Φλωρίνης, συνθήκαι
έθνικής καί δημοσίας άσφαλείας, κάθε άλλο παρά εύχά-
ριστοι ήσαν. Υπολείμματα τών σλαβοκομμουνιστικών
συμμοριών, άρνηθέντα νά πειθαρχήσωσιν είς τήν συμφω­
νίαν τής Βάρκιζας, περιεφέροντο ένόπλως είς τήν ύπαι­
θρον, συνεχίζοντα τήν άντεθνικήν και έγκληματικήν των
δράσιν. Διάφοροι έαμοκομμουνιστικαί κλπ. άντεθνικαί
όργανώσεις, έξηκολούθουν καί αδται τό άντεθνικόν των
έργον.
Αί έπανασυσταθεΐσαι Ύπηρεσίαι Χωροφυλακής τής
Διοικήσεως, άπό τής πρώτης στιγμής, έν συνεργασία
μετά τών τμημάτων Εθνοφυλακής, έπεδόθησαν μετά έξαι-
ρετικοϋ ζήλου και έθνικοϋ φανατισμού είς τό βαρύ £ργον
τής έκκαθαρίσεως τής περιοχής έκ τών ύπολειμμάτων
τοϋ σλαβοκομμουνισμοϋ καί τής παραπομπής είς τήν
έλληνικήν δικαιοσύνην δλων έκείνων οΐτινες καθ’ οίον-
δήποτε τρόπον, διαρκούσης τής κατοχής, έστράφησαν
έναντίον τής Ελλάδος καί έγκλημάτισαν είς βάρος τοϋ
νομιμόφρονος έλληνικοϋ πληθυσμοϋ (δοσίλογοι, έαμο-
κομμουνισταί). Έντατικαί έπίσης προσπάθειαι κατεβλή-
θησαν, ύπό τής Χωροφυλακής, πρός άναπτέρωσιν έμπλα-
κέντων είς τά δίκτυα τής σλαβοκομμουνιστικής προπα­
γάνδας, άγραμμάτων καί άφελών κατοίκων τής περιοχής.
Τήν 12ην Όκτωβρίου, τοΰ έτους 1945, δύναμις τοϋ
Σταθμοϋ Χωροφυλακής Ακρίτα ένεργοΰσα έκκαθαριστι-
κάς έπιχειρήσεις είς τήν περιοχήν τοϋ χωρίου, συνεπλά­
κη μέ τμήμα έλασιτών. Κατά τήν συναφθεΐσαν συμπλοκήν
έφονεύθη ό διοικητής τοΰ Σταθμοϋ τούτου, άνθυπασπι-
στής Παναγιωτακόπουλος Γεώργιος.
Τήν 20ήν Ιουλίου 1945, άνδρες τοΰ Σταθμοϋ Χωροφυλα­
κής Λευκώνος - Πρεσπών κατεδίωξαν καί έφόνευσαν, είς
χωρίον Καρυές, σημαίνον στέλεχος τής Σ.Ν.Ο.Φ., δπερ
προσεπάθησε νά διαφυγή τήν σύλληψιν.
Τήν 17ην Ιουνίου 1945, οί χωροφύλακες Λαμπράκης
Λάμπρος τοΰ Δημητρίου καί Πολυζώης Γεώργιος τοΰ
Εύσταθίου, ύπηρετοΰντες άμφότεροι είς τόν Σταθμόν Χω­
ροφυλακής Κάτω Ύδρούσσης- Φλωρίνης καί έπιστρέφον-
τες είς τήν έδραν τοΰ Σταθμοϋ έκ τοΰ χωρίου Σκοπιά,
ένθα είχον μεταβή δι’ έκτέλεσιν ύπηρεσίας, έβλήθησαν
έξ ένέδρας καθ’ όδόν, ύπό ένόπλων σλαβοκομμουνιστών,
καί έφονεύθησαν.
Τήν 7.8.1945 καί περί ώραν 11.30' π.μ., δύναμις έκ 10
άνδρών τοΰ Τμήματος Άσφαλείας Φλωρίνης περιπολοϋ-
σα είς δασώδη περιοχήν, παρά τήν θέσιν «Καλύβια» πε-
ριοχής Φλωρίνης, συνεπλάκη μεθ’ όμάδος έκ 5 ή καί
περισσοτέρων ένόπλων. Λόγφ τής πυκνότητος τοΰ δά­
σους ή συμμορία κατώρθωσε νά διαφύγη, έγκαταλείψασα
είς τόν τόπον τής συμπλοκής είδη όπλισμοϋ καί πυρομα­
χικών.
Τήν 28ην Σεπτεμβρίου 1945 καί περί ώραν 20.00', καθ’
ήν ό φυλακιάρχης Χωροφυλακής Σφήκας, ύπενωμοτάρ­
χης Μπΐνος Νικόλαος, μετά 4 χωροφυλάκων, περιεπόλει
είς τά κράσπεδα τοΰ χωρίου Σφήκα, έπυροβολήθη ύπό
συμμορίας άκαθορίστου άριθμοΰ, άνευ άποτελέσματος. Ή
περίπολος, καταλαβοΰσα θέσεις, ήμύνθη άντιπυροβολή-
σασα, ή δέ συνάφθεΐσα συμπλοκή, διαρκείας 15', έληξεν
άνευ άποτελέσματος. Ή συμμορία αΰτη ήτο άρτίως έξω-
πλισμένη καί ύπερεΐχεν είς άριθμόν τών άνδρών Χωρο­
φυλακής.
Τμήμα τής συμμορίας Ζιάπκα συνεπλάκη, άνευ άποτε­
λέσματος, τήν 16ην Νοεμβρίου 1945, είς περιοχήν Σφή­
κας - Πρεσπών μετά τοΰ μεταβατίκοΰ άποσπάσματος Χω­
ροφυλακής Πρεσπών.
Τήν 24ην καί 28ην Νοεμβρίου 1945, συνεπλάκησαν είς
τήν περιοχήν Άνω Ύδρούσσης, μετά .τοϋ μεταβατίκοΰ
άποσπάσματος, αί ύπό τούς Κωλέντση καί Στάθη δρώσαι
συμμορίαι, άνευ άποτελέσματος.
Τό £τος 1945 κλείει μέ τήν Χωροφυλακήν διεξάγουσαν
άγώνα σκληρόν, είς τόν τομέα τής έμπεδώσεως τής δημο­
σίας άσφαλείας καί τάξεως καί τής ήσυχίας έν τή περιο­
χή της».
Τέλος, ώς πρός τήν δρασιν τής Χωροφυλακής
Κοζάνης, άπό τής άπελευθερώσεως μέχρι τέλους τοΰ
1945, παραθέτομεν άποσπάσματα έκθέσεως τοΰ βρα­
δύτερο ν διοικητοΰ τής Διοικήσεως, άντισυνταγμα-
τάρχου Εύστ. Γούλατη.
554
«Άπό τής 28.10.1944, καθ’ ήν άπεχώρησαν τά γερμανι­
κά στρατεύματα κατοχής, ή Κοζάνη κατελήφθη παρά τών
έαμοκομμουνιστικών όργανώσεων. Αί έπικρατήσασαι ορ­
γανώσεις τοΰ ΕΑΜ - ΕΛΑΣ δ,ιέλυσαν και τάς έν Κοζάνη
Ύπηρεσίας Χωροφυλακής καί ύποκατέστησαν ταύτας δι’
ένόπλων τμημάτων τών άναρχικών των όργανώσεων καί
τής κομμουνιστικής Πολιτοφυλακής, τήν όποίαν έγκατέ-
στησαν και εϊς όλόκληρον τήν περιφέρειαν τής Διοική-
σεως. Ούτω, κατά τήν έκρηξιν τοΰ Δεκεμβριανοΰ κινήμα­
τος, ή ένταϋθα δύναμις Χωροφυλακής δέν εύρίσκετο συγ­
κεντρωμένη εις όργανικά τμήματα, άλλ’ άφωπλισμένοι οί
άνδρες της ήσαν διεσκορπισμένοι, τινές δέ τούτων ή εΐ­
χον συλληφθή πρό τοΰ κινήματος ή έν συνεχεία καί
έκρατοϋντο ώς όμηροι εις στρατόπεδα συγκεντρώσεως
καί όμηρίας. Έκ τών συλληφθέντων έκακοποιήθησαν ό
άνώτερος διοικητής Χωροφυλακής άντισυνταγματάρχης
Γαλέος Αντώνιος, ό ύπενωμοτάρχης Νταϊγιάννης Άν-
δρέας, οί χωροφύλακες Τσιούρας Γεώργιος, Ταϊτσής Α ­
θανάσιος καί πολλοί άλλοι, ών τά όνόματα δέν έξηκριβώ-
θησαν. Παρά τήν άσκηθεΐσαν πίεσιν, τάς κακοποιήσεις
καί τήν τρομοκρατίαν έκ μέρους τών άναρχικών, ούδεις
τών άνδρών έδέχθη νά ένταχθή είς τάς τάξεις τής κομμου­
νιστικής Πολιτοφυλακής. Κατά συνέπειαν, κατά τήν πε­
ρίοδον ταύτην, ούδεμία δρ,ασις έσημειώθη ένταϋθα, έκ
μέρους τών άνδρών Χωροφυλακής. Κατά τήν περίοδον
ταύτην ούδεις άξιωματικός ή όπλίτης Χωροφυλακής έφο-
νέύθη παρά τών κομμουνιστών.
Μετά τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας, άπεστάλησαν έν
Κοζάνη ένοπλα στρατιωτικά τμήματα Έθνοφυλακής, διά
τήν έκκαθάρισιν τής περιοχής ύπό τών ύπολειμμάτων
τών άναρχικών τοΰ ΕΛΑΣ. Οί ένταϋθα ευρισκόμενοι άν­
δρες τής Χωροφυλακής έν διασπορφ άνέλαβον πρωτοβου­
λίαν καί, άνευ ούδεμιδς έπαφής ή διαταγής έκ τοΰ Κέν­
τρου, έγκατεστάθησαν είς τά άστυνομικά καταστήματα
καί έπελήφθησαν τών άστυνομικών των καθηκόντων, συλ-
λαβόντες διαφόρους βεβαρημένους μέ έγκληματικάς πρά­
ξεις καί άποκατέστησαν τήν δημοσίαν τάξιν καί άσφά-
λειαν έν τή πόλει. Έν συνεχείς, συνεργασθέντες μετά τών
στρατιωτικών τμημάτων Έθνοφυλακής καί βοηθούμενοι
παρά τών νομιμοφρόνων κατοίκων, έπεξέτειναν τήν δρδσίν
των καί είς τήν ύπόλοιπον περιφέρειαν τής Διοικήσεώς
καί έξεκαθάρισαν ταύτην άπό τά έγκληματικά στοιχεία
καί προετοίμασαν τήν έγκατάστασιν τών νομίμων τοΰ
Κράτους Άρχών.
Αί διαλυθεΐσαι Ύπηρεσίαι τής Χωροφυλακής Κοζά­
νης, έπανασυνεστήθησαν, μετά πάροδον άρκετοΰ χρονι­
κού διαστήματος άπό τής συμφωνίας τής Βάρκιζας, άκο-
λούθως χωρίς ούδεμία έκ τούτων νά συμπτυχθή έκτοτε
μέχρι τής 31.12.1945.
Κατά τήν έπανασύστασιν τών Ύπηρεσιών Χωροφυλα­
κής, ή δημοσία τάξις καί ασφάλεια δέν εϊχεν άποκαταστα-
θή είσέτι, διότι τά ύπολείμματα τών έλασιτών και κυρίως
οί βαρυνόμενοι μέ έγκληματικάς πράξεις, ώς και οί άντε-
θνικώς δράσαντες σλαβόφωνες τής περιοχής, παρέμει-
ναν είς τάς όρεινάς περιοχάς καί συνέχισαν τήν έγκλημα-
τικήν των δρασιν είς βάρος τών φιλησύχων κατοίκων.
Άμα τή έπανασυστάσει των, αί Ύπηρεσίαι Χωροφυ­
λακής τής Διοικήσεώς, άμέσως, έν συνεργασία μετά τών
ταγμάτων Έθνοφυλακής, έπεδόθησαν είς τήν άποκατάστα-
σιν τής τάξεως, τήν άνεύρεσιν καί συλλογήν τοΰ άποκρυ-
βέντος όπλισμοϋ ύπό τοΰ Κ.Κ.Ε., σύλληψιν τών έγκλη-
ματιών καί συνεργατών τοΰ έχθροϋ, τήν έκκαθάρισιν τής
περιοχής άπό τά ύπολείμματα τών σλαβοκομμουνιστών,
ώς καί είς τήν άναπτέρωσιν τοΰ ήθικοΰ τοΰ νομιμόφρονος
πληθυσμοΰ.
Ούτω, τήν 8.11.1945, είς Μυλοχώριον - Έορδαίας,
όργανα Χωροφυλακής τής έδρας Διοικήσεώς Χωροφυ­
λακής Κοζάνης, έν συνεργασία με τήν Ύποδιοίκησιν Χω­
ροφυλακής Έορδαίας, άνεΰρον άποθήκην όπλισμοϋ τών
έλασιτών, περιέχουσαν 168 τυφέκια, 2 όπλοπολυβόλα, δύο
κιβώτια χειροβομβίδων, έπτά κιβώτια φυσιγγίων, μεγά-
λην ποσότητα δυναμίτιδος καί μέσα διαβιβάσεων.
Κατά τήν διάρκειαν τοΰ έτους 1945, παρ’ άνδρών τοΰ
Σταθμοϋ Χωροφυλακής Βλάστης - Έορδαίας, άνεκαλύφθη,
είς θέσιν Μπουρλέτα Βλάστης, άποθήκη τοΰ ΕΛΑΣ, πε-
ριέχουσα 50 δπλα καί άρκετά πυρομαχικά.
Όμοίως, παρ’ άνδρών τοΰ Σταθμοϋ Χωροφυλακής Πύρ­
γων, κατά τήν διάρκειαν έξερευνήσεων, εις τήν όρεινήν
περιοχήν Βερμίου, άνεκαλύφθησαν τρεις άποθήκαι ό-
πλισμοΰ τοΰ ΕΛΑΣ, περιέχουσαι σεβαστόν άριθμόν δ­
πλων καί πυρομαχικών.
Έπίσης, είς τό χωρίον Πεντάλοφος - Βοΐου, παρ’ άν­
δρών τοΰ Σταθμοϋ Χωροφυλακής άνευρέθη άποθήκη ό-
πλισμοΰ καί πυρομαχικών τών άναρχικών τοΰ ΕΛΑΣ.
Έν συνεργασία μέ έθνικόφρονας πολίτας, τήν 18.8.
1945, είς τήν περιοχήν Έορδαίας, δυνάμεις Χωροφυλακής
συνήψαν συμπλοκήν μέ τήν σλαβοκομμουνιστικήν συμ­
μορίαν τοΰ Παντελή Ρέντη, δράσαντος άντεθνικώς κατά
τήν κατοχήν μετ’ άλλων σλαβοφώνων και κατά τήν συμ­
πλοκήν έφόνευσαν τόν άρχηγόν ταύτης Ρέντην καί διέ­
λυσαν τήν συμμορίαν.
Κατά μήνα Αύγουστον 1945, οί κομμουνισταί ένήργη-
σαν, έξωθι τής κωμοπόλεως Βελβενδοΰ, παράνομον συγ-
κέντρωσιν, είς ήν ώμίλησαν ήγετικά κομμουνιστικά στε­
λέχη κατελθόντα έκ τών Πιερίων όρέων. Τήν συγκέντρω-
σιν ταύτην, δύναμις τής Ύποδιοικήσεως Χωροφυλακής
Σερβίων ένεργήσασα άμέσως, διέλυσε καί συνέλαβεν 60
άτομα, άτινα παρέπεμψεν είς τήν Δικαιοσύνην.
Τήν 13.8.1945, ύπό τής Ύποδιοικήσεως Χωροφυλακής
Σερβίων άνευρέθησαν, είς τήν όρεινήν περιοχήν Μοσχο­
χωρίου, 235 τυφέκια διαφόρων τύπων καί 2 δλμοι, μετ’
άρκετών βλημάτων.
Τήν 9.9.1945, τό μεταβατικό# άπόσπασμα Σερβίων, παρά
τήν θέσιν Παλαιοκαστράκι τοΰ χωρίου, Πολυφύτου - Σερ­
βίων, συνεπλάκη μετά ένόπλων τοΰ ΕΛΑΣ, μέ άποτέλε-
σμα νά συλλάβη δύο έκ τούτων καί νά κατάσχη δύο αύτό­
ματα Στέν.
Τήν 9.9.45, παρ’ όργάνων τοΰ Σταθμοϋ Χωροφυλακής
Πενταλόφου, άνευρέθησαν είς θέσιν «Καραοΰλι» Πεντα-
λόφου 200 βλήματα δλμων.
Τήν 12.9.1945, παρά τοΰ άποσπάσματος Σερβίων άνε­
καλύφθη άποθήκη πυρομαχικών, είς τήν όρεινήν περιο­
χήν. τοΰ χωρίου Πολύφυτον, είς ήν άνευρέθησαν πλήν
τοΰ μή καταμετρηθέντος πολεμικοΰ ύλικοϋ ύπέρ τά 200
555
φορτία, τυφέκια, βαρείς δλμοι, έλαφροί δλμοι, μυδραλ­
λιοβόλα, άντιαρματικά πολυβόλα, χειροβομβίδες, νάρ-
και, είς άσύρματος και δν τηλέφωνον.
Τήν 16.9.1945, παρ’ όργάνων τής Ύποδιοικήσεως Χω­
ροφυλακής Σερβίων άνεκαλύφθησαν 2 όπλοπολυβόλα,
75 τυφέκια, 2 κιβώτια δυναμίτιδος, μεγάλη ποσότης φυ­
σιγγίων και 4 κιβώτια ύγειονομικοϋ ύλικοΟ.
