ΛΑΟΙ
Τ Η Σ ΕΥ Ρ Ω Π Η Σ

ISBN: 960-7058-48-8
< Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 1996
I. Νικολόπουλος & Σια Ε.Ε.
Μαυρομιχάλη 15, 106 79, Αθήνα
Τηλ.: 3607876 - 3639336
Fax: 3638489

ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΑΦΑΗΛΙΔΗΣ

ΛΑΟΙ
ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ
ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

I

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Τ « w ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ

I. 01 ΤΕΥΤΟΝΕΣ

1. Οι Γερμανοί

Αλλο «γερμανικοί λαοί» και άλλο Γερμανοί. Γερμανικούς λαούς οι
εθνολόγοι ονομάζουν όχι μόνο τους Γότθους, που χωρίζονται στα δυο
(Βησιγότθοι, που σημαίνει δυτικοί Γότθοι, και Οστρογότθοι, που ση­
μαίνει ανατολικοί Γότθοι), αλλά και το πλήθος των άλλων λαών, που
λίγο πριν την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας περνούν το Ρήνο,
ξαπλώνονται σ’ ολόκληρη την κεντρική και δυτική Ευρώπη και μέσω
Ισπανίας φτάνουν μέχρι τη βόρειο Αφρική. Οι γερμανικοί λαοί, που
δεν θα μετακινηθούν προς τη Δύση και θα μείνουν στη γεωγραφική πε­
ριοχή της σημερινής Γερμανίας θα ονομαστούν Τεύτονες. Παρόλο που
ο λαός των Τευτόνων είναι κι αυτός γερμανικός, ο χαρακτηρισμός
«γερμανικοί λαοί» δεν τους καλύπτει. Κανένας γερμανικός λαός, άλλω­
στε, δεν ονόμασε έτσι τον εαυτό του. Το όνομα Γερμανοί είναι λατινικό
και στη ρωμαϊκή αρχαιότητα χαρακτηρίζονταν μ’ αυτό όλα τα βαρβαρικά φύλα που πέρασαν το Ρήνο και εγκαταστάθηκαν είτε σε περιοχές
της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, είτε κοντά στα ανατολικά σύνορά της.
Συνεπώς, Τεύτονες είναι εκείνα τα γερμανικά φύλα που δεν ήρθαν σε
επαφή με τον ρωμαϊκό πολιτισμό και που θα μπουν στην ιστορία απ’
το 800 μ.Χ. και μετά διά της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Καρλομάγνου, όταν δηλαδή ο χριστιανισμός θα έχει επικρατήσει σχεδόν σ’
ολόκληρη την περιοχή της σημερινής Ευρώπης. Στα γερμανικά, οι Τεύ­
τονες ονομάζονται Deutsche (Ντόιτσε) και η χώρα τους Deutschland
(Ντόιτσλαντ). Το όνομα είναι λατινογενές. Παράγεται από το deus (Θε­
ός). Το ελληνικό όνομα Τεύτονες είναι παραφθορά του Teutsche, μιας
παλιότερης γραφής του Deutsche.
Από τους Τεύτονες και όχι από τους «γερμανικούς λαούς» θα προκύψουν με τους αιώνες οι σημερινοί Γερμανοί, των Αυστριακών συμπερι­
7

ή μάλλον μια φιλολογική γλώσσα. Αλλά και οι Ισπανοί. τη γερμανογενή. συν τα εδάφη της πρώην Ανατ. κι αυτός ήταν ένας απ’ τους λόγους που ο Χίτλερ ήθελε δική του. Ολλανδοί. Εν ολίγοις. όσο και από την επιθυμία των ποιητών. Τα σημερινά γερμανικά είναι ένα είδος καθαρεύουσας. Αγγλοσάξονες. Από τους «γερμανικούς λαούς». αν όχι ολόκληρη την Ευρώπη. των σοφών και των επιστημόνων να μπορούν να επικοινωνούν άνετα μεταξύ τους και με το κοινό τους. Λομβαρδοί. δηλαδή τα γερμανικά φύλα που μετακινήθηκαν προς τη Δύση. Λουξεμβούργιοι. Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να περιγράφουμε κατ’ αρ­ χήν το χάος που δημιούργησαν οι Τεύτονες και οι απόγονοί τους στην περιοχή της σημερινής Γερμανίας από το θάνατο του γαλλογερμανού Καρλομάγνου και μετά. αυτόνομο πολιτισμό. τα κρατίδια που προέκυψαν απ’ τα φέουδα της κατ’ εξοχήν φεουδαρχικής χώρας της Ευρώπης δυ­ σκολεύονται να βρουν τρόπο να ενωθούν σε ενιαίο κράτος για τον α­ πλό λόγο πως διατηρούν μια τυπικά φεουδαρχική αντίληψη περί διοικήσεως. με τη συνθήκη . ας πούμε τους Σκανδιναβούς. τα πάμπολλα γερμανικά γλωσσικά ιδιώματα μαρτυρούν μέχρι τις μέρες μας πως ο πληθυντικός «Γερμανοί» είναι κυριολεξία. δηλαδή μια φκιαχτή. Με τα «γερμανικά φύλα» ασχοληθήκαμε σ’ ένα άλλο βιβλίο με τον σκωπτικό τίτλο (Μυθ)ιστορία των βαρβάρων προγόνων των σημερινών Ευρωπαίων. που προέκυψε τόσο από τις ανάγκες της διοίκησης.λαμβανομένων. που θα καταλήξει τελικά σε μια υποδειγματική διοικητική αποκέντρωση. ή τους Αγγλοσάξονες. Ούτε σή­ μερα υπάρχει γερμανικός λαός. Γερμανίας. αλλά όχι και του σημερινού ομοσπονδιακού γερμανικού κράτους αρχίζει το 843 μ. που αργότερα θα μεταμορφωθεί σε έντονο τοπικισμό. τουλάχιστον τη μισή. τουλάχιστον αυτοί που είναι ή πιστεύουν πως είναι απόγο­ νοι των Βησιγότθων. Φράγκοι. Φυσικά. όσο στη σημερινή Ομοσπον­ διακή Δημοκρατία της Γερμανίας. αυτό που υπάρχει σήμερα και που συναποτελείται από τα 15 ομόσπονδα κρατίδια της πρώην Δυτ. Η ιστορία της σημερινής Γερμανίας. Οα προκύψουν οι λεγόμενοι γερμανογενείς λαοί της Ευρώπης: Σκανδιναβοί. Φλαμανδοί. Πουθενά αλ­ λού <rtoy κόσμο το διοικητικό σχήμα της ομοσπονδίας δεν είναι τόσο αυτονόητα επιβεβλημένο απ’ τα πράγματα. δε ρώτησε τους γερμανογενείς Ευρω­ παίους. αιώνες πριν φκιάξουν ενιαίο γερμανικό κράτος μόλις το 1871. αν αισθά­ νονταν ακόμα Γερμανοί ύστερα από τόσους αιώνες από τότε που ξέκο­ ψαν απ’ τους κυρίως ειπείν Γερμανούς και ανέπτυξαν έναν δικό τους. Πά­ ντως.υπάρχουν γερμανικοί λαοί. γερμανογενείς λαοί είναι τουλάχιστον οι μισοί σημερινοί Ευρωπαίοι.Χ. Που σημειωτέον δυσκολεύτηκε πολύ να αποχτήσει ενιαία γερμανική γλώσσα. Γερμανίας. Μέχρι το 1871.

που μοίρασε τα εδάφη της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατο­ ρίας στους κληρονόμους του Καρλομάγνου. Οι κληρονόμοι των παμπάλαιων πρώτων ιδιοκτητών δεν διαθέτουν ούτε συμβόλαια. που μόλις τώρα αρ­ χίζουν να διαφοροποιούνται εθνολογικά και διά της διαφοροποιήσεως να προκύπτουν διακεκριμένες εθνότητες μέσα απ’ τον εθνοπολτό. η οποία έζησε μόνο 43 χρόνια. Κόμιτες. τα εδάφη της οποίας περιλαμβάνουν τις περιοχές της σημερινής Γαλλίας. που θεωρείται ο πρώτος γερμανός βασιλιάς και ιδρυτής του πρώτου γερμανικού κράτους δεν εί­ ναι ούτε ακριβώς Γερμανός. Ο Λουδοβίκος ο Γερμανικός (840-876). αφού είναι εγγονός Γαλλογερμανού σε μια εποχή που οι δυο εθνότητες δεν είναι ακόμα σαφώς διαχωρισμένες. δούκες. μέσα στο δικό τους κτήμα. Ιταλίας και Γερμανίας. Οι Γερμανοί δεν κατοικούσαν από πάντα στις περιοχές που κατοι­ κούν τώρα. που τα διέλυσαν και τα σκόρπισαν. Αλλά και οι Κέλτες δεν είναι γηγενείς. τη Φιλανδία και την Ουγγαρία. ούτε τοπογραφικά σχέδια.. τους οποίους με τη σειρά τους θα απωθήσουν προς την περιο­ χή της Γαλλίας. αφού κανείς δεν τον παίρνει στα σοβαρά σε μια επο­ χή που οι βασιλιάδες πασχίζουν ακόμα να εδραιώσουν την εξουσία τους μέσα στο πολυεθνικό χάος των λαών της Ευρώπης.Χ. Πού τοπογράφοι και πού συμβολαιογράφοι εκείνη την άγρια εποχή κατά την οποία ιδιοκτήτης γης είναι αυτός που είναι σε θέση 9 . απ’ το 800 μέχρι το 843. σπρωγμένοι από τους Σλάβους που προωθού­ νται προς δυσμάς. όπως οι αγρότες που βγάζουν τα παλούκια που χωρίζουν δυο γειτονικά χωράφια και τα μπήγουν λίγο παραπέρα. Οταν ήρθαν στην περιοχή της σημερινής Γερμανίας συνάντησαν μογγολικά φύλα. τις τρεις χώρες της σημερινής Ευρώπης που έχουν μογγολική ρίζα. που σημαδεύ­ ει και την απαρχή της ιστορίας της σημερινής Ευρώπης. οι από πολλού εγκατεστημένοι στην πέραν του Ρήνου περιοχή Γερμανοί ανήκουν στην εν λόγω Αυτοκρατορία. ούτε ακριβώς βασιλιάς. Ήρθαν σ’ αυτές απ’ τα εδάφη όπου σήμερα βρίσκεται η Πο­ λωνία και η Λευκορωσία. που την κλέβουν απ’ το διπλανό φέουδο για να την προσθέσουν στο δικό τους.του Βερντέν. μαρκήσιοι. Από το 843 που εμφανίζεται το πρώτο γερμανικό κράτος μέχρι το 911 που τελευτά τον βίο της η δυναστεία των Καρολιγγείων (των απο­ γόνων του Καρλομάγνου) οι περιοχές της σημερινής Γερμανίας δεν εί­ ναι παρά ένα μεγάλο άθροισμα μικρών φέουδων. Στο νέο τόπο της κατοικίας τους συναντούν τους Κέλτες. για να πάρουν δρόμο και να κατα­ λήξουν στην Εσθονία. Τα πέραν της ανατολικής όχθης του Ρήνου εδάφη τα πήρε ο εγγονός του ιδρυτή της Αγίας Ρωμαϊ­ κής Αυτοκρατορίας. και βαρώνοι της πλάκας σπρώχνουν ο ένας τον άλλο για μερικά τετραγωνικά χιλιόμετρα γης. Οταν ο Καρλομάγνος ιδρύει την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία το 800 π.

Προτιμούν τους μικρούς άρχοντες. Ο Όθων. Αλλά το σχέδιο δεν φτουράει. Μέχρι τότε. που να είναι σε θέση να δυναστεύει όχι το λαό. το ξανα?ϊμε γιατί είναι πολύ σημαντικό. διεκδικεί και την κοσμική. είναι το ότι υποχρέωσε τον πάπα να τον στέψει βασιλιά. ξέφραγη Γη. θα τον μισήσουν και οι φεουδάρχες. τουλάχιστον τους βόρειους. που εκτός απ’ τη θρησκευτική εξουσία. Κι έτσι. Ωστόσο. τους ιδιοκτήτες των φέουδων. το 936 μ. ώστε να μη σφάζονται μεταξύ τους. μόνο αν ήθελε έστεφε ο πάπας έναν βασιλιά. Που πολύ θα ήθελαν να μη βάλουν έναν βασιλιά στο κεφάλι τους ώστε να παραμείνουν βασιλίσκοι στα φέ­ ουδά τους. Ελπίζει ματαίως να την ξαναζωντανέ­ ψει. λοιπόν. στη Γερμανία των πάρα πολλών φέουδων. δεν θα τον μισήσει μόνο ο πάπας. που ήδη την έχει. 10 .Χ. αλλά τους φεου­ δάρχες. τον βασιλιά. όπως οι αρχαίοι βασιλιάδες. που δεν είναι παρά ένα φέουδο που μεγάλωσε πολύ. Που το μόνο του κατόρθωμα. όπως κι όλα τ’ άλλα. Ο χι γιατί έκανε κάτι μεγάλο όπως οι άλλοι Μεγάλοι. που ποτέ στην ιστορία τους δεν θα συμπαθήσουν ιδιαίτερα τον πάπα. που όμως δε με­ γάλωσαν τόσο πολύ όσο εκείνο της περιοχής της Σαξονίας. που πήρε απ’ τον εαυτό του το δι­ καίωμα να κάνει δικό του ένα κομμάτι απ’ τη μεγάλη. εμφανίζεται το 919 η ανάγκη για έναν αυστηρό και σοβαρό βασιλιά. Για τη δυνάστευση του λα­ ού θα φροντίζουν οι φεουδάρχες. αλλά διότι κατάφερε να βάλει στη θέση του τον πάπα. τους φεουδάρχες. αρνούνται να ενωθούν κάτω από έναν ισχυρό μονάρχη. ώστε να του μεταβιβάσει το θεϊκό δικαίωμα να φέρεται σα Θεός στους υπηκόους του. υποχρεώνει τον πάπα να τον στέψει αυτοκράτορα της ουσιαστικά αλλά όχι και τυπικά μακαρίτισσας Αγίας Ρωμαϊκής Αυτο­ κρατορίας του Καρλομάγνου. Ερρίκος Α' λέγεται ο σαξονικής καταγωγής πρώτος σοβαρός γερμανός βασιλιάς. Διότι οι Γερμανοί που κατοικούν στα εδάφη που σήμερα αποτελούν τη χώρα που λέγεται Γερμανία. τον αυτοκράτορα Όθωνα Α' όπως προτιμάει ο ί­ διος να λέγεται για λόγους γοήτρου αλλά και για να δείξει πως είναι κληρονόμος του Καρλομάγνου.να προστατεύσει τα παλούκια που ορίζουν την έγγειο ιδιοκτησία των απογόνων του πρώτου δικαιούχου. Που ήταν όντως Μεγάλος. Τον Ερρίκο Α' (918-936) διαδέχεται ο σάξων Όθων Α' ο Μέγας (936973). ει δυνατόν σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Αλλος ένας Μεγάλος. Έτσι. πράγμα που θα παίξει βασικότατο ρόλο στις κα­ τοπινές εξελίξεις στην παποκρατούμενη Ευρώπη. Τον εν λόγω πρώτο σοβαρό γερμανό βασιλιά τον προμηθεύει το κρατίδιο της Σαξονίας. που θεωρεί­ ται η κοιτίδα όλων των γερμανικών λαών. ο πάπας θ’ αρχίσει να καταλαβαίνει πως τα πράγματα δεν θα είναι καθό­ λου εύκολα γ ι’ αυτόν με τους Γερμανούς. Όμως. η γερμανική φεουδαρχία θα καταπιεί τη γερμανική αυτοκρατορία που έχει κατά νουν ο Όθων ο Μέγας.

πηγαίνουν με τον αυτοκράτορα. που χρειάζονται πολύ έναν διαιτητή ώστε να μη σφά­ ζονται μεταξύ τους. όσοι μισούν περισσότερο τον πάπα απ’ τον αυτοκράτορα.τι του κατέβει και ο πάπας δηλώνει αδυναμία να βάλει τά­ ξη στο χάος. Αλλά η απ’ τη φύση της φυγόκεντρη φεουδαρχία μισεί τον συγκεντρωτισμό όσο τίποτα. δεδομένου ότι οι Γάλλοι τον έχουν γράψει στα παλιά τους τα παπού­ τσια νωρίτερα απ’ τους Γερμανούς. λοιπόν. ιδιοκτήτης του κολοσ­ σιαίων διαστάσεων φέουδου που εκτείνεται σ ’ ολόκληρη στην περιοχή της σημερινής Αυστρίας. Ο βα­ σιλιάς είναι ένα αναγκαίο κακό για τους φεουδάρχες. να ψάξουν και να βρουν έναν καλό βασι­ λιά προκειμένου να σταματήσει το μακελλειό. Η δυναστεία των Σαλίων (1024-1122) που θα διαδεχτεί τη δυναστεία των Σαξόνων θα τα βρει μπαστούνια. Πάντως. Είναι υποχρεωμένοι. Το χάος είναι πλήρες. οι φεουδάρχες είναι εντελώς αδέσποτοι. που τρέμει την γαλλική ηγεμονία στην Ευρώπη. Αρα και το βασιλιά. που δουλειά του είναι να επιβλέπει τους φεουδάρ­ χες. έ­ τσι που ο κάθε φεουδάρχης διεκδικεί για τον εαυτό του το θρόνο του βασιλιά όλων των Γερμανών. μη έχοντες πλέον δυνατό­ τητα επιλογής ανάμεσα στον αυτοκράτορα και τον πάπα μετά την εγκα­ τάλειψη απ’ τον τελευταίο του σχεδίου να εντάξει στη δική του επικρά­ τεια και τις γερμανικές περιοχές. ούτε ο πάπας κυριαρχεί. Με τα πολλά. Γιατί ο βασιλιάς αυτόν τον καιρό δεν είναι τίποτα άλλο από επιστά­ της φεουδαρχών. Έτσι. το βασιλιά. ο πάπας. τη Γερμανία. ο καθένας τους κάνει ό. Ο οίκος τους θα δώσει πά- 11 . αυτόν τον καιρό της ανόδου της φεουδαρχίας στην πιο φεουδαρχική χώρα της Ευρώπης εκείνη την εποχή. αρχίζουν να συσπειρώνονται κατ’ ανά­ γκην γύρω από μια κοσμική κεντρική εξουσία. Οι αρχιφεουδάρχες Αψβούργοι της Αυστρίας γίνονται τώρα βασιλείς όλων των Γερμανών. Έλα όμως που πρέπει να μπει οπωσδήποτε μια τάξη στο φεουδαρχικό χάος. εκτός απ’ τον απεχθή γΓ αυτούς βασιλιά υπάρχει και ο εξίσου απεχθής πάπας. που συνεχίζουν να σφάζονται ανηλεώς μεταξύ τους για την κατοχή της γης. οι γερμανοί φεουδάρχες. Ανάμεσα στα 1250 και 1273 ούτε ο βασι­ λιάς βασιλεύει. Ο φόβος τους για τον παμφάγο πάπα υποχρεώνει πολλούς να συσπειρωθούν περισσότερο γύρω απ’ τον προϊστάμενο τους.Όμως. το 1273 κυριαρχεί επί των γερμανών φεουδαρχών ο αρχιφεουδάρχης Ροδόλφος των Αψβούργων. Η επιλογή που έχει να κάνει ένας φεουδάρχης ανάμεσα στον πάπα και στο βασιλιά γίνεται πολύ δύσκολη υπόθεση. που είναι απολύτως απα­ ραίτητη προκειμένου να ηρεμήσουν τα πνεύματα των φεουδαρχών. Τελικά. Δεν υ­ πάρχει βασιλιάς. βγάζει την ουρά του έξω απ’ τα γερ­ μανικά πράγματα και στρέφει όλη του την προσοχή στους Γ άλλους και τους Ιταλούς.

ο μαρκήσιος του Βρανδεμβούργου. ώστε να μη γίνεται βασιλιάς όλων των Γερ­ μανών ο κάθε σαχλαμάρας. αμέσως μετά τη λήξη του πολέμου. Και επιτέλους το 1356 ο Κάρολος Δ'. ο πονηρός Ροδόλφος των Αψβούργων θα παραδώσει οικειοθελώς την επικράτειά του στον πανίσχυρο βοημό (σλάβο) μονάρχη Όττακαρ Β'. Σε περιο­ χές. και οι ε­ πίσκοποι Κολωνίας. την εγκυρότητα της εξουσίας του ο βασιλιάς δεν μπορεί παρά να την πάρει από τους εκλέκτορες·. Είναι τότε. τον βοημό Όττακαρ διαδέχεται το 1308 ο Ερρίκος Ζ' του Λουξεμβούργου. και δεδομένου ότι ο πάπας πετάχτηκε στο περιθώριο απ’ τους Γερμανούς. που έχουν γίνει ήδη σχεδόν αυτόνο­ μα κρατίδια. που θα διαλυθεί το 1918. αλλά και στους επισκόπους σε περιοχές που η φεουδαρχία αρχίζει ήδη να παραχωρεί τη θέση της στον πρώιμο καπιταλισμό. Ελλείψει κυρίαρχου λαού αυτόν τον καιρό. για λόγους που μόνο ο εξουσιαστής γνωρίζει. Όμως. πρέπει να σ’ τη δώσει είτε ο κυρίαρχος λαός. Στην ηγεμονία όλων των Γερμανών. Μαγεντίας και Τρεβήρων.μπολλους γερμανούς και αυστριακούς βασιλιάδες και αυτοκράτορες. Όμως. που παραμένει και σήμερα σχετικά μικρό γερμανογενές κράτος. όπου η φεουδαρχία και ο πρώιμος καπι­ 12 . τα πράγματα θα τα διορθώσει κάποτε ο αυστριακός Αδόλφος Χίτλερ. κατά την οποία το Αγιο Πνεύμα περιλούζει με εξουσιαστική δύναμη το μονάρχη. ο κόμις του Παλατινάτου. αποφασίζουν πως στο εξής τον αυτοκράτορα θα τον εκλέ­ γουν επτά εκλέκτορες: Ο βασιλιάς της Βοημίας. Με την πρωτοβουλία ενός βασιλιά που θέλει να κατοχυρώσει τη θέση του. τώρα που ο πάπας έπαψε να δίνει κύρος και γόητρο στο βασιλιά τη στιγμή της στέψεως. που ήταν ένα σχετικά μικρό γερμανικό φέουδο. Την εξουσία κάποιος πρέπει να σ ’ τη δώσει. Το γεγονός της υπάρξεως εκλεκτόρων θεωρείται υψίστης σημα­ σίας. Η Αυστρία μένει απ’ έξω. λοιπόν. αλλά αυτός που θα παίρνει τον τίτλο ύστερα από συνεννόηση μεταξύ των σημαντικότερων φεουδαρχών. οι φεουδάρχες των μεγάλων φέουδων. σαν την Κολωνία. Προσέξτε την προσφυγή όχι μόνο στους φεουδάρχες εκλέκτορες. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο βασιλικό κόλπο που αποσκοπεί στο να σταματήσουν οι γερμανοί φεουδάρχες να τσακώνονται μεταξύ τους και να μάθουν επιτέλους να υποτάσσονται στην κεντρική εξουσία. που θα υπάρχουν μέχρι την εποχή της τελευταίας ευρωπαϊκής αυτοκρα­ τορίας. Αν δε σ ’ τη δώσει ο Θεός. που δεν έχει ακόμα θεσμοθετηθεί. είτε οι κυριαρχούντες επί του λαού άρχοντες. που οι Αυστριακοί θα γίνουν και θα παραμείνουν για τους «γνήσιους» Γερμανούς οι προδότες της γνησίως γερμανικής ιδέ­ ας. θα επιβάλει όρους για την εκλογή του βασιλιά. της Αυστρουγγρικής. μ’ αυτό το κυνικότατο στρατήγημα του Ροδόλφου. ο δούκας της Σαξονίας.

αλλά η εμφάνιση τον ίδιο περίπου καιρό της περίφημης Χανσεατικής Ένωσης. Οι Σάξονες. πράγμα που θα τους δώσει ένα προβάδισμα έναντι των άλλων φεουδαρχών που βάζουν υποψηφιότητα για βασιλείς. που ήταν κάτι σαν κοινοπολιτεία των μεγάλων 13 . οι κυ­ ρίως ειπείν Γερμανοί στο νότο της Πρωσσίας παραμερίζονται απ’ τους Πρώσσους. που στηρίζεται στην κολοσσιαία περιουσία τους. θα οδηγήσει κάποτε τους αψβούργους βασιλείς στην ίδρυση μιας δικής τους αυτοκρατορίας. Και ιδρύουν πρώτα την πόλη Ντάντσιχ.ταλισμός συνυπάρχουν. Λίγο νωρίτερα. εκλέκτορας ορίζεται ένας επίσκοπος. οι Τεύτονες Ιππότες. όσο ήταν στους Αγίους Τόπους έπαι­ ζαν το ρόλο νοσοκόμων για τα άλλα τάγματα των Σταυροφόρων. δεν είναι συμπτωματική. Αλλωστε. η απότομη άνοδος των Αψβούργων στην περιοχή της σημερινής Αυστρίας το 1335. παίρνουν φαλάγγι τους λαούς που κατοικούν στην περιοχή της Βαλτικής αλλά και στα ενδότε­ ρα. συγκεκριμένα το 1228. Ωστόσο. της αυστριακής. που ίδρυσαν στη Γερμανία ένα πανίσχυρο κράτος. την πατρίδα του Καντ. όπου και η πρωτεύουσα της Γερ­ μανίας. Σε λίγο παίρνουν φόρα. Η περιοχή της Αυστρίας αρχίζει να αυτονομείται έναντι της υπόλοιπης Γερμανίας ήδη από το 1335. οι εκλέκτορες (του βασιλιά) εμφανίζονται σε μια εποχή που ο θεσμός της βασιλείας στη Γερμανία έχει χάσει κάθε σημασία. αλλά Σλαβογερμανοί. Κι αυτό ακριβώς το προβάδισμα. πολλά φέουδα ήδη έχουν μεγαλώσει πολύ. κι αμέσως μετά για λογαριασμό μόνο του εαυτού τους. θα παίξει τον πρώτο ρόλο στη δημιουρ­ γία της ενωμένης Γερμανίας πολύ αργότερα. Αξί­ ζει να σημειωθεί πως οι Τεύτονες Ιππότες. Οπως και νάναι. Τούτο το παράξοδο σλαβογερμανικό και άκρως μιλιταριστικό κράτος. δεδομένου ότι ολόκληρη η Αυστρία είναι ιδιοκτησία τους. γερμανιστί' Γκντανσκ. (Η Κολω­ νία ήταν και παραμένει η πιο προοδευτική περιοχή της Γερμανίας). έτσι που έχουν ισχυροποιηθεί πολύ εκείνοι οι τοπικοί άρχοντες που δεν έχουν την τύχη να οριστούν εκλέκτορες. το 1871. Έχουν γίνει σωστά κρατίδια. που θα τρομάξει τους άλλους Γερμα­ νούς. πολωνιστί. και επί σλαβικών εδαφών δημιουργούν το πανίσχυρο κράτος της Πρωσσίας. Βερολίνο. αυτά περίπου που υπάρχουν και σήμερα στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμα­ νίας. η Πρωσσία. επιστρέφοντας στην Ευρώπη. που δεν είναι ακριβώς Γερμανοί. Ωστόσο. την Πρωσσία. μετακομίζει απ’ τους Αγίους Τόπους στη Γερμανία το «θρησκευτικό» τάγμα των σταυροφόρων που έχει το όνομα Τεύτονες Ιππότες. Δρώντας για λογαριασμό του βασιλιά της Πολωνίας. το μεγάλο γεγονός στην ιστορία της αστικής και όχι μόνο της φεουδαρχικής Γερμανίας δεν είναι η δημιουργία της ισχυρής Πρωσσίας. Κι αμέσως μετά την πόλη Καίνιξμπεργκ.

που λέει πως κληρονόμος του πατέρα είναι μόνο ο πρωτότοκος γιος. Η κορύφωσή του είναι ο περίφημος Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648) μεταξύ διαμαρτυρομένων και καθολικών. ανάμεσα στο Αμβούργο κα το Κίελο. κυριαρχεί απολύτως στη Βόρεια Θάλασσα. Μόνο η Πρωσσία στο βορρά και η Αυστρία στο νότο είναι. τον καιρό του Τριακονταετούς Πολέμου. Μέχρι τον 15ο αιώνα η Χανσεατική Ένωση. όπου θα αρχίσει. παρά την ηθική της αναγκαιότητα. Στη διάρκεια αυτού του φοβερού πολέμου οι φεουδάρχες βρίσκουν την ευκαιρία να ισχυροποιήσουν τις αυτονομιστικές τους τάσεις. Ομως. που αρπάζει απ’ όπου βρει. Η ισχυρή δυναστεία των Αψβούργων υποτίθεται πως εποπτεύει όλους τους Γερμανούς αυτόν τον καιρό. Οι άλλοι γιοι. η λαμπρή ιστορία της αστικής τάξης. εδρεύουσα στο νότο. στη Βαλτική Θάλασσα και κυρίως στα κρίσιμα για το θαλασσινό εμπόριο στενά της Δανίας. με πρωτεύουσα το Λύμπεκ στη Βαλτική Θάλασσα. η φεουδαρχία θα παραμείνει ισχυρή μέχρι τον 18ο αιώνα. και οι Σουηδοί. Αλλά ποιος ακούει τους Αψβούργους ή τους άλλους βασι­ λιάδες σε μια χώρα που συνταράσσεται απ’ τους ενδοφεουδαρχικούς πο­ λέμους. νάσου το 1516 και η θύελλα της λουθηρανής Μεταρρύθμισης. οι φεουδάρχες φαίνεται τελικά να ηρεμούν με την υιο­ θέτηση του ρωμαϊκού αστικού δικαίου. Διότι οι φε­ ουδάρχες και οι βασιλίσκοι βρίσκουν αφορμή να μοιραστούν σε δυο ομάδες και ν’ αρχίσουν έναν εμφύλιο πόλεμο που θα κρατήσει πάνω από έναν αιώνα. και οι Αγγλοι . Πρόκειται για τη διαμαρτυρία των διαμαρτυρομένων (προτεσταντών. ας κόψουν το λαι­ μό τους.όλη η Ευρώπη. Παρά το φεουδαρχικό και τώρα πια και ολίγον καπιταλιστικό σκορ­ ποχώρι. Και σα να μην έφτανε που όλα αυτόν τον δύσκολο καιρό της μετά­ βασης απ’ τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό είναι άνω κάτω στη Γερμα­ νία. και οι Δανοί. που κατ’ ουσίαν είναι πόλεμος μεταξύ καθολικών και προτεσταντών. Τα μπούργκους ακμάζουν στο βαθ­ μό που τα κοντινά φέουδα παρακμάζουν. μέσα στη λάσπη. καλά συγκροτημέ­ να κράτη. αν προτιμάτε) εις ανάμνησιν των μπούργους. στην Αυστρία. Ας γίνουν αστοί όσοι πετάγονται έξω απ’ τα φέουδα σαν περισσευούμενοι και κατοικούν στα μπούργκους. η Μεταρρύθμιση. 14 . στον ο­ ποίο μπλέκονται και οι Γάλλοι. Ωστόσο. τους τενεκεδομαχαλάδες γύρω απ’ τα φέουδα.αστικών κέντρων του γερμανικού βορρά. θα καταστρέψει τη Γερμανία. που είναι μια καθαρά γερμανική υπόθεση. Οι κάτοικοι των μπούργκους θα ονομαστούν μπουρζουάδες (μπουργκουάδες. που θα παίξει τεράστιο ρόλο στην ανάπτυ­ ξη του καπιταλισμού. στα λατινικά) κατά του παμφά­ γου πάπα. τη βρώμα και την πανούκλα. Ωστόσο. στη Γερμανία συνεχίζει να υφίσταται μια σκιώδης κεντρική ε­ ξουσία.

Στο μεταξύ η Γαλλική Επανάσταση θα μπερδέψει κι άλλο τα ήδη πολύ μπερδεμένα πράγματα στη Γερμανία. γνω­ στός και σαν «σιδηρούς καγκελλάριος» (πρωθυπουργός της Πρωσ­ σίας). Πέντε χρόνια μετά. Το εν λόγω κατόρθωμα. Και γίνεται ο πό­ λος έλξης των γερμανών προτεσταντών. η Αυστρία και η Πρωσσία) μεγαλώνει πολύ με απόφαση του συ­ νεδρίου της Βιέννης το 1815. την ιστορική για τους Γερμανούς ημέρα της 18ης Ιανουαρίου 1871. μετά την ήττα του Ναπολέοντα. Η ηττημένη Αυστρία θα υποχρεωθεί να αναγνωρίσει την ηγε­ μονία της Πρωσσίας στα βόρεια γερμανικά εδάφη. καλπάζει προς την Αυτοκρατορία. ειδικά για τον αδερφό του Ιερώνυμο. Ένας Πρώσσος. που αφήνει απ’ έξω την Αυστρία. Ο Φρειδερίκος Β' της Πρωσσίας επιτίθεται με δύναμη κατά της Μαρίας Θηρεσίας της Αυστρίας. ώστε να δεχτεί να μπει στη ένωση. Ο πόλος έλξης των γερμανών καθολικών είναι η Αυστρία στο νότο αλλά και η Βαυαρία παραδίπλα. δηλαδή ένας μη «καθαρός» Γερμανός. ένας Σλαβογερμανός αν προτιμάτε δημιουργεί το σημερινό ομοσπονδιακό κρά­ τος της Γερμανίας. δηλαδή το τεράστιο φέουδο των Τευτόνων Ιπποτών. η νικήτρια Γερμανία (για την ακρί­ βεια. Αλλά η Πρωσσία της ρίχνεται αγρίως. αυτό της Βεστφαλίας. 15 . Τώρα η ένωση όλων των Γερμανών σε ενιαίο κράτος μοιάζει αδύνα­ τη. που σκοπό έχει την τακτοποίηση των πραγμάτων στην Ευρώπη μετά την ήττα του Ναπολέοντα. το 1871 προκύπτει το Α' Ράιχ (ενιαίο γερ­ μανικό κράτος). Το εξ υπεροψίας λάθος της Αυστρίας θα το διορθώσει ο αυστριακός Χίτλερ. Και έτσι. θα δυναμώσει και θα επιτεθεί κατά της Αυστρίας το 1866. που είναι ήδη πολύ μεγάλη και πολύ ισχυρή. Η καθολική Αυστρία με τη βοήθεια του πάπα.τι του κατέβει. χά­ ρη στη λαμπρή νίκη της Πρωσσίας επί της Γαλλίας στο γαλλοπρωσικό πόλεμο που μόλις τέλειωσε και που μεταξύ των άλλων είχε σα συνέπεια και την εμφάνιση της Κομούνας του Παρισιού.Η Πρωσσία. Όμως. Επειδή όμως η Πρωσσία θα ευνοηθεί πε­ ρισσότερο από τις αποφάσεις που παίρνει το εν λόγω συνέδριο. Ακόμα και βασίλειο σπέσιαλ σκαρώ­ νει. της δημιουργίας δηλαδή της ενωμένης Γερ­ μανίας το επιτελεί ένας τρομερός άνθρωπος ονόματι Μπίσμαρκ. ενώ στην υπόλοιπη Γερμανία ο Ναπολέων κάνει ό. από φέουδο προάγεται σε αυτόνομο βασίλειο το 1701. που την κατηγορεί για συνεργασία με τους Γάλλους και τους Ρώσους. όπως κα­ νονικά θα έπρεπε. Η πέραν του Ρήνου γερμανι­ κή περιοχή προσαρτάται στη Γαλλία. που θα ενσωματώσει την πατρίδα του στη Μεγά­ λη Πατρίδα. η ενότητα των κρατι­ δίων της Γερμανίας είναι ένα γεγονός τεράστιας σημασίας για ολόκλη­ ρη την Ευρώπη.

ο νόμιμος καγκελλάριος (πρωθυπουργός). δεν θ’ αργήσει να κάνει την καταστρο­ φική του εμφάνιση. Μέχρι που ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Χίντεμπουργκ αναθέτει την πρωθυπουργία στον ισχυρό άνδρα. θα τα κάνουν θάλασσα. σίγουρα όμως μισονόμιμα. Οχι με πραξικόπημα. Το 1871 η αγγλική. η γαλλική και η ολλανδική αποικιοκρατία είναι ήδη καλά εδραιωμένες και η Γερμανία θα μείνει έξω απ’ τη μοιρασιά της Αφρικής. Την επόμενη χρονιά (1934) με τον θάνατο του Χίντεμπουργκ. αν και ολίγον τα­ χυδακτυλουργικά. που θα ονομαστεί Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Είναι το Β' Ράιχ. το Β' Ράιχ. θα αυτοκτονήσει παραδιδόμενη δημοκρατικά στον Χίτλερ. τον Χίτλερ. σε σχέση με τον πληθυσμό της και την αναπτυξιακή της δυναμική. γίνεται εξουσία. που ως καπιταλιστική υπερδύναμη ασφυκτιά στα στενά. αυτό του Χίτλερ. Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης. τα κρατίδια της Γερμανίας θα αργήσουν πολύ να ενω­ θούν σε ενιαίο κράτος. αλλά όχι και τις ικανότητές του. γίνεται και πρόεδρος της δημοκρατίας νομιμότατα και πάλι. Το Γ Ράιχ. η πιο φονική δικτατορία που εμφανίστηκε ποτέ στον καπιταλιστικό κόσμο.Όμως. οι διάδοχοι του Μπίσμαρκ. η πιο βάρβαρη. Και σε λίγο φτάνουμε στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. της Ασίας και την Αμερικής ανάμε­ σα στις μεγάλες αποικιοκρατικές δυνάμεις της Ευρώπης. Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929 μπαίνει καπέλο στην ταπείνωση των Γερμανών μ’ εκείνη την ηλίθια συνθήκη των Βερσαλιών και η φρέσκια δημοκρατία (της Βαϊμάρης) αρχίζει να παραπατάει επικίνδυνα. πράγμα που θα δημιουργήσει μύρια όσα προβλήματα σε μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη Γερμανία. που θα κληρονομήσουν μεν τη φανατική πίστη του στους νόμους. το Α' Ράιχ καταρρέει μαζί με το βασιλιά. Η ραγδαία αναπτυσσόμενη γερμανική αστική τάξη πιέζει για διεύρυνση του «ζωτικού χώρου». ως συνήθως σε περιόδους μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης. Με την ήττα. από την πόλη όπου ανακηρύχτηκε. Δυστυχώς. που θα τον προκαλέσει ο παραδοσιακός πρωσσικός μιλιταρισμός και η παραδοσιακή πρωσσική φεουδαρχία σε συνεργασία με το πανγερμανικό κεφάλαιο. το 1933. αν όχι εντελώς νόμιμα. Η πιο σκληρή. ούτε με επανάσταση. ο Αδόλφος Χίτλερ. 16 . όρια. αλλά με εκλογές λιγάκι ζορισμένες. και τη θέση του παίρνει η δημοκρατία.

που κατακτήθηκε απ’ τους Ρωμαίους. Αλλά και τη δεύτερη σε μέγεθος πόλη της Αυστρίας.2. που στα γερμανικά σημαίνει «κράτος της Ανατολής». παρόλο που οι κάτοικοί της είναι Γερμανοί. του οποίου αποτελεί επίσης μέρος. εκλεπτυσμένη και άκρως πολιτισμένη χώρα να ξε­ χωρίζει. Ομως. Του λατινικού κόσμου. προφανώς. όπως ονομάστηκε επί Καρλομάγνου η ανατολικότερη περιοχή της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. την Ουαλία και την Ιρλανδία. δεν είναι παρά μια ανάμνηση του γεγονότος πως η σημερινή Αυστρία ήταν πράγματι η πιο προωθημένη προς ανατολάς ρωμαϊκή επαρχία. Οι απόγονοί τους ασφαλώς θα υπάρχουν και σήμερα σ’ αυτή τη χώρα. Πράγμα που ίσως εξη­ 17 . Και στις δύο εκδοχές πάντως τονίζεται το γεγονός πως η Αυστρία βρίσκεται προς ανατολάς. είναι και το προς νότον (της Τσεχοσλοβακίας) και το προς βορράν (της Γιουγκοσλαβίας) μέρος του σλαβικού κόσμου. απ’ τη Γερμανία. το Σάλτσμπουργκ. για να αποτελέσει τη ρωμαϊκή επαρχία του Νωρικού. Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο εθνολογικό χαρακτηριστικό που κάνει τούτη την πα­ ράξενη. όπως και τη σημερινή Γερμανία. Κατά κάποιον τρόπο. Αυτό που κυρίως διαφοροποιεί την Αυστρία απ’ τη Γερμανία είναι η ακόμα και σήμερα εμφανής λατινική επίδραση. Προς ανατολάς. ή μάλλον μια εκγερμανισμένη πανσπερμία λαών.Χ. τη σημερινή Αυστρία την κατοικού­ σαν Κέλτες. του γερμανικού και του σλαβικού. ποιου. ας πού­ με πως η Αυστρία είναι το προϊόν της διασταύρωσης τριών πολιτισμών: του λατινικού. το όνομα Österreich (Έστεράιχ. παρόλο που βρίσκεται προς δυσμάς του γερμανι­ κού κόσμου. Του οποίου η Αυ­ στρία αποτελεί μέρος. Κατά μία εκδοχή. και εξελληνισμέ­ να Αυστρία). γοητευτική. γερμανικότερη εκδοχή. τη Βιέννη την ίδρυσαν οι Ρωμαίοι. Τότε λεγόταν Γιουβάβουμ. μέχρι την πτώση της Ρώμης. Δεν πρέπει να μας δια­ φεύγει πως η σημερινή Αυστρία. Τότε λεγόταν Βιντομπόνα. κι αυτήν οι Ρωμαίοι την έ­ χτισαν. (Η δυτικότερη ήταν η σημερινή Βουργουνδία στην ανατολική Γαλλία). η Αυστρία είναι ακό­ μα και σήμερα κάτι σαν λατινική Γερμανία. αποτελούσε την πιο προωθημένη προς ανατολάς ρωμαϊκή περιοχή. Αλλωστε. ό­ πως και στη βόρεια Γαλλία. το σημερινό όνομα προέκυψε απ’ το Ost­ mark. Οι Αυστριακοί Στην προϊστορική αρχαιότητα. (Για τους Κέλτες και τους άλλους προϊστορικούς λαούς της Ευρώπης βλέπε το βιβλίο μας (Μυθ)ιστορία των βαρβάρων προγόνων των σημερινών Ευρωπαίων). Για να απλοποιούμε τα πράγματα. απ’ το 113 π. Κατά μία άλλη. απ’ όπου και το σημερι­ νό της όνομα. αλλά όχι εντελώς. την πατρίδα του Μότσαρτ.

χάρη στην ιδιάζουσα θέση της Αυστρίας ανάμεσα στον λατινικό και τον γερμανικό κόσμο. Αυτοκρατορία): Τη Βοημία και τη Μοραβία στην Τσεχοσλοβακία. τους Αψβούργους. αυτών των Γερμανοσλάβων που κάποτε μπήκαν επικεφαλής όλων των «γνήσιων» Γερμανών. που μετά την ήττα στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο (η Αυστρία και η Γερ­ μανία ήταν ο κύριος αντίπαλος της Αντάντ. τους πανίσχυ­ ρους απογόνους του Αττίλα. Ας προσπαθήσουμε να ξεμπερδέψουμε λιγάκι το κουβάρι που λέγε­ ται ιστορία της Αυστρίας. μια χώρα που στην περίοδο της μεγάλης ακμής της έφτανε μέχρι την Ισπανία. Αγγλίας και Ρωσίας) υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει και τα τελευ­ ταία εδάφη που κατείχε ως Αυστρουγγρική μοναρχία (αν προτιμάτε. όμως. δηλαδή της συμμαχίας Γαλλίας. με τη συνθήκη του Αγίου Γερμανού. Οι Αυστριακοί λεν πως προέκυψαν στον κό­ σμο τότε που ο Καρλομάγνος επεξέτεινε την κυριαρχία του από την Βουργουνδία και λίγο παραπάνω. τη Γαλικία στην Πολωνία και την Τερ­ γέστη στο Νότιο Τιρόλο (Ιταλία). Όλοι οι δικτάτορες κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους εκμεταλλευόμενοι την εθνολογική γνησιότητα. να γίνει η Αυστρία μια πανί­ σχυρη αυτοκρατορία. Οι διάδοχοι του Καρλομάγνου είχαν να αντιμετωπίσουν. Αλλωστε. Και τούτο. προέκυψε πάρα πολύ αργά. αλλά και το γεγονός ότι η πρωτεύουσα Βιέννη ήταν και παραμένει η παγκόσμια πρωτεύουσα της μουσικής και ο τόπος όπου βρήκαν καταφύγιο σχεδόν όλοι οι μεγάλοι συνθέτες. την Βουκοβίνα στη Ρουμανία. τους Ούγγρους. απ’ όπου ξεκίνησε. που και οι κυρίως ειπείν Γερμανοί τον θέλουν δικό τους. Και οι Αυστρια­ κοί. παρά το γεγονός πως ο αυστριακός Αδόλφος Χίτλερ ήθελε τον εαυτό του τον πιο γνήσιο Γερμανό που θα μπορούσε να υπάρξει. Η σημερινή Αυστρία. κανείς δεν μπορεί να βεβαιώσει πού άρχιζε και πού τελείωνε η Αυστρία. Ο Όθων ο Μέγας. Που μεγάλωσαν τόσο το σχετικά μι­ κρό αρχικό τους φέουδο στην περιοχή της σημερινής γερμανικής Ελβε­ τίας. δηλαδή τη σημερινή Αυστρία. που της επέτρεπε να διεκδικεί περιοχές και προς τα δεξιά και προς τα αρι­ στερά του χάρτη. που μόνο στα κεφάλια των δημαγωγών και των ηλιθίων υπάρχει. είτε προς τη μεριά των Πρώσσων. το 1919. Αυτή την παράδοξη ιστορική μοίρα. η Αυστρία ποτέ δεν τα κατάφερε να κλίνει αποφασιστικά είτε προς τη μεριά των Γάλλων.γεί τη γοητεία αυτής της χώρας. τη χρωστάει σε μια οικογένεια ελβετο-αλσατών φεουδαρχών. Μέχρι τότε. που το έκαναν τελικά αυτοκρατορία. αντιμετώπισε επι- 18 . το ξέρουμε ήδη. κάθε άλλο παρά «γνήσιοι» Γερμανοί είναι. εκεί δίπλα. παίζοντάς το μονίμως διάδοχος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (του Καρλομάγνου). μέχρι την Ανατο­ λική Μαρκιωνία (Ostmark). όπως τη βλέπουμε στο σημερινό χάρτη.

Ενώ τώρα μας ενώνει το μίσος προς τον «προαιώνιο εχθρό»). πρέπει να παραμείνουν πάση θυσία εχθροί μας. Με τον Ερρίκο Β' (1141-1171) η Αυστρία γίνεται ανεξάρτητο δουκά­ το. Αν γίνουν φίλοι. την Τσεχία. Ε. εδώ σε μας. Είναι να μη αυτοχαρακτηριστείς αυτοκράτωρ. Ο Ροδόλφος των Αψβούργων. Καταλαβαίνετε τώρα γιατί οι Τούρκοι. Δεν θα έχουμε πια τίποτα να κρατάει τη συνοχή μας. που διαδοχικά έβαλαν στο χέρι τη Βοημία. αυτό έκανε ο τρο­ μερός Ροδόλφος το 1273. Όμως. ας πούμε υποβασιλιάς. Με την εχθρότητά του σου δίνει τη δυ­ νατότητα να συσπειρωθείς και να αποτελέσεις έθνος.τυχώς τους Ούγγρους το 955. παρά μόνο οι Ούγγροι. που έδωσαν την ευκαιρία σ’ αυτούς που θα ονομαστούν αργότερα Αυστρια­ κοί να συνειδητοποιήσουν πως αποτελούν ιδιαίτερη εθνότητα. στα σύνορα με τη Γιουγκοσλαβία). την Καρνιόλη (στη βορειο­ δυτική Γ ιουγκοσλαβία). γιατί άμα αυτοχαρακτηριστείς πρέπει να φκιάξεις και αυτοκρατορία. χαθήκαμε σαν έθνος. δεν προ­ λαβαίνει καλά καλά να στεριώσει το Δουκάτο και το καταβροχθίζουν οι Βοημοί εκεί δίπλα. Η Σλοβακία προς Ανατολάς είναι χώρα με ελάχιστες γερμανικές επιρροές και πολλές ουγγρικές. Από δω και οι διαφορές ανάμεσα στα δυο κράτη της πρώην Τσεχοσλοβακίας. (Ο δούκας είναι ένας βαθμός κάτω απ’ το βασιλιά. που την ιστορία της θα τη δούμε σε χωρι­ στό κεφάλαιο). σκέφτεται πως καλό θα ήταν να θυμηθεί την πεθαμένη Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. ένα ατε­ λές βασίλειο). μαζί με τη Μοραβία. αφού παραμέρισε τους Βοημούς. εκτός απ’ τους Ούγγρους. Οι Αυστριακοί θα αποχτήσουν αυστριακή εθνική συνείδηση χάρη στη σύγκρουσή τους. την Ουγγαρία. και με δύο άλλους λα­ ούς: Τους Βαυαρούς στα βορειοδυτικά (πρόκειται για τους πιο ιδιόμορ­ φους απ’ όλους τους Γερμανούς) και τους Βοημούς στα βόρεια. (Η Βοη­ μία. Συνεπώς το δουκάτο είναι ένα υποβασίλειο. που είναι χώρα σλαβογερμανική. αποφασίζουν να τους κάνουν πέρα. (Να για­ τί χρειάζεται ο εθνικός εχθρός. την Τεργέστη (που κανείς ποτέ δεν έμαθε αν 19 . που υπήρξε κάποτε ένα πανίσχυρο βασίλειο. κι αυτή η χρονιά θα μπορούσε να θεωρη­ θεί σαν η επίσημη αρχή της επίσημης αυστριακής ιστορίας. Μόλις τώρα η περιοχή αρχίζει να διαφοροποιείται σημαντικά απ’ την πρώην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Καρλομάγνου. αν και τί­ ποτα δεν εγγυάται τούτη την επισημότητα. την Καρινθία (είναι η σημερινή νότια Αυ­ στρία. Αλλά οι ελβετο-αλσατοί φεουδάρχες Αψβούργοι που έ­ χουν εμφανιστεί ήδη στην περιοχή και στην αρχή συνεργάζονται με τους Βοημούς. Κι έτσι αυτοχρίεται αυτοκράτωρ της εν λόγω ανύπαρκτης πλέον αυτοκρατορίας. Στο ρόλο του αυτοκράτορα τον μιμήθηκαν με μεγάλη επιτυχία οι διάδοχοί του. συναποτελεί σήμερα.

που δεν είναι παρά επιστασία επί των φεουδαρχών. κι ένα σωρό ακόμα φεουδαρχικές μικροπεριοχές. Αυτός είναι ο λόγος που η Αυστρία δεν θα ενσωματωθεί τελικά στη ενωμένη Γερμανία. Όμως. των 20 . οι Αψβούργοι δέχο­ νται να μεταφερθεί η έδρα του φοβερού Τάγματος των Ιησουιτών. Τον 16ο αιώνα τουλάχιστον η μισή Ευρώπη. σε αντίθεση με το μεγαλύτερο μέρος της Γερμανίας που είναι προτεστάντικο. Προς τον σκοπό αυτό διο­ ρίζει έμμισθους δημοσίους υπαλλήλους . ο Φρειδερίκος Γ είχε πει το προ­ φητικό: Η Αυστρία οφείλει να κυβερνήσει τον κόσμο! Ο γιος (ο Μαξιμιλιανός) προετοίμασε το έδαφος και ο εγγονός πραγματοποίησε την προσταγή του παππού. δίνεται σε χώρες. οι αθεόφοβοι. Για πρώτη φορά ένας βασιλιάς καταφέρνει να ηρεμήσει απόλυτα τους αλληλοσπαρασσόμενους φεουδάρχες των περιοχών όπου άρχει. είναι αυτός που βάζει στο χέρι και τη Βοημία και την Ουγγαρία. της Γερμανίας που υπέκυψε στους Αψβούργους συμπεριλαμβανομένης. αυτός ο γιγαντισμός δεν κρατάει πολύ και απ’ το 1526 αρχίζει το μοίρασμα στους δικαιούχους. δηλαδή για 369 χρόνια. και η Αυστρία γίνεται Βαυαρία μέχρι το 1437. Είναι αυτός που αντιστάθηκε κατά των Τούρκων. Από τότε η Αυστρία παραμένει καθολική. Είναι αυ­ τός που πάντρεψε το γιο του Φίλιππο τον Ωραίο με την κόρη του Φερδινάνδου της Αραγωνίας και της Ισαβέλλας της Καστίλλης. Πά­ λι με γάμο. Πρόκειται για ευρωπαϊκό δυναστικό ρεκόρ. Αυτό τον καιρό η βασιλική προί­ κα δε δίνεται σε χωράφια. και ως Κάρολος Ε' γίνεται αυτοκράτορας της ενωμένης Αυστρίας και Ισπανίας. τον 14ο αιώνα οι βαυαροί Βίτελσμπαχ αρπάζουν απ’ τους ελβετο-αλσατούς Αψβούργους και το αξίωμα του αυτοκράτορα και την αυτοκρατορία. Στο διάστημα αυτό. Και σα να μην έφτανε ο καθολικισμός. που οι Αψβούργοι επανέρχονται δριμύτεροι και παραμένουν στην εξουσία. Είναι εκπληχτικές οι οργανωτικές ικανότητες του Μαξιμιλιανού.είναι ιταλική. Ευθύς με­ τά το θάνατό του το 1519. ο εγγονός του. οι Αψβούργοι κάνουν το μοιραίο λάθος να κυνηγήσουν τους προτεστάντες και να πάρουν το μέρος του πάπα. ως αμιγείς Αψβούργοι μέχρι το 1806. και εξασφάλισε έτσι τη διαδοχή των Αψβούργων στον ισπανικό θρόνο. Το 1516.είναι η πρώτη φορά στην Ευ­ ρώπη που εμφανίζεται η οργανωμένη κρατική γραφειοκρατία. είναι αυστριακή. ως Κάρολος Α' είναι βασιλιάς της Ισπανίας. και δικαιώνει έτσι την ύπαρξη του θεσμού της βασιλείας των νεωτέρων χρόνων. Ο παππούς του. Βέβαια. με τη Μεταρρύθμιση του Λουθήρου. κυρίως χάρη στην πολιτική του αυτοκράτορα Μαξιμιλιανού Α' (1459-1519). η Αυστρία γίνεται μια μεγάλη ευρωπαϊκή δύνα­ μη. ενός εγγονού του αυτή τη φορά. Ιωάννα. γιουγκοσλαβική ή αυστριακή πόλη).

κυρίως τους Ιταλούς και τους Ούγγρους. το 1683 οι Αυστριακοί. πλην της Σικελίας. Και στον και­ ρό του είναι που θα ανθίσει η μεγάλη μουσική Σχολή της Βιέννης. είναι ένας σπουδαίος μεταρρυθμι­ στής. Ο ίδιος. για να αρχίσει έτσι ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος. με κομά­ ντος τους Ιησουίτες. για να ακριβολογούμε) θα συ­ ντρίβει στον πόλεμο. Και επί των ημερών του θα δολοφονηθεί στο Σεράγεβο στις 28 Ιουνίου 1914 ο αυστριακός αρχιδούκας Φραγκίσκος Φερδινάνδος. Όμως. Είναι αυτή που πρώτη θα λαϊκοποιήσει (θα αποεκκλησιαστικοποιήσει) την εκπαίδευση στην Ευρώπη. Πάντως. Είναι αυτή που πρώτη στην Ευρώπη θα δημιουργήσει κάτι που θα μοιάζει με κράτος πρόνοιας. θα προσαρτήσει στην Αυστρία τη Βοσνία και Ερζεγο­ βίνη το 1908.μπράβων-καλόγερων του πάπα. Το 1714 οι Αψβούργοι παραιτούνται απ’ τα δικαιώματά τους στον ισπανικό θρόνο. και σε αντάλλαγμα παίρνουν τις Κάτω Χώρες (Βέλ­ γιο και Ολλανδία σήμερα) καθώς και τις ισπανικές κτήσεις στην Ιτα­ λία. αυστριακό. Είναι αυτός που θα επιβάλει με νόμο την ανεξιθρησκεία και θα δημεύσει την περιουσία των μοναστηριών. και διά της συνθήκης του Αγίου Γερμανού (10 Σε­ πτεμβρίου 1919) θα εγκαταλείψει τα εδάφη που κατείχε. παρέα με τους ε­ πίσης καθολικούς Πολωνούς. αποκρούουν την τρομερή επίθεση των Τούρκων κατά της Βιέννης και σώζουν την Ευρώπη από την τουρκική κατάχτηση. Είναι αυτή που θα συμμαχήσει με τη Γαλλία. φυσικά) απ’ τη μάνα του. Που η Αυστρία θα την ανταλλάξει με τη Σαρδη­ νία. Ο γιος της Ιωσήφ Β' είναι ακόμα πιο προοδευτικός (με τα μέτρα της εποχής. αυστριακή και ουγγρική. με δύο κυβερνήσεις. Το 1809 ο εξίσου αντιδραστι­ κός Φραγκίσκος Β' κάνει πρωθυπουργό τον τρομερό Μέτερνιχ. το 1720. Ωστόσο. Είναι αυ­ τή που θα πολεμήσει τους Πρώσσους στον Επταετή Πόλεμο. Είναι αυτή που θα βάλει τον πρώτο πρώτο σπόρο για τη σημερινή Ενωμένη Ευρώπη. Ο καταστροφικός Τριακο­ νταετής Πόλεμος (1618-1648) ανάμεσα στους προτεστάντες και τους κα­ θολικούς θα καθοδηγηθεί απ’ τους καθολικούς Αυστριακούς. τα πράγματα αλλάζουν με τον Λεοπόλδο Β' (1790-1792). που ακυρώνει τη φιλογαλλική πολιτική των προκατόχων του και συμμαχεί με τους Πρώσσους κατά του Ναπολέοντα. φυσικά. Τέτοιο εμπόριο εδαφών! Η Μαρία Θηρεσία όμως. στη Βιέννη. αλλά έναν βασιλιά. Και ο Φραγκίσκος Ιωσήφ (1848-1916) εί­ ναι ανηλεής με τους υποταγμένους λαούς. το 1867 σοφίζεται μια σολομώντεια λύση για να ικανοποι­ ήσει τους Ούγγρους: Δημιουργεί την Αυστρουγγρική μοναρχία. τον δη­ μιουργό της Ιεράς Συμμαχίας. Στη θέση της 21 . μια φω­ τισμένη αυτοκράτειρα (1717-1780). Επί των ημερών του επίσης η Αυστρία (Αυστρουγγαρία.

πως έχω στον εγκέφαλο ή και σε ολόκληρο το σώμα κύτταρα ειδικής ποιότητας που συνιστούν την ελληνικότητα. σημαίνει πριν απ’ το κάθε τι. με την έννοια πως πουθενά αλλού στον κόσμο εκτός απ’ τη Γερμανία δεν είναι τόσο καλά εδραιωμένη στη μάζα η πεποίθηση 22 . Για τον αποβλακωμένο σοβινιστή. Έναν πάρα πολύ μεγάλο λαό. συμπεριλαμβάνουμε σ’ αυτούς και τους Αυστριακούς. που είναι μεν διαφορετική απ’ τους Γερμανούς εθνότητα. λόγω γλώσσας κυ­ ρίως. ωστόσο. είμαι Άγγλος.νεκρής πλέον αυτοκρατορίας θα εμφανιστεί μια δημοκρατία: η σημερι­ νή Αυστρία. Ο γερμανικός και ο αυστριακός πολιτισμός. Είναι τόσα πολλά και τόσο εντυπωσιακά τα επιτεύγματα των γερμανών επιστημόνων. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι δημιουργοί του σοβινισμού είναι οι Γερμανοί. που δεν μπορεί παρά να είναι λίγο ως πολύ όμοια σε όλους τους ανθρώπους της ίδιας ράτσας.αν υποθέσουμε πως υπάρχει μια φυσιολογία και στην πα­ θολογία. τουλάχιστον από πολιτι­ στικής απόψεως. που πάρα πολύ εύκολα να μπορεί να τα οικειοποιείται ο κάθε αγράμματος δημαγωγός για να διεγείρει την «εθνική υπερηφάνεια» της αγράμματης μάζας. τη γερμανικότητα. από κάθε άποψη. που ο σοβινισμός στη Γερμανία να μοιάζει σα φυσιολογική κατάσταση . σοφών. αλλά όχι εντε­ λώς. Πρόκειται για έναν λαό παράξενο. καλλιτεχνών. μπερδεμένο. ικανό και για το καλύτερο και για το χειρότε­ ρο. με την ίδια περίπου έννοια που η υφή των μορίων των μετάλλων συνιστά την ειδική ποιότητα του κάθε μετάλλου χωριστά και κάνει να ξεχωρίζει ο χρυσός απ’ τον μπρούντζο και ο άρ­ γυρος απ’ τον ψευδάργυρο. συγχυσμένο. 3. εί­ μαι Γερμανός. (Όταν λέμε Γερμανοί. αντιφατικό. Τόσο μεγά­ λο. Οταν πιστέψεις πως η όποια ανθρώπινη ικανότητα εί­ ναι πρόβλημα ράτσας. αρχίζεις να την ψάχνεις στα χρωμοσώματα. τη γαλλικότητα. είμαι Γ άλλος. είμαι Ελληνας. την αγγλικότητα. που πάντα και παντού στον κόσμο έχει την τάση να πιστεύει πως το κάθε επίτευγ­ μα ανθρώπων προικισμένων αποκλείεται να μην αφορά και τον κάθε τε­ νεκέ προσωπικά. Γερμανία είναι ο γερμανικός πολιτισμός Η Ευρώπη και ο κόσμος ολόκληρος δεν θα ξοφλήσουν ποτέ τα χρέη τους στους Γερμανούς. είναι ενιαίος).

Οπως εμείς ξεχνάμε πως τα τέσσερα ελληνικά φύλα.000 και μετά (Αχαιοί. για παράδειγμα. Φυσικά. τέτοια ποιότητα τα­ λέντου σε τόσο πολλούς τομείς δεν μπορεί παρά να είναι βιολογικό και όχι ιστορικό γνώρισμα. ήταν πέρα για πέρα βαρβαρικά και πως τον μεγαλειώδη πολιτισμό τους δεν τον έφεραν στις βαλίτσες τους.000 π. η κοινή αφετηρία όλων των Ινδοευρωπαίων. που δεν ξέρουμε από πότε ήταν εγκαταστημένοι εδώ όταν ήρθαν οι πολύ δραστήριοι. τέτοια συσσώρευση σοφίας.και όχι ένα δεδομένο καθορι­ σμένο απ’ τις συγκεκριμένες γεωιστορικές συνθήκες μέσα στις οποίες εμφανίζεται και δρα ένας συγκεκριμένος λαός. Έλληνες. που ξεκινώντας από κει έφτασαν μέχρι την Πορτογαλία προς δυσμάς και μέχρι τη βόρεια Ινδία προς ανατολάς. χάρη στις γεωιστο­ ρικές συγκυρίες που δημιουργήθηκαν με την εγκατάστασή τους σ ’ ένα πολιτιστικό σταυροδρόμι όπου ήδη συνωθούνταν πολλοί πολιτισμοί. όταν ήρθαν απ’ το βορρά και εγκαταστάθηκαν σ ’ αυτόν τον τόπο. τόση ικανότητα. Και λόγω του υπερ­ πληθυσμού άρχισε να κινείται προς πάσα κατεύθυνση. όπως όλοι οι βάρβαροι. τον χρωστάει όχι σε κά­ ποιο γερμανικό DNA. και μάλ­ λον μη ινδοευρωπαϊκά φύλα. Που καθώς αναμείχτηκαν με τους και- 23 . έτσι και οι γερμανοί σοβινιστές ξεχνούν πως είναι ο τελευταίος λαός της δυτικής Ευρώπης που εκπολιτίστηκε. η Λιθουανία. και πως τον σπουδαίο του πολιτισμό. δεν ήρθαν απ’ την Ινδία. και απ’ αυτό το κράμα προήλ­ θαν οι αρχαίες λαότητες της σημερινής Ευρώπης. με τους ανατολικούς (σλάβικους και ασιατικούς) πολιτι­ σμούς. που έφτασε πολύ αργά εκεί. Οι Πελα­ σγοί. προαποφασισμένο απ’ το Θεό -ό π ω ς πίστευε και για μας ο Κων. Οι αρχαίοι Έλληνες. Οι γηγενείς πληθυσμοί -τ ο υ ς λέμε και ιθαγε­ ν ε ί ς . οι Λέλεγες και οι Κάρες είναι προελληνικά. Είναι έ­ νας λαός που για άγνωστους λόγους άρχισε να υπερπολλαπλασιάζεται στην περιοχή της Βαλτικής γύρω στο 4. αλλά τον ανέπτυξαν πολύ αργότερα. Οι Ινδοευρωπαίοι δεν είναι Ινδοί. βρίσκεται πολύ κο­ ντά στη Γ ερμανία. ήταν φυλετικό κράμα των τεσ­ σάρων ελληνικών ινδοευρωπαϊκών φύλων που ήρθαν στην περιοχή απ’ το 2.μπερδεύτηκαν με τους εποίκους. Παπαρρηγόπουλος. αλλά στη θέση του μέσα στο χάρτη της Ευρώ­ πης.Χ.πως. πολύ φιλόπονος ωστόσο. πολύ ιδεαλιστής και πολύ τίμιος μέσα στις ιδεοληψίες του . που ήταν ένας ασπούδαχτος ε­ ρασιτέχνης ιστορικός. οι τόποι όπου εγκαταστάθηκαν τελικά οι Ινδοευρωπαίοι δεν ήταν ακατοίκητοι. που τον ανέπτυξε πολύ αργότερα. οι Θράκες. Ιωνες. Η Γερμανία είναι το γεωγραφικό κέντρο της ηπείρου μας και ο τόπος συνάντησης του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού. ακτινωτά γύρω του. Αολείς και Δωριείς) και των προελληνικών λαών. Αλλωστε.

κι αυτών που κατοι­ κούν σήμερα στη Γερμανία και των άλλων που από πάρα πολύ παλιά κινήθηκαν προς δυσμάς για να αποτελέσουν τους Ολλανδούς. Το θέμα είναι να καταλάβει κανείς αν η ετικέτα του μπουκαλιού του καλού και παλιού κρασιού. και όχι τα κύττα­ ρα και ειδικότερα τα κύτταρα του αίματος. τη μεγαλειώδη σκέψη του οποίου οικειοποιήθηκε με τον πιο βάρβαρο και άκομψο τρόπο ένας «βέρος» Γερμανός (απ’ την εκλατινισμένη Αυστρία) ονόματι Χίτλερ. όπως και τους αρχαίους Έλληνες. τους γερμανόφωνους Ελβετούς. γίνεται αυτό που έγινε στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. είναι αυτή που έκανε τους Γερμα­ νούς σπουδαίο λαό. που όταν επέστρεψαν απ’ τους Αγίους Τόπους όπου βρέθηκαν μαζί με άλλα αποβράσματα σαν σταυροφόροι είπαν να φκιάξουν δικό τους κράτος. τους Σκανδιναβούς. βρίσκεται κολλημένη σε μπουκάλι που πράγματι έχει μέσα καλό και παλιό κρασί. Αυτά συμβαίνουν με λαούς που καβαλλούν το καλάμι. Το όνομα είναι μια ταμπέλα. Και ο Φρειδερίκος Νίτσε. Υπάρχουν και άλλες εκδοχές για το όνομα Έλληνες που είναι έτσι κι αλλιώς συμβατικό. τους Έλληνες. η κοιτίδα όλων των γερμανικών λαών. η «γερμανική». λοιπόν. Και έφκιαξαν την Πρωσσία επί εδαφών σλαβικών και με Σλάβους κατά πλειοψηφία υπη­ κόους. που δημιούργησε τον πιο λαμπρό πολιτισμό σ ’ ολόκληρη την αν­ θρώπινη ιστορία. τους Λουξεμβούργιους. Αλλωστε. όπως θα ο­ νομαστεί τελικά το φυλετικό κράμα απ’ το όνομα όχι μιας ελληνικής ινδοευρωπαϊκής φυλής. δεν θα πάψει να είναι ο ίδιος λαός. συνέβησαν και στη μικρή Ελλάδα 24 . Κι όταν κανείς χρησιμο­ ποιεί το κληρονομικό δίκαιο και για χώρες εκτός από κτήματα. Που όλοι ξέχασαν προ πολλού πως είναι γερμανικής καταγωγής. που ανήκε μάλλον στους περί την Δωδώνη Δωριείς. δεν έκρυβε τη σλαβική του καταγωγή. μια επιγραφή. (Ήταν Πολωνός). Το Ντάντσιχ. θα μαρτυράει στον αιώνα τη σλαβική του καταγωγή ως πολωνικό Γκντανσκ. τους Φλαμανδούς. που το θεμελίωσαν οι Τεύτονες Ιππότες. το μεγαλύτερο και ισχυρότερο κρατίδιο της μετέπειτα ομόσπονδης Γερμανίας. προέκυψε όλως συμπτωματικά από την τυχοδιωκτική δρα­ στηριότητα του τάγματος των Τευτόνων Ιπποτών. μεθυσμένοι απ’ την προγονική δόξα! Η γεωιστορική συγκυρία. Ο Χίτλερ όμως δεν το ξέχασε και αποφάσισε πως τουλάχιστον η μισή Ευρώπη. Το κωμικό είναι πως η φωλιά των γερμανών σοβινιστών είναι η «μπάσταρδη» Πρωσσία και όχι η «καθαρόαιμη» Σαξονία. στα νότια σύ­ νορά της. αλλά μιας μικρής ομάδας Ινδοευρωπαίων. Ό ­ πως και να ονομάσουμε αυτόν τον λαό. Γιατί αλλιώς. του ανήκει εκ κληρονομιάς.νουργιοφερμένους συναποτέλεσαν έναν λαό. καλά κρασιά. τους Λομβαρδούς και τους Αγγλους. Ξέρουμε ήδη πως η Πρωσσία. συνέλληνες.

χέστηκες στο τέλος. Αντε πνιγείτε. βρε ηλίθιοι. Ποιος θα έλεγε όχι. σ’ όποιο ποτάμι βρείτε μπροστά σας κι αφήστε μας να μελετάμε την ιστορία των λαών και όχι των κρετίνων σοβινιστών. ή ο πατριός σου σε μια περίπτωση α­ νάλογη μ' αυτήν που τροφοδοτεί τον ελληνικό σοβινισμό. όπου πρωτοεμφανίστηκε και εδραιώθη­ κε ο ναζισμός. Πάλι με χρόνια με και­ ρούς πάλι δίκιά μας θα 'ναι! Η «γερμανική» Ευρώπη για τον Χίτλερ. ποτέ δεν ήταν κυρίως ειπείν Γερμανοί. η κληρονόμος της Αυστρουγγρικής Αυτοκρατορίας. τόσο η Βαυαρία όσο και η Αυστρία είχαν πάντα τη δική τους ιστορία. Είδατε τι έπαθε ο Χίτλερ. Αλλωστε. σας χρειάζεται και δεύτερος Σΰγγάριος. οι 25 . Κι όταν μιλάμε για γερμανική ι­ στορία. που ήταν στα μαχαίρια με την Πρωσσία. καρα­ γκιόζηδες κι απατεώνες εθνοκάπηλοι. διάολε. Φτου σας. η Αγιά Σόφιά για μας τους χριστιανούς ορθόδοξους. όσο περίπου οι Σλαβογερμανοί της Πρωσσίας και οι Γαλλογερμανοί της Ρηνανίας. Εντάξει. και όχι στα κράτη της Βαυαρίας και της Αυστρίας εκεί παραδίπλα. λοιπόν. να μη συμβούν και στη μεγάλη Γερμανία. Απόδειξη ο Χίτλερ. ό­ πως σε μας. την αναβίωση της Βυζαντινής Αυτοκρατο­ ρίας. Δηλαδή. η Αυ­ στρία. που ακόμα δεν κατα­ φέραμε να προσδιορίσουμε τα όρια ανάμεσα στην ορθοδοξία και τον ελ­ ληνισμό και για να ξεμπερδεύουμε στα γρήγορα φκιάξαμε την πιο αστεία και ανιστόρητη σύνθετη λέξη που θα μπορούσε να υπάρξει. λοιπόν. Οι καθολικοί Αυ­ στριακοί ποτέ δεν αντιμετωπίστηκαν απ’ τους προτεστάντες Γερμανούς του γερμανικού βορρά σαν «γνήσιοι» Γερμανοί. Αλλωστε. τόσο ξελαρυγγίζεται ουρλιάζο­ ντας για τη «γνησιότητά» του. έξω και πέρα από τις περιπεπλεγμένες επιμέρους ιστορίες των κεντρικών και των βόρειων γερμανικών κρατιδίων. Γιατί. τον ελληνοχριστιανισμό. Όμως. όταν κρατάτε την Ελλαδίτσα στη ζωή με τονωτικές ενέσεις που προμηθεύεστε υπό μορφήν δανείων απ’ την Ευρώπη. Το θέμα είναι να μην πιστέψεις πως είσαι σπουδαίος γιατί σπουδαίος ήταν ο μπαμπάς σου. Ούτε ο Χίτλερ δεν μπόρεσε να σας μάθει τίποτα. Όσο πιο μπάσταρδος είναι κανείς. Και οι καθολικοί Βαυαροί του γερμανικού νότου. Η Αυστρία και η Βαυα­ ρία είχαν πάντα εντονότατες αυτονομιστικές τάσεις.τι ακριβώς και οι έλληνες μεγαλοϊδεάτες στη Μικρά Ασία.το 1922. να είναι δίκιά μας πάλι με χρόνια με καιρούς η Πόλη. Ό. Επιτέλους. και όχι μουσειακός. σ’ αυτά τα κρατίδια κυρίως αναφερόμαστε. που είναι κάτι σαν το πεισματάρικο και άγονο μουλάρι: Διασταύρωση ίππου και όνου. πώς είναι δυνατό να σκέφτεστε. τον καιρό που κατάφερε να πείσει τους Αυστριακούς πως είναι κι αυτοί τόσο «γνήσιοι» Γερμανοί. Γιατί αν το πιστέψεις. της οποίας ο πολιτισμός είναι πάντα ολοζώντανος. πα­ ρά το «άνσλους» (την ενσωμάτωση στη Γερμανία) που επεχείρησε και πέτυχε ο Χίτλερ. παραμένει πάντα αυτόνομο κράτος.

έτσι το ήθελε άλλωστε. όπου διαφυλάχτηκε καλύτερα η πανάρχαιη ιστορία τους μέσα από τα ιερά κείμενα του ινδουισμού. παρά το γεγονός πως όλοι οι φίλοι της μουσικής ξέρουν πως ο τε­ λευταίος των ρομαντικών κατέχει περίοπτη θέση στη ιστορία της γερ­ μανικής μουσικής. πρέπει κάποτε να καταλάβουν πως οι Γερμανοί είναι σπουδαίος λαός ακριβώς γιατί είναι μιγάς λαός. σ ’ όλους όσους λάτρεψαν τη θεία ποίησή του σ’ όλον τον κόσμο. που βρίσκεται πιο κοντά στην ιαπετική (έτσι ονομάστηκε συμβατικά η κοινή αρχικά γλώσσα των Ινδοευρωπαίων) από κάθε άλλη ευρωπαϊκή. κανείς γερμανός επιστήμονας δε βρέθηκε να πει σε κείνο το αγράμματο κτήνος πως οι Ινδοευρωπαίοι δεν έχουν σαν πρώτο συνθετικό το Ινδός διότι ήρθαν από την Ινδία. εκτός από Γερμανοεβραίος. οι Αριοι δεν ήταν Ευρωπαίοι αλλά Πέρσες αρχικά. Από φόβο. όπως άλλωστε δείχνει το τυπικά ολλανδικό όνομά του: βαν Μπεετχόβεν. την Κολω­ νία. αλ­ λά γιατί ξαπλώθηκαν και προς την Ινδία.γερμανοί σοβινιστές. διαβάστε το ταχύτερο αν δεν το διαβάσατε ακόμα το μυθιστόρημα Δόκτωρ Φάου- 26 . δεν αναρωτιέσαι πώς συμβαίνει να είναι τόσο προοδευτικός ένας Βαυαρός. Λατινογερμανοί στο νότο (Αυστρία και Βαυαρία). Αλλωστε. όταν ακούς Μπετόβεν λίγο σε νοιάζει αν ήταν Ολ­ λανδός κατά την καταγωγή. Κι όταν μένεις εκστατικός στο τέλος του διαβά­ σματος ενός έργου του Τόμας Μαν. άστον καλύτερα. Κι όταν ακούς Γκούσταβ Μάλερ. ο Χίτλερ. Γαλλογερμανοί στην πιο προοδευτική περιοχή της Γερμανίας. την πιο πρωτόγονη ευρωπαϊκή γλώσσα. που δυο φορές κόντεψε να καταστρέψουν την Ευ­ ρώπη και τον κόσμο. ανή­ κει. η μελέτη των οποίων ήταν η αφορμή για να αποφανθούν. Στο κάτω κάτω. που εκφράζει με τον πιο απόλυτο και σαφή τρόπο την απαίτηση για την πλήρη ελευθερία και την ολική αυτονομία του ατό­ μου. όχι μόνο στη μουσική αλλά σ’ όλες τις τέχνες είναι μια καθαρά και τυπικά γερ­ μανική υπόθεση. σκασίλα σου αν είναι Σλάβος ή Γερμανός. που ξαπλώθη­ καν και στη βόρειο Ινδία. Πού τη βρήκε τη γερμανική φυλετική καθαρότητα εκείνο το κτή­ νος. πρώτοι οι γερμανοί επιστήμονες πως. (Με την ευκαιρία. Κι όταν διαβάζεις Νίτσε. δεν λες. Σλαβογερμανοί στο βορρά. που τότε ανήκε στην Αυστρουγγρική Αυτοκρατορία) και συνεπώς δεν είναι γνήσιος γερμανός συνθέ­ της. γεννήθηκε επιπροσθέτως και στη Βοημία (της Τσεχοσλοβακίας. ολόκληρος ο ρομαντισμός. για να υπάρχει τέτοια γλωσσική ομοιότη­ τα στις ουσιώδεις λέξεις από τη βόρεια Ινδία μέχρι την Πορτογαλία ση­ μαίνει πως όλοι αυτοί οι λαοί έχουν μια κοινή κοιτίδα· που εντοπίστηκε στην περιοχή της σημερινής Λιθουανίας χάρη στη λιθουανική γλώσσα. Γιατί οι Γερμανοί είναι οι πιο «καθαροί» Αριοι. τις Βέδες. Ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε δεν ανήκει μόνο στους Γερμανούς. Αλλω­ στε.

Παπαδόπουλο. λέμε Γερμανία εννοούμε γερμανικός πολιτισμός και όχι γερμανική ράτσα. και για τη μουσική. και για το θάνατο που είναι ζωή). που σου δίδα­ ξαν στο σχολείο προκειμένου να γίνεις καλός Έλληνας. τότε καλά θα κάνεις να περιο­ ριστείς στα λογοτεχνικά κείμενα της Πηνελόπης Δέλτα. είτε για τον Γ. Οταν. 27 . ο θρυλικός ήρωάς του. έζησε ολό­ κληρη τη σύντομη ζωή του στην Πράγα. στοχαστή και δημοκράτη. Ο Αντριάν Λέβερκιν. είτε για τον Μεταξά. και για τη ζωή που είναι θάνατος. είτε για τον Αυγουστίνο Φλωρίνης. είτε για τους εκτροφείς αλόγων ράτσας για τον ιππόδρομο. που ανήκει στη γερμα­ νική λογοτεχνία. Τις ράτσες τις αφήνουμε είτε για τον Χίτλερ. Κι αν απορρίψεις τον γερμανόφωνο Φραντς Κάφκα.στους αυτού του μεγάλου πεζογράφου. λοιπόν. έχει να σας μάθει πολλά και για το διπλό πρόσωπο του γερμανού Ιανού. για μόνο το λόγο πως εκτός από Εβραίος.

όπως εί­ παμε. Ολλανδός ή Φλαμανδός (ολλανδόφωνος Βέλγος). ούτε δημοκρατικό βασίλειο. αλλά Μεγάλο Δουκάτο. κι αν εννοεί υπήκοος του κράτους του Λουξεμβούργου. Ένα τούτι φρούτι λαοτήτων και εθνοτή­ 28 . το Βέλγιο και τη Γερμανία. Γιατί. Γάλλος. που φκιάχνουν ή διαλύουν κράτη. αλλά για να υπάρχει μια ισορ­ ροπία στις αλληλοσυγκρουόμενες και αλληλοϋποβλεπόμενες εξουσίες. Το Λουξεμβούργο είναι κάτι σαν τη Μακεδονία πριν απ’ το 1912. και είναι πράγματι. Εκτός. Υπάρχει μόνο λουξεμβουργιανή υπηκοότητα. Αν ρωτήσεις έναν Λουξεμβούργιο δεν θα ξέρει να σου πει αν είναι Γερμανός. όχι κατά τα κέφια τους. τεχνητό κράτος. που μάλιστα δεν είναι ούτε αβασίλευτη δημοκρατία. έτσι απλά. όπως και το Βέλγιο. Ούτε θα νοιώθει ιδιαίτερα νοήμων αν σου πει. Ονόμασαν το Λουξεμβούργο. Τίποτα δεν είναι πιο ενδεικτικό για το μπέρδεμα των λαών της Ευ­ ρώπης απ’ αυτό το μικροσκοπικό κράτος.II. 01 ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΜΙΓΑΔΕΣ 1. Κι αν καταλάβουμε πώς και κυ­ ρίως γιατί προέκυψε η χώρα που λέγεται Λουξεμβούργο. (Το έθνος είναι έννοια πολι­ τιστική. που προέκυψε απ’ την αδυνα­ μία ύπαρξης εθνικής συνείδησης σε περιοχές όπου οι εθνότητες αλληλεπικαλύπτονται με τέτοια εθνολογική ασάφεια. Το Λουξεμβούργο δεν είναι εθνικό κράτος. θα καταλάβου­ με αυτομάτως πώς δουλεύουν οι τεχνικοί της εξουσίας. που είναι αδύνατο να ξεχωρίσεις τη μια απ’ την άλλη. στην καρδιά της Ευρώπης. δηλαδή κράτος που προ­ έκυψε στη βάση μιας προϋπάρχουσας εθνότητας που διεκδίκησε κάποτε και πέτυχε την οργάνωσή της σε κράτος. λουξεμβουργιανή εθνότητα δεν υπάρχει. πως είναι Λουξεμβούργιος. ασφυκτικά στριμωγμένη ανάμεσα στη Γαλλία. το κράτος είναι έννοια νομική). βέβαια. Οι Λουξεμβούργιοι Τι λόγο ύπαρξης έχει μια μικροσκοπική χώρα τετρακοσίων περίπου χιλιάδων κατοίκων.

και έφαγε το κεφάλι του. που μαλλιοτραβιόνταν αδιάκοπα. Βούλγαροι δεν είναι. μέχρι που να πέσει η μπάρα των τεχνητών συνόρων με έναν πολιτικό διακανονισμό και να ηρεμήσουν τα πνεύματα. άλλωστε. Ένα τεχνητό κράτος που προκύ­ πτει όχι από βίτσιο. Σα να μην έφτανε το μικροσκοπικό μέγεθος του Λουξεμβούργου. Ό λοι εδώ. είναι γιατί δεν ξέρουν τι είναι από εθνολογικής απόψεως και τώρα ψάχνουν εναγώνια για μια εθνική ταυτότητα. Σλάβοι. λοιπόν. που ο Καποδίστριας. δέχτηκε να κυβερνήσει την Ελλάδα έχοντας στο νου του. και η λαϊκή γλώσσα του Λουξεμβούργου έχει κάποιες δοσολογικές στη γλωσσική της σύσταση αναλογίες με τη σκοπιανή. σκοτώνονται για ν’ αποδείξουν την ελληνική τους «γνησιότητα». γνωρίζουν και την ευρωπαϊκή ιστορία. τους λεγάμενους «εθνικόφρονες». αφελέστατα. Βλάχοι. Ένα καινούργιο Λουξεμβούργο. ο δύστυχος. Σκόνταψε στην ελληνική «γνησιότητα». Σέρβοι δεν είναι. Δεν υπάρχει σαφέστερη ένδειξη για την ύπαρξη εθνολογικού μπερδέματος απ’ το καντονιακό σύστημα διακυβέρνησης. που θα το δούμε στη σειρά του. ανάλογα με το πόσο γνήσιοι Έλλη­ νες θεωρούνται από τους κυρίως ειπείν μπάσταρδους. θέλουν να φκιάξουν ένα Λουξεμβούργο στα Βαλκάνια γιατί ξέρουν τι σκοτωμός γινόταν μέχρι να προκύψει το Λουξεμβούργο στο κέντρο της Ευρώ­ πης. Αλλωστε. γερμανικά και ολλανδικά. αυ­ τή η λιλιπούτεια χώρα είναι χωρισμένη σε 12 καντόνια. Το ίδιο και η λαϊκή γλώσσα του Λουξεμβούργου: Είναι ένα κράμα από γαλλικά. όπως ακριβώς έγινε και στη Μακεδονία μετά το 1912. τι διάολο είναι. Δεν είναι τυχαίο. Κι αν οι Σκοπιανοί τάχουν μπερδέψει.των. Μακεδόνες δεν είναι. Όλα και τίποτα. δημιουργούν σήμερα στη βαλκανική γειτονιά μας οι Ευρωπαίοι. αλλά από ανάγκη. τό­ τε που προέκυψε η ελληνική Μακεδονία μέσα απ’ τη «μακεδονική σα­ λάτα». τη δυνατότητα για την εμφάνιση στην πολυεθνική Ελλάδα ενός καντονιακού κράτους. όπως ορθότατα ονομάζουν οι Ευρωπαίοι αυτό που εμείς το λέμε «ρωσική σαλάτα». ούτε ακριβώς βουλγάρικη. Αρβανίτες. κατά το ελβε­ τικό πρότυπο. τώρα που έμεινε άστεγο. Πάντως επίσημη γλώσσα του κράτους είναι τα γαλλικά. Σωστοί Λουξεμβούργιοι των Βαλκανίων. Οι Ευρωπαίοι. διότι οι κάτοικοι αυτού του τό­ που τρων λιγότερο ή περισσότερο. ένας απ’ τους κύριους οργανωτές του καντονιακού συστήματος της Ελβετίας. και που έχει στο λεξιλόγιό της πάμπολλες ελληνικές λέξεις. Βιτσιόζοι είμαστε εμείς που κολ­ λήσαμε στο όνομα και δε λέμε να καταλάβουμε την ανάγκη ύπαρξης αυτού του κράτους. που δεν είναι ούτε ακριβώς σέρβικη. Έλληνες. Και τούτο το βλακώδες. που εφεύραν την «ελληνική γνησιότητα» για να κατα­ 29 . που εκτός απ’ την εθνική τους. Έ λλη­ νες δεν είναι. λοιπόν.

μαζί και η Ελλάδα. αφού δεν βρήκαν άλλη κα­ τάλληλη να προσδιορίσει την ιδιαιτερότητά τους. Έτσι κι αλλιώς. κάθε νέα ονομασία καινοφανούς πράγματος είναι είτε ελληνική είτε λατινική. που συχνά παίρνει τη μορφή των «εθνικών ιδεωδών» και της «εθνικής υπερηφάνειας»). Αντίθετα οι Βέλγοι. γερμανικό) Στρασβούργο και τις γαλλικές (αν προτιμάτε. δεν είχαν παρά να υιοθετή­ σουν την αρχαία λατινική τους ονομασία. Αν είχαν ένα λατινικό όνομα. ολλανδικές) Βρυξέλλες εκεί δίπλα. οι λέξεις Γερ­ μανία και Βέλγιο είναι λατινικές. (Κάθε πολυεθνικό κράτος. που είναι «μπάσταρδη» λαότητα. η πόλη Λουξεμβούργο. κρατώντας για τον εαυτό τους το μεγαλύτερο κομμάτι. γιατί είχαν συνείδηση της ιδιαιτερότητάς τους. και που προκύπτει με συμφωνίες και διακανονισμούς το λέμε.. υποθέτω πως θα χρησιμοποιούσαν το λατινικό όνομα. μαζί με το γαλλικό (αν προτιμάτε. Προσέξτε. με περίπου ίση εθνολογική αναλογία των εθνοτήτων που το συναποτελούν. συμβατικά. η περιοχή του σημερινού Λουξεμβούργου ήταν τμήμα της διοικητικής περιοχής που λεγόταν Germania inferior και πιο συγκεκριμένα της επαρχίας Belgica prima. Η πρωτεύουσα του Λουξεμβούργου. σε αντίθεση με το εθνικό. άλλωστε. που το συγκροτεί μια πλειοψηφού­ σα εθνότητα). όπως θα δούμε. Το ίδιο περίπου κά­ νουν σήμερα και οι Σκοπιανοί. δηλαδή άνθρωποι δυσκαθορίστου εθνικότητας. Αν εφαρμοζόταν το σχέδιο του Καποδίστρια σε μας εδώ για τη δη­ μιουργία ελληνικού καντονιακού διοικητικού συστήματος δεν θα υπήρ­ 30 .νέμουν το εθνικό εισόδημα κατά το δοκούν. επιμένοντας να χρησιμοποιούν το αρ­ χαίο όνομα Μακεδονία. Κατά τη ρωμαϊκή αρχαιότητα. Το Λουξεμβούργο προέκυψε από ένα ρωμαϊκό φρούριο. Βέλγιο! Μια επαρχία στο νοτιοανατολικό Βέλγιο λέγεται Λουξεμβούργο και έχει το μισό πληθυσμό (κάπου διακόσιες χιλιάδες) σε σχέση με το κυρίως ειπείν Λουξεμβούργο. Ας ευχηθούμε κά­ ποτε ολόκληρη η Ευρώπη. όπως οι Λουξεμβούργιοι.. Όπως σταμάτησαν στο ειρηνικότατο και πλουσιότατο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου από τότε που έγινε αυτόνομο τεχνητό κράτος. να γίνουν ένα τεράστιο Λουξεμβούργο για να σταματήσουν επιτέλους οι καυγάδες (πάντα για το πάπλωμα. τεχνη­ τό κράτος. Οι Γερμανοί (Ντόιτσε) ποτέ δεν ονό­ μασαν τους εαυτούς τους με το αρχαίο λατινικό τους όνομα (Germani). επισημαίνουμε το γεγονός πως Λουξεμβούργο υπάρχει σήμερα και στο. Για να επιμείνουμε ακόμα λίγο στην αναλογία ανάμεσα στα Σκόπια και το Λουξεμβούργο. Πράγμα που σημαίνει πως οι Βέλγοι αναγνωρίζουν πως εκτός από Ολλανδοί (Φλαμανδοί) και Γάλλοι (Βαλλώνοι) είναι και Λουξεμβούργιοι. ήταν ήδη ενωμένη Ευρώπη πριν απ’ την ύπαρξη της ενωμένης Ευρώπης.

Το τούτι φρούτι παίρνει συνήθως ένα διαφορετικό όνομα από τα φρούτα που το συναποτελούν. το Λουξεμβούργο πέρασε κατ’ ευθείαν στους Γερμανούς. πα­ ρόλο που το Λουσιλιμπούργκουμ θα εξελιχτεί με τους αιώνες σε πόλη. Ένας απ’ 31 . Οι Ρωμαίοι δεν έχτισαν ποτέ πόλη εδώ. Ολοι οι καταχτητές κατάλαβαν εύκολα πως σ’ αυτή την κομβική περιοχή. τη χρονιά που μπορούμε να πούμε πως αρχίζει η ιστορία του σημερινού Λουξεμ­ βούργου. η εντυπωσιακά ά­ νετη σημερινή πόλη του Λουξεμβούργου. χωρίς όμως να προκαλούν μεγάλη ζημιά στο νεολληνικό καντονιακό κράτος. και που τελι­ κά κάποτε θα καταλύσουν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. αφού η Πελοπόννησος παραμένει. σήμερα οι «γνήσιοι» Πελοποννήσιοι θα μπορούσαν να κοκκορεύονται μ’ όλη τους τη φασιστική άνεση για την ελληνική τους «γνησιότητα». ο Καποδίστριας θεωρούσε την Πελοπόννησο. με τα πολλά και τεράστια πάρκα τα πνιγμένα στο πράσινο. Αν το καποδιστριακό σύστημα καντονιακής διοίκησης ευοδώνονταν τότε. όπως λέμε συνοπτικά ελβε­ τικό και όχι γερμανογαλλοϊταλικό και όπως λέμε λουξεμβούργιο. Το Λουξεμβούργο πήρε το όνομά του από το αρχικό ρωμαϊκό του όνομα Λουσιλιμπούργκουμ. (Είμαι Μακεδόνας και συνεπώς δυσμενώς προκατειλημμένος έναντι των Νοτιοελλήνων). Λέμε νεοελληνικό και όχι ελληνικό. Πά­ ντως. γιατί έχοντας οι πολλές εθνότητες που συναποτελούν την νεοελληνική λαότητα η κάθε μια το καντόνι της θα βρισκόταν θέση και για ένα σκοπιανό νεοελληνικό καντόνι. μια πο­ λύ σημαντική για τους Ρωμαίους στρατιωτική βάση για την αντιμετώ­ πιση των γερμανικών λαών που κατέβαιναν προς τα κάτω. σαν κυρίως ειπείν ελληνικό καντόνι. πράγμα που δεν απέχει πολύ απ’ τη σημερινή ελλη­ νική πραγματικότητα. εχθρά της Πελοποννήσου από παράδοση κι όπως η διακριτι­ κά καταπιεζόμενη από τους Νοτιοέλληνες Μακεδονία. απόχτησε την άνεσή της με την κατε­ δάφιση των κάστρων που αποτελούσαν κάποτε το ρωμαϊκό φρούριο Λουσιλιμπούργκουμ. η καρδιά της Ελλάδας. Το Λουσιλιμπούργκουμ ήταν φρούριο τεράστιο και πανίσχυρο. αυτή είναι που διοικεί τα άλλα ελλη­ νικά «καντόνια» (περιοχές σαφώς καθορισμένες γεωγραφικά). νοούμενου πλέον σαν κομιτεία και όχι σα φρούριο. και όχι γερμανογαλλοολλανδοβελγικό. Και όταν εμφανίστηκε το φεουδαρχικό σύστημα. Ουσιαστικά. όπως η Ρούμελη. αν αυτό προέκυπτε την εποχή του Καποδίστρια. όπου συναντώνται πολλοί και ποικίλοι λαοί. Απ’ τους Ρωμαίους. Αλλωστε. δυναστικά. ο κόμις Ζίγκφριντ αγόρασε το φρούριο και τη γύρω περιοχή το 963. Το Λουξεμβούρ­ γο παρέμεινε φρούριο και όχι πόλη ή πόλη-κράτος για πάρα πολλούς αιώνες.χε σήμερα «σκοπιανό πρόβλημα». είναι προτιμό­ τερο να έχεις ένα φρούριο παρά μια πόλη.

Αυτή η δουλειά με τα σούρτα φέρτα του πολύτιμου ρωμαϊκού φρουρίου από καταχτητή σε καταχτητή συνε­ χίζεται μέχρι το συνέδριο της Βιέννης το 1815. Και σε λίγο. που υποτίθεται πως φροντίζει να μην τσακώνονται οι Γάλλοι και οι Γερμανοί. το πασάρει στο βασιλιά της Βοημίας. Αλλά το 1890 ο βασιλιάς των Ολλανδών Γουλιέλμος πεθαίνει και ο διάδοχός του αδιαφορεί για το Λουξεμβούργο. η οποία ανακηρύσσει το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου ανεξάρτη­ το και ουδέτερο κράτος. και ούτω πως προκύπτει το σημερινό βελγικό Λουξεμβούργο. το 1867 συνέρχεται άλλη μια διεθνής διάσκεψη στο Λονδίνο.τι λιγοστό απόμεινε είναι το σημερινό κράτος του Λουξεμβούργου.τους κόμιτες καταφέρνει να γίνει αυτοκράτωρ των Γερμανών με το όνο­ μα Ερρίκος Δ \ και η κομιτεία προσαρτάται έτσι στη γερμανική αυτο­ κρατορία των διαδόχων του Καρλομάγνου. Ω­ στόσο. Και επειδή το 1866 ο πόλεμος είναι έτοιμος να ξεσπάσει ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερ­ μανία. Στη διάρκεια της επανάστασης του Βελγίου το 1830. ένας από τους διαδόχους του. Αλλά και η Γαλλία συνεχίζει να το θεωρεί γαλλικό. είναι τα τρία στάδια στο πέρασμα απ’ την αβασίλευτη στη βασιλευόμενη φεουδαρχία). Στη συνέχεια περνάει στους Ισπανούς. όμως την μείζονα περιοχή την δίνει στο Βέλγιο. το Λουξεμ­ βούργο εξεγείρεται κι αυτό κατά των ολλανδών κατακτητών. Όμως η Γερμανία συνεχίζει να θεωρεί το Λουξεμβούργο γερμανικό. οπότε το Λουξεμβούργο κατακυρώνεται υπέρ της Γερμανίας. Και με τη συνθήκη του Λονδίνου την επόμενη χρονιά (1831) ο βασιλιάς της Ολλανδίας παίρνει μεν την πόλη του Λουξεμβούργου και τη γύρω πε­ ριοχή. Ό. το 1308. Όμως. υπό την εγγύηση των μεγάλων δυνάμεων. Και πα­ ραμένει διοικούμενο από τον ισπανικό κλάδο του οίκου των Αψβούργων μέχρι το 1700. απ’ αυτούς περνάει στους Αψβούργους της Αυ­ στρίας το 1473. ο οποίος προ­ άγει την περιοχή από κομιτεία σε δουκάτο. Το 1444 το Λουξεμβούργο. Η οποία όμως το δίνει στο βασιλιά της Ολλανδίας. (Κομιτεία. Είναι τό­ τε που το δουκάτο αποχτάει δικό του δούκα. δουκάτο. της φράγκικης Γαλ­ λίας). βασίλειο. περιέρχεται στους βουργουνδούς βασιλείς (της ανατολικής. που έχει γίνει ήδη μπάλα. το 1555. η χώρα τίθεται υπό την προστασία του βασιλιά της Ολλαν­ δίας. Αλλά οι Γ άλλοι ξαναεπιτίθενται και το ξανακαταλαμβάνουν. σαν αντάλλαγμα για κάποιες περιοχές της Πρωσσίας. Ο πρώτος Μεγάλος Δούκας προέρχεται από τον βασιλικό οίκο του 32 . γιατί μέχρι τότε το προστά­ τευαν οι αμέσως επόμενοι του δουκός στην ιεραρχία. οι βασιλείς (των γειτονικών χωρών). οπότε και περνάει στη Γαλλία. Όμως σε λίγο οι Αυ­ στριακοί επιτίθενται και το καταλαμβάνουν. διότι στο μεταξύ η παλιά κομιτεία μεγάλωσε.

Οι Βέλγοι Βέλγους (Belgae. είτε υπό βασιλικό. Μα. δηλαδή όλοι οι παλιοί διεκδι­ κητές του Λουξεμβούργου κάποτε καταλαβαίνουν πως συμφέρει σ’ ό­ λους να μην κρύβουν κάτω απ’ το εθνικό πανωφόρι τους μια μπόμπα. είμαι άνθρωπος γαλλικής και όχι γερμανικής ή αγγλικής κουλτούρας). ακόμα και της Αγγλίας. Σημειώστε πως το 1948 το Λουξεμβούργο έθεσε τέρ­ μα στην ουδετερότητά του. Διότι αν το Λου­ ξεμβούργο δεν παραμείνει καλά κατοχυρωμένο με διεθνείς συμβάσεις ανεξάρτητο κράτος. Αλλωστε. είτε βίαια. θα αποτελεί μονίμως το μήλον της έριδος ανάμεσα στους μισούς Ευρωπαίους. και οι Βέλγοι. δεν μου αρέ­ σει καθόλου. και στη συνέχεια προσχώρησε στο ΝΑΤΟ. και οι Γερμανοί. Οι Λουξεμβούργιοι ψάχνουν για προστάτες. η ένωση που δεν θα γίνει ούτε με τη Γ ερμανία ούτε με τη Γαλλία. παρά τη δική του. τι διάολο συμβαίνει σ’ αυτήν την τρομερή χώρα. Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. είτε υπό δημοκρατικό. που είτε ειρηνικά. γίνεται δημοψήφισμα στο Λουξεμβούργο. θα γίνει τελικά με ένα άλλο «μπάσταρδο» κράτος. το 1919. (Προσωπικά. είναι γερμανικής καταγωγής. Και κάνει πολύ καλά. Διότι. και οι Ολ­ λανδοί. που οι Γερμανοί το είχαν τσαλαπατήσει βάρβαρα προκειμένου να ειβάλουν μέσω αυτού στη Γαλλία. κατόπιν επιμόνων αγγλικών και γερμανικών πιέσεων αρνείται να ενσωματώσει το Λουξεμβούργο. Αλλά η ενσωμάτωση στο Βέλγιο δεν θα κρατήσει πολύ. Ας το πά­ ρουμε απόφαση για να ηρεμήσουμε: Η καρδιά και η ψυχή της Ευρώπης είναι η Γερμανία. Ωστόσο. Σημειώστε πως όλοι οι βασιλείς της Ευρώπης. Επιτέλους βρήκε την προστασία που πάντα έψαχνε. 2.Νασσάου. Εξήντα χιλιάδες ζη­ τούν την ένωση του Λουξεμβούργου με τη Γ αλλία. οι καημένοι. Το μικροσκοπικό Λουξεμβούργο είναι καταδικασμένο να είναι αυτόνο­ μο και ανεξάρτητο κράτος για την ησυχία των γειτόνων περισσότερο. Ελάχιστοι θυμούνται τους Γερμανούς. Η Γερ­ μανία παράγει βασιλείς με την ίδια ευκολία που η Γαλλία παράγει πο­ δήλατα. είτε υπό δικτατορικό καθεστώς κυριαρχεί σταθερά επί της Ευρώπης. μας αρέσει δεν μας αρέσει. και οι Γάλλοι. το Βέλγιο. ενικός Belga) ονόμαζαν οι Ρωμαίοι τους βόρειους 33 . Δηλαδή είναι Γερμανός. Εντούτοις η Γαλ­ λία. και είκοσι χιλιάδες με το Βέλγιο.

34 . αμέσως μετά τον Ιούλιο Καίσαρα. Ο αυτοκράτωρ Ιού­ λιος Καίσαρ υπέταξε τους Βέλγους τον ίδιο καιρό που υπέταξε και τους υπόλοιπους Γαλάτες. αυτοί που εγκα­ ταστάθηκαν στις κεντρικές και νότιες περιοχές της σημερινής Γαλ­ λίας. που μόνο η δική μας γλώσσα το χρησιμοποιεί ακόμα. που σημαίνει περίπου «περιοχή πολεμική». αυτούς που κατοικούσαν προς βορράν των ποταμών Σηκουάνα και Μάρνη. στα σύνορα με τη Δυ­ τική Φλάνδρα που ανήκει στο Βέλγιο. και το σημερινό Λουξεμβούργο. τους Ολλανδούς. Προς το παρόν περιοριζόμαστε να πούμε πως οι Φλαμανδοί και οι Ολλανδοί δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Οι Κέλτες εκεί δεν αστειεύονταν σαν τους άλλους παρακάτω (τους και Γαλάτες ονομασθέντες για να ξεχωρίζουν απ’ τους παλιότερους Κέλτες) που θα εκρωμαϊστούν με μια ευκολία που ακόμα κάνει τους ιστορικούς να απορούν. μαζί με ένα μέρος της σημερι­ νής Ολλανδίας συναποτελούσαν άλλοτε τη μεγάλη και ιστορική Φλάν­ δρα. γύρω από τη Λιέγη και τη Δουγκέρκη. που πέρασε το όνομά της στο σημερινό Βέλγιο. Το βορειοανατολι­ κό θα το ονομάσει Belgica. Και είναι παρακλά­ δι του γερμανικού φύλου των Φράγκων. θα χω­ ρίσει τη Γαλατία σε τρία διοικητικά διαμερίσματα. που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν κυρίως στη σημερινή γαλλική Βουργουνδία (ανατολική Γαλλία) για να δώσουν το σημερινό γαλλικό όνομα (France) στην κελτογερμανική.Κέλτες. η Αμβέρσα και το Λιμβούργο στο βορειοανατολικό Βέλγιο. αλλά και η Βραβάντη εκεί δίπλα. οι Βρυξέλλες. καθώς και άλλες δυο βελγικές περιοχές. ή αν προτιμάτε γαλατογερμανική χώρα που είναι η σημερινή Γαλλία. Η γαλλική και η βελγική (γαλλοβελγική για την ακρίβεια) σημερινή Φλάνδρα. Η ρωμαϊκή Μπέλτζικα. περιελάμβανε. ή «επικίνδυνη περιοχή». Θα δούμε με ποιον τρόπο προέκυψε η ιδιαιτερότητα και η αυστηρή εθνολογική συγκρότηση της Ολλανδίας μέσα απ’ τον κίνδυνο που δημιουργεί το γεγονός πως το έδαφος της βρίσκεται χαμηλότερα απ’ τη στάθμη της θάλασσας. Αλλά και τη σημερινή γαλλική Φλάνδρα. αφομοιώθηκαν μ’ ένα νεώτερο γερμανικό φύλο που ήρθε στη γειτονιά τους αργότερα. Οι κάτοικοι της Φλάνδρας λέγονται Φλαμανδοί. Οι Φλαμανδοί. που θα εκρωμαϊστούν νωρίτερα απ’ τους κυρίως ειπείν Κέλτες και θα δώσουν σ ’ αυτή τη χώρα το λατινικό της όνομα Gallia. Ήταν από κείνους τους Κέλτες που ένα μέρος τους είχε διεκπεραιωθεί στην άλλη μεριά της Μ άγχης για να αποτελέσουν τους προγόνους των σημερινών Ουαλών και Ιρλανδών. όπως άλλωστε και η Ανατολική Φλάνδρα. εκτός απ’ το σημερινό Βέλγιο και τη σημερινή Ολλαν­ δία. όπως λέγονται οι νότιοι Κέλτες. όντας παλιότερο γερμανικό φύλο. όπου και η πρωτεύουσα του Βελγίου και της Ενωμένης Ευρώπης. Ο αυτοκράτωρ Αύγουστος. ή «ζώνη επιχειρήσεων».

τα πιο κομψά γαλλικά που υπάρχουν. που μοιάζουν πολύ με τα ολλανδι­ κά. Όμως. των ανθρώπων που έπαιξαν τον πιο ση­ μαντικό.αλλά και του καπιταλισμού. την πρώτη αποικιοκρατική χώρα στην ιστορία. Άλλωστε. είναι Γαλλοφλαμανδοί. αν και είναι γεμάτα γερμανικές λέξεις. η φλαμανδική Σχολή στη ζω­ γραφική είναι πάντα ένας πολύ μεγάλος και πολύ ένδοξος θρύλος. Τέσσερις αιώνες έζησε αυτή η εικαστική σχολή-φαινόμενο. και τη ση­ μερινή Ολλανδία. τους συγγενείς των Γάλλων Βέλγους του βελγικού νότου. Ήταν τότε ακριβώς που συνειδητοποίησαν πως η αιτία του καυγά τους ήταν μόνο και αποκλειστικά γλωσσική. Το πιο αστείο ίσως σ ’ αυτήν την άκρως περιπεπλεγμένη εθνολογική ιστορία είναι πως οι Βαλλώνοι προτιμούν τον χαρακτηρισμό του «γνήσιου» Βέλγου και όχι του Γάλλου. Αλλά απ’ το 1923 το Βέλγιο απόχτησε και δεύτερη επίσημη γλώσσα. Που όμως δεν είναι ακριβώς Γάλλοι. Οι Φλαμανδοί δεν θα μουλάρωναν τόσο όσον αφορά τη γλώσσα τους. Ο καθένας διαλέγει τη γλώσσα στην οποία θέλει να σπουδάσει. Μύλος. μαζί με τους Ιταλούς. αν δεν θεωρούσαν τους εαυτούς τους «γνήσιους» απογόνους του μεγάλου λαού των Φλαμανδών. και τα πράγματα ηρέμησαν κάπως. ο συνεχιζόμενος καυγάς στο Βέλγιο ανάμεσα σε Φλαμανδούς και Βαλλώνους έχει μάλλον φιλολογικό παρά εθνολογικό ή οικονομικό χαρακτήρα. είναι τα πιο εύηχα. Η επίσημη γλώσσα του κρά­ τους.παρόλο που η συγγένεια πρώτου βαθμού που υπάρχει ανάμεσά τους κά­ νει τους σημερινούς φλαμανδούς Βέλγους να νοιώθουν λιγάκι Ολλαν­ δοί. όπως και τα φλαμανδικά που είναι ολλανδικά μεν αλλά διανθισμένα με ένα πλήθος γαλλικών λέξεων. στο σημερινό Βέλγιο. απ’ την εποχή των δύο αδερφών Βαν Άυκ τον 14ο αιώνα μέχρι τον μεγαλο­ φυή Ρούμπενς του τέλους του 16ου και των αρχών του 17ου αιώνα και τον μεγάλο Ρέμπραντ των μέσων του Που αιώνα. Τέσσερις αιώνες πολύ μεγάλου πλούτου στις περιοχές όπου πρωτοεμφανίστηκε ο καπιταλισμός. είναι Ολλανδοφλαμανδοί. ενώ στα επίσημα έγγραφα του κράτους χρησιμοποιούνται και οι δυο γλώσσες σε μια χώρα που στα γαλλικά λέγεται Belgique και στα φλα­ μανδικά Belgie. τα φλαμανδικά. Άλλωστε. Με την ίδια έννοια που οι βόρειοι δεν είναι ακριβώς Ολλανδοί. τα βαλλωνικά. Σήμερα η χώρα είναι δίγλωσ­ ση. από τότε που υπάρχει το σημερινό Βέλγιο. στη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και οι δυο εθνολογικές ομάδες φέρθηκαν σαν «καθαροί» Βέλγοι αμφότερες. δημιουργώντας γι’ αυτόν τον λόγο μύρια όσα χαζοπροβλήματα στους Βαλλώνους. τη χώρα που έστησε την πρώτη τράπεζα. ήταν τα γαλλικά. αυτή 35 . παρόλο που η γαλλική τους διάλεκτος. απ’ το 1830 δηλαδή. ρόλο στην εμφάνιση της Αναγέννησης .

Ένα σημείο κομβικό στην πιο απόλυτη κυ­ ριολεξία. Δεν είναι τυχαίο. θα διεκπεραιω- 36 . απ’ όποια άποψη κι αν δεις το πράγμα. δεν είναι παρά μια πόλη-σύμβολο του ενωμένου ευρω­ παϊκού καπιταλισμού. επιπροσθέτως. Αλλωστε. το Βέλ­ γιο και η Ολλανδία είναι το φυσικό θαλάσσιο πέρασμα για την Αγγλία και τη Σκανδιναβία. την εποχή που η γεωπρόσοδος (το κέρδος απ’ την πώληση των περισσευούμενων γεωργικών προϊόντων) θα καταστήσει δυνατή τη συσσώρευση του κεφαλαίου. θα πάρει αγγλικό όνομα και θα αφή­ σει το ολλανδικό για την καρδιά της Νέας Υόρκης. η πιο αστική θα λέγαμε. λαοί γερμανικοί και οι δύο. που οι Βρυξέλλες επιλέχτηκαν σαν η πρω­ τεύουσα της Ενωμένης (καπιταλιστικής) Ευρώπης. το σημείο σύγκλισης της Γαλλίας και της Γερμανίας. η μοίρα της βίαια ενωμένης υπό τον Ναπολέοντα Ευρώπης. δεν ξέρω ακριβώς. Στην περιοχή αυτή η φεουδαρχία δεν θα ήταν δυ­ νατό να στεριώσει για πολύ. εδώ παίζε­ ται και σήμερα το μέλλον της ηπείρου μας. οι προλετάριοι.που ίδρυσε τη Νέα Υόρκη με το ολλανδικό όνομα Μανχάταν. τους καλύτερους μαθητές των Ολλανδών στο ευγενές σπορ της αποικιοκρατίας. Κι εδώ ακριβώς σμίγουν αξεδιάλυτα ο λατινικός και ο γερμανικός πολιτισμός. Εδώ παίχτηκε και χάθηκε ή κερδήθηκε. Το Βέλγιο είναι μια απ’ τις πιο πυκνοκατοικημένες χώρες της Ευρώ­ πης. πόλη βελγική άλλοτε. Το Βέλγιο είναι ό­ ντως η καρδιά της Ευρώπης. οι τεχνικοί. το σημα­ διακό Μάαστριχτ. το νησί Μανχάταν. οι δυο πόλοι γύ­ ρω απ’ τους οποίους στρέφεται σταθερά η Ευρώπη. ούτε αναπτυγμένο εμπόριο. Ομως. Αλλωστε. Και έχει το πιο πυ­ κνό σιδηροδρομικό δίκτυο στον κόσμο ολόκληρο. Είναι. τα μεταλλεύματα των πλούσιων ορυ­ χείων. που πλουτίζει απ’ το εμπόριο. όμως πλουσιότατη σε υπέδαφος. που όταν περάσει στους Αγγλους. πράγμα που σημαί­ νει πως όλα και όλοι εδώ κινούνται αδιάκοπα: Τα εμπορεύματα της εξαι­ ρετικά αναπτυγμένης βιομηχανίας. Ανάμεσα στον 13ο και τον 15ο αιώνα όλα τα μικροφέουδα στην πε­ ριοχή του σημερινού Βελγίου και της σημερινής Ολλανδίας έχουν καταρρεύσει και η Φλάνδρα αρχίζει να αστικοποιείται από τότε και να γίνεται σιγά σιγά η πιο σημαντική βιομηχανική περιοχή της Ευρώ­ πης. και μια απ’ τις πιο πλούσιες. και κυρίως οι έμπο­ ροι και οι τραπεζίτες. Όλος ο φεουδαρχικός και μισοφεουδαρχικός κόσμος διεκδικεί την πλούσια Φλάνδρα. Και είναι το εμπόριο και όχι η γεωργική παραγωγή που θα δημιουργήσει τον κα­ πιταλισμό. λοιπόν. πόλη ολλανδική σήμερα στα βελγικά σύνορα. όχι πλούσιο υπέδαφος. Γιατί η φεουδαρχία προϋποθέτει γόνιμο έδαφος. αν και φτωχή σε γόνιμο έδαφος. οι επιστήμονες. το Βατερλώ βρίσκεται δυο βήματα απ’ τις Βρυξέλλες. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει άλλωστε πως οι Αγγλοι και οι Σάξονες (οι Αγγλοσάξονες).

αλλά για να περάσουν τα εδάφη στην εξουσία της Αυστρίας. Κοίτα να δεις πλάκα: Μ όλις προέκυψε βασιλιάς στη γειτονική και μέ­ χρι τότε αδερφή Ολλανδία. αυτό που κυρίως μετράει είναι η γεωγραφία. που συνεχίζουν να ονομάζονται Φλαμαν- 37 . Στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης το ήδη αστικό. Είναι μέ­ σα απ’ αυτή την προαστική επανάσταση που θα προκύψει σε λίγο το ολλανδικό κράτος. υπάρχει μια στενή γεωγραφική ενότητα ανάμεσα στο Βέλγιο και την Ολλανδία. δηλαδή πάλι των Αψβούργων. Σ’ αυτήν την περιο­ χή. περνούν στον βασιλιά της Αυστρίας κι απ’ αυτόν στον βασιλιά της Ισπανίας. Οχι όμως για να προκύψει ένα ανεξάρτητο κράτος. που βασιλεύουν και στην Ισπανία). φταίει η γεωγραφία στη σχέση της με την ιστορία. η θέση στο χάρτη. Το 1576. μέχρι να αποχτήσουν ξεχωριστή κρατική οντότητα. Όταν μιλούμε για την παλιά Φλάνδρα δεν εννοούμε τη σημερινή βελγική Φλάνδρα και την Ολλανδία μαζί. όπως θα δούμε μιλώντας για τους Αγγλους. ενώ οι περιοχές που σήμερα ανήκουν στο Βέλγιο δεν θα τα καταφέρουν να απαγκιστρωθούν απ’ τους Ισπανούς. Όμως. που μια τρομερή επανάσταση θα οδηγήσει στην απόσπαση των βόρειων περιοχών των Κάτω Χωρών από την ισπανική αυτοκρατορία (κατά βάσιν από τους αυστριακούς Αψβούργους. και όχι οι εθνότητες. Όντως. με το κόλπο της βασιλικής προίκας. φλαμανδικής καταγωγής Βέλγοι. Μέ­ χρι τον 16ο αιώνα τουλάχιστον είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις την ιστο­ ρία του Βελγίου από την ιστορία της Ολλανδίας. στην ιστορία πηγαίνουν πάντα πακέτο. στο τέλος του 15ου αιώνα οι Κάτω Χώρες (Βέλγιο και Ολλανδία) αποτελούν επαρχία του βασιλείου της Βουργουνδίας (ανατολική Γαλλία). και για κυριολεχτούμε. που είναι Αυστριακός. Αλλά σε λίγο. από την Ολλανδία. οι Κάτω Χώρες. όπως λέγονται ακόμα και σήμερα το φλαμανδοβαλλωνικό Βέλγιο και η γερμανογενής Ολλανδία μαζί. Τα πράγματα είναι άκρως συγχυσμένα σ ’ αυτή την περιο­ χή κι αν δεν κατανοήσατε απολύτως όσα είπαμε παραπάνω δεν φταίτε εσείς. Γιατί μόνο ένα μικρό μέρος της σημερινής Ολλανδίας ήταν Φλάνδρα. όπως δύσκολο είναι επίσης να ξεχωρίσεις την ιστορία της Φλάνδρας από την ιστορία της Βαλλωνίας (του σημερινού γαλλόφωνου Βελγίου).θούν. στο νησί που λέγεται Αγγλία. η ισπανική καταπίεση είναι τόσο μεγάλη. Έτσι. παρά μό­ νο το 1713. κι αυτός είναι ο λόγος που οι δύο περιοχές θα περνούν μαζί από καταχτητή σε καταχτητή. δηλαδή μη φεουδαρχικό Βέλγιο ανασαίνει και τη χειροκροτεί. Αλλά η ήττα του Ναπολίοντα στο επί βελγικού εδάφους ευρισκόμενο Βατερλώ έχει σα συνέπεια να πασάρει το Συνέδριο της Βιέννης την περιοχή του ση­ μερινού Βελγίου στον ολλανδό βασιλιά Γουλιέλμο Α' της Οράγγης. οι ολλανδικής.

Αυτή ακριβώς που έδωσε στους καθολικούς Φλαμανδούς και τους επίσης καθολικούς Βαλλώ­ νους να καταλάβουν πως. Αδέρφια αδέρφια με τους Ολλανδούς οι Φλαμανδοί του Βελγίου. λοιπόν. όπου. η οποία κατά κανόνα υπάρχει στα μικρά μυαλά. Εδώ σταματούν οι ομοιότητες. χάρη στο ομόθρησκον συνυ­ πάρχουν. όπου πας ορθόδοξος. υποτάσσονται και οι δυο στους Ολλανδούς! Αλλά το 1830 Βαλλώνοι και Φλαμανδοί μαζί. Αλλά θα είχαμε κι άλλες ομοιότητες αν επικρατούσε το σχέδιο του Κολοκοτρώνη για ελληνοαλβανικό δυεθνικό κράτος. τα πρωτοξάδερφά τους. μαζί με την Ελλάδα. που προκύπτει ως αυτόνομο κράτος τότε ακριβώς. Τυπι­ κό παράδειγμα το καθολικό Βέλγιο. Ήταν μια απ’ τις πιο φοβερές ευρωπαϊκές αστικές επαναστάσεις. με τους καθολικούς γαλλογενείς Βαλλώνους. Στη διάσκεψη του Λονδίνου την 20 Δεκεμβρίου 1830. καταφέρνει να αναγνωρίσει την αυτονομία του Βελγίου.δοί και μαζί οι γαλλικής καταγωγής Βέλγοι. τη στιγμή που οι Φλαμανδοί του Βελγίου. δυο εθνότητες. συναποτελούμενο από Έλληνες και Αρβανίτες. ο τρομερός Ταλλεϋράνδος. οι Φλαμανδοί και οι Βαλλώνοι. παρά με τους προτεστάντες Ολλανδούς. την έχουν άσχημα με τους προτεστάντες Ολλανδούς εκεί δίπλα. άσχε­ τα από πού κρατάει εθνολογικά η σκούφια του. αν και τούτη η αντιστροφή πα­ ραπέμπει ευθέως στη Μεγάλη Ελλάδα της Μεγάλης Ιδέας. και πας Έλλην ορθόδοξος. ο πρωθυπουργός της Αγγλίας Τζωρτζ Κάνινγκ μας ήθελε όλους «γνήσιους» Έλληνες. Ομως. το 1830. πρώην παπάς. κατόπιν υπουργός εξωτερικών του Ναπο­ λέοντα και τώρα υπουργός εξωτερικών του γάλλου βασιλιά. που κάποτε έγινε χριστιανός ορθόδοξος και συνεπώς Έλλην. αν και λίγο ζορισμένα. παρά τις εθνολογικές τους διαφορές. δηλαδή όλοι οι Βέλγοι. αλλά όχι και να τους ζητούν να αποκηρύξουν τον πάπα προκειμένου να τους αναγνωρίσουν τη συγγέ­ νεια! Κι έτσι οι καθολικοί ολλανδογενείς Φλαμανδοί του Βελγίου προ­ τιμούν να συμπεθεριάσουν. που ονομάζονται Βαλλώνοι. Ή μπας και νομίζετε πως εμείς από μόνοι μας αποφασίσαμε για την ελληνική μας γνησιότητα! Μέχρι. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην Ελλάδα με την ορ­ θοδοξία. Έλλην. δυστυχώς. βάσει της εξισώσεως πας Έλλην ορθόδοξος . αν δεν ενωθούν σε ένα ενιαίο φλαμανδοβαλλωνικό κράτος. λοι­ 38 . Να. που η θρησκεία γεννάει κράτη. όχι και τόσο αρμονικά πάντως. αν δεν ήταν καθολικοί θα μπορούσαν να διεκδικήσουν κάλλιστα την ένωση της βελγικής Φλάνδρας με την εθνολογικά συγγενική μεν αλλά προτεστάντικη Ολλανδία. Σημειώστε και ένα άλλο σημαδιακό: Ο πληθυσμός των δύο χωρών είναι ίσος σε εκατομμύ­ ρια κατοίκων.και αντίστροφος. Μπορεί κάλλιστα ο «γνήσιος» Έλλην να είναι ένας γνησιότατος Τούρκος. ξεσηκώνονται κατά των Ολλανδών και τα κάνουν όλα γης Μαδιάμ.

Και κείνος το κάνει αποικία! Αλλες δυο αποικιούλες. όπως και η Ελλάδα. Κάντο ό. Οταν πέθανε το 1908 ο Λεοπόλδος και ανοίξαν τη διαθήκη του. Να πώς έγινε αυτή η τρελή ιστορία. Αυτή η παλαβή ιστορία κρατάει κάπου οχτώ χρόνια. ο μεγαλύτερος διπλωμάτης σ’ ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία. 3. Μια δωρεά του Κογκό στον διάδοχό του! Πάρτο. τους κατατάσσσουμε ωστόσο στους μιγάδες εξαιτίας της στενής ιστορικής τους σχέσης με τους Βέλγους στην άκρως περιπεπλεγμένη σήμερα από γεωγραφικής απόψεως περιοχή 39 . θέλεις να γίνεις και δικός μας βασιλιάς. Το 1908 το μικρό και καθόλου μιλιταριστικό ή αποικιοκρατικό Βέλ­ γιο. Ρώσους) μετά την ήττα των Γερμανών στον Α' Πα­ γκόσμιο Πόλεμο. βρέθηκε στα καλά καθούμενα με μια μεγάλη αποικία στα χέρια. δικό μου και άρα δικό σου είναι το Κογκό. το νέο κράτος έπρεπε να βρει βασιλιά. που δεν ήθελαν την αυτονομία του Βελγίου. Οι Ολλανδοί Παρόλο που οι Ολλανδοί είναι απ’ τους πιο ομοιογενείς εθνολογι­ κά λαούς της Ευρώπης. να καταλάβουν οι Πρώσσοι. Όμως. Επει­ δή όμως του έλειπε ένας ευρωπαίος βασιλιάς καλής ποιότητας. μας λείπει ένας βασιλιάς. του λέει στη διαθήκη. λέει ο Λεοπόλδος. Το 1885 δημιουργήθηκε το Ελεύθερο Κράτος του Κογκό. τι μαγειρεύει παρέα με τους Αγ­ γλους ο Ταλλεϋράνδος. το και το. μέ­ χρι που το 1838 ο Ολλανδός βασιλιάς ηρεμεί παίρνοντας ως ηρεμιστικό την αμφισβητούμενη περιοχή του Μάαστριχτ. αυτό που θα ονομαστεί Βελγικό. τη Ρουάντα και το Ουρούντι της πρώην Ανατολικής Γερμανικής Αφρικής.τι γουστάρεις. θα τις πάρει το Βέλγιο ως δώρο για τις καλές του υπηρεσίες προς τους συμμάχους της Αντάντ (Γάλλους. τι βλέπουν μέσα νομίζετε.πόν. η δουλειά έχει γίνει και η Ευρώπη αποχτά ένα φρέ­ σκο κράτος. Αγγλους. Και εισέβαλε στο Βέλγιο για να το προσαρτήσει στο δικό του βασίλειο. Και βρήκε τον γερμανό Λεοπόλδο της Σαξονίας. θύμωσε πολύ που του έφεραν ανταγωνιστή στη γειτονιά του. ο άλλος βασι­ λιάς. Θέλω. οι Αυστριακοί και οι Ρώσοι. ο της Ολλανδίας. Αλλά. που ανήκε στο Βέλγιο. οι Κογκολέζοι πήγαν στον βασιλιά του Βελγίου Λεοπόλδο Β' και του εί­ παν. το Κογκό.

όπως συνήθως γίνεται. Από τους Ρωμαίους. έχτιζαν φράγματα για να χωρίζουν τεχνητά 40 . όπου πρωτοεμφανίστηκε ο καπιταλισμός και όπου άνθισε η περίφημη φλαμανδική Σχολή στη ζωγραφική. εδάφη όλου του κόσμου. και σε μερικές περιοχές περισσότερο. Κι από τότε που έγιναν κανείς κατακτητής δεν τόλμησε να εγκατασταθεί στα πιο επικίνδυνα. Οι δύο συγγενείς λαοί σύντομα θα ενω­ θούν σε έναν. έναν λαό γερμανικής καταγωγής. στην οποία αναπτύχτηκε ένας εντελώς εκπληχτικός πολιτισμός κατά την Αναγέννηση και μετά απ’ αυτήν. που όταν ήταν ακόμα ενωμένη με το Βέλγιο συνονομαζόταν μαζί με το Βέλγιο Κάτω Χώρες (αυτό σημαίνει στα ολλανδικά η λέξη Nederland) πήρε αυτό το όνομα διότι το ένα τρίτο του εδάφους της βρίσκεται κάπου εφτά μέτρα. έγιναν πάρα πολύ έγκαιρα. γαλ­ λική. ο Ρή­ νος. Απ’ αυτό το κράμα θα προκύψουν την εποχή του Καρλομάγνου. Τέσσερα γερμανικά φύλα κατα­ πλακώνουν το ένα το άλλο και στο τέλος ομογενοποιούνται εντελώς. κάτω απ’ την επιφάνεια της θάλασσας. για να εγκατασταθεί στο κέντρο της σημερινής Ολλαν­ δίας. αποτελούμενο σχεδόν ολό­ κληρο από τα δέλτα που σχηματίζουν τέσσερα μεγάλα ποτάμια. γερμανική ή βελγική περιοχή. ο Έυσελ και ο Σκάλδιος. δη­ μιουργώντας κράμα αξεδιάλυτο. που θα καταχτήσουν την περιοχή. Αλλά εν μέρει και οι Φλαμαν­ δοί. που ήρθε από την Έσση της κεντρικής Γερμανίας (πρόκειται για την περιοχή της Φραγκφούρτης) το 150 π. η ιδιομορφία της οποίας συνίσταται κυρίως στην πάνω και έξω από εθνολογικές ιδιαιτερότητες οικονομική της ισχύ. Που όμως δεν πρέπει να συγχέονται με τους Ολλαν­ δούς. απ’ τα παλιά χρόνια. οι κάτοικοι της επικίνδυνης πε­ ριοχής.της Φλάνδρας. που είναι επίσης γερμανικό φύλο. οι Ολλανδοί. στη Γαλλία). Στη συνέχεια η ίδια περιοχή υποτάσσεται στους Σάξονες. Στο βορρά της σημερινής Ολλανδίας κατοικούσε και ένα δεύτερο γερμανικό φύλλο. λίγο παρακάτω. μαθαίνουμε πως η Ολλανδία κατοικούνταν κατά τη ρωμαϊκή περίοδο από τους Βαταυούς. από γεωλογικής απόψεως. ο Μώσα. οι Φρίσιοι. Αργότερα η περιοχή υποτάσσεται στους Φράγκους.Χ. βρίσκεται σήμερα στο Βέλγιο. Για να γίνει κατοι­ κήσιμο το εύφορο προσχωσιγενές έδαφος. Οι Ολλανδοί είναι σήμερα ο πιο ομοιογενής λαός της Ευρώπης. Οι φυλετικές και εθνολογικές προσμείξεις που ήταν να γίνουν. που είναι κι αυ­ τοί γερμανικό φύλο. Πρόκειται για την περιοχή στη νότια ακτή της Βόρειας Θάλασσας. και στο εξής θα ονομάζονται Βαταυοί και οι δύο. της χώρας των Φλαμανδών. Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα αν η Φλάνδρα είναι ολλανδική. Η Ολλανδία. Πρόκειται για μια υπερεθνική ι­ στορική περιοχή. κι ένα άλλο εξίσου μικρό. (Το μεγαλύτερο μέρος της Φλάνδρας. ένα μικρό μέρος στην Ολλανδία.

η σημερινή Ολλανδία είναι μάλλον ασφαλής. σχεδόν απ’ την κούνια της. Το όνομα Ολλανδία. Μόνο τον τελευταίο αιώνα σταθεροποιήθηκε η κατάσταση. είχαν αρχίσει να κάνουν παραχωρήσεις στους ιθαγενείς. που συναποτελούσαν κάποτε τις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες. παρά να κουνηθούν για να αποφύ­ γουν το πνίξιμο. τα ολλανδικά. οσμιζόμενοι πρώτοι τα δεινά που θα προκαλέσει στις μητροπόλεις. κατάφεραν να γίνουν μεγάλοι αποικιοκράτες. Προτιμούσαν να έχουν καλλιεργήσιμες πεδιάδες και αγελάδες που με ένα άρμεγμα θα μπορού­ σαν να πνίξουν την Ευρώπη με γάλα. προφανώς εξαιτίας των πολλών δα­ σών που υπήρχαν κάποτε σε μια περιοχή που ωστόσο δεν έχει ούτε ένα βουναλάκι για δείγμα. Και δουλεύει του σκασμού. όπως την επο­ χή που συμπεριλάμβανε και το Βέλγιο. Και ο πιο δυναμικός. δεκαπέντε εκατομμύρια περίπου. η Ολλανδία διατηρεί πάντα πολύ καλές σχέσεις με τις πρώην αποικίες της στον Ινδικό. Τιμόρ. μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Και οπωσδήποτε λιγότερο σκληροί και από τους Αγγλους και από τους Γάλλους. Αυτός είναι ο λόγος που η κατάρρευση των ολλανδικών αποικιών δεν ήταν ιδιαίτερα θεαματική. Έχει όμως πολλά δέλτα ποταμών κι εκεί η βλά­ στηση κάποτε ήταν οργιώδης. δε λέγεται. Σουμπάβα. δεν υπήρξαν ιδιαίτερα σκληροί αποικιοκράτες. Πάντως οι υποδειγματικά δημοκράτες Ολλανδοί. Αλλωστε. Σουμάτρα. χάρη στην ανάπτυξη της τεχνολογίας. Σούμπα και Μολούκες. Να γιατί οι κάτοικοι δεν το κούνησαν απ’ αυτόν τον άκρως επικίνδυνο παράδεισο. Βόρνεο. Μια χούφτα άνθρω­ ποι όλοι κι όλοι. που προτιμούν το Νέντερλαντ (Κάτω Χώρες) ίσως γιατί θα ήθελαν η Νέντερλαντ να ξαναγίνει μεγάλη. προέρχεται από την ολλανδική λέξη hotland. 41 . Λεν πως οι Ολλανδοί είναι ο πιο εργατικός λαός της Ευρώπης. η κατάρρευση της αποικιοκρατίας. όπως λεν τις αποικίες επί το ευγενικότερον οι αναίσχυντοι αποικιοκράτες: Ιάβα. από το 1917 κιόλας. μέχρι να καταρρεύσει κι αυτή ως αποικιοκρατική δύναμη. Πρόκειται για πανέμορφα τροπικά νησιά του Ινδι­ κού Ωκεανού. στις οποίες μάλιστα χάρισε για ρεζέρβα και μια σχετικά εύκολη γερμανογενή γλώσσα. Η μικρή Ολλανδέζα ζει επικινδύνως. που είναι πάντα παρόντες σε κάθε κατασκευή φράγματος απανταχού της οικουμένης. είχε τις παρακάτω κτήσεις. Μαδούρα. Το τι καταστροφές υπέστη η χώρα απ’ το σπάσιμο των φραγμάτων. Μάλιστα. Μπάλι. Κελέβη. μισή φορά περισσό­ τεροι από μας και τους ίσους με μας Βέλγους εκεί παρακάτω. που σημαίνει δάσος. Πά­ ντως. Λόμποκ. όχι πά­ ντως οι ίδιοι οι Ολλανδοί. χάρη στην κολοσ­ σιαία πείρα που συσσώρευσαν οι τεχνικοί της. Η μικρή Ολλανδία. Οι δεύτεροι μετά τους Αγγλους σε ισχύ και οι τρίτοι μετά τους Αγγλους και τους Γάλλους σε εδάφη. που το χρησιμοποιούν σήμερα πολλοί. Φλόρες.τη στεριά απ’ τη θάλασσα.

Ο Τάσμαν επίσης είναι αυτός που βάφτισε τη Νέα Ζηλανδία έτσι. τους Ισπανούς και τους Γάλλους. παίρνοντας υπ’ όψιν και την άλλη μεγάλη θαλασσινή δύναμη. είναι οι Αγγλοι στην άλλη μεριά της Βόρειας Θάλασσας. κι αν προτιμάτε το σημερινό τους όνομα. επέρχεται συμβιβασμός μεταξύ Αγγλίας. απ’ όπου παίρνουν τη σκυτάλη οι Αγγλοι). Έτσι τη βάφτισε το 1644 ο μεγάλος ολλανδός θαλασσοπόρος και εξερευνητής Αβελ Τάσμαν.Ισως να μην ξέρετε πως το πρώτο όνομα της Αυστραλίας ήταν Νέα Ολλανδία. σε μια σχέση αμφιθυμίας που συνεχίζεται. Οπως και οι Δανοί. ενθαρρυμένη προφανώς απ’ την ευκολία με την οποία οι κονκισταδόρες (κάτι μεταξύ καταχτητή. Πώς να εξηγήσει κανείς αλλιώς το γεγονός πως περιορίστη­ καν στο νησάκι Μανχάταν (το όνομα είναι ολλανδικό) όταν πρώτοι έφτασαν στην περιοχή της σημερινής Νέας Υόρκης για να την θεμελιώ­ σουν και να τη χάσουν σε λίγο από τους πάντα επιθετικούς Αγγλους. (Η Ζη­ λανδία είναι σύμπλεγμα νησιών στη νοτιοδυτική Ολλανδία). Στο τέλος αυτών των τριών πολέμων που ονομάστηκαν ολλανδικοί. που οι Ολλανδοί τη θεωρούν δική τους. την Ισπανία. Οπως και νάναι. που σημαίνει Βόρειοι Λαοί. εκεί δίπλα. απ’ το 1652 μέχρι το 1678. (Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως ο κα­ πιταλισμός πρωτοεμφανίστηκε στις περιοχές του Βελγίου και της Ολλαν­ δίας. που έγινε σε τρεις γύρους. Σ’ αυτήν εκπαιδεύτηκαν στη ναυσιπλοΐα οι Βίκινκς (οι Νορμανδοί. Εξοικειωμένοι με τα κύματα και τις φουρτούνες στη «βουλιαγμένη» τους πατρίδα «ειδικεύτηκαν» στις κατακτήσεις νη­ σιών. Όπως και οι Νορβηγοί. Ολλανδίας και Γαλλίας. τυχοδιώκτη και σταυροφόρου) προχωρούν 42 . ο ίδιος που ανακάλυψε τη Νέα Ζηλαν­ δία. Και σ’ αυτήν την κλειστή θάλασσα το θαλάσσιο εμπόριο δημιούργησε. οι Ολλανδοί έχασαν τελικά απ’ τους Άγγλους στον λυσσώδη πόλεμο για την κυριαρχία στις θάλασσες. ο προαιώνιος φίλος και μαζί εχθρός των Ολλανδών. Που όμως έχει πάρει τις καταχτήσεις λιγάκι αψήφιστα. Στο εξής οι αποικιοκράτες θα δρουν συντονι­ σμένα. όσο και η Μεσόγειος. αλλά και το νησί Τασμανία που φέρει το όνομά του. προφανώς εξαιτίας των πολλών χιλιομέτρων παραλίας που δίνουν στη χώρα τα πάμπολλα νησάκια και οι άπειροι κόλποι και κολπίσκοι. τις πρώτες μορφές καπιταλισμού. οι Νορ­ βηγοί. αφήνοντας τη στεριά για τους Αγγλους. Ωστόσο. Οι Ολλανδοί. έγιναν ποντοπόροι νωρί­ τερα απ’ τους Αγγλους. που θα τους δούμε στη σειρά τους μιλώντας για τη Σκανδιναβία. περιοριζόμαστε να πούμε πως η Βόρεια Θάλασσα είναι τόσο σημαντική για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. κατ’ αρχήν στις γύρω απ’ αυτήν χώρες. άλλωστε. που σημαίνει επίσης Βόρειοι Λαοί). ένας σπουδαίος θαλασσινός λαός. Αφήνοντας αυτούς τους τέσσε­ ρις λαούς να μαλώνουν από αρχαιοτάτων χρόνων για την κυριαρχία στη θάλασσά τους.

τους Μπόερς. «εκπολί­ τιζαν» τους «αγρίους». θα καταρρεύσει πρώτη σαν αποικιοκρατική δύναμη. Η αποικιοκρατία αρχίζει να τρώει τα παιδιά της. όπου όμως μπερδεύτηκαν αργότερα με τους Πολω­ νούς. Τότε.στα ενδότερα της μεγάλης περιοχής που θα ονομαστεί αργότερα Λατι­ νική Αμερική. σαν αυτό των Μπόερς. Αλλά αρκούντως ήπιοι. τους Πορτογάλους. παραμένοντας ωστόσο αποικιοκράτες αλλού. που δεν πήρε στα σοβαρά την αποικιοκρατία. Και οι Ολλανδοί. Η Ισπανία. ουδεμία σχέση έχοντες με τον σημερινό ευρωπαιοκεντρικό πα­ γκόσμιο πολιτισμό. τους Ίνκας και τους Αζ­ τέκους. αντιμετώπισαν τούτο το έξοχο φυλετικό κράμα. τους Φλαμανδούς και τους Γερμανούς. μάλλον εξαιτίας του κάζου που έπαθαν στη Νότια Αφρική απ’ τους Αγγλους. στις αρχές κιόλας του 19ου αιώνα. δί­ νοντας πολύ ενδιαφέροντα φυλετικά μείγματα. όπως ονομάστηκαν αρχικά οι Ολλανδοί που εγκαταστάθηκαν το 1652 στη Νότια Αφρική. Ήταν πάρα πολύ ξαπλωμένη και πάρα πολύ πλούσια η ισπανική Αυτοκρατορία για να μπορέσει να διατηρηθεί για πολύ. Μ έχρι το 1814 οι Μπόερς απωθούνται απ’ τους Αγγλους πέ­ ραν της περιοχής του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. οι Ολλανδοί δεν ήταν ιδιαίτερα απάνθρωποι σαν αποικιοκράτες. από αποικιοκράτες βρίσκονται αποικιοκρατούμενοι στη Νότια Αφρική. σαν τους Μάγια. τους Γάλλους. που ήταν οι πιο σκληροί αποικιοκράτες σ’ ολόκληρη την αποικιοκρατική Ευρώπη. Αλλά οι Αγγλοι εισβάλλουν κι εκεί και το 1842 ολόκληρη η Νότια Αφρική είναι δική τους αποικία. δεν θεωρείται αποικιοκρατική δύναμη! Ισως γιατί μέχρι τις αρ­ χές του περασμένου αιώνα όλοι αντιμετώπιζαν σα φυσιολογική την κα­ τάχτηση από τους Ευρωπαίους μη ευρωπαϊκών εδαφών. Και όντας σχεδόν υποδειγματικά αντιρατσιστές. για να συναποτελέσουν όλοι μαζί τους κατοπινούς Μπόερς. λιγότερο απάνθρωπες. Το 1795 που εμφανίστηκαν στη Νότια Αφρική οι Αγγλοι. Αργότερα. και ιδρύουν τα κράτη Νατάλ. Τράνσβαλ και Οράγγη. Οπως και νάναι. Ο «πόλεμος των Μπόερς» (1899-1902) δεν είναι παρά μια τρομερή σφα­ γή ανάμεσα σε παλιούς (ολλανδούς κυρίως αλλά όχι μόνο) και νέους (άγγλους αποκλειστικά) αποίκους. όπως περίπου και τους ιθαγενείς. δεν εί­ χαν και τόσο μεγάλη δυσκολία να αναμειγνύονται με άλλους λαούς. εκμεταλλεύονταν νέτα σκέτα λαούς με πανάρχαιους πολιτισμούς. Η ιστορία του Βελγίου και της Ολλανδίας συμβαδίζει μέχρι το 1830 43 . Σημειώστε πως με την Ισπανία συμβαίνει κάτι το εντελώς κωμικό: Ενώ είναι η χώρα που εγκαινίασε τις εξερευνήσεις και τις καταχτήσεις κι αυτή που άφησε την ανεξίτηλη σφραγίδα της στη μισή αμερικάνικη ήπειρο. Αν επιζούσαν όμως εκείνοι οι πολιτισμοί θα μπο­ ρούσαν ίσως να οδηγήσουν τον σημερινό παγκόσμιο πολιτισμό προς άλλες κατευθύνσεις.

Οπως και η Ολλανδία στην Ευρώπη. Τρώει όμως μια στ’ αυτιά απ’ τους Ολλαν­ δούς. από τότε. Η χώρα των λουλουδιών και των αγελάδων δεν θα πάψει ποτέ να προκαλεί το θαυμασμό όλου του κόσμου. Βέλγους). Το 1908 μια πρώην αποικία των Ισπανών. (Σκέψου να βρισκόταν η τεμπέλικη Ελλάδα χαμηλότερα απ’ τη στάθμη της πανέμορφης ελληνικής θάλασσας). Στο εξής. η Βενεζουέλα. που ξέρουν να επωφελούνται απ’ τον ευρωπαϊ­ κό πολιτισμό. αντιστοίχως. Αν και βασίλειο η Ολλανδία είναι απ’ τις πρώτες χώρες που αποχτά το 1840 ένα εξόχως δημοκρατικό σύνταγμα. μιμούμενη επ’ αυτού την προαιώνιο εχθροφίλη της. υποδειγματικά δημοκράτες. Τελικά. το 1873 οι ιθαγενείς της Σουμάτρας. που έχουν εκπαιδευ­ τεί απ’ τους Ολλανδούς αρκούντως ώστε να ξέρουν να κάνουν σωστό. και οι Κάτω Χώρες (Βέλγιο και Ολλανδία μαζί) κόβονται στα δυο. στη σημερινή Ολλανδία δεν υπάρχει κανενός είδους ερωτική ή σεξουαλική προκατάληψη. λέει να γί­ νει κι αυτή αποικιοκρατική δύναμη. . κυρίως εξαιτίας του αγώνα της να υπάρξει ευρισκόμενη χαμηλότερα απ’ τη στάθμη της θά­ λασσας. βάζοντας χέρι στο νησί Κουρασάο. γύρω στο 1850. και έκτοτε θα κοιτάζει μόνο τον εαυτό της για να γίνει μια χώρα υπόδειγμα σ’ ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Εντούτοις. που σχεδόν α­ χρηστεύει το βασιλιά από τότε. Όπως και νάναι. η σημερινή Ολλανδία είναι μια χώρα υπο­ δειγματικά φεμινιστική. χωρίς όμως να μαϊμουδίζουν τα αφεντικά. εξεγείρονται και το αίμα τρέχει πο­ τάμι και απ’ τις δυο μεριές. βασιλιάς μπορεί να γίνεται και γυναίκα. Νέα σπουδαία καινοτομία κάνει η Ολλανδία το 1887. Και το 1868 ψηφίζεται νόμος για τη χει­ ραφέτηση των δούλων και την κατάργηση της δουλείας στις ολλανδι­ κές αποικίες. και συνεπώς διακο­ σμείται καλύτερα με μια γυναίκα παρά μ’ έναν άνδρα. Οι Ολλανδοί. την Αγγλία. Είναι ένα είδος ανεπίσημης δήλωσης πως ο θεσμός της βασιλείας είναι διακοσμητικός. το παίρνουν ορι­ στικά απόφαση πως πρέπει να πορευτούν ανεξάρτητα απ’ τους Φλαμανδούς και τους Βαλλώνους (τους σημερινούς ολλανδόφωνους και γαλλό­ φωνους. Αλλωστε. ευρωπαϊκών προδιαγραφών πόλεμο. Ο φεμινισμός αρχίζει με τις βασίλισσες. τα πράγματα ηρεμούν χάρη στη διαλλακτικότητα των Ολλανδών αλλά και την υποχωρητικότητα των κατοίκων της Σουμάτρας. πολύ πριν εμφανιστούν οι «βασίλισσες της ομορφιάς» για να γελοιοποιήσουν το φεμινισμό. Και γίνονται. όπου γινόταν εισαγωγή δούλων από τις αποικίες για τις ανάγκες της γεωργίας και της κτηνο­ τροφίας. που είναι ολλανδική αποικία. αλλά και μέσα στην Ολλανδία. παίρνοντας υπ’ όψιν και τον ούτως ή άλλως διακοσμητικό τότε ρόλο της γυναίκας πα­ ντού στην Ευρώπη.που αυτονομείται το Βέλγιο.

που λέει ο λόγος.τι με τη «μητέρα» Γερμανία. που οι κάτοικοι αυτού του «φτωχού» παραδείσου. και την «γερμανική» Ολλανδία. όπως και το πρό­ θεμα βαν . στο οποίο διορί­ ζει βασιλιά τον Λουδοβίκο Βοναπάρτη. Όμως. ό­ πως βάφτισαν την Ολλανδία οι γάλλοι επαναστάτες που εισέβαλαν και κατάχτησαν τη χώρα. οι πρώτοι κάτοικοι της Ολλανδίας. ενταγμένο στην Ελβετική Ομοσπονδία. 4. που δεν 45 . Ομως αργότερα ο Μέγας Ναπολέων μετονο­ μάζει τη Βαταυική Δημοκρατία σε Βαταυικό Βασίλειο. και φαράγγια. δηλαδή κρατίδιο εντε­ λώς ιδιόμορφο όπως θα δούμε και πλήρως αυτονομημένο σε όλα πλην της εξωτερικής πολιτικής. αλλά αντίθετα επέτεινε τις ιδιαιτερότητες ενός εκάστου. Ωστόσο. στη διαμόρφωση του εδάφους της. (Η κατάληξη βεν είναι τυπικά ολλανδική. που είναι πολύ πιο καλές απ’ ό. και ποτάμια. φυσικά.το γερμανικό φον). που ο ρόλος της είναι μάλλον ασήμαντος σε σχέση μ’ αυτόν των καντονίων. ζωντανεύουν και ιδρύουν τη Βαταυική Δημοκρατία.000 είναι αρκετός για να αποτελέσει καντόνι. Πληθυσμός 14. Μια χώρα γεμάτη πανύψηλα βουνά (η ψηλότερη απ’ τις ελβετικές Αλπεις έχει υψόμετρο 4. την πατρίδα των προγόνων του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν. και κοιλάδες.274 μέτρα) αλλά και μικρές πεδιάδες με υψόμε­ τρο μόλις 400 μέτρα. δεν διαταράσσονται για πολύ οι καλές σχέσεις της Ολλανδίας με τη Γαλλία. αλλά και την ίδια την ύπαρξή της σαν κράτος. όπως ο Χίτ­ λερ. Που μοιάζει όχι μόνο να παγιδεύει όσους το κατοικούν. που θυμάται την «κόρη» κάθε φορά που είναι να της κάνει ζημιά καταχτώντας την. αλλά και να μην τους επιτρέπει να επικοινωνήσουν ούτε καν με τους γείτονες. Οι Ελβετοί Η Ελβετία χρωστάει την μοναδική ιδιομορφία της. όχι μόνο δεν ομοιογενοποίησε τους διάφορους μικροσκοπικούς λαούς που κατοικούν εκεί απ’ την προϊστορική περίοδο κι ακόμα παλιότερα. Ο πανγερμανισμός του οποίου συμπεριλάμβανε. το ιστορικό γενονός που θα σας πω αμέσως: Το 1795 οι πανάρχαιοι Βαταυοί. τούτη η ενδοστρέφεια. Τούτη η παρανοϊκή κατάσταση διαρκεί τέσσερα χρόνια (1806-1810).Αν θέλετε πάρτε το σαν ιστορικό ανέκδοτο. τούτη η κλειστότητα. και χειμάρρους δημιουργούσε παλιότερα τόσα πολλά φυσικά εμπόδια στην ε­ πικοινωνία.

και δανείστη­ καν αυτή που ερχόταν πιο βολική στην κάθε κέλτικη εθνολογική ομά­ δα. αναπτύχτηκαν λίγο ως πολύ αυ­ τόνομα κατά πολύ μικρές περιοχές. Κάπου 7 εκατομμύρια άνθρωποι όλοι κι όλοι οι Ελβετοί.έχει γεωργία. ζουν με τρόπο υποδειγματικά δημοκρατικό.και κάνει τους Ελβετούς τους πλουσιότερους ανθρώπους του πλανήτη μας. που παραλίγο να τινάξει στον αέρα την Ελ­ βετία με τον Καλβίνο και τον Ζβίγγλιο λίγο μετά τη Μεταρρύθμιση. εδώ και καιρό δε δημιουργεί πλέον προβλήματα. απανταχού της οικουμένης. ή του τραπεζίτη που σήμερα προστατεύει τους κλέφτες ολόκληρης της οικουμένης. με τους αιώνες δημιουργήθηκαν πολιτιστικοί δεσμοί με τους ομόγλωσσους. βαθειά ριζωμέ­ νος στον τόπο του. Πενία τέχνας κα­ τεργάζεται . οι Ελβετοί δεν δημιούργησαν δική τους γλώσσα. μέσα στην κλειστότητά τους. αυτό συμβαίνει γιατί. Και με τόσο πολύ αναπτυγμένο το αίσθημα της αυ­ τονομίας και της ανεξαρτησίας. Οι αρχαίοι κάτοικοι της περιοχής ανήκαν στην κέλτικη φυλή των Ελουιτών ή Ελβητίων. δεν είναι παρά ο τρόπος που βρήκαν οι τσομπαναραίοι των Άλπεων να αξιοποιούν το δυσμετακίνητο γάλα ανακατώνοντάς το με κακάο. που δεν έχει βιομηχανία. από πολύ παλιά. Φυσικά. Όσο για τη σοκολάτα. οι γαλλόφωνοι (το 19% των κατοίκων) και οι ιταλόφωνοι (το 10% των κατοίκων) δεν δημιούργησαν ποτέ πρόβλημα ενώσεως με τη «μητέρα πατρίδα». άσχετα απ’ τη γλώσσα που μιλά­ ει ο καθένας τους. που επιτείνεται απ’ τον εύκολο πλούτο που δημιουργεί η εκπληχτική ανάπτυξη του ελβετι­ κού τραπεζικού συστήματος. Αν τα τρία γλωσσικά κομμάτια τυχαίνει να μιλούν μια απ’ τις τρεις γλώσσες των γειτονικών κρατών. Σημειώστε πως οι ινδοευρωπαίοι Κέλτες είναι ομόφυλοι και ομόχρονοι των δικών μας Αχαιών. μια εφεύρεση τυπικά ελβετική. Εξού και το όνομα της χώρας. σαν αυτή του ωρολογοποιού. για να προκύψει έτσι ένα υπέροχο γλύκισμα μεγάλης διαρκείας. Διότι οι Ελβε­ τοί είναι ένας πανάρχαιος λαός. που οι γερμανόφωνοι (το 68% των κα­ τοίκων). Το 53% των προτεστα­ ντών συνυπάρχει αρμονικότατα με το 45% των καθολικών. αλλά παρά ταύτα η ελβετική ιδιαιτερότητα διατη­ ρείται πάντα σε όλους τους Ελβετούς. Όλα στην Ελβετία μοιάζουν ήρεμα μέχρις αποβλακώσεως. Για να επιβιώσουν κάτω απ' αυτές τις δύσκολες συνθήκες υποχρεώθηκαν να αναπτύξουν επιδεξιότητες που καταπλήσσουν. Και τούτο. Ακόμα και η θρησκεία. χάρη και στον τουρισμό. αρ­ χαιοελληνικά δημοκρατικό. Και σε μερικές περιπτώσεις. που περιθάλπει όλα τα καθάρματα τύπου Κοσκωτά. ή μάλλον ομάδα λαών. Διότι πατρίδα για όλους είναι η Ελβετία. Οι Κέλτες που αποσπάστηκαν απ’ τον αρχικό φυλετικό 46 . μια απ’ τις βασικές πηγές πλούτου της χώρας.

τρία καντόνια. Σημειώστε πως οι Φράγκοι είναι ο πρώτος βαρβαρικός λαός στην περιφέρεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας που ασπάζεται τον μη αιρετι­ κό χριστιανισμό. Ξέρουμε όμως πως υπό την απειλή της διάλυσης των καντονίων από τους ξένους καταχτητές. που είτε έμειναν στην κεντρική Ευρώπη. του Ούρι. Όμως. Είναι οι Αλαμανοί και οι Βουργουνδοί.Χ. λοιπόν. Από τότε οι ορεσίβιοι Ελβε­ τοί αποχτούν όνομα σαν σπουδαίοι επαγγελματίες πολεμιστές. Και το μιγαδικό εθνολογι­ κό τους κράμα έχει τη ρίζα του στην ιδιόμορφη γεωγραφία μιας εξόχως ορεινής περιοχής. Στο μεταξύ όμως είχε ήδη προκύψει το καντονιακό σύστημα διοίκησης. τους Κέλτες. που από παράδοση έχει στη φρουρά του στο Βατικανό μόνο ελβετούς φρουρούς. Οι Ελβετοί. τον Γου- 47 . έτσι που έγιναν σοκολατόπαιδα. Το 57 π. είναι Κέλτες που έμειναν στην κεντρική Ευρώπη. που τους προσηλυτίζουν στο χριστιανι­ σμό. πολλοί βάρβα­ ροι ήταν οπαδοί του αιρετικού Αρείου. είτε τράπηκαν προς βορράν. μέχρι την Ιρλανδία. Ήταν τότε. έτσι για το φολκλορικόν του πράγματος. Και αργότερα οι Φράγκοι. πριν γίνουν οπαδοί του πάπα. Πράγμα που σημαίνει πως οι Ελβετοί είναι οι πρώτοι «μικροί» Ευρωπαίοι που διεκδικούν και πε­ τυχαίνουν την ανεξαρτησία τους. με τους Ρωμαίους. που μάλιστα συνεχίζουν να φορούν ελβετική μεσαιωνική πανοπλία. η Ελβετία περνάει εν μέρει στην εξουσιαστική δικαιοδοσία των γερμανών διαδόχων του. δεν ξέρου­ με πότε ακριβώς. οι Αχαιοί.κορμό και κατηφόρησαν για να φτάσουν στην Ελλάδα. δεν προ­ λαβαίνουν να εκρωμαϊστούν και να εκλατινιστούν. μέχρι που ο Ροδόλφος των Αψβούργων να την προσαρτήσει ολόκληρη στο γερμανικό κράτος του. Οι σημερινοί Ελβετοί πάντως ξέχασαν προ πολλού την πολεμική τους τέχνη. και νέοι καταχτητές εισβάλλουν μετά τους Ρωμαίους. η Ελβετία προσαρτάται απ’ τον Καίσαρα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. με την παλικαριά τους και μόνο. πράγμα που θα το εκτιμήσει ο πάπας. του Ουντερβάλντεν και του Σβυτς ενώνονται και προκύπτει έτσι ο πρώτος πυρήνας της Ελβετικής Ομοσπονδίας. προβάλλοντας όμως μέχρι την κατάχτησή της μια λυσ­ σώδη αντίσταση στις ρωμαϊκές λεγεώνες. Ωστόσο. ανα­ πτύχτηκαν πολιτιστικά με εντελώς διαφορετικό τρόπο από τα πρωτοξάδερφά τους. και μεταξύ άλ­ λων αναδεικνύει και τον μεγάλο εθνικό ήρωα των Ελβετών. Στην αμέσως μετά τη διάλυση της αυτοκρατορίας του Καρλομάγνου περίοδο. που άρχισαν να εκπολιτίζονται οι βάρβαροι Κέλτες που κατοικούσαν στη σημερινή περιοχή της Ελβετίας. Και τότε. μέσα απ’ αυτή την στοιχειώδη ακόμα ομοσπονδία αρχίζει ο λυσσώδης αγώνας των Ελβε­ τών για την ελευθερία και την αυτονομία. Ο πόλεμος της ανεξαρτησίας κρατάει κάπου έναν αιώνα.

ή πλουσίων και φτωχών εντός του ιδίου καντονιού. ούτε να επιβάλει την κοινωνική δικαιοσύνη που ονειρεύεται. όχι μόνο της Ελβετίας. που κατέ­ χει την Ελβετία. περή­ φανο και υποδειγματικά αξιοπρεπή πολεμιστή αποτελούν πάντα αστεί­ ρευτη πηγή έμπνευσης για τους ποιητές και τους μουσικούς. Και στερεό και ακλό­ νητο τόσο. Ολα παν καλά ή περίπου καλά μέχρι τον 16ο αιώνα. οι μικροί Ελβετοί νικούν κατά κράτος τους πανίσχυ­ ρους Αψβούργους και το 1499 τους υποχρεώνουν στη Βασιλεία να δε­ χτούν την πλήρη ανεξαρτησία τους. κάνει τούτη την εκπληχτική πνευματική ανάπτυξη να . Και είναι τότε. το 1531. Τέλος. Απ’ το 1412 μέχρι σήμερα το καντονιακό σύστημα διοίκησης παραμένει σχεδόν απαράλλαχτο στις γενικές του γραμμές. Η Ελβε­ τία γίνεται το πιο πρώιμο ευρωπαϊκό θέατρο ταξικών συγκρούσεων. Τέλος.λιέλμο Τέλλο. Οι πάμπολλοι μύθοι γύρω απ’ αυτόν τον γενναίο. Τον 18ο αιώνα ο γαλλικός και ο ελβετικός διαφωτισμός θα βαδίζουν χέρι χέρι. Όμως είναι τότε ακριβώς που αρχίζει ένας τρομερός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ πλουσίων και φτωχών καντονίων. όπως ε­ μείς. Δεν προλαβαίνει. προοδευτικών και αντιδραστικών ανάκατα). για παράδειγμα. που σιγά σιγά ανακαλύπτουν την αξία του ρητού «εν τη ενώσει η ισχύς». που να προκαλεί σήμερα την απορία και το θαυμασμό όλων των λαών που πάσχουν από χρόνια διοικητική ακαταστασία. θα προσχωρήσουν τελικά στην αρτηριο­ σκληρωτική προτεσταντική αίρεση του επίσης ελβετού Ιωάννη Καλβίνου. αυτός ο εκπληχτικός ουμανιστής παπάς. τον 17ο αιώνα όλα ηρεμούν και η συνθήκη της Βεστφαλίας το 1648 εξασφαλίζει στη μικρή Ελβετία την πρώιμη διεθνή της αναγνώριση ως αυτόνομου και αυτεξούσιου κράτους. Ο μεγάλος ελβετός μεταρρυθμιστής Ούλριχ Ζβίγγλιος πίπτει επί του πεδίου των άγριων θρησκευτικών μαχών εν Ελβετία. αρκετών για να μπουν στην ομοσπονδία τους σχεδόν όλα τα καντόνια. που γίνεται άτρωτο. Το 1499 το καντονιακό σύστημα διοίκησης θωρακίζεται τόσο. το 1412 οι Ελβετοί ηρεμούν πετυχαίνοντας ανακω­ χή 50 ετών με τους Γερμανούς. Τέλος. Οι υποδειγματικά φιλελεύθε­ ροι προτεστάντες οπαδοί του. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως ο Ζαν-Ζακ Ρουσσώ είναι γαλλόφωνος Ελβετός. τον 18ο αιώνα. να καταργήσει την αγαμία του κλήρου και τη θεία λειτουργία. (Ο προτεσταντισμός είναι μια αστείρευτη πηγή χρι­ στιανικών αιρέσεων. από τη Γενεύη. Ο θρησκευτικός φανατισμός και των καθολικών και των προτεσταντών κοντεύει να διαλύσει αυτόν τον πανίσχυρο μικρό λαό. οπότε οι καθο­ λικοί και οι νεοφανείς προτεστάντες αρχίζουν να σφάζονται μετά ζήλου μεγάλου στην Ελβετία. Που συνεχί­ ζεται αδιαλείπτως μέχρι το 1815 που η ήττα του Ναπολέοντα. που αρχίζει η με­ γάλη οικονομική και πνευματική ανάπτυξη της Ελβετίας.

ο νομός Κυκλάδων δεν μπορεί να είναι καντόνι. Σύμφωνα με την καντονιακή λογική. θα μπορούσαν να φκιάξουν ένα καντόνι). Ομως. Αλλά και οι άλλες καπιταλιστικές χώρες έχουν κάθε λόγο να βοηθούν και να στηρίζουν την ελβετική ουδετερότητα. που και τότε και τώρα συναποτελούν την Ομοσπονδία της Ελβετίας. το καντόνι είναι μια ομάδα κοινοτήτων. ας πούμε τη δική μας νομαρχία. Θα δούμε στη συνέχεια κάπως πιο αναλυτικά το καντονιακό σύστη­ μα διοίκησης. Το διοικητικό σύστημα των 22 καντονίων. που ισχύει ακόμα. Κατά κά­ ποιον τρόπο. Ένα φανταστικό «καντόνι των Κυκλάδων» δεν έχει λόγο ύπαρξης σαν καντόνι. έχει κάθε λόγο να υπερηφανεύεται που εδώ και εκατό χρόνια δεν πήρε μέρος σε κανέναν πόλεμο. πράγμα που φανερώνει τη νομική του τελειότητα. που μάλιστα είχε κατά νουν να το ε­ φαρμόσει και στην Ελλάδα. μια ένωση συνεργαζόμενων κοντινών κοινοτήτων. στη βελτίωση του οποίου σημαντικό ρόλο έπαιξε και ο δικός μας Ιωάννης Καποδίστριας. που δεν παρεμποδίζεται από φυσικά εμπόδια. Γ ια να υπάρξει καντόνι πρέπει αυτό να είναι σαφώς διακεκριμένο γεωγραφικά από ένα άλλο γειτονικό κα­ ντόνι. ύστερα από εμφύλιο πόλεμο ενός έτους οι καθολικοί ηρεμούν και υποχρεώνονται να δεχτούν κι αυτοί το ομοσπονδιακό σύνταγμα του 1848. Που όμως καταλήγουν στην εντυπωσιακά προοδευτι­ κή αναθεώρηση του συντάγματος το 1830. εδώ σε μας. Λόγω της γεωγραφικής της 49 . ο νομός Κυκλάδων. δημιουργεί ένα υποδειγματικά αποκεντρωτικό και αντιγραφειοκρατικό κράτος. Η Ελβετία είναι το κολοσσιαίο χρηματοκιβώτιο του διεθνούς καπιταλισμού. Ο οποίος προκαλεί νέες κοινω­ νικές αναταραχές. (Ολοι οι δήμοι που συναποτελούν την ευρύτερη Αθήνα. που κανείς δεν μπόρεσε να το μιμηθεί. Ένα τέτοιο κράτος. Ο όρος canton είναι γαλλικός και σημαίνει διοικητική περιοχή μεταξύ επαρχίας και κοινότητας (δήμου). ή το ομόσπονδο κράτος και το καντόνι.εκδηλωθεί σαν άκρατος συντηρητισμός. παρόλο που κάθε καντόνι χωριστά είχε. αυστηρά ουδέτερο από πεποίθηση. Ολοι οι εκάστοτε εμπόλεμοι εδώ φέρνουν προς φύλαξιν τα λεφτά τους. Η Ελβετία έχει 22 τέτοια καντόνια. και το καντόνι. θα έπρεπε να έχει τόσο καντόνια. Υπάρχει όμως μια λεπτή και κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στη διοικη­ τική περιφέρεια. το 1845 τα (συντηρητικά) καθολικά καντόνια επιχειρούν να αποσχισθούν και να δημιουργήσουν δική τους καθολική ομοσπονδία. όσα και τα νησιά των Κυκλά­ δων. Ωστόσο. Μία ακόμα αναθεώρηση του ομοσπον­ διακού συντάγματος το 1874. Διότι το καντόνι πρέπει να αυτοδιοικείται με απόλυτη διοικητική επάρκεια. Μέχρι τότε η ομοσπονδία δεν είχε δικό της σύνταγμα. δεν επιτρέπει μακρόχρονες παρεκλίσεις από το δημοκρα­ τικό πολίτευμα.

αλλά άμεση δημοκρατία. ένας άνθρωπος τόσο φωτισμένος. Και το παραδοξότερο και συναρπαστικότερο όλων: Δυο καντόνια. όταν διαπιστώθηκε πως η διοίκηση χώλαινε. εξαιτίας του σχολαστικού σεβασμού των ελά­ χιστων ομοσπονδιακών νόμων. η Ελλάδα με τα πολλά νησιά και τις γεωγραφικά ευδιά­ κριτες ηπειρωτικές περιοχές της είναι ιδανικός τόπος για την εφαρμογή καντονιακού διοικητικού συστήματος. τα καντόνια της Ελβε­ τίας είναι 25: Στα 22 κανονικά προστίθενται και τα 3 ημικαντόνια. του Απεντσελ και του Ουντερβάλντεν. Εδώ τους νόμους δεν τους ψηφίζουν οι βουλευτές. Το ομόσπονδο ελβετικό κράτος είναι εξαιρετικά χα­ λαρό όσον αφορά τη διοικητική άρθρωση των καντονίων του. που ισχύει και σήμερα. διότι εκτός απ’ τους νόμους ενός εκάστου υπακούουν και στους ομοσπονδιακούς νόμους. ώστε να συντονίζεται η δραστηριότητα όλων των καντονίων.διαμόρφωσης. και τέσσερα ημικαντόνια (τα δύο του Ουντερ­ βάλντεν και τα δύο του Απεντσελ) δεν έχουν αντιπροσωπευτική. Το σύνταγμα του 1874. Η υπερκαπιταλιστική Ελβετία έσπρωξε την αστική δημοκρατία προς τη μεριά της λαϊκής δημοκρατίας μέχρις εκεί που μπορούσε να επιτρέψει το καπιταλιστικό σύστημα οργάνωσης της οικονομίας. Πάντως. και παρά ταύτα άκρως συνεκτικό. Όμως ταυτόχρονα είναι και ομόσπονδα κρατίδια.κι αυτό ακριβώς είναι που δε θέλουν οι μανδαρίνοι του κέντρου. διότι η εκτεταμένη περιοχή του ενιαίου καντονιού εμπόδιζε την καλή διοίκηση! Στην πραγματικότητα. Προσέξτε τι συναρπαστικά από διοικητικής απόψεως πράγματα συμβαίνουν στην Ελβετία σε τρία γεωγραφικώς ιδιόμορφα καντόνια. η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει ελάχι­ στες αρμοδιότητες. ημέρα Κυριακή. λοιπόν. λέει πως τα καντόνια είναι κυρίαρχα κράτη με δικούς τους νόμους και δικό τους σύνταγμα και όχι απλώς ομόσπονδα κρατίδια.000 κάτοικοι περίπου) χωρίστηκε απ’ την ύπαιθρο του καντονιού της Βασιλείας (περίπου άλλοι τόσοι κά­ τοικοι). αλλά ολόκληρος ο λαός σε λαϊκές συνελεύσεις που γίνο­ νται σε τακτές ημερομηνίες. το Ούρι και το Γκλάρους. της Βασιλείας. μια ή δυο φορές το χρόνο. 50 . η πόλη της Βασιλείας (230. Έτσι. που έπρεπε να πεθάνει σε τούτη τη χώρα του κοτσαμπάσικου σκότους. όπως τα άλλα. πράγμα που όμως θα εσήμαινε πλήρη και υποδειγματική αποκέντρωση . αυτοδιοικούνται πλήρως για λόγους πραχτικούς και όχι νομικούς ή εθνολογικούς. Το καθένα χωρί­ στηκε σε δύο υποκαντόνια. Το ήθελε όμως ο «αυταρχικός» Καποδίστριας. που συνεχίζεται. που αν και έχουν το ίδιο σύνταγμα και τους ίδιους νόμους με τα μητρι­ κά.

Οι περισσότεροι απ’ τους υπόλοιπους κατοίκους είναι ψαρά­ δες. Που είναι τέλεια συντονισμένη με μια ιδιαίτερα αναπτυγμένη κτηνοτροφία. κατάφερε να κυριαρχήσει στους βόρειους λαούς για αιώνες. αν και βρίσκεται στο βορρά: Στη Δανία η θερμοκρα­ σία ποτέ δεν πέφτει κάτω απ’ το μηδέν. Που ωστόσο δεν ανήκει στη σκανδιναβική χερσόνησο (Νορβηγία και Σουηδία). και που λειτουργούν σαν εκτονωτές των συμπιεσμένων ψυχρών μαζών αέρος. με τις περίπου 700. Η Δανία παραμένει πάντα μια χώρα γεωργοκτηνοτρόφων κατά ποσο­ στό 63%. Τούτη η μικρή προτεσταντική χώ­ ρα των 5 περίπου εκατομμυρίων κατοίκων. 01 ΣΚΑΝΔΙΝΑΒΟΙ 1. Και τούτο εξαιτίας ενός φυσικού δεδομένου. σκόρπιος σε 600 νησιά και νησάκια. φυσικά θερμοκηπική γεωργία. που δεν έχει πλούσιο υπέδαφος. που φράσσουν από βορρά τη Βαλτική Θάλασσα. Αυτή η χώρα-θερμοκήπιο. κάποτε κυριαρχούσε απολύτως και επί της Σουηδίας και επί της Νορβηγίας.III. Νορβηγία. που είναι σπαρμένα στη θάλασσα ανατολικά της μεγάλης χερσονήσου Γιουτλάνδης. Αστούς θα βρεις σχεδόν μόνο στην πρωτεύουσα Κοπεγχάγη. που δεν έχει σοβαρή βιομηχανία. Δανία και Ισλαν­ δία) είναι η μικρή Δανία. που κάνει τη Δανία να μην είναι ακρι­ βώς βόρεια χώρα. Και για ένα διάστημα. τον στεριανό κορμό της χώρας. χάρη στα θερμά ρεύματα αέρος που κινούνται απ’ το νότο προς το βορρά μέσα απ’ τις πολλές μικρές «φλογέρες» που δημιουργούν οι στενές θαλάσσιες λουρίδες ανάμεσα στα δανικά νησιά.000 κατοίκους. είναι μια απ’ τις πλουσιότερες στον κόσμο χάρη στην υποδειγματικά οργανωμένη. και επί της Αγγλίας. Ένας λαός γεωργών και ψαράδων. Οι Δανοί Η καρδιά της Σκανδιναβίας (Σουηδία. καθώς και στα λιγοστά μικρά αστικά κέ­ 51 .

και των Σκανδιναβών. Η ρωμαϊκή κυριαρχία ποτέ δεν έφτασε εκεί ψηλά. οι Γ ότθοι. των εισηγη­ τών του εύκολου τρόπου πλουτισμού που λέγεται οργανωμένη πειρατεία ασκούμενη από ένα ολόκληρο λαό συνδυασμένη και με πλιάτσικο στη στεριά. η Σουηδία και η Δανία. όπως λέγονται αλλιώς όλα τα φύλα των αρχαίων Γερμανών. το δεύτερο εθνολογικό γνώρισμα των Σκανδιναβών. λοιπόν.Χ. Όμως. Πατρίδα αυτών των τρομερών πειρατών. Ακόμα και σήμερα. οι αρχαίοι Σκανδιναβοί. ή Νορμανοί (άνθρωποι του Βορρά σημαίνει η λέξη). Διότι οι Γότθοι (αυτοί που θα παραμείνουν στην Ανατολή θα ονομαστούν Οστρογότθοι και αυτοί που κινηθούν προς τη Δύση θα ονο­ μαστούν Βησιγότθοι) είναι οι κοινοί πρόγονοι και των Γερμανών.Χ. 52 . τους Γιούτους (εξού και το όνομα της χερσονήσου Γιουτλάνδης) τους Γότθους και τους Δανούς. το κοινό εθνολογικό γνώρισμα των Σκανδιναβών: ο «γοτθισμός» τους. (Σημειώστε πως η Κοπεγχάγη βρί­ σκεται χτισμένη στο μεγαλύτερο νησί της χώρας. το γεγονός πως οι Δανοί πήραν το όνομά τους απ’ τον βασιλιά τους Νταν μας κάνει να υ­ ποθέτουμε πως όλοι οι αρχαίοι κάτοικοι της περιοχής δεν ήταν παρά Γότθοι. Που δεν πρέπει να συγχέεται με τον «γερμανισμό». Νορβηγίας και Ισλανδίας. τους Δανούς. Που εί­ ναι και η αρχική τους αφετηρία από την οποία ξεκινώντας θα ξαπλω­ θούν σ’ ολόκληρη τη Σκανδιναβία. και των βόρειων Ιτα­ λών. τους πρώτους Σκανδιναβούς. λοιπόν. τη Σγέλαντ). που τους κάνει να ξεχωρίζουν απ’ τους άλλους απογόνους των Γότθων εκεί κοντά. ας πού­ με τους Ολλανδούς: ο «βικινγκσμός» τους. Γύρω στο 250 μ. τους πιο δραστήριους Σκανδιναβούς. Και που υποτά­ χτηκαν για αιώνες στ’ αδέρφια τους. είναι η Ισλανδία.ντρα των 50 ή των 150. θα δη­ μιουργήσουν τους λαούς της Σκανδιναβίας. και των ανατολικών Γάλλων. όλοι οι Σκανδιναβοί θεωρούν προπάτορές τους τούς Δανούς. αλλά και πολεμιστών της στεριάς. που καθώς ξαπλώνονταν συνεχώς στις γύρω περιοχές αυξανόμενοι και πληθυνόμενοι. που λέγονται και Νορμανδοί. Να. Τον 7ο μ. Να. οι Δανοί κυριαρχούν επί των δύο άλλων αρχαίων γερμανικών φύλων και δίνουν το όνομά τους στη χώρα. Μπορούμε. Αλλά από τους ρωμαίους ιστορικούς μαθαίνουμε πως η Δανία κατά την αρχαιότητα κατοικούνταν από τρία γερμανικά φύλα. η Νορβηγία. λοιπόν. Μ ’ αυτή την έννοια γοτθική (αρχαιογερμανική) αλλά όχι κυρίως ειπείν γερμανική είναι σχεδόν όλη η Ευρώπη. θα επανεμφα­ νιστούν στην ιστορία ως Βίκινγκς. και των Ισπανών. αιώνα. που δεν είναι παρά διαφο­ ροποιημένοι Δανοί. για να εγκαταστήσουν το τελικό τους ορμητήριο στην περιοχή της σημερινής Νορβηγίας. να πούμε πως Σκανδιναβοί είναι οι Γ ότθοι που έγιναν Βίκινγκς.000 κατοίκων. Γότθοι επίσης ήταν και οι κάτοικοι της αρχαίας Σουηδίας.

Πλήρως αυτόνομη χώρα η Ισλανδία γίνεται το 1944. Διότι και η Σουηδία ήταν Δανία. την μετέπειτα πρώτη αποικιοκρατική δύναμη. Αυτοί που έμειναν αφομοιώθηκαν με τους Αγγλοσάξονες. Ενώ η Νορβηγία. οφειλόμενο αφενός στην παλιά της επικυριαρχία επί των άλλων Σκανδιναβών και των Αγγλων. Το Συνέδριο της Βιέννης αυτή τη χρονιά ανακατανέμει την μεταναπολεόντεια Ευρώπη και μεταξύ άλλων δημιουργεί και τούτη τη χώρα. Ό χι όμως και οι σχέσεις της Δανίας με τη γειτονική Αγγλία. οι Δα­ νοί εξούσιαζαν τους Αγγλους δι’ απεσταλμένων από τη Δανία διοικητι­ κών υπαλλήλων και όχι διά των στρατευμάτων κατοχής.Αλλωστε. άσχετα μ’ αυτά της κυρίως ειπείν Δανίας.κι ακόμα πιο μεγάλο πλούτο. Που κάποτε είχε μεγαλώσει πολύ και έπρεπε να τεμαχιστεί. Που κι αυτή ήταν δανική μισοαποικία από το 878 που οι Δανοί εισέβαλαν στην Αγγλία και κανονική αποικία από το 1013 μέχρι το 1035 που έφυγαν οικειοθελώς. μέχρι το 1523 δεν υπήρχε Σουηδία. Όπως και νάναι πά­ ντως. Και εντούτοις διά των απεσταλμένων ενεργούσαν και πάλι σαν σκληροί αποικιοκράτες στην Αγγλία. τρία χρόνια μετά την κατάχτηση της Αγγλίας από τη Δανία το 1013. Μπο­ ρούμε να πούμε πως μόλις το 1944 λήγει οριστικά η άλλοτε διακριτική και άλλοτε εντελώς αδιάκριτη κυριαρχία των Δανών πάνω σ’ όλους τους Σκανδιναβούς. Που δημιουργήθηκε το 1016. είχαν ήδη από πολλού προκύψει τοπικά συμ­ φέροντα. αφού ήταν κι αυτές Δανία. Αλλωστε. Όσο για την Ισλανδία. οι υπόλοιπες σκανδιναβικές χώρες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν πρώην αποικίες της Δανίας. ο ευαίσθητος δανός πρίγκιπας. οι σχέσεις ανάμεσα στις αδερφές σκανδιναβικές χώρες ήταν και παραμένουν πάντα καλές. αλλά όχι όλοι. Και διαλύθηκε το 1042. Αυτά τα εφτά χρόνια. Απ’ τους Δανούς θα διδαχτούν οι Αγγλοι την τέχνη του αποικιοκρατείν. Όμως. Διότι. Απ’ το 1944 και μετά η άλλοτε κραταιά Δανία θα είναι μια μικρή χώρα με μεγάλη ιστορία . Εί­ ναι να σου στρίβει με τούτα τα τρελά καμώματα της ιστορίας. που αρχικά νοούνταν μόνο σαν γεωγρα­ φικός και όχι εθνολογικός όρος. εκτός απ’ τους Σουηδούς. αποσπάστηκε από τη Δανία μόλις το 1815. και αφετέρου στον γεωργικό της πλούτο αλλά όχι και στα προϊόντα των αποικιών. είναι μάλ­ 53 . πριν φύγουν καθώς και λίγα χρόνια μετά την α­ ναχώρησή τους δημιουργήθηκε στην Αγγλία μια πολύ παράξενη διοι­ κητική κατάσταση: Το εντελώς παλαβό Αγγλοδανικό Βασίλειο. Σημειώ­ στε πως ο σαιξπηρικός Αμλετ. αυτή ήταν μεν αυτόνομη χώρα από το 1918 (μέ­ χρι τότε ήταν κι αυτή Δανία) αλλά υπό την επικυριαρχία του δανικού στέμματος. οι οποίοι θ’ αναπτυχτούν αυτόνομα νωρίτερα απ’ τους άλλους Σκανδιναβούς της σκανδιναβικής χερσονήσου. εφτά χρόνια μετά την αποχώρηση των Δανών από την Αγγλία.

Βίκινγκς. Στην πραγματικότητα όμως καθόλου δεν εξαφανίζονται. είναι η λιγότερο γερμανική σήμερα. Δηλαδή των Δανών. Κι αυτή ακριβώς είναι η ιδιορρυθμία της δανικής έναντι των άλ­ λων σκανδιναβικών γλωσσών: Αν και γερμανικής ρίζας. που κάποτε ανηφόρισαν κατά τον ευρωπαϊκό βορρά ψάχνοντας για καλύτερη μοίρα υπό τον νεφοσκεπή βόρειο ήλιο.και η περισσότερο αγγλική. που τον 20ό αιώνα θα καταλήξει στο ναζισμό. από τον 18ο αιώνα.λον Αγγλος. Σκανδιναβοί. που φαίνεται πως ήταν ακόμα ζωντανοί το 1600 που γράφεται αυτή η σπουδαία τραγωδία. Αλλωστε. Ένας απ’ τους λόγους που οι Δανοί αντέδρασαν τόσο έντονα στις συμφωνίες του Μάαστριχτ είναι υποθέτω και το μίσος κατά των Γερμανών. που ελέγχουν την Ενωμένη Ευρώπη. Τώρα ξέ­ ρετε γιατί είναι πλούσιες όλες οι σκανδιναβικές χώρες: Συσσώρευσαν έγκαιρα το κεφάλαιο διά της πειρατείας και η βιομηχανική επανάστα­ ση θα τις βρει καλά προετοιμασμένες. που από τον 18ο αιώνα και μέχρι σή­ μερα εκκαθαρίζουν συνεχώς τη γλώσσα τους απ’ τις γερμανικές λέ­ ξεις. αφού κυ­ ριαρχήσουν στις θάλασσες για τέσσερις ολόκληρους αιώνες. παρέχο­ ντας στη Βενετία το μοντέλο για τη δική της θαλασσοκρατορία. Τέτοιο φόβο για τους Γερμανούς έχουν οι Δανοί. και σήμερα η Δανία είναι μια μεγάλη ναυ­ πηγική δύναμη. πριν αυτοί εγκατασταθούν στη Νορβηγία. που ήταν η καρδιά και η ψυχή της θαλασσοκρατορίας των σκανδιναβών Βίκινγκς. Είναι η εποχή που αρχίζει να εμφανίζεται στη Γερμανία ο πανγερμανισμός. Η γαλλική Νορμανδία ονομάστηκε έτσι διότι ήταν αποικία των Νορμανδών. τούτο οφείλεται μάλλον στους επιβιώνοντες μέχρι την εποχή του μύθους από την περίοδο της δανικής κατά­ χτησης. Οι Βίκινγκς εξαφανίζονται από την ιστορία τον 1Ιο αιώνα. οι Σκανδιναβοί κάνουν ό. κρίνοντας προφανώς πως είναι αρκετός ο πλούτος που συσσώρευσαν ως πειρατές. και κυρίως οι Δανοί που είναι φανατικά αντιγερμανοί. Απλώς σταματούν να είναι πειρατές και επαγγελματίες πολεμιστές. Αν ο μεγάλος ποιητής βαφτίζει τον Αμλετ Δανό και τοποθετεί τη δράση στη Δανία. Γότθοι. Η λογική της δανι­ 54 . Ωστόσο. Οι Σκανδιναβοί. Τα πολλά δανικά νησιά προσφέρονταν για ορμητήρια των πειρατών αλλά και για ναυπηγεία. Δηλαδή των Βίκινγκς. δεν έχουν καμιά διάθεση να τσουβαλιαστούν στο ενιαίο χιτλερικό κράτος της Με­ γάλης Γερμανίας. Γιατί όσα συμβαίνουν στην τραγωδία του Σαίξπηρ είναι τυπικά εγγλέζικα. Το ίδιο καλά με τους Αγγλους θα μάθουν το περί αποικιοκρατίας δανικό μάθημα και οι Γάλλοι.τι μπορούν για να απαλλαγούν από τη αρχαία γερμανική τους ρίζα. Τα τρία στάδια της εθνολογικής διαφοροποίησης των αρχαίων γερμανικών φύλων.

χρωστούν οι Γερμανοί σχε­ δόν όλους τους ήρωες της μυθολογίας τους. οι Βαλκύρες. που θα ονομαστεί Ρωσία από το όνομα όχι των ντόπιων κατοίκων. Οι τρομεροί Βίκινγκς έλαμψαν σαν μετέωρα. και πολύ λιγότερο στη φαντασία των σκανδιναβών πανγερμανιστών. Άλλωστε. δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως δικαιώματα στην ιστορία των Βίκινγκς έχουν και οι Ρώσοι. και επανήλθαν ήσυχα στην ειρηνική ιστορία της ειρηνικής Σκανδιναβίας και όπου αλλού έτυχε να βρίσκονται. Οι Ρως δεν ήταν παρά Βίκινγκς πολύ προωθημένοι προς τη μεριά της Ανατολής. Θέλω να πω πως. η ιστορία των Σκανδιναβών και των Γερμανών μπορεί να έπαψε να είναι κοινή από τον 4ο κιόλας μετά Χριστόν αιώνα. που θαυμάζουν πολύ τους Βίκινγκς.τι θαυμαστό έκαναν. των Ρως. Κι αυτό δείχνει με τον πιο σα­ φή τρόπο τη γερμανική καταγωγή των Σκανδιναβών. και εντελώς ιδιαίτερα τους Νορβηγούς. απ’ όπου θα δανειστεί ο Βάγκνερ τις ιστορίες που χρησιμοποιεί στα λιμπρέτα της λυρικής τετραλογίας με τον γενικό τίτλο Το δαχτυλίδι των Νιμπελούγκεν και εντελώς ιδιαίτερα το μύθο για τη Βαλκυρία. Ο οποίος υπάρχει κυρίως στη φαντασία των σοβινιστών Γερμανών. καθώς και οι πανέμορφες κόρες του. άλλωστε. ξεκομμένα δηλαδή τόσο από την ιστορία των Σκανδιναβών. Αυτό ακριβώς. που δημιούργησαν όλη αυτή τη σοβινιστική γερμανική αναταραχή. που σαν πε­ ριφερόμενοι επαγγελματίες πολεμιστές κλήθηκαν απ’ τους ντόπιους σλάβους φεουδάρχες να οργανώσουν σλαβικό κράτος. Και τούτο διότι οι Βίκινγκς δεν είναι ξεχωριστή. δε μπορεί παρά να αντιμε­ τωπίζονται απ’ τους ιστορικούς αυτόνομα. Οι Βάραγγοι. ενός αρχαίου βιβλίου που περιέχει όλους τους θρησκευτικούς σκανδιναβικούς μύθους.κής γραμματικής ακολουθεί τη λογική της αγγλικής. Οι Γερμανοί. Ο θεός του πολέμου Οντίν. Στους Βίκινγκς. όσο και από την ιστορία των Γερμανών. έκαναν ό. Ενώ οι άλλοι Σκανδιναβοί γερμανοφέρνουν ελαφρώς. που ήταν Βίκινγκς. Άλλωστε. που έδωσαν τον κύριο αριθμητικό όγκο του λαού των πει­ ρατών Βίκινγκς. τα κατορθώματα των Βίκινγκς. Θα μπορούσαμε να πούμε πως οι Δανοί αγγλοφέρνουν λιγάκι. αλλά λαός πειρατών. εγκαταστημένη σε έ­ ναν τόπο εθνότητα. οι τρομεροί πολεμιστές στους οποίους πολλά χρω­ στάει το Βυζάντιο αφού ήταν οι καλύτεροι επαγγελματίες υπερασπιστές 55 . που στα γερμανικά λέγεται Βόταν. το έπος των Βαλκύρων. όμως η μυθολογία τους παραμένει κοινή. είναι οι κύριοι ήρωες της Έόδα. Τα ίδια δικαιώματα στην ιστορία των Βίκινγκς έχουν και οι Βυζα­ ντινοί. Που όμως είναι πολύ αρχαία για να λειτουργεί σήμερα σαν πανγερμανισμός. δε μπορεί παρά να θαυμάζουν λιγάκι και τους Σκανδιναβούς. αλ­ λά των οργανωτών του πρώτου ρωσικού κράτους.

Ο μεγάλος συνθέτης Καρλ Νίλσεν είναι Δανός. Το 1081 τούτοι οι φοβε­ ροί πειρατές και μαζί λήσταρχοι της στεριάς έρχονται στην Ελλάδα και την καταχτούν με την παρακάτω σειρά: Κέρκυρα. στη βάση ενός μαρμάρινου λιονταριού. Οπου σώζονται τα ίχνη τους υπό την μορφήν μιας επιγραφής σε ρουνική. Το 800 καταχτούν τη Γαλλία. Ο μεγάλος 56 . Στη συνέχεια στρέφονται στο βορρά και καταχτούν ξανά την Αγ­ γλία το 1070. δεν παρουσιάζει σπουδαίο ενδιαφέρον. το 878).του. Ό. επέστρεψαν στην πατρίδα τους απ’ την Αμερική. όπως προηγουμένως είχαν γίνει Ρώσοι. και το 911 ιδρύουν το δουκάτο της Νορμανδίας στο γαλλικό βορρά. Ωστόσο. Που την καταλαμβάνουν το 1185. Θεσσαλονίκη. όπου ξέρουν πως υπάρχει πολύ χρυσάφι. Και όλα εκεί εξελίχτηκαν ομαλά μετά το λούφαγμα των Βίκινγκς τον 11ο αιώνα. οι Βίκινγκς στρώνονταν για τα καλά εκεί που τύχαινε να βρίσκο­ νται και δεν επέστρεφαν στην πατρίδα τους. (Οι Δανοί. δεν ήταν παρά Βίκινγκς. δηλαδή τους πειρατές. που θα περάσουν την πειρατική τους σκυτάλη στη Σουηδία και κυρίως στη Νορβηγία. Παντού βρίσκεις Βίκινγκς τον καιρό της παντοδυναμίας τους. γνωστό και σαν Βασίλειο της Νεαπόλεως. αιώνες πριν απ’ τον Κολόμβο. ως διαφοροποι­ ημένοι Δανοί πλέον και όχι ως Βίκινγκς θα καταχτήσουν την Αγγλία αργότερα. Το 791 οι Βίκινγκς καταχτούν την Αγγλία. που λίγο νωρίτερα είχε κατακτηθεί από τους Δανούς εκεί­ νους που είχαν ξεκόψει απ’ τους κυρίως ειπείν Βίκινγκς. Ας παρακολουθήσουμε λιγάκι την πορεία τους μέχρι την Ελλάδα. Όμως. Δε θα βρεις στην ιστορία λαό πιο δραστήριο απ’ τους Βίκινγκς. η Δανία υπάρχει σαν οργανωμένο κράτος από πολύ παλιά. Ο μεγάλος στοχα­ στής του χριστιανικού υπαρξισμού και φιλόσοφος Σέρεν Κίρκεγκορντ είναι Δανός. Ιωάννινα. Ακόμα και στον Πειραιά. οι Βίκινγκς ως Βάραγγοι. Κατά τα άλλα. Αλλά ο αυτοκράτορας τους σταματάει στο Στρυμόνα. για να πούμε τους Βίκινγκς με το σωστό τους όνομα και να ξεμπερδεύουμε με τα εθνολογικά μπερδέματα. Ο μεγάλος παραμυθάς Χανς Κρίστιαν Αντερσεν είναι Δανός. που είναι η αρχαία σκανδιναβική γραφή. Στο εξής. Στις αρχές του 11ου αιώνα τους βρίσκουμε στην Ιταλία να καταγίνονται με την ίδρυση του Βασιλείου των Δύο Σικελιών. Από κει ξεκινούν για την Κωνσταντινούπολη. της αρχικής κοιτίδας των Βί­ κινγκς. Κάθε φορά που το έκριναν σκόπι­ μο. η ιστορία της Δανίας.τι έχει να προσφέρει σήμερα στην Ευρώπη η Δανία είναι παντε­ λώς άσχετο με την πειρατεία των αρχαίων προγόνων τους. που πρώτοι την πάτησαν. Λάρισσα. θα υπηρετούν σα μισθοφόροι στο στρατό των Βυζαντινών και θα γίνουν κι αυτοί Βυζαντινοί. Είναι απ’ τα πιο παλιά κράτη της Ευρώπης.

