ΜΕΣΑΛΛΕΙΑ ΢ΕΡΙΦΟΤ, ΠΡΟ΢ΩΠΙΚΕ΢ ΑΝΑΜΝΗ΢ΕΙ΢

[του ΢τέφανου Εξαδάκτυλου, Μηχ. Μεταλλείων]
Πρωτογνώριςα τη ΢ϋριφο ςε μια εκπαιδευτικό εκδρομό που εύχε οργανωθεύ από τον καθηγητό
μασ ςτο Πολυτεχνεύο Γεώργιο Βορεϊδη το Υθινόπωρο του 1954, για να μελετόςουμε τη
γεωλογικό ςύςταςη και τα μεταλλεύα του νηςιού.

Η εκμετϊλλευςη των μεταλλεύων τησ ΢ερύφου, ειδικϊ των ςιδηρομεταλλευμϊτων εύχε αρχύςει
το 1869 από την παραχωρηςιούχο, ιδιοκτότρια γαλλικό εταιρεύα «΢ϋριφοσ», η οπούα αργότερα
ςυνενώθηκε με την εταιρεύα «΢πηλιαζϋζα». Η τελευταύα «΢ϋριφοσ- ΢πηλιαζϋζα» εγκατϋςτηςε
το 1885 εργολϊβο τον Γερμανό Αιμόλιο Γρώμαν ( Emile Grohmann). Διϊδοχοσ του Αιμύλιου
Γρώμαν όταν ο γιοσ του Γεώργιοσ, ο οπούοσ όταν ςκληρόσ εκμεταλλευτόσ. Διϊδοχοσ του
τελευταύου όταν ο γιοσ του Αιμύλιοσ, ο οπούοσ μετϊ την κατϊληψη τησ Ελλϊδασ από τουσ
Γερμανούσ εμφανύςτηκε ςτη ΢ϋριφο με ςτολό των SS. ΢το τϋλοσ του πολϋμου διϋφυγε ςτη
Γερμανύα εγκαταλεύποντασ ςτο νηςύ ακόμη και προςωπικϊ του αντικεύμενα.
Μεταπολεμικϊ τα μεταλλεύα
ϊρχιςαν να λειτουργούν με
διαφόρουσ εργολϊβουσ, τελικϊ
εγκαταςτϊθηκε ωσ εκμιςθωτόσ
η
εταιρεύα
ελληνικών
ςυμφερόντων
«Μεςογειακόσ
Όμιλοσ
Εμπορύου
και
Βιομηχανύασ ΑΕ» με ϋδρα ςτο
Μαρόκο νομύζω την Σαγγϋρη.
΢την Ελλϊδα εκπρόςωποσ τησ
όταν ο Ανδρϋασ Αποςτολύδησ,
υπουργόσ
γεωργύασ
ςτην
κυβϋρνηςη Παπϊγου και πρώην
υπουργόσ κατϊ τη Μεταξικό
περύοδο.
Σα
μεταλλεύα
λειτούργηςαν μϋχρι τισ αρχϋσ
τησ δεκαετύασ του 1960, οπότε ϋκλειςαν οριςτικϊ. ΢ημειώνω ακόμη ότι ςτο παρελθόν
λειτούργηςαν ςτη ΢ϋριφο και μεταλλεύα μολύβδου.
Μεταλλεία Σερίφου, προςωπικέσ αναμνήςεισ, Σ. Εξαδάκτυλου,

