Γράθει ο Θεολόγος – Εκκληζιαζηικός Ιζηορικός – Νομικός

Ιωάννης Ελ. ΢ιδηράς
ΙΩΒΗΛΑΙΟΝ
ΟΙΚΟΤΜΕΝΙΚΟΤ ΠΑΣΡΙΑΡΥΟΤ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΤ
ΑΠΟ ΣΗΝ ΙΜΒΡΟ ΢ΣΟ ΦΑΝΑΡΙ ΚΑΙ ΢ΣΗΝ ΟΙΚΟΤΜΕΝΗ ΟΛΗ
 Θεόπλεπζηα θείκελα Παηξηαξρηθήο Γηαρξνλίαο
 Δηθνζηπεληαεηήο επθιεήο θαη ηεηηκεκέλε Παηξηαξρηθή Οηαθνζηξνθία
(1991-2016)
 Πεληεθνληαπεληαεηήο Δθθιεζηαζηηθή Γηαθνλία (1961-2016)

Ο ανίδηκνο θαη καθαξηζηόο Μεηξνπνιίηεο Γέξσλ Υαιθεδόλνο Μειίησλ (1913-1989), ν θαη πλεπκαηηθόο Γέξνληαο ηνπ λπλ Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ θ. Βαξζνινκαίνπ Α΄, γηα ηα νλνκαζηήξηα ησλ Παηξηαξρώλ, όπσο
θαη γηα θάζε άιιν επεηεηαθό εθθιεζηαζηηθό γεγνλόο όπσο είλαη θαη ηα Παηξηαξρηθά Ισβειαία, ζπλήζηδε λα ιέγεη θαη λα γξάθεη όηη: «ε ενξηή αύηε,
θαίηνη θαη’ αξρήλ πξνζσπηθή ηεο ΢επηήο Κνξπθήο, απνβαίλεη ενξηή πάγθνηλνο ελ ηε Δθθιεζία, δηόηη ν Παηξηάξρεο είλαη ν Αξρεγόο όισλ, αλήθεη
ζε όινπο, θαη όινη αλήθνπκε ζηνλ Παηξηάξρε. ΢ε κηα ηέηνηα αληίδνζε αθνζηώζεσο θαη ηόζνπ ζηελνύ πλεπκαηηθνύ δεζκνύ επλνήζεθε αλέθαζελ ζηελ
Μεγάιε Δθθιεζία ε ζρέζε Παηξηάξρνπ αθελόο θαη Ιεξαξρίαο θαη θιήξνπ
θαη ιανύ αθεηέξνπ, θαη κε ηελ βαζεία ζπλαίζζεζε ηνπ ρξένπο θαη ηεο ζπλαληηιήςεσο θαηά ηελ άξζε ηνπ ΢ηαπξνύ ηνπ Κπξίνπ πνπ ν Παηξηάξρεο σο
άιινο Κπξελαίνο θέξεη, αιιά θαη σο αληαπόδνζε γηα όζα αληαπνδίδεη ζηελ
Δθθιεζία θαη ζ’ όινπο σο ηηκία δηαθνλία θαη αγάπε, κε αθειόηεηα θαξδίαο
«θισλ ηνλ άξηνλ, λίπησλ ηνπο πόδαο θαη αγξύπλσο θαη ζηαζεξώο ηζηάκελνο
επί ην ηεξόλ πεδάιηνλ» επ’ αγαζώ ηνπ Αγησηάηνπ Οηθνπκεληθνύ Θξόλνπ θαη
ηεο θαζόινπ Οξζνδνμίαο, ηεο νπνίαο Ηγνύκελνο ππάξρεη εηο δόμαλ ηνπ ελ
Σξηάδη Θενύ».
Παξήιζαλ ήδε εηθνζηπέληε έηε επθιενύο θαη ηεηηκεκέλεο Παηξηαξρείαο θαη πελήληα πέληε ζπλαπηά έηε από ηεο εθ Υάιθεο απνθνηηήζεσο θαη ηεο
ρεηξνηνλίαο ζε δηάθνλν ηνπ Παλαγησηάηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηάξρνπ θ.
Βαξζνινκαίνπ Α’ (1961-2011) ππό ηνπ Γέξνληόο ηνπ, ανηδίκνπ Μεηξνπνιίηνπ Μειίησλνο, ν νπνίνο όηαλ ην έηνο 1969 ρεηξνηνλνύζε ηνλ ηόηε δηάθνλν Βαξζνινκαίν ζε Πξεζβύηεξν ηεο Μεηξόο Αγίαο Μεγάιεο ηνπ Υξηζηνπ
Δθθιεζίαο έιεγε ραξαθηεξηζηηθά: «Ιεξνινγηώηαηε θαη αγαπεηέ Γηάθνλε θαη
Τηέ θαηά Πλεύκα θ. Βαξζνινκαίε, πηζηώο κέρξη ηεο ζήκεξνλ δηαθνλήζαο
1 

ησ Κπξίσ θαη ησ αρξάλησ ΢ώκαηη Απηνύ, ηε Αγία Δθθιεζία, ελ ηε δηαθνλία
ηεο Σξαπέδεο ηεο Αγίαο θαη ησλ Σξαπεδώλ, ήηνη ηνπ ζπλόινπ Θεαλδξηθνύ
κπζηεξίνπ ηεο δεκηνπξγηθήο, ηεο ζσζηηθήο θαη ηεο εζραηνινγηθήο Οηθνλνκίαο ηνπ Θενύ, θξίζεη θαη επινγία ηνπ Καζεγνπκέλνπ ηεο Δθθιεζίαο θαη
ηεο πεξί Απηόλ Αγίαο θαη Ιεξάο ΢πλόδνπ, αμίσο αλάγεζαη ζήκεξνλ εηο ηνλ
δεύηεξνλ βαζκόλ ηεο Ιεξσζύλεο, ιακβάλσλ ζέζηλ ελ ησ Πξεζβπηεξίσ ηεο
Μεγάιεο Δθθιεζίαο θαη θαζηζηάκελνο Οηθνλόκνο ηεο Θείαο Δπραξηζηίαο
θαη ησλ άιισλ κπζηεξίσλ ηνπ Θενύ. Καη είλαη εύθαηξνλ ηνύην. Δίλαη δε εύθαηξνλ δηόηη πνξεύεζαη πξνο δηδαζθαιίαλ, ηελ δηδαζθαιίαλ ηνπ ιόγνπ ηνπ
Θενύ…
Η ζηηγκή απηή είλαη ζηηγκή βαζείαο πεξηζπιινγήο θαη πεξηζζόηεξνλ
ζησπήο θαη όρη ησλ ιόγσλ. Γηα ηνύην ζα ζνη είπσ κόλνλ ιόγνλ έλα: Έξρεζαη
ίλα ιάβεο ηελ ράξηλ. Απηή είλαη ηνπ Κπξίνπ. Απηή είλαη ε απνθαζίδνπζα εηο
ην ηέινο. Αιιά δηα λα γίλε απηό πξέπεη λα θελσζήο δηα λα δνζή ηόπνο εηο
ηελ ράξηλ.