Τήν 1.10.1945, παρά τοΰ μεταβατικού άποσπάσματος
Σερβίων άνευρέθησαν, είς τήν άγροτικήν περιοχήν Σερ­
βίων, τριάκοντα σιδηρά κιβώτια πλήρη βλημάτων αντιαε­
ροπορικού πυροβολικοί) τών 4,7", γερμανικής προελεύ-
σεως, είς άρίστην κατάστασιν.
Τήν 12.10.1945, τό μεταβατικόν άπόσπασμα Σερβίων
άνεΰρεν, είς τήν περιοχήν Πολυμύλου, εν όπλοπολυβό-
βόλον, 13 τυφέκια, 7 χειροβομβίδας καί μεγάλη ν ποσότητα
φυσιγγίων, άτινα είχον άποκρύψει οί άναρχικοί τοϋ ΕΛΑΣ.
Τήν 27.10.1945, άνευρέθησαν παρά τοΰ Σταθμοϋ Χω­
ροφυλακής Πενταλόφου, 17 τηλέφωνα και 4 μεταλλάκται
τηλεφώνων, τρεις όπτικοί τηλέγραφοι καί είς ήλιογρά-
φος, 50 τυφέκια, 4 αύτόματα, 15 ξιφολόγχαι, 2.000 φυ­
σίγγια, 10 χειροβομβίδες, 5 κιβώτια φαρμακευτικοϋ ύλι-
κοΰ πλήρη καί εν έμπρηστικόν βλήμα πυροβολικοϋ.
Τήν 30.10.1945, άνευρέθησαν, παρ’ όργάνων τοϋ Στα­
θμοϋ Χωροφυλακής Τσοτυλίου, είς Άνθοχώριον (Τσα-
κνοχώριον), εξ άντιαρματικά ταχυβόλα, 80 κιβώτια πλήρη
ταινιών πολυβόλου, 24.000 φυσίγγια, 2 σάκκοι καψυλίων
δυναμίτιδος, 4 κιβώτια δυναμίτιδος καί 1 κιβώτιο ν πλή­
ρες ναρκών.
Τήν 8.11.1945, άνευρέθησαν, παρά τοϋ Σταθμοϋ .Χωρο­
φυλακής Νεαπόλεως, δξωθι τοΰ χωρίου Τραπεζίτσα 2700
φυσίγγια..
Τήν 9.11.1945, άνευρέθησαν, παρά τοΰ μεταβατίκοΰ
άποσπάσματος Έορδαίας, είς τό χωρίον Μυλοχώρι 153
τυφέκια, δν όπλοπολυβόλον καί 6.000 φυσίγγια.
Τήν 13.11.1945, άνευρέθησαν, παρ’ όργάνων τοΰ Στα­
θμοϋ Χωροφυλακής Αύγερινοΰ, είς τήν άγροτικήν περιο­
χήν τοϋ χωρίθυ: 10 τυφέκια.
Τήν 27.11.1945, παρ’ όργάνων τοΰ Σταθμοϋ Χωροφυ­
λακής Σιατίστης, παρά τήν γέφυραν ’Αλιάκμονος, άνευ­
ρέθη δν άντιαρματικόν πυροβόλον.
Τήν 22.12.1945, ύπό τοΰ Σταθμοϋ Χωροφυλακής καλο-
χωρίόυ-Βοΐου άνευρέθησαν είς τήν άγροτικήν περιο­
χήν τοΰ χωρίου Λούβρη 27 αύτόματα Στέν, 120 γεμιστή­
ρες αύτών καί 6.000 φυσίγγια.
Όμοίως παρ’ όργάνων τών Υπηρεσιών τής Διοικήσεως,
άπό τής έπανασυστάσεώς των μέχρι 31.12.1945, κατεσχέ­
θησαν εις χεΐρας κομμουνιστών καί έλασιτών: 1. Είκο-
σιπέντε πιστόλια διαφόρων τόπων, 2. Εκατόν δέκα τυ­
φέκια διαφόρων τύπων, 3. Εξήκοντα χειροβομβίδες, 4.
Εκατόν δέκα βλήματα δλμων, 5. Έπτά όπλοπολυβόλα καί
20 άνταλλακτικαί κάνναι, 6. Όκτώ αύτόματα, 7. Δέκα
πέντε βλήματα πυροβολικοϋ, 8. Πεντήκοντα κιλά δυνα­
μίτιδος, 9. Δύο σκοπευτικά μηχανήματα πυροβολικοϋ,
10. Είκοσι όκτώ χιλιάδες φυσίγγια διαφόρων τύπων.
Όμοίως, συνελήφθησαν σοβαρός άριθμός στελεχών
καί έγκληματιών τοΰ ΕΛΑΣ, ώς καί άρκετός άριθμός σλα-
βοφώνων, οί όποιοι κατά τήν κατοχήν, συνειργάσθησαν
μετά τής βουλγαρικής προπαγάνδας, διά τήν προσάρτη-
σιν τής Μακεδονίας είς τήν Βουλγαρίαν».
Αξιοσημείωτος είναι ή παρά τά Αλβανικά σύνο­
ρα συμπλοκή δυνάμεως Χωροφυλακής, ύπό τόν τότε
άνθυπομοίραρχον (ήδη Αρχηγόν Χωροφυλακής)
Χρίστον Καραβίτην, πρός τό συμμοριακόν συγκρό­
τημα τοϋ Άρη Βελουχιώτη, έπιχειροϋντος νά διέλ-
θη είς Αλβανίαν. Ιδού, ή, άπό 20ής Μαΐου 1945,
σχετική εκθεσις τής Άνωτέρας Διοικήσεως Χωρο­
φυλακής Δυτικής Μακεδονίας πρός τό Ύπουργεΐον
Εσωτερικών:
«Περί λαβούσης χώραν συμπλοκής
μετά συμμορίας Άρη Βελουχιώτη»
«Τήν 24ην Απριλίου 1945, ό προσωρινώς άναλαβών
τήν διοίκησίν τοΰ Άστυνομικοΰ Τμήματος Καστοριάς,
άνθυπομοίραρχος Καραβίτης Χρίστος, άνήκων είς τήν
δύναμιν τοΰ 150οΰ Τάγματος, πληροφορηθείς έκ τοΰ χω­
ρίου Μεσοποταμία, ενθα είχε μεταβή δι’ ύπηρεσίαν, δτι,
είς τό χωρίον Καλή Βρύση, παρά τά άλβανικά σύνορα,
εύρίσκετο ό Άρης Βελουχιώτης, μετά τής συμμορίας του,
άπέχων έκεΐθεν περί τάς έπτά ώρας πεζή, ειδοποίησε τόν
έν Καστοριά έδρεύοντα 3ον Λόχον τοΰ 151ου Τάγματος
Εθνοφυλακής, ΐνα άπό κοινοϋ τεθώσιν είς καταδίωξιν
αύτοΰ. Πράγματι ό διοικητής τοΰ Λόχου τούτου, μετά
δυνάμεως 73 στρατιωτών καί 50 άποικιακών στρατευμά­
των, ύπό Άγγλον άξιωματικόν, κατέφθασαν έν Μεσο­
ποταμία καί άμέσως μετά τοΰ άνθυπομοιράρχου καί δυ­
νάμεως Χωροφυλακής έκινήθησαν πρός συνάντησιν τής
συμμορίας. Περί ώραν 4ην πρωινήν τής έπομένης, κατό­
πιν έπιπόνου πορείας δφθασαν είς τόν πρός δν δρον καί
διετάχθησαν τά τμήματα, άτινα έχωρίσθησαν είς άναλό-
γους όμάδας, νά καταλάβωσι τάς προσδιορισθείσας θέ­
σεις, άναμένοντες τήν διέλευσιν έκεΐθεν τής συμμορίας,
ήτις έσκόπευε νά διέλθη τά σύνορα μεταβαίνουσα είς
Αλβανίαν. Έ ν τμήμα δμως, βαδίζον κατά μέτωπον τοΰ
άνωτέρω χωρίου Καλή Βρύση, δπου διενυκτέρευον οί
συμμορΐται, έγένετο άντιληπτόν ύπό τοΰ σκοποΰ τής συμ­
μορίας καί πυροβοληθέν ύπό τούτου, περί ώραν 04.30',
ήνάγκασεν άπαντα τά τμήματα νά άνοίξωσι πυρά, παρά
τήν κεκανονισμένην ώραν, ήτις είχεν όρισθή ή 6 πρωινή,
πρός εύχερεστέραν παρακολούθησιν τής δλης έπιχειρή­
σεως καί τών άποτελεσμάτων^ύτής. Περί τήν 4.45' ώραν,
έκ τής θέσεως τήν όποίαν είχε Καταλάβει ό άνωτέρω άνθυ­
πομοίραρχος, μετά δυνάμεως Χωροφυλακής, μολονότι
άκόμη έπεκράτει σκότος, διεκρίθησαν σκιαί άνθρώπων
καί ζώων, διερχομένων έκ τής κάτωθεν αύτών πρός Α λ ­
βανίαν διερχομένης όδοΰ, όπότε ό άνθυπομοίραρχος ού­
τος διέταξε τούς: 1) Ένωμοτάρχην Λιακόπουλον Νικό­
λαον, 2) Χωροφύλακα Τσάλιον Κων. καί 3) Χωροφύλακα
Γεωργακόπουλον Βασίλειον καί ενα λοχίαν ώπλισμένον
δι’ αύτομάτου δπλου καί κατέλαβον θέσιν πλησιέστερον
τής διερχομένης έκεΐθεν όδοΰ, όπόθεν βαλλόμενοι οί
συμμορΐται, δέν θά ήδύναντο νά διέλθωσιν, έκ παραλλή­
λου δέ ούτος μετά τής ύπολοίπου δυνάμεως ελαβε τοιαύ-
556
την θέσιν ώστε, άφ’ ένός μέν νά έπιτηρή και τά δύο τμή­
ματα και κατευθύνη τήν δρασίν των καί άφ’ έτέρου νά
έπιτεθή έκ πλαγίων κατά τών συμμοριτών. Μετά τούς
πρώτους πυροβολισμούς τά δπλα τών 1) Ένωμοτάρχου
Λιακοπούλου Νικ., 2) Χωροφύλακος Τσάλιου Κων. καί
τό όπλοπολυβόλον τού λοχίου, επαθον έμπλοκήν καί
κατέστησαν άχρηστα, έν τούτοις, μόνον μέ τό δπλον τοΟ
Χωροφύλακος Γεωργακοπούλου Βασ. καί τή βοηθείςι
καί τών πλαγίων βολών τοϋ έτέρου τμήματος, κατώρθω­
σαν δχι μόνον νά παρεμποδίσουν τήν περαιτέρω διέλευ-
σιν πρός Αλβανίαν τών συμμοριτών, άλλά καί νά άναγ-
κάσωσι τούτους νά έγκαταλείψωσιν έπί τόπου τρία όπλο­
πολυβόλα Στέν, άπαν τό πολεμικόν ύλικόν, δύο άνταλ-
λακτικάς κάννας όπλοπολυβόλου, τόν ρουχισμόν καί τά
τρόφιμα, άτινα εφερον μεθ’ έαυτών, κυριευθέντα ύπό τής
όμάδος τοϋ ώς εΐρηται άνθυπομοιράρχου, άναγκασθέντες
οί συμμορΐται νά έπανέλθωσιν έντός τοϋ χωρίου, μεθ’
ένός τραυματίου διαφυγόντος τήν σύλληψιν. Έν συνε­
χείςι ή άνωτέρω όμάς όπλισθεΐσα μέ τά κυριευθέντα δπλα
καί διαμοιρασθεΐσα είς δύο, διετάχθησαν οί μέν νά έπι-
τηρώσι τό άλβανικόν έδαφος, όπόθεν έβάλλοντο ύπό Αλ­
βανών άνταρτών καί ύπήρχε κίνδυνος έπιθέσεως έκ τών
νώτων, οί δέ νά έπιτηρώσι τόν πρός τό χωρίον τομέα,
πρός παρεμπόδισιν διαφυγής τών συμμοριτών έκ τοϋ
τομέως τής δράσεως τής όμάδος των. Αποτέλεσμα τής
ένεργείας ταύτης ύπήρξεν ή παρεμπόδισις τών Αλβανών
άνταρτών νά πλησιάσωσι, περιορισθέντων νά βάλωσι
μόνον έξ άποστάσεως άφ’ ένός καί άφ’ έτέρου ή άποτε-
λεσματική άναχαίτισις τμήματος τών συμμοριτών, άπο-
πειραθέντος νά διαφύγη έκεΐθεν, φονευθέντος μάλιστα
ένός συμμορίτου όνόματι Τσάφου Εμμανουήλ τοΰ Δη­
μητρίου, ύπό ψευδώνυμον Αθηναίος, γεννηθέντος έν Μ.
Άσίςι καί κατοικοϋντος έν Άθήναις, έτών 40, έργάτου
κομμουνιστοϋ άπό τάς άρχάς τοΰ Ιουνίου 1942, άφ’ ής
ύπηρέτει είς τόν ΕΛΑΣ, στρατολογηθείς ύπό τούτου τοϋ
Άρη Βελουχιώτη. Ό άνωτέρω ψυχορραγών, έξεταζόμε-
νος, άνέφερεν δτι ό Άρης Βελουχιώτης, ήγούμενος συμ­
μορίας έκ 45 μελών, εύρίσκετο είς τό χωρίον Καλή Βρύση
καί εύθύς ώς ήρξατο ή μάχη έδωσε σημεΐον συναντήσεως
τό χωρίον Σλήμητσα καί δτι σκοπός τοϋ άγώνος τοΰ νέου
ΕΛΑΣ, δπως ώνόμασε ό Άρης Βελαχιώτης τό σύνολον
τών συμμοριτών του, είναι ή όλοκλήρωσις τοΰ ύπό τοΰ
κομμουνιστικοΰ κόμματος, άναληφθέντος άγώνος, δηλαδή
«ή πλήρης άπόδοσις τών λαϊκών έλευθεριών». Τέλος, ό
άνωτέρω, άποθνήσκων κατέθεσεν δτι ό Άρης Βελουχιώ­
της, έπιθυμών τήν συνεργασίαν μετά τών Αλβανών άν­
ταρτών, άπέστειλε τήν προηγουμένην είς Αλβανίαν δύο
συμμορίτας του πρός συνεννόησιν σχετικώς. Έν γένει,
έκ τής έπιχειρήσεως ταύτης, προέκυψαν τά έξής γενικά
άποτελέσματα: Έκτός τοΰ φονευθέντος ύπό τής άνωτέρω
όμάδος, έτραυματίσθησαν πέντε συμμορΐται καί μία γυνή,
έκ τών άκολουθουσών τήν συμμορίαν δύο γυναικών ώς νο­
σοκόμοι καί συνελήφθησαν 1) ό συμμορίτης Τζήκας Νικ.
τοΰ Ίωάννου ή καπετάν Βελής, τιτλοφορούμενος ό άνθυ­
πολοχαγός τοϋ νέου ΕΛΑΣ, 2) Καραμπινδς Νικόλαος,
3) Κύρου Κυριάκος καί 4) Νούλας Σταϋρος, κάτοικοι
άπαντες Καλής Βρύσης, οίτινες έβοήθησαν τούς άνωτέ­
ρω συμμορίτας διά τών ζώων των. Ό συλληφθείς συμ­
μορίτης Τζήκας Νικόλαος, έξεταζόμενος, έπεβεβαίωσε
τά ύπό τοΰ φονευθέντος Τσάφου Εμμανουήλ κατατε-
θέντα».
Είς τάς περιοχάς τών λοιπών Διοικήσεων Χωρο­
φυλακής Μακεδονίας, (Καστοριάς, Βεροίας, Πιε­
ρίας, Εδέσσης, Χαλκιδικής, Κιλκίς), ή κατάστασις
έξειλίχθη κατά παρεμφερή τρόπον. Μετά τήν άπο-
χώρησιν τών Γερμανών, συνεστήθησαν πολιτοφυ-
λακαί τοϋ ΕΑΜ, είς τάς όποίας δέν έδέχθησαν νά
μετάσχουν τά παραμείναντα έπί τόπου ύπολείμματα,
τών έπί κατοχής πενιχρών δυνάμεων τής Χωροφυ­
λακής. Έκ τούτων, άλλοι άνδρες κατέφυγον είς Θεσ­
σαλονίκην ή Αθήνας, άλλοι προσεχώρησαν είς
έθνικάς άνταρτικάς όμάδας καί άλλοι, ίδίως οί έκ
τοΰ αύτοΰ τόπου καταγόμενοι, άπέβαλον τήν στο­
λήν καί έκρύπτοντο είς τά χωρία των. Οί εύρεθέντες
δμως έπί τόπου άνδρες τής Χωροφυλακής, έχρησί-
μευσαν άνυπολογίστως είς τήν, άπό τοΰ Απριλίου
1945, καταφθάνουσαν Εθνοφυλακή ν καί τήν άκο-
λουθήσασαν Χωροφυλακήν, διότι αύτοί, γνωρίζον-
τες καλώς τήν έπιτόπιον κατάστασιν, διεφώτισαν τά
δργανα άποκαταστάσεως τής τάξεως, περί προσώ­
πων καί πραγμάτων.
Ή κατάστασις, είς τήν Κεντρικήν καί Δυτική ν
Μακεδονίαν, ήτο πράγματι λίαν πολύπλοκος. Βουλ-
γαρόφρονες καί Ρουμανίζοντες, ένισχυόμενοι ύπό
τών Γερμανών καί τών Βουλγάρων, διά τής τρομο­
κρατίας καί τής έπιδαψιλεύσεως ύλικών παροχών,
εϊχον πειθαναγκάσει έγχωρίους, νά ταχθοΰν μέ τό
μέρος των καί νά στρέφονται έναντίον τής Ελληνι­
κής κυριαρχίας.
