This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
ΘΡΟΝΟΤ ΚΑΗ ΚΑΘΖΓΖΣΖ ΘΔΟΛΟΓΗΑ
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ
ΜΔΣΑ ΣΖΝ ΑΓΗΑ ΚΑΗ ΜΔΓΑΛΖ ΤΝΟΓΟ
ΣΟ “ΦΩ ΦΑΝΑΡΗΟΤ”
Δπηκέιεηα: Ζξαθιήο Φίιηνο (Θενιόγνο, Βαιθαληνιόγνο)
Λίγα ιόγηα γηα ηνλ π. Ησάλλε Υξπζαπγή
Ο Ιεξνινγηώηαηνο π. Ιωάλλεο Χξπζαπγήο, Αξρηδηάθνλνο ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Θξόλνπ, γελλήζεθε ζηελ Απζηξαιία (1958), έιαβε ην πηπρίν ζηε Θενινγία από ην
Παλεπηζηήκην Αζελώλ (1980), Γίπιωκα ζηε Βπδαληηλή Μνπζηθή από ην Διιεληθό
Ωδείν Αζελώλ (1979) θαη νινθιήξωζε ηηο δηδαθηνξηθέο ζπνπδέο ηνπ ζηελ Παηξνινγία
ζην Παλεπηζηήκην ηεο Ομθόξδεο (1983).
Τπεξέηεζε ωο Ιδηαίηεξνο Γξακκαηεύο ηνπ εβαζκηωηάηνπ Αξρηεπηζθόπνπ Απζηξαιίαο
θ. ηπιηαλνύ (1984-1994) θαη ήηαλ ζπληδξπηήο ηεο Θενινγηθήο ρνιήο ηνπ Απνζηόινπ
Αλδξέα ζην ύδλεϋ (1985), όπνπ θαη δίδαμε Παηξνινγία θαη Δθθιεζηαζηηθή Ιζηνξία
(1986-1995), ελώ ήηαλ επίζεο Λέθηνξαο ζην Παλεπηζηήκην ηνπ ύδλεϋ (1986-1995).
Σν 1995 δηνξίζηεθε Καζεγεηήο ζηελ Θενινγηθή ρνιή ηνπ Σηκίνπ ηαπξνύ ζηε
Βνζηώλε. Έρεη επίζεο δηδάμεη ωο επηζθέπηεο Καζεγεηήο Παηξνινγίαο ζην
Παλεπηζηήκην Balamand ηνπ Ληβάλνπ. Δίλαη εηδηθόο ζενινγηθόο ζύκβνπινο ηεο Ιεξάο
[1]
Αξρηεπηζθνπήο Ακεξηθήο, όπνπ ππεξεηεί ωο Κιεξηθόο. Φέηνο ηνύ απνλεκήζεθε ν ηίηινο
ηνπ Γηδάθηνξνο Σηκήο Έλεθελ από ηελ Θενινγηθή ρνιή ηνπ Αγίνπ Βιαδηκήξνπ ζηελ
Νέα Τόξθε.
πγγξαθέαο πνηθίιωλ βηβιίωλ θαη πνιπάξηζκωλ άξζξωλ ζε πνιιέο γιώζζεο γύξω από
ηνπο Παηέξεο ηεο Δθθιεζίαο. Μεξηθέο εθδόζεηο (ζηα αγγιηθά) ηνπ π. Ιωάλλε:
Δπνπιώλνληαο ηελ Ψπρή: Η Ιεξή Σέρλε ηεο Πλεπκαηηθήο Καζνδήγεζεο (Holy Cross
Press, 2000), ηελ Καξδηά ηεο Δξήκνπ: Η Πλεπκαηηθόηεηα ηωλ Παηέξωλ θαη Μεηέξωλ
ηεο Δξήκνπ (World Wisdom Books, 2002), Δπηζηνιέο από ηελ Έξεκν: Δπηινγή από
ηνπο Αγίνπο Βαξζαλνύθην θαη Ιωάλλε (St. Vladimir’s Press, 2003), Φωο Μέζα από ην
θνηάδη: Η Οξζόδνμε Παξάδνζε (Orbis Books, 2004), θαη Πέξαλ ηεο Ραγηζκέλεο
Δηθόλαο: Πξννπηηθέο γηα κία Οξζόδνμε Οηθνινγηθή Κνζκνζεωξία (Light and Life,
2007), θαζώο θαη ηξείο επίζεκνη ηόκνη κε θείκελα θαη νκηιίεο ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηάξρνπ (Fordham University Press, 2010-2012). Φέηνο επηκειήζεθε θαη εμέδωζε
δύν ζπιινγηθνύο ηόκνπο κε ηίηιν Σν Πξωηείν ζηελ Δθθιεζία: ε Θέζε ηωλ
Πξνθαζεκέλωλ θαη ν Ρόινο ηωλ πλόδωλ (St. Vladimir’s Press, 2016). ηα ειιεληθά
δεκνζηεύζεθε από ηηο Δθδόζεηο Αθξίηαο ην βηβιίν ηνπ Η ηωπή ηωλ Γαθξύωλ (2003).
Οκνινγνπκέλσο απνηειεί ηηκή ύςηζηε θαη επινγία λα θηινμελνύκε ζην ΦΩ
ΦΑΝΑΡΗΟΤ ηνλ Αξρηδηάθνλν ηνπ Οηθνπκεληθνύ Θξόλνπ θαη Καζεγεηή Θενινγίαο
π. Ισάλλε Υξπζαπγή ζε κία ζπλέληεπμε άθξσο ελδηαθέξνπζα. Μία ζπλέληεπμε πνπ
εζηηάδεη ηα θώηα ηεο ζε έλα κεγάιν εθθιεζηαζηηθό γεγνλόο πνπ έιαβε ρώξα ηνλ
Ινύλην ηνπ 2016 ζηελ Κξήηε θαη δελ είλαη άιιν από ην γεγνλόο ηεο ζύγθιεζεο ηεο
Αγίαο θαη Μεγάιεο πλόδνπ. Μάιηζηα είλαη ε πξώηε ζπλέληεπμε πνπ δίλεη ν π.
Ησάλλεο κεηά ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν θαη ραηξόκαζηε πνπ ηνλ θηινμελνύκε
ζην ΦΩ ΦΑΝΑΡΗΟΤ. Η ζπλέληεπμε όκσο απνθηά ηδηαίηεξε βαξύηεηα θαζώο ν
ίδηνο θαηά ηηο εξγαζίεο ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο πλόδνπ είρε ην ξόιν ηνπ
Δθπξνζώπνπ Σύπνπ ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: π. Ησάλλε Υξπζαπγή θαισζνξίζαηε ζε γλώξηκα
δηαδηθηπαθά κέξε. Μαο ηηκάεη ε παξνπζία θαη ε αγάπε ζαο λα παξαρσξήζεηε
ζπλέληεπμε ζην ΦΩ ΦΑΝΑΡΗΟΤ δύν κόιηο κήλεο κεηά ηε ζύγθιεζε ηεο Αγίαο
θαη Μεγάιεο πλόδνπ ζην Κνιπκπάξη ηεο Κξήηεο. Δπραξηζηνύκε γηα ηελ
αληαπόθξηζε ζαο δεδνκέλνπ όηη γηα εζάο ν ρξόλνο είλαη πνιύηηκνο. Κη αλ
αλαινγηζηνύκε πσο ν ρξόλνο βξίζθεηαη ζην επίθεληξν ηεο ρατληεγθεξηαλήο
ζθέςεο θαηαλννύκε πόζε ζεκαζία έρεη ν ρξόλνο γηα έλαλ άλζξσπν όπσο εζείο.
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: αο επραξηζηώ πνπ κε πξνζθαιέζαηε γη᾽ απηή ηελ
ζπλέληεπμε. Δίλαη ηηκή κνπ λα ζαο κηιώ δηα κέζνπ ηνπ ΦΩ ΦΑΝΑΡΙΟΤ, ηνπ
νπνίνπ ν δηεπζπληήο Παλαγηώηεο Αλδξηόπνπινο είλαη θίινο θαη ζπκπαηξηώηεο. Καη
είκαη ηδηαίηεξα ραξνύκελνο πνπ ζα κηιήζσ γηα ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν.
[2]
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Γηθή καο ηηκή είλαη αγαπεηέ π. Ησάλλε ε επηθνηλσλία καδί
ζαο. Πηζηέςηε κε έρνπκε αλάγθε ηνλ ιόγν ηεο Δθθιεζίαο θαη ηε δσληαλή
καξηπξία ηνπ ξόινπ πνπ δηαδξακαηίδεη ζηελ πθήιην ε Μεηέξα Δθθιεζία θαζώο
θαη ε Α.Θ.Π. ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο θ.θ. Βαξζνινκαίνο, ηνλ νπνίν αγαπάκε
θαη ζεβόκαζηε επιαβηθά βάδνληαο εδαθηαία κεηάλνηα ζηελ παλαγηόηεηα Σνπ.
Καη΄ αξράο δύν κήλεο κεηά ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν θαη κε όιεο απηέο ηηο
ηδηαίηεξεο αξκνδηόηεηεο ζαο σο Δθπξόζσπνο Σύπνπ ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηαξρείνπ μεθνπξαζηήθαηε;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Γελ είρα ζπλεηδεηνπνηήζεη πόζν εμνπζελσηηθή ζα
ήηαλ ε ὀιε εκπεηξία. Αιιά ζίγνπξα ε θνύξαζή κνπ δελ κπνξεί επ᾽ νπδελί λα
ζπγθξηζεί κε ηε ζθιεξή εξγαζία θαη επζύλε πνιπάξηζκσλ άιισλ, από ηνλ
Παλαγηώηαην Οηθνπκεληθό Παηξηάξρε πνπ επέβιεςε ηελ όιε δηαδηθαζία, έσο
εθείλνπο πνπ αζρνιήζεθαλ κε ηελ νξγάλσζε – θιεξηθνύο θαη ιατθνύο, ηόζν ζε
ηνπηθό όζν θαη ζε δηεζλέο επίπεδν. Δπηπιένλ, εηδηθά ζε ζρέζε κε ηελ επζύλε κνπ ζηε
ύλνδν, ήκνπλ πνιύ πξνλνκηνύρνο λα πεξηζηνηρίδνκαη από κία ηαιαληνύρα θαη
θαηαξηηζκέλε νκάδα ζενιόγσλ θαη βνεζώλ.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Θα ήζεια λα μεθηλήζνπκε κε κία εηζαγσγή ζην ηη είλαη
θαη’ αξράο ε Δθθιεζία. «Η Οξζόδνμε Εθθιεζία είλαη θαη δεη κέζα ζηελ ηζηνξία.
Πνξεύεηαη κέζα ζηελ ηζηνξία, ρωξίο λα ράλεη ηελ ηαπηόηεηα Τεο» ζεκεηώλεη ν
άγηνο Γέξσλ Πεξγάκνπ θ.θ. Ησάλλεο Εεδηνύιαο ζην βηβιίν ηνπ ΔΤΥΑΡΗΣΗΑ
ΔΞΔΜΠΛΑΡΗΟΝ. Πνηα είλαη ε ηαπηόηεηα ηεο Δθθιεζίαο;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Ο εβαζκηώηαηνο Μεηξνπνιίηεο Ισάλλεο έρεη
δηαλύζεη κηά νιόθιεξε δσή θάλνληαο ζπλδέζεηο κεηαμύ ηεο εθθιεζίαο, ηεο ζείαο
επραξηζηίαο (ιεηηνπξγίαο), θαη ηνπ θόζκνπ ή ηεο ηζηνξίαο. Γηόηη ην θξίζηκν εξώηεκα
δελ είλαη ηόζν πνηά είλαη ε ηαπηόηεηα ηεο εθθιεζίαο, αιιά κάιινλ πνηνο είλαη ν
ζθνπόο ή ν ζηόρνο ηεο εθθιεζίαο. Καη ε εθθιεζία δελ είλαη πνηέ γηα εζσηεξηθή
θαηαλάισζε, αιιά πάληα γηα θνζκηθή κεηακόξθσζε.