Η ακαξηία θαη ε θαθία είλαη πνιύκνξθνο, αιιά ε ξίδα ηεο ακαξηίαο
θαη ηεο θαθίαο είλαη ην «εγώ» εκώλ, ε θηιαπηία, ε ηδηνηέιεηα, ε ππεξεθαλία
θαη δε ε πλεπκαηηθή ππεξεθαλία. Φπιάμνπ από ηνύησλ. Κελώζεηη. Σαπεηλώζεηη. Καη θπξίσο δνο ζέζηλ ηε ζεία ράξηηη. Καη κείλνλ δηα βίνπ, κέρξη ηέινπο, κέρξη ηεο απνδόζεσο ιόγνπ ησ Κπξίσ, θεραξηησκέλνο παξά Θενύ, θεραξηησκέλνο παξά αλζξώπνηο. Ακήλ». Καη όλησο ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο θαζ’ όιε ηελ δηάξθεηα ηεο δσήο θαη πνξείαο ηνπ κέρξη
ζήκεξα έθακε βίσκα θαη πξάμε ηνπο παξαπάλσ ιόγνπο ηνπ ρεηξνηνλήζαληνο απηόλ πλεπκαηηθνύ Γέξνληόο ηνπ.
Σα έηε σο ξύαμ παξήιζαλ θαη ν Παλαγηώηαηνο εμειέγε Μεηξνπνιίηεο
Φηιαδειθείαο (1973) θαη έπεηηα Γέξσλ Υαιθεδόλνο (1990), θαη όηαλ εθνηκήζε ν ανίδηκνο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Γεκήηξηνο ν Α΄(1972-1991), ε
Αγία θαη Ιεξά Δλδεκνύζα ΢ύλνδνο, «ζενθηλήηνηο θαη ζενπλεύζηνηο θαλνληθαίο ςήθνηο» εμέιεμε ζηηο 22 Οθησβξίνπ 1991, ηνλ από Υαιθεδόλνο Βαξζνινκαίν ζηνλ «Πξώην» Απνζηνιηθό, Παηξηαξρηθό θαη Οηθνπκεληθό Θξόλν
ηεο θαη’ Αλαηνιάο Δθθιεζίαο ηνπ Υξηζηνύ.
Καηά ηελ ζπλεδξία ηεο Αγίαο θαη Ιεξάο Δλδεκνύζαο ΢πλόδνπ ηεο 24εο
Οθησβξίνπ 1991 ν Παλαγηώηαηνο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο πξνέβε ζηηο
πξνγξακκαηηθέο ηνπ δειώζεηο αλαθέξνληαο κε έκθαζε ηα εμήο:
«…ππνζρόκεζα θαη δηαβεβαηνύκεζα, Δζάο, Άγηνη Αδειθνί, όηη δελ ζα θεηζζνύκε θόπσλ θαη ζπζηώλ θαη αγξππληώλ πξνθεηκέλνπ λα ηηκήζνπκε ηελ
ςήθν ΢αο θαη λα δνμάζνπκε από θνηλνύ καδί ΢αο, ηνλ Πάλζεπην Οηθνπκεληθό Θξόλν…
2 

Με ζηνξγή θαη εηιηθξηλέο ελδηαθέξνλ ζα εληζρύζνπκε ηελ παξνπζία
ηνπ ακέζνπ πνηκλίνπ καο ζηελ εληαύζα πξνγνληθή εζηία ηνπ… θαη δηα ηεο
επηδηώμεσο επηιύζεσο ησλ πξνβιεκάησλ ηνπ δη’ απεπζείαο δηαιόγνπ κεηά
ησλ αξκνδίσλ θπβεξλεηηθώλ αξρώλ. Δπξύηεξνλ, ε πξναγσγή ησλ ζρέζεσλ
κεηά ηεο πνιηηείαο επ’ αγαζώ ηνπ Ιεξνύ Κέληξνπ καο θαη ηεο πεξί απηό Οκνγέλεηαο ζα απνηειέζεη έλα από ηα κειήκαηά καο…»
Ο Παηξηάξρεο θαηά ηνλ «ελζξνληζηήξηνλ» ιόγνλ ηνπ δηεθήξπηηε:
«…παξαιακβάλνπκε… ηνλ ΢ηαπξό Αλδξένπ ηνπ Πξσηνθιήηνπ πξνο ζπλέρηζε ηεο αλόδνπ ζηνλ Κξαλίνπ ηόπν, ζε ζπζηαύξσζή καο κε ηνλ Κύξην θαη
ηελ ζπζηαπξσκέλε κε Απηόλ Δθθιεζία ζε ζπληήξεζε ηνπ θσηόο ηεο Αλαζηάζεσο…
…θαη ήδε απεπζπλόκεζα κεηά πάζεο αγάπεο θαη ζηνξγήο πξνο ην εληαύζα πνίκληό καο κε ην νπνίν ηελ ζηηγκή απηή ζπλάπηνπκε δηαζήθε ελ
Κπξίσ. Αδηζηάθησο δεινύκε όηη ζα είκεζα πνηκήλ έηνηκνο λα ζπζηάζεη ηελ
ςπρή ηνπ ππέξ ησλ πξνβάησλ… Θα δώζνπκε ηελ καξηπξία καο ελ κέζσ ελόο θόζκνπ δηαηξεκέλνπ αιιά θαη επηζπκνύληνο ηελ ελόηεηα θαη ηελ θαηαιιαγή όζνλ ίζσο νπδέπνηε άιινηε ζηελ ηζηνξία ηνπ. Δίλαη δε ε καξηπξία απηή ηεο Οξζνδνμίαο θαηά ηόζν πεξηζζόηεξν αλαγθαία θαη επηηαθηηθή ζήκεξα, θαζ’ όζνλ ε Θεία Πξόλνηα επεθύιαμε ζ’ Δκάο λα δνύκε ξαγδαίεο θαη
θνζκνγνληθέο εμειίμεηο θαη κεηαβνιέο ζηελ δσή ησλ ιαώλ ηνπ θόζκνπ…