(Βλέπε και Μεσόγειο). 2. Πάντα οι κλειστές θάλασσες ευνόησαν την ανάπτυ­ ξη του πολιτισμού. Οι Δανοί. είναι η πιο τυπική περίπτωση). αν 57 . Αλλά και στο γεγονός πως η Νορβηγία είναι χώρα της ανοιχτής θάλασσας (του Ατλαντικού) ενώ η Σουηδία είναι χώρα της κλειστής θάλασσας (της Βαλτικής και του τεράστιου Βοθνικού κόλπου. ένας πολύ μικρός λαός Γότθων (αρχαίων Γερμανών) που διεκπεραιώθηκε εκεί από τη γειτονική Δανία. οι γότθοι Σουηδοί που πέρασαν εκεί διεκπεραιώθηκαν στην παγωμένη Ισλανδία. Οι Σουηδοί Το όνομα Σουηδία είναι σχεδόν συνώνυμο της ευημερίας και της δημοκρατίας. που είναι η προέκτασή της προς βορράν). Και πάντα οι ανοιχτές θά­ λασσες ήταν μια πρόκληση που συνεχώς υποδαύλιζε τον ηρωισμό και την αποκοτιά των λαών που κατοικούν στα παράλιά τους. Απ’ τη Νορβηγία. Αλλά δεν ευ­ νόησαν και τόσο την ανάπτυξη του πολιτισμού. χώρα του Ατλαντικού και όχι της Μεσογείου. Δανία. με τους μισούς της Ελλάδας κατοίκους. χάρη κυρίως στις εδαφικές ιδιομορφίες των περιοχών όπου κατοίκησαν. ξαπλώθηκε σ’ όλη τη σημερινή περιοχή του σουηδικού κράτους. Από κει. που οφείλεται στο λιγότερο προνομιακό έδαφος και υπέδαφος της. που δε διαφέρει σχεδόν σε τίποτα απ’ τη Σουηδία. στα βόρεια της Στοκχόλμης και όχι πολύ μακρυά απ’ αυτήν.123 μέτρα) πέρασε στη Νορβηγία. Είναι εξαιρετικά εντυπω­ σιακή η συσσώρευση μεγάλων ονομάτων σ’ αυτή τη μικρή χώρα.σκηνοθέτης του κινηματογράφου Καρλ Ντράγιερ είναι Δανός. εκτός ίσως απ’ την κάποια πολιτιστική και οικονομική υστέρηση. της Ουψάλχις. Νορβηγία. που αρχικά ήταν τόπος εξορίας νορβηγών αρχόντων. Και πολλαπλασιαζόμενος ο λαός αυτός με εντυ­ πωσιακή ταχύτητα εξαιτίας της πολυγαμίας που άργησε να καταργηθεί. (Η Πορτογαλία. Οι Σουηδοί. που με τους αιώνες διαφοροποιήθηκε και ανέπτυξε ο καθένας ελαφρώς διαφορετικό πολιτισμό. Ισλανδία: τα τέσσερα σκαλοπάτια της εξάπλωσης του ίδιου λαού. Σουηδία. εγκατα­ στάθηκαν αρχικά στην περιοχή της σημερινής πολιτιστικής πρωτεύου­ σας της Σουηδίας. πηδώντας το ψηλό βουνό Κεμπνεκάισε (υψόμετρο 2. Η μεγά­ λη πεζογράφος Κάρεν Μπλίξεν είναι Δανέζα.

δεν είναι περισσότερο δασώδης απ’ τη Φιλανδία εκεί δίπλα. (Σε πληθυσμό. που δημιούργησε αυτή την τυπικά δανέζικη αριστοκρατικότητα. προμηθεύουν με οικοδομήσιμη ξυ­ λεία. Αυτές οι δυο χώρες έχουν κάτι το μοναδικό από γεωλογικής απόψεως: Το έδαφος τους αποτελείται από «σκαλοπάτια» που βγάζουν στη θά­ λασσα και απ’ τις δυο μεριές της οροσειράς που χωρίζει τη Σουηδία απ’ τη Νορβηγία. Όμως. η Σουηδία τρώει . διαφέρουν εμφανώς απ’ όλους τους άλ­ λους Σκανδιναβούς εξαιτίας της ενδοστρέφειας και της κλειστότητας. όπως θα δούμε). Αυτό σημαίνει πως τα περισσότερα απ’ τα εκμεταλλεύσιμα δάση βρίσκονται σε λόφους. ωστόσο. καμιά απ’ τις δυο χώρες δεν είναι κυρίως ειπείν ορεινή. ήταν οι πρώτοι που κυριάρχησαν διοικητικά σ’ όλη τη Σκανδιναβία. χαρτί και σπίρτα σχεδόν όλον τον κόσμο. τουλάχιστον στον πυκνότερα κατοικημένο νότο.και γενάρχες των Σκανδιναβών. κάθε δυο σκαλοπάτια και κα­ ταρράχτης. Κι αυτό σημαίνει πως η χώρα δεν μπορεί παρά να είναι και σήμερα αραιοκατοι­ κημένη: περίπου 20 κάτοικοι ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Αν και Γότθοι οι Δανοί. πράγμα που ευνοεί την υλοτομία. Ήταν οι πρώτοι που εκχριστιανίστηκαν. (Η Φιλανδία ουδεμία σχέση έχει με τη Σκανδιναβία και τους Σκανδιναβούς. ήρθαν στην εξαιρετικά γόνιμη περιοχή που κατοικούν και σήμερα νω­ ρίτερα απ’ όλους τους βόρειους Γότθους. και έθεσαν έτσι υποθήκη σ’ όλα τα βορειότερα εδάφη. δε βρίσκονται στα βουνά. αλλά και εξόχως νερένιο: Το 1/8 της επιφανείας της χώρας καλύ­ πτεται από λίμνες και ποτάμια. όπως άλλωστε και της Νορβηγίας εκεί παραδίπλα. κυρίως στην πολύ δασώδη Σουηδία. Τα 50% του εδάφους της Σουηδίας καλύπτεται από δάση. Τα δάση είναι ο μεγάλος φυσικός πλούτος της Σουηδίας. Οι Φι­ λανδοί είναι μογγολικής καταγωγής. ήταν οι πρώτοι που εκ­ πολιτίστηκαν. Έτσι κατανέμονται στατιστικά επί του εδάφους τα 9 περίπου εκατομμύρια κατοί­ κων της Σουηδίας. Εδώ. δάση παρθένα. Που θα περιοριστούν σε περιοχές περισσότερο άγονες και συνεπώς μικρότερης οικονομικής σημασίας. η Σουηδία είναι χώρα μικρότερη απ’ την Ελλάδα). δεν είναι μόνο δασώδες το έδαφος της Σουη­ δίας. Κι ανάμεσα στα νερά που κατακλύζουν και τις δυο χώρες. Κάθε σκαλοπάτι και λίμνη. όπως και όλοι οι Σκανδιναβοί. το ψηλότερο βουναλάκι της Σουηδίας έχει υψόμετρο 400 μέτρα και το ψη­ λότερο της Νορβηγίας 500 μέτρα. Που. αυτή την αλαζονική συμπεριφορά απέναντι σ’ όλους τους άλλους Σκανδιναβούς. Που μαζί με τη Νορβηγία και τη Φιλανδία. που θα κατοικηθούν από κατοπινούς μετανάστες δανικής καταγωγής. Με εξαίρεση το ψηλό βουνό που τις χωρίζει. Που όμως. Όμως. τα λιγότερο γόνιμα.

Τόσο πολύ αδιαφορούν για τη σουηδική «γνησιότητα» οι Σουηδοί. έκανε βασιλιά. που έχουν λυσσάξει με τη «δανικότητα» (όπως κι εμείς με την «ελληνικότητα») σε σημείο που να μη δέχονται καμιά ξένη λέξη. η Σουηδία είναι χώρα εξόχως βιομηχανική. Ο πρώ­ τος σημαντικός βασιλίσκος αυτού του πρωτόγονου βασιλείου λεγόταν 59 . η Ουψάλα. Σε αντίθεση με τη Δανία που είναι χώρα γεωργική. πολιτιστική αυτή. που σήμερα ονομάζεται Σβέλαντ. τίποτα πιο απλό απ’ το να γίνουν Σουηδοί. χώρα βόρεια. Ο έλληνας μετανάστης Αντώνης Καλιφατίδης. Ήταν ένα εντελώς ασήμαντο βασίλειο της πλάκας. Και τόσο πολύ αναπτυγμένη. Σε αντίθεση με τους Δανούς.Χ. οι Σουηδοί. για παράδειγμα.. βιο­ μηχανική και εμπορική (Γκέτεμποργκ) πρωτεύουσα. Μια τρίτη πρω­ τεύουσα. είχε πάντα στενές σχέσεις με τον ευρωπαϊκό λατινικό νότο. Μ έχρι και Γάλλο. που υποχρεώ­ θηκε να χωρίσει τη διοικητική (Στοκχόλμη) από την οικονομική. το λίκνο των Σουηδών στην νοτιοκεντρική Σουηδία. σημαίνει κράτος των Σουηδών). Που. συμπληρώνει το διοικητικό τρί­ γωνο μιας χώρας υποδειγματικά αποκεντρωμένης και ανοιχτής σε όλες τις επιδράσεις. δε δίνουν πεντάρα για τη «σουηδικότητα». Οι Σουηδοί είναι οι εφευρέτες και οι μεγάλοι μαστόροι των ρου­ λεμάν. (Σβέριγκε. Παρόλο που οι τευτονικής (γερμανικής) καταγωγής και δανικής προελεύσεως Σουηδοί βρίσκονται στη Σουηδία μάλλον από τον 7ο π. που ούτε καν διανοήθηκαν ποτέ να προστατεύσουν τη γλώσσα τους απ’ τις ξένες επιδράσεις. τουτέστιν Χώρα των Σουηδών. Όσο για τους Νορβηγούς και τους Ισλανδούς. πάντα υποδειγματικά φιλελεύθεροι. γύρω από τη σημερινή Ου­ ψάλα. Μπερναντότε.πλούσια και απ’ το εξαιρετικά πλούσιο σε μεταλλεύματα υπέδαφος της. Πρόκειται για τον στρατηγό του Ναπολέοντα. ρουλεμάν (σφαιρικοί τριβείς λέγονται επί το επισημότερον). για την κατασκευή των οποίων απαιτείται χάλυβας πρώτης ποιό­ τητας. ούτε καν γερμανική στην αυστηρή γερμανογενή γλώσσα τους. αιώνα.. άσχετο με το «βασιλικό αίμα». δανικές και κυρίως λατινικές. αρκεί που γράφει σουηδικά για να διαπρέπει σα σουηδός λογοτέχνης. γλώσσα γερμανογενής. αρκεί να παν να κατοικήσουν και να δουλέψουν στην υποδειγματικά φιλόξενη Σουηδία. δυστυχώς γΓ αυτήν δεν είναι καθόλου πλούσιο σε πετρέ­ λαιο. αγγλικές. όπως λέ­ γεται η Σουηδία στα σουηδικά. Γνήσιος Σουηδός είναι ο καθέ­ νας που ζει στη Σουηδία. αιώνα. και κυρίως με τη Γαλλία. που ανέβηκε στο σουηδικό θρόνο ως Κά­ ρολος ΙΔ' (1818-1844). Τα σουηδικά. Και με. είναι ωστό­ σο γεμάτη από λέξεις γαλλικές. όμως.Χ. Που το αγοράζει κυρίως με σουηδικό χάλυβα πρώτης ποιότη­ τας. Η Σουηδία. εντούτοις φκιάχνουν κράτος μόλις τον 9ο μ.

και στη συνέχεια στρέφεται κατά της Δα­ νίας. Ο ένας οίκος θέλει τον πάπα και ο άλλος θέλει αυτό­ νομη σουηδική εκκλησία. Υποχωρεί ο στρατός. ανάλογα με τη στρατιωτική ισχύ του κάθε άρχοντα. παίρνουν φόρα και καταχτούν τη Φιλανδία. που έχουν γίνει ένας πανίσχυρος πολεμικός λα­ ός. Μύλος. Το 1319 ο βασιλιάς Μάγκνους Β' ενώνει υπό το σκήπτρο του τη Σουηδία με τη Νορβηγία. Μύλος. που θα δώσουν το όνομά τους σε μια χώρα στην οποία βρίσκονταν σαν περιστασιακοί καταχτητές. ο Όλαφ (άλλο διά­ σημο σουηδικό μικρό όνομα) είναι ο πρώτος σουηδός βασιλιάς που βα­ φτίζεται χριστιανός το 1008 και ανοίγει έτσι το δρόμο για τον εκπολι­ τισμό των Σουηδών. τους συγγενείς των Ρως. που σα μικρό όνομα είναι σήμερα ιδιαίτερα αγαπητό στους Σουηδούς. λίγο παραπάνω. που είναι και το μεγαλύτε­ ρο κομμάτι της) αλλά και προς νότον (Γκέτλαντ. αιώνα ο βασιλιάς Έρικ επεξέτεινε το κράτος του προς βορράν (Νόρλαντ λέγεται η βόρεια Σουηδία. τους Σουηδούς. Μη ψάχνετε να βρείτε άκρη σε μια εποχή που τα σύνορα των κρατών ανοιγοκλείνουν σα φυ­ σαρμόνικα. σχε­ δόν απέναντι απ’ την Κοπεγχάγη). Τελικά θα επικρατήσει η πρώτη άποψη. Οι Ρώσοι ακό­ μα δεν έχουν καταφέρει καλά καλά να συγκροτήσουν κράτος με τη βοή­ θεια των βίκινγκς Ρως. που καταλήγει στην πόλη Μάλμε. Το 1266 οι Σουηδοί.Μπγιορν. λέγεται ο σουηδικός νότος. πιστέψατε πως αρκεί η χειροτονία για να είναι ένας παπάς μακρινός διάδοχος του Χριστού. την Καρελία (κοντά στο πρώην Λένιγκραντ) και το Νόβγκοροντ. αφού οι δανοί βασιλείς κυριαρχούν ακόμα στη Σουηδία. που έχει γίνει στενός κορσές για τους Σκανδιναβούς της σκανδινα­ 60 . που αρχίζουν να έρχονται σε επαφή με τους άλλους Ευρωπαίους. Το 1130 και ενώ ο προτεσταντισμός θέλει κάπου τετρακόσια χρόνια ακόμα για να εμφανιστεί (η Σουηδία σήμερα είναι προτεσταντική χώρα) αρχίζει ένας βασιλοκαυγάς ανάμεσα σε δυο βασιλικούς οίκους που κρατάει έναν αιώνα. κάτω της Στοκχόλμης. Τα σύ­ νορα φτάνουν μέχρις εκεί που φτάνει ο στρατός του άρχοντα. μέχρι να εμφανιστεί ο Λούθηρος και να πει σ’ όλους τους από τον πάπα καταπιεζόμενους: ρε ηλίθιοι. Και τότε οι βασιλιάδες μπλέκουν τα μπούτια τους. Σημειώσατε πάντως για να μπερδευτεί­ τε περισσότερο πως οι σουηδοί βασιλιάδες αυτής της εποχής είναι κατά κάποιον τρόπο υποβασιλείς. Ο γιος του Έρικ. πράγμα που δεν είναι δεσμευτικό στο να κάνουν πολέμους οι Σουηδοί με δική τους πρωτοβουλία. και δέχονται το πρώ­ το ισχυρό πλήγμα απ’ τους προαιώνιους εχθρούς τους. αλ­ λά ο πάπας θα χαρεί την επιτυχία του μόνο για τετρακόσια χρόνια πε­ ρίπου.Χ. υποχωρούν και τα σύνορα. Τον 10ο μ.

το 1359 οι πανίσχυροι σουηδοί φε­ ουδάρχες αποφαίνονται πως ο σουηδός βασιλιάς έχει παραγίνει ισχυρός και δεν τους λογαριάζει. και την κάνουν βασίλισσα της ενωμένης Σουηδίας και Νορ­ βηγίας! Δηλαδή της Δανίας κατ’ ουσίαν. που τον είχαν καταργήσει οι Σουηδοί. αν και στη Δανία υπάρχει άλ­ λος βασιλιάς. για την εποχή του. αλλά εκτός σκαν­ διναβικής χερσονήσου). Όμως. τον Αλβέρτο του Μεκλεμβούργου. Οι τρεις Στούρε. Λίγο μετά. Ούτω πως. κα­ ταλύει την Ένωση του Καλμάρ και αυτοανακηρύσσεται βασιλιάς της Σουηδίας με το όνομα Γουσταύος Α'. Και περισσότερο απ’ όλους τη θέλουν οι σουηδοί φεουδάρ­ χες. αρχίζουν το 1448 την επιχείρηση της πλή­ ρους αυτονόμησης της Σουηδίας που δε θέλει να έχει καμιά σχέση πια ούτε με τη Νορβηγία ούτε. ει δυνατόν μέχρι πλήρους αυτονόμησης του κάθε φέουδου (τσιφλικιού. προοδευτι­ κός μονάρχης. χωρίς να το «δικαιούται». Όμως. λοιπόν. μαζί και ο προπομπός τους Κνούτσον θα γίνουν οι μεγάλοι ήρωες της σουηδικής αυτο­ νομίας . Θέλουν αυτονομία. και το 1363 εισάγουν έναν απ’ τη Γερμανία.βικής χερσονήσου. την ίδια χρονιά οι παμπόνηροι Δανοί κάνουν μια εκπληχτική ρελάνς: Παντρεύουν την πριγκίπισσα Μαργαρίτα με τον βασιλιά της Νορβηγίας Χάκωνα. τον Σβάντε Στούρε και τον Σβεν Στούρε τον νεώτερο. της Σουηδίας και της Νορβηγίας. γιο του βασιλιά της Σουηδίας Μάγκνου Β'. Σταμάτησε όλους τους πολέμους. τον γνησίως σουηδό βα­ σιλιά. οι πανίσχυροι φεουδάρχες και των τριών χωρών αντιδρούν λυσσωδώς σε τούτες τις βασιλικές μανούβρες. με την πάντα κατα­ πιεστική Δανία. Έτσι ονομάστηκε το με δανική πονηριά ενωμένο βα­ σίλειο της Δανίας. που τελικά εμφανίζεται μόλις το 1523. Αλλά ποιος λογάριασε ποτέ τα βασιλικά αίμα­ τα στη Σουηδία. με τον Βάζα. αφού δεν έχει βασιλικό αίμα. έκανε υποχρεωτικό τον προτεσταντισμό για να απαλλαγεί απ’ τις δολοπλοκίες του πάπα. ας το πούμε έτσι). πολύ περισσότερο. μετά το θάνατο του νορβηγού βασιλικού συ­ ζύγου της. Θα μπορούσαμε να πούμε πως η δημοκρατία στη Σουηδία αρχίζει τότε. Ήταν ένας απίστευτα. ο Γουσταύος Έρικσον Βάζα διώχνει τους Δανούς. και στη συνέχεια η φιλοδανική φατρία των φεουδαρχών καλεί τη δανέζα Μαργαρίτα. Είναι τη χρονιά αυτή που ο μέγιστος των εθνικών ηρώ­ ων των Σουηδών. μοίρα­ 61 . χώρα εξόχως βασιλοπαραγωγό. Καταργούν.του εθνικού κράτους της Σουηδίας. Η ιστορία συνεχίζεται με τον Σβεν Στούρε. που υπό τον ευγενή Κάρολο Κνούτσον. προϊστάμενος της δανέζας βασίλισσας της Σουηδίας. (Και οι Δανοί είναι Σκανδιναβοί. δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την περίφημη Ένωση του Καλμάρ το 1389. έναν απ’ τους πολλούς εθνι­ κούς ήρωες των Σουηδών.

οι «προαιώνιοι εχθροί». Οι Σουηδοί λεν Βάζα και κολλάει το στόμα τους. Έτσι τουλάχιστον ισχυρίζονται οι Νορβηγοί στην α­ πεγνωσμένη τους προσπάθεια να υποστηρίξουν την εθνική τους ιδιαιτε­ ρότητα. (Ούτε εμείς εδώ θα αποχτούσαμε ελ­ ληνική εθνική συνείδηση. αν οι Αραβες δεν τους δυ­ νάστευαν για οχτώ ολόκληρους αιώνες. Είναι τόσο ξε­ χαρβαλωμένη η ελληνική εθνική συνείδηση. 3. ιδέα δεν θα είχαν πως είναι Ισπανοί. σκόπιμο είναι να πούμε εδώ δυο λόγια για τη σκανδιναβική λαότητα. ωστόσο. η πορεία της Σουηδίας προς τον πολιτισμό και την ευημερία θα είναι αδιάκοπη και αδιατάρακτη. Το σουηδικό θαύμα έχει βαθειές ρίζες. τους κυ­ ρίως ειπείν Σκανδιναβούς. Να γιατί χρειά­ ζονται. Εν ολίγοις. Κι ακριβώς αυτό το στρί­ μωγμα είναι που δημιούργησε τη νορβηγική εθνική συνείδηση. Σκανδιναβούς ονο­ μάζει η επιστήμη της εθνολογίας τη μία απ’ τις τρεις τευτονικές (γερ­ μανικές) οικογένειες των Ινδοευρωπαίων της κεντρικής και βόρειας Ευ­ 62 . περισσότερο μπασταρδεμένοι. αν για τέσσερις αιώνες δεν μας στρίμωχναν για τα καλά οι Τούρκοι. Καμιά χώρα στην Ευρώπη δεν έχει τόσο μεγάλη δημοκρατική παράδο­ ση.σε την εκκλησιαστική περιουσία στους ακτήμονες. με κατανοητά και συγγνωστά σκαμπανεβά­ σματα μέχρι τις μέρες μας. αυτήν ακριβώς που θα τους επιτρέψει να απαγκιστρωθούν απ’ την εναλλασσόμενη κηδεμονία άλλοτε των Σουηδών και άλλοτε των Δανών. Και οι Ισπανοί. Από το 1523 και μέχρι τις μέρες μας. αντίο έθνος των Ελλήνων!). που όντας κι αυτοί Σκανδιναβοί είναι. που για αιώνες τους έπαιζαν μπάλα. Ο εχθρός είναι αυτός που δη­ μιουργεί τη συνείδηση της ιδιαιτερότητας σε έναν λαό. και όχι κάποια φυλετική ιδιορρυθμία. Και συνεχίζεται. όση αποχτήσαμε εν πάση περιπτώσει. έβαλε έγκαιρα τα θεμέλια για το σουηδικό θαύ­ μα του 20ού αιώνα. σ ’ εμάς τους Έλληνες. Οι Νορβηγοί Οι κυρίως ειπείν Σκανδιναβοί είναι οι Νορβηγοί και οι Ισλανδοί (που είναι κι αυτοί Νορβηγοί κατά βάσιν) και όχι οι Σουηδοί και οι Δανοί. όπως τους αρέσει να λεν. Το σουηδικό θαύμα αρχίζει το 1523. που αν λείψουν οι εχθροί του έθνους. Προκειμένου να μιλήσουμε παρακάτω για τους Νορβηγούς. βοήθησε τους δια­ νοούμενους.

είναι τευτονικής καταγωγής. Αυτό σημαίνει. θα ονομαστούν Γότθοι. οι νότιοι. η ύπαρξη των οποίων εκεί χρο­ νολογείται. δηλαδή περίπου 300 χρόνια μετά την έλευση στην Ελλάδα του πρώτου ελληνικού φύ­ λου. Φίννων και Τευτόνων (ειδικότερα Γότθων). βέβαια. θα στριμωχτούν στο βορρά. των Αχαιών. όπου θα διαφυλάξουν τον ειρηνικό βουκολικό και ερωτικό τους πολιτισμό. δηλαδή οι Αγγλοι και οι Ολλανδοί μαζί. χωρίς αυτό να σημαίνει πως οι γλώσσες των παλιότερων λαών δεν επηρέασαν την ισχυρότερη γλώσσα των νεώτερων λαών της περιοχής.. λίγο αυθαίρετα όπως σ ’ όλες τις ανάλογες περιπτώσεις. στην ίδια περιοχή κατοικούσαν οι Λάπωνες. αλλά αφομοιώ­ νονται με τους νεώτερους. από την 6η π. και οι κυρίως ειπείν Γερμανοί (της σημερινής Γερμανίας). που σημαίνει χώρα των Φίννων. έτσι τελούνται πάντα οι διαφορο­ ποιήσεις στις γλώσσες που προέρχονται από έναν αρχικό γλωσσικό 63 .ελληνικά. Οι Τεύτονες εικάζεται (από τα αρχαιολογικά ευρήματα) πως έφτασαν στη σκανδιναβική χερσόνησο περί το 1700 π. αλλά προέρχονται από ανάμειξη Μογγόλων και Φίννων). έτσι και οι Σκανδιναβοί βρήκαν στην περιο­ χή που θα κατοικήσουν τους Φίννους.ρώπης. που κυριάρχησε πάνω στις γλώσσες των παλιότερων κατοίκων. δεν ήρθαν σε ακατοίκητες περιοχές. (Οι Φίννοι θα δώσουν το όνομά τους στη Φινλαν­ δία. Φυσικά. θα ονομαστούν πολύ αργότερα. πως οι σημερινοί Σκανδιναβοί προέρχονται από φυ­ λετική ανάμειξη Λαπώνων.Χ. Κάρες και Λέλεγες. Και οι τρεις οικογένειες των Τευτόνων (ας τους πούμε αρχαίους Γερμανούς για να ξεμπερδεύουμε εύκολα μ’ αυτές τις φρικτές περιπλο­ κές) ξεκίνησαν την πορεία τους σε αναζήτηση καλύτερης μοίρας από την περιοχή των σημερινών Βαλτικών Χωρών. Όπως οι Έλληνες βρήκαν στην Ελλάδα τους προέλληνες Θράκες. μεταξύ των οποίων και τα τέσσε­ ρα ελληνικά φύλα . με τις αλλεπάλληλες καταχτήσεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις μεταναστεύσεως λαών. Οι άλλες δύο είναι οι Αγγλοφρίζες. που τελικά. αν και οι σημερινοί Φινλανδοί δεν είναι καθαροί Φίννοι. Πριν απ’ τους Φίννους. οι παλιότεροι κάτοικοι ούτε εξορίζονται ούτε εκτελούνται.Χ. Αν επιμένουμε στον τευτονικό τους χαρακτήρα είναι γιατί η γλώσσα τους. χιλιετία. και ιδιαίτερα της Λι­ θουανίας. Οι Τεύτονες (Παλαιογερμανοί) που θα κινηθούν δυτικότερα απ’ τη ση­ μερινή Γερμανία. Απ’ την ίδια περιοχή εικάζεται πως ξεκίνησαν το ταξίδι τους και οι άλλοι Ινδοευρωπαίοι. Πελα­ σγούς. Αλλωστε. και δημιουργούν μαζί έναν διαφορετικό από τον προγενέστερο πολιτισμό. με την ίδια περίπου έννοια που οι Πελασγοί θα στριμωχτούν απ’ τους Αχαιούς της Αχαΐας (της χώρας των Αχαιών) στην ορεινή Αρ­ καδία.

α­ φού είναι παλιότερος είναι και πιο γνήσιος. τα γερμανικά φύλα θα περάσουν απ’ τη δική τους προϊστορία στη δική τους ιστορία. μη ξεχάσετε να πάρετε υπ’ όψιν πως Τεύτονες είναι το συμβατικό όνομα όλων των γερμανικών φύλων. Και δεδομένου ότι παντού στον κόσμο το πέρασμα απ' την προϊστορία στην ιστορία το χαρακτηρίζει η εμφάνιση γραπτών μνημείων. Αυτός είναι ο λόγος που όλοι οι φουκαράδες σχίζονται να αποδείξουν την παλαιότητά τους. (Οι Γότθοι είναι ένα απ’ τα πάμπολλα γερμανικά φύλα. Απ’ τα παραπάνω γίνεται φανερό πως κάπου έχουν δίκιο οι Νορβη­ γοί όταν ισχυρίζονται πως είναι οι γνησιότεροι των Σκανδιναβών. εξαιτίας της γοτθικής γραφής. των ανατολικών (Οστρογότθοι) και των δυτικών (Βησιγότθοι) που θα ακολουθήσουν διαφορετική πορεία.κορμό. Κι αφήνουν τους φουκαράδες να παρηγοριούνται μυρηκάζοντας μνήμες προγονικές. λοιπόν. Όμως. οι νέοι ιδιοκτήτες δεν θα τους ξαναδώσουν την ιδιο­ κτησία τους. για παράδειγμα. πα­ ρόλο που οι Ισλανδοί με τη σειρά τους θα ισχυριστούν κι αυτοί πως αυτοί είναι οι πιο γνήσιοι ανάμεσα στους γνήσιους Σκανδιναβούς. Τα ελληνικά. (Τα τοπωνύμια Λάρισσα και Αργος. παλιότερες. Λίγο αυθαίρετα. Αλλωστε. Οι λιγότερο φουκαράδες δεν έχουν κανένα λόγο να πράξουν ομοίως. Το απέδειξαν εκδιώκοντας τους παλιότερους και συνεπώς γνησιότερους λόγω παλαιότητας. ώστε να ευθυγραμμίσουμε τη μελέ­ τη μ’ αυτή των άλλων Γότθων. Πελασγών. για παράδειγμα. Κά­ θε λαός που στριμώχνεται σε βορειότερες ή περισσότερο άγονες περιο­ χές από άλλους λαούς που έρχονται στον τόπο του σαν καταχτητές για να ξεσπιτώσουν τους παλιούς κατοίκους.Χ. Σημειώστε πως. νέα γερμανικά (τευτονικά-γοτθικά) φύλα έρχονται στη Σκανδιναβία για να συναντήσουν τα παλιά. Η παλαιότητα και η γνησιότητα είναι σχε­ δόν συνώνυμα. ανάλογα με το χρόνο εμφάνισης της γραφής στον καθένα. είναι πελασγικά). 64 . Είναι αυτά που εισάγουν στην περιοχή την αρχαία γερμανική γραφή. Και για να μη μπερ­ δευτείτε κι άλλο. η χρησικτησία δημιουργεί δίκαιο. Συνεπώς. δεν είναι και τόσο μεγάλη η αυθαιρεσία να χαρακτηρίζουμε Γότθους τους Σκανδιναβούς. παρόλο που μ’ αυτούς. είναι πιο παλιός. είναι μείγμα της γλώσσας των ελλήνων Ινδοευρωπαίων και των προελλήνων Θρακών. τους καινούργιους Τεύτονες της Σκανδιναβίας θα τους ονομάσουμε κι αυτούς Γότθους. όποιους τίτλους ιδιοκτησίας κι αν επιδείξουν οι παλιοί κάτοικοι. όλων των εποχών. αυτό το πέρασμα τελείται σε διαφορετικούς χρόνους στους διάφορους λαούς. αιώνα. Λέλεγων και Καρών. Κατά τον 3ο μ. δεν είναι όλοι οι Τεύτονες γότθοι. Me το συνεχές ανακάτεμα με άλλες. εφόσον ανήκει στο ίδιο έ­ θνος ή στην ίδια ομοεθνία. αρ­ χαίων και νέων). Είναι οι ισχυρότεροι. δί­ νει στους τεύτονες Γότθους μια ιδιάζουσα σημασία. Η γραφή. Συνεπώς. τη γοτθι­ κή.

Και προπαντός σε ψάρια νωπά. δεν εί­ ναι παράδοξο που. ακόμα και για τους Νορβηγούς. Αλλωστε η Νορβηγία είναι πέρασμα. παγωμέ­ νο βορρά. Νορβηγία στα νορβηγικά σημαίνει «βόρεια οδός». Η μετακίνη­ ση των περισσευούμενων εκ των παλαιών έγινε προς βορράν. Είναι απίστευτη η εργατικότητα αυτού του λαού. Επιμύθιο παγκόσμιας ισχύος: Οσο πιο φουκαράς εί­ σαι. σε περιο­ χές ολοένα και πιο άγονες. σε μια επιφάνεια ακατοίκητη κατά το 75.5% του εδάφους της. Και οι πρόγονοι των Σουηδών κατοικούσαν κάποτε στη Δανία. Είναι οι Ισλανδοί που τουρτουρίζουν στο παγωμένο και άγονο νησί τους. αν και υπολείπεται σε ευμάρεια και των Δα­ νών και των Σουηδών. καπνιστά. Που και στις μέρες μας νοιώ­ θουν λιγάκι σαν περαστικοί απ’ τα σπίτια τους. τόσο πιο υπερήφανος νοιώθεις για τους προγόνους σου.Οι πρόγονοι των Νορβηγών κατοικούσαν κάποτε στη Σουηδία. Αυτή η στενόμα­ κρη χώρα δεν είναι παρά ένας παραλιακός δρόμος που οδήγησε τους Σκανδιναβούς απ’ τον σκανδιναβικό νότο στον σκανδιναβικό. Λαός ψαράδων και θα­ λασσινών. Ανάμεσά τους και ο μεγάλος Αμούδσεν. σπαρμένοι στην πιο αραιοκατοικημένη χώρα της Ευρώπης: 15 κάτοικοι ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο. Είναι οι σπουδαιότεροι στον κόσμο ψαράδες ρέγγας και μπακαλιάρου. δεν είναι παράδοξο που χάρισαν στην αν­ θρωπότητα τους πιο μεγάλους εξερευνητές του βόρειου και του νότιου πόλου. Ναυτικοί γεννημένοι αυτοί οι άνθρωποι. Ολες οι παραλια­ κές πόλεις και πολίχνες της Νορβηγίας είναι κάργα με εργοστάσια κονσερβοποιίας. Κάποιες αποικίες της πλάκας που έχουν στις βόρειες παγω­ μένες θάλασσες. λοιπόν. που έπαψε προ πολλού να είναι φτωχός. Κι ωστόσο. Αλλωστε. ως Βίκινκς. υπάρχουν και πιο περήφανοι Σκανδιναβοί. κατάφεραν να έχουν επάρκεια σε γεωργικά προϊόντα και κρέας. οι Νορβηγοί ταξιδεύουν αδιάκοπα. παστά. δίδαξαν στον κόσμο όλο την καλά οργα­ νωμένη πειρατεία. κονσερβαρισμένα. θαλασσο­ πόροι και τότε και σήμερα. Πειρατές απ’ τον 7ο μέχρι τον 1Ιο αιώνα. όπου δουλεύουν το χειμώνα οι γεωργοί και οι κτηνοτρόφοι. ένα πέρασμα των Σκανδιναβών για περιοχές ολοένα και βο­ ρειότερες. Και είναι τέσσερα εκατομμύρια ψυχές όλοι κι όλοι. μέχρι τη σκανδιναβική Ισλανδία. αλλά και στο κέντρο του Ατλαντικού δεν είναι παρά άγονα νησάκια που χρησιμεύουν μόνο στον ανεφοδιασμό των νορβηγι­ κών φαλαινοθηρικών. Προς τι. Η Σουηδία είναι πιο άγονη από τη Δανία και η Νορβηγία πιο άγονη απ’ τη Σουηδία. Οι πιο μεγάλοι και οι πιο γενναίοι φαλαινοθήρες είναι πάντα οι Νορβηγοί. η σκανδιναβι­ κή υπερηφάνεια των Νορβηγών. Και βέβαια κάθε άλλο παρά δυσεξήγητο είναι το γεγονός πως οι Αμερικανοί έφαγαν τα λυσσα- 65 . είναι οι καλύτεροι μετά τους Αγγλους ναυτικοί της Ευρώπης.

η ιστορία των δύο χωρών είναι απολύτως ταυτισμένη. γίνεσαι τέλειος ναυτικός θέλεις δε θέ­ λεις. Το οδικό δίκτυο στη στενή λουρίδα γης που είναι η ενδοχώρα. Και την επόμενη χρονιά (1908) το πανίσχυρο σοσιαλιστικό κόμμα απαλλοτριώνει την περιουσία των μεγάλων γαιοκτημόνων και τη δίνει στους ακτήμονες. Και μόνο τη χρονιά αυτή η Νορβηγία γίνεται απολύτως αυτεξούσιο κράτος. Το χρησιμοποιούν κυρίως οι τουρίστες που φοβούνται τη θάλασ­ σα. αυτοί που ξέρουν καλύτερα.κά τους για να εγκλωβίσουν τους Νορβηγούς στο ΝΑΤΟ. Που το 1907 δίνει δικαίωμα ψήφου και στις γυναίκες. Μεσολαβεί ένα διάστημα κάπου 80 ετών ας πούμε αυτονομίας. στενοί και πολύ βαθείς κόλποι. οργανώνουν κράτος σουηδικό. Κι ωστόσο. Το είπαμε: χρειάζεται ένας καταπιεστής για να αρχίσεις να πιστεύεις πως είσαι διαφορετικός απ’ αυ­ τόν και συνεπώς ότι πρέπει να διεκδικήσεις την αυτονομία σου. που χώνονται πολύ βαθιά μέσα στη στεριά. Ό ­ μως οι οργανωτές. Αλλωστε. και το 1397 οι Σουηδοί σκαντζά­ ρουν βάρδια με τους Δανούς. Χωρίς το τέ­ λειο νορβηγικό πολεμικό ναυτικό. Είναι χιλιάδες τα νορβηγικά νησιά. ο βασιλιάς της Νορβηγίας θα είναι υπο­ ταγμένος στο βασιλιά της Δανίας μέχρι το 1905. Από τότε και μέχρι το 1319. αυτό έκαναν και οι Νορβηγοί που το 1814 επιτέλους απαλλάχτηκαν και απ’ τους σουηδούς αδελφούς. Σημειώστε πως η Νορβηγία είναι η πρώτη χώρα της Ευρώπης που δίνει δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες. η Νορβηγία δεν έχει δική της ιστορία. κράτος νορβηγικό. Στο εξής. η ατλαντική συμμαχία θα κούτσαινε απ’ το ένα πόδι. για κάπου 500 χρόνια δηλαδή. Αλλά τη φκιάχνει σιγά σιγά και στο μέτρο που νοιώθει την εκμετάλλευση απ’ τους αδελφούς λαούς. τα νησάκια και οι βραχονησί­ δες που κάνουν τη ναυσιπλοΐα κατόρθωμα. τεράστιοι σε μήκος. 66 . και μέχρι το 1814. σαν ποτάμια που κυλούν ανάποδα. με τα δεδομένα της εποχής. οι κύριες συ­ γκοινωνίες στη Νορβηγία γίνονται διά θαλάσσης. η τελειοποίηση της ναυτικής τέχνης εδώ είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Για κάπου χίλια χρόνια από της εμφανίσεως ενός κάποιου διοικητικού συστήματος στην περιοχή. Κάτω απ’ αυτά τα γεωλογικά δεδομένα. δηλαδή για 417 χρόνια. Τέρμα τα εκμε­ ταλλευτικά αδελφάτα. η ιστορία της Νορβηγίας θα ταυτίζεται με την ιστορία της Δανίας. Και όλοι σήμερα εμπιστεύονται τους μαουνιέρηδες των φιόρδ με κλειστά μάτια. και απ’ τους δανούς αδελφούς. Όμως. είναι κάτι σαν ατρα­ ξιόν. Ε. όπως ήταν φυσικό. Το 840 οι ντόπιοι καλούν Σουηδούς απ’ την περιοχή της Ουψάλα για να οργανώσουν. Το πραγματικό οδικό δίκτυο της χώρας είναι τα φιόρδ. Ελικοειδείς. Και σχεδόν α­ μέσως την εξουσία αναλαμβάνει το σοσιαλιστικό κόμμα και μάλιστα της άκρας Αριστερός.

Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο ισλανδικό παράδοξο. εντούτοις οι γραμματιζούμενοι δυσκολεύονται να τη χρησιμοποιήσουν .. που μιλούν τρεις γλώσ­ σες. που κάθεται πάνω σε σβησμένα ηφαίστεια. μεγαλώ­ νοντας έτσι το έδαφος της με τρόπο φυσικό στην κυριολεξία) είναι απ’ τις πλουσιότερες στον κόσμο. Είναι ατελέ­ στερη της νορβηγοδανέζικης. Εκτός από ένα. Οι Ισλανδοί Ισλανδία σημαίνει χώρα των πάγων. που γεωγραφικά ανήκει στην Αμερική και ιστορικά και πο­ λιτιστικά στην Ευρώπη. από γλωσσικής απόψεως οι Νορβηγοί παραμένουν ολίγον Σουηδοί και ολίγον Δανοί. που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ λογο­ τεχνίας το 1955. ενώ το 77% της επιφανείας του είναι άγονο και α­ καλλιέργητο. 4. Οι αστοί μιλούν ένα κράμα νορβηγικών και δανέζικων.Από τότε. Η Νορβηγία ακόμα και σήμερα είναι δίγλωσση. Μάλιστα. που μοιάζουν με τα παλιότερα σουηδικά.Χ. ισλανδικά (αρχαία νορβηγικά).000 περίπου κατοίκων. νορβηγικά και δανέζικα. αν πάρουμε υπ’ όψιν πως η ισλανδική είναι η παλιότερη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ασφαλώς δεν είναι άσχετα όλα αυτά με το γεγονός πως η μακρινή Ισλανδία είναι η τελευταία ευρωπαϊκή χώρα που εκχριστια­ 67 . η εντελώς εκπληχτική φιλολογική και λογοτεχνική παράδοση αυτής της μικρής χώρας των 250. με­ ρικοί σνομπ αριστοκράτες επιμένουν να μιλούν δανέζικα. Μ ’ άλλα λόγια. Και δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως Ισλανδός είναι ο γνωστός και στην Ελλάδα μεγάλος πεζογράφος Χάλντορ Λάξνες. αφού εμφανίστηκε το 930 μ. παγωμένη και άγονη χώρα. όλα παν καλά σ’ αυτή τη χώρα. Κι ωστόσο. δηλαδή το Μεσαίωνα! Ένα τρίτο παράδοξο. τη γλώσ­ σα. αυτή η μικρή.και έχουν δίκιο. κάποια απ’ τα οποία είναι πάντα ηπίως ενεργά (σχετικά πρόσφατα η ηφαιστειογενής δραστηριότητα προσέθεσε στη Δημοκρατία της Ισλανδίας ένα ακόμα νησάκι. έρχεται να συμπληρώσει το διαρκές ισλανδικό θαύμα. Παρά το γεγονός πως επίσημη γλώσσα του κράτους είναι η νορβηγική χωριάτικη. Αυτή είναι η πολιτιστική κληρονομιά τους. όπως τον και­ ρό της δανικής εξάρτησης. ενώ οι χωριάτες μιλούν καθαρό­ τερα νορβηγικά. καλύπτεται με παγετώνες κατά το ένα δέκατο της επιφανείας του. Τούτο το παράξενο ηφαιστειο­ γενές νησί.

η πιο αραιοκατοικημένη της Ευρώπης (δύο κάτοικοι ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο) είναι γεμάτη ποιητές. που ζουν μια χαρά βορειότερα.νίστηκε. πάλι υπό μορφήν καταρράχτη. Βέβαια. τη Γροιλανδία.5 βαθμοί Κελσίου. αλλά που και αυτή είναι ευρωπαϊκό έδαφος καθότι τμή­ μα (και όχι αποικία) της Δανίας. Ωστόσο. αλλά στη Γ ροιλανδία. αφού η μέση θερμοκρασία εκεί το χειμώνα είναι 0 και το καλοκαίρι 11. που κι αυτή ανήκει γεωγραφικά στην αμερι­ κανική ήπειρο. Αν σ’ αυτή τη φυσική μαγεία προσθέσουμε και τους πήδακες που δημιουργούν οι πάμπολλες θερμές πηγές. στην περί­ πτωση που το νερό τους δεν χρησιμοποιείται απ’ τους κατοίκους για τη λειτουργία των καλοριφέρ και το μπάνιο τους. χάρη στο Γκολφ Στρημ. ο Ίνγκολφ Αρναρσον. το νησί ήταν μάλλον ακατοίκητο. προτιμούν τη στερεότητα του πάγου από την ξεραΐλα ενός ηφαιστειογενούς εδάφους. Και μέχρι το 874 που ο πρώτος νορβηγός έποικος. που την ανακάλυψαν οι Νορβηγοί. Κι ωστόσο οι Εσκιμώοι. είναι ίσως το πιο χαρα­ κτηριστικό γνώρισμα αυτού του μικρού λαού Σκανδιναβών. που στην Ισλαν­ δία είναι τελείως επίπεδο εξαιτίας της παλιάς υγρής λάβας που στερεοποιήθηκε και σκλήρυνε πολύ στις συνθήκες θερμοκρασίας που επικρα­ τούν στην περιοχή. εύκολα καταλαβαίνουμε γιατί η μικρή αυτή χώρα. Αλλά δεν έχουν καμιά σχέση με τις καμπούρες του εδάφους που εμείς ονομάζουμε έτσι. τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα. στο μεγαλύτερο νησί της υδρογείου. που μέσα στην απομόνωσή τους. να απαγγείλουν στίχους που διατηρούν ολοζώ­ ντανη την μεγάλη ποιητική παράδοση της Εδδα και των σάγκα. την τέχνη γενικότερα. που λειτουργούν σα βατή­ ρες για να κατρακυλούν με πάταγο τα νερά των πολλών μικρών ποτα­ μών. μέσα στη μαγεία του πιο παράξενου και υποβλη­ τικού τοπίου που υπάρχει στην υδρόγειο (φανταστείτε την Ισλανδία σα μια μεγάλη και ψυχρή Σαντορίνη) έχουν όλη την άνεση να διαβάσουν. Αλλωστε. Δεν το προτιμούσαν ούτε οι Εσκιμώοι. τούτοι οι παράξενοι άνθρωποι-αρκούδες των πάγων. στην Ισλανδία υπάρχουν και λόφοι. μέσα στον αρκτικό κύκλο. ο χειμώ­ νας. δημιούργησε εκεί την πρώτη ανθρώπινη κοινότητα. δεν υπήρχε Ισλανδία στο χάρτη. που χύνονται στη θάλασσα από τις απόκρημνες ακτές. απ’ ό­ που αντλούν ασταμάτητα την έμπνευσή τους όλοι οι γερμανόφωνοι 68 . τη στιγμή που η βόρεια Ισλαν­ δία μόλις και τον αγγίζει. τούτο το θαυματουργό θαλάσσιο ρεύμα που διατρέχει τον Ατλαντικό και απαλαί­ νει το κλίμα των βόρειων χωρών που περιβρέχει. Η αγάπη για την ποίηση ειδικά. ενώ στο νότιο και το δυτικό τμήμα της το κλί­ μα είναι ανεκτό. ν’ ακούσουν παραμύθια. μέχρι το 861. που έχουν μυαλό. Πρό­ κειται για σβησμένους κρατήρες ηφαιστείων. στο βορρά της Ισλανδίας υπάρχει μόνο μια εποχή.

Ο Ζίγκφριντ. ιθαγενή (ντόπια). Ομως. (Οι Γερμανοί στην βόρεια Ευρώπη λειτούργησαν όπως οι Έλληνες στη νότια. για να μπερδευτούν με άλλα. Ο Βάγκνερ. Μέχρι τότε είμασταν απλώς Ρωμιοί. διατήρησαν περισσότερο από κάθε άλλο γερμανικό φύλο την αρχαία γερμανική παράδοση εξαιτίας του αργοπορημένου προσηλυτισμού τους στο χριστιανισμό και της απομόνωσής τους στον παγωμένο βορρά. δηλαδή αρχαιογερμανικούς μύθους.καλλιτέχνες. οι Ισλανδοί. αυτών των συναρπαστικών λαϊκών αφηγημάτων. μέχρι που να μας το πουν οι Γερμανοί τον 17ο και τον 18ο αιώνα. για παράδειγμα άκρως εντυπωσιακό. «Βαλκυρία». πράγμα που εξηγεί ίσως το γεγονός πως οι μεγα­ λύτεροι και καλύτεροι ελληνιστές ήταν και παραμένουν οι Γερμανοί. οι Βαλκύρες. χρωστά­ ει πάρα πολλά στους αρχαίους ισλανδικούς. Η Ισλανδία. Για την ακρίβεια. δηλαδή ελληνόφωνοι χριστιανοί πάσης εθνο­ λογικής προελεύσεως. κατά κάποιον τρόπο λειτούρ­ γησε σαν το ψυγείο της αρχαιογερμανικής (τευτονικής) παράδοσης. κυρίως διότι η Ελλάδα ήταν ο κορμός της Βυζαντινής Αυτο­ κρατορίας. «Το λυκόφως των Θεών») δεν είναι πα­ ρά μυθικά πρόσωπα των ισλανδικών σάγκα. που για τους Γερ­ μανούς είναι ένα είδος Ιηάδας. κι αυτός είναι ο λόγος που η εθνολογία θεωρεί τα ισλανδικά τεκμήρια σαν τα πιο αξιόπιστα για τη μελέτη της γερμανικής διασποράς και του γερ­ μανικού πολιτισμού. απ’ όπου κατάγονται τα νέα ελ­ ληνικά. που διαφυλάξαμε μια παραλλαγή της ελληνικής γλώσσας χάρη στο χριστιανισμό. χαμπάρι δεν είχαμε πως ενδέχεται να είμαστε Έλληνες. Ενώ. προέρχονται από παλιά γερμανικά φύλα που κάποτε κινήθηκαν προς βορράν. και του ποιητικού έπους Εδδα. αυτοί δηλαδή που με το πες πες και με το ψάξε ψάξε κάτω απ’ τα ερεί­ πια. όπως και σήμερα μας αρέσει να αυτοχαρακτηριζόμαστε ορθότατα. Οι προτεστάντες κατά το θρήσκευμα Ισλανδοί είναι γερμανικής κα­ ταγωγής. Ομως. παρά τις διαρκείς στην ιστορία τους επιμειξίες με Σκοτσέζους και Ιρλανδούς. όλα πήγαιναν καλά στην πρώιμα δημοκρατική Ισλαν­ δία. λοιπόν. μας έβαλαν τελικά στο κεφάλι πως είμαστε απόγονοι ενδόξων προ­ γόνων. και όλοι οι ήρωες της τετραλογίας Το δαχτο'/άδι των Νιμπελούγκεν («Ο χρυσός του Ρή­ νου». που από την αρχή είχε κάνει επίσημη γλώσσα του τα αλεξανδρινά ελληνικά. που είναι οι δεύτεροι και τρίτοι κατά σειράν μετά τους Σκανδιναβούς έποικοι του μαγικού νησιού. που μιλιούνται πάντα στον τόπο όπου κατοικούσαν οι αρχαίοι Έλληνες. ο Βόταν. που κληρονόμησε τα ελληνικά απ’ το χριστιανισμό και όχι από τους Έλληνες). όσον αφορά την πολιτιστική διασπορά αλλά και τον τρόπο πολιτιστικής δράσης. όπως όλοι οι Σκανδιναβοί. «Ζίγκφριντ». που ανακάλυψε τη δημοκρατία αυτόματα και από ανάγκη (οι πρώ­ 69 .

άρ­ χισε να εμφανίζεται μια ντόπια ψωροαριστοκρατία. Αλλά όχι εντελώς. εξίσου κακομοίρη) σιγά σιγά. που ωστόσο δεν είναι πάρα πολύ ισχυρή ώστε να γίνει αυταρχική. και όσο αυξανόταν ο πληθυσμός. και επειδή ο ισλανδι­ κός μπακαλιάρος είναι περιζήτητος. Κι έτσι. η Ισλανδία έγινε αυτάρκης σ τις αρχές του αιώνα μας. Διότι ο βασιλιάς της Δανίας ήταν τυπικά επικυρίαρχος της Ισλανδίας μέχρι το 1941. οι ισλανδοί αριστοκράτες κα­ λούν το βασιλιά Χάκωνα Δ' της αρχικής τους πατρίδας. λοιπόν. εντελώς ανίκανη να επιβληθεί στους παρίες. δεν είχε πια ανάγκη από προστάτες. και αφετέρου διό­ τι κανείς δεν ήταν πρόθυμος να αναγνωρίσει για καλύτερό του έναν άλ­ λο. δεν μπορεί παρά να την κληρονομήσαμε και μεις μαζί μ’ όλα τ’ άλλα. παρά μόνο υπό την μορφήν προγονικού ιδεολογήματος: Αφού οι Αθηναίοι δημιούργησαν τη δημοκρατία. που διαδέχτηκαν τους Νορβηγούς ως προτέκτορες. του μπακαλιάρου και της φάλαινας. Κι έτσι η δημοκρατία σε μας παραμένει ένα ζητούμενο και μηδέποτε ευρισκόμενο. με μια εξειδίκευση στο ψάρεμα της ρέγκας.τοι έποικοι δεν έφεραν μαζί τους βασιλιά και δεν έφκιαξαν έναν δικό τους. πράγμα που δε συμβαίνει στην Ισ­ λανδία σε τόσο μεγάλη κλίμακα. αργά ή γρήγορα εκ­ πίπτει. σ’ αυτή την κολλημένη στις παραδό­ σεις της χώρα. Κι έτσι. η άρχουσα τάξη περιορίζεται στη δη­ μιουργία εργοστασίων επεξεργασίας αλιευμάτων. Όταν. ώστε η ανάμνηση της παλιάς και πρωτόγονης δημοκρα­ τίας να έρθει και να συναντήσει την αστική τάξη. έστω και περίπου ομόφυλους. Οι Ισλανδοί είναι σχεδόν αποκλειστικά ψαράδες. τελικά προέκυψε ένας άκρως εντυ­ πωσιακός εθνικός πλούτος. εν μέρει το 1397 και εντελώς το 1662. που ανεβάζει το κατά κεφαλήν εισόδημα των λιγοστών Ισλανδών πάνω απ’ το σουηδικό επίπεδο. όπως και οι Νορβηγοί. Και προκόψαμε. Και επειδή οι κάτοι­ κοι είναι λίγοι. όταν επιτέλους αποκόπηκαν από την κηδεμονία των Δανών. έκο­ 70 . να τους κυβερνήσει κι αυτούς. όπου για δημοκρατία πή­ γαιναν οι αγωνιστές του ’21 και μοναρχία εισαγόμενη τους προέκυψε. αφενός γιατί οι υπήκοοί του θα ήταν πολύ λίγοι. της Νορβηγίας. οι υποδειγματικά δημοκράτες σημερινοί Ισλανδοί ποτέ δεν ισχυρίστηκαν πως κληρονόμησαν τη σημερινή δημοκρατία απ’ τους προγόνους τους. Την έφκιαξαν το 1918. Πάντως. Οι οποίοι όμως είναι επιπροσθέτους και εφοπλιστές. το 1261. πράγμα που συνέβη και στην Ελλάδα. και έδιωξε τους Δανούς το 1918. και επειδή τα ψάρια είναι πολλά. Μόνο το 1918 ωρί­ μασαν φυσιολογικά οι συνθήκες. επωφελούμενοι από τον πόλεμο που δεν τους άγγιξε. γιατί η χώρα δεν έχει ασφαλή λιμάνια για μεγάλα πλοία και οι παγετώνες εμποδίζουν την κίνηση των πλοίων ολόκληρη τη χρονιά. Όταν η δημοκρατία δεν είναι το αποτέ­ λεσμα κοινωνικών διαδικασιών αλλά της ανάγκης. όταν οι Ισλανδοί.

όπως και οι παλιοί χριστιανοί. Όπως θα δούμε. Ο αρχιθεός Βόταν περιφέρεται ακόμα στην Ισλανδία. Αλ­ λωστε. της Νορ­ βηγίας και της Ισλανδίας.. οι Βαλκύρες. είναι δύσκολο να πιστέψεις σε θεότητες που κα­ τοικούν στον ουρανό και όχι στη γη. Και οι πανέμορφες κόρες του. Καταλάβατε τώ­ ρα γιατί είναι μάλλον αδύνατος ο διαχωρισμός κράτους και εκκλησίας στην Ελλάδα. οι Αγγλοι είναι πρώτα ξαδέρφια των Ολ­ λανδών. Ωστόσο οι Ισλανδοί ποτέ δε θεώρησαν ούτε τους Νορβηγούς ούτε τους Δανούς σαν καταχτητές.. Οι Ισλανδοί είναι άνθρωποι που χαίρουν ιδιαιτέρας εκτιμήσεως όχι μόνο ανάμεσα στους άλλους Σκανδιναβούς. των τεσσάρων σκανδιναβικών χωρών. τα πράγματα εξελίσσονται λίγο ως πολύ ομοιόμορφα από οικο­ νομικής και κοινωνικής απόψεως σ’ ολόκληρη τη Σκανδιναβία. προγόνους! Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι είναι πρόγονοι μόνο στη φαντασία μας. Μόνο εμείς είμαστε ανάδελφοι. πράγμα που ίσως εξηγεί το γεγονός πως η αγγλική γλώσσα εί­ ναι ήδη η δεύτερη επίσημη γλώσσα της Ολλανδίας. αν και σβησμένα από πολύν καιρό τα περισσότερα. των Ολλανδών και των Αγγλων συμπεριλαμ­ βανομένων. ενώ Αγγλοι και Ολ­ λανδοί μαζί είναι δεύτερα ξαδέφια των Σκανδιναβών και τρίτα των Γερ­ μανών. Και οι άλλοι μισοί απ’ τη μεριά των λατίνων προγόνων. όπως αυτό της Σαντορίνης. αλλά και ανάμεσα σ’ όλους τους γερμανογενείς λαούς. Μ ’ άλλα λόγια.τι πιο σταθερό από εθνολογικής απόψεως υπάρχει στην Ελλάδα έρχεται απ’ τη μεριά της εκκλησίας. είναι εν πολλοίς κοινή κι αυτός είναι ο λόγος που οι σχεδόν ομόφυλες γειτο­ νικές χώρες του ευρωπαϊκού βορρά βρίσκουν πάντα τρόπο να λύνουν τις διαφορές τους ειρηνικά. Ο.τι πιο σταθερό από εθνολογικής από­ ψεως έχουν έρχεται απ’ τη μεριά της ειδωλολατρείας. αλλά γιατί δεν έχουμε. Είμαστε ορθόδοξοι που μιλούν ελληνικά. Η ιστορία της Δανίας. της Σουηδίας. αν και πολύ ήπια τα ενεργά. (Σημειώνουμε άλλη μια φορά πως η Φι­ λανδία δεν ανήκει στη Σκανδιναβία). που εί­ ναι πάντα δημοκρατική. Έτσι και στους Ισλανδούς. δεν 71 . ό. Είναι πιο σωστό να λέμε πως είμαστε απόγονοι των Βυζαντινών. παρά των αρχαίων Ελλήνων.ψαν κάθε δεσμό με τη Δανία. Οταν κάθεσαι πάνω σε ηφαίστεια. για να ανακηρύξουν και επίσημα τη χώρα τους σε Ισλανδική Δημοκρατία το 1944. και όχι Έλληνες που τυχαίνει να είναι ορθόδοξοι. που ευνοείται πο­ λύ κι απ’ τη φύση. Η Σκανδιναβία αποτελεί ένα σχεδόν ενιαίο κοινωνικοοικονομικό μπλοκ. οι μισοί Ευρωπαίοι είναι συγγενείς απ’ τη μεριά των γερμανών προγόνων. Διότι απ’ τους Βυζαντινούς κληρονομήσαμε όχι μόνο μια γλώσσα (τη γλώσ­ σα του χριστιανισμού και όχι των Ελλήνων) αλλά και την φυλετική πανσπερμία που κατ’ ανάγκην έχει μια αυτοκρατορία. όχι γιατί δεν έχουμε αδελ­ φούς.

καταστροφικός απ’ την άλλη) είναι κι αυτός ισλανδικής καταγωγής. 72 . χωρίς την ισλανδική λαϊκή κουλ­ τούρα.θα εμπνεύσουν μόνο τον Ρίχαρντ Βάγκνερ για να συνθέσει εκείνο το μεγαλειώδες μουσικό έπος των Βαλκύρων. δεν ήταν δημιουργός αλλά καταστροφέας. πώς θα τη βόλευαν από προγόνους οι Γερμανοί. τη Βα)χορία. Αναρωτιέται κανείς. αυτός ο παράδοξος ήρωας-Ιανός του Τόμας Μαν στο μυθιστόρημά του Δόκτωρ Φάοοστους. βέβαια. Ακόμα και τον Χίτλερ θα εμπνεύσουν που. απ’ όπου αντλεί την έμπνευσή του για τις ναζιστικές τελετές. που είναι ένα σπάνιο πολιτιστικό φαινόμενο. κι αυτός κόλλησε σα στρείδι πάνω στους πανάρχαιους ισλανδικούς (αρχαιογερμανικούς) γοητευτικούς μύθους. Όμως. αλλά και ένα σωρό άλλους δημιουργούς. Ακόμα και ο Αντριάν Λέβερκιν. που εξηγεί με τον πιο μεγαλοφυή τρόπο τη διφυία του γερμανικού πολιτισμού (δη­ μιουργικός και μεγαλειώδης απ’ τη μια.

ΚΕΛΤΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΕ! 1...IV. που οι Ιρλανδοί πίστεψαν κάποτε. και αυτοί που προχώρησαν ακόμα νοτιότερα ονομάστηκαν Ιταλιώτες. πως ήταν. μέσα στον 18ο αιώνα που προέκυψε η μόδα της επισήμανσης Ελλήνων παντού στον κόσμο και κυρίως στην Ελλάδα. Σου λεν οι άνθρωποι. αλλά και της βόρειας 73 . την Ιέρνη ή Ιουερνία των Ελλήνων. ας πούμε. της γειτονι­ κής Σκανδιναβίας και της ακόμα πιο γειτονικής Αγγλίας συμπεριλαμβανομένης. δικαίως οι Ιρλανδοί αισθάνονταν κάπως συγγενείς και με τους Έλληνες και με τους Ρωμαίους. Α­ χαιοί. Κέλτες και Αχαιοί προέρχονται από τον ίδιο ινδοευρωπαϊκό κορ­ μό. Ειδι­ κότερα οι Κέλτες της νότιας Γαλλίας ονομάστηκαν Γαλάτες. Τόσο μεγάλο ήταν το ενδιαφέρον των δύο αρχαίων πολιτισμένων λαών γΓ αυ­ τό το μακρινό νησί. την επισήμως δεύτερη μετά την ιρλανδι­ κή αλλά ανεπισήμως κυρίαρχη γλώσσα της Ιρλανδίας. εμείς δεν έχουμε καμιά σχέση με τα γερμανικά φύλα που κατέκλυσαν την Ευρώπη. πράγμα που έπαιξε ίσως ρόλο στην ανάπτυξη του ιρλανδικού σοβινισμού. αυτή η παλαβή δοξασία δεν είναι και τόσο παράλογη εν τέλει. η παράξενη. Συνεπώς. Οι Ιρλανδοί Έριου στα αρχαία και Έριν στα νέα ιρλανδικά (κελτικά) σημαίνει γη της Δύσης. Στην αγγλική. που κόπηκε στα δυο. Παρόλο που ούτε οι Ρωμαίοι ούτε οι Έλληνες πάτησαν ποτέ το πόδι τους στην Ιρλανδία. απόγονοι των αρχαίων Ελ­ λήνων! Και αυτοί! Ωστόσο. Αυτοί που τράβηξαν προς νότον ονομάστηκαν Αχαιοί και οι άλλοι που πήγαν βορειότερα ονομάστηκαν Κέλτες. Διότι οι Ιρλανδοί είναι Κέλτες και οι Κέλτες είναι. αλλά και της Γαλλίας εξαιτίας των γερμανικής καταγωγής Φράγκων που έδωσαν το όνομά τους στη χώρα. η γεμάτη αντιφάσεις και άκρως συντηρητική αυτή χώρα ονομάζεται Άιρλαντ. και οι δυο λαοί ήξεραν πολλά για την Ιβέρντα ή Χιμπέρνια των Ρωμαίων.

Ένα τρίτο εθνικό προϊόν της Ιρλανδίας είναι η κουλτούρα. που το κληρονόμησαν και οι Εγ­ γλέζοι εκεί παραδίπλα. ο Τζόναθαν Σουίφτ. Ιρλανδοί είναι. έχει τα περισ­ σότερα ποτάμια από οποιαδήποτε άλλη χώρα της γης. Σημειώστε πως 74 . Τούτη η τραγική ειρωνεία. το μεγαλύτερο εργοστάσιο κατασκευής μπίρας στον κόσμο βρίσκεται στο Δουβλίνο. ο Όλιβερ Γκόλντσμιθ.ανάλογα συνεπώς είναι και τα πνιγμένα κι εκεί στο αλκοόλ ήθη και έθιμα. Τόσο νερό πέφτει εδώ απ’ τον ουρανό. Μάλιστα. Σημειώστε πως η μπίρα και το ουίσκυ. λοιπόν. όμως συνεχώς ξεχειλίζουν και καταστρέφουν όσες καλλιέργειες γλυτώνουν απ’ τις καταρρακτώδεις βροχές. Μόνο το κριθάρι και η βρώμη αντέχουν καλά μέσα σ’ αυτό το λα­ τινικό χιούμορ. ο Τζων Μίλινγκτον Συνγκ. η γεωργία ήταν και παραμένει προβληματική εξαιτίας των α­ διάκοπων βροχοπτώσεων. Σημειώστε διά το χιουμοριστικόν του πράγμα­ τος πως χιούμορ στα λατινικά σημαίνει υγρασία. ο Τζωρτζ Μπέρναρ Σω. όπως και οι πάμπολλες λίμνες. ο Ρίτσαρντ Σέρινταν. δροσιά αν προτιμάτε του μυαλού. μεταξύ πολλών άλλων διασήμων. όσο εμείς τους σκύλους. Δεν συμπεριφέρθηκαν ωστόσο ό­ πως οι κέλτες Ουαλοί στην Αγγλία. ο Τόμας Μουρ. από τότε και μέχρι τις μέρες μας. ο Γουίλιαμ Γητς. Παλιοί Ευ­ ρωπαίοι.Ιταλίας. Οι Ιρλανδοί αγαπούν τόσο τα άλογα. που η μικρή Ιρλανδία των 3 περίπου εκατομμυρίων κατοίκων. παρόλο που το Γκολφ Στρημ κάνει το κλίμα η­ πιότατο. οι κέλτες Ιρλανδοί. ο Σην Ο ’ Καίησυ. Ανάλογες είναι οι συνθήκες και στη γειτονική Σκωτία . να έχεις άφθο­ νο νερό και να μην έχεις γεωργία. Όσο για τη βρώμη που γλυτώνει απ’ τη βρο­ χή. είναι μικρά. να έχεις πλούσια γη. ο Ό ­ σκαρ Ουάιλντ. ο Τζαίημς Τζόυς. Φυσικά. μ’ αυτήν ταΐζονται τα περίφημα και δοξασμένα σ ’ όλους τους ιππο­ δρόμους του κόσμου ιρλανδέζικα άλογα. και πριν απ’ όλους και παν’ απ’ όλους ο μεγα­ λύτερος πεζογράφος του αιώνα μας. που είναι κάτι σαν απόσταγμα μπίρας (με την ίδια έννοια που το κονιάκ είναι απόσταγμα κρασιού) είναι τα δύο εθνικά προϊόντα της Ιρ­ λανδίας. Υγρασία. οι Ιρλανδοί έγιναν οι υπ’ αριθμόν ένα πότες μπίρας και ουίσκυ στον κόσμο. Κι έτσι. παρόλο που οι Ιρλανδοί αφομοίωσαν ένα σωρό λαούς που πέρασαν απ’ το νησί σαν καταχτητές και πολλοί ξέμειναν γιατί πολύ τους άρεσε η ησυχία και το βουκολικό περιβάλλον μιας χώρας τσομπαναραίων και αλογοτρόφων. που στην Ιρλανδία βρίσκεται στο εσωτερικό ε­ νός συνεχώς μουσκεμένου κρανίου. εξαιτίας των γερμανικής καταγωγής Λομβαρδών. που αφομοιώθηκαν με τους Αγγλοσάξονες. βρίσκεται προφανώς στη ρίζα του καταπληχτικού ιρλανδέζικου χιούμορ. Παρόλο που οι πεδιάδες καλύπτουν το 77% της επιφανείας του εδά­ φους αυτής της χώρας.

που είναι ένα πονηρό και τυπικά εγγλέζικο μείγμα προτεσταντι­ σμού και καθολικισμού χωρίς εξάρτηση απ’ τη Ρώμη. και καταφέρνει να κυριαρχεί στην πα­ γκόσμια λογοτεχνία. ήταν Αγγλος! Αγγλος ήταν και ο πάπας Αδριανός Δ \ ο μόνος άγγλος πάπας στην ιστορία του παπισμού. που πολιτογραφήθηκαν Αγγλοι. Τόσο τρελός. ούτε ο Όσκαρ Ουάιλντ. φανατικοί μέχρι σκασμού. που ήταν και καλός πεζογράφος. Ομως ο άγιος Πατρίκιος. και τη 75 . που. Παρόλο που ο προαιώνιος εχθρός της Ιρλανδίας είναι η Αγγλία. τα κορόιδα οι Ιρλανδοί. συν ενάμισο εκατομ­ μύριο μετανάστες στην Αμερική. σεβόμενοι τον άγιο Πατρί­ κιο. αυτός. εξαιτίας του πείσματος των Ιρλανδών να πα­ ραμένουν καθολικοί. για την ακρίβεια αγγλι­ κανοί. ε­ κτός απ’ τη θρησκεία. ο πιο τρελός και ο πιο καταστροφικός σοβινισμός που υπάρχει σήμερα στον κόσμο.και σ ’ αυτά γράφτηκαν όλα τα σπουδαία πράγματα της ιρλανδικής λογοτεχνίας που ορθότατα προσμετράται στην αγγλική. ένα από τα πιο σπουδαία θέατρα στον κόσμο σήμερα. Δεν τον άντεξε ούτε ο Τζαίημς Τζόυς. απ’ όπου αντλεί εφεδρείες ο λυσσασμένος ιρλανδικός σοβινι­ σμός. έγινε πολίτης του κόσμου αρνούμενος κάθε εθνικότητα. Οι Ιρλανδοί είναι οι πιο φανατικοί καθολικοί που υπάρχουν στον κόσμο. την αρχαιότητα των Ιρλανδών. όχι μόνο παρέμειναν καθολικοί. όπως και το ιρλανδικό θέατρο. Τρία εκατομμύρια έχει όλα κι όλα αυτή η μικρή χώρα. Κι όλα αυτά. Τίποτα δε χωρίζει κατ’ ουσίαν τους Αγγλους απ’ τους Ιρλανδούς. ο βασι­ σμένος σε δύο ιδιαιτερότητες. Γιατί κατά τα άλλα δεν ξεχωρίζουν σε τίποτα το ουσιώδες. Ενώ ιρλανδικής καταγω­ γής ήταν ο μεγάλος αμερικανός δραματουργός Ευγένιος Ο’ Νηλ.Ιρλανδός ήταν και ο Τόμας Έντουαρντ Λώρενς. ο περίφημος Λώρενς της Αραβίας. Κοιτάξτε τώρα πώς προέκυψε αυτός ο τρελός σοβινισμός. τον Αγγλο. Αυτόν τον τρόπο βρήκαν για να ξεχωρίζουν απ’ τους Αγγλους. τα εννιά δέκατα των Ιρλανδών προτιμούν να μιλούν αγγλικά παρά ιρλανδι­ κά. όπως και όλοι σχεδόν οι μεγάλοι ιρλανδοί λογοτέχνες. Το ένα δέκατο που μιλούν ιρλανδικά για λόγους σοβινιστικούς μι­ λούν και αγγλικά για λόγους πρακτικούς . Εκτός από τους κατοίκους της κεντρικής και πάντα καθυστερημένης Ιρ­ λανδίας. Ό ­ ταν αργότερα οι Αγγλοι έγιναν προτεστάντες. ο προστάτης άγιος της Ιρλανδίας που εισήγαγε το χριστιανισμό σ’ αυτή τη χώρα το 432. αλλά έγιναν και το προκεχωρημένο φυλάκιο του παπι­ σμού προς βορράν. που δεν τον άντεξε ούτε ο Μπέρναρ Σω. παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του αγίου Πατρικίου. που το 1154 έδωσε εντολή στον βασιλιά της Αγγλίας Ερρίκο Β' να εισβάλει στην Ιρλανδία και να φέρει στο δρόμο του Χριστού όσους ξεροκέφαλους Ιρλανδούς επέμεναν ακόμα να είναι ειδωλολάτρες.

που όσο περνούσαν οι αιώνες θα γίνεται ακό­ μα πιο λογικό. σε μια εποχή που στην Αγγλία χρησιμοποιούσαν τα παπικά λατινικά. π. δημιουργώντας έτσι την πρώτη οργα­ νωμένη ιρλανδική εξουσία. το 1535. Σήμερα. ένα παμπάλαιο ιρλανδικό όνομα. ενώ η επίγνωση των Ιρλανδών πως είναι Ιρλανδοί προέκυψε απ’ την τρομαχτική αλλά εντελώς ιδιόρυθμη καταπίεση που υπέστησαν απ’ τους Αγγλους αιώνες ατέλειωτους κι όχι μόνο τέσσερις. Και οι Ιρλανδέζες ήταν και είναι πάντα όμορφες. Όπως ακριβώς και σε μας εδώ. όπως και όλα που τε­ λειώνουν σε υ. Τη χρονιά αυτή διώ­ χνει τους Βίκινγκς ένας άγγλος φεουδάρχης απ’ το Μάντσεστερ και ε­ γκαθίσταται στη χώρα ως άρχων. τόσο εξαιτίας των επιμειξιών που δε σταμάτησαν ποτέ. Βλέπε για παράδειγμα τη μεγάλη σταρ του Χόλλυγουντ Μωρήν Ο’ Χάρα. Αλλά εις μάτην. παρά την απαγόρευση του άγγλου βασιλιά να μη παντρεύονται Ιρλανδέζες. η ιρλανδική γλώσσα περισώθηκε γιατί στα ιρλανδικά μεταφράστηκαν τον 5ο αιώνα τα χριστιανικά κείμενα. που απ’ το 1014 που έδιωξαν τους Βίκινγκς θεωρούσαν τη νήσο Ιρλανδία προέκταση της νήσου Βρετα­ νίας. Κόνερυ κλπ. που θα σφραγί­ σει για πάντα την ιρλανδική και θα δημιουργήσει με την ένωση το θαύ­ μα της ιρλανδικής λογοτεχνίας. Αιτία αυτής της ιστορικής και για την Ιρλανδία απόφασης του τρο­ μερού Ερρίκου Η' με τις έξι. αρχηγός της αγγλικής εκκλησίας είναι η βασίλισ­ σα Ελισάβετ.χ. για να τονίσει την ιρλανδικότητά του έφκιαξε το ψευδώνυμό του παίρνο­ ντας για μικρό όνομα το Σην. που ήταν εισαγόμενη απ’ την Αγγλία. Απ’ το 850 μέχρι το 1014.θρησκεία τους. Κένεντυ. Αλλά όπως και σε μας. βαρούσαν μαζί με τους «γνήσιους» Ιρλανδούς τους Αγγλους. που ίδρυσαν κράτος και άφησαν εκεί τα ανεξίτηλα ίχνη τους μέχρι τις μέρες μας. όσο και εξαιτίας της υπέρτερης αγγλικής κουλτούρας. ο βασιλιάς Ερ­ ρίκος Η' στέλνει σε διακοπές τον πάπα και κηρύσσει τον εαυτό του αρ­ χηγό της αγγλικής εκκλησίας. η Ιρλανδία είναι αποικία των σκανδιναβών Βίκινγκς. όπως και η γλώσσα που εισβάλλει μαζί με τους Αγγλους. που άλλωστε από κάθε άπο­ ψη αρχίζει να αγγλοφέρνει εμφανώς. Οι άγγλοι εισβολείς αφομοιώθηκαν τάχιστα με τους ντόπιους. Η ομορφιά κερδί­ ζει πάντα. Στο τέλος του 15ου αιώνα οι Αγγλοι φαίνονται να επιβάλλονται στην Ιρλανδία. Σημειώστε με την ευκαιρία πως όλα τα ονόματα που αρ­ χίζουν με όμικρον και απόστροφο είναι ιρλανδικά. διαδοχικά. όπως εμείς απ’ τους Τούρκους. Οι Αγγλοϊρλανδοί που προέκυψαν ούτω πως. Και τότε. ώστε να μπορέσουν να δράσουν ανετότερα σαν καταχτητές. Ένας θεσμός που διατηρείται μέχρι τις μέρες μας. πράγμα λογικότατο. Μάλιστα ο γνωστός ηθοποιός. μια τυ­ πική Ιρλανδέζα. συζύγους ήταν η επιθυμία του 76 . δηλαδή για 164 χρόνια.

για να παντρευτεί μια άλλη. Εδώ. τους καθολικούς. Για να ξεμπλέξει απ’ αυτό το τρομερό μπλέξιμο ο άγγλος πρωθυ­ πουργός Πιτ αποφασίζει το 1801 να ενώσει την Ιρλανδία με την Αγ­ γλία. δηλαδή αντάρτες στα ιρλανδικά. Ομως. το 1535 αρχίζει ένας ανταρτοπόλεμος. Τον χέζεις. και στην πραγματικότητα για να παντρευτεί την Ιωάννα Σέυμουρ. την περίφημη Αννα Μπόλεϋν. Το καθεστώς αυτό το επέλεξαν οι ίδιοι ελεύθερα και αβίαστα.και η έριδα επί θρησκευτικής βάσεως συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Η ιρλανδική «εθνική υπε­ ρηφάνεια» έκανε το θαύμα της. Ναι. ονομάζονταν Τόρις. Θέλουν αυτοδιοί­ κηση και την αποχτούν από το 1898 μαζί τους άλλους Ιρλανδούς. αλλά όχι εντελώς. Οι αγγλοϊρλανδοί προύχοντες. που θα πεθάνει στη γέννα. Ενώ οι προτεστάντες Ιρλανδοί του βορρά (του Ωλστερ. Τόρις βάφτισαν αργότερα οι Ιρλανδοί και τους άγγλους αριστοκράτες που τους κυνηγούσαν. που συνεχίζεται με τον IRA μέχρι τις μέρες μας.) βρίσκουν πλέον σοβαρά θρησκευτικά επιχειρήματα για να τα βάλουν με τους αχρείους Αγ­ γλους . Ιδού ένα μικρό δείγμα: Οι ιρλανδοί αντάρτες. Εν τέλει. ερήμην του λαού (ποιος κάνει λόγο για λαό αυτόν τον καιρό. Τότε. Τρελά πράγματα. αλλά μέσα στα πλαίσια της Κοινοπολιτείας. αλλά υπάρχουν πολλά τρελά πράγματα στην τρελή Ιρλανδία. ή δεν τον χέζεις τον πάπα. που θα την αποκεφαλίσει ένα χρόνο μετά κατηγορώντας την για μοι­ χεία. οι εθνικιστές καθολικοί του νότου θα τα κάνουν μπάχαλο. Αλλά οι Ιρλανδοί δε δέχονται. Πράγμα αδύνατο με τον βλάκα τον πάπα στο κεφάλι σου να μη σου δίνει διαζύγιο. Αυτό ήταν. που ήταν αριστοκράτες που δεν ήθελαν τους Αγ­ γλους. δηλαδή της σημερινής βόρειας Ιρλαν­ δίας) ευημερούν υπό καθεστώς αυτοδιοίκησης. το 1949 η Ιρλανδία φεύγει και από την Κοινοπολιτεία. Σύνολο έξι. οι Ιρλανδοί όλα τα κανονίζουν μόνοι τους εκτός απ’ την άμυνα και την εξωτερική πολιτική. ώστε οι Αγγλοι να μην την αντιμετωπίζουν σαν οιονεί αποικία. Τον χέζεις και γράφεις ιστορία απ’ την κρεββατοκάμαρα. Και το παρατσούκλι τους έμεινε. μια άλλη και μια άλλη. 77 . Ούτε οι προτεστάντες Ιρλανδοί του Βορρά. Και η Δημοκρατία της Ιρλανδίας καθη­ λώθηκε στην παραδοσιακή ιρλανδική φτώχεια. Η Ιρλανδία συνεχίζει να είναι προστατευόμενο της Αγ­ γλίας κράτος (dominium) μέχρι το 1937 που αποχτά την πλήρη ανεξαρ­ τησία της. λοιπόν. οι Ιρλανδοί αποχτούν την ανεξαρτησία τους το 1922. Οι μισοί θέλουν πλήρη ανεξαρτησία και οι άλλοι μισοί αυτοδιοίκηση στα πλαίσια του βασιλείου της Αγ­ γλίας.να ξαποστείλει την πρώτη του σύζυγο Αικατερίνη της Αραγωνίας για να παντρευτεί την κυρία επί των τιμών. Όμως. Και ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο (της Αγγλίας και της βό­ ρειας εν τέλει Ιρλανδίας) προκύπτει τότε. της επαρχίας Ώλστερ (σημερινή βόρεια Ιρλανδία) θέλουν την ενσωμάτωση.

Μεγάλη Βρετανία ονομά­ ζεται το μεγαλύτερο απ’ αυτά τα νησιά. Ο ι Σκώτοι Οποιος επιχειρήσει να μελετήσει την ιστορία της Αγγλίας. Οταν πέρασαν απ’ τη γαλλική Βρετανία (Βρετάνη) στο απέναντι μεγάλο νησί διαπίστωσαν πως οι κάτοικοι μιλούσαν γλώσσα παραπλήσια μ’ αυτήν που μιλούσαν οι κάτοικοι της Βρετάνης. Αλλο Αγγλία. Ο όρος Μεγάλη Βρετανία είναι καθαρά γεωγραφικός. πρέπει πρώτα να διευκρινίσει μερικές εθνολογικές και γεωγραφικές έννοιες. δημιουργημένος το 1899 στην Αμερική. που λανθασμένα το λέμε Αγ­ γλία τιμώντας έτσι υπέρ το δέον τους Αγγλους. και μεις να τους συμπαθούμε διότι αντι­ παθούμε τους αποικιοκράτες Αγγλους! Με τέτοια αριστερά μυαλά. άλ­ λο Βρετανική Κοινοπολιτεία. Τούτη η γλώσσα θα ονομαστεί από τους γλωσσολόγους βρετανική. Διότι η βρετανική είναι κελτική γλώσσα. Τον χρωστάμε στους Ρωμαίους που βάφτισαν έ­ τσι το νησί για να το ξεχωρίζουν απ’ τη Μικρή Βρετανία επί εδάφους γαλλικού.Ωστόσο. άλλο Ηνωμένο Βασίλειο. 2. του περιβόητου IRA. άλλο Βρετανι­ κά νησιά.000 τον α­ ριθμό. Έτσι θα ονομαστεί η δεύτερη ομάδα της κελτικής γλώσσας. που δεν είναι βρετανική. που είναι μία μόνο από τις πολλές φυλές που συναποτελούν το σύνολο των κατοίκων του νησιού που λέγεται Μεγάλη Βρετανία. μυτερή χερσόνησο στο 78 . συνεχίζει να ταλαιπωρεί και την Αγγλία και τη βόρεια Ιρλανδία με τις ανοησίες του στρατιωτικού κλάδου του. Κάπου 5. άλλο Βρετανία. άντε να δεις προκοπή. Η οποία όμως ελάχιστη σχέση έχει με τη σημερινή αγγλική. της Ιρλανδίας συμπεριλαμβανομένης. αυτή που μιλιέται ακόμα στη (γαλλική) Βρετάνη και στην (αγγλική) Ουαλία. εκείνη τη μακρυά. άλλο Βρετανική Αυτοκρατορία. ο εθνικιστικός σύνδεσμος Σιν Φάιν που στα ιρλανδικά ση­ μαίνει «εμείς μόνοι». Βρετανία έλεγαν οι Ρωμαίοι την ακρότατη βορειοδυτική χερ­ σόνησο της Γαλλίας. Μ έχρι το τέλος του 18ου αιώνα η βρετανική μιλιό­ ταν και στην Κορνουάλη. Ας αρχίσουμε από τα απλούστερα. Καθολικοί και α­ ντιδραστικοί μέχρι το κόκκαλο. άλλο Μεγάλη Βρετανία. τη σημερινή γαλλική Βρετάνη. τα γεωγραφικά: Βρετανικά νησιά ονομάζονται όλα τα νησιά και νησάκια εκεί πάνω.

όσο και τη φθογγολογία. πέρασαν στο νησί Μεγάλη Βρετανία από δυο μεριές. Από τη γαλλική Βρετάνη και από την Ιρλανδία. εξού και οι περιπλοκές της τόσο όσον αφορά την ορθογραφία. Πρόκειται για τη σκωτική. Πρέπει να πούμε εδώ πως στην Κορνουάλη. που λέγεται γαελική. Πρόκειται για έναν λαό εξαιρετικά ξαπλωμένο και διασπαρμένο. λίγο βορειό­ τερα. ανάλογα με το πότε αρχίζει ο κα­ θένας να χρησιμοποιεί τον σίδηρο για την κατασκευή εργαλείων. που τη γνώριζαν και οι Φοίνικες. κι αυτοί που πέρασαν απ’ τη γαλλική Βρετάνη. υπάρχουν τα πλουσιότερα προϊστορικά αρχαιολογικά ευ­ ρήματα ολόκληρης της Ευρώπης. Οι Κέλτες. Σε μας εδώ. όπου έφτασαν νωρίτερα. (Προσέξτε: ο όρος «εποχή του σιδήρου» είναι ανθρωπολογικός και όχι ιστορικός. δεν ήταν παρά νότιοι Κέλτες. στην άλλη μεριά της Μάγχης. εκτός απ’ τη βρετανική περιλαμβάνει και μια δεύτερη γλωσσική ομάδα. Καμμιά απ’ παραπάνω πανάρχαιες κελτικές διαλέκτους δεν είναι ακριβώς όμοια με την άλλη. που είναι ένα κράμα κελτικής. εγκαταστάθηκαν κατ’ αρχήν στην Κορνουάλη και στη συνέχεια στη γειτονική Ουαλία. πράγμα που σημαίνει πως οι προϊστο­ ρικοί κάτοικοι του νησιού προτιμούσαν αυτή την πολύ εύφορη περιο­ χή. Αυτό σημαίνει πως έχει διαφορετική χρονική αξία στους διάφορους λαούς. Το γεγονός συνέβη την εποχή του σιδήρου. που ήταν ας πούμε πρώτα ξαδέρφια των δικών μας Α­ χαιών. Έφτανε από τις ευρωπαϊκές ακτές της Με­ σογείου μέχρι τη Σκωτία και την Ιρλανδία αλλά και μέχρι το κέντρο της Μικρός Ασίας. παρότι οι Γαλάτες. Πάντως όλες κατάγονται απ’ την αρχαία κελτική γλώσσα. Πριν μιλήσουμε για το κράτος της Αγγλίας και στη συνέχεια για το 79 . δηλαδή γύρω στο 1000 π. πάλι απ’ τη Βρετάνη. εγκαταστάθηκαν στη Σκωτία. που έδωσαν το ρωμαϊκό (Gallia) και το ελληνικό (Γαλλία) όνομα στη χώ­ ρα.Χ. την ιρλανδική και τη μανική (που μιλιέται στο νησί Μαν). Η οποία ουδεμία εμφανή σχέση έχει με τη σημερινή αγγλι­ κή. Τίποτα πιο παλαβό απ’ τη γραφή και την προφορά της αγγλι­ κής γλώσσας.). που μοιάζει σαν πέλμα έτοιμο να πατήσει πάνω στη γαλλική Βρε­ τάνη.Χ. Η κελτική γλώσσα. Οι Κέλτες που πέρασαν απ’ το νησί που λέγεται Ιρλανδία στο νησί που λέγεται Μεγάλη Βρετανία. που είναι πάντα ο κύριος προμηθευτής σε οπωροκηπευτικά ολόκλη­ ρου του νησιού.νότο. η εποχή του σιδήρου κυμαίνεται ανάμεσα στο 3000 και το 2000 π. γερμανικής και γαλλικής. Οι προς Γαλάτας επιστολές του Αποστόλου Παύλου α­ πευθύνονται στους Γαλάτες (Κέλτες) της κεντρικής Μικράς Ασίας. Σημειώστε με την ευκαιρία πως η γαλλική πολύ λίγα πράγματα περισώζει απ’ την αρχαία κελτική.

είναι Σκωτσέζοι πολύ νορμάλ. Οι βουνήσιοι και ολίγον τι πρωτόγονοι Χαϊλάντερς ακόμα και σήμερα θεωρούν τους εαυτούς τους γνήσιους Κέλτες. Τον 4ο μ.. . Ωστόσο. Ομως. Πολύ αργότερα. όπως όλοι οι σημερινοί Εγγλέζοι. άνθρωποι λιγότερο φολκλορικοί απ’ τους Χαϊλάντερς. Δηλαδή. την αυτονομία τους. αιώνα. Που το 860 ο βασιλιάς των Σκώτων Κέννεθ θα τους υποτάξει και θα τους εξαφανίσει ως ευδιά­ κριτη εθνότητα. όπως και οι Βρετόνοι στη Γαλλία. Οι Ρω­ μαίοι ωστόσο πολύ νωρίτερα τα βρίσκουν μπαστούνια με τους άγριους Σκώτους. Ομως. Μέχρι τότε η Σκωτία διατηρούσε το ρωμαϊκό της όνομα: Καληδονία. Και διεκδικούν σήμερα. Τα ονόματα Σκωτία και Σκώτοι προέκυψαν μόλις τον 11ο μ. που είναι κάτι το διαφορετικό τόσο απ’ το κράτος της Σκωτίας όσο και απ’ το κράτος της Αγγλίας. δεν καταφέρνουν να καθυποτάξουν ολοκληρωτικά αυτόν τον πολεμικό λαό. απλώς αφομοιώνονται με άλλους λαούς.Χ. πρέπει να περιγράφουμε κατ’ αρχάς τον τρελό τρόπο με τον οποίο προέκυψε η Σκωτία. ένα εθνολογικό μείγμα από Κέλτες. Αγγλοσάξονες και Γ άλλους.Χ. οι Πίκτοι. όπως εί­ παμε. οι εξ ημών κατά τον νου βουνήσιοι είναι «γνήσιοι» Έλληνες! Πώς λέμε γνήσια αντίκα. λοιπόν.κράτος του Ενωμένου Βασιλείου. Αλλά δεν ονομάζονταν Σκώτοι από πάντα. ο ίδιος που θα χτίσει στην Αθήνα. Πάντως. πίστευε πως η Σκωτία εμποδίζει την Αγγλία να εκπολι­ τιστεί. Οι Σκώτοι. Ομως. ως άθροισμα ανθρωπίνων όντων νοούμενοι. τη χρονιά που οι Ρωμαίοι καταχτητές φτάνουν μέχρι τη Σκωτία. το 120 μ. οι σημερινοί καμπήσιοι Λοουλάντερς. Αν λέ­ γονται ακόμα Σκωτσέζοι οι Λοουλάντερς είναι διότι κατοικούν στη Σκωτία. που αλληλοσφάζονταν μετά ζή­ λου μεγάλου. είναι Κέλτες κατά την καταγωγή. Και είχε δίκιο. χωρίς γκάιντες και σκωτσέζικες φούστες. τελικά. το αρχαιότερο κράτος του νησιού. ο στρατηγός Ιούλιος Αγκρίκολα τους νικάει το 84 π. Έτσι περίπου.Χ. Οπως και μεις που λεγόμαστε Έλληνες διότι κατοικούμε στην Ελλάδα . κόβοντας το νησί Μεγάλη Βρετανία στα δυο. μεταξύ άλλων και την Πύλη του Αδριανού. Που κι αυτοί μάλλον αεροκοπανάν σοβινιστικά.κι αυτό είναι όλο.. Πρόκειται για τους Χαϊλάντερς (ορεινοί Σκώτοι) και τους Λοουλάντερς (πεδινοί Σκώτοι). Κι έτσι. Σκανδιναβούς. όταν θα εμφανιστούν οι άγριοι τοπικιστικοί σοβι­ νισμοί στο νησί της Μεγάλης Βρετανίας. μάλλον ηλιθίως και μάλλον επί ματαίω.Χ. ο Αδριανός χτίζει το περίφημο τείχος που φέρει το όνομά του. Αυτός ο διανοούμενος και φιλέλλην αυτο­ κράτωρ. θα προκύψει και η ανάγκη για ένα μοίρασμα στα δυο των Σκώτων. οι λαοί δεν εξαφανίζονται. ώστε να μην περνούν οι Σκώτοι στη γειτονική Αγγλία κάθε τόσο και τα κάνουν όλα ρημαδιό. αιώνα έρχονται στη περιοχή της σημερινής Σκωτίας και νεώτεροι εξ Ιρλανδίας Κέλτες.

81 . Η ιστορία των απογόνων και των δύο δυναστειών θα αποτελέσει την αφορμή για να γραφεί το σπου­ δαιότερο λογοτεχικό κείμενο πάνω στο πρόβλημα της λύσσας για την εξουσία: ο Μάκβεθ του Σαίξπηρ. τον Ντάνκαν. Που προσπαθούν να το αρπά­ ξουν κι αυτουνού πεντέξι υποψήφιοι βασιλιάδες. άλλωστε. αιώνα κανείς δεν ξέρει ποιος κυνηγάει ποιον στη Σκωτία.Χ.Τον 8ο μ. γιατί άπαξ και εμφανιστεί. Η πραγματική. αρχίζουν να σφά­ ζονται μεταξύ τους με τρόπο που δεν θα τον γνωρίσει η ιστορία πουθενά αλλού στον κόσμο. Ο Μάκβεθ γράφηκε απ’ τον μεγάλο άγγλο ποιητή το 1605 ή το 1606. αντί να σκοτώσει τον δολοφόνο του πατέρα του. όλοι έχουν γίνει μαλλιά κουβάρια. όμως. χάρη στις εξαιρετικές επιδόσεις των Σκοτσέζων στην οικονομία. Σκώτοι. μια τραγωδία εντελώς σπαραχτική και βουτηγμένη σε σκωτσέζικο αίμα απ’ την πρώτη μέχρι την τελευ­ ταία αράδα. πως ο δημιουργός της επι­ στήμης της πολιτικής οικονομίας. Τελικά. Το 1040 τον δολοφόνο βασιλιά διαδέχεται ο Ντάνκαν. ο Μάκβεθ και η τρομερή σύζυγός του λαίδη Μάκβεθ. Ο Μάκβεθ. Εξού και η παροιμιώδης τσιγγουνιά τους. προκειμένου να ορίζει σα Θεός τη μοίρα των άλλων. ο Ανταμ Σμιθ. Που ήταν γιος του ηγεμόνα του Μορέμπ. βουτηγμένοι μέσα στις τύψεις. Και ο σκωτσέζικος θρόνος είναι απ’ τους πιο ματοβαμένους. όλα ηρεμούν σιγά σιγά και η Σκωτία γίνεται με τον καιρό μια νοικοκυρεμένη χώρα. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει. μέχρι που πρώτα θα πεθάνει η λαίδη από τρόμο. Όμως. ήταν Σκοτσέζος. Ο δολοφόνος έγινε βασιλιάς με το όνομα Μάλκομ Β'. σχεδόν μέχρι την τελευταία της λεπτομέρεια ιστορία της τραγωδίας αναφέρεται στον ομώνυμο σκωτσέζο βασιλιά. τον πανίσχυρο βασι­ λιά Μάλκομ σκοτώνει τον αθώο και ήρεμο ανεψιό και διάδοχό του. Κι όποιος θέλει να απαλλαγεί απ’ τον πειρασμό να γίνει εξουσιαστής. ένας δεύτερος θ’ αρχίσει αμέσως να εποφθαλμιά το θρό­ νο. έρχεται και κολλά­ ει στα γρήγορα μια δεύτερη. Αγγλοσάξονες. Έτσι. Αλλά μέχρι να συμβεί αυ­ τό το 1058. Είναι να μην εμφανιστεί ένας βασιλιάς. δίπλα στην πρώτη βασιλική δυναστεία των Κέννεθ. Και του αρπάζει το στέμμα. Λατίνοι απόγονοι των Ρωμαίων που ξέμειναν εκεί μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Πίκτοι. τη στιγμή που ξυπνάει ένα βράδυ ύστερα από ένα εφιαλτικό όνειρο. οι βασιλιάδες όμως που τους έκαναν να ηρεμήσουν με το μαστίγιο. των Ντάνκαν. Η μεγαλοφυία του Σαίξπηρ βρήκε στη σκωτσέζικη ιστορία το τέλειο πρότυπο του αδίστακτου αγώνα για την εξουσία. Που τον δολοφόνησε ο ανε­ ψιός του το 1020. Και ναι μεν οι λαοί της αρχαίας Σκωτίας ηρεμούν. απ’ το 843 που ο βασιλιάς Κέννεθ ιδρύει το Βασίλειο της Σκωτίας. ζουν έναν πραγματικό εφιάλτη. κατα­ φέρνει να το αρπάξει ο γιος του Ντάνκαν που γίνεται βασιλιάς με το όνομα Μάλκομ Γ' σκοτώνοντας τον Μάκβεθ.

με την προσάρτηση του Ώλστερ (Βόρεια Ιρ­ λανδία) θα πάρει το πλήρες. την Αγγλία. Που αργότερα. αφού ξεμπερδέψουμε με τους μπερδεμέ­ νους Σκωτσέζους. πολύ περισσότερο όταν δεν τους χωρίζει κάποιο θρησκευτικό δόγμα. Που ως νοήμονες άνθρωποι. τα ξεφτέρια. Πρώτη φορά τότε σκέφτονται. ή Αγγλων σκέτα. Στην εποχή της βασιλείας του δολοφόνου του Μάκβεθ. αν και λίγο νωρίτερα. πως είναι λαός διαφορετικός απ’ τους Αγγλο­ σάξονες. Μέχρι τότε μιλούσαν κελτικά. Υιοθετούν επίσης τα αγγλικά ήθη των γερμανικής καταγωγής γειτόνων τους. που είναι καθολικοί. που είναι προτεστάντες. Δυστυχώς. οι Σκωτσέζοι υιοθετούν την αγγλική γλώσσα. όπως τους βόρειους Ιρλανδούς. θα ενωθούν σε ένα. μη δυνάμενοι να διασκορπιστούν. αυτό της Σκω­ τίας και το άλλο της Αγγλίας. το επίσημο σημερινό όνομά του: Ενωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας. οι υποψήφιοι εξουσιαστές προτιμούν να διαβάζουν Μακιαβέλι και όχι Σαίξπηρ. οι πεδινοί Σκώτοι. που θα ονομαστεί Ε­ νωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας (δηλαδή της Αγγλίας και της Σκωτίας). τους Σάξονες και τους Γιούτους. έγινε από τη βασίλισσα Αννα Στιούαρτ. (Οι Γιούτοι δεν πήραν μέρος στη δη­ μιουργία του σύνθετου ονόματος Αγγλοσάξονες για λόγους γλωσσικής οικονομίας. Και το αστείο είναι πως τους πολεμούν όχι μόνο οι Αγγλοσάξονες αλλά και οι ομόφυλοί τους. Το 1745 οι Χαϊλάντερς (ορεινοί Σκώτοι) θυμούνται ξαφνικά πως απ’ τον 11ο αιώνα η Σκωτία αρχίζει να αγγλοποιείται με ολοένα και πιο γρήγορο ρυθμό και επαναστατούν διεκδικώντας τη σκωτική τους γνη­ σιότητα και φυσικά την ανεξαρτησία της Σκωτίας. των Αγγλοσαξόνων. που αν και Σκωτσέζα. οι Λοουλάντερς. της Αγγλίας και της Σκωτίας. Για τους Αγγλοσάξονες και τη χώρα τους. απ’ τους νότιους Ιρλανδούς. θα μιλήσουμε στο επόμενο κεφάλαιο. Περιττό να πούμε πως οι επαναστατημένοι Χαϊλάντερς ηττώνται την ίδια κιόλας χρονιά που επαναστατούν διεκδικώντας την αυτονομία τους.δεν έχει παρά να διαβάσει τον Μάκβεθ για να του κοπεί κάθε όρεξη. απ’ τον 11ο αιώνα κιόλας είχαν καταλάβει πως θα ήταν αδύνατο να μη μπερδευτούν δυο λαοί που ζουν σ’ ένα νησί. Τόσο πολύ και τόσο φυσιολογικά είχαν ήδη μπλεχτεί τα εθνο­ λογικά πράγματα στο νησί πριν απ’ το 1707 που γίνεται η ένωση των 82 . ήταν βασίλισσα της Αγγλίας πριν απ’ την ένωσή της με τη Σκόπια. όπως θα ονομα­ στούν τελικά όλοι οι γερμανογενείς λαοί της Μεγάλης Βρετανίας εξαι­ τίας της κυριαρχίας των Αγγλων πάνω στις άλλες δυο γερμανικές φυλές. του Μάλκομ Γ . το 1707. τα δυο βασίλεια. Αξίζει να σημειωθεί πως η ένωση των δύο βασιλείων. που μέχρι τον 11ο αιώνα δεν είχαν καμιά ουσιαστική σχέση με τους γερμανικής καταγωγής και προελεύσεως Αγγλοσάξονες).

που ήταν Κέλτες. που μάχονται παρέα με τους γερμανικής καταγωγής Σάξονες καταφεύγουν στα βουνά. Πράγμα που σημαίνει πως οι βουνήσιοι Χαϊλάντερς. οι Σκώτοι ζητούν τη βοήθεια των γειτόνων τους Σαξόνων για να αντιμετω­ πίσουν τους Πίκτες. Αν τους βάλουμε να φυσούν και μια σκωτσέζικη γκάι­ ντα θα αναπτύξουμε έτι περαιτέρω τον τουρισμό μας. ο φεουδάρχης της φαμίλιας του και ο κολλήγος των υποταχτικών. Κι ένα τελευταίο σκωτσέζικο παράδοξο. οι ανόητοι. Τι θα λέγατε αν και οι δικοί μας «γνήσιοι» Έλληνες κυ­ κλοφορούσαν σήμερα με φουστανέλλα. (Σκέφτεστε τους αρχαίους Έλληνες. τότε που οι νιοφερμένοι Γάλλοι του Γουλιέλμου του Καταχτητή βλέπουν τους αγγλοσάξονες φεουδάρχες να μιλούν στον πληθυντικό στους κολλήγους και οι κολλήγοι να μιλούν στον πληθυντικό στους φεουδάρχες. η ιστορία της οποίας μέχρι το 1707 εξε­ λίσσεται ανεξάρτητα απ’ την ιστορία της Αγγλίας: Τον 9ο αιώνα. Κι εκείνον τον καιρό οι Αγγλοσάξο­ νες ήταν πολύ πιο πολιτισμένοι απ’ τους Γάλλους. έναν λαό υποδειγματικά λογικό. το είχε προτείνει και ο Μακρυγιάννης. Εγώ το σκέφτομαι και σκάω στα γέ­ 83 . όπως και οι Σκώτοι. οι Αγγλο­ σάξονες καταφεύγουν στα σκωτικά όρη και μπερδεύονται φυλετικά με τους Σκώτους χωρίς καμιά δυσκολία. Αλλωστε. πως απευθύ­ νονταν ο ένας στον άλλο σαν εκπρόσωποι ομάδων.δύο βασιλείων. Όσοι Γάλλοι επέστρεψαν στη Γαλλία. Σημειώστε ακόμα κάτι πολύ σημαντικό για την εθνολο­ γική συγκρότηση της Σκωτίας. Το καλαμπούρι μέσω Γαλλίας πέρασε σ’ όλον τον κόσμο. Όταν το 1066 οι νορμανδοί Γάλλοι εισβάλλουν στο νησί Μεγάλη Βρετανία υπό τον Γουλιέλμο τον Καταχτητή για να ξεμείνουν τελικά εκεί οι περισσότεροι και να αφο­ μοιωθούν τελικά μ’ όλους τους προγενέστερα ελθόντες λαούς. που τον εξέλαβαν από λάθος σαν πληθυντικό ευγενείας. να χρησιμο­ ποιούν τον πληθυντικό ευγενείας. μαζί με το θαυμασμό τους για τους πολιτισμένους άγγλους φεουδάρχες. Ο καταφάνερος παραλογισμός του πληθυντικού ευγενείας προέκυψε στην Αγγλία λίγο μετά το 1066. Κι αυτός είναι ο λόγος που επιμένουν να διαφο­ ροποιούνται ενυδυματολογικά οι Χαϊλάντερς φορώντας εκείνες τις παρ­ δαλές φούστες. κουβάλησαν και τον ταξικό πληθυντικό. Νόμισαν πως έτσι μι­ λούν οι πολιτισμένοι άνθρωποι. Δεν κατάλαβαν. Πιθανώς οι βουνήσιοι σημερινοί Χαϊλάντερς να είναι φυλετικοί απόγονοι των Πίκτων και οι Λοουλάντερς των αρχαίων Σκώτων. που διεκδικούν σήμερα τη σκωτσέζικη αυτονομία τους είναι τουλάχιστον κατά το ήμισυ γνησιότατοι Αγγλοσάξονες. Κλείνουμε μ’ ένα ακόμα καλαμπούρι με γλωσσικές επιπτώσεις. Κυνηγημέ­ νοι οι κέλτες Πίκτες από τους κέλτες Σκώτους. Αλ­ λά πιστεύουν πως είναι οι γνησιότεροι Σκωτσέζοι που θα μπορούσαν να υπάρξουν στη Σκωτία.

την Ουαλία. μετατρέποντας την ευγένεια. Αλλωστε. Έτσι. βέβαια. περι­ λαμβάνει επίσης και τη Βόρεια Ιρλανδία. Αδυνατούμε να καταλάβου­ με πως η ανθρώπινη λαλιά δεν κάνει ποτέ λογικά σφάλματα. αν η ευγέ­ νεια ήταν πρόβλημα γραμματικής. Παρά ταύτα. Περιμένετε λιγάκι και θα ξεμπερδευτείτε ελπίζω διαβάζοντας τη συνέχεια αυτού του κεφαλαίου. αλ­ λά όχι ευδιάκριτη διά. . που εκτός απ’ τις δύο (εκ τριών) χώρες του νη­ σιού που λέγεται Μεγάλη Βρετανία. ένα πρόβλημα ήθους.λια). Οι άλλες δυο είναι η Σκωτία και η Ουαλία. Διότι η Ουαλία είναι προσαρτημένη στην Αγγλία και λει­ τουργεί τρόπον τινά σαν δορυφόρος της και όχι. Αλλά όπως ξέρουμε ήδη δεν είναι χώρα των Αγγλων ολόκληρη η περιοχή που συνήθως ο­ νομάζουμε Αγγλία από λάθος. Οι άλλες γλώσσες όμως συ­ νεχίζουν να είναι ηλιθίως ευγενικές. που βρίσκεται στο νησί Ιρ­ λανδία. εκτός κι αν είσαι μεθυσμένος. Βόρεια Ιρλανδία.. Πάντως οι έξυπνοι Εγγλέζοι κατάργησαν πονηρά τον γλωσσικό παραλογισμό του πληθυντικού ευγενείας κάνοντας όμοια το δεύτερο ε­ νικό και το δεύτερο πληθυντικό πρόσωπο. αγενείς θα ήταν μόνο οι αγράμματοι. Σκόπια. σαν αποικία της. το Ενωμένο Βασίλειο το ονομάζουμε συχνά και Μεγάλη Βρετανία. είναι μία μόνο απ’ τις τρεις χώρες που συναπο­ τελούν το Ενωμένο Βασίλειο: Αγγλία. Στο Ενωμένο Βασίλειο δεν προσθέσα­ με και την τρίτη χώρα που υπάρχει στο νησί της Μεγάλης Βρετανίας. (Εκτός από Αγγλία. Είναι αδύνατο να εκλάβεις τον έναν για πολλούς. Οι Αγγλοσάξονες Αγγλία (England) σημαίνει χώρα των Αγγλων. όπως είπαμε.. ενω ο όρος Μεγάλη Βρετανία είναι μόνο γεωγραφικός και αποδίδεται στο νη­ σί που λέγεται έτσι). 3. εκτός κι αν είναι παράλογος αυτός που μιλάει. την Αγγλία και τη Σκωτία. σε γλωσσικό πρόβλημα. Και οι δυο χαρακτηρισμοί είναι λανθασμένοι. το Ενωμένο Βασίλειο. Η Αγγλία είναι μια μόνο απ’ τις τρεις χώρες του νησιού Μεγάλη Βρετανία. το πλήρες και σωστό όνομα του κράτους που λανθασμέ­ να ονομάζουμε Αγγλία είναι: Ενωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετα­ νίας και της Βορείου Ιρλανδίας. Λέμε χώρες και όχι κράτη γιατί ένα είναι το κράτος. η κελτική Ουαλία θεωρείται χώρα ξεχωριστή μεν. Διότι η Αγγλία. γυμνού οφθαλμού.

και τύποις παραμένει πριγκιπάτο μέχρι τις μέρες μας. Μάλιστα. αλλά και «χάιδευε και δέρνε εναλλάξ» δί­ κην σκωτσέζικου ντους. θα μπορούσε να λέγεται Ενωμένο Βασίλειο της Αγγλίας. Η εξασθένιση της ουαλικής εθνικής μνήμης οφείλεται στο γεγονός πως οι ουαλοί Κέλτες είχαν πάντα πολύ στενές σχέσεις με τους γείτονες Αγγλοσάξονες. μια άλλη νεορωμαϊκή αυτοκρατορία πή­ 85 . ενώ η Ουαλία προσαρτάται στο βασίλειο της Αγγλίας το 1284. όπως και οι Σκώτοι. οι Ουαλοί. οι καλοί φίλοι των Αγγλοσαξόνων. σαν κάτι το ξεχωριστό. που αποτελούσε τη βάση της αγγλι­ κής πολιτικής μέχρι την κατάρρευση της αποικιοκρατίας αμέσως μετά τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. τιμής ένεκεν για την οικιστική τους προτεραιότητα μιας και κατοικούσαν στο νησί πριν έρ­ θουν αυτοί. περισσότερο για λόγους φολκλο­ ρικούς και λιγότερο εθνικούς. αν δεν προέκυπτε ζήτημα άκρως περιπεπλεγμένο με την Ουαλία. Και έτσι. λοιπόν. βοήθησαν τους Ουαλούς και δεν απήλθαν. Οι αυτοκρατορικοί Αγγλοι κατ’ ουσίαν διαδέ­ χονται τους αυτοκρατορικούς Ρωμαίους κυρίως χάρη στην απίστευτη ελαστικότητα μιας διπλωματίας πολύ υψηλού επιπέδου. Ωστόσο. Αλλωστε. είναι δική του εφεύρεση. που είναι δύσκολοι καιροί για πρίγκιπες. πάνω απ’ την τεράστια χερσόνησο της Κορνουάλης. χρίεται πριγκιπάτο το 1343.Το κράτος. Τούτη η κέλτικη περιοχή στα νοτιοδυτικά του νησιού. αποφάσισαν να τους αντιμετωπίσουν. Αυτοί ήρθαν. όταν κυριάρχησαν πλήρως στο νησί που λέγεται Μεγά­ λη Βρετανία. οι Αγγλοσάξονες. Όμως είναι προσαρτημένη από πολύ παλιά στο κράτος της Αγγλίας. συνεχίζουν να μιλούν εκτός από αγγλικά και ουαλικά. δε διεκδίκησε πο­ τέ την αυτονομία της. Γιατί οι Ουαλοί δεν έχουν και τόσο έντονη συνεί­ δηση του γεγονότος πως είναι Κέλτες εκ καταγωγής. οι ίδιοι οι Ουαλοί ήταν αυτοί που κάλεσαν κάποτε τους γείτονες Αγγλοσάξονες να τους σώσουν απ’ τους Σκώτους. Γιατί το αποφάσισε. της Σκωτίας και της Βορείου Ιρλανδίας και όχι Ενωμένο Βα­ σίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας. Μα διότι η λεγάμενη «πολιτική του καρότου και του μαστιγίου». Οχι εντελώς προσαρτημένη. Αλλά όχι εντελώς ξεχωριστό. βρί­ σκεται στο νησί που λέγεται Μεγάλη Βρετανία. Ό χι μόνο «διαιρεί και βασίλευε». Εντούτοις η ρωμαϊκού στυλ Βρετανική Αυτοκρατορία χρεοκόπησε μετά τον Β' Πα­ γκόσμιο Πόλεμο. Και στο τέλος κυριάρχησαν διοικητικά επί των Ουαλών. Έτσι αποφάσισε το 1343 ο πονηρός βασιλιάς της Αγγλίας Εδουάρδος Γ'. Που. ωστόσο. Ούτως εχόντων των πραγμάτων με τους συγχυσμένους Ουαλούς. Έχει μάλιστα δικό της πρίγκιπα ακόμα και στις μέρες μας. βέβαια. ( Η Νταϊάνα το ξέρει κα­ λύτερα). Δεν πειράζει. δηλαδή κελτικά. Ο διάδοχος του αγγλικού θρόνου είναι πρίγκιπας της Ουαλίας.

ήταν Ουαλός. πράγμα που εξόργισε τον Χίτλερ. Ποιος. όταν αυτοί. κανείς πλέον δεν ξέρει εκεί αν είναι Αγγλοσάξων ή Κέλτης εκ καταγωγής. Αλλωστε. Ολοι τους ξεκι­ νούν σε χρόνο άγνωστο απ’ τη Σαξονία. Μια χούφτα αγγλοσάξονες παρίες. οι Γιούτοι δεύτεροι και οι Σάξονες τρίτοι. Ισως για να μπορούν να λεν καλύτερα στην πληρέστερη και εκφραστικότερη αγγλική γλώσσα τα περίφημα ολλανδικά αστεία. το αγγλοσαξονικό παρακλάδι των βρετανών Αγγλοσαξόνων επί αμερικανικού εδάφους. Δεν πέθαναν.ρε τη θέση της. Ίσως και Γάλλος. Που είναι τυπικότατα αγγλικά. που είπε να ξαναφέ86 . ο δημιουργός του μυθικού Τάγματος των Ιπποτών της Στρογγυλής Τραπέζης. Αγγλοσάξονες είναι το κοινό όνομα τριών γερμανικών φύλων. Μιας και βρισκόμαστε ακόμα στην Ουαλία τιμής ένεκεν λόγω της κελτικής καταγωγής των Ουαλών. κατάφεραν να γίνουν πρώτοι και να κυριαρχήσουν στη Βόρεια Αμερική. ας θυμήσουμε με την ευκαιρία πως ο θρυλικός βασιλιάς Αρθούρος. την κοιτίδα όλων των Γερμα­ νών και των παραγερμανών. δεν ήταν Αγγλοσάξων. Που πολέμησε γενναία τους Αγγλοσάξονες. Οι σημερινοί Ολλανδοί είναι τα κατάλοιπα των Αγγλοσαξόνων που προωθούνταν προς τη Μεγάλη Βρετανία. απλώς άλλαξαν μορφή. των Αγγλων. Αγγλοσαξόνων και Γάλλων. Αναπτύχτηκαν αυτόνομα και δημιούργησαν δικά τους εθνικά χαρα­ κτηριστικά. σήμερα. χάριν της εθνικής ομοψυχίας προφανώς. οι Αγγλοι ήρθαν στη Μεγάλη Βρετα­ νία πρώτοι. αν και δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλ­ λο. για να ξεχάσουν με τους αιώνες τη μητέρα-Γερμανία. Που ήρθαν στο νησί με διαδο­ χικές μεταναστεύσεις. Πάντως. Ωστόσο.Χ. των Σαξόνων και των Γιούτων. που την χρησι­ μοποιούσαν σαν εφαλτήριο. ξεκινώντας από την βόρεια Γερμανία τον 5ο για να ολοκληρώσουν την εγκατάστασή τους στη Μεγάλη Βρετανία τον 6ο αιώνα μ. Τον τελευταίο σταθμό πριν περάσουν τη Μάγχη τον έκαμναν συνήθως στην περιοχή της σημερινής Ολλανδίας. αλλά και οι Αγγλοσά­ ξονες. κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει τους Ολλαν­ δούς για έλλειψη εθνικοφροσύνης απ’ το γεγονός πως έκαναν την αγ­ γλική δεύτερη επίσημη γλώσσα του κράτους. είπε πως οι αυτοκρατορίες πέθαναν. από φιλοξενούμενοι στη χώρα των κελτών Ουαλών έγιναν καταχτητές της. που έφτασαν στην Αμερική τρίτοι μετά τους ισπανούς και τους γάλλους καταχτητές. τον βα­ σιλιά Αρθούρο δεν τον τιμούν μόνο οι Ουαλοί. Οι ΗΠΑ. Οι σημερινοί Αγγλοι είναι κράμα Κελτών. που ξαπλώθηκαν με διάφορα ονόματα σχε­ δόν σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. αν και γαρνιρισμένα με σοβαρότητα τυπικά γερμανική. Αυ­ τός είναι ο λόγος που οι Ολλανδοί αισθάνονται πιο κοντά στους Αγ­ γλους παρά στους Γερμανούς. Απ’ τα τρία γερμανικά φύλα. λοιπόν. που είναι αγλοσαξονική από πολιτιστικής απόψεως.

Αν δεν με πιστεύετε. Αυτός ήταν που. Τότε που δώδεκα ήταν οι θεοί στον Όλυμπο. Πρόκειται για τον Έγκμπερτ. αλλά ο χριστια­ νισμός. ένας και στη γη. το 596. Που ισχυρίζεται πως έχει κληρονομικά δικαιώματα επί του αγγλοσαξονικού θρόνου. που βρίσκεται στο κοντινότερο προς την Ευρώ­ πη ακρωτήριο. Ένας ο βασιλιάς στον ουρανό.ρει τα χαμένα παιδιά. μέχρι που το 878 ειβάλλουν στο νησί οι Δανοί. τον σημαντικότερο ρόλο στην ένωση των Αγγλοσαξόνων σε ένα βασίλειο δεν τον έπαιξε ο βασιλιάς που λέγαμε. που υποχρεώθηκαν να φκιάξουν δικές τους γλώσσες και δικό τους πολιτισμό. κοντά στη μαμά. καθό­ τι απόγονος των Βίκινγκς. αρχίζει η ιστορία της σημερινής Αγγλίας. όπως στο Δωδεκάθεο. Τότε ακριβώς. τελικά τον βρήκε. ακόμα και τους Αγγλους. Διότι τα παιδιά έλειπαν τόσους αιώνες απ’ το πατρικό τους σπίτι. Τους ήδη αποβλακωμένους οπαδούς των δικτατόρων. Τους οδηγεί ο περίφημος Γουλιέλμος ο Κα­ ταχτητής. Ωστόσο. Το 827 μάλιστα προκύ­ πτει και ο πρώτος αγγλοσάξων βασιλιάς. κοιτάξτε και τον δικό μας τον Πλεύρη. Ο σοβινισμός αποβλακώνει κυρίως τους δικτάτορες. Ό χι παίζουμε. που μέχρι τον 7ο αιώνα είναι αυτόνομα. ψάξε ψάξε στον ουρανό για τον ένα Θεό. απέναντι απ’ το γαλλικό Καλαί. Όλα παν καλά. Του Μωυσή εφεύρεση. Ευθύς μόλις καταφτάσουν οι Αγγλοσάξονες στη νήσο που λέγεται Μεγάλη Βρετανία. Τα 231 χρόνια που μεσολαβούν μέχρι την εμφάνιση του πρώτου βασιλείου είναι αρκετά για να συνειδητοποιή­ σουν οι Αγγλοσάξονες την εξουσιαστική αλήθεια της ευαγγελικής ρή­ σης «ως εν ουρανώ και επί της γης». Και την πάτησε. Που φεύγουν οικειοθελώς το 1035. που ήρθαν στη νησί πριν απ’ τους Αγγλοσάξονες. ως πλάγιος. Δεν προλαβαίνουν καλά καλά να φύγουν οι Δανοί και νάσου οι Γάλ­ λοι. Μεγάλη εφεύρεση ο μονοθεϊσμός. απλώς τους αποσώνει. γιατί πολλοί μένουν και μπερδεύουν κι άλλο τα ήδη πολύ μπερδεμένα φυλε­ τικά πράγματα. Που ως εκγαλλισμένοι Νορμανδοί (Βίκινγκς) αποβιβάζονται στη Μεγάλη Βρετανία το 1066. Ο σοβινισμός και η βλακεία είναι σχεδόν συνώ­ νυμα. Αλλά. πού ο Χίτλερ. τον έπιασε απ’ τα γένεια και τούπε: Κατέβα κάτω να βοηθήσεις στην ένωση των νομάδων Εβραίων γιατί χανόμαστε ως φυλή. πέντε χιλιάδες οι ενεργοί πολίτες στην Αθηναϊκή Δημοκρατία. που δεν της αρέσει να κάνει πολύ λόγο για τους Κέλτες. Που εισήχθη στην Αγγλία πολύ νωρίτερα απ’ την εμφάνιση του πρώτου βασιλείου. που ήταν Σκανδιναβοί και συνεπώς γερμανι­ 87 . με τον πρώτο βασιλιά. δημιουργούν διάφορα μικροβασίλεια. ή οποιονδήποτε εθνοφασίστα βρεθεί μπροστά σας. όσοι φύγουν εν πάση περιπτώσει. Τελικά θα υπερισχύσει επί των άλλων το βασίλειο του Κεντ. πλαγιότατος Αγγλοσάξων.

κής καταγωγής κι αυτοί. που μπέρδεψε πολύ τα φεουδαρχοβασιλικά πράγματα με την αυτονόμηση των φεουδαρχών. που είναι γερμανοκελτογαλλική. Και επί του διπλού προκειμένου. οι μικροί ευγενείς υπό τον Σιμόν ντε Μονφόρ (η γαλλική του καταγωγή είναι προφανής) ξεσηκώνονται και ζητούν απ’ το βασιλιά να στέλνουν εκπροσώπους στο Κοινοβούλιο. οπότε κοπανάει κι έναν καινούργιο φόρο για να ντερλικώσει κι άλλο. Τα οποία ως γνωστόν τα κάνει να μπλέκονται το κοινό συμφέρον. ο βασιλιάς δεν μπορεί να επιβάλλει φόρους στους άρχοντες όποτε του σώνονται τα χρήματα. τόσο ανάμεσα στο βασιλιά και τους φεουδάρχες. Σκέτος Γιαγκούλας. που οι πρώην Βίκινγκς τα είχαν μάθει απ’ τους Γ άλλους. μα εντελώς τα μπούτια τους. θα μπλέξουν εντελώς. τι υπέροχος Δούρειος Ιππος για γαϊδούρια! Οι αγγλοσάξονες ευγενείς και οι καινουργιοφερμένοι Γάλλοι σκαν­ διναβικής καταγωγής. Πρόκειται για γεγονός τε­ ράστιας ιστορικής σημασίας. το πρώτο στην ιστορία υποτυπώδες σύνταγμα. Βρισκόμαστε στον 13ο αιώνα. και ούτω πως προκύπτει η σημερινή αγγλική γλώσσα. τα αγγλοσαξονικά. το 1265. κυρίως όταν πεινούν! Τούτο το μπέρδεμα αγγλοσαξόνων και νορμανδών ευγενών θα είναι ο λόγος που ο άγγλος βασιλιάς δεν θα καταφέρει ποτέ να επιβληθεί πλήρως στους ρέμπελους φεουδάρχες. που είχαν προκύψει από μείξη κελτικών και γερμανικών. με τους οποίους επίσης είχαν μπλέξει εντελώς. αυτή η καταγωγή. Η λύση τελικά θα δοθεί διά συμ­ βιβασμού. Σε λίγο. Πώς μοιάζουν οι λαοί. Αχ. το συμφέρον που προκύπτει από την κυριαρχία των ευγενών πάνω στο πόπολο. Ευκαιρία να πούμε σ’ αυτό εδώ το κρίσμο σημείο πως ο περίφημος Ρομπέν των Δασών (Ρόμπιν Γουντ για τους αγγλομαθείς) ήταν αγγλοσάξων λήσταρχος του 14ου ή του 15ου αιώνα . Εννοείται πως ο λαός μένει έξω απ’ αυτές τις «δημοκρατικές διαδικασίες». όσο και α­ νάμεσα στο λαό και τους άρχοντες.τ α πράγματα είναι πάντα ασαφή με τα μισομυθικά πρόσωπα . Με τον καιρό. Πάντως. οφειλόμενο στη γαλλική εισβολή. Τώρα πλέον. οι νορμανδοί ευγενείς. που είχε προ- . αναμειγνύονται με τα γαλλικά. Κι έτσι. το πρώτο βήμα προς τη δημοκρατία γίνεται στην Αγγλία το 1251 με τη Μάγκνα Κάρτα. (Ρωτήστε και μια πουτάνα). Τόσο που οι αγγλοσάξονες ευγενείς ν’ αρχί­ σουν. μ’ αυτό το σύ­ νταγμα που διακανονίζει μόνο τις σχέσεις βασιλιά και φεουδαρχών. Ας μη ζητούμε και πολλά. μα εντε­ λώς τα μπούτια τους.που λήστευε κατά προτίμησιν νορμανδούς άρχοντες και μοίραζε τη λεία σε αγγλοσάξονες πληβείους. να μιλούν γαλλικά. ο Ιωάννης ο Ακτήμων πα­ ραχωρεί το 1251 στους φεουδάρχες την περίφημη Μάγκνα Κάρτα.

Ο αγγλικός καπιταλισμός καλπάζει και θριαμβεύει. Μεγάλη υπόθεση για τους Αγγλους η παράδοση. Δεν προλαβαίνει να τελειώσει ένας πόλεμος που κρατάει εκατό χρό­ νια (για σκέψου!) και στην Αγγλία ξεσπάει εμφύλιος πόλεμος. (Ζηλεύετε. Ο δύσοσμος Πόλεμος των Δύο Ρόδων κρατάει 30 χρόνια. Τα δύο κοινοβούλια επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας σχεδόν απαράλλα­ χτα. κοντά στη Βουλή των Λόρδων. Το 1272. Κι έτσι. Ο Κάρολος Α' θα χάσει το κεφάλι του στην καρμανιόλα το 1649. Μέχρι και ποδο­ σφαιρικός αγώνας μπορεί να διακοπεί. Και η μεγάλης κλάσεως βασίλισσα Ελισάβετ Α' (1558-1601) θα βάλει τις βάσεις για το αποικιακό αγγλικό «μεγαλείο». ο Εδουάρδος Γ θυμάται ξαφνικά το 1307 πως είναι Γάλλος την καταγωγή (πάλι η κατα­ γωγή. Το αυτοκρατορικό πνεύμα έχει γεννηθεί. που το οικόσημό του είναι ένα κόκκινο ρόδο. η ένωση της Σκωτίας με την 89 . αυτή τη φορά απ’ την ανάποδη). που είχε προκύψει με τη Μάγκνα Κάρτα. Αυτός είναι εμφύλιος. από το 1455 μέχρι το 1485.κύψει με τη Μάγκνα Κάρτα και οι Κοινότητες. Κάτω από καπιταλιστικές πλέον και όχι φεουδαρχικές συνθήκες ευ­ μάρειας. Ο Σαίξ­ πηρ είναι σύγχρονος της Ελισάβετ. που τις παλούκωσε σχεδόν όλες. Και στα πλαίσια αυτής της επιθυμίας. που λέει ο λόγος. που εγκαινιάζει η επανάσταση του Κρόμβελ. κύριοι! Τελικά. και οι οπαδοί του βασιλικού οίκου της Υόρκης (Γιορκ) που το οικόσημό του είναι ένα λευκό ρόδο. Και εισβάλλει στη Γαλλία για να διεκδικήσει το στέμμα «του». ο πρώτος στην ιστορία ηγέτης της πρώτης στον κόσμο αστικής επανάστασης. Δηλαδή τα πολύ μικρά φέουδα που αποτελούσαν την κοινότητα. παρακατιανών αρχόντων.). για το τσάι στις πέντε. δηλαδή τω ν. Οι οπα­ δοί του βασιλικού οίκου του Λάνκαστερ. Μέχρι που τα μυαλά των βασιλιάδων να πάρουν αέρα απ’ τις επιτυ­ χίες τους και να μη σέβονται τη Μάγκνα Κάρτα. Που γίνεται 140 ολόκληρα χρόνια πριν απ’ τη γαλλική. τα πράγματα θα ηρεμήσουν στις αρχές του επόμενου αιώνα χάρη κυρίως στον θηριώδη Ερρίκο Η' (1509-1547) με τις έξι διαδοχικές συζύγους. Ένα από τα πρώτα αποτελέσματα της ληστρικής ευμάρειας είναι το θρυλικό ελισαβετιανό θέατρο. για να συζητούν οι φεουδάρχες και να τα βρίσκουν μεταξύ τους τοποθετείται τώρα και η Βουλή των Κοινοτήτων. αρπάζονται. η οποία υποχρε­ ώνει τους επόμενους βασιλιάδες να γίνουν δημοκρατικότεροι για να μη λειτουργήσει και γι’ αυτούς η καρμανιόλα. ο Εδουάρδος Α' εκδηλώνει για πρώτη φορά την επιθυμία των Αγγλων για κυριαρχία στους γείτονες. Ο περίφημος Εκατονταετής Πόλεμος (ανάμεσα σε Αγγλους και Γάλλους) έχει αρχίσει. Τον καρατομεί ο Όλιβερ Κρόμβελ (Κρόμγουελ). Το θρυλικό φάιβ-ο-κλοκ.

οι βασιλείς επανέρχονται εν δόξη και κάνουν καλύτερα αυτά που άρχισε να κάνει ο Κρόμβελ. Και δεν είναι καθόλου παράδοξο που οι βασιλείς συνέχισαν το έργο του Κρόμβελ. Η ιστορία του πρωτοπόρου αγγλικού καπιταλισμού. μετά την επανάσταση του Κρόμβελ.τι κάνουν θα το κάνουν προς δόξαν της αυτοκρατορικής Αγγλίας. Που. 90 .τι έκανε το έκανε προς δόξαν του Θεού. στα πέρατα του κόσμου. Συνεχί­ ζουν. που βέβαια δεν είναι συνώ­ νυμο του κομματικού συμφέροντος. Οι έμποροι πρέπει να κινούνται ελεύθερα στο βορρά και στο νότο του νησιού που λέγεται Μεγάλη Βρετανία. Κι ας μην ξεχνάμε εμείς οι Έλληνες πως χρωστούμε την ύπαρξή μας σαν κράτος στον τότε πρωθυπουργό της Αγγλίας Τζωρτζ Κάνινγκ (1770-1827). ό. Οι διάδοχοί του στην εξουσία βασιλείς. για να μη λεν πως δεν τιμούμε τους φίλους και προστάτες μας.Αγγλία το 1707 φαίνεται απόλυτα φυσιολογική. να μην τιμήσουμε τον Κάνινγκ. ευγνωμοσύνης ένεκεν. Κι έτσι. ανυ­ πόφορα θρησκόληπτος και πουριτανός μέχρι σκασμού. ύστερα από εννιά χρόνια κρομβελιανής «δημο­ κρατίας» που είναι σκέτη δικτατορία. όπως σε μας εδώ. στήσαμε τον ανδριάντα του εντός της πλατείας και του αφιερώσαμε επικουρικά κι έναν δρόμο εκεί παραδίπλα. το 1660. συμπεριλαμβα­ νομένων των σημερινών. να ναυπηγούν πολεμικά πλοία για να μεταφέρουν την αυ­ τοκρατορία. ό. Ο Κρόμβελ. που αρχίζει να γεννιέται τότε. Ενώ στο εσωτερικό αρχίζουν να βαθαίνουν και να πλαταίνουν την έννοια της αστικής δημοκρατίας. δηλαδή. για κάπου δύο αιώνες κρατούσε απ’ τη μύτη τα υπόλοιπα εκατομμύρια των κατοίκων του πλανήτη. Οι Αγγλοι. Διότι αυ­ τή η χώρα των εξήντα περίπου εκατομμυρίων κατοίκων. Το Ενωμένο Βασίλειο Αφορά όλον τόν κόσμο και όχι μόνο τους Αγγλους η ιστορία της Αγγλίας. που ο Μαρξ θα τον πάρει σαν πρότυπο για τη δουλειά του. υπερα­ σπίζουν με πάθος το εθνικό τους συμφέρον. Μέχρι τον Τρούμαν τιμήσαμε με ανδριάντα. δώσαμε το ό­ νομά του στην πλατεία Κάνιγγος. 4. όπως επεκράτησε να λέγεται το Ενωμένο Βασίλειο. γερμανικής καταγωγής βασιλέων τους. αρχίζει ουσιαστικά το 1660 με την παλινόρθωση των βασιλέων στο θρόνο της Αγγλίας.

μέχρι το Habeas corpus του 1660 έχουν περάσει 445 χρόνια. το πρώτο υποτυπώδες σύνταγμα. συντρίβοντας τον ισπανικό στόλο. αφορά μόνο τους άρχοντες. Κι έτσι δεν μπαίνουν τον κόπο να φτάνουν μέχρι την Αμερική για να τη ρημάξουν. ψυχή σου.Ο βασιλιάς Κάρολος Β'. που συνίσταται στην αντικατάσταση της δύνα­ μης των μπράτσων απ’ τη δύναμη του ατμού. που δεν πρέπει να συγχέονται με τους πει­ ρατές. όμως.770%. απ’ τη βασίλισσα Ελισάβετ. Τούτο τον άχαρο ρόλο τον είχε αναλάβει ήδη η τρομερή βασί­ λισσα Ελισάβετ Α' τον προηγούμενο αιώνα.. τόσο τους παραδοσιακούς (φεουδάρχες) όσο και τους μοντέρνους (αστούς). Και επειδή όλο και διέσχιζαν τον Ατλαντικό και πλοία που δεν ήταν αγγλικά. Αλλά αν νομίζετε πως η δημοκρατία είναι εύκολο πράγμα. Που γ ι’ αυτό το κατόρθωμά του εχρίσθη σερ. τουτέστιν λόρδος. λοιπόν. που κουρσεύουν πειρατι­ κά πλοία. ένας ηθο­ ποιός περιφέρεται σ’ έναν υποτίθεται εντελώς ερειπωμένο απ’ τον πόλε­ μο χώρο κρατώντας ένα κηροπήγιο στο χέρι και κραυγάζοντας. πού να το βάλω. απέχει ακόμα. Από την Magna Charta του 1215. να ε­ ξηγούμαστε. Που στα λατινικά σημαίνει «να έχεις το σώμα σου». Μέσα σ’ αυτό το κλίμα δημιουργείται στην Αγγλία μια δημοκρατική ευφορία που. αλλά και για να μπορείς να εμφανί­ ζεσαι στα δικαστήρια με το σώμα σου. αλλά οι νο­ μικές προϋποθέσεις της εμφανίζονται το 1660 με το Habeas corpus. ωσεί παρόντες στη δημοκρατία. Το πέτυχε ο πρώην πει­ ρατής και νυν κουρσάρος Φράνσις Ντρέικ. Ό χι μόνο για να παραμένεις ζωντανός. καθώς δεν ξέρει πού να το ακουμπήσει: Ω. πρέπει οπωσδήποτε να παρίστασαι αυτοπροσώπως στο δι­ καστήριο προκειμένου να υπεραπιστείς τον εαυτό σου. Διότι οι κουρσάροι είναι αντιπειρατές. Όμως. των καλών νόμων προηγείται η εξαφάνιση των κακών αντι­ πάλων. Ήσουν «ωσεί παρών». είναι γιατί είστε ή υ­ πήρξατε ΠΑΣΟΚοι. Το κούρσεμα είναι μια εφεύρεση πολύ αγγλική. Η ο­ ποία μάλιστα οργάνωσε και τελετή στα ανάκτορα προς τιμήν του πρώ­ του λούμπεν στην ιστορία που έγινε λόρδος (θα ακολουθήσουν κι άλ­ λοι). ώστε στο εξής η λεία απ’ την Αμερική να έρχεται φορτωμένη κυρίως σε αγγλικά πλοία. Στη θεατρική παράσταση που συμπεριλάμβανε η τελετή.. πού να το 91 . και όχι ο «δημοκράτης» Κρόμβελ είναι αυτός που εισηγείται την περίφημη νομική επανάσταση του Ha­ beas corpus. Θεέ μου. Με το χάμπεας κόρπους. η βασίλισσα Ελισάβετ δημιούργησε το ένδοξο σώμα των κουρσάρων. Η βιομηχανική επανά­ σταση του 18ου αιώνα. Και η επένδυση σε κουρσάρικα πλοία είναι η μόνη στην ιστορία της οικονομίας που έδωσε στο κέρδος το αξεπέραστο ρεκόρ του 4. Γιατί μέχρι τότε εμφανιζόσουν μόνο με την.

σιγά σιγά εκτοπίζει απ’ την πρώτη και δεύτερη θέση της αποικιοκρατικής λίστας αφενός την Ισπανία. Διότι. συμβαίνει κάθε μέρα σε τούτον τον κωλόκοσμο. πρώτα με τις ιδέες του Γαλλικού Διαφωτισμού. που το διηγούνται ακόμα οι Αγγλοι μ’ εκείνο το τυπικά δικό τους χιούμορ. Ιδιαί­ τερο ενδιαφέρον έχει η εκπαραθύρωση της Γαλλίας απ’ την Αγγλία. που θα κάνει μεγάλη ζημιά στη γαλλική αποικιακή εξάπλωση. Και τότε ο ολόφρεσκος σερ Φράνσις Ντρέικ σηκώνεται απ’ τη θέση του δίπλα στη βασίλισσα και γυρίζοντας στα παλικάρια του. Ενωμένης Νότιας Αμερικής. που έφτασαν πρώτοι εκεί.βάλω. που κάθονταν στις πίσω σειρές. όμως σκέφτεται σα Ρω­ μαίος και όχι σαν Αγγλος και γΓ αυτό στρέφει την προσοχή του στην 92 . Λίγο πριν και λίγο μετά το 1830 αρ­ χίζει και τελειώνει το μεγάλο πανηγύρι της αυτονόμησης των λαών της ισπανικής λατινικής Αμερικής. Η πανίσχυρη πλέον Αγγλία. που ένας Θεός ξέρει πώς τα καταφέρνει και κουνιέται με τόσα κηροπήγια που έχει χωμένα στον πισινό του. υπό τον Σιμόν Μπολίβαρ. Οι Αγγλοι. είναι όμως πολύ αληθινό στην εσώτερη αλήθεια του. αν πει κανείς. που μέχρι να εμφανιστεί η κουρσάρικη Αγγλία ήταν η πιο καλή μαθήτρια της Ισπανίας. να το βάλει στον κώλο του. πρώτα στην Ινδία κι ύστερα στον Καναδά. εφαρμόζοντας άψογα το κλασικό τους δόγμα διαίρει και βασίλευε. ανταγωνιστικής προς τη δική τους. και η υγρα­ σία είναι εντελώς απαραίτητη για να κινηθεί κανείς μέσα στην καπιτα­ λιστική ξεραΐλα. Διότι χιούμορ στα λατινικά σημαίνει υγρασία. Δεν είναι τυχαίο που το χιούμορ ευδοκιμεί πάντα στην πρώτη διδάξασα τον καπιταλισμό χώρα. στις άπειρες παραλλαγές του. Αυτό το ανέκδοτο. χα. δεν θα επιτρέψουν τη δημιουργία μιας ισχυρής. ο Μέγας Να­ πολέων είναι ένας πολύ σπουδαίος καταχτητής. χα η βασίλισσα που ήταν η κύρια μέτοχος στην κουρ­ σάρικη επιχείρηση του Φράνσις Ντρέικ. μπορεί να μην είναι μια πραγματική ιστορία. το χιούμορ είναι πά­ ντα χρήσιμο. τη χρονιά που εγκαθίσταται στην Ινδία ο πρώτος άγγλος διοικητής. Όπως και νάναι. δεκάξι μόλις χρόνια πριν απ’ τη Γαλ­ λική Επανάσταση. διεξάγονται ήδη εκεί από καιρό φονικότατες μάχες μεταξύ των Γάλλων. ο Γουώρεν Χέστιγκς. Το 1773. που ονειρεύ­ εται επί ματαίω τη δημιουργία των Ενωμένων Πολιτειών της Νοτίου Αμερικής. και αφετέ­ ρου τη Γαλλία. Βέβαια. που δί­ δαξε στον κόσμο την οικονομική αξία της αποικιοκρατίας. και των Αγγλων που ήρ­ θαν δεύτεροι μεν. κι ύστερα με το κάζο που θα πάθει ο Ναπολέων στο Βατερλώ. αλλά κάθε άλλο παρά καταϊδρωμένοι. Ο γάλλος διοι­ κητής θα επιστρέψει στην πατρίδα για να πάρει σε λίγο μέρος στην ε­ πανάσταση. λέει αυστηρά: Ρε σεις. Και χα. θα τον παλουκώσω. μπροστά στη βασίλισσα.

αυτόνομο κράτος υπό την επικυριαρχία της Αγγλίας. Εμείς εδώ για παράδειγμα. που φτάνουν πρώτοι το 1501. Ο­ ποιος πρόλαβε τον Κύριο είδε και κύριος έγινε! 2) Αυτοκυβέρνητες επικράτειες. όπερ και πιθανότερον. της Αφρικής. οι Γάλλοι βρίσκονται σαν αποικιστές πολύ πριν απ’ τους Αγγλους. κι αυτό κατεβάζει το όνομα της αβάφτιστης μέχρι τότε χώ­ ρας. της Ασίας και της Ωκεανίας. Πρώτα τρως τους γείτονες. Αλλά είναι να μην πατήσει κάπου το πόδι του Αγγλος. ανώτατος άρχων εί­ ναι κι εδώ ο άγγλος βασιλιάς. αλλά τίποτα ουσιαστικότερο απ’ τους τύ­ πους στην Αγγλία. Το 1840 ο αγγλόφωνος και ο γαλλόφωνος Καναδάς ενώνονται σε ομοσπονδία. Έρχονται εκεί αμέσως μετά τους Πορτογά­ λους. προέκυψε από την ενωτική-καταχτητική δρα­ στηριότητα των Αγγλων μέσα στο νησί που λέγεται Μεγάλη Βρετα­ νία. υποχρεώνονται να τους παραχωρήσουν το μισό Καναδά. μια ακόμα ήττα τους στοιχίζει και τον άλλο μισό.κατάχτηση της Ευρώπης και όχι της Αμερικής. που σημαίνει άθροισμα από καλύβες. Έχουμε και λέμε: 1) Ενωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρ­ λανδίας. Ας δούμε. Το 1506 που έρχονται οι Γάλλοι. θα ανασυστήσουν εκείνοι τη δική τους αυτοκρατορία. θέλουν δε θέλουν να είναι σύμμαχοι της Αγγλίας. αυτή ακόμα το φυσάει κι ακόμα δεν κρυώνει. το 1763. φιλολογικής. Δεν είναι ακριβώς αποικίες. αλλά σύμμαχοι χώρες. Ξύνουν λιγάκι το κεφάλι τους. Κρατούν για τον εαυτό τους μό­ νο την περιοχή του Κεμπέκ. Σε λίγο. που κάποτε θα επεκταθεί και στο γειτονικό νησί που λέγεται Ιρλαν­ δία. η πρώτη τους δουλειά είναι τάξεως.. τώρα. την Οθωμανική. την πάτησες. Τύποις. λοιπόν. Στο εξής το όνομά της θα είναι Καναδάς. Όπως ακριβώς και οι Γάλλοι που το 1713. Λογικότατο. Αθροισμα από καλύβες ήταν και οι πρώτοι οικισμοί των Ευρωπαίων αποίκων στο Νέο Κόσμο. Όπως ξέρουμε. ύστερα από έναν τρομερό πόλεμο με τους Αγγλους. δεν ξέρω πώς θα μπορούσαμε να ανασυστήσουμε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Τέτοιες χώρες. αν προλάβουν αυτοί και μας φαν. Οσο για τη Γαλλία. από την ινδιάνικη λέξη Cannatha. Όμως το 1867 η ομοσπονδία αλλάζει μορφή και ο Καναδάς γίνεται ντομίνιον της Αγγλίας. κι ύστερα τους μακρινότε­ ρους. γιατί άμα το πατήσει. Τουτέστιν. που στο μεταξύ έχουν γίνει πολλοί. Στον Καναδά. αν πρώτα δε φάμε τους Τούρ­ κους. γνωστές με το λατινογενές όνομα dominions. πώς αρθρώνεται το παμπόνηρο και πολύπλοκο αγγλικό αποικιοκρατικό σύστημα διοίκησης. τον σημερινό γαλλόφωνο Καναδά. Για περισσότερα από 200 χρόνια μόνο αδέσποτοι Αγγλοι κυκλοφο­ ρούν ανάμεσα στους Γάλλους στον Καναδά. Όμως. που εξαιτίας της υπακοής τους στον 93 ..

Η Μάλτα και η Νότια Ροδεσία ήταν χαρακτηριστικότατες «αυτόνομες» αποικίες. Η αυτονομία επί του προκειμένου συνίστατο στο ότι ο άγγλος κυβερνήτης κατοικούσε υποχρεωτικά στην αποικία και έπαιρνε πολλές πρωτοβουλίες γιύ να μπορεί να τσακίζει ευκολότερα τους εξεγερμένους. ανάλογα με την ιδιομορφία της κάθε επαρχίας. το 1926 τα ντομίνιον συναποτελούν την Κοινοπολιτεία. όπως το Σουδάν. Διέφεραν από τις προηγούμενες μόνο κατά το ότι οι αποφάσεις παίρνονταν στην Αγγλία και όχι επί τόπου. 3) Ινδία. η Αυ­ στραλία. απ’ τα πιο ήπια μέχρι τα πιο βάρβαρα. όπου συνιδιοκτήτης ήταν η Αίγυπτος. 94 . Όμως. Μέχρι που τους την έφερε ολονών ο Μαχάτμα Γκάντι με μια επίσης εντελώς σούι γκένερις ειρηνική επανάσταση. Τέτοιες ήταν οι Μπαχάμες. που οι ινδοί μαχαραγιάδες έλεγαν: χαλάλι τους. Η Ινδία ήταν σκέτο δειγματολόγιο όλων των αποικιακών αγγλικών εξουσιαστι­ κών συστημάτων. όπως μετονομάστηκαν επί το ευπρεπέστερον αλλά και δημοκρατικότερον. Ήταν αυτόνομα κράτη αλλά χωρίς κυριαρχικά δι­ καιώματα. 7) Χώρες κυβερνώμενες απ’ την Αγγλία κατ’ εντολή της Κοινωνίας των Εθνών (του ΟΗΕ της εποχής . κλπ.ίδιο βασιλιά. 5) Αποικίες του στέμματος. αλλά και της υποχώρησης μέχρι το αναγκαίο μίνιμουμ. όπου συνιδιο­ κτήτης ήταν η Γαλλία. η Κύπρος και πολλές άλλες κυρίως νησιωτικές χώρες. Ωστόσο. η Νέα Ζηλανδία. πηγαίνουν παρέα στον πόλεμο. η Ζανζιβάρη. Κανείς δεν ξέρει καλύτερα απ’ τους Εγ­ γλέζους την τέχνη της επίθεσης μέχρι το αναγκαίο μάξιμουμ. είναι ο Καναδάς. 6) Προτεκτοράτα. Αποικιοκρατική κατάσταση εντελώς σούι γκένερις. Εννοείται πως μετά την κατάρρευση της αγγλικής αυτοκρατορίας λίγο μετά τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. μην πάει ο νους σας στην αυτονομία που ξέρετε. τους Αγγλους. όλα τα παραπάνω έγιναν στάχτη και κουρνιαχτός. Και τό­ σο αξιοθαύμαστα πονηρή. και οι Μαλβίδες. Σήμερα το αποικιοκρατικό μίνιμουμ είναι η Κοινοπολιτεία. Διαολομαζώματα. Όπως η Ουγκάντα. 4) Αυτόνομες αποικίες.και ξέρουμε πώς παίρνονται οι α­ ποφάσεις στους ΟΗΕδες όλων των εποχών). 8) Χώρες υπό συνιδιοκτησίαν (!) με μια άλλη χώρα. οι Βερμούδες. Τέτοιες αποικίες ήταν τα εμιράτα του περσικού κόλπου. ανεμοσκορπίσματα.

ονομάζουμε Κέλτες μόνο τους βόρειους Κέλτες (Βρετόνοι. οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν Κελτία ή Κελτική τη Gallia των Ρωμαίων. Ο Κάρολος ο Μεγάλ. που είναι η λόγια ελληνική εκδοχή του Gallia. που εμείς επιμένουμε να τη λέμε Γαλλία (Γαλατία) παραπέμποντας έτσι σε μια περίοδο κατά την οποία δεν είχαν εμφανιστεί α­ κόμα οι Φράγκοι. ήταν Φράγκος. Οι ίδιοι οι Γάλλοι αργότερα θα ονομάσουν France (Φραγκία) ένα μέρος. δεν ήταν Κέλτες.ος (Καρλομάγνος). Είναι οι γερμανικής καταγωγής και προελ£ύσεως Φράγκοι που θα δώσουν το σημερινό όνο­ μα στη χώρα. ήρθαν στους τόπους της τελικής τους εγκατάστασης από την περιοχή της Λιθουανίας. που συμπεριλάμβανε ολόκληρη τη σημερινή Γαλλία. αιώνα. Ιρλανδοί) και αφήνουμε για τους νότιους Κέλτες το ρωμαϊκό όνομα Γαλάτες. οι Γαλάτες. που θα εκτοπίσουν τους Κέλτες αρχικά από την περιοχή της ση­ μερινής γαλλικής Βουργουνδίας.Χ. Όμως. ΦΡΑΓΚΟΙ ΚΑΙ ΓΑΛΛΟΙ 1. τα πρωτοξάδερφά τους. Τον 3ο π. το Βέλγιο και τμήμα της σημερινής Ολλανδίας και Γερμανίας. της πιθανότερης κοινής αφετηρίας όλων των Ινδοευρωπαίων. σήμερα. όπως χαρακτη­ ρίζουμε όλα τα αρχαία γερμανικά φύλα συλλήβδην. ήταν Γερμανοί. δηλαδή της χώρας των Κελτών. Τεύτονες. Οι Κέλτες. και σαν τέτοιο τον διεκδικεί και η γαλλική και η γερμανική ιστορία. της αρχαίας Γαλατίας.V.Χ. Οι Φράγκοι. όπως θα λέμε στο εξής τους ταχύτα­ 95 . της Κελτίας αν προτιμάτε το ελληνικό όνομα. των προγόνων των Γαλατών. περίπου τον ίδιο καιρό που ήρθαν στην Ελλάδα οι Αχαιοί. Ουαλοί. Η γαλλικότητα των Γάλλων Οι Ρωμαίοι ονόμαζαν Gallia (Γαλλία) τη Γαλατία. Ωστόσο. το μεγαλύτερο. με τον οποίο αρχίζει η ιστορία της σημερινής Ευρώπης το 800 μ. στο ανατολικό τμήμα της Γαλλίας. Πιο σωστά. Κέλτες και Γαλάτες είναι ένα και το αυτό. Και κατοίκησαν αρχικά σε μια ευρύ­ τατη περιοχή.

Και το 279 π. Από τη Μακεδονία προωθούνται στη Θεσσαλία και το 278 φτά­ νουν στη Στερεά Ελλάδα. οπότε ο αυτοκράτορας Αύγουστος το ενσωματώνει στην Παφλαγονία. ο πολύ ιδιόμορφος γαλλικός εθνικισμός. Ασία και ιδρύει εκεί το λεγόμενο Ανατολικό Γαλατικό Κράτος. έχει σχέση μόνο με τον γαλλικό πολιτισμό. για τον οποίο οι Γάλλοι είναι ιδιαίτερα υπερήφανοι . Προς αυτούς απευ­ θύνονται οι προς Γαλάτας επιστολές του Αποστόλου Παύλου. και ένα άλλο τμήμα της ίδιας διαλυμένης γαλατικής στρατιάς περνάει στη Μ. κάπου 700 χιλιάδες είναι Ιταλοί. χώρια οι παράνομοι.Χ. που μιλιέται και σήμερα τόσο στην ισπανική όσο και στη γαλλική πλευρά της Χώρας των Βάσκων. που ονομάζεται και Γαλλογραικία (Γαλλοελλάδα) και που ζει μέχρι το 25 π. Ακόμα και στοιχεία της βασκικής. Ένα τμήμα της διαλυμένης στρατιάς τους ιδρύει κράτος στη Θρά­ κη..και με το δίκιο τους. Αυτός προφανώς είναι ο λόγος που η Γαλλία φιλοξενεί πάντα τόσο άνετα τους ξένους. Απ’ αυ­ τούς. Έκτοτε. όταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έχει ήδη καταλυθεί. κυρίως εκείνους που έχουν να προσφέρουν κάτι στο γαλλικό πολιτισμό. Τούτοι οι μικρασιάτες Γαλάτες θα είναι απ’ τους πρώτους που θα προσχωρήσουν στο χριστιανισμό. Πουθενά αλλού στον κόσμο εκτός απ’ τη Γαλλία η αφομοιωτική ι­ κανότητα ενός λαού δεν είναι τόσο μεγάλη. 96 . Αλλά και όλων των πολιτικά διωκόμενων του κόσμου. οι Γαλάτες δεν εξοντώνονται.τα εκρωμαϊσθέντες νότιους Κέλτες.Χ. που υπό τον Βρέννο κατέλαβαν και κατέστρεψαν τη Ρώμη το 390 π. Η Γαλλία δεν έπαψε ποτέ να παίζει το ρόλο του προστάτη των Ιταλών και των Ισπανών. Σήμερα στη Γαλλία ζουν νόμιμα.Χ.Χ. Ισπανοί. Αλλω­ στε. που δε ζει πολύ διότι το διαλύουν οι Ρωμαίοι το 220 π. αλλά εκρωμαΐζονται με ταχύτητα που θα καταπλήξει τους ιστορικούς. και κάπου 500 χιλιάδες. Που μιλούν μια γλώσσα με εντυπωσιακή αφομοιωτική δύναμη.Χ. Μέχρι που τον 5ο αιώνα. Στους περίφημους γαλατικούς πολέμους που διεξάγει ο Ιούλιος Καίσαρας από το 58 μέχρι το 51 π. ήταν ένας πανίσχυρος πολεμικός βαρβαρικός λαός. περί τον Αίμο. οι Γαλάτες θα ενεργούν ως Ρωμαίοι. εισβάλλουν στην περιοχή τους οι γερμανικής καταγωγής και προελεύσεως Φράγκοι. με όλα τα δικαιώματα του γάλλου πολίτη. προερχόμενη από ανάμιξη πρώτα της κελτικής με τη λατινική και στη συνέχεια της κελτολατινικής με τη γερμανική. με εξαίρεση φυσικά τον γαλλικό φασισμό που δε διαφέρει σε τίποτα απ’ τους άλλους φασι­ σμούς. κάπου 2 εκατομμύρια αλλοδαποί. νικούν κατά κράτος τους Μακεδόνες.. που μαζί με τους Γαλάτες θα συναποτελέσουν τους προγόνους των σημερινών Γάλ­ λων. αφομοίωσε αυτή η τρομε­ ρή γλώσσα. όπου επιτέλους νικιούνται από τους Έλλη­ νες.

όπως και τα γαλλικά κρα­ σιά.000) δεν περνούν καλύτερα. Και κυρίως τη γεωργία. Γαλλίας.000) και οι Αρμένιοι (κάπου 200. Τούτη η υπέροχη χώρα. Όλες είναι ανεπίσημες. η κομψότητα και η ευγένεια είναι τυπικά γνωρίσμα­ τα του τυπικού Γάλλου. πέτυχε τον πλήρη και απόλυτο χωρισμό του κράτους από την εκκλησία. Και πουθενά αλλού στον πλανήτη. ακόμα και ο καθολικισμός. Κι ωστό­ σο. Το ίδιο και ο αφρώδης οίνος. Ούτε είναι τυχαίο το τεράστιας σημασίας για την οικονομία της χώρας γεγονός πως η Γαλλία είναι η πρώτη χώρα στον κόσμο που κατάφερε να κάνει την πολυτέλεια και το γόητρο εξα­ γώγιμα εμπορεύματα. Το ίδιο και η τερά­ στια ποικιλία γαλλικών τυριών. και επί το ελληνικότερον καμπανίτης οίνος. Το Κονιάκ δεν είναι ποτό.ασχέτως ιδεολογίας. ακόμα κι όταν δεν προέρχεται απ’ το Κονιάκ. μια εξαιρετικά άνετη και πολιτισμένη ζωή. το καύχημα των Γάλλων. (Το καμαμπέρ είναι κάτι σαν τυρένιο εθνικό σύμβολο της Γαλλίας. στην επαρ­ χία τουλάχιστον. (Η απέλαση του Τρότσκι αποτελεί μια θλιβερή ε­ ξαίρεση). όχι πολύ μακρυά απ' το Παρί­ σι. Φυσικά. με την εξαιρετικά αναπτυγμένη γαλλική βιομηχανία. δη­ λαδή οίνος προερχόμενος από την Καμπανία (Σαμπάνι στα γαλλικά). που είναι η μεγαλύτερη και καλύτερα οργανωμένη ολόκληρης της Ευρώπης. μπόρεσε και ισορρόπησε τα πάντα. περισώζει και μεταφέρει στα πέρατα του κόσμου το γόητρο της γαλλικής αμπελουργίας. λίγο πιο πάνω απ’ το Μπορντώ. Μια χώρα καθολική αλλά χωρίς καθολικό φανατισμό. Ο Γαλλικός Διαφωτισμός του 18ου αιώνα λειτουργεί ακόμα στη Γαλλία. Ευρώπης αλλά και η πιο πλούσια σε γεωλο­ γικές εναλλαγές μπορεί και προσφέρει στους κατοίκους της. Και όντας η Γαλλία των 55 περίπου εκατομμυρίων κατοίκων η πιο αραιοκα­ τοικημένη χώρα της Δυτ. στη Γαλλία δεν υπάρχει επίσημη θρη­ σκεία. που με τον Ρομπέρ Σουμάν είχε την ιδέα της Ενωμένης Ευρώπης. με δεύτερο στη σειρά της τυροσυμβολικής το ροκφόρ. Όσο για το πατέ ή φουά γκρα. παντού στον κόσμο πίνουν κονιάκ. αλλά και πάλι τη Γαλλία θα βάλεις στο στόμα σου. αυτό ανήκει σε μια άλλη κατηγορία γαστρονομικών γαλλικών συμβόλων).τόσο απλό είναι το πράγμα που λέγεται σαμπάνια. μπορείς να πιεις και ελληνική σαμπάνια. που είναι τέτοιος γιατί η ζύμωση γίνεται μέ­ σα στο μπουκάλι και όχι μέσα στο βαρέλι . Το ίδιο εθνοσυμβολική είναι και η θρυλική γαλλική κουζίνα. είναι επαρχία της Δυτ. χάρη στην πολύ έγκαιρη απομάκρυνση της γαλλικής καθολικής εκκλησίας από την ε­ ξουσία του πάπα. οι Εβραίοι (κάπου 600. Βέβαια. 97 . μια επαρχία της βορειοδυτικής Γ αλλίας. κοντά στην ακτή του Ατλαντικού. Δεν είναι τυχαίο που η χάρη. Το γαλλικό απόσταγμα οίνου.

Αυτή. όταν αγοράζεις Λακόστ. που πουλάει τα προϊόντα της πανάκριβα. Αυτό ακριβώς είναι το εμπόριο γοή­ τρου. Ας πούμε με τις πορσελάνες Λιμόζ και τις πορσελάνες Σεβρ. παρόλο που τα ρούχα γοήτρου χρειάζονται και σώματα γοήτρου. Όμως. το εμπόρευμα γοήτρου το πούλησε. όσο κι όλα τα κατασκευασμένα με καλό βαμ­ βάκι μπλουζάκια του κόσμου. το καλό σώμα όμως από πού θα το αγοράσεις. παπά και την άχαρη. εκτός από βαμβάκι εκλεκτής ποιότητας. Η υ­ ψηλή ραπτική είναι η πιο φτηνή φάμπρικα κατασκευής γοήτρου. Μα. ή σε κανέναν άλλο απ’ τους εκατοντάδες γαλλικούς οίκους μόδας. σε τούτο το περίεργο εμπόριο. ίσα ίσα για να δίνει τη δυνατότη­ τα στις σνομπ κυρίες ολόκληρου του κόσμου να παριστάνουν τις καλό­ γουστες με δανεικό γούστο. Και είναι τόσες πολλές οι κακόγουστες γυ­ ναίκες σ’ όλον τον κόσμο που δεν θα σταματήσει ποτέ η εξαγωγή καλού γούστου απ’ τη Γ αλλία. απ’ αυτούς που έκαναν την υψηλή ραπτική υψηλό τρόπο συσσώρευσης εθνικού πλούτου. Γιατί η Γαλλία πουλάει γόητρο και διά της διεθνούς διπλωματίας). που είναι πόλη της Αλσατίας επί του ποταμού Μοζέλα. οι Γάλλοι ποτέ δεν θα σου πουλήσουν φύκια για μεταξωτές κορδέλες.Γόητρο (πρεστίζ) πουλούν οι Γάλλοι και με χίλια δυο άλλα πράγμα­ τα. περισσότερο ως γόητρο και λιγότερο ως παραδο­ σιακό εμπόρευμα. (Τα καλά ρούχα τα α­ γοράζεις. μια μι­ κρή πόλη κοντά στο Παρίσι. κομψή). που από μόνη της δυσκολεύεται να λειτουργήσει. Αν εκτός από πορσελάνινο θέλετε και κρυστάλλινο γαλλικό γόη­ τρο. μια φορά. έχουν τόσο καλό βαμβάκι. η πιο μεγάλη γαλλική εμπορική ανακάλυψη. πίνοντας με την ευκαιρία και κανένα υπέροχο κρασί Μοζέλα. πουλάει ρούχα που κάνουν τον παπά. Πάντως. πουλώντας ρούχα γοήτρου. οι πρώτες στην πό­ λη Λιμόζ της κεντροδυτικής Γαλλίας και οι δεύτερες στη Σεβρ.και το πλη­ ρώνεις ακριβότερα απ’ το βαμβάκι. Αν παρά ταύτα το γόητρο δε λειτουργήσει. για παράδειγμα. 98 . (Θυμηθήτε με την ευκαιρία και τη συνθή­ κη των Σεβρών του 1920. Που. δε χάλασε κι ο κόσμος για τη γαλλική βιομηχανία γοήτρου. Και φυσικά. είναι μύθος που περιβάλλει μια υπαρκτή ποιότητα. που το μόνο πλεονέκτημά τους είναι πως κατασκευάζονται. ανάλογα με το μυαλό σου. αγοράστε κρύσταλλα Μπακαρά. Το εμπόριο γοήτρου δεν είναι απά­ τη. αγοράζεις και κροκοδειλάκι . ανάλογα μ’ αυτά των μανεκέν. Τα μπλουζάκια Λακόστ. Απλώς. απ’ του Ντιόρ. οι νεόπλουτες σύζυγοι νεοελλήνων νεοκλεπτών δεν θα παραλείψουν να ντυθούν στου Ντιόρ. θα σου πουλήσουν τα φύκια μαζί με τις μεταξωτές κορδέλες και είναι στο χέρι σου να τα χρησιμοποιήσεις ως φύκια ή ως μεταξωτές κορδέλες. κι από κει και πέρα ας φροντίσουν να το αξιοποιήσουν οι στερούμενοι γοήτρου.

Κι ωστόσο. προέκυψε μια καινούργια κατηγορία εμπορευμάτων. και για τα μάτια. τα πολυτελή: τα έχοντα πολλά τέλη.Το σημαδιακό για τη γαλλική οικονομία εμπόριο γοήτρου. Κάτι ξέρουν τα παιδιά. Κι ωστόσο. εγκαι­ νιάστηκε το 1683. Ως ψυχι­ κό φαινόμενο και όχι ως οικονομικό μέγεθος. που δεν ικανοποιού­ σαν καμιά σοβαρή ανάγκη και που η έλλειψή τους συνεπώς δεν θα προκαλούσε καμιά σοβαρή δυσαρέσκεια. τουλάχιστο των εχόντων. Οι μαθητές του Κολμπέρ επεξέτειναν τη σκέψη του δασκάλου για την οικονομική σημασία του ψυχικά αναγκαίου περιττού και αντέστρε­ ψαν τη μέθοδό του. τρως το γλυκό αφού φας το φαΐ σου. Μπορείς να ζήσεις χωρίς γλυκό. ο διαολόπαπας-πρωθυπουργός.τι δεν μπο­ ρούν να καταναλώσουν οι φτωχότεροι. Αποκλείεται να πεθάνεις από στέρηση. όπως χαρακτηρίζεται το περιττό από οικονομικής απόψεως νοούμενο. είναι σύμφυτη στον άν­ θρωπο. Θέλουμε να ζούμε και όχι να επιβιώνουμε. έλεγε ένα υπέροχο σύνθημα του γαλλικού Μάη του ’68. εκτός κι αν είσαι παιδάκι οπότε τρως το περιττό για να μη φας το αναγκαίο. και για το μυαλό. Μόνο σε τέτοιου είδους εισαγόμενα προϊόντα. όχι για να ικανοποιήσουν κάποιες ανάγκες τους αλλά για να αποχτήσουν ή να αυξήσουν το γόητρό τους. Και ούτω πως προέκυψε κατ’ αρχάς στη Γαλλία η βιομηχανία και το εμπόριο πο­ 99 . πολλούς δασμούς. Ξέρουν πως το περιττό είναι πάντα πιο ευχάριστο από το αναγκαίο. Ο Κολμπέρ. του περίφημου υπουργού οικονομικών του Λουδοβίκου ΙΔ'. Και ούτω πως. Σκέφτηκαν πως. ο Κολμπέρ επέβαλε μεγάλους δα­ σμούς: πολλά τέλη. αν όχι των πλουσίων. για να ανορ­ θώσει την οικονομία της Γαλλίας που είχε καταστρέψει ο Μαζαρίνος. Πρόκειται για μια παραλλαγή της ευαγγελικής ρήσης. Ήταν τότε που παρατήρησε πως η ζημιά οφείλεται στη μανία των ευπόρων τάξεων να καταναλώνουν ό. Φυσικά. Το περιττό βρίσκεται στη βάση κάθε τέρψης αισθητικής τάξεως. ανεβοκατέβαζε συνεχώς τους δασμούς των εισαγόμενων προϊόντων. Αλλωστε. αντί να απαγορεύουν την εισαγωγή πολυτελών πραγμάτων. αφού εξασφαλίσεις το αναγκαίο φαΐ. θα ήταν πιο αποδοτικό για την εθνική οικονο­ μία να κατασκευάζουν πολυτελή πράγματα για εξαγωγή. Να γιατί η τέχνη είναι προ­ νόμιο. που από διατροφικής απόψεως είναι μια εντελώς άχρηστη πολυτέλεια. Ο άνθρωπος για να ζήσει καλά χρειάζεται το περιττό και συνεπώς το πολυτελές. το πραχτικά περιττό και το πραχτικά άχρηστο δη­ μιούργησαν τον πνευματικό πολιτισμό και την τέχνη. Και για τον ουρανίσκο. η πολυτέλεια δεν είναι ανακάλυψη του Κολμπέρ. αμέσως μετά το θάνατο του Κολμπέρ. φροντίζεις και για το γλυκό. ουκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος. και για τ’ αυτιά. αν δεν πας στη συναυλία ή αν δε διαβάσεις το βιβλίο που θα ήθελες. όχι όμως και χωρίς φαγητό.

Διότι η Γαλλία θα μπορούσε σήμερα να είναι Γερμανία αν το γερμανικό φύλο των Φρά­ γκων. δε μοίραζαν την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία για να προκύψει έτσι ο δίδυμος αρχι­ κός πυρήνας που θα δώσει το κράτος των σημερινών Γάλλων και το κράτος των σημερινών Γερμανών. Καταλαβαίνετε τώ­ ρα γιατί το Παρίσι είναι η παγκόσμια πρωτεύουσα της τέχνης. Όντας ήδη εκγαλλισμένοι οι Νορμανδοί (οι Βίκινγκς) που εγκαταστάθηκαν αρχικά στη σημερινή γαλλική Νορμανδία στο γαλλικό βορρά. όμως λίγο έλειψε να την πάθει απ’ τους Αγγλους που κατείχαν το μεγαλύτερο μέ­ ρος της χώρας για 300 περίπου χρόνια στο όνομα της συγγένειας με τους γάλλους βασιλείς των άγγλων βασιλέων. Όμως σαν καταχτητές αυτή τη φορά. που έδωσε το όνομά του στη χώρα. Η πο­ λυτέλεια είναι ψυχική και αισθητική ανάγκη μόνο. δεν υποτασ­ σόταν δηλαδή στον κελτορωμαϊκό πολιτισμό που αναπτύχτηκε ταχύτα­ τα μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση κυρίους στη σημερινή νότια Γαλλία. αυτοί οι Σκανδιναβοί κατά την καταγω­ γή.λυτελών. Σωστά σκέφτηκε. Και σα να μην 100 . για να εκγαλλίσουν εν μέρει τους Αγγλους. που δεν ήταν ούτε Γάλλος ούτε Γερ­ μανός αλλά Γαλλογερμανός σε μια εποχή που οι δυο εθνότητες δεν εί­ χαν αποσαφηνίσει ακόμα τα εθνικά τους χαρακτηριστικά. Η τυχαία δημιουργία του γαλλικού κράτους Το γαλλικό κράτος προέκυψε μάλλον τυχαία. που είχαν πάρει φόρα και σάρωναν όλη την Ευρώπη. δηλαδή μη αναγκαίων πραγμάτων. Γλύτωσαν τελικά κι απ’ τους Αγγλογαλλονορμανδούς οι Γάλλοι. δε θα δώσει μεγάλη σημασία στο οικονομικό μέγεθος που λέγεται πολυτελές αντικείμενο. σε αντίθεση με τον Κολμπέρ. εισέβαλαν στην Αγγλία το 1066. των απογόνων του Γουλιέλμου του Κατακτητή. Μπορεί η Γαλλία να γλύτωσε τελικά απ’ τους Γερμανούς. Διότι είναι η παγκόσμια πρωτεύουσα της πολυτέλειας. αλλά σκέφτηκε μόνο σαν οικονομολόγος και όχι σαν ψυχολόγος. ή αισθητικός. αλλά παρά τρίχα να μη γλύτωναν απ’ τους αψβούργους Αυστριακούς. και αν οι απόγονοι του Καρλομάγνου. Ο Μαρξ. Μερικοί απ’ αυτούς είπαν κάποτε να επιστρέφουν στην αφετηρία τους. δεν εκγαλλιζόταν. τη Γαλλία. 2.

Τώρα. της οποίας η πρωτεύουσα Μασσαλία ιδρύθηκε από έλληνες (φωκαείς) αποίκους. που τον χρησιμοποιούν σαν όχημα για να κάνουν τη δουλειά τους. να αμφιρρέπει μεταξύ γερμανογενούς Βουργουνδίας και ιταλογενούς Προβη­ γκίας. Που απ’ την άλλη μεριά. είναι η γαλλική γλώσσα. το νησάκι στο Σηκουάνα στο κέντρο του Παρισιού. λοιπόν. μέσα απ’ αυτή την αντιστροφή και παρά το εθνολογικό κομφούζιο που επικρατεί και σήμερα στη χώρα και στο οποίο κανένας δε δίνει σημασία. έχουμε για πρώτη φορά στην ιστορία της Ευρώπης μια πλήρη αντιστροφή των σχέσεων κράτους-εκκλησίας. λατινικές και γερμανικές γλωσσικές μνήνες. Και ο πάπας. χάρη σε μια σοφή πολιτική απαγκίστρωσης απ’ τον παπι­ σμό των γάλλων βασιλιάδων. νάσου και οι Αραγώνιοι απ’ την ισπανική Αραγωνία πίσω απ’ τα Πυρηναία να θέλουν κι αυτοί να βάλουν στο χέρι τη γειτονική Γ αλλία. πράγμα 101 . ιδιόμορ­ φη και πολύ γοητευτική γλώσσα.έφταναν οι Αυστριακοί. όπως πολύ το ήθελε πριν φάει τα άμφια απ’ το κακό του τότε που οι Γάλλοι. που ήταν παρεμπιπτό­ ντως και καλός πεζογράφος. που θα την κάνει διάσημη ο Βικτόρ Ουγκό. το 1309. (Ποιος δεν έχει διαβάσει τους Αθλίους·. όπου και η περίφημη Παναγία των Παρισίων. Καμιά άλλη γλώσσα δεν έχει τόσες πολλές μονοσύλλαβες και δισύλλαβες λέξεις. που έχουν φκιάξει ήδη καλά οργανωμένο κράτος. Ο δεύτερος σε σημασία παράγοντας που διαμορφώνει τη γαλλική πολιτιστική ιδιαιτερότητα σε μια εκτεταμένη περιοχή της Ευρώπης. Μια παράξενη. τη διεκδικούν οι γερμανικής καταγωγής πανίσχυροι Βουργουνδοί. τον Ροδανό. είναι οι κοσμικοί άρχοντες που κυριαρχούν πάνω στους θρησκευτικούς. Έ ­ τσι η Γαλλία. μοιάζει ωστόσο ο πιο καλός κλη­ ρονόμος της χάρη στην αφομοιωτική της δύναμη. με πρωτεύουσα τη Ντιζόν. δίπλα στο κατ’ εξοχήν γαλλικό ποτάμι. Και που ενώ είναι η πιο απομακρυσμένη απ’ τη λατινική νεολατινική γλώσσα. χάρη στους γάλλους βασιλιάδες. θα καταλάβει επιτέλους πως δεν μπορεί να γίνει αυτοκράτορας της Ευ­ ρώπης και του κόσμου. Οι ίδιοι οι Γάλλοι λεν σκωπτικά πως «γνήσιοι» Γάλλοι υπάρχουν μόνο στο Ιλ ντε Φρανς. καταφέρνει να αποχτήσει μια εξόχως ενοποιητική πο­ λιτιστική ιδιαιτερότητα: Γαλλία είναι ο γαλλικός πολιτισμός. την ανατολική. τη σημερινή Γ αλλία. Και με τη Λυών λίγο παρακάτω. όπου συνυπάρχουν αρμονικά σχεδόν όλες οι ρά­ τσες της ηπείρου μας. τον μετέφεραν σηκωτό απ’ τη Ρώμη στην Αβινιόν για να τον ελέγχουν καλύτερα. που διατηρεί κελτικές. Σήμερα η Βουργουνδία (Μπουργκόνι) είναι μια μεγάλη και πλούσια επαρχία της Γαλλίας στα ανατολικά της χώρας. Μό­ νο οι άθλιοι!). Τελικά. ο εθνικός ποιητής της Γαλλίας.

αρχίζουν να εκπολιτίζονται κάτω απ’ τη ρωμαϊκή επίδραση. η Γερμανία και η Ιταλία προκύπτουν ταυτόχρονα το 843 μ.Χ. ώστε η λεξική πολυσυλλεκτικότητα να μη γίνεται αντιληπτή. όπως οι Νεοέλληνες. Και δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως η αρχαία ελληνική έγινε η τελειό­ τερη γλώσσα που εμφανίστηκε ποτέ στη γη χάρη στην ευκολία της να επισημαίνει τα γλωσσικά χρήσιμα παντού όπου τα συναντούσε τυχαία για να τα προσαρμόσει στη δική της λογική (που καθορίζεται απ’ τη γραμματική και το συντακτικό) με μια ευκολία που δε σταμάτησε να προκαλεί το θαυμασμό των γλωσσολόγων. Σχεδόν αμέσως μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. στην περιοχή της σημερινής νότιας και κυρίως δυτικής Γαλλίας εμφανίζεται το Βασίλειο των Φράγκων. ενώ οι Αγγλοι ψάχνονται και βολοδέρνουν μέσα στη νησιώτικη απομόνωσή τους. οι Γάλλοι και οι Ιταλοί.που την βοηθάει αφενός να εκγαλλίζει με μια τρομερή άνεση τις ξένες λέξεις μικραίνοντάς τες και αφετέρου να σταθεροποιεί τον τόνο στη λή­ γουσα. Έτσι. Μπορούμε. Μετά το θάνατο του Κα­ ρόλου του Μεγάλου (Καρλομάγνου) οι διάδοχοί του μοιράζονται την τεράστια Αυτοκρατορία του βάσει εθνολογικών χαρακτηριστικών. λίγο μετά 800 μ. μόλις τώρα.Χ. πρώτον γιατί είμαστε ορθόδο­ 102 . Μόνο η αρχαία ελληνική ξεπερνάει σε γλωσσική άνεση τη γαλλική. τότε που οι βάρβαροι λαοί. το πρώτο μεταρωμαϊκό ευρωπαϊκό κράτος. δεν απόχτησαν ευδιάκριτα εθνικά χαρακτηριστικά θα τα αποχτήσουν με πλύση εγκεφάλου που γίνεται στη βάση θρησκευτικών και αιματολο­ γικών ιδεολογημάτων: Είμαστε Έλληνες. εντός των ορίων των οποίων να κατοικούν λαοί με αμιγή εθνικά χαρακτηρι­ στικά. λοιπόν. Οι Ισπανοί ακόμα δεν έχουν αποχτήσει συνείδηση της ισπανικότητάς τους. οι υποταγμένοι στους Ρωμαίους. προκύπτουν οι τρεις βασικές ευρωπαϊκές εθνότητες: Οι Γερμανοί.τι κατά την περίοδο της ρωμαϊκής κατάχτησης. Και όσοι λαοί. Πρόκειται για τον πυρήνα απ’ τον οποίο θα ξεπεταχτεί η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Καρλομάγνου το 800 μ. που αρχίζουν ήδη να αποχτούν μεγαλύτερη σαφήνεια απ’ ό. αν και η εθνολογία ποτέ στην ιστορία δεν τα κατάφερε να δημιουργήσει σαφή σύνορα. οι Γερμανοί και οι Ιταλοί απόχτησαν λίγο μετά την κατάρρευση της Ρώμης έντονες πολιτιστικές ι­ διαιτερότητες περισώθηκαν ως ευδιάκριτες εθνότητες βάσει αυτών των πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων. να πούμε με μια σχετική σιγουριά πως η Γαλλία. με τη συνθήκη του Βερντέν κατά την οποία οι κληρονόμοι του Καρλομά­ γνου μοιράζονται την εδαφική «περιουσία» του πατέρα με κριτήρια πε­ ρισσότερο εθνολογικά και λιγότερο εδαφικά.. που είναι κελτορωμαιογερμανικό κατά την εθνολογική του σύσταση.Χ. όπως οι Γάλλοι. Οσοι λαοί.

το ακόμα πιο τούρ­ κικο μπουζούκι και τον τούρκο Καραγκιόζη (τι Έλληνας. τού­ τος ο τούρκος Μαυρομάτης!). μας χωρίζουν οι θρη­ σκείες. Ή ταν οι ίδιοι οι ρέμπελοι κολλήγοι που την κοπανούσαν συνέχεια απ’ τα φέουδα και πήγαιναν να ζήσουν σαν «αστοί» είτε σε εγκαταλειμμένες ρωμαϊκές πόλεις του νό­ του.Χ. αλλά αυτό μπορεί και να ξεπεραστεί με τα χρόνια. Θεέ μου. Σε σημείο που ο μεγάλος ισπανός φιλόσο­ φος Ουναμούνο να λέει πως προορισμός των Ισπανών στην Ευρώπη σή­ μερα είναι να την εξαραβίσουν! Και προορισμός δικός μας είναι να την. με αραβικό αίμα. που είναι ο τρόπος που βρήκαν κάποτε οι φεουδάρχες να βάλουν επικε­ 103 .ξοι και δεύτερον διότι είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων! Όπερ έδει δείξαι . ξεκινώντας απ’ το φέουδο του πατέρα του Ούγου του Μεγάλου στην Ιλ ντε Φρανς (το νησάκι του Σηκουάνα στο Παρίσι) καταφέρνει επιτέλους να κάνει καλά τους άλλους φεουδάρχες εκεί γύρω και να δημιουργήσει κάτι που θα μπορού­ σε να είναι και κράτος εκτός από φέουδο. που σωστά λέγεται έτσι: Νησί της Γαλλίας. Το σημερινό γαλλικό κράτος ξεκινάει. δεν ήταν οι Καπέτοι βασιλείς που αποδιάρθρωσαν την πα­ νίσχυρη γαλλική φουδαρχία και προκάλεσαν το φεουδαρχικό μπάχαλο που υπήρχε τότε στα περίχωρα του Παρισιού. εξαιτίας της αραβικής κα­ τάχτησης που κράτησε 800 χρόνια και που μπόλιασε για πάντα τους κατοίκους της ιβηρικής με τον αραβικό πολιτισμό. Από δω ξεπήδησε η Γαλλία. όπως οι Ισπανοί. το κεμπάπ. τα ντολμαδάκια γιαλαντζί. τα κεφτεδάκια.και τα σκυλιά (της ιστορίας) δεμένα! Τουλάχιστον ας φερόμασταν λίγο πιο έξυπνα. όπως η Μασσαλία και η Νίκαια. Και δεν αναφέρομαι μόνο στο ιμάμ μπαϊλντί. Κι έτσι αρχίζει να διαμορφώνεται πολύ έγκαιρα μια ισχυρή αστική τάξη. ο βασιλιάς Ούγος Καπέτος. Το 987 μ. μεγάλη η χάρη της Πανα­ γίας των Παρισίων στην Ιλ ντε Φρανς! Ωστόσο.. λοιπόν. στο περιθώ­ ριο τόσο της αβασίλευτης όσο και της βασιλευομένης φεουδαρχίας. είτε με τον εκχριστιανισμό των Τούρκων. Που απόχτησαν συνείδηση εκείνης της γοητευτικής ισπανικότητάς τους. δεν αναφέρομαι μόνο στο τουρκικότατο ζεϊμπέκικο. είτε στις περιοχές που ελέγχο­ νταν απ’ τους βασιλείς και όχι απ’ τους φεουδάρχες. τα αραβικά ήθη και φυσικά. που νομίζω πως έχει αρχίζει ήδη με την πρόσφατη μετατροπή των δεσποτάδων σε δερβίσηδες. είτε με τον εκμουσουλμανισμό των Ελ­ λήνων.. τον μουσακά και όλα τα υπέροχα άλλα της τούρκικης κουζίνας. Βέβαια. αναφέρομαι κυρίως στο τούρκικο μπαχτσίσι και το τουρκικότατο ρουσφέτι. απ’ την Ιλ ντε Φρανς. εκτουρκίσουμε! Γιατί κατά τα ήθη και τη συμπεριφορά διαφέρουμε τόσο απ’ τους εχθρούς Τούρ­ κους όσο και οι εχθροί Τούρκοι από μας.

ο θεσμός της βασιλείας\θα ισχυροποιηθεί κάποτε και οι φεουδάρχες θα υπακούσουν στο βασιλιά και στην κεντρική. Για 299 χρό­ νια. τα πράγματα αρχίζουν ν’ αλλάζουν με τους φασίζοντες σο­ βινιστές του Λεπέν. γίνεται χα­ μός στη γαλλική ύπαιθρο με την περίφημη επανάσταση των Ζακερί. η παρθένα απ’ τη Ορλεάνη. τους εχθρούς ημών Τούρκους. Το μεγαλείο της Γαλλίας αρχίζει το 1096 απ’ τα Ιεροσόλυμα! Η πρώ­ τη Σταυροφορία είναι καθαρά γαλλική υπόθεση και το πλιάτσικο που γίνεται εκεί τάχιστα μετατρέπεται σε εθνικό πλούτο. Αλλά ο γαλλικός σοβινισμός είναι πολύ ιδιόρρυθ­ μος. όμως ποτέ κανείς στη Γαλλία δεν θα καταφέρει να κάνει καλά τους ρέμπελους που περιφέρονται από δω κι από κει. και που τώρα λειτουργεί σα διαιτητής για να μη σφάζονται μεταξύ τους. Καταλαβαίνετε τώρα γιατί οι Γάλλοι αντιμετωπίζουν σαν εθνικό κειμήλιο τους κλοσάρ. Στηρίζεται περισσότερο σε έναν απερίφραστο ρατσισμό. Η θρυλική Ζαν ντ’ Αρκ. Είδατε πόσο χρήσιμοι είναι οι εχθροί. τύπου Ντε Γκωλ. αυτή κυοφορείται από τότε που ο Ούγος Καπέτος γίνεται το 987 ο πρώτος κυρίως ειπείν γάλλος βασιλιάς. Η ιστορική μνήμη θα κάνει τους Γ άλλους να είναι πάντα ανεκτι­ κοί με τους δυστυχούντες ξένους και κυρίως τους πολιτικούς πρόσφυ­ γες. Και μένουν μέχρι το 1453. που αποχτιέται μέσα από τον αγώνα κατά των Αγγλων. λοι­ πόν. τους αλήτες του Παρισιού που έχουν σπίτι τους τις γέφυρες του Σηκουάνα.φαλής όλων κάποιον δικό τους που τον έχρισαν βασιλιά. Βέβαια. Και έρχονται και θρο­ νιάζονται στη Γαλλία το 1154. Πρόκειται για την πρώτη στην ιστορία αυθόρμητη επανάσταση των ε­ 104 . πεθαίνει το 1431 στην πυρά. Αγαπάτε. για να γίνει έτσι το σύμβολο της εθνικής ενότητας των Γ άλλων. που αφορούν μάλλον τη μεγαλοαστική τάξη παρά τους μόνιμα φασίζοντες μικροαστούς. Τον καιρό της τελευταίας φάσης της αγγλικής κατοχής. Όμως. απόλυτη εξουσία του. Γιατί αν τους χάσουμε από εχθρούς. Τη Γαλλία την έκαναν πολιτισμένη χώρα εκείνοι οι παλιοί αλήτες απ’ τους οποίους θα προκύψουν οι γάλλοι α­ στοί. αλλά και η ευχέ­ ρεια των καταπιεσμένων κολλήγων να φεύγουν απ’ τα φέουδα ψάχνο­ ντας έξω απ’ αυτά την τύχη τους. που ηγείται «θεία χάριτι» της τελευταίας φάσης του απελευθερωτικού από τους Αγ­ γλους αγώνα. Φυσικά. Αυτόν τον πλούτο είναι που βλέπουν οι αγγλοποιημένοι γαλλονορμανδοί άγγλοι βασιλείς και θυμούνται ξαφνικά την παλιά τους πατρίδα. Απέχουμε ακόμα πολύ απ' την κοσμοϊστορική Γαλλική Επανάστα­ ση. αυτός που πρώτος προ­ σπαθεί να βάλει φρένο στην τρομαχτική κοινωνική αναταραχή που προκαλεί η αρπαχτικότητα των γάλλων φεουδαρχών. παρά σε εθνικιστικά ιδεολογήματα. χαθήκαμε σαν Έλληνες.

οι μικροφεουδάρχες συνεργάζονται με τους ταχύτατα ανερχόμενους α­ 105 . αρχίζει στην πραγματικότητα 141 χρόνια νωρίτερα. αν δεν εκχωρήσεις κάποιες απ’ τις εξουσίες σου στις Γενικές Τά­ ξεις.ξαθλιωμένων και των λούμπεν. δε σε βλέπω καλά. Πάντως. Τούτες οι αψι­ μαχίες όμως είναι που κάνουν το γαλλικό λαό να καταλάβει πως μπορεί να νικήσει κανείς. με την παρακίνηση του παριζιάνου εμπόρου Ετιέν Μαρσέλ. το καζάνι βράζει και το 1789 ο λέβητας θα σκάσει. που τον διαδέχεται και δεύτερος πόλεμος της Σφενδόνης το 1651. 3. αρχίζει να επαληθεύεται η αλήθεια της παροι­ μίας που λέει: δώσε θάρρος στο χωριάτη. τουλάχιστον με οπλισμό μικρότερο και χειρότερης ποιότητας απ’ αυτόν με τον οποίο η επίσημη εξουσία οπλίζει την κρατικοποιημένη βία. ο Ρισελιέ και στη συνέχεια ο διάδοχός του Μαζαρίνος. Η Γαλλική Επανάσταση Η Μεγάλη Γαλλική Επανάσταση του 1789. που οι πάντα ατίθασοι γάλλοι φεουδάρχες συνεχίζουν να τον γράφουν στα παλιά τους τα παπούτσια. με τον πρώτο πόλεμο της Σφενδόνης το 1648. κύριε. που λέγεται έτσι για να ξεχωρίζει απ’ τις δυο μικρότερες γαλλικές επαναστάσεις του 1830 και του 1848. Οι μετά τις δυο Σφενδόνες βασιλιάδες δεν πήραν υπ’ όψιν ένα πρωτοφανές για την ιστορία της Ευρώπης γεγονός: Και στις δυο Σφενδόνες. Ποτέ οι γάλλοι βασιλιάδες δεν απόχτησαν τη δύναμη των άγγλων ή των γερμανών συναδέλφων τους. αν όχι με τις σφενδόνες. η των αστών. Που το 1358 είχε βρει τον τρόπο να πάει στο βασιλιά και να του πει: Ξέρεις. Για να σου χαλάσει τον ύπνο και διά της καρμανιόλας να σε κάνει να κοιμηθείς τον αιώνιο ύπνο. Πρώτα ο πρωθυπουργός του Λουδοβί­ κου ΙΔ'. Γιατί άμα αρχίσουν. για ν’ ανέβει στο κρεββάτι. Όμως. προσπαθούν να ισχυροποιήσουν το θεσμό της βασιλείας. μεταξύ των οποίων και η Τρίτη Τάξη. που ή­ ταν παπάς. που αδιάκοπα παρενοχλεί μ’ αυτές τους καλά οπλισμένους στρατιώτες του βασιλιά. Είναι να μην αρχίσουν οι βασιλικές παραχωρήσεις προς το λαό. που βαράν ανηλεώς προς κάθε κατεύθυν­ ση. και ο Ρισελιέ αποφασίζει να συντρίψει τους μικροάρχοντες που «οπλίζουν» με σφενδόνες (fronde) το λαό του Παρισιού. ο Ρισελιέ και ο Μαζαρίνος τα καταφέρνουν και οι ταραχές κοπάζουν.

Και το δου­ λοκτητικό μαζί και το φεουδαρχικό σύστημα οργάνωσης της παραγω­ γής. κι ύστερα ν’ αρχίσουν τον εξάψαλμο της τεχνολογίας σε αγιορείτικο ήχο πλάγιο δεύτερο. αν και τον Βολταίρο. είτε ανέντιμοι. Οι συνθήκες κάτω απ’ τις οποίες προέκυψε το γαλλικό κράτος δεν επιτρέπουν υπέρ το δέον μεγάλα νταϊλίκια απ’ τη μεριά της κεντρικής εξουσίας. Ασχετα απ’ την οικονομική εξαθλίωση που θα καλπάζει και θα σωρεύεται μετά το θάνατο του δαιμόνιου υπουρ-Ι γού των οικονομικών Κολμπέρ το 1683. είναι βέβαιο πως η Γαλλική Επανάσταση θα έπαιρνε κάποια άλλη μορφή. που είναι μια βελτιωμένη παραλλαγή του πρώτου. θα τιναχτούν και τα δυο στον αέρα. όλος ο κόσμος βαράει το βασιλιά. Κι όποιοι ακόμα μυξοκλαίν ηλιθίως για τις κατα­ στροφές που επέφερε ο ορθός λόγος και η συναφής μ’ αυτόν βιομηχα­ νική επανάσταση που στηρίζεται στον ατμό. όπως θα τους λέγαμε με ορολογία μεταγενέστερη. που τον προετοιμάζει μεθοδικά ο περιλάλητος Γαλλικός Διαφωτισμός των αρχών του 18ου αιώνα. ο Γαλλικός Διαφωτισμός για τους αντι­ δραστικούς όλου του κόσμου δεν είναι τίποτα άλλο από την αναταραχή που θα επιφέρει στην ανθρώπινη σκέψη. καλά θα κάνουν πρώτα να πετάξουν την τηλεόρασή τους. τον Ρουσώ. Από πραχτικής απόψεως. η δύναμη του ατμού. Ισως γιατί ξέρουν τι σημαί­ νει η πίστη στον Ορθό Λόγο. λίγο μετά το Διαφωτισμό. Και παρέα οι δυο τους τα βρίσκουν με τους προλετάριους. 106 . τον Ντ’ Αλαμπέρ. Οι Γάλλοι δεν τα σηκώνουν κάτι τέτοια. Ο ατμοκίνητος σιδηρόδρομος και το ατμόπλοιο την περίοδο του Διαφωτισμού ετοιμάζονται να γίνουν τα μεγάλα οχήμα­ τα του πολιτισμού. που στη διάρκεια της Επανάστασης θα φτάσει στην υπερβολή να γίνει θρησκεία. Γιατί αλλιώς είναι είτε ανόητοι. τους Εγκυκλο­ παιδιστές. που επί ματαίω προσπαθεί να γίνει σκληρός σα Γερ­ μανός. αν οι Γάλλοι δεν πίστευαν τόσο πολύ στην αξία του πολιτικού λόγου. αυτή ακριβώς που θα προκαλέσει μια πρωτοφανή ε­ πανάσταση στα μέσα παραγωγής: Η ανθρώπινη και γενικότερα η ζωική μυϊκή δύναμη θα αντικατασταθεί απ’ τη δύναμη του ατμού. τον Ντιντερό. το αυτοκίνητό τους και όσες ανέσεις τους προσφέρει η επιστήμη και η τεχνολογία. Αλλά ο ορθός λόγος. ας πούμε θα ξεκινούσε ένοπλα εξ αρχής.στούς. Δηλαδή. Η Γαλλική Επανά­ σταση είναι το γνήσιο τέκνο του Γαλλικού Διαφωτισμού. Αυτός είναι ο λόγος που οι ιστορικοί της Γαλλικής Επανάστασης βάζουν πρώτους στη σειρά των αιτίων της τους πολιτικούς λόγους και μετά τους οικονομικούς. συνεχίζουν να τους μισούν θανάσιμα όλοι οι αντιδραστικοί και κρυπτοαντιδραστικοί της οικουμένης.τι πιο σημαντικό κληροδότησε η αρχαία ελληνική σκέψη στην ευρωπαϊκή. δηλαδή η πίστη στην αιτιακή σχέση (για το κάθε τι υπάρχει μια αιτία που οφεί­ λουμε να τη βρούμε) είναι ό.

