Γράθει ο Θεολόγος – Εκκληζιαζηικός Ιζηορικός – Νομικός Ιωάννης Ελ.

΢ιδηράς
ΣΟ ΕΝ ΦΑΝΑΡΙΩ ΑΚΡΟΠΑΛΛΑΔΙΟΝ ΣΗ΢ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΟΤ ΠΑΙΔΕΙΑ΢
Η ΠΑΣΡΙΑΡΥΙΚΗ ΜΕΓΑΛΗ ΣΟΤ ΓΕΝΟΤ΢ ΢ΥΟΛΗ ΣΗ΢ ΚΩΝ΢ΣΑΝΣΙΝΟΤΠΟΛΕΩ΢
Επέηειος 562 Εηών (1454-2016)
Όηαλ εάισ ε Βαζηιεύνπζα Κσλζηαληηλνύπνιε θαη ε θαηαρζόληα νκίριε ηεο ππνδνπιώζεσο ηνπ επζεβνύο θαη θηιόκνπζνπ Γέλνπο καο είρε θαιύςεη σο λεθξνζάβαλν ηα πάληα, ε
πξώηε απξνζδόθεηε θαη ειπηδνθόξα αρηίδα θσηόο θαη δσήο γηα ηελ πνιύπαζε θαη καξηπξηθή Ρσκενζύλε αλέηεηιε κε ηελ ππό ηνπ πξώηνπ κεηά ηελ άισζε ηεο Πόιεσο Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ Γελλαδίνπ ηνπ Β’ (΢ρνιαξίνπ) αλίδξπζε ηεο Παηξηαξρηθήο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο θαηά ην έηνο 1454,ε νπνία απεηέιεζε ηελ ηζηνξηθή ζπλέρεηα ηεο από ηνλ 9ν
κ.Υ. αηώλα ιεγνκέλεο «Παηξηαξρηθήο ΢ρνιήο» ή «Παηξηαξρηθήο Αθαδεκίαο», γλσζηήο θαη
σο ην «Μέγα Βήκα».
Πνηα ήηαλ όκσο ε πεξίθεκε απηή «Παηξηαξρηθή ΢ρνιή» ή «Παηξηαξρηθή Αθαδεκία», όπσο ηελ νλόκαζε ν Γάιινο ηζηνξηθόο Βηικέλ;
Ο Πεξ. Δκκ. Κνκλελόο ζύκθσλα κε όζα γξάθεη ζηα ηεύρε 908(1.5.1966) θαη
909(15.5.1966) ηεο «Νέαο Δζηίαο» ππό ηνλ ηίηιν: «Θεόθηηζηα Σείρεα», πιεξνθνξνύκεζα
όηη «…εθηόο από ην δηδαθηήξην πνπ πξννξηδόηαλ γηα ηελ εγθύθιηα παηδεία θαη κόξθσλε δεκόζηνπο ιεηηνπξγνύο, ιεηηνπξγνύζε παξάιιεια ζηελ Πόιε, κε ηελ επίβιεςε ηνπ Παηξηάξρε, αλώηεξε ζρνιή εηδηθή γηα ηνλ θαηαξηηζκό ζενιόγσλ θαη θιεξηθώλ. Αλαθέξεηαη γηα πξώηε θνξά ζε θείκελν ηνπ Ε ‘αηώλα, καο γίλεηαη όκσο νπζηαζηηθά γλσζηή κόλνλ από ηνλ Θ’
αηώλα. Οη δηδάζθαινί ηεο ήηαλ όινη δηάθνλνη ηεο Αγίαο ΢νθίαο θαη είραλ ζέζε ζηελ ηεξαξρία
ησλ παηξηαξρηθώλ αμησκαηνύρσλ, κε επηθεθαιήο ηνλ «Οηθνπκεληθό Γηδάζθαιν». Καη εδώ ν
πξώηνο θύθινο καζεκάησλ αθνξνύζε ηε «ζύξαζελ» ζνθία, πνπ έπξεπε λα ηε γλσξίζνπλ
όινη πξηλ πεξάζνπλ ηελ «ζύξα», ε νπνία νδεγνύζε ζην άδπην ηεο ζενινγίαο. Γύν «καΐζηνξεο», κε πνιινύο αζθαιώο βνεζνύο, ήηαλ επηθνξηηζκέλνη κε ην έξγν απηό, ελώ ηξεηο
«δηδάζθαινη», κε αθόκε πεξηζζόηεξνπο βνεζνύο, είραλ ηελ θαηεύζπλζε ησλ θαζαξώο ζενινγηθώλ ζπνπδώλ.
΢ηελ Παηξηαξρηθή ΢ρνιή, ζην «Μέγα Βήκα», θνηλνί ήηαλ νη δηδάζθαινη, νη νπνίνη δίδαζθαλ θαη ζην «αλώηεξν δηδαθηήξην» ηεο Πόιεσο, ελώ νη δηδάζθνληεο ζενιόγνη ηεο ΢ρνιήο
θαηά ηνπο ηειεπηαίνπο πξν ηεο αιώζεσο αηώλεο ήηαλ νπκαληζηέο, νπόηε θαη νη νπκαληζηηθέο
ζπνπδέο είραλ ην πξνβάδηζκα έλαληη ηεο ζενινγίαο.
