This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Παλαγηώηεο Κακπάλεο, Γξ. Αξραηνιόγνο –Ηζηνξηθόο, Μνπζείν Βπδαληηλνύ Πνιηηηζκνύ
Μεηαδηδαθηνξηθόο εξεπλεηήο ηνπ Αξηζηνηέιεηνπ Παλεπηζηεκίνπ Θεζζαινλίθεο
Αθηεξσκέλν ζηνπο θίινπο κνπ ηέθαλν θαη Νάληα Γεξνπιάλνπ
πνπ κνηξάζηεθαλ καδί κνπ ηε θηιία ηνπο κε ηνλ
Santiago Calatrava
«εκείσζε ηηο ζθέςεηο ηεο ζηηγκήο. Απηέο πνπ έξρνληαη ρσξίο λα ηηο αλαδεηήζεηο,
είλαη ζπλήζσο θαη νη πην αμηόινγεο».
ινη γλσξίδνπλ ηνλ Santiago Calatrava. Ηδηαίηεξα νη Έιιελεο, όπνπ γηα θάζε ηη έρνπλ
επηιέμεη θαη ην δηθό ηνπ πξόηππν. Αλ ζέιεηο λα μερσξίζεηο θάπνηνλ ζηε δσγξαθηθή ηόηε ηνλ
απνθαιείο Πηθάζν, γηα ηελ εμππλάδα ηνπ Ατλζηάηλ, γηα ηηο πνδνζθαηξηθέο ηνπ ηθαλόηεηεο
Πειέ, γηα ηνλ αιηξνπηζκό ηνπ Μεηέξα Σεξέδα,…..ελώ ηειεπηαία πξνζηέζεθε ζην ιεμηιόγην
ν Καιαηξάβα ραξαθηεξίδνληαο όρη κόλν ηελ αξρηηεθηνληθή ηνπ παξόληνο θαη ηνπ
κέιινληνο, αιιά θαη θάζε ηη δεκηνπξγηθό, θαηλνηόκν θαη πξσηνπόξν. ινη απηνί κπνξεί λα
κελ ππήξμαλ νη θαιύηεξνη ζηνλ ηνκέα ηνπο, ζίγνπξα όκσο ππήξμαλ εκβιεκαηηθέο κνξθέο
πνπ ν ίδηνο ν ρώξνο ηνπο επέιεμε λα ηνπο αληηπξνζσπεύεη, γηαηί πνιύ απιά «κίιεζαλ» κε
θάπνην, κεξηθέο θνξέο αλεμήγεην ιόγν, ζηα ζπλαηζζήκαηα ησλ αλζξώπσλ.
Ο αληηάγν Καιαηξάβα είλαη δηεζλώο γλσζηόο θαη βξαβεπκέλνο Ηζπαλόο αξρηηέθηνλαο
θαη πνιηηηθόο κεραληθόο, ν νπνίνο δεη θαη εξγάδεηαη ζηε Επξίρε. Έρεη θαηνξζώζεη λα
ζπλδέζεη ην όλνκά ηνπ κε κεξηθά όρη κόλν από ηα πην εληππσζηαθά, αιιά θαη ηα πην
ακθηιεγόκελα έξγα ζε νιόθιεξν ηνλ θόζκν. Γελλήζεθε ην1951 ζηε Βαιέλζηα ηεο Ηζπαλίαο,
όπνπ κειέηεζε πξνπηπρηαθά ζηε ρνιή Αξρηηεθηνληθήο θαη ην ρνιείν Σερλώλ. Μεηά από
ηελ απνθνίηεζε ην 1975, γξάθηεθε ζην ειβεηηθό νκνζπνλδηαθό Ίδξπκα Σερλνινγίαο ηεο
Επξίρεο. Ζ πξόσξε ζηαδηνδξνκία ηνπ αθηεξώζεθε θαηά έλα κεγάιν κέξνο ζηηο γέθπξεο θαη
ηνπο ζηαζκνύο ηξέλσλ, ηα ζρέδηα γηα ηνπο νπνίνπο αλύςσζαλ ηε ζέζε ηνπ σο πνιηηηθό
κεραληθό κε λέα άπνςε. Δλ ηνύηνηο, ην ύθνο ηνπ είλαη πνιύ πξνζσπηθό θαη πξνθύπηεη από
ηηο πνιπάξηζκεο κειέηεο ηνπ αλζξώπηλνπ ζώκαηνο θαη ηνπ θπζηθνύ θόζκνπ πνπ έθαλε. «Ζ
θύζε είλαη κεηέξα θαη δαζθάια κνπ», αλαθέξεη δηαξθώο.