Δίλαη, σο εθ ηνύηνπ, θπζηθό λα θαινύληαη ζήκεξα όισο ηδηαηηέξσο νη Οξζόδνμεο Δθθιεζίεο ζε εγξήγνξζε, ζπλεξγαζία θαη πξνζθνξά, ώζηε νη εμειίμεηο απηέο λα απνβνύλ όλησο επ’ αγαζώ ηνπ αλζξώπνπ, ν νπνίνο κεγάισο
εηαιαηπσξήζε ζηνλ αηώλα καο. Έρεη δε πνιιά, πιείζηα όζα, λα πξνζθέξεη ε
Οξζνδνμία ζηνλ θόζκν ησλ εκεξώλ καο. ΢ηελ Οξζνδνμία δελ επξίζθεηαη
κόλνλ ε νξζή πίζηε ζηνλ αιεζηλό Θεό, αιιά θαη ε νξζή αληίιεςε πεξί ηνπ
αλζξώπνπ σο εηθόλνο ηνπ Θενύ σο θαη πεξί θόζκνπ θαη δεκηνπξγίαο…
Ιδηαίηεξν παηξηθό ραηξεηηζκό θαη ηελ εγθάξδηα Παηξηαξρηθή επινγία
καο απεπζύλνπκε πξνο ηελ λενιαία, ε νπνία απνηειεί όρη κόλνλ ην κέιινλ,
αιιά θαη ην δπλακηθό παξόλ καο, εθ’ όζνλ δελ ππάξρεη κέιινλ άλεπ παξόληνο. Από ηεο Μεηξόο Δθθιεζίαο απέξαληε θαη εηιηθξηλή εθθξάδνπκε ηελ
ζπκπάζεηα Απηήο θαη ηελ δηθή καο πξνζσπηθώο πξνο ηα πξνβιήκαηα ηεο
απαληαρνύ ζπγρξόλνπ λεόηεηνο θαη θαζηζηνύκε απηά σο δηθά καο πξνβιήκαηα… Θα επηδηώμνπκε ηελ απόθηεζε ηεο αδείαο ησλ θξαηηθώλ αξρώλ πξνο
επαλαιεηηνπξγία ηεο πεξηπύζηνπ ηξνθνύ θαηά Υάιθε Ιεξάο Θενινγηθήο
΢ρνιήο, ηεο αλαγθαζζείζεο λα αλαζηείιεη ηελ ιεηηνπξγία απηήο…
Ιδνύ δηαηί παξαθαινύκε θαη δεόκεζα θαη ηθεηεύνπκε γηα ηηο πξνζεπρέο
όισλ, όζνη πξνθξόλσο ζπλήιζαηε ζηελ ραξά απηή «πξνο ηθάλσζηλ από
3 

Θενύ εκώλ ηνπ ειαρίζηνπ, θαζώο εηζεξρόκεζα από ηεο ζηηγκήο ηαύηεο εηο
ηα άγηα ησλ αγίσλ θαη θαζνζηνύκεζα νινηειείο ησ Κπξίσ, ησ ζπζηαζηεξίσ
Απηνύ, ηε δηαθνλία Απηνύ θαη ηνπ αλζξώπνπ, ησ ΢ηαπξώ θαη ηε Δθθιεζία….».
΢ηηο 13 Μαξηίνπ ηνπ 1992, πέληε κόιηο κήλεο από ηεο αλαξξήζεσο ηνπ
Παλαγησηάηνπ ζηνλ καξηπξηθό ζξόλν ηεο Κσλζηαληηλνππνιίηηδνο Δθθιεζίαο, ζπλεθιήζε ππ’ απηνύ ε πξώηε ηζηνξηθή ΢ύλαμε ησλ Οξζόδνμσλ Πξνθαζεκέλσλ ζην Φαλάξη όπνπ επί ηε ελάξμεη ησλ εξγαζηώλ ηεο ζπζθέςεσο
απηώλ εμεθώλεζε κηα, άλεπ ππεξβνιήο, «πξνθεηηθή νκηιία» γηα ην ηεξό θαζήθνλ θαη ην ύςηζην ρξένο ηεο Οξζνδόμνπ Δθθιεζίαο πξνο ηνλ άλζξσπν
θαη ηνλ ζύγρξνλν θόζκν. Δκθαηηθώο κεηαμύ άιισλ αλέθεξε: «…όηη θάηη ην
έθηαθην ζπκβαίλεη ζήκεξα ζηνλ θόζκν θαη ηελ Δθθιεζία καο, ε νπνία δεη
θαη θηλείηαη κέζα ζηνλ θόζκν ρσξίο λα είλαη εθ ηνπ θόζκνπ ηνύηνπ. Κάηη ην
έθηαθην θαη αζύλεζεο, ην νπνίν επαπμάλεη ηελ επζύλε καο σο πνηκέλσλ ηνπ
ιανύ ηνπ Θενύ θαη σο «ειέσ Θενύ Πξώησλ» ζηηο ηνπηθέο Δθθιεζίεο καο
θαη επηβάιιεη όζν πνηέ άιινηε κείδνλα εγξήγνξζε θαη δξάζε θαη ζπληνληζκό ησλ δπλάκεώλ καο θαη εθδήισζε, πάζε ζπζία, ελόηεηνο θαη νκνςπρίαο
θαη νκνθσλίαο καο πξνο ηα έμσ, θαηά ηελ παξνύζα θξίζηκε ηζηνξηθή ζηηγκή, παξά ηηο ηπρόλ εζσηεξηθέο καο δηαθνξέο απόςεσλ… δηόηη ηελ ζηηγκή
απηή ν θόζκνο αλακέλεη ηνλ ζσηήξην ιόγν ηεο Οξζνδνμίαο. «Η ώξα ηεο
Οξζνδνμίαο, ηνπ ρξένπο θαη ησλ δπλαηνηήησλ ηεο, έρεη ζεκάλεη ζηνλ ζύγρξνλν θόζκν»…
Σώξα, κεηά ηελ παξέιεπζε ησλ λεθώλ θαη ησλ θαηαηγίδσλ, θαινύκεζα
σο Πξνθαζήκελνη θαη σο Οξζόδνμεο Δθθιεζίεο λα δώζνπκε εηξεληθή ηελ
καξηπξία καο ζηνπο εγγύο θαη ζηνπο καθξάλ. Καη πάιη ε καξηπξία καο απηή
