ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

:
"Aποκατάσταση Περιβάλλοντος σε Λατομεία Αδρανών Υλικών με
εμβάθυνση στη μορφολογική διαμόρφωση”

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΞΑΝΘΗΣ –
ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

`

ΠΜΣ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
Μεταπτυχιακός Φοιτητής:
ΛΙΑΣΚΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
Επ. Καθηγητής: Δρ Πέτρος
Τζεφέρης

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ, ΞΑΝΘΗ 2016 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΘΕΜΑΤΟΣ (State of the
art)
-

-

-

-

Η παρούσα εργασία έχει ως θέμα την αποκατάσταση του περιβάλλοντος σε
λατομεία αδρανών, με σκοπό την συμβολή στη βελτιστοποίηση της διαδικασίας
αποκατάστασης μέσω των κανόνων της ορθολογικής  και βιώσιμης ανάπτυξης
και με εμβάθυνση στα θέματα μορφολογικής διαμόρφωσης. Για αυτό εστιάζουμε
σε επισήμανση ατελειών του θεσμικού πλαισίου αδειοδότησης λατομείων
αδρανών υλικών, αναλύουμε ειδικά τεχνικά ζητήματα περιβαλλοντικής
αποκατάστασης και αναδεικνύουμε θέματα δυνατοτήτων προστασίας και
αποκατάστασης του τοπίου, με παράλληλη πρόταση θεσμοθέτησης.
Με τον Ν. 3827/2010 (ΦΕΚ 30/Α/ 2010) κυρώνεται η
Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, (άρθρο 6).
Με τον Ν.4014/11 θεσμοθετείται η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης,
η δημοσιοποίηση αυτής αλλά και η διαδικασία περιβαλλοντικών επιθεωρήσεων,
ενώ θεσπίζονται και οι ανάλογες κυρώσεις. Το νομικό πλαίσιο συμπληρώνεται με
την οδηγία για τη διαχείριση των εξορυκτικών αποβλήτων και με την βασική
αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει", Ν.4042/12 (ΦΕΚ 24/Α).
Στον Ν.4014/11 έχουμε σαφείς αναφορές στο τοπίο, που εξειδικεύονται στην
Υ.Α. 170255/14.
Τα λατομεία αδρανών υλικών, που δεν είναι εκ των προτέρων χωροθετημένα,
ενεργοποιούνται μέσα στις λατομικές περιοχές, που χωροθετούνται με
καθορισμένα θεσμοθετημένα κριτήρια.
Η αποκατάσταση του περιβάλλοντος στα λατομεία αδρανών πραγματοποιείται
με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και σύμφωνα με τεχνικές βλαστητικής
αποκατάστασης μετά από κατάλληλη μορφολογική διαμόρφωση. 

ΑΠΟΨΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΕΝΩΝ ΒΑΘΜΙΔΩΝ 

•

•
•

•

•

ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ (Beyond the state of the art)
Σκοπός της Μεταπτυχιακής αυτής εργασίας είναι η διαμόρφωση
προτάσεων που συμβάλλουν στη βελτιστοποίηση της
διαδικασίας αποκατάστασης των λατομείων αδρανών με
εμβάθυνση στα θέματα μορφολογικής αποκατάστασης.
- εξετάζονται τα αποτελέσματα της έως σήμερα αποκατάστασης
των λατομείων αδρανών υλικών.
- εξετάζεται κριτικά το ισχύον θεσμικό πλαίσιο για τα λατομεία
αδρανών, τόσο από πλευράς των έως σήμερα εφαρμοζομένων
τεχνικών μορφολογικής και βλαστητικής αποκατάστασης, όσο
και από πλευράς της αδειοδότησής και της ένταξής τους στον
υφιστάμενο χωροταξικό σχεδιασμό.
- διαμορφώνονται προτάσεις με σκοπό τη βελτιστοποίηση των
αποτελεσμάτων αποκατάστασης με την εφαρμογή νέων
εφαρμοζομένων τεχνικών μορφολογικής και βλαστητικής
αποκατάστασης και
- εξετάζεται η δυνατότητα ενσωμάτωσης αυτών των προτάσεων
στην περιβαλλοντική νομοθεσία, με στόχο την επίτευξη όσον το
δυνατόν αποδοτικότερης αποκατάστασης των λατομείων
αδρανών υλικών και εν γένει των υπαιθρίων εξορυκτικών
εργασιών και εκμεταλλεύσεων. 

ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΣΗΣ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΧΩΡΙΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΘΕΑΣΗΣ ΑΠΌ ΑΣΤΙΚΟΥΣ ΙΣΤΟΥΣ:
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΗΤΕΙΑΣ 

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ (Research Methodology)
Στην παρούσα εργασία αναπτύσσονται όλα τα θεωρητικά δεδομένα ως προς
το θεσμικό πλαίσιο της τεχνικής και περιβαλλοντικής αδειοδότησης για τα
λατομεία αδρανών.
Στη συνέχεια εξετάζονται περιπτώσεις λατομείων αδρανών υλικών στα οποία
έχουν ήδη εφαρμοστεί τεχνικές απόκρυψης. Ακολούθως παρουσιάζεται η
μέθοδος που ακολουθήθηκε για δημιουργία βαθμίδων αποκατάστασης ύψους
έως 8 μέτρων σε κατακόρυφο πρανές μεγάλου ύψους και η εφαρμοσθείσα
μέθοδος αποκατάστασης λατομείου σχιστολίθου με διαμόρφωση των
υπαρχουσών βαθμίδων και πρανούς συνολικής κλίσης 55 0-650 σε ενιαίο πρανές
συνολικής κλίσης 200 για εγκατάσταση φύτευσης.
Το case study που ακολουθεί αφορά πρόταση για την συνέχιση της
αποκατάστασης των Λατομείων περιοχής Μαρκόπουλου Αττικής σε συνέχεια
της εφαρμογής της μελέτης "Πρότυπη Αποκατάσταση Λατομείων Μερέντας
Μαρκόπουλου" του Εργαστηρίου Μεταλλευτικής Τεχνολογίας και
Περιβαλλοντικής Μεταλλευτικής του Ε.Μ.Π. (Μάιος 2008), με μερική εφαρμογή
της οποίας αποκαταστάθηκαν ικανοποιητικά οι εκσκαφές των χαμηλωτέρων
υψομετρικά περιοχών.
Στο κεφάλαιο ΑΝΑΛΥΣΗ-ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ εξετάζονται οι εφαρμόσιμες
τεχνικές μορφολογικής διαμόρφωσης και βλαστητικής αποκατάστασης και
προσδιορίζονται ποια μπορούν να εφαρμοστούν είτε να ενσωματωθούν στην
κείμενη νομοθεσία. 

ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ
ΑΔΕΙΟΔΟΤΗΣΗΣ
•

•
•

•
•

•

Οι λατομικές περιοχές χωροθετούνται κατόπιν πρότασης της επιτροπής καθορισμού
λατομικών περιοχών. Η επιτροπή συνεδριάζει κατόπιν πρόσκλησης του αντίστοιχου
αιρετού Περιφερειάρχη ή κατόπιν αίτησης ιδιώτη συνοδευομένης από αντίστοιχο
παράβολο. Η λειτουργία της επιτροπής διέπεται από θεσμοθετημένα κριτήρια. Για τον
καθορισμό μιας περιοχής ως λατομικής πρέπει η πρόταση της επιτροπής να γίνει δεκτή
από τον Περιφερειάρχη, και η Απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στο ΦΕΚ.
Από τα στοιχεία των ετών 2009, 2012, 2013 και 2014 του ΥΠΕΝ- πρώην ΥΠΕΚΑ, έχουμε:
Από τις 326 λατομικές περιοχές που καθορίστηκαν, ενεργοποιήθηκαν μόνο 127, στις
οποίες δραστηριοποιήθηκαν συνολικά 174 λατομεία, ενώ 109 λατομικές περιοχές
αποχαρακτηρίστηκαν, 62 πρέπει να αποχαρακτηρισθούν γιατί έχει λήξει η ισχύς τους, 5
είναι προς ενεργοποίηση, ενώ για τις υπόλοιπες 23 δεν υπάρχει ενεργοποίηση ή
αποχαρακτηρισμός ή άλλα στοιχεία.
Σε 29 Περιφερειακές ενότητες από τις 74 της χώρας δεν έχουν καθοριστεί λατομικές
περιοχές.
Από τα 174 λατομεία που ενεργοποιήθηκαν εντός λατομικών περιοχών, σήμερα είναι
ενεργά 113 ή το 65% αυτών. Επίσης εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται 43 λατομεία
αδρανών, με σκοπό την αποκατάστασή τους μετά το πέρας ισχύος της άδειάς τους, 29
χρόνια μετά! Επιπλέον η συμμετοχή στην ετήσια συνολική παραγωγή της χώρας των 113
λατομείων αδρανών εντός λατομικών περιοχών ανέρχεται μόλις στο 69% της συνολικής
ετησίας παραγωγής των 156 λατομείων που υπέβαλλαν δελτίο δραστηριότητας το 2014.
Στην παρούσα δίνεται η διαδικασία αδειοδότησης πέντε περιπτώσεων λατομείων
αδρανών με παραδειγματικό τρόπο με στόχο την όσο το δυνατόν κατανόηση της
πολυπλοκότητας του επιχειρήματος. Η παρουσίαση είναι διεξοδική, ώστε να καταστεί
εύκολα αντιληπτή η διαδικασία αδειοδότησης κάθε περίπτωσης, σε αντίθεση με
διαγράμματα που μπορεί να δείχνουν την πορεία αλλά δεν απαντούν σε διάφορα
ερωτήματα που προκύπτουν και μπορεί να την διαφοροποιήσουν. 

