,.
ΔΕΚΕΜΒΡ/ΑΝΟΥ ΚlNHMATOΣ
ΙΙΙ
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΔΙΕΥΘΥΝΣΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΡΆΤΟΥ
Εις τον άνα χεΙρας τόμον l.κτΙθενται τα άμέσως προ της απελευθερώσεως
τής 'Ελλάδος ά,το τών γερμανικών καΙ βουλγαρικών στρατευμάτων κατοχής καΙ
τών μετα τoVτων συνεργαζομένων φασιστικών δ υνάμεων της ' ΙταλΙας γεγονότα καΙ
lv σ υνεχεΙ~ ή περΙοδος της ά.-rελευθερώσεως της χώρας καΙ της ανασυγκροτ>ίσεως
του κράτους καΙ του στρατου μέχρι τέλους του Ιτους 1945, με τα μεσολαβ'ίσαντα
κατά τήν περΙοδον ταύτην αΣματηρά γεγονότα έν ΠελoΠOVΝ1]σφ, τό στασιαστι
κον κΙνημα του Κ Κ Ε κατα Δεκέμβριον κα/ τήν υπογραφείσαν συμφωνΙα. τ>;;
Βαρκ{ζης.
Λ6γφ τών αίτΙων τούτων 1} προσπdθε ια ΙΙνευ ρέσεως σTo txelwv Ικαν ών ~·α
διαφωτΙσ ωσι τήν lστορικήν άλήθ ειαν, Ιστρ άψη προς δια φόρο υς άλλας πηγας καΙ κο
ρΙως εΙς μεταγενεστ έρως Ικδοθέντα συγγ ράμματα , έλληνικά , βρεττανι κα καΙ γερ
μανικα δια τών όπο Ιων /.πε ζητή θη ή δια σταύ ρω σις τών γεγ ονότ ων καΙ ή Ιστ ορική
κατοχύρωσις τούτ ων.
Μεγίστην συμβολήν εΙς τήν συγγ ρ αφήν τ ης πα ρο ύσης lστοριογρ αφlας :I",! έσχι:v 'ί
l.ργασΙα τού 'Α ντ Ιχου Πεζικο υ Κατσιμ ήτρου ΓεωργΙου Ι.κδο θε ίσα l v έτει 1970 ι'πο
τΟν τΙτλον ,,'Η Μάχη τών 'Αθηνών )) εΙς τήν όποΙαν διαπραγματεύεται ούτος, βάσει
tπισήμων στο ιχείων, τήν σvμβoλήν των βρεττανικών στρατευμάτων διά τ ην άΥτΙ
μετώπισιν καί καταστολήν τού Δ εκεμβριανού κη-ήματος και της όποίας έργαcίας
l.γένεro εύρεΙα χρησις διά τήν σvμπλήρωσιν τών ύπαρχόντων κενών.
ΙΧ
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ
1. Τήν ΆVoιξιν τοv έτονς 1944 όλόκληpos ή ΈλλΆS έστέυαζεν ύπό τό π/λ
μα τριπλης κατοχης. τ/ς γερμαν,κης. τ/ς βουλγαρική; καΙ της πλέον mαxeov,
της κομμοννιστικης. Κατά τήν έποχήν ταοτην 'i
Έλλixς έξΕπροσωπείτο ύπό
τ/ς νομίμου Κνβερνήσεως τοθ Καϊρου, πλήν όμως ϊιφίστατο εν Άθήναlς καΙ ή
Κατοχική Κυβέρνησκ, ένqι ύπό των κομμοψνιστών κατεβάλλετο προσπάθεια
έπιβολης της "ΚυΡεeV1ίσεως τών Βουνών !> ύπό την προσωννμίαν ιιΠολιτικη
Έπιτροπη Έθνικής 'Α πελευθερώσεως!> (Π.Ε.Ε .Α .) .
Ή Κνβέρνησις των ' Αθηνων σχηματισθείσα κατόπιν της δοθείσης ύπό
των Γερμανών έντολης ε Ις τόν Ίωάwην Ράλην, τελοϋσα ύπό τόν κατακτη
τήν. : μικράν πολιτικήν καΙ κρατικήν δWαμιν ε!χεν, αΙ δΙ κρατικαΙ iιπηρε
σίαι των διαφόρων 'Υπουργείωυ ε!χον ώς κυριωτέραν μέριμναν τήν διατροφήν
τοv λιμώττοντος Έλληνικοv λαοv τ/ς κατεχομένης χώρας, ένqι κατά τα λο.- .
πα ζητήματα ή δραστηριότης τ/ς κρατική; μηχανης ήτο σκιώδητ, εΙς δΙ τήν
ύπαιθρον χώραν ούσιαστικώ; c'xvύπαρκτος.
Ή «Π. Ε . Ε. Α .•• ήτις έσχημστίσθη κατά Μάρτιον τοv 1944 και έΥκατεστά
θη εΙς τό χωρίον Φουρνά τ/ς όρεινης Eόρvτανίας άπετέλει όΡΥανον τοv Κομ
μουνιστικοθ Κόμματος 'Ελλάδος (Κ.Κ.Ε .), καλυπτομένη ύπό δημοκρατικόν μαν
SVαy κα! ε!χε σκοπόν τήν ύποκατάστασιν τ/ς νομίμου Κνβερνήσεως τοv ΚαΙ
ρον, μΙ προοπτικήν τήν Ιν ΕVΘέτφ χρόνφ κατάληψιν τ/ς ΙξουσΙας.
Ή μόνη νόμιμος 'Ελληνική Κυβέρνησκ τοθ Κα1ρον, ήτις μετα τήν κατα
στολή» τοθ στασιαστικοθ κινή ματο; των 'Ελληνικων Ένόπλων Δwάμεων ΜΙ
σης Άνατολης κατ' Άπρίλιον τοv 1944. ε!χε σχηματ ισθή ύπό τόν Γεώργιον
Παπανδρέου. roρίσκετο είσέτι έν άδwαμ{ι;χ να άσκήση τήν ΙΠιρροήν της πρδς
ΙΠίλνσιν των ζωτικωτέρων καΙ πλεον επειΥόντων ζητημάτων καΙ ε!χε ν' άν
τιτταλαίση προς την ύπονομεvοvσαν τσύτην «Π. Ε. Ε . Α .».
Πρδς επίτεvξιν της !θvΙKης ΈVότηΤOς καΙ ένιαίσυ άνττπροσώπτυσιν όλοκ
λήρον τοσ Έθνονς. ή Κυβέρνησις Καίρου, είργάσθη δια τόν σχηματισμόν Κν
βερνήσεως εξ δλων των κομμάτων κα! των κνριωτέρων εΙς τήν κατεχομένην
'Ελλάδα "Οργανώσεων Άντιστάσεως. Πρδς τον σκοπόν τοθτον Ο Πρόεδρος
ταVτης σψνεκάλεσεν ύπό τήν προεδρΙαν τον τήν 17ην Μα10υ 1944 Σwέδριον
εν ΛιΒΆVφ. εΙς τό όποίον έκλήθησαν να άντιπροσωηεψθώσι τα διάφορα πολ,
τικά κόμματα τ/ς χώρας κα! α! ΚVριώτεραι ΟΡΥανώσεlς c'xvηστάσεως. οΙασδή
ποτε πολ17lκης τοποθετήσεως (Ι) .
1
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔIΠΛΩΜΑΤιΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΑΥΤΗΣ 3
3. την 22αν ΜαΙου 1944, Ο E!s Κάϊρον εόρισκόμενο; BaaIAEvs Γεώργιο; Β'
έδέχθη τον έπανελθόντα έκ Λιβάνου Πρωθυττοψργόν, όστ« άφού έςέθεσεν EiS
αότόν τα TijS διασκέψεω; Vπέβαλε την παραίτησίν του. Ό BaalAevS άνέθεσευ
έκ νέου Els αύτον την έντολήν τού σχηματισμού TijS viaS Κυβερνήσεωτ,
Ή νέα ΚυβΙρνησιs έσχηματίσθη την 24ην Μαίου 1944, μετέσχον δΙ αό
TijS ώs 'Υπουργοί, οΙ Σοφοκληs Βενιζέλοs ώs 'Αντητρόεδρο; Κυβερνήσεωτ, Πέ
Tpos Ράλληs ώs ΎπουΡΥΟS TijS 'Αεροπορίατ, Άλέςανδροs Μυλωναs ώs Ύπουρ
yoS Ναυτικών, Γεώργιο; Σακαληs ώs ΎπουΡΥΟS άνευ χαρτοφυλακίου, Φ!λιπ
ποs ΔραΥοvμηs ώs 'Υφυττοψργό; των Έςωτερικων καΙ Λάμπροs Λαμπριανί
δηs Ώs 'Υφυποψργό; τού Πολιτικού Γραφείου. Ό Πρόεδρο; TijS KυβερvήOΈΩS
έτήρησε δι' έΑVΤOν το 'Υποψργεϊον Στρατιωτικών, άφήσαs κενά τα VπόλOlπα
'Υπουργεϊα, προκειμένου ταίίτα να σψμπληρωθώσι δι' Vποδείς,ωs των καταλ
λήλων προσώπων VΠO των λοιπων κομμάτων καΙ όργανώσεων άντιστάσεοκ.
Ή Κυβέρvησιs συνεττληρώθη, τη. 8ην Ίουνίου, δια σvμμετοχηs etS αύτη. των
Γερασίμου Βασιλειάδη ώsΎπουΡΥού Έμπορικηs Ναυτιλίατ, Σπvρίδωνos Θεο
τόκη ' τού 'Εττισιτισμοθ, Παναγιώτοψ Κανελλοποίιλου TijS •Ανασυγκροτήστωτ
καΙ ττροσωρινώ; τω. Οικονομικών, Δημητρίου Λόντοψ TiiS Προνοίατ, Θεμιστο
κλέovS Τσάτσου TijS Δικαιοσύνητ, Χρήστου Σγουρίτσα TiiS Παιδείατ, Γεωργίου
Καρτάλη τού Τύπου κα\ Πληροφοριών καΙ Κωνσταντίνου Ρέντη ώs 'Υπουργοθ
άνευ χαρτοφυλακίου.
Eis τήν συμπληρωθεϊσαν Κυβέρνησιν δέν σvμμετέσχoν το Κ.Κ.Ε., το Ε.
Α.Μ. κα\ η Π.Ε.Ε.Α., ΙΙπο το πρόσχημα, ότι 0\ πληρεςοίισιοι των τριων τούτων
κομμάτων εόρίσκοντο είσέτι έν άναμον1) οδηΥιων, aiTIVES έβράδυνον να TOiS άπο
σταλώσι» ές 'Ελλάδο; παρά TijS Π .Ε.Ε .Α. Ή άποφψγή σvμμετοχηs τούτων EtS
την Κυβέρνησιν E!s τήν πραγματικότητα ώφείλετο E!S το ότι την Vπoyραφεί
σαν συμφωνίαν τού Λιβάνου ΟΙ κομμοwισταΙ απε"ήρυςαν άπροκαλόπτω; EtS
το \iπ' αίιτων έλεyχόμεvoν τμήμα TijS 'Ελλάδο; καΙ έχαρακτήρισαν ToιJS άντι
προσώπουs τηs ώs παραβιάσανταs TCxS έντολά; των. Ή άρνησιs τούτων να
συμμετάσχωσιν eiS την Κυβέρνησιν παρετάθη πέραν τού μηνόs, διάστημα κα
τα το οποίον ή Π.Ε.Ε.Α., το Ε.Α.Μ. κα\ το Κ.Κ.Ε., καίτοι έκλήθησαν έyyραφωs
παρά τού Πρωθvπoυρyoύ να μετάσχωσιν Els την Κυβέρνησιν, όχι μόνον δέν
ώρισαν TOVS άντιπροσώπουs των, άλλα έςεδήλωσαν διαφωνίαs καΙ άντιρρή
σElS δια των eiS το Κάϊρον μελων των, όσον άφορ<;χ την συμφωνίαν τού Λιβά
νου. Ή παρελκυσηκή αύτη στάσκ TiiS ΠΕΕΑ ήνάγκασε τον Πρόεδρου TijS Κα
βερνήσεωs να απevθvν1J άπο τού ραδιαφωνικοθ σταθμού τού ΚαΙρου, την 28ην
'IowIou 1944 ΔιάΥΥελμα πρOs το Έθνοs, δια τού οποίου άνήΥΥειλε τον καταρτι-
τήν προώθησιν τω. σκοπω. της έπl νέου σχεδίου. ΑΙ νέαι γενικα] Kατεu6Vν
σεις τά, όποίας έν προκ"μέν,:, καθώρισεν ή ήγεσία Tov Κ Κ Ε δύνανται νά σuvo
ψιαθωσιν ΕΙς τά κάτωθ ι :
Τό Κ Κ Ε θά εδEίΚVUE, διά τω. συμμετεχόντων ΕΙς τήν Κυβέρνησιν μελω.
του, άπόλυτου νOμιμOφ ρoσύvην, δυναμ.ένην νά καθησυχάση πασαν υφιστα
μένην, ώς πρδ5 τάς πραΥματικά, προθέστκ του, ΆVΗσυχΙαν των άλλων έλληνlκων
παραγόντων καΙ των συμμαχικω. κύκλων, των παρακολουθούντων τήν έλλη
νικήν υπόθΞσιν. Αί έν 'Ελλάδι υφιστάμεναι ενοπλοl δυνάμΕΙ, Tov Κ Κ Ε-Ε Α Μ ,
θά έπcδίωκον, δι' έπlδΕξΙων κινήσεων κα] έλΙΥμων, τήν ούσιαστικήν κατάληψιν
τη, ' Ελλάδο; κατά τήν στιγμήν τ/ς άποχωρήσεωσ των Γερμανων iΊ εύθύ, μΕΤ'
αύτήν, ούτω, ώστΕ νά δημιουργήσωσι τετελεσμέυον γεγονό; EIίvOOVV τά,
στρατηγικω; βλέψΗ, τούτων κα! ένοντίον τοϋ όποΙου νά μη δύνανται νά δια
τυπώσωσιν άυτιρρήσεκ Ο Ι άλλοι σύμμαχο ι .
Σημαντικά τι να κα] πλήρως άποχαλυπτικά εΥΥρ αφα περιελθόντα άργό
τερον εΙς χείρα, των Ιλλην ικων άρχων άποδΕΙκνύουσι πόσον τά σχΙδ ια.αύτά
ήσαν πλήρη. Προέβλεπον μΙ ποΙας δυνάμεις TOV «ΈλληνικΟV Λαϊκοϋ 'Απελευ
θερωτικoV Στρατού» (Ε Λ Α Σ) , θά έξησφαλίζετο ή δυναμ ική κυριαρχΙα Tov
κο μ μουν ισμοθ εΙ ς τάς διαφόρου; έλλην lκάς περιοχάς, ποϊαι άλλαι δυνάμεις θά
εξουδετέρω νον τάς άπομ.ovουσα<; ΈΘVlκάς δυνάμεις άντιστάσεω; ποίαι δυνάμει,
θά συνεκεντροθντο "Πέριξ των 'A(}ηVΩν, διά νά τάς πολιορκήσωσl κα] νά τάς
καταλάβωσι, εύθίις ώς θά άπεχώρουν ΟΙ Γερμανοί κα] ποίαι δυνάμεις θά Ετοπο
θετοΟντο κατά μηκος των άκτων διά νά παρεμποδίσωσι τή ν άττόβασιν των
έλληνικων iΊ βρεττανικων στρατευμάτων (1) .
Βασική 'Προίiτrόθcσις διά τήν έκτέλεσιν TOV άνωτέρω σχεδί ου ητο νά παραμε ί
νωσιν όσον τό δυνατόν περι σσότερον άνέπαφο ι αl κομμοννιστικαί μαχητικαί
δυν άμει ς. Διά τόν λόγον τούτον, ά'Πο TOV Αύγουστο υ 1944, ΕΙ, τάς ένόπλου, δυ
νάμ", Tov Ε Λ Α Σ, έδόθη Μολη νά άποφεύΥωσι κατά τό δυνατόν οίανδή
ποτε σίryκρoυσιν μετά τcον Γερ μανών, άφήνουσαι αύτου, έλευθέρους κα] άνε
νοχλήτους κατά Πιν άποχώρησlν των Εκ των δ ιαφόρων έλλη ν ικών περιοχών,
ώ, τοϋτο "Προκύπτει εξ έγγράφοψ ύπο ήμεΡομηνίαν, 1 3ης Αόγοόστου 1944, τοθ
Κομμονν ιστικοθ Κόμματο, 'Ελλάδο; 'Πρ05 τον Γενικόν Γραμματέα, Πόλη, 'Αθη
ν ων . (2).
Έπίση, διετάχθη νά σννάπτωσι καΙ Ε Ιδικά, 'Προς τοθτο συμφωνία; με
τά τών κατά τό"Που, διοικητών των Υερμανικών στρατευμάτων. 'AΠOδειΚτl
κόν στοιχείον τ/, τοιαύτη, σψμφωυία; ε!ναι ή υπΟΥραφείσα κατά τήν Ι ην Σrn
τεμβρίου 1944 (3), εΙ, τό χωρΙον Λειβάδιον τ/ς 'ΠΕριοχη, Θεσσαλον ίκηε μετα
ξύ Tov Καπετάν Κίτσου, διοικητοv «τάΥματΟ5» Tov «310V Σwrάγματος » Tov
Ε.Λ.Α.Σ., ένεpyoVvτo, ώ5 'ΠληΡΕξουσίου άνηπροσώπου Τ/, κο μμουν ιστικη ,
((' Ομάδος Μεραρχιών Μακεδον{ας » κατ' έξουσ10δότησ1ν Tov Καπετάνιου τ/ς
"χι lιfεΡιlf!χ{ας » Λασσάνη άφ' ένδ5 καΙ TOV Γερ μανΟV Ταγματάρχου Έριχ
Φένσκε, Διοικητοv τ/ς ύπ' άριθ. 31756 Γερμαν ικη, 'Ομάδο" ώς εκπροσώ
που τω. Γερμανικων Ένό"Πλων Δυνάμεων τ/ς Στρατια, ΑΙΥαίου. Διά
τη, συμφωνία, ταύτη, καθωρίζετο σαφω" ότι ό ΕΛΑΣ άνελάμβανε Πιν
ύποχρέωσιν νά μην έμ"ΠοδίOl) τήν άποχώρησιν Tov ΥεΡμανικΟV oτpmov Εκ
(1) - ' Αλέ ξη Α. K':ι~oυ : Ί-Ι Κeιμrιο')vtσ ταη Έ;: ΙOεσ ~,; . Νεώ-:,ε:ρον 'ΕΥΚU ;Ι).ΟΠΙΧL8ικΟv λε~:κoν
' Ήλ Ι ου , Tόμo~ ΕΛΛΑ.Σ Σελ . !.ι.66 .
(2) - Β Ι βλο ς Έ6νoπpoδoσΙCCς . "Εκ δι:ισις Σuλ),όγ ι:.u ' Ε :-:α.ν:χπα ηn σ6 !ν-:,ων ~ κ 1'OUΠa:ρ ιχπετ:ίσμα-:"!)ς.
Σε1.. 51. Π'Ρ" Ρτ/1'" Ι .
(3) - Π' ? "ρτ/μ . ~ .
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η ΠΟΛΠ1 ΚΗ ΚΑΙ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙ ΚΗ ΚATAΣTAΣlΣ Ε ΙΣ ΤΗ Ν Ε. \ΛΑΔΑ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΑΥΤ ΗΣ 7
τοτε φρόνιμον vr!: παοετοιμαζ όμεΟα έγ καίρ ως . .Εξ δαωι' δ ύΙ'αμαι )'ά κρίι'ω δέν v-
πάρχουσ ιν άνwι έρ{lλητ o ι δ "σχέρειαι .
Θά δεχθητε λo~, όν έλπίζω , ΙΙπως τα lπιτ ελε ία μας λάβω σι τα προπαρ ασ;:ε "αστικιΙ
αύτά μέτρα έvταϊ-θα, συμφώ)'ω ς πρ ος τήν σιr..-,j θη δ ιαδικασ'α)·. Εί; ΤΤί l' :r rf]Ιϊ τωσι ν
αύτην οΙ Βρεττα νοί άρχηΥο ί τιυν έπ ιτελ είων θά ύποβάλω αο' εί; Τ(}1\ς άρχηγoV ; ΤGt1
.ι~Iικτoϋ Συμβουλ'ου σχiδιοv τιον όδηγιώ1'~ αί ό."το ίαι Οά σταλI~σo' ε ί; τό :' Στρατη
γόν Oύtλσων .
Ή άπάυτ ησκ τή ν όποΙαν έλαβε μετά μίαν φδομάδα ό Βρεττανο; Πρω
θuπoυργ ό) ήτο άπoΛV ΤΩs καταφατι κή . (Ι)
Την ήμέρα ν τη, εΙ) ΊταλΙαν άφί ξεω , τοϊί Βρεττα νοθ Πρωθυπουρ γοϊί άφι
κνεϊτο ΕΙ, Ρώμη ν κατόπιν ττροσκλήσ εω; του καΙ ό "Ελλη ν Πρωθνπ ουργό τ, όσ
τις άνέπτυξε τrρ ός αύτόν ίάς άτrόΨ~l) του περί τον τρόπου συνενώσεω; άπα
σων των EIS την κατεχο μέν η ν 'Ελλ άδα όργαν ώσεωυ άντιστ άσεωτ , 'Ακολούθωτ,
όταν ή Κψβέρνησκ θά έγκσθί στατο ε Ι) τήν ' Ελλά δα, προότ ίθετο νά έν εργήση
έ!<λογά, δι ά την άνάδει ξ ιν Kυβεp VΉσε ω" προερ χομέ νη; έκ ττiι λαίκ η, θελήσε ωτ,
τιθεμ ΈVη) οίιτω έπl στερ εών βάσεων τη , διακυ βερνήσεω; ,η, χώραι. ΔΕ δομέ
νου δε δτι το Ελλη νικόν Κράτos ήτο άοπλ ον, τά δέ όπλα εόρ Ισκοντο εΙ) χΕίρα,
των διαφ όρων όργανώ σεων άντιο-τ άσεωτ, Ιδει νά σψγκρ οτηθή Έθ νικό) Στρατ ό).
ώστΕ ή Κυβέρνησκ νά έξασφαλίCΠJ τον έλεγχο ν τοϊί Κρ ότου) διά των 'Ενόπλω ν
Δυν άμεων, τη, Xωρoφv λακii I κα ί τ/ > ΆΣΤWOμΙαI. Δι ά τή ν πρ αγμστ οπο ίησ ιν
των ΆVωτέ ρω πα ρίστατο ΆVάy Kη άποστολη , βρεττανι κω ν στρστ εψμάτων εΙ )
τήν 'Ελλ άδα, ίνα τσθτα βοηθήσωσ ιν ΕΙ, τή ν άποκατ άστα σιν τ/ι ό μαλη, δ ια
ΚVβεpVΉσεΩS τ/> χώραι.
Έπί των ΆVω τέρω προτάσεων ό ΒρετταΙ'ό) Πρωθιστ οψργό; διετύπωσ εν
έπιφυλάξει, φρονών, ότι έδει υά μή γΙ"') πρ ό) τό παρόν ούδεμ ία δημοσ ία
συζήτησκ καΙ ΆV έβαλE τη ν λη ψιν άποφ άσεων άποστ ολή; βρεττΑVΙ Kω o
στρατευμάτων εl, την 'Ελλάδα, λόγφ των ΣVμμαχΙK ων άντιθέσεων, έπρό
τεινε δέ ΕΙ, τον Έλληνα Πρωθυπουργό ν νά μεταφέρη την έδραν τη, Κυβερ νή
σεω) του έκ Καίροψ εl, ΊταλΙαν, ίνα εόρΙσκεται έγyύrερo ν εl , τήν Έλλάδα κα]
μακράν των μη χανορραφιων τοϋ Καϊρου , έπΙ πλέο ν δΕ έν στεv ωτέρςx έττικοινω
νΙςχ μετά τοϊί Άνωτάτ ου Συμμαχ ικ οϊί Στρατη γείου τοϊί έν Ίταλ!α Έκστρατε υ
τικοθ Σώ ματos. (')
7. Ή όπο τ/ι Μ Εγάλη) Β ρετταν ίσ; άκολουθοψμένη, κατά τήν περίοδον ταύ
την πολιτική , συνίστατο εl, τήν άπό σψμφώνοψ μετά των ΗΠΑ άποσαφήνισιν
των προθέσεων τ/ι Σοβιετικη, ' Ενώσεωτ, έν dχέσε ι μέ τά έπίμαχα θέματα ε!) Ίτα
λίαν, Ρουμανίαν, Γιoιryκoσλαvιαν καΙ lδ ίΩS ΕΙ, τήν ' Ελλάδα καΙ Άv θά ΈΥίνε
το άποδεκτή ή κομμοw ιστικοπο(ησιs των Βαλκανίων καΙ ίσΩS καΙ τ/> Ίταλίας.
"Ηδη, άπό τ/> 1 8η) Μαιου 1944, ό έν Λονδ ί,'ο;> ΣOβιετΙKό)ΠρεσβΕVΤΉςέδέχθη νά
σvζητ/CΠJ πρότασιν τοϊί Bρετταvoϊί Ύπουργοϊί των Έξωτερικων, σvμφώνΩS
πρό) τήν άπο(αν ή Ένωσl> Σοσιαλιστικων Σοβιετικων Δημοκρατιων (ΕΣΣΔ) θά
έθεώΡ1J, ότι αΙ όποθέσει) τ/ι Ρουμανία) άφεώρων αίιτήν lδιαιτέρω) έφ' όσον
δι ή ρκε ι δ πόλΕμοι. ΈVi;'> θά παρεΙχετο πλή ρη) έλ,VΘεp[α δράσεω) E!S τοόι
Βρεττανοό) εl, τή ν Έλ λάδα . Ό Σοβιετικό , ΠpεσβΕVΤΉI έδήλωσεv , ότι ή
(1) -ΟόtVσ-;'ωv ΤσC.ψ,:σ~λ : 'Α:r:ομ'Jημον ε:Jμ:.ι:7C1: 2QU Π:ιγκοσμΙου ΠολΙμου . Τ6μΙJ ς 60;. B ~?Ι( I')'Ι
10ν Σελ. 120-12 3,
(2) -Γ. Πιxπcιν 8ρέ oυ : 'Η · Λπεί.εu Oέ ρ ωσ~ζ' τΤι ς Έλλoi80ς Σελ. 83-149.
-0. Τσά.-:σου: ΑΙ Πα.F:Ζμονa:Ι -:-ης ΆπελενΟιρώσεως. Σε).. 66-78 .
-OU"t-Jστων Tσω~τσ~λ : ' Λ r.l)μw;μηνείι μ'1":'<Χ 21)1) ΠΙΧΥκη ιη.ι. ίου ΠΓ,Η μου . ΤΙμιιl; 6r.-;. Βιβλ.
10\1 Σε).. 1 2 3-1 2 ~ .
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η ΠΟΝΤι Κ Η ΚΑΙ ΔIΠΛΩΜΑΤι ΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΙΙΣ ΕΙΙ ΤΗ Ν Ε.ΛΛΑΔΑ ΚΑ Ι Ε ΚΤΟΣ ΑΥΤΗΣ 1Ι
χώραν, ύποχρεώνον το ύς χωρικούς καΙ πολλάς άλλας κοι ι'ωνικάς τάξεις 1'ά σχημα
τΙσOVΝ τάγμσ:τα ΆσφαλεΙας υπό την αΙγΙδα τιο., Γερμ ανΌ;ν δ ι α 1'U άποφt1'ΧΟίι 'ί πλ ή
ρης άναρχΙα, Δ εν [χομεν παρ α [να μ6νΟI' μέσον δι." νΙΙ Ιμποδ{σωμεν το "το' Εί,'αι
να κατωρθώσω να πεΙσω τούς Ρώσους να παύσωσι 1,ά βοηΟώσι το Ε Λ j) f , τό ό-
ποίον προωθουσ, δ,' δλω1' τών δυνάμεών τ ων ».
Ή άπάντησι, τοϊί Προέδρου των ΗΠΑ έρρύθμισε τελικω, τή ν διαφοράν
κα\ άπεφασίσθη να y illfJ δοκιμή ηϊ, ΣUμ φωνία, μέ τονς Ρώσο υς έπΙ τρίμ ηνον.
Ο Ι Ρώσο ι ο μω, ηθέλησαν να έχωσ ι κα ί άπ' EVeEias τήν γνώ μην των 'Α με ρ ι
κανων . Προ, άρσιν τη, δυσχεΡείας. ό Βρεττανότ Πpωθuπoυρyoς άπεφάσισε κα]
άπέστειλε έπιστολήν προ, τον Στάλιν, ούτο, ό μως δια της άπαντήσεως του
άπέφυΥε ν' άναλ6:β!) Vπoxpεωσeι,:
«'Όσον dφoQa τό Οέμα της ~Po υμα1,'Ιας καΙ της ~Eλλάδoς, έγeαφεv εΙς τή1' ά
;τάντησίν του, «(ένα :rραγμα ε 71:αι σαφές δι' εμέ, δη ή 'ΑμεΡΙΚa1.'ικη Κυβέρνησις l -
•
χΕ Ι ωρ ισμενους
, δ \ ~
ι σταγμο υς ως προς το
" ζ' . ,
ητημα α υτ ο και
' Ο' ~ ,
α 1ι ΤΟ προ τιμωτερον ν α
' Ι
πα -
νέλθωμεν έπ' αύτοϋ δταν λάβα/μεν την άμερ ικανικην άπάlτησιν είς η)ν πρότασίν
μας ».
Ούτω δέν κατωρθώθη να έπέλθ !) όριστική συμφωνία σχεηκω, μέ την κα
τανομήν των ζωνων εΙ, τήν Βαλκανικήν Χερσόνησον (') .
(1 ) -Ο ύtνστω " Τσω ;ι τσ U. : '.Λ::o μ'Πj μoνεόμ.ttτ:x 2 0υ Πα.Υχοσμίου Π ο"έ μ t)υ . Τόμος 6ηζ, ηι ~)..
l ο ν σε'- . 86-9• .
(2) -Γ. n ctr.:xv3# o'J : 'AπελεuOέpωσις -:-;;ι:; Έ1λάδος Σελ. 149- 155.
- Θ. Τσάτσου : ΑΙ Π α: ραμονa: Ι 'τ/ζ Άπ:>.ευθερώσεωι:; Σ r:λ. 8fι. - 101; .
- Ο Vfo.J a-:ων Tσώ p,:,σ ~).: ' Α πομvημt:.vείψ.α.τιχ 1uu Π ΙΧ ΥΚ οσμ( ου Π t;Η ΙJ.ι,,1 J . T/,(J.o.;; c,Qς, BLf""
1 Υν Σελ 12 3-1 2<t.
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η ΠΡΑΤιΩΤιΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ Ε Ι! Τ ΗΝ ΕΥΡΩΠΗΝ ΚΑΙ ΤΑ Βλ/ ΚΑΝ ΙΑ 13
"τ/ν συντόμευσιν τ/ς ν ίκης, δ ιότι ό συντονισμό; των mιχειρήσεων τοσ ιιετώποψ
τoVτoυ μέ τα iπταpxovτα ετερα δύο συμμαχικά μέτωπα τ/ς Νορμαυδ ίατ, εΙς "τ/ν
Βόρειου Γαλλίαν, κα] των Άπενν Ινων όρέων, ε Ις την Κεντρ ικήν 'Ιταλίσν, Τίτο
εVχεpέστεpoς κα] άποτελεσμσηκώτερτκ. τα μεγαλεπήβολα σχέδ ι α τοϋ Βρετ
τανοσ Πpωθvπoυpyoσ δια την μεγάλη ς κλί μακο; έπιχείρησιν, μέσφ τ/ς Βαλ
κανικης Χερσονήσου, έΥκατελε(φθησαν ό ριστlκως κα] αΙ rnιχ,ιρήσεις τ/ς Γαλ
λίας καΙ της '1ταλικης Χερσονήσου άπερρόφησαν άπάσας τας δwάμεις, είς τρό
πον ώστε δεν άπέμειναν ε Ις την ΈΥΥυς 'Ανατολήν τταρά έλάχισται δwάμεις, τε
λείως άvεπαpκείς δ ια "τ/ν άπελεvθέpωσιν κα] αίιτης τ/ς 'Ελλάδος (Ι ) .
Κστά "τ/ν Ιδίαν mοχην δεν Vπfjpxoν έλληνικσ] στρατιωτικαΙ SwCxμEII
δ ιαθέσιμοι, δ ια "τ/ν άποστολήν πρός άπελεvθέpωσιν τ/ς iπτοδοvλοv 'Ελλάδος,
δ ιότι τό rnαναστατικόν κομμοψνιστικόν κίνημα, τό όποϊον ε!xεv έκΡαΥη ,τόν
Άπρίλιον τοσ 1944, εΙς "τ/ν Μέσην Άνατολην, ε!xεv προκαλέσει "τ/ν iπτό των
Βρεττανων βιαlαν διάλυσιν των ' Ελληνικων Ένόπλων Δυνάμεων. Καίτοι δε
άπό τοσ σχηματισμοv της ΚυβεΡνήσ'1Ξως Έθvικης ' Ενώσεωτ κατεβλήθη δράστη
ρlα προσπάθεια δια "τ/ν ανασVvταςιν κα] άνασυγκρότησιν των Έλληνικων Έ
νόπλων Δυνάμεων, έν τοότοκ, ή μετά ταχύτητο; σνγκροτηθεϊσα άξιόλΟΥος
μονας τοθ ελληνικοσ στρστοϋ 111 Έλλη νικη 'Ορ εινή Ταςιαρχία ( ΕΟΤ) καΙ ό
ανατrτvχθεlς εΙς Σύνταγμα Καταδρ ομω ν 'Ιερ ός Λόχ ος , εό ρίσκον το κατά τόν μη
να Σεπτέμβριον τοσ 1944, ή μεν πρώτη εΙς την '1ταλIαv μαχομενη παρά τό πλεv
ρόν των Συμμάχων, ό δε 'Ι ερός Λόχος εΙς τας νήσους του ΑΙΥαΙου πελάΥους έv
τεταyμ!voς ε Ις την Β ρεττανικήν Ταςιαρχίαν Καταδρομών, ήτις ε!xεv άποστολήν
την άπελεvθέpωσιν των νήσων τοθ Αίγαίου, κα] την αΙχμαλωσίαν των εΙς αίι
τας ruρισκομ!vων ΥεΡμανικων φρουρων .
'Υπό τας ανωτέρω ΣVVΘΉKας παpέμεινεv έλεVfuρoν σχεδόν τό πεδ ίον δια
την Σοβιετικην καΙ "τ/ν κορμουνιστικήν ττροτταγάνδαν καΙ δρδσιν εΙς όλην την
Βαλκαυικήν Χερσόνησον, ένφ έκ παραλλήλου ΟΙ ΈVεpyoVvτες είς την ' Ελλάδα
πράκτορες των μυστικων tιπηpεσιων των Βρεττανώ» καί Άμερικανων, ώς κα]
ή εν 'Ελλάδι "φlσταμ!vη σψμμαχική Στρατιωτική 'Αποστολή έςηκολοVθοw να
ΈVισχίιωσl τας έαμικας κσ! κομμοψυ ισηκά; δwάμEl ς (').
10. της έξελιςεως των πpoαvαφεpθέvτων γεγονότων κατά την διάρκειαν των
μηνων ΑίιΥοίιστου καί Σετ.-r, μβpIoυ 1944 προηγήθησσν γενικότερα τινά διε
θvη γεγονότα, άτινα ΈVδιέψεpoν άμισως την ' Ελλάδα κα] τα όποία δ ιεμόρφω
σαν νέαν κατάστασιν εΙς "τ/ν Μεσόγει ου καΙ την Βαλκανικήν .• Απασαι αί κατα
την περίοδον ταότην προηαρασκεψαί της Σοβιετικης 'Ενώσεως, τroλΙΤΙKαl καΙ
στρατιωτικαΙ, Επειθον ότι ή Σοβιετικη Κυβέρνησις δΕν άπέβλεπε μόνον εΙς την
έκδ Ιωξιν των Γερμανων έκ της Β αλκανικη ς καΙ την άπελΕVΘέpωσιν των λαων
της, άλλα ε Ις την έπέκτασιν τ/ς σοβ ιετικης rnιρροης ε Ις την ΠεΡιοχην ταίιτην,
στηplζOμ!vη εΙς τα κομμοwιστlκα στοιχεία. Ή ε Ις την Βαλκανικην κατάστασΙς
κατα την περίοδον ταίιτην δίιναται να ΣVΝOψlσi}ij ώς έξης. :
-Ε Ις την ΓιovyκoσλαvΙαν ε!χεν rnlκρατ/σ'1Ξ1 ό Στρατάρχη ς Τίτο, έξovτώσα;
11. Μετα τήν ώς ΆVωτέρω lξέλlξιv της καταστάσεω; Εί, τήν Ροψμανίαν, ή
συνθηκολόγησκ πλέον της Βουλγαρ ίας, έφαlνετο έπΙKEιμΈVΗ . ΑΙ ττροϋποθέστκ
δ ια τους Συμμάχους, όπως έπJβάλωσιν εστω καΙ ΈV μέρει τα, άπόΨΕις των κα
τα τήν σύναψ ιν της ΆVακωXη, έφαίνοντο εύνοϊκώτεραι, έκ τον γεγονότο; ότι
ή Σοβιετική "Εοωσκ δΙV Ε!χΕ ποτέ κηρύξΕΙ τον πόλε μον έναντίον της Βουλγα
ρίας καΙ ότι κατά συνέπεια» έδικαιοθντο αύτοl , ώς εύρισκόμενοι Ε Ι, έμπόλεμον
κατάστασιν, να δlαπΡαΥματΕυθωσl τή ν άνακωχήν. Κατά τήν αύτήν περίοδον
ή 'Ελλην ική Κυβέρνησις ΚαΙρου, ΙV όΨΕΙ τη , προσεγγίσεωτ τη ς συμ μαχικη,
ν ίκη" των άρξαμένων έρωτοτροπιων τη, Βουλγαρίαl προς τήν Pωσiαv , των
ση μΕlωθΕlσων έκδηλώσεων των Βουλγάρων Εί, τήν Άγγλlκήν πρωτεάουσαν
καΙ τον ΈVδεχOμΙVOυ συνθηκολογήσεω; της Βουλγαρίαl, εσπεvσE να άποστεί
λ1), Είς τοίις ττσρά τας συμμαχlκας ΚυβερνήσΕIΙ δlαΠEΠΙστEVμΈVOυς ΠρEσβΕVΤας
οδηγίας, δια τήν ένημέρωσlιι τούτων καΙ προάσπισιν των έθνικών δικαίων. (')
Έν τοσούτφ ή νέα υπο τον MπαyκριΆVωφ Κνβέρνησκ της Βουλγαρ {ας,
ΙV<;L άπό μιας πλεvρας άνεκοίνοψ δημοσία τό πρόγραμμα της , ΠΕρί ΆVrnιφυ
λάκτου σvvεργασίας μέ τήν Γερμαvίαv καΙ έδ ιδΕΙΙ Εί, τα βουλγαρικα στρατru
ματα τήν διαταγήν να έξακOλOVΘήσωσl βOηθOVvτα πλήρως τους ΓερμΑVOίις
ΕΙς τάς KατεχOΜΈVας ΠΕριοχας της Έλλάδos καΙ της ΓΙOUYΚOσλΑVΙας, δΙΕβίβα
ζεν άφ' πέρου, είς τοίις Συμμάχους έμμέσως προτάσΕις, (') συ μφώνως προς τας
οποίας θα έδέχετο τήν ΣVναψιν συμφωνίας μΕΤ' αύτων καΙ θΙχ ητο πρόθυμos να
γενόμενον ΣVμμαχΙKOν διάβημα, Εθεσε δέ υπ' όψιν το έγχειρισθέν εΙς ΑVΤOν κεΙ
μενον της ανακωχης. Είς τ/ν είσήγησίν τον έτόνισεν, ότι έκ τfiς πρώτης μελέ
της του κειμένοψ έσχημάτισε τ/ν έντύπωσιν, ότι οΙ φαινομενικως αόριστοι όροι ώς
καί ΟΙ δΙΙο σύμμαχοι πρεσβεvταl του εlχον άνακοινώσει , εlχον ΠΡοσεκτικως με
λετηθη τταρά των κυβερνήσεών των, εΙς τρόπον ώστε να παρέχωσιν εΙς αVτOιις
εύρψτάτηυ Ιξοvσίαv, έπl ήj βάσει της όποΙας να δύνανται να έπιβάλωσιν εΙς
τ/ν Βουλγαρίαν τας ΣVμμαχΙKας άποφάσεις καΙ κατά συνέπειαυ να προστατεϋ
σωσιν άποτελεσματικως τα δίκαια έλληνικά συμφέροντα.
Παρά ταθτα ή πλειοψηφία των ΎΠΟVΡΥωv δέν παρέλειψε να διατψπώ
ση τCxς σοβαρωτάτας ΆVΗΣVΧίας, τας όπο Ιας ένέπ vεεν ή αοριστία των διατά
ξεων καl 'ή Ελλειψις οΙασδήποτε διατάξεως, ή όποία να προδ ιαθέτη , εστω κα]
απλως, τήν Βουλγαρίαν, περΙ τfiς υποχρεώσεως τ/ν όποίαν θα είχε να παράσ
χη οόσιαστικωτέρατ έγγψήσεκ έπl της έλληνική; άσφαλείαε, το κείμενον τfiς
ΆVακωXης άπετελείτο έκ 13 άρθρων, έκ των όποίων τα μόνα τα όποία ήδύ
ναντο να θεωρηθώσιν ώς παρέχοντα μΙKραv Ικανσποίησιν εΙς τήν ' Ελλάδα ήσαv
τό τρίτον, εΙς το όποίον άνεφέρετο ότι, «a1 βοvλΥae ικαΙ δυνάμε ις , οΙ δημ6σιαι
υπάλληλοι καί ύπήκοοι θά άποσ υρθώσι πάραυτα έξ Βλων τα/ρ συμμ αχικών iδαφώv
τών κατεχομ."ων t5πο της ΒουλΥαρΙας » , καΙ τό δέκατο ν άρθρον το όποίον άνέ
φερεν, ότι, «'Η ΒουλγαρΙα θα παραδώσπ πασαν περιαυσ[αν άν ήκουσαν εΙς τα Ήνω
μένα Έθνη, θα δώσn ΙΠ"" ορθώσεις διιi ζημ[ας πολέμου καΙ δέν θα διαθέσn καν'"
Ιδικον της περ,ovσ, ακdν στο ιχείο l' χωρΙς την σvμμ αχ ,κην σvγκατάθεσ,,» .
Κστά τ/ν έπακoλoVΘΉσασαv εΙς τό 'Υπουργικόν Σvμβοvλιο v σψζήτη
σιν, έτονίσθη ή δvσάρεστος εκπληξ ις των 'Ελλή νων ΎΠΟVΡΥωv, έκ του ΥεΥα
νότος ότι ή 'Ελληνική Κvβέρvησις οΙΙδόλως εlχεν ένημερωθη δια τ/ν έvαρξιν των
δ ισπραγ ματεύσεων τfiς ΆVακωXης ~ τ/ν Βουλγαρίαυ καΙ δέν εlχε κληθη να δώ
0"1J τ/ν Ιδικήν της γνώ μην, δια τοΙΙς όροvς τfi ς ΆVακωXης . 'Ετονίσθη, ότι ή 'Ελ
λα ς εlχε ΠΙKΡαv πεϊραν τfiς τάιπως των ΜεΥάλω ν Δwάμεωv να λησμονωσι τα
έγκλήματα τfiς ΒοvλΥαρίας, να έπιδEl l<vvωσιv άσνyyvωστOν ΆΠΈVαvτl της έπι
είκειαν κα] να καταβάλωσι προσπαθ είας να τ/ν τταρασύρωσι μέ παντοίσ; υποσ
χέσε ις κα] υποχωρήσεις πρός τό μέρος των, παραγν ωρίζοψσαι τα στοιχειώδη
τfi ς 'Ε,\λαδος δικαι ώματα . Τέλος άv εφέρθη, ότι ή άvακo ίvωσιs των αορίστω ν
κα ί παv άλλο ή Ικανοποι ητικ ών όρων άvακ ωxης, θα προ εκάλη μεΥίστην άπα
γοή τευσιυ κα] άvη σvχίαv εΙ ς τον υπόδοvλον έλλην ικον λαόν. Ό έκ των Ύπο vρ
Υων Σπvρ . Θεοτόκης είση γήθη , άμεσον καταρτισμόν έπιτ ροπης έκ τω ν άρμα
δ ίων ΎΠΟVΡΥωv καΙ των διπλωματι κων, στρατιωτικων κα; οΙκονομlκων Vπη
ρεσιων , όπως μελετήσει rn ισταμΕνως το κείμενον τοσ σxe S Iov άvακω xης καΙ
εΙση yηθij περί των άπαραιτήτ ων τροποποιήσε ών Tov καΙ δπως ivημερωθωσιν
άμέσως σχετικως όλοι οΙ ruΡΙσΙ(ό μενοl έv MIO"1J 'Ανατολij καΙ μη ΣVμμετέχO νTEς
εΙς τ/ν Κvβέρvησι v Έλληνες πολιτ lκοl ήΥέται .
Παρα τας διατνπ ωθείσας e:vτφρήσεις τοσ ΠρωθVΠΟVΡΥΟV καί τοσ ΎΠΟVΡΥΟV
Δικαιο σννης , ή πρότασις έyέvετo άπoδεrnι καΙ κατηρτίσθη άμέσως rnιτροπή
έξετάσεως του κειμέvοv τfiς άvακω xη ς, ή όποΙα σwηλθεν εΙς πρώτην σwεδρία
σι ν το άπόyεvμα τfiς ΙδΙας ή μέρας. Ή Έπιτροπη μετα πολύ ωρον σvζήτησιν
κατ έλη ξεν εΙς τό σvμπέρασμα καθ' ό ή ' Ελληνική Κvβ έρvησlς έδει ν α ζητήO"1J τ/ν
τροποπο ίησιν έπι ώρισμέvων σημείων εΙς το σχέδιον άvακωxης (').
(Ι ) - HxG. Π(Σ~ 8ά: Kη : Δι~1ωμ.α.7ι;ι.1: " Ισ τ-ορ(a -:-ou 'EMT,VtY.OU HoΙ~ μ!)υ. 1 9:ί Ο-1 9 !ι 5. Σελ.
3~ B -3 99 .
- Ι ) . 'l'.-τ:ίτ-~ι.ιl: Α Ι JT.2 ;:ι ,τ μr.\Ι .ι; Ι τ/ς Ί\ :t""J. cιιΟε" Ι:I(1"!"ι.) ς . Σ tλ. Rn -ft ~ .
2
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΥΠΟΤΑΓΗ ΤΗ! ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ Ε Ι! ΤΗΝ ΕΣΣΔ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑ Ρ / Ν ΙΑ ΔΙΑ ΤΗ Ν ΒΟΥΛΓΑΡΙ ΚΗ Ν ΣΥΝ θ/ ΓΗΣι Ν 19
13. Τήν έπομέυηυ ή μέραv, 2αυ Σεπτεμβρ ίου, μή καταστάση; BvvaTijS Tiis σvy
κλήσεω; τοσ 'Υποψργικοθ Συμβουλίου , λόγω TiiS άπασχολήσεωs τοθ Έλληνοs
Πρωθvπoυρ yoσ μέ TCxs δ ια τήυ συμμ ετο χήν τωυ ,Is τ/ υ Κυβέρυησιυ TEλIKCxS
δ ισπρ αγ ικσεόσε κ τωυ άφ ιχθέυτωυ άντιπροσώπωυ του ΚΚΕ-ΕΑΜ-ΠΕΕΑ
κα] TijS ώs Ικ τοίιτ ου άv άΥκη s μεταβ άσεωs του els τ/ υ Άλ,ξάυδρει ΑV . συνεκλήθη
τοθτο τήυ μεθειτο μένην, 3ηυ Σεπτεμβρίου. μετασχόυτων els αίιτήυ καί τωυ είσελ
θόντωυ Ε ls τ/v Κυβέρυησιυ κομμοψν ιστών ύηοψργών, Ό Πρωθψπουργό; άνεκοί
υωσευ εΥΥραφου του Β ρετταοοθ Πρεσβευτού, δ ια τοθ όποίου oVτOS έτόνιζεν, ότι
αl πλείσται τωυ έλληυικωυ δ ιεκδ ικήσεων έκαλύτττοντο άπο TOίIS yeV IKOίIS opOUS
του σχεδίου άvακωχηs μΙ τ/ υ Boυλyαρ ίαv, ότι μερ ικά τωυ ζητη μάτων, τα όποία
άνεφέροντο Els TCxS αlτoυΜΈVαs VΠO TiiS Έλλάδ os τροποπο ιήσει s BW ήνήγοντο
els το θέμα TiiS άvακωχηs. άλλα els τ/υ μέλλουσαυ υα σwαφE!t βραδίιτερου συν
θήκηυ Ε l ρήvηs κα! ότι οΙαδήΠΟΤΕ ττροσττάθεια, όπωs Ικανοπο ιηθώσιν αί έλλη
υ ικαl άπαιτήσειs θα άπήτει μακραs δισπραγ ματεόσε κ μετά τωυ Βουλγάρων
άντιπροσώπων, αl όποίαι θα E!XOV ώι μοιραίον άποτέλεσμα τ/υ ματαίωσιν
τηι άv ακωχηs μέ άναφι σβήτ ητον συνέπει αν τ/ υ ζημlαυ καί τωυ έλληυικ ωυ σνμ
φ ερόντων ,
Κατά ΣWέπει αυ ό Β ρεττανό, Πρεσβεντή τ, παρεκάλει έκ μέρου ι TiiS Βρεττα
vIκiis Κυβερνήσεω; τ/ υ Έλληυικήυ Κυβέρνησιν, όπωι μή mι με ίV1j eIS τ/υ άξΙω
σ ιυ υα έπΕVεχθωσι τροποποιήσειι els το σχέδ lου άvακωχηs μέ τ/υ Boυλyαρ lαv
κα] νά άπΟδεχE!t τοθτο άvmιφvλάκτωs. ώι ε!XΕV. npOs τ/ υ άποψ ιυ τσότην προ
σεχώρησαν ό Πρωθvπ ΟVΡΥΟS καί ό ΎΠΟV ΡΥOs TiiS Δι καιοσύνη τ, διεvκ ριvήσαvτεs
δτι ή !Υκατάλειψιs TiiS άξ ιώσΕωs. περl τροποποι ήσεω; του κειμένοψ TiiS ΆVα
κωχηs μέ τήυ Boυλyαρί αv, δέυ έσήρ αινεν ότι ή ' Ελληνική Κvβ έρvησιs τταρ ητεϊ
το TiiS προσπαθ είστ δια τ/ υ Vπoστ ήρ lξ lυ τω υ έλλη υι κωυ ζωτικωυ σψ μφ ερόντ ων
ευ ΑVΤΙ TiiS Βουλγαρίατ .