Αλ ε εθθιεζία δελ απνηειεί ζπλερέο θαη ζπλεπέο άλνηγκα πξνο ηνλ θόζκν – δειαδή
αλ δελ δηαιέγεηαη θαη δελ επηθνηλσλεί κε ηνλ θόζκν κε ηειηθό απνηέιεζκα λα αγηάζεη
ηνλ θόζκν θη νιόθιεξε ηελ δεκηνπξγία – ηόηε ζίγνπξα θαη ε ηαπηόηεηα ηεο είλαη
επίζεο ειιηπήο.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Σν έηνο 2016 έλα κεγάιν εθθιεζηαζηηθό γεγνλόο πνπ
πξνεηνηκαδόηαλ εδώ θαη ρξόληα έιαβε ηειηθά ρώξα ζηελ Κξήηε από ηηο 18-26
Ηνπλίνπ θαη είλαη ε Αγία θαη Μεγάιε ύλνδνο. Γηαηί θαζπζηέξεζε ε ζύγθιεζε
ηεο;
[3]
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Πξάγκαηη, ε Αγία θαη Μεγάιε ύλνδνο βξηζθόηαλ
ππό πξνεηνηκαζία από ηε δεθαεηία ηνπ 1960, παξόιν πνπ βξηζθόηαλ ππό
ζπδήηεζε ήδε από ηε δεθαεηία ηνπ 1920. Πνηέ δελ επξόθεηην λα είλαη έλα εύθνιν
έξγν γηα λα νινθιεξσζεί. Ο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Αζελαγόξαο ην γλώξηδε απηό
θαιά∙ ην ίδην θαη ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο. Αιιά ακθόηεξνη
αλαγλώξηζαλ επίζεο πόζν ζεκαληηθό είλαη λα εξγάδεηαη θαλείο κε αθνζίσζε πξνο
έλα ηέηνην ηεξό ζηόρν έσο όηνπ νη ζπλζήθεο απνβνύλ θαηάιιειεο, ή ηνπιάρηζηνλ
ιηγόηεξν αθαηάιιειεο.
Η θαζπζηέξεζε όκσο νθεηιόηαλ ζε πνιινύο ιόγνπο. Τπήξραλ γεσ-πνιηηηθά ζέκαηα
(πνιιέο εθθιεζίεο απνκνλώζεθαλ από ην θαηαπηεζηηθό «ηδεξνύλ Παξαπέηαζκα»).
Τπήξραλ εζληθηζηηθνί ιόγνη (ν εζλνθπιεηηζκόο ππήξμε πξόβιεκα γηα ηελ ελόηεηα
ηεο εθθιεζίαο ήδε από ηε δεκηνπξγία ησλ εζληθώλ εθθιεζηώλ θαηά ηνλ 19ν αηώλα).
Καη ππήξραλ ζίγνπξα εθθιεζηαζηηθά δεηήκαηα (νη δηάθνξεο εθθιεζίεο είραλ
αλαπηπρζεί κε πνηθίινπο ηξόπνπο θαη ζε πνηθίινπο ξπζκνύο).
Γηα πάλσ από 60 ρξόληα, ζρεδόλ θάζε δεκνζίεπκα ζρεηηθά κε ηε ύλνδν
θπθινθνξνύζε κε ηίηιν «Πξνο ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν». Ίζσο από ηώξα θαη
ζην εμήο, νη δεκνζηεύζεηο επί ηέινπο ζα θπθινθνξνύλ κε ηίηιν «Μεηά ηελ Αγία θαη
Μεγάιε ύλνδν»!
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Οξηζκέλνη ζενινγηθνί θύθινη αλά ηελ πθήιην ζηάζεθαλ
αξλεηηθνί απέλαληη ζηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν. Γηαηί πηζηεύεηε όηη ζπλέβε
απηό; Αθνξά ηνλ ηξόπν νξγάλσζεο, ηε ζεκαηνινγία ηεο πλόδνπ ή θάηη άιιν;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Γελ κπνξώ λα κηιήζσ γηα ηηο πξνζέζεηο ηνπ θάζε
μερσξηζηνύ αηόκνπ ή νκάδαο, πνιύ ιηγόηεξν ηνπ νπνηνπδήπνηε Ιεξάξρε ή όπνηαο
εθθιεζίαο. Αιιά έρνληαο ιάβεη πξνζσπηθή πείξα θαί καξηπξία ηεο πξνζπλνδηθήο
δηαδηθαζίαο θαηά ηε δηάξθεηα ησλ ηειεπηαίσλ εηώλ – κε ηελ επινγία ηνπ
Παλαγησηάηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ θ.θ. Βαξζνινκαίνπ πνπ επιόγεζε λα
ζπκκεηάζρσ θαη επέηξεςε λα βνεζήζσ ζηελ πξνπαξαζθεπαζηηθή πεξίνδν ζε
δηάθνξα επίπεδα – κπνξώ λα πσ κε θάπνην βαζκό βεβαηόηεηαο θαη πεπνηζήζεσο όηη
νη ιόγνη δελ ήζαλ νύηε νξγαλσηηθνί αιι’ νύηε ζενινγηθνί, αθόκε θη αλ νη
δηθαηνινγίεο κεξηθέο θνξέο ππήξμαλ αλάινγεο.
Οη πξαγκαηηθνί ιόγνη πηζαλώο έγθεηληαη ζην γεγνλόο όηη ππήξμε κία άληζε εμέιημε ή
κε ηζνξξνπεκέλε αλάπηπμε κεηαμύ θαη αθόκε θαη αλάκεζα ζηηο αδειθέο Οξζόδνμεο
Δθθιεζίεο. Δπηηξέςηε κνπ λα ζαο δώζσ δύν απιά παξαδείγκαηα. Πξώηνλ: Από ηηο
αξρέο ηνπ 20νύ αηώλα, ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν – κάιηζηα ελόςεη θαη παξά ηηο
αληηδξάζεηο ή αληηζηάζεηο – είρε αλαπηύμεη αμηνζεκείσηα αλνίγκαηα πξνο ηηο άιιεο
Υξηζηηαληθέο εθθιεζίεο. Λόγνπ ράξε, ζα είζηε ζίγνπξα εμνηθεησκέλνη κε ηνλ
ηδξπηηθό ξόιν ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ ζηε δεκηνπξγία ηνπ Παγθνζκίνπ
[4]
πκβνπιίνπ Δθθιεζηώλ (ΠΔ). Ωζηόζν, θαιό είλαη λα ζπκνύκαζηε όηη, όηαλ ην ΠΔ
ηδξύζεθε ην 1948, κηά εθθιεζηαζηηθή ζύλνδνο ζηε Μόζρα θαηαδίθαζε ην ΠΔ σο
αηξεηηθό, αθόκε θη αλ ε Μόζρα απνθάζηζε ζηε ζπλέρεηα λα εληαρζεί ηειηθά σο κέινο
ηνπ ΠΔ ην 1961. Άιιεο ιαβηθέο Δθθιεζίεο αληέδξαζαλ παξόκνηα. Έηζη, ηα
Παηξηαξρεία Βνπιγαξίαο θαη Γεσξγίαο όρη κόλν απνζύξζεθαλ από ην ΠΔ ζηα ηέιε
ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1990, αιιά θαη κέρξη ζήκεξα ζαπκάδνληαη από κεξηθνύο γαί ηελ
απνρώξεζε απηή ζαλ λα βαζηνύλ ζξηακβεπηηθά θάπνηα «ζεκαία» παξαδνζηαθόηεηαο
ή θάπνην «πηζηνπνηεηηθό» νξζνδνμίαο.
Ή, δεύηεξνλ, αο αλαθαιέζνπκε ηνλ «δηάινγν ηεο αγάπεο» κεηαμύ ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηάξρε Αζελαγόξα θαη ηνπ Πάπα Παύινπ Σ’ θαζώο θαη ηηο πιένλ ηαθηηθέο
ζπλαληήζεηο ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρε Βαξζνινκαίνπ θαη ηνπ Πάπα
Φξαγθίζθνπ. Παξ’ όια απηά, δελ πξέπεη λα μερλνύκε όηη ε θαηάζηαζε δελ είλαη
παξόκνηα ζε άιιεο Δθθιεζίεο, όπσο ηεο Πνισλίαο αιιά αθόκε θαη ηεο Ρσζίαο, ηεο
νπνίαο ν ζεπηόο πξνθαζήκελνο έζπεπζε ζε ζπλάληεζε ηνπ κε ηνλ Πάπα ζηελ Αβάλα
ηεο Κνύβαο πξηλ από κεξηθνύο κήλεο, ελώ ε ζπλάληεζε απηή πξνθάιεζε απεηιή
ζρίζκαηνο κεηά ηελ επηζηξνθή ηνπ Παηξηάξρνπ ζηε Μόζρα.
Απηή ινηπόλ ε αλνκνηνκνξθία ή αλνκνηόηεηα κεηαμύ ησλ δηαθόξσλ Οξζνδόμσλ
Δθθιεζηώλ έπξεπε λα αληηκεησπηζηεί θάπνηε, αθόκε θη αλ ε Δθθιεζία πνηέ δελ
απαηηεί ή επηβάιιεη ηελ νκνηνκνξθία. Έηζη, νη ιόγνη απηνί ήζαλ θξίζηκνη γηα ηε
ζύγθιεζε ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο πλόδνπ, αθόκε θη αλ κόλν γηα ηηο Δθθιεζίεο,
ηνπο Πξνθαζεκέλνπο θαη ηνπο Ιεξάξρεο λα έρνπλ ηελ επθαηξία θαη επινγία λα
ζπλαληεζνύλ καδί, λα κηιήζνπλ καδί θαη λα ζπδεηήζνπλ καδί γηα ζέκαηα θνηλνύ
ελδηαθέξνληνο ή ακνηβαίαο αλεζπρίαο.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Ο Παλαγηώηαηνο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο θ.θ.
