ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΓΟΝΕΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΖΏΗΣ ΓΕΏΡΓΙΟΣ
ΔΗΜΗΤΡΑΚΌΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΊΔΩΝ

ΕΓΧΕΙΡΊΔΙΟ

ΕΓΧΕΙΡΊΔΙΟ
ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉΣ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉΣ
ΣΤΉΡΙΞΗΣ ΓΟΝΈΩΝ

ΣΤΉΡΙΞΗΣ ΓΟΝΈΩΝ
ΜΕ ΑΥΤΙΣΤΙΚΆ ΠΑΙΔΙΆ

ΠΑΤΡΑ 2004

Ζώης Σ. Γεώργιος, Δημητρακόπουλος Κ. Σπυρίδων, Εγχειρίδιο συμβουλευτικής στήριξης γονέων με αυτιστικά παιδιά

Πρώτη έκδοση: Νοέμβριος 2003 Δεύτερη έκδοση: Ιούνιος 2004

Επιμέλεια: Παλαιοθεοδώρου Π. Αναστασία

Πάτρα 2003, Εκδόσεις Ζώης Γ.–Δαγκλή 28
30100 Αγρίνιο – Τηλ. 26410 56622
και Δημητρακόπουλος Σ. – Καλλικράτιδος 10
26224 Πάτρα – Τηλ. 2610 310859
ISBN 960-92433-0-4

Απαγορεύεται η μερική ή ολική αναδημοσίευση του έργου αυτού, καθώς και η αναπαραγωγή του με οποιοδήποτε άλλο μέσο, χωρίς σχετική άδεια του εκδότη

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

1)http://dim-eid-mesol.ait.sch.gr 2) http://users.sch.gr/skorpios

ΠΡΟΣΦΟΡΑ

1)

Βιβλιοθήκη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Αρ. πρωτ. 1881/16-3-2004

Βιογραφικό σημείωμα

Ο κ. Ζώης Γεώργιος γεννήθηκε το 1958 στο Αγρίνιο όπου και κατοικεί. Αποφοίτησε το 1978 από τη Ζαρίφειο Παιδαγωγική Ακαδημία Αλεξανδρούπολης. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στο Πυροβολικό σώμα του Στρατού Ξηράς. Μετεκπαιδεύτηκε στο Μαράσλειο Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης Αθηνών στο Τμήμα Ειδικής Αγωγής.

Πτυχιούχος Παιδαγωγικού τμήματος Ιωαννίνων και Πτυχιούχος Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών. Ειδικεύτηκε στον Αυτισμό, μέσω Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων. Ειδικεύτηκε επίσης στη δημιουργία προϋπο- θέσεων για τη σχολική ενσωμάτωση, την αποτελεσμα- τική εκπαίδευση και την κοινωνική αποδοχή των νοητικά υστερούντων ατόμων μέσω της Εστίας Ειδικής Επαγγελματικής Αγωγής. Απόφοιτος του τμήματος Συμβουλευτικής & Προ- σανατολισμού της Α.Σ.ΠΑΙ.ΤΕ. Πατρών. Διορίσθηκε το 1982 στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση, όπου υπηρετεί μέχρι σήμερα. Είναι Διευθυντής στο «ΔΗΜΗΤΡΟΥΚΕΙΟ» 6/θέσιο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο Μεσολογγίου.

Βιογραφικό σημείωμα

Ο κ. Δημητρακόπουλος Σπυρίδων γεννήθηκε το 1963 στο Σύδνευ Αυστραλίας. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στο Υγειονομικό σώμα στις Ειδικές Δυνάμεις και στη Σχολή Πυροβολικού του Στρατού Ξηράς. Κατοικεί στην Πάτρα. Αποφοίτησε το 1989 από το τμήμα Ιατρικής της Σχολής Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Πατρών. Απόκτησε Τίτλο Ιατρικής Ειδικότητας Μαιευτικής- Γυναικολογίας το 1999. Διορίσθηκε το 2000 στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο Κέντρο Πρόληψης Επαγγελματικού Κινδύνου Δυτικής Ελλάδος, Ηπείρου και Ιονίων Νήσων, του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας και εκπαιδεύτηκε ως Υγειονομικός Επιθεωρητής Εργασίας του κλάδου ΠΕ Ιατρών Ειδικοτήτων. Απόφοιτος του τμήματος Παιδαγωγικής και Διδα- κτικής επάρκειας του κλάδου ΠΕ Ιατρών της ΠΑΤΕΣ/

ΣΕΛΕΤΕ. Απόφοιτος του τμήματος Συμβουλευτικής & Προσανατολισμού της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

