1

Γράφει ο Θεολόγοσ-Εκκλθςιαςτικόσ Ιςτορικόσ-Νομικόσ Ιωάννθσ Ελ. ΢ιδθράσ

ΣΡΑΠΕΖΟΤΝΣΟ΢ ΧΡΤ΢ΑΝΘΟΤ
ΠΕΡΙ ΣΟΤ ΟΡΘΟΔΟΞΟΤ ΧΡΙ΢ΣΙΑΝΙΚΟΤ ΠΟΛΙΣΙ΢ΜΟΤ ΚΑΙ ΣΗ΢
ΠΑΡΑΔΟ΢ΙΑΚΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΣΕΧΝΗ΢





Δφο λθςμονθμζνεσ ζγγραφεσ ειςθγιςεισ του αοιδίμου Κομοτθναίου
Μθτροπολίτου Σραπεηοφντοσ Χρυςάνκου, οι οποίεσ εκφωνικθκαν κατά τθν εν ζτει
1930 ςυγκλθκείςα «Γενικιν Προκαταρκτικιν Διορκόδοξον Επιτροπιν Παςϊν των
Ορκοδόξων Αυτοκεφάλων Εκκλθςιϊν εισ Άγιον Όροσ»
Η εκπολιτιςτικι αποςτολι, προςφορά και δράςθ του Οικουμενικοφ Πατριαρχείου
προσ όλουσ τουσ Ορκοδόξουσ λαοφσ ςτο διάβα των αιϊνων

Όταν τθν 8θν Ιουνίου του 1930 ςυνιλκε ςτο Άγιον Όροσ, υπό τθν προεδρία του αοιδίμου
Αρχιεπιςκόπου Ακθνϊν Χρυςοςτόμου Αϋ (1922-1938), θ Διορκόδοξθ Επιτροπι προσ
ςυηιτθςθ διαφόρων εκκλθςιαςτικϊν ηθτθμάτων για τθν προπαραςκευι τθσ μζλλουςασ να
ςυνζλκει Αγίασ και Μεγάλθσ ΢υνόδου των Πανορκοδόξων, το Οικουμενικό Πατριαρχείο ωσ
Πρωτόκρονοσ Μιτθρ Εκκλθςία τθσ Κωνςταντινουπόλεωσ εκπροςωπικθκε υπό του
πεφωτιςμζνου Μθτροπολίτου Σραπεηοφντοσ Χρυςάνκου, του πρϊθν κακθγθτοφ τθσ Ιεράσ
Θεολογικισ ΢χολισ τθσ Χάλκθσ και Μεγάλου Εκκλθςιαςτικοφ Ιςτορικοφ, Μθτροπολίτου
Γζροντοσ Ηρακλείασ Φιλαρζτου Βαφείδθ και του περιςπουδάςτου Μθτροπολίτου
Θυατείρων και Μεγάλθσ Βρετανίασ Γερμανοφ. 

2
΢τθν «Γενικι Προκαταρκτικι Διορκόδοξθ Επιτροπι Παςϊν των Ορκοδόξων Αυτοκεφάλων
Εκκλθςιϊν» ζλαβαν μζροσ οι Εκκλθςίεσ Αλεξανδρείασ, Αντιοχείασ, Ιεροςολφμων, Ελλάδοσ,
΢ερβίασ, Ρουμανίασ, Πολωνίασ και Κφπρου. Κατά δε τισ εργαςίεσ τθσ Προκαταρκτικισ
Διορκοδόξου Επιτροπισ ςυνεηθτικθςαν πλείςτα όςα εκκλθςιαςτικά ηθτιματα και ο
αοίδιμοσ Μθτροπολίτθσ Σραπεηοφντοσ Χρφςανκοσ ζκανε πζντε ειςθγιςεισ μεταξφ των
οποίων και δφο που εκφεφγουν του ςτενοφ πλαιςίου των αυςτθρϊσ χαρακτθριηόμενων
«Θεολογικϊν ηθτθμάτων» και αφοροφν: α) «τθν μελζτθ εξευρζςεωσ των μζςων δι’ ων δζον
να ενιςχυκεί μεταξφ των Ορκοδόξων Λαϊν ο Ορκόδοξοσ Χριςτιανικόσ Πολιτιςμόσ υφ’ όλασ
τα εκδθλϊςεισ αυτοφ», και β) «τθν μελζτθ των μζςων προσ υποςτιριξθ και ενίςχυςθ τθσ
κατά παράδοςιν Βυηαντινισ τζχνθσ εν ταισ διαφόροισ αυτισ εκφάνςεςιν, ιτοι
Εκκλθςιαςτικι Μουςικι, Εικονογραφία, Αρχιτεκτονικι και Σζχνθ Ιερϊν Αμφίων και ΢κευϊν.