Κατά τήυ συνεδρ ίασιυ του 'Υπονργι κοϋ Συμβου λί ου TiiS ήμέραs Ικείvηs
ένεφαν ίσθη καί ή φιλοβουλ γαρική άπ οψιs τωυ κομμουν ιστών Vπoυρyω υ TijS
Κυβερνήσεωτ . ΟΙ ΆVΤιπρόσω πO Ι του ΚΚΕ καί TijS ΠΕΕΑ συνεφώνησαν μέ τ/υ
άττοψιν TiiS !yκ=αλEίψεΩS TijS έλλη vι κηs άξ ιώσε ωs δ ια τ/ υ τρ οποποί ησιυ TijS
βοvλΥαρικii s άvακ ωχηs κα! ΆVΈΠΤV ξΑV τ/ υ θ,ω ρ ΙΑV , ότι ,δ ει υα Υίυ'] σαφήs δι ά
Kpia IS μεταξύ TijS ΊιπΕvΘΊιvOυ βοvλΥαρlκηs ΚvβεΡvήσεωs κα! τοσ άυεveίιvoυ βουλ
Υαρ ικοσ λαοσ καΙ ότι ή Έλλαs BW ,πρεπε υα ΙμφΑV ισ θ~ άπένΑVΤ Ι TijS ΒουλΥα
pia S άδιάλλακτοs. σTCxaIS ή όποία μEταyενEστέρΩS θα καθίστα άδΊΙVατOυ τ/υ
συμβΙωσ;υ τηs μέ TOίIS άλλοvs βαλκαvlκούs -'OOίIS. EIs TOίIS κομμοvvισταs ίι
ΠΟVΡΥούs Ιδόθη ή άπάvΠjσιs. ότι ητο άπαράδΕΚΤΟS οΙοσδ ήποτε δ ιαχωρ ισ μOs
τωυ είιθwωv τοσ βουλΥαρlκου λαου κα! τωυ εύθυυωυ τωυ ήΥετωυ τωυ. άπο
TOίIS όποίοvs ό tBIOS ούδέποτ ε διευοήθη υα άποχωρισ%. ότΑV δ ιέπραττου τα
ΈΥκλή ματα τωυ έυΑVΤί Oυ τοσ συ μ μαχl κου άΥω vοs κα Ι έυΑVΤ ίOυ TiiS Έλλάδ οs
ε lδ ικώτερου.
'Ευ τφ μεταξύ Vπo τ/υ πίεσιυ τωυ Πρεσβεvτωυ τωυ ΗΠΑ κα; TijS ΜεΥά
λη s Bρετταv ίαs έπεβ λήθη ή άπΟψlS κστα τ/υ όπoίαv ή 'Ελλ ηυι κή Κvβέρvη ms
δέυ θα επρεπε δια TijS IπIμ ovΗ S τ/ S eiS τή υ άξίωσιυ. όπΩS έπέλθωσι τροποποιή
oεIS eIS τό ΣVVΤαχθέν σχέδ ιου άvακω χη s μετα TijS ΒουλΥα ρΙ αι. υα προκαλέσι)
ΆVαβOλήυ TijS σwάψεωs Τ/Ι άvακωχi'is. δημιουΡΥοσσα του κΙvδwοv μσταιώ-
νωσκ εΙχεν έπιμελωl άποφόγει εωl τότε, ούδέποτε κηρύξασα τον πόλεμον κα
τα Τ/Ι Βουλγαρίατ.
Ή έμπόλεμοl κατάστασκ θα παρεϊχεν εll τήν Σοβιετικήν "Ενωσιυ τήν εύ
χέρειαν ματαιώσεω; των διεξαΥομένων διαττραγματεύσεων των Δυτικων Συμμά
χων καΙ τήν Vπ' αVτ/1 Vπαyόρευσιν των όρων Τ/Ι άνακωχηl μετά Τ/Ι Βουλ
γαρίατ. Δια Τ/Ι ένερΥείαl Τ/Ι ταύτη; ή Σοβιετική ήγεσία, θα Ικανοποlει καΙ τοvι
Βουλγάρου; κομμουνιστάτ, στενωl ηδη συνεργαζομένου; μετά των κομιτα
τζήδων καΙ θα κατωχύρωνε την σοβιετικήν έπιρροήν (') .
Τήν 5ην Σεπτεμβρίοψ, ή Σοβιετική Ρωσία έκήρυξε τον πόλεμον κατά Τ/Ι
Βουλγαρίατ, άμέσω; δε ή σχηματισθείσα VΠO τον GEORG1EF (Γεωργκήεφ)
Βουλγαρική Κυβέρνησκ εσπευσε να διακόψη ταl μετα Τ/Ι Γερμανίαl σχέσεκ
καΙ τήν 7ην Σεπτεμβρίου 1944, έκήρνσσε τον πόλεμον κατ' αVτ/1. Κατόπιν
τούτου ό ε!ι Κάϊρον εvρισκόμενοl δια τήν μετα των Συμμάχων Vπoyραφήν
τηl άνακωχηl Μουσσάνωφ άνεχώρει δια Βουλγαρίαν .
Ούτω ή Βουλγαρία, ητιl μέχρι τότε εύρίσκετο ε!ι έμπόλεμον κατάστασιν
με τήν Μεγάλην Βρεττανίαν, ταl ΗΠΑ, τήν 'Ελλάδα καΙ τα ετερα 16 κράτη των
'Ηνωμένων 'Εθνων καΙ έναντίον Τ/Ι όποίαl άκόμη καΙ ή Ε.Σ.Σ.Δ. έκήρυξΕν τον
πόλεμον, τήν 5 ην Σεπτεμβρίου 1944, εvρέθη μετα ΤρΕίl ήμέραl, σψνεμπόλεμο;
των Συμμάχων καΙ έν έμπολέμ,:, καταστάσει με τήν Γερμανίαν, Ή Ιδιόμορφο;
αύτη βουλγαρική κατάστασκ, καθ' ην εόρίσκετο ε!ι έμπόλεμον κατάστασιν με
τοvι πάνταl, χωρ\ι να πoλεμ~ οόσιαστικώ; έναντίον οvδενόl, διήρκεσε δύο
μόνον ήμέραl, όσον άκριβωl χρόνον έχρειάσθη ή Σοβιετική " Ενωσκ δια να
έΠΙKρατήσ1J ττλήρω; ΕΙΙ τήν Βουλγαρίσν.
Κατά το μικρόν τούτο διάστημα 0\ Βούλγαροι κομμοwιστα\ συνενοηθέν
ΤΕΙ μετά των παλαιων των έχθρων, των «κομιτατζήδων», προέβησαν ΕΙΙ ώρισ
μέναl μεταβολαl τηl βουλγαρική; στρατιωτική; ήΥΕσίαl, εll τρόπον ώστΕ νά
έμφανισθij ή Βουλγαρία, ώl τασσομένη άυεπιφυλάκτω; παρά το πλευρόν των
Συμμάχων καί μάλιστα διαθέτουσα καί ταl στρατιωτικάτ τ/Ι δwάμειl ε! Ι τον
αΥωνα έναvτioν των Γερμανών.
Την 9ην Σεπτεμβρίου 1944, ή Σοβιετική 'Ενωσκ ένεφανίζετο ώl καμπτομένη
καί παρέχουσα εll τήν Βουλγαρίαν τα εύεργετήματα τ/ι διακOπfil των έχθροπρα
ξιων . Ούτω δια μΙαν Ε!σέτι φοράν ή ΕΙΙ βάρο; τ/ι Έλλάδos άνίεροl ένέΡΥεια ε1
χε συντελεσθή. Σονεννόησκ μπας" ΜεΥάληl Βρεττσνίατ, ΗΠΑ καΙ Σοβιετικηl
'Ενώσεω; δΈV ήδόνατο πλέον να rnIτEvxeij έπΙ τοσ Βουλγαρικοθ ζητήματοτ,
διότι ή Σοβιετική "Ενωσκ δεν έφαίνετο να έπιδεικvV1J σπουδήν ΠΡOs σύναψιν
άνακωχηl μετα τ/ι Βουλγαρίστ, άφήσασα να παρέλθωσι δύο σχεδόν μηνεl πρΙν
η φθάση εll τήν Vπoyραφήν τηl. Ή καθυστέρησκ αύτη ώφείλετο ε!ι δύο κυρίουl
λόΥουl. Πρώτον ίνα όρyανωθfi πληρέστερον το βοψλγαρικόν «Λαϊκό» Μέτω
πον», το όποίον θα ένεφάνιζε τήν δορυφόρον τ/ι Γερμανίας Βουλγαρίσν, Ώs
σwεμπόλεμoν των Συμμάχων καΙ δεύτερον με τήν έλπίδα, ότι ή στενή ΈV Μα
κεδ ονία καΙ Θράκη συνεργασία Βουλγάρων κομμουνιστών, Βουλγάρων κομι
τατζήδων, καΙ Έλλήνων κομμοwιστων τοσ ΕΑΜ, θά έπέτρεπε τήν δημιουΡΥίαν
τετελεσμένων ΥΕΥονότων, δυναμένων να άποβωσιν Vπερ τ/ι ΒουλΥαρίας καΙ
vπέρ τοv εύΡVΤέΡOυ σκοποσ τ/ι σοβιmκηl πολΙτ1κηl (')
16. 'Εν όψει τ/ς άπό του θέρου; του 1944, άναμενομένη; βεβαΙας iιτrό των
Γερμανων έκκενώσεως τ/ς Βαλκανικης καΙ έπOμένΩS της άποχωρήσεωτ τούτων
καΙ έξ 'Ελλάδος, ή εν ΚαΙρω 'Ελληνική Κυβέρνησις ήρξατο προπαρασκευάζου
σα τό εδαφος δια τήν όμαλήν καΙ εlρηνικήν μετό:πτωσιν της χώρας έκ τ/ς έχθρι
κης κατοχης εΙς τήν άνεξαρτη σίαν. 'Ο δ ιαφαινόμενος σοβαρώτερος KIvSWoς
κατά τήν περΙοδον ταύτην ήτο μήπΩS, παρά τήν συναφθείσαν συμφωνίσν του
Λιβάνου, ή έξουσία mριέλθη κατά τάς παραμονάς τ/ς άπελεVΘφώσεως εΙς χεί
ρας των κομμουνιστικών οργανώσεων, ώστε κατά τήν στιγμή» τ/ς άποχωρή
σεΩS των Γερ μανων έπιβληθωσιν Μαι δwαμlκως, μΙ άποτέλεσμα τήν κατά
ληψιν τ/ ς έξουσίας.
Πρός τοθτο, τήν lOην Ίουλίου 1944, ή Κυβέρνησις έν σvμφωνί", μετά του
Συμμαχικου Στρατηγείου Μέσης Άνατολης προέβη ε Ις τόν διορισμόν Ώs Στρα
τιωτικοθ Διοικητού Άττικης (Σ Δ Α ) του 'Υποστρατήγου Σπηλιωτοηοόλου
Παναγιώτοψ, μΙ άποστολήν την τήρησιν τ/ς τάξεως κατά τήν πρoαπελεvθε
ρωτικήν mpIoSov καΙ τήν άπελεVΘέρωσιν καί μέχρις άφίξεως εΙς τήν Έλλάδα
τ/ς νομίμου Κυβερνή σεως καΙ των ΣVμμαχΙKων στρατευμάτων. 'Ο διορισ
μός OUτOς άνεκοινώθη έπισήμΩS εΙς τόν Στρατηγόν iιτrό τ/ς Κυβερνή
σεως μέσCΡ του Συμμαχικου Στρατηγείου Μέσης Άνατολης, τήν 3ην Al'ιyov
στου 1944, δ ιελάμβανε δΙ τα κάτωθι: «Δ ιορ {ζεσθε Στρατιωτικος Διοικητής
Άττικής. ~o διορισμό; σας ένΕκρίθη ύπσ τοϋ 'Ά ρχrrιεlov τιον Συμμαχικών δt·
l'άμεων. Σώμα 'Αξιωματικώ,', ή Χωροφυλακή, πλ'ίν Ειδικής 'Ασφα}.ε{ας καΙ ή
, Α σT'L"J.·ομία Πόλεων Tleεvτat υπό διαταγάς σας. Προπαρασκευάσατε μέτρα
τάξεως δια τήν ά:τελενθέρωσιν καΙ παράδοσιν έξονσ{ας εΙς τήν νόμιμο.
Κυβέρνησιν)} . 'Ομοίως, κατά μεν τήν 14ην Ίουλίου διωρίζετο Στρατιωτικός
Διοικητής Θεσσαλονίκη; ό Σψνταγματάρχη; του Πψροβολικοθ Πσπαγεωργίοψ
Γεώργιο; μΙ Ιντολήν τήν l'ιπαΥωΥήν Ι'ιπό τάς διαταΥάς του των 'Εθνικών
'Οργανώσεω; της Κεντρικης Μακεδονί ας καί των δwάμεων Χωροφυλακή;
Θεσσαλονίκη ς, δια τή ν τή ρησιν τ/ς τάξεως εΙς τήν περιοχή» ΕVΘVνης του,
κατά δΙ, τήν 14ην Αόγοόστοψ, άπεβ ιβάζετο μυστlκως εΙς τήν vijaov Κρήτην
μικρά όμάς , Αξιωματlκων iιτrό τόν 'Αυτισυνταγρατάρχην του Πεζlκου Νάθαι
"αν 'ΑνδρΙαν καΙ έν ΣWεχεί" Ι'ιπό τόν άπoσταλΈVΤα Συνταγμστάρχην του
Πεζικου Παπαδάκην Ν ικόλαον, όρισθέντα Στρατιωτικόν Διοικητή ν τ/ς έλεvθέ
ρας άπό Γερμανοvς περιοχης τ/ς νήσου, δ ιά τόν ΣVΝΤΟνισμόν των ενερΥειων
της σwερyασΙας καΙ τ/ς δράσεΩS των διαφόρων ΆVΤαΡΤΙKων δμάδων τ/ς
νήσου, τήν τήρησιν τ/ς τάξεως καΙ άσφαλεlας καΙ τήν προστασίαν των κατοl
κων άπδ πάσης ενερΥείας των Υερμανlκων στρατευμάτων (1)
Ή κατάστασις τήν δποίαν ενρεν δ Σ.Δ. ' Αττικης κατά τήν άνάληψιν των κα
θηκόντων του ήτο χαώδη ς καΙ ΤΡαΥlκή . 'EvC;; ή ΆVΤίστασις κατά των Γερμα
νων ΣVνεχίζετO εΙς όλόκλη ρον τή" χώραν Ι'ιπό τω ν Εθν lκων όΡΥαν ώσεων, δΈV
17 . Ύπό τάς ΆVωτέρω συνθήκαε δ Σ Δ Α β άσει των περ ιωρισ μέν ων άρχι
κως όδη γιών της Κυβερνήσεωτ Καlρου καΙ τοϋ 'Ελληνικού Γεν ικού 'Επιτελεί ου
Στρατοθ Μέσης 'Ανατολής (ΓΕΣ/ΜΑ), έπελήφθη μυστlκως του καταρτισμοθ
τοϋ έπιτελείοψ του έξ 'Αξιω ματικων της ΙμπιστoσύVΗ ς του, της μυήσεω; των
Διοικητών της Χωροφυλακή; καΙ 'Αστψνομία; Πόλεων καΙ τινων ανωτέρων 'Α
ξ ιωματlκων τω" Σωμάτων 'Ασφαλείας, διά τόν προσεταιρισμόν τούτων κσ]
έν τινι μΙΤρφ κα] της Πυροσβεστική; Ύ1τ/ρεσίας καί της ττροσλήψεω; παρ' αύτίi>
Ώs ττολιτικών συμβούλων του των π'ολιτεψτών Σπψρ ίδωνο; Μ αρκεζίνη κα]
Χρήστου Ιαλοκώστα .
'EvτΌs του τρίτου πενθη μέ ρου του μη νΌS Αύγούστοψ άνέφερε πρός τον
'Αρχηγόν του ΓΕΣ/ΜΑ, ότι ε!χε ληφθf\ καΙ έξασφαλισθη έπαφη μετά των άρ
μοδίων -των Σωμάτων 'Ασφαλείας καΙ ότι ή δΊΙVαμις τούτων, -της μιν Χω ροφυ
λακης άνήρχετο εΙς 3.200 άvδρας, έξ ών 2.700 ένοπλοι, -της' Αστυνομίατ Πόλεων
εΙς 3.600, έξ' ών τό ήμισυ μόνον έφερε πιστόλια, καί τοθ Μηχανοκινήτου Τμή
ματos -ταύτης εΙς 200. μι 20 όπλοπολυβόλα καΙ 80 τυφέκια, 'Επί πλΙον ύπfj ρ
χεν ή δΊΙVαμις της ΠυpoσβεστΙκf\ς ύπηρεσίΑS, διά την Οποίαν ίιπfiρxεν ή πρόβλε
ψις, όπως -τό μολυσμένον έκ τοθ κομμοwισμου προσωπικόν της έξoυδεπρωθf\,
ήτεϊτο δΙ τήν άποστολήν τοθ άναγκαιοθντο; όπλισμου κα ] πυρομαχlκων δι α
την σψμττλήρωσιν του έξοπλισμου.
Ή είδησις περί διορισμου Στρστιωτικοθ Διοικητού είς τήν πρωτεύoυσαv
καταλλήλως διοχετευθεϊσα ένεψίιχωσε τά έθνικόφρονα στοιχεϊα, έπειθάρχησε
-τάς διαφόρους ΈΘVIKάς δργανώσεις, έξησφάλισε την άμέριστον καΙ πρόθυμον
συνδρομήν της 'Aστwoμίαs καΙ Xωρoφυλακf\ς καί παρ' όλας -τάς άντιδράστ κ
-του Ε Α Μ καΙ ΕΜΣ κα] των Γερμανων , ήρξατο έπιτελούμενον έργον μΙ έλ
πίδΑS δια την τελικήν έπιτυχΙαν (Ζ) .
Τήν 15ην Αόγοόστου, άφικνείται μυστικως ε ίς 'Αθήνας, προερχόμενος έκ
Καlρου, ό "Αντισυνταγμστάρχή; του Πυροβολικοθ Ροίiσσos r " oPYIOS, κομ ίζων
δδηγίαs της Κυβερνήσεως (3) καί χρή ματα δια την άγοράν όπλων. Ούτος
μεπβίβασεν έντολή» της Κυβερνήσεως, όπως οΙ ττολιτεψταί Φίλιππος Μανουη
λίδης καί Λovκης 'Ακρίτα; ΆVαλάβωσl -την πολιτικήν διεΊΙΘVVσlν -τον άΥωνος
άπελεVΘΕρώσεως. Ο Ι άνωτέρω μετά -των δύο πολlτικων συμβούλων -του Σ Δ Α
άπε-τέλεσαν την « KυβερVΗΤΙKην 'Επιτροπην 'AπελεVΘερώσεως» (Κ Ε Α) .
ΑΙ δια -του άπεσταλμένου της Κυβερνήσεως Καlρου δ ιαβ ιβασθείσα ι όδ η
Υίαι περIEλάμβΑVOν άφ' ένός μιν ένημέρωσιν των έν 'Αθήναις όσον άφορ9' τας
σκέψεις. αίτινες ώδήγησαv τήν Κυβέρνησιν, όπως Ιπlζη-τήσ1) -την είσοδον -του
Ε Α Μ εΙς αύτην καΙ τήν με-τα -των άριοπρων δΡΥανώσεων σwεpyασlαν, άφ'
!-τέρου δΙ ΈVΤoλήν δ ιά τήν συλλΟΥην σχε-τlκων πληροφοριων καΙ Υνωστοποίη-
κριθείσα άληθοφανήs, έττέδρασεν έπΙ τών άττοφάσεων τ/s κομμουνιστι κή; ήγε
σίαs μlχρl βαθμού ώστε να θoρυβηθ~ αVτη.
Κατά την αύτήν περίοδον eIs Υνώσιν τού ΣΔΑ περ ιήρχετο ή πληροφορία
ότι ΟΙ Γερμανο\ ε1χον άρχίσει τή ν έκκένωσιν τών νήσων τού Αίγαίοψ καΙ ότι οί
IivSpes τών φρουρών τούτων μετεφέροντο συγκεντρούμενοι την περ ιοχήν ,!s
Θηβών. ΑΙ πληροφορίαι αύται Ιλθούσαι ets γνώσιν τού λαού τών 'ΑθηνώΥ άν
τί να χαρ οπο ιήσωσl τoVτoν, δια την rnlκειμΙVην άπελευθΙρωσιν Tijs Έλλάδοs,
κατεθο ρύβη σαν αύτόν, άφ' ΙνΌS λόΥCj> Tijs μετά την συμφωνίαν τού Λ ι βάνου
είσόδου τών κομμοwιστών els την Κυβέρνησιν Καlρου κα] άφ' Ιτέρου λόγω τών
ΚUΚΛoφoρoυσών φημών, ότι μετά τήν άποχώρησιν τών Γερ μανών έπρόκειτο νά
έπακολοψθήση ή κατάληψκ τών 'Αθηνών ύπα τού ΕΛΑΣ, TfiS στρατιω τική;
δηλον ότι όργανώ σεω; τού ΕΑΜ . npcIs τόνωσιν τότε τού φρονήυατο; τού λαού,
άπεφασίσθη ή διακοπή τ/s έκδόσεω; των πάσηs φύσεω; κυκλοφορούντων ΙV
τύπων, πλήν τ/s μυστικώs έκδιδομένη; Ιφημερ Ιδos « ' Ελ,υθερ ία», καί ή EKSoσIS
τών « Καθη μερινών ΝΙων», δια τών όποΙων ήρξατο προσπάθεια, ένημερώσεω;
τού λαού τ/s περιοχηs 'ATTIKijS περ! τ/s Ιξ,λίξ, ωs Tfis άπ'λεuθερωτικηs
πρoσπαθεΙαs (').
19. Μέχρι των μέσων τού μηναs Αϋγοόστου α διορισμο; τού Σ Δ Α Ιτηρήθη
μυστικόs. Άπα TfiS rnoXfiS όμωs ταύτη ς, τα όνομα τούτου περ ιήλθε , λόγω
ακριτο μυθιών Ιξ ΑΙγύπτ ου , ,Ις γνωσ ιν τού ΕΑΜ, όπερ δ ιαβλΙΠον ότι δέν θα
ΙΠΡαΥμ ατΟΠΟΙΕίτο άπροσκό πτ ως α σκοπό; του, ήτοι ή κατάλ ηψ ις TfiS cIPXijS,
Ινέτεινε τας πάσης φύσεως δραστηρι ότητάs του πρΌS άρ σιν τού δημιoυρyηθlv
TOS έμττ οδ ίοψ . Ούτω ένετάθη ή προπαγάνδα, δ έκφοβισμ ό; κα ί αΙ άπειλαΙ
εφθασαν 'I s τα κατακόρυφον. Έπιδιώκον δ, όπως καταστήση δυσχερη τήν θέ
σιν τού ΣΔΑ έκοινωνιολόγησε τα όνομα τούτου, ώστε να περιέλθ1J ,IS ΥνώσΙΥ
των άρχών κατοχης, aiTl V,S έκινήθησσν ΠpC>s άνακάλUΨίν του . ' Εκ τού
λόγοψ τούτου ό ΣΔΑ ήρ ξατο συναντων δυσχερΕίας ΕΙς τα εΡΥον του, μή δυνά
μΕνος να StΕUΘΎV1J άπερίσπαστοs ταν αΥώνα τη ς άπελεψθερώσεωτ, Παραλλήλως
οί κομ μοwισταΙ με τήν πρόφασιν, ότι δεν ,1xεv έπισήμω; άνσκοινωθή ΕΙς αύ
τούς ό διορισμό; τού Σ Δ Α , προσεποιήθησαν άγνοιαν τού διορισμού του καί
Ιδήλωσαν, ότι δΙV άνσγνωρίζοψσιν αύτόν, ,Ις άντιστc'xθμισμα δε προέβησαν , Ις
τήν σuyκρότησιν «Δι ο ικητική , ' Επιτροπή ; 'Αθηνών -Πει ρα ιώ s» με 1δραν τα
χωρίον Κρώρα της Βοιωτίατ. Αύτη ε1xεv έντολήν να προπαρασκενάση τήν ά
π'λΕUΘιρωσιν των 'Αθηνών καί τού Πει ραιώς, όταν θα άπεχώροw ο! Γερμανοί ,
δια παραμερισμού τού Σ Δ Α . Σuyχρόνως, δ «σύντροφοτ» MεvίXΤΑS, σημαί
νον κομμουνιστικόν στέλεχοs. ελαβεν έντολήν να ,!σΙλθ\1 μεταμφιεσμέυο; eIs TcIS
'AOήvaS δ ια τήν όργάνωσιν της βιαίαs καταλήψεωσ τ/ s πόλεως ύπα τού
Ε Λ Α Σ ( 2) .
Κατά τού δ ιορισμού τού Σ.Δ .Α . άντίδρασιs Ιξ,δηλώθη, κυρίως λόΥCj> φ ι
λοδοξ ιών κα] έκ μΙρουs τών Ιν 'Ελλάδι άρχηγών πολιτικών KOμ ματων: ΏS καί
,ν ίων παλαιων 'Ανωτάτων 'Αξιωματικών. Ούτοι rnεδίωκον ταν σχηματισμό~
άμα ~ άπελΕUΘΕρώσ,1 κυβερνήσεως μή άναΥνωριζούσης την ΚυβΙρνησιν Καl
ρου κα! ταν διορισμαν στρατιωTlκού Διοι κητού 'Αττικης ικ τών άνωτΙρω 'Αξιω-
20. Άπο των μέσων τοv θέρους τοv Ετους 1944 οΙ Βρεττανοl άντε μετώπιζον
είς την ΜεσόΥειον τρί α προβλήματα, ή λVσις των οπο lων ήτο συνάρτησις τ/s
έξελίξεΩS των ΥεΥονότων. πρωτον πρόβλημα ή έπιβαλλομένη δρασις εΙς περί
πτωσιν καθ' ην οΙ Γερμανοί θα άπεχώ ροw σwτόμωs έκ τ/ς Έλλάδοs καΙ τ/ς
Γιovyκoσλαv1ας ή θCι παρεδίδOVΤO. Δεύτερον, ή επιβαλλομένη δρασιs δια τη"
(1 ) 'Εκ τ-ijζ Mε"{cίλT,ζ Σ-τριχτ/γικης Τομ . 11 (Σελ. 1!ι2-14.3. Μετάφριχσις. 'Αρχείο" ΔΙΣ/Φ902/Α
- ΣuV"t'ttγμ.ιt:-:-άFΧΟU Γοuν-:-χtΧοuζ ((ΤΟ ~Ι~), O ~ι::; "ΈΡt80ς)J (Σελ. 608 λΙε'ηχφρασΙζ •ΑΡχεiΌv
ΔΙΣ/Φ901/Β .
-Σ.εψ. Σαράφη: Ο ΕΛΑΣ σελ. 210-21 Ι καΙ 2!'}!J
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΠΑΡΑΛλ Β Η ΟΠΛΩ Ν ΕΚ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ 33
3
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η ΕΕΛΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣ ΕΩΣ ΕΙΣ ΤΑΣ λθΗ ΝΑΣ ΚΑΙ ΤΗ Ν ΛΟΙΠΗΝ ΕΜΑΔΑ 35
φυσιγγ ίων mρίποv, τά όποία εΤχον ό:ποσταλη, ίιπiiρxoν μόνον 20 χιλι άδεs.
Τά ίιπόλοιπα κα&ως καΙ ό έλλεΙπων όπλισμOs ως διεπιστώθη, έξ άκριτομψθίσ;
μελου, του πληρώματοτ του μεταφέροντο; τά όπλα πλοίου, εlχον άφαιρεθή
δολίω, εΙ, Μέσην 'Ανατολην ίιπό κομ μουνιστών καί εlχον ό:ποσταλη δ ι' ετέρου
πλοιαρ ίου εΙ, Λιτόχωρον Κατερίνη" 'fPOs παράδοσιν εΙ, τόν ΕΛΑΣ (1).
23. Την 4ην Σεπτεμβρίου mριήρχετο εΙ, χείρα, Τ/, ΚΕΑ εΥΥραφον Τ/, «' E:rι
τΡοπιίς Πόλης 'Αθηνών )) Τ/, 'Οργανώσεω; ΕΑΜ, διά τοθ όποlου διετάσσετο
rnιφυλακη εΙ, τά μΕλη τη, όργανώσεω; καί του έφεδρικου ΕΛΑΣ. 'Εκ του έγγρά
φου άπεδεικνύετο, ότι πρoητoιμάζovτo λαίκά δικαστήρια καΙ ΠΡΟΥραφαΙ. '0-
μο(ω, mριηλθεv εΙ, χείρα, τ/> ΚΕΑ πίναξ των οlκιων, αΙ όποίαι rnρόκeιτo νά
καταληφθώσιν εVθV, ώs 0\ Γερμανό! ήθελον ό:ποχωρήσει των 'Αθηνων. 'Avev-
ρέθη έττίση; σχέδ ιον εlκοσιτετραώρου σφαΥηs των ΈΘVΙKιστων, μεθ' ό θά έπηκο
λούθη άποκατάστασκ τηs τάξεω" ίνα διά του τρόπου τούτου καταστή δυνα
<Os ό έκβι ασμό; εΙ, ίιποχώρ ησlν των Bρeττανων καΙ ό συμβιβασμ ό, μετ' αVτων.
Προσωρι νω, εΙ, τά, κατά ΣVVOΙKίΑS των 'Αθη νων rnιτροπ ά, του ΕΑΜ εlχο ν
διατεθή 5-Ό έκτελεσταί, ΆVήKOντε, ε Ι) την όργά νωσιν ΟΠΜ, ('OρyΆVωσι,
Προστασί α, Λαϊκου 'Αγώνα) , διά τω ν όποΙω ν έδoλoφo νoVvτo καθ' έκάστην
νύκτα εΙ, τά, σκοτεινά, όδού, ΈΘVΙKόφΡO νε, πολϊται καΙ στρατιωτικοl.
Τό κομμουν ιστικόν στΕλ eχos Βασ. MπαρτζώKαs, άρχηΥό) τ/> «Koμμo<~
νιστικ ης 'Οργανώσεως 'Αθήνας )) (Κ Ο Α) εΙ, τό βιβλίον του «'Η πολιτική στε
λεχών τoiί Κ Κ Ε» άποκαλύπτει δτι τό «Α' Σώμα Στρατού το ύ Ε Α Α Σ εΙχεν
έπεξεργ ασθ η Μο φορας Td σχέδιον δια τήν κατάλ ηψιν της έξουσ(ας Td φθιν όπωρον
τού 1943 καΙ τήν ανο ιξιν τού 1944. Στήν Κ Ο Α μπηκε ι1-τd τΙς άρχές Αύγούστov
1944 πραχτικα Td ζήτημα της έξουσ(ας καΙ δώσαμε δλα τα στελέχη τού Κόμματο;
σTdv ΕΛΑΣ. Ή έπιτροπή πόλης Κ Ο Α ά.-τεφάσισε, στις άρχές το ύ Σεπτέμβρη
1944, τήν Ινοπλη έξέγερση )). (')
'Ενω α! προπαρασκevαί διά την όρyΆVωσιν εl) «στρστόν» των ΈΘVIKων
όργανώσεων οίιδεμίαν πρόοδον εlχον σημειώσει, κvρίω, λόγφ άδυναμΙα) έξev
ρέσεω, όπλισμου, ή Στρατιωτική Διοίκησκ 'Αττικη, άφηκε καταλλήλωs νά
Sloxe-rev&ij η πλη ροφορ ία mpl παραλαβη, 8000 αύτομάτωυ καί όργανώσεω;
9 Συνταγμάτων εΙ, 'Αθήνα, καΙ 3 εΙ, Πειραιά, Ή κομμοννιστική ηγεσία θο
ρυβη θείσα έκ των πληροφοριων τούτων rnεζήτησε την έξακρίβωσΙν των διά
λήψεωs rnαφη, μετά του ΣΔ.Α. Ή συνάντησκ ελαβε χώραν, την 16ην Σεπτεμ
βρίου, τij μεσολαβήσει τ/, ΚΕΑ, ίιπό τό πρόσχη μα τ/> έξετάσεω, τ/, καταστά
σεω,. Κα-τά την σvvΆVΤΗσιν παρέστησαν έκ μέρου, -του ΕΑΜ τρεί) άvτιπρόσω
πο\ του, μεταξύ των όποίων ό Χριστόφορο, ΓκιουζΕλη, ίιπό τό ψεvδώwμον
Γιαννίδη" >ΑρχηΥOs του ΕΑΜ 'Αττικηι. Oiίτos έmζήτησε νά πληροφορηθη παρά
του ΣΔ.Α. άv ητο άληθέ" ότl~έξωπλIζovτo τρ ία ΣυντάΥματα Πεζικου καΙ έδή
λωσεν, ότι μολονότι τό ΕΑΜ δεν εlχεν rnίσημον Υνωσιν του διορισμου του ώ,
ΣΔ.Α., ητο πρόθυμον νά σvvepyασ&ij διά την άmλεvθέρωσlν -των 'Αθηνων.
yκaσOij OUτos να διαμηWσ1) εΙς Μον, ότι θα προέβαινεν εΙς την σνλληψίν
του (1).
24. Έφ' όσον παρήρχοντο αl ή μέραι καΙ συνεχlζετο ίιπο των ΓεpμΑVων ή
ΈΚΚΈVωσις της Πελοποννήσου έπΙ τoσoVτoν ή κατάστασις ε Ις τας Άθήνας άnΈ
βαινε κρίσι μοτ. Μετα τήν άποχώρησίν των έκ της N OΤΙOδUΤΙKης Πελοποννή
σου, άτrεχώρησΑV έκ της KεVΤΡΙKης Πελοποννήσου καΙ των 'Ιονίων νήσων, πλήν
της ΚεΡκίιρας, καΙ συνέχισαν την έκκένωσιν της NOΤΙOδUΤΙKης Στερεας 'Ελλά
δος καΙ ΠεΡιοχων τινων της Θεσσαλ lας καΙ της 'Ηπείρου, πλήν των '1 ωαvνI
νων ( 2).
της άτroXωρήσεως των Γεpμαvων έκ Πελοποννήσου καΙ λο ιπων τrεριo
χων της χώρας έπηκολοόθει εΙσ βολή τοσ ΕΛΑΣ εΙς τάς έΥκαταλε ιπο μένας πόλεις
καΙ μεΥάλης κλί μακο; σφαγαl καΙ έκτελέσεις έθνικοφρόνων κατοί κων .ΑΙ ε Ιδή
σεκ Μαι μεταφερόμεναι εΙς Άθήνας έπλήρουν δέους καΙ άποθαρρύνσεω; το
σύνολον των έθνικοφρόνων κατοίκων , έν':;; ή κομμουνιστική η γεσία δι' όλων
των διαφη μιστικών μέσων τα οποία διέθετε, ήσκει ΠΡOπαγΆVδΑV, άττοσκοηού
σα να δημιουργήση την έντίιπωσ,ν, ότι ο ΕΛΑΣ άτrηλεvθέpωνε μεΥάλα τμή
ματα τη, χώρας έκ της yερμαvΙKης κατοχης, ΆVαyyέλoυσα καθ' ημέραν την άτrε
λΕVΘέpωσιν καΙ μιας !λληνικης πόλεως ii
τrερ ιoxης, έν':;; ε Ις την πραγματικότητα
έπΡόκειτο τrερΙ άμέσου ε Ισόδου τού ΕΛΑΣ μετά την άτrOXώρησ,ν καΙ τοθ τελευ
ταlου Γερμανού στρατιώτου. Παραλλήλως ίιπο της κομμουνιστική; ττροπσγάν
δας ο δολοφονούμενο; !λληνικος λαΟς ΈVΕφΑVίζετO εΙς τον έλΕVΘΕΡOν κόσμον, ώς
άντιδρων κατά της άτrελεvθερώσεως, οΙ δΙ σφαγείς καΙ δολοφόνοι τοϋ ΚΚ Ε, Ώs
«ήρωες καΙ lλεvθερωτα{», ώστε ό έν Άθήναις Πρόεδρος τού Διεθνοσ, 'Ερνθροθ
Σταuρoσ να ΆVαyκασθij νά τηλεγραφήση εΙς την έν Στοκχόλμη έδραv του, ότι
άν ΟΙ ΓεpμαvoΙ άτroXωρήσωσιν έντελως καΙ δέν άναληφθij άμέσως ή τήρησις
της τάξεως ίιπο των συμμαχικων στρατευμάτων, θά εξεΡρηΥνόετο εμφvλιos
πόλεμos καΙ ή ζωή των ΆVΤιπpoσώπων τοσ ΈρVΘΡOϊϊ Σταυροθ δIE-rpεxe τον
έσχατον κlνδυνον (') .
'Εν τοσούτφ καΙ νέαι άτrOδείξεις τrερΙ των προθέσεων τοθ ΕΑΜ - ΕΛΑΣ
πρΟς δυναμικήν κατάληψιν των Άθηνων συνεκεντροθντο. Έξ όλης της ΣΤεΡ,α,
'Ελλάδος κατή ρχοντο τμήματα τοσ ΕΛΑΣ σψγκεντρούμενα εΙς την ' Αττ ικήν ,
έν':;; ο ΣτρατιωτικΟς ΆρχηΥΟς τοσ ΕΛΑΣ, ώργάνωνε πέριξ των 'Αθηνών την
κουμουνιστικήν «'Ομάδα Μεραρχιών Στερεας ». Δια τοθ έκπονηθέντο; σχεδίου
τρείς έως τέσσαρες «ΜεραρχΙαιι) πρoεβλέπovτo δια τον σκοπόν αύτόν. Ή « π
Κομμουνιστική ΜεραρχΙα » θά κατελάμβαυτυ όλίΥας ήμέρας προ της άποχωρή
σεως των Γεpμαvων την Υραμμήν Χασlωv-ΈλεvσΙνος, διά νά ε Ισέλθ1J άμέσως
εΙς την πρωτεόoυσαv. Ή « ΧΠΙ Κομμουνιστική Μερ αρχΙα » έδει να εύρίσκεται βο
ρειότερον εΙς την Boιωτ!αv, δ ιά να σπεύσ1) άμέσως εΙς έν ίσχυσlν της, έν':;; ή «ΠΙ
Κομμουνιστική Μεραρχ{α », θά εφθαvεν ένδεχoΜΈVως έκ Πελοποννήσου. ΈπΙ πλέον
τoVτων δ εφεδρικος ΕΛΑΣ Άττικη, ε!χεν 6ρyαvωθij εΙς δύο « ΤαξιαρχΙας » καΙ
τινα «'Ανεξάρτητα Τάγματα • . Ή ΣΥVOλΙKή δwαμις των ένόπλων κομμουν ιοτων
πρΟς κατάληψιν της πρωΤΕυοόση ς ίιπελΟΥ!ζετο εΙς 15.000 άνδ ρα" εξ ών 6.000
άνδρες της «π Κομμουνιστικής Μεραρχ{ας.. Πέραν ΤOVτων καθ' εκάστην vVκ
τα διωXετεUOVΤO εΙς τάς άκΡαΙας συvoΙKlας των Άθηνων καΙ τοσ Πεφαιως, εΙς
Ιθετε ταύτας \πτο τας δlαταΥας τον Βρεττσνοϋ Στρατηγοθ SCOBIE (Σκόμπψ),
διορισθέντοτ Διοικητοθ τωv Βρεττανικών δψνάμεων εΙς τη ν ' Ελλάδα,
Κστά ηΙ" έπακολουθήσασαν κυρlαv σύσκεψιν, εΙς ηv μετέσχοv καΙ δ Βρετ
τανός 'Αρχιστράτηγο; Μέσης Άvατολης Οάϊλσων, δ Βρεττανό; 'Υττοψργό;
Μέσης Άvατολης Χάρολντ Μακ Μίλλαν καΙ δ Βρεττανό; Στρατηγό; Σκόμιτυ,
έπετεύχθη συμφωνίσ, \πτΟΥραφέvτος έκ μέρους της 'Ελληνική; Κυβερvήσεως δια
τον Προέδρου αύτ/ς, έκ μέρους τωv Βρεττανών δια τον 'Αρχιστρατήγου καί
'ΥπουΡΥον Μέσης Άvατολης καί έκ μέρους τωv άνταρτικών δυνάμεων δια τωv
ΔVo άντιπροσώπων τωv, κοινού άυακοινωθέντοτ . (')
Ταύτοχρόvως όπεφασlσθη ή άμεσο; άποστολή είς 'Ελλάδα άυτιπροσώ
πωv τ/ς Κυβερvήσεως, δια μεv τας 'Αθήvας έκ τωv 'ΥπουΡΥωv Ζέβγου 'Ιωάν
vου καί Τσάτσου Θεμιστοκλή, δια την Πελοπόvvησοv τον 'Υπουργού Κανελ
λοπούλου Πσναγιώτοψ, δια τας 'Ιονίου; νήσοικ TOV Μακκά Λέοντο ; καί δια
την Μακεδοvlαν κα Ι Θρόκηv τωv 'ΥπουΡΥωv Λαμπριαvίδη Λόμπρου κα ] Πορ
φυρογένη Μιλτ. (2).
Δια τοϋ \πτoyραφΙVτoς ττρακτικοθ της Συμφωvίας της Καζέρτατ (') όπα
σαι αΙ άνταρτικα] δυvόμεις, αl δρώσαι ΈV 'Ελλάδι, έτίθεντο \πτο τας δ lα/αΥας
τ/ς Έλληvικης Κυβερvήσεως, ήης ,θεσε ταύτας \πτο τας διαταγσ; TOV Στρα
τηγοϋ Σκόμπψ, όστις ώνομάζετο \πτο TOV 'Ανωτάτου Συμμαχικ οσ Στρατηγείου
Διοικητή; όπασω v τωv έν 'Ελλάδι Συμμαχlκωv Δυνάμεων, Συμφώνω; προς
προκήρυξιv έκδοθείσαν υπο της Κνβερ νήσεωτ, ΟΙ άρχηΥΟI τωv Έλλήvωv άνταρ
των ύπέσχοντο, ότι θα άπηγόρεψον ττδσσν άπόπειραν των υπ ' aύrOV$ μο
vόδωv προς κατάληψιν της Άρχης κα] δη τοιαύτη ΈVΈρyεια θα έχαρακτ/ρί
ζετο ώς 'Υκλημα καΙ θα έτιμωρεϊτο άvαλόyως.
"Οσον άφορα τας Άθήvας ούδεμία ΈVέρyεια θα άνελαμβ άνετο άνευ διάτα
Υης τον Διοικητοθ τωv εΙ' Έλλόδι Συμμαχlκωv Δvvόμεωv . τα Τάγμα/α Άσφα
λείας έχαρακτηρίζοvτο ώς δργανα TOV έχθρον κα\ εχθρlκοΙ σχηματισμοί κα! θα
hίιy)(ανOV άναλόγου μεταχε ιρίσεωτ, έκΤος εαv παρεδίδοvτο συμφώνωτ προς
τας δlαταΥας TOV Διοικητού τωv Συμμαχικωv Δυνάμεων. "Ολαι αί έλληνικα!
άνταρτικα] . δvvόμεις έδήλωσαν, δτι θα σχηματίσωσιν 'Εθνικήν Ένωσιv προς
τον σκοπόν όπως Tεθij τέρμα εΙς τάς δ ιαμόχας καί θα σvvτοvίσωσl τηv δρασιν
τωv δια το συμφεροv TOV KOIVOV άγωvος. Ό 'ΑρχηΥος τωv 'ΈV Έλλάδl Συμμα
χικωv Δvvόμεωv εξουσιοδοτείτο vα έκδώση τας σχεηκ ας δlα/αΥός . «)
(1) Πορdρτ/μο 12
(21 'Αρχ.ίο. ΔΙΣ Φ 805/Ε /35 Σελ. 9-10
Γ. Πcιπα:ν8ρέoυ Ή Άπελt1J6έ;:ωσt; 'τ/; Έλλ±οοι; Σελ. 159
Β. Πa:πι:ιο&:χ'l) Διπλωμ:r;τ,χη Ίστορ(Χ του Έ).λ-r.·J~χο U Π ολέμου 19"*0-45 Σελ. 428
D.M. CONDIT : Ή ΈλλΟ:ς χοτΟ: το. Β' Πογκ. Πόλεμο. (Ά,χ ΔίΣ /~fε οd9Ρ. Σ.λ. 199 )
Ούtνατων Τσωρ.σu.: (ι'Αr.tΙμνίjμοvεUμcι,,;,ct 2Q'.) Πa:ΥΛ οσμΙΟ'J Π ολέμ ο '))), 'Γ όμ.ος Β' Βιβλ
10", Σελ. 289-290
Κ. Koλ..τζ~ : Ή Δεχεμβρ",.πι Έπο.d""ο",l 1941-191,5 Σελ. 78-79
Θ. Τσά.τσου: ΑΙ llc:r.pcιμoo<Ja:t τ7jι:; ΆπελευθερώσΖω ς Σελ. 107
Πιχν. Κct\ιελλοποόλου τα: Χρόνια 't'ou Μεγάλο υ Πολέμ ου 1939-19·~4 Σελ. 105-108
(3 ) ΠΟΡdΡΤ/μο 13
(Ι,) 'Αρχείο. ΔΙΣ Φ 805/Ε/35 Σελ. 8-9
Γ. Πι:Σχα:νΒρέου: Ή Άπελt\lθέρωcrtς τ/ζ Έλλάδος Σελ 159-160
Β. Πιχπιχ8ά.χη Δ~πλωμlXηκ~ Ίστορ(ιΖ το\) Έλλην~χoσ Πολέμου 1940-1945 Σελ. 428-4 29
Θ. Toιi-roou: ΑΙ ΠιΖραμον:ιΙ τijς 'Απελευθε ρώσεως Σελ . 106-111
Πα..,. Κι:Σνελλοπούλου Τά: Xρόν~ιx τou Μεγάλου Πολέμου 1939-1 9!.4 Σελ. 105-108
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ ΚΑΖΕΡΤΑΣ 43
λιωτόπουλον κα] τον, Ζέρβαν κα] Σαράφην δ ιαταγή ν , δ ια τη, όποΙα, ΙΠληρο
φόΡΕΙ, ότι έΥενοντο έΚΤΕλεσΕ Ι, σvλληφθivτων πολ ιτων καΙ καθίστα VπEvθVvOυ,
όχι μόνον τα, όΡΥανώσει" άλλα κα] προσωπικω, τα άτομα τα οποία προέ
βαινον εΙ, έΥκληματικα, πράξει,. 'Επίσητ ότι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ Εlχε ζητήσει άπό
πολιτικον, να Vπoyράψωσιν rnavao-rαTIKTjv προκήρυξιν έναντΙον των ΓΕΡ
μανων καί ότι ονδΕμίαν ιπέτρεmv ΙΠιθετικην πρωτοβουλίαν κατά των Γέρμα
νων κα] των Ταγμάτων ΆσφαλΕία, κα] ούδΕμίαν έτταναστατικήν ένεΡΥειαν πρδ,
κατάληψιν τη, έξουσία>, δεδομένου ότι η ήγεσία του άπελevθερωΤΙKOυ άΥώ
νο" καθ' δσαν άφoρ~ τά, 'Αθήνα" ΕlχΕν άναληφθij κατά τρόπον άμεσον καΙ
Ε Ι, τό άκέραιον Vπό τη, Κυβερνήσεω; (') .
27. Έν τοσούτφ, τ/ν 27ην Σεπ-τεμβ ρίου, καΙ πρό τη , γνωστοιτο ιήσεω; των
άποφάσΕων του «Συμφώνου Καζέρταο-, έλάμβανε χώραν έν 'Αθήναι, νέα σv
νάντησκ του ΣΔ .Α. κα] του 'Αστψνομικοθ Διευθυντοϋ Άθηνών, 'Αγγέλοψ Έ
βΕΡΤ, μετά των άντιπροσώπων του ΕΑ Μ, του κο μμουνιστοθ Ί ωαννίδη καΙ του
ΆρχηΥου τη, ΟΠΛΑ, τεω, Άo-rvvόμοv, Τσαπόγα, Κατά την συνάντησιν έτι
θη ζήτη μα τη ρήσεακ τη, τάξΕω, ΕΙ, την ττρωτεύοψσαν, δια των μελων τη, όρ
ΥανώοΈω, ΟΠΛΑ. ΕΙ, κατηγορη ματικήν άρνησιν του Σ Δ.Α ., ΟΙ εκπρόσωπο ι
του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ηθέλησαν να έκβιάσωσι τ/ν κατάστασιν, λέyovτε, ότι Ο ΕΛΑΣ
ΕΙΧΕ κυκλώσει τα, Άθήνα" τα, όποία, θα κατελάμβανε όττωσ δήηοτε, 'Εν συ
νeχεΙ", έξετOξeVθησαν διάφοροι άπειλαΙ έκ μερου, τον ' ΑρχηΥου τη, ΟΠΜ, ίνα
ΤΕλlκω, καταλήξη oiho, καΙ ζητήση μερίδιον έκ των άφ ΙXθivτων έκ Καϊρου όπ
λων. ΕΙ, νεαν κατηγορη ματικήν άρνησιν του ΣΔ.Α. , ο ΆρχηΥό, του ΕΑΜ Άτ
τικη" ΙΠΕμβαίνων, έμετρίασε τα, άξιώσΕΙ, του, ΠΡΟΤΕΙνα" όπω, παραδOθij ΕΙ,
αVτOύ, ο όπλισμό, των Ταγμάτων ΆσφαλΕία,. Κατόπιν τη, νεα, άρνήσΕω, του
ΣΔ.Α . είδσποιήθη, άπω, προσέλθη Ε Ι, τ/ν σννάντησιν ό 'Επιτελάρχη; του
«Α' Σώματο; Στρατοθ» του ΕΛΑΣ, δστκ προέβαλεν εκ νέου άξιώσει, έπΙ του
τταραληφθέν-πκ έκ Μέση ; Άνατολη, όπλισμου, χωρl , όμω, καΙ oiho, να έm
τVχ1) ονδΕμίαν VπOXώρησιν του ΣΔ.Α. ΕΙ, του, άντιπροσώηοψτ του ΕΑΜ
ΕΛΑΣ έκαμεν έντ\ιπωσιν η άκαμπτο, στάσκ του ΣΔ.Α ., έτηλεγράφησαν δΙ πρδ,
τόν Πρόεδρου τη, Κυβερνήσεωτ ότι δηθΕν τον, ΟβρισΕ καΙ έζήτησαν τ/ν άντί
κατάστασίυ του .
Ό Πρόεδρο; τη, ΚυβερνήσΕω" κρίνα, ότι η συμπεριφορά του ΣΔ.Α. εβ
λσπτε τ/ν άκολουθουμένην Vπό τη, ΚυβΕρνή σΕω, πολιτικήν, εΣΠΕVσE, δια τη
λΕΥραφήματό, του πρό, την ΚΕΑ, να rnιo-rήα1J την προσοχην του ΣΔ.Α. (')
την έπο μένην, 28ην Σεπτεμβρίου, τό ΕΑ Μ άνήΥΥειλΕ δ ια των τηλεβόων
του καί έπραγματoπolησev παρέλασιν δ ια λόχου του ΕΛΑΣ ΕΙ, τον συνοικισ
μόν Βίιρωνο" τ/ν δΙ έπoμEvην, η ΟΠΜ, προέβη ΕΙ, τ/ν σίιλληψιν άριθμου Εθ
ν ικοφρόνων άναπή ρων πολέμου νοσηλευομένων Ε Ι, τό Α ' Στρατιωτικόν Νοσο
κομείον, τον, όποlου, μετεφερΕ κσ] έξετέλEσev Ε Ι, "Άγιον 'Ι ωάυνην Καρέαν. την
Ιδίαν ημέραν δ ιετάχθησαν, Vπό του ΕΑΜ , να άπεργήσωσιν ΟΙ δημόσιοι Vπάλ
ληλοι μέ κύριον αίτημα τ/ν δ ιάλυσιν των Ταγμάτων ΆσφαλεΙα,. Παραλλήλω,
έλασίται έφόνΕυσαν ΕΙ, τ/ν m PIoxTjv Δαφνl δύο Γερμανον, στρατιώτσσ μέ άπο
τέλεσμα να συλλη φθώσι καί φoνevθoίίν νπό των Γερμανων τριάκοντα άθωο\
(Ι ) ΆρχείΟΥ Δ Ι Σ Φ 8 05 /Ε /35
r.
ll«r.<1V8pl ou Ή 'Ar.ελΕUΘΙ?ωσι<; τ/ς 'Ελλό80ς Σ<λ. 167-1 68
Β. ll«r.«Mχ" Δ '"λω l",-='i'I= plo< του Έ λληΥ «ου Π oλlμoυ 1 9~ 0-45 Σελ. ~29-430
(2 ) 'ΑρχείΟΥ ΔιΣ Φ 805fE/35 Σελ. 7
Χρ. Z«λoχώ~1X Τό Xρo\ι~χόν τ/ζ Σκ).ctβ t.iζ ΣU. 345-350
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΚΕΦΑΛΛΑΙΟΝ 11
-την Διοίκ ησιν Φρουρlου Κρήτης μέ Ιδρ αν τά Χαν ιά, ύ-rro τόν Στρcrrη
γον MILLER (Μύλλφ ), μέ την 22αν Μφαρχίαν Γρεναδιέρων εΙς ' Ηράκλειου
καΙ την 133ην Φρουριακήν Μεραρχίαν εΙς Χανιά.