δηλαδή πριν απ’ την εποχή της Σφενδόνης. που σήμερα είναι η εθνική γιορτή των Γάλλων. των ευγενών. δηλαδή των αστών και των προλετάριων μαζί. οι άρχοντες και οι παπάδες. Μπροστά στα τετελεσμένα. Τελικά επικρατεί η άποψη των αστών και η γενική συνέλευση των Τριών Τάξεων μετατρέπεται αυτόματα σε Εθνοσυνέλευση την 17 Ιου­ νίου 1789: Αφού είναι παρόντες εκπρόσωποι και των τριών τάξεων και αφού ο καθένας δεν ψηφίζει για λογαριασμό της τάξης του αλλά για λογαριασμό όλων των Γάλλων. επιτίθεται κατά των παλιών και ερειπωμένων φυλακών της Βαστίλης. έχουν να συγκληθούν απ’ το 1614. που όμως είναι ουσιωδέστατο: Πώς πρέπει να ψηφίζουν οι σύνε­ δροι. Ό­ μως. Το γεγονός είναι πέρα για πέρα συναρ­ παστικό: Ένα κοινοβούλιο γεννιέται με την πρωτοβουλία του βασιλιά να συγκαλέσει τις Γενικές Τάξεις. Κι έτσι στα καλά καθούμενα ο βασιλιάς βρίσκεται μ’ ένα κοινοβούλιο στα ποδάρια του. μπροστά στο πλήρες αδιέξοδο της οικονο­ μίας. Αν ψήφιζαν σαν ενιαίο σώμα. που όμως βρίσκονται εκτός εξουσίας. Αν όμως ψήφιζαν χω­ ριστά κατά τάξεις. Η πρώτη σοβαρή ρήξη προκαλείται σε συζήτηση επί διαδικαστικού θέμα­ τος.Οι Γ ενικές Τάξεις. ίσα ίσα για να εκτονωθεί η κατάστα­ ση με τα γνωστά μπλα μπλα. ο βασιλιάς. ξέρουν ότι το παπαδαριό έχει τα δικά του ειδικά συμφέροντα). όπως θα λέγαμε σήμερα. δηλαδή Βουλή. ένα είδος συμβουλευτικού του βασιλέως σώματος αποτελούμενο από εκπροσώπους των Τριών Τάξεων. η κατάσταση ξεφεύγει απ’ τον έλεγχο των ευγενών και την πρωτοβουλία αναλαμβάνουν οι από καιρό πανίσχυροι οικονομικά αστοί. κατά τάξεις ή σαν σύνολο. και ο λαός του Παρισιού καταλαμβάνεται από επα­ ναστατικό αμόκ όταν το μαθαίνει. Ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΓ. του κλήρου (βλέ­ πετε λογική οι Γάλλοι. τούτο το πα­ 107 . που πάντα ακολουθούν τους άρχοντες. οι ψη­ φοφορίες θα ευνοούσαν καταφάνερα τους αστούς. τότε περίπου διαδίδεται η φήμη πως ο βασιλιάς μπλοφάρει για να κερδίσει χρόνο. η συνέλευση δεν μπορεί παρά να είναι Εθνοσυνέλευση. συνθηκολογούν με τους εκπρο­ σώπους της Τρίτης Τάξης και τους ζητούν να ορκιστούν πως θα ηρεμή­ σουν μέχρι που η χώρα αποχτήσει Σύνταγμα. οι ψηφοφορίες θα ευνοούσαν αναφανδόν τους ευγενείς και το βασιλιά. Και εντελώς αυθόρμητα την 14 Ιου­ λίου 1789. που μάλιστα σε λίγο θα αρχίσει να νομοθετεί. και της περιλάλητης Τρίτης Τάξης. που χειροτερεύει αδιάκοπα απ’ την εποχή του Κολμπέρ. υποχρε­ ώνεται να συγκαλέσει το συμβούλιο των Γενικών Τάξεων την 5 Μαΐου 1789. Πρόκειται για τον περί­ φημο όρκο του Σφαιριστηρίου που δίνεται στις 20 Ιουνίου 1789. Απ’ την πρώτη κιόλας συνεδρίαση.

υποχρεώνοντας το βασιλιά να μετα­ κομίσει από κει στο Παρίσι για να τον επιτηρούν καλύτερα. που αναστατώνει το σύμπαν στο Παρίσι. αλλά και σ ’ ολόκληρη τη Γαλλία. τραγουδούν καθ’ οδόν ένα θούριο που έγραψε στα γρήγορα ο Ρουζέ Ντελίλ.μπάλαιο σύμβολο της βασιλικής αυταρχικότητας. το παιχνίδι παίζεται προς το παρόν δημο­ κρατικά. θα γίνει ο γαλλικός εθνικός ύμνος αργότερα. για να δώσει κι αυτή με τη σειρά της άλλη μια επαναστατική ουρίτσα. και την 27 Αυγούστου ψηφίζει τη μνημειώδη Διακήρυξη για τα δικαιώματα του ανθρώπου. Μέχρι την επόμενη χρονιά. Η ιστορία καλπάζει ξέφρενα. Η Γαλλική Επανάσταση συνεχί­ ζεται. Αλλά την 5 Οκτωβρίου επεμβαίνει και πάλι ο λαός και πολιορκεί τα βασιλικά ανάκτορα στο παρισινό προάστιο των Βερσαλιών. Από παντού συρρέουν επαναστάτες στην πρωτεύουσα. και προς τούτο παίρνει ήδη μια σειρά από ριζοσπαστικές απο­ φάσεις. Αυ­ τοί που ξεκίνησαν απ’ τη μακρινή Μασσαλία. Και συνεργάζονται με όποιον βρουν προκειμένου να πετύχουν μια επέμβαση των Γερμανών ή των Αγγλων. συγκεκριμένα στις 12 Ιουλίου . αυτός που θα τραβήξει στο μη παρέκει τα διδάγματα της Γαλλικής Επανάστασης. βά­ ζοντας το τρομερό ερώτημα: αν δεν είμαι ελεύθερος να κάνω ό. ο Λα Φαγιέτ δημιουργεί την Εθνοφρουρά. Στο μεταξύ. που θα έχει και μια υποουρά που θα φυτρώσει το 1848.τι θέλω. μη τυχόν και την κοπανήσει. Τώρα την πρωτοβουλία την παίρνει ο ίδιος ο λαός. σύντροφοι! Η άλωση της Βαστίλης κάνει το γαλλικό λαό να νοιώθει κυρίαρχος του παιχνιδιού . Μέσα σ’ αυτό το ερείπιο υπάρχουν πεντέξι μόνο κρατούμε­ νοι. σα να υπήρχε ήδη το Σύνταγμα: Την 4 Αυγούστου 1789 καταρ­ γεί τα προνόμια των ευγενών και του κλήρου και συνεπώς καταλύει το φεουδαρχικό καθεστώς. Πράγμα που εξαγριώνει ακόμα περισσότερο το λαό. όσοι ευγενείς έχουν φύγει ήδη στο εξωτερικό βυσσοδομούν. που είναι η ουρά της μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης. Πάντως. ένα είδος λαϊκής αστυνομίας και μαζί λαϊκού στρατού. που μετονομάζεται σε Συντακτική Συνέλευση γιατί ετοιμάζει Σύ­ νταγμα. Ανάμεσά τους και ο θρυλικός μαρκήσιος ντε Σαντ. Η Μασσαλιώτιδα.και των παιχνιδιών που γίνονται στην Εθνοσυνέλευ­ ση. κατά την επανά­ σταση του 1830. τότε τι τη θέλω μια ελευθερία υπό όρους. Αμέσως μετά την άλωση της Βαστίλης. τη θρυλική και περιλάλητη Κομούνα του Παρισιού του 1871. και τις σαρώνει στην κυριολεξία. που ονομάστηκε έτσι γιατί την πρωτοτραγούδησαν οι Μασσαλιώτες. οι κάτοικοι της δεύτερης σε πληθυσμό πόλης της Γαλλίας. που πέρασε στην ιστορία γι’ αυτόν και μόνο το λόγο. Αυτά συμβαίνουν όταν μια επανάσταση δεν ολοκληρώνεται. αξιωματικός του μηχανικού.

όταν τα κεφάλια πέφτουν σαν καρπούζια στο καλάθι της καρμανιόλας. ούτε όμως τον γιακωβίνο Ροβεσπιέρο. το 1793 και το 1794. Μέσα στο ίδιο κλίμα. Πρώτη και καλύτερη η λέσχη των Ιακωβίνων. όπου τώρα βρίσκεται ο αιχμάλωτος του λαού βασιλιάς. με επικεφαλής τον Ροβεσπιέρο. Στις 21 Ιανουαρίου 1793 ο βασιλιάς Λουδοβί­ κος Ε Γ κατατομείται (τέμνεται η κάρα του με την καρμανιόλα. τους συνταγματικούς και τους αντιδρα­ στικούς. την ίδια στιγμή που το αστικό κόμμα των Ια­ κωβίνων κόβεται στα δυο. και όχι στο Αγιο Πνεύμα ή τον πάπα. που οι αστοί της Συντακτικής Συνέλευσης χωρίζονται σε δύο σα­ φώς διακεκριμένες παρατάξεις. ο Μαρά και ο Εμπέρ. ο Δαντών επικεφαλής πλήθους λαού επιτίθε­ ται στα ανάκτορα του Κεραμεικού. για να προέλθει απ’ το συντηρητικότερο κομ­ μάτι η λέσχη των Φεγιάν. δύο υπεραριστεροί δημοσιογράφοι. ενώ μια μειοψηφία. Ενώ και απ’ τις δύο παρατάξεις ξεφυτρώνουν κάθε τό­ σο λέσχες. που εκπροσωπεί τους ριζοσπάστες α­ στούς. Αμέσως μετά εμφανίζε­ ται η λέσχη των Κορδελιέρων. ξεσηκώνουν το λαό κατά του βασιλιά και των φίλων του. τα χρόνια της Τρομοκρατίας. που έχει επιτεθεί ήδη στη Γαλλία. ο βασιλιάς συλλαμβάνεται στα βελ­ γικά σύνορα. κόμμα που προς το παρόν εκπροσωπεί τους μετριοπαθείς αστούς. παραμένει γιακωβίνικη σκλη ραίνοντας όμως συνεχώς τη στάση της. οδηγείται στο Παρίσι και αναμέ­ νει τη σκληρή του μοίρα.που βράζει. Γίνεται χαμός στην αίθουσα των συνεδριάσεων έτσι που αρχίζουν επιτέλους να ξεδιαλύνουν τα πράγματα ανάμεσα στους μπερδεμένους αστούς τώρα που η αντίδραση χτυπιέται στην καρδιά της. Απ’ τα σύνορα.1790. η απόφαση να αναδεικνύονται οι κληρικοί με εκλο­ γές και να ορκίζονται πίστη στο Σύνταγμα και στο έθνος. τον συλλαβάνει και τον φυλακίζει. αλλά σε λίγο πεθαίνει. που δε θέλουν με τίποτα το βασιλιά. Προσπαθεί να αποδράσει σαν κοινός λωποδύτης απ’ τη χώρα του. Αλλά στη Βουλή αρχίζουν να κυριαρχούν οι καινοφανείς Γιρονδίνοι. Αυτό ήταν. που εί­ ναι ένας μηχανισμός με βαρειά λεπίδα που πέφτει από ψηλά με δύναμη). Και ο γιακωβίνος Ροβεσπιέρος γίνεται δικτάτορας για δύο έτη. που ετοιμάζεται να γίνει δικτάτορας. Ο περίφημος ρήτορας και λόγιος Μιραμπώ αναλαμβάνει μεσολαβητικό ρόλο ανάμεσα στις δύο παρατάξεις. Και μέσα σ’ αυτό το κλίμα του ορατού πλέον κινδύνου κατάρρευ­ σης της επανάστασης. Μεταξύ αυτών κι εκείνο του έ­ ντιμου Δαντών. Την 20 Απριλίου 1792 η κυβέρνηση του γιρονδίνου Ντιμουριέ κη­ ρύσσει τον πόλεμο κατά της Αυστρίας. Και πάνω σ ’ αυτή την αναμπουμπούλα της συνεχούς δημιουρ­ γίας και αναδημιουργίας κομμάτων. Μέχρι που να πέσει στο ίδιο κοφίνι και το κεφάλι του 109 . όπως λέγονται τα κόμματα. ως συνεργάτη των εχθρών της πατρίδας. Αφορμή.

ενταφιάζει και επισήμως την Επανάσταση το 1804 που αυτοανακηρύσσεται Αυτοκράτωρ. Όμως. Η επανάσταση τρώει τα παιδιά της. η γαλλική αστική τάξη εδραιώνει καλά τη θέση της. κοντά στις Βρυξέλλες. που το 1814 κάθε­ ται στο θρόνο του καρατομηθέντος Λουδοβίκου Ε Τ . Αλλά η Γαλλική Επανάσταση συνεχίζεται. η θριαμβεύτρια γαλλική αστική τάξη βρίσκει τον άνθρωπό της. Θα περάσουν άλλα 10 μέχρι τη σημαδιακή μάχη του Βατερλώ. Το γεγονός και μό­ 110 . παρόλο που ακολούθησαν με ενθουσιασμό και τον Βοναπάρτη στους στρατιω­ τικούς τυχοδιωκτισμούς του ανά την Ευρώπη. θα μεταφραστεί σύντομα σε μάσα για τους πεινασμένους Γάλλους. ο κατοπινός Μέγας Ναπολέων. σύντροφοι. την 18 Ιουνίου 1815. που κινδυνεύ­ ει από τον αστικό φιλελευθερισμό που εκπροσωπεί τώρα ο Βοναπάρτης σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Έχουν περάσει 15 χρό­ νια απ’ την έναρξη της Επανάστασης. τα κατά την Επανάσταση κτηθέντα των θριαμβευτών αστών δεν τολμάει να τα θίξει ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΗ'. αλλά και σε βάρος των φτωχών και δυστυχούντων που σήκωσαν το κύριο βάρος της Επανάστασης. με τη μάταιη ελπίδα πως το «μεγαλείο της Γαλλίας». μαζί με τη δεκάχρονη ναπολεό­ ντεια ουρά. Σύνολο επαναστατικών ετών 25. ως συνήθως. πα­ ντού στον κόσμο! 4. Από δω και κάτω όλα θα παν κατά διαόλου. Για να διαπιστώσουν στο τέλος πως η όλη περιπέτεια δεν τους ωφέλησε και τόσο. Όλα αυτά τα όνειρα των εξαθλιωμέ­ νων ενταφιάζονται στο Βατερλώ. μέχρι που ο κορσικανός στρατηγός Ναπολέων. ένα χρόνο πριν απ’ το Βατερλώ και ενώ ο Ναπολέων βρίσκεται ακόμα στην κοντινή νήσο Έλβα και όχι στη μακρινή νήσο Αγία Ελένη. Ό χι μόνο σε βάρος των νικημένων φεουδαρχών. Από το 1804 που γίνεται αυτο­ κράτωρ στο όνομα της Επανάστασης που κινδυνεύει απ’ τον ίδιο της τον εαυτό μέχρι το 1815 που συντρίβεται οριστικά στο Βατερλώ από τις συνασπισμένες αντιδραστικές δυνάμεις της Ευρώπης.Ροβεσπιέρου το 1794. που μπαί­ νουν στο περιθώριο. γέννημα και θρέμμα της Επανάστασης. η οποία με τον Μεγάλο Νάπολέοντα καβαλλάει για τα καλά το καλάμι. Ο ι Γαλλικές Επαναστάσεις του 1830 και του 1848 Στο πρόσωπο του Ναπολέοντα Βοναπάρτη.

που θα βγάλει απ’ τα ρούχα του τον μεγάλο Ονορέ ντε Μπαλζάκ (1799-1850) που στην άκρως προοδευτική κατά τα άλλα πολύτομη Ανθρώπινη κωμωδία θα νοσταλγεί τον καιρό της «καθαρής» βασιλείας. του Ναπολέοντα. Εν τέλει έγινε βασιλιάς γιατί έτσι ήθελαν οι αστοί που τον διάλεξαν και που δεν πολυγούσταραν τη δημο­ κρατία. Μπο­ ρεί το αστικό να είναι πιο προοδευτικό κοινωνικό καθεστώς σε σχέση με το προγενέστερο φεουδαρχικό. μισοαστικό και μισοφεουδαρχικό όπου ωστόσο τον κύριο λόγο στη διακυβέρνηση τον έχουν πλέον οι αστοί. Αλλωστε. οπότε τον διαδέχεται ο αστός-βασιλιάς Λουδοβίκος Φίλιππος. τότε που το παιχνίδι παιζόταν με κανόνες. Κι έτσι με τη παλινόρθωση της βασιλείας το 1814 προκύπτει ένα νόθο συμβιβαστικό κοινωνικό καθεστώς. δεν έκαναν όσα έκαναν από αγάπη για τη δημοκρατία.νο πως η βασιλεία δεν τολμάει να καρατομήσει τον Βοναπάρτη δείχνει αφενός πως το «μεγαλείο της Γαλλίας» δεν μπορεί παρά να αφορά και τους βασιλείς εκτός απ’ τους αυτοκράτορες. καλύτερος ο ευγενικός Όθωνας παρά ο εντελώς χυδαίος Μακρυγιάννης που εισηγήθηκε να ψη­ φίζουν μόνο οι αγράμματοι και διά νόμου να φορούν όλοι οι Έλληνες φουστανέλλα. και αφετέρου πως η νική­ τρια αστική τάξη θα μπορούσε να συμβιβαστεί με τους φεουδάρχες δε­ χόμενη να μην τους εξαφανίσει αμέσως και εντελώς. Κι αρχίζει να φέρεται σαν προεπαναστατικός βασιλιάς απ’ το 1824 μέχρι το 1830. Γιατί ήταν μόνο δούκας (της Σαρτρ). Ασε που έβαλε φωτιά στην νεοσύστατη τότε Εθνική Τρά­ πεζα για να μπορεί να παραμένει ο μέγας παρατραπεζίτης που ήταν πά­ ντα. Εδώ χρειαζόταν ένας Μπαλζάκ για να περι­ 111 . δεν είχε σειρά για βασιλιάς. Που. Διάολε. Αλλωστε. όμως είναι σίγουρα πιο χυδαίο απ’ την άποψη μιας εντελώς φρικτής κοινωνικής συμπεριφοράς. ποτέ η γαλλική αστική τάξη δε θα δεχόταν την εκτέλεση του υπ’ αριθμόν ένα ήρωά της. κάνει πως δεν ξέρει ότι πριν από λίγα χρόνια έγινε μια τρομερή επανάσταση που σάρωσε τη Γαλλία. Αλλά ο Κάρολος I' που διαδέχεται τον μετριοπαθή και συμβι­ βαστικό αδερφό του Λουδοβίκο ΙΗ' και που ήταν ο μικρότερος αδερφός του καρατομηθέντος Λουδοβίκου Ε Τ . ωστόσο. ήταν επαναστάτης και πολέμησε τους βασιλιά­ δες στη διάρκεια της Επανάστασης. αλλά για να κλέβουν και να ρημάζουν ανενόχλητοι και έξω από τους κανόνες που επέβαλλε η αυστηρότατη κατά τα ήθη φεουδαρχία. Ασε που έπαιξε τον πρώτο ρόλο στο βασανισμό και το θάνατο του σοφού Θεόφιλου Καΐρη. Πρέπει να διαβάσει κανείς κυρίως τον Περ Γκοριώ και την Ευγενία Γκραντέ για να συνειδητοποιήσει το διαχρονικό μέγεθος της αστικής χυδαιότητας που σε μας εδώ σε κάνει να λες. που μαγεύει ακόμα όλους τους χάχες του κόσμου.

Κουζέν και Θιέρσος καταφέρνουν να ξανακάνει εκλογές ο συνταγματικός πλέον βασιλιάς το 1830. όχι μόνο γίνεται ολοένα και περισ­ σότερο συντηρητικός. Ο αστός-βασιλιάς Λουδοβίκος Φίλιπ­ πος. για να επανεμφανι­ στούν στη Λυών το 1834. Ο βασιλιάς παραιτείται ενώ η Βουλή έχει ψηφίσει ήδη την πτώση της δυναστείας των Βουρβώνων όχι όμως και την πτώση της βασιλείας. Όμως δεν προλαβαίνει να τις κάνει και την 27 Ιουλίου 1830 ξεσπά επανάσταση στο Παρίσι. που συνεχίζει να μας βασανίζει με λάβα­ ρο το Μακρυγιάννη. ή μάλλον δεν κέρδισαν τίποτα. Πρώτη δουλειά αυτού του ξένου προς τον βασιλικό οίκο των Βουρβώνων είναι η κατάργηση της σημαίας των Βουρβώνων και η επί­ σημη αναγνώριση σα σημαίας του γαλλικού κράτους της επαναστατι­ κής τρίχρωμης. Είναι καταφάνερο πλέον πως η νικήτρια αστι­ κή τάξη δεν μπορεί να παίζει τα παιχνίδια της ερήμην των εργατών. Οι αστοί ασκούν εξουσία και νόμιμα και παράνομα. Και βασιλιάς ανακηρύσσεται ο Λουδοβίκος Φίλιππος της Ορλεάνης. Το 1831 γίνεται σκοτωμός στις απεργίες και τις εξεγέρσεις της βιομηχανι­ κής Λυών. Το τυπικό μοντέλο της αστικής κοινοβουλευτι­ κής δημοκρατίας που υπάρχει σήμερα σ’ όλο τον αστικό κόσμο μοντε- 112 . Αλλά ο βασιλιάς Κάρολος Γ δεν καταλαβαίνει τίποτα. και με τις εκλογές και με τις δωροδοκίες. διαλύει τη Βουλή και χρίει δικτάτορα τον πρίγκιπα Πολινιάκ. Ο Λουδοβίκος Φίλιππος έγινε βασιλιάς κατά λάθος κάτω απ’ τις ε­ ξής συνθήκες: Στις εκλογές του 1827 οι αστοί κερδίζουν νίκη λαμπρή και κατατροπώνουν τα κόμματα των αρχόντων-φεουδαρχών. βρίσκεται επί θύραις. δούκας της Σαρτρ. Όμως. Μόλις τώρα αναγνωρίζονται και επισήμως διά των συμβόλων του κράτους οι καταχτήσεις της Μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης. και από του βήματος της Βουλής και από το παρασκήνιο. Μια ακόμα επανάσταση. αλλά και υποθάλπει αναφανδόν την κοινοβουλευ­ τική διαφθορά.γράψει το μαύρο χάλι της νεοσύστατης τότε νοτιοβαλκανικής ελληνι­ κής κλεπτικής αστικής τάξης. Τίποτα δεν μπορεί να αναχαιτίσει την θριαμβεύουσα σε όλα τα μέτωπα αστική τάξη. Καταλαβαίνετε τώρα πώς και γιατί προέκυψε η μακρυγιαννολατρεία. που κυματίζει και σήμερα στα γαλλικά δημόσια κτή­ ρια. που είναι βασιλιάς απ’ το 1830. αυτή του 1848. Οι ηγέτες των αστικών κομμάτων Γκιζό. τον ίδιο ακριβώς καιρό σκάει μύτη και το προλεταριάτο. που έκαναν τα περισσότερα κατά τη Γαλλική Επανάσταση και κέρδισαν τα λιγότερα. Επιβάλλει λογοκρισία. καθαρά αστική αυτή τη φορά. Ο βασι­ λιάς Κάρολος Γ τρομοκρατείται. τροποποιεί τον εκλογικό νόμο και προκηρύσσει ξανά ε­ κλογές. Τα αποτελέσματα όμως είναι ακόμα πιο εντυ­ πωσιακά για τους αστούς. που μεταφέρονται στο Παρίσι το 1832.

ιστορία. και ματαιώνει την πολιτική του. κυριαρχεί απολύτως στα πάντα. Η Βουλή όμως πανικοβάλλεται με τις σοσιαλιστικές καινοτομίες του Λουί Μπλαν. Στα χαρτιά. χρήμα. Ο πρωθυπουργός Γκιζό. Όμως. λίγα χρόνια μετά τη μεγαλειώδη Γαλλική Επανάσταση που κατέπληξε τον κόσμο ολόκληρο. το εν λόγω δικαίωμα υπάρχει πάντα. Αλλά ο υπουργός των στρατιωτικών Καβαινιάκ. Πάλι ο Μπλαν δημιουργεί μια υπηρεσία που μοιάζει με τα σημερινά ταμεία ανεργίας και τα κρατικά γραφεία ευρέσεως εργασίας. εκφράζεται προς το παρόν μέσα από την αριστερή πτέρυγα των δημοκρατικών αστικών κομμάτων. κυρίως εδώ στην Ελλάδα.λάρεται και παίρνει την τελική του μορφή επί Λουδοβίκου Φιλίππου. Αλλά άντε να το διεκδικήσεις. Με εισήγηση του Λουί Μπλαν για πρώτη φορά στην ιστορία η ερ­ γασία αναγνωρίζεται πλέον και επισήμως σαν δικαίωμα του κάθε αν­ θρώπου και όχι σα μεγαλόθυμη παραχώρηση απ’ τη μεριά του εργοδό­ τη. που κοντεύει να γίνει ρεζίλι των σκυλιών. αλλά μόνο στα χαρτιά. προκειμένου να εφαρμοστεί το δόγμα του για το δικαίωμα στην εργασία. τρομοκρατημένος από την εμφάνιση στο πο­ λιτικό προσκήνιο μιας κάποιος αριστερός. που σε λίγο θα γίνει δικτάτορας. 23 Φεβρουάριου 1848. που υπάρχει πάντα. που κάνει την εμφάνισή του τότε. Ο Λουδοβίκος Φίλιππος απομακρύνει τον Γκιζό απ’ την πρωθυπουργία και στη συνέχεια παραιτείται υπέρ του εγγονού του. Ωστόσο. Το επαναστατημένο πλήθος εισβάλλει στη Βουλή και επιβάλλει τη δική του επαναστατική κυβέρνηση στην οποία μετέχουν έντιμοι και ειλικρι­ νείς δημοκράτες. που γίνεται για λίγες μέρες πρωθυπουργός) και ο σοσιαλιστής Λουί Μπλαν. η Εθνοφρουρά απωθεί τους επα­ ναστάτες και την άλλη μέρα ο Μπλαν απομακρύνεται απ’ την κυβέρνη­ ση. Και το εργατικό κίνημα. θεσμούς. Την άλλη μέρα. μέσα σε 24 ώρες. όπως ο Λαμαρτίν (πρόκειται για τον γνωστό φιλέλλη­ να ποιητή Λαμαρτίνο. (Δεν πρέπει να συγχέεται με τον μεταγενέστερο Λουί Μπλανκί που ήταν επαναστάτης αριστερός). στα πλαίσια των αστικών δημοκρατικών κομμάτων αρχίζει να διαμορφώνεται σιγά σιγά μια σοσιαλιστική πτέρυγα κατ’ αρχήν για λόγους ηθικούς: Πρέπει να χτυπηθεί η διαφθορά που κυριαρχεί απ’ ά­ κρου εις άκρον σε μια μεγάλη χώρα. Οι παμφάγοι αστοί ροκανίζουν συ­ στηματικά τα πάντα: ήθη. ένας από τους πιο καλούς ιστορικούς της Γαλλικής Επανάστασης και ο πρώτος εισηγητής του δόγματος του δημο­ κρατικού σοσιαλισμού. Αυτό ήταν. απαγορεύει ένα συμπόσιο προοδευτικών ανθρώπων που είναι να γίνει στο Παρίσι. χτυπάει στο ψαχνό και γίνεται 113 . Και το πλήθος επιχειρεί να ξαναεισβάλει στη Βουλή την 15 Μαΐου 1848. ο λαός του Παρισιού. κόμιτος των Παρισίων. Είναι πολύ αργά όμως. Και τότε είναι που το πλήθος εξεγείρεται ένοπλα πλέον και το Πα­ ρίσι γεμίζει οδοφράγματα.

έστω και Μικρός. έστω και της πλάκας δείχνει πως οι Γάλλοι πάντα θυμούνται τον Μεγάλο Ναπολέοντα. καμιά επανάσταση. από το 1848 μέχρι το 1870. Με τον Ναπολέοντα Γ'. Ο Ναπολέων Γ' εμφανίστηκε στους Γάλλους σαν εγγυητής πολλών και διαφόρων πραγμάτων. κατανοείτε.μακελλειό μεγάλο. κατανόηση των προβλημάτων τους! Έκτοτε. Όμως καμιά εξέγερση. που δεν κατάλαβαν πως η Μεγάλη Επανά­ σταση. τα 4 πρώτα ως πρόεδρος της Δημοκρα­ 114 . Για τους αστούς.. η αστική τάξη εδραιώνει την καθαρά δική της εξουσία απομακρύνοντας οριστικά και για πάντα απ’ αυτήν τους παλιούς άρχοντες-φεουδάρχες. αλλά για την προκοπή των αστών. δεν πάει εντελώς χαμένη. γίνεται αυτοκρά­ τωρ. παρόλο που αυτοί τη διεκπεραίωσαν. δεν έγινε για τη δική τους προκοπή. της λεγόμενης Δεύτερης Δημο­ κρατίας (με Πρώτη αυτή που υπήρχε στη διάρκεια της Επανάστασης πριν απ’ τον Μεγάλο Ναπολέοντα) ο «πρίγκιπας» Λουδοβίκος Ναπολέ­ ων Βοναπάρτης. Αλλά ο εν λόγω μικρός Ναπο­ λέων το 1852 από πρόεδρος της Δημοκρατίας αυτομετατρέπεται σε αυτοκράτορα και έτσι προκύπτει η Δεύτερη Αυτοκρατορία (με Πρώτη αυ­ τή του Μεγάλου Ναπολέοντα). Ίσως και απ’ τις α­ παιτήσεις των προλετάριων. ακόμα και αποτυχημένη. κόπανοι μικροναπολέοντες! Ο Ναπολέων Γ' ο Μικρός μένει στην εξουσία για 22 ολόκληρα χρό­ νια. όλοι οι άρπαγες κατανοούν πάντα όλα τα προβλήματα των εργαζόμενων! Κατανοείτε. Στις 10 Δεκεμβρίου 1848 εκλέγεται με μεγάλη πλειοψηφία πρόεδρος της Δημοκρατίας. Τα πνεύματα ωστόσο ηρεμούν προς το παρόν όπως μετά από κάθε μακελλειό: Μια επίσκεψη στο νεκροταφείο για να θάψεις τους συντρόφους σου είναι ο καλύτερος τρόπος για να συνειδητοποιή­ σεις τι σε περιμένει και σένα αν δεν υποταχτείς στην εξουσία και δε σταματήσεις να της μπαίνεις ενοχλητικά στη μύτη.. Δύσκολο πράγμα όχι μόνο η επανάσταση. έναν άνθρωπο εντελώς δικό της. και ανήκει στο λόχο των βασιλιάδων και των πριγκίπων που παρήγαγε το εργαστή­ ριο κατασκευής αρχόντων του Μεγάλου. που αγωνίζονται μέχρις εσχάτων. αλλά και η μεταρρύθμιση. Το γεγονός πως ένας Ναπολέων. όλο και κάτι θα μείνει στη συνείδηση του δυστυχούς απ’ την καλωσύνη σας. γνωστός και ως Ναπολέων Γ . Και για τους προλετάριους εγγυήθηκε την. εγγυήθηκε την ιερότητα και το απαραβίαστο της ιδιο­ κτησίας. Είναι ανεψιός του Ναπολέοντα Βοναπάρτη του Μεγάλου. Για τους καθολικούς. πολύ περισσότερο τώρα που όλα παν να καταρρεύσουν κάτω απ’ τη διαφθορά της αστικής τάξης. που ωστόσο προέκυψε φυσιολογικότατα μέσα απ’ τον Γαλλικό Διαφωτισμό. Αι σιχτίρ. ή Ναπολέων ο Μικρός. εγγυήθηκε τη διαφύλα­ ξη της πίστης στο Θεό και την πάταξη της κ α τ α σ τ ρ ο φ έ ς αθεΐας.

Η Κομούνα του Παρισιού. γιατί μετά το Συνέδριο της Βιέννης (1814-1815) που κανόνισε τα πράγματα στη μεταναπολεόντεια. επί Ναπολέοντος Γ' η Γαλλία θα πρωτοστατήσει στο φούντωμα στην Ευ­ ρώπη των εθνικιστικών κινημάτων. Ωστόσο. της Αυστρίας και της Αγγλίας. Και το σημαντικότερο. της Πρωσσίας. Όμως. που πάντως δεν πήραν το όνομά τους απ’ την Κομούνα. 5.τίας και τα υπόλοιπα 18 ως αυτοκράτωρ. Ο Μαρξ. η Κομμούνα του Παρισιού του 1871 χτυπάει ήδη την πόρτα της ιστορίας. Και σταθεροποιεί την αστική εξουσία με εντυπωσιακό τρόπο. που βρισκόταν στο Λονδίνο. Χρόνος επαρκής ωστόσο για να γίνουν πράγ­ ματα που θα ξεσηκώσουν θύελλα ενθουσιασμού στους αριστερούς όλου του κόσμου. αλλά δεν είχε τη δυνατότητα ούτε αυτοπρο­ σώπως. απ’ τα μέσα Μαρτίου μέχρι τα μέσα Μαΐου του 1871. Με δύο νικηφόρους πολέμους κατά της Ρωσίας πρώτα (1854-1856) και της Αυστρίας στη συνέχεια (1859) κατα­ φέρνει να ξανακάνει τη Γαλλία υπολογίσιμη διεθνή δύναμη. Το ίδιο ισχύει και για τον μεγάλο αντίπαλο του Μαρξ στο υπό διαμόρφωσιν τότε πα­ 115 . η Γαλλία μπαίνει σε καραντίνα από τα άκρως αντιδραστικά και αυ­ ταρχικά καθεστώτα των ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών: της Ρωσίας. η σχεδόν μυθική Κομούνα του Παρι­ σιού. την αναστατωμένη από τον μεγάλο τυχοδιώκτη Ευρώ­ πη. βρίσκο­ νταν στα σπάργανα και συνεπώς ο ρόλος τους στα φοβερά γεγονότα του 1871 δεν ήταν καθοριστικός. Αλλά ούτε και αμελητέος. παρακολουθούσε με μεγάλη προσοχή τα τεκταινόμενα στο Παρίσι. που θα οδηγήσουν στην κατάρρευ­ ση των αυτοκρατοριών και τη δημιουργία των σημερινών εθνικών κρα­ τών. που δεν κόπασε ούτε υπάρχει περίπτωση να κοπάσει ποτέ. όταν λέμε Κομούνα το μυαλό μας δεν πρέπει να πηγαίνει στους κατοπινούς κομουνιστές. 1871 Ούτε στη γαλλική ούτε στην παγκόσμια ιστορία μπορεί να βρει κα­ νείς ιστορικό γεγονός άλλο που να τράβηξε τόσο επίμονα την προσοχή των ερευνητών όσο η θρυλική. Κι ωστόσο η πρώτη στη νεώτερη ιστορία γνήσια λαϊκή κυβέρνηση δεν έζησε παρά δυο μήνες μόνο. Γιατί η Κομούνα είναι σύμβολο. ούτε διά των ανθρώπων του να επέμβει άμεσα. του 1871. Γιατί τον καιρό εκείνο οι κομουνι­ στές.

Το αναρχικό κίνημα όμως διαφέρει ουσιαστικά απ’ το κομουνιστικό. Αυτή ακριβώς η φαγωμάρα θα έπρεπε να απασχολεί περισσότερο εμάς τους αριστερούς όταν μελε­ τάμε την Κομούνα κι όχι το μοντέλο που προσφέρει. Το πρόβλημα. Κι έτσι ο νεόκοπος πρόεδρος της Δημοκρατίας Θιέρσος δίνει εντο­ 116 . Και όταν ο λαός είναι οπλισμένος σε συνθήκες πείνας. Γιατί οι αναρχικοί πιστεύουν πως η αταξική κοινωνία είναι δυνατή εδώ και τώρα. δυστυχίας και πολιορκίας τρέχα γύρευε τι μπορεί να συμβεί στους κρατούντες. τον Μπακούνιν. που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν το ψωμί του λαού. τη δεύτερη χρονιά της Τρίτης Δημοκρατίας. που ξεσπούν οι φοβερές ταραχές στην πολυτάραχη Πό­ λη του Φωτός. 2) την πτώση του υπαίτιου της καταστροφής στη μάχη του Σεντάν. αφού η Κομούνα υποδεικνύει ως άμεσα εφαρ­ μόσιμο το αταξικό καθεστώς που επαγγέλλεται για το μέλλον ο κομου­ νισμός. με πρόε­ δρο τον Θιέρσο. Την πόλη υπερασπίζονταν οι Εθνοφρουροί. Είναι. που μόλις έχουν ενοποιηθεί υπό την αιγίδα των Πρώσσων έχουν συντρίψει την προηγούμενη χρονιά (1870) στο Σεντάν τους Γάλλους και ήδη απειλούν να μπουκάρουν στο περικυκλωμένο Παρίσι. Πράγμα πολύ φυσικό. λοιπόν. αυτό που θα προκύψει απ’ την εξαφάνιση της πάλης των τάξεων. τόσο γοητευτικό το μοντέλο που προσφέρει η Κο­ μούνα. δεν είναι δυνατό να αλλάξουν οι παραγωγικές σχέσεις. ερήμην της κατάστασης στην οποία βρίσκονται τα μέσα παραγωγής . δηλαδή ο οπλισμένος λαός. παρόλο που ο ρόλος των α­ ναρχικών στην Κομούνα φαίνεται να ήταν πιο σημαντικός από κείνον τον κομουνιστών. της διοικητικής απειρίας των στελεχών της και κυρίως της παραδοσιακής φαγωμάρας ημών των αριστερών από υπάρξεως αριστερισμού στον κόσμο. συνεπώς. του αυτοκράτορα της πλάκας Ναπολέοντα Γ' (το 1870) και 3) την ανακήρυξη (το 1870) της λεγόμενης Τρίτης Δημοκρατίας. Τον Μάρτιο του 1871.γκόσμιο εργατικό κίνημα. που εύκολα παραγνωρίζει κανείς το γεγονός πως πριν προλάβει να τη διαλύσει ο Θιέρσος είχε αρχίσει ήδη να καταρρέει απ’ τα μέσα. Ο γαλλογερμανικός πόλεμος του 1870-71 έχει τις εξής συνέπειες: 1) Την προσάρτηση στη Γερμανία της Αλσατίας και της Λωραίνης (το 1871). Ένα καθίκι μόνο καλά μοντέλα για δοχεία νυκτός θα μπορούσε να φκιάξει. δεν είναι το καλό μοντέλο. εξαιτίας των αντιφάσεών της. αλ­ λά οι άνθρωποι που ασχολούνται με μοντέλα. το σκότος βρίσκεται ήδη στα περίχωρα του Παρισιού: Οι Γερμανοί. Αλλωστε. το μο­ ντέλο μπορεί να είναι τέλειο αλλά οι μοντελίστ συχνά έχουν το χάλι τους το μαύρο.κατάσταση που καθορίζει την αναγκαιότητα της αλλα­ γής των παραγωγικών σχέσεων: Αν οι παραγωγικές δυνάμεις δεν αλλά­ ξουν.

Εκεί δεν θα υπάρ­ ξει κάτι που να μοιάζει με συμφωνία της Βάρκιζας. Τότε η Κομούνα. Και τότε ακούγεται η ιαχή «ζήτω η Κομούνα». Ή μπας και νομίζετε πως δίνεται εξαιτίας της περίσσειας χριστιανικών αισθημάτων για τους δυστυχείς. Οι μεγάλες μέρες της Μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης ξαναζούν ύστερα από 82 χρόνια. Ο πάντα σπου­ δαίος λαός του Παρισιού έχει κάνει πάλι το θαύμα του. που είναι έτοιμοι να στρέψουν τα όπλα κατά των υπευθύνων για την εθνική ταπείνωση στο Σεντάν την προηγούμενη χρονιά και τώρα για την πολιορκία της περήφανης πό­ λης απ’ τους Πρώσσους. Τις πρώτες μέρες μοιάζει να νικάει ο λαός και στα δυο μέτωπα.λή να αφοπλιστούν οι Εθνοφρουροί. Η αλεπού ο Θιέρσος. Είναι κά­ τι το εκπληχτικό και το ανεπανάληπτο κυριολεκτικά. Κι έτσι αρχίζουν οι εξοντωτικές οδομαχίες. Λαός πεινασμένος. γνωστή περισ­ σότερο ως Τρομοκρατία. ένα κάθαρμα και ένας αριβίστας πολύ μεγάλης κλάσεως. Και όλος ο φτωχός κόσμος παραληρεί από ενθουσιασμό. αν το νομίζετε! Ο αφοπλισμός της Εθνοφρουράς αρχίζει το πρωί της 18 Μαρτίου 1871. Που δεν παραδίδουν τα όπλα στον Θιέρσο. Αρκεί βέβαια η πείνα να μην είναι τόσο μεγά­ λη που να σε κάνει να μην μπορείς να κρατήσεις το όπλο στο χέρι σου. ποτέ νικημένος. Σημαίνει συνέχιση της Γαλλικής Επανάστασης από κει που την άφησε ο τρομερός Ροβεσπιέρος. Τον ίδιο καιρό η Βουλή που έχει μετακομίσει στο μακρινό Μπορντώ για ασφάλεια συζητάει την επάνοδο του χρεοκοπημένου θεσμού της βασιλείας. κι αυτό ανάβει ακόμα περισσότερο τα αίματα των Εθνο­ φρουρών. Τι είναι η Κομού­ να που τη θυμούνται έτσι ξαφνικά οι πεινασμένοι Παριζιάνοι. Είναι η δημοτική αρχή που υπήρχε τα πρώτα έξι χρόνια της Μεγάλης Γαλλι­ κής Επανάστασης. Νυν υπέρ πάντων ο αγών κατά των προλετα­ ρίων που μπαίνουν στην ιστορία με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο που θα μπορούσε να υπάρξει. Καταλαβαίνετε τώρα την κοινωνική σημασία του επιδόματος ανεργίας. Και οι αστοί χέζονται πάνω τους. καταλαβαίνει εύκολα τι σημαίνει «ζήτω η Κομούνα». Να το μεγάλο διαχρονικό σύνθημα που τροφοδοτεί όλες τις καλές και πε­ τυχημένες επαναστάσεις. μεταξύ των οποίων και ο Ροβεσπιέρος που θα χρησιμοποιήσει ε­ πιδέξια την Κομούνα για να επιβάλει τη δικτατορία του. Η πείνα εύκολα μεταφράζεται σε εθνική ταπεί­ νωση απ’ τους πεινασμένους ενώ η εθνική υπερηφάνεια χρειάζεται μάσα για να παραμείνει υπερήφανη. από το 1789 μέχρι το 1795. Οι μισοί Εθνοφρουροί να μάχονται κατά των γάλλων στρατιωτών του Θιέρσου και οι άλλοι μισοί να προσπαθούν να κρατήσουν τους γερμανούς πολιορκητές έξω απ’ την πόλη. είχε 82 λαϊκούς εκπροσώ­ πους. Η επανάσταση συνεχίζεται προς τη σωστή μεριά αυτή τη φορά. δηλα­ δή το δημοτικό επαναστατικό συμβούλιο. Οποία αφέλεια. 117 .

αρκετά πιο πάνω απ’ τα σύνορα με την Ισπανία. Και έ­ χουν την άνεση να οργανωθούν τέλεια. Και να δείξουν πως είναι σε θέ­ ση να κυβερνήσουν μόνοι και χωρίς τη βοήθεια των περί την εξουσία ειδικών. Μόνοι. αφήνουμε για σφάξιμο απ’ τον ταξικό εχθρό μόνο αυτούς που δεν προλάβαμε να σφάξουμε εμείς οι ίδιοι. τα εργοστάσια 118 . Η κόκκινη σημαία μας έμεινε. Πολύ συχνά. Ευτυχώς που οι εκεί ευρισκόμενοι εθνοπατέ­ ρες έχουν στη διάθεσή τους το φημισμένο κρασί Μπορντώ για να πί­ νουν και να ξεχνούν. Οι ηρωικές μέρες της Κομούνας είναι πλέον μόνο για να ασκού­ νται επί χάρτου οι επαναστάτες των σαλονιών και των καφενείων. Αλλωστε. Όλα παν καλά. η ειδικότητα των οποίων συνίσταται κυρίως στην κλοπή του δημοσίου ταμείου. βαμμένο στο αίμα των Κομουνάρων. οι πρώτοι διδάξαντες. οι Κομουνάροι όμως εξαφανίστηκαν διά παντός απ’ τον κόσμο. οργανώνει απ’ τις Βερσαλίες την αντεπίθεση. Που τάχουν μπερδέψει λιγάκι έτσι που για πρώτη φορά έρχονται αντιμέτωποι με τους προλετάριους. αν και στις μέρες μας. και σχεδόν απερίσπαστοι για λ ί­ γες μέρες οι Κομουνάροι ελέγχουν ανετότατα την πρωτεύουσα.αλλά και για να βγάζουν το μεροκάματο οι εργατοπα­ τέρες. Και η Βουλή συνεχίζει να κάνει αναγκαστικές διακοπές στην άλλη μεριά της χώρας. Η Κομούνα στους δυο μήνες της ύπαρξής της αποφάσισε και επέβα­ λε τα παρακάτω: 1) Σημαία των Γ άλλων στο εξής θα είναι ένα κόκκινο πανί.Η κυβέρνηση του Θιέρσου καταφεύγει στις Βερσαλίες. όπως και σεις. στην ακτή του Ατλαντικού. Δεν έχει νόημα να σκοτώνεις το φίδι και ν’ αφήνεις το αυγό του φιδιού. αλλά οι Κομουνάροι παραλείπουν να εκστρατεύσουν κατά των Βερσαλιών και να τσακίσουν τον Θιέρσο στη φωλιά του. Έχει το στρατό μαζί του. λοιπόν. λόγω ανυπαρξίας προλεταρίων. Ο Θιέρσος μ’ όλη του την άνεση και με την άτυπη βοήθεια των Πρώσσων που έχουν σταματήσει να ζορίζουν πολύ τα πράγματα. τα πράγ­ ματα κυλούν από μόνα τους με καμιά σαχλοαπεργιούλα για το μεροκαματάκι . στα βασιλικά ανάκτορα των παλιών βασιλιάδων. Μας δώσατε ένα τέλειο μοντέλο αυτοδιοί­ κησης και αυτοδιαχείρισης. αλλά σύντομα συνέρχονται. αλλά μας δώσατε επίσης κι ένα εξίσου τέ­ λειο μοντέλο αυτοκαταστροφής. Κατακαημένοι Κομουνάροι! Θα πέφτατε μέχρις ενός στα οδοφράγματα του Παρισιού αν ξέρατε τη σημερινή κατάντια ημών που εντελώς αυθαίρετα δηλώσαμε κληρονόμοι σας. είναι μια ευ­ καιρία να σωρεύσουν πείρα που θα τους χρειαστεί στα χρόνια που έρ­ χονται. και κυρίως έχει τους αστούς μαζί του. έχει την κρατική μηχανή μαζί του. 2) Το κύριο σύνθημα είναι: η γη στους αγρότες. αρκετά έξω απ’ το Παρίσι. στο Μπορντώ.

ωστόσο. εντάξει. 6) Οι παπάδες να μην παίρνουν λεφτά απ’ το κράτος. Αν πάλι βρίσκουν τρόπο να τους ταΐζουν οι πιστοί. του Μητσοτάκη. Αλλά μό­ νο όταν καταλαβαίνει πως η στήλη Βαντόμ και τα ανάλογα μνημεία εί­ ναι απλώς σύμβολα. ενός λεπτού σιγή εσείς οι φω­ νακλάδες στη μνήμη των ανθρώπων που πρώτοι μίλησαν για μείωση του ωραρίου. ύψους 44 μέτρων. Και αν κατεδαφίσω το σπίτι του Καραμανλή. στο Γράμμο και στο Βί­ τσι θα πολεμούσαν τα φαντάσματα του Κολοκοτρώνη και του Καραϊσκάκη και όχι στρατιώτες. 3) Η υποχρεωτική στράτευση πρέπει να καταργηθεί κι όποιος θέλει να κάνει πόλεμο ας πάει να βρει εθελοντές. Σας φαίνονται πολ­ λές.στους εργάτες και εργασία για όλους. Μπορεί η στήλη Βαντόμ. να φαν κι αυτοί όπως όλοι οι εργαζόμενοι. που βρισκόταν στην πλατεία Βα­ ντόμ. Κομουνάροι. Δύο άλλες αποφάσεις. να φκιάχτηκε με το μέταλλο των 1. Κρατείστε. Και είναι πάρα πολύ δύσκολο για ανθρώπους απαίδευτους να καταλάβουν πως η εκμετάλλευση δεν καταργείται με την εκτέλεση των εκμεταλλευ­ τών αλλά με την «εκτέλεση» του κοινωνικού συστήματος που αναπαρά­ γει αδιάκοπα την εκμετάλλευση. το μόνο που θα πετύχω είναι να τους αφήσω ά­ στεγους και να τους υποχρεώσω να χτίσουν καινούργιο σπίτι. 4) Μείωση της εργάσιμης μέρας σε δέκα ώρες. Ξεχάσαμε να πούμε πως αν το κομουνιστικό και το αναρχικό κίνη­ μα χρωστούν πολλά στους Κομουνάρους. καμιά φορά γελοία. να τους ταΐζουν και του πουλιού το γάλα προκειμένου να προσεύχονται αποτελεσματικότερα για τη σωτηρία της ψυχής τους. Ναι αλλά αν εδώ σε μας εμπιστευόμασταν τα αντικομουνιστικά πράγματα στη εθνικοφροσύνη των εθνικοφρόνων και όχι στους επίστρατους. αλλά πάντως ακίνδυνα.200 πυροβόλων που έπεσαν στα χέρια της στρατιάς του Ναπολέοντα. Αλλωστε. μας έμεινε κι αυτό το σπουδαίο σύνθημα. Αν είσασταν εργαζόμενος το 1871 να δείτε πώς θα σας φαινόταν οι δεκαπέντε εργάσιμες ώρες τη μέρα και χωρίς θερινές ή άλλες διακοπές με πληρωμένη άδεια. Αν θέλουν να δουλέψουν στ’ αλήθεια. Ο λαός στην εξουσία. όταν θα τον διαδεχτούν οι προστατευόμενοι από 119 . του Παπανδρέου. πιο άνε­ το. Εκτός απ’ την κόκκινη σημαία. λοιπόν. το γκρέμισμα της στήλης Βαντόμ και η ισοπέδωση του σπιτιού του Θιέρσου στο Παρίσι είναι πέρα για πέρα γελοίες και μαρτυρούν τον εγγενή σε τέτοιες καταστάσεις λαϊκι­ σμό. τι νόημα έχει να σκοτώσεις τον εκμεταλλευτή σου. Ο λαϊκισμός είναι ο σοβαρότερος εχθρός των λαϊκών αγώνων. ο αριστερός λαϊκισμός τους χρωστάει ακόμα περισσότερα. εδώ μας δουλεύετε άγρια. όμως δεν θα αποθαρρύνω τους μελλοντικούς Ναπολέοντες αν περιοριστώ στο να γκρεμίσω τα μνημεία τους.

Οτι δηλαδή είναι ευκολότερο να καταχτήσεις τους ασιάτες και αφρικανούς υπανάπτυχτους και ν’ αρπάξεις τον πλούτο τους για να αναπτύξεις τον καπιταλισμό σου. Έχοντας χάσει την Αλσατία και τη Λωραίνη. η Τυνησία. όπως οι ε­ γκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου. που θα προστεθούν στις παλιότερες: Της Αλγερίας. το Κογκό. ή για προσωπικό όφελος. Αντίθετα με τους Γερμανούς. αυτής που προέκυψε με την πτώση του Ναπολέοντα Γ και την ήττα της Κομούνας.. 6. ορίστε περάστε και «εκπολιτίστε» μας. γίνονται γαλλικές αποι­ κίες ή μισοαποικίες στη διάρκεια της Τρίτης Δημοκρατίας. παρά να προσαρτήσεις στην αναπτυγμένη χώρα σου άλλες αναπτυγμένες χώρες. το Ανάμ.το κληρονομικό δίκαιο γιοι του. που είναι περίπου «γαλλική» απ’ το 1818 και εντελώς «γαλλική» απ' το 1904. η Μαδαγασκάρη. Η Ινδοκίνα. οι Γ άλλοι μαθαίνουν εύκολα αυτά που δίδαξαν στην ιμπεριαλιστική Ευρώπη οι Αγγλοι και οι Ολλανδοί. όχι από προσωπικό μίσος. που αποκλείε­ ται να κάτσουν με σταυρωμένα χέρια και να σου πουν. αλλά γιατί δεν αντέχει να βλέ­ πει να διαιωνίζεται η απανθρωπιά των χορτάτων. που είχαν συνέχεια στο νου τους την αρπαγή γειτονικών προς τη χώρα τους εδαφών. στέλοντας πρώτα ιεραπόστολους για να μας μά­ θουν τι εστί «αληθινός Θεός» και ύστερα στρατιώτες για να μας μάθουν τι εστί βερύκοκο. το Μαρόκο κλπ. (Προσπάθησε και η Ελλάδα να γίνει αποικιοκρατική 120 . για να την πατήσουν στο τέλος αγρίως και στους δυο παγκοσμίους πολέμους που επεδίωξαν και άρχισαν προκειμένου να αυξήσουν το ζωτικό τους χώρο. άλλο να σκοτώνεις σα χασάπης και άλλο σα θύτης. που ονειρεύεται έναν κόσμο χωρίς εκμεταλλευτές και που κλαίει πάνω στο πτώμα του ταξικού του εχθρού. Η Γαλλία της Ευρώπης και του κόσμου Το πολύ αστείο με την ήττα των Γάλλων στον γαλλογερμανικό πό­ λεμο του 1870-71 είναι πως τότε μόλις η Γαλλία αρχίζει να γίνεται σο­ βαρή αποικιοκρατική δύναμη. Όμως. που παριστάνουν και τους χριστιανούς από πάνω. που είναι περίπου «γαλλική» απ’ το 1798 και εντελώς «γαλλική» απ’ το 1870 και της Σενεγάλης. σε μια επανάσταση δεν μπορεί παρά να σκοτώσεις. που υποχρεώθηκε να τον σκο­ τώσει. Φυσικά. οι Γάλλοι σκέφτονται να αντισταθμίσουν τη χασούρα με και­ νούργιες αποικίες.

Μόνο το 1889 κλωνίζεται σοβαρά η ηρεμία των γάλλων αστών.Χ. Θα υπάρξει κι εδώ κάποτε καπιταλισμός. Και σε μας εδώ οι συνταγματάρχες. οι Γάλλοι γίνονται τελικά οι δεύτεροι με­ τά τους Αγγλους αποικιοκράτες. Μετά το 1871. γΓ αυτόν βλέπουμε μετά το 2000 μ. χώρα εξόχως μικροαστική η Γαλλία είναι φυσικό να ρέπει 121 . όσο και την αξία των αποικιακών πρώτων υλών. Έτσι λέγονταν και σε μας εδώ τα μπακάλικα μέχρι τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και λίγο μετά). όπου η έδρα των ανακλαστικών. Οσο για το σοσιαλισμό. λοιπόν. η Γαλλία αρχίζει να ευημερεί τα μάλα. παρά με το μυαλό. το 1889. όπως οι σκύλοι του Παυλώφ. να αυτοκτονούν συχνά και κυρίως έ­ γκαιρα. αλλά το 1922 στο Σαγγάριο άλλαξε γνώμη και είπε. Ήταν τότε. (Εδώδιμα . ο Μπουλανζέ την κοπανάει απ’ τη Γαλλία και το 1891 αυτοκτονεί στις Βρυξέλλες πάνω στον τάφο μιας αγαπημένης του γκόμενας. που όμως κάνει 82 χρόνια (1789-1871) για να εδραιώ­ σει την εξουσία της. άλλο Μι­ κρός Ναπολέων και άλλο Φούρναρης (αυτό σημαίνει το Μπουλανζέ στα γαλλικά). η ελληνική αστική τά­ ξη. υποσχόμε­ νος την ανασύσταση της ναπολεόντειας αυτοκρατορίας με ενδιάμεσο σταθμό την παλινόρθωση της μοναρχίας. Μόλις τώρα αρχίζουν να φαίνονται καθαρά οι συνέπειες της λαμπρής νίκης της αστικής τάξης. Πολύ γαλ­ λικό. άσε καλύτερα να είμαστε μισοαποικία των Αγ­ γλων και στη συνέχεια των Αμερικανών. φυσικά και της Ελλάδας. Κουρά­ γιο ταλαίπωροι συνέλληνες. Πάντως. την 25 Μαρτίου και την 28 Οκτω­ βρίου). Αν σκεφτούμε αναλογικά. Μ’ αυτά και μ' άλλα. παίρνουν αέρα και έτσι αερισμένα κα­ ταλήγουν στο συμπέρασμα πως. για να νοιώθουμε και εθνικά υπερήφανοι δυο φορές το χρόνο. αντιμετωπίζουν ανακλαστικά τη μάσα. που τα μυαλά του στρατηγού Ζωρζ Μπουλανζέ. Τα ’χουν αυτά οι στρατη­ γοί. από βουλευτής που ήταν πρέπει να γί­ νει πρόεδρος της δημοκρατίας και στη συνέχεια δικτάτορας. που ανεβαίνει στην εξουσία το 1830. Τούτη η αυτοκτονία πάντως έδωσε στους επίδοξους εν Γαλλία αυτοκράτορες να καταλάβουν πως άλλο Μέγας Ναπολέων. Επειδή λειτουργούν περισσό­ τερο με τον νωτιαίο μυελό. αν και ηλίθιο καθότι στρατιωτικοερωτικής και όχι καθαρά ερωτι­ κής εμπνεύσεως. καλό είναι οι Μπουλανζέδες όλου του κό­ σμου. γύρω στο 2000. Ωστόσο. αυτόν τον ένδοξο.δύναμη εκστρατεύοντας κατά της Τουρκίας. Όμως. στον οποίο η γαλλική αποικιο­ κρατία χρωστάει τα περισσότερα. που τρων με δέκα μασέλες τόσο την υπεραξία της εργασίας των εργαζόμε­ νων. όταν τον κατηγορούν σαν συνωμότη. θα εδραιώσει την εξουσία της ώστε να προκύψει σωστός καπιταλισμός κι εδώ.Αποι­ κιακά.

Παρηγορηθείτε. Προφανώς τους έπλυναν στο πλυντήριο εγκεφάλων. (Βλέπε και το λαμπρό πόνημα του Ευάγ­ 122 .ακατάσχετα προς το φασισμό. είναι προτιμότερο να το παίζει Μέγας Ναπολέων ο Μιτεράν. Όλοι οι αστοί ήταν μικροα­ στοί πριν μεγαλώσουν. πά­ ντως. Δεν προλαβαίνουν να ηρεμήσουν τα πνεύματα με την αυτοκτονία του στρατηγού Μπουλανζέ το 1891. Αλλά συνε­ χώς τα καταφέρνει και σταματάει στο χείλος του γκρεμού. κάνουμε σαπούνι τους Εβραίους και νίπτομεν μ’ αυτό τας χείρας μας για να αισθανόμαστε καλύτερα μέσα στην απέραντη κουταμάρα μας. λοιπόν. που ούτε για Μπουλανζέ (Φούρναρης) δεν κάνει. να απομακρυνθεί γιατί το μεγαλείο της Γαλ­ λίας μόνο με «καθαρούς» Γ άλλους είναι δυνατό να αναστηλωθεί. Και επειδή καλύτεροι και βολικότεροι προαιώνιοι εχθροί απ’ τους Εβραίους είναι αδύνατο να υπάρξουν λόγω του παλιού εκείνου ε­ γκλήματος να σκοτώσουν το Θεό. παρά ο χάλιας Λεπέν. την καταστροφή της πατρίδας απ’ τον προαιώνιο ε­ χθρό. Πρέπει. είναι ο μόνος γαλλοεβραίος αξιωματικός που υπηρετεί στο Γενικό Επιτε­ λείο. που του πάει κιόλας σαν ύφος. παρέα με τους προλετάριους ή όσους για λόγους ιδεολογικούς και μόνο ισχυ­ ρίζονται πως έχουν μακρινή ή κοντινή συγγένεια με τους προλετάριους. που έγινε Αλφρεντ Ντρέυφους για να τονιστεί ο εβραϊσμός του. Ο Ντρεφύς (επιμένουμε να τον λέμε με το γαλλικό του όνομα) κατηγορείται ότι μεταβίβαζε στρατιωτικά μυστικά στους Γερμανούς επιδιώ­ κοντας. φυσικά. κάθε φορά που δεν μπορούμε να βαρέσουμε το γάιδαρο βα­ ράμε το σαμάρι και ηρεμούμε προσωρινά μέχρι που τα καινούργια γαϊ­ δούρια αρχίσουν να βαρούν καινούργια σαμάρια αφήνοντας ανενόχλη­ τους τους γαϊδάρους. Ο Αλφρέ Ντρεφύς. Οταν για παράδειγμα δεν μπορούμε να δείρουμε το αφεντικό που μας εκμεταλλεύεται. Τι να κάνουμε. και νάσου στη μέση ο λοχαγός Ντρέυφους να αναστατώνει τη Γαλλία και τον κόσμο ολόκληρο και να οδηγεί τους σοσιαλιστές στην εξουσία το 1902. κίνημα εξόχως μικροαστικό. συνέλληνες για τα όσα υφίσταστε απ’ τους «καθαρούς» Έλληνες. τη σφηκοφωλιά των μονίμως ηλιθίων στρατοκρατών που διαφυλάγουν ως κόρην στραβού οφθαλμού το ναπολεόντειο αυτοκρατορικό με­ γαλείο που θέλουν σώνει και καλά να το ξαναζωντανέψουν με άθλους άθλιους. που ωστόσο ήταν εντελώς δικός τους άνθρωπος. (Συμ­ βαίνουν και εις Παρισίους. ή τους βάζεις στο γύψο όπως σε μας εδώ. με απορρυπαντικό που βγάζει και τους πιο βαθείς βιολογικούς λεκέδες που δημιουργήθηκαν απ’ το μπέρδεμα των αιμάτων). Σίγουρα. λοιπόν. Κι όταν ο μεγάλος σου κόβει το δρόμο και δεν σου επιτρέπει να μεγαλώσεις και συ και από μικροαστός να γίνεις αστός τότε δένεις τους αστούς. που μόνο ο διάολος ξέρει πώς τα κατάφεραν και καθάρισαν τόσο καλά.

της οποίας όμως ο ήπιος καθολικισμός δεν της φαίνεται καθόλου σήμερα. όπως η Γαλλία. που δε λέγεται πόσο εύκολα πλένεται. χάρη στον καθαρμό που προκαλεί αυτό το τρομερό σκάνδαλο. ούτε με κατα­ σκόπους. παρά με την κατασκο­ πεία. τα τρελοκομεία όλου του κόσμου είναι γεμάτα Μεγάλους Ναπολέοντες. πιο διακριτικούς τρόπους να εξουσιάζουν μέσα από την προσεχτική πλύση του λαϊκού εγκεφάλου. Στο εξής δεν θα αναγνωρίζεται το προβάδισμα του πάπα έναντι της κοσμικής εξουσίας. έχει όντως κάτι το ναπολεόντειο). Η μεγαλομανία. που έχει σχέση μάλλον με το «σύμπλεγμα του Ναπολέοντα» που διακατέχει πά­ ντα τους μισούς Γάλλους. που όσο σαχλός και νάταν. Σαρτζετάκης πάντως δεν ήταν. δημοφιλέστατος πεζογράφος μεγάλης κλάσεως και άξιος συνεχιστής του Μπαλζάκ. Που δε συναντά σοβαρή αντίδραση σε μια χώρα παραδοσιακά καθολική. αθωώνεται πανη­ γυρικά το 1906 και επανέρχεται στο στράτευμα με το βαθμό του συνταγ­ ματάρχη απ’ τους σοσιαλιστές που κατέχουν την εξουσία από το 1902. στέλνεται ε­ ξορία στη Νήσο του Διαβόλου.γελου Λεμπέση Η τεραστία σημασία των β'/ακών εν τω συγχρόνω κοινω ­ νικά’) βίω). (Αλλωστε. που έχει τη μορφή ανοιχτής επιστολής προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Εμίλ Λουμπέ. Το Κονκορδάτο δεν είναι παρά μια συμφωνία που κάνουν τα καθο­ 123 . είναι ο πλήρης και σαφής διαχωρισμός κράτους και εκκλη­ σίας στις αρχές του αιώνα μας. Και ο καθαιρεμένος λοχαγός. όπου πρόκειται να ξανασφυρηλατηθεί το με­ γαλείο της αυτοκρατορικής Γαλλίας. λί­ γο πριν αυτοκτονήσει (κι αυτός!) το 1898. Η πιο σημαντική πολιτική συνέπεια των υποθέσεων Μπουλανζέ και Ντρεφύς και της συνακόλουθης συνειδητοποίησης απ’ τη μεριά της μά­ ζας του γεγονότος πως οι εξουσιαστές πλην της κρατικής βίας έχουν και άλλους. Ο Εμίλ Ζολά (1840-1902). Ο Ζολά όχι μόνο αποκαλύπτει τη σκευωρία σε βάρος ενός πανέντιμου αν­ θρώπου και άριστου επιτελικού αξιωματικού. Παρά ταύτα ο Ντρεφύς. ύστερα από φρικτές περιπέτειες 12 ετών. Απλώς. Μέχρι που ο συνταγματάρχης Ανρί. είναι ένα κόλπο των στρατοκρατών για να ντοπάρουν ξανά τους Γάλλους και να τους στείλουν να σφαχτούν με μεγαλύτερη ά­ νεση στα πεδία των μαχών. βάζει τα πράγματα στη σωστή τους θέση μ’ ένα κλασικό πλέον κείμενο με τον τίτλο Κατηγορώ . τους ηλιθιωδέστερους. ομολογεί πως αυτός πλαστο­ γράφησε τα χαρτιά που ενοχοποιούσαν τον Ντρεφύς. είτε περάσει είτε δεν περάσει στο επίπεδο της καθαρής τρέλας. αν και γλυτώνει την εκτέλεση. αλλά τονίζει πως ο σάλος που προκλήθηκε δεν έχει καμιά σχέση ούτε με Εβραίους. Το Κονκορδά­ το που υπέγραψε ο πάπας με τον Μεγάλο Ναπολέοντα το 1801 πήγε πε­ ρίπατο.

τεκταινόμενα). Που ήταν το πρελούντιο στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. τις οποίες όμως μπορεί να ανακαλέ­ σει ό. το 1929. Και από τότε που κατέρρευσε ως αυτοκρατορία δεν της πέφτει και μεγάλος λόγος στα εν ηπειρωτική Ευρώπη. Αιτία του πολέμου. που αφορά κυρίως τη Γερμανία και τη Γαλ­ λία. τι πειράζει να γίνει και επίσημα δυρυφορική στα πλαίσια της ΕΟΚ. Έχουν και τα καλά τους οι αστικές δικτατορίες. Ε. φκιάχνει για τον πάπα ένα κράτοςσυνοικία. εν τη μεγαλοθυμία του. οι Γάλλοι τον στέλνουν για βρούβες και ησυχάζουν. (Η Αγγλία πέφτει λίγο παράμερα. που με τη σει­ ρά του θα γίνει η εισαγωγή στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. που είχαν προσαρτηθεί στη Γερμανία το 1870 κατά τον νικηφόρο υπέρ της Γερμανίας γαλλογερμανικό πόλε­ μο. βγαίνει κουρεμένη. η αιώνια απαίτηση της Γερμανίας για ζωτικό χώρο. που ως σοβιετική Ρωσία ωστόσο θα την κοπανήσει. για να μην αρχίσει ο πάπας να κάνει τα χαζά του και στη Γαλλία ανεβάζοντας και κατεβάζοντας κυβερνήσεις κατά την εκ του Αγίου Πνεύματος εκπορευομένη συνήθειά του. και επειδή ο Μουσολίνι ως αυτοκράτωρ της Νέας Ρώμης. Όμως. δεν τα σήκωνε κάτι τέτοια. το κράτος του Βατικανού εντός της πόλεως της Ρώμης. που κατά βάσιν είναι πόλεμος ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία. η Γερμανία και η Γαλλία. Επειδή ο πάπας μπερδευόταν συ­ νέχεια στα πόδια του Μουσολίνι υποδεικνύοντάς του πώς θα γίνει καλύ­ τερος δικτάτορας. Λύνουν τους γόρδιους δεσμούς που δεν μπορούν να λύσουν τα αστικά κοινοβούλια. Κάπως έτσι πρέπει να 124 . για να μπορώ κι εγώ να εξουσιάζω απερίσπα­ στος σε καθολικούς και μη του κόσμου όλου. Ολα παν καλά στη Γαλλία μέχρι που ξεσπά ο Α' Παγκόσμιος Πό­ λεμος το 1914. διά της οποίας καθορίζονται τα όρια των αρμο­ διοτήτων του κράτους αφενός και της εκκλησίας αφετέρου. μπορεί να κάνει κάποιες πα­ ραχωρήσεις στην κοσμική εξουσία. Οι Ιταλοί έλυσαν το ίδιο δύσκο­ λο πρόβλημα πολύ πιο αργά. Που κύριο μέλημά της είναι να κάνει να συνυπάρξουν ειρηνικά οι δύο μεγαλύτερες και ισχυρότερες χώρες της Ευρώπης. εκεί που πάει για μαλλί. αν και στην εμπόλεμη Γαλλία συμπαραστέκεται η Αγ­ γλία παρέα με την τσαρική Ρωσία. Ο Γ' Παγκόσμιος Πόλεμος δεν είναι για αύριο. αλλά πρέπει λογικά να αναμένεται αν χρεοκοπήσει η ΕΟΚ.λικά κράτη με τον πάπα. και του λέει: από κει κι όχι απ’ την Ιταλία ολόκληρη να εξουσιάζεις σ’ όλον τον καθολικό κόσμο.τι ώρα θέλει. Και αφού η υπόλοιπη Ευρώπη ήταν πάντα δορυφορική είτε της Γερ­ μανίας είτε της Γαλλίας. την κυρίως Ευρώπη. Γιατί το 1918 που τελειώνει ο πόλεμος όχι μόνο νέα εδάφη δεν προσαρτά αλλά χάνει και τις αιώνια αμφιλεγόμενες γαλλογερμανικές περιοχές της Αλσατίας και της Λωραίνης. Υποτίθεται πως μόνο ο πάπας. που αυτός είναι όντως παγκόσμιος.

σκέφτηκε ο σπουδαίος γάλλος πολιτικός Ρομπέρ Σουμάν (δεν πρέπει να συγχέεται με τον Ρόμπερτ Σούμαν. ο και πατέρας της Ενωμένης Ευρώπης ονομαζόμενος. που είναι σπουδαίος γερμανός συν­ θέτης). Δική του ήταν η ιδέα για τη γέννηση της ΕΟΚ. 125 .

η λέξη Ιταλία θα είναι γεωγραφι­ 126 . τους Ετρούσκους στο κέντρο (στη σημερινή Τοσκάνη.VI. αυ­ τή που σχεδόν ακουμπάει στη Σικελία). έτσι λεγόταν στην αρχή μόνο η σημερινή Καλαβρία. η επισημοποίηση της χρήσης του ονόματος Ιταλία για ολόκληρη την ιταλική χερσόνησο θα γίνει απ’ τον αυτοκρά­ τορα Αύγουστο πολύ αργότερα. διαιωνίζει το όνομά τους μέχρι τις μέρες μας. Όμως. Τους Οσκους στο νότο (στη χερσόνησο της Καλαβρίας. Είναι το κοινό όνομα που θα δώσει ο Αύγουστός στις ένδεκα διοικητικές περιφέρειες που συναποτελούν τον κορμό της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στην ιταλική χερσόνησο. πριν πάρουν φόρα και ξεχυθούν και έξω απ’ την ιταλική χερσόνησο. Στην οσκική διάλεκτο. Ιταλία σημαίνει «χώρα των βοδιών». Οι λαότητες της Ιταλίας Οι προϊστορικοί κάτοικοι της ιταλικής χερσονήσου λέγονταν Τυρρηνοί. οι γείτονες Έλληνες της Μεγάλης Ελ­ λάδας και της Σικελίας. Ωστόσο. Η Τυρρηνική θάλασσα. την πανάρχαια ιταλική πόλη που διασώζει το όνομα των κτητόρων της). ωστόσο οι Όσκοι της Κα­ λαβρίας είναι αυτοί που θα δώσουν το όνομα στην Ιταλία. Οταν οι Ρωμαίοι επεξέτειναν την κυ­ ριαρχία τους και στην Καλαβρία. γύρω απ’ το Τορίνο. Από τότε και μέχρι τις μέρες μας. 01 ΙΤΑΛΙΩΤΕΣ 1. Παρόλο που ο σημαντικότερος απ’ τους παραπάνω τρεις λαούς ήταν οι περί την σημερινή Φλωρεντία Ετρούσκοι. Ξέρουμε ωστόσο με κάποια βεβαιότητα πως οι Τυρρηνοί χωρίζονταν σε τρεις φυλετικές υ­ ποομάδες. Τίποτα άλλο εκτός από το όνομα δε σώθηκε απ’ αυτούς. την περιοχή γύρω απ’ τη Φλωρεντία) και τους Τορίνους στο βορρά (στην περιοχή του σημερινού Πιεμόντε. ανάμεσα στη νότια Ιταλία. ονόμασαν Ιταλία όλες τις περιοχές της σημερινής ιταλι­ κής χερσονήσου. τη Σικελία και τη Σαρδηνία. που βρίσκονταν εκεί πριν εμφανιστεί η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

κατοικείται από μια πανσπερμία λαοτήτων και εθνοτήτων. που στα μέσα περίπου της ιστορίας της εγκατέλειψε τη λατι­ νική και υιοθέτησε την ελληνική γλώσσα. πλην των φασιστών και των φασιζόντων. οι σημερινοί Ιταλοί. Οι ιστορίες της ελληνικής και της ιταλικής χερσονήσου είναι σε όλα παράλληλες. Διότι ψάχνουμε για ιστορικά ερείσματα προκειμένου να στηρίξουμε το καινοφανές στην εποχή του ιδεολόγημα του Κων. με μια ουσιαστικότατη διαφορά ωστόσο: Οι λαοί που κατοικούν στην ιταλική χερσόνησο βρίσκονται σταθερά και αδιά­ κοπα στο προσκήνιο της ιστορίας από την προϊστορική αρχαιότητα μέ­ χρι τις μέρες μας. λοιπόν. Ήταν και παρέμεινε μέχρι το τέλος η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτο­ κρατορία. Παπαρρηγόπουλου για τη «συ­ νεχή τρισχιλιετή ιστορία του ελληνικού έθνους». οι εξουσιαστές μάς αντιμετωπίζουν μάλλον σαν ορΟόδο- 127 . να αυτοχαρακτηριστούν «ένδο­ ξοι απόγονοι ενδόξων προγόνων». πώς γίνεται να έ­ χουν οι μελετητές.κός και όχι εθνολογικός όρος. Αφού. και όχι μια διακεκριμένη εθνότητα. Αυτό το ιδεολόγημα είναι φρούτο κυρίως ελληνικό και αποσκοπεί στο να δημιουργήσει τεχνητά εθνική συνοχή σε μια περιοχή σαν την Ελλάδα. τους Ιταλούς των νεωτέρων χρόνων. Παρόλο που τους σημερινούς Ιταλούς τους συνέχει η ίδια γλώσσα και η ίδια θρησκεία. που στη διάρκεια της αλε­ ξανδρινής περιόδου έγινε διεθνής. όπως εμείς. Γίνεται και παραγίνεται. έχουν την ίδια γλώσσα και την ίδια θρησκεία. αρκεί το ιδεολόγημα να βο­ λεύει την εξουσία προκειμένου αυτή να διατηρήσει τεχνητά τη συνοχή του «ποιμνίου». γιατί εμείς χαρακτηρίζουμε ελληνική τη Βυζαντινή. που όπως και η Ιταλία. και σαν τέτοια την υιοθέτησε και την περιέσωσε ο χριστιανισμός. Ομως. Απ’ το 1830 που υπάρχει το νεοελληνικό κράτος και μέχρι σήμερα. Που όσο υπήρχε ποτέ δεν ονομάστηκε έτσι. οι Ιταλιώτες. ενώ η ιστορία της Ελλάδας μπερδεύεται με τη ρωμαϊ­ κή μετά τη ρωμαϊκή κατάχτηση και τη βυζαντινή. που δανείστηκαν το όνομά τους από μια πολύ μικρή εθνική ο­ μάδα. άποψη που κανείς πριν απ’ αυτόν ούτε καν τη διανοήθηκε. Ιταλοί είναι οι κάτοικοι της ιταλικής χερσονήσου. αυτή των Νεοελλήνων. δε χαρακτήρισαν ποτέ ιταλική τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Βάσει αυ­ τών των δύο βασικών εθνολογικών χαρακτηριστικών τείνει να δημιουργηθεί κι εδώ μια νέα εθνότητα. όπως και στην Ιταλία. Που. με την ίδια ακρι­ βώς έννοια που το μεγάλο πλήθος των λαοτήτων της ιταλικής χερσονή­ σου δημιούργησε εκεί μια νέα εθνότητα. Μόνο ο Μουσολίνι το διανοήθηκε για λόγους καθαρά δημαγωγικούς. δε διανοήθηκαν. όταν οι ίδιοι οι λαοί δεν έχουν συνείδηση της ιστορικής τους συνέχειας. μετά την εμφάνιση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. όπως και οι Έλληνες το δικό τους.

εκτοπίζουν από την περί την κατοπινή Ρώμη περιοχή. είναι κι αυτοί κελτικής καταγωγής. Οι Λίγυρες πρώτα. που η αρχική του εστία πριν την τεράστια εξάπλωσή του τοποθετείται στην περί την Γένουα περιοχή. και που είναι το πιο εύφορο μέρος της ιταλικής χερσονήσου. παρά σαν εθνότητα με ευδιάκριτα και τα άλλα εθνολογικά χαρακτηριστικά. στην ο­ ποία δίνουν το όνομά τους. (Οι νότιοι Κέλτες της Γαλλίας. Οι έτσι διωγμένοι Σικελοί καταφεύγουν στη σημερινή Σικελία. Ετρούσκους. θα ονομαστούν απ’ τους Ρωμαίους. όπως είπαμε. περιοχή της ιταλικής χερσονήσου. λαός προϊστορικός κι αυτός. που δεν είναι Ινδοευρωπαίοι. που ήρθαν στην πε­ ριοχή λίγο πριν απ’ τους Όμβρους. ενώ ο πολύ ανοιχτός κόλπος. λέγεται Λιγυρική Θάλασσα προς τιμήν των Λιγύρων. Η Περούτζια. ανάμεσα στη Ρώμη (Λάτιο) και τη Φλωρεντία (Τοσκάνη). Γαλάτες). που ξέρουν πως είναι μια πανσπερμία λαών. Οι Ομβροι θα παίξουν καταλυτικό ρόλο στη δημιουργία της Ρωμαϊ­ κής Αυτοκρατορίας. που και σήμερα λέγεται Λιγυρία. όπως ξέρουμε. τους Σικελούς. που θα κυριαρχήσει πάνω στις άλλες λατινι­ 128 . μιλούν νεολατινικά. η σημερινή πρωτεύουσα της Ούμβρια. Περί το 2600 π. έναν άλλο προϊστορικό λαό. μια εκτεταμένη περιοχή της κεντρικής Ι­ ταλίας. ελληνικά μιλούσαν μόνο οι αρχαίοι Έλληνες) δεν έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ το γεγονός πως όλοι οι σημερινοί Ιταλοί.ξο ποίμνιο. Τορίνους) έρχονται από βορράν και τους καβαλλούν οι Λίγυρες. που βρέχει τις ακτές της ιταλικής και της γαλλι­ κής Ριβιέρα και προεκτείνεται μέχρι την Κορσική. εγκαθίσταται στην περί την κατοπινή Ρώμη πλουσιότερη. που συνεχίζει και σήμερα να λέγεται Λάτιον.. Τους Τυρρηνούς (Όσκους. και οι Λατίνοι στη συνέχεια. που είναι Ινδοευρωπαίοι. πηδώντας τις Άλπεις καταφτάνουν στην ιταλική χερσόνησο οι Ομβροι. λαός κελτικός και συνεπώς συγγενικός των Α­ χαιών. Οι σημερινοί Σικελοί είναι ένα φυλετι­ κό κράμα αποτελούμενο από τους απογόνους των Ελλήνων (αποίκων). και διώχνουν απ’ τα παράλια προς το κέ­ ντρο του νησιού τους Σικανούς. Οι Ομβροι θα εγκαταστα­ θούν στη σημερινή Ούμβρια. Και. Πρόκειται για ένα παρακλάδι των Κελτών εκείνων που θα εγκα­ τασταθούν στη Γαλλία. αλλά και το Πέζαρο και η Αγκώνα. αλλά και το Ρίμινι και η Ραβέννα λίγο βορειότερα θεωρού­ νται αρχαίες ομβρικές πόλεις. των Σικανών και των Σικελών. τους υποχρεώνουν να ενωθούν με τους Λατίνους. που κατά μία εκδοχή. Πριν οι Λατίνοι χτίσουν τη Ρώμη. που δε φαίνεται και πολύ πιθανή. φυσικά. Έτσι που πιέζουν προς νότον τους γείτονες Ετρού­ σκους. Και το γεγονός πως μιλάμε νεοελληνικά (όχι ελληνι­ κά.Χ. που είναι το πρώτο ινδοευρωπαϊκό φύλο που έρχεται στην Ιταλία. συνεπώς Ινδοευρωπαίοι.

δεν έχει ιερά κείμενα . ήταν ο σώφρων εκείνος Τρώας που συμβούλευσε τους συμπατριώτες του να δώσουν την ωραία Ελένη στους Έλληνες και να πάει στο καλό της. για να μη λεν οι επιγενόμενοι πως όλα οι Ρωμαίοι τα πήραν κατ’ ευθείαν απ’ τους Έλληνες. πάρα πολύ καλύτεροι απ’ όσο εμείς οι «απόγονοί» τους. που είναι Θρά­ κες. Αλλωστε. επειδή είναι λο­ γικός άνθρωπος και κυρίως επειδή είναι γιος θεάς. την Αινειάδα. ώστε να βρει παρεμπιπτόντως και ο Βιργίλιος ένα σωστό πρότυπο για να γράψει τη λατινική Ιλιάδα. ξέρουν πως το Δωδεκάθεο. που δεν είχαν αφομοιωθεί απ’ τους Λατίνους. που λέγεται Αινειάδα. Που όταν θα γίνουν ένδοξοι θ’ αρχίσουν κι αυτοί να ψάχνουν δώθε κείθε για ενδόξους προγόνους.Χ. Ό χι πά­ ντως στο στρατόπεδο των Ελλήνων. κάπως καθυστερημένα. Ένας λαός που καλπάζει προς τη δόξα δεν μπορεί να μην έχει τον Όμηρό του και τα έπη του. όπως θα ονομαστούν όλοι αυτοί οι ετερόκλητοι λαοί που συνωστίζονται στην ιταλική χερσόνησο. κι αυτό είναι κάτι το εντελώς εκπληχτικό. Και θα τους ανακαλύψουν στον Όμηρο. Και φροντίζουν. Ο Αινείας. μιμούμενοι τους Έλλη­ 129 . γύρω στο 29 π. και οι Έλληνες πήραν πολλά απ’ τους Ετρούσκους. έχουν στο μάτι την εύφορη περιοχή του Λατίου. ο πολιτισμός των οποίων είναι προγενέστερος του ελλληνικού. και αμέσους μετά την εποχή που οι Ρωμαίοι θα καταπιούν τους αδερφούς τους Λατίνους της ευρύτε­ ρης περιοχής του Λατίου. Οι Ρωμαίοι. κι αυτή η πίεση που ασκείται από τους λαούς των γύρω περιοχών προς το Λάτιο θα γίνει η αιτία που θα δυναμώνει ολοένα και περισσότερο η άμυνα και δι’ αυτής η εξουσία της λατινικής πόλης Αλβα Λόγγα στην αρχή και της Ρώμης στη συνέχεια. αλλά των Τρώων. Οι έτσι δυναμωμένοι Λατίνοι και οι αφομοιωθέντες με τους Λατίνους Ετρούσκοι. ρωμαϊκή μυ­ θολογία. που το υιοθε­ τούν κι αυτοί σαν επίσημη θρησκεία του κράτους. Πράγμα που είναι εν μέρει μόνο σωστό. έχει διαφορετική άποψη για την καταγωγή των Ρωμαίων.είναι η μόνη θρησκεία που δεν έχει ιερά κείμενα. Όλοι οι Ιταλιώτες. ώστε να αποφευχτούν τα χειρότερα. Βέβαια. οι Ρωμαίοι είπαν να τον φέρουν στο Λάτιο ποιητική αδεία. Γιατί οι Λατίνοι είχαν πάρει ήδη πάρα πολλά απ’ τους Ετρούσκους. ο διασημότερος μετά τον Έκτορα γιος του Αγχίσου και της θεάς Αφροδίτης. Επειδή ο Αινείας δεν σκοτώνεται απ’ τον Όμηρο στην Ιλιάδα.κές πόλεις και κυρίως στην Αλβα Λόγγα. η καταφανώς επηρεασμένη απ’ την ελληνική. θα προλάβουν και θα εξαφανίσουν τους λιγο­ στούς Ετρούσκους. λαό εξαιρετικά πολιτισμένο και εν πολλοίς μυστηριώδη ακόμα. θα αποτελέσουν τον πρώτο πυρήνα απ’ όπου θα ξεπηδήσει η Ρω­ μαϊκή Αυτοκρατορία. άριστοι μαθητές των Ελλήνων. να δώ­ σουν στους Ρωμαίους μια «βίβλο».

τον μυθικό γενάρχη των Ρωμαίων. χρειαζόταν και ένας μυθικός κτήτορας για την Αιώνια Πόλη. τον Κάλβο και τον Καβάφη. Η μυθολογούσα φα­ ντασία δεν άργησε να τον βρει στο πρόσωπο του Ρωμύλου. δηλαδή ελληνικότερα. Και τούτο διότι ο Ρωμύλος μπορεί να μην έχτιζε τη Ρώμη εκεί που την έχτισε. διαφώνησαν θανασίμως ως προς το μέρος όπου αυτή έπρεπε να χτιστεί. υπάρχουν σήμερα στην Ιταλία και απόγονοι ενός λαού από κείνους που θα καταλύσουν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Τι ωραία που θάταν αν όλα τα ιερά κείμενα σε τούτον τον βασα­ νισμένο κόσμο τα έγραφαν ποιητές και όχι ευαγγελιστές ή προφήτες! Που κι αυτοί. θυμήθηκαν οι Λομβαρδοί πως δεν είναι «γνήσιοι απόγονοι των Ρωμαίων» και ζητούν την αυτονόμησή τους. λαό γερμανικής καταγωγής. κανένας πολεοδόμος δεν σκοτώνει τους αντιφρονούντες συ­ ναδέλφους του. Αλλά μόλις τελευταία. 130 . του μυθικού ιδρυτή και πρώτου μυθικού βασιλιά της Ρώμης. μέχρι που τούτα τα εξ υιοθεσίας λυκόπουλα να μεγαλώσουν και να σφάξουν παρέα τον θείο τους και σφετεριστή του θρόνου. που δεν ήθελε να χτιστεί η πόλη στον Παλατίνο λόφο. πάντως.σκέτο λύκο. Είναι να μη σε βαρέ­ σει ο σοβινισμός κατακούτελα. Που ήταν γιος του θεού Αρη και της Ρέας Σιλβίας και δίδυμος αδερφός του Ρώμου (ή Ρέμου). και οι Ρωμαίοι γνωρίζουν καλά τη διαλεκτική. το 568 μ. άσχετα αν τα ποιήματά τους εκλαμβάνονται σαν ιερά κείμενα. Βέβαια. τον Ρέμο.νες. ας πού­ με τον Σολωμό. τι θα μας εμπόδιζε να ανακηρύξουμε ευαγγελιστές. Πάντως. Αμούλιο. γιατί αν σε βαρέσει λες τέτοια και χει­ ρότερα. που με το πείσμα του να κάνει τον αδερφό του θηρίο . Κάθε κατάφαση χρειάζεται μια άρνηση για να υπάρξει σαν κατάφα­ ση. το ό­ νομα Ρώμη παραπέμπει και στον επιζήσαντα Ρωμύλο και στον δολοφονηθέντα Ρώμο (Ρέμο). Που ήρθε στην περί το Μιλάνο περιοχή. αλλά εν πάση περιπτώσει εδώ μιλάμε για τον κτήτορα της Αιώνιας Πόλης και όχι για όποιον κι όποιον θνητό. που λέγεται και σήμερα Λομβαρδία. είναι ποιητές με τον τρόπο τους. που όλοι μαζί θα δημιουργή­ σουν κάποτε αυτή την τρομερή αυτοκρατορία που θα ονομαστεί Ρωμαϊ­ κή. Εκτός απ’ αυτούς τους αρχαίους λαούς. Ο θείος τους και σφετεριστής του θρόνου Αμούλιος διέταξε τη Ρέα να πετάξει τα νεογέννητα κάπου στην όχθη του Τίβερη. Οταν όμως ήρθε η ώρα να χτίσουν μια πόλη στον Τίβερη. στους οποίους η IhäSa και η Οδύσσεια λειτουργούσαν σαν ιερά κεί­ μενα. κι έτσι ο Ρωμύλος σκο­ τώνει τον δίδυμο αδερφό του. Ούτως εχόντων των πραγμάτων. Πρόκειται για τους Λομβαρδούς (Λογγοβάρδους). Εκεί ήταν που τα βρήκε μια λύκαινα και τα τάισε και τα δυο με το λυκόγαλά της. αν ο Ρώμος δεν ήταν τόσο ξεροκέφαλος.Χ. με το σοβινισμό που ξανάγινε της μόδας. Εκτός απ’ τον Αινεία.

για χρονικό διάστη­ μα χιλίων ετών περίπου δεν υπάρχει στην Ελλάδα πολύ συγκεκριμένο ιστορικό αντικείμενο για πολύ συγκεκριμένη ιστορική έρευνα. 2. οι κελτικής καταγωγής Βενετοί. και κυρίως τον Παπαρρηγόπουλο. αν και οι Ρωμαίοι τους αντιμετώπιζαν σαν «ξένο» λαό ευρισκόμενο εκτός της ιταλικής χερσονήσου. Προφανώς γιατί είναι πιο σοβαροί απ’ τους γείτονες Λομβαρδούς και καταλαβαίνουν πως ό­ ποιος κάνει λόγο για «καθαρούς» λαούς κάτι ακάθαρτο έχει μέσα στο μυαλό του. Ενώ στην Ελλάδα. οπότε το κενό καλύ­ πτεται αυτομάτως. κανείς δε διανοείται να αντιμετωπίσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία σαν αποκλειστικό δημιούρ­ γημα των Ελλήνων. που για αιώ­ 131 . παρά μόνο στό μέτρο που η ελληνική. Και τούτο διότι. αυτοί που κατοικούν στη Βένετο (είναι η πάνω απ’ την πόλη της Βενετίας και κάτω απ’ τη Λομ­ βαρδία ευρύτερη περιοχή) αν και έχουν τη δική τους αυτόνομη ιστορία (και τι ιστορία. το χριστιανι­ κό «πίστευε και μη ερεύνα» περνάει ανετότατα από την ορθοδοξία στην ορθοδοξίζουσα ιστορική έρευνα. όχι γιατί οι ιταλοί ιστορικοί είναι λιγότερο ευφάνταστοι απ’ τους έλληνες συνα­ δέλφους τους. Ελληνικού τύπου ιστορικές λαθροχειρίες στην Ιταλία αποκλείονται εντελώς. Η Ιταλία των βαρβάρων Οι ιταλοί ιστορικοί δεν αντιμετωπίζουν την ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σαν μέρος της ιστορίας της Ιταλίας. αλλά διότι κάθε μύθευ­ μα για τους «ενδόξους προγόνους» και άλλα τέτοια ηχηρά ανατρέπεται εύκολα από την επιστημονική έρευνα. Αλλά. πριν από τον Κων. δε δη­ μιουργούν σήμερα αυτονομιστικά προβλήματα. μα τη Μινέρβα!). Παπαρρηγόπουλο. τα στερούμενα συγκεκριμέ­ νων ιστορικών τεκμηρίων χρονικά διαστήματα της ελληνικής ιστορίας καλύπτονται με τη φαντασία. Εκτός και αν θεωρήσουμε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία (δηλαδή το Ανατολι­ κό Ρωμαϊκό Κράτος) σαν ελληνικό δημιούργημα. Στην Ελλάδα.Αντίθετα. Η επιστη­ μονική φαντασία δεν έχει θέση στην ιταλική ιστοριογραφία. Διότι η ύ­ παρξη ιστορικών τεκμηρίων δεν επιτρέπει την αντικατάστασή τους με ιδεολογήματα και μυθεύματα. Στην Ιταλία δεν υπάρχουν τέτοια κενά και συνεπώς η φαντασία δε μπερδεύει τη δουλειά των ιστορικών.

Η λογική. δηλαδή για 81 χρόνια.. εκπληρώνοντας το μεγάλο του όνειρο.νες είναι η μόνη επίσημη γλώσσα του χριστιανισμού (αργότερα θα προ­ στεθεί και η λατινική) γίνεται επίσημη γλώσσα της Αυτοκρατορίας απ’ τα μέσα περίπου της ζωής της και μέχρι το θάνατό της. Αλλωστε. τα ιστορικά πράγματα εξελίχτηκαν πιο φυσιολογικά. Για την περίοδο από το 395. όταν μάλιστα όλοι γνωρίζουμε πως τη συ­ ντριπτική πλειοψηφία των ορθοδόξων την αποτελούν οι Ρώσοι. Θα χρειαστούν 170 χρόνια για να το πάρουν απόφαση οι ανατολικοί ρωμαίοι αυτοκράτορες πως στη Δύση. ενιαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. της άλλοτε ενιαίας Ρωμαϊκής Αυ­ 132 . διότι η λατινική γλώσσα. Είναι οπωσδήποτε ρωμαϊκό. που εκπολιτίζονται ταχύτατα. η επίσημη γλώσσα της παπικής εκκλησίας. Όσο για την ορθοδοξία. οι βάρβαροι. όταν παραβιάζεται. τότε οι Έλληνες που σήμερα γνωρίζουν καλά την αγγλική και μέσω αυτής επηρεάζο­ νται από τον αγγλικό και τον αμερικανικό πολιτισμό. οι ανατολικοί ρωμαίοι αυτοκράτορες εγκα­ ταλείπουν το όνειρο για την ανασύσταση της ενιαίας Ρωμαϊκής Αυτο­ κρατορίας. Και μόνο το 565. πρέπει να παραβιάζεται με. του δυτικού και του ανατολικού. μόνο ο Θεός των Ελλήνων ξέρει πώς έγινε εκκλησιαστική και μεταφυσική απο­ κλειστικότητα των Ελλήνων. Και είναι αυτοί ακριβώς οι παλιοί βάρβαροι που θα δημιουργήσουν τον ση­ μερινό ευρωπαϊκό πολιτισμό.. Για 170 χρόνια το Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος είναι. έχουν δημιουργήσει μια νέα κατάσταση. δεν θεωρήθηκε ποτέ προνόμιο των Ιταλών και διότι ο καθολικισμός δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ σαν ιταλική αποκλειστικότητα. κάτω απ’ τη διπλή επίδραση του ελληνι­ κού και του ρωμαϊκού πολιτισμού. δε γεννάται καμιά αμφισβήτηση για το αν το Ανατολικό Ρωμαϊκό Κράτος είναι ή δεν είναι ρωμαϊκό. που είναι απολύτως αδύνατο πλέον να ανατραπεί. διότι εκεί δε λείπει απ’ την ιστορία ούτε ο πρώιμος. ο Ιουστινιανός έκανε επίσημη γλώσσα της Ανατο­ λικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας την ελληνική ύστερα από την εγκατά­ λειψη του μεγάλου σχεδίου του για το ξανακόλλημα των δύο κομματιών. ας πούμε. είτε Αμερικανοί. με το θάνατο του Ιουστινιανού. που ο Οδόακρος καταλύει το Δυτικό Ρωμαϊκό Κράτος. δεν θα γινόταν σήμερα λόγος για Βυζαντινή Αυτο­ κρατορία. που ο Μεγάλος Θεοδόσιος κόβει την ενιαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στα δύο μέχρι το 476. ούτε ο ύστερος Μεσαίωνας. λογική. προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος της ισοπέδωσης των πάντων απ’ τους βαρβάρους. δεν μπορεί παρά να είναι είτε Αγγλοι. Στην Ιταλία. μια λύση ανάγκης για την ενιαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Αν πετύχαινε ο Ιουστινιανός να ανασυστήσει την παλιά. Αν όμως δούμε την ιστορία μόνο από τη γλωσσική της παράμετρο. που εισβάλλουν στο δυτικό κομμάτι της Αυτοκρα­ τορίας σε αλλεπάλληλα κύματα.

δηλαδή μόλις 15 χρόνια από τότε που ο Θεοδόσιος σιγουρεύει τα αυτοκρατορικά υπάρχοντά του στην Ανατολή.τοκρατορίας. τα 21 απ’ τα οποία μαζί με την συναυτοκράτειρα και σύζυγό του Θεοδώρα. δίπλα στα ερείπια ενός άλλου ναού με το ίδιο όνομα. μεσολαβούν 142 καθαρά ρωμαϊκά χρόνια. παρά στον χριστιανικό μυστικισμό. που αντιμετωπίζει και την ιστορία σαν απορ­ ροή της θεϊκής βούλησης. που ανέβηκε στο θρόνο το 527 για να βασιλεύσει επί 38 ολόκλη­ ρα χρόνια. Λιγάκι συμβατικά και συμβολικά σκεπτόμενοι. αλλά δεν την καταλαμβάνει. που θα στηριχτούν περισσότερο στον ελληνικό λόγο (τη λογική). Ακολουθεί ο βασιλιάς των Θύννων (Μογγόλων) Αττίλας. Με τον καιρό η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Υποθέτω πως. στα πλαίσια της οποίας οφείλει να αναπτυ­ χτεί η ανθρώπινη βούληση και δραστηριότητα. Ο βασιλιάς των Βησιγότθων (δυτικών Γότθων) Αλάριχος είναι ο πρώτος βάρβαρος που φτάνει στη Ρώμη και την λεηλατεί αγρίως το 410. Όπως τώρα έτσι και τότε ο ακα­ τάληπτος λόγος του Θεού ήταν ένας σκέτος ήχος στερούμενος εννοιών. ο καθένας τους θα συνεχίσει να μιλάει τη μητρική του γλώσσα. Η κυρίως ειπείν βυζαντινή ιστορία αρχίζει με τον Ιουστι­ νιανό. ίσως την πιο σημαντική γυναικεία μορφή ολόκληρης της ανθρώπινης ιστορίας. Από το κόψι­ μο στα δυο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 395 από τον Μεγάλο Θε­ οδόσιο μέχρι το χτίσιμο της Αγιασοφιάς το 537 από τον Ιουστινιανό τον Μέγα. που θα αντικαταστήσει τη λατινική σαν επίσημη γλώσσα του κράτους. αυτού του μεγα­ λειώδους κτίσματος που ανέγειρε ο Ιουστινιανός σε διάστημα έξι ε­ τών. όπως και τώρα έτσι και τότε ούτε καν οι παπάδες δεν καταλάβαιναν την αλεξανδρινή γλώσσα του Ευαγγελίου. όπως θα αυτοχαρακτηρίζεται μέχρι το τέλος της αναπτύσσει έναν δικό της αυτόνομο και ιδιόρρυθμο πολιτισμό. γιατί προτιμάει να εισπράξει την αμοιβή που του προσφέρουν οι Ρωμαίοι για να μη την καταλάβει! 133 . που το 452 φτάνει μέχρι τις πύλες της Ρώμης. θα μπορούσαμε να πούμε πως η κυρίως ειπείν ιστορία της κυρίως ειπείν Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αρχίζει με τα εγκαίνια το 537 του Μεγάλου Ναού της Αγίας του Θεού Σοφίας (της Αγιασοφιάς). Ελληνικά θα μάθουν μόνο οι διοικητικοί υπάλλη­ λοι και οι παπάδες. Όσο για την τεράστια ποικιλία λαών που συναποτελούν τους κατοίκους μιας τεράστιας Αυτοκρατορίας. Θα λείψουν απ’ την Ανατολή οι «καινούρ­ γιες ιδέες» των ταχύτατα εκπολιτιζόμενων πρώην βαρβάρων. που διδάσκουν και τότε όπως και τώρα το λόγο του Θεού σε μια γλώσσα ακατάληπτη απ’ το λαό. Θα χρειαστούν πε­ ρίπου άλλα τόσα για να εμπεδώσει πλήρως η αυτοκρατορική γραφειο­ κρατία και οι συναλλασσόμενοι μ’ αυτήν την ελληνική γλώσσα. ίσα ίσα για να μην κατα­ λάβει ο λαός το λόγο του Θεού και τους πάρει φαλάγγι.

Στα μέσα του 6ου αιώνα οι στρατηγοί του Ιουστινιανού Βελισσάριος και Ναρσής θα διώξουν απ’ την Ιταλία τους Οστρογότθους. μόλις 98 χρόνια μετά το κόψιμο στα δυο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μάλιστα. και για ένα μικρό διάστημα ο Ιου­ στινιανός φαίνεται να ανακτά κάποια απ’ τα εδάφη της παλιάς αυτοκρα­ τορίας και να πραγματώνει το μεγάλο του όνειρο. Σειρά μετά τον Αττίλα έχει ο βασιλιάς των Βανδάλων Γενσερίχος. κατέχουν περίοπτον θέσιν. (Καλώς τον πρώτο εκ βαρβάρων Μεγάλο της ιστορίας!). που πρέπει να βρίσκεται δίπλα στον παράδεισο. Να μια πρόχειρη ερμη­ νεία για την ύπαρξη Βανδάλων ανάμεσά μας. που κατέλυσε το κράτος των Βαν­ δάλων στη βόρεια Αφρική. που ήδη έχει πέσει στο κρεββάτι με τον διάδοχο του μακα­ ρίτη.Η βαρβαρική λογική κάνει το πρώτο της θαύμα και αποδεικνύει με τον πιο σαφή τρόπο πως οι πόλεμοι και οι καταχτήσεις τελούνται πάντα για τη μάσα. δεν τους εξόντωσε. Αν είσαι λογικός. όταν σου δώσουν αυτά που σκοπεύεις ν’ αρπάξεις. κάνει πρωτεύουσα της βυζα­ ντινής Ιταλίας τη Ραβέννα. θα πάρει μεν μια συνταξούλα. όπου ήδη είχε διεκπεραιωθεί μέσω Γιβραλτάρ το 429. ολόκληρη την ιταλική χερσόνησο μέχρι και τη Σικελία και λίγο μετά επεξέτεινε την κυριαρχία του μέχρι το Δούναβη. Που μέχρι τις μέρες παρα­ μένει συνώνυμη της απόλυτης βαρβαρότητας. όμως. στη σημερινή περιοχή της Αιμιλία Ρομά- 134 . να γίνουν πολίτες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ο βάρβαρος. να ανασυστήσει την ενιαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Εί­ ναι ίδιον και πολλών «πολιτισμένων». Που όμως δεν θα μακροημερεύσει. Ασε που αν πολεμήσεις κινδυνεύεις να «πέσεις ηρωικά». Ο Θεοδώριχος υπέταξε το 493. είτε αυτό γίνεται άμεσα αντιληπτό. από την Καρχηδόνα. Είναι το πρώτο καλά οργανωμένο βαρβαρικό κράτος στην Ευρώπη. είτε καλύπτεται με εθνική υπερηφάνεια και άλλα τέτοια μη εδώδιμα. Και στην υπόλοιπη Ευρώπη. αφού άφησε στην Ανδαλουσία (Βανδαλουσία. ως απόγονοι ενδόξων προγόνων και όχι Βανδάλων. Σημειώστε πως ο Ιουστινιανός. Δεν μπορούμε να διαλέγουμε τους προγόνους μας ανάμεσα απ’ τους καλούς μόνο. οι βανδαλισμοί δεν είναι ίδιον μόνο των γερμανικής καταγωγής αρχαίων Βανδάλων. για να λέμε τα πράγματα με τ’ όνομά τους το σωστό) μια μα­ γιά. που έβαλε τη σφραγίδα του για πάντα στην Ιτα­ λία. μεταξύ των οποίων οι Έλληνες. και θα σκας απ’ το κακό σου μασώντας τις δάφνες σου. εσύ όμως θα την κοιτάς απ’ το «πάνθεο των ηρώων». οπότε η χήρα. είναι ο βασιλιάς των Οστρογότθων (ανατολικών Γότθων) Θεοδώριχος ο Μέγας. δεν έχεις κανένα λόγο να πο­ λεμήσεις. που έρχεται από απέναντι. Πάντως. Μας ήρθαν κι αυτοί απ’ το Βυζάντιο. τους έπεισε απλώς. σα να ήταν φρούτα που τα διαλέγεις απ’ το καφάσι αφήνοντας στη μπάντα τα σάπια. μια λέξη.

ξαναγέννημα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και του αρ­ χαίου ελληνικού ήθους. θα αρχίσει να εμφανίζεται ένας ιταλικός πολιτισμός. δηλαδή την γύρω απ’ το Μιλάνο περιοχή. που επιβιώνουν σε διάφο­ ρους θύλακες μέσα στην ιταλική χερσόνησο. λοιπόν. εμείς οι απόγονοι ενδόξων προγό­ νων τα πάμε τόσο καλά. Όσο για μας τους ενδόξους απο­ γόνους ενδόξων προγόνων. κοντά στο Μιλάνο. κυρίως) προκειμένου να νοιώθεις «κάποιος». τόσο πιο συχνά ασχολούνται οι άλλοι με σένα και σε κάνουν να νοιώθεις «κάποιος». (Σημειώστε οι φίλοι της μουσικής πως ο Τζιουζέπε Βέρντι είναι Λομβαρ­ δός. ίσα ίσα για να μας δημιουργούνιαι κάθε τόσο ρίγη εθνικής υπερηφανείας. Πάντως. κατά το μέτρον του δυνατού. από σκυλάδικα. και πως οι απόγονοι των παλιών βαρβάρων Λομβαρδών έπαιξαν βα­ σικό ρόλο στην ανάπτυξη της ιταλικής όπερας. δεν ετελέσθη στην Ελλάδα.νια. αυτός που θα καταπλήξει όλον τον κόσμο κα­ τά την περίοδο της Αναγέννησης. και τη Ρώμη. Όμως. για να μας παρέχει μια ταυτότητα με την υπαρξιακή έν­ νοια. όσο πιο μικρός ο χώρος. βάζουν τελεία και παύλα στον ρωμαϊκό πο­ λιτισμό της ιταλικής χερσονήσου. Γιατί η Ελλάδα έμεινε αμανάτι στην τουρκοανατολή. Και. όπως λέμε εδώ τα μεταμφιεσμένα σε υπερηφάνεια ρίγη της ντροπής για την πολιτιστι­ κή μας υστέρηση. κοντά στις ακτές της Αδριατικής. που είναι η πρωτεύουσα της Αιμίλια Ρομάνια. Τον 6ο αιώνα η Ιταλία έχει τρεις πρωτεύουσες: Την πρωτεύουσα των Λομβαρδών Παβία. Τούτη η ιστορία με την απεγνωσμένη προσπάθεια του Βυζαντίου να 135 . για να περιοριστούν αργότερα στη σημερινή Λομβαρδία. όπως λέγεται το. αποχτήσαμε Μέγαρο Μουσικής εντελώς πρόσφατα. λίγο πιο πάνω απ’ το Ρίμινι και λίγο δεξιότερα απ’ τη Μπολόνια. με εξαίρεση την ίδια τη Ρώμη. Οι Λομβαρδοί. πρωτεύουσα των παπών. λίγο παρακάτω. φύλο γερμανικό κι αυτοί. τελεί υπό βυζαντινή επιστασία. καλό είναι να συνεχίσει να υπάρ­ χει η πατρίδα. Στο εξής. το 568 οι Λομβαρδοί. Σημειώστε πως η περιοχή της Ρώμης. πάντως. Και οι τρεις εξουσίες ονειρεύονται την ανασύσταση της θρυλικής και πανένδοξης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ευτυχώς που τα Επτάνησα παρέμειναν πάντα ένα πα­ ράθυρο ανοιχτό στη Δύση. το μάτι του Αλλου γίνεται ολοένα και πιο αναγκαίο (διά της τηλεοράσεως. Οπως και νάναι πάντως. Αλλωστε. και σωθήκαμε εν μέρει απ’ τον πλήρη εκτουρκισμό. δυστυχώς. τη Ραβέννα. εξού και η θρυλική Σκά­ λα του Μιλάνου στην πρωτεύουσά τους. Που. που είναι πρωτεύουσα των Βυζαντινοϊταλών. που οι πρόγονοί μας θα έτριβαν τα μάτια τους αν μας έβλεπαν να σπάμε πιάτα με τέτοια πολιτιστική επιδεξιότητα). βάζουν στο χέρι ολόκληρη την ιταλική χερσόνησο.

Τώ­ ρα. το Αμάλφι. αυτόν τον καιρό. πόλεις υπό βυζαντινήν επίδρασιν τελού­ σες. 136 . με το χρίσμα του Καρλομάγνου σε αυτοκράτορα από τον πάπα.ελέγξει την ιταλική χερσόνησο τελειώνει οριστικά τον 8ο αιώνα επί Λεόντος Ισαύρου. άλλωστε. Αυτόν τον καιρό. που διαθέτουμε και Αγιο Πνεύμα για τα σούρτα φέρτα απ’ τη γη στον ουρανό. Η ιταλική πόλις. τον 8ο αιώνα. ούτε σαν αυτοκράτορας. σε μια εποχή που η Δύση ανακαλύπτει τη ζωγραφική. Με εκλογές. Η Νάπολι. που τη θέλει ρωμαϊκή γιατί το κλέος της Ρώμης έχει στοιχειώσει τα πάντα και τη θέλει Αγία επιπροσθέτως. η Γαέτα στο νότο. το παιχνίδι παίζεται ανάμεσα στους λομβαρδούς βασιλιάδες και τους πά­ πες. εμφανίζεται τότε. ο βασιλιάς της Γαλλίας Πεπίνος ο Κοντός. Που καταλαμβάνει τη Λομβαρδία και την κάνει δώρο στον πάπα! Πάρτην του λέει και δώσμου την ευλογία σου! Πιο πραχτικός ο διάδοχος του Πεπίνου. Ομως. στην Ελλάδα το ίδιο ακριβώς Αγιο Πνεύμα εγκλωβίζεται σε ορθόδοξα μοναστήρια και γίνεται αντιπαραγωγικό. Του ζητάει να τον χρίσει στη Ρώμη αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. ο Καρλομάγνος (Κάρολος ο Μέγας . τη λύση σ’ αυτό το δύσκολο πρόβλημα τη δίνει ένας Φράγκος. όπως και η Βενετία στο βορρά. την παλιά και α­ φετέρου για να φαίνεται πως στο φκιάξιμό της πήρε μέρος και το Άγιο Πνεύμα. Τώρα που οι Βυζαντινοί εξαφανίζονται διά παντός απ’ την Ιταλία. τότε που ο εν λόγω σπουδαίος κατά τα άλλα αυτοκρά­ τωρ είχε την ατυχέστατη έμπνευση να ταχτεί με τη μεριά των εικονομάχων. μόλις απαλλάσσονται απ’ αυτήν αυτοανακηρύσσονται πόλεις-δημοκρατίες.κι άλλος μέγας εκ βαρβάρων ταχύτατα εκπολιτισθέντων) ζητάει απ’ τον πάπα κάτι περισσότερο από ευχές για να επικυρώσει το δωρητήριο της Λομβαρδίας. ενώ το Αγιο Πνεύμα χάρισε στη Δύση την πρώτη μεταρωμαϊκή αυτοκρατορία της το 800 μ.Χ. λοιπόν. αν δεν επικαλεστείς το Αγιο Πνεύμα δεν κά­ νεις τίποτα ούτε σα βασιλιάς. αυτή που και σήμερα κάνει την Ιταλία χώρα πόλεων λαμπρών από κάθε άπο­ ψη και επαρκώς αυτοδιοικούμενων επιπροσθέτως. αφενός για να ξεχωρίζει απ’ την άλλη. Ένα συ­ γκλονιστικό ιστορικό γεγονός τελείται στην Ιταλία του 8ου αιώνα: Οι δημοκρατικές πόλεις-κράτη αναβιώνουν το αρχαιοελληνικό διοικητι­ κό σύστημα πολύ πριν απ’ την Αναγέννηση. όπως και η Γένοβα. ποιος μας πιάνει! Πάντως. Πώς θα νομιμο­ ποιήσεις την εξουσία σου.

Τον 8ο π. Λίγο μετά τους Φοίνικες. Που. που κατ’ άλλους είναι γηγενείς και κατ’ άλλους ήρθαν εκεί από την περιοχή του Λατίου. Θα ακολουθήσουν οι Κορίνθιοι.Χ. καταφτάνουν στη Σικελία οι Έλληνες. στην οποία οι πολιτισμοί καβαλλούν ο ένας τον άλλο σε διαδοχικά κύματα. λίγο πιο κάτω απ’ τη σημερινή Μεσσήνη. όπως και τον γειτονικό Σελινούντα λίγο βορειότερα του Ακράγαντα. ένας πο­ λύ σπουδαίος θαλασσινός λαός απ’ τον οποίο θα προκύψουν αργότερα οι Καρχηδόνιοι. που το 735 π. και τους Έλυμους στη δύση. αιώνα εγκαθίστανται στη Σικελία οι Φοίνικες.3. που θα κάνουν την πόλη καρχηδονιακή. ως καρχηδονιακή πόλη ενταγμένη πλέον στην αλυσίδα των καρχηδονιακών αποικιών της βορειοδυτικής μεριάς του νησιού. βέβαια. να μην ήταν. που θα ιδρύσουν στη νοτιοδυτική μεριά του νησιού τη Γέλα. αλλά πάντως σίγουρα ήρθαν απ’ την Ανατολή. ιδρύουν εκεί την πρώτη ελληνι­ κή αποικία. Οι Σικελοί Η Σικελία δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου. Μέχρι να την ανακαλύψουν οι Φοίνικες πριν την ανακαλύψουν οι Έλληνες. με προ­ πομπούς τους Χαλκιδείς της Εύβοιας. που τη χωρίζει θάλασσα μόλις τριών χιλιομέτρων από την απέναντι άκρη της χερσονήσου της Καλαβρίας. για να εκδιωχτούν όμως με τη σειρά τους από τους απογόνους των Φοινίκων. η Πάνορμος όπως έλεγαν αυτή την αποικία των Φοινίκων οι Έλλη­ νες. Εκεί βρίσκεται και η σημερινή πρωτεύουσα της Σικελίας. για να περιέλθει το 406 π. αφού την πόλη θα την ιδρύσουν οι κάτοικοι της κοντινής και νοτιότερης Γέλας τον 6ο αιώνα. πρώτα θα τον καταστρέψουν και στη συνέχεια θα τον ξαναφκιάξουν. στα χέρια των Καρχηδονίων. αλλά και η καρδιά και η ψυχή αυτής της σπουδαίας θάλασσας. που ήταν Ιβηρες και ήρθαν εκεί από την ιβηρική χερσόνησο (Ισπανία και Πορτογαλία). Ο Ακράγας στη μέση της δυτικής ακτής θα είναι η αποικία μιας αποικίας. που θα διώξουν μεν τους Φοίνικες και θα κάνουν την πόλη ελληνι­ κή. 137 . Μπορεί.Χ. στα βορειοανατολικά του νησιού. τους μεγάλους πρωτοπόρους του ελληνικού εποικισμού. Είναι η Νάξος. που θα απειλήσουν σοβαρά τη Ρώμη και θα επιχειρή­ σουν να ιδρύσουν μια δική τους αυτοκρατορία στη θέση της Ρωμαϊκής. που θα ιδρύσουν στη νοτιοανατολική μεριά του νησιού την πιο ένδοξη ελληνική πόλη της Σικελίας. η Σι­ κελία κατά την προϊστορική περίοδο κατοικείται από τους Σικελούς στο βορρά.Χ. τους Σικανούς στο νότο. που η παράδοση τους θέλει τρώες μετανά­ στες. και οι Κρήτες παρέα με τους Ρόδιους. τους Καρχηδόνιους. τις Συ­ ρακούσες. το Παλέρ­ μο.

αλλά διότι δεν αναπτύχτηκε βιομηχανικά. που πιστεύει μόνο στη βεντέτα (αυτοδικία) σαν τρόπο απονομής της δικαιοσύνης. που μετάφεραν στο Νέο Κόσμο το νταϊλίκι του παλιού. Απ’ το λεξιλόγιο η λέξη μαφία περνάει στην κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα γύρω στο 1862.η ισχύς».κ α ι των νταή δω ν. Και νάμαστε στα εδάφη της περιλάλητης σιτσιλιάνικης μαφίας και της θυγατρικής της ναπολιτάνικης καμόρα εκεί κοντά. ένας άλλος το φακελά­ κι. Οι εισηγητές. είναι κι αυτός Σικελός. τη Σικελία. δηλαδή αμέσως μετά τη δημιουργία του σημερινού ιταλικού κράτους το 1861. ή θα τα κλέψεις. Από τότε η μαφία δρα αδιαλείπτως με τεράστια επιτυχία και όχι μόνο στη Σικελία τώρα πλέον. Ό χι πάντως κατ’ ανάγκην με τρόπο βίαιο ή άμεσο. που έλεγε πως τα πολλά λεφτά. με την τυπικά αράπικη φάτσα.Μέχρι που τελικά να τους καταπιεί όλους η Ρώμη και τα πράγματα να ηρεμήσουν για αιώνες στον μεγαλύτερο σιτοβολώνα της Μεσογείου. που τρεις κινηματογραφικούς νονούς έφκιαξε απ’ τον Νονό του Πούτζο. Τη λέξη μαφία κληρονόμησαν οι Σιτσιλιάνοι από τους άραβες κα­ ταχτητές. που σήμερα είναι τόπος φτωχός όχι γιατί είναι άγονος. θα μπορούσαν να σας βεβαιώ­ σουν για το φεουδαρχικό μεγαλείο της Σικελίας. Ο σκηνοθέτης Μάρτιν Σκορτσέζε. και που απ’ τη δουλειά προτιμάει την κλοπή μετά φόνου ή χωρίς φόνο κατά προτίμησιν. εν πλήρει επιγνώσει της αλήθειας της κλασικής ρήσης του Προυντόν. μ’ ένα σάλτο. ας πούμε εφοπλιστές. Δηλαδή. Ο Λαμπεντούζα και ο Πιραντέλο. Το ίδιο και ο Μάριο Πούτζο. που δεν υποτάσσεται σε κανενός είδους εξουσία. την πρώτη διδάξασα το κόλπο. νάμαστε στα υπερπόντια εδάφη του αμερικάνικου γκακστερισμού. Στα αραβικά η λέξη μαφία σημαίνει ό. Κι από κει. που τόσο τον αγάπησε ο επίσης Σικελός την καταγωγή Φράνσις Φορντ Κοπόλα. Ένας απ’ αυτούς είναι η μίζα. προτιμάτε τη νοικοκυρίστικη μικρο­ ί 38 . που είναι η αμερικάνικη εκδοχή της σιτσιλιάνικης μαφίας. οι δυο μεγάλοι σικελοί συγγραφείς. ή θα τα κλη­ ρονομήσεις από κάποιον που τάχει κλέψει. αναρχο­ αυτόνομος λεβέντης και καραμπουζουκλής τύπου Ρωχάμη. Υπάρχουν πολλοί τρόποι έμμεσης και «πολιτι­ σμένης» κλοπής. ας πούμε. Κι αν νομίζετε πως είναι εύκολη δουλειά να είσαι μαφιόζος είναι γιατί. ένας τρίτος το νταβατζιλίκι (προστασία σημαίνει στα τουρκικά αυτή η πλήρης κοινωνικού νοήματος λέξη). Όλοι οι νταήδες όλου του κόσμου συνει­ δητοποιούν σύντομα την αξία της ρήσης «εν τη ενώσει .τι περίπου στα τουρκι­ κά η πάρα πολύ γνωστή και στα ελληνικά λέξη νταής. οι δημιουργοί και οι οργανωτές του αμερικάνικου γκακστερισμού είναι οι σιτσιλιάνοι μετανάστες μαφιόζοι. σαν καλοί νοικοκυραίοι καταδικασμένοι να μη γί­ νετε ποτέ.

που υποχρεώθηκαν να φκιάξουν ένα είδος παράνομης ιδιωτικής αστυνομίας. λοιπόν. που εγώ προσωπικά τον προτιμώ από τον μικρό απατεώνα. κάλλιο αργά παρά ποτέ. Γιατί τώρα ενδέχεται να προ­ κύψει και ελληνικός καπιταλισμός μέσα από τη γκακστερική μεταποί­ ηση του παραδοσιακού ελληνικού κομπραδορισμού (μεταπρατισμού) που εκλαμβάνεται σαν καπιταλισμός. Αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί τόσες πολλές ερωτεύονται τό­ σο εύκολα τους ήρωες-κακοποιούς.. έκανε πολύ κα­ λά. ας το πού­ με έτσι. από αρχαιοτάτων χρόνων. Το νεαρό ιταλικό κράτος.κλεπτική. πως η μαφία είναι τόσο γερά ριζωμένη στην Ιταλία σημαίνει πως τη θέλει ο. αλλά θάκαμνε καλύτερα αν έπαιρνε υπ’ όψιν πως ούτε οι μισθωτοί. μόλις τα τελευταία χρόνια ανακαλύφτηκαν απ’ τους Έλληνες με καθυστέρηση ενός αιώνα περίπου. ούτε οι μεροκαματιάρηδες μπορούν να αγοράσουν εκκλησιαστικά κτή­ ματα. Τα θετικά αποτελέσματα ήταν τόσο θεαματικά. Κάποτε θα καταλάβουμε πως ο 139 . τρόπος απονομής δικαιοσύνης. από παράδοση. προκειμένου να προστατεύσουν τα τεράστια κτήματά τους. ή Ντίλιγκερ στην Αμερική ως ταλαντούχος γκάκστερ. απ’ την οποία θα προκύψει η μαφία. Εγώ δε βλέπω άλλη ουσιώδη διαφορά. τη στιγμή που θα μπορούσε να δρέψει δάφνες τύπου Αλ Καπόνε. βλέπετε να υπάρχει κα­ μιά ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον τρόπο λειτουργίας της μαφίας και τον τρόπο λειτουργίας του σωστού και συνεπούς καπιταλισμού. αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί οι μεγάλοι αμερικανοί γκάκστερ λει­ τουργούν περίπου σαν εθνικοί ήρωες στη συνείδηση του απλού αμερικανού πολίτη. Ενδιαφέρουσα σημείωση: Οπως όλα έτσι και ο μαφιοζισμός και ο γκακστερισμός. Αλή­ θεια. Βέβαια. Εδώ. Που τώρα δυνάμωσαν τόσο. που το κόλπο πέρασε ταχύτατα σ’ όλες τις περιοχές της νότιας Ιταλίας. δίκαιο είναι το δίκαιο του ισχυροτέρου. και αφετέρου διότι ο μαφιόζος και ο ξάδερφός του ο γκάκστερ συνεχώς βάζουν ενέχυρο το κεφάλι τους ή την ελευθερία τους. όπως ο Ρωχάμης ας πούμε. Όμως. Πάντως. Αφενός γιατί οι μεγάλοι απατεώνες είναι λίγοι ενώ οι μικροί στρατιά ολόκληρη.. λαός! Οχι όλος ο λαός. μικροαπατεωνίστικη κουτοπονηριά από το μεγάλο ρίσκο του μεγάλου απατεώνα. πλην της μικροδιαφοράς που α­ πορρέει από την τήρηση των προσχημάτων που επιβάλλει η καλή κλε­ πτική συμπεριφορά του ευπρεπούς απατεώνα. Που χαραμίστηκε στην Ελλάδα. όπου το νταϊλίκι. αλλά μόνο όσοι εκ των ανθρώπων του λαού γουστάρουν τον κίνδυνο. πουλάει τα πάμπολλα εκκλησιαστικά κτή­ ματα της Σικελίας για να γεμίσει τα ταμεία του. Το γεγονός. μετράει πολύ σαν τρόπος υπαρξιακής επιβεβαίωσης (το να «είσαι κάποιος») και όπου η αυτοδικία είναι ένας κλασικός. τα κτήματα της εκ­ κλησίας τα αγόρασαν τελικά οι ήδη υπάρχοντες στη Σικελία πλούσιοι κτηματίες. Και δεδομένου ότι το χρήμα πάει στο χρήμα.

Είναι αυτοί. Αλλωστε. τρέχουμε στον «στίβο του πολιτισμού». έχοντας κι αυ­ τοί εκδιώξει από κει τους Βάνδαλους. του λατινικού. τρέχου­ με όσο μας το επιτρέπει η τρέχουσα πολιτιστική μας ανάπτυξη ή υπα­ νάπτυξη. Σχεδόν ολόκληρη η Ιταλία είναι κάτω από ξένη κατοχή από την αρ­ 140 . Σε λίγο ο Ρογήρος προσαρτά στο βασίλειό του τη νότια Ιταλία. ένα συναρπαστικό εικαστικό αισθητικό κράμα. η Ιταλία είναι η ορθάνοιχτη πόρτα της Ευρώπης που βγάζει στη Μεσόγειο. όχι από τους ντόπιους. οι Αραβες. Ξέρουν πως τους σπουδαίους λαούς τους δίνουν τα ανακατωμένα και όχι τα καθαρά αίμα­ τα. Η Ιταλία είναι η κατ’ εξοχήν μεσογειακή χώρα. αλλά από μια χούφτα τυχοδιωκτών Νορμανδών (Βίκινγκς) που έρχονται από τον βορρά υπό τον Ροβέρτο Γυισκάρδο. πάτησαν πόδι στη Σικελία το 827 μ. χαρίζοντας στο νησί δύο αιώνες μεγάλης ευημερίας και ευτυχίας.. Οι Ιταλοί. και το σήκωσαν ύστερα από δυο αιώνες. πλην των γνησίων φασιστών.Χ. Βέβαια. Το 1091 μ. οι Αραβες εκδιώκονται με τη σειρά τους. Τόπος ανοιχτός σε κάθε επίδραση. στους δε Σικελούς το μελαψό τους χρώμα. Και είναι ακριβώς η Σικελία και η Σαρδηνία λίγο παραπάνω που θα υποδείξουν αργότερα στη υπόλοιπη Ιταλία τον τρόπο της συνένωσης σε ενιαίο κράτος όλων των εθνοτήτων και λαοτήτων που κατοικούν στο χωμένο στη Μεσόγειο κέρας που είναι η ιταλική χερσόνησος. Αν η Ελλάδα είναι το καφασωτό τούρκικο παράθυρο της Ευρώπης στην Ανατολή. Καταλάβατε τώρα γιατί εμείς εδώ τρέχουμε και δε σώνουμε. Το 1130 ο ανεψιός του Γυισκάρδου γίνεται βασιλιάς της Σικελίας με το όνομα Ρογήρος Γ'. Αλλά είναι ηλίθιο να αντιμετωπίζεις τους ανθρώπους σαν άλογα κούρσας. κι αρχίζει να εφαρμόζει μια εκπληχτική πολιτική ανάμιξης και συγχώνευσης του ελληνικού. του βυζαντινού και του αραβικού πολιτι­ σμού. δεν τρέχουμε στον στίβο. που εκδίωξαν απ’ τη Σικελία τους Βυ­ ζαντινούς. ένα καθαρόαι­ μο άλογο κούρσας τρέχει καλύτερα στον ιππόδρομο. που στη μεν ιταλική γλώσσα χάρισαν την πιο γνωστή διεθνώς ιταλική λέξη. ο τρίτος δρόμος προς τον σοσιαλισμό περνάει από τον γκακστερικό καπιταλισμό. Είναι αυτή την εποχή που εμφανίζεται η περίφημη σικελονορμανδική τέχνη. Το καθαρό αίμα δίνει μόνο καθαρόαιμα ζώα. Καταχτητική σκυταλοδρομία γί­ νεται σ’ αυτό το τρομερό νησί. Διά του οποίου θα διοχετευτούν στην Ευρώπη όλοι οι μεσογειακοί πολιτισμοί. στο σωστό δρόμο! Αλλωστε.Χ. Οι άραβες καταχτητές.. Όλοι οι μεσογειακοί πολιτισμοί συνυπάρχουν αρμονικότατα στο μεγαλύτερο και πιο ένδοξο νησί της Μεσογείου. δεν έχουν ανάγκη από την εθνική αιματολογία για να υπάρξουν σα λαός. που κυριαρχούσαν στο νησί για τρεις αιώνες.Κοσκωτάς βάδιζε. η Ιταλία δε διανοήθηκε ποτέ να κάνει λόγο για «καθαρό ιτα­ λικό αίμα». Και δεν τρέχουμε ντοπαρισμένοι από ανόητα προγονικά ιδεολογήματα.

Όμως. Πάντως οι Σικελοί έχουν κάθε ιστορικό λόγο να ι­ σχυρίζονται πως είναι πρώτα Σικελοί και παρεμπιπτόντως Ιταλοί. θα συμπεριλάβει και την εξόχως μπασταρδεμένη φυλετικά Σικελία. Αυτή τη χρονιά η νορμανδή βασίλισσα Κωνσταντία παντρεύεται το γερμανό βασιλιά Ερρίκο ΣΤ'. και γΓ αυτό είναι πάντα φρέσκος και πάντα ζωηρός. πείθει τους Σικελούς πως αυτός είναι βασιλιάς σπέσιαλ για Σικελούς κι αυτοί το 1282 σφάζουν ανηλεώς κάθε μη Ισπα­ νό καταχτητή. το 1186 η Σικελία και η νότια Ιταλία περνούν στους γερμανούς βασιλείς. σφουγγαρόπανο. Οι νορμανδοί (βίκινγκς) καταχτητές της Σικελίας και της νότιας Ι­ ταλίας. δηλαδή έναν Γ άλλο. Αυτός ο περίεργος εσπερινός θα προσδέσει γερά τη Σικελία αλλά και την νότια Ιταλία στο άρμα του βασιλείου της Αραγω­ νίας (στη βορειοδυτική Ισπανία) μέχρι το 1713. Ξαφνικά οι Σικελοί λατρεύουν τους Ισπανούς. 31 χρό­ νια μετά τη γέννηση του νεοελληνικού κράτους. αυτός αλλοιώνεται από μόνος του. Πρόβλημα καθαρότητας κάθε είδους δεν προέκυψε ποτέ σ' αυτή την υπέροχη χώρα. 141 . και συγκεκριμένα το 1265. Το 1735 οι ισπανοί βουρβώνοι βασιλείς (που βασιλεύουν στη Γαλλία λόγω γάμων και προικοσυμφώνων) θα σκατζάρουν τους αραγωνέζους (ισπανούς).. δηλαδή ένας Ισπανός. και θα παραμεί­ νουν εκεί μέχρι το 1861 που εμφανίζεται επιτέλους το σημερινό ιταλικό κράτος που. Κάτι τέτοιο έλεγε κι ο Καζαντζάκης για την πατρίδα του την Κρήτη. και οι «γνήσιοι» Έλληνες τον τα­ λαιπώρησαν με γνησίως ελληνορθόδοξο τρόπο. πού είναι κι αυτοί μισοάραβες. αυτο­ μάτως.. από τότε που απόχτησαν βασιλοπούλες έπρεπε να τις παντρέ­ ψουν κιόλας. απλούστατα. δηλαδή για 431 χρόνια. Όμως αργότερα. Αλλά ξέρετε κάτι πιο «καθαρό» από τον ιταλικό πολιτισμό και την ιτα­ λική συμπεριφορά. φυσικά. όχι Έλληνας. Κι ωστόσο. κανείς κα­ ταχτητής δεν κατάφερε να αλλοιώσει τον πολιτισμό της ιταλικής χερ­ σονήσου. πως δη­ λαδή ήταν Κρητικός. ο Πέτρος Γ' της Αραγωνίας. Και επειδή αυτόν τον καιρό οι βασιλιάδες παίρνουν προί­ κα ολόκληρα κράτη κι όχι χωραφάκια σαν τους κοινούς θνητούς. θα ενώσουν τη Σικελία με τη νότια Ιταλία σε ενιαίο βασί­ λειο υπό την επωνυμία Βασίλειο των Δύο Σικελιών. μόνο που η δική μας ρά­ τσα είναι καθαρή σα.χαιότητα και μέχρι το 1861 που γεννιέται το κράτος της Ιταλίας. Ούνα φάτσα. ο πάπας αποφασίζει να στέψει βασιλιά της Νεαπόλεως και της Σικελίας μαζί τον Κάρολο τον Ανδηγαυικό. Διότι. ούνα ράτσα. Τούτη η φοβερή εξέγερση των Σικελών ενάντια σε κάθε μη ισπανό και μη σικελό κάτοικο της Σικελίας θα περάσει στην ιστορία σαν Σικε­ λικός Εσπερινός.

κι αυτό σημαίνει πως ήταν και Γάλλος και Γερμανός ταυτό­ χρονα. δηλαδή οι πόλεις-κράτη που υ­ πάρχουν κυρίως στη βόρεια Ιταλία κατά τον ύστερο Μεσαίωνα και 142 . αλλά μόνο στην Ιταλία. Τα πάμπολλα «αρχοντάτα» στην αρχή. αλλά τώρα που η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έχει διαλυθεί. Ωστόσο. Τη διεκδικεί όμως και ο πάπας. είτε απ’ τον γάλλο βασιλιά. που μαλλιοτραβιούνται. Η ιστορία της Γερμανίας. τη χρονιά αυτή. ξεθαρρεύει και ξαναβγαί­ νει στο προσκήνιο ως ισχυρός κοσμικός άρχων. ίσως τα σύνορα της Γαλλίας. από τότε ακόμα.. Που. Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά αν ο Καρλομάγνος ήταν Γερμανός ή Γάλλος. Σαν διάδοχοι του Καρλομάγνου.4. της Γερμανίας και της Ιταλίας να ήταν πολύ διαφορετικά σήμερα. Οι ιταλικές πόλεις-κράτη Τα τρία πιο σημαντικά κράτη της ηπειρωτικής Ευρώπης. που και οι δυο είναι διάχοχοι του Καρλομάγνου. ως σχετικά ευδιάκριτα κράτη θα προκύψουν ταυτόχρονα. η Γερμανία.Χ. και την αυτόνομη στο εξής ανάπτυξη της Γαλλίας και της Γερ­ μανίας. παπικοί. τα όνειρα του πάπα για κοσμικοθρησκευτική κυριαρχία σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. η Γαλλία και η Ιταλία. Γερμανία και Ιταλία. και οι τρεις εξουσίες κατ’ επανάληψιν θα προσπαθήσουν να την κατασπαρά­ ξουν.Χ. Υπάρχουν παντού στη χερσόνησο εξουσιαστικοί θύλακες γερμανικοί. της Γαλ­ λίας. Κι αν δεν υπήρχαν οι κληρονόμοι για να μοιράσουν έτσι κι όχι αλλιώς την «περιουσία» του μπαμπά. Εντούτοις. Έτσι.Χ. και θα ζήσει μόνο 43 χρόνια. με τη διάλυση της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρα­ τορίας του Καρλομάγνου και το μοίρασμα των εδαφών της από τους κληρονόμους του. βέβαια. την Ιταλία τη διεκδικούν και οι δύο. εκτός από θρησκευτικός ήταν και κοσμικός άρχων. πριγκιπάτα στη συνέχεια. με τη διάλυση της αυτοκρατορίας του το 843 μ. μετά το θάνατο του Καρλομάγνου προκύπτουν στην Ιταλία τρία κέντρα εξουσίας. προκύπτει το πρόβλημα της διοικητικής επιστασίας της ιταλι­ κής χερσονήσου είτε απ’ τον γερμανό. που θα δημιουργηθεί απ’ τον Καρλομάγνο το 800 μ. γαλλικοί. Όσο λοιπόν κυριαρχεί αυτός δεν μπορεί να γίνεται λόγος για Γαλλία. εν πολλοίς και της Ιταλίας είναι κοινή μέχρι και τη διάλυση της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ήταν Φράγκος. Όμως. Η Ιταλία ανήκε κι αυτή στην επικράτεια του γαλλογερμανού (φρά­ γκου) Καρλομάγνου. Ο Καρλομάγνος είχε καταστρέψει. το 843 μ. και οι τρεις εξουσίες θα την ευνοήσουν εν τέλει μέσα απ’ τους αδιάκοπους ανταγωνισμούς τους. αν και τώρα βασι­ λεύουν σε χωριστές επικράτειες. που θα βάλουν τη σφραγίδα τους στη σημερινή Ιταλία.

Κατά κάποιο τρόπο. Ο φασισμός στηρίζεται στα «κλειστά» συνδικάτα. τις συντεχνίες. Οι έμποροι της Βενετίας (μεταξύ τους και ο Εμπορος της Βενετίας του Σαίξπηρ) και της Γένοβας και κυρίως οι πρώιμοι τραπεζίτες της Φλωρεντίας θα γί­ νουν οι δάσκαλοι αυτού που σήμερα ονομάζεται καπιταλισμός. Από κει θα περάσει στη Φλάνδρα. όπου και θα πάρει μια πιο εξελιγμένη μορφή. η Γένοβα και κυρίως η Φλωρεντία θα γίνουν πανίσχυρες πόλεις-κράτη χάρη στις προσπάθειές τους να μείνουν έξω απ’ τον τρι­ πλό ανταγωνισμό δύο βασιλιάδων και ενός πάπα. θα προκύψουν σα φυσική συνέπεια αυτού του τριπλού ανταγωνισμού επί ιταλικού εδάφους του πάπα. Οι πόλεις-κράτη θα ξεφύγουν από την εξουσία τους και θα αναπτυχτούν σαν κλειστές δημοκρατίες. λοιπόν. Τα κλειστά και περιχαρακωμένα συνδικάτα όχι μόνο δεν επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω μιας ομοσπον­ δίας. θα παίξουν βασικότατο ρόλο στο να εμφανιστεί πρώιμα και να διατηρηθεί μέχρι τις μέρες μας ένα βαθύτατο δημοκρατικό φρόνημα στον ιταλικό λαό. ενώ τόσο οι βασιλιάδες όσο και ο πάπας θα παραμείνουν τυπικοί εκπρόσωποι της φεουδαρχίας. Και θα το πετύχουν χάρη στην ταχύτατη οικονομική τους ανάπτυξη έξω απ’ τα πλαίσια της τυπικής φεουδαρχίας. η Ιταλία είναι η πρώτη διδάξασα τον φασισμό. οι ιταλικές πόλεις-κράτη θα γίνουν ο προπομπός του καπιταλιστικού τρόπου οργάνωσης της οικονομίας. Ό ­ πως και νάναι πάντως. αλλά με την κλειστότητά τους αναπτύσσουν μια κάποια εχθρότητα ανάμεσα στις πολλές και διάφορες συντεχνίες. Και παίζουν ρόλο προοδευτικό. ας πούμε. Τα βασίλεια και οι αυτοκρατορίες είναι φεουδαρχικοί διοικητικοί σχηματισμοί. οικογένειες σαν αυτές των Μεδίκων στη Φλωρεντία και των Βισκόντι στο Μεδιόλανο (Μ ιλάνο) δεν είναι παρά πλούσιοι αστοί άρχοντες-τοπάρχες. με τα κλειστά και περιχαρακωμένα τους συμφέροντα. πρωτοεμφανίζεται στις πόλεις-κράτη της βόρειας Ιταλίας. Ο καπιταλισμός. Έτσι. Αντίθετα. Παρά ταύτα. του γάλλου βασιλιά και του γερμανού βασιλιά. Ο παλιός βασιλιάς ή ο αυτοκράτορας εκεί που υπάρχει είναι ο προϊστάμενος των φεουδαρχών. αυτές οι πόλεις-κράτη της Ιταλίας. που υ­ περασπίζονται τα κλειστά. Ο Μουσολίνι ενθαρρύνει τη δημιουργία συνδικάτων αλλά απαγορεύει αυ­ στηρά τη συνεργασία μεταξύ τους. τοπικά τους συμφέροντα. Και δουλειά του είναι να τους επιβλέπει για να μη σφάζονται μεταξύ τους. ή μάλλον ολιγαρ­ χίες. όσο η φεουδαρχία είναι ακόμα ισχυρή. Διότι στην Ιταλία πρωτοεμφανίστηκε η «κλειστότητα» ως πολιτική έννοια. υπάρχουν μεν εργαζόμενοι 143 .την Αναγέννηση. Η Βενετία. και συντηρητικό από τότε που η αστική τάξη προσπαθεί να οργανώσει ευρύτερα αστικά κράτη για να κάνει καλύτερα και πιο συντονισμένα τη δουλειά της.

θα παίξουν αντιδραστικό ρόλο στην προσπάθεια για ένωση των κρατιδίων της Ιταλίας σε ενιαίο ιταλικό κράτος. Σίγουρα ο Μουσολίνι είχε μελετήσει καλά το μηχανισμό λειτουργίας των κλει­ στών «αρχοντάτων» και των ακόμα πιο κλειστών πριγκιπάτων των πόλεων-κρατών της Ιταλίας. δεν υπάρχει όμως ερ­ γατική τάξη να υπερασπίζεται τα ταξικά της συμφέροντα. έλυσες το πρόβλημά σου σαν καλός και συνεπής στην έννοια της κλειστότητας φασίστας. που παρά τον προοδευτικό τους ρόλο κατά τον ύστερο Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Τα φάτσιο είναι κλειστές ενώσεις διαφόρων τύπων. με επικεφαλής έναν έξυπνο και πονηρό ηγεμόνα. δηλαδή στην περιοχή εκείνη της Ευρώπης όπου πρωτοεμφανίστηκε τόσο ο καπιταλισμός. οι παπουτσήδες με τους παπουτσήδες. όσο και η έννοια «κλειστό συμφέρον». Ενώ. Εδώ πρωτοεμφανίζεται. θεωρητικά επεξεργασμένη με τρόπο εντελώς ιδιοφυή η ιδέα της κλειστότητας και της περιχαράκω­ σης. που μπο­ ρούν να κάνουν ό. μόνο οι ανόη­ τοι θα τολμούσαν να κατηγορήσουν τον δημιουργό της επιστήμης της πολιτειολογίας Νικολό Μακιαβέλι σαν δάσκαλο δικτατόρων. άλλωστε. στην απόλυτη ειλικρίνειά του. Γιατί υποδείκνυε στις μικρές αυτόνομες ηγεμονίες (πριγκιπάτα) έναν άκρως κυνικό. αν ρίξεις τη μία συντεχνία ενάντια στην άλλη. τρόπο αυτοπροστασίας. όσο και από τους πάπες και τους καίσαρες. αρκεί να μη συνεργά­ ζονται με άλλες ενώσεις. στην εποχή του ο Ηγεμόνας ήταν σύγγραμμα κάτι περισσότερο από προοδευτικό: ήταν αναγκαίο. που είναι βασικότατη προκειμένου να υπάρξει φασισμός. καθόλου τυχαίο το γεγονός πως ο φασισμός πρωτοεμφανίστηκε στην Ιταλία. λοιπόν. Φαίνεται κυνικός σε μας τους ψευτοδημοκράτες διότι έχει το θάρρος να λέει τα πράγματα έξω απ’ τα δόντια. οπότε το συντεχνιακό συμφέρον θα μετατρε­ πόταν σε ταξικό. οι τραπεζίτες με τους τραπεζίτες. μέγας διδάσκαλος της πολιτικής επιστήμης και της διπλωματίας.τι θέλουν στο εσωτερικό τους. σαν ένας ατάρα­ 144 . οι λύκοι με τους λύκους. Οι βυρσοδέψες με τους βυρσοδέψες. Σίγουρα ο φασισμός έχει τη θεωρητική του ρίζα στον Ηγε­ μόνα. Κλείστε τα μερικευμένα συμφέροντα στα «φυσικά» τους όρια και δημιουργήσα­ τε αυτομάτως ένα φασιστικό ή κρυπτοφασιστικό καθεστώς. τόσο από τις άλλες αυτόνομες ηγεμονίες. απλώς. οι πουτάνες με τις πουτάνες .που υπερασπίζονται τα κλειστά τους συμφέροντα. προκειμένου μια μικρή ομάδα να προασπίσει τα συμφέροντά της. Ωστόσο. οι οδηγοί με τους οδηγούς.και οι μαλάκες με τους μαλάκες. τα πρόβατα με τα πρόβατα. Ο φλωρεντινός Νικολό Μακιαβέλι (1469-1527) με τον περιλάλητο Ηγεμόνα του προσέφερε έγκαιρα στους Ευρωπαίους το τέλειο εγχειρί­ διο για κάθε αυταρχισμό. Ο Μα­ κιαβέλι είναι. Δεν είναι. Ομως.

Μέχρι την εμ­ φάνιση της αταξικής κοινωνίας. από σοφία. Γιαυτό και η ιστορία τους είναι τόσο γοητευτική. λέει ο μεγάλος Βίκο. σοβινίζουσα ανοητολογία που προτείνεται σαν ιστορία. και κάνει τα παιδιά του σχολείου να μισούν το μάθημα της ιστορίας. από μεγα­ λείο. οι μέθοδοι περιχαράκωσης και διαφύλαξης της κλειστότητας που προ­ τείνει δεν αφορούν κατ’ ανάγκην μόνο το φασισμό ή τον αυταρχισμό' αφορούν επίσης κάθε είδους και μορφής κλειστό διοικητικό σύστημα. Αλλωστε. αλλά μοιάζει να μην αφορά τον ίδιο τον Μακιαβέλι. αν και μακιαβελικές κι αυτές όσον αφορά τη διοίκηση ήταν εντυπωσιακά για την εποχή τους δημοκρατι­ κές. ένα μάθημα απέραντα γοητευτικό απ’ τη φύση του. Αλλωστε. Από τον Βίκο και μετά θα γίνει συνείδηση στους μελετητές της ιστο­ ρίας πως. μέ­ χρι και τη διοίκηση μιας σημερινής ορθόδοξης μητρόπολης. Δεν έχει νόημα να μελετάς ιστο­ ρία. Ο Βίκο θα διδάξει στον κόσμο πως η ιστορία είναι ένα κράμα από αίμα. μέχρι και τη διοίκηση ενός πανεπιστημίου που υπερασπίζεται την κλειστότητα που λέγεται πανεπιστημιακό άσυλο. αν την ακινητοποιείς στο χρόνο και δεν μπορείς να δεις σ’ ένα τωρινό γεγονός την εξάρτησή του απ’ το παρελθόν και τη φορά κίνησής του προς το μέλλον. που ήταν ολιγαρ­ χική και όχι δημοκρατική. όσο κι αν διευρυνθεί το διοικητικό σχήμα. όσον αφορά τα καθημερινά ήθη. που αργότερα θα ονομαστούν έθνη-κράτη (ή εθνικά κράτη). με ημερο­ μηνίες ηρωικών κατορθωμάτων. Και που δεν είναι παρά μια θεωρητικότερη προσέγγιση των ιστορικών γεγονό­ των. από τέχνη. Στο περιλάλητο κλασικό σύγ­ γραμμά του Η φύσις των εθνών θα μεταθέσει το μακιαβελικό πρόβλημα της κλειστότητας από τις τοπικές ηγεμονίες σε πολύ ευρύτερους σχημα­ τισμούς. από προδοσία. θα παραμείνει εν τέλει κάτι το κλειστό σε σχέση με άλλα. Οι πόλεις-κράτη είναι γεμάτες αντιφά­ σεις. εξωτερικά προς αυτό διοικη­ 145 . που θα ονομαστεί «φιλοσοφία της ιστορίας». πέρα απ’ την παράθεση καταλόγων με ονόματα ηρώων. Κι ωστόσο μερι­ κές πόλεις-κράτη. με περιγραφές μαχών κι όλη αυτή την ανιαρή.και από μέλλον στο οποίο στοχεύει σταθερά.χος μελετητής της πάντα κυνικής εξουσίας. κυρίως σε μας εδώ. αιμοσταγείς Μέδικοι υπήρχαν μόνο στη Φλωρεντία. από πολιτισμό . είναι ο δημιουργός μιας άλλης σπου­ δαίας επιστήμης. όπως η Βενετία. Που ωστόσο ήταν και παραμένει η με­ γάλη αρχόντισσα της Ιταλίας. όσον αφορά τη διοίκηση. μέχρι και τη διοίκηση μιας σύγχρονης καπιταλιστικής επιχείρησης. Ο μακιαβελισμός θα εκπέσει αυτό­ ματα όταν η κοινωνία ανοιχτεί προς πάσα κατεύθυνση. Ο όρος μακιαβελισμός επεκράτησε. Ο Τζιοβάνι Βίκο (1668-1744). ο μακιαβελισμός θα υπάρχει και θα λειτουργεί στις πάμπολλες παραλλαγές του. Τον Μακιαβέλι και τον μα­ κιαβελισμό τον δημιούργησε η κλειστή πόλη-κράτος.

εμφανίζονται στη Σικελία αυτόν τον καιρό (827) και οι άρα­ βες καταχτητές. δεν μπορεί να κάνει ούτε εθνική. καινούργιοι Γερμανοί θα βάλουν για τα καλά πόδι στον ιταλικό βορρά που συνεχίζουν να τον θεωρούν δικό τους. που ήδη έχουν εγκατασταθεί στον ιταλικό βορρά και έχουν προωθηθεί προς τον ιταλικό νότο. βασιλιάδες απ’ την άλλη. Στο κέντρο της χερσονήσου. και τους δοτούς και τους χαρισματικούς ηγεμόνες. Και ο Μακιαβέλι και ο Βίκο έχουν να μας μάθουν πολλά ακόμα για τους τρόπους οργάνωσης της κοινωνικής ζωής και για το πέρασμα από την κοινωνία των εθνών στην κοινωνία των ανθρώπων ολόκληρου του πλανήτη. για να ηγεμονεύσει επιτέλους η ίδια η κοινωνία. απ’ το 899 που μπαινοβγαίνουν στη βόρεια Ιταλία για μισό αιώνα. χαλάει τα 146 . που έχει στοιχειώσει για τα καλά. Που μεγαλώνουν είτε με καταχτήσεις σε βάρος άλλων εθνών. Πόλεις-κράτη απ’ τη μια. καθώς και τους εναπομείναντες βυζαντινούς. οι Νορμανδοί (Βίκινγκς) που θα προωθηθούν και στη Σικελία υπό τον Ρο­ βέρτο Γυισκάρδο θα διώξουν απ’ το νότο τον 11ο αιώνα και τους λομβαρδούς καταχτητές. ή ηγεμονική της μορφή. Εκτός απ’ τους καίσαρες και τους πάπες αλλά και τον καισαροπαπι­ σμό (τη ζεύξη κοσμικής και εκκλησιαστικής εξουσίας) που προσπα­ θούν ανεπιτυχώς να ελέγξουν ολόκληρη την Ιταλία στις αρχές του 9ου αιώνα. χωρίς μεσά­ ζοντες και χωρίς προστάτες. Δικό τους τον θεωρούν επίσης και οι Ούγγροι από νωρίτε­ ρα. Ενώ λίγο παραπάνω. πράγμα εξ ορι­ σμού ανήθικο.τικά σχήματα. Το παγκό­ σμιο κράτος είναι το τελικά ζητούμενο. έστω και στην ανισόρροπη πριγκιπι­ κή. όπως και η Βενετία. η Γένοβα και η Φλωρεντία είναι πόλη-κράτος αυτόν τον δύσκολο και­ ρό. Η Ρώμη. Απ’ το 951 όμως. που πολλοί προσπαθούν να βάλουν στο χέρι την Ιταλία πιστεύο­ ντας πως δεν μπορεί παρά αυτή να είναι η ενδεδειγμένη αρχική κίνηση για την ανασύσταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η διεύρυνση ωστόσο είναι στη φύση των εθνών. στην Καλαβρία και τη Νάπολι. που δεν είναι παρά ολιγαρχία. Συνεπώς. Οπως και νάναι. μια χώρα (όπως η Ελλάδα) που δεν μπορεί να κάνει διε­ θνή πολική. ο πάπας τάχει εντελώς χαμένα μέσα σ’ αυτό το κομφούζιο. Αν και το έθνος-κράτος χάνει ολοένα και περισσότερο το νόημά του. άραβες καταχτητές απ’ την παράλλη. Το θέμα είναι να μπορέσουμε να καταργήσουμε κάποτε και τους καίσαρες και τους πάπες. Η «δημοκρατία». με τον ιδιοφυή Βίκο αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε πως η εθνική πολιτική δεν είναι παρά μια μερίκευση της διεθνούς πολι­ τικής. έτσι που οι σοβαρές απο­ φάσεις παίρνονται ολοένα και περισσότερο συχνά στους διεθνείς οργα­ νισμούς. είτε με συμμαχίες και ομοσπονδιοποιήσεις.

είτε με τη μεριά του αυτοκράτορα. οι Ιταλοί έχουν τόσο μεγάλη παράδοση στην τοπική αυτοδιοίκηση. δηλαδή οι εχθροί της παπικής εξουσίας. μέχρι την εποχή του Λούθηρου. Για να τα βολέψει εισάγει απ’ τη Γερμανία ένα παλιό κόλπο υπό μορφήν δι­ λήμματος. 5. που λέμε. ώστε να τονωθεί άλλη μια φορά το πεσμένο για άλλη μια φορά ηθικό σας: Το νεοελληνικό κράτος είναι παλιότερο του νεοϊταλικού κατά 31 χρόνια. Οι σημερινοί δήμοι της Ιταλίας δεν ξέχασαν την καταγωγή τους απ’ τις πόλεις-κράτη. που θα τον μελετήσει σαν πολιτική και κοινωνική δύνα­ μη ο Μαξ Βέμπερ θα ταχτεί αναφανδόν με τη μεριά της κοσμικής και όχι της εκκλησιαστικής εξουσίας. μέσα σε σύγχρονα αντιπαπικά και αντιεκκλησιαστικά κόμματα. που ούτε ο σημερινός πάπας ούτε η κεντρική εξουσία θα ήταν δυνατό να επιβληθούν πάνω στους πανί­ σχυρους δημάρχους. είναι ευκαιρία να το μάθετε για να νοιώσετε εθνικά υπερήφανοι άλλη μια φορά. επι­ βιώνουν μέχρι τις μέρες μας στην Ιταλία κάτω από άλλα ονόματα. Ο προ­ τεσταντισμός. που αρχίζει με τις πόλεις-κράτη του ύστε­ ρου Μεσαίωνα και της Αναγέννησης.τι στην Πολω­ νία. Κι αυ­ τή είναι που κάνει τη σημερινή Ιταλία πολιτισμένο κράτος. Μπορεί η κεντρική εξουσία στην Ιταλία να είναι τόσο μπαχαλοειδής όσο και στην Ελλάδα. Οι παλιοί γιβελίνοι. που είχε εφαρμοστεί ήδη εκεί: Την έντεχνα υποδαυλιζόμενη λαϊκίστικη διαμάχη ανάμεσα στους γουέλφους και τους γιβελίνους. Ο πάπας εδώ παίζει μικρότερο πολιτικό ρόλο απ’ ό. Μην πάει ο νους σας στην ελληνική 147 . Αυτό το φρικτό δίλημμα θα μείνει εκκρεμές για αιώνες. τις τρεις κατ’ εξοχήν καθολικές χώ­ ρες της Ευρώπης. Αλλωστε. όμως η εντυ­ πωσιακά αριστερίζουσα δημοτική εξουσία είναι εντελώς άψογη. την Ιρλανδία και την Ισπανία.απολυταρχικά σχέδια του πάπα για πανευρωπαϊκή ηγεμονία. Τουτέστιν ανάμεσα στους υποστη ριχτές της παπικής (κοσμικής) εξου­ σίας (γουέλφοι) και τους υποστηρικτές της καισαρικής (βασιλικής) ε­ ξουσίας (γιβελίνοι). Η γέννηση της σημερινής Ιταλίας Αν δεν το ξέρετε. τι Γιαννάκης. Τι Γιάννης. Κάνει λάθος όποιος πιστεύει πως η σημερινή Ιταλία είναι μια τυπικά καθολική χώ­ ρα. Κι ωστόσο πλήθος εξαθλιωμένων χαχόλων σπεύδουν να ταχτούν είτε με τη μεριά του πάπα.

και την ιταλική αρχαιότητα. Εδώ δε μιλούμε για την αρχαιότητα αλλά
για τη νεότητα. Η νέα Ελλάδα, λοιπόν, προέκυψε ως κράτος το 1830 και
η νέα Ιταλία το 1861. Φυσικά, Ιταλία υπήρχε και πριν τη δημιουργία του
ιταλικού κράτους το 1861, αλλά με μια έννοια γεωγραφική και καθόλου
εθνική. Και χρειάστηκε ένας νεοαυτοκράτωρ ονόματι Μπενίτο Μουσο­
λίνι για να πείσει τους μισούς Ιταλούς το 1922, που ανέβηκε στην εξου­
σία, πως πρέπει να νοιώθουν εθνικά υπερήφανοι ως απόγονοι των Ρω­
μαίων, τη στιγμή που και οι κόττες ξέρουν πως «καθαρή» ράτσα Ρω­
μαίων δεν υπήρξε ποτέ.
Αλλωστε, Ρωμαίος λέγεται ο κάτοικος της πόλης Ρώμη, που ήταν η
πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ούτε καν λατινική δεν ονο­
μάστηκε εκείνη η φοβερή αυτοκρατορία ώστε να τιμηθεί το Λάτιο, μια
μικρή περιοχή γύρω απ’ τη Ρώμη, οι κάτοικοι της οποίας έχτισαν τη
Ρώμη χωρίς ποτέ να μεταφέρουν εκεί την πρωτεύουσά τους από την Αλβα Λόγγα, την αρχική πρωτεύουσα της λατινικής συνομοσπονδίας πόλεων-κρατών, που φαίνεται πως την οργάνωσε μια απ’ αυτές τις πόλεις,
η Ρώμη. Που σύντομα κυριάρχησε πάνω στις άλλες, για να προκύψει
έτσι τον 5ο αιώνα π.Χ., μέσα απ’ αυτή τη συνοσπονδία πόλεων-κρατών, ο πρώτος πυρήνας της κατοπινής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Οταν το παιδί της Αλβα Λόγγα, η Ρώμη, μεγάλωσε και καρδάμωσε
κατάπιε τη μαμά Αλβα εκεί δίπλα το 370 π.Χ. Της επέτρεψε, όμως, να
υπάρχει σα θρησκευτική πρωτεύουσα, έτσι, τιμής ένεκεν. Πάντως, οι
υπόλοιποι Λατίνοι αντιστάθηκαν γενναία στους επίσης λατίνους Ρω­
μαίους μέχρι το 338 π.Χ. οπότε και λήγει ο λεγόμενος «λατινικός πόλε­
μος» που οι άλλοι Λατίνοι διεξάγουν κατά των λατίνων Ρωμαίων με τη
βοήθεια των Καμπανών, των κατοίκων της Κομπανίας, όπως λέγεται
και σήμερα η περιοχή της Νάπολι. Είναι ο πρώτος σοβαρός πόλεμος
που κάνει η Ρώμη. Που βέβαια, δεν είναι ακόμα πρωτεύουσα μιας αυτο­
κρατορίας. Αλλωστε, οι αυτοκρατορίες δεν ξεφυτρώνουν έτσι απότομα.
Αρχίζουν με την κατάχτηση γειτονικών εδαφών. Επειδή όμως ούτως ή
άλλως θα προκύψουν νέοι γείτονες όταν καταβροχθίσεις τους παλιούς,
καταβροχθίζονται κι αυτοί με τη σειρά τους, κ.ο.κ. Κι έτσι, από γείτονα
σε γείτονα, μπορείς να φτάσεις στην άκρη του κόσμου. Ιδανική αυτο­
κρατορία θα ήταν το ένα και μοναδικό παγκόσμιο κράτος, με έναν
και μοναδικό παγκόσμιο άρχοντα.
Επειδή όμως καμιά γήινη δύναμη δεν μπορεί να είναι ούτε τόσο με­
γάλη ούτε τόσο διαρκής, ο χριστιανός εκπρόσωπος του Θεού επί της
γης, ο πάπας, σκέφτηκε ο άνθρωπος να ανασυστήσει τη Ρωμαϊκή Αυτο­
κρατορία επί πνευματικής βάσεως αυτή τη φορά και, φυσικά, με τη βοή­
θεια του Θεού. Αλλά την πάτησε κι αυτός. Πάντως, μέχρι το 1929 που

προέκυψε, αντί παγκόσμιας χριστιανικής αυτοκρατορίας, το κράτοςγειτονιά του Βατικανού επί εκτάσεως 440 στρεμάτων εντός της Ρώ­
μης, ο πάπας ήλπιζε.
Ήταν αυτή τη σημαδιακή χρονιά που ένας δικτάτορας, ο Μπενίτο
Μουσολίνι, πέτυχε εκεί που απέτυχαν όλοι οι πριν αυτόν. Με την περί­
φημη συνθήκη του Λατερανού αναγνωρίζεται μεν η παγκόσμια πνευμα­
τική κυριαρχία του πάπα, αλλά όχι και η κοσμική. Η κοσμική εξουσία
του δεν επεκτείνεται ούτε και σ’ ολόκληρη τη Ρώμη, περιορίζεται μόνο
σε μια γειτονιά της Ρώμης. To Stato della Citta del Vaticano (Κράτος
της Πόλεως του Βατικανού) έχει σήμερα κάπου χίλιους κατοίκους, επιλεγμένους από δώδεκα εθνότητες, δηλαδή τόσες όσοι και οι Απόστολοι.
Βέβαια, τα καθολικά κράτη στον κόσμο είναι περισσότερα αλλά, αυτό
έλειπε, να στέλνουν όλα δημοκρατικά εκλεγμένους εκπροσώπους στην
Πόλη του Βατικανού για να κάνουν παρέα στον πάπα. Ασε που οι μισοί
απ’ τους χίλιους κατοίκους του Βατικανού είναι Ιταλοί και το ένα τέταρ­
το Ελβετοί. Όπως και νάναι, χίλιοι άνθρωποι φτάνουν και περισσεύουν
για να διαχειρίζονται το χρήμα της Αγίας Έδρας.
Το κάζο του πάπα, που ήταν υποψήφιος παγκόσμιος αυτοκράτορας
απ’ το 800 περίπου μέχρι το 1929 που του την έφερε ένας άλλος υποψή­
φιος παγκόσμιος αυτοκράτορας, δεν πρόκειται να φρονηματίσει κανέναν υποψήφιο παγκόσμιο αυτοκράτορα. Διότι, όσο μεγαλώνει μια εξου­
σία, τόσο μεγαλώνει και η βουλιμία των εξουσιαστών. Τρώγοντας έρχε­
ται η όρεξη, που λέμε. Ασε που πρέπει να φας για να μεγαλώσεις. Από
παιδικές τροφές μέχρι όμορα κράτη. Έτσι μεγαλώνουν οι αυτοκρατο­
ρίες, ξεκινώντας από ένα τίποτα σχεδόν, από ένα έμβρυο, από μια πόλη
σαν τη Ρώμη.
Ένας αυτοκράτορας, όπως λέγεται ο υπερβασιλιάς που βασιλεύει σε
πλείονα του ενός κράτη, ποτέ δεν θα παραδεχτεί πως τα εδάφη της αυ­
τοκρατορίας του θα ήταν δυνατό να λιγοστέψουν κάποτε. Γιαυτό ακρι­
βώς μια αυτοκρατορία σπάνια μικραίνει. Συνήθως καταρρέει σε ερείπια
απ’ το βάρος και τον όγκο της. Όλες οι αυτοκρατορίες είχαν τέλος ερειπώδες. Ακόμα και η ονειρεμένη απ’ τον πάπα παπική αυτοκρατορία, που
κατάντησε γειτονιά της Ρώμης.
Ποτέ στην ιστορία δεν ανασυστήθηκε μια διαλυθείσα αυτοκρατο­
ρία. Κάτι τέτοιο θα ήταν απολύτως αδύνατο, αφού οι αυτοκρατορίες εί­
ναι κολοσσιαία τεχνητά συγκυριακά πολυεθνικά διοικητικά συστήμα­
τα. Εθνική αυτοκρατορία δεν υπήρξε ποτέ στην ιστορία. (Είναι λάθος
να ονομάζουμε το σημερινό τεράστιο κινέζικο κράτος αυτοκρατορία).
Και βέβαια είναι καθαρή βλακεία να ονειρεύονται μερικοί αεροκέφαλοι ελληνοσοβινιστές την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατο­

149

ρίας. Απαξ και μαρμαρώσουν οι βασιλείς, ούτε ο Θεός των Ελλήνων
δεν μπορεί να τους ξεμαρμαρώσει.
Όσο για το όνομα Αλβα, η Ρώμη το άφησε να περιφέρεται αδέσποτο
μέσα στην ιστορία, μέχρι που, ατέλειωτους αιώνες αργότερα, το περιμά­
ζεψαν κάποιοι ιστορικοί και το έδωσαν προς φύλαξιν στους Αλβανούς,
παρακαλώ! Πάντως οι Αλβανοί ουδεμία ευθύνη φέρουν γι’ αυτό το πανάρχαιο όνομα που, εκτός απ’ αυτούς το είχαν και οι Αλβανοί της αρ­
χαίας Αλβα. Αλλωστε, οι ίδιοι οι Αλβανοί ονομάζουν τη χώρα τους Σκιπερία (Σκιπερίσε) και τους εαυτούς τους Σκιπετάρ, που στη γλώσσα
τους σημαίνει πολεμιστές. Επειδή η Σκιπερία ήταν η πρώτη χώρα ε­
κτός ιταλικής χερσονήσου που κατάχτησαν οι Ρωμαίοι το 168 π.Χ. οι
κατοπινοί ιταλοί ιστορικοί θεώρησαν σκόπιμο να της κάνουν δώρο
ένα ένδοξο όνομα, τιμής ένεκεν που δεν αντιστάθηκε στους Ρωμαίους.
Αλλωστε, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χρωστάει πάρα πολλά στους σκιπετάρ (πολεμιστές) κατοίκους της περιοχής που εμείς την ξέρουμε
σαν Αλβανία, και που έδωσε κάμποσους ρωμαίους αυτοκράτορες.
Οπως και νάχουν τα πράγματα με την απροσδόκητη κληρονόμο ε­
νός ενδόξου προρωμαϊκού ονόματος, για το Λάτιο και την πρωτεύουσά
του την Αλβα Λόγγα κανείς πια δε μιλάει μετά το 90 π.Χ. που οι Λατίνοι
γίνονται κανονικότατα ρωμαίοι πολίτες και το μίσος για τη θυγατρική
Ρώμη τελειώνει οριστικά. Σήμερα, το Λάτιο περισώζει το όνομά του στο
χαρακτηρισμό «λατινική γλώσσα», στον συλλογικό γεωγραφικό προσ­
διορισμό «χώρες της λατινικής Αμερικής», και στις κρυμένες ανάμεσα
στα σκέλια του χάρες του περίφημου «λατίνου εραστή» που σουλατσά­
ρει στη φαντασία μάλλον κάθε ανέραστης, παρά επί υπαρχτού εδάφους
και πολύ περισσότερο επί υπαρχτής κλίνης. Πάντως, καλύτερα να σου
βγει το όνομα, παρά το μάτι. Σκέψου αν έβγαιναν τα μάτια όλων ημών,
που πιστεύουμε πως «το όνομά μας είναι η ψυχή μας». Οι μύθοι δεν κά­
νουν κακό, με την ίδια ακριβώς έννοια που δεν κάνει κακό ο μύθος του
λατίνου εραστή στη γεροντοκόρη. Τη βοηθάει να ονειρεύεται έως θανά­
του τον άνδρα των ονείρων της και να ευκολύνεται στις ονειρώξεις της.
Λοιπόν, ιταλικό κράτος δεν υπήρξε ποτέ πριν απ’ το 1861. Και το
1861 που εμφανίστηκε, ουδεμία σχέση είχε με τη Ρώμη, που έγινε πρω­
τεύουσα του ιταλικού κράτους δέκα χρόνια αργότερα, το 1871. Το Βα­
σίλειο της Ιταλίας με πρώτο βασιλιά τον Βιτόριο Εμανουέλε Β' (Βίκτωρα Εμμανουήλ τον λέμε εμείς) προέκυψε στο Πιεμόντε (Πεδεμόντιο) και
είχε πρώτη πρωτεύουσα το Τορίνο, την πρωτεύουσα του Πιεμόντε και βιομηχανική πρωτεύουσα της Ιταλίας απ’ το 1899 που ίδρυσε εκεί
η FIAT το πρώτο της εργοστάσιο.
Βέβαια, ο Βιτόριο Εμανουέλε Β' ήταν βασιλιάς της Σαρδηνίας,

150

πράγμα που εξηγεί γιατί είναι ο δεύτερος στη σειρά Εμανουέλε, ενώ ή­
ταν ο πρώτος ιταλός βασιλιάς. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να παίξει
τον πρώτο ρόλο, μαζί με τον κόμι του Καβούρ, Καμίλο Μπένσο, που
είναι γνωστός περισσότερο σαν Καβούρ σκέτα (1810-1861) στην ενο­
ποίηση των πολλίών βασιλείων και κρατιδίων μιας χώρας που είχε συ­
νηθίσει είτε στην ξένη κατοχή, είτε στην τοπική αυτοδιοίηση. Αλλω­
στε, πώς να πείσεις τους Ιταλούς πως είναι ένας και μόνο λαός, και μά­
λιστα ένδοξος; Τι είναι όι Ιταλοί, Έλληνες για να πιστέψουν πως είναι
κληρονόμοι ενδόξων προγόνων; Και οι ιταλικές γάτες γνωρίζουν πως οι
σημερινοί Ιταλοί είναι μια πανσπερμία λαών. Αντίθετα, εμείς εδώ είμα­
στε όλοι γνήσιοι Έλληνες! Αντε όμως να πεις σ ’ έναν μη φασίστα Ιταλό
πως είναι γνήσιος Ιταλός, και μάλιστα απόγονος των Ρωμαίων, και να
μη σου πει: τι λες, ρε μαλάκα;
Πάντως, ο Μουσολίνι, με το πες πες, κατάφερε να πείσει πρόσκαιρα
τους μισούς Ιταλούς, όχι μόνο πως είναι οι γνησιότεροι απόγονοι των
Ρωμαίων που θα μπορούσαν να υπάρξουν στα αρχικά εδάφη της πάλαι
ποτέ κολοσσιαίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, αλλά και πως έχουν ιστο­
ρική υποχρέωση να ανασυστήσουν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία! Όταν
δεν υπάρχει αντίλογος, όπως στις δικτατορίες, ο κάθε δημαγωγός μπο­
ρεί να λέει ό,τι κοτσάνα θέλει προκειμένου να κάνει τη δουλειά του.
Καταλαβαίνετε, τώρα, πόσο εύκολη γίνεται η προγονολογία σε μια χώ­
ρα σαν την Ελλάδα, γεμάτη φίσκα δημαγωγούς, απατεώνες και δικτατορίσκους μεταμφιεσμένους σε βέρους δημοκράτες;
Η Βένετο, δηλαδή το περί την Βενετία κρατίδιο, ήταν η δεύτερη με­
τά το Πιεμόντε περιοχή της Ιταλίας που μπήκε στο ιταλικό κράτος. Η
περίφημη λεωφόρος Βία Βένετο στη Ρώμη τιμά δεόντως την πρωτοβου­
λία των πάντα πρωτοπόρων Βενετσιάνων, που από τότε που εμφανίστη­
καν οι Τούρκοι στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο, άρχισαν να χάνουν τη
δύναμη τους και το στόλο τους. Απ’ τη θρυλική θαλασσοκρατορία
τους, που θα τη δούμε χωριστά, δεν υπάρχει τίποτα το 1861 που προκύ­
πτει το ιταλικό κράτος.
Ο και τότε καλύτερα αναπτυγμένος καπιταλιστικός ιταλικός βορ­
ράς, πρωτοστατεί στην ένωση των ιταλικών κρατιδίων και των ξενοκρατούμενων βασιλείων. Αντίθετα, στον ακόμα και σήμερα υπανάπτυχτο
φεουδαρχικό ιταλικό νότο, τα πράγματα θα είναι πάρα πολύ δύσκολα
για τον στρατηγό Τζιουζέπε Γκαριμπάλντι (Γαριβάλδη τον λέμε εμείς,
1807-1882), τον άνθρωπο που έκανε πολλά για την ένωση της Ιταλίας.
Είναι αυτός που πολέμησε λυσσασμένα και τους αυστριακούς καταχτη­
τές του ιταλικού βορρά, και τον πάπα του ιταλικού κέντρου, που αρνείται τη μεταφορά της πρωτεύουσας στη Ρώμη, που τη θέλει δική του
πρωτεύουσα, και τον άκρως αντιδραστικό βασιλιά του Βασιλείου των

151

Δύο Σικελιών. (Η Σικελία είναι μία. Η δεύτερη, φανταστική Σικελία της
επωνυμίας δεν είναι παρά η περιοχή της Νάπολι, που ήταν προσδεδεμένη στο βασίλειο της Σικελίας).
Ο Γκαριμπάλντι, ένας άνθρωπος-θρύλος όχι μόνο για τους Ιταλούς,
αλλά και για όλους τους Ευρωπαίους, και για όλους τους δημοκράτες
του κόσμου, είναι η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή προσωπικότητα στην μετά
τον Ναπολέοντα εποχή. Φανατικός δημοκράτης και Ευρωπαίος, δεν κάθησε αναπαυτικά στις δάφνες του μετά την ίδρυση του ιταλικού κρά­
τους, αλλά με το εκστρατευτικό του σώμα πήρε δρόμο για τη Γαλλία
για να βοηθήσει τους φίλους του τους Γ άλλους κατά τον γαλλογερμανικό πόλεμο (1870-1871). Δεν θα πέσουμε πολύ έξω αν τον φανταστούμε
σαν ένα κράμα Φιντέλ Κάστρο και Τσε Γκεβάρα της εποχής του, τηρουμένων, φυσικά, όλων των ιστορικών αναλογιών.
Ήταν, λοιπόν, ο τρομερός Γ καριμπάλντι που εκστράτευσε κατά της
Ρώμης και την κατέλαβε το 1870 για να την κάνει πρωτεύουσα της ενω­
μένης Ιταλίας την επόμενη χρονιά. Από ποιον εχθρό την κατέλαβε; Μα,
από τον πάπα! Για να ακριβολογούμε, όχι ακριβώς απ’ τον πάπα, αλλά
απ’ τους Γάλλους. Ό χι τους Γάλλους της Γαλλίας, που ήταν φίλοι του
Γ καριμπάλντι, αλλά εκείνους που ξέμειναν στη Ρώμη απ’ την εποχή που
ο Μέγας Ναπολέων είχε αυτοχειροτονηθεί, συν τοις άλλοις και βασι­
λιάς της Ιταλίας. Λέει ο πάπας στους γάλλους καταχτητές, μιας και βρε­
θήκατε κατά τα μέρη μας, δεν κάθεστε να με φυλάγετε σαν μισθοφόροι
από τον εσωτερικό μου εχθρό, τους Ιταλούς, που τους βλέπω να κου­
νιούνται πολύ τελευταία; Αλλο που δεν ήθελαν οι Γ άλλοι να συνεχίσουν την κατοχή της Ρώμης (μόνο), αλλά σαν φιλοξενούμενοι του πά­
πα αυτή τη φορά.
Κι αφού ξεμπέρδεψε με τους Γάλλους της Ρώμης, ο Γκαριμπάλντι
πήγε και πολέμησε κατά των Γερμανών με τους Γάλλους της Γαλ­
λίας. Μεγάλη μορφή ο Γκαριμπάλντι, μεγάλη καρδιά, μεγάλος δημο­
κράτης, μεγάλος πατριώτης, σπουδαίος διεθνιστής.

6. Ρισορτζιμέντο

Η Ιταλία χρωστάει την ύπαρξή της σαν ενιαίο κράτος πρώτα στους
ισπανούς και ύστερα στους αυστριακούς καταχτητές. Εν μέρει και
152

στους γάλλους καταχτητές. Αλλά οι Γάλλοι, πρώτα εισήγαγαν στην
Ιταλία τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης και ύστερα, επί Ναπολέοντος, τα στρατεύματά τους. Ο εν λόγω καλός κύριος και ακόμα πιο κα­
λός στρατηλάτης, στην προσπάθειά του να φκιάξει το λεγόμενο Μεγά­
λο Έθνος, που θα συμπεριλάμβανε ολόκληρη την Ευρώπη, άρχισε την
«ευρωπαϊκή ολοκλήρωση» απ’ το Βασίλειο της Νάπολι, που το έκανε
δώρο στον αδερφό του Ιωσήφ. Τον οποίο διαδέχεται στο θρόνο ο ναπο­
λεόντειος στρατηγός Μυρά.
Οι γάλλοι καταχτητές έδωσαν ωστόσο στους ιταλούς καταχτημέ­
νους να καταλάβουν πως ναι μεν ο παλιός κατακερματισμός της ιταλι­
κής χερσονήσου σε πάμπολλα πριγκιπάτα, δουκάτα, δημοκρατικές πόλεις-κράτη τύπου Βενετίας και Γένοβας, ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε
να υπάρξει στην Ευρώπη κατά την Αναγέννηση και μετά απ’ αυτήν, τώ­
ρα όμως, κάτω από συνθήκες παρακμής της φεουδαρχίας και καλπαστι­
κής ανάπτυξης της αστικής τάξης, χρειάζονταν ευρύτερα διοικητικά
σχήματα. Γιατί ο καπιταλισμός, αντίθετα απ’ τη φεουδαρχία, έχει ανά­
γκη από όσο γίνεται πιο μεγάλο «ζωτικό χώρο» για να ζήσει και να στε­
ριώσει. Το κεφάλαιο έχει την ακατάσχετη τάση να καβαλλάει τα σύνο­
ρα. Και τα τελωνεία είναι ο υπ’ αριθμόν ένα εχθρός του.
Ομως, αν οι Ιταλοί τα μπέρδεψαν λιγάκι με τους «αδελφούς Γάλ­
λους» εξαιτίας της κοινής πολιτιστικής τους ρίζας και των ιδεωδών
της Γαλλικής Επανάστασης, που ξέφτισαν με τον Ναπολέοντα, με τους
ισπανούς και τους αυστριακούς καταχτητές που προηγήθηκαν των γάλλων τα πήγαν πολύ καλύτερα από την άποψη της διαμόρφωσης εθνικής
συνείδησης. Γ ιατί, το μόνο που χρειάζεται για τη διαμόρφωση εθνικής
συνείδησης είναι ένας καλός και δυνατός εχθρός, που σε καταπιέζει και
σε απομυζά. Μόνο τότε το οικονομικό συμφέρον κινητοποιεί τα πολλά
και ποικίλα ιδεολογήματα, όπως π.χ. οι κοινοί πρόγονοι, η κοινή γλώσ­
σα, η κοινή θρησκεία και άλλα. Οπως η σημερινή Ελλάδα δεν θα υπήρ­
χε αν δεν προϋπήρχαν οι τέσσερις αιώνες της τουρκικής κατάχτησης,
που μας συσπείρωσαν και μας έκαναν να καταλάβουμε πως είμαστε Έλ­
ληνες, όπως η σημερινή Ισπανία δεν θα υπήρχε αν δεν προϋπήρχαν οι
οχτώ αιώνες της αραβικής κατάχτησης, που χάρισαν ισπανική συνείδη­
ση σε μια πανσπερμία λαών, έτσι δεν θα υπήρχε και η σημερινή Ιταλία,
αν δεν προϋπήρχαν οι τρεις αιώνες της ισπανικής και κυρίως της αυ­
στριακής κατάχτησης, που έδωσε στους Ιταλούς να καταλάβουν πως εί­
ναι μάταιο να επιμένεις σε παρωχημένα διοικητικά σχήματα τοπικιστικού χαρακτήρα, όταν περιβάλλεσαι από πανίσχυρα κράτη, έτοιμα να σε
καταβροχθίσουν.
Εν τη ενώσει η ισχύς. Ομως, άπαξ και αρχίσει η ένωση των δήμων

153

και των κοινοτήτων και των πέριξ αυτών περιοχών σε ενιαίο κράτος,
δεν είναι καθόλου δύσκολο να τη φανταστείς να επεκτείνεται ολοένα
και περισσότερο. Κι έτσι, η Ενωμένη Ευρώπη στην αρχική νομική
της μορφή πρωτοεμφανίζέται στην ιταλική πρωτεύουσα το 1957, με
την περίφημη συνθήκη της Ρώμης. Οι Ιταλοί, λοιπόν, ακόμα και οι Ιτα­
λοί κομουνιστές, έχουν σοβαρούς λόγους να επιδιώκουν τα ευρύτερα
οργανωτικά και διοικητικά μορφώματα. Ξέρουν καλά τι σημαίνει να εί­
σαι διαλυμένος, κυρίως όταν δεν έχεις τη δυνατότητα να μεγαλώσεις με
καταχτήσεις. Η Ενωμένη Ευρώπη, άλλωστε, είναι το ειρηνικό υποκατά­
στατο της πεθαμένης αποικιοκρατίας και ο τρόπος που βρήκε το κεφά­
λαιο να κάνει τη δουλειά του, καταργώντας ουσιαστικά τα σύνορα χω­
ρίς να τα καταργεί και τυπικά. Τι ενδιαφέρουν οι τύποι όταν λειτουργεί
η ουσία; Ασε τους εθνικιστές να βουρλίζονται, αρκεί να μη ζητούν την
έξοδο απ’ την ΕΟΚ. Σιγά σιγά, όταν φαν και χορτάσουν, θα πάψουν να
γκαρίζουν. Είναι αδύνατο να φωνάξεις «ζήτω η Ελλάς» ή «ζήτω η Ιτα­
λία» με το στόμα γεμάτο. Ολα τ’ άλλα, είναι ιστορίες με αγρίους πεινασμένους. Και τούτο διότι η ιστορία γράφεται με το στομάχι. Το κεφάλι
απλώς υπάρχει για να κάνει το στομάχι να λειτουργεί καλύτερα. Απαξ
και λειτουργήσει με επάρκεια, τότε μπορεί να προκύψει και πνευματι­
κός πολιτισμός. Αλλωστε, νηστικό αρκούδι δε χορεύει, εκτός κι αν υποστεί λοβοτομή. Οπότε και χορεύει, και τούμπες κάνει, και στη μάχη
«πέφτει» και δε σηκώνεται «για το βασιλιά και την πατρίδα» ή για
ό,τι άλλο ηχηρό παρόμοιο, που ευκολύνει το θάνατο στο «πεδίο της τι­
μής», όπως λέγεται αλλιώς το πεδίο εντός του οποίου δρουν τα αρπαχτικά τούτης της γης των πεινασμένων, των μισοχορτάτων, ή των ακόρε­
στων ανθρώπων.
Τον 16ο και τον 17ο αιώνα ο ισπανικός κλάδος του οίκου των Αψβούργων κατέχει τη Σαρδηνία, τη Σικελία, την περιοχή της Νάπολι, την
περιοχή του Μιλάνου, και ελέγχει σχεδόν απόλυτα τις κατ’ όνομα μόνο
αυτόνομες περιοχές της Ρώμης και της Φλωρεντίας. Τους Αψβούργους
της Ισπανίας διαδέχονται οι Αψβούργοι της Αυστρίας. Που τους διαδέ­
χονται οι Γάλλοι του Ναπολέοντα.
Μετά το Βατερλώ και την παλινόρθωση της βασιλείας στη Γαλλία,
σχεδόν ολόκληρη η Ιταλία εκχωρείται απ’ τους νικητές του Ναπολέο­
ντα στην Αυστρία, αφενός για να τιμωρήσουν τους Ιταλούς για τα φιλογαλλικά και φιλοεπαναστατικά τους αισθήματα, και αφετέρου για να
«αποκαταστήσουν την τάξη» στην ιταλική χερσόνησο, που αντιστέκε­
ται με πείσμα στην ενοποίηση, έτσι που όλοι έχουν συνηθίσει στα μι­
κρά αυτόνομα κρατίδια.
Ωστόσο, απ’ τον 16ο αιώνα κιόλας, οι άλλοτε πανίσχυρες ιταλικές

154

πόλεις-κράτη αρχίζουν να παρακμάζουν. Μπορεί ο Κολόμβος να ήταν
Ιταλός την καταγωγή, όμως δούλεψε για λογαριασμό των Ισπανών. Και
η ανακάλυψη της Αμερικής δεν ευνόησε καθόλου την Ιταλία. Η Βενετία
και η Γένοβα θα μπουν στο περιθώριο της ιστορίας μετά τον άθλο του
Κολόμβου και την κυριαρχία των Τούρκων στο Αιγαίο. Τη θέση τους
θα την πάρουν η Σεβίλλη και η Λισαβώνα, κι αργότερα το Λονδίνο
και η Αμβέρσα. Η μοίρα της Ιταλίας έχει προδιαγραφεί από τη στιγμή
που δεν έγινε έγκαιρα αποικιοκρατική δύναμη και περιορίστηκε στο να
στέλνει τον κόσμο της στο Νέο Κόσμο, κυρίως στην Αργεντινή, που
είναι χώρα περισσότερο ιταλογενής και αγγλογενής και λιγότερο ισπανογενής. (Ισως η γοητεία αλλά και ο πολιτισμός της πιο ευρωπαϊκής
χώρας της Λατινικής Αμερικής, της πατρίδας του ταγκό και του φίνου
ερωτισμού που αυτό συμβολίζει, να οφείλεται στην πολιτιστική αλλά
όχι και τη διοικητική κυριαρχία των Ιταλών, που δε δυσκολεύτηκαν κα­
θόλου ν’ αφήσόυν τους Ισπανούς να κάνουν κουμάντο κι εκεί όπως και
στην πατρίδα).
Δύο ισχυρές καθολικές χώρες, η Ισπανία και η Αυστρία, εμποδίζουν
την Ιταλία να προσχωρήσει στη λουθηρανή μεταρρύθμιση, που τόσο θα
ευνοήσει την ανάπτυξη του καπιταλισμού, κατά τον Μαξ Βέμπερ. Ό,τι
υπάρχει σαν καθολική επιρροή στη χώρα όπου έχει την έδρα του ο πά­
πας, έλκει την καταγωγή του περισσότερο απ’ τους καθολικούς Ισπα­
νούς και αυστριακούς καταχτητές, και λιγότερο απ’ τον πάπα, που ποτέ
δεν ήταν πρόσωπο ιδιαίτερα σεβαστό στην, για ιστορικούς λόγους, μονίμως «αναρχική» Ιταλία, όπου το «κλασικό» αναρχικό κίνημα θα γνω­
ρίσει λαμπρές ημέρες δόξης.
Μέσα σ’ αυτό το κλίμα παρακμής των μεγάλων και ένδοξων πόλεων
της Ιταλίας της Αναγέννησης, στο τέλος του 18ου αιώνα και υπό την
επίδραση του γαλλικού Διαφωτισμού, προκύπτει το περίφημο risorgimento (ρισορτζιμέντο), που σημαίνει ανάσταση, ξαναγέννημα. Είναι
το ανάλογο της δικής μας παλιγγενεσίας, μόνο που στην Ιταλία ο όρος
παραπέμπει στην ιταλική Αναγέννηση και όχι στη ρωμαϊκή αρχαιότη­
τα. Πριν απ’ τον Μουσολίνι, που έβαλε στο παιχνίδι του σοβινισμού
και τη ρωμαϊκή αρχαιότητα, κανείς σοβαρός άνθρωπος στην Ιταλία
δεν ισχυρίζεται πως είναι «απόγονος ενδόξων προγόνων», η δόξα των
οποίων θα ήταν δυνατό να ξεπεράσει τα ιστορικά όρια της Αναγέννη­
σης. Εμείς εδώ, ελλείψει Αναγέννησης, είμασταν υποχρεωμένοι να ψά­
ξουμε για «ενδόξους προγόνους» κάτω απ’ τα υπερφορτωμένα με δόξα
αρχαιοελληνικά ερείπια. Και μέχρι που να μας πουν οι γερμανοί ελλη­
νιστές και αρχαιολόγοι πως είμαστε απόγονοι ενδόξων προγόνων, χα­
μπάρι δεν είχαμε τι είμαστε. Κι όταν ο ίδιος ο λαός δεν ξέρει τι είναι,

155

Παλιγγενεσία. που θα επιτευχθεί μόλις το 1861. Πά­ ντα για πρόεδρο της κυβέρνησης ψηφίζουμε και σχεδόν πάντα τσομπάνος μας προκύπτει. στον Ματσίνι. Η κατά Ζαμπέλιο εθνική ελληνική σχιζοφρένεια εγκαθίσταται μονίμους σε τούτη τη σχιζοφρενική χώρα.. τον Βιτόριο Εμανου­ έλε και τον Γ καριμπάλντι. πώς θα ήταν δυνατό να γίνει κοσμοκράτωρ. έτσι που στερήθηκε την Αναγέννηση. το ποίμνιο δεν μπορεί παρά να έχει πρόβατα. πράγμα που πολύ βοηθάει το έθνος στο να παίρνει δάνεια και να τα ξεκοκκαλίζει με μεγάλη εθνική κλεπτική άνεση. διορισμό στο δημόσιο! Δεν είναι τυχαίο που αυτός που θα μεθοδεύσει καλύτερα απ’ όλους στην Ιταλία τη διάχυτη τον 18ο αιώνα στο λαό έννοια του ρισορτζιμέντο. ο Τζιουζέπε Ματσίνι (1805-1872). και σήμερα περιορίζεται στο να παίζει τον κατάμαυρο διεθνή πολιτικό του ρόλο μό­ νο από το παρασκήνιο. φυσικά. αλλά όχι και από την «πνευματική» κυριαρχία του πάπα. Βλέπε και τα εν Ελλάδι ελληνοποιμνιακά τεκταινόμενα. τον Καβούρ.. όχι μόνο δεν μπορούν πλέον να λει­ τουργήσουν αποτελεσματικά από οικονομικής απόψεως. ενώ η προλετα­ ριακή εξέγερση του Μιλάνου το 1898. σύμφωνοι. Αλλωστε.. Ο ευρών αμειφθήσεται με. ωστόσο. Που παραμένει. είναι ένας διανοούμενος. Και τα πρόβα­ τα που αποχτούν δικαίωμα ψήφου. Με το ρισορτζιμέντο ο πάπας σιγά σιγά το παίρνει απόφαση. στην οποία στηρίζεται συναισθηματικά και ιδεολογικά ο αγώνας των Ιταλών για την ενοποίηση της Ιταλίας. αντί για κυβίερνήτες εκλέγουν τσομπάνους. ο κόσμος σώθηκε τουλάχιστον από την ε­ μπράγματη. ο πατέρας της ιταλικής ενοποίησης. αλλά και γίνο­ νται εύκολη λεία για τους ισχυρούς γείτονες. Ο πιο μεγάλος εχθρός της ιταλικής ενοποίησης είναι ο πάπας. ο Βιτόριο Ε­ μανουέλε και ο Γκαριμπάλντι έπονται του Ματσίνι και δρουν λιγότερο θεωρητικά απ’ αυτόν. είναι ένα παμπάλαιο παπικό όνειρο. που εξαφανίζεται διά παντός το 1861: Αφού ο πάπας δεν έγινε αρχηγός του ιταλικού κράτους. λοιπόν. Χάρη. αιχμάλωτο των Ιταλών στη Ρώμη! Το Παγκόσμιο Κράτος του Θε­ ού με αρχηγό. από το 1876. στην κυβέρνηση αρχίζει να μετέχει και η ιταλική Αριστερά. στην οποία ανήκε και ο Παπαρρηγόπουλος. τον πάπα. Εί­ ναι αυτός που θα πείσει τους Ιταλούς πως οι πόλεις-κράτη και γενικότε­ ρα τα μικρά διοικητικά σχήματα. Ο Καβούρ. Αλλά μέχρι πού μπορεί να πάει πίσω στον ιστορικό χρόνο η έννοια του χρονικού επιρ­ ρήματος πάλιν. Σκέψου τι θα γινόταν αν τον έπαιζε κι απ’ τη σκηνή. Πολύ πρώιμα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Που μετά τη δημιουργία του ιταλικού κράτους το 1861 θεωρεί τον εαυτό του.. 37 χρόνια μετά την ίδρυση του 156 . στερήθηκε και το ρισορτζιμέντο. Που.τότε υιοθετεί πρόθυμα τις ρομαντικές απόψεις της λεγάμενης «ρομα­ ντικής ιστορικής Σχολής».