Ζ Παηξηαξρηθή ΢ρνιή ήηαλ εγθαηεζηεκέλε ζηα νηθνδνκηθά παξαξηήκαηα ηνπ λανύ ησλ
Αγίσλ Απνζηόισλ έσο θαη ηελ άισζε ηεο Πόιεσο από ηνπο Φξάγθνπο(1204). Μεηά ηελ
απειεπζέξσζε ηεο Πόιεσο αλαδηνξγαλώζεθε από ηνλ Οηθνπκεληθό Παηξηάξρε Γεξκαλό. Ο
Πεξ. Δκκ. Κνκλελόο επηζεκαίλεη επίζεο όηη: «Καηά ηνλ ΗΓ’ αηώλα ν Γηεπζπληήο ηεο έθεξε
ηνλ ηίηιν ΄΄Γηδάζθαινο Γηδαζθάισλ΄΄». Δπί Μαλνπήι Β’ Παιαηνιόγνπ (1391-1425) εγθαηαζηάζεθε θη απηή ζηε Μνλή ΢ηνπδίνπ θαη είρε πεξί ηνπο 30 δηδαζθάινπο, κε δηεπζπληή ηνλ
Ησζήθ Βξπέλην. Σειεπηαίνο Γηεπζπληήο ηεο, πξηλ από ηελ Άισζε, ήηαλ έλαο πεξίθεκνο δηδάζθαινο θαη ελζνπζηώδεο Έιιελαο, ν ζνθόο Μαηζαίνο Κακαξηώηεο από ηε Θεζζαινλίθε.
Μαζεηήο ηνπ ήηαλ ν Γεώξγηνο ΢ρνιάξηνο, ν πξνηειεπηαίνο δηεπζπληήο ηνπ «Καζνιηθνύ
Μνπζείνπ». Όηαλ, ύζηεξα από ηελ Άισζε, ν ΢ρνιάξηνο έγηλε Παηξηάξρεο (Γελλάδηνο ν Β’),
νλόκαζε ηνλ Κακαξηώηε ξήηνξα ηεο Μεγάιεο Δθθιεζίαο θαη ε ζρνιή ζπλέρηζε ηε ιεηηνπξ- 

γία ηεο κε ηε δηεύζπλζε ηνπ ηδίνπ θαη ησλ δηαδόρσλ ηνπ, ξεηόξσλ πάληνηε ηεο Μεγάιεο Δθθιεζίαο.
Μεηά ηελ Άισζε ηεο Κσλζηαληηλνππόιεσο από ηνπο Οζσκαλνύο (1453) ε ίδξπζε ηεο
Παηξηαξρηθήο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο σο ηζηνξηθήο ζπλέρεηαο θαη δηαδόρνπ ηεο
,,Παηξηαξρηθήο Αθαδεκίαο” ή ,,Παηξηαξρηθήο ΢ρνιήο” από ηνλ Οηθνπκεληθό Παηξηάξρε Γελλάδην Β’ (΢ρνιάξην), θαηά ην έηνο 1454 κ.Υ., άλνημε ηελ λέα θαη αδεηάιεηπηε κέρξη ζήκεξα
πνξεία ηνπ πλεπκαηηθνύ απηνύ ηδξύκαηνο-ζπκβόινπ ηεο πνλεκέλεο θαη καξηπξηθήο Ρσκενζύλεο, ζηελ Πόιε ησλ ζξύισλ ησλ νλείξσλ θαη ησλ ζηελαγκώλ ηνπ επζεβνύο γέλνπο καο.
Ο Γάιινο ηζηνξηθόο Βηικέλ ππήξμε ν αλάδνρνο ηεο λέαο νλνκαζίαο ηνπ ηζηνξηθνύ απηνύ
εθπαηδεπηεξίνπ σο «Παηξηαξρηθήο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο». Πόηε αθξηβώο εδόζε επηζήκσο ε νλνκαζία απηή δελ είλαη γλσζηό. Βέβαην όκσο είλαη όηη θαηά ηνπο πξώηνπο, κεηά
ηελ άισζε ηεο Πόιεσο από ηνπο Οζσκαλνύο, ε ιεηηνπξγία απηήο ππήξμε ππνηππώδεο θαη
ε ηζηνξηθή πνξεία ηεο ππήξμε αθαηάιπηα ζπλπθαζκέλε κε ηελ παξνπζία θαη πνξεία ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ.
Ζ άιινηε ιεγνκέλε «Παηξηαξρηθή Αθαδεκία» θαη κεηέπεηηα «Παηξηαξρηθή Μεγάιε ηνπ Γέλνπο ΢ρνιή» αθνινύζεζε ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν, ήηνη ηελ έδξα ηεο Μεηξόο Αγίαο Μεγάιεο ηνπ Υξηζηνύ Δθθιεζίαο ηεο Κσλζηαληηλνππόιεσο, από ηνλ ηεξό λαό ηεο Σνπ Θενύ
΢νθίαο ζην λαό ησλ Αγίσλ Απνζηόισλ (ην ζεκεξηλό Φαηίρ ηδακί), θαη από ηελ Ηεξά Μνλή
ηεο Πακκαθαξίζηνπ (ζεκεξηλό Φεηρηγηέ ηδακί) ζην ηζηνξηθό θαλάξηνλ, όπνπ πηζαλόηαηα εγθαηεζηάζε κεηαμύ ησλ εηώλ 1600/1603.
