«ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ &

ΟΡΥΚΤΟΧΗΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ
ΤΗΣ ΦΛΕΒΙΚΗΣ
ΜΕΤΑΛΛΟΦΟΡΙΑΣ
“ΦΙΛΟΝΙ 80” ΠΛΑΚΑΣ
ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ»
ΦΙΤΡΟΣ Γ. ΜΙΧΑΛΗΣ
ΠΑΤΡΑ 2015 

Περιεχόμενα
 Εισαγωγή

 Γεωλογία Αττικοκυκλαδικής Μάζας
 Γεωλογία Λαυρεωτικής
 Μεθοδολογία
 Πεδίο Έρευνας - Αποτελέσματα
 Συμπεράσματα - Συζήτηση 

Εισαγωγή
 Η Λαυρεωτική Γη αποτελεί έναν τόπο ταυτόσημο με το όνομά του.

¨Λαύρα¨ σημαίνει στενό πέρασμα ή στοά, δηλαδή ¨Λαύρειο¨ ή
¨Λαύριο¨ η περιοχή των στοών.
 Είναι γνωστή από αρχαιοτάτων χρόνων για το πλούσιο υπέδαφός της

λόγω της θειούχου μεταλλοφορίας αντικατάστασης στο μάρμαρο
(carbonate replacement). Το κοίτασμα θεωρείται πρότυπο παγκοσμίως
(Bonsall et. al., 2011).
 Έτυχε εκμετάλλευση κατά την αρχαία περίοδο με ενδείξεις από 3600

π.Χ. ως τον 1ο αι.μ.Χ. καθώς και κατά τη νεότερη περίοδο (18651977)
 Κατά τους αρχαίους χρόνους εξορυσσόταν κυρίως ο αργυρούχος

γαληνίτης (PbS), ενώ κατά τους νεότερους χρόνους και ο σφαλερίτης
((Zn,Fe) S), ο σμιθσονίτης ή «καλαμίνα» (ZnCO3) καθώς και
σιδηρομεταλλεύματα και λιγότερο τα χαλκούχα ορυκτά. 

Εισαγωγή
 Στο πλαίσιο της παρούσας διπλωματικής εργασίας μελετήθηκε η

χαρακτηριστική φλεβική πολυμεταλλική μεταλλοφορία «Φλέβα 80» ή
«Φιλόνι 80», η οποία συγκαταλέγεται στις παγκοσμίου κλάσεως του
είδους της.
 Αρχικά, πραγματοποιήθηκε δειγματοληψία στα υπόγεια ορυχεία της

Πλάκας και πιο συγκεκεριμένα στο ανατολικό άκρο της φλέβας.
 Στη

συνέχεια, πραγματοποιήθηκε η λεπτομερής μελέτη των
ιστολογικών χαρακτηριστικών της ορυκτολογικής σύστασης και της
παραγενετικής ακολουθίας, καθώς και του χημισμού των κυρίων
αλλά και των σύνδρομων ορυκτών της 

Περιεχόμενα
 Εισαγωγή

 Γεωλογία Αττικοκυκλαδικής Μάζας
 Γεωλογία Λαυρεωτικής
 Μεθοδολογία
 Πεδίο Έρευνας - Αποτελέσματα
 Συμπεράσματα - Συζήτηση 

Γεωλογία Αττικοκυκλαδικής Μάζας
 Η Λαυρεωτική τοποθετείται γεωτεκτονικά στην Αττικοκυκλαδική

ζώνη που θεωρείται η προς το νότο προέκταση της Πελαγονικής
ζώνης.
 Αποτελείται από ένα πακέτο Αλπικών καλυμμάτων που

τοποθετούνται πάνω σε μεταμορφικό υπόβαθρο αγνώστου ηλικίας,
(Smith et al., 2001), τα οποία επωθήθηκαν κατά το Άνω Ηώκαινο –
Ολιγόκαινο.
 Καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα της Αττικής, τη Νότια Εύβοια,

όλες τις Κυκλάδες και εξελίσσεται ανατολικά προς τη Μικρά Ασία
μέσω της Ικαρίας και Σάμου (Jacobshagen et al., 1978). 

 Γεωτεκτονικός χάρτης των Ελληνίδων όπου διακρίνεται η

Αττικοκυκλαδική ζώνη (Xypolias et al.,2010). 

Σύμφωνα με τη ταξινόμηση των Okrusch and Bröcker (1990),
Boronkay and Doutsos (1994), Dickerhof et al. (1998),
Koukouvelas and Kokkalas (2003), Jolivet et al. (2004) και
Μουντράκης (2010) διακρίνονται οι ακόλουθες τεκτονο στρωματογραφικές ενότητες από τη βάση προς την οροφή:
 Ενότητα Βάσης (Basal unit)

 Ενότητα Χώρας (Chora unit)
 Ενότητα Κυκλαδικών Κυανοσχιστολίθων (Cycladic

Blueschist Unit)
 Ανώτερη Ενότητα (Upper Unit) 

Μαγματισμός, Mολλασσική Iζηματογένεση και Hφαιστειότητα








Μετά την ανάπτυξη του μεταμορφικού επεισοδίου τύπου Barrow και κατά τη
διάρκεια του Μειόκαινου (~ 18-10Ma) διείσδυσαν στο μεταμορφικό πεδίο
πλουτώνια σώματα, γρανιτικής ως μονζονιτικής σύστασης (Μαρίνος, 1956;
Αltherr et al., 1982, 1988; Doutsos et al., 1993; Pe-Piper, 2000; Jolivet, 2001,),
όπως τους γρανοδιορίτες (Λαύριο και Σέριφος), γρανίτες (Τήνος, Μύκονος,
Δήλος, Νάξος) και λευκογρανίτες (Ικαρία, Τήνος) (Altherr and Siebel, 2002).
Η ψύξη των μαγματικών θαλαμών διήρκησε ως και τα ~ 8Ma (Αltherr et al.,
1982), ενώ το βάθος κρυστάλλωσης υπολογίζεται ≈ 5-10km (Αltherr et al., 1982,
1988; Juteau et al., 1986; Buick, 1991 a,b).
Η διείσδυση των γρανιτοειδών συνοδεύεται από φαινόμενα μεταμόρφωσης
επαφής, με άλω πάχους ως 3km (Λαύριο, Baltatzis, 1981; Σέριφος, Salemink,
1985; Νάξος, Jansen and Schuiling, 1976; Τήνος, Melidonis, 1980).
Συγχρόνως με τη δημιουργία ζωνών μεταμόρφωσης επαφής παρατηρούνται
συνoδά φαινόμενα μετασωμάτωσης και κοιτασματογένεσης στα πετρώματα
ξενιστές (Λαύριο, Marinos and Petrascheck, 1956; Τήνος, Tombros et al., 2007,
2010, Melidonis, 1980; Μύκονος, Tombros et al. 2014; Αντίπαρος, Anastopoulos,
1963; Kevrekidis et al., 2015, Ικαρία, Maratos, 1960; Σέριφος, Salemink 1980,
1985; Νάξος, Papastamatiou, 1951, Σαντορίνη, Skarpelis and Liati, 1980).
Με τη μαγματική δράση του Μειόκαινου, συνδέεται και αλκαλική ηφαιστειότητα,
στις Κυκλάδες, π.χ. ανδεσίτες, βασάλτες και ρυόλιθοι (Pe-Piper and Piper, 1989;
Pe-Piper et al., 1995, Pe-Piper and Piper, 2002; Koukouvelas and Kokkalas 2003). 

Περιεχόμενα
 Εισαγωγή

 Γεωλογία Αττικοκυκλαδικής Μάζας
 Γεωλογία Λαυρεωτικής
 Μεθοδολογία
 Πεδίο Έρευνας - Αποτελέσματα
 Συμπεράσματα - Συζήτηση 

Γεωλογία Λαυρεωτικής
 Με τη γεωλογία της Λαυρεωτικής έχουν ασχοληθεί πολλοί

ερευνητές :
Kordellas, 1869; Negris, 1912; Putzer, 1948; Marinos and
Petrascheck, 1951, 1953, 1956; Petrascheck, 1951, 1977;
Marinos et al., 1971; Marinos, 1971a,b, 1974, 1977; Tataris,
1972; Marinos and Makris, 1975; Katsikatsos, 1977;
Economou and Sideris, 1978; Durr et al., 1978; Paraskevidis
and Chorianopoulou, 1978; Petrascheck and Pohl, 1981;
Baltatzis, 1981, 1996; Fotakis-Tsipouras and Hawkins, 1982;
Katsikatsos, 1982; Papanikolaou, 1985, 1987; FotakisTsipouras, 1986; Clement and Katsikatsos, et al., 1986;
Katsiavrias, 1990; Papanikolaou and Syskakis, 1991;
Higgins and Higgins, 1996; Papadeas, 2000, 2001; Photiades
and Carras, 2001; Katsiris, 2001; Skarpelis, 2007; Skarpelis
et. al 2008;2010 ; Baziotis et al., 2009; Bonsall et al., 2011. 









Σύμφωνα με τους παραπάνω ερευνητές διακρίνονται δύο τεκτονικές
ενότητες στην Λαυρεωτική:
(a) Η Κατώτερη ενότητα στη Λαυρεωτική, (γνώστη ως “Aυτόχθονη”,
“Lower unit” που αντιστοιχεί στη “ενότητα Κυανοσχιστολίθων,
Blueschist unit” της Αττικοκυκλαδικής) που αποτελείται (ηλικίας
Τριαδικού-Ιουρασικού) από τις ακόλουθες υποενότητες:
“Κατώτερο Μάρμαρο” ηλικίας Ανώτερου Τριαδικού-Κατώτερου
Ιουρασικού,
Έναν ενδιάμεσο σχιστολιθικό ορίζοντα “σχιστόλιθους Καισαριανής”
που
αποτελούνται από μαρμαρυγιακούς σχιστόλιθους με
ενδιαστρώσεις μαρμάρων, καθώς και ορθογνευσίους (Πεντέλη,
Υμηττός) και μετά-βασικών και υπερβασικών πετρωμάτων
Έναν ανώτερο ορίζοντα μαρμάρου “ανώτερο μάρμαρο” του
Ανώτερου Κρητιδικού.
Η μετάβαση από τους σχιστόλιθους προς τα μάρμαρα είναι τεκτονική. 








(b) Η Ανώτερη ενότητα (γνώστη ως “Επωθημένο κάλυμμα”, η οποία
υπέρκεινται του detachment, είναι και αντίστοιχη της “Upper unit” της
Αττικοκυκλαδικής)
Συνιστάται από φυλλίτες, αργιλικούς σχιστόλιθους, μετά-πηλιτικούς
σχιστόλιθους, μετα-βασίτες, μετα-υπερβασικά, χαλαζίτες και φακούς ή
ενδιαστρώσεις μαρμάρων και ασβεστόλιθων και εναλλαγές από τράπεζες ή
φακούς ασβεστόλιθων, μαρμάρων και μετά-οφιολιθικών πετρωμάτων
(πρασινιτών).
Η Ανώτερη ενότητα είναι Τριαδικής έως Άνω-Κρητιδικής ηλικίας και
επωθείται πάνω στην κατώτερη. H εν λόγω ενότητα περιέχει μεγάλο πλήθος
από ολισθόλιθους και τεκτονικές σφήνες, με μεγάλη ποικιλία λιθολογιών, που
της δίδουν τα χαρακτηριστικά mélangé (Ρapanikolaou, 1985).