Βαξζνινκαίνο εδώ θαη ρξόληα αγσλίδεηαη κε πίζηε θαη δύλακε γηα ηελ ελόηεηα
ησλ ρξηζηηαλώλ. Πώο κπνξεί λα ζπκβάιεη πξνο απηή ηελ θαηεύζπλζε;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Ο Παλαγηώηαηνο έρεη πξάγκαηη εξγαζηεί ζθιεξά γηα
λα εγθαζηδξύζεη ζεηηθέο ζρέζεηο κε ηηο άιιεο Υξηζηηαληθέο εθθιεζίεο. Καη δελ είλαη,
όπσο νξηζκέλνη θαθόβνπινη επηθξηηέο αξέζθνληαη λα ιέγνπλ κε ζαξθαζκό, γηα
νπνηαδήπνηε θξπθά θίλεηξα. Δίλαη απινύζηαηα επεηδή ν δηάινγνο θαη ε αγάπε είλαη
ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ Σξηαδηθνύ Θενύ, νη ζεκειηώδεηο εληνιέο ηνπ Υξηζηνύ
ζηνπο καζεηέο Σνπ, θαζώο επίζεο θαη ην δσνδόρν νμπγόλν (ην DΝΑ) ηεο Δθθιεζίαο.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Έλα ζέκα πνπ απαζρόιεζε ηε ύλνδν πξνζπλνδηθά, ήηαλ
θη εθείλν ηνπ αξηζκνύ ησλ αληηπξνζώπσλ ησλ Οξζνδόμσλ Δθθιεζηώλ. Πνηα
είλαη ε αιήζεηα πεξί απηνύ όπσο αλαδεηθλύεηαη ζηελ Δθθιεζηαζηηθή Ηζηνξία;
[5]
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Κνηηάμηε, νη αξηζκνί πνηέ δελ ππήξμαλ θξηηήξην ηεο
νξζνδνμίαο ή ηεο αιήζεηαο ζηελ Δθθιεζία. Δπί πιένλ, αλ θαη έρνπλ ππάξμεη δηάθνξεο
πξνηάζεηο γηα ηνλ ηξόπν κε ηνλ νπνίν ζπγθαινύληαλ νη πξώηεο ζύλνδνη ζηελ αξραία
Δθθιεζία, σζηόζν ε αιήζεηα είλαη όηη νη απνδείμεηο πνπ έρνπκε είλαη ειάρηζηεο θαη
αζαθείο. Μνινλόηη πάλσ από 15.000 ζύλνδνη έιαβαλ ρώξα κεηαμύ ηνπ 4νπ θαη ηνπ
6νπ αηώλα, κπνξνύκε λα πξνζδηνξίζνπκε θαη πεξηγξάςνπκε ζπγθεθξηκέλα κόλν 250
από απηέο. Κη απηό πνπ γλσξίδνπκε απ’ απηέο ηηο ζπλόδνπο είλαη όηη ν αξηζκόο ησλ
επηζθόπσλ πνπ παξεπξέζεθαλ ήηαλ ζπλήζσο ηθαλόο (αιιά όρη πάληα ή θαη
απαξαίηεηα πιήξεο) θαη νπζηαζηηθά αληηπξνζσπεπηηθόο (ησλ δηαθόξσλ εθθιεζηώλ
αλά ηνλ θόζκν). Αιιά δηάθνξα πξαθηηθά ζέκαηα έρνπλ πάληα κία πξαγκαηηθόηεηα
ζηελ ηζηνξία, ηόηε όπσο θαη ηώξα: ζαλ ε δπζθνιία κεηαθνξάο, ην πξόβιεκα
δηνξγάλσζεο, θαη ην θόζηνο ζπκκεηνρήο. ια απηά ηα ζηνηρεία πάληνηε έπαηδαλ
κεγάιν, αθόκε ίζσο θαη θαζνξηζηηθό ξόιν, θη αο κε καο αξέζεη ζπρλά λα ην
νκνινγνύκε. Θάιεγα ινηπόλ όηη ηα βαζηθά θξηηήξηα γηα κία ζύλνδν ώζηε λα θιεζεί
«κεγάιε» ή «νηθνπκεληθή» ππήξμαλ ρσξίο εμαίξεζε ν ζεβαζκόο πξνο ηα πξεζβεία (ε
παξάδνζε θαη ηα δίπηπρα) θαζώο θαη ε δίθαηε εθπξνζώπεζε όισλ ησλ εθθιεζηώλ.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν από ηηο δεθαηέζζεξηο
Οξζόδνμεο Δθθιεζίεο έιαβαλ κέξνο ηειηθά ζηηο εξγαζίεο ηεο πλόδνπ νη δέθα
από απηέο (απνπζίαζαλ ε Δθθιεζία ηεο Ρσζίαο, ηεο Αληηνρείαο, ηεο Βνπιγαξίαο
θαη ηεο Γεσξγίαο). Μπνξεί λα ραξαθηεξηζηεί ε ύλνδνο Μεγάιε κε βάζε απηέο
ηηο απνπζίεο;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Θα έιεγα όηη ε ύλνδνο ζίγνπξα είλαη «Μεγάιε» γηα
δύν ηνπιάρηζηνλ ζεκαληηθνύο ιόγνπο. Πξώηνλ, ήηαλ κεγαιύηεξε από νπνηαδήπνηε
κία ζπγθεθξηκέλε εθθιεζία. Σν επίζεην «κεγάιε» δελ είλαη απιώο αξηζκεηηθό ζηελ
Δθθιεζία αιιά – βαζηθά θαη νπζηαζηηθά – εθθιεζηαζηηθό θαη θαλνληθό γεγνλόο.
Τπήξμαλ αξθεηέο ζύλνδνη πνπ αλαγλσξίζηεθαλ σο «κείδνλεο» ή «κεγάιεο», θη όκσο
παξεπξέζεθαλ κόλν ηξεηο ή ηέζζεξηο Δθθιεζίεο. ηελ πξαγκαηηθόηεηα, θαηά ηε
δηάξθεηα ηεο δεύηεξεο ρξηζηηαληθήο ρηιηεηίαο, ππήξμαλ πνιιέο «κεγάιεο» ζύλνδνη,
ζηηο νπνίεο νη εθθιεζίεο εθπξνζσπήζεθαλ κνλάρα από ηελ Δθθιεζία ηεο
Κσλζηαληηλνύπνιεο, ε νπνία απνθάζηδε θαη ςήθηδε γηα ινγαξηαζκό ηνπο. Γύζθνια
κπνξεί λα ακθηζβεηήζεη θαλείο όηη ζηελ Κξήηε ν Παλαγηώηαηνο έθαλε ό,ηη δπλαηόλ –
άρξη, θαη θαηόπηλ αθόκε, θαη ηεο ελδεθάηεο ώξαο – γηα λα ζπγθαιέζεη ηελ ύλνδν θαη
λα παξεπξεζνύλ όιεο νη 14 Οξζόδνμεο Δθθιεζίεο ρσξίο εμαίξεζε.
Γεύηεξνλ, όκσο, απηή ε ζπγθεθξηκέλε ύλνδνο ζάιεγα όηη δελ κπνξεί λα
ραξαθηεξηζζεί ζαλ ν,ηηδήπνηε άιιν παξά «κεγάιε», επεηδή θάζε ζπγθεθξηκέλε
εθθιεζία ζπκθώλεζε νκόθσλα θαη εθ ησλ πξνηέξσλ γηα ηελ εκεξνκελία, απνθάζηζε
νκόθσλα θαη εθ ησλ πξνηέξσλ γηα ηνλ ηόπν, θαη δεζκεύηεθε επίζεο νκόθσλα θαη εθ
ησλ πξνηέξσλ λα παξεπξεζεί. Ή, γηα λα είκαη πην αθξηβήο, θακία εθθιεζία δελ
δηαθώλεζε κε ηελ εκεξνκελία, ηνλ ηόπν ή ηε δέζκεπζε λα παξεπξεζεί. Απηέο ήζαλ
[6]
Παλνξζόδνμεο απόθαζεηο επαλεηιεκκέλα εθθξαζκέλεο γηα πάλσ από δύν ρξόληα
ηώξα, ρσξίο θακία δηαθσλία θαη απνιύησο θακία δηακαξηπξία! Αληίζεηα, νη
εθθιεζίεο απνθάζηζαλ καδί όηη ε απνπζία ή ε αλάθιεζε κάιηζηα νπνηαζδήπνηε
εθθιεζίαο δελ ζα πξέπεη λα επεξεάζεη ηνλ Παλνξζόδνμν ραξαθηήξα ηεο ζπλόδνπ,
εθόζνλ αζθαιώο γίλεη θάζε πξνζπάζεηα απν ηηο άιιεο εθθιεζίεο λα ηελ (ηηο)
κεηαπείζνπλ λα παξεπξεζνύλ. πσο αθξηβώο θαη έγηλε ακέζσο κεηά ηελ ύλαμε ησλ
Πξνθαζεκέλσλ, όηαλ απεπζύλζεθε επίζεκε θαη πξνζσπηθή έθθιεζε θαη
παξάθιεζε ζηηο εθθιεζίεο πνπ άιιαμαλ ηελ απόθαζή ηνπο λα παξεπξεζνύλ.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Πνηνη πηζηεύεηε όηη ππήξμαλ νη πξαγκαηηθνί ιόγνη ησλ
απνπζηώλ ησλ ηεζζάξσλ πξναλαθεξζέλησλ Δθθιεζηώλ ιακβάλνληαο ππόςε ην
γεγνλόο όηη ζην ζύλνιν ηνπο ππέγξαςαλ πξνζπλνδηθά θαη επνκέλσο ε ζπκκεηνρή
ηνπο ήηαλ θάηη παξαπάλσ από βέβαηε;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Θα ήηαλ ιάζνο από κέξνπο κνπ λα ππνζέζσ ηνπο
ιόγνπο γηαηί νη ηέζζεξηο απνύζεο εθθιεζίεο απνθάζηζαλ λα αιιάμνπλ γλώκε – ηε
ηειεπηαία ζηηγκή! – ζρεηηθά κε ηε ζπκκεηνρή ηνπο. ηελ πεξίπησζε κάιηζηα ηεο
Ρσζίαο, άιιαμαλ γλώκε κεηά ηελ εκεξνκελία θαηά ηελ νπνία νη εθπξόζσπνη ηνπο
ππνηίζεηαη όηη ζα έπξεπε λα είραλ ήδε θαηαθζάζεη ζηελ Κξήηε! Φπζηθά, είλαη
εύθνιν λα θεξύηηεη αιιά δύζθνιν λα αζθεί θαλείο ηελ αξρή ηεο ζπλνδηθόηεηαο.
Δκείο νη Οξζόδνμνη ηζρπξηδόκαζηε όηη είκαζηε εθθιεζία θνηλσλίαο θαη ζεζκόο
ζπιινγηθόο, αιιά ην γεγνλόο παξακέλεη όηη πνιιέο θνξέο κνηάδνπκε πεξηζζόηεξν κε
ην ζύζηεκα πνπ εύθνια επηθξίλνπκε θαη αλεύζπλα θαηαγγέιινπκε ζηε
Ρσκαηνθαζνιηθή Δθθιεζία, ε νπνία ζήκεξα ζηελ πξαγκαηηθόηεηα θηλείηαη καθξηά
από ην κεζαησληθό παπηθό ζύζηεκα απηαξρηθήο εμνπζίαο.