Η πρόταςθ για τθν πρϊτθ ειςιγθςθ και υπό τον αυτό ακριβϊσ προμνθμονευκζντα τίτλο του
κζματοσ υπεβλικθ από τον αντιπρόςωπο τθσ Εκκλθςίασ τθσ Ρουμανίασ ΢εβ. Σιργοβιςτίου
Σίτου.
΢τθν πρϊτθ ειςιγθςθ του ο Σραπεηοφντοσ Χρφςανκοσ ορίηει τθν ζννοια του «Ορκοδόξου
Χριςτιανικοφ Πολιτιςμοφ» αναφερόμενοσ ςτα βακφτερα κεολογικά, φιλοςοφικά,
λατρευτικά και εν γζνει ιςτορικά αίτια που τον εγζννθςαν, ενϊ εμφατικϊσ και με ιδιαίτερα
λεπτό και αριςτοτεχνικό τρόπο κάνει τθ ςφγκριςθ και διάκριςθ ι αντιδιαςτολι μεταξφ του
Χριςτιανικοφ πολιτιςμοφ τθσ Ανατολισ και εκείνου τθσ Δφςεωσ ςε διάφορεσ εκφάνςεισ και
εκδθλϊςεισ αμφοτζρων. Ιδιαίτερθ εντφπωςθ προκαλεί θ αναφορά του Μθτροπολίτου
Χρυςάνκου ςτισ Θεολογικζσ Δογματικζσ διαφορζσ μεταξφ Ορκοδόξων και Δυτικϊν
(Λατίνων) για τισ οποίεσ επιςθμαίνει ότι μία εκ των αιτιϊν που τισ προκάλεςε ιταν και θ
χριςθ διαφορετικισ γλϊςςασ, Ελλθνικισ και Λατινικισ αντίςτοιχα, γεγονόσ που οδιγθςε ςε
εςφαλμζνθ κατανόθςθ και ερμθνεία βαςικϊν δογματικϊν και κεολογικϊν όρων τθσ
Χριςτιανικισ διδαςκαλίασ.
Ο Σραπεηοφντοσ Χρφςανκοσ εμβακφνει ςτο υπό εξζταςιν κζμα του με τεκμθριωμζνο και
περιεκτικό λόγο γράφοντασ μεταξφ άλλων τα εξισ: «….υπό τον όρο Ορκόδοξοσ Χριςτιανικόσ
Πολιτιςμόσ εννοείται εν τθ κακ’ θμάσ Ανατολι και με το Ορκόδοξο πνεφμα θ υπό των εν
Ανατολι Πατζρων και Διδαςκάλων και Καλλιτεχνϊν τθσ Εκκλθςίασ κατά τον ιδιάηοντα ςτουσ
Ανατολικοφσ λαοφσ τρόπο του αιςκάνεςκαι και ςκζπτεςκαι και ευλαβείςκαι διαπλαςκείσ
Χριςτιανικόσ πολιτιςμόσ εν αντιδιαςτολι προσ τον δυτικό ι ρωμαιοκακολικό Χριςτιανικό
πολιτιςμό, ο οποίοσ αναπτφχκθκε κατά τον ιδιαίτερο των δυτικϊν λαϊν τρόπο του
αιςκάνεςαι και ςκζπτεςκαι.