λίγο έλειψε να εγκαταστήσει στην Ιταλία κομουνι­ στικό καθεστώς. Ο Ντούτσε (στα ιταλικά σημαίνει αρχηγός) που κατέλαβε την εξου­ σία το 1922. Οι Βενετοί Η Βενετία χρωστάει την ύπαρξή της στον Αττίλα. ύστερα κατέλαβε την Αιθιοπία το 1936. τότε που επεχείρησε να καταχτήσει την Τυνησία και την Αιθιοπία. Και μέχρι το 1953 τη χώρα θα την κυβερνάει ο χριστια­ νοδημοκράτης Αλτσίνε ντε Γκάσπερι. αλλά η ιταλική Αριστερά γίνεται ισχυρή από τότε και επιπροσθέτως αποχτά διεθνούς βεληνεκούς θεωρητικούς. με το κεφάλι κάτω) του Μπενίτο Μουσολίνι το 1945. Το 1946 η Ιταλία. Ενώ την 28η Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς επιτίθεται κατά της Ελλάδας. Η εξέγερση απέτυχε. για να φάει τελικά το κεφάλι του με τον φρικτό τρό­ πο που μόλις σημειώσαμε. δηλώνοντας πως είναι ο καλύτερος σύμ­ μαχος του Χίτλερ. αποφασίζει ανεπιτυχώς να γίνει κι αυτό αποικιοκρατική δύναμη το 1881. Αυτή τη χρονιά η Ιταλία αποσπά απ’ τους Τούρκους τη Λιβύη και τα Δωδεκάνησα. και στη συνέχεια έκανε δική του την Αλβανία το 1939. Αν ο Αττίλας δε στρίμωχνε τους κατοικούντες την εντεύθεν τον Αλπεων Γαλατία Γαλά157 . Το ενοποιημένο νεαρό ιταλικό κράτος. για να χάσει και τη Λιβύη και τα Δωδεκάνησα αμέσως μετά την ήττα του Μ ουσολίνι στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. όπως και το γερμανικό που είναι νεώτερο του ιταλικού κατά δέκα ακριβώς χρόνια (η Γερμανία ενοποιήθηκε το 1871) μιμούμενο τους ευημερούντες άγγλους και γάλλους αποικιοκράτες. από βασίλειο που ήταν μέχρι τότε ανακηρύσσεται σε δημοκρατία. 7. ο άνθρωπος που έκανε τα περισ­ σότερα για να εδραιώσει στην εξουσία την ιταλική αστική τάξη. Που ωστό­ σο θα βρει την Ιταλία με τη μεριά των νικητών.ιταλικού κράτους. μόλις τότε. πρώτα προσάρτησε στην Ιταλία το Φιούμε το 1924. Και τον Ιούνιο του 1940 κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Γαλλίας και της Αγγλίας. 19 χρόνια πριν απ’ την Οχτωβριανή Επανάσταση. χάρη στην αντίσταση των ιταλών παρτιζάνων κατά των ιταλών φασιστών και το κρέμασμα (και μάλιστα ανάποδα. Η παρά­ δοση του «ιταλικού μαρξισμού» συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Μια δεύτερη προσπάθεια το 1912 θα είναι επιτυχής.

Δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο κανάλι της Βενετίας. αλλά και μια υδάτινη λεωφόρος τόσο πολυσύχναστη. Είναι αυτά ακριβώς που συναποτε­ λούν την πιο γοητευτική και την πιο παράξενη πόλη του κόσμου. τα δύο μεγαλύτερα από τα 118 νησάκια της Βενετίας. που κανείς δεν θα πάρει χαμπά­ ρι τι επιδιώκεις να πετύχεις αν πέσεις στο νερό. και μπροστά του η σχεδόν μυθική πλατεία του Αγίου Μάρκου. πράγμα που κάνει τούτη την υδάτινη πόλη των τετρακοσίων περίπου χιλιάδων κατοίκων να αδυνατεί εκ των πραγ­ μάτων ν’ αλλάξει τον αρχιτεκτονικό χαρακτήρα της. Θάταν παράδοξο άλλωστε η εν λόγω έκθεση να μη γίνεται στην πόλη-μουσείο. Αλ­ λά και ενώνονται με ένα τεράστιο πλήθος γεφυρών. ο καλύτε­ ρος στον κόσμο τόπος για να στενάξεις όταν είσαι ερωτευμένος του θα­ νατά. Γιατί κάθε βουτιά σ ’ αυτό το τρομερό κανάλι ενδέχεται να σε προσγειώσει στη διπλανή γόνδολα. ή στο ξε­ νοδοχείο.τες. όπου κάθε δυο χρόνια γίνεται η πιο φημισμένη διε­ θνής έκθεση ζωγραφικής. μήκους τεσσάρων χιλιομέτρων πε­ ρίπου. για να σωθούν στα 118 νησάκια μιας τεράστιας λιμνοθάλασσας. η πιο μεγά­ 158 . βρεις τρόπο να πέσεις το νερό. ό χι πά­ ντως ακριβώς ίδιο μ’ αυτόν που περιγράφει ο Τόμας Μαν στο αριστούρ­ γημά του. κατάφορτο απ’ τα φαντάσματα ενός ένδοξου παρελθόντος. Ανάμεσα στις οποίες η διασημότερη όλων είναι η θρυλική Γέφυρα των Στεναγμών. που μοιάζει να επιπλέει στο νερό. είτε στο Λίντο (την κατοική­ σιμη Βενετία) και το Ριάλτο (την εμπορική Βενετία). είτε σε μια πόλη της επαρχίας Βένετο (είναι η περί την Βενετία ενδοχώρα). εφόσον είσαι τουρίστας. δηλαδή σ’ ένα ταξί πλεούμενο που σε πάει στο σπίτι.Χ. Εφόσον. που ξαπλώνεται ακτινωτά γύρω από το κεντρικό νησάκι όπου βρίσκεται ο περίφημος καθεδρικός ναός του Αγίου Μάρκου. Στο Λίντο εδρεύει τόσο το κινηματο­ γραφικό Φεστιβάλ. στην πατρίδα του αν είναι ξένος. όσο και η περίφημη Μπιενάλε (διετής σημαίνει η λέξη στα ιταλικά). εφόσον είσαι Βενετσιάνος. κι αν είναι Βένετος. μια βουτιά στα ρηχά κάτω απ’ τη γέφυρα θα σε συνεφέρει αυτομάτως και θα σε κάνει να καταλάβεις πως δεν υπάρχει λόγος να θέ­ λεις να βοηθήσεις τη φύση να κάνει μια δο υ ^ιά που την κάνει έτσι κι αλλιώς αυτομάτως και μάλιστα πολύ καλύτερα απ’ ό. Οπότε. ας πούμε τη Βερόνα ή τη Βιτσέντσα.τι ο αυτόχειρ. Ο καλύτερος τόπος για έναν σίγουρο «Θάνατο στη Βενετία». Κι αυτό την κάνει να μοιάζει μ’ ένα τεράστιο μουσείο. χωρίς καμιά δυνατότητα επέκτασης ή ρυ­ μοτομικής αναδιαμόρφωσης. Τα 118 νησάκια της λιμνοθάλασσας χωρίζονται με 157 κανάλια. αποφασισμένος να δει ό. αυτοί δεν θα κατέφευγαν το 452 μ. βέβαια.τι αντέχει να δει σ’ αυτή την πόλη-μουσείο και να γυρίσει στην πιο υγιεινή μόνι­ μη κατοικία του. είναι το Κανάλ Γκράντε.

Ο αμερικανός επιχειρηματίας κύριος Πούλμαν αν ήταν Βενετσιάνος θα ήταν είτε γονδολιέρης. Δεν υπάρχουν πια θαλασσινοί στην παλιά παγκόσμια πρωτεύουσα των εφοπλιστών. λοιπόν. μέχρι την Αγγλία και τη Σκανδιναβία. σε μια εποχή που δεν υπήρχαν ούτε Ρολς Ρόις. η Κελβινέιτορ είναι η πρώτη κατασκευάστρια ηλεκτρικών ψυγείων) δεν έπαιξε ρόλο στην κα­ τάρρευση της Ενετικής Δημοκρατίας. Που ωστόσο ήταν πολύ μετριοπαθής από αυτοκρατορικής απόψεως. ό­ 159 . αντίθετα από τον άγνωστο εφευ­ ρέτη του ψυγείου πάγου. (Για το αλάτι δε γίνεται λόγος· μπορείς να το βρεις παντού). όπως λεγόταν επί το επισημότερον η άτυπη θαλασσινή αυτο­ κρατορία της Βενετίας. ο εγγλέζος λόρδος Κέλβιν. από τότε που οι Τούρκοι κατέλυσαν την κραταιά Γαληνοτάτη Δημοκρατία του Αγίου Μάρκου. Η Βενετία. η ασφαλής μεταφορά του απ’ την Κίνα ήταν πρόβλημα επειγούσης ανάγκης για όσους είχαν ξεσυνηθίσει να τρων ψωμί και έτρωγαν μόνο παντεσπάνι. δε σκοτώνεις και δε σκοτώνεσαι για τα μπαχαρικά. για να δίνουν γόητρο σε αν­ θρώπους που θα ήταν αδύνατο να το πάρουν απ’ τις φυσικές τους ικανό­ τητες και το ταλέντο. αλλά τρόποι για τη συντήρηση των ευπαθών τροφίμων. έστω και το πρωτόγονο ψυγείο πά­ γου είναι εφεύρεση σύγχρονη. σύμβολο ακατάλυτο της αξίας και της σημασίας που είχε για τον ανθρώπινο πολιτισμό η θάλασσα.Χ. Οι Βενετσιάνοι δεν ήταν καταχτητές. ούτε καν πούλμαν. Σήμερα πάντως δεν θα μπορούσε να είναι ούτε μούτσος. αφού περιόρισε την επέκτασή της μόνο στο Αι­ γαίο. σαν οικισμός εμφανίζεται το 452 μ. ούτε Μπε Εμ Βε. Το ψυγείο. ούτε αεροπλάνα. Βλέπεις. σ’ ολόκληρη την Ευ­ ρώπη. σε μια εποχή που δεν υπήρχαν ούτε τρένα. Και παίρ­ νει τότε κιόλας το όνομά της απ' τους Βένετους.λη στεριά σε τούτη τη θαλασσούπολη. Πάντως. Που είναι Γαλάτες. Όταν δεν έχεις λόγο να καλύπτεις την ξυνίλα του μισοσάπιου κρέατος με πιπέρι και κανέλλα. Και μέχρι που τα μεταξωτά υφάσματα πάψουν να είναι το ενδυματολογικό σήμα κατατεθέν της ευμάρειας και του πλούτου. που ανακάλυψε το ηλεκτρικό ψυγείο (η εταιρεία του. όπου έφταναν φορτωμένα στις καμή­ λες των άλλων τρομερών εμπόρων. που μετέφεραν τα μπαχαρικά και τα υφάσματα της Ινδίας και της Κίνας από τα παράλια της Μικράς Ασίας και της Μέσης Ανατολής. και αφού περιφρόνησε τη μεσογειακή ενδοχώρα. το πιπέρι και η κανέλλα εκείνη την εποχή δεν είναι απλώς καρυκεύματα βελτιωτικά της γεύσης. των Αράβων. είτε εφοπλιστής παλιότερα. για να φαν στο τέλος το κεφάλι τους μ’ αυτές τις πολυτελείς συνήθειες. που έπαιξε σοβαρότατο ρόλο. ήταν έμποροι που εγκαθιστούσαν στα νησιά και στα παράλια του Αιγαίου εμπορικούς υποσταθμούς για την ασφαλή δια­ κίνηση και τον ανεφοδιασμό των πλοίων.

Η ακμή της Βενετίας αρχίζει το 1204 με την αρχή της διασποράς των βενετσιάνικων φρου­ ρίων σχεδόν παντού στη θαλασσινή Ελλάδα. οι Βενετσιάνοι θα γίνουν ο υπ' αριθμόν ένα εχθρός τους. αν τα εντάξεις στον ιστορικό χρόνο. την Εύβοια. που έκανε μια χούφτα ανθρώπους να γίνουν κυρίαρχοι της Μεσογείου και κυρίως του Αιγαίου. Κάθε άλλο παρά λίγα. με δική της γλώσσα. χάρη στην ιδιαιτε­ ρότητα του να ζουν στριμωγμένοι μέσα στο νερό. το ιταλικό. απ’ το 452 που δημιουργήθηκε μέχρι το 1797 που έπαψε να υ­ πάρχει η δημοκρατία των δόγηδων. οπότε και τελειώνει η αυτόνομη ιστορία αυτής της παράξενης πόλης. πράγμα που τους υπο­ χρέωσε να φκιάξουν πλοία και να περνούν τον περισσότερο χρόνο της ζωής τους μέσα σ’ αυτά ή μέσα στα φρούρια που έσπειραν παντού στο Αιγαίο. Βέβαια. και μάλλον δεν έχει καμιά πιθανότητα να φτάσει κά­ ποτε. Στους νότιους Κέλ­ τες. Και βέβαια βοηθούν τους Έλ­ ληνες στις πάμπολλες εξεγέρσεις τους κατά των Τούρκων στην πριν απ’ 160 . Από τότε που εμφανίστηκαν οι Τούρκοι στο Αιγαίο. δεν είναι οι ανύπαρχτες πλέον μνήμες του γαλατικού πα­ ρελθόντος που κάνουν και σήμερα τους Βενετσιάνους να ξεχωρίζουν απ’ τους υπόλοιπους βόρειους Ιταλούς.πως και οι Γάλλοι. κελτικής και γαλλικής. αν και έχει σήμερα ηλικία 163 ετών δεν έφτασε ακόμα. Είναι κυρίως η πάντα ζωντανή (μουσειακά) και μόνιμα συναρπαστική (ιστορικά) Γαληνοτάτη Δημο­ κρατία του Αγίου Μάρκου. δεν είναι ένδοξα όλα αυτά τα χρόνια. Γαλάτες ονόμασαν οι Ρωμαίοι τους νότιους Κέλτες. στοιχείο. στην περίοδο της ακμής του). μέχρι την κατάληψη της Βενετίας απ’ τον Ναπολέοντα και την εκχώρησή της το 1797 στην Αυστρία. με τους αιώ­ νες ξέκοψαν απ’ τους κυρίως ειπείν Γαλάτες και αναπτύχτηκαν σε αυτό­ νομη εθνική ομάδα. Που σαν αυτόνομη πόλη ζει 1345 χρόνια. Όπως ξέρουμε οι Γαλάτες δεν είναι παρά Κέλτες. έτσι που πήδηξαν τις Αλ­ πεις και πέρασαν απ' την άλλη μεριά. (Θα κατα­ λάβετε καλύτερα τι είναι ο ιστορικός χρόνος καθώς και τον σημαντικό ρόλο που κρατάει στην ιστορία του Αιγαίου η Βενετία. Πάντως. με κυρίαρχο. την Κρήτη. φυσικά. συνεπώς. Και σήμερα ακόμα η βενετσιάνικη διάλεκτος είναι ένα μείγμα ιταλικής. Που. Η περίοδος ακμής μ’ άλλα λόγια διαρκεί 249 χρόνια. και τελειώνει το 1453 με την πτώση της Κων­ σταντινούπολης. αν πάρετε υπ’ όψιν πως το νεοελληνικό κράτος. τα νησιά του Αιγαίου και τμήμα της Πελοποννήσου. προς την Αδριατική. Που ήταν το «βασίλειό» τους απ’ το 1204 που ο δόγης Ερρίκος Δάνδολος κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη. όπου διατη­ ρείται σε σχετικά καλή κατάσταση ένα από τα μεγαλύτερα και ωραιότε­ ρα βενετσιάνικα φρούρια. ως τη Λήμνο. και κυρίως στην Ελλάδα. ανήκουν και οι Βένετοι.

όπου στην παραθαλάσσια Ελλάδα και στα νησιά κυριαρχούν οι Βενετσιάνοι. Να την εξαφανίσουν όμως και οι βλάκες παρέα με τους αγράμματους. αυτοί συχνά γίνονται φίλοι με τους Έλληνες. Το ενδιαφέρον των Ενετών για τα Επτάνησα είναι πολύ πιο μεγάλο. ε. που παρά τις διαρκείς εξεγέρσεις κατά των ενετών καταχτητών. δηλαδή για 465 χρό­ νια. που οι Βενετσιάνοι την κατέχουν από το 1204 μέχρι το 1669 που σκαντζάρουν με τους Τούρκους. Και σεις μου μιλάτε για τη διάσωση της ορθοδοξίας χάρη στην τουρκική και όχι τη φράγκικη κα­ τάχτηση. τον Βιντσέντσο Κορνάρο και δε­ κάδες άλλους λόγιους και καλλιτέχνες. Ό χι πάντως ανιδιοτελώς. στάθηκε ε­ ντελώς ανίκανος να προστατέψει τελικά τη δημοκρατία των δόγηδων από τον επεκτατικό και κατακτητικό Αλλάχ. Η Κέρκυρα βρίσκεται σχεδόν δίπλα τους. παρά το γεγονός πως είναι θαμ­ μένος στον φερώνυμο μεγαλοπρεπέστατο ναό της Βενετίας. αλλά για την ασφάλεια των φρουρίων τους. που ’στε. και που διαρκεί 138 χρόνια. Και. Πάντως. λοιπόν. πού έχουν και στα ονόματά τους εγγεγραμμένη την ενετική επίδραση. τα κρητοενετικά πράγματα θα μπερδευτούν τόσο πολύ. Και μη ξανακούσω να γίνεται λόγος για «καθαρό ελληνικό αίμα» γιατί εγώ. Γ ια τον λόγο πως οι Τούρκοι παίρνουν φόρα και ονειρεύονται τους εαυτούς τους κυρίαρ­ χους της Ευρώπης. όχι. απ’ το 823 μέχρι το 961. Κι αν μας πετάξουν. θα δημιουργήσουν έναν πολιτισμό που θα καταπλήξει με τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο. κα­ θαρός ή ακάθαρτος μου είναι εντελώς αδιάφορο απ’ τη στιγμή που γνω­ ρίζω και αγαπώ τον ελληνικό πολιτισμό. βάζουν πόδι στα Επτάνησα τον ίδιο καιρό που το βάζουν και στην Κρήτη. που εξασφαλίζουν τη ναυσιπλοΐα στο Αιγαίο. Ο οποίος Αγιος Μάρκος. Αν θέλετε να συνεχίσετε να λέτε τέτοιες ανοησίες κάντε το. πάρτε λιγάκι υπ’ όψιν και την αραβική κατάχτηση της Κρήτης που προηγείται της ενετικής. ο βραχνάς και ο εφιάλτης της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας του Α­ γίου Μάρκου. Και φεύ­ 161 . σταματείστε όμως να καμαρώνετε για τον Ελ Γκρέκο και τον Κορνά­ ρο. νοείται. το ταλέντο τους θα είχε εξατμιστεί εντελώς. δηλαδή το 1204. τότε να δεις αιματολογική καθαρότητα! Καθαρή σαν την πιο καθαρή βλακεία των αιματολόγων σοβινιστών! Επιτέλους. θα στενοχωρηθώ πολύ αν μας πετάξουν απ’ την ΕΟΚ λόγω βλακείας. ως Έλλην. το να εξαφανίσουν τούτη τη χώ­ ρα οι κλέφτες. Και θα γί­ νουν ακόμα καλύτεροι φίλοι όταν εμφανιστεί ο κοινός εχθρός. Γιατί αν αυτοί ζούσαν υπό τουρκική κατοχή. κάτω από την επίδρασή τους. οι Τούρ­ κοι. στην Κρήτη. Δεν ενδιαφέρονται για την ελευθερία και την αυτονομία των Ελλήνων. κύριοι. οι Κρήτες. δεν θα σας το επιτρέψουμε.το 1821 περίοδο. Πά­ ντως. Αλλά και το ενδιαφέρον των Τούρκων για τα Επτάνησα είναι εξίσου μεγάλο. Οι Ενετοί.

Ωστόσο. Και αν η Κρήτη εί­ ναι και σήμερα ο υπέροχος τόπος που ήταν πάντα. Από τότε και μέχρι τέλους. αλλά πρόκειται για καθεστώς σαφέστατα ολιγαρχικό. Και ο δόγης δεν ήταν πρόεδρος της Δημοκρατίας. βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή. αλλά δουξ. ταυτό­ χρονα στη Βενετία και τη Γένοβα. κυβερνούσαν ολιγαρχικά δέκα άρχο­ ντες. η Κεφαλονιά. Οταν η Βενετία απόχτησε το 697 ουσιαστικά και το 887 και τυ­ πικά την ανεξαρτησία της απ’ το Βυζάντιο (η βυζαντινή επίδραση είναι πάντα φανερή σ’ αυτή την πόλη) προέκυψε ο θεσμός του δόγη. δηλαδή για 180 χρόνια. Που για την επο­ χή του πάντως μοιάζει δημοκρατικότατο. Πάντως. είναι γιατί βρίσκεται αδιάκοπα στην ιστορία της κάτω από πολλές και ποικίλες επιρροές. ένδεκα με τον επικεφαλής δόγη. (Αυτό σημαίνει δόγης). 162 . πιο ελληνικό απ’ όσο η Κέρκυρα και η Ζάκυνθος. ποτέ δεν κυριάρχησε ο λαός στη Βενετία.γουν από κει μόλις το 1797 με την κατάληψη της Κέρκυρας απ’ τους Γάλλους.. Τα 593 χρόνια που μεσολαβούν είναι αρκετά για να δημιουργηθεί στα Επτάνησα το λίμπρο ντ’ όρο και οι κόντηδες. Ωστόσο. για 16 χρόνια μόνο. Η ιστορία των Επτανήσων ανακλά τέλεια την ιστορία των πολιτιστικών επιρροών στην Ελλάδα.. Καταλαβαίνετε τώρα πώς προέκυψε η σύγχρονη τουρκοελληνικότητα σε τούτον τον τόπο. Η ιστορία της οποίας έχει πάρα πολ­ λές ομοιότητες μ’ αυτήν της Βενετίας. λοιπόν. τουλάχιστον για να ξεβρωμίσουμε! Μια αναγκαία διευκρίνιση: Μιλούμε για δημοκρατία της Βενετίας. απ’ το 1484 μέχρι το 1500. Ανοίξτε. Πάντα εκεί εξούσιαζαν οι ολίγοι πλούσιοι. ακόμα πιο ελληνική είναι η Λευκάδα που μένει υπό τουρκική κατοχή μέχρι το 1664. Μόνο το 1310 οι απόλυτες εξου­ σίες του δόγη αρχίζουν να περιορίζονται με το περίφημο Συμβούλιο των Δέκα. δεκάξι χρόνια μόνο ήταν αρκετά για να μπολιαστεί αυτό το νησί με κάτι. τις πόρτες της Ελλάδας! Αν όχι για να εκπολιτιστούμε. Όμως.

Κι ωστόσο υ­ πάρχει και είναι καταφάνερη. αυτό είναι τσιγγανοϊσπανικής καταγωγής. Συν τους Αραβες. Δηλα­ δή. η Σεβίλλη. Διότι οι πάμπολλοι Τσιγγάνοι της Ανδαλουσίας (εδώ βρίσκονται τα μεγάλα διοικητικά και πολιτιστικά κέντρα των Αρά­ βων της Ισπανίας. η Μάλαγα και το Κάδιξ) ρίζωσαν για τα καλά στην Ισπανία απ’ την εποχή των Αράβων. πάλι αραβικής.7. Και είναι οι ισπανοί Τσιγγάνοι α­ κριβώς αυτοί που έπαιξαν τον πιο σοβαρό ρόλο στο σμίξιμο του μου­ 163 . σε πείσμα του καθολικού «καθωσπρεπισμού» οι Ισπανοί συνεχίζουν να παρακολουθούν μετά μανίας ταυρομαχίες. και είναι συνεπώς αραβικής καταγωγής ομοίως. Ο ιστο­ ρικός ρόλος των Ισπανών είναι να εξαραβίσουν την Ευρώπη. όσο και στον πολιτισμό τους. Που τουλάχι­ στον κατά το μισό είναι αραβικής καταγωγής και προελεύσεως. φρούτο τυπικά ισπανικό. ακρόαμα και μαζί θέαμα που έχει τη ρίζα του στις ταυ­ ρομαχίες. Η ισπανικότητα είναι κάτι που προέρχε­ ται από ένα σμίξιμο όλων των λαοτήτων και εθνοτήτων που κατοικούν σήμερα την Ευρώπη. Και να χορεύουν και να τραγουδούν μέχρι τελικής πτώ­ σεως φλαμένκο. έλεγε ο Ουναμούνο. η Γρανάδα. Όσο για το αργεντίνικο ταγκό. θέαμα αραβι­ κής καταγωγής. Κανείς δεν θα μπο­ ρούσε να πει σε τι ακριβώς συνίσταται η ισπανικότητα. η Κόρδοβα. Που κατείχαν τη χώρα για 800 χρόνια. αυτός ο πολύ μεγάλος ανθρωπιστής και ο Ισπανός που έκα­ νε τα περισσότερα για να καταλάβουν επιτέλους και οι φανατικοί καθο­ λικοί Ισπανοί (φανατικότεροι δεν υπάρχουν πουθενά) πως χρωστούν πε­ ρισσότερα στο φίνο πολιτισμό των Αράβων και λιγότερα στην Ιερά Ε­ ξέταση. 01 ΚΕΛΤΙΒΗΡΕΣ 1. Η Ισπανία των Φοινίκων Η Ισπανία και το χάος είναι περίπου συνώνυμα. Και που άφησαν ανεξίτηλα τα ίχνη τους τόσο στο χρώμα της επιδερμίδας των Ισπανών. που τους θεωρούσαν συγγενείς τους. Πάντως.

που δε φαίνεται απίθανο να ονόμα­ σαν Λαγία. που κα­ τάγονται απ’ τη Μέση Ανατολή (και από την μινωική Κρήτη) είναι μια τυπική περίπτωση πολιτιστικής μετεξέλιξης και διαφοροποίησης της τέχνης. Αλλά δε λέγονται πια έτσι. κάτω απ’ την επίδραση πολλών και ποικίλων διιστορικών πολι­ τιστικών επιδράσεων. κι ύστερα αυτό ταξίδεψε στην Αργεντινή. Όταν όλα συνυπάρχουν στην Ισπανία και όταν η αντίφαση γίνεται τρόπος ζωής. θα μπορούσε να αναφωνήσει κανείς viva la mouerte (ζήτω ο θάνατος) εννοώντας το απολύτως. Στην Ανδαλουσία όπως και σ ’ όλη την Ισπανία. και δημιουργούν το πιο συ­ ναρπαστικό κράμα που θα μπορούσε να βρει κανείς στον κόσμο όλο. που δάνεισαν το όνομά τους στην ιβηρική χερσόνη­ σο (Ισπανία και Πορτογαλία). και άλλα τέτοια τετριμμένα. έθιμα με έθιμα.σουλμανικού και του χριστιανικού πολιτισμού. τούτη τη χώρα που είναι 164 . Μόνο σε μας «το όνομά μας είναι η ψυχή μας»· Οι Ισπανοί. τότε που αυτοί οι πρώτοι αλλόχθονες ήρθαν σε επαφή με τους αυτόχθονες Ιβηρες. Διότι υπάρχουν παντού στην Ισπανία. για να περάσει απ’ τα μπορντέλα και τις λαϊκές συνοικίες του Μπουένος Αιρες στα πιο πολυτελή σαλόνια όλου του κόσμου. πρωτοξάδερφα και των Εβραίων και των Αράβων. πεντάρα δε δίνουν για τα ονόματα. Σιαφάν στα εβραϊκά σημαίνει λαγός. (Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα ήταν Τσιγγάνος). που έχουν ψυχή. Σιαφανία ονόμασαν οι σημίτες Φοίνικες. που κάνουν περισσότερο φανερό το μεγαλείο αλλά και την τραγι­ κότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Το ταγκό. ας το πούμε έτσι σε «μετάφραση». Αλλά και στις αίθουσες συναυλιών με τον Αστορ Πιατσόλα. δεν υπάρχουν πια Αραβες. Κατά πάσα πιθανότητα είναι εβραϊκή. Η ισπανικότητα είναι η παγκοσμιότητα. θα μπορούσαν να πέσουν πάνω στον Φράνκο φωνάζοντας «ζή­ τω ο θάνατος» αντί «ζήτω το δοξασμένο Κου Κου I». όλα είνα^ και πιθανά και δυνατά. Υπήρχαν τόσοι λαγοί σ ’ αυτό το τερά­ στιο οροπέδιο που είναι η Ισπανία. Ούτε καν τι σημαίνει η λέξη Ισπανία δεν ξέρουν. που κατάγεται απ’ το φλαμένκο. την ενδοχώρα των μεσογειακών παραλίων της σημερινής Ισπανίας. Και κάνοντάς το να μη φαίνεται γελοία αντιφατικό. που κατάγεται απ’ τις ταυρομαχίες. Έχει σημασία πώς λέγονται. πολιτισμοί με πολιτισμούς. λοιπόν. όπου και θα πάρει την τελική του μορφή σα χορός των μπορδελόβιων στην αρχή και των λούμπεν στη συνέχεια. Στην Ισπανία συναντιόνται τα πάντα με τα πάντα: ράτσες με ράτσες. και ο μεγάλος αναρχικός παρέα με τη μεγάλη κομου­ νίστρια. χόρεψαν ταγκό οι Τσιγγάνοι της Ανδαλουσίας. Πρώτοι. Ο Ντουρούτι θα μπορούσε να πιάσει απ’ το &έρι την Πασιονάρια. Μόνο κάτω απ’ αυτές τις συνθή­ κες.

Κι αν αυτό σας φαίνεται παράξενο ή ανθελληνικό. Τούτη η άποψη. Και θα φτάσει μέχρι τη Θήβα. που δεν είναι παρά Φοίνικες. αλλά όχι και τα φωνήεντα). Όμως. Και με πετραχήλια. δη­ λαδή πάλι καθολικά προκειμένου για την Ισπανία του Ριβέρα και του Φράνκο. θα παίξουν κι αυτοί πρωταγωνιστικό ρόλο στην Ισπα­ νία. τότε που αποβιβάστηκαν οι Φοίνικες στην περιοχή και υποχρεώθηκαν να της δώσουν ένα όνομα. που παρά τρίχα να εξαφανίσει τη ρωμαϊκή. χτίστηκε από Φοίνικες. την Τύρο. Δεν ξέρουμε πότε ήρθαν οι Φοίνικες στην Ισπανία. που σημαίνει σύντροφος. Ή ­ ταν τότε που οι Φοίνικες θα μετακομίσουν ομαδικά στην περιοχή της σημερινής Τύνιδας για να ξεπηδήσει γύρω απ’ την Καρχηδόνα. για να τρων οι γκεριλέρος. πολύ βόλεψε κάποτε τους ισπανούς αναρχικούς. Που κατά τη μυθο­ λογία αλλά και τους αρχαίους έλληνες τραγικούς χτίστηκε από Φ οίνι­ κες. θα είναι τα σταθερά ορμητήρια αυτού του μεγάλου θαλασσινού λαού. Οι οποίοι. Ξέρουμε όμως πως το 574 π. πάντα συνεργάζονταν ά­ ψογα με τους Έλληνες. Η Σιδώνα πρώτα και η Τύρος στη συνέχεια στη Φοινίκη. που φαίνεται λιγότερο πιθανή. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή. Που. η λέξη Ισπανία προέρχεται από το κελτικό σπαν. η πρωτεύουσα της Σικε­ λίας. την πα­ λιά φοινικική πόλη-εμπορικό σταθμό. και που στη Βίβλο εί­ ναι γνωστή ως Γη Χαναάν. όταν έφτασαν κι αυτοί ως άποικοι 165 . μετά τους κυρίως ειπείν Φοίνικες της Φοινίκης. είναι απίθανο να ήταν τόσο μεγάλη η συντροφικότητα των ιθαγενών (γηγενών). (Θυμίζουμε πως το ελληνικό αλφάβητο είναι φοινικικής καταγωγής όσον αφορά τα σύμφωνα. που μεταξύ πολλών άλλων παραθαλάσσιων περιοχών της Μεσογείου θα κυριαρχή­ σει και στην Κύπρο. τους πολυαριθμότερους και καλύτερα οργανωμένους της Ευρώπης. μια ισχυρή αυτοκρατορία. Πράγμα που δηλώνει καθαρά τη στενή συγ­ γένεια των Φοινίκων. που όλοι τους είναι Σημίτες.Χ. προϊόν εξόχως ισπανικό. σημειώστε.ακόμα γεμάτη λαγούς.και των θυγατρικών της στη Λατινική (ισπανική) Αμερική. που ο Ναβουχοδονόσωρ ισοπέδωσε την πρωτεύουσα και το ορμητήριό τους. ξεχύθηκαν στις πάμπολες πόλεις-εμπορικούς σταθμούς. που δεν έλειψε σχεδόν ποτέ από την πολυτάραχη ιστορία αυτής της χώ­ ρας . αλλά και σκέτους για στυφάδο. που έπαι­ ξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στον εμφύλιο πόλεμο. δεν έχετε παρά να πάρετε υπ’ όψιν πως φοινικικές πόλεις υπήρχαν και στην Αγγλία! Και ξέρουμε με βεβαιότητα πως το Παλέρμο. τούτοι οι μεγάλοι γλωσσοπλάστες. ό­ πως λέγονται στα ισπανικά οι αντάρτες. καθολικά και φασιστικά. που είχαν σπείρει σ’ ολόκληρη τη Μεσόγειο. Οι Καρχηδόνιοι. των Εβραίων και των Αράβων. που βρίσκονταν στη μέση των παραλίων της σημερινής Συρίας.

Πολύ πριν απ’ τους Φοίνικες και τους Έλληνες. που έκανε τους ανθρώπους να τρέχουν σαν παλαβοί στα τέσερα ση­ μεία του ορίζοντα να βρουν την τροφή τους. Συνεπώς. δεν ξέ­ ρουμε τίποτα για τη μετακίνηση πληθυσμών από την Ασία προς την Ευρώπη. δηλαδή μέχρι την Ι­ σπανία και την Πορτογαλία. είχαν φτάσει στην Ισπανία οι Κέλτες. Μετά την Ισπανία. Η Ισπανία είναι η τελευταία περιοχή της Ευρώπης όπου φτάνουν οι κινούμενοι προς τη Δύση Ινδοευρωπαίοι. η μητέρα της Ευρώπης. η θάλασ­ 166 . Κανείς δεν ξέρει τι προκάλεσε αυτό το τρομερό δημογραφικό «μπουμ» τότε στη Λιθουα­ νία. Που δεν είναι καθόλου τυχαίο που αγαπήθηκαν τόσο πολύ απ’ όλους. Που αναμειγνυόμενοι με τους γηγενείς Ίβηρες. Αλλά και προς την ανατολή (προς τη Ρωσία) και προς νότον (προς τη βόρεια Ινδία). Ο πρώτος μεγάλος σταθμός αυτής της μάζας ανθρώπων που κινείται προς τη δύση σ’ αυτό το ατέλειωτο γουέστερν της ιστο­ ρίας. Γαλάτες) είναι οι πρώτοι Ινδοευρωπαίοι που φτάνουν στην ιβηρική χερσόνησο. Πρόκειται για τη συνέχεια της ί­ διας. σ ’ εκείνη την συνεχή πορεία των λαών απ’ την περιοχή της σημερινής Λιθουανίας. Η παλαιοντολογία. μόνο να εικάσουμε μας επιτρέπει ότι έγιναν κι άλλες τέτοιες μετακινήσεις πριν απ’ αυτή των Ινδοευρωπαίων σε τούτο το συγκλονιστικό διιστορικό γουέστερν. είναι η περιοχή της Λιθουανίας. βέβαια. Αυτό είναι το μεγάλο κατόρθωμα των γερμανών γλωσσολόγων. Η Ασία. μέχρι εκεί που θα ήταν αδύνατο να προχωρήσουν παραπέρα. Πριν απ’ αυτό το σταθμό. θα αποτελέσουν τους Κελτίβηρες. η μετακίνηση από κει των περισσευούμενων θα έπρεπε να γίνει αναγκαστικά προς περιοχές περισσότερο αραιο­ κατοικημένες. δεν θα αντιμετωπίσουν κανένα σοβαρό πρόβλημα με τους βολικούς Φοίνικες. που πρώτοι μιλούν για Ινδοευρωπαίους. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που η εξόρμηση για την κατάχτηση της Αμερικής αρχίζει από την Ισπανία. ήταν γεμάτη πεινασμένους από αρχαιοτάτων χρόνων. της πανάρχαιας μετακίνησης των Ινδοευρωπαίων από την περιο­ χή της Λιθουανίας προς τη δύση. που προσπαθούν να περιγράψουν αυτά εδώ τα κείμενα ενός γραπτού γουέστερν. δεν είναι Ινδοί που έγιναν Ευρωπαίοι. Μετά όμως μπορούμε να επισημάνουμε τα ίχνη της μετακίνη­ σης χάρη στα γλωσσικά ίχνη. Οι Κέλτες (θυμίζουμε πως οι νότιοι Κέλτες ονομάστηκαν απ’ τους Ρωμαίους. Ισως την απάντηση μας τη δίνουν τα αμερικάνικα φιλμ γουέστερν.στην Ισπανία. δεν ξερουμε τίποτα για προγενέστερες των Ινδοευρωπαίων μετακινήσεις λαών απ’ την Ασία προς την Ευρώπη. δηλα­ δή για έναν λαό που κινείται και προς την Ευρώπη και προς την Ινδία και που. Είπαμε.

και από αυτοκίνητα. της Ελλάδας.. δΓ αυτής. ξεκινώντας απ’ τη Λιθουανία και συνεχώς πολλαπλασιαζόμενοι έφτασαν μέχρι την αμερικάνικη ακτή του Ειρηνικού ψάχνοντας για την τροφή τους. Κι εκεί. πως αν κινούνταν κι άλλο προς δυσμάς. Αλλωστε.. Που είναι πολύ απασχολη­ μένοι με την κατάχτηση. και της Ασίας. διότι τα βολεύουμε με την εσωτερική αποικιοκρατία: Οι μισοί Έλληνες κατα­ χτούν στις εκλογές τους άλλους μισούς. πήγα κατά την ανατολή). είναι κάτι σαν κάλαθος αχρήστων της Ευρώπης και. η γη είναι στρογγυλή. θα μπορούσαν να φαν ψάρια.σα. εναλλάξ. Βέβαια. το φίδι αρχί­ ζει να δαγκώνει την ουρά του. παραστράτησα» (κι αντί να πάω κατά τη δύση. Δεν έχει πλέον τίποτα άλλο να φάει. Όταν οι Ινδοευρωπαίοι. Έλα. Η Ισπανία. αρ­ χίζουν να ξεκόβουν απ’ τη μαμά Ισπανία και να αυτονομούνται η μία μετά την άλλη γύρω στο 1820. ενώ η Πορτογαλία. Οι ισπανικές αποικίες της Λατινικής Αμερικής. Και οι Ισπανοί. Ακόμα δεν τα κατάφερε. αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία γουέστερν. Ακόμα και η αποικιοκρατία μας τέλειωσε. Οι Έλληνες δεν είμασταν ποτέ αποικιοκράτες. που δεν είναι μεσογειακή χώρα. και όλα μαζί προσπαθούν μονίμως να καταχτήσουν το δη­ μόσιο ταμείο. θα έφταναν στην ανατολή και ο κύκλος θα γινόταν φαύλος. Ψάρια να δει το μάτι σου στην Ισπανία και στην Πορτογαλία. Και μετά τη θάλασσα. διαπίστωσαν. και από κομπιούτερ και δε συμμαζεύεται. Μόνο που οι πιονέροι (οι πρωτοπόροι). που ο άνθρωπος εκτός από ψάρια και ψωμί έχει ανάγκη κι από δέκτες τηλεοράσεως. κινούνται πάντα κατά την Ισπανία. Δυστυχώς για το ξάπλωμα του ανθρώ­ που. Κι αυτά δε φυτρώνουν απ’ τη γη. ψαρεύει μόνο στον Ατλαντικό. Τέρμα το γουέστερν. πρώτοι και ξόφλησαν με την αποικιοκρατία.και πριν τ’ αστέρια. όσο γόνιμη και 167 . χώρες σαρδελοπαραγωγές με τ’ όνομα! Η Ισπανία μάλιστα ψαρεύει και στη Μεσόγειο και στον Ατλαντικό. γνωστοί στους Ισπανούς ως κονκισταδόρες (καταχτητές και μαζί εξερευνητές) δεν έχουν πια τίποτα να κατα­ χτήσουν. τύπου «Γκόλφω». και ολίγον μελό τύπου «Μάνα μου. όχι πάντως με έκπληξη γιατί το ήξεραν ήδη. Και μετά την Αμερική. Τον καιρό δηλαδή που και η Ελλάδα πασχίζει να γίνει κράτος. τελευταίο αναγκαστικό σταθμό πριν την Αμερική . Το ένα κόμμα διώκει τ’ άλλο για κλοπές. το κινημα­ τογραφικό γουέστερν έπεσε σε παρακμή από τότε που οι θεατές ανακά­ λυψαν τις διαστημικές περιπέτειες. Το διαστημικό γουέστερν πάντως δε μοιάζει να αφορά τους Έλληνες. τ’ αστέ­ ρια! Ο Κολόμβος του μέλλοντος θα είναι αστροναύτης. πάλι ένα γουέστερν. που πρώτοι άρπαξαν τον πλούτο των νέων χωρών. όμως. Όσοι περισσεύουν σε άλλες περιοχές της Ευρώπης. η Αμερική. ολίγον φουστανελλοειδής. Δηλαδή. λοιπόν.

Τον 5ο π. η φτωχή Ισπανία. αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης. στις δυο πλευρές των βόρειων Πυρη­ ναίων. έλεγαν οι Ρωμαίοι. το κράτος των Βανδάλων. Η πλούσια γη δε φτουράει πια. Αλλά ο (Ισπανός την κατα­ γωγή) Κάστρο έλεγε πως. 2. δεν είναι μεσογειακή. αν προτιμάτε το σημερινό της όνομα. Η Ισπανία των Καρχηδονίων και των Ρωμαίων Η μεγάλη φοινικική πόλη Γάδςιρα. από αυτήν και οι Αραβες. Από αυτήν και απ’ τα γύρω παράλια θα μπουν οι Καρχηδόνιοι στην Ισπανία. η μοιραία πόλη για την ι­ στορία της Ισπανίας.Ανδαλουσία. Απλή απόδειξη.νάναι. Απ’ το οποίο δε λείπει μόνο το πρώτο σύμφωνο του παλιού. των αφομοιωθέντων με τους άλλους Βυζαντινούς. Οι Βάσκοι της βορειοανατολικής Ισπανίας και της βορειοδυτικής Γαλλίας. Αυτή η μεγάλη δύναμη του 16ου. χάρη στα πάμπολλα ποτάμια και τη σχεδόν πλήρη ανυπαρξία λιμνών. πράγμα που εξηγεί ίσως τον εγγεγραμμένο στο ελληνικό DNA νεοβαρβαρισμό. προς τον Ατλαντικό. Το έδαφος της Ισπανίας είναι πάρα πολύ γόνιμο. αφήνοντας στην Ισπανία μόνο το όνομά τους στη Βανδαλουσία . το σημερινό Κάδιξ. Από δω θα ξεκινήσει το ταξίδι του ο Κολόμβος. θα σεβαστεί τη ζωή των διασημότερων βαρβά­ ρων ολόκληρης της ιστορίας.Χ. Εξ «αίματος» απόγονοι εκείνων των Βανδάλων. Βρίσκεται λίγο έξω απ’ τον πορθμό του Γιβραλτάρ. Το Κάδιξ είναι. και η (ισπανική) Κούβα είναι παράδεισος. Αλλωστε. κάηκες αν δίνεις χίλια σακκιά ζάχαρη για να πάρεις ένα τανκ. κι από δω θα διεκπεραιωθούν στην απέναντι βορειοαφρικανική α­ κτή οι Βάνδαλοι για να συνεχίσουν εκεί τους βανδαλισμούς. αλλά και το πράττειν βανδαλικά. αιώνα οι Φοίνικες των Γαδείρων και της γύρω περιοχής κοντεύουν να εξαφανιστούν από τις συνεχείς επιθέσεις των γηγενών (ιθαγενών) Κελτιβήρων. προφανώς υπάρχουν και σήμερα στην Ελλά­ δα. γιατί τους χρειάζεται σα στρατιώτες. θα λέγαμε. ο Ιου­ στινιανός που θα διαλύσει το ισχυρό αφρικανικό κράτος του πρώτου γερμανικού βαρβαρικού φύλου που θα διεκπεραιωθεί στην Αφρική. ακόμα και σήμερα διηγούνται ιστορίες από κείνες τις πανάρ168 . Πάντως. 17ου και 18ου αιώνα! Πώς περνάει η δόξα. Που πριν από πέντε μόλις χρόνια ήταν πιο φτωχή απ' την Ελλάδα.

Η διασημότερη όλων είναι η Βαρ­ κελώνη (η πόλη του Βάρκα). οι Καρχηδόνιοι. που θα προκύψει μετά τον ερχομό στην Ισπανία των ινδοευρωπαίων Κελτών. Τους άρεσε πολύ η και­ νούργια πατρίδα. Οι Καρχηδόνιοι έρχονται. Διότι είναι οι Καρχηδόνιοι ακριβώς που θα μεταθέσουν την ιστορία της ιβηρικής χερσονήσου από την προϊστορία στην ιστορία. και κυρίως της ρωμαϊκότητάς της. της ιταλικότητας και της γαλλικότητάς της. αν ο Αμίλκας Βάρκας δεν περνούσε τον πορθμό του Γιβραλτάρ το 238 π. η σημερινή Ισπανία θα ήταν ίσως πολύ διαφορετική. Δηλαδή. Οι ομόφυλοί του τον κάλεσαν. αφενός στους μουσουλμάνους Άρα­ 169 . αλλά ο Βάρκας θεώρησε σκό­ πιμο όχι μόνο να θρονιαστεί για τα καλά στην εύφορη Ισπανία. οι Εβραίοι και οι Τσιγγάνοι. Σημειώστε πάντως πως οι Βάσκοι θεωρούν τους εαυτούς τους «καθαρούς» απογό­ νους των Ιβήρων μόνο και όχι των Κελτιβήρων. της λατινικότητάς της. όλοι αυτοί θα μπλεχτούν τόσο πολύ επί ισπανικού εδάφους. για να βοηθήσει τους φοίνικες κατοίκους των Γαδείρων (Κάδιξ).χαιες μάχες ανάμεσα στους Φοίνικες και τους Κελτίβηρες. Αν δεν έρχονταν τότε οι Καρχηδόνιοι. αλλά όσοι έρθουν δεν θα επιστρέφουν στην πατρίδα τους. όπως είπαμε. Αυτή η μεγάλη περιοχή της βορειοανατολικής Ισπανίας έμεινε έξω από τους ανταγωνισμούς ανάμεσα. δυο λαοί που δεν μας επισκέφτηκαν ακόμα σε τούτη εδώ την αφήγηση. αλλά και να χτίσει κάμποσες καρχηδονιακές πόλεις τη μια κοντά στην άλλη στα μεσογειακά παράλια της χώρας. για να τους σώσει από τους επιθετικούς Κελτίβηρες. αλλά και ψήγματα καρχηδονιακού πολιτισμού. Στην οποία θα δώσουν μια καινούργια πνοή και ένα καινούργιο ύφος. αργό­ τερα οι Αραβες. οι Φοίνικες. Που δε σώζει μόνο το όνομά του. και σε λίγο οι Ρωμαίοι. οι Κέλτες. Οι Φοίνικες που κινδύνευαν απ’ τους Κελτίβηρες κάλεσαν σε βοή­ θεια τους ομοφύλους τους Καρχηδόνιους από απέναντι. Οι Καρχηδόνιοι δεν θα έπαιζαν τον πρωτεύοντα ρόλο που έπαιξαν στην Ισπανία. με τις δημιουργικές δυνάμεις που θα αποδεσμευθούν στη σύγκρουσή τους με τους Κελτίβηρες. οι έλληνες άποικοι που φτάνουν μέχρις εκεί. οι ιθαγενείς Ιβηρες. Η Καταλανία (πρωτεύουσά της είναι η Βαρκελώνη) διεκδικεί την αυτονομία της στο όνομα της καρχηδονικότητας. δηλαδή του κράματος Κελτών και Ιβήρων. Αν προτιμάτε. που είναι αδύνατον η εθνολογία να κατανείμει στις παραπάνω φυλές και ράτσες τις συνιστώσες του ισπανι­ κού πολιτισμού. απ’ τη βόρεια Αφρική. Στο ε­ ξής. παρόλο που τον κύριο ρόλο στη διαμόρφωση του ση­ μερινού εθνολογικού χαρακτήρα της Ισπανίας θα τον παίξουν οι Βησιγότθοι και οι Αραβες. βοηθούν τους Φοίνικες.Χ. μετά απ’ αυτούς οι Βησιγότθοι (οι γερμανικής καταγωγής δυτικοί Γότθοι).

Και ξεχάστηκε εκεί για πολλά χρόνια μετά τη σ υντρ ι­ βή του παντού στην Ευρώπη. Και οι τρεις μαζί θα αποτελέσουν το πανίσχυρο καστιλλιάνικο τρίδυμο. ένα άλλο πολυτραγουδημένο μικρό μεν αλλά πανύψηλο βουνό (το πιο ψηλό της Ι­ σπανίας. Ό ποιοι λαοί καβαλλήσουν τα Πυρηναία απ’ τη μεριά της Γαλλίας. Τα Πυρηναία παραμένουν πάντα το πιο ισχυρό φυσικό οχυρό σ ’ ο ­ λόκληρο τον κόσμο. η Γρανάδα. μοιάζουν να εγκλω­ βίζονται για πάντα σ ’ αυτή την ακρότατη περιοχή της Ευρώπης. Που ε ί­ ναι ακριβώς όμοια με την πρόθεση των Καρχηδονίων πριν απ’αυτούς. η πρώτη από τα βορειο­ ανατολικά και η δεύτερη από τα νοτιοδυτικά. όπου και η πρωτεύουσα Μαδρίτη. που θα παίξει τον πρώ­ το ρόλο στην εκδίωξη των Αράβων και την ενοποίηση της Ισπανίας. Η Ι­ σπανία δεν πήρε μέρος στον Α' και στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Φράνκο. απ’ όπου βλέπει κανείς την απέναντι μαροκινή ακτή) θα είναι για οχτώ αιώνες το ορμητήριο των Αράβων. όπως είναι η αρχική τους πρόθεση. Κάτω απ’ τη Σιέρα Μορένα. η Κόρδοβα. η Μάλαγα. στο βορρά και στο νότο. που θα τη χαρακτηρίζει μια κλειστότητα σ’ ολόκληρη την ιστορία της. (Η Παλιά βρίσκεται βόρεια και η Νέα νότια της Μαδρίτης). Που όμως δεν θα καταφέ­ ρουν τελικά να κυριαρχήσουν σ’ ολόκληρη την Ισπανία. ή εισβάλουν στη χώρα απ’ τη μεριά της Αφρικής. Η Σιέρα Νεβάδα. παρά το γεγονός πως νίκησε τους δημ ο­ κρατικούς στον εμφύλιο πόλεμο με τη βοήθεια του Χίτλερ και του Μουσολίνι. και μπήκε στον ΟΗΕ μόλις το 1955. Ακόμα και ο φασισμός εγκλωβίστηκε σ’ αυτή τη χώρα. η Σεβίλ­ λη. Η Ισπανία έχει τους δικούς της «βιορρυθμούς» σε όλα. ενώ ο φρανκικός φασισμός είναι εντε­ λώς σούι γκένερις. χτισμένη σχεδόν στα σύνορα Παλιάς και Νέας Καστίλλης. Που όταν έρθουν θα εγκατασταθούν στο κέντρο της χώρας. το Κάδιξ. κοντά στη θάλασσα και τα δύο. και αφετέ­ ρου στους χριστιανούς της τεράστιας περιοχής της Παλιάς και της Νέ­ ας Καστίλλης στο κέντρο της χώρας. με πρωτοβουλία των Καστιλλιάνων.βες της περιοχής της Σεβίλλης και της Γρανάδας στο νότο. στο νότο της χώρας. δε βοήθησε ούτε το Χίτλερ ούτε το Μουσολίνι. «προστατεύουν» τη Μαδρίτη. Η Καστίλλη λεν πως είναι βησιγοτθική κατά κύριο λόγο. Η νότια (Νέα) Καστίλλη πατάει γερά στην οροσειρά της Σιέρα Μορένα. 170 . Κι εκείνον τον καιρό τα περνούσες μόνο από δυο στενά περάσματα. ένα χιλιοτραγουδημένο ψηλό βουνό (σιέρα στα ισπανικά σημαί­ νει οροσειρά) που χώριζε την βησιγοτθική από την αραβική Ισπανία. σώζουν μέχρι τις μέρες μας τα ισχυρά ίχνη του αραβικού πολιτισμού. που θεωρούν τους εαυτούς τους από­ γονους των γερμανικής καταγωγής και προελεύσεως Βησιγότθων. Οι πόλεις Γουαδαλαχάρα και Τολέδο. Και δεν θα στεριώσουν στην Ευρώπη. όταν χρειάστηκαν τη βοήθειά του.

Όπως τον Λόρκα. έφτυνα την όστια. Τώρα που έγινα ευγενικός. απ’ το 238 π. Ο μέγιστος των αναρχικών ηρώων σ’ ολόκληρη την ιστορία του α­ ναρχικού κινήματος. Ο διάδοχός του Ασδρούβας θα χτίσει άλλη μια καρχηδονιακή πόλη στην Ισπανία μετά την Βαρκελώ­ νη του Βάρκα. Και η ζωή εί­ ναι δύσκολη εδώ. τη δρώσα ιστορία αυτής της χαοτικής χώρας. Βρίσκεται στη επαρχία Μουρκία. Ο Βάρκας συνεπώς λειτουργεί σαν καταλύτης που θέτει την ισπανική ιστορία σε κίνηση. αλλά διότι δήλωσε «δημο­ κρατική ουδετερότητα» στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. που ει­ σβάλλει στην Ισπανία μέχρι το 228 π. λέω: ευχαριστώ πολύ. Ο καρχηδόνιος Αμίλκας Βάρκας. λέει ο πρώην καθολικός Μπουνιουέλ τότε που γίνεται αναρχι­ κός. που πριν απ’ την καρχηδονιακή εισβολή μοιάζει παντελώς ανούσια. (Βλέπε και το βιβλίο του Χανς Μάγκνους Εντσεσμπέργκερ Το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας. λίγο πιο πάνω απ’ την ε­ παρχία Γρανάδα. Και. αλλά γιατί θα γινόταν σφαγή μεγάλη όποια συμμαχία κι αν διάλεγε. Αλλά και απέραντα γοητευτική. θα λέγαμε. φυσικά. όχι γιατί ήταν κομουνιστής ή αναρχικός. ο Ντουρούτι. Πάνω απ’ τη 171 . υπάρχουν μόνο ακρότητες κάθε μορφής. οι πιο φανατικοί φασίστες. Αλλά και ανόητο. στον έρωτα.Χ. όσα και στην ισπανικότητά τους.οι πιο φανατικοί στα πάντα. η δράση του ο­ ποίου αγγίζει τα όρια του μυθικού).Καρθαγένη στα ισπανικά. μια άκρως ενδιαφέρουσα και πολύ πρωτότυπη βιογραφία αυτού του εντελώς εκπληχτικού ανθρώπου. οι πιο φανατικοί κομουνιστές. Κι αν η Ισπανία δεν πήρε μέρος στον Α' και στον Β' Παγκό­ σμιο Πόλεμο δεν το έκανε από διάθεση ουδετερότητας. δεν καπνίζω απ’ αυτά!). Και η «τρέλα» του Σαλβαντόρ Νταλί είναι πέρα για πέρα ισπανική. δηλαδή μέ­ σα σε δέκα χρόνια. μόνο Ισπανός θα μπορούσε να είναι. χρωστούν τόσα στο ταλέντο τους. Σε τρώει το σκοτάδι στα γρήγορα όταν παριστάνεις τον ου­ δέτερο στην Ισπανία. λοιπόν. Ο κομουνιστής Πάμπλο Πικάσο και ο αναρχικός Λουίς Μπουνιουέλ. οι πιο φανατικοί δημοκράτες . και συνεπώς δύσκολα εμπίπτει στη δικαιοδοσία της ψυχιατρικής. που είναι υποεπαρχία της Σεβίλλης. Θα την ονομάσει Νέα Καρχηδόνα . Σ’ αυτή τη χώρα δεν υπάρχει ουδετερότητα. που δολοφονείται. Ο μέσος όρος και ο συμβιβασμός είναι έν­ νοιες περίπου άγνωστες σ ’ αυτή την ακραία ευρωπαϊκή χώρα των ά­ κρων. οι πιο φανατικοί α­ ναρχικοί. Και έτσι εγκαινιάζει.Χ. Οι αντιθέσεις στην Ισπανία μοιάζουν αξεπέραστες. έχει υποτάξει στην Καρχηδόνα σχεδόν ολόκληρη την Ισπανία.Λαός αψίκορος οι Ισπανοί είναι οι πιο φανατικοί καθολικοί. που τον καθάρισαν οι φασίστες. Το νάσαι «ήσυχος και καλός νοικοκύρης» στην Ισπανία μοιάζει σχεδόν αδύνατο. (Οταν κάποτε μου έδιναν να με­ ταλάβω.

συν την αραβικότητα. στα βόρεια παράλια της χώρας (στον τεράστιο Βισκαϊκό κόλπο).Μουρκία. Λεόν) τόσο η αραβική όσο και η βησιγοτθική επί­ δραση είναι ασθενέστατη. κολλητά στη Παλιά Καστίλλη και την Πορτογαλία. είναι το κομβικό παραθαλάσσιο σημείο όπου ε­ νώνονται οι τρεις Ισπανίες: η αραβική. ενώ η γαλλοϊταλική (λατινική) γίνεται ολο­ ένα και περισσότερο αφανής καθώς προχωρούμε προς τη Γαλικία. Οι έξι βησιγοτθικές Ισπανίες είναι: 1) Η Αραγωνία. στην επαρχία Βαλένθια. δίπλα στην Καταλανία. το προπύργιο των κομουνιστών στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. κάτω απ’ τη Γαλικία. κατοικούμενη από διαφορετική εθνότητα. Αστουρία. Παλιά και Νέα. στη βορειοδυτική άκρη της Ισπανίας. Η πόλη Βαλένθια και η πόλη Μουρκία. 4) Η Γαλικία. στα βορειοανατολικά. βρίσκεται η πόλη Βα­ λένθια. 5) Η Λεόν. όσο και η εγκα­ τάσταση των Αράβων στη νότια Ισπανία. στην ίδια ανατολική μεσογειακή ακτή. κολλητά στα Πυρηναία και στη Χώρα των Βάσκων. στο κέντρο της χώρας. Ναβάρα. συν την λατινικότητα (καταλανικότητα). Κάθε μια μοιάζει σα διαφορετική επικράτεια με διαφορετικό πολιτισμό. συν την εβραϊκότητα. δηλαδή η πρώην αραβική και σήμερα τσιγγάνικη Ισπανία. η καρδιά και η ψυχή της καθολικής και βησιγοτθικής Ισπανίας. 2) Η Ναβάρα. Ισπανικότητα είναι η συνισταμένη έξι υποϊσπανικοτήτων βησιγοτθικής καταγωγής και χριστιανικής καταβολής. 6) Η Καστίλλη. συν την τσιγγανικότητα. Γαλικία. Εκεί βρίσκεται και η ένδοξη πόλη των σοφών. Θέλω να πω πως καμιά απ’ τις επαρχίες της Ισπανίας δεν εκπροσωπεί από μόνη της την ισπανικότητα. από πολιτιστικής απόψεως είναι σχεδόν καστιλλιάνικη σήμερα. η Σαραγόσα. Οι μισοαραβικές επαρχίες Μουρκία και Βαλένθια ενώνουν την αραβική επαρχία της Σεβίλλης (που αποτελείται από την υποεπαρχία της Σεβίλλης και την υποεπαρχία της Γρανάδα μαζί) με την λατινική Καταλανία βορειότερα και τη βησιγοτθική Καστίλλη στο κέντρο. στα δυτικά της Χώρας των Βάσκων. 3) Η Αστουρία. με την Καρθαγένη δίπλα της. Αυτές οι φτωχές περιοχές ήταν που φιλοξένησαν τους γηγενείς (ιθαγενείς) κατοίκους της ιβηρικής χερσο­ 172 . όπου και η πρωτεύουσα Μαδρίτη. η βησιγοτθική και η λατινική. Σ’ ολόκληρη τη βόρεια πλευρά της Ισπανίας (Αραγωνία. Η νότια Ισπανία (Ανδαλουσία. παντελώς δυσδιάκριτη ωστόσο σή­ μερα ύστερα από μύριες όσες επιμειξίες και μετακομίσεις απ’ το βορρά στο νότο και τανάπαλιν. Υπάρχουν πολλές Ισπανίες. Η κεντρική και η νότια Ισπανία είναι οι περιοχές που θα εμπλακούν σ ’ έναν μουσουλμανοχριστιανικό πολιτιστικό ανταγωνισμό που θα κρατήσει 800 χρόνια. Σεβίλλη). με την οποία σήμερα αποτελεί μια επαρχία (εδώ είναι χτισμένη και η πανέμορφη Παμπλόνα). δί­ πλα στην Αστουρία. πάνω απ’ την Πορτογαλία. μια πάμφτωχη περιοχή που αποτελεί τη «μύτη» της Ισπανίας στα βορειοδυτικά.

μετά την οριστική ήττα των Καρχηδονίων του Αννίβα από τους Ρωμαίους στον δεύτερο καρχηδονιακό πόλεμο και τη συνθήκη της Ζάμα. πράγμα που δε σημαίνει πως η κάθε περιοχή κατοικείται και σήμερα από μια συγκεκριμένη εθνότητα. έτσι και οι λαοί παίρνουν το πολιτιστικό σχήμα του τόπου. καταλύοντας κατ’ αρχήν τα κράτη των Μακεδόνων. ελληνικότητα. Οι πιο σημαντικοί απ’ αυτούς τους εισβολείς ήταν οι Ρωμαίοι. Μ’ αυτήν την έννοια. Δεν είναι τυχαίο που μόνο οι Ισπανοί και οι Έλληνες κάνουν λόγο για «-ότητα»: ισπανικότητα. Θέλουν να κάνουν δικό τους τον τεράστιο ισπανικό σιτοβολώνα. Όπως το νερό παίρνει το σχήμα του δοχείου στο οποίο βρίσκεται. που έχει κάποιες αρθρωτικές μόνο εθνολογικές αναλογίες με την Ισπανία. Το ότι εμείς και οι Ισπανοί μόνο μιλούμε για «-ότητα» σημαί­ νει πως ακόμα ψαχνόμαστε όσον αφορά μια σαφώς καθορισμένη και ίδια για όλους τους κατοίκους εθνικότητα. Παρά ταύτα. οι πα­ λιοί πολιτισμοί. μουλτικόλορ Μπένετον και κράμα αξεδιάλυτο. τότε και οι κοντινές της περιοχές δεν μπορεί παρά να φιλοξενούν απογόνους προρωμαϊκών και προβησιγοτθικών λαοτήτων. Η κατάληξη «-ότητα» εδώ δηλώνει ιδιότητα μη αυτο­ νόητη και διαρκώς αναζητούμενη. και θα τον κάνουν. ύστερα από ατέλειωτους αιώνες συνεχών επιμειξιών. Η Ρώμη 173 .Χ. Φυσικά. αυτός θα ταΐζει τη Ρώμη. διότι τούτες οι «-ότητες» είναι αυτονόητες και αυταπόδεικτες γΓ αυτούς. Κι όποιος ψάχνει για «καθαρούς» Έλληνες στην Ελλάδα είναι σα να ψάχνει για «καθαρούς» Ισπανούς στην Ισπανία.. Το 201 π.νήσου. Αν η Χώρα των Βάσκων (Βισκάγια) στο βορρά φιλο­ ξενεί σήμερα τους απογόνους των πιο αρχαίων κατοίκων της ιβηρικής χερσονήσου. δίνουν διαφορετικό πολιτιστικό τόνο στην κάθε περιοχή. όπου θα βρεθούν να κατοικούν.. που εγγράφονται στα ήθη και στα μνημεία της κάθε περιοχής.. χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχει ισπανική και ελληνική εθνικότητα. που ολοένα και σπρώχνονταν βορειότερα από τους εισβολείς και τους νέους κατοίκους. η Ελλάδα. Μόνο που εί­ ναι. Συνεπώς. Οι Γερμανοί ποτέ δε μίλησαν για γερμανικότητα. που σπρώχτηκαν στον άγονο βορρά από συνεχώς ανανεούμενους καταχτητές. ολόκληρη η Ισπανία θα είναι ένα απέραντο ρωμαϊκό στρατόπεδο. Στο εξής. όλα αυτά είναι εντελώς σχηματικά σήμερα. Στο εξής. των Ιβήρων. Ξέρουν οι Ρωμαίοι πως ο Αννίβας είχε χρησιμοποιήσει γηγενείς στρατιώτες και όχι μόνο Καρχηδόνιους όταν επεχείρησε εκείνο το φοβερό εγχείρημα να περάσει με ελέφαντες τα Πυ­ ρηναία και να εισβάλει στην Ιταλία. οι Ρωμαίοι αποφασίζουν να εισβάλουν στην Ισπανία αφενός για να συντρίψουν τους εκεί ευρισκόμενους Καρχηδόνιους και αφετέ­ ρου για να βάλουν στο χέρι τους σιτοβολώνες. οι Γ άλλοι για γαλλικότητα και οι Αγγλοι για αγγλικότητα. εξελληνίζει κάθε καρυδιάς καρύδι που θα βρεθεί μέσα της. ισπανούς στρατιώτες θα έπρεπε να χρησιμοποιήσουν και οι Ρωμαίοι για να επεκταθούν προς την Ανατολή.

τελικά οι μουσαφιρέοι έγιναν κατα­ χτητές κι αυτοί. και μέχρι την πτώση της.θα δούμε πώς προέκυψε αυτή η περίεργη χώρα) θα δοθούν δώρο στους βαρβάρους Βησιγότθους από τους πολιτισμένους Ρωμαίους! 3. δίνουν στην Ισπανία 174 . ψωμί και πλοία. Αποδείχτηκαν μάλιστα πολύ πιο σκληροί για τους γηγενείς Ιβηρες απ’ όλους τους προηγούμενους. Θα τους χαρίσουν όμως και τους Βησιγότθους. που οι Ιβηρες εξαφανίζονται εντελώς. ξυπνούν.Χ. ή μάλλον που εκρωμαΐζονται εντελώς. τη Σεβίλλη. ρήτορες και σοφούς.Χ.Χ. Απ’ το 15 π. τη σημερινή ισπανική. τον Τραϊανό και τον Αδριανό. όπως ο Σενέκας. Και τότε οι ντόπιοι. περίπου μέχρι το 15 π. Που είναι μείγμα λατινικής και ιβηρικής. Και μια πλειάδα από ισπανορωμαίους ποιητές. κατά κύριο λόγο. Και αρχίζει ένας ανταρτοπόλεμος μεταξύ Ιβήρων και Ρωμαίων που διαρκεί 185 χρόνια. Στο εξής η Ρώμη θα καλπάζει σε στεριές και θάλασσες. Η Ισπανία των Βησιγότθων Πρώτα οι Καρχηδόνιοι και μετά οι Ρωμαίοι.Χ. θα δούμε με ποιον κωμικοτραγικό τρόπο. Γιαυτό στην ισπανική γλώσσα δεν υπάρχουν μακρά και βρα­ χέα φωνήεντα και όλα ηχούν καθαρά και με τη ίδια διάρκεια.γίνεται όντως μεγάλη. μάλιστα. είτε με τη βούλησή τους. απ’ το 200 π. Έδωσε. ως συνήθως. Αλλά και οι Ρωμαίοι έδωσαν στους Ιβηρες κάτι πολύ σημαντι­ κό: μια γλώσσα. ισπανικές επαρχίες. η Εκείθεν Ισπανία. η Ε­ ντεύθεν Ισπανία με πρωτεύουσα την Καρθαγένη. είτε με τη βία. Οι τρεις ρωμαϊ­ κές. θα χαρίσουν επιπροσθέτως στους Ισπανούς και μια σπουδαία ρωμαϊκή πόλη. πολύ μεγάλη αμέσως μετά την κατάχτηση της Ισπανίας το 201 π. Και ενώ τους Ρωμαίους τους κάλεσαν οι ντόπιοι Ιβηρες για να τους σώσουν απ’ τους Καρχηδόνιους. ο Μαρτιάλης. όταν λέμε Ρωμαϊκή Αυτο­ κρατορία εννοούμε Ισπανία. οι Ιβηρες. ο Λουκιανός και ο Κουιντιλιανός. με πρωτεύουσα την Κορδούη (Κόρδοβα) και η Λουσιτάνια (είναι η σημε­ ρινή Πορτογαλία . Η Ισπανία της εξα­ σφαλίζει στρατό. κάνοντάς την έτσι την πιο ρυθμική νεολατινική γλώσσα. μετά τον πλήρη εκλατινισμό των Ιβήρων. Οι Ρωμαίοι. και την εκδίωξη από κει των Καρχηδονίων. στη Ρώ­ μη η Ισπανία δύο σπουδαίους ρωμαίους αυτοκράτορες.

χωρίστηκαν στα τρία. για 298 χρόνια. θα εγκατασταθεί στη βορειοδυτική Ισπανία. λίγα χρόνια πριν απ’ τη βησιγοτθική εισβολή του 412 μ. Λοιπόν. 175 . Δηλαδή ένα γερμανικό φύλο. όσο και τη βησιγοτθική αλλά και την αραβική επίδραση. που αποκόπηκε από τον αρχικό κορμό των Γότθων. επαρχία της νοτιοδυτικής Βαυαρίας. είναι λιγότερο έντονες απ’ αυτές τις Καταλανίας όπου η εντονότατη αυτονομιστική διάθεση εξικνείται από τον σχεδόν καθαρά ρωμαϊκό (λατινικό) της χαρακτή­ ρα.Χ. όπου η ρωμαϊκή επίδραση είναι ασθε­ νέστατη. που σημαίνει δυτικοί Γότθοι προωθούνται μέχρι τον Ατλαντικό. απ’ τη Γαλλία προς την Ισπανία. Και θα δημιουργήσει εκεί ένα ισχυρό βασίλειο. του οποίου το όνομα φέρει μέχρι τις μέρες μας). φύ­ λο γερμανικό που έδωσε το γαλλικό όνομα Αλεμάνι στη Γερμανία και που περισώζει ακόμα το γερμανικό του όνομα στη Σουηβία. που σημαίνει ανατολικοί Γότθοι. που κι αυτό θα μείνει εν πολλοίς έξω τόσο από τη ρωμαϊκή. αλλά άλλα γερμανικά και μογγολικά φύλα. για να δημιουργή­ σουν στη σημερινή κεντρική και νότια Ισπανία ένα πολύ ισχυρό κρά­ τος. άλλα. όπως είπαμε. οι Οστρογότθοι. ξεκινώντας από τη σημερινή Γερμα­ νία. και οι Βησιγότθοι. τότε που αυτοί. το πρώτο σημαντικό ισπανικό κράτος. που είναι Γότθοι.Χ. Που. που οι Βησιγότθοι μπαίνουν στην Ισπανία από το στενό πέρασμα των Πυρηναίων προς τη μεσογειακή ακτή. την ισπανική «γωνία» πάνω απ’ την Πορτογαλία. που είναι το άλλο όνομα των Αλαμανών. την έχτισε ο καρχηδόνιος Αμίλκας Βάρκας. παραμένουν στην κεντρική Ευρώπη. εκτός από εκείνους που κατοικούν στη βορειοανα­ τολική κυρίως πλευρά της χώρας. οι Βησιγότθοι είναι.Χ. που οι Αραβες εισβάλλουν στην Ισπανία από το Γιβραλτάρ. Όμως. οι σχεδόν απόλυτοι κυρίαρχοι της μέχρι πριν από λίγο ρωμαϊκής Ισπανίας. προχω­ ρούν προς βορράν. όχι πολύ μακρυά από τη ρωμαϊκή Σεβίλλη. που είχαν εισβάλει ήδη στην Ι­ σπανία πριν απ’ αυτούς. μικρότερα βαρβαρικά φύλα έχουν ήδη μπει στην Ισπανία από το βόρειο πέρασμα των Πυρηναίων. Εξού και οι αυτονομιστικές τάσεις κι αυτής της ισπανικής περιοχής σήμερα. (Θυμίζουμε πως τη Βαρκελώνη. όχι πολύ μακρυά από την καρχηδονιακή Βαρκελώνη. αυτούς που έχουν να αντιμετωπίσουν οι εισβολείς Βησιγότθοι δεν είναι οι γηγενείς (τους λέμε και ιθαγενείς) Κελτίβηρες. Οι Κελτίβηρες αυτή την εποχή έχουν ήδη εκρωμαϊστεί πλήρως. αυτοί που θα κάνουν τα περισσότερα για την «ισπανικότητα» είναι οι Βησιγότθοι.την αρχική μορφή της σημερινής εθνικής της υπόστασης. ωστόσο. Από το 412 μ.. Όμως. Οι Σουηβοί. μέχρι το 710 μ. τη σημερινή Γαλικία. Οι Σκανδιναβοί. την πρωτεύουσα της Καταλανίας.

η μογγο­ λική περιοχή της ιβηρικής χερσονήσου και που ως ρωμαϊκή Λουσιτάνια θα δεχτεί εντονότατη ρωμαϊκή επίδραση. αφού δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν βαρβαρικά ισχυρότερους βαρβάρους. ας πούμε.) συνήθως το γεγονός πως και οι Έλληνες ήταν βάρβαροι τον καιρό που. οφείλονται στο γεγονός πως περισώζει κάποιες άσχετες προς τις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες ιδιαιτερότητες των νεομογγολικών γλωσσών. απ’ όπου οι Βησιγότθοι τους πετούν στην απέναντι βορειοαφρικανική ακτή. ξεκινώντας απ’ την Αζο­ φική. που σε λίγο θα κυριαρχήσει απόλυτα στην ανατολική. Οι ιδιομορφίες της σημε­ ρινής πορτογαλικής γλώσσας που. που είναι. νότια και κεντρική Ισπανία. θα εγκατασταθούν στη γεωγραφικά απομονωμέ­ νη περιοχή της σημερινής Πορτογαλίας. εφαρμόζοντας πολύ πριν από τον Με­ γάλο Ναπολέοντα τη στρατηγική της καμένης γης. ως Αχαιοί. θα παίξει το ρόλο του και στην ιστορία της Πορτογαλίας. Εκεί. Ισως τελικά οι Βάνδαλοι να είναι οι λιγότερο βάρβαροι μεταξύ των βαρβάρων. την Ανδαλουσία (Βανδαλουσία). που εμποδίζει την προέλαση αυτών που τρέχουν από πίσω. Ιωνες. η ουγγρική και η φιλανδική. παρόλο που είναι κι αυτή νεολατινική. δε συγγενεύει και τόσο πολύ στενά με την ισπανική. Οι Βάνδαλοι. θα τους διαλύσει τελικά ο Ιουστινιανός και θα τους υποχρεώσει να αφομοιωθούν με τους άλλους κατοίκους της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Και ακριβώς η μογγολική τους ρίζα είναι που τους κρατάει έξω από την ισπανική ιστορία. το ξαναείπαμε. Που δεν είναι τίποτα άλλο από τη μανία καταστροφής πα­ νικόβλητων βαρβάρων. που κατά την προβησιγοτθική περίοδο είναι ήδη εγκαταστημένοι στη νότια Ισπανία. δηλαδή εκλατινισθέντες Ιβηρες και Μ ογγόλοι ανάκατα. είναι κι αυτοί γερμανικό φύλο. Αιολείς και Δωριείς έτρε­ 176 .Οι Αλανοί (που δεν πρέπει να συγχέονται με τους γερμανικής κατα­ γωγής Αλαμανούς). οι Βάνδαλοι. προβησιγοτθικό μεν αλλά μογγολικής καταγωγής και προελεύσεως φύλο. Θα μπορούσαμε να πούμε πως οι σημερινοί Πορτογάλοι είναι Ιβηρομογγολορωμαίοι. Τούτο το τρελό κυνήγι των βαρβά­ ρων Βανδάλων από άλλους βαρβάρους είναι που θα δημιουργήσει τον βανδαλισμό. όπως η τουρκική. φτάνουν κάποτε στη νότια Ισπανία. παρόλο που το βησιγοτθικό ισπανικό κράτος. που παθαίνει των παθών του τον τάραχο από τους Βησιγότθους αλλά και από άλλους βαρβάρους. Μας διαφεύγει (. Κάτω απ’ αυτό το αδιάκοπο κυνηγητό. παραδόξως. απ’ τον καιρό που εγκατέλειψαν την αρχική τους κοιτίδα στην Αζοφική θάλασσα απ’ όπου μετακινήθηκαν προς τις ακτές της Βαλτικής για να διωχτούν κι από κει από τους Γότθους (Οστρογότθους και Βησιγότθους). που καθώς τρέχουν για να σωθούν από άλλους βαρβάρους ρημάζουν το σύμπαν.

Οταν ξέρεις πως το πλοίο θα βυθι­ στεί αν δεν το κάνεις αβαρές ώστε να επιπλεύσει. τους δίνουν την άδεια να διεκπεραιωθούν στη ρωμαϊκή Ι­ σπανία. που όμοιος του δεν εμφανίστηκε ποτέ στην ιστορία. μαζί με τους προέλληνες Πελασγούς. Αλλωστε. Αυτό ακριβώς έκανε και ο αυτοκράτωρ Ονώριος. ουδόλως απέχοντες απ’ τους Βανδάλους και τους άλ­ λους βαρβάρους.Χ. διάδοχο του Αλάριχου. η ιστορία της Ισπανίας έχει να μας μάθει πολλά και για τον τρόπο που συντίθενται οι πολιτισμοί με την πολιτιστική ώσμωση. είναι σχεδόν όμοια από δομικής απόψεως. Και ενώ οι παλιότεροι βάρβαροι τσακώνονταν στην Ισπανία για την κατοχή των πλουσιότερων εδαφών. οι πολιτισμένοι Ρωμαίοι τα βρί­ σκουν με τους βάρβαρους Βησιγότθους. μετά το φορτίο και στο τέλος το χρυσάφι. Επέτρεψε στον Αταούλφο. να εγκατα­ σταθεί νόμιμα και καλά στη νοτιοδυτική Γαλλία και την Ισπανία. Υπάρχουν πολλά κοινά σημεία ανάμεσα στην ελληνική και την ισπανική ιστορία. δεν μας απαγορεύουν να διαβά­ ζουμε την ισπανική ιστορία. Που αν και αρχίζει αργότερα απ’ την ελλη­ νική. Η αβαρία δεν αφορά μόνο τη ναυσιπλοΐα. όπως οι συμπαθέστατοι για μένα τρομοκρατημένοι Βάνδαλοι. εφόσον ο εφοπλιστής νοιάζεται περισσότερο για το πλοίο παρά για τους ανθρώπους που είναι μέσα. Ομως. Οπως και οι Ισπανοί πολλούς αιώνες αργότερα θα συγκροτήσουν τον πολιτισμό τους μέσα απ’ τη σύ­ γκρουση και το σμίξιμο πολλών και ετερόκλητων προγενέστερων πολι­ τισμών. στη βάση προγενέστερων και ατελέστερων πολιτισμών. πετάς στη θάλασσα πρώτα τη σαβούρα. Κάνοντας ο Αταούλφος πρωτεύουσα του γαλλοϊσπανικού κράτους 177 . μέχρι την εγκατάστασή τους στον ευλο­ γημένο τόπο που θα ονομαστεί Ελλάδα για να δημιουργήσουν εδώ. απ’ όπου ξεκί­ νησαν όλοι οι Ινδοευρωπαίοι. Και το 412 μ. που απειλούν τη Ρώμη. πράγμα που μας επιτρέ­ πει να μελετήσουμε το μοντέλο βάσει του οποίου συντίθενται οι ελλη­ νικές πολιτιστικές ιδιομορφίες και ιδιαιτερότητες στη βάση προγενέ­ στερων πολιτιστικών ιδιομορφιών και ιδαιτεροτήτων. έναν εντελώς μεγαλειώδη πολιτισμό. πετάς και μερικούς ναύτες. Οι σοβινιστές μας απαγορεύουν να διαβάσουμε σω­ στά και με λογική τυπικά ελληνική (η λογική είναι δημιούργημα των Ελλήνων) την ελληνική ιστορία. Ο ελληνικός πολιτισμός δεν ήταν κάτι που το κουβάλησαν οι πρώην βάρβαροι Έλ­ ληνες στις αποσκευές τους ή στο κύτταρό τους. προκειμένου να βρουν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης στην πορεία τους απ’ την περιοχή της σημερινής Λιθουανίας. ώστε να απομακρυνθεί απ’ τη Ρώμη ο άμεσος κίνδυνος. Κι αν χρειαστεί να το κάνεις ακόμα πιο αβαρές. τον καιρό που ήταν α­ κόμα βάρβαροι.χαν και δεν έσωναν. Κάρες και Λέλεγες και τους ομοίως προέλληνες Θράκες.

αγνώστου βαρβαρικής καταγωγής. Αλλωστε. γίνεται ο πρώτος νόμιμος βασιλιάς της Ισπανίας. Οι νεοέλληνες βασιλιάδες. η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία θα καταρρεύσει οριστικά και αμετάκλητα το 476 μ. μόνο που αυτοί έπαιρναν τη νομιμότητά τους απ’ τον εαυτό τους. από τον βάρβαρο Οδόακρο. που είναι είτε ένας άλλος βασιλιάς. ένας μεγαλοπαπάς. έπαιρναν την ισχύ τους. Έτσι περί­ που). πάντως. Από την ίδρυση του πρώτου σοβαρού βαρβαρικού κράτους στην Ι­ σπανία (και στην Ευρώπη) μέχρι την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατο­ ρίας θα περάσουν μόνο 64 χρόνια. αυτούς που πάντα τα έχουν καλά και με τα πνεύ­ ματα και με τους Θεούς. θα ιδρύσει την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία με τις ευλογίες του πάπα. τον διεκδικούν πολλοί κι όταν περί την Ρώμην περιφέρονται αυ­ τόν τον καιρό στίφη ατέλειωτα βαρβάρων). τούτον τον καταστροφέα μιας πρώην κραταιάς αυτοκρατο­ ρίας.του την καρχηδονιακή Βαρκελώνη. όχι βέβαια απ’ την αγάπη του λαού. λοιπόν. αλλά απ’ την ισχύ των «φίλων και συμμάχων» που τους εγκατέστησαν Και που τους προστάτευαν. (Αντε να επισημάνεις την ταυτότητα του πιο διάσημου βάρβαρου της ιστο­ ρίας. είχε και προηγουμέ­ νως βασιλιάδες. μετά του Θεού και τέλος των παλιότε­ ρων αρχόντων. 178 . με τη σκέψη πως η πρωτεύουσα θα ανασάνει απ’ την ασφυκτική πίεση των βαρβάρων και θα αναστηλώσει εν καιρώ την παραποιούσα αυτοκρατορία. του Αταούλφου απορρέει από τη ρωμαϊκή προστασία και τη ρωμαϊκή ισχύ. ο Αταούλφος γίνεται ο πρώτος νόμιμος βασιλιάς μιας χώρας που. Παρά το πανικόβλητο στρατήγημα του Ονώριου να δώσει στους Βησιγότθους την Ισπανία για να σώσει τη Ρώμη. βέβαια. πρώτα των μπράτσων. Αλλα 324 θα περάσουν από την πτώ­ ση της Ρώμης μέχρι το 800. Χάρη στον πανικό του Ονώριου. η καταγωγή της νομιμότητας από νομικής απόψεως εί­ ναι μια πολύπλοκη υπόθεση.Χ. ακόμα καλύτερα. που νομιμοποιήθηκαν κάποτε μ’ έναν από τους παραπά­ νω τρόπους. ύστερα των όπλων. λοιπόν. είτε. που ο Καρλομάγνος. Και θα πάψετε να αναρωτιέστε τι θα μπορούσε να σημαί­ νει και πώς επιτυγχάνεται η νομιμότητα ενός βασιλιά. Ισως κι απ’ τους μάγους της φυλής. Και όσο πιο παλιά έχει γίνει η εν λόγω νομιμοποίηση τόσο το καλύτερο για τον ανώτατο κληρονομικό άρχοντα. όταν. που ξεκινάει απ’ τη δύναμη. αν πάρετε υπ’ όψιν πως κάθε νομιμοποίηση του κάθε βασιλιά δεν είναι παρά η ισχύς που αυτός αποχτά διά «μεταγγίσεως» (τη λέμε και ενθρόνιση) από έναν ισχυρό εγγυητή και προστάτη. Κανείς δε θυμάται πια πως όλα ξεκίνησαν κάποτε από κάποια δυνατά μπράτσα. αλλά κάθε άλλο παρά βάρβαρος τώρα πλέον. απόγονος βαρβάρων μεν. Η νομιμότητα. (Πώς ο στρατιώτης παίρνει άδεια απ’ τη σημαία.

ή μάλλον ύστερα από πρόσκλη­ ση ενός βησιγότθου σφετεριστή του θρόνου. ο τελευταίος μεγάλος βησιγότθος βασιλιάς της Ισπανίας. Το βησιγοτθικό κράτος στην Ισπανία (και η προέκτασή του στη δυτική Γαλλία) θα αναπτύσσεται συνεχώς για 297 χρόνια. Δεν πρέπει να ξεχνάμε. Είναι τόσο ισχυ­ ρή η αραβική επίδραση. που οι Αραβες εισβάλλουν στην Ισπανία. Κατά το βησιγοτθικό έθιμο. Επί των ημερών του είναι που οι Βάνδαλοι θα περάσουν το 429 στην απέναντι αφρικανική α­ κτή. όποιος βασιλιάς χά­ σει τα βασιλικά γένεια χάνει και τα βασιλικά χτένια αυτομάτως. χωρίς το αραβικό Αλκαζάρ. Ο σπουδαίος Βάμπας. Είχαν ήθος αυτοί οι μέχρι πριν από λίγο βάρβαροι. που σήμερα δε νοείται Ισπανία χωρίς τις αρα­ βικής καταγωγής ταυρομαχίες. χωρίς την αραβικής καταγωγής μελαψή επιδερμίδα των Ισπανών. Κι απ’ το κακό του κλείνεται σε μοναστήρι. άλλωστε. τον μεθάει. 4. απ’ την άλλη μεριά των Πυρηναίων. πως τόσο τους Καρχηδόνιους όσο και τους Ρωμαίους τους κάλεσαν ντόπιοι άρχοντες για να τους βοη­ θήσουν στον αγώνα τους κατά προγενεστέρων εισβολέων. γίνεται στο τέλος καλόγερος. μέχρι το 711. που καλεί σε βοήθεια τους Αραβες. στενός φίλος του πάπα. χωρίς την αραβική Αλάμπρα. απλά. κάτω από συνθήκες εντελώς κωμικές και πολύ ισπανικές: Ο σφετεριστής του θρόνου του. Η Ισπανία των Αράβων Από το 711 που οι Αραβες εισβάλλουν στην ιβηρική χερσόνησο μέ­ χρι το 1492 που καταλύεται το πανίσχυρο και ιδιαίτερα πολιτισμένο ι­ σπανικό μουσουλμανικό κράτος της Ισπανίας μεσολαβούν 781 χρόνια εξαραβισμού της νοτιοκεντρικής και νότιας Ισπανίας. Κι έ­ τσι ο Βάμπας χάνει το θρόνο του έτσι. από το 412 που οι Βησιγότθοι εγκαθίστανται στην Ισπανία με την άδεια των Ρωμαίων. μ’ ένα ξύρισμα. 179 . που θα φκιάξουν τη σημερινή Ευρώπη. δια­ νοούμενος και διάσημος για τις σχέσεις του με καλλιτέχνες διάφορους. Και με­ θυσμένο τον ξυρίζει. χωρίς το αραβικής καταγωγής φλαμένκο. χριστιανός μέχρι τα μπούνια. με την άδεια των Βησιγότθων. Που θα μεταφέρει την πρωτεύουσά του απ’ την Βαρκελώνη στη γαλλική Του­ λούζη. οι Βησιγότθοι είναι πλέον πανίχυροι και στην Ισπανία και στη δυτική Γαλλία. Κι έτσι.Τον Αταούλφο διαδέχεται ο Σιγέριχος κι αυτόν ο Βαλίας.

Κι όταν λέμε ευρωπαϊκός εννοούμε μεσο­ γειακός πολιτισμός. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως η άλγε­ βρα (αλ-τζεμπρ. η πρώτη μορφή της όχι και τόσο επιστημονικής ακόμα χημείας). ανάκτορο σε μορφή στρατιωτικού φρουρίου. στο Τολέδο. Αλλάζει ανάλογα με τις στρατιωτικές ανάγκες που επιβάλλει ένας συνεχής ανταρτοπόλεμος διαρκείας οχτακοσιών ε­ τών περίπου ανάμεσα στους Αραβες και τους παλιότερους κατοίκους της Ισπανίας. που είναι κι αυτός ευρωπαϊκός. πως οι αριθ­ μοί που χρησιμοποιούμε σήμερα λέγονται αραβικοί. μπήκε σήμερα στο περιθώριο. Πιο σωστά.είναι τρόπος οργάνωσης της κοινωνικής ζωής και της διοίκη­ σης στη βάση μιας θρησκείας). στα αραβικά) είναι αραβικό δημιούργημα. Αν όμως χαρακτη­ ρίσεις τον ευρωπαϊκό πολιτισμό σα χριστιανικό. Εκεί. ευρωπαϊκός είναι και ο αραβικός πολιτισμός. Αλλωστε. στην Κόρδο­ βα και στη Σεγκόβια. όπως μπορεί να διαπιστώσει ο κάθε τουρίστας που επισκέπτεται σήμερα το Αλκαζάρ της Σεβίλλης. τότε πετάς ανετότατα στο περιθώριο τον μουσουλμανικό-αραβικό. Αν ο μεγάλος αραβικός πολιτισμός. Η πρωτεύουσα του ισπανικού κράτους των Αρά­ βων δεν είναι σταθερή. με την πολιτιστική και όχι τη γεωγραφική έννοια. εξού και αλχημεία. Όμως. Αρα. που κάθε άλλο πα­ ρά στρατώνα θυμίζει. και πως αραβική είναι η λέξη χημεία (αλ-κεμί στα αραβικά. γίνεται στη βάση της μάσας. κραταιάς δε αραβικής αυτοκρατορίας. αυτό είναι απολύτως αδύνατο να συμβεί στην καθολική Ισπανία. ή από τη Δαμασκό. όμως ο ισλαμισμός δεν είναι θρη­ σκεία. ή από τη Βαγδάτη. Κι ωστό­ σο αυτές οι περιοχές ορθότατα θεωρούνται ευρωπαϊκές.Αλκαζάρ στα αραβικά σημαίνει φρούριο και μαζί ανάκτορο. Ωστόσο. το μόνο που σώζεται από τα τέσσερα που υπήρχαν: στη Σεβίλλη. Στην πραγμα­ τικότητα ωστόσο. η Κύπρος και η Ρόδος γεω­ γραφικά ανήκουν στην Ασία. Όπως και το κράτος του Ισραήλ. ο αραβικός πολι­ . ήταν τόσοι πολ­ λοί οι γηγενείς της νότιας Ισπανίας που προσχώρησαν στη θρησκεία των καταχτητών προκειμένου να τρων καλύτερα. δεν είναι γιατί οι αραβικές χώρες βρίσκονται στην Α­ σία και στην Αφρική. Ο αγώνας για την εκδίωξη των Αράβων που νέμονται την εύφορη νότια Ισπανία γίνεται στη βάση του διαφορετικού θρησκεύματος και όχι της διαφορετικής απ’ τους ντόπιους καταγωγής τους. Οι γηγενείς υιοθέτησαν ταχύτατα τον ήδη εξαιρετικά αναπτυγμένο πολιτισμό των καταχτητών. Διότι ο πολιτι­ σμός τους είναι ευρωπαϊκός. που οι Αραβες δεν εί­ χαν κανένα λόγο να φέρουν εποίκους ομοφύλους τους απ’ το απέναντι αραβικό Μαρόκο. (Ο μωαμεθανισμός είναι θρησκεία. την πρώτη πρωτεύουσα της αρα­ βικής αυτοκρατορίας. τη δεύτερη πρωτεύουσα της άτυπης μεν. αλλά διότι είναι μωαμεθανικός και ισλαμικός.

Ο κύριος όγκος των εισβολέων ήταν Βερβερίνοι (Μπερμπέρ). Που όμως διαφέρει από τα άλλα Αλκαζάρ (φρούρια) και δεν συγκαταλέγεται σ ’ αυτά. για παράδειγμα. που βρίσκεται στη Γρανάδα. που μπερδεύονται αδιάκοπα στη μακρά και ένδοξη ιστορία αυτής της σπου­ δαίας χώρας. είχαν σα συνέπεια τον ταχύτατο εξαραβισμό διά του εκμουσουλμανισμού πολλών χιλιάδων ντόπιων χρι­ στιανών. Αλλωστε. Είναι τυχαίο άραγε που σχεδόν σε κάθε ευρωπαϊκή πόλη υπάρχει ένας κινηματογράφος ή ένα θέατρο με το όνομα Αλάμπρα ή Αλκαζάρ. των Πελασγών και των Θρακών εδώ σε μας συμπεριλαμβανομένων. προκειμένου να αποχτήσουν οι κάτοικοι της χώ­ ρας ενιαία εθνική συνείδηση. Η Αλάμπρα είναι πόλις. ή μάλλον ακρόπολις . όπως θα λέγαμε σήμερα. όπως θα λέγαμε χρησιμοποιώντας σημερινή γλώσσα. που τώρα δε φτάνει για όλους. το πάνω και το κάτω και επιβάλλει μια καθαρή μαγεία στον πολυδιάστατο χώρο. Και πολύ πιο κομψοί και πνευματικοί και ποιητικοί στα πάντα. δεν θα δη­ μιουργούσαν αυτόν τον απίστευτα ανάλαφρο. όμως. τον σχεδόν αέρινο πολι­ τισμό. τον κεφαλικό φόρο από 10 σε 5%. είναι μια πανσπερμία λαοτήτων και εθνοτήτων. θα σας πείσει. Αν δει κανείς το πράγμα από εθνοαιματολογικής απόψεως. αλλά και φρούριο (Αλκαζάρ). οι Ισπανοί. Στην Ισπανία. Ωστό­ σο. αν δεν ήταν. λοιπόν. που αυξάνονται και πληθύνονται διαπιστώνουν πως οι Αραβες. μια πανσπερμία λαών χριστιανικού θρησκεύ­ ματος αγωνίζεται κατά μιας πανσπερμίας λαών μουσουλμανικού θρη­ σκεύματος. έπρεπε η ισπανικότητα να προκύψει τεχνητά στη βάση της καθολικότητας. όχι μόνο εξαιτίας του χρώματος (αλάμπρα στα αραβικά σημαίνει κόκκινο).τισμός είναι τρέχουσα καθημερινότητα. αλλά κυρίως εξαι­ τίας μιας αρχιτεκτονικής αντίληψης που θάλεγες πως καταργεί το μέσα και το έξω. ακριβώς όμοιοι με όλους τους προϊνδοευρωπαϊκούς και προαραβικούς λαούς της Μεσογείου. οι Αραβες είναι πολύ πιο δημο­ κρατικοί στην οικονομική τους πολιτική απ’ τους χριστιανούς. Επειδή.ανάκτο­ ρο. κατά τη συνήθεια των σοβινιστών. Αυτά τα αραβοϊσπανικά κτίσματα είναι από μόνα τους ένα 181 . όπως και οι Έλληνες. με τα δεδομένα της εποχής εκείνης. Μια επίσκεψη στην Αλάμπρα. δηλαδή γηγενείς μεσόγειοι της βορειοαφρικανικής α­ κτής. καθώς και η υποδειγματική ανεξιθρησκεία τους. από τότε που οι χριστιανοί. οι Αραβες της Ισπανίας κάθε άλλο παρά «καθαροί» Αραβες είναι. που εφάρμοσαν οι άραβες καταχτητές μειώνο­ ντας. η εντυπωσιακά φιλολαϊκή πολιτική. τρων το «δικό» τους ψωμί. Κάτι τέτοιο δεν το συναντάς στη χριστιανική αρ­ χιτεκτονική. Το ίδιο περίπου συνέβη και στην Ελλάδα με την ορθοδοξία. Αλλωστε. που κι αυτοί αυξάνονται και πληθύνονται.

συναρπαστικό θέαμα, που δημιουργεί την εντύπωση της υπέρβασης της
αρχιτεκτονικής στατικότητας. Εδώ ο χώρος υπάρχει σε χρόνο.
Εμείς οι Έλληνες δεν πρέπει να ξεχνάμε τα πολιτιστικά χρέη μας
στους Αραβες και ειδικότερα στους Άραβες της Ισπανίας. Οφείλουμε
στον μεγάλο αραβοϊσπανό γιατρό, νομικό, και πάνω απ’ όλα φιλόσοφο
Αβερρόη (Ιμπν Ροέσντ είναι το αραβικό του όνομα, 1126-1189) τη διά­
σωση της σκέψης του Αριστοτέλη. Τα σχόλιά του πάνω στο έργο του
μεγάλου έλληνα σοφού ακόμα χρησιμοποιούνται απ’ τους μελετητές.
Κι όλα αυτά σε μια εποχή που η αναγεννησιακή Ευρώπη δεν έχει ανα­
καλύψει ακόμα τους Έλληνες, ενώ οι ίδιοι οι Έλληνες έχουν ξεχάσει
πως είναι Έλληνες. (Θα το μάθουν όταν τους το πουν οι γερμανοί ελλη­
νιστές, μετά την Αναγέννηση). Αλλωστε, όχι μόνο αυτά του Αριστοτέ­
λη, αλλά και τα περισσότερα από τα αρχαία ελληνικά κείμενα τα περιέ­
σωσαν οι άραβες σοφοί, που έκριναν πως δεν είχαν κανένα λόγο να τα
καταστρέφουν ως προσβλητικά για το μονοθεϊσμό, όπως οι εμπρηστές
της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας χριστιανοί, που έκαναν το μεγαλύ­
τερο έγκλημα κατά του πολιτισμού.
Επιτέλους, πρέπει να καταλάβουμε πως πολιτισμό δεν παράγουν μό­
νο οι χριστιανοί, και δη οι εξ αυτών ορθόδοξοι. Επιτέλους, πρέπει να
αναγνωρίσουμε τα χρέη μας στον σπουδαίο αραβικό πολιτισμό, που
τον πετάξαμε στο περιθώριο, μόνο και μόνο γιατί οι Αραβες είναι μου­
σουλμάνοι. Αλλωστε, ο αραβικός πολιτισμός είναι κι αυτός ευρωπαϊ­
κός, το ξαναλέμε. Η αραβική Ισπανία το κραυγάζει. Γιατί δεν ακούμε
την εκκωφαντική φωνή που βγάζουν οι πέτρες της Αλάμπρα και του Αλκαζάρ; Μα, διότι βουλώσαμε τ’ αυτιά με το κερί που κλέψαμε απ’ το
παγκάρι του ορθόδοξου ναού της ενορίας μας.
Αραμπ στα παλιά αραβικά σημαίνει δύση. Έτσι ονόμασαν οι Χαλδαίοι
τους λαούς που κατοικούσαν στα δυτικά τους, προς τη μεριά της Ευρώπης.
Στα εβραϊκά, άραπ σημαίνει σκοτάδι. Απ’ το άραμπ και το άραπ κατάγεται
και η λέξη Έραπ, όπως λεν οι Αραβες την Ευρώπη - τη δική μας Εσπε­
ρία, που είναι λέξη σημιτικής καταγωγής. Συνεπώς, αράπης σημαίνει δυ­
τικός, ο προς τη μεριά της δύσης κατσικών, ο Ευρωπαίος, αν πάρουμε υπόψη τη γεωγραφική του σχέση με τον μεσανατολίτη.
Οι Κινέζοι λεν πως ο πολιτισμός ακολουθεί την πορεία του ήλιου:
Κινείται απ’ την Ανατολή προς τη Δύση. Στη μέση αυτής της πορείας,
στην Ελλάδα, ο πολιτισμός στάθηκε για να ξαποστάσει και να τελειο­
ποιηθεί. Αλλά κάποτε μας εγκατέλειψε γιατί έπρεπε να συνεχίσει την
πορεία του προς τη Δύση. Και δω απόμεινε μόνο το εβραϊκό άραπ, τουτέστιν το σκότος, το έρεβος για να το πούμε ελληνικά. Θα βρεθεί άραγε
κανένας καινούργιος σοφός σαν τον μουσουλμάνο άραβα Αβερρόη για
182

να κάνει ν’ ανατείλει και πάλι ο ήλιος του προγονικού πολιτισμού στη
σημερινή ορθόδοξη Ελλάδα; Οι βεδουίνοι (νομάδες, σημαίνει η λέξη
στα αραβικά) έγιναν φελάχοι (γεωργοί, σημαίνει η λέξη στα αραβικά)
και εκπολιτίστηκαν ξανά, παρά τον προηγηθέντα πολιτιστικό αφανισμό τους απ’ τους πολιτιστικά κυρίαρχους χριστιανούς. Αλλά στην Ελ­
λάδα οι σεΐχηδες (αρχαιότεροι, γεροντότεροι σημαίνει η λέξη στα αρα­
βικά) έγιναν όλοι εμίρηδες (αρχηγοί, σημαίνει η λέξη στα αραβικά).
Ασε που μερικοί, όπως ο Κ. Καραμανλής, έγιναν και χαλίφες (διάδο­
χοι του Προφήτη Μωάμεθ, σημαίνει η λέξη στα αραβικά). Κι ύστερα
μου λέτε πως το σωστό όνομα της Ελλάδας δεν είναι Ενωμένα Ελληνι­
κά Εμιράτα!
Το 711 μ.Χ. ο χαλίφης, δηλαδή ο ανώτατος θρησκευτικός και πολι­
τικός άρχων των Αράβων, που αυτόν τον καιρό εδρεύει στη Δαμασκό
και δεν έχει μετακομίσει ακόμα στη Βαγδάτη, δίνει την άδεια στον βαλή, τον διοικητή της αραβικής βόρειας Αφρικής, Μουσά, να εισβάλει
στην Ισπανία. Ο Μουσά στέλνει πρώτα 400 βερβερίνους ιππείς για ανα­
γνώριση και στη συνέχεια 12.000 βερβερίνους στρατιώτες, υπό τον
στρατηγό Τζεμπέλ Ταρίκ, για κατάχτηση. Ο Ταρίκ, ενεργών ως αρχη­
γός σώματος πεζοναυτών, κάνει μια εκπληχτικής ακρίβειας απόβαση
κοντά στο απόκρημνο βουναλάκι Κάλπε, γνωστό σήμερα σαν «βρά­
χος του Γιβραλτάρ». Που έκτοτε θα ονομάζεται Τζεμπέλ Ταρίκ, αραβιστί, προς τιμήν του άραβα καταχτητή της Ισπανίας. Και κατά ευρωπαϊ­
κή παραφθορά, Τζιμπραλτάρ. Γιβραλτάρ, για να πούμε το όνομα του
Τζεμπέλ Ταρίκ στην ελληνική φωνολογική του εκδοχή.
Ο Μουσά βλέποντας τον Τζεμπέλ Ταρίκ να αυτονομείται και να κά­
νει ό,τι θέλει στην Ισπανία, εισβάλλει αυτοπροσώπως κι αρχίζει να κυ­
νηγάει τον Ταρίκ, αφού δεν έχει να κυνηγήσει κανέναν άλλο, δεδομένου
ότι οι ντόπιοι υποδέχονται τους Αραβες του Ταρίκ περίπου σαν ελευθε­
ρωτές από τους ντόπιους εκμεταλλευτές. Προς περαιτέρω διευκόλυνσή
τους, οι Αραβες που θα συνεχίσουν να έρχονται θα βρουν πολύτιμους
βοηθούς στην Ισπανία τους πολυπληθείς Εβραίους, που έχουν εγκατα­
σταθεί εκεί από τα πρώτα χρόνια της διασποράς, απ’ το 70 μ.Χ., που
ο Τίτος ισοπεδώνει την Ιερουσαλήμ, για να μη μείνει τίποτα το εβραϊκό
εκεί το 135 μ.Χ που οι Ρωμαίοι, που έχουν λυσσάξει με.τους δύστροπους
και ανυπόταχτους Εβραίους, διαλύουν εντελώς το εβραϊκό κράτος για
να αρχίσει τότε, το 135 μ.Χ. (και κατ’ άλλους το 70) η περίφημη διασπορά των Εβραίων στα πέρατα της οικουμένης, της Ισπανίας συμπεριλαμβανομένης κατά προτίμησιν.
Συμβαίνουν μύρια όσα θαυμαστά στα 800 περίπου χρόνια που μέ­
νουν οι Αραβες στην Ισπανία. Ισως το πιο θαυμαστό είναι η αθρόα προ­

183

σέλευση των Αράβων στο χριστιανισμό, όταν διαπιστώνουν, τους δύο
τελευταίους αιώνες, πως οι χριστιανοί βασιλιάδες έχουν δυναμώσει πο­
λύ κι όπου νάναι θα τους κυνηγήσουν αγρίως. Δε θέλουν να φύγουν με
τίποτα από την Ισπανία οι Αραβες. Όταν περνάς καλά, σκασίλα σου αν
είσαι μουσουλμάνος ή χριστιανός. Η φτώχεια και η βουλιμία είναι που
δημιουργούν τις θρησκευτικές έριδες και όχι η πίστη στον «αληθινό
Θεό». Γιατί ο Θεός είναι αληθινός μόνο γι’ αυτούς που τον πιστεύουν
σαν αληθινό, ο καθένας με τον τρόπο του.
Τι σύμπτωση! Το 1492 που θα καταρρεύσει κρι το τελευταίο αραβικό
οχυρό στη Γρανάδα, είναι η χρονιά που ο Κολόμβος φτάνει στην Αμε­
ρική, κάνοντας αυτό το σημαδιακό για ολόκληρη την ανθρωπότητα τα­
ξίδι κατ’ εντολήν της βασίλισσας Ισαβέλλας, που θα διώξει τους Αρα­
βες και θα παίξει τον πρώτο ρόλο στην ενοποίηση της μετααραβικής
Ισπανίας. Την ίδια χρονιά, 200.000 Εβραίοι της Ισπανίας, συνεργάτες
των Αράβων, εκδιώκονται από την Ισαβέλλα και τον Φερδινάνδο σαν
συνεργάτες των Αράβων και όχι σαν Εβραίοι. Οι περισσότεροι εγκαθί­
στανται τότε, το 1492, στη Θεσσαλονίκη.

5. Η Ισπανία των χριστιανών

Ισως ολόκληρη η Ευρώπη σήμερα να ήταν αραβική, αν οι Αραβες
της Ισπανίας δεν βιάζονταν να περάσουν τα Πυρηναία, μιμούμενοι τον
Καρχηδόνιο Αννίβα, χωρίς όμως να σκεφτούν πώς, και κυρίως γιατί
ηττήθηκε απ’ τους Ρωμαίους εκείνος ο πολύ μεγάλος στρατηγός. Ηττήθήκε ο Αννίβας γιατί, άπαξ και περάσεις τα Πυρηναία απ’ τη μεριά της
Ισπανίας προς τη μεριά της Γαλλίας, δύσκολα τα ξαναπερνάς προς την
αντίθετη κατεύθυνση, στην περίπτωση που χρειαστεί να κάνεις ελιγ­
μούς, ή μια τακτική υποχώρηση. Ακριβώς το ίδιο έπαθαν και οι Αρα­
βες, οι πιο σπουδαίοι ιππείς σ ’ ολόκληρο τον κόσμο, ακόμα και σήμε­
ρα. Βασισμένοι στην ταχύτητα με την οποία διεξάγουν τον πόλεμο, κυ­
ρίως με το ελαφρύ ιππικό τους, 21 μόλις χρόνια μετά την αποβίβασή
τους στο βράχο του Γιβραλτάρ, περνούν αστραπιαία τα Πυρηναία και
προελαύνουν ακάθεκτοι μέσα στο γαλλικό έδαφος. Οπου όμως το 732
μ.Χ., στην περίφημη μάχη του Πουατιέ, την πιο σημαντική και κρίσι­
μη μάχη σ ’ ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, ηττώνται κατά κράτος
184

από τον φράγκο βασιλιά Κάρολο Μαρτέλο, τον άνθρωπο που έσωσε
την Ευρώπη από τον εκμουσουλμανισμό και τον εξαραβισμό. Οι Αρα­
βες δεν θα ξαναεπιχειρήσουν να καταχτήσουν ολόκληρη την Ευρώπη
και θα περιοριστούν στην Ισπανία.
Ναι αλλά, οι Αραβες, εκτός του ότι είναι καλοί στον πόλεμο, είναι
ακόμα πιο καλοί στον εμφύλιο πόλεμο. Ποτέ στην ιστορία τους οι πάμπολλες αραβικές φυλές δε σταμάτησαν να κυνηγούν η μία την άλλη, κι
αυτό ευκόλυνε τα μάλα τόσο τους εξεγερμένους εναντίον τους χριστια­
νούς της Ισπανίας, όσο και τους αποικιοκράτες αργότερα. Το αραβικό
έθνος ούτε σήμερα έχει πολλές ελπίδες για την ενοποίησή του σε ε­
νιαίο κράτος. Και τούτο γιατί, η αραβική κοινωνία, όπως και η ελληνι­
κή, δίνει έμφαση περισσότερο στις φυλές παρά στο έθνος, που είναι ά­
θροισμα συγγενικών φυλών. Η φυλετική συγκρότηση της κοινωνίας, με
την κλειστότητά της και την έμφαση που δίνει στην προάσπιση συμφε­
ρόντων μικρών ομάδων ανθρώπων, ποτέ δεν ευνόησε τη δημιουργία κα­
λά οργανωμένων κρατών. Αν, λοιπόν, εξαιρέσει κανείς τη μακρά και
σχετικά ήρεμη περίοδο της βασιλείας του Αμπντ αρ Ραχμάν Γ (912961) που σημαδεύει και την περίοδο της μεγίστης ακμής της αραβικής
Ισπανίας, τα υπόλοιπα απ’ τα 800 περίπου χρόνια της αραβικής κατά­
χτησης, περνούν με αδιάκοπους πολέμους ανάμεσα σε μουσουλμάνους
και χριστιανούς, μουσουλμάνους και μουσουλμάνους, χριστιανούς και
χριστιανούς.
Ομως, αυτή η φρίκη θα έχει μια συνέπεια μοναδική σ’ ολόκληρη
την παγκόσμια ιστορία. Οι χριστιανοί, που τα καταφέρνουν σιγά σιγά
να τα βρουν μεταξύ τους και να μειώσουν τους ενδοχριστιανικούς πολέ­
μους, μάχονται κατά των Αράβων, τους δύο τελευταίους αιώνες της αρα­
βικής κατάχτησης, σε μια βάση υπερταξική και κυρίως εθελοντική. Οι
βασιλιάδες των χριστιανικών ισπανικών βασιλείων που αρχίζουν σιγά
σιγά να εμφανίζονται κυρίως στα βόρεια και τα ανατολικά της χώρας,
με πρωτοβουλία κυρίως των απογόνων των Βησιγότθων, δεν αντιμετω­
πίζουν σοβαρές δυσκολίες στη στρατολόγηση. Ολος ο κόσμος, φτωχοί
και πλούσιοι, έχουν πειστεί πως αν διώξουν τους Αραβες και πάρουν
την πλούσια γη του ισπανικού νότου, θα ζήσουν καλύτερα αφού οι
πλούσιοι θα γίνουν πλουσιότεροι και οι φτωχοί λιγότερο φτωχοί. Ο α­
πελευθερωτικός αγώνας, λοιπόν, θα είναι μια επίθεση του φτωχού ινδοευρωπαϊκού βορρά κατά του πλούσιου αραβικού νότου. Και θα είναι
μαζικός, καθολικός και υπερταξικός. Πιο σωστά, η τοξικότητα πολώνε­
ται γύρω απ’ τους δύο θρησκευτικούς πόλους: Φτωχοί χριστιανοί απ’ τη
μια, πλούσιοι μουσουλμάνοι απ’ την άλλη.
Από τότε, δηλαδή απ’ τον 8ο μ.Χ. που οι χριστιανοί αρχίζουν σιγά

185

σιγά να συσπειρώνονται στη βάση της κοινής θρησκείας και μέχρι τον
15ο μ.Χ. αιώνα που οι Αραβες ηττώνται οριστικά, θ’ αρχίσει να αναπτύσ­
σεται στην Ισπανία, χωρίς να ανακοπεί ποτέ μέχρι τις μέρες μας, μια σχε­
δόν μεταφυσική πίστη στην αξία του «απλού ανθρώπου». Δεν ήταν οι
άρχοντες αυτοί που πέτυχαν την ισπανική ενοποίηση εκ των άνω, αλλά
ο ίδιος ο λαός εκ των κάτω. Οι άρχοντες, απλώς εκμεταλλεύτηκαν και
μεθόδευσαν αυτή την πρωτοφανή στην ιστορία λαϊκή ομοψυχία.
Κι έτσι, από τότε ακόμα, εγκαθίσταται στην Ισπανία ένας πανίσχυ­
ρος λαϊκισμός, που στην πορεία του χρόνου θα κατασταλάξει σε τρία
εχθρικά και αλληλοσπαρασσόμενα παρακλάδια: Το ισπανικό αναρχι­
κό κίνημα, που ήταν το πιο μεγάλο και το πιο καλά οργανωμένο σε διε­
θνές επίπεδο, το ισπανικό κομουνιστικό κίνημα, που ήταν το πιο θαρρα­
λέο και μαχητικό σε διεθνές επίπεδο, και το φασιστικό κίνημα, που ή­
ταν το πιο βάρβαρο μετά το χιτλερικό. Μετά το θάνατο του Φράνκο το
1975 αρχίζει να εμφανίζεται και ένα ισχυρό δημοκρατικό κίνημα, πολύ
διαφορετικό από το Μέτωπο που διεξήγαγε τον κατά των φασιστών του
Φράνκο πόλεμο. Πιστεύω πως η Ισπανία, εξαιτίας της μακραίωνης παρά­
δοσής της σε γνησίως λαϊκούς αγώνες, θα φτάσει σύντομα σε μια μορφή
δημοκρατίας «απ’ τα κάτω», που θα υπερβαίνει την αντιπροσωπευτικότητα του Κοινοβουλίου. Είναι τρομερή η δύναμη του λαού σ’ αυτή την υπέροχη χώρα. Υπάρχει, όμως, και το αντίθετο ενδεχόμενο: Αν ο λαϊκι­
σμός λειτουργήσει και πάλι πολωτικά, εξαιτίας του μόνιμα αντιδραστι­
κού ρόλου που παίζει και σήμερα η ισχυρή καθολική ισπανική εκκλη­
σία, τότε ένας νέος εμφύλιος είναι κάτι παραπάνω από ενδεχόμενος. Η
εύφλεκτη Ισπανία παίρνει εύκολα φωτιά. Όπως και η Ελλάδα.
Οι δομικές αναλογίες στην ιστορία των δύο χωρών είναι άκρως ε­
ντυπωσιακές. Ακόμα και η ισπανική Αυτοκρατορία που θα προκύψει
λίγο μετά την ανακάλυψη της Αμερικής απ’ τους Ισπανούς έχει τόσο
λίγη σχέση με την ισπανικότητα, νοούμενη με μια έννοια καταγωγική, όση και η ελληνικότητα με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η ισπανι­
κότητα είναι κάτι που προέκυψε μέσα από τον αγώνα των χριστιανών
της Ισπανίας κατά των μουσουλμάνων της Ισπανίας. Οπως ακριβώς
και η ελληνικότητα των Νεοελλήνων, που προέκυψε μέσα από τον αγώ­
να κατά των τούρκων καταχτητών, και όχι διά της εγγεγραμμένης στο
ελληνικό DNA ελληνοσύνης.
Από την αραβική κατάχτηση της Ισπανίας τον 8ο μέχρι τον 11ο
αιώνα, ο αγώνας κατά των Αράβων γίνεται από το βασίλειο των Αστουριών και το βασίλειο της Λεόν στα βορειοδυτικά, από το βασίλειο της
Ναβάρα στα βορειοανατολικά, από την κομιτεία της Καστίλλης, που θα
μετεξελιχτεί σε βασίλειο της Καστίλλης, στο κέντρο, και από την κο-

186

μιτεία της Βαρκελώνης, που θα μετεξελιχτεί σε βασίλειο της Αραγωνίας στα βορειοανατολικά, απ’ την πλευρά της Μεσογείου. Όλα είναι
βασίλεια βησιγοτθικά κυρίως και βέβαια χριστιανικά, που έχουν από
πολλού αφομοιώσει όλους τους προγενέστερους των Βησιγότθων λα­
ούς της Ισπανίας. Φυσικά, τα εν λόγω βασίλεια ενεργούν το καθένα
για λογαριασμό του και ερήμην όλων των άλλων. Θέλουν να πάρουν
τα καταχτημένα από τους Αραβες εδάφη το καθένα για λογαριασμό
του. Διότι μέχρι τον 11ο αιώνα δεν υπήρχε ενιαία ισπανική εθνική συ­
νείδηση. Αυτή θα προκύψει κατά το δεύτερο μισό των οχτώ αιώνων της
αραβικής κατάχτησης και μέσα από την συντονισμένη στρατιωτική δρά­
ση κατά των Αράβων. Ωστόσο, αυτήν ακριβώς τη χαοτική εποχή δρα ο
μεγάλος εθνικός ήρωας των Ισπανών, ο Σιντ Καμπεαντόρ, γνωστός πε­
ρισσότερο σαν Ελ Σιντ, που το 1085 απελευθέρωσε από τους Αραβες
το Τολέδο, που θα γίνει η πρώτη πρωτεύουσα της Καστίλλης. Η οποία
σε λίγο θα γίνει ένα πανίσχυρο βασίλειο στο κέντρο της Ισπανίας.
Ενώ το βασίλειο της Καστίλλης θα δυναμώνει ολοένα και περισσό­
τερο από το 1085 και μετά, ύστερα από την εκδίωξη των Αράβων απ’ το
αραβικό μέχρι τότε Τολέδο στην κεντρική Ισπανία, που βρίσκεται νοτίως και όχι πολύ μακρυά από τη σημερινή Μαδρίτη (που, σημειωτέον, τότε ήταν ασήμαντο χωριουδάκι) η κομιτεία της Βαρκελώνης (Κα­
ταλανία) και το βασίλειο της Αραγωνίας δίπλα της ενώνονται το 1134
υπό το κοινό όνομα Βασίλειο της Αραγωνίας. Το νέο και ενοποιημένο
βασίλειο δε δυσκολεύεται να αναγνωρίσει την πρωτοκαθεδρία του βασι­
λείου της Καστίλλης, ενώ το βασίλειο της Πορτογαλίας, που θα προκύ­
ψει με απόσχιση της κομιτείας της Πορτογαλίας από το βασίλειο της
Καστίλλης το 1140, θα διατηρεί πάντα πολύ καλές σχέσεις με το μητρι­
κό βασίλειο της Καστίλλης. Έτσι το βασίλειο της Καστίλλης στο κέ­
ντρο έχει δεξιά του (Αραγωνία) και αριστερά του (Πορτογαλία) δύο κα­
λούς φίλους και συμμάχους, στους οποίους μπορεί να βασίζεται στον
αγώνα του κατά των Αράβων.
Οι Αραβες, μπροστά στον ολοένα αυξανόμενο κίνδυνο που δημιουρ­
γεί γΓ αυτούς η ενοποίηση της Ισπανίας που έχει ήδη αρχίσει το 1085
με την κατάληψη του Τολέδου, φέρνουν άρον άρον από το Μαρόκο
τους περίφημους Αλμοραβίδες και αργότερα τους Αλμοάδες, που δεν
είναι παρά ένα κράμα βερβερίνων και αράβων φανατικών μουσουλμά­
νων, απ’ αυτούς που συνήθως διεξάγουν τους μουσουλμανικούς «ιε­
ρούς πολέμους». Που έχουν τόση σχέση με την ιερότητα, όση κι ο φά­
ντης με το ρετσινόλαδο. Σπουδαίο στρατιωτικοπολιτικό κόλπο ο «ιερός
πόλεμος», που κάνει τον μαχητή να βιάζεται να πεθάνει μια ώρα αρχύ­
τερα για να πάει στον παράδεισο, με την ελπίδα πως εκεί τουλάχιστον

187

θα φάει πιλάφι και θα χαϊδέψει χανουμάκια. Και μη βιαστείτε να κοροϊ­
δέψετε τους μουσουλμάνους για τούτες τις κοτσάνες, αν πρώτα δεν αναρωτηθείτε γιατί εσείς, που πιστεύετε στον χριστιανικό παράδεισο, δε
βιάζεστε καθόλου να πάτε σ’ αυτόν, κι αντί ν’ αφήνετε το Θεό να κάνει
τη δουλειά του όπως εκείνος ξέρει, αρχίζετε να τρέχετε απ’ jov γιατρό
στο μάγο, κι απ’ τον μάγο στον θαυματουργό άγιο, κάθε φορά που θα
σας καταλάβει ο τρόμος του θανάτου. Μπας και είμαστε περισσσότερο
καιροσκόποι από τους αφελείς μουσουλμάνους; Όταν ο μουσουλμάνος
λέει «γενηθήτω το θέλημά Σου» το εννοεί απολύτως. Εννοείστε το, λοι­
πόν, και σεις κι ύστερα κοροϊδέψτε τους. Εντάξει, συν Αθηνά και χείρα
κίνει. Αλλά εδώ δε μιλούμε για την Αθηνά, μιλούμε για την Παναγία,
που ουδεμία σχέση έχει με την αρχαία Αθηνά. Επιτέλους, μιας και απο­
φασίσατε να πιστέψετε στο Θεό, πιστέψτε τον, που να πάρει ο διάολος!
Με ρυθμούς πάρα πολύ αργούς, οι συντονισμένοι πλέον Ισπανοί
προωθούνται προς νότον και σπρώχνουν τους Αραβες ολοένα και νοτιό­
τερα, με την πρόθεση να τους πετάξουν κάποτε στη θάλασσα και να
τους υποχρεώσουν να παν, έστω κολυμπώντας, απέναντι, στο πολύ κο­
ντινό Μαρόκο, απ’ όπου ήρθαν το 711. Σημειώστε πως και σήμερα τόσο
το Μαρόκο όσο και η Αλγερία παραδίπλα διατηρούν άριστες σχέσεις
με την «αδερφή» Ισπανία. Σημειώστε ακόμα πως ο γαλλοαλγερίνος Αλμπέρ Καμύ, ο μεγάλος δάσκαλός μου, είχε μάνα Αραβοϊσπανίδα. Πάντα
οι «μπάσταρδοι» ήταν οι καλύτεροι. Και ο πιο «μπάσταρδος» λαός του
κόσμου είναι οι Ισπανοί. Γιαυτό τους αγαπώ τόσο. Αλλο τόσο θα αγα­
πούσα και τους Νεοέλληνες, αν καταλάβαιναν πως καθαρά αίματα υ­
πάρχουν μόνο στα σφαγεία.
Η Κόρδοβα, η Σεβίλλη και η Βαλένθια, όλες πόλεις της βόρειας Αν­
δαλουσίας, πέφτουν η μία μετά την άλλη στα χέρια των χριστιανών Ι­
σπανών. Το ίδιο και οι Βαλεαρίδες νήσοι, δηλαδή η Μαγιόρκα και η
Μινόρκα, στη λίγο πιο κάτω από τη Βαρκελώνη θάλασσα. Απομένει
μόνο η Γρανάδα, στη νότια Ανδαλουσία. Το 1492 πέφτει κι αυτή, την
ίδια χρονιά που ο Χριστόφορος Κολόμβος ανακαλύπτει την Αμερική
- τη χρονιά που σηματοδοτεί την αρχή της Αναγέννησης. Η ανακάλυ­
ψη της Αμερικής αυτή τη χρονιά δεν είναι μόνο σύμπτωση. Είναι επί­
σης και η λογική συνέπεια της ολοένα αυξανόμενης δύναμης της Ισπα­
νίας. Που δεν οφείλεται μόνο στην αναμφισβήτητη αλήθεια του ρητού
«εν τη ενώσει η ισχύς» αλλά και στον πλούτο που τρέχει τώρα προς τον
φτωχό βησιγοτθικό ισπανικό βορρά από τον πλούσιο αραβικό ισπανικό
νότο. Που δεν αποαραβοποιείται απότομα αλλά στη διάρκεια δύο αιώ­
νων. Όλα έγιναν με αργούς ρυθμούς στην Ισπανία, εκτός απ’ την κατάρ­
ρευση της αυτοκρατορίας της που ήταν παταγώδης και άκρως θεαματι­
κή, όπως θα δούμε.

To 1469, μόλις είκοσι τρία χρόνια πριν απ’ την εκδίωξη το 1492 των
Αράβων από το τελευταίο τους οχυρό στην Ισπανία, τη Γρανάδα, και
την ανακάλυψη της Αμερικής (1492) που σημαδεύει και την αρχή της
Αναγέννησης (1492), η αδερφή του βασιλιά της Καστίλλης, Ισαβέλ­
λα, παντρεύεται τον ανεψιό του βασιλιά της Αραγωνίας, Φερδινάνδο.
Πέντε χρόνια μετά το γάμο, το 1474 κι οι δυο θρόνοι χηρεύουν ταυτό­
χρονα και η αδερφή του μακαρίτη βασιλιά της Καστίλλης γίνεται βα­
σίλισσα της Καστίλλης, ενώ ο ανεψιός του βασιλιά της Αραγωνίας
και βασιλιάς της Σικελίας, Φερδινάνδος, γίνεται βασιλιάς της Αραγω­
νίας. Έτσι που ήρθαν τα πράγματα, ή μάλλον έτσι που τα κανόνισαν,
οι δυο σύζυγοι εκτός απ’ τις κλίνες ενώνουν και τους θρόνους, και το
1474 η ενοποίηση του μεγαλύτερου μέρους της Ισπανίας είναι γεγο­
νός. Η ιστορία της νεώτερης Ισπανίας αρχίζει τότε, το 1474. (Για να κά­
νετε τις αναγκαίες συγκρίσεις, πάρτε υπ’ όψιν πως η Κωνσταντινούπο­
λη πέφτει το 1453, δηλαδή μόλις 39 χρόνια πριν από την ανακάλυψη
της Αμερικής και την αρχή της Αναγέννησης).

6. Η Ισπανία των κονκισταδόρες

Ο βασιλιάς της Αραγωνίας Φερδινάδος και η βασίλισσα της Κα­
στίλλης Ισαβέλλα, που από το 1474 είναι, κατά κάποιον τρόπο συμβασιλείς της ενωμένης πλέον Ισπανίας, δεν χρηματοδοτούν μόνο το ταξί­
δι του Κολόμβου, αλλά και την περιλάλητη Ιερά Εξέταση, που είναι
άνθος δηλητηριώδες παπικό μεν, τυπικά ισπανικό δε, δεδομένου ότι μό­
νο στην Ισπανία αναπτύσσει την πλήρη δράση της σ’ όλο το φρικώδες
εύρος της. Οι επονομασθέντες «καθολικοί βασιλείς» Φερδινάνδος και
Ισαβέλλα, δεν είναι βέβαια οι μόνοι καθολικοί βασιλείς της Ισπανίας.
Είναι όμως αυτοί που πρώτοι συνειδητοποιούν πως η καθολική κατα­
πίεση προϋποθέτει μια καθολική θρησκεία καθολικά εφαρμοζομένη
διά του μαστιγίου της Ιεράς Εξετάσεως, που πίπτει με τρόπο καθολικό
επί καθολικών κεφαλών, καθολικά εξαγνιζόμενων διά της πυράς.
Η Ιερά Εξέταση, και στα λατινικά Inquisitio, ήταν ανακριτική επι­
τροπή και μαζί ιερό δικαστήριο αποτελούμενο από παπάδες-δικαστές
και στην αρχή αποκλειστικά από δομινικανούς καλόγερους. Ιδρύθηκε
απ’ τον πάπα Γρηγόριο Θ' ανάμεσα στο 1231 και 1235 προκειμένου
να βρίσκει και να καταδικάζει τους αιρετικούς, αυτούς που αναιρούν,
189

σχέσιν δηλαδή έχουσα με το στομάχι του πιστού. έκαιγαν στα άουτο ντα φε μόνο τα πνεύματα των αιρετικών. Και η ιστορία συνεχίζεται μέχρι το 1834 που ο πάπας κα­ ταργεί την Ιερά Εξέταση παντού στον καθολικό κόσμο. Τουτέστιν τα αιρε­ τικά βιβλία.τι στις άλλες καθολικές χώρες. Το μαστίγωμα μπορείς και να το γλυτώσεις. σύμφωνοι. πράξη πίστεως. Ωστόσο. αυτός! Ο Θεός κάνει πάντα αυτό που του λεν οι παπάδες. Όμως. επί θρησκευτικών αιρέσεων. πρώτον. Αρκεί να πάρει κανείς υπ’ όψιν πως στη διάρκεια της ζωής της η Ιερά Εξέταση αντιμετώπισε σαν καυσό­ ξυλα και έκαψε στην πυρά 34. Στα λατινικά «άουτο ντα φε» σημαίνει πράξη πίστεως. και βάζουν στη θέση τους άλλους. δηλαδή εχθρών του πάπα. οι αιρετικοί δεν είναι καθόλου εξυ­ πνότεροι από τους ορθόδοξους. που έκαψε στην πυρά κόσμο και κοσμάκη. Την κόλαση όμως. Οι παπάδες ασκούν αποτελε­ σματικότερα την εξουσία. δηλαδή αυτός που το ιερατείο θεωρεί αληθινό. με την ελπίδα πως τουλάχιστον εκεί θα τους φωτίσει ο «α­ ληθινός Θεός». κυρίως μετά το 1808 που ο Μέγας Ναπολέων κατάρ­ γησε με διάταγμα την Ιερά Εξέταση στις χώρες της επιρροής του και οι παπάδες δεν μπορούσαν πια να καιν τα σώματα των αιρετικών. Που όμως σχεδόν πάντα παραπέμπει και σε μια κυρίως ειπείν βοσκή. οι αιρετικοί είναι πά­ ντα συμπαθείς άνθρωποι. πως η βαρβαρότητα και η ιστορία παν χέρι χέρι. ο ένας Φράνκο θα διαδέχονταν τον άλλο από την εποχή του περιβόητου Τομάς δε Τορκεμάδα (εμείς τον λέμε Τορκουεμάδα). κι άλλο ο παπάς με την κόλαση. Και μην αρχίσετε πάλι τα κλαψουρίσματα αν δεν πάρετε υπ’ όψιν. αν στην Ισπανία δεν διέπρεπε η Ιερά Εξέταση περισσότερο απ’ ό. Ουκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος. Πά­ ντως.000 σώματα «αιρετικών». κατά κυριολεξίαν νο­ ούμενο. Είναι άλλο να σε τρομοκρατεί ο χωροφύλα­ κας με το μαστίγιο. Αλλά πού.που καταργούν τους κανόνες σύμφωνα με τους οποίους πρέπει να βό­ σκει το ποίμνιο. που δεν είναι άλλη απ’ αυτήν που εκάστοτε το παπαδαριό θεωρεί σα σωστή. τη σω­ στή άποψη για τη θρησκεία. άσχετα αν το εν λόγω αίτημα για άρτον μεταμφιέζεται πάρα πολύ συχνά σε πνευματικό αίτημα. λεγόταν η διαδικασία του καψίματος του αιρετικού στην πυρά! Οταν.000 ισοβίτες «αιρετικούς» τους άφησε ισοβίως στη φυλακή. ζήσεται κατ’ αρχήν με άρτον. προσωπικού εξομολογητή της βασίλισσας Ισαβέλ­ λας και μεγάλου αρχιιεροεξεταστή. Πολύ τους βόλευε τους ισπανούς κοσμικούς εξουσιαστές η Ιερά Εξέταση. εκτός απ’ την Ισπανία όπου καταργήθηκε το 1859. ενώ άλλους 288. τους κατέχοντες την ορθή δόξα. Διότι εκτός του ότι είναι καινοτόμοι επί ιδεολο­ γικού επιπέδου. που τους προτιμάει το υποποίμνιο για να κανονίζει βάσει αυτών τη δική του βοσκή. φυσικά την πνευματική. δεύ­ 190 . Ακριβώς έ­ τσι. Όπως και νάναι. είναι και ριψοκίνδυνοι.

Αμέσως μετά την ενοποίηση της Ισπανίας από τον Φερδινάνδο και την Ισαβέλλα. Τα βρώμιζε και για λογαριασμό του ο κοσμικός άρχων. έτσι που όλοι έ­ χουν συνηθίσει να υπακούν σε μικροάρχοντες και μικροβασιλιάδες της πλάκας. έχουν δη­ μιουργήσει μια ιδιόρρυθμη κατάσταση «αναρχίας» από την οποία. Κατά τα οχτακόσια χρόνια της αραβοκρατίας. Τα υπόλοιπα χύμα «φιλολαϊκά» είναι χυδαίος λαϊκι­ σμός. Τη βία την α­ σκούσε ο κοσμικός άρχων (ο αυτοκράτορας) και την τρομοκρατία διά της κολάσεως ο θρησκευτικός άρχων (ο πατριάρχης). έτσι που εσωστρέφει την πίστη στο Θεό και την κάνει να λειτουργεί αυτομάτως και χωρίς εμφανή καταναγκα­ σμό. πως οι «αιρετικοί» δεν ήταν άγιοι αλλά χοντροκέφαλοι κατά το πλείστον. τρίτον. Αλλωστε. Δεν είναι τυχαίο που οι επίγειοι δικτάτορες περιστοιχίζονται από φανατικά θρησκευόμενους. χριστιανοί και εβραίοι συνυπάρχουν αρμονικότατα. ό­ πως έλεγε ο Μαρξ. Διότι την ιδέα για μια χριστιανική Ιερά Εξέταση την είχε πρώτος ο Μέγας Κωνσταντίνος και δεύτερος. που πρέσβευαν βλακείες πιο χοντρές από τις επισήμως κρα­ τούσες και. ο Μέ­ γας Θεοδόσιος.. πάντως. δηλαδή στη μισή σημερινή Ισπανία. σε μια βελτιωμένη μορφή. δεν χρειά­ στηκε ο θρησκευτικός άρχων να βρωμίσει πολύ τα χέρια του. όπως λέει ο Νίτσε. οι Αραβες. Μόνο η παιδεία θα μπορούσε να διορθώσει τα πράγματα σε τού­ τον τον άθλιο κόσμο. και τα του Θεού. αλλά μια δυνατότητα και για το καλύτερο και για το χειρότερο. διότι η αίρεση των Μανιχαίων (εξού και ο πάντα εν χρήσει όρος μανιχαϊσμός) για τους οποίους έγιναν στην Κωνσταντινούπολη τα πρώ­ τα ιεροδικεία. μουσουλ­ μάνοι. κα­ 191 . Είναι ανόητο να μάχεσαι κατά των δικτατόρων. τον γεμάτο όχι μόνο από άθλιους ιεροεξεταστές. ο λαός στην ύπαιθρο ξεσηκώνεται και γίνεται χαμός. έτοι­ μους να υποταχτούν στον κάθε ισχυρό. Είναι κωμικό να φωνάζεις «ζήτω η ελευθερία» και να τρέμεις την κόλαση. είτε στη γη. αλλά και από πανάθλιους σκλάβους εθελοντές. Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι. αλλά όταν τον εκπαι­ δεύεις. πως ο λαός δεν είναι κάτι το καθεαυτό εξαγιασμέ­ νο. Το λαό τον βοηθάς όχι όταν τον χαϊδεύεις. Μόνο που δεν παράγει έργο. τω. Κα­ νείς δε θέλει να υπακούσει σε μια κεντρική εξουσία. με το παραδοσιακό τους διοικητικό αλαλούμ.. Πατριάρχη! Σίγουρα. Δεν εφάρμοσαν για πολύ τη μέθοδο αυτοί οι αυτοκράτορες. Έτσι. στις αραβοκρατούμενες περιοχές. εξαφανίστηκε σύντομα. Και γιατί το δυαρχικό Βυζάντιο μοίρασε έξοχα και έξυπνα τους εξουσιαστικούς ρόλους.τερον. έχο­ ντας στο κεφάλι σου τον αόρατο αρχιδικτάτορα. η ορθο­ δοξία είναι πιο ανθρώπινη. είτε αυτός βρίσκεται στον ουρα­ νό. Εμείς οι ορθόδοξοι ας είμαστε προσεχτικοί όταν λέμε ανιστόρητα πως η Ιερά Εξέταση είναι φρούτο αποκλειστικά της καθολικής εκκλη­ σίας.

εξού και το όνομα Αμερική προς τιμήν του. που τον λεηλατούν αγρίως. τουλάχιστον όσοι εξ αυτών δεν είναι καλά εξοι­ κειωμένοι με τη διαλεκτική και δε λεν να καταλάβουν πως δεν είναι δυ­ νατό να υπάρξει καλό χωρίς κακό και αντιστρόφως. Την καθολική νύφη την πλήρωσαν κυρίως οι αραβόφρονες. 'Οπερ μεθερμηνευόμενον: Αν η Ισπανία δε γίνει μεγάλη δύναμη τώρα που ανακάλυψε την Α­ μερική. είτε καθάρματα ολκής. σημειωτέον. εξαιτίας των καταστροφών που προκάλεσαν στους ιθαγενείς. που αρχίζει το 1500 και τελειώνει στα γρήγορα το 1580. σημαί­ νει η λέξη στα ισπανικά) θα γίνει από τότε ο γεμάτος χρυσάφι μυθικός τόπος. Την οποία. τη χρονιά της ανακάλυψης της Αμερικής. αυτοί οι μέχρι πριν από λίγο λούμπεν. εξού και το όνομα Κολούμπια του πα­ νεπιστημίου της Νέας Υόρκης προς τιμήν του. Οι περιλάλητοι κονκισταδόρες (καταχτητές σημαίνει στα ισπανικά η λέξη) είναι απλώς πεινασμένοι και όχι εκπαιδευμένοι στρατιωτικοί. Ήταν οι φτωχοί που τους είχαν ρημάξει στις διώ­ ξεις οι άρχοντες της Ισπανίας και πήραν των ομματιών τους για να παν στον άγνωστο ακόμα Νέο Κόσμο. προκοπή δεν θα υπάρξει για τους Ισπανούς. εξού και το όνομα Κο- 192 .τά τους ειδικούς. χαρακτηρίζουν τους κονκισταδόρες είτε ήρωες και μάρτυρες. Τώρα καταλαβαίνει κανείς καλύτερα τα λόγια του βασιλιά Φερδινάνδου: «Η Ισπανία είναι ένα σύνολο λαών που βρίσκει την ενότητά του στην υπηρεσία των διεθνών πεπρωμένων». Κάτω απ’ αυτές τις συνθή­ κες. όχι μόνο για να παραλάβουν απ’ το βασιλιά το παράσημο. Το έργο το διεκπεραιώνουν μέσα σε ογδόντα μόνο χρόνια εξαιρε­ τικά ριψοκίνδυνοι τυχοδιώκτες και άνθρωποι εντελώς απελπισμένοι και όχι οι στρατιωτικοί. πολλοί από τους οποίους γίνονται ξαφνικά ζάπλουτοι και επιστρέφουν στην πατρίδα πε­ ρίπου ως ελληνοαμερικανοί πρώην γύφτοι. που θα μπορούσαν να οργανώσουν μεθοδικότερα την κατάχτηση της νότιας Αμερικής. εύκολα εικάζει κανείς τη δυσκολία του εν Ισπανία έργου της Ιεράς Εξετάσεως. Ο Κολόμβος (εξού και το όνομα της χώρας Κολομβία προς τιμήν του. δεν την ανακάλυψε ο Κολόμβος. που τον ψάχνουν λυσσασμένα τούτοι οι παρίες. αλλά ο Αμέρικο Βεσπούτσι . έλκει την καταγωγή του και το πανίσχυρο στη διάρ­ κεια του εμφυλίου πολέμου αναρχικό κίνημα. Κάποιοι ιστορικοί. Είναι απλώς τα αναγκαία δημιουργήματα μιας μεγάλης εποχής. κάτι σαν ισπανοί «εαμοβούλγαροι» της μακρινής εκείνης εποχής. αυτής ακριβώς που θα μπάσει την Ευρώπη και τον κό­ σμο στην Αναγέννηση. Που λίγο συμβατικά λέμε πως αρχίζει το 1492. Το Ελ Ντοράδο (Το Χρυσαφένιο. αλ­ λά για να παραλάβουν και τον διορισμό τους σα διοικητές σε κάποια φρέσκια και λαχταριστή ισπανική αποικία της Λατινικής Αμερικής. Δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. σφάζο­ ντας ανηλεώς τους ιθαγενείς.

Αυτή ήταν η μοίρα και πολλών άλλων κονκισταδόρες. ο θεμελιωτής της Σάντα Μαρία ντε Μπουένος Αιρες (Παναγία των Καλών Ανέμων). ο καταχτητής του Μεξικού. που είναι μια χούφτα άνθρωποι. Έτσι έλεγαν στην Ισπανία τους δεύτερης κατηγορίας ιππότες. σήμερα Μπουένος Άιρες σκέτα. ήταν όντως απεχθείς. ο καταχτητής της Βενεζουέλας. Χωρίς τη μεγα­ λύτερη σφαγή λαών που έγινε ποτέ στην ιστορία. οι Ισπανοί και οι Πορτογάλοι. ψευτοχριστιανικής καταγωγής. Γκαρθία ντε Παρέδες. βέβαια. Ολόκληρη η λεγόμενη σήμερα λατινική. πάντα ήταν καλοί γείτονες και πάντα βοηθούσαν ο ένας τον άλλο. ο καταχτητής της Κολομβίας και του Ισημερινού. Ο μεγαλύτερος κονκισταδόρ της ιστορίας ήταν 41 ετών όταν έφτασε στο Σαν Σαλβαντόρ. εξού και η γραμμοφωνική εταιρεία Κολούμπια προς τιμήν του). ό­ πως ακριβώς ο πιο διάσημος ιδαλγός της παγκόσμιας φιλολογίας. Φερνάνδο Κορτές. Κι αν η τεράστια Βραζιλία γλύτωσε την ισπανοποίηση είναι γιατί έτυχε να παν εκεί πε­ ρισσότερα μπουλούκια πορτογάλων κονκισταδόρες παρά ισπανών. Πέντρο ντε Μεντόθα. απ’ τη μια μέρα στην άλλη. ακόμα και με ανεμόμυλους. Αυτοί και πάρα πολλοί άλλοι κονκισταδόρες χάρισαν στην Ισπανία πλούτο και δόξα. Πέντρο ντε Βαλντίβια. δε θα πω πως απεχθάνομαι τους σφαγείς των ιθαγενών. Αλ­ λωστε. αυτούς που δεν έβρισκαν εύκολα αξιοπρεπή αντίπαλέ για να μονομαχήσουν μ’ όλους τους κανόνες και τα έβαζαν με οτιδήποτε.έτσι το ονόμασε για τη σωτηρία του ύστερα από κείνο το φο­ βερό ταξίδι) την 12 Οκτωβρίου 1492. Τα υπόλοιπα δεν είναι παρά φτηνός και εύκολος λαϊκισμός. αν και. αγαπώ πολύ τους κονκισταδόρες για το θάρρος τους και κυρίως για τη δύσκο­ λη μοίρα τους. μ’ αυτόν τον απλό και σχεδόν ανέξοδο για την Ισπανία τρόπο. Και. στα καλά κα­ θούμενα. Ευρώπη σήμερα και ευρωπαϊκός πολιτισμός δεν θα υπήρχε. Σεμπαστιάν ντε Μπελαλκάθαρ. γνωστός και ως «ιππότης της ελεεινής μορφής». έφτασε μόνο μέχρι το νησί Σαν Σαλβαντόρ (Αγιος Σωτήρ . δεν πά­ τησε πρώτος το πόδι του στη στεριανή Αμερική. ο Δον Κιχώτης. που λέει ο λόγος. 193 . ως σφαγείς. Οι βασιλιάδες και οι άρχοντες τους έστιβαν σα λεμόνια και μετά τους πετούσαν.λούμπια της Συμφωνικής Ορχήστρας της Νέας Υόρκης προς τιμήν του. ο καταχτητής του Περού. Φρανθίσκο Πιθάρο (για να εκφέρουμε το όνομά του με ισπανικό ήχο). που ενεργού­ σε σαν Ισπανός. Άλλωστε. Αν και καθάρματα. δηλαδή ισπανική Αμερική έγινε αποικία της Ισπανίας έτσι. Που βρέθηκε αυτοκρατορία έτσι. οι κονκισταδόρες δεν ήταν παρά κάτι σαν ιδαλγοί (idalgo). Πέθανε 55 ε­ τών πάμφτωχος και εγκαταλειμμένος απ’ όλους. Ο από τη Γένοβα της Ιταλίας καταγόμενος Χριστόφορος Κολόμβος (1451-1506). ο θρυλικός ήρωας του Σααβέντρα Μιγκουέλ Θερβάντες (15471616). ο καταχτητής της Χιλής και θεμελιω­ τής του Σαντιάγο.

χρεοκόπησαν σύ­ ντομα. τότε που το χρυσάφι του Νέου Κόσμου φορτώνονταν στα ισπανικά πλοία. μα όλα. Διαβολομαζώματα. ενώ τον γήινο παράδεισο μόνο να τον φανταστούμε μπορούμε. τα αγόραζαν από τη Γερμανία. όχι πάντως για να γίνουν έργα υπο­ δομής στην Ισπανία.Όμως. από τη στιγμή που θ’ αρχίσει να γίνεται γνωστό. όπως ό­ λοι οι πλούσιοι τεμπέληδες. εκτός από παλιά είναι και πολύ ισπανική. προτιμούσαν. Που. Η αυτοκρατορική Ισπανία Ο Νέος Κόσμος είναι κάτι σαν τον «άλλο κόσμο». Διότι οι Ισπανοί. Και τούτο διότι οι Ισπανοί. Αυτή η ιστορία. τους πλου­ σιότερους μέχρι το 1492 που ανακαλύφτηκε η Αμερική για νάρθουν όλα τα πάνω κάτω στην οικονομία της Ευρώπης. με αποτέλεσμα να γίνει πλούσια όλη η Ευρώπη .τι έβρισκαν για πούλημα στις αγορές της Ευρώπης. όπως θα λέγαμε σήμερα. που ξέρουμε πως βρίσκεται στη γη. τον ουράνιο. ανεμοσκορπίσματα. Που δεν μετέχει στο πανηγύ­ ρι της Αναγέννησης. χάνουν σχεδόν όλες μαζί τις αποικίες τους. που αρχίζει το 1492 με την ανακάλυψη της Αμερι­ κής. τότε που η Ελλάδα γίνεται κράτος. που αυτονομούνται. του «χρυσού αιώνα» της Ισπανίας. τη Γαλλία.πλην της τεμπέλας Ισπανίας. που έχουμε πολύ μεγάλη φαντασία. Όλα τα καλά εκεί είναι καλά κρυμμένα στο άγνωστο. Φυσικά. Τα ξενητεμένα παιδιά της πατρί­ δας ήξεραν κι απ’ την πατρίδα να μη λογαριάζουν και πολύ τη μητέρα πατρίδα. με το κλεμμένο από τον Νέο Κόσμο χρυσάφι. όπως ακριβώς εμείς οι κομουνιστές. επειδή οι Ισπανοί πουλούσαν αδιάκοπα στην Ευρώπη τα κλο­ πιμαία απ’ την Αμερική και δεν παρήγαγαν τίποτα. αλλά για ν’ αγοράζουν μ’ αυτό οι Ισπανοί όλα τα αγαθά απ’ τους άλλους Ευρωπαίους. αυτοί έδειξαν το δρόμο σ ’ όλους τους κατοπινούς αποικιοκράτες. αλλά και της Ελλάδας. Αλλά ακόμα πιο μεγάλη είχαν οι Ισπανοί του 16ου αιώνα. την Αγγλία και τη Φλάνδρα. που μοιάζει με ελληνική. από καρφίτσα μέχρι χρυσά δοχεία νυκτός για βασιλικούς κώλους. Όλα. παρόλο που γύρω στα 1830. παρά να δουλεύουν για να παράγουν αγαθά. Ωστόσο. όπως και οι Έλληνες 194 . να αγοράζουν ό. αποκλείεται πλέον να λειτουργήσει σαν ο τόπος όπου η φαντασία των δυστυχισμένων τοποθετεί τον παρά­ δεισο για να αντισταθμίσει την κόλαση. 7.

υπάρχει ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στον τεμπέλη πλην ήρωα Ισπα­ νό και τον τεμπέλη πλην ήρωα Έλληνα. απέχει από τον σημερινό τενεκεδένιο ισπανικό αιώνα μόνο κατά τέσσερις αιώνες. Μόνο που οι Ισπα­ νοί εκτός από τεμπέληδες υπήρξαν και καταχτητές (κονκισταδόρες) ενώ οι Νεοέλληνες ήταν μόνο καταχτημένοι. στα κτίσματα. Ο ντουμπλ φας ηγεμών Κάρολος. στην καθημερινή συμπεριφο­ ρά. λοιπόν. ξαναενώνει την ήδη ενωμένη Ισπανία. το βασίλειο της Καστίλ­ λης και να το προσαρτήσει στο βασίλειο της Αραγωνίας. αλλά υπό αραγωνέζικη επιστασία αυτή τη φορά. Ωστό­ σο. Το πρώτο τρελό που κάνει ο Κάρολος ό­ ταν γίνεται βασιλιάς της Ισπανίας είναι να αφαιρέσει απ’ τη γιαγιά του. ο 5ος π. και ως εκ τούτου. Που με το όνομα Κάρολος Α' είναι βασιλιάς της Ισπανίας από το 1516 μέχρι το 1556 που πεθαίνει ενώ. Μπορεί ο χρεοκοπημένος πλούσιος να είναι φτωχός. τη βασίλισσα της Καστίλλης Ισαβέλλα. δηλαδή σ’ αυ­ τό που κληρονόμησε απ’ τον παππού του. στον μετακολομβιανό ισπανικό θρόνο ακουμπάει τώ­ ρα τον ευτραφή πισινό του ο εγγονός του. του Κολόμβου. απέχει απ’ τον σημερινό τενεκεδένιο αιώνα των μεγάλων ελλήνων τενεκέδων είκοσι πέντε ολόκληρους αιώνες. φρόντιζε και για το κεφάλι του ε­ κτός απ’ την κοιλιά του.. Κι έτσι. ο ισπανικός «χρυσός αιώνας». στα φιλολογικά της μνημεία. που κατά κάποιον τρόπο ήταν ο σπόνσορας. 195 . ο βασιλιάς της Αραγωνίας και ταυτόχρονα βασιλιάς της Σικελίας Φερδινάνδος. αυτοκράτωρ απ’ τη μια και βασιλιάς απ’ την άλλη. αλλά τουλάχι­ στον κάτι του μένει σαν ήθος και σαν συμπεριφορά. Άλλωστε. φυσικό να κάνεις ωραίες τρέλες όταν είσαι γιος ε­ νός ωραίου και μιας τρελής. Λοιπόν. το ίδιο πρόσωπο αλλά υπό το όνομα Κάρολος Ε' είναι και αυτοκράτωρ της (αυστριακής) Αυτοκρατορίας των Αψβούργων από το 1519 μέχρι το τέλος της ζωής του. Ενώ ο ελληνικός «χρυσός αιώνας». δεν έχει γιο για να τον διαδεχτεί στο θρόνο. ήταν γιος του μισογερμανού και μισοϊσπανού Φιλίππου του Ωραίου και της Ισπανίδας Ιωάννας της Τρε­ λής. τότε που ήταν ακόμα πλούσιος. το μεγάλο άλλοθι για τη λαθραία μας ύπαρξη. στην περίπτωση που. ο 16ος. ποτέ δεν αγάπησαν ιδιαίτερα τη δουλειά. Τουλάχιστον η φτωχή σήμερα Ισπανία φέρει εμφανή τα παλιά σημάδια του παλιού της πλούτου. Είναι.άλλωστε. Πάντως.Χ. η τεμπελιά ποτέ δεν εμπόδισε έναν τεμπέλη να γίνεται ήρωας όταν τα βρίσκει ζόρια. πεθαίνει κάποτε και τα πράγματα μπλέκουν και πάλι στη μονίμως μπερδεμένη Ισπανία. Ο Φερδινάνδος. που εξαφάνισαν το ελληνικό ήθος και στη θέση του άφησαν μόνο το «προγονικό μεγαλείο». όπως θα λέγαμε σήμερα. αυτός δηλαδή που παντρεύτηκε τη βασίλισσα της Καστίλλης Ισαβέλλα για να προκύψει έτσι διά της ενώσεως της Α­ ραγωνίας με την Καστίλλη το πρώτο ισχυρό ισπανικό κράτος. αφού αυτός χρηματοδότησε το ιστορικό ταξίδι του.

η πιο λατινική πε­ ριοχή της Ισπανίας. Ο Κάρολος Α' της Ισπανίας και ταυτόχρονα Κάρολος Ε' της μοναρ­ χίας των Αψβούργων της Αυστρίας καβαλλάει το γερμανοϊσπανικό κα­ λάμι κι αρχίζει να πολεμάει τους πάντες. εν μέρει Αγγλοι. Με την ίδια ακριβώς έννοια που τα χωράφια ανή­ κουν σε κάποιους ιδιοκτήτες. στη βορειοανατολική Ισπανία. των κυρίως ειπείν Γότθων (Γερμανοί). Και μην επιχειρείτε να βρείτε άκρη με τούτα τα μπερδέματα. Όποιος επιχειρήσει να καταλάβει τη διαμόρ­ φωση και την αναδιαμόρφωση των συνόρων των ευρωπαϊκών κρατών. ο «πατέρας» και δυνάστης των λαών. αφενός ήταν μισογερμανός και αφετέρου είχε μεγαλώσει και ανατραφεί στην πλούσια και πο­ λιτισμένη Φλάνδρα. δηλαδή την Καστίλλη (όπου και η Μαδρίτη) με την Ευρώπη των Γαλατών (Γάλλοι). με βάση τις εθνότη­ τες. μέχρι τό τέλος του περασμένου αιώνα.). για να προκύπτει κάθε τόσο πρόβλημα αναδασμού.Ο Κάρολος. έφερε μαζί του ένα σωρό φλαμανδούς φίλους και γνωστούς. τα συμ­ φέροντα των λαών τα «εκπροσωπεί» πάντα ο βασιλιάς. Θυμίζουμε πως το ισπανικό βασί­ λειο της Αραγωνίας. και των Οστρογότθων (βόρειοι Ιταλοί κυρίως). όπως θα λέγαμε σήμερα. τους Αγγλους. χωρίς να πάρει υπ’ όψιν του το βασιλικό κληρονομικό δίκαιο. εκεί που σήμερα βρίσκεται η Καταλανία και η πρωτεύουσά της. τους Γερμανούς. αυτή ακριβώς που συνδέει την Ισπανία των Βησιγότθων. αν δεν πάρετε υπ’ όψιν πως αυτόν τον καιρό τα κράτη διαμορφώνονται με βάση το κληρονομικό βασιλικό δίκαιο και όχι τις εθνότητες: Κάθε βασιλιάς που παντρεύεται ή που κληρονομεί τους προκατόχους του. είναι από παράδοση η πιο ευρωπαϊκή. παίρνει είτε από προίκα είτε από κληρονομιά τα εδάφη που του «ανήκουν». ή τα δίνουν προίκα στις κόρες τους. μάλ­ λον ματαιοπονεί. για την ακρίβεια. είχε όμως γερμανική αγωγή καθότι. Τους Γάλλους. Δεν υπάρχει συνεπώς τίποτα το παράδοξο που η πίεση της πλούσιας πλέον μετά την ανακάλυψη της Αμερικής Ισπανίας ασκείται επί της Ευ­ ρώπης διά της Αραγωνίας. τουλάχιστον μέχρι το τέλος του περασμένου αιώνα. των βόρειων Γότθων (Σκανδιναβοί. καθώς επί­ σης και στη νότια Ιταλία. που ήταν μεν νόμιμος κληρονόμος του θρόνου της Α­ ραγωνίας. δηλαδή ξαναμοιράσματος της σκόρπιας γης στους δικαιούχους και επανακαθορισμού των συνόρων προς όφε­ λος των νέων δικαιούχων. Αλλά την πατάει σ’ όλους τους πολέ­ 196 . κλπ. όταν ήρθε στην Ισπανία για να καθήσει στο θρό­ νο. η Βαρκελώνη. τους Τούρκους. Και πα­ ρέα μ’ αυτούς άρχισε να κυνηγάει την παραδοσιακή ισπανική αριστο­ κρατία. Ολλανδοί. Διότι. που αρνιόταν να εκσυγχρονιστεί και να υιοθετήσει ευρωπαϊκά πρότυπα. οι οποίοι τα μεταβιβάζουν στους απογό­ νους τους. που κυριαρχεί και στη Φλάνδρα.

τα βροντάει όλα και το 1556 κλείνεται σε μοναστήρι. τουλάχιστον τη βό­ ρεια. που ο πανίσχυρος ισπανικός στόλος. η Ισπανία καταπίπτει ολοένα και περισσότερο. που θα αξιοποιήσει στο έπακρο τα μαθή­ ματα των πρώτων διδαξάντων ατελώς την αποικιοκρατία Ισπανών. Είναι στην εποχή του ακριβώς που οι νεώτεροι ισπανοί κονκισταδόρες (καταχτητές) αλω­ νίζουν στην Αμερική πάνω κάτω. την Αγγλία. Τα χρόνια περνούν. δηλαδή τους γάλλους βασιλιά­ δες. αλλά υποχρεώνεται να παραχωρήσει 197 . δύο χρόνια αργότερα. πάει σχεδόν ο­ λόκληρη στον πάτο. όπου και τελευτά τον βίο του ως καλόγερος. δηλαδή οι γερμανοί κατ’ ουσίαν βασιλιάδες που άρχουν και στην Ισπανία. εκτός απ’ τους εχθρούς του πατέρα του. Κι όχι μόνο την πατάει. μέχρι που να την πατήσουν τελικά οι Ισπανοί και στην Αμερική. Μ όλις τέλειωσε ο λεγόμενος «πόλεμος της διαδοχής της Ισπανίας». και από το 1700 οι Αψβούργοι. Κι ωστόσο. Φίλιππος Β' (1556-1578) κληρονόμησε το χάος μάλλον. συνεχίζει την παρανοϊκή κατακτητική και επεκτατική πολιτική του πατέρα του. που ο Θεός να το κά­ νει δίκαιο. Κ ι αν ρω­ τάτε τι σημαίνουν τα «δικαιώματα στο θρόνο» δεν έχετε παρά να σκεφτείτε και πάλι το βασιλικό κληρονομικό δίκαιο. Ο Φίλιππος Ε' ανεβαίνει στο θρόνο το 1700 αλλά οι ενδοβασιλικοί πόλεμοι ανάμεσα στους Αψβούργους και τους Βουρβώνους. ο Φίλιππος Ε' κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Αγγλίας αλλά την πατάει κι αυτός. που για πρώτη φορά τότε κά­ νει κάτι παραπάνω από αισθητή την παρουσία του. η θρυλική «αήττητη αρμάδα» επιχειρεί να καταλάβει την Αγγλία. πολεμάει και τον πάπα Παύλο Δ \ αυ­ τός ο καθολικός! Το μόνο ευτυχές γεγονός της βασιλείας του είναι η νίκη επί των Τούρκων στη ναυμαχία της Ναυπάκτου την 7 Οκτωβρίου 1571. Ο γιος του και διάδοχός του. κρατούν 13 ολόκληρα χρόνια (1701-1714) και μόνο τότε οι Αψβούργοι παραιτού­ νται οριστικά των «δικαιωμάτων» τους στον ισπανικό θρόνο. Βαθειά απελπισμένος ο Κάρολος που δεν κατάφερε να γίνει κοσμοκράτωρ. Το αγγλικό ναυτικό. θα ξανασηκώσει κεφάλι στην ταχύτατα ανερχόμενη υπεραποικιοκρατική δύναμη.μους. το 1588. παραχω­ ρούν τη θέση τους στους Βουρβώνους. παρά τη δύναμη. πριν έρθουν τρέχοντας πίσω τους οι Αγγλοι και μπλέξουν τα μπούτια τους με τους Ισπανούς. Ομως. δίνει στους Ισπανούς και στον κόσμο όλο να καταλάβει πως στο εξής μόνο οι Αγγλοι θα άρ­ χουν τόσο στη Μεσόγειο όσο και στον Ατλαντικό και τον Ινδικό. Μόνο στο Νέο Κόσμο τα πάει καλά ο Κάρολος. Ω­ στόσο η Ισπανία. δηλαδή οι αυστριακοί. ο υπ’ αριθμόν ένα εχθρός της Αγγλίας αυτόν τον και­ ρό. Μάλιστα. που είναι η απαρχή της κατά θάλασσαν κατάρρευσης της ισχύος των Τούρκων.

που διαρκεί επτά χρόνια. αυτή τη φορά υπό τον βασιλέα τους. δε. Αυτό το αραβικό τοπωνύμιο θα δώσει το όνομά του στην περίφημη πλατεία Τραφάλγκαρ του Λονδίνου. Και έτσι. Και ούτω πως. πολύ δικό του. Και οι Αγγλοι. Τη φρίκη αυτού του πολέμου ιστορεί ο μεγάλος Γκόγια σε μια σειρά πινάκων που θα περάσουν όχι μόνο στην ιστορία της τέχνης. Ο Κάρολος Γ είναι κάπως πιο μυαλωμένος αλλά ο Κάρολος Δ' θε­ ωρεί υποχρέωσή του να ταχθεί αλληλέγγυος προς τον συγγενή του βα­ σιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκο Ε Τ \ αυτόν που θα χάσει το κεφάλι του στην καρμανιόλα της Γαλλικής Επανάστασης. είτε θα τον κάνουν «σύμμαχο» πριν φτάσει στην Αμερική. χάρη στη «βοήθεια» των 198 . του Οράτιου Νέλσωνα. από το 1808 μέχρι το 1814. είτε θα τον πάρουν από πίσω και θα τον λιανίσουν. Και είναι τόσο βίαιος και καταστροφικός. ο Ναπολέων επιμένει να κατέχει την Ισπανία. από κει θα περάσει. Το δεύτερο χρόνο του εμφυλίου πολέμου. την 21 Ο­ κτωβρίου 1805. Και ο ανταρτοπόλεμος συνεχίζεται.στην Αγγλία το Γιβραλτάρ. που αρχίζει στην Ανδαλουσία το 1820. που πεθαίνει από θανάσιμο τραύμα λίγο μετά τη ναυμαχία που οριστικοποιεί την παντοκρατορία της Αγγλίας στις θάλασσες. Ο Φερδινάνδος Ζ' που κάθεται στο θρόνο μόλις οι Γάλλοι αδειάσουν την ισπανική γωνιά είναι πιο καταπιεστικός και από τους γάλλους καταχτητές. που είναι αγγλικός «βράχος» από τότε αλλά τι βράχος! Όποιος Μεσόγειος ταξιδεύει με πλοίο για την Αμερι­ κή. οι Γάλ­ λοι του Ναπολέοντα λίγο αργότερα εισβάλλουν στην Ισπανία και την υποχρεώνουν να «συμμαχήσει» με τη Γαλλία κατά της Αγγλίας. σε συνέδριο που γίνεται στη Βερόνα της Ιταλίας το 1822 (το δεύτερο έτος της Ελληνικής Επανάστασης). που οι ισχυροί της γης. Τραφάλγκαρ ένα ακρωτήριο πολύ κοντά στο Γιβραλτάρ. γαλλικός και ισπανικός στόλος παν παρέα στον πάτο της θάλασ­ σας στην περίφημη και ιστορική ναυμαχία του Τραφάλγκαρ. Έστι. αποφασίζουν να στείλουν στην Ισπανία τους Γ άλλους που ξέρουν τα κατατόπια. Μάλιστα. τον αδερφό του Ιωσήφ. όπου και ο θεόρατος αν­ δριάντας του πιο μεγάλου ναυμάχου ολόκληρης της ναυτικής ιστορίας. Αλλά αυτή τη φο­ ρά είναι ένας εμφύλιος πόλεμος. που τον χρίει βασιλιά μ’ ε­ κείνη την τυπικά ναπολεόντειο ευκολία να κατασκευάζει βασιλιάδες στο πι και φι. αλλά και στην κυρίως ειπείν ιστορία αυ­ τής της πολύπαθης χώρας. Παρά το κάζο στο Τραφάλγκαρ. Και τότε ήταν που αρχίζει ένας εντελώς εκπληχτικός α­ νταρτοπόλεμος των Ισπανών κατά των γάλλων καταχτητών. Χρειάζεται μυαλό ακόμα και για να είσαι καταπιεστής με κάποια καταπιεστική επάρκεια. όλων των εθνών. αντικαθιστά τον ισπανό βασιλιά μ’ έναν δικό του. διάολε.

σύμφωνα με τον οποίο οι θυγατέρες των φεου­ δαρχών δεν κληρονομούν τα κτήματα του πατέρα και οι θυγατέρες των βασιλιάδων το στέμα. Ωστόσο. 8. Το ισπανικό καζάνι βράζει συνέχεια και θα σιγοβράζει μέχρι την τρομερή έκρηξη του εμφυλίου πολέμου του 1936 και τη δικτατορία του νικητή Φράνκο. σύνολο εμφυλιοπολεμικών ετών. το 1839. που τελειώνει με επέμβαση των Ευρωπαίων «συμμάχων» το 1822. όπως λέγεται ο αρχαίος νόμος που καθιέρωσαν τον 6ο μ. οι Σάλιοι Φράγκοι. που πιστεύουν πολύ στο «ως εν ουρανώ. Δύο χρόνια ο πρώτος και έξι ο δεύτερος. Θα γεννηθεί το 1892 και σαν καλό παιδί καθολικής οικογένειας θα πίνει το γαλατάκι του σε περιβάλλον θρησκευόμενων ανθρώπων. που εγκαθίσταται στην εξουσία το 1939. Ωστόσο. Που σε μετάφραση από τη γλώσ­ σα της μεταφυσικής στη γλώσσα της πολιτικής σημαίνει: ένας ο άρχων στον ουρανό. ο βασιλιάς Φερδινάνδος.Γάλλων. Και επειδή υπήρχε και το προηγούμενο της άλλης Ισαβέλλας. Κατόπιν τούτου. ένας και στη γη. τα πράγματα δεν ηρεμούν το 1839. και επί της γης». είπε να αποκληρώ­ σει τον αδερφό του Δον Κάρλος και να χαρίσει το θρόνο στην Ισαβέλ­ λα. Η Ισπανία είναι από παράδοση η χώρα των κοινωνικοπολιτικών δοκιμών. Αλλά μόνο στην ισπανική επιφά­ νεια. όλα ηρεμούν στην Ισπανία. Η Ισπανία του εμφυλίου Δεν προλαβαίνουν καλά καλά να ηρεμήσουν τα πράγματα ύστερα απ’ τον εμφύλιο πόλεμο που αρχίζει στην Ανδαλουσία το 1820 εξαιτίας της αυταρχικής εξουσίας του βασιλιά Φερδινάνδου.Χ. Αλλά και κάποιες ομοίως δοκιμα­ στικές δημοκρατιούλες. και νέος εμφύλιος αρ­ χίζει το 1833. ο Δον Κάρλος γίνεται ταύρος και ορμάει στην α­ ρένα της ισπανικής ιστορίας με τρομερή δύναμη. από το 1822 και μέχρι τον Φράνκο η Ισπανία θα ζήσει «δοκιμαστικά» και μερικές ακόμα ψιλοδικτατοριούλες. Λοιπόν. που η Ισαβέλλα ξεφορ­ τώνεται τον Δον Κάρλος και ανεβαίνει στο θρόνο μέχρι το 1868 που 199 . που λήγει μετά από έξι χρόνια. Ο Φερδινάδος αγαπούσε πολύ την κόρη του Ισα­ βέλλα. οχτώ. Και πούσαι ακόμα! Ο Φράνκο δεν έχει γεννηθεί ακόμα. αυτής που χρηματοδότησε το ταξίδι του Κολόμβου. λίγο πριν πεθάνει καταργεί τον σαλικό νόμο.

Που. από τον 19ο αιώνα κι όλας έχει ειδικευτεί στους εμφυλίους πολέμους κι αυτός είναι ο πραγματικός λόγος που δυσκολεύεται να πάρει μέρος στους κυ­ ρίως ειπείν πολέμους. που γίνεται μισοαποικία των ΗΠΑ. Ο οποίος έχει την πρόνοια να αναγνωρίσει το Κοινοβού­ λιο. η Ισπανία χάνει και το Πόρτο Ρίκο. ο Αλ­ φόνσος να κρατήσει την Ισπανία ουδέτερη. Αυτό σημαίνει πως φέρεται πολύ συνετά ως συνταγματικός μονάρ­ χης. βασιλιάς στην Ισπανία είναι ο Αλφόνσος ΙΓ' που λέγαμε· Καταφέρνει. 200 . αυτές δεν τις χάνει στον πόλεμο. Κι έτσι. που όταν πέθανε ο πατέρας του Αλφόνσος IB'. Το 1902 στο θρόνο ανεβαίνει ο Αλφόνσος ΙΓ'. που είναι αντιβασίλισσα όλο τα μακρύ διάστημα που ανα­ τρέφει το παιδί της με κάθε βασιλική επιμέλεια. παρά τα καλά του αισθήματα.χάνει κι αυτή το θρόνο. ήταν στην κοιλιά της μάνας του Μαρίας Χριστίνας. αλλά ο εμφύλιος συνεχίζεται δώθε κείθε και οι καρλιστές εξακολου­ θούν να συσπειρώνουν τους προοδευτικούς της εποχής. Ο Αμαντέους. ο γιος της Ισαβέλλας. Και ακριβώς σ’ αυτό το διάστημα της αντιβασιλείας είναι που η Ισπανία παύει οριστικά και αμετάκλητα να είναι μεγάλη δύναμη. γίνεται η αφορμή να συσπειρωθούν όλοι οι προοδευτικοί της εποχής γύρω απ’ τους καρλιστές. Απλώς υποχρεώνεται να τις πουλήσει στις ΗΠΑ έναντι τεσσάρων εκατομμυρίων λιρών Αγγλίας της εποχής εκείνης. Ούτω πως προκύπτει η πρώτη ισπανική δημοκρατία το 1873. Στον ίδιο πόλεμο. δεν πείθει τους Ι­ σπανούς δημοκράτες πως είναι δημοκράτης. ως Αλφόνσος IB'. Αμαντέους. οι Φιλιππινέζοι θα προκόψουν τόσο υπό αμερικανικήν κηδεμονίαν. κι έτσι ανατρέπεται κι άυτός και εκδιώκεται από την Ισπανία. βέβαια. που οι γνωστές Φιλιππινέζες θα έρθουν αργότε­ ρα μπουλούκια μπουλούκια εδώ σε μας. Οι καρλιστές δημιουργούν συνεχώς προβλήμα­ τα και συντηρούν παντού εντός της χώρας τις εστίες του ενδοβασιλικού εμφυλίου. Όμως. Η οποία δεν θα μακροημερεύσει. Χάνει ό­ μως και τις μακρινές Φιλιππίνες. Όταν εκρήγνυται ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος το 1914. ωστόσο. Οι οποίοι καταφέρ­ νουν τελικά το 1868 να ανατρέψουν την Ισαβέλλα με τη βοήθεια του ναυάρχου Τοπέτε. αλλά η χώρα. που μέχρι τότε ήταν ισπανική αποικία. κατά τον ισπανοαμερικανικό πόλεμο του 1898 χάνει την Κούβα. Διότι. για να δουλέψουν στην «πλού­ σια» Ελλάδα ως οικιακοί και συζυγικοί βοηθοί. Διότι την επόμενη χρονιά (1874) ο στρατηγός Παβία την καταργεί και εγκαθιστά ως δικτά­ τορα τον Σεράνο. όμως. ένα νέο πραξικόπημα θα ανατρέψει τον Σεράνο τον πρώτο κιόλας χρόνο της δικτατορίας του και διά του στρατηγού Μαρτίνεθ Κάμπος θα εγκατασταθεί στο θρόνο. που προσφέρει το ισπανικό στέμμα στον δευτερότο­ κο γιο του ιταλού βασιλιά Βιτόριο Εμανουέλε Β'. Ωστόσο.

Με τη λήξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι τότε ακριβώς που οι δια­ νοούμενοι αποδεικνύουν πως είναι δυνατό να γίνουν στ’ αλήθεια επανα­ στατική δύναμη. η Αγγλία. ο Πρίμο ντε Ριβέρα καταλύει το σύνταγμα και κηρύσσει τη δικτατορία το 1923. Πριν απ’ τον πόλεμο. που θα συνεχίζεται σχεδόν μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. το 1921. η εξέγερση των Αράβων επεκτείνεται και στη γειτονική Αλγερία. Τον ίδιο καιρό. Αρκεί. Το ίδιο και το αστικοδημοκρατικό κίνημα. το κομουνιστικό και το αναρχικό κίνημα της Ισπα­ νίας γνωρίζουν μια άκρως εντυπωσιακή ανάπτυξη. βέβαια. Ηγέτης αυτής της συγκλονιστικής ειρηνικής εξέγερσης των διανο­ ουμένων και των καλλιτεχνών κατά του φασισμού. ο πρώτος διδάξας τον ισπανικό φασισμό το 1923. Με το λόγο και με την πέννα. θα ξεκινήσει ο Φράνκο. Το πείσμα της ξεδοντιασμένης Ισπανίας να διατηρήσει το αυτοκρατορικό της μεγαλείο τουλάχιστον στο γειτονικό Μαρόκο θα την οδηγήσει τελικά στην καταστροφή. όχι με τα όπλα. Αυτή τη φορά. Ο οποίος θα πετύχει εκεί που απέτυχε ο Πρί­ μο ντε Ριβέρα. Φυσικά. όπου αιμορραγεί ο ισπανικός στρατός. δημιουργώντας μια φρικτή αιμορραγία στην Ισπανία. υπάρχουν και πεζοδρόμια σε 201 . είναι ο μεγάλος Ι­ σπανός φιλόσοφος και φιλόλογος Μιγκουέλ ντε Ουναμούνο (18641936). Το 1921 ο Κριμ αρχίζει να κλαδεύει κανονικότα­ τα τους Ισπανούς του Μαρόκου. Η τρομερή αραβική επανάσταση κατά του ευ­ ρωπαϊκού ιμπεριαλισμού. Εις μάτην. τον μεγάλο ηγέτη των εξεγερμένων Μαροκινών κατά των Ι­ σπανών κατακτητών. εκεί απέναντι βράζει κι αυτό. μόλις ένα χρόνο μετά την εγκατάσταση του Μουσολίνι στην εξουσία και την εμφάνιση του πρώτου στον κόσμο φασιστικού καθεστώτος στην Ιταλία το 1922. Η Καταλανία βράζει και οι Καταλανοί διεκδικούν και ένοπλα πλέον την αυτονομία τους. που θα πολεμήσει τον Φράνκο. Και γίνεται χαμός. η Γαλλία και η Ιταλία είχαν συμφωνήσει να εκχωρήσουν το Μαρόκο για «προστασία» στην Ισπανία. Για πρώτη φορά στην ιστορία οι διανοούμενοι καταφέρνουν να ρίξουν έναν δικτάτορα. Με τις ευλογίες του βασιλιά. Τότε αρχί­ ζει να κυοφορείται και ο καταστροφικός ισπανικός εμφύλιος πόλεμος του 1936-39. που συν τοις άλλοις ήταν και καθηγητής της ελληνικής γλώσ­ σας στο πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκα. να βγουν απ’ το γραφείο τους κι αρκεί να καταλάβουν πως. ξαναρχίζει ο παραδοσια­ κός σκοτωμός στην Ισπανία. Ο Πρίμο ντε Ριβέρα παραιτείται το 1930. Όλα αυτά τα κινήματα. Απ’ το Μαρόκο. μαζί κι εκείνο των καταλανών αυτονομιστών θα σχηματίσουν λίγο αργότερα το Μέτωπο. αρχίζει ουσιαστικά τότε. όμως. Απ’ το Μαρόκο. εκτός από γραφεία. χωρίς να ρωτήσουν τον Αμπντ ελ Κριμ. Αλλά και το Μαρό­ κο. Και τώρα βαρούν τους Αραβες Ισπανοί και Γάλλοι παρέα.

Ο πρώτος και τελευταίος πρόεδρος της Δημοκρατίας Αλκάλα Θαμόρα υπόσχεται ένα σωρό μεταρρυθμίσεις. την 14 Απριλίου 1931 ανακηρύσσεται η Δημοκρατία χωρίς κόπο και πολύ ειρηνικά. Και ενώ μέχρι τότε οι παπάδες υποστήριζαν τη δημοκρατία.τούτο τον βάρβαρο κόσμο όπου. Είναι ένας πολύ ισπανικός θάνατος! Περίπου σαν αυτόν του τορέρος (ταυρομάχου) ή του τόρος (ταύρου) εντός της αρένας. Και ναι μεν τα μεγάλα αγροκτήματα. Ομως. Είναι κάτι που μόνο στην Ισπανία θα μπορούσε να συμβεί: Ένας δικτάτορας παραιτείται και δεν εκδιώκεται βίαια. Οι φιλελεύθεροι αστοί. τορέρος Ουναμούνο! Ήσουν ο πιο σπουδαίος ισπανός «ταυρομάχος»! Μετά την παραίτηση του Ριβέρα το 1930. τόσο εκβαρβαρίζονται. καταφεύγει στη Γαλλία όπου και πεθαίνει σχεδόν μόλις πατάει το πόδι του εκεί. και οι κομουνιστές που συνεργάζονται με τους αστούς δεν μπορούν να συνεννοηθούν για τον τύπο και την έκταση των μεταρρυθμίσεων. το 1936. Κι απ’ τη στιγμή που χάνει την υποστήριξη της πανίσχυρης καθολικής εκκλησίας. Καταντροπιασμένος ο Αλφόνσος Γ' εγκαταλείπει την Ισπανία χωρίς όμως να πα­ ραιτηθεί. Ολέ. όσο αφήνεις ανενόχλητους τους βαρ­ βάρους. όμως αντί για συνεταιρισμούς προκύπτει ένας ασφυκτικός κρατικός καπιταλισμός. Ωστόσο. σκασμένος απ’ το κακό του. Κατά τις εκλογές του 1933 νικήτρια αναδεικνύεται η Δεξιά. Η εξέγερση της παραδοσιακής Δεξιάς κατά της δημοκρατίας αρχί­ ζει το 1932 απ’ τη Σεβίλλη. αυτό που τρομάζει τη δημοκρατική κυβέρνηση δεν είναι τόσο η πίεση των συνδικάτων. των κο­ 202 . Οι καρδινάλιοι και οι παπάδες έχουν λυσσάξει μετά το σταμάτημα των κρατικών επιχορηγήσεων προς την εκκλησία. τύπου Θαμόρα. τώρα υποστηρίζουν τη δικτα­ τορία που κυοφορείται. των σοσιαλιστών. αλλά μέχρι το τέλος του 1932 δεν κάνει τίποτα απολύτως. Και έτσι. που υποχρεώνει τα πανίσχυ­ ρα συνδικάτα. που αναστέλλει ή καταργεί όλα τα κοινωνικού χαρα­ κτήρα μέτρα της προηγούμενης κυβέρνησης. Οι Ισπανοί ορθότατα αντιμετωπί­ ζουν το παλάτι σαν τη φάμπρικα που παράγει δικτατορίες. που ελέγχονται απ’ τους αναρχικούς. να στραφούν κατά του (δημοκρατικού πλέον) κράτους. η παραδοσιακή φωλιά της ισπανικής αντί­ δρασης. οι δημοτικές εκλογές που γίνονται τον Φεβρουάριο του 1931 δείχνουν μία άκρως εντυπωσιακή ά­ νοδο του αντιμοναρχικού ρεύματος. όσο η αφόρητη πίεση της καθολικής εκκλη­ σίας. νικητής αναδεικνύεται το Frente Popular (Λαϊκό Μέ­ τωπο). απαλλοτριώνονται. η νεαρή ισπανική δημοκρατία αρχίζει να μη στέκει καθόλου καλά στα ποδάρια της. κάτω απ’ την πίεση που ασκούν πάνω του οι διανοούμενοι! Ο Πρίμο ντε Ριβέρα. στις επόμενες ε­ κλογές. η συμμαχία των αστών δημοκρατών.

και ο νέος με τους ανανεωτές αστούς. αλλά δύο κόσμοι: Ο παλιός με τους μεγαλοκτηματίες. που θα αντιπαρατεθεί στο Μέτωπο. πιο φανατισμένος. όταν στο Μαρόκο ο στρατηγός Φρανθίθκο Φράνκο θα εξεγερθεί την 17 Ιουνίου κατά της κυβέρνησης του Μετώ­ που. το κόμμα που ίδρυσε ο γιος του Πρίμο ντε Ριβέρα κα­ ταφέρνει στις εκλογές του 1936 να συσπειρώσει όλους τους αντιδραστι­ κούς όλων των τάσεων και γίνεται μια ισχυρή πολιτική δύναμη. και ο πόλεμος αρχίζει την άλλη κιόλας μέρα. Ούτε οι Διεθνείς Ταξιαρχίες. που να μην μπορεί πια να επεξερ­ γαστεί με νοητική επάρκεια και τα πιο απλά πράγματα. τους καθολικούς. Και η Ντολορές Ιμπαρούρι. και η ευκαιρία για την έναρξη θα δοθεί την ίδια χρονιά (1936). η θρυ­ λική Πασιονάρια. ο Έρνεστ Χέμινγουέη) ούτε ο ηρω­ ισμός των κομουνιστών και των αναρχικών θα σώσει τελικά την ισπα­ νική δημοκρατία. όχι δύο κόμματα ή συνασπισμοί κομμάτων.μουνιστών και των αναρχικών. το φαινόμενο δεν είναι μόνο ισπανικό. Διότι δεν είναι μόνο οι κοσμικοί και οι θρηκευτικοί άρχοντες αντιδραστικοί. Η Φάλαγγα. τους τιτλούχους. ολοζώντανος πάντα σ ’ αυτή την παρά­ ξενη χώρα που ακροβατεί σταθερά στα όρια του μυθικού και του πραγ­ ματικού. ο Ντουρούτι. ο Αρθουρ Καίσλερ. Ποτέ στην ι­ στορία δεν έγινε πιο μανιασμένος. σε μία κατά μέτωπο επίθεση σε πυκνή φάλαγγα εκατέρωθεν. Αλίμονο. Οι δυνάμεις που θα σταθούν απέναντι η μία στην άλλη στον εμφύλιο είναι έτοιμες. Ένας τυπικά ισπανικός πόλεμος. αποτελούμενες από εθελοντές δημο­ κράτες απ’ όλον τον κόσμο (ανάμεσά τους και ο Αντρέ Μαλρώ. Αντιδραστικοί είναι επίσης και πάρα πολλοί «απλοί άνθρωποι». Η Φά­ λαγγα τίθεται αμέσως στο πλευρό του Φράνκο πριν ακόμα αυτός αποβι­ βαστεί από το Μαρόκο στην Ισπανία. ο Τζωρτζ Όργουελ. Σαν η πιο μεγάλη μορφή του ισπανικού εμφυλίου θα αναδειχτεί τελικά ένας αναρχικός. Ο μεγάλος ισπανός 203 . θα γίνει μύθος. στη βάση οι αντίπαλες δυνάμεις είναι περίπου ισοδύναμες. Ο βομβαρδισμός και η ισοπέδωση του χωριού Γκουέρνικα τον Απρίλιο του 1937 απ’ τους βοηθούμενους απ’ τους ναζιστές του Χίτλερ Φαλαγγίτες δεν είναι παρά η εισαγωγή στην φασιστική βαρ­ βαρότητα. ή ελληνικό. που την θεωρεί καταστροφική για την πατρίδα λόγω του κομουνι­ στικού κινδύνου κυρίως και τα γνωστά και από μας παρόμοια. όπου κυριαρ­ χεί το πολύ ισπανικό σύνθημα «ζήτω ο θάνατος» (βίβα λα μουέρτε). πιο καταστροφι­ κός εμφύλιος πόλεμος. Φάλαγγα κατά Μετώπου και Μέτωπο κατά Φάλαγγας. τους κομουνιστές και τους αναρ­ χικούς. Όμως. Στην Ισπανία συγκρούονται για τρία χρόνια. από το 1936 μέχρι το 1939. των οποίων ο εγκέφαλος έχει απλοποιηθεί τόσο από την αποβλάκωση αιώνων. που σε λίγο θα κατακλύσει την Ευρώπη.

για να τα φορτώσουν εκεί οι Βενετσιάνοι στα πλοία τους και να τα μεταφέ­ ρουν μέχρι τη Σκανδιναβία και την Αγγλία. ή απλά σοβαρός Ι­ σπανός. παρακάμπτοντας τους Τούρκους. μπαίνει στην καινούργια. τον βεβαίωσε πως η περίμετρος της γης δεν είναι και τόσο με­ γάλη και πως το ταξίδι θα είναι σύντομο. Όπου θα καταφύγει μαζί με το μαγικό του βιολοντσέλο και ο άλλος μεγάλος Ισπανός. Λίγο μετά το 1453. ο Πάμπλο Καζάλς. ο φλωρεντινός Τοσκανέλι.). 204 . Ο μεγαλύτερος αστρονόμος της εποχής του. Εκτός απ’ τους Τούρκους. που σταματούν την προώθηση προς την Ευρώπη των πανάκριβων ανατολίτικων εμπο­ ρευμάτων (μπαχαρικά. ύστερα από την κατάρρευση της Βενετίας εξαιτίας της κυριαρχίας των Τούρκων στο Αιγαίο. αν και κάποιος άλλος θα την ανακάλυπτε αρ­ γότερα. αλλά το σημερινό νησί Σαν Σαλβαντόρ του συ­ μπλέγματος των Μπαχάμας. την πάτησε και δεν έφτασε τελικά στην Ινδία όπως λο­ γάριαζε. μιας και τη μπροστινή την είχαν κλείσει οι Τούρκοι. πολύτιμοι λίθοι. όπου αποβιβάστηκε ο Κολόμβος. την Κίνα και την Ιαπωνία.(και κομουνιστής) Πάμπλο Πικάσο θα ζωγραφίσει το πιο μεγάλο αρι­ στούργημα της μοντέρνας τέχνης. τη Γκουέρνικα . ο Κολόμβος δεν θα είχε ανακαλύ­ ψει την Αμερική το 1492. τη σημερινή δημοκρατική της φάση. ή η Ιαπωνία. δε δέχεται να ζήσει στην πατρίδα του μέχρι την 20 Νοεμβρίου 1975 που πεθαίνει ο Φράνκο και η Ισπανία. Και ήταν πράγματι σχετικά σύντομο. μόνο που η γη που πάτησε ο Κολόμβος δεν ήταν η Ινδία. μετάξι. ύστερα από 36 χρόνια φα­ σισμού. στο Παρίσι. σημαντικό έμμεσο ρόλο στην ανακάλυψη της Αμερικής θα παίξει και ο Γαλιλαίος καθώς και όλοι οι άλλοι σοφοί που επέμεναν πως η γη είναι στρογγυλή. είναι πράγματι η σημερινή νήσος Σαν Σαλβαντόρ. Γιατί. αν ο Κολόμβος δεν ήταν βέβαιος πως η γη είναι στρογγυλή δεν θα επιχειρούσε να μπει στην Ιν­ δία από την πίσω πόρτα. Όμως. αν και κανείς δεν μπορεί να πει με σιγου­ ριά πως η νήσος Γκουαναχάνι. ή η Κίνα. Κανένας ταλαντούχος. 9. κλπ. Η ισπανική (λατινική) Αμερική Αν οι Τούρκοι δεν είχαν κυριαρχήσει στο Αιγαίο από το 1453 που κυρίευσαν την Κωνσταντινούπολη. που απ’ τα βάθη της Ασίας φτάνουν στα παράλια της Μικράς Ασίας με καραβάνια. οι ευρωπαίοι έμπο­ ροι ψάχνουν να βρουν θαλασσινό δρόμο να φτάσουν στην Ινδία.

από ένα λάθος μας προέκυψαν οι Ινδιάνοι. Πατώντας. ο καημένος! Πάντως. Από τότε. της πιο ευρωπαϊκής θα λέγαμε χώρας της λατινικής Αμερικής. γιατί ένας μεγάλος αστρονόμος του είπε πως το ταξίδι θα είναι σύντομο και πως η πίσω πόρτα της Ινδίας θα ήταν κάτι σαν την πίσω πόρτα του σπιτιού του στη Γένοβα. η καρδιά και η ψυχή της λατινικής Αμερικής και το εφαλτήριο για το ξάπλωμα των Ισπανών σ ’ ολόκληρη τη νότια Αμερική. Γιατί. Το δεύτερο νησί που πάτησε ο Κολόμβος ήταν η Κούβα. Μετά το πρώτο του ταξίδι που κατέληξε σε φιάσκο. που δεν θα ήταν δυνατό να ξέρουν τότε τι τους περιμένει. Και παρόλο που στο τρίτο η παρεξήγηση λύνεται και όλοι ξέρουν πια πως ανακάλυψε έναν Νέο Κόσμο. λοιπόν. Αυτός είναι ο λόγος που βάφτισε Ινδούς τους ιθαγενείς που είδε να χοροπηδούν στην παραλία απ’ τη χα­ ρά που υποδέχονταν ξένους. αυτοί. τον προπηλα­ κίζουν άγρια.. ένα τουλάχιστον πράγμα τώρα πλέον έχει διευκρινιστεί α­ πόλυτα: Ο δρόμος της επιστροφής από τον Νέο Κόσμο στον Παλιό δεν ήταν. Κι από ένα θαυμαστικό σχήμα λόγου. Γιατί. ο Κολόμβος πάτησε το πόδι του στο Σαν Σαλβαντόρ ήταν σίγουρος πως έφτασε στην Ινδία. δεν έψαχναν να βρουν έναν νέο κόσμο αλλά έναν νέο δρόμο για την Ινδία. ανηφορικός. της πιο αναπτυγμένης. όπου βρισκόταν η Ινδία. όπου έφτασε αμέσως μετά την Ια­ πωνία. και επί το επισημότερον Αμερινδοί (Ινδοί της Αμερικής. λοιπόν. Σημαίνει Βενετούλα. είπε: Πω. περιφρονημένος και πάμφτωχος.Οταν. ο Κολόμβος κάνει άλλα τρία. οι εργοδότες του.. 14 χρόνια μετά το πρώτο. Αυτή τη φορά πιστεύει ακράδαντα πως βρίσκεται στην Κίνα. πω! Βενεζουέλα είναι τούτος ο τόπος! Το Βενεζου­ έλα στα ιταλικά είναι υποκοριστικό του Βενετία. 205 . όλους τους αμερικανούς ιθαγενείς (έτσι λέγονται στην καθαρεύουσα οι ντόπιοι) θα τους μείνει το παρατσούκλι Ινδιάνοι. προέκυψε το όνομα της Βενεζουέλας. πω. σα να λέμε Έλληνες της Σελήνης). την Κούβα ο Κολόμβος κάνει και δεύτερη γκάφα. αυτοί οι φιλόξενοι. λοιπόν. Κι έτσι. πάλι του Κολόμβου. οι βασιλείς της Ισπανίας Φερδινάνδος και Ισαβέλλα. Κι όλα αυτά τα τρελά. ένα απ’ τα κύρια προβλήματα του Κολόμβου στη διάρκεια του πρώτου ταξιδιού ήταν να πείσει τους ναύτες πως δεν υπάρχει κίνδυνος να μη μπορέσουν να γυρίσουν πίσω εξαιτίας της ανη­ φόρας στην οποία θα μετασχηματίζονταν η κατηφόρα που βάδιζαν προ­ χωρώντας προς την πίσω μεριά της γης. γνωστοί κυρίως σε μας από τα φιλμ γουέστερν. Δεν κατάφερε να βρει πέρασμα για την Ιν­ δία. Οπως είπαμε. Όταν ο θαλασσοπόρος πάτησε το πόδι του εκεί στο τρίτο του ταξίδι. το ιστο­ ρικό ταξίδι του 1492 και μόλις 2 μετά το τελευταίο ο μεγάλος γενουάτης θαλασσοπόρος πεθαίνει το 1506 σε ηλικία 55 ετών αγνοημένος.

Η κραταιά και πλούσια αυτοκρατορία των Αζτέκων βρισκόταν κάτω απ' τη μύτη των Ισπανών της Κούβας. Και η ιστορία συνεχίζεται. Ο κλέψας του κλέψαντος . αλλά Αμερική. που όπως ξέρουμε αρχίζει. θα πάρει το όνομά του και θα ονομαστεί Κολομβία (Χώρα του Κολόμβου). τον Φερδινάνδο Κορτέζ. που για να τα αγοράσουν τα πληρώνουν χρυσάφι στην κυριολεξία στους Ισπα­ νούς εμπόρους όπλων. ρημάζουν τους Αζ­ τέκους. Ώσπου μια μέρα του 1518. αυτονομείται από τους άλλους Ισπανούς της Κούβας. στο σημερινό Μεξικό. πληροφορείται. που υποδέχεται τον ισπανό μουσαφίρη ευγενικότατα και με τιμές μεγάλες. Οι λίγο μετά τον Κολόμβο Ισπανοί στογγυλοκάθονται στην ημιτροπική. τη χρονιά της ανακάλυψης της Αμερικής. τη μαγευτική Κούβα με τη διαρκή άνοιξη και δε λεν να κουνη­ θούν ούτε παρακάτω. ούτε παραπάνω. απέναντι απ’ την Κούβα. να επιβεβαιώσει τις φήμες για το μυθικό πλούτο του Ελ Ντοράντο. η γειτονική της Βενεζουέλας χώρα. προς τις σημερινές ΗΠΑ. ενθουσιάζονται τόσο με τα πυροβόλα όπλα. Όμως. Βενετάκι. ο Χουάν ντε Γκριγιάλβα. Ο προϊστάμενός του. προς τη μεριά του Παναμά.και η ιστορία συνεχίζεται. υπάρχουν αμύθητοι θησαυροί. στέλνει απέναντι έναν από τους υπαρχηγούς του. γιατί εκεί κάνει ζέστη. Η πρώτη μορφή εμπορίου που κάνουν οι λευκοί στον Νέο Κόσμο είναι το εμπόριο όπλων.Βενετίτσα. προς τον ισημερινό. Όμως. από το μικρό του όνομα. Πολύ αργότερα. καθώς περιφέρονταν με το πλοιαράκι του στον κόλπο του Μεξι­ κού. λίγο συμβατικά. Τέτοια μπερ­ δέματα γίνονται και τέτοια σύγχυση υπάρχει αυτή τη φοβερή εποχή. και κυρίως όταν καταλαβαίνει πως έχει να κάνει με έναν λαό εξαιρετικά πολιτισμένο και πάρα πολύ πλούσιο. απονέμει στον εαυτό του τον τίτλο του μαρκησίου. αρχίζει να τον κυνη­ γάει μέσα στο Μεξικό για να του κλέψει ό. κάτι τέτοιο τέλος πάντων. αλλά χωριστά ο καθένας. τυχοδιώκτης μεγάλης κλάσεως. μετά την πρώτη έκπληξη.τι ήδη είχε κλέψει από τους Αζτέκους. ότι ε­ κεί απέναντι. από το επίθετό του. που τα χάνουν βλέποντας τα πυροβόλα (τα διά του πυρός της πυρίτιδος λειτουργούντα) όπλα και παραδίνοται αμαχητί. του Αμέρικο Βεσπούτσι. 206 . ο Βελάσκεθ. κι αρχίζει να κυνηγάει τον Μοντεζούμα για να του αρπάξει τους θησαυρούς. της Χρυσαφένιας (χώρας). όταν βλέπει πως ο Κορτέζ δεν έχει σκοπό να γυρίσει στη βάση του. Τώρα πλέον και οι δυο. Τόσο του άρεσε του Κολόμβου η πανέμορφη παραλία αυτής της πανέμορφης χώρας. Και το 1519 ο διοικητής της Κούβας Βελάσκεθ. που σημαδεύει την αρχή της Αναγέννησης. το 1492. Η μεγάλη πλάκα είναι πως δεν θα ονομαστεί Βεσπουτσία. Όταν ο Κορτέζ συναντά τον αυτοκράτορα των Αζτέκων Μοντεζούμα. γιατί εκεί κάνει κρύο. η Αμερική που ανακάλυψε θα πάρει το όνομα ε­ νός δευτερεύουσας αξίας μετακολομβιανού θαλασσοπόρου. τρέχα γύρευε πώς.