Αιιά ίζσο πξέπεη λα δνύκε ηελ απνπζία ησλ ηεζζάξσλ απηώλ Δθθιεζηώλ ππό
δηαθνξεηηθό πξίζκα. Η αιήζεηα είλαη όηη δέθα Δθθιεζίεο ζπλεδξίαζαλ θαη
ζπλδηαιέρηεθαλ. Απηό δελ έρεη ζπκβεί πνηέ ζην παξειζόλ. Απηό θη από κόλν ηνπ
είλαη ηζηνξηθό γεγνλόο. Κακία άιιε ζύλνδνο ζηελ ηζηνξία δελ έρεη ζπγθεληξώζεη
ηόζεο εθθιεζίεο. Κη απηό επηηεύρζεθε ρσξίο ηελ ηζρπξή παξέκβαζε ελόο θνζκηθνύ
απηνθξάηνξα πνπ άιινηε θαηάθεξλε λα δηαηεξεί παγθόζκηα εηξήλε θαηά ηελ πξώηε
ρηιηεηία. Ο Παλαγηώηαηνο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο θ.θ. Βαξζνινκαίνο επέηξεςε
θάζε δπλαηόηεηα γηα ζπδήηεζε αθόκε θαη δηαθσλία – ηόζν πξηλ από ηε ύλνδν όζν
θαη θαηά ηε δηάξθεηα ηεο πλόδνπ. Καλείο – αθόκε θη εθείλνη πνπ ακθηζβεηνύλ ή
ελαληηώλνληαη ζηηο πξσηνπνξίεο θαη πξσηνβνπιίεο ηνπ – δελ ζα κπνξνύζαλ λα πνπλ
όηη ήιεγμε ή δελ επέηξεςε ηελ άλεηε ζπδήηεζε ζηε ύλνδν. Τπήξμε απόιπηε
ειεπζεξία ιόγνπ, ε νπνία από κόλε ηεο είλαη αξθεηά ζπάληα ζε πνιιέο από ηηο
εθθιεζίεο καο θαη ηηο δηεθνύζεο εζσηεξηθέο ησλ ζπλόδνπο. Έηζη, ζάιεγα όηη θακία
άιιε ζύλνδνο δελ ππήξμε πνηέ ηόζν εθηελήο, ζπλνιηθή ή αληηπξνζσπεπηηθή όζν
απηή ε Αγία θαη Μεγάιε ύλνδνο.
[7]
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Ζ Δθθιεζία ηεο Ρσζίαο έρεη βιέςεηο λα αλαβαζκίζεη ηνλ
ξόιν ηεο; Με άιια ιόγηα ζέιεη ε ίδηα λα γίλεη ην απξηαλό «Οηθνπκεληθό
Παηξηαξρείν»;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Αθνύσ κεξηθέο θνξέο λα ηίζεηαη ην εξώηεκα ηεο
«ζεσξίαο ηεο ηξίηεο Ρώκεο» ηεο Μόζραο. Πξώηα απ’ όια, κηιάκε γηα κία
μεπεξαζκέλε ζεσξία πνπ δελ ήηαλ πνηέ πξαγκαηηθόηεηα. Γεύηεξνλ, πνηέ κνπ δελ
θαηάιαβα πσο κπνξνύκε λα θάλνπκε ιόγν γηα Σξίηε Ρώκε όηαλ δελ ππάξρεη θαλ
Γεύηεξε Ρώκε. Τπάξρεη κόλν ε «λέα Ρώκε» πνπ έξρεηαη ζε αληηπαξάζεζε κε ηελ
«παιηά Ρώκε».
Αιιά ίζσο ζα πξέπεη λα ζηακαηήζνπκε λα βιέπνπκε ηηο ζρέζεηο κεηαμύ ησλ
δηαθόξσλ εθθιεζηώλ κε όξνπο αληηπαιόηεηαο ή αληαγσληζκνύ. Απηή είλαη κία πνιύ
θνζκηθή θαη θάπσο αθειήο αληίιεςε ηεο πξαγκαηηθόηεηαο. Φπζηθά, ελώ κία ηέηνηα
εληύπσζε δελ είλαη εληειώο ιαλζαζκέλε, θη ελώ ε αξρή ηεο ζπλνδηθόηεηαο έρεη
ρσξίο ακθηβνιία νδπλεξέο επηπηώζεηο θαη απνγνεηεπηηθά απνηειέζκαηα (όπσο
είδακε άιισζηε θαη ζηελ πξάμε θαηά ηελ πξνεηνηκαζία ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο
πλόδνπ), νη ζρέζεηο αλάκεζα ζηηο Οξζόδνμεο απηνθέθαιεο Δθθιεζίεο παξακέλνπλ
κηα πνιύ πην ιεπηή, πνιύπινθε θαη πνιπζύλζεηε δηαδηθαζία. Η εμνπζία ζηελ
Οξζόδνμε ζενινγία θαη πξάμε είλαη νπζηαζηηθά θαη αλεμίηεια «θπθιηθή» (θαη κε
θαλέλα ηξόπν «θάζεηε» ή αθόκε θαη «νξηδόληηα»), πξάγκα πνπ ζπκβνιίδεη
πεξαηηέξσ ηελ ζπλνδηθόηεηα θαη ηελ θνηλσλία. Απηόο είλαη αθξηβώο ν ιόγνο γηα ηνλ
νπνίν νη Πξνθαζήκελνη ζηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν ήηαλ θαζηζκέλνη ζε εκίθπθιν,
κε ην επηηξαπέδην Δπαγγέιην ζην θέληξν.
Η ειπίδα κνπ είλαη όηη νη εθθιεζίεο καο ζα αξρίζνπλ λα αλαγλσξίδνπλ θαη λα
ζέβνληαη ην ηζηνξηθό πιαίζην θαη θύξνο ηεο θάζε κίαο μερσξηζηήο εθθιεζίαο γηα λα
κπνξέζνπλ ζηελ ηειηθή αλάιπζε λα ζπκεζνύλ θαη εγθνιπσζνύλ ηελ αιήζεηα όηη «ὁ
κείδωλ ὑκῶλ ἒζηαη ὑκῶλ δηάθνλνο» αθνύ «εἲ ηηο ζέιεη ἐλ ὑκῖλ πξῶηνο εἶλαη ἒζηαη
πάληωλ ἒζραηνο θαί πάληωλ δηάθνλνο». Με ηνλ ηξόπν απηό ζά κπνξέζνπλ λα δώζνπλ
πξνηεξαηόηεηα ζηελ πνηκαληηθή θξνληίδα ησλ πηζηώλ αληί λα ινγνκαρνύλ γηα
πςεινύ θύξνπο ζέζεηο θαη εδαθηθέο πξνθιήζεηο. Απηή δελ είλαη ε ηαπείλσζε πνπ
αλακέλνπκε από ηνπο πλεπκαηηθνύο καο εγέηεο; Απηό άιισζηε είλαη πνπ απαηηείηαη
από ηνλ Κύξην, ν νπνίνο καο πξνεηδνπνίεζε: «νὐρ νὓηωο ἒζηαη ἐλ ὑκῖλ».
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Ζ αίξεζε ηνπ εζλνθπιεηηζκνύ κπνξεί λα έρεη
πεξηζζόηεξεο αξλεηηθέο ζπλέπεηεο ζην άκεζν κέιινλ γηα ηελ Οξζόδνμε
Δθθιεζία;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Ο εζλνθπιεηηζκόο είλαη αλακθηζβήηεηα ε
κεγαιύηεξε επινγία θαη ηαπηόρξνλα ε κεγαιύηεξε θαηάξα ζηελ ηζηνξία θαη εκπεηξία
ησλ Οξζνδόμσλ εθθιεζηώλ θαηά ηνλ ηειεπηαίν αηώλα θαη πεξηζζόηεξν. Σαπεηλά
[8]
πηζηεύσ όηη είλαη ν απινύζηεξνο θαη ακεζόηεξνο ιόγνο πνπ εκπόδηζε ηε ζπκκεηνρή
όισλ ησλ εθθιεζηώλ καο ζηελ πξόζθαηε Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν. Καη είλαη
ζίγνπξα απηό πνπ ζα πξνθύςεη σο ε κεγαιύηεξε πξόθιεζε γαη όιεο ηηο εθθιεζίεο
αλεμαίξεηα κεηά ηε ύλνδν. Πηζηεύσ όηη ε Αγία θαη Μεγάιε ύλνδνο απνθάιπςε
ό,ηη θαιύηεξν θαη ό,ηη ρεηξόηεξν ππάξρεη ζε όιεο ηηο εθθιεζίεο καο, θαη ηα
δεκνζίεπζε ζ᾽νιόθιεξν ηνλ θόζκν (Οξζόδνμν θαη κε, Υξηζηηαληθό θαη κε). Γηαηί
ηειηθά θαηέδεημε ηελ πξνζπκία θάπνησλ λα ιάβνπλ κέηξα – έζησ κηθξά θη κεδακηλά –
πξνο ππέξβαζε απηνύ ηνπ εζλνθπιεηηζκνύ, ελώ ηελ ίδηα ζηηγκή απνθάιπςε ηελ
αληίζηαζε άιισλ λα δώζνπλ πξνηεξαηόηεηα ζηελ εθθιεζηνινγία πέξα θαη πάλσ από
νπνηαδήπνηε εζληθά ηδεώδε ή εζληθηζηηθά ζπκθέξνληα.
Καη δελ αλαθέξνκαη ζε ζπγθεθξηκέλεο εθθιεζίεο ζην ζεκείν απηό. Καζόινπ δελ
ππνλνώ ή ππαηλίζζνκαη όηη νη απνύζεο εθθιεζίεο θαηά θάπνην ηξόπν ζηέθνληαη ζηε
κία πιεπξά, ελώ νη εθθιεζίεο πνπ παξεπξέζεθαλ ππνζηεξίδνπλ ηελ άιιε πιεπξά.
ιεο νη εθθιεζίεο καο είλαη έλνρεο ηεο «ακαξηίαο» ηνπ εζλνθπιεηηζκνύ. Καη
δπζηπρώο – ή ηξαγηθά – ην ρεηξόηεξν είλαη ό,ηη κεξηθέο από ηηο εθθιεζίεο καο
αξρίδνπλ γηα πξώηε θνξά ζηελ καθξαίσλε ηζηνξία καο λα ππνζηεξίδνπλ απηή ηελ
ζύγρξνλε «αίξεζε» κε πνηκαληηθά ή αθόκε θαη θαλνληθά επηρεηξήκαηα. Απηή ε
παξεθηξνπή είλαη όκσο αλήθνπζηε ζηελ εθθιεζηαζηηθή ηζηνξία, εθ᾽ όζνλ ζην
παξειζόλ ε Δθθιεζία πάληα νκνινγνύζε ηνλ εζλνθπιεηηζκό κε εηιηθξίλεηα θαη ρσξίο
δηθαηνινγίεο, αλαγλσξίδνληαο θαη αλαθεξύζζνληαο ηνλ ζαλ παξέθθιηζε. Ννκίδσ όηη
ζα αληηκεησπίζνπκε πνιιέο πξνθιήζεηο ζαλ επαθόινπζα ηνπ εζλνθπιεηηζκνύ ζην
(άκεζν ζάιεγα) κέιινλ. Καηά θάπνην ηξόπν ν εζλνθπιεηηζκόο ππεξαζπίδεηαη ή
αληηηίζεηαη πην δπλακηθά απ’ όηη αθόκε θαη ην δηραζηηθό δήηεκα ηνπ νηθνπκεληζκνύ!
Οπζηαζηηθά λνηώζσ πσο ζα απνθαιύςεη πνπ ε θαξδηά ησλ εθθιεζηώλ καο θαη ησλ
εθθιεζηαζηηθώλ εγεηώλ καο πξαγκαηηθά βξίζθεηαη.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Δξρόκαζηε ζηα θείκελα ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο πλόδνπ.