Δλδηακέζσο ιεηηνύξγεζε άιινηε ζε αξρνληηθά θαη άιινηε ζε κεηόρηα θαη κνλαζηήξηα ζην
Βόζπνξν ή θαη ζηα Πξηγθεπόλλεζα. Από ηνλ 17ν αηώλα (1603) νπόηε εγθαηεζηάζε ζηελ
ζπλνηθία ηνπ Φαλαξίνπ, αλαθέξεηαη όηη ιόγσ νηθνλνκηθώλ δπζρεξεηώλ ιεηηνύξγεζε ζε δηάθνξα ηαπεηλά θαη αθαηάιιεια νηθήκαηα. Γηα νξηζκέλεο πεξηόδνπο (1804-1825 θαη 18361839) κεηαθέξζεθε ζηελ Ξεξνθξήλε ηνπ Βνζπόξνπ θαη ζην αξρνληηθό ηνπ Αιεμάλδξνπ
Μαπξνθνξδάηνπ.
΢ε θάζε πεξίπησζε ν θπζηθόο θνξέαο πνπ ελίζρπε νηθνλνκηθά θαη ζπληεξνύζε ην εκπεξίζηαην απηό εθπαηδεπηήξην ηνπ Γέλνπο ήηαλ ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν θαη ζε πνιιέο
πεξηπηώζεηο ε εύπνξε θνηλσληθή ηάμε ησλ θαλαξησηώλ.
Άμηα κλείαο είλαη ηα ελ πνιινίο άγλσζηα γεγνλόηα ηα νπνία ζπλδένληαη κε ηελ ιεηηνπξγία
ηεο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο θαηά ηνπο πξώηνπο ζθνηεηλνύο αηώλεο ηεο νζσκαλνθξαηίαο. Δηδηθόηεξα, θαηά ην έηνο 1556, ν κεγαιόπλννο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Ησάζαθ κεηεθάιεζε από ην Ναύπιην ηνλ ιόγην Ησάλλε Επγνκαιά, ν νπνίνο εδίδαμε ζηε ΢ρνιή θαη ζπλέβαιε θαίξηα ζηελ αλάπηπμή ηνπο, Λίγα έηε αξγόηεξα, ην 1561, απξόζθνπηε ιεηηνπξγία ηεο
΢ρνιήο αλαθέξεηαη ν Ηβάλ ν Σξνκεξόο, εγεκόλαο ηεο Ρσζίαο, ν νπνίνο γηα ηελ πξνο ηελ
΢ρνιή αξσγή ηνπ εδήηεζε σο αληάιιαγκα από ηνλ Οηθνπκεληθό Παηξηάξρε λα επηθπξώζεη
ηνλ ηίηιν ηνπ σο Σζάξνπ ηεο Ρσζίαο. Καηά ηα ηέιε ηνπ 16νπ αηώλα θαη ζπγθεθξηκέλα ην έηνο 1583 ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Ηεξεκίαο ν Β’ απέζηεηιε ζηε Βελεηία ηνλ ιόγην Γηάθνλν
Νηθεθόξν Παζράιε πξνθεηκέλνπ λα αγνξάζεη ηα απαξαίηεηα γηα ην δηδαθηηθό έξγν ηεο
ζρνιήο επηζηεκνληθά βηβιία πνπ θπθινθνξνύζαλ ηελ πεξίνδν εθείλε.
Οη επηθαλέζηεξνη ιόγηνη ηνπ Γέλνπο, νη νπνίνη εδίδαμαλ θαη νξηζκέλνη εμ απηώλ σο «΢ρνιάξρεο», πνπ κέρξη θαη ζήκεξα αλέξρνληαη πεξίπνπ ζηνπο 70, ηελ δηύζπλαλ, ππήξμαλ ν
Μαηζαίνο Κακαξηώηεο, πξώηνο κεηά ηελ άισζε, ν Μηραήι Δξκόδσξνο, ν Ησάλλεο Επγνκαιάο, ν Θεόθηινο Κνξπδαιεύο, ν Αιέμαλδξνο Μαπξνθνξδάηνο (1665), ν Ζιίαο Μεληάηεο
(1704), ν Δπγέληνο Βνύιγαξεο (1760-1763), ν Γηακαληήο Ρύζηνο (παππνύο ηνπ Αδακαληίνπ
Κνξαή), ν Κσλζηαληίλνο Κνύκαο(1814-1815), Φηιόζενο Βξπέληνο(ν Νηθνκεδείαο). 