www.oryktosploutos.net

Σελίδα 1 

Η ομϊδα ςπουδαςτών των δυο τελευταύων τϊξεων του τμόματοσ Μηχανικών Μεταλλεύων του
ΕΜΠ με ςυνοδό τον αναφερθϋντα καθηγητό Βορεϊδη, ξεκύνηςε από τον Πειραιϊ για το ετόςιο
εκπαιδευτικό ταξύδι. , Μετϊ από δώδεκα ώρεσ κατϊ τα ξημερώματα φθϊςαμε ςτο Λιβϊδι, όπου
μασ περύμεναν οι κωπόλατεσ βϊρκεσ για την αποβύβαςη μασ ςτο μόλο. Ο δϊςκαλοσ μασ εύχε
φροντύςει για τη διαμονό μασ ςτο Λιβϊδι. Μασ εξυπηρϋτηςε ο Ματϋσ που εύχε μια ταβερνούλα
και δωμϊτια για τη φιλοξενύα των επιςκεπτών. Ήταν ϋνασ παμπόνηροσ Φιώτησ, που εύχε
ξεπϋςει ςτο νηςύ. Παλαιότερα όταν φαροφύλακασ.
Μετϊ από την τακτοπούηςη ςτα οικόματα και το πρωινό μασ, ξεκινόςαμε για επύςκεψη των
μεταλλεύων μολύβδου.
Σο βρϊδυ τησ πρώτησ μϋρασ ςτη
΢ϋριφο νοικιϊςαμε τη βϊρκα του
Ματϋ για πυροφϊνι ςτον κόλπο.
Πιϊςαμε αρκετϊ χταπόδια τα
οπούα δώςαμε ςτον ύδιο για το
φαγητό τησ επομϋνησ, νομύζοντασ
πωσ θα πληρώναμε μόνο την
ετοιμαςύα του φαγητού.
.
Σην επόμενη ημϋρα ςυνεχύςτηκε η
περιοδεύα μασ προσ τον Κουταλϊ.
Ο καθηγητόσ φρόντιςε για την
ενοικύαςη τριών μουλαριών, ϋνα
για τον εαυτό του, λϋγοντασ «ο
λοχαγόσ πϊει καβϊλα» και δυο για
τουσ μαθητϋσ του που εύμαςτε
πϊνω από δϋκα. Υτϊςαμε κϊποτε ςτον Κουταλϊ, ςυναντόςαμε κϊποιον επιςτϊτη ο οπούοσ
μπόκε μπροςτϊ οδηγώντασ μασ ςτα υπόγεια του μεταλλεύου Αβραϊμ. Τπόρχαν μόνο δυο
λϊμπεσ αςετιλύνησ. Ση μια κρατούςε ο επιςτϊτησ και την ϊλλη ο Βορεϊδησ. Υωτιςμόσ ςτα
υπόγεια δεν υπόρχε. Έτςι οι υπόλοιποι , ακουμπώντασ ο ϋνασ ςτον ώμο του ϊλλου φτϊςαμε ,
ςε ϋνα μεγϊλο ϊνοιγμα που υπόρχε
περιςςότεροσ φωτιςμόσ. Ήταν ϋνασ
ςταθμόσ ανϋλκυςησ των βαγονιών με
το μετϊλλευμα, από τουσ κατώτερουσ
ορόφουσ. Για την ανϋλκυςη υπόρχε
ϋνασ αλογομϊγκανοσ . Εκεύ βριςκόταν ο
χειριςτόσ με το μουλϊρι και το ςκύλο
του. Ο ςκύλοσ ακολουθούςε το ζώο
όταν γύριζε το μηχανιςμό. Αλλούμονο αν
ςταματούςε. Σότε γαύγιζε και αν δεν
ξεκινούςε δϊγκωνε τα πόδια του
μουλαριού. Μουλαροκύνητη όταν και η
μεταφορϊ των βαγονιών ςτην κεντρικό
ςτοϊ εξόδου και μϋχρι την πλατεύα
αποθόκευςησ του μεταλλεύματοσ ςτη
γϋφυρα φόρτωςησ των πλούων ςτον
Κουταλϊ. Σο μουλϊρι που ϋςερνε τα
βαγόνια γνώριζε κατϊ κϊποιο τρόπο να
υπολογύζει το φορτύο που θα ϋςερνε και
το οπούο όταν ϋξι βαγόνια. Αν ϋδεναν
ϋβδομο βαγόνι ςτο ςυρμό, δεν
ξεκινούςε. Κατϊ τη μεταφορϊ εμπρόσ
από το ςυρμό προηγούνταν ϋνασ
μικρόςωμοσ ςκύλοσ. ΢ημειώνω ότι ςχεδόν όλοι οι ΢εριφιώτεσ εργϊτεσ ςυνοδεύονταν από το
ςκύλο τουσ.
Φωρύσ προβλόματα και ατυχόματα πϋραςε ό πρώτη γνωριμύα μου με τη ΢ϋριφο.