ΟΙ ΛΑΤΟΜΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 

Ακολούθως παρουσιάζονται οι εκτιμώμενοι χρόνοι για την αδειοδότηση
λατομείου αδρανών υλικών.
•
Εντός δημόσιας λατομικής περιοχής
3-5 ΕΤΗ
•
Εντός δημοτικής/ιδιωτικής λατομικής περιοχής
4-7 ΕΤΗ
•
Με δημιουργία ιδιωτικής λατομικής περιοχής
5-10 ΕΤΗ
•
Σε ιδιωτική έκταση εκτός λατομικής περιοχής
5-8 ΕΤΗ
•
Ειδικών χρήσεων (αντιολισθηρά, σκληρά κλπ)
5-8 ΕΤΗ 
Άλλες αδυναμίες του θεσμικού πλαισίου αδειοδότησης λατομείων αδρανών υλικών είναι
οι εξής:
•
Υπάρχουν αναδασωτέες εκτάσεις σε λατομικές περιοχές, των οποίων δεν έχει αρθεί
η αναδάσωση.
•
Τυχόν εντοπισμός αρχαιολογικού ευρήματος σε απόσταση 2 χιλιομέτρων ή σε ορατή
θέση από τη λατομική περιοχή, διακόπτει κάθε προσπάθεια αδειοδοτήσεως. Οι
γνωματεύσεις του Κ.Α.Σ. λόγω έλλειψης σαφούς θεσμικού πλαισίου είναι κατά
περίπτωση διαφορετικές και αλληλοσυγκρουόμενες.
•
Με τον Ν.4280/2014(ΦΕΚ 159/Α) προβλέφθηκε η υποχρέωση αναδάσωσης έκτασης
ίδιου εμβαδού με εκείνης στην οποία εγκρίθηκε η επέμβαση προ αυτής. Δηλαδή δεν
θα αποκαθίσταται ο χώρος λατόμευσης αλλά άλλος χώρος. Σημειώνεται ότι υπάρχει
πρόβλημα εξεύρεσης τέτοιων επιπλέον χώρων και εξαιτίας αυτού μεγάλες
καθυστερήσεις παρατηρούνται σε έναρξη λειτουργίας λατομείων.
•
Οποιαδήποτε μεταλλευτική εταιρεία, τσιμεντοβιομηχανία ή ασβεστοποιία μπορεί να
προβεί σε διάθεση των λατομικών προιόντων αποκάλυψης ή μη αναγκαίων για την
παραγωγή κατόπιν έκδοσης της σχετικής απόφασης Υπουργού, χωρίς να αποδίδεται
5 % υπέρ Ο.Τ.Α. και 10% υπέρ του Δημοσίου για δημόσιες εκτάσεις. Τίθενται
ζητήματα αθέμιτου ανταγωνισμού.
Συμπερασματικά καταλήγουμε ότι απαιτούνται πλέον σημαντικές παρεμβάσεις
στο υπάρχον αναποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο 

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΒΑΘΜΙΔΩΝ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΑΔΡΑΝΩΝ ΤΣΙΜΕΝΤΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ 

ΤΕΧΝΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ
ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΛΑΤΟΜΕΙΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ ΥΛΙΚΩΝ
Η αποψίλωση του εδάφους που προηγείται κάθε εξορυκτικής επέμβασης, η
δημιουργία μεγάλης κλίσης πρανών και βαθμίδων σε συνδυασμό με την ιδιότητα των
ασβεστολίθων να μην συγκρατούν υγρασία, έχουν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία
εδαφών μη επιδεκτικών σε εγκατάσταση βλάστησης Το ποσοστό των πρανών στη
θέαση ενός λατομείου αδρανών ανέρχεται σε 70-85% επιβαρύνοντας ιδιαίτερα το
τοπίο. Η ανάπτυξη των φυτών που φυτεύονται στα οριζόντια τμήματα των βαθμίδων
έχει εκτιμηθεί ότι δεν υπερβαίνει τα 4 μέτρα μετά από 8 έτη που προφανώς δεν
εξασφαλίζει την κάλυψη των κατακορύφων πρανών ύψους από 8 έως 15 μέτρα.
Για την διαμόρφωση των λατομείων αδρανών με σκοπό την αποκατάσταση έχουμε
σήμερα βαθμίδες με κατακόρυφα πρανή που να μην υπερβαίνουν τα 8-10 μέτρα. Μια
νεώτερη μέθοδος είναι η διαμόρφωση πρανούς συνολικής κλίσης 55 0-650 σε ενιαίο
πρανές συνολικής κλίσης 200.
Για τη βλαστητική αποκατάσταση που έπεται της διαμόρφωσης μετά τη διάστρωση
με κατάλληλο υλικό και ορθή επιλογή φυτών επιλέγονται μέθοδοι φύτευσης όπως οι
μέθοδοι υδροσποράς, η φυτευομένη οπλισμένη γη, η γήρανση πρανών και η χρήση
κρεμνόκλαδων και χασμόφυτων.
Προτείνεται να συμπεριληφθεί στις ΜΠΕ Σχέδιο Αποκατάστασης Λατομικής
Δραστηριότητας ώστε να αντιστοιχεί την πορεία της αποκατάστασης με
οποιαδήποτε παραγωγή στο αντίστοιχο χρονικό διάστημα. Επίσης επιβάλλεται
θεσμοθέτηση διαδικασιών και οργάνων ελέγχου αποκατάστασης, διαδικασία
καθορισμού υπολογισμού και κατάπτωσης εγγυητικών και χρησιμοποίησης των
χρημάτων αποκλειστικά για εργασίες αποκατάστασης, θέσπιση συστήματος
παραμετροποίησης του ποσού των προστίμων για αντικειμενικότερο προσδιορισμό και
κατά το δυνατόν απεμπλοκή της υποκειμενικής αντίληψης του εκλεγκτή και
θεσμοθέτηση διαδικασίας περιβαλλοντικών καταγγελιών, που πρέπει να γίνονται
επώνυμα και ενυπογράφως. 