'Επητροσθέτω; ε Ις την περιοχήν εύθύνης της Ε 'Ομάδο; Στρατιων εύρί
σκέτο τό 11 Βουλγαρικόν Σωμα ΣτρατοΟ εΙς την 'Ανατολι κήν Μακεδον(αν , με
εδ ραν τη ν Δράμαν , ή 9η Βουλγαρ ική ΜεραρχΙα εΙς Χαλκιδ ικήν με Ιδ ραν τάς Σέρ
ρας, ή 5η Βουλγαρ ική Μφαρ χία με εδραν τα Σκόπι α καΙ βουλγαρικά στρ ατεύ
ματα κατο χης εΙς τας πφιο χας Άχρίδος, Μοναστηρlου, Σκοπίων και Περλεπέ,
' Επίση; κατά μηκος των άκτων της 'Ανστολι κή; Μακ εδ ονία; καΙ ΔVΤΙKης Θρά
κης ύ-rrijρxoν κστανεμμη μέναι 100 παράκτιοι πυροβολαρχίαι. 'Υπό τάς διατα
γας της Ε 'Ομάδο; Στρατιων εύρίσκοντο καΙ αί δwάμε ις τοθ πολεμικοΟ ναυτι
KOV κα Ι της Άφοπορί ας . Ή δύναμις τοΟ Νσυτικού άνήρχετο εΙς 33.000 άνδ ραs,
ή πλειονότης των όποίων όμως άπετέλει τό προσωπικόν της παρακτίου άμύ
νης, με κύριον σημείον στηρίγμστο; την vijσον Σαλαμίνα. τα δ ιατιθέμενα πολε
μικά πλοία, πλην των δύο ύ-rrOβρυχΙων, ησαν άνάξια λόγου.
Ή δύναμις της άφοπορlας άνήρχετο εΙς 12.000 πφlπου άνδρας, διέθετε
δε αύτη κλιμάκιον άεροηλάνων διώξεως, άεροττλάνα τ ινά ΆVαγνωρlσεως κα]
εν ια μεταγωγικά το ιαύτα. Αύτη σψνειργάζετο μετά τη ς Χ ΙΧ Άντιαφοπορικης
Μφαρχlας, έδρεψούσηε εΙς Θεσσαλονlκην καΙ Εχούσης τά κύρια τμήματα τη ; εΙς
τάς πφιοχάς των Άθηνων καΙ της Θεσσαλονlκης (Ι).
30. Κατά την αVτ/ν ττερίοδον έκ των οργανώσεων ΆVτιστάσεως, ή μεν όργά
νωσις <ΓΕθνικός Δημοκρατικός Έλληνικός Σύνδεσμος» ( ΕΔΕΣ) διά των 'Εθνι
κών 'Ομάδων 'Ελλήνων 'Ανταρτών ( ΕΟΕΑ) όπό τόν Συνταγματάρχην τοΟ ΠΕζι
KOV ΖΕρβαν Ναπολέο ντα, εύρΙσκε-ro κλ ιμακωμένη εΙ ς Ήπειρον , ή δέ τοΟ ΈΘV ΙKOo
ΆπελEVθφωΤΙ KOo Mε-rώπo υ (ΕΑΜ) διά τοΟ 'Ελληνι κού Λαϊκού 'Απελευθερωτι
κού Στρατού (ΕΛΑΣ) όπό στρατιωτικ όν Διο ικητήν τόν Συνταγματάρχην τοΟ
Πε ζικοΟ Σαράφην Στέφανο ν καΙ κσπετάνιον τον Άρην Βελουχ ιώτη ν, κατείχε
ση μαντικόν μέρος της όπολοίπου Έλλάδος, ώς καΙ τμη μα τη ς 'Ηπείρου . Έπ ι
προ σθέτω; ύ-rrijρxEν ΕΙς την 'Ανατ ολι κήν Μακεδονίαν ή 'Οργάνωσις 'Ελληνικός
Στρατός 'Εθνι κης 'Απελευθερώσεως (ΕΣ ΕΑ) ύ-rrό τόν οπλαρχηγόν Άντών Τσα
οίις (Άντώνιον Φωστερlδη ν) , Στρατ ιωτι κόν Διοικητήν τόν Σονταγματ άρχη ν
τοΟ Πυρο βολικοΟ Άβ δελάν Βασ ίλειον, ύ-rrOδΙOΙ Kητ/ν τόν 'Αντισψυταγ ματάρ
χην τοΟ Πεζ ικοΟ Σφέτ σον Θωμάν κα ί Έπιτελ άρχη ν τόν Τσγματ άρχηυ τοϋ Πε
ζικοΟ Παπαθαvα σloυ '1 ωάν νην.
ΑΙ 'Εθνικ αl 'Ομάδες 'Είλήνων 'Α νταρτών Ιχουσα ι τό Άρχη γείον των
εΙς τό χωρ(ον Δερβίζιανα της πφιοχης Λάκκα ΣοΟλl καΙ άριθμοθσα; πε ρl τοίις
10.400 άνδρας, εύρίσκοντο άνεπτvyμΈVαι ώς άκολούθως (').
-ΕΙς την περιοχην νομοΟ Άρτης εlχον την Ι Ταξιαρχίαν ύ-rrό τόν Σw
ταγματάρχη ν τοΟ ΠεζικοΟ Κωνσταντόπουλον '1 ωάννην .
-Ε!ς την περιοχην άνατολικως τοΟ Λούρου ποταμοΟ μέχρι τοΟ ύψους
της περιοχης της Άρτης, ΈV σwδέσμ~ με-τα της Ι Ταξιαρχίας, κατά μηκος τοΟ
ποταμοΟ 'Αράχθου, Εlχον την ΠΙ Μεραρχίαν ύ-rrό τόν 'Αντισυνταγματάρχην
τοΟ ΠεζικοΟ Παπαθανασίου Κωνσταντίνον. Αύτη δlΕτήρει μέτωπον κατα μη-
(1 ) 'Αρχείον ΔΙΣ Φ. 91 8 /Γ /6
ΣΤΡιΣτ/Ύοϋ ERICH SCΗλlΙDΤ RICHBERG Ό Τελιχος 'ΑΥών εις ~& Βολχι!"", Σελ.
23-2" ('Αρ χείον ΔΙΣ Φ . 905/Δ /3)
(2) Σχεδι~yραμμιΣ 2
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η AJ10ΦΑΣΙΣ Δ Ι Α ΤΗΝ Ε ΚΚΕΝ ΩΣΙΝ ΤΗΣ_Ει\ΜΔΟΣ 49
χαήλ Ξανθοθ εΙς τήυ κεντρικήν περ ιοχήυ Άποκορώυου καΙ Βασιλείου Πατε
ράκη εΙς τήν νοτιανατολικήν περ ιοχήυ της όροσειΡας Δε ίκτη; της 'Ανατολ ι
κης Κρήτης. ΑΙ όμάδες αVται άπησχόλουυ Tovs Γερμανού; καΙ όπό της όποχω
ρήσεω; τούτων ε Ις τό Βο ρειοδυτικόυ τμη μα της υήσου εξησφάλιζου τη ν τάξιυ
ε Ις τό ύιτόλοιπου της υήσου, ε!χε δε άρχΙσει συντονισμό; τωυ ευεργειωυ τωυ
άρχικως μέυ ύιτό τοσ όποσταλ!vτos εκ Μέση; 'Αυατολης 'Avτισvvταγματάρ
χου τού Πεζικού Νάθαιυα 'Αυδρέου όλίγου δε βραδύτερου ύιτό τοσ Σύνταγμα
τάρχου τού Πεζικού Παπαδάκη Νικολάου , όρισθέντο; Ώs Στρατ ιωτικού Διοι
κητού Κρήτητ,
Ι 1) Σχ ε3 ι:Χγ ρ ;.ιμ.μ.cc 4
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η ΑΠΟΦ ΑΣΙ Σ ΔΙ Α ΤΗΝ Ε Κ ΚΕΝ ΩΣΙΝ ΤΗ Σ Ε1ΙΛΑ ΔΟΣ 5!
μηvόs ΑίιΥοίιστου την άμεσον έκκέvωσιv της νησιωτική; Έλλάδος, της Πελο
ποvvήσοv καί της Στε ρεας. Ή εlσήΥησΙς των αύτη έγένετο EV μέρει άττοδεκτή .
ΑΙ πρ ωΤα! δ ιατσγσ! περl ΈVάρ ξεως χαλαρώσεως της κατοχης της Έλλά
δος δ ια κλ ιμακώσ εως τω v μονάδων καί τωv έφοδ Ιωv των κατά βάθ ος κα! προε
τοιμασίας δια τή ν άττο χώρησιv έξεδόθησΑV τταρά τού Γενι κού Γερ μανικοθ Στρα
τηγε ίου, είιθίι ς μΕτα τήν λαβοθσαν XώρΑV άποσ κίρτη σιν έκ τού άξοvος της Pov-
μΑV (ας, τήν 24ηv AiJyovoτov καΙ έλήφθησαν ύπό της Ε 'Ομάδος Στρατιών, τήν
Ι ην Σεπτεμβρίου (Ι).
της λήψεως τωv δlαταΥωv τού Γερμανικοθ Στρατηγείου εlχε ττροηγηθή άττό
19ης Αόγοάστου διαταγή τού Διοικητού της Ε ' Ο μάδο; Στρατ ιωv, δια της δ
ποΙας διετάσσετο η έvαρξις έκκεvώσεως τωv νή σων τού ΑΙΥαΙου έξ όλωv τωv
τμημάτων καί ίιλικωv κα] κατά σειράν έπείΥοvτος. (2). Παραλλήλως τήν 30ηv
Αόγοοστον η Βουλγαρία ΑVεκάλει έκ της περιοχης Χαλκιδική; εΙς τήν περιοχήν
Σερρωv τήν 9ηv Βουλγαρικήν Μεραρχίαν. Δια τωv αύτωv διαταΥωv τού Γερ
μανικού Στρατηγείου ίιπήΥετο ύπό την Ε 'Ομάδα Στρστιών τό χχ ι 'Ορεινόν
Σω μα Στρατού, είιρισκόμεvοv έν Άλβαvί,l" μΙ τας 18 1ην κα! 297ηv Μεραρχ(ας
Πεζlκοϋ.
Δια τωv άvωτέρω διαταΥωv, άττοστολη τοϋ 'Ανωτάτου Διοικητού της
Νοτιοανατολική; ΕίιΡώπης 1joro, Vcx διατηρή ση lσχυ ρώς ύπό τ/v κατοχήν του
τη ν βιομηχανικήν 'IrEPlOXiJV τωv Μ έσωv Β αλκαν ίων καΙ Vcx έξασφαλ ΙΟ1) τη ν λε ι
τοψ ργί σν τωv σττοψ δαι στέρω υ σψγκοι νωνιών τοϋ νοτιοαν ατολ ικοϋ χώρου .
Πρ ός τοϋτο έδεί αl κινη ταί έφεδρείαι του Vcx σψγκεντρωθώσι ν εΙς τόν χωροv Βε
λιγραδίο υ-Ν ύσση τ καΙ Σκοπίων, ΑΙ φ ρουραl τωv 'I οv ίωv vή σωv καΙ Αι γαίου
έδει Vcx έλσττ ωθώσι καθως έπ ίση ς νά μετακινηθώ σιν αl φ ρουραΙ τωv έπακτ lωv
περιοχωv τη ς Νοτ ίου κα Ι Μέσης 'Ελλ άδ ος. Ή Ε 'Ομας Στρατιωv ωφεIλεv ε Ις
πρώτ ηυ σειράν EπEIy0\l1"os νά ΠΡαΥ ματοπο lήσΙ) τ/v σίιμπτvξι v τοϋ προσ ω
πικοϋ καΙ εΙς δεύτερον χρόvοv τό ρεγαλύτερ ον κατά -τό BWmbV μέρος τωv- έφο
δ lωv της. ' Εν ΣWεχε ί" έδει αΙ κύριαι δwάμεις Vcx άττοσυρ θωσιv έπl της Υραμ
μης Kεριώρας-M ετσόβ oυ-ΌΛVμΠOυ, EVea έδει Vcx λά βΙ) χώρ αν έγκστάστασκ
VEas Υραμμης άμίιvης. ΑΙ μεταφοραΙ έδει vcx Υίvωσιv ΆVεv οίιδεμιας ΑVαβOλης
κα! ΈV πάΟ1) μυστι κότητι . 'Εκ τωv vήσωv έδε ι Vcx μη Εκκεvωθωσι v ή Ρόδ ος καΙ
ή Kέρκvρα καΙ Vcx δ ιατη ρη ~ ή άμwτι κη Ικαν ότης της vήσοv Κρήτης . Δια τ/ v
ΠΡ αΥ ματο ποίη σιv τωv ΑVωτέρ ω μετα φορω v ,δει vcx έξαντλη θωσι v εΙς τό μέ
y 'oτov τα διαθέ σ ιμα μΕταφ ορι κα μέσα θαλάσσης καΙ άέρος έvτΌS τωv έπιτ ρε
πομ έvωv όρίωv, ΈV όψει της έλλείψε ως καvσΙμ ωv καΙ της έχθΡ ικii ς ύπερο χης. Ή
κλ ιμάκ ωσις τη ς μέχ ρ ι τότε άμίιΙιης τωv άκτωv ,δει Vcx λάβΙ) χώραν ε Ις μέΥ α βά
θος, ΕΥκαταλ ειπομέ vωv έκεί vωv έκ τωv κEVΤpω V ΆVΤΙ στάσεως, m lVa EVpIoκOV.O
έΥΥίις μΕΥάλωv λιμέvωv. ΕΙς τ/v Νοτ ίαν καΙ KΕVΤPlKiJV 'Ελλάδα, έκEiVO τό δποί
OV ΈVδιέφερΕV, 1joro ή έξασφάλ ισ ις τωv όλΙΥωv δδωv καί σιδηροδ ρομικωv Υραμ
μωv.
'OλίyΑS ήμέρας βραδίιτερ οv έκο,vοπ οιοVvτ ο ύπό της Ε 'Ομά δος Στρατ ιωv VEal
συμπληρω ματικαί διαταΥαΙ τοϋ Γερμανικοϋ ΣτρατηΥε(ου, περΙ τοϋ τρόπου
έκKΕVώσεως της ΠελoπoVVΉσOυ της 'Αττικης καΙ της Βοιωτίας (3) καθως κα Ι
τωv vήσωv Ρόδου καΙ Κρήτης (' ). Καθ' ba ov άφο ρα τ/v vήσοv Κρήτηv, αΙ ύπό
βρΙοv, ΕV~ ώς έλήφθησαν αl πρωται περl τούτοψ διαταγαl TOV Γερμανι κοθ Γε
νικοθ Στρατηγε ίου , άρχης γενομένη; έκ των νήσων TOV Atyatov πρΌs τ/ν νη
σον Ρόδον καΙ έκεϊθεν πρός τ/ν ' Ηπει ρωτικην Έλλάδα. Κατά τας πρώτας ΤΡΕίς
ήμέρας δεν έγένετο αΙσθητή ούδεμία άντίδρασκ των ΒΡΕπανων. Έν σψνεχεία
όμως έξΕδηλώθησαν νυκτεριναϊ έπιδρομαί άνωθεν των άεροδρομίων των νήσων,
χωρ l, σοβαρας ΕΙς προσωπικόν άπωλΕίας, άλλα μΕ έπιζημίαν έπΙδρασιν έπl των
μεταφορών, λόγφ τ/ς έπl μακρόν άκινητοποιήσεωσ των άeρoσκαφων. Δια μΕ
ταφορικω; πτήσεις κατά τή ν δ ιάρκειαν της ήμέρας δέν ή δύνστο να γίν\! λό
γος, λόγφ της Ε Ις τόν άέρα VπΕροπλ{c:, των Σv μμάχων.
Σύ\' τϊ) πσρόδφ TOV XpovOV, ηύξάνΕΤΟ ή εVΤασ ι, των προσβολώ» δι'
έKΤOξΕVσeω, ττψραύ λων Vπό των βρεττσυι κών τορπιλλσκάτων κα! άερσπλάνω ν,
ΑΙ γερμανικα] άπώλ ειαι , παρ ά τή ν έξ όλοκλήροv χρησψο ποίησιν όλων των
δυνάμεων συνοδε ία; κατά θάλασσαν καΙ ΕΙς τον άέρα ίnτ/ρξαν τoιαVται,ώστe
Εν τϊ) πρ άξει oύ δ ΈV πλωτόν μέσον να δvvηθi) να φθάση άτ ρωτον ΕΙς τ/ν 'Ηττει
ρωτική ν Έλλάδα καΙ ώς έκ τούτου αΙ θαλάσσιαι μeταφoραl έγκατΕλΕίφθη σαν.
Μόνον προσωπ ικόν με έλαφ ρόν όπλ ισμό ν Εξηκολοίιθ ησΕ να μεταφέρεται άeρo
πορικω, έκ των νή σων, τά δε βαρΕα όπλα ΠΕζι κοv, τα πψρ οβόλα καΙ τα πάση ς
φίισeως όχήματα καΙ τεθω ρακ ισ μέν α φατeλή φθη σαν έπl τόποv.
Παραλλ ήλως με την έκκένω σιν των νήσων τοϋ Aiyalov ήρξατο ή έκκένωσις
τη, Πελοποννήσου κα] των 'Ιονίων νήσων, δια μΕταφορας τμημάτων πρΌs τήν
Στερεάυ 'Ελλάδα καΙ την "Ηπειρον. ΈξΕΚΚΕιιώθησαν κατά χρονολογικήν σειράν
Ο ΠίιΡΥΟ, τήν 4ην Σεπτεμβρίου, ή Σπάρτη τήν 5ην, αl Καλάμαι τήν 6ην ή Τρί
πολις τήν Πην, αΙ Πάτραι τήν 12ην, καΙ τό NαVπλιoν τήν 14ην Σεπτεμβρίου.
τα τμήματα κατοχη, τ/ς Πελοποννήσου συνεκεντρώθησαν ΕΙς προγεφόρωμα
ΠΕΡΙ την Κόρινθον, τό οποίον έτη ρήθη μέχρ ι τ/ς 1η, Όκτωβρ Ιοv, ολίγας ή μέ
ρας πρό Τ/, έκκενώσεω; των Άθηνων.
τα έκ των νήσων Λruκάδoς κα! ZaΚΊΙVΘov τμήματα μΕΤΕφέρθησαν ΕΙ, πατρας
αντιστοΙχως τ/ν Ι! ην καΙ 1 2ην Σεπ-τεμβρίου καΙ διεπερεώθησαν ΕΙ, τα, ΕvαvTΙ
Cxκτα, Τ/, ΣΤΕΡΕα, Έλλάδος. 'Επίση, τα τμήματα κατοχη, τ/ς νήσου ΚΕ9αλ
ληνία, μετεφέρθησαν Τ11ν 14ην Σετττεμβρίου Ε Ι, Πρέβεζαυ κα] έκΕίθεν έτέθησαν
έν ΠΟΡΕία πρός 'Ιωάννινα μετά των τμημάτων τ/ς 104ης Μεραρχία" ήτις προέβη
ΕΙ, την έκκένωσιν τοθ 'Αγρινίου τ/ν 9ην Σσττεμβρίοψ καΙ TOV Μ εσολογγίου
τήν 14ην Σεπτεμβ ρίου (') .
Κατά τό μέχρι Τ/, 1 ί ης Σετττεμβ ρ ίου χρονικόν διάστημα η πρoγραμμc:τl
σθεϊσα έκκένωσlς των νοτίων περιοχων Τ/, ' Ελλάδ ο; έπρσγρστοπο ιήθη με έκ
πληκτικην εVχέΡEιαν. ΟύτΕ ΟΙ άντάρται , ούτε 0\ Bρeττανol ήνώχλησαν Ιδιαιτέ
ρως τοίις άποχωροvντας Γερμανοίι,. ΤOVτO ώφΕΙλΕΤΟ Ε!, τό ότι αΙ δ ιαταΥαl
TOV Σvμμαχlκοv ΣτρατηΥΕ ίοv δια τήν εναρξ ιν τη, έφαρμοΥη, TOV σxEBIOV « Κι
βωτΌS» , εδόθησ αν μόλl, τή ν !Οη ν Σeπτeμβρiοv μέ πρόβλ Εψιν προσβολης ΕΙ ,
πρώτη ν φάσιν μlκ ρων γερ μανικω ν φαλάΥΥ ων κα! κατάλη ψιν μlκροαστι. ων
κέντρων . 'Η έλλΕι ψι, δραστηρ ιότητο, των συμμ άχων ώδή γησε τόν ΧΙτλΕ ρ να
πιστe ύσ1J καΙ έπανέλθ1J έπί παλα ιας θΕωρ ίας TOV, ότι 0\ Bρeπανoί προετίμων
την παραμονή ν ΕΙς την Έλλάδα των Γερ μανων, άπό τήν Είσοδον ΕΙ, ταύτη ν
των Ρώσων. Μ ία έν τοίποις σοβαρα άεροπορική έπιδρομη των B ρeπανων γε
νομένη κατα TOV άeροδρομίοv Έλληνικοv καΙ αΙ σVYΚEντρωθeίσαι νεώτεραι
34. 'Η έκκένωσlς τfjς Πeλοποννή σοv υ.αβε χώραν, άφου άτ,εΚΡοίισθησαν
μικροπροσβολαί υ.αφρων τμη μάτων του ΕΛΑΣ. Κατά τήν έκ Πατρων πρός
τάς Εναντι άκτάς έκκένωσιν υ.αβον χώραν ώσαίιτως συγκρούσεκ μΙ emοβιβα
σθέντα έν τφ μεταξύ έν τφ πλαισlφ τfjς rnιχειρήσεως «Μά""α)} βρεττανικά τμή
ματα καί μικρά τμή ματα του ΕΛΑΣ.
Κατά τήν προς 'Αγρίνιου διαδρομήν των τμημάτων, ηχμαλωτΙσθη η
όπισθοφυλσκή τούτων εΙς Μεσολόγγιον, οι Γερμανοί emΘχωροvντες έκ Πελο
ποννήσοv προέβησαν εΙς τήν καταστρσφήν όλων των έγκαταστάσεων, αϊτι
νες ήδίιναντο νά χρησιμοπο ιηθωσι διά πολεμικούς σκοποίις .' ΑνετΙναξαν δ ια
δοχικως τούς λιμένας των Καλαμων καΙ τοσ Κατακώλοv κα] το σιδηροδρομ ικόν
δίκτvoν Καλαμων-Πατρων . Ό λιμην των Πατρών, όο-τις ε!xεv ύrroνo μεvθii,
δ ιεσώθη τήν τελευταίον στ ιγυήν, δ ιά κεραvvοβόλοv δράσεως emοβιβασθέντων
βρεττανικων τμημάτων. 0\ Γερμανοί δ ι' εl δικων ομάδων καταστροφών άνετί
ναξαν έν σvvεχεΙςX τάς emo Πατρών μέχρι Kopivθov σιδηροδρομικάσ καΙ οδικάς
Υεφίιρας κα] μετά τήν διαπεραίωσΙν των ε Ις τήν Στερεάν ' Ελλάδα, τήν Υέφvρc:v
τοθ 'Ισθμοθ καΙ τά τοιχώματα τούτου .
•Απαν το έν Πeλoπoννήσφ ύrrάρxoν τροχαίον σιδηροδρομικόν ίιλι κον
εΙς άτμομηχανάς καΙ όχή ματα, μετεφέρθη ΈVΤΕΊΊΘεv του 'Ισθμοθ τfjς KopIvθov
καΙ κατεκρημνίσθη εΙτε εΙς τον ' Ι σθμόν, rnι σκοπφ emοφράξεως τούτου, εΙ"
εΙς τήν περlOχην ((Πακη Σκάλα »), το δΙ σιδηρο δρομικόν δίκτvoν μέχρις Άθηνων
κατεστράφη (2).
ΑΙ σκέψεις rnι τfjς γνώμης, ότι οΙ ΒρεττανοΙ προετΙμων τήν παραμονήν
των Γερμανων έν 'Ελλάδ ι άντΙ τfjς εlσόδοv των Ρώσων εΙς ταύτην, Ισχvσαν μέχρ ις
ότοv οΙ ε!σβαλόντες ΕΙς τήν Βαλκανικήν ρωσοι σvvηντήθησαν μετά των Παρτι
ζάνων του Τίτο έν ΓιovyκoσλαvIα, οπότε ο Χίτλερ καΙ η 'Ανωτάτη Γερ μανική
' Ηγεσία άντeλήφθησαν, ότι 1jTo άναγκαία η όλοκληρωτική έΥκατάλειψις τfjς
'Ελλάδος, τfjς Οποίας ή κατοχη δέν ήτο πλέον άπαραίτητοτ, Ό Διοικητή; τής
Νοτιοανατολης ε!xεv ήδη ένημερώστι τήν 'Ανωτάτην Γερ μσνική ν Διοίκησιν
emo 2! ης Σεπτεμβρ ίοv, ότι ή περαιτέ ρω άδράνεια ήτο δψνστόν νά emοβij έπl
ζη μία. 'Η emόφασις έν τούτοκ διά τήν όριστικην έκκένωσιν καί τfjς ύrrολοίποv
' Ελλάδος κα] σvyχρόνως τfjς 'Αλβανίας έλήφθη μόνον κατά τήν 7ην Όκτωβ ρίοv
δτε ή προέλασκ του Ρώσου Στρστηγοϋ ToλμπoVκιν διά τfjς Γιοψγκοσλαυίσ;
Επεισε τούς Γερμανοίις, ότι ή rnίθεσις έκ Βουλγαρίε« θά έστρέφετο προς Δvσμάς
καΙ οίιχl πρός νότον, μΙ emοτυ.εσμα τήν emειλην διακoπijς των rnικοινωνι ων
των (3).
'Εν τφ μεταξύ ή έκκένωσlς των δ ι αφόρων περιοχων καΙ πόλεων τfjς 'Ελ-
Τα
, , 1 θ'
επ α " ο -.ο υ ησω 'τα
\,
Τ 1]1'
'
εκκ ε Ι ' ω σ ι l '
35. Ή άποχώρησις των ΓEpμαvων την 4ην Σεπτεμβρ ίου έκ Πύργου , πρώτης
έκκενωθείσητ πόλεως τ/ς Πελοποννήσου, έωρτάσθη όπά τω\, κατοίκων δ ιά πα
τριωτικών έκδηλώοεων, ένθουσ ιασμού καί γενικού σημαιοστολισμού . Ή φ ιλα ρ
μονι κή της πόλε ως πε ρ ιήρχετο TCxs όδο ύς παισνί ζοψσα θού ρια καί ο ! κώδ ωνετ
των έκκλησ ιών έκρο ύοντ ο XαρμoΣVν ως . Τήυ έπ ο μέυην της έκκ ενώσεωτ ΠΡοσ Ε
γειοϋτο δ ι' άεροττλάν ου ε Ις την πόλι ν προερχόμε νος εκ Πατρ ών ό Δι οικητή;
των Ταγ μάτω ν 'Ασφα λείας ΒΟΡΕ Ιου καί Δυηκ ης Πελο ποννή σου Συνταγ ματάρχης
τού Πεζικού Κουρ κουλάκος Ν ικόλαος, προκειμ έν ου νά ρψθμίση μετά τού Δ ιο ικητού
τού Τάγματο τ 'ΑσφαλΕ Ιας Πύργου Τα γματάρ χου το ύ Πεζικού Κοκκώ νη Γεωρ
γίο υ , τή ν τηρ ητέαν στάσι ν τούτ ου ενα νί1 τω ν κομμο υν ιστών τη ς περ ιοχη ς
καί τού ΕΜΣ Πελοποwήσοv, προτ ιθεμέυων νά ένΕΡγή σωσ ι πρ Ος κατάληψ ιν
των έκκενουμένων πόλεω ν ίιπό των Γερ μαvω ν.
Ε Ις τή ν Πελοπ όwησον υφ ίσταντο κατά τή ν ΠΕΡ ίοδον ταύτην πλήν τού
Τάγματος 'Ασφαλείας Πύργου καί τά Τάγματα 'Ασφα λε ίας Καλαμ ων , Μ Ελιγαλο,
Γαργαλιάνω ν, Πατρώ ν, Κορίνθ ου. Nαvπλίoυ, Τριπόλε ως, Σπάρτ ης κα] Γυeεί Oυ,
μέ άποστολήν τήν προστασ ίαα των κατο ίκων έκ των κομ ροψνιστ ών .
Ό Διοικητή, των Ταγμάτ ων 'Ασφαλείας Βορειοδυη κης Πελοποwήσcv
κρίν ων ΆVεπαΡKη τήν δύναμι ν καΙ τόν όπλισμ όν τού Τάγ ματο ς 'Α σφαλείας
Πύργου, όπως ΆVΤεπεξέλθη εΙς ένδεχομένην βιαία ν ένέργειαν τω ν κομμουνιστώ ν
κατοίκω ν καί τού ΕΛΑΣ πρΟς κατάληψιν της πόλε ως, συν έστησεν εΙς τήν διοι
κητήν τού τάγμστο, την έγκατάλειψι ν της πόλεως Πύρ γου κα] τήν μεταφορ άν
τού τάγματος εΙς Πάτρας, ούτος όμως δέv σψνεφώνησε κα] έδήλω σεν , ότι ητο
άποφασισμένος νά ττροβάλη ΆVΤίστασιν κατά πάσης ένεργε Ιας τούτων προς
κατάληψιν της πόλεως (1).
Ούτος, την 6ην Σετττεμβρίοψ, έν τη έπιθυμία του, όπως παράσχη δείγματα
των συμβιβαστικώ» προθέσεών του ΕVΑvτΙ τού ΕΛΑΣ κα] των έαμοκομμοwι
στωο, τη συστάσει κσί τού Μητροπολίτου 'Ηλείας 'Αντωνίου , προς άποφυΥή \'
βιαίων κατά της πόλεως ένεργειων, προέβη αύτο βούλως εΙς την άττελεψθέρω
σιν των εΙς το στρατόπεδον της πόλεως κρατου μένων κο μρουνιστών, σvyχρόνως
δέ άπέστειλεν έπιτροπήν πρΟς την ήγεσίαν τού ΕΑΜ-ΕΛΑΣ της περ ιοχης, πρΟς
δ ισπραγμάττψσιι. καί σύναψιν συμφων ίστ.
Ή έπιτροπή, άφού περιεπλανήθη έπl διήμερον, συνηντήθη μετά της ήγε
σίας τού ΕΑΜ καΙ έπρότεινεν, όπως τό τάγμα έξακολουθήσ1] παραμένον εΙς τ ήν
πόλιν καΙ είς άκτϊνα 5-6 χιλιομέτρων πέριξ ταύτης μέχρι της ή μέρας της έκ .ού
έξωτερικού άφίξεως της νομίμου Έλληνικης ΚυβΕΡνήσεως, ε Ις τήν διάθεσιν τ/ς
όπο ίας θά έτίθετο, τά δέ τμήματα τού ΕΛΑΣ συυεχίσωσι τταραμέυουτα είς τήν
ύπαιθροο. Α! προτάσεις της έπιτροπης άπερίφθησαν κσί ώς μέγιστοο ίιποχωρ ή
σεως ή ήγεσία τού ΕΑΜ / ΕΛΑΣ έδέχθη τή ο παράδοσιο τού όπλισμού τού τάγ
ματος κα! τήο άμεσοο διάλυσιν τούτου. Κατόπιο τούτου ο Διοικητής τού τάγ
ματος ήρVΉθη οά ΣVμφω oήση κα! αl ΣVVΕVVOiJσEl) δ ιεκόπησαο (').
όμως δ~ν ~ξετελέαθη, κατόπιν ε!δικης διαταΥης του ΆρχηΥείου ΕΛΑΣ Πελοπον
νήσου, πλην του Προέδροψ τοθ Δικηγορικοθ ΣυλλόΥου Πϋργου, δ οποίος έφουεύ
θη lδιοχεΙρως προ της ~νάpξεως της δΙκης ύπο του έλασίτου 'Επιλάρχου Κον
δύλη Ήλία, δ δποίος ΈV συνεχεί", έφόνεvσε τον ΝομοκτηνΙατρον της πόλε"-'S,
ένα των ύπαλλήλων της ΆΥροτικης Τραπέζης καΙ δύο Χωρο φύλακας.
36. Καθ' δν χρόνον τά τμή ματα του ΕΛΑΣ έπετίθεvτo πρΟς κατάληψιν
της πόλεως Πύργου, η κομμουνιστική ήγεσία του νομοθ Μεσσηνίας, μετά τήν
άποχώρησιν των Γερμανων έκ της πόλεως Καλαμων κατά τήν 6ην Σεπτεμβρίου
δι' rnιστολης της ήξίωσε παρά του Νομάρχου Περρωτή Δημητρίου Τ11ν παρά
δοσιν του όπλισμου του Τάγματο; Άσφαλείας Καλαμων καΙ τον ττεριο ρ ισμόν
τη ς έκ 500 περίπου ΆVδpων δυνάμεω; τούτου ΕΙς τού; στρατωνας της πόλεω;
καθως καΙ της ~ξ 150 άνδ ρων δυνάμΕως Χωροφυλακή; καΙ την παραπομπήν
ΕΙς άνταρτοδικεϊου των σψνεργασθέντωο μΕ'!'ά των Γερ μανών πολιτων. Ό Νο
μc'ιpXης Μ εσσηυ ία; καλέσας παρ' αύτΙ;; ΕΙς σύσκεψιν τον Διοικητή ν του τάγμα
τος Άσφαλείας 'Επίλαρχον Χριστόπουλον 'Ιωάννην, κα] τον Διοικητή« Χωρο
φυλακης Ταγματάρχην Φpayκoυδάκην ΊωΆVνην άφου έξήτασαν Τ11ν κατά
στασιν άπέppιΨΑV ως άπαραδέκτους τους όρους της ήΥεσlας των κομμουνιστών
καΙ άπεφάσισαν, όπως ΈV περιπτώσει βlαΙας ~pyείας κατά της πόλΕως προβά
λωσιυ ΆVΤΙστασιν. Κατόπιν τούτου ή κομμοψνισττκή ήγεσία, δl/ταξεν, όπως
καΙ εΙς την περίπτωσιν της πόλεως Πύργου, τήν άμεσον καΙ ΆVΤI πάση ς θυσία,
κστάληψιν της πόλεως καΙ EξόVΤωσιν των ΆVδpων του ΤάΥματο, Άσφαλεία,
καΙ της Χωροφυλακης καθώς καΙ παvτOς ΆVΤΙδpωVΤOς εΙς τους πολιτικους σκο
πoVς τητ. Ή rnieEσIS κατά της πόλεως ώρίσθη διά τήν 9ην Σεπτεμβρίου. Προ
καταβολικώς άπο της 7ης ΣεπτεμβρΙου, rnομέvης της άποχωρήσεως των Γερ
μανων έκ τη, πόλεως δwάμεις του «80υ Σοντάγμστοτ», ύπδ τδν 'Αντισυντσγ
ματάρχην του Πεζlκου POυ μπ~αν Σωτή ριον καΙ του «90υ ΣvvτάyματO\», ύπο
τον "Αντισυνταγμστάρχην Πεζικοθ Σέρβου Ί ωάwην της «9η, Ταξιαρχίας» ,
ηρχισαν κινούμενα; πρΟς κύκλωσιν της πόλΕως Καλαμών , ΈVΙ;; δ ιά δ ιαταΥης
Ετίθεντο ΈV σwαyεpμΙ;; άπασαι αl κο μμουνιστικαΙ όργαυώσεκ Μεσσην ία" καΙ
έξωπλΙζοντο ΟΙ δπαδοl τούτων ΠΡOΚl'ιμΈVOυ να είσορμήσωσιν εΙ, την πόλιν δ ια
σφαΥάς καΙ λεηλασίας δια ροπάλων, μαχαιΡων κα] παvτOς Ετέρου φονικου
όργάνοψ (1).
Ή κατά της πόλεως των Καλαμων rnIθEot, έξεδηλώθη την 05.00 της 9ης
Σεπτεμβρίου, δια προσβολης τη, πόλεως έξ όλων των καττυθύνσεωυ, Τά πρωτα
αΙφνιδιαστικά πυρά έδέχθη το Β' 'Αστυνομικόν Τμημα, άποτελοϋν τδ πλέον
πpoκεχωpημΈVoν φυλάκιον άσ9αλείας της πόλεως. ΤΟ Β ' 'Αστυνομικόν Τμη μα
μΕ'ι'α τττράωρον ΣΘΕVαpΆV άμwαν έναντίον των rnιτιθεμέvων πολλαπλασίων
~ασlTων ύπΈΚVΨΕV. Ό rnl κεφαλης του φυλακίου ΆVΘVΠoμoίραPxoς ΚατΟ'1
φης Άθανάσιος μ~ τoVς ~αχίστoVς διασωθέv'rας άνδρας του, KατώpθωΣΑV νά
δ ιαφιιΥωσιν είς το οίκημα της Διοικήσεως Χωροφυλακης. Τάς άπoyεvματlνlxς
όμως ώρας έκάμφθη καΙ το Α' ΆΣΤWOμΙKδν Τμημα, άφου προηΥουμένως Eκv
κλώθη το οίκημα τούτου καΙ ΈΠVPΠOλήθη διά ρ ίψεως κατ' αύrOίί ΧΕιροβομβί
δων καΙ φιαλων βενζίνης. •Απαντες οΙ ΈVΤδς του Τμήματος άμυνόμενοl, ΆVΕpXό-
όσο ι άνrετάχθησαν κατά τού λαϊκού κινή ματος τού ΕΑΜ Τι άντέδρασαν ε ίς
τι)ν έπικράτησίυ του, θά εδιδον λόγο» των πράξεών των δικαζόμενο ι ύπό ΆVΤαρ
τοδικείων, τά όποία θά έλειτούργουν άμέσως.
Τό πρωτον συσταθέν άυταρτοδ ικεϊον ήρχισε λε ιτουΡΥούν τή ν 12ην Σεπτεμ
βρίου μΕ κατηγορουμένου; τόν Δήμαρχον Καλαμων κα ι άλλα μέλη της κοινω
νΙας Καλαμων. ΤΟ άυταρτοδικεϊον εξέδωσεv πλείστας εΙς θάνατον καταδίκσ;
ΕθνικοφΡόνων πολιτων, αίτινες εξετελού,'Το άνΕυ άναβολης. Κατά τάς νίικτας,
αΙ όποίαι επηκολούθησαν, κατά δεκάδ ας ώ δ ηγοθντο , ΟΙ ΕΙς θάνατον καταδι
καζόμενοι, ΕΙς τό ΠΕδίον βολης των στρατώνων της πόλεως, καθώς κα ί πολλά
άτο μα, άνω προηγοψμένη; προσαγωγή, ΕΙς δ ίκην, κα] εξετελoΊΊVΤO.
Όταν ή ηγεσία των κομμουνιστών έπείσθη , ότι κα] Ο έττίσημο; oUτoς
τρόπο; των έκτελέσεωο εlχεν άποδώσει τά έπιθυμητά άποτελέσμστα, διεκή
pυξεv, ότι ή τύχη των ύπολοίπων άντι δρασηκών θά έκρίνετο ύπό δικαστηρ ίων,
τά οποία θά έλειτούργουν μετά τήν άφ ιξ ιν καΙ έγκατάστασιν της 'Ελ,\ηνlκης
Κυβερνήσεως ΕΙς Άθήνας.
Οί κατά τούς άνωτέρω τρόπους σφαΥιασθέντες Τι EκτελEσθΈVΤες ε Ις Καλά
μας άνηλθον κατά τούς μετριωτέρους ύπολΟΥισμούς εΙς 450 Ιδιώτας και στρα
τιωτικοό; (' ).
38. Τήν έπίθεσιν κατά της πόλεως Καλαμων έττη κολούθησε ή έττΙθΕσις κατά
της κωμοπόλεω; Μελ'Υαλα, ένθα ήδρευεν έττίσης Τάγμα ΆσφαλΕίας δυl'άμεως
περίπου 1000 άνδρων, ύπό τήν διοίκησιν τού Τσγματάρχοψ τού ΠΕζικού Πα
παδοπούλου Διονυσίου. Τό τάγμα τοίίτο καλως έξοπλισμένον άττετέλ" διά
τούς κομμουνιστάς έστΙΑV έττικινδύνου άντ ιδράσεω; Ε Ις τά σχέδιά των .
Τή ν 12ην Σεπτεμβρίου εΙς τήν δύναμιν τού Τάγματο; ΆσφαλεΙας Μ ελι
Υαλα προσετέθη Εκτός των διασωθΈVΤων καί καταουγ όντων ΕΙς την κωμόττολιν
άνδρων Τάγματος ΆσφαλεΙας Καλαμων καί της Χωροφυλακή; καί ή έξ 150 άν
δρων ενοπλος δύναμις τού χωρΙου Κοττανάκιον μετά των κατο ίκων τού χω ρ ίου,
οίτινΕς πάνΤΕς, έτrΙ τ;;] πληροφορία των αΙματηρων γεγονότων των Καλαμών ,
εστrωσαv νά συγκεντρωθώσι πρός μεγαλψτέραν άσφάλειάν των Είς ΜΕλΙΥαλα.
Ούτω ή κωμόπολκ ΜελΙΥαλα, της όπο Ιας ό πληθυσμός άνή ρχετο ΕΙς 3.000
άτομα εύρέθη κατά τας ήμέρας ΕΚΕΙνας άριθμοθσα περί τούς 7.000 κατο ίκοικ,
οίτινΕς εlχον συρρεόσει Εξ όλων των πέριξ χωρΙων.
Τή ν 04.45' της 14ης Σεπτεμβρ ίου ή κω μόπολυ; εύρέθη κυκλω μένη ύπό των
δυνάμεων των «80υ κα] 90v» ιιΣυ1.ταγμ άΤΜ'1! τού ΕΛΑΣ έκστοντάδων μελων
τού ΕφΕδρικού ΕΛΑΣ καί των οπαδων των κομμουνιστικών όργανώσεων τη>
περιοχης ΜΕσσηνίας . Ή προσβολή της κωμοπόλεω; ή ρχισε τήν 05.00 ώραν.
ΑΙ μάχαι κα] αΙ συγκρούσεκ μετά τού Τάγματο; Άσφαλείας ΜΕλ'Υαλα καί των
μετ' αίιτού άνδρων τού Τάγματος Άσφαλείας Καλαμων καί τ/ς Χωροφυ
λακης σwεχlσθησαν ΕπΙ τρ ιήμερον χω ρίς τα τμή ματα τον ΕΛΑΣ νά Επιτύχωσι
τήν διάστrασιν της άμΙινης τ/ς κωμοπόλΕως.
ητο άρμοδΙανά άποφασίση περl της-τύχης των ύπό αύτόν άνδρων. Ή ΆVΤιπρo
τασΙς του δέν έyΈVΕΤo δεκτή καΙ ό ΕΛΑΣ Ελαβε ~vτoλην νά ένεΡΥήσ1) πρός κατά
ληψιν της κωμοπόλεως άττό πρωίας της 21ης Σεπτεμβρίου .
Μετά σ1JεvαρΆv ΆVΤίστασιν 30 ώρωl, των άν δ ρων τοσ ΤάΥ ματος, κατά
τό διάστημα των όποΙων ~xρησιμoπoιή6ησαν κατά των άμυνο μένων βαρέα
όπλα καΙ πυροβολικόν, δ Διοικητή; τοσ Τάγματος μετά την έξΆVτλησιν των
πυρομαχικων του, άττεφάσισε νά συμπτvxθij πρός Πύλο,'.
Τάς μεταμεσημβρινάς ώρας της 22ας Σεπτεμβρίου, τό πλείστον της δυ
νάμεως των άνδρων τοσ τάγματος, κατόπ ιν συγκρούσεων καΙ δδομαχιων μετά
των έλασιτών, κατώρθωσε νά δ ιασττάση τόν κλο ιόν τούτων, νά διαρρεύση εΙς
Πύλον κα ι νά ένωθij μετά της αύτόθι ύπαρχοίισης μικράς ένόπλου δυνάμ><.,,;
της κωμοπόλεως .
•Αμα rij άποχωρήσει τοσ Τάγματο; Άσφαλείας ΓαρyαλιΆVων τά τμή
ματα τοϋ ΕΛΑΣ είσήλασαν είς τήν κωμόπολιν καί ΟΙ άνδρες τούτου /Ίρχισαν
την σφαγήν των κατοίκων, άνευ ούδεμιάς διακρίσεως. Έτερα fξαλλα στίφη
κομμουνιστών, ΈΚΧVΘΈVΤα καΙ ταVτα έvτός της κωμοπόλεως, παρέδωσαν αύτην
εΙς τάς φλόΥας, η)ν λεηλασΙαν καΙ τάς άνεVΘΊΙVOυς έκτελέσεις ΈΘVΙKoφρόνων κα
τοίκων. ΟΙ μη σφαΥέντες ή μή έκτελεσθέντες ΈΘVΙKόφΡOVΕς κάτοικοι συλληφθέν
τες ώδηyήθησαv εΙς προχείρους χώρους συγκεντρώσεωτ, όπου έσφάγησαν
έν ΣUVΕΧεΙ" καΙ ούτοι ή ΈΤVφεκίσθησαν. ΕΙς 700 περίπου ύπελΟΥΙσθη σαν τά
ΘVματα της κομμουνιστικης θη ριωδ ίας κα] εΙς 200 αί πυρποληθείσαι ο ίκίαι (1) .
41. Ή άφιξ ις κατά τάς έσπερινάς ώρας της 22ας Σεπτεμβρίου εΙς Πύλον των
άνδρων τοσ ΤάΥματος Άc-φαλεlας Γαργαλιάνων κατετάραξε τούς κατοίκου;
της κωμοπόλεως, λόγφ των ττληροφοριών τάς δποlας εlχον O\rroI περΙ των
αΙματηρων γεγονότωι, τοθ Πύργου, των Καλαμων, του ΜελΙΥαλά καΙ των
Γαργαλιάνων, Ριφθείσα Ιδέα περΙ άμVvης έπΙ του θΕωρουμένου ώς άττορθήτου
Κάστρου της Πύλου άττερρίφθη. ΟΙ Πύλιοι θεωρoVvτες άσκοπονπάσαν προβολην
άντιστάσεως, κατήρτισαν έπιτροπήν είς την 6ποίαν ΆVέθεσαν νά συναντηθή
μέ τούς ηγουμένους των πρός κατάληψιν της κωμοπόλεως τμημάτων του ΕΛΑΣ
πρός παράδοσιν (Χ'πης καί της φροψρδτ, ύπ6 τόν όρον της άττοφυγης σφαΥω,'
καΙ έκτελέσεων.
Ή έπαφή καί συμφωυία μετά των έκπροσώπων τοσ ΕΛΑΣ ' έπραγμσ
τοποιήθη κατά την 24ην Σετσεμβρίοψ καί την έπομένην ένοπλα τμήματα τούτου
ε ίσήρxovτo καΙ κατελάμβανον την κωμόπολιν . Kcrτά τό διάστημα τοθτο 0\
περ ισσότερο ι των 'Αξ ιωματικων καΙ άνδρων του Τάγματο; 'ΑσφαλεΙας Γαρ
γαλιάνων , δ ιαβλtπoντες τήν τύχην των παρά την έπελθουσαν συμφωνίσν,
έπΈΤVΧoν νά έπιβιβασθωσι διαφόρων πλωτων μέσων κα ι νά KαΤΕVΘVVΘωσιν
εΙς Πάτρας. 'Ο Διοικητης τοσ Τάγματος ΤαΥματάρχης Στούπας ΠαναΥιώτης
μη θελήσας νά δ ιαφύΥ1) άττεσύρθη εΙς τό Κάστρον της πόλεως μετά των όλΙΥων
έναπoμεινάvτων ύπό τάς διαταγάς του άνδρων . Ούτος ΕVΘΎς ώς την πρωΙαν
της 25ης ΣετrτεμβρΙoυ. τά εlσελθόvτα εΙς την πόλιν τμήματα τοσ ΕΛΑΣ, έκlVΉ
θησαν πρός κατάληψιν του φρουρΙου άφου ήμίινθη, ηύτoκτόνησεv. ΟΙ παραδο
θέντες έκ των άνδρων του τάγματος συλληφθέντες ένεκλΕΙθησαν ε Ις τό φρούριον
5
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΤΑΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ ΑΧΛΑΔΟΚΑΜΠΟΥ. ΤΗΣ ΤPΙ ΠOΛ EQΣ ΚΑι ΤΩΝ ΠΑΤΡΩ Ν 67
43. 'Εν τΙ;; μεταξίι έτερα τμή ματα των «60V, 80υ καΙ llov Συνταγμάτων ))
τοΌ ΕΛΑΣ κινηθέντα έκ διαφόρων περιοχων προέβησαν εΙς περίσχεσιν καΙ πο
λιορκΙαν τ/ς Τριπόλεως, ένι;; παραλλήλως αΙ κ ινητοποιηθείσαι πολιηκα\ όΡΥα
νωσεις, δ έφεδρικός ΕΛΑΣ Άρκαδίας καΙ ή ΟΠΛΑ ΣUVεκεντρ ωθησαν καΙ OVτOΙ
περΙ την πόλιν.
(Ι ) Π«ρ CΙΡτ/1", 21
(2 ) 'ΑΡΧΕίον ΔΙΣ φ .915/Λ /41 ΣΕλ. 9
Κ . Kcιp lXλij Ή Ίστορ Ια. τ ω" Δ ριxμa.τ~χων Γεγον6,,:,ων τ/ζ Πε;λoπoνν~σoυ 19 43-1 91i. 9 Σ ε λ.
304-3 06
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΤΑ ΓΕ Γ Ο Ν ΟΤΑ ΤΟΥ ΑΧΛΑ ΔΟΚΜ-1 ΠΟ Υ, ΤΗ! ΤΡI Π Οι\ Ε Ω Σ ΚΑ ! T Q r~ tl A r"n N 69
44. ·Οπως ΕΙς ηΙν περίπτωσιν Τριπόλεωτ, οϋτω καΙ ΕΙς τας Πάτρα; άπο
τoίi πρώτου δεκαημέρου τoίi μηνΟς Σετττερβρίοψ δυνάμεκ τoίi ΕΛΑΣ emΟΤΕλού
μεναι Ικ διαφόρων τμημάτων κα] ,.ης ,,8η; ΤαξΙf1{!χ{ας }) !Ί ρξαvτo περισφίγγοντα
711ν τrόλιν σvμφώνως τrρOς τά) διαταΥά) καΙ οδηΥ lας τoίi •AΡXη yoίi τoίi ΕΛΑΣ
Πελοποννήσοψ διά ηιν κστάληψιν ,.η, πόλΕως καΙ Ιξοντωσιν τoίi Τάγματος
ΆσφαλΕΙας. ΕVΘV) ώ) ΟΙ Γερμανοί θά άπεχώρουν Ιξ αύτης.