Ζτςι ανεπτφχκθ ςτθν κακ’ θμάσ Ανατολι διάφορθ τθσ Δφςεωσ κεολογικι, φιλοςοφικι,
καλλιτεχνικι και τελετουργικι ζκφραςθ και μορφι τθσ Χριςτιανικισ Θρθςκείασ και ςυχνά
ςυμβαίνει δφο αντίςτοιχοι τεχνικοί όροι να εκφράηουν το αυτό πράγμα διαφορετικϊσ κατά
τον τρόπο και τθν ζννοια ςτθν Ανατολι και διαφορετικϊσ ςτθ Δφςθ, όπωσ π.χ. θ Θρθςκεία
τθσ Ανατολισ και θ religio τθσ Δφςεωσ. Η μεν πρϊτθ παραγόμενθ κατά τον Πλοφταρχο εκ
του «Θραξ-Θρακόσ», του κατ’ εξοχιν κρθςκεφοντοσ λαοφ, εκφράηει κατά τρόπο ευρφτερο
και βακφτερο κεωρθτικότερα και ςυναιςκθματικότερα τθν ζννοια τθσ Θρθςκεία ωσ είδοσ
εκςτάςεωσ και ενκουςιαςμοφ και κεωρίασ και μεταρςιϊςεωσ προσ το Θείον, ενϊ θ religio
εκφράηει πρακτικοτζρα και μάλλον λογικι ι ςυναιςκθματικι τθν ζννοια τθσ Θρθςκείασ. Σο 

3
ίδιο ιςχφει και περί πάςθσ φιλοςοφικισ, κεολογικισ και καλλιτεχνικισ διατυπϊςεωσ τθσ
Θρθςκείασ, ότι δθλαδι οι Πατζρεσ και οι μυςτικοί Θεολόγοι και Διδάςκαλοι τθσ κακ’ θμάσ
Ανατολισ διετφπωςαν κατά διάφορο από τθσ Δφςεωσ τρόπο τθν Θρθςκεία από τθν
Θεολογία και τθν χριςτιανικι φιλοςοφία μζχρι τθν κεία λατρεία, τθν αρχιτεκτονικι και τθν
κακόλου εκκλθςιαςτικι τζχνθ.
΢υνακόλουκα και οι από των πρϊτων αιϊνων διαφορζσ και αντικζςεισ μεταξφ Ανατολισ
και Δφςεωσ για τισ οποίεσ ο Μζγασ Ακανάςιοσ και κατ’ αυτόν και άλλοι Πατζρεσ και δθ ο
Ιωςιφ ο Βρυζννιοσ ωσ ζναν από τουσ λόγουσ κεωροφν τθ διαφορά τθσ γλϊςςθσ και
επομζνωσ τθν διαφορά του δια τθσ γλϊςςθσ εκφραηομζνου ιδιαίτερου τρόπου τθσ
ςκζψεωσ και του αιςκιματοσ.
Ωσ αιτία των παρεξθγιςεων και από τθσ Ορκοδόξου πίςτεωσ παρεκτροπισ των Λατίνων, ο
Ιωςιφ ο Βρυζννιοσ ςτον ΢Σ’ Λόγο αυτοφ «Περί Αγίασ Σριάδοσ» κεϊρει τθ ςτενότθτα τθσ
λατινικισ γλϊςςθσ, θ οποία το τθσ «ουςίασ» ταυτοχρόνωσ και «υποςτάςεωσ» όνομα
εκφράηει όχι δια δφο λζξεων, όπωσ θ Ελλθνικι αλλά δια μίασ μόνον λζξεωσ, τθσ
«substantia», με ςυνζπεια το κατά τθ ςθμαςία διπλοφν τοφτο όνομα μεταχειριηόμενοι ςε
ςχζςθ με το Προςκυνθτό (Πανάγιο) Πνεφμα, ο κακζνασ να το εννοεί, όπωσ κζλει… και αυτι
είναι θ διάςταςθ αυτϊν προσ τθ δικισ μασ Ομόνοια.
Σα δε μόνα μζςα διά των οποίων κα ενιςχφετο μεταξφ των Ορκοδόξων λαϊν ο Ορκόδοξοσ
Χριςτιανικόσ Πολιτιςμϊν υφ’ όλεσ τισ εκδθλϊςεισ αυτοφ, είναι θ βακεία μελζτθ των
πλουςίων πθγϊν του πολιτιςμοφ τοφτου, ιτοι των Ελλινων Πατζρων τθσ Εκκλθςίασ και θ
εισ τουσ πιςτοφσ ςυςτθματικι διδαςκαλία και μετάδοςθ των κεολογικϊν και φιλοςοφικϊν
νοθμάτων των Μεγάλων Πατζρων τθσ Εκκλθςίασ από τον πρϊτων αιϊνων μζχρι Ιωςιφ του
Βρυεννίου και Γενναδίου του ΢χολαρίου, και δι’ αυτϊν ο ςυνεχισ εμποτιςμόσ των
Ορκοδόξων…
΢τθ δεφτερθ ειςιγθςθ του, θ οποία αναφζρεται ςτο ειδικότερο ηιτθμα των επί μζρουσ
εκφάνςεων και εκδθλϊςεων του Χριςτιανικοφ Πολιτιςμοφ, ο Σραπεηοφντοσ Χρφςανκοσ
γράφει μεταξφ άλλων και τα κάτωκι ενδιαφζροντα: «θ ίδια διαφορά του αιςκάνεςκαι και
ευλαβείςκαι μεταξφ Ανατολισ και Δφςεωσ διζπλαςε κατά διάφορο τρόπο τθν
εκκλθςιαςτικι τζχνθ ςτισ διάφορεσ αυτισ εκφράςεισ, δθλαδι τθν εκκλθςιαςτικι μουςικι,
τθν εικονογραφία, τθν αρχιτεκτονικι, και ενϊ μία μελωδία βυηαντινι, καλϊσ ψαλλόμενθ, ι
μια Παναγία τζχνθσ βυηαντινισ, μασ ςυγκινεί βακφτατα και μασ διακζτει προσ κατάνυξθ και
προςευχι, τουναντίον ζνα άςμα Γρθγοριανό ι μία Madonna μάσ αφινει ςχεδόν ψυχροφσ.