Μεταλλεία Σερίφου, προςωπικέσ αναμνήςεισ, Σ. Εξαδάκτυλου,

www.oryktosploutos.net

Σελίδα 2 

Μόλισ τελεύωςα τισ ςπουδϋσ μου ςτο Πολυτεχνεύο και περιμϋνοντασ μϋχρι να κληθώ να
υπηρετόςω τη ςτρατιωτικό θητεύα μου ϋπρεπε να εργαςθώ. Άρχιςα τότε να ψϊχνω για
εξεύρεςη εργαςύασ. Αναγκϊςθηκα για ειδικούσ λόγουσ να απορρύψω την πρόταςη του
καθηγητό μασ ΢ταύρου Κατρϊκη για μεταπτυχιακϋσ ςπουδϋσ ςτη Γαλλύα και δϋχθηκα την
πρόταςη του ύδιου να εργαςθώ ςτα μεταλλεύα τησ ΢ερύφου. Μου ϊρεςε η πρόταςη γιατύ θα
ϋμενα ςε παραθαλϊςςιο χωριό. Υαύνεται πωσ μιλούςε το αύμα μου ωσ Φιώτησ. Αμϋςωσ
ςυνϊντηςα τον διευθυντό του Ομύλου ςτην Αθόνα Δημ Ζαρουχλιώτη, ο οπούοσ για να με
δελεϊςει ϊρχιςε να εκθειϊζει την περιοχό που θα ϋμενα, ιδιαύτερα την καλοκαιρινό περύοδο,
τουσ
χώρουσ
διαμονόσ,
των
μηχανικών και τισ
ευκολύεσ
τησ
κατοικύασ ςτο μϋγαρο
Γρώμαν. Έλεγε ότι
ςτο παλϊτι που θα
ϋμενα
υπόρχε
ραδιόφωνο
που
λειτουργούςε
με
μπαταρύα, θερμϊςτρα
πετρελαύου,
θερμοςύφωνασ
για
ξύλα, ψυγεύο που
λειτουργούςε
με
κηροζύνη, ηλεκτρικό
ρεύμα τισ βραδινϋσ
ώρεσ.
Για
τη
διατροφό μασ λειτουργούςε το μπακϊλικο τη εταιρύασ με όλα τα απαραύτητα τρόφιμα και εύδη.
Χϊρια υπόρχαν ϊφθονα. Οι αςτακού , ϋκαμναν περύπατο ςτισ παραλύεσ.
΢υμφώνηςα και αναχώρηςα αμϋςωσ για τη ΢ϋριφο με το γνωςτό ςκυλοπνύχτη όπου
ϋφθαςα ςτισ 16 Ιουλύου 1956, δυο εβδομϊδεσ μετϊ από την απόκτηςη του διπλώματοσ μου και
αποβιβϊςθηκα με τον ύδιο τρόπο, όπωσ ςτο πρώτο ταξύδι. ΢το Λιβϊδι με περύμενε το
τρεχαντόρι των μεταλλεύων «Θαρραλϋοσ» που χρηςιμοποιούνταν για την επικοινωνύα από το
Μϋγα Λιβϊδι, όπου όταν η ϋδρα των Μεταλλεύων. Πηγαύνοντασ εκεύ ςυνϊντηςα το γνωςτό μου
από το Πολυτεχνεύο Αλϋκο Πετροπουλϊκη που όταν
διευθυντόσ των Μεταλλεύων.
Εγκαταςτϊθηκα ςτο κτόριο Γρώμαν. Οι
ςυνθόκεσ όταν όπωσ τισ περιϋγραψε ο
Ζαρουχλιώτησ. .
Η ΢ϋριφοσ τότε όταν και τόποσ εξορύασ
καταδύκων για οριςμϋνεσ εγκληματικϋσ
πρϊξεισ. Παλαιότερα όταν και τόποσ
εξορύασ αντιφρονούντων. Οι ΢εριφιώτεσ
ανϋφεραν το ςτρατηγό ΢αρϊφη, οπούοσ
ελεύθεροσ πια εκεύνεσ τισ ημϋρεσ εύχε
επιςκεφθεύ το νηςύ. Σην επόμενη ημϋρα από
την ϊφιξη μου, ϊρχιςα να ενημερώνομαι για
τισ εργαςύεσ , ακολουθώντασ τον
ςυνϊδελφο
μου
ςαν
ςκυλϊκι,
προςπαθώντασ να γνωρύςω τον τόπο, τα
μεταλλεύα,
τισ
εγκαταςτϊςεισ,
τον
εξοπλιςμό , τουσ υπαλλόλουσ, τουσ τεχνύτεσ
, τουσ επιςτϊτεσ και τουσ εργϊτεσ. Η
επύςκεψη ςτα διϊφορα εργοτϊξια γινόταν
με τα πόδια. Οι αποςτϊςεισ όταν ςχετικϊ
μικρϋσ, αλλϊ οι υψομετρικϋσ διαφορϋσ όταν
ςημαντικϋσ. Για να μεταβεύ κϊποιοσ από το Μϋγα Λιβϊδι ςτον Κουταλϊ ϋπρεπε να ανεβεύ ςτα
Μαύρα Βολϊδια ςε υψόμετρο 300 μϋτρα περύπου και να κατεβεύ ςτο υψόμετρο 2. Αργότερα με
τη διϊνοιξη ενόσ δρόμου προσ το Μαλεϊδικο, όπου εύχε αρχύςει να λειτουργεύ ϋνα υπαύθριο
Μεταλλεία Σερίφου, προςωπικέσ αναμνήςεισ, Σ. Εξαδάκτυλου,