8

Κεφάλαιο πρώτο.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Α. ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 9 Β. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 15 Γ. ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΤΩΝ ΣΚΟΠΩΝ 16 Δ. ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 16 Ε. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 17 1. Τι είναι αυτισμός

17

1.1 Έννοια

17

1.2 Παράγοντες

18

1.3

Αίτια 20

1.4

Οι βιολογικές καταβολές 21 1.4.1 Σημεία που υποδηλώνουν νευρολογικές βλάβες 24 1.4.2 Τι Μπορεί να Συμβαίνει με τον εγκέφαλο 26 1.5 Είδη Αυτισμού 31

1.5.1

Το Σύνδρομο Kanner

31 1.5.2Άτυπος αυτισμός 33

1.5.3

Το Σύνδρομο Asperger 34 1.5.4 Το Σύνδρομο Rett

35 1.5.5 Το Σύνδρομο του εύθραυστου Χ 35 1.5.6 Το Σύνδρομο του landau-Kleffener 36 1.5.7 Το Σύνδρομο Williams 37 1.5.8 Το Σύνδρομο Cornelia de Lange 37 1.5.9 Το Σύνδρομο Tourette 37 1.5.10 Το Σύνδρομο DAMP 38 1.6 Συμπτωματολογία – χαρακτηριστικά 38 1.6.1 Χαρακτηριστικά βρεφικής ηλικίας 38 1.6.2Η έλλειψη κοινωνικής ανταπόκρισης 40 1.6.3Αγχωτική καταθλιπτική επιθυμία για τη διατήρηση της ομοιότητας 40

1.6.4 Ιδιόρρυθμες αισθητηριακές και συναισθηματικές αντιδράσεις 40 1.6.5 Στερεότυπες – Τελετουργικές κινήσεις 42 1.6.6Ιδιάζουσα σχέση με τα αντικείμενα 43 1.6.7 Το παιχνίδι του αυτιστικού παιδιού 43 1.6.8 Η σεξουαλικότητα του αυτιστικού παιδιού 43 1.6.9 Η γλωσσική ανάπτυξη του αυτιστικού παιδιού 44 1.6.10 Προβλήματα συμπεριφοράς 45 1.7 Συχνότητα Αυτισμού 45 1.8 Δυνατότητες εκπαίδευσης 46 1.9 Προφίλ των Αυτιστικών παιδιών 51 1.9.1 Το προφίλ του Παναγιώτη

53

1.9.2 Το προφίλ της Σούλας

54

2. Εκπαίδευση των Αυτιστικών παιδιών

55

2.1

Τα βασικά στοιχεία της δομημένης εκπαίδευσης (TEACCH)

58

2.1.1 Δόμηση και οργάνωση του φυσικού περιβάλλοντος

58

2.1.2 Ατομικό ημερήσιο πρόγραμμα

61 2.1.3 Σύστημα ατομικής εργασίας 63 2.2 Εκπαίδευση στην επικοινωνία

64

3. Αυτιστικό παιδί και περιβάλλοντα στα οποία ζει

69

3.1 Οικογένεια

69

3.1.1 Σοκ και κατάθλιψη

69

3.1.2 Άρνηση και ενοχή

70

3.1.3 Ντροπή και απομόνωση

70

3.1.4 Πανικός

71

3.1.5 Θυμός

71 3.1.6 Παζάρεμα 72 3.2 Σχολείο

72

Κεφάλαιο Δεύτερο

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Α. ΒΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

73

Β. ΤΕΧΝΙΚΕΣ, ΕΡΓΑΛΕΙΑ-ΜΕΣΑ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

74

Γ.

ΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 74

Δ. ΠΛΗΘΟΣ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

75 Ε. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ 75

1.ΒασίληςΔ. 75 2.Ιωάννα Δ. 75 3.ΝέλσωνΑ. 76 4.Λίνα Α.

76

5.Γιώργος Κ.

76

6.Κατερίνα Κ. 76

ΣΤ. ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

77

Ζ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

77

1.Απαντήσεις του Βασίλη Δ. στο ερωτηματολόγιο των ερευνητών. Σχολιασμός –Ερμηνεία Ερευνητών.

79

2.Απαντήσεις της Ιωάννας Δ. στο ερωτηματολόγιο των ερευνητών. Σχολιασμός –Ερμηνεία Ερευνητών.

82

3.Απαντήσεις του Νέλσων Α. στο ερωτηματολόγιο των ερευνητών. Σχολιασμός –Ερμηνεία Ερευνητών.

83

4.Απαντήσεις της Λίνας Α. στο ερωτηματολόγιο των ερευνητών. Σχολιασμός –Ερμηνεία Ερευνητών.