Ο Πεξ. Δκκ. Κνκλελόο αλαθέξεη όηη: «΢ηε ζρνιή απηή εθπαηδεύηεθαλ από ηνλ ΗΔ’ έσο θαη
ηνλ ΗΖ’ αηώλα αλώηεξνη θιεξηθνί θαη αμησκαηνύρνη ηεο Αλαηνιηθήο Οξζνδόμνπ Δθθιεζίαο
θαη αλώηεξνη ππάιιεινη ησλ εγεκνληώλ ηεο Μνιδνβιαρίαο. Υάξε ζηε ζρνιή απηή θαηόξζσζαλ νη Έιιελεο λα δηαζώζνπλ ηελ εζληθόηεηά ηνπο θαη ηελ γιώζζα ηνπο, γηαηί ράξε ζ’
απηήλ ηξνθνδνηήζεθαλ κε εμαίξεηνπο δαζθάινπο όια ηα ζρνιεία ηνπ ππόδνπινπ ειιεληζκνύ, όηαλ έγηλε δπλαηή ε ίδξπζή ηνπο. Από ηα κέζα ηνπ ΗΘ’, ε ζρνιή δηακνξθώζεθε ζε
θιαζηθό γπκλάζην. Δηδηθόο θαλνληζκόο ηελ ραξαθηήξηδε ηόηε σο ην «αλώηεξνλ ελ Κσλζηαληηλνππόιεη θεληξηθόλ εθπαηδεπηήξηνλ ηεο πςεινηέξαο εγθπθιίνπ εθπαηδεύζεσο».
Σν ππάξρνλ κέρξη θαη ζήκεξα «θόθθηλν θηίξην, ζε κηθξή απόζηαζε από ην άιινηε πεξίθεκν Ησαθείκεην παξζελαγσγείν (θαηνηθία ηνπ Παηξηάξρνπ Ησαθείκ ηνπ Β’), δεζπόδεη επάλσ ζηνλ πέκπην ιόθν ηεο επηαιόθνπ Κσλζηαληηλνππόιεσο. Σν αθξνπαιιάδην ηνύην ηεο
Ρσκενζύλεο ίζηαηαη σο «λαόο ησλ κνπζώλ» θαη ηεο ηειαπγνύο παηδείαο ηνπ θηιόκνπζνπ
θαη κνπζνζηεηξνύο Γέλνπο καο. Δπηβιεηηθό ζηνιίδη όρη κόλνλ πλεπκαηηθό ηεο επνρήο ηνπ
αιιά θαη αξρηηεθηνληθό.
Μνλαδηθό γηα ηνλ ρώξν ηνπ, απνπλέεη έλαλ επξσπατθό αέξα δεζπόδνληαο ζηε ζπλνηθία
ηνπ Μνπριίνπ ζην Φαλάξη. Πεξίηερλν θηίζκα από γξαλίηε, πέηξα θαη θόθθηλα ηνύβια Μαξζίιηαο. Με ηνλ θνινζζηαίν ηξνύιν, πεξίηερλα θαη αξηζηνηερληθά εμσξατζκέλν κε θακπύιεο
θαη ηόμα, ζηνηρεία πνπ δηέθξηλαλ θαηά ηελ επνρή ηεο αλνηθνδνκήζεώο ηνπ, ηνπο αξρηηεθηνληθνύο ξπζκνύο ηεο θεληξηθήο Δπξώπεο.
Ο θηιόκνπζνο νηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Ησαθείκ ν Γ'(1878 – 1884) εκεξίκλεζε θαη ζπλέβαιε ηα κέγηζηα γηα ηελ εθ ζεκειίσλ αλέγεξζε ηνπ κέρξη θαη ζήκεξα ππάξρνληνο κεγαινπξεπνύο θηηξίνπ ηεο Παηξηαξρηθήο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο. Ο ζεκέιηνο ιίζνο θαηεηέζε ηελ
30ε Ηαλνπαξίνπ ηνπ 1880 θαη ηα εγθαίληα ηνπ ιακπξνύ απηνύ νηθνδνκήκαηνο έιαβαλ ρώξα
ηελ 14ε ΢επηεκβξίνπ ηνπ 1882. ΢ηελ πξόζνςε ηνπ θηηξίνπ κε κεγάια γξάκκαηα ζώδεηαη ε
επηγξαθή όπνπ αλαγξάθεηαη: «Παηξηαξρηθή Μεγάιε ηνπ Γέλνπο ΢ρνιή. Δπί Ησαθείκ ηνπ Γ’»,
ελώ ζηελ νπίζζηα όςε ηνπ κλεκνλεύεηαη κε άιιε επηγξαθή, ε ζεκειίσζή ηνπ: «Αξρηηέθησλ
Γ. Γεκάδεο 1881».
Ο Κσλζηαληίλνο Γεκάδεο, ν νπνίνο θέξδηζε κεηαμύ άιισλ αξρηηεθηόλσλ ηνλ δηαγσληζκό
πνπ είρε πξνθεξύμεη ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν γηα ηελ αλέγεξζε ηνπ θηηξίνπ ηεο Μεγάιεο
ηνπ Γέλνποή ΢ρνιήο, είρε σο πεγή εκπλεύζεσο γηα ην αξρηηεθηνληθό ζρέδηό ηνπ ηνλ αεηό κε
ηα αλνηγκέλα θηεξά. Έθηηζε ινηπόλ ηε ΢ρνιή ζε ζρήκα ηνμνεηδέο επίκεθεο, κε πέηξα θαη
θόθθηλνπ ρξώκαηνο ηνύβια, πνπ πξνζδίδεη ζην όιν νηθνδόκεκα βπδαληηλνπξεπέο ύθνο. Σν
νηθόπεδν ησλ 2000 ηεηξαγσληθώλ πήρεσλ πξνζέθεξε ν επηθαλήο ηξαπεδίηεο ηεο Πόιεσο
΢ηέθαλνο Εαθεηξόπνπινο, ν νπνίνο εηζέθεξε θαη ζεβαζηό ρξεκαηηθό πνζό γηα ηελ αλέγεξζε ηεο ζρνιήο. Υνξεγνί γηα ηελ αλνηθνδόκεζε ηνπ κεγαινπξεπεζηάηνπ απηνύ θηίζκαηνο
ππήξμαλ θαη νη εύπνξνη ξσκηνί ηεο Κσλζηαληηλνππόιεσο Νηθόιανο Εαθείξεο, Γεώξγηνο
Εαθείξεο, ν νπνίνο κάιηζηα πξνζέθεξε ην ππέξνγθν πνζό ησλ 10.500 ρξπζώλ νζσκαληθώλ ιηξώλ, ν ΢η. ΢θπιίηζεο, ν Δπζη. Δπγελίδεο θαη ν Γ. Κνξσληόο.