Χαρακτθριςτικότατα υπό τθν άποψθ αυτι είναι όςα ο Πρωτοςφγκελλοσ και κατόπιν
λατινόφρων Πατριάρχθσ Γρθγόριοσ ο Μάμμασ λζγει, όταν για πρϊτθ φορά, πριν ακόμθ
εκπζςει τθσ Ορκοδοξίασ, επεςκζφκθ τουσ ναοφσ τθσ Φλωρεντίασ. Καίτοι δε ο Γρθγόριοσ ο
Μάμμασ ιταν φφςθ τραχεία και άνκρωποσ μάλλον τθσ λογικισ παρά του αιςκιματοσ ,
όμωσ αιςκανόμενοσ τισ ςυγκινιςεισ μόνον από τισ βυηαντινζσ εικόνεσ και τα μωςαϊκά των
Ελλινων Αγίων, εςτζκετο ξζνοσ και ψυχρόσ ενϊπιον των κατά τον δυτικό τρόπο και τθν
δυτικι τζχνθ πλαςτικϊν παραςτάςεων και ζλεγε: « Ωσ εγϊ όταν εισ ναόν ειςζλκω Λατίνων
ου προςκυνϊ τινά των εκείςε αγίων, επεί ουδζ γνωρίηω τινά, τον Χριςτόν ίςωσ μόνο
γνωρίηω, αλλά ουδζ εκείνον προςκυνϊ, δι’ ό,τι ουκ οίδα πωσ επιγράφεται , αλλά ποιϊ τον
΢ταυρόν μου και προςκυνϊ τον ΢ταυρόν, ον αυτόσ ποιϊ και προςκυνϊ και ουχί ζτερόν τι 

4
των εκείςε κεωρουμζνων μοι». ΢θμειωτζον ότι επρόκειτο περί ενόσ ςοβαροφ τότε
ανκρϊπου, ο όποιοσ κακόλου δεν εςκζφκθ να ομιλιςει υποτιμθτικϊσ περί των Λατίνων.
Δι’ αυτό ομιλοφςε μόνο το γενικό αίςκθμα των Ορκοδόξων, οι οποίοι όλωσ ξζνουσ και
ψυχροφσ αιςκάνονταν τουσ εαυτοφσ τουσ ςτουσ Ναοφσ των Λατίνων.
Δια τοφτο επιβάλλεται θ πιςτι τιρθςθ και ανάπτυξθ τθσ παραδόςεωσ τθσ βυηαντινισ
τζχνθσ, δια τοφτο και θ εκκλθςιαςτικι μουςικι μάσ οφείλει να καλλιεργθκεί κατά τθν
βυηαντινι παράδοςθ και όχι κατά τθν κακότροπθ και ακαλαίςκθτθ και όλωσ κοςμικι
εκκλθςιαςτικι τετραφωνία, θ οποία οφτε τθ βυηαντινι μελωδία ετιρθςε, οφτε ςτισ
παράλλθλεσ γραμμζσ προςζδωςε τον βυηαντινό τόνο.
Η βυηαντινι αυτι παράδοςθ, θ όποια είναι κοινι ςε όλουσ τουσ Ορκοδόξουσ λαοφσ τθσ
κακ’ θμάσ Ανατολισ. Ομοίωσ δε κατά τθν βυηαντινι παράδοςθ και όχι κατά τθν ξενότροπθ
τζχνθ, θ οποία ειςζδυςε δυςτυχϊσ και ςε αυτι τθν πθγι τθσ βυηαντινισ τζχνθσ, τον Άκω,
πρζπει να καλλιεργθκεί και θ εικονογραφία και θ αρχιτεκτονικι και θ τζχνθ των ιερϊν
αμφίων και ςκευϊν.»