Τα πετρώματα του καλύμματος υπέστησαν ένα επεισόδιο HP/LT
συνθηκών, κατά τη διάρκεια του Ηωκαίνου (γλαυκοφανιτικής φάσης) και
ανάδρομη μεταμόρφωση κατά το Ολιγόκαινο-Μειόκαινο
(πρασινοσχιστολιθικής φάσης). Στις περιπτώσεις αποκάλυψης του
κατώτερου μαρμάρου, παρατηρούνται τεκτονικά παράθυρα (Baziotis et
al., 2009). 

Upper Unit
Grn

Lower Unit

Γεωλογική Τομή της Λαυρεωτικής (Skarpelis et al.,2008) 

 Στην περιοχή της Πλάκας εμφανίζεται μετά-αλπικός πλουτωνίτης

γνωστός στην βιβλιογραφία ως “Γρανοδιορίτης της Πλάκας”, ο
οποίος διεισδύει και στην κατώτερη στρωματογραφική ενότητα της
Λαυρεωτικής. Η μαγματική αυτή διείσδυση γρανοδιοριτικής και
υποδιαίστερης τοναλιτικής σύστασης, έχει μορφή σωρού σύμφωνα με
ραδιοχρονολογήσεις, οι οποίες υπέδειξαν ηλικία Ανω-Μειοκαινική
(8.27 – 11Ma) (Μαράκη,1968; Skarpelis et. al., 2007; Bonsall et al.,
2011). 

Γεωλογικός
Χάρτης της
Λαυρεωτικής
(Skarpelis et
al., 2007). 

Μεταλλοφορία
 Τα υπο εκμετάλλευση μεταλλοφόρα κοιτάσματα
του Λαυρίου είναι τύπου αντικατάστασης στο
μάρμαρο (carbonate replacement) και
σχηματίστηκαν υπό τη μορφή κοιτών
αντικατάστασης εντός του μαρμάρου ή και στις
επαφές μαρμάρου - σχιστολίθων.
 Διακρίνονται τρεις μεταλλοφόρες επαφές:
α) Μεταξύ ανώτερου μαρμάρου - σχιστολίθων
Αθήνας (Upper Unit),
β) Mεταξύ ανώτερου μαρμάρου και σχιστολίθων
Καισαριανής
γ) Μεταξύ κατώτερου μαρμάρου και σχιστολίθου
Καισαριανής. 

 Παρατηρούνται εμφανίσεις στρωματοειδών ή

φλεβοειδών μεταλλευμάτων τύπου skarn, μέσα στους
κερατίτες της περιοχής Πλάκας.
 Χαρακτηριστική η παρουσία συμπαγών κοιτασμάτων
μαγνητίτη, που διασχίζονται από τα μικτά θειούχα
μεταλλεύματα (Εcοnοmοu et al., 1981; Tsokas et al.,
1998).
 Τα μικτά θειούχα μεταλλεύματα αποτελούν τη
σημαντικότερη μεταλλοφορία, η οποία ορυκτολογικά
συνίσταται από θειούχα όπως αργυρούχος γαληνίτης
(PbS), σφαλερίτης (ZnS) και σιδηροπυρίτη (FeS2),
ενώ επουσιωδώς απαντά πλήθος άλλων θειούχων
ορυκτών και θειοαλάτων (Skarpelis et al., 2008). 

 Τα μεταλλεύματα αντικατάστασης είναι
υδροθερμικής προέλευσης, επιθερμικά.
Συνδέονται, πιθανώς γενετικά με τον

πλουτωνίτη, απόφυση του οποίου αποτελεί ο
γρανοδιορίτης της Πλάκας και οι συνοδοί
ευρίτες. (Μαρίνος - Petrascheck, 1956) 

 Το μεγαλύτερο μέρος της πρωτογενούς μεταλλοφορίας είναι








οξειδωμένο.
Με διεργασίες έκπλυσης και υπεργενετικού εμπλουτισμού
σχηματίστηκε ένας μεγάλος αριθμός δευτερογενών ορυκτών
πάνω από 690 ορυκτά (Κατερινόπουλος & Ζησιμοπούλου
1994, Wendel & Markl 1999, Baumgärtl & Burow 2002,
Mineralien Welt 2014).
Ορυκτά, όπως :
Κτενασίτης ((Cu, Zn)5(SO4)2(OH)6•6H2O), Σερπιερίτης
(Ca(Cu, Zn)4(SO4)2(OH)6•3H2O) και Μαμμουθίτης
(Pb6Cu4AlSb5+O2(OH)16Cl4(SO4)2) προσδιορίστηκαν για πρώτη
φορά παγκοσμίως στην Λαυρεωτική γη,
Ενώ ο Αττικαϊτης και Λαζαριδισίτης βρίσκονται αποκλειστικά
και μόνο στη περιοχή.
Το ορυκτό Ανναβεργίτης και Αουριχαλκίτης εμφανίζονται στη
Λαυρεωτική στην ωραιότερη μορφή τους. 

Πηγή: mindat.org 

 Τα ορυκτά σκωρίας και λιθαργύρων, τα οποία

δημιουργήθηκαν στο εσωτερικό των αρχαίων σκωριών
και λιθαργύρων λόγω της επίδρασης του θαλασσινού
νερού σε αυτά.
 Απαριθμούνται στις σκωρίες είναι 113, ενώ στους
λιθάργυρους 26, σύμφωνα πάντα με στοιχεία από μελέτες
που έχουν γίνει στο παρελθόν (Gelaude P. Et al.,1996).
 Ορυκτά, όπως Λαυριονίτης (PbCl(OH)),
Παραλαυριονίτης (PbCl(OH)), Γεωργιαδεσίτης
(Pb3(AsO4)Cl3), Θορικοσίτης (Pb3(Sb3+,As3+)O3Cl2(OH))
εμφανίστηκαν πρώτη φορά στις σκωρίες του Λαυρίου. 

Foto: Fritz Schreiber 

Περιεχόμενα
 Εισαγωγή

 Γεωλογία Αττικοκυκλαδικής Μάζας
 Γεωλογία Λαυρεωτικής
 Μεθοδολογία
 Πεδίο Έρευνας - Αποτελέσματα
 Συμπεράσματα - Συζήτηση 

Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε κατά το ερευνητικό στάδιο είναι :






A)Πραγματοποίηση υπόγειας δειγματοληψίας της φλεβικής μεταλλοφορίας ¨Φιλόνι
80¨ στα ορυχεία Νο 145 και Νο 80 της Πλάκας Λαυρεωτικής, τα οποία ορυχεία
διανοίχθηκαν και λειτούργησαν για περισσότερα από 50 έτη από την Γαλλική
Εταιρεία των Μεταλλείων του Λαυρείου.
Η λήψη των δειγμάτων πραγματοποιήθηκε κάθετα και κατά μήκος της φλέβας,
λαμβάνοντας υγιή και εξαλλοιωμένα δείγματα. Συνολικά λήφθηκαν περισσότερα από
100 δείγματα για την καλύτερη δυνατή μελέτη της θέσης καθώς και για την επάρκεια
δειγμάτων για τη χρήση των αναλυτικών μεθόδων και την παρασκευή των τομών.
Β) Παρασκευή λεπτών - στιλπνών και στιλπνών τομών των δειγμάτων
παρασκευάστηκαν στο Εργαστήριο Κοπής Πετρωμάτων και Παρασκευής Λεπτών
Τομών του Τομέα Ορυκτών Πρώτων Υλών, του Τμήματος Γεωλογίας του
Πανεπιστημίου Πατρών. 









Γ) Εξέταση των τομών σε μεταλλογραφικό και πετρογραφικό μικροσκόπιο Leitz SM-LUX POL
ORTHOPLAN όπου και λήφθηκε και το φωτογραφικό υλικό με την βοήθεια κάμερας Progress με το
λογισμικό Progress Capture. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο Πετρογραφίας Ορυκτολογίας του Τομέα Ορυκτών Πρώτων Υλών, του Τμήματος Γεωλογίας του Πανεπιστημίου
Πατρών, για τον προσδιορισμό των μεταλλικών και σύνδρομων ορυκτών της παραγενετικής
ακολουθίας.
Δ) Η μελέτη του χημισμού των ορυκτών της παραγενετικής ακολουθίας πραγματοποιήθηκε στο
εργαστήριο Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας και Μικροανάλυσης της Σχολής Θετικών Επιστημών του
Πανεπιστημίου Πατρών, σε ηλεκτρονικό μικροσκόπιο με οπισθοσκεδαζόμενη εικόνα (back- scattered
image) τύπου JEOL-6300 εφοδιασμένο με φασματόμετρα τύπου EDS και WDS. Η προετοιμασία των
τομών περιελάμβανε την επικάλυψή τους με άνθρακα μέσω του οποίου επιτυγχάνεται η καλύτερη
αγωγιμότητα. Οι συνθήκες λειτουργίας που χρησιμοποιήθηκαν : Τάση επιτάχυνσης ηλεκτρονίων 15 KV,
ένταση ρέυματος 10 nA και χρόνος μέτρησης 20 sec. Το όριο ανιχνευσιμότητας είναι στα 0.1% και το
αναλυτικό σφάλμα ανέρχεται στα +/- 5%.
Ο προσδιορισμός των συνοδών και υπεργενετικών ορυκτών της παραγενετικής ακολουθίας
πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια της περιθλασιμετρίας ακτίνων Χ του εργαστηρίου Περιθλασιμετρείας
ακτίνων Χ, του Τομέα Ορυκτών Πρώτων Υλών, του Τμήματος Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Πατρών,
με τη χρήση του περιθλασιόμετρου D8 Advance.
Ο προσδιορισμός των συστασιακών διαφοροποιήσεων των κυρίων αλλά και των σύνδρομων ορυκτών
της παραγενετικής ακολουθίας, οι οποίες δεν προσδιορίστηκαν με την ηλεκτρονική μικροσκοπία
σάρωσης, πραγματοποιήθηκε με την βοήθεια της προσπίπτουσας καθοδοφωταύγειας με τη χρήση του
Luniscope (CL RELIOTRON ), σε λεπτές – στιλπνές τομές, του εργαστηρίου Πετρογραφίας Ορυκτολογίας του Τομέα Ορυκτών Πρώτων Υλών, του Τμήματος Γεωλογίας του Πανεπιστημίου
Πατρών. 

