Ζ Ηεξά Μνλή ηνπ αγίνπ Ησάλλε ηεο Ρίια

Παλαγηώηεο Κακπάλεο, Γξ. Αξραηνιόγνο-Ηζηνξηθόο, Μνπζείν Βπδαληηλνύ Πνιηηηζκνύ
Μεηαδηδαθηνξηθόο εξεπλεηήο ηνπ Αξηζηνηέιεηνπ Παλεπηζηεκίνπ Θεζζαινλίθεο

Σν Μνλαζηήξη ηνπ αγίνπ Ησάλλε ηεο Ρίια, γλσζηό θαη απιά σο Μνλαζηήξη ηεο
Ρίια είλαη ε κεγαιύηεξε θαη πην θεκηζκέλε νξζόδνμε κνλή ζηε Βνπιγαξία.
Βξίζθεηαη ζηα Όξε Ρίια, ζε ύςνο 1.147 κέηξσλ θαη 117 ρηιηόκεηξα λόηηα ηεο
πξσηεύνπζαο ΢όθηαο, ζηε βαζηά θνηιάδα ηνπ πνηακνύ Ρίιζθα.

Άγηνο Ησάλλεο (Ηβάλ) ηεο Ρίια
Σν κνλαζηήξη, πνπ πήξε ην όλνκά από ηνλ ηδξπηή ηνπ, ηνλ εξεκίηε Ησάλλε
(Ηβάλ) ηεο Ρίια (876 – 946), ηδξύζεθε ην 10ν αηώλα, θαηά ηελ πεξίνδν ηνπ Σζάξνπ
Πέηξνπ Α' (927-968). 

Οιόθιεξν ην ζπγθξόηεκα ηεο κνλήο θαηαιακβάλεη κηα έθηαζε 8.800 ηεηξ.
κέηξσλ θαη απνηειείηαη από κηα κνλόθιηηε βαζηιηθή, θειηά όπνπ κέλνπλ νη κνλαρνί
θαη έλαλ πύξγν.

Ζ κνλή πάληνηε ππνζηεξηδόηαλ θαη ήηαλ ζεβαζηή από ηνπο Βνύιγαξνπο
άξρνληεο. Μεγάιεο δσξεέο έγηλαλ από όινπο ζρεδόλ ηνπο ηζάξνπο ηεο Γεύηεξεο
Βνπιγαξηθήο Απηνθξαηνξίαο κέρξη ηελ νζσκαληθή θαηάθηεζε, θαζηζηώληαο ην
κνλαζηήξη ην πνιηηηζκηθό θαη πλεπκαηηθό θέληξν ηεο βνπιγαξηθήο εζληθήο
ζπλείδεζεο, πνπ έθηαζε ζην απόγεηό ηνπ από ην 12ν σο ην 14ν αηώλα. ΢ηελ ησξηλή
ηεο ζέζε ε κνλή αλαζηειώζεθε ην πξώην κηζό ηνπ 14νπ αηώλα από ηνλ Υξέιην
Νηξαγθόινθ, ληόπην θενπδάξρε ππό ΢εξβηθή επηθπξηαξρία. Σα παιαηόηεξα θηίξηα
ζην ζπγθξόηεκα ρξνλνινγνύληαη από απηή ηελ πεξίνδν, ν Πύξγνο ηνπ Υξέιηα (1334
- 1335) θαη κηα κηθξή εθθιεζία αθξηβώο δίπια ηνπ (1343). ΢ηελ επνρή απηή αλήθνπλ
επίζεο ν ζξόλνο ηνπ επηζθόπνπ θαη νη πινύζηα ζθαιηζκέλεο πύιεο ηνπ κνλαζηεξηνύ.
Ωζηόζν ηελ άθημε ησλ Οζσκαλώλ ζην ηέινο ηνπ 14νπ αηώλα αθνινύζεζαλ
πνιπάξηζκεο επηδξνκέο θαη ε θαηαζηξνθή ηνπ κνλαζηεξηνύ ζηα κέζα ηνπ 15νπ
αηώλα.
Υάξε ζε δσξεέο ηεο ΢νπιηάλαο Μάξα Μπξάλθνβηηο, ηεο Ρσζηθήο Οξζόδνμεο
Δθθιεζίαο θαη πην ζπγθεθξηκέλα ηνπ Ρσζηθνύ Μνλαζηεξηνύ ζην Άγην Όξνο, ε Μνλή
ηεο Ρίια αλαθαηαζθεπάζηεθε ζηα ηέιε ηνπ 15νπ αηώλα από ηξεηο αδειθνύο από ηελ
πεξηνρή ηνπ Κηνπζηεληίι. Με ελέξγεηεο ηεο Μάξαο Μπξάλθνβηηο ηα ιείςαλα ηνπ
Ησάλλε ηεο Ρίια κεηαθέξζεθαλ από ην Σάξλνβν ζην λέν ζπγθξόηεκα ην 1469. 