"Ηδη, μισούμενοι υπό τών έθνικοφρόνφν πολι­
τών καί καταγεγραμμένοι, ύπό τών έναπομεινάντων
όργάνών Χωροφυλακής, φοβούμενοι δέ τήν τιμω­
ρίαν των, εϊχον, μετά τήν άποχώρησιν τών Γερμα­
νών, ταχθή παρά τό πλευρόν τών έλασιτικών συμ­
μοριών, πολλοί μάλιστα έξ αύτών μετεΐχον είς τάς
συσταθείσας έαμικάς διοικήσεις τών πόλεων καί
χωρίων. "Οταν κατέφθασεν ή Εθνοφυλακή, έπανα-
συνιστώσα διά νομιμοφρόνων στοιχείων τά συμ­
βούλια τών Δήμων καί Κοινοτήτων, άποδιώξασα
έξ αύτών τούς έαμίτας, κομμουνισταί, βουλγαρίζον-
τες, ρουμανίζοντες καί άλλοι έκτεθειμένοι εις άντε-
θνικάς ένεργείας ή έξήλθον εις τήν ύπαιθρον, όμοΰ
μετά τών έλασιτικών συμμοριών ή έχρησίμευον κρυ­
φίως εις αύτάς, ώς τροφοδόται καί καταδόται.
"Οταν, άπό τοΰ Απριλίου 1945, κατέφθασαν δυνά­
μεις τής Χωροφυλακής, έπανασυνιστώσαι τάς Διοι­
κήσεις, Υποδιοικήσεις, Τμήματα καί Σταθμούς, ήρ-
χισεν, έν συνεργασία μετά τής Έθνοφυλακής καί τών
ΜΑΥ, έν συνεχείςι δέ καί τών σταλεισών Στρατιω­
τικών Μονάδων, ή απηνής καταδίωξις τών κακο­
ποιών καί άντεθνικών στοιχείων. Οί άντεθνικώς δρά-
σαντες συνελαμβάνοντο καί έφυλακίζοντο, οί δέ μα­
χητικοί κομμουνισταί καί κακοποιοί, δσοι διέφευ-
557
Μοίραρχος Παναγιώτης Αειβαδίτης τοΰ Άνδρέοο, έκ Κιά-
του- Κορινθίας. Έσφαγιάσθη έν Μεταλλικφ- Κιλκίς υπο των
κομμουνιστών τήν 4ην Νοεμβρίου 1944.
γον τήν σύλληψιν, κατέφευγον είς τά δρη, συγκρο-
τοϋντες συμμορίας. Ούτως, ή επικρατούσα, μετά τήν
άποχώρησιν τών Γερμανών, χαώδης κατάστασις, έ-
βελτιοϋτο και άποκαθίστατο τάξις και άσφάλεια είς
τάς πόλεις. ’Αλλά, τήν ύπαιθρον έλυμαίνοντο άκόμη
αί έλασιτικαί δυνάμεις, αί όποΐαι, εχουσαι άποκρύ-
ψει μεγάλας ποσότητας δπλων καί πυρομαχικών, κατά
τό πλεΐστον παραδοθέντων εις αύτούς ύπό τών Γερ­
μανών καί τών Βουλγάρων, ώργάνωνον άπό τούδε
τήν άντίστασιν τοϋ συμμοριτοπολέμου. Είς τήν περι­
φέρειαν τοϋ Κιλκίς, κατά Νοέμβριον 1944, τά έλα-
σιτικά τάγματα εΐχον καταλάβει, κατόπιν μάχης, τήν
πόλιν καί όλόκληρον τήν περιοχήν τοϋ Νομοϋ καί,
έκ τών αίχμαλωτισθέντων άνδρών τής Χωροφυλακής,
εΐχον έκτελέσει τόν μοίραρχον Λειβαδίτην και άλ­
λους άξιωματικούς καί όπλίτας. Έχρειάσθησαν νέαι
σκληραί μάχαι τής Έθνοφυλακής καί δυνάμεων τής
Χωροφυλακής, διά νά άνακαταληφθή ή πόλις καί ό
Νομός Κιλκίς.
Όταν άνασυνεστήθησαν τά Αστυνομικά Τμήματα
καί οί Σταθμοί, άνά τήν Κεντρική ν καί Δυτική ν Μα­
κεδονίαν, ήρχισε συστηματική καταδίωξις τών έλα-
σιτικών συμμοριών. Αληθείς μάχαι έλαβον χώραν,
ιδίως είς τάς περιοχάς Φλωρίνης, Πιερίας καί Χαλ­
κιδικής, δπου κατά μέγιστον μέρος αί συμμορίαι
έξωντώθησαν ή διελύθησαν. Ή Χωροφυλακή, έπε-
δόθη καί είς τήν άνακάλυψιν δπλων, τά όποϊα, κατά
παραβίασιν τής συμφωνίας τής Βάρκιζας, τό ΕΛΑΣ
εΐχεν άποκρύψει. Κατόπιν επιτηδείων έρευνών καί
χρησιμοποιήσεως καταδοτών, έντός τών τάξεων τών
έλασιτών, ή Χωροφυλακή έπέτυχε νά άνακαλύψη,
είς πολλάς περιοχάς τής Μακεδονίας καί Ιδίως είς
Πιερίαν, έκατοντάδας κιβωτίων βλημάτων πυροβολι­
κού, ταινιών μυδραλλίων, βλημάτων άντιαεροπορι-
κών πυροβόλων, φυσιγγίων, περιστρόφων, βλημάτων
δλμων, ναρκών, χειροβομβίδων, φωτοβολίδων καί
παντός άλλου πολεμικού ύλικοϋ. Είς τήν περιοχήν
Ζήτουλα Κασσανδρείας άνευρέθη, έπίσης, μεγάλη ά­
ποθήκη δπλων. Είς τήν περιφέρειαν Γαλατίστης τής
Χαλκιδικής άνευρέθη, έντός κρύπτης, άποθήκη δ­
πλων, όπλοπολυβόλων καί τυφεκίων, άκόμη καί εν
βαρύ πυροβόλον. Σχεδόν πάντα ταϋτα προήρχοντο έκ
τών παραδοθέντων είς τούς έλασίτας έφοδίων ύπό τοϋ
γερμανικού στρατοϋ.
Ούτω, χάρις είς τήν κεραυνοβόλον καί έντονον δρα-
σιν τής Χωροφυλακής, ή Μακεδονία ταχέως άπηλ-
λάγη άπό τήν έπιβουλήν τών Βουλγάρων καί τών άλ­
λων αύτονομιστών καί άποκατεστάθη ή έθνική κυ­
ριαρχία. Βαθμηδόν, διά τής συντριβής ή τής έκδιώ-
ξεως τών έλασιτικών συμμοριών καί τής έξοντώσεως
ή συλλήψεως τών κακοποιών στοιχείων τών πόλεων,
οί κάτοικοι τής Μακεδονίας, οί όποιοι τόσα εΐχον
ύποστή ύπό τής τριπλής κατοχής Γερμανών, Ιτα­
λών καί Βουλγάρων καί τής άντεθνικής δράσεως τοΰ
αύτονομισμοϋ, έπα νεύρο ν τήν γαλήνην έντός τών
κόλπων τής Έλληνικής των πατρίδος.
14. ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΤΑΞΕΩΣ
ΕΙΣ ΗΠΕΙΡΟΝ ΚΑΙ ΣΤΕΡΕΑΝ ΕΛΛΑΔΑ
Είς τήν Ηπειρον, ή έγκαθίδρυσις τών Ελληνικών
Αρχών υπήρξεν όμαλωτέρα. Έν πρώτοις, οί Αλ­
βανοί πράκτορες καί οί ρουμανίζοντες αύτονομισταί,
τού λεγομένου «Πριγκιπάτου τής Πίνδου», εΐχον
ήδη έξασθενίσει καί άποσυντεθή μετά τήν άπομά-
κρυνσιν τών Ιταλών, οί όποιοι τούς ένίσχυον σκαν-
δαλωδώς. Κατά τήν τελευταίαν περίοδον τής κατο­
χής, μολονότι εΐχον στραφή πρός τούς Γερμανούς
διά νά ευρουν ύπδστηρικτάς, ή δρασίς των εϊχεν
έκφυλισθή καί οί περισσότεροι έξ έκείνων, τούς ό­
558
ποιους εΐχον προσελκύσει έναντίον της Ελληνικής
κυριαρχίας, τούς είχον έγκαταλείψει. Ευθύς ώς άπε-
χώρησαν αί δυνάμεις τών Γερμανών, οί περισσότε­
ρον έκτεθειμένοι, φοβούμενοι τήν έκδίκησιν τοΰ έθνι-
κόφρονος πληθυσμού, διέφυγον πρός Αλβανίαν, έν
φ οί λοιποί προσεποιουντο τούς μετανοημένους και
φιλησύχους πολίτας. Δεύτερος λόγος ήτο, ή είς τήν
"Ηπειρον παρουσία τών έθνικών άνταρτικών σωμά­
των τοΰ ΕΔΕΣ, τών όποίων ό άρχηγός Ζέρβας, εύ-
θύς μετά τήν άποχώρησιν τών Γερμανών, είσήλθεν
είς τά Ιωάννινα. Αί έαμοελασιτικαί συμμορίαι, στρέ­
φουν τήν προσπάθειάν των είς τήν άντιμετώπισιν
τών δυνάμεων τοϋ ΕΔΕΣ, καί ένοχλοϋν όλιγώτερον
τάς πόλεις, είς δέ τήν ύπαιθρον προσπαθοΰν νά παρα­
πλανήσουν και νά προσελκύσουν τόν πληθυσμόν.
Ση μειωτέο ν, δτι είς τά σώματα τοϋ ΕΔΕΣ είχον
προσχωρήσει πολλοί άξιωματικοί και όπλΐται τής
Χωροφυλακής, άπό τάς Ύπηρεσίας τής Μακεδονίας
καί τής Θεσσαλίας, κατά δέ τήν τελευταίαν περίοδον
σχεδόν πάντες οί εύρεθέντες είς τήν “Ηπειρον.
Είς δσας περιοχάς τής Ηπείρου, μετά τήν άποχώ-
ρησιν τών Γερμανών, έπεκράτησαν τά σώματα τοΰ
Ζέρβα, οί είς αύτά άξιωματικοί και όπλΐται τής Χω­
ροφυλακής άνελάμβανον τήν άποκατάστασιν τής τά­
ξεως καί τήν ασφάλειαν τοΰ πληθυσμού. "Οταν δέ αί
δυνάμεις τοΰ ΕΔΕΣ, κατά διαταγήν τής Κυβερνήσεως
καί μέ τήν βοήθειαν τοΰ 11 Τάγματος Χωροφυλακής,
διεπεραιώθησαν είς Κέρκυραν, οί πλεΐστοι, τών άλ­
λοτε είς νΗπειρον ύπηρετούντων άνδρών τής Χωρο­
φυλακής, παρέμειναν πρός ένίσχυσιν τοΰ έργου τής
Εθνοφυλακής.
Περί τά τέλη Απριλίου, κατέφθασαν είς νΗπειρον.
τά πρώτα κλιμάκια Χωροφυλακής, τά όποια παρέ-
λαβον έκ τής Εθνοφυλακής τάς άστυνομικάς υπηρε­
σίας. Έντός βραχυτάτου χρόνου, διά τής άποστολής
καί νέων δυνάμεων, έπηνδρώθησαν αί Διοικήσεις
Ίωαννίνων, Θεσπρωτίας, Πρεβέζης καί Άρτης καί
άνασυνεστήθησαν τά Αστυνομικά Τμήματα καί οί
Σταθμοί. ’Αποσπάσματα τής Χωροφυλακής κατε-
δίωξαν τάς έλασιτικάς συμμορίας, είς δέ τάς πόλεις
συνέλαβον έκατοντάδας προσώπων, τά όποια ένεί-
χοντο είς διαπραχθέντα εγκλήματα ή άντεθνικάς έ­
νεργείας. "Αλλα έξ αύτών έξετόπισαν καί άλλα έφυ-
λάκισαν, ούτως ώστε οί πληθυσμοί άνέκτησαν τήν
έμπιστοσύνη ν των είς τήν εθνική ν κυριαρχίαν καί τήν
έπιβολήν τοΰ κράτους τοΰ Νόμου. Πάντως, άνά τήν
ύπαιθρον, ύπό τόν μανδύαν τοΰ Αγροτικού Κόμμα­
τος τής Ελλάδος εδρα δράστη ρίως ό κομμουνισμός,
όργανώνων ταραχώδεις συγκεντρώσεις καί παρα­
σκευάζω ν τήν τρομοκρατίαν. Τά συγκροτηθέντα άπο-
σπάσματα Χωροφυλακής διεξήγαγον σκληράς μά­
χας, κατά τών έαμοελασιτικών συμμοριών. Ή έναπο-
Γυναίκες τής Πορσογιάννης υποδέχονται τους πρώτους χωροφύλακας εόθύς μετά τήν άπελευθέρωσιν τόν Ιούνιον τοΰ Ετους 1945.
559
Οί άφιχθέντες εις ΠυρσογιάννηνΗπείρου άνδρες τής Χω­
ροφυλακής δ ΐ έπάνδρωσιν τοΰ έκεΐ Σταθμοϋ Χωροφυλακής
τόν Ιούνιον τοϋ έτους 1945, Αμέσως μετά τήν άποκατάστα-
σιν τών νομίμων Άρχών τοϋ Κράτους.
μένουσα Χωροφυλακή εδωσε μάχας, κυρίως είς τήν
περιοχήν τής "Αρτης, κατά τά τέλη τοϋ 1944, πρό
τής άφίξεως ισχυρών δυνάμεων Εθνοφυλακής καί
Χωροφυλακής. Ύπέστη βαρείας άπωλείας, φονευ­
θέντος καί τοϋ ταγματάρχου Άντ. Μίκροβα, έξη-
ναγκάσθη δέ τότε νά καταφύγη είς Πρέβεζαν καί
έκεΐθεν είς Κέρκυραν. Άλλ’ δταν έπανήλθε, τρεις
μήνας βραδύτερον, μέ τήν βοήθειαν καί τών δυνά­
μεων τής Έθνοφυλακής έξεκαθάρισε τήν περιοχήν.
Κατέσχε πολλά δπλα, άποκρυπτόμενα ύπό τών κομ­
μουνιστών, καί είς τήν περιφέρειαν τής Χρυσορρά-
χης άνεκάλυψεν άποθήκας μέ σημαντικάς ποσότη­
τας δπλων καί πυρομαχικών.
Είς τήν Θεσσαλίαν, δπου οί κομμουνισταί εϊχον
έπικρατήσει πλήρως μετά τήν άποχώρησιν τών Γερ-
μανών, οί μή προλαβόντες νά διαφύγουν άξιωματικοί
καί όπλΐται τής Χωροφυλακής ήχμαλωτίσθησαν,
κατά τό πλεΐστον δέ άντηλλάγησαν είς τήν Λάρι­
σαν μέ κρατουμένους ύπό τών Άγγλων έλασίτας.
Ή έγκαθίδρυσις τών Ελληνικών Άρχών, ύπό τών
δυνάμεων τής Εθνοφυλακής καί τής Χωροφυλακής,
αί όποΐαι ήρχισαν νά καταφθάνουν άπό τοΰ τέλους
Μαρτίου 1945, έγένετο μάλλον όμαλώς διότι, αί συμ-
μορίαι, μή εύρίσκουσαι έδαφος πρόσφορονπρός δρδ-
σιν, εϊχον τραπή πρός τάς γύρωθεν όρεινάς περιο-
χάς ή διελύθησαν. Ή παγίωσις τής τάξεως ύπήρξεν
άμεσος καί άνευ πολλών δυσχερειών, αί δέ λαβοΰσαι
χώραν μικροσυμπλοκαί άπέβαινον πάντοτε είς βά­
ρος τών έλασιτών. Τά δργανα τής Χωροφυλακής
έπεδόθησαν μετά ζήλου είς τήν σύλληψιν τών κομ­
μουνιστών, οί όποιοι εϊχον άποδεδειγμένως διαπρά-
ξει έγκλήματα, περισυνέλεξε δέ έκ τούτων καί εκλει-
σεν εις τάς φυλακάς άνω τών τριών χιλιάδων. Τοϋτο,
έδωσεν άφορμήν, άπό τών μέσων τοΰ 1945, είς τάς
έαμικάς όργανώσεις νά όργανώσουν ταραχώδη συλ­
λαλητήρια διασαλεύοντα τήν τάξιν, μέ τό πρόσχημα
δτι δέν έτηρήθησαν οί δροι τής συμφωνίας τής Βάρ­
κιζας περί σεβασμοΰ τών πολιτικών φρονημάτων.
Είς όλόκληρον τήν Στερεάν Ελλάδα, συμπεριλαμ­
βανομένων καί αύτών τών περιχώρων τής πρωτευού­
σης, έκυριάρχει σχεδόν έξ όλοκλήρου τό ΕΑΜ, τό
όποιον ήσκει τήν διοίκησιν διά τής τρομοκρατίας
καί τών λαϊκών έπιτροπών. Ή Χωροφυλακή ή εϊχε
προσχωρήσει είς τάς όμάδας Ζέρβα ή διαφύγει πρός
τάς Αθήνας, οί δέ εύρεθέντες άνδρες έπί τόπου εϊχον
άφοπλισθή καί όδηγηθή αιχμάλωτοι είς τά δρη.