«Ο πνηεηήο ηνπ ζήκεξα είλαη ν αξρηηέθηνλαο» γξάθεη ν Οπκπέξην Έθν. Κάζε
ζπιινγηζκόο ηνπ Καιαηξάβα παηάεη κε ην έλα πόδη ζηελ ηέρλε θαη κε ην άιιν ζηελ
πξαγκαηηθόηεηα: «Γελ είκαη απιώο ηερλίηεο... Νηώζσ θαιιηηέρλεο. Μόλν επελδύνληαο ζε
ό,ηη θάλνπκε, ελζνπζηαζκό θαη πάζνο, κπνξνύκε λα μαλαζρεδηάζνπκε σξαηόηεξα ηνλ θόζκν
καο». Γηαβάδνληαο ηε γλώκε απηή ηνπ Καιαηξάβα ν λνπο κνπ αλαπόθεπθηα πεγαίλεη ζε έλα
ηζηνξηθό-κπζνινγηθό γεγνλόο: «Καζώο ν Πιάησλ έθαλε βόιηα, έλα πξσηλό κε ηνλ δάζθαιν
ηνπ σθξάηε, ηνλ θνίηαμε βαζηά ζηα κάηηα θαη ηνλ ξώηεζε πνην είλαη ην κπζηηθό γηα λα
πεηύρεηο νηηδήπνηε. Ο σθξάηεο δελ απάληεζε θαη ν Πιάησλ από ζεβαζκό δελ επέκεηλε,
ιίγν πξηλ θηάζνπλ όκσο ζηελ πεγή γηα λα πηνύλ λεξό, δελ άληεμε θαη μαλαξώηεζε…Σόηε ν
δάζθαινο έζθπςε ήπηε λεξό θαη έπηαζε άγξηα ηνλ Πιάησλα από ηα καιιηά θαη έβαιε ην
θεθάιη ηνπ βίαηα κέζα ζηε γνύξλα θαη ιίγν πξηλ πληγεί ηνλ απειεπζέξσζε, ελώ εθείλνο
ηξαβήρηεθε παίξλνληαο βαζηά αλάζα. Μεηά από ιίγε ώξα θαη αθνύ ν Πιάησλ είρε ζπλέιζεη
ν σθξάηεο ηνπ είπε: “Θα πεηύρεηο κόλνλ όηαλ ζηελ επηζπκία ζνπ βάιεηο ηελ ίδηα δύλακε
πνπ έβαιεο ηώξα γηα λα δήζεηο. Οη άλζξσπνη Πιάησλ έρνπλ επηζπκίεο, πνπ αλ δελ γίλνπλ
ζθνδξέο επηζπκίεο ζα παξακείλνπλ κόλνλ θαληαζηώζεηο”».