www.oryktosploutos.net

Σελίδα 3 

μεταλλεύο και διευρύνοντασ παλιϋσ διαδρομϋσ όπου υπόρχαν κϊποτε γραμμϋσ ντεκοβύλ,
μπορούςε κϊποιοσ να χρηςιμοποιόςει το ημικατεςτρταμϋνο τζιπ. . Ξεκινούςα από το Μϋγα
Λιβϊδι και ϋφθανα ςτο πρώτο εργοτϊξιο που όταν ο Καρβουνόλακοσ. Ήταν ϋνα από τα
παλαιότερα εργοτϊξια με εκτεταμϋνο υπόγειο δύκτυο εργαςιών, από το οπούο πρόςφατα εύχαν
ξηλωθεύ οι ςιδηροτροχιϋσ για να πουληθούν ωσ παλιοςύδερα. Εύχαν αποτεθεύ κϊτω από τη
γϋφυρα φορτώςεων , από όπου ςε λύγο χρόνο μετϊ την ϊφιξη μου εξαφανύςτηκαν. Εύπαν πωσ
κλαπόκαν! ΢ε λύγο χρόνο με την ανϊπτυξη των εργαςιών ςε ϊλλα εργοτϊξια, αγορϊςτηκαν και
απεςτϊληςαν ςτη ΢ϋριφο παλιϋσ ςιδηροτροχιϋσ. Λύγο ψηλότερα όταν το υπό ανϊπτυξη υπόγειο
εργοτϊξιο τησ Καλαβϊτςαινασ και ςε υψόμετρο 300, ςτο διϊςελο το υπαύθριο εργοτϊξιο
Μαύρα Βολϊδια, που αρχικϊ λειτουργούςε μόνο με χειρονακτικϊ μϋςα. Ήταν το μόνο
εργοτϊξιο ςτο οπούο χρηςιμοποιούνταν για την εξόρυξη μαύρη πυρύτιδα. ΢ε όλα τα ϊλλα
χρηςιμοποιούνταν δυναμύτιδεσ διαφόρων τύπων. Δύπλα ςτο Βολϊδια βριςκόταν τα παλιϊ
νταμϊρια τησ Πλαγιϊσ.
Κοντϊ ςτη γϋφυρα , ςτο Μϋγα Λιβϊδι , λειτουργούςε ϋνα υπόγειο εργοτϊξιο το Μουντϊκι,
με περιοριςμϋνο αλλϊ ϋμπειρο προςωπικό. Οι εργαςύεσ εκεύ διεξϊγονταν μόνο με πρωτόγονα
χειρονακτικϊ μϋςα, χειρόςφυρα και λοςτούσ. Λειτουργούςε γιατύ το μετϊλλευμα όταν ϊριςτησ
ποιότητασ και κοντϊ ςτισ εγκαταςτϊςεισ φόρτωςησ. Για να επιςκεφθεύ κϊποιοσ αυτό το
εργοτϊξιο ϋπρεπε να ϋχει ικανότητεσ αλπινιςτού.
΢την ϊλλη πλευρϊ κϊτω από το λόφο των Βολαδιών, απλωνόταν ο όρμοσ του Κουταλϊ με
τα λειτουργούντα υπόγεια εργοτϊξια του Αβραϊμ και των Αετών και το υπαύθριο νταμϊρι τησ
Καπαριϊσ.
Από τα εργοτϊξια
που
αναφϋρθηκαν
εξορύςςονταν , κυρύωσ
αιματύτησ. Αργότερα, τον
επόμενο χρόνο 1957
ϊρχιςαν
εργαςύεσ
εξόρυξησ ςτην Πλαγιϊ
κοντϊ
ςτη
Φώρα.
Εξορυςςόταν μαγνητύτησ.
Όταν πόγα ςτην
΢ϋριφο εύχε αρχύςει ο
εξοπλιςμόσ
των
μεταλλεύων με ςχετικϊ
ςύγχρονο
μηχανικό
εξοπλιςμό. Ο παλαιότεροσ
εξοπλιςμόσ όταν ϋνασ
αεροςυμπιεςτόσ
ςτον
Αβραϊμ. Κινούνταν με ϋνα
βραδύςτροφο κινητόρα
ΜΑΝ ιςχύοσ 70 ΗΡ. Ήταν ολόκληρο εργοςτϊςιο με τουσ ιμϊντεσ και τισ εγκαταςτϊςεισ ψύξησ.
΢τουσ Αετούσ υπόρχε ϋνασ περύεργοσ ςταθερόσ αεροςυμπιεςτόσ καταςκευαςμϋνοσ από
Γερμανούσ (Irmer) με μετατροπό ενόσ πολυκύλινδρου κινητόρα Deuts του οπούου οι μιςού
κύλινδροι όταν οι κινητόριοι και οι μιςού αεροςυμπιεςτόσ. ΢την Καλβϊτςαινα λειτουργούςε
ϋνασ αεροςυμπιεςτόσ με , παλινδρομικό ϋμβολο χωρύσ περιςτρεφόμενα μϋρη. ΢τον Αβραϊμ
εγκαταςτϊθηκε και ϋνασ παλιόσ αεροςυμπιεςτόσ που εύχε αγοραςτεύ από παλαιοπώλεσ του
Πειραιϊ, με βραδύςτροφο κινητόρα ιςχύοσ 75ΗΡ με ςφόνδυλο 4 τόνων! Μελϋτηςα και
καταςκεύαςα ολόκληρο κτόριο για την εγκατϊςταςη του. Φαμϋνη επϋνδυςη γιατύ ,όπωσ όταν
φυςικό η απόδοςη του όταν μικρό. Ο λοιπόσ εξοπλιςμόσ των μεταλλεύων περιλϊμβανε
μοντϋρνουσ αεροςυμπιεςτϋσ, το τζιπ που αναφϋρθηκε, δυο μεταχειριςμϋνα φορτηγϊ
μερςεντϋσ 5 τον, ϋνα καινούργιο ελαςτικοφόρο φορτωτό τον καραγκιόζη και ϋνα προωθητόρα
φορτωτό ερπυςτριοφόρο. Σα ςυνεργεύα εύχαν μόνο χειροκύνητα εργαλεύα και μια μοναδικό
ντιζελοκύνητη ηλεκτροκόλληςη. ΢ε δυο εργοτϊξια υπόρχαν οργανωμϋνα ςιδηρουργεύα, τα
γύφτικα, με αεροκύνητεσ πρϋςεσ, για την καταςκευό μακαπιών και επιςκευό των εργαλεύων.