Είς περιοχάς τής Βοιωτίας, μέχρι Θηβών, κατέ-
φθασαν τό πρώτον άγγλικαί μονάδες, αί όποΐαι άπε-
δίωξαν ή ήχμαλώτισαν τούς έλασίτας. Άπό τοΰ Α ­
πριλίου 1945, δτε κατέφθασαν άλληλοδιαδόχως τά
Τάγματα 150, 174 καί 300 τής Έθνοφυλακής, έκκα-
θαρίζοντα τήν Βοιωτίαν καί Αιτωλοακαρνανίαν άπό
τά έλασιτικά στοιχεία, αί δυνάμεις τής Χωροφυλα-
κής ήρχισαν νά έπανδρώνούν τάς Διοικήσεις, τά
Τμήματα καί τούς Σταθμούς, πρός άνασύστασιν τών
άστυνομικών Υπηρεσιών. Αί συμμορίαι διελύθησαν,
πλήν τών όρεινών περιοχών, δπου έστάλησαν μετα­
βατικά άποσπάσματα. Πολλαί έκατοντάδες κομμου­
νιστών, κατηγορουμένων δι’ έγκληματικάς πράξεις,
συνελήφθησαν καί ποφεπέμφθησαν είς τήν Δικαιο­
σύνην. Οί πληθυσμοί τής Στερεας Ελλάδος, κατά
τήν μεταβατική ν αύτήν περίοδον, μεταξύ κατοχής
καί συμμοριτοπολέμου, άνέπνευσαν χάρις είς τήν
δρδσιν τής Χωροφυλακής πρός άποκατάστασιν τής
τάξεως. Ιδιαιτέρως, ή Χωροφυλακή συμπεριεφέρθη
μετ’ αύστηρότητος κατά τών διωχθέντων καί συλ-
ληφθέντων ήγετικών στοιχείων τοΰ ΕΑΜ τής περι-
φερείας Άγρινίου, διότι ταΰτα ύπέγραψαν συμφω­
νίαν «έπί λόγψ τιμής» δτι θά παραμείνη μεικτή διοί-
κησις μέχρις άφίξεως έκπροσώπων τής έθνικής Κυ­
βερνήσεως τής Έλευθέρας Ελλάδος «χωρίς νά θι-
560
γή ή τιμή, ή ζωή, ή περιουσία και ή άτομική έλευ- νων πολιτών και τούς άξιωματικούς τής Χωροφυλα-
θερία ούδενός», όλίγας δέ ήμέρας βραδύτερον, παρα- κής, τούς όποιους, όδηγήσαντες είς τά όρη, ύπέ-
σπονδήσαντες, συνέλαβον έκατοντάδας έθνικοφρό- βαλλον είς άνεκδιήγητα μαρτύρια.
15. ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΤΗΣ ΤΑΞΕΩΣ
ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΝ
Περισσότερον πάσης άλλης περιφερείας τής Ε λ­
λάδος, ή Πελοπόννησος εύρέθη έν πλήρει αναστα­
τώσει μετά τήν άπελευθέρωσιν. Τό Β' Άρχηγεΐον
Χωροφυλακής, δπερ ήδρευεν είς τήν Τρίπολιν, διε-
λύθη αύτομάτως. Έκ τών Ταγμάτων Άσφαλείας, τό
ύπό τόν συνταγματάρχην Παπαδόγκωναν, άφοπλι-
σθέν, άλλά δυνηθέν μέ κάποιαν τάξιν ύπό τήν έπί-
βλεψιν τών Άγγλων νά διαπεραιωθή είς Σπέτσας,
μετεφέρθη έκεΐθεν είς Αθήνας, έπανοπλισθέν κατά
τά Δεκεμβριανά, πρός συμμετοχήν εις τήν καταστο­
λήν τής έαμικής στάσεως. Τό εις Πάτρας έδρεΰον,
ύπό τόν συνταγματάρχην Κουρκουλάκον, παρέμεινε
μέχρι μεταφοράς τών άνδρών άφωπλισμένων, τό αύτό
δέ έγένετο και διά τά διάφορα άλλα Τμήματα Άσφα­
λείας, τά δρώντα είς άλλας περιοχάς, ίδίως τής Λα­
κωνίας, έν φ άλλα, ώς έν Μεσσηνία και Ηλεία,
έξωντώθησαν ύπό τών-κομμουνιστών. Αί δυνάμεις
τής Χωροφυλακής, δσαι δέν έπρόλαβον νά διαφύγουν
πρός τήν πρωτεύουσαν, έσφαγιάσθησαν ή έσύρθησαν
ώς αιχμάλωτοι είς όρεινάς περιοχάς. Τά δπλα και τά
πυρομαχικά, συμπεριλαμβανομένων καί πολυβόλων
καί τινων πυροβόλων, έκλείοντο συνήθως είς άποθή-
κας, κατόπιν συμφωνίας του ΕΑΜ μετά τών Άγγλων
και τού κλιμακίου τής Κυβερνήσεως, άλλά σχεδόν
κατά κανόνα αί συμφωνίαι αύταί παρεβιάζοντο ύπό
τοΰ ΕΑΜ, τό όποιον έλάμβανε τά δπλα αύτά ύπό τήν
κατοχήν του. Γενικώς, άπό τής άποχωρήσεως τών
Γερμανών μέχρι τοΰ Μαρτίου 1945, έπεκράτει είς
τήν Πελοπόννησον πλήρης έαμοκρατία. Τότε ήρχι-
σαν νά καταφθάνουν τμήματα τοΰ 11ου Τάγματος Χω­
ροφυλακής και τάγματα Εθνοφυλακή ςτά όποια, μετά
τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας άνακατελάμβανον τάς
πόλεις και έθετον ύπό τήν κατοχήν των τόν άνευρι-
σκόμενον οπλισμόν τοΰ ΕΑΜ, κατεδίωκον δέ τάς μή
διαλυθείσας συμμορίας τής ύπαίθρου.
Ήδη, άπό τών μέσων Ίανουαρίου 1945, τμήματα
Στρατού και Χωροφυλακής ένήργησαν έπίθεσιν πρός
άνακατάληψιν τοΰ Ναυπλίου. Συνήφθησαν μάχαι
κατά τάς όποίας έφονεύθησαν πολλοί κομμουνισταί.
Έφονεύθησαν, έπίσης, εις άνθυπασπιστής τής Χωρο­
φυλακής καί εις ένωμοτάρχης, έτραυματίσθησαν δέ
εις ύπομοίραρχος, είς ένωμοτάρχης, εϊς ύπενωμοτάρ­
χης καί τρεις χωροφύλακες.
Άπό τών μέσων Απριλίου 1945, δυνάμεις Χωρο­
φυλακής διασκορπίζονται άνά τήν Πελοπόννησον,
πρός άνασύστασιν τών Διοικήσεων, Υποδιοικήσεων
καί Άστυνομικών Τμημάτων τών πόλεων, βαθμηδόν
δέ καί τών Σταθμών Χωροφυλακής τής ύπαίθρου. Ή
Άνωτέρα Διοίκησις Χωροφυλακής Πελοποννήσου
έπαναρχίζει τήν λειτουργίαν της, άπό τής 23 Απρι­
λίου, είς τήν Τρίπολιν. Συνιστώνται μεταβατικά άπο-
σπάσματα Χωροφυλακής, τά όποια καταδιώκουν τά
ύπολείμματα τών έλασιτικών συμμοριών καί τά πολυ­
πληθή κακοποιά στοιχεία άνά τήν ύπαιθρον. Ανα­
καλύπτουν, έπίσης, καί προβαίνουν είς κατάσχεσιν
μεγάλων ποσοτήτων κρυπτομένων δπλων. Εις τινας
όρεινάς περιοχάς, δπου έχουν καταφύγει πολυμελείς
συμμορίαι έναντίον τών όποίων εϊχον σταλή δυνά­
μεις Χωροφυλακής ένισχυόμεναι καί ύπό έπιτοπίως
συνιστωμένης καί έξ έθνικοφρόνων πολιτών Έθνο­
φυλακής, συνήπτοντο μάχαι. Είς τάς συμμορίας αύ­
τάς, συνήθως, κατέφευγον πάντες οί ένεχόμενοι δι*
άπεχθή έγκλήματα καί πολλάκις όμαδικάς σφαγάς
κομμουνισταί, τούς όποιους κατεδίωκεν ή Χωρο­
φυλακή .
Ή κατάστασις ήτο Ιδιαιτέρως έκρυθμος είς τήν
Λακωνίαν, δπου οί, άπό τοΰ Όκτωβρίου 1944 μέχρι
τοΰ Μαρτίου 1945, κυριαρχήσαντες κομμουνισταί,
έκδικούμενοι τήν άπηνή καταδίωξιν των κατά τήν
τελευταίαν περίοδον τής κατοχής ύπό τών Ταγμά­
των Άσφαλείας καί τών έθνικών όμάδων τών όποίων
οί άνδρες κατά τό πλεΐστον ήσαν Λάκωνες, ήδη
προέβαινον είς θηριωδίας άντεκδικήσεως. Μετά τήν
έγκατάστασιν δυνάμεων Έθνοφυλακής καί Χωρο­
φυλακής, αί έαμικαί συμμορίαι συνέχιζον τήν έξόν-
τωσιν έθνικόφρονος πληθρσμοΰ καί τήν έρήμωσιν
τής ύπαίθρου, καταλαμβάνοντες δέ αίφνιδιαστικώς
κώμας καί χωρία προέβαινον είς τά χείριστα τών
έγκλημάτων. Τόν Μάϊον 1945, συνεστήθη ή έθνική
όργάνωσις Ε.Α.Ο.Κ. ή όποια, μέ όμάδας ένόπλων
ύπό τήν ήγεσίαν τοΰ λοχαγοϋ Παναγιώτου Κατσα-
ρέα, ένισχυομένων καί ύπό τής Χωροφυλακής, κατε­
δίωκεν άνά τήν ύπαιθρον τάς κομμουνιστικάς συμ­
μορίας. Ό λοχαγός Κατσαρέας έμπεσών είς ένέ-
δραν έδολοφονήθη, οί δέ άνδρες του προέβησαν είς
τρομεράν άντεκδίκησιν, καταλαβόντες τάς φυλακάς
Γυθείου, όπόθεν παρέλαβον τούς έγκλειστους κομ-
μουνιστάς, τούς οποίους έφόνευσαν όμαδικώς δη­
μοσία- Ή Κυβέρνησις θορυβηθεΐσα άπέστειλε νέας
δυνάμεις Χωροφυλακής, αί όποΐαι, διά τών συγκρο-
τηθέντων μεταβατικών άποσπασμάτων, άποκατέστη-
σε τήν τάξιν.
561
Παραθέτομεν κατωτέρω τμήμα έκθέσεως, άναφε-
ρόμενον είς τήν Αρκαδίαν, κατά τήν περίοδον ταύ­
την, τοΟ μετέπειτα Διοικητοΰ Διοικήσεως Χωροφυ­
λακής Αρκαδίας ταγματάρχου Καρυώτη:
«Τό πρώτον ένοπλον τμήμα, δπερ άπεστάλη μετά τήν
συμφωνίαν τής Βάρκιζας είς Αρκαδίαν, ήτο τό Ιΐον
Τάγμα Χωροφυλακής. Τοϋτο εφθασεν είς Τρίπολιν τόν
Μάρτιον 1945 καί άμέσως, έν συνεχείς, άνεπτύχθη είς
όλόκληρον τήν Αρκαδίαν, άσχοληθέν μέ τήν περισυλλο­
γήν τοϋ κεκρυμμένου ύπό τοϋ ΕΛΑΣ όπλισμοϋ καί τήν
άποκατάστασιν τής άσφαλείας καί τάξεως.
Ή ύποδοχή, ής τό Τάγμα τοϋτο έτυχεν έν Τριπόλει, έκ
μέρους τοϋ πληθυσμοϋ, ύπήρξεν άφάνταστος, διότι κατε-
λύετο πλέον ή στυγνοτέρα τυραννία, ήτις είχε ποτέ έπΐ-
βληθή.
Τό έν λόγφ Τάγμα, έξωπλισμένον μέ σύγχρονον όπλι-
σμόν, διέθετε τεραστίαν δύναμιν πυρός καί ήτο είς θέσιν
νά άντιμετωπίση καί τακτικόν έτι στρατόν καί ούχί μόνον
μεμονωμένους ένόπλους.
'Ως έκ τούτου, έπέτυχε άπό τήν πρώτην ήμέραν νά έπι-
βληθή, νά καταρρακώση τό ήθικόν τών κομμουνιστών,
οί όποιοι διετήρουν άθίκτους δλας τάς ποικιλωνύμους
όργανώσεις των, καί νά άναπτερώση τό φρόνημα καί τό
θάρρος τών έθνικοφρόνων, οΐτινες τοσαϋτα είχον ύποστή
άπό τήν κομμουνιστικήν μαφίαν.
Κατόπιν πείσμονος άγώνος, κατά τήν διάρκειαν τοϋ ο­
ποίου έλαβον χώραν στάσεις, άντιστάσεις καί μικροσυμ-
πλοκαί μετ’ ένόπλων είσέτι, κατώρθωσε, τό έν λόγφ Τά­
γμα, ένισχυόμενον καί ύπό τών πολιτών, νά άποκαλύψη
κρύπτας δπλων καί πυρομαχικών καί νά άποκαταστήση
τό κράτος τοϋ Νόμου είς τούς πλείστους τών κατφκημέ-
νων τόπων.
Είς συμπλοκήν γενομένην τήν 1.4.1945, είς Καλύβια
Πρασίνου, μετ’ ένόπλων έλασιτών, έφονεύθη είς έκ τού­
των. Είς έτέραν, είς Περιβόλια Μεγαλοπόλεως, φονεύεται
έτερος έλασίτης ένοπλος.
Έκ παραλλήλου, κατέγινεν είς τήν άνεύρεσιν καί κατά-
σχεσιν διαρπαγείσης περιουσίας τοϋ Δημοσίου καί τών
πολιτών καί κατήρτισε πληθώραν δικογραφιών, έναντίον
διαφόρων έγκληματιών οΐτινες έκυκλοφόρουν άκαταδίω-
κτοι ειρωνευόμενοι τά θύματά των.
Ή παρασχεθεΐσα ένίσχυσις, είς τάς λοιπάς Δημοσίας
Άρχάς, ύπήρξεν άρκούντως μεγάλη. Τό Τάγμα τοϋτο
άποκατέστησε τό αίσθημα άσφαλείας μεταξύ τών πολι­
τών καί έπαγίωσε τήν τάξιν είς όλόκληρον τόν Νομόν.
Τήν 23.4.1945, έπανιδρύθη έν Τριπόλει ή Άνωτέρα
Διοίκησις Χωροφυλακής Πελοποννήσου, ήτις είχεν ώς
άντικειμενικόν σκοπόν νά προπαρασκευάση τήν έπανεγ-
κατάστασιν τών Υπηρεσιών Χωροφυλακής. Ή, διά τήν
έπάνδρωσιν τών Υπηρεσιών τής Διοικήσεως Χωροφυλα­
κής Αρκαδίας, δύναμις, έφθασεν είς Τρίπολιν τήν 7.5.
1945. Άπό τής έπομένης ήρξαντο λειτουργοϋσαι αί έξής
Ύπηρεσίαι: α) Διοίκησις Χωροφυλακής Αρκαδίας, β)
Ύποδιοίκησις Χωροφυλακής Τριπόλεως, γ) Α' Άστυνο-
μικόν Τμήμα Τριπόλεως, δ) Β' Άστυνομικόν Τμήμα Τρι­
πόλεως.
Έπειδή ή έντολή τηρήσεως τής τάξεως καί άσφαλείας,
είχεν άνατεθή δυνάμει τοΰ Α.Ν. 215/1945 είς τήν Εθνοφυ­
λακή ν, ήτις άκόμη δέν είχεν άποκαταστήσει ταύτας πλή­
ρως, δέν έκρίθη σκόπιμος ή άνάπτυξις καί άλλων Υπηρε­
σιών Χωροφυλακής κατά τόν μήνα Μάΐον.
Άπό τοϋ έπομένου μηνός, ήρξατο ή προοδευτική προώ-
θησις τών άνδρών Χωροφυλακής είς τάς έδρας των, διά
τήν έγκατάστασιν καί ένημέρωσίν των, έπί τών άπασχο-
λούντων τήν περιφέρειάν των θεμάτων τάξεως καί άσφα­
λείας. Ούτως, άπό τοϋ μηνός Ιουνίου, έπανιδρύονται βα­
θμηδόν αί Ύπηρεσίαι Υποδιοικήσεων καί Σταθμών. Μέ­
χρι τής 15.9.1945, δέν είχον έπανιδρυθή,έλλείψει δυνάμεως,
είμή μόνον δέκα Σταθμοί Χωροφυλακής, κυρίως άπομε-
μονωμένοι. Κατά τό χρονικό ν τοϋτο διάστημα, αί Ύπηρε-
σίαι τής Διοικήσεως, παρ’ δτι δέν ήσαν έπιφορτισμέναι
μέ τήν άσφάλειαν, δέν άπεμπόλησαν τά καθή κοντά των,
τά άπορρέοντα άπό τήν γενικήν άποστολήν τής Αστυνο­
μίας. Έπεδόθησαν είς τά καθήκοντά των μέ άφάνταστον
πείσμα καί ζέσιν, διότι αί άπαιτήσεις καί αί άνάγκαι ήσαν
τεράστιαι. Ανακρίσεις διενεργοϋνται είς εύρεΐαν κλίμακα,
διά τήν διαλεύκανσιν τών κατά τήν κατοχήν διαπραχθέν-
των πάσης φύσεως έγκλημάτων. Μέτρα λαμβάνονται, διά
τήν περιστολήν τών άντιποίνων καί δλλων άντεκδική-
σεων. Οί έκ τών φυλακών δραπετεύσαντες περισυλλέγον-
ται καί συλλαμβάνονται άλλοι καταδιωκόμενοι. Διεξάγεται
συστηματικός έλεγχος, πρός έπαναπατρισμόν δλων έκεί-
νων οΐτινες παρέμεινον είς τήν περιφέρειαν τής Διοική-
σεως ύπό διάφορα προσχήματα, καί συλλαμβάνονται οί
στρατιωτικοί έκεΐνοι, τών στρατευμάτων κατοχής, οΐτινες
δέν ήκολούθησαν ταϋτα κατά τήν ύποχώρησίν των.