δελ ζα είλαη επρεξήο, δηόηη ζήκεξα πνιιέο δπλάκεηο επξίζθνληαη επί ην έξγνλ δηα λα αξλεζνύλ ηελ πξαγκαηηθόηεηα ηνπ Θενύ θαη λα κεηώζνπλ ηελ αμηνπξέπεηα ηνπ αλζξσπίλνπ πξνζώπνπ… ΢ε πνιιά κέξε ηνπ θόζκνπ ζπληεινύληαη ηελ ζηηγκή απηή κεγάιεο θνηλσληθέο θαη πνιηηηθέο αιιαγέο. Καη
γλσξίδνπκε ηελ βαζεία λνζηαιγία πνπ ππάξρεη ζηηο θαξδηέο πνιιώλ γηα ηνλ
Υξηζηό θαη ηελ Δθθιεζία ηνπ… Οη θαηξνί καο απαηηνύλ Πξνθεηεία…»
΢ηελ έλαξμε ησλ εξγαζηώλ ηνπ Α΄Οηθνινγηθνύ ΢πλεδξίνπ ζηελ Ιεξά
Θενινγηθή ΢ρνιή ηεο Υάιθεο (1 Ινπλίνπ 1992), ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο εμαίζηα «ζενινγνύζε νηθνινγηθώο» αλαθέξνληαο ηα εμήο: «… Η Οξζόδνμε Δθθιεζία έρεη πνιινύο ιόγνπο λα ζεσξεί ην δήηεκα
ηεο πξνζηαζίαο ηνπ θπζηθνύ πεξηβάιινληνο σο εμαηξεηηθώο ζνβαξό θαη επείγνλ. Ήδε ν αείκλεζηνο πξνθάηνρόο καο Παηξηάξρεο Γεκήηξηνο είρε επηζεκάλεη ζην από 1εο ΢επηεκβξίνπ 1989 κήλπκα απηνύ ηελ θξηζηκόηεηα ηνπ
4 

όινπ ζέκαηνο, ελώ νη αδειθνί Πξνθαζήκελνη ησλ αγίσλ Οξζνδόμσλ Δθθιεζηώλ θαηά ηελ πξόζθαηε απηώλ ελ Φαλαξίσ ΢ύλαμε εμέθξαζαλ θαηά
ηξόπν επίζεκν ηελ πιήξε ζπκθσλία ηνπο πξνο ηελ ζέζε απηή ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ, δηαθεξύμαληεο πξνο πάληαο όηη ε Οξζνδνμία πηνζεηεί
ηελ πξσηνβνπιία ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ πξνο θαζηέξσζε ηεο 1εο
΢επηεκβξίνπ εθάζηνπ έηνπο σο εκέξαο πξνζεπρώλ γηα ηελ πξνζηαζία ηεο
δεκηνπξγίαο ηνπ Θενύ… Καη πξώηνλ κελ σο πξνο ηνπο ζενινγηθνύο ιόγνπο
ηπγράλεη γλσζηό όηη νη Παηέξεο ηεο Δθθιεζίαο αληειήθζεζαλ πάληνηε ηελ
ελ Υξηζηώ ζσηεξία σο αλαθεξόκελε όρη κόλν ζηνλ άλζξσπν, αιιά δηα ηνπ
αλζξώπνπ ζε όιε ηελ θηίζε… Οη Οξζόδνμνη Υξηζηηαλνί πηζηεύνπκε αθξαδάλησο όηη ν πιηθόο θόζκνο όρη κόλνλ εδεκηνπξγήζε ππό ηνπ Θενύ, αιι’
έρεη σο πξννξηζκό ηελ ζπκκεηνρή ηνπ ζηε δόμα θαη ηελ αηώληα δσή ελ Υξηζηώ δηα ηνπ αλζξώπνπ. ΢θνπόο ηειηθόο ηεο δεκηνπξγίαο δελ είλαη, ζπλεπώο,
ε ρξήζε θαη εθκεηάιιεπζή ηεο γηα ηελ επδαηκνλία ηνπ αλζξώπνπ αιιά θάηη
πνιύ πςειόηεξν θαη ηεξώηεξν… Γηα εκάο θάζε θαηαζηξνθή ηνπ θπζηθνύ
πεξηβάιινληνο ππό ηνπ αλζξώπνπ απνηειεί πξνζβνιή θαηά ηνπ Γεκηνπξγνύ
θαη πξνμελεί ζιίςε… επηβάιιεη ζε όινπο καο κεηάλνηα… Γηα ηνλ ιόγν απηό
θάζε ελέξγεηα ηνπ αλζξώπνπ πνπ ζπληειεί ζηελ θαηαζηξνθή ηνπ θπζηθνύ
πεξηβάιινληνο δένλ λα ζεσξείηαη σο ζνβαξόηαηε ακαξηία. Πξόθεηηαη πεξί
κηάο λέαο εζηθήο, ε νπνία πξέπεη λα δηδαρζεί ζηνπο πηζηνύο καο. Οη πηζηνί
πξέπεη λα επαηζζεηνπνηεζνύλ ζηελ ζνβαξόηεηα ηεο ακαξηίαο απηήο θαη λα
ελζηεξληζηνύλ ην αλάινγν ήζνο. Να παύζνπλ λα ζεσξνύλ εαπηνύο σο ηδηνθηήηεο ηεο θύζεσο θαη λα αληηιακβάλνληαη ηελ απνζηνιή ηνπο σο ηεξέσλ
ηεο δεκηνπξγίαο, νη νπνίνη έρνπλ σο θαζήθνλ ηνπο λα αλαθέξνπλ ηελ πιηθή
θηίζε ζηνλ Γεκηνπξγό. ΢ην ήζνο απηό κπνξεί λα ππνβνεζήζεη ηνπο πηζηνύο
ηεο Δθθιεζίαο καο ηόζν ε ιεηηνπξγηθή όζν θαη ε αζθεηηθή παξάδνζε ηεο
Δθθιεζίαο…».