Περιεχόμενα
 Εισαγωγή

 Γεωλογία Αττικοκυκλαδικής Μάζας
 Γεωλογία Λαυρεωτικής
 Μεθοδολογία
 Πεδίο Έρευνας - Αποτελέσματα
 Συμπεράσματα - Συζήτηση 

'' Φλέβα - Φιλόνι 80 ''
Στην περιοχή που εκτείνεται από την κοιλάδα Αδάμη στην περιοχής της Πλάκας και
προς Α, διεισδύει η φλεβική μεταλλοφορία πλούσια σε Pb – Ag - As- Sb – Zn- Cu,
γνωστή ως '' Φλέβα 80 '' ή'' Filon 80 ''.
Η φλέβα ανακαλύφθηκε το 1875 στα πλαίσια των κοιτασματολογικών ερευνών του
τμήματος έρευνας της «Γαλλικής Εταιρίας των Μεταλλείων του Λαυρείου».
Το ¨Φιλόνι 80¨ ή ''Filon 80'' έχει γενική διεύθυνση ΑΝΑ – ΒΔ και βυθίζεται προς το
νότο. Στην πραγματικότητα είναι μεταβαλλόμενης διεύθυνσης και κλίσης λόγω
τεκτονικής. Έχει πάχος μέχρι 2m και μήκος ≈ 1 km. Tο Φιλόνι 80 δημιουργήθηκε εντός
ρήγματος που τέμνει τους κερατίτες της περιοχής σε φύση εφελκυσμού (Skarpelis,
2007).
Σύμφωνα με τους Wendel et.al (1996; 1999), Skarpelis (2007), Bonsall et.al (2007) και
Voudouris et.al (2008) η φλεβική μεταλλοφορία περιλαμβάνει πυρροτίνη που
συνοδεύεται από αρσενοπυρίτη, λολλινγίτη, σιδηροπυρίτη, μαρκασίτη, μια σύμφυση
Cu - Bi, συμπεριλαμβανομένων ορυκτών όπως το ανάλογο του λιλλιανίτη,
πυραργυρίτη, χαλκοπυρίτη, πλούσιο σε Bi τετραεδρίτη - τενναντίτη, βουρνονίτη,
σύνοδα θειοαντιμονίδια, όπως αντιμονίτης, καθώς, επίσης, και γαληνίτη, σφαλερίτη και
αυτοφυή As.
Συνολικά στο «Φιλόνι 80» έχουν προσδιοριστεί περί τα εκατό (100) διαφορετικά
ορυκτά, υπογενετικά και υπεργενετικά, εκ των οποίων ορισμένα σπάνια υπεργενετικά
του As, Sb, Zn και Pb.
Σύμφωνα με τον Κονοφάγο (1980) και αρχειακό υλικό της υπηρεσίας ερευνών της
Γαλλικής Εταιρείας των Μεταλλείων του Λαυρίου (αρχείο Ε.Μαρκουλή) η συνολική
παραγωγή αυτής της φλέβας ανήλθε σε 90 Ktn με μέση περιεκτικότητα σε Pb-Zn περί
>15 wt% και Ag με τιμές από (Skarpelis,
500 gr/tn έως2007)
4kg/tn παραγόμενου Pb.









 

Τα χαρακτηριστικά της θέσης μελέτης, σύμφωνα τα
οποία έγινε η επιλογή, είναι:
 δεν έχει πραγματοποιηθεί στο παρελθόν λεπτομερής
ιστολογική και ορυκτοχημική μελέτη της
συγκεκριμένη θέσης
 η φλέβα σε μεγάλο τμήμα της έχει παραμείνει σχεδόν
ανέπαφη από τις μεταλλευτικές δραστηριότητες
 η φλέβα είναι εξαλλοιωμένη σε μικρό ποσοστό σε
σχέση με το υπόλοιπο προς τη δύση τμήμα της
φλέβας
 ύπαρξη χαρακτηριστκών τομών της φλέβας λόγω
διάνοιξης των στοών
 Η θέση αυτή
ανήκει στη ζώνη του φθορίτη με
Αρχείο Μαρκουλή
αναλογία των ζωνών επί της φλέβας 80Ca-20Fl 

Τρόπος Ανάπτυξης της φλέβας «Φιλόνι 80»






Tαξινομήσαμε τις επιμέρους ζώνες του «Φιλόνι 80» σύμφωνα με
τα κριτήρια των Passchier & Trouw (1996).
η φλέβα αναπτύχθηκε με ίδιους ρυθμούς, με συνεχή ανάπτυξη σε
πλάτος και προς τις δύο πλευρές.
εξέλικτική πορεία δημιουργίας της φλέβας λόγω εφελκυσμού
πραγματοποιήθηκε παράλληλα με την κίνηση του υδροθερμικού
ρευστού κατά μήκος του ρήγματο
έχει πληρωθεί με υλικό από το πέτρωμα ξενιστή, που
υποδηλώνουν μηχανισμό θραύσης και επανασφραγίσματος της
φλέβας με ταυτόχρονα επεισόδια βρασμού
περιθώρια αντιδράσεων με απόθεση μεταλλικών ορυκτών
περιμετρικά στις γωνιώδεις, υπογωνιώδεις ως
αποστρογγυλομένες λατύπες του ξενιστή (ασβεστοκερατίτης) και
επιφάνειες μεταλλικών και μη ορυκτών που αναπτύσσονται
παράλληλα προς την επαφή του ξενιστή (Mapani & Wilson,1994).
Oρίζεται ως ανάπτυξη-antitaxial, περιθωριακά προσαυξανόμενη
ανάπτυξη.(σιδηροπυρίτης περιθώρια-γαληνίτης κέντρο) 

Οι ζώνες
 Ζώνη υδροθερμικής εξαλλοίωσης (Alteration

zone)
 Η ζώνη A - (boiling breccia mineralization).
 Η ζώνη Β - το κυρίως μεταλλοφόρο τμήμα
της φλέβας
 Η ζώνη C - το νεότερο και στείρο τμήμα της 

Ιστολογικές παρατηρήσεις

 Μακροσκοπική κλίμακα
 Κολλοειδής ιστός
 Λατυποπαγής ιστός
 Ζώνωση
 Σκελετικός ιστός

Πλήρωση
ανοιχτού χώρου
(open space
filling) 

Ζώνη Α 

Ζώνη Β

Fl

Gn

Sp 

Ζώνη C 

Μικροσκοπική κλίμακα
 Ιστοί Αντικατάστασης

 Ιστοί Φαινομενικής Αντικατάστασης
 Φραμποειδής ιστός 

Ζώνη Α 

Ζώνη Β 

Ζώνη Β 

Ζώνη C 

Καθοδοφωταύγεια
Ca

Ca

Ca

Fl

Ca 

Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο Σάρωσης (SEM) 

Αυτοφυές Αρσενικό 

Ορυκτοχημικά δεδομένα 

Ορυκτοχημικά δεδομένα 

Ορυκτοχημικά Δεδομένα – Χημισμός Ορυκτών
 Κύρια ορυκτολογική παραγένεση

 Μεταλλικά: χαλκοπυρίτης + γαληνίτης +
φραιμπεργίτης + μιαργυρίτης + περσεϊτης –
αρσενοπολυβασίτης + σφαλερίτης + σιδηροπυρίτης +
αυτοφυές αρσενικό + αντιμονίτης
 τα συνοδά: ασβεστίτης + δολομίτης + σιδερίτης +
ανκερίτης + φθορίτης + χαλαζίας (γαλακτόχρωμος
και διάφανος) + χαλκηδόνιος + γύψος
 τα υπεργενετικά: κερουσίτης + αγγλεσίτης +

μιμετίτης + φαρμακολίτης + πικροφαρμακολίτης+
γουερινίτης + ερυθρά σανδαράχη + κίτρινη
σανδαράχη + αρσενολίτης + γκαιτίτης + κοβελλίνης 

Περιεχόμενα
 Εισαγωγή

 Γεωλογία Αττικοκυκλαδικής Μάζας
 Γεωλογία Λαυρεωτικής
 Μεθοδολογία
 Πεδίο Έρευνας - Αποτελέσματα
 Συμπεράσματα - Συζήτηση 

Συμπεράσματα - Συζήτηση
 Το ¨Φιλόνι 80¨ ή'' Filon 80 ''
 Συνολικά, μέχρι στιγμής, στη φλέβα απαντώται 100 και πλέον

διαφορετικά ορυκτά από τα οποία στη θέση μελέτης
ταυτοποιήθηκαν τα 28.
 Η γένεση της φλέβας το πιθανότερο να σχετίζεται με τον
πλουτωνίτη, γρανοδιορίτη, της Πλάκας, ο οποίος βρίσκεται σε
απόσταση 1,5 km από την φλέβα, καθώς ο πλουτωνίτης αυτός
αποτελεί την πηγή τροφοδοσίας του υδροθερμικού ρευστού που
δημιούργησε την πολυμεταλλική αυτή μεταλλοφορία (Marinos
and Petracheck, 1956; Skarpelis 2007; Skarpelis et al., 2008;
Bonsall et al., 2011). 

Τα ορυκτοχημικά δεδομένα της παραγενετικής ακολουθίας
υποδεικνύουν:
 Πηγή του Ag αποτελούν το πλήθος των θειοαλάτων του Ag,
(φραιμπεργίτης, μιαργυρίτης, περσεϊτης – αρσενοπολυβασίτης) τα οποία
τα συναντούμε στη Β ζώνη, στις ταινίες του σφαλερίτη αλλά και να
πληρώνουν κενούς χώρους με γαληνίτη και σφαλερίτη στο φθορίτη.
Δεδομένου ότι οι μικροαναλύσεις στο γαληνίτη δεν έδειξαν συμμετοχή
του Ag σε αυτόν, συμπεραίνουμε ότι το συμπύκνωμα του σφαλερίτη
αποτελεί την κυριότερη πηγή Ag για την θέση μελέτης.
 Πηγή του As αποτελεί το αυτοφυές As καθώς και τα υπεργενετικά του As
όπως η ερυθρά και κίτρινη σανδαράχη καθώς και ο αρσενολίτης. Τα
συναντούμε στη ζώνη Α με γαληνίτη, σφαλερίτη και σιδερίτη. Το
αυτοφυές As δημιουργεί βοτρυοειδή συσσωματώματα αρκετών cm όπου
αντικαταστάται από τα υπεργενετικά του As, δημιουργώντας ιστούς
κυψελίδας. Οι ορυκτοχημικές αναλύσεις έδειξαν ποσοστό συμμετοχής Sb
στη σύστασή του As της τάξεως του 4-10 wt%.
 Το θειοάλας του Ag φραιμπεργίτης, κατά την ορυκτοχημική του αναλύση
(Πίνακας 1), διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχει As στη σύστασή του. Το
γεγονός αυτό ερμηνεύεται από το πλήθος των υπεργενετικών ορυκτών
του As, όπως φαρμακολίτης και πικροφαρμακολίτης, τα οποία
επικάθονται στον ταινιωτό σφαλερίτη της ζώνης Β όπου εκεί
προσδιορίστηκε και το συγκεκριμένο θειοάλας. Επομένως, καταλήγουμε
ότι οι υπεργενετικές διεργασίες έκπλυναν το As από το θειοάλας. 