Αλ θαη είλαη ελ πνιινίο άγλσζην, θαζνξηζηηθό ξόιν ζηελ ζπγθέληξσζε ηνπ ηεξαζηίνπ
ρξεκαηηθνύ πνζνύ γηα ηελ αλέγεξζε ΢ρνιήο δηεδξακάηηζε ε Ηεξά Παηξηαξρηθή θαη ΢ηαπξνπεγηαθή Μνλή Βαηνπεδίνπ, ε νπνία πξνζέθεξε ην πνζό ησλ 6.700 ρξπζώλ νζσκαληθώλ
ιηξώλ κέζσ ηνπ Αξρηκαλδξίηνπ Αλαλίνπ, ν νπνίνο είρε ηελ επνπηεία ησλ θηεκάησλ ηεο Μνλήο Βαηνπαηδίνπ ζηε Βεζζαξαβία ηεο Ρνπκαλίαο.
Σν θηίξην ζηέθεηαη από ηνλ επηβιεηηθό ζόιν (ηξνύιν) ν νπνίνο ιεηηνπξγνύζε σο αζηεξνζθνπείν όπνπ κέρξη θαη ζήκεξα ππάξρεη έλα παιαηό ηειεζθόπην. Καηά ηα παιαηόηεξα έηε
από ην άλνηγκα ηνπ ηξνύινπ, πνπ είλαη ην πςειόηεξν ζεκείν ηεο ΢ρνιήο, σζάλ από παξαηεξεηήξην εληνπηδόηαλ θάζε θνξά ην ζεκείν ηεο Πόιεσο όπνπ θιεγόηαλ από ππξθαγηά. 

΢ηνπο εζσηεξηθνύο ρώξνπο παξαηεξνύκε ηηο αίζνπζεο δηδαζθαιίαο θαη ηειεηώλ, ηα δηακεξίζκαηα, ην κνπζείν, ηελ πηλαθνζήθε θαη νξγαλνζήθε, κηα πινύζηα βηβιηνζήθε κε 10.000
ηόκνπο θαη 64 θώδηθεο. Από ην 1865 ιεηηνπξγνύζε ζηε ζρνιή ζεαηξηθή νκάδα. ΢ην άιινηε
ακθηζέαηξν ηνπ ρεκείνπ κέρξη ηε δεθαεηία ηνπ 1960 έθακαλ επηζθέςεηο νη θνηηεηέο ηεο Φπζηθνκαζεηηθήο ΢ρνιήο ηνπ Παλεπηζηεκίνπ ηεο Κσλζηαληηλνππόιεσο. Υαξαθηεξηζηηθόο είλαη
θαη ν πίλαθαο πνπ απεηθνλίδεη ηνλ πξώην κεηά ηελ άισζε Οηθνπκεληθό Παηξηάξρε Γελλάδην
Β’ (΢ρνιάξην) λα παξαιακβάλεη θαηά ην έηνο 1454 από ηνλ Μσάκεζ ηνλ Πνξζεηή ην ζρεηηθό ζνπιηαληθό θηξκάλην γηα ηελ άδεηα ιεηηνπξγίαο ηεο ζρνιήο ππό ηηο πξνζηαηεπηηθέο πηέξπγεο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ.
Ζ πιένλ εληππσζηαθή από ηηο λσπνγξαθίεο ηεο νξνθήο ηεο ΢ρνιήο είλαη εθείλε ζηελ
νπνία απεηθνλίδνληαη νη ηξεηο Ηεξάξρεο- νη πξνζηάηεο ηεο παηδείαο θαη ησλ γξακκάησλπιαηζησκέλνη από αξραίνπο πνηεηέο θαη θηινζόθνπο.
Σν θηίξην κέρξη θαη ζήκεξα δηαηεξεί ηελ κεγαινπξέπεηά ηνπ αιιά ν αξηζκόο ησλ καζεηώλ
πνπ θνηηνύλ βαίλεη ζπλερώο κεηνύκελνο.
Έηζη ην 1960 θνηηνύζαλ 550 ξσκεόπνπια, κεηά ηηο απειάζεηο ηνπ 1964 κεηώζεθαλ ζηνπο
118 θαη ζηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ζηνπο 75.
Σν 2010 ν αξηζκόο ησλ καζεηώλ ηνπ Γπκλαζίνπ θαη ηνπ Λπθείνπ αλεξρόηαλ ζηνπο 54 θαη
κεηαμύ απηώλ εθηόο από ηα ξσκεόπνπια θνηηνύλ θαη ηα παηδηά ησλ αξαβόθσλσλ ρξηζηηαλώλ από ηελ Αιεμαλδξέηηα θαη ηελ Αληηόρεηα.