Κάπνηα ζέκαηα δελ ζπδεηήζεθαλ ελώ είλαη ζεκαληηθά γηα ηελ Οξζόδνμε
Δθθιεζία. Γηα παξάδεηγκα ην ελδερόκελν δεπηεξνγακίαο γηα ρεξεύνληεο ηεξείο,
ε δπλαηόηεηα λα πξνεγείηαη ε ρεηξνηνλία ηνπ έγγακνπ θιεξηθνύ πξν ηνπ γάκνπ
θ.ά. Γηαηί κία ηέηνηνπ είδνπο «παξαηππία» θαη πόηε ηέηνηα ζέκαηα ζα ηεζνύλ
πξνο ζπδήηεζε;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Δίκαη ραξνύκελνο πνπ ζέηεηε εξώηεζε ζρεηηθά κε ηα
ζέκαηα πνπ δελ ζπδεηήζεθαλ ζηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν. ρεδόλ όινη ήζαλ (ή
είκαζηε) δπζαξεζηεκέλνη κε ηα θείκελα θαη ηηο απνθάζεηο, δηόηη όια απηά
βξίζθνληαλ ζηελ εκεξήζηα δηάηαμε γηα έλα πνιύ κεγάιν ρξνληθό δηάζηεκα∙ αιιά ζα
έπξεπε θαη λα έρνπλ ιπζεί ή θιείζεη. Έλα αδηακθηζβήηεην επίηεπγκα ηνπ
Παλαγησηάηνπ ζρεηηθά κε ηε ζύγθιεζε απηήο ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο πλόδνπ ήηαλ
όηη ηα «παιηά ζέκαηα» – πνπ είραλ δεζκεπηηθό ραξαθηήξα επεηδή ήηαλ κέξνο ηεο
καθξάο δηαδηθαζίαο θαη γηαηί απνθαζίζηεθαλ από γεληέο θσηηζκέλσλ ηεξαξρώλ (κε
μερλάκε όηη απηά ηα ζέκαηα ήηαλ όλησο κείδνλνο ζεκαζίαο όηαλ ηέζεθαλ γηα πξώηε
[9]
θνξά ζηελ εκεξήζηα δηάηαμε!) – [απηά ινηπόλ ηα «παιηά ζέκαηα»] είλαη ηώξα «εθηόο
ηξαπεδηνύ», επηηξέπνληαο ζπλεπώο κία πην αλνηρηή αηδέληα γηα ζπλνδηθέο ζπδεηήζεηο
ζην κέιινλ. Απηή ήηαλ κία κλεκεηώδεο επηηπρία ηνπ Παλαγησηάηνπ θαζώο θαη κία
έθθξαζε βαζπζηόραζηνπ ζεβαζκνύ ελώπηνλ ηεο ηζηνξίαο θαη ησλ πξνπαηόξσλ ηεο
πλόδνπ, νη νπνίνη πξώηνη ζπιιήθζεθαλ ηε ύλνδν κε ηελ αξρηθή ηεο εκεξήζηα
δηάηαμε.
Παξ’ όια απηά, ν Παλαγηώηαηνο ήηαλ ζάιεγα αξθεηά ηνικεξόο ζην λα εγείξεη
πνηθίια ζεκαληηθά ζέκαηα ζρεηηθά κε ην γάκν θαη ηνλ έγγακν θιήξν, δειώλνληαο όηη
ε Δθθιεζία ζα πξέπεη επί ηέινπο λα αζρνιεζεί κε απηά ηα δεηήκαηα θάπνηε κε ηελ
αλάινγε πλεπκαηηθή θαη πνηκαληηθή επαηζζεζία πνπ αμίδεη ζηνύο θιεξηθνύο καο.
Δπίζεο ζα πξέπεη λα ζπκόκαζηε όηη νξηζκέλα από ηα πξσηόηππα θείκελα θαη παιηά
ζέκαηα (όπσο απηά ζρεηηθά κε ηνπο θαλνληζκνύο ηεο λεζηείαο θαη ηα θσιύκαηα ηνπ
γάκνπ) δελ πξννξίδνληαλ ζε γεληθέο πξαγκαηείεο ή αζαθείο επζεβνινγίεο πάλσ ζηα
ζέκαηα απηά. Σν θείκελν, ιόγνπ ράξε, ζρεηηθά κε ηε λεζηεία ππνηίζεηαη όηη ζα
έπξεπε λα εμεηάζεη ην πώο νη ζπλζήθεο ηεο ηεξαπνζηνιήο ή ηεο δηαζπνξάο ζα
επεξέαδαλ ηνπο θαλόλεο ηεο λεζηείαο, ελώ ην θείκελν γηα ηα θσιύκαηα ηνπ γάκνπ
ππνηίζεηαη όηη ζα έπξεπε λα εμεηάζεη ηα δηάθνξα πξνβιήκαηα πνπ ζρεηίδνληαη κε
ηνπο κηθηνύο γάκνπο θαη ην δηαδύγην, θαζώο θαη ηνλ γάκν ησλ πξώελ κνλαρώλ ή ηνλ
δεύηεξν γάκν ηνπ (ρήξνπ) θιήξνπ. Δίλαη απνγνεηεπηηθό ην γεγνλόο όηη νη
πεξηζζόηεξνη από ηνπο εθθιεζηαζηηθνύο καο εγέηεο εμαθνινπζνύλ λα
αληαπνθξίλνληαη ζηα πηό θξίζηκα θαη θαπηά ζέκαηα πνπ απαζρνινύλ ηνλ θόζκν θαη
ηνλ θιήξν – όπσο ηα πηό αλζξώπηλα θαη πνλεηηθά, θαη θπξίσο ηα ζεμνπαιηθά ζέκαηα
– κε ζηγή ή, ην ρεηξόηεξν, κε ηελ άξλεζε. Δπηπρώο όκσο, ε Αγία θαη Μεγάιε
ύλνδνο νξζώο απνθάζηζε λα δώζεη θάπνηα ιύζε ζ’ απηά ηα δεηήκαηα κέζα ζηα
γεληθόηεξα πιαίζηα «ηῆο Ἱεξᾶο πλόδνπ ἑθάζηεο αὐηνθεθάινπ Ὀξζνδόμνπ
Ἐθθιεζίαο, ζπκθώλσο πξόο ηάο ἀξράο ηῶλ ἱεξῶλ θαλόλσλ, ἐλ πλεύκαηη πνηκαληηθῆο
δηαθξίζεσο, ἐπί ηῷ ζθνπῷ ηῆο ζσηεξίαο ηνῦ ἀλζξώπνπ».
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Γηα ηελ αξρή ηεο νκνθσλίαο έρεηε ν ίδηνο δειώζεη πσο «ε
αξρή ηεο νκνθωλίαο ηζρύεη, ηνπιάρηζηνλ γηα ηηο Εθθιεζίεο πνπ ζπκκεηέρνπλ ζηε
Σύλνδν». Αλ ηα θείκελα δελ γίλνπλ δεθηά από ηηο Δθθιεζίεο ηεο Ρσζίαο, ηεο
Αληηόρεηαο, ηεο Βνπιγαξίαο θαη ηεο Γεσξγίαο, δελ έρνπλ ηζρύ; Ση γίλεηαη ζε κία
ηέηνηα πεξίπησζε;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Γελ ζα ππεηζέιζσ ζε νπνηδήπνηε λνκηθίζηηθε
δηαδηθαζία ηνπ δεηήκαηνο ηεο νκνθσλίαο, ην νπνίν νύησο ή άιισο έρεη ζπδεηεζεί
ηόζν πνιύ όζνλ αθνξά ηελ απνδνρή ησλ ζπλνδηθώλ θεηκέλσλ θαη ηε ιήςε ησλ
απνθάζεσλ ηεο πλόδνπ. Ωζηόζν είλαη ζεκαληηθό λα ζπκόκαζηε όηη ε αξρή ηεο
νκνθσλίαο – έζησ θαη παξεμεγεκέλε κε ηελ έλλνηα ηεο ζπλαίλεζεο – έγηλε δεθηή
πξσηίζησο, ή θαη κόλν, γηα λα θαζεζπράζεη ηνπο θόβνπο νξηζκέλσλ εθθιεζηώλ
[10]
(κηθξώλ θαη κεγάισλ), νη νπνίεο ζεώξεζαλ πσο ε γλώκε ηνπο δελ ζα εηζαθνπζηεί ή
γίλεη ζεβαζηή. Ήηαλ έλαο ηξόπνο πξνώζεζεο ηεο ζπλνδηθόηεηαο θαη όρη έλαο ηξόπνο
ππνλόκεπζεο ηεο. ηελ πξαγκαηηθόηεηα όκσο, πνηέ δελ ήηαλ ν ηξόπνο κε ηνλ νπνίν
ιεηηνπξγνύζαλ νη ζύλνδνη θαζ’ όιε ηε δηάξθεηα ηεο ηζηνξίαο, θαη ηδηαίηεξα ηεο
πξώηεο ρηιηεηίαο.
Αιιά επηηξέςηε κνπ λα απαληήζσ ζηελ εξώηεζε ζαο κε δηαθνξεηηθό ηξόπν. Ο
θαζέλαο καο πεξηκέλεη αλππόκνλα ηη ζα απνθαζίζνπλ νη απνύζεο εθθιεζίεο – ηεο
Βνπιγαξίαο, Γεσξγίαο, Αληηόρεηαο, θαη Ρσζίαο – ζρεηηθά κε ηα θείκελα πνπ
εθδόζεθαλ από ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν. Φπζηθά, είλαη ζεκαληηθό θαη
απαξαίηεην όηη απηέο νη εθθιεζίεο πξέπεη λα κειεηήζνπλ θαη λα ιάβνπλ ζέζε ζρεηηθά
κε ηηο ζπλνδηθέο απνθάζεηο θαη ηα θείκελα ηεο πλόδνπ. Αιιά ζα πξέπεη επίζεο λα
ζπκόκαζηε όηη θαλέλα από ηα ζπλνδηθά ζέκαηα ηεο εκεξήζηαο δηάηαμεο δελ είλαη από
ηε θύζε ηνπ δνγκαηηθό. Αθόκε θαη νη πην ζπληεξεηηθνί θύθινη πνπ θαηαθξίλνπλ ηελ
«παλαίξεζε ηνπ νηθνπκεληζκνύ» δελ πίζηεπαλ όηη ε ύλνδνο ζα δηαηππώζεη θάπνην
λέν δνγκαηηθό όξν! Έηζη, δελ είκαη ζίγνπξνο αθξηβώο ηη απάληεζε ζα κπνξνύλ λα
δώζνπλ νη απνύζεο εθθιεζίεο. Θα ακθηζβεηήζνπλ άξαγε ηε ζεκαζία ηεο λεζηείαο ή
ηεο νηθνγέλεηαο θαη ηνπ γάκνπ γεληθόηεξα; Αλ θαηαδηθάζνπλ ηηο άιιεο κε–
Οξζόδνμεο εθθιεζίεο, πνηα πξαγκαηηθή επίδξαζε ζα έρεη απηό ζηηο ζρέζεηο κεηαμύ
ησλ δηαθόξσλ Υξηζηηαληθώλ εθθιεζηώλ; Σν Απηόλνκν θαη ε Γηαζπνξά ήζαλ θείκελα
πνπ είραλ ήδε ζπκθσλεζεί (ηνπιάρηζηνλ ζεσξεηηθά) απ’ όιεο ηηο εθθιεζίεο. Η Ρσζία
ή ε Γεσξγία ζα ακθηζβεηήζνπλ ην θήξπγκα ηνπ Δπαγγειίνπ ζηνλ θόζκν πνπ
αξζξώλεηαη μεθάζαξα ζηελ εγθύθιην ηεο πλόδνπ; Ή κήπσο ε Βνπιγαξία ή ε
Αληηόρεηα ζα ακθηζβεηήζνπλ ηελ ελόηεηα ηεο Δθθιεζίαο πνπ ππνγξακκίδεηαη ζην
κήλπκα ηεο πλόδνπ; Γελ ζπδεηάκε εδώ γηα ηελ απνδνρή ησλ «εηθόλσλ» ή ηελ
θαηαδίθε ηνπ «filioque».