 Κατά την ορυκτοχημική ανάλυση του θειοάλατος μιαργυρίτη,

διαπιστώθηκε σημαντική συμμετοχή Zn, με τιμές 4-15 wt%, στη
σύστασή του, το οποίο χρήζει περαιτέρω διερεύνησης – μελέτης
(Πίνακας 1).
 Κατά την ορυκτοχημική ανάλυση των ταινιών του σφαλερίτη της
ζώνης Β, προσδιορίστηκαν ταινίες με διαφορετικές συγκεντρώσεις
στοιχείων στη σύσταση του. Προσδιορίστηκαν ταίνιες, δηλαδή,
πλούσιες σε Fe, Cd, Cu, Sb και ελεύθερο στοιχείων. Για τον οπτικό
προσδιορισμό των διαφορετικών ταινιών έγινε χρήση της μεθόδου
της καθοδοφωταύγειας σε οπτικό μικροσκόπιο.
 Κατά την ορυκτοχημική ανάλυση των σύνδρομων ορυκτών,
προσδιορίστηκαν τέσσερα διαφορετικά ανθρακικά ορυκτά, τα οποία
αποτελούν το συγκολλητικό υλικό στην ζώνη Α. Επίσης, κατά τις
μικροαναλύσεις σε διαφορετικού χρώματος φθορίτες δεν
προσδιορίστηκε κάποια συστασιακή διαφορά. Με τη χρήση, όμως,
της καθοδοφωταύγειας προσδιορίστηκαν διαφορετικές ομόκεντρες
ζώνες που ακολουθούν την κυβική ανάπτυξη των κρυστάλλων.
Χρήζει περαιτέρω έρευνας. 

 Κατά την μελέτη της ιστολογίας της παραγενετικής ακολουθίας,









προσδιορίστηκε η ακόλουθη σειρά απόθεσης των ορυκτών:
χαλκοπυρίτης → γαληνίτης → θειοάλατα Ag → σφαλερίτης →
σιδηροπυρίτης → αυτοφυές As → αντιμονίτης – παακονενίτης
διάφανος χαλαζίας → φθορίτης → ανθρακικά ορυκτά – γύψος –
χαλκηδόνιος
τελευταία αποτίθονται τα υπεργενετικά ορυκτά
Με τη χρήση της μεθόδου αλλαγής της κρυσταλλικής δομής ανάλογα με τη
θερμοκρασία και τα εμφανιζόμενα ορυκτά, προσδιορίσαμε το πιθανό
θερμοκρασιακό πλαίσιο απόθεσης των ορυκτών της παραγενετικής
ακολουθίας.
Η παρουσία μιαργυρίτη, ο οποίος κρυσταλλώνεται στο μονοκλινές
σύστημα, μας βοηθά στον προσδιορισμό μιας ανώτατης τιμής
θερμοκρασίας απόθεσης της φλέβας στους 380ο C, σύμφωνα με την
αντίδραση AgSbS2 (miargyrite) → AgSbS2 (high miargyrite) (Keighim and
Honca, 1969). Επίσης, κατά Hall (1967) ο περσεϊτης – πολυβασίτης έχει
θερμοκρασίες απόθεσης 365±5 οC, κατά Kirkinkii et al. (1967) η κίτρινη
σανδαράχη έχει θερμοκρασίες απόθεσης 170 οC, κατά Bonsall et al. (2011)
ο φθορίτης 158 - 221 οC και ο σφαλερίτης 178-282 οC. Τέλος, τα
υπεργενετικά προσδιορίζονται σε θερμοκρασιακό πλαίσιο < 100-150 οC.
Σύμφωνα, λοιπόν, με τις παραπάνω παρατηρήσεις δημιουργήσαμε πίνακα
όπου πορίσαμε το πλαισίου απόθεσης των ορυκτών (Πίνακας 2). 

Σειρά Απόθεσης της Παραγενετικής Ακολουθίας
Πιν.2 

 Συμπερασματικά, βάσει των δεδομένων της παρούσας
μελέτης , σε συνδιασμό με τις μέχρι τώρα
βιβλιογραφικές αναφορές , επιβεβαιώνουμε ότι η φλέβα
«Φιλόνι 80» ανήκει στις παγκοσμίου κλάσης φλεβικές







επιθερμικές μεταλλοφορίες.
Αποτελεί εν ολίγης ένα παγκόσμιο μνημείο γεωλογικής
- κοιτασματολογικής ομορφιάς, το οποίο θα πρέπει να
διασωθεί και αξιοποιηθεί προς όφελος της επιστημής
και της τοπικής κοινωνίας.
Μελλοντικές δράσεις προς αυτή τη κατεύθυνση είναι:
Ανάστηλωση των στοών μέχρι τη φλέβα, καθώς και
ανάδειξη και αξιοποίησή της
Περαιτέρω έρευνα της φλέβας (ρευστά εγκλείσματα,
τεκτονική ανάλυση, ισοτοπικές αναλύσεις, Raman κ.α.
με δειγματοληψία ανα 20 m). 



Βιβλιογραφία



Adam, K., 1985a, Essay on the studies of the technical characteristics of the sulfide mineralization of Plaka Laurium: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 273, 35
p.



Adam, K., Grosso-Balta, M., Karantasi, S., 1985b, Premimary essay on the refinement of kalamina from Elafos, Laurium: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay,
I.G.M.E., v. 274, 46 p.



Altherr, R., and Siebel, W., 2002, I-type plutonism in a continental back-arc setting: Miocene granitoids and monzonites from the central Aegean Sea, Greece:
Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 143, p. 397-415.



Altherr, R., Kreuzer, H., Lenz, H., Wendt, I., Harre, W., and Dürr, S., 1994, Further evidence for a late Cretaceous low pressure-high temperature terrane in the
Cyclades, Greece: Chemical Erde, v. 54, p. 319-328.



Altherr, R., Henjes-Kunst, F., Friedrichsen, H., Matthews, A., and Hansen B.T., 1988, O-Sr Isotopic variations in the Miocene granitoids from the Aegean: Evidence
for an origin by combined assimilation and fractional crystallization: Contribution to Mineralogy and Petrology, v. 100, p. 528-541.



Altherr, R., Kreuzer, H., Wendt, I., Lenz, H., Wagner, G.A., Keller, J., Harre, W. and Hohndorf, A., 1982, A late Oligocene/Early Miocene high temperature belt in the
Attico-Cycladic crystalline complex (SE Pelagonia, Greece): Geologisches Jahrbuch, v. 23, p. 97-164.



Anastopoulos, J., 1952, Additional constrains on Lavreotiki: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 224, 30 p.



Andriessen, P.A.M., Banga, G., and Helbeda, E.H., 1987, Isotopic age study of Pre-Alpine rocks in the basal units on Naxos, Sikinos and Ios, Greek Cyclades:
Geologie en Mijnbouw, v. 66, p. 3 -14.



Ardaillon, E., 1897, Les mines du Laurium dans n’ Antiquate, Paris, 120 p.



Arikas, K., Pape, M., Serelis, K., and Tsagalidis, A., 2001, Mineralogical and petrological studies of the metabasic rocks (prasinites) of Lavreotiki and the
geotectonical environment of their formation: Bulletin of the Geological Society of Greece, v. 34, p. 901-910.



Argyropoulos, O., 1955, Studies on the Laurium ore deposits: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 212, p. 53.



Argyropoulos, O., 1950, Studies on the Makronisos mineralization: I.G.M.E., Internal Unpublished Essay, v. 195, p. 75.



Αugoustidis, S.S., and Vgenopoulos, A., 1996, Mineralogical and analytical studies on ancient slags from Lavrio and inferences on the metallurgical techniques
applied for Ag extraction: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 348, 12 p.



Avdis, V., Zagouroglou, K., Theoplilopoulos, D., Karantasi, S., Margaras, S., Nikolaidis, M., and Papastavrou, S., 1994, A program of basic ore deposits research at the
Attico-Cycldic Massif: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 336, 102 p.



Avdis, V., 1993, The effect of movement on high-angle faults on stratigraphy and structure: The Attico-Cycladic massif, Greece: Bulletin of the Geological Society of
Greece, v. 29, p. 81-87.



Avigad, D., Garfunkel, Z., Jolivet, L., and Azanon, J.M., 1997, Back arc extension and denudation of Mediterranean Eclogites: Tectonics, v. 16, p. 924-941.



Avigad, D., and Garfunkel, Z., 1989, Low angle faults underneath and above a Blueschist Belt-Tinos Island, Cyclades, Greece: Terra Nova, v. 2, p. 182 -187.



Baltatzis, E., 1996, Blueschist-to-greenschist transition and the P-T path of prasinites from the Lavrion area, Greece: Mineralogical Magazine, v. 60, p. 551-561.



Baltatzis, E., 1981, Contact metamorphism of a calc-silicate hornfels from Plaka area, Laurium, Greece: Neues Jahrbuch für Mineralogie, Monastshefte, v.11, p. 481488.



Baumgartl, U., and Burow, J., 2002, Laurion-Die Mineralien von A bis Z: Aufschluss, v. 53, p. 245-362.



Blake, M.C., Jr, Bonneau, M., Geyssant, J., Kienast, J.R., Lepvrier, G., Maluski, H., and Papanikolaou D., 1981, A geologic reconnaissance of the Cycladic
Blueshcist Belt, Greece: Geological Society of America Bulletin, v. 92, p. 247-254.



Bodnar, R., and Vityk, M., 1994, Interpretation of the microthermometric data for H2O-NaCl fluid inclusions: In: Short Course of IMA, Inclusions in Minerals ,
Methods and Applications, De Vivo, B., and Frezzoti, M, (eds), Sienna, p. 1-380.



Boger, H., 1983, Stratigraphische und tektonische verknupfungen kontinentaler sedimente des neogenes in Agais-Raum: Geologie Randschau, v. 72, p. 771814.



Bonsall A., Spry P, G., Voudouris P. C. , Tombros S., St. Seymour K.St.and Melfos V. , 2007, The Geochemistry of Carbonate-Replacement Pb-Zn-Ag
Mineralization in the Lavrion District, Attica, Greece: Fluid Inclusion, Stable Isotope, and Rare Earth Element Studies 



Boronkay, Κ., 1995, Geotectonic evolution of the Cyclades: Unpublished PhD, Univ. of Patras, 193 p.



Boronkay, K., and Doutsos, T. 1994, Transpression and transtension within different structural Levels in the central
Aegean region: Journal of Structural Geology, v. 16, p. 1555-1573.



Bowers, T.S., and Helgeson H.C., 1983a, Calculation of the thermodynamic and geochemical consequences of non-ideal
mixing in the system NaCl-H2O-CO2 on phase relations in geologic systems. Equations of state for NaCl-H2O-CO2 fluids at
high pressures and temperatures: Geochemica Εt Cosmochimica Acta, v. 47, p. 1247-1275.



Brichau, S., 2004, Constraining the tectonic evolution of extensional fault systems in the Cyclades (Greece) using lowtemperature thermochronology: Unpublished PhD, Univ. of Mainz “Johannes Gutenberg” and Univ. of Montpellier, 160 p.



Bröcker, M., Bieling, D., Hacker, B., and Gans, P., 2004, High-Si phengite records the time of greenschist facies overprinting:
implications for models suggesting megadetachments in the Aegean Sea: Journal of Metamorphic Geology, v. 22, p. 427442.



Bröcker, M., 1988, Die metamorphe vulcanosedimentare abfolge der insel Tinos. Ergebish Geologishes Petrologischer
und Geochemischer Untersuchungen: Unpublished PhD, Uvin. of Wurzburg, 300 p.



Bröcker, M., 1990a, Blueschist to greenschist transition in metabasites from Tinos Island, Cyclades, Greece:
Compositional control or fluid infiltration?: Lithos, v. 25, p. 25-39.