Ήηαλ Ινύληνο ηνπ 1992 όηαλ γηα πξώηε θνξά σο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο ν γόλνο ηεο καξηπξηθήο Ίκβξνπ Βαξζνινκαίνο (ν Αξρνληώλεο)
επηζθέθζεθε ηελ γελέηεηξά ηνπ, ην ιαηξεκέλν θαη καξηπξηθό λεζάθη ηνπ,
ηελ Ίκβξν θαη ηνπο Ικβξίνπο ζπκπαηξηώηεο ηνπ, ζηνπο νπνίνπο κε έθδειε
ζπγθίλεζε απεύζπλε ιόγν θαξδίαο: «Αγαπεηνί ΢πκπαηξηώηαη, Απηή ηελ
ώξα ηνπ ειηνβαζηιέκαηνο ιέγεη ν πνηεηήο όηη νη ςπρέο δηςνύλ θαη πάλε ζηεο
ιεζκνληάο ηελ θξνπζηαιιέληα βξύζε. ΋κσο εγώ ήιζα θνληά ζαο όρη γηα λα
ιεζκνλήζσ, αιιά γηα λα ζπκεζώ, λα ζπκεζώ ηα παηδηθά θαη ηα λεαληθά κνπ
ρξόληα, λα ζπκεζώ απηά πνπ έδεζα, λα ζπκεζώ απηνύο πνπ έθπγαλ, λα ζπκεζώ ηα παιεά. Γηόηη ηα παιεά ήζαλ πην όκνξθα από ηα ζεκεξηλά θαη ην
λεζί καο ήηαλ ηέηνηα επνρή γεκάην όρη από ρνξηαξηαζκέλνπο πεξηβόινπο
αιιά από ηξηαληάθπιια, ιεπθά θαη θόθθηλα αηδήκνλα ηξηαληάθπιια, πνπ
5 

«ζθύβνπλ κε ηα αλνηθηά πέηαιά ηνπο θαη απνζέηνπλ ζηελ θαξδηά ηηο παιαηέο αλακλήζεηο», όπσο ζα έιεγε ν Νίθνο Μέξηδνο. Σώξα ηα πξάγκαηα
εδώ είλαη δηαθνξεηηθά θαη ε Ίκβξνο «έλα θνπβάξη ζιίςε», όπσο έγξαθε έλαο Σνύξθνο δεκνζηνγξάθνο πνπ ηελ επηζθέθζεθε. Γηόηη νη άλζξσπνη θαη νη
ιανί, θη απηνί νη γεηηνληθνί, δελ έκαζαλ αθόκε ην κπζηηθό ηεο επηπρίαο θαη
ηεο εηξήλεο πνπ είλαη ε αγάπε. Δκείο νη άλζξσπνη δελ ζα παύζνπκε λα πξνζεπρόκεζα θαη λα θεξύηηνπκε θαη λα εξγαδόκεζα λ’ αληηθαηαζηαζεί ζην πεξηβάιινλ καο θαη ζ’ όιν ηνλ θόζκν ε θαρππνςία από ηελ εκπηζηνζύλε, ν
θαλαηηζκόο θαη ην κίζνο από ηελ αγάπε, ν πόιεκνο από ηελ εηξήλε, δηα ηελ
επηθξάηεζε ηεο νπνίαο πξνζεύρεηαη αδηάθνπα ε Οξζόδνμε Δθθιεζία καο.
Ήιζα, ινηπόλ, απόςε θνληά ζαο, αγαπεηνί κνπ αδειθνί, σο Ίκβξηνο πξνο
Ικβξίνπο, σο έλαο από ζαο, σο παιαηόο γλώξηκόο ζαο, σο ζαξμ εθ ηεο ζαξθόο ζαο, σο γέλλεκα θαη ζξέκκα απηνύ ηνπ ηόπνπ, θαη , επί πιένλ, κε ηελ
ράξε ηνπ Θενύ, θαη σο ν λένο Παηξηάξρεο ζαο, κεηά ηνλ μαθληθό ζάλαην
ηνπ ανηδίκνπ Παηξηάξρνπ Γεκεηξίνπ ηνπ ΢εκλνύ, ν νπνίνο έθπγε από εδώ
αθξηβώο γηα λα αλέβεη ζηνλ Οηθνπκεληθό Θξόλν θαηά ηελ αλεμηρλίαζηε
βνπιή ηνπ Θενύ…
Έξρνκαη γηα πξώηε θνξά θνληά ζαο σο Παηξηάξρεο θαη αληηιακβάλεζζε εύθνια ηελ ζπγθίλεζή κνπ θαη ηελ ραξά κνπ θαη ηελ αγάπε κνπ γηα όινπο εζάο θαη ηελ επγλσκνζύλε κνπ ηελ απέξαληε ζην Θεό γηαηί βξίζθσ
εδώ ηνλ παηέξα κνπ, έρνληαο θαη ηελ κεηέξα κνπ ελ ηε δσή θνληά κνπ ζηελ
Πόιη, πνπ βξίζθσ εδώ ηνλ αγαπεηό ελ Υξηζηώ αδειθό θαη πνηκελάξρε ζαο
ζηνξγηθό λα κε ππνδέρεηαη κε ηνπο Ιεξείο ηνπ, θαη κε ιόγηα πνπ μερεηιίδνπλ
από αγάπε γηα ην πξόζσπό κνπ θαη από ζεβαζκό θαη ηηκή γηα ην αμίσκά
κνπ…
Μηκλήζθνκαη κεηά ζπγθηλήζεσο ηνπ αεηκλήζηνπ Γέξνληόο κνπ, ησλ
ζπγγελώλ θαη ησλ δηδαζθάισλ κνπ θαη όισλ ησλ πξναπειζόλησλ παηέξσλ
θαη αδειθώλ καο, νη νπνίνη είηε αλαπαύνληαη εδώ ζηελ αγθαιηά ηεο παηξώαο γεο είηε δελ είραλ απηό ην πξνλόκην θαη θηινμελνύληαη ζε γε κεηξπηά.
Απεπζύλσ από ηνλ πξώην αξρηεξαηηθό ζξόλν ηεο Ίκβξνπ ραηξεηηζκό
από ηελ παηξίδα θαη παηξηαξρηθή επινγία θαη επρή ζηνπο ζθνξπηζκέλνπο
ζηα ηέζζεξα πέξαηα ηεο γεο Ικβξίνπο θαη Σελεδίνπο καδί κε ην κήλπκα όηη ε
Παηξίδα ηνπο πεξηκέλεη. Γελ ηνπο έρεη μεγξάςεη. Γελ ηνπο έρεη ιεζκνλήζεη.