ΕΙ) ΠάτρΑs μΙχρι> άποχωρήσεως Ιξ αύτi\> των Γερμανων έκτΟς τoίi ομωνύ
μου Τάγματος ΆσφαλΕΙαs, ύπό τόν Τσγμστάρχην τoίi ΠΕζικου Γεωργακόττοψ
λον Δημοσθένην, Ε!χον !πΙ πλέον σvyκεντρωθ1'j καΙ τά ύπολεΙ μματα του Τάγ
ματος Άσφαλείας Πύργου, ή ,νoτrλoς φρουρά τoίi χωρΙου Βαρθολο μιού, το Τάγμα
•ΑσφαλΕΙας Nαvπάκτov Ώs καΙ τα ύπολΕ ίμματα τoίi δ ιαλvθ1vτoς 5 {42 Σvvτάy
ματos της 'Οργσνώσεωτ ΕΚΚΑ (ΈΘV ΙKη καΙ Κοινων ική 'Απελεψθέρωσκ). την
διοίκησιν του σvvόλoυ των ΆVδρών τούτων , ανερχομένων ΕΙς 2.000 TΠΞρίτroυ,
E!XEV Ο ΣvvταyματάΡXης τoίi ΠEζΙKoίi Κουρ κουλάκος Ν ικόλαοτ, ύπο τας B lcrrαyCx s
τoίi δποΙου όπή γετο καΙ το διαλVΘέν Τάγμα Πύρ γου καθώ) καΙ το Τάγμα •Ασφα
λEΙΑS KoρΙVΘoυ. Ή δwαμις του Τάγμστο; ΆσφαλΕlας Πατρω" ήτο κα] αύτη
KαλΏS Ιξoτrλισμένη καΙ Ε!χον ληφθϊ) ύπ' αύτi\ς ώς καΙ ίιτrό των Ταγμάτων Άσ
φαλΕΙας ΤριπόλΕως. ΙξαιΡετικά μέτρα άσφαλEΙΑS της τrόλE<"> κατά πάσητ εξωθΕν
προσβολης. ΙδΙι;r μετά τά γεγονότα τoίi Πύργου καΙ τω\! Καλαμων (1).
την 6ην Σεπτεμβρίοψ ΙV όψΕΙ της διαγραφομέυητ κατά ,.ης πόλΕως άmιλης
ύπό τoίi ΕΛΑΣ. ό Ιν αύτij ruρισκόμEVος έκττρόσωττο; τoίi Δ,εθvoΊΊS 'Ερψθροθ
Σταυροθ ΣOVΗδOs χΆVς ΈΡΕVστρόλ. ΙV τϊ) !πιΘVμΙι;r του ότrως μετά τήν emοχώ
ρησιν των Γερμανων emοφεvχθωσιν αΙματηρά γεγονότα καΙ καταστροφαί,
εχων σϋμφωνον κα! τόν Διοικητήν των Ταγμάτων 'Ασφαλείτ« , άνέλσβε μεσο
λαβητικήν τrρoσπάθειαν μεταξύ των δύο ΆVΤιπάλων παρατάξεων , Πρ Ος τοθτο
την 7ην Σεπτεμβρίου ΆVεχώρησE\! έκ Πατρών καΙ μετά πενθήμερου περιπλά
νη σιν ΕΙς την όΡΕινην ύπαιθρον, άφίXeη ΕΙς το χω ρ ίον ΚΙΡΤΕζη Καλαβρύτων,
εδραν ,.ης «(8ης Ταξιαρχ{ας}) τoίi ΕΛΑΣ.
Ό ΣουηδΟς 1κτrρόσωτroς τoίi Διεθνοθτ ΈρVΘρoίi Σταυρoίi, ήτο Ιξουσιοδο
τη μένος νά διατrραyματEυθ1'j τόν καθορισμόν ούδετΙρας ζ,ονης πλάτους 20 χι
λιομ1τρων μεταξ" τoίi Τάγμστο; ΆσφαλΕίας Πατρων καΙ τoίi ΕΛΑΣ, !πΆVoδoν
Ε Ις τάς ιστΙας των τω\! κρατουμένων Ώs όμήρωο καΙ έπιζώντων Ε Ις τά διάφορα
στρατότrEδα ΣVYK'VΤρώσεως lδιωτων, ΙλevθeΡOKOινωνίαν τoίi άμάχου πληΘVσμoίi
,.ης ύπαΙθρου, KmemΑVatv των δολοφονιωο μεμονομΙοων Γερμανω\l στρατιωτων
πρΟς άποφvyην ΆVΤιτro(νων καΙ διακoτrήν πάσης μαχητικης καΙ πολ ιτικης δρά
σΕως, ΙV άvαμοvij άφΙξΕως της Έλληνικης KυβEρl/ήσEως Ικ τoίi έξωτφικου των ii
νομΙμων 1κτrρoσώτrων της. OUτOς Eίι6Vs Ιξ άρχη, τrρoσέκρoυσεν Ε Ις τήν άδιαλ
λαξΙαν ,.η, ηYEσΙΑS του ΕΑΜ /ΕΛΑΣ. ήτις άπήτησΕ τ/ν ΆVeυ όρων παράδοσιν
των ΆVδρών καΙ του oτrλισμoυ του Τάγματος ΆσφαλΕlας Πατρών. Ό ΣoVΗ δός
Iκτrpόσωπos. ίνα μη ά>roτVχ') ή άποστολή του. έξ ΙδΙΑS τrρωτoβoυλΙας καΙ
καθ' ύπέρβασιν ,.ης έντολη, τ/\! δποΙαν ΕίχΕ. προσεπά&ησΕ να διατrραyματeυθij
σιωπη pάv emοχώρησιν έκ Πατρών των ΆVδ ρών του Τάγματος ΆσφαλEΙΑS χαΙ
τόν τrεριoρισμoν των Ε Ις τι χωρΙον της περιοχης μΕχρ ις άφ Ιξ,ως της νο μΙμου Κυ
βΕρνήσΕως. Ούχ "ίπον καΙ η Ιξ lδΙας πρωτοβουλΙας μΕσολαβητική προσπάθειά
Γερμανοv, ΆVελθOύσα, ε Ι, 100 έκτό, μάχη, ΆVδρα, κα] 30 περ ίπου καταστρα
φέντα όχή ματα, τη, yερμΑVIKη, φάλαΥΥΟ, άφιχΘε lση, τελlκω, ε Ι, 'Ι ωάννινα
τά, άπΟΥευματιι,ά, ώρα, τη, 9η, Σεπτε μβρΙου (Ι).
- .- ΑΙ συγκροόσεκ μετά των ττροσπαθούντων, όπω, συμπτψχθώσι πρό)
' Ι ωάυνινα yερμΑVIKων τμημάτων ουνεχίσθησαν μέχρι Τ/, 12η, Σεπτεμβρίου
μέ άποτέλεσμα την άπαΥόρευσιν χρησιμοπο ιήσεω; τη, δημοσία, όδοϋ Φιλιπ
πιάδos-Ί ΩΑVνίνων, καθ" όλον τό διάστη μα τοθτο,
_ . την 1 3ην Σεπτεμβρίοψ ή Γε ρμανική Δ ιοίκησ κ κατόπιν των σοβαρωτάτων
άπωλειων εΙ, ΆVδρα, καΙ Ολlκόν, έπειΥομένη δ ιά την μεταφο ράν των στρατευμάτων
έκ των ύιτό έκκΈVωσιν περ ιοχών, έπεζήτησε σvνΆVΤησιν μετά έκπροσώπων τω v
ΕΟΕΑ διά την ,νΑVΤI ΆVΤαλλαyμάτων έξασφάλισ ιν τ η, έλεVΘέρα, κ ινήσεώ, των
πρό) BoρρΑV .
Ή σννάντησ κ Ελαβε XώΡΑV ε Ι, τό χωρ ίον Θεσπρωτικόν, κατ' αύτήν δέ
δ ι ετψπώθησαν έκατέρωθEv όροι μη γενόμενοι άπο δεκτο ί. την έττο μένη« ΟΙ Γερ
μανο] συγκεντρώσσντετ εΙ, την τπριοχήν •Αρτη,-Λοvροv-Πρεβέζη, ίσχ~ρά,
δυνάμει" ΆVEλαβoν έπιχειρήσει, πρό) έκκαθάρισιν τη, περιοχη, άπό τά, δψνά
μει, των ΕΟΕΑ καΙ άττελεψθέρωσιν τη, όδοV διαφυΥη, πρό) BoρρΑV.
Δwαμl, Tov 749 Γερμαυικοϋ Σvvτάyματo" Οποστηριζο μένη Οπό 50 πυρο
βόλων έκκινήσασα έκ Φιλιππιάδο; ΈΠΈΤVΧEV , όπωs άχθij έvτό) τη, ή μέρα, μέχρι
των βορείων κλιτύων Tov 'Ολότσικα, καταλαβοίίσα τά χωρία Δωδώνη καΙ
Άσπροχώριον, άτινα όμΩS ήναγκάσθη νά έκκενώση κατόπ ιν VVΚΤΕρινη, άντε
πιθWεωs τμημάτων Tov «3/40 Συντάγματος )). Κατά τ ό αύτό διάστημα ση
μΑVΤΙKη φθορά έπηνέχθη καΙ Οπό τμημάτων τη, ΠΙ ( ιΙ!ερaρχlας )) των ΕΟΕΑ
κατά των κινουμένων έπl Τ/, άδικη, άρτ/ ρΙΑS M ετσόβoυ-'J ωαvvίνων yερμαvΙKων
φαλάγγων, ένι:;; τμήματα τη, ΧΙΙΙ (lil!ερ αρχlας)) προσέβαλον έπιτvχω, τά) Υερ
μΑVΙKά, φρουρα, των χωρΙων Βροσίνητ κα] 8λαχωρίου . ΕΙ, την τομέα τη, Θεσπρω
τία, τμήματα τη, Χ " Μερ αρχlας)) ένήρyησαv έπανElλημΜΈVα, έπιθέσΕΙ, κατά
yερμΑVΙKων φαλάγγων καί φρουρών, σπουδαιοτέρα των δποlων \ιπiiρξ," ή
προσβολη κατά τη ν 7ην Σεπτεμβρίου loχvpov Υερμανlκοv τμήματο; έδρε\iovτo,
εΙ, Παραπόταμον με άποτέλεσμα αί άττώλειαι των Γερμαvων νά άνέλθωσιν ε Ι,
42 νεκροίι, κα] 80 τραυματία,.
'Επίση; ε Ι, την περιοχην Παραμυθιάτ τά γε ρ μαο ικά στρατεύματα, άπο ρ
ρίψαvτα την πρότασιν τοϋ Διοικητού τη, Χ «MEqaexla;!J των ΕΟΕΑ πρό) πα
ράδοσιν άν εv όρων, έπεχείρ ησαv την 17ην ΣΕπτεμβ ρίου νέαν έπ ίθε σιν διά δυ
νάμεω, τάΥματο" Οποστηρ ιχθείση, Οπό πψρο βολ ικοθ. Ή μάχη δ ιήρκεσεν έπ Ι
διή μερον καΙ κατέλ ηξε κατόπ ιν άvτεπιθέσεω , των τμη μάτων των ΕΟΕΑ ε Ι,
ητταv των Γερμαvω ν, με άπωλεία, άνελθούσ σ; εΙ, 27 νεκροίι) Γερμαvoίι, καΙ
11 Τουρκαλβσνού; καί άvεξακρίβωτoν αρ ιθμόν τραυματιών . ΑΙ άπώλειαι των
ΕΟΕΑ άvηλθoν εΙ, 4 νεκρού" έξ ων εΙ, Άξιωματικό) καΙ 8 τραvματ ία, ('). Μέχρι
Τ/, άvωτέρω ήμερομηνία, ΟΙ Γερμανό! έπέτυχον την έκκένωσιν άλοκλή ρου Tov
νοτίου τμήματos τη, 'Ηπείρου.
49. Άπό τη, 22α, Σεπτε μβρίου ή Χ «.I Ιεραρχία» των ΕΟΕΑ άvέλαβε Υε
νική ν έπΙθεσιν πρό) έκδίωξιν των Γερμανών, καταλαβοίίσα αύθημερόν την πόλιν
Τά άvωτέρω έπιβεβαιoiίνται και c'rπo το ση μαίνον στέλεχος τοίί ΚΚΕ, του σVvτρo
φον Καραγεώργην Κωυστ. ό όποίos εΙς έπιστοληυ του c'rπεvΘVυθείσαυ τήυ 1 8ηυ
Μαρτίου 1948 πρσs του ΆρχηΥόυ τοίί ΚΚΕ Νικ. Ζαχαριάδηυ ΆVαyράφει τά
κάτωθι διά τόυ ΕΛΑΣ :
Κατά πρωτο λόγο σά γενικη τακτικη (ε Ιχαμε) να ύποχωρο;;με μπροστά στόν
προελαύνοντα Ιχθρό ( τούς Γερμανους) μή λvπoύμενoι τό Ιδαφος πού χάνουμε
Να διατηρήσουμε τις δvνάμεις μας άκέραιες για τσί!ς μελλovτικoυς σκοπούς μας.
νΕτσι μο;; Τ1ίν διατύπωσε (τήν κομματική γραμμή) ό Σιάντος. Άλλά καΙ σά νοοτρο
πΙα : στρατιωτικοποlηση τον ΕΛΑΣ πάνω στό παληό γραφΕικρατικό κaeαβavάδικο
πνεύμα, ~ραχάτι, καλοπέραση, πολιτικολογία καί πολιτικούς συμβιβασμούς στήν
ούσ(α με τόν καταχτητή Γενειάδα, Χατζάρι, σαδισμός, αύθαιρεσ(α, διαφθο-
ed. Συχ>'ά θεωρoϋvτα ι παλλη καρι ά ή ά,τε(θεια καΙ ή ά"ολ (τιστη τρομοκρατική
αΙμοβορ(α ..
OVcrIaσTIK(;;s ό κίιριος όγκος τοίί ΕΛΑΣ έπεδόθη εΙς το εΡΥου της καταλήψεως
τωυ πόλεωυ μετα τήυ έκκέvωσιυ τούτωυ ίιπο τωυ Γερμαvωυ, έμφανιζόμενο,
ως έλεvθερωτής τούτων, Oπov προέβη εΙς φρικτά έγκλήμστα κατά τωυ πολιτωυ
άvτιπάλωυ τοψ και τωυ Εθυικοφρόυωυ κατοίκων, lδΙα εΙς Καλάμας. Πάργον,
ΜελΙΥαλα, Γαργαλιάυοψτ, καΙ Άχλαδόκαμπου.
Τελlκως ίιπελΟΥΙσθη ότ ι ο! Γερμανοί κατά τήυ έξ 'Ελλάδος c'rπoxώρη σ(y
τωυ έκ τi'\ς δράσεως τωυ ΆVΤαρΤΙKωυ όμάδων κα! της Σvμμαχικης •ΑεροπορΙας.
ίιπέστησαv c'rπωλεΙας άvελθoόσας εΙ, 5000 περίποψ vEΚpo\ιs και περισσοτέροικ
τραvματίας κα! σvλληφθΈVΤας και άρκετάς καταστροφάς και άπωλεΙας εΙς το
τροχαίου Vλlκου τωυ (1).
(Ι ) Β ,βλ,οΟ!ιY.>l ΔΙΣ/D.~!.CΟΧ DίΤ M,i.I7>J Διεξ«Υω yii, 'Aν~« ρ~o"oλΙμo ', ( Μ... ?ρ«αc;
αυ.Εδ,ς 1% κ«1 455)
Γουντχ&.ouζ Tb .Μij λοv ,:",ί,; "Έρt80Ι; (μετ:χ.φρ«σι; σελ 40:2- 1,03 )
λ ΙεΥο!λη ΣΤΡ«τ/Ύ ική. Τό μο, VI (M"",? ρ«αlζ σελ . 2)
Tb Έ>J.ηνικδv Όληy.aό,,:,ω μα; 1 9lιl -19 ~ 9 Σe).. 6
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΑΦ ΙΞΙΣ ΕΙ! ΑθΗΝΑΣ ΚΥ Β ΕΡΝΙΚΗΣ εΠ ΙΤΡΟΠ ΗΣ 77
της καΙ τ/ν έΥκατάστασ [ν των εlς αότήν, ! ιι ε ιέθ ιισαν δΙ άνEΠ 'ΤVXΩS πρCιs κατά
ληψιν καΙ των φυλακων 'Αβέρωφ (1).
52. Την Ιπομένην 9ην 'Οκτωβρίου Ο έκ των μελων της Κυβερνητικης ' Επι
τροπης Κομρουνιστή; ΎπoυρyCιs ΖέβΥος κατά τ/ν λαβονσαν χώραν τάς άπο
yεvματινάς ώρας σύσκεψιν, μEτέχovτoς κα Ι τον Σ.Δ. Α. , προσεπάθησε νά έξα
κριβώση τάς προθέσεις τούτου σχετικως μΙ τ/ν τήρη σιν της τάξεως καί τάl δια
τιθEμ!vας Vπ' αVτOν δυνάμεκ, 'Ο Σ.Δ.Α . άπήντησεν, ότ ι διέθετε τήν δύναμιν
Χωροφψλακή; κσί τη , 'Αστυνομίας Πόλεων. 'Ο ΎπουΡΥΟ, ΖέβΥΟI VπέδειξE τότε
τήν άνάθεσιν τ/ς άσφαλείαl της πόλεως ΕΙ, την «Πολιτοφυλακήο» κα] τ/ν εί
σοδον τμημάτων τον ΕΛΑΣ ΕΙς τά) 'Αθήνας VΠO τό πρόσχημα τον έκ των ΤαΥ
μάτων 'Ασφαλεlας ίιφισταμένου κινδύνου, προβάλλων Ώs δ ικαιολογίαν, ότι
Ο ΕΛΑΣ άπετέλει τσκτικόν στρατόν . Ε Ις τόν Vπoυρyόν Ζέβγον έΥένετο Vπό
μνησκ, ότι ΕΙς τόν ΕΛΑΣ διά διαταΥη, τον Σ. Δ.Α. ε!ΧΕν άνατΕθη ή ένέΡΥεια κατά
των VπOXωΡOWτων Γερμανων ΕΙς τ/ν στενωπόν Κάζας καί ότι συμφώνω; πρCιs
τάς δlαταΥάς τον Βρεττσνοθ Διοικητοθ των έν 'Ελλάδι Συμμαχικων Δυνάμεων
ώφειλΕ νά παρσμείνη έκτCιs των 'Αθηνων.
Τήν άναφψεϊσαν διάστασιν άνέλαβε νά έξoμαλίΙV1), ό έτεροι έκ των μελων
της Κυβερνητικης Έπιτροπη, ΎπoυρyCιs Τσάτσοι, Ε ΙσηΥηθεΙς όπως πρCιs ίκα
νοττοίησιν Εν τιυι μέτρ~ των άξιώσεων τον ΕΛΑΣ κσ] εΙς άντίρροπον της ίιπάρ
ξεως των Ταγμάτω» 'ΑσφαλΕίας έπιτραπϊ) ή Είσοδος εl, 'Αθήναι 400 άνδρων
της «ΙΙ ΜεΡ0f2χ{ας », οίτινες νά κατσνεμηθώσιν ΕΙς τος συνοικίσ; Γκύζη καΙ Και
σα ρ ιανης. ΕΙς άντιστάθμισμα ό ΕΛΑΣ άνEλάμΒΑVE τήν VπoXρέωσιν νά δισκόψη
τάς έπιθέσεις του Ε Ις τάς διαφόρους σψνοικίατ των' Αθηνων κα! Ιδίως τον Θησείου
κατά τ/ς "Όργσνώσεω; Χ .
Τάς άπOyεvματινάς ώρας της Ιδίας ήμέρας οΙ Γερμανοί προέβησαν ΕΙ,
τήν κσταστροφήν των σταθμων άσυρμάτοψ Παλλήνητ καί Λούτσω; κα] rnvp-
πόλη σαν την κω μόπολι ν Κορωπίου, ΕΙς άντ ίττοινα, δ ιότι ό ΕΛΑΣ έφόνεψσε υ
ΙντCιs τούτ ου Γερμαν όν ίιπαξ ιω ματι κόν. Τη ν Ιδία ν νύκτα Ιβ ο μβα ρδ lζετο ίιπ ό
άεροπλάνου ή περ ιοχή των όδών 'Αχα ρνων καί Μιχαήλ Βόδα δι ά γενομένη ν
δο λιο φθο ράν ΕΙς τον έν 'τ/ όδ1;> ταVτ 1) γερμαν ικόν σταθ μόν αύτοκινήτων (').
Τήν έπομένην Ιθ ην Όκτωβρ lου ΟΙ κομμοψν ισταί, έμμ!vOVΤEς εΙς τάς προ
θέσεις των, οπως γίνωσι κύριοι των 'Αθηνων, σvνέχισαν τήν άντίδρασίν των
κατά των συμφωνιών, όπου δέν ητο δυνατή ή κσταστρστήγησκ ή καταπά
τησκ τούτων , Δι ' όΡΥάνων των και ροφυλακτοθσ ι διά τήν κστάληψιν τον Λυ
καβηπον μετά των έπ' αύτον πυροβολείων καί καταφvyίων των Γερ μανων,
είιθVς Ώs ούτο ι ήθελον άπoσvρθfi !:κείθεν, άναρτωσl δε δίιο ΕvμεΥέθειl έπIΥρc:φάl,
μίαν ε Ις τ/ν δδόν Αlόλου, ΕΙς το ύψος τ/ς έκκλησίας 'ΑΥ. Εί ρήνης καΙ έτέραν εΙς
τι]ν δδόν 'Αθηνας, ΕΙς το VψOς της Δημαρχίαl, με τήν ΕύΥλωτον ένδειξιν ((τψ
τάξη στην 'Αθήνα την έχει άναλάβει ό ΕΛΑΣ μέ τTιt' Πολιτο ψιιλακή » . Προς εξου
δΕτέρωσιν της κατά τον Λυκαβη ττον άπειλης άνετέθη VΠO τον Σ.Δ.Α . Ε Ι, τ/ν
Χωροφυλακήν, ή έγκαιρος κατάληψιl τον λόφου καΙ τωνόχυρωματικων έΡΥων
των Γερμανων, ήτις καΙ έπραΥματοποιήθη.
Παραλλήλως πρCιs τάl άνω.έρω ενερΥείας τον ΕΑ Μ , ό ΎπoυρyCιs ΖέβΥος,
Ώs μέλος της ΚυβερΥητικης Έπιτροπης, έπΕσκέφθη τάς άπoyεvματlνoς ώρας
' Η emοχώΡησιs τού κvpίoυ όγκου τού ΥεΡμαvικού στρατού ή ρξατο emI>
TόIV μεσημβρι vωv ώρωv TiiS Ι Ι ηs 'Οκτωβρίου με κατεύθυνσιν πpΌs Κηφισσίσν,
'EvτΌS τiis iSlaS ήμέραs ή κατοχική ΚvβέΡvησιs παρητεϊτο καΙ τά μ1λη τ/S έτΙ
θεVΤO els τήv διάθεσιν τού Σ.Δ.Α. oύrOS δ ιεταξΕV, όπωs δ πpωΘVπoυpyΌS καί
τά μ1λη TiiS ΚvβεΡvήσεωs ττεριωρισθώσιν EIS τάs φvλακά s Άβέρωφ. Ταυτοχρό
VΩs καΙ Ινα τιρολάβη ΤVXDV έκδηλώσε ιs TiiS ήΥΕσίαs τού ΕΑΜ έξ άφο ρμηs τού
στρατω vισμού ΕΙσέτι TόI v Ταγμάτων ΆσφαλΕ ίαs ΈVΤΌS TόIv Άθηvωv, έξέδωσεv
αIίστηpΆV διατα γήν περ ί μεταφοραs τωv καί περι ορισμού τωv Els το'" στρατώ
va s Γουδί. Ή διαταγή τού Σ.Δ .Α. έξετΕλέσθη έπακριβωs κα] τήv πρωιαv TijS
έπομέvηs 12ηs 'Οκτωβρ ίου τά Τάγματα ώδη γοθντο υπό TWV Άξιωματικωv
τωv Els Γουδί καί κατέθετοv τόν όττλισμ όν των, ΣVΥχρ όvωs δ Σ.Δ .Α . 1eETEV EiS
κίνησιν τόν μηχαvισμόv διά τήv άποτροπήv TWV καταστρ οφών TWV λιμε
VlKWV έγκαταστάσεων nEιpatόIS . Την Ιδίαν νύκτα oUTos, συνοδεψόμενοτ παρά
τού Βρεττανού 'Αυτισψνταγματάρχου Σέπερντ, Συνδέσμου τού Στρατηγείου
Tiis ΜΕσΟΥΕίου, ένήργησεν έττιθεώρησιν έvτΌS TWV 'Αθη νών, διά την έξακρί
βωσιv Tiis κρατούσητ καταστάσεωτ. Κατά τήv νύκτα Tiis Ι Ι /12 'Οκτωβρ ίου
ή πpωτΕVoυσα παρουσίαζεv όψιv VEKpCiS πόλΕ ωs. OVBEiS έκυκλοφόρει, Είτε ΓεΡ
μαvόs, Είτε έθvlκόφρωv, είτε κομμοwιστήs (').
Τήν EπoΜΈVΗV 12ηv 'Οκτωβρίου κα! mpI ώΡαV 09.45' 'Απόσπασμα ΥεΡ
μαvικού στρατού, ΠΡοέβαιvεv Els Tήv Εκ τiis ΆKpoπόλE ΩS Vττοστολή v τiis ΥΕΡ
μανικηs σημαίαs , EVW Eτεpov τμημα τiis Βέρμαχτ κατέθετε στέφ ανο v etS το μνη
μείοv τού Άyvώστ ου Στρατιώτου κα] έvώπι οv τοίί Δημάρχου Άθη vωv καΙ
ΈVΌS ΙεpέΩS παρέ διδε τήv πόλι v 1λεvθέ pαv . Τή v στιγμήν έκείνη ν αlφvι δίωs όλοι
ΟΙ κώδω VΕS TWV έκκλησιωv ήχοϋσι XαpμOσVιιΩS καί ή μΙα μετά τη ν άλλη v α!
έλλη v,καi σημαϊαι άνσπττάσσουται EtS TOVS έξώσταs καΙ τά παράθυρα TWV οί
KIWV καΙ EVTΌS μικρού XPOVlKOU διαστήματοs ή ττρωτεύοψσα πλέει Els τά Έλλη
vικά χρώ ματα. Ο! κάτοικοι σπεύδουσι vά έξέλθωσι TWV OtKlWV τωv καΙ κινοθν
ται πpΌS τά κεντρικ ώτερα σημεία τfis πόλ,ωs, διά τόν έορτα σμόν τfis
άΠΕλεvθεΡώσΕωs. Την Ιδίαν ώραv οί Άξιωματικοί τοίί 'Επιτ ελείου TiiS Στρα
τιωτικηs Διοικήσεωτ Άπικηs, TEλOΊΊVΤES EV έπιφvλακij καΙ EχoVT's έvτολήv vά
φέρωσι τήv στρατιωτικήv τωv στολή ν, έμφα vΙζωvται μετά τού Βρεττανοίί' Avτι
σvvταyματάpXOυ ΣEπεp VT καΙ άρ ιθμού TlVDS ΒΡΕπαv ωv 'Αξι ωματικ ωv EIS TDV
έξώστηv Tiis ΆΣΤWΟμικηS ΔιεvθίιvσΕωs.
Παραλήρημα πατριωτικού έVΘOυσιασμOύ KαταλαμβΆVει TOUS πΆVΤΑs,
ΈVω οΙ παΡΑΤVΧόVΤΕS κατά τήv ίιπο TWV ΓεΡμ ανωv κατάθ,σ ιv τού στEφΆVO υ
Ets το μvημείο v τού Άyvώστοv Στρατ ιώτου, KlVOΊΊVΤat πpΌS στΙΥμήv, όπΩS
ποδοπατήσ ωσι TDV Kατατ εθΈVΤα στέφανο v. ΆVΤ! ΤOVτOυ OμΩS yovvπ ετωσι
καΙ έπΙ TlVa λεπτά τ/Ρούσιv emόλvτοv σΙΥήv, διά vά έπακOλoVΘΉσωσι καΙ
έvτΑVΘα σvyκΙVΗΤΙKα! έκδηλώσEts ΈVθOυσιασμOύ καΙ xapO:s. Τήv αVτήv ώραν
ή ΚvβεΡvητική Έπιτροπή μετά τού Στρατιωτικού Διοικητού Άπικηs έΥκα
ταλΕίπουσι τήv προσωριvήv ES paV τωv Els το ΞevOBOXEiOV «ΠΡ ΙΥκηπικοv» κα!
KlVOΊΊVΤat πpΌS έΥκατάστασίv τωv EiS Παλα ιά ΆvάκτΟΡα. 'Ο ΈVθOυσιασμΌS, ή
11 ) 'Αρχείο. Δ Ι Σ Φ . 8 05 ΙΕ /3 3 Σελ . 11
- Θ . Τσ3:,:,σο υ Αϊ Π a: "a:μονa: Ι -=Τις 'AπεΛΕUθε? ώ σεως σελ. 132
-Άστυνo μ ~χά XpovLxti, Τεϋχοι; 31 Σελ. 1486
-Χ ρ . Zιxλoκώ~IX Τό Χ ρονι κδν 7r,t; Σχλαβι:aι; ΣCΛ . 373-374.
6
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
Η Ε Κ Κ Ε Ν ΩΣ1Σ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙ ΩΣ 83
56. τας πρώτας μεταμεσημβρινας ώρας της 13ης 'Οκτωβρlου, μετά ΠΡοη
γηθεϊσαν εΥκαlΡον προειδοποίησιν του Σ.Δ.Α . έλαβε χώραν προσγείωσκ εΙς
τήν περιοχή ν ΜεΥάρων 400 περίπου άνδρων της 2ας Β ρεττανικης Ταξιαρχίας
Άλεξιπτωτιστων. ΛόΥφ κοκη ς καιρικης καταστάσεως κατα τή ν στlΥμή ν της
ρΙψεως των •Αλεξιπτωτιστων, πολλοί τoVτων έτpαuματίσθησαν. Ο ί όπαδοί
τοίί ΕΑΜ καΙ ό έφεδρικος ΕΛΑΣ της περιοχης ΜεΥάρων έξεμεταλλεVθησαν τήν
γενειω ν, μετά δικαιώματος της 'Οργανώσεως ΕΣΕΑ ΟιέΥχου των ύιτό τούτων
μεταφερομένω ν Εlδων. Όσον άφορδ τήν δριστικήν έκκένωσιν των μακeδovoθρα
κ ικω ν έδαφων ύιτό τοΟ βουλγαρ ικοίί στρατοίί, ή πρ αγματοπο !ησις ταίιτης
έ ξη ρτήθη έκ της άπαVΤΉσEως τfjς ΕΙς ·Αγκυρα » ΙδρΕυούσης Συμμαχικης 'Επιτρο
πη ς (Ι ) .
νας όπό μονίμως στρατευμένουτ. 'Ο έφεδρικός ΕΛΑΣ περιελάμβανε όσους έκα
λoϋvτo είτε πρός" σvμπλήρωσιν των κε νων τω ν μο νάδω ν τοϋ τακτικοθ ΕΛΑΣ,
είτε διάτήν συγκρότη σιν νέων μονάδων, έφ' όσον παρίστατο άνάγκη , Παρά τόν
ΕΛΑΣ ίπτfipxεν ή Ε.Τ.Α . ( 'Επ ιμελητε Ια τοσ Άvτάpτη) . ΆνάλΟΥος πρό) τήν
όργάνωσι ν τοσ ΕΛΑΣ ήτο ή όργάνωσκ τov ΕΛΑ Ν ('Ελλη νικόν Λαϊκόν 'Απε
λευθερωτικό ν Ναυτικόν ) . 'Επίσης VπηPXεν ή Ε.Π. ('Εθνική Πολιτοφυλακή),
τής όποίας σκοπός ήτο ή άντ ικατάστασκ τής ΆΣΤVνOμΙας καΙ ΧωΡοφυλακης.
Όπισθε ν της Ε.Π. εύρίσκετσ ή ΟΠΛΑ ('ΟΡΥάνωσις Προστασίστ Λαϊκοσ 'ΑΥωνος),
ή όποΙα δέν είχεν έπίση μου έξάρτησιν άπό τό ΕΑΜ άλλ' Vπήyετo όπ' ",θεΙας
εΙς τό ΚΚΕ καΙ ή όπο Ια ήτο ή άστυνομ ία της άστvνoμΙας, έπιφορτισμένη με τή ν
έκτέλεσιν των όπoλtιτως έμπιστευτικώ« έ ντολω ν. Ή διοΙκησις καΙ ή τοπική
αότοδιοίκησκ, όπου είχεν επικρατήσει τό ΕΑΜ ένεφανίζετο Vπό σvyKεκpιμ
μένην μορφήν σvμφώνως πρός τάς άποφάσεις της Π.Ε.Ε.Α. Τό αtιτό σννέβαιοε
κα] με τήν δικαιοσύνην, Τά εΙρηνοδικεία ε{χον άντικατσσταθή όπό τά λαϊκά
δικαστήρια . 'Υπό τάς συνθήκας αύτάς ό έμφα ν ιζό με νος ώς έθνικός άΥω. τ ο v
ΕΑΜ, όπου άττεχώροψν ΟΙ Γερ μανοί, έπραΥματοπο Ιει μΙαν έπανάστασιν ή όποία
ε"ρΙσκετο Vπό τήν έξάρτησιν τής νέας αύτ/ς μορφης τοθ κράτους άπό καθαρώς
κομυουνιστικήν δικτακτορίαν, CxvijKEV εΙς "τ/ν δ ιάκρ ισ ι ν και άπόφασιν τοϋ πο
λιτικοσ γραφείοψ τοθ ΚΚΕ καί έκεl νων ΟΙ όποίο ι καθωδήγονν αϋτό . (1).
καΙ η άνασύστασκ τού Ιθνικού στρατού ίιπό τας διαταΥάς τού 'Αντιστρστήγου
Όθωναίου •ΑλΕξάνδρου, συμφώνως πρΟς τας άποφάσεις τ/ς ΔιασκέψΕως Λι
βάνου. ΑΙ ληφθείσαι άποφάσε ις άνεκοινώθησαν έπισήμως τήν 5ην ΝΟΕμβρίου,
ώς ημΙρα δΙ ΙνάρξΕως άποστρατεύσεως των άνταρτικων δυνάμεων ώρΙσθη η
I Οη Δεκε μβρ ίου. ΟΙ μόνιμοι ΆξιωματικοΙ των άνταρτικων όρyανώσeων θα
έπανήρχοντο ΕΙς τόν ίιπό σvyκρότησιν τακτικό» Ιθν ικόν στρατόν, οΙ δΙ εφΕδροι,
έφ' όσον έπεθίιμουν τoVτo, θα είσή ρχοντο ΕΙς Εlδικας σχολας δια μετεκπαίδεuσιν.
ΑΙ λεπτομΙρειαι τ/ς διαλύσεω; των άνταρτικω ν όργανώσεω ν θα καθωρΙζο ντο
Ιν συνεννοήσει μετα των Ά ρχηΥων των όρyανώσeων τούτων,
Παραλλήλως πρός τή ν δ ιάλυσιν των άνταρτικών δυνάμεων έλήφθη άπό
φασκ προσκλήσεως ίιπό τα δττλα δ ια τή ν 24ην ΝΟΕμβρίου τ/ς κλάσεω; 1936
πρός συγκρότη σι ν "Σώματο ς Προσωρινής Έθνοφυλακής » ε Ις άντικατάστασιν
τ/ς Ιν διαλύσει Χωροφυλακ;; ς καί η άπό Ι ης Δεκεμβρίου διάλυσις τ/ς "Πολι
τοφυλακής » τοθ ΕΑΜ καθ' άπασαν τήν χώ ραν, πλην τ;;ς περιοχ;;ς 'Αθηνών,
εv€α "φΙστατο καΙ έλειτούργει η 'Aστv νoμlα Πόλεων καΙ άπου έθεωΡΕίτο μη
"φ ισταμένη η "Πολιτοφυλακ'l », παραδιδομένων των καθηκόντων ταVτης ε Ις
τήν ίιπό σvyκρότησι ν 'Εθνοφυλακήν (' ).
Κατά τό διάστημα τοϋτο ό ΒΡεττανΟς ΠρωθυπουΡΥός (χων πληροφορlας,
πΕΡ! τ/ς συνεχως αίι ξανομένης άπειλ;;ς των κομμουνιστών καΙ ΠΕΠΕισμένος, ότι
θα έπήρχετο ρ;;ξις μετ' αirrων κα! τού ΕΑΜ, Ινδ ιαφΕΡόμενος δΙ δια τήν ΠαΥίωσιν
τ/ς καταστάσεως Είς τήν 'Ελλάδα, Ινη μέρωνε άφ' ΙνΟς τόν έπl των 'Εξωτερικων
'ΥπουΡΥόν του, πΕΡ! τω ν προθέσεών του, άπως ίιποστη ρΙ ξ>;] τήν ' Ελλην ική ν
ΚυβΙρνησιν (' ) δι' άποστολ;;ς έλληνικων καΙ β ρεττανlκων στρατευμάτων έ ξ
Ίταλίας, δυνάμεως μέχρι 10.000 (δέκα χιλιάδων) άνδρων, πρΟς Ιξασφάλισιν
τ/ς τάξεως, lδΙ", εΙς Άθή νας καΙ θεσσαλονίκη ν, άφ' έτέρου δΙ διέτασσε τόν Διοικη
τήν των Συμμαχικων Δυνάμεων Μεσογείοψ Στρστηγόυ Οvtλσων, περ! άμέσου
άποστολ;;ς είς 'Ελλάδα (3) τ/ς 4ης Ίνδ ικ;;ς ΜΕραρχίας καΙ τ/ς IIf 'Ελλ ηνικη ς
Όρειν;;ς Τα ξιαρχίας καΙ Ινη μΙρων Ε σχετικως τον Ιν 'Αθήνακ "Άγγλο » Πρεσβευτή ».
ΕΙς τας άποφάσεις τ/ς Κυβερνήσεως περ Ι δ ιαλύσεω; των ΆVΤαΡΤΙKων δυ
νάμεων καί τ/ς "Πολιτοφυλακής » κα! συγκροτήσεω; " Σώματος Προσωρινής
Έθνοφυλακής» ΟΙ μετέχOVΤEς αίιτ/ς κο μμοwιστα! 'Υπουργοί , οvδΕμΙαν Ιξε δ ή
λωσαν ΆVτίδρασιν έκ τοθ Ιμφανοσς. Ο Ι λο ιποl ομως κο μμουνιστσί μι κσταφανή
δυσαρέσκειαν Ιδέχθησαν τα άποφσσισθέντα μέτρα. Ή δυσαρέσκεια τούτων
έπηυξήθη, όταν κστά την 9ην ΝΟΕμβρίου άφίχθη Ε ίς Άθήνας Ιξ Ίταλίας η IfΙ
'Ελληνική 'Ορεινή Ταξιαρχία. Κστά την γενομένην παλλαϊκήν ίιποδοχην ταVτης
η ηΥΕσία των κομμοwιστων άπέσχΕν έπιδΕικτικως. Τας έπOμ/vας ημέρας συ
νεκρότησαν συλλαλητήρια μΙ αίτημα τήν διάλυσιν τ/ς IIf Ε .Ο .Τ. τού 'Ι ερού
Λόχου κα! τ/ς Xωρoφυλακi'jς.
Κατα τΟν χρόν ον παρ αμovης Είς Άθήνας τού Βρεττ αν ού 'Υπου ΡΥού των
'Ε ξωτερι κων, η Κυβέρνησις έπωφΕλήθη τ/ς Μαφία ς νά θέσ') ίιπ' ΟψΕΙ τoVτoυ
τας ΈΘVIKας δ ΙΕκδικήσεις τ/ς Έλλάδος έπl των άσθενων βΟΡΕίων ΣWόpων, πε ρι
λαμβανο μένης τ/ς περ ιοχ;;ς Μοναστηρίο υ καΙ ΆVεφέρθη εΙς τας πράξ Εις «άλλ ων
χωρων », προφανως τ/ς Σοβιετι κ;;ς ΈνώΟ Εως, αίτι νΕς Εlχον Ιξασφαλlσθi'j όπι -
66. Ή αvyκρότηαιs των Ταγμάτων ' Εθνοφυλακή ; ήρςατο άπό TiiS 24ηs
Νοεμβρίου, ήμέραs προσκλήσεωs των κληθέντων ίιπό τα όπλα έφέδρων . Τήν
έπομένην ο! διοικητα! των ταγμάτων 'Εθνοφυλακή; άνέφερον, ότι παρά τήν
σημειωθεϊσαν άθρόαν προσέλευσιν των έφέδρων πρόs κατάταςιν ήσκεϊτο άττρο
KMVΠTOS ττροηαγάυδσ, ενιαχού δε κα! βία ίιπό τοθ ΕΑΜ προs έκφοβισμόν των
κατατασσομένων κα] ματαίωσιν TiiS συγκροτήσεω; των ταγμάτων. Την 27ην
Νοεμβρίου ο! κομμοννισταί καί φιλοκομμοwιστα! ύποψργοί TiiS Κuβερνήσεωs
διετίιπωνον σντιρρήσεκ ώs προs τα φρονήματα καΙ ελλειψιν έμπιστοσύνητ δι'
ώρισμένοus εκ των τοποθετηθέντων ώs διοικητών των ταγμάτων Έ6vοφuλα
KiiS ΆςιωματικοVs. Ή κvβέρνησιs ΠΡOs άρσιν των άντιρρήσεων των κομμου
νιστών προέβη eIS 'τ/ν άντικατάστασιν ένίων Εκ των διοικητών ταγμάτων κα]
άντικατέστησε τον 'Υφψττουργόν των Στρατιωτικών δια Tov σuμπαθοVvτοs
ΠΡOs το ΕΑΜ Στρατηγοθ Σαρρηγιάννη Πτολεμαίου, Δια ToiJs aVToiJs λόΥΟUS
ή Κuβέρνησιs άπεφάσισε κα! προέβη, λόγω των αύστηρών στρατιωτικών του
άντιλήψεων <IS 'τ/ν προσωρινή ν άντικατάστασιν καί τοϋ ΆρχηΥΟV Tov ΓΕΣ
'Υποστρατήγου Βεντήρη μέχρι διορισμού νέου ' Αρχηγοθ τοϋ ΓΕΣ, δια τού
ΎπαρχηΥΟV τοθ ΓΕΣ Σονταγμστάρχοψ Tov Πεζικοv Λιόση Ευσταθίου (') .
Τήν Ιδίαν ήμέραν, κατόπιν έπεςερΥασίαs ίιπο των κομμουνιστών Ύπουρ
Υων, προσεκομίσθη ύπό τούτων els τον Πρόεδρον TiiS Κυβερνήσεοκ σχέδιον
συμφωνίασ δια τον τρόπο ν TiiS αποφασισθείσηs διαλύσεω; των άνταρτικών
δυνάμεων. Δια τοθ προσκομισθέντοs σχεδίου προεβλέπετο ή άποστράττυσκ
Tov Ε Λ Α Σ, Tov Ε Δ Ε Σ καΙ των στρστιωτικών σχηματισμώ» των εύρισκο
μένων <IS Μέσην Άνατολήν. Τμήμα Tov έθνικΟV στρατού θα ώρyανoVτo δια 'τ/ν
συμβολικήν συμμετοχήυ του eIs τον σψμμαχικόι. άΥωνα, όπερ αν παρίστατο
άνάγκη θα ελάμβανε μέροs eis TQs σwεχιζομέναs κατά των Γερμανων α/ιχειρή
σεκ els Κρήτην καί Δωδεκάνησα. ΤΟ τμήμα τoVτo Tov έθνικοθ στρατού θά έσυμ
βόλιζε τήν έθνικήν ένότητα κα! 6ό: ώρyανoVτo Εκ TiiS ιι Ι ,Ε Ο Τ, Tov 'Iεpov Λόχου
τμήματοs Tov Ε Δ Ε Σ καΙ μιαs Ταςιαρχίαs Tov Ε Λ Α Σ, δwάμεωs (σηs προs το
&6ροισμα Tiis δwάμεωs καΙ Tov όπλισμού των λοιπων μονάδων.
ΕΛΑ Σ. '/1 'EnLTQo:ni Π6λης (ΚΟ.Α .) ΙΙ-,οψάσισε στίς αρχές τoiί Σεπτiμβρη
(1944) η)ν {>'οπλ η έξiγερση>ι(Ι )
Έξ 5~}.ov ητο άμφίβολοι: άκόμη κατά τ/ν έποχην έκEΙvην ihι οΙ BρετrαιιoΙ
θα ήδιNαvτo να διαθέσωσι τας άTτClpaITTιTovs δwαμΕις δια τ/ν κστοστολήν τ/ς
κ ?μμοwισ ηκης έξ<Υέρσεως. τα , Ις τας πόλεις τ/ς Θεσσαλονίκητ, Βόλοv, Πατρών,
Κο ρίνθου κσ] ηνας άλ/ας έγκατασταθέντα μετά τήνάπελεψθέρωσιν τ/ς χώραςβρετ
τανικ ά τμή ματα σ τρατού δεν είχον άξιόλΟΥον δύναμιν καΙ ούδεμίαν wολοΥΙσιμοv
άvτΙστασιν ή δύναντο νά προβάλλωσι . Τούτων η δ ιάταξις δεν είχε προβλ'φ6i'\ διά
προβολήν άντιστάσεωτ καΙ ΟΙ ίι1Τηρ,τοwτες ε Ις αύτά Β ρεττανοί στρατιωτικοί
ήσαν άπησχολημένοι με τ/ν φροντίδα τ/ς παροχης βοηθ,Ιας εΙς την όργάνωσιν
ΕΜ-ΕΛ. διά την άvακoίιφισιν τοθ Ιλ/ΗVΙKOσ λαοσ δ ιά τ/ς διαvoμης εΙς αVτόν
παvτΌs eiSovs έφοδ ίων, τροφίμων καΙ !ματισμοσ. ΑΙ μόναι σψγκεκροτηρέναι καΙ
wολοΥΙσιμοι SwCxμEIS κατά τ/ν έποχην τσότην i'jaαv η 111 Ε Ο Τ καΙ 6 Ί ερΌS
Λόχος. Ή διάλvσις awrn ws τοσ ΕΛΑΣ καΙ ή συγκρότησκ έθνικοθ στρατοθ εΙς τόν
άποίον θα σvμμετείχoν καΙ αl ΆVωτέρω δύο μονάδετ θα άνέτρεπον τας προθΙ
σεκ καΙ τα σχΙδ ια της ηΥΕσΙας τοθ ΚΚΕ καΙ θα άπεστέρει τα κόμμα τ/ς είικόλcv
δwατότητος να επικρατήστ;ι. Έπl πλΙον δ ια τ/ς ΆVαμενoμ!vης άφl ξεως έφοδίων
περιθάλψ,ως , Ις μ'yαλvτΙρας διαρκως ττοσότητοτ, η ο ίκονομική κατάστασκ
τοσ λαοθ eα έβεληoVτo σημΑVηKως, Υ<Υονος άσύμφορον δ ια το ΚΚΕ.
Κατόπιν των άνωτέρω η Κ Ε τοσ κόμματος είιθίις άμΙσως μετα τ/ν w o-
γραφήν τοσ σχεδίου πορ l δ ιαλίισεως τοσ ΕΛΑΣ, Wερεκημωσα τάς δwατότη
τάς της εΙς τόν στρατιωτικόν τομέα κα] κατεχομέυη wo τ/ς βεβαιότητος δτι δ
β ρεττανικό; παράγων θα παρέρενεν οίιδέτερος κατά τα ττρώτα τουλάχιστον
στάδ ια της στάσεως, άπεφάσισε κατόπιν νεωτέρων σκέψεων να wαvαχωρήστ;ι
καΙ έγείρει έκ vIov τ/ν άξΙωσιν διαλίισεως μετα τοϋ ΕΛΑΣ καΙ τ/ς I11 ΕΟΤ κα Ι
τοσ Ίεροσ Λόχοv, άπoτελoVvτων σοβαρό ν φΡαΥμόν καΙ έμπόδ lον ε Ις τη ν άκώ
λvτoν έφα ρρογήν των σχεδίων της, πρlν είναι πσλ':' άργά, Σvyχρό νως πρΌS
πα ρσπλάνησι ν τ/ς Κυβερνήσε ωτ, τοθ λαοσ καΙ των Bρετταvων, Ιξατr1λvσε .vpv-
τάτην έκστρατείαν, με κύριον σύνθη μα την ((6μαλη δημoκρaτικη έξiλιξη », ΈVΙ;;
ατrηVθwε χαιρετισμόν καί πρός ((τα Υενναία τέκνα τής φιλελευθέρας καί συμ
μάχου Βρεττανίας », SfSovaa δ ιαβεβαιώσεις δια τ/ν ττροσήλωσίν της εΙς τα δη
μοκρατικά Ι δεώδη καΙ μεθόδοvς (').