Bröcker, M., Kreuzer, H., Matthews, A., and Okrusch, M., 1993, 40Ar/39Ar and oxygen isotope studies of
polymetamorphism from Tinos island, Cycladic Blueschist Belt, Greece: Journal of Metamorphic Geology., v. 11, p.
223-240.



Bröcker, M., and Enders, M., 1999, U-Pb zircon geochronology of unusual eclogite-facies rocks from Syros and Tinos
(Cyclades, Greece): Geological Magazine, v. 136, p.111-118.



Brown, P.E., and Lamb, W.E., 1989, P-V-T properties of fluids in the system NaCl  H2O CO2: New graphical presentations
and implications for fluid inclusions studies: Geochemica Et Cosmochimica Acta, v. 53, p. 1209-1221.



Buick, I.S., 1991a, Mylonitic fabric development on Naxos, Cyclades, Greece: Journal of Structural Geology, v. 13, p.
643-656.



Buick, I.S., 1991b, The late alpine evolution of an extensional shear zone, Naxos, Greece: Journal of
Geological Society of London., v. 148, p. 93-103.
Buick, I.S., and Holland T.J.B., 1989, The P-T-t path associated with crustal extension, Naxos, Cyclades,
Greece: In: Evolution of Metamorphic belts, Daily, J., Cliff, R.A., and Yardley, B.W.D.(eds), Special Publication
of Geological Society London, v. 43, p. 365-370.
Ciobanu, C.L., and Cook, N.J., 2004, Skarn textures and a case study: the Ocna de Fier-Dognecea orefield, Banat,
Romania: Ore Geology Reviews, v. 24, pp. 315-370





Clayton, R.N., Muffler, L.J.P., and White, D.E. 1972, Oxygen isotope fractionation study of calcite and silicates of
the River Ranch, California: American Journal of Science, v. 266, p. 968-979. 



Clement, B., and Katsikatsos, G., 1982, Etudes geologique d ‘un secteur des zones internes des Hellenides: L’ Attique septentrionale
(Greece continentale): Annales de la Societe Géologique du Nord, v. 101, p. 87-96



Conofagos, K.H., 1980, The ancient Laurium and the greek technique for silver production: Ekdotiki Athinon, 458 p.



Cox, S.E, Wall, v.J., Etheridge, M.A. & Potter, T.E, 1991. Deformational and metamorphic processes in the formation of meso thermal
vein-hosted gold deposits-examples from the Lachlan Fold Belt, Victoria, Australia. Ore Geology Reviews, 6, 391-423.



Cumming, G.L., and Richards, J.R., 1975, Ore lead isotope ratios in a continuously changing earth: Earth and Planetary Science Letters,
v. 28, p. 155-171.



Cycladic eclogite-blueschist belt, Greece: Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 150, p. 523-545.



Dermatis, G., 1990, The economic factors of Laurium, at the period of 1865-1909: Bulletin of Search of Laurium, 40 p. .



Demetriades, A., 1999, Geochemical atlas of the Lavrion urban area for environmental protection and planning: I.G.M.E., Unpublished
Internal Essay, v. 351, 100 p.



Demetriades, A., 1992, Development of integrated colloborative research programmes between the U.K. (B.G.S) and Greece
(I.G.M.E.): Environmental geochemistry, Lavreotiki peninsula, and multidisciplinary data interpretation, Eastern Macedonia and
Thrace. Unpublished Internal Essay, I.G.M.E., v. 334, 85 p.



Dickerhof, C., Echtler, H., Kaufmann, H., Berger, M., Schlaepfer, M., Schaepman, M., Itten, K., and Doutsos, T., 1998, Mineral
identification and lithological mapping on the island of Naxos (Greece) using DAIS 7915 hyperspectral data: Proc. 1st EARSEL
Workshop on Imaging Spectroscopy, Remote Sensing Laboratories, Univ. of Zürich, Switzerland, p. 357-363.



Dixon, J., 1976, Glaucophane schists of Syros, Greece: Bulletin Society Geology of France, v. 18, p. 280-298.



Dixon, J.E., Fenstra, A., Jansen, J.B.H., Kreulen, R., Ridley, J., Salemink, J., and Schuiling, R.D., 1986, Excursion guide to the
field trips on Serifos, Syros and Naxos: In: Helgeson, H. C., (eds), Chemical Transport in Metasomatic Processes, Nato ASI series
C, v. 218, p. 467-518.



Dimitriadis, S., 2000, Cuprian fraipontite from Laurion, Greece: American Mineralogist, v. 62, p. 175



Doutsos, T., Pe-Piper, G., Boronkay, K., and Koukouvelas, I., 1993, Kinematics of the central Hellenides: Tectonics, v. 12, p. 93653.



Durr, S., Altherr, R., Keller, J., Okrusch, M. and Seidel, E., 1978, The median Aegean crystalline Belt: stratigraphy, structure,
metamorphism, magmatism: In: Alps, Apennines, Hellenides: Cloww, H., Roeder, D.H., and Schmidt, K. (eds), Schweizerbart,
Stuttgart, 455-477 p.



Durr, S., 1986, Das Attisch-Kykladische kristallin: Jacobshagen, V., (ed), Geologie von Griechenland, Gerb, Borttraeger, Berlin,
p. 116-148.



Durr, S., and Altherr, R., 1979, Existence de klippes d’une nappe composite Néogène dans l’ile de Mykonos/Cyclades, Greece:
Rappris Commission Internal Mer Meditteranian, v. 26, p. 33-34.



Durr, S., Altherr, R., Keller, J., Okrusch, M., and Seidel, E., 1978, The median Aegean crystalline Belt: stratigraphy, structure,
metamorphism, magmatism: In: Alps, Apennines, Hellenides: Cloww, H., Roeder, D.H., and Schmidt, K. (eds), Schweizerbart,
Stuttgart, 455-477 p.



Economopoulos, J., 1992, Mining activities in contemporary and ancient Greece: Mineral Wealth, v. 81, p. 53-59.



Economou, M., Skounakis, S., and Papathanassiou, C., 1981, Magnetite deposits of skarn type from the Plaka area of Laurium,
Greece: Chemie der Erde, v. 40, p. 241-252. 



Economou, M., and Sideris, C., 1978, Α mineralized brecciated granodiorite porphyry in the Laurium mines, Greece: Neues
Jahrbuch Mineralogie Abhandlungen, v. 128, p. 209-218.



Forster, M.A., and Lister, G.S, 2005, Several-distinct tectono-metamorphic slices in the



Fotakis-Tsipouras, C., 1986, Geochemical exploration studies in the Lavrion (Laurium) area of Greece: Unpublished PhD,
Univ. of Leicester, 200 p.



Fotakis-Tsipouras, C., and Hawkins, M., 1982, Preliminary geological and geochemical studies in the Lavrion area, Greece:
Βulletin of the Geological Society of Greece, v. 25, 39-48.



Gautier, P., and Brun, J.P., 1994, Crustal-scale geometry and kinematics of late orogenic extension in the central Aegean
(Cyclades and Evia island): Tectonophysics, v. 238, p. 399-424.



Gautier, P., Brun, J.P., Moriceau, R., Sokoutis, D., Martinod, J., Jolivet, L., 1999, Timing, kinematics and cause of Aegean
extension: A scenario based on comparison with simple analogue experiments: Tectonophysics, v. 315, p. 31-72.



Gelaude, P., Kalmthout, P.V., and Rewitzer, C., 1996, Laurion. The minerals in the ancient slags: Janssen Print, Nijmegen,
Netherlands, 195 p.



Giester, G., and Rieck, B., 1995, Mereiterite, K2Fe[SO4]2.4H2O, a new leonite-type mineral from the Lavrion mining district,
Greece: European Journal of Mineralogy, v. 7, p. 559-566.



Gilg, H.A. and Boni, M., 2004, Stable isotope studies on Zn and Pb carbonates: Could they play a role in mineral exploration?
Ιn: Applied Mineralogy, Developments in Science and Technology, Pecchio, M., Andrade, F.R.D., D’Agostino, L.Z., Kahn, H.,
Sant’Agostino, L.M., Tassinari, M.M.M.L., (eds), ICAM-BR, São Paulo, v. 2, p. 781-784.



Groling, H., and Groling, E., 1978, Laurion in Attica: Lapis, v. 3, p. 16-25.



Heinrich, C.A., 2005, The physical and chemical evolution of low-salinity magmatic fluids at the porphyry to epithermal
transition: a thermodynamic study: Mineralium Deposita, v. 39, p. 864-889.



Heliotis, G., 1991, Lithogeochemical research of Pigadi area, Plaka, Laurium: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 353,
68 p.



Henjes-Kunst, F., and Kreuzer, H.M., 1982, Isotopic dating of pre-alpidic rocks from the Island of Ios, Cyclades,
Greece: Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 80, p. 245-253.



Higgins, M.D., and Higgins, R., 1996, A geological companion to Greece and the Aegean: Cornell University Press,
Duckworth, Publications, Attica, v. 3, 150-155 p.



Higgins, M.D., 1999, Gold; silver and lead; copper and tin; iron; minerals; marbles and other decorative stones; geology;
earthquakes: Encyclopaedia of Greece and the Hellenic Tradition: Speake, G. (ed), London, Dearbourne-Fitzroy, 267-286 p.



Jacobshagen, V., Durr, St., Kockel, F., Kopp, K. O., and Kowalcyk, G., with contr. Berckhemer, H., Buttner, D., 1978,
Structure and geodynamic evolution of the Aegean region. Alps, Apennines, Hellenides: In: Alps, Apennines,
Hellenides: Cloww, H., Roeder, D.H., and Schmidt, K. (eds), Schweizerbart, Stuttgart, p. 537-564.



Jansen, B.H., Jr, Van der Rijst, H., Rye, R.O., Andriessen, P.A.M., and Rye, D.M., 1989, High integrated fluid rock
ratios during metamorphism at Naxos: Evidence from carbon isotopes of calcite in schists and fluid inclusions. A
discussion of the paper by Kreulen C., (1988), (Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 98, 38-32): Contributions
to Mineralogy and Petrology, v. 103, p. 123-126. 



Jansen, J.B.H., Fenstra, A. and Schuiling, R.D., 1978, A spinel-forming reaction in aluminous dolomitic marbles of Naxos, Greece: Neues
Jahrbuch für Mineralogie, Monastshefte, v. 4, 145-158.



Jansen, J.B.H., and Schuilling, R.D., 1976, Metamorphism of Naxos; Petrology and geothermal gradients: American Journal of Science,
v. 276, p. 1225-1253.



Jansen, J.B.H., 1977, The geology of Naxos: I.G.M.E., Geological and Geophysical Reports, v. 19, 100 p.



Jansen, J.B.H., 1973, Geological map of Greece, Island of Naxos, scale 1:50.000: I.G.M.E., Athens.



Jaxel, R., and Gelaude, P., 1986, New mineral occurrences from the Laurium slags: Mineralogical Record, v. 17, p. 183-190.



Jolivet, L., 2001, A comparison of geodetic and finite strain pattern in the Aegean, geodynamic implications: Earth and Planetary
Science Letters, v. 187, p. 95-104.



Jolivet, L., Brun, J.P., Gautier, P., Lallemant, S., and Patriat, M., 1994, 3D-kinematics of extension in the Aegean region from the early
Miocene to the Present, insights from the ductile crust: Bulletin Sociétal Geologie de France, v. 165, p.195-209.