ΤΡΟΠΟΙ ΦΥΤΕΥΣΗΣ ΣΕ ΛΙΘΟΡΡΙΠΗ ΑΠΟΤΟΜΩΝ ΠΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΗΡΑΝΣΗ
ΠΡΑΝΩΝ 

ΑΠΟΨΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΠΟΤΟΜΩΝ ΠΡΑΝΩΝ 

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΛΑΤΟΜΕΙΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ
ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ
ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΤΟΠΙΟ
Οι συνολικές εκτάσεις για εξορυκτικές δραστηριότητες είναι 450 τετραγωνικά
χιλιόμετρα ή 0,4% της συνολικής έκτασης της χώρας, και παράγουν το 2% στο ΑΕΠ της
χώρας. Αν και το 83% των ανθρωπίνων ερεθισμάτων αποτελούν τα οπτικά ερεθίσματα,
δεν υπάρχει ακόμη στην Ελλάδα θεσμοθέτηση για τις μετρήσεις ποσοτικοποίησης μιας
μελέτης ορατότητας (visibility study). Η Θεσμοθέτηση ορισμών για τις Ζώνες Οπτικής
Επιρροής και ενιαίας μέτρησης της οπτικής ρύπανσης και της εξ αυτής επιβάρυνσης του
τοπίου, θα συντελέσουν σε αυτό.
Προτείνονται για τα λατομεία αδρανών να εφαρμόζονται κριτήρια χωροθέτησης σε
χώρους με μη δυνατότητα θέασης από χώρους ανθρώπινης δραστηριότητας, με επιλογή
μεθόδων όπως στροφή μετώπων, προσπέλασης με τρανσέρα, χοανοειδούς εκσκαφής,
υπόγειας εκμετάλλευσης και τελικής διαμόρφωσης σε ακανόνιστες μορφές είτε κωνικές,
είτε γωνιώδεις, είτε στρογγυλευμένες.
Οι δυνατότητες αποκατάστασης του τοπίου των λατομικών εκσκαφών είναι πολύ
μεγάλες, εάν εξασφαλισθεί συνεργασία επιστημόνων πολλών ειδικοτήτων, όπως
ενδεικτικά δασολόγων, αρχιτεκτόνων τοπίου, υδρογεωλόγων, κοινωνιολόγων,
περιβαλλοντολόγων και μεταλλειολόγων μηχανικών. Μόνο με την επιστημονική
συνεργασία και τον συγκερασμό απόψεων των επιστημόνων, που θα γνωστοποιούν αυτές
στους κατοίκους των αντιστοίχων περιοχών, ώστε να πραγματοποιείται δημόσια
διαβούλευση χωρίς αγκυλώσεις και ιδεοληψίες, αλλά μόνο με επιχειρήματα, θα
επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή αποκατάσταση λειτουργουσών και παλαιών λατομικών
εκμεταλλεύσεων. Με εφαρμογή σχεδίου αποκατάστασης είναι δυνατόν τα αποτελέσματα
της εξόρυξης να είναι περιορισμένα, προσωρινά και αναστρέψιμα. 

ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΣΕ ΧΟΑΝΟΕΙΔΗ ΕΚΣΚΑΦΗ 

ΕΦΑΡΜΟΣΘΕΙΣΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΠΟΚΡΥΨΗΣ
ΘΕΑΣΗΣ/ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΚΑΙ
ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΠΡΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
ΛΑΤΟΜΕΙΩΝ ΑΔΡΑΝΩΝ
Ακολούθως αξιολογούνται περιπτώσεις λατομείων αδρανών στα οποία
χρησιμοποιήθηκαν τεχνικές απόκρυψης. Αυτά είναι το λατομείο στη θέση Κρητήρι,
Δήμου Τυρνάβου, που λειτουργεί από το 1987 με υπερβάσεις, το λατομείο στη θέση
Χορδάκι Ακρωτηρίου Δήμου Χανίων, που λειτουργεί από το 1996 με υπερβάσεις, το
λατομείο στη θέση Δρακόσπηλο Αφρατίου Δήμου Χαλκίδας, που λειτουργεί από το
1998, το λατομείο στη θέση Ελληνικά Δήμου Ιστιαίας-Αιδηψού, που λειτουργεί από
το 1998, την επέκταση του λατομείου στη θέση Γρασίδια Δήμου Αλμυρού, που
λειτουργεί από το 1989, το λατομείο στην θέση Άνω Άμφειας Δήμου Καλαμάτας,
και το υπό ίδρυση λατομείο στη θέση Πλατύβολα Δήμου Σητείας.
Στη συνέχεια εξετάζεται η διαμόρφωση βαθμίδων χαμηλού ύψους εκ των υστέρων
με σκοπό την επίτευξη φυτεύσεων με επέκταση προς υφιστάμενο αρχαιολογικό χώρο
στη θέση Βαθύ Αυλίδας Δήμου Χαλκίδας, και η αποκατάσταση υψηλών βαθμίδων με
δημιουργία πρανούς κλίσης 200 στη θέση της υφισταμένης συνολικής κλίσης ορθών
βαθμίδων 45-500 και η φύτευσή του, στη θέση Αρκουδόρεμα Ν. Ιωνίας Δήμου
Βόλου.
Συμπερασματικά από την επιτυχία της μεθόδου δημιουργίας πρανών ηπίας κλίσης
200 σε εξαιρετικά σκληρό πέτρωμα διαμορφωμένο σε απότομα πρανή, όπως αυτό
του λατομείου στη θέση Αρκουδόρεμα, αποδεικνύεται ότι είναι δυνατόν σε
οποιαδήποτε απότομα πρανή λατομείων αδρανών υλικών να εφαρμοστεί αντίστοιχη
μέθοδος, που να επιτύχει την εξομάλυνση των πρανών στο μεγαλύτερο μέρος της
θιγείσας έκτασης έστω και μετά το πέρας των εξορύξεων, και εξ αυτού να έχουμε
αποδοτικότερη εγκατάσταση βλάστησης, που θα απαλύνει την όποια οπτική
ρύπανση. 

ΑΠΟΨΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟ ΛΑΤΟΜΕΙΟ ΚΡΗΤΗΡΙ 

ΑΠΟΨΗ ΑΠΟ ΛΑΤΟΜΕΙΟ ΧΟΡΔΑΚΙΟΥ ΠΡΟΣ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ ΧΑΝΙΩΝ 

ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΔΡΑΚΟΣΠΗΛΟΥ ΑΦΡΑΤΙΟΥ 

ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 

ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΓΡΑΣΙΔΙΑ ΑΛΜΥΡΟΥ 1 

ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΓΡΑΣΙΔΙΑ ΑΛΜΥΡΟΥ 2 

ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΓΡΑΣΙΔΙΑ ΑΛΜΥΡΟΥ 3 

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΣΗΤΕΙΑΣ 

ΒΙΝΤΕΟ ΜΕ ΠΕΡΙΜΕΤΡΙΚΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟ ΛΑΤΟΜΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΗΤΕΙΑΣ 

ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΑΝΩ ΑΜΦΕΙΑΣ 

ΒΙΝΤΕΟ ΑΠΌ GOOGLE EARTH ΜΕ ΠΕΡΙΜΕΤΡΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΑΝΩ ΑΜΦΕΙΑΣ 

ΑΠΟΨΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΝΕΩΝ ΒΑΘΜΙΔΩΝ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΧΑΛΚΙΔΑΣ 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΝΕΩΝ ΒΑΘΜΙΔΩΝ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΧΑΛΚΙΔΑΣ 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΑΡΚΟΥΔΟΡΕΜΑΤΟΣ 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΟΥ ΑΡΚΟΥΔΟΡΕΜΑΤΟΣ 

ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΟΠΤΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΛΑΤΟΜΕΙΩΝ
ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ (CASE STUDY)

•

Τα λατομεία Μαρκόπουλου είναι τα ανενεργά σήμερα λατομεία αδρανών στη
βορειοδυτική πλευρά του λόφου Μερέντα στη θέση Χώνι Ντάγλα Δήμου Μαρκόπουλου. Η
συνολική θιχθείσα έκταση ανέρχεται σε 1.112 στρέμματα και υψομετρικά ευρίσκεται από
το +90 έως το +395. Οι κλίσεις των βαθμίδων φθάνουν τις 740 και τα ύψη τους είναι από
10 έως 53 μέτρα. Στην ευρύτερη περιοχή Μερέντας έχει καθοριστεί αρχαιολογικός χώρος
12.438 στρεμμάτων εντός του οποίου ευρίσκεται όλη η λατομική έκταση αποτελώντας το
8,2% αυτού. Σήμερα έχει προχωρήσει η αποκατάσταση, έχουν γίνει επιχωματώσεις στο
εξωτερικό μέρος με βαθμίδες που έχουν δενδροφυτευθεί σε έκταση 95 στρεμμάτων.
Παραμένουν για αποκατάσταση τα απότομα πρανή από το +150 έως το +400 των δύο
χώρων συνολικής μη αποκαταστημένης έκτασης 1.017 στρεμμάτων, που είναι ιδιαίτερα
ορατά από όλη την πεδιάδα των Μεσογείων και κυρίως από το Αεροδρόμιο Ελευθέριος
Βενιζέλος, με τα 20 εκατομμύρια επισκέπτες ετήσια. Η περιοχή δυνατότητας θέασης
ανέρχεται σε 298.146 στρέμματα, σχεδόν όλη την πεδινή έκταση Μεσογείων.
Η πρόταση της παρούσας μελέτης είναι ότι η όλη μελέτη αποκατάστασης θα πρέπει
να περάσει από την κρίση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου και να τύχει της
έγκρισής του μετά από ενσωμάτωση σε αυτήν και υιοθέτηση των όποιων προτάσεων των
αρμοδίων υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού. Η διαμόρφωση των χώρων προτείνεται
να γίνει και σε μεγαλύτερη από τη θιγμένη έκταση, με αποκλειστικό σκοπό την δημιουργία
πρανών ηπιοτέρων κλίσεων. Το σύνολο των επιπλέον εκτάσεων που απαιτούνται για την
ορθή μορφολογική διαμόρφωση ανέρχεται σε 173 στρέμματα ή ποσοστό 15,5% της
θιγείσης έκτασης ή 1,4% του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου. Το σύνολο των προς
αποκατάσταση εκτάσεων μετά την προσθήκη των επιπλέον εκτάσεων διαμορφώνεται σε
1.190 στρέμματα.
Ιδιαίτερο όμως χαρακτηριστικό του σχεδιασμού της διαμόρφωσης θα είναι η μη
γραμμική και συμμετρική διαμόρφωση, αλλά η δημιουργία πολλών επιπέδων σε
διαφορετικά υψόμετρα. 

ΑΠΟΨΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΛΑΤΟΜΕΙΩΝ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ 

ΧΑΡΤΗΣ ΘΕΑΣΗΣ ΛΑΤΟΜΕΙΩΝ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ 

ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΑΠΟΨΗ ΛΑΤΟΜΕΙΩΝ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕ ΠΕΡΙΜΕΤΡΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ
ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ 2014 

•
•
•
•
•
•
•

•

•

•

Ως φορέας υλοποίησης προτείνεται ή κάποια εταιρεία του δημοσίου με εμπειρία σε
μεγάλα έργα ή κάποια τεχνική εταιρεία μετά από διεθνή διαγωνισμό. Τον διαγωνισμό
προτείνεται να προκηρύξουν ως εκπρόσωποι του δημοσίου τα Υπουργεία Πολιτισμού και
Περιβάλλοντος & Ενέργειας, διαχειριζόμενα την έκταση του κηρυχθέντος
αρχαιολογικού χώρου ως δημόσια.
Η προτεινόμενη διαμόρφωση των εκτάσεων είναι η εξής:
Εκτάσεις κλίσης 0% ή 00 = 330 στρέμματα
Έκταση κλίσης 0% ή 00 για δημιουργία λιμνοδεξαμενής = 50 στρέμματα
Εκτάσεις κλίσης 21,5% ή 120 = 85 στρέμματα
Εκτάσεις κλίσης 30% ή 160 = 109 στρέμματα
Εκτάσεις κλίσης 40-42,7% ή 220 - 230 = 394 στρέμματα
Εκτάσεις κλίσης 100% ή 450 = 7 στρέμματα
Εκτάσεις υψηλών κλίσεων 400-740 = 12 στρέμματα
Βάση αυτών από τα 1.190 στρέμματα σε οριζόντια προβολή που έχουν θιγεί ή θα
θιχθούν, θα αποκατασταθούν μορφολογικά 987 στρέμματα ή το 83% της
συνολικής έκτασης των λατομείων, ενώ δεν θα γίνει επέμβαση σε 203 στρέμματα
για τα οποία δεν υπάρχει δυνατότητα θέασης.
Η οικονομοτεχνική βιωσιμότητα μιας τέτοιας διαμόρφωσης με σκοπό την βλαστητική
κυρίως αποκατάσταση, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την εκ του ιδίου έργου
αυτοχρηματοδότηση.
Για το λόγο αυτό προτείνεται από την παρούσα η σε επιλεγμένες θέσεις ανάπτυξη
υπόγειας εκμετάλλευσης για την παραγωγή αδρανών, με αποκλειστικά υπόγειες
εγκαταστάσεις επεξεργασίας και μία μόνο έξοδο προς το περιβάλλον τον αρχαιολογικό
χώρο οδικό δίκτυο, στην πλέον απομακρυσμένη από σημεία αρχαιολογικού
ενδιαφέροντος θέση. Αυτά με την προυπόθεση σαφούς καθορισμού ποσοτήτων
εξόρυξης, χρόνων και διαδικασιών που θα τηρηθούν με εφαρμογή σχετικής σύμβασης.
Ακολουθούν σχέδια και τομές προτεινομένης κατάστασης. 

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Η προμέτρηση των εργασιών είναι η ακόλουθη:
-Εκσκαφές: 2.888.050 κυβικά μέτρα αδρανών επί εδάφους
-Επιχώσεις: 2.888.050 κυβικά μέτρα αδρανών επί εδάφους
-Μεταφορά και διάστρωση υλικού κατάλληλου για φυτεύσεις: 987.000 κυβικά
μέτρα
- Φυτεύσεις με 125 φυτά ανά στρέμμα- πυκνή φύτευση, 123.375 φυτών
-Εγκατάσταση χλοοτάπητα σε 524 στρέμματα
-Εγκατάσταση φυτευομένης οπλισμένης για κατακόρυφα πρανή σε καθ ύψος
προβολή 4.558 τετραγωνικά μέτρα
-Εγκατάσταση φυτευομένης οπλισμένης για υψηλής κλίσης πρανή σε καθ ύψος
προβολή 17.480 τετραγωνικά μέτρα
-Περίφραξη 7.035 τρέχοντα μέτρα.
Για την υλοποίηση της ανωτέρω πρότασης απαιτείται κεφάλαιο 28.214.964
€, που για να καλυφθούν από υπόγεια εκμετάλλευση και πωλήσεις αδρανών
με κέρδος 1,25€/m3 ή 0,5€/τόνο απαιτείται η εξόρυξη με υπόγεια εκμετάλλευση
περίπου 23.000.000 κυβικών μέτρων αδρανών επί εδάφους, για τα οποία
απαιτείται υπόγεια εξόρυξη σε έκταση των 2100 στρεμμάτων. 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Συμπεράσματα από το case study της παρούσης.
•