Σν πνιύπιεπξν θαη πνιπζρηδέο έξγν ηεο Παηξηαξρηθήο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο ζπκπιεξώλεη κε ην δηθό ηνπ πνηνηηθό ηξόπν θαη ν θαηά ην έηνο 1927 ηδξπζείο «΢ύλδεζκνο ησλ
Μεγαινζρνιηηώλ κε ηηο πςεινύ επηπέδνπ πνιηηηζηηθέο εθδειώζεηο ηνπ θαη ιίαλ αμηόινγεο
εθδόζεηο ηνπ πνπ θπθινθνξνύλ θαη δηαηεξνύλ άζβεζηε ηελ δάδα ηεο Κσλζηαληηλνππνιίηηθεο Ρσκενζύλεο ζηνπο επηγελνκέλνπο. Ο επίζεκνο ηίηινο ηεο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο
ζήκεξα, όπσο έρεη πξνζδηνξηζηεί από ην ηνπξθηθό θξάηνο είλαη: «ξσκαίηθν γπκλάζην αξξέλσλ ηνπ θαλαξίνπ». Σν δε Δπξσπατθό Γηθαζηήξην Αλζξσπίλσλ Γηθαησκάησλ πξν νιίγσλ
εηώλ (2010) κε απόθαζή ηνπ ππνρξέσλε ην ηνπξθηθό θξάηνο, είηε λα επηζηξέςεη ην ιεγόκελν «΢ηδέξεην Μέγαξν» ζηε Μεγάιε ηνπ Γέλνπο ΢ρνιή, ζηελ νπνία αλήθε σο αθίλεηε πεξηνπζία ηεο, αιιά από ην 1974 είρε παξαλόκσο δεκεπζεί, είηε λα θαηαβάιεη απνδεκίσζε
890.000 επξώ.
Ο Πξσζππνπξγόο ηεο Διιάδνο, Αθαδεκατθόο θαη ιόγηνο, Παλαγηώηεο Καλειιόπνπινο
έγξαςε θάπνηε πξνζθπώο θαη επζηόρσο: «Ζ απνθξπζηάιισζηο ηνπ ειιεληθνύ ιανύ σο Γέλνπο ππήξμε ην ζαπκαζηώηεξνλ βήκα εηο ηελ ηζηνξίαλ καο. Σνύην δε δηόηη ε έλλνηα ηνπ Γέλνπο είλαη επξπηέξα ηεο ελλνίαο ηνπ Έζλνπο. Ζ έλλνηα ηνπ Έζλνπο δηεκνξθώζε, νξηζηηθώο,
βάζεη θξηηεξίσλ θπξίσο πνιηηηθώλ, θαηά ηνλ ηζ’ αηώλα. Σν Γέλνο είλαη κνξθή δσήο, ςπρηθήο
θαη πλεπκαηηθήο, πνιύ αλσηέξα, απηήλ ηελ ηδηάδνπζαλ θαη’ εμνρήλ εηο ηνλ Διιεληζκόλ αλσηέξαλ κνξθήλ ηζηνξηθήο δσήο απεθξπζηάιισζελ ε Κσλζηαληηλνύπνιηο θαη κάιηζηα- απηό
είλαη αθξηβώο ην δξακαηηθώο ππέξνρνλ- θαηά ηελ ώξαλ ηεο πηώζεώο ηεο, θαηά ηελ ώξαλ
ηεο Αιώζεώο ηεο. Ζ πην ζπκβνιηθή έθθξαζηο απηήο ηεο δεκηνπξγηθήο ζπιιήςεσο ηνπ Διιεληζκνύ σο Γέλνπο εζεκεηώζε κε ηελ ίδξπζίλ ηεο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο. Ζ Κσλζηαληηλνύπνιηο εράξηζελ εηο ηνπο Διιελαο ηελ ζπλείδεζηλ ηνπ εληαίνπ Γέλνπο. Καη ε Μεγάιε
ηνπ Γέλνπο ΢ρνιή δηεκόξθσζε ηελ ζπλείδεζηλ απηήλ θαη ηελ θαηέζηεζε πλεπκαηηθόλ γεγνλόο».
Ζ Παηξηαξρηθή Μεγάιε ηνπ Γέλνπο ΢ρνιή ύζηεξα από ηελ εκπλεπζκέλε πξσηνβνπιία ηνπ
Παλαγησηάηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ θ. Βαξζνινκαίνπ A’ εόξηαζε ην έηνο 2004 ηελ ζπκπιήξσζε ησλ 550 εηώλ από ηεο ηδξύζεώο ηεο ππό ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ Γελλαδίνπ Β’. Ζ δε ζύλζεζε ηνπ ύκλνπ ηεο Παηξηαξρηθήο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο γηα ην εμέ- 

ρνλ απηό επεηεηαθό γεγνλόο, ζπλνδηθή απνθάζεη, ελεηέζε ζηνλ θηιόκνπζν Μεηξνπνιίηε
Πέξγεο θ. Δπάγγειν (Γαιάλε),ν νπνίνο ηνλ δεκνζίεπζε ζην ελήδνλν από πλεύκα θαη κύξα
πνιίηηθεο ξσκενζύλεο πόλεκά ηνπ, ππό ηνλ ηίηιν: «Δθ Φαλαξίνπ Γ’, Αζήλα 2006, ζει.