Jolivet, L., Famin, V., Mehl, C., Parra, T., Aubourg C., Hébert R., and Philippot P., 2004, Strain localization during crustal-scale
boudinage to form extensional metamorphic domes in the Aegean Sea: In: Gneiss, Domes in Orogeny, Whitney,



D.L., Teyssier, C., and Siddoway C.S., (eds), Geological Society of America Special Paper, v. 380, p. 185-210.



Jolivet, L., Faccenna, C., Goffi, B., Burov, E., and Acard, F., 2003, Subduction tectonics and exhumation of high-pressure metamorphic rocks in
the Mediterranean orogens: American Journal of Science, v. 303, p. 353-409.



Juteau, M., Michard, A., and Albarède, F., 1986, The Pb-Sr-Nd isotope geochemistry of some recent circum-Mediterranean granites:
Contributions to Mineralogy and Petrology, p. 92, v. 331-340.



Katerinopoulos, Α., and Zisimopoulou, Ε., 1994, The Laurium mines minerals: S.G.M. (eds), Athens, 304 p.



Katsiavrias, N., 1990, Relicts of an unknown isotopic zone of the eastern Hellenides in Lavreotiki: P.A.A., Unpublished Internal Essay, v. 65, p.
96-106.



Katsiavrias, N., Solakius, N., and Salaj, J., 1991, The age of the Agios Konstantinos limestone at Lavrion, Southeastern Attica, Greece:
Geologica Carpathica, v. 42, p. 303-309.



Katsikatsos, G., 1977, La structure tectonique d’Attique et de l’île d’ Eubée: In: Kallergis, G. (ed): Procedings of the VI Colloquium on the
Geology of the Aegean Region, Athens, v. 1, p. 211-228.



Katsikatsos, G., Migiros, G., Triantafyllis, M., and Mettos, A., 1986, Geological structure of Internal Hellenides (E. Thessaly-SW Macedonia,
Euboea-Attica- Northern Cyclades Islands and Lesbos): I.G.M.E., Special Issue, p. 191-212.



Katsikatsos, G., Migiros, G., Triantaphyllis, M., and Nettos, A., 1986a, Geological structure of internal Hellenides (E. Thessaly-S.W.
Macedonia, Euboea-Attica-Northern Cyclades Islands and Lesvos): I.G.M.E., Geological and Geophysical Reports Special Issue, v.1, p.
191-212.



Katsikatsos, G., Mercier, J. L., and Vergely, P., 1986b, La fenetre d’ Attique-Cyclades et les fenetres metamorphiques des Helléniques
internes: Académie Science Paris, v. 283, p. 1613-1616.



Katsiris, G., 2001, Mineralogical, tectonic and petrological characteristics of the magmatic infiltration in the region of Lavreotiki: Bulletin of
the Geological Society of Greece, v. 30, p. 14-30.



Katzir, Y., Avigad, D., Matthews, A., Garfunkel, Z., and Evans, B.W., 2000, Origin, of HP/LT metamorphism and cooling of ophiolitic mélanges
in southern Evia (NW Cyclades), Greece: Journal of Metamorphic Geology, v. 18, p. 699-718. 



Kessel, G., 1990, Untersuchungen zu deformation und metamorphose im Attischen Kristallin, Griechenland: Berliner Geowissenschaft
Abhandlungen, Berlin, Reihe A, v. 126, 150 p.



Kiskyras, D., 1961, The pyrrhotite of Laurium in association with the one in Serifos Island: Bulletin of the Geological Society of Greece, v. 4, p. 139155.



Knoll, O., 1988, Ore mineralogy and fluid inclusion studies on Pb-Zn-ores from Lavrion, Greece: Unpublished MsC, Univ. of Hamburg, 80 p.



Kohlberger, W., 1976, Minerals of the Laurium mines, Attica: Mineral Records, v. 7, p. 114-125.



Kokkoros, P., 1955, Observations on the minerals of Lavreotiki: Bulletin of the Geological Society of Greece, v. 2, p.13-17.



Kyriakopoulos, K., Stamatakis, M., and Mitsis, J., 1990, Cooper and cobalt-rich hydrous sulphate aggregates from a disused sulphide mine in the
Plaka, Laurium area, Greece: Annales Géologiques Des Pays Helleniques, v. 43, p.77-88.



Lahti, H. R., and Govett, G.J.S, 1981, Primary and secondary halos weathered and oxidized. An exploration study from Mykonos, Greece:
Journal of Geochemical Exploration, v. 16, p. 27-40.



Leleu, M., 1950, Donées nouvelles sur la paléogéographie et les rapports des séries métalliferes du Laurium (Attique, Grèce): Comptes rendus
hebdomadaires séances academie, Seer, D., (eds.), Sciences Naturelles, 262 p.



Leleu, M., 1966, Les gisements plombo-zinciféres du Laurium: Science Terre, v. 11, p. 293-333.



Leleu, M., 1969, Essai d’interprétation thermodynamique en métallogenié: Les minéralisations karstiques du Laurium: Bureau de Recherches
Géologiques et Minières, v. 4, p. 1-62.



Leleu, M., and Neumann, M., 1969, L’age des formations cristallines de l’Attique, du paléozoïque au Mésozoïque: Comptes Rendus Académie
Géologiques Sciences de Paris, v. 2688, p. 1361-1363.



Leleu, M., and Goni, J., 1974, Sur la formation biogéochimique de stalactites de galène: Mineralium Deposita, v. 9, p. 27-32.



Leleu, M., Morikis, A., and Picot, P., 1973, Sur les mineralizations de type skarn au Laurium (Greece): Mineralium Deposita, v. 8, p. 259-263.



Lepsius, R., 1893, Geologie von Attika: Berlin, 196 p.



Lozios, S., 1993, Tectonic analysis of the metamorphics of NE Attica (Greece): Unpublished PhD, Univ. of Athens 299 p.



Marakis, G., 1970, Remarks on the age of sulfide mineralization in the Cyclades area: Annales Geologiques de Pays Helleniques, v. 19, p. 695-700.



Marakis, G., 1968, Observations on the age of sulfur metallogenesis at Cyclades: Annales Geologiques des Pays Helleniques, v. 19, p. 645-700.



Marinos, G., 1971a, On the radio-dating of rocks in Greece: Annales Geologiques des Pays Helleniques, v. 23, p. 1-10.



Marinos, G., 1971b, The results of research at Laurium for tracking the mixed sulfide mineralization: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 22, p.125.



Marinos, G., 1974, The granodiorite of Plaka and the skarn mineralization, Laurium: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 24, p.1-100.



Marinos, G., and Makris, J., 1975, Geological and geophysical consideartions of new mining possibilities in Laurium, Greece: Annales Geologiques
des Pays Helleniques, v. 27, p. 1-12.



Marinos, G., 1977, New results on the geology and petrology on the granodiorite of Plaka: Annales Geologiques des Pays Hellenides, v. 32, p. 81-84.



Marinos, G., Katsikatsos, G., Georgiadou-Dikeoulia, E., and Mirkou, P.M., 1971, The Athens schist’s formation: I. Stratigraphy and structure: Annales
Geologiques des Pays Hellenides, v. 23, p. 183-216. 



Marinos, G., and Petrascheck, W.E., 1956, Laurium: I.G.M.E., Published Internal Essay, v. 4, p.1-247.



Marinos, G., and Petrascheck, W.E., 1951, Prelimary results on Laurium ore deposits: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 2, p.1136.



Marinos, G., 1951, Geology and ore deposits of Serifos: I.G.M.E., v. 1, p. 135.



Μarinos, G., and Petraschek, W. E., 1956, Laurium: I.G.M.E., v. 4, p. 247.



Mapani, B.S.E. & Wilson, C.J.L., 1994. Structural evolution and gold mineralization in the Scotchmans Fault Zone, Magdala Gold Mine,
Stawell, western Victoria, Australia. Economic Geology, 89, 566-583.



Maratos, G., 1960, Report on the deposits of the Cu-bearing at Therma, Ikaria: I.G.M.E., v. 8, p. 50.



Markl, G., 1999, Die Geologie der vererzungen von Laurion, Griechenland: Lapis, v. 24, p. 20-24.



Mastrakas, N., and St. Seymour, K., 2000, Geochemistry of Tinos granite: A window to the Miocene microplate tectonics of the
Aegean region: Neues Jarhbuch Mineralogie Abhandlungen v. 175, p. 295-315.



Meixner, H., and Paar, W., 1982, New Observations on ore formation and weathering of the Kamariza deposit, Laurium, SE Attica
(Greece): In: Amstutz, G.C., Goresy, A.E., Frenzel, G., Kluth, C., Moh, G., Wauschkuhn, A., and Zimmermann, R.A. (eds), Ore Genesis;
The State of the Art. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, NewYork, 760-767.



Μelidonis, Ν.G., 1980, The geological structure and mineral deposits of Tinos Island (Cyclades, Greece): A preliminary study:
I.G.M.E., v. 13, p. 1-80.



Mitsaki, V.D., 1972, Geochemical investigation of hydrothermal-pneumatolitic fluorites from Greece: Unpublished PhD, Univ. of
Athens, 87 p.



Koukouvelas I.K,.and Kokkalas S., 2003, Emplacement of the Miocene west Naxos pluton (Aegean Sea, Greece): a structural study



Negris, P., 1912, Sur l' age des formations crystallines de l' Attique: Comptes Rendus Académie Géologiques Sciences de Paris, v. 154,
p. 1743-1745



Nelson, C.E., Giles, D.L. 1985, Hydrothermal eruptions mechanisms and hot spring gold deposits. Econ. Geol., v. 80, p. 1633-1639.



Ohmoto, H., and Lasaga, A.C., 1982, Kinetics of reactions between aqueous sulfates and sulfides in hydrothermal systems:
Geochemica Et Cosmochimica Acta, v. 46, p. 1727-1745.



Ohmoto, H., and Rye, R.O., 1979, Isotopes of sulfur and carbon: In: Barnes, H.L. (ed.), Geochemistry of hydrothermal ore deposits, 2nd
ed.: New York, Wiley Interscience, p. 509-567.



Okrusch, M., Seidel, E., and Davis, E.N., 1978, The assemblange jadeite-quartz in the glaucophane rocks of Sifnos (Cyclades
Greece): Neues Jahrbuch Mineralogie Abhandlungen, v. 132, p. 284-308.



Okrusch, M., and Bröcker, M., 1990, Eclogites associated with high-grade blueschists Cyclades Archiperago, Greece: European
Journal of Mineralogy, v. 2, p. 451-478.



O’Neil, J.R., Clayton, R.N., and Mayeda, T., 1969, Oxygen isotope fractionation in divalent metal carbonates: Journal of Chemistry and 



Papanikolaou, D., 1985, Late Cretaceous paleogeography of the metamorphic Hellenides: I.G.M.E., Honour Series volume of Pr. Papastamatiou, p. 80-127.



Papanikolaou, D.J., 1987, Tectonic evolution of the Cycladic blueschist belt (Aegean Sea, Greece): In: Helgeson, H.C., (ed), Chemical Transport in Metasomatic
Processes, NATO ASI series, v. 218, p. 429-450.