•

•

•

1. Η αποκατάσταση με ανισότροπη μορφολογική διαμόρφωση που να πλησιάζει
στο φυσικό ανάγλυφο και με φυτεύσεις με ανάμιξη πολλών ειδών και τεχνικών
που επίσης να προκαλεί αποτέλεσμα που να προσομοιάζει στο φυσικό
περιβάλλον είναι οικονομοτεχνικά δυνατή για κάθε εξορυκτική
εκμετάλλευση, όπως αποδεικνύει και το case study της παρούσης. Το σχέδιο
προτεινομένης αποκατάστασης πρέπει να είναι ευέλικτο ώστε να μπορεί να
προσαρμόζεται σε μια καλύτερη θεώρηση και καλύτερη λύση που μπορεί να
προκύψει από τη διαβούλευση και τον συγκερασμό απόψεων επιστημόνων
διαφορετικών κατευθύνσεων.
2. Η οικονομική επιβάρυνση για την εφαρμογή της αποκατάστασης καλύπτεται
είτε με εξόρυξη εις βάθος σε αθέατα σημεία, είτε με υπόγεια εκμετάλλευση,
είτε με αξιοποίηση των διαμορφωμένων χώρων.
3. Μια προτεινομένη λύση αποκατάστασης λατομείων δεν μπορεί να είναι
μονοσήμαντη, αλλά θα πρέπει αφού υποστεί διαδικασία διαβούλευσης και με
τους φορείς και με την τοπική κοινωνία, να παρέχει την ευελιξία ώστε να
διαμορφώνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι γενικά αποδεκτή από το σύνολο
και οικονομοτεχνικά εφικτή, ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί.
4. Προτείνεται να θεσμοθετηθεί Συμβούλιο Ελέγχου Αποκατάστασης Χώρων
Εξόρυξης, το οποίο να ελέγχει την πρόοδο αποκατάστασης και να προτείνει
λύσεις για την αποκατάσταση των παλαιών λατομείων και να την αναθέτει με
σχετικούς μειοδοτικούς διαγωνισμούς. 

Γενικά συμπεράσματα
•

5. Κρίνεται απαραίτητη η θεσμοθέτηση ενός νέου λατομικού νόμου για όλες τις
εξορυκτικές εργασίες που το δικαίωμα εκμετάλλευσης ανήκει στον ιδιοκτήτη του
εδάφους. Ο νέος αυτός λατομικός νόμος θα πρέπει να δίνει τη δυνατότητα
κωδικοποίησης και εκσυγχρονισμού της διάσπαρτης υπάρχουσας λατομικής
νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο, καταργώντας όλους τους προηγούμενους νόμους.
Επίσης θα πρέπει να προβλέπει τη σύσταση κεντρικού φορέα υπηρεσιών μιας
στάσης για κάθε αδειοδότηση εξορυκτικής δραστηριότητας, την ανάπτυξη
συστήματος επιβράβευσης των συνεπών εξορυκτικών επιχειρήσεων και τον ρητό
προσδιορισμό του αποτρεπτικού έναντι του κατασταλτικού χαρακτήρα των
προστίμων, την καθιέρωση κοινής μεθοδολογίας τακτικών ελέγχων εξορυκτικών
επιχειρήσεων και τη θεσμοθέτηση των αντιστοίχων οργάνων, την αύξηση του
χρόνου αδειών εξορυκτικών εκμεταλλεύσεων μέχρις εξαντλήσεως των
εμπεριεχομένων αποθεμάτων ή τουλάχιστον για 60-70 χρόνια, την κατάργηση
της διάθεσης αδρανών υλικών από μεταλλευτικές επιχειρήσεις είτε από λατομεία
ειδικών χρήσεων, εφόσον στην περιοχή διάθεσης λειτουργούν λατομεία εντός
λατομικών περιοχών και την διάθεση αυτών μόνον μετά την καταβολή των
αντιστοίχων τελών, για αποτροπή του αθέμιτου ανταγωνισμού και την
θεσμοθέτηση διαδικασίας εκτίμησης των αναγκών της αγοράς αδρανών στη
χώρα μας, που να τεκμηριώνεται με σύγχρονες τεχνικές πρόβλεψης (demand
forecast methodologies), οι οποίες θα πρέπει να προηγούνται οποιουδήποτε
βιώσιμου σχεδιασμού και καθορισμού λατομικής περιοχής. Επίσης για τα
αντιολισθηρά υλικά σε δημόσιες εκτάσεις προτείνεται η απευθείας μίσθωση.

Συμπεράσματα από το κεφάλαιο 10 της παρούσης
•

6. Η Ορθή χωροθέτηση είναι δυνατόν να δημιουργεί συνθήκες απόκρυψης μιας
εξορυκτικής δραστηριότητας από τους χώρους ανθρώπινης δραστηριότητας
μέχρι την ολοκλήρωσή της. 