Για να ολοκλθρϊςουμε το όλο ψθφιδωτό τθσ περί του Ελλθνορκοδόξου Πολιτιςμοφ
αντιλιψεωσ του αοιδίμου Μθτροπολίτου Σραπεηοφντοσ Χρυςάνκου, παρακζτουμε και ζνα
εκτενζσ απόςπαςμα από ζνα περιςποφδαςτο κείμενο αυτοφ, υπό τον τίτλο: «Γιατί το
Οικουμενικόν Πατριαρχείον ονομάςκθ Οικουμενικόν», ςτο οποίο μεταξφ άλλων
αναφζρεται και ςτθν εκπολιτιςτικι αποςτολι, προςφορά και δράςθ του Οικουμενικοφ
Πατριαρχείου προσ όλουσ τουσ Ορκοδόξουσ λαοφσ, γράφοντασ: «Αφ’ ότου οι Ζλλθνεσ
Πατζρεσ και ιδιαίτερα τθσ Εκκλθςίασ τθσ Κωνςταντινουπόλεωσ, εκ των οποίων δφο από
τουσ κορυφαίουσ, Γρθγόριοσ ο Θεολόγοσ και Ιωάννθσ ο Χρυςόςτομοσ υπιρξαν και οι
Επίςκοποι αυτισ, ενεκζντριςαν το Ελλθνικό Πνεφμα και τον Ελλθνικό Πολιτιςμό ςτθν
καλλιζλαιο τθσ Χριςτιανικισ Θρθςκείασ, και εκ τθσ ποιότθτοσ τθσ καλλιελαίου αυτισ
ανατραφζντεσ κατζςτθςαν αυτά οργανικό ςτοιχείο τθσ όλθσ Ορκοδόξου Χριςτιανικισ ηωισ
και ανζπτυξαν ενιαίο δι’ όλουσ τουσ λαοφσ τθσ κακ’ θμάσ Ανατολισ πολιτιςμό, τον
Ορκόδοξο Χριςτιανικό Πολιτιςμό. ΢τον πολιτιςμό αυτό ανεγζννθςε και εμόρφωςε θ
Εκκλθςία Κωνςταντινουπόλεωσ όλουσ τουσ λαοφσ τθσ κακ’ θμάσ Ανατολισ, Ζλλθνεσ,
΢φρουσ, Ρϊςουσ, Ρουμάνουσ, ΢ζρβουσ Βουλγάρουσ, Αλβανοφσ για τουσ οποίουσ
Χριςτιανιςμόσ και Πολιτιςμόσ είναι ζνα και το αυτό.
Ιδιότθτεσ του εν τθ κακ’ θμάσ Ανατολι κυριαρχοφντοσ ελλθνικοφ πνεφματοσ είναι το μζτρο,
θ αρμονία, θ ευςχθμοςφνθ, θ χάρισ, θ ευγζνεια. Σο ελλθνικό πνεφμα εκαλλιζργθςε αυτζσ
τισ ενυπάρχουςεσ ςτθ Χριςτιανικι Θρθςκεία ιδιότθτεσ με τα απαράμιλλα ςυγγράμματα των
Πατζρων τθσ Εκκλθςίασ ςτθ ΢υριακι, Κοπτικι, Αρμζνικθ, Γεωργιανι και ΢λαβικι γλϊςςα,
και τοιουτοτρόπωσ το Οικουμενικό Πατριαρχείο ζκεςε τισ βάςεισ και διζπλαςε τθν εκνικι
των λαϊν τοφτων φιλολογία και γλϊςςα.
Όςον δε ςτερεϊτερα βυκίηει θ Εκκλθςία τθσ Κωνςταντινουπόλεωσ τισ ρίηεσ τθσ ςτο ζδαφοσ
του Πολιτιςμοφ του Αρχαίου Ελλθνικοφ κόςμου, τόςο περιςςότερο προςλαμβάνει εξ αυτοφ
μορφζσ ηωισ και λατρείασ, ικθ και ζκιμα, εορταςμοφσ εορτϊν και πανθγφρεων και τζχνθ
εικονογραφικι και αρχιτεκτονικι και ποίθςθ και μουςικι. 