Μεταλλεία Σερίφου, προςωπικέσ αναμνήςεισ, Σ. Εξαδάκτυλου,

www.oryktosploutos.net

Σελίδα 4 

Σο προςωπικό περιλϊμβανε τουσ αςχολούμενουσ με τη διαχεύριςη λογιςτό, βοηθούσ,
αποθηκϊριο (Ρώτασ), ταμύα, ςημειωτϋσ, τοπογρϊφο, γεωμϋτρη, οδηγούσ, τον χημικό με το
βοηθό του, τον καπετϊνιο του Θαρραλϋου και τον γιατρό ΢το προςωπικό των εργοταξύων
περιλαμβϊνονταν οι εργοδηγού επιςτϊτεσ, επικεφαλόσ- πυροδότεσ, μιναδόροι, ξυλοδϋτεσ ό
μποςκαδόροι, μπαζαδόροισ, οι χειριςτϋσ των χωματουργικών μηχανημϊτων ςιδερϊδεσ ό
γύφτοι, οι χειριςτϋσ των μηχανιςμών ςτα κεκλιμϋνα μεταφορϊσ των βαγονιών και ο νερουλϊσ
Μπϊρμπα Λευτϋρησ που φοβόταν να μετακινηθεύ με το αυτοκύνητο. Σο προςωπικό παραγωγόσ
εκτόσ από τουσ ΢εριφιώτεσ περιλϊμβανε και Πϊριουσ Μηλιούσ Μαντουδιανούσ, και Ηπειρώτεσ
που ϋςτελνε ο Αβϋρωφ. Ο ςυνολικόσ αριθμόσ των απαςχολουμϋνων ςτα μεταλλεύα υπερϋβαινε
τουσ οκτακόςιουσ. Η ετόςια παραγωγό
τότε ανερχόταν ςε 100.000 τόνουσ
ςιδηρομεταλλεύματοσ.