Ύπό τας ΣWθήKας ταVτας την 28ην ΝοεμβρΙοv, 1πoΜΈVηv τ/ς woypa-
φης τ/ς σvμφωvίας, χωρlς να μεσολαβήστ;ι ovSw ΥεΥονός δικαιολΟΥΟϊίιι wa-
ναχώρησιν των σvμφωvηθέvτων, έπΈσκ1φθη τΟν Πρόεδ ρον τ/ς Κvβερτ/οεως δ
Ικ των κο μμοwιστων ΎποvΡΥΌS ΖΙβΥος, όστις παρα την σχετικην 'ΥΥραφον
δ Ισμεvσίν Tcv, έπληροφ6ρησε τoVτoν, ότι εΙς τό Υενόμενον ατroδ""όν σχέδιον
δια την άπoστράτεvσιν των ΆVΤαρΤΙKων δwάμεωv καΙ σvyκρότησlν 1θvΙKOσ
σΤΡατοσ, ,δει να πρoστεθij μεταξύ liλλων πολnικης φύσεως αΙτημάτων κσι η
ταVτόχρoνoς μετα των ΆVΤαΡΤΙKων δwάμεωv δ ιάλvσις τ/ς 111 ΕΟΤ καΙ τοσ Ίε ροσ
Λόχοv, πρός τoVτo δε ένεχεΙρη σεν εΙς τον ΠρωθVΠΟV ΡΥΟV πρΌS 'Υκρισιν νέον
σχΙδιον σvμφω νΙας (') . 'Επρόκειτο ΠΕΡ\ τ/ς τελεv-.αΙας παρελκvστικη ς προ
ο παθεΙας των κο μμοwιστωv έιι όψει τ/ς πρcσ<yyίσεως των προθΕσμιων αφο
πλισ μοσ. Τό ΚΚΕ πιστΕVoν κατα τόν χρόνον τ/ς άπελεvθeρώσεως, ότι αΙ ατro-
_ : .Ι " Ιδίαν ήμέραν το "Α' Σώμα Στρατο';;!> τοϊί ΕΛΑΣ, άφοϊί έθεσε καΙ τοθτο Ιυ
Hι';~υλαKη τά, δυΥάμει, του καΙ έκοινοποίησε το «σχέδ ιον έυερΥε{α,» του, το
οποίου άι'h-τvξε κα! προφο ρικω, εΙ, TOV, διο ικητά) τωιι μονάδων, μετεκίυησε
του ΣΔ του α τοϊί έτrl τfjς οδοϊί Σίνα καΙ Βησσαρίωιιος οίκήματο; εΙς Ν έαν Φ ι
λαδΙλφε ι αν., άφήσαυ μικράν φρουράυ δ ιά τήν άσφάλειαν τοθ έyKαταλειφθΈVΤoς
κτ ιρίου του. Έξ άλλου ή "ΠOλΙΤO φVλακ,]» τοϊί ΕΑΜ έλάμβανειι οδηΥ{ας, όπως
6ριιηθη νά σvμμoρφω€η πρΟς τάς ΚVβερIIηΤΙKάς άΊΤοφάσεις ΊΤΕρΙ παραδόσεως
της ύπ η ρ,σ (ας της εΙ, τά τάγμστα Έθ νοφυλακης . Δ ιά τήιι έτrιβoλήυ τωυ κvβε ρ
υητικωιι άΊΤοφάσεωυ ό Πρόεδρος τfjς Κυβεριιήσεως σvvέταξεv VπOυΡYΙKήυ άπό
φασιυ περΙ παραδόσεως τfjς Vπη ρεσ{ας τfjς ιιΠολιτοφυ},ακης» εΙς τήν Έθνο
φυλακήιι καΙ έκάλεσε TOV) κομμουυιστάτ VΊTovpyovs, όπως VΊToyράψωσl ταύ
την , ΟΙ κομμουιι ισταΙ VΊToυρyol ήρυήθησαν νά VΊToyράψωσι τήυ άΊΤόφασιυ
καΙ κατόπιν τούτοψ ΠΡOXωΡOϊίVΤες οϋτοι εΙς τήυ έφαρμογήν τωυ σχεδίωιι τωυ ,
VΊTέβαλOII τάς παραιτήσεις των,
'Ενώπιον τfjς τοιαότη; τρoΊTfjς τfjς καταστάσεως, Ο Βρεττανό; Στρατηγό; Σκό
μπυ, VΊTo την Ι δ ιότητά του ώς Δι οικητού τωιι Β ρεττσν ικών καΙ τωιι 'Ελληνικών
άνταρτικών δυνάμεων, έξέδωσε άΊΤό σψμφώνου μετά της Κυβερυήσεως, ΊTpe>
κήρυξ!ιι πρΟς του ιλληιιικοιι λαου ( ') διά τfjς οποίας άπεσαφήν ιζε τόν σκοπόν
τfjς άφί ξεως εΙς τήΥ 'Ελλάδα τωιι βρετταιιικωυ στρατευμάτων κα! καθίστα γΥω
στόν, ότι θα συμπαρίστατο εΙ, την 'Ελληνικήν ΚυβΙρυησιιι μέχρις ότου αiJτη
δυυηθij νά έτrιβάλ1) το κράτος τοϊί νόμοψ καΙ ένεργήση /κλΟΥας προς ΆVάδειξΙII
κυβερνήσεω; ΠΡοερχομlVης άΊΤ' ΕVΘείας α τοϊί λαοϊί. ΤαVτOXρόυως VΊTέμYυΞ
τήυ έκ τωυ συμφωιιιωιι τfjς Καζέρτας VΊToxρέωσΙII τοθ ΕΛΑΣ, οπως παραμείνη
αείθεv της Υραμμης ΈλΕVσ{yoς-ΠάΡIIηθoς-Mεσoyε ίωυ κα] έτόιιιζευ, ότι ητο
ύποχρεωμlVος ιια πατάς1) πασαν άΊΤόΊΤΕιΡαν πραξικοπήματος ή άλληιι βιαίαν
ή άυτισυνταγματικήν πραξιιι οποθειιδήποτε προερχομένην (2).
Παρά τας άΊΤοψάσε ις τfjς KυβερVΉσεως κα! τας διαταΥας τοϊί Βρεττανοσ
Διοικητοϊί, ή "ΠOλΙΤOφVλαΚ1]» τοϊί ΕΑ Μ , έκτελοθσα τάς διαταΥάς τοϊί Κ.Κ.Ε.
ττροέβη IvoΟς τfjς αVτfjς ή μέρας εΙς β ιαlαν διάλυσιυ του 102 Τ.Ε. Κορωπίοψ καΙ
103 Τ.Ε. Μεγάρων. Έυτος τfjς IIvκτOς τfjς 1ης Δεκεμβρίου καί μέχρι τfjς 5ης lδίου
μηΥός, δ ιελύοντο άλληλοδιαδόχως καΙ τά ίπτόλοιπα VΊTo σvyKρότησιυ τάγματα
Έθνoφυλακfjς καΙ διηρπάζOVΤO τα έψόδια καΙ ό οπλισμός τωιι, πλήυ τοϊί 101
Τ.Ε. Άθηυωιι κα; του 108 Τ.Ε. Πατρωυ, οΊΤΕΡ ή μιδιελVΘΗ (3).
Τήυ Ιδ ίαν ήμέρΑV διετάσσετο ή έπιτάχυΥσις της, έκ τfjς Θεσσαλίας καΙ Στε
ρεας 'Ελλάδος πρΟς τας Άθήυας, μετακΙΥήσεως τωιι μουάδωΥ τοϊί ΕΛΑΣ καΙ ή
μεταφορά α KoρίVΘoυ του « 60υ Συντάγματος » (').
(1 ) Π .ρ&ρττ, μ« 25 .
(2) ΓεωΡΥ. Πα π:χνδρ έ ου : 'Η Ά πε). ευOJ ; ω σ ις τ/ς Έί.).ιi30ζ Σε)., 211- 215
(3 ) 'ApxtLov ΔΙΣ Φ. 80 5 fE/1 Σελ. 11- 14,17,20-2/, ,36-37,104 "" ι 46
(!.) Άνδrι!:-ι .\ll)ύν--;Ρ ~Χ1X-Ό ~έστ/ : ΊΙ Tρ :xyωδ~ ~oυ ΕΛΑΣ Δ~/.εμβρtα:ν:X Νο tO χα1 21
Π<:~ tο 8αδ ν Σο β tr:'ο),ογΙ(Χ Σελ 7~0-7lι. 1
D.!\'1.CONDIT : Ή ·Ελλα: ; κατα: "':bv 2 0~ Πα 'Γ/.όσμι ον Π 6'.ιμον ( 'Α ρχε:ίΌ ν ΔΙΣ Μετί ·
φ ρα σ ~ ; !χ ~o ;:; 'Α ί{λιχο ί) Σε),. 203)
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
ΤΟ Δ ,Κ,ΜΒ ΡΙΑΝΟΝ ΚΙΝ ΗΜΑ
106
άλλά μετα ταθτα ήκύρωσε τήν σχετικη αδει α ι ι • στα)' το ΕΑΛ'1 έξήγγειλεν δη θιΙ
neoP fj είς γεvικήν ά;τεργΕαν. Ή o:rteyla έν τίί :rραγματικότητι 'ίρχισεν ένωρΙς ηί"
3ην Δ εκεμβρΕου . •Αργότερον, την πρωιαν σVl'εκροηίθη σvλλαληηίΡιov Toii ΕΑΜ
καΙ έπροχώρησε προς την κυριωτέραν πλατε ίαν τών •Αθηνώ,' , παρα την κυβερ
"ητικψ άπαγόρευα" .. • Εκ τών μέχρι τούδε πληροφοριών δεν ε ίμ αι εΙς θέσιν να εί ·
πω πο ίος ηρ χισε πυροβολών πρώτος. 'Ν Ά στvνoμEα έσχεν ένα νεκρ ον καΙ τρε ίς
τραυματlας. τα τε).εvταία αύOεvτικα νέα άJ'αφέροvv, στι τα θύματα τών διαδηλω
τών ε ίνα ι 11 νεκροl καί 60 τραυμ ατΕαι. ΤΟ σvυ.αλητήριoν έξηκολο.!Οησε καΙ το ά
πόγευμα, άλλα δέν ηκούσθησαν άυ.ο ι πυροβολισμο ί καί εΙς τα ς 4.30 το πληθος διε
λύθη καΙ ή τάξις άπεκατεστάθη . . . . ))
73. Έκτος τών άνωτέρω Κυβερνητικών δυνάμεων Vπfiρxoν εΙ, την περιοχη ν
Άθηνών-Πεφαιώ, διάφοροι ΒρεπανικαΙ μονάδε" αΙ όττοϊσι εΙχον άφιχθη άμα
τi) άmλεvθερώσ<ι τ/ς χώρας άπό Tov, ΓερμανοVς. ΑΙ μονάδες αϋται ήσαυ αl
κάτωθι: (2) .
- Τό Στρατηγείον του 30υ Βρεττσνικοθ Σώματος Στρατοϋ, VΠO τον Βρετ
τανόν Στρατηγόν RONALD SCOBIE ( Ρόναλντ Σκόμπυ), τό όποίον εΙχεν
άφιχθη την 18ην 'Οκτωβρίου.
-Ή 23η Βρεττανική Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία. ώργανωμένη κυρίως
εΙς πεζικόν, άφ ιχθείσα την 13ην 'Οκτωβρίου έξ Άλεξανδρείας εγκατεστημένη
μέ το κίιρ ιον Στρατηγείον της ε Ις Tovs επι τ/ς λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφ ία,
στρατώνας Παραπηγμάτων (wv περιοχη, μεταξ" ΝΙΜΤΣ καί ΆμερΙKΑVIKης
Πρεσβείατ}, Αύτη κατά την άφ ιξ ίν της διέθετε μόνον 23 τεθωρακισμένα όχήματα
κα] οίιδε εν άρμα μάχη,. Βραδύτερου και προ Τ/, έκδηλώσεω; του κομμοννιστι
KOV κινή ματοτ , έφωδιάσθη δι' 25 άρμάτων μάχης τύπου Σέρμαν. 'Υττό την
ταξιαρX lαv ταύτην ίιπήγοντο :
- Τό 46ον Σύνταγμα 'Αρμάτων έκ τριών Ιλών, στερούμενον καί τοθτο κατά
την άφιξίν του άρμάτων, εΙς το οποίον ή ταξιαρχία διέθεσε 18 άρματα έκ των
παραληφθέντων όπ' αύτη, τοιούτων, Ή ίλη Διοικήσεω; τοϊί συντάγματο; τού
του μετά 2 άρμάτων κα] 4 τεθωρακισμένων όχημάτων ητο εγκατεστημένη εΙς
την Σχολήν ΕίιΕλπΙδων, ένiί> αl ετεραl δύο Ιλαι του συντάγματος, ή μία έκ 16
άρμάτων κα] ή έτέρα έκ 19 τεθωρακισμένων όχημάτων, παρέμενον ε Ις Tovs στρα
τώνας Παραπηγμάτων μετά της Διοικήσεως τοϋ Σοντάγματοτ.
- Το 500ν Σύνταγμα 'Αρμάτων, άνω άρ μάτων κα] τοϋτο, άπαρτιζόμενον
έξ ίλης Διοικήσεως καί 4 πεζομάχων ίλων, έν έπ ισταθμεΙι;χ ε Ις διάφορα σημεία
των Άθηνων.
-Ή 463η ΜΟίρα Πεδινοθ Πυροβολικοθ, έξ 8 πυροβόλων των 25 λι βρων
σταθμεύουσα επίσης ε Ις παρσπήγματα .
-Ή 64η Μοίρα Έλαφροϋ Πνροβολικοθ, άνευ πυροβόλων, σvγKεKΡOτη
μένη έκ δύο πυροβολαρχιων ώς πεζομάχος τοιαύτη , ήτις εΙχε διαθέσει μία πψρο-
πλέον, τόσον ΕΙς τα, Άθήνας, όσον κα! εΙς τόν Πει ραιά, 'Ομάδες ένόπλων έλα
σιτων, άνηκόντων εΙς τό 6ον «Σύνταγμα» Πειραιως ΆVάλoyoι πρός την δΊΙVαμιν
έκάστου 'Αστυνομικοθ Τμήρστοτ, καταλαβοθσα ι άπό τής ΝVΚΤός έπίκαιρα ση
μεΙα πέριξ αύτων, άπεμόνωσαν αύτα κα! η ρχιο αν άποστέλουσαι έπιτροπας
άπαιτοθσαι τήν παράδοσιν των όπλων. ΕΙς mρlπτωσιν άρνήσεως παραδό
σεως τοσ!όπλισμοσ εδήλοw, ότι θα έmτlθεντo δια την βιαlαν κατάληψιν των
οΙκημάτων των.
76. ΕΙς τόν Πειραιά, ή 'Αστυνομική ΔιεVθwσις, ή όποΙα δεν ε!χεν έκτιμήση,
όσον ,δει τόν κίνδυνου, μή τηρήσασα yεvικήν έπιφvλακήν κατά τη ν νύκτα τής
3ης πρός την 4ην Δεκεμβρίου, ουντελοϋντό; καΙ τοσ λόγφ τής δ ιακoπiiς των
τηλεφωνlκων έττικοινωνιών, άτελοσς σwδέσμοv, ώρέθη άπροετοίμαστος δ ια
την προάσπισιν των κυριωτέρων 'Αστυνομικών Τμη μάτων ('). πρωτον Άστv
νομικόν Κατάστη μα τοϋ Πειραιως τό δποΙον εδέχθη την προσβολήν των κομ
μουνιστών, ήτο ό 'Αστυνομικό; Σταθμός Κορυδαλλοθ, μετά την άρνησιν τοσ
Διοικητού τούτου νά τταραδώση τόν όπλισμόν. Ή προσβολή άπεκρούοθη,
όλlΥον όμως β ραδύτερου, λόΥφ τής σvλλήψεως ένiων άστυνομικών, των όποίων
ήmιλήθη ή έκτέλεσκ καί τοσ άνεπαρκοσς τής δwάμεως καί τοσ έφοδιασμοθ
εΙς πvρομαχικά, ό διοικητήτ τοσ 'Αστυνομικού Σταθμοθ ήναγκάσθη να παρα
δώΟ1) τα όπλα . την Ιδlαν mρίποv ώραν ή ξlOVτO ή παράδοσις των όπλων τταρά
των ΆVδ ρων τοθ Α' 'Αστυνο μικοθ Τμήμστο; Πειραιως . ΕΙς άρνησ ιν τοθ διοι
κητοϋ νά παραδώm:J τά όπλα, οί κομμοwισταΙ προέβησαν εΙς άνατίναξ ιν
τοσ οΙκήματος τούτου κα] συνέλαβου την εξ 28 άνδΡων δύναμιν αύτοσ . 'Εκ των
σνλληφθέντων εξετελέσθησαν έπΙ τόποv ό δ ιοικητή; καΙ ίιποδ lοικητής τοσ Τμή
ματος, οΙ δε ίιπόλοιποl άπήχθησαν ώς όμηροι.
ΑΙ έπιθέσεις των Ό-ασιτων κομ μουνιστών σννεχίσθησαν κα! κατά των
Β' Γ' Δ' Ε' ΣΤ' Ζ Ή ' καΙ Θ' 'Αστυνο μικών Τμημάτων, της 'Αστυνομική; Διεv
ΘΊΙVσεως Πειραιως, τής ΓεvlKης Άσφαλείας, των Ύπoδ ιεv%νσεων Τροχαίας,
ΆΥορανομίας καΙ των 'Αστυνομικών Σταθμων Καλλιπόλεως καί ΆΥ. Ί ωάννοv
Ρέντη. 'Εντός τής ήμέρας άπασαι α! 'Αστυνομικαί άρχαΙ Πειραιως έσψνθηκο
λόγησαν καί άφωπλiσθη σαν, ΜΥ'}> άδwαμίας άντιτάξεως άποτελΕσματικη ς
άμΊΙVΗς καΙ ή πόλις τοϋ Πειραιως μετά τής πέριξ περιοχης ττεριήλθεν Ε Ις χΕΙρας
των κο μμουν ιστών. 'Εκ τής άστυνομική; δυνάμεω; Πειραι ως μόνον ή δΊΙVα μις
έπιφvλακης τής 'Aστwoμικης Διεv%νσεως άνερxoΜΈVΗ ε Ις 50 mρίποv άνδρας,
ήδυνήθη να δ ιαφύΥ\J καΙ ΈVΤαχ!Π\ Ε Ις την Ναυτικήν Διο ίκη σιν έγκατεστη μένην
εΙς τό μέγαρον Βάττη, Ενθα ένωθεΙσα μετά τής έκ νΑVΤων λιμεvΙKης δwάμεως
ταύτης καΙ την βοήθειαν των ΠVρων τοσ εΙς τόν λιμένα όρ μOVvτoς πολεμlκοϊϊ
«Σαχτούρης» weKpOVσE την προσβολήν.
Τήν τύχην των ΆΣΤWOμΙKων Τμημάτων Πειραιως ίιπέστησαν καΙ ή Διοί
κησις Χωροφvλακης Πειραιως, το Τμημα ΜεταΥωΥων, ή φροvρα των 'Επανορ
θωτικων Φvλακων καΙ το Στρατόπεδον ΣVYΚΕVτρώσεως Άλλοδαπων. Oi όλί
ΥΟΙ άνδρες τούτων μετα βραχΕίαν άντίσ-rασιν, έΥκατέλειψαν τά ο Ικήματά των
καΙ διεφvyον πρός διαφόροvς KατεVΘΎνσεις. ΠολλοΙ τούτων κατά τήν προσπά
θειαν δlαφvyης των, ΣWελήφθησαν καΙ μεταφερθΈVΤες ε Ις τό •Aσvλoν Κοκκινιας,
Ιξετελεσθησαν .
Άπόmιρα κατά την Ιδlαν ή μέραν έΥένετο ίιπό των κομμοwιστων πρός
κατάληψιν καΙ τής Σχολης NΑVΤIKων Δοκίμων, έπl τής ΠειΡαϊκης XEpσOVΉoOV,
(1) Σχε8'c!ΥΡ«μμ« 7
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
116 ΤΟ ΔεκεΜΒΡIΑΝΟΝ ΚιΝΗΜΑ
τ/ς καταλήψεως ύπο των έλασιτων τοϋ, εναvτι τ/ς κυρΙας ΕΙσόδου του, οίκή
ματος τοϋ Η' 'Αστυνομικοθ Τμήματος.
Κατά την προσπάθειαυ διαφυΥης των άνδρων τοϋ λόχου τούτου, μέρος
μεν τούτων έπΈΤVΧE νά διαρρεύση, ΟΙ ύπόλοιποι όμως συνελήφθησαν, μΕταξυ
δΙ τούτων καΙ δ Διοικητή; τοϋ Τάγματο; μετά των διοικητών τ/ς διλοχίας καΙ
τοθ λόχου, οΤηνΕ) πάντες άπήχθησαν ώς όμηροι. Κατά τάς δlΕξαχθΕίσαs μάχας
έφονεύθησαν η συλληφθέντο; έξετΕλέσθησαν 7 ΆξιωματικοΙ καΙ 6 όπλίταl.
Μετά το μεσονύκτιον τ/ς 5ης/6ην ΔΕκεμβρίου, όΤΕ Ε!ΧΕ πλέον έξουδετΕ
ρωθη πασα άντίστασκ τοϋ έπl τη, δδοϋ Μαυρογένους λόχου, ο! έλασϊται έξΕ
δήλωσαν νέαν έπίθεσιν κατά τοϋ EIs τά οίκήμστα των δδων Γ' ΣΕΠΤΕμβρίου
καΙ 'Ελπίδος άηομείναντο; λόχου .
Ό άγών EIS τον δποίον έvεπλάκη δ λόχος OUτO) VπiϊρξE τελείω; άνισος. ΜΕ
τά ,.ην έξάντλησιν των πυρομαχ lκων των άνδρων καΙ τήν κατάρρευσιν έκ:των
βαρέων όλμων των έλασιτων τ/ς βΟΡΕίας πλευρας τοϋ οlκήματος καΙ τη, κα
ταστροφή; τ/ς έσωτερικη, κλίμακο; τοϋ διορόφου οίκήματο; κατόπιν τ/ς δποίας
ή μεταΞV των άνθισταμένων Επικοινωνία άπωλέσθη, ο! άγωνιζόμεvoι, ύπο τήν
προστασΙαν άφιχθέντων 3 βρετταυικών άρμάτων μάχης, ήδwήθησαν νά άπα
γκιστρωθώσι καΙ διά τ/ς δδοϋ Γ' Σεπτεμβρίου νά διαρρεύσωσι προς την Γενικήν
Άσφάλειαν καΙ το Δ' 'Αστυνομικόν Τμημα καΙ συνενωθώσι μετ' αίπων. Κατά
τΆs δΙΕξαχθεΙσας μάχας τ/ς wκτΔs τ/> 5ης πρΔs 6ην Δεκεμβρίου έφονεύθησαν
3 ΆξlωματtKOΙ καΙ 3 δπλΤταl καΙ έτραυματίσθησαν 2 ΆξιωματικοΙ καί 15
δπλΤται (1).
81. Τήν Ιδίαν ήμέραν της 5ης Δεκεμβρίου συνεχίσθη άπο πρωιας ή προσ
βολή ύπο των έλασιτων των Φυλακών ΣυΥΥροϋ προς κατάληψιν τούτων.
ΟΙ έλασϊται κατόπιν τ/ς άπOΤVΧίας των κατά τήν διάρκειαν τ/ς WΚΤOς τ/ς
4ης προς 5ην Δεκεμβρίου νά είσχωρήσωσιν ΕΙς τάς φυλακάς διά τοθ προξενηθέν
τος ρήγματο; ΕΙς τον μανδρότοιχον τούτου, ΕπεχΕίρησαν νά έκβιάσωσι ,.ην
Εϊσοδ6ν των ΕΙς αίπάς έκ τ/> βΟΡείας πύλης των φυλακων, άνατινάξΑVΤΕ) διά
δυναμίτιδο; τμημα α&rης, πλήν άνευ καΙ πάλιν άποτελέσματος. Ό άγων συ
νεχίσθη μέχρι τ/ς 13.00, δτε άφιχθΕΤσα έκ Παλαιοθ Φαλήρου δύναμις τοϋ 4ου
Βρεττανlκοϋ Τάγματο; 'ΑλΕξιπτωηστων μετά 6 τεθωρακισμένων οχημάτων,
έξηνάΥκασε τoVς έλασίτας νά διακόψωσι ,.ην έπίθεσίν των καΙ νά άποσψρθώσιν
EIS τά πέριξ. ΑΙ άπώλΕιαl τ/> φρουρα, των φυλακων άvfiλθoν σwολικωs ΕΙς 3
νεκροίι) κα! 12 τραυματίας, έξ ων 3 Άξιωματlκοι. 'Επίσης ο! ΒρεττανοΙ εσχον
άπωλΕΙας άνΕλθούσας ΕΙς 8 τpαvματ{ας. ΑΙ άπώλΕιαl των έλασιτων έξετιμήθησαν
EIs 137 νεκροίι) καΙ τpαvματίας. 'EπίθEσJν ίιπέστη κατά ,.ην ήμέραν ταίrrην καΙ
το EIS Καλλιθέαν ύπο σvyκρότησJν 141 Τάγμα 'Eθvoφυλακης. Κατόπιν άγωνος
διαρκέσαντος μέχρι τ/ς 17.00, κατά ,.ην διάΡΚΕιαν τοϋ δποίου το τάγμα εΟΧΕ
1 νεκρόν ΆξlωματtKόν καΙ ενα όπλΙτην, ήδwήθη έVΤO) τ/> έσπέρας νά μετακι
νηθη καΙ άφlxθ1i EIs τά Παλαιά 'Ανάκτορα.
Όμο!ως τάς άπογευματινάς ώρας τ/ς lδίαs ήμέρας δμάς έλασιτων έΠΕ
τέθη 1rρΔS κατάληψιν τ/ς 'ΕφΟΡΕίας Ύλlκοϋ Πολέμου EIs ,.ην περιοχήν τ/> Ρι
ζαρίου Σχολης, φρουρουμΕνης ύπο χωροφυλάκων, άλλά ΟΙ EIOΧωρήσαvτE) ΕΙς
τον περίβολον o:ίrrfi> έλασΤται έξΕδιώχθησαν ύπό σrτruσαvτoς οvλαμοv βΡΕΤ-
(1) ·Τποστρ/γου Σαμουήλ Γεωργ. "Η Έποποιtιχ του MaxpuYLιXw'1 Σελ. 23-30
..
-Άvτ!pχoυ Πεζ. Kα.τσ~μήτpoυ ΓεωΡΎ. Ή Μ&'χη τω "A&ηvών
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
122 ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΟΝ ΚΙΝΗΜΑ
(Ι) Σχε8ιάΥρομμ", 7
(2) Άρχείο. ΔΙΣ Φ.805/Ε/30 Σελ . 10 κο! Φ .805/Ε/57
'AVT/PXou Κα.τσιμήτροu Γ. Ή Μάχη των Άθ-ιινW'J
Μούντριχα ΆνδρέΙΧ (Όρέστη) Ή Τρα,Υωδ(α. τοϋ ΕΛΑΣ ΚειΡ. Δεχεμβρια,νά. ΝΙ) 34,35 x'Cll 31)
(3) Σχε8''''Υρ&μμ«'''' 7 κο! 8
( • ) Σχε8'&Υρ",μμ", 5
(5) ΠΟΡ&Ρ7>Jμο ~9
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
124 , Τ Ο ΔΕΚΕΜΒΡIΑΝΟΝ ΚΙΝΗΜΑ
Διά τήν έπΆVδ ρωσιν της πρώτ/ς γρα μμης άμwης διετέθη συνολική δό
ναμις 25 Άξιωματlκων κα] ότrαξIωματΙKων καί 200 όπλιτων. 'Εκ της δwάμ!Ξως
ταVτης τό ήμισυ δ ιετέθη διά τήν έπΆVδρωσιν των φvλακίων της έξωτερικης
άμόνης, τό ότrόλOIΠOν δε έτηρήθη ώς έφεδρε ία εΙς τοός στρατώνας μέ άτroστoλήν
τήνέν(σχvσιν των έξωτερικων φυλακίων. Ή ότrόλoιπoς δwαμις τοθ Σοντάγμα
τος τταρέμεινει' εΙς τό εσωτερ ικόν των στρατώνων διά.ην άσφάλειαν της δεvτέρας
γραμμης άμόνης κα] τοϊί κεντρικοθ χώροv των στρατώνων.
'Εκ των έξωτερικων φψλακίω» τό ότr' άριθ. Ι φvλάκιον έγκατεστάθη επl
της στέγη; της πολυκατοικίατ τ/ς KειμΕVης έπΙ της δ ιασταψρώσεω; των όδων
Βυρωνος κα] Διοvvσίοv 'Αρεοπαγίτοψ. Τό ότr' άριθ. 2 φvλάκιον έγκατεστάθη
έπl τ/ς στέγη; τ/ς έπl τ/ς διασταvρώσεως των όδων αότων γωνιαίας οΙκίας,
,VΘα τότε τό φαρμακεϊον Πατεράκη, εναvτι τοθ l ov φυλακίου. Ή δwαμις των
δvο τούτων φvλακίων έξ 22 ΆVδρων καΙ 3 Άξιω ματικων, έτέθη ότrό KOιVΉν διοί
κησιν. Τά δυο ταύτα φvλάκια ή δύναντο νά έλέΥχωσι διά των πvρ&ν των καθ'
όλον τό μηκος της .ην όδόν Μακρvyιάvvη, τήν άρχήν τ/ς λεωφόροv Σογγροθ
καΙ τάς διαφόροvς παρόδοvς πρός Kovκάκι . Τό ότr' άριθ. 3 φvλάκιον έγκατεστά
θη έπ\ τ/ς στέγη, τ/ς πολψκατοικίατ Πολψμερσπούλου, έπl τ/ς όδοϊί Διον. Άρεο
παγίτοψ. Ή δwαμις τοϊί φvλακίοv τούτου άνήρχετο εΙς 18 όπλίτας καΙ 3 Άξιω
μστικού; κα! έπροστατεόετο ότrό δύο ότrοφvλακ{ων των 30. κα] 3β έγκατεστη
μένων εκατέρωθεν αότοϊί, δwάμεως τοϊί μέν ΕVός Εκ 4 ΆVδρων μΕ έπΙ κεφαλης.
VπεvωμoτάΡXην, τοϊί δΕ δεvτέροv Εκ 10 ΆVδρων μΕ έπι κεφαλης Άξιωματικόν
Τό 3α ότrοφvλάκιον έπροστάτεψε τήυ όδόν ' Αρεοπαγίτου εκ της KατεvθVvσεως
Άκροπόλεως, τό δε 3β εκ τ/ς κατεψθύνσεω; τ/ς πυλης ΆδΡIΑVOϊί. Τό 4ον φv
λάκιον ήτο έγκστεστημένον εΙς τό μέσον σχεδόν τ/ς όδοϊί ΜητσαΙων, εΙς την
δυτικήν πΛΕVράν των στρατώνων, ή δwαμίς του δε άνή ρχετο εΙς 5 άνδ ρας, μΕ
έπΙ κεφαλης Άξιωματικόν. Τά 50ν καί 60ν φvλάκια ησΑV έγκστεστημένα εΙς
οίκήματα έπΙ της όδοϊί Χατζηχρήστοv μΕ δwαμιν 16 ΆVδρων καΙ 4 Άξιωματl
κων. Τά δυο ταVτα φvλάκια συνεπτύχθησαν κατά .ην 5ην Δεκεμβρίοv εΙς εν
διά νά Kαταστi) IoχvpoTEpa ή άμvvτικη IKΑVότης των. Τέλος τό Ίον φvλάκιον
ητο έΥκατεστημένον εΙς .ην έπΙ τ/ς δIασταvpώσεως των όδων Μακρvyιάvνη
καΙ Χατζηχρήστοv τριόροφον OIK{ΑV, ή δΕ δwαμίς Tov ΆVήρXετo εΙς ΙΊ δπλlτας
καΙ 2 Άξιωματικους (').
85. Ή ΆVαβληθείσα κατά .ην 5ην Δεκεμβρίοv έπίθεσις των έλασιτων κατά
τοϊί Σwτάyματoς Χωροφvλακiis, εξεδηλώθη περΙ .ην 05.45' τ/ς 6ης Δεκεμβρίοv,
ότrό τμημάτων τοϊί l ov καΙ 20v «Σwταyμάτων» τ/ς lης «Ταξιαρχίας» (") δι '
cXθρόων πvρoβoλισμων, κωδωνοκροvOlων, σαλπισμάτων καΙ άλλαλαΥμων.
ΣτΙφη έξηγριωμEvων έλασιτων πρoστατΕVOμένων ότrό τοϊί KΡατOVvτoς εΙσετι
σκότοvς εξώρμησΑV Εκ διαφόρων KατεvθVvσεων καΙ έστράφησΑV άμέσως κατά
των φvλακ(ων της έξωτερικης άμVvης. 'Εκ ΤOUτων τό Ίον φvλάκtον έδέχθη κα
ταιγισμον ΠVΡOς έξ όλων των πλΕVρων τοϊί τετραγώνοv καΙ ή θέσις Tov μΕ .ην
πάροδον τοϊί χρόνοv άτrέβη άκρως δvσχερής. Μετά δίωρον τά ΠVΡΟμαχlκά των
ά μwομEvων εlχον εξαvτληθii καΙ τά περισσότερα των ΤVφεκίων εlχον άχρη
ΣΤΕVΘη. Ή προβλεπομένη έξ άλλοv έν[σχvσις τοϊί φvλακ(οv κατέστη άδwατος
ενεκα τοϊί KαλVπτOVΤoς .ην δδόν Μακρvyιάvvη δραστlκοϊί καΙ φον,κοϊί ΠVρός
των έmτιθεμένων. Ούτε τό τεθωρακισμΕVOν όχη μα τοϊί Σwτάyματoς ήδwατο
μεινον άδύναμοι ε Ις το έσωτερ ικόν τοσ Τμή ματος. την ώραν ταύτην δμάς έλα
σιτων εΙσώρμησεν εΙς το οίκημα δ ιά της κυρ ίας είσόδοψ τούτου καΙ έπωφελου
μένη της σvyχύσεως η δποία έπεκράτησεν έπΈΤVΧε νά συλλάβ1) καΙ άφοπλίσ1)
Ικανον άριθμον άΣΤWOμlKων καΙ νά καταλάβ1) το οίκημα. ΟΙ υπόλοιποι ίιπε
ρασπισταΙ τοθ Τμήμστο; έκμεταλλευόμενοι τήν δη μιουργηθεϊσαν άναταραχή ν
κατώρθωσαν νά διαφύγωσι πρΟς το κέντρον των Άθηνων. ΟΙ συλληφθέντες
μετεφέρθησαν εΙς την ' Ηλιούπολιν, όπου έδ ικάσθησαν υπο δηθεν λαίκοσ δι
καστη ρΙ ου. 'Εκ τούτων ο Διοικητή; τοσ Τμήματος, 3 Άστwόμoι, Ι 'Υτταστψ
νόμος, 2 Άρχιφύλακες καΙ 1 Άστυφύλαξ , κατεδ ικάσθησαν εΙς θάνατον καΙ εξε
τελέσθησαν δ ιά πυροβολισμων (').
Παραλλήλως πρΟς τήν ένέργειαν των έλασιτων κατά τοσ Β ' 'Αστννομι
KOV Τμή ματος έτεραι δwάμεις τούτων έπετίθεντο κατά τοσ έπΙ της γωνΙας των
δδων θαλοσ καΙ Πιττακοϋ κτ ιρίου τοθ Έλληνικοσ ΦρουραρχεΙου (νσν ΑΣΔΕΝ)
εΙς το Οποίον εΙχον σvyκεντωθij άπο της έκδηλώσεως τοσ κομμουνιστικοθ κινή
ματος περΙ τούς 200 Άξ ιωματ1ΚΟΙ σχεδον άοπλοι. Ή προστασία τοσ κτιρίου
τοσ Φ ρουραρχεΙου εΙχεν άνατεθη εΙς δμάδα 7 μαχητων των 'Οργανώσεων ΕΔΕΣ
καΙ χ υπο Άξιωματικον δ ιά της καταλήψεως άφ' έσπέρας της 5ης Δεκεμβρίου
της στέγη; (ταράτσας) της έπί της δδοσ θαλοσ καΙ λεωφόρου ΆμαλΙας Πο
λυκατοικίας Σαρηγιάννη , ήτις έκάλψτττε το Φρουραρχείον, χωρίς νά γίνωσιν
OVrOI άντιληπτο ί υπο των έλασιτων καΙ μεταφορ άς είς αύτή ν δπλισμοσ άπα
τελουμένου έκ 4 πολυβόλων, 3 δπλοπολυβόλων, 6 αίιτομάτων καΙ άρ ιθμοσ χει
ροβομβίδων. Ή κατάληψις καί ή κατοχή τοσ Φρουραρχείου θά έπέτρεπεν εΙς
τούς έλασ\τας νά κινηθωσιν άνενόχλητοl δ ιά της δδοσ Φιλελλήνων καΙ της λεω
φόρου ' ΑμαλΙας πρΟς τήν πλατείαν Σwτάyματoς καΙ τά Ξενοδοχεία Βασιλεύς
Γεώργιος καΙ Μ εγάλης Β ρετταν ίας, Evθα ησαν έγκστεστηρένα το Β ρεττσνυων
Στρατηγείον καΙ ή 'Ελληνική Κυβέρνησκ.
ΑΙ πρoπαρασκεvαΙ των έλασιτών διά τήν ττροσβολην τοσ ' Ελληνικοσ
Φρουραρχεlου ή ρξαντο άπο των πρώτων μεταμεσoνvκτίων ώρων της 5ης Δεκεμ
βρ ίου. 'Ισχυρά δύναμις τούτων, κινηθείσα έκ της περιοχης των στηλων τοϋ
'Ολυμπίου Διος, ήχθη κα] παρετάχθη κατά έξάδας εΙς το VψOς τοθ έναντι της
δδοσ θαλοσ τμήμστο; της λεωφόρου ' Α μαλίας, βέβαιοι ότι ούδεμίαν ούσιαστικήν
άντίδρασιν θά άντι μετώη ιζον, δεδο μένου ότι έγνώριζον ότι ο] έντΟς τοσ οίκή
ματος τoίi Φροψραρχείου είιρισκόμενοι άξlωματικοl έστεροθντο δπλισμοσ. Τμημα
τούτων έκ δολιοφθορέων (σσμποτέρ) εφοδιασμένων με κλίμακας, σκσπανικά
έργαλεία καΙ έκρηκτικάς ιiλας διείσδυσε διά της oδoίi θαλoίi χωρΙς νά ένοχλη
θωσι καΙ πλησlάσΑVΤΕς το Φρουραρχείον ήρξαντο της υπονομεύσεως τούτου,
ένι;; έτερον τμη μα έκινείτο πρΟς ένίσχυσιν των προοβαλλόντων το Β ' Άστwα
μικον Τμη μα. ΤΟ υπόλοιπον της δwάμεως των έλασιτων έξηκολοίιθησε παρα
μένον εΙς τάς θέσεις του έπΙ της λεωφόρου Άμαλίας κατέναντι της δδοσ θαλoίi,
ετοιμον νά έπέμβ\l τήν κατάλληλον στιγμην διά τήν κατάληψιν τοσ Φρουραρ
χε{ου. ΑΙφνιδ ίως τότε η κατέχουσα τήν στέγην της πολυκατοικίας δλιγο μελή ς
δμάς ήρξατο καταιγιστικοσ πυρΟς κατά των κατέναντι ταύτης έλασιτων, οίτι
νες αΙφνιδιασθέντες καΙ παν lκοβληθέντες έκ της άπροοδοκήτουταύτης προσβολης
έΥκατέλεlψαν τούς νεκρούς καΙ τραυματΙας των καΙ έσπευσαν νά Kαλυφθωv ιν
εΙς τούς θάμνους τοσ κήπου τοσ Ζαππείου. Βραδύτερον ΆVαΣWΤαχθΈVΤΕς ΆVέ
λαβον ΠΡοσπάθειαν έξουδετερώσεως των κατεχόντων τήν πολυκατοικΙαν. Ή
μάχη ΣVΝεχίσθη δι' άλλrnαλλήλων επιθέσεων μeχρl της 16.00, άπασα1 όμως
καΙ Ο Διο ικητή ; της Α.Δ .Χ . Στερεας Έλλάδος Ιξετελέσfujσαν δ ια μαχαιρων εΙς
θέσι ν « Καρσγ ιαν νέϊκα» , Ιν;;; ΟΙ δπλίτα ι Ιξετελέσfujσαν εΙς τά διυλ ιστήρια OVλεν
όψον ττρο ηγονμέν ω; ίιπέστησαν φρ ικτά βασαν ιστήρι α.
'ΟμοΙως ή κατά τον 'Αρχηγείου Χω ροφνλακης ΙΠ ίθεσις των Ιλασιτων
ΙΠανεληφθη δια σφοδρών πυ ρων, εύθίις μετά το μεσονύκτ ιον της 5ης Δεκε μβρίου ,
καΙ συ υεχίσθη μέχρι των πρωίνων ώρων της 6ης Δεκεμβρί ου. Τάς μεταμεσημβρι νας
ώρας καΙ μετα τ/ν έξονδετέρωσιν ίιπό των Ιλασιτω ν τον ιπl της οδον Γ' Σεπτε μ
βρ ίον παρά τ/ ν πλατεία ν Βικτωρίας τμήμστ ο; της δlλο χlας τον 4ον Τάγ ματο;
Χωροφνλα κης, Ιξεδηλώθη Ικείθε ν νέα lσχvρά ΙΠίθεσ ις έξ δλων των πλεvρων.
Παρά ταVτα ή άμννα των παντ αχόθε ν κυκλωμέ νων ΙξηKoλoVθ ησε μέχρ ι των
άπoyεvματ ινων ώρων, δτε λόγω των δραστ ικων πυρω ν των ιπιτιe εμ!vω v έγκα
τελεί φθη Ο τρίτο ; όροφο ς τον κτιρ lον καΙ ή άμwα των πολιορ κονμlVων ΠΕ
ριωρ ίσθη εΙς τοίις κάτω όρόφονς, το μοναδικόν ίιπάρ χον πολνβ όλον ήχρηστεύθη
καΙ τά αύτόματα ηρχισαν τό έν μετά τό άλλο σιγοϋν τα, λόΥ'l' Ιξαν τλήσεως
των πυρομαχικων . Κατά τ/ν κρί σιμου ταότην στιγμήν κστέ φθασαν 3 βρεττα
ν ικά άρματα, έπl τij έμφανίσει των όποίων ΟΙ έλασίται διέκοψαν τ/ν έπlθεσίν
των. Ύπο τ/ν προστασίαν των άρμάτων, ΟΙ άνδρες τον 'Αρχηγείοψ Χωροφυ
λακης, ή δυνήθησσν νά έκκενώσωσι τό οίκη μα καΙ νά δ ιαρρεύσωσι προς τό κέντρον
της πόλεως (Παλαιά 'Ανάκτορα) . ΑΙ άπώλειω έκ των μαχων άvf\λθoν εΙς 1
'Αξιωματικόν καΙ 3 οπλίτας νεκροίις καΙ 8 τραvματίας έξ ών 4 'Αξιωματικοί (') .
88. Παραλλήλω; προς τας έξαπoλVΘεΙσας έmθέσεις των Ιλασιτων κατά τ/ν
6ην Δεκεμβρίον καΙ ΣVμφώνως πρός τ/ν έκτί μησιν της καταστάσεως τον Β ρετ
τσν ικοϋ Στρατηγείοψ, τας ληφθείσας άποφάσεις καΙ τα καταστρωθέντα σχέδια
κατά τ/ν νVκτα της 5/6ην ΔεκεμβρίοvίιπότηςΑRΚ-FΟR CΕ,ήΜΡΥεια των μο
νάδων ηρξατο άπό της πρωίας της 6ης Δεκεμβρίον (2).
Ή 23η Τεθω ρακισμένη Ταξ ιαρχ ία έχονσα άποστολήν να έκκαθαρίση τό
τμη μα των 'Αθηνων τό όριζόμεvoν ίιπό των λεωφόρων Βασ. Σοφίας-Πανεπι
στημίον-Πατησlων-'Αλεξάνδρας, άφον κατά τ/ν νύκτα της 5 /6ην Δεκεμβρίον
κατέστρωσε τό σχέδιον ΕνερΥείας της καΙ προέβη εΙς τας άπαραιτήτονς μετα
κινήσεις των μονάδων της, έκίνησε άπό πρωίας τό ίιπό δ ιo ικησiν της τεθέν Τάγμα
Η .L I., όπερ δ ια δύο λόχων τον Ιξεκαθάρισε τ/ν περιοχην Κολωνακίον έκ των
έλΕVΘΈρων σκοπευτών τον ΕΛΑΣ καΙ πάσης άλλης σνναντηθείσητ Μιστά
σεως, IVC;; δια τον τρ ίτον λόχον τον τάγματο; έξησ φάλ ισε τό δυτικόυ όριον τον
Λυκσβη ττοθ , 'Επίσης το 500ν Πεζομάχον ΣΎVΤαyμα 'Αρμάτων κατέλαβεν m,εv
σοβαρας άντ ιστάσεωσ, τό ΙΠ Ι της οδον Koραf\ κτίριον ένθα τά γραφεϊα τη ς
ΚΕ τον ΕΑΜ κα Ι ΣWεπλήρωσε τ/ ν έκκαθάρισιν τον μεταξ ίι των οδων Πανεπι
στημ (ον καΙ 'Ακαδη μίας τμήματος της πόλεως . Τό 347 ΣΎVΤαyμα Άρμάτων
Μάχης, σvyκεvτρωσαν τά Ivαπομε!ναντα εΙς αύτό άρματά τον εΙς τό Klvτρoν
της πόλεως, δ ιέθεσε ταVτα μετά των 3 άρ μάτων της 23η ς Τεθω ρακισμένη ς Τα
ξιαρχίας διά την Ιξασφάλισιν τον πέριξ τον Βρεττανικον ΣτρατηΥείον χώρον.
,ίγεσίας τού ΕΛΑΣ ήταν πάντα ή έκκαθάeισ~ τού Ισχυρού συγκροτήματος ΓoVΔΙ
(1) άνετέθη ΕΙς τ/ν ιιΠ Μεραρχίανι! ή άποστολή έξονδετερώσεως των δwάμεων
Γοvδi-Σχολης Χωροφνλακης. Aίrτη ι:'>φειλΕν όπωs :
α. 'Από της έπομένης κα Ι ά...,ό της Ιω, Τ1ιν 0500 ώραν, lνεργήιtrι δια τoiί συνόλου
της δυνάμεώς της αΙφνιδια στικήν έπίθεσιν κατα τών στρ ατώνων ΓουδΙ-Σχολης Χω
ροφυλακης.
ρ. Μετα Τ1ιν Ιξουδετέρωσίν των να εΙσέλθπ εις τας 'Αθήνας καΙ να συμΡάλπ εΙς τήν
έκκαθάρισιν τής lJλης καταστάσεως. Ι!.
Ρ. Θ
.. α'
κ α τεv θ 'vvn'δ ε ~. ια' φ άλ απα' της ε Iς'Α"
την μπ εr.ο κη:rο vς, • • θ a'
οπου κα ι •
την θ'
εσΏ
ύπό τας διαταγας τής 2ας Ταςιαρχίας ιι .
Όσον άφoΡξi τ/ν μέθοδον ένεργΕίας καθωρίζετο ότι :
«ΑΙ δυνάμεις της Χ/Π Μεραρχίας δεν θα χρησιμoπo ιηθoiίν παρα μόνον δια τήν l -
ςovδετέρωσιν τώv παρουσιαζομένων ίσχvρών άvτιστάσεων, ό;τότε καί θά χρησιμο
n oIoi:"JITaI μαζικώς εΙς τόν τομέα εκ άστη ς ταξιαρ χία; ιι.
'Υπο τ/ν διοίκησιν τ/ς 11 «Μεραρχίας . έτέθη καί όλόκληρον το «50ν Σύιι
ταγμα Προαστ είων ιι. ΕΙς τας «lην καΙ 2αν Ταςιαρχίας ι! άvετίθετo ή άποστολή
τ/ς σwεχίσεωs των έπιθέσεω ν έπi σψγκλι νουσών κατενθύν σεων πρΟς το κέν
τρον της πόλΕ ως . Δια τ/ν έπίθεσιν ταότην , αϊ «Ταξι αρχία!» αVται ,δΕΙ «να χρη
σιμοποιήσ ουν ώς Ράσεις ιςορμήσεως τήν πλέον προκ εχωρημένη ν γραμμ ήν πρός
τό κlντρ oν της πόλεως καΙ να lπιδ ιώςoυν τήν διεςαγωγήν της μάχης Ιντ ός κα
τωκημέν ων τόπ ων» . Αϊ ώραl έξoρμήσεωs των τμημάτων καθωρίσθησαν ίπro
τον «Α' Σ Σ» ώς κάτωθι :
ΙΙΙ/42 « Τάγμα» διετέθη δια τ/ν κατάληψιν θέσεων ΕΙς τ/ν περιοχήν τοθ Νοσο
κομείου Σωτη ρία (1).
Έναντι των ΆVωτέpω συγκεντρωθεισών δυνάμεων τijς ΙΙ «Μεραρχlας»
r
α! Ε Ις ουδ \ στρατωνιζόμεναι έθνικαϊ δυνάμεκ E1XOV ώς άκολοίιθως :
-ΕΙ ς TOI1I στρατώνας τοσ τέως 340υ Σuvτάyματoς Πεζι κοθ, ή διοί κησι ς της
I11 ΕΟΤ το l ον Τάγμα Πεζ ικοθ καΙ το 111 Σύνταγμα ΠΕδl νοσ Πυροβ ολικοθ, ΆV ω
πυρο βόλων. Σόνολον δuvάμΕως 1000 περίπου άνδρΕς.
- ΕΙς TOI1I στρατώνας τοθ τέως Α' Συντάγματοτ Πεδινού Πψροβολικοθ,
ΤΟ 60ν Τάγμα Φρουρών, δwάμεως διλοχίας έκ 200 ΆVδpων.
- ΕΙς τ/ν Σχολήν Χωροφυλακης, τάγμα δuvάμεως περ ίπου 600 :ΆVδpων. ,
έξ ών 520 χωροφύλακΕς κα] οΙ ίιπόλοιποι 'Αξιωματικοί.
- ΕΙς τας άνωτέρω δwάμεις E1Xov προστεθij μέχρι της ήμέρ ας ταύτη ς 'τεροl
500 περ ίπου χωροφύλακες έκ των διστεθέντωυ οπλιτων καί Άξιωματικων των
δ ιαλυθε ισών άρχων χωροφυλακης Άθηνων.
- Είς TOI1I στρατώ νας τοσ ΣUVΤάγματoς "Ορειβατικο ύ Πυροβολ ικού οί
άφοπλι σθέν ΤΕς μΕτα τ/ν άπελ εψθέρωσιν άνδρΕς των Ταγμάτ ων ΆσφαλΕίας, ά
νερχόμενοι ΕΙς 1000 περίπου, συγκροτημένοι ΕΙς 6 λόχους, οίΤΙΥΕς μετα τ/ν έκ
δήλωσιν τοϋ κομμοψνιστικοθ πραξικοπή ματος έξωπλίσθησΑV στοιχει ωδώς.
ΤΟ σύνολον των στpατωνιζoΜΈVων ΕΙς τoVς στρατώνας Γουδί ίιπήχθη σα ν
ίιπο τ/ν 111 ΕΟΤ καΙ διετάχθ ησαν να όpyαvώσωσι τ/ ν άμuvαv των κατεχο μένω ν
ίιπο αίιτω ν κτιρίων καΙ νάκαλύψωσι τ/ν διάταξιν τij ς ταξιαρ χίας άπο βΟΡΕί ας
καί βορειοαν ατολική; κατευθύνσεωτ . τα Ετερα δύο τάγματα τijς ταξι αρχ ίας
Εl1 ρ Ισκοντο άvεπτuyΜΈVα το μέΥ 20ν Τάγμα Είς τ/ν ΠεΡιοχήν Kouπoνίων -Άλ
σους Συγγρ οϋ, το δΙ 30ν Τάγ μα Ε Ις τήν περ ιοχή ν ΆΥ. 'Ι ωάννου Προ δρ όμου-
ίιψ. ΆλrnοβοVvΙ (2). .
92. Ή έ'ΠίθΕσις των μονάδων τijς ΙΙ «Μεραρχlας », λόΥφ τijς σοβαρδτ καθυ
στερήσεωτ ΕΙς τήν άφιξιν των «ταγμάτων» τοσ 340υ «Συντάγμστο,» καί τijς
άvάyκης όπως μή άvαβληθij αύτη, άπεφασίσθη να ΆVαληφθij μεμονωμένω; ίιπο
τοσ « 70υ Συντάγματος» άπο 0800 κατά τijς Σχολης Χωροφυλακης, κατόπιν έν
τόνου ττρσπαρασκευήτ δ ια πupων όλμων κα! αύτο μάτων όπλων. Δ Ις τα τμή
ματα των έλασιτων έξώρμησΑV κατα των ΆVΤΙKε ιμΕVΙKων των σκοπών, κατ'
άμφοτέρω; όμως τας έξορμήσεις των δεχθέντα "α καταιγιστικά καί ΕΟστοχα
πψρά των άμυνομένων, άπεκρούσθησαν μέ βαΡΕίας άπωλΕ ίας κα! ή ναγκά
σθησσν ΤΕλlκως να έπαvέλθωσlν ΕΙς τας βάσε ις έξορμήσεώς των, Κατά το
διάστη μα τοθτο Τι ί ll ΕΟΤ πρΟς άντιμετώηισιν τijς διαγραφομέυη; καί ένΑV
τίον της άπειλης, έκίνησε λόχον τοθ 10υ Τάγματο; δια τήν κάλυψίι. της έκ τijς
κατευθύνσεωτ M ovης 'Αστερ ίου, όστις κατέλαβΕ το ύψωμα Κύρου Πύρρα περί
τήν 0900, διέταξΕ δέ το 60ν Τάγ μα Φρουρών όπως δ ια Λόχου έπlτεθi\ πρΟς κα
τάληψιν τοσ Νοσοκομείου «Σωτη ρία» . Ή έτήθεσις έπΡαΥματοποιήθη δια τοσ
2/6 Λόχου άλλα δέν έτΕλΕσφόρησ. καθόσον οί έλασίτες ΆVτεπlτεθέντες ήνάΥκα
σαν TOV.OV Είς σίιμΠΤUξιν . Ό λόχος εσχεv 9 τpαuματίας.