Μάξα Μπξάλθνβηηο
H Μνλή απνηέιεζε ζύιαθα ηνπ βνπιγαξηθνύ πνιηηηζκνύ θαη γιώζζαο θαηά
ηελ πεξίνδν ηεο μέλεο θπξηαξρίαο. Καηά ηελ επνρή ηεο Βνπιγαξηθήο Δζληθήο
Αλαγέλλεζεο (18νο - 19νο αηώλαο) θαηαζηξάθεθε από θσηηά ην 1833 θαη
αλνηθνδνκήζεθε θαη πάιη κεηαμύ 1834 θαη 1862 κε ρξήκαηα εύπνξσλ πνιηηώλ ηεο
ρώξαο, ππό ην δηάζεκν αξρηηέθηνλα Αιέμη Ρίιεηο. Ζ αλέγεξζε ησλ θηηξίσλ δηακνλήο
άξρηζε ην 1816, ελώ ην 1844 πξνζηέζεθε έλα θακπαλαξηό δίπια ζηνλ Πύξγν ηνπ
Υξέιηνπ. Ο Νεόθπηνο ηεο Ρίια ίδξπζε απηή ηελ πεξίνδν κηα ζρνιή ζην κνλαζηήξη.
Ζ θεληξηθή εθθιεζία ηνπ κνλαζηεξηνύ έρεη πέληε ηξνύινπο, ηξεηο άγηεο
ηξάπεδεο θαη δπν πιατλά παξεθθιήζηα, ελώ έλα από ηα πνιπηηκόηεξα ζηνηρεία ζην
εζσηεξηθό είλαη ην επίρξπζν εηθνλνζηάζη, πεξίθεκν γηα ηελ μπινγιππηηθή ηνπ, γηα ην
νπνίν εξγάζηεθαλ ηέζζεξηο ηερλίηεο επί πέληε ρξόληα. 

Οη ηνηρνγξαθίεο, πνπ νινθιεξώζεθαλ ην 1946, είλαη έξγν πνιιώλ
θαιιηηερλώλ από ην Μπάλζθν, ην ΢άκνθνβ θαη ην Ράδινγθ, αλάκεζά ηνπο νη
δηάζεκνη αδειθνί Εαράξη θαη Νηηκηηάξ Εόγθξαθ. Ζ εθθιεζία ζηεγάδεη επίζεο πνιιέο
πνιύηηκεο εηθόλεο, πνπ ρξνλνινγνύληαη από ην 14ν σο ην 19ν αηώλα. Οη ζηνέο ζηελ
απιή έρνπλ επηξξνέο από ηνπο Μακεινύθνπο κε ηε ξηγσηή δσγξαθηθή θαη ηνπο
ζόινπο, πνπ έγηλαλ δεκνθηιέζηεξεο ζηελ Οζσκαληθή Απηνθξαηνξία κεηά ηελ
θαηάθηεζε ηεο Αηγύπηνπ. Δίλαη πξαγκαηηθά αμηόινγν ζέακα. ΢ηελ εθθιεζία
βξίζθεηαη θαη ην θελνηάθην (ππάξρεη εθεί κόλν ε θαξδηά ηνπ) ηνπ Σζάξνπ Μπόξηο Γ΄
ηεο Βνπιγαξίαο.