λαού εξίσου με τους Αζτέκους του Μεξικού πολιτισμένου και πλούσιου. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και στο Περού. Εξυπακούεται πως ο αυτοκράτο­ ρας των Ινκας. Με την ίδια χαοτική έννοια. τη Βολιβία και μεγάλο μέρος της Χιλής. το Τέξας. 207 . το Περού και το Μεξικό παρα­ μένουν και σήμερα οι προκολομβιανοί πνεύμονες της λατινικής Αμερι­ κής. «Ινδούς» πιο πλού­ σιους και ίσως πιο πολιτισμένους κι απ’ τους Ινδούς. Γιατί η Αναγέννηση θα ήταν απολύτως αδύνατη χωρίς τον πλούτο που συρρέει απ’ τον Νέο προς τον Παλιό Κόσμο. Από το Περού. Καταλαβαίνετε. ο Αταχουάλπα. Οι σημερινοί Μεξικάνοι είναι κατά πλειοψηφίαν «καθαροί» απόγο­ νοι των Αζτέκων και μιγάδες. την έκπληξη και την οικονομικής τάξεως χαρά των Ευρωπαίων όταν συναντούν στην «Ινδία». αλλά η αυτοκρατορία των Ίνκας. και άλλοι θα επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας εξευρωπαϊσμένοι πλέ­ ον.Από το Μεξικό ορμώμενοι τώρα πλέον οι ισπανοί κονκισταδόρες (καταχτητές) προωθούνται προς νότον υπό τον Φρανθίθκο Πιζάρο και φτάνουν στο Περού. έ­ τσι. που αναπαλαιώνεται με τρόπο συναρπαστικό. σύμφωνα με την οποία όταν μια πεταλούδα κουνήσει τα φτερά της στην Κίνα. οι ισπανοί κονκισταδόρες προωθούνται προς τη ση­ μερινή Αργεντινή και τη Χιλή. των Μάγια. περιελάμβανε εκτός από το σημερινό Περού. Μια τρίτη αυτοκρατορία Αμερινδών στην Κεντρική Αμε­ ρική. θα έχει την ίδια τύχη με τον αυτοκράτο­ ρα των Αζτέκων. Μοντεζούμα. λοιπόν. άλλους θα τους φάει το σκοτάδι της ευρωπαϊκής ιστο­ ρίας. τον Ισημε­ ρινό. Η Ινδία που έψα­ χνε ο Κολόμβος αποδείχτηκε Ελ Ντοράντο ως Νέος Κόσμος. στα καλά καθούμενα και για το λόγο πως οι Τούρκοι έφραξαν στο Αιγαίο το δρόμο των βενετσιάνων εμπόρων. ενώ οι «καθαροί» Ισπανοί είναι μειοψηφία στο Μεξικό. Όσο για τους «Ινδιάνους». αυτό τον καιρό είναι παρηκμασμένη και εν μέρει υπο­ ταγμένη στους Αζτέκους και τους Ινκας. το αμερικάνικο σήμερα Νέο Μεξικό. Σημειώστε πως και η αυ­ τοκρατορία των Αζτέκων περιλάμβανε εκτός από το σημερινό Μεξικό. μπορεί να προκληθεί θύελλα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο. προκύπτει η Αναγέννηση. που μέχρι σήμερα θα κρατάει όρθιο στα ποδάρια του τον Παλιό. την καρδιά της πανάρχαιης αυτοκρατορίας των Ινκας. από τα μέσα του 16ου αιώνα και μετά. και μεγάλο μέρος της Καλιφόρνια. ανήκουν στην ισπανική αυτοκρατορία. Κι έτσι. όταν ο Κολόμβος κάνει ένα >αίθος για να πεθάνει ντροπιασμένος. απ’ το 1541 και μετά. που εδώ δεν είναι και τόσο λατινική. Εδώ βρίσκει πλήρη εφαρμογή στην ιστορία η σύγχρονη μαθηματική θεωρία του Χάους. όλα τα σημερινά κράτη της λατινικής Αμερικής πλην της Βραζιλίας. την πιο τρελή αυτοκρατορία που εμφανίστηκε ποτέ στην ιστορία. Περού το λέμε σήμερα.

Πορτογάλοι μεν αλλά υπό ισπανικήν κηδεμονίαν ακόμα τελούντες. ήξεραν ότι ο δρόμος του Κολόμβου δε βγάζει στην Ινδία. Αλλωστε. οι Πορτογάλοι. οι άγγλοι αποικιοκράτες θα ρημάξουν και τους ισπανούς αποικιοκράτες. ο μεγάλος ήρωας των λατινοαμε­ ρικάνων. εκτός απ’ τους γάλλους αποικιοκράτες. θα γίνει η πολιτεία του Τέξας. τόσο κάποιων περιοχών του Μεξικού όσο και της Βορείου Αμερικής ήταν κι ένας δικός μας τρελός Κεφαλονίτης. Γύρω εκεί. την ίδια εποχή που καταρρέει η ισπανική. Στην πιο περιπεπλεγμένη φυλετικά χώρα της λατινικής Αμερικής. ιδρύουν στη Βραζιλία τόσο τη Μπαχία το 1549. όσο και το Ρίο ντε Τζανέιρο το 1567. Θα αποσπά­ σουν από το Μεξικό ένα μεγάλο μέρος του που θα το βαφτίσουν Νέο Μεξικό. Η Αργεντινή και η Βραζιλία θα ξεκόψουν από την Ισπανία και την Πορτογαλία αντιστοίχως και θα γίνουν αυτόνομα κράτη την ίδια χρο­ νιά. Μη βλέ­ πετε που κάποτε θα τους τη φέρουν οι πάντα πονηροί Εγγλέζοι. δεν είναι ισπανογενές. ο θρυλικός Libertator (ελευθερωτής). Ξεχνάμε πως η Πορτογαλία τον καιρό των καταχτήσεων και των εξερευνήσεων είναι επαρχία της Ισπανίας. αλλά πορτογαλογενές. Αλλωστε. μεξικάνικη κι αυτή περιοχή. μεγάλος θαλασσινός λαός του Ατ­ λαντικού και όχι της Μεσογείου (η Πορτογαλία δεν είναι μεσογειακή χώρα) έκαναν τα περισσότερα σ’ αυτή τη φοβερή ιστορία των κατακτήσεων και των εξερευνήσεων. τη Βραζιλία. Αλλά οι Πορτογάλοι. από την οποία θα αυτονομηθεί πλήρως το 1641. Που στην κατάχτηση της Βορείου Αμερικής προηγούνται των Αγγλων. όντας πάρα πολύ σοβαροί ναυτικοί. Πάντως. ενώ οι Ισπανοί που δεν το ήξεραν ανακάλυψαν τελικά κατά λάθος την Αμερική δι’ ενός Ιταλού. που είναι γεμάτη απογόνους αφρικανών δού­ λων. αρχίζει να καταρρέει και η Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Σιμόν'Μ πολίβαρ (1783-1830). σχεδόν ταυτόχρονα με την Ελληνική Επανάσταση και τη δημιουρ­ γία του νεοελληνικού κράτους. οπότε και παίρνει το μοιράδι της από την νοτιοαμερικάνικη ισπα­ νική πίττα. το μεγαλύτερο κράτος της λατι­ νικής Αμερικής. Το Μεξικό θα αυτονομηθεί απ’ την Ισπανία το 1831. τεράστιο καταχτητικό ρόλο θα παίξουν και οι Γ άλλοι. θα γίνει σχεδόν εθνικός ήρωας και των Ελλήνων. Αλλωστε ο Κολόμβος πρώτα στους Πορ­ τογάλους απευθύνθηκε για να χρηματοδοτήσουν το ταξίδι του.Λέμε λανθασμένα πως η Βραζιλία. Σημειώστε επίσης πως διά­ σημος εξερευνητής. ονόματι Ιωάννης Φωκάς. 208 . που ε­ κτός από τη Λουιζιάνα στο νότο των ΗΠΑ θα τους πάρουν και τον Κα­ ναδά. Σημειώστε πως και ο Αμέρικο Βεσπούτσι ήταν Ιταλός. ενώ μια άλλη τεράστια. θα εμφανιστούν κι όλα τ’ άλλα αυτόνομα σήμερα κράτη της λατινικής Αμερικής. το 1822.

γνω­ στά με το κοινό όνομα Αζόρες. ναυτικών και ψαράδων. Θεός είναι ο Ατλαντικός. Σ’ αυτήν την εξόχως σεισμογενή. την περιοχή γύρω από την πόλη Πόρτο στον πορ­ τογαλικό βορρά. Εδώ.300 χιλιόμετρα. Κι ένας καθολικισμός που μόνο ο πάπας θα μπορούσε να τον ονομάσει έ­ τσι. εδώ φυλάγεται ακόμα η πιο γνήσια πορτογαλικότητα: Η φτώχεια. που αντιμετωπίζει σα θεότητα τη θάλασσα. Τέτοια παραμένει μέχρι τις μέρες μας η Πορτο­ γαλία: χώρα εμπόρων. Στη Μαδέρα. όπως και η περίπου ίση σε έκταση και πληθυσμό Ελλάδα. 1. ορεινή περιοχή.10. η γη κουνιέται συνέχεια. Συνεπώς Πορτογαλία θα μπορούσε να σημαίνει Χώρα του Λιμανιού. που τον ζει και τον πεθαίνει. Κι αυτό την εμπόδισε να πάρει μέρος στη διαμόρφωση του μεσογειακού πολιτισμού. Κι ωστόσο. Μόνο που η Πορτογαλία δεν είναι με­ σογειακή χώρα. Πόρτο σημαίνει λιμάνι. χα­ ρακτηριστικό κάθε θαλασσινού λαού. όπου εμφανίστηκαν οι πιο σπουδαίοι πολιτισμοί στην ι­ στορία της ανθρωπότητας. Δε θα βρεις σχεδόν τίποτα το τυπικά ισπανικό στη Χώρα του Πόρτο (Portugal). Το σχεδόν μυθικό κρασί Μαδέρα μοιάζει κάπως μ’ αυτό της Σαντο­ ρίνης. τη στριμωγμένη στη γωνιά της ιβηρικής χερσονήσου. απαλλάχτηκε εντούτοις έγκαιρα απ’ την εξουσία του πάπα διώχνοντας τους ιησουίτες και επιβάλλοντας από παλιά τον διαχωρισμό κράτους και εκκλησίας. Χώρα καθολική η Πορτογαλία. ο ηρωισμός. Η δεύτερη είναι η ηπιότητα του χαρακτήρα και η σχεδόν μοιρολατρική διάθεση του Πορτογάλου. αρνήθηκε ωστόσο με πείσμα την ισπανικότητα. η περηφάνεια. παρόλο που η γειτνίαση μ’ αυτή την κλει­ στή θάλασσα. το μεγαλύτερο νησί ενός ηφαιστειογενούς πορτο­ γαλικού νησιωτικού συμπλέγματος στα δυτικά του Μαρόκου. Και μαζί με το κούνημα της θάλασσας κάνει τον Πορτογάλο να μην ξεχνάει πως όλα κουνιούνται σ ’ αυτόν τον κόσμο. απ’ τη μητρόπολη. τη γεμάτη ποτάμια. που κατά παράδοξο τρόπο έδωσε αυτό το «τεχνητό» ό­ νομα και στην υπόλοιπη χώρα. λόγω της γεωγραφικής της θέσης στα νο­ τιοδυτικά της ιβηρικής χερσονήσου. Εδώ. ή μάλλον των λιμανιών. απέχουν πολύ. Δορυ­ φόρος της Ισπανίας από πάντα. η θάλασσα που σκεπάζει τη βουλιαγμένη από σεισμό Ατλαντίδα. Τα εννιά ηφαιστειογενή πορτογαλικά νησιά στον Ατλαντικό. την επηρέασε εμφανώς. Όπως στην Οδύσσεια. χώρα θαλασ­ σοπόρων και ψαράδων. το σταφύ­ λι παίρνει τους χυμούς του απ’ τη στάχτη των ηφαιστείων και τα κόκκα- 209 . Είναι η πρώτη και βασική διαφορά της με την Ισπανία. η δεισιδαιμονία. Οι Πορτογάλοι Παράξενη χώρα με παράξενη ιστορική μοίρα η Πορτογαλία. Μ οίρα είναι η θάλασ­ σα.

Τόσο βαθύ όσο κι η θάλασσα του Ατλαντι­ κού. Ποιος δεν έχει φάει πορτογαλικές σαρδέλες. Κι αυτό σημαί­ νει πως τα πορτογαλικά πλοία χωρούσαν περισσότερο ωφέλιμο φορτίο. Εις υγείαν.τι μπορεί για να μην εξοργίσει και να μην προσβάλει τον ταύρο. ήταν φκιαγμένα από φελλό. Η πορτογαλική ταυρομαχία είναι μια ήρεμη τελε­ τουργία όπου ο ταυρομάχος κάνει ό. Πολλά απ’ τα εξαρτήματα των περίφημων πορτογαλικών πλοίων των θρυλικών πορτογάλων θαλασσοπόρων. ή μάλλον της θαλασ­ σινής πορτογαλικής δυστυχίας. ο φελλός έπαιξε όντως ιστορικό ρό­ λο. ας πούμε. οι Πορτογάλοι δεν έχουν φάει πορτογαλι­ κές σαρδέλες. με κρασί Μαδέρα! Το χρησιμοποιούν οι άρχοντες όταν θέλουν να δώσουν στις προπόσεις τους την πορτογαλική αρχοντιά του θανάτου. Δεν έχει σημασία αν ο νεκρός θα πάει στην κόλαση. παρακαλώ! Η Πορτογαλία είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο φελλοπαραγωγός χώ­ ρα. Αφενός τις σιχάθηκαν και αφετέρου προσπαθούν να κά­ νουν οικονομίες για να κρατήσουν στα ποδάρια του ένα μονίμως ετοι­ μόρροπο εξαγωγικό εμπόριο. Κι ας κοιτάξουμε εμείς εδώ να πουλήσουμε στην Αφρική τους δικούς μας φελλούς. Πορτογαλικής κατασκευής ήταν άλλωστε και τα πλοία του Κολόμβου. έχουν ένας χαρούμενο χαρακτήρα. αλλά κανείς στις κερκίδες της αρένας δε θα φωνάξει ολέ. Ας μην το πούμε καλύτερα. Πόσους τόνους ελα­ φρύ φελλό πρέπει να δώσεις για να πάρεις ένα αυτοκίνητο. δεν γίνεται να τρως ψάρια συνέχεια. Το πορτογαλικό φάντο απέχει τόσο πολύ απ’ το ισπανικό φλαμένκο (φλογερό σημαίνει η λέξη). Αλλωστε. Αλλά. σημα­ σία έχει που γλύτωσε απ’ την κόλαση της γήινης. Πράγμα που είναι το ίδιο σε μια χώρα όπου οι κηδείες.λα των νεκρών της θάλασσας και των σεισμών. Που στηρίζεται στο φελλό. Και στους Πορτογάλους πρώτα αποτάθηκε αυτός ο Ιταλός για να χρη­ ματοδοτήσουν το ταξίδι του. λοιπόν. ακόμα και σήμερα. Αυτήν που εκφράζουν τα φάντος. Δεν το χρηματοδότησαν γιατί αποφάνθη- 210 . ας πούμε. ή του Αλμπουκέρκε. Ο πορτογάλος ταυ­ ρομάχος δεν είναι χασάπης. είναι θύτης. πορτογαλικά λαϊκά τραγούδια που δύσκολα θάλεγες πως είναι ερωτικά. Θα τον σκοτώσει βέβαια στο τέλος. για να τους κάνουν φύλαρ­ χους. Προσφέρει θυσία τον ταύρο στο θεό του θανάτου και της θάλασσας. Μα. μέσα τους. Ακούστε την Αμαλία Ροντρίγκες και προσπαθείστε να καταλάβετε από πού βγαίνει αυτή η απόκοσμη φωνή που σε διαπερνάει σα βέλος. Στην Πορτογαλία πάντως. όσο και η πορτογαλική ταυρομα­ χία απ’ την ισπανική. πρέπει να τα κάνεις κονσέρβα για να βγάλεις και κανένα φράγκο. του “Βάσκο ντε Γκάμα. Είναι η θάλασσα που τραγουδάει με το στόμα της τραγούδια ηρωικά και πένθιμα. Είναι μάλλον μοιρολόγια μ’ έναν βαθύ ερω­ τισμό. Διάολε. ωστόσο. άντε να δεις προκοπή πουλώντας φελλό.

Το Μονακό είναι Γαλλία και το Μακάο Κίνα. που οι σοβαροί εφοπλιστές στις μέρες μας μόνο σε Πορτογάλους εμπιστεύονται τα πολύ σοβαρά φορτία. Ακόμα! Βέβαια. Γίνεται και παραγίνεται. Κι ωστόσο. Μάλιστα! Εκτός από αγγλικές. να γίνουμε και μεις αποικιοκράτες για να μάθουν. Είναι τόσο σοβαρό πράγμα το να είσαι ναυτικός στην Πορτογαλία. τόσα προσφέραμε στους Ισπανούς. Τούτο το κόλπο. Γιατί κι αυτοί κάνουν εμπόριο με μη κομουνιστές. κι αυτοί μας αντιμετωπίζουν σαν αποικία. του οποίου ωστόσο η πριγκιπική επικράτεια δεν εκτείνεται πέρα απ’ τα προ­ άστια της πρωτεύουσας. το δίδαξε στον κόσμο πρώτα η Βενετία και ύστερα η καλύτερη μαθήτριά της. από ιστορικής απόψεως. Η ιστορική μοίρα της Πορτογαλίας είναι σχεδόν ταυτισμένη με την ι­ στορική μοίρα της Ισπανίας. όλα ταγμένα στην υπηρεσία της διεθνούς φοροδια­ φυγής και των εν γένει διευκολύνσεων του διεθνούς κεφαλαίου. Και έγιναν. Ολοι έχουν ανάγκη από τέτοια απάνεμα καταφύγια. ή έστω η παμφάγος Αγ­ γλία. και να μην την καταβροχθίζει η Κίνα. η Πορτογαλία. Αγγόλα. δηλαδή το κινέζικο νησί Σιανγκσάν στα νοτιοανατολι­ κά της Κίνας. για λόγους διεθνούς εμπορίου και διεθνοποιημένης φοροκλοπής. το Μονακό. ανόητος ήταν ο Ωνά­ σης που έκανε πρωτεύουσα της άτυπης αυτοκρατορίας του το Μόντε Κάρλο. λέει. για ν’ ακουμπούν το πόδι τους . επικράτειες αυτόνομες. Σου λεν. μόνο ένα μικρό του μέρος και τα γύρω νησάκια είναι πορτογαλική αποικία. Ακόμα και οι κο­ μουνιστές. όπως η Ανδόρα. μάλλον μέρος νη­ σίδας. είναι λί­ γο δύσκολο να ξεχωρίσουμε. απ’ το 1951 το Μακάο είναι αυτόνομη υπερπό­ ντιος επαρχία της Πορτογαλίας. Τιμόρ. Πορτογαλικές Ινδίες. αλλά πώς διάολο γίνεται να διατηρεί την αυτονομία της μια τόσο μικρή ασιατική νησίδα. υπήρχαν και πορτογαλικές Ινδίες! Το Μακάο. την πρωτεύουσα του Μονακό. Μοζαμβίκη. κοντά στην Καντώνα. υπάρχουν στον κόσμο κι άλλα τέ­ τοια παράδοξα κρατίδια. Και τούτη η ταύτιση είναι που κάνει τους Πορτογάλους να σκαν απ' το κακό τους. Κάτσε. τα εξερέυνητικά και κατακτητικά ταξίδια των γειτόνων Ισπανών. Μια σταλιά χώρα είχε ένα σωρό αποικίες. Είπαμε να κυνηγάμε τους κλέφτες. πάει και στη θάλασσα. Νήσοι του Πρίγκιπος και του Αγίου Θωμά. τους δύο λαούς. οργανώθηκαν από Πορτογάλους. λοι­ πόν. που είναι πριγκιπάτο. το Σαν Μαρίνο. Άλλωστε. Στην πραγματικότητα. αλλά όχι και να μην τους αφήσουμε και με­ ρικά πειρατικά καταφύγια. σκόρπια δώθε κείθε στον κόσμο.και τα κλοπιμαία! Δηλαδή. το Λιχτεν­ στάιν. δεν είναι ολόκληρο πορτογαλέζικο. αυτεξούσιες και άκρως ειρηνικές. Ποτέ δεν κατάλαβαν οι Πορτογάλοι πως η τρέλα εκτός απ’ τα βουνά. Άλλωστε. Που δεν ήταν κυρίως ειπείν 211 .καν πως ο Κολόμβος δεν είναι αρκούντως σοβαρός και δεόντως καταρ­ τισμένος πλοίαρχος.

Ωστόσο. Η οποία έπασχε για αιώ­ νες από εθνική κλειστοφοβία. όπως οι Αγγλοι. Απλώς. Και έσπερναν δώθε κείθε μάλλον εμπορικούς σταθμούς παρά αποι­ κίες. Οι Πορτογάλοι. άρχισε να κα­ ταρρέει μαζί με τη δίδυμη αγγλική. Στον δεύτερο πά­ ντως δε βγήκε. όπως η Αθήνα στην αρχαία Ελλάδα. η Πορτογαλία ίσως να ήταν αγγλι­ κή αποικία. Και μένει πορτογαλική κτή­ ση μέχρι το 1822. Ενώ η πορτογαλική. που οι φτωχοί Πορτογάλοι αντί να μετανα­ στεύουν σις ΗΠΑ. Οι θαλασσινές χώρες. που σημαίνει μιγάς!). λίγο μετά το τέλος του Β' Παγκο­ 212 . υπό τον Χουάν Ραμάλιο. παίρνοντας το μοιράδι του απ’ τη συνεργασία του με τους Ισπανούς. όπως και οι Βενετοί. λίγο πριν απ’ την Ελλάδα. Και του δέρματος των μουλάτα. όπως και η Σπάρτη στην αρχαία Ελλάδα. Αλλά και χωρίς την Ισπανία. Για να πέσουν απ’ το κακό στο χειρότερο. (Τι γυναίκα. Ισπανία. ήταν πάντα ανοιχτή στους πάντες. εκ του οποίου παράγονται χυμοί τονωτικοί του γυναικείου δέρ­ ματος. με τη βοήθεια των Ισπανών. το 1490. Η αγγλοφιλία είναι μια ακόμα ουσιώδης διαφορά της Πορτογαλίας από την κάθε άλλο παρά αγγλόφιλη Ισπανία. ο Αλβαρέζ κηρύσσει την τεράστια περιοχή πορτογαλική κτήση. φτωχές και πλούσιες. η μιγάς σαν το μουλάρι. οι Αγγλοι ανέχονταν σαν δικούς τους τοποτη ρητές τους Πορτογάλους. η ισπανική αποικιοκρατία κατέρρευσε πρώτη. τότε. Ενώ η Πορτογαλία.αποικιοκρατική δύναμη. οι Ισπανοί και οι Ολλανδοί. Και γΓ αυτό βγήκε μαζί της στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. στις αρχές του περασμένου αιώνα. είναι κατ’ ανάγκην ανοιχτές στις επιρροές. η μουλάτα. Το πιο μεγάλο παράδοξο στη συγκριτική ιστορία των δύο γειτονι­ κών λαών είναι πως. εί­ ναι οι πρώτοι Ευρωπαίοι που πατούν το πόδι τους στη Βραζιλία. Θεέ μου. λευκού και μαύρου. παλιές και νέες. τη χώρα της σάμπα. οι Γ άλλοι. Αλ­ λωστε η Πορτογαλία είχε πάντα στενότατες σχέσεις με την Αγγλία. η Ισπανία ίσως να μη γινόταν ναυτική δύ­ ναμη. μιμούμενη την ομοίως φασιστική. με την ενθάρρυνση των Αγγλων προσπάθησαν να γίνουν και κυρίως ειπείν αποικιοκράτες. κυρίως στην Αγγόλα και τη Μοζαμβί­ κη. λοιπόν. παν από συνήθεια στη Βραζιλία. Το είπαμε ήδη: χωρίς την Πορτογαλία. ήταν θαλασσινοί έμπο­ ροι. που χρωστάει το όνομά της στο δέντρο μπράζα. Οι θαλασσινοί Πορτογάλοι. που η Βραζιλία γίνεται ανεξάρτητο κράτος. είναι πάντα τόσο στενές οι σχέσεις της Πορτο­ γαλίας με την παλιά κτήση. Όπως άλλωστε και οι παλιοί πορτογάλοι βασι­ λιάδες. Σε εννιά χρόνια. Ομως. Αλλά τούτες τις αποικίες ποτέ οι κυρίως ειπείν αποικιοκράτες δεν τις αναγνώρισαν σαν κυρίως ειπείν πορτογαλικές αποικίες. που όταν τους στρίμωχναν στην πατρίδα την κοπανούσαν για τη Βραζιλία. Η Βραζιλία έχει τους περισσότερους αφρικανούς απόγονους δούλων απ’ όλες τις χώρες της Λατινικής Αμερικής.

για να σωριαστεί εντελώς μόνο με την περίφημη «επάνασταση των γαρυφάλων» το 1974 υπό τον στρατηγό Αντόνιο ντε Σπί­ νολα και λίγο μετά υπό τον Οτέλο ντε Καρβάλιο. θα τα στυλώσει. Και λίγα ιστορικά για την ιστορικά (μόνο) δίδυμη της Ισπανίας χώ­ ρα. Που έκαναν μια επα­ νάσταση «απ’ τα πάνω» και την προσέφεραν δώρο στους από κάτω. Ήταν αυτοί που έδιω­ ξαν απ’ την εξουσία τους επιγόνους του φασίστα Αντόνιο Σαλαζάρ. τι τακτ που έχουν οι μοιρολάτρες! Λοιπόν. και το 1932. να κλαίει. όπως η ήρεμη πορ­ τογαλική ταυρομαχία. αν τις αλλαγές στην μοιρολατρική Πορτογαλία τις περιμένει κανείς απ’ τα κάτω. Όταν ήταν ρωμαϊκή επαρχία. λεγόταν Λουζιτάνια. πάντως. το 1680 και ν’ αρχίσει έτσι η παρακμή της άτυπης θαλασσινής αυτοκρατορίας. Ω. Και διηγώντας τα. με τον Σαλαζάρ η δημοκρατία μετετράπη σε δικτατορία και ξέμεινε τέτοια μέχρι το 1974. Εμ. Γιατί. κάθεται μοιρολατρικά στη θέση της και λέει στους θαλασσι­ νούς ιστορίες για τα περασμένα μεγαλεία. Γαρύφαλο στον σκοτωμένο ταύρο αφήνει και ο πορτογάλος ταυρομάχος. το 1970. Χρειάστηκαν. Οσο για την αρχόντισσα Λισαβώνα (Λισμπόα) στις εκβολές του Τάγου. Όπως κι ο «σοσιαλιστής» Σοάρες απ’ τον αδερφό «σοσιαλι­ στή» Παπανδρέου. όταν δεν του δίνεις μοιράδι απ’ τα κλοπιμαία. Φαίνεται πως ο Θεός των Ελλήνων στύλωσε τα πόδια του. 213 . που καβάλλησε την εξουσία το 1932 και την ξεκαβάλλησε για να πάει στον τάφο μόνο τότε που πέθανε από φυσικό θάνατο. κορόιδο είναι να μην τα στυλώσει. Θεέ μου.σμίου Πολέμου. βέβαια. Μόνο που τελευταία η Πορτογαλία έκανε ένα βήμα μπροστά κι άφησε την Ελλάδα ένα βήμα πίσω στην Ενωμένη Ευρώπη. Το 1911 το Βασί­ λειο της Πορτογαλίας έγινε Δημοκρατία. Δεν είναι παράδοξο που οι επαναστάτες στην «επανάσταση των γαρυφάλων» μοίραζαν γαρύφαλα στον κόσμο. τέσσερα χρόνια από το θάνατο του δικτάτορα για να οργανω­ θούν και να δράσουν οι δημοκράτες αξιωματικοί. Ακολουθώντας την ιστορική μοίρα της Ισπανίας. ο Θεός των Πορτογάλων ελάχιστα διαφέρει απ’ το Θεό των Ελλήνων. παρέμεινε ωστόσο μιοσοανεξάρτητο βασίλειο μέχρι το 1580 που ενσωματώθηκε στην Ισπανία για να αποκολληθεί απ’ αυτήν ύστερα από 60 χρόνια. σώθηκε! Η ιστορία στην Πορτογαλία βαδίζει πάντα με αρ­ γό βήμα και εξελίσσεται τελετουργικά και ιερατικά.

Βέβαια. οι μαγιάροι σοβινιστές της Ουγγαρίας πάντα ελπίζουν. και επί το απλούστερον Αυστρουγγαρία σκέτα. την Κροατία. Ομως υπάρχουν πολλοί Μαγιάροι και εκτός Ουγ­ γαρίας. Μεγάλη Ουγγαρία υπήρξε κάποτε. η «πραγματική» Τσεχοσλοβακία. κυρίως στη Ρουμανία. Ό λοι μαζί θα μπορούσαν κάποτε να συναποτελέσουν τη Μεγάλη Ουγγαρία. Βλέπε και την Ελλάδα. Τουτέστιν. Γιατί στην κεντρική Ευρώπη. Τα σύνορά της ανοιγόκλειναν σα φυσαρμόνικα. το ουγγρικό. το υπόλοιπο 5% των κατοίκων της Ουγγαρίας που δεν είναι 214 . 01 Μ 0Γ Γ 0Λ 0Ι ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 1. την Αυστρία και την Τσε­ χοσλοβακία. με τη συνθήκη του Τριανόν που. μετά την ήττα των Γερμανοαυστριακών στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. εκείνο το κατασκεύασμα δεν ήταν και τόσο αυθαίρετη κατασκευή. Τα σημερινά της σύνορα προέκυψαν το 1920. διότι το 95% των κατοίκων της χώρας δεν είναι Ούγγροι. Η Ουγγαρία.VIII. χώρα περίπου ίση σε έκταση και πληθυσμό με την Ελ­ λάδα. άλλοτε μίκραινε. αποφάνθηκε για τη μοίρα των κομματιών της παρανοϊκής διοικητικής ολότητας που ήταν κάποτε το κατασκεύασμα που ονομάστηκε δυαδικό Βασίλειο (κατ’ άλλους. είναι Μαγιάροι που κατοι­ κούν στην Ουγγαρία. άλλοτε μεγάλωνε. Μαγιάροι και Ούγγροι Το επίσημο. Ωστόσο. η «πραγματική» Κροατία. όπως και στα Βαλκάνια. παρόλο που δεν ενοχλούνται κα­ θόλου όταν ονομάζεις τη χώρα τους Ουγγαρία. Αυτοκρατορία) της Αυστρουγγαρίας. Ωστόσο. αλλά εί­ ναι πολύ αμφίβολο αν θα υπάρξει και στο μέλλον. Χώρα των Μαγιάρων. κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πού τελειώνει η «πραγματική» Αυστρία (που είναι Γερμανία κατ’ ουσίαν) και που αρχίζει η «πραγματική» Ουγγαρία. όμως τα μεγάλα στην ιστορία έθνη μάλ­ λον μικραίνουν. Οι Ούγγροι ενοχλούνται όταν τους λες Ούγγρους. ή μάλλον το μαγιάρικο όνομα της Ουγγα­ ρίας είναι Μαγιαρόρζακ. Και ναι μεν οι μικροί στην ηλικία άνθρωποι μεγαλώνουν. Βέβαια. Και τούτο.

που το μεγαλύτερο μέρος της βρίσκεται σήμερα στη Ρουμανία.Ούγγροι. Πάντως. Ομως το ε­ πηρέασε. που είναι γεωγραφικό (όπως το Μακεδονία) και το όνομα Μαγιαρόρζακ (Χώρα των Μαγιάρων). ανασύρεις απ’ το χρονοντούλαπο της ιστο­ ρίας όσα ένδοξα ονόματα θέλεις. Οι οποίοι ωστόσο εί­ ναι τόσο «καθαροί» Μαγιάροι. Οταν είναι να κάνεις τη δουλειά σου. υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο όνομα Ουγγαρία. Το μόνο που όντως σώζεται απ’ τον Αττίλα στην Ουγγαρία. Με τα σούρτα φέρτα των Μογγόλων που τα έκαναν όλα άνω κάτω τόσο στην Ασία όσο και στην Ευρώπη. κανείς δεν μπορεί να βρει άκρη με τα κατάλοιπά τους στην Ευρώπη. όσο και μεις καθαροί Έλληνες. Αλλωστε. αλλά Σλάβοι. κυρίως οι σοβινιστές. αλλά αυτό δε σημαίνει απολύτως τίποτα για την ιστορία της Ουγγαρίας. αφού κουνιόταν συνέχεια πέρα δώθε ανάλογα με τις κατακτητικές προθέσεις αυτού του τρομερού στρατηλάτη που πα­ ρά λίγο να κατακτήσει ολόκληρη τη σημερινή Ευρώπη. Βέβαια. ο επονομασθείς «μάστιγα του Θεού». όπως και οι Τούρκοι. όπως και οι Φιλανδοί. Κι ας μην ξεχνάμε πως οι Βυζαντινοί ονόμαζαν τους Ούγγρους. σε πείσμα των σοβινιστών Μαγιάρων. Πάντως. που το φέρουν υπερηφάνως το ένα δέκατο περίπου των κατοίκων αυτής της χώρας. που είναι εθνικό (όπως το ελληνική Μακε­ δονία). ενώ στην εξίσου μογγολική Τουρκία. ο μόνος γνωστός σύγχρονος Αττίλας είναι αυτός που εισέβαλε στην Κύπρο. στην ομοίως μογγολικής προελεύσεως Φιλανδία δεν υπάρ­ χουν Αττίλες. είχε όντως το ορμητήριό του στη σημερινή Ουγγαρία και η πρωτεύουσά του ήταν όντως πολύ κοντά στη σημερινή Βουδαπέστη. ο μογγόλος Αττίλας (434-453). οι θύννοι του Αττίλα δεν ήταν οι μόνοι Μογγόλοι που γυρόφερναν σ ’ αυτή την περιοχή. παρόλο που οι Μαγιάροι θα μπορούσαν να είναι απόγονοι Μογγόλων. η Τρανσυλβανία στη βόρεια Ρουμανία ήταν για αιώνες ουγ­ γρική και οι κάτοικοί της είναι και σήμερα κατά μεγάλο ποσοστό Ούγ­ γροι. ούτε ακριβώς βασίλειο ήταν. ούτε μακροημέρευσε για να μπορεί κανείς να πει πως άφησε υπολογίσιμα ίχνη στη Χώρα των Μαγιάρων. Τούρκους. η σημερι­ νή Ουγγαρία περιλαμβάνει το ανατολικό τμήμα της αρχαίας Παννονίας (οι Έλληνες την έλεγαν και Παιονία) και το δυτικό τμήμα της αρχαίας Δακίας. το βασίλειο του Αττίλα. Γερμανοί και Τσιγγάνοι είναι ένα πολύ μικρό ποσοστό για να μπορεί να επηρεάσει το όνομα της χώρας. Όπως και νάναι. τουτέστιν απόγονοι του ούννου Αττίλα και των προωθημένων στην Ευρώπη Μογγόλων εν γένει. Σε περιοχές εθνολογικά μπερδεμένες τα ιστορικά ονόματα χάνουν 215 . είναι το όνομα Αττίλας. Ουγγαρία ονομάζουμε σήμερα την περιοχή που στην προουγγρική αρχαιότητα ονομαζόταν Παννονία. Πιο συγκεκριμένα. Αλλωστε. τουτέστιν απόγονοι του Περικλή.

Ασε που οι Ούγγροι ήταν στενοί φίλοι των Βυζαντινών στους ο­ ποίους μάλιστα χάρισαν και δυο συζύγους αυτοκρατόρων για να προκύψουν έτσι αυτοκρατορικοί απόγονοι ουγγρικού αίματος. αν και απόγονοι ενδόξων προ­ γόνων. Τα έθνη μπορεί να είναι διά­ σπαρτα τόσο.το νόημά τους. η ελληνική-μακεδονική παροικία της Βουδα­ πέστης ήταν τεράστια. Ομοίως. ο μεν χριστιανισμός έπαιξε σημαντικό ρόλο η δε ορθοδοξία 216 . οι σημερινοί Ούγγροι. Θα μου πείτε ίσιος. ενώ είχαν πάντα πολύ καλές σχέσεις με τους φυλετικά άσχετους προς αυτούς Έ λ­ ληνες. λοιπόν. όμως η ουγγρική γλώσσα είναι όντως μογγολι­ κής καταγωγής και συγγενεύει τόσο με την φιλανδική όσο και με την τουρκική. Μπορεί. Και σε τούτη τη μακραίωνη φιλία Ελλήνων και Ούγγρων. έτσι που μπερδεύτηκαν με τους Σλάβους και τους Γερμανούς να μην έχουν καμιά σχέση με τους μογγόλους προγόνους. Μα. Αν οι σημερινοί Ούγγροι πουν πως είναι απόγονοι των αρχαίων Παννονίων πρέπει να διεκδικήσουν μέρος της Αυστρίας και της Κροατίας και αν οι σημερινοί Ρουμάνοι πουν πως είναι απόγονοι των αρχαίων Δακών πρέπει να διεκδικήσουν σχεδόν τη μισή Ουγγα­ ρία. Για να μην πω πως εμείς οι Έλληνες. και τη νότια Βουλγαρία και την Ανατολική Θράκη. αλλά και πολύ μετά απ’ αυτήν. Απλή απόδειξη το γεγονός πως οι Ούγγροι ποτέ στην ιστορία τους δεν είχαν καλές σχέσεις με τους συγγενείς Τούρκους. οι Ούγγροι. αν οι έλληνες Μακεδόνες πουν πως είναι οι μόνοι γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων Μακεδόνων πρέπει να διεκδικήσουν και τα Σκό­ πια. της επιστήμης που ασχολείται με έθνη και όχι με εδά­ φη. Με εδάφη ασχολείται η γεωγραφία. ουδεμία σχέση έχουσα με προγονικά αί­ ματα. κυρίως τους Μακεδόνες. είναι χριστιανοί. Αλλά μόνο από κεκτημένη φυλετική ταχύτητα θα μπορούσα­ με να χαρακτηρίσουμε συγγενείς αυτούς τους τρεις λαούς. τον τρων οι κόττες της εθνολογίας. αλλά οι φυλετικά συγγε­ νείς των Τούρκων. Οι Ούγγροι έχουν τόση σχέση με τους Τούρκους. Τα Σκόπια εί­ ναι πολύ μικρό κομμάτι της πολύ μεγάλης αρχαίας Μακεδονίας. αν και χριστιανοί ορθόδοξοι. δηλαδή κατέχοντες την ορθή περί χριστιανισμού δόξα (άποψη) συγγενεύουμε περισσότερο με τους Τούρ­ κους. όσο και το εβραϊκό. Και η θρησκεία είναι βα­ σική πολιτιστική παράμετρος. τότε που αυτοί πήραν φό­ ρα κι έφτασαν μέχρι τη Βιέννη. αλλά και νωρίτερα. Στη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Ο­ ποιος μπερδεύεται με τα πίτουρα των ονομάτων. όση κι ο φάντης με το ρετσινόλα­ δο. αυτό ακριβώς λέω κι εγώ: Η προσέγγιση των λαών γίνεται βάσει πολιτιστικών και όχι αιματολογικών (καταγωγικών) δεδομένων. Ασε που στην Ουγ­ γαρία έβρισκαν καταφυγή πολλοί Έλληνες σ ’ όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας. εντάξει. Ασε που πολέ­ μησαν λυσσασμένα τους συγγενείς Τούρκους.

Με την ίδια λογική. ας πούμε. Όπως και νάναι. καθώς και ιουδαίοι (Εβραίοι) σε ποσοστό 6%. Και μη βιαστείτε να την κατηγορήσετε σαν πρωτό­ γονη. η λογική της οποίας. που θεωρείται πο­ λύ μεγάλο. δεν είναι πέος. και διαμαρτυρόμενοι σε ποσοστό 27%. που ανήκει στην ουγγροφιννική (ευρωπαϊκή) γλωσσική οικογένεια των ουραλοαλταϊκών (τουρκομογγόλικων) γλωσ­ σών δεν έχει άρθρα. δεν είναι το πέος που κάνει τον άνδρα. Διότι οι Ούγγροι ήταν και είναι πάντα καθολικοί σε ποσοστό 65%. που θα μπορούσαν κάλλιστα ν’ αλλάξουν. Και είναι μια τεράστια πρόοδος που. όταν ακούς Ούγγρο να μιλάει τη γλώσσα του έχεις 217 . Η ουδετερότητα του γραμματικού γένους είναι μια έξοχη αρχαιο­ ελληνική γραμματική εφεύρεση. Ασε που ο άν­ δρας παραμένει άνδρας ακόμα κι όταν του κόψουν το πέος. βρίσκε­ ται πιο κοντά στη γλωσσική λογική της αρχαίας ελληνικής απ’ όσο η νέα ελληνική. μην επιχειρήσετε να μάθετε ουγγρικά. Όσο για τους περίφημους Τσιγγάνους της Ουγγαρίας επηρέ­ ασαν τόσο βαθειά τον λαϊκό πολιτισμό και κυρίως την εθνική μουσική της χώρας. όχι γιατί εί­ ναι δύσκολα αλλά διότι η δομή (γραμματική) και η λογική (συντακτικό) είναι τόσο διαφορετικά απ’ αυτά που ξέρετε από τις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες. στο κάτω κάτω.δεν έπαιξε κανέναν. Σε μια μη φαλλοκρατική αντίληψη του ανδρισμού. που έχει μεγάλη σχέση με τη μου­ σική αρμονία. Η θηλυκού γένους θάλασσα. ο άνδρας θα συνέχιζε να είναι άνδρας αν τον ευνουχίζαμε γραμματικά κόβοντας το αρσενικό άρθρο που. σημειώστε. Και σ’ αυτό είναι εντυπωσιακά πολλά τα γράμματα που αφορούν φωνήεντα και όχι σύμ­ φωνα. Η ουγγρική γλώσσα. από μουσικής απόψεως τουλάχιστον. Έτσι. που περισώζεται μόνο στη νεοελληνι­ κή και τη γερμανική γλώσσα. αρκετά υψηλό για κεντροευρωπαϊκή χώρα. που η Ουγγαρία θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί σαν κράτος μισοτσιγγάνικο. αν δεν συνειδητοποιήσετε πως στη γλώσσα μπορούμε να κάνουμε και χωρίς άρθρα. Για να αποδοθεί ο τεράστιος φωνητικός πλούτος της ουγγρικής γλώσσας χρησιμοποιείται αλφάβητο με 39 γράμματα. το αρσενικού γένους ουσιαστικότατα ουσιαστικό όνομα φαλλός έγινε το ουδετέρου γένους πέος. δεν θα έπαυε να είναι αυτή που εί­ ναι αν της αλλάζαμε γραμματικό γένος. που προορισμός τους είναι να δηλώνουν το γένος. προκειμένου να παρασταθεί γραφικά ένα γλωσσικό φαινόμενο γνωστό σαν «φωνηεντική αρμονία». που θα εγκαταλείψετε αμέσως την προσπάθεια αν δεν μπορέ­ σετε να συνειδητοποιήσετε πως οι κανόνες της δόμησης εν γένει είναι απλώς κανόνες και σαν τέτοιοι θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι διαφο­ ρετικοί απ’ αυτούς στους οποίους συνηθίσαμε και πως η λογική εν γένει στηρίζεται σε αξιώματα. Υπάρχουν επί­ σης ορθόδοξοι σε ποσοστό 3%.

του Γκέργκι Λιγκέτι κι ένα σω­ ρό άλλων. Δεν υπάρχει Ούγγρος που να μην ξέρει μουσική για τον απλό λόγο πως η μουσική διδάσκεται συστηματικά όχι μόνο στη μέση. πράγ­ μα που σημαίνει ότι η αισθητική του είναι συγγενική μ’ αυτήν της μου­ σικής. δεν είναι καθόλου παράξενο που ο ουγγρικός κινηματογράφος ήταν στην πρώτη σειρά του διεθνούς ενδιαφέροντος σχεδόν από υπάρξεως κινηματογράφου. Ούγγρος. Αντρας Κόβατς. άλλωστε. Ούγγρος είναι ακόμα κι ένας απ’ τους μεγαλύτερους μαέστρους του καιρού μας ο Γκέοργκ Σόλτι. ακόμα. Ούγγρος και ο Μπέλα Λουγκόζι. είναι οι διάσημοι αγγλοχολλυγουντιανοί σκηνο­ θέτες Μάικλ Κούρτιζ (Μίχαλυ Κέρτες) και Αλεξάντερ Κόρντα (Σάντορ Κόρντα). τα ωδεία και οι μουσικές ακαδημίες της Βουδαπέστης είναι απ’ τα πιο φημισμένα στον κόσμο. του Μπέλα Μπάρτοκ. αλλά και στη στοιχειώδη εκπαίδευση. λιγότερο γνωστών συνθετών. και πως αυτοί που δεν αγαπούν τη μουσική καλύτερα θα κά­ νουν να σταματήσουν να ασχολούνται με τον κινηματογράφο: Κάρολυ Μακ. Κάτω απ’ αυτές τις μουσικές συνθή­ κες εύκολα καταλαβαίνει κανείς γιατί τούτη η μικρή χώρα των δέκα πε­ ρίπου εκατομμυρίων κατοίκων είναι η πατρίδα του Φραντς Λιστ. Φέρεντς Κόζα. Μίκλος Γιάντσο.την εντύπωση πως χρησιμοποιεί μονο φωνήεντα σε μια μεγαΑη ποκίλία μεμονωμένων ήχων και ηχητικών συνδυασμών. του Ζόλταν Κόνταλυ. Δεδομένου ότι ο κινηματογράφος είναι «μουσική με εικόνες». Φέρεντς Κάρντος. ένας απ’ τους πρώτους και τους πιο μεγάλους θεωρητικούς του κινηματογρά­ φου. Ισως αυτή η γλωσσική αρμονία να μην είναι άσχετη με το γεγονός πως οι Ούγγροι είναι ο πιο μουσικός λαός της γης. Παραθέτω δειγματοληπτικά λίγα μόνο απ’ τα ονόμα­ τα της λίστας των διεθνώς γνωστών σύγχρονων ούγγρων σκηνοθετών του κινηματογράφου. ίσα ίσα για να καταλάβετε πως η παμπάλαιη μου­ σική ουγγρική παράδοση μετατρέπεται σε σύγχρονη κινηματογραφική παράδοση. Ενώ ο Γκέζα Ραντβάνι κατέπληξε τους κινηματογραφόφιλους του κόσμου όλου (ανάμεσά τους κι εγώ) το 1947 με το Κάπου στην Ευρώπη . (Προσέξτε με την ευκαιρία την ευφωνία των φωνηέντων στα παραπάνω ονόματα). Ίστβαν Γκάαλ. Αλλωστε. Μάρτα Μετζάρος. Ζόλταν Φάμπρυ. κάθε δύο ή τρία χρόνια όλος ο κόσμος που ξέρει μουσική ή απλά ενδιαφέρεται για τη μουσική συγκεντρώνεται κατά ομάδες και συζητάει δημοσίως για τα εθνικά και τα διεθνή μουσικά προβλήματα. Ισως η ουγγρική μουσική και ο ουγγρικός κινηματογράφος να έ­ χουν τέτοια βαθειά συγγένεια γιατί η ουγγρική γλώσσα έχει 22 πτώσεις 218 . Ούγγροι. σύμφωνα μ’ έναν παλιό ουγγρικό μουσικό θε­ σμό. Γιάνος Ρέζα. Ιστβαν Σάμπο. είναι ο Μπέλα Μπαλάζ. Ση­ μειώστε επικουρικά πως. ένα εντελώς συγκλονιστικό α­ ντιπολεμικό φιλμ.

που ξέχασαν εντελώς τη μητρική μογγολική γλώσσα τους. είναι από τους πιο νέους και ως εκ τούτου πιο ζωηρούς λαούς της Ευρώπης. άρθρου αλλά από τις προθέσεις που συγκολλούνται στο τέλος. Γιαυτό και τούτες οι γλώσσες ονομάζονται συγκολ­ λητικές. ξεκινώντας απ’ την περιοχή του Καυκάσου όπως τό­ σοι και τόσοι άλλοι λαοί. και κάνουν κράτος τεράστιο. πράγμα που δε συνέβη ούτε με τους Ούγγρους. παρά τις προσπάθειες του πάπα να τους κάνει καλούς καθολικούς και του Λούθη­ ρου αργότερα να τους κάνει με τη σειρά του καλούς προτεστάντες. που ωστόσο εκσλαβίστηκαν πριν έρθουν στην περιοχή που κατοικούν σήμερα ξεκινώντας από τη νότια Ρωσία. αν και δεν τον γνώριζαν αφού ο πρώσσος θεωρητικός του πολέμου είναι πάρα πολύ μεταγενέστερος. κατά το τέλος του 9ου αιώ­ να.τρία αν σ ’ αυτά προσθέσουμε και τους μισοευρωπαίους Τούρκους. Μ ’ άλλα λόγια. εγκαταστάθηκαν εκεί που ζουν σήμερα μόλις το 896 μ. Ακολουθούν το παράδειγμα των ξαδέρφων τους Βουλγάρων λίγο νοτιότερα. Πρέπει να θυμίσουμε πα­ ρεμπιπτόντως πως οι Βούλγαροι είναι κι αυτοί μογγολικής καταγωγής. Τόσο πολύ εκσλαβίστηκαν.Χ.στην κλίση των ονομάτων. ούτε με τους Φιλανδούς. 2. 219 . Αξί­ ζει να σημειωθεί πως η Ουγγαρία είναι απ’ τις πρώτες χώρες της Ευρώ­ πης που επέβαλε το χωρισμό κοσμικής και εκκλησιαστικής εξουσίας. σύμφωνα με το οποίο «η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση». Και επειδή προσηλυτίστηκαν στο χριστιανισμό πάρα πολύ καθυστερημένα. που κι αυτοί εφάρμοσαν με επιτυχία το κλα­ σικό δόγμα του Κλαούζεβιτς. δεν έφαγαν στο κεφάλι τις πρώτες χριστιανικές θεολογικές έριδες κι έτσι παραμένουν και σήμερα υποδειγματικά ανεξίθρησκοι. που δεν τις ξεχωρίζει κανείς απ’ την κλίση του ανύπαρχτου. Η σμικρυμένη Μ εγάλη Ουγγαρία Οι Μαγιάροι. πάρα πολύ μεγαλύ­ τερο απ’ το σημερινό. Που σου επιτρέπει να ξεχωρίζεις ακόμα και το ουσιαστικό απ’ το επίθετο. Είναι μια διαδικασία ανάλογη με το μοντάζ. Δεν προλαβαίνουν καλά καλά να εγκατασταθούν στη σημερινή τους πατρίδα οι Μαγιάροι. άλλωστε. Η ουγγρική γλώσσα δεν κάνει σαφή διάκριση ανάμεσα στο ουσιαστικό και το επί­ θετο. τα άλλα δυο μογγολικά φύλα της Ευρώπης .

(Σημειώστε πως το Βερολίνο είναι πρωτεύουσα και της Πρωσσίας). Για τον ίδιο περίπου λόγο που έγινε άγιος κι ο δικός μας Κωνσταντί­ νος. Στην πραγματικότητα όμως αυτό που δεν αναγνωρίζει η προτεστάντικη Πρωσσία είναι ο καθολικισμός των Αυστριακών. Το στέμμα είναι κάτι σα φωτοστέ­ φανο για βασιλιάδες. Το πιο κωμικό απ’ όλα ωστόσο είναι πως στην ένωση των Γερμα­ νών θα πρωτοστατήσουν οι μισοσλάβοι Πρώσσοι.Η ουγγρική βασιλική δυναστεία των Αρπάδ. που κατά πλειοψηφία είναι σλάβικης καταγω­ γής. που αυτόν τον καιρό έ­ τσι ακριβώς νομιμοποιείται: με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος που μπαίνει στο κεφάλι των βασιλιάδων διά του εξαγιασμένου από τους θρησκευτικούς άρχοντες στέμματος. Που βασίλεψε απ’ το 997 μέχρι το 1038 βαθαίνοντας με τρόπο θαυμαστό τα θεμέλια του νεοσύστατου βασιλείου που έφκιαξε στα γρήγορα ένας λαός νομάδων. στεφάνωσε βασιλιά ο πάπας στέλνοντάς του σε πακέτο ένα στέμμα. Καταλαβαίνετε τώρα γιατί έγινε άγιος ο κυρ-Στέφανος ο βασιλιάς. πράγμα αρκούντως παραγωγό νομιμότητας προκειμένου να νομιμοποιήσει ο Στέφανος την εξουσία του. παραγράφονται αυτομάτως όλα τους τα αμαρτήματα. δηλαδή τη χαλαρή ένωση των γερμανικών. Αυστριακό φυσικά. ο Λαδίσλαος (1077-1095) πρώτα προσαρτά τη Σλοβενία στα βόρεια της πρώην Γιουγκοσλαβίας και στη συνέχεια ενώνει το εξαγιασμένο στέμμα του με το ομοίως εξαγιασμένο στέμμα του βασιλιά της Κροατίας. της παιδοκτονίας μη εξαιρουμένης. ένα χρόνο μετά την εκδίωξη της Αυστρίας από τη Γερμανική Ομοσπονδία. Αν οι αμαρτωλοί κάνουν καλό στη χριστιανική εκκλησία. παρόλο που ήταν παιδοκτόνος. που δεν αναγνωρίζει τη γερμανικότητα της Αυ­ στρίας και δεν τη θέλει κοντά της. μιας εντελώς τρελής Δυαρχικής Μοναρχίας με δύο κυβερνήσεις και έναν αυτοκράτορα. κρατιδίων. Στην ιστορία ο σκοπός πάντα αγιάζει τα μέσα. που το 1871 με πρωτοβουλία του πρωθυπουργού (καγκελλάριου) της Πρωσσίας Οττο Μπίσμαρκ (Βίσμαρκ) θα καταλήξει στην υπάρχουσα σήμερα Ομόσπονδη Δημοκρατία της Γερμανίας. Ο σημαντικότερος διάδοχος του αγίου-βασιλιά Στεφάνου. Καλοί είναι αυτοί που μας κάνουν καλό και άγιοι αυτοί που έχουν σκοπό ά­ γιο. Τούτο το κατασκεύασμα προέκυψε το 1867. τον άγιο Στέφανο (Ίστβαν στα ουγγρικά). λοιπόν. Είναι η Πρωσσία. λοιπόν. Που εκτός από άγιος ήταν και βασιλιάς. ο γιος της Αγίας Ελένης. 220 . και τα υπόλοιπα εί­ ναι ηθικοπλαστικές ιστορίες για υποψήφιους αγίους. Η εν λόγω ένωση των δύο βασιλείων θα διαρκέσει αιώνες και η διάσπαση θα επέλθει μόλις το 1918 με την πτώση και τη διάλυση της Αυστρουγγαρίας. Τον Στέ­ φανο. εκτός από βασιλιάδες προμήθευσε στους Ούγγρους και έναν άγιο. Και είναι τουλάχιστον κωμικό να μιλούν για γερμα­ νικότητα οι Πρώσσοι.

Που συμπεριλάμβανε την Τρανσυλβανία (σή­ μερα βόρεια Ρουμανία). που είχαν πάρει φόρα και κατέβαιναν συνεχώς προς νότον. μετά την πτώση του «υπαρχτού σοσιαλισμού».Η Αυστρία. που θα αφανίσουν και τους Ούγγρους. Αλλωστε. τους μεγάλους νικημένους του Α' Παγκοσμίου Πολέμου (και του Β' Παγκοσμίου Πολέμου). θα προκρίνει τη λύση της χαλαρής ένωσης με την Ουγγαρία. την Κροατία. (Αν δεν μας καταχτούσαν οι Τούρκοι. που όμως θα διαλυθεί το 1918. πια. Νι­ σάφι. τη Σλοβενία. Δεν πρέπει να μας διαφεύ­ γει πως ο χάρτης της κεντρικής Ευρώπης πριν απ’ τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν εντελώς διαφορετικός απ’ τον σημερινό. Πάντως η Ουγγαρία που απόχτησε τα σύνορα που έχει τώρα το 1920 φαίνεται σήμερα καλά σταθεροποιημένη εντός των ορίων της. που είναι χώρα κατά το εν τρίτον λατινική. δε μεγαλώνει κανείς με το ζόρι. αλλά είναι προφανές πως αυτό δεν είναι δυνατό να γίνει με τα πακέτα Ντελόρ και την αμερικανική βοήθεια. καλό θα ήταν να πραγμα­ τώσουμε κι εμείς τη Μεγάλη Ιδέα. που συνίσταται στη φαεινή ιδέα που είχε ο μέγας δημαγωγός Κωλέττης περί ανασυστάσεως της Βυζαντινής (ελληνικής!) Αυτοκρατορίας. ο μπαλαντέρ της Ευρώπης. όπως μονίμως ονειρεύονται οι μικροί. όσες βιτα­ μίνες (μεγαλοϊδεατισμού) κι αν πάρει. Και τού­ το γιατί οι Ούγγροι προ πολλού έβαλαν μυαλό και σταμάτησαν να μι­ λούν για τη «Μεγάλη Ουγγαρία». ύστερα από την αποτυχία της να γίνει Γερμανία (ο αυστριακός Χίτλερ αργότερα δεν θα αποδε­ χτεί αυτή την αποτυχία και θα ενσωματώσει την Αυστρία στη Γ ερμα­ νία). κατά το εν τρίτον σλαβική και κατά το εν τρίτον γερμανική. ίσως μας καταχτούσαν οι Ούγγροι. μέρος της σημερινής Τσεχοσλοβακίας και μέρος της σημερινής Βουλγαρίας. μέρος της σημερινής Αυστρίας. Επί Λουδοβίκου του Μεγάλου. θα έχει τη φρικτή ιδέα να συμμαχήσει με τους «εχθρούς» Γερμανούς της κυρίως ειπείν Γερμανίας. ω κρετίνοι μεγαλοϊδεάτες! Πάντως. ψάχνοντας διέξοδο προς τη θάλασσα). αν γίνουν μεγάλοι όλοι οι γείτονες. δεν θα απομείνουν μι­ κροί για να μπορούν να μεγαλώσουν. από το 1370 περίπου και μέχρι να εμφανιστούν στην περιο­ χή οι Τούρκοι. (έχουν και οι Ούγγροι τους μεγάλους τους) που βασίλεψε από το 1342 μέχρι το 1382 η Ουγγαρία είναι η πρώτη δύναμη στην κεντρική Ευρώπη και τα βόρεια Βαλκάνια και δείχνει τάσεις ξαπλώματος της κυριαρχίας της κυρίως στα Βαλκά­ νια. Ο μεγαλοϊδεατισμός είναι εξ ορι­ σμού παράλογος. Διότι η μονίμως παραποιούσα ανάμεσα στην τριπλή της υπόσταση Αυστρία. Διάολε. θα υπάρξει όντως μια Μεγάλη Ουγγαρία. Δε λέω. 221 . μέρος της σημερινής Πο­ λωνίας. τη βό­ ρεια Σερβία. Και πως ο εν λό­ γω χάρτης άρχισε πάλι ν’ αλλάζει πρόσφατα. τη Δαλματία.

με την πτώ­ ση του Βελιγραδιού το 1521. οι πανίσχυροι μαγιάροι φεουδάρχες. Ύστερα απ’ το λήθαργο που προκαλεί η υποτέλεια στους Τούρκους και τους Αυστριακούς στη συνέχεια. αυτό το σπουδαίο κεντροανατολικοευρωπαϊκό ποτάμι. πριν σπάσουν τελικά τα μούτρα τους και στραφούν προς νότον. διότι η Πέστη. γερμανοί και βούλγαροι ανάκατα για να ευκο­ λύνουν το εμπόριο στον «ωραίο γαλάζιο Δούναβη» (Γιόχαν Στράους). 13 χρόνια πριν απ’ την άλω­ ση της Κωνσταντινούπολης. προσφέρουν το στέμμα στον πολωνό βασιλιά. το ουγγρικό βασίλειο παύει ουσιαστικά να υφίσταται. μπαίνει στη Γιουγκοσλαβία περνώντας απ’ το Βελιγράδι. που χτίστηκε απ’ τους Ρωμαίους και που ήταν πρω­ τεύουσα και του άτυπου κράτους του Αττίλα. χύνεται στον Εύξεινο Πόντο μεταφέροντας εκεί την ευρωπαϊκή ιστορία. και σχηματίζοντας τα φυσικά σύνορα Γιουγκοσλαβίας. Και παρό­ λο που η Ουγγαρία δεν θα συμπεριληφτεί στην κυρίως ειπείν Οθωμανι­ κή Αυτοκρατορία. Όμως. για 150 χρόνια θα πληρώνει φόρο υποτέλειας στους Τούρκους. έτσι που μπλέκουν τα μπούτια τους μέσα στον πανικό. περνάει από την Τσεχοσλοβακία και την Αυστρία. αλλά πολιτιστικό πέρασμα. Μετά τη μάχη της Βάρνας. που δεν τους σταματάει τίποτα έτσι που ορμούν να καταχτήσουν την Ευρώπη. η τουρκική πίεση χαλαρώνει λιγάκι και τότε ευγενείς και βασιλιάδες. οι Ούγγροι θα ξυπνήσουν εθνικά μόλις στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. Αλλωστε η πανάρχαιη και άκρως πολιτισμένη Βούδα. Βουλγαρίας και Ρουμανίας. που την ίδρυσαν έμποροι εβραίοι. προκειμένου να πολεμήσουν από κοινού τους Τούρκους. ούτε σήμερα έχει μεγάλη πολιτιστική συγγένεια με τη βιομηχανική και εμπορική Πέστη. που αυτοί ουσιαστικά και όχι ο προϊστάμενός τους βασιλιάς έκαμναν κουμάντο σ’ αυτή την παραδοσιακά αποκεντρωτική χώρα με τους ισχυρότατους ακόμα και στις μέρες τοπάρχες. Ο Δούναβης είναι μια οδός με την αρχαιο­ ελληνική έννοια: Ό χι δρόμος μόνο. διασχί­ ζει κάθετα την Ουγγαρία. στην αριστερή όχθη του Δούναβη. στη μάχη της Βάρνας (1444) Πολω­ νοί και Ούγγροι θα ηττηθούν κατά κράτος από τους Τούρκους. Κι έτσι. το πολωνικό και το ουγγρικό βασίλειο ενώνονται. Ομως. ήταν εντελώς αυτόνομη πόλη μέχρι το 1872 και αφού στο μεταξύ η Βούδα είχε γίνει επισήμως πρωτεύουσα της Ουγγαρίας το 1867. αρχίζουν να σφάζουν ο ένας τον άλλο. όπως ακριβώς και οι ημιαυτόνομες περιοχές της Βλαχίας και της Μολδαβίας εκεί παραδίπλα. και την κατάληψη από τους Τούρκους της Βούδας το 1541. που πηγάζει απ’ τη Γερμανία. μπροστά στον κίνδυνο να εξαφανιστεί η Ουγγαρία από τους Τούρκους. Μιλούμε για κατάληψη της Βούδας και όχι της Βουδαπέστης. που θα γίνει με ενθου­ 222 . που αυτόν τον καιρό ανήκει στο βασίλειο της Ουγγαρίας.To 1440.

Που ζει. τσακί­ ζουν τους κομουνιστές και τους πετούν απ’ την εξουσία. γιατί το διοικητικό σχήμα που λέγεται Αυστρουγγαρία δεν είναι παρά ο ευγενικός τρόπος κατάχτησης της Ουγγαρίας απ' την Αυστρία. κατά το συνήθειο όλων των δωσίλογων όλων των εποχών και όλων των κρατών. αν και το 1944 ο Χίτλερ θα τον καθαιρέσει για να καταλάβει την Ουγγαρία μέσα στον πανικό του απ’ την επικείμενη κατάρρευση. τον Ο­ κτώβριο του 1956 ξεσπάει μια τρομερή εξέγερση κατά των κομουνι­ στών. πως οι ούγγροι φεουδάρχες συνεργάζονται αρμονικότατα.σιασμό δεκτή από τους πάντα προοδευτικούς Μαγιάρους. απ’ όπου. δικάζεται απ’ τον Στάλιν. Κι ο Μπέλα Κουν καταφεύγει στη Σοβ. Ευτυχώς που τον ίδιο καιρό τους ομοίως αποτυχημένους η­ γέτες των Σπαρτακιστών της Γερμανίας Ρόζα Λούξενμπουργκ και Καρλ Λίμπκνεχτ τους σκοτώνουν οι γερμανοί σοσιαλδημοκράτες και έτσι χάνουν την ευκαιρία να πεθάνουν από χέρια συντροφικά. με τη βοήθεια των συντηρητικών της Ευρώπης. φευ. Κι έτσι. Ένωση. Τον βάραινε η αποτυχία της ουγγρικής επα­ νάστασης. Σημειώστε. για να κάνει την επανάστα­ ση. όσο και κατά των αυστριακών καταχτητών. άλλωστε είχε έρθει στην πατρίδα του μετά την απελευθέρωση απ’ την αιχμαλωσία του απ’ τους Ρώσους κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. αν και είναι αυτονόητο. μόλις δύο χρόνια μετά την Οκτωβριανή και τον Μάρτιο του 1919 καταλαμβάνει την εξουσία και σχηματίζει κυβέρνηση. Τούτος ο τρομερός άνθρωπος η­ γείται ουγγρικής κομουνιστικής επαναστάσεως. Οι επαναστάτες (κατ’ άλλους αντεπα- 223 . με τους αυστριακούς επικυρίαρχους. Δε λέγεται πόσο αγάπησαν τον Κόσουτ οι ούγγροι κινηματογραφιστές και εντελώς ιδιαίτερα ο Μίκλος Γιάντσο. Οδηγεί επίσης στον Μπέλα Κουν. αλλά το φάντα­ σμα του Μπέλα Κουν στοιχειώνει τον κομουνισμό της. μόνο πέντε μήνες. Το 1945 η Ουγγαρία γίνεται κομουνιστική. όπως εί­ ναι ο κανόνας στον «καθαρό» κομουνιστικό θάνατο. η επανάστα­ ση του Κόσουτ δεν οδηγεί πουθενά τότε. πρώτα στο Σέγκετ. Οδηγεί μόνο στον σύγχρονο ουγγρικό κινηματογράφο. των πραγματικών κυρίαρχων της χώ­ ρας. Ένωση μετά την ήττα. Οι ούγγροι συντηρητικοί. σας λέμε πως ο Μπέλα Κουν. Τον κομουνιστή Κουν διαδέχεται ο φασίστας ναύαρχος Χόρτυ (ναύαρχος στα ποταμόπλοια του Δούναβη!) που αργότερα θα συμμαχή­ σει με τους Γερμανούς. τη δεύτερη μεγάλη πόλη της Ουγγαρίας. πρόσφυγας πλέον στη Σοβ. Είναι μέσα σ’ αυτό το κλίμα που ο μεγάλος εθνικός ήρωας των Ούγγρων Λόγιος (Λουδοβίκος) Κόσουτ (1802-1894) θα ξεσηκώσει τους Ούγγρους τόσο κατά των ντόπιων φεουδαρχών. Ωστόσο. καταδικάζεται σε θάνα­ το και εκτελείται το 1937. κο­ ντά στα γιουγκοσλαβικά σύνορα. Και για να έχετε μια ιδέα για την τύχη που συνήθως έχουν οι κομου­ νιστές ήρωες.

αλλά με μια δεύτε­ ρη επέμβαση οι Ρώσοι τον ανατρέπουν και βάζουν στη θέση του τον Φέρεντς Μύνιχ κι αργότερα τον Γιάνος Καντάρ. που στα φιλανδικά σημαίνει Χώρα των Ελών. Ο Νάγκυ επανέρχεται στην εξουσία. ή Σουόμι. Αλλά το παράδοξο εί­ ναι πως οι Φιλανδοί προτιμούν για όνομα της χώρας τους όχι το εθνικό Φιλανδία. είναι η Χώρα των Φίννων. οι Φίννες είναι Φίννες. Η όντως ελώδης Φιλανδία. ή Φινλανδία. που κι αυτοί είναι Φίννες κατά κύριο λόγο αλλά δεν κατοικούν σε ελώδη περιοχή. Ίσιος για να ξεχωρίζουν από τους Εσθονούς εκεί παρα­ κάτω. ή Φινλανδοί. Νορβηγία) με τη Φιλανδία μα­ ζί. Κρίμα που δεν επέτρεψαν στην Ουγγαρία. όπως λέγεται η σκανδιναβική χερσόνησος (Σουηδία. ή Φιλλανδία. Παραδομένοι στη μοίρα τους οι Φιλανδοί. Ομως. είναι έτσι κι αλλιώς χώρα ρωσοσουηδογερμανική κατά την πολιτιστική της σύσταση. ή Φιλλανδοί. όπως τη λεν οι ίδιοι οι Φιλανδοί. Που. μια οι Ρώσοι από κει. είναι μια χώρα με συγχυ­ σμένη ορθογραφία στο όνομά της και σχεδόν χωρίς ιστορία. λοιπόν. ένας υδάτινος 224 . έχει πάνω από 50. να γίνει από τότε η πρώτη στον κόσμο χώρα με σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο. το καρυκευμένο με μουστάρδα γερμανική. Πάντως. το μεγαλύτερο απ’ τα οποία είναι η Σάιμαα. άλλωστε. λοιπόν. 3. Γιατί και οι Γερμανοί επιβουλεύονται τη Φιλαν­ δία. πολλές απ’ τις οποίες συμπλέκονται και δημιουργούν συστή­ ματα λιμνών. που ταξι­ δεύει ινκόγνιτο και χωρίς αποσκευές στον ιστορικό χρόνο.ναστάτες) ζητούν επιστροφή του μέχρι πρότινος πρωθυπουργού Ιμρε Νάγκυ στην εξουσία. αλλά το γεωγραφικό Σουόμι. Φιλανδία.000 (και ολο­ γράφως: πενήντα χιλιάδες) λίμνες που καλύπτουν το 10% της επιφανείας της. Η Φιλαν­ δία είναι η γέμιση στο ρωσοσουηδικό σάντουιτς. Οι Φιλανδοί Η Φιλανδία. Το 1958 ο Νάγκυ εκτελείται. ο κύριος ιστορικός ρόλος τους ήταν να δώσουν ένα όνομα σ ’ αυτή την περιοχή που δεν ανήκει στη σκανδιναβική χερσόνησο αλλά στη Φιννοσκανδία. που είχε όλες τις ιστο­ ρικές προϋποθέσεις. δε διαμαρτύρονταν και πολύ όταν τους τραβολογούσαν μια οι Σουηδοί από δω. αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων και ελεύ­ θερες εκλογές.

ή μάλλον λοφώδης. οι λεγάμενες «φίρμες γοήτρου» μαζί με το υλικό προϊόν σου πουλάν και άυλο γόητρο. οι Φιλανδοί το έκαναν τουριστικό αξιοπερίεργο. όπως κι όλες τις νύχτες. Το χειμώνα όμως τα πράγματα αντιστρέφονται.000 λίμνες. Και το χαρτί που είναι τυ­ πωμένο αυτό εδώ το κείμενο είναι φιλανδικό υποθέτω. Ωστόσο. το κόντρα πλακέ είναι εφεύρεση φιλανδική. Δεν είναι παράδοξο. που δεν έχει να επιδείξει ούτε έναν ένδοξο πρόγονο. που αν και δεν κοστίζει τίποτα το πληρώνεις ακριβότερα απ’ το υλικό προϊόν.000 νησιά. Αλλωστε. η υπεράφθονη στη Φιλανδία ηλεκτρική ενέργεια καταυγάζει τα πάντα και κάνει τη νύ­ χτα μέρα. γιατί το φιλανδικό χαρτί κατάφερε να πουλάει. μαζί με το χαρτί και γόητρο. πάντως. κι αυτό έχει σα συνέπεια να μας αντιμετωπίζουν λιγά­ κι σαν απατεώνες. που μπαινοβγαίνουν στις λίμνες. κατά πάσα πιθανότητα είναι μέρος του φιλανδικού εδάφους.δαίδαλος 120 ενωμένων λιμνών. 225 . εκτός ίσως απ’ τον συνθέτη Γιαν Σιμπέλιους έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας. Για 70 χειμωνιάτικες μέρες ο ήλιος δεν ανατέλλει. Το προγονικό μας γόητρο. μέρα νύχτα. Που κι αυτή είναι φιλανδική εφεύρεση. Μόνο που δεν το ακουμπάμε σε κάτι το υλικό. είναι φυσικό φαι­ νόμενο. Αλλά συνήθως δε γίνεται διάκριση ανάμεσα στην ξυλεία των δύο γειτονικών χωρών. χώρια το αλμυρό. Ο εξαιρετικά αναπτυγμένος τουρισμός αυτής της γοητευτικής νερένιας χώρας πατάει στην κυριολεξία στο γλυ­ κό νερό. λοιπόν. όπου αυτή τη στιγμή ακουμπάτε τα πόδια σας. Η ιστορικά μετριοπαθής. Διάκριση γίνεται μόνο στο χαρτί. Η Φιλανδία είναι ένα απέραντο δάσος που κολυμπάει στο νερό. Και μεις άλλωστε που­ λάμε γόητρο. Οι «λευκές νύχτες» δεν είναι φιλανδική εφεύρεση. Η τίμια Φιλανδία. η μικρή Φι­ λανδία των πέντε περίπου εκατομμυρίων κατοίκων. Αυτές τις μέρες. που ο ήλιος δε δύει και βρίσκεται συνεχώς στον ουρανό. Ακόμα και σαν σάουνα. χώρια τα νησιά που υπάρχουν μέσα στις λίμνες. Ως γνωστόν. Διότι η Φιλανδία εκτός απ’ τις 50. Γιατί η Φιλανδία είναι χώρα πεδινή. Και το ξύλινο πάτωμα του σπιτιού σας. έχει τις πρεσβείες της μέ­ σα στα σπίτια μας: στο πάτωμα. Δεν υπάρχει ούτε ένα άξιο λόγου βουνό ε­ κεί. που η Φιλανδία είναι η πρώτη χώρα στην Ευρώπη σε παραγωγή ξυλείας εξαιρετικής ποιότητας. Είναι οι πολύ γνωστές κι απ’ τον Ντοστογιέφσκι Λευκές Νύχτες. Γίνε­ ται χαμός στην πρωτεύουσα Ελσίνκι τις 70 μέρες του καλοκαιριού. Και παρά ταύτα το έδαφος της καλύπεται κατά τα δύο τρίτα από δάση. που στριφογυρίζουν μέσα στη χώρα και τελικά βρίσκουν εύκολη διέξοδο προς τη θάλασσα χωρίς να σχηματίζουν θεαματικούς καταρράχτες. Έχει επίσης και πλήθος μικρών ποταμών που μπλέκουν ο ένας με τον άλλο. Ίσως και του σουηδικού. έχει και 75.

που βρίσκεται σε απόσταση θαλασσίας εκδρομής απ’ το Ελσίνκι. η πόλη του Λένιν. Αν ο Θεός παίζει ζάρια μέσα στο σύμπαν. Αλλωστε. Εσθονοφιλανδοί. ούτε τα αίματα νερουλιάζουν. Όχι μόνο γιατί υπάρχουν πολλοί Σουηδοί σ’ αυτή τη χώρα αλλά και γιατί η σουηδική γλώσσα είναι η δεύτερη μετά τη φιλανδική επίσημη γλώσσα του δίγλωσσου κράτους. όλα αποσυντίθενται και ανασυντίθενται πάνω σε καινούργια δομικά σχέδια. Ού­ τε οι πολιτισμοί εξαερώνονται. Σουηδοί. (Και στην Ελλάδα αν ψάξεις καλά. Ο κόλπος της Κροστάνδης. και τούτο άσχετα απ’ το γεγονός πως όσο προχωρούμε προς βορράν τόσο εξασθενίζει η γερμανική πολιτιστική επίδραση και τόσο αυξάνει η σλαβική και σουηδική. Φιλανδορώσοι. Φιλανδοί. προς τη μεριά της Σκανδιναβίας και της Φι­ λανδίας. Ισλανδοί και Δανοί) είναι απόγονοι Γότθων. Μεγάλος συνωστισμός λαών και πο­ λιτισμών εκεί πάνω. Φιλανδοσουηδοί. η Φιλανδία ακουμπάει πολιτιστικά και στη Γερμανία μέσω Εσθονίας κυρίως. Η Ρωσία των Μπολσεβίκων στην αρχή το εγκατέλειψε. Η κακή μητριά βρίσκεται απ’ την άλλη μεριά. αν και η τελευταία είναι κι αυτή γερ­ μανική σε τελική προγονική ανάλυση. δεν καταλαβαίνω για­ τί δεν θα έπρεπε να τα παίζει και μέσα στα έθνη). Βλέπεις. Ό χι ακριβώς αποικία. που 226 . Οι μογγολικής καταγωγής Φίννοι. Γερμανοεσθονοί. Αλλωστε. Πράγμα πολύ φυσικό. δηλαδή αρχαίων γερμανών και ότι οι Εσθονοί είναι μεν Φίννες.Η μετριοπαθής Φιλανδία είναι τόσο πολιτισμένη. αλλά με εντονότατη γερμανική επίδραση. Εκεί. ξεκινώντας από την περιοχή του Καυκάσου όπως και τα ξαδέρφια τους οι Μαγιάροι και οι Τούρκοι. ο Φιλανδός αισθάνεται και λιγάκι Σουηδός. Η Φιλανδία είναι το νόθο τέκνο πολλαπλών διασταυρώσεων. αλλά με την ίδια περίπου έννοια που αν ψάξεις προσεχτικά θα βρεις και ψύλλο στ’ άχερα. Η Ρωσία των Τσάρων δεν εγκατέλειψε ποτέ το σχέδιο εκρωσισμού της Φιλανδίας. αλλά σύντομα μετάνιωσε. εκτός από επαγγελματίες εθνικόφρονες θα βρεις και Έλληνες. είναι η στενή συνέχεια του Φιννικού κόλπου. απέχει ελάχιστα απ’ το Ελσίνκι. το Ταλίν της Εσθονίας. Σημειώστε πως οι Σκανδιναβοί (Σουηδοί. Γερμανοεσθονοφιλανδοί. Νορβηγοί. της καλής μητριάς των Φιλανδών. όσο περίπου και η γειτονική Σουηδία. Απλώς. Εσθονοί. που βρέχει και μια άλλη πρωτεύουσα. οι τρεις Βαλτικές χώρες είναι η αιχμή του γερμανικού δόρατος που ορθώ­ νεται κάθετα προς τα πάνω. αλλά προέκταση ή παρα­ φυάδα της Σουηδίας. χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν τους Λάπωνες. Συνεπώς. τον 10ο και τον 1Ιο αιώνα. αφού η Φιλανδία ήταν για αιώνες σουηδικό έδαφος. όπου Kat το ιστορικό νησάκι. το Λένιγκραντ. όπως και οι Φιλανδοί. κι αν ψάχνεις για φιλανδική εθνική συνεί­ δηση. Ρώσοι. ήρ­ θαν στην περιοχή που κατοικούν σήμερα πάρα πολύ αργά. θα τη βρεις μεν.

Εκεί. Τούτο συνέβη το 1156. κάπου 2%. διώχνουν τους Σουηδούς. Αλλά το 1240 νέα κύματα πεινασμένων Μογγόλων. αλλά τα φιλανδικά έλη που παρεμβάλλονται τους χαλούν τα σχέδια. προς τη μεριά της Σουηδίας. που έγινε πρωτεύουσα της χώρας το 1812. κι ακόμα απο­ ρούν: τι διάολο ζήλεψαν οι μογγόλοι Φίννες κι ήρθαν και θρονιάστη­ καν μέσα στους δικούς τους βάλτους. Οντας εγκαταστημένοι εκεί από αιώνες είχαν ξεχάσει πως οι μετανάστες και οι αποικιστές δεν μετακι­ νούνται από τουριστική διάθεση. ερχόμενοι τελευταίοι στην περιοχή της Ευρώπης απ’ όλους τους λαούς της Ευρώπης. τόκοψαν κατά το βορρά κι άραξαν κοντά στις λίμνες. Κι έτσι. που είναι μάλλον Μογγόλοι κι αυτοί αλλά που ήρθαν πάρα πολύ νωρίτερα απ' τους Φίννες στην περιοχή. είναι περισ­ σότεροι απ’ τους καθολικούς. η Τούρκου. ήταν φυσικό να μη βρουν καλό τραπέζι στο ρεστοράν «Η Ωραία Ευρώπη». που θάθελαν πολύ να την κάνουν δική τους. στην περίπτω­ ση που αυξάνονται περισσότερο απ’ όσο επιτρέπει το φαΐ που υπάρχει στην περιοχή όπου ζουν. που κι αυτοί δε νοιάζονται α­ κριβώς για τη Φιλανδία. που πολύ αργότερα το οικειοποιήθηκαν οι σήμε­ ρα έτσι ονομαζόμενοι) παραμένει και σήμερα η θρησκευτική πρωτεύου­ σα της Φιλανδίας. Η Τούρκου (υποθέτω πως σημαίνει Τουρκάλα ή κάτι τέτοιο. που δεν καταλαβαίνουν τίπο­ τα από Χριστό προς το παρόν. που το πρώτο τους όνομα ήταν Τούρκοι. Ομως οι Σου­ ηδοί. ο επιλεγόμενος και Αγιος για τον προσηλυ­ τισμό στο χριστιανισμό των Φίννων. ξαναεισβάλλουν στη Φι­ λανδία το 1249 κι αρχίζουν να χτίζουν πυρετωδώς οχυρωματικά έργα για να ανακόψουν την ορμή των Ρώσων. όχι πολύ μακρυά απ’ το Ελσίνκι. εκτός από ιχθύες θα βρουν και τον ΙΧΘΥ (Ιησούς Χριστός Θε­ ού Υιός σημαίνουν τα αρχικά). Μέσα απ’ αυτές τις οχυρώσεις των Σουηδών επί φιλανδικού εδά­ φους. μέσα στην απελπισία τους που έκαναν τόσο δρόμο για να φαν χωρίς τελικά να βρουν τίποτα να φαν. Οι ει­ ρηνικότατοι Λάπωνες. όπου τουλά­ χιστον είχε ψάρια. Η χριστιανική θρησκευτικότητα των Φι­ 227 . θα προκύψει η πρώτη πρωτεύουσα της Φιλανδίας. Οι Φίννες.τους έσπρωξαν προς τα πάνω και πήραν τη θέση τους στο νότο. που νοιάζονται περισσότερο για τους προαιώνιους εχθρούς Ρώ­ σους παρά για τους νιοφερμένους Μογγόλους. αλλά για να βρουν φαΐ. όπου οι ορθόδοξοι. σε τούτη τη νωθρά προτεσταντική χώρα. κάθονται και τουρτουρίζουν στους πάγους. Τους τον έστειλε πεσκέσι από δίπλα ο σουηδός βασιλιάς Ερρίκος. νοιάζονται για τη Σουηδία. Εκεί εδρεύει ο προτεστάντης εξάρχων. εις μνήμην των Μογγόλων. ερχόμενοι από άλλες περιοχές πιο άγονες. αλλά και στη χειρότερη περίπτωση που τους διώξουν άλλοι πεινασμένοι. κοντά στο βόρειο πόλο.

με πρόθεση να ρωσοποιήσουν μια χώρα σχεδόν αδιάφορη για την εθνική της μοίρα. Τώρα έχει μεν δικό της. Η φιλανδοποίηση πρέπει να είναι κατά τι χειρότερη από την ελληνοαγγλοποίηση σε μας εδώ παλιότερα και την ελληνοαμερικανοποίηση αργότερα.λανδών έχει τα μαύρα της τα χάλια. φυσικά. αλλά όχι διάολε και να τη διαβρώνεις δημογραφικά αδιάκοπα. Μ έχρι που το Δεκέμβριο του 1917. Και το 1901 γίνεται χαμός στη Φιλανδία. Και νέα κλιμάκωση της έντασης και νέα εξέγερση το 1905 ταυτόχρονα με την πρώτη κατά του τσάρου ρωσική επανάσταση αυτή τη χρονιά. η Φιλανδία είναι Σουηδία και η ιστορία της ακολου­ θεί δορυφορικά αυτήν της Σουηδίας. αλλά ρωσικό Μεγάλο Δουκάτο. Οι Φι­ λανδοί ξεσηκώνονται και χτυπούν ανηλεώς τους Ρώσους. από υπάρξεως Φιννών στην περιοχή και μέχρι το 1809. που θα βγάλει από μέσα της όλους τους θεούς. αλλά υπό ρωσικήν κηδεμο­ νίαν και επίβλεψιν. τους αφαιρούν το Σύνταγμα που τους είχαν δώσει. Προσφέροντας δηλαδή ανεξαρτησία. όπως άλλωστε συμβαίνει με κάθε λαό που τον πλακώνει η κυρίαρχη φύση. Οι οποίοι. Τούτη η ερμαφρόδιτη κατάσταση δημιούργησε έναν διεθνή διπλωματικό όρο: Φιλανδοποίηση σημαίνει το να είσαι και να μην είσαι ανεξάρτητος και εν τέλει να μην ξέρεις τι είσαι. Αιώνες προσπαθούσαν οι Ρώσοι να βάλουν στο χέρι τη Φι­ λανδία και τελικά το πετυχαίνουν μόλις το 1809 μ’ αυτόν τον πονηρό τρόπο. Και καλά να κάνεις ρώσικο δουκάτο μια ρέουσα και επιπλέουσα χάκ ρα. όμως το συνταγματικό κράτος δεν είναι ακριβώς φιλανδι­ κό. πράγμα που εξηγεί τόσο την παρα­ δοσιακή φιλία Σουηδών και Φιλανδών. αλλά όχι ακριβώς. η υπέρτατη θεότητα. Σημειώστε αν δεν το ξέρετε (αν και δε θα χάσετε τίποτα αν δεν το μάθετε) πως το δουκάτο είναι μια σκάλα κάτω απ’ το βασίλειο και ο δουξ κάτι σαν υποβασιλέας. πα­ νικόβλητοι από τούτο το ξαφνικό. ψεύτικους και αληθινούς (για κείνους που τους πιστεύουν για αληθινούς. Είναι τότε ακριβώς που οι Φιλανδοί κα­ ταλαβαίνουν πως δεν είναι ούτε Σουηδοί. καταδικό της Σύνταγμα και συνεπώς νοιώθει αυτεξούσια. Το 1809 όμως. γιατί στα περί τον Θεό ζη­ τήματα δε μπαίνει πρόβλημα αλήθειας. Ο φιλανδικός εθνικισμός γεννιέται με μεγάλη καθυστέρηση ανάμεσα στο 1809 και το 1900. η Φιλανδία γίνεται Ρωσία. Γ ιατί αυτό ακριβώς έκαναν οι Ρώσοι. μέσα στη σύγχυση που δημιουρ­ 228 . Για κάπου 700 χρόνια περίπου. Μετακινούσαν προς τη Φιλανδία ρωσι­ κούς πληθυσμούς απ’ την περιοχή της Πετρούπολης. με δούκα Ρώσο. όσο και τη σχεδόν αυτόματη ε­ πιβολή της σουηδικής γλώσσας σαν δεύτερης επίσημης γλώσσας του κράτους. αλλά Φίννες. Και πέτυχαν ακριβώς το αντίθετο. αλλά πίστης που είναι κάτι το όλως διάφορον της αλήθειας). ούτε Ρώσοι.

Δύσκολα θα μπορούσε να γράψει κά­ ποιος γι’ αυτούς μια εθνική ιστορία. και ύστερα τα μογγολικά κράτη. που είναι σούι γκένερις από εθνολογικής απόψεως. που δεν έχουν δικά τους κράτη και που αποτελούνται από ανθρώπους παραπεταμένους και σχεδόν ξεχασμένους στους πάγους τους αρκτικού κύκλου. συνεπώς και της Φιλανδίας. εισβάλλουν στη χώρα και τελικά επιβάλλουν μια συνθήκη ειρήνης ευνοϊκότατη γΓ αυτούς. αφενός γιατί κανείς δεν πολυνοιάζεται για την ιστορία λαών χωρίς σημαντική συμβολή στον πολιτισμό και αφετέρου διότι η ιστορία τους συγχέεται μ’ αυτήν των γειτονικών. το 1940. η τελευταία εκχωρεί στην ΕΣΣΔ κά­ μποσο αμφισβητούμενα εδάφη. που είναι μόνο δύο. που κατοικούν κυρίως στη Γροιλανδία. Προκειμένου να φτάσουμε στα σλαβικά κρά­ τη της Ευρώπης. της Ρωσίας και κυρίως της Φιλανδίας συγχέεται με την ιστορία των παραπάνω λαών. εν όψει του πολέμου που έρχεται και μετά την άρνηση των Φιλανδών να τους παραχωρήσουν εδάφη για στρατιωτικές βάσεις. η Φιλανδία αυτοανακηρύσσεται ανε­ ξάρτητο κράτος. πρώτα επισκεφτήκαμε τα ινδοευρωπαϊκά. Μέχρι πότε. καλό είναι να δούμε εν τάχει άλλες δυο βόρειες εθνότητες. Οι Λάπωνες και οι Εσκιμώοι δεν προσέφεραν τίποτα το πολύ σπου­ δαίο στον ανθρώπινο πολιτισμό. σημαντική δε συμβολή στη διαμόρφωση του ανθρώπινου πολιτι­ 229 . Όμως. το 1941 οι Φιλανδοί συμμαχούν με τον Χίτ­ λερ και εισβάλλουν αυτοί τώρα στη Ρωσία. Αλλά με την ήττα του Χίτ­ λερ. Αλλά το 1939 οι Σοβιετικοί πλέον και όχι οι Ρώσοι. η Ουγγαρία και η Φιλανδία. 4. και η ιστορία των Εσκιμώων. της Νορβηγίας. Κι έτσι καταψυγμένοι που είναι πρέπει πρώτα να τους ξεπαγώσεις για να καταλάβεις πως κι αυτοί έχουν εν τέλει μια έμμεση μεν. Η ιστορία των Λαπώνων που κατοικούν στο βορρά της Σουηδίας. που είναι τα περισσότερα. περνώντας απ’ τις Βαλτικές Χώρες.γεί η Οχτωβριανή Επανάσταση. Τα υπόλοιπα παραμένουν έκτοτε όντως αυτόνομα. νοτιότερων λαών. Λάπωνες και Εσκιμώοι Σε τούτη την ιστορικοπολιτιστική και εθνολογική περιήγησή μας στην Ευρώπη. τη βόρειο Αλάσκα και την βορειοανατολική Σιβηρία συγχέεται με την ιστορία των αντίστοι­ χων περιοχών. Ιδού η ρωσοσουηδική απορία.

παρόλο που υιοθετούν ολοένα και περισσότερο μία μόνο απ’ τις τρεις βασικές παραμέτρους του ευρωπαϊκού πολιτισμού. αυτή που στηρίζεται στο φόβο του δικαστή και του Θε­ ού). αλλά και ότι πέρασαν κάποτε στην Αμερική από τον Βερίγγειο πορθμό. προκειμένου να γίνουμε λιγότερο μισαλλόδοξοι και σοβινιστές. Κι αυτό σημαίνει όχι μόνο πως όλοι αυτοί οι λαοί ξεκίνησαν το μακραίωνα ταξίδι τους από μια κοινή αφετηρία γύρω από τη σημερινή Μογγολία στην κεντρική Ασία. Εν πάση περιπτώσει. πάνω στην οποία στηρίζεται ολόκληρη η επιστήμη). δηλαδή της κά­ θετης. 230 . της συγχρονικής μελέτης των πολύπλοκων πολιτιστικών φαινο­ μένων. αλ­ λά και των Ινδιάνων της Αμερικής (τους λέμε Αμερινδούς επί το επιση­ μότερο) είναι μογγολικά. κοντά στον Βόρειο Πόλο. απ’ όπου ξεκινούν το ταξίδι τους και το σκόρπισμά τους μέχρι την ιβηρική χερσόνησο όλοι οι Ινδοευρωπαίοι που κατοι­ κούν σήμερα στην Ευρώπη. είναι φυσικό να μην κατανο­ είς τη σημασία και τη σπουδαιότητα που έχουν για άλλους λαούς πολι­ τισμοί άσχετοι και με τον ελληνικής καταγωγής Λόγο (τη λογική).σμού. Οι Εσκιμώοι συνεπώς. Τα φυλετικά χαρακτηριστικά των Λαπώνων και των Εσκιμώων. στη σκέψη και τη μέθοδο του οποίου πολλά χρωστούν αυτά εδώ τα κείμενα που. ως παλιότεροι και βορειότερα απωθηθέντες πρέπει να είναι πρόγονοι των Λαπώνων και γενάρχες των ακόμα πιο παλιών Αμερινδών. μας έμαθε πως οι λεγόμενοι περιθωριακοί πολιτισμοί αντιμετωπίζονται έτσι εξαιτίας μιας προκατάληψης. βέβαια. ο μέγιστος των σύγχρονων εθνολόγων και ανθρωπολόγων. πριν αυτή κινηθεί και προς την πλευρά της Ινδίας και προς την πλευρά της Λιθουανίας. Ο Κλωντ Λεβί-Στρως. σίγουρα πάντως κατά την προϊστορική περίοδο. φυσικά. είναι ανάγκη να καταλά­ βουμε την αξία και τη σημασία της διαφορετικότητας και της ιδιαιτερό­ τητας. ο κινέζικος και ο γιαπωνέζικος πολιτισμός. Ο ινδικός. την αιτιοκρατική σχέση. και με τη χριστιανική ηθική (την επιβεβλημένη άνωθεν και έξωθεν σωστή συμπεριφορά. πριν σχηματιστεί η ινδοευρωπαϊκή ομοεθνία στην περί τον Καύκασο περιοχή και. Αν τοποθετήσεις στο κέντρο του ενδιαφέροντος σου τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και τον αντιμετωπίσεις σαν υπέρτερο των άλλων. Οι Λάπωνες και οι ακόμα βορειότεροι Εσκιμώοι είναι μογγολικής καταγωγής. για παράδειγ­ μα. δεν είναι επιστημονικές μελέτες αλλά εκλαϊκευ­ τικά αφηγήματα. αναπτύχτηκαν στη βάση διαφορετικών απ’ τα δικά μας λογικών και ηθικών αξιωμάτων. ο δημιουργός του στρουχτουραλισμού. και με την ελληνικής καταγωγής αιτιοκρατική σχέση (τη σχέση του αιτιατού με το αίτιο. Δεν ξέρουμε πότε ήρθαν στις περιοχές που κατοικούν σήμε­ ρα. (Σημειώστε πως η Γροιλανδία πολιτικά ανήκει στη Δανία και γε­ ωγραφικά στην ήπειρο της Αμερικής).

Όσο προ­ χωρούμε προς βορράν. Ο νομάδας ζει εκεί που μπορούν να 231 . λοιπόν. γη. Οσο για τις γλώσσες των Αμερινδών είναι τόσο ατελείς. Λαπω­ νία συνεπώς είναι η περιοχή στην οποία κατοικούν Λάπωνες. η φιλανδική 16. πρώτα τους εθνολογικά νεώτερους Λάπωνες. επιστημονικές εικασίες. και η εσθονική 11. που με δυσκολία ανιχνεύονται τα μογγολικά ίχνη τους. (Δεν πρέπει να ξεχνάμε άλλωστε πως και οι Ευρωπαίοι ασιάτες είναι. δεδομένου ότι οι μέχρι πριν από λίγα χρόνια νομάδες Λά­ πωνες ουδέποτε διεκδίκησαν τη δημιουργία εθνικού κράτους. τη Νορβηγία. εντούτοις είναι πολύ εντυπωσιακός ο καθορισμός των ρευστών ψευδοορίων της Λαπωνίας από την ύπαρξη και τη μετακίνηση ενός ζώου: Όπου ζουν τάρανδοι υπάρχουν Λάπωνες. οι μογγολικές γλώσσες γίνονται πιο ατελείς (η εσθονική ωστόσο είναι ακόμα πιο ατελής απ’ τη βορειότερη φιλανδική γιατί είναι υπέρ το δέον «μπασταρδεμένη»). νερό. τη Φιλανδία και τη Ρωσία. Ευρώπης και Αμερι­ κής. Σίγουρα οι Μογγόλοι έκαναν μεγάλο και δύσκολο δρόμο για να φτάσουν στην Αμερική. βέβαια. μερικές χιλιάδες χρόνια πριν απ’ τον Κολόμβο. Και παρόλο που στην Ευρώπη δεν υπάρχουν Εσκιμώοι (και στην Αμε­ ρική και την Ασία. Οι Λάπωνες και οι τάρανδοι σχηματί­ ζουν ανθρωποζωικό δίδυμο. Ένα απλό παράδειγμα: Η ουγγρική γλώσσα έχει 22 πτώσεις. τους οποίους είτε αφομοίωσαν είτε εξαφάνισαν. εξαιτίας του πολύ πιθανού ρόλου τους στον εποι­ κισμό της Αμερικής από Ευρασιάτες. Ολα αυτά τα ανιχνεύουμε μόνο με τη γλώσσα και συγκεκριμένα με τα κλιτικά συστήματα και τις μεταμορ­ φώσεις των ριζών μερικών βασικών λέξεων. Ούτως εχόντων των ούτως ή άλλως ασαφών εθνολογικών πραγμά­ των όσον αφορά τις εθνολογικές σχέσεις Ασίας. όπως πατέρας. τίπο­ τα πιο φυσιολογικό για νομάδες.). που πάντως δεν αμφισβητούνται σοβαρά. μητέρα. κλπ. ενώ η εσκιμώικη είναι πιο ατελής από την ομοίως μογγολικής καταγωγής λαπωνική. οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε τους Λάπωνες και τους Εσκιμώους σαν τον εθνολογικό κρίκο που συνδέει την Ευρασία με την Αμερική. που είναι υπήκοοι τεσσάρων διαφορετικών κρατών. Ωστόσο. Παρόλο που η γεωγραφική ασάφεια των ορίων της Λαπωνίας δεν παίζει κανέναν ουσιαστικό εθνο­ λογικό ρόλο.Όλα αυτά είναι. Πουθενά αλλού στον κόσμο μία εθνότητα δεν ορίζει την επικράτειά της βάσει της υπάρξεως ή της ανυπαρξίας κάποιου ζώου. Ας δούμε. βέβαια. ψωμί. Η Λαπωνία δεν είναι χώρα. που όμως έχουν στέρεο έρεισμα στη γλωσσολογία. όπου. είναι περιοχή που εκτείνεται σε τέσσε­ ρις χώρες: Τη Σουηδία. Λάπωνες) θα αντιμετωπίσουμε και τους Εσκιμώους ως οιονεί Ευρωπαίους. συνάντησαν γηγενείς. αφού από κει ξεκίνησαν για νάρθουν στην Ευρώπη.

Και οι μη εγκαταστημένοι Τσιγγάνοι. ούτε οι Φι­ λανδοί και πολύ περισσότερο οι Ούγγροι. Θάθελα να ξέ­ ρω τι υλικά αναμείχτηκαν για να προκύψει ο σοβινιστικός εγκέφαλος. Σήμερα πά­ ντως «νοικοκυρεύονται» κι αυτοί ολοένα και περισσότερο. Ωστόσο. όπου και θα τους κάνουν χριστιανούς διαμαρτυρόμενους αλλά και ορθόδοξους στη μεριά της Ρωσίας. πέρα των γεμάτων με πνεύματα «πνευματικών» κα­ ταλοίπων της ειδωλολατρείας. που υπάρχει στερεοποιημένη στον κρυφό πυρήνα όλων 232 . αλλά και κατά τη φάτσα. Αλλά ούτε οι Νεοέλληνες μοιάζουν με Αρχαιοέλληνες. τόσο των αιμάτων όσο και των πολιτισμών. Προφανώς άχυρο και αέρας κοπανιστός σε γουδοχέρι προγονικό. Λάπωνες ή Ούγγρους πρέπει να φέρουμε για να μας διδάξουν τη βιολογική και πολιτιστική αξία και σημασία της αναμείξεως. μοιάζουν και τόσο με Μογγόλοι. τον αγοραστή της πρα­ μάτειας τους. Ακόμα και οι Τούρκοι δε φαίνονται τυπικοί Μογγόλοι.000 σήμερα. αν και δεν ακο­ λουθούν τα πρόβατα αλλά τον πελάτη-πρόβατο. όχι μόνο κατά τον πολιτι­ σμό. ας πούμε. αυτές που έγιναν το σύμβολο του «καλού νοικοκύρη» και το σήμα κατατεθέν της δυστυχίας της «καλής νοικοκυράς». Αλλωστε. Κι ωστόσο. είναι άχαρο να κάνεις κάθε μέρα τα ίδια και τα ίδια και να μην μπορείς. Αλλά σάμπως οι «απλοί» χριστιανοί καταλαβαίνουν απ’ τον χριστιανισμό κάτι το περισ­ σότερο πνευματικό. θα ήταν όντως αξιοζήλευ­ τοι.. να περπατήσεις ξυπόλητος στο δρόμο αν σου κάνει κέφι κι αν τα πόδια σου δεν έγιναν βελούδινα απ’ τις βελούδινες παντόφλες. τους αγαπούμε και τους σεβόμαστε. Κι ας μην ξεχνάμε πως κάποτε κα­ τοικούσαν νοτιότερα και συνεπώς τουρτούριζαν λιγότερο πριν τους πετάξουν οι Σκανδιναβοί. τους μελετούμε. κι έτσι όπως είναι.. Τι χριστιανούς. πράγμα πολύ φυσικό αφού είναι.ζήσουν τα ζώα τ φ και πεντάρα δε δίνει γι’ αυτό που εμείς ονομάζουμε πατρίδα. της μόνης σταθερής και αμετακίνητης θρησκείας. πολλοί «καλοί νοικοκυραίοι» θα τους ζήλευαν. δηλαδή. οι Φιλανδοί και οι Ρώσοι κοντά στον αρκτικό κύκλο. Βέβαια. αφού κατ’ ουσίαν παραμένουν ειδωλολάτρες. όπως και οι χριστιανοί! Μερικοί μάλιστα λατρεύουν ακόμα την αρκούδα. εδώ στην Αθήνα. τους Φιλανδούς και τους βόρειους Ρώσους. Ο νομάδας είναι ένας πραγματικά λεύτερος άνθρωπος. Διάολε. οι Λάπωνες έχασαν πολλά απ’ τα τυπικά μογγολικά ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά τους και σήμερα μοιάζουν πολύ με τους Σκανδιναβούς. η μογγολική ρίζα τους δεν αμφισβητείται σοβαρά. Τόσους κατοί­ κους έχει η γειτονιά μου. ή μάλλον ήταν νομά­ δες και σαν τέτοιοι μπλέκονταν με πολλούς και διάφορους. Οι Λάπωνες είναι όλοι κι όλοι κάπου 35. ή μ’ όλους αυτούς ανάκατα. Αλλωστε. αν είχαν μεγαλύτερη οικονομική άνεση κι αν ζούσαν σε άνετα τροχόσπιτα αμερικάνικης κατασκευής. που είναι μισονομάδες.

).000 ψυχές όλες κι όλες. Εντούτοις. σύμφωνα με το οποίο στη ζωή όλων των εμβίων όντων. είναι σα να διατηρήθηκε στο ψυ­ γείο της εθνολογίας και της ανθρωπολογίας ένα σπάνιο είδος ανθρώ­ που. όλα τελικά εξαρτώνται από τη δυνατότητα και την ικανότητα προσαρ­ μογής στο περιβάλλον. 70. οι Εσκιμώοι. Και αποτελεί τη ζωντανή επιβεβαίωση του δαρβινικού δόγματος. μετά της τροφής λαμβάνεις και τη θαυματουργή της ιδιότητα να σου δίνει ζωή εν σώματι και εν πνεύματι. θα παραμένει στον αιώνα το μεγάλο κινηματογρα­ φικό μνημείο εις δόξαν της ανθρώπινης αντοχής. Δυστυχώς. Να σου πω. απ’ τους Εσκιμώους κληρονομήσαμε μόνο το καγιάκ. Σημασία έχει να έχεις μυαλό προκειμένου να έχεις και πνεύμα. Και το βράδυ θα βρει στο κρεββάτι του τη σύζυγο του Εσκιμώου που τον φιλοξενεί. που όπως η πολική αρκούδα ζει μονίμως στον πάγο. αυ­ τή τη θαυμαστή ατομική βαρκούλα που μπαίνεις μέσα και δένεσαι υδα- 233 . Δεν έχει κανένα σεξουαλικό ταμπού η κοινωνία των Εσκιμώων. που είναι μάλλον λάθος να μιλάει κανείς για πατριαρχική εσκιμώικη οικογένεια. αφού δι’ αυτής.τι σου υπα­ γορεύει το πνεύμα της αρκούδας. Κι έτσι. φέρουν σαφέστερα τα αρχαία μογγολικά τους χαρακτηριστικά. Αν και η θέση της γυναίκας σ ’ αυτήν είναι τόσο εξάρχουσα. ο Εσκιμώος είναι πανευτυχής και άκρως αισιόδοξος. Αν μη τι άλλο σοβαρότερο. (Κυρία μου. Τα ξαδέρφια των μογγολικής καταγωγής Λαπώνων. θα αντιμετωπίσει κατ’ αρχήν ανθρώπους μεγάλης καλωσύνης και ευγένειας. είναι προτιμότερο να κάνεις ό. Σπουδαίο πράγμα η μετάληψη εν γένει.των θρησκειών. ή στην Α­ λάσκα. παρά η «αρκούδα» καφετζού. τουλάχιστον η αρκούδα δεν σε εκμεταλλεύεται εσύ την εκμεταλλεύεσαι. πάμε στη Γροιλανδία. δηλαδή τους πάγους των Εσκιμώων. Όποιος τολμήσει να φτάσει μέχρι τα χώματα. αγίω ή μη δεν έχει σημα­ σία. Ο θαυμασμός όλου του κόσμου γι’ αυτούς τους τρομερούς ανθρώ­ πους κάθε άλλο παρά αδικαιολόγητος είναι. ήταν φυσικό να μην ανα­ κατωθούν με άλλες ράτσες. κι ας είναι ανδροκρατική. Το κλασικό ντοκυμανταίρ του Ρόμπερτ Φλάερτυ Ο Νανούκ του Βορρά που πραγματεύεται τα του βίου των Εσκιμώων. Έτσι που ζουν στους πάγους αυτοί οι δεινοί ψα­ ράδες και κυνηγοί και δεν πολυμετακινούνται. που ούτε να διανοηθεί ο εσκιμώος πατέρας ή μεγάλος αδερφός να εμποδίσει κάποιο μέλος της οικογένειας να εκπληρώσει με όποιον θέλει και όπως θέλει τις σε­ ξουαλικές του επιθυμίες. απίστευτα ανθεκτικού και επιδέξιου. αφού πρώτα την προσκυνάς κι ύστερα τη σφά­ ζεις για να τη μεταλάβεις. Στην πραγματικό­ τητα υπάρχει πλήρης ισοτιμία των δύο φύλων και ένας σεβασμός για τις επιθυμίες του κάθε ατόμου της οικογένειας τέτοιος.

Και τα παιδικά ρούχα «εσκιμώ». αν δεν επιζήσεις δε χάλασε ο κόσμος. που στη γλώσσα τους σημαίνει άνθρωπος. Ανθρωπος σκέτα.τοστεγώς στη μέση. Αλλά και το περίφημο ιγκλού. ούτε Τούρκος. Έτσι απλά και γενικά. εσύ μόνο χάλασες και πας. ούτε Σκοπιανός και ανοησίες. 234 . κατά την εσκιμώικη φι­ λοσοφία. Κ ι αν επιζήσεις πέφτοντας απ’ τον καταρράχτη επέζησες. την υ­ πόγεια (υποκάτω των πάγων) κατοικία τους. Ούτε Έλλη­ νας. Κληρονομήσαμε επίσης το σκι. που μας ξέμεινε ανθυγιεινά παραλλαγμένη υπό μορφήν αθλίων υπογείων διαμερισμάτων. Ξέχασα να πω πως οι Εσκιμώοι ονομάζουν τους εαυτούς τους Ινουίτ.

αλλά μια κοινή λαλιά που υποτίθεται πως χρησιμοποιούσαν όλοι οι Ινδοευρωπαίοι πριν τεμαχιστούν στις λαότητες από τις οποίες θα προκύψουν με τους αιώνες τα σημερινά κράτη της Ευρώπης. Ο ι Εβθονοί Οι Βαλτικές Χώρες. αυτηνής δεν της πέφτει λόγος. όπου είχαν εγκατασταθεί ερχόμενοι νωρίτερα από την κεντρική Ασία. ακριβώς πάνω από την φι­ λανδική κατ’ ουσίαν Εσθονία. η Εσθονία. τους σουηδούς. παρόλο που οι δύο κλειστές θάλασσες απέχουν πολύ μεταξύ τους. την επιλεγόμενη Μεσόγειο θάλασσα της Βορείου Ευρώπης. αλλά οι Γερμανοί και οι Ρώσοι ακό­ μα τσακώνονται για την εξ αδιαιρέτου κληρονομιά μιας περιοχής που δύσκολα διαιρείται. των Ελλή­ νων και των πρωτοελλήνων ΠελΛσγών συμπεριλαμβανομένων. 01 ΛΑΟΙ ΤΗΣ ΒΑΛΤΙΚΗΣ 1. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως οι Ινδοευρωπαίοι κινούμενοι προς νότον ξεκίνησαν το ταξίδι τους από την περιοχή της Λιθουανίας.IX. Όσο για τη Φιλανδία. η Λεττονία και η Λιθουανία. όπου είχαν εγκαταστα­ θεί ερχόμενοι νωρίτερα από την περιοχή του Καυκάσου. Έτσι τουλάχιστον ισχυρίζονται οι εθνολόγοι παρακολουθώντας τις μεταμορ­ φώσεις της ιαπετικής γλώσσας. Είναι κι αυτή τόσο συγχυσμένη εθνολογικά. η κα­ κή μοίρα των οποίων επιβάλλεται από την κλειστή Βαλτική θάλασσα. έχει και εθνολογική σχέση με τη Μεσόγειο. Που εκτός από μορφολογική. Οι Δανοί παραιτήθηκαν έγκαιρα υπέρ των Σουηδών. όπως τις βλέπουμε στο χάρτη από πάνω προς τα κάτω. που δεν είναι ακριβώς γλώσσα οργανω­ μένη. Μ έχρι το 1918 δεν υπάρχουν βαλτικά κράτη και συνεπώς αμιγής ε235 . όπου είχαν ε­ γκατασταθεί ερχόμενοι νωρίτερα από την περιοχή των Ουραλίων. τους γερμανούς και τους ρώσους πελάτες κι άλ­ λοτε μία μία χωριστά για να πάρουν όλοι από λίγο. όσο και οι Βαλτικές Χώρες. συνήθως παν πακέτο στην ιστορία και πουλιούνται άλλοτε τρεις στην τιμή της μιας στους δανούς.

όπως βαφτίζουμε εδώ όλα τα βελτιωτικά του συσσιτίου των παμφάγων Νεοελλήνων. δεδομένου ότι η γειτονική στην Πολωνία Λιθουανία. αφού τα ρωσικά στρατεύματα παραμένουν εκεί για να εγγυώνται ατύπως την ασφάλεια των συνόρων με χώρες που τις κατοικούν λαοί που συνεχίζουν να έχουν στο μάτι τις Βαλτικές χώ­ ρες. Αλλά και οι Πολωνοί. Οι περιοχές αυτές. τούτοι οι πολύ πρώην βάρβαροι βόρειοι. μία Λεττονών και μία Λιθουανών. Με­ τά στη Σουηδία. Μη βλέπετε που η δική μας εθνότητα είναι πολύ ευδιάκριτη. λεττονική και λιθουανική ιστορία. Που πολύ παλιά ανήκαν στη Δανία. Ευτυχώς να λες που οι Λιθουανοί δεν είναι χοντροκέφαλοι Σκοπιανοί. οι βαλτικές σοσιαλιστικές δημοκρατίες της ΕΣΣΔ ήταν οι πρώτες που αποσχίστηκαν από τη Σοβιετική Ένωση ό­ που μπήκαν ζορισμένα μόλις το 1940. μετά στη Γερμανία και μετά ξανά στη Ρωσία. μετά στη Ρωσία. Ομως. τι θα γινόταν με τους Λιθουανούς αν έλεγαν πως ο Περικλής είναι και δικός τους πρόγονος. μέχρι το 1918 ήταν απλώς γεωγραφικές. υπάρχει μία εθνότητα Εσθονών. όπως η Λεττονία παραπάνω είναι και ολίγον Γερμανία ενώ η Εσθονία ακόμα παρα­ πάνω είναι και πολύ Φιλανδία. οι λαοί της Βαλτικής. Μόνο που τούτες οι εθνότη­ τες της Μεσογείου της Βορείου Ευρώπης δεν είναι και τόσο ευδιάκρι­ τες. οι Εσθονοί ονομάζουν τους εαυτούς τους Ταλαπόεγκ. Αλ­ λά το γεγονός πως σήμερα οι τρεις αυτές χώρες είναι αυτεξούσιες δε σημαίνει και πολλά. τι να τον κάνουν. θα δούμε εν ολίγοις πρώτα την ιστορία της Εσθονίας. Τα σύμβολα είναι τουριστικώς. Τα Βαλτικά κράτη του 1918 προέκυψαν ως συνέπεια της νίκης των Μπολσεβίκων στη Ρωσία. η πιο σημαντι­ κή απ’ τις τρεις Βαλτικές χώρες. τουτέσπν Παιδιά της Γης. Όμως. δηλαδή οικονομικώς αξιοποιήσιμα.σθονική. όπως οι Γερμανοί. για μόνο το λόγο πως οι προπροπρόγονοι των Ελλήνων ξεκίνησαν κάποτε από κει. Αλλωστε. όσο πιο δικό μας κάνουμε τον ήλιο της Βεργίνας. Εσθονία σημαίνει Ανατολική Χώρα (από το εστ). το 1917. τον ήλιο της Βερ­ γίνας. Μόνο τότε οι εθνικισμοί των περιοχών αυτών βρήκαν την ευκαιρία να βγουν θεαματικά στην επιφά­ νεια και οι αιωνίως καταχτημένοι λαοί της γεωπολιτικά κρίσιμης ανα­ τολικής ακτής της Βαλτικής θάλασσας να διεκδικήσουν τη διοικητική αυτονομία τους. Και τούτος είναι λόγος επαρκής για να δώσουμε τη μάχη για την πολιτιστική κληρονομιά μας. Γιατί κι αυτοί κάνουν λόγο για την πολωνική Λιθουανία. Όταν θέλουν ήλιο. για τις ανάγκες του πολέμου. Βέβαια. είναι και ολίγον Πολωνία. Παρά ταύτα. χωρίς να έχουν και πάρα πολύ άδι­ κο. Και θα έρχονται τόσο περισσότεροι. Στη συ­ νέχεια. εκεί πάνω στην ομίχλη. 236 . έρ­ χονται στην κυρίως ειπείν Μεσόγειο απ’ τη Μεσόγειο της Βορείου Ευ­ ρώπης. Τούτο συμβαίνει διότι εμείς έχουμε ενδόξους ενώ εκείνοι αδόξους προγόνους.

οι Εσθονοί όπως τους λέμε εμείς σήμερα αναφέρονται σε ελληνικά κείμενα απ’ το 340 π. είτε θα τους ενσωματώσουν. κάνουν την τρομοκρα­ τούσα φήμη τους να φτάσει ακόμα πιο μακρυά. Ισως γιατί άλλοι πειρατές. Αλλωστε. έχει να επιδείξει ό. που δύσκολα καταλαβαίνει κα­ νείς πώς θα μπορούσαν να διεκδικήσουν αποτελεσματικά οτιδήποτε. που πάρα πολύ αργότερα θα προωθηθούν προς βορράν. Χώρα αγροτική η Εσθονία δεν έχει να καταθέσει και σπουδαία πράγματα στο κοινό πολιτιστικό ταμείο του ευρωπαϊκού πολιτισμού. γερμανικής καταγωγής και προελεύσεως. καταφέρνουν ωστόσο να κάνουν γνωστό το όνομά τους και στους Έλλη­ νες. Είχε τρομοκρατήσει τόσο τους γηγενείς. που προέκυψαν απ’ την ανάγκη να σταματήσει ο καυγάς ανάμεσα στους διεκδικητές της περιοχής και να ηρεμήσουν τα πνεύματα. που φαίνεται πως είχε ρημάξει το σύμπαν εκεί γύρω.τι και η αδερφή της. Οι Έστοι. Αυτή η μογγολική φυλή ήταν τότε μια φρικτή ορδή βαρβάρων. Πλέοντας στη θάλασσα πλέον. προς τη Φιλανδία. κάτω απ’ την πίεση νιοφερμένων βαρβάρων. οι φοβεροί σκανδιναβοί Βίκινγκς. χωριάτες. Αυτή την εποχή περίπου θα πρέπει να εγκαταστάθηκαν στην περιοχή τα πρώτα μογγολι­ κά φύλα. Αλλωστε. δείχνει πως στην αρχαιότητα τους αντιμετώπιζαν σαν τυπικούς εκπροσώπους της βαρβαρότητας. δη­ λαδή πειρατές. Οπως και νάναι πάντως. Μέχρι που με τον καιρό ξεφτάει ο μύθος τους. Ας τη δούμε σύντομα. η Φιλανδία: Τον ήλιο του μεσονυκτίου και τις λευ­ κές νύχτες στην πρωτεύουσα Ταλίν. ενώ οι ί­ διοι ακόμα και σήμερα αυτοαποκαλούνται Παιδιά της Γης. οι Αίστιοι. το Γουέστ. Πιο σωστά.Χ. η οποία έτσι κι αλλιώς ερχόταν πάντα απ’ την Ανατο­ λή. ή έστω τοπωνύμιο. Που είναι τόσο τεχνητή. κιόλας. όπως τους έλεγαν οι Λατίνοι. είναι τόσοι λίγοι οι Εσθονοί. όσο τεχνητή ήταν και η δημιουργία αυτών των κρατών της Βαλτικής. και κυρίως την αυτονομία τους. είτε θα τους εξαφανίσουν. Σύντομα οι Έστοι από ληστές ξηράς γίνονται ληστές θαλάσσης. Δηλαδή σε ανθρώπους που κατοικούσαν πάρα πολύ μακρυά και που δεν είχαν καμιά σχέση μαζί τους. ή ήρωα.Και για να το πούμε αλλιώς. γιατί από κει ξεκινούσαν όλοι οι πεινασμένοι για την εύφορη Δύ­ ση. η Ε­ σθονία έχει μια ιστορία. Μόνο που αυτή είναι στενά συνδεδεμένη τόσο με τη σουηδική όσο και με τη ρωσική. κάπου ενάμισο εκατομμύριο. το γε­ γονός πως οι Εσθονοί (Ανατολικοί) δεν απόχτησαν ποτέ άλλο όνομα σχέσιν έχον με κάποιον βασιλιά. και μια γλώσσα περίπου όμοια με τη φιλανδική που κάνει καλό ηχητικό εφέ στο αφτί του τουρίστα μ’ ε­ κείνα τα μακρόσυρτα διπλά φωνήεντα. όπως τους έλε­ γαν οι αρχαίοι Έλληνες. Μια χούφτα άνθρωποι τότε οι Εσθονοί. Το γουέστερν είναι παμπάλαιο ιστορικό είδος. που το Έστοι (Ανατο­ λικοί) θα γίνει σε λίγο το άλλο όνομα του βάρβαρος. 237 .

Έχουν όμως τρά­ πεζες γεμάτες σκληρό νόμισμα. πρώην βαρβάρους κι αυτούς. ό.. Τουλάχιστον οι Εσθονοί δεν έχουν άξια λόγου ιστορία και συνε­ πώς γίνονται λιγότερο γελοίοι όταν ζητούν δάνεια για να φαν κι αυτοί. αυτόν τον καιρό. Ό χι. Γιατί αν σε πάρει μπορεί να γίνεις μέχρι πεινασμένος μεν. ένδοξος δε απόγονος αρχαίων προγόνων. Σε λίγο όμως οι Σουηδοί σκέφτονται πως αυτοί είναι που πρέπει να φορολογούν τους Εσθονούς.Αυτή είναι η κοινή μοίρα όλων των πρωτόγονων: Ο ένας τρώει τον άλ­ λο.. αλλά γιατί τότε ήταν που οι Δανοί σκέφτηκαν πως πρέπει να φορολογήσουν και τους γείτο­ νες Εσθονούς.τι απομένει για φάγωμα απ’ τους πρώην βαρβάρους. Είναι. πρέπει κατεπειγόντως και να εκχριστιανίσουν αυτούς τους βαρβάρους. Έ­ τσι. Στη λεγάμενη «αρχική συσσώρευση του κεφαλαίου» οι πειρατές πρόγονοι των σημερινών Εσθονών σίγουρα έπαιξαν το ρόλο τους. έρχεται στην. των Εσθονών. Η ιστορία της σύγχρονης Εσθονίας αρχίζει τον 12ο αιώνα. που είναι απ’ τους τελευταίους της Ευρώπης που ανακαλύ­ πτουν τα καλά του χριστιανικού παραδείσου. Γ ιατί αυτοί ποτέ δεν θα τα καταφέρουν να ξεπεράσουν σε πλούτο και πολιτισμό τους μεταγενέ­ στερους στην περιοχή Γερμανούς και Σκανδιναβούς. εκτός απ’ το να τους φορο­ λογούν. γιατί αν τους ζορίσεις υπέρ το δέον.. Κι αυτό είναι που μετράει . του πολιτισμού.. Οι Δανοί επανέρχονται και καταλαμβάνουν κανονικά αυτή τη φορά την Εσθονία το 1219 με το πρόσχημα πως. Και σήμερα. προκύπει η εσθονική εθνική συνείδηση: με το ζόρισμα που τους κάνουν οι Δανοί. πράγμα που γίνονταν ήδη κι απ’ τους Σουηδούς κι απ’ αυτούς νωρίτερα. που τρως τα σίδερα. Αρα πρέπει να τους ευγνωμονούμε κι αυτούς εμείς οι Έλληνες για τα δάνεια που μας δίνουν σήμερα οι διεθνείς τράπεζες. Που ωστόσο. Ελλάδα. προκειμένου να μη χαθούμε σα σπάνια ράτσα ζώων. Που ούτε αυτοί έχουν ενδόξους προγόνους. που άρχισε να συσσωρεύεται εκεί απ’ τον καιρό της πειρατείας.στην κυριολε­ ξία. Γ ιατί οι Εσθονοί στο μεταξύ είχαν ξεπέσει ως βάρβαροι και από πειρατές είχαν γίνει φιλήσυχοι γεωργοί και κτηνοτρόφοι σε μια ελώδη περιοχή. μπορεί να αποχτήσουν ακόμα και εθνική συνείδηση. πάντως. Και τους καταχτούν στα γρήγο­ ρα. όχι γιατί έγινε κάτι το σπουδαίο απ’ τους Εσθονούς τότε. Ό­ μως. ο δανός βα­ σιλιάς Κανούτος Σ Τ που ιδρύει με την ευκαιρία του εκχριστιανισμού των Εσθονών τη σημερινή πρωτεύουσα Ταλίν. η οποία ζει με τα περισσεύματα της τροφής των πρώην βαρβάρων. απ’ τη λύσσα σου όταν δε σε λογαριάζουν οι τραπεζίτες της πρώην βάρβαρης Ευρώπης περισσότερο απ’ όσο ζυγίζει η βαρειά κι ασήκωτη ιστορία σου. είναι να μη ζορίσεις τους βάρβαρους λαούς. ή μάλλον τα μάρμαρα. λοιπόν. Είναι να μη σε πάρει η κάτω βόλτα. είδαν κι απόειδαν και το 238 . λοιπόν.

Ένωση. Αυτό το πανεπιστήμιο είναι ίσως ό. αυτεξούσιο κράτος. Και τούτο εξαιτίας τόσο της ανάγκης για προστασία. Μέχρι που να διαλυθεί η ΕΣΣΔ και η Εσθονία να ξαναγίνει. Δύ­ 239 . στη Σοβ. Αλλά το 1859 οι Ρώσοι θα λιανίσουν τους εξεγερμένους Εσθονούς. όσο και της πίεσης που ασκεί πάνω τους ο σοβιετικός προστάτης.τι πιο σημα­ ντικό διαθέτει σήμερα η Εσθονία. πως τζάμπα την έκαναν δική τους οι Σοβιετικοί την Εσθονία το 1940 για τις ανάγκες του πολέμου. πάντως. Ταυτόχρονα με τον εθνικισμό ανα­ πτύσσεται και ένας άκρως ριζοσπαστικός σοσιαλισμός. Κι αυτός τους καταχτά προκειμένου να τους προστατεύσει καλύτερα. όπου ανήκε από το 1940. Στην πραγματικότητα η Εσθονία παρέμεινε αυτεξούσια χώρα μόνο ΟΛ’ το 1918. αν και λιγάκι διατακτικά. θα γίνει όχι μόνο το κέντρο του εθνικισμού. Αλ­ λά δυστυχώς ο τσάρος (καίσαρ σημαίνει στα ρωσικά η λέξη) Μεγάλος Πέτρος νικάει κατά κράτος τους Σουηδούς και μεταξύ των άλλων τους αφαιρεί και την Εσθονία το 1721. Οπότε οι Εσθονοί λεν να ξαναμπούν. που αγοράζουν αδιάκοπα κτή­ ματα στην Εσθονία. πάντα μέσα απ’ το πανεπιστήμιο της Ταρτού. αλλά και ένα απ’ το πιο μεγάλα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Ευρώπης. που την παίρνουν πίσω για τις ανάγκες του πολέμου.000 μάρ­ κα της εποχής. σχεδόν αυτόματα και χωρίς πολύ φασαρία. Είναι αυτόν τον καιρό που το πανε­ πιστήμιο της Ταρτού. Για 60 χρόνια οι Εσθονοί και οι Σουηδοί πολεμούν δίπλα δίπλα τους Ρώσους και τους Πο­ λωνούς και οι Εσθονοί κοντεύουν να γίνουν κανονικότατοι Σουηδοί. που και σήμερα παίζει εξέχοντα ρόλο. συνεχίζει να παράγει πρω­ τότυπη μαρξιστική σκέψη. ζητούν την προστασία του σουηδού βασιλιά. Σημειώστε. Την κάνει ημιαυτόνομο Κυβερνείο. Μέσα απ’ την ημιαυτονομία θα προκύψει και μια πρόσκαιρη αυτονο­ μία. από καταπίεση σε καταπίεση και από ειρηνική διείσδυ­ ση σε ειρηνική διείσδυση των Γερμανών. Όμως το 1561 οι Εσθονοί που ζορίζονται ακόμα πιο πολύ απ’ τους Γερμανούς. Οι άλλες δυο Βαλτικές χώρες θα δυσκολευτούν περισσότερο. Αλλά ξεχνούν να επαναφέρουν τη χώρα στην προτέρα κατάσταση μετά τη λή­ ξη του πολέμου. που οι Μ πολσεβίκοι της παραχωρούν την ανεξαρτησία μέ­ χρι το 1940. Παρά ταύτα. που σήμερα. της δεύτερης μετά την πρωτεύουσα πόλης της Ε­ σθονίας. Γιατί ο Χίτλερ κατα­ λαμβάνει τη χώρα χωρίς μεγάλη δυσκολία το 1940 εξαιτίας της ύπαρξης πολλών Γερμανών εκεί και την κρατάει μέχρι που καταρρέει το 1944. Η πρώην βάρβαρη χώρα των Εσθονών ήταν μια απ’ τις πιο προοδευτικές και σωστές δημοκρατίες της πρώην ΕΣΣΔ.1346 πουλούν την Εσθονία στους Γερμανούς σε καλή τιμή: 30. θα προκύψει ένας ισχυρός εσθονικός εθνικισμός τον 18ο και κυρίως τον 19ο αιώνα.

240 . βέβαια. οπότε δε νοιώθεις και τόσο τον πόνο απ’ το παλούκι που σου χώνουν στα εθνικά οπίσθια οι «φίλοι και σύμμαχοι». είναι σχεδόν ανύπαρχτος. παλιούς και νέους. που να μην καταλαβαί­ νουν πια ούτε οι ίδιοι οι Λεττονοί πως είναι Λεττονοί. Ενώ οι πάμπολλοι Ε­ βραίοι που υπάρχουν ακόμα εδώ έβαλαν την ανεξίτηλη σφραγίδα τους σε τούτη την πανέμορφη. (Στη Λιθουανία ωστόσο είναι περισσότεροι. είναι μάλλον φυσικό εφόσον. νοού­ μενης σα γνώση της εθνικής λεττονικής ιδιαιτερότητας. αυτές που υπάρχουν με δυσκολία συνιστούν «λεττονικότητα». Οι Λεττονοί Τα δυόμιση περίπου εκατομμύρια Λεττονών συναποτελούν έναν λαό χτυπημένο τόσο δυνατά στο μίξερ της ιστορίας. Οι Λεττονοί θέλουν να ξεχωρίζουν απ’ τους γείτονες Λιθουανούς προς νότον γιατί έτσι θέ­ λουν και όχι γιατί έχουν σημαντικές εθνολογικές διαφορές μαζί τους. που είναι το τέλειο κράμα σλαβικού και γερμανικού πολιτι­ σμού. αλλά γεωργική κατά βάσιν χώρα. Κάπου 7%). στο μυχό του κόλπου της Ρίγας. εν πάση περιπτώσει. παρά το επα­ κόλουθο μιας κάποιας αόριστης λεττονικής εθνικής συνείδησης. υπήρχε άλλοτε και ελληνική παροικία. 2. Εκτός κι αν έχεις ενδόξους προγόνους. αλλά είναι φαινόμενο καθαρά ψυχολογικό. κατανοείς τη σημασία και την αξία της μείξης πολιτισμών και αιμάτων και εφόσον δε μισείς τους Εβραίους. πάνω στους οποίους σκοντάφτεις συνέχεια.σκολο να είσαι και μικρός και αυτεξούσιος. Στην πρωτεύουσα Ρίγα. Αν χαρακτηρίζαμε λιθουανούς και τους Λεττονούς θα πέφταμε μεν έξω. Αλλά και από τους μετανάστες. Κι ωστόσο. αλλά όχι πάρα πολύ. Το να θέλεις να ζεις σ’ αυτή την υπέροχη κοσμούπολη. που είναι από τα υψηλότερα ποσοστά συγκέντρωσης Εβραίων σ’ έναν τόπο. Διότι οι Λεττονοί είναι Λιθουανοί ανάμεικτοι με Ρώσους και Γερμανούς. ο αντισημιτισμός σ ’ αυτήν την άκρως πολιτισμένη χώρα. Είναι ο φυσικός πλούτος ακριβώς που κάνει τη Λεττονία περιζήτητη απ’ τους καταχτητές. πλούσια και εξαιρετικά αναπτυγμένη πολιτι­ στικά και βιομηχανικά. Που υπάρχει μεν. Και. και τούτο άσχετα με τον λεττονικό σοβινισμό που είναι η συνέπεια της εκμετάλλευσης και της καταπίεσης από πολλούς και διάφορους μάλλον. αφού αποτελούν κάπου το 5% των κατοίκων της Λεττονίας.

άλλοι το μυστικισμό τους κι άλλοι τη σοφία τους. και τούτο σ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της. το λιμάνι της Ρίγας είναι ο μεγαλύτερος κόμ­ βος για τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ της ανατολικής. τους τελευταίους δεν τους ονομάζουμε καταχτητές. Οι Λεττονοί και οι Λιθουανοί είναι αδέρφια και. Διότι. το 11 % περίπου των ρώσων κατοί­ κων της Λεττονίας δεν το δηλώνουν μόνο. δηλώνουν Αεττονοί. Αυτοί οι τελευταίοι φαίνο­ νται λίγοι για τον απλό λόγο πως οι πολλοί δεν έχουν καμιά δυσκολία να δηλώσουν Αεττονοί. Στη Λεττονία πάντως είναι δύσκολο να καταλάβεις πού τελειώνει η αποικιοκρατία και πού αρχίζει η νεοαποικιοκρατία. των Εβραίων συμπεριλαμβανομένων φυσικά. της κεντρι­ κής και της βόρειας Ευρώπης. το 3% των Πολωνών. Οπως και το 2% των Λευκορώσων. το τοπίο της οποίας διαφέρει πολύ απ’ αυτό της ελώδους γειτονικής Εσθονίας. υπήρξε ιδιαίτερα τυχερή σ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της. οι παπάδες και οι εκκλησίες των διαφόρων θρησκειών και δογμάτων συνυ­ πάρχουν αρμονικότατα. έτσι που η Λεττονία βρίσκεται στη μέση της εν λόγω στήλης είναι φυσικό να δέχεται από πάνω και πολιτιστικές πιέσεις μογ­ γολικής τάξεως. 241 . όμως όλοι άφησαν κι από κάτι. Διότι τόσο οι κυρίως ειπείν καταχτητές. αλλά και είναι όντως Ρώ­ σοι. εμείς εδώ. Βλέπεις. η οποία είναι σχεδόν προέκτα­ ση της Φιλανδίας απ’ την άλλη μεριά της θάλασσας. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες δεν είναι παράξε­ νο που η Ρίγα ήταν και είναι πάντα ένα απ' τα πιο μεγάλα πολιτιστικά κέντρα της Ευρώπης. και το 1% των Λιθουανών. Αλλωστε. στυλ της κατά­ χτησης! Είναι άλλο να σε καταχτούν ας πούμε οι μογγολικής καταγω­ γής Τούρκοι. Πάντως. Η νεοαποικιοκρατία διαφέρει από την αποικιοκρατία διότι η κατάχτηση δε γίνεται με τη βία των όπλων αλλά με τη βία του χρήματος.. Η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της χώρας. Αλλωστε. ναι μεν τη ρήμαξαν πολλοί και διάφοροι καταχτητές. όσο οι ποικίλης προελεύσεως νεοκαταχτητές κεφαλαιού­ χοι. μπαινόβγαιναν συνέ­ χεια στη χώρα. βέβαια. κι άλλο οι πολιτισμένοι Αγγλοσάξονες. Αλλά υπάρχουν και πάμπολλοι καθολικοί. Αυτή η πλούσια πεδινή χώρα. Κάπου 9%.. σε ποσοστό 23% περίπου. ουδεμία σχέση έχουν με τους μογγολικής καταγωγής Εσθο­ νούς στην πάνω μεριά της στήλης που σχηματίζουν οι τρεις Βαλτικές Χώρες. το 4% των Γερμανών. Ωστόσο. το πρόβλημα με τους καταχτητές είναι το. η πλειοψηφία των θρησκευόμενων εί­ ναι διαμαρτυρόμενοι. Αλλοι την τεχνολογία τους. σε ποσοστό 58% περίπου. αλλά «φίλους και συμμάχους». όπως και μεις που απλώς δηλώνουμε Έλληνες. το 74% περί­ που. Αλλά απλώς το δηλώνουν.Ακόμα πιο υψηλό είναι το ποσοστό των ορθόδοξων που ζουν στη Λεττονία. Όμως. Σ’ αυτή τη χώρα.

Και η μεν Κουρλανδία επιζεί και σήμερα σαν τοπωνύμιο της μεγάλης χερσονήσου που κλείνει από τα δυτικά τον κόλπο της Ρίγας. πόλεων και κωμοπόλεων της Ελλάδας και έδρα των πάσης φύσεως απα­ τεώνων ολόκληρης της Ελλάδας. που σήμερα τους χαρακτηρίζουμε κι αυτούς Λεττονούς για να μη μπερδευό­ μαστε. αν και μόνο η γλωσσολογία μας επιτρέπει να βγάζουμε κατά το δυνατόν έγκυρα συμπεράσματα όσον αφορά τις μετακινήσεις και τις ανα­ μείξεις των αρχαίων λαών. ίδρυσαν όμως κράτος. κυρίως με τους Τεύτονες Ιππότες. αυτή. δέχτηκε σκανδιναβική και όχι κυρίως ει- 242 . και εφόσον επιμένουμε να αιματολογούμε. που έχουν δικό τους κράτος στα νότια της Λεττονίας. Με μια ισχυρή πρόσμειξη ωστόσο και καθαρού γερμανικού αίματος. Ό χι όμως και στην Εσθονία. αξιοποιήθηκε οικονομικά κατ’ αρχήν από τους περίφημους Τεύτονες Ιππότες. επί σλαβικών εδαφών. Οι παραπάνω τρεις λαότητες ήταν αρχικά σλαβικές.Η Ρίγα. που ήταν μεν Γερμανοί. Δε θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε πως Λεττονία είναι η Ρίγα. στη σημερινή Λιθουανία και κυρίως στη Λεττονία. που μεταγγίστηκε στον αρχικό εθνικό κορμό αργότερα. είναι λαοί των οποίων τα ονόματα αρχίζουν από λ. λοιπόν. και ο πολύ μεγάλος και σχετικά απάνεμος κόλπος της Ρίγας είναι το μυστικό της εμπορικο-γεωργικο-βιομηχανικής ανά­ πτυξης αυτής της πλούσιας και εξαιρετικά πολιτισμένης χώρας. Η Ρί­ γα. στην οποία η ανάπτυξη του καπιταλισμού χρωστάει πάρα πολλά. κατάφεραν ν’ αφήσουν τα πολιτιστικά ίχνη τους και βορειότερα της Πρωσ­ σίας. Όμως αποσπάστηκαν από τον κύριο κορμό των Σλάβων τον πρώτο ή τον δεύτερο προ Χριστού αιώνα και με τον καιρό ανάπτυξαν δικά τους εθνολογικά χαρακτηριστικά. οι Λεττο­ νοί έχουν στις φλέβες τους αίμα σλαβικό ου μην αλλά και μογγόλικο. η Ρίγα θα γίνει μέλος της Χανσεατικής Ενώσεως. ανακατώθηκαν με τους Κουρ. Που. Πολύ αργότερα. μια χούφτα άνθρωποι. όπως και οι Λιθουανοί. Πράγμα που έχει σχέση και με την εθνολογία εκτός απ’ τη γλωσσολο­ γία. Με τη διαφορά πως η Αθήνα δεν είναι ακριβώς πόλη. την Πρωσσία. Οι Λεττονοί. είναι δειγματολόγιο όλων των χωρίων. Μ ’ άλλα λόγια. τους ιδρυτές του γερμανοσλαβικού κράτους της Πρωσσίας εκεί παρακά­ τω. αναμειχθέντες με τους Λεττονούς. που ιδρύθηκε το 1201 από έναν επίσκοπο για να εξορμά από κει και να διαδίδει βορειότερα του «Χριστού την πίστη την αγία». όπως δεν είναι υπερβολή αν πούμε πως Ελλάδα είναι η Αθήνα. όπως και οι Λιβονοί στο εσωτερικό της χώρας. οι δε Κουρ εξαφανίστηκαν προ πολλού. Και. Όταν εγκαταστάθηκαν στις πε­ ριοχές που ζουν σήμερα. που ήταν μογγο­ λικής καταγωγής Φίννες. ακριβώς όμοιοι με τους προγόνους και των Εσθονών και των Φιλανδών.

εμφάνισε πολιτιστικές ιδιομορφίες και ιδιαι­ τερότητες που δεν υπάρχουν στη Λιθουανία. Αν επιμένουμε να μελετούμε χωριστά τους Λεττονούς από τους Λιθουανούς είναι γιατί η Λεττονία αφενός είναι αυτόνομο κράτος σήμερα και αφετέρου. όπου θα ήσουν ανόητος αν έψαχνες εκτός από πολιτιστικές και για αιματολογι­ κές αναλογίες. Που θα τη θυ­ μηθεί όμως ο Χίτλερ για λόγους εντελώς άσχετους με την εθνολογία και απολύτως σχετικούς με τη ναζιστική δημαγωγία. όχι γιατί τα «εθνικά αίματα» συνυπάρχουν στις φλέβες των ανθρώπων υπό μία ορισμένη αναλογία. αλλά διότι οι πολιτισμοί συνυπάρχουν σε ένα ενιαίο και αδιαίρετο κράμα. ό­ ταν αρχίσει να τρέχει μέσα στα δαιδαλώδη κανάλια της εθνολογίας. Άλλωστε. ακόμα κι όταν ψάχνουμε για πολιτιστικές αναλο­ γίες το κάνουμε μόνο για λόγους εργασίας. ο στηριγμένος στο «αίμα των προγόνων» σοβινισμός καταπίπτει αυτομάτως και στη θέ­ ση του μπαίνουν οι πολιτιστικές ιδιαιτερότητες του κάθε λαού. τις ολικά άσχετες με τις αιματο­ λογικές. αν και οι Σκανδιναβοί είναι κι αυτοί γερμανι­ κής καταγωγής. κάτι που έχει κάτι το επιπλέον από το ά­ θροισμα των μερών του. για να δείξουμε δηλαδή πώς προέκυψε το σημερινό ενιαίο και αδιαίρετο πολιτιστικό κράμα. μόλις το 1918 σε ενιαίο και αυτόνομο κράτος. εξαιτίας της προνομιούχου γεωγραφικής της θέσης και της εξαιρετικής σημασίας που είχε η πρωτεύουσα Ρίγα στην ανάπτυξη του πολιτισμού της χώρας. όπως λεν τη χώρα στη γλώσσα τους οι Λεττο­ νοί. σ ’ αυτά τα κείμενα αναφερόμαστε σε λαούς και αναμείξεις λαών εν­ νοούμε μόνο τις πολιτιστικές αναμείξεις. Η Λιθουανία είναι μεγαλύτερο και ισχυρότερο κράτος και κάποτε κυριαρχούσε στην ευρύτερη περιοχή. Πολύ επικίνδυνο πράγμα το αίμα. Όταν. όπως και η Λιθουανία. είναι χώρα μισοσλάβικη και μισογερμανική αλλά και ολίγον μογγολική. Αν η εθνολογία απαλλαγεί από την αιματολογία. Αυτές οι παλιές κομιτείες ωστόσο βάζουν τις βάσεις για μια μετεξέλιξη 243 . που εί­ ναι κάτι διάφορο των μερών που το συναποτελούν. Ωστόσο. Όταν μπερδεύεσαι με τα αίματα. σε τρων οι χασάπηδες. Η Λατβίγια.πείν γερμανική επίδραση. μιας πολύ σοβαρής επιστήμης. που ανιχνεύει πολιτισμούς και πολιτι­ στικές επιρροές και όχι καθαρά και ακάθαρτα αίματα. λοι­ πόν. λοιπόν. Είναι δηλαδή ένα μόρφωμα. το κα­ θαρό αίμα βρίσκεται μόνο στους ακάθαρτους εγκεφάλους. που το 1560 ίδρυσαν στην περιοχή της σημερινής Λεττονίας μια σειρά από κομιτείες που θα κατα­ λήξουν πάρα πολύ αργά. Αλλά. μια διαμόρφωση. τόσο των δη­ μαγωγών όσο και των ηλιθίων και ποτέ στις φλέβες των λαών. η Λεττονία χρωστάει την και σήμερα καλύτερη διοικητική της οργάνωση κυρίως στην πολι­ τιστική κληρονομιά των Τευτόνων Ιπποτών. ασχέτως αν ξέχασαν την καταγωγή τους.

Και το 1940 γίνεται ομόσπονδη δημο­ κρατία της ΕΣΣΔ. κι αργότερα ο σοβιετικός. προκειμένου να αποδυναμώσει τους γερμανούς φεουδάρχες που ήλεγχαν ακόμα τις παλιές γερμανικές κομιτείες των Τευτόνων Ιπποτών. Κι έτσι. όπως πολύ το ήθελαν πάντα. Μέχρι που το 1621 να προσαρτήσουν οι Σουηδοί στο δικό τους βασίλειο μεγάλο μέρος της σημερινής Λεττο­ νίας και το 1710 να εμφανιστούν στην περιοχή και οι Ρώσοι και να προ­ σαρτήσουν κι αυτοί στο δικό τους βασίλειο άλλο ένα μεγάλος μέρος. χρωστούν πολλά στον περίφη­ μο στόλο της Βαλτικής. το καμάρι του ρωσικού πολεμικού ναυτικού. ποιος είδε το Θεό και δεν τον φο­ βήθηκε στη Λεττονία. και ο ρωσικός στό­ λος. το 1904 και το 1905 οι λεττονοί αγρότες λιανίζουν τους Ρώσους. χά­ ρις στην Οχτωβριανή Επανάσταση και την απορρύθμιση που αυτή δη­ μιουργεί στις τσαρικές κτήσεις. Τόσο οι Τσάροι όσοι και οι Γενικοί Γραμματείς του ΚΚ αργότερα. που ούτως ή άλλως και σ’ όλες τις περιπτώσεις προκύπτει μέσα απ’ την καταπίεση.της παλιάς φεουδαρχίας σε μοντέρνα διοικητικά αποκεντρωτικά σχήμα­ τα στους νεώτερους χρόνους. Αλλωστε. και μάλιστα με πολύ εντυπωσιακό τρόπο. Σ’ ένα δεύτερο στάδιο το 1772 κι ένα τρίτο το 1795 η Ρωσία κάνει τελικά δική της σχεδόν ολόκληρη τη Λεττονία και υποχρεώνει τη Σουηδία να εγκαταλείψει διά παντός τα σχέδιά της για τον έλεγχο της Βαλτικής. όπου η φεου­ δαρχία δεν καταλήγει σε μοναρχίες συγκεντρωτικές και συνεπώς αυταρ­ χικές απ’ την ίδια τη φύση του συγκεντρωτισμού. όπως αποκαλείται η κλειστή θάλασσα της Βαλτικής. Και τότε. Ωστόσο. χάρη στη σημαντική ρωσική μειοψηφία των κατοίκων της αλλά και εξαιτίας των στενά συνδεδεμένων συμφερόντων της μ’ αυτά της Ρω­ 244 . λίγο ζορισμένα. ένα απ’ τα πιο κρίσιμα γεωστρατηγικά σημεία σ ’ ολόκληρη την υδρόγειο. στη Μεσόγειο της Βόρειας Ευρώπης. βγήκαν όμως. έδωσε τη γη στους καλλιεργητές! Αλλά καναδυό χρόνια αργότερα μετάνοιωσε και την πήρε πίσω για να τη δώ­ σει σε ρώσους φεουδάρχες. τούτη η εξέλιξη είναι ανάλογη μ’ αυτήν που τελείται σ’ όλες τις περιοχές της Ευρώπης. Στο εξής η Βαλτική Θάλασσα θα είναι ρωσική. ποτέ δεν θα καταλαβαίναμε πως είμα­ στε Έλληνες). ήταν αυτό το τεμάχισμα σε κομιτείες που ευκόλυνε το μοίρασμα των εδαφών της σημερινής Λεττονίας ανάμεσα στην Πολωνία και τη Λιθουανία τον 16ο αιώνα. θα βρει στον κόλπο της Ρίγας το μεγα­ λύτερο και ασφαλέστερο ορμητήριό του. Σε δύο αλλεπάλληλες αγροτικές εξεγέρσεις. Το 1807 η ρωσική κυβέρνηση. αλλά όχι εντελώς βιασμένα. Και με την ευκαιρία αποχτούν και εθνική συνείδηση. Το 1918 η Λεττονία γίνεται για πρώτη φορά ανεξάρτητη χώρα. (Εμάς εδώ αν δε μας καταπίεζαν οι Τούρκοι. Η Λετ­ τονία. μπορεί μεν οι Ρώσοι να μην κατάφεραν ποτέ να βγουν στη Με­ σόγειο.

στην περιοχή της σημερινής Λιθουανίας είχαμε ένα ανεξήγητο δημογραφικό μπουμ. ή για να βοσκήσουν τα κοπάδια τους. παρακολουθώ­ ντας τη διαφοροποίηση της ιαπετικής γλώσσας. είναι η πατρίδα των προπρογόνων μας! Κατά κάποιον τρόπο. Εδώ και λίγα χρόνια είναι και πάλι αυτεξούσια χώρα. που όπως όλοι οι νομάδες δεν κινούνταν δώθε κεί­ θε γιατί τους άρεσαν τα ταξίδια . ας το πούμε έτσι. μια χώρα τριών εκατομμυρίων κατοίκων περίπου.ο τουρισμός άλλωστε είναι κάτι πα­ ντελώς άγνωστο στους πρωτόγονους λ α ο ύ ς .αλλά για να βρουν τροφή. εντελώς ανεπιβεβαίωτο με τρόπο άλλο εκτός του γλωσσολογικού. Όπως και νάναι. 3.Χ.τι παράγει η γη από μόνη της. αλλά Λιθουανοί. ή Λιετούβα αν προτιμάτε τη σωστή λιθουανική προ­ φορά του ονόματος. που υποχρεώνει τους περισσευούμενους να πάρουν δρόμο και να τραβήξουν άλλοι κατά τη Δύση και άλλοι κατά την Ανατολή. ίσως δεν τα καταφέρει ποτέ να απαγκιστρωθεί εντελώς απ’ τη Ρω­ σία. όλοι οι Ινδοευρωπαίοι είμαστε και ολίγον Λιθουανοί! Οι εθνολόγοι. μια ξαφνική αύξηση του πληθυσμού. Το πέρα­ 245 . που κι αυτά είναι τροφή κινούμε­ νη και αμεσότερα ελεγχόμενη από τα φυσικά προϊόντα της γης. για να ανακατωθούν οι μεν προς Ινδίαν οδεύσαντες με άλλες νοτιότερες γηγενείς φυλές οι δε προς Ευρώπην πορευθέντες με άλλους ιθαγενείς λαούς. Πάλι οι εθνογλωσσολόγοι εικάζουν πως στην περιοχή της Λιθουανίας οι ονομασθέντες αργότερα Ινδοευρωπαίοι ήρθαν από την περιοχή του Καυκάσου κι εκεί από τις στέπες της κεντρικής Ασίας. βέβαια. Που. αλλά η πα­ ρουσία των Ρώσων στη Λεττονία είναι κάτι περισσότερο από εμφανής. δεν είναι Ινδοί που έγιναν Ευρωπαίοι. Οι Λιθουανοί Η Λιθουανία. εκ των οποίων θα προκύψει η γεωργία με μία ενσυνείδητη και εμπρόθετη επέμ­ βαση του ανθρώπου πάνω σ ’ ό. δηλαδή της κοινής για όλους τους Ινδοευρωπαίους γλώσσας πριν οι λαοί. εξού και το πρώτο συνθετικό του όρου Ινδοευρωπαίοι. φτάνοντας μέχρι τη βόρεια Ινδία. ισχυρίζονται πως γύρω στο 5000 π. το γεγονός είναι πως όλοι μας έχουμε μακρινούς προγόνους νομάδες. που άλλοι έγιναν Ευρωπαίοι και άλλοι Ινδοί. που αποσπάστηκαν από τον αρχικό κορμό διαφοροποιηθούν και εμφανίσουν τις γλωσσικές και πολιτιστικές τους ιδιαιτερότητες.σίας.

ο δυικός αριθμός στην κλίση των ονομάτων της αρχαίας ελληνικής (σημειώστε πως η κλίση. Που γΓ αυτό το λόγο μιλούν μέσα απ’ τα δόντια τους. Δεδομένου ότι κάθε λαός περνάει σε διαφορετικό ιστορικό χρόνο από την προϊστορία στην ιστορία. Και οι τρεις έννοιες. ο πολιτι­ σμός και η πολιτική έχουν την ίδια γλωσσική και συνεπώς λογική ρίζα. Αλλωστε. Παρά ταύτα. εκτός απ’ την αρχαία ελληνική. Για παράδειγμα. όπως οι βόρειοι. μόνο η λιθουανική. πά­ λι. τα τοπωνύ­ μια Λάρισσα και Αργος. βέβαια. ή που βρίσκουν στον τόπο όπου εγκαθίστανται στο τέλος της περιπλάνησης. που κι αυτό πόλη είναι με μια έννοια πολιτιστική. με τα πολύ δυνατά φωνήεντα και τη ζεύξη τους με ηχηρά σύμφωνα. που αρχίζει σε διαφορετικό ιστορικό χρόνο σε κάθε περιοχή. ή στο χωριό. δεν δικαιούμαστε να χαρακτηρί­ ζουμε έναν λαό εκ «ρύσεως ανίκανο να εκπολιτιστεί. κάποιοι κα­ θυστερημένοι λαοί εμποδίζονται στον εκπολιτισμό τους από εξωτερι­ κούς παράγοντες. Αλλωστε. σημαδεύει και την αρχή του πολιτι­ σμού. που είναι η συνέπεια της ζωής στην πόλη. έχει περισπω­ 246 . ινδοευρωπαϊκή. Η λιθουανική είναι η πιο πρωτόγονη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα. όπως επι­ βάλλει η καλλιέργεια της γης. είναι μια ελαφρά μετατόπιση του νοήματος από την αρχική κατάστασή του). Ο υπέροχος και μουσικότατος ήχος της ελληνι­ κής γλώσσας χρωστάει πολλά στην υγρασία του Αιγαίου και στην ηπιότητα του κλίματος της ηπειρωτικής Ελλάδας. Μ ’ αυτή την έννοια. περισώζεται σήμερα μόνο στη λιθουανική. Μάλιστα.σμα από τον νομαδισμό στην εγκατάσταση σε μια περιοχή. σημα­ δεύουν μια σταδιακή απομάκρυνση απ’ τον νομαδισμό. τα σύνθετα προκύπτουν με σύνθεση των απλών. Απλώς. Και το πιο εντυπωσια­ κό. η αρχική ιαπετική γλώσσα είναι συνεχώς παρούσα και στην ελληνική. είναι τυπικότατα προελληνικές λέξεις και μαρτυ­ ρούν πως σε τούτον τον ήπιο τόπο είναι εύκολο να ανοίγεις το στόμα για να μιλήσεις χωρίς να κινδυνεύεις να κρυώσεις. Η ελληνική γλώσσα είναι. που χαρακτηρίζο­ νται από τα ανοιχτά και ηχηρά φωνήεντα. που συναντούν οι λαοί στις μετακινήσεις τους. Αλλά έχει αφο­ μοιώσει πάμπολλα προελληνικά γλωσσικά στοιχεία. πράγμα που ωστόσο δε σημαίνει πως κάποτε δεν θα αλλάξουν οι συνθήκες και συνεπώς δεν θα περάσουν κι αυτοί στον πο­ λιτισμό. Οι Αραβες. η πόλη. που βγαίνουν η μία μέσα απ’ την άλλη. Και γι’ αυτό ακριβώς οι γλωσσολόγοι τη θεωρούν σα μητρική όλων των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών. οι πολύπλοκες στη γραμματική και συ­ ντακτική δομή τους σημερινές ευρωπαϊκές γλώσσες προέκυψαν με σύν­ θεση και αφομοίωση ήχων και γραμματικών και συντακτικών κανόνων. μιλούν σχεδόν με κλειστά τα χείλια για να μη μπαίνει στο στόμα η άμμος της ερήμου. ανάλογα με το πότε ανακαλύπτει μία έστω πρωτόγονη μορφή γραφής. όπως το λέει η λέξη.

αρχικά. δηλαδή περισπώμενο (σπασμένο. «κατσαρό») τονι­ σμό. Οι τρεις Βαλτικές Χώρες είναι ούτως ή άλ­ λως εθνολογικά «μπάσταρδες» εκ γενετής . 247 . προς την Εσθονία. αν οι Λιθουανοί αντιστάθηκαν στους Γερμανούς με αρκετή επιτυχία. αλλά όχι εντελώς. δεν αντιστάθηκαν το ίδιο αποτελεσματικά και στους γείτονες Πολωνούς. Τούτος ο εκλε­ κτικισμός έκανε την ελληνική γλώσσα την τελειότερη που εμφανίστη­ κε ποτέ στη γη. Πρώτα πρώτα. ο ελληνικός πολιτισμός στο σύνολό του είναι ούτως ή άλλως συγκεραστικός και εκλεκτικός: Παίρνει και ανακατώνει ό. ενώ η λεττονική έχει μέσα της και μια γε­ ρή δόση γερμανικής εξαιτίας των Τευτόνων Ιπποτών που κυριαρχούσαν κάποτε στη Λεττονία αλλά όχι και στη Λιθουανία. προς τη Λιθουανία. και μόνο η σύνθε­ ση των δύο ονομάτων δείχνει πως οι δυο λαοί μπορεί να είναι εν πολλοίς όμοιοι. Άλλωστε. Όσο για τη γερμανική επίδραση. η λιθουανική γλώσσα εί­ ναι πιο απλή και περισσότερο επηρεασμένη από τις σλαβικές και κυ­ ρίως τη γειτονική πολωνική. Οι Λιθουανοί δε διαφέρουν σχεδόν σε τίποτα από τους Λεττονούς. τόσο αυξάνεται η σκανδιναβοφιλανδική επί­ δραση. καθώς και στην πολύ φιλανδική και σκανδιναβική Εσθονία. τόσο αυξάνεται η σλαβική επίδραση. κυματιστό. παρόλο που το επεχείρησαν διά των Τευτόνων Ιπποτών αρχικά. εμείς οι Νεοέλληνες. Στη Λιθουανία η πολωνική επίδραση είναι εντονότατη. Αλ­ λά δεν είναι η μόνη σλαβική επίδραση. τους δυο λαούς πολύ συχνά οι εθνολόγοι τους κατατάσσουν κάτω από το κοινό όνομα Λεττολιθουανοί.αλλά προσέχει τι παίρνει. Τη σαβούρα τη φορτώνονται μόνο οι ηλίθιοι. τη Λεττονία. Οι Γερμανοί δεν πέτυχαν και πολλά στην προσπάθειά τους να εκγερμανίσουν τους Λιθουανούς. όταν με­ τακόμισε από τους Αγίους Τόπους στη βορειοκεντρική Ευρώπη είπε να φκιάξει δικό του κράτος. ενώ όσο προχωρούμε προς βορράν. Ομως. Και το έφκιαξε. αυτή λειτουργεί σα μπαλαντέρ.και γΓ αυτό τόσο ενδιαφέ­ ρουσες. Τυπικό παράδειγμα σαβουροφάγων. ήταν γερμανικό τάγμα σταυροφόρων. όσο αρχαϊκό κι αν είναι. Ενώ η εντυπωσιακή εκφραστική δύναμη της ελ­ ληνικής οφείλεται στην ικανότητά της. αφενός να διαφυλάγει κάθε τι το χρήσιμο. Μόνο που όσο προχωρούμε προς νότον. με σημείο αφετηρίας της παλινδρομικής της κίνησης το κέντρο των Βαλτικών Χωρών.τι του χρειάζεται απ’ όπου το βρει . Ωστόσο. Σλαβική επίδραση όμως υπάρχει και στην λιγάκι πιο γερμανική Λεττονία στο βορρά της Λιθουανίας. Το οποίο. Άλλωστε. και αφετέρου να αφομοιώνει με απί­ στευτη επιδεξιότητα κάθε τι το γλωσσικά καινούργιο.μένη. Οι άλλες ινδοευρωπαϊκές γλώσσας «ξέχασαν» γρηγορότερα την αρχική τους καταγωγή. Το ίδιο ισχυρή είναι και η ρω­ σική. Που. Ονομάζεται Πρωσσία.

Οι Σλάβοι της Ανατο­ λής είχαν προγραμματίσει να βγουν στη θάλασσα της Βαλτικής από πο­ λύ παλιά. Μπορεί οι τρεις χώρες της Βαλτικής να πηγαίνουν πακέτο στην ιστορία. η Βίλνα. νωρίτερα απ’ ό. Και στην αρχή το επεχείρησαν τρυπώνοντας απ’ το κάτω μέ­ ρος της Βαλτικής. Από κει ήρθαν και οι φοβερότεροι όλων των Μογγόλων. γιατί από κει έρχονταν οι καταχτητές. οι Λιθουανοί είχαν πάντα στραμμένη την προσοχή τους προς την Ανατολή. Πάντως. απέ­ χει πολύ απ’ τη θάλασσα. λοιπόν. Δεν είναι τυχαίο. Αλλω­ στε. μέσα σε πεδιάδες ελαφρώς λοφώδεις και πάρα πολύ εύφορες. που ρέουν ήρεμα σε ένα έδαφος χωρίς βουνά. οι βάρβαρες φυλές που μάχονται οι Ρώσοι της Ανατολής στις αρχές του 10ου αιώνα είναι ακόμα νομάδες. Και ιδού πώς. μάλλον κατά λάθος. ο Ρίνγκουντ. οι Τάταροι. που προελαύνοντας προς τη Δύση έσπασαν τα μούτρα τους μόνο όταν σκόνταψαν πάνω στους καλούς πολεμιστές Λιθουανούς. Με το ράβε ξήλωνε το λιθουανικό κράτος οι νομάδες. Που θα πάψουν να πε­ ριφέρονται στις μικρές. είχε έναν γιο ονό- 248 . είναι ωστόσο περισσότερο στεριανή απ’ τις δύο άλλες Βαλτικές χώρες. τε­ λικά προκύπτει κράτος λιθουανικοπολωνικό. Αν και χώρα παραθαλάσσια κι αυτή. οπότε οι νομάδες επανέρχονται στη βουκολική. κλειστές πεδιάδες της χώρας που θα ονομαστεί αργότερα Λιθουανία μόλις το πρώτο μισό του 13ου αιώνα. Κι έτσι. που ωστόσο εί­ ναι πάρα πολύ χαλαρό. λιγότερα χιλιόμετρα παραλίας. τη χρονιά που γίνεται κι αυτή ανεξάρτητη χώρα μαζί με τις δύο άλλες. Ο πρώτος βασιλιάς των Λιθουανών. Αυτή τη χρονιά. Η Λι­ θουανία είναι το πέρασμα απ’ την Ανατολή στη Δύση και τανάπαλιν κι απ’ τον ευρωπαϊκό Βορρά στον ευρωπαϊκό Νότο και τανάπαλιν. που η πρωτεύουσα αυτής της γεωργικής χώρας. έτσι που χτίστηκε απ’ τον λιθουανό βασιλιά Γκεντεμίν το 1320 για λόγους στρατιωτικής και πολιτικής σκοπιμότη­ τας πολύ κοντά στα σύνορα με τη Λευκορωσία και την Πολωνία. Έχει μεγαλύτερη ενδοχώρα. όμως η Λιθουανία έ­ χει καλύτερη ιστορική συσκευασία. Φκιάχνεται κάθε φορά που χρειάζεται να οργα­ νωθεί η αντίσταση κατά των Ρώσων και διαλύεται όταν ο κίνδυνος απο­ μακρύνεται. βολική νο­ μαδική ζωή. προφανώς εξαιτίας της θέσης της πολύ κοντά στην κεντρική και δίπλα στην ανατολική Ευρώπη. ένας ρώσος χρονικογράφος επαίρεται που κάποιος ρώσος βασιλιάς της πε­ ριοχής του Κιέβου συνέτριψε τους Λιθουανούς. Η Λιθουανία αναφέρεται για πρώτη φορά στα ιστορικά χρονικά το 1040.Η Λιθουανία ωστόσο είναι η μόνη απ’ τις τρεις Χώρες της Βαλτικής με σχετικά αυτόνομη ιστορία πριν απ’ το 1918. το 1235 οι Λιθουανοί δημιουργούν το πρώτο τους κράτος. πολύ περισσότερες μικρές γραφικές λίμνες και πολλά ποταμάκια.τι οι άλλες Βαλτικές χώρες.

και να ξαναγίνει πάλι σοβιετική το 1944. Αλλά με τη συγκατάθεση του Χίτλερ. που δεν αγαπάει καθόλου τους Πολωνούς. μόλις έγινε βασιλιάς με βούλα. σκέφτηκε να του στείλει ένα στέμμα και να τον χρίσει εκ του μακρόθεν βασιλιά των Λιθουανών και επισήμως. που δεν είχαν πολύ καιρό που είχαν επιστρέφει από τους Αγίους Τόπους. Αλλά ο διαμελισμός της Πολωνίας έχει σα συνέπεια την προσάρ­ τηση της Λιθουανίας στη Ρωσία. Μάλιστα. που τους εί­ χαν ρημάξει στο όνομα του αληθινού Θεού και του ακόμα πιο αληθινού πάπα. αποχωρεί απ’ την ΕΣΣΔ και γίνεται αυτεξούσιο κρά­ τος. που δεν αισθανόταν και τόσο βασιλιάς. υποχρεώνε­ ται να την πασάρει στη Γερμανία το 1939. τέρμα η βασιλεία του. ο Γιγκέλους είπε ν’ αποχτήσει κι αυτός θαυματουρ­ γές εικόνες. που το βάζει στα πόδια. Αλλά η Λιθουανία παραμένει υποταγμένη στη Ρωσία μέχρι το 1918. Όταν ο πάπας είδε πως ο ειδωλολάτρης βασιλιάς έκαμνε καλή παρέα με τους χριστιανούς Τεύτονες Ιππότες. η Λιθουανία εν­ σωματώνεται το 1940 στη Σοβ. αυτόν τον καιρό. που οι Μπολσεβίκοι αναγνωρίζουν την ανεξαρτησία της. Ο διάδοχός του. Ωστόσο. Στη συνέχεια ο βασιλιάς Λουτόβερ και κυ­ ρίως ο γιος του Γκεντεμίν. φτάνει μέχρι κάτω απ’ τα τείχη της Μόσχας το 1330 αλλά δεν την εκπορθεί γιατί είναι ειδωλολάτρης και σαν τέτοιος φοβά­ ται τόσο πολύ όταν οι Ρώσοι του αντιπαρατάσσουν τρομερές εικόνες αγίων αντί για αληθινό στρατό. μετονομασθείς επί το χριστιανικότερον σε Βλαδίσλαο. Ο εν λόγω Βλαδίσλαος παντρεύεται μία Πολωνή και δΓ αυτής κληρονομεί το 1392 το στέμμα της Πολωνίας. ο Ολγέρδος. 249 . για να ξανακατακτηθεί την επό­ μενη χρονιά πάλι απ’ τους Γερμανούς. ο Μέντογκ. κι έτσι γίνεται χριστιανός. όπως και οι άλλες Βαλτικές Χώρες. αρχίζει να κυνη­ γάει τους Τεύτονες Ιππότες. Και τα χειρότερα δεν έχουν έρθει ακό­ μα. όπως πάντα κάτω από ανάλογες συνθήκες καταπίεσης. φουντώνει ο λιθουανικός εθνικισμός. Θα έρθουν το 1830 που ο τσάρος απαγορεύει ακόμα και τη χρήση του ονόματος Λιθουανία από τους υποταγμένους Λιθουανούς. ο ιδρυτής της Βίλνας. Ένωση.ματι Μέντογκ. Τέλος. Όμως. πριν από λίγα χρόνια η Λιθουανία. Και κατά την εξέγερση του 1863 γίνεται σκοτα)μός μεγάλος. Η Λιθουανία είναι πλέον ένα μεγάλο και ισχυρό κράτος. Όμως. το 1923 η Πολωνία καταχτά τη «δική» της Λιθουανία. ο γιος του Γ κεντε­ μίν. παίρνουν φόρα και σαρώνουν τους Ρώσους προελαύνοντας μέχρι το Κίεβο. όπως κάνουν και με τις άλλες Βαλτικές Χώρες την ίδια χρονιά. προσφάτως απόχτησε και πάλι κομουνιστική κυβέρνηση. έτσι κι ο πάπας έλεγε όχι σ ’ έναν χριστιανό βασιλιά. είπε να συμμαχήσει με τους Τεύτονες Ιππότες που κατείχαν ήδη τη Λεττονία. Και τό­ τε. Όμως. Ο εν λόγω βασιλικός υιός. Γιατί. Από τότε και μέχρι το 1797 η Λιθουανία και η Πολωνία είναι ένα και το αυτό βασί­ λειο. που διόλου ιπποτικά είχαν αραδίσει από τη Λεττονία στη Λιθουανία.

αφού τα σημερινά είναι μάλλον τεχνητά και προέκυψαν μόλις το 1918 για να τροποποιηθούν κάμποσες φορές έκτοτε. ίσως τα πράγματα να ήταν διαφορετικά σήμερα σε τούτη τη ρωσόφοβη και μαζί γερμανόφοβη καθολική χώρα. 01 ΔΥΤΙΚΟΙ ΣΛΑΒΟΙ 1. δεν ξέρει ούτε ποια είναι τα «πραγματικά» της σύνορα. που ακόμα οι μελετητές απο­ ρούν που τούτη η θαυμαστή σοσιαλιστική παράδοση δε βοήθησε τους πολωνούς κομουνιστές να φκιάξουν πολωνικό κομουνισμό. Και βέβαια. και όχι από τον παραδοσιακό εχθρό της. ας πούμε από την παραδο­ σιακή φίλη της. που όντας σχεδόν καθ’ ολο­ κληρίαν ορθόδοξη κάποτε έγινε σχεδόν καθ’ ολοκληρίαν καθολική αρ­ γότερα από αντίδραση. την Αγγλία. Οι Πολωνοί Η έκτη σε πληθυσμό χώρα της Ευρώπης μετά τη Ρωσία. ούτε λόγος να γίνεται για προτεστα­ ντισμό. Χώρα με παλιά και μεγάλη σοσιαλιστική παράδοση η Πολωνία. προτεστάντης σημαίνει Γερμανός. Γιατί οι απομακρυσμένοι απ’ την Πολωνία 250 . ωστό­ σο. ούτε ποιο είναι το κοινωνικό καθεστώς που ταιριάζει σ’ έναν λαό καταπιεσμένο αιώνες ατέλειωτους και από τους πανίσχυρους ντόπιους φεουδάρχες και από τους ξένους καταχτητές. τη Γαλλία. Για τον Πολωνό. τη Γαλλία και την Ιταλία. Η οποία έπαθε τέτοια ζημιά από την ορθόδοξη τσαρική Ρωσία. αφού τα 30 περίπου εκατομμύρια των κατοίκων της χώρας μετακινούνται αδιάκοπα σ’ ένα παραδοσιακό και τυπικά πολωνικό σούρτα φέρτα από την Πολω­ νία στον κόσμο ολόκληρο και από τον κόσμο ολόκληρο ξανά στην Πο­ λωνία.X. Για την α­ κρίβεια. ούτε ποιος είναι ο «πραγματικός» πολωνικός πληθυσμός. βόρειος Γερμανός. τη Ρωσία. που μπαινοβγαίνουν σ’ αυ­ τή τη ρημαγμένη χώρα σα στο σπίτι τους κι απ’ τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. αντέδρασε τόσο έντονα στον κομουνισμό. Αν. τη Γερμα­ νία. ο κομουνισμός ερχόταν στην Πολωνία.

τους Ρώσους και τους Γερμανούς. Και τούτη η μακραίωνη αντί­ σταση έγινε με «όπλα» κατ’ αρχήν και κατά κύριο λόγο πολιτιστικά. Δεν είναι παράδοξο που ο πολωνός Φρειδερίκος Σοπέν ένοιωθε και λίγο Γάλλος. ελάχιστα ίχνη «σλαβισμού» διατηρούν. ούτε που ο Τζόζεφ Κόνραντ. μια από κει. που είναι καθολικοί. που απόχτησε ωστόσο πανίσχυρη εθνική συνείδηση αποκλειστικά μέσα από τον πολιτισμό της. που νοιώθουν πολιτιστικά συγγενείς περισσότερο με τους Γάλλους και τους Ιταλούς. Που μαζί με τους άλλους δυτικούς Σλάβους. με συνέπεια αυτός ο εντελώς ακατάστατος και μπερδεμένος λαός να αποχτήσει την πιο ισχυρή. Είναι τούτη η επιμονή των Πολωνών στην πολιτιστική τους παράδοση που κάνει την πολωνική γλώσσα μια από τις πιο «καθαρές» της Ευρώπης. Που έγιναν ωστό­ σο Πολωνοί μέσα απ’ την συνεχή και αδιάκοπη αντίστασή τους και κα­ τά των Ρώσων και κατά των Γερμανών. έτσι που απορρίπτει σχεδόν αυτόματα κάθε τι το μη πολωνικό.νότιοι Γερμανοί. Πά­ ντως. και μάλιστα με βαθειές γαλλικές και ιταλικές ρίζες. την πιο συμπαγή εθνική συνείδηση που είναι δυνατό να υπάρξει στον κό­ σμο ολόκληρο. και ειδικότερα οι Βαυαροί. Η Πολωνία είναι λιγάκι σαν το χημικό στοιχείο πολώνιο. τους Τσεχοσλοβάκους. Παρόλο που οι Πολωνοί είναι Σλάβοι από ρίζα. παρόλη την μακραίωνη επιμονή των Ρώσων να εκρωσίσουν και των Γερμανών να εκγερμανίσουν τους Πολωνούς και παρά το μεγάλο ποσοστό των αφομοιωθέντων από τον πολωνικό πολιτισμό Ρώσων και Γερμανών. ένας από τους πιο μεγάλους πεζογράφους του αιώνα μας και τους πιο σημαντικούς στυλίστες της αγγλικής γλώσσας δεν είναι άλλος από τον πολωνό Γιόζεφ Κορτζενιόφσκι. σχηματίζουν μια εντελώς μπασταρδεμένη εθνολογικά σλαβική σφήνα. «εξ αίματος» οι Πολωνοί είναι Ρωσογερμανοί. Που αδιάκοπα στην πολωνική ιστορία τραβολογούν τους Πολωνούς μια από δω. που δεν υπάρχει σε ελεύθερη κατάσταση. παρά με τους φρικτούς γείτονες. τον άνθρωπο που έμαθε αγγλι­ κά ταξιδεύουντας στα καράβια για να γράψει αργότερα σε τέλεια αγγλι­ κά τον Λόρδο Τ ζ φ και το συγκλονιστικό Η καρδιά του ερέβους που με τον τίτλο Αποκάλοψη τώρα θα γίνει πασίγνωστο απ’ την κινηματογρα­ φική διασκευή του Κόπολα. που είναι εξόχως ραδιενεργό και που πήρε το όνομά του προς τιμήν της πατρίδας της πολωνέζας Μαρίας 251 . Είναι τόσο δυτικοί αυτοί οι δυτικοί Σλάβοι. Η Πολωνία είναι τυπική περίπτωση χώρας εθνολογικά ετερόκλητης και χαοτικής. Ωστόσο. που χώνεται βαθειά μέσα σε εδάφη κατοικημένα από λαούς λατινογε­ νείς και γερμανογενείς. δεν είναι και τόσο εχθροί για τους Πολωνούς. ο πολωνικός πολιτισμός είναι τυπικά δυτικός. που είναι πολύ καθολικοί.

το πολωνικό Γκντανσκ. όπως τόσα και τόσα στην πολυτάραχη ιστο­ ρία της Πολωνίας. τον Καναδά και τη Γαλλία. άλλο τίποτα και σήμερα και παλιότερα. έγινε ωστόσο γερμανική το 1793. όπως τόσα και τόσα στην «υγρή» ιστορία τούτης της «ρευστής» χώρας. Αλλά το Σεπτέμβριο του 1939 ο Χίτλερ εισβάλλει στην Πολωνία με αποκλει­ στικό στόχο το γερμανικό Ντάντσιχ. Αν και πόλη αυτεξού­ σια από τον 13ο αιώνα το Ντάντσιχ. λαϊκίστικο. Και τώρα ξαναανακαλύπτουν έναν σο­ σιαλισμό πολωνικού τύπου. Μετά τη λήξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου το Ντάντσιχ ξανάγινε αυτεξούσια πόλη υπό την προστασία της Κοινωνίας των Εθνών. η Πολω­ νία ως πολιτισμός υπάρχει από αιώνες και είναι ραδιενεργά διαβρωτικός. τα μπέρδεψε πολύ με το πλούσιο σε μεταλλεύματα υπέδαφος της. από την Πολωνία. σε μία από τις 4. Με το σκάψε και ξανασκάψε το υπέδαφος. που ούτε ένα λιμάνι της προκοπής δεν μπορείς να φκιάξεις πάνω της. κυρίως σαν εργάτες γης. ή αν προτιμάτε. περιφέρονται ανά τους αιώνες μέσα στον κόσμο. βοηθούμενος από τους 21 παραποτάμους του. ναυτική και βιομηχανική κοντά στις εκβολές του Βιστού­ λα στη Βαλτική Θάλασσα. κυρίως μέσα από την πολωνική διασπορά.000 πολωνικές λίμνες. θα τον πάρει κι αυτόν το ιστορικό πολωνικό ποτάμι. Αν και σε μη ελεύθερη κατάσταση. Η σχετικά μικρή πολωνική παραλία στο νότιο μέρος της Βαλτικής Θάλασσας. στέριωσε και πρόκοψε. Κυρίως στις ΗΠΑ. Θα βρεις Πολωνούς παντού στον κόσμο. Εσχάτως τους γνωρί­ σαμε και μεις. Αλλά οι από παράδοση σοσιαλιστές Πολωνοί ήταν απ’ τους πρώτους που απαρνήθηκαν τον Στάλιν και τους διαδόχους του. Και ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος αρχίζει τότε ακριβώς. Για να δούμε.Κιουρί. που πάσχιζε μετά μανίας να εκβιομηχανιστεί. λίγο ζορισμένα. την πάτησε αγρίως. που το ανακάλυψε. Αν ο κομουνισμός διαρκούσε περισ­ σότερο. τη χώρα που προτιμούσαν πάντα οι πολιτικοί εμιγκρέδες. Χώρα γεωργική και πεδινή κατά το 60% περίπου του εδάφους της η Πολωνία. Και από πολωνούς πολιτι­ κούς εμιγκρέδες. Μόνο το Γκντανσκ. Η περίπτωση του γερμανοπολωνικού Ντάντσιχ είναι απολύτως εν­ 252 . πο­ τέ δε βοήθησε την Πολωνία όπως τις Βαλτικές Χώρες. πόλη εξόχως εμπορική. ίσως να τα κατάφερνε. γερμανιστί Ντάντσιχ. Έχει τέτοια χά­ λια τούτη η παραλία. ο Βι­ στούλας. Και τούτο γιατί. στην πατρίδα του Λεχ Βαλέσα και έδρα της «Αλληλεγ­ γύης». Ασε που μπο­ ρεί να βουλιάξει κι αυτός. Διαποτίζει ολόκληρο το σημερινό ευρωπαϊκό πολιτισμό. και τότε όπως και τώρα κατοικούσαν πάμπολλοι Γερμανοί. τελικά καταστράφηκε το έδαφος και η πλούσια γεωργική χώρα. εριστικό και φωνακλάδικο. Μονίμως κυ­ νηγημένοι απ’ τους καταχτητές της χώρας τους οι πολωνοί πατριώτες.

οι Ιρλανδοί και οι Πολωνοί είναι πολύ περισσότερο φανατικοί καθολικοί από τους Ιταλούς που φιλοξενούν τον πάπα. άλλοτε κατά τη Γερμανία και άλλοτε κατά την Αυστρία. που είναι μείγμα καθολι­ κισμού και προτεσταντισμού. Η θρησκεία είναι πολιτική. έναν πολύ καθαρό καθολικισμό. πως οι Πολωνοί είναι οι ε­ φευρέτες της Ουνίας. εντελώς άσχετο με τη χριστιανι­ κή μεταφυσική αλλά απολύτως σχετικό με τη χριστιανική πολιτική. Οι Ι­ σπανοί. που όπως η ορθοδοξία σε μας έπαιξε τον πρώτο ρόλο στην εθνική συνοχή των Πολωνών. Κι αν νομίζετε πως οι Πολωνοί είναι στ’ αλήθεια φανατικοί καθολικοί. για τον απλό λό­ γο πως η Ισπανία και η Πολωνία χρειάστηκε να εφεύρουν ισχυρά ιδε­ ολογήματα για να συγκροτήσουν την εθνική τους ταυτότητα από ένα ετερόκλητο πλήθος λαών και εθνοτήτων ενώ η Ιρλανδία χρειάστηκε να αντιτάξει στον προαιώνιο εχθρό της. Κυρίως όμως εκπροσωπεί την πάντα βαθύτατα πολιτικοποιημέ­ νη πολωνική καθολική εκκλησία.δεικτική των φυλετικών μπερδεμάτων που υπάρχουν σε μια χώρα που μέχρι το 1924 δεν είχε εθνικό νόμισμα διότι ήταν επισήμως έγκυρα σχε­ δόν όλα τα νομίσματα της Ευρώπης. Γάλλος. η πολωνική τέχνη και η πολω­ νική επιστήμη εδώ και δυο αιώνες τουλάχιστον έχουν γαλλική αφετη­ ρία. για ανεξαρτησία. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει. όπως θα δού­ με. την προτεσταντική κατ’ ου­ σίαν Αγγλία. κατ’ ουσίαν 253 . της Γερμανίας και της Αυστρίας. Δηλαδή του χριστιανικού εκείνου δόγματος που είναι ορθόξοξο σε όλα. Το ζλότυ πάντως δεν πολυπρόκοψε απ’ το 1924 που πρωτοεμφανίστηκε. Σε καμιά άλλη χώρα της Ευρώπης ο Γαλλικός Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση δεν είχαν τόσο με­ γάλη απήχηση. εκτός από ένα. θα κατασπαράξουν και θα διαμελίσουν την Πολωνία. Διότι και τότε και τώρα η οικονομία της Πολωνίας μονίμως αλλοιθωρίζει κοιτώντας άλλοτε κατά τη Ρωσία. Ασε που η οικονομική κηδεμονία της Γαλλίας είναι πά­ ντα ασφυκτική. και κυρίως αυτά της Ρωσίας. Και δεν είναι λίγοι αυτοί που θα σας πουν σήμερα πως η Μαρία Κιουρί είναι Γαλλίδα και ο Φρειδερίκος Σοπέν. άλλωστε. Οι ορθόδοξοι Ουνίτες επιμένουν να αναγνωρίζουν σα θρησκευτικό ηγέτη τους τον πάπα! Και δεν είναι καθόλου παράδοξο που ο σημερινός πά­ πας είναι Πολωνός. όπως. Εκπροσωπεί στο Βατικανό και ορθοδόξους από σπόντα. για ελευθερία. για αναγνώριση της ιδιαιτερότητας. και εν πάση περιπτώσει πιο καθαρό απ’ τον μπάσταρδο αγγλικανισμό. Είναι οι τρεις χώρες που. Η πολωνική διανόηση. ας πούμε. Η αγάπη που έχουν μεταξύ τους αυτές οι δυο απομακρυ­ σμένες χώρες είναι ευεξήγητη. Και θα την κρατήσουν έτσι διαμελισμένη κάπου έναν αιώνα. είναι γιατί δεν παίρ­ νετε υπ’ όψιν πως ο μεταφυσικής τάξεως φανατισμός κρύβει πίσω του πράγματα πάρα πολύ απλά. την επιθυμία για φαΐ.

Χ. αλλά όχι στα πολωνικά. θα δικαιολογούσε ίσως τη διεκδί­ κηση των Πολωνών τόσο από τους σλάβους Ρώσους. Πουθενά αλλού στον κόσμο δεν εφαρμόστηκε με τόση συνέπεια το αρ­ χαιοελληνικό δόγμα. για παράδειγμα) σημαίνει Πολω­ νός. Ωστόσο. που ακόμα και χωριάτικοι. κατάντησε χορός σπέσιαλ για σχολικές γιορτές. Αργότερα. Πιο σωστά. τόσο σημαντικός και τόσο φημισμένος ο πολωνικός πολιτισμός. ίσον τόσο αίμα πολωνικό.και κατά βάσιν. 2. οι ανατολικοί. τους ίδιους ανθρώπους οι Γερμανοί τους ονόμαζαν Λεχ. Πράγμα που. Σε τούτη την άκρως γοητευτική χώρα όλα είναι μπερδεμένα. λοιπόν. είναι οι της πολωνικής παιδείας μετέχοντες. Αρα. μια τέτοια διεκδίκηση θα είχε νόημα μόνο στη βάση της εξ ορισμού βλακώδους εθνικής αιματολογίας: Τόσο αίμα σλαβικό συν τόσο αίμα γερμανικό. Το κοινότατο στην Πολωνία όνομα Λεχ (Βαλέσα. λαϊκοί πολωνικοί χοροί. Έτσι έλε­ γαν οι άλλοι Σλάβοι. οι επιστήμονες 254 . είναι τρόπος μεταφυσικά κατοχυρωμένος για την άσκηση της πολιτικής. Όμως. όσο και από τους γότθους Γερμανούς. εκτός από ένα: τον πολιτισμό: Είναι τόσο ευδιάκριτος. Κι έτσι ο υπέροχος τσάμικος. Πράγμα που δυστυχώς δεν το κατάφερε ο λεβέ­ ντικος τσάμικος εδώ σε μας. με εθνοαιματολογικά δεδομένα. εδώ σε μας. Η Πολωνία είναι πολιτισμός Μόλις τον 10ο μ. Πολωνοί. Πόλακ στον ενικό και πολάκι στον πληθυντικό. στα αρχαία γερμανικά. αυτούς που είχαν προωθηθεί προς δυσμάς και είχαν εγκατατασταθεί στην πλούσια πεδιάδα που αρδεύει ο Βιστούλας. στα σλαβικά ση­ μαίνει πεδινός. Πολωνός είναι ο κάτοικος της πεδιάδας. όπως η μαζούρκα και η πόλκα κατάφεραν να εκπορθήσουν για τα καλά τα καλά σπίτια ολόκληρης της Ευρώπης τον περασμένο αιώνα. που βασανίζει μονίμως εμάς τους Νεοέλλη­ νες. Αμ δε! Οι Πολωνοί κατάργησαν με τον πιο απόλυτο και κατηγορηματικό τρόπο τούτη την ηλίθια εξίσωση. που στα αρχαία γερμανικά σημαίνει πάλι πεδινός. Κανείς δεν ξέρει πώς προέκυψαν οι Πολωνοί στον κόσμο και γιατί ακριβώς διαμόρφωσαν μια τόσο ισχυρή εθνική συνείδηση όντας βε­ βαιωμένα ένα εθνολογικό μείγμα από Σλάβους και Γερμανούς. αιώνα γίνεται για πρώτη φορά λόγος για Πολω­ νούς από τους χρονικογράφους της εποχής.

Εκεί βρίσκεται και η περίφημη κινημα­ τογραφική Σχολή. προφανώς κάνοντάς του κατήχηση στο κρεββάτι. πέρα της ιδρύσεως ενός εντελώς υποτυπώδους κράτους. Και μη μου πείτε υποκριτικότατα «καλύτερα». η οποία βρίσκεται προς τη μεριά των συνόρων με τη Λευκορωσία. Κι έτσι. η Πόζνα. που στο χάρτη θα τη βρείτε διαμετρικά και οριζοντίους αντίθετα από τη Βαρσοβία.εθνολόγοι θα διαπιστώσουν πως οι Πεδινοί (αυτό σημαίνει Πολωνοί) θα εγκατασταθούν στην πεδιάδα του Βιστούλα είτε τον 6ο.Χ. Που. όπως λεν σήμερα την πόλη. είτε τον 7ο μ. διά της επι­ 255 . το 968 εμφανίζεται η πρώτη επισκοπή στο Πόζεν ή Πόζνα. μια επέμβαση στη φύση προς όφελος της κοινωνίας. Αλλωστε. Ανάμεσα στη γερμανίζουσα Πόζνα και τη ρωσίζουσα Βαρσοβία. προκύ­ πτουν από την οικειοποίηση απ’ τη μεριά της κοινωνίας. Αυτά και χιλιά­ δες άλλα. αν δεν τελούνταν. πολιτι­ στικά και εθνολογικά πολωνική πόλη.. όχι απλώς χρήσιμα αλλά απολύτως αναγκαία πλέον. αυτό ακριβώς είναι ο πολιτισμός κατά τον μέγιστο φιλόσοφο του πολιτισμού Χουιζίνγκα: Μια κοινωνικοποί­ ηση της φύσης. βρίσκεται στη μεριά των συνόρων με τη Γερμανία. από την οποία δεν παίρνεις δίπλωμα σκηνοθέτη αν δε γυρίσεις. τον τηλεοπτικό σας δέκτη. πάνω από την οποία βρίσκεται η Πομερανία. η οποία τον προση­ λύτισε στο χριστιανισμό.. που είναι κι ένα πανευρωπαϊκής σημασίας πολιτιστικό κέντρο. Και τούτο διότι στο πορνό το σενάριο έχει γραφεί άπαξ διά παντός απ’ τη φύση. πολιτισμός δεν θα υπήρχε. παρά φύσιν μετατρέποντας τη φύση σε έργο τέχνης. και τούτο άσχετα από τα οικολογικά προβλήματα που δημιουργεί στις μέρες μας η από αρχαιοτάτων χρόνων διαρκώς επαναλαμβανόμενη ε­ πέμβαση στη φύση. η τυπικά «ερμαφρόδιτη». το οποίο θα οργανώσει πληρέστερα ο απόγονός του Μιέσκο γύρω στο 960. πέρα του γάμου του με μια χριστιανή πριγκίπισσα.. σε ίση περίπου απόσταση και λίγο προς νότον. και συγκεκριμένα με την κόρη του δούκα της Βοημίας. αιώνα ερχόμενοι από την περιοχή της Λευκορωσίας. αν πρώτα δεν πετάξετε το αυτοκίνητό σας. Ο Πίαστ μπο­ ρεί να είναι εθνικός ήρωας των Πολωνών. Αλλά ούτε αυτός ο ειδωλολάτρης έκανε πολ­ λά πράγματα. ωστόσο. (Σε μια καθολική χώρα!). αλλά και το βιβλίο που κρατάτε αυτή τη στιγμή στα χέρια σας. ενώ το πρώτο πολιτιστικό κέ­ ντρο της Πολωνίας. πορνό. στο κέντρο της λεγάμενης Μεγάλης Πολωνίας. βρίσκεται η τρίτη σε πλη­ θυσμό πόλη της Πολωνίας. και ο σκηνο­ θέτης καλείται να λειτουργήσει λιγάκι.. αλλά ούτε οι Πολωνοί ξέρουν τι ακριβώς έκανε ο εθνικός τους ήρωας. το Λοτζ. που κατέχει το μεγαλύτερο μέ­ ρος της πολωνικής παραλίας στη Βαλτική και που έχει μεγαλύτερη πο­ λιτιστική και εθνολογική σχέση με τη γειτονική Γερμανία παρά με την Πολωνία και τους Σλάβους γενικότερα.