«Οξηζκέλεο θνξέο», αλαθέξεη ν Καιαηξάβα «γηα λα θζάζεηο ζηελ πεγή ρξεηάδεηαη λα
παο θόληξα ζην ξεύκα. Απηό είλαη κηα επηινγή ηελ νπνία πξνζσπηθά ζεσξώ πνιύ πην
ζεκαληηθή από νπνηαδήπνηε επηξξνή κπνξεί λα δερζεί έλαο άλζξσπνο ζηε δσή ηνπ. πλήζσο
νη επηξξνέο ηείλνπλ λα καο παξαζύξνπλ κε ηε θνξά ηνπ ξεύκαηνο. Πηζηεύσ όηη νθείιεη
θαλείο λα αθνινπζεί ηε δηαίζζεζή ηνπ θαη λα θάλεη απηό πνπ πξαγκαηηθά ηνπ αξέζεη, ρσξίο
λα ζθέθηεηαη αλ ζα είλαη εύθνιν ή όρη. αθώο ην λα θάλεηο ηειηθώο απηό πνπ ζνπ αξέζεη ζε
νδεγεί ζρεδόλ πάληα ζηνλ πην δύζθνιν δξόκν. Αιιά εθείλν πνπ πξαγκαηηθά κεηξάεη ζηε
δσή είλαη ην λα κπνξεί θαλείο λα αθνύεη ην έλζηηθηό ηνπ θαη λα ην αθνινπζεί. Οη
πεξηζζόηεξνη άλζξσπνη πνπ απνηπγράλνπλ ζηε δσή ηνπο απνηπγράλνπλ γηαηί δελ έρνπλ
επαθή κε ην έλζηηθηό ηνπο, κε ηα «ζέισ» ηνπο, ή δελ είλαη έηνηκνη λα πιεξώζνπλ ην ηίκεκα
ηεο επηπρίαο. Ζ επηπρία δελ είλαη ηίπνηα άιιν παξά ε πξαγκαηνπνίεζε ησλ «ζέισ» καο. Ζ
επηπρία είλαη ε ζπλάληεζε κε ηνλ εαπηό καο κέζσ ησλ πξάμεώλ καο. Καη ηη είλαη ην
έλζηηθην; Ζ αίζζεζε ησλ πξαγκάησλ, ε αλεμήγεηε αληίιεςε απηνύ πνπ νλνκάδνπκε
«θόζκνο». Δίλαη ε ζνθία ηνπ θόζκνπ πνπ θαηνηθεί ζηνλ αέξα θαη αλήθεη ζε όινπο, αξθεί
θάπνηνο λα ζεθώζεη ην θεθάιη ηνπ θαη λα θόςεη έλα ηζακπί από ην ακπέιη απηήο ηεο
αλεμήγεηεο γλώζεο. Απηή ηε ζνθία ηνπ θόζκνπ ηελ θαηαπίλνπκε θαη ηξεθόκαζηε από απηή,
κεγαιώλνπκε κε απηήλ. Σν έλζηηθην ηειηθώο είλαη κηα ελέξγεηα. Ζ αίζζεζε, γηα παξάδεηγκα
όηη κπνξείο λα δνπιεύεηο θάπνπ όιε κέξα ρσξίο λα ληώζεηο πσο θνπξάδεζαη είλαη κηα
απόδεημε όηη έθαλεο ηε ζσζηή επηινγή, όηη αθνινύζεζεο ην έλζηηθηό ζνπ. ε απηέο ηηο
πεξηπηώζεηο ηελ επόκελε εκέξα ζέιεηο λα δήζεηο μαλά ηελ ίδηα θαηάζηαζε».
ηελ εξώηεζε αλ αηζζάλεηαη πεξηζζόηεξν αξρηηέθηνλαο ή θαιιηηέρλεο απαληά άκεζα:
«Ο Φεηδίαο, ν Ηθηίλνο, ν Καιιηθξάηεο ππήξμαλ θαιιηηέρλεο θαη αο είραλ παξάιιεια θαη
κηαλ άιιε αζρνιία, είηε απηή ήηαλ ηα καζεκαηηθά είηε θάηη άιιν. Ζ δνπιεηά πνπ παξήγαγαλ
ήηαλ θαζαξά θαιιηηερληθή θαη δελ έρεη πάςεη σο ζήκεξα λα καο ελζνπζηάδεη. Ήηαλ
άλζξσπνη ελζνπζηώδεηο, κε ηελ ειιεληθή έλλνηα ηνπ όξνπ. Αλ δελ θάλσ ιάζνο, ζηα ειιεληθά
"ελζνπζηώδεο" είλαη εθείλνο πνπ θαηνηθεί εληόο ηνπ ν Θεόο. Ζ δηαθνξά κεηαμύ ελόο ηερλίηε
θαη ελόο θαιιηηέρλε είλαη αθξηβώο απηή: ν ελζνπζηαζκόο. Ο θαιιηηέρλεο είλαη ελζνπζηώδεο,
θνπβαιάεη κέζα ηνπ ηνπο ζενύο θαη εθείλνη ηνλ ζπξώρλνπλ λα εθθξαζηεί»
Ζ έκπλεπζή ηνπ είλαη θαζαξά αλζξσπνθεληξηθή, αλ θαη νη κνξθέο ζρεδόλ πάληα
ζρεκαηνπνηνύληαη θαη απνθηνύλ έλαλ εμπξεζηνληζηηθό ραξαθηήξα θαη δεπηεξεπόλησο,
δσνκνξθηθή.