Σνηρνγξαθίεο από ην εμσηεξηθό ηνπ λανύ, 19νο αη. 

Σνηρνγξαθίεο από ην εζσηεξηθό ηνπ λανύ, 19νο αη. 

Σα θειηά ησλ κνλαρώλ θαη ην Μνπζείν
Σν κνπζείν ηνπ Μνλαζηεξηνύ ηεο Ρίια θεκίδεηαη ηδηαίηεξα γηα ην ΢ηαπξό ηνπ
Ραθαήι, έλα μύιηλν ζηαπξό θηηαγκέλν από έλα θνκκάηη μύινπ, 81x43 εθ. ΢θαιίζηεθε
από έλα κνλαρό, νλόκαηη Ραθαήι, κε ηε ρξήζε ιεπηνύ θνπηδηνύ θαη κεγεζπληηθώλ
θαθώλ γηα ηελ αλαπαξαγσγή 140 ζξεζθεπηηθώλ ζθελώλ θαη 650 κνξθώλ ζε
κηθξνγξαθία. Ζ εξγαζία γηα ην θαιιηηέρλεκα απηό θξάηεζε δώδεθα ρξόληα, πξηλ
νινθιεξσζεί ην 1802, νπόηε ν κνλαρόο έραζε ην θσο ηνπ. 

Θύξα, κνλαδηθό δείγκα μπινγιππηηθήο 

΢ην ζθεπνθπιάθην ηεο Μνλήο θπιάζζεηαη κηα ζπάληα εηθόλα ηεο Παλαγίαο
Οδεγήηξηαο δηαζηάζεσλ52x30 εθ, κε ελζσκαησκέλα ιείςαλα 32 αγίσλ. Ζ εηθόλαιεηςαλνζήθε πηζηεύεηαη όηη είλαη ζαπκαηνπξγή θαη κάιηζηα θαηά ηνλ Μεζαίσλα
ιηηαλεπόηαλ ζε δηάθνξα κέξε ηεο βαιθαληθήο ρεξζνλήζνπ γηα απνηξνπή, αιιά θαη
ζεξαπεία ινηκσδώλ λόζσλ, θαζώο θαη άιισλ αζζελεηώλ. Ζ ππεξπνιύηηκε εμσηεξηθή
δηαθόζκεζε ηεο εηθόλαο κε πνιύηηκνπο ιίζνπο έρεη ραζεί.

Ζ εηθόλα ελζσκαηώλεη ιείςαλα ησλ:
Πξώηε ζεηξά (από πάλσ): Πξνθήηε Γαληήι, αγίνπ Λαδάξνπ ηνπ Σεηξαεκέξνπ,
Δπηζθόπνπ Κηηίνπ Κύπξνπ, αγίνπ Μάξηπξνο Λεπθίνπ (πνπ καξηύξεζε καδί κε ηνλ
Θύξζν θαη ηνλ Καιιίληθν, ηνλ θαηξό ηνπ απηνθξάηνξα Γέθηνπ), αγίνπ Απνζηόινπ
Αλδξέα ηνπ Πξσηόθιεηνπ, αγίνπ Απνζηόινπ θαη Δπαγγειηζηή Μαηζαίνπ θαη αγίνπ
Ηζαπνζηόινπ Κσλζηαληίλνπ ηνπ Μεγάινπ.
Γεύηεξε ζεηξά: αγίνπ Μάξηπξνο Αγαζαγγέινπ, νζίνπ ΢ηεθάλνπ ηνπ Οκνινγεηνύ,
ηνπ Νένπ, αγίνπ Μεγαινκάξηπξνο Αξηεκίνπ, αγίνπ Μεγαινκάξηπξνο
Παληειεήκνλνο, αγίνπ Μάξηπξνο ΢εξγίνπ θαη αγίνπ Μάξηπξνο Βάθρνπ.
Σξίηε ζεηξά: αγίνπ Ησάλλνπ ηνπ Διεήκνλνο Παηξηάξρε Αιεμαλδξείαο, αγίνπ
Μάξηπξνο Δκκαλνπήι, αγίνπ Μάξηπξνο Φιώξνπ θαη αγίνπ Μάξηπξνο Λαύξνπ.
Σέηαξηε ζεηξά: αγίνπ Αζαλαζίνπ Αιεμαλδξείαο, αγίνπ Γξεγνξίνπ Α΄ ηνπ Μεγάινπ,
αγίνπ Απνζηόινπ θαη Ηεξνκάξηπξνο ΢πκεώλνο θαη αγίνπ Ηεξνκάξηπξνο Αληύπα,
επηζθόπνπ Πεξγάκνπ.
Πέκπηε ζεηξά: αγίνπ Αλδξέα αξρηεπηζθόπνπ Κξήηεο, αγίνπ Ηεξνκάξηπξνο Κιήκεληνο
επηζθόπνπ Αγθύξαο, αγίνπ Μάξηπξνο Αλδξέα ηνπ ΢ηξαηειάηνπ, αγίνπ Ηεξνκάξηπξνο
Τπαηίνπ επηζθόπνπ Γαγγξώλ, αγίνπ Μάξηπξνο Μηραήι θαη αγίνπ Ησάζαθ. 