είναι και η σα­ φέστερη ένδειξη για το τι πρόκειται να συμβεί στην Ευρώπη τα προσε­ χή χίλια χρόνια: Μια τέλεια μείξη εθνών και πολιτισμών που θα σημάνει πρώτα το τέλος των εθνών και ύστερα το τέλος των κρατών. άλλωστε. όχι μό­ νο γιατί είναι πρωτεύουσα (πόλη) και οι άλλες δευτερεύουσες (πόλεις) αλλά κυρίως διότι είναι το τέλειο πολωνικό κράμα. τη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής των πολιτών). Μια στατική κοινωνία. αυτοί ακριβώς που δημιούργησαν τόσο την πολιτική (τη διοίκηση των πολιτών) όσο και τον πολιτισμό (το ήθος. Ωστόσο. ή έστω στην Αυστραλία. τόσο πιο λίγο Έλληνας είσαι. Ούτως εχόντων των πραγμάτων. ο Βιστούλας. όπως και η ζωή. κοντά στα Καρπάθια όρη και στο κέντρο της λεγόμενης Μ ικρής Πολωνίας. τον τόνο στη χώρα τον δίνει η πρωτεύουσα Βαρσοβία. Αυτό. στις τέλειες εθνολο­ γικές αναλογίες. Ο πολιτισμός. Και όσο πιο «υγροί» και «ρευστοί» είναι οι πολιτισμοί. Κι αν αυτό δεν σας αρέσει. αν φυσικά εγκαταλείψουμε το γνωστό ελληνοβλάχικο «όταν εμείς χτίζαμε Παρθε­ νώνες. ο πολιτισμός και το νερό πηγαίνουν πάντα μαζί. δεν θα υπήρχε Πολωνία. είναι καταδικασμένη σε θάνατο. Οι Πολωνοί θα είχαν να μας μάθουν πολλά. τόσο πιο λίγο Πολωνός είναι. Το ίδιο θα μπορούσε να πει κανείς και για την αιγαιακή Ελλάδα: Όσο πιο μακρυά απ’ το Αιγαίο βρίσκεσαι. δεν καταλαβαίνω γιατί εμείς εδώ επιδιώκουμε με τόσο πείσμα την «ελληνική καθαρότητα» που είναι σκέ­ τος θάνατος.στήμης και της τεχνολογίας. που εί­ ναι η εξυπηρέτηση μιας κοινωνίας πολιτών. στα παρόχθια και στα παραλίμνια . Η Κρακοβία στον πολωνικό νότο. δεν έχετε παρά να φροντίσετε από τώρα για τη με­ τανάστευσή σας στον Αρη. τόσο πιο εύκολα εκπληρώνουν τον προορισμό τους. εκείνοι έτρωγαν βελανίδια». Ούτως ή άλλως. που δεν είναι σε θέση να εξελίσσεται και να μεταλλάσσει αφομοιώνο­ ντας ό.ποτέ στις βουνοκορφές. κάποιων φυσικών δεδομένων. Όσο απομακρύνεται ο Πολωνός απ’ το ποτάμι του. Ο πολιτισμός εμφανίστηκε στα παράλια. οι Πολωνοί το κάνουν εκ συστήματος: Αδιάκοπα «μεταποιούν» κοινωνι­ κά τη φύση. Δε νοείται Πολωνία χωρίς Βιστούλα και Ελλάδα χωρίς Αιγαίο. Αυτή η πόλη δεν είναι μόνο όμορφη.τι της χρειάζεται. όπως λέγονταν αρχικά μό­ νο οι κάτοικοι των πόλεων. βέβαια. εί­ ναι η δεύτερη σε πληθυσμό πόλη της εθνολογικά χαοτικής Πολωνίας. Πράγμα που είναι σωστό. που έχει στα αριστερά της τη γερμανίζουσα Σιλεσία και στα δεξιά της την ουκρανίζουσα Γαλικία. που διασχίζει κά­ θετα τη χώρα και την κόβει στη μέση. μόνο που εμείς σήμερα αντί για βελανίδια τρώμε κουτόχορτο εδώ και 256 . Αν δεν υπήρχε το πολωνικό ποτάμι. Οι Πο­ λωνοί είναι ένας λαός που ξεφύτρωσε γύρω από ένα ποτάμι και εξαιτίας του. βγήκαν απ’ το νερό.

Ο Άνταμ Μίτσκιεβιτς είναι ποιητής τόσο μεγάλος. Βάντα Γιακουμπόφσκα. Ταντέους Κοβάλσκι. Ο Κάρολ Σιμανόφσκι (1882-1937) κατέπληξε τον κόσμο στις αρχές του αιώνα μας κι ακόμα 257 . καταδικό τους και όχι δανεικό από πανάρχαιους προγόνους. πρέπει να έχουν διαβάσει όλοι όσοι ενδιαφέρονται για την ποίηση σ’ όλον τον κόσμο. Που κάθε του ταινία είναι και μια έκπληξη. Ο Ιγκνασι Γιαν Παντερέφσκι (1860-1941) δεν είναι μόνο ένας απ’ τους πιο μεγάλους πιανίστες του αιώνα μας και συνθέτης πάρα πολύ αξιόλογος. δεν έχουν ενδόξους προγόνους πολύ μακρινούς. του μεγαλύτερου σλαβόφωνου ποιητή. και ο Βλάντισλαβ Ρέυμοντ είναι απ’ τους πιο σημαντικούς ευρωπαίους πεζογράφους. Σου κόβεται η ανάσα όταν ψάχνεις την πολω­ νική λογοτεχνία τόσο όσον αφορά την ποσότητα όσο και την ποιότητα των έργων. Κρίστοφ Κισλόφσκι. Ρόμαν Πολάνσκι. Είναι αυτό που διατηρεί στο ύψος της την ελληνική πα­ ραλλαγή της μωρίας. Ποιήμα­ τα του Γιαν Κοχανόφσκι. Παραθέτω λίγα μόνο ο­ νόματα γνωστών στα πέρατα της οικουμένης πολωνών σκηνοθετών του κινηματογράφου: Αντρτζέι Βάιντα. Και μη μου πείτε πως δεν ξέρετε τον πιανίστα Αρθούρο Ρουμπινστάιν. Το θρυλικό «θέατρο της σκληρότητας» του σχεδόν μυθικού Γκροτόφσκι πρέπει να πας στη Βαρσοβία για να το δεις. Αντρτζέι Ζουλάφσκι και. πολωνικό θέατρο μπορείς να βλέπεις αδιάκοπα παντού στην Ευρώπη. που δεν ξέρω αν υπάρχει άλλη ευρωπαϊκή χώρα που να έ­ χει να επιδείξει τόσα πολλά μεγάλα ονόματα στην ποίηση. Ό ­ λοι ξέρουμε το Κβο Βάντις του Ερρίκου Σιένκεβιτς (1846-1916). Οι Πολωνοί δεν είναι υπερήφανοι για τους προγόνους τους. Όλοι κάτι έχουμε διαβάσει από Μπουκόφσκι και Γκόμπροβιτς. Αλεξάντερ Φόρντ. απλού­ στατα. όσο ας πούμε και ο δικός μας Καβάφης. Όπως και στον κινηματογράφο. αλλά και μια κορυ­ φαία πολιτική προσωπικότητα της χώρας του. Είναι τόσοι πολλοί οι διεθνώς γνωστοί πολωνοί ποιητές. Αντρτζέι Μούνκ. (Αυτόν είδε προφανώς ο δικός μας Μ ίκης Θεοδωράκης και πήρε φόρα). Τζέρσυ Καβαλιέροβιτς. που μόνο αυτός φτάνει και περισσεύει για να τους κάνει εθνικά υπερήφανους. Έχουν όμως έ­ ναν τόσο εντυπωσιακά μεγάλο πολιτισμό. σίγουρα αγαπάτε τον Φρειδερί­ κο Σοπέν. αυτήν ακριβώς που μας κάνει υπερήφανους για προγόνους των οποίων τον πολιτισμό αγνοούμε σχεδόν παντελώς. Αν σας αρέσει η κλασική μουσική. Τζέρσυ Σκολιμόφσκι. Όμως.πολλά χρόνια. Το ίδιο και ο Ζίγκμουντ Κρασίνσκι και ο Γιούλιους Σουοβάτσκι. δικό τους. εσχάτως. Υπερπληθω­ ρισμός κι εδώ. τούτο το ανεπανάληπτο φαινόμενο της πιανιστικής μουσικής. Ο Στέφαν Ζερόμσκι. ή τον διευθυντή ορχήστρας Λέοπολντ Στοκόφσκι. διότι.

αυτό είναι α­ πόλυτα βέβαιο. πρώτον πως δεν είμαστε ο ομφαλός της γης. Ο Βίτολτ Λουτοσλάφσκι. δεύτερον πως εκτός από (ελληνι­ κή) κοιλιά υπάρχει και κεφάλι ολικά άσχετο με το κεφάλι των προγό­ νων. θα μεγαλουργήσουν . πρόσφατα αποχαιρέτησε τον μά­ ταιο τούτο κόσμο. Αν δεν εκπορθήσεις τον «εχθρό» με τον πολιτισμό. όχι μόνο στην Πολωνία. Κάποτε θα λυθεί και το επισιτι­ στικό πρόβλημα σ ’ αυτή την πλούσια σε έδαφος και υπέδαφος χώρα. έπεσαν στο κενό κενών εγκεφάλων κενολόγων Ελλήνων που κενολογούν αδιάκοπα). και τρίτον πως η εθνικότητα είτε είναι πολιτιστική ιδαιτερότητα.. Τούτα εδώ τα κείμενα σκοπό έχουν να δείξουν. Φυλές. απ’ τον περασμένο αιώνα ακόμα. αν όχι και μά­ ταιη. Άλλωστε. Ταλαίπωροι συνέλληνες.. Οι εξαιτίας των δυσεπίλυτων εθνικών και πολιτικών περιπλοκών φτωχοί Πολωνοί νίκησαν κατά κράτος τους πλούσιους Ευρωπαίους.καταπλήσσει εμάς τους φίλους της μουσικής με τη σοφή δουλειά του στην εθνομουσικολογία και την άψογη ενσωμάτωση στη μουσική του τού απίστευτα πλούσιου μουσικού πολωνικού φολκλόρ. Κάθε άλλη νίκη είναι πρόσκαιρη. ο Κρίστοφ Πεντερέτσκι ζει και βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει με την τέχνη του. μό­ νο με τον συντριπτικό πολιτισμό τους. πού μόλις μετά τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πο­ λέμου άρχισαν να νοιώθουν μια κάποια σιγουριά για τα αδιάκοπα μέχρι τότε μετακινούμενα σύνορά τους. λες και εί­ ναι δύσκολο από σπουδαίους προγόνους να προκύψουν ελεεινοί και τρι­ σάθλιοι απόγονοι. τον μόνο άξιο σεβασμού πολιορκητικό κριό που εμφανίστηκε ποτέ στον κόσμο. για τους οποίους οι πρόγονοι θα ντρέπονταν. που αντισταθμίζουν τις μειονεξίες τους με παραμυθώδη ιδεολογήματα του τύπου «είμαι σπουδαίος γιατί έχω σπουδαίους προγόνους». παγκοίνως γνωστοί λαϊκοί πολωνικοί χοροί. στο μαστίγιο του χωρο­ φύλακα και στην αγιαστούρα του παπά. όμως ο άλλος πρωτοπόρος. Δεν υπήρξε ποτέ πουθενά στον κόσμο εθνότητα στηριγμένη στο αίμα των προγόνων. δηλαδή ομόαιμες συνομαδώσεις ανθρώπων. δεν θα τον εκ­ πορθήσεις με τίποτα. Και τότε οι Πολωνοί. Το μαρτυράει η πίστη τους και η προσήλωσή τους στον πολιτισμό. ένας μεγάλος πρωτοπόρος της σύγχρονης μουσικής. Πολωνοί. η μα­ ζούρκα και η πόλκα. υπάρχουν μόνο στην Αφρική . και όλα θα παν καλύτερα.κι ας με συγχω­ ρούν οι αφρικανοί φύλαρχοι και οι συνάδελφοί τους έλληνες βουλευ­ 258 . (Οι ανάλογες προ­ σπάθειες του Μανώλη Καλομοίρη σε μας εδώ και κυρίως του Νίκου Σκαλκώτα. αυτόν ακριβώς που κάνει την εθνολογικά ετερόκλητη Πολωνία έθνος με τόσο καθαρά και ευδιάκριτα χαρακτηριστικά. πέρα και πάνω από καθαρά αίματα και κουραφέξαλα για μειονεκτικούς. είτε δεν είναι τίποτα απολύτως. εκπόρθησαν με τρόπο άκρως εντυπωσια­ κό τη συμφωνική μουσική. ας γίνουμε λίγο.

εί­ ναι δυνατόν να δημιουργήσει εθνότητα με διαρκώς μεταβαλλόμενο χα­ ρακτήρα. όχι για την Ευρώπη. απ’ όπου κι αν τον κληρονομήσεις.τές. Αλλωστε. Πολωνός ήταν ο μεγάλος αστρονόμος Νικόλα­ ος Κοπέρνικος (1473-1543) που απόδειξε πως όλα τα ουράνια σώματα κινούνται συνεχώς. αυτά εδώ τα κείμενα εν τέλει μιλούν με πόνο και καημό για την Ελλάδα. και συγκεκριμένα από το 1138 μέχρι το 1305 υπήρχαν δύο Πολωνίες. η Μεγάλη στη βορειοδυτική και η Μι­ κρή στη νοτιοδυτική μεριά της σημερινής Πολωνίας. μιλούν για την Ευρώπη για να υπάρχει μέτρο σύγκρισης. Που ήδη τον έχουμε σκάψει από πολλού με τα ίδια μας τα χέρια. Πιο σωστά. Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει. και έτσι πάντα βγάζαμε τους εαυτούς μας ψηλότερους. εντάξει. Δυο ολόκληρους 259 . μ’ έναν Βιστούλα μόνο. Παίρνει και αφομοιώνει ό. ποτέ δεν ήταν κυρίως ειπείν σοβινιστές. Γ ιατί. λοιπόν.τι κατεβάζει γύρω της το ποτάμι της ιστορίας. Το ισχύον εδώ ελληνικό-προγονικό πρότυπο εθνικής ευθανασίας οδηγεί κατ’ ευθείαν στον τάφο. να μην κινούνται και να μην ανακα­ τώνονται οι λαοί που υπάρχουν πάνω στον μικρό πλανήτη γη. έκανε θαύματα. Όμως. Και νοιώ­ θουν περήφανοι που επέζησαν σαν ευδιάκριτο έθνος μόνο διά του πολι­ τισμού. η εθνότητα δεν είναι οντότητα. Λεν πως οι Πολωνοί είναι σοβινιστές. Αν αυτό λέγεται σοβινισμός. αλλά μόνο αν ακολουθήσει το πολωνικό πρότυπο εθνικής αθανασίας. Η Πολωνία. τότε είμαι κι εγώ σοβινιστής αφού πιστεύω πως μόνο ο πολιτισμός. Στηριχτή­ καμε στο ελληνικό αίμα και στείλαμε για μόνιμες διακοπές στα νησιά του Αιγαίου τον πολιτισμό. Αλλωστε. Το καταλάβατε ήδη. Απλώς δε θέλουν να τους τραβούν μια από δω και μια από κει οι ομόαιμοι Ρώσοι και οι ομοίως ομόαιμοι Γερμανοί. Καιρός να μάθουμε κολύμπι και ν’ αφήσουμε τις αρλούμπες για τους προγόνους. 3. Η Πολωνία των ασταθών συνόρων Για δυο περίπου αιώνες. Γιατί το χάλι μας οφείλεται νομίζω στο ότι δε μετρηθήκαμε ποτέ σωστά με τους άλλους. Μια νέα αρχή από σωστή αφετηρία είναι η τελευταία μας ελπίδα για σωτηρία. Η πε­ ρίπτωση της Πολωνίας κάνει σαφέστερο το ελληνικό λάθος. είναι έννοια τυπικά διαλεκτική. Ενώ εμείς το Αιγαίο το έχουμε για να πνιγόμαστε μέσα του.

Η Πολωνία είναι η χώρα που ανακάλυψε την πολιτική σημασία των μικρομεσαίων αιώνες πριν απ’ το ΠΑΣΟΚ εδώ σε μας. Αρκεί. να μιλούν για σένα κι όχι για τους προγόνους σου. για τους ανθρώπους που ανέκοψαν την πορεία τους προς τη Δύση. Γιουγκοσλαβία) ενώ παραμένει τυπικά ανατολικοευρωπαϊκή και α­ σιατική σε περιοχές. άφησαν ανεξίτηλα τα πολιτιστικά ίχνη τους. κυρίως οι Τάταροι. που ωστόσο δεν ήταν ακριβώς εμφύλιος αφού περί φυλών ούτε λόγος να γί­ νεται σ’ αυτήν την πολυφυλετική χώρα. Είναι μέσα απ’ αυ­ τόν τον νικηφόρο τελικά. Τσεχοσλοβα­ κία. η τεράστια ομοε­ θνία των Σλάβων γίνεται συνεχώς και περισσότερο δυτικοευρωπαϊκή καθώς οι λαοί της προωθούνται προς τη Δύση (Πολωνία. βέβαια. που λέγεται έτσι γιατί είναι μια Ρωσία «καθαρή» (λευκή) από τατάρικο αίμα σε αντίθεση με την κυρίως ειπείν Ρωσία που είναι μισοταταρική και μισοσλαβική. που οι Πολωνοί θ’ αρχίσουν να αποχτούν συνείδηση πως είναι μια ξεχωριστή εθνότητα. Στην Πολωνία αλλά και στη γειτονική Λευκορωσία. στις οποίες οι Μογγόλοι. απαγορεύοντάς τους να αγοράζουν κτήματα ώστε να γίνουν κι αυτοί κάποτε μεγάλοι φεουδάρ­ χες. απ’ όπου είχαν εξορμήσει. Η ερήμωση που προκαλούν οι Τάταροι έχει σα συνέπεια την εισροή στην περιοχή του Βιστούλα πολλών και διάφορων λαών απ’ τα πέριξ. όπως θα λέγαμε σήμερα. απ’ τους οποίους θα προκύψει με τον καιρό μια φεουδαρχία τόσο ισχυρή. που δεν έπαψε ποτέ να ανταγωνίζεται τους παλιότερους στην περιοχή πλούσιους κτηματίες. που ποτέ κανείς πολωνός βασιλιάς δεν κατάφερε να της επιβληθεί εντελώς. προς νότον.τι ήθελαν: Διόριζαν και έπαυαν τον προϊστάμενό τους βασιλιά αλλά και καταπίε­ ζαν βάναυσα τους μικρομεσαίους φεουδάρχες. Αυτόν τον καιρό οι μογγόλοι Τάταροι. Καταλα­ βαίνεις πως κάτι αξίζεις μόνο όταν οι άλλοι αρχίσουν να μιλούν για σένα. Αλλωστε. ρημάζοντας τα πάντα. όταν τα υπολείματα των Τατάρων τα μαζεύουν και γυρίζουν στην περιο­ χή της σημερινής Ρωσίας. Ό λοι στην Ευρώ­ πη μιλούν τώρα για τους νικητές των αήττητων μέχρι τότε Τατάρων. Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες. όπως η Ρωσία. μια πανίσχυρη μικρομεσαία.αιώνες κράτησε ο εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στις δύο Πολωνίες. από τον 13ο αιώνα. μπαινοβγαίνουν στην περί τον Βι­ στούλα περιοχή σα στο σπίτι τους. Οι Ρώσοι και κυρίως οι Γερμανοί που ήρθαν στην περιοχή του Βι­ στούλα για να γεμίσουν τα κενά που άφησε η σφαγή των εντοπίων απ’ τους Τατάρους. ο οποίος κρατάει δυο αιώνες. η μόνη συνεκτική εθνική δύναμη είναι 260 . άρχισαν να σχηματίζουν από τότε. Κι από κει κατεβαίνουν στη γειτονική Ουγγαρία. αλλά πολύ δύσκολο αγώνα κατά των Τατάρων. δεν υπάρχει ί­ χνος ταταρικής (μογγολικής) επίδρασης. τάξη. στην αρχή ανενόχλητοι. Στην Πολωνία σχεδόν ποτέ δεν υπήρξε μια πολύ ι­ σχυρή κεντρική εξουσία και οι φεουδάρχες έκαμναν πάντα ό.

Το 1332 ο Βλαδίσλαος Α' που ένωσε την Πολωνία νικάει κατά κρά­ τος τους Τεύτονες Ιππότες και το κύμα του εκγερμανισμού της Πολω­ νίας ανακόπτεται. που ονειρεύονται τους εαυτούς τους όχι απλά βασιλιάδες.η καθολική εκκλησία. αλλά αυτοκράτορες. Όμως. ένας άλλος πολωνός δούκας ονόματι Βλαδίσλαος Λοκιέτεκ έχει ξαφνικά τη φαεινή ιδέα να ιδρύσει ιδιωτικής χρήσεως αυτοκρατορία. χώρα εξ ολοκλήρου ορθόδοξη μέχρι τον 1Ιο αιώνα. αρπάζοντας το στέμμα από τον αυτοκράτορα της Βοημίας. στη σημερινή Τσε­ χοσλοβακία. σιγά σιγά απαρνείται σχεδόν εξ ολοκλήρου την ορθοδοξία. που γίνεται κράτος εν κράτει και που παραμένει και σήμερα η πιο πολιτικοποιημένη εκκλησία στον κόσμο ολόκληρο. η Βοημική Αυτοκρατορία δε θα ζήσει πολύ. και ξέμειναν. πρώην σταυροφόροι και στη συνέχεια οργανωτές λαών και ιδρυ­ τές κρατών. και οι πρώην σταυροφόροι Τεύτονες (Γερμανοί) Ιππότες. που στο όνομα του Χριστού καταχτούν και τσαλαπατούν λαούς και λαούς. Όμως οι Τεύτονες Ιππότες συμμαχούν με τους Βοημούς. Ο πολωνός βασιλιάς Καζιμίρ Γ ο επονομασθείς Μέγας από τους 261 . που τους είχαν ρημάξει λίγο νωρίτερα. ο επόμενος του ηττηθέντος βοημός αυτοκράτορας. Η Πολωνία τώρα βαδίζει ολοταχώς προς τον πλή­ ρη εκγερμανισμό της. διά τον φόβο των ρώσων ορθοδόξων. ξαναπαίρνει το στέμμα απ’ τον πολωνό αυτοκράτορα της πλάκας και προσαρτά την Πολωνία στη Βοημία. αυτούς τους μπαλαντέρ που μπέρδεψαν τα πάντα στη βορειοανατολική Ευρώπη. Φταιν όμως. στο νό­ το. εχθρών προαιώνιων των Πολωνών. Λίγο αργότερα στην εν λόγω Βοημική Αυτοκρατορία ενσωματώνεται και η Μικρή Πολωνία. Την τέχνη την είχαν μάθει στους Αγίους Τόπους. ο συγκεντρωτικός καθολικισμός υποκατέστησε με διοικητική επάρκεια την έλλειψη ισχυρής κεντρικής κοσμικής εξουσίας. Το 1208. εν μέσω ταταρικής αναταραχής και εμφυλίων πολέμων. Κι έτσι. Ενώ οι Πολωνοί συμμαχούν με τους Λιθουανούς κατά των Τευτόνων Ιπποτών. Η Πολωνία. και μάλιστα πολύ. και το 1320 η Μεγάλη και η Μικρή Πολωνία θα ενωθούν σε ενιαίο βασίλειο. εκεί παραδίπλα. κά­ νουν την εμφάνισή τους στην περιοχή και οι περιλάλητοι Τεύτονες Ιπ­ πότες. Όμως. Είναι το πρώτο ευδιάκριτο πολωνικό κράτος. Αλλά εντελώς απροσδόκητα. Τους κάλεσε ένας ντόπιος δούκας για να τον προστατεύ­ σουν από άλλους δούκες καθώς και από παντοίους αλλοεθνείς ε­ χθρούς. Αλλά ε­ κεί που τα πράγματα πήγαιναν να ξεκαθαρίσουν κάπως. μπλέκουν ακό­ μα περισσότερο εξαιτίας των φιλοδοξιών πολύ ισχυρών φεουδαρχών. που ως αυτοκρατορία συμπεριλάμβανε εκτός απ’ τη Μεγάλη Πολωνία και την τσεχοσλοβάκικη σήμερα Βοημία και άλλες περιοχές εκεί γύρω. κι έτσι κάνουν έκτοτε τη γερμανική επιρροή πολύ ισχυρή στην περιοχή της σημερινής Τσεχοσλοβακίας.

το 1501 η Πολωνία ξαναενώνεται με τη συγγενική της Λι­ 262 . η ένωση διαλύεται και όλα επανέρχονται στην προτέρα τους ρευστή κατάσταση σε μια περιοχή που για αιώνες δε γνώ­ ρισε ούτε διοικητική ούτε εθνολογική σταθερότητα. Και διά της διπλωματίας και μόνο εξασφα­ λίζει πολωνική ειρήνη μιας κάποιας διάρκειας.Πολωνούς. θα αφήσει πίσω του μια πανίσχυρη Πολωνία. το 1434 που θα πεθάνει πλήρης ετών. που η Πολωνία περνάει υπό την κηδεμονίαν της Ουγγαρίας. Αλλά όταν ο τουρκικός κίνδυνος εκλείπει το 1485 που ο Βαγιαζίτ Β' εγκατα­ λείπει τα σχέδια για την κατάχτηση της Ευρώπης ολόκληρης περιοριζόμενος στα Βαλκάνια. ενώνεται με τη Λιθουανία προκειμένου να αντιμετωπιστούν από κοινού οι ακόμα επικίνδυνοι Τεύτονες Ιππότες. είναι μεγάλος διπλωμάτης. που είναι ένα είδος διαιτησίας για να μη σφάζονται μεταξύ τους οι φεουδάρχες. Ήταν απλώς θέμα χρόνου. Ο βασιλιάς Βλαδίσλαος Β'. που διαρκεί μέχρι τις μέρες μας. Για να αρχίσει όμως και πάλι η αναταραχή το 1370. Όμως σε λίγο τα αφεντικά και πάλι αλλάζουν όταν οι Πολωνοί δέχονται για βασιλιά τους έναν Λιθουανό. Η Πολωνία. λοι­ πόν. που όπως όλοι οι λαοί έχουν κι αυτοί τους μεγάλους τους. Τέλος. Καταφέρνουν ωστόσο να τη μπολιάσουν για πά­ ντα με γερμανικό αίμα. Πολωνοί και Λιθουανοί ενωμένοι νικούν οριστικά και τελεσίδικα τους Τεύτονες Ιππότες. Κι έτσι. το 1410. Λιθουανοί και Ούγγροι μαζί τούς βαρούν παρέα. και με χίλια βάσανα ανακόπτουν την προέλασή τους προς τη Δύση. Που ήδη έχουν βάλει πόδι για τα καλά στη Λιθουανία. μόλις καταλαγιάζουν λιγάκι τα πράγματα με την ήττα των Τευτόνων Ιπποτών εμφανίζονται στην περιοχή οι καβαλλάρηδες Τούρ­ κοι. Λιθουανοί. Αλλά και οι Ρώσοι. Ωστόσο. και τώρα αρχί­ ζουν να προωθούνται νοτιότερα. πριν κυριεύσουν την Κωνσταντινούπολη. αντί οι Τούρκοι να εισβάλουν στην Ελλάδα από βορράν πριν από την άλωση της Πόλης. προς την Πολωνία. Πολωνοί. Όμως. Ούγγροι και Βοημοί ενώνονται σε ένα βασίλειο υπό την αιγίδα των πολύ ισχυρών πλέον Πολωνών. Αλλά τούτη η ισχύς δεν βία κρατήσει πολύ. Πολωνοί. Που με τη σειρά της θ’ αρχίσει να γίνεται κι αυτή καταχτητική (ιμπεριαλιστική θα λέγαμε σή­ μερα) δύναμη. αλλά και να προκαλέσουν ένα τόσο δυνατό μί­ σος των Πολωνών κατά των Γερμανών. Μπροστά στον κίνδυνο που δημιουργούν οι διαρκώς απειλητι­ κοί Τούρκοι. αρνούμενοι το θεσμό της βασιλείας στη μεσαιωνική του μορφή. εισέβαλαν τελικά από ανατολάς μετά την άλωση της Πόλης. ο νικητής των Τευτόνων Ιπποτών. ογδόντα τριών για την ακρίβεια. Η μονίμως αστα­ θής ανατολικοκεντρική Ευρώπη ακόμα και σήμερα ψάχνει για σταθερά σύνορα για τα κράτη της. Οι Γερμανοί δεν καταφέρνουν τελικά να κάνουν γερ­ μανική την Πολωνία. Οι πάντα ανοικονόμητοι πολωνοί φεουδάρχες θα τα κάνουν και πάλι λίμπα.

όσα και τα φέουδα. Η Ρωσία θ’ αρχίσει να γίνεται μεγάλη δύναμη τότε. απαγορεύει διά νόμου την «αίρεση» του Λου­ θήρου. Ο καθολικισμός είναι πιο πρόσφορος για την άσκηση κεντρι­ κής. Η Βαρσοβία γίνεται πρωτεύου­ σα της Πολωνίας απ’ αυτόν. Μ. τούτος ο γελοίος έλλην βλαχοδούκας. ενδοστρέφεται και πάλι. σκόρπιοι δώθε κείθε. γιος του Α'. Δυστυχώς. που τους βολεύει πολύ ο προτεσταντισμός που τείνει να γίνει μόδα και στην Πολωνία. για να πολεμήσει τους μικροφεουδάρχες. παρά έναν δούκα. ο κοντινός δούκας σε βάζει τόσο εύκολα στο χέρι. και συνεπώς μη φεουδαρχικής εξουσίας. ο διοικητικός θεσμός της βασιλείας. Και η Πολωνία. Αϊζενστάιν) είναι όντως τρομερός και καμιά συμμαχία των δυτικών Σλάβων δε θα μπορούσε να αναχαιτίσει τους ταχύτατα πλέον ανερχόμενους ανατολι­ κούς Σλάβους. σα μεγάλος φεουδάρχης. Αλλωστε. Απ’ τον απομακρυσμένο βασιλιά μπορεί και να ξεφύγεις. να βγάλουν τον σκασμό. καλύτερα νάχεις στο σβέρκο σου έναν βασιλιά. αν προ­ τιμάτε. Αν μπο­ ρούμε να το πούμε έτσι ηλίθια. το κυ­ ρίως ειπείν ελληνικό κράτος του νότου να μείνει τουλάχιστον το αξιο­ πρεπέστερο ελληνικό κράτος του βορρά). τους βογιάρους. που δεν είναι και τόσο μακρύς. που θα της δώσουν εξ αρχής έναν χαρακτήρα ιταλικό. Διάολε. Όμως. Την ίδια εποχή η Κρακοβία στο νότο αναπτύσσεται ταχύτατα σαν μεγάλο πολιτιστικό κέντρο. σούρνεται για αιώνες σε μια νεοφεουδαρχία με δημοκρατικό προσωπείο. Αλλά η ένωση είναι μάλλον μάταιη. Ο Σιγισμόνδος Α' (1507-1548) σημαδεύει τον λεγόμενο «χρυσό αιώ­ να» των Πολωνών. όσο κι ο έλληνας βουλευτής της εκλογικής σου περιφέρειας. που είναι ήδη μια μεγάλη στρατιωτική δύναμη. με τον Ιβάν. προφανώς για ρεζέρβα. πιο συγκεκριμένα της βασιλευομένης φεουδαρχίας.θουανία. Μετά βίας ο Σιγισμόνδος επιβάλλει στους φεου­ δάρχες μία πρωτεύουσα για ένα κράτος. οι πολύ μεγά­ 263 . τον τσάρο που υποχρέωσε τους ρώσους φεουδάρχες. Σίγουρα. όταν ένας λαός δε ζήσει έγκαιρα τη φεουδαρχία. Αν εξαφανιστεί το άθλιο. είναι πιο προοδευτικός από τον διοικητικό θεσμό της αβασίλευτης και αντελώς ασύδοτης φεουδαρχίας. Αλλά υπάρχουν τόσες συμπρω­ τεύουσες. που είναι κάτι σαν μικρός βασιλιάς ή. είναι προτιμότερος ένας κε­ ντρικός δικτάτορας παρά χίλιοι δικτατορίσκοι. το 1569. οι φεου­ δάρχες δεν τον αφήνουν να ασκήσει την πολιτική του όπως θα την ήθε­ λε. Γιατί ο Ιβάν Γ'. (Ευτυχώς που εμείς έχουμε μόνο μία. τη Θεσσαλονίκη. ο επιλε­ γόμενος Τρομερός (τον ξέρετε και από τις ταινίες του Σ. λες και η δημοκρατία ουδόλως αφορά τους νέους Αθη­ ναίους. που παριστάνει τον δημοκράτη σε μια χώ­ ρα που γνωρίζει τη δημοκρατία μόνο σα διοικητικό σύστημα των αρ­ χαίων Αθηναίων. Βλέπεις. κυ­ ρίως υπό την επιστασία ιταλών αρχιτεκτόνων. Ο Σιγισμόνδος Β'.

Ο διαμελισμός της Πολωνίας ωστόσο δε θα σταθεί ικανός να εξαφα­ νίσει την πολωνική εθνότητα. που τρων και τρων. κι άλ­ λα. όχι απ’ το λαό. (Δεν υπάρχει πιο επικίνδυνο κοινωνικό στρώμα απ’ τους μικρομεσαίους. Οι φεουδάρχες τώρα γίνονται παντοδύναμοι. δεν είχε σχέση και με την τρέχουσα έννοια της λέξης Βουλή. Ο διαμελισμός της Πολωνίας Ο βασιλιάς της Πολωνίας δεν κληρονομούσε το στέμμα του. που πατάει σταθερά στον πολωνικό πολι­ τισμό και πουθενά αλλού. όπως οι μεγάλοι. που ήταν κάτι σα συνελεύσεις φεουδαρχών. εμφανίζεται στην Πολωνία η πιο παράδοξη μορφή «δημοκρατίας» που θα μπορούσε να υπάρξει: Στο εξής. άλλωστε. το έ­ παιρνε απ’ τη Δίαιτα.λοι φεουδάρχες παραμένουν καθολικοί. που ήταν κάτι σα Βουλή αλ­ λά χωρίς βουλευτές. όπως. αυτοί που θα την ε­ ξαφανίσουν σε τρία στάδια από το χάρτη για ενάμισο αιώνα περίπου. Φυλαχτείτε απ’ τους εν γένει μικρομεσαίους. που έτσι κι αλλιώς δεν του πέφτει λό­ γος αυτή την εποχή. είχαν σχέση όχι με τη δίαιτα. και οι σύγχρονες Βουλές. Προτεστάντες γίνονται μόνο οι μικρομεσαίοι φεουδαρχίσκοι που όπως όλοι οι μικροί ονειρεύονται να γίνουν μεγάλοι το ταχύτερο. που θα αρχίσουν οι τρεις αλλεπάλληλοι διαμελισμοί της Πολωνίας. Πάντως. Στις μέρες μας. Η πολωνική Δίαιτα. είναι σκέτη φυσαρμόνικα. ο βασιλιάς θα εκλέγεται δημοκρατικότατα. εκτός του ότι δεν είχε σχέση με την τρέχουσα έν­ νοια της λέξης δίαιτα. είναι το δυνάμει φυτώριο του φασι­ σμού. Η Πολωνία θα επανεμφανιστεί ως κράτος το 1918. Και το 1773 καταργεί. που τρων βιαστικά και τους τρέχουν τα σάλια. προκειμένου να μεγαλώσουν γρήγορα και να φαν κι άλλο. αλλά με τη μάσα. αυτή η χώρα. ενός διοικητικού συστήματος σπέσιαλ για μικρομεσαίους). Με τον θάνατο του Σιγισμόνδου Β'. στο επόμενο κεφάλαιο. Όπως οι περισσότερες σημερινές Βουλές έτσι και οι πα­ λιές Δίαιτες. 264 . σ ’ όλη την ιστορία της. ή μάλλον της καταρ­ γούν τα σύνορα. Και θα διατηρήσουν τη δύναμή τους μέχρι τον 18ο αιώνα. αλλά μόνο από τους φεουδάρχες. Η πολωνική Δίαιτα ήταν μια μάζω­ ξη παμφάγων φεουδαρχών. Αυτό το τεράστιας σημασίας για ολόκληρη την ευρωπαϊκή ιστορία γε­ γονός θα το δούμε χωριστά. έτσι που ανοιγοκλείνει τα σύνορά της με σκανδαλώδη ευκολία. 4.

αλλά ο ρώσος πρεσβευτής πρίγκιπας Νικολάι Ρέπνιν. ανακηρύσσει ισότιμη την πολωνική μειοψηφία των ορθοδόξων με την πολωνική πλειοψηφία των καθολικών. Και οι Ρώσοι. Σχεδόν όλα τα ευρωπαϊκά κράτη αυτόν τον καιρό έ­ χουν Δίαιτες. ένας αυτοκρατορικός εραστής γίνεται τώρα πολωνός βασιλιάς. 265 . συχνά στην πολιτική το λεγόμενο «κάτω κεφάλι» παίζει μεγαλύτερο ρόλο από το πάνω κεφάλι. που δε διαφέρουν και πολύ απ’ τα φεουδαρχικά του καιρού εκείνου. αποφασίζουν να επιβάλουν για πολωνό βασιλιά τον ερα­ στή της αυτοκράτειρας Αικατερίνης Β'. Αλλά με το θάνατό του το 1763 ανακύπτει και πάλι πρόβλημα εκλογής βασιλιά απ’ τη Δίαι­ τα. Κι έτσι. Εν πάση περιπτώσει. Αλλά οι γαλλόφιλοι και οι γερμανόφιλοι πολωνοί φεουδάρχες εξεγείρονται ευλόγως. που έχουν μονίμως το πάνω χέρι στη ρωσόφιλη πο­ λωνική Δίαιτα. εμφανίζονται ρωσικά στρατεύματα προ των πυλών της και τό­ τε συμφωνεί αυθωρεί και παραχρήμα. δηλαδή κάτι που μοιάζει με Βουλή ενώ δεν είναι. Πράγμα μάλ­ λον φυσιολογικό. Που γίνεται βασιλιάς των Πολωνών με το όνομα Στανίσλαος Β' (1764-1795). που επί το ευγενικότερον λέγονται βουλευτές και επί το ορθότερον θα έπρεπε να λέ­ γονται βολευτές. Και επειδή η καθολική κατά πλειοψηφίαν Δίαιτα δυστροπεί. (Για θυμηθείτε λιγάκι και τον αμερικανό πρεσβευτή Πιουριφόι μεταξύ άλλων εδώ σε μας πριν βιαστείτε να καταδικάσετε τους Πολωνούς). Πρώτα πρώτα. Αυτόν τον καιρό. φυσικά με τη βοήθεια των «φίλων και συμμά­ χων».που δεν είναι παρά μια μάζωξη σύγχρονων φεουδαρχών. Φεου­ δάρχες επιλέγουν φεουδάρχες για να τους εκπροσωπούν στη Δίαιτα πα­ ρά τω βασιλεί. πολύ γνωστών και σε μας από τα δικά μας πολιτικά ήθη και έθι­ μα. Στανίσλαο Αύγουστο Πονιατόφσκι. πράγμα όχι και τό­ σο δύσκολο. Αλλωστε. Καραμανλής εδώ σε μας. η επάρκεια του «κάτω κεφαλιού» φαί­ νεται εύκολα ενώ η ικανότητα προς παραγωγήν έργου του πάνω φαίνε­ ται δύσκολα. για να γίνεις βασιλιάς ή έστω πρωθυ­ πουργός σου αρκεί να έχεις γκόμενα τη βασίλισσα. κι αρχίζει να «πηδάει» τους Πολωνούς διά των ρωσοτρόπων μεταρρυθμίσεων. Στο κάτω κάτω. πραγματικός βασιλιάς στην Πολωνία δεν είναι ο γκόμενος της ερωτιάρας Αικατερίνης. όπως θα μπορούσε να σας βεβαιώσει και ο Κ. Το 1733 που εκλέγεται βασιλιάς ο Αύγουστος Γ' από τη Δίαιτα αρ­ χίζει αμέσως ένας λυσσώδης εμφύλιος πόλεμος που διαρκεί πέντε χρό­ νια. το 1768 οι πολωνοί εθνικιστές ξεσηκώνονται κατά των Ρώσων και γίνεται σφαγή μεγάλη. Διότι τον εν λόγω βασιλιά τον επιβάλλει στην πολωνική Δίαιτα η Ρωσία. το κανονικό. Τα πράγματα καταλαγιάζουν κάποτε και ο εγκάθετος των Ρώσων Αύγουστος Γ τελικά περισώζει το στέμμα του. Ωστόσο.

το λεπίδι ή το βόλι σε πονάει λιγότερο. μένει κάτι και για τους Πολωνούς. Η εξέγερ­ ση τείνει να πάρει τη μορφή πολέμου ανάμεσα σε πολωνούς καθολικούς και ρώσους ορθόδοξους. ένοπλοι πολωνοί αντάρτες μπαινοβγαίνουν στη γειτονική Ουκρανία και σφάζουν όποιον ορθόδοξο πέσει στο χέρι τους. ώστε να βάζεις τους χαχόλους να σφάζο­ νται για του Χριστού ή του Μωάμεθ την πίστη την αγία και τα παρό­ μοια. Πάντως. Το πολωνικό κράτος δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς ακόμα. τα ρωσικά στρατεύματα επεμβαίνουν ανοιχτά υπέρ των πολωνών ορθοδόξων. Η κατά Ευάγγελο Λεμπέση «τεραστία σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω κοινωνικά) βίω» είναι μια τραγική πραγματικότητα. Και τότε οι καθο­ λικοί Αυστριακοί θεωρούν υποχρέωσή τους να επέμβουν κι αυτοί ανοι­ χτά υπέρ των πολωνών καθολικών. Υπάρχουν όμως και προτεστάντες στην Πολωνία. Το πιο αστείο σε τούτη την τραγική ιστορία είναι πως τον διαμελισμό τον επικυρώνει η πολωνική Δίαιτα! 266 . Έτσι. που αν δεν ήταν πονηρός τι σόι μεγάλος θα ήταν.Μάλιστα. κάτοικοι του ισχυρότερου πριν απ’ την ενοποίηση της Γερμανίας γερ­ μανικού κρατιδίου. Πάντως. Μέσα σ’ αυτό το μπάχαλο. Οταν ο ανταρτοπόλεμος ανάβει για τα καλά. Δεδομένου ότι ο προστάτης στα τουρκικά λέγεται νταβατζής μπορούμε να πούμε πως η πολιτική αυτόν τον καιρό στην Πολωνία έχει γίνει σκέτο νταβατζιλίκι. την πλειοψηφία των ηλιθίων. το 1772. ως γνήσιοι λαϊκιστές. που αντιλαμβάνονται πολύ ανορθόδοξα την πολιτική. Που έχει αρχίσει να ξινίζει έτσι που την πασπατεύουν συνέχεια οι ορθόδοξοι Ρώ­ σοι. που αρνούμαστε επίμονα να την παραδεχτούμε για να μην κακοκαρδίσουμε. Σου αρκεί να είσαι ισχυρός και να ξέρεις να επισημαίνεις τον πολιτικό χαρακτήρα της μεταφυσικής. (Και πάλι μη βιαστείστε να κατηγορήσετε τους Πολωνούς αν δε διαβάσετε προσεχτικά και απροκατάληπτα την ελληνική ιστορία από το 1830 που υπάρχουμε σαν κράτος μέχρι τις μέ­ ρες μας που τείνουμε να εξαφανιστούμε σαν κράτος). και ειδικότερα στη βασίλισσα Μαρία Θηρεσία (τους λαούς αυτόν τον καιρό δεν τους πέφτει λόγος για τίποτα) να κόψουν στα τρία την Πολωνία και οι τρεις ισχυροί γείτονες να πάρουν από ένα κομμάτι πολωνόπιττα. της Πρωσσίας) διά του βασιλέως Φρειδερίκου του Μεγάλου προτείνουν στους καθολικούς Αυστριακούς. Κι έτσι ο πρώτος διαμελισμός της Πολωνίας λαμβάνει χώραν στη χώρα που λέγεται Πολω­ νία. (Ούτε το ελληνικό κράτος έχει εξαφανιστεί εντελώς ακόμα). τους οποίους προστατεύουν φανερά οι προτεστάντες Πρώσσοι. οι προτεστάντες Πρώσσοι (Γερμανοί. Οι Ρώσοι συμφωνούν με το σχέδιο του Φρειδερίκου του Μεγάλου. δεν είναι ανάγκη να είσαι χριστιανός για να κάνεις ανορθόδοξα πράγματα.

και μόνο αυτή. Η διανόηση της χώρας. Η Γαλλία και η Πολωνία θα γίνουν χώρες αδερφές από τότε. οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις πανικοβάλλουν πρώτα τους Ρώ­ σους και ύστερα τους υπόλοιπους «δικαιούχους» των κομματιών της διαμελισμένης Πολωνίας. Παρά τον πρώτο διαμελισμό. Ήδη ο Γαλλικός Διαφωτι­ σμός ετοιμάζει τις τρομερές αλλαγές που θα γίνουν σε λίγο στη Γαλ­ λία. αντιστέκεται μ’ έναν συναρπαστικό τρόπο στο ξεπούλημα της Πολωνίας. Πέρα από την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. (Ούτε έλληνες νάταν. το πρώτο στον κόσμο υ­ πουργείο Παιδείας εμφανίζεται στη λειψή Πολωνία αυτόν τον καιρό. Είναι καθοριστικά για την Ευρώπη ολόκληρη αυτά που συμβαίνουν αυτόν τον καιρό σ ’ ό.Σου λεν οι πολωνοί «βουλευτές». Οι Πολωνοί ζητούν τότε τη βοήθεια των Πρώσσων. μία ακόμα πιο σημαντι­ κή επιβάλλει την κληρονομική μοναρχία για να σταματήσουν οι δοσο­ ληψίες κάθε φορά που η Δίαιτα καλείται να διαλέξει νέο βασιλιά. τι μας νοιάζει εμάς από πού θα τρώ­ με. η Πολωνία μπαίνει στην πρωτοπορία των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων και της προόδου. Αρκεί να τρώμε. το νέο σύνταγμα της μικρής μετά τον πρώτο διαμελισμό Πολωνίας παραχωρεί προνόμια στους φτωχούς χωρικούς. προοδευτικό πολωνικό σύνταγμα. Κι όταν οι Πρώσσοι βλέπουν τους Ρώσους εγκατεστημένους στη «δική» τους πλέον Βαρσο­ 267 . οι μπαγάσηδες!). Όμως. Κι έτσι. Δεκαέξι χρόνια πριν απ’ τη Γαλλική Επανάσταση. και όλοι καταλαβαίνουν πως αυτά που γίνονται τώρα στην ΤΊολωνία δεν είναι παρά η πρόβα τζενεράλε για όσα θα γίνουν σε λίγο στη Γαλλία. την εκπαίδευση και τη γνώση. αλλά αυτοί προτιμούν την ουδετερότη­ τα. Επιπροσθέτως.τι απόμεινε απ’ την Πολωνία μετά τον πρώτο διαμελισμό. Τους βολεύει πολύ που οι Ρώσοι ανέλαβαν την πρωτοβουλία να βγά­ λουν το πολωνικό φίδι απ’ την πολωνική τρύπα σταματώντας την κοι­ νωνική επανάσταση που κυοφορείται στον αρχικό και τον πιο σκληρό της πυρήνα. Οι πολωνοί στρατηγοί Γιόζιπ Πονιατόφσκι και Ταντέους Κοσιούσκο μάχονται λυσσαλέα κατά των ρώσων εισβολέων αλλά δεν μπορούν να αποτρέψουν την κατάληψη της Βαρσοβίας. Και το 1791 η Ρωσία κηρύσσει τον πόλεμο κατά της πολύ μικρής πλέον Πολωνίας για μόνο το λόγο πως δεν της αρέσει το νέο. οι πολωνοί καθολικοί πετούν απ’ τη χώρα τους Ιησουί­ τες καθολικούς μοναχούς που μέχρι τότε ήλεγχαν την εκπαίδευση και λαϊκοποιούν πρώτοι στην Ευρώπη την παιδεία. Επιπροσθέτως. οι προοδευτικοί άνθρωποι που απόμειναν στο κολοβό πολωνικό κράτος βάζουν αμέσως σε ενέργεια το πιο αποτελεματικό κατά του καταχτητή όπλο που θα μπορούσε να υπάρ­ ξει. που δεν θα τα βρεις σε καμιά άλλη χώρα της Ευρώπης αυτόν τον καιρό. τον πολιτισμό και την παιδεία.

δεν υπάρχει στο χάρτη της Ευρώπης τί­ ποτα απολύτως από Πολωνία. Αλλά τελικά. Ο Κοσιούσκο μάχεται και κα­ τά των Ρώσων και κατά των Γερμανών. ο υπ’ αριθμόν ένα εθνικός ήρωας των Πολωνών. και στην αρχή τους κατατροπώ­ νει και τους δυο. Στο μεταξύ στην Πολωνία ο ανταρτοπόλεμος μαίνεται και ο Κοσιούσκο εγκαταλεί­ πει τις διπλωματικές του προσπάθειες στο Παρίσι Kat επιστρέφει στην πατρίδα του για να μπει επικεφαλής του αντάρτικου. και να γίνει αμέ­ σως και χωρίς περιστροφές δικτάτορας στο ελαχιστότατο τμήμα πολω­ νικού εδάφους. Πολύ θα ήθελαν να τους διώξουν και να κάνουν δική τους ολόκληρη την Πολωνία. Το 1793 που γίνεται ο δεύτερος διαμελισμός της Πολωνίας. Και τότε οι Ρώσοι στέλνουν στο πολωνικό μέτωπο τον υπ’ αριθμόν ένα στρατηγό τους. το 1918. Οι νικητές Ρώσοι από θέσεως ισχύος πλέον αρχίζουν να απειλούν τους άλλους δυο καταχτητές. δύο μόλις χρό­ νια μετά τον δεύτερο του 1793. τους Πρώσσους και τους Αυστριακούς. Κι έτσι. Τηρουμένων των αναλογιών χρόνου και συνθηκών. Οι χωρικοί δέχονται με ενθουσιασμό τούτη την προ­ οδευτική για την εποχή δικτατορία και λατρεύουν τον Κοσιούσκο περί­ που ως υπερθρησκευτικό άγιο. που σφάζει ανηλεώς τους κατοίκους των προαστίων της Βαρσοβίας. τον φοβερό και τρομερό Σουβάρωφ. Και το χειρότερο. η Γαλ­ λική Επανάσταση βρίσκεται στο φόρτε της. υπό την απειλή κηρύξεως πολέμου από μέ­ ρους της Πρωσσίας κατά της Ρωσίας. εικοσιένα χρόνια μετά τον πρώτο.βία. ορμούν και καταλαμβάνουν τη δυτική πλευρά της χώρας. κι από κει να κατευθύνει την αντίσταση κατά των τριών καταχτητών. Ξέρει πως χωρίς αυτό το μεγάλο λαϊκοεπαναστατικό είδωλο. το 1772. μετά τον τρίτο διαμελισμό το 1795. Είναι φυσικό. αλλά και σ’ όλον τον κόσμο. στο Παρίσι να καταφύγει ο μεγάλος ηγέτης της πολωνικής αντίστασης Κοσιούσκο. Ο δεύτερος διαμελισμός όσης Πολωνίας απόμεινε απ’ τον πρώτο γίνεται το 1793. την ο­ ποία είχε ανακαταλάβει ο Κοσιούσκο. Η Πολωνία θα επανεμφανιστεί στο χάρτη ύστερα από 123 χρόνια. συνεπώς. έτσι. μετά την κατάρρευση στον Α' Παγκό­ 268 . χω­ ρίς κανένα πρόσχημα. ο Ταντέους Κοσιούσκο είναι κάτι σαν Τσε Γκεβάρα στην Πολωνία της εποχής του. συλλαμβάνει αιχμάλωτο τον ίδιο τον Κοσιούσκο. η τελευταία υποχρεώνεται να δε­ χτεί το πρωσσικό σχέδιο για τον τρίτο και τελευταίο διαμελισμό της Πολωνίας. με συμφωνία ανάμεσα στη Ρωσία και την Πρωσσία και ερήμην της Αυ­ στρίας. που παρά τους δύο διαμελισμούς απομένει ακόμα σα δείγμα Πολωνίας. που περιορίζεται στα πολωνικά εδάφη που άρπαξε απ’ τον πρώ­ το διαμελισμό. όπου φτάνουν τα μεγάλα νέα από την ηρωική Πολωνία. Και καταρρέουν. όλα θα καταρρεύσουν στην Πολωνία.

και με το δίκιο τους. για τούτη την κατάσταση φταιν και οι Πολωνοί. τουτέστιν με τον πιο από­ λυτο τρόπο που θα μπορούσε να υπάρξει. Ωστόσο. ήταν Γερμανός μεν. Αξίζει να σημειωθεί ενδεικτικά πως ο μεγαλύτερος σοφός του περασμένου αιώνα και ελληνιστής μεγάλος. Οι εθνικόφρονες Θεοί. Ενώ στις μέ­ 269 . Οι εξουσιαστές του κόσμου τούτου ξέρουν να βάζουν στην υπηρεσία τους ακόμα και το Θεό. Αλ­ λωστε. αλλά πολωνικής καταγωγής. Το 1918 οι Πολωνοί πανηγυρίζουν. και των Γερμανών. αν όχι στην τελική διαμόρ­ φωση των ιστορικών γεγονότων. τουλάχιστον στην εξέλιξή τους. Οι φανατικοί πολωνοί καθολικοί λεν πως τους Πολωνούς τους βοή­ θησε ο Θεός των καθολικών που μισεί θεϊκά. ο άγνωστος σε μας Θεός των Πολωνών ή ο τρομερός Αλ­ λάχ των Ιρανών παίζουν καθοριστικό ρόλο. και των Αυστριακών. ου μην αλλά και των προτεσταντών. Το πιθανότερο όμως είναι και οι τρεις Θεοί των τριών κλάδων της ίδιας θρησκείας να έκαναν το κορόιδο όλα αυτά τα μακρόσυρτα χρόνια της τριπλής κατοχής από τα τρία μεγαθή­ ρια της εποχής εκείνης. πεθαίνεις πιο εύκολα όταν πεθαίνεις για του Θεού την πίστη την Αγία. όπως ο γνωστός Θεός των Ελλήνων. το Θεό των ορθοδόξων. οι Θεοί και κυρίως οι διαφο­ ρετικές απόψεις των ανθρώπων για το πώς ακριβώς μπλέκεται ο Θεός στα ανθρώπινα. όπως συμβαίνει πάρα πο­ λύ συχνά στην ιστορία. την Πρωσσία και την Αυστρία έχουν περάσει κιόλας 35 χρόνια τριπλής κατοχής. που δυσκολεύονται να αποφασίσουν αν είναι Σλάβοι ή Γερμανοί. 5.σμιο Πόλεμο και των Ρώσων. Παρά ταύτα όμως. και τούτο άσχετα απ’ το γεγονός πως και ο ομόδοξος εχθρός πεθαίνει κι αυτός για την ίδια πίστη. έπαιξαν κι εδώ το ρόλο τους. Όμως. όσοι ζουν στο αυστριακό κομμάτι συνειδητοποιούν ευκολότερα πως έχουν κάτι κοινό με τους Αυστριακούς: Και οι δυο λαότητες προέρχονται από πολιτιστική ανάμειξη Σλάβων και Γερμανών. ο Φρειδερίκος Νίτσε. Μόνο που στην Αυστρία υπερτερεί η γερμανική επιρροή ενώ στην Πο­ λωνία η σλαβική. για την ταυτό­ χρονη ήττα και των τριών προαιώνιων εχθρών τους. Q i τέσσερις πολωνικές επαναστάσεις Το 1830 που οι Πολωνοί εξεγείρονται για πρώτη φορά μετά τον τρί­ το διαμελισμό της χώρας τους (1795) και το μοίρασμα της Πολωνίας ανάμεσα στη Ρωσία.

βέβαια. Που αυτή την εποχή συγκλονίζουν και την Ευρώπη και την Αμερική. Αλλωστε. σ ’ αυτή την πολύ προωθημένη γεωγραφικά προς τη μεριά της Δύσης κεντροευρωπαϊκή χώρα φτάνει ευκολότερα ο απόηχος από τις επαναστάσεις. Ο αυτοκρατορισμός. αλλά δεν παύει να «περηφανεύεται αδιάκοπα σκανδαλίζο­ ντας τους πολωνούς σοβινιστές πως το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η γερμανική. αρχίζουν να συρρέ­ ουν στο αυστριακό κομμάτι της διαμελισμένης Πολωνίας. Ο χάρ­ της του κόσμου και όχι μόνο της Ευρώπης. ούτε. από τότε ακό­ μα στόχευαν στο να φκιάξουν αυτοκρατορίες στη βάση μιας υπαρχτής εθνικής ισχύος. υπό τον Σιμόν Μπολίβαρ. όπως η Αγγλία και η Γαλλία. Ο εθνισμός στη σημερινή του μορφή θα προκύψει με την κατάρ­ ρευση της ισπανικής αυτοκρατορίας το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Αλλά και διότι η Βιέννη. που να έχουν συγκροτηθεί δηλαδή στη βάση μιας μόνο. Λατινική Αμερική. Στις αρχές του 19ου καταρρέει με πάταγο η ισπανική Αυτοκρατορία. Όμως. Πριν απ’ τη Γαλλική Επανάσταση πουθενά δεν υπάρχει εθνικισμός με τη σημερινή έννοια. για να το πούμε έτσι αδόκιμα. κάποια απ’ τα ευρωπαϊκά κράτη. απ' το 1795 κιόλας. Διότι δεν υπάρχουν αμιγώς εθνικά κράτη. όπου τώρα μπορούν να πηγαίνουν άνετα. η Ελλάδα η φορτω­ μένη με ένδοξη ιστορία είναι μονοεθνικά κράτη. Παρά ταύτα. ούτε η χαοτική Ισπανία. ήταν ισχυρά και καλά συγκροτημένα από τον 9ο κιόλας αιώνα. Ο οποίος δεν λειτουργούσε ακόμα αυτό­ νομα. Οι πολωνοί διανοούμενοι.ρες μας ο γνωστός και σε μας διάσημος θεατρολόγος Γιαν Κοτ είναι μεν Πολωνός. πράγμα που περιπλέκει πολύ τα πράγματα. Όμως. Το προτι­ μούν γιατί εδώ οι καταχτητές είναι λιγότερο σκληροί. ούτε η πολύ παλιά σαν κρά­ τος Αγγλία. που γίνεται αμέσως μετά την κοινωνική γαλλική της ίδιας χρονιάς 270 . γίνεται εξόχως πα­ τριωτική όταν είναι να βοηθήσει έναν λαό να απελευθερωθεί από έναν καταχτητή. όχι μόνο στην επαναστατημένη Ελλάδα αλλά και σ’ ολόκληρη την απ’ άκρου εις άκρον εξεγερμένη. κυο­ φορούνταν εντός του εθνισμού. Ούτε η πολύ παλιά σαν κράτος Γαλλία. καθαρής εθνότη­ τας. η γαλλική και η ελληνική του παιδεία. Η κουλτούρα σπάνια αναπτύσσει καλές σχέσεις με τον εθνικισμό. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως στις αρχές του 19ου αιώνα ο αχός της μεγάλης Γαλλικής Επανάτασης έχει ξαναγίνει ήχος βροντερός. Η εθνική πολωνική επανάσταση του 1830 κατά των ρώσων καταχτη­ τών. και όχι με βάση τις εξ ορισμού πολυεθνικές αυτοκρατορίες. για πρώτη φορά στην αν­ θρώπινη ιστορία αρχίζει να διαμορφώνεται με βάση τις κυριαρχούσες σε συγκεκριμένες περιοχές εθνότητες με τις οποίες ωστόσο μπλέκονται κι άλλες εθνότητες. ήταν και παραμένει μέχρι τις μέρες μας μια κοσμούπολη κι ένα απ’ τα πιο μεγάλα πολιτιστι­ κά κέντρα της Ευρώπης και του κόσμου.

πνίγεται στο αίμα απ’ τους Ρώσους.και την ομοίως κοινωνική βελγική τότε κοντά. μια τρίτη πολωνική επανάσταση κατά των Ρώσων όπως και η πρώτη καταλήγει σε ανταρτοπόλεμο που διαρκεί περισσότερο από ένα χρόνο. που δεν κατάφερε ούτε τον εαυτό της να εκγερμανίσει ή να εκσλαβίσει πλή­ ρως. Μπαμ και κάτω! Οι κυνηγοί κεφαλών μισούν το κεφάλι. άσε καλύτερα. Που. Στους οποίους οι Πολωνοί χρωστούν σχεδόν τα πάντα. αλλά μετανοιώνει. να κλείσει τα πολωνικά σχολεία και να φυλακίσει τους καθολικούς επισκόπους καθώς και όλους όσους δε συμ­ μορφώνονται με τα σχέδια των πανσλαβιστών. Αυτοί που έχουν στο νου τους μια ανεξάρτητη Πολωνία. το 1863. η Αυστρία. φυσικά υπό την αιγίδα της σλάβας μαμάς Ρωσίας. ο επιλεγόμενος Μικρός. το 1864. με τους σοσιαλι­ στές. ό­ πως η πρώτη. αρ­ χίζει και η Πρωσσία να εκγερμανίζει βίαια τη «δική» της Πολωνία. Πνίγεται στο αίμα απ’ τον Μέτερνιχ. είναι λιγάκι και πολωνικό. και κυρίως οι ηλίθιοι. κι αυτή τελειώνει άδοξα για τους Πολωνούς το 1864. να ξεμυτίζουν σχεδόν παντού στην Ευρώπη. Όμως. Σου λέει. μετά την καταστολή. σφίγγει κι άλλο τα λου­ ριά στην Πολωνία και καταργεί την αυτονομία της πόλης Κρακοβία. σημειωτέον. Η τρίτη δύναμη. Το 1846. με τη βοήθεια των παγγερμανιστών Πολωνών. υπόσχεται γαλ­ λική βοήθεια προκειμένου να συντρίβουν διά των Πολωνών οι παραδο­ σιακοί εχθροί της Γαλλίας. Βλέποντας τη Ρωσία να εκρωσίζει βίαια τη «δική» της Πολωνία. 16 χρόνια μετά την πρώτη. δεν είναι αποκλειστικά ρώσικο φρούτο. ξέρεις τι γίνεται έτσι που παν τα πράγματα. Οποιος δεν έχει μυαλό έχει όπλα. μετά από 17 χρόνια. είναι οι διανοούμενοι. Είναι τότε ακριβώς. οι Ρώσοι. που η Ρωσία αποφασίζει να καταργήσει στο κατεχόμενο απ’ αυτήν κομμάτι της Πο­ λωνίας την πολωνική γλώσσα. Ο χαχόλος ξέρει πως είναι δύσκο­ λο να χρησιμοποιήσει το μυαλό του για τον απλό λόγο πως δε γίνεται να χρησιμοποιήσεις κάτι που δεν έχεις. Ωστόσο. αυτή τη φορά στην αυστριακή Πολωνία κι όχι στη ρωσική. Αυτοί είναι που αντιστέκονται και στον πανσλαβι­ σμό και στον πανγερμανισμό. που δε λέγονται ακόμα έτσι. Όμως τα όπλα τα χρησιμο­ ποιούν με μεγάλη άνεση οι πάντες. μια δεύτερη πολωνική επανά­ σταση. εκ των πραγμάτων είναι αδύνατο να αναλάβει τέτοιες ανόητες πρω­ 271 . νοούμενη σαν κράτος με πολωνική πολιτιστική ιδιαιτερότητα και όχι σαν μόρφωμα στρατιωτικά ισχυρό. Γ ιατί υπάρχει και πανγερμανικό αγγού­ ρι. Ο οποίος. Ο Ναπολέων Γ'. Υπάρ­ χουν πολλοί Πολωνοί που ονειρεύονται ένα μεγάλο και ισχυρό σλαβι­ κό κράτος. θα έχει την ίδια τύχη με την πρώτη. Πάρα πολύ εύκολα η εθνική (απελευθερωτική) πολωνική επα­ νάσταση του 1830 θα μπορούσε να πάρει κοινωνικό χαρακτήρα κι αυτό δεν θα το ήθελε καθόλου ο Ναπολέων ο Μικρός.

ο Πιλσούδσκι πολεμάει τώρα και τους Αυστριακούς. βέβαια. κανένας. Και το βέλτιστον αυτόν τον καιρό για τους πολωνούς διανοούμενους που προασπί­ ζονται την πολωνική ιδιαιτερότητα. πριν καν οι εμπόλεμοι Γερμανοί και Ρώσοι δώσουν την πρώτη τους μάχη στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο το 1914. οι μεγάλοι φίλοι των Πολωνών. που προ­ τείνουν διεύρυνση του δυαδικού βασιλείου της Αυστρουγγαρίας και τη μετατροπή του σε τριαδικό με τη συμμετοχή ολόκληρης της Πολωνίας. που όμως δεν είναι ακριβώς αντάρτι­ κος. Είναι μόνο υπέρ της πολω­ νικής πολιτιστικής ιδιαιτερότητας για την οποία και αγωνίζεται. Απ' την οποία απέ­ χουμε μόνο 12 χρόνια. Κι έτσι. Επικεφαλής της τέταρτης πολωνικής επανάστα­ σης είναι ο σοσιαλίζων στρατηγός Γιόζιπ Πιλσούδσκι (1867-1935). ο δεύτερος μεγάλος εθνικός ήρωας των Πολωνών μετά τον Ταντέους Κοσιούσκο (1746-1817). κι όχι μόνο του αυστριακού κομματιού. λοιπόν. λοιπόν. τον Πιλσούδσκι αν συμφωνεί να θέσει το στρατό του στην υπό σύσταση νέα τριαδι­ κή αυτοκρατορία.τοβουλίες. Ρωτούν. που του έκαναν τη δελεαστική πρόταση προκειμένου να βάλουν στο χέρι ολόκληρη την Πολωνία. Διότι ο Πιλσούδσκι έχει ταχτεί ήδη εναντίον και του πανσλαβισμού και του πανγερμανισμού. εισβάλλει στη Ρωσία. Ολα αυτά γίνονται ενώ ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος συνεχίζεται. Εκ τριών κακών. Οι Γάλλοι. Και από ρωσικού εδάφους. Έχουν κάθε λόγο να βοηθήσουν τον δια­ νοούμενο στρατηγό. χωρίς να κάνει κανενός είδους συμφωνία με κανέναν! Στο μεταξύ όμως οι Πολωνοί που ζουν στο αυστριακό κομμάτι της Πολω­ νίας. εκτός απ’ τους Ρώσους και τους Γερμανούς. Ο Πιλσούδσκι. Τον βοηθούν. η τρίτη «δικαιού­ χος» του ενός τρίτου της κομμένης στα τρία Πολωνίας. είναι περίπου κανονικός. που είναι το προανάκρουσμα της οχτωβριανής του 1917. αλλά φανερά και επίση­ μα. που από το 1905 μάχεται εντός της Πολω­ νίας και κατά των ρώσων και κατά των γερμανών καταχτητών. πάντως. παρακαλώ. αλλά ο γενναίος στρατηγός-διανοούμενος τους στέλ­ νει στο διάολο. Ση­ μειώστε πως σ’ αυτόν τον πόλεμο οι Ρώσοι μάχονται τόσο κατά των Γερμανών όσο και κατά των συμμάχων τους στον Α' Παγκόσμιο Πόλε­ 272 . Ο Πιλσούδσκι. συμφωνούν με την άποψη τών αυστριακών καταχτητών. Ξεσπά το 1905 αμέσως μετά την πρώτη ρωσική επανάσταση. κρυφά πολλοί και διάφοροι φίλοι των Πολωνών ανά τον κόσμο. που εκτός από σοσιαλίζων είναι και διανοουμενίζων (δεν είναι όλοι οι στρατιωτικοί βόδια ράτσας Παττακού) πετυχαίνει το εξής πολωνικότατο: φκιάχνει πολωνικό στρατό IX εντός της κατεχόμενης Πολωνίας. λοιπόν. κηρύσσει την ανεξαρτησία της ενιαίας Πολωνίας. το μη χείρον βέλτιστον. κάνουν το κατά δύναμιν ημιεπίσημα. Η τέταρτη κατά σειρά πολωνική επανάσταση ανήκει στον 20ό αιώ­ να. είναι η Αυστρία.

Πράγμα που γίνεται την 3 Νοεμβρίου 1918. ερήμην του Πιλσούδσκι. Αλλά ούτε οι φιλορώσοι Πολωνοί θα μπορέσουν να κάνουν τίποτα με το δικό τους σχέδιο ενσωμάτωσης της Πολωνίας στη Ρωσία. Ουίλσον. όλα παραμένουν εκκρεμή στην Πολωνία. υπάρχουν τρία κέντρα «ελεύθερης» πολωνικής εξου­ σίας: Το πρώτο στη Βαρσοβία υπό τον θρυλικό στρατηγό Πιλσούδσκι. φταιν κατ’ αρχήν οι ίδιοι. Κι έτσι. Μέσα σ’ αυτό το τριαδικό μπάχαλο. μάχονται με τον τρίτο. Ο διαμελισμός ούτε τυχαίος. οι Αμερικανοί αναλαμβάνουν την πρωτο­ βουλία για την επίσημη ανασύσταση της ενιαίας Πολωνίας. η Γερμανία. Σλά­ βοι. των Γερμανών και των Αυστριακών. Οι νότιοι Πολωνοί ακόμα ονειρεύονται την ένωση ολόκληρης της Πολωνίας με την Αυστρία. Γίνεται φανερό απ’ τα παραπάνω πως για το χάλι των Πολωνών. ή κάτι το ξεχωριστό και ιδιαίτερο. στο νότο της χώρας. παρόλο που η Αυστρία είναι η στενότερη σύμ­ μαχός της στον πόλεμο που συνεχίζεται. αρνείται τη δημιουργία τριαδι­ κού βασιλείου αποτελούμενου από την ήδη υπάρχουσα Αυστρουγγαρία με την προσθήκη σ’ αυτήν της Πολωνίας. Και είναι τότε ακριβώς που μπαίνει αποφασιστικά στο παιχνίδι ο πρόεδρος των ΗΠΑ. Διότι σε λίγο. όπως λίγο πριν είχε αποφύγει την γερμανοποίηση μέσα απ’ την αυστριοποίηση. άλλη μια φορά η Πολωνία θα αποφύγει τη ρωσοποίηση. στο Μπρεστ-Λιτόφσκ. το δεύτερο στο Παρίσι υπό τον ομοίως θρυλικό πιανίστα Παντερέφσκι. Παρά ταύτα. θα υπογράψουν μονομερώς τη λήξη του πολέμου ανάμεσα στη νέα πλέον Ρωσία και τη Γερμανία. Και το σχέδιο παραμένει προσχέδιο. Αλλά κάτω από την πίεση ολόκλη­ 273 . και την αναγκαστική πλέον για τους Πολωνούς απομάκρυνση από τη σοβιετική πλέον Ρωσία. και το τρίτο στην Κρακοβία. Και ενώ ο Πιλσούδσκι παραμένει Πολωνός μέχρι μυελού οστέων και δε θέλει ν’ ακούσει τίποτα για συνεννόηση και συμ­ βιβασμό με τον ένα ή τον άλλο απ’ τους τρεις καταχτητές της πατρίδας τους. που δεν μπορούν να αποφασίσουν αν είναι Γερμανοί.μο. οι δύο απ’ τους οποίους. ενώ κά­ ποιοι άλλοι βιάζονται να κηρύξουν την ένωση της Πολωνίας με τη Ρω­ σία! Όμως. οι Γερμανοί και οι Αυστριακοί. διαπραγματεύονται την ένωση της Πολωνίας με την Αυστρία. των Αυστριακών. ούτε εντελώς αυθαίρετος ήταν. ο Πιλσούδσκι σχη­ ματίζει κυβέρνηση σαφώς αριστερή. οι Μπολσεβίκοι. και παρά την ήττα των δύο απ’ τους τρεις καταχτητές της Πολωνίας. Κάτω από την τρομαχτική πίεση των τεσσάρων εκα­ τομμυρίων Πολωνοαμερικανών υπό την ηγεσία του πολωνού πιανίστα και συνθέτη Ιγνάτιου Παντερέφσκι (1860-1941). που αυτόν τον καιρό ζει και θριαμβεύει στην Αμερική και είναι ένας ολοζώντανος μουσικός θρύλος σ ’ όλον τον κόσμο. κάποιοι Πολωνοί. τους Ρώσους. Με τη λήξη του πολέμου.

μόνο ο Θεός των Ελλήνων ξέρει πώς γίνεται να υπάρχει εθνική συνείδηση με τόσους ασυνείδη­ τους. όπως θα δούμε. Νεκρό μόνο για την Ελλάδα. Και οι δυο στηρίζονται στη θρησκεία. ό­ ταν ο Πιλσούδσκι θα εισβάλει στην Ουκρανία το 1920 για να βάλει στη θέση του τον Ουκρανό εθνικιστή Σίμον Πετλιούρα. εσύ μάλ­ λον άδικα περιμένεις να σε καλέσουν είτε για αρχηγό της Νέας Δημο­ κρατίας. στην ορθοδοξία η ελληνική. Η πολωνική εθνική συνεί­ δηση στηρίζεται και σ ’ έναν ολοζώντανο πολιτισμό. είτε για Πρόεδρο της Δη­ μοκρατίας). ενώ η νεοελληνική σ’ έναν νεκρό πολιτισμό.ρου του καπιταλιστικού κόσμου υποχρεώνεται να συμβιβαστεί με τον πιανίστα Παντερέφσκι. κυρίως όταν δεν υπάρχει συ­ νείδηση σκέτα. Σε μας εδώ. 6. Γιατί ο Πιλσούδσκι επιμένει στο σοσιαλισμό του και ο Παντερέφσκι στον κοσμοπολιτισμό του. Ελληνοπολωνικό ρέκβιεμ Δύσκολο πράγμα η εθνική συνείδηση. Οι Πολωνοί δεν έχουν λόγο να αποδείξουν πως είναι «κα­ 274 . δεν θα συμβεί ούτε το ένα ούτε το άλλο και τα πράγματα θα ηρεμήσουν μέχρι τον Β' Παγκό­ σμιο Πόλεμο. Ο καθολικισμός στην Πολωνία παραπέμπει μόνο στον εαυτό του. είτε για Γενικό Γραμματέα του ΚΚΕ. που απ’ τη μια δε θέλει να βάλει την Ουκρανία στην ΕΣΣΔ. Αλλά και πάλι θα τα βρουν οι δυο τους. πράγμα παραλόγως ορθό αφού τα πτώματα ποτέ δεν πεθαίνουν. Έχουν όμως και μια ουσιωδέστατη διαφορά. Ούτε σε αυτοκρατορίες βυζαντινού ή άλλου τύπου. που γεμίζουν το συνειδησιακό τους κενό με συνθήματα και ζητω­ κραυγές υπέρ της Ελλάδας που ποτέ δεν πεθαίνει. για πρώτη και μοναδική φορά στην παγκόσμια ιστορία ένας στρατηγός παραδίδει την εξουσία ειρηνικά μεν αλλά με βαρειά καρδιά σ ’ έναν πιανίστα! Μό­ νο οι Πολωνοί θα ήταν ικανοί να αποδεχτούν την παράδοση της εξου­ σίας από έναν στρατηγό σ ’ έναν πιανίστα. Κι έτσι. Η ελληνική και η πολωνι­ κή εθνική συνείδηση έχουν κάτι το κοινό. για παράδειγμα. (Μίκη Θεοδωράκη. που είναι άνθρωπος κοινής αποδοχής απ’ όλες τις μεγάλες δυνάμεις της καπιταλιστικής Δύσης. ούτε σε ενδόξους προγόνους. κι απ’ την άλλη θέλει να βάλει την Πολωνία στην Ουκρανία. Στον καθολικισμό η πολωνική. Και η ιστορία συνεχίζεται αλλά όχι και τόσο ομαλά. Τελικά.

γιατί μόνο αυτές οι δυο ευρωπαϊκές λαότητες ακόμα ψάχνουν να βρουν τι θα μπορούσε να είναι μια εθνική συ­ νείδηση που ακόμα δε διαμορφώθηκε πλήρως. του καλύτερου πολωνού μαρξιστή στοχα­ στή. Και τούτο γιατί η Δεξιά συγκε­ ντρώνει από παράδοση ρωσίζοντες και γερμανίζοντες ανάκατα. Αλλωστε. Μόνο οι Έλληνες μιλούν για ελληνικότητα και οι Ισπανοί για ισπανικότητα. που η Πολωνία ξανάγινε κρά­ τος. Οι μισοί ήταν και συνεχίζουν να είναι από πεποίθηση συνερ­ γάτες των ξένων. καλλιτέχνες και καλλιτεχνίζοντες. 275 . απαλλαγμένοι από τέτοια συμπλέγματα ανωτερότη­ τας. ομοίως από παράδοση. όπως άλλωστε και η ελληνική Αριστερά που είναι κατ’ ουσίαν ορθοδοξία. Ανάμεσα στους Πολωνούς εκείνους που πολύ θα ήθελαν να είναι είτε Γερμανοί είτε Ρώσοι και τους άλλους που επιδιώκουν να διαφυλάξουν την πολιτιστική πολωνική ιδιαιτερότητα. αυτό το επίθετο είναι άγνωστο σ ’ όλες τις γλώσσες. ή καθαρός Έλληνας. Αλ­ λωστε. Τους Ισπανούς τους έφα­ γε ένα αυτοκρατορικό ισπανικό μεγαλείο εντελώς συγκυριακό και τους Έλληνες ένα προγονικό μεγαλείο πέρα για πέρα άσχετο με τον λυμφατικό και κάτισχνο νεοελληνικό πολιτισμό των κολυβογραμματιζούμενων. Πουθενά αλλού στην Ευρώπη η Δεξιά και η Αριστερά δεν είναι τόσο ευδιάκριτες. για να είσαι καθαρός Πολωνός. εκτός απ’ την ελλη­ νική και την ισπανική. ή καθαρός Παπούα.θαροί Πολωνοί» για τον απλό λόγο πως την καθαρότητα την αντιλαμ­ βάνονται μόνο σαν καθαριότητα. θα σας πείσει εύκολα πως η πολωνική Αριστερά είναι κατ’ ουσίαν καθολικισμός. Οι Πολωνοί. είτε με τους Ρώσους. Οι εν γένει βολεψιματίες ανήκουν στη Δεξιά και οι εν γένει ουρανοβάμονες στην Αριστε­ ρά. μια βαθειά πόλωση. και επιδιώκουν πάση θυσία μια μόνιμη συνεργασία είτε με τους Γερμανούς. Η μελέτη των έργων του Ανταμ Σαφ. συγκεντρώνει διανοούμενους και διανοουμενίζοντες. σου αρκεί να πλένεσαι ταχτικά. Η πολωνική Αριστερά ήταν πάντα ρομαντική και αδιάφορη για τις οικονομικές καταβολές της κοινωνικής διαστρωμάτωσης. όπως όλοι οι λογικοί άνθρωποι. Στην Πολωνία κανείς ποτέ δε μίλησε για πολωνικότητα. Και να μην επιτρέπεις να σου κάνουν πλύση εγκεφάλου με εθνικά απορρυπαντικά που βγάζουν και τους πιο βαθείς λεκέδες και που τα συνιστούν όλοι οι κατασκευατές πλυντηρίων εγκεφάλων. και οι άλλοι μισοί ήταν και συνεχίζουν να είναι Πολωνοί μόνο κατά τον πολιτισμό και υποδειγμα­ τικά αδιάφοροι για το μύθο περί καθαρών και ακαθάρτων αιμάτων. για την οποία είναι πολύ υπερήφανοι. διαμορφώθηκε απ’ το 1918. Ο μαρξισμός ποτέ δεν απόχτησε βαθειές ρίζες στην πολωνική Αριστερά. κινούνται χωρίς προγονικά άλλοθι προς δύο διαφορετικές κατευ­ θύνσεις. τις δυο εθνότητες που έδω­ σαν με ανάμειξη τη μιγαδική των Πολωνών. ενώ η Αριστερά.

και του ταλέντου. Η πολωνική Αριστερά. ακόμα κι όταν με βαρειά καρδιά αυτοανακηρύσσεται σε δικτάτορα μετά τη δολοφονία του 276 . είτε Ρώσοι. και πρώ­ τος χάρισε στον άνθρωπο ποιότητες ερήμην και της γνώσης. (Για να ξανάρθουμε άλλη μια φορά στα δικά μας. ο αριστερισμός δεν είναι παρά λαϊκισμός. ερήμην κάθε οικονομικής παραμέτρου. που να μοιάζει απόλυτα φυσιολογικός ο χαρακτηρισμός «Αλληλεγ­ γύη» για το θρυλικό εργατικό σωματείο που ξεκίνησε από τα ναυπη­ γεία του Γκντανσκ (Ντάντσιχ) για να τα κάνει όλα άνω κάτω στην Πο­ λωνία και να επιβάλει τελικά σαν πρόεδρο της Δημοκρατίας το πιο δρα­ στήριο στέλεχος της. Αλλά ακόμα πιο σίγουρα και οι δυο ήταν λαϊκιστές και βαθύτατα χριστιανοί.Και στις δυο χώρες. ο μεν χριστιανικός συγκινείται πολύ από την τρέχουσα δυστυχία και προσπαθεί να την ανα­ κουφίσει αδιαφορώντας για το βέβαιο γεγονός πως άλλοι δυστυχείς θα καλύψουν αμέσως το κενό. η πάλη των τάξεων έγινε πάλη ανάμεσα σε έντι­ μους και ανέντιμους. στα μετά το 1918 δύσκολα χρόνια που η Πο­ λωνία ξαναγίνεται αυτεξούσιο κράτος. Ο χριστιανικός δια­ φέρει από τον μαρξιστικό σοσιαλισμό στο ότι. χριστιανικής και μαρξιστικής. τον σαχλεπίσαχλο Λεχ Βαλέσα. αφού πρώτος ο χριστιανι­ σμός στην ανθρώπινη ιστορία κήρυξε μια αφηρημένη ισότητα και έναν αόριστο ανθρωπισμό. Ο πανέντιμος Πιλσούδσκι τελικά αποτυγχάνει. θα παραπέμψουμε και πάλι στον Μίκη Θεοδωράκη. Η ρίζα του λαϊκισμού εν γένει και ειδικότε­ ρα της αριστερής παραλλαγής του είναι χριστιανική. έναν τυπικότατο λαϊκιστή διπλής καταγω­ γής. Γιαυτό λέμε πως η ελληνική Αριστερά είναι κατ’ ουσίαν φιλάνθρωπη ορθοδοξία και η πο­ λωνική Αριστερά φιλάνθρωπος καθολικισμός . και της ευφυΐας. σίγουρα και οι δυο δεν είχαν καμιά σχέση με το 50% περίπου των Πολωνών που θα ήθελαν να είναι είτε Γερμανοί. βοηθάει μια τον κοσμοπολίτη πιανίστα Παντερέφσκι και μια τον σοσιαλίζοντα αλλά όχι ακριβώς σο­ σιαλιστή στρατηγό Πιλσούδσκι. και ως εκ τούτου μονίμως παραπαίοντα ανάμεσα σε μια αόριστη φιλανθρωπία για τον πάσχοντα ταπει­ νό άνθρωπο και μια λογικότερη επιθυμία για την κατάργηση του μηχα­ νισμού που αναπαράγει και διαιωνίζει τη φτώχεια. Σίγουρα και οι δυο ήταν προοδευτικοί άνθρωποι. δηλαδή χριστιανισμός σε τελική ανάλυση. ερήμην κάθε φιλάνθρωπης διάθεσης). Τόσο στην Πο­ λωνία όσο και στην Ελλάδα.τόσο φιλάνθρωπος. Και η φροντίδα για τους εδώ και τώρα ζώντες φτω­ χούς εξαφάνισε το κλασικό μαρξιστικό αίτημα για την κατάργηση του μηχανισμού που αναπαράγει διαρκώς τη φτώχεια. ενώ ο μαρξιστικός δουλεύει μεθοδικότερα για την αποδυνάμωση και τελικά την κατάργηση του οικονομικοκοινωνικού μηχανισμού που διαιωνίζει τη φτώχεια.

ενώ εδώ πέτυχαν οι βλά­ 277 . τους βλάκες. σε μια βάση αποκλειστικά πολιτιστική. λί­ γες μόνο μέρες μετά την εκλογή του. Αγαπείστε. είναι σα να τον μποϊκοτάρεις στη δουλειά του. ψηφίζουν ηλίθια. Έτσι κι αλλιώς. όπως το κομμένο χέρι ή το κομμένο πόδι. Παρόλο που ο πανίσχυρος πολωνικός πολιτισμός πάντα περισώ­ ζεται. Η στηριγμένη στον πολιτισμό εθνική πολωνική ιδιαιτερότητα δεν είναι δυνατό να ευδοκιμήσει σε μια κοινωνία που. άλλωστε. Που όταν είναι ένας βλάκας και μισός. δεν τα κατάφερε τελικά να δημιουργήσει ισχυρή εθνική συνείδη­ ση για όλους. εδώ σε προστατεύει ο νόμος όταν σου λείπει το χέρι και να μη σε προστατεύσει όταν σου λείπει το μυαλό.. Τους βλάκες όμως μπο­ ρεί και να τους πάρει διότι οι ειδικές τους ανάγκες δε φαίνονται. που κάνουν και τους ικα­ νούς να αισθάνονται ανίκανοι. Η Πολωνία αντιμετωπίζει το χάος του εμφυλίου πολέμου. Δεν είναι σωστό να λες σε κάποιον πως του λείπει το σημαντικότερο. κι αυ­ τός είναι ο λόγος που οι βλάκες πιστεύουν ακράδαντα πως έχουν μυαλό.κι αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα για την κοινοβουλευτική δημοκρατία: Ψηφίζουν και οι ηλίθιοι. παρά να τους. Και να βοηθήσουμε διακριτικά αυτούς τους ανθρώπους με τις πολύ ειδικές ανάγκες. Αλλά ποτέ μην τους δώσετε να καταλάβουν πως είναι βλάκες. αφού αγαπούμε τα ζώα δεν καταλαβαίνω γιατί δεν πρέπει να αγαπούμε τους ανθρώπους-ζώα. λοιπόν. Κανείς δεν μπορεί να σου κάνει μεγαλύτερο κακό από έναν βλάκα. Τι διάολο. Δεν υπάρχει κομμένο μυαλό. Που ορθότατα τους προστατεύει ο νομοθέτης. αποκλείεται να είναι κοινωνία διανοουμένων και καλλιτε­ χνών. με τον όγκο τους. Ούτως εχόντων των βλακικών πραγμάτων. Δεν έχου­ με.. φυσικά. όσο πολιτισμένη κι αν είναι. Τουλάχιστον εκεί απέτυχαν οι έξυπνοι. Πάντως.πρώτου προέδρου της νεαρής πολωνικής δημοκρατίας Ναρούτοβιτς. Οι ρωσόφιλοι και οι γερμανόφιλοι Πολωνοί δεν αργούν να συνεννοηθούν και τον καθαρίζουν το 1922. ο κόσμος. και όλα θα παν καλύτερα. Αλλωστε. Αλλωστε. Αλλά πρόσεχέ τους. δηλαδή κατά το μισό περισσότερο βλάκας από την ανεκτή δόση βλακείας. τα πράγματα θα τα ορίζουν μονίμως οι ηλίθιοι. η ανικανότητα της Πολωνίας να προκό­ ψει φαίνεται πιο συμπαθητική από την ανικανότητα της Ελλάδας να προ­ κόψει. Αστούς να το πιστεύουν. Φαίνεται πως τα ιδεολογήματα και οι μύθοι είναι απαραίτητοι για να πιστέψει κανείς στην ιδιαιτερότητά του. είναι ενάμισος βλάκας. Και. Δύσκολα παίρνει κανείς στη δούλεψή του ανθρώπους με ειδικές ανάγκες. καλύτερη η δημοκρατία των ηλιθίων παρά η δικτατορία των ακόμα πιο ηλιθίων. Αλλωστε. λοιπόν. Η φιλανθρωπία είναι φαινόμενο κατ’ αρχήν τάξεως βιολογικής. ακριβώς γιατί είναι άτομα με ειδικές ανάγκες. αγαπήσουμε. εκτός από απαίδευτους έ­ χει μέσα του και ηλίθιους .

οι γερμανόφιλοι Πολωνοί δυσανασχετούν όταν τον Ιανουάριο του 1939 ο Χίτλερ τους ζητάει να πείσουν την κυβέρνησή τους να παραι­ τηθεί ειρηνικά των δικαιωμάτων της επί της ελευθέρας πόλεως του Ντάντσιχ (Γκντανσκ) καθώς και να αποδώσει στη Γερμανία τα αμφισβητού­ μενα «γερμανικά» εδάφη που προσαρτήθηκαν. υπογράφει μαζί του δεκαετές σύμφωνο μη επιθέσεως. και τούτο παρά το γεγονός πως το απο­ τέλεσμα είναι το ίδιο. η Πολωνία. μοιρασμένη ανάμεσα στους Ρώσους και τους Γερμανούς. Το 1935 ο δικτάτωρ στρατάρχης Πιλσούδσκι πεθαίνει. οι Σοβιετικοί συγκατατίθενται να ξαναμοιραστεί άλλη μια φορά η Πολωνία ανάμεσα στη Γερμανία και 278 . πανι­ κόβλητη. τον Αύγουστο του 1939. και ούτω πως προκύπτει και ένας πολωνικός φα­ σισμός. Όμως. Ο Χίτλερ δίνει κάτι και στους Πολωνούς σαν αντίδωρο ή σα μετάληψη των αχράντων ναζιστικών μυστηρίων. που δεν έλειψαν ποτέ. κυρίως με τη βοήθεια της Γαλλίας. Οι ηλίθιοι. σε νέες περιπέτειες). αλλά η ι­ διόρρυθμη «προοδευτική» δικτατορία του συνεχίζεται. Ήταν μια κίνηση απελπισίας της ΕΣΣΔ προκειμέ­ νου να ματαιώσει ή να αναβάλει. παρά μια δημοκρατική αλλά διαμελισμένη Πολωνία. προκειμένου να υπογράφει η εν λόγω επείγουσα τραγική συμφωνία. υπογράφεται στη Μόσχα την 23 Αυγούστου 1939 η γερμανοσοβιετική συμφωνία Ρίμπεντροπ-Μολότωφ. έστω και δικτατορική. Όμως. που λέγαμε. εντός της οποίας ονειρεύο­ νται και την Πολωνία. Και το 1938 με την παρακίνηση του Χίτλερ βάζει στο χέρι τσεχοσλοβακικά εδάφη. δηλαδή δόθηκαν σαν «προίκα» από τους δυτικούς συμμάχους στην Πολωνία το 1919 με την ευκαιρία της ανασύστασης του κράτους. κατά τη μόδα της εποχής. τη βέβαιη επίθεση του Χίτλερ κατά της χώρας του Λένιν. ξαναβρίσκουν την ευκαιρία να ζη­ τωκραυγάσουν υπέρ της μεγάλης Γερμανίας. Στο μεταξύ. ένα μόλις χρόνο μετά την ανάρρηση του Χίτλερ στην εξουσία. Οι γερμανόφι­ λοι Πολωνοί. το 1934. μόλις δυο μέρες πριν από την υπογραφή της συμφωνίας της Πολωνίας με την Αγγλία. Η Πολωνία αρνείται να συμμορ­ φωθεί με τις απαιτήσεις του Χίτλερ. όπως ελπίζει. Ωστόσο. ή μάλλον υλικά κατεδάφισης από άλλη μια παραποιούσα περιο­ χή της Ευρώπης. Αλλωστε. όταν κάποιος δεν μπορεί να κάνει εισαγωγή κεφαλαίων. Και επειδή ξέρει τι την περιμένει υπογράφει αμέσως συμφωνία για την εγγύηση των συνόρων της με τη Γαλλία το Μάρτιο και την Αγγλία τον Αύγουστο του 1939. Η διαφορά είναι ουσιώδης.κες. Οι πολωνοί μετανάστες στην Ελλάδα είναι η συ­ νέπεια της αποτυχίας της πολωνικής εξυπνάδας εντός της Πολωνίας. οι έλληνες μετανάστες στη Γερμανία είναι η συνέπεια της επιτυχίας της ελ­ ληνικής βλακείας εντός της Ελλάδας. (Μια μόδα που σήμερα επανέρχεται σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. κάνει εξαγωγή δυστυχίας. που προτιμάει μια ανεξάρτητη.

η στενή μεριά της πρώην ενιαίας Τσεχοσλοβακίας. Αλλωστε. τη δυτική. από εδάφους πολωνι­ κού. Είτε ήταν είτε δεν ήταν προβοκάτσια των Αγγλων η εξέγερση της Βαρσοβίας. Είναι εντυπωσιακή η ικανότητα αυτού του λαού να μεταλ­ λάσσει τη δυστυχία του σε τέχνη. που ωστόσο ελάχιστα διαφέρουν. στην ιστορία της εμπόλεμης Ευρώπης. αυτή που «πιέ­ ζεται» γεωγραφικά και κυρίως πολιτιστικά. παρακινημένη από τους Αγγλους που ήθε­ λαν να προλάβουν τους Ρώσους. Η Πολωνία απελευθερώνεται από τα ρωσικά στρατεύματα στο τέλος του 1944. εντός των οποίων οι επιμέρους ιστορίες των επιμέρους ευρωπαϊκών κρατών χάνουν τον αμιγώς εθνικό τους χαρακτήρα. Η υπό κομουνιστικό καθεστώς μεταπολεμική ιστορία της Πολωνίας είναι άκρως περιπεπλεγμένη και δεν πρόκειται να μας απασχολήσει εδώ. ηρωική πάντως ήταν και ως ηρωική ενέπνευσε πάμπολλα ηρωικά έργα τέχνης στη μόνιμα ηρωική Πολωνία. Το εντελώς τραγικό για την ΕΣΣΔ είναι πως δεν απέφυγε τελικά την εισβολή των χιτλερικών στρατευμάτων. τη φαρδιά. Κοκτέιλ από Τσεχία και Σλοβακία Τσεχία + Σλοβακία = Τσεχοσλοβακία. Είναι η αρχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η Τσεχία. Και τούτο γιατί ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος θα δημιουργήσει εντελώς πρωτόγνωρες στην ανθρώπινη ιστορία υπερεθνικές συνθήκες. που αφού τσαλαπάτησαν την Πολωνία μπαίνουν και στη Ρωσία τον Ιούνιο του 1941. από βορρά απ’ την Πολωνία κι από νότο απ’ την Ουγγαρία. Σλοβακία είναι η ανατολι­ κή. ο Χίτλερ εισβάλλει στην Πολωνία την 1 Σεπτεμβρίου 1939. Ένωση αυτή τη φορά. σε χωριστό τόμο. Η μέχρι πριν από λίγα χρόνια ομόσπονδη δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας αποτελούνταν από δυο ευδιάκριτα μέρη. η ιστορία της μεταπολεμικής Ευρώπης θα ενταχτεί. Η μόνη ου­ σιώδης διαφορά ανάμεσα στους Τσέχους και τους Σλοβάκους είναι ο προσανατολισμός των περιοχών όπου ζουν. 7. Και εφαρμόζοντας χωρίς χρονοτριβή τα συμφωνηθέντα. στο νότο ακουμπάει άνετα πάνω στη ράχη της Αυστρίας και 279 . στην άλλη μεριά. πνίγεται στο αίμα από τους Γερμανούς. παρόλο που πνέουν τα λοίσθια. αφού προηγουμένως μια πρόωρη εξέγερση στη Βαρσοβία τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς.τη Σοβ.

που αποκόπηκαν απ’ τον αρχικό εθνικό κορμό καθώς προχώρησαν κι άλλο και στρά­ φηκαν προς νότον για να αναπτύξουν εκεί τις εθνολογικές τους ιδαιτερότητες. στα εθνολογικά κα­ τάλοιπα που άφησαν στο δρόμο πάνω στον οποίο κινήθηκαν οι Σλά­ βοι στην προς δυσμάς και νότο μετακίνησή τους είναι αδύνατο να γί­ νεται λόγος για εθνολογική καθαρότητα. οι Βόσνιοι. Η Τσεχία μαζί με την αδερφή της Σλοβακία σχηματίζουν έναν αγωγό που μεταφέρει τον μητρικό. και οι τρεις. που είναι οι παλιότεροι των δυτικοευρωπαίων Σλάβων κι αυτοί που σπρώχτηκαν πιο μακρυά από την αρχική αφετηρία τους στη σημερινή Σλοβακία.στη δύση χώνεται προκλητικά μέσα στη Γερμανία. τεμαχιζόμενοι κι άλλο για να προκύψουν απ’ τα τεμάχια οι Σέρβοι. Το ξαναλέμε. οι Κροάτες και οι Σλοβένοι. άφησαν πίσω τους πρώτα τους Σλά­ βους της Πολωνίας. (Γιουγκοσλάβος στα σερβοκροατικά σημαίνει Ν ό­ τιος Σλάβος και Γιουγκοσλαβία. όσο πιο μακρυά απ’ το σημείο κρούσης φτάνουν οι «μπίλιες» τόσο πιο παλιές είναι. μετά τους Σλά­ βους της Τσεχίας. ούτε με τη Σλο­ βακία. σλάβικο πολιτισμό απ’ την Πολωνία προς τη μεριά της Γερμα­ νίας και της Ουγγαρίας. Οι δυτικοί Σλάβοι (Πολωνοί και Τσεχοσλοβάκοι). που έσπρωξε τους Σλάβους της κεντρικής Ευρώπης προς νότον. Χώρα των Σλά­ βων) κατέληξαν στη Σερβία. όλοι οι Γιουγκοσλάβοι είναι πρώην Σλοβάκοι. μετά τους Σλάβους της Σλοβακίας. το νοτιότερο μέρος της προς νότον προώ­ θησης των Σλάβων. Αυτοί οι λαοί. ας το πούμε έτσι. Ο ιστορικός ρόλος της είναι το σμίξιμο λαών και πολιτισμών. οι Σλάβοι ήταν και παραμένουν ο πιο άνετος στις πολιτιστικές προσμείξεις λαός ολό­ κληρης της Ευρώπης. Οι Σλοβάκοι συνεχίζουν να κατοικούν στον τόπο απ’ όπου άρχισε η καραμπόλα. Νοτιοσλαβία). Αλλωστε. προχωρώντας απ’ την Ανατολή προς τη Δύση. Από κει πέρασαν στην Κροατία και. που βρίσκεται στη βορειοδυτική Σερβία (δεν πρέπει να συγχέεται ούτε με την Σλοβενία. ανα­ πτύσσοντας με τους αιώνες τα ιδιαίτερα συμφέροντά τους ξέχασαν 280 . Και στρίβοντας απότομα προς νότον με την ελπίδα να συναντήσουν θάλασσα. Μετακινήθηκαν όμως και ο αρχικός μητρι­ κός σλαβικός κορμός έδωσε πρώτα τους Σέρβους. Μ’ αυτή την έννοια. Η Τσεχοσλοβακία είναι η πιο δυτική αλλά και η πιο εκδυτικισμένη. διά της Σλαβονίας. αν και οι τρεις λέξεις σημαίνουν. Η Τσεχοσλοβακία είναι το πιο μεγάλο πολιτιστικό και εθνολογικό σταυ­ ροδρόμι της Ευρώπης .είναι η Ενωμένη Ευρώπη που ενώθηκε αυτο­ μάτως πολύ πριν προκύψει τεχνητά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως και νάναι. οι Σέρβοι θα μπορούσαν να είναι Σλοβάκοι σή­ μερα αν δεν μετακινούνταν. σλαβική χώρα της Ευρώπης. Σ’ αυτή την εθνολογι­ κή καραμπόλα. κατέληξαν στη Σλοβενία.

Ό σο για τους «Μακεδόνες». Εξού και τα πολιτικά προβλήματα που δημιουργεί σήμερα τ’ όνο­ μά τους. προφανώς γιατί δε θέλουμε να χρησιμοποιείται το όνομα Μακεδονία και τα παράγωγά του ούτε σε ονό­ ματα σαλατών. συνεχώς διαφοροποιούνται και νέες παίρνουν τη θέση των παλιών. Η Τσεχοσλοβακία παλιότερα. δεν τα βλέπουμε γιατί εί­ ναι καλύτερα χτυπημένα στο μίξερ. (Στα μυαλά ημών των Ελ­ λήνων. είναι κράτη-μαγαζιά σπέσιαλ για μόνιμες εθνικές εκπτώσεις. ούτε αυτοί ούτε εμείς ξέρουμε από πού κρατάει η σκούφια τους. Ο Σλοβάκος. Οι μακρινοί πρόγονοι των σημερινών Σέρβων ωθούνταν συνεχώς από άλλους Σλάβους που έρχονταν πίσω τους και τους έδιωχναν απ’ τον τόπο της εγκατάστασής τους. του ελληνορθόδοξου κοκτέιλ. Κι έτσι. Αυτό το σλαβοβαλκανικό τούτι φρούτι. ή ακόμα και μετά από δέκα χρόνια. ας πούμε. Μόνο που τα συστατικά του δικού τους. παρόλο που και οι γάτες των Βαλκανίων γνωρίζουν πως μόνο σαλάτες εθνών υπάρχουν στα Βαλκάνια. και σήμερα τα αυτόνομα κράτη της Τσεχίας και της Σλοβακίας. η σαλάτα είναι άλλης τάξεως). μόνο ο Θεός των Ελλήνων ξέρει αν ο τόπος της κατοικίας τους μετά από έναν αιώνα. Και δεν αναφερόμαστε στους Αλβανοσκοπιανούς ή τους «Σλαβομακεδόνες» της Ελλάδας. Γ ιατί οι ε­ θνότητες συνεχώς μετακινούνται. Όλα τα σύνορα όλων των κρατών είναι μονίμως αβέβαια στην περιφέρειά τους. ή μάλλον κρατικοποιημένος Θεός των Ελλή­ νων ξέρει αν τα σύνορα της Ελλάδας θα είναι τα σημερινά τον προσεχή ή τον μεταπροσεχή αιώνα. απ’ το οποίο δε λείπει το φρούτο Έλλην και το φρούτο Τούρκος σερβίρεται στα διπλωματικά γεύ­ ματα με το όνομα «μακεδονική σαλάτα». Ελλήνων. θα είναι ο σημερινός. του σλαβικού κοκτέιλ είναι ακόμα ευδιάκριτα ενώ τα συστατικά του δικού μας. προφανώς για να ξεχνά­ με πως υπάρχουμε σα λαός χάρη στη μεγαλοθυμία των δανειστών μας.πως είναι σχεδόν αδέρφια και τώρα αλληλοσφάζονται μετά ζήλου μεγά­ λου. δεν 281 . (Σας θυμίζουμε πως οι Βούλγαροι δεν είναι Σλάβοι κατά την καταγωγή αλλά εκσλαβισθέντες Μ ογγόλοι. Σας θυμίζουμε ακόμα πως η ιστορία των βαλκάνιων νότιων Σλάβων περιλαμβάνεται σε ένα άλλο βιβλίο μας με τον τίτλο Ο ι λαοί των Βα)χανίων). μέχρι που τελικά σταμάτησε το σπρωξίδι και έμειναν εκεί που βρίσκονται χωρίς να προχωρήσουν κι άλλο προς νότον. αλλά σ ’ αυτούς που θέλουν να λέγο­ νται «Μακεδόνες» γιατί δεν ξέρουν πώς αλλιώς θα έπρεπε να λέγο­ νται. Είναι κράμα Σλάβων. Δεν θα ήταν δυνατό να υπάρξουν αιωνίως σταθερά εθνικά σύνορα. και πολύ περισσότερο ο Τσέχος. Ωστόσο. το δικό μας κοκτέιλ το πί­ νουμε μονίμως μεθυσμένοι από προγονική δόξα. Έτσι λέει όλος ο κόσμος αυτό που εμείς το βαφτίσαμε «ρωσική σαλάτα». Μόνο ο εθνικοποιημένος. Βούλγαρων. Αλβανών.

Μέχρι τη λήξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου κανείς στον κόσμο δεν θα μπορούσε να φανταστεί πως θα ήταν δυνατό να υπάρξει κάποτε ένα κράτος που θα λεγόταν Τσεχοσλοβακία. Και τούτο γιατί οι Τσεχοσλοβάκοι έρχονται αμέσως μετά τους Σκοπιανούς σε μέγεθος και όγκο εθνικής συγχύσεως. Όσο για τη Σκόντα. θα μπορούσε κάλλιστα να ανήκει και στη Σλοβακία. ή δύο κράτη που το ένα θα λε­ γόταν Τσεχία και το άλλο Σλοβακία. Οσο για τον τελευ­ ταίο των μεγάλων ρομαντικών συνθετών. Αν προχωρή­ σεις λίγο ακόμα προς τα τσεχογερμανικά σύνορα και φτάσεις στο Πίλσεν. έχεις την εντύπωση πως ήδη μπήκες στη Γερμανία. Όμως. τον τσεχοεβραίο Γκούσταβ Μάλερ (1860-1911) για τους ίδιους ακριβώς λόγους θα τον βρεις κι αυ­ 282 . που σε μας είναι γνωστή κυρίως σαν αυτοκινητο­ βιομηχανία. που στα λεξι­ κά θα τον βρεις καταχωρισμένο σαν Αυστριακό για μόνο το λόγο πως. Και φτάνοντας στην Πράγα. Βοημία και Μοραβία συναποτελούν τη σημερινή Τσεχία. προς τη μεριά της Γερμανίας. τόσο η Τσεχοσλοβακία μετατρέπεται ανεπαισθήτως σε Γερμανία. Πράγμα μάλ­ λον ευεξήγητο αφού η Σλοβακία ορίζει την αρχή και τα Σκόπια το τέ­ λος της κίνησης των Σλάβων προς δυσμάς και προς νότον. αν και συχνά το όνομα Τσεχία χρησιμοποιείται σαν το άλλο όνομα της Βοημίας. στο κέντρο της πρώην Τσεχοσ­ λοβακίας. αν και η Μοραβία. τη φημισμένη τσέχικη πολεμική βιομηχανία. στα βορειοκεντρικά της Τσε­ χίας. που είναι Τσέχος. Κανείς Μοραβός δεν θα διαμαρτύρονταν αν τον χαρακτηρίζαμε Σλοβάκο και όχι Τσέχο. ούτε αλλού στην Ευρώπη. μπορείς ανετότατα να την εκλάβεις και σαν γερμανική. η πασίγνωστη μπίρα που θα πιεις σε τούτη την τσέχικη πόλη έχει τη γεύση της βαυαρικής. έναν από τους μεγαλύτερους ποιητές του αιώνα μας. τον καιρό που έγραφε. Στους ενδιά­ μεσους σταθμούς τα πράγματα είναι κάπως πιο ξεκαθαρισμένα από ε­ θνολογικής απόψεως. η σημερινή Τσεχοσλοβακία ανήκε στην Αυστρουγγαρία χωρίς κανείς να πολυσκοτίζεται για τούτο το γεγονός ού­ τε στην Τσεχοσλοβακία.θα μπορούσε να σας πει σε τι ακριβώς συνίσταται το να είσαι Τσεχοσ­ λοβάκος. Οπως ακριβώς εκλαμβάνεις σα Γερμανό τον Ράινερ-Μαρία Ρίλκε (1875-1926). όσο προχωρούμε προς δυσμάς. Ωστόσο. το σύνθετο κράτος της πρώην Τσεχοσλοβακίας των 14 περίπου εκατομμύρια κατοί­ κων δεν περιλάμβανε μόνο τη Σλοβακία στα ανατολικά (πρωτεύουσα της είναι η Μπρατισλάβα) και τη Βοημία στα δυτικά (πρωτεύουσά της είναι η Πράγα) αλλά και τη Μοραβία στο κέντρο (πρωτεύουσά της είναι το Μπρνο). Οπως ακριβώς εκλαμβάνεις σα Γερμανό τον σπαραχτικό και σπαραγμένο τσεχοεβραίο Φραντς Κάφκα (1883-1924). όπως στις μέρες μας που ένα διπλό τεχνητό κράτος κόπηκε στα δύο απλά συστατικά του.

ακριβώς. Οπως και νάναι. όχι μυξοευρωπαίου. παρίστανε τον γνήσιο Τσέχο. ο συνθέ­ της της Συμφωνίας του Νέου Κόσμου . λοιπόν. τσεχοσλοβάκικα είναι μόνο το φολκλόρ και η γλώσσα. Εν πάση περιπτώσει. Οι άλλοι ας συνεχίσουν να μιλούν γερμανικά όπως ο Ρίλκε. Που εσχάτως εγκατέλειψε και τα γερμα­ νικά και τα τσέχικα. κράτος πέρα για πέρα τεχνητό. είτε γερμανικά. Δεδομένου. Ή . όμως υπάρχει πράγματι μια τσέχικη και μια σλοβάκικη γλώσσα που τη μιλούσε πάντα ο λαός. Και όποιος μορφωμένος μιλήσει τελικά τσεχοσλοβάκικα. Δεν είναι τυχαίο που είναι τόσοι πολλοί αυτοί που αγαπούν τον Μί- 283 . ανάλογα με το πόσο κοντά σε μια τσεχοσλοβάκικη περιοχή είναι τα σύνορα των χωρών που περιβάλ­ λουν την Τσεχοσλοβακία. στην Τσεχοσλοβακία. είτε αυστριακά. Ο άλλος διάσημος τσέχος συνθέτης. μάλλον. Πάντως. είπαν οι μεγάλες δυνάμεις να φκιάξουν ένα αυ­ τόνομο κράτος στη βάση. της πιο γνήσια αμερικάνικης συμ­ φωνικής μουσικής που γράφτηκε ποτέ. ότι υπήρχε μια τσέχικη και μια ελάχιστα διαφορετική σλοβάκικη γλώσσα αλλά και ένα πάρα πολύ πλούσιο φολκλόρ.τόν καταχωρισμένο στα λεξικά σαν Αυστριακό. ο κοσμοπολίτης Αντονίν Ντβόρζακ (1841-1904). που ο Κούντερα να μοιάζει πρόδρομος και προ­ φήτης του μιξοευρωπαίου (προσοχή. είτε ουγγρικά. αυτό που πρόκειται να συμβεί στην Ενωμένη Ευρώπη όταν ενωθεί στενότερα κι όταν λαοί και πολιτι­ σμοί μπερδευτούν τόσο. δημιούργημα της ανάγκης να υπάρχει στην ταραγμένη κεντρική Ευρώ­ πη μια ισορροπία ώστε να μη μαλλιοτραβιούνται οι γείτονες με το άρ­ παξε ο ένας. Όλα τα άλλα είναι είτε πολωνικά. Και όπως στις μέρες μας ο τσέχος Μ ίλαν Κούντερα. Προφανώς γιατί στην εποχή του οι λεγόμενες «εθνικές μουσικές σχο­ λές» ήταν πολύ της μόδας. ήταν μέχρι σχετικά πρόσφατα γερμανόφωνο. τέτοιοι υπάρ­ χουν μόνο στην Ελλάδα) διανοούμενου του μέλλοντος. ο τυπικός τσέχικος κοσμοπολιτισμός υποδεικνύει από τώρα. μιλούν γερμανικά ενώ το πανεπιστή­ μιο της Πράγας. του φολκλόρ και της γλώσσας. (Σημειώστε πως η «μπάσταρδη» Τσεχοσλοβακία είναι κάργα Εβραίους). Μια και ζει στο Παρίσι είπε ν’ αρχίσει να γράφει τα μυθιστορήματά του στα γαλλικά. μίλησε. ακόμα και σήμερα. αλλά μόνο γιατί εκμεταλλεύτηκε έξοχα το τσέχικο μουσικό φολκλόρ. Μπορεί να μιλάμε για έντονη γερμανική επίδραση στην Τσεχία και έντονη πολωνική και ουγγρική επίδραση στη Σλοβακία. ο ιδρυτής της τσέχικης εθνικής μουσικής σχολής θα μπορούσε μεν να θεωρηθεί γνήσιος Τσέχος. ένα απ’ τα παλιότερα και καλύτερα της Ευρώπης. ο Φρει­ δερίκος Σμέτανα (1824-1884). άρπαξε ο άλλος κομμάτια απ’ την γευστικότατη πίττα της πλούσιας Τσεχοσλοβακίας. και τούτο άσχετα απ’ το γεγονός πως στην Τσεχία κυρίως όλοι οι μορφωμένοι.

όχι μόνο να γίνεται πρόεδρος πρώτα της Τσεχοσ­ λοβακίας και μετά της Τσεχίας. από άλλους αντιμετωπίζεται σα Γερμανός και από άλ­ λους σα Ρώσος. μια όμορ­ φη Ελληνίδα. 284 . δεν κατάλαβε πως ο δρόμος για τη διεθνή δόξα αποκλείεται να περνάει από το κρεββάτι. Ούτε είναι τυχαίο που ο τσέχος Ρίλκε. η φαστ φουντ δόξα συχνά περνάει κι απ’ το κρεββάτι. όλα είναι πεντακάθαρα τόσο από φθογγολογικής. δηλαδή εντός της επικρατείας όπου βρίσκεται το κρεββάτι. οι γλωσσολόγοι ξεκινούν απ’ τα τσέχικα. Για να μελετήσουν επιστημονικά τις γλώσσες που μιλάει η τεράστια σλαβική ομοεθνία. καθόλου δεν πειράζει που τα ερωτικοπολιτικά πράγματα επί του προκειμένου έγιναν όπως έγιναν. Καλό είναι οι λαοί να συσφίγγουν τις σχέσεις τους όπως. αλλά και γερμανικότατα. ο Βάτσλαβ Χάβελ. με τη στρουχτουραλιστική έννοια. πάρα πο­ λύ έγκαιρα. προκειμένου να ανυψωθεί στο διεθνές στερέωμα ένα υποκριτικό ταλέντο θα έπρεπε να βάλει το χέρι του (δη­ λαδή. στην οποία η σύγχρονη γλωσσολογία χρωστάει πολλά. έστω κι αν αυτό είναι προεδρι­ κό. που. Λεν πως οι καθολικοί κατά πλειοψηφία Τσε­ χοσλοβάκοι είναι Εβραίοι χωρίς εβραϊσμό και Γερμανοί χωρίς γερμανισμό. η μεγαλύτερη ομοεθνία λαών της Ευρώπης. Οι Τσέχοι. ο μεγάλος βοημός θεολόγος και θρησκευτικός μεταρρυθμιστής Γιαν Χους (1369-1415) έβαλε. έναν ελάχιστα εθνικό συγγραφέα. όσο και από γραμματικής και συντακτικής απόψεως. περισσότερο από τα συγ­ γενικά σλοβάκικα. του οποίου υπήρξε στενός φ ί­ λος και μαθητής. αλλά και να έρχεται στην Ελλάδα σαν πρόεδρος της δημοκρατίας. πολύ περισσότερο από τους περισσότερο απ’ αυτούς σλάβους. καί μάλιστα λαϊκή. ο Πάβελ Χόχουτ.λαν Κούντερα. η σλαβική γλώσσα-μοντέλο. αλλά μόνο για να καταναλωθεί επί τόπου. όπου και όταν μπορούν. που δε μιλιόταν ούτε στα σαλόνια ούτε στα πανεπιστήμια. Βέβαια. τουτέστιν με θέρμη (υποθέτω). τουτέστιν καλά προσχεδιασμένα (υποθέτω). Όμως είναι κατ’ αρχήν και κατά κύριο λόγο Σλάβοι. φευ. και μάλιστα οικουμενιστής ορ­ θόδοξος κατά την «αίρεση» του Τολστόι. Άλλωστε. δεν είχαν ποτέ ε­ θνικές προκαταλήψεις. τους αδερφούς τους Σλοβάκους. Εδώ. και μάλιστα ορθόδοξος. θεωρούνται η τέλεια σλαβική γλώσσα. Αν και έγραψε μόνο ένα βιβλίο στα τσέχικα. Παρά ταύτα. Ισως να μην είναι τυχαίο που η Τσεχοσλοβακία χρωστάει την ύπαρ­ ξή της σε μια γλώσσα. Τα τσέχικα. όχι ακριβώς το χέρι του) κι ένας δεύτερος διεθνής τσέχος θεατρι­ κός συγγραφέας. Το βρίσκω πολύ σλαβοτσέχικο ένας διάσημος θεατρικός συγγραφέ­ ας. τις βάσεις τις περίφημης σήμερα Γλωσσολογικής Σχολής της Πράγας. να αδιαφορεί για το πρωτόκολλο και να κλείνεται με τις ώρες σε δωμάτιο πολυτελούς ξενοδοχείου προκειμένου να «πηδήξει» σκλαβικότατα. Πιο σωστά.

που φτάνει μέχρι τους Κέλτες. ήταν μια πανάρχαια κελτική φυλή που κατοικούσε κάποτε στην περιοχή της σημερινής Τσεχίας. λεν οι ειδικοί. ακόμα και στην Ελλάδα. δηλαδή οι Τσέχοι.Το να μιλάς και κυρίως το να γράφεις τσέχικα. Μοραβοί. είναι έ­ νας απολαυστικός γλωσσικός φορμαλισμός. Ο τσέχος Μίλαν Κούντερα στην Αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι αυτήν ακριβώς την τυπικά βοημική (μποέμικη) ελαφρότητα περιγράφει. που οι Ευρωπαίοι τους λεν Μποέμ (Βοημούς). οι Βόιοι. Οι Τσέχοι (Βοημοί). 8. Όμως οι Τσέχοι σήμερα δε χρησιμοποιούν αυτό το ά­ σχετο με τη σλαβική τους εθνότητα κελτικό όνομα. δε φορτώθηκαν από λάθος τον μη εθνολογικό χαρακτηρισμό του μποέμ. Σήμερα παριστάνουν τους μποέμ πολ­ λοί. Τσέχοι. Μα. δηλαδή των Τσέχων για να τους πούμε με το σλάβικο και όχι το κέλτικο όνομά τους. άλλο μποέμ με μεγάλη ιστορική παράδοση. κι άλλο ανέμελος γιος τσομπάνου που δυσκολεύεται να φορέσει σκαρπίνια γιατί τα πόδια του δεν ξεσυνήθι­ σαν ακόμα τα τσαρούχια. και για την ακρίβεια οι πριν απ’ τους τσέχους Σλάβους. οι Μποέμ. Εν πάση περιπτώσει. αν και μποέμηδες υπάρχουν σήμερα πα­ ντού. αν και περιλαμβάνει και τη Μοραβία. όπου ποτέ δεν έζησε άξια λόγου τσέχικη (βοημική) παροικία. που δεν είναι Τσεχία. 285 . δεδομένου ότι κανείς πια δεν κάνει λόγο για Κέλτες εκεί. Βοημία λεγόταν από πολύ παλιά η ευρεία περιοχή περί την Πράγα. που περισώζουν μόνο το όνομά τους. κυρίως του Παρισιού. δηλαδή οι Βοημοί. Που ωστόσο έπαψε προ πολλού να είναι τυπικό γνώρισμα μόνο των μποέμ ή μόνο των Βοημών. Και τους Μποέμ (Βοημούς) θα ήθελαν πολύ να μην τους μπερ­ δεύουμε άλλοτε με τους Τσιγγάνους και άλλοτε με τους ανέμελους καλ­ λιτέχνες. Τα φημισμένα κρύ­ σταλλα Βοημίας οι Τσέχοι θα προτιμούσαν να λέγονται κρύσταλλα Τσεχίας. που σήμερα τον μιμούνται άτσαλα όλα τα βλαχαδερά της οι­ κουμένης. κύριοι. κέλτες κάτοικοι της περί την Πράγα περιοχής. Ωστόσο. Σλοβάκοι Η Τσεχία λέγεται και Βοημία. περί της οποίας ωστόσο έχουμε να μάθουμε κάτι νεώτερο από την εποχή του αυτοκράτορα Αυγούστου. οι άνθρωποι με την πιο ελαττωματική εθνική συνείδηση στον κόσμο υπέδειξαν στον κόσμο έναν πολύ φίνο κοσμοπο­ λιτισμό.

υπάρχουν Ούγγροι. Φυσικά. δεν θα δώσουν και μεγάλη σημασία στη Βοημία (Τσεχία). Πολύ μποέμ τούτος ο χωρικός. ένας πονηρός γεωργός ονόματι Πρζέμυσλ το 722 καταφέρνει και αυτοανακηρύσσεται Δούκας της Βοημίας.. ή Βοημών. γιατί στην Σλοβακία δεν υπάρχουν Γερμανοί. στην περιοχή της σημερινής Τσε­ χίας θα έρθουν πάμπολλες ορδές Σλάβων η μία κοντά στην άλλη. Τόσο επίμονα φυλάγουν και σήμερα οι Γερμανοί της Τσεχοσλοβακίας τα ήθη τους. οι Τσέχοι (Τσέκυ. Αλλά και πάνω στα κελτικά φύλα. οπότε η ιστορία τους μνημονεύει για τελευταία φορά. ο σλάβος κατά την καταγωγή Σάμο. που έχει τη φαεινή ιδέα όχι μόνο να αυτοανακηρυχτεί βασι­ λιάς. Επειδή όμως τα πράγματα δεν πηγαίνουν καθόλου καλά στην περιοχή μετά το θάνατό του και το χάος εγκαθίσταται. φυλή γερμανική που έρχεται στην περιοχή της Τσεχίας και της Μοραβίας στο τέλος της πρώτης προ Χριστού χιλιετίας. Όμως. που φτάνουν μέχρις εκεί. Μια απ’ αυτές. Αλλά και πάνω στα θρακικά φύλα. Αλλά και πάνω στα γερμανικά φύλα. Κι έτσι ενσωματώνει στο Τρίτο Ράιχ την Τσεχία και την Μοραβία . κόρη του! Απ’ αυτή την αιμομιξία θα προκύψει μια δυναστεία που βασιλεύει 586 χρόνια. στα τσέχικα) θα κυριαρχήσει πάνω στις άλλες. δηλαδή οι Γερμανοί της Τσεχίας και κυρίως της Μοραβίας στο κέντρο της πρώην Τσεχοσλοβακίας. Όπως και νάναι. Αλλά οι διάδοχοί του. Έκτοτε. που τα κάνουν εντελώς μπάχαλο έτσι που τεμαχίζουν ά­ τσαλα την κραταιά αυτοκρατορία του πατέρα τους για να πάρουν όλοι από ένα κομμάτι και να προκύψουν ούτω πως τα σημερινά ευρωπαϊκά κράτη. αγνοούνται τα ίχνη των Βόιων (των Μποέμ ή Βοημών). Τους έχουν καταπιεί από πολλού οι Μαρκομάνοι. Και για ν’ αφήσει απογόνους από σόι τού­ τος ο χωριάτης παντρεύεται την. καταφέρνει να φκιάξει τσέχικο (το χαρακτηρίζουν και βοημικό) κράτος το 627 και βασιλεύει σε Σλάβους και απογόνους των Κελτών α­ νάκατα μέχρι το 662. που οι περίφημοι Σουδήτες. να ζητούν το 1939 σώνει και καλά την ενσωμάτωσή τους στη μαμά Γερμανία. τα αρχαία γερμανικά φύλα της περιοχής δεν θα εξαφα­ νιστούν ποτέ.και συγκεκριμένα από το έτος 12 προ Χριστού. μεταξύ των οποίων το σπουδαιότερο ήταν αυτό των Βόιων. Περίπου 500 χρόνια αργότερα. αλλά και να παντρευτεί την κόρη του για να μη μπερδευτούν τα αί­ ματα και προκύψουν τίποτα βασιλείς κατώτερης ποιότητας.. κι αυ­ 286 . Ο Καρλομάγνος ενσωματώνει την περιοχή στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.όχι όμως τη Σλοβακία στα ανατολικά της πρώην Τσε­ χοσλοβακίας. Και μάλιστα τόσοι πολλοί. που η Ουγγαρία δεν θα πάψει να ισχυρίζεται πως η Σλοβακία είναι περίπου ουγγρική. Το 806 το κράτος των Βοημών παύει να υφίσταται. ο Χίτλερ δεν θα ήταν δυνατό να τους χαλάσει το χατίρι. ο πρώτος τσέχος άρχων.

Αν σκεφτεί κανείς πως η Τσεχοσλοβακία βρίσκεται μακρύτερα απ’ τη θάλασ­ σα από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα και πως το πλησιέστερο στα σύνορά της λιμάνι είναι αυτό της Τεργέστης. το 1088 ο Βρατίσλαος Β' παίρνει κατ’ απονομήν τον τίτλο του βασιλιά της Βοημίας χάρη στη μεγαλοθυμία του αυτοκράτορα της Γερμανίας Ερρίκου Δ'. όπως θέλουν να λεν αυτοί που αρνούνται να καταλάβουν πως πίσω από κάθε ιεραπόστολο κρύβεται ένας στρατιώτης. Εντούτοις. Και επειδή το καλύτερα οργανωμένο κράτος αυτόν τον καιρό είναι το Βυζάντιο και όχι τα επιγονικά κράτη της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατο­ ρίας στρέφεται προς τον βυζαντινό αυτοκράτορα και του ζητάει να του στείλει σπεσιαλίστες στα περί τον χριστιανισμό. η Τσεχία (Βοημία). η Μοραβία (στο κέ­ ντρο και προς τα κάτω) και η Σλοβακία. που με διεθνή σύμβαση λειτουργεί και σαν τσέχικο. η Βοη­ μία (Τσεχία) λίγο παραπάνω περνάει στη δικαιοδοσία των Γερμανών και μέχρι τις μέρες μας παραμένει υπό γερμανική επιρροή. Και που ενεργούν για λογαριασμό του αυτοκράτορα. ή ένας πράχτορας. απ’ τον οποίο θα ξεκόψουν πάρα πολύ νω­ ρίς και θα οργανώσουν αυτόνομες καθολικές εκκλησίες. Το 908 που οι Ούγγροι καταλύουν το κράτος της Μοραβίας.τό θα δώσει μια τελευταία ευκαιρία στους Βοημούς (Τσέχους) να σηκώ­ σουν ξανά κεφάλι. να μην έχουν ούτε σήμερα ούτε τότε πολύ στενές σχέσεις με τον πάπα. που έχουν αποχτήσει ειδικότητα στον εκχριστιανισμό των Σλάβων. Αλλωστε η Τσεχοσλοβακία. Κι αυτός του στέλ­ νει τους γνωστούς θεσσαλονικείς Κύριλλο και Μεθόδιο. και όχι για λογαριασμό του Χριστού. Κι έτσι. Αυτό θα έχει σα συνέπεια και οι τρεις περιοχές της πρώην Τσεχολοβακίας. είναι υποχρεωμένη να κάνει αδιάκοπα συμβιβασμούς για να μη «φυλα­ κιστεί» εντελώς στην καρδιά της Ευρώπης. αν και καθολικές κατά πλειοψηφίαν περιοχές σήμερα. είναι χώ­ ρα κεντρώα εξ ορισμού και ως εκ τούτου μετριοπαθής σε όλα. το μέχρι τότε υποτελές στη Γερμανία Δουκάτο 287 . Αλλά μόλις το σηκώνουν. εύκολα καταλαβαίνει γιατί μια τόσο πλούσια περιοχή. μέχρι το 894. οι Μοραβοί από δίπλα τους υποτάσσουν το 87! και τους κρατούν υπόδουλους για λίγα χρόνια. Ο βασιλιάς της Μοραβίας Σβιατοπόλκ γίνεται πολύ δυνατός αυτόν τον καιρό χάρη στη συνειδητοποίηση απ’ τη μεριά του τού ρόλου που μπο­ ρεί να παίξει μια καλή θρησκεία στην οργάνωση ενός καλού κράτους. Έτσι. με έδαφος και υπέδαφος που δεν το έχει κάμιά άλλη ευρωπαϊκή χώρα. πρώτα οι Μοραβοί και στη συνέχεια οι γείτονες Βοημοί (Τσέχοι) στα βορειοδυτικά και αμέσως μετά οι γείτονες Σλοβάκοι στα βορειοανατολικά γίνοται χριστιανοί με βυζαντινή και όχι με παπική ιε­ ραποστολική δράση. όντας στο γεωγραφικό κέντρο της Ευρώπης.

το 1306. Σημειώστε πως οι εν λόγω δύο Οττακαρ ανήκουν στη δυναστεία που ίδρυσε ο αιμομίκτης Πρζέμυσλ και που λήγει με το θάνατο του εγγονού του Οττακαρ Β'. ας πούμε οι Τσεχογερμανοί. των οποίων απογόνους θεωρούν τους εαυτούς τους οι Σουδήτες της Μοραβίας. άσχετα με τη γερμανική πολιτιστική επιρροή. που αποτελούν και σήμερα το 20% των κα­ τοίκων της περιοχής. Αλλά και η εξάρτηση από ισχυρούς. Ωστόσο. θα είναι ταχύτατος. Που ήταν εξ αρχής και θα παραμείνει μέχρι πριν από λίγα χρόνια γερμανόφωνο. Οι Σουδήτες. σε τελική ανάλυση. οι κυρίως ειπείν Γερμανοί της Βοημίας (Τσεχίας) είναι λίγοι σε σχέση με τους Γερμανούς της Μοραβίας. Η Μοραβία στο κέντρο και λίγο προς νότον της πρώην ενιαίας Τσε­ χοσλοβακίας. πριν απ’ την έλευση των Σλάβων τον 5ο αιώνα κατοικούνταν από Γερμανούς. αν και μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο θα μετατραπεί σε δίγλωσσο για λόγους πολιτικούς μάλλον παρά επιστη­ μονικούς. η Βοημία θα γνωρίσει μεγάλη ευημερία. και συχνά απάνθρωπος. που όταν θέλουμε να τονίσουμε τις κελτικές της καταβολές τη λέμε Βοημία και όταν θέλουμε να τονίσουμε τη σλαβικότητά της τη λέμε Τσεχία. πάλι η φτώχεια και η δυστυχία). είναι πάντα ένα μεγάλο εθνολογικό πρόβλημα που παραμένει άλυτο και που μάλλον θα δημιουργήσει και πάλι προβλήματα τώρα που ξανάγινε της μόδας ο εθνικισμός. αν και εξαρτημένη από τη Γερ­ μανία. Συγκεκριμέ­ να. Από δω και πέρα ο εκγερμανισμός της κελτοσλαβικής Βοημίας. που σήμερα ανήκει στην Τσεχία. που θα ονομαστεί από άλλους «χρυσός» και από άλ­ λους «σιδερένιος άνδρας» (είναι πρόβλημα εκτίμησης των μετάλλων). του Βεγκεσλάου Γ'. Τον εθνικισμό τον δημιουργεί η φτώχεια και η δυστυχία. θα έχουν εκπληρώσει την αποστολή τους. από τη γερμανική φυλή των Μαρκομάνων. (Αν αυτά εδώ τα κείμενα σας πείσουν πως ο εθνικισμός είναι και αντιχριστιανικός. Στο όνομα τού­ της της ακατοχύρωτης συμβολαιογραφικά γερμανικής προγονικής «ι­ 288 . που είναι κυρίως το να δείξουν πως οι λαοί του κό­ σμου και ειδικότερα της Ευρώπης δεν έχουν κανένα λόγο να είναι εθνικιστές όταν περνούν καλά. που κατέστρεψε λαούς και λαούς. Η πιο θεαματική συνέπεια του εν λόγω εκγερμανισμού θα είναι η ίδρυση του πρώτου πανεπιστημίου στην Κεντρική Ευρώπη το 1348 στην Πράγα.της Βοημίας προάγεται σε ομοίως υποτελές στη Γερμανία Βασίλειο της Βοημίας. και στα πλαίσια της ημιαυτονομίας που εκ­ χωρούν οι Γερμανοί στους Βοημούς (θα το πούμε ξανά: Τσέχους τους λέμε σήμερα). Παρά ταύτα. και αντισοσιαλιστικός. το 1197 που ανεβαίνει στον υποβασταζόμενο από τους Γερμανούς βοημικό θρόνο ο Όττακαρ Α' και στη συνέχεια ο εγγονός του Οττακαρ Β'. Δηλαδή.

Ωστό­ σο. Κι απ’ αυτήν στην Αυστρουγγρική μοναρχία. Που είναι όντως μεγάλη γιατί φτάνει μέχρι τη Βουλγαρία προς νότον και μέχρι την Κρακοβία (νότια Πολωνία) προς ανατολάς. όποιος έχει την υπεροπλία επιβάλλει το δίκιο του ισχυρότερου. Απ’ αυ­ τήν. Τέλος. Αλ­ λωστε. αστικές υποθέσεις. όσο κι ένας έλληνας δημαγωγός.. Κανείς μέχρι τότε δεν ήξερε πού αρχίζει και πού τελειώνει η Σλοβακία. Το 855 οι Σλάβοι που κατοικούν στη Μοραβία δίπλα στους Γερμα­ νούς τους νικούν και καταφέρνουν να φκιάξουν ένα δικό τους ισχυρό κράτος που λέγεται Μεγάλη Μοραβία. δε. διά της αυτομάτου ενώσεως. της γερμανοκελτοσλάβικης Βοημίας (Τσεχίας). (Ούτε Μακεδονία νάταν!). η σλάβικη Μεγάλη Μοραβία θα εξα­ φανιστεί απ’ το χάρτη ύστερα από ζωή τριών αιώνων περίπου. όλβος παραδόξως και με απόφαση των μεγάλων δυνάμεων. κυρίως όταν είναι πολύ αρχαίοι δε νομιμοποιούν διά του κληρονομικού δικαίου την ιδιο­ κτησία των απογόνων για τον απλό λόγο πως η ιστορία δεν ασχολείται με. Διότι ναι μεν υπήρχαν Σλόβατσι (ενικός Σλόβακ. όπου ζούσαν Σλοβάκοι (Σλόβατσι). Αν προσδοκάς κέρδη το διακινδυνεύεις. δηλαδή και πάλι στην Αυστρία κατ’ ουσίαν. θηλυκό Σλοβένκα) δεν υ­ πήρχε όμως Σλοβακία. το 1182 η Μοραβία γίνεται κανονικότατα επαρχία της Γερμανίας. ο πόλεμος δεν είναι παρά επιχείρηση με μια έννοια καθαρά ε­ μπορική. το 1849. Έστι. πως οι αρχαίοι πρόγονοι. και παραμένει τέτοια μέχρι το 1469 που περιέρχεται στην Ουγγαρία. Υπό καθεστώς δυαρχικής Αυστρουγγρικής μοναρ­ 289 . για να ξαναγίνει ουγγρική με την εμφάνιση της παρανοϊκής Αυστρουγγρικής μοναρχίας τον 19ο αιώ­ να. Επιτέλους. Σλοβακία ονόμα­ ζαν μια ακαθόριστη και δυσπερίγραπτη περιοχή στα βόρεια της Ουγγα­ ρίας. με άνω­ θεν εντολή.διοκτησίας» ο Χίτλερ θα ρημάξει τους μη γερμανικής καταγωγής Τσε­ χοσλοβάκους όταν καταλάβει τη χώρα το 1939 για να «ελευθερώσει» τους Σουδήτες της Μοραβίας. Όμως. Σλοβακία χώρα εντελώς ανύπαρχτη μέχρι το 1918. κάποιος πρέπει να πει στους εκ σοβινιστών ηλιθίους. αν φοβάσαι χασούρα δεν το διακινδυνεύεις. της γερμανοσλάβικης Μοραβίας και της ουγγροσλάβικης Σλοβακίας. το 1918 προκύπτει. Κι όταν οι Ούγγροι ηττώνται από τους Αυστριακούς. Κι έτσι. ηττώνται και οι Σλοβάκοι από τους ηττημένους Ούγγρους.. Όταν οι Ούγγροι επαναστατούν κατά των Αυστριακών το 1848 επα­ ναστατούν και οι Σλοβάκοι κατά των Ούγγρων. Στην ιστορία ιδιοκτήτες γίνονται αυτοί που έ­ χουν τη χρησικτησία της γης και όχι οι «νόμιμοι» κληρονόμοι. το κλωτσοσκούφι που λέγεται Μοραβία περνάει στην Αυστρία το 1526. Εκτός κι αν είσαι ηλίθιος τόσο. Από το 907 η εν λόγω περιοχή ήταν ουγγρική και από το 973 πολωνική. κράτος ενιαίο με το καινοφανές όνομα Τσεχοσλοβακία.

χίας. την Ουγγαρία. των λαθρεμπόρων. η δε Σλοβακία στην ετέρα των συμβαλλομένων. Αλλωστε. Και ο παράδεισος των τουριστών. την πλούσια Τσεχοσλοβακία. σαν αυτόνομη περιοχή χωρίς αυτονομία. και μάλιστα με εκλογές. γεμά­ τη αστική χλιδή και καπιταλιστική ραθυμία ήταν για χρόνια μέρος ενός σοσιαλιστικού κράτους. από ανάγκη. τον τσεχοσλοβάκικο σοσιαλισμό δεν τον επέβαλαν τα ρωσικά τανκς αλλά ο λαός. όπου ο καπιταλισμός εμφα­ νίστηκε πολύ πρώιμα. την υποδειγματικά αντισοβινιστική. Η δυτική περιοχή της Τσεχίας. Με την κατάρρευση όμως της Αυστρουγγαρίας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. που το αρδεύουν πολλά ήρεμα ποτάμια. εμφανίζεται πρόβλημα κρατικής στέγης για τη Βοημία (Τσε­ χία). Απορεί και εξίσταται κανείς που μια τέτοια περιοχή. Αυτός είναι ο λόγος \ο υ η Τσε­ 290 . Εδώ βρίσκονται οι δύο πιο γνωστές και πιο πλούσιες λουτροπόλεις της Ευρώπης. που είναι παραπόταμος του Δούναβη είναι τα πιο «κομψά» ποτάμια της Ευρώπης. είναι το προς ανατολάς όριο του λεγάμενου «τσέχικου παραδείσου» που αρχίζει στα τσεχογερμανικά σύνορα και περικλείει μια περιοχή απ’ τη φύση της κοσμοπολίτικη. η έδρα της Σκόντα. αμέσως μετά το τέλος του πολέμου. Ο Μολδάβας. Εδώ είναι και το Πίλσεν. 9. που είναι παραπόταμος του Έλ­ βα και ο Μοράβας. προκύπτει η Τσεχοσλοβακία. Ο Μολδάβας.). το Κάρλοβυ Βάρυ και λίγο πιο κάτω το Μαρίενμπαντ. Παρά ταύτα. Τσεχοσλοβακία. (Το θυμάστε απ’ την ταινία του Αλαίν Ρενέ Ξαφνικά πέρυσι στο Μαρίενμπαντ. μια χώρα πειραματική Η Τσεχία στα δυτικά και η Μοραβία στο κέντρο της πρώην ομό­ σπονδης δημοκρατίας της Τσεχοσλοβακίας είναι ένα πανέμορφο και πολύ πλούσιο οροπέδιο. που διασχίζει την Πρά­ γα.’ ο σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο είχε πολλές πι­ θανότητες να στεριώσει στην κοσμοπολίτικη. ανάμε­ σα στα οποία ο Μολδάβας στην Τσεχία και ο Μοράβας στη Μοραβία είναι ένα νερένιο θαύμα. στα αριστερά της Πράγας και μέχρι τα γερμανικά σύνορα είναι κάτι σαν εκτεταμένο πριγκιπάτο χωρίς πρίγκιπα. τη Μοραβία (που ακολουθεί πάντα τη μοίρα της Τσεχίας) και τη Σλοβακία. Και ούτω πως. των φοροφυγάδων και των γυναικών πολυτελείας. η μεν Βοημία (Τσεχία) ανήκε στην Αυστρία.

οι Τσέχοι. αλλά όχι όσο η δυτική. η φτωχότε­ ρη Σλοβακία ήταν αυτή που πήρε την πρωτοβουλία της αποκόλλησής της από την ομόσπονδη δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας. Τους Σλοβάκους τους εκμεταλλεύονταν. βέ­ βαια. Κι 291 . όλως παραδόξως.λής το μαλλί της φταίει» επαλη­ θεύεται άλλη μια φορά επί σλοβάκικου εθνικιστικού επιπέδου. (Μ όνο η Γιουγκοσλαβία εκτός απ’ την Τσεχοσλοβακία αποποιήθηκε ομοίως τον πονηρό χαρακτηρισμό Λαϊκή και αυτοχαρακτηρίστηκε Σοσιαλιστική Δημοκρατία για να τονιστεί το γεγονός πως ούτε εδώ ο σοσιαλισμός ήταν δώρο των Ρώσων). που έτσι κι αλλιώς δε λείπουν από πουθενά. Και εκτός από μεγαλοπουτάνες. που περιθάλπει αποτελεσματικά τους τεμπέ­ ληδες. Η σόκιν αλήθεια της σόκιν παροιμίας που λέει «της κοντής της ψ. ο σοσιαλισμός κατέρρευσε τελικά και εκεί. Ωστόσο. παίχτηκαν στην παραδείσια περιοχή που περικλείεται ανάμεσα στο Μολδάβα και τα τσεχογερμανικά σύνορα. όπως οι άλλες ανατολικές χώρες στις οποίες ο σοσιαλι­ σμός ήταν «δώρο» (άδωρο. κι αυτή πλούσια. Και εκτός από αποβλακωμένους παίχτες διέθετε και πανάκριβες πουτάνες υψηλής πουτανικής αξίας. Όλα τα πολιτικά παιχνίδια σ ’ αυτήν την πολιτιστικά κρυστάλλινη χώρα. Πάντως.και κυρίως απ’ το σοσιαλισμό. Έλα όμως που η αναπτυγμένη βιομηχανικά Τσεχοσλοβακία εκτός από ισχυρούς προλετάριους διέθετε και πανίσχυρους βιομήχανους. Και το κόμμα του προλεταριάτου έμεινε ολομόναχο στην εξουσία vet εκπροσωπεί τους πολλούς και καλούς τσεχοσλοβάκους προλετάριους. Και εκτός από πανίσχυρους βιομήχανους διέθετε και μανιακούς παί­ χτες στα καζίνα του Κάρλοβυ Βάρυ και του Μαρίενμπαντ. ήσυχο και δημοκρατικό τρόπο. Μ ’ αυτά και μ’ άλλα. Στις νομιμότατες και εγκυρότατες εκλογές της 29 Μαΐου 1946 το και προπολεμικά ισχυρό Κομουνιστικό Κόμμα της Τσεχοσλοβακίας συ­ γκέντρωσε το 38% των ψήφων και σχημάτισε κυβέρνηση συνασπι­ σμού με άλλα δημοκρατικά κόμματα. ειδικευμένες στο να εξυπηρετούν τις πολυτελείς σε­ ξουαλικές ανάγκες της ανοργασμικής υψηλής κοινωνίας. όπως θα αποδειχτεί) του Κόκκινου Στρα­ τού. λέει. Και ακριβώς η Μοραβία στο κέντρο της Τσεχοσλοβακίας είναι που κρατούσε τις ισορροπίες ανάμεσα στην πλούσια Τσεχία (Βοημία) και τη σχετικά φτωχότερη Σλοβακία.χοσλοβακία χαρακτηριζόταν σαν Σοσιαλιστική και δε λεγόταν Λαϊκή Δημοκρατία. ο χωρισμός έγινε με τον πιο απλό. Όμως. που το εθνικό της έμβλημά της θα μπορούσε να είναι ένα κρυ­ στάλλινο ποτήρι Βοημίας. σε λίγο τα παραμέρισε.. Ο φυσικός πλούτος ελατ­ τώνεται σταδιακά όσο προχωρούμε προς την ορεινή Σλοβακία περνώ­ ντας απ’ την ημιορεινή Μοραβία στο κέντρο. διέθε­ τε και πολλούς παρακεντέδες που ομοίως δε λείπουν από πουθενά . Η δεξιά του Μολδάβα (και της Πράγας) περιοχή της Τσεχίας είναι.

Πρώτα όμως θα ρίξουμε μια ματιά στο Μό­ ριά (προσοχή στην ορθογραφία της λέξης). συνώνυμα! Και μην ξαναγράψετε τη λέξη Μοριάς με ωμέ­ γα. θέλει τη λέξη γραμμένη με όμικρον. και ο μεγάλος γλωσσολόγος Γ. Ωστόσο. αυτός γρά­ φει τη λέξη με όμικρον και έτσι γλυτώνει το ρεζιλίκι. για τον απλό λόγο πως εκεί δεν υπάρχουν μεγαλειώδεις πρόγονοι.. Αλλά η Μακεδονία έχει περισσότερες μουριές απ’ την Πελοπόννησο! Ε. μερικοί μωροί γράφουν τη λέξη Μ οριάς με ωμέγα (Μωριάς). λοιπόν. όπως λέει. όσον αφορά την ετυμολογία της λέξης Μοριάς. αλλά «χώρα της θάλασσας». η μοραβική και η τσέχικη εθνική συνείδηση δεν μπορούν να υποστηλωθούν με ενέσεις προγονικού μεγαλείου. το όνομά μας $ίναι η 292 . Αλλά όταν δεν υπάρχει θάλασσα. η θρησκεία.όλος ο κόσμος σ' όλον τον κόσμο θεώρησε αυτονόητο το γεγονός πως ένα τεχνητό κράτος δεν μπορούσε παρά να χωριστεί κάποτε στα με τεχνητό τρόπο συνενωθέντα κομμάτια του. γιατί η ελληνική γλωσσική παράδοση. θα μπορούσε να σημαίνει και «ποτάμι που αντικαθι­ στά τη θάλασσα». θα δείτε στη συνέ­ χεια τον εκπληχτικό τρόπο που βρήκαν οι ειδικοί στην ψυχολογία της μάζας για να κατασκευάσουν μια στοιχειώδη τσέχικη εθνική συνείδηση σχεδόν εκ του μηδενός και χωρίς τη χρησιμοποίηση του προγονικού μεγαλείου. Μοράβας. που χύνεται στη θάλασσα. Πάντως. προφανώς για να αποδείξουν διά της πλαστογραφημένης ορθο­ γραφίας την ελληνικότητα της περιοχής. Μόργιε στα σλαβικά σημαίνει θάλασσα. λοιπόν. απ’ το μόργιε (θάλασσα). που δε γνωρίζει τη δημαγω­ γία. όπως σε μας εδώ. λες και η εθνικότητα ενός λα­ ού που κατοικεί σε μια περιοχή εξαρτάται απ’ το όνομά του και όχι από «ζωντανά» εθνολογικά χαρακτηριστικά. ελλείψει θαλάσσης». η γλώσσα. Όμως. μόργιε θα μπορούσε να σημαίνει ποταμίσιο νερό. πάρτε το απόφαση: Ο Μοριάς και η Μορα­ βία είναι. Στο παιχνίδι της συνεχιζόμενης και στις μέ­ ρες μας ονοματολαγνείας μπαίνει κάποτε.. Παρόλο που η πρώην Τσεχοσλοβακία είναι η πιο απομακρυσμένη απ' τη θάλασσα χώρα της Ευρώπης. Είπαμε. Ωστόσο. Η σλοβάκική. κλπ. Χατζιδάκις. που θε­ ωρεί εθνική του υποχρέωση να αποκαθαρίσει απ’ τον γλωσσικό εκσλαβισμό το ελληνικότατο. κατά το Χατζιδάκι κατάγεται γλωσσικά απ’ το όνομα του δέ­ ντρου μουριά. Η λέξη Μοριάς. λοιπόν. που κάποτε συντάραζε το πανελλήνιο όπως σήμερα η λέξη Μακεδονία. όπως σε μας εδώ. ονομάζει τον κεντρικό της τμήμα «χώρα της θάλασσας». Αυτό σημαίνει η λέξη Μοραβία. όνομα Μοριάς. όπως τα ήθη και τα έθιμα. Συνεπώς Μοραβία θα μπορούσε να σημαίνει «χώρα του ποταμού. Η περιβεβλημένη με θάλασσα Πελοπόννησος στα σλάβικα λέγεται Μοριάς. το ελληνικό τοπωνύμιο Μοριάς στα σλαβικά δε σημαίνει «χώρα του ποταμού».

Ο σπερματικός φασισμός αλλά και ο λαϊκίστικος σοσιαλισμός ξεκινάει από δω: Από την προτεραιότη­ τα που δίνεται στη σωματική έναντι της πνευματικής ρώμης. Λοιπόν. Ολα μπορούν να διορθωθούν αν κάποτε κατα­ λάβουμε πως η εθνική συνείδηση. 293 . ή γυμναστηρίου. που θα μπορούσαν να λέγονται μαζοφόρος και μαζοφορείον). που καλλιεργούσαν συστηματικά τη λα­ τρεία της ρώμης και την προσήλωση στον πρωταθλητισμό. Που σε κάνει δηλαδή να αισθάνεσαι καλύτερος ακόμα κι όταν είσαι εντελώς βλαξ. είναι θέμα τάξεως ψυχολογικής κυρίως. αλλά όχι διάολε και να μας βγάζετε κάθε τόσο την ψυχή πλα­ στογραφώντας ακόμα και την ορθογραφία των ονομάτων! Δηλαδή. κατά το τσέχικο πρότυπο.ομάδων». θα σας δώ­ σουμε στη συνέχεια την τσέχικη συνταγή για να φκιάξετε ελληνική ε­ θνική συνείδηση στην ελληνική εθνική κουζίνα. του Πανιωνίου. Ούτως εχόντων των απατεωνικών εν Ελλάδι πραγμάτων. ή των άλλων «παν. Χέστηκε η φοράδα στ’ αλώ­ νι. Η λέξη στα σλάβικα σημαίνει «μι­ κρός ήρωας».ψυχή μας. Αυτή τη χρονιά ο Ερρίκος Φόγκνερ ιδρύει την οργάνωση Σοκόλ. αν και το γεγονός τελείται ήδη αυθορμήτους. χώρων εντός των οποίων η στοιχειώδης. και σαν τέτοιο το μελετά­ ει μια πολύ σοβαρή επιστήμη που λέγεται ψυχολογία της μάζας. η τσέχικη συνταγή κατασκευής εθνικής συνειδήσεως προϋ­ ποθέτει την ύπαρξη γηπέδου. Τι κρίμα που το 1830 που προέκυψε το νεοελληνικό κράτος δεν υ­ πήρχε ποδόσφαιρο! Αν υπήρχε υποθέτω πως σήμερα θα είχαμε εθνική συνείδηση λιγότερο κλεπτική. Πράγμα που. που δεν έχει τίποτα το επιλήψιμο για μόνο το λόγο πως αναφέρεται στη μάζα. όντας αδιόρατος διά γυμνού οφθαλμού. χρησιμοποιείται σαν προζύμι και σε λίγο ενεργοποιεί για πρώτη φορά την τσέχικη μάζα το 1862. η σπερματική εθνική συνείδηση παίρνει κατ’ αρχήν τη μορφή αθλητικής συνειδήσεως. του Πανσερραϊκού. Ας εί­ μαστε αισιόδοξοι. όπως λέμε σήμερα αυτό που οι αρχαίοι Έλληνες το ονόμαζαν λαό (ε­ ξού και τα παράγωγα λεωφόρος και λεωφορείον. όμως. στα ελληνικά γήπε­ δα. ή σταδίου. του Παναθηναϊκού. αν είναι ή δεν είναι σλάβικο. όπως όλα τα συνειδησιακά προβλή­ ματα. Ο σπερματικός τσέχικος εθνικισμός. (Το ομότιτλο ελληνικό παιδικό ανάγνωσμα βάδιζε στο δρόμο που χάραξε ο τσέχος ειδικός στην ψυχολογία της μάζας). του Πανλεβαδειακού. που λέει ο λαός. για μας εδώ. απατεωνική και φοροδιαφυγική. που κάνουν το παν προκειμένου να δημιουργήσουν ομοψυχία διά του εθνικοαθλητικώς σκέπτεσθαι. Τα Σο­ κόλ ήταν αθλητικά σωματεία. σημαίνει πως για να γίνεις καλός Έλληνας πρέπει πρώτα να γίνεις καλός οπαδός του Ολυμπιακού. που σε κά­ νει «και τον πρώτο». τι έγινε αν το όνομα Μοριάς είναι σλάβικο.

Δεν είναι τυχαία η υποστήριξη του ποδοσφαίρου στις μέρες μας από τις Αρχές. θα πάρουν σαν πρότυπο τα τσέχικα Σοκόλ. Το 1920 ο μάγος Μάζαρυκ πρωτοστατεί στη δημιουργία της Α γόμε­ νης Μ ικρής Αντάντ. ήτοι της συνεννόησης ανάμεσα στα τ|3ία πιο μπερ­ 294 . μέσα από την εθνική υπερηφάνεια που χαρίζει στον βλάκα η εθνική αθλητική νίκη . τα Σοκόλ θα γίνουν ο πυρή­ νας απ’ τον οποίο θα ξεπηδήσει το τσεχοσλοβακικό κράτος με τη βοή­ θεια. Δεδομένου πως σώ­ μα έχουν όλοι ενώ μυαλό δεν έχουν όλοι.μια νίκη των μυών του σώματος ελάχιστη σχέση έχουσα με τα κύτταρα του μυαλού. Για την καλλιέργεια του εθνικισμού. που σημαίνει εγκάρδια συνεννόηση. ο στηριγμένος στο σώμα εθνι­ κισμός είναι πιο αποτελεσματικός. Ο Μάζαρυκ γίνεται ο πρώτος πρόεδρος της καινούργιας δημοκρα­ τίας της Τσεχοσλοβακίας το 1918. δηλαδή κάτι περισσότερο από συμμαχία. καλός Έλλην είναι ο δυνατός Έλλην. Έτσι. Όλες οι προσκοπικής τάξεως νεολαιίστικες ορ­ γανώσεις της Δύσης. (Entente στα γαλλικά σημαίνει συνεννόηση. καλός Γερμανός είναι ο δυνατός Γερμα­ νός. τα ένστικτα και τα συναισθήματα είναι εντε­ λώς αναγκαία. όπως λεγόταν η συμμαχία Γαλλίας. μονίμως αστα­ θή.. στη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. θα βασιστεί ο σοσιαλιστής φιλόσοφος και πο­ λιτικός Τομάς Γκάριγκε Μάζαρυκ (1850-1937) για να ιδρύσει το Τσε­ χοσλοβακικό Εθνικό Συμβούλιο. λοιπόν. Και όλες θα καλλιεργούν τον εθνικισμό. Στα Σοκόλ. Και όλες θα βάλουν στο κέντρο του ενδιαφέροντος τους τον αθλητισμό και τη λατρεία της ρώμης.θα στηριχτεί η δημιουργία της Ενω­ μένης Ευρώπης αργότερα). ή μάλλον με απόφαση των συμμάχων της Αντάντ. της ειλικρινούς και ζωτικής σημασίας σ υννενόησ ης. Και όλες θα είναι οργανωμένες κατά τα στρατιωτικά πρότυπα. που αποσκοπεί κατ’ αρχήν στην απε­ λευθέρωση των Τσέχων από τους αυστροούγγρους καταχτητές.. Θα καταρρεύσει. Σ’ αυτή την έννοια . άλλωστε. Αγγλίας και Ρωσίας που έγινε το 1904 και που διεκπεραίωσε νικηφόρα τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. και πάει λέγοντας μέχρι τον καλό.τ η ς εγκάρδιας. τουλάχιστον συ­ ντηρεί τον εθνικισμό. Ενώ.Ή ταν απίστευτα γρήγορη η διάδοση ανάμεσα σ’ όλους τους σλάβικους λαούς του «σοκολισμού». Μιας δημοκρατίας που θα στηριχτεί σε μία αθλητικής καταγωγής τσέχικη εθνική συνείδηση. Μάλιστα. Οι ειδικοί στην ψυχολογία της μάζας γνωρίζουν πως ο αθλητισμός αν δε δημιουργεί όπως στην Τσεχία. το 1907 δημιουργείται η Ένω­ ση των Σλάβων Σοκόλ. νοούμε­ νο με μια έννοια καθαρά μυϊκή και ελάχιστα πνευματική. Αλβανό που είναι ο δυνατός Αλβανός. Αλίμονο αν τον εθνικισμό τον αφήσουμε στο μυαλό και στη σκέψη. όπως δηλώνει και ο πλήρης όρος Entente Cordiale.

ενοχλεί ιδιαίτερα τον Χίτ­ λερ. της Γιουγκοσλαβίας και της Ρουμανίας. Αλλά αυτός. βασι­ σμένο τόσο στον φυσικό του πλούτο όσο και στις πλούσιες δημοκρατι­ κές παραδόσεις του λαού της Τσεχίας (Βοημίας).δεμένα. θα προτιμήσει να μείνει μόνος στην εξουσία. Πρόεδρος της δημοκρατίας μετά το θάνατο του Μάζαρυκ το 1937 γίνεται ο στενός συνεργάτης και ομοϊδεάτης του. ο σοσιαλιστής καθη­ γητής Εδουάρδος Μπένες (1884-1948). το 1948. Κρίμα που το τσε­ χοσλοβάκικο σοσιαλιστικό πείραμα για έναν σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο απέτυχε. από εθνοσυνειδησιακής απόψεως. που θα τελειώσει με τον Αύγουστο των σοβιετικών τανκς την ίδια χρονιά δεν είναι παρά μια απόπειρα για τη συνέχιση της πολιτικής του Μάζα­ ρυκ και του Μπένες από τον Αλεξάντερ Ντούπτσεκ. Μετά τις εκλογές του 1946. 295 . ώστε σοσιαλιστές και κομουνι­ στές μαζί να φκιάξουν ένα υποδειγματικό σοσιαλιστικό κράτος. όπως πολύ το ήθελε. Η περίφημη Ανοιξη της Πράγας το 1968. της μεγάλης και της μικρής. Που τον Μάρτιο του 1939 καταλαμβάνει την Πράγα και μετατρέ­ πει τη Βοημία και την Μοραβία σε προτεκτοράτα. ο Μπένες θα συνεργα­ στεί με τον κομουνιστή ηγέτη Κλέμεντ Γκότβαλντ. Η ύπαρξη των δύο Αντάντ. μάλλον από σκασίλα που δεν μπόρεσε να τα βρει με τους κομουνιστές. που θα δώσουν την πλειοψηφία στους κομουνιστές. του οποίου λαού η λυμφατική εθνική συνείδηση βοηθάει στην ανάπτυξη σοσιαλιστικών θέσεων και απόψεων. Ο Μπένες πεθαίνει την ίδια χρονιά. κράτη της Ευρώπης: της Τσε­ χοσλοβακίας.

01 ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΙ ΣΛΑΒΟΙ 1. ο Νέστωρ. Αβα­ ρούς. τους Λευκορώσους και τους Ουκρανούς. Που λέγονται και Νορμανδοί (άνθρωποι του Βορ­ ρά). Η ευρωπαϊκή λέγεται και Έσω Ρωσία. Οι Ρώσοι που ήταν Βίκινγκς Η Ρωσία γεωγραφικά είναι κομμένη στα δυο: η μισή ανήκει στην Ευρώπη και η άλλη μισή στην Ασία.. η ιστορία της οποίας αρχίζει τον 9ο μ. δεν είναι Ρώσοι.Χ. συγκεκριμένα 296 . ένα ετερόκλητο πλήθος λαών: Γότθους. Τούρκους . Θέλω να πω πως. που εκτοπίζουν απ’ τις περιοχές που κατοικούν σήμερα. Ο πρώτος ρώσος χρονικογράφος. που ήταν κι αυτοί ένα ετερόκλητο πλήθος λαών. οι Ρώσοι. Πετσενέγους. αλ­ λά και οι άλλοι Σκανδιναβοί εν μέρει.XI.και δε συμμαζεύεται. Ο βασιλιάς Φ ίλιπ­ πος ο Μακεδών είναι ο πρώτος που θα νικήσει αυτούς τους τρομερούς πολεμιστές ενώ λίγο αργότερα ο βασιλιάς της Παρθίας Μιθριδάτης Β' θα τους εξαφανίσει εντελώς. αυτοί που λέγονταν αρχικά Ρώ­ σοι. Τον ένατο αιώνώ. Πάντως. Φίννους. αναφέρει πως κατά τον όγδοο αιώνα. Ισως είναι. Τότε είναι που κάνουν αισθητή την παρουσία τους στους χρονικογράφους της εποχής οι σλάβοι Ρώσοι.. Αιώνες πριν εμφανιστούν οι Ρώσοι η περιοχή της σημερινής Ρωσίας κατοικείται από τους Σκύθες. Οι διαφορές ανάμεσα στις τρεις λαότητες εί­ ναι ελάχιστες κι όλες μαζί συναποτελούν την εθνότητα των Ρώσων. Εκ των οποίων θα προκύψουν οι σημερινοί Νορβηγοί κυρίως. σαν όνομα τουλάχιστον. ή αφομοιώνουν. αιώνα. Βούλγαρους. Λεττονούς. θύννους. ήταν Βίκινγκς. Χαζάρους. Οι Ρώσοι όμως είναι κομμένοι στα τρία: τους Μεγαλορώσους (είναι οι κάτοικοι της κυρίως ειπείν σημερινής Ρωσίας). Νορβηγοί. Οι Ρώσοι δεν είναι παρά οι αρ­ χαίοι Ρως του Νέστορα. Λιθουανούς. κάπου στη δυτική Ρωσία κατοικού­ σε μια μικρή φυλή που ονομαζόταν Ρως.

κατοικούσαν κατ’ αρχήν στην περιοχή των σημερινών Βαλτικών Χωρών (Λιθουα­ νία. διότι οι Βίκινγκς δεν είναι παρά οι εκ Γότθων πειρατές. κατεβαίνουν προς νότον και το 864 κα­ 297 . Λεττονία. και καταλαμβάνει την πόλη για λογαριασμό του. κατά τα δυτικά πρότυπα. σκέφτεται πως εί­ ναι προτιμότερο να υπηρετεί τον εαυτό του παρά τους Σλάβους του Νό­ βγκοροντ. που φεύγοντας απ’ την ίδια σχεδόν πε­ ριοχή όπου θα εγκατασταθούν οι Ρως. υποτάσσο­ ντας τους ντόπιους. Προσέξτε τώρα να δείτε τι συμβαίνει και μια μικρή γοτθική φυλή. την Αγγλία και τη Ρωσία προερχόμενους μισθοφόρους. γύ­ ρω στο 800. οι Ρως υπό τον διάδοχο του Ρούρικ. και που είναι η κοιτίδα του κατοπινού ρωσικού κράτους. Όσοι απ’ αυτούς κινήθηκαν κι άλλο προς ανα­ τολάς και ξέκοψαν απ’ τους κυρίως Βάραγγους. ονομάστηκαν Ρως. ο περιλάλητος και θρυλικός Ρούρικ. θα ονομαστούν Βούλγαροι όταν εγκατασταθούν στην καινούργια πατρίδα τους. Σ’ αυτή την πορεία τους. που ξέρει καλά την ιστορία του Ρούρικ. το όνομα Ρως εμφανίζεται για πρώτη φορά επισήμως σ’ ένα γράμ­ μα του βυζαντινού αυτοκράτορα Θεόφιλου προς τον γάλλο βασιλιά Λου­ δοβίκο τον Απλό. που ονομάστηκαν Βάραγγοι. Το 862.το 839. που βρίσκεται ανάμεσα στη Μ όσχα και την Αγία Πετρούπολη. οι Σλάβοι του Νόβγκοροντ. Κάποτε. μιας πόλης-μουσείο σήμερα. χαρίζει το όνομά της σε έναν μεγάλο λαό. αλλά και το ρόλο που μπορεί να παίξει ο δυτικός πολιτισμός στον εκπολιτισμό της Ανατολής. Μάλιστα. που αποτελούσαν τη βασιλική φρουρά και ήταν περιζήτητοι σαν επαγγελματίες πολεμιστές. Οι Βάραγγοι ωστόσο δεν ήταν απλά Φράγκοι. τους Ρώσους. όπως έλεγαν όλους τους Ευρωπαίους οι Βυζαντινοί. Ρως κατά το πλείστον είναι και οι περίφημοι Βάραγγοι. αιώνες πριν από τον δυτικότροπο Μεγάλο Πέτρο. (Το όνομα Βίκινγκς δεν χαρακτηρίζει εθνότητα. οι Ρως. Ενώ όλους τους απ’ τη Δύση γενικότερα προερχόμενους τους ονόμαζαν Φράγκους. και κινήθηκε προς ανατολάς πολεμώντας αδιάκοπα ή προσφέροντας πολεμικές υπηρεσίες σ’ όποιον πλήρωνε καλύτερα. Εσθονία). Πιο σωστά. αλλά Βίκινγκς. τον Ολέγκ. θα καλέσουν τους επαγγελματίες πολεμιστές Ρως για να τους προστατέψουν απ’ τις συχνές επιδρομές των γειτόνων Φίννων (Φιλανδών). ένα παρα­ κλάδι των Βίκινγκς που ξέκοψε απ’ τον κύριο κορμό. ο αρχηγός των μι­ σθοφόρων Ρως. όπως ονόμαζαν οι Βυζαντινοί τους απ’ την Σκανδιναβία. Ξέρουμε σχεδόν με βεβαιότητα πως το παρακλάδι των Βίκινγκς. με την ίδια ακριβώς έννοια που είχαν ήδη εκσλαβιστεί κάποιοι Μ ογγόλοι. πράγμα που συνεχίζουμε να το κάνουμε κι εμείς. Δυο χρόνια μετά την κατάληψη του Νόβγκοροντ. αυτοανακηρύσσεται Μέγας Δουξ. οι Ρως μπλέχτηκαν αξεδιάλυτα με τους Σλάβους και βαθμιαία εκσλαβίστηκαν. ληστές και επαγγελματίες πολεμιστές).

(Σημειώστε με την ευκαιρία πως η Βουλγαρία εί­ ναι αρχαιότερο κράτος απ’ τη Ρωσία). Είναι πλέον μία υπολογίσιμη νέα δύναμη. έχουν αφομοιωθεί τέλεια μαζί τους. την πρώτη ρωσίδα χριστιανή. που ήταν γιος του Ρούρικ. όντας λίγοι σχετικά με τους Σλάβους. που είναι μια αρχαία. συμμαχεί με τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Νικηφόρο Φωκά και καταχτά τη Βουλγαρία για λογαρια­ σμό των Βυζαντινών. Το Όλγα. Είναι η Ολγα λοιπόν αυτή που σε μια επίσκεψή της στην Κωνσταντινούπολη την εποχή του αυτο­ κράτορα Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου.ταλαμβάνουν το Κίεβο. Ιγκόρ. Αυτόματα και χωρίς κα­ νείς να το επιβάλει. οι Ρώσοι θα κάνουν αυτό το γυναικείο όνομα σχεδόν ιερό σύμβολο της ρωσικής ορθοδο­ ξίας. που θα ανταγωνι­ στεί σκληρά το Βυζάντιο. αφού δεχτεί απ’ αυτό τον πολιτισμό και τη θρησκεία. ο τσάρος (που στα ρωσικά σημαίνει καίσαρ) θα αυτοανακηρυχτεί διάδοχος του βυζαντινού αυτοκράτορα. για να τιμήσουν την Όλγα (Έλγκε). όμως. Τις σχέσεις με το Βυζάντιο τις εγκαινιάζει η αντιβασίλισσα Ολγα. αργότερα. για να εξαφανιστούν τελικά μέσα του. Εί­ ναι παραφθορά του σουηδικού Έλγκε. εμπλέκεται σε έναν τρομερό πόλεμο με τους Ρώσους και γνωρίζει την μία ήττα μετά την άλλη υποχωρώντας' συνεχώς για 298 . Παριστάνοντας τον χριστιανό γιο χριστιανής μάνας. ανακαλύπτει τον χριστιανι­ σμό και βαφτίζεται χριστιανή παίρνοντας το όνομα Ελένη. όνομα τυπικά ρωσικό σήμερα. Δυστυχώς. ο γιος της Σβιετοσλάβ. Μάλιστα. ο διάδοχος του Φω­ κά. και κανείς πια δεν μπορεί να τους ξεχωρίσει απ’ αυτούς. Είναι ειδωλολατρικό. δεν της κάνει. χήρα του δολοφονηθέντος βασιλιά των Ρως. οι Σλάβοι μιας τεράστιας περιοχής. και τον απαγορεύει. Οπότε. αλλά εκστρατεύει κιόλας εναντίον του. για τη χριστιανή Όλγα. οι Σλάβοι ξεχνούν πως οι Ρως είναι μουσαφίρηδες. Αλλωστε. όχι μόνο δεν παραδίδει την καταχτημένη Βουλγαρία στον βυζαντινό αυτοκράτο­ ρα. Με το πέρασμα καναδυό αιώνων. Απ’ τον 9ο μέχρι τον 11ο αιώνα οι ολοένα και ισχυρότεροι Ρως πέ­ ντε φορές θα επιχειρήσουν ανεπιτυχώς να καταλάβουν την Κωνσταντι­ νούπολη. που θα ανεβεί στο θρόνο όταν ενηλικιωθεί το 964 (μέχρι τότε τον ανα­ πλήρωνε η μητέρα του) δεν έχει καθόλου καλή γνώμη για τον χριστια­ νισμό. σε μια εποχή που έ­ χουν ακόμα συνείδηση πως δεν είναι Ρως. με την πτώση της Κωνσταντινούπολης. Προσέξτε την πονηριά του εν λόγω Σβιετοσλάβ. την πρωτεύουσα της Ουκρανίας. Όμως. και που τον σκότωσαν οι Σλάβοι το 945. θα ονομαστούν Ρως (Ρώσοι) απ το όνομα των ανθρώπων που τους οργάνω­ σαν το πρώτο κράτος. Όμως. ο Σβιετοσλάβ. όμορφη σλαβική πόλη. που αρχίζει απ’ την Πετρούπολη και φτάνει μέχρι την Ουκρανία και τον Ντον. ο Τσιμισκής.

Προς τούτο. Που. το σλάβικο κράτος που ίδρυσαν οι βίκινγκς Ρως κόβεται στα τρία για να πάρει από ένα κομμάτι το καθένα απ’ τα τρία του παιδιά. Ο Βλαδίμιρος. ο Βλαδίμιρος. έκανε εισαγωγή απ’ το Βυ­ ζάντιο και τους έβαζε να βαφτίζουν εργολαβικά. όπου και υποχρέωσε τον αυτοκράτορα να του δώσει για γυ­ ναίκα την αδερφή του Αννα. που του χάρισε και τον τίτλο του Με­ γάλου. γιατί ήταν ένας τρομερός επιβή­ τορας. Ο Γ ιαροπόλκ. απ’ την άλλη μεριά των συ­ νόρων ξάπλωσε το κράτος του μέχρι τα σύνορα με τη Βυζαντινή Αυτο­ κρατορία. Ο τρεις αδερφοί κυνηγούν ο ένας τον άλλο και γίνεται χαμός. Δεύτερον. μαθαίνο­ ντας τα νέα και φοβούμενος μην πάθει τα ίδια. σήμερα βάφτι­ ζαν τους Ρώσους κι αύριο γίνονταν ξανά ειδωλολάτρες. Να ένας λογικά επαρκής λόγος για να πάρει κανείς τον τίτλο του Μεγά­ λου. είναι έτοιμο να γεννηθεί στο Κίεβο απ’ τους Βίκινγκς Ρως. όπως θα χαρακτηριστεί απ’ τους ιστορικούς. Το κατοπινό κράτος των Ρως. κυνηγώντας τον Ολέγκ τον υπο­ χρεώνει να πέσει σ ’ ένα πηγάδι και να πνιγεί. λέει ο μύθος. Και επειδή δεν είχε αρκετούς παπάδες για τα βαφτίσια. Πρώτον. Ομως. ορμώμενος απ’ το δικό του βασίλειο του Νόβγκοροντ στο βορρά. Επιστρέφοντας στην πρωτεύουσα του. παίρνει δρόμο και αφή­ νει μόνο κυρίαρχο του κράτους των Ρως τον άρχοντα του Κιέβου. βαφτίστηκαν πρώτες και καλύτερες. Και το 977 ξεσπάει έ­ νας τρομερός εμφύλιος πόλεμος. χρειάστηκαν δύο αδελφοκτονίες. ήταν μέγας για τρεις λόγους. Όμως. είχε άλλες 800 γυναίκες. Και τρίτο και σοβαρότερο. Γιαροπόλκ. Μη με ρωτάτε πώς γίνεται να σε βαφτίζουν με το ζόρι όταν δεν είσαι νήπιο. κοντεύεις να μας πηδήξεις Και μας μαζί με τις 800 χριστιανές γυναίκες σου. Άλλωστε. κόπανε βασιλιά. Με τον θάνατο του Σβιετοσλάβ. άι σιχτίρ. γιατί αυτή την εποχή σ’ αυ­ τή τη χώρα. ο νικημένος Σβιετοσλάβ εμπλέκεται σε πό­ λεμο με μια ντόπια φυλή και πέφτει ηρωικά μαχόμενος το 972. Ο Γιαροπόλκ το Κίεβο.να φτάσει τελικά μέχρι την Αδριανούπολη. ο Ολέγκ τη χώρα των Ντρεβλιάνων και ο Βλαδίμιρος το Νόβγκοροντ. όπου και δολοφονεί τον αδερφό του Γιαροπόλκ. βέβαια. Ακόμα και σήμερα. κι αυτό γίνεται και χιλιάδες άλλα εξίσου παράδοξα γίνο­ νται. το Κίεβο. που θα γίνει αυτοκρατορία. Εκεί όμως περιαδράχνει τον Σβιετοσλάβ ο στρατηγός Βάρδας και τον λιανίζει. Ο Βλαδίμιρος ο Μέγας. γιατί ο ηδονοπαθής βασιλιάς Βλαδίμιρος έγινε τόσο φανατικός χριστιανός. τούτη 299 . Ώσπου απαύδησαν οι άνθρωποι και είπαν. αναδιοργανώνεται τάχιστα και εισβάλλει στο βασίλειο του Κιέβου στο νότο. ποτέ δε σταμάτησαν να γίνονται παράδοξα πράγματα σ’ αυτή τη χώρα των μεγάλων παραδόξων. που παλούκωνε όποιον αρνιόταν να βαφτιστεί. γιατί ήταν ένας εκπληχτικός πο­ λεμιστής που υπέταξε τους Πολωνούς ενώ. Εκτός απ’ την Αννα.

Όλα πήγαιναν καλά με τον Βλαδίμιρο τον Μεγάλο. Η Ουκρανία. όπως και ο μύθος για τις 800 γυναίκες του. Λέγεται μάλιστα πως ο Βλαδίμιρος απέπεμψε τις 799 συζύγους του και κράτησε μόνο μία. τον Μπόρις. και το Κίεβο γίνεται μια υπέρλαμπρη πόλη. Η Ουκρανία και ιδιαίτερα η πρωτεύουσά της. Αλλά η σλάβικη ψυχή δεν είναι απλώς ά­ βυσσος. στο βορρά. με τον πιο λαμπρό τρόπο. ανάμεσα στη σημερινή Πετρούπολη και τη σημερινή Μόσχα. Συνυπάρχουν επίσης ο καθολικισμός και η ορθοδοξία. που σα νέος και δυνατός πολεμιστής αντιμετωπίζει με επιτυχία τον παρ’ ολίγον πατροκτόνο αδερφό του. ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι.η εξόχως ορθόδοξη χώρα παραμένει κατά βάσιν και κατ’ ουσίαν ειδωλολατρική. και όχι στην κυρίως ειπείν Ρωσία. τη βυζαντινή Άννα. πρωτα­ γωνιστούν στη δημιουργία του ρωσικού κράτους. Θα προσέξατε πως το ρωσικό παιχνίδι παίζεται κυρίως στην Ουκρα­ νία. απ’ όπου ξεκίνησαν όλα. Η οποία μοιάζει πολύ με τη γειτονική Ρωσία. Οι περισσότε­ ροι Ουνίτες της Ευρώπης ζουν σ’ αυτήν την πολλαπλά «μπάσταρδη» χώρα. στο ιστορικό και σημαδιακό Νόβγκοροντ. ο πιο Ρώσος απ’ όλους τους Ρώσους. την ανατολική (Βυζάντιο) και τη δυτική (Πολωνία και Λιθουανία). σχεδόν ισάξια της Κωνσταντινούπολης. Το έδειξε επίσης. είναι σκέτο χάος. με νοσοκομεία κι όλα τα σχετικά ενός πολιτισμού που εισβάλλει από δυο πόρτες. το έδειξε το προσκύνημα της μούμιας του Λένιν ταυτόχρονα με το προσκύνημα της άλλης μού­ μιας του Σεργκέι στο Ζαγκόρσκ (είναι ο προστάτης άγιος της Ρω­ σίας). Άβυσ­ σος η ψυχή του ανθρώπου. Το έδειξε η λατρεία του Στάλιν. το έδειξαν τα αναπεπταμένα αυτοκρατορικά λάβαρα στη σημερι­ νή Ρωσία του Γιέλτσιν. μέχρι το 1011 που ο γιος του. η Ουνία. αυτόνομο πολιτισμό. με σχολεία. τότε που χρειάστηκε να τον χρίσουν ισαπόστολο. Που μοιάζει πολύ με τη γειτονική της Πολωνία. στην άλλη άκρη της πατρικής επικράτειας. Και τότε ο γερο-Βλαδίμιρος παραδίδει την εξουσία στον άλλο γιο του. Όλα πήγαιναν καλά. που η ορθόδοξη ρωσική εκκλησία τον ανακήρυξε ισαπόστολο. το Κίεβο. Μάλλον είναι εφεύρημα των κατοπινών χριστιανών. ο Γιεροσλάβ. την Ουκρανία. Στην Ουκρανία η Δύση και η Ανατολή συνυπάρχουν αρμονικά. με 400 εκ­ κλησίες. αν και αυτό δεν είναι καθόλου βέβαιο. που κάνει πιο εντυπωσιακή την χρι­ στιανική μονογαμία του. Αλλά η Ουκρανία τε­ λικά θα μείνει έξω απ’ το κυρίως ειπείν ρωσικό κράτος και θα αναπτύξει έναν δικό της. που θα δη­ 300 . αν και όλα άρχισαν στο Νόβγκο­ ροντ. λοιπόν. Κα­ θώς και το νόθον τέκνον της ενώσεως των δύο. επηρεασμένο και απ’ τη Δύση και απ’ την Ανατολή. επαναστατεί κατά του γέροντος πλέον πατρός και φκιάχνει δικό του κράτος βορειότερα.

μιουργήσει το κατοπινό μεγάλο κράτος της Ρωσίας, κατοικείται σήμερα
απ’ τους λεγάμενους Μικρορώσους όπως λέγονται αλλιώς οι Ουκρανοί
για να ξεχωρίζουν απ’ τους Μεγαλορώσους της κυρίως ειπείν Ρωσίας.
Οι Λευκορώσοι εκεί παραδίπλα είναι η τρίτη ομάδα Ρώσων. Λέγεται
πως είναι οι πιο «καθαροί» Ρώσοι που μπορεί να υπάρξουν. Διότι, λέει,
δε μολύνθηκαν από ταταρικό αίμα, όπως οι Μεγαλορώσοι (κυρίως ειπείν Ρώσοι) και οι Μικρορώσοι (Ουκρανοί). Ωστόσο, οι πιο «καθα­
ροί» Ρώσοι, οι Λευκορώσοι (λόγω καθαρότητας ακριβώς κόλλησαν
το επίθετο λευκός στο όνομά τους) δεν έκαναν τίποτα το ιδιαίτερα ση­
μαντικό για την ιστορία του ρωσικού λαού (των Μεγαλορώσων, των
Μικρορώσων και των Λευκορώσων μαζί).
Σημειώστε με την ευκαιρία πως η γλώσσα των Λευκορώσων είναι
διάλεκτος της γλώσσας των Μεγαλορώσων, ενώ η γλώσα των Μικρορώσων (των Ουκρανών) διαφέρει αρκετά και δε γίνεται εύκολα καταλη­
πτή απ’ αυτούς που ξέρουν ρωσικά.

2. Οι Τάταροι, ο Νιέφσκι και ο Ιβάν ο Τρομερός

Συχνά, ο καλός εχθρός είναι πιο χρήσιμος απ’ τον καλό φίλο. Ο κα­
λός φίλος σε βοηθάει να σταθείς στα πόδια σου, αλλά αν σου φύγει κατέρρευσες. Ο καλός εχθρός σε βοηθάει να γυμνάσεις τα πόδια σου, άλ­
λοτε για να το βάλεις στα πόδια και να σωθείς και άλλοτε για να πατή­
σεις γερά στη γη και να δώσεις μάχη. Η άποψη πως οι εχθροί είναι ά­
χρηστοι όταν δεν είναι επικίνδυνοι είναι μια προκατάληψη σχέσιν έχουσα με την πίστη πως ο Θεός αποκλείεται να βοηθήσει τον εχθρό
σου. Αλλά ο δίκαιος Θεός βοηθάει εναλλάξ άλλοτε εσένα κι άλλοτε
τον εχθρό σου. Τελικά, κερδίζει αυτός που δυναμώνει περισσότερο
από τούτη τη γυμναστική.
Μ έχρι το 1229 που οι Μ ογγόλοι εισβάλλουν και καταχτούν τη Ρω­
σία, Ρωσία δεν υπάρχει. Για να είμαστε ακριβέστεροι, υπάρχει μεν, αλ­
λά είναι τόσο τεμαχισμένη σε κρατίδια, ηγεμονίες, πριγκιπάτα και δε
συμμαζεύεται, που ο σημερινός τεμαχισμός της πρώην κραταιάς Σοβιε­
τικής Ένωσης να φαίνεται πέρα για πέρα ασήμαντος, και τούτο παρά τη
βεβαιότητα πως η Ρωσία σήμερα βαδίζει προς μια κατάσταση προμογγολική από διοικητικής απόψεως. Βέβαια, μια ενδεχόμενη επανεμφάνι­
301

ση του Ιβάν του Τρομερού μπορεί να μην είναι ακριβώς σταλινική ή
ζιρινοφσκική, αλλά μάλλον θα συμβεί. Όμως, για να συμβεί πρέπει να
γίνει πιο πιεστική η παρουσία των σύγχρονων μογγόλων καταχτητών,
των Αμερικάνων, που αν δεν χρησιμοποιούν τις μεθόδους του Τζέγκις
Χαν είναι γιατί δεν υπάρχει κανένας λόγος να τις χρησιμοποιήσουν,
αφού οι πόλεμοι σήμερα γίνονται με το χρήμα και επικουρικά με τα ό­
πλα. Παλιότερα νικούσε ο στρατιωτικά ισχυρότερος, σήμερα νικάει ο
οικονομικά ισχυρότερος, αν και εμείς εδώ πιστεύουμε πως νικάει αυτός
που έχει ενδόξους προγόνους.
Το 1229 που αρχίζει η κατάχτηση της Ρωσίας από τους Μογγόλους,
ο φοβερός και τρομερός Τζέγκις Χαν είναι ήδη μακαρίτης από διετίας.
Τη δουλειά συνεπώς τη διεκπεραιώνει ο διάδοχος και ανεψιός του, ο
Μπατ, που μεταθέτει τα καταχτητικά ενδιαφέροντα των Μογγόλων
από την Κίνα στη Ρωσία, για να γίνουν έτσι οι Μογγόλοι ο κρίκος
που ενώνει από τότε αυτές τις δυο μεγάλες χώρες που σήμερα δένονται
γεωγραφικά με την Εξωτερική (ρωσική) και την Εσωτερική (κινέζικη)
Μογγολία. Οι Μογγόλοι έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση
και της κινέζικης και της ρωσικής αυτοκρατορίας, αν και σήμερα οι
κυρίως ειπείν Μογγόλοι (των δύο Μογγολιών) είναι λαός πέρα για πέ­
ρα ασήμαντος. Αλλά Μ ογγόλοι δεν είναι μόνο οι κάτοικοι της σημερι­
νής Μογγολίας. Είναι otan οι κεντροασιάτες. Αλλωστε οι Μογγόλοι,
μέχρι πριν από δύο αιώνες, ήλεγχαν το μεγαλύτερο μέρος της κεντρι­
κής και της κεντροδυτικής Ασίας. Και από τότε που έγιναν μουσουλμά­
νοι, ανάπτυξαν έναν ιδιαίτερα εντυπωσιακό πολιτισμό. Η ένδοξη Σαμαρκάνδη στο μογγόλικο Ουζμπεκιστάν (πρωτεύουσά του είναι η Τα­
σκένδη) είναι ένα απ’ τα πολλά κέντρα του μογγολικού μουσουλμανι­
κού πολιτισμού, που θα καταπλήξει πολλούς μεταξύ των οποίων και ο
ελληνικής καταγωγής μυστικιστής Γκουρτζίεφ.
Ο 13ος, είναι ο Χρυσός Αιώνας των Μογγόλων. Ξεκινώντας από τις
στέπες της κεντροανατολικής Ασίας ο Τζέγκις Χαν οργανώνει μια πα­
νίσχυρη αυτοκρατορία σε μια ευρύτατη περιοχή της κεντρικής Ασίας,
που οι διάδοχοί του την προεκτείνουν προς δυσμάς και προς νότον, κα­
ταλαμβάνοντας την Περσία και τον Καύκασο το 1227 και τη Ρωσία δύο
χρόνια αργότερα, το 1229. Πολύ παλιότερα, άλλα μογγολικά φύλα με
τον Αττίλα θα εισχωρήσουν βαθειά μέσα στην Ευρώπη και θα αφήσουν τα κατάλοιπά τους στη σημερινή Ουγγαρία και Φιλανδία. Οι
Τούρκοι, παρά τους ισχυρισμούς τους, ουδεμία σχέση έχουν με τον Ατ­
τίλα. Έχουν σχέση με άλλες, πολύ νεώτερες μογγολικές φυλές.
Απ’ τις ίδιες περιοχές της ανθρωπομάνας κεντρικής Ασίας ξεκίνη­
σαν κατά την προϊστορική περίοδο και οι Ινδοευρωπαίοι, που θα κά­

302

νουν τον πρώτο μακραίωνο σταθμό στον Καύκασο, για να κινηθούν αρ­
γότερα προς δυσμάς και να εγκατασταθούν στην περιοχή της σημερινής
Λιθουανίας κι από κει να σκορπίσουν σ’ ολόκληρη την Ευρώπη, σαν
Κέλτες, σαν Γαλάτες (νότιοι Κέλτες), σαν Ιταλιώτες, σαν Αχαιοί, σαν
Δωριείς, κλπ. Οι λαοί, όπως και ο ήλιος, κινούνται αδιάκοπα από την
Ανατολή προς τη Δύση, σε τούτο το γουέστερν, που σημαίνει δυτικό.
Δε γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στις έννοιες Μογγόλοι και Τάταροι, παρόλο που Τάταροι ονομάζονται συνήθως οι άνδρες των ορδών
του Ταμερλάνου, του τρίτου κατά σειράν εμφανίσεως μογγόλου πολέ­
μαρχου μετά τον Αττίλα και τον Τζέγκις Χαν. Στη Ρωσία, Τάταρους
λεν και σήμερα όλους τους εκτός Μογγολίας ασιάτες Μογγόλους, προ­
φανώς για να τους ξεχωρίζουν από τους κυρίως ειπείν Μογγόλους της
Μογγολίας. Αλλωστε, Τάταρους ονόμαζαν οι Ευρωπαίοι, ακόμα απ’
τον Μεσαίωνα, όλους τους μογγολικούς λαούς της κεντρικής Ασίας.
Αργότερα όμως Τάταροι ονομάστηκαν μόνο οι μογγολικής καταγωγής
μουσουλμάνοι της κεντροδυτικής Ασίας, κρατώντας οι εθνολόγοι το ό­
νομα Μ ογγόλοι για τους βουδιστές της κεντροανατολικής Ασίας.
Οι Μ ογγόλοι, οι Τάταροι όπως τους λεν σήμερα οι Ρώσοι, κυριαρ­
χούν στις περιοχές της σημερινής Ρωσίας από το 1229 που τις κατα­
χτούν, μέχρι το 1480 που εκδιώκονται αλλά όχι εντελώς. Γιατί, στα
251 χρόνια που διαρκεί η μογγολική κατάχτηση της Ρωσίας χιλιάδες
Μογγόλοι εκσλαβίζονται διά του χριστιανισμού. Οι εθνολόγοι σήμερα
αντιμετωπίζουν τους Μεγαλορώσους σαν ένα κράμα Σλάβων και Μογγόλων, ενώ «καθαρούς» Ρώσους θεωρούν μόνο τους Λευκορώσους, που
λέγονται έτσι γιατί το αίμα τους είναι «λευκό», δεν έχει «κίτρινες» προ­
σμίξεις. (Οι Μογγόλοι ανήκουν στην κίτρινη φυλή, όπως οι Κινέζοι
και οι Ιάπωνες). Αξίζει να σημειωθεί πως οι Τάταροι (Μογγόλοι) της
Ρωσίας ήταν υποδειγματικά ανεξίθρησκοι. Οχι μόνο δεν ταλαιπώρη­
σαν τους χριστιανούς αλλά τους βοήθησαν να χτίσουν ακόμα και τα
μοναστήρια τους. Οπως, λοιπόν, η ελληνική ορθοδοξία χρωστάει πολ­
λά στη θρησκευτική ανεκτικότητα των τούρκων καταχτητών, έτσι και η
ρωσική χρωστάει ακόμα πιο πολλά στην καλωσύνη και την ευγένεια
των Τατάρων, που μόνο από χριστιανική προκατάληψη τους χαρακτη­
ρίζουμε ακόμα βαρβάρους, λες και η βαρβαρότητα είναι κατάσταση
κληρονομούμενη διά του DNA και ο πολιτισμός δώρο Θεού, και όχι
δημιούργημα των ιστορικών συνθηκών.
Το 1248 οι Μογγόλοι (Τάταροι) καταλαμβάνουν και ισοπεδώνουν
το Κίεβο, τη σημερινή πανέμορφη και υπερφορτωμένη με ιστορία πρω­
τεύουσα της Ουκρανίας, όπου αρχίζουν όλα για την κατοπινή ισχυρή
Ρωσία. Ούτε Μόσχα, ούτε, βέβαια, Αγία Πετρούπολη υπάρχει ακόμα

303

στο χάρτη αυτόν τον καιρό. Η Ρωσία ως κράτος θα ξεφυτρώσει στο ρω­
σικό νότο. Πάντως, το ισχυρό κράτος του Κιέβου που δημιούργησαν οι
Ρώσοι, έχει πάψει να υφίσταται το 1169, πριν απ' την εμφάνιση των
Μογγόλων. Η ρωσική ισχύς έχει μεταφερθεί ήδη ανατολικότερα, στην
περιοχή του Βόλγα. Αυτό το χιλιοτραγουδημένο ποτάμι του ρωσικού
νότου θα γίνει η πραγματική κοιτίδα του ρωσικού κράτους, από τότε
που ο άρχων Αντρέι Μπογκολιούμπωφ, ο δημιουργός του μεγάλου ρω­
σικού κράτους, θα μεταφέρει την πρωτεύουσα από το Κίεβο στο Βλαντιμίρ, που θα το μετονομάσει σε Μπογκολιούμπωφ για να τιμήσει μόνος
του τον εαυτό του. Η αυταρχικότητα του Μπογκολιούμπωφ θα κάνει
θηρία τους βογιάρους, ας πούμε τους μικροάρχοντες, τους ρώσους φεου­
δάρχες, που την 27 Ιανουαρίου 1174 θα μπουν στην κρεββατοκάμαρά
του και θα τον σφάξουν στον ύπνο, ίσως για να μην τον χαρίσουν
στους Μογγόλους, που αρχίζουν να πλησιάζουν στο ρωσικό κράτος
του νότου.
Ακολουθεί πλήθος εμφυλίων πολέμων στην πιο εμφυλιοπολεμική
χώρα του κόσμου, τη Ρωσία, μέχρι που τελικά, με την εισβολή των Τατάρων το 1229 μέσα σ ' ένα κλίμα γενικής αναρχίας, που μοιάζει πολύ με
τη σημερινή, όλα και όλοι ηρεμούν. Αλλά όχι για πολύ. Μόνο για όσο
καιρό χρειάζεται για να επέλθει η «εθνική συμφιλίωση», που παντού
στον κόσμο επέρχεται κυρίως σε συνθήκες κινδύνου. Εκ δύο κακών,
το μη χείρον είναι ο πόλεμος, όχι ο εμφύλιος πόλεμος. Στο κάτω κά­
τω, αν γλυτώσεις τη ζωή σου στον εμφύλιο πόλεμο είναι πολύ πιθανό
να ξαναπάρεις την περιουσία σου. Όμως, στον πόλεμο, γλυτώσεις δε
γλυτώσεις, την περιουσία σου, τουλάχιστον την κινητή, θα σ' τη φάει
ο καταχτητής, που βέβαια δεν έκανε τόσο κόπο για να σε βοηθήσει
να ζήσεις καλύτερα. Ο εμφύλιος πόλεμος γίνεται για τη νομή της εξου­
σίας, ο πόλεμος γίνεται για την αρπαγή της περιουσίας. Διαλέγεις και
παίρνεις. Προσωπικά πάντως δε διαλέγω γιατί δεν έχω διόθεση να πά­
ρω τίποτα περισσότερο από ένα καλό μεροκάματο. Κι αφήνω τον «ε­
θνικό πλούτο» για τους ηλίθιους που πιστεύουν πως αρκεί να είσαι εθνικόφρων για να σου δώσουν μοιράδι οι καρχαρίες μόλις κερδίσουν τον
πόλεμο, που ποτέ δε γίνεται για το συμφέρον όλων, αλλά μόνο για το
συμφέρον της άρχουσας τάξης. Κι αφού δεν ανήκω στην άρχουσα τά­
ξη, δεν έχω κανένα λόγο να νοιάζομαι για τα συμφέροντά της. Κάντε
τον πόλεμο χωρίς εμένα - εκτός κι αν μου υποσχεθήτε μοιράδι από
τη λεία, οπότε ενδέχεται να το ξανασκεφτώ. Τα «υπέρ πίστεως και πατρίδος» ιδεολογήματα με τα οποία σε ντοπάρουν και σε πετούν στη μά­
χη για να σκοτωθείς πιο άνετα για συμφέροντα που δεν είναι και δικά
σου, δεν είναι για έξυπνους ανθρώπους. Αλλά αν η ιστορία δε στηρίζο­

304

νταν στους ηλιθίους, δεν καταλαβαίνω πού θα μπορούσε να στηριχτεί.
Η μελέτη της ιστορίας είναι μια μελέτη της διαδικασίας παραγωγής έρ­
γου με την επιδέξια χρήση της βλακείας από τους πονηρούς, που δεν
είναι κατ’ ανάγκην και έξυπνοι. Η πονηριά, άλλωστε, δεν είναι παρά
υποκατάστατο της εξυπνάδας, όπως η ζαχαρίνη της ζάχαρης.
Από όλη τη Ρωσία μόνο η περιοχή του Νόβγκοροντ, ανάμεσα στη
Μ όσχα και την Πετρούπολη, καταφέρνει να σωθεί από τους Τατάρους,
χάρη στον θρυλικό άρχοντα Αλέξανδρο Νιέφσκι, που θα τον δοξάσει
μεταξύ άλλων και ο Σ. Μ. Αϊζενστάιν σε μια πολύ μεγάλη ταινία. Και
πάλι ένας άρχων του Νόβγκοροντ, ο Ιβάν Γ' ο Μέγας (1462-1505) είναι
αυτός που θα νικήσει τους Τατάρους και θα γίνει Μέγας γΓ αυτό. Αλλά
ο Ιβάν Δ' ο Τρομερός (1533-1584), άρχων του Νόβγκοροντ κι αυτός,
γνωστός κι αυτός απ’ τον Αϊζενστάιν, είναι εκείνος που θα εξαφανίσει
τους ακόμα πιο επικίνδυνους κι απ’ τους Μογγόλους, βογιάρους και
θ’ ανοίξει έτσι το δρόμο για ένα μεγάλο, συγκεντρωτικό ρωσικό κρά­
τος. Του Στάλιν πολύ του άρεσε να συγκρίνει τον εαυτό του με τον Ιβάν
τον Τρομερό. Με τον μεθεπόμενο τσάρο, τον Μπόρις Γκοντούνωφ
(1598-1605), τα πράγματα παίρνουν τον κανονικό τους δρόμο. Ιβάν Γ',
ο Μέγας, Ιβάν Δ', ο Τρομερός και Μπόρις Γκοντούνωφ: Είναι οι τρεις
τσάροι (καίσαρες σημαίνει στα ρωσικά η λέξη), που θα δώσουν την τε­
λική μορφή στη Ρωσική Αυτοκρατορία.