Πέρισυλλέγεται μετά προσοχής ή διαρπαγεΐσα περιου­
σία τοϋ Δημοσίου καί καταβάλλεται προσπάθεια άνευρέ­
σεως τών άφαιρεθέντων, κατά τό Δεκεμβριανόν κίνημα,
πάσης φύσεως περιουσιακών στοιχείων τών πολιτών.
Συντελεσθείσης τής προωθήσεως τής Χωροφυλακής,
είς όλόκληρον τήν ύπαιθρον χώραν, ή Κυβέρνησις άπεφά-
σισεν δπως, άπό τοϋ μεσονυκτίου τής 15-16 Σεπτεμβρίου
1945, ή εύθύνη τής τάξεως καί άσφαλείας, είς άπασαν τήν
Χώραν άναληφθή καί αδθις άπό τά Σώματα Άσφαλείας,
ώς καί πρότερον.
Κατόπιν τούτου, έπεταχύνθη ή έπανίδρυσις καί τών
ύπολοίπων δέκα Σταθμών καί ένισχύθησαν καί αί δλλαι
Ύπηρεσίαι διά τής μετατάξεως έθνοφυλάκων είς τήν Χω­
ροφυλακήν. ,·
Έκ γενομένων, τότε, δηλώσεων τοϋ ύπουργοΰ Στρα­
τιωτικών προκύπτει δτι ή Εθνοφυλακή «άποκατέστησε
τήν τάξιν καί άσφάλειαν είς τάς πόλεις, άπεμάκρυνεν έξ
αύτών τά άτακτα στοιχεία καί έξησφάλισε τήν έλευθερίαν
τών συγκοινωνιών».
Έκ τών δηλώσεων τούτων έξάγεται δτι ή άσφάλεια είς
τήν ύπαιθρον δέν εύρίσκετο είς καλόν σημεΐον, διότι
έκεΐ δέν είχε συντελεσθή πλήρως ή έκκαθάρισις άπό τά
άναρχικά στοιχεία.
Καί πράγματι, δέν είχε γίνει έκκαθάρισις. Είς τήν περι­
φέρειαν τής Διοικήσεως, καί δή είς τά όρεινά συγκροτή-
ματα-Πάρνωνος καί Μαινάλου, παρέμεινον πάνοπλοι δε­
κάδες όλόκληροι τέως βαθμοφόρων καί όπλιτών τοΰ
562
ΕΛΑΣ, οί όποϊοι, δσον και έάν τότε δέν διετάρασσον τήν
άσφάλειαν, δέν ήσαν διατεθειμένοι νά παραδώσουν τά
δπλα και νά έπανέλθουν είς τήν νομιμότητα. Περί τό τέ­
λος Σεπτεμβρίου 1945, οί ένοπλοι ούτοι ύπολογίζονται
είς 30 είς τόν Πάρνωνα καί 10 είς τό Μαίναλο ν.
Διά τήν πλήρη άποκατάστασιν τής άσφαλείας, παρ’ δ­
λην τήν λειψανδρίαν, κατεβλήθησαν σοβαραί προσπά-
θειαι, πλήν, δέν έπετεύχθη ή όλοσχερής έκκαθάρισις τών
έστιών τούτων, διότι άκόμη οί κομμουνισταί έπηρέαζον
τούς έγκαταλελειμμένους όρεινούς πληθυσμούς καί, οϋτω,
οί άνδρες τής Χωροφυλακής δέν εϋρισκον πρόσφορο ν
έδαφος.
Πρός άποτελεσματικωτέραν άντιμετώπισιν τής κατα­
στάσεως, ή Διοίκησις άποφασίζει τήν συγκρότησιν δύο
μεταβατικών άποσπασμάτων είς Πάρνωνα, ήτοι: Ένός
ύπό ένωμοτάρχην καί δύναμιν δέκα χωροφυλάκων τήν
17.11.45 καί έτέρου ύπό ύπενωμοτάρχην καί δύναμιν ό-
κτώ χωροφυλάκων τήν 7.12,45. Καί μετά ταϋτα ή κατά-
στασις δέν βελτιοϋται.
Τήν 9.12,45, τό μεταβατικόν άπόσπασμα Παλαιοχωρίου
ένεργών διά τήν σύλληψιν τών έν τφ χωρίφ Άγιος Βασί­
λειος κρυπτομένων ένόπλων έλασιτών καί καθ’ ήν στιγμήν
ένήργει τήν καταδίωξιν φευγόντων, έδέχθη πυρά έκ μέ­
ρους τών έν λόγφ ένόπλων καί τήν έπίθεσίν δλων τών κα­
τοίκων, μέ έπί κεφαλής τόν ίερέα, άναγκασθέν νά παραι-
τηθή τοϋ σκοποϋ του πρό τής δημιουργηθείσης καταστά­
σεως. Ή έν λόγφ έπίθεσις ύπήρξεν ή πρώτη σύγκρουσις
μετά τών κομμουνιστών άπό τής έπανιδρύσεως τών Υπη­
ρεσιών τής Διοικήσεως.
Μόλον τοϋτο δμως, αί προσπάθειαι συνεχίζονται μέ
άμείωτον ένδιαφέρον καί δέν είναι εύκαταφρόνητα τά
έπιτευχθέντα άποτελέσματα είς κατάσχεσιν δπλων καί
σύλληψιν έγκληματιών».
16. Η ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΕΙΣ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΕΙΣ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗΝ ΚΑΙ ΤΑΣ ΛΟΙΠΑΣ ΝΗΣΟΥΣ
Είς τήν Εύβοιαν καί τάς νήσους τοϋ Ίονίου καί
τοϋ Αιγαίου, ή άποκατά<ίΫασις τής νομίμου τάξεως
καί ή έγκαθίδρυσις κρατικών Άρχών, διεξήχθη μετά
σχετικής όμαλότητος. Αί δρώσαι είς τάς περιφερείας
αύτάς έλασιτικαί συμμορίαι, μετά τήν συντριβήν τής
Δεκεμβριανής στάσεως άπομονωθεΐσαι έκ τοϋ κέν­
τρου καί μή διαθέτουσαι έπαρκή έφόδια, διελύθησαν,
άί δέ παραμείνασαι ένοπλοι όμάδες, κατόπιν μικρο-
συμπλοκών άποσυνετέθησαν ύπό δυνάμεων Έθνο­
φυλακής καί Χωροφυλακής. Ή έπανασύστασις τών
Διοικήσεων, *Υποδιοικήσεων καί Τμημάτων Χωρο­
φυλακής, ήρχισεν άπό τοΰ Μαρτίου 1945 (εις τινας
περιοχάς εϊχον παραμείνει έπί τόπου) καί έπερα-
τώθη συντόμως, πρός πλήρη δέ άποκατάστασιν τής
τάξεως κατεδιώχθησαν άμειλίκτως τά έγκληματικά
στοιχεία.
Περισσότερον περίπλοκος ήτο ή κατάστασις είς
τήν Κρήτην, δπου, κατά τήν διάρκειαν τής κατοχής,
εϊχε διεξαχθή σκληρός άγών μεταξύ έθνικών καί
έαμικών όμάδων, ή δέ Χωροφυλακή, ώς έξετέθη ήδη,
εϊχε λάβει λίαν ένεργόν μέρος είς τήν καταπολέμη-
σιν τοϋ κομμουνισμού καί τήν περιστολήν τών έγ-
κληματικών πράξεων τών έλασιτικών συμμοριών.
Έξ άλλου, ή £κτασις τής νήσου καί ή ύπαρξις έκτε-
ταμένων όρεινών περιοχών διηυκόλυνε τήν έν δρά­
σει διατήρησιν άνταρτικών έλασιτικών όμάδων. Έν
άπό τά πρώτα αιτήματα τοΰ ΕΑΜ, διά τήν ύποσχο-
μένην καί ούδέποτε τηρηθεΐσαν συμφωνίαν συνδιαλ­
λαγής, ήτο ή έκ Κρήτης άπομάκρυνσις τής Χωρο­
φυλακής, τήν όποίαν κατεσυκοφάντει ώς συνεργα-
σθεΐσαν μετά τοΰ έχθροϋ καί ώς δργανον τοΰ φασι­
σμού. Αί έθνικαί άνταρτικαί όμάδες άντιστάσεως
Κρήτης άντέδρασαν έντόνως καί άπηύθυναν, πρός
τόν άναλαβόντα καθήκοντα στρατιωτικού καί πο­
λιτικού διοικητοϋ Κρήτης στρατηγόν Νικ. Παπα-
δάκην, έγγράφους διαμαρτυρίας, τάς όποίας παρα-
θέτομεν ώς έξαιρετικοϋ ένδιαφέροντος, διότι όμι-
λοϋν περί τής έν γένει, κατά τήν περίοδον αύτήν,
δράσεως τής Χωροφυλακής.
Ηράκλειον 15 Νοεμβρίου 1944
ΑΡΧΗΓΟΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ
1. Εμμανουήλ Μπαντουβας, στρατιωτικός διοικητής
Ύπαίθρου, 2, Γεώργιος Πετρακογιώργης, φρούραρχος Η ­
ρακλείου, 3. Νικόλαος Πλεύρης, συνταγματάρχης, άρχη­
γός Ένόπλων Δυνάμεων Ηρακλείου -Λασιθίου, 4. Ιωάν­
νης Μπαντουβδς, 5. Νικόλαος Μπαντουβας, 6. Μιχαήλ
Ξυλούρης καί 7. Μενέλαος Ξυλούρης, άρχηγοί άνταρτι­
κών σωμάτων.
Πρός
Τόν ’Αξιότιμον Κύριον Στρατιφτικόν
καί Πολιτικόν Διοικητήν Κρήτης,
στρατηγόν Παπαδάκην Νικόλαον
«Λαμβάνομεν τήν τιμήν ν’ άναφέρωμεν ύμΐν τά κάτωθι,
σχετικώς μέ τήν Χωροφυλακήν Κρήτης, άφορμήν λαμβά-
νοντες έκ τών πληροφοριών περί λήψεως κυβερνητικού
μέτρου διά τήν διάλυσίν ή άντικατάστασιν τοϋ Σώματος
Χωροφυλακής.
Ή διάλυσις ή άντικατάστασις τοϋ Σώματος τής Χωροφυ­
λακής, έν Κρήτη, θά είναι ούχί έπωφελής διά τήν έξυπη-
ρέτησιν τής ήσυχίας τοϋ τόπου, άλλά καί τοϋ συμφέροντος
τοϋ "Εθνους. Ήμεΐς, οίτινες έζήσαμεν τόν άγώνα κατά
563
τοΰ κατακτητοϋ έπί τριετίαν, ύπό τήν πλέον σκληράν
καί τραγικήν μορφήν του, είς τόν δρόμον τοϋ άγώνός μας
αύτοϋ πάντοτε ή Χωροφυλακή έν τφ συνόλφ της έδωκε
πρός ήμδς χεΐραν βοήθειας, άψηφοΰσα καί ώς Υπηρεσία,
άλλά καί ώς άτομα ένεργοϋντα, τούς βαρυτέρους και σκλη-
ροτέρους κινδύνους οδς διέτρεχε. Δέν πρέπει νά παρί-
δωμεν καί τούς κατ’ έξοχή ν ήρωικούς άγώνας, οδς διε-
ξήγαγε κατά τάς πολεμικάς έν Κρήτη έπιχειρήσεις τοϋ
1941, άγωνισθεΐσα, έν πολλοΐς μόνη μέχρις έσχάτων,
προσενεγκοϋσα πολυάριθμα μέλη της θύματα είς τούς
άγώνας έκείνους, άλλά δέν έπαυσε νά προσφέρη θύματα
άξιωματικών καί όπλιτών της καθ’ άπασαν τήν περίοδον
τής γερμανοϊταλικής κατοχής, είς τρόπον ώστε, έν άναλο-
γίςι πρός τά λοιπά ένοπλα τμήματα κατ’ άμφοτέρας τάς ώς
άνω περιόδους, τά θύματά της νά είναι δυσαναλόγους πολύ
πλειότερα.
Ήμεΐς, ώς δυνάμενοι, έν προκειμένφ, νά έχωμεν τήν
πλέον άκριβή άντίληψιν τής καταστάσεως, δίδομεν τήν
διαβεβαίωσιν πρός Υμάς δτι, ό άγών άντιστάσεως κατά
τοϋ έχθροϋ έν Κρήτη, έάν έστερεϊτο τής συμβολής τής
Χωροφυλακής έφ’ όλοκλήρου τής Νήσου, θά καθίστατο
ετι περισσότερον προβληματικός, έάν δέν κατεπνίγετο
όλοσχερώς.
Τοιοϋτον ήτο τό ήθικόν καί έθνικόν φρόνημα τών άν­
δρών τής Χωροφυλακής, ώστε πλεΐστοι, ώς άτομα έπί
κεφαλής συγκεκροτημένων Ύπηρεσιών, έζήτησαν νά
προσέλθουν καί συμπολεμήσουν μαζύ μας είς τά δρη, πλήν
δμως ήμεΐς συνεστήσαμεν είς αύτούς, δπως, έφ’ δσον δέν
καταδιώκονται ύπό τών κατακτητών, νά παραμένουν είς
τάς θέσεις των, διότι έκεΐθεν προσέφερον πολυτιμωτέρας
ύπηρεσίας είς τόν Έθνικόν άγώνα. Θά άπετέλει άγνωμο-
σύνην πρωτάκουστον καί Ιστορική ν παρέκβασιν άσυγχώ-
ρητον, έάν ήμεΐς σήμερον, ώς άγωνισταί άλλά καί ώς κοι­
νωνία, άπέμπολούσαμε τήν τεραστίαν συμβολήν τής Χω­
ροφυλακής τής Κρήτης είς τόν άπελευθερωτικόν άγώνα
καί άντί ένισχύσεώς της, άπό πάσης πλευράς, υίοθετοϋμεν
τήν διάλυσιν της ή άντικατάστασίν της, ήτις θά συνεπή-
γετο τήν άνάθεσιν τής διαχειρίσεως τής δημοσίας τάξεως
καί άσφαλείας, δι* ήν σήμερον πάντα άγωνιζόμεθα, είς
πρόσωπα μή δεδοκιμασμένα, άπειρα ή ίσως καί μή έμφο-
ρούμενα ύπό τών ύψηλών Ιδανικών τής Πατρίδος μας.
Όθεν, παρακαλοϋμεν ύμάς δπως, λαμβάνοντες ύπ’ δ-
ψιν τάς διαβεβαιώσεις μας, ώς άτόμων, Ύπηρεσιών, άλλά
καί ώς έθνικών όργανώσεων, ών τήν συμβολήν είς τόν
άπελευθερωτικόν άγώνα ύμεΐς γνωρίζετε,
Προβήτε έσπευσμένως είς ένεργείας πρός τό Ύπουργεΐ-
ον Εσωτερικών καί έν γένει πρός τήν Κυβέρνησιν, μέ
σκοπόν τήν διατήρησιν τής Χωροφυλακής έν Κρήτη,
ή όποία, έπαναλαμβάνομεν, δγραψεν είς τήν νήσον μας
μέ τό αίμα της τάς ώραιοτέρας σελίδας τής Ιστορίας τοϋ
παρόντος άγώνος, καί ή όποία διατηρουμένη θά συνεχίση
εργαζόμενη πρός τό καλόν καί τό συμφέρον τής Πατρίδος.
Έάν δέ τινάς τών άνδρών τής Χωροφυλακής, βεβαίως
έλαχίστους, βαρύνουν άντεθνικαί πράξεις, τούτους ήδη
έχομεν είς τάς φυλακάς, τή πρωτοβουλία αύτών τούτων
τών άνδρών τής Χωροφυλακής, πρώτων έγερθέντων έναν­
τίον των.
Τάς άνωτέρω άπόψεις, θέλομεν νά βεβαιώσωμεν ύμάς
δτι θά ύποστηρίξωμεν θερμώς καί μελλοντικώς, τό μέν διά
τό έθνικόν συμφέρον τό δέ διά λόγους δικαιοσύνης».
Ρέθυμνον 22α Νοεμβρίου 1944
ΟΙ ΑΡΧΗΓΟΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΡΕΘΥΜΝΗΣ
1. Στυλιανός Κουτάλάς, άρχηγός άνταρτικής όμάδος,
2. Γεώργιος Βάμβουκας, διοικητής Ένόπλων Δυνάμεων,
3. Νικόλαος Σταυρακάκης, 4. Ιωάννης Κατσιας, 5. Νι­
κόλαος Κατσιράκης, 6. Ελευθέριος Χαροκόπος, 7. Εύάγ­
γελος Μηναδάκης, 8. Πωλιός Περαντωνάκης, 9. Εμμα­
νουήλ Κουρμούλης, 10. Ιωσήφ Πέρρος, 11. Δημήτριος
Πολίτης, 12. Γεώργιος Βουλγαράκης, 13. Αναστάσιος
Παρασύρης, 14. Βαρδής Χομπίτης, 15. Ματζοράκης Κων­
σταντίνος καί 16. Γιαννάς ή Γιανναδάκης Εμμανουήλ,
άπαντες άρχηγοί άνταρτικών όμάδων.