Έθηε ζεηξά: αγίνπ Αξρηκαλδξίηε ΢ηέθαλνπ, αγίνπ Μάξηπξνο Καιιίληθνπ, αγίαο
Ηζαπνζηόινπ Μαξίαο ηεο Μαγδαιελήο, αγίαο Μεγαινκάξηπξνο Δηξήλεο, αγίνπ
Θενθάλνπο θαη αγίαο ΢αιώκεο ηεο Μπξνθόξνπ.
΢ηελ Ηεξά Μνλή ηεο Ρίιαο ππάξρνπλ θαη δηάθνξεο εηθόλεο ή ηνηρνγξαθίεο πνπ
αλαπαξηζηνύλ ηελ εηθόλα, κόλν πνπ ζηε ζέζε ησλ ιεηςάλσλ εηθνλίδνληαη νη άγηνη πνπ
αληηζηνηρνύλ ζε απηά.

Ο Βνύιγαξνο θαιιηηέρλεο Plamen Ignatov εληππσζηαζκέλνο από ηελ
επηβιεηηθόηεηα ηνπ νξζόδνμνπ κνλαζηεξηνύ ηνπ Αγίνπ Ησάλλε ηεο Ρίια, έβαιε
ζθνπό ηεο δσήο ηνπ λα θηηάμεη ηε κηθξνγξαθία ηνπ. Υξεζηκνπνηώληαο πάλσ από
6.000.000 ζπίξηα θαη αθηεξώλνληαο 16 νιόθιεξα ρξόληα από ηε δσή ηνπ ν Plamen
θαηάθεξε λα δεκηνπξγήζεη ηε κηληαηνύξα ηεο πην δηάζεκεο νξζόδνμεο κνλήο ηεο
Βνπιγαξίαο. Ζ δεκηνπξγία ηνπ βξίζθεηαη ζην Αξραηνινγηθό Μνπζείν ηεο ΢όθηαο,
εληππσζηάδνληαο ηνπο επηζθέπηεο ηόζν κε ηε ιεπηνκέξεηα ηεο θαηαζθεπήο όζν θαη
κε ηελ επηβιεηηθόηεηα πνπ απνπλέεη, ηελ νπνία θαηάθεξε ν θαιιηηέρλεο λα απνδώζεη
άξηζηα ζην έξγν ηνπ. 

Σν κνλαζηεξηαθό ζπγθξόηεκα, ζεσξνύκελν έλα από ηα κεγαιύηεξα
αξηζηνπξγήκαηα ηεο αξρηηεθηνληθήο ηεο Βνπιγαξηθήο Δζληθήο Αλαγέλλεζεο,
αλαθεξύρζεθε εζληθό ηζηνξηθό κλεκείν ην 1976 θαη Μλεκείν Παγθόζκηαο
Κιεξνλνκηάο ηεο UNESCO, ην 1983.