5
Παραλλιλωσ προσ τθν εικονογραφία εξελίςςει το Οικουμενικό Πατριαρχείο υπό τθν ςκζπθ
αυτοφ τθν αρχιτεκτονικι τθσ οποίασ μεγαλοπρεπζσ μνθμείο είναι ο Ναόσ τθσ Αγίασ ΢οφίασ
με το νζο αρχιτεκτονικό του ρυκμό. Αναλόγωσ προσ τθν εικονογραφικι και αρχιτεκτονικι
τζχνθ αναπτφςςεται και θ κεία λατρεία και θ ςφνκεςθ απαράμιλλων ςε ποίθςθ και φφοσ
εννοιϊν, ιερϊν λειτουργιϊν και εκκλθςιαςτικϊν φμνων και ςυναφϊν προσ αυτοφσ
μελωδιϊν των οποίων θ μουςικι είναι θ υπό τουσ κόλουσ όλωσ των Ναϊν τθσ κακ’ θμάσ
Ανατολισ αντθχοφςα ςεμνι βυηαντινι μουςικι…
Αυτι εν ςυντομία είναι θ εκπολιτιςτικι και φιλανκρωπικι δράςθ του Οικουμενικοφ
Πατριαρχείου εφ’ όλων των Ορκοδόξων λαϊν τθσ κακ’ θμάσ Ανατολισ και θ δράςθ αυτι
είναι απόρροια τθσ αμερολιπτου ςτοργισ και ανάγκθσ του Οικουμενικοφ Πατριαρχείου
προσ όλουσ αυτοφσ τουσ λαοφσ, τουσ οποίουσ ϊδινε και εν τω Ευαγγελίω και τω Ορκοδόξω
Χριςτιανικϊ πολιτιςμϊ εγζννθςε και ανζκρεψε. Είναι θ βακεία αυτι ςτοργι και αγάπθ του
Οικουμενικοφ Πατριαρχείου και τθσ Μθτρόσ Μεγάλθσ του Χριςτοφ Εκκλθςίασ προσ όλουσ
του Ορκοδόξουσ λαοφσ τθσ κακ’ θμάσ Ανατολισ και θ πνευματικι περί αυτϊν μζριμνα και
βακεία αντίλθψθ και μακρά παράδοςθ του Οικουμενικοφ Πατριαρχείου. Αυτι δε αποτελεί
και ςιμερα τθν τοιουτοτρόπωσ καλοφμενθ Οικουμενικότθτα αυτοφ.
Αποτελεί θ παράδοςθ αυτι τθν κρθςκευτικι και θκικι εκείνθ ατμόςφαιρα του Φαναριοφ, θ
οποία ωσ θ φυςικι ατμόςφαιρα περιρρζει και διαβρζχει τθν ψυχι και το πνεφμα πάντων
των ενοίκων του Φαναριοφ Πατριαρχϊν και Ιεραρχϊν, οι οποίοι οποκενδιποτε κι αν
προζρχονται μόλισ εγκαταςτακοφν ςτο Φανάριον κα αναπνεφςουν κατ’ ανάγκθν τθν
ατμόςφαιρα αυτι και κα ενεργοφν κατά τισ επιταγζσ τθσ μακράσ και βακείασ κρθςκευτικισ
και θκικισ ταφτθσ παραδόςεωσ, και όποιοσ τυχόν κελιςει να αναπνεφςει ξζνθ προσ τθν του
Φαναρίου ατμόςφαιρα κα αποκάνει εξ αςφυξίασ».
Τ.Γ.: Σο παρόν ιςτορικό κείμενο αφιεροφται πάνυ ευλαβϊσ ςτουσ ανά τουσ αιϊνασ
Άρχοντεσ Πρωτοψάλτεσ και Λαμπαδαρίουσ των Αναλογίων τθσ Μαρτυρικισ Μθτρόσ
Αγίασ Μεγάλθσ του Χριςτοφ Κωνςταντινουπολίτιδοσ Εκκλθςίασ, οι οποίοι ωσ «αςίγθτοι
και εφλαλοι ζνςαρκοι Άγγελοι» διζςωςαν τθν γνιςια και ανόκευτθ πατρϊα εκκλθςιαςτικι
μουςικι κακιερϊνοντασ το «Πατροπαράδοτον Ψαλτικόν Πατριαρχικόν Υφοσ και Ήκοσ».