Μετϊ την ενημϋρωςη μου, ϊρχιςα να επιβλϋπω τισ εργαςύεσ ςε όλα τα τμόματα και
εργοτϊξια. Ση μια μϋρα επιςκεπτόμουν τα εργοτϊξια τησ περιοχόσ του Μεγϊλου Λιβαδιού και
την ϊλλη τα εργοτϊξια Κουταλϊ Αετών και αργότερα και του Μαλεϊδικου. Μια φορϊ δοκύμαςα
να χρηςιμοποιόςω για τη μετακύνηςη μου το γϊιδαρο των μεταλλεύων. Κουρϊςτηκα
περιςςότερο ανεβοκατεβαύνοντασ από τα κεκλιμϋνα γιατύ οι εύςοδοι των ςτοών ςτην περιοχό
του Κουταλϊ βριςκόταν αρκετϊ ψηλότερα από το μονοπϊτι που μπορούςε να κινηθεύ το ζώο.
Για να μεταβώ ςτον Κουταλϊ από τα Βολϊδια ανεβοκατϋβαινα χρηςιμοποιώντασ τον
μηχανιςμό του κεκλιμϋνου μαζύ με τα βαγόνια. Τπόρχε ειδικόσ κώδικασ ηχητικών ςημϊτων για
τη λειτουργύα των μηχανιςμών ανϋλκυςησ με χειριςτόρια ςτην κορυφό και τη βϊςη των
κεκλιμϋνων. Από τον Κουταλϊ, μετϊ από την επύςκεψη των εργοταξύων Αβραϊμ, Καπαριϊσ και
Αετών, πόγαινα ςτο Μαλεϊδικο ακολουθώντασ τισ παλιϋσ διαδρομϋσ των γραμμών ντεκοβύλ
και από εκεύ ϋφθανα ςτην ϋξοδο τησ ςτοϊσ που ϊρχιζε από τον Αλμυρό δύπλα ςτη γϋφυρα του
Μεγϊλου Λιβαδιού και διαπερνούςε τον όγκο του Καλόγερου, μόκουσ περύπου οκτακοςύων
μϋτρων.
Επιθεωρώντασ και ελϋγχοντασ τισ εκτελούμενεσ εργαςύεσ, αρχικϊ αντιμετώπιζα το
κατεςτημϋνο, όπου τον πρώτο λόγο εύχαν οι εργοδηγού και επιςτϊτεσ οι οπούοι με την πεύρα
τουσ εξαςφϊλιζαν ςχετικό αςφϊλεια εργαζομϋνων και ϋργων. Πρότεινα αρκετϊ μϋτρα
αςφϊλειασ. Όμωσ ακόμη και ο Αποςτολύδησ επιφυλϊχτηκε με την πρόταςη μου να
εφοδιαςθούν οι εργαζόμενοι με κρϊνη.. Οι ςυνθόκεσ εργαςύασ ςτα υπόγεια όταν ιδιαύτερα
ςκληρϋσ, ειδικϊ ςτο εργοτϊξιο Αβραϊμ, όπου δεν υπόρχε καλόσ εξαεριςμόσ. Πρότεινα τότε και
Μεταλλεία Σερίφου, προςωπικέσ αναμνήςεισ, Σ. Εξαδάκτυλου,