Συμπεράσματα για την περιβαλλοντική και δασική νομοθεσία
•

•

•
•

•
•
•
•

•

Η ολοκλήρωση της αποκατάστασης των εξορυκτικών εργασιών πρέπει να γίνεται
χρονικά μέσα στο χρόνο ισχύος της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων
(ΑΕΠΟ).
Η ενσωμάτωση στις προδιαγραφές περιβαλλοντικών μελετών εξορυκτικών
δραστηριοτήτων Σχέδιου Αποκατάστασης Λατομικής Δραστηριότητας, καθώς
και διαδικασίας υπολογισμού κατάπτωσης εγγυητικών επιστολών με κατάργηση της
ανά πενταετία προσαύξησης και κυρίως διαδικασίας και οργάνων τακτικού ελέγχου
της αποκατάστασης.
Ο υπολογισμός του κόστους αποκατάστασης που αποφασίζεται στις ΑΕΠΟ να μην
υπολογίζεται αυθαίρετα.
Προτείνεται στις εγκριτικές αποφάσεις περιβαλλοντικών μελετών Α.Ε.Π.Ο., να
ορίζεται ως αρχή μέτρησης του χρόνου ισχύος αυτών η έναρξη της
δραστηριότητας.
Προτείνεται να θεσμοθετηθεί διαδικασία περιβαλλοντικών καταγγελιών, που πρέπει
να γίνονται επώνυμα και ενυπογράφως.
Προτείνεται η θεσμοθέτηση μεθοδολογίας για την εκπόνηση Μελέτης Ορατότητας.
Προτείνεται σύσταση ανεξάρτητης αρχής για τη διαχείριση του Πράσινου Ταμείου,
με διάθεση των πόρων του αποκλειστικά σε αποκαταστάσεις περιβάλλοντος.
Προτείνεται να θεσμοθετηθεί η αυτεπάγγελτη άρση αναδάσωσης όλων των
επεμβάσεων εντός θεσμοθετημένων λατομικών περιοχών προ της ενεργοποίησης
αυτών.
Προτείνεται η κατάργηση της διάταξης του Ν.4280/2014(ΦΕΚ 159/Α) όπου
προβλέφθηκε (άρθρο 45, παρ.8), για όλες τις επεμβάσεις σε δασικές εκτάσεις, η
υποχρέωση αναδάσωσης «έκτασης ίδιου εμβαδού με εκείνης στην οποία εγκρίθηκε η
επέμβαση». 

Άλλες προτάσεις
•

•

•

•

Να κοινοποιείται σε τακτά διαστήματα με ανάρτηση από το Υπουργείο Περιβάλλοντος
και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) πόσες και ποιές θέσεις λατομείων αδρανών εντός ποιών
λατομικών περιοχών είναι μη ενεργοποιημένες και διαθέσιμες, και ποιό είναι το
ιδιοκτησιακό τους καθεστώς.
Να εκδοθεί συμπληρωματικό νομοθέτημα (Π.Δ.) που να καθορίζει σαφώς και με
μετρήσιμα στοιχεία πότε το Κ.Α.Σ. αποφασίζει θετικά και πότε αρνητικά για τις
εξορυκτικές δραστηριότητες, σε συμπλήρωση του ότι ο Ν.3028 ορίζει.
Να επανεξετασθεί η πιθανότητα χαρακτηρισμού και θεσμοθέτησης λατομικών
περιοχών όπου δεν υπάρχουν σήμερα καθορισμένες μετά τον περιορισμό της
απαγορευτικής για άλλες δραστηριότητες απόστασης από λατομική περιοχή από τα
1000 μέτρα στα 500 μέτρα.
Όλα τα δομικά υλικά που χρησιμοποιούνται στις κατασκευές, πρέπει να έχουν
πιστοποίηση CE
Σήμερα, ακόμη και αν υπήρχαν επενδυτές για τη εξορυκτική βιομηχανία, θα
δίσταζαν μπροστά στα εμπόδια που θα συναντούσαν, ιδιαίτερα στα θέματα για
το περιβάλλον, αφενός εξαιτίας των δογματικών απόψεων, που δεν επιδέχονται
αναθεώρηση ή αποδοχή εξαιτίας της αντιτιθέμενης κοινής γνώμης (NIMBY), και
αφετέρου εξαιτίας της γραφειοκρατίας και των πολύ μεγάλων δυσκολιών και
καθυστερήσεων της περιβαλλοντικής αδειοδότησης των εξορυκτικών εκμεταλλεύσεων
αλλά και των λοιπών αναγκαίων εγκρίσεων και αδειοδοτήσεων, καθώς επίσης και λόγω
των εύκολων διαδικασιών προσφυγής οπουδήποτε απευθείας στο ανώτατο ακυρωτικό
δικαστήριο της χώρας (ΣτΕ), με αποτέλεσμα την επ αόριστο αναβολή της επένδυσης
λόγω των σημαντικών διαπιστωμένων καθυστερήσεων στην έκδοση δικαστικών
αποφάσεων.
Σας ευχαριστώ για την τιμή που μου κάνετε με την παρουσία σας και για
την προσοχή σας.