(Ι ) Σ χεΟtά.γΡα μμα: 12
- Άν",: Ιρχ ου Πεζ. ΚιχτcημήΤΡ Ο'J Γε ωργ. '11 1IciX"I'J των 'AOΎjνω',!
-Άνδ ρ. i\Ιοόντρ ~χα.- Ό ρέα-=η Ή Τ ραγωδία. τοϊ) ΕΛΑΣ ΚC9W ΙΟ\l ΔεΧCμ βΡ tΜ Νο 52
(2 ) •AV"':t ιr.'P . Tσσ:κlXλώτoυ Θρι:ι:σ . Σ~ Xp6vLa. Στρcιτt ώ':'l'j Ι; τT~ Έλλliδoι; Σε:λ. 608
'Αρχείο. Δ ΙΣ Φ. 810 /ΙΒ /1 Σελ. 19
'Αντ/ρχοΙ) Πεζ . Κα:τσιμήτρ ου ... Γ,ω ργ. Ή Μ ά.χη των ' Αθηνώ ν
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
138 ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙ ΑΝ ΟΝ ΚΙΝΗΜΑ
καΙ των δύο mιρoβόλων του Συντάγματοτ, άτινα έπέφερον σOβαρCιs ά'Πωλείας
εΙς το\rrοvς. Μόνον κατά τήν νύκτα "τ/ς 7ης Δεκεμβρίου καί περl ώραν 1100
τμημα έλασιτών έπΈΤVΧε να προσεγγίση καί άνατινάξ'] δια δwαμίτιδος μέρος
του μανδροτοίχοv των στρατώνων έπl "τ/ς νοτία; πλωρας τούτου παρα τα
ίιπάρχοντα ύπόσττγα, χωρ!ς όμως να δwηθ;j να προχωρήση περαιτέρω, χάρις
εΙς τήν έπΙΤVΧη δια mιρων ά'Πόφραξιν του δημιουργηθέντο; ρήγματοτ, Κατά
τήν ημέραν ταύτην δια πρώτην φοράν ά'Πο "τ/ς ΈVάρξεως των μαχων έπετείιχθη
έπικοινωνία των πολιορκοψμένων μετά του κέντρου των 'Αθηνών, δι' άιτοστα
λέντος 'Αξιωματικου, κατόπιν "τ/ς έκκαθαρίσεως ίιπο των Βρεττανών μέροvς
"τ/ς συνοικίατ Πλάκας κα] η μεταφορά των νεκρων κα] ΤΡΑVματιων του
Συντάγματο; (').
'Επιθέσεις κατά την 7ην Δεκεμβρίου έδέχθησαν καΙ η Γενική 'Ασφάλεια
κσ] το ΜηχανοκίνητονΤμημα ταύτης καθως κα] το Δ' 'Αστννομικόν Τμήμα, του
όποlοv έκ του σφοδροθ mιρoς των βαρέων όπλων των έλασιτων κστεστράφη
σαν ΟΙ δύο ύψηλότεροι όροφοι του οίκήματοτ, χωρlς όμως ΟΙ άγωνιζόμενοι άν
δρες του τμήματο; να ίιποκίιψωσι. την 1900 ΟΙ έλασίται έτreχείρησαν νέαν
σφοδράν εφοδον κατά του 'Αστψνομικοθ τμήματο; δια χειροβομβίδων κα] Bv-
ναμίτιδος, ητις διήρκεσεν έπl μίαν ώραν. Όμας δυναμιτιστών ηχθη σχεδόν μέχρι
"τ/ς κvρίας εΙσόδοv του καταστήιιατοτ, άλλα η άμwα των άστψνομικών ίιπfiρξε
τόσον άποτελεσμστική, ώστε η έπίθεσις να άποτύχη, ΑΙ ά'Πώλειαι του Δ' 'Α
στυνομικοθ Τμήματο; κατά την ημέραν ταύτην άνήλθον εΙς 1 νεκρόν καί 3 τραv
ματίας, έξ ών 1 'Αξιωματικός.
ΑΙ βρεττανικα] μονάδες κατα την ημέραν τσότην δΈV διεξήΥαΥον σοβα
pov; άΥωνας, περιορισθείσαι ε!ς τήν έκκαθάρισιν δι' είιρvτάτης χρησιμοποιή
σεως των άρμάτων μάχης φωλεων τινων ΆVΤιστάσεων των έλασιτων καΙ τήν
έξασφάλισιv των θέσεών των. Προσπάθεια του κατέχοντος τήν 'Ακρόπολιν λό
XOV πρΟς κατάληψιv του λ6φοv Φιλοπάπποv ά'ΠΈΤVΧε . Ή 23η Τεθωρακισμένη
Ταξιαρχία καίτοι συνήντησεν εΙς το κέντρον "τ/ς πόλεως άντίστασιν σχεδΟν μη
δαμινήν, δΈV εκρινε σκόπιμον να διασπείρη τας SwaμEI) της, δια την έκκαθάρι
σιν των βορείως κα] δVΤΙKως Λυκαβηττοθ περιοχων Νεαπόλεως καΙ Movaelov.
Ώς έκ τούτον η ταξιαρχία δΈV ώλοκλήρωσε τήν έκκαθάρισιν "τ/ς άνστεθείσητ ei;
αίιτήν περιοχης, πέραν "τ/ς έκκαθαρίσεως τμήματφ; μόνον του κέντρου των 'Α
θηνων καΙ "τ/ς συνοικίατ Κολωvακίοv. Ή 2α Ταξιαρχία 'Αλεξιπτωτιστων είιρε
θεϊσα έξ άλλοv προ πολvαρlθμωv μικροαντιστάσεων δΈV έτrέτvχε τήν προώθη
σίν της εΙς Ικανοττοιητικόν βαθμόν κα] τον μεταξv των τριων ταγμάτω» της σύν
δεσμον, Ούτω το 4ον ΤάΥμα (διλοχία) παρέμεινε δια τρΙτην κατα σειρι':ιv ημέραν
άΥκιστρωμένον εΙς τας Φvλακας Σvyyρου (2).
93. 'Απο"τ/ς 7ης Δeκεμβρίοv, δεvτέρας ημέρας "τ/ς έπeμβάσεως εΙς τον άΥωνα
των βρeτrανΙKων δwάμεωv καΙ "τ/ς 111 ΕΟΤ κατέστη προφανές, ότι έφ' όσον ό
ΕΛΑΣ δέv άφίστατο, ως προεβλέπετο, "τ/ς έvόπλοv άντιδράσεως, η ΠΡαΥματο-
vης Πρ όδρομ ος-Ν εκροταφ είον Ζωγράφου κα] ύψώματα Kovπoν ίω ν. , άλσος
καΙ Νοσοκ ομ είον ΣυΥΥρ ον-Έφορεία 'Υλικοί) Πολέμου-Νοσο κομεία 'Αρεταίειο ν
καΙ Ίππο κρ άτε ιον, ΈV συν δέσμ ω μετά τον είς τ/ν γων ίαν των δδω ν Φε ιδιππfδ oυ
-Κηφι σσίας 30υ Λόχου TOV lου ΤάΥματος. Ή Σχολη Χωροφυλακης εΙς TOV)
στρατώνας 'IππικΟV καΙ Νοσοκομείον 'Epu6pos Σταυρ ός. ΤΟ lοv Τάγμα μείο ν
λόχος, Ιφεδρεία της ταξ ιαρχίας ΙvτOς των στρατ ώνων.
Κατά τήν ίδίαv η μέραv εΙς Ινίσχυσιν της 111 ΕΟΤ διετίθεντο τά άφ ΙXθΈV τα
έξ Ίταλίας κά ρριερ; των 20υ καί 30υ Ταγμάτ ων κα! Vπή yετo τακτικως ύπ' σό
τ/ν η δwαμις της Σχολης Χωροφυλακ;;ς, δι ά τ/ν ένιαίαν διεύθψνσ ιν των ΙΠΙ
χειρήσε ων . Διά της δυνάμεω; της Σχολη ς Χωροφ υλακης καΙ των Ιν ΑVΉΊ συγκεν
τρωμένων λο ιπω ν 'Α ξ ιω ματικων κα! χωρ οφυλάκων καθώ ς καΙ δι ά των ΆV δ ρων
των ταγμάτων 'Ασφαλ είας , συυεχ ίσθη η oρyΆVωσ lς της άμwης των δ ιαφόρων
οίκη μάτων των στρατώνων Γουδ Ι καΙ Ικαλvφθη η ταξιαρ χία άπο Βορρά καΙ
Βορειοανατολών κατά πάσης ΙΠιθέσεως των έλασιτ ων (').
την έπομένην 9ην Δεκεμβρίου rnl TOV μετώπου της 111 ΕΟΤ η δραστη ριό
της mρ ιωρίσθη εΙς βολάς όλμων κα] αύτομάτων όπλω ν, mpl δΙ τ/ν 1600 διμοιρ (α
τοϋ 60υ Τάγματο; Φρουρών ύπoστηριζoμlvη ύπο οvλαμοv άρμάτων μάχης
κατελάμβανε τ/ν έyyVς της Σχολης Χωροφυλακης, Σχολην Γυμνασηκης, λόy~
όμως των σφοδρών έχθρ ικων πυρων α Tov συγκροτήρατο; τοθ Ν οσοκομεl ου
Σωτηρία, κατεχομένου ύπο των έλασιτων ήναγκάσθη νά άπoσvρθij αείθεν. μι
άπωλείας 2 άξ ιω ματικοvς τραυματίας. ΑΙ λοιπαΙ άπώλε ιαι της ταξ ιαρχίας κατά
τ/ν 9ην ΔΕΚεμβρίου άvfjλθoν εΙς 1 νεκρόν καί 3 τραυματίας (' ) .
Κατά τάς ΆVωΤΙρω δύο ημέρας 8ην καΙ 9ην Δεκεμβρίου ο! άΥωνες εΙς το
κέντρον της πόλεως mριορίσθησαv εΙς τ/ν άvταλλαyην πυρων μεταξι:. έλασιτων
καΙ άμυνομένων της Γενιτ/ς 'Ασφαλείας καΙ TOV MηXΑVO KlνήΤOυ τμήματος α\ι
τη ς (3). 'Απόπειραι των έλασιτων όπως έΥκαταστήσωσl βάσεις πυρος ιπι των
στεΥων δ ιαφόρων πέρ ιξ οlκιων ΙξOυδετερώθησΑV. την 8ην Δεκεμβ ρίου, λόγφ
της rnισφαλοvς θέσεως ε Ις τ/ν δπoίαv εlχε περlέλθ1) το Δ' 'Αστννο μικόν Τμήμα,
ΈVlσχVΘΗ διά δυνάμεως της Γενικη ς 'Ασφαλείας, τ/ν δΙ 9ην Δεκεμβ ρίου μικρά
δwαμις τούτου ένή ργησε ΙΠιτυχη έκκαθάρισιν των έyyVς TOV τμήματος οlκιων
καΙ κατέλαβε το έτrI των δδων 'Αβέρ ωφ καΙ 'Αριστ οτέλους Ξενοδο χείον 'Αβέρωφ ,
το έσπέρας της Ιδίας ημέρας η διάταξις των βρεΤΤΑVΙKων μονάδων εlχε
δ,αμορφω&ii ώς έξης: (') .
- 23η Τεθωρακισμένη Ταξ ιαρχία : Στρατηγεϊον : Μέγαρον Τραπέζης
Πειραιως rni της QSOV κορα;; άριθ. 1.
- 500ν Πεζομάχον Σύνταγμα 'Αρμάτων: Τρείς ίλαι ΈV έπlσταθμίC;Ι εΙς το
μεταξv των δδων ΠΑVEΠιστημίOυ-ΊΠΠOKράτOυς-'AKαδημίας-Έμμ. Μπενάκη
ΚEVΤΡΙKOν τμημα των 'Αθηνων. Ή τετάρτη ίλη Tov ίδ ίου εΙς το zάπm,oν.
- Τάγμα Η .L .I. της 23ης Ταξιαρχίας μΙ λόχον είς το δυηκον άκρον Tov Λυ
καβηττΟV κα! TOV) έτέρους sVO λό χους του εΙς το μεταξv των δδων ΛΟVΚ IΑVΟV
Bασtλ(σση ς Σοφίας-Πλατείας Pη yίλλης-ΠΑVEΠlστη μίOυ-'ΑσκληπειοV τμη μα
τη ς πόλεως (Κολωνάκι) .
Κατά τήν δ ιάρκειαν Τ/, ήμέρα, ταύτη, δια τσπικών ΈVεpyειων των Ό.α
σιτων κατελήφθη Vπ' αύτων το τταρά τήν 'Ομόνοιαν καί έπl τη, δδοίί Πεφαιω,
κτίριον τη, Πολυκλινική; κα] ελαβε XώpΑV προώθησκ τούτων προ, τα, όδού,
Σωκράτοικ κα] 'Αγίοψ Κωνσταvτίνοv (') ' Επίση; έπιχεφηθείσα Vπ' ΑVτων
κατάληψκ τοθ Κεντρικού Ταχυδρομείοψ, κατεχομέvοv VΠO όμάδΟ) έθνικοφρό
νων Άξιωματικων, άπtτvχεν., ότrω, έπίση, άπέτυχον ένεργηθεϊσαι τοπικη,
μορφη, έπιθέσει, κατά τ/, Σχολη, Χωροφvλακηs, τοίί Νοσοκομεί ου ' Ερνθροθ
Σταυροθ καΙ Τ/, Σχολη, Εύελπlδων. 'Ομοίω; κα] εΙ, πλείστα άλλα σημεία ΈVΤo,
των Άθηνων διεξήχθησαν μικραί μΈV, άλλα αΙματηραΙ συγκρούσεκ, έξηκολού
θησαν δΙ αί άιτό τη, πρώτη, ήμέρα, τοίί στασιαστικοίί κινήματο; ΑVατιναξει,
οίκιων, άνατροπή ΕΙ, τα, όδού, των άκινητοποιηθέντων τροχιοδρομικων όχη
μάτων, κατασκευή όδοφραγμάτων πρό, τταρεμπόδισιν τη, κινήσεω; καΙ προ
στασίαν άπό των β pεττΑVΙKων άρμάτων, λεηλασίαι, ΣVλλήψει" φόνοι καΙ έκ
τελέσει, έθνικοφρόνων πολιτων κα] ή ρχιζεν έφαρμοζό μενον το μέτρον Τ/, Ο
μηρΙα, των κατοίκων (').
την lδΙαv ήμέpαv προ, άντlδρασιν εΙ, τα, δια τήν κατάληψιν των Άθη
νων προσπαθεΙα, των κομμοψνιστών, ή Κυβέρνησκ άπεφάσιζεν έν σννεννοήσει
μετα των Βρεττανών, την ΕΙ, την mΡιοχην των Άθηνων, ΑVασύστασιν τη, δια
λVΘEίση, Έθvοφvλακη, δια τη, προσκλήσεω; Vπo τα όπλα των έφέδΡων των
κλάσεων 1932-1 939, έκ των μη καταλη φθεισών VΠO των κο μ μουνιστών περιο
χων Τ/, ττρωτεψούσητ καθω) καί των καταφvyόvτων εΙ, τήν έλενθέραν περιοχήν
Τ/, πόλεω, στpατevσ ίμων καΙ χωροφvλάκων καί την όpyΑVωσιν ταγμάτων,
άναλόΥω, προ, τον άριθμόν των παροvσιαζομέvων. 'Εκ παραλλήλοv έmδίωξE
τήν σvyκpότησιν λόχων έξ άστννομικών, έκ των διασωθΈVΤων κα] σvyKεντpω
ΘΈVΤων εΙ, τήν 'Αστυνομικήν ΔΙΕύθwσιν όπλιτων καί Άξιωματικων Τ/, Άστυ
νομία> Πόλεων. Ούτω ΈVΤo, Τ/, 9η, Δεκεμβρίοv άνασψγκροτήθη ΕΙ, τα Παλαιά
Άνάκτορα το 141 Τάγμα Έθνοφvλακη" κvp(ΩS έκ των σvρρevσάντων χωρο
φvλάκων κα] σwεκpoτήθη τΟ 142 Τάγμα Έθvοφvλακη, έξ άγωνιστων Τ/, Όρ
yΑVώσEω, Χ , έπeτeύχθη δέ έν τοσούτο τij βοηθεί", των Βρεττανώυ η μεταγωγή
των ΕΙ, τα, Φvλc.κα, Σογγροθ VπoδΙKOKαταδίKων ΕΙ, τα, Φvλακα, ΑΙΥ(νηι. Κα
τόπιν τούτου σ! ΦvλακαΙ Συγγροϋ έγκστελείφθησαν κα] τό δεσμεψμένον ΕΙ, αύ
τα, 4ον Τάγμα 'Αλεξιπτωτιστων κα] η δύναμι, Τ/, χωροφvλακη, κατέστησαν
Staerotμot (') .
96. ΕΙ, έκτυ.eσιν Τ/, διαταyij, έπlχεφήσΕων τοίί Α' «Σώματος Στρατού» τοίί
ΕΛΑΣ άπό Τ/, 0430 τη, lOη, Δεκεμβρίοv τμήματα Τ/, 1η, «ΤαξιαρχΙα,» έπε
τίθevτo έκ Τ/, ΑVατOλΙKη, παρvφη, τοίί συνοικισμοθ Kαιoαpιαvη, κατά τοίί
KατέχOVΤO) τό ύψ. 'Αλεποβοίίνι 1 f3
Λόχοv Τ/, 111 ΕΟΤ καΙ δια τοίί ΙΙ /34 « Τάγ
ματος » έκ Τ/, KΑΤΕVΘΎVσeω, Μονη, Kαισαp'ΑVη, καΙ τοίί ύψώματο, KOVΤαλάδE"
κατα τοίί άριστεΡοίί τ/, ταξιαρχία,. Ό 1 f3
ΛόχΟ) δεχθε l, έπ ίθΕσ ιν ύmpτέpω ν
δw αμεων έκάμφθη καΙ η κορvφη τοίί ύψ . >Αλrnoβοίίνι πεpιηλθev εΙ, χείρα, των
έπιτεθΈVΤων. ΤαύτOXpόνΩS ΟΙ έπιτιθέμενοι έκ Τ/, KΑΤΕVΘΎVσεΩS Movij, Καισαρια-
Έκ των βολων των όλμων προσεβλήθη κα] κατεστράφη το εΙς τον εξώστην τοίί
άνω όρόφου τοίί Διοικητηρίου παρατηρητήριον, τεθέντων έκτος μαχης άπάντων
των έν aUTC;; ευρισκομένων. Ό άγών έλαβε μεγαλυτέραν έντασιν άπό της 0730,
όταν 0\ στρατώνε; εδέχθησαν καί τά πρωτα πυρά τοίί πυροβολικοίί των έλα
σιτών, τά οποία έπέφερον νέας καταστροφά; κα] απωλείας εΙς το προσωπικόν,
απο δε της 0900, η πίεσις κατά των στρατώνων ηύξήθη έτι ΠΕρισσότερον, ΟΙ
αμυνόμενοι όμως έξηκολούθησαν δια τοίί εύστόχου πυρός των ματαιώνοντες
την προσπάθειαν ττροσεγγίσεω- του περιβόλου των στρατώνων. 'Επηκολού
θησε περ! την 1100 σχετική κάμψις της σφοδρότητος των πυρων των επιτιθε
μένων κα] την 1230 η έπίθεσις έπανελήφθη εξ όλων των κατευθύνσεων. ΜΙαν
ώραν βραδύτερον η πίεσι, την όποίαν ύφίσταυτο οί στρατώνε; κατέστη δυσβά
στακτοτ, Βροχη βλημάτων τταντό; όπλου καί δισμετρήματο; καλύπτει τον χωρον
των στρατώνων καί περί την 1530 0\ έλασίται έττιτψγχάνοψσι να δημιοψρ
γήσωσι δια ναρκών ρήγμα εΙς τον μανδρότοιχον της νοτίας πλευρας, άπειλοθν
τες απο στΙΥμη, εΙ, στιγμήν την είσβολήυ των εΙς του, στρατώνατ . Ή απειλη
αύτη άττεσοβήθη την τελευταίαν στιγμήν εξ αΙτία, τη, άτολμία; των έπιτιθε
μένων, ΟΙ όποίοι έθερίζοντο υπο τοίί πυρο, των άμυνομένωι' κα] της έγκαίροψ
άφίξεω, 3 βρετταυικών άρμάτων μαχη, καί όλίγον βραδύτερον διμοιρία, τοίί
50υ Τάγματοτ Άλεξιπτωτιστων. Τά άρματα μαχης όμ" τij άφίξει των, έπιτε
θέντα έξηνάΥκασαν δια των πυρων των εΙς απομάκρυνσιν του, έπιτιθεμένου"
ένC;; ΟΙ ΒρεττανοΙ άλεξιπτωτισταl έσΠΕυδον καί 'φρασσον το δημιοψργηθέν
ρηΥμα εΙς τον μανδρότοιχον δια συστήματο; ναρκών καί παγίδων, σvyχρόνως
δε άνεφοδιάζον τους άμυνομένους δια 3 πίατ καί έπαρκοίί, ποσότητο; πυρομα
χικων. Κάτά την εκτέλεσιν τη, έΡΥασίας φράξεως τοίί μανδροτοίχου έτραυμα
τίσθη εΙς Βρεττανος θανασίμως. Παραλλήλως 8 βρεττανικά μαχητικα άεροσκά
φη προσέβαλον δια των πυρων των τας σψγκεντρωμένατ μεταξυ τοίί χώρου
τοίί Σταδίου κα] τοίί κολυμβητηρίου δυνάμεις των έλασιτών, διασκορπίσαντα
τούτοψτ με σοβαρά, άπωλείατ, Ύπο τάς συνθήκστ ταύτα, ΟΙ έλασϊται όποστάν
τες βαΡVΤάτα, απωλείας, ήναγκάσθησαν να παραιτηθώσι πάσης περαιτέρω
προσπαθείας δια την όλωσιν των στρατώνων. ΑΙ άπώλειαι τοίί ΣυντάΥματος
Χωροφυλακης ανηλθον εΙς 4 νεκρου, έξ &ν 1 Άξιωματικος κα] 8 τραυματίας έξ
ι;;,ν 4 'Αξιωματικοί.
Σοβαράν έπίθεσιν έδέχθη κατά την lΟην Δεκεμβρίου καί το έπl της όδοίί
Γ' Σεπτεμβρίου καί Σολωμοίί Δ' 'Αστψνομικόν Τμήμα (') υπο τμημάτων της
«2ας ΤαξιαρχΙας» τοίί ΕΛΑΣ. ΟΙ άστψνομικοί τοίί τμήμστο; σψγκρστήσαντετ
έπl δίωρον την lσχυραν πίεσιν των έλασιτώ», έξηναΥκάσθησανπερ\ την 1700,
λόΥφ εξαντλήσεω, των πυρομαχικων των καί της κρισίμου καταστάσεως εΙς
την όποίαν ττεριήλθον, να εΥκαταλείψωσι το οίκημα καί να ΣVμΠΤVΧθωσιν είς
την Γενικήν Άσφάλειαν, ήτις ώσαύτως έβάλλΕΤΟ καθ' όλην την ημέραν παρε
νοχλητικως (').
την ίδίαν ημέραν έπανελαμβανετουπο τμημάτων τοίί 3ου «Συντάγματος»
τοίί ΕΛΑΣ η έκδηλωθείσα απο της 9ης Δεκεμβρίου επίθεσις κατα της Σχολης
Ευελπίδων, δια πυρων εκ των λ6φων Εύελπίδων, Στρέφη καΙ 'ΑΥ. ΣΤVλιανOίί
("). Ή όμυνα τη, Σχολη, έστηρίζΕΤΟ εΙ, τους 23 ΆξιωματικοΙΙ, ταύτη" τοΙΙς
καί λόχος άπεστάλη προς ένίσχψσιν τ/ς προσβαλλομένης υπο των ~ασιτων
Σχολης Εύελπίδων καΙ τήν διευκόλυνσιν έκκενώσεω; ταύτης. Διά τήν άποστο
λήν έπεκτάσεωτ πρό) Βορρδν τοθ υπό τ/ς ταξιαρχίας ~εYXOμΈVOυ χώρου, άπέ
μεινε εΙς μόνον λόχος. 'Ο λόχος oUτoς διετάχθη κα] έγκατεστάθη άμυντικως εΙς
το κτιριακόν συγκρότημα τοθ Πολυτεχνείου, άπOτελoVΝΤOς τό πλέον προκεχω
ρημένον σημείον τ/ς όλης βρεττανική; διατάξεως πρός τήν κατεύθυνσιν ταύτην,
'Ο λόχος OUτOς &μ~ ήj έγκαταστάσε ι του διέθεσε δι μοιρ ίαν του διά τήν ένίσχυσιν
τ/ς έπΙ τ/ς ΣVμβOλης των οδων Στουρνάρα καί Πατησίων Γενικης 'Ασφαλείας,
βραδύτερον δε άπέκροψσεν έπιτvχως νυκτερινήν έπίθεσιν έΚΤOξΕVΘείσαν κατ'
αύτοσ ύπό των έλασιτων. Έπίσης τό άπαλλαyΈV εΙς την περιοχήν εύθύνης τ/ς
2ας Ταξιαρχίας Άλεξιπτωτιστων 4ον Τάγμα, τ/ς άττοστολή; φρουρήσεως των
Φυλακων Συγγροϋ, κατόπιν τ/ς μεταφορας των ύποδικοκαταδίκων εΙς ΑίΥιναν,
διετάχθη νά κινήση τους δύο λόχους του μετά οίιλαμοσ άρμάτων μάχης πρός
τους στρατώνας Ρούφ, διά τήν έξασφάλισιν των άττοθηκών διοικητική; μερί
μνης. Τό τάγμα τούτο άχθΈV εΙς το ίιψος Νέων Σφαγείων, κατά μηκος τ/ς δδοσ
Πειραιως, εύρέθη πρό τριακοντάδοτ όδοφραγμάτων, τά όποία εφρασσον την
δδόν έπΙ Ικανοθ μήκουτ κα] άτινα ήνάγκασαν αύτό νά ffiISo&ij εΙς τήν έκκαθάρι
σίν των, έπΙΤVΧό ν τελικως νά άx&ij εΙς τους στρατώ να; Ρούφ τάς άττογ εψματι
νάς ώρας.
Ούτω το έσπέρας τ/ς 10ης Δεκεμβρίου αί διατιθέμεναι μάχιμοι βρεττανικαΙ
μονάδες σvvεπoσoVvτo εΙς 16 έν συνόλφ λόχους κατανεμηρένου; ώς άκoλoVθως:
- Έπi τοθ Λυκαβηττοϋ, εΙς το Πολυτεχνείον καί τήν Σχολην EVΕΛπiδων
ΆVά εΙς λόχος τοθ Τάγματο; KRRC μέ λόχον ώς έφεδρείαν εΙς τήν ττλατείαν
Συντάγματτκ,
- ΕΙς τό Ζάππειον πεζομάχος ίλη τοσ 500υ Συντάγματο; Άρμάτων μέ
έτέρας δύο ίλας εΙς το κέντρον τ/ς πόλεως, μεταξυ των όδων Πανεπιστημίου,
'Ιπποκράτοικ, Άκαδημίας καΙ Μπενάκη.
- Λόχος 'Αλεξιπτωτιστων τοσ 50υ ΤάΥματος ε Ις τήν όδόν Σταδίου καί
λόχος τοθ Ιδίου τάγματο; έπΙ τ/ς 'Ακροπόλεως.
- Λόχος 'Αλεξιπτωτιστων τοσ 60υ Τάγματο; εΙς τήν πλατείαν 'Ομονοίας
με λόχον εΙς τό Ψυχικόν.
- Δύο λόχοι τοθ 4ου Τάγματο; εΙς στρατώνας Ρούφ.
- Τρείς τέλος λόχοι τοθ Τάγματο; H.L.I. εΙς τήν περιοχήν Κολωνακίου.
ΈπΙ πλέον ή εΙς τεθωρακισμένα μέσα δύναμις τοσ 460υ Συντάγματοτ, ήτοι
25 άρματα μάχης καΙ 19 τεθωρακισμένα όχή ματα, εΙχε διατεθη ΆVαλόyως πρός
τάς άvάyκας παροχης ύποστηρίξεως εΙς τά ΆVωτέρω τμή ματα .
ΑΙ ΆVωτέρω βρεττανικαΙ δυνάμεις διέθετον ώς μοναδικόν άξονα έπικοινω
νίας μετά τοσ Παλαιοσ Φαλήρου καί τοσ Πειραιως τήν λεωφόρον ΣυΥΥροσ, κατά
της δποίας μέχρι της lOης Δεκεμβρ ίου δεν εΙχον προβη τά τμήματα τοσ ΕΛΑΣ
εΙς ούδεμίαν ένέΡΥειαν, ούτω δε τά μεταφορι κά όχή ματα των Βρεττανων ΈΚVΚΛo
φόΡουν δι' αύτης άκωλύτως, εξασφαλίζοντα τόν σύνδεσμον τ/ς πρωτευούσης
μετά των φαληρικων άκτων.
την Ιδίαν έσπέραν ή διάταξις των τμημάτων τ/ς Il « Mεραeχίας)) τοσ ΕΛΑΣ
εΙχεν ώς άκoλoVΘως (ι).
- Δύο «τάγμαΤα)) τοσ 70υ « Συντάγματος)) κατείχον τήν περιοχην Γηρο-
της, το οίκημα τοίί ΠO λυrE xo EΙOυ , το Ώs φυλακαΙ χρη σl μοπο\οίι μΕΥΟΟ κτίριο ν
τοίί 'Ο ρφαυοτ ροφείο υ Χατζηκώστα έπΙ τ/ς όδ οίί Πει ραι ως, 0\ στρατωΥΕς Μα
κρυγιάνυη καΙ ΟΙ στρατωΥΕς -ταρσπηγμάτων καΙ Ροίιφ (').
'Εο τφ μεταΞU αΙ κομμοψυιστικαί δυνάμεκ Ιξηκολοίιθουο τCιs έπιθέσεκ
των καΙ δεδομένοψ, ότι πολλοΙ έκ τωο έλασιτωο 1φεροο πολιτικά; ΈVδυμασίας,
έπετίιΥχαΥΟΟ ΕΙς τάς ΙοερΥΕίας τωο διά της μεθόδου τωο διεισδύσεων καΙ ως έλείι
θεροι σκοπευταί. ΤΟ ΧΕίρlστοv όλωο ήτο, ότι αΙ άσθεVΕίς βρεττανικαί δυοάμεις
EIxov ΕΙς τή ο δ ιάθεσίν τωο τροφάς, εξ ήμερωο κα! μόΥΟΟ τριωο ήμΕρώο πψ ρο μα
χικά. Ύπij ρxoo καΙ ετΕρα άποθέματα, άλλ' Επειδή ή έπίθΕσις τωο κομμουοιστωο
ΕΙΧΕ προκαταλάβει τήο Β ρεττανικήν Διο ίκη σιν, τά πλΕίστα τούτωο ή σαν κατε
σπαρμένα ΕΙς τοο Πειραιά καΙ άλλας περΙOxΆs κα] δεο εόρ ίσκοντο πλέοο ίιπο τον
lλεyχόo τωυ. Ήτο ΠΡOφαoΈS, ότι έοώπιοο της καταστάσεωτ ταίιτης μόυοο άμΕσα
καΙ έοερΥητlκά μέτρα θά άπεσόβουν τήο καταστροφήο τωο βρΕττανικωο καΙ
α/ηvικωv τμημάτωυ. Τά πΆVΤα ΣVoεπως εξη ρτωVΤO έκ της ταχύτητος με τήυ
Οποίαν θά ήτο δυοατή ή άφ ιξις οέωυ ένισχύσεων.
Τήο κατάστασιο τήυ όπο Ιαο EVpEV ό Στρατάρχης ΆλEξΆVΤερ κατά τήο
άφιξίο του ΕΙς 'Αθή οας Ιστορεί ό ίδ ιος Ώs άκολοίιθως:
«Πρ Ιν δναλάβω τήν διο{κησιν (α) εΙχα bισκεφθη τό Λονδ{νον διά νά σιm'ενoηθώ μι'
τόν ~Aρχηγόν του Αύτοκρατορικαϋ Γε" ικοσ Έπιτελείου καΙ μέ τύν ΠρωθVΠOυργόν
δια τα καθήκοντά μου. Εύρον ότι έλαμβάνOVΤO έκε ί ύπό πολυ σοβαραν G.πOΨΙ1 Ι αί
lπooνσι'11oι δm'ατότητες Τ1/ς καταστάσεως εlς τας S Αθήνα;, πολύ περισσότερο)' σο
βαράν ά:τό όσον μού εΙχε δφεθη " ά ύποθέσω πρΙν lγκαταλε{ψω τtp 'Ιταλίαν. Έπέ
στρεψα d.ερoπoρικώς εις Καζέρταν τι}ν lθΗV Δ εκεμβρ{ov μΙ. τόν κ. Χάρολδ Μάκ
M[)J.av, τάν Βρεττανόν ΙΟΥπουργόν είς τr,ν Λ/εσόγεΙΟΥ ό όποίος επίσης εΙχε μεταβ1]
εΙς Λoνδlνoν, άμφ6τεροι δΙ. άνεχωρ'ίσαμεv τήν έ:τομένην πρωΙαν llΗV Δεκεμβρ{ου
εις Άθήνας. ΜΙ. σV1,ώδενσεv Ι.π{σης ό 'Υποστράτηγος Α ίηρυ, Άρχηγός τής ύπηρε
σ{ας μου Πληροφοριών. Τό άεροδρόμιον τού Καλαμακίου, Βπου έφθασα τη. 2 μμ
dπέχει περΙ τά 10 χιλιόμετρα όπό τό κέντρον της πόλεως. Ή αμυνά του ήτο άσθε
VΉς, ή πέριξ περιοχη ήτο εΙς χείρας τού ΕΛΑΣ καΙ 'ί μόνη τηλεφωνική Ι.πικο ινω
vta ήτο δυνατή 'μέσ", ένός σταθμού υπό τό έλεγχον τού ΕΛΑΣ. ΕΙχον ώς τόσον τήν
εύγΈVειαν να μέ σwδέσωσι μέ το Στρατηγείον τού 30υ Σώματος χω έπειτα ά..-τό κά
ποιαν καθυστέρησι>' έφθασε ένα τε~ωρακισμέ>'oν αύτοκίνητον διά νά μΙ. παραλάβrι.
Μετέβην μέ αύτό εΙς τήν 'Αγγλικήν Πρεσβε{αν βαλλόμενο; κατά τήν διαδρομ'ίν.
ΣυνεσκέφθΗV άμέσως μΙ. τό,. Άγγλον Πρεσβευτήν, τόν κ. Μά;< Μ{),λαν καΙ τόν
Στρατηγόν Σκόμ.:-τυ. 2Ήτα προφανές, ότι μό1-'ον άμεσα καΙ ένεργητικά μιτρα θιi
άo"lέreEo"tO'V συμφοράν πρώτο υ μεγέθους. Τό μεγαλύτερον μέρας των βρεττανικών
δυνάμεων, ώς ήδυνήθΗV να ίδω, ήτα στενώς :rολιορκημb:οι: εΙς το κέντρο)' τών ~Α
θηνών, διατηρούν μία,' μικράν καΙ έπικινδύνως τρωτήν περίμετρον. ΤΗτο d.ι-τoκε
κομμένον άπό τη. θάλασσαν, λόγιΡ τού lλέγχου τού ΕΛΑΣ lπΙ τού λιμένος Πει
ραιώς και αί σvγ~oινωνίαι του με το άεροδρόμιον ήσαν έπισφaλέσταται. ' Ο ΕΛΑΣ
f:τετίθετo ένεργώς και έφ' όσΟ1' :τολλσί α'J.'δρες του έφερον πολιτικην περιβολήν έ-
ρεΙτο πεΙ ΡΑs εΙς την διεVθvvσιν τοιούτων έπιχειρήσεων, άπεφάσισε νά τον ύπο
βοηθήση εΙς την διεξαΥωΥην τοίί άΥωνος, άτroστέλλων παρ' αίιτί;j !KΑVOν ' Επι
τελάρχην, έπιλέξΑS ώς το ιούτον τον ΤαξΙαρχον Χ ιοίί Μ αιηνουάρ ιγκ. Έπlσης
δ ιέταξΕ την άναχώρησιν τοίί Διοικητοίί τfjς 56ης ΜφαρχΙας 'Υτωστρατήγου
HAUKESWO ΗΤΗ (ΧωΚσΥουόρθ) , τον όποΙον ένίσχυσε δ ιά τοίί έμπε ιροπολέ
μου έπιτελεΙου τοίί Στρατηγείον τοίί 100υ Σώματος Στρατοίί διά την σύστασιν
ΈV Άθήναις νέας Διοικήσεως ύπο την έπωwμ Ιαv MILlT Α R Υ COMAND ΑΤΗ ENS
(Στρστιωτική Διο lκησις Άθηνων), εΙς την όπolαv ΆVέθEσE καΙ την εΎΘΊΙVην διε
ξαΥωΥης των έπιχε ιρήσεων, τοίί Στρατηγοθ ΣKόμΠV διστηρήσσντοτ την Υε
νικήν άΡXηyίαv κα] παραμEΙνΑVΤoς ύπευtMιoυ δ ιά την γενικήν κστεύθυνσιν τfjς
πολιτικης καταστάσεω; (1).
Α ι' δ '
ιακ υμUl 'σεις της
- , , r ,o
κ ατα στασ ε ως και η προ ε σις των Βρ εττα νων
έκκεν ώσεως των 'AO ΗV ιoν .
100. Μέχρις άφΙξΕως των δ ιαταχθε ,σων ύπό τοίί Στρατάρχου ΆλεξΆVΤΕρ
ένισχόσεων έξ 'Iταλ Ιαs, ό Στρατηγό; Σκόμπυ, ΈV όψε ι τfjς δ ραματlκης καταστά
σεως των έν 'Αθήναις βρετταν ,κων στρστευμάτων, άτ ,να έμειονέκτουν KαταφΑVως
άτrό άτrόψεως δwάμεως καΙ διατάξεως ΈVΑVΤ ' τω ν δwάμεωv τοίί ΕΛΑΣ, τω"
άτrωλEιω" τάς όποΙας ε[χον ύποστή κατά τάς μΕΤ' αίιτοίί σνγκρούσε κ κα] τfjς
άvτιμετωπιζo ΜΈVΗς έλλΕίψεως ΠVΡOμαχΙKων κα] τροφίμων, έν συνδψασμώ πρΟς
τάς νωπάς πληροφο ρίας τfjς άεροπορ ίας, ότι ΠVΚVαί φάλαΥγες έλααπων έκι
νούντο α τω" περιοχω" Κορίνθου, Θηβων κα] Λαμίας προς τάς ΆθήνΑS καΙ
τάς δOθε ΙσΑS πρΟς αίιτόν όδηyίΑS τοίί Στρατάρχου ΆλεξΆVΤΕρ δ ιά την έξασφά
λισιν τοίί ζωτlκοίί χώρου τοίί άεροδρομίοψ Έλλην ικοίί, έVΤOς της lδίΑS ήμέρΑS
λήψεως των όδη Υ!§ν, ή χθη ε Ις τη ν άπόφασιν, πρός πρόληψιν τταγ ιδεύσεω;
των στρατΕVμάτων του, της προσωρινή; έκκενώσεωτ των Άθη νων καΙ συγκεν
τρώσεως των δυνάμεών του εΙς τάς πφιοχάς Δέλτα Φαλή ρου καΙ άεροδρομίου
Έλληνικοίί καΙ δη μιουργίαν προγεφψρώμστοτ, άτrό τοίί όπο ίου ήi β οηθεί", κα]
τω" όρμούντω« βρτττανικών πολεμικων πλο ίων, θά ητο SWατTι Τι ΆVΤιμετώπισ ις
τω" έπιθέσεων τοίί ΕΛΑΣ κσί όττόθεν έφ' όσον Τι κστάστασκ το έπέβαλε θά ητο
εόχφης Τι θαλασσία άτrOXώρησις.
Τά ΆVωτiρω σwάyovται έκ τfjς έκθέσεως της 23ης Βρεττανικης Τεθωρα
KlσμΈVΗς ΤαξιαΡXίΑS εΙς τη" όποίαν άναγράφονται τά έξης:
((Α ί 'Αθήναι, έδρα της Έυ.ηνικης KΙ'βερvιίσεως κα! τού Βρεττανικού Στρατηγείου,
κείμεναι περ ι τά τρία μίλλια είς τό έσωτερικόν, έπεΚOιJ.'ώ1'oυν μετά το ϋ Πειραιώς,
λιμένος καΙ βάσεως ά:τοβιflάσεως bιισχύσειΣV καΙ έ-Α:φορτώσεως έ'Ι'οδίω.', δια δύυ
κυρίων άρτηριών. 'Εκ τούτω . 'ί μία (όδός Πειραιώς) δlff!ΧOμΈVη δια :τυΚ1'OκαΤC!,
κημένης ΠΕ(!ιοχij;, ε Ιχεν ιi.ρχήθεν δια%οπιί διά της δράσεως τοΤ:; ΕΛΑΣ, έι'ιρ "ή έτέQ α
(λεωφόρος Συγγρού) ιjγε κατ' εωείαν εΙς τήν ψαληρ,κήν άκτήν δια "'Egwxij, σχε
τικώς άf!aιοκατωκημέ17jς. Τό δίλημμα όπερ άvτιμετώ:rιζε τό ΒρετταιιικΙ»' ΣΤrJU
τηγείον ητα νά έκκενώσΥ τύ:; 'Αθήνας, ίνα έξασφaλlσπ μία)' σταθεράν βάσιν είς τόv
άπο τ/> 9η) Δεκεμβρίου ίιπο των έλασιτων κατά των ίιπο τον Στρατηγον Σκό
μπν δυνάμεων. κατά ταVτα) δΙ διεβιβάζοντο Εκατέρωθεν διάφοροι άττόψεκ,
EIs τόν έκπρόσωτων τοσ ΚΚΕ άνεκοινώθη ίιπό τοσ Στρατηγού Σκόμηψ, ότι
προ πάση) ένάρξεω) δκστραγματεύσεων δια την επίλυσιν τοϋ ζητήματφ; τ/>
διαλύσεω; τοϋ ΕΛΑΣ, τη, ΙΙΙ Ε .Ο.Τ . κα] τοσ Ίεροσ Λόχου, ,δει να ΠΡαΥματο
ποιηθij ή Ικτέλεσι, των διαταγών του, περl έκκενώσεω; τ/> 'AnIKijS, συμφώνωτ
πρό, την συμφωνίαν τη, Καζέρτατ, τον τερματισμόυ τ/> Ινόπλου στάσεω; καΙ
την παράδοσιν των όπλων τού έφεδρικοθ ΕΛΑΣ'Αθηνών κα! Πεφαιω, και τ/>
«Πολιτοφυλακης» , ΕΙ, την περίπτωσιν ταύτην το Βρετ-τανικόν Στρατηγείον
άνελάμβανε την ίιποχρΙωσιν να μεσολαβήση ευνοϊκω, παρά τίj\ , Αρχιστρατή
y~ 'Αλεξάντερ, δια τον τερματισμόν των έχθροπραξιων καΙ την άποκατάστα
σιν εl) πάντατ, ΆVεξαρτήτω) πολιτικων πεποιθήσεων, των δημοκρατικών ελευ
θεριων, προ, τα, οποία> το πρωτον πραγματικόν βημα θα άπετέλει ή διάλυσκ
των ένόττλων ομάδων πολιτων (').
ΕΙ, άπΆVτησιν των ίιπο τόν Στρατηγόν Σκόμηυ τεθέντων όρων κατα
τταύσεω; των εχθροπραξιων καΙ εϊρηνεύσεωτ, βάλλεται κατά την ήμέρον τσύτην
δια ΠVΡOβOλΙKOσ το Βρεττανικόν Στρατηγεϊον και έπαναλαμβάνονται αΙ προσ
βολαΙ κατά τ/> 'Υττοδιοικήσεω;TpoXaiaS, τη, Γενικη, Άσφαλείαs, τοϋ Μηχανο
κινήτου τμήματο, τη> καΙ τοϋ Πολυτεχυείοψ (2). Ή κατά τοσ Μηχανοκινήτου
τμήρατο; προσβολή άπεκρούσθη μετά τετράωρον μάχην, άλλα εκ των εκρή
ξεων εΙ, τον χωρον σταθμεύσεώ; του βλημάτων όλμων καΙ δεσμων δwαμΙτιδο,
προεκλήθησαν σοβαραΙ ύλικα] ζημίαι. Κατόπιν τούτου το Βρεττσνικόν Στρα
τηγεϊον διέταξε την έκκένωσιν τοσ κατεχομένου χώρου ίιπο τούτου, καθω, κα]
των οίκημάτων τ/> 'Υποδιοικήσεω; Τροχαία" τ/> Γευlκη, ΆσφαλείΑS καί τοθ
Πoλvτεχνείoυ, κρίνον άσύμφορον τήν χρησιμοποΙησιν των άρμάτων μάχη)
δια την αμwάv του. Ή δΎVαμι, Τ/, 'Υποδιοικήσεω; Τροχαία) συνεπτύχθη εl)
την 'Αστυνομικήν Διεύθwσιν 'Αθηνών, άφοσ αί συνολικαί άπώλειαl τη> άττό
τ/> ένάρςεω) των προσβολών κατ' αύτ/, άvijλθoν εl) 5 νεκροίι) εξ J:>v 2 ' Αςιω
ματικοl κα] άριθμόν τραυμσησθέντων. ΤΟ Μηχανοκίνητου Τμημα έγκατέλειψε
τον έπ! Τ/, οδον Πατησίων χωρον σταθμεύσεω; του την 13ην Δεκεμβρίου καί
καλψπτόμενον ίιπο 2 βρεττανικων άρμάτων μάχη) συνεπτόχθη καΙ τοθτο εl)
την 'Αστυνομικήν Διεύθννσιν. ΑΙ άπώλειαι τούτοvεlsνεκροvsκατατο άπο 5-13
Δεκεμβρίου χρονικόν διάστημα ΆVηλθoν εl) 5 άστυνομικού; εξ J:>v 1 Άξιωματικό,.
Ή έκκένωσκ Τ/, Γευlκη, 'Ασφαλείω; έπραγματοποιήθη την 14ην Δεκεμβρίου,
αί άπώλειαι δΙ ταύτη; ΆVηλθoν εΙ, 2 Άξιωματικού, καί 3 άστvφύλακεs νεκρου,.
Τέλο; το Πολυτεχνείον εξεκευώθη την 16.20' τη, ΙδΙα> ήμερα, ίιπο τοσ κατέχο
ντΟ) τούτου λόχου τοθ Τάγματο; κ.ε.ε.ο (3). καΙ (').
'Επίσητ κατά την 12ην Δεκεμβρίου συνεχίσθησσν αί κατά των στρατώνων
τοσ Σψυτάγματο; Χωροφυλακή; Μακρυγιάυυη παρενοχλήσει, κα! ένετάθη ή
χρησιμοποίησι, ναρκων εΙ, τα, Μοίι, προ, παρεμπόδισιν τ/> κινήσεω) των
βρεττΑVΙKων τεθωρακισμένων όχημάτων καΙ άρμάτων. Έξ άντιθέτουο μεταφερ
θεί, εκ ΨVΧΙKoν εΙ, το κέντρον τ/> πόλεω, λόχο, τοσ 60υ ΤάΥματο) Άλεξιπτω
τιστων, κινηθεΙ) δια τ/> περιοχη, Τ/, πλατεία) Όμονοία) κατΙλαβε το έπΙ των
(1) Άρχ,Ιο. ΔΙ Σ Φ . 8 0 5 /Ε / 3 Β Σ ελ . J
Άρχ,ίο. ΔΙΣ Φ .Β ιομ /9. IΟ χ~Ι 11
•Av,,:fyou Tcr.ιxα:λώτoυ Θρ:ισ. Σ ocριi'r:ΊΧ Χρ6\1ια. Σψιχ,,: ιώτ/ι; τ/ς Έλλά80Ι; Σελ. 621-62 8
ΆντΙρχου Π εζ . Kα,:,σιμ'ή ,:, ~o.., Γεωργ. '11 Μάχη των ·ΑΟηνω..,
Ά~ρ Ια Μοόντρ 'χα-Όρ Ι οτ/ Ή Tρ~yωδ Ι. του ΕΛ Α Σ 1\' 9' Δ ε-<φβριαν ι. Σ'λ . 69
j
!
2~ Σχ,δ"'Υραμμα 12
Σχ, δ"'Υραμ μ. 6
Άρχ,ίον ΔΙ Σ Φ . Β Ο 5 /Ε /3 8
Άρχ'ίον ΔΙΣ Φ.8 10/Α /9 - 11
ΆΥΤ/ρχου ΠεζΌ Kcιτaιμή,,:ρoυ Γεω ργ. Ή Μάχη "':'"ων Άθ1]vων
' A\l3ρ ~α λΙοόν-:-ριχα-Όρέ σ τη Ί-Ι ΤριχΎω 8 Ια: ":'OU Ε ΛΑ Σ Κεφ . Δε-.ι.:c: μβ? ιι:t'ιcX Νο 69
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
162 ΤΟ Δ Ε Κ ΕΜ ΒΡΙΑ ΝΟΝ KJNHMA
τό άεροδρόμιον 'Ελληνικοθ ά'Πό τ/s 12ηs ΔΕΚΕμβρίου. Ληγούσητ όθεν τ/s 14ηs
ΔΕΚΕμβρίου, δύναται νά λεxθ~ ότι η κρ ίσκ εlχεν ίnτερνΙKηθ~ ( Ι) .
104 . Ή άναληφθείσα κατά την 14ην Δεκεμβρίου έTτiee"'IS ίnτό τ/s 111 E.o:r.
πρός κατάληψιν καΙ έκκαθάρισιν των πολυκατοικιων του συνοικισμού Kow-
τουριώτη έπΑVΕΛήφθη άπό 15ηs Δεκεμβρίοψ ίnτό δύο λόχων ,OV 10υ Τάγματο;
καΙ κατέληξεν els έπιτνχίσν συλληφθέντων ,",ρΙ , OVS 100 έλασιτων (2). Μετά
την έκκαθάρισιν των πολυκατοικιων διλοχία ,ov 141 Τάγματο; Έθνοφυλο'κηs
έγκατεστάθη Els τάs πολυκατο ικίαs καΙ συνε δέθη μετά 'ov 142 Τάγματο; ΈΘVo
φυλακηs τ/s περιοχηs τοίί Ν οσοκομείου Έλεναs καί τοθ κατέχοντο; τόν Λυκσ
βηττόν βρεττσνικοθ λόχου, lvq, hεpoS λόχοs 'ov 141 ΤάΥματos 'Εθνοφυλακή;
έγκαθίστατο els τό ων Στρστιωτικόν Νοσοκομείον. Oίiτω διά τ/s καταλήψεω;
τ/s περιοχηs των πολυκατο ικ ιων τοθ συνοικισμοθ Κουντουριώτη έσταθερο
ποιήθη ίnτό τ/s 111 Ε.Ο.Τ. σvv εxls μέτωπον δ ιηκον ά'Πό τοίί Λψκαβηττοθ κα Ι τ/s
νοτιανατ ολι κή; παρυφηs τούτου, τ/s συμβ οληs των λεωφ όρω ν Άλεξ άνδ ραs
καΙ Κηφισσίατ μετά τ/s περιοχηs θών, τοίί Νοσοκομείου Παίδ ων, όδοίί Μεσο
γεί ων μετά ,ov Νοσοκομείου 'ov 'Ερυθρού Σταυροθ καΙ lKEieev μέχρι 'ov Νο
σοκομείου Σωτηρία καΙ ηύρύνθη η άμυντικη περ lμετρος τ/s ταξιαΡXίΑS.