www.oryktosploutos.net

Σελίδα 5 

ϊρχιςε η διϊνοιξη ςτοϊσ που κατϋληγε ςτο Μαλεϊδικο. Λόφθηκαν ακόμη αυςτηρϊ μϋτρα ςτη
μεταφορϊ και χρόςη των εκρηκτικών. ΢ημειώνω ότι για την προςαρμογό των καψυλλύων ςτο
φυτύλι χρηςιμοποιούςαν οι εργϊτεσ τα δόντια τουσ. ΢τη ΢ϋριφο, αρκετϊ ενωρύσ από το 1956
χρηςιμοποιόθηκε η εκρηκτικό θρυαλλύδα και τα ηλεκτρικϊ καψύλλια.
Η εξόρυξη του μεταλλεύματοσ γινόταν με εκρηκτικϊ. Γινόταν με προςεκτικό τρόπο ώςτε
να μη θρυμματύζεται. Σο γϋμιςμα των βαγονιών γινόταν με εξαιρετικό ταχύτητα και
δεξιοτεχνύα, με τη ςεριφιώτικη μϋθοδο «τςϊπα –κόφα».
Η φόρτωςη ςτα πλούα όταν πανηγύρι για τουσ εργαζόμενουσ, γιατύ γινόταν εργολαβικϊ
ανϊ βαγόνι που το χρηςιμοποιούςε ςυνόθωσ ϋνα ζευγϊρι εργατών. Σο μετϊλλευμα όταν
ςυγκεντρωμϋνο ςτισ πλατεύεσ δύπλα ςτισ ςκϊλεσ φόρτωςησ ςτον Κουταλϊ και το Μ. Λειβϊδι.
Μόλισ ϋφτανε το καρϊβι ςτο λιμϊνι ϋδενε πρυμϊτςα ςτη ςημαδούρα και διϊφορουσ
κϊβουσ ςτισ δϋςτρεσ τησ ξηρϊσ. Αν το καρϊβι όταν ςχετικϊ υψηλό ϋβαζαν νερό ςαβούρα όςο
μπορούςαν.
Αν
ϋφθαναν τα ρϋλια
ςτο ύψοσ τησ
επιφϊνειασ
τησ
ςκϊλασ,
τότε
ϋριχναν
φορτύο
ςτην
κουβϋρτα
του πλούου για να
γεύρει και επϊνω
ςτο μετϊλλευμα
ϋςτρωναν γραμμό
μϋχρι το ςτόμιο
του
αμπαριού.
Κατόπιν
τα
βαγόνια
ανατρϋπονταν ςτο
χεύλοσ
του
αμπαριού
μϋχρι
που χαμόλωνε το
πλούο ςε τϋτοιο
ύψοσ ώςτε να
εύναι δυνατό η μετακύνηςη του πλούου κϊτω από τη γϋφυρα φόρτωςησ και η χρηςιμοπούηςη
του ειδικού μηχανιςμού ανατροπόσ των βαγονιών. Κατϊ τη διϊρκεια τησ φόρτωςησ υπόρχε
ειδικόσ «ςιδηρογραμμύτησ» για την επϋκταςη των γραμμών.
΢τισ φορτώςεισ η καταμϋτρηςη του φορτύου γινόταν με τα βαγόνια των οπούων η
χωρητικότητα όταν περύπου ϋνασ τόνοσ. Για την πληρωμό των εργατών υπόρχε ϋνασ
ςημειωτόσ που ςημεύωνε τα βαγόνια που περνούςαν ςτη γϋφυρα και ϋδινε ςτουσ εργϊτεσ που
το ϋςπρωχναν μια ειδικό μϊρκα. Μεγϊλεσ δυςκολύεσ ςτισ φορτώςεισ προκαλούςαν τα
μελτϋμια, Ιδιαύτερα ςτον Κουταλϊ. Ο αϋρασ ςόκωνε την ϊμμο και τη ςκόνη του μεταλλεύματοσ.
Ήταν αδύνατο να κυκλοφορόςει κϊποιοσ χωρύσ ειδικϊ κλειςτϊ γυαλιϊ που δϋνονταν με
κορδϋλα ςτο κεφϊλι.
΢το Μ. Λιβϊδι υπόρχε η εκκληςούλα του Αγύου Νικολϊου, όπου λειτουργούςε ο
καλογερόπαπασ πατόρ Αβϋρκιοσ. Λειτουργούςε ακόμη μονοτϊξιο δημοτικό ςχολεύο.
΢τη ΢ϋριφο εύχε ιδρυθεύ από πολύ νωρύσ ειδικό ταμεύο αςφϊλιςησ των εργαζομϋνων με
ειςφορϋσ και των ιδύων για την περύπτωςη αςθϋνειασ και ατυχημϊτων.
Οι απαςχολούμενοι ςτα μεταλλεύα διϋμεναν ςε οικόματα τησ εταιρύασ ςτο Μϋγα Λιβϊδι
και ςτον Κουταλϊ. Οι ΢εριφιώτεσ από τα μακρινϊ χωριϊ διϋμεναν από τη Δευτϋρα μϋχρι και την
Παραςκευό , ςε οικόματα τησ εταιρύασ. Σην αυγό κϊθε Δευτϋρασ φαινόταν ςειρϋσ από φώτα
ςτα μονοπϊτια. Ήταν οι εργϊτεσ, οι οπούοι κρατώντασ λϊμπεσ αςετιλύνησ, πόγαιναν ςτα
εργοτϊξια.
Μεταλλεία Σερίφου, προςωπικέσ αναμνήςεισ, Σ. Εξαδάκτυλου,