3. Μ εγάλος Πέτρος και Μ εγάλη Αικατερίνη

Μέχρι το 1237 που την καιν οι Τάταροι, κανείς εκτός απ’ τους ίδιους
τους κατοίκους δεν κάνει λόγο για μια πόλη που λέγεται Μόσχα. Μόλις
τότε, εξαιτίας της συμφοράς, το όνομα αυτής της πόλης αναγράφειαι
για πρώτη φορά στα χρονικά. Καθώς οι Τάταροι, που κυριαρχούν από­
λυτα στο ρωσικό νότο και κυρίως στην Κριμαία, στριμώχνουν ολοένα
και περισσότερο τους Ρώσους στο βορρά, περί την Μόσχα δημιουργείται αρχοντικό αδιαχώρητο απ’ το πλήθος των αρχόντων που συνωθείται
εκεί, διά τον φόβον των Τατάρων του νότου. Ο καθένας τους ιδρύει και
ένα κρατίδιο, που το βαφτίζει Ρωσία. Υπάρχουν αυτόν τον καιρό καμιά
δεκαριά Ρωσίες γύρω απ’ τη Μόσχα. Κάποτε, ένας απ’ αυτούς τους ε­
παρχιώτες άρχοντες, ο Συμεών ο Υπερήφανος (1340-1353), προφανώς
305

από υπερηφάνεια, αυτοανακη ρύσσεται «μεγάλος ηγεμών πασών των
Ρωσιών». Προσέξτε τον πληθυντικό: πασών των Ρωσιών, όχι πάσης
της Ρωσίας. Δεν υπάρχει ακόμα Ρωσία, υπάρχουν πολλές Ρωσίες, όπως
και στις μετασοβιετικές μέρες μας.
Η ταταρική περικύκλωση και ο κίνδυνος της ολοκληρωτικής εξα­
φάνισης των Ρώσων, συσφίγγει ολοένα και περισσότερο τις σχέσεις
των πολλών αρχόντων, που στην πραγματικότητα είναι φεουδάρχες,
και ούτω πως, χάρη στον εχθρό, η χρησιμότητα του οποίου συνίσταται
κυρίως στη δημιουργία εθνικής συνειδήσεως, προκύπτει απ’ το εθνοσυνειδησιακόν χάος ρωσική εθνική συνείδηση. (Φαίνεται πως σε μας εδώ
η τουρκική καταπίεση δεν ήταν τόσο μεγάλη, ίσως λόγω του μονοθεϊ­
σμού, ίσως λόγω της συγγένειας στα ήθη, κι έτσι η ελληνική εθνική
συνείδηση παραμένει μέχρι τις μέρες μας πολύ χαλαρή. Ευτυχώς, να
λες, που ο εξ ανατολών κίνδυνος δεν εξέλιπε, γιατί αν είχε εκλείψει,
θα είχε εκλείψει και η Ελλάδα, που χρωστάει την ύπαρξή της περισσό­
τερο στην ύπαρξη εχθρών παρά στην ύπαρξη «φίλων και συμμάχων»,
που κι αυτοί είναι εχθροί με τον φιλικό τρόπο τους).
Με τη θετική βοήθεια και των βυζαντινών αυτοκρατόρων εκτός απ’
την αρνητική βοήθεια των Τατάρων, προκύπτει τελικά μια επαρκής ρω­
σική εθνική συνείδηση που, όπως και σε μας εδώ, έχει μεγαλύτερη σχέ­
ση με την ορθοδοξία παρά με την προγονική ιστορία, ή οποιαδήποτε
άλλα εθνολογικά χαρακτηριστικά. Αυτός είναι ο λόγος που οι ρώσοι
κυρίως και όχι οι βυζαντινοί άρχοντες αντιδρούν λυσσασμένα στην
πρωτοβουλία του πάπα Ευγένιου Δ' το 1439 για την επανένωση των
δύο εκκλησιών. Ξέρουν πως η έλλειψη επαρκούς εθνικής συνοχής εξαι­
τίας της ελλειμματικής εθνικής συνείδησης θα είναι επαρκής λόγος για
την εξαφάνιση των Ανατολικών από τους ήδη καλά συγκροτημένους
Δυτικούς. Αυτός ακριβώς είναι κι ο λόγος που εμείς εδώ, ακόμα και σή­
μερα, μισούμε τόσο πολύ τους Δυτικούς (καθολικούς και προτεστάντες).
Όποιος δεν έχει εμπιστοσύνη στην εθνική του συνείδηση, λόγω ανυ­
παρξίας συνειδήσεως σκέτα, κρατάει σε απόσταση, για λόγους προνοίας, τους συνειδησιακά ισχυρότερους. Αλλά, πώς να έχεις εθνική συ­
νείδηση όντας παντελώς ασυνείδητος; Γίνεται να έχουν εθνική συνείδη­
ση οι κλέφτες και οι απατεώνες, αυτοί δηλαδή που στερούνται συνειδήσεως σκέτα;
Παρόλο που ο άρχων πασών των Ρωσιών λέγεται ήδη τσάρος, δηλα­
δή καίσαρ, πραγματικός τσάρος (αυτοκράτωρ, για να το πούμε αλλιώς)
θα εμφανιστεί στη Ρωσία μόλις το 1613 με την ενθρόνιση του δεκαπενταετούς Μ ιχαήλ Ρομανώφ, του πρώτου της μακρόβιας δυναστείας
των Ρομανώφ. Και μην απορείτε που ένας δεκαπεντάχρονος γίνεται αυ-

306

τοκράτωρ στο άψε σβήσε. Η άρχουσα τάξη, προκειμένου οι αρχοντίσκοι να μη σφάζονται μεταξύ τους, έχει ανάγκη από έναν επικεφαλής
άρχοντα, που θα λειτουργεί περισσότερο συμβολικά και λιγότερο ου­
σιαστικά. Όρα και τους αρχηγούς των ελληνικών πολιτικών κομμά­
των, που για να είναι αρχηγοί δε χρειάζεται να είναι και ικανοί επιπροσθέτως. Όπως δεν υπάρχει ταλέντο τσομπάνου, έτσι δεν υπάρχει και τα­
λέντο αρχηγού. Που, όμως, αν υπάρχει, τόσο το καλύτερο και για τα
πρόβατα και για τα ζωηρά κριάρια. Αυτό, πάντως, που προέχει είναι
ο τσομπάνος να κρατάει τη συνοχή του ποιμνίου.
Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός πως την πρωτοβουλία για την ε­
κλογή του ανήλικου Μ ιχαήλ Ρομανώφ ως τσάρου της Ρωσίας το 1613
την είχαν οι παπάδες, που έπεισαν τους ευπατρίδες και τους εμπόρους
πως τους συμφέρει να άρχει ένας παρά εκατό. Οι παπάδες ξέρουν καλύ­
τερα από ποίμνια. Αυτή είναι η δουλειά τους. Αλλωστε, ως εν ουρανώ
και επί της γης. Ένας ο άρχων στον ουρανό, ένας και στη γη. Ο μονο­
θεϊσμός ουδεμία σχέση έχει με τον έναν, τον αληθινό Θεό. Τίποτα δεν
βεβαιώνει πως δώδεκα θεοί, ας πούμε, θα ήταν λιγότερο αληθινοί από
τον έναν αληθινό. Ο μονοθεϊσμός, η μεγαλύτερη ανακάλυψη των Ε­
βραίων, κατοχυρώνει και μεταφυσικά την εξουσία του ενός άρχοντα
επί της γης. Γενηθήτω το θέλημά σου, λοιπόν, και φώτισον τους ιεράρ­
χες για να τα καταφέρουν να σπρώξουν το Αγιο Πνεύμα εντός του σκο­
τεινού κρανίου του άρχοντα, μπας και, όντας μπούφος, αποχτήσει εξ
ανακλάσεως από το Αγιο Πνεύμα λίγο πνεύμα σκέτο. Οι παπάδες είναι
περισσότερο χρήσιμοι στους άρχοντες, παρά στους αρχόμενους. Κατα­
λάβατε τώρα γιατί σε μας εδώ ο αρχιεπίσκοπος κάνει τελικά κουμάντο
εκ του αφανούς στα πάντα; Πώς να μην κάνει αφού αυτός βάζει το Αγιο
Πνεύμα στα κεφάλια των αρχόντων κατά τις πολλές και ποικίλες ορκω­
μοσίες, που γίνονται ακριβώς για να μεταγγισθεί το Αγιο Πνεύμα, από
τον καθ’ ύλην αρμόδιο, τον παπά, που το παρέλαβε διά της χειροτονίας
δίκην σκυτάλης από άλλους παπάδες, και τώρα δίνει λίγο και στους κο­
σμικούς άρχοντες, κυρίως αυτούς που, στερούμενοι ανθρωπίνου πνεύμα­
τος έχουν απόλυτη ανάγκη, οι καημένοι, από Άγιο Πνεύμα;
Μόλις 69 χρόνια μετά την ενθρόνιση του Μ ιχαήλ Ρομανώφ, του
πρώτου σοβαρού τσάρου της Ρωσίας, ενθρονίζεται, σε ηλικία δέκα ε­
τών, ο Πέτρος Α' ο Μέγας (1682-1725) μαζί με τον μεγαλύτερο αδερφό
του Ιβάν Ε'. Κι έτσι έχουμε δύο συντσάρους, φαινόμενο εξόχως ενδια­
φέρον αφού δείχνει μια κάποια δυσπιστία προς την μία και μοναδική
ανωτάτη αρχή, δυσπιστία που συνεχώς θα μεγαλώνει μέχρι την έκρηξη
της Οχτωβριανής Επανάστασης. Οταν ο Πέτρος γίνεται δεκαεπτά ετών,
απολύει τον αδερφό του και άρχει ολομόναχος, ακροβατώντας με εκ-

307

πλήσσουσα επιδεξιότητα ανάμεσα στον παραδοσιακό βυζαντινότροπο
αυταρχισμό και τον δυτικότροπο φιλελεύθερο εκμοντερνισμό μιας χώ­
ρας που μόλις τότε, με τον Μεγάλο Πέτρο, ανακαλύπτει την Ευρώπη
και τον πολιτισμό της. (Ελπίζω πως κάποτε θα βρεθεί ένας έλληνας Με­
γάλος Πέτρος, έστω και Μήτσος, για να αποφασίσει επιτέλους αν ανή­
κουμε στην Ανατολή ή στη Δύση). Το απίστευτο εγχείρημα του Μεγά­
λου Πέτρου να χτίσει εκ θεμελίων μια καινούργια, πανέμορφη και πα­
νάκριβη πρωτεύουσα, την Αγία Πετρούπολη (Λένινγκραντ) σχεδόν πά­
νω στο τελματωμένο νερό, εκτός από πολιτικό και πολιτιστικό, έχει κι
έναν χαρακτήρα καθαρά συμβολικό. Η πόλη του Πέτρου (αλλά και του
Λένιν, αλλά και του Ντοστογιέφσκι) είναι η αδιάψευστη αρχιτεκτονική
και πολεοδομική μαρτυρία πως το θαύμα είναι πάντα δυνατό σε τούτη
τη χώρα, που από το 1613, που η Ρωσία κάνει απολύτως αισθητή την
παρουσία της στην Ευρώπη, δε σταματάει να.καταπλήσσει τον κό­
σμο. Το μεγαλύτερο σλαβικό κράτος κατάφερε να γίνει παγκόσμια υπερδύναμη, τη στιγμή που η ανικανότητα των Σλάβων να οργανώνουν
κράτη εξακολουθεί να είναι παροιμιώδης. Τίποτα πιο δύκολο απ’ το
να δώσεις στον από παράδοση «αναρχοαυτόνομο» Σλάβο να καταλάβει
πως το κράτος χρειάζεται στο παρόν στάδιο ανάπτυξης της κοινωνίας.
Ωστόσο, ακόμα και ο Στάλιν έπεισε τους μουζίκους να τρέχουν πίσω
του πατείς με πατώ σε (σήμερα τρέχουν πίσω από άλλους) με το τρομε­
ρό σύνθημα «περισσότερο κράτος, προκειμένου να καταργήσουμε το
κράτος». Και ιδού που καταργήθηκε τελικά. Αλλά όχι με τον τρόπο
που επαγγέλλεται ο μαρξισμός. Η σημερινή Ρωσία ψάχνει για έναν Με­
γάλο Πέτρο, ή έναν μεγάλο Λένιν. Μπορεί, όμως, να προκύψει κανένας
«μεγάλος» Ζιρινόφσκι, οπότε χέσε θέατρο, κατούρα παράσταση, που
λέει η θεατρική παροιμία. Που μπορεί να βρει τέλεια εφαρμογή σε
μια χώρα που λατρεύει και τις παροιμίες, και το θέατρο. (Και τον κινη­
ματογράφο, που αυτή τον έκανε τέχνη με τον Κουλέχωφ, τον Πουντόβκιν, τον Αϊζενστάιν, τον Βερτώφ, τον Ντοβζένκο, τον Γιουτκέβιτς και
δεκάδες άλλους ιδιοφυείς κινηματογραφικούς δημιουργούς).
Το 1722 ο τσάρος Πέτρος απονέμει στον εαυτό του τον τίτλο του
Μεγάλου, που δεν του τον έδωσε η ιστορία, αλλά η πονηριά του. Ξέρει
πως δεν αρκεί να είσαι μεγάλος, πρέπει και να φαίνεσαι όσο ακόμα εί­
σαι ζωντανός. Γιατί, αν σου δώσουν μετά θάνατον τον τίτλο του Μεγά­
λου, πρώτον δεν θα μπορείς να τον χαρείς, και δεύτερον δεν θα είναι
δυνατό να τον χρησιμοποιήσεις για να εντυπωσιάσεις τους μουζίκους.
Ασχέτως τούτου πάντως, ο Πέτρος ήταν πράγματι σπουδαίος βασι­
λιάς. Πρώτα πρώτα γιατί σταμάτησε με το μαχαίρι όλους τους πολέ­
μους, στους οποίους ήταν αδιάκοπα μπλεγμένη η Ρωσία από της υπάρ-

308

που βασίλεψε μόνο δύο χρόνια. ονόματι Σοφία Ζερμστ. Αυτός ο άνθρωπος αδιαφορεί πλήρως για την ρωσοορθόδοξη παράδοση και γΓ αυτό. που γίνεται τσάρος με το όνομα Πέτρος Β' (1727-1730). τον διαδέχτηκε η καθόλα άξια γυναίκα του Αικατερίνη Α'. («Θανάτω θάνατον πατήσας» ο εν λόγω Αιγύπτιος. κόρη του αδερφού του Μεγάλου Πέ­ τρου. (Ούτε τους βολευτές βουλευτές εδώ σε μας τους βολεύει μια καλά οργανωμέ­ νη κεντρική εξουσία. που δεν τους βολεύει καθόλου. και βαράει άτσαλα δώθε κείθε. και όχι όπως στις μέρες μας σε μας εδώ. που κινδυνεύει. Ισως το σημαντικότερο είναι το ότι πάντρεψε τον α­ νεψιό και διάδοχό της με μια γερμανίδα πριγκίπισσα. τρέμει τη σκιά της όταν γίνεται βασίλισσα. Είναι η μετ’ ολίγον περιλάλητη αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β'. Χτίζει παντού σχο­ λεία. Αλλά το σπουδαιότερο έργο του Πέτρου είναι η παιδεία. Και όντας φυλακισμένος μέχρι το 1764 δολοφονείται τη χρο­ νιά αυτή από την τρομερή πριγκίπισσα Ελισάβετ. οργανωμένες από Ευ­ ρωπαίους κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα. που θα χαλούσε την επαρχιακή πιάτσα). και κυρίως ειδικές επαγγελματικές σχολές. Ο διάδοχός της Ιβάν Σ Τ μένει στον θρόνο μόνο ένα χρόνο. Η Αννα Ιβάνοβνα (1730-1740). που συνεχίζουν να πολεμούν με λύσσα την κεντρική εξουσία. Και ύστερα γιατί κατάφερε να βάλει μια κάποια τάξη στους βογιάρους. η γερμανίδα τσαρίνα. Λίγο πριν πεθάνει προλαβαίνει και διορίζει διάδοχό της τον εγγονό του άνδρα της από άλλη γυναίκα. Σαν βασίλισσα η Ελισάβετ Πέτροβνα (1741-1762) θα κά­ νει πολλά για τη συνέχιση του εξευρωπαϊσμού της Ρωσίας που εγκαινία­ σε ο πατέρας της. πράγμα που σημαίνει πως το παραδοσιακό δελφινοδηλητήριο χρησιμοποιείται επιδέξια. Επιδημία θανάτου έχει πέσει στα ανάκτορα. Που το 1762 στραγγαλίζει. Ιβάν Ε'.ξεώς της. Αλλά πριν γίνει 15 ετών πεθαίνει. μεταφυσικό κύρος στην ελληνορθόδοξη έννοια της αρχηγίας). με τη βοήθεια του ερα­ στή της Γρηγόρη Ορλώφ (πολύ γνωστού σε μας και από τα ορλωφικά της προεπαναστατικής Ελλάδας) τον βασιλιά και σύζυγό της Πέτρο Γ 309 . γιατί πέθα­ νε μύστηριωδώς. που θα επαναφέρει εν ισχύι την πολιτική του πατέρα της. έδωσε καινούρ­ γιο. που ούτε τον αρχηγό του κόμματος δεν μπορούν να ξεπαστρέψουν οι δελφίνοι και τον αφήνουν να τους κρατά σε αγωνία χρόνια πολλά μετά το θαύμα του Αιγύπτιου στο Λον­ δίνο. Οταν πέθανε εν πλήρει δόξη το 1725. δηλαδή τους φεουδάρχες. Που όντας ανήλικος αντικαθίστα­ ται στα ουσιαστικά καθήκοντά του από τις δυο ενήλικες αδερφές του και από ένα πλήθος αξιωματούχων. κόρη του Μεγάλου Πέτρου και αρχηγό μιας πολύ προοδευτικής με τα μέτρα της εποχής ε­ πανάστασης. εκτός απ' τους βογιάρους βάζει άγριο χέρι και στους παντελώς ασύδοτους μέχρι τότε παπάδες.

Απλώς κάνει τη δουλειά της. Ή μπας και νομίζετε πως σήμερα θα μιλούσαμε για το τέρας Στάλιν. Βλέπεις. Η Σεμίραμις του Βορρά. την πίστη των Ελλήνων (όχι των Νεοελλήνων. θα παίξουν βασικό ρόλο στην εισβολή των σοσιαλιστικών ιδεών στη Ρωσία αργότερα. Και. ανάμεσα στον ανορθολογισμό και το μυστικισμό της Ανατολής. αν τη δει κανείς στην προοπτική της μη προλεταρια­ κής ρωσικής ιστορίας. Από την εποχή του Μεγάλου Πέτρου. Η Γαλλική Επανάσταση έγινε επί των ημερών της. Η αντίδραση που θα συναντήσει στη Ρωσία ο ορθολογισμός του 310 . όπως αυτός εκπροσωπείται από τον Γαλλικό Διαφωτισμό και σε τελική ανάλυση από τον ελληνικό Λόγο. η ιστορία δεν ηθικολογεί. με την τεράστια γερμανική και γαλλική κουλτούρα. 4. έκανε τόσα πολλά για τη θετή της πατρίδα. κυρίως στη Ρωσία. Μια πίστη που διαψεύστηκε πολλάκις. που θα γίνει το τυπικό πεδίο της σύγκρουσης ανάμεσα στο πνεύμα της Ανατολής και το πνεύμα της Δύσης. που με τη μέθοδο της ανάδρασης. τα πολύ λεπτά γούστα και τη σιδερένια γροθιά.γιατί αυτό κατά βάσιν ήταν η Οχτωβριανή Επανάσταση. αν είχε πετύχει στο έργο της συνέχισης του προγράμ­ ματος του Μεγάλου Πέτρου . βέβαια. Οι πόρτες της Ρωσίας ήταν ανοιχτές για κάθε διωκόμενο γάλλο ευγενή. αυτή η μητρομανής συζυγοκτόνος. μετεστράφη στην πιο απόλυτη μορφή ανορθολογισμού. η Γερμανίδα. όπως ονόμασαν οι γάλλοι ιστορικοί την Αικατερίνη. τη Ρωσία. βοήθησε τους βασιλιάδες και τους άρχοντες της Γαλλίας. πάντως) στη δύναμη του ανθρώπι­ νου μυαλού. Οπου η πιο καθαρή μορφή ορθολογισμού. ο μαρξισμός. Η Ρωσία τον καιρό του Μεγάλου Ναπολέοντα Η ιστορία της Ρωσίας συνοψίζει την ιστορία της Ευρώπης. Και ήταν όντως μεγάλη. τίποτα δεν συμβαίνει στην Ευρώπη ερή­ μην της Ρωσίας. τον σταλινισμό.και ανεβαίνει στο θρόνο για να γίνει η Μεγάλη Αικατερίνη (1762-1796). ούτε καν ο Μεγά­ λος Πέτρος. που δεν τα έκανε κανένας ρώσος τσάρος. όπως αυτός εκπροσω­ πείται από τον χριστιανισμό και κυρίως από την ορθοδοξία και τον ορ­ θολογισμό της Δύσης. Κι έτσι η Ρωσία γέμισε μορφωμένους Γάλλους. Που δεν είναι παρά μια άλογη πίστη στον Έναν Σωτήρα. δε βοήθησε τους επαναστάτες.

διά του χριστιανισμού. της πιο σημαντικής ευρωπαϊκής πεζο­ γραφίας. Αυτή που στηρίζεται στα «καλά αισθήματα» του λαϊκού και αμόρφωτου αν­ θρώπου. Ο Παύλος Α'. (Αν αυτό σας θυμίζει κάτι δικό μας. Εννοείται. των δύο αυτοκρατόρων που θα προσπαθήσουν να εξευρωπαΐσουν. που θα επιχειρήσει να διαγράψει με μια μονοκονδυλιά ό. ο καλός χριστιανός ορθόδοξος. τον γιο της Παύλο Α' (1796-1801). που θα γίνει σωστή μάστιγα στη Ρωσία και απ’ αυτήν θα ξαπλωθεί στον κόσμο όλο.Μεγάλου Πέτρου και της Μεγάλης Αικατερίνης. που όλα τα ξέρει κι όλα τα καταλαβαίνει. το χέρσο χωράφι που είναι το ανθρώπινο μυαλό για να το κάνεις να δώ­ σει καρπούς. με συνέπεια η τυπικά ανατο­ λίτικη ραθυμία να γίνει κοινός τόπος στους τόπους δουλειάς. πράγμα που προϋποθέτει παιδεία και καλλιέργεια. μυαλό δεν έχουν όλοι. παρά διά του ανθρωπίνου πνεύματος. καλλιέργεια του ανθρωπίνου μυαλού με μια έν­ νοια καθαρά γεωργική: Πρέπει να δουλέψεις πολύ στο ακαλλιέργητο. στη θέση της νόησης βάζεις το συναίσθημα.τι πέτυχαν οι δυο Μεγάλοι προκάτοχοί του. Καρδιά έχουν όλοι. δηλαδή να εκλογικεύσουν έναν λαό βουτηγμένο μέχρι το κεφάλι στον μυστικισμό της Ανα­ τολής. θα προκύψει η πιο στρεβλή μορφή δημοκρατίας που θα ήταν δυνατό να υπάρξει. διατάσσει να διαγραφούν απ’ την πιο εύπλαστη και ευέλικτη ευρωπαϊκή γλώσσα. με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος. οπότε μόνο η καρδιά φτάνει και περισσεύει για να νοιώ­ θεις και όχι να καταλαβαίνεις τον κόσμο. Ενώ αν αντικαταστήσεις τη συνείδηση με τη συναίσθηση. αυτούς ακριβώς που στη θέση της εργασίας βάζουν την προσευχή. Ο Παύλος. Ο Παύλος επιχει­ ρεί να επαναφέρει στη Ρωσία τη βυζαντινή δυαρχία: Η κοσμική εξουσία πρέπει να επικουρείται στο δύσκολο έργο της από την εκκλησιαστική. λοιπόν. έτσι. 311 . όπως προτείνει ο Απόστολος Παύλος. οι λέξεις πολίτης και πολιτεία! Για τον Παύλο. δεν είναι παρά η τυφλή και άκριτη πίστη στην παντοδυναμία της «λαϊκής ψυχής». που πρέπει να παραμείνει ημιβάρβαρη προκειμένου ο ρωσικός λαός να ελέγχεται περισσότερο διά του Αγίου Πνεύματος. Και ούτω πως. και ένας ο πολίτης. Και ο Παύλος Α' πιστεύει στη δύναμη του Αγίου Πνεύματος πιο φανατικά κι απ’ τους σημερινούς έλληνες νεορθοδόξους. τη γλώσσα της πιο μεγάλης ευρωπαϊκής ποίησης. καλώς σας το θυμίζει). Ο λαϊκισμός. θα πάρει διαστάσεις πέρα για πέρα παρανοϊκές με τον διάδοχο της Αικατερίνης. η Πολιτεία του Θεού που εκπροσωπείται επί της γης από τον αυτοκράτορα. τη ρωσική. αν και Γερμανός κατά το μισό (απ’ τη μεριά της μητέρας του) πίστευε πως κάθε επαφή της Ρωσίας με την Ευρώπη θα έχει καταστροφικές συνέπειες για τη ρωσική αυτοκρατορία. μία είναι η πο­ λιτεία. που δρα πιο αποτελεσματικά έτσι που επενεργεί εξουσιαστικά απ’ ευθείας επί του θυμικού.

Καλά του έκαναν! Ε. Πάλι καλά που δε θέλει να ανασυστήσει την ε­ νιαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. για μόνο το λόγο πως είναι ορθόδοξος. την ανεξαρτησία της η Ελλάδα τη χρωστά­ ει στον αγγλικανό κατά το θρήσκευμα Τζωρτζ Κάνινγκ. ο δε Γάλλος στη Δύση. του οποίου ορ­ θότατα δώσαμε το όνομα στην πλατεία Κάνιγγος. που την έχουν όλοι. και συμμαχεί με xoV Μεγάλο Ναπολέο­ ντα. Τον αντιηρωικώς πεσόντα επί της κλίνης Παύλον Α' διαδέχεται την επόμενη κιόλας μέρα ο από καιρό έτοιμος για την εξουσία ευρωπαϊ­ στής. ονειρεύεται τον εαυτό του αυτοκράτο­ ρα και της Ινδίας. Ο Παύ­ λος προφανώς θέλει να ανασυστήσει την Ανατολική και τη Δυτική Ρω­ μαϊκή Αυτοκρατορία. η Υπερ­ τάτη Αρχή. όπου θα βασανίζεσαι σ ’ ολόκληρη τη μέλλουσα ζωή. την οδό Κάνιγγος. Πάντως. Μ ’ αυτά και μ’ άλλα παλαβά. ως ανατολίτης. παρακαλώ! Γιαυτό ακριβώς εγκαταλείπει τους συμμά­ χους του Μεγάλου Πέτρου και της Μεγάλης Αικατερίνης. η πίστη στον ανθρώπινο νόμο εί­ ναι πρόβλημα μυαλού. που δεν το έχουν όλοι. αδιαφορώντας πλήρως για την Υπερτάτη Αρχή. Η πίστη στο Θείο Νόμο είναι πρό­ βλημα καρδιάς. μα το Θεό των ελλήνων και των ρώσων ορθοδόξων χριστιανών! Το ανθρώ­ πινο πνεύμα. βάζοντας μάλιστα στη μέση και το άγαλμά του. τους Αυ­ στριακούς και τους Αγγλους. είναι πιο αποτελεσματική από την τρομοκρατία που ασκούν ο δικαστής. θα τους βοηθήσει οπωσδήποτε. αποδείχτηκε ισχυρό­ τερο του Αγίου. αν και βάρβαρο επί του προκειμένου. τρώει τελι­ κά ο κεφάλι του. και έτσι να άρχουν ο μεν Ρώσος στην Ανατολή. Διότι. απ' τη φυλακή μπορεί και να γλυτώσεις. Επί των ημερών του οποίου εξερράγη η Ελληνική Επανάσταση. Αλέξανδρος Α' (1801-1825). Καλοί σύμμαχοι. Και επειδή το στρατήγημα τότε πέτυχε συνεχίζουμε να πι­ στεύουμε πως θα πετυχαίνει πάντα. Τη νύχτα της 24 Μαρτίου 1801 οι ευρωπαϊστές οπαδοί της πολιτικής της μητέρας του Αικατερίνης. όλοι μαζί. αφού απέτυχε να 312 . μπαίνουν στη κρεββατοκάμαρα και τον στραγγαλίζουν στο κρεββάτι του. ο ορθόδοξος Αλέξανδρος Α'. που την πολέμησε με λύσσα.Η τρομοκρατία που ασκεί η πίστη στην ύπαρξη της κόλασης. που πιστεύει ακράδαντα πως ο ομόδοξος τσάρος. Ο Παύλος Α'. είναι οι ορθόδο­ ξοι σύμμαχοι! Παρά ταύτα. απ’ την κόλαση. χωρίς να παραλείψουμε να τριπλάρουμε την τιμή προς τον τότε άγγλο υπουργό των εξωτερικών και αργότερα πρωθυπουργό. Στο κάτω κάτω. ο άθλιος. ποτέ. και μ’ έναν δρόμο. αυτό το συναρπαστικό παραμύθι των Φιλικών. προκειμένου να διώξουν μαζί τους Αγγλους απ’ την Ινδία. με το οποίο καταφέρνουν να ξεσηκώσουν τον ελληνικό λαό. ο χωροφύλακας και ο δε­ σμοφύλακας. έπαιξε κι αυτός το ρόλο του στην επίτευξη της ελληνικής ανεξαρτησίας.

Μετά την εισβολή συνέβη ό. αλλά ούτε καν πήραν χαμπάρι τι γινόταν εκεί πέρα. τον Ιούνιο του 1812. του ρώσου και του αυστριακού. στη Ρωσία. γνωστή και ως «μάχη των τριών αυτοκρατόρων».000 γενναίων (έτσι ονομάζουν συνήθως τα υποψήφια θύμα­ τα) και πάει στην κεντρική Ευρώπη να βοηθήσει τους Αυστριακούς. Οι σύμμαχοι Αυστριακοί. όχι μόνο εξαιτίας του «στρατηγού χειμώνα». είναι φυσικό να είναι ανάπηρη μέχρι τις μέρες μας. και ο Αλέξανδρος Α'. δεν θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους Έλληνες με την κρίσιμης σημασίας για την έκβαση του Αγώνα ναυμαχία του Ναυαρίνου. ακού­ σ ιε και το συμφωνικό ποίημα του Τσαϊκόφσκι Πανηγυρική εισαγωγή 1812. Το 1805. Ό σοι διαβάσατε το μεγαλειώδες μυ­ θιστόρημα Πόλεμος και Ειρήνη του Τολστόι ξέρετε τι συνέβη και κατά την ειβολή και κυρίως μετά την εισβολή. Που αν δεν τον νικούσαν. τελικά πήρε τη μεριά των Αγγλων και τους βοήθησε να νικήσουν τον Μεγάλο Ναπολέοντα. που στο βάθος συμπαθεί τον Ναπολέοντα. που ο τελευταίος λέει να εισβά­ λει στη χώρα του περιστασιακού φίλου του Αλέξανδρου Α'. Η ούτω πως κερδισμένη ελευ­ θερία. απασχολημένοι με έναν ακόμα εμφύλιο πόλεμο. μπαίνει επικεφαλής ενός σώματος 80. του γάλλου. ο Ναπολέων. οπότε ο Ναπολέων εγκαταλείποντας τα αυτοκρατορικά του όνειρα μονάζει.000 άνδρες του Ναπο­ λέοντα θα εξαφανιστούν σχεδόν απαξάπαντες. όχι μόνο δεν πήραν μέρος. Αλλά στη μάχη του Αούστερλιτς στη Μοραβία (κεντρική Τσεχοσλοβακία). Οι 600. αυτός ο τρομερός άνθρωπος. εισβάλλει στη Ρωσία και καταλαμβάνει τη Μόσχα χωρίς μεγάλη δυσκολία.τι ακριβώς και με τον Χίτλερ αργότερα. Πρώσσοι και Ρώσοι.συμβιβάσει τους Αγγλους και τους Γάλλους. εκών άκων. μέσα στο πνεύμα ενθουσιασμού που δημιουργεί στη Ρωσία η φιλία με τον Ναπολέοντα. δεν το βάζει κάτω. όπου και τον συντρίβουν στην εκεί μάχη. Θα εκπλαγείτε από τη δυνατότητα της μουσικής να περιγράφει μάχες και νικητήριους πανηγυρισμούς. προελαύνουν κι άλλο και εισβάλλουν στη Γαλλία. υπογράφει μαζί του την περίφημη συνθήκη του Τιλσίτ. Ομως. που αναστάτωσε την Ευρώπη και δημιούργησε την ψευδαί­ 313 . Ήταν τότε ακριβώς. Οπου οι Έλληνες. αυτός ο μεγάλος διπλωμά­ της. εχθρός πλέον του Ναπολέοντα μετά την αποτυχία να τον συμβιβάσει με τους Αγγλους. στη Γερμανία. ο Αλέξανδρος Α'. το 1813. Κι έτσι. Για να καταλάβετε καλύτερα τι έγινε τότε και πώς ο Μέγας Ναπολέων έπαψε να είναι μέγας τότε. στη νήσο Έλβα. Και από το 1805 μέχρι το 1810 βοηθάει τον Ναπολέοντα στις μάχες του κατά των Αυστριακών. Οι Ρώσοι παίρνουν φόρα και κυνηγούν τον Ναπολέοντα μέχρι τη Λειψία. ο γάλλος αυτοκράτωρ κάνει με τα κρεμμυδάκια τους άλλους δύο. που τους είχε πάρει φαλάγγι ο Ναπολέων. γνω­ στή και ως Μάχη των Εθνών.

που πρέπει να μπουν στη θέση των πολυεθνικών αυτοκρατοριών. σιγά σιγά πρέπει ν’ αρχίσετε να αντιμετωπίζετε τα πράγματα. η Γαλλική Επανάσταση αλλά και η αυτοκρατορική ουρά 314 .χ. Ωστόσο. Οπως και ο Χίτλερ. Φοβού­ νται το φάντασμά του. τη χρονιά της έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης. ας πούμε.. άρχοντες και πληβείους ανάκατα. 15 χιλιόμετρα νοτίως των Βρυξελλών. δη­ λαδή μια συμμαχία των αυτοκρατόρων της Ευρώπης εναντίον των λαών που αρχίζουν να επιδιώκουν τη δημιουργία εθνικών κρατών. ένα αγγλικής αποικιακής ιδιοκτησίας νησάκι 4. Αγαπείστε. Πάντως.και αντιστρόφως. Προοδευτικό γιατί διέδω­ σε το πνεύμα του Γαλλικού Διαφωτισμού και έγινε η αιτία να εμφανι­ στούν αμέσως μετά τα έθνη-κράτη.. π. Ο Ναπολέων το παραγνώρισε.000 κατοίκων στου διάολου τη μά­ να. που συνεχίζονται. στη μέση του Ατλαντικού. Που χρωστάει την εξαφάνι­ σή του κυρίως στους Ρώσους. Ήταν ένας πραγματικά Μεγάλος. ποι­ ητική και ψυχολογική αδεία. Φυσικά. Μέχρι και τον Μπετόβεν ξεγέλασε. Και όπως όλοι οι Μεγάλοι. λοιπόν. το 1821. σατανιστές. πρόκειται για τον ηρωισμό του Ναπολέοντα αλλά χωρίς Ναπο­ λέοντα.. έπαιξε προοδευτικό ή αντιδραστικό ρόλο στην ιστορία της Ευρώπης. δια­ λεκτικά: Το καλό είναι αδύνατο να υπάρξει χωρίς το κακό . αφού δεν παραδέ­ χονται την αναγκαιότητα του αντίθετου. και κυρίως την ιστορία. αν δεν υπήρχε διάβολος. Σκέτος οδοστρωτήρας. Ο Γαλλικός Δια­ φωτισμός. Πέστε μου. Αιωνία του η μνή­ μη. έξι χρόνια μετά το Βατερλώ. Μετά τη συντριβή του Ναπολέοντα στο Βατερλώ. λαούς και αυτοκράτορες. ο Αλέξανδρος Α' παίρνει την πρωτοβουλία και ιδρύει την περιλάλητη Ιερά Συμμαχία. αν δεν σας αρέσει αυτού του εί­ δους η ματωμένη μεγαλωσύνη. Ο Ναπολέων. θα πεθάνει στην Αγία Ελένη. που του αφιέρωσε την τρίτη συμφωνία. και αντιδράστικό διότι τσαλαπάτησε τους πάντες και τα πάντα. χωρίς όμως να γίνε­ τε. προκαλώντας συγχύσεις με το ποιος είναι και ποιος δεν είναι προοδευτικός. Ο Σαίξπηρ τους δίδαξε πως τα φαντάσματα. Οι σατανιστές δεν είναι διαλεκτικοί. Και τα δύο. περιφέρονται αδιάκοπα ανάμεσα στους ζωντανούς: Δεν είναι παρά οι Ερινύες της ελληνικής τραγωδίας.σθηση στους λαούς πως είναι ο ελευθερωτής τους. Ο Ναπολέων. στις 18 Ιου­ νίου 1815. Ωστόσο. για να σχίσει μετά την αφιέρωση και να μείνει σκέτος ο χαρακτηρισμός «ηρωική». ένας πραγματικός σφαγέας λαών. οι νικητές δεν τολμούν να τον εκτελέσουν. και τους διαβόλους. Που κι αυτός θα γνω­ ρίσει το Βατερλώ του. υπάρχει για σας και η αγία μεγαλωσύνη. λοιπόν. τύπου Μεγάλου Βασιλείου. σε τι θα σας χρησίμευε ο Θεός. Η ιστορία της Ευρώπης αρχίζει να γίνεται σκέτη φάρσα. σε τούτη την κω­ μόπολη του Βελγίου.

αλλά είναι ανάγκη νάναι μπαλωμένο. Έλληνες. της μεταοθωμανικής. παπούτσι απ’ τον τόπο σου. όπως ο Μεγάλος Πέτρος. Ο Αλέξανδρος Α' που το κατάλαβε. που δεν υποτάχτηκε ποτέ στους Τούρκους και που είχε πάντα καλές σχέσεις με τους Βενετούς εκεί απέναντι κατάφερε να διατηρήσει για αιώνες ένα ορθόδοξο-θεοκρατικό καθεστώς. σημαίνει πως ακόμα δεν καταλάβατε τι είναι η εκμετάλλευση. Κι αν πιστεύετε πως είναι προτιμότερο να σας εκμεταλλεύονται ντόπια αφεντικά παρά ξένα. ζει και βασιλεύει. ο Ναπολέων. Το Μαυροβούνιο. Πιστεύει πως η ρωσική ορθοδοξία εγγυάται την επιτυχία της βυζαντινότροπης πολιτικής του. 5. Το πρόβλημα της διαδοχής του. που ζητούν φιλελευθεροποίηση. Όχι όμως και χωρίς εθνικούς βασιλιάδες . Ο «βυζαντινός» Κριμαϊκός πόλεμος Ο τσάρος Νικόλαος Α' (1825-1855). όπως και η δική μας. τόσο στην πολυεθνική όσο και στην εθνική της μορφή. η Μεγά­ λη Αικατερίνη και οι ευρωπαϊστές διάδοχοί τους. που διαδέχεται τον Αλέξανδρο Α' της ναπολεοντείου περιόδου. δημιούργησαν στους λαούς της Ευρώπης την πεποί­ θηση πως μπορούν να κάνουν και χωρίς υπερεθνικούς αυτοκράτορες. μια εξέγερση πεφωτισμένων αρχόντων και διανοου­ μένων. Βέβαια. σκέφτεται πως είναι προτιμότερο να δηλώσει προστάτης όλων των ορθοδόξων παρά φίλος των καθολικών και των προτεσταντών της Ευρώπης. το Μαυροβούνιο είναι αρκετά μα315 . έμπλεος σλαβικών τύψεων αποσύρεται σε μοναστήρι στον Καύκασο όπου και πεθαίνει. Ξέρει πως η Οθωμα­ νική Αυτοκρατορία όπου νάναι καταρρέει και θέλει πολύ να γίνει αυτο­ κράτωρ της δεύτερης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. όπου άρ­ χων ήταν ο αρχιεπίσκοπος. η Επα­ νάσταση του 1821 συνεχίζεται! Η Ιερά Συμμαχία. Οι καινούργιοι άνεμοι της ευρω­ παϊκής ιστορίας θ’ αρχίσουν να φυσούν στην ορθόδοξη Ρωσία από το 1825. τον Δεκέμβριο του 1825 προκάλεσε την Επανάσταση των Δεκεμβριστών. αυτές δη­ λαδή που διώχνουν τους ξένους δυνάστες για να βάλουν στη θέση τους εγχωρίους. Ας ελπίσουμε πως θ’ αρχίσουν κάποτε να φυσούν και στην Ελλάδα.κι αυτό είναι το πρόβλημα με τις «ανολοκλήρωτες επαναστάσεις». με τη βοήθεια και της βαλκανικής ορθοδοξίας και κυρίως αυτής του Μαυροβουνίου. Δε λέω. Με μπαλώματα θα τη βγάζουμε συνέχεια.της.

εν όψει της ανασύστασης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας απ’ αυτούς! Και μη ρωτάτε το πώς και το γιατί. τη Μεγάλη Ιδέα για τη Μεγάλη Ελλά­ δα. που πριν από λίγο. οι Αραβες. διότι η σοβινιστική βλακεία βρίσκε­ ται υπεράνω λογικών προσεγγίσεων παντού στον κόσμο. Στην πραγματικότητα. είχαν φάει τα μουστάκια τους. που θα ανεβεί στο θρόνο το 1825. συνεπώς και στη Ρωσία του Ζιρινόφσκι. την Κωνσταντινούπολη. λέει. σκόρπιοι σε 316 . μια εντελώς ηλίθια ιδέα που συνίσταται στην ανασύσταση της ελλη­ νικής. μας προέκυψε εν τέλει μία συμπρωτεύουσα. ο πιο ε­ πίμονος λαός στην παγκόσμια ιστορία. αλλά ο Κριμαϊκός πόλεμος θ’ αρχίσει από κει για να καταλήξει σε μια οριστική ήττα της «στρατευμένης ρωσικής ορ­ θοδοξίας». η Θεσσαλονί­ κη. συμμαχούν τόσο μεταξύ τους όσο και με τους Τούρκους προκειμένου να ανακόψουν τη φόρα των ορθόδοξων Ρώσων. πολύ μετά τον ενταφιασμό της Μεγάλης Ιδέας κατά τη μικρασιατική καταστροφή του 1922. έχουν ήδη από πολλού καταφέ­ ρει να ελέγξουν τους Αραβες διά του περσοαραβικού μωαμεθανισμού. λέει. η άτυπη αραβική αυτοκρατορία πριν απ’ την εμ­ φάνιση της οθωμανικής είναι περσική. που δεν τους πέφτει λόγος. μία πολιτιστική. Να δούμε όμως τι θα γίνει τώρα που οι ορθόδοξοι Ρώσοι διεκδικούν το ορ­ θόδοξο οικουμενικό (παγκόσμιο) πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης.τι χρειάζεται για βυζαντινός προστάτης των Ελλήνων. φυσικά ερήμην των ορθοδόξων Ελλήνων. Εντούτοις. τότε κοντά. κατά τους ναπολεοντείους πολέμους. που στην αρχαιότητα έφκιαξαν τη μεγαλύτερη σε έκταση και μακροβιώτερη αυτοκρατορία που εμφανίστηκε ποτέ. δυο χρόνια πριν τελειώσει η Ελληνική Επανάσταση και θα κατεβεί απ’ το θρόνο το 1855. Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. που ονειρεύονται ανορθόδοξα την ανασύσταση της ορθόδοξης Βυζαντι­ νής Αυτοκρατορίας. ή μάλλον που τους πέφτει μόνο λόγος παράλογος. η οποία μάλιστα θα έπρεπε να έχει. τρεις πρωτεύουσες: μία διοικητική. και μία θρησκευτική. Οι Αγγλοι και οι Γάλλοι. στην Κριμαία. είναι ό. η Μεγάλη Ιδέα επιβιώνει ως ιδέα σε ελληνικούς εγκεφάλους παντελώς στερούμενους σοβαρών ιδεών. την Αθήνα.κρυά απ’ την Κριμαία. οι δύο προαιώνιοι εχθροί. έτσι που λανσάρουν. Χωρίς τις εκπληχτικές οργανω­ τικές και διοικητικές ικανότητες του πανάρχαιου λαού των Περσών. Πρώτα πρώτα γιατί αυτός είναι που νικάει οριστικά τους Πέρσες το 1828. Ο βυζαντινότροπος Νικόλαος Α'. όταν στην Ελλάδα η ορθοδοξία θα έχει ήδη μπλέξει τα μπούτια της με τους αρχαίους ημών προγόνους και δεν θα ξέρει πώς να τα ξεμπλέξει προκειμένου να μη σοκάρει τους πατέρες της εκκλη­ σίας. την Αλεξάνδρεια! Αντ’ αυτών. που μέχρι τότε και αδιαλείπτως από την εποχή των Μηδικών πο­ λέμων είναι οι «προαιώνιοι εχθροί» των Ελλήνων! Οι Πέρσες.

δηλαδή των επα­ ναστατών του Δεκέμβρη του 1825 που ζητούσαν φιλελευθεροποίηση και παραπέρα εξευρωπαϊσμό της Ρωσίας. οι Πέρσες. κι αυτός είναι ο λόγος που οι Ρώσοι. Όμως. ας το πούμε έτσι. στελέχη των Δεκεμβριστών. Φονταμενταλιστές είναι όλοι όσοι δεν καταλαβαίνουν πως και τα θεμέλια έχουν ανάγκη από ανανέωση. Φονταμενταλιστής πριν απ’ την εμφάνιση του όρου.) Αφού ξεκαθάρισε τα πράγματα καθαρίζοντας τους αντιφονταμενταλιστές της εποχής του. όσον αφορά τους ορθόδοξους Έλληνες. Που μόλις ανεβαίνει στο θρόνο το 1825 η πρώτη του δουλειά είναι να κρεμάσει προς παραδειγματισμό πέντε πεφωτισμένους άρχο­ ντες και διανοούμενους. οι Τούρκοι είναι ανένδοτοι. Λέτε να στήσουν και για μας ετεροχρονισμένα αγχό­ νες. στο όνομα της ορθοδοξίας. φονταμενταλιστές επίσης είναι και οι Ρώσοι του Ζιρινόφσκι. το γαλλικό και το αγγλικό κόμμα που θα προκύψουν ούτω πως. παρά την καταστροφή που υπέ­ στησαν από τον Μεγαλέξαντρο. Φονταμενταλιστές (θεμελιοκράτες. (Πολύ φοβάμαι πως εμείς οι φιλοευρωπαίοι Έλληνες σήμερα δεν είμαστε παρά ετεροχρονισμένοι Δεκεμβριστές. Το 1827 και ενώ ο Ιμπραήμ ετοιμάζεται να μεταφέρει στην Αίγυπτο όσους Έλληνες επιζήσουν απ’ τη δική του σφαγή αλλά και από τη αλληλοσφαγή του εμφυλίου πολέμου που μαίνεται. παίρ­ νουν μέρος στη ναυμαχία του Ναυαρίνου την 8 Οκτωβρίου 1827 υπό την αρχηγία του άγγλου ναύαρχου Εδουάρδου Κόδριγκτων. οι τρεις μεγάλοι της εποχής επεμβαίνουν ξαφνικά στα «εσωτερικά μας» και μας σώζουν στην πιο απόλυτη κυριολεξία. Πρόκειται για τη ναυμαχία που στην κυριολεξία χαρίζει την ελευθερία στην Ελλά­ δα. Αλλωστε. εκείνη την εποχή. για λόγους πο­ λιτικής σκοπιμότητας κι όχι γιατί το πίστευε. δεν θα είχαν καταφέρει τίποτα το σοβαρό από διοι­ κητικής απόψεως. παρέα με τους Αγγλους και τους Γάλλους. Δεν δέχονται να παραχωρήσουν στην Ελλάδα αυτονο­ μία υπό την επικυριαρχία της Πύλης. λοιπόν. που κατέπληξε τον κόσμο. θα συ­ 317 .μύρια όσα εμιράτα.και όχι μόνο. τον καιρό που όλα έχουν καταρρεύσει κάτω από την τουρκοαιγυπτιακή υπεροπλία ύστερα από έναν ηρωικό αγώνα έξι ετών. Το ρωσικό. δεν χάθηκαν ποτέ από το προσκήνιο της ιστορίας μέχρι τις μέρες μας. όπως στη Σερβία. αδόκιμα) είναι και οι προγονόπληκτοι και βυζαντινόπληκτοι σε μας εδώ. ήταν και ο τσάρος Νικό­ λαος Α'. δηλαδή την πολιτική εκείνη που στηρίζεται στο αίτημα για μια επιστροφή στις ρίζες (στα θεμέλια) και που αποτελεί τον πυρήνα της πολιτικής συμπεριφοράς των ισλαμιστών . είπε να ξεκαθαρίσει τα πράγματα και με τους Τούρκους. που διεκδικούν και πάλι μια δυναμικό­ τερη επανεμφάνιση διά του φονταμενταλισμού. Ζητάει. και πετυχαίνει την αυτονομία της ορθόδοξης Σερβίας και των ορθόδοξων παραδουνάβιων ηγεμονιών.

προστατευόμενης από τη Ρωσία Ελλάδας. επισήμως πλέον. Η ζαλισμένη και ετοιμόρροπη Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν ξέ­ ρει τι κάνει μέσα στην απελπισία της. (Έτσι και αναβιώσει η ρωσική ορθοδοξία στις μετακομουνιστικές μέρες μας. λεν στους Τούρκους να πουν στους Ρώσους πως οι καλύτεροι προστάτες των ορ­ θοδόξων είναι οι μουσουλμάνοι. το παίζει βυζαντινός.νεχίζουν να υπάρχουν μέχρι τις μέρες μας παραλλαγμένα και μεταμφιε­ σμένα. λιανίζουν τους Τούρκους. προκει­ μένου να διαφυλάξουν το ορθόδοξο κύρος τους. οι Ρώσοι θυμώνουν και εν όψει της ρωσοτουρκικής συρράξεως ο αγγλογαλλικός στόλος καταπλέει στον Ελλήσποντο τον Ιούνιο του 1853. Το είπαμε. Σε μια εποχή που ο κόσμος συνταράσσεται άλλη μια φορά από τη Γαλλική Επανάσταση του 1848 και την εμφάνιση των σοσιαλιστικών κινημάτων. λοιπόν. Αν είναι δυνατόν να θέλουν να υποτάξουν τώρα τους Μαυροβούνιους. κινημάτων που θα βάλουν μπουρλότο σ ’ όλη την Ευρώπη. πράγμα που προκαλεί την οργή του τσάρου. με τη φερώνυμη συνθήκη. Εισβάλλουν. έτοιμος να ανασυστήσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. δεν μας σώζει τίποτα). οι Τούρκοι κρίνουν σκόπιμο να εισβάλουν το 1852 στο Μαυροβού­ νιο. Ομως. οι τρεις σύμμαχοι του Ναυαρίνου πεντάρα δε δίνουν ο ένας για τα συμφέροντα του άλλου. τους προλαβαί­ νουν και επεμβαίνουν οι Αυστριακοί. και μόνοι τους κηρύσσουν τον πόλεμο κατά της Τουρκίας το 1828 διότι δεν εννοούν να φύγουν απ’ τη Μολδαβία και τη Βλαχία. Την επόμενη του Ναυαρίνου χρονιά. σ’ αυτές τις περιοχές της σημερινής Ρουμανίας. τους μόνους Βαλκάνιους που μπόρεσαν να κρατήσουν μακρυά τους Τούρκους όλους τους αιώνες της τουρκοκρατίας! Το επιχειρούν ωστόσο γιατί θέλουν να προκαλέσουν τους Ρώσους και να τους πουν πως απαγορεύεται να οργανώσουν το πανορθόδοξο κράτος που ονειρεύονται. τους Αγγλους και τους Γ άλλους. ο Νικόλαος Α'. ό­ που. Οι Τούρκοι το λεν. υποχρεώνουν τους Τούρκους να αναγνω­ ρίσουν την ανεξαρτησία της ορθόδοξης και. Οι ορθόδοξοι Ρώσο·. οι Ρώσοι ξεκόβουν απ’ τους περιστασιακούς συμμάχους τους. και θριαμβευτές προελαύνουν μέχρι την Αδριανούπολη. εξού και το υστερόβουλο ενδιαφέρον του για την ορθόδοξη Ελλάδα. Ο καυγάς που άρχισε στο Μαυροβούνιο μεταφέρε- 318 . πράγμα που εν πολλοίς είναι αλή­ θεια. δεν μπορούν παρά να επέμβουν υπέρ των ορθόδοξων Μαυροβούνιων. Οι Αγγλοι και οι Γάλλοι. που δε δέχεται να αναμειγνύεται κανείς άλλος στα των ορ­ θοδόξων Βαλκάνιων. Ωστόσο. που με τίποτα δεν θα δέχονταν να εκμεταλ­ λεύεται ο τσάρος την ορθοδοξία για να κάνει τη δουλειά του. ενώ και οι τρεις μαζί έχουν την Ελ­ λάδα γραμμένη εκεί που την έχουν και σήμερα.

είναι μάλλον νησί έ­ τσι που ενώνεται με την Ουκρανία με μια στενή λουρίδα γης πλάτους 7. οι Έλληνες. ανάμεσα στον Εύξεινο Πόντο και την Αζοφική θάλασσα. όχι Μακεδονία δεν θα υπάρχει. που εί­ ναι ακόμα τουρκικές περιοχές. Το ότι ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων της ε­ ποχής εντοπίζεται τελικά σ ’ αυτή τη χερσόνησο. Οι δύο ήπειροι. για να τις ελευθερώσουν. έτσι που το πάμε στα τυφλά.5 χιλιομέτρων. Ο φοβερός Κριμαϊκός πόλεμος (1853-1855) θα είναι καθοριστικός για την κακή τύ­ χη της ρωσικής ορθοδοξίας. Σημαί­ νει πως όποιος ελέγχει την Κριμαία. ελέγχει ολόκληρο τον Εύξεινο Πό­ ντο. και βλέπουμε. που αντιμετωπίζει ενωμένους τους καθολι­ κούς Γάλλους. αρέσει δεν αρέσει σ’ εμάς τους Έλληνες και ε­ ρήμην των αστείων καυγάδων για τα ονόματα. αλλά πού ξέρεις. Τότε. Οταν καταλάβουμε κάπο­ τε τι σημαίνει γεωπολιτική και γεωστρατηγική. Σήμερα.τι πέθανε. την οποία αποκλείεται να αντισταθμίσει η προγονική μας δόξα. ελληνικά και ρώσικα. πέθανε και οι μαρμαρωμένοι βασιλιάδες ξεμαρμαρώνουν μόνο στα ορθόδοξα παραμύθια. Αλλωστε. Φυσικά. Οι Αγγλογάλ- 319 . Η πανέμορφη. το εν­ διαφέρον των σημερινών μεγάλων δυνάμεων στρέφεται και πάλι προς αυτήν την περιοχή. μπαίνουν στη Θεσσαλία και την Ή πειρο. με το που ξεσπάει ο Κριμαϊκός πόλεμος. προς το παρόν δεν ονειρεύονται μια ελληνική Βυζαντινή Αυτοκρατορία. η Ρω­ σία δεν θα ξαναεπιχειρήσει να ανασυστήσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατο­ ρία. αυτοανακηρύσσονται σύμμαχοι των Ρώσων και θέλουν να τους βοηθήσουν έμμεσα να κατατροπώσουν τους αλλόπιστους: καθολικούς. η θυγατρική Ευρώπη και η μητρική Ασία. Ας νικήσουν οι ομόδοξοι Ρώσοι. ό. Εν όψει της καπιταλιστικής ενεργοποίησης της Ασίας και κυρίως της Κίνας. κι όποιος ελέγχει τον Εύξεινο Πόντο ελέγχει το υδάτινο πέρασμα της Ασίας προς την Ευρώπη διά του στομίου των Στενών.ται παραπέρα. η μετακίνηση προς ανατο­ λάς της σύγκρουσης ξεκινάει απ’ την Βοσνία στην περιοχή της Αδριατικής και επεκτείνεται προς την περιοχή του Ευξείνου. αλλά ούτε καν Ελλάδα. θα ξαναενωθούν πολιτιστικά και κυρίως οικονομικά. Με την ήττα που δεν θ’ αργήσει. η μετακίνηση προς ανατολάς της σύγκρου­ σης ξεκίνησε από το Μαυροβούνιο. φορτωμέ­ νοι με την προγονική μας δόξα και κυρίως με την αγραμματοσύνη μας. Με την έναρξη του Κριμαϊκού πολέμου. και τους την παίρνουμε μέσα απ’ τα χέρια τους! Ούτω πως σκεπτόμενοι οι έλληνες πολιτικοί καιροσκόποι της εποχής εκείνης. τους μισοκαθολικούς-μισοπροτεστάντες Αγγλους και τους μουσουλμάνους Τούρκους. προτεστάντες και μωαμεθανούς ανάκα­ τα. Ας φκιάξουν αυτοί τη νέα Βυζαντινή Αυτοκρατορία. αψηφώντας και τους Αγγλους και τους Γάλλους. κολοσσιαία χερσόνησος της Κριμαίας. κάτι σημαίνει. για να μετακομίσει αμέσως μετά την Κριμαία.

Ο τσάρος Νικόλαος Α' που τον προκάλεσε με την ελπίδα να δει τον εαυτό του βυζαντινό αυτοκράτορα άνευ Βυζαντίου. τραβούν τα μαλλιά τους βλέποντας τους Έλληνες να εισβάλλουν στα τουρκικά εδάφη της συμμάχου Τουρ­ κίας. ο Δημήτριος Καραϊσκάκης. που ενθου­ σιάζεται που θα μεγαλώσει το βασίλειό του και ενώνει τον ενθουσιασμό του μ' αυτόν των «γνησίων» Ελλήνων. κατατροπώνει τους Τούρκους στη μάχη των Πέντε Πηγαδιών στη νότια Ήπειρο. που θα προετοιμάσουν την Οχτωβριανή Επανάσταση του 1917. πάλι με χρόνια με καιρούς. γεμάτα ένταση. που ενθουσιάζοντάι με τη σκέψη πως θα φαν τον πλούτο της θεσσαλικής πεδιάδας. να γινόταν και πρωτεύουσα της Ρωσίας σήμερα να ήταν η Κωνσταντινούπολη. Ο Αλεξάντρ Πούσκιν (1799-1837). και μάλιστα με τις ανομολόγητες ευλογίες του Όθωνα. Μάλιστα. Που όμως πέ­ φτει απότομα όταν την άνοιξη του 1854 αγγλογαλλικά στρατεύματα κα­ ταλαμβάνουν τον Πειραιά.και μια πνευματική δραστηριότητα απ’ τη μεριά των ρώσων διανοου­ μένων. Ενώ τώρα. γιος του Γεωργίου και αξιωματικός του ελληνικού στρατού.λοι. και μέσα στη χώρα και έξω απ’ τη χώρα. και προκαλεί θύελλα ενθουσιασμού. αναταραχές. Και μένουν εκεί έναν χρόνο μετά τη λήξη του Κριμαϊκού πολέμου. αλλά ούτε και η Ευρώπη. Που σημειώνει και τη λήξη των ονείρων του ρώσου τσάρου να γίνει βυζαντινός αυτοκράτορας. πάλι δίκιά μας θάναι! Σώσον Κύριε τον λαό σου από τη βλακεία που του χάρισες! 6. Σκέψου. Κι άντε μετά να την ελευθερώσεις απ’ τους ομόδοξους Ρώσους! Ενώ τώρα. το 1855. πεθαίνει απελπισμένος την τελευταία χρονιά του πολέμου. ο μεγαλύτερος ρώσος ποιητής κι 320 . που δεν τη γνώρισε ποτέ άλλοτε αυτή η χώρα. τη γελοιοποιεί κι από πάνω. λέει. προστάτες μέχρι τότε της Ελλάδας και τώρα σύμμαχοι στον Κρι­ μαϊκό πόλεμο με τους Τούρκους. αγανάχτηση. Η σαρωτική καταιγίδα του ρωσικού ταλέντου Ο Κριμαϊκός πόλεμος (1853-1855) εκτός του ότι εξαντλεί οικονομι­ κά τη Ρωσία. και τον δια­ δέχεται ο Αλέξανδρος Β' (1855-1881) επί των ημερών του οποίου θα συμβούν πλείστα όσα σημαδιακά. αλλά όχι και την Αθήνα για λόγους αβρότη­ τας. Που απέχει από τον Κριμαϊκό πόλεμο μόνο 62 χρόνια. δολοφονίες .

πεθαίνει ένα χρόνο πριν απ’ την έναρξη του Κριμαϊκού πολέμου και είναι ελάχιστα προγενέστερος από τις αναταραχές που θα προκαλέσει η ήττα. ιδιοφυής πεζογράφος. σε κάποιους κοινωνικούς αγώνες) δεν εμποδίζει το ταλέντο. που έκανε εξορία στη Σιβηρία πέντε χρόνια γιατί ήταν μέλος μιας αναρχοσοσιαλιστικής οργάνωσης που αποπειρά- 321 . Ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι (1821-1881). κανείς συγγραφέας δεν διαβάστηκε τόσο από τόσο πολλούς και όσο ζούσε και όταν έπαψε να ζει. Οι δαιμονισμένοι που φέρνουν τα πάνω κάτω στη λογοτεχνία της Ρωσίας και του κόσμου όλου. το αριστούργημά του. αρκεί να υπάρχει ταλέντο. Ο ιδιαίτερα προοδευτικός για την εποχή του Πούσκιν πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην εξορία. το βάθρο του άγαλματός του στη Μόσχα είναι πάντα γεμάτο λουλούδια. αλλά οι Νεκρές ψυχές. ο Τάρας Μ πούλμπα και ο Επιθεωρητής συνεχίζουν μέχρι τις μέρες μας να ταράσσουν τα λιμνάζοντα χριστιανικά ύδατα παντού στον κόσμο και να δείχνουν πως η πί­ στη στο Θεό δεν εξαφανίζει αυτομάτως ούτε τη βλακεία. τη ναπολεόντειο. Από τότε που πέθανε και μέχρι σήμερα αδιαλείπτως. Δεν είναι μόνο Οι αδερφοί Καραμαζώφ. ούτε την κακοήθεια. κάτι σαν πολιτικό περιοδικό. ο μεγαλύτερος πεζογράφος όλων των εποχών και όλων των χωρών. Τέτοια ήταν η λατρεία που του είχαν οι Ρώ­ σοι. Ο Νικολάι Γκόγκολ (1809-1852). μετα­ φρασμένα σ’ όλες τις γλώσσες. όπου και έγρα­ ψε τα συγκλονιστικά συνθετικά του ποιήματα Ρουσλάν και Λιουντμίλα. Ένας άνθρωπος που μια ζωή ήταν παθια­ σμένος με την πολιτική. Κανείς άνθρωπος δεν αγαπήθηκε τόσο από τόσο πολλούς όσο ζούσε. Ο ηλίθιος. που κανένα κόμμα και καμιά ορ­ γάνωση δεν θα μπορούσε να σου το χαρίσει δίκην παρασήμου για τις προσφερθείσες προς το λαό ή προς το κόμμα υπηρεσίες. όπως λέχτηκε. τα βιβλία του οποίου μόνο η Βίβλος τα ξεπερνάει σε κυκλοφοριακή επιτυχία και που άνετα τα βρί­ σκεις και σήμερα στα χαμηλά ράφια όλων των βιβλιοπωλείων. στρατευμένος κι αυτός. Αυτή η λα­ τρεία των Ρώσων για τον πιο μεγάλο ποιητή τους δεν είναι μόνο φιλο­ λογικής τάξεως.ένας απ’ τους πιο μεγάλους του κόσμου. Μπόρις Γκοντούνωφ. Ευγένιος 0 ν έ}’κιν κι άλλα πολλά. είναι και το Ημερολόγιο ενός συγγραφέα. αυτός ο πρώτος σοβαρός ευρωπαίος πολιτειολόγος και ένας από τους θεμελιω­ τές της πολιτικής επιστήμης. αποδείχνοντας στους συμπατριώτες του και στον κόσμο όλο πως η στράτευση (σε κάποιες πολιτικές ιδέες. δεν είναι μόνο το Εγκλημα και τιμωρία. θα μπορούσε να γίνει τσάρος ρίχνοντας τον τσάρο. ανήκει στην προηγούμενη πε­ ρίοδο της ρωσικής ιστορίας. αλλά είναι ακόμα ολοζώ­ ντανος στη μνήμη του ρωσικού λαού και θα συνεχίσει να είναι για πά­ ντα. Που για χρόνια το γράφει ολομόναχος.

θηκε να δολοφονήσει τον τσάρο, που κι όταν στράφηκε στον χριστια­
νισμό υπηρετώντας με πάθος την ρωσική εκδοχή της ορθοδοξίας για να
γίνει, στο χώρο της φιλοσοφίας αυτή τη φορά, ο θεμελιωτής του θεϊστικού υπαρξισμού, δεν έπαψε ποτέ να είναι ένας ολόψυχα στρατευμένος
συγγραφέας και στοχαστής. Τούτη η μεγαλοφυία, και δεν υπάρχει κα­
νείς άλλος που να του ταιριάζει καλύτερα αυτός ο χαρακτηρισμός, τού­
τος ο επιληπτικός γιος γιατρού, που η επιληψία του δεν στάθηκε ικανή
να τον πτοήσει, γεννήθηκε τη χρονιά της έναρξης της Ελληνικής Επα­
νάστασης. Κι αυτό, εξ αντιδιαστολής, πρέπει κάτι να σημαίνει για την
ελληνική εκδοχή της ορθοδοξίας και τα κολυβογράμματά της. Κάτι
καινούργιο κυοφορείται μέσα στο κοσμογονικό χάος που περιγράφει
ο μεγαλύτερος πεζογράφος-φιλόσοφος όλων των εποχών. Ο Ντοστογιέφσκι ζει και βιώνει μέχρι τα έσχατα κύτταρά του και την πριν και
τη μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο φοβερή περίοδο της ρωσικής ιστορίας,
τότε που η λαϊκή αγανάχτηση από την τσαρική καταπίεση αγγίζει τα
μάξιμουμ όριά της, αυτά ακριβώς που θα διαρραγούν το 1917, μόλις
36 χρόνια μετά το θάνατό του.
Ένας άλλος ιδιοφυής, ο Λέον Τολστόι (1828-1910), μόλις εφτά χρό­
νια νεώτερος του Ντοστογιέφσκι, θα γίνει ο καθρέφτης και η ζώσα συ­
νείδηση της Ρωσίας στα πολλά χρόνια που θα ζήσει, 82 τον αριθμό, τα
περισσότερα απ’ τα οποία, τούτος ο αριστοκράτης-κοσμοκαλόγερος, θα
τα περάσει στη μοναξιά, στο αρχοντικό του, στη γενέτειρά του Γιάσναγια Πολιάνα, που θα γίνει τόπος λαϊκού προσκυνήματος. Εκεί θα γρά­
ψει το μεγαλειώδες μυθιστόρημα Πόλεμος και ειρήνη, την Άννα Καρένινα,
τη Σονάτα του Κρόυτζερ, το θάνατο του Ιβάν. Ήταν κι αυτός στρατευμέ­
νος επίμονα σ’ ένα χριστιανοσοσιαλιστικό όραμα, που θα ονομαστεί για
την ιδιορρυθμία του τολστοϊσμός και που για μια στιγμή θα πάρει τη
μορφή πραγματικής θρησκείας.
Ο Ντοστογιέφσκι θα ζήσει μόνο 60 χρόνια. Αν έφτανε στην ηλικία
του Τολστόι, ίσως και να ίδρυε κόμμα, ίσως και να ανέτρεπε τον τσάρο
παρέα με τον Τολστόι. Ό λοι ξέρουν πως η τσαρική απολυταρχία απο­
κλείεται να βγάλει την τεράστια χώρα από τη θανάσιμη μιζέρια, που
γίνεται ακόμα πιο φρικτή έτσι που όλοι έχουν τη δυνατότητα να την
αντιπαραθέσουν στην απίστευτα πλούσια πνευματική παραγωγή των
ρώσων διανοουμένων, που λες και αναβλύζουν απ’ τη ρώσικη γη. Αυ­
τήν της οποίας το ένα τρίτο ανήκει σε 699 μεγαλογαιοκτήμονες και
27.000 μικρότερους, ανάμεσα στους οποίους κυκλοφορούν κάπου
18.000 τιτλούχοι άρχοντες: πρίγκιπες, κόμιτες, δούκες, βαρώνοι, ένα α­
τέλειωτο σκυλολόι κοπρόσκυλων που γλείφουν τον τσάρο με μια γλώσ­
σα σπάτουλα και τον κάνουν να νοιώθει πανίσχυρος. Αμ, δε! Το καζάνι

322

βράζει, και μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο, κοχλάζει και είναι έτοιμο να εκραγεί. Αλλωστε, της προλεταριακής Οχτωβριανής Επανάστασης θα
προηγηθεί η αστική Φεβρουαριανή της ίδιας σημαδιακής χρονιάς,
του 1917. Και της Φεβρουαριανής θα προηγηθεί η «γενική δοκιμή»
της επανάστασης του 1905. Αλλά οι τσάροι το παίζουν καίσαρες. Το
φάντασμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας θα καταδιώκει μονίμως τους
τσάρους που θεωρούν τους εαυτούς τους νόμιμους διαδόχους των βυζα­
ντινών αυτοκρατόρων. Φυσικά, ποτέ δε ρώτησαν τους Έλληνες αν είναι
διατεθειμένοι να τους εκχωρήσουν τον τίτλο, ή έστω να τον δανείσουν.
Αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία, με άλλους αγρίους, έλληνες αγρίους.
Ο Αντον Τσέχωφ (1860-1904) ένας πάντα επίκαιρος θεατρικός συγ­
γραφέας και διηγηματογράφος, είναι πολύ νεώτερος των δύο ιερών τε­
ράτων της ρωσικής λογοτεχνίας, που παράγει αριστουργήματα με μια
ευκολία που καταπλήσσει, αλλά πεθαίνει νέος, μόλις 56 ετών, έξι χρό­
νια πριν απ’ τον Τολστόι. Αυτός ο γιατρός διέγνωσε πιο έγκυρα απ’ ό­
λους τη ρωσική αρρώστια: Πλήξη, τέλμα, μικρότητα, ασημαντότητα
που περνιέται για αρχοντιά, αδιέξοδο, απελπισία. Η άρχουσα τάξη
δεν άρχει, απλώς υπάρχει χάρη στο νόμο της αδράνειας. Ο θείος Βάνιας, Ο βυσσινόκηπος, Οι τρεις αδερφές, Ο Γλάρος είναι κραυγές απελπι­
σίας παιγμένες με σουρντίνα στην τρομπέτα ακόμα ενός ιδιοφυούς, που
ξέρει να κάνει ψίθυρο την κραυγή για να ακούγεται κι απ’ τα πολύ ευαί­
σθητα αυτάκια των αργόσχολων της άρχουσας τάξης. Αλλά πού αυτοί.
Δε θέλουν ν’ ακούσουν τίποτα για τον κατακλυσμό που έρχεται και που
τον προφητεύουν χίλιοι ρώσοι προφήτες.
Οι «ριζοσπαστικές» πράξεις των αρχόντων, που σε λίγο θα πάψουν
να άρχουν, περιορίζονται σε γελοίες και απάνθρωπες αποφάσεις, σαν
αυτή που οδήγησε τον Πιότρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι (1840-1893) στην επιβε­
βλημένη από ένα κονκλάβιο αρχόντων αυτοκτονία. Ο μεγάλος συμφωνιστής, ο άνθρωπος που έκανε τα περισσότερα για να μη λείψει η υψη­
λής ποιότητας μουσική από τους παρακεντέδες αργόσχολους, έπρεπε να
πεθάνει γιατί ήταν ομοφυλόφιλος. Έπρεπε να στερέψει η πηγή της πιο
φίνας μουσικής μπαλέτου που γράφτηκε ποτέ, για μόνο το λόγο πως ο
μεγάλος συνθέτης επέμενε να χρησιμοποιεί τον πισινό του κάπως δια­
φορετικά απ’ το συνηθισμένο, λες και η μεγάλη μουσική γράφεται με
τον πισινό για να λερώνει βγαίνοντας στο φως της μέρας. Φυσικά, οι
δολοφόνοι δεν παρέλειψαν ν’ ακούσουν την έκτη συμφωνία, την Πα­
θητική, το κύκνειο άσμα του συνθέτη, που την έγραψε γνωρίζοντας
την καταδικαστική απόφαση των αρχόντων. Αλλο ανορθόδοξο ερωτι­
κό πάθος σε μια ορθόδοξη χώρα, και άλλο παθητική μουσική, γεμάτη
απελπισία και οργή. Αρκεί ν’ ακούσεις σήμερα την Παθητική για να κα­

323

ταλάβεις πως τα μεγάλα πάθη δεν είναι πάθη του κώλου, είναι πάθη του
νου και της ψυχής παθιασμένων για λευτεριά ανθρώπων. Αλλωστε, κανενός είδους ορθοδοξία, ούτε εκκλησιαστική, ούτε κομματική, ούτε αι­
σθητική, μπορεί να εγγυηθεί την πρόοδο. Γιατί η πρόοδος είναι απ’ τη
φύση της ανορθόδοξη και αιρετική.
Το βεβαιώνει ο οικονομολόγος, φιλόσοφος, πολιτικός και λογοτέ­
χνης Νικολάι Τσερνιτσέφσκι (1828-1889), γιος παπά, που πέρασε 27
χρόνια στις φυλακές του τσάρου γιατί ήταν οπαδός των ουτοπικών σο­
σιαλιστών Όουεν και Φουριέ και γιατί πίστευε πως ο χριστιανισμός είτε
είναι σοσιαλισμός είτε είναι σκέτη πλάκα, όταν δεν είναι ψυχοφάρμακο
για απελπισμένους από τον, έτσι και αλλιώς μονίμως επικείμενο για ό­
λους θάνατο. Αυτός ο μεγάλος διαφωτιστής, αυτή η μεγάλη, σλάβικη
καρδιά χτυπάει ακόμα και στη Ρωσία, κι εδώ και παντού. Άνθρωποι
σαν τον Τσερνιτσέφσκι θα υπάρχουν πάντα παντού. Η ελπίδα για έναν
καλύτερο κόσμο πρέπει να παραμείνει ζωντανή.
Ο Νικολάι Ντομπρολιούμπωφ (1836-1861) φιλόσοφος και θεωρητι­
κός της λογοτεχνίας απ’ τους πιο μεγάλους διεθνώς, πέθανε πολύ νέος,
μόλις 25 ετών. Γιος παπά κι αυτός όπως και ο Τσερνιτσέφσκι στα λίγα
χρόνια της ζωής του καταφέρνει να γίνει το «γεωτρύπανο» που μπαίνει
τόσο βαθειά στο σλάβικο ψυχισμό, όπως αυτός ανακλάται στη λογοτε­
χνία, που όλοι, και κυρίως οι σοσιαλιστές, που μόλις τότε πρωτοεμφανίζονται στη Ρωσία, αντλούν με βουλιμία από τη γάργαρη πηγή μιας
σκέψης που τρέχει όμορφα και αβίαστα, σαν το νεράκι της πηγής.
Που θα την ξηράνει ο χάρος πάρα πολύ νωρίς.
Ο Βησσαρίων Μπιελίνσκι (1811-1848), γιος γιατρού του πολεμικού
ναυτικού, ήταν γνωστός στην εποχή του σαν «Βησσαρίων ο μαινόμενος». Μορφή μυθική τούτος ο υπερπληθωρικός άνθρωπος, που αναστά­
τωσε τη Ρωσία της εποχής του με τη θυελλώδη και σχεδόν φονική σκέ­
ψη του, θα δώσει σ ’ όλους να καταλάβουν πως πρόοδος δεν υπάρχει χω­
ρίς γνώση, και πως όσο σπουδαίος κι αν είναι ένας λαός θά είναι ένας
ευνουχισμένος λαός εφόσον κρατιέται μέσα στην αμάθεια και τις προ­
λήψεις. Αυτά τα λέει ο πρώτος προλετάριος-διανοούμενος, ο άνθρωπος
που δούλευε σα σκλάβος για να σπουδάσει. Ο Μ πιελίνσκι, ο άνθρωπος
που ανήγαγε τη λογοτεχική κριτική σε δοκίμιο υψηλής ποιότητας και
ταυτόχρονα την έκανε όργανο για δύσκολους κοινωνικούς αγώνες κρα­
τώντας την ω στόσ ο πολύ μακρυά από κάθε μορφής λαϊκισμό, θα γίνει
κάτι σαν «μεγάλος διδάσκαλος και προφήτης» για όλους τους ρώσους
επαναστάτες που είναι νάρθουν. Οταν διαβάζεις κείμενα αυτού του αν­
θρώπου σου κόβεται η ανάσα.
Και με την ψυχή στο στόμα σήμερα από την αγωνία για το μέλλον

324

αυτού του μεγάλου λαού, των Ρώσων, αναρωτιέσαι: Τι απόγινε όλο αυτό
το υπερπληθωρικό ρώσικο ταλέντο, όλη αυτή η βαθειά και πλατειά
γνώση μιας ολόκληρης στρατιάς ρώσων διανοουμένων, που ζουν και
δουλεύουν σε μια εντελώς εξαθλιωμένη χώρα, κάτω από συνθήκες ανηλεούς διωγμού που ωστόσο δεν τους πτοεί; Και καλά (τι καλά, δηλαδή)
να καταλήξουν όλα αυτά στον Στάλιν. Ό χι όμως, διάολε, να φάει ό,τι
απόμεινε ο Ζιρινόφσκι! Η τιμωρία αυτού του άθλιου φασίστα θα ήταν
τέλεια αν υπήρχε τρόπος να τον βάλεις να διαβάζει κάθε μέρα τρεις σε­
λίδες Ντοστογιέφσκι, δυο σελίδες Τολστόι, μια σελίδα Τσέχωφ και στο
τέλος της ανάγνωσης να τον υποχρεώνεις ν’ ακούσει και πέντε λεπτά
Τσαϊκόφσκι. Αν τα καταφέρει και επιβιώσει, δεν υπάρχει περίπτωση
να μην εξανθρωπιστεί.

7. Μ ια καμπάνα για την επανάσταση που έρχεται

Στη Ρωσία, μια τεράστια χώρα που καταλαμβάνει το ένα έκτο της
επιφάνειας της γης, στο δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα υπήρχαν
περίπου 10.000.000 αγροτικές οικογένειες υποταγμένες σε 699 (ακρι­
βώς) γαιοκτήμονες. Το πρόβλημα της απελευθέρωσης των δουλοπάροι­
κων δραστηριοποιεί τους διανοούμενους αλλά και τους αστούς της τα­
χύτατα ανερχόμενης ρωσικής αστικής τάξης. Οι νεοφανείς τότε ρώσοι
βιομήχανοι, βρίσκονται στα μαχαίρια με τους τσιφλικάδες. Ψάχνουν
για φτηνά εργατικά χέρια ώστε να επανδρώσουν τα εργοστάσιά τους,
αλλά δεν τα βρίσκουν, έτσι που οι δουλοπάροικοι είναι εγκλωβισμένοι
στα τσιφλίκια των γαιοκτημόνων και δεν τους επιτρέπεται να μετακινη­
θούν απ’ αυτά. Αν το χτήμα αλλάξει ιδιοκτήτη, αυτομάτως αλλάζουν
ιδιοκτήτη και οι δουλοπάροικοι. Που δεν είναι ακριβώς οι δούλοι του
προγενέστερου του φεουδαρχικού, δουλοκτητικού συστήματος, αλλά
«παροικούντες δούλοι»: Δούλοι οικούντες (κατοικούντες) σε καλύβες
μέσα στο κτήμα του αφέντη και γύρω απ’ το παλατάκι του, χωρίς να
έχουν δικαίωμα ούτε οι ίδιοι ούτε τα παιδιά τους να κουνηθούν από
κει και να παν να δουλέψουν σαν εργάτες γης σε έναν άλλο γαιοκτήμο­
να που θα πλήρωνε καλύτερα, ή να μετακομίσουν στην πόλη και να γί­
νουν βιομηχανικοί εργάτες. Στο κτήμα του αφέντη γεννήθηκε, στο κτή­
μα του αφέντη θα πεθάνει ο δουλοπάροικος. Κατά τα άλλα, είναι αυτε­
325

ξούσιος, αρκεί να καταβάλλει στον αφέντη το κανονισμένο ποσοστό
από τη σοδιά των κτημάτων στα οποία δουλεύει ο δουλοπάροικος χω­
ρίς να είναι εργάτης γης. Δεν παίρνει μισθό, παίρνει ποσοστό από τη
σοδιά, κι έτσι είναι υποχρεωμένος να δουλεύει σα σκλάβος για να φάει
κάτι αυτός - και ο αφέντης τον αγλέορα.
Ο δουλοπάροικος πάει πακέτο με τη γη και πουλιέται μαζί της. Ο
πωλητής μαζί με τη γη πουλάει και ψυχές, συχνά Νεκρές ψυχές. Πρόκει­
ται για τον τίτλο του αριστουργήματος του Γκόγκολ, όπου οι πωλητές
κάνουν ό,τι μπορούν για να πλασάρουν στους αγοραστές εκτός από τους
ζωντανούς και πεθαμένους δουλοπάροικους, που προσμετρώνται στους
ζωντανούς και ανεβάζουν την τιμή του κτήματος. Κι όλα αυτά σε μια
ορθόδοξη χώρα, όπου η ψυχή του χριστιανού μετράει πολύ. Αυτό, λοι­
πόν, είναι το φεουδαρχικό σύστημα οργάνωσης της κοινωνίας (η φεου­
δαρχία) που μπλοκάρει τη βιομηχανική ανάπτυξη, και μαζί της την α­
νάπτυξη της αστικής τάξης, δηλαδή της τάξης που ζει στο άστυ (στην
πόλη), όπου και τα εργοστάσια.
Η διαδικασία της απελευθέρωσης των δουλοπάροικων και της μετα­
τροπής τους σε βιομηχανικούς εργάτες αρχίζει με τη Γαλλική Επανά­
σταση του 1789, που είναι η πρώτη στην ιστορία αστική επανάσταση:
μια επανάσταση των αστών κατά των φεουδαρχών (των γαιοκτημό­
νων), γεγονός τεράστιας σημασίας για την παραπέρα ανάπτυξη της κοι­
νωνίας. Μόνο που η εν λόγω ανάπτυξη μπλοκάρεται κι αυτή απ’ τα και­
νούργια αφεντικά, τους αστούς. Που, πάντως, λειτουργούν λιγότερο α­
νασταλτικά απ’ τους προκατόχους τους στο εκμεταλλευτικό σύστημα,
χωρίς αυτό να σημαίνει πως κι αυτοί δε «βγάζουν το μέταλλο» (αυτό
σημαίνει η σοφή λόγια ελληνική λέξη εκμετάλλευση) δηλαδή τον
πλούτο τους απ’ τον ιδρώτα ανθρώπων που δουλεύουν για λογαριασμό
τους. Οι βιομηχανικοί εργάτες (οι προλετάριοι) διαφέρουν απ’ τους δου­
λοπάροικους κατά το ότι μπορούν να διαπραγματευτούν το ύψος του με­
ροκάματου με τον εργοδότη. Μπορούν επίσης ν’ αλλάξουν αφεντικό.
Είναι ελεύθεροι πολίτες, δεν είναι σκλάβοι. Ωστόσο, μπροστά στο φά­
σμα της ανεργίας, ή έστω της έλλειψης βεβαιότητας για τη δυνατότητα
εξεύρεσης εργασίας, η εν λόγω ελευθερία του προλετάριου είναι μάλλον
πλασματική.
Πάντως, ο καπιταλισμός (το κοινωνικοοικονομικό σύστημα που
στηρίζεται στο καπιτάλι, στο κεφάλαιο, και όχι στο δούλο ή τον δουλο­
πάροικο) δίνει την ελπίδα στους πεινασμένους ή τους μισοχορτάτους
πως κάποτε «θα πιάσουν την καλή», αν και οι περισσότεροι πιάνουν
τα τέτοια τους εφ’ όρου ζωής και κρατώντας τα καλά πιασμένα κατεβαί­
νουν στον τάφο για να συνεχίσουν να τα πιάνουν και στην «άλλη ζωή».

326

Πάντως, η ελπίδα συνιστά την κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας, όπως
λέει ο μέγας είρων Λουίς Μπουνιουέλ. Ζούμε με την ελπίδα - γΓ αυτό
άλλωστε αγοράζουμε λαχεία. Οι περισσότεροι όμως πεθαίνουμε απελπι­
σμένοι. Όπως και νάναι πάντως, η ελπίδα είναι μεγάλο πράγμα. Συν τοις
άλλοις, περιορίζει την αυτοκτονία στα νενομισμένα ερωτικά και υπαρ­
ξιακά της πλαίσια. Για οικονομικούς λόγους δεν αυτοκτονούν πλέον οι
φτωχοί, που ελπίζουν, αυτοκτονούν όσοι απ’ τους πολύ πλούσιους δεν
ελπίζουν πια τίποτα γιατί τα έχουν όλα, εκτός από μυαλό. Αυτοκτονούν
επίσης όσοι πλούσιοι δεν μπορούν να αντέξουν τη φτώχεια ύστερα από
μια ξαφνική χρεοκοπία. Οι βιομήχανοι και οι τραπεζίτες που έπεφταν
σαν κομφετί απ’ τα παράθυρα των ουρανοξυστών της Νέας Υόρκης κα­
τά τη μεγάλη οικονομική κρίση του 1929 πρέπει να ήταν ένα υπέροχο
θέαμα. Άραγε θα το δούμε και μεις; Το ελπίζω. Για μια ελπίδα ζούμε,
διάολε! Και οι κομουνιστές και οι καπιταλιστές. Και οι χριστιανοί.
Που αυτοί ελπίζουν σε κάτι πιο... σίγουρο: Στον παράδεισο. Ο καπιτα­
λισμός έχει κάνει τη ζωή μας λαχείο. Ένας στους δύο κερδίζει στο ακέ­
ραιο, δηλαδή αυτοσυντηρείται όπως όπως, ο ένας στους χίλιους κερδί­
ζει χρυσούν ωρολόγιον, και ο ένας στο ένα εκατομμύριο κερδίζει, άλλος
σπίτι απ’ αυτά που δίνουν οι εφημερίδες για να ανταμείψουν τους κα­
λούς αναγνώστες τους, άλλος στο ΠΡΟ-ΠΟ, στο ΛΟΤΤΟ, στο Λαϊκό
Λαχείο, στο Εθνικό Λαχείο, και άλλος στη μίζα, που είναι και πιο σί­
γουρη. Βάλτε τώρα που γυρίζει (η ζωή σας)! Στον παράδεισο δεν υπάρ­
χουν λαχεία και μίζες. Ο,τι κέρδισες, το κέρδισες όντας ζωντανός. Ούτε
καν τον παράδεισο δεν μπορείς να κερδίσεις αφού πεθάνεις. Άλλωστε,
των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν. Αρκεί να έχουν
κάτι να μαγειρέψουν. Ο δουλοπάροικος μπορεί να ήταν δούλος παρθι­
κών δίπλα στον αφέντη, αλλά, διάολε, κάτι έτρωγε απ’ τα χωράφια που
καλλιεργούσε. Ο υπό καπιταλιστικό καθεστώς σύγχρονος δούλος όταν
δεν έχει τίποτα να φάει, τρώει την... ελευθερία του και ηρεμεί, ο χάχας.
Και κάθε τέσσερα χρόνια ψηφίζει με την ελπίδα ότι αυτή τη φορά επι­
τέλους θα φάει, αν όχι παντεσπάνι, όπως το αφεντικό, τουλάχιστον ψω­
μί, όπως ο δουλοπάροικος.
Προσωπικά, αν και χορτάτος από καλή τύχη όπως όλοι οι χορτάτοι
(μην πιστεύετε όσους λεν πως ο πλούτος ή έστω η οικονομική άνεση
είναι πρόβλημα ικανοτήτων) θα προτιμούσα να είμαι... δουλοπάροικος
παρά μισθωτός. Προφανώς με επηρέασε το μεγάλο μυθιστόρημα του
Χέρμαν Μ προχ Οι υπνοβάτες. Οπου το κυνήγι της ευτυχίας γίνεται πε­
ρίπου πρόβλημα υπνοβασίας στο τεντωμένο σ χοινί της ελπίδας, όχι για
έναν καλύτερο κόσμο για όλους, αλλά για έναν καλύτερο κόσμο για μας
προσωπικά. Ο καπιταλισμός είναι η μοντέρνα εκδοχή της βαρβαρότη­

327

τας. Ο σώζων εαυτόν σωθήτω. Και ο μη δυνάμενος να σώσει τον εαυτό
του, μη σώσει και σωθεί. Και να το λεν αυτό χριστιανοί! Ή τρελαθήκα­
με εντελώς, ή παραδοθήκαμε εντελώς στην κρυφή γοητεία της μπουρ­
ζουαζίας, τη βασισμένη στην ελπίδα για το «πιάσιμο της καλής».
Σύντροφοι, η Γαλλική (η αστική) Επανάσταση συνεχίζεται στη μισοφεουδαρχική Ελλάδα. Δυστυχώς, η οχτωβριανή (η προλεταριακή) ε­
πανάσταση δε συνεχίζεται πουθενά. Οι προλετάριοι το έριξαν κι αυτοί
στο τζόγο, που συντηρεί την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή. Τα κόκκινα
κερδίζουν, τα μαύρα χάνουν, μας έλεγαν. Δυστυχώς, έχασαν τα κόκκινα.
Και η ελπίδα, μας έμεινε αμανάτι και τώρα δεν ξέρουμε πού να την ακουμπήσουμε. Ας την ξύσουμε, λοιπόν. Το Ξυστό μπορεί να είναι το
σωστό λαχείο. Αν δεν ξύσεις, δεν κερδίζεις. Κι αν δεν μπορείς να ξυστείς μόνος σου, μην πας στο αφεντικό να σε ξύσει. Θα σε γδάρει.
Ολα στη Ρωσία άρχισαν το 1861 με την απελευθέρωση των δουλο­
πάροικων. Δεν υπάρχουν πια «νεκρές ψυχές» για πούλημα, υπάρχουν
μόνο ζωντανές ψυχές για εκμετάλλευση στα εργοστάσια που ξεφυτρώ­
νουν όπως τα μανιτάρια μετά τη βροχή. Η εξέγερση των Δεκεμβριστών
του 1826, που βασικό της αίτημα είχε την απελευθέρωση των δουλοπά­
ροικων δίνει καρπούς 35 χρόνια αργότερα. Οι Δεκεμβριστές είναι αστοί
διανοούμενοι, οπαδοί του εκσυγχρονισμού της Ρωσίας που εγκαινίασε ο
Μεγάλος Πέτρος και συνέχισε η Μεγάλη Αικατερίνη. Ομως, η ορθοδο­
ξία, κυρίως η ρώσικη, ταιριάζει στην δουλοπαροικία. Η ορθοδοξία λα­
τρεύει τη «φυσική ζωή» συνεπώς και τον αφέντη, που ενεργεί «φυσικά»
αφού δεν παραβιάζει την εκ Θεού καθορισμένη τάξη πραγμάτων. Αλλω­
στε, τα προς τρίτον (τον Θεό) ίσα, και αλλήλοις ίσα. Οι άνθρωποι είναι
αδέρφια γιατί είναι παιδιά του ίδιου Πατέρα. Τόσο στον παράδεισο όσο
και στη κόλαση η ισότητα ανάμεσα στους ενοίκους είναι υποδειγματι­
κή. Υπομονή, λοιπόν, μέχρι να πεθάνετε. Οι Δεκεμβριστές πολεμούν με
πείσμα τούτη τη φαντασιακή περί ισότητας αντίληψη, που ουδεμία σχέ­
ση έχει τόσο με τον Γαλλικό Διαφωτισμό, που καθοδηγεί τους Δεκεμβριστές, όσο και με τη Γαλλική Επανάσταση, που υποδεικνύει έναν
τρόπο δράσης.
Την εποχή των Δεκεμβριστών (1826), δεν έχει εμφανιστεί ακόμα ο
λεγόμενος επιστημονικός σοσιαλισμός, ούτε καν ο ουτοπικός του
Σαιν-Σιμόν και του Φουριέ. Το 1857, ο Αλεξάντρ Χέρτσεν, ένας σπου­
δαίος ρώσος διανοούμενος και οπαδός του ουτοπικού σοσιαλισμού, εκ­
δίδει στο Λονδίνο το περιοδικό Κ ολοκόλ (Καμπάνα) και γίνεται χαμός
στη Ρωσία όπου κυκλοφορεί παράνομα. Ο αναρχικός Μ ιχαήλ Μπακούνιν, αυτό το πυρακτωμένο μυαλό που ηχεί σαν βουερή καμπάνα, θα δια­
δεχτεί τον Χέρτσεν στη διεύθυνση της Καμπάνας, που τώρα χτυπάει ταυ­

328

τόχρονα με μια άλλη, το Κεφάλαιο του Καρλ Μαρξ, που μεταφράζεται
στα ρωσικά από τον Αοπάτιν το 1873. Άλλωστε, ο γερμανός Μαρξ
και ο ρώσος Μπακούνιν, παρά τους καυγάδες τους, συνυπάρχουν στην
Α' Διεθνή, που έχει μια διπλή, ή μάλλον μια τριπλή κατεύθυνση: αυτήν
του επιστημονικού σοσιαλισμού (του μαρξισμού), εκείνη του αναρχι­
σμού (που ζητάει κατάργηση του κράτους εδώ και τώρα, σε αντίθεση
με τον μαρξισμό, που επιδιώκει την κατάργηση του κράτους όταν δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες), και την παρεμφερή του ουτοπι­
κού σοσιαλισμού, που διαφέρει από τον αναρχισμό κυρίως στο ότι δε
δέχεται τη βία σα μέσο για την κατάργηση του κράτους τώρα αμέ­
σως, γιατί οι ουτοπικοί σοσιαλιστές αυτής της εποχής πιστεύουν πως
ο λαός θα κινηθεί προς τη σωστή κατεύθυνση τώρα αμέσως, αρκεί να
πληροφορηθεί τον τρόπο ειρηνικής δράσης για την εγκαθίδρυση της
αταξικής κοινωνίας, δηλαδή μιας κοινωνίας που δεν θα έχει ανάγκη
από το κράτος, το όργανο με το οποίο η άρχουσα τάξη ασκεί την εξου­
σία σε βάρος των αρχόμενων.
Το «εδώ και τώρα» των αναρχικών του Μπακούνιν, σας θυμίζει τί­
ποτα; Καλώς σας το θυμίζει. Αλλά πριν επεξεργαστείτε στον εγκέφαλό
σας τη θύμηση, σας παρακαλώ πάρτε υπ’ όψιν πως ο Μπακούνιν είναι
σίγουρα ο πιο τίμιος άνθρωπος που περπάτησε ποτέ στη γη και πως οι
σχέσεις του με τον Μαρξ ήταν σχέσεις τεταμένου, βουβού και σπαρα­
χτικού αλληλοθαυμασμού. Άλλωστε, ο Μπακούνιν ήταν αυτός που με­
τάφρασε στα ρωσικά το Κομουνιστικό Μανιφέστο.
Όσον αφορά εμένα προσωπικά, χρωστάω στα επιστημονικά βιβλία
του Μαρξ τόσα όσα και στα αντιεπιστημονικά του Μπακούνιν. Ο θαυ­
μασμός μου γ ι’ αυτές τις δυο κολοσσιαίες προσωπικότητες πάει πάντα
παράλληλα, και δε νοιώθω καθόλου αντιφατικά πατώντας με το ένα πό­
δι στην ατσαλένια λογική του Μαρξ και με το άλλο στη φλεγόμενη
καρδιά του Μπακούνιν. Άλλωστε, όποιος διαβάσει Μπακούνιν έρχεται
πιο εύκολα στο μαρξισμό. Πώς να το κάνουμε, δε στρατεύεται κανείς
μόνο με την ψυχρή λογική, αν και θα τα κάνει μούσκεμα αν προσκολληθεί διά παντός στο συναίσθημα, όπως οι παλιοί αναρχικοί του Μπα­
κούνιν και του πρίγκιπα, παρακαλώ, Κροπότκιν.
Το βρίσκω συναρπαστικό και εξόχως ρωσικό, αν και πέρα για πέρα
παράλογο, το να είσαι και πρίγκιπας και αναρχικός. Εδώ, κακομοίρης
είσαι και ψηφίζεις Νέα Δημοκρατία για να μην πω ΕΠΕΝ, σκέψου να
ήσουν και πρίγκιπας! Οι «αποστάτες της τάξης τους», σαν τον δικό μας
Δημήτρη Μπάτση, που τον εκτέλεσαν μαζί με τον Νίκο Μπελογιάννη,
πάντα με γοήτευαν. Αυτοί, δεν έχουν να χάσουν τις αλυσίδες τους, όπως
οι προλετάριοι, καταπώς λέει το Κομουνιστικό Μανιφέστο , έχουν να χά­

329

δεν είναι η ψυχή του κουλάκου (του πλούσιου γαιοκτήμο­ να) αλλά του μουζίκου (του φτωχού αγρότη). Ναρόντναγια Βόλια. που αργότερα θα γίνουν κακός μπελάς για τον Λένιν. πως υπάρχει όντως ένας σοσιαλισμός αυθόρμητος. που έπαψαν να είναι δουλοπά­ ροικοι μόλις πριν από εννιά χρόνια. οι δάσκαλοι της 17 Νοέμβρη Το 1870. Ομοίως αποτελεσματική ήταν και η λειτουργία των αρ330 .σουν τα χρυσά τους βραχιόλια. βέβαια. το 1861. Εδώ σε θέλω κάβουρα. που είναι παλιότεροι από τους προλεταριακούς (εργατικούς) σοσιαλιστές υποστηρίζουν πως μόνο η τεράστια μάζα των αγροτών. τα μεροκά­ ματα είναι της πείνας στην πιο απόλυτη κυριολεξία και τα παιδιά δου­ λεύουν όπως και οι μεγάλοι σε συνθήκες εντελώς απάνθρωπες. Που. παρόλο που οι ώρες εργασίας παντού στον κόσμο κυμαίνονται από 10 μέχρι 14. το αγροτικό και το εργατικό: Είναι οι αγρότες ή οι εργάτες οι κοινωνικοί πρωτοπόροι και οι φορείς του επαναστατικού πνεύματος και της επαναστατικής δράσης. θα μπορούσαν να ηγηθούν της επανάστασης εξαιτίας του όγκου τους και και του «έμφυτου» σοσια­ λισμού τους. που επεβίωναν στα πλαίσια της φεουδαρχίας. που ήταν αγροτικές και σχεδόν κοινοβιακές κοινότητες χριστιανικής καταγωγής. φαινόμενο εντελώς άγνωστο μέχρι τότε στη Ρωσία και καθόλου συνηθισμένο στην υπόλοιπη Ευρώπη. ξεσπούν στην Πετρούπολη οι πρώτες απεργίες. Στην μετά το 1826 (μετά την εξέγερση των Δεκεμβριστών) ορθόδοξη Ρωσία οι εξ ορισμού ανορθόδοξοι αποστάτες της τάξης τους είναι πάρα πολλοί. Πιστεύουν στ’ αλήθεια οι ναρόντνικοι. ή Λένιν σκέτα. γόνος ευκατάστα­ της μεσοαστικής οικογένειας ανωτάτων δημοσίων υπαλλήλων. ο οποίος υποβαστάζεται αυτόματα από τη «ρώσικη ψυχή». Οι αγροτι­ κοί σοσιαλιστές. Είναι αυτές ακριβώς οι εργατικές απεργίες που ενεργοποιούν άλλη μια φορά τους παλιούς καυγάδες ανάμεσα στα δύο μεγάλα προμαρξιστικά ρωσικά σοσιαλιστικά ρεύματα της εποχής. Και σαν κύριο επιχείρη­ μα για την ύπαρξή του προβάλλουν την όντως αποτελεσματική λειτουρ­ γία των παραδοσιακών μιρ. αυθόρμητα και ακαθοδήγητα. να περπατάς στα κάρβουνα κι όχι στου γιαλού τα βοτσαλάκια. 8. γνωστός και στις γά­ τες με το ψευδώνυμο Νικολάι Λένιν. οι περίφημοι ναρόντνικοι (λαϊκοί). Ανάμεσά τους και ο Βλαντιμίρ Ουλιάνωφ.

Ο λαϊκισμός. όπου ένα μεγάλο κόμμα. όχι τα συν­ δικάτα. όπου το κλειστό συντεχνιακό πνεύμα της υπεράσπισης στενών ερ­ γασιακών συμφερόντων ερήμην των υπολοίπων εργαζομένων αναπτύσ­ σεται δυσκολότερα. που όλα τα μπορεί και όλα τα καταλαβαίνει δι’ επιφοιτήσεως. κάτι σαν τις δικές μας συντε­ χνίες των ηπειρωτών οικοδόμων. ναι μεν τα μιρ και τα αρτέλ είναι υπολογίσιμες κοινωνικές δυνάμεις. εν πάση περιπτώσει. που δεν απεργούν. και μάλιστα στις πό­ λεις. το ΠΑΣΟΚ. αποκλείεται να είναι βιολογικής-κληρονομικής τάξεως φορέας σοσιαλιστικών απόψεων. Οι προλεταριακοί σοσιαλιστές. είναι στυφό φρούτο των ρώσων ναρόντνικων (λαϊκών) της προοκτωβριανής περιόδου. Και. που οι ναρόντνικοι την αντιλαμβάνονται με τρόπο καθαρά μεταφυσικό. ο Μουσολίνι θα ονομάσει το κράτος του συντεχνιακό. άλλων κλάδων. Κι όταν οι απεργοί δυσκολεύουν τη ζωή όχι μόνο των εργοδοτών τους αλλά ό­ λου του κόσμου. Τούτη η αντίληψη για τον αυθόρμητο σοσιαλισμό επιβιώνει μέχρι τις μέρες μας. η «λαϊκή ψυχή». Που διαφέρει απ’ το συνδικάτο γιατί αρνείται να συνεργαστεί με άλλα σωματεία εργαζομένων και προ­ ασπίζει τα συμφέροντά της αδιαφορώντας για τα συμφέροντα όλων των άλλων εργαζόμενων. γίνεται. δηλαδή η μεταφυσική πίστη στην αξία και στις ικανό­ τητες της «λαϊκής ψυχής». Δε γεννιέται κανείς σοσιαλιστής. Τα μιρ και τα αρτέλ καλ­ λιεργούν το συντεχνιακό και όχι το σοσιαλιστικό πνεύμα. ιδιαίτερα εδώ στην Ελλά­ δα. επιδιώκοντας μ’ αυτόν τον τρόπο τον περιορισμό των διεκδική­ σεων στα στενά όρια της συντεχνίας. όχι φασιστικό (φασιστικό ήταν το κόμμα του) και θα υποστηρίξει φανατικά τις συντεχνίες. προγραμ­ 331 . πρώτον γιατί δεν είναι πολλές και δεύτερον διότι υπηρετούν τα κλειστά συμφέροντα μιας μικρής ομάδας εργαζομένων. αλλά δεν μπορεί να στηριχτεί κανείς σ’ αυτές. πράγμα που εξη­ γεί μεταξύ άλλων και την πλήρη περιφρόνηση των απεργών για όλους τους άλλους εργαζόμενους. Αλλωστε.τέλ. Αυτό μπορεί να συμβαίνει σ’ όλον τον κόσμο εκτός απ’ την Ελλάδα. αλλά είναι και οι δυνάμει οπαδοί του φασισμού. ενός κοινωνικού κινήματος που πρωτοεμφανίζεται στην Ιταλία το 1920. όχι μόνο δεν έχουν ίχνος εργατικής συνείδησης. όπου ο συνδικαλισμός δεν είναι παρά συντεχνιασμός. προέκυψε με μια έντεχνη εκμε­ τάλλευση της παμπάλαιης ναρόντνικης άποψης πως ο σοσιαλισμός εί­ ναι πρόβλημα σοσιαλιστικής λαϊκής ψυχής και όχι σοσιαλιστικού μυα­ λού. Κάτι τέτοιο θα έβαζε δύσκολα προβλήματα οργάνωσης. αυτοί που θέλουν να βασίζονται στους εργάτες και όχι στους αγρότες αντιλέγουν στους ναρόντνικους με το επιχείρημα πως. και μάλιστα στα χωράφια. που ήταν συντεχνίες χειροτεχνών.

οι αμφιβόλου γνώσεως επαΐοντες εύκολα βολεύονται ως καρεκλοκένταυροι γραφειοκράτες που παρι­ στάνουν τους επαναστάτες. που σιγά σιγά αρχίζουν να γίνονται μαρ­ ξιστικές. Η αργοτική λαϊκή ψυχή των ναρόντνικων. στα αρχαία ελληνικά λαός σημαίνει μάζα.ματισμού και καθοδήγησης. οι πε­ ρισσότεροι απ’ τους οποίους συνεχίζουν να πιστεύουν και στις μέρες μας στην αξία και τη σημασία της κομματικής καθοδήγησης των εργα­ ζομένων. και τους αγίους και τους εγκληματίες. η Βέρα Ζασούλιτς. αλλά και γραφειοκρατικοποίησης των αριστερών κομμάτων. Και είναι αυτές οι απεργίες ακριβώς που δίνουν αυτόματα το προβάδισμα στους εργατικούς σοσιαλιστές. ο Πλεχάνωφ. ώστε να γίνει αποτελεσματικότερος και όχι να εξαφανιστεί. δεν παρά­ 332 . ο κλασικός μαρξισμός πρεσβεύει πως η εργατική τάξη. Αλλωστε. που πίστευαν στον αυθόρμητο σοσιαλισμό των μαζών και στη «λαϊκή ψυχή» και αφετέρου στους εργατικούς σοσιαλιστές. Διότι. Μετά τις απεργίες του 1870 ξεφυτρώνουν στη Ρωσία πάμπολλες πα­ ράνομες σοσιαλιστικές οργανώσεις που είναι υπέρ του εργατικού και όχι του αγροτικού σοσιαλισμού. ενώ ο αυθορμήτως κινούμενος και παρασυρόμενος λαός εύκολα εκπίπτει σε φασιστική αγέλη λύκων. και τους δημοκράτες και τους φασίστες. σε ε­ λάχιστες περιπτώσεις ευδοκίμησε. Λαός είμαστε όλοι. ώστε αυτοί να συνειδητοποιήσουν το συμφέρον τους και να μη συρρέουν στα κόμματα των αφεντικών τους. όπως πίστευαν οι ναρόντνικοι. αλλά μια δυνατότητα και για το καλύτερο και για το χειρότερο. Επικεφαλής αυτών των προλενινιστικών σοσιαλιστικών οργανώσεων. και άλλοι πολλοί. Ο παλιός καυγάς ανάμεσα στους ρώσους αγροτικούς σοσιαλιστές αφενός. Το πρόβλη­ μα αναμένει πάντα τη λύση του. άσχετα από το ήθος και τις κοινωνικοπολιτικές πεποιθήσεις του καθένα μας. Η αδιακόπως προτεινόμενη ισορροπία ανάμεσα στον λαϊκό επαναστα­ τικό αυθορμητισμό και στην άνωθεν καθοδήγηση από επαίοντες. κυρίως διανοούμενοι και όχι εργάτες. και τους ιδιοφυείς και τους ηλιθίους. όπως θα γίνει αργότερα με την εμφάνιση της κομματικής γραφειοκρατίας. είναι ο Άξελροντ. σύμφωνα με την οποία ο λαός δεν είναι μια αξία καθεαυτή. δε σταμάτησε ποτέ έκτοτε. μια δεξαμενή που τα έχει όλα. Και ίσως βρεθεί αν επιτέλους συνειδη­ τοποιήσουμε τη σημασία της άποψης του Μαρξ. η καθοδήγηση και η ποδηγέτηση των αυθόρμητων λαϊκών κινημάτων εγκυμονεί κινδύνους ελέγχου της λαϊκής βούλησης από τα πάνω. Αλλωστε. με τον αυθόρμητο σοσιαλι­ σμό της. Ωστόσο. καθεύδει μακαρίως ενώ η εργατική λαϊκή ψυχή των κατοίκων των πόλεων απεργεί αυθορμήτως και βάζει πρόβλημα μεθόδευσης και καθοδήγησης του αυθορμητισμού. εξαιτίας της αγραμματοσύ­ νης και κυρίως της εξάντλησης από μια εργασία απάνθρωπη.

Οι εργάτες δεν είναι μια απόλυτη. το πρόβλημα δεν είναι αυτοί που τώρα είναι φτωχοί. που δεν είναι παρά αριστεροί γραφειοκράτες. όπως θα πει ο Λούκατς. Κάτι τέτοιο δεν είναι σοσιαλισμός. από ανθρώπους που έχουν την ευχέρεια να μελετήσουν και να καταλάβουν και που είναι διατεθει­ μένοι να βάλουν τη γνώση τους και τις ικανότητές τους στην υπηρεσία της εργατικής τάξης. αλλά η κατάργηση των μηχανι­ σμών που αναπαράγουν αδιάκοπα τη φτώχεια και βάζουν νέους φτωχούς στη θέση των παλιών. ισχυρίζονται πως είναι σε θέση να εγκαταστήσουν την αταξική κοι­ νωνία. Αν όλοι οι ερ­ γαζόμενοι καταλάβαιναν το συμφέρον τους. είναι χυδαίος λαϊκισμός. που έχει βέβαια το νόημά της και την αξία της. ώστε να μπορέσουν να φαν αυτοί τον περίδρομο και να γίνουν αυτοί η άρχουσα τάξη. Αυτό. Η αντικατάσταση στην εξουσία των πλούσιων από τους φτωχούς. Το πρόσκαιρο βόλεμα των αναξιοπαθούντων είναι φιλανθρωπία. ο σοσιαλισμός θα επιβαλ­ λόταν με τον πιο άνετο τρόπο: με εκλογές. Ο εργατισμός (ουβριερισμός). μεταφυσική αξία. που έχουν στο νου τους είναι να παραμερίσουν τους πλούσιους που τρων τον περίδρομο. ακόμα δεν κατάλαβε πως. Η σοσιαλιστική ιδεολογία εισάγεται σ ’ αυτήν από τα προοδευτικά στρώματα της αστικής τάξης. Ο σοσιαλισμός είναι η υπέρτατη μορφή ανθρωπισμού. δύσκολα από «τάξη καθεαυτή» γίνεται «τάξη για τον εαυτό της» αποχτώντας ταξική συνείδηση. όσο και των εργατιστών. Και ο λαϊκισμός είναι η μήτρα του φασισμού. δεν είναι σοσιαλισμός. Ο νεομαρξιστής Ρούντολφ Μπάρο θα πει πως είναι προτιμότερο να εγκαταλείψουμε τις σοσιαλιστικές προσπάθειες. που νοιάζονται περισσό­ τερο για το προσωπικό τους. Όπως θα έλεγε ο Αριστοτέλης. δεν είναι πρόσκαιρο βόλεμα των αναξιοπαθούντων. αλλά σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να συγχέεται με τον ανθρωπισμό εξαιτίας της κοινής. και στους δυο όρους. που είναι κάτι ανά­ λογο με τον λαϊκισμό των ναρόντνικων. Αλλω­ στε. είναι ΠΑΣΟΚισμός σε ένα πλήθος εθνικών αλ­ λά και υπερεθνικών παραλλαγών. παρά για το εργατικό συμφέρον. που ενώ δεν ξέρουν πού παν τα πέ­ ντε. Η εργατική τάξη άγεται και φέρεται από δημαγωγούς και συχνά από αριστερούς δημαγωγούς. Το πρόβλημα στο σοσιαλισμό δεν είναι να φαν οι φτωχοί.γει ιδεολογία. Ακόμα και το ΚΚΕ. για το μαρξισμό. αν προηγουμένως δεν κάνουμε μια σοβαρή δουλειά ώστε η «πλεονάζουσα συνείδηση» να κα­ λύψει την «ελλειμματική συνείδηση» τόσο των κομματικών γραφειο­ κρατών. ωστόσο. που κόπτεται για τους φτωχούς. κι έτσι να υπηρετήσουν συμφέροντα που δεν είναι τα (ταξικά) δικά τους. αλλά να μην υπάρχουν φτωχοί και τώρα και στο μέλλον και πάντα. ο ανθρωπισμός είναι έννοια γέ­ 333 . που πολύ θα ήθελαν να είναι αυτοί οι πλούσιοι. ήταν πάντα ξένος προς τον μαρξισμό. λέξης άν­ θρωπος.

Η φιλανθρωπία είναι μια προσωρινή λύση εν αναμονή της μόνιμης. Ο μαρξισμός νοούμενος σαν ανθρωπισμός είναι χριστιανισμός χω­ ρίς μεταφυσική. με η­ γέτες την θρυλική τριανδρία Μιχαήλωφ. που δεν σου επιτρέπουν να είσαι καλός ακόμα κι όταν πολύ το θέλεις.νους σε σχέση με τη φιλανθρωπία που είναι έννοια είδους: Ο ανθρωπι­ σμός εμπεριέχει και γεννά τη φιλανθρωπία. έτσι που έγινε η ε­ πίσημη θρησκεία των εξουσιαστών και των εκμεταλλευτών από τον 4ο αιώνα και μετά. ακόμα κι όταν είσαι πράγμα­ τι καλός για να διαπιστώσεις με θλίψη πως η καλωσύνη σου είναι στα­ γόνα στον ωκεανό της κακότητας. Μέσα σ’ αυτό το μπερδεμένο χριστιανομαρξιστικό κλίμα. Ο χριστιανισμός απέτυχε παταγωδώς να εγκαθιδρύσει στον κόσμο μία κοινωνία αγάπης. Η πανί­ 334 . αιώνα. Η ορθόδοξη παράδοση της Ρωσίας παίζει το ρόλο της στη γρήγορη αποδοχή του μαρξισμού από τους ρώσους διανοουμένους. σαν τον μόνο τρόπο που έχει ο χριστιανισμός να πραγματώσει τα κοι­ νωνικά του σχέδια. και χάνει αυτομάτως το νόημά της μέσα σ ’ έναν απάνθρωπο κόσμο. και όχι σαν πρόβλημα αλλα­ γής των απάνθρωπων κοινωνικών συνθηκών. εμφανίζονται δύο τρομερές και φοβερές αναρχικές-επαναστατικές οργανώσεις. διότι αντιλαμβάνεται την αγάπη σαν πρόβλημα καλής προαίρεσης των καλών χριστιανών.Χ. και τον άνευ όρων σεβα­ σμό όλων των ανθρώπων. Που ωστόσο η Ναρόντναγια Βόλια δεν μπορεί να το αξιοποιήσει. Είναι απίστευτα αυτά που κάνει τούτη η τρομερή οργάνωση κο­ μάντος επαναστατών. Ζελιάμπωφ και Σοφία Περόφσκαγια. που δολοφονεί άρχοντες και πρίγκιπες με μια άνε­ ση που σου κόβει την ανάσα και που δεν την έχει ούτε η 17 Νοέμβρη εδώ σε μας σήμερα. Ο πανικός που προκαλεί η Ναρόντναγια Βόλια στην άρχουσα τάξη είναι τέτοιος που κανείς άρχοντας δε θέλει να άρχει στη Ρωσία. όπως κάλλιστα θα μπο­ ρούσε αν ήταν οργανωμένο μαζικό κόμμα και όχι μια ομάδα κομάντος που σκοτώνουν και σκοτώνονται με την ελπίδα πως η εξαφάνιση των αρχόντων θα φέρει και την εξαφάνιση της άρχουσας τάξης. Η «Γη και Ελευθερία» το 1876 και αμέσως μετά η Ναρόντναγια Βόλια (Λαϊκή Θέληση). Πάρα πολλοί ρώσοι θεωρητικοί τον εμφανίζουν σαν τη συνέχεια του χριστιανισμού. όπως επαγγελλόταν τουλάχιστον μέ­ χρι τον 4ο μ. που τα εγκατέλειψε από αιώνες. που καθοδηγείται από την άνευ όρων αγάπη για όλους τους ανθρώπους. όπου όλα είναι ασαφή από ιδεολογικής απόψεως. Και έτσι προκύπτει ένα διαρκές μισοκενό εξουσίας. Που ωστόσο παραμένει έν­ νοια πολύ στενή σε σχέση με τον ανθρωπισμό. Την 1 Μαρτίου 1881 η Ναρόντναγια Βόλια δολο­ φονεί και τον τσάρο Αλέξανδρο Β'.

που κάπου μπορεί να οδηγήσει. εκτός από τους βαρβάτους υπηρέτες. άδικα κρεμάστηκε για συμμετο­ χή στη δολοφονία του τσάρου. που προς το παρόν δεν έχουν το νου τους στην προ­ λεταριακή επανάσταση θα δηλώσουν στο εν λόγω σημαδιακό συνέδριο πως στη Ρωσία μόνο στους προλετάριους μπορεί να στηριχτεί κανείς 335 . πέ­ ος έχουν και οι σύζυγοι.σχυρη Ναρόντναγια Βόλια δεν κατάφερε τίποτα το σταθερό και το μό­ νιμο. και πως η ανάγκη για ένα καλά οργα­ νωμένο επαναστατικό κόμμα είναι επιταχτική. Όμως έδωσε στο Λένιν να καταλάβει πως ο μεγάλος αδερφός του. ' 9. Μπολσεβίκοι και μενσεβίκοι Η δολοφονία του τσάρου Αλέξανδρου Β' την 1 Μαρτίου 1881 σημα­ δεύει την αρχή της αντίστροφης μέτρησης για τους τσάρους. Ενώ οι αρχόντισσες αρχί­ ζουν να πληροφορούνται πως. γίνεται μια σωστή περιπέ­ τεια. που λέμε. πρέπει να αντικατασταθεί με την επαναστατική βία όλων των προλετάριων. Η μεμονωμένη βία των αναρχικών. Στο ιδρυτικό συνέδριο της Β' Διεθνούς που γίνεται στο Παρίσι το 1889 τους ρώσους σοσιαλδημοκράτες. πράγμα που ωστόσο έχει ευνοϊκότατες επιπτώσεις στην εκτέλεση των συζυγικών καθηκόντων των αρχόντων. σπορ ιδιαίτερα αγαπητό στην άρχουσα τάξη. Ο Λένιν δεν έχει εμφανιστεί ακόμα στο προσκήνιο. αλλά οι σοσιαλδημοκράτες.κι αυτή τελικά είναι η συνεισφορά των δολοφονικών αναρχι­ κών οργανώσεων στο παγκόσμιο επαναστατικό κίνημα: Μετατρέπει τα όνειρα των χορτάτων σε εφιάλτη και τους υποχρεώνει να παν για κατού­ ρημα με τη συνοδεία δύο φρουρών. που μετείχε στη Ναρόντναγια Βόλια. όπως λέγονται προς το παρόν οι μετέπειτα κομουνιστές. που ποτέ δεν οδηγεί πουθενά. Ασε που το ξενοπήδημα. Η Ναρόντναγια Βόλια δεν επιτρέπει σε κανέναν άρχοντα να κοιμάται ήσυχος . Το αστείο σ’ αυτή την υπόθεση είναι πως ο τσάρος και οι παρατρεχάμενοι κρυφίως προτιμούν αυτά τα οργανωμένα κόμματα από τις αναρχικές οργανώσεις που χτυπούν ξαφνικά και σκοτώνουν όποιον τους έρθει πιο βολικό. εκπροσωπούν οι παλαίμαχοι Πλεχάνωφ και Λαβρώφ. Ο διάδο­ χός του Αλέξανδρος Γ (1881-1894) θα είναι ο προτελευταίος τσάρος κι αυτός που θα δει να αλλάζουν μορφή οι επαναστατικές οργανώσεις και να γίνονται καλά συγκροτημένα επαναστατικά κόμματα.

λόγω του εγγενούς στους αγρότες συντηρητισμού. ακόμα και τους αστούς επαναστάτες. που τα χαϊδεύουν εναλλάξ με τη γυναίκα τους. αλλά ούτε και τους επαναστάτες. και που έχουν πάρει μέρος στο ιδρυτικό συνέδριο της Β' Διεθνούς όχι σαν εκπρόσωποι οργανωμένου κόμματος αλλά σαν αντιπρόσωποι επαναστα­ τικών ομάδων είναι έτοιμοι να ιδρύσουν κόμμα. τραβάει πάντα απ’ το τσεπάκι του το κλασικό άλλοθι «έχω γυναίκα και παιδιά» λες και οι άλλοι που ρισκάρουν έχουν γάτες και γατάκια. που είναι και ο ιδρυτής του ρώσικου μαρ­ ξισμού. Το εν λόγω κόμμα προς το παρόν δε λέγεται κομουνιστικό. όλα τα κομουνι- 336 . ο μικροαστός δε νοιάζεται και τόσο για το ποιος κατέχει την εξουσία. σε μια πιθανή σύγκρουση με την άρχουσα τάξη των γαιοκτημόνων. κι αυτό σημαίνει πως ο ρώσικος μαρξισμός αυτή την εποχή ούτε καν διανοείται να επι­ βάλει έναν σοσιαλισμό χωρίς δημοκρατία. λέει στο ιδρυτικό συνέδριο της Β' Διεθνούς ο σοφός Γκιόργκι Πλεχάνωφ (1857-1918) ένας πολύ μεγάλος μαρξι­ στής θεωρητικός και ηγέτης. Άλλωστε.. όσοι απ’ τους πρώην δουλοπάροικους δεν μετανάστευσαν στις πόλεις για να γίνουν βιομηχα­ νικοί εργάτες. ακόμα και οι βιομήχανοι. Οι ρώσοι σοσιαλδημοκράτες. αντί για λογικότερα επιχειρήματα για να δικαιο­ λογήσει την άρνησή του να αναλάβει ρίσκία. και που. αντί να ζητήσουν συγνώμην απ’ αυτήν τη ζητούν απ’ τον παπά της ενορίας. κάθε είδους και μορφής.. γίνονται εργάτες γης. αλλά σοσιαλδημοκρατικό. αφού δεν έ­ χουν σοβαρά συμφέροντα όπως οι βιομήχανοι και οι φεουδάρχες. Και το ιδρύουν στο ι­ δρυτικό συνέδριο του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος στην πρωτεύου­ σα της Λευκορωσίας Μ ινσκ το 1898. Το πιο σημαντικό απ’ αυτά που λέχτηκαν στο ιδρυτικό συνέδριο της Β' Διεθνούς ήταν η κατάταξη των μικροαστών στους ουδετέρους. αυτούς που δεν θα υποστήριζαν τον τσάρο. μοιχεία της προκοπής δεν είναι σε θέση να κάνουν και που κάθε φορά που απατούν τη σύζυγο. Που ωστόσο. που παραμένουν παντελώς αδιάφοροι για τα πάντα. τον καθ’ ύλην αρμόδιο για την άφεση αμαρτιών. Οι οποίοι στη Ρωσία συνεχίζουν να είναι η άρχουσα τάξη παρά την απελευθέρω­ ση των δουλοπάροικων το 1861.για να κάνει οτιδήποτε προς την πλευρά της ανατροπής του τσαρικού καθεστώτος. που το μισούν οι πάντες. δύσκολα θα κινητοποιούνταν σε μια μελλοντική επανάσταση. που δεν είναι ακόμα κομουνιστές. Άλ­ λωστε. Μη ζητάς τίποτα το δύσκολο από ανθρώπους που ούτε μια. εκτός από την μικρή ομάδα μεγάλων γαιοκτημόνων και εκτός από τη στρατιά των μικροαστών. που κοιτάει τη δουλειά του. έτσι που τα συμφέροντά τους δεν διακυβεύονται σοβαρά. Ο μικροαστός είναι ένας καλός νοικοκύρης. Και τούτο διότι.

Θα έπρεπε να προηγηθεί η αστική της προλεταριακής. Κι αν αυτό σας φαίνεται ακατόρθωτο. Το θέμα. Αλλά το «καρεκλάτο» δε συνι- 337 . μικρό λογαριασμό στην τράπεζα. Καλά τα λέει ο Πλεχάνωφ. και γι’ αυτό τον αγαπώ. Αυτό το 20%. κι όταν όλα τα φάρμακα έχουν αποδειχτεί αναποτελεσματικά. ενδέχεται να σε «πηδήξει» η ιστορία πάνω στην καρέκλα στην οποία ακούμπησες τον γραφειοκράτη κώλο σου. για τους πάντες και για πάντα». Πάντως. εκεί και ύστερα. Αλλά αντί να αυξηθεί η σκορδο­ παραγωγή. Κι ας εγκατέλειψε τον Λένιν γιατί έδινε στον εαυτό του πιθανότητες επιτυχίας μόνο 20%. όπως πίστευε ο Λένιν. οι σκασμένοι. που θα αποκρυβεί επιμελώς απ’ τους μετέπειτα κομματικούς γραφειοκρά­ τες για να συντηρείται η τεχνητή αισιοδοξία είναι που με κάνει να είμαι ακόμα κομουνιστής. ο οποίος έδινε στον εαυτό του πιθανότητες επιτυχίας μόλις 20%. Πάντως. Σοσιαλισμός χωρίς δημοκρατία εί­ ναι μη σοσιαλισμός. παρόλο που. τα περισσότε­ ρα. όσες και οι πιθανότητες αποτυχίας σε μια οποιαδήποτε εγχείρη­ ση. όπως πίστευε ο Πλεχά­ νωφ. δεν χρειάζεται να είσαι σοφός για να καταλάβεις πως η επανά­ σταση στη Ρωσία θα γινόταν οπωσδήποτε. μέχρι που στο τέλος υποχρεώθηκαν να τα ξεράσουν όλα. Οταν βλέπεις πως την ανατροπή του τσάρου τη ζητούν και οι βιομήχανοι. που λέμε. Η άποψη του Λένιν επεκράτησε τελικά στο κόμμα. δεν είναι η επανάσταση καθεαυτή. την τρύπα στο μυαλό τους απο­ κλείεται να τη βουλώσουν. αυξήθηκε η γραφειοκρατική κακοήθεια. λοιπόν. και οι κατ’ εξο­ χήν εύκολοι είναι οι μικροαστοί. ή να συνοψιστούν οι δύο σε μία. αυτοί που λεν «δόξα σοι ο Θεός» κάθε φορά που το αφεντικό και όχι ο Θεός τους δίνει μια τόση δα αυξησούλα για να βουλώσουν καμιά τρύπα. είναι σκορδαλιά χωρίς σκόρδο. που την κάνεις ωστόσο όταν δε σου μένει να κάνεις τίποτα άλλο. όταν το ξεκινούσε. μεγαλώνοντας έγιναν δικτατορικά για να βουλιάξουν τελικά μέσα στον ωκεανό του αυταρχισμού τους. άρχισαν να τρων του σκασμού. φέρτε στο νου σας το κολοσσιαίο εγχείρημα του Λένιν. αλλά το είδος της επανάστασης.σακά κόμματα γεννήθηκαν δημοκρατικά. Μας «το έκαναν καρεκλάτο». αλλά η ιστορία έδειξε πως ο Πλεχάνωφ είχε δίκιο. Οι μέχρι πριν από λίγο πεινασμένοι. όλοι ε­ μείς οι κομουνιστές απανταχού της οικουμένης φάγαμε τέτοιου είδους σκορδαλιά με ελάχιστο σκόρδο με την ελπίδα πως το σκόρδο θα αυξη­ θεί όταν αυξηθεί η σκορδοπαραγωγή. Τα εύκολα είναι για τους εύκολους. Φτου κι απ’ την αρ­ χή. μικρό ήθος και μικρό μυα­ λό. Ο μικροαστός είναι ένας άνθρωπος με μικρό εισόδημα. Οταν πηδάς τα στάδια της ιστορικής εξέλιξης. με την ελπίδα πως αυτή τη φορά το σύνθημα δεν θα είναι «φαΐ για μας εδώ και τώρα» (αυτό δεν είναι σοσιαλισμός. είναι ΠΑΣΟΚ) αλλά «φαΐ για όλους εδώ και τώρα. λοιπόν. Κ ι αυτό ακριβώς πάθαμε.

λόγω κτηθέντων στη διάρκεια της κομματικής θη­ τείας διοικητικών προσόντων προσληφτεί σε καμιά καπιταλιστική επι­ χείρηση. είναι προφανές πως η επαγ­ γελματική συνείδηση. Όντως. όπου ήταν εξόριστος για να εκδώσει το Δεκέμβρη του 1900 στο Μόναχο την εφημερίδα Ίσκρα (Σπίθα). τη νόμιμη και μαρξιστικότατη επιθυμία για καλύτερη ζωή). Ξέρει. για να ξεκουράζεστε απ’ τη μελέτη των κομματικών «υλικών». στο σημαδιακό βιβλίο του Τι να κάνουμε. όπως λέτε το χαρτομάνι των κομματικών εγγράφων και των καταγεγραμμένων αποφάσεων. που ούτε εσείς ξέρετε σε τι θα ήταν δυνατό να χρησιμεύσουν σε μια εποχή που το χαρτί τουαλέτας είναι πάμφθηνο. Την εισηγείται σαν ανάγκη. εκτός απ’ όλα τ’ άλλα. για κάθε πετυχημένη δουλειά χρειάζεται επαγγελματι­ σμός και επαγγελματική συνείδηση. που κυκλοφορεί το 1902. Κάπου κάπου πρέπει να πιάνετε και σεις κανένα βιβλίο στο χέρι σας. πίστευες πως οι επαγγελματίες κομουνιστές θα εκλάβουν το 338 . ως άνεργοι. Οι ασυνείδητοι. φαινόμενο συνηθέστατο εδώ στην Ελλάδα. γιατί μόλις έχει δραπετεύσει απ’ τη Σιβηρία. Ο Λένιν δεν παρευρίσκεται στο ιδρυτικό συνέδριο του Μινσκ. δεν ισχύει η παροιμία που λέει «μάθε τέχνη κι άστηνε. Εν προκειμένω. τούτος ο μεγαλοφυής επα­ ναστάτης και θεωρητικός. που ξέρουν πως η δακτυλογράφος όπου νάναι σχολάει για να πάει σπίτι να μαγειρέψει για το σύζυγο. ως γνήσιος μασκαράς. φίλε μου. επάγγελμα! Ωστόσο. για να ακριβολογούμε) τη βόλεψαν μια χαρά είτε ως δημοσιογράφοι στον «αστικό Τύπο» (ανάμεσα τους και ο υπογράφων. Το ακούτε. και κυρίως η κομουνιστική επαγγελματική συ­ νείδηση. Κι αυ­ τό ακριβώς συνέβη με τους επιγόνους του Λένιν. Κατακαημένε Λένιν. κι όταν πεινάσεις πιάστηνε». έφαγαν στο τέλος και την κομουνιστική συνείδηση με συνέπεια σήμερα να πεινούν.στάται παρά μόνο στους βιαστικούς διευθυντές. περίπου σαν αναγκαίο κα­ κό. ο οποίος ωστόσο δεν εγκατέλειψε αγαναχτισμένος το ΚΚΕ ίσα ίσα για να μπορέσει να κατασκευάσει πρόχειρο άλλοθι προκειμένου να μασκαρέψει. Όμως. όπου ένα σωρό πρώην κουμουνιστές (κομματικοί. σύντροφοι του Περισσού. που μπορεί κανείς να το αγοράσει ακόμα και με τον μισθό του επαγγελματία κομουνιστή. είτε ως διευθυντές επιχειρήσε­ ων. που την μπάζει παράνομα στη Ρωσία. Εκτός κι αν ο πρώην επαγγελματίας κομουνιστής. Τόσο φτηνό. είτε ως παρατρεχάμενοι των εν γένει «εχθρών του λαού». πως είναι απολύτως αδύνατο οι μαρξιστές να διαχωρίσουν την επαναστατική δραστηριότητα από την υποχρέωση για μελέτη. οι επαγγελματίες κομουνιστές είναι μια σπουδαία εφεύρε­ ση του Λένιν. έτσι. χάνει το νόημά της όταν δεν υπάρχει συνείδηση σκέτα. Κοίτα να δεις. οι πρώην επαγγελματίες κο­ μουνιστές.

Άλλωστε. αλλά και στους διανοούμενους . αλλά να δούμε ποιος θα σώσει τον σωσμένο από έναν άλλο που σώθηκε και που επιθυμεί διακαώς να σώσει τον εαυτό του από τον άλλο σωσμένο. Αν 339 . ντε! Ρωτείστε καλύτερα αυ­ τούς που πιστεύουν στη «μέλλουσα ζωή» όπου επίσης δεν υπάρχει ισό­ τητα. θα το ρίξουμε όλοι στην ανθρωποφαγία. Όμως. Ο σώζων εαυτόν σωθήτω. που «συνυπάρχουν» υπό κα­ θεστώς υποδειγματικής ισότητας. Στα νεκροταφεία δεν υπάρχουν ούτε καπιταλιστές. συνέρχεται στις Βρυξέλλες το 1903 και περατώνεται στο Λονδίνο το δεύτερο συνέδριο του ρώσικου σο­ σιαλδημοκρατικού κόμματος. στα νεκροταφεία. ο Άξελροντ. που προέχει διότι αν σε φάει ο άλλος τότε είναι αδύ­ νατο πλέον να κάνεις λόγο για το προσωπικό σου συμφέρον. ού­ τε κομουνιστές. ένα ήταν το κύριο λάθος του Μαρξ: Πίστεψε πολύ στη εντιμότητα των ανθρώπων και στην ικανότητά τους να κατα­ λαβαίνουν πως το προσωπικό τους συμφέρον περνάει κατ’ ανάγκην μέ­ σα από το γενικό. Πέντε χρόνια μετά την ίδρυση στο Μινσκ του ρωσικού σοσιαλδη­ μοκρατικού κόμματος το 1898 και τρία μετά την ίδρυση το 1900 της Σπίθας που θ’ ανάψει πυρκαγιές. οι προνομιούχοι βρίσκονται στον παράδεισο. Τελικά. ούτε απ’ τον Λένιν.αλλά και σ’ όλους όσους θα ήθελαν να βοηθήσουν στην κοινή υπόθεση. τάφο.μισθό τους σαν μια εύλογη αποζημίωση για την αφοσίωσή τους επί ει­ κοσιτετραώρου βάσεως στη «μεγάλη υπόθεση» της κατάργησης του μη­ χανισμού που αναπαράγει αδιάκοπα τη φτώχεια. μπορείς να φας εσύ τον άλλο. αλλά και στους αγρότες. ο άλλος προλενινιστικός μεγάλος ηγέτης. όπως και ο Μαρτώφ. ανήκει στους μειοψηφήσαντες (μενσε­ βίκους) που δε θέλουν το κόμμα να στηρίζεται μόνο στους προλετά­ ριους. Αλλά τι θα γίνει τώρα. Υπάρχουν μόνο πεθαμένοι. χωρίς όμως να κινδυνεύουν από τους παρίες που βρίσκονται στην κόλαση. Μ πολσεβίκος στα ρωσικά ση­ μαίνει πλειοψηφών. Και αφού υπάρχει ισότητα στο θάνα­ το. Φυσικά. όλοι οι σωσμένοι βρίσκουν καταφύγιο στον καλά σφραγισμένο. και μενσεβίκος μειοψηφών. Εκεί. Έλα. όπου και επισυμβαίνει το ιστορικό σ χί­ σμα σε μπολσεβίκους και μενσεβίκους. Με τον Λένιν συντάσσεται προς το παρόν και ο σεβαστός σε όλους Πλεχάνωφ. σαν χρηματοκιβώτιο υψηλής ασφαλείας. Κατά τη γνώμη μου. ούτε από την 17 Νοέμβρη. μαζί με τα πρώην πρόσωπα είναι θαμμένα και τα πρώ­ ην προσωπικά τους συμφέροντα. Κατά τούτο πλεονεκτεί ο ουράνιος από τον γήινο παράδεισο: Στον ουράνιο δεν κιν­ δυνεύεις ούτε από τη Ναρόντναγια Βόλια. Οι περί τον Λένιν πλειοψηφήσαντες πρεσβεύουν πως μόνο στους προλετάριους μπορεί να στηρίζεται το κόμμα. εντάξει. ούτε απ’ τον Στάλιν. που ως εκ τούτου πρέπει να γίνει αυστηρά προ­ λεταριακό. γιατί να μην υπάρχει και στη ζωή.

τι κέρδισαν. η ιστορία της Ευρώπης και του κόσμου κινείται δορυφορικά γύρω απ’ την ιστορία της Ρωσίας και της Σοβιετικής Ένωσης. δηλαδή. Και που έγινε. δηλαδή την αταξική κοινωνία. ο απόλυτος. Η επανάσταση του 1905 και τα σοβιέτ Απ’ το 1905 και κυρίως απ’ το 1917 και μετά. του κομουνισμού. Κέρδισαν με καθυστέρηση τον καπιταλισμό. Διότι. Περιλάμβανε τα ίδια περίπου εδάφη και τους ίδιους περίπου λαούς που περιλάμβανε και η αυτοκρατορική Ρωσία. είναι ο πολιορκητικός κριός για το γκρέμισμα του καπιταλισμού και τη δημιουργία της αταξικής κοινωνίας. Ο σοσιαλισμός δεν ε­ παγγέλλεται την αταξική αλλά τη δίκαιη κοινωνία μέσα από ένα κατά το μάλλον και ήττον διευρυμένο κράτος προνοίας (είναι το κράτος που λαμβάνει πρόνοια για τους οικονομικά ασθενέστερους). Τίποτε πια δεν θα είναι ίδιο στην παγκόσμια ιστορία με την εμφάνιση το 1917 στη Ρωσία ενός πρωτοφανέρωτου κοινωνικοπολιτικού συστήματος. Στον οποίο ωστόσο δεν μπορούμε να φτάσουμε παρά μόνο μέσα από την πολύ ιδιόμορφη «δικτατορία του προλεταριάτου». η Σοβιετι­ κή Ένωση. μέσα από την παρακράτηση της υπεραξίας. Που στον μαρξισμό αντιμετωπίζεται σαν η πηγή του κέρδους. Αυτά λέει η θεωρία. Και φτου κι απ’ την αρχή! 10. Ισως να ήταν καλύτε­ ρα. δεν ήταν παρά η μεταλλαγμένη παλιά Ρωσική Αυτοκρατο­ ρία. Οι προλετάριοι (οι βιομηχανικοί εργάτες) δε θέλουν την εξουσία για τον εαυτό τους. ή μάλλον ενός σοσιαλισμού που έχει εγγεγραμμένο στο πρόγραμμά του τον κομουνισμό. ανθρωπισμός. Που δεν είναι παρά ο πλή­ ρης. όπως υπόσχεται ο κομουνισμός. θα γινόταν μόνο η φεβρουαριανή αστική. που πρέπει να είναι κατά το δυνατόν πιο σύντομη. Απλώς. όπου ο κα­ θένας αμείβεται σύμφωνα με την εργασία του και όχι σύμφωνα με τις ανάγκες του.επικρατούσαν οι μενσεβίκοι σε κείνο το ιστορικό συνέδριο (και γίνο­ νταν μπολσεβίκοι) η προλεταριακή οχτωβριανή επανάσταση δε θα γι­ νόταν. Η πραγματική αξία της εργατικής δύναμης και γενικότερα της ικανότητας για δουλειά 340 . Το καινούργιο που φέρνει ο μαρξισμός στην πολιτική οικονομία είναι η μετάθεση της προτεραιότητας από το άψυχο κεφάλαιο στον ί­ διο τον εργαζόμενο. δηλαδή πάλι της Ρωσίας.

απέχει πολύ από αυτήν που αποδίδεται στον εργαζό­ μενο με τη μορφή μισθού. Σημαίνει «το βγάλσιμο του μετάλ­ λου» (αυτό σημαίνει η λέξη) από το μετάλλευμα της εργατικής δύναμης. Όπως και νάναι. αλλά όχι και τους εργαζόμενους που δεν καταλαβαίνουν από θεωρίες. που πολλαπλασιάζεται από μόνο του.του εργαζόμενου. ήταν αρκετή για να ενθουσιάσει και να παρακινήσει σε δράση τα θύματα της εκμετάλλευσης. Μπορεί οι κομματικοί γραφειοκρά­ τες να εξευτέλισαν τον Μαρξ με την αναίσχυντη εκμετάλλευση των ερ­ γαζόμενων υπό κομουνιστικό-γραφειοκρατικό καθεστώς. ικανή ίσως να εμπνεύσει τους διανοούμενους. Αλλωστε. Αυτή η εντελώς μεγαλοφυής σύλληψη του Μαρξ. Ωστόσο. δεν θα επηρέαζε ίσως ούτε τη Δύση αν δε γινόταν η κολοσ­ σιαίας σημασίας για την παγκόσμια ιστορία οχτωβριανή επανάστασηχωρίς την οποία ο μαρξισμός θα ήταν μια οικονομική θεωρία ανάμεσα στις άλλες. βρίσκεται στα μπρά­ τσα και το μυαλό του εργαζόμενου. και όχι ξίκικα. όπου εφαρμόστηκε στρεβλά. παρά τα «εργατικά» καθεστώτα της Ανατολής. Παρά ταύτα ό­ λοι είναι σε θέση να καταλάβουν πως τα άψυχα δε γεννούν και πως η μόνη οικονομική θεωρία που προσφέρει μια λογική ερμηνεία για το πώς το άψυχο κεφάλαιο «γεννά» (το κέρδος) με την παρακράτηση της 341 . που μοιάζει σα νιογέννητο τέκνο του κε­ φαλαίου που έχουμε στην τράπεζα δε γεννιέται απ’ το κεφάλαιο. το λυμφατικό μέχρι το 1917 παγκόσμιο εργατικό κίνημα αποχτά καινούργια δυναμική μέσα από τους καινούργιους τρό­ πους οργάνωσης και δράσης. Το κέρδος είναι μια κεφαλαιο­ ποίηση της υπεραξίας. όπως κάνει ο μπακάλης που κλέβει στο ζύγι. Υπεραξία είναι αυτό που κερδίζει ο εργοδότης κλέβοντας στο ζύγι όταν αποτιμά σκοπίμως λαν­ θασμένα την τιμή της εργατικής δύναμης. που μέχρι τότε αντιμετώπιζε το κε­ φάλαιο σαν κάτι το ζωντανό. η οποία είναι δυνατόν να υπολογιστεί. ισχυριζόμενοι επιπροσθέτως πως είναι μαρξιστές και πως εργάζονται για την κατάργη­ ση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Το πιο σίγουρο χρυσωρυχείο δε βρίσκεται στη γη. Η δουλειά πρέπει να πληρώνεται στην πραγ­ ματική της αξία. αφού τα άψυχα δεν πολλαπλασιάζονται από μόνα τους. που έφερε τα πά­ νω κάτω στην πολιτική οικονομία. ο μαρξισμός επηρέασε περισ­ σότερο τα εργατικά κινήματα της Δύσης. αλλά από έναν πολύπλοκο μηχανισμό συσσώρευσης και μεταβίβασης της υπερα­ ξίας προς την περιοχή του κεφαλαίου. της μόνης δύναμης που είναι δυνατό να δώσει κέρδος. όμως είναι προφανές πως γΓ αυτό δε φταίει ο Μαρξ αλλά οι παραχαράκτες του μαρξισμού. Ακόμα κι ο τόκος. που πρώτη φορά στην ιστορία αποχτούν συνείδηση του τι ακριβώς σημαίνει εκμετάλλευση. όπου δεν εφαρμόστηκε. που ως άψυχο θα ήταν αδύνατο να πολλαπλασιαστεί από μόνο του.

Καλή (τι καλή. Που. Αλ­ λιώς. αλλά στο νου τους θα έχουν μονίμως το βόλεμα. που ξέχασαν τη μεγάλη αποστολή και τον ιστορικό προορισμό τους για την εγκαθίδρυση της αταξικής κοινωνίας και ονειρεύονται τους εαυτούς τους πρώτα μικροαστούς. τη μάσα και στην κλοπή. Κι έτσι. Η Κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας (βλέπε και το ομότιτλο βιβλίο μας) φαί­ νεται ακαταμάχητη.! Και βέβαια είναι δυνατόν. το αραλίκι. οι πρώην κομματικοί γραφειοκρά­ τες. Αλλά όσοι από μας δε θέλουμε να γίνουμε αφεντικά γιατί έχουμε σοβαρότερα πράγματα να κάνουμε στη ζωή μας. Κι όσοι από τους εργαζόμενους ακολούθησαν ή ακολουθούν τον μαρξισμό εκτός απ’ την εργατική τους δύναμη πρέπει να διαθέτουν επιπροσθέτως τόσο την αναγκαία γνώση όσο και το απαραίτητο ήθος. Μα. ωστόσο. που -παρίσταναν τους κομουνιστές. στις μέρες μας. σαν τους ρώσους κομματικούς γραφειοκράτες. δεν ήταν εργάτης. όσο ζούμε θα κυνηγούμε αυτούς που ονειρεύονται να γίνουν αφεντικά (τους μικροαστούς) περισσότερο απ' αυ­ τούς που ήδη είναι αφεντικά. Ο Μαρξ ήταν διανοούμενος. Που θα μπορούσαν να τον απορρίψουν μόνο οι ανόητοι. δηλα­ δή) ώρα όπως και οι πρώην έλληνες κομουνιστές που όντας κομματικοί γραφειοκράτες τότε που παρίσταναν τους κομουνιστές χρησιμοποίησαν τότε τον κομματικό μηχανισμό για να βγουν τότε στην επιφάνεια ώστε στη συνέχεια να χέσουν και το κόμμα. ύστερα μεσοαστούς και στη συνέχεια. δεν ήταν ερ­ γάτης. και τον κομουνισμό και τον ίδιο τους τον εαυτό. οι παντελώς άσχετοι με τη μαρξιστική θεωρία.υπεραξίας είναι ο μαρξισμός. Και τολμούν κι από 342 . πάντως. αν είναι δυνατόν. παράγει εξάντληση και ί­ σως λίγες οικονομίες. μετατρέποντας το θύμα της εκμετάλευσης σε εκμεταλλευτή. με γεια του με χαρά του. με τον ιδρώτα του προσώπου τους. Και στις μέρες μας οι μικροαστοί ανατροφοδοτούνται και αναπαράγονται διά των προλεταρίων εκείνων. Ο Ένγκελς ήταν δια­ νοούμενος. για την κομουνιστική κοινωνία θα εργάζονται υποτίθεται. το εργατικό κίνημα μοιάζει. Αν αυτό είναι το όνειρο του θύματος. ίσα ίσα για να ρημάξουν εκτός από τους ρώ­ σους εργάτες και το παγκόσμιο εργατικό κίνημα. οι δόλιοι και κυρίως όσοι κατά βάθος εύχονται να συ­ νεχίζεται η εκμετάλλευση. Ο Λένιν ήταν διανοούμενος. είναι δυνατόν. τούτοι οι απέραντα αναξιοπρεπείς. κάνουν κριτική υποτίθεται στα ΚΚ που δεν είναι μαρξιστικά! Τέτοια γαϊδούρια. με την κρυφή ελπίδα πως και οι ίδιοι κάποτε θα γίνουν πλούσιοι. δυστυχώς. που ενώ δεν έχουν ιδέα τι είναι ο μαρξισμός. Ό χι. μεγαλοαστούς. Η αστική τάξη ανατροφοδοτείται και αναπαράγεται διά των μικροαστών. δεν ήταν εργάτης. να επανέρχεται στην αφετηρία του: Στους διανοούμενους. Ο ιδρώτας του προσώπου δεν παράγει κέρδος. μπορούν να επενδυθούν επιτυχώς και να λειτουργήσουν σαν κεφάλαιο.

τον επι­ κεφαλής των εκμεταλλευτών. που ξαφνιάζει 343 . Αν δε βάλεις τα κλάματα βλέποντας να λειτουργεί έτσι τρελά ο πιο φαύλος απ’ τους φαύλους κύκλους. το 1917 θα πάρει μαζί του σχεδόν ολόκληρο τον ρωσικό λαό μέσα σε πέντε μέρες! Η σχε­ δόν αυτόματη επιτυχία της οχτωβριανής επανάστασης. Ο οποίος συνεχίζει να είναι ο πατερού­ λης γιαυτά τα πλήθη των εξαθλιωμένων. αυτοί. τον προστάτη τους απ’ τους εκμεταλλευ­ τές! Δεν πειράζει. Κανείς δε γεννήθηκε μαθημένος. Αυτά λέει η θεωρία. μόνο 20%! Πρόκειται για καθαρή τρέλα αν δεις το πράγμα με την ψυ­ χρή λογική. Κι έτσι συνέχεια σε μια διαρκή διαλεκτική σχέση θεωρίας και πράξης. να επα­ ναφέρουν τη θεωρία στο πεδίο της πράξης. Και βλέπουν στον τσάρο. Αλλά με­ θοδεύεται θεωρητικά από θεωρητικούς. τότε δεν έχεις παρά να βάλεις τα γέλια. επιτροπές που διασκέπτονται και απο­ φασίζουν και που δεν είναι παρά μια γνήσια μορφή λαϊκής δημοκρατίας στη βάση. η ανθρωπότητα έχει να το δει από την εποχή της αρχαίας Ελλάδας. που στα ρωσικά σημαίνει συμβούλια. ώστε οι εμπειρικοί να ενερ­ γήσουν λιγότερο εμπειρικά και να προκύψει μια νέα βελτιωμένη θεω­ ρία. συνεπώς και η επαναστατική πείρα αποχτάται από τις μάζες εμπειρικά. ο τσάρος διατάσσει πυρ στα τυφλά πάνω σ’ ένα τεράστιο πλήθος λαού που διαδηλώνει στην Πε­ τρούπολη ζητώντας ψωμί και κρατώντας στα χέρια εικονίσματα αγίων και φωτογραφίες του τσάρου. Μ’ αυτό το κάτισχνο 8% ο Λένιν δίνει στους μπολσεβίκους πιθανότητες επιτυχίας της προλεταριακής ε­ πανάστασης που αρχίζουν να ετοιμάζουν τότε. το 1905 στο Λονδίνο. Πρώτα πρώτα γιατί στη διάρκεια αυτής της αυθόρμητης επανάστασης προέκυψαν εντελώς αυθόρμητα τα θρυλικά σοβιέτ. με την πρόθεση. παρόλο που οι προλετάριοι είναι τότε μόλις το 8% του συνόλου του πληθυσμού της Ρωσίας. που θα ενεργοποιήσει ξανά την πράξη. ημέρα Κυριακή. Που είναι αδύνατο να καταλά­ βουν τι φταίει για τη δυστυχία τους. ομοίως παντελώς άσχετους με τη μαρξιστική θεωρία. ο Λένιν. Η πείρα. στα αυθορμήτως εμφανισθέντα σοβιέτ θα στηρι­ χτεί για να πείσει τους συντρόφους του πως η προλεταριακή επανάστα­ ση είναι δυνατή. Όπως θα δούμε. Η αυθόρμητη επανάσταση του 1905 (μάλλον για εξέγερση πρόκει­ ται) θεωρήθηκε πρόβα τζενεράλε για την οχτωβριανή του 1917. ο λαός να αυτοργανώνεται και να αυτοδιοίκείται.πάνω να κάνουν «κριτική» σε άλλους. Την 9η Ιανουαρίου 1905. και ή­ ταν πράγματι. Ο Λένιν ενθουσιάζεται και στο συνέδριο των μπολσεβίκων στα μέσα του 1905 στο Λονδίνο. Αυτό το πρωτοφανέρωτο φαινόμενο. Αλλά τίποτα το σπουδαίο σε τούτον τον κόσμο δεν έγινε με βάση την ψυχρή λογική. και να συνεχίσεις αποκαθαρμένος και νηφάλιος τη μελέτη του μαρξισμού.

Και ο σχεδόν μεταφυσικός θαυ­ μασμός των μαζών γι’ αυτόν τον τρομερό άνθρωπο κάθε άλλο παρά τυ­ χαίος είναι. Που έρχεται καλπάζοντας. Ο Λένιν δεν ελπίζει. Θα πουν οι αστοί: αφήστε τους μπολσεβίκους να βοηθήσουν να βγάλουμε το φίδι απ’ τη τρύπα. Ο Λέ­ νιν καλπάζει και σαρώνει με τρόπο που σου κόβει την ανάσα. Που. οι μενσεβίκοι που συνεδριάζουν στη Γενεύη αποφασίζουν την υποστήριξη της αστικής επανάστασης. που τώρα έχουν ε­ πικεφαλής τον Μαρτώφ. Δυστυχώς γι’ αυτούς. Μια δεύτερη Δούμα εκλέ­ γεται με τον ίδιο επιλεκτικό τρόπο. κι έτσι η αστι­ κή επανάσταση που αρχίζει τον Φεβρουάριο του 1917 κολλάει ατάκα με την προλεταριακή του Οχτώβρη της ίδιας σημαδιακής χρονιάς. αν και σαφώς υποτιμημένο από τους σε λίγο νικητές μπολσεβίκους. στη συμμαχία των αστών. στον καιροσκοπισμό τους. και αποδεικνύεται πως έχει δίκιο. Μετά την κήρυξη του παγκοσμίου πολέμου το 1914. ελπίζει όμως. προς το παρόν. παραμένουν και μαρξιστές και επαναστάτες. Ακριβώς τις ίδιες μέρες που οι μπολσεβίκοι αποφασίζουν στο Λον­ δίνο την προλεταριακή επανάσταση. οι δυτικοί σύμ­ μαχοι παρακινούν και βοηθούν τους ηγέτες του κόμματος των Καντέ 344 .όλους στον κόσμο όλο. της προτελευταίας Δούμας. Οι μενσεβίκοι. βέβαια. Που. στηρίζεται σε μια σειρά κεραυνοβόλων. έναν άνθρωπο μεγάλης αξίας. πίπτει μη ηρωικά και μη μαχόμενος από βόλι αναρχικών το 1911. Για την εκλογή της τρίτης. και προτείνουν αναμονή εν όψει της αστικής επανάστασης. ένα είδος βουλής που όμως δεν προκύπτει από γενική αλλά από επιλε­ κτική ψηφοφορία διαλύεται σε λίγους μήνες. δεν εμπιστεύο­ νται τους ελάχιστους προλετάριους για ένα εγχείρημα τόσο δύσκολο. Γιατί οι βιομήχανοι δεν αντέχουν άλλο τη βλακεία του τσάρου και των γαιοκτη­ μόνων. ο πρωθυπουργός του τσάρου. η συνταγή προβλέπει αποκλεισμό του 56% των αγροτών από την ψηφοφορία. που κάνει τα εκλογικά μαγειρέματα. Μ’ αυτά και μ’ άλλα τρυκ. σαρωτικών αιφνιδιασμών απ’ τη μεριά του Λένιν. αυτή. Στολίπιν. Η πρώτη Δούμα. μόνο που. Είναι στην κυριολε­ ξία απίστευτα αυτά που πέτυχε ο Λένιν. του μεγαλύτερου και του πιο ριψοκίνδυνου επαναστάτη όλων των εποχών. έπεσαν τραγικά έξω. που θα ζήσει περισ­ σότερο. και μετά τους λιανίζουμε μαζί με το φίδι (τον τσάρο και τα περί αυτόν ερπετά). όσο αυτό της προλεταριακής επανάστασης. αποκλείεται να μη γίνει. μείωση κατά 50% των εργα­ τών ψηφοφόρων και αύξηση κατά 35% *ον γαιοκτημόνων ψηφοφόρων. Τον Οχτώβρη του 1905 ο τσάρος ενδίδει και για πρώτη φορά στη Ρωσία γίνονται εκλογές. αλλά κι αυτή διαλύεται το 1907. από το 1907 μέχρι το 1911. ο βλαξ. τους προστατεύει με παιδαριώδες πείσμα. αλλά εντελώς της πλάκας.

αλλά διότι τα αιτήματα των εργατών και στρατιωτών επαναστατών έχουν σα στόχο την εγκαθίδρυση μιας α­ στικής δημοκρατίας δυτικού τύπου.000 απεργοί. ας πούμε. αυθόρμητη εξέγερση. Πρόκειται για μια γνησίως λαϊκή. Οι μενσε­ βίκοι. Τα σο­ βιέτ των στρατιωτών είναι κυρίως αυτά που προκαλούν πανικό στην κυ­ βέρνηση. θα αρχίσουν να εξοπλίζονται και μαζί με τους στρατιώτες να οργανώνονται καλύτερα στα σοβιέτ (επιτροπές) των εργατών και των στρατιωτών. όσο και την ίδια την οχτωβριανή επανάσταση. εκτός απ’ τους μπολσεβίκους του Λένιν. τον σεξομανή καλόγερο Ρασπούτιν. Οι απεργοί όχι μόνο δε δεί­ χνουν σημάδια κόπωσης. η κυβέρνηση τις αντιμετωπίζει σαν παραφυά­ δες του πολέμου που θα λείψουν αυτομάτως με το τέλος του. που εκτός απ’ την τσαρίνα και τις άλλες ανακτορικές κόττες κοντεύει να πηδήξει και τη Ρωσία ολόκληρη. Ο οποίος επιδεινώνει τα μάλα την ήδη άθλια κατάσταση στη χώρα. που είναι μαρξιστές.τους πάντες και τα πάντα. και τους αστούς. και που μαζί με τους εργατιστές του Κερένσκι. Τόσο την φεβρουαριανή. και τους γαιοκτήμονες. που βλέπει να καταρρέει εκ των έσω ένα στράτευμα. Και ίσως να είχε δίκιο. και τον τσάρο. αριθμός πρωτοφανής με τα δεδομένα της εποχής. που υπάρχουν από το 1905. που μά­ χεται με το ζόρι στα μέτωπα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Η φεβρουαριανή επανάσταση Τον Φεβρουάριο του 1917 οι διαδηλώσεις και οι απεργίες στην Πε­ τρούπολη είναι διαρκείς και αδιάκοπες. όπως θα λέγαμε σήμερα. Χαρακτηρίζουμε τη φεβρουαριανή επανάσταση αστική όχι γιατί την οργάνωσε η αστική τάξη. αλλά αυξάνονται αδιάκοπα. που δεν είναι μαρξιστής και που είναι. που σύντομα θα πάρει χαρα­ κτήρα επανάστασης έτσι που οι 240.(συνταγματικοί δημοκράτες) να ξεσηκωθούν κατά του θρησκόληπτου τσάρου. αν τα σαρωτικά γεγονότα δεν εξελίσσονταν με μορφή χιο­ νοστιβάδας που πλακώνει και την κυβέρνηση. κάτι σαν αρχηγός ενός κόμματος που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί εργατικό με την ίδια περίπου έννοια που χαρακτηρίζουμε έτσι το σημερινό εργατικό κόμμα 345 . και τους μενσεβίκους . που αυτόν τον καιρό δε βρίσκεται στη Ρωσία. που άγεται και φέρεται από ένα κάθαρμα μεγάλης κλάσεως. που προετοιμάζει την οχτωβριανή. 11.

που εκτός από φιλοσοφική και κοινωνιολογικοοικονομική έχει και τεράστια φιλολογική παιδεία. πρωταγωνιστούν στη φεβρουαριανή επανάσταση. Οι μαρξιστές δεν κά­ νουν ελεημοσύνες. αυτόν τον καιρό είναι πρωτεύουσα της Ρωσίας. Και τότε. προσχωρεί στους μπολσεβίκους και ο Λένιν βρίσκει σ’ αυτόν όχι μόνο έναν πολύτιμο φίλο και σύντροφο αλ­ λά και μια οργανωτική και στρατιωτική ιδιοφυία. που τελεί υπό την προεδρία του γαιοκτήμονα Ροντζιάνκο καταρρέει αυτομάτως κάτω απ’ την τρομα­ χτική πίεση των απεργών της Πετρούπολης που. ο Λέον Τρότσκι. τον Φεβρουάριο του 1917. Επειδή όμως η εξουσία μοιάζει με τη φύση κατά το ότι. αλλά για να κερδίσουν τον παράδεισο σχεδόν τζάμπα. όμως. εκτός από επαναστάτης είναι και ένας διανοούμενος πολύ μεγάλης αξίας. και έτσι δημιουργείται κενό εξου­ σίας. Αλλά ούτε αυτοί δείχνουν ικανοί να την επιβάλουν προς το παρόν. Μό­ νο οι μπολσεβίκοι υποστηρίζουν μια τέτοια άποψη. Που μπορεί να έκλαψε ακούγοντας μια συμφωνία του Μπετόβεν και να χαρακτήρισε τον εαυτό του περίπου ασήμαντο σε σχέση με τον μεγαλοφυή συνθέτη (η μητέρα του Λένιν ήταν πιανίστα) αλλά πάντως υστερούσε καταφανώς του Τρότσκι στα περί την λογοτεχνία. η τέταρτη Δούμα. το κενό εξουσίας καλύπτεται όπως όπως με μια προσωρινή επιτροπή από ανθρώπους της Δούμας. και τούτο άσχετα με το γεγονός πως η αγραμματοσύνη. Αυτό που πρέπει να υπογραμμιστεί εντελώς ιδιαίτερα με την ευκαι­ ρία είναι πως αριστερός ηγέτης χωρίς μεγάλη και πολύπλευρη παιδεία δε νοείται σε καμιά περίπτωση. Σ’ αυτό το τελευταίο υπερτερεί σαφώς του Λένιν. όπως και η φύση. Ταυτόχρονα. Την 27 Φεβρουάριου. ελεημοσύνες κάνουν οι ελεήμονες χριστιανοί. όχι γιατί έχουν καμιά σκασίλα για τους φτωχούς. σημειωτέον. που από το 1903 έχει διαφοροποιήσει τη θέση του και ως προς τους μπολσεβίκους και ως προς τους μενσεβίκους. απεχθάνεται το κενό. ακόμα και η μαρξιστική αγραμματοσύνη. Άλ­ λωστε ο Τρότσκι. θα γίνει κοι­ νός τόπος στην κομματική γραφειοκρατία μετά το θάνατο του Λένιν το 1924.της Αγγλίας. εξουσία ασκούν 346 . Είναι ο άνθρωπος που θα συμπρωταγωνιστήσει μαζί του στην οχτωβριανή επανάσταση. όπως και ο Λένιν. Αλλά ούτε καν διανοούνται πως θα ήταν δυνατή μια ριζική αλλαγή του κοινω­ νικού καθεστώτος. Χωρίς παιδεία είναι δύσκολο να καταλάβει αυτός που ισχυρίζεται πως είναι μαρξιστής και κομουνιστής πως το ζητούμενο από τον μαρξι­ σμό δεν είναι το βόλεμα των φτωχών αλλά η ριζική απάλειψη του μη­ χανισμού που αναπαράγει αδιάκοπα τη φτώχεια και βάζει καινούργιους φτωχούς στη θέση των παλιών που βολεύτηκαν. με την εγκατάσταση στην εξουσία των εργατών. που λειτουργεί σαν κυβέρνηση χωρίς να είναι.

όπως θα αρχίσει να φαίνε­ ται από το 1924 και μετά. αλλά δεν έχω ιδέα πώς τελικά θα τον μοίραζε αυτός ο μεγαλοφυής. μεγάλου δούκα Μιχαήλ. ο οδοστρωτήρας στο νέο δρόμο προς τον γήινο παράδεισο που. αν. η Ρωσία ελέγχεται από δύο κέ­ ντρα εξουσίας. με πρό­ εδρο και υπουργό εσωτερικών τον μεταρρυθμιστή πρίγκιπα Λβωφ. φευ. Έτσι. που προκύπτει από συμβιβα­ σμό των δύο προσωρινών επιτροπών. Στην εν λόγω προσωρινή κυβέρνηση. Αν ο Λένιν δεν πέθαινε πρόωρα από εγκεφαλικό το 1924. αν δεν τον σάρωνε κι αυ­ τόν μαζί με όλα ο Λένιν.και τα σοβιέτ. Ο κλασικός μαρξισμός φαντά­ 347 . Εγώ τον φαντάζομαι να συνομιλεί με τον Τσώρτσιλ και τον Ρούζβελτ στη Γιάλτα για το μοίρασμα του κόσμου. της Δούμας και των σοβιέτ. ο τσάρος Νικόλαος Β' παραιτείται την 2 Μαρτίου 1917 υπέρ του αδερφού του. και ο τρόπος που βρίσκουν οι δυο προσωρινές επιτροπές να ομαλοποιήσουν την εξουσία είναι ο εξαναγκασμός του τσάρου σε παραίτηση. Την παραμονή της παραίτησης του τσάρου. που μόλις μπει στη κόλαση της μήτρας εγκαθιστά μέσα της τον παράδεισο. βέβαια. Φαντάζεστε τον Λένιν ηγέτη στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κι έτσι. που ανέρχεται ταχύτατα σαν σοσιαλδημοκρατική. που σίγουρα θα έπαιζε τεράστιο ρόλο στη Ρωσία. υποθέσουμε πως θα είχε δώσει τη συγκατάθεσή του στην εφαρμογή του δόγματος «σοσιαλισμός σε μια μόνο χώρα». αλλά προσωρινή ομοίως. το 1939 που αρχίζει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος θα ήταν 69 ετών. που λειτουργούν ταυτόχρονα και παράλληλα: Μία επι­ τροπή από μέλη της διαλυμένης Δούμας και μία δεύτερη με «σοβιετι­ κούς» (μέλη των σοβιέτ). πολλοί μενσεβί­ κοι και ελάχιστοι μπολσεβίκοι. μετέ­ χει σαν υπουργός δικαιοσύνης και ο Κερένσκι. οδηγούσε στην κόλαση. τη χρονιά που δε σημαδεύεται μόνο από το θάνατο του Λένιν σε ηλικία μόλις 54 ετών αλλά και από την εγκατάλει­ ψη της ελπίδας για το γρήγορο ξάπλωμα της επαναστατικής φλόγας σε όλη την Ευρώπη. που έχει τη μορφή θαυματουργού πέους. που κι αυτά εκλέγουν προσωρινή επιτροπή. που δεν είναι δικό του αλλά του Στάλιν. Είναι φανερό πως η δυαρχία δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ. η προσωρινή επι­ τροπή της Δούμας γίνεται κυβέρνηση. και κυρίως στην έτοιμη να πάρει φωτιά Γερμανία των Σπαρτακιστών της Ρόζας Λούξεμπούργκ και του Καρλ Λίμπκνεχτ. που από παλιά προσπαθεί αλλά δεν τα καταφέρνει να πείσει τον τσάρο να βάλει νερό στο κρασί του και κυρίως να ξεκολλήσει τόσο από τους γαιοκτήμονες όσο και από τον σεξομανή καλόγερο Ρασπούτιν. που τους χορεύει όλους στο ταψί με τα «μαγικά» του κόλπα και τη μαγική του ράβδο. ύστερα από συνεννόηση των δύο επιτροπών. Στην εν λόγω επιτροπή των σοβιέτ μετέχει ο εργατιστής Κερένσκι. προσωπικότητα. όπως θα λέγαμε σήμερα.

όπως δείχνουν τα πράγματα. γΓ αυτές τις χώρες προόριζε το κοινωνικοοικονομικό του σύστημα ο Μαρξ. η διεύρυνση του σοσιαλιστικού στρατοπέδου αμέσως μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου έδειχνε να επιβεβαιώνει ετεροχρονισμένα τον Μαρξ. και τότε θα δούμε (δηλαδή θα δουν οι νεώτεροι) πόσα απίδια βάζει ο καπιταλιστικός σάκκος. Οι στρατιές του νέου Τζέγκις Χαν. και πάλι δεν έγινε παγκόσμιος. άλλωστε. 348 . προκειμένου ο κομουνι­ σμός να γίνει κάποτε παγκόσμιο σύστημα. Δεν πει­ ράζει.ζεται τον κομουνισμό. Ό ­ μως. Τάραξα τον ύπνο σας μήπως μ’ αυτά τα μακάβρια.και καλόν ύπνο. κοιμισμένοι ήσασταν πάντα. Ωστόσο. Να είστε σίγουροι πάντως πως τα παιδιά σας ή το πο­ λύ τα εγγόνια σας δε θα καταφέρουν να φαν την κληρονομιά που θα τους αφήσετε. είτε εργατικό αίτημα. και γιαυτό δεν μπορούσατε να δείτε πέρα απ’ τη μύτη σας. σ’ όλον τον κόσμο. ο μαρξισμός όχι μόνο δεν διαψεύδεται αλλά επιβεβαιώνεται πανηγυρι­ κά: Ο σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα είναι αδύνατος. τώρα έδειχνε τάσεις διεύ­ ρυνσης όχι μόνο προς τη μεριά της Ευρώπης αλλά και της Ασίας με τη Κίνα. Θα πεθάνει από γήρας και ίσως από ένα ελαφρό σπρωξιματάκι του γέρου στο γκρεμό από τις στρατιές των πεινασμένων της Ασίας. είτε παγκόσμιο ή έστω ευρωπαϊκό σύστημα ορ­ γάνωσης της κοινωνίας. Και είναι θαύμα που τελικά ο εγκλωβισμένος κο­ μουνισμός σε μία αρχικά και σε κάμποσες άλλες μετά τον Β' Παγκό­ σμιο Πόλεμο χώρες επεβίωσε τόσα χρόνια. Γ ιατί. Προσλάβετε κι άλλους σωματοφύλακες και για την κρεββατοκάμαρά σας. Έτσι κι αλλιώς. Που προ πολλού άρ­ χισαν να στέλνουν προπομπούς στις περισσότερο χορτάτες περιοχές της γης. σωστά το λέει ο Μαρξ. και όχι για τους υπανάπτυχτους. ή τουλάχιστον δεν συμπεριέλαβε τις χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού. ο εφτάψυχος καπιταλι­ σμός σε καμιά πενηνταριά χρόνια το πολύ θα καραρρεύσει μια και κα­ λή. ή του νέου Ταμερλάνου δεν εμφανίστηκαν ακόμα ούτε στην Ευρώπη ούτε στις ΗΠΑ. και θα εμφανιστούν σύντομα. με την κατάρρευση του κομουνιστικού μπλοκ το 1991. Ο αντιμαρξιστικός σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα. Ο σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα ήταν λύση απελπισίας ύστερα από την αποτυχία των Σπαρτακιστών στη Γερμανία. και της Αφρικής με τα μαρξίζοντα απελευθερωτικά κινήματα. δεν είστε οι τελευταίοι. πάρτε άλλο ένα βάλιουμ . Οι ορδές του νέου Τζέγκις Χαν βρίσκονται ήδη προ των πυλών. Ωστόσο. που σίγουρα θα αδυνατούσε να καταλάβει πώς θα ήταν δυνα­ τό να υπάρξει σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα. Ας εμφα­ νιστούν. δείχνοντας να διαψεύδει τον Μαρξ. Αλλά. αλλά οι προτελευ­ ταίοι που γελάτε. της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής. Εσείς που γελάτε σήμερα με την πτώση του υπαρχτού σοσιαλισμού. Γελάει καλά όποιος γελάει τελευταίος.

που φερμάρει το θήραμα και ετοιμάζεται να ορμήξει. Και γίνεται χαμός στα σοβιέτ. θέλουν συμμετοχή στην αστική εξουσία. Λου- 349 . Γιαυτό ακριβώς ο Κερένσκι διατάσσει τη σύλληψή του μαζί με άλλους μπολσεβίκους. μανία που έχουν οι άνθρωποι να χτίζουν οίκους για τους Θεούς τους πριν χτίσουν οίκους για τους εαυ­ τούς τους!). περί του οποίου ο νέος Τζέγκις Χαν σίγουρα δεν θα έχει καμιά ιστορική ή μυθολογική πληροφορία και θα τον εκλάβει ως εκ τούτου ως μάρμαρο σκέτο. που όμως θα ξεχάσουν τον μαρξισμό και θα γίνουν κόμματα σοσιαλιστικά άνευ σοσιαλι­ σμού. Που ο Λένιν τα κερδίζει μέσα σε πέντε μέρες από τότε που ρίχνει. ενέργεια που δεν την υποστηρί­ ζει ο Λένιν. τόσο με τα ονόματα που είναι η ψυχή μας. τι θα γίνει σε μας εδώ τότε. Οταν αυτά τα συνθήματα ακούγονται στη συνδιάσκεψη των σοβιέτ. μαζί με τους σοσιαλδημοκράτες και οι κομουνιστές. (Ρε. μαζί και ο υπουργός δικαιοσύνης Κερένσκι. ανάμεσα στους οποίους και οι Τρότσκι. Το πολύ να σας πουν πως τα ΚΚ είναι κόμματα των φτωχών! Και άντε μετά να συγκρα­ τήσεις τους φτωχούς για να μην τα κάνουν όλα λίμπα. Την 20 Μαρτίου 1917 ο τσάρος και η τσαρίνα τίθενται υπό περιορι­ σμό. το πρώτο που κάνει είναι να διακηρύξει πως η συμμετοχή της Ρω­ σίας στον πόλεμο θα συνεχιστεί μέχρι την τελική νίκη των συμμάχων. Ξέρετε πολ­ λούς κομουνιστές που ξέρουν τι είναι ο μαρξισμός. Αμέσως μετά θα προσθέσει άλλα δυο συναρπαστικά συνθήματα: «Όλη η εξουσία στα σοβιέτ» και «η γη στους χωρικούς». λοιπόν. δεν θέλουν όλη την εξουσία. Η προσωρινή κυβέρνηση. Τούτη η ι­ στορία επαναλήφτηκε πολλές φορές έκτοτε. Ζηνόβιεφ. το ίδιο έκαναν και οι χριστιανοί σε μας εδώ τότε που έβγαζαν από τα αρχαία μάρμαρα αγκωνάρια για να χτίσουν μ’ αυτά τους νέους οίκους του νέου Θεού. την εποχή δηλαδή του νέου Τζέγκις Χαν. που γίνεται στο Μινσκ. Οι μενσεβίκοι θα εξελι­ χτούν στους σημερινούς σοσιαλδημοκράτες. οι μενσεβίκοι (που παραμένουν μαρξιστές. το άκρως αποτελεσματικό σύνθημα «κάτω ο ιμπερια­ λιστικός πόλεμος». Αλλά σάμπως δε θα ξεχάσουν τον μαρ­ ξισμό. με συ­ νέπεια να μετατρέψει τον μαρμαρωμένο βασιλιά σε δομικό υλικό. Αλλωστε. όσο και μ’ εκείνον τον ταλαίπωρο μαρμαρωμένο βασιλιά. Αυτοί. ας πούμε. όταν θ’ αρχίσουν να τρων και να τρων ως γνήσιοι ΠΑΣΟΚοι ερχόμενοι στην εξουσία. την 7 Απριλίου. Στο μεταξύ ο Κερένσκι γίνεται υπουργός των στρα­ τιωτικών και την 4 Ιουλίου τσακίζει τους στρατιώτες των σοβιέτ που πολιορκούν τα ανάκτορα της Ταυρίδος. Δεν πειράζει. τύπου ΠΑΣΟΚ. ας μην το ξεχνάμε) χαρακτηρίζουν τον Λένιν τρελό.Για να δούμε. λίγες μέρες μετά τον ερχο­ μό του στη Ρωσία. και «αιχμάλωτοι» της προσωρινής κυβέρνησης μεταφέρονται στο Τσάρσκογιε Σέλο.

δημιουρ­ γούν κάτι που θα μπορούσε να μοιάζει και με κολχόζ. των χρι­ στιανικής καταγωγής παραδοσιακών αγροτικών κοινοβίων. που διαφεύγουν τη σύλληψη περνώντας στη Φιλανδία. και δεύτερον είναι βέβαιος πλέ­ ον πως δε θα συναντήσει μεγάλες δυσκολίες στην κοινωνικοποίηση της 350 . αλλά θα τον προλάβει ο Μεγάλος Οχτώβρης. Ωστόσο. κάνει το θαύμα του στη Ρωσία το καλοκαίρι του 1917. Η Οχτωβριανή Επανάσταση Τον Απρίλιο του 1917 ο Λένιν ρίχνει το σύνθημα «η γη στους χω­ ρικούς» και μέχρι τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς οι χωρικοί το κά­ νουν πράξη από μόνοι τους. Και στη βάση των μιρ. χωρίς τη βοήθεια των μπολσεβίκων. Είναι απίστευτα μεγάλη η απήχηση που βρίσκει αυτό το απλό σύνθημα στην τεράστια μάζα των μουζίκων (των φτωχών χωρικών) σε μια απέραντη γεωργική. το θαυμασμό του οποίου έχει επιβάλει ο χριστιανι­ σμός. Παρόλο που απ’ τη φύση του ο άνθρωπος δεν μπορεί παρά να είναι σύνθετος. αν δε γινόταν σκοτωμός για το ποιος χωρικός θ’ αρπάξει τα περισσότερα και τα καλύ­ τερα κομμάτια γης από τους κουλάκους. Θα είναι ο τελευταίος πρωθυπουρ­ γός της προοκτωβριανής Ρωσίας. ξέρει ήδη πως έχει τους χωρικούς μαζί του. Ο Κερένσκι προκηρύσσει εκλογές για το Νοέμβρη. και μάλιστα χωρίς να καταβάλει καμιά προσπάθεια. θρησκόληπτη χώρα που σέβεται τους παπάδες και λατρεύει τον τσάρο λόγω βυζαντινορθοδόξου παραδόσεως. προς το παρόν. και τη θέση του παίρνει ο Κερένσκι. που παρακάμπτει τη νόηση και τη βασισμένη σ’ αυτήν παιδεία και πάει κατευθείαν στη θεία φώτιση.νατσάρσκι. 12. ο λεγόμενος απλός άνθρωπος. Οι βαθύτατα θρησκευόμενοι χωρικοί επιδίδονται σε μια λεη­ λασία άνευ προηγουμένου στα χριστιανικά χρονικά. το εν λόγω θαύμα απέχει έτη φωτός από το χριστιανικό «ειρήνη ημίν» και το χριστιανικότατο «αγαπάτε αλλήλους». Και κει πάνω ο Λβωφ παραιτείται από πρόεδρος της κυβέρνησης τον Ιούλιο. Κι όλα αυτά χωρίς την άμεση καθοδήγηση των μπολσεβίκων. Όταν δεν μπορούν να αρπάξουν την περιουσία των πλουσίων γαιοκτημόνων (των κουλά­ κων) την καιν χωρίς κανέναν δισταγμό. Το μήνυμα που παίρνει ο Λένιν απ’ αυτήν την εντελώς χαοτική κα­ τάσταση που επικρατεί στην ύπαιθρο από το καλοκαίρι του 1917 είναι διπλό: Πρώτον.

Και όπως στη φύση έτσι και στην κοινωνία οι μικροί μεγαλώνουν. πεθαίνουν κιόλας αφού μεγαλώσουν. όμως αργότερα. Αδύνατο να εν­ θουσιαστείς. ο Λένιν εκμεταλλεύεται έξοχα τον καταστρο­ φικό αυθορμητισμό των χωρικών. Ο άνθρωπος είναι λύκος για τον άνθρωπο. Εί­ ναι ανόητο να πιστεύει κανείς πως μάζες απέραντες κατανόησαν μέσα 351 . Κι όταν σε μια γεωργική χώρα έχεις τους χωρι­ κούς μαζί σου. που παρόλο που θα κάνουν πολύ λίγα πράγματα στη διάρκεια της επανάστασης που έρχεται. σαν τους μουζί­ κους που λέγαμε. ωστόσο θα την υποστηρίξουν αβίαστα. Κι ο δαίμων Λένιν κατάφερε ν’ ανάψει τα αίματα σχεδόν όλων. με την κολεχτιβοποίηση. τουλάχιστον από θεωρητικής α­ πόψεως. αλλά είναι προφανές πως εί­ ναι προτιμότερο να πεθάνεις γέρος και πλούσιος. όταν οι μπολσεβίκοι έρθουν στα πράγματα. Βέ­ βαια. εκμεταλλεύεται έξοχα κάποια ψυχολογι­ κά και βιολογικά δεδομένα: Όπως στη φύση έτσι και στην κοινωνία ε­ πιβιώνουν οι ισχυρότεροι (αυτό είναι ο κοινωνικός δαρβινισμός). άλλω­ στε. Κι αυτό σημαίνει πως καλός χριστιανός είναι αυτός που δεν είχε την ευκαιρία να γίνει κακός. αν ένα δαιμόνιο μέσα σου δεν σου ανάψει τα αίματα). Όπως και νάναι πάντως. Εξού και η ανάγκη τεμαχισμού του χριστιανισμού σε πλείονα του ενός δόγ­ ματα. εκτός από τους πάμφτωχους και εξαθλιωμένους αγρότες και τους πλούσιους γαιοκτήμονες. υπάρχει και η τεράστια μάζα των μικρομεσαίων νοικοκυραίων. έλεγαν οι Ρωμαίοι. που στη βάση του είναι κοινωνικός δαρβινισμός. ακόμα και οι πολύ καλοί χριστιανοί. θα πέσει έξω. πριν ξεθυμάνει ο ενθουσιασμός και φύγει ο Θεός που έχεις μέσα σου. παρά φτωχός και νέος. αυτοί που κυρίως σφάζονται μεταξύ τους είναι οι χριστιανοί. Όμως. Αρκεί να εμφανιστεί η ευκαι­ ρία. Οι καπιταλιστές δεν το λεν πλέον καθαρά αλλά είναι φανερό πως το υπο­ νοούν αδιακόπως. Γ ιατί. και η θρησκεία της αγάπης πάει διακοπές.γης. που ονειρεύονται μονίμως το πέρασμα στους μεγαλομεσαίους κι από κει στους μεγαλομεγάλους. που ναι μεν μισούν κι αυτοί τους κουλάκους και συνεπώς δεν έχουν κανένα λόγο να εμποδίσουν τους μουζίκους να τους κατασπαράξουν το καλοκαίρι του 1917. (Η λέξη εν­ θουσιασμός είναι σύνθετη από τις λέξεις εντός και Θεός. τουλάχιστον για τον πρώτο καιρό της επανάστασης. Σε καιρό πολέμου. Το διαχρονικό δίδαγμα είναι απλό: Προσοχή στους μικρομεσαίους. τότε μπορείς άνετα να χρησιμοποιήσεις τους προλετά­ ριους (τους βιομηχανικούς εργάτες) σαν ομάδα κρούσεως. θα γίνουν θηρία που το νέο καθεστώς θα βάλει και σ ’ αυτούς χέρι. Το στρατηγι­ κό σχέδιο του Λένιν είναι απλούστατο. Που χωρίς δισταγμό περνούν απότομα από το χρι­ στιανικό «αγάπα τον πλησίον σου» στο αντιχριστιανικό «ρήμαξε τον πλησίον σου». Ο καπιταλισμός. ώστε οι μεν να σφάζουν τους δε με λιγότερες τύψεις.

Ο Λένιν είναι όχι βολικά. την κήρυξη της επα­ νάστασης. και όχι όλος ο ρωσι­ κός λαός. Σημειώστε αυτή την ημερομηνία. 352 . ενός πανέντιμου αμερικανού δημο­ σιογράφου που περιγράφει τις δέκα πρώτες και πιο κρίσιμες μέρες της Οχτωβριανής Επανάστασης. είτε υπερβολικά συναισθηματι­ κοί. αλλά υπερβολικά μεγάλος. με διαδικασίες άψογα δημοκρατικές. με ψήφους δέκα έναντι δύο. οι σοσιαλδημοκράτες και οι εργατιστές (ουβριεριστές τους λέμε σήμερα). την 24 Οκτωβρίου 1917. την 25 Σεπτεμβρίου. Ι­ δού οι υπερβολές του: Την 31 Αυγούστου για πρώτη φορά οι μπολσεβίκοι αποχτούν την πλειοψηφία στο ισχυρότατο σοβιέτ της Πετρούπολης. η ιστορία δε στηρίζεται ούτε στο μυαλό. Εξού και η αναγκαιότητα του επιδόματος ανεργίας. Λίγο μετά. ο Τρότσκι γίνεται πρόεδρος του σοβιέτ της Πετρούπο­ λης. είτε υπέρ το δέον αφελείς. καθημερι­ νή επιβεβαίωση του μαρξισμού. Οι χορτάτοι δεν κάνουν επαναστάσεις. που στην πραγματι­ κότητα θα την κάνει το σοβιέτ της Πετρούπολης.γΓ αυτό επιμένουμε τόσο πολύ σ ’ αυτήν.σε λίγες μέρες τους μαρξιστικούς νόμους κίνησης της ιστορίας και υιο­ θέτησαν αστραπιαία τις θεωρητικές απόψεις του Λένιν και των μπολσε­ βίκων. όμως. στηρίζεται στο στομάχι κι αυτό είναι μια αδιάκοπη. Τότε αρχίζουν να μετρούν οι Δέκα μέρες που συ­ γκλόνισαν τον κόσμο του Τζων Ρηντ. στην ανθρώπινη ιστορία. μεταφρασμένο σ’ όλες τις γλώσσες του κόσμου. Και δεν υπάρχει στην ανθρώπινη ιστορία μεγαλύτερη υπερβολή από την Οχτωβριανή Επανάσταση . Αν αυ­ τό σας φαίνεται υπερβολικό μελετείστε προσεχτικότερα τη ρωσική ι­ στορία για να αντιληφτείτε καλύτερα πώς λειτουργούν ιστορικά οι υ­ περβολές. όπου μέχρι τότε κυριαρχούσαν οι μενσεβίκοι. που απλώς δέχεται ευμενώς τα όσα τρομερά θα κάνει το σο­ βιέτ της Πετρούπολης. Άλλωστε. Δύσκολα θα το πίστευε ένας λογικός άνθρωπος πως μια μειοψηφία θα μπορούσε να γίνει τόσο γρήγορα από­ λυτη πλειοψηφία. που αν νομίζετε πως σας το δίνουν για λόγους φιλανθρωπικούς και χριστιανικούς σημαίνει πως είστε. υπερβολή κατά γράμμα σημαίνει βολή υπέρ: πέρα από τα προκαθορισμένα όρια. στο περισσότερο πολυδιαβασμένο δημο­ σιογραφικό ρεπορτάζ που γράφτηκε ποτέ και που από χρόνια είναι ένα κλασικό βιβλίο. Και μην ξεχνάτε πως. Και μόνο τότε ο Λένιν και η παρέα του μπορούν να αποφασίσουν με κάποια σιγουριά την κήρυξη της επανάστασης. τα σπουδαιότερα πράγματα τα έκαναν άνθρωποι δυνάμενοι να υπερβάλλουν. τι θα γίνει όταν οι άνεργοι γίνουν τόσοι πολλοί. που όλα τα έσοδα ενός κράτους να παν στα επιδόματα ανεργίας. Αλλωστε. Που αρχίζει σε 14 μέρες. Να δούμε. Την 10 Οκτωβρίου 1917 η κεντρική επιτροπή του μπολσεβίκικου κόμματος αποφασίζει. ούτε στην καρδιά.

Ασε που ο διάολος. θα αναπτύξει έντονη αντισοβιετική δράση μέχρι το θάνατό του το 1970 στη Νέα Υόρκη. Για καλό και για κακό. λοιπόν. Ο Κερένσκι δεν προλαβαίνει να πει στους υπουργούς του πως δεν έχουν να φοβού­ νται τίποτα. Είναι το σύνθημα για την έφοδο των επαναστατών στα χειμερινά ανάκτορα. Το πρωί της επόμενης που ακούστηκε η σημαδιακή κανονιά. Εκεί. που λεν. σε εικονογρα­ φήσεις λιγότερο αγιογραφικές. Είναι το ση­ μάδεμα από την Αυγή (Αβρόρα) μιας καινούργιας αυγής για τον κόσμο όλο. της πόλης του Λένιν (Λένιγκραντ). όπως παλιά. Αιωνία του η μνήμη. γιατί όλη η Ρωσία είναι μαζί τους. χρονιάς. Βγήκε από ένα κανόνι του θωρηκτού Αβρόρα (Αυγή) που είναι αγκυροβολημένο εκεί απέναντι. πάρτε κι έναν φρουρό για τον πισινό σας. και μια οβίδα σκάει στην αίθουσα συνεδριάσεων. Κά­ 353 . πολύ φιλόδοξος και πολύ ικανός άνθρωπος. Δεν τον βλέπω καλά. Από διά­ δρομο σε διάδρομο και από αίθουσα σε αίθουσα. Εμπρός της γης οι κολασμένοι! Αυτή η τρομερή ιαχή απ’ το Κ ο­ μουνιστικό Μανιφέστο των Μαρξ και Ένγκελς περνάει στα χείλη των ερ­ γατών και των στρατιωτών του σοβιέτ της Πετρούπολης. Το απόγευμα της 24 Οκτωβρίου 1917 το υπουργικό συμβούλιο υπό τον πρωθυπουργό Κερένσκι συνεδριάζει στα χειμερινά ανάκτορα. Ήταν ένας πολύ δραστήριος.(Η ελληνική μετάφραση του βιβλίου έκανε αλλεπάλληλες εκδόσεις). που ξαναλέν. που κατέρρευσε η ΕΣΣΔ. απ’ όπου ο τσάρος πήρε δρόμο και πήγε στο θέρετρο-φέρετρο του Τσάρσκογιε Σέλο. πριν προλάβει και βάλει ο διάολος την ουρά του. Ο Θεός και όλοι του οι άγιοι να βάλουν το χέρι τους. αλλά όχι και μαρξιστής επιπροσθέτως. Και σοσιαλιστής από πάνω. και για τον κόσμο όλο. την 25 Οκτωβρίου 1917. Απ’ την καλή ψαριά λείπει το μπαρμπούνι. Και ενώ οι κοζάκοι του θα παν στον παράδεισο. Ο δικηγόρος το επάγγελμα Αλέξανδρος Κερένσκι (1881-1970) επι­ κεφαλής ομάδας κοζάκων θα επιχειρήσει επίθεση κατά της μπολσεβίκι­ κης πλέον Πετρούπολης σε λίγες μέρες. που πρόσφατα ξανάγινε Πετρούπολη και μάλιστα Αγία. να! Αν ο σατανάς Ρασπούτιν το διέθετε θα βόλευε καλύτερα την τσαρίνα. οι επαναστάτες φτά­ νουν το απόγευμα της ίδιας μέρας στο δωμάτιο όπου έχουν κουρνιάξει οι πολιορκημένοι υπουργοί του Κερένσκι και τους συλλαμβάνουν και τους 13. ο πρωθυπουργός Κερένσκι. σε βαθύ γήρας. της πόλης του Μεγάλου Πέτρου. αρχίζει η επίθεση στα χειμερινά ανάκτορα. διαθέτει κι ένα πέος. εσείς που χαίρεστε για την πτώση του υπαρχτού σο­ σιαλισμού. αυτός θα πάει στην Αμερική με πλαστό διαβατήριο. με τον διάολο που κυκλοφορεί αδέσποτος απ’ το 1991 και μετά. Καταφέρνει και το σκάει μέσα στην αναμπουμπούλα. την 20 Μαρτίου της ίδιας σημαδιακής και για κείνον. και για τους Ρώσους.