Καη γηα λα είκαη πηό εηιηθξλήο θαη λα κηιήζσ ζαλ Οξζόδνμνο πηζηόο θαη ζενιόγνο.
Γηαηί δελ νκηιώ πιένλ ζαλ εθπξόζσπνο ηύπνπ ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ πνπ
ήηαλ ε ζπγθεθξηκέλε δηαθνλία θαη επζύλε κνπ θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο πλόδνπ. Γηα
κέλα, ε Αγία θαη Μεγάιε ύλνδνο ήηαλ κία άζθεζε (κία επθαηξία πξσηίζησο) ζηελ
εηνηκόηεηα θαη εθνπζηόηεηα ησλ 14 απηνθεθάισλ Οξζνδόμσλ Δθθιεζηώλ λα
ζπλέιζνπλ ζαλ κία, ελσκέλε Δθθιεζία. Καη λνκίδσ όηη δελ πεξάζακε ηηο εμεηάζεηο.
Σν πνηόο ήξζε ή δελ ήξζε, θαη γηαηί˙ ην πνηόο ππέγξαςε ή δελ ππέγξαςε˙ ην πώο νη
απνύζεο εθθιεζίεο ζα αληηδξάζνπλ ζηα δηάθνξα θείκελα ή ζέκαηα˙ αθόκε ζάιεγα,
ην αλ ε ύλνδνο είλαη Μεγάιε ή Παλνξζόδνμε. Γηα κέλα, όια απηά ηα εξσηήκαηα
σρξηνύλ κπξνζηά ζην άλ ε νξαηή θαη πξαγκαηηθή ελόηεηα ησλ Οξζνδόμσλ
Δθθιεζηώλ θαηέρεη πξνηεξαηόηεηα ζηε θαξδηά, ηελ ζθέςε θαη ηελ πξάμε ησλ θαηά
ηόπνπο εθθιεζηώλ. Πηζηεύσ πσο καο ην απέδεημαλ νινθάζαξα νη εθθιεζίεο καο πξν
θαη θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο πλόδνπ. Αλ έρσ άδηθν, ζα καο ην απνδείμεη άιισζηε ν
ρξόλνο ζην εγγύο κέιινλ, όηαλ ζα δνύκε πώο ζα ζπλερηζηεί (θαη πώο αθξηβώο ζα
ζπκκεξηζζνύλ νη επί κέξνπο εθθιεζίεο καο) ην κνλαδηθό απηό απνηέιεζκα ηεο
πξνζπλνδηθήο πεξηόδνπ, δειαδή ηηο Δπηζθνπηθέο πλειεύζεηο ζηε Γηαζπνξά.
[11]
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Γηα πνηνπο ιόγνπο δελ ππεγξάθεζαλ από όινπο ηα θείκελα
πνπ αθνξνύλ ην Μπζηήξην ηνπ Γάκνπ θαη ηα θσιύκαηα απηνύ θαζώο θαη ηηο
ζρέζεηο ηεο Οξζνδόμνπ Δθθιεζίαο πξνο ηνλ ππόινηπν ρξηζηηαληθό θόζκν;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Σν ζεκαληηθόηεξν επίηεπγκα ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο
πλόδνπ ζίγνπξα είλαη όηη νη [πεξηζζόηεξεο] απηνθέθαιεο Δθθιεζίεο
ζπγθεληξώζεθαλ, ελώ νη Πξνθαζήκελνη θαη Ιεξάξρεο ηνπο εηζήιζαλ ζε ζπδεηήζεηο ν
έλαο κε ηνλ άιινλ γηα πξώηε θνξά ζηελ ηζηνξία ηνπιάρηζηνλ ζε έλα ηόζν επξύ θαη
αληηπξνζσπεπηηθό επίπεδν. Δλώ νη επίζεκεο Δθθιεζίεο εςήθηζαλ γηα ηα θείκελα δηα
κέζνπ ησλ Πξνθαζεκέλσλ ηνπο, ελ ηνύηνηο ν θάζε επίζθνπνο ππέγξαςε πξνζσπηθά.
Αιινίκνλν αλ γηα ηα θείκελα απηά, πνπ όπσο αλέθεξα δελ ήζαλ ζηελ νπζία ηνπο
δνγκαηηθά, ηνπιάρηζηνλ ππό ηελ ζηελή έλλνηα, δελ ζπκθσλνύζαλ νη επίζθνπνη κε
ηνπο πξνθαζεκέλνπο ηνπο. Καη όπσο έρσ ήδε ηνλίζεη, ππήξμε αξθεηόο ρώξνο γηα
ζπδήηεζε θαη αθόκε ε δπλαηόηεηα γηα δηαθσλία.
Γελ κπνξώ λα ππνγξακκίζσ επαξθώο ηε ζεκαζία απιά θαη κόλν ηεο ζπγθεληξώζεσο
ησλ ηεξαξρώλ «ἐπί ηό αὐηό». Απηό είλαη Δθθιεζία. Απηό είλαη θαη ζεκαίλεη ζύλνδνο.
Καη απηό είλαη ηειηθά ε ελ Υξηζηώ δσή. Κάλνπκε ιόγν γηα ηελ αλάγθε ζπγρώξεζεο ή
ζπγρσξεηηθόηεηνο, θαη απηό αθξηβώο δειώλεη θαη εθθξάδεη ηελ νπζία θαη ηαπηόηεηα
ηεο Δθθιεζίαο. Δθθιεζία είλαη ν ηόπνο θαη ν ρώξνο όπνπ όινη καο κπνξνύκε λα
είκαζηε καδί («ζπλ») ζηνλ ίδην ρώξν («ρῶξνο»). Αλ νη πλεπκαηηθνί καο εγέηεο δελ
κπνξνύλ λα ην πεηύρνπλ απηό, ηόηε πώο κπνξνύλ ελδερνκέλσο λα καο
ζπκβνπιεύζνπλ λα ζπγρσξνύκε θαη λα αγαπάκε ν έλαο ηνλ άιινλ;
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Όζνλ αθνξά ηηο ζρέζεηο ηεο Οξζνδόμνπ Δθθιεζίαο κε ηνλ
ππόινηπν ρξηζηηαληθό θόζκν, ζην ζρεηηθό ηειηθό θείκελν (§ 12) ζεκεηώλεηαη όηη
«θαηά ηήλ δηεμαγωγήλ ηῶλ ζενινγηθῶλ δηαιόγωλ θνηλόο πάληωλ ζθνπόο εἶλαη ἡ
ηειηθή ἀπνθαηάζηαζηο ηῆο ἐλ ηῇ ὀξζῇ πίζηεη θαί ηῇ ἀγάπῃ ἑλόηεηνο».
Λακβάλνληαο ππόςε όηη ηελ νξζή πίζηε θαηέρεη ε Οξζόδνμε Δθθιεζία,
ζεσξείηε δπλαηό νη ππόινηπεο ρξηζηηαληθέο νκνινγίεο λα επαλέιζνπλ ζηελ
θαηάζηαζε πξν ηνπ ρίζκαηνο ηνπ 1054;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Πνηέ κνπ δελ θαηάιαβα γηαηί απηή ε εξώηεζε έγηλε
μαθληθά δήηεκα ζηελ εθθιεζία καο; Γελ ήηαλ πνηέ ζέκα ζην παξειζόλ – νύηε ζηελ
θιαζηθή επνρή ησλ κεγάισλ Παηέξσλ, αιι᾽ νύηε θαη ζηα πην πξόζθαηα έξγα
ζεβάζκησλ ζενιόγσλ. Φέξλσ ζηε κλήκε κνπ ηνλ θαζεγεηή κνπ ζην Παλεπηζηήκην
Αζελώλ, ηνλ αείκλεζην Νηθόιαν Νεζηώηε, ν νπνίνο ρακνγειώληαο έιεγε: «ην
θάησ–θάησ, ηη ζα έπξεπε λα ηηο απνθαινύκε; Πνδνζθαηξηθνύο ζπιιόγνπο;».
Αηζζάλνκαη πάλησο όηη ππάξρεη κηα αλζπγηεηλή κνξθή αληαγσληζκνύ γηα ηελ
«απζεληηθή» νξζνδνμία ζε νξηζκέλνπο (ή πεξηνξηζκέλνπο!) θύθινπο, αιιά αθόκε θαη
κεηαμύ κεξηθώλ εθθιεζηώλ. Γηαηί άξαγε ζεσξνύκε όηη θάπνηνο πνπ αθ᾽ πςεινύ
[12]
θαηαδηθάδεη ηνπο άιινπο Υξηζηηαλνύο είλαη «πξσηαζιεηήο ηεο νξζνδνμίαο» ελώ
θάπνηνο πνπ εξγάδεηαη ζθιεξά γηα δηάινγν κε ηηο άιιεο Υξηζηηαληθέο εθθιεζίεο είλαη
«πξνδόηεο ηεο νξζνδνμίαο»; Δίλαη πνιύ εύθνιν ζπλάκα θαη επηθίλδπλν λα
ζπγθξίλνπκε ηνπο εθθιεζηαζηηθνύο καο εγέηεο κεηξώληαο πόζεο θνξέο αλαθέξνληαη
ζε «αηξεηηθνύο» ή πόζεο θνξέο ζα παξαζέζνπλ ηνλ Άγην Μάξθν Δπγεληθό. Απηό
είλαη άιισζηε κία πνιύ αλέληηκε – ζάιεγα αθόκε θαη δηαβνιηθή κε ηελ έλλνηα ηνπ
«δηαβάιιεηλ» – πξνζέγγηζε ζηηο ζρέζεηο αλάκεζα ζηηο Οξζόδνμεο καο εθθιεζίεο
θαζώο θαη ζηηο ζρέζεηο καο κε ηηο άιιεο Υξηζηηαληθέο εθθιεζίεο.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: ηηο 28 Ηνπιίνπ 2016 ν Αξρηεπίζθνπνο Σεικεζνύ
(νπθξαληθήο θαηαγσγήο) θ. Ηώβ επηζθέθηεθε σο εθπξόζσπνο ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηαξρείνπ ηνλ Πξόεδξν ηεο Οπθξαλίαο Π. Πνξνζέλθν. Ο θ. Πνξνζέλθν
δήηεζε από ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν λα ζηεξίμεη ηελ Απηνθεθαιία ηεο
Δθθιεζίαο ηεο Οπθξαλίαο, ζέζε κε ηελ νπνία απ’ όηη θαίλεηαη ζπκθσλεί θαη ην
Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν. Μήπσο θάηη ηέηνην πιένλ επηζπεύδεηαη αλ ιάβνπκε
ππόςε ηελ άξλεζε ηεο Δθθιεζίαο ηεο Ρσζίαο λα ζπκκεηάζρεη ζηελ Αγία θαη
Μεγάιε ύλνδν;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: ρη βέβαηα. Γελ είλαη ε εθδίθεζε ν ηξόπνο κε ηνλ
νπνίν ιεηηνπξγεί ε Δθθιεζία. Καη γλσξίδσ ζίγνπξα όηη δελ είλαη ν ηξόπνο πνπ
ιεηηνπξγεί ν Παλαγηώηαηνο – σο «πξώηνο κεηαμύ ίζσλ» – όηαλ αληαπνθξίλεηαη ζηα
δηάθνξα αηηήκαηα από ζπγθεθξηκέλα άηνκα ή θαηά ηόπνπο εθθιεζίεο. Γη’ απηό
αθξηβώο όηαλ, θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ύλαμεο ησλ Πξνθαζεκέλσλ ηνλ Ιαλνπάξην ηνπ
2016, ν Μαθαξηώηαηνο Παηξηάξρεο Μόζραο θ. Κύξηιινο εμέθξαζε ην θόβν ηνπ όηη ε
Κσλζηαληηλνύπνιε ζα παξαρσξήζεη ην απηνθέθαιν ζηελ Οπθξαλία, ν Παλαγηώηαηνο
ακέζσο ηνλ δηαβεβαίσζε όηη ηέηνηνη αβάζηκνη θόβνη δελ πξέπεη πνηέ θαη θαζόινπ λα
ακαπξώλνπλ ην όξακα ηεο Οξζόδνμεο ελόηεηαο.