Γλσξίδσ εθ πείξαο όηη θη εθείλνη νλεηξεύνληαη λα επηζηξέςνπλ γηα ιίγν ή γηα
πάληα. Αο έιζνπλ. ΋ζεο πεξηπέηεηεο θη αλ πέξαζε ε παηξίδα είλαη πάληα όκνξθε γηα καο ηνπο Ικβξίνπο, πάληα ειθπζηηθή, πάληα ηξπθεξή θαη γιπθεηά
θαη ζηνξγηθή, έηνηκε λα καο ππνδερζεί θαη λα καο ζθίμεη ζηελ αγθαιηά ηεο.
Σώξα πνπ ε Ίκβξνο έπαπζε λα είλαη ζηξαηησηηθή δώλε… ειπίδνπκε θαη επ6 

ρόκεζα λα δεκηνπξγεζνύλ νη θαηάιιειεο ζπλζήθεο γηα λα έξρνληαη πην άλεηα ηα μεληηεκέλα παηδηά ηεο θαη λα ηελ αλαθαιύςνπλ θαη άιινη πνιινί, γηα
λα απνιαύζνπλ ηνλ γαιάδην νπξαλό ηεο, ηελ νινθάζαξε ζάιαζζά ηεο, ηα
όκνξθα δεηιηλά ηεο, ηελ καγεπηηθή γαιήλε ηεο.
Η δεκνθξαηηθή θπβέξλεζή καο … είκαη βέβαηνο όηη ζα ιάβεη θαη άιια
κέηξα γηα λα μαλαβξεί ην λεζί θάηη από ην παιηό ρξώκα ηνπ, γηα λα παύζεη
λα είλαη «έλα θνπβάξη ζιίςη», θαη, όπσο ζπλερίδεη ν ίδηνο Σνύξθνο δεκνζηνγξάθνο, γηα λα μαλαξρίζνπλ ηα ηξαγνύδηα, γηα λα μαλαθπηξώζεη ην πξάζηλν,
γηα λα μαλαβξεί ην θξαζί ηελ γεύζε ηνπ, γηα λα μαλαζπκεζνύκε λα γεινύκε.
Γηα λα μαλαδσληαλέςνπλ ηα παλέκνξθα ζπίηηα καο, πνπ δεκηνπξγνύζαλ έλα παλεγύξη ρξσκάησλ κε ηα ζηνιηζκέλα ζηηο απιέο θαη ζηα παξάζπξά
ηνπο ινπινύδηα… Υαηξεηηζκό θαη επρή από ηελ παηξίδα, ηεο νπνίαο «νπδέλ
γιύθηνλ» ζηέιλσ θαη ζε όια ηα αλά ηνλ θόζκν ΢σκαηεία ησλ Ικβξίσλ θαη
Σελεδίσλ, πνπ πξνζπαζνύλ λα θξαηήζνπλ δσληαλέο ηηο κλήκεο θαη ηηο παξαδόζεηο ησλ λεζηώλ καο, δσληαλό θαη ηνλ ζύλδεζκν ησλ μελεηεκέλσλ ηέθλσλ ηνπο κεηαμύ ηνπο θαη κε ηνλ ηόπν πνπ ηα γέλλεζε απηά ηα ίδηα ή ηνπο
γνλείο ηνπο».
Ήηαλ 29 Απγνύζηνπ 1992 όηαλ ν Παλαγηώηαηνο ζπλεθάιεζε γηα πξώηε θνξά ηελ ελ ελεξγεία Ιεξαξρία ηνπ Οηθνπκεληθνύ Θξόλνπ πνπ πνηκαίλεη
ηηο Ιεξέο Μεηξνπόιεηο ηνπ Παηξηαξρείνπ αλά ηελ πθήιην κεηαμύ ησλ νπνίσλ θαη ηνπο Μεηξνπνιίηεο ησλ Νέσλ Υσξώλ, πνπ αλήθνπλ ζηελ δηθαηνδνζία ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ ζύκθσλα κε ηελ Παηξηαξρηθή θαη
΢πλνδηθή Πξάμε ηνπ 1928. ΢ηελ πξώηε εθείλε ΢ύλαμε κεηαμύ άιισλ αλέθεξε: «…ραηξεηίδνπκε κεηά πάζεο αδειθηθήο αγάπεο θαη ηηκήο ηελ παξνπζία ζην Ιεξό Κέληξν καο ησλ ηε εγθξαηώλ επαξρίαο θαη πνηκλίνπ Ιεξαξρώλ
θαη ησλ από άιισλ επηηειηθώλ ζέζεσλ δηαθνλνύλησλ ηελ Δθθιεζία, ηδηαηηέξσο δε ησλ εθ ησλ Νέσλ Υσξώλ πξνζειζόλησλ αδειθώλ Μεηξνπνιηηώλ
Αιεμαλδξνππόιεσο θπξίνπ Αλζίκνπ, Ισαλλίλσλ θπξίνπ Θενθιήηνπ θαη
Γξεβελώλ θπξίνπ ΢εξγίνπ, ζην πξόζσπν ησλ νπνίσλ αδειθηθώο αζπαδόκεζα όιε ηελ Ιεξαξρία καο ζηηο Μεηξνπόιεηο ησλ Νέσλ Υσξώλ ηηο νπνίεο
πξνηηζέκεζα λα επηζθεθζνύκε Θενύ επδνθνύληνο…»
Ιδηαίηεξα ζπγθηλεηηθή νκηιία εμεθώλεζε ν Παλαγηώηαηνο, θαηά ηα
Υξηζηνύγελλα ηνπ 1992, πξνο ηνπο λένπο ηεο Οκνγέλεηαο ζηελ Κσλζηαληηλνύπνιε, όπνπ αλέθεξε: «… Αγαπεηνί κνπ λένη, ζέιεζα λα ζαο πξνζθαιέζσ ζηηο απιέο ηεο Μεηέξαο Δθθιεζίαο ζαο, γηα λα ζαο κηιήζσ γηα ηελ αγάπε ηεο γηα ζαο ηνπο λένπο, ή θαιύηεξα, λα ζαο δείμσ απηή ηελ αγάπε ηεο γηα