Τριανδρία από τους Αντόνωφ. Εκείνη η παλιά διάσπαση θυμίζει τη δική μας σε «εσ» και «εξ». Προς το παρόν όμως δε γίνεται λόγος για κολχόζ και τέτοια. όπως σε μας εδώ. που ωστόσο συνεχίζουν να υπάρχουν. Κάτω η μυστική διπλωματία. ο Λέ­ νιν. κάτω οι μυστικές συνθήκες. αλλά ο ατμός. ο Ρύκωφ. εννοείται στο πρώην ενιαίο σοσιαλδημοκρα­ τικό κόμμα) και όχι οι μενσεβίκοι (μειοψηφούντες σημαίνει στα ρωσικά η λέξη. ο Μιλιούτιν. ο Λένιν διαβάζει το διάταγμα για την απόδοση στους αγρότες της γης των γαιοκτημόνων και των μονα­ στή ριών. συνέρχεται το δεύτερο πανρωσικό συνέδριο των σοβιέτ. Και αρχίζει από τότε μια πάρα πολύ δύσκολη αλλά πεντακάθαρη εξωτερική πολιτική. αφορά την ειρήνη. Ο Κερένσκι δεν ήταν «δούρειος ίππος του κομουνισμού». πρέπει να δημιουργήσουμε και δεύτερη. που λειτουργεί και σαν πρώτη σοβιετική κυβέρνηση. Στην Ελλάδα. Μόνο που αυτοί που τον είπαν έτσι δεν είχαν ιδέα από ιστορία. ήταν η ασφαλιστι­ κή δικλίδα για την εκτόνωση του ατμού που πίεζε τα τοιχώματα του κα­ ζανιού της ρωσικής ιστορίας. δόξα σοι ο Θεός των Ελλήνων. την 25 Οκτω­ βρίου 1917. είναι μάλλον ρυπογόνο νέφος παρά ατμός. Αλλωστε. εκτός και επί τα αυ­ τά. Επίτροπος επί των Εθνοτήτων. και γίνεται πανζουρλισμός. που ορθότατα χαρακτηρίστηκε κά­ ποτε «έλληνας Κερένσκι». εννοείται στο πρώην ενιαίο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα). που θα σκοτεινιάσει μόνο μετά το θάνατό του. δόξα σοι! Όσο για τον ελληνικό ατμό. Επί­ τροπος επί της Γεωργίας. ό­ που τώρα κυριαρχούν οι θριαμβευτές μπολσεβίκοι (πλειοψηφούντες ση­ μαίνει στα ρωσικά η λέξη. Την πρώτη κιόλας μέρα της νέας ιστορικής εποχής. φωνάζει ο Λένιν.τι σαν ρώσος Ανδρέας Παπανδρέου. Ιδού η σύνθεση της πρώτης στην ιστορία κομουνιστικής κυβέρνησης: Πρόεδρος. Κριλένκο και Ντιμπένκο ανα­ 354 . Επίτροπος επί των Εσωτερικών. Η πρώτη πράξη της επαναστατικής κυβέρνησης που προέκυψε από το δεύτερο πανρωσικό συνέδριο των σοβιέτ. ο Στάλιν. δηλαδή σε εντός. Επίτροπος επί της Παι­ δείας. Επίτροπος επί των Εξωτερικών. Αμέ­ σως μετά το διάβασμα του διατάγματος για την ειρήνη στους συνέδρους του δεύτερου πανρωσικού συνεδρίου των σοβιέτ. ο Λουνατσάρσκι. Μόνο που όλες οι διασπάσεις δεν αποβλέπουν στον διπλασιασμό των οφικίων. Δεν μας φτάνει η μια κομματική γραφειοκρατία. και του προσήψαν το παρατσούκλι σα μομφή. Το τρίτο διάταγμα το διαβάζει ο Κάμενεφ και αφορά τη συγκρότηση του Συμβουλίου των Επιτρόπων του Λαού. όπως προτείνει ο Τρότσκι να χαρακτηρίζονται οι νέες. οι σοβιετικές κυβερνήσεις. γι’ αυτό δε φταίει η δικλίδα. οι δικλίδες ασφαλείας λειτούργησαν πάντα καλά. το 1924. Αν τελικά το καζάνι έσκασε. ο Τρότσκι. τι νόημα έχει μια διάσπαση όταν δεν διασπάται και η νοοτροπία.

και η φοβερή κούρσα αρχίζει. Σιγά σιγά όμως το σοκ περνάει και οι «σωτήρες της πατρίδας» ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια μετά τη βροχή . Απ’ την άλλη μεριά. Η μισή ανθρωπότητα παραληρεί από ενθου­ σιασμό και η άλλη μισή από λύσσα. Η Οχτωβριανή Επανάσταση είναι ένας τόσο ισχυρός τυφώνας που θα ήταν αδύνατο να τον προκαλέσουν οι αριθμητικά ασήμαντοι μπολσεβίκοι. Τα μπολ­ σεβίκικα καθαρόαιμα αμολιούνται στον ιππόδρομο της ιστορίας . το δυ­ σκολότερο απ’ τα οποία ήταν η ειρήνη. η ταχύτατα ανερχόμενη ρωσική αστική τάξη έχει πάρει κάποιες πρωτο­ βουλίες για αστικό εκσυχρονισμό τόσο βιαστικά και τόσο σπασμωδι­ κά. παραλύουν εντελώς και δεν ξέρουν πώς να αντιδράσουν στο κακό που τους βρήκε. είναι αυτός ο πόλεμος και τα δεινά που προσέθεσε σε μια χώρα δεινά δοκιμαζόμενη και πριν τον πόλεμο. Η αστική Φεβρουαριανή Επανάσταση δεν ήταν λύση. που για έξι μήνες περίπου οι εχθροί της. που θα σπρώξει κι άλλο τα πράγματα προς το χάος και θα καταστήσει επι­ τακτική την ανάγκη για ριζικές αλλαγές. Ο τσάρος και οι περί αυτόν γαιοκτήμονες πριν απ’ τον πόλεμο αρνούνται να κάνουν τις παραμικρές αλλαγές.και εν προκειμένω. Κι όταν πολύ διατακτικά αρχίσουν να τις κάνουν ελάχιστα πριν απ’ τον πόλεμο θα είναι ήδη πολύ αργά. τη θύελλα. και μέσα στη Ρωσία και έξω απ’ αυτήν. οι εν λόγω συνθήκες έγιναν ακόμα πιο θυελλώδεις αμέσως μετά την πολύ εύκολη επικράτηση της επανάστασης και στο βαθμό που το νέο και άπειρο καθεστώς αντιμετώπιζε σωρεία προβλημάτων. Άλλωστε. Ο εμφύλιος Ήταν τόσο ξαφνική και απροσδόκητη η επιτυχία της Οχτωβριανής Επανάστασης. που αντί να λύσει τα παλιά προβλήματα με τρόπο αστικό. 355 . ήταν γόρδιος δεσμός. Ο Λένιν θα τον λύσει εύκολα με τον προταθέντα υπό του Μεγάλου Αλεξάνδρου τρόπο.λαμβάνει το «υπουργείο» των στρατιωτικών και των ναυτικών. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως η Οχτωβριανή Επανάσταση έγινε όσο συνεχιζόταν ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και όσο οι Ρώσοι πολεμούσαν ακόμα τους Γερμανούς στο α­ νατολικό μέτωπο. αν οι συνθήκες δεν ήταν τόσο θυελλώδεις. 13. προσθέ­ τει καινούργια με τρόπο ηλίθιο. Ωστόσο.

Που ωστόσο συνεχίζουν να σφάζο­ νται μετά μανίας μεγάλης και μετά Χριστόν. η Γ αλλία και η Γ ερμανία.Όμως. θα εντοπίσει τα αίτια των πολέμων αποκλειστικά στις ταξικές συγκρούσεις. αυτό ακριβώς που πρώτοι θα υιοθετήσουν οι Αμερικανοί. οι δυο μεγαλύτε­ ρες χώρες της Ευρώπης. Η κυρίαρχη έννοια στο φιλοσοφικό σύστημα του Αριστοτέλη είναι η μετριοπάθεια. των ταξικών συγκρούσεων. μετά τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και με την ελπίδα πως θα αποφευχθεί ο Γ θα πάρουν την πρω­ τοβουλία για τη δημιουργία της Ενωμένης Ευρώπης. που κάνει δυνατό τον συμβιβα­ σμό. Ο Νίτσε και ο Σπένγκλερ θα πε­ ριγράφουν με σαφήνεια την ανεπάρκεια των καλών και χριστιανικών αισθημάτων για την επίτευξη μιας διαρκούς ειρήνης. εν καιρώ. όπως σφάζονταν και προ Χριστού. είναι μάλλον γαλλογερμανικός. ώστε να γίνει δυ­ νατή η «διαρκής ειρήνη» σύμφωνα με το σχέδιο ομοσπονδιοποίησης που είχε προτείνει ο Καντ στο τέλος του 18ου αιώνα. Η μεγαλειώδης προσπάθεια απέτυχε τελικά. Η Οχτωβριανή Επανάσταση ήταν η πρώτη απόπειρα στη ιστορία για μια κατάργηση. Και ο αρχαίος και ο νέος φιλόσοφος ένα πράγμα έχουν στο νου τους. είναι καταφάνερο πως τίποτα δεν μπορούν να κάνουν οι μπολσεβίκοι αν πρώτα δε σταματήσουν οι Ρώσοι να μάχονται με τους Γερμανούς σε έναν πόλεμο που ενδιαφέρει κυρίως τους γάλλους και με­ τά τους ρώσους και τους άγγλους συμμάχους. την διαρκή ειρήνη. Το δόγμα του Στάλιν «περισσότερο κράτος προκειμένου να καταργήσουμε το κράτος» (δηλαδή την πάλη των τάξε­ ων. η σύγκρουση των οποίων κάνει αναγκαία την ύπαρξη ενός ταξικού κράτους-διαιτητή) θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό αν δεν ήταν μια καθα­ ρή απάτη και ένας τρόπος να εγκατασταθεί στην εξουσία η κομματική γραφειοκρατία. πρώτον δεν είναι παγκόσμιος αλλά ευρωπαϊκός και δεύτερον δεν είναι και τόσο ευρωπαϊκός. αν κάποτε δεν σταματήσει η πάλη των τάξε­ ων σε μια αταξική κοινωνία. τον ίδιο καιρό. που παρά τις διαφο­ ρές μας με τους χριστιανούς και παρά την αθεΐα μας. ενταγμένος στην μεγάλη αλυσίδα των πολέμων που έχουν κάνει στην ιστορία τους οι δύο «προαιώνοι εχθροί». Η κυρίαρχη έννοια στο φιλοσοφικό σύστημα του Ιμμάνουελ Καντ είναι ο συμβιβασμός. άνθρωποι δηλαδή που παρίσταναν τους κομουνιστές ίσα ίσα για να μας κάνουν να τους χειροκροτούμε και να τους υποστη­ ρίζουμε όλοι εμείς οι κομουνιστές του κόσμου όλου. οι πόλεμοι συνεχώς θα επαναλαμβάνονται. Αρα. Ο Α' Παγκόσμιος Πόλε­ μος. Η θρησκεία της αγάπης το μόνο που κατάφερε τελικά είναι να μεταμφιέσει την αγάπη σε μίσος. Ενώ ο Μαρξ. Πιστεύουν πως αρκεί η καλή προαίρεση για να πάψουν να σφάζονται οι λαοί. αυτές που. είμαστε οι μόνοι που συνεχίζουμε να πιστεύουμε ακόμα στην αξία των χριστιανικών ρή­ 356 .

τα ιδιοκτησιακά συμφέροντα των ρώσων ιδιοκτητών) συνθή­ κη ειρήνης του Μπρεστ-Λιτόφσκ. νικήσουν οι Γάλ­ λοι είτε οι Γερμανοί. και οι δύο θα βγουν ρημαγμένοι απ’ τον πόλεμο. που συνεχίζουν να σφάζονται σε πολέμους ανάμεσα σε κράτη χριστιανικά. αν η ρώσικη προλεταριακή επανάσταση ξαπλωνόταν σύ­ ντομα σ ’ όλη την Ευρώπη. σας. Η «διαρκής ειρήνη» του Καντ πρέπει να γίνει πραγματικότητα κά­ ποτε. θα λυνόταν αυτόματα και το πρόβλημα της ιδιοκτησίας των ρωσικών εδαφών. Και πώς ν’ αγαπήσεις τον πλησίον σου ευρισκόμενο ιδιοκτήτη του πλησίον στο δικό σου ευρισκόμενου χωραφιού. Όμως αποκλείεται να γίνει αν οι κτητικές αντωνυμίες μου. και ξαλαφρωμένοι από το κρίμα να προχωρήσουν στο καινούργιο. Είτε. συνεχίσουν να λειτουργούν με τον απάνθρωπο τρό­ πο που λειτουργούν σήμερα. τους. και όχι μόνο τους Ρώσους. φυσικά. όπως όλοι οι κομουνιστές όλου του κόσμου πίστευαν εκείνον τον καιρό. Αλλωστε. Δίνοντας στους Γερμανούς πολλά κομμάτια της πρώην Ρωσικής Αυτοκρατορίας που. ανήκουν σε ιδιοκτή­ τες. Ποιος σου είπε πως δικαιού­ σαι να παλουκώνεις τη γη με πασσάλους. που μόνο τη μωρία σου περι­ φράσσουν εν τέλει. που τώρα δίνονται στους Γερμανούς με τη συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ. σου.σεων «αγαπάτε αλλήλους» και «ειρήνη ημίν» με τρόπο λιγότερο αφηρημένο. που έχασαν ήδη την α­ τομική ιδιοκτησία τους. Το σύνθημα «προλετάριοι όλων 357 . που τώρα μετακινούνται στο δυτικό για να αρχίσει εκεί η τελευταία λυσσώδης φάση του πολέμου. πράγμα που σημαίνει πως δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για να εμφανιστεί κάποτε η αταξική κοινωνία. ξέρει καλά τι κάνει: Αποδεσμεύει τα γερμανικά στρατεύματα από το ανατολι­ κό μέτωπο. συναισθηματικό και μεταφυσικό. χριστιανικότατα. προκαλεί την αγανάχτηση των εν λόγω ιδιοκτητών τώρα που υπο­ γράφει με τους Γερμανούς τη δυσμενέστατη για τα ρωσικά συμφέροντα (δηλαδή. λοιπόν. Τι θα πει «το χωράφι μου». που υπόσχεται την κατάργηση των πολέμων. να ζητήσουν άφεση αμαρτιών από τον παπά. απ’ όσο οι εντελώς χρεοκοπημέ­ νοι χριστιανοί. Ο Λένιν επαγγέλλεται την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας και συνεπώς ξέρει πως θα ξεσηκώσει εναντίον του όλους τους παλουκοϊδιοκτήτες του κόσμου. Ασε που μερικοί πολύ καλοί χριστια­ νοί δεν το νοιώθουν μόνο αλλά το κάνουν κιόλας. βρε ζώον. την 3 Μαρτίου 1918. τουλάχιστον οι δυο μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης δεν θα μπορέσουν να επιτεθούν αποτελεσματικά κατά του νέου καθεστώτος. του. Για να τραβήξουν μετά μια γερή μετάνοια. μετατρέποντας την ατομι­ κή ιδιοκτησία σε συλλογική. όταν κάθε τόσο νοιώθεις τον πειρασμό να βγάλεις το παλούκι του φράχτη και να τον παλουκώσεις. Συνεπώς. μας. κύριε. Το χω­ ράφι σου ανήκει στην επιφάνεια της γης. Ωστόσο. Αυτή κι αν είναι κτηνωδία.

Ο Βενιζέλος είναι υπόχρεως στους φίλους του τους Γ άλλους. Και με το πρόσχημα ότι υπάρχουν και ελληνικά συμφέροντα στη Ρωσία. και μάλιστα από 358 . Δεν μπορούν να την παραβιάσουν. τόσο προς τους ξένους όσο και προς τους ντόπιους δανειστές. τις διαπραγματεύσεις για την υπογραφή της οποίας διεξάγουν με τους Γερμανούς οι Τρότσκι. που έχει τεράστια κεφάλαια επενδυμένα στη Ρωσία. Μέχρι το τέλος του έτους 1918 κανείς καπιταλιστής στον κόσμο δεν πιστεύει πως το νέο καθεστώς έχει ελπίδες επιβίωσης. πολυεθνι­ κό κράτος αφού νικήσετε. Οι γαιοκτήμονες. Κατα­ λαβαίνω και τη συμμετοχή δύο ελληνικών μεραρχιών υπό τον στρατηγό Νίδερ στην εν λόγω απόβαση των Γ άλλων στην Οδησσό. Το φάντασμα του Ναπολέοντα έχει βρυκολακιάσει και η πρόσφα­ τη νίκη των Γάλλων επί των Γερμανών δίνει φτερά στον γαλλικό καπι­ ταλισμό. έτσι αμέσως. με την κρυφή ελπίδα πως το νέο καθεστώς θα καταρρεύσει έτσι α­ πλά. Η ζημιά των ξένων επενδυτών είναι τεράστια. Αλλωστε. ο εμφύλιος πόλε­ μος στη Ρωσία έχει ήδη αρχίσει. Κάμενεφ και Γιόφε. αλλά και για να φκιάξετε ένα ενιαίο προλεταριακό. την οργή τους. έτσι δοκιμαστι­ κά. Γιατί αυτοί οργα­ νώνουν και καθοδηγούν την επέμβαση. τη στιγμή μάλιστα που όλα έδειχναν μέχρι την υπογραφή της σημαδιακής συνθήκης του Μπρεστ-Λιτόφσκ. Και αμέσως βάζουν τους φίλους τους τούς Ρουμάνους να εισβάλουν πρώτοι στη Ρωσία. Η επέμβαση των Ευρωπαίων έχει. Αλλωστε. λοιπόν. Όμως. Όλοι περιμένουν πως σύντομα θα καταρρεύσει απ’ τα μέσα. οι πολύ κουρασμένοι νικητές του Α' Παγκοσμίου Πολέ­ μου. λυσσούν απ’ το κακό τους που ο Λένιν γίνεται η αιτία για τη μετα­ τροπή σε πύρρειο της νίκης τους επί των Γερμανών. ήδη την 28 Ιανουαρίου 1918 η σοβιετική κυβέρνηση δηλώνει πως το νέο καθεστώς δεν αναγνωρίζει κανένα χρέος του παλιού. ανασυντάσσονται μετά το πρώτο ξάφνιασμα και χτυπούν από πολλές μεριές ταυτόχρονα.των χωρών ενωθήτε» σημαίνει ενωθήτε όχι μόνο για να μπορέσετε να νικήσετε. συνεπώς. Καταλαβαίνω. Τον Δεκέμβριο του 1918 ο γαλλικός στόλος αγκυροβολεί στο λιμάνι της Οδησσού και αποβιβάζει στρατό με σκοπό να προωθηθεί προς βορράν. παρέα με τους α­ στούς αυτή τη φορά. μόλις έχουν υπογράψει μια συνθήκη ειρήνης με τους Ρώσους. αλλά έχουν τα μαύρα τους τα χάλια μετά τη βαρειά τους ήττα από τους Αγγλογάλλους. με ένα σπρωξιματάκι των Ρουμάνων. έναν επικουρικό χαρακτήρα. Οι Γάλλοι. Κι όταν λέμε Ευρωπαίοι επί του προκειμένου εννοούμε κυρίως τους Γάλλους. πως θα μπορούσε να είναι λιγότερο πύρρειος. Οι γερμανοί αστοί. που κινδυ­ νεύουν άμεσα εξαιτίας του πανίσχυρου προλεταριακού κινήματος των Σπαρτακιστών υπό την Ρόζα Λούξεμπουργκ και τον Καρλ Λίμπκνεχτ θα ήθελαν πολύ να καθοδηγούν αυτοί την επέμβαση.

είναι δεν είναι στρατιώτες. μάλιστα!). Αν όμως κληρονομήσεις τον θείο απ’ την Αμερική. δεν τα καταφέρνουν να προωθηθούν δυο χιλιόμετρα πάνω απ’ την Ο­ δησσό. εκτός απ’ την αθανασία και τη δόξα. και μαζί τους οι Έλληνες (μάλιστα. ύστερα ο Ντενίκιν και τελευταίος ο Βράγκελ. όπου και η έδρα των εξαρτημένων αντανακλαστικών. και μάλιστα τραγουδώντας θούρια. φυσικά για την πατρίδα όπως πάντα από τότε που οι ιδιοκτήτες περιχαράκωσαν την πατρίδα με σύνορα. Το θέμα είναι να μπορείς να αντιδράς όπως οι σκύλοι του Παβλώφ. Με τούτη την ελπίδα βαθειά ριζωμένη αν όχι στη συνείδηση τουλάχιστον στο υποσυνείδητο μπορείς κάλλιστα να αγωνιστείς για την πατρίδα των ιδιοκτητών.πολύ παλιά. απ’ την περιοχή της Πετρούπολης. αν όμως κερδίσεις το λαχείο. Τα δύσκολα θα έρθουν σε λίγο. και μάλιστα οργανωμένοι όπως είναι. Αλλά ο Τρότσκι βρίσκει τη λύση: Πεντέμιση εκατομμύρια στρατιώτες θα καθήσουν να δουλέψουν εκεί που βρίσκο­ νται με τη λήξη του εμφυλίου. Την ίδια κακή τύχη θα έχει και ο στρατηγός Γιουντένιτς. πρώτα ο Κορνίλωφ. Φυσικά. Όμως. ειδικότερα στην Οδησσό. στον Καύκασο και στην Κασπία. οι Γάλλοι. που βαράει απ’ την άλλη μεριά. οι νικητές μπολσεβίκοι δεν μπορούν να ξαναφέρουν στα σπί­ τια τους τους νικητές στρατιώτες! Οι σιδηρόδρομοι έχουν ρημάξει στη διάρκεια του εμφυλίου. έτσι που έχουν πάρει φόρα ύστερα από μια πανεύκολη νίκη. Το αστείο είναι πως τα πολύ δύ­ σκολα δεν θα έρθουν απ’ τους ντόπιους αντεπαναστάτες. σε στρατιωτικές μονάδες! Κι έτσι προκύπτει ο «στρατός εργασίας». που τους κάνει να τα θεωρούν όλα εύ­ κολα. την έδρα της Φιλικής Εταιρείας. Κι έτσι. Προφανώς πλην της ιδιοκτησίας στερούνται και μυαλού. Αλλωστε. Την ίδια κακή τύχη θα έχουν στο νότο. που ελάχιστα διαφέρουν από τους φράχτες των χωραφιών. τι να το κάνεις το μυαλό όταν έχεις νωτιαίο μυ­ ελό. και οι μπολσεβίκοι τους λιανίζουν. Κάποιοι να κου­ νούν μπροστά σου τα σύμβολα της πατρίδας και να σου ανάβουν τα αί­ ματα! Μπορεί προς το παρόν να μην είσαι ιδιοκτήτης παρά μόνο της δυστυχίας σου. στέλνει στη Ρωσία εκατοντάδες υποψήφιους ήρωες προκειμένου να πέ­ σουν ηρωικά μαχόμενοι. Αυτό που ποτέ δεν κατάλαβα είναι πώς γίνεται να «πέφτουν» τόσο άνετα για την πατρίδα. άνθρωποι στερημένοι ιδιοκτησίας. Γιατί οι πεσόντες είναι απολύτως αδύνατο πλέον να γίνουν ιδιοκτήτες και κάποιου άλλου πράγματος. όλοι οι εργάτες. σε λίγο θα γίνουν 359 . θα την πατήσει άγρια. Αλλά πρόσεχε μην «πέσεις». πιο πραχτικού. Ο ναύαρχος Κολτσάκ. παρότι είναι ο πανίσχυρος κοινός αρχηγός του αντεπαναστατικού στρατού των 20 κρατιδίων της Σιβηρίας που ξεφυτρώνουν στα γρήγορα μετά τον Οχτώβρη.

η στρατιωτική πειθαρχία στη δου­ 360 . Διότι στους παλιούς αξιωματικούς καριέρας που προσχώρησαν στην επανάσταση (ανάμεσά τους και ο θρυλικός Τουχατσέφσκι. πλουτίζοντάς τον επιπροσθέτως με μια παρτιζάνικη περί πολέμου αντίληψη. που κάνει το σχεδίασμά της μάχης (στρατηγική) λιγότερο σχολαστικό. που δου­ λεύουν στον τόπο όπου βρίσκονται με τη λήξη του εμφυλίου. Έτσι. βασισμένη στα πρότυπα του κόκκινου και όχι του οποιουδήποτε στρατού. αλλά και υποδεικνύουν σ ’ όλον τον κόσμο μια στρατιωτική. που αργότερα θα τον φάει το σταλινικό σκότος ακριβώς γιατί ήταν αριστοκράτης. ας τον πούμε έτσι. Η Νέα Οικονομική Πολιτική Το καθεστώς που επικρατεί στη Ρωσία στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου (1918-1920) ονομάζεται «πολεμικός κομουνισμός». Ο κόκκινος διαφέρει απ’ τον κλασικό. Οι στρατιώτες του θρυλικού κόκκινου στρατού. Και τότε ο μεγαλοφυής Λένιν κάνει τη μεγάλη στροφή: Με τη ΝΕΠ (νέα οικονομική πολιτική) θα βάλει τα πράγματα στη θέση τους. και την προσπάθεια πραγμάτωσης του στρατηγικού σχε­ δίου (τακτική) πιο ευέλικτη. όχι μόνο γίνονται στρατιωτικά συντεταγμένοι εργάτες.στρατιωτάκια! Μ’ αυτά και μ’ άλλα προκαλείται τέτοιο κομφούζιο και τέτοια φτώχεια. μια στρατιω­ τική ιδιοφυία αλλά και ένας αριστοκράτης. Και επειδή αυτόν τον καιρό ούτε τράπεζες υπάρχουν ούτε νόμισμα και οι συναλλαγές γίνονται σε είδος. όχι μόνο γιατί ο κομουνισμός βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τον καπιτα­ λισμό που επιτίθεται εκ των έσω διά των αντεπαναστατών. λοιπόν. δηλαδή άνθρωποι που δε βγή­ καν από στρατιωτικές σχολές αλλά από το καμίνι της επανάστασης και του εμφυλίου. αν και κομουνι­ στής) θα προστεθούν λαϊκοί αξιωματικοί. και θα δώσουν έτσι στο στράτευμα έναν λαϊκό χαρακτή­ ρα. στρατό. μια πολεμική πε­ ρί εργασίας αντίληψη. και στους χώρους εργασίας οι ειδικοί μπλέκονται με τους μη ειδικούς. αμέ­ σως μετά τη συντριβή και των εισβολέων και των αντεπαναστατατών. ο οποίος είναι δημιούργημα του Τρότσκι. κάνο­ ντας στον νεογέννητο σοσιαλισμό ένα καπιταλιστικό εμβόλιο. που όλα μοιάζουν να έχουν καταρρεύσει το 1921. αλλά και διό­ τι η οικονομία οργανώνεται με τρόπο στρατιωτικό. 14.

κι έχει ο καιρός γυρίσματα. και κανείς. Την κομματική γρα­ φειοκρατία και τη νομενκλατούρα δεν τη δημιούργησε κανείς εμπρόθε­ τα. εδώ έχει συγκεντρωθεί επίσης κι όλος ο κόκκινος στρατός που. που θα θεριέψει έτσι. αλλά κάτω από συνθήκες εντελώς διαφορετι­ κές κι όταν ο επαναστατικός ενθουσιασμός θα έχει δώσει ήδη τη θέση του στη βαριεστημάρα και τη ρουτίνα. Μία σου και μία μου . Και τι να βάλει. αφού δεν υπάρχουν τράπεζες. το 1949. τους επαναστά­ τες. άλλωστε. Η Ελλάδα φιλοξενεί κι αυτή κάμποσες χιλιάδες λευ­ κούς (θα ήταν ενδιαφέρον να μάθει κανείς τι απέγιναν). κάνεις ό. θα κάνει στρατη­ γικά θαύματα. Ο κομουνισμός της απόλυτης ισότητας μοιάζει να έχει εγκατασταθεί κιόλας το 1920. 145.τι μπορείς για να διατηρή­ σεις τα πολύ δύσκολα αποχτημένα προνόμια. ή μάλλον τους κακομαθημένους δε νοιάζεται «να βάλει στη μπάντα κατιτίς για ώρα ανά­ γκης». και στην αρχή αδιόρατα. μοιράζονται για φιλοξενία σ’ ολόκληρη την Ευρώπη και κυρίως στα Βαλκάνια. Όπως λέει ο Τρότσκι. Προέκυψε αυτόματα μέσα απ’ το βόλεμα των κουρασμένων και των πεινασμένων. για να γίνει πάρα πολύ εύκολη η ζωή της κομματικής γραφειοκρατίας. τότε που τα υπολείμματα του στρατού του Βράγκελ στην Κριμαία επιβιβάζονται σε 126 πλοία που τα στέλνουν οι «φίλοι και σύμμαχοι» απ’ τη Δύση. Ο οποίος φαίνεται να νοσταλγεί τον «πολεμικό κομουνισμό». τη χρονιά που λήγει και επισήμως ο εμφύλιος πόλεμος. εκτός απ’ τους καλομαθημένους. Πού να το βάλει.λειά ευνοεί μια σωστότερη διανομή των λιγοστών αγροτικών προϊό­ ντων. Η τελευταία και πιο κρίσιμη πράξη του δράματος του εμφυλίου θα παιχτεί στο «θέατρο του πολέμου» του Καυκάσου και της Κριμαίας. αφού δεν υπάρχει νόμισμα. όταν νικήσεις. που ακόμα τα μελετούν οι ειδικοί του πολέμου. την 31 Οκτωβρίου συγκεκρι­ μένα. 361 . Όμως. Εδώ έχουν συγκεντρωθεί υπό τον Βράγκελ όλοι οι λευκοί όλων των άλ­ λων μετώπων του εμφυλίου. όπως λέγονται οι αντεπαναστάτες για να ξεχωρίζουν και χρωματικά απ’ τους κόκκινους.000 λευκοί. Έτσι. με το κόκκινο ιππικό κυρίως. όταν βο­ λευτείς κι όταν ως βολεμένος αρχίσεις να περιφέρεσαι από δεξίωση σε δεξίωση και από τελετή σε τελετή. αυτόματα. Για να ανταπο­ δώσει τη φιλοξενία η Ρωσία πολλά χρόνια αργότερα. κυρίως όταν φέρνεις στο νου σου την πείνα των προγόνων και τη δική σου. Το φαΐ όλου του κόσμου κατ’ ανάγκην παίρνει τη μορφή συσσι­ τίου. ο δύσκολος αλλά ενθουσιώδης «πολεμικός κομουνισμός» σύ­ ντομα θα δώσει τη θέση του σε κάτι που θα μπορούσε να ονομαστεί χα­ οτικός κομουνισμός και που είναι το ακριβώς αντίθετο του πειθαρχημένου «σταλινικού κομουνισμού». περιθάλ­ ποντας στην Τασκένδη τα υπολείμματα του Δημοκρατικού Στρατού.

κάνει καλό και στους λαούς. ακόμα κι ο πάπας. Και στη Ρωσία σήμερα. Σα να μην έφταναν τα δεινά του εμφυλίου. άλλο διανοούμαι την επανάσταση και άλλο την κάνω. βέβαια. αλλά θα συμβεί τελικά. Φαντάζεστε τι έχει να γίνει όταν οι πεινασμένοι γίνουν στρατός ολόκληρος. να πείσεις τον πεινασμένο πως πρέπει να τρώει λιγότερο. ο Γκορμπατσώφ. Και επειδή οι καπιταλιστές. Αλλωστε. που συγκινούνται ακόμα και οι Αμερικανοί. ετοι­ μάζονται ήδη να προσεγγίσουν ένας ένας το νέο καθεστώς για να μη χάσουν μια τεράστια αγορά που έχει ανάγκη απ’ τα πάντα. Κανένας Βράγκελ δεν θα μπορέσει να σώσει τους χορτάτους. βέβαια. Αλλωστε. λεν να δια­ τηρήσουν στη ζωή τους Ρώσους. αλλά δεν πρέπει να παρασυρόμαστε απ’ το μυαλό μας και να νομί­ ζουμε πως όλοι θα μας ακολουθήσουν αρκεί να καταλάβουν. Θα κατα­ λάβουν.Το βαρυφορτωμένο στομάχι ποτέ δεν ευνόησε την πρόοδο. ο Γιέλτσιν και ο Ζιρινόφσκι δεν έχουν μόνο πατεράδες. σε αντίθεση με τα μυαλά που δεν λει­ τουργούν όλα με τον ίδιο τρόπο. γιατί τους αγα­ πούν. απ’ τους οποίους άλλωστε μπορεί να προέλθουν οι μελλοντικοί αντεπαναστάτες. μια πρωτοφανής σιτοδεία πλήττει τη Ρωσία. Είναι τέτοια η πείνα. λέει. Μυαλό δεν έχουν όλοι. Στομάχι όμως έχουν όλοι . Αυτό. κι αυτό έχει σα συνέπεια να συρρέουν στα κόμματα των χορτάτων και οι πεινασμένοι. Όταν πεινάσουν πάλι πολύ. έχουν και παππούδες. ένα χρόνο μετά τη λήξη του. αλλά διότι κάθε θάνατος λιγοστεύει τους καταναλωτές κατά έναν. δίαιτα κάνουν μόνο οι παχύσαρκοι. ο παππούς του Ζιρινόφσκι τότε. όμως. Ουδέν κακόν αμιγές καλού. Οχι. οι πρώην παχύσαρκοι κομματικοί γραφειοκράτες. Αυτός είναι ο λόγος που ο καλός επα­ ναστάτης στηρίζει την επανάσταση στο στομάχι και όχι στο κεφάλι. Που αν θέλουν να πα­ ραμείνουν χορτάτοι πρέπει να τρων λιγότερο. Αλλωστε. · και στέλνουν βοήθεια στους μπολσεβίκους. την ανάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενοι. Και είναι ακριβώς η πείνα που κάνει τον Λένιν να εκστομίσει το Φθινόπωρο του 1921 ένα άκρως αντικομουνιστικό σύνθημα και να καταπλήξει τους πάντες: «Μάθετε να εμπορεύεστε!». Η προ­ σεχτική και υγιεινή τροφή δεν κάνει καλό μόνο στα άτομα. στη μεγάλη πείνα του 1921. το 1921. Αντε. Σκέψου να πέθαινε. δηλαδή τη 362 .και όλα τα στομάχια λειτουρ­ γούν ακριβώς με τον ίδιο τρόπο. ενδέχεται να ξαναεπαναστατήσουν. Ο Μαρξ μας δίδαξε πως η μεταπήδηση ενός προϊόντος από την αξία χρήσης. αλλά μόνο αν πεινάσουν πολύ. Εμείς οι διανοούμενοι μπορεί να υποδεικνύουμε τρόπους επαναστατικής δρά­ σης. από­ γονοι πρώην κάτισχνων επαναστατών βρίσκονται σε κατάσταση ανα­ γκαστικής δίαιτας. Καταλαβαίνετε τώρα τη ση­ μασία του επιδόματος ανεργίας εδώ στη Δύση. βέβαια. θ’ αργήσει πολύ.

που τα προϊόντα να επαρκούν για όλους. Σε μια ιδανική κομουνιστική κοινωνία δεν πρέπει να υπάρχει ούτε εμπόρευμα. Αν όλοι γίνουμε φτωχότεροι από τον σημερινό μέσο όρο. Τώρα. που παραμένει ένα ιδανικό. να μην είναι τόσο λίγα. και συνεπώς διά του εμπορίου να φέρει κέρδος στον παραγω­ γό. ο κομουνισμός. αλλά ούτε καν στο Αγιο Ό ρος δεν θα γίνονταν δεκτοί. Σημειώστε πως την ε­ ποχή για την οποία μιλούμε τα κολχόζ είναι ελάχιστα. κατάλληλης ίσως για τα χριστιανικά μοναστή­ ρια. Σε συνθήκες ελλείψεως αγαθών αρκετών για όλους. ενώ ο φτωχός αγρότης απαλλάσσεται εντελώς της φορολογίας. ο κομου­ νισμός είναι απολύτως αδύνατος. και όπου υπάρ­ χουν έχουν προκύψει εντελώς αβίαστα. πως όχι μόνο κατάλληλοι για κομουνιστές δεν είναι. Η βίαιη κολεχτιβοποίηση είναι φασούλι του Στάλιν. που η ισότητα να πραγματώνεται προς τα κάτω και όχι προς τα πάνω. δηλαδή η τέλεια δημο­ κρατία. και επειδή καταναγκασμός και σοσιαλισμός δε συμ­ βιβάζονται σε καμιά περίπτωση. Τη μέρα αυτή δημοσιεύεται το διάταγμα που αναγνωρίζει την ελευθερία του εσωτερικού εμπορίου και επιβάλλει φόρο σε είδος στα αγροτικά προϊόντα. Και επειδή αυτό είναι αδύνατο χω­ ρίς καταναγκασμό. ο κουλάκος πληρώνει κλιμακούμενο φόρο σε είδος ανάλογα με την οικονομική του επιφάνεια και τη σοδειά. πήγαινε ο κομματικός υπεύθυνος στο σπίτι του πλούσιου αγρότη (του κουλάκου) και του έπαιρνε τα μισά απ’ τη σοδειά του. (Κάποιοι που νομίζουν πως είναι κομουνιστές και που πολύ θα ή­ θελαν να μας δουν όλους φτωχούς και εξισωμένους προς τα κάτω. ώστε όλοι να καταναλώνουν τα ίδια. Κι αν δεν επαρκούν. δηλαδή στη χρη­ σιμότητα που έχει το προϊόν που παράγεται με αποκλειστικό σκοπό να πουληθεί. Η ρωσική κοινωνία του «πολεμικού κομουνισμού» θα ήταν ιδανικά κομουνιστική αν στηριζόταν στην αφθονία και όχι στην έλλειψη. Μία στην κοινή τραπεζαρία και μία στο κονάκι τους. Γ ιατί οι καλόγε­ ροι τρων δυο φορές. αποτελεί τη ραχοκοκκαλιά και τον πιο σκληρό πυρήνα του καπιτα­ λισμού. που είναι το κοινό ισοδύναμο όλων των εμπορευμάτων. αλλά εντελώς ακατάλληλης για μια κοινωνία ευπρεπών ανθρώ­ πων. Μέχρι τότε. Στις 19 Μαρτίου 1921 ο λελογισμένος και ελεγχόμενος καπιταλι­ σμός επανέρχεται στη Ρωσία. ούτε καν υποπτεύονται. Η ρωσική αγροτική οικονομία του 1921 πατάει σε δομές προεπαναστατικές. όχι του Λένιν. εκτός κι αν πείσουμε όλους να κατα­ ναλώνουν λιγότερο απ’ όσο έχουν συνηθίσει σε συνθήκες ανισότητας. κρυφά απ’ τους άλλους). θα γίνει δυνατός μόνο αν η παραγω­ γικότητα και η παραγωγή αυξηθούν τόσο. όπως λέμε ένα είδος λα­ τρείας της φτώχειας. όπως γινό­ ταν μέχρι τότε. ο κομουνισμός χάνει το νόημά του και τρέπεται σε ποβερισμό (φτωχεϊσμό). στην ανταλλαχτική αξία. Δηλαδή στην ατομική ιδιοκτη­ 363 . αντί της δημεύσεως. ούτε χρήμα.χρησιμότητα του καθεαυτή.

Η νέα. ας περιοριστούμε σε ένα μπάσταρδο μεικτό σύστη­ μα οικονομίας. Η ΝΕΠ θα προκαλέσει το πρώτο σοβαρό ρήγμα στις τάξεις των μπολσεβίκων. Μόνο που στη διάρκεια του «πολεμικού κομουνισμού» μαζί μ’ ό­ λους επιστρατεύονται στη σοσιαλιστική-στρατιωτική εργασία και οι κουλάκοι. που κάποτε θα γίνει ολόκληρη σοσιαλιστική. Η κρατικοποιημένη βιομηχανική επιχείρηση. σοσιαλιστικό σκέ­ λος της οικονομίας.σία. προς όφελος ενός γενικευμένου και ζορισμένου κρατικού καπιταλισμού. Πάντως. Αυτό το καλα­ μπούρι. κυρίως μετά τη μεγάλη οικονομική κρίση του 1929. της κρατικοποιημένης οικονομίας. τους λέει ο σοφός Λέ­ νιν. που ονομάστηκε παραπλανητικά σοσιαλισμός. και απ’ την άλλη στις κρατικοποιημένες μεγάλες βιο­ μηχανίες και το κρατικοποιημένο εξωτερικό εμπόριο.και είναι όντως. θ’ ανοίξει τα μάτια στον καπι­ ταλισμό και θ’ αρχίσει κι αυτός τις κρατικοποιήσεις όταν τα βρει ζόρια. όμως. που ο «πολεμικός κομουνισμός». μοντέλο και υπόδειγμα για ολόκληρη τη μελλοντι­ κή σοβιετική οικονομία. τέσσερα χρόνια μετά το θάνατο του Λένιν. Είναι πολύ νωρίς για τον γνήσιο κομουνισμό. Που θα προκαλέσει θύελλα διαμαρτυριών απ’ αυτούς που τη θεωρούν σαν οπισθο­ δρόμηση στον καπιταλισμό . Είναι τα κυριλλικά αρχικά της ρώσικης φράσης «Νέα Οικονομική Πολιτική». αν όχι και κομουνιστική. Ανάμεσα σ ’ αυτούς που σχίζουν τα ιμάτιά τους. Ο­ ποιος έφαγε. η μεικτή οικονομία θα ονομαστεί ΝΕΠ. θα ονομαστεί κρατικός καπιταλισμός απ’ τους δυτικούς . που ούτε ξέρουν τι τους γίνεται. Το 1928. και ο Τρότσκι. έμεινε νηστικός. σκέφτεται προφανώς ο Λένιν. στηριγμένο απ’ τη μια στην ατομική ιδιοκτησία όσον αφορά την αγροτική οικονομία και τις μικρές εμπορικές και παραγωγι­ κές επιχειρήσεις. Όποιος πρόλαβε τον Κύριο είδε. ένα δημιούργημα της ανάγκης. Το ονομάζει πρώτο. 364 . πρέπει να τελειώνει και να μπει επιτέλους μια τάξη.και είναι όντως. ο Λένιν δεν το ονομάζει έτσι. Πώς. ή θα τους τα πάρει το κράτος. η ΝΕΠ θα εγκαταλειφτεί και επισήμως από τον Στάλιν. Ιδέα δεν έχουν αν αυτά που παράγουν θα τα κρατήσουν οι ίδιοι. Αργότερα. κάτι πρωτοφανέρωτο εκείνη την εποχή. εξελήφθη από πολλούς ως γνήσιος κομουνι­ σμός και ως υποδειγματική ισότητα. Προς το παρόν. αυτό το δεύτερο σκέλος. έφαγε. θα τους τα πάρουν οι γείτο­ νες. όποιος δεν έφαγε.

που βασίζε­ ται στον περίφημο «δημοκρατικό συγκεντρωτισμό». Που είναι μια σαφής μεν. κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να παίρνο365 . έτος κατά το ο­ ποίο ο Λένιν βγάζει απ’ το φοβερό κεφάλι του. Η κατά του Λένιν αντιπολίτευση Κανένα σοβαρό πρόβλημα δεν εμφανίζεται στο κόμμα των μπολσε­ βίκων για τέσσερα χρόνια. τη Νέα Οικονομική Πολιτική (ΝΕΠ). η γυναίκα που μαζί με τον Σιλαπνίκωφ ηγείται της πρώτης κομμα­ τικής αντιπολίτευσης. το αν θα γίνουν ή όχι βήματα μπροστά αργότερα. Ομως. αφού η κεντρομόλα λειτουργία του. πάει κόντρα στη φυγόκεντρη αυτοοργάνωση και αυτο­ διοίκηση των σοβιέτ. Σ’ ένα καθαρό σοβιετικό σύστημα. Τουτέστιν σε μια οργανωτική δομή του κόμματος όχι και τόσο δημοκρατική. που εμφανίζεται τότε ακριβώς. Η εν λόγω αντιπολίτευση. Σοβιετική δημοκρα­ τία με παράλυτα σοβιέτ δε νοείται. από το 1917 μέχρι το 1921. η και εργατική αποκαλούμενη. οπισθο­ χώρηση προς τη μεριά του καπιταλισμού. Είναι καταφάνερο πως η Κολοντάι έχει δίκιο. λέει η Αλεξάνδρα Κολοντάι. το κρίσιμο έτος 1921. πράγμα που εν πολλοίς εμποδίζει την καλή λειτουργία των σο­ βιέτ (των επιτροπών). Η Κολοντάι πιστεύει πως τα σοβιέτ. μετά από τούτη την αναγκαία προς το παρόν οπισθοχώρηση εξαρτάται κυρίως από τη νοοτροπία αυτών που την κάνουν. από όργανα άσκησης λαϊκής εξουσίας μετατρέπονται σε ιμάντες μεταβίβασης της εξουσίας από την κορυφή προς τη βάση. όπως λέει ο Λένιν. ενώ στο κομματικό-γραφειοκρατικό σύστημα. Αλλά ο Λέ­ νιν αντιλέγει με το επιχείρημα πως μόνο το κόμμα διαθέτει την απολύτως αναγκαία για δύσκολους καιρούς αυστηρή οργάνωση.15. με την πυραμιδική διάρθρωση της κομματι­ κής στελέχωσης. οι εντολές μεταβιβάζονται απ’ τον κορυφή της κομματικής πυραμίδας προς τη βάση. Όμως. πλην προσωρινή. αν και τα σοβιέτ δεν είναι δημιούργημα των κομουνιστών δεδομένου ότι προέκυψαν αυθόρμητα στη διάρκεια της επανάστασης του 1905. για τη συνεχώς αυξανόμενη παρέμβαση του κόμματος στα συν­ δικάτα. διαμαρ­ τύρεται επί ματαίω. θα καταρρεύσουν αν τα «καπελώσει» το κόμμα. χωρίς ωστόσο να προκαλεί έντονα προβλήματα στο κόμμα. στα οποία συνεχίζει να στηρίζεται η επανάσταση. πώς να εμπιστευτείς τη δυσκί­ νητη και συχνά αλλοπρόσαλλη λαϊκή βάση (τα σοβιέτ) σε μια πάρα πολύ κρίσιμη εποχή. που είναι το αρμόζον οργανωτικό σχήμα για τον μόνο δυνατό τρόπο λειτουργίας της άμεσης δημοκρατίας στις μέρες μας. οι εντολές με­ ταβιβάζονται απ’ τη βάση προς την κορυφή της πυραμίδας. κι έτσι τα σο­ βιέτ. όπως ο ταχυδακτυλουρ­ γός το περιστέρι απ’ το μανίκι.

όμως όλοι δε μπορούν διευ­ θύνουν μια τράπεζα. που μεταξύ των άλλων πρωτοστατεί τότε και σ’ αυτό που αργό­ τερα θα ονομαστεί φεμινιστικό κίνημα. Ενώ η κομ­ ματική γραφειοκρατία θα πάρει το πάνω χέρι. που σε λίγο θα καταλήξει στον υπερσυγκεντρωτισμό της σταλινικής δικτατορίας. που είναι σε θέση να διευθύνει το κράτος. καλά οργανωμένο κόμμα. ή να διδάξουν σ ’ ένα πανεπιστήμιο. αν η ιστορία επαναληφτεί. Η Κολοντάι πίστευε πως ο ρωσικός λαός τότε ήταν ικανός για το καλύτερο. Αλλά πρέπει και το κόμμα να κατα­ λάβει. ούτε την κουλτούρα αυτής της υπέροχης γυναίκας είχαν. Ο λαός είναι ικανός και για τη σοβιετική (τη γνησίως λαϊκή) δημοκρατία. Η πίστη στα σοβιέτ είναι το ιδανικό στο οποίο στοχεύουμε. Ωστόσο. όπως θα ονομαστεί η αντιπολίτευση που κάνει στο κόμμα η Κολοντάι. λέει ο Λένιν. η Σοβιετική Ένωση (ένωση κρατών βασισμένων στα σοβιέτ) θα γίνει κενό σχήμα λόγου και τα σο­ βιέτ θα επιβιώνουν μόνο στην επωνυμία του νέου κράτους. τα πολύ δύσκολα για το λαό αρχίζουν τον καιρό της ειρήνης. Παρά ταύτα. πρέ­ πει και πάλι ν’ αρχίσει απ’ τα σοβιέτ. η εργατική αντιπολί­ τευση.νται γρήγορα από τους ειδικούς και από τους μαρξιστικά καταρτισμέ­ νους. ο λαός δεν είναι κάτι το εξαγνισμένο καθεαυτό (αυτός ακριβώς είναι ο λαϊκι­ σμός) αλλά μια δυνατότητα και για το καλύτερο και για το χειρότερο. όπως έλεγε ο Μαρξ. Τα σοβιέτ με τα χρόνια θα ατονίσουν. που γνώριζε καλά τον Μαρξ. Για την Κολοντάι. αλλά για ολόκληρο το λαό. λέει ο Λένιν. όπως το προέβλεψε η Α­ λεξάνδρα Κολοντάι. αργότερα θα γίνει παράδειγμα-καραμέλα στο νου και στο στόμα λαϊκιστών που ούτε το ήθος. το κατοπινό φασιστικό κράτος. δεν είναι παρά ένα σχήμα λόγου που ορίζει ένα ιδανικό προς το οποίο πρέπει να τείνουμε. αλλά το να τα εκθειάζεις άκριτα δεν είναι παρά λαϊκισμός. Η κομματική γραφειοκρατία ήταν η αναγκαία συνέπεια της έλλειψης ειδικών. πως δε δουλεύει για τον εαυτό του. όπως ήδη το είχε αποδείξει τα προηγούμενα τέσσερα δύσκο­ λα χρόνια. Ας μην ξεχνάμε πως ο φασισμός είναι λαϊκό κίνημα και πως τους φασίστες θα τους ακολουθήσουν πλήθη εξαθλιωμένων. όπως λέει ο Μαρξ. Κι έτσι. δηλαδή απ’ τη λαϊκή βάση. Αλλά πάντως κανείς δεν τόλ­ μησε να τα καταργήσει επισήμως. Όμως. Αν τα παραπάνω λόγια τα πάρει τοις μετητοίς η μα­ 366 . ούτε το κόμμα θα συ­ νειδητοποιήσει τους κινδύνους που συνεπάγεται ο δημοκρατικός συγκε­ ντρωτισμός. ο λαός να καταλάβει πως έχει ανάγκη από ένα δικό του. η ιστορία θα δείξει πως ούτε ο λαός θα καταλάβει την αξία της καλής οργάνωσης ενός δικού του κόμματος. και για το λαϊκίστικο. Η μα­ γείρισσα. λέει η Κολοντάι. Ωστόσο. Όλοι μπορούν να μπουν στη μάχη. μια πολύ μεγάλη μορφή του κόμματος των μπολσε­ βίκων. Πρέπει.

Όταν έχουμε κακή σοδειά υποφέρουμε κι όταν έχουμε καλή σοδειά πάλι υποφέρουμε. Προς το πα­ ρόν. είτε στις εκλογές για την ανάδειξη του Κοινοβουλίου. που η ΝΕΠ μοιάζει να αυτοδιαψεύδεται απ’ τα πράγματα. Κάποιοι λαϊκοί μεν. προκειμένου να στηριχτούν τα αγροτικά. Και τώρα υποφέρουν οι βιομηχανικοί εργάτες. που είχε ήδη διαφωνήσει με τη ΝΕΠ του Λένιν. αλλά σε συνθήκες λιγότερο πλούσιας συγκομιδής. εκεί που αναμενόταν να λειτουργήσει ευεργετικά. Κι αυτό σημαίνει πως ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης που επανέφερε η ΝΕΠ λειτουργεί καταστροφικά. που προς το παρόν δεν έχουν μαντρωθεί στα κολχόζ. είτε στις εκλογές για την ανάδειξη της συνδικαλιστικής ηγεσίας. καημενούλη μου. Και το 1923. Όμως. Πράγμα απολύτως αδύνατο σε συνθήκες ελεύθερης αγοράς. Για να αντι­ μετωπιστεί το πρόβλημα. αγαναχτισμένοι απ’ τη συχνά βεβαιωμένη ανεπάρκεια των ιθυνόντων. οι αγρότες. Οι εργάτες και οι αγρότες θα υποφέρουν εναλλάξ και με βάρδιες. Για να μην τους μείνουν τα πλεονάζοντα προϊόντα. που εκλαμβάνουν τη μωρία τους ως την υπέρ­ τατη σοφία. τα βιομηχανικά προϊοντα.και θα δεις». Τι να δω. ζητούν για τον εαυτό τους δικτατορικές εξουσίες «για είκοσι τέσσερις μόνο ώρες . που σε χαϊδεύουν αδιάκοπα για ν’ αρπάξουν την ψήφο σου. Και τις ελεύθερες ώρες της να διαβάζει και να μη βλέπει τηλεόραση. τι φταις εσύ. χάνουν την τιμή τους. Το 1923 μια απίστευτα πλούσια σοδειά δημιουργεί ακριβώς τα αντί­ θετα προβλήματα που είχε προκαλέσει η σιτοδεία του 1921. λοιπόν. ρε μπούφο. βλακέντιοι δε άνθρωποι. Οι νόμοι της ελεύθερης αγοράς είναι παλαβοί. Τι θα γίνει. Οπότε.γείρισσα και εγκαταλείψει τα τσιμπράκαλα της κουζίνας τώρα αμέσως προκειμένου ν’ αρχίσει το μαγείρεμα στην πολιτική. Τι θα γίνει. λέει ο Τρότσκι. αφού έτσι σ ’ έμαθαν οι δημαγωγοί. είναι φυσικό να προκύψει λαπάς. λοιπόν. που­ λούν με ζημιά 40%. αφού ήδη βλέπω τη βλακεία σου ν’ α­ στράφτει. που έκανε αναγκαία τη ΝΕΠ. Αλλοτε λειτουργούν υπέρ του ενός κι άλλοτε υπέρ του άλλου. η σοβιετική κυβέρνηση αποφασίζει να αγορά­ σει αυτή το περισσευούμενο σιτάρι και να πουλήσει στους αγρότες γε­ ωργικά εργαλεία σε πολύ χαμηλές τιμές. η μαγείρισσα ας περιοριστεί σ’ αυτό που μπορεί να κάνει καλύτερα: Να βάζει το σωστό σκόρδο στο τζατζίκι προσέχοντας να μην πάρουν τα μυαλά της αέρα απ’ αυτά που άκουσε να λέει γΓ αυτήν ο Μαρξ. και βρωμίσει τον τόπο σκορδίλα. Αλλά ο σοσιαλισμός ζητάει ευημερία για όλους. λοιπόν. βρίσκει την ευκαιρία να ασκήσει δριμύτατη κριτική στον μεγάλο και αναμφισβήτη­ το μέχρι τότε ηγέτη της επανάστασης. όμοιος μ’ αυτόν που φκιάχνουν κάθε τόσο εδώ σε μας αυτόκλητοι σωτήρες. Είναι η πρώτη φορά μετά την επανάσταση που η σοφία του Λένιν τίθεται σοβαρά εν αμφιβόλω και 367 .

τις χρονιές που ο διάδοχος του Λένιν. που έγινε με γνώμονα το συμφέρον των αγροτών και όχι των εργατών. Και ενώ η θεωρητική συζήτηση συνεχίζεται. Ο οποίος. Και που σε λίγο και οι δυο θα αποδειχτούν μεγάλης κλάσεως αριβίστες. Αλλά προ­ χωρεί κι άλλο στην κριτική του για τον Λένιν ο Τρότσκι. Πρόκειται για μια συμμαχία του Τρότσκι με τον Ζηνόβιεφ και τον Κάμενεφ. Αλλά επειδή το πρόβλημα της «α­ ντιπαλότητας» ανάμεσα στους εργάτες και τους αγρότες φαίνεται άλυτο σε συνθήκες ελεύθερης αγοράς (ΝΕΠ). Θα ε- 368 . Είναι φανερό πως διεκδικώντας τη δια­ δοχή του πεθαμένου Λένιν υπόσχεται την εγκατάλειψη της πολιτικής του. κι αυτό οδη­ γεί αβίαστα στο συμπέρασμα πως επ’ ουδενί λόγω η προτεραιότητα πρέ­ πει να δοθεί στους απ’ τη φύση τους συντηρητικούς αγρότες. Ο οποίος ζητάει τη μετακίνηση του ενδιαφέροντος της Κεντρικής Επιτροπής από τους αγρότες στους εργάτες. αρχίζει να εδραιώνεται στην εξουσία με τρόπους πολύ δημοκρατικούς στην αρχή. Λέει πώς το 1917 δεν προσεχώρησε στις θέσεις του Λένιν. δηλαδή της με­ ρικής επαναφοράς καπιταλιστικών προτύπων οργάνωσης της οικονο­ μίας. Τον Οχτώβρη της ίδιας χρονιάς ο Τρότσκι εκδίδει ένα σημαδιακό βιβλίο με τον τίτλο Τα μαθήματα του Οχτώβρη. ο Στάλιν. Ο Στάλιν προς το παρόν δεν υπόσχεται την εγκατάλειψη της πολι­ τικής του Λένιν. αλλά θα λύσει το γόρδιο δεσμό επιβάλλοντας μια άτυπη προς το παρόν δικτατορία και στους εργάτες και στους αγρό­ τες. αλλά και ο εισηγητής της ΝΕΠ. στο όνομα και των δύο ταυτόχρονα! Το 1925 και το 1926. Ο Τρότσκι παραιτείται από Επίτροπος (υπουργός) των στρατιωτικών που είναι τώρα. που οδηγεί τη χώρα στην καταστροφή. (Οι αγρότες είναι απλώς ταξικοί σύμμαχοι των εργατών). επικεφαλής 46 σημαινόντων στελεχών του κόμματος επιτίθεται άγρια κατά της Κεντρικής Επιτροπής που υπερψήφισε τη θέση του Λένιν για τη ΝΕΠ. εμφανίζεται μια ισχυρή ηγετική Τρόικα (τριάδα σημαίνει η λ ΐξη στα ρωσικά). Το σημαντικότερο μάθη­ μα του Οχτώβρη έχει σχέση με την παθητική και όχι την ενεργητική συμμετοχή των αγροτών στην Οχτωβριανή Επανάσταση.μάλιστα από τον υπ’ αριθμόν δύο στην κομματική ιεραρχία. γιατί επιμένει πως η επανάσταση πρέπει να παραμείνει προλεταριακή και να στρέψει όλη την προσοχή της στους εργάτες. που δεν είναι μόνο ο μεγάλος ηγέτης μιας πολύ μεγάλης επανάστασης. και την κα­ τάργηση της ΝΕΠ. απλώς οι δικές του θέσεις κι αυτές του Λένιν συνέπεσαν. που λίγο πριν ήταν εχθροί του. την 21 Ιανουαρίου 1924 πεθαίνει ο Λένιν. όπως λέει κατηγο­ ρηματικά ο Τρότσκι. δηλαδή της ΝΕΠ. ο Στάλιν δεν θα καταργήσει α­ πλώς τη ΝΕΠ το 1928. που έκαναν την επανάσταση και που είναι η «φυσική» κινητήρια δύναμη ενός ΚΚ.

(Αποδείχτηκε αδύνατος). μόλις διαπιστώσουν πως η ζυγαριά κλίνει υπέρ του τελευταίου. που σίγουρα θα τα «καθάριζε» και ο Τρότσκι αν επικρατούσε του Στάλιν. ενώ οι άλλες χώρες γύρω αρνούνται να μιμηθούν το παράδειγμά της και να κινηθούν προς το σοσιαλισμό. κάπου ο Στάλιν είχε δίκιο που τους «κλάδεψε». 16. Και πώς να πολεμήσεις έναν κα­ πιταλισμό. ο αντι-Λένιν Η διαφωνία του Τρότσκι με τον Λένιν για τη Νέα Οικονομική Πο­ λιτική (ΝΕΠ) το 1921 τεκμηριώνεται με τη μαρξιστική θεωρία: Ο Μαρξ δεν θα συνυπέγραφε με τον Λένιν το μερικό έστω πισωγύρισμα στον καπιταλισμό που επιχειρεί ο Λένιν το 1921 από ανάγκη. Ομως. Η τροτσκιστική αντιπολίτευση του 1925-26. (Κατέληξε). Οι παρασκηνιακές ενέργειες των δύο κορυφαίων στε­ λεχών και οι ίντριγκες στις οποίες εμπλέκονται μετά το θάνατο του Λέ­ νιν δε δημιουργούν το κατάλληλο κλίμα για αποφάσεις νηφάλιες και δημοκρατικές. είναι για 369 .γκαταλείψουν τον Τρότσκι για τον Στάλιν. μετέχοντας σε μια επανάσταση που πέτυχε τόσο εύκολα σε μια μόνο χώρα. είχε ικανότητες και πίστευε σ’ αυ­ τά που έλεγε. Ο Τρότσκι είχε ήθος. Πράγμα που δυστυχώς δε συνέβη . ερήμην της θεωρίας. Ο Στάλιν λέει πως ο σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα είναι δυνατός. για να φαν το κεφάλι τους στο τέ­ λος από τον παμφάγο Στάλιν. τι θα έκανες εσύ ανα­ γνώστη. Στάλιν. Θεωρητικά. το δίκιο βρίσκεται με τη μεριά του Τρότσκι. Ο Τρότσκι (και ο Μαρξ. δεν τσακώνεται με τον Στάλιν τόσο για την ΝΕΠ. όπως πίστευε ο Λένιν μέχρι το θάνατό του. Ωστόσο. Και πως βασικό έργο της επα­ νάστασης είναι η «εξαγωγή» της. ήταν απλώς κομματικά καθίκια. η λεγάμενη νέα για να ξεχωρίζει από την παλιά της Κολοντάι. Ο Κάμενεφ και ο Ζηνόβιεφ. Ναι αλλά ο μέγας θεωρητικός Τρότσκι δεν πήρε υπ’ όψιν του ένα βασικό δεδομένο της επιστημολογίας: Η θεωρία δεν είναι για να εφαρμόζεται. φυσικά) λέει πως ο σοσιαλισμός σε μία μόνο χώ­ ρα θα καταλήξει σε φιάσκο. που ήδη έχει πάρει τα μέτρα του. πρόβλημα που περνάει σε δεύτερο πλάνο. όσο για το αν είναι η δεν είναι δυνατός ο σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα.παρόλο που δεν είναι κα­ θόλου σίγουρο πως τελικά δεν θα ήταν κι αυτός το ίδιο σκληρός με τον Στάλιν.

να ορίζει το πεδίο εντός του οποίου είναι δυνατό να εμφανιστεί ή να μην εμφανιστεί ένα γεγονός ή μία κατάσταση. τότε το «μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι» παίρνει και έναν υπαρξιακό τόνο για κάθε επαναστάτη χωριστά. αποδεικνύεται υποδειγματικά αντιδογματικός. είναι πολύ εύκολο να κρί­ νεις τα ιστορικά γεγονότα όταν αυτά έχουν ήδη τελεστεί και από την απόσταση ασφαλείας του τετελεσμένου ιστορικού χρόνου. Ο Τρότσκι. Οταν μελετάς ιστορία πρέπει να φαντάζεσαι τον εαυτό σου μέσα στο συγκεκριμένο γεγονός που μελετάς αν θέλεις να είσαι δίκαιος με τους πρωταγωνιστές. που δε φημιζόταν για την παιδεία του. και να βγαίνεις απ’ αυτό μόνο για να το κρίνεις από μια απόσταση ασφαλείας. ήταν το ίδιο δογμα­ τικός με τον μεγάλο αντίπαλό του. δεν μπορώ όμως να την καταργήσω. και άλλο να μένεις απαθής απέναντι στην ιστορία. να την αλλάζω αδιάκοπα προκειμένου να το δω και από άλλες πλευρές. 370 . το να παίρνει ένας κομουνιστής τη μεριά του Τρότσκι ή του Στάλιν δε φανερώνει μόνο δογματισμό αλλά δείχνει και ένα «φίλαθλο κομουνιστικό πνεύμα». βέβαια. Ο άλλος πρέπει να «βλέπει» τη θέση στην οποία στέκεσαι για να το κοιτάξεις. Ξέρει να επιτίθεται όταν οι συν­ θήκες το επιτρέπουν. ξέρει και υποχωρεί όταν οι συνθήκες το επιβάλ­ λουν. Που δεν είναι φκιαγμένη ούτε από ατσάλι. όταν τα γεγονότα ακόμα τελούνται και συνεπώς δεν είσαι βέβαιος για την έκβασή τους. Που θα ήταν δυνατό. δηλώνοντας και πάλι με σαφήνεια τη θέση που παίρνεις απέναντι του. Η θεωρία συνεπώς ορί­ ζει τα μάξιμουμ και τα μίνιμουμ όρια εντός των οποίων πρέπει να κινη­ θεί η πράξη. και μόνο με τη ΝΕΠ. Αλλωστε. άλλο η αταραξία των επικούρειων και άλλο η απάθεια των στωικών. Η θεωρία που δεν αντιμετωπίζεται σαν τρόπος καθορισμού του πεδίου. μετατρέπεται σε δόγμα. Και στις δυο περιπτώσεις κινείται μέσα στα μάξιμουμ και τα μί­ νιμουμ όρια που περιχαρακώνει η μαρξιστική θεωρία. Ο κομουνισμός υπέφερε πολύ απ’ το δογματισμό τόσο του Στάλιν όσο και του Τρότσκι. Η διατύπωση «παίρνω θέση» ση­ μαίνει τοποθετούμαι απέναντι σ ’ αυτό που κοιτάω με τρόπο τέτοιο που να μπορώ να το βλέπω κάτω από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία. Αλλωστε. Αντίθετα ο Λένιν. ούτε από λάστιχο. Όμως. τον Στάλιν. Αλλο να μη σε ταράσσει η δίνη της ιστορίας. που δίνει στην αντιπαλότητα των δύο μεγάλων μονομάχων έναν χαρακτήρα ποδοσφαιρικό και υποβιβάζει σε ντέρμπυ τόσο τον ταξικό αγώνα όσο και τις πολύ φυσικές διαφωνίες α­ νάμεσα σε ηγέτες που είχαν να αντιμετωπίσουν απίστευτα δύσκολα και εντελώς καινούργια προβλήματα. είναι φκιαγμένη από λο­ γική και ανθρωπιά. παρά τη σοφία του. Όπως και νάναι.

μέχρι την παγκόσμια. Που θα κάνει τον «δεξιό» Νικολάι Μπουχάριν να ε­ πεξεργαστεί το 1928. ήταν η σωστή. η επανάσταση πρέπει να «εξάγεται» διαρκώς εκτός των ρωσικών συνό­ ρων. τώρα που μια μεγάλη και φτωχή χώρα έδει­ ξε πόσο εύκολο είναι κάτι τέτοιο. με την εγκατάλειψη της ΝΕΠ απ’ τον Στάλιν και την έναρξη της εφαρμογής του πρώτου πενταετούς σχεδίου που επιβάλ­ λει τη βίαιη κολεχτιβοποίηση. Η διατεταγμένη και τεχνητή αι­ σιοδοξία. Ο Μ πουχάριν είναι απαισιόδοξος. Απ’ τη μια θέλει να δηλώσει πως το πέρασμα από την αστική στην προλεταριακή επανάσταση δεν ολοκληρώθηκε με τη νίκη του Ο­ χτώβρη και συνεπώς η επανάσταση διαρκεί και ίσως διαρκέσει πολύ ακόμα. Συνεπώς. αν δεν είναι καταδικασμένη είναι σίγουρα επισφαλής.Η διαφωνία του Τρότσκι με τον Στάλιν για τον «σοσιαλισμό σε μία μόνο χώρα» το 1924 προκύπτει από το γεγονός πως ο Τρότσκι κινείται στα μάξιμουμ όρια της μαρξιστικής θεωρίας και ο Στάλιν στα μίνι­ μουμ. μέχρι την τελική συντριβή του εσωτερικού εχθρού. δηλαδή αυτή που έπρεπε να επιχειρηθεί να εφαρμο­ στεί στην πράξη. όσο και 371 . κι απ’ την άλλη θέλει να πει πως μια νίκη του προλεταριάτου εντοπισμένη σε συ­ γκεκριμένο χώρο και μάλιστα σε συνθήκες καπιταλιστικής περικύκλω­ σης. Που σημαίνει πως όσο θα εδραιώνεται η προλεταριακή επανά­ σταση στη Ρωσία. Αν αυτό σας φαίνεται αφελές σήμερα. που δεν θα κάνουν το παν για να σπάσουν τις αλυσίδες τους. ολοκλήρωσή της. ει δυνατόν. Η ήττα των Σπαρτακιστών στη Γερμανία και ο αισχρός ρόλος των σοσιαλδημοκρατών σε τούτη την απρόσμενη ήττα. κοινό γνώρισμα τόσο των χριστιανών που αισιοδοξούν μονί­ μως για την καλή τύχη που τους περιμένει στον «άλλο κόσμο». τη θεωρία του «οργανωμένου καπιταλι­ σμού». ήταν η πρώτη μεγά­ λη ψυχρολουσία. τόσο θα συσπειρώνεται εναντίον της ο διεθνής καπι­ ταλισμός. Η ιστορία θα δείξει πως το δίκιο βρισκόταν απ’ τη μεριά του Τρότσκι. πως η μαρξιστικά ορθή άποψη του Τρότσκι για τη «διαρκή επανάσταση» που την αντιτάσσει στην καινοφανή και απελπισμένη άποψη του Στάλιν για το «σοσιαλισμό σε μία μόνο χώ­ ρα». αλλά και για την μεταδοτική ανθρωπιά του μαρξισμού: Δεν μπορούν να διανοηθούν πως είναι δυνατό να υπάρ­ ξουν εργαζόμενοι σε τούτον τον κόσμο. Ο τροτσκιστικός όρος «διαρκής επανάσταση» έχει μια διπλή έν­ νοια. είναι γιατί δεν παίρνετε υπ’ όψιν τη σχεδόν απόλυτη βεβαιότητα των ρώσων επαναστατών του καιρού εκείνου όχι μόνο για την ορθότητα των μαρξιστικών απόψεων όσον αφορά τον τρό­ πο οργάνωσης της κοινωνίας. Αλλά ποιος θα μπορούσε να πει τότε που η ιστορία στη Ρωσία έτρε­ χε με ιλιγγιώδη ταχύτητα.

που την προτείνει σαν αντίβαρο στον «οργανωμένο καπιταλισμό» που δε θα καθήσει με σταυρωμένα χέρια να κοιτάει τη ριζική ανατροπή του συστή­ ματος στη Ρωσία. το δικό ΤΟΥ. Που σε λίγο θα γ ί­ νει «σοσιαλισμός σε ένα μόνο κόμμα». Οι φτωχοί αγρότες και οι μικροκληρούχοι είναι φυσικό να θέλουν να μπουν πατείς με πατώ σε στα κολχόζ και τα σοφχόζ προκειμένου να α­ ναπτύξουν την παραγωγή με τη συλλογική καλιέργεια. Δεν ήταν ούτε το ένα ούτε το άλλο. θα εκτελεστεί από τον Στά­ λιν. Ήταν μόνο ένας πολύ τίμιος και καλλιεργημένος άνθρωπος και ένας σπουδαίος θε­ ωρητικός του μαρξισμού. θα είναι η αιτία που ο πιο έντιμος και ο πιο ανθρώπινος από τους ηγέτες του Οχτώβρη. για να ακριβολογούμε) τον Νικολάι Μπουχάριν. Και όχι μόνο όντως θα αντιδράσουν λυσσασμένα οι κουλάκοι. λέει ο Μπουχά­ ριν. με τεράστια παιδεία και αδαμά­ ντινο ήθος. ο Νικολάι Μπουχάριν.των κομουνιστών. όπως και όλοι οι εκ κομουνιστών απαίδευτοι. τη δική ΤΟΥ. που αισιοδοξούν μονίμως για την καλή τύχη που τους περιμένει με την «τελική επικράτηση του κομουνισμού». Και ο Στάλιν θα εκκαθαρί­ σει (θα «καθαρίσει». δύο χρόνια πριν απ’ τον Μπουχάριν. αλλά θα την πατήσει και το κράτος: Δεν προλαβαίνει να προμηθεύει με γεωργικά μη­ χανήματα το ατέλειωτο πλήθος των κολχόζ και η παραγωγή πέφτει κατακόρυφα. Ο Μπουχάριν είναι φανατικά υπέρ της ΝΕΠ του Λένιν. στενός συνεργάτης του Λένιν και πριν και μετά την επανάσταση και άνθρωπος ικανός μεν αλλά κατασκότεινος. το δικό ΤΟΥ. διότι το μεγαλύτερο μέρος της καλλιεργήσι­ μης γης ανήκει στους κουλάκους (τους πλούσιους γαιοκτήμονες) κι αυ­ τοί θα αντιδράσουν λυσσασμένα. Ήταν μόλις 50 ετών. Ο Στά­ λιν απορρίπτει μετά βδελυγμίας την «ηττοπάθεια» του Μπουχάριν λες και θα ήταν δυνατό να έχει την παραμικρή σχέση με την ηττοπάθεια το γεγονός πως ένας άνθρωπος τολμά και λέει τα πράγματα με το όνομά τους. το 1938. Ενδιαφέρεται μόνο για τον «σοσιαλισμό σε μία μόνο χώρα». Κατηγορήθηκε σαν τροτσκιστής και σαν «δεξιός». Αλλωστε. Ο Μπουχάριν όφειλε να μιλήσει βλέποντας να καταρρέουν τα πά­ ντα με τη βίαιη κολεχτιβοποίηση που εφαρμόζει ο Στάλιν από το 1928. στημένος μπροστά στις κάννες του εκτελεστικού αποσπάσματος δί­ 372 . Αλλά ο Στάλιν αδιαφορεί για το μαρξισμό. ο Γκιόργκι Ζηνόβιεφ. όπως προβλέπει ο Μπουχάριν. αλλά αυτό δεν πρέπει να μας παρασύρει σε αισιόδοξες προβλέψεις για το μέλλον των κολχόζ. έναν νηφάλιο και ψύχραιμο άνθρωπο. Για να καταλήξει στο τέλος «σοσιαλισμός σε ένα μόνο πρόσωπο». θα φάει τελικά το κεφάλι του. το πράγμα φάνηκε ήδη με τη λύσσα με την οποία επιτέθηκε το καλύτερα τώρα πλέον οργανωμένο κεφάλαιο στους πανίσχυρους Σπαρτακιστές της Γερμανίας. Το 1936.

λοιπόν. Είναι όμως μια κάποια λύση. Είναι αστείο να φέρνει κανείς διαρκώς στο νου του την Αθηναϊκή Δημοκρατία. Προστατεύει το σοσιαλισμό ΠΑΣΗ ΘΥΣΙΑ. πώς να λειτουργήσουν τα σοβιέτ σε συνθήκες καπιταλιστικής περικύκλωσης. Και τι μπορεί να σημαίνει η απόλυτη πλειοψηφία του 50+1. κι αυτό καταλή­ γει. είναι εκβιασμός. όταν ήδη σε έχει αποδεχτεί ο πολύς κόσμος. όταν ξέρει πως οι ίδιοι οι Αθηναίοι όριζαν τον μέγιστο αριθμό των μελών μιας σωστής. Δεν υποχρεώνει μόνο η ευγένεια. που πρέπει να προστατευτεί πάση θυσία.πλα δίπλα με τον Λέον Κάμενεφ. άμεσα δημοκρατικής κοινωνίας γύρω στις 5. σα σοσιαλιστική χώρα. όταν την πλειοψηφία την δημιουργεί η μονάδα. που κι αυτός ήταν στενός συνεργάτης του Λένιν. Ακόμα και τον Λένιν θα θυσίαζε. Γ ια­ τί. Αλλωστε. που όταν είναι μεγάλη (ας πούμε κοντά στο 49%) μόνο οι ανόητοι θα την χαρακτήριζαν μειοψηφία. τι μπορεί να σημαίνει η εσωκομματική δημοκρατία που ζητάει με πείσμα ο Τρότσκι σε συνθή­ κες τόσο δύσκολες.000. με το βέτο. δεν είναι παρά η άρνηση του κύρους της πλειοψηφίας εξαιτίας της απαίτησης της μειοψηφίας να γίνεται σεβαστή. παρακινημένη από τη φοβία που δημιουργεί η καπιταλι­ στική περικύκλωση. την ώρα της τελικής απόφασης. αφού το βέτο. που λέει ο λόγος. Αλλά και το σούρσιμο της πλειοψηφίας απ’ τη μύτη. να μη θυσιάσει τον Τρότσκι. που το 1936 αρχίζει να τρώει τα παιδιά του με μια συνεχώς αυξανό­ μενη βουλιμία. ή και πολύ λιγότερα έχει το καθένα από τα σοβιέτ (επιτροπές). Ούτε ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός του Λένιν δεν είναι λύση της προκοπής. και μάλιστα τόσο εύκολα και μάλιστα τόσο γρήγο­ ρα. ώστε να υπάρ­ ξει εξ ορισμού πλαστή ομοφωνία. θα εξαφανίσει το σοσιαλισμό σ’ αυτή τη χώρα. είτε στο σύστημα του βέτο. Αλλά πώς να αυτοκαταργηθείς. τότε. Οσο για το αναλογικό. Όμως. Τους πλαισιώνουν 14 ακόμα στελέχη του κόμματος του Λέ­ νιν. δηλαδή με την πειθώ και του τελευταίου αντιφρονούντα. Πώς είναι δυνατό να παίρνονται αποφάσεις με βέτο. Και εν πάση περιπτώσει πιο σωστή από την πλαστή πλειοψηφία που δίνει το βέτο και την περιφρόνηση της μειοψηφίας που συνεπάγεται το πλειοψηφικό. Ο Τρότσκι έχει δίκιο. Το δόγμα για τον σοσιαλισμό σε μία μόνο χώρα. ερήμην της μειοψηφίας. είτε στο σύστημα που επιβάλλει το σεβασμό της απόφασης της πλειοψη­ φίας. υποχρεώνει και η επιτυχία. Τίμια και καθαρή. η αρνησικυρία όπως το λέμε στα ελληνικά. Ούτε ο Στάλιν ούτε οι περί 373 . Η υποταγή της μειοψηφίας στην πλειοψηφία δεν είναι δημοκρατία. Τόσα περίπου μέλη. αν δεν πέθαινε σε ηλικία μόλις 54 ετών. επίσης δεν είναι δημοκρατία. Ακριβώς αυτό κάνει ο Στάλιν. είναι λύση ανάγκης. έστω και απομονωμένη και περικυκλωμένη απ’ τον καπιταλισμό.

το Νοέμβριο του 1927 θα κατεβάσει τους οπα­ δούς του στο δρόμο για να διαμαρτυρηθεί κατά του Στάλιν που υποστη­ ρίζει στην Κίνα τον Τσανγκ Καϊσέκ και την Κουομιτάνγκ και κόβει έτσι το δρόμο στην διαρκή επανάσταση. Στη συνέχεια θα πάει στη Γαλλία. σε ηλικία 61 ετών. 17. το αδιέξοδο είναι πλήρες . Υπήρχαν όμως κρατικά λογιστήρια που ά­ θροιζαν τα ποσά που αναγράφονταν στις αποδείξεις παραλαβής αγροτι­ κών προϊόντων απ’ τους εργάτες και βιομηχανικών προϊόντων απ’ τους 374 .και προκαλείται από το αντιμαρξιστικό δόγμα για τον σοσια­ λισμό σε μία μόνο χώρα. Κι απ’ τη Νορβηγία θα βρεθεί στην Πόλη του Μεξικού. για να απελαθεί κι από κει στη Νορβηγία. ο ρωσοεβραίος Λέον Τρότσκι. κι ας τους χαρακτηρίζουμε έτσι για λόγους ευκολίας. ίσα ίσα για να επαληθευτεί η μαρξιστική θεωρία. όπου δολοφο­ νείται από πράκτορα του Στάλιν το 1940. Τη σταλινική νύφη τελικά θα την πληρώσουν οι σύντροφοι του Λέ­ νιν που δεν θα προλάβουν να είναι για πολύ και σύντροφοι του Στάλιν. τι μπορεί να σημαίνει η διαρκής επανάσταση όταν κανένας δεν είναι δια­ τεθειμένος να επαναστατήσει εκτός Ρωσίας. γνωστός με το επαναστατικό ψευδώνυμο Λέον Τρότσκι. θα εξοριστεί στην Αλμα Ατα κι από κει θα απελαθεί το 1929 στην Κωνσταντινούπολη όπου και θα εγκατασταθεί στη νήσο Πρίγκιπο. Αλλά. που το 1931 θα δημιουργήσει στη Γ αλλία την Διεθνιστική Κομουνιστική Ένωση. Ο τροτσκισμός ήταν για πολλά χρόνια το τέλειο άλ­ λοθι για μια μάταιη δράση όλων των τίμιων αντισταλινικών.αυτόν ήταν βάρβαροι απ’ τη φύση τους. γνωστή περισσότε­ ρο σαν Δ' Διεθνή. Ο αδιάλλακτος Τρότσκι. Τον Ιανουάριο του 1928 ο Λέιμπα Μπρονστάιν. Το κατ’ εξοχήν τραγικό πρόσωπο της Ανολοκλήρωτης επανάστασης (είναι ο τίτλος του πιο σημαντικού έργου του) είναι ο ιδιοφυής συγγρα­ φέας του. Τη σταλινική βαρβαρότητα τη δημιούργησε ο αντιμαρξιστικός «σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα». Αρα ο Τρότσκι με το δόγμα του για τη «διαρκή επανάσταση» και πάλι έχει δίκιο. Το πρώτο σταλινικό πενταετές σχέδιο Στα επτά πρώτα χρόνια του νέου καθεστώτος δεν υπάρχει ετήσιος κανονικός προϋπολογισμός στη Ρωσία. Και τούτο διότι ούτε νόμισμα υπήρχε τότε ούτε τράπεζες. Οπως και να δεις το πράγμα.

που δεν τα έχει ανάγκη. Πράγμα απελπιστικά δύσκολο. το διάλυμα για γαργάρες από σπάνια βότανα. που έδειχναν πως μια συγκεκριμένη υπηρεσία. λοιπόν. το πρόβλημα στην καπιταλιστική οικονομία δεν είναι να πειστεί ο καταναλωτής να περιοριστεί στην αγορά των πραγματικά χρήσιμων προϊόντων. για παράδειγ­ μα. άσχετα από τη διαφήμιση. γίνονταν η σούμα και το κρά­ τος είχε μια ασαφή ιδέα για το πώς θα κινούνταν το χρήμα αν υπήρχε. όσο περίπου και το ψωμί. που ρυθμίζει αυτόματα την καπιταλιστική αγορά. Και ο σοσιαλισμός στηρίζεται στο σχεδίασμά της οικονομίας.αγρότες καθώς και τα ποσά τα αναγραφόμενα στις άλλες αποδείξεις. Ο Κολμπέρ πουλάει φύκια για με­ ταξωτές κορδέλες. Είναι φανερό πως κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες ο σχεδιασμός της οικονομίας είναι απολύτως αδύνατος. Το καινούργιο. που φέρνει ο Κολμπέρ στην επιστήμη της πολιτικής οικονομίας είναι η καταναλωτική ψυχολογία. για ψυχολογικούς λό­ γους. τα άχρηστα προϊό­ ντα ικανοποιούν κι αυτά ανάγκες. Βλέπει τους τουρίστες να μυρηκάζουν σαν κατσίκια και εκλαμβάνει το βλακώδες μάσημα της τσίχλας σαν τροφική ανάγκη. που καλύπτει και συχνά εξαφανίζει την καταναλωτική ανάγκη. όλα αυτά και χιλιάδες άλλα του είναι τόσο αναγκαία. Στο τέλος της χρονιάς. το μεταξωτό βρακί. Που στα μέσα του Που αιώνα εισηγείται όχι μόνο την άγρια φορολογία των εισαγόμενων στη Γαλλία άχρηστων ή ελάχιστα χρήσιμων ξένων προϊόντων. ώστε να ελέγχεται ο νόμος της προσφο­ ράς και της ζήτησης. που μπορεί να αντιστρέ­ φει τους όρους και να υποβάλλει στον καταναλωτή την ιδέα πως έχει ανάγκη από προϊόντα. Πρέπει να πείσεις τον αγοραστή πως το άρωμα. Αλλά ψυχολογικές. Δίνει όμως στον καταναλωτή γόη­ 375 . ας πούμε το κούρεμα. προσφέρθηκε όντως. δεν είναι χρήσιμο προϊόν. αλλά και την παραγωγή άχρηστων ή ελάχιστα χρήσιμων γαλλικών προϊόντων προς εξαγωγήν. Το πολυτελές εμπόρευμα (αυτό που έχει πολλά τέλη. Όμως. Ζαν-Μπατίστ Κολμπέρ. πολλούς φό­ ρους. Ωστόσο. αλλά η συνεχής τόνωση με καταναλωτικές ενέσεις της καταναλωτικής του συνείδησης. Πώς να πείσεις τον σοβιετικό πολίτη πως η τσίχλα. η τσίχλα. αυτό που φορολογείται περισσότερο από τα αναγκαία αγαθά της καθημερινής χρήσεως) νοούμενο σαν υπολογίσιμο οικονομικό μέ­ γεθος είναι μια σατανική εφεύρεση του υπουργού των οικονομικών του γάλλου βασιλιά Λουδοβίκου ΙΔ'. Το πολυτελές προϊόν δεν ικανοποιεί πραχτικές ανάγκες. Και τούτο. Στην οποία ο παραγωγός πρέπει να προσφέρει προς αγοράν τα συγκε­ κριμένα προϊόντα που ζητούνται από τους καταναλωτές και όχι εκείνα που βολεύουν τον ίδιο γιατί παράγονται εύκολα ή γιατί δίνουν μεγάλο κέρδος. ή σαν σαν τροφική πολυτέλεια. πράγμα κάθε άλλο παρά εύκολο.

που απορρέ­ ει από τη «μάρκα γοήτρου». το αγοράζουν απ’ όποιον εμπορεύεται προϊόντα γοή­ τρου. Η πολυτέλεια είναι γιορτή . Αυτή είναι η συγκλονιστική ανακάλυψη του Κολμπέρ. οι φτωχοί τρων γλύκισμα μόνο τις γιορτές. ή του απολύτως ανα­ γκαίου. το μανιακό κυ­ νήγι της τσίχλας και του μπλου τζιν απ’ τον σοβιετικό πολίτη. Ακόμα κι εγώ πουλάω στον εργοδότη μου. που είναι ψυχολογική ανάγκη. έναν πολυτελή τόνο στο εορταστικό τραπέζι. ώστε να γοητεύσουν τους άλ­ λους. αλλά και μια μάρκα γοήτρου. προκειμένου να πάρω μισθό μεγαλύ­ τερο απ’ αυτόν που αντιστοιχεί στην πραγματική αξία της δουλειάς μου. Ο καπιταλισμός. 376 . Κι έτσι. παρά για το χρήσιμο ψωμί.τρο. μαζί με τις κορδέλες σου πουλάει και τα φύκια. που θα κάνει πλούσια τη Γαλλία. όταν μαζί μ’ αυτά πουλάς και γόητρο. Το ζαχαροπλα­ στείο δίπλα στο φουρνάρικο. Οπότε. που δεν είναι προϊόν. αντίθετα απ’ τον σοσιαλισμό. ή μέσα στο φουρνάρικο είναι η αδιάψευ­ στη μαρτυρία για την ανάγκη της πολυτέλειας. Τώρα. Πράγμα απολύτως ορθό. μπορεί να ποντάρει εξ αρχής στο πολυτελές προϊόν σαν το πιο κερδοφόρο εμπόρευμα με το μικρότερο κόστος παραγωγής. που σε κάνει να νοιώθεις άρχοντας και πρόσωπο διαφορετικό απ’ αυτόν που καβαλλάει Ντάτσουν. όσο και στο παιδί η προτίμηση για την άχρηστη ή βλαπτική σοκολάτα μάλλον. Ομως τα φαιδρά εμπορεύματα δεν παύουν να είναι εμπορεύματα. Κανείς ποτέ δεν θα μπορέσει να ανακόψει την επιθυμία για το πολυ­ τελές. που συχνά τα χρεώνει ακριβότερα απ’ τις κορδέλες. Το εμπόρευμα «όνομα» έ­ μεινε έξω απ’ τη μαρξιστική οικονομία. Αλλωστε. την ανάγκη φιλοτιμίαν ποιούμενη. Σπου­ δαία εφεύρεση το εμπόριο του ονόματος. Πάνω στην πραγματική αξία του ε­ μπορεύματος ο παραγωγός προσθέτει και μια φανταστική. Το πολυτελές προϊόν μαρτυράει αφθονία και του λιγότερο πολυτελούς.και η γιορτή είναι ανάγκη ψυχικής τάξεως. αρ­ κεί να είναι σε θέση να αγοράσουν γόητρο από πολυτελές κατάστημα. που δεν κοστίζει τίποτα. Και είναι το γλύκισμα ακριβώς που δίνει έναν διαφορετικό. τους παλιούς άρχοντες της φεουδαρχίας μπορούν να τους μιμηθούν όλοι. έδειχνε από παλιά πως κάτι δεν πάει καλά σε μια οικονομία που περιφρονεί την πολυτέλεια. Δυστυχώς ο Μαρξ αντιμετώπισε τον Κολμπέρ σαν έναν φαιδρό οικονομολόγο. ο κατά τα πάντα παντελώς ατάλαντος σαχλαμαράκιας αντί για αυτοκίνητο αγοράζει Μερσεντές. Οσο κι αν φαίνεται τρελό. δηλαδή το εορταστικό. που ασχολείται με φαιδρά πράγματα. Έτσι. κυρίως για όσους δεν μπορούν να αντλήσουν γόητρο απ’ τον εαυτό τους. που δεν είναι μόνο αυτοκίνητο. που γίνονται διπλά εμπορεύσιμα. Η ύπαρξη γλυκίσματος στην αγορά δηλώνει επάρκεια ψωμιού. Είναι τόσο βαθειά ριζωμένη στον καταναλωτή η ανάγκη για τα ά­ χρηστα πράγματα.

Από δω και ο φθόνος του πλούσιου για τον καλλι­ τέχνη ή τον διανοούμενο. τόσο πιο μεγάλο το κέρδος που έρχεται απ’ αυτό. που κάπου κάπου η εν λόγω κόττα πάει και το βλέπει και το θαυμάζει . Ολόκληρη η οικονομία. προς την ικανοποίηση ολοένα και περισσότερο α­ κριβών και λιγότερο επειγουσών αναγκών. αλλά με μια έννοια οικονομική. Οχι πάντως απ’ το δικό του πνεύμα. μόνο με το εμπορεύσιμο όνομά του συχνά κερδίζει περισσότερα απ’ τον παραγωγό. αλλά προϋποθέτει παιδεία. Το αντίθετο θα ήταν εντε­ λώς υπέροχο. Το κόσμη­ μα που έχει η πλούσια κυρία στη θυρίδα της στην τράπεζα χωρίς ποτέ να το φοράει. απ’ το μυαλό του. να λες. Ευτυχώς που «υπάρχει» κι αυτό. γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν ψευδέστατο. Μπορώ ν’ ανάψω και κεράκι μπροστά στη Μερσεντές μου.μαζί με τη δουλειά και το όνομά μου. Η πίστη στο Θεό. κυρίως γι’ αυτούς που μόνο τούρτες και λαπάδες ξέρουν να φκιάχνουν στη ζωή τους. τείνει προς το πολυτε­ λές. τη θεά μου. παύει να είναι κόσμημα (στολίδι) και γίνεται καλά προφυλαγμένο φετίχ. Ο σταρ του Χόλλυγουντ για παράδειγμα. η οικονομικής τάξεως πολυτέλεια θα είναι το κερασάκι στην τούρτα της πεζής και άχαρης καθημερινότητας. άλλωστε. αν και τενεκές. Η ανάγκη για πολυτέλεια προκύπτει αυτόματα κάθε φορά που ικανοποιούνται οι βασι­ κές ανάγκες.ίσως μάλιστα και να προσεύχεται μπροστά σε τούτο το ξόανο. το ζωντανό. Ενώ ο πεπαιδευμένος μπορεί να αντλήσει γόητρο απ’ τον εαυτό του. χωρίς ποτέ να δηλώσει πως έχει στο πρόγραμμά του την κατάργησή της. αλλά από το Αγιο. καθεαυτή είναι κάτι το 377 . Στην πραγματική αξία της δου­ λειάς μου προστίθεται η φανταστική αξία του ονόματος μου. Το ταλέντο και οι πνευματικές ικανότη­ τες δεν αγοράζονται. Ο σοσιαλισμός που σέβεται τον εαυτό του. όπως ο καλλιτέχνης. το όνομα. που ρι­ σκάρει σε μια άκρως επισφαλή επιχείρηση το κεφάλαιό του. απ’ το ταλέντο του. λοιπόν. αλλά και ένα φετίχ στην πιο απόλυτη και πρωτόγονη κυριολεξία. άλλωστε. Όσο πιο «μεγάλο». κάτι αξίζει κι αυτός. το άλλο ξόανο. Ο καλός πλην πτωχός χριστιανός αντλεί την αναγκαία για όλους αίσθηση του πολυτελούς από μέσα του. Που σημαίνει. όπως ο διανοούμενος. Και αξίζει όντως. Και μέχρι να γίνουν πεπαιδευ­ μένοι όλοι. Έχουμε εδώ μια παραλλαγή του «φετιχισμού του εμπορεύματος» για τον οποίο κάνει λόγο ο Μαρξ στο Κεφάλαιο: Το προϊόν που παράγει ο παραγωγός δεν είναι μόνο ένα αξιολάτρευτο γι’ αυτόν αντικείμενο. το πρώτο που έχει να κάνει είναι να βρει τρόπο να παρακάμψει προσωρινά την ανάγκη για πολυτέλεια. που τους καλεί στα πάρτυ του ίσα ίσα για να τους δείξει πως. γιατί δεν ξέρω πώς θα τα βό­ λευαν με την ανάγκη της πολυτέλειας άνθρωποι στερημένοι και χρήμα­ τος και πνεύματος.

Το περιττό είναι αναγκαίο. που πολύ ήθελε να σε βλέπει να τρέχεις και να μη σώνεις προκειμένου να πάρεις ένα παράσημο που δεν κοστίζει τίποτα. το περιττό.εξόχως πολυτελές. Εργασία και η μία εργα­ σία και η άλλη. που εφευρίσκουν τον σταχανοβισμό. Δουλεύοντας σαν κτήνος ο Σταχάνωφ ανακαλύπτει ξαφνικά πως αντί να διπλασιάσει. Διότι το περιττό είναι γιορτή και πανηγύρι. Νέου τύπου. Απόδειξη. Το Γ κοσπλάν γίνεται πρώτα Θεός κι ύστερα τέρας. το άχρηστο. από το 1917 μέχρι το 1928 που αρχίζει να εφαρμόζεται το πρώ­ το πενταετές πλάνο κάνουν τη δουλειά χαρά. κα­ θότι τενεκεδένιο. όπως η άλλη. όμως δεν έχει στο κεφάλι του αφεντικά για να του πίνουν το αίμα μαζί με τον ιδρώτα. οι πολυτελείς ναοί δίπλα στις καλύβες. δούλευε σαν κτήνος προκειμένου να υπερκα­ λύψει το πλάνο του για την εξόρυξη του πετροκάρβουνου και να πάρει έτσι το παράσημο εργασίας. και μετά τους εαυτούς τους. αμ’ έργον. που είναι άλλη μια σατανική εφεύρεση της γραφειοκρατίας. Και είναι οι άνθρωποί του. πράγματι δεν είχαν αφεντικά οι ρώσοι εργαζόμενοι. αντί για μια κάποια αύξηση. Ο σταχανοβισμός κάνει τη δουλειά έπος και πετυχαίνει συγκλονιστικά αποτελέ­ 378 . Μέσα στο πνεύμα στέρησης που ετοιμάζει τη γιορτή και το πανηγύ­ ρι για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Ό­ μως. τετραπλασίασε τη νόρμα του. Αλλά στη διάρκεια της εφαρ­ μογής του πρώτου πενταετούς πλάνου που τελικά γίνεται τετραετές μ’ ένα φοβερό πρεσάρισμα. Όπερ έδει δείξαι. που εκτός από τη «σοσιαλιστική εργασία» ανακαλύπτει και τα «κομουνιστικά σαββατοκύριακα». Στην αρχή. αμ’ έπος. από το 1928 και μετά θα προκύψουν και αφεντικά. Εί­ ναι οι κομματικοί γραφειοκράτες του περίφημου Γκοσπλάν (Επιτροπή Κρατικού Σχεδιασμού) με τις μυριάδες παραφυάδες του. ο εργαζόμενος αρχίζει να ανακαλύπτει πως το καθεστώς τον έβαλε στην πρέσα για να τον ξεζουμίσει όχι προς όφε­ λος του κόσμου όλου αλλά προς όφελος μιας κομματικής γραφειοκρα­ τίας. Αρα είναι δυνατή και η σμίκρυνση του πε­ νταετούς σχεδίου. Σε τίποτα απολύτως. παρόλο που η δουλειά δια­ φέρει από τη δουλεία μόνο κατά τον τόνο. Διότι η επιθυμία για το πολυτελές. είναι ένα πανίσχυρο ψυχολογικό κίνητρο. λέει. αποδεικνύοντας στην πράξη πως ο εν λόγω τετραπλασιασμός είναι δυνατός. αλλά δεν είναι. Μπορεί να δουλεύει κανείς του σκασμού. Και. ακρι­ βώς. Ο καινοφανής όρος «σοσιαλιστική εργασία» είναι του Στάλιν. Μόνο που η σοσιαλιστική εργασία δεν είναι εκμεταλ­ λευτική. Ένας ταλαίπωρος ανθρακω­ ρύχος ονόματι Σταχάνωφ. Σε τι διαφέρει η σοσιαλιστική εργασία από την εργασία σκέτα. Εδώ η πολυτέλεια μοιάζει με κα­ θαρή παραφροσύνη. οι σοβιετικοί πολίτες για ένδεκα χρόνια. Και η ανάγκη που νοιώθουν οι άνθρωποι να στεγάζουν πρώτα τους Θε­ ούς τους.

που όλο κινάει νάρθει κι όλο σωριάζεται στο δρόμο από σταχανοβίτικη εξάντληση. της Γερμα­ νίας. είναι άκρως θεαματική και απαλαίνει όλα τα ανομήματα του Στάλιν. που δεν θα την αφορούσε. Ο καπιταλισμός χρω­ στάει χάριτες στο ναζισμό. Ισως να ξεπερνούσε τους πάντες. πίστευαν στ’ αλήθεια στο σωτήριο για την πατρίδα και τον κόσμο έργο τους. Όμως. Αλλά. Η επιτυχία του πρώτου πενταετούς σχεδίου. για τον Ανθρωπο.σματα. Απομένει να ξεπεράσει και την παραγωγή της Αμερικής. παραληρούν από ενθουσιασμό. λέει. Η πολλή δουλειά του σταχανοβίτη. είναι η επίγνωση πως εκείνοι οι ταλαίπωροι σταχανοβίτες ήταν στ’ αλήθεια ήρωες. η σοβιετική οικονομία είναι μέρος της διεθνούς οικονομίας. Ήδη από το 1926 η παρα­ γωγή έχει ξεπεράσει την προεπαναστατική κι αυτό σημαίνει πως το νέο καθεστώς είναι πιο αποτελεσματικό και πιο παραγωγικό απ’ το παλιό. σφαχτείτε μεταξύ σας όσο θέλετε. σε κάνει να χτυπάς το κεφάλι σου στον τοίχο παραμένοντας κομουνιστής παρά ταύτα. της Αγγλίας. Αυτό που σήμερα. στο τέλος έφαγε τον εργάτη μαζί με το πρώτο στον κόσμο εργατικό κράτος. και φυσικά μαζί με τον γραφειοκράτη κομματικό. αν την άφηναν ήσυχη να αναπτυχτεί βάσει των δικών της οικονομικών αρχών. δηλαδή) να πεθάνουν (στην κυριολεξία) στη δουλειά εκείνοι για να ζήσουν καλύτερα οι επιγενόμενοι. Γραφειοκράτες. Η πολλή δουλειά εν προκειμένω δεν έφαγε τον αφέντη γραφειοκράτη. κα­ θάρματα. Και καλά (τι καλά. Η Σοβιετική Ένωση βρίσκονταν στη γη. Αλλά με αντάλλαγμα την καταστροφή του ανθρώπου. μετά την πτώση του υπαρχτού σοσιαλισμού. διάολε. που κι αυτοί είναι κομουνιστές. αυτούς τους ταπεινούς. αν δε μεσολαβούσε ο καταστροφικός για την οικο­ νομία της ΕΣΣΔ Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Αυτό που με πονάει και με σφάζει προσωπικά δεν είναι οι σφαγές του Στάλιν. Έγινε η αιτία να εμπλακεί η Σοβιετική Ένωση σ’ έναν ενδοκαπιταλιστικό πόλε­ μο. που αρχίζει το 1928 και τελειώνει το 1932 αντί του προβλεπομένου 1933. γιατί αυτός δεν ήταν κορόιδο να γίνει σταχανοβίτης. όχι στο φεγγάρι. Που θυσιάζεται. Αλλά κάτω τα χέρια. ως υγιούς βιολογικού όντος νοούμενου. κατά το δεύτερο ή το τρίτο πενταετές. που δολιότατα πλάσαρε τον εαυτό του σαν κομουνιστή. που κι αυτός καπιταλισμός είναι. αλλά οι πρόωροι θάνατοι αυτών των φοβερών ανθρώπων που δούλευαν σαν κτήνη με ειλικρινή πίστη στην αξία και την κοινωνική σημασία της δουλειάς τους. όχι και να πεθάνουν εκείνοι για να πεθάνει και το σύστημα ακριβώς γιατί πέθαναν εκείνοι. 379 . απ’ τους αφελείς Σταχάνωφ του κόσμου τούτου. Ό λοι οι «επίσημοι» κο­ μουνιστές του κόσμου όλου πλην των τροτσκιστών. που δουλεύουν με πείσμα και φανατισμό για τον καινούργιο κόσμο.

18. α­ φού ο Λένιν πέτυχε ό. Παραπέμπει στην παλιά διαφωνία των μενσεβί­ κων (μειοψηφούντων) με τους μπολσεβίκους (πλειοψηφούντες) του πά­ λαι ποτέ ενιαίου σοσιαλδημοκρατικού κόμματος της Ρωσίας.τι πέτυχε με μια διάσπαση. ίδιο κι απαράλλαχτο για όλες τις ομόσπονδες δημοκρατίες της Σοβιετικής Ένω­ σης. ομοίως με μία διάσπαση. μέχρι το 1956. τρία χρόνια μετά το θάνατο του Στάλιν. στη Σοβιετική Ένωση δεν υπάρχει επισήμως κομουνιστικό κόμ­ μα. οι παλιοί σοσιαλδημο­ κράτες μαρξιστές. γιατί να μην πετύχουμε και μεις. Σου λεν. εγκαθιστώντας μια νέα. μία κομματική γρα­ φειοκρατία είναι προτιμότερη από δύο αλληλογρονθοκοπούμενες. άλλο διάσπαση για λόγους στρατηγικής και τακτικής και άλλο διάσπαση τύπου αμοιβάδας για τον διπλασιασμό των κομματικών οφικίων. Οι Διεθνείς της Δυστυχίας Ενώ σ ’ όλον σχεδόν τον κόσμο υπάρχουν κομουνιστικά κόμματα από το 1917 περίπου. Προσέξτε επίσης τη διευκρίνιση «των μπολσεβίκων». Εδώ σε μας. Προσέξτε στην επωνυμία τη λέξη «πανενωσιακό». Ναι αλλά. για παράδειγμα. το ΚΚΕ-εσωτερικού. λιγότερο επικίνδυνη μεν λόγω του μικρότερου μεγέθους της αλλά όχι και λιγότερο γραφειοκρα­ 380 . Οπως και νάναι. Και επειδή ο συντηρητικότερος των μπολσεβίκων κομουνιστικός προσανατολισμός των μενσεβίκων δεν αμφισβητήθηκε σοβαρά ενώ αμφισβητήθηκε σοβαρότατα η άποψη των μπολσεβίκων πως είναι δυνατό το απότομο πέρασμα από τη φεουδαρ­ χία ή τη μισοφεουδαρχία του τσαρικού καθεστώτος στον κομουνισμό (με πρώτο στάδιο στην πορεία προς την πραγμάτωσή του το σοσιαλι­ σμό) ο χαρακτηρισμός του κόμματος σαν μπολσεβίκικο έπρεπε να τονί­ ζεται αδιάκοπα για να θυμάται ο κόσμος πως την επανάσταση την έκα­ ναν και την κέρδισαν οι μπολσεβίκοι κομουνιστές και όχι οι μενσεβίκοι κομουνιστές. με ενιαία κεντρική διεύθυνση». Σίγουρα. το μόνο που κατάφερε διασπώντας το ενιαίο ΚΚΕ ήταν να ντουμπλάρει την παλιά κομμα­ τική γραφειοκρατία. Και σε καμιά περίπτωση. που με τη διάσπασή του το 1903 θα δώσει τους μπολσεβίκους κομουνιστές και τους μενσεβίκους κομουνιστές. που θα γίνουν κανόνας στα κομουνιστικά και κομουνίζοντα κόμματα όλου του κόσμου. αν και ανεπισήμως όλοι το λεν έτσι. αξίζει να προσέξει κανείς πως το ένα κόμμα βγαίνει μέσα από το άλλο με διαδοχικές διασπάσεις. Λει­ τουργεί περίπου σα συνώνυμο της περίφρασης «μοναδικό. βέβαια. Μ έχρι το 1956 το επίσημο όνομα του ενός και μοναδικού σοβιετικού κόμματος είναι «Πανενωσιακό Κόμμα της Σοβιετικής Ένωσης Μπολσεβίκων».

Ο Μαρξ δεν μπορεί να φανταστεί τους κομουνιστές σα μια κάστα γραφειοκρατών. δυνάμενη να πείσει για την ορθό­ τητα των απόψεών της όλους τους εργαζόμενους. προκειμένου να ακουμπήσουν εκεί την έδρα. μαρξιστής). το 1883. άλλοτε των εργατών εν γένει και άλλοτε των προλετάριων. όπως λέγεται καθαρευουσιάνικα ο κώλος. τους θεωρεί πρωτοπορία του εργατικού κινήματος. Δεν τους έπεισε. οι περισσότε­ ροι και οι καλύτεροι κομουνιστές βρίσκονται εκτός κομουνιστικών κομμάτων. πέντε χρόνια μετά την αποτυχία της Κομούνας του Παρι­ σιού. κλπ. η επιρροή του μαρξισμού σ ’ αυτήν είναι μικρότερη αλλά όχι α­ νύπαρκτη. Η κομουνιστική γραφειοκρατία είναι τρόπος ζωής και επάγγελμα. όλου του κόσμου. Ανάλογα ονοματολογικά κόλπα γίνονται και με τις Διεθνείς. Πρώτα πρώτα. Ήταν αυ­ θόρμητο επαναστατικό κίνημα. Απλά.τική. (Η σοφία της ελληνικής γλώσσας απαιτεί μία λέξη για δύο συναρτημένες λειτουργίες: το χέσιμο με μια έννοια κυριολεκτική και το χέσιμο με μια έννοια μεταφορική. Αλλά εντός κομουνιστικού ήθους. Αλλωστε. μαλλιοτραβιούνται σα δεσποτάδες για την επισκοπική έδρα. Η Β' Διεθνής ιδρύθηκε το 1889 στο Παρίσι. (Ο ίδιος ο Μαρξ έλεγε πως δεν είναι. Ο Μαρξ δε με­ τέχει στη ίδρυσή της για τον απλό και θλιβερό λόγο πως έχει ήδη πεθάνει στο Λονδίνο έξι χρόνια νωρίτερα. Η Α' Διεθνής ιδρύθηκε στο Λονδίνο το 1864 από τον Καρλ Μαρξ με την πρόθεση να έχει έναν εργατικό κι όχι κομματικό προσανατολισμό. Για να σε χέσουν με άνεση. πρέπει ν’ ακουμπήσουν την έδρα τους σε έδρα. αφού οι πνευματικοί επίγονοι του Μαρξ δουλεύουν δραστή­ ρια κι εδώ. Η Κομούνα δεν ήταν έργο των κομουνιστών. Το πόσο στε­ νά συναρτημένη με τους εργάτες εν γένει και όχι μόνο με τους κομου­ νιστές ήταν η Α' Διεθνής φαίνεται και απ’ το γεγονός πως διαλύεται το 1876.. αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία με αγρίους. το 1871. εξαιτίας της αποχώρησης των μαρ­ 381 .. τα καθίκια). με τρόπο πιο οργανωμένο. σε ηλικία 65 ετών. Διαλύεται το 1916. Που όταν δεν αλληλοσκοτώνονται. αυτόν τον καιρό περίπου εμφανίζεται. κατ’ αρχήν για να μπο­ ρέσει να εξαγάγει το εργατικό κίνημα τα συμπεράσματά του από την αποτυχία της Κομούνας και να οργανωθεί σε νέα βάση. Ο κομουνισμός είναι πο­ λύ μεγάλο πράγμα για να το εμπιστευτούμε σε ανόητους και αγράμμα­ τους γραφειοκράτες. στο οποίο μετείχαν όλοι οι παρίες του Παρισιού. σοσιαλδη­ μοκρατών. δεν είναι κομουνιστικό ήθος και συμπεριφορά. Μάλιστα. σοσιαλιστών. γιατί η λέξη Διεθνής παραπέμπει άλλοτε σε μια εργατική και άλλοτε σε μια κομματική διεθνή οργάνωση. Συ­ νεπώς. αυτό που θα ονομαστεί μαρξισμός. Η εργατική και όχι κομουνιστική Β' Διεθνής είναι ένα τούτι φρούτι μαρξιστών.

Αιτία της αποχώρησης η διαφωνία του Λένιν ως προς τη θέση της Β' Διεθνούς όσον αφορά το πρόβλημα του μαχόμενου καπιταλισμού. Σ’ αυτήν δεν εκπροσωπούνται και άλλου είδους εργατικά κόμματα ή οργανώσεις πλην των κομουνιστικών. το 1924. η θρησκεία των Ιαπώνων. να συνεγείρει τις μάζες στο όνομα του κομουνισμού και όχι στο όνομα της «σοσιαλιστικής πατρίδας». οι κερατάδες. Ρε.ξιστών υπό τον Λένιν. Που έχουν κι αυτοί πατρίδα όπως όλοι. όπως πιθανότατα θα είναι και ο πιθανότατος τρίτος). οι εργαζόμε­ νοι και από τις δυο μεριές.0 διάδοχός του. Όμως. είτε δεν είναι κομουνισμός αλλά πατριδολαγνεία ανάμεικτη με προγονολατρεία. για να υποβαστάζεται μ’ αυτόν τον σόλοικο στα­ λινικό όρο το αντιμαρξιστικό δόγμα για τον «σοσιαλισμό σε μία μόνο χώρα». Που σημαίνει «να έχεις το Θεό μέσα σου» και να σε τσιγκλάει. ο κάθε σοσιαλσοβινιστής που μετέχει στην Β' Διεθνή υπερασπίζεται τη δική του πατρίδα. μήπως εμείς εδώ είμαστε. Η «σοσιαλιστική πατρίδα» δεν έχει εμφανιστεί ακόμα το 1916 που διαλύεται η Β' Διεθνής. Έτσι. (Αλήθεια. Αλλά πού. Γιατί. Που μέχρι και τους τσάρους του «ενδόξου ρωσικού παρελθόντος» επιστράτευσε προκειμέ­ νου να ντοπάρει τις μάζες στον κατά του Χ ίτ^ ρ αγώνα. αν είμαστε γιατί δεν κάνουν χαρακίρι οι πολιτικοί μας κάθε φορά που προσβάλλουν τα προγονικά πνεύματα. οι σοσιαλσοβινιστές. Ο εθνικοσοσιαλισμός του αυστριακού Χίτλερ δεν απέχει πολύ από τον εθνικοσοσιαλισμό του γεωργιανού Στάλιν. μπας και δεν ξέρουμε τι είμαστε. (θυμί­ ζουμε πως και οι δυο παγκόσμιοι πόλεμοι ήταν ενδοκαπιταλιστικοί και εθνικιστικοί.. δηλαδή του εαυτού του (η προσωπολα­ 382 . αν και παπαδοπαίδι στα νειάτα του. Μόνο που θα μπορούσε να κάνει καλύτερα αν έβρισκε τρόπο. και ουρλιάζουμε για την ελληνικό­ τητά μας. ο κομουνισμός. Ο Λένιν λέει πως ο πόλεμος είναι ένας ενδοκαπιταλιστικός καυγάς κι ότι τη νύφη θα την πληρώσουν. ο Στάλιν. στηρίζει την πολιτική του αφενός στη λατρεία του Θεού. Και είναι απρο­ κάλυπτα κομουνιστική. ως συνήθως. είτε είναι διεθνιστικός και υπερεθνικός. Έκανε πολύ κα­ λά. Προς τούτο. δεν καταλαβαίνει τίποτα από ενθουσιασμό.. Και τάσσεται κατά του πολέμου και όχι κατά του ενός απ’ τους δύο αντιμαχομένους. ιάπωνες προγονολά­ τρες εκτός από ειδωλολάτρες και δεν το ξέρουμε. Και όσο ζούσε ο Λένιν ήταν σχεδόν υποδειγματικά δημοκρατική στη λειτουργία της. Η Γ Διεθνής ιδρύθηκε στη Μόσχα από τον Λένιν το 1919. Και τα προσβάλλουν κάθε μέρα.) Η Γ' Διεθνής είναι η γνωστότερη και η ενδοξότερη. όπως ό Λένιν. προκειμένου να πείσουμε κατ’ αρχήν τους εαυτούς μας. βοηθούσε και ο γενικός ενθουσιασμός από την επιτυχία της Οχτωβριανής Επανάστασης. Όπως ο Ταοϊσμός. Που θ’ αρχίσει να εξατμίζεται αμέσως μετά τον πρόωρο θάνατο του Λένιν. Και ελ­ λείψει εθνουσιασμού απ’ τη μεριά των μαζών.

και δεύ­ τερον διότι δεν έχει να παρουσιάσει καμιά ιδιαίτερα σοβαρή δράση. η Κομινφόρμ διαλύεται ως άχρη­ στη. (Όλα τα φασιστικά κινή­ ματα είναι μικροαστικά. Που. Και με τη σύμφωνο γνώμη των δυτικών συμμάχων στον πόλεμο. η Ένωση των Κομουνιστών της Γιουγκοσλαβίας αποβάλλεται από την Κομινφόρμ. Ο Στάλιν. διά του οποίου τα κομουνιστικά κόμματα. αλλά για ένα γρα­ φείο πληροφοριών. το ’89 εδώ σε μας!). ανταλλάσσουν πεί­ ρα με το μητρικό ΚΚ της ΕΣΣΔ. λοιπόν. Διότι όλοι ξέ­ ρουν πως. Δεν πρό­ κειται ακριβώς για Διεθνή με την παλιότερη έννοια. οι λιγοστοί ντόπιοι κομουνιστές πολύ λίγα έκαναν για να κα­ ταλάβουν την εξουσία. που μόλις έχει λήξει. Πρώτον γιατί λειτουργεί περίπου σαν κλαμπ δυσαρεστημένων. Αλλωστε. προς το τέλος του πολέμου. Τι να την κάνεις. Και στην πραγμα­ τικότητα για να μη τον ενοχλεί ο διεθνής κομουνισμός και δεν τον αφή­ νει να κάνει τη δουλειά του. Αλλά εφαρμόζονται ως εντολές από τις Λαϊκές Δημοκρατίες. από το «κομουνιστική πληροφόρηση». δε λέγονται σοσιαλιστικές ή κομουνιστικές. Και επειδή οι Λαϊκές Δημοκρατίες δεν έχουν κομουνιστική πείρα ενώ η ΕΣΣΔ έχει. Την 28 Ιουνίου 1948. διέλυσε την Γ Διεθνή το 1943. Και που αν δε γινόταν δεν θα υπήρχαν Λαϊκές Δημοκρατίες. που έγιναν στο μεταξύ εξουσία στις Λαϊκές Δημοκρατίες. Τη θέση της διαλυθείσης το 1943 Γ Διεθνούς. Το 1956. που μάλιστα εδρεύει στο Βελιγράδι για να μετακομίσει τότε στο Βουκουρέστι. Το 383 . Η Δ' Διεθνής που ίδρυσαν οι οπαδοί του Τρότσκι στο Παρίσι το 1931. Έκτοτε δεν εμφανίστηκε καμιά καινούργια Διεθνής. μετά τη μοιραία για τον δικό μας Δημοκρατικό Στρατό αποσκίρτηση του Τίτο.τρεία είναι μεταφυσικής τάξεως φαινόμενο) και αφετέρου στο φόβο του Θεού. οι δυτικοί σύμμαχοι πολύ θα ήθελαν ο Χίτλερ να προλάβει και να διαλύσει τη Σοβιετική Ένωση ώστε να μην υποχρεωθούν να την κάνουν σύμμαχο στην πιο παράδοξη συμμα­ χία που εμφανίστηκε ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία: Προλετάριοι να συμμαχούν με αστούς κατά των μικροαστών. Να την έχεις στα ποδάρια σου με κίνδυνο να γ ί­ νει κανάλι διοχέτευσης προς πάσαν κομουνιστικήν κατεύθυνσιν του τι­ τοϊσμού. δε μετράει. Και σεις μου μιλάτε για τη συμμαχία Συνασπι­ σμού και Νέας Δημοκρατίας κατά των μικρομεσαίων. οι εντολές του Στάλιν προς τους υποταχτικούς του εξάγονται ως πεί­ ρα. τρία χρόνια μετά τον θάνατο του Στάλιν. τάχα για να μη λεν οι σύμ­ μαχοι πως επηρεάζεται από τον διεθνή κομουνισμό. Την κατέλαβαν με τη βοήθεια των ρωσικών στρατευμάτων. δηλαδή του εαυτού του και πάλι. παίρνει το 1947 η πε­ ρίφημη Κομινφόρμ. που τείνει να γίνει μόδα. και μάλιστα μεγάλη. προσέξτε. δηλαδή των μι­ κροαστών.

μπας και καταλάβουμε αν στραβά αρμενί­ ζαμε. Και γιατί να μην υπάρχουν ακόμα. ή ο γιαλός ήταν στραβός. αλ­ λά δε φέρουν αρίθμηση. Και οι απόγονοί μας ας ετοιμάζονται για νέα περιπετειώδη ταξίδια. τουλάχιστον για να λιγοστέ­ ψουν αυτοί που λεν «δόξα σοι ο Θεός» με του ψύλλου πήδημα. ας πούμε κάθε φορά που παίρνουν μια αυξησούλα και κάθε πρωί που ξυπνούν και ανακαλύπτουν πως επιβίωσαν. άλλο ζωή και άλλο επιβίωση. ένας νοτιοβαλκάνιος «Ιππότης της Ελεεινής Μορφής».. θα πείραζε να κάτσουμε να διαβάσουμε κανένα κλασικό μαρξιστικό κείμενο. είναι τι θα κάνουμε αν όχι για να πολλαπλασιαστούν. Το θέμα. αφού ως και σταλινικοί υπάρχουν ακόμα. Που υπάρχουν ακόμα. υπάρχουν ακό­ μα κάτι φαστ-φουντ σοσιαλδημοκρατικές ψιλοδιεθνείς της πλάκας.. η ιστορία δεν τελειώνει. αν και δεν πήραν την αύξηση που ζήτη­ σαν. Ο καθένας το κοντό του και το μακρύ του. Έτσι κι αλλιώς. ας δέσουμε το τιμόνι τώρα που δε φυσούν οι άνεμοι της ιστορίας. λοιπόν. Μα. μέσα σε έναν άκρατο συναισθηματισμό α­ νάμεικτο με αριστερή βλακεία και αριστερή αμάθεια. Και επειδή ο γιαλός δεν στραβώνει πε­ ρισσότερο από όσο είναι στραβός απ’ τη φύση του. Ισως γι’ αυτό δεν μας προέκυψε καμιά φρέσκια Διεθνής. οι Διεθνείς της Δυστυχίας δεν αριθμούνται. Ομως. όπως και παλιά. Έτσι κι αλλιώς. τον παράδεισο για την αιώνια ζωή σας κι ελάτε να ψάξουμε όλοι μαζί να δούμε τι σκατά θα κάνουμε με τούτη την κωλοζωή που μας την έχεσαν οι κωλάνθρωποι. Βέβαια. που θα ήταν ευχής έργον. Εμπρός της γης οι κολασμένοι! Πούντοι οι κολασμένοι. εγώ. Ισως γιατί η πείρα έδειξε πως δεν αρκεί να ξέ­ ρεις επαναστατική πρόσθεση. Αφή­ στε. στην κόλαση είναι οι κολα­ σμένοι! Ή μπας και νομίζετε πως σύντομα θα ζήσετε στον παράδεισο. Σύντροφοι όλων των αιρέσεων. σήμερα που βρισκόμαστε σε ανα­ γκαστικές διακοπές. 384 . καθώς λέει ο Πόπερ. ο καπιταλι­ σμός δεν είναι το ανώτερο στάδιο ανάπτυξης της ανθρώπινης κοινω­ νίας.μέτρημα σταματάει στο τρία. καθώς λέω. Αντε στο τέσσερα για να μη θυμώσουν οι τροτσκιστές. Έτσι κι αλλιώς υπέροχοι δονκιχώτες που θέ­ λουν ν’ αλλάξουν τον κόσμο θα υπάρχουν πάντα. επειδή έχετε συνεχώς στο νου σας τον πρώτο λαχνό του ΛΟΤΤΟ. Έτσι κι αλλιώς. λοιπόν. καθώς λέει ο Φουκουγιάμα. πρέπει να ξέρεις και επαναστατικό πολ­ λαπλασιασμό.

Πράγμα που. στις αναθεωρήσεις. συνεπάγεται τεράστιους κινδύνους. Τρεις στόχοι για ένα κόμμα Το ρωσικό κομουνιστικό κόμμα αλλάζει δύο φορές τους αρχικούς του στόχους και το αρχικό του πρόγραμμα. Στο πρώτο πρόγραμμα. που σημαίνει ξανακοίταγμα. αφού ο κάθε μαρξιστικά αγράμμα­ τος και ο κάθε εκ κομουνιστών βλαξ θα μπορούσε να τραβήξει μια ανα­ θεώρηση κατά το δοκούν και το πράγμα από μαρξισμός να γίνει σκατά. όταν διαπιστωθεί πως ο ρεβιζιονισμός είναι πολύ κακό πράγμα. εννιά δόσεις σταλι­ νισμού και μία μαρξισμού. ωστόσο. όχι η εγκαθίδρυση του κομουνισμού. 385 . Ο Μαρξ θα ήθελε τον δικό του μαρξισμό να αναπροσαρμόζεται αδιάκοπα σε συνθήκες που συνεχώς αλλάζουν. Έτσι. λοι­ πόν. ή μάλλον θεωρείται αυτονόητη. ο μαρξισμός-λενινισμός γίνεται μαρξισμός-λενινισμός-σταλινισμός. η δεύτερη παύλα δε θα μείνει για πολύ και θα καταργηθεί ζώντος του Στάλιν. ανάλογα με το επιδιωκόμενο αποτέ­ λεσμα της σταλινικής προπαγάνδας. που είναι η καρδιά και η ψυχή του μαρξι­ σμού. Επειδή όμως οι πολλές παύλες δηλώ­ νουν πολλές αναθεωρήσεις. αναπροσαρμογή του αρχικού μαρξισμού στα νέα ιστορικά δεδομένα. αφού απομα­ κρύνεται πολύ απ’ τον Λένιν και πάρα πολύ απ’ τον Μαρξ. Ο Στάλιν θα είναι ο δεύτερος μεγάλος ρεβιζιονιστής. προκύπτει η ανάγκη και για μια δεύτερη παύλα. Είπαμε να αναθεωρήσουμε τον Μαρξ διά του Λένιν. Που ωστό­ σο εξυπακούεται. είπαμε να αναθεωρήσουμε τον Λένιν διά του Στάλιν και μετά να κάνουμε το κορόιδο σα να μη συνέβη καμιά αναθεώρηση. ίσα ίσα για άρωμα. ας πούμε. που ο σταλινικός μαρξισμός να έχει. αναθεώρηση. Ο μαρξισμός εδώ λει­ τουργεί σαν κανέλλα ή σαν πιπέρι. Και ούτω πως. Η πρώτη αλλαγή γίνεται το 1922. όχι όμως να αναθεωρήσουμε και τον Στάλιν διά του Μαρξ. Τόσο πο­ λύ. σα στόχος του κόμματος ορίζεται μόνο η επιτυ­ χία της επανάστασης. ή έστω διά του Λένιν και η γραφειοκρατία πάρει την κάτω βόλτα! Στοπ. εγκαινιάζεται από τον πρώτο και μεγαλύτε­ ρο ρεβιζιονιστή. που συντάχτηκε πριν από την Οχτωβριανή Επανάσταση. τον άνθρωπο που δε δίστασε να μπολιάσει τον σοσιαλισμό με μια γενναία δόση καπιταλισμού με τη ΝΕΠ.19. δυο χρόνια πριν από το θάνατο του Λένιν και με δική του ει­ σήγηση. τον Λένιν. αφού το κόμμα των μπολσεβίκων που κάνει και κερδίζει την επανάσταση είναι σαφώς μαρ­ ξιστικό αν και σε λίγο ο μαρξισμός θα ενωθεί με παύλα με τον λενινι­ σμό και ούτω πως θα προκύψει ο μαρξισμός-λενινισμός για να δηλώνε­ ται πως ο μαρξισμός του Μαρξ και ο μαρξισμός του Λένιν δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα. Ο μαρξιστικός ρεβιζιονισμός.

ρεβιζιονιστής από βαθειά πεποίθηση. εκχω­ ρώ στον εαυτό μου το δικαίωμα να τους αγαπώ όλους. αλλά συνεχίζεις να υποστηρίζεις τον σταλινισμό παρά τη βαρβαρότητά του και πάντα με την ελπίδα πως ο Στάλιν δε μπλοφάρει όταν λέει «περισσότερο κράτος. και ο Νοάμ Τσιόμσκι. Πάντως. Βλέπεις ν’ αργεί. Τελικά. Πιο κυνικό σύνθημα δεν ξανακούστηκε ποτέ. για να παραμείνει μαρξισμός. Εγώ. με την ελπίδα πως η απολύτως αναγκαία στο σοσιαλισμό δημοκρατία θα επανέλθει το συντομότερο. προκειμένου να καταργήσουμε το κράτος». Υποστηρίζεις όμως τον σταλινισμό γιατί τον θεωρείς μια αναγκαία αλλά προσωρινή υποχώρηση προς τη δικτα­ τορία. Ο μαρξισμός. το κράτος που λεγόταν ΕΣΣΔ εξαφανίστηκε αλ­ λά όχι με τον τρόπο που υποδεικνύει ο Μαρξ. ο φόβος του σταλινισμού για τον ρεβιζιονισμό είναι δι­ καιολογημένος. Ο Γκορμπατσώφ και ο Γιέλτσιν είναι δημιουργή­ ματα του «περισσότερου κράτους» του Στάλιν. Θα το θυμόμαστε σα μια δύσκο­ λη απόπειρα εγκαθίδρυσης του σοσιαλισμού και του προγραμματισμέ­ νου κομουνισμού σε συνθήκες που δεν είχαν προβλεφτεί απ’ τον Μαρξ. Ούτε το σταλινικό δόγμα «σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα» είναι μαρξιστικό. τον Σαρτρ. εκτός απ’ τον Μαρξ υπάρχει και ο Μπακούνιν. με την ίδια έννοια που υποστήριζες και την υποχώρηση του Λένιν προς τον καπιταλισμό. που ονειρευόμαστε όλοι οι τίμιοι άνθρωποι. Αγαπώ επίσης τον Νίτσε. τον Φρόυντ. ούτε η εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού σε μια υπανάπτυχτη χώρα είναι αίτημα που θα ήταν δυνατό να υποστηριχτεί με μαρξιστική θεωρητική επάρκεια. Ελπίζαμε και πιστεύαμε «στον καινούργιο κόσμο που ’ναι νάρθει». που ωστόσο πολύ απέχει απ’ τη μαρξιστική δικτατορία του προ­ λεταριάτου. Είναι τρομερό να βλέπεις την πράξη να καταβροχθίζει μια σπουδαία θεωρία και να την κάνει αγνώριστη. πρέπει να αναθεωρείται αδιάκοπα. Αιωνία του η μνήμη. Δεν πειράζει. είναι ακόμα πιο δικαιολογημένος. το κράτος θα εξαφανιστεί κατ’ ανάγκην. Το κατάπιε το ίδιο το υπερτροφικό κράτος. Διότι η ελπίδα είναι ισχυρότερη και της νόησης και της θεωρίας. τον Καμύ κι ένα σωρό άλλους. ούτε στον Γ ιέλτσιν. Στις μέρες μας. Παρά ταύτα το δεχτήκαμε κι αυτό ως ορθό. Το πρόβλημα 386 . Ωστόσο.Ωστόσο. Το εν λόγω υπερτροφικό κράτος πέθανε από τον υπερσιτισμό της γραφειοκρατίας και τον υποσι­ τισμό των μαζών. Μόνο που ο φόβος του αναγκαίου ρεβιζιονισμού για τον μη αναγκαίο σταλινισμό. Κι όχι μόνο αυ­ τούς. Ούτε καν στον Μαρξ. Η ιστορία συνεχίζεται και δε σταματάει ούτε στον Στά­ λιν. Δεν ήρθε. το αποδέχεσαι γιατί αποδέχεσαι τη βασική μαρξιστική αρχή που λέει πως το κράτος είναι το όργανο με το οποίο μια συγκεκριμένη τάξη ασκεί την εξουσία πάνω στις άλλες και πως αν λείψουν οι τάξεις στην αταξική κοινωνία.

όχι στον και­ ροσκοπισμό που αυτοπροτείνεται ως αναθεωρητισμός. παρακαλώ. Ο αναθεωρητι­ σμός πολύ εύκολα μπορεί να γίνει συνώνυμο και της βλακείας και της αγραμματοσύνης. όχι του κομουνισμού. λοιπόν. αν ό­ μως μπερδέψει τον μαρξισμό με την κομματική γραφειοκρατία. Και όλως παραδόξως την κομουνιστική κοινωνία στη άκρη του στα­ λινικού. που όπου νάναι έρχεται! Έτσι να κάνεις το χέρι μετά τη σωτήρια αποσταλινοποίηση. λοιπόν. Αλλά ο Μαρξ δεν είπε ποτέ «πίστευε και μη ερεύνα». με καθυστέρηση πέντε ετών από τότε που εφαρμόστηκε πετυχημέ­ να το πρώτο. ο σο­ σιαλιστικός μετασχηματισμός που σα δόγμα πρωτοεμφανίζεται το 1922. κομματικής απόφασης. και όχι μόνο για τις θρη­ σκείες.εδώ είναι προς ποια κατεύθυνση θα τον αναθεωρήσεις. όλοι οι τίμιοι και κουρασμένοι άνθρωποι τον πι­ στεύουν. Μπορεί κανείς να μπερδέψει τα αγγουράκια με τα κολοκυθάκια λόγω σχήματος. και την έπιασες! Για μια στιγμή. Και ο Χρουστσιώφ δεν έκανε καμιά απολύτως έρευνα για να αποφανθεί αν εί­ ναι ή δεν είναι δυνατή η εγκαθίδρυση της κομουνιστικής κοινωνίας 387 . Η πίστη είναι μεγάλο πράγμα. Ναι. τούνελ θα τη δει ο Χρουστσιώφ λίγο μετά το ιστορι­ κό 20ό Συνέδριο που θα γίνει τον Φεβρουάριο του 1956 και θα σημάνει την αρχή της περιλάλητης αποσταλινοποίησης. το προεπαναστατικό πρόγραμμα. που τώρα λέει πως σκοπός του κόμμα­ τος δεν είναι πλέον ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός. Το πρόγραμμα του ΚΚ της Σοβ. Στο μεσοδιάστημα της ανυπαρξίας δεδηλωμέ­ νου στόχου διαμορφωνόταν ο δεύτερος στόχος. το πρόγραμμα του κόμματος το 1956. που είναι κάτι διαφορετικό. στοχεύει τον παραπέρα μετασχηματισμό και την τε­ λική κατάληξη στην κομουνιστική κοινωνία. ο περίφημος και περι­ λάλητος «σοσιαλιστικός μετασχηματισμός». Ένωσης αλλάζει για πρώτη φορά το 1922. Ο περισσότερο κι απ’ τον Στάλιν άσχετος με τον μαρξισμό Νικήτα Χρουστσιώφ. Δηλαδή η βαθμιαία αλλα­ γή του σχήματος της κοινωνικής οργάνωσης προς την πλευρά του σο­ σιαλισμού. Όμως. αλλά θα έχουν τη μορφή άμιλλας. στον αναθεωρητισμό. πιστεύει πως ο κομουνισμός δεν είναι παρά πρόβλημα «πολιτικής βούλησης» και επί του προκειμένου. όπου οι ανταγωνισμοί δεν θα λείπουν. που έβαζε σα στόχο την κατάληψη της εξουσίας. τότε δεν είναι παρά ένα αγγούρι που δεν ξέρει πως είναι κολοκύθι. προς το παρόν ο Λένιν δεν ισχυρίζεται πως βλέπει την κομουνιστική κοινωνία στην ά­ κρη του τούνελ. τη δεύτερη χρονιά εφαρμογής της Νέας Οικονομικής Πολιτικής (ΝΕΠ) του Λένιν. Βέβαια. αφού στη­ ρίζεται στη αρχή «στον καθένα κατά τις ανάγκες του» και όχι στη σο­ σιαλιστική αρχή «στον καθένα κατά την εργασία του». αλλά η εγκαθί­ δρυση της κομουνιστικής κοινωνίας. Αλλάζει.

Το είπε γιατί έ­ τσι ήθελε. κάτι επεδίωκαν. Δια­ λέγεις και παίρνεις. Στη ση­ μερινή Ρωσία αναμένεται ο νέος σωτήρας. στο θαύμα. Οι Νεοέλληνες το λέμε διαφορε: τικά: Για μια ελπίδα ζούμε. Και ο Γιέλτσιν ως σωτήρας. Εγώ διάλεξα αυτόν εδώ τον άθλιο κόσμο. Είναι αιωνίως μπρεζνιεφικός. το εί­ παν και οι Ρωμαίοι: Dum spiro spero. Τώρα πλέον. Εκεί θα πάω κι εγώ. Ας ελπίσουμε πως θα είναι τύπου Λένιν. Και γιατί μπορεί ν’ αλλάξει. Στον «άλλο κόσμο» όλοι οι σταλινικοί είναι μαζωμένοι στην κόλα­ ση. Ομως. που είναι και εύκολη. Κι αν μου πουν πως είμαι ανόητος που ελπίζω στον καλύτερο κόσμο που είναι νάρθει. ήταν ο ίδιος ένα τεράστιο λάθος. Δεν παράγει τίποτα. η γραφειοκρατία μόνο τρώει. φαΐ μόνο. είναι προσδοκία. απραξία και μακαριότητα. Ούτε μετασχημα­ τισμοί. Έκαναν λάθη. Είναι αδύνατο να υπάρξει μεγαλύτερο λάθος από την μπρεζνιεφική αφασία. Η ελπίδα δεν είναι βεβαιότητα. Είναι ανόητο να είσαι σταλινικός χωρίς Στάλιν.στις τότε υπαρχτές οικονομικές συνθήκες στην ΕΣΣΔ. θάρθει έτσι κι αλλιώς και χωρίς καμιά απολύτως προσπάθεια απ’ τη μεριά του προς το παρόν ζώντος ανθρώπου. Κάνουμε τους έξυπνους τώρα που μας έλειψε η ελπίδα για τον καλύτερο κόσμο που είναι νάρθει. Ακριβώς γιατί είναι άθλιος. Ο Μπρέζνιεφ δεν έκανε λάθη. αυτός. που αποδείχτηκε γάιδαρος. Επιτέλους. Που. Έπαψα να είμαι σταλινικός διότι έπαψε να υπάρχει ο Στάλιν. Ας πέθαινε τουλάχιστον τότε ο μελλοθάνατος για να μη παιδεύεται κι αυτός. μεγάλο πράγμα η ελπίδα! Αλλωστε. αλλά αυτό εί­ ναι άλλο θέμα. 388 . αλλά ας ξαναφουντώ­ σει η ελπίδα και θα δεις τι έχει να γίνει. Ούτε καν βαρβαρότη­ τα. Το είπαμε ήδη. Τουλάχιστον ο Στάλιν και ο Χρου­ στσιώφ σε κάτι πίστευαν. Ο «άλλος» δεν αλλάζει με τίποτα. Η κλασική αφασία και ηρεμία πριν απ’ το θά­ νατο. ας υποθέσουμε πως θα ήταν δυνατό να ξαναζήσει ο Στάλιν (πω. Η ελπίδα είναι ψυχολογικό φαινόμενο μεταφυσικά κατοχυρωμένο. θα τους πω πως είμαι λιγότερο ανόη­ τος απ’ αυτούς που ελπίζουν στον «άλλο κόσμο». Που συνεχίζαμε να ελπίζουμε. Ο Μπρέζνιεφ που θα διαδεχτεί τον Χρουστσιώφ δε θα πει απολύτως τίποτα. Ο Γκορμπατσώφ θα μας προκύψει ως θαυματο­ ποιός. εκτός από κομουνιστής υπήρξα και στα­ λινικός. ούτε κουραφέξαλα. Αλλά και ο Στάλιν είπε και έκανε όσα είπε και έκανε γιατί έτσι ήθελε. Ούτε έργο ούτε ιδέες. Τώρα. Θα κάνει τον ψόφιο κοριό και θα σπρώξει τα πάντα σ’ ένα τέλμα. πω!) και τότε θάβλεπες το στριμωξίδι γύρω του. να μη παιδεύει και μας. Αλλοι για την ελπίδα του καλύτερου «άλλου κόσμου» και άλλοι για την ελπίδα του καλύτερου τούτου κόσμου. η γραφειοκρατία υπάρχει ως γραφειοκρατία νέ­ τα σκέτα. Γιατί. χωρίς ιδεολογικά προσχήματα και άλλοθι.

τουλάχιστον ο Στάλιν ήταν υπαρχτό πρόσωπο. Γ ιατί μόλις τα κλείσουν αρχίζει να σβουρίζει στ’ αυτιά τους ο υπαρξια­ κός ίλιγγος. όταν κανείς δεν πι­ στεύει πολύ στον άνθρωπο κάνει πολύ καλά και πιστεύει στον Θεάν­ θρωπο κι όχι στο Θεό σκέτα. και συνεπώς ανεξέλε­ γκτης. Απ’ όλες τις θρησκείες που κυκλοφορούν στη με­ ταφυσική πιάτσα. Και ο ίλιγγος που σου προκαλούσε η βαρβαρότητά του ήταν τάξεως πολιτι­ κής. που να μην έχουν ανάγκη από κανενός είδους ναρκωτικά. Ο Θεός δεν θα πεθάνει ποτέ. εδώ σε μας. Να σας πω γιατί δεν εμπιστεύονται με κλειστά μάτια το Θεό. Εκτός κι αν πιστέψουμε τον Νίτσε. 389 . Ο Μαρξ ούτε καν φαντάστηκε πως θα ήταν δυνατό να απαγορευτεί με νόμο η πίστη στο Θεό. Πάντως. ουδεμία σχέση είχε μαζί του. δε νομίζω πως πρέπει να νοιώθω χειρότερα από κεί­ νους που τους υποσχέθηκαν τον σοσιαλισμό εδώ και τώρα. Βέβαια. και συνεπώς ελέγξιμης και όχι μεταφυσικής. ή ο άλλος που στο κάτω κάτω μια μέρα θα πεθάνει. προκειμένου να πάρουν αναστολή της εκτέλεσης μιας προαποφασισμένης τη στιγμή της γέννησης ποινής. είτε προσωπική είτε ιδεολογική. αν και περίπου σύγ­ χρονος του Μαρξ. Ισως να μην ήταν ούτε καν υπέρ της άποψης πως πρέ­ πει να απαγορευτούν τα ναρκωτικά. ο Μαρξ είπε πως «η θρησκεία είναι το όπιο του λαού». Διάολε. αλλά δεν είπε πως πρέπει να απαγορεύσουμε τη χρήση του οπίου. άλλο όραμα και άλλο παραίσθηση λόγω α­ ταβιστικής ελληνικής πείνας. Σημειώστε πως ο Νίτσε. τη στιγμή που ούτε εγχείρη­ ση δε μπορείς να κάνεις χωρίς νάρκωση. Ο Στάλιν πέθανε στις 3 Μαρτίου 1953. που λέει πως πέθανε ήδη. καλύτερα την ξέρει ο Γιακούμπ. Γ ιατί δεν αφήνουν το Θεό να κάνει τη δουλειά του όπως εκείνος ξέρει. αυτός που είναι συνεχώς μέσα σου και τον κουβαλάς πάντα μαζί σου ως πνεύμα για να σου αλλάζει τα φώτα αδιάκοπα. Δηλαδή.Αυτό που με κάνει να θαυμάζω απεριόριστα την ευελιξία των απελ­ πισμένων που προδοκούν ανάσταση νεκρών και άλλα τέτοια ζομπικά είναι πως δε βιάζονται καθόλου να παν στον άλλο κόσμο και τρέχουν απ’ τον γιατρό στον παπά κι απ’ τον παπά στο μάγο. Άντε όμως να πεθάνεις χωρίς μεταφυσική νάρκωση. πρέπει να μας πουν ποιος είναι πιο σκληρός δικτάτο­ ρας. επιλέγω το χριστιανισμό γι’ αυτό και μόνο το λόγο. Και μετά κοροϊδεύουν εμάς που πιστέψαμε στο Στάλιν αντί στο Θεό. ας πούμε. ρε αδερφέ. Στο κάτω κάτω. Γ ιατί ήταν υπέρ της άποψης πως οι άνθρωποι πρέπει κάποτε να ζουν τόσο ισορροπημένα και τόσο άφοβα. Αλλωστε. Στο κάτω κάτω ο Θεάνθρωπος είναι άν­ θρωπος κατά το μισό. Κι αν εξαπατήθηκα απ’ τον Χρουστσιώφ που υποσχέθηκε τον κομουνι­ σμό εδώ και τώρα.

που παρεμ­ βάλλεται ανάμεσα στο θάνατο του Λένιν το 1924 και την εδραίωση του Στάλιν στην εξουσία το 1934. για να ονομάσουμε έτσι τον πιο κρίσιμο για το κόμμα των μπολσεβίκων ιστορικό χρόνο. 350. Ένωση. Αλλά οι αστοί. ο Στάλιν ήταν η Σοβ. Ο τραγικά αναγκαίος σταλινισμός Δύο είναι τα σημαδιακά συνέδρια του ΚΚ της Σοβιετικής Ένωσης και. Μέχρι το 1939. Του χρειάστηκαν δέκα χρόνια για να γίνει σιγά σιγά. που ούτε γνωρίζουν. δημιουργώντας τη στρατιά των εμιγκρέδων. όσο ακόμα ζούσε ο Λένιν. Αυτό που καταπλήσσει σε τούτη την τραγωδία δεν είναι οι εκτελέ­ σεις καθεαυτές. Από το 1934 που αρχίζουν οι περίφημες εκκαθαρίσεις. Οι άρχοντες του τσαρικού 390 . Γίνε­ ται σφαγή. το 70% των μελών του 17ου συνεδρίου του 1934. Κι αφού το κόμμα ήταν η Σοβ. ο Στάλιν λατρεύτηκε σαν σωτήρας και σαν άγιος από την τεράστια μάζα των σοβιετικών πολιτών. Αξίζει να τονιστεί πως ο Στάλιν δεν ήταν εξ αρχής δικτάτορας. Αυτές οι δυο εξουσίες δε διαχωρίστηκαν ποτέ σ ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της ΕΣΣΔ. κινώντας ό.Μπολσεβίκων»: το 17ο και το 20ό. Είναι κομουνιστές αυτοί που αλληλοσφάζονται. που θα κορυφωθούν το 1936 και θα τελειώσουν το 1939 με την έναρξη του πολέμου.τι ήταν δυνατό να κινηθεί από την κινητή τους πε­ ριουσία την κοπάνησαν στη Δύση έγκαιρα. Ένωση. Υπεύθυνος γι’ αυτό είναι κυρίως ο Λένιν. Παρά ταύτα. για να το πούμε με το μέχρι το 1956 επίσημο όνομά του. Ό λοι οι μακαρίτες είναι στελέχη και μέ­ λη του κόμματος των μπολσεβίκων. ούτε ενδιαφέρονται να μάθουν τι γίνεται στα κομματικά παρασκήνια. Το 17ο εγκαινιάζει το 1934 τη σταλινοποίηση και το 20ό εγκαινιάζει το 1956 την αποσταλινοποίηση. κατά την οποία το κόμμα ήταν ο Στάλιν. τους αστούς. εκτελούνται απ’ τον Στάλιν. αν οι κομουνιστές σκότωναν τους ταξικούς τους εχθρούς. του «Πανενωσιακού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης .000 άνθρωποι παν στον άλλο κόσμο καβάλλα στις σφαί­ ρες που βγαίνουν απ’ τις κάννες των όπλων εκτελεστικών αποσπασμάτων που δουλεύουν με βάρδιες. είναι το γεγονός πως το μακελλειό εντοπίζεται στους συντρόφους. Η τραγω­ δία θα είχε μια παράλογα λογική αφετηρία. και στο μέτρο που οι κομματικές φατρίες βυσσοδομούσαν στο πα­ ρασκήνιο για τη νομή της κομματικής συνεπώς και της κρατικής εξου­ σίας. Μεσολαβούν 22 χρό­ νια σταλινισμού συν 10 προσταλινισμού.20. όπως κάθε τραγωδία. Ο ο­ ποίος ωστόσο δε θα ήταν δυνατό ούτε καν να φανταστεί πως η διά του κόμματός του προλεταριάτου εκφραζόμενη δικτατορία του προλεταριά­ του θα μετατρέπονταν σε προσωποπαγή δικτατορία.

Που αποκλείεται να είναι αποτελε­ σματικά αν είναι μόνο στρατιωτικά εξαιτίας της καταφάνερης στρατιω­ τικής αδυναμίας σου προς το παρόν. Οπότε παίρνεις τα μέτρα σου. αλλά και για λογαριασμό των προλετάριων όλου του κόσμου. τον σταλινισμό και τη σταλινική βαρβαρότητα που. Άλλω­ στε. κι άλλος απ’ την αγωνία πως η φλόγα ενδέχεται να σβήσει στην εστία της. πρέπει να πάρουμε υπ’ όψιν μερικά πράγματα. που ελάχιστα έπαθαν απ’ τον Στάλιν σε σχέση μ’ αυτά που έπαθαν οι κομουνιστές. της τσαρικής αυτοκρατορίας. θα προκαλέσει τεταρταίο πυρετό στη μίζερη ελληνική αστική τάξη. ήταν και ένα τεράστιο ιστορικό γεγονός παγκόσμιας σημα­ σίας.παρελθόντος τρων τα σίδερα εκεί που βρίσκονται παραπεταμένοι κάπου στην Ευρώπη ελπίζοντας πως σύντομα θα επιστρέφουν στα αρχοντικά τους. που ούτε τα εμβόλια για τις παιδικές καπιταλι­ 391 . Μια ανάλογη ανατροπή έχει να εμφανιστεί στον κόσμο από την εποχή της Γαλλλικής Επανάστασης. εξαιτίας της καραντίνας στην οποία σε έχουν βάλει για να μη τους μολύνεις με το μικρόβιο του κομουνισμού. το ότι η Οχτωβριανή Επανάσταση δεν ήταν μόνο εσωτερική υπόθεση της Ρωσίας. όντας ενδοκομουνιστική υπόθεση σε κάνει να στέκεσαι καχύποπτα μπροστά στους κλαυθμυρίζοντες α­ στούς και μικροαστούς. να κρίνουμε τίμια τον Στάλιν. του καπιταλισμού. το 1789. λοιπόν. ο θάνατος από εγκεφαλικό του μεγάλου ηγέτη της Οχτωβριανής Επανάστασης το 1924. Ύστερα. Απ’ την άλλη. Που όλος ο κόσμος σ’ όλον τον κόσμο το παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Όλο αυτό το σκυλολόι των εμιγκρέδων είναι ένας υπαρκτός κίνδυ­ νος για το καινούργιο και άπειρο καθεστώς. Μ έχρι το 1924 η «εξαγωγή της επανάστασης» είναι επίσημο και κα­ θαρά διακηρυγμένο δόγμα του κόμματος των Μπολσεβίκων. Προκειμένου. Και πρώτα πρώτα το ότι ο Στάλιν δε γεννήθηκε βάρβαρος. είναι αδύνατο να είναι διπλωματικά. Οταν λες πως έκανες μια επανάσταση όχι μόνο για λογαριασμό σου. Τη δεκαετία 1924-34 όλα παίζονται ακόμα στη Ρωσία και τίποτε δεν έχει οριστικοποιηθεί. εδώ στην Ελλάδα αργότερα. είναι φυσικό οι α­ στοί όλου του κόσμου να θέλουν να σε κατασπαράξουν το ταχύτερο δυ­ νατό. αναπτερώνει τις ελπί­ δες των αντιδραστικών απανταχού της οικουμένης και παρακινεί τα αυτοεξόριστα αγγελούδια να κάνουν μια ακόμα απεγνωσμένη προσπάθεια να κολλήσουν όπως όπως στους ώμους τους τα κομμένα τους φτερά. Άλλος απ’ το φόβο της επέκτα­ σης της πυρκαγιάς και εκτός Ρωσίας. σε ηλικία μόλις 54 ετών. Έχουμε να κάνουμε εδώ με μια ριζική ανατροπή όχι ενός καθε­ στώτος. αλλά ενός κοινωνικού συστήμα­ τος. Έγινε βάρβαρος κάτω από πολύ συγκεκριμένες συνθήκες. που κάνει ένα πείραμα μο­ ναδικό στην ανθρώπινη ιστορία. Το οποίο.

εφόσον τα γνωρίζουν. για πρώτη φορά από το 1917. Χωρίς αστεία. αλλά και βγάζει τη χώρα από την καραντίνα. γιατί ελάχιστοι τα γνωρίζουν. συνεπώς. Που θα εκδηλωθεί με μια πρωτοφανή στην ιστορία του εργατικού κινήματος ενδοκομματική σφαγή. τα κρατικά στελέχη να αναζητηθούν και εκτός κόμματος. έλεγαν οι Ρω­ μαίοι.στικές αρρώστιες δεν έχει κάνει. Ήτανε στραβό το κλίμα. Ο σοσιαλισμός σε μία μόνο χώρα. χάρη στις Λαϊκές Δημοκρα­ τίας αλλά και τα επαναστατικά κινήματα στις χώρες του Τρίτου κό­ 392 . με συνέπεια να είναι μονίμως άρρωστη η ελληνική οικονομία. Έπρεπε. από το 1945 και μετά. Αλλά όταν το κόμμα και το κράτος ταυτίζονται. αν και παντελώς άσχετα με ένα τέτοιο κόμμα. που ήξεραν καλά τι σημαίνει νίκη και τι ήττα. Και ούτω πως εγκαθίσταται στο κόμμα μια μόνιμη (ροβία. Αυτό όμως είναι κάτι παραπάνω από δύσκολο σε μια τα­ ραγμένη εποχή κατά την οποία οι κατάσκοποι και οι κάθε είδους και μορφής πράκτορες οργιάζουν εντός της ΕΣΣΔ. Ο Στάλιν πέθανε το 1953 όχι απλά νικητής. τόφαγε και ο κομουνι­ στής γάιδαρος το 1946. Μόλις το 1945. αλλά σε καμιά περίπτωση δεν θα ήταν δυνατό να επαρκέσουν και για τη διοίκη­ ση ενός τεράστιου κράτους. που τη δημιουργεί ο τιτάνιος κατά του ναζισμού αγώνας. το προλεταριακό κόμμα με την πά­ ροδο του χρόνου μικροαστικοποιείται αυτομάτως. Πρώτα με τη συμμαχία με τους δυτικούς κατά του ναζισμού. πράγμα που συμβαί­ νει ευκολότερα. και αμέσως μετά με τη δημιουργία των Λαϊκών Δημοκρατιών. Ισως και να συνεχιζόταν αν δεν μεσολα­ βούσε ο πολέμος. Και ούτω πως. η ΕΣΣΔ παύει να είναι μια λίγο ως πολύ απομονωμένη και ανασφαλής χώρα και αρχίζει να γί­ νεται παγκόσμια υπερδύναμη τότε ακριβώς. Αλ­ λωστε. μέχρι τότε όλα παν καλά στη σοβιετική οικονομία και οι δείχτες ανεβαίνουν με τρόπο που προκαλεί πανικό στη Δύση.. Ο Στάλιν θριαμβεύει και όλοι οι αριστεροί του κόσμου το 1945 είναι έτοιμοι να ξεχάσουν τα εγκλήματά του. τελι­ κά όχι μόνο τη σώζει προσωρινά εξαιτίας μιας ομοψυχίας τάξεως εθνι­ κιστικής και όχι κομουνιστικής. αλλά θριαμβευτής. Που γύρω στο 1930 θα γίνει πανικός. τότε τα κρατικά στελέχη που δεν έχουν ουσιαστική σχέση με το κόμμα γίνονται και κομματικά στελέχη. Που αν και καταστρέφει οικονομικά την ΕΣΣΔ. Τα ανώτερα και τα μεσαία στελέχη του κόμματος των μπολσεβίκων ίσως να επαρκούσαν για τη διοίκηση του ίδιου του κόμματος.. όταν η κομματική κορυφή δεν ελέγχεται από την κομ­ ματική βάση. ακόμα και ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος είναι συνέπεια και. Η ιστορία πάντα συγχωρεί τα αμαρτήματα των νικητών και πάντα καίει στην πυρά τους νικημένους. Που αρχίζει το 1934 και τελειώνει το 1939. παρακλάδι της Οχτωβριανής Επανάστα­ σης! Και η ιστορία συνεχίζεται. Αλίμονο στους νικημένους.

σύντροφοι. Και θα γεννή­ σει θάνατο διεθνή. Πώς λέμε ανδρική. Ακόμα και οι άθλιοι μικροαστοί. που δεν ξέρουν τι θα τους ξημερώσει αν ξαφνικά «ο κόκκινος σατανάς» πάρει σβάρνα τον καπιταλιστικό παράδεισο και τα κάνει όλα γης Μαδιάμ.. Όμως. που ο Πάτον. Μόνο που δεν το καταλάβαμε γιατί είναι διάχυτος και σκόρπιος σε πάμπολλα μικρά μέτωπα. που λένε. ομαλά! Κάποτε θα έρθει σε ηλικία παγκοσμιοπολεμική. τείνει να γίνει παγκόσμιος. Η ύπαρ­ ξη και μόνο αναρχικού κινήματος στις μέρες μας μαρτυράει πως κάτι δεν πάει καλά στον άθλιο κόσμο όπου βρεθήκαμε πεταγμένοι. Τρέ­ μουν στην ιδέα πως «θα τους τα πάρουν οι κομουνιστές». ξέρει τι ποσότητες βάλιουμ καταναλώθηκαν στη Δύση στη διάρ­ κεια του ψυχρού πολέμου από ανασφαλείς μπίζνεσμεν. Γιαυτό. όταν ξέρεις πως θα σου χρειαστούν ό­ που νάναι. που μονίμως ονειρεύονται την «προαγωγή στην ανώτερη τάξη» (των αστών) καταπίνουν βάλιουμ με τις χούφτες. που είναι μεν σχετικά εύκολος. όπως ήρθε 393 . Ωστό­ σο. εντού­ τοις καλό είναι οι μπόμπες όλες ν’ αδειάσουν κάποτε από το φονικό τους περιεχόμενο. παρόλο που ο καλός καπιταλιστής. ο Τρίτος Παγκόσμιος πόλεμος έ­ χει αρχίσει ήδη. όπως λέει ο αναρχικός κινημα­ τογραφιστής Μάρκο Φερέρι. Αλλά. Μόνο ο Θεός. Προς το παρόν. μεγαλώνουν τρώγοντας όλο το φαΐ τους. Ο αγώνας συνεχίζεται. καλά θα κάνετε να προετοιμάσετε κατάλλη­ λα τα παιδιά σας. Τι και τώρα! Εκτός απ’ τον Μαρξ υπάρχει και ο Μπακούνιν! Η ψυχολογική αξία του αναρχικού κινήματος συνίσταται στο ότι συντηρεί το φόβο του χορτάτου και του δυσκολεύει τη χώνεψη. αντί του θερμού πολέμου. ο Κρις Μαρκέρ. πριν η πυρκαγιά πάρει διαστάσεις θεομηνίας για τον διεθνή καπιταλισμό. Σιγά σιγά η σοβιετική οικονομία αρχίζει να κα­ ταρρέει απ’ τα μέσα. πώς να τις αδειάσεις. με τετράγωνο καπιταλιστικό μυαλό σκεπτόμενος. ορθότατα προτείνει στους Αμερικανούς να εισβάλουν τότε και να καταστρέψουν τότε την ΕΣΣΔ.. Αλλά όλοι οι μικροί πόλεμοι. Και τώρα. οι Αμερικανοί προκρίνουν τον ψυχρό. θα προτιμούσε να σκάσει μια μπόμπα κά­ τω απ’ το κρεββάτι του παρά μέσα στη θυρίδα του στην τράπεζα. που παρασύρει την ΕΣΣΔ σε δυσβάσταχτους για την οικονομία της εξοπλισμούς και ανταγωνι­ σμούς στο διάστημα. που είναι δύσκολος και αμφιβόλου εκβάσεως. για να μην τους έρθει νταμπλάς ο Τρίτος. αλλά φθοροποιός καθότι μακροχρόνιος. όπως τα μικρά παιδιά. Κι όπως λέει ένας άλλος κινηματογραφιστής.σμου. αυτόματη επεκτατική ικανότητα. Ο κομουνισμός έχει αποχτήσει μετά τον πόλεμο μια τόσο μεγάλη. ο διάχυτος Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος τρώει την υπεραξία της δουλειάς μας και μεγαλώνει. Έτσι περίπου. Και στο τέλος θα σωριαστεί σε ερείπια. Νικητής στον ψυχρό πόλεμο θα αναδειχτεί ο καπιταλισμός.

φτάνουμε στην απόλυτη στα­ σιμότητα της περιόδου Μπρέζνιεφ. παρά για τη Σοβ. άλλο να πέσει στο κεφάλι σου ο ουρανός με τ’ άστρα. Ο μπρεζνιεφισμός είναι ένας σταλι­ νισμός χωρίς Στάλιν . Που είναι πιο απειλητικός για τις δημοκρατίες της Δύσης.σε μας ο Δεύτερος. Το μικροαστικό όνειρο που είναι εφιάλτης κατέστρεψε τη σχεδόν πλήρως μικροαστικοποιημένη. που τους έχουν μόνο για ώρα ανάγκης. 21. Και. τι καταλάβατε ζώντας μια ανούσια ζωή στο διαμερισματάκι σας. Και να δούμε τότε ποιος θα κληρονομήσει το δυαράκι με χωλ. Διότι ο φασι­ σμός και η ακραία του μορφή. 394 . Δε λέω πως η σοσιαλιστική σκορδαλιά είναι απαραίτητη. αλλά. Να μην ονειρεύεται κι αυτός. Αστοί και κομουνιστές κατά μικροαστών Μέχρι το 1934 απαγορεύεται στη Σοβ. ο ναζισμός (εθνικισμός σημαίνει η λέξη στα γερμανικά) αν και σαρξ καπιταλιστική μεστωμένη εκ σαρκός καπι­ ταλιστικής καλοθρεμμένης. βέβαια. ο καημένος. από προαγωγή σε προαγωγή. Εμείς στεγάσαμε τα όνειρά μας κάτω απ’ τον ουρανό. την προαγωγή του στην ανώτερη τά­ ξη. ΕΣΣΔ. Εμείς οι πρώην σταλινικοί βρωμούμε ακόμα σκορδίλα. Ωστόσο. όταν ο μικρός γραφειοκράτης βλέπει τον μεγάλο να τρώει και να τρώει και να του τρέχουν τα σάλια από παντού. ήδη από το I960. βρωμήσαμε γιατί πράξαμε. Εσείς που δε βρωμήσατε γιατί δεν πράξατε. Ένωση. κι άλλο ο σοβάς. Στον κομουνιστικό κίνδυνο. και γ ι’ αυτό μας αποφεύγετε. προστίθεται τώρα και ο ναζιστικός.κάτι σα σκορδαλιά χωρίς σκόρδο. όταν αποφα­ σίσεις να φας σκορδαλιά πρέπει να είσαι έτοιμος να υποστείς και τις συνέπειες της σκορδίλας. Ένωση να μπει στην Κοινω­ νία των Εθνών (τον ΟΗΕ της εποχής) παρόλο που το θέλει πολύ προκει­ μένου να βγει απ’ την απομόνωση. όπου οι καπιταλιστές θέλουν να παίζουν τα παιχνίδια με αντα­ γωνιστικές παραλλαγές και όχι με στρατιωτικούς κανονισμούς. διάολε. Όμως. Κι έτσι. η Δύση συμβιβάζεται τελι­ κά με την ιδέα πως οι Μ πολσεβίκοι έχουν εδραιωθεί για τα καλά στην εξουσία και αρχίζουν τις υποχωρήσεις. Πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει. κυρίως από τότε που ο Χίτλερ καταλαμβάνει την εξουσία στη Γερμανία το 1933. δεν ανέχεται με τίποτα την αστική δημο­ κρατία. σαλοτραπεζαρία και λουτροκαμπινέ.

που δεν είναι ακριβώς τάξη. δεν απεχθάνονται λιγότερο την κομουνιστική δικτατορία. που κι αυτή καταργεί τον ελεύθερο ανταγωνισμό. οι δυτικές δημοκρατίες μένουν ουδέτερες στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Το 1939 που αρχίζει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος είναι δύσκολο να αποφανθούν στη Δύση αν η Σοβ. ο φασισμός. που απεχθάνονται τη φασιστική δικτατορία διότι κα­ ταργεί τον ελεύθερο ανταγωνισμό μεροληπτώντας σαφώς υπέρ του πο­ λύ μεγάλου κεφαλαίου. 395 . Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος (1936-1939).Ο κομουνισμός είναι εχθρός του καπιταλισμού. τη βασισμένη στο διοικητικό σύ­ στημα των σοβιέτ (επιτροπών λαϊκής βάσης). που λειτουργεί σαν πρό­ βα τζενεράλε για τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. χωρίς αυτό να σημαίνει πως επιθυμούν να βοηθή­ σουν τους δημοκράτες. Ού­ τε ο Χίτλερ. Ο φασισμός είναι εχθρός του κομουνισμού. ο δη­ μοκρατικός και ο δικτατορικός καπιταλισμός θα έπρεπε να συμμαχή­ σουν κατά του κομουνισμού. Που εμφανίζονται αυθόρ­ μητα στη διάρκεια της επανάστασης του 1905 και στην αρχή λειτουρ­ γούν τόσο αποτελεσματικά. Αν τα πράγματα λειτουργούσαν λογικά. που θα διευκρινιστεί αργότερα. τρία χρόνια μετά τη νίκη των μπολσεβίκων. που προκύπτει κατ’ αρχήν στην Ιταλία το 1920. Έτσι. Διότι στους ισπανούς δημοκράτες κυριαρχούν οι κομουνιστές και οι αναρχικοί. δεν είναι παρά ένα πολύ δραστικό καπιταλιστικό αντίδοτο κατά του κομουνισμού. η εμφάνιση ενός εντελώς καινούργιου κοινωνικού καθεστώτος στη Ρω­ σία μπερδεύει πολύ τα πράγματα στη δημοκρατική Δύση. και ουσιαστικά αυτοί επωμίζονται το βάρος του πολέμου κατά του ισπανικού φασισμού. Όμως. αλλά κοινωνικό στρώμα. που όλοι πιστεύουν πως η Αθηναϊκή Δημο­ κρατία αναβιώνει όπου νάναι. Ένωση. Που είναι μεν δικτατορικός κι αυτός. Και τούτο άσχετα από το γεγονός. Ένωση εί­ ναι χώρα δημοκρατική ή δικτατορική. που λειτουργεί και φέρεται σαν προνομιούχα τάξη. αλ­ λά υπόσχεται την τέλεια δημοκρατία. Οι φιλελεύθε­ ροι δημοκράτες. Ό χι ό­ μως και η Σοβ. που τάσσεται με τη μεριά του Φράνκο. Μόνο ο εξ ορισμού δικτατορικός φασισμός αποφασίζει στα γρήγορα πως η κομουνιστική δικτατορία (του προλεταριάτου) μόνο με τη φασιστική δικτατορία (των μικροαστών) θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. προς το συμφέρον της εργατικής τάξης. Δεν είναι δυνατό να ξέρει πως ο Φράνκο θα τον απαρνηθεί τελικά και δεν θα πάρει μέρος δίπλα του στον πόλεμο που έρχεται. που αρνούνται να βοηθήσουν τον φασίστα Φράνκο. που τάσσεται με τη μεριά των δημοκρατών. Αλλωστε. φέρνει σε πλήρη αμηχανία τις αστικές δημοκρατίες της Δύσης. πως η κομματική γραφειοκρατία στην ΕΣΣΔ δουλεύει εν τέλει υπέρ μιας κάστας προνομιούχων. ούτε αστική ούτε εργατική.

Η τεράστια μάζα των γερμανών χωρικών και των γερμανών 396 . Αργότε­ ρα. ο Χίτλερ προκαλεί κατ’ αρχήν τους νικητές της Γερμανίας στον Α' Παγκόσμιο Πολέμου. Είναι στη φύση του ε­ θνικού φασισμού να μην επιζητεί μια σταθερή και μόνιμη συνεργασία με έναν άλλο εθνικό φασισμό. που κι αυτή είναι επι­ σφαλής. που συνεργάζονταν με τους κο­ μουνιστές και τους αναρχικούς. Που μισούν και τους αστούς. Η σωστή απάντηση θα ήταν: καμία. Τα περισσότερα στην επιστήμη. την τεχνολογία. στον οποίο ο πολιτισμός χρωστάει πάμπολλα. θα το χρησιμοποιήσουν κι άλλοι. Ο φασισμός είναι ενδοστραμμένος καπιταλισμός. χωρίς να είναι κυρίως ειπείν φασίστες. Δίνει ελπίδα στους πεινασμένους εκείνους που δεν επιδιώκουν την κατάργηση του μηχανι­ σμού που ανανεώνει αδιάκοπα τη φτώχεια. την ποίηση τα έχουν κάνει οι Γερμανοί. και τους προλετάριους. όπως θα δείξει η συμπεριφορά του Φράνκο απέναντι στον Χίτ­ λερ και του Μεταξά απέναντι στον Μουσολίνι. Και τούτο διότι ο φασισμός δεν είναι σκέτος καπιταλισμός. Είναι εντελώς άλλο θέμα το ότι ο Χίτλερ εκμεταλλεύτηκε δημαγωγικά τη γερμανική πολιτιστική υπεροχή για να την μεταλλάξει τελικά σε καταστροφικό σοβινισμό. ή φασισμός. ή πολύ αργότερα. Τίποτα το καπιταλιστικά εν­ διαφέρον δεν μπορεί να γίνει αν δεν έχεις μαζί σου την τεράστια μάζα των μικροαστών. τη φιλοσοφία. Κι αυτό μόνο οι απαίδευτοι και οι δημαγωγοί θα μπορούσαν να το αμφισβητήσουν. Όμως. Που προασπίζει κυρίως τα συμφέ­ ροντα των μικροαστών. γιατί τους προκαλεί πανικό η ιδέα πως θα ήταν δυνατό να εκπέσουν στην «κατώτερη τάξη». αλλά το βόλεμά τους «εδώ και τώρα». αν και πρόδωσε έτσι τους προοδευτικούς αστούς δημοκράτες. Στην περίπτωση του ισπανικού εμφυλίου πολέμου έδωσε τη σωστή απάντη­ ση: δεν υποστήριξε καμιά απ’ τις δυο πλευρές. τη μουσι­ κή. είναι καπιταλισμός συν εθνικισμός. εξευτελίζοντας εντελώς στις Βερσαλίες έ­ ναν σπουδαίο λαό. Το παραπάνω σύνθημα το πρωτοχρησιμοποίησε ο Χίτλερ. κι αν πρόκειται για μια πρόσκαιρη συνεργασία ετερόκλητων εθνικισμών. Ποια απ’ τις δυο δικτατορίες θα διαλέξει ο φιλελεύθερος δημοκρα­ τικός καπιταλισμός τώρα που βρίσκεται μπροστά στο τραγικό δίλημμα κομουνισμός. Εκτός. μόνο των πάρα πολύ μεγάλων. που περιφρονεί τους καπιταλιστικούς διεθνείς οργανισμούς και την κα­ πιταλιστική διεθνή συνεργασία. γιατί τους κόβουν το δρόμο που οδηγεί στη «ανώτερη τάξη». Αλλά όχι και όλων των μεγαλοαστών. η δύναμη του φασισμού πολλαπλασιάζεται εντυπωσιακά. βέβαια. αυτούς που με την αλαζονεία τους οδήγησαν τότε τους Γερμανούς σε μια άκρως τα­ πεινωτική συνθηκολόγηση. αλλά δημαγωγοί. Σε συνθήκες καπιταλιστικής απελπισίας.Ο φασισμός είναι ένας «εγωκεντρικός» εθνικιστικός καπιταλισμός.

Ευριπίδη.. ο εθνικισμός είναι πανίσχυρος. αλλά πε- 397 . δεν είναι ιδε­ ολογία. απ’ τον φασισμό. που συνεχώς διεγείρουν την κούφια «ε­ θνική υπερηφάνεια» του λαού για να χειραγωγούν την απαίδευτη μάζα χωρίς να κάνουν τίποτα για να γνωρίσουν στους Έλληνες το πραγματι­ κό αντικείμενο της εθνικής τους υπερηφάνειας. Ο εθνικισμός και η κουφότητα είναι περίπου συνώνυμα. Μπετόβεν. Παρά ταύτα. είναι ποσοτική και όχι ποιοτική. η διαφορά ανάμεσα στο Χίτλερ και τους έλληνες δημαγωγούς. Έτσι. σε περιμένει σε κάθε γωνία που σχηματίζει ο μύθος και η πραγματικότητα. Αριστοτέλη. Ο εθνικισμός.. ας σκεφτεί πως αυτή δεν ήταν η απόρροια του μεγαλειώδους γερμανικού πολιτισμού. και που εντάσσεται στη μεγάλη ουμανιστική παράδοση της Δύσης. Κι ό­ ποιος φρικιά με τη ναζιστική βαρβαρότητα. όσα και οι δικοί μας εθνικιστές από Πλάτωνα. ο απαίδευτος Γερμανός ανατριχιάζει από εθνικό ενθουσιασμό και μόνο ακούγοντας τη λέξη Μπετόβεν. που δοξάζει την Ελλάδα κλπ.μικροαστών ξέρουν τόσα από Γ καίτε. τον κάνει να νοιώθει «κάποιος» κι ας είναι χάλιας. Χέλντερλιν κλπ. Στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο συγκρούστηκαν. είναι ιδεολόγημα. άλλωστε. κι απ’ την άλλη ο φασιστικός εθνικισμός. Δίνει «ταυτότητα» στον ταλαίπωρο. που είναι εθνικισμός στον πιο βαθύ και τον πιο σκληρό του πυρήνα. Αλλά το παράξοδο αίρεται αν λογαριάσουμε τον κίνδυνο που συνεπάγεται η ύπαρξη του φασιστικού εθνικισμού για το διεθνές κεφάλαιο. Το ίδιο θ’ ανατριχιάσουν από εθνικό ενθουσιασμό και οι α­ παίδευτοι ελληνοσοβινιστές εδώ σε μας ακούγοντας το όνομα του διε­ θνούς φήμης συνθέτη Νίκου Σκαλκώτα. Η συμμαχία κομουνι­ στών και αστών κατά των μικροαστών (φασιστών) χαρακτηρίστηκε σαν η πιο παράδοξη συμμαχία στην παγκόσμια ιστορία. για να σου τη φέρει κατακούτελα. απ’ τη μια μεριά δύο μορφές διεθνισμού. Αι­ σχύλο. που είναι γέννημα και θρέμμα του. ο καπιταλιστικός των διεθνών τραστ και ο σαφέστα­ τα διακηρυγμένος στο Κομουνιστικό Μανιφέστο προλεταριακός διεθνι­ σμός. Κλάιστ. που είναι κι αυ­ τός καπιταλισμός. Ο φασισμός. τον Αδόλφο Χίτλερ. Το γεγονός πως οι φιλελεύθεροι καπιταλιστές υποχρεώθηκαν να συμμαχήσουν με τους κομουνιστές κατά του φασισμού. αλλά η συ­ νέπεια της δημαγωγικής οικειοποίησής του από έναν πολύ μεγάλο δη­ μαγωγό. αν και θα τους βασανίσεις με τον πιο σκληρό τρόπο αν τους υπο­ χρεώσεις ν’ ακούσουν πέντε νότες απ’ τη δύσκολη δωδεκατονική μουσι­ κή του. που κι αυτός είναι γέννημα και θρέμμα του. άσχετα αν βασανίζεται και υποφέρει ό­ ταν τον υποχρεώσεις εκτός απ’ το όνομα ν’ ακούσει και τη μουσική του Μπετόβεν. κλπ. Αλλωστε. δείχνει απλά και καθαρά πως ο φιλελεύθερος καπιτα­ λισμός προτιμάει τον κομουνισμό. Σοφοκλή. Δηλαδή μια φαντασιακή κατάσταση.

Θα μπορούσε να τον αρπάξει είτε απ’ την Ανατολή είτε απ’ τη Δύση. Θα το κάνει. κι αφού πέρασε για όλους. Κατά προτίμηση απ’ την Ανατολή. σ ’ Ανατολή και Δύση. η άμεση απειλή το 1939 έρ­ χεται απ’ τη μεριά του Χίτλερ. τον Ιού­ νιο του 1941. Ένωση σύρθηκε στον πόλεμο όχι μόνο εξαιτίας της επιθετι­ κότητας του Χίτλερ αλλά και της πονηριάς της Δύσης. αλλά άλλης τάξεως. 398 .ριφρονεί με τον πιο βάναυσο τρόπο τη μεγάλη ουμανιστική ευρωπαϊκή παράδοση. ήταν βέβαιο για όλους πως αργά ή γρήγορα θα εισβάλει στην ΕΣΣΔ. Αλλά αφού πρώτα καταπιεί την Τσεχοσλοβακία και την Πολωνία. που οι περισσότερες μπόρε­ σαν να δημιουργήσουν εθνικά κράτη. πως και ο Α' και ο Β' Παγκό­ σμιος Πόλεμος προκλήθηκαν από ενδοκαπιταλιστικές διαφορές. όπου ο «ζωτικός χώρος» έχει μοιραστεί από πολλού ανά­ μεσα σε μια τεράστια ποικιλία εθνοτήτων. και μάλιστα χωρίς να κηρύξει τον πόλεμο. Με τη λήξη του πολέμου. Και ότι η Σοβ. αλλά μόνο σαν προσωρι­ νή λύση ανάγκης για να το βγάζει από πολύ δύσκολες καταστάσεις. άλλωστε. Που θα ήταν αδύνατο να τον αντιμετω­ πίσει η Δύση χωρίς τη βοήθεια της Σοβ. Πά­ ντως. Ο Χίτλερ αναζητούσε ζωτικό χώρο για την ασφυκτιώσα Γερμανία. δηλαδή πάλι ενός εχθρού. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει. ή θα οδηγήσει άλλη μια φορά την ανθρωπότητα σ’ έναν ακόμα παγκόσμιο πόλεμο. Όμως. Ένωσης. η ναζιστική λαίλαπα. οι ηγέτες των πάρα πολλών για έναν τόσο μικρό χώρο ευρωπαϊκών κρατών. Αλλά αυτό θα ήταν πολύ δύσκολο αν πρώτα δεν τακτοποιούσε τους λογαριασμούς του με τη Δύση. αν δεν υπάρξει διαρκής και ειλικρινής συνεννόηση ανάμεσά τους δεν θα σταματήσουν ποτέ οι πόλεμοι στην πιο πυκνοκατοικημένη από τις πέ­ ντε ηπείρους. ή θα ζήσει ενωμένη. Που πολύ θα ήθελε να κατασπαράξει ο Χίτλερ τους κομουνιστές και να απαλλαγεί έτσι η φιλελεύθερη Δύση από το πολύ δυσάρεστο και πολυέξοδο «κα­ θήκον» να τον κατασπαράξει αυτή. που του εξασφαλίζουν τα νώτα. Το κεφάλαιο αγαπάει το φασισμό. Η Ευρώπη. δύο εθνολογικά ερμαφρόδιτες γερμανοσλαβικές χώρες. θ’ αρχίσουν να συνειδητοποιούν πως.

......................... 28 Β έλγοι..........................................................................78 Οι Αγγλοσάξονες...... 100 Η Γαλλική Επανάσταση........ Η γαλλικότητα των Γάλλων........................................... 62 Ισλανδοί........... 4.................................................................. ...... ......... 3........ 22 II................126 2...115 Η Γαλλία της Ευρώπης και του κόσμου.....73 Οι Σκώτοι................. 4..........105 Οι Γαλλικές Επαναστάσεις του 1830 και του 1848 ................................................ Οι Οι Οι Οι 1............................. 17 3.......... Η Ιταλία των βαρβάρω ν....................................... 110 Η Κομούνα του Παρισιού....... ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ Μ ΙΓΑΔΕΣ 1.............................................................. .............. 67 IV......................... 3..................... 33 Ο λλανδοί................................................. 95 Η τυχαία δημιουργία του γαλλικού κράτους. 2............................................................................................. 2...... 1871................ 2.............. 51 Σ ουηδοί............ Οι Γ ερμανοί..................................................................................................................... Οι λαότητες της Ιτα λ ία ς............................................. ΟΙ ΣΚ ΑΝΔΙΝΑΒΟ Ι Δανοί..................................................................................... ΦΡΑΓΚΟΙ ΚΑΙ ΓΑΛΛΟΙ VI..... Οι Οι Οι Οι Λουξεμβούργιοι..... 57 Ν ορβηγοί.............90 1..........................................84 Το Ενωμένο Βασίλειο................ 3...................................................... Οι Ιρλανδοί................................ ΟΙ ΤΕΥΤΟΝΕΣ 1......... ............................................................................ 4............................................................................................................ Γερμανία είναι ο γερμανικός πο λ ιτισμό ς..... ΟΙ ITΑΛΙΩΤΕΣ 1........................................................ ....... ...... 45 1...131 399 ................................ 5.................................... 4........................................... 3........... 7 2.......................................120 III.......ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ I...... ΚΕΛΤΕΣ ΚΑΙ Α ΓΓΛΟΣΑΞΟΝΕΣ V.................... 6..... 2................................................. Οι Αυστριακοί...................................................... 39 Ε λ β ετο ί......................................................

214 219 224 229 IX................... ΟΙ ΛΑΟΙ ΤΗ Σ ΒΑΛΤΙΚΗΣ 1....... Η Ισπανία του εμφυλίου.... 4............ Ελληνοπολωνικό ρέκβιεμ.................... Η Ισπανία των Βησιγότθων.......................................................... Η Ισπανία των Φ ο ιν ίκ ω ν ... 6.. 137 142 147 152 157 VII.................................................................................... 6........................... 8............................ Ο διαμελισμός της Π ολω νία ς..................................................................... Ρισορτζιμέντο.... Τσεχοσλοβακία...................... Σλοβάκοι...... 163 168 174 179 184 189 194 199 204 209 VIII.............. 5................................. ΟΙ ΔΥΤΙΚΟΙ ΣΛΑΒΟΙ 1................. ΟΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΙ ΣΛΑΒΟΙ 1................................. Οι Λ ιθουανοί.............................. Η Ισπανία των χριστιανώ ν........................................................................................... Οι Ρώσοι που ήταν Βίκινγκς...................................................... Λάπωνες και Εσκιμώοι............. Μαγιάροι και Ούγγροι............................ Η γέννηση της σημερινής Ιταλίας.............................................................................................. 3................... 6.................... 7.................................................................................................................................... Οι Σικελο ί... Η Ισπανία των κονκισταδόρες................ Οι Π ολω νοί........ 400 2% ... μια χώρα πειραματική................ 2........................................................... 9........................................................................................................................ 3. 4...... 5.................................................. 2..................... 4.......................................................................... Η Πολωνία των ασταθών συνόρων................ 5..................... Η Ισπανία των Καρχηδονίων και των Ρ ω μ αίω ν............. 4....... ΟΙ Μ ΟΓΓΟΛΟΙ ΤΗ Σ ΕΥΡΩΠΗΣ 1............................ Μοραβοί................ Οι Λεττονοί... Οι τέσσερις πολωνικές επαναστάσεις................................... Κοκτέιλ από Τσεχία και Σλοβακία.............................................................. Η ισπανική (λατινική) Αμερική.................. Τσέχοι................. Οι Βενετοί...................................3................................. Η Πολωνία είναι πολιτισμός.................................... 7.................................. 7.......................... 8.......... 235 240 245 X...................... ΟΙ ΚΕΛΤΙΒΗΡΕΣ 1.................................... Οι Φ ιλανδοί.............................................. Οι Πορτογάλοι................ Οι ιταλικές πόλεις-κράτη....... 3............................................................................................................. Η σμικρυμένη Μεγάλη Ουγγαρία............................................ 2................................. Η αυτοκρατορική Ισπανία.............................................. Η Ισπανία των Α ρ άβ ω ν.............. 3............................................... 9.. 250 254 259 264 269 274 279 285 290 XI................... 10.................................. Οι Ε σ θ ο νο ί...... 2......

............................. Το πρώτο σταλινικό πενταετές σ χ έ δ ιο .................. Η φεβρουαριανή επανάσταση....................................... Στάλιν.......................335 10.......330 9............. 355 14.................................................................................. 345 12...................390 21......... οι δάσκαλοι της 17 Νοέμβρη... Η Ρωσία τον καιρό του Μεγάλου Ναπολέοντα......... Η κατά του Λένιν αντιπολίτευση........ Ο τραγικά αναγκαίος σταλινισμός................................................................................. Η σαρωτική καταιγίδα του ρώσικου ταλέντου................320 7.............................. Ναρόντναγια Βόλια....................374 18..............................2............ Οι Τάταροι..................................... Η επανάσταση του 1905 και τα σ οβιέτ..... ο Νιέφσκι και ο Ιβάν ο Τ ρομερός..............350 13........................................... 325 8..........394 401 ..................................369 17. Η Νέα Οικονομική Π ολιτική....... Οι Διεθνείς της Δυστυχίας... 360 15............ Μεγάλος Πέτρος και Μεγάλη Α ικατερίνη.. ο αντι-Λ ένιν....... 365 16......................340 11...........315 6......... Τρεις στόχοι για ένα κόμ μα....................301 3........................... Η Οχτωβριανή Επανάσταση...................................385 20.............................................................................. 310 5............... Ο εμφ ύλιος.............. Ο «βυζαντινός» Κριμαϊκός πόλεμος...................305 4.380 19....... Αστοί και κομουνιστές κατά μικροαστών....... Μπολσεβίκοι και μενσεβίκοι...................................................................................................... Μια καμπάνα για την επανάσταση που έρχεται.............................................

.

Εν πάση περιπτώσει. αυτό το βιβλίο στοχεύει την κατάφαση μέσα από την άρνηση. ανήκουν και τα καθάρ­ ματα. που κι αυτά γράφουν ιστορία. 403 . έχουν και καθάρματα. που όντας βουτηγμένα από τρυφερός η λι­ κίας στο θεσμοθετημένο ιστορικό ψέμα θα ήταν παράλογο να περι­ μένει κανείς να γίνουν κάποτε υπεύθυνοι και έντιμοι πολίτες ενός κράτους γεμάτου απατεώνες.1974 Οι λαοί δεν έχουν μόνο ήρωες. δε θα βρουν τίποτα χρήσιμο γι’ αυτούς σε τούτο το βιβλίο. Θα μπορούσε να έχει τίτλο «Αρνητική Ιστορία της Νέας Ελ­ λάδας». παρά σ’ αυτούς που νοιάστηκαν ειλικρινά για τούτον τον δύσμοιρο τόπο. επιμένει περισσότερο στα αρνητικά παρά στα θετικά γεγονότα της ιστορίας μας. Λέει τα σύκα. σε μια διαλεκτική αντίληψη των πραγμάτων. τους δωσίλογους όλων των περιόδων και τους πατριδοκάπηλους που δεν έλειψαν ποτέ. που συνεχίζει να υποφέρει από έλλειψη ιστορικής ειλικρίνειας. Συνεπώς. Οι ρήτορες των δύο εθνικών επετείων. Αυτό το βιβλίο αγαπάει την Ελλάδα. Και γΓ αυτό δεν κολακεύει. Οι δάσκαλοι όμως θα μπορούσαν κάλλιστα να το χρησιμοποιήσουν σα βοήθημα αλλά και σα συμπλήρωμα στις επισήμως λογοκριμένες σχολικές ι­ στορίες. παρά στην εγρή­ γορση των Ελληνοπαίδων. και τους προδότες. που στοχεύουν μάλλον στην αποβλάκωση. Τούτη η συνοπτική ιστορία της Ελλάδας από το 1830 μέχρι το 1974. σύκα. αν η άρνηση δεν ήταν αναγκαία για την κατάφαση. η ιστορία ενός τόπου δεν είναι μόνο μια σειρά από θετικά γεγονότα. που γράφτηκε για να είναι κατ’ αρχήν ένα ευχάριστο ανάγνω­ σμα. Στην ιστο­ ρία ενός τόπου δεν ανήκουν μόνο οι ήρωες. Άλλωστε. αν δεν υπήρχε άρνηση δεν θα υπήρχε ούτε κατάφαση. Δίνει δηλαδή μεγαλύτερη σημασία στους προδό­ τες. που είναι δύο ίσως γιατί μία δεν φτάνει για να καταλάβουμε πως είμαστε Έλληνες. προδότες και όχι εθνικούς ήρωες.ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΑΦΑΗΛΙΑΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ (κωμικοτραγική) ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1830 . κατά την προτροπή του Τέοντορ Αντόρνο.

τέτοιοι αχαΐρευτοι που είμαστε.ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΑΦΑΗΛΙΑΗΣ 01 ΛΑΟΙ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ Τα Βαλκάνια ονομάστηκαν «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης». Ξέρουν πως θα μπορού­ σαν να το εμπορευτούν. όσο πιο ένδοξα είναι. 404 . Που. Τα ονόματα δεν κάνουν ζημιά. για τον ίδιο λόγο που δεν τους το δίνουμε εμείς. Ο ι πρόγονοί του όμως. όπως εμείς εμπορευόμαστε το ένδοξο όνομα Ελλάδα. Το όνομά μας είναι η τραπεζική μας εγγύηση. Και οι Ευρωπαίοι αυτή τη στιγμή δίνουν περισσότερη σημασία στην πυρίτιδα που υπάρχει εδώ παρά στο όνομα της πυριτιδαποθήκης. Λέμε: δώστε κάτι στόν αόμματο! Μ η βλέπετε που είναι ανά­ πηρος. που αν δεν το είχαμε κανείς δεν θα μας δάνειζε. τόσο πιο καλή τι­ μή πιάνουν στη μαύρη αγορά των ονομάτων. Τα Σκό­ πια θέλουν το όνομα Μ ακεδονία. να! Διαπερνούσαν τα ουράνια και έφταναν εκεί που βρίσκο­ νταν κρυμμένες από κάθε βέβηλο βλέμμα αδαούς και ηλιθίου οι Ιδέες του Πλάτωνα. παρά μόνο σ’ αυτούς που τα χάνουν και δεν έχουν να εμπορευτούν τίποτα άλλο εκτός από ονόματα. είχα ν κάτι μάτια.

έτοιμοι εί­ τε για τη συγκομιδή είτε για την κατεδάφιση. όχι γιατί η ζωή αυτού του συγκεκριμένου Έλληνα θα άξιζε να βιογραφηθεί. Σε μια πρώτη μορφή. για να αγγίξουν αυτά του σουρεαλισμού. Αυτός που υπο­ γράφει τούτα τα κείμενα έτυχε να ζήσει ολόκληρη αυτή τη δύ­ σκολη για την Ελλάδα περίοδο από μέσα και να βιώσει κατα­ στάσεις που συχνά ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια του ρεαλι­ σμού. πρωτοδημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Έθνος». που όλα καταρρέουν. στη διάρκεια της χούντας άνδρες απλά. αν και μοιάζει. αν και μοιάζει. αν και μοιάζει. κάθε άλλο μάλιστα. Και προτείνονται για ανάγνωση. Γίνεται μια αυθαίρετη και εν πολλοίς συναισθη­ ματικής τάξεως επιλογή μερικών μόνο απ’ τα πάμπολλα περι­ στατικά. Σε τούτον τον τόμο παρουσιάζονται σε μια δεύτερη γραφή. στον εμφύλιο πό­ λεμο έφηβοι. στην πρώτη καραμανλική περίοδο νέοι άνδρες. αυτά τα κείμενα είναι σουρεαλιστική ιστορία της σύγ­ χρονης Ελλάδας. Αυτής που στον πόλεμο ήταν παιδιά. και σήμερα. περισσότερο φροντισμένη. 405 . Ούτε ιστορικό κείμενο είναι. που συνέβησαν στην πορεία της δύσκολης ζωής ενός ταλαίπωρου Έλληνα. Θα μπορούσε να το πει κανείς Χρονικό. είτε ώριμοι είτε ετοιμόρροποι άνδρες. Όμως. ούτε λογοτεχνικό κείμενο είναι. αλλά διότι έτυχε να είναι ένας πολύ τυπικός εκπρόσωπος της λεγάμενης «χαμένης γε­ νιάς». Κατά κάποιον τρόπο. αν και μοιάζει. Και θα ήταν λά­ θος να το εκλάβει κανείς σαν δοκίμιο. αλλά δεν καταγράφει λεπτομερειακά τα γεγονότα. άλλοτε εντελώς ευτράπελα και άλλοτε ιλαροτραγικά έως τραγικά.ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΑΦΑΗΛΙΑΗΣ Μ ΝΗΜ ΟΣΥΝΟ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΗΜΙΤΕΛΗ ΘΑΝΑΤΟ Αυτό το βιβλίο δεν είναι αυτοβιογραφία.

406 . επειδή σ τη ν Ε λλάδα πα ρ όν είνα ι το πα ρελθόν. επειδή τού­ το το πα ρ ελθόν δεν έχ ει μέλλον.ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΑΦΑΗΛΙΑΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ Ε πειδή η αισ θ η τικ ή είνα ι η ηθ ική του μέλ­ λοντος. επειδή το μέλλον γενικ ώ ς είνα ι αόρ ισ το ν πα ντού σ τον κόσ μ ο π λ η ν τη ς Ε λλάδος όπου είνα ι ο ρ ισ τικόν κα θότι θανατερόν. επειδή η ηθ ική του ελλ η νικ ού πα ρ όντος είνα ι η απάτη. επειδή π ο λ ­ λ ο ί κα λλ ιτέχνες σ τερούμ ενοι ου σ ια σ τικ ή ς α ι­ σ θ η τικ ή ς π α ιδείας επ ιχ ειρ ο ύ ν να α σ χολη θ ού ν με τη ν π ο λ ιτικ ή για να χά σ ο υν κα ι τη λιγ ο σ τή α ισ θ η τικ ή π α ιδεία που είχα ν. για όλα αυτά τα επειδή και για π ο λ λά άλλα η ενα σ χό λη σ η με τη ν τέχνη σ τη ν Ε λλάδα κα­ θ ίσ τατα ι πρ όβ λ ημ α επείγον. επειδή η τέχνη είνα ι μια π α ρ η γο ρ ιά κ ι ένα καταφ ύγιο απ’ τη μιζέρια και τη ν αθ λ ιότητα . επειδή η μ ιζέρ ια και η α θ λ ιότητα περ ίσ σ εψ α ν τα τελευταία χρ ό ν ια σ τη ν Ελλάδα. επειδή η α ισ θ η τικ ή δεν έχ ει πα ρόν εδώ σ τη ν Ελλάδα. επειδή η α ισ θ η τικ ή δεν είνα ι η η θική του παρόντος. επειδή θέλουμε να τους προφ υλάξουμε α π’ αυτή τη συμφορά. επειδή η π ο λ ιτικ ή σ τερ είτα ι α ι­ σ θ η τικ ή ς διότι σ τερ είται η θ ικ ή ς.

οι πρώην βάρβαροι πήραν όλα τα φώτα που τους δώσαμε. εμείς δεν θα τρώμε ούτε βαλανίδια. Να δούμε όμως ως πότε. Τους λαούς. η προευρωπαϊκή ιστορία των λαών που κατοικούν σήμερα στην Ευρώ­ πη. Στό­ χος του. εκείνοι έτρωγαν βα­ λανίδια. Το βιβλίο αυτό. θα τα δούμε σε χωριστό βιβλίο. κατά κάποιον τρόπο. να δείξει πως πουθενά στον κόσμο. τα έθνη και τα κράτη που εμφανίστηκαν στην Ευρώπη μετά τον Καρλομάγνο και εν πολλοίς εξαι­ τίας του. πριν απ’ την εμφάνιση των κρατών της Ευρώπης. Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας είναι. είναι ολοφάνερα υπέρ της Ενωμένης Ευρώπης των Λαών και προσπαθεί να δείξει πως τούτη η ένω­ ση είναι μια ιστορική αναγκαιότητα που δεν προέκυψε πρό­ σφατα. μας επιτρέπει να υπάρχουμε προς το παρόν. Η ιστορία των Βαρβάρων. Προϊόντος του ιστορικού χρόνου και στο βαθμό που εκ­ πολιτίζονταν ολοένα και περισσότερο. και κυρίως στην Ευρώπη. Θα τα έχουν φάει κι αυτά οι εξ Ελ­ λήνων παμφάγοι. και μεις οι Έλληνες μείναμε στο ημίφως της ορθόδοξης καντήλας για να δοξάζου­ με το Θεό που. 407 .ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΑΦΑΗΛΙΔΗΣ (Μ ΥΘ)ΕΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΤΩΝ ΣΗΜΕΡΙΝΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ Το βιβλίο αυτό παρακολουθεί τις άκρως περιπεπλεγμένες κινήσεις των προϊστορικών και ιστορικών λαών της Ευρώ­ πης. με την επιτάχυνση που έχει αποχτήσει ο εκβαρβαρισμός της σημερινής Ελλά­ δας. γιατί δεν θα έχουμε ούτε βαλανίδια. αλλά όταν εκείνοι θα χτίζουν νέους Παρθενώνες στο φεγγάρι. Καθαροί λαοί υπάρ­ χουν μόνο στους βρώμικους εγκεφάλους των σοβινιστών. όλως παραδόξως. δεν υπάρχουν «καθαροί» λαοί. Όταν «εμείς» χτίζαμε Παρθενώνες. συνεπώς.