Papanikolaou, D., and Syskakis, D., 1991, Geometry of acid intrusive in Plaka, Laurion and relation between magmatism and deformation: Bulletin of the Geological
Society of Greece, v. 25, p. 45-67.



Papanikolaou, D., 1979, Unites tectoniques et phases de deformation das l’ile de Samos, Mer Egee, Greece: Bulletin Sociétal Geologie de France, v. 76, p.
745-752.



Papanikolaou, D., 1980, Contribution to the geology of Aegean Sea. The Island of Paros: Annales Geologiques des Pays Helléniques, v. 30, p. 65-96.



Papastamatiou, J., 1951, Emery of Naxos: I.G.M.E., v. 2, p. 37-64.



Papastavrou, S., Theophilopoulos, D., Tzanikian, Z., Vergos, S., Zagkoroglou, K., Karandasis, S., and Mavridou-Kanaki, F., 1987, Results of the research in the Lavrion
area for tracking the mixed sulfide mineralization: I.G.M.E., Unpublished Internal Εssay, v. 281, 124 p.



Papastavrou, S., 1978, The results of mineral exploration in Laurion for the location of mixed sulphides mineralization: Bulletin of the Geological Society of Greece, v.
7, p. 52-88.



Paraskevidis, H., and Chorianopoulou, P., 1978, The Aegaleos Mountain and the Athens schists: Bulletin of the Geological Society of Greece, v. 7, p. 88-123.



Passchier, C. W. and Trouw, R. A. J.,1996, Microtectonics Springer-Verlag, 289 pp.



Pelissonnier, H. 1979, Evaluation du potentiel metallifere de la Grece dans le domaine des metaux non ferreux (cuivre, plomb, zinc): I.G.M.E., Unpublished Internal
Essay, v. 295, 47 p.



Petrascheck, W.E., 1951, Bericht uber kartierarbeiten in Laurion: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 86, 100 p.



Petrascheck, W.E., and Marinos, G., 1953, Vorlaufiger bericht uber die geologischen Aufnahme in Laurion: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 85, 32 p.



Petrascheck, W.E., 1977, Die metallogenese von Laurion-granitischer herd oder paleokarst?: Annales Geologiques de Pays Helléniques, v. 28, p. 17-27.



Petrascheck, W.E., and Pohl, W., 1981, Lagerstattenlehre: 3 Aufl, Schweizerbart (eds), Sche Verlagsbuchhandlung, Stuttgart, 200 p.



Pe-Piper, G., and Piper, D.J.W., 2002, The igneous rocks of Greece: Borntraeger, Stuttgart, 645 p.



Pe-Piper, G., 2000, Origin of S-type granites coeval and I-type granites in the Hellenic subduction system, Miocene of Naxos, Greece: European Journal of
Mineralogy, v. 12, p. 859-875.



Pe-Piper, G., and Piper, D.J.W., 1989, Spatial and temporal variation in Late Cenozoic back-arc volcanic rocks, Aegean sea region: Tectonophysics, v. 169, p.
113-134.



Pe-Piper, G., Piper, D.J.W., Kotopouli, G.N., and Panagos, A.G., 1995, Neogene volcanoes of Chios, Greece: The relative importance of sudduction and backarc extension: In: Volcanism Associated with Extension at Consuming Plate Margins: Smellie, J.L., (ed), Geological Society Special Publication, v. 81, p. 213231.



Photiades, A., and Carras, N., 2001, Stratigraphy and geological structure of the Lavrion



Piet Gelaude, Piet van Kalmthout, Christian Rewitzer: «LAURION, The minerals in the ancient slags», Έκδοση :Ολλανδία 1996



Putzer, H., 1948, Die Erzlagerstatten von Laurium: Annales Geologiques de Pays Helléniques, v. 2, p. 16-46.



Ramsay, J., 1980. The crack±seal mechanism of rock deformation. Nature 284, 135±139.



Reineeke, T., Altherr, R., Hartung B., Hatzipanagiotou, K., Kreuzer, H., Harre, W., Klein, H., Keller, J., Geenen, E., and Boger., H., 1982, Remnants of Late
Cretaceous high temperature belt on the Island of Anafi (Cyclades, Greece): Neues Jahrbuch Mineralogie Abhandlungen, v. 145, p. 157-182.



Ridley, J.R., 1984, Evidence of a temperature dependent ‘‘Blueshist’’ to ‘‘Eclogite’’ transformation in the high pressure metamorhpism of metabasic rocks:
Journal of Petrology, v. 25, p. 852-870.



Ring, U., and Reischmann, T., 2002, The weak and superfast Cretan detachment, Greece: Exhumation at subduction rates in extruding wedges: Journal of
Geological Society of London, v. 159, p. 225-228.



Ring, U., Layer, P.W., and Reischmann, T., 2001, Miocene high-pressure metamorphism in the Cyclades and Crete, Aegean Sea, Greece: Evidence for largescale magnitude displacement on the Cretan detachment: Geology, v. 29, p. 395-398. 



Roedder E., and Bodnar, J.R., 1984, Geologic pressure determinations from fluid inclusions studies: Annal Reviews of Earth Planetary Science, v. 8, p. 263-301.



Roedder, E., 1984, Fluid inclusions: Reviews in Mineralogy, v. 12, 550 p.



Salemink, J., 1985, On the geology and petrology of Serifos Island, (Cyclades, Greece): Annales Geologiques des Pays Helléniques, v. 33, p. 342-365.



Sassano G. P. and Schrijver K., 1989, Framboidal Pyrite: Early Diagenetic, Late Diagenetic and Hydrothermal Occurrences, Cambrian-Ordovician, Quebec; Amer. J. Sci. 289
167–179



Schliestedt, M., Altherr, R. and Matthews, A., 1987, Evolution of the Cycladic Crystalline Complex: Petrology, isotope geochemistry and geochronology: In: Helgeson, H.C.
(ed): Chemical Transport in Metasomatic Processes, Reidel Publishing Company, Dordrecht, p. 76-94.



Schuiling, R.D., Kreulen, R., and Salemink, J., 1987, Metamorhic events in the Cyclades and their associated fluids: Chemical Transport in Metasomatic Processes, v.
5, p. 451-466.



Seymour, St., K., Mastrakas, N., Tombros, S., Williams-Jones, A., Spry, P.G., and Zouzias, D., 2007, Scheelite skarn mineralization related to Tinos pluton, Cyclades, Aegean
Sea, Hellas: Submitted and accepted to Canadian Mineralogist.



Shaked, Y., Avigad, D., and Garfunkel, Z., 2000, Alpine high-pressure metamorphism at the Almyropotamos window (Southern Evia, Greece): Geological Magazine, v.
137, p. 367-380.



Sindowski, K.H., 1948, Der geologische bau von Attika: Annales Geologiques de Pays Helléniques, v. 2, p. 163-218.



Sillitoe, R.H. 1985, Ore-related breccias in vulcanoplutonic arcs. Econ. Geol., v. 80, p. 1467- 1515



Skarpelis, N., 2007, The Lavrion deposit (SE Attica, Greece): Geology, mineralogy and minor elements chemistry: Neues Jahrbuch für Mineralogie Abhandlungen, v. 183, p.
227-249.



Skarpelis, N., Tsikouras, V., and Pe-Piper, G., 2007, The Miocene igneous rocks in the Basal Unit of Lavrion (SE Attica, Greece): Petrology and geodynamic implications:
Geololgical Magazine, v. 101, p. 1-15.



Skarpelis, N. & Gilg, A. H. 2006. Miocene extensional fault-controlled mineralization in the central Aegean (Mykonos, Cyclades): deposition from a



two-stage hydrothermal system? International Conference Neogene Magmatism of the Central Aegean and Adjacent Areas (NECAM): Petrology, Tectonics,Geodynamics,
Mineral Resources and Environment.Sept. 11–13, 2006, Milos, Cyclades, Greece,p. 36.



Skarpelis, N., 2004, Mineralogy and minor elements chemistry of the carbonate hosted replacement-type sulfide mineralization of Lavrion: Abstracts, 10th International
Congress of the Geological Society of Greece, p. 215-218.



Skarpelis, N., 2004, Geology and origin of supergene iron and zinc ores at Lavrion, Attica (Greece): Abstracts, 10th International Congress of the Geological Society of Greece,
p. 590-591.



Skarpelis, N., 2002, Geodynamics and evolution of the Miocene mineralization in the Cycladic-Pelagonian Belt, Hellenides: Bulletin of the Geological Society of Greece, v. 35,
2191-2206.



Skarpelis, N., and Liati, A., 1990, The prevolcanic basement of Thera at Athinios: Metamorphism, plutonism and mineralization: In: Hardy D.A. (ed): Thera and the Aegean
World III, The Thera Foundation, London, v. 2, p. 172-182.



Smith, D.C., Stephenson, D.A., Schumacher, J.C., and Barron, J., 2001, Evolution of metamorphic rocks from Syros Island, Cyclades, Greece: Sedimentary Geology,
Special Issue, In: Rosbjerg et al. 2001, (Smith S., ed), p. 10-15.



Solomos, C., Voudouris, P., and Katerinopoulos, A., 2004, Mineralogical study of bismuth-gold-antimony mineralization at the area of Kamariza, Lavrion: Bulletin of the
Geological Society of Greece, v. 26, p. 388-396.



Solounias, N., 1979, The Turolian fauna from the Samos island, Greece: Unpublished PhD, Univ. of Colorado, Boulder, Colorado, 422 p.



Stavrou, A., 1971, Prelimary geomagnetic studies at Villia, Laurium: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 198, 25 p.



Sterner, S.M., Hall, D.L., and Bodnar, R.J., 1998, Synthetic fluid inclusions. V. Solubility relations in the system NaCl-KCl-H2O under vapor-saturated conditions: Geochimica
Et Cosmochimica Acta, v.52, p. 989-1005.



St. Seymour, K., and Vlassopoulos, D., 1989, Geochemical evolution of Nisyros volcano, Aegean Island Arc: In: Abstract in Programs, American Geophysical Union
Spring Meeting, Baltimore, USΑ.



Tataris, Α., 1972, Geology of Salamina Island and Attica region: Annales Geologiques Des Pays Helléniques, v. 9, p. 482-514.



Tilkin R.T. and Barnes H.L. , 1997, Formation processes of framboidal pyrite. 



Tombros, F.S., Seymour, K., Williams-Jones, A. and Spry, P.G, 2007, Epithermal Ag-Au-Te polymetallic mineralization at Tinos Island, Aegean Sea,
Cyclades: (Submitted to Economic Geology, under revision).



Tombros, F.S., Seymour, K., Spry, P., and Williams-Jones, A., 2005, Description and conditions of formation of new unnamed Zn-rich greenockite in
epithermal polymetallic Ag-Au-Te mineralization, Tinos Island, Hellas: Neues Jahrbuch für Mineralogie, Monastshefte, v. 182, p. 1-9.



Τοmbros F.S., and St. Seymour K., 2004a, Panormos Bay Au-Ag-Te epithermal mineralization, Tinos Island: A unique case of epithermal precious metal
telluride deposit: 10th International Congress of the Geological Society of Greece, Thessalonica, 15-17 April.