Πρός
Τόν *Αξιότιμον Κύριον Στρατιωτικόν
καί Πολιτικόν Διοικητήν Κρήτης
στρατηγόν Παπαδάκην Νικόλαον
«Λαμβάνομεν τήν τιμήν νά ύποβάλωμεν τήν παρούσαν,
φέροντες είς γνώσιν Υμών τά κάτωθι, άφορμήν λαβόντες
έκ τής πληροφορίας περί λήψεως κυβερνητικού μέτρου,
διά τήν κατάργησιν ή άντικατάστασίν τοϋ Σώματος τής
Χωροφυλακής καί θεωρήσαντες ύποχρέωσίν μας νά δώ-
σωμεν είς τήν Έθνικήν Κυβέρνησιν τά στοιχεία έκεΐνα,
έφ’ ών στηριζομένη θά έξέδιδεν άποφάσεις δικαίας άφ’
ένός καί συμφερούσας άφ’ έτέρου είς τήν Πατρίδα, διά
τήν άπελευθέρωσιν τής όποίας έπί τοσούτον χρόνον ά­
παντες έμόχθησαν.
Ή Χωροφυλακή έν τφ Νομφ Ρεθύμνης καί τή νήσφ
Κρήτη όλοκλήρφ, κατά τόν χρόνον τής παραμονής έν
αύτή τοΰ βαρβάρου κατακτητοϋ, έπεδείξατο, έν τφ συνόλφ
της, διαγωγήν άμεμπτον άπό πάσης άπόψεως, άλλά καί ή
Υπηρεσία αδτη είναι έκείνη ήτις μόνη έξ δλων τών άλ­
λων Ύπηρεσιών προσέφερεν είς τόν άγώνα διά τήν άπε-
λευθερωσιν πραγματικός έκδουλεύσεις καί αίμα άκόμη.
Είδικώς, έν τή περιφερείς τοΰ Νομοΰ Ρεθύμνης, κατά
τάς έπιχειρήσεις καταλήψεως τής νήσου, έν έτει 1941,
έμετρήθησαν ύπερεκατόν νεκροί καί Ισάριθμοι τραυμα-
τίαι μεταξύ τών άνδρών τής δυνάμεώς της, πεσόντες είς
τόν βωμόν τοΰ καθήκοντος ^>πέρ τής Πατρίδος έν τφ ά-
γώνι συγκρατήσεως τών Γερμανών έξω τής πόλεως, γεγο­
νός δπερ μόνη σχεδόν ή Χωροφυλακή έπέτυχε μέχρι τής
καταλήψεως τών Χανίων. Μετέπειτα, κατά τάς πρώτας
ήμέρας τής καταλήψεως, εσχεν ένα άξιωματικόν, 4 ύπαξιω-
ματικούς καί 8 χωροφύλακας τυφεκισθέντας ή, όπωσδή-
ποτε άλλως, έκτελεσθέντας ύπό τών κατακτητών.
Κατά τήν διάρκειαν τής κατοχής, τόν πρωτεύοντα ρό­
λον κατά τήν όργανωτικήν κίνησιν έπαιξεν αύτη. Τά
όργανά της έχρησιμοποιήθησαν έκ μέρους τοΰ Συμμαχι­
κού Στρατηγείου καί άποτέλεσμα τούτου, έκ τών γνωστών,
ύπήρξεν δτι διά μιάς ένεργείας έπνίγησαν 7.500 Γερμα-
νοϊταλοί, δτι πλέον ή άπαξ, κατόπιν έγκαίρου είδοποιή-
564
σεως, έσώθησαν έκ βεβαίας καταστροφής χωρία και περι-
φέρειαι όλόκληροι, άπομακρυνθέντων τών κατοίκων, καί
διέφυγον τήν σύλληψιν πράκτορες τοΰ συμμαχικοϋ Στρα­
τηγείου, πράξεις διά τάς όποίας άνέλαβον έξ όλοκλήρου
τάς εύθύνας τής άποτυχίας τών στρατευμάτων κατοχής
όργανα τοϋ Σώματος τής Χωροφυλακής καί, ώς έκ τούτου,
κατέστησαν καταδιωκόμενοι παρ’ αύτών άνώτεροι και κα­
τώτεροι άξιωματικοί και πολλοί όπλΐται, ών οί πλεΐστοι
κατώρθωσαν νά καταφύγωσιν είς τό έξωτερικόν. Κατά
τόν ίδιον χρόνον, ή άλληλογραφία και αί πληροφορίαι,
τών άντιπροσώπων καί πρακτόρων τοΟ συμμαχικοϋ Στρα­
τηγείου, μετεφέροντο κατά τό μέγιστον αύτών μέρος ύπό
τών όργάνων τοϋ Σώματος τούτου καί αύτά τά ίδια όργανα
έχρησιμοποιήθησαν ώς σύνδεσμοι μεταξύ τών Νομών τής
Νήσου.
Ή έκδοσις έθνικών έφημερίδων καί ή κυκλοφορία τού­
των, είς τά ίδια όργανα όφείλει τήν έπιτυχίαν της. Καί,
τέλος, δεκάδες τών άνδρών τής Χωροφυλακής ήνώθησαν
μετά τών έθνικών όμάδων καί συνεμερίσθησαν τάς κακου­
χίας καί ταλαιπωρίας τών άνταρτικών σωμάτων, άν δέ δέν
μετετράπη όλόκληρος ή Χωροφυλακή, έν τώ συνόλω της,
είς όμάδα έκ τοΰ έμφανοΰς δρώσαν έθνικιστικώς καί άν-
ταρτικώς, έγένετο τή ύποδείξει ήμών ώς καί τών άντι-
προσώπων τοΰ συμμαχικοϋ Στρατηγείου, ένεκα τής ά-
νάγκης χρησιμοποιήσεως τών όργάνων της πλησίον τοϋ
κατακτητοϋ, έστω καί μέ μειωμένην τήν έμπιστοσύνην
αύτοϋ πρός αύτά, διά λόγους εύνοήτους.
Συνεπώς, θά ήτο δι’ ή μας, παρακολουθήσαντας έκ τοΰ
σύνεγγυς τήν στάσιν ταύτην τοΰ Σώματος τούτου, πλήρης
άδικία ού μήν άλλά καί παράλειψις καθήκοντος, νά μή
θελήσωμεν νά θέσωμεν ύπ’ δψιν τής Έθνικής Κυβερνή­
σεως, ώς ύπευθύνου διαχειρίσεως τών δημοσίων πραγμά­
των, άπαντα τά άφορώντα τήν άπόδοσιν τοΰ δικαίου άφ’
ένός, ώς καί τήν έκλογήν, άφ’ έτέρου, τών καταλλήλων
προσώπων, διά τήν στήριξιν τών έλπίδων άνορθώσεως
τοΰ πολλά ύποστάντος έθνικοϋ μας φρονήματος, ώστε
νά μορφώση ακριβή κρίσιν καί λάβη τάς άρμοζούσας
κατευθύνσεις.
Πιθανόν, μεταξύ τών άνδρών τής Χωροφυλακής, νά
ύπήρξαν τινές, άναμφισβητήτως έλάχιστοι, οΐτινες έκ
λιποψυχίας ή έκ κακής έκτιμήσεως τής άποστολής των
ή, έστω, καί έκ τής μή καλής έθνικής των συνειδήσεως,
νά παρεξέκλινον τής περιγραφείσης τακτικής τοΰ συνό­
λου τών συναδέλφων των, άλλά ούτοι είναι εΰκολον ν’
άνευρεθώσι καί νά λάβωσι τάς προσηκούσας διά τούς
χαρακτήρας των θέσεις».
Οί Αρχηγοί
τών Ένόπλων Άνταρτικών Όμάδων
Ή έν Κρήτη κατάστασις, ήτο τοσοΰτο μδλλον
πολύπλοκος καί Ιδιόρρυθμος καθόσον, έν φ σύμπα-
σα ή λοιπή Ελλάς είχεν άπαλλαγή τών κατακτητών,
είς τήν νήσον παρέμενον περί τάς 40 χιλιάδας Γερ­
μανών καί Ιταλών, οί όποιοι έφωδιασμένοι καί διά
βαρέων δπλων έκράτου ν σταθερώς τάς περιοχάς Σού­
δας - Χανίων. Κατά Μάρτιον 1945, άνέλαβε τήν Διοί-
κησιν τοΰ τότε Αρχηγείου Χωροφυλακής Κρήτης
ό ύποστράτηγος Χωροφυλακής Άναστ. Χομπίτης.
Άμα τή άναλήψει τών καθηκόντων του, ό Χομπί­
της, έξέδωκε διαταγήν, διά τής όποίας έξήρε τάς
θυσίας τοΰ Κρητικοΰ λαοϋ καί έκάλει τούς άνδρας
τής Χωροφυλακής νά σταθοϋν παρά τό πλευρό ν τοϋ
λαοϋ ώς συμπαραστάται του. Ή δύναμις Χωροφυ­
λακής ήρίθμει, τότε, μόνον 700 άνδρας, κατά τό
πλεΐστον έφέδρους καί στερουμένους όπλισμοϋ. Κα­
τόπιν διαβημάτων, πρός τόν έν Κρήτη άρχηγόν τών
άγγλικών δυνάμεων, έπέτυχε τήν συμπλήρωσιν τής
δυνάμεως είς 2100 άνδρας καί τήν χορήγησιν άνα-
λόγου ιματισμού καί όπλισμοϋ.
Κατά τά μέσα Απριλίου, μετέφερε τήν έδραν τής
Άνωτέρας Διοικήσεως Χωροφυλακής Κρήτης έξ
Ηρακλείου είς Ρέθυμνο ν, δπου, έπίσης, είχε μετα-
φερθή καί ό όπουργός γενικός διοικητής Κρήτης.
Είς Ρέθυμνον προέβη είς στρατολογίαν έφέδρων
χωροφυλάκων, έξ άνδρών τής έθνικής άντιστάσεως,
καί συνεκρότησεν ούτω τάγμα έφέδρων χωροφυλά­
κων ύπό τήν διοίκησίν τοϋ ταγματάρχου Ν. Γραμμα-
τικάκη. Συγχρόνως, συνεκρότησε πολεμικόν τάγμα,
έκ μονίμων χωροφυλάκων, καί ήγήθη προσωπικώς
ένός λόχου χωροφυλάκων, πρός ένίσχυσιν τών έθνι­
κών άνταρτικών όμάδων, αί όποΐαι έμάχοντο κατά
τοΰ ΕΑΜ είς Φουρνα. Περί τά μέσα Μαΐου, μετά
τοΰ μεγαλυτέρου μέρους τών δυνάμεων τής Χωρο­
φυλακής έστράφη πρός τά Χανιά, μέ τήν πρόθεσιν
νά ένεργήση έπίθεσιν κατά τών έκεΐ ώχυρωμένων
Γερμανών. Άλλ’ έν τώ μεταξύ, ό Άγγλος ταξίαρχος
Πρέστον, είχε διεξαγάγει διαπραγματεύσεις καί έπι-
τύχει συμφωνίαν, βάσει τής όποίας οί Γερμανοί θά
έπανεπατρίζοντο, ύπό τήν έγγύησιν τών Συμμαχικών
Δυνάμεων, έγκαταλιπόντες τόν όπλισμόν των. Κα­
τόπιν άποφάσεως τοΰ Άγγλικοΰ Στρατηγείου, πρώτη
έπρεπε νά είσέλθη ή Χωροφυλακή, άναλαμβάνουσα
τήν εύθύνηνπαρεμποδίσεως πάσης άντεκδικήσεως είς
βάρος τών έπιβιβαζομένων είς συμμαχικά πλοία Γ ερ­
μανών καί διασφαλίσεως τής τάξεως. Πράγματι, τήν
21 Μαΐου 1945, §ν τάγμα, έκ προσωρινών χωροφυ­
λάκων, άποτελεσθέν έκ 200 έθνικοφρόνων άνταρτών,
ύπό τήν διοίκησίν τοΰ ύπομοιράρχου Παν. Καρύδη,
καί πλαισιωθέν ύπό τών τότε Ανθυπομοιράρχων Στ.
Κηπουργοΰ, Χρ. Κελαϊδή, Κατσαροΰ καί Στ. Ξαν-
θάκου, εύθύς μετά τήν συνθηκολόγησιν τών Γ ερμα­
νών είσήλθεν είς τήν πόλιν τών Χανιών, έξασφαλί-
σαν τήν αύστηράν τήρησιν τών δρων τής συμφωνίας.
Συγχρόνως, έπάταξεν άποπείρας τών κομμουνιστών,
νά διαδεχθοΰν αύτοί τούς άποχωροΰντας Γερμανούς,
καί διησφάλισεν άπόλυτον τάξιν, έως δτου, μετά
διήμερον, είσήλθον είς τήν πόλιν δυνάμεις τοϋ
Στρατοϋ.
Τέλη Ιουλίου 1945, ή Κυβέρνησις, έχουσα άπό­
λυτον άνάγκην άνδρών Χωροφυλακής, πρός έπανα-
φοράν τής τάξεως καί συντριβήν τών μή ύποτασσο*
μένων έαμικών στοιχείων, έζήτησε παρά τής Άνω­
τέρας Διοικήσεως Χωροφυλακής Κρήτης δπως, έπει-
565
γόντως, συγκροτήση δυνάμεις Χωροφυλακής και
άποστείλτ) τό ταχύτερον αύτάς είς Αθήνας. Τότε, ό
Χομπίτης, έκάλεσεν έκ νέου, ίδίως έκ τών μετασχόν-
των είς τήν έθνικήν άντίστασιν, και έπέτυχε τήν
κατάταξιν 800 άνδρών. Έλειτούργησαν τότε τρεις
Σχολαί Χωροφυλάκων, είς Ρέθυμνον, Σούδαν και
Ηράκλειον, είς τάς όποίας οί καταταγέντες έξεπαι-
δεύθησαν έντατικώς έπί 45νθήμερον καί κατόπιν
έστάλησαν είς Αθήνας.
Έκτός τής περιοχής Σούδας - Χανιών, δπου οί
Γερμανοί παρέμειναν μέχρι τοϋ Μαΐου 1945, ή λοιπή
Κρήτη άπηλευθερώθη άπό τοΰ Όκτωβρίου 1944.
Άλλ’ άπό τής έπομένης, ήρχισε σφοδρά καί αιματη­
ρά πάλη τής Χωροφυλακής μετά τών έθνικών όμάδων
κατά τών κομμουνιστών, οί όποιοι παντοΰ ήγωνί-
ζοντο λυσσωδώς πρός έπικράτησιν. Είς τήν πόλιν
τοΰ Ηρακλείου ή Χωροφυλακή, μετά τινων έθνικών
όμάδων, έπεκράτησε καί έθεσε ν είς λειτουργίαν τάς
νομίμους άρχάς," άφ’ ού πρός ένίσχυσιν των προέβη-
σαν είς τοπική ν στρατολογίαν έφέδρων όπλιτών Χω­
ροφυλακής. Άλλ’ αί έλασιτικαί όμάδες, τήν 9 Ό­
κτωβρίου 1944, κατέλαβον τήν περιοχήν Βιάννου,
συλλαβόντες τόν διοικητήν τής Ύποδιοικήσεως άν­
θυπομοίραρχον Άνδρ. Καρολόγον καί τόν γραμμα­
τέα αύτής ύπενωμοτάρχην Ίω. Παπαδάκην, οί ό­
ποιοι έν φ κακοποιηθέντες άπήγοντο πρός έκτέλεσιν
έσώθησαν τυχαίως ύπό διερχομένων, έπί ένός τζίπ,
Άγγλων. Περί τά μέσα Ίανουαρίου 1945, μία συν­
δυασμένη ένέργεια, τών δυνάμεων Χωροφυλακής Η ­
ρακλείου καί τών άνταρτικών όμάδων, έπέτυχε τήν
έκδίωξιν τών κομμουνιστών καί τήν άποκατάστασιν
τής τάξεως είς τήν περιοχήν Βιάννου.
Άπό τήν περιφέρειαν τοΰ Νομοΰ Ρεθύμνης, οί
Γερμανοί άπεχώρησαν τήν 13 Όκτωβρίου 1944.
Άλλ’ ή κατάστασις ήτο έξαιρετικώς άνώμαλος καί
κρίσιμος, διότι οί πληθυσμοί εϊχον ύποστή φοβεράς
καταστροφάς, κατά τήν περίοδον τής καταλήψεως
ύπό τών άλεξιπτωτιστών καί τάς αντεκδικήσεις τών
κατακτητών, λόγφ τής γενναίας άμύνης των. Έπε-
κράτει πενία καί δυστυχία, τά κακοποιά στοιχεία
έδρων άκωλύτως καί ή άνεπαρκής δύναμις τής Χωρο­
φυλακής εύρίσκέτο είς έλεεινήν κατάστασιν, οί άν­
δρες περιεφέροντο ρακένδυτοι καί μέ έφθαρμένα ύπο-
δήματα, εϊχον δέ έπί πολύν καιρόν νά λάβουν μι­
σθόν. Μετά τήν φυγάδευσιν τοϋ ταγματάρχου Μιχ.
Παπουτσάκη, τόν όποιον εϊχον προγράψει καί κατε-
δίωκον άμειλίκτως οί κομμουνισταί, τήν Διοίκησιν
Χωροφυλακής άνέλαβεν ό μοίραρχος Γ. Χαλκια-
δάκης. Αί έθνικαί όμάδες άνταρτών έτέθησαν παρά
τό πλευρόν τής Χωροφυλακής, ή όποία ήγωνίζετο
άπεγνωσμένως, διά νά παρεμποδίση τήν ύπό τών
κομμουνιστών κατάληψιν τής άρχής. Πρό τής κρί­
σιμου καταστάσεως ένηργήθη τοπική έπιστράτευ-
σις έφέδρων Χωροφυλακής καί έθνικόφρονες πολΐ-
ται ώπλίσθησαν, ένταχθέντες είς τήν δύναμίν της.