Ο αεηόο θαη ν ηαύξνο είλαη ηα δπν πιάζκαηα ηνπ θόζκνπ πνπ ηνλ ελέπλεπζαλ
ηδηαίηεξα. Ο αεηόο απνηειεί ζύκβνιν ειεπζεξίαο, απόιπηεο θπξηαξρίαο θαη δύλακεο ζηνλ
νπξαλό. Σν πέηαγκα ηνπ είλαη κεγαινπξεπέο. Πνιιέο θνξέο θαζώο πεηάεη αξγά κε ηα θηεξά
ηνπ αλνηρηά θαη αθίλεηα, κνηάδεη ζαλ λα γιηζηξάεη κέζα ζηνλ αέξα. Δθκεηαιιεύεηαη
επηηήδεηα ηα αλνδηθά ξεύκαηα ηνπ αέξα γηα λα αλεβαίλεη ζε κεγάια ύςε ρσξίο πξνζπάζεηα.
Δπίζεο, ζπκβνιίδεη ηελ πλεπκαηηθή πξνζπάζεηα. Δίλαη ν θηεξσηόο Λόγνο. Σν λα θνηηάεη ν
αεηόο ηνλ ήιην ρσξίο λα ηπθιώλεηαη, παξνκνηάδεηαη κε ηνλ Υξηζηό πνπ αηελίδεη ηελ δόμα
ηνπ Θενύ. Οη αξραίνη πξόγνλνί καο πίζηεπαλ όηη ν αεηόο αλαλεώλεη ην θηέξσκά ηνπ
πεηώληαο πξνο ηνλ ήιην θαη κεηά βνπηώληαο ζηελ ζάιαζζα, γη’ απηό θαη ζπκβόιηδε ηελ
αλάζηαζε θαη ηελ λέα δσή ζην βάπηηζκα.
Ο ηαύξνο, απηό ην απξόβιεπην θαη σο εθ ηνύηνπ κπζηεξηώδεο δών κε ηε κεγάιε
δύλακε θαη ην βαζύ απιαλέο βιέκκα, πνπ πξνθαινύζε θαηαηγίδεο, εμνπζίαδε ηνπο βάιηνπο
θαη ζήθσλε ηνλ θόζκν ζηα θέξαηά ηνπ, έπαημε ξόιν ζηε δεκηνπξγία κηαο πιεηάδαο
ζπκβόισλ θαη ηειεηώλ. Απνηειεί έλα παλάξραην ζύκβνιν ελόο θόζκνπ κπζνινγηθνύ,
κπζηεξηαθνύ, πνπ θπξηάξρεζε ζε όιε ηε Μεζόγεην θαη ζπκβόιηδε πάληνηε ηελ αληνρή, ηνλ
δπλακηζκό ηεο κεγαινπξεπνύο ξώκεο θαη ηνλ έκθπην δπλακηζκό, ηελ αλππόηαθηε
αλεμαξηεζία θαη ηελ αηέιεησηε γνληκνπνηό ελέξγεηα. ηελ αξραία Διιάδα ν ηαύξνο ήηαλ ε
ελζάξθσζε, ην ζύκβνιν ή ην έκβιεκα ησλ ζεώλ ηεο δεκηνπξγίαο, νη νπνίνη θαηνηθνύζαλ
ζηνλ νπξαλό ή ζε ςειέο βνπλνθνξθέο. ε όινπο ηνπο πνιηηηζκνύο νη ζενί, νη παηέξεο ησλ
ζεώλ, δεκηνπξγνί ηνπ θόζκνπ θαη ηνπ νπξαλνύ -ηα κάηηα ησλ νπνίσλ ήηαλ ν ήιηνο θαη ε
ζειήλε- εκθαλίδνληαλ κε κνξθή ηαύξνπ ή ζπλνδεύνληαλ από ηαύξνπο.