'EoτC>s τ/ς lδίαS η μέραs ά'Πεβιβάζετο eis τό Δέλτα Φαλή ρου καΙ προωθείτο
els τάς Άθήνας τό 220ν ΕΙδικόν Τάγμα, προερχό μενον έκ Μlσηs Άνατολης, μειω
μένης δwάμεως καί εΙς την προβλήτα τ/s Σχοληs Ν αψτικών Δοκίμων eis Πει
ραιΟ:, τό 4Ο0ν Πεζομάχον Σύνταγμα 'Αρμάτων προερχόμενον έκ Πελοπον
νήσου. "Ιλη τούτου έφοδιασθείσα διά 16 αρμάτων μάχηs διετέθη eIs τό Βρεττα
νικόν Στρατηγ εϊον. ΤΟ ύπόλοιπ ον 'ov Συντάγματο; έκ τ/s Διοικήσεώς του, ,iiS
Ίληs Διοικήσεωε τούτου καΙ των δύο έτέρων ίλων, έκινήθη πρC>s τό κέντρον των
Άθηνων καΙ συνηνώθη μετά τ/s 23ηs Τεθω ρακισμένης Ταξιαρχίας els την όποίαν
άνηκεν. Ή δwαμιs αίiτη άντικατέστησε τον κατέχοντα τόν χωρον βορεΙως
Παραπηγμάτων λόχον ,OV ΤάΥματος KRR C, δστκ συνηνώθη μετά τοθ τάγ
ματός του elS τό κέντρον τ/s πόλεωs . τη ν Ι δί αν ημlραν διετέθη eis την 23ην
Ταξιαρχίαν καΙ ή 504 Διμοιρία Έθvaφυλακηs, ijTIS εΙχε συγκροτηθή eIS το κι
νηματοθέατρον Βρ εττάνια ά'Π ό ,iis 13ηs ΔΕΚεμβρίου έξ 'Ελλήνων Άξιω ματlκων,
ητιs δ ιέθεσε ταύτην εΙς το 500ν Σύνταγμα 'Αρμάτων, έΥκατασταθείσα εΙς το έπί
τ/s όδοv Σόλωνοs συγκρότημα τοθ Χημείου. 'EoτbS της l δίo'S fjμIpαs η 111 Ε.Ο .Τ.
προέβαι νεν εΙς άνακατανομή ν ,ων δwάμεώ ν τηs καΙ !κείνων αl όποία, εlχον
ύπαx~, ίnτ' αVτην, ίnτό διο ίκησ ιν, δι ά τ/s δη μιoυρyίΑS τρ ιων Συγκροτημάτω ν.
Τό πρωτον Συγκρότημα ά'Πετελέσθη έκ 'ov 60υ ΤάΥματοs Φρουρων καΙ 'ov
1/141 Λόχου Έθvοφυλακiis καθωs καΙ τμημάτ ων τ/s Σχοληs Χωρaφυλακηs καΙ
έκείνων ,ov στρατοπέδου Γουδί. ίnτό την διοίκησιν 'ov Άvτισwταyματάρxoυ
Ίππικοv Γκίκα Σόλωνος, μέ ά'Ποστολην την άμwαv των θέσεων των στρατώ
νων ,av Πεδινοv καΙ Όρειβατικοv Πυροβολικοv, ,iiS Σχοληs Χωροφυλακηs. 'ov
Σχολείου Γυμναστικης καΙ Νοσοκομείων Παίδων καΙ 'EpVΘpov Σταvpoίί. Τό s.v-
,ερο ν Συγκρότημα άπετελέσθ η έκ των 142 καΙ 141 ΤαΥμάτων Έθνοφυλακηs
μείον λόχου, ίnτo την διοίκη σιν τοίί Άντισvvταyματάρxoυ Πεζικοv Ίατρίδη
Δημητρίου, μέ ά'Ποστολήν την έξασφάλισιν ,fjs Υραμμηs ,iis βορ"οανατολικης
άκραs ' ov Λvκαβηττοv-πολυκατοικιων Κοwτουριώτη-Νοσοκομείου Έλενας
άμυVΤIKης περιμέτρου του, δ ιατεθέντων δύο λόχων του ε Ις το μεταξυ της βο
ρείας παρυψης της Άκροπόλεως κα! της πλατε Ιας Μ οναστηρακίου περ ιοχη ς
καΙ ένός λόχου εΙς τον μεταξυ των οδων ' Ε ρ μού καΙ ΑΙόλου, Ευριπί δου καΙ Ά
&ηνας χωρον προς έπιτή ρησιν των πρός τήν συνοικίαν Ψυρρη όδεύσεων, 'Επί
πλέον διετάχ&η ή συμττλήρωσκ της δwάμεως τοΟ άψlXΘΈVΤoς έκ Μέσης 'Ανα
τολης 220υ EIB'KOV Τάγμστοτ, όmρ μετωνομάσθη ε Ις Ι44 Τάγμα ΈΘVoψυλακfjς
καΙ έξε δόθη δ ιαταγή τοϋ ΓΕΣ συγκροτή σεωτ έν Κρήτη Στρατιωτ ική, Διο ι
κήσεως καΙ δΡΥανώσεως υπ' ΑVτ/ς εΙς τήν νησον 10 ταγμάτων 'Εθνοφυλακήτ .
Κατά τήν Ι δίαν ήμέραν ή Κ. Ε. τοϋ ΕΛΑΣ άπέρριπτεν δρ ιστlκως τους όρους Tov
Β ρεττανικοΌ Στρστηγε ίου mpI κατσπαύσεωτ των έχθροπραξιων καί διέτασσε
τήν έκκαθάρισιν TOV ε Ις τά Ξενο δοχεΤα "Σέσιλ)) κα ! "Πεντελικον» ε!ς Κηφ ισσι άν ,
έΥι<ατεστ η μένου 'Α ρχηγείοψ της Βρεττανlκης 'Αεροπορlας . ( ').
'Εν τΙ;; μεταξύ ή ΧΙΙ Ι Μεραρχία τοθ ΕΛΑΣ (Στερεας Έλλάδos ) περστώ
σασα τάς άττό 6ης Δεκεμβρίου ρετακινήσεκ των μονάδων της, έλαβε παρά της
Κ. Ε. oov ΕΛΑΣ, ύ7Τό την όποίαν ύπήγετο, Ώs άποστολήν νά «έξασφαλlCTΙJ το
δεξ ιον των 'Αθηνων . άπαγορ εύονσα άπoΠ'ΙΡΑs άποβάσεως έπΙ των ΔVΤΙKων
παραλίων καί νά συνεχίση τον άΥωνα εΙς το Νέον Φάλη ρον καΙ τον Πειραιά
άναλαμβΆVoνσα UΠO την δ ιοίκησιν της το 60ν «Σύνταγ μα» Πειραιως κα] άττο
τελοθσα τήν γενικήν έφεδρείαν της Κ,Ε. τοϋ ΕΛΑΣ, έτοΙμη έν ΆVάyKη νά έν ι
σxίICTIJ το Α ' «Σω μα ΣτρατοV• . Κατόπιν τούτον ή ΧΙΙΙ Μεραρχία δι' έκδοθείση;
τήν 9ην ΔεκεμβρΙον δ ιαταΥης της προσηνατόλιστ τάς δwάμεις της κατά τρό
πον ώστε ν' άντσποκρίνωνται εΙς τήν άποστολήν της, εΙς δΙ το 60ν «Σόντσγμαι
Πειραιως καθώρισε τή ν άκόλουθον άποστολήν : « Θά άποκρούση πασαν άπο
βατική ν ένέργειαν άπο Ν έον Φάλη ρου-Πειραιθ--Κερατσίνι κα! θά άποκατα
στήση τήν κατάστασιν διά των δwάμεων τον μΙ πλή ρη ιτρωτοβοψλίσν, τηρ ούν
ένή μερου τήν Μεραρχί αν ».
_._ - - _.--- -
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
168 ΤΟ Δ Ε ΚΕΜΒΡ ΙΑ Ν Ο Ν Κ Ι Ν ΗΜΑ
(1) ΣχεδtιiΥρcxμμα: 14
(2) 'Λ ρχείον ΔΙΣ Φ.810 /Λ /Ί %CXl 11 %CXt Φ .ΙΟΟ5 Ιλ / Ι
Άντ/ρχου Πεζ. Κcxτσψf,~? οu Γεωργ. 'ΙΙ M:iX7) ~ων •AOr,vwv
'Avop~cx Μο,j'l~ριχcx-ΌρέC1τ/ 'Η Τ?cxγ~) I)(cx ~o\ί ΕΛΑΣ Kt'j) . Δεκεμ.βριcxνα Νο '.9 ,58 Kcxl j',
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
170 ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΟΝ ΚΙΝΗΜ ...
δια των ΤΕσσάρων λόχων του κατά μηκος των Υραμμων του ήλεκτρικοθ σι δη
ροδρόμου ΠΕιραιως-Άθηνων, άπο του κεντρικού Σταθμοθ μέχρι του όρμου
Ν. Φαλήρου, το δέ «Μικτόν 'Απόσπασμα» δΙΕΤίθΕΤΟ δια την έκκαθάρισιν της
έντεθθεν τ/ς σιδηροδρομική; Υραμμης πφιοχης ΕΙς τρόπον ώστε ή κατεχομένη
Vπ' ΑVΤOυ την έπομένην 17ην ΔΕΚΕμβρίου δια των τριών λ6χων του Υραμμη
διηΚΕ κατά μηκος της οδου Ναυάρχου Mπηττu μέχρι του λόφου Καστέλλας,
μΙ Επικαμπας έκατέρωθεν προς την θάλασσαν άπο τ/ς άκτης Τσελέπη μέχρι
του λιμένο, ΜουνιχΙας (Τουρκολίμανο) δια δΙ του ΤΕΤάρτου λόχουτου, δστκ
διετέθη Είς το τιρογεφύρωμα Ν . Φαλήρου άπό του Οψους του τέως Θεάτρου
μέχρι του πσταμοθ Κηφισσού (Ι) .
ΑΙ ένέργειαι των Βρεττανών Είς τον Πειραιά συνεχίσθησαν καΙ κατά την 18ην
Δεκεμβρίου, έν σψνδψασμώ, μΙ τας άναληφθείσασ άπό τ/ς 17ης ΔΕΚΕμβρίου Επl
θετικά; έΠΙΧΕιρήσεις δια την έκκαθάρισιν των 'Αθηνών vπο των άφιχθElσων
κα] άησβιβασθεισώυ ΕΙς τόν Φαληρικόν όρμον καί το αεροδρόμιον 'Ελληνικού
μονάδων της 4ης Βρεττανικήτ Μφαρχίας έκ του σχηματισθέντο; ύπ' aVTfis προ
γεφψρώματοτ του Φαληρικοθ Δέλτα. την Ιδίαν ήμέραν (18-12-44) ΣUνEKρO
τεϊτο ύπο του «Μικτου Άποσπάσματος» κα] πέμπτος λ6χος, έγκαθίστατο δΙ
ΕΙς τας έκκαθαρισθείσασ πφιοχας η 'Αστυνομικη Διεύθυυσκ Πειραιώ; καί το
Δ' 'Αστψνομικον Τμημα Καστέλλας.
Καθ' όλον το χρονlκον τοθτον διάστημα (16-18.12.44) το ΕΙς το ΠΡΟΥΕ
φύρωμα Ν . Φαλήρου Τάγμα DURHAM διετήρει άυοικτήντήν παραλιακήνλεω
φ6ρον Ποσειδώνοτ, ώστε να καταστή δυνατή ή Εναρξις ττροωθήσεωττων άφιχθέν
των καΙ έκφορτωθέντων ΕΙς τον προβλήτα της Σχολης Ναψτικών Δοκίμων
αρμάτων της 23ης Βρεττανική; Τεθωρακισμένη; Ταξιαρχίας κα] των έφοδίων
τ/> 4ης Βρεττανική; Μφαρχίας, ΕΙς το σχηματισθέν Vπ' αVτ/ς ττρσγεφύρωμα
Δέλτα Φαλήρου και το "Αεροδρόμιον 'Ελληνικού. Κατά τας έττομένσ; δύο ήμέρας
της 19ης καΙ 20ης Δεκεμβρίου έπεκράτησεν EIS τας διεξαγομένας ΕΙς Πειραιά επι
χΕιρήσεις σχΕτικη στασιμόττκ, τα τμήματα όμως του «Μικτού Άποσπάσματος»
ττροωθηθέντα έγκατεστάθησαν Επί της Υραμμης τ/ς οδου Μακρας Στοας, Πλα
τείας Ίπποδαμε!ας-όδου Ίπποδαμείας κα] οδου Φαλήρου, Evi}> Ο ΕΙς Ν. Φάληρον
λόχος έπεξέΤElνε την κατεχομένην vπ' αVτOυ γραμμή» μέχρι των οδω ν Σμο
λΈVσκη-ΠφΙKλέOυς κα] άνστολικώτερον μέχρι του ποταμοθ Κηφισσοθ. ΣυyXp6 νΩS
το Τάγμα DU RHAM ττροωθηθέν προς BoρρΑV ήχθη δια δύο εκ των λόχων του
ΕΙς την πφιοχην Μοσχάτου δια δΙ του τρίτου λ6χου του μέχρι του Ύποστα
θμου ήλεκτρικοθ ρεύματο; Ν . Φαλήρου, παρά την σιδηροδρομικήν γέφυραν
του ποταμου Κηφισσοθ (2).
τα, νυκτερινάτ ώρας της 20ης Δεκεμβρίου ο ! έλασϊται έξΕδήλουν έπίθεσιν
κατά της ΕΙς το Μέγαρον Βάττη δψνάμεωτ, ήτις όμως άπεκροόσθη EπΙΤUΧως.
'Επίσητ κατά την ίδίαν νύκτα τμήματα του 60υ «Σοντάγματοφ ΠΕιραιως
του ΕΛΑΣ έξαπέλυον σφoδpΑV έπίθΕσιν καΙ κατα της ΕΙς το 'ΕΡΥοστάσιον πα
ραΥωΥης ήλΕκτρικου ΡΕvματος ΆΥ. ΓΕωργίου (Κφατσινίου) (') έγκατΕστημένης
φρουρας του 570υ Σvvτάγματoς Α/Α Πυροβολικου, ή οποία παΡΕΤάθη μέχρι
των πρωϊνων ώρων τ/ς 21ης ΔεκΕμβρίου καΙ ήτις τελlκως άπΕκροVσθη.
[α ] ·Ί o eιν Σ..:ιVΤIΧΥμα. Άρμ:ί:,:,ων Mcixrι;, 500'" Il εζομ iχ c;·} Σ-j"ΤIΧΥμlχ Ά~μά.των, ~6 3η Μ ο ί. ρα.
nto~vo u Πυ ρ ο βολυωθ, Λ6χ ος )l'η χα.νι κο υ , 'Ί λη Δι αβιβάσ ε ω ν , ,,:,άγ μ α. HI GH LA ~DE Πδ
x ct! 6 ·'tη Π εζο μάχος Μοϊ:ρ α: Έλct φροu Πυ ρ ο βσλ υωθ
( β) 640" Π~ζΟ!J-άχο" Σό",,:,%γμ:χ Λ /Λ Έλ:χ φ?ο:j Πυ ροβο>,ικο υ i".o:t ΛόΧGζ 'E8 iιpou::; Η Α Ρ [ Πα
).ct ιό" Φ:ί>:τ, ρ ο,, ) .
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
174 Η ΚΑΤΑΣΤ ΟΛ Η ΤΟ Υ Δ Ε.ΚΕt-1 Β Ρ IΑΝ ΟΥ KINHr.1ATOI
- - ---- -- - -- - -
ξιαρχΙαl (16 άρματα μάχηl) κατόπι ν τη, άφΙξεωl τω ν άρμάτω ν Τ/Ι τελεvταΙαl
ταύτηl, τη, όποΙας τμήμα διετέθη εl, τάl βρεΤΤΑV ΙKάl μονάδαl τη, περιοχη, Πει
ραιω, καΙ τμημα είl τήν 4ην Βρεττ ανικήν Μεραρχίαν . Τέλο; την 1 6ην Δεκεμβρίου
άπεβιβάσθη εll Φάληρον εν εΙσέτι τάγμα, τό ROYΑΙ ΝΟ RTHUΛIBERLA N D
FUSSILIE RS καί 4 πεζομάχοl λόχοι σχηματlσθέντεl έκ τού 3Ο0υ Συν /ΤΟι Με
ραρχιακού Πυροβολικού τη, 4η) Μεραρχίαl μέχρι) άφίξεωl των πυροβόλων Tηl.
Ό εΙ, των λόχων τού τάγματοl τούτου άνεχώρησε διά Μέσην 'Ανστολήν διά
την μεταφοράν αΙχμαλώτων. Ούτω ή 4η Βρεττανική Μεραρχία μετά τήν άπο
περάτωσιν τ/ι σvyκεντρώσεωs των μαχίμων μονάδων τηl, πλήν των πυροβό
λων τηl, τά όποΙα έξηκολοίιθουν νά εύρΙσκωντα l εl, ΊταλΙ αν είχε την άκόλου
θον συγκρότησιν :
- Στρστηγεϊον Μεραρχίαl
-lOη Ταξιαρχία έκ των ταγμάτων EAST SURRElJS, DEDFORDS και
O.C.L.!.
- 12η Ταξιαρχία έκ των ταγμάτων BLACK \VATCH, ROYΑΙ \νΕSΤ
ΚΕΝΤ καΙ ROYAL FUSILIERS_
- 28η Ταξιαρχία έκ των ταγμάτων SOMERSETS , KING'S καΙ ΗΑΜ
PHIRES .
- Τάγμα ROYΑΙ ΝΟ RΤΗ UλΙΒΕRΙΑΝΟ FUSILIERS (α) .
'Εκ των μονάδων τούτων ή 10η Ταξιαρχία άνεπτιίχθη εll τό δεξιόν τοίί
ίιπό δημιοψργίαν είl τάl φαληρικά, άκτά, προγεφυρώμστοτ καΙ άνέλαβε την
άμυναν τού άεροδρομίου Έλληνικοίί (1), ή 12η Ταξιαρχία άνεπτίιχθη εΙ, τό
κέντρον, μεταξύ τού άεροδρομίου καί τ/ι πρό; Παλαιόν Φάληρον τταρακτίω;
όδοίί καΙ ή 28η Ταξιαρχία εΙς τό άριστερόν ταύτη; πρόl έξασφάλισιν έκ Τ/,
KατεuθVνσεως ταίιτηl τού ττρογεφψρώμστφ; Φαλήρου. 'Εν τοσούτφ τό Τάγμα
Ο.Ε.Ι .!. τό άφιχθέν την 13ην Δεκεμβρίου, ένερyησαv άναΥνωΡΙσΤ1κά, έπιθέσειl
πρόl Βουρλοπόταμον καί Νέαν Σμόρνην έξεκκαθάρισε την περl τό Φαλη
ρικόν Δέλτα περιοχήν, προσδώσαν εll τό προγεφόρωμα βάθοl καΙ δημιουρΥήσαν
Ισχυράν βάσιν έξορμήσεωl δι' έπΙθεσιν πρό, την κατεύθυνσιν των Άθηνων,
EVC;; κατά την 16ην Δεκεμβρίου έπήρχετο σύνδεσμο; τούτων μετά περιπόλων
της 139ηl Ταξ1αρχί ας Πεζικού, ήτιl μέχρι τη, η μέ ρα; ταίιτηl εΙχε ν έκκαθαρίσει
την Πειραϊ κήν Χερσ όνησον κα Ι εΙχεν έπ ιτίιχει τόν σύ νδεσμ ον της μετά των εί ς
τό Νέον Φάληρο ν τμημάτων Tη .
Ούτω μέχρι τήl 16ηl Δεκεμβρίου η 4η Βρεττανική Μεραρχία , παραλλήλως
μΕ τάl μέχρι τ/ι ημέρα; ταύτηl διεξαχθείσαl εΙς τόν Πειραιά έπιχειΡήσειl ίιπό
τ/> BLOCK FO RCE, είχεν έπιτίιχει νά φέρ') εΙ, πέρα; την άποστολήν τηl,
ήτιl σvνίστατo εll την στσθεράν κατοχην τοίί σχηματισθέντos ττρσγεφψρώμστο;
όπό τού άεροδρομίοψ Έλληνικού μέχρι τού Φαληρικοθ Δέλτα κα] έκείθεν διά
τη, συνδεοόση; τούτο παρακτίου όδού μετά τοίί Νέου Φαλήρου καΙ τού Πει
ραιω" Εν συνδέσμφ μετά των ένεργούντων εl, Πειραιά τμημάτων τ/ι BLOCK
FORCE (2).
(α) 'ΆπιχντCΙ 't'ιx τμήμα.τα. τ ων &:φ ιχ.θειaων έξ Ίτιχλ(,:χς τα:ξιa.Ρχ'ιων άπετι:λοuv--: ο έ)( ,,:,ριω.... λόχ ων
't1Jφεχιοφ6ρων ιiντΙ των πρoβλεr. oμέν ων ττσσέρων τσισ ϋτων , λl y φ των ι:iϊ:'(ι»),ει ων τ α:ς ό π n(ας
~Τχo" δποστ/ ι;[ς τό Ιτα:λικον μέ,ωr. ον καΙ έχ λόχου Διoα~σεως.
(Ι) Σχε δ,:iΥρ.μμ. 15
(2 ) Ά ΡΧ " ΟΥ ΔΙ Σ Φ.805/Ε /30 Σελ 15-1 6 καΙ 18
Άντ Ιρχου Πεζ . Κα:",:,σιμ'ήτρ ου Ι"c ω ΡΎ. Ή λl&.χ'Ι1 των Ά~·ιω ...
Ι λ " a ι: .t ~ :\!(J ύ\l τρι)'α: - Ό ρ tσ τ/ : 'Ι Ι Tpαyω~ΙΙX TCtu Ε ΛΑΣ Κε:φ . Δcχcμ βρ ια;νά. Ν " 61
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
176 Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ
(1 ) Σχεa'&ΎΡ~μμ~ 15
(2) Άρχε!ον ΔΙΣ Φ.805/ΕΙ38 Σελ. 10 κ~ι Φ.805ΙΕΙ29 Σελ. 17-18
Άρχε!ον ΔΙΣ Φ.810ΙΑΙ19
ΆντΙρχou Πεζ. Kιxτσ~μ+Ιτρoυ Γ. Ή 1\Ιά.χη των ΆΟ"l)νώ"
\V.B.JONES: 'ι{ 'Eλ/~νιx~ Tp,λOΎΙ~ Σελ. 221-223 ('Αρχε!ον ΔΤΣ Φ.902ΙΕ)
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
178 Η ΚΑ ΤΑΣί ΟΛ Η ΤΟ Υ ΔΕI\Εfι.1 [] iΊ Λ Ν ΟΥ Κ IΝ Η :·I ΑΤι'::
θά εύρεθώσιν l v κινδύνιΡ αΙ δυνάμει-ς I:v γένει τού ΕΛΑΣ. Προτ εΔ'εται κατ6πιν α ι~
το;; ή δημιο υργία διαδρ6μου ασφαλ είας δια n)ν !ν καιρφ σύμ:τωξιν τών τμημ άτωl '
τών ΕΛΑΣ.
Ή Κ.Ε του ΕΛΙ\Σ. έρμηνεύσασα τ/ν ΆVωτΙρω ένέρyειαv ώς κάμψιν τη ς
μαχητικότητ οτ των τμημάτ ων απέρριψε τας προτάσ εκ του Α' «Σιbματoς Στρα
το;;» καΙ τ/ν σύγκλ ησι ν σvσκέψεως καΙ διέταξε τ/ ν σvvέχισι ν του άΥ ωνος . ΣυΥ
χρόνως πρός ένίσχυσιν των μαχομέν ων τμημάτω ν διέτασσε τ/ ν μεταφορ άν
εΙς Ά&ήνας του 540υ «Σvrrάγμaτος » έκ Βόλου καΙ του 300υ «Σvrrάγματος » τ/ς
Χ "Μεραρχίας» έκ Μακεδονίας (1).
113. την 17ην Δεκεμβρίου rnομέvηv της απορρίψεως των όρων του Βρεττα
νικου Στρατηγείον περ! αποχωρήσεως του ΕΛΑΣ έκ τ/ς περιοχης •Αθηνων καί
του άφοττλισμοθ καΙ διαλύσεως του "έφεδρικο;;» ΕΛΑΣ κα! της "Πολιτοφυλακής))
ή Κ.Ε. του ΕΛΑΣ διέτασσε τ/ν προσβολήν του έν Κηφισσία έγκστεστημένου
εΙς τα Ξενοδοχεία "Σέσιλ» καΙ "Πεντελικδν » Στρατηγείου τ/ς RAF ύπό τμημάτων
τ/ς Jl «Μεραρχίας» καΙ του 5011 ιι' Ανεξαρτ ήτου Σvrrάγματο ς » Προαστεlων.
Ή εΙς τα ΆVωτέρω δύο Ξενοδο χεϊα καί τινα άλλα δεvτερεoύσης σημασ ία;
ΈYKαπστηΜΈVΗ δύναμις τω11 Bρετταvων άνήρχετο εΙς 70 •Αξιωματικούς καΙ 600
όπλίτας. έκ των όποίων μόνον 150 μαχψοι καί τινων Άξιωματικων τ/ς Έλλη
νικης •Αεροπορίας καΙ των λοιπων προαστεlων συγκεντρωμένων χωροφνλά
κων. Τό 'Αρχηγεϊον τ/ς RAF έγκατεστημένον εΙς τόΞενοδοχείον "Σέσιλ» /προ
στατεύετο ύπό δw&μεως Λόχου 'EMφovs μετα δύο Α /Α πψροβόλων τοποθε
τημένων εΙς τ/11 είσοδον του Ξενοδοχείου.
Ή έπIθEcns άvετέeη εΙς τό άφιχθέν έκ Χαλκίδος IIIf7 " Τάγμα» τ/ς ΙΙ "Μερ αρ
χίας » μετα τμημάτων τον 5011 "Σvrrάγμaτος ») Προαστείων . Μία πρώτη έπίθεσις
έξαπολυθείσα τ/ν lδίαv ήμέραv τ/ς 17ης Δεκεμβρίου απέτυχε . Ή έπίθεσις έπα
νελήφθη τας πρωϊνας ώρας τ/ς 18ης Δεκεμβρίου με χαρακτη ρ ιστ ικι) ν βιαιότητα
τ/ν φoράv αύτ/ν καΙ κατόπιν πpoπαρασκεvfiς δια πυΡών όλμω ν . Τμήμα έλα
cnτω v εl "έδυσε τολμηρως δι' έφ όδου ε Ις τόν περίβολον τον Ξενοδο χείου "Σέσιλ »
καΙ /πέτυχε να θέσ1:l πυρ εΙς τα σταθμεύοντα όχήματα, καί να ΆVατιν αξ1) δ ια
δψναμ ίτι δο; τα δύο πρό τ/ς είσόδοψ πυροβόλα.
Ό άΥών σvvεχlσθη με αiίξoυσαv σφοδρ ότητα μέχρι τω ν απΟ Υευματlν ων
ώρων, όπότε παρετηρήθη σοβαρά Ιλλειψις πυρομαχικων εΙς τους άμwομένους.
Πάραυτα διεταχθη έφοδιασμός τούτων άπό άέρος. πλην λόγτρ των μικρών δια
στάσεων του χώρου εΙς τόν δποίο ν !λαβε xώραv ή ρίψις τούτων. τα περισσό
τερα έξ αύτω ν rnεσαv έκτός τούτου καΙ παρέστη άν άγκη καταστρ οφήτ των δια
πολυβολισμου ύπό άεροσκαφών, ίνα μη περιέλθωcn ν εΙς χείρας των έλασιτων .
Ούτω ληΥοόσης τ/ς 18ης Δεκεμβρίου η κατάστασις τ/ς βρεττ ανι κης φρουρας
έmδεινώθη .
Ή τελική Ιφοδος των έπιτιθεμένων Ιξαπελύθη ττερ] "Γό μεσονύκτιον τ/ς
18ης Δεκεμβρίου. ΠερΙ ώραv 0330 τ/ς 19ης Δεκεμβρlου όλαι αl έπικοινωνΙαι
εlχον άπOKoπij καΙ πασα όρyαvωΜΈVη άvτίσταcnς των άμwομέvωv KατέπΑVσε .
(1) 'Αντ/Υου Τσιχχαλώτοu θριχα. ΣιxpιXvTcσ Χρόvl.(Χ Σ-η:lcι. ιώ:?ι; της 'Έλ/ιίδος Σιλ. 625- 626
Άν8ρέα. Mo όντριχcι-Όρέστη Ή ΤΡ ΙΧϊωaεcι 't"CιU ΕΛΑΣ Κεφ . Δεκεμ βριa.νιX Νο 86
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
180 Η ΚΑΤΑΣΤΟΛ Η ΤΟΥ ΔΕΚΕΜ ΒΡΙ ΑΝ ΟΥ Κ I ΝΗ Μ λΤΟΣ
λην τήν συγκράτησιν των rnιτιθεμένων κα] ,..ην lίτroβOή&ησ,ν τiis έξόδου έκ των
φυλακων των κρατουμένων καΙ τiis ιppOupciS.
Ή rnέμβασιs τίi s διλοχίαs Iίτrηpςε σωτηρία. Άνέκοψε τ/ν κατά των φυλα
κων rnlθεσlν κα! έν ΣVVεX'[Ι;Ι δια τίis δημιουργίω; διαδ ρόμου καλυπτομένου Iίτro
των mιpων των αρμάτων μάχης καΙ των αVτoμάτων, rnετεVχθη Τι έξοδος 192
κρατουμένων, μεταξύ των δπο Ιων κα! ΟΙ rnl κατοχης Πρωθψττοψργο! Στρα
τηΥ6ς Τσολάκογλου ΓεώΡΥιος καί Ράλλης Ίωαvvης, 30 γψναικοπαίδων, 90 Χω ρο
φυλάκων, 4 1 φυλάκων καΙ τίiς mζομάχου mιpoβoλαpxΙας καΙ Τι μεταφορά των
elS το πσ ρά τα Παραπήγματα στρατ όπε δον τiis 2 3ηs Τεθ ωρακισμένη ; Ταξι αρ
X[aS. ΑΙ άπώλε ιαι τίis ιppoupcis αvηλθoν eIs 8 VEKpOIiS έκ τω ν όπο Ιων 4 Άξιω
ματικοί κα! 1 5τάδα τρανματιώ», μεταξύ των όποίων 2 "Ελληvεs καί Ι "ΑΥΥλος
, Αξιω ματικος καί 4 όπλίται. ΑΙ άττώλεια; τίiς έπιτεθείση; διλοχlαs αvηλθoν els
6 VEΚpOIiS όπλ Ιτας καΙ 17 τραυματΙαs, μεταξύ των όποίων 3 Άξ ιω ματ,κο l. Έκ
τΟ;ν κρατουμένων τινές έφoνε\ι&ησαv, οΙ δέ σuλληφθέvτεs καΙ ΟΙ μη δwηθέvτεs
να διαφύγωσι, λόΥφ τίiς ovyχυσεως Τι όποΙα έπεκράτησε κατά ,..ην έΚΚΈVωσιν
τ,(,ν φυλακων ώδηyήθησαv ώς όμηροι els το χω ρΙον κρω ρα, ένθα TIVES τούτω ν
έδολοφονήθησαν καΙ άλλοι άπέθανο ν έκ των κακουχιών . Μεταξύ των εκτελεσ
θέντων Iίτrηp ξαν καΙ ΟΙ ΣΤΡατηΥ ΟS Μπα κος κα! ΎπουΡΥ 6s Πε ιΡοw άκης .
Έντο ς τii ς 1 2ηs Δεκε μβρίου rnετεύχ&η Τι συγκ ρότησις έY6s ε ισέτι τάΥ ματος ,
τοσ 145 Τάγματοτ Έ&vοφυλακηs (1) .
115 . ΑΙ άpξάμεvαι άπό τiiς wκτoς τίiς 17 /18ην Δεκεμβρίου rntxeιpTισEtS των
Bpετταvων σvvεχlσ&ησαv καΙ κατά τ/ν 1 9η ν καΙ 20ην Δεκεμβρίου με τ/ ν αVτην
δ ραστηρ ιότητα, Ιδ ίως εΙς τας VOTIa S συνοικίαο των Ά&ηνων, elS τ/ ν Καλλι
θέαν καΙ το παρ' αVτην ύψωμα Φιλαρέτο υ, ε Ις τοσ Χαροκόπου, εΙς ,..η ν Nέαv
Σμάρ νη ν κα! τον Νέον Κόσμ ον, καθώs καΙ βορε ίωs τοθ λόφου ΣικελΙας (2). Ούτω
τα τρΙα τάγματα τίiς 12ης Ταξιαρχίας σψνοδεψόμενα Iίτro αρμάτων μάχηs, άτινα
έκινοϋντο εΙς το ύψος των λόχων τοσ πρώτου κλιμακίου, συνέχισαν ,..ην 19ην
Δεκεμβρίου την κίνησίν των ΠΡ6s BoppCiv, έν':;; τρείς λόχο. τοσ 101 Τ.Ε, δ ιατε
ΘΈVΤOS eis την ταξιαpXίΑV ήκολούθουν έν δεψτέρφ κλιμακίφ . Κατά τήν ή μέραν
ταύτην εν':;; Τι 4η Bpετταvική ΜεΡαρχlα ΈVισχVετO δι' ίλης αρ μάτων, τεθείσης
νπο διοίκησίν TηS, το τάγμα KI NC'S τiis 28ηs Ταξ ιαΡχ(αs ΈVεpyoiiv έκ τίis mpIo-
XiiS Γαργαρέττα καΙ ΒεΙκου κατέβαλε τ/ν lσχυp αv άντ ίστασιν των ελασιτω ν καΙ
l«Χτ1λαβε τον λόφον Φιλοπάππου, κατεχόμενον Iίτro τμημάτων τοσ I1II "ΤάΥμα
τος. ανεπτvyμΈVOυ εΙς ταs mp IoxΑS Άνω Πετραλώνων καΙ Θησείου καΙ ,..ην
rnoΜΈVΗv 20ην Δεκεμβρίου ΣVVεπλήpωνε ,..ην έκκαθάρισιν τiiς περιοχης Κουκάκι
μέχρι τiiς όδοσ Γεvvαloυ KOλOKOτpώVΗ , έv&α κα! ΣVVεδέετO μετα τοσ τάΥματος
HAMPSHI RES τίis 28ης Ταξιαρχlας, els ,..ην δπolαv άvfjKε καΙ ΤOVτO όpYΑVΙKως.
Έν τ':;; μεταξύ ό λόχος τοσ 50υ ΤάΥματος ,Αλεξιπτωτιστων KIVΗeelS έκ τίis mpIo-
Τέλο, ή 28η Ταξιαρχία εΙ, τό κέντρον, άφoiί άνέλαβε υπό τήν διοίκησιν τη, τό
τάγμα KING'S, δπε ρ ε!χε καταλάβη τόν λόφον Φιλοπάπποv, Επεξέτεινε τό μέ
τωπόν τη, πρό, τα αριστερά, πέρΑV του ' Ι λ ι σσοθ ποταμοθ. Ούτω δια τη, άπε
λευθερώσεω; των άνωτέρω πε ριοχων και ί δΙω, των ΠOλVΠληθων τοιούτων τη,
Νέα, Σμύρνη,. Καλλιθέα" Χαροκόποv και Ν έων Σφαγείων, μέyΑS άριθμΌS έθνι
κοφ ρόνων στρατεvσίμων ήδννήθη να τιροσέλθη πρΌS κατάταξιν ε Ι, τα τάγματα
Έθvοφvλακη,. μΕ άποτέλεσμα να άρξητα ι εΙ, τα Παλαι ά 'Ανάκτορα ή σvyκρό
τησκ καΙ νέων τοιούτων. τα τάγματα ταiίτα μετά των έν συνεχεία σνγκροτη
θΈVτων τοιούτων άνήλθον έν συνόλφ μέχρι ττέρστο; τη, καταστολή ; του Δεκεμ
βριανoiί κινή ματο; εΙ, 36 κα ι παρέσχον ούσιαστικήν βοήθειαν ε Ι , τα, μαχομένα,
εΙ, τα, Άθηνα, και τον Πειραιδ βρεττανικά; δψνάμεκ ώ, κα] ε Ι, την 111 Ε.ο.τ . ΕΙ,
τήν τελική ν κατ ίσχυσ ιν κατά τη ν μάχη ν έναντίον τω ν κο μμουν ιστών , σwέβα λ
λον έξ iaov ε Ι, την νίκην μΕ τα, άφιχθεΙσα, βρεΤΤΑV ΙKα, μονάδατ. Ή ταχvτάτη
έπιστρΆΤΕVσί, των. δ έξοπλισμό, των καί ή όργάνωσ κ μιας δwάμεω, έξ 20 χι
λιάδων περίποv ΆVδρων, εΙς χρον ικόν διάστη μα 20 περΙποv ήμερων, μΕ άπόδοσι ν
δύο ταγμάτων περίποv καθ' Εκάστην, μαρτvρεί τόν ένθουσιασμόν κα] τήν προσ
φοράν πρό, θνσίαν, άτινα Επεκράτοvv μεταςίι τη, κατά μεγίστην πλειονότητα
έθνικόφρονφ; άθηναϊκf\, νεολαία, καί των καταφυγόντων εΙ, αύτήν έκ τη, λοι
Τ/, Έλλάδο,. ΟΙ έν 'Αθήνακ πολvάριθμοι ' Ελλη νε, Άξιωματικοί, μόνιμοι καί
εφεδροι. έττλαισίωνον lσχvρω, τα τάγματα ταiίτα. Άριθ μΌS Άξιωματικων μή
SWάμEvO, να χρησψοποιη% εΙ, τήν πλαισίωσιν τούτων συνεκρότησεν ίδια τμή
ματα. εΙ, τα δποία έξετέλοvν καθήκοντα όπλων τυφεκιοφόρων καΙ έμάχοντο
, μετα φαvατισμoiί εΙ, τήν πρώτην Υραμμήν τoiί ΠVρό, . Ό 'Αμερικανό; σvyyρα
φευς CONDIT ( Κόντιτ) ε Ι , τό βιβλίον τον {('Η Έλλα, κστά τόν 20ν Παγκόσμιον
Πέόλεμον» γράφει σχετικω, τα άκόλovθα:
((~Ενψ οί ΒρετΤα/'οί έξηκoλσύθovν να φέρουν έΙ'ισχύσεις, ή ~Ελληνικ"ή 'ΕθVΟφVλαΚ1J,
ό σχηματισμός τή; ό;rο{ας ε Ιχει' άρχίσει άπό τού παρελθόντο ς μηνός, ηύξάνεro ήδη
δ.στραπιαlως εΙς δύl'αμι1" Περ, τό τέλος Δ εκεμβρίov 19 χιλιάδες α"δρες ε/χον σφ
πληρώσει η}ν σύνθεσιν τών 36 έκεί,,'ων άθηναίκών ταγμάτων. Κατα η}ν μάχην τού
Δεκεμβρίου τού ΕΑΜ/ΕΛΑΣ αΙ δυνάμεις της δεξιάς πολιτικiίς παρατάξεως ε/χον
λάβει IνεργΌV μέρος »(') .
' Εν τφ μεταξύ άπεβιβάζετο είς Πειραιά, προερχόμενον έξ Ίταλίας καΙ έτί
θετο ίιπό διοίκησιν τοθ Δ ιoικητoiί των Επιχειρήσεων τό Βρετταν ικόν Σόνταγμα
ΤεθωΡCIΚ1ΣΜΈVων KI NG'S DRAGOON GUARD (K.D.G) όποτελούμενον έκ της
Διοικήσεώ, "rOV. τεσσάρων Ιλων ΤεθωρακισμΈVων (περl τα 50 δχήματα) καΙ μοίρας
αυτοκινοvμέvοv πvΡOβOλΙKOίί, (8 πvρoβόλα των 75 χιλ.). την 22αv Δεκεμβρίοv
ίλη του Σvντάγματο, -roίIτov, σταθμεύοvσα εΙς Γλvφάδα, ίιπoστηριζoμΈVη ίιπό
έπτα αρμάτων μάχη,. κινηθείσα δια τ/ς δδου ΒοvλΙαΥμέvης ήχθη εΙς τδ παρα
"rO"s πρόπoδαs τoiί Ύμηττoiί ΈΡΥοστάσιο ν Μαλτσι νι ώτη (2) δ ια τήν ίιπο
στήριξιν όπαΥκιστρώοεω, τ/ς /κεί όπεKEΚOμΜΈVΗ, όπό τ/ς ΈVάρςεω, των μα
χων, δwάμεω, του 3230v ΣvνερΥείοv. Ή όλη ΕπιχεΙρησι, έπερατώθη έπιΤV
χ ω, έντό, τρι ώροv, iiVEV οΙασδήποτε ΆVτιστάσεως των έλασηων (3)
Πολιτι%α ί έξελίξει;
118. τας άπΟΥΕυματινας ώρας τη, 13ης ΔΕΚΕμβρίου άφ ίχθη άε ροτω ρικώ; έκ
Γαλλίας ό Ι.ά. Στρατηγό; Πλαστήρας Νικόλαοτ. Μέχρι της χρονολογίσ; ταύτη;
ή πολιτική κατάστασις δέν Ε!ΧΕν βελτιωθή κα] τα Κ Κ Ε κα] Ε Α Μ δέν Ε!χον
έπιδΕίξει σημεία έπιΘVμίας πρός ττρσγ ματοττοίησιν σvμφωνίας. Άντιθέτως Ε ίς
όλόκληρον την πρωτείιουσαν άπό της ένάρξEΩS της στάσεω; έπEKΡάτeι τρόμο;
όμοιος των σκοτεινών ήμερών της κατοχικης περιόδου. Οί όπαδοl του Ε Λ Α Σ
διδαχθέντΕς πολ/α κατά την περίοδον έκΕίνην του όλοκληρωτικοθ πολέμου,
άντικστέστησσν την γερμονικήν «GESTAP O» δια της όργανώσεω; ΟΠΛΑ, μετο
νoμασθeίσης έν ΣVΝeχEίι;x Ε ίς « ' Εθνικήν Πολιτοφυλακήν .» Αύτη άνέλαβε τό 'ΡΥον
της έκκαθαρίσεω; των άντιφρονούντων κατά τόν αίιτόν μέ την «GESTAP O"
τρόπον. ΣvνeλαμβάνoντO πολ/οί όμη ρο ι έκ των όποίων μετά σύντομου δια
δικασίαν, πλείστοι έξeτeλOVντO.
Ό κίνδwος του λιμου, ό όποίος άπό των πρώτων ήμερων του στασια
στικου κινήματος, λόy~ έλλΕίψΕως τροφίμων, VBαTOS, φωτός καΙ θερμάνσΕως
έπεκρέματο έπl των κατο ίκων , ήμέρα τη ήμέρι;χ καθίστατο έντονώτερος. Έν
άκανόνιστα χρονικά διαστήματα ολόκληρον την ήμέραν εΙς τας πλατεία; και
τάς κυρίας όδους του έλεvθέρoυ τμήματα; της πρωτευοVσης.
Ε Ις έκατοντάδα; άνήλθον τά Εκ των άνωτέρω ΕνεΡΥει ων των στασιαστώ ν
θύματα εΙς νεκρούς και τραυματίατ έκ του άμάχου ττληθψσμοθ. Τά νεκροταφεία
των'Αθη νών ευρισκόμενα ε Ις χείρας των στασιαστών, δεν ήτο δυνατόν νά χρη
σιμοποιηθώσι δ ιά τόν ένταφ ιασμόν των νεκρών, των όττο ί ων ό άριθμός αύξά
νετο καθημερινως. 'Ως έκ τούτου 0\ νεκροί έθάπτοντο εΙς κοινούτ τάφους όρυσ
σομένους εΙς τόν Έθν ικόν Κήπον των •Αθηνων καί εΙς άλλους Ιδιωτικού; κήτιοικ.
0 \ στασιαστα] κατεκρήμνισαν ή ΆVετiναξαν έκατοντάδας οικιων πρός
κατασκευήν όδοφρσγμάτων Εναντίον των βρεττανικών αρμάτων μάχης. Έπίσης
έκατοντάδετ οlκιων EΠVΡΠOλήθησαν δ ιά τήν δ η μιουργίαν φωλεων άντιστάσεωτ .
Κθμα άστέγων καί ττροσφύγων έθνικοφ ρόνων πολιτων συνέρρεον καθ' έκάστην
εΙς τό έλεύθερον κέντρον τ/ς πόλεως . Οί στασιαστσί διήρπαζον τάς έντός της
ζώνης των είιρισκομένας περιουσί ας των έθνικοφρόνων πολιτων, πολλοί των
όποίων άπώλεσαν τά πάντα. ΣτασιασταΙ Ιδιωταl και στρατιωτικοί έπλή ρουν
τά νοσοκομεία μέχρι των δ ιαδρόμων. Ύπηρχον όλίγα μόνον φάρ μακα καΙ έπί
δεσμοί , 0\ δε lατροΙ κα] 0\ νοσοκόμοι i'jcrav άνεπαρκέστστοι ε Ις άριθμόν, Ή πρω
τεύουσα ήτο μια άκυβέρνητοτ πόλις. Πράκτορες τοϋ Κ.Κ- Ε. είσέδυον εΙς τήν κεν
τρικήν περιοχήν της πρωτευούσης έμφαν ιζόμενοι και ούτοι ώς π'ρόσφψγετ και
άνδρες του ΕΛΑΣ ένδεδυμέυο ι χιτώνια άΥΥλlκης προελεύσεω; καί φέροντετ περ ι
βραχιόνια τ/ς 'Εθνοφυλακή; έπλησίαζον rnlκιvδwως τά κτίρια του Βρεττανικοθ
Στρστηγε ίου. "Οποψ 0\ άνδ ρες του ΕΛ!\Σ ίιπeχώΡOυν καί δεν ήδύναντο νά δια
φύγωσι, παρέδιδον τόν όττλισμόν των εΙς Υυναίκας, πρός άπόκρυψιν ή έγκα
τέλειπον σύτόν έμφανι ζόμενο ι ώς πολίται. Παιδιά εΙχον έκπαιδεψθή ε Ις τή ν ρ ίψιν
φλεyoμΈVων φ ιαλων βενζίνη; έναντίον άρμάτων καί χεφοβομβ lδες έκρύπτοντο
εΙς καλάθους χορταρικών . "Ετεροι καταλαβόντες τα νοσοκομεία πρoσeπoιoWτo
τούς άσθενείς με ψευδ είς έττ ι δέσμοψ; πέριξ των κεφαλών τω ν ή ΕπΙ των όφθαλμων
των, έξηπλωμένοl έπΙ των κλινων κάτωθι των όποΙων άπέκρυπτον δπλα, μέχρις
δτου παρουσιασθη εύκαιρία νά έπιτεθώσι κατά άνψπόπτων περιπόλων, είχον
δε μετετρέψι:! πολλάς έκκλησίας εΙς σημεία στηρίγματοτ.
Τό χαμερπέστερον δλων των τεχνασμάτων ητο ή χρησιμοποίησκ νεαρών
Υυναlκων άνηκουσών ε Ις τήν όργάνωσιν Ε.Α. Μ, ώς λεlας διά τά βρεττανικά στρα
τεύμστα (1).
119. Ή κατά Τ11 ν 13ην Δεκεμβρίου άφιξις του έ .ά . Στρατηγού Πλαστήρα έκρίθη
ώς εv δε lξ ις δραστηριοτέρας στάσεως έναντι τοϋ Κ Κ Ε - Ε Α Μ. Ούτος ε Ις δηλώ
σεις του δlΕΚήρυξε τάς δημοκρατικάς πεποιθήσεις του καΙ ότι πρώτιστον έΡΥον
ήτο ή εξασφάλ ισ ις της εΙ ρήνης καΙ της τάξεως. 'Εφ' όσον 0\ σταοιάσαντες άνθί
στΑvτO καΙ δεν ίιπήκουον εΙς τάς δ lαταΥάς της Κυβερνήσεως, ήτο άπόδειξ ις ότι
προσεπάθουν νά καταλάβωσl βιαίως τήν έξOυσίΑV . 'Εάν \πrfiρxεν έδαφος δια
πραΥματεύσεων, c:i δ ιcrττραyματεύσεις θά εΙχον άρχlσει. Τό δτι δΈV ή ΡXισΑV
EσήμαΙVΕν, ότι μόνον δια -των δπλων ήτο δυνατή ή επιβολή τ/ς ε lρή\.-ης .
Τή ν έπoΜΈVην τρία σημαντικά Υεγονότα, εκαστον άλλη λένδετον με
τό άλλο, παρείχον ένδείξεις προσεΥΥίσεως δ ιά συμφωνίΑV . Ό Άρxιeπlσκoπoς
Άθηνων έδ ήλου, δτι θά άπεδέχετο να y iViJ 'Avτ ιβασ ιλευς ίιπό τή ν προΟπό -
120. Ή άκολουθουμένη κατά τήν περίοδον ταύτην πολιτική ,ναvτι τηι Σοβιε
τικfi5 'Ενώσεω; ίιπό των Κvβερνήσεων των Η .Π.Α. κα] Τ/Ι ΜεΥάλη5 BρετrανίαI
tjτo διάφοροτ, Ή Μ εΥάλη Β ρεττανία έπεδ ίωκε τήν προσέγγισιν μετά τ/ι Tovp-
KiC15 ΠΡ C>5 τόν σκοπόν άναστολ ή; τ/ι σοβιετι κή; έξαπλ ώσ,ω 5 εΙ ι τή ν Εύρώττη ν
δ ιά τ/ι δη μιουρ γ ία; « ζων ων άσφαλ είατ » ε!5 τάl περι οχάl των χω ρων έκείυωι,
αΙ οποία ι περιεβρέχο ντο ίιπο τη5 Μεσογε ίου θαλάσσητ . 'Αντ ιθέτω; αl Η.Π.Α.