Ούτως, άντιμετωπίσθη έπιτυχώς ή κατά Δεκέμβριον
1944 - Ιανουάριον 1945, έπαναστατική άπόπειρα τοΰ
ΕΑΜ πρός κατάληψιν τής έξουσίας, περί τής όποίας
όμιλεΐ έκτενώς ή, έν προηγουμένφ κεφαλαίφ, περι-
ληφθεΐσα εκθεσις Χαλκιαδάκη.
Έκτοτε, έπεκράτησεν είς τόν Νομόν Ρεθύμνης
τάξις, τά Τμήματα καί οί Σταθμοί τής ύπαίθρου, οί
όποιοι εϊχον έγκαταλειφθή κατά τήν τελευταίαν
περίοδον τής κατοχής, έπηνδρώθησαν έκ νέου καί
ταχέως. Ό σκληρώς δοκιμασθείς πληθυσμός έπανήλ­
θεν είς είρήνικήν περίοδον.
Είς τήν περιοχήν τής Διοικήσεως Λασιθίου, ή
Χωροφυλακή, παρά τό άνεπαρκές τών δυνάμεών της,
ήδυνήθη, μετά τήν άπελευθέρωσιν, νά διατηρήση
τήν τάξιν είς τήν πόλιν, εως δτου τμήματα Έθνοφυλα-
κής, σχηματισθέντα κατά τό πλεΐστον έξ άνδρών
τών έθνικών άνταρτικών όμάδων, έσπευσαν πρός ένί-
σχυσίν της. Άλλά τήν ύπαιθρον έλυμαίνοντο αί
έλασιτικαί συμμορίαι, αί όποΐαι κατέλυον τάς νομί­
μους άρχάς καί έγκαθίδρυον κομμουνιστικός. Τέλη
Ίανουαρίου 1945, όμάδες έλασιτών έπετέθησαν κατά
τοΰ Σταθμοϋ Σταυροχωρίου - Σητείας καί άφοΰ έξου-
δετέρωσαν τούς άνδρας τής Χωροφυλακής, άπηλευ-
θέρωσαν δλα τά έκεΐ κρατούμενα κακοποιά στοι­
χεία. Τέλη Μαρτίου 1945, οί όπαδοί τοΰ ΕΑΜ συνε-
κεντρώθησαν είς Ίεράπετραν, άπαιτοΰντες τήν άπε-
λευθέρωσιν συλληφθέντων όμοϊδεατών των καί ά-
πειλοϋντες τήν κατάληψιν τής πόλεως. Στρατιωτι­
κοί δυνάμεις, σπεύσασαι έπί τόπου, τούς διέλυσαν
βιαίως, φονευθέντων τριών καί τραυματισθέντων άλ­
λων τριών έκ τών κομμουνιστών. Έκτοτε ή τάξις
άποκατεστάθη.
17. ΠΡΩΤΑΙ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΙΒΟΥΛΗΣ ΤΟΥ ΕΑΜ
Άπό τών μέσων τοΰ 1945, άποκαθίσταται βαθμη- τών ύπηρετούντων είς άλλας ύπηρεσίας καί στρατιω-
δόν ή τάξις καί ή άσφάλεια, άνά τήν άπελευθερωθεΐ- τικούς σχηματισμούς, τής προσλήψεως έφέδρων ή
σαν Ελλάδα. Ή Εθνοφυλακή παρεχώρησε τήν θέ- μονίμων καί τής ταχείας έκπαιδεύσεως είς είδικώς
σιν της είς τήν Χωροφυλακήν, ή όποία συνεχώς ένι- ίδρυθείσας άνά τήν χώραν Σχολάς, έπανασυνιστφ
σχυομένη διά τής είς τάς τάξεις της έπαναφορας όμαλώς τάς Ύπηρεσίας της άνά τάς πόλεις καί τήν
566
ύπαιθρον. Ή άπηνής καταδίωξις τών έναπομενου-
σών έν δράσει έλασιτικών συμμοριών, ή σύλληψις
τών βαρυνομένων δι’ έγκληματικήν δρδσιν έαμικών
και άλλων κακοποιών στοιχείων καί ή συστηματική
άναζήτησις καί κατάσχεσις μεγάλων ποσοτήτων δ­
πλων καί πυρομαχικών, έναποθηκευμένων είς μυ­
στικούς χώρους ύπό τοΰ ΕΑΜ παρά τήν συμφωνίαν
τής Βάρκιζας, άποκαθιστα δτι περισσότερον τήν ό-
μαλότητα καί έδραιώνέι είς τόν Έλληνικόν λαόν τό
αίσθημα τής έμπιστοσύνης διά τό Κράτος τοΰ Νόμου.
Παρά ταΰτα, τό ΕΑΜ, πδν άλλο ή είχε τήν πρόθε-
σιν νά άφήση ήσυχον τόν Έλληνικόν λαόν, πρός
έπούλωσιν τών πληγών, τάς όποίας εϊχεν άνοίξει
αυτό τό ίδιον, καί άνασύνταξιν δι’ ειρηνική ν πρόο­
δον. Εύθύς ώς έπέστρεψεν είς τήν Ελλάδα ό άρχηγός
τοΰ Κομμουνιστικοΰ Κόμματος Ζαχαριάδης, διεκή-
ρυξεν άπεριφράστως δτι τό Δεκεμβριανόν κίνημα δέν
ήτο έπανάστασις κατά νομίμου καθεστώτος, άλλά
«μία νόμιμη έξέγερσι τοΰ λαοΰ κατά τής φασιστι­
κής βίας καί γιά έξασφάλισι τών δημοκρατικών έλευ-
θεριών του» καί δτι ό «άγών τοΰ ΕΑΜ θά συνεχιζόταν
ώς τήν όριστική έπικράτησι τοΰ λαοΰ». Τήν 25ην
Ιουνίου 1945, ή Κεντρική Επιτροπή, τοΰ Κομμου-
νιστικοΰ Κόμματος Ελλάδος, συνελθοΰσα διεκή-
ρυξεν έκ νέου δτι «ή έξέγερσι νικήθηκε μά τό κί­
νημα δέν χτυπήθηκε, δέν ύποχώρησε, ήταν σύμπτυ-
ξι καί δχι καταστροφή». Έξήρε τά πλεονεκτήματα
τής συμφωνίας τής Βάρκιζας, διά τό Κομμουνιστι-
κόν Κόμμα, τό όποιον ήμποροΰσεν έτσι νά κινηθή
εύχερώς διά νά άνασυντάξη τάς δυνάμεις του καί νά
παρασκευασθή «σέ νέο άγώνα γιά τις έλευθερίες τοΰ
λαοΰ». Ούτω, διεκηρύσσοντο άπροκαλύπτως αί προ­
θέσεις του πρός νέαν έπαναστατικήν άπόπειραν.
Έν φ άπέκρυπτε τάς μεγαλυτέρας καί πλέον χρη­
σίμους ποσότητας δπλων καί πυρομαχικών, παρα-
βιάζον ούτω τήν κυριωτέραν διάταξιν τής συμφωνίας
τής Βάρκιζας, περί άμέσου παραδόσεως τών δπλων,
τό ΕΑΜ κατήγγελε τήν Έλληνικήν Κυβέρνησιν καί
τάς Έλληνικάς έξουσίας δι' άθέτησιν τής συμφωνίας
αύτής. ’Απεκήρυσσε θεαματικώς τάς μή ύποταχθεί-
σας είς τόν δρον τής συμφωνίας τής Βάρκιζας, περί
διαλύσεως τών ένόπλων άνταρτικών σωμάτων, έλασι-
τικάς όμάδας, άλλ’ έπρόκειτο περί τοΰ Άρη Βελου-
χιώτη καί τινων άλλων, τών όποίων τήν έξόντωσιν
εϊχεν ήδη άποφασίσει, διότι δέν έπειθάρχουν είς τό
Κόμμα καί έκ προσωπικών άντιζηλιών τών άρχηγών.
Άντιθέτως, άπεσιώπα τήν δρασιν, πλήθους άλλου,
ένόπλων έλασιτικών συμμοριών ή έδικαιολόγει ταύ­
την μέ τήν δήθεν άνάγκην άμύνης, άπό τόν κίνδυνον
δήθεν έξοντώσεως «τού δημοκρατικού λαού τής ύ­
παίθρου» ύπό τών «όργάνων τοΰ φασισμού», τής
Έθνοφυλακής καί τής Χωροφυλακής καί τών «έθνο-
προδοτών», ώς άπεκαλοΰντο οί μετασχόντες ή μετέ-
χοντες είς έθνικάς άπελευθερωτικάς όμάδας.
Τό ΕΑΜ, όχυρούμενον δπισθεν ώρισμένων, εύερ-
γετικών δι’ αύτούς, διατάξεων τής συμφωνίας τής
Βάρκιζας, ώργάνωνεν άνά τάς πόλεις καί τά χωρία
όλοκλήρου τής Ελλάδος συλλαλητήρια καί διαδη­
λώσεις θορυβώδεις, αί όποΐαι, συχνάκις, άπέβλεπον
είς τήν κατάληψιν τής έξουσίας καί κατέληγον είς αί-
ματηράς συγκρούσεις, μετά τών έντεταλμένων διά τήν
διατήρησιν τής τάξεως όργάνων τής Χωροφυλακής.
Τοΰτο παρείχε τήν άφορμήν καί τήν εύκαιρίαν είς
τούς κομμουνιστάς, νά προβαίνουν είς όξυτάτας δη­
μοσίας διαμαρτυρίας καί νά όργανώνουν νέα συλλα­
λητήρια διαμαρτυρίας, μέ τόν ισχυρισμόν δτι παρε-
βιάσθησαν αί συμφωνίαι τής Βάρκιζας καί ήπειλοΰν-
το άπό τά «δργανα τής φασιστικής βίας» αί έλευθε-
ρίαι τοΰ λαοΰ. Ούτως, ή κατάστασις, άπό ήμέρας είς
ήμέραν, εβαινεν έπί τά χείρω.
Κατά τήν διάρκειαν τής κατοχής καί τήν άκολου-
θήσασαν τήν άπελευθέρωσιν Δεκεμβριανήν στάσιν,
οί έαμϊται τών πόλεων καί τά έλασιτικά στίφη τών
άνταρτικών όμάδων εΐχον διαπράξει φρικώδη όμα-
δικά καί άτομικά κακουργήματα. Εΐχον έξοντώσει,
διά δόλου, πλήθη πατριωτών Ελλήνων, μετεχόντων
είς έθνικάς όμάδας άντιστάσεως, εΐχον έκτελέσει,
μετ’ άνατριχιαστικών μαρτυρίων άξιωματικούς καί
όπλίτας τής Χωροφυλακής, τών όποίων τό μόνον
σφάλμα ήτο δτι ύπερήσπιζον τήν ήσυχίαν καί τήν
άσφάλειαν τοΰ Ελληνικού λαοΰ, εΐχον προβή είς
άναρίθμητον πλήθος δολοφονιών φιλησύχων έθνι-
κοφρόνων πολιτών, εΐχον πυρπολήσει τάς κατοικίας
των, διαρπάσει τάς περιουσίας των. Οί ήγέται τοϋ
ΕΑΜ, έρμηνεύοντες τήν συμφωνίαν τής Βάρκιζας
κατά τό συμφέρον των, εΐχον τήν παράδοξον άντί-
ληψιν δτι πάντα ταΰτα, τά όποια, άλλωστε, δέν έχα-
ρακτήριζον ώς έγκλήματα άλλ’ ώς «πατριωτική καί
άπελευθερωτική δρασι», παρεγράφησαν ή ήμνηστεύ-
θησαν. Ώς έκ τούτου, εΐχον τήν άξίωσιν δπως, δλοι
αύτοί οί βεβαρημένοι μέ έγκληματικάς πράξεις κοι­
νού ποινικού δικαίου καί δακτυλοδεικτούμενοι είς
τάς έπαρχίας, παραμείνουν άνενόχλητοι, προφανώς
διά νά συνεχίσουν, είς εύθετον χρόνον, τήν «δημο-
κρατικήν» δραστηριότητά των. Δέν εΐχον δμως τήν
ίδίαν άντίληψιν, ούτε οί έθνικόφρονες πολΐται, οί
όποιοι άπήτουν τήν κατά νόμον τιμωρίαν τών έγ-
κληματιών πρός έπιβολήν τοΰ κράτους τοΰ Νόμου,
ούτε τά δργανα τής Χωροφυλακής, τά όποια συνε-
λάμβανον τούς άποδεδειγμένως έγκλη ματ ή σα ντας καί
άπέστελλον είς τάς φυλακάς διά νά δικασθοΰν βάσει
τών κειμένων ποινικών διατάξεων.
Οί άρχηγοί τοΰ ΕΑΜ και ,τά κατά τόπους ήγετικά
των στελέχη έφρύαττον «γιά τήν παρασπονδία» καί
τά δημοσιογραφικά των δργανα έξετόξευον διαμαρ­
τυρίας καί άπειλάς «γιά τήν παράνομη καί τρομο­
κρατική δρδσι τών προδοτικών καί φασιστικών στοι­
χείων είς βάρος τών δημοκρατικών πολιτών».
Όταν διεπίστωσαν δτι ό δεινοπαθήσας έθνι-
κόφρων λαός έβόα έναντίον των, άπαιτών, είς τήν
πρωτεύουσαν καί τάς έπαρχίας, τήν δικαίαν τιμω­
ρίαν τών διαπραχθέντων έγκλη μάτων, δτι, παρά
τάς διαμαρτυρίας καί τήν έντονον άντίδρασίν των,
συνελαμβάνοντο τά κακοποιά στοιχεία καί συνε-
567
τρίβοντο αί έλασιτικαί συμμορίαι, δτι, τέλος, άπό
ήμέρας είς ήμέραν, έμπεδοδτο ή τάξις καί έξουδε-
τεροΰτο 6 κίνδυνος νέας κομμουνιστικής έπιβουλής,
δέν έδίστασαν νά ρίψουν τό σύνθημα μιδς νέας
ένόπλου άνταρσίας. Είς άρθρον του, δημοσιευθέν
είς τόν «Ριζοσπάστην», τής 3ης Ιουλίου 1945, μέ
τόν τίτλον «μαζικοί άγώνες καί μαζικές όργανώσεις»,
ό άρχηγός του Κομμουνιστικού Κόμματος Ζαχαριά-
δης διεκήρυξε: «ή όλόπλευρη μαζική λαϊκή όργά-
νωσι άπό τή βάση στό έργοστάσιο, έπιχείρησι, γρα­
φείο, χωριό, συνοικία, συνοικισμό, γειτονιά, στρα­
τώνα, σχολείο, μέχρι στήν κορυφή, πρέπει νά είναι
ό φορέας τής λαϊκής άντίστασης καί άντίπραξης
ένάντια στή δολοφονική τρομοκρατία, πού έξασκεΐ
ή δεξιά τής άναρχίας καί τοϋ χάους.... ή όργάνωσι
μιδς μαζικής αύτοάμυνας, είναι πρωταρχική δημο­
κρατική ύποχρέωσι...» Όλίγον χρόνον έπειτα, ή
12η Όλομέλεια τοϋ Κομμουνιστικοΰ Κόμματος Ελ­
λάδος, έγκρίνουσα τάς είσηγήσεις τοΰ Ζαχαριάδη,
έκάλεσε τούς άπανταχοϋ τής Ελλάδος όπαδούς τοΰ
ΕΑΜ καί τούς παλαιούς έλασίτας είς τήν όργάνω-
σιν τής «Μαζικής Λαϊκής Αύτοάμυνας» (ΜΛΑ) καί
είς συγκρότησιν όμάδων έκτελεστών «στενής αύτοά­
μυνας», κατά τό πρότυπον τών ειδεχθών έκτελεστών
τών άποτροπαίων έγκλημάτων τής ΟΠΛΑ.
Ή όλομέλεια τής Κεντρικής Έπιτροπής τοΰ Κομ­
μού νιστικοΰ Κόμματος, διά τής διακηρύξεώς της
ούσιαστικώς έκήρυσσε καί ήτιολόγει τήν κήρυξιν
μιδς νέας έπαναστάσεως διά τών άκολούθων «Ή
Όλομέλεια ύπογραμμίζει Ιδιαίτερα: α) δτι ή δολο­
φονική δρδσι τής δεξιδς έπιβάλλει έπιτακτικά καί
αμεσα τήν όργάνωσι τής μαζικής λαϊκής αύτοάμυ­
νας γιά τήν άντιμετώπισί της. "Αντρες, γυναίκες,
παιδιά, δλη ή δημοκρατική Ελλάδα θά τσακίση τό
χέρι τών δολοφόνων φασιστών, κάθε φορά πού ση­
κώνεται ώπλισμένο. β) 'Οτι οί μαζικοί άγώνες δλων
τών στρωμάτων τοΰ έργαζομένου λαοΰ καί δλου τοΰ
δημοκρατικοΰ κόσμου (στάσεις, άπεργίες, συγκεν­
τρώσεις, διαδηλώσεις, κλείσιμο μαγαζιών, παλλαϊκή
κήδευση θυμάτων φασισμοϋ κλπ.), είναι πρωταρχική
δημοκρατική ύποχρέωσι, γιά ν’ άντιμετωπίζουν τις
συγκεντρωμένες δολοφονικές πράξεις τής άντίδρα-
σης. γ) Ή μαζική καί παλλαϊκή πολιτική άπεργία
σάν άποφασιστικό λαϊκό δπλο έπιβάλλεται σήμερα,
γιά νά άντιμετωπίζωνται οί γενικές καί σημαντικές
τρομοκρατικές φασιστικές έκδηλώσεις. δ) Όλος ό
δημοκρατικός κόσμος, πρέπει νάναι έτοιμος νά ύπερ-
ασπίση τή ζωή του καί νά άντιμετωπίση μέ δλα τά
μέσα κάθε φασιστικό πραξικόπημα».