ζαο θαη ην ελδηαθέξνλ ηεο γηα ηελ πξνθνπή ζαο, γηα ηελ αλνδηθή ζαο πνξεία. Να ζαο κηιήζσ γηα ηηο ειπίδεο θαη ηηο πξνζδνθίεο πνπ έρνπκε γηα ζαο
7 

ηνπο λένπο. Καη ζαο επραξηζηώ πνπ αληαπνθξηζήθαηε θαη ήιζαηε. Απηό ην
ζηνξγηθό ελδηαθέξνλ ηεο Δθθιεζίαο γηα ηελ πξόνδό ζαο, γηα ηα πξνβιήκαηά ζαο, είλαη εύινγν, απηνλόεην, δηθαηνινγεκέλν. Γηόηη εζείο, αγαπεηά κνπ
παηδηά, δελ είζζε θάηη έμσ από ηελ Δθθιεζία, θάηη μέλν πξνο ηελ Δθθιεζία,
αιιά αληίζεηα είζζε ην πην αγαπεκέλν θαη εθιεθηό θνκκάηη ηνπ πνηκλίνπ
ηεο Δθθιεζίαο καο, δηόηη ζ’ εζάο ελαπνζέηνπκε ηηο ειπίδεο καο γηα ηελ βειηίσζε ηνπ θόζκνπ… νη λένη είλαη πξαγκαηηθά ν θόζκνο ηνπ θόζκνπ, δειαδή ην θόζκεκα ηνπ θόζκνπ, δειαδή ην ζηνιίδη ηνπ θόζκνπ. Έηζη ζαο βιέπνπκε θη εκείο εζάο ηνπο λένπο ηεο εδώ θηιηάηεο Οκνγέλεηάο καο… Μαδί
ζαο θαη ζην πιεπξό ζαο είκαζηε όρη κόλνλ εκείο νη ζεκεξηλνί, αιιά θαη εθείλνη πνπ ζα καο αθνινπζήζνπλ. Η Ρσκενζύλε ηεο Πόιεσο είλαη κηα αδηάθνπε ζπλέρεηα, έλα αδηάζπαζην ζύλνιν, ην ρζεο, ην ζήκεξα, ην αύξην. Οη
γελεέο δηαδέρνληαη ε κηα ηελ άιιε, ηα ήζε θαη ηα έζηκά καο ζπλερίδνληαη,
εζείο νη λένη ζπλερίδεηε ηελ ηζηνξία καο θαη ηνλ ππέξνρν πνιηηηζκό καο. Γη’
απηό ζαο αγαπάκε θαη γη’ απηό ζαο ρξεηαδόκαζηε. Υσξίο εζάο δελ έρνπκε
ζπλέρεηα θαη δελ έρνπκε κέιινλ…»
Ο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο αδηαιείπησο θεξύηηεη ηελ
ειεπζεξία ηεο Αιεζείαο ηεο Οξζνδόμνπ Δθθιεζίαο ηνλίδνληαο κε έκθαζε:
«Οπδέπνηε ε Οξζόδνμε Δθθιεζία δηεθδίθεζε δη’ εαπηήλ ηελ άκεζε αλάκημή
ηεο ζηηο δηεζλείο εμειίμεηο. Αθόκε θαη αλ ηεο πξνζθεξόηαλ ε δπλαηόηεηα,
δελ ζα ηελ απνδερόηαλ, δηόηη ε απνζηνιή ηεο δελ είλαη λα επεκβαίλεη ζηε
ξύζκηζε ησλ εγθνζκίσλ πνιηηηθώλ πξαγκάησλ. Η Οξζόδνμε Δθθιεζία θαη
δηα ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ θαη δηα ησλ θαηά ηόπνπο Οξζνδόμσλ
Δθθιεζηώλ καξηπξεί ηελ ελ Υξηζηώ αιήζεηα, θαη όζνη ηελ απνδέρνληαη επεξεάδνπλ αλαιόγσο ηηο απνθάζεηο ηνπο γηα ηελ δσή ηνπο, ε νπνία εκκέζσο
κεηακνξθώλεη ηνλ θόζκν, αιιά όρη δηα κέζσλ πνιηηηθώλ. Απηό ην κήλπκά
ηεο ε Οξζόδνμε Δθθιεζία δελ εκπνδίδεηαη πθ’ νηαζδήπνηε ζπλζήθεο λα ην
θεξύζζεη, δηόηη ν ιόγνο ηνπ Θενύ δελ δέλεηαη, ε πλεπκαηηθή ηεο ειεπζεξία
δελ πεξηνξίδεηαη. Η πλεπκαηηθή ειεπζεξία ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ
δελ πεξηνξίδεηαη από ηίπνηα θαη από θαλέλα…»
Ο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο, έλζεξκνο πνιέκηνο ηνπ εζληθηζηηθνύ θαλαηηζκνύ θαη ηνπ ζξεζθεπηηθνύ θνληακεληαιηζκνύ, παληνύ θαη πάληνηε, δηαθεξύηηεη: «…θαηαδηθάδνπκε θάζε εζληθηζηηθό θαλαηηζκό, πνπ κπνξεί λα
νδεγήζεη ζε δηαίξεζε θαη κίζνο κεηαμύ ησλ αλζξώπσλ, ζε αιινίσζε ή αθαληζκό ησλ πνιηηηζκηθώλ θαη ζξεζθεπηηθώλ ηδηαηηεξνηήησλ άιισλ ιαώλ ηεο
Γεο θαη ζηελ θαηαπάηεζε ηνπ ηεξνύ δηθαηώκαηνο ηεο ειεπζεξίαο θαη αμηνπξεπείαο ηνπ αλζξσπίλνπ πξνζώπνπ θαη ησλ εθαζηαρνύ κεηνλνηήησλ».