Tombros F.S., St. Seymour K., Spry P. G., and Williams-Jones A, 2004b, The mineralogy and geochemistry of granite-related low-sulfidation epithermal
Au-Ag-Te mineralization: The Panormos Bay example, Tinos Island, Greece: 32nd International Geological Congress, Firence, "G14.07 Telluride and
selenide minerals related to gold- and platinum-group element deposits" .



Tombros F.S., Seymour, K., and Spry, P.G., 2004c, Description and conditions of formation of new unnamed Ag-Cu and Ag-Cu-Au sulfotellurides in
epithermal polymetallic Ag-Au-Te mineralization, Tinos Island, Hellas: Neues Jahrbuch Mineralogie Abhandlungen, v. 179, p. 295-391.



Tombros, F.S., and St. Seymour, K., 2003, Evolution of alteration zones accompany the Panormos Bay Au-Ag-Te mineralization. An approach based on
the aK+/aH+, aΝa+/aH+, aCa++/(aH+)2 και aMg++/(aH+)2 ratios: Mineral Wealth, v. 129, p. 9-24.



Tombros F.S., and Seymour, K., 2002, Calculation of the physicochemical parameters and metal ion content in the hydrothermal fluid that has
precipitated Au-Ag-Te ores in Panormos-Lardiades Bay area, Tinos Island, Cyclades: Abstract in v. 63, Geological Association of Canada - Mineralogy
Association of Canada, Joint Annual Meeting, Saskatoon, p. 1123.



Tombros, F.S., 2001, The Au-Ag-Te polymetallic mineralization of Tinos Island, Cyclades, Aegean: Unpublished PhD, Univ. of Patras, 450 p.



Tombros F.S., and Seymour, K., 2001a, Calculation of the physicochemical parameters fS2, fO2, fCO2, fTe2, aS2, aO2 and pH in the hydrothermal fluid
that has precipitated Au-Ag-Te ores in Panormos-Lardiades Bay area, Tinos Island, Cyclades: Βullettin of the Geological Society of Greece, v. 34, 10391048.



Tombros F.S., and Seymour, K., 2001b, Calculation of the physicochemical parameters ΣS, ΣC, aH2S, I and of the metal ion content in the hydrothermal
fluid that has precipitated Au-Ag-Te ores in Panormos-Lardiades Bay area, Tinos Island, Cyclades: Βullettin of the Geological Society of Greece, v. 34,
1031-1037.



Tsaimou, C.G., 1997, Ancient Lavrion and environment: Mineral Wealth, v. 102, p.37-38.



Tsikouras, V., Pe-Piper, G., and Skarpelis, N., 2006, Petrology of the Miocene igneous rocks of Lavrion area (SE Attica, Greece): Necam, Milos, Abstracts,
“International magmatism of the Central Aegean and adjacent areas: Petrology, tectonics, geodynamics, mineral resources and environment, Milos, p. 14.



Tsokas, G., Stampolidis, A., Angelopoulos, A., and Kilias, S., 1998, Analysis of potential field anomalies in Lavrion mining area, Greece: Geophysics, v. 63, p.
1965-1970



Vergos, S., 1988, Geophysical studies on Laurium: I.G.M.E., Unpublished Internal Εssay, v. 285, 96 p.



Vergos, S., 1987, Prelimary essay on the Geophysical studies at Laurium: I.G.M.E., Unpublished Internal Εssay, v. 280, 45 p.



Vogiatzakis, E., and Theophilopoulos, D., 1984, Prelimary studies of the Lavreotiki ore deposits: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 274, 85 p.



Voudouris, P., Melfos, V., Spry, P.G., Bonsall, T., Tarkian, M., and Economou-Eliopoulos, M., 2007, Mineralogical and fluid inclusion constraints on the
evolution of the Plaka intrusion-related ore system, Lavrion, Greece: Mineralogy and Petrology, under review.



Voudouris, P., 2005, Gold and silver mineralization of the Lavrion deposit, Attika, Greece: In: Mineral Deposit Research, Meeting the Global Challenge,
Proceedings of the 8th Biennal SGA meeting, Beijing, China, 9-57 p. 1089-1092.



Voudouris, P., Melfos, V., Spry, P.G., Bonsall, T., Tarkian, M., and Economou-Eliopoulos, M., 2008, Mineralogical and fluid inclusion constraints on the
evolution of the Plaka intrusion-related ore system, Lavrion, Greece: Mineralogy and Petrology, under review.



Voudouris, P., and Economou-Eliopoulos, M., 2003, Mineralogy and chemistry of Cu-rich ores from the Kamariza carbonate-hosted deposit (Lavrion), Greece:
In: Eliopoulos (ed), Mineral Exploration and Sustainable Development, Millpress, Rotterdam, p. 499-502. 



Wendel, W., and Markl, G., 1999a, Lavrion, von adamin bis’ wulfenit: Mineralogische klassiker und raritäten für sammler: Lapis, v. 24, p. 20-24.



Wendel, W., and Markl, G., 1999b, Lavrion: Mineralogische klassiker und raritäten fur sammler: Lapis v. 24, p. 34-52.



Wendel, W., and Rieck, B., 1999, Lavrion: Die komplette Mineralliste: Lapis, v. 24, 61-67.



Wendel, W., Holzen, K., and Rieck, B., 1999, Silber, Arsen und Antimon: Vererzungen im Revier Plaka: Lapis, v. 24, p. 53-58.



Wendel, W., and Markl, G., 1996, Eine antimonit-paragenese und weitere neufunde aus Laurion, Griechenland: Lapis, v. 21, p. 40-41.



Wendel, W., and Markl, G., 1999a, Lavrion, von adamin bis’ wulfenit: Mineralogische klassiker und raritäten für sammler: Lapis, v. 24, p. 20-24.



Wendel, W., and Markl, G., 1999b, Lavrion: Mineralogische klassiker und raritäten fur sammler: Lapis v. 24, p. 34-52.



Wendel, W., and Rieck, B., 1999, Lavrion: Die komplette Mineralliste: Lapis, v. 24, 61-67.



Wendel, W., Holzen, K., and Rieck, B., 1999, Silber, Arsen und Antimon: Vererzungen im Revier Plaka: Lapis, v. 24, p. 53-58.



Wendel, W., and Markl, G., 1996, Eine antimonit-paragenese und weitere neufunde aus Laurion, Griechenland: Lapis, v. 21, p. 40-41.



Wijbans, J.R., and Mc Dougall, F., 1988, Metamorphic evolution of the Atticocycladic metamorphic belt on Naxos, (Cyclades, Greece), utilizing 40Ar/39Ar age spectrum measurements:
Journal of Metamorphic Geology, v. 6, p. 571-594.



Wijbans, J.R., Van Wees, J.D., Stephenson, R.A., and Cloetingh, S.A.P.L., 1993, Pressure-temperature-time evolution of the high-pressure metamorphic complex of Sifnos, Greece:
Geology, v. 21, p. 443-446.



Wilsdorf, H., 1952, Berglente und hutten manner im Altertum U.S.W, Berlin, 55 p.



Xypolias P., Spanos D., Chatzaras V., Kokkalas S. and Koukouvelas I., 2010, Vorticity of flow in ductile thrust zones: examples from the Attico-Cycladic Massif (Internal Hellenides, Greece), The
Geological Society of London



Zagouroglou, K., 1986, Prelimary studies of the lithogeochemical research at Lavreotiki: I.G.M.E., Unpublished Internal Essay, v. 283, 75 p.



Zhang, Y.G., and Frantz, J.D. 1990, Determination of the homogenization temperatures and densities of supercritical fluids in the system NaCl-KCl-CaCl2-H2O, using synthetic fluid inclusions:
Chemical Geology, v. 64, p. 335-350.



Zheng, Y.F., 1993, Calculation of oxygen isotope fraction in hydroxyl-bearing silicates: Earth and Planetary Science Letters, v. 120, p. 247-263.



Ελληνική Βιβλιογραφία



Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία, XXII7.



Αισχύλος, Πέρσες.



Γουναρης Π. Ηλ.. : «Η εκμετάλλευσις των Μεταλλείων της Ελλάδος κατά το έτος 1910, έκθεσις του επιθεωρητού των μεταλλείων Ηλ. Π. Γούναρη», Υπουργείο της Εθνικής Οικονομίας,
Υπηρεσία Επιθεωρήσεως των Μεταλλείων. Έκδοση : Αθήνα 1911



Δερμάτης Ν. Γεώργιος: «Λαύρειο, Το μαύρο φως – Η μεταλλευτική και μεταλλουργική βιομηχανία στο Λαύρειο 1860 – 1917, Ελληνική και Ευρωπαϊκή διάσταση», Έκδοση : Λαύριο 2003



Δερμάτης Ν. Γεώργιος: «ΛΑΥΡΕΙΟ – Από τις πηγές του αργύρου στα μεταλλεία πολιτισμού»,Έκδοση : Λαύριο 2004



Δερμάτης Ν. Γεώργιος: «Το λιμάνι των εργαστηρίων του Λαυρείου», Έκδοση : Λαύριο 2003



Δερμάτης Ν. Γεώργιος: «Τα Μεταλλεία της Καμάριζας στο Λαύρειο», Έκδοση : Καμάριζα 2006



Δερμάτης Ν. Γεώργιος & Κατράμπασας Ν. Γιώργος: «Συμβολή στην ιστορία του Λαυρεωτικού ζητήματος 1871 – 1873», Έκδοση : Λαύριο 2007



Ηρόδοτος, Ιστορία, Τόμος VII.



Στράβων, Γεωγραφικά, ΙΙ, ΙΙΙ, 8.



Κορδέλλας Ανδρέας: «Το Λαύριον», Έκδοση : Μασσαλία 1869, Επανέκδοση : Λαύριο 1993 & 2015, βιβλιοθήκη Εταιρείας Μελετών Λαυρεωτικής, Αριθ.6



Μαρκουλή – Μποντιώτη Αθανασία: Διδακτορική Διατριβή «Η δημιουργία και η εξέλιξη της Γαλλικής Εταιρείας των Μεταλλείων του Λαυρείου (Γ.Ε.Μ.Λ.), σηματοδοτεί νέες εξελίξεις στον
οικονομικό και βιομηχανικό τομέα της ελληνικής κοινωνίας του 19 ου και 20ου αιώνα, Αθήνα 2008



Λαύριο και ευρύτερη περιοχή – Γεωδιαδρομές Ι.Γ.Μ.Ε. 2009



Ξενοφών, Πόροι ή περί προσόδων της Αθηναϊκής πολιτείας, IV, 19.



Σαλλιώρα – Οικονομάκου M. : «Ο αρχαίος δήμος του Σουνίου - Ιστορική και τοπογραφική επισκόπηση»Έκδοση : Αθήνα 2004



Τερλάκης Γιώργος : «Σούνιο, Λαύριο & Θορικό», Έκδοση : Αθήνα 2004 

Ευχαριστίες
 Καθηγητής Κ.Χατζηπαναγιώτου

 Καθηγητής Ν.Σκαρπέλη
 Αναπλ. Καθηγητής Β.Τσικούρα
 Επικ. Καθηγητής Ι. Ηλιόπουλος
 Dr.Ε.Κουτσοπούλου
 Ε.Μαρκουλή 

Σας ευχαριστώ