Ωζηόζν, ν Παλαγηώηαηνο εμέθξαζε ζηνλ Ρώζν πξνθαζήκελν όηη, όπσο ε Ρσζία έηζη
θαη ε Οπθξαλία είλαη επίζεο ζπγαηέξα Δθθιεζία ηεο Κσλζηαληηλνύπνιεο θαη όηη ν
ίδηνο δελ ζα κπνξνύζε λα αγλνήζεη ηνλ θξηθηό πόλν ηεο Οπθξαλίαο ηα ηειεπηαία δύν
ρξόληα. Γελ ππήξμε θακία κεηαλόεζε ή ηύςε γηά ηπρόλ δξαζηεξηόηεηεο από
θιεξηθνύο ηεο Κσλζηαληηλνύπνιεο ζηελ Οπθξαλία, νύηε νπνηνζδήπνηε ζπκβηβαζκόο
από ηελ Κσλζηαληηλνύπνιε ζηελ επηζπκία πνιιώλ λα ηεξκαηηζζνύλ νη νπνηεζδήπνηε
πνιηηηθέο ή θαη εθθιεζηαζηηθέο επεκβάζεηο ζηελ Οπθξαλία, νύηε πάιη θάπνηα
ππόζρεζε από ηελ Κσλζηαληηλνύπνιε λα αιιάμεη ή κεηώζεη ηηο πλεπκαηηθέο ζρέζεηο
κε ηνπο Οξζόδνμνπο πηζηνύο ηεο Οπθξαλίαο. Αληηζέησο, ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο
ηόληζε ηα ηζηνξηθά θαη θαλνληθά δηθαηώκαηα ηεο Κσλζηαληηλνύπνιεο λα
αληαπνθξηζεί ζηηο εθθιήζεηο ή ηηο αλεζπρίεο ησλ Οξζνδόμσλ πηζηώλ ζηελ Οπθξαλία
σο «ζπγαηέξα Δθθιεζία» ηεο.
[13]
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Νέεο Υώξεο. αο είδακε λα δηαβάδεηε ηελ αλαθνίλσζε ηνπ
Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ ζρεηηθά κε ηηο Νέεο Υώξεο. πγθεθξηκέλα
δηαβάζαηε ηα εμήο: «Τν Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν νπδεκία πξόζεζε έρεη λα
ρνξεγήζεη απηνλνκία ζηηο Μεηξνπόιεηο ηωλ ιεγνκέλωλ Νέωλ Χωξώλ θαη όηη απηέο
ππάγνληαη πάληνηε θαλνληθώο θαη πλεπκαηηθώο ππό ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν,
ε δε δηνίθεζε απηώλ έρεη εθρωξεζεί επηηξνπηθώο ζηελ Απηνθέθαιε Εθθιεζία ηεο
Ειιάδνο». Απηή ε ξύζκηζε ζα ηζρύζεη γηα πάληα;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Ο Παλαγηώηαηνο πξνέβε ζε κία ζαθή θαη ζαξξαιέα
δήισζε ζρεηηθά κε ηηο «Νέεο Υώξεο» θαηά ηε δηάξθεηα ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο
πλόδνπ. Ννκίδσ όηη ε δήισζε Σνπ κηιάεη από κόλε ηεο. Απηό πνπ ζα ήζεια λα
ηνλίζσ, σζηόζν, είλαη ε ηόικε κε ηελ νπνία ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο δελ
αλέκεημε ή «αλακάζεζε» ηα νπνηαδήπνηε ιόγηα ηνπ ζηελ απάληεζή ηνπ πξνο ηνλ
Μαθαξηώηαην Αξρηεπηζθόπνπ Αζελώλ θ. Ιεξσλύκνπ. Πξνθαλώο, όπσο ζηελ
πεξίπησζε ηνπ αβάζηκνπ θόβνπ ηεο Ρσζίαο γηα ηελ Οπθξαλία, ππήξρε αλάινγνο
θόβνο γηα ηηο «Νέεο Υώξεο» ζε νξηζκέλνπο θύθινπο ηεο Δθθιεζίαο ηεο Διιάδνο, αλ
θαη θαλείο δελ ήζειε ή δελ ηνικνύζε λα εθθξαζζεί κε ζαθήλεηα. Παξ’ όια απηά, ν
Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο απνκάθξπλε ζαξξαιέα νπνηαδήπνηε αλεζπρία, κηιώληαο
αλνηρηά ζηνλ Αξρηεπίζθνπν Αζελώλ θαη αξλνύκελνο νπνηαδήπνηε πξόζεζε ηεο
Κσλζηαληηλνύπνιεο λα επηδηώμεη ηελ απηνλνκία ησλ Νέσλ Υσξώλ.
Καη πάιηλ όκσο, κηιώληαο ζε πξνζσπηθό επίπεδν θαη κε θαλέλα ηξόπν ζε
νπνηνδήπνηε εθθιεζηαζηηθό ή επίζεκν επίπεδν, έξρνληαη ζην λνύ κεξηθέο
επηθπιάμεηο ή εξσηήζεηο. Οη εθθιεζηαζηηθέο δηακάρεο θαη νη εδαθηθέο ινγνκαρίεο –
ζεκαληηθέο θαζώο κπνξεί λα είλαη ζηε δσή ηεο Δθθιεζίαο από θαλνληθήο ή
εθθιεζηνινγηθήο απόςεσο – ηειηθά θαηέρνπλ κηθξή ή κεδακηλή ζεκαζία αλ ην
γεληθόηεξν όξακα καο απνζπλδέεηαη από ην θαξδηνθηύπεκα ηνπ θόζκνπ. Αλαθέξαηε
ζηελ αξρή ηεο ζπδεηήζεσο καο ηνλ νξηζκό ηεο Δθθιεζίαο ζηε ζενινγία ηνπ εβ.
Μεηξνπνιίηνπ Πεξγάκνπ. Δπνκέλσο ζα κπνξνύζα λα πσ όηη κνπ είλαη πνιύ δύζθνιν
λα ζπκβηβάζσ ηε ζεκαζία ηνπ Καηάξ ή ησλ «Νέσλ Υσξώλ» κε ηελ ηξαγηθή απώιεηα
δσήο ζηε πξία ή ηα ζώκαηα ησλ βξεθώλ πνπ μεβξάζηεθαλ ζηε Μεζόγεην. Πώο ε
Δθθιεζία ηεο Γεσξγίαο ζα δηθαηνινγήζεη ηελ απνδνθηκαζία ησλ «κηθηώλ γάκσλ»
όηαλ «ρώξηζε» ηνπο πηζηνύο ηεο από ηνλ ππόινηπν Οξζόδνμν θόζκν κε ηελ απνπζία
από ηελ ύλνδν; Πώο ε Δθθιεζία ηεο Ρσζίαο εηιηθξηλά ζα δηθαηνινγνύζε ηελ
αλεζπρία ηεο γηα ηελ Παλνξζόδνμε ελόηεηα κε ηελ αλεθηηθόηεηα ηεο επίζεζεο ηεο
Κπβέξλεζεο ηεο Ρσζίαο ζηελ Οπθξαλία θαη ηε πξία; Σέινο, ππό ην θσο ησλ
ζπγρξόλσλ γεσπνιηηηθώλ πξνθιήζεσλ πνπ αληηκεησπίδνπλ πνιιέο Οξζόδνμεο
Δθθιεζίεο, πόζν θαηξό κπνξνύκε πξαγκαηηθά λα θηινληθνύκε ζρεηηθά κε ην πνηνο
ππέγξαςε πνην έγγξαθν ζηελ πξν-ζπλνδηθή δηαδηθαζία ή θαη ζηελ ίδηα ηε ύλνδν;
Απηέο είλαη, επαλαιακβάλσ, κόλν πξνζσπηθέο κνπ αλεζπρίεο, αλ θαη λνκίδσ όηη ίζσο
είλαη θαη ζην λνπ πνιιώλ άιισλ.
[14]
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: ε έλα από ηα ηειηθά θείκελα ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο
πλόδνπ γίλεηαη αλαθνξά ζην ζέκα ηεο λεζηείαο. Γηαβάδνπκε ζρεηηθά ηα εμήο:
«Ἡ πξό ηῆο ζείαο θνηλωλίαο λεζηεία ηξηῶλ ἤ πεξηζζνηέξωλ ἡκεξῶλ ἐπαθίεηαη εἰο
ηήλ εὐιάβεηαλ ηῶλ πηζηῶλ, ζπκθώλωο θαί πξόο ηά ιόγηα ηνῦ ἁγίνπ Νηθνδήκνπ ηνῦ
Ἁγηνξείηνπ». Γηαηί γηα έλα ακάξηεκα έλαο πλεπκαηηθόο λα βάδεη γηα παξάδεηγκα
θαλόλα απνρήο ελόο ρξόλνπ από ηε Θεία Κνηλσλία, έλαο άιινο έλα κήλα θη έλαο
ηξίηνο κία εβδνκάδα; Πνην είλαη ην κέηξν;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Υαίξνκαη πνπ θάλεηε απηή ηελ εξώηεζε. Καη ηνύην
επεηδή ππήξμε κηα πνιύ εκπλεπζκέλε – ζάιεγα κάιηζηα πνιύ αλαδσνγνλεηηθή –
ζηηγκή θαηά ηε δηάξθεηα ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο πλόδνπ, όηαλ ν Παλνζηνι.
Αξρηκαλδξίηεο π. Σύρσλ (Καζεγνύκελνο ηεο Ιεξάο Μνλήο ηαπξνληθήηα ζην Άγην
ξνο) θιήζεθε από ηνλ Παλαγηώηαην λα απεπζύλεη κεξηθά ιόγηα κεηά από θάπνηα
ζπδήηεζε ησλ επηζθόπσλ ζρεηηθά κε ηνπο θαλόλεο ηεο λεζηείαο. Απηό πνπ κε
εληππσζίαζε θαηά βάζνο ήηαλ ε ζπκπόλνηα θαη ε νηθνλνκία ηνπ Αζσλίηνπ γέξνληνο,
ν νπνίνο ήηαλ κάιηζηα ν επίζεκνο εθπξόζσπνο ηεο Ιεξάο Κνηλόηεηαο ζηε ύλνδν
(πξάγκα πνύ ιεζκνλνύλ όζνη ππνγξακκίδνπλ ηελ αληίδξαζε κεκνλσκέλσλ
κνλαρώλ). λησο εμεπιάγελ από ηνλ ηξόπν κε ηνλ νπνίν ν Παηήξ Σύρσλ κίιεζε γηα
κεηξηόηεηα θαη επηείθεηα, θαζώο θαη γηα θαηαλόεζε θαη ηελ αλάγθε λα αγθαιηάζεη ε
Δθθιεζία ηελ αδπλακία ηεο αλζξώπηλεο θύζεο. Έγηλε πνιύ ζαθέο γηα κέλα όηη ην
κόλν θξηηήξην – ην κόλν κέηξν γηα νπνηαδήπνηε πνηκαληηθή αληηκεηώπηζε ή θαη
πλεπκαηηθή πνηλή από κέξνπο ηεο Δθθιεζίαο – είλαη αζθαιώο ην έιενο ηνπ Θενύ,
πνπ άιισζηε θαινύκαζηε (θαη εληειιόκαζηε) λα κηκεζνύκε θαη ζύκθσλα κε ην
νπνίν ζίγνπξα ζα θξηζνύκε.