85

5.Απαντήσεις του Γιώργου Κ. στο ερωτηματολόγιο των ερευνητών. Σχολιασμός –Ερμηνεία Ερευνητών.

86

6.Απαντήσεις της Κατερίνας Κ. στο ερωτηματολόγιο των ερευνητών. Σχολιασμός – Ερμηνεία Ερευνητών.

89

Η. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΗ 95

Κεφάλαιο Τρίτο

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ
ΠΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΟΥΝ ΑΥΤΙΣΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ

1. Απαιτούμενο θεωρητικό υπόβαθρο

96

1.1 Η προσέγγιση της Ατομικής Θεωρίας του Adler

96 1.2 Η προσωποκεντρική Συμβουλευτική 100 1.3 Η «Λογοθεραπεία» του V. Frankl 106 1.4 Η «Θεραπεία της Πραγματικότητας» (Reality Therapy)

109

1.5 Η « Θεραπεία Gestalt»

114

1.6 Η «Γνωστικο – Συναισθηματική Θεραπεία

της Συμπεριφοράς»

117

1.7 Η «Κοινωνικογνωστική Θεωρία» του A. Bandura.

121

1.8 Η Συστημική προσέγγιση και η οικογενειακή θεραπεία 124

2. Μεθοδολογία 134 2.1 Ατομική Συμβουλευτική 135 2.2 Ομαδική Συμβουλευτική 135 2.3 Η Συμβουλευτική Διαδικασία 136 2.3.1 Ορισμός 136 2.3.2 Στάδια Συμβουλευτικής Διαδικασίας 137 3.

Ο Σύμβουλος 138 3.1 Ο ρόλος του Συμβούλου και οι λειτουργίες του 138 3.1.1 Εκπαίδευση του Συμβούλου 140 3.1.2 Χαρακτηριστικά του Συμβούλου 141 3.1.3 Βασικές Δεξιότητες του Συμβούλου 145 4. Η Συμβουλευτική Σχέση 148 4.1 Λειτουργίες της Συμβουλευτικής Σχέσης 148 4.1.1 Προβλήματα στη Συμβουλευτική Σχέση 149 4.1.2 Ο Σύμβουλος 149 4.1.3 Ο Συμβουλευόμενος 151 5. Συμβουλευτική και Εκπαίδευση των Γονέων 151 6. Προτάσεις - Συμπεράσματα 157

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

169 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 171 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ 175 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΚΥΡΙΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ 179 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 182

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ο προβληματισμός που μας οδήγησε να ασχοληθούμε με το θέμα της συμβουλευτικής στήριξης των γονέων με αυτιστικά παιδιά προέρχεται πρώτα απ’ όλα από το γεγονός ότι ένας εκ των δύο συγγραφέων υπηρετεί σε ειδικό σχολείο, στο οποίο φοιτούν και αυτιστικά παιδιά και ο άλλος είναι ιατρός. Με αυτό το εγχειρίδιο πραγματοποιούμε από κοινού την συμβουλευτική μας παρέμβαση και στήριξη γονέων με αυτιστικά παιδιά. Η σπουδή μας στη Συμβουλευτική συνέτεινε στο να πάρουμε αυτή την απόφαση συνειδητοποιώντας ότι είναι καιρός να δούμε πιο σχολαστικά τις ανάγκες αυτής της ευπαθούς ομάδας της κοινωνίας μας. Στο Πρώτο κεφάλαιο αυτής της εργασίας περιγράφεται: η Διατύπωση του προβλήματος, η σημασία της μελέτης, η διατύπωση των σκοπών, η διατύπωση των υποθέσεων καθώς και το θεωρητικό υπόβαθρο της Έρευνας. Στο

Δεύτερο κεφάλαιο

παρουσιάζονται τα

Μεθοδολογικά Στοιχεία της Έρευνας. Βήματα, Τεχνικές, Εργαλεία – Μέσα, Δείγμα Έρευνας, πλήθος Δείγματος, περιγραφή Δείγματος, Ημερολόγιο Έρευνας. Επίσης γίνεται Σχολιασμός – Ερμηνεία των ευρημάτων και εξάγονται συμπεράσματα. Στο Τρίτο κεφάλαιο αυτής της εργασίας περιέχεται η Πρόταση για Συμβουλευτική υποστήριξη των γονέων που βασίζεται σε θεωρίες επιστημονικά τεκμηριωμένες, οι οποίες προσεγγίζουν το πρόβλημα. Επίσης περιγράφεται και η Μεθοδολογία της προαναφερόμενης υποστήριξης. Ποιος θα κάνει τη συμβουλευτική υποστήριξη και που, είναι ένα σημαντικό κομμάτι του τρίτου κεφαλαίου.

Kεφάλαιο Πρώτο

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