220-222», όπνπ ζηελ ηειεπηαία ζηξνθή δηαβάδνπκε: «Σελ ειπίδα καο ςάιι’ εζαεί / κ’ αλακκέλν ζηνλ θόξθν θαλάξη / θη έηζη κέλεη γηα πάληα θακάξη / ε Μεγάιε ηνπ Γέλνπο ΢ρνιή».
Ο Πέξγεο Δπάγγεινο ραξαθηεξίδεη ηελ Μεγάιε ηνπ Γέλνπο ΢ρνιή σο ΄΄Σν ΢ειαγίδνλ Μόξθσκα΄΄ θαη ζην πξν εηώλ ΄΄Αεηδίλεηνλ όθιεκά΄΄ ηνπ, ζην νκόηηηιν πόλεκα- θαηάζεζε ηεο
ξσκαίηθεο θαλαξηώηηθεο ςπρήο θαη δηάλνηάο ηνπ, κε ηελ επηγξαθή «Δθ Φαλαξίνπ Β’» (Αζήλα 1997) ζπλζέηεη κε γξαθίδα ζηαπξναλαζηάζηκεο εκπεηξίαο ην «Ηρλνγξάθεκα παηδείαο»
θαη ηάδε ιέγεη ζηνπο επηγελνκέλνπο:… Σξίιεθηε εθθξαζηηθή αξκνλία ε Μεγάιε ηνπ Γέλνπο
΢ρνιή. Δηθόλα ηεο Ρσκενζύλεο γλήζηα, κε ην ύθνο, κε ην βάζνο, θαη κε ην εύξνο ηεο. Μηα
ηδέα, κηα δηάζηαζε θαη κηα έδξα. Ξέρσξε άιινηε ε ζπγθξνηεκέλε κεηάδνζε ηεο ζπκθσλίαο
ηεο, εθπέκπεη ζήκεξα κε δηαινγηζκνύο θαη ελζπκήζεηο ηηο κνλνθσλίεο ηεο, πνπ πξνζπαζνύλ κε δένο λα μεθύγνπλ από ηνλ εξπζξόηεπθην απηό πύξγν….
Καζνξίδσ ηε Μεγάιε ΢ρνιή κέζα ζε κηα ελόηεηα ηζηνξεκάησλ. Μέζα ζ’ έλα παιαίηππν
ζύλνιν θαη ζύκπιεγκα ζνθίαο θαη πλεύκαηνο, πνπ ζην ρώξν ηνπο ραξηηώλνληαη θαη αξρνληαξίδνληαη θη από κηα απόθνζκε Γύλακε, ηε Μνπριηώηζζα. Λεο θη έρεη απνζηνιή λ’ αζθεηεύεη εθεί ,ζπληξνθεύνληαο ηνλ Αρώξεην θαη δίλνληαο καδί κε ηα παηδηά ηνπ γέλνπο πλνέο
ειπίδαο ζηε ρώξα ησλ Εώλησλ.
Μέλεη ζαλ έλαο πακπάιαηνο εμώζηεο πάλσ από ηνλ Κεξάηην, ζα κηα ρειηδσλνθσιηά γεκάηε απόζηαγκα βπδαληηλήο κλήκεο. Σί ζαπκαζηόηεηα, ε θιόγα ηνπ ιπρληθνύ ηεο πνπ βγαίλεη από ηελ έγθαπλε δσή ησλ επηά αηώλσλ ηεο, λα θσηίδεη αθόκε ην πξόζσπν ηνπ «επηβιεηηθνύ θαη ππεξεθάλνπ Γηδαθηεξίνπ». ΢πλνκηιώ θάζε πξσί κε ηε Μεγάιε ΢ρνιή θαζώο
ηελ αληηθξίδσ ζηα πςώκαηα ηνπ Φαλαξίνπ. Καη θαληάδεη κπξνζηά κνπ απηή ε πςίκνξθε
παξνπζία ζαλ έλα καθξόξξηδν κάλλα. ΢α κηα ιακπάδα ζηγαιόεζζα πνπ παίξλεη ην θσο ηεο
από θάπνηα αθνίκεηε ιπρλία…θαη δσζκέλε ην ρηηώλα ηεο κε ηηο ιεπθέο καηαλδξηθέο ξαθέο
ηεο, λα αλνίγεη θάζε πξσί ηελ πόξηα ηεο λα κπνύλε ηα εγγόληα ηεο λα ηεο ρατδέςνπλ ηα
καιιηά, λα ηεο θηιήζνπλ ην ρέξη…
Σν ιέεη θαη ε θξάζε πνπ ραξάρηεθε πάλσ ηεο ηελ εκέξα ηεο ζεκειίσζήο ηεο: «Ζ ΢νθία
νηθνδόκεζελ εαπηή νίθνλ». Με θαη δελ είλαη θαη ε ζνθία παηδί ηεο αησληόηεηνο; ΢πλεξγάηηδα
ηεο Ρσκενζύλεο;
Μηινύκε γηα ηηο επνρέο πνπ ε ειπίδα έθηηδε παιάηηα θη έβξηζθε δηθαίσζε ε «κεγάιε» δσή
καο ζε δπό άιια «κεγάια». Σε Μεγάιε Δθθιεζία θαη ηε Μεγάιε Παηδεία καο. Καη ζηα ιόγηα
ηνπ Παηξηάξρε Ησαθείκ ηνπ Γ’, γηα ηε Μεγάιε ΢ρνιή: «Ωο ηεξέβπλζνο εμέηεηλε θιάδνπο θαη
νη θιάδνη δόμεο θαη ράξηηνο σο θηλλάκσκνλ θαη αζπάιαζνο αξσκάησλ δέδσθελ επσδίαλ,
δηδαζθαιίαλ σο πξνθεηείαλ εμέρεε θαη θαηαιείςεη απηήλ εηο γελεάο αηώλσλ».