8 

Ο Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο είλαη ν Παηξηάξρεο ηνπ
Γέλνπο θαη δελ «δέλεη ηνλ ιόγν» ηνπ όηαλ πξέπεη λα αληηδξάζεη θαη λα δηακαξηπξεζεί σο γλήζηνο Ρσκεόο. Σνύην έπξαμε όηαλ ε ηνπξθηθή πνιηηεία
είρε απνθαζίζεη λα δηνξγαλώζεη θνζκηθή ενξηαζηηθή εθδήισζε ζηνλ Ιεξό
Ναό ηεο Αγίαο Δηξήλεο Κσλζηαληηλνππόιεσο ελ όςεη ηεο εηζόδνπ ηεο λέαο
ρηιηεηίαο. Ο Παηξηάξρεο πξνέβε ζε έληνλν δηάβεκα πξνο ηνλ ππνπξγό Πνιηηηζκνύ ηεο Σνπξθίαο θ. Ιζηεκηλάρ Σαιάη, ν νπνίνο αθύξσζε ηελ όιε εθδήισζε. ΢ε επηζηνιή ηνπ ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο πξνο ηνλ Σνύξθν ππνπξγό εμέθξαδε ηελ ζιίςε ηνπ θαη ηελ έληνλε δηακαξηπξία ηνπ θαηά ησλ
ζρεδίσλ γηα πξαγκαηνπνίεζε Πξσηνρξνληάηηθνπ πάξηη ζην λαό ηεο Αγίαο
Δηξήλεο, έλα λαό πνπ ρξνλνινγείηαη από ηνλ 4ν αηώλα κ.Υ. θαη ιεηηνπξγεί
πιένλ σο κνπζείν. Ο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο αλέθεξε όηη δελ πεξίκελε
πνηέ όηη ζα έδεηρλαλ ηέηνηα αζέβεηα ζε έλαλ από ηνπο παιαηόηεξνπο ηόπνπο
ιαηξείαο ηνπ ρξηζηηαληζκνύ θαη ζεκείσλε ραξαθηεξηζηηθά όηη ζα πξέπεη λα
αλαινγηζηεί θαλείο ηελ αληίδξαζε ησλ κνπζνπικάλσλ ζε πεξίπησζε πνπ
έλαο ηζιακηθόο ηόπνο ιαηξείαο ρξεζηκνπνηνύληαλ γηα παξόκνηα εθδήισζε».
΢ε όζνπο κάιηζηα σο «ζύγρξνλεο Καζζάλδξεο», θιεξηθνί θαη ιατθνί,
νη πιείζηνη δπζηπρώο εμ Διιάδνο, πξνβιέπνπλ ην ηέινο ηνπ Παηξηαξρείνπ
θαη ηεο Οκνγέλεηαο, ν Παηξηάξρεο απαληά απνζηνκσηηθά: «…Γελ απεθόςακελ, δελ εθάκθζεκελ, δελ απειπίζζεκελ, δελ εζθέθζεκελ νπδέ πόξξσζελ
λα εγθαηαιείςσκελ ηαο Θεξκνπύιαο καο… Γελ πξνηηζέκεζα λα αθήζσκελ
νπδέ θαη’ ειάρηζηνλ ηαο ηδηνηξνπίαο ηεο ηζηνξίαο λα καο αθαλίζνπλ εηο ην
ηέινο… Απηή είλαη ε επίγεηνο παηξίο καο. Δδώ έρνκελ ηαο ξίδαο καο, εδώ
είλαη ε ηζηνξία καο, εδώ είλαη νη ηάθνη θαη ηα ηεξά νζηά ησλ παηέξσλ καο,
εδώ είλαη ε θαξδία καο θαη εδώ ζα κείλσκελ… Δίκεζα νιίγνη, αιιά ηαπηνρξόλσο θαη πνιινί. Ο καξηπξηθόο Οηθνπκεληθόο Θξόλνο έρεη πνιιά ηέθλα
αλά πάζαλ ηελ πθήιηνλ. Δίκεζα αδύλακνη, αιιά ηαπηνρξόλσο θαη ηζρπξνί ελ
ησ δηθαίσ καο θαη ελ ηε ηζρύτ ηελ νπνίαλ καο δαςηιεύεη εμ νπξαλνύ ν Θεόο
ηεο δηθαηνζύλεο. Δίκεζα πησρνί αιιά θαη πινύζηνη εηο αμηνπξέπεηαλ, εηο πίζηηλ, εηο επζέβεηαλ, εηο ειπίδα, εηο αγάπελ, εηο ππνκνλήλ, εηο εγθαξηέξεζηλ
θαη ζείαλ ζπλαληίιεςηλ. Δίκεζα πιήξσο παξαδεδνκέλνη εηο ηελ αγάπελ θαη
ηελ πξόλνηαλ ηνπ Θενύ…» (15/12/2010).
Ο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο είλαη κέζα ζηνλ θόζκν θαη θνληά ζηνλ
άλζξσπν. Καηαθέξλεη όκσο λα βξίζθεηαη καθξηά από ηα αλζξώπηλα. Δίλαη
κέζα ζηελ θνηλσλία. Αθνπγθξάδεηαη ηνλ παικό ηεο. Ξεθεύγεη όκσο από ηελ
καηαηόηεηα θαη ηελ θζνξά ηεο. Παξαηεξώληαο ηνλ θαλείο λα θηλείηαη, λα
εξγάδεηαη, λα γξάθεη, λα νκηιεί, λα δηαβάδεη, δηαθξίλεη κηα ράξε, κηα πινύζηα επινγία. Ννκίδεηο όηη ζηα πόδηα ηνπ κπιέθεηαη ν Θεόο. Ο Θεόο πξνπνξεύεηαη θαη ν Παηξηάξρεο αθνινπζεί. Άιινηε πάιη ν Παηξηάξρεο πξνπνξεύ9 

εηαη σο δεύηεξνο Πξόδξνκνο θαη θεξύηηεη Ιεζνύ Υξηζηό θαη ν Θεόο αθνινπζεί…
Γηα λα θαηαιάβνπκε ηη ζεκαίλεη Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο πξέπεη
νπσζδήπνηε λα ηνλ γλσξίζνπκε. Γηα λα ηνλ γλσξίζνπκε όκσο, πξέπεη απαξαίηεηα λα ηνλ αλαδεηήζνπκε. Γηα λα ηνλ αλαδεηήζνπκε, ρξεηάδεηαη λα ηνλ
αγαπήζνπκε. ΋ισλ απηώλ πξνεγείηαη ε αγάπε, έπεηαη ε γλώζε, αθνινπζεί
ε αλαδήηεζε θαη σο επηζθξάγηζκα θζάλεη ε εύξεζή ηνπο, πνπ δίδεη ραξά.
Σειηθώο, ν Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο Βαξζνινκαίνο σο Γελάξρεο θαη Πξσηόζξνλνο Πξσζηεξάξρεο ηεο αλά ηελ πθήιην θαη’ Αλαηνιάο Οξζνδόμνπ
Δθθιεζίαο ζπληζηά «αγηνπλεπκαηηθόλ εγθώκηνλ» Οξζνδνμίαο θαη Ρσκενζύλεο.

10