έπίστευον, ότι ή καλψτέ ρα πρ οσέγγισκ ΠΡΟ5 τή ν Σοβτετική ν Ένωσι ν ήτο ή
τοιαύτη τ/ι «πολ ιτι κη5 ε l λικρ ιν ,ία5» κα] ε! ΡΥ άζετο διά νά πείσ1) ταύτην , ότι
αVτo ήτο πρόι τό σvμφ έρoν τη5 , νά ίιποβ οηθή σ1) δηλονότι τή ν πολιτική ν σwερ
γασίαν τ/ 5 μή έπεμβ άσεω 5, ήτι ι έπε κράτει ' 11 τό « δψτικόν ήμισφαίριον» καΙ
κσταστήση αVτήν σταθεράν πολιτικήν ΠΡC>5 τήν όπο lαν νά σvyκατατεθωσιν
όλα τά έθνη . Μέ τήυ σvμμετoXήν τ/ι Σoβ ιετικfj5 Ένώσεω5 εΙ5 τήν δ ιεΘVη όΡΥά
νωσιν κα; ίrrτό τήν «παναμΕΡ ικανικήν πολιτικήν» , μεταφvτεvμέvην '15 EvpώTτηv
ή Ρωσία θά iJ SwαTo νά διατη ρη περισσότερον φιλικά5 σχέσειι καΙ πλέον θετικάι
οlκονομικά5 σwαλλαyάI μετά των Υειτόνων τ/Ι, ένφ σvyχρόνω5 θά άπείχε
άπο τήν επέμβασιν ' 15 τάl έσωτερ ικάι των ίιποθέσε ιι. Ή πολιτι κή αύτη θά
έτίιyχανεv εν καιρφ στρατ ιωτι κfj I ίιποστη ρΙ ξ,ω5 . Ή πολιτική αύτη των Η Π Α
σw εχΙ σθ η μετά τή ν άποχώρη σι ν τοσ ΎΠΟVΡΥΟV των Έξωτερ ικων Η υL L καΙ
Vπό του ΆVΤ Ι KαταστάτOυ του 'Έvτoυαρδ Στετ ίvιοvs.
·Οταν έξερ ράγη ή Δεκεμβριανή στάσ ιι εν ' Ελλάδ ι . ό BpeTTav C>5 Πρωθv
ΠΟVΡΥόs εν ισχvόμι;νο<; άπο τήν μvστι κη v σv μφωνΙ αν μετά τοσ Στάλι ν , διά τό
ένδ ι αφέρον τη5 ΜεΥάλη5 ΒρεττανΙαι , Is τήν 'Ελλάδα, δέν εlχε τ\iψει5 προκει
μέvοv νά διατάξ1) τήν ληψιν μέτρων διά τήν πάταξιν κα! τη ν καταστολην Tιxύτηl.
ήτιι άλλωστε ίιπό το πρίσμα τη5 σvμφωVίαl Tiil ΚαζέρτCl5, άπετέλει στάσιν
(Ι ) Κ . Κιχ),α.ντζ.:η : 'Ι-Ι Δ :;: ;ι: μ β ρ ~α. ~ ή Έ πα. ~ :ί σ -:,α.σ7J 1 9 !ι Ι -1 94 5 "Ε :ι. δ: ο σις 195 4 Σt)., 1.48-14 9
κ'XΙΙ 5 0 - 1 ~1
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
190 Η Ι\ Α ΤΛ:'ΤΙ? Η Τ ΟΥ Δf J\Εt.1Η I' IΛi\;ΟΥ ΚΙΝ ΗΝΑΤ Ο!
122 . Κατόπιν των άνωτέρω καί των συνεχισθεισών Επικρίσεων εΙ, την Βουλή ν
των Κοινοτήτων, ότι Εν όψει των επικειμένων εορτων των Χριιποvyέvνων δεν
εlχεν rnlTεvχe;:) η εΙρήνεvσιl Εν Έλλάδι καθώ, κα] των διά των τηλεγραφημά
των του Στρατάρχοv 'Αλεξάντερ πληροφοριών, εl, τον οποίον εlχεν άνατεθij
η δλη έποπτεΙα των διεξαΥομένων έπιχειρήσεων εl, τάl 'Αθήναι. δτι το έλλη νι
κόν πρόβλημα δέv ήτο δυνατόν να λVΘ~ στρστιωτικώ; άλλα πολιτικω, καΙ ότι
'πρεπε να όρισΘ;j ώ, 'Αντιβασιλεvs Ο 'ΑρχιεπΙσκοπos 'Αθηνων Δσμασκηνότ,
πρσs τό πρόσωπον του όποίοv Ο BρετταvΣS ΠρωθvπΟVΡΥσs δέv ετρεφε πλήρη
έμπιιπoσ\ιvην, φοβουμενο, σwερyασίαv τούτον μετα του ΕΑΜ καΙ κήρvξιν δικ
τατορίατ, KατέληξΕV OVτos εΙ, το σψμττέρασμα, ότι η μόνη VπOλειΠOμένη λυσ ll
ήτο η σύγκλησκ διασκέψεω; μεταξύ όσον το δυνατόν περισσοτέρων ΆVΤΙΠΡO
σώπων των ηΥετικων ελληνικων κομ μάτων ομου μετα ΆVΤΙΠΡOσώπων τω ν
Κvβερνήσεων τη , ΜεΥάληl Βρεττανί αι, των Ήνωμένων Πολιτειων 'Αμερικη,.
τη, Γαλλίαs και τ/ι Ρωσ ίαl "αΙ άπεφάσισε την κάθοδόν oov αύτοπροσώπω)
eiS την Έλλάδ α. Έπ ί του θέ ματοl TfjS σvyκλήσεωl τ/ι διασκέψεωl βολιδοσκο-
διαμάχην, ίνα δυνηθή ή χώρα να έτι ανσκτήση τήν θέσιν TηS μεταξ" των 'Ηνω
μένων Έθνων.
Τήν ττρωίαυ TiiS έπο μέvηs ό Β ρεττσνό; ΠρωθuπoυρyΌS έττιβαί νων βαρέωs
τεθωρακισμένου αότοκινήτοψ άvijλθεv eIS TCxS 'Αθ ήνας eIs τή ν Bρετταvικήν Πρεσ
βείαν, όπου σwεκρoτήθη νέα σοσκεψ κ μεταξύ των άφ lxθέvτων Βρεττανών
συμμετέχοvτos καί τοΟ Στρατηγού Σκόμπυ. Έν σΥVεχεί" έδέχθη έκ δευτέρου
τόν 'Αρχιεπίσκοπον 'Αθηνων καί άκολούθω; μετέβη πρός συνάντη σιν τοΟ " Ελλη
vOS Πρωθuπoυρyoo, έYC;; ή περιοχή δ ιά τ/s Cxn OIaS δ ιήρχετο, έβάλλετο δι ά πυ
ρων τοΟ ΕΜΣ (').
123. 'Η Διάσκεψις τη ς 26ηs Δεκεμβρ ίου Ιλαβε xώ ραv eIS ύπόΥεl ον αίθουσαν
τοΟ έλληνlκοΟ 'Υποψ ργεί οψ Έξωτερι κων ύπό τό φως λυΧΥ lων, έν μέσ~ άτμο
σφαΙραs πραΥματικηs τρο μοκρατίατ ύπ ό φρούρησιν πολυαρίθμων TΆκvS κα ί
τούς κρότους των πυροβόλ ων με καθυστέρησι ν μιας καί ήμισεΙα ς ώρα ς της κα
θορισθείσητ, ανευ συμμετο χης των άντιπροσ ώπων τοΟ ΕΛΑΣ, λόy~ βραδύ
τητος μεταφορα ς τούτων, οίτινες άφ ίχθησαν ε Ις τό μέσο ν τ/ς διασ κέψεως . Κατ'
σότή ν παρίσταντο ΟΙ μετασ χόντ ε; τη ς συσκέψε ως τ/ s 25ης Δε κεμβρίου Βρ εττα
νοί , έκ μt pous δέ τη ς ΈλληΥι κης Κυβερνήσεως ό ΠρωΘUΠoυρ yΌS κα] έπί πλέον
ό Στρατη γό; Πλαστ ήρας κα] ΟΙ πολη ευταl Θεμ, Σοφ ούλης , Γεώρ . Καφαvτάρηs,
Δημ, Μ άξ,μ οs κα] Φ . ΔΡ αΥούμηs κα] ώs παρατηρητ αl οί ΠρεσβευταΙ των 'Η
νωμέν ων Πολιτει ών 'Α μερ ικηs καΙ Γαλλί αs κσί ό ρωσοs 'Αντ ισννταγ ματάρχητ
Ποπ ώφ, 'Αρχη Υόs TijS ΈV 'Ελλάδι Ρωσικηs Στρατlωτικij ς 'Αποστολης, μετα δ ε
τήν άφιξ ιν κα] των ΆVΤ ιπρoσώπων τοΟ ΕΛΑΣ οΙ Σιάντφ; Γεώ ΡΥ. Παρτσαλί δης
Δημ. κα] ό Στρατηγό; M ΆVΤακας 'Εμμ . Κατόπιν ε ίσηγήσεω; τοΟ 'Αρχιεηισκό
που Δσμασκηνοϋ, τόν λόγον έλαβΕV ό Bρετταvός ΠρωΘUΠoυρyΌS (2) ό όποίος
ΆVακεφαλαΙωσε τα αίτια τα όποία εΙχον φέρει τα βρεττανι κά στρατείιμστα ε Ις
τήν 'Ελλάδα καί έζήτηΟΈν όπως οΙ όροι τοΟ Στρατηγοθ Σκόμηψ γίνωσι δεκτοί
Έν συνεχεί α έξέφρασε τήν έλπίδα του δ ια τήν έγκατάστασιυ μιας πλήρως άντι
ττροσωπτψτική; Κυβερνήσεως, διαθετούση; !θvΙKόν στρατόν διατήν προστασίαν
της, μέχρις ότου λάβωσι χώραν δίκαιοι καί έλΕVΘεραι έκλογαί .
Μετα από μακράς συζητήσεις έπΙ των ποικίλων προβλημάτων. τά ό
ποΙα προέκυπτον έκ τη ς ΣWεXίσεως τοΟ έμφυλίοψ πολέμου. οΙ ΆVτιπρ6σωπoι
των Συμμάχων άπεσύρθη σσν καί άφηKΑV τούς Έλληνας να συνεχίσωσι την
συζήτησ ι ν (') .
«Ό ~ΑρχιεπΙσκοπος 'Αθηνών καΙ :τάσης ~Ελλάδος ύπό η]ν Ιδι6τητά το υ ιος Προέ
δρου της διar1κtψεως της συγκληθεΙσης σφφώνως προς τι;' επιΟυμίαν το" κ.
Τr1ώΡΤr1ιλ κατα την 26ην ΔεκεμβρΙου lπεσκIφθη το υς Κ. κ. Τr1ώρτσιλ καΙ ΉνΤΕ1'
η/ν ΙσπΙρ OJ' της χοες Τετάρτην καΙ ΙξΙθωε τα τών lργαr1,ώ ν ηίς δ ιαr1κiψεως κατά
'δ υσ
τας ' ,
:τρ ω τ ας ή' "
μερας, a νεφερ ε δ ε' υΤΙ
J! σι~ π αρασταντες
" ;
απεφασισαν • π λ ε ιοψη -
κατα
φΙαν ύπερ έγκαθιδρύr1εως 'A VTtpar1IλEIa; ώς ούσιώδους προϋποΟir1εως δια την λύ
σιν πολ.λών προβλημάτων εξεταζομένων υπο της διαr1κέψεως )) .
Έκ τiis κσθόλου έξελΙξεωs τiis πολιτικηs καταστάσεωs κατέστη πρόδ η
λον, ότι διά την θεραπείαv τiis πολιτικηs άστcri!είαs ήτο άνάγκη διορισμοθ 'Αντ ι
βασιλέΩS καΙ δ BρετταvΌS Πρωθυποψργό; άνέλαβε νά mlO1J τόν ,xovτα βασί
μουs M youS νά μη σwaIv;,j Βασιλέα Γεώργιον Β ', διά την άποδοχην τiis λίισεωs
ταίπηs, ΆVεXώ ρησ1Ξ δΙ σwοδεuόμεvos ύrrό τοσ 'Υπουργοθ του των Έξωτερικων
διά Λονδίοον την 28ην Δεκεμβρίου, άφοθ άπέστειλε πρόs τόν Πρ όεδρον τωο
ΗΠΑ τηλεγράφημα (') διά τοθ όποΙου μεταξύ άλλων έπλη ροφόρε ι τοϋτον, ότι
ή άvτιβασ ιλε ία ύrrό τόν 'Αρχιεπίσκοποο ητο ή μόvη δυνατή λvσιs κατά την στι
Υμην έκείvην, ότι ε!δε κατ' έπαvάληψιν τόν Άρχιεπίσκοπον δ δποίοs τοθ Εκαμε
άρίστην έvτVπωσιν μΙ την αίσθησιν τiis δuvάμεωs τηο δπoίαv διαθέτει καθώs
καΙ μέ την βαθείαv πολιτικήν του κρ ίσιν καΙ έv συνεχείι;τ έξέθετε τά κάτωθι :
({Kv e/t Πρόεδρε, M WMr1apev πΜο.· τών χιλΙων ανδρών καΙ μ ολονότι το μεγαλύτε
ρσν μΙρος τών ' Αθψών έχει ηδη lκκαθαρΙr1θff, εΙναι θλιβερον το θΙαμα ηίς πόλεως
: με τας όδομαχίας f1V11ElICOp lva; καΙ με τον λαον δ ι ατηρούμενον Ιν ζωίϊ μόνον χά
ρις εΙς τα τρόφιμά μας, τα όπο ία μ ε κΙνδv1'oν ηίς ζωης των μ εταφέρουν ο Ι r1τρα
τιώται μας. Παν 8,τι ΔVΝΗoητε να ε ίπητε προς lv lr1XVr1I> της νέας αότ'ί; διει-θετή
σεως, δταν έπιστfj ή στιγμή, θα lxn
μεγίστrpι άξΙαν καΙ πιθανόν νά έχ,η ώς ά..τοτέ
λEr1pa την Ικ μέρ ους το" Ε Λ Α Σ άποδοχην τών δρων της α,'ακωχης, τούς όποΙους
έθεσεν ό Στρατηγος Σκόμπυ. 'Εν τώ μεταξυ δεν μας άπομΙ" Ε< "λλη λύσις παρα να
ύποδεΙξωμεν την συγκρόΤηr1ιν μιας " Ιας καΙ ΙκανωτΙρας "vPEe.oήr1EW; ύπο την 'Αντιβα
atJoεlαv τoV ~Αρχιεπισκόπου καΙ να σvvεχίσωμεν τό βαρύ έργον της έκκαθαρίσεως
τών 'Αθηνών άπο τα λΙαν έπικ[νδm'α, lr1xvecl, καλώς ώργανωμένα καΙ καλώ ς διευ
ΘVV6μενα στοιχεία, τά όποία άσκoϋv σήμε ρον πΙεσιν εΙς την περ ιο χην. »
Kcri!' όλην την διάρκειαv τωο διαπΡαΥματείισεων των B ρετταvων μετά
τiis Έλληvικηs ΚυβεΡvήσ1Ξωs καΙ των στασιαστων, ή Σοβ ιετική "Εvωσιs άπέσχε
'Πάσηs έπισήμου έκδηλώσ1Ξωs EΊΙVolas ύrrΙρ των τελευτα ίων καΙ πάσηs δια μαρ
wpfas, θυσιάζοvσα τά συμφέρovτα τοσ Κ.Κ.Ε . καΙ ίδιαιτέρωs την ζωην των
άπλων όπαδων του, 'Πρόs τάs άπαlτήσ1ΞΙS τiis σοβιετικηs πολιτικηs (2).
τό όποιον άπετέλεI δ ι' αύrόν τό μέγα ΙΘV ΙKόν του «π ιστεύω» , την σψνέχ ισιν
δηλονότι μέχρι τέλου, Tov άΥωνο, παρά τό πλευρόυ των Συμμάχων. Ούτω εΙ,
την έπιστολήν, τήν δπo Ιαv δ ίδιο, δ Βασιλεύ; Ινεχεί ρησε εΙ, τον ΠρωΘVπoυρyόν
του την 22αv Μ αΙου 1944, !πΙ τφ τερμαησμφ των ΙΡΥασιων Tov συνεδρίου
Tov Λιβάνου, ΙξΙφραζε τ/ν έλπl δα, δτι : « οα δ"" ηΟjj πλέον ή κυβέΡ" ησις, ώτε
ρΙσπαστος, να σvνεχlσy καΙ να l vrtl"ll το κύριον έργον της, η)ν έξακο).οVΟησιν δηλα
δή παρα τον πΛΕVρoν τών μεγάλων Συμμάχων ToV ογώνος κατα τού έχθρού δια τήν
ι1πεkvθέρωσιν της ογαπητης πατρΙδος, την πλήρη ιi,τoκατάστασιν αύηίς καΙ η)ν
κατοχύρωσιν ε ίτα τών έθνικών δικαlων.})
ΈπακOλOVΘωσlν !v σvvεχεl" ε Ι, τ/ν Aίyvπτoν μακρά] Ιδ ιαίτεραι σvvo
μιλΙαι μεταξΙΙ Βασιλέω; καΙ Πρωθνπουργοθ, κατά τα, δποία, δ τελευταϊο; ώ,
,χων άφιχθ;j πρό διμή νου μόλι, άπό τ/ν VπόδOυλOν ' Ελλάδα, άvcrιrrίισσε ι εΙ,
σότόν, ότι εΤναι τοιαύτη η όξVτη" ή δποΙα έδη μιουργήθη ε Ι, την XώρΑV άπό
την κομμοψνισηκήν δη μοκοπίσν κα] άπδ τα έπακολουθήσαντα γεγονότα,
ώστε άφιξι, τοϋ Bασtλέω, εΙ, τ/ν ' Ελλάδα, ΙΠL κεφαλη, των άπελruθερωηKων
στρστευμάτων, θα ήδύνατο να δημιουργήση κίυδυνον άμέσου έπαναστάσεωτ
πρό) ΆVVΠoλόy ιστoν ζημΙΑV των !θvΙKων συμφερόντων, Ό Βασιλείι" τον όποϊον
συστηματική προσπάθεια των κομμοψνιστικών καΙ σψνοδο ιηο ριακών παρα
yόvτων εΤΧΕν !πΙ πλέον !πΙ ;τη κατορθώσει να κ ρατήση μακράν πάση , ΙΠαφη,
μέ τ/ν VπόδOυλOν 'Ελλάδα, είχΕν Ιν τούτο κ ττλη ροφορίω; αl δποία ι δΙν συνέ
πιπτον μΙ TCxs δι αβεβ αιώσ ει, τοθ πρωθvπ ουΡΥοv του.
Άvτhαξε τότε εl , αύrό ν, ότι δ κομμουνιστικότ άΥών δέυ έστρέφετο παρά
ΣVμπτ ωματΙ Kω, ένσντί ου TOV προσώπου του καΙ ότι κίιρ ιο, σκοπό) του είναι
ή Ιξασθέυη σι, τη, 'Ελλάδα) καΙ ή κσταττολέμησκ των !θvIKων τηl δικαίων. Τοθ
VπΕVΘΊΙμlσε τ/ν «δέσμευσιν τιμη,», τ/ν δπolαv ό ίδιοι είXΕV αναλάβει , όπω, φέρει
εΙ, αϊσιον πέρα> τόν άΥωνα κατά των ΓερμΑVων, την όποίσν !τόνιζε καΙ ό ΆΥΥλο,
ΠρωΘVΠoυρyό) εΙ, τό πρό) αύrόν τηλεγράφημα, Εί, τούτο δ ΠρωΘVΠoυρyό,
άττήντησεν, ότι: «κατά τΉv :uρωδOν του άΥώνος κατά τήν όπο{αν πρόκειται να
ληφθώσι παρα τών Συμμάχων βαρυσήμαΥτΟΙ ι1ποφάσεις, ή παρουσία ToV Βασιλέως
θα ε ίναι πολ" πλέον επωφελής δια τα έθνικα δίκαια και την έΜ,ηνικην ύπ6θεσιν γε
νικώτερον, εΙς τα συμμαχικα κlvrρα και IδΙως εις το Λονδίνον, όπου θα δυνηθiί
να χρησιμοπο ιήστι τό μέγα διεθνές γόητρον καί .α; στενάς σχέσεις του μέ τους
συμμάχους ήγέτας.»
Τό τελεvταToν τοθτο ΙΠιχεΙρη μα Tov Πρωθψπουργοθ του VπηρξE σοβαρόν.
Ό ΒασιλεΙΙ" δ δποία) κατά τα τελευταία ,τη είχε διαπιστώσει πόσον
άπαραίτητοτ ητο ή έκ τoiί ΣWεyyυ, παρακoλoVΘΗσις των λαμβαvo μένων
άποφάσεων εΙ, τό Λονδ ίνον και τ/ν Oίιασtyκτωνα καΙ αl δποίαι είχον
άμεσον i'ι έμμεσον σχέσlν μΙ TCxs τίιχΑs της 'Ελλά δο" Ιδέχθη να προσφέΡ Ώ τή ν
μεΥάλη ν αVτήν ΘVσί αv ίιπέρ τη, πατρίδ α) του, να στερ ηθ;j τoVτέστι τη, Τlμη,
καΙ τη, χαρα, να φθάση Ε!, τήν ' Ελλάδα μΙ τα άπελΕVΘερωηK α στρ ατΕίιματα
καΙ συΥκατετέθη να TOV ΆV<X'TriHj ή φρ ουτΙ ς τη, Vπερασπ ίσEω, ε Ι, τό Ιξωτερ ικόν
των έλλη νlκων δικαΙω ν πλησ Ιον των Συμ μάχω ν καΙ των φί λων τη, ' Ελλάδα) .
Ό Πρ ωΘVΠoυρ yό) έκφΡάζε l κατόπιν ΤOVτOυ εΙ, τόν Βασιλέα τή ν !θvΙKήν εύyvω
μoσWην δια τήν μεΥ άλην αVτήν ΘVσίαv , τήν δπolαv θα άvεyvώρ ιζεv ή ΊστορΙ α
καΙ κατα την πρώτη ν σvvεδ ρlασlν TOV νέου ΎΠΟυΡΥΙΚΟV Συμβουλίου, ΥΕνο
μιυην τήν 12ην Ίουυίου 1944, ΕlσηΥείταl τήν σχετικήν άπόφασιν . ·Ολο ι οΙ συμ
μετέχOVΤεl εΙ, την κυβέρνησιν ΆVΤιπρόσωπoι των έλλην ικων κομμάτων δέχουται
άνω οίιδεμια, ΆVΤιppήσεως τήν άπόφασιν αVτήν καΙ Vπoyράφωσι .." κάτωθ ι
πρακτικόν:
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
198 Η ΚΑΤΑΠΟΛΗ ΤΟΥ Δ ΕΚΕΜΒΡΙ Λ ΝΟΥ Κ ΙΝΗΜΑΤΟΣ
126. 'Εν Λονδίν<{' ό Βασιλεύς Γεώργιο; Β' εύρισκόμενο; ε Ις τό κέντρον των σχΕ
τικων συζητήσεων κα] διατη ρών έπαφην μετα των κψριωτέρων διεθνων, παρα
yόvτων ήτο ΕΙς θέσιν να γνωρίζη , ότι ό KlvBVVOS τη, έΥκαταλε ίψεως τη ς Έλλάδος
ίιπό των Συμμάχ ων δέν ητο φανταστικότ , Εί ς εύΡ VΤέΡO υς διεθνεί, κύκλο υ; 11Ξ
λΕίως άπληροφορήτ οικ Τι σvστη ματlKως δηλητη ριασμένου; άττό τη ν VπOυλO ν
"IrPcrrrαyΆVSαv των κομμ οwιστω ν, ΕΙΧΕ δημΙ ΟVΡΥη\]ij η έvτίι"Π" ωσις, όη ΕΙ, την
'Ελλάδα δέν έμάχετο μΙ α ενοπλos μειοψηφ ία , ξένη πρός τα αΙσθ ή ματα κα! τας
θέσεις τoίi έλλλη νικού λαού, άλλ' αVτός OVτOς δ λαός, δ όποίος με τόσην αVτO
ΘVσίΑV ΕΙΧΕ άλλΟΤΕ πολΕμήσει έναvτlo ν των στρατ ευμάτ ων τ ων άξον ικων δυ
νάμεων καΙ δ όποίos έπεθύμει τώρα να διατηρήσ1) τήν όπόλVΤO ν άνεξ αρτη σίαν
του. Μέγα μέρο, τη, άΥγλ ικη ς κα; αμερ ΙKΑV ΙKης κοιν η, Υνώ μης έπΙστ ευον , ότι
ΟΙ άναλαβωντε ς τόν άγωνα αU τόν ε Ι, τή ν ' Ελλάδα δεν ησΑV άλλο ι, όπό τούς
άvτάΡΤα), ΟΙ δποίοι Εlχον πολεμήσει έναvτ ίoν των Γερ μαvων. ΠλΕίσται όσα ι
έφημορΙδ Ες έξέφ ραζον αύτή ν τή ν Υνώ μην καΙ πολυά ριθμοι βoυΛΕVΤαl ΆVΈΠΤV ξΑV
τήν άπο ψιν ταύτη ν ΕΙς τή ν Βουλη ν των Κο ινοτή τω ν, KατηγO ΡOVvτ Eς τόνΤσωρ
τσιλ, ότι δ ιέταξε τόν βρεττΑVΙ Kόν στρατ όν να πολΕμήΟ1) έναvτίoν αVτoίi τoVτoυ
τού έλλην ΙKoίi λαου. Άφ' έτέρο υ προεκάλει μεγάλ ην δυσφOρίΑV ΕΙ, τή ν άΥΥ λικην
KOιVΗν Υνώμη ν ή σκέψι ς, ότι (( ά.ϊα σΧOλotίν ται καί θυσιάζο ντα ι άδ{κως εΙς ένα
lμφύλΙΟ I' έλλψι"υ " πόΙ.εμονιι βρεττ αvol στρατ ιωται, κα! τoVτo ΕΙ , μΙ ΑV περ ίοδον
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
200 Η ΚΑΤΑΣΤΟΛ Η ΤΟΥ ΔE K Etνl B PΙA N OY ΚΙΝΗΝΑΤΟΣ
128. Ό " Ελλην BασιλEίιs ΓεώΡΥΙΟ, Β ' άπήντησεν εΙ, τόν Βρεττανόν Πρωθψ
'fovpyov τήν 12ην Δεκεμβρίου δ ι' έπιστολη, πλή ροv, ίιπερηφανεΙα" η όποία
άπετέλεσε Εν άπό τα πλέον ση μαντικά καί άποτελεα μστικά εΥΥΡαφα. Ε Ι, αύτήν
έτόνιζεν, ότι έλvπείτo βαθύτατα διότι Βρεττανοl στρατιωταl έφονΕύοντο εΙ, τη ν
' Ελλάδα καΙ ότι δια τό Υεγονό, αίιτό ήσθάνετο δ ίδιο, πολίι μεγαλvτέραν πι
κρίαν, ε{χεν όμω, την ίιποχρέωσιν να ίιπΕVΘVμήση, ότι πολλοl Έλληνε, έφο
νΕύφθησαν κατό: την διάρκειαν τοv πολέμοv Mov, όχι μόνον δια τήν προά
σmσιν Τ/, τι μη, καΙ Τ/, ΈΛΕVθερΙΑS τ/ , 'Ελλάδ ο" άλλα καΙ δια τό καλόν τη ,
ΆVΘρωπότητOS καΙ ΙδιαιτέρΩS δ ια τόν άΥωνα Τ/, Μεγάλη, Β ρεττανία" χωρΙ,
ούδεΙ, ' Ελλην ηΥέτη, καΙ άκόμη όλΙΥώτερον ό ίδ ιos να έκφράΟΤ) πικρΙαν δια τήν
eVDiav αύτή ν των 'Ελλή νων άΥωνιστω ν. «. Eαν-€yραφε ό Βασιλείι, - σιίιιεροι'
φονεύονται και -Άγγλοι δι ά η}1 Ι απελευθέρωσι)ι της tΕλλάδος, έφονεύθ ησω'
ά,τεlρως περισσ6τεροι •Ελληνες το 1940 -41, δταν ή Έλλας lτάχθη ανευ ύπο
λογισμών καΙ συζητήσεων παρα τΟν πλε'Jρον της Μεγάλης ΒρεττανΙας.))- Όσον
άφορα δια τό προσωπικόν τοv θέμα, ό ΒασιλΕίι, ίιπενθύμιζεν ότι καθ' όλην τήν
διάρκει αν Τ/, κρΙσεω, δέv είχε σκεφθij τον έΑVΤόν τοv καΙ δέν ε{χε δ ιστάσει να
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
202 Η ΚΑΤΑΣΤ ΟΛ Η ΤΟΥ Δ Ε Κ Ε Μ Β Ρ Ι ΑΝ ΟΥ Κ!ΝΗ ΜΑΤΟΣ
ο; BpετrανoΙ ήΥέται δε" ήθέλησαν νά όμολογ ήσωσι π~ τδν Βασιλέα πρδς τδν
δποΤον πρδ τεσσάρων έτω" είχον ύποσχεθij , ότι θά έμοιράζοντο τήν νίκην, καίτο ι
άυτελαμ βάνοντο, τήν άνακολουθΙαν "Τ ων κα] προσεπάθησαν νά τδν καθησυχά
σωσι, διαβ ι βάζΟΟτΕς ε ίς αύτδν τάς δ ιαβεβαιώσεις τά δποίας είχε παράσχει εΙς
αύτοΙΙς δ Άρχιεπ ίσκοπος τον ίσαντ ετ ότι τά βρετταν ικά στρατεύματα θά έκκα
θάρι ζον τήν κατάστασιν. ΑΙ διαβεβαιώσεις αύταΙ έπανελήφθησαν κα] είς νέαν
σvνΆVΤησιν τδ άπόγεψμα τ/ς επομένης τονίσαντε; είς αίrrόν, ότι ήδύνατο άνω
τίιψεΩs σψνειδήσεωτ διά τδ μέλλον τ/ς χώρας, νά εμπιστεvθij τήν άσκησιν των
βασιλικών δικαιωμάτων του είς τδν Άρχι επίσκοπον, εφ' όσον τοθτο είχε Kpteij
άπσρσίτητον. Άμέσως μετά ταϋι α δ ΒασιλεVs απεστειλεν εΙς τδν δ ι ατη ρούντα
εΙσέτι τή ν ΠpωθvπoυpyΙαν Παπανδρέου Γεώργιον τό κάτωθι τηλεγ ράφη μα,
τδ δποίον διαφ ωτίζε ι πλήρως τοΙΙς λόΥους, οΙ δποίοι τόν Em Ioa'J να ύποχωρήσ1)
κα] τάς ύπ' αότοϋ ζητηθείσα; έγγυήσε« δι α τήν άνάθεσιν τιϊ ς 'Αντιβασιλείατ
εΙς τδν 'Αρχιεπίσκοποι> Δαμασκηνόν .
«ΕΙςυο δ ' μ ακρ α, ς συνα ντ ή σε ις μετα,των
- κ . Κ • '" - ρ τσt Λ' χα ι>ΤΗJrrev κα τ α"
.ι σω τ α"
; ο πο ι α ς
κοντά του ΆρχηΥου του Γ Ε Σ άνετίθεντο άπό 25ης ΔΕΚεμβρίου ΕΙς τον ΆVΤI
στράτηγον Δρομαζον Γεώργι ον, τά δε βρεττανικά στρατεύματα σψνέχιζον την
πρoώθησfν των έντΟς κα] πέριξ των Άθηνων.
Τήν νύκτα της 25 /26ην Δεκεμβρίου, EνC;; ό Β ρεττανό; ΠρωΘVΠoυρyoς
εύρίσκετο έπΙ του βρεττανικοθ πολΕμικου «Α ίας», όμάς δυναμιτιστών τοίί ΕΛΑΣ
έσύρθη διά μέσου των ύπονόμων έκ της περιοχης Προφήτου Δαν ιήλ, ΕΙς το
τέρμα της δδοίί Άχιλ/έως, κα] Tij βοηθεία δδηΥων ιιετέφε ρε καί έτσποθέτησε
κάτωθεν τοίί κυρίου όχετοίί της ΕΙσόδου τοθ ξενοδοχεlου « Μεγάλη; Β ρετταν ίω;»
ε Ις το δποίον τταρέμενον μέλη της Κυβερνήσεωτ, διάοοροι προσωπικότητα καί
Βρεττανοί Άξιωματlκοl, ποσότητα περ Ιπου ενΟς τόννοψ έκρη κτικών ύλων με
πρόθεσιν ΆVατινάξEως του ξενοδοχεlου. Τάς έκρηκτικάτ ύλας σψνέδεσαν καταλ
λήλως με ττψροκροτητάσ δ ι' έξωτερικου σύρματο; προς μετάδοσιν του πυρός.
Ή καταστροφική άπόπειρα άπεκαλύφθη ΤVΧαΙως τάς πρωίνάς ώρας 26ης
Δεκεμβρ ίου ύπο τριων Βρεττανων στρατιωτών, οίτινΕς περιεπόλουν ε Ις δ ιά
φορα σημεία των όχετων της περιοχης, λόΥ':' των φη μων, αl όποϊαι έκυκλο
φόρουν άπό τινος χρ6νου, ότι ό ΕΛΑΣ προύτlθετο νά άνατινάξ1) το Β ρεττα
νικόν Στρατηγεϊον, Ούτοι ΆVΤελήφθησαν ότι Εν τοποθετη μέυον σψρμάτινον
έμπ6δ ιον εlχε άπOKOπij διά λαβ ίδος κα] τοϋτο εδωσεν ε Ις αύτoUς άφορμήν λεπτο
υερεστέρσ; έρεύνης, ήτις ώδήγησεν εΙς τήν άνακάλψψιν της ύπονο μεύσεως.
' Εντό; των ύπον6μων ΆVεκαλύφθησαν δ ιάφο ρα φορεία με ΧΕ ιρολαβάς, τά όποία
εlχον χρησι μεύσε ι δ ιά την μεταφ οράν των έκρη κτικών ύλων . (1)
ΑΙ έκκαθαριστ ικα] έπιχειρήσεις των β ρεττανικών στρατευμάτων σψνε
χίσθησαν κα] κατά την 26ην κα] 27ην Δεκε μβρίου. (') ΤΟ ένερΥοϋν άπο τη ς
25ης ΔΕΚεμβρίου τάγμα της 1 2ης Ταξ ιαρχίας ROYAL FUSILIERS προωθηθέν
κατά την 26η ν Δεκεμβρίου έκ της περιοχης Νέων Σφαγείων κατά μηκος της
δδοίί Πειραιως προς Νέον Φάληρον ή δυνήθη κατά τήν επομένην νά κσταλάβη
τήν εΙς τήν περιοχήν του Ύποσταθμου του 'Η λεκτρ ικοθ ' Εργοστασίου , παρά
τό Νέον Φάληρον, όδ ικήν γέφυραν του ποταμοθ Κη φισσοθ κα] νά σwδεθij μετά
των έκ Ν . Φαλή ρου ένερyoΎVΤων πρός τή ν αύτήν κατεύθψνσιν β ρεττανικών
τμημάτων της BL OCK - FORCE. "Ετέρα τμή ματα ένεργήσαντα έπίση ς κατά
τήν 26ην Δεκεμβρ ίου εκ της περιοχης Νέων Σφσγείων, άφου έξεκαθάρισαν ττλή
ρως τήν νοτίως Πετραλώνων περιοχήν πρσωθήθη σαν καί ταVτα πρΟς ' Αθήνας
καί προσήγγισαο τή ν περ ιοχήν της πλατεΙας 'Ομονο ίας εΙς άπόστασιν 700
μέτρων άπ' αύτη ς. Ούτω μέχρι της εσπέρας της 27ης Δεκεμβ ρίου ή 4η Β ρεττα
νική Μεραρχία μετά τή ν διΆVoιξιν της λεωφ 6 ρου ΣυΥΥρου με τάς 'Αθή νας καΙ
το Νέον Φάληρον καΙ εκείθεν διά της λεωφ6ρου Ποσειδωνος μετά του Πεφαιως
ε1xεv έmτύχει καΙ τή ν διΆVOlξlν τη ς όδου ΠΕφαιως κατά το άπο του ΈΡΥοστα
σΙου Άερι6φωτος μέχρι της παρά το Ν έον Φάλη ρον Υεφύρας του Κηφ ισσου
ποταμου τμη μα τη ς, εΙς τρ6πον ώστε ή πολιορκία των ε ίς το κέντρον των Άθη
νων βρεττανικων μονάδων της Α RK - FO RCE νά 'Χ1) δριστικως τερματισθij.
Τήν νύκτα τη ς 26ης ΔεκεμβρΙου περί ώραν 2330 δύναμις έλασιτων έπε-
50ν Τάγ μα Άλεξ l1πωτιστων διετέθησαν πρ<>s ένίσχυσΙν του δύο ούλαμο] άρ
μάτων μάχης, εΙς ούλαμό; τεθωρακισμένων κα] το 153 Τάγμα Έθνοφυλακης.
Ή ΈVΈρyεια τοθ τάγματο; ήρξατο άπό της 0730 της 27ης Δεκεμβρίου.
Οί ένερyoσvτες δύο λόχοι έπέΤVΧOν παρά τήν προβληθείσαν λυσσώδη άντί
στασιν των έλασιτων να καταλάβωσι μέχρι των έσπερ ινων ώρων το μέχρι της
δδοσ Σαρ ρή τμημα της ΣVVO ΙKίας. την !πομένην 28ην Δεκεμβ ρΙου, ΟΙ ένερyoσvτες
λόχοι τοσ τάγματο; ΣVVέτριψαν τους έναπομείναυτσ; θvλακας ΆVΤιστάσεως
κα] ήXθησαv εΙς τήν πλατείαv Κουμοψνδούροψ, παρά τήν δδον Πειραιως. ΕΙς
το ένεργήσαν τήν !πιχεί ρησιν τάγμα πε ρ ιηλθον μεγάλαι ποσότητες όπλισ μοθ
μεταξυ τοϋ δπο ίου Ικανος άριθμος όλμων καί δπλοπολυβόλων, ώς καΙ τταυτοει
δες ττολεμικον υλι κόν. ΈπΙ πλέον σvvελήφθησαv 150 αΙχμάλωτοι καί κατεμε
τρήθησαν 50 νεκροί , το δ ιατιθέμενον δε ύπο των άμVVΘΈVΤων τεθωρακισμένον
όχημα κατεστράφη δια βολης πυροβόλου βρεττανικοθ άρματος.
Δια της έπιτvχoυς ταVτιlς ένερΥείας, το 50ν Τάγμα εξεκαθά
ρισε τελε ίως το νοτίως της πλατ,Ιας Όμονοίας τρ ίγωνον των οδων
Πειραιως - ' Αθηνάς καΙ ' Ερ μοθ καί έπΈΤVΧε το πρωτον άπό της ένάρξεως των
έπιχειρήσεων σύνδεσμον μεταξυ των λοιπων ταγμάτων της ταξιαρχίας του. (Ι)
Δια τήν έκκαθάρισιν έξ άλλου τοθ νοτισνστολικοθ τμή ματος της πρω
τευούση τ έσχεδιάσθη ΙδΙ" !πιχείρησις κvκλώσεως καΙ καταστροφή; των άμψ
νο μένων της περ ιοχης ταίπης τμημάτων τοϋ ΕΛΑΣ. ΤΟ τμημα τοϋτο των 'Αθη
νων περιλαμβάνον τας νοτιανστολικάτ του ποταμου Ίλισσοσ σψνοικίσ; κατεί
χετο ύπο δυνάμεων της Ι ης (ι Ταξ ιαρχίας)) τοθ ΕΛΑΣ, έπιφορτισμένη; με τήν
έντολην τη ς μέχρ ις έσχάτων άμίινη ς έπί τη ς άνατολικης όχθης τοθ 'Ιλ ισσοϋ,
άττό του Οψους της Νέας ΣμιιΡVΗς κα] έν σvvεXεί" κατά μηκος τοσ ποταμοθ
μέχρι των βορείων παρυφών της KαισαΡιΑVΗς. ΑΙ μoνάδες τηςι(Tαξ,αρχίας)) τΑV
της, ήτις εΙχε τον Σ.Δ . τη ς ε Ις τον σψυοικ ισμόν Ζωοδόχου ΠηΥης, εΙχον κατά
τας τταρα μονάτ της έπιθέσεω; τήν άκόλουθον διάταξιν: (')
- ΤΟ 201' "Σύνταγμα» (α ) μετα μι κρ άς δυνάμεως του l οv "ΣΟΙ'τάγμτος»
καί τοσ έφ εδρικοθ (ι τάγματο ς)) Καισαρ ιαν ή; ε ίς Καισαρ ιανή ν, Παγκράτι , Νέον
Κόσμο ν, Δουργοθτι κα ί Κατσιπόδι .
- Τδ ΙΙ/34 " Τάγμα» ώς έφεδρεΙ", της " Ταξιαρχίας» εΙς τον συνοικισμόν Νέας
ΈλβετΙας.
- " O~λαμός)) πεδινοσ πυροβολικού πρ<>s υποστ/ριξ ιν.
ΑΙ Svva IlEI) αϋται ,ων έλασ ιτων, άφ' ης τα βρεττανικά τμή ματα, τα κινηθέντα
δια της λεωφό ρου Σψγγροθ, σvvηνώθησαν μ,τα της AR K - FO RCE εΙς τό κέν
τρον των Άθη νων, κατ' ουσίαν έτέλοvv [;v άπο μονώσει , άπOK OπΈVΤ Oς ίου συν·
δέσμου των όπο των λοι πω ν μονάδ ων τοσ ΕΛΑΣ Άθην ων . Έκ των άνωτέρω
πε ριοχων δ ΣVVΟικισμ<>s Kαισαρ,ΑVΗς, άπετέλει ,ο πλεον lσχυ ρον κέντρον Άvτ ι
στάσεως των κο μμοvv ιστων, έξ 00 καΙ ή δ οθείσα υπο των Ιδίων όνομασία ιιΣτά
λιγκραντ» των Άθηνων. Διέθετε ,ας καλντέρας καΙ πλέον φαvατισμένας δυνά
μεις καΙ έκάστη οΙκία εΙχε μεταβληθη εΙς όχυρόν, αl δέ δδοl ησαν πλή ρεις δδο
φραγμάτων, νάρκαι δε κα; παΥ Ι δες μετα συρματοπλεΥμάτων σvνεπλήρωνoν
τήν Ισχυράν όΡΥάνωσΙν του .
άντιπάλωυ έλαβου χώραυ καί εΙς διάφορα άλλα ση μεία τωυ ' Αθηνών, μεταξυ
τωυ όπο Ιωυ α] περιοχαΙ "TOV Νοσοκομείου 'Ερυθροθ Σταυρού καί τής Σχολης
Χωροφυλακης.
132. Ή έπlθεσις της ΙΙΙ Ε . Ο .Τ. (' ). πρΟς κατάληψιυ καί έκκαθάρισι ν της Και
σαριανή; κα] της περιοχης της εξεδηλώθη αlφυιδιαστΙKWς τήν 0730 τής 29ης
Δεκεμβρ Ιου. Διά τήν έκτέλεσιυ της άποστολης της ή ταξιαρχία ένήργησε, διά
τοθ ίιπο του Συνταγματάρχην Πεζικοθ Παπαδόπουλου Νικόλαου Γ' Σvyκρo
τήματος, άποτελοψμένον εκ τωυ 20υ καί 30υ Ταγμάτ ων, έΥισχυμέυου διά λόχου
"TOV 1 0υ ΤάΥ ματ ος, -rov 148 Τάγ μστο; Έθυοφυλακης καί δ ιλοχίας τής Σχολης
Χωροφυλακή; μετά τρ ιωυ ουλαμωυ άρμάτων μάχης, οvλαμοv τεθωρακισμένων
καί τωυ πvρωυ τής Βρεττανική; πεδιVΗς ττψροβολαρχίω; τής τεταγμένη; ε Ις τοίις
στρατωυας Παρσπηγμάτων . το 20υ Τάγ μα κστ έχον το δεξιου τής παρατάξεως
ίιποστηρι ζόμευου ίιπο τριωυ άρμάτων μάχης καί τριωυ τεθωρσκισμένων όχη
μάτωυ, έξώρμηΣΕV έκ τής περιοχης "TOV Ν οσοκομείου Συγγ ροϋ πρΟς κστάληψ ιν
"TOV εΙ ς του συνοικισυ όν Σψγγροθ ίιψώ ματος Μσυρο ρμάτη , δεσπόζο ντος τωυ
οδ ωυ Φορμί ων οτ καΙ 'Υ μηττοθ καί "TOV μέχρι της oδOV Φαρ σάλω υ (νθν DBOV
Χίου) δυτι κοθ τμήμστ ο; της συ υοι κ lας KαισαΡ ιΑVΗς . Ό κατά τοθ ίιψώματος
M αvpo μμάτη έπ ιτεθΕ Ις λόχος τοθ 1 0υ ΤάΥματος αΙφυι δ ιάσας τοίις κατέχονται αίιτο
έλασ ίταl, κατέλα βε του λόφον τη ν 0815. Άυατολικώτερου ό πρΟς Kαισαριαvήυ
έπιτεθεΙς λόχος, ττροσέκροψοεν εΙς άποφασιστικήυ άντίστασιν εμπλακείς ε Ι ς τρα
χιΝ άΥωυα άπό οΙκίας ε l, ο ίκίαν μετά τωυ τμημάτων "TOV 40υ « Τάγματος)) Και
σα Ρ ιΑVΗς. Τελ ικω, το 20υ Τάγ μα κατώρθωσε νά όλοκληρ ώσ'Τ) μέχ ρι τή , 1600
τόν ΆVΤικει μενΙKόν του σκοπόν, καταλαβόν τον συνοικισμόν ΣυΥΥροϋ ώς και
το μέχρι τής DBOV Φαρσάλωυ δψτι κόν τμημα τής Kαισαρ ιΑVΗ'. Έυ ΣWε Xεί", το
τάγμα συνεδέθη πρΟς το δεξιό υ του μετά τή , πεζοπόρου ίληl "TOV 4Ο0υ Συντά
γματο; 'Αρμάτων Τ/Ι έmβOηθη"T!KWς ένεργούση; 23ης Τεθωρακισμένη; Ταξιαρ
χίας, εΙς το άριστερόν του δέ μετά "TOV 148 Τ.Ε. , _ Κατά τάς ΈVερyείας του ταίιτας
Το 20υ Τάγ μα συνέλαβε περΙ τοίις 100 αΙχμαλώτους καί έκψρίεψσε 4 πολυβόλα,
3 άτο μικού; όλμους, 16 σότόμστα καί περΙ τά 100 τψφέκια, ΑΙ άπώλειαι -rov
τάΥματος άνηλθον εΙς 6 VEΚΡOu, εξ ώυ 2 άξιωματικοί καί 17 τραvματίας, εξ ώυ 1
,ΑξιωματικΟς.
'Αντιθέτω; προς το 20υ Τάγμα, το 148 ΤάΥμα ΈΘVOφυλαKης, όπερ έττετέθη διά
διλοχίας εΙς τήν μεταξυ τωυ όδωυ Tαvτάλoυ (δεξ ιου) καΙ Κλαζομευωυ (άριστε
ρον) ζώυηυ, δέυ ήδVΝΉθη υα σημε ιώσ'Τ) πΡόοδου, καθηλωθέν πρΟ lσχυρων άυ"Τ!
στάσεωυ έπί "TOV ΆVΤερείσ ματoς Kovπoυlωυ μέχ ρ ι τή ς 1430, όπότε ό ΆVΤίπαλoς
άmιλoίιμευoς διά πλήρους κυκλώσεως καΙ άποκοπης ίιπό "TOV ε Ις τό άρ ιστε ρου
έπιτ ιθεΜΈVO υ 30υ ΤάΥματ ος , ΣVυεπτίιχθη . oύrω ή δ ιλοχία -rov 148 Τ.Ε . έπρο
χώρησευ Άvεv σχεδου ΆVΤιστάσεως, κατέλαβε τό κέντρου της KαισαΡΙΑVης καΙ
μέχρι τής 1600 ηχθη έπΙ τής DSov KαισαριΑVΗς, νVv Βασιλέως Κωυσταντίυου.
Τό ε Ις το άρ ιστερΟυ τiiς παρατάξεως -rov Σvyκρoτήματoς EVεpyow 30υ
ΤάΥμα, ίιποστηριζόμευου ίιπο 6 άρμάτων μάχης, έπιτεθΈV καΙ ΤOVτO άπο πρωίας
τiiς Ι δίας ή μέρας έξ ΆVατOλωυ έπί τής Kα-rεvθVυσεως Μονή ΆΥ ίου Ί ωΆVυoυ Προ
δρΟμου-Μ ονή Άυαλήψεως, κατέλαβε κατόπιυ σφοSροv άΥωυος μέχρι της 1430
τήυ ΆVατoλικήυ παρυφή υ τής KαισαΡιΑVΗς καΙ ηρξατο ΠΡοωθοίιμευου πρΟς τήυ
Μονήυ Άναλήψεως, ότε ή καθήλωσις "TOV εΙς τό κευτρου 148 Τ .Ε . ήυάΥκασε
τoVτo υά στραφ;:j όλόκληρου έπi δυτικης KατεvθVυσεως κατά του άξουα τής
βόλω" καΙ όλμω" tκ του mpI τό ZlrrrrrειOI' χώρου (') διέβησαν όκωλότΩS τα,
έτrΙ τού Ίλισσου ποταμου Υεφίιρα, του Σταδ ίου καΙ MΈΤS (α) καΙ ίιποστηριζό
μενοι ίιπό τω" άρμάτων fιxθησΑV μέχρι τη, 1100 άνευ σο βαρii) άντ ιδ ράσεω;
τω" έλασιτω" έτrΙ τη, Υραμμη, λόφos Άρδηττού-όδό, Άιιαπαίισεω,-Στηλαι
'Ολυμπίου Διό,. ΆKoλoίιeω, ό έφεδ ρικό, λόχο, μετά οίιλαμου άρμάτων μάχη)
έκινήθη πρό) έξερΕΊΙVησll' τη, άνατολικω, του Σταδ ίου περ ΙΟΧηS. άχθεΙ) άνευ
άντιστάσεωτ μέχρι τη, πλατεΙα) Πλαστήρα τού Παγκρατίου. Ή εΙ, τό άρ ιστερόν
του τάγματο) ίλη του 4Ο0υ ΣWΤάγματO, άρμάτων έξεκαeάρισε έτrΙση, μέχρι
τη, 1000 τό μέχρι τη, δ60υ Διοχάρου, τμημα τη, συνοικία; Παγκρατίου. TΑS
μεταμεσημβριιια, ώρα, ή ίλη αϋτη προωθήθη χωρί, άντίστασιν μέχρι τη, βο
ρείαs παρυφη, του άλσοvs Παγκρατίου, έιι σwεχεlι;ι: δέ συνεδέθη μετά τω" τμη
μάτων τη, πρό) τα αριστερά τη, δρώση ; ΙΙΙ Ε.Ο.Τ. Περl τό τέλos τη, ήμέρα,
τό Τάγμα KRRC διετάχθη ιια woσvpeij των θέσεών του προκειμένου νά προ
παρασκεvασeij άπό τη, έτroμΈVΗ> δ ια τα, σχεδlαζOΜΈVα) ιιέα, έτrΙXειρήσεl, (2).
!
~; ΣχεBtάypα:μ!'" 16
.... ΑΙ yi-ψuPΙXt ιιδτα: ι 8έν όψtσ.a.'ΙΙ":'ΙΧL σ1) μεpo'ιl τ/c; xo['t"tj,; του Ίλιασο υ ποτι.:ιμοU χ«λu ι;ι6ε tσηι; .
-Αντ/ρχου Πεζ. ΚΙΧ't'σψ:lr:ΡΟU Γεωργ. Ή MιiXΗ των "Αθηνών.
Σχε8ι<\yp~ Μ;U 18.
(4 Άρχε Ιο. ΔΙΣΙΦ 805 jEj38 σελ . 14-15 χαΙ 19 χα! Φ . 810JAj28
Άνηστρ. Tσ«χαlώτoυ θρ«α. Σ«ράvτιx Χρόνια. Στριχπώτης 'tij.; -roJ.ιίδo ' σε).. 625- 629.
'A