Δπηπιένλ, απηό πνπ ήηαλ ην πηό ζεκαληηθό ζηνπο ιόγνπο ηνπ Παηξόο Σύρσλα είλαη
όηη πξνέξρνληαλ από θάπνηνλ πνπ δεη ζε κία κνλαζηηθή θνηλόηεηα, από ηνλ νπνίν ζα
πεξηκέλακε ίζσο πεξηζζόηεξε απζηεξόηεηα θαη πεξηζζόηεξε (θαλνληθή) αθξίβεηα,
κηα πην ζηελή πξνζήισζε αθόκε θαη απζηεξή πξνζέγγηζε. Γελ λνκίδσ όηη πξέπεη λα
εηδσινπνηνύκε ηνπο κνλαρνύο ηνπ Αγίνπ ξνπο. Αιιά απηό ην απιό ζηηγκηόηππν
(κάιινλ απηή ε ηεξή ζηηγκή) ζηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν απέδεημε ζαθώο όηη ε
Οξζόδνμε πλεπκαηηθόηεηα ζεκαίλεη απζεληηθόηεηα θαη όηη ε αγηόηεηα είλαη εθεί
όπνπ ππάξρεη αγάπε.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: ην ηειηθό θείκελν πνπ αθνξά ηελ απνζηνιή ηεο
Δθθιεζίαο ζην ζύγρξνλν θόζκν θαη ζην θεθάιαην κε ηίηιν «Ἡ ἀπνζηνιή ηῆο
Ὀξζνδόμνπ Ἐθθιεζίαο ὡο καξηπξία ἀγάπεο ἐλ δηαθνλίᾳ» (§ 10) γίλεηαη αλαθνξά
ζηελ νηθνινγηθή θξίζε. Γλσξίδνληαο όηη ν ίδηνο έρεηε αζρνιεζεί εθηελώο κε ην
δήηεκα απηό, πνηα κπνξεί λα είλαη ε πξαθηηθή αληηκεηώπηζε ηνπ από κεξηάο ηεο
Οξζόδνμεο ζενινγίαο;
Π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Πξάγκαηη ε νηθνινγηθή θξίζε αλαθέξεηαη κέζα ζην
θείκελν ζρεηηθά κε ηελ Απνζηνιή ηεο Δθθιεζίαο ζηνλ ύγρξνλν Κόζκν θαζώο θαη
[15]
ζηελ εγθύθιην θαη ην κήλπκα ηεο πλόδνπ. Πάληα ζαύκαδα ηνλ ηξόπν πνπ ν
Παλαγηώηαηνο [όπσο επίζεο θαη ν Μεηξνπνιίηεο Πεξγάκνπ] αληηκεηώπηδε ην θπζηθό
πεξηβάιινλ ζαλ πξνηεξαηόηεηα ηεο παηξηαξρηθήο ηνπ δηαθνλίαο. Η πίζηε αιιά θαη
πεπνίζεζή ηνπ είλαη όηη ε αλζξσπόηεηα δελ ζώδεηαη από ηνλ πιηθό ή θπζηθό θόζκν,
αιιά καδί ηνπ.
Αλ όλησο πηζηεύνπκε θαη δηαθεξύηηνπκε όηη ν Θεόο «δεκηνύξγεζε ηνλ θόζκν από
αγάπε», αλ ζη᾽ αιήζεηα νκνινγνύκε όηη «ὁ Λόγνο ζάξμ ἐγέλεην θαί ἐζθήλσζελ ἐλ
ἡκῖλ», θαη αλ εηιηθξηλά ηηκνύκε ηηο ζείεο εηθόλεο ζηε ζεία ιεηηνπξγία θαη ιαηξεία καο,
ηόηε ζα πξέπεη λα αγσληδόκαζηε γηα ηε κεηακόξθσζε νιόθιεξνπ ηνπ θόζκνπ . . . έσο
ηνλ ηειεπηαίν θόθθν ζθόλεο!
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Πνηα είλαη ε απνζηνιή ηεο Οξζόδνμεο Δθθιεζίαο ζην
ζύγρξνλν θόζκν θαη πνηεο νη πξνθιήζεηο ζηηο νπνίεο πξέπεη λα αληαπνθξηζεί;
Π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: Αλαθεξζήθαηε ζηνλ Μεηξνπνιίηε Πεξγάκνπ
λσξίηεξα, ιέγνληαο όηη ε «Δθθιεζία είλαη θαη δεη ζηελ ηζηνξία». Καη κόιηο αλέθεξα
όηη ε Δθθιεζία θαιείηαη λα αγηάζεη ην ζύλνιν ηεο δεκηνπξγίαο ηνπ Θενύ – ζαλ ηελ
«ἀπαξρή» ή ηνλ «ἀξξαβῶλα» ηεο «θαηλῆο θηίζεσο» – νύησο ώζηε λα κπνξεί λα
δηαθεξύζζεη ην θσο θαη ηε δσή ηνπ αλαζηεκέλνπ Υξηζηνύ ζ’ έλαλ θόζκν πνπ
πεξηθπθιώλεηαη από ηελ απεηιή ηεο θζνξάο θαη ηνπ ζαλάηνπ.
Σν γλσξίδνπκε απηό θαη ην θεξύζζνπκε ηξαλά. Ωζηόζν ζηε δσή ηεο Δθθιεζίαο,
ζπρλά ην αγλννύκε ή ηνπιάρηζηνλ ην ακεινύκε. Γπζηπρώο – ή θαη ηξαγηθώο –
επηθεληξώλνπκε ηελ πξνζνρή καο ζηε ζξηακβνινγία θαη ζηελ ππεξνςία, πξνηηκώληαο
λα θαηαδηθάδνπκε ηνπο άιινπο κε ηα δόγκαηα ή ηνπο θαλόλεο καο. Έρνπκε
δεκηνπξγήζεη ηόζα πνιιά είδσια σο εθθιεζηαζηηθνί εγέηεο θαη Οξζόδνμνη πηζηνί –
κε ηηο δηραζκέλεο εθθιεζηαζηηθἐο καο δηθαηνδνζίεο, ηηο εδαθηθέο καο ινγνκαρίεο, θαη
ηελ επζεβή καο αιαδνλεία – ώζηε λα κελ κπνξνύκε λα δηαθξίλνπκε πηα ηελ ηεξή
ηαπηόηεηα θαη ηνλ απόηεξν ζθνπό ηεο Δθθιεζίαο. Ίζσο κέξνο ηεο απνζηνιήο καο
είλαη λα θνηηάμνπκε ζηνλ θαζξέθηε κε ηαπεηλόηεηα θαη λα απνηηκήζνπκε εθ λένπ ηηο
πξνηεξαηόηεηεο καο.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: Πώο βιέπεηε ηελ επόκελε εκέξα ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο
πλόδνπ; Θα πξαγκαηνπνηεζεί θάηη αληίζηνηρν ζην κέιινλ;
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: «’Ιδνύ λῦλ θαηξόο εὐπξόζδεθηνο, ἰδνύ λῦλ ἡκέξα
ζσηεξίαο ». Ο ρξόλνο ζίγνπξα ζα δείμεη εάλ θαη θαηά πόζν νη Οξζόδνμεο Δθθιεζίεο
ήζειαλ πξαγκαηηθά λα ζπγθαιέζνπλ ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν. Ο ρξόλνο επίζεο
ζα απνθαιύςεη πνύ βξίζθνληαη νη πξνηεξαηόηεηεο ησλ εθθιεζηαζηηθώλ καο εγεηώλ.
Θα ζπλερηζηεί ε δσή θάζε απηνθέθαιεο Δθθιεζίαο όπσο πξηλ – ζε απνκόλσζε από
ηνπο άιινπο, απαζρνιεκέλε κε ηα δηθά ηεο δεηήκαηα θαη ελδηαθέξνληα; Ή νη
[16]
Δθθιεζίεο καο ζα δερηνύλ θαη ζα ζεβαζηνύλ ην «θξόλεκα» ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο
πλόδνπ – ηόζν απηώλ πνπ ζπκκεηείραλ όζν θαη εθείλσλ πνπ ήζαλ απόληεο∙ επεηδή
όινη ηνπο αλεμαηξέησο βξίζθνληαλ, ηνπιάρηζηνλ ζε θάπνην ζεκείν, ζηελ ίδηα πνξεία
«πξνο ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν»; Γειαδή αλεμάξηεηα από ην εάλ ή πόηε ζα
ιάβεη ρώξα ε επόκελε ζύλνδνο – θαη εύρνκαη λα κε θαζπζηεξήζεη – ζα εξγαζηνύλ νη
Δθθιεζίεο καο πξνο κεγαιύηεξε ζπλνδηθόηεηα, κεγαιύηεξε αηζζεηή επηθνηλσλία θαη
νξαηή θνηλσλία; Ή ζα ρξεζηκνπνηήζνπλ ηελ Αγία θαη Μεγάιε ύλνδν ζαλ
δηθαηνινγία θαη πξόθαζε γηα λα ρσξηζζνύλ αθόκε πεξηζζόηεξν; Πηζηεύσ όηη όιεο νη
Δθθιεζίεο καο – θαη όινη νη πλεπκαηηθνί πνηκέλεο ηνπο – νθείινπλ κία ζηελόηεξε
δέζκεπζε θαη κία κεγαιύηεξε αθνζίσζε ζηελ παξάδνζε ηνπο, ζηνπο πηζηνύο ηνπο,
θαζώο θαη ζηνλ πόλν νιόθιεξνπ ηνπ πεξηβάιινληνο θόζκνπ.
ΖΡΑΚΛΖ ΦΗΛΗΟ: π. Ησάλλε Υξπζαπγή ζεσξώ επινγία θαη ύςηζηε ηηκή ηε
ζπλάληεζε καο απηή. Δίζηε έλαο θαηαμησκέλνο θιεξηθόο ηνπ Οηθνπκεληθνύ καο
Παηξηαξρείνπ πνπ δηαπξέπεηε ζε γλσζηά Παλεπηζηήκηα ζηελ επηζηήκε ηεο
Θενινγίαο. αο επραξηζηνύκε πάξα πνιύ γηα ηελ επγελή ζαο θαινζύλε λα καο
δώζεηε ιίγν από ηνλ πνιύηηκν ζαο ρξόλν θαη λα ςειαθίζνπκε ην κεγάιν απηό
εθθιεζηαζηηθό γεγνλόο ηεο Αγίαο θαη Μεγάιεο πλόδνπ «θαηόπηλ ενξηήο». Να
είζηε πγηήο θαη θαιή δύλακε ζην πνιπζήκαλην έξγν ηεο δηαθνλίαο ζαο.
π. ΗΩΑΝΝΖ ΥΡΤΑΤΓΖ: αο επραξηζηώ γηα ην ελδηαθέξνλ ζαο ζρεηηθά κε ηελ
πξόζθαηε ύλνδν θαη κε ηνλ ηξόπν πνπ επεξεάδεη ηελ Δθθιεζία καο αιιά θαη ηνλ
θόζκν νιόθιεξν.
[17]