Σηο αγθαιηάδεη θαη ε δηθή καο γεληά θαη ηηο δπό. Καη ηελ πξνθεηεία θαη ηε δηδαζθαιία θαη
πηζηεύεη, όηη ν ιόγνο εθείλνο ηνπ Παηξηάξρε δε ράζεθε ζαλ απιή επσδία ζπκηάκαηνο. Παξέκεηλε κέζα ζην ηδάθη ηεο ΢ρνιήο. Γη’ απηό θη αθόκε θαίεη.
Υξπζό απόζεκα ήζνπο θαη παξεγνξηάο, ε ΢ρνιή ηνπ Γέλνπο, δελ έπαπζε λα είλαη «ε πξεζβπγελήο θαη πνιπύκλεηνο θόξε»… Δίλαη κηά κεηάιεςε ηηκήο κε ηε ιαβίδα ηεο ξσκαίηθεο
ηζηνξίαο. Δίλαη θαη ηζνξξόπεζε πςεινηήησλ, κέζα ζην ρώξν ηεο θάπνηε γηγαλησκέλεο
Ρσκενζύλεο…
Ζ παηδεία ηνπ γέλνπο ζηελ Πόιε ζ’ αλαθέξεηαη «κεγάιε», γηαηί είλαη ηίηινο ηηκήο ηεο, πνπ
δόζεθε από κεγάινπο. Καη ζ’ αλαπλέεη ζε παξόκνηα αηκόζθαηξα, όζν ζπιιεηηνπξγείηαη κε
ηε Μεγάιε Δθθιεζία. Απ’ απηήλ γίλνληαη θαη νη θύιαθεο ησλ Ηεξώλ κεγάινη, θαη νη παηδεπηέο 

ηνπ ιόγνπ κεγάινη. Όπσο θαη ε θάζε ώξα ηεο Ρσκενζύλεο κηα κεγάιε δηάζηαζε ηδεαηή.
Καη «ππό ιύρλνλ αζηέξνο» θαη «ελ θσηί κεζεκβξίαο».
Όηαλ ν έμσ θόζκνο βηώλεη ηε ξνή ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ ρξόλνπ, ε Ρσκενζύλε ηεο Πόιεο
βηώλεη θαη ηελ ππέξβαζή ηνπ. Κη ν ηξόπνο απηόο ηεο δσήο ηεο έγηλε ν ηύπνο ηεο. Σν ζηίγκα
ηνπ ηδεαιηζκνύ ηεο. Σν ηδηάδνλ κεγαιείν ηεο θαη ε έλλνηα ηνπ εξσηζκνύ ηεο….
Αγθαιηάδσ ην κεγάιν «όλνκα θαη πξάγκα» ηνπ Γέλνπο, ηε ΢ρνιή ηνπ Γέλνπο, ζε ώξα
κλήκεο ηεο. Σε βιέπσ ζαλ εηθόλα κηαο δσληαλήο εξσίδαο, θαη ξηγώ κπξνζηά ζηνλ παικό
ηεο ζήκεξα. Σα πξάγκαηα θξαπγάδνπλ, όηη «παλζ’ ν κέγαο ρξόλνο καξαίλεη». Αιιά θη ν Παηξηάξρεο επαλαιακβάλεη ην εθζηόξεκα Ησαθείκ ηνπ Γ’, πνπ ηόηε «σο πξνθεηείαλ εμέρεε».
Όηη ν θιάδνο απηόο ηεο δόμεο θαη ηεο ράξηηνο ζέιεη κείλεη εηο γελεάο γελεώλ. Καη θξαηώληαο ζηα ρέξηα ην ζηεθάλη ηνπ αηώλα ηεο, αλεβαίλεη ηα ζθαιηά ηεο εηζόδνπ ηεο ςηζπξίδνληαο
ην δίζηηρν: «΢ηεθάλη απ’ αγξηνινύινπδα θξεκώ θη αθηεξώλσ…».
Τ.Γ. Σν παξόλ επεηεηαθό ηζηνξηθό θείκελν αθηεξνύηαη ζηνπο αλά ηελ νηθνπκέλε δώληεο θαη
θεθνηκεκέλνπο δηδάζθνληεο θαη απνθνίηνπο ηεο Μεγάιεο ηνπ Γέλνπο ΢ρνιήο, ε νπνία ίζηαηαη θαη αλζίζηαηαη ζηηο πεξηπέηεηεο ηνπ ηζηνξηθνύ γίγλεζζαη.