Οΰτω, μέ τό διακηρυχθέν δόγμα τής περιφήμου
«αύτοάμυνας», ούσιαστικώς διεκηρύχθη ή ένοπλος
άντίστασις κατά τών όργάνων τής τάξεως καί τής
νομίμου έξουσίας, καί ήτιολογήθη μία νέα κομμου­
νιστική έπανάστασις. Καί είς τήν πραγματικότητα
ή «αυτοάμυνα» άπετέλεσε τήν προπαρασκευήν καί
τό προανάκρουσμα τοϋ συμμοριτοπολέμου ή τοϋ
άποκληθέντος «τρίτου γύρου» τής κομμουνιστικής
έπιβουλής διά τήν κυριαρχίαν έπί τής Ελλάδος.
Άπό τής πρώτης στιγμής ήτο τόσον προφανές τοΰτο,
ώστε ούδείς ήδύνατο νά άμφιβάλη. Έάν, εύθύς άμέ­
σως, έλαμβάνοντο συστηματικά καί δραστικά μέτρα
ύπό τής Ελληνικής Κυβερνήσεως, είναι πολύ πι­
θανόν δτι ή νέα κομμουνιστική έπιβουλή θά κατε-
πνίγετο έν τή γενέσει της καί ό Ελληνικός λαός
δέν θά ύφίστατο τά νέα δεινά τοϋ συμμοριτοπολέμου.
18. Η ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ ΠΟΛΙΉΚΗ ΑΝΩΜΑΛΙΑ
ΚΑΙ ΟΙ ΕΘΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ
Δυστυχώς, ή, άπό τής άπελευθερώσεως μέχρι τών
έκλογών τοϋ 1946, πολιτική κατάστασις έξειλίσσετο
λίαν άνωμάλως είς τήν Ελλάδα. Αί Κυβερνήσεις
διεδέχοντο ή μία τήν άλλην, κατά τό πλεΐστον
άπαρτιζόμεναι έκ προσώπων ύποδεικνυομένων ύπό
τών βρεττανικών Άρχών, διοριζομένων ύπό τοϋ
άντιβασιλέως άρχιεπισκόπου Δαμασκηνοϋ, άνευ λαϊ-
κοΰ έρείσματος καί, είς πολλάς περιπτώσεις, άπο-
βλεπόντων μόνον είς καλλιέργειαν καταλλήλου κλί­
ματος δι’ 'έπικράτησιν ή άνάδειξίν των κατά τάς
έκλογάς. "Ηδη, κατά τά μέσα τοΰ 1945, δτε έκηρύχθη
ή ένοπλος άντίστασις τοϋ ΕΑΜ, ή Χωροφυλακή
παρέμενεν είσέτι άνεπαρκώς ώργανωμένη καί μέ
άνεπαρκεΐς δυνάμεις δι' έπιβολήν τής τάξεως είς
δλην τήν Ελλάδα. Ή Εθνοφυλακή έλειτούργει
κακώς, έξασθενοϋσα συνεχώς καί βαίνουσα πρός
διάλυσιν. Τμήματα Στρατοϋ δέν ύπήρχον είς δλας
τάς έπαρχίας, άλλά καί εκεί δπου ύπήρχον, παρεμπο-
δίζοντο είς συστηματική ν έκκαθαριστικήν δρδσιν
ύπό τών άλληλοδιαδεχομένών Κυβερνήσεων, αί ό-
ποΐαι έφαντάζοντο, άφελώς, δτι αί στασιαστικοί
διαθέσεις τών κομμουνιστών θά κατεπραΰνοντο διά
μιδς ήπίας πολιτικής έναντί των, ώστε νά μή φθά­
σουν τά πράγματα είς τά άκρα.
Αληθές είναι δτι, κατόπιν τών έμπρηστικών δια­
κηρύξεων τοϋ Κ.Κ.Ε., περί «αύτοάμυνας», ή Κυ-
βέρνησις άνησυχήσασα έδημοσίευσε τόν Α.Ν.453
τής 9 Ιουλίου 1945 «περί λήψεως μέτρων πρός έμπέ-
δωσιν τής Δημοσίας Άσφαλείας καί Τάξεως». Άλλά
διά τοΰ Νόμου τούτου, άντί νά στραφή εύθέως κατά
τής κομμουνιστικής έπιβουλής καί νά θεσπίση δρα­
στικά μέτρα, έστρέφετο έναντίον δλων έν γένει
568
τών όργανώσεων ή όμάδων αί όποΐαι ώφειλον νά
άφοπλισθοϋν, άπαγορευομένης οίασδήποτε όπλο­
φορίας ή όπλοχρησίας ύπό τών πολιτών. Άλλ’ έν
φ αί έθνικόφρονοι όργανώσεις και οί έθνικόφρονες
πολΐται έστεροΰντο και αύτοϋ του μέσου προστα­
σίας των άπό τάς κομμουνιστικός όρδάς, αύταί, ήδη
έν άνταρσίςι, δέν έπρόκειτο νά σεβασθοϋν και τόν
Νόμον αύτόν. Μόλις κατά τάς άρχάς του 1946
έξεδόθησαν νέοι Α.Ν. περί άνασυγκροτήσεως τοϋ
Σώματος Χωροφυλακής, ίδρύσεως Τεχνικών Υπη­
ρεσιών, συστάσεως Μηχανοκινήτου Τμήματος, Κεν­
τρικού Συνεργείου Βορείου Ελλάδος κλπ., περί τών
όποίων ώμιλήσαμεν ήδη προηγουμένως. Άλλ’ ήδη,
εϊχεν έκδηλωθή ή κομμουνιστική στάσις καί εϊχεν
άρχίσει ό συμμοριτοπόλεμος.
Έτερον λάθος τών προσωρινών καί βραχύβιων
Ελληνικών Κυβερνήσεων ήτο δτι, αύται, μή συναι-
σθανθεΐσαι εύθύς άμέσως τήν σοβαρότητα τοϋ νέου
κομμουνιστικού κινδύνου, δέν κατήρτισαν εύθύς άπ’
άρχής πλήρες πρόγραμμα πολεμικής δράσεως. Τά
είς τήν άρχήν ληφθέντα μέτρα ήσαν χλιαρά, πολλά­
κις άντιφατικά καί ένίοτε άστοχα. Εϊχε καταστή
προφανές δτι ό μέγας έθνικός κίνδυνος προέκυπτεν
άπό τής βορείου πλευρδς, δπου οί βόρειοι γείτονες
τής Ελλάδος Βούλγαροι καί Γιουγκοσλάβοι, ένί-
σχυον άπροκαλύπτως καί έφωδίαζον, έξ ιδίου συμ­
φέροντος, τούς Έλληνας κομμουνιστάς πρός έπικρά-
τησιν.
Ή Βουλγαρία, παρά τήν κομμουνιστοποίησίν της,
δέν εϊχεν άποβάλει τό δνειρον τής έπεκτάσεως είς
τό Αίγαΐον, διά μιδς έαμοσλαβικής αύτονόμου διοι-
κήσεως τής Θράκης καί τής Ανατολικής Μακεδο­
νίας, τήν όποίαν βραδύτερον εύκόλως θά κατεβρό-
χθιζε διά προσαρτήσεως. Πρός τοϋτο, περιέθαλπεν
είς τά έδάφη της καί έφωδίαζεν άπροκαλύπτως τάς
έαμοελασιτικάς συμμορίας, μέσφ τών όποίων άπέ-
βλεπεν είς τήν έπιβολήν κομμουνιστικοΰ καθεστώ­
τος, έν στενή συνεργασία καί συμμετοχή τών βουλ-
γαριζόντων καί τών κομιτατζηδικών συμμοριών. Ά­
κόμη δεινότερος προέβαλεν ό κίνδυνος έκ τής τότε
Γιουγκοσλαβίας τοϋ Τίτο, προσδεδεμένης άκόμη
στενώς είς τό άρμα τής Ρωσίας, ή όποία άπέβλεπε,
διά τοϋ ιδίου συστήματος τής έαμικής έπικρατήσεως,
εϊς τήν προσάρτησιν τής «Μακεδονίας τοϋ Αιγαίου»
ύπό τοϋ κατασκευάσματος τής «Μακεδονίας τών
Σκοπίων» τής Γιουγκοσλαβικής Όμοσπονδίας. Πρός
τοϋτο, ό Τίτο, βλέπων τήν άνεπάρκειαν τών Ελλη­
νικών Κυβερνήσεων καί φαντασθείς δτι διά· μιδς
νέας κομμουνιστικής έπαναστάσεως είς τήν Ελλάδα
θά έπραγματοποιοϋντο τά σχέδιά του, εϊχε κατα­
στήσει τά Σκόπια κέντρον προπαγάνδας, περιθάλ-
ψεως καί έφοδιασμοϋ τών άνταρτών τοϋ ΕΛΑΣ καί
τών οικογενειών των, διεξάγων ούσιαστικώς ένα
άκήρυκτον πόλεμον κατά τής έθνικόφρονος Ελλά­
δος.
Ύπό τοιαύτας συνθήκας, έπιβεβλημένον ήτο δ­
πως, πρωταρχικώς, στραφή ή προσοχή τής Ελλη­
νικής Κυβερνήσεως καί τοϋ Στρατοϋ είς τήν Βό­
ρειον Ελλάδα, δπου διά κεραυνοβόλων ένεργειών
νά συντριβοϋν αί έλασιτικαί συμμορίαι, νά καλυ-
φθή έπαρκώς ή συνοριακή γραμμή, κλεισμένων πρός
βορρδν τών Ελληνικών συνόρων καί νά μεταφερ-
θοϋν είς τό έσωτερικόν τής Ελλάδος δλα τά παρά
τήν συνοριακήν γραμμήν κατοικοϋντα έαμοσλαβικά,
βουλγαρόφιλα ή τών Σκοπίων, έπικίνδυνα στοιχεία.
Άντί τούτου ή — καί αύτή χλιαρά έν άρχή — προσ­
οχή έστράφη πρός καταστολήν τής άνταρσίας είς
τήν Νότιον Ελλάδα. Ούτως, έδόθη ό καιρός είς
τούς έαμίτας καί σλαβόφρονας τής Μακεδονίας καί
Θράκης, έν άγαστή σύμπνοια καί έν στενή συνερ­
γασία μετά τών πολιτικών καί στρατιωτικών Άρχών
τής Βουλγαρίας καί τής Γιουγκοσλαβίας, νά όργα-
νώσουν τόν έαμοσλαβικόν άγώνά των. Οί έαμΐται
καί σλαβόφιλοι, άφ’ ού μετέφερον είς γιουγκοσλα­
βικό ν έδαφος τάς οίκογενείας των ή, άκόμη καί
βιαίως, άρπαγέντα τέκνα έθνικοφρόνων Ελλήνων,
ώργανοϋντο, έκεΐ, είς πλήρως γυμνασμένα καί έφω-
διασμένα πολεμικά σώματα, τά όποια έξώρμων έκεΐ­
θεν είς τά Ελληνικά έδάφη. Ούτω, δέν έπρόκειτο
πλέον περί καταστολής έαμικής άνταρσίας, άλλά
περί πραγματικών πολεμικών έπιχειρήσεων, πρός
ύπεράσπισιν τοϋ πατρίου έδάφους. Καί είς τό τέ­
λος, δταν συγκεκροτημένα σώματα Έλληνικοϋ
Στρατοϋ άνέλαβον συστηματικός πολεμικάς έπιχει-
ρήσεις είς τά δρη τής Πίνδου, οί συντριβέντες κομ-
μουνισταί διέφευγον όμαδικώς πρός τό Γιουγκοσλα-
βικόν έδαφος, όπόθεν συνέχιζον τάς έπιβουλάς.
Εύθύς, μετά τήν κήρυξιν τής «αύτοάμυνας», έξε­
δηλώθησαν άνά τάς έπαρχίας κρούσματα όμαδικών
άντιστάσεων κατά τών Άρχών. Ή Κυβέρνησις άντί
νά συλλάβη εύθύς τούς άρχηγούς τοϋ Κομμουνιστι­
κού Κόμματος καί τοϋ ΕΑΜ, ώς ύπευθύνους ήγή-
τορας καί ήθικούς αύτουργούς τών στασιαστικών κι­
νημάτων όμαδικής άντιστάσεως κατά τής Άρχής
καί πρωταιτίους τών νέων αίματηρών συμπλοκών
τών όργάνων τής τάξεως, έν άρχή τούς άφηνεν άνε-
νοχλήτους, νά συνεχίσουν τά κηρύγματα τής άναρ-
χίας καί τοϋ άλληλοσπαραγμοϋ.
Ούτως, άπό ήμέρας είς ήμέραν, αί έαμικαί ένοπλοι
συγκεντρώσεις, είς τάς παρυφάς τών πόλεων καί άνά
τήν ύπαιθρον, καί αί συγκρούσεις μετά τών όργά­
νων τής Χωροφυλακής έγίνοντο συχνότεραι, είς πδ­
σαν δέ τοιαύτην περίπτωσιν οί ήγέται τοϋ ΕΑΜ
καί τά δημοσιογραφικά των δργανα έπωφελοϋντο
τής εύκαιρίας διά νά καταγγείλουν «τήν άσκουμέ-
νην τρομοκρατίαν τοϋ λαοϋ άπό τά δργανα τής
φασιστικής βίας» καί νά έξωθοϋν τάς προσκειμένας
είς αύτούς λαϊκάς μάζας, πρός ένεργωτέραν άντί-
στασιν «αύτοάμυνας» καί όργάνωσιν τής ένόπλου
άντιστάσεως.
Περί τά τέλη τοϋ 1945 καί άρχάς τοϋ 1946, ή κομ­
μουνιστική έπιβουλή εϊχε λάβει χαρακτήρα ένόπλου
στάσεως, διά συγκροτήσεως νέων συμμοριών, είς
τάς όποίας έσπευδον παλαιοί καί νέοι έαμοελασΐται
569
καί αί όποΐαι ήρχισαν ήδη νά δροϋν άνά τήν Ελ­
λάδα.
Παραλλήλως, ή ήγεσία τών κομμουνιστών διά
τών άνά τήν Ελλάδα όργανώσεών της καί τών άδια-
κόπως συγκροτούμενων παρανόμων συγκεντρώσεων,
έφανάτιζε περισσότερον τούς όπαδοϋς άμφοτέρων
τών φύλων, έξαγγέλουσα μετά πατάγου ψευδείς δή­
θεν τρομοκρατικάς ένεργείας τών νομίμων άρχών,
κυρίως τής Χωροφυλακής καί έξωθοΰσα αύτούς είς
υποβολήν διαμαρτυριών κατά τών κυβερνητικών
όργάνων. Ούτως, ή κομμουνιστική ήγεσία, παραμέ-
νουσα, ώς είπομεν, άνενόχλητος άπό τό Κράτος, έν-
νοοΟν άκόμη νά έφαρμόζη «ύποχρεώσεις» έκ τής
συμφωνίας τής Βάρκιζας, έπετύγχανε νά διατηρή
τό ήθικόν καί νά έξάπτη τό μίσος τών κομμουνιστών
έναντίον τοΟ Κράτους, τρέφουσα είς αύτούς, ώς άνάγ-
κην άναπόφευκτον, τήν ιδέαν τής έξεγέρσεως πρός
συντριβήν τοϋ «φασιστικού κράτους».
Άρχάς Μαρτίου 1946, ό γενικός γραμματεύς τοΰ
Κ.Κ.Ε. Ζαχαρώδης, όμιλών είς τήν Θεσσαλονίκην,
είς όργανωθεΐσαν μεγάλην συγκέντρωσιν τοΰ ΕΑΜ,
έκήρυξεν άνενδοιάστως τήν δναρξιν τοΰ «τρίτου
γύρου», δπερ έσήμαινεν έναρξιν έπαναστάσεως κατά
τοΰ νομίμου 'Ελληνικοΰ καθεστώτος καί τών έκπρο-
σωπουσών τοΰτο Άρχών. Έπρόκειτο, έπί τέλους,
μετά καθυστέρησιν ένός καί ήμίσεος σχεδόν έτους,
άπό τής άπελευθερώσεως, νά γίνουν έκλογαί καί οί
κομμουνισταί, βλέποντες δτι αί μεγάλαι μδζαι τοΰ
'Ελληνικοΰ λαοΰ εΐχον στραφή έναντίον των, ήθέ-
λησαν νά προλάβουν τήν παγίωσιν μιδς άπολύτως
έθνικής καταστάσεως, έγγυωμένης τάξιν καί άσφά-
λειαν, καί άπέβαλον τό προσωπεϊον. Ούτως, εύθύς ώς
έδόθη τό σύνθημα, συμμοριακά συγκροτήματα έπε-
τέθησαν κατά Σταθμών Χωροφυλακής, διότι άπέ­
βλεπον είς νέαν κυριαρχίαν άνά τήν ύπαιθρον, πριν
όργανωθοΰν μεγάλα έλασιτικά σώματα πρός έπίθε-
σιν κατά τών πόλεων. Είχε, πράγματι, άρχίσει ό
«τρίτος γΰρος» ή νέα φάσις τής έαμοσλαβικής κατά
τής Ελλάδος έπιβουλής, ό λεγόμενος «συμμοριτο­
πόλεμος», ό όποίος λόγφ τής λίαν ένεργοΰ καί άπο-
τελεσματικής δράσεως τής Χωροφυλακής, κατά τήν
περίοδον αύτήν, θά μάς άπασχολήση είς τά έπόμενα
κεφάλαια, περιλαμβανόμενα είς $ρν Β’ τόμον τού
παρόντος Βργοϋ.
ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ Α’ ΤΟΜΟΥ