Σέινο ηδηαίηεξε κλεία ζα πξέπεη λα γίλεη θαη ζην κπζηθό πινίν ηεο Αξγνύο κε ην νπνίν
νη Αξγνλαύηεο ηαμίδεςαλ ζηελ Κνιρίδα γηα λα πάξνπλ ην ρξπζόκαιιν δέξαο. Ζ Αξγώ
πεξηγξάθεηαη σο ην γξεγνξόηεξν θαη ην πην ζηέξεν ζθάθνο ηεο επνρήο ηεο. Δπηπιένλ ήηαλ
εμαηξεηηθά ειαθξύ, ώζηε λα παξέρεη ηε δπλαηόηεηα κεηαθνξάο ηνπ ζηε ζηεξηά από ην
πιήξσκά ηνπ. Κάπνηεο πεξηζζόηεξν ιεπηνκεξείο πεγέο πξνζδηνξίδνπλ ην κήθνο ηνπ πινίνπ
ζηα 50 έσο 60 κέηξα (καθξά λαπο). Κπβεξλήηεο ηνπ πινίνπ ήηαλ ν Σίθπο. Αλαθέξεηαη
επίζεο όηη ε ζεά Αζελά (ή ε Ήξα) ηνπνζέηεζε ζηελ πιώξε ηνπ πινίνπ έλα θιαδί από ηε
δσδσλαία Γξπ. Απηό είρε καληηθέο ηδηόηεηεο, κηινύζε κε αλζξώπηλε ιαιηά θαη
πξνεηδνπνηνύζε ηνπο Αξγνλαύηεο γηα ηνπο αλακελόκελνπο θηλδύλνπο. Ζ θαηαζθεπή ηεο
Αξγνύο κε ηε ζεηξά ησλ ηζηίσλ πξνθάιεζε ζηνλ Καιαηξάβα έλα εηθαζηηθό εξέζηζκα ην
νπνίν ζπλαληνύκε ζε όια ζρεδόλ ηα έξγα ηνπ, θπξίσο απηά ηεο αξρηηεθηνληθήο.
«Καη κεο ζηε ηέρλε πάιη, μεθνπξάδνκαη απ’ ηελ δνύιεςή ηεο»
Κσλζηαληίλνο Καβάθεο
ην πάληα αλνηθηό θαη πνιύ θηιόμελν ζπίηη ηνπ ζηε Επξίρε.
Γηαθξίλνληαη γιππηά έξγα ηνπ, όπσο ηα Κύκαηα θαη ηα Κπθιαδηθά.
Σν ζηνύληην ζην Park Avenue ηεο Νέαο Τόξθεο κε δηάθνξα έξγα ηνπ
«Αλ ζεο λα παο ζηελ νπζία ησλ πξαγκάησλ, ην πην πηζαλό είλαη όηη ζα πξέπεη λα θάλεηο
αθαίξεζε θαη όρη πξόζζεζε. Δθεί θξύβεηαη όινο ν πινύηνο»
«Ζ ηέρλε είλαη κηα πεξηπέηεηα ζε έλαλ άγλσζην θόζκν, πνπ κπνξεί λα εμεξεπλεζεί
κόλν από απηνύο πνπ είλαη πξόζπκνη λα αλαιάβνπλ ηνλ θίλδπλν»
Μάξθ Ρόζθν
Τδαηνγξαθίεο εκπλεπζκέλεο από ηηο αέλαεο θηγνύξεο ησλ ρνξεπηώλ ηνπ New York Ballet,
νη νπνίεο σζηόζν εθηεινύληαη κε αξρηηεθηνληθή αθξίβεηα
«Ζ δσγξαθηθή δελ είλαη κηα εηθόλα ηεο εκπεηξίαο, αιιά ε ίδηα ε εκπεηξία»
«Σν λα θάλεηο ην απιό πεξίπινθν είλαη ζπλεζηζκέλν.
Σν λα θάλεηο ην πεξίπινθν απιό, απηό είλαη δεκηνπξγηθόηεηα».
«Ζ θαηλνηνκία είλαη απηή πνπ μερσξίδεη ηνλ εγέηε από απηόλ πνπ αθνινπζεί».
«Πξέπεη λα θάλνπκε ζήκεξα απηό πνπ όινη ζα θάλνπλ αύξην».
Εαλ Κνθηώ