www.oryktosploutos.net

Σελίδα 6 

Ο Ανδρϋασ Αποςτολύδησ, που επιςκεπτόταν ςυχνϊ τη ΢ϋριφο, θϋληςε να αποκτόςει μόνιμη
εξοχικό κατοικύα ςτο νηςύ . Διϊλεξε την πλατεύα ςτα Κούντουρα και με μελϋτη του αρχιτϋκτονα
Μπονϊνου ϊρχιςε η καταςκευό τησ το 1957.
΢τα μεταλλεύα για τη ψυχαγωγύα εκτόσ από το καφενεύο δεν υπόρχε τύποτα ϊλλο. Οι νϋοι
που εύχαν ϋλθει από το Μαντούδι μερικϋσ φόρεσ ϋπαιζαν ποδόςφαιρο με μπϊλα από κουρϋλια.
Σότε φρόντιςα και ϋςτειλαν από την Αθόνα δυο μπϊλεσ και ϋνα δύχτυ για βόλεώ.
Κατενθουςιϊςτηκαν οι νεαρού και οργανώθηκαν ςε ποδοςφαιρικϋσ ομϊδεσ . ΢τόθηκαν ακόμη
δυο ξύλινα καδρόνια ςτην αμμουδιϊ, δϋθηκε ςε αυτϊ το δύχτυ και διαμορφώθηκε ϋνα τα
πρώτα γόπεδα μπιτσ βόλευ ςτην Ελλϊδα!
Σο Πϊςχα του 1957 εύχαν ϋλθει ςτη ΢ϋριφο ο Αποςτολύδησ με τον διοικητό του ΕΟΜΕΦ
Πόγκη, φϋροντασ μαζύ τουσ μια φορητό κινηματογραφικό μηχανό προβολόσ 16 χιλιοςτών και
μερικϋσ ταινύεσ. Από αυτό το γεγονόσ παρακινούμενοσ και με την ενθϊρρυνςη των ύδιων, ςτο
πρώτο ταξύδι μου ςτη Αθόνα φρόντιςα και μετϋφερα ςτα μεταλλεύα εξοπλιςμό προβολόσ από
το ΕΛΚΕΠΑ όπου διευθυντόσ όταν ο καθηγητόσ μασ Άγγελοσ Καλογερϊσ. Η χαρϊ των κατούκων
του Μ Λιβαδιού δεν περιγρϊφεται.
Ση μονοτονύα ςτα μεταλλεύα διϋκοπτε η επύςκεψη του Αποςτολύδη με τη θαλαμηγό του
Εμπειρύκου οπούοσ φαύνεται ότι όταν και ο χρηματοδότησ του Ομύλου. Ο Εμπειρύκοσ όταν ϋνασ
απλόσ ϊνθρωποσ που δεν ξεχώριζε από τουσ εργϊτεσ. Κϊποτε όταν ο Αποςτολύδησ με την
παρϋα του ξεκύνηςε για κϊποια βόλτα, η υπηρϋτρια των γραφεύων πληςιϊζοντασ τον του εύπε
«τι θεσ εςύ βρε γϋρο με νϋουσ;»
Μια και βριςκόμουν ςτη ΢ϋριφο, θϋληςα να επιςκεφθώ το περύφημο δημόςιο μεταλλεύο
των Φαλϊρων. Σα ϋργα εκεύ όταν εντυπωςιακϊ. Παρόλο που θεωρόθηκε εξαντλημϋνο, φαύνεται
ότι υπϊρχει ακόμη μετϊλλευμα μαγνητύτη.
΢τη ΢ϋριφο παρϋμεινα μϋχρι τισ αρχϋσ Οκτωβρύου 1957. Σην πρόςκληςη να εκτελϋςω τη
ςτρατιωτικό μου θητεύα πληροφορόθηκα τον ΢επτϋμβριο.
Επιςκϋφτηκα ξανϊ τη ΢ϋριφο μετϊ από εικοςιπϋντε χρόνια μαζύ με το φύλο μου γεωλόγο
Θωμϊ ΢πηλιϊδη για να εκτιμόςουμε τη δυνατότητα αξιοπούηςησ του μαγνητύτη, που
χρειαζόταν ςτο εργοςτϊςιο του Μαντουδιού για να περιοριςτούν οι ειςαγωγϋσ από τη Νότιο
Αφρικό. Με αυτόν την ευκαιρύα πόγαμε και ςτο Μϋγα Λειβϊδι.
Επιθυμούςα να δω το μϋροσ όπου πρωτϊρχιςα την επαγγελματικό ςταδιοδρομύα μου.
Ήταν ϋρημο και αγνώριςτο. Η θϊλαςςα εύχε καταςτρϋψει τον παραλιακό δρόμο, τα ςπύτια
όταν ϋρημα Σο νεοκλαςικό Γρώμαν μιςογκρεμιςμϋνο. Λυπόθηκα πολύ. Ζότηςα από το ςυνοδό
μασ να μου δεύξει την παλιϊ αποθόκη των μεταλλεύων, που δεν μπορούςα να την εντοπύςω
επειδό εύχαν κτιςθεύ νϋα κτόρια. Μου εύπε πωσ εύχε καταρρεύςει η ςτϋγη και δεν θα μπορούςα
να δω τύποτα. Πρϊγματι με πόγε, ϋςπρωξε μια ξύλινη πόρτα και μπόκα μϋςα. Ο ςκοπόσ μου
όταν να εντοπύςω μια μικρό θυρύδα ςτον ανατολικό τησ τούχο, που θυμόμουν πωσ εύχε μϋςα
παλιϊ λαδολύχναρα μεταλλεύων τα οπούα χρηςιμοποιούςαν οι μεταλλωρύχοι πριν από την
ειςαγωγό τησ αςετιλύνησ ςτα ελληνικϊ μεταλλεύα. Εντόπιςα τη θυρύδα και ψαχουλεύοντασ
μϋςα ςτα χώματα, που όταν γεμϊτη από τισ καταρρεύςεισ βρόκα ϋνα.
Φϊρηκα πϊρα πολύ. Αυτό η λϊμπα βρύςκεται ςόμερα ςτο ςπύτι μασ ωσ ενθύμιο τησ ζωόσ
μου ςτη ΢ϋριφο…

Μεταλλεία Σερίφου, προςωπικέσ αναμνήςεισ, Σ. Εξαδάκτυλου,

www.oryktosploutos.net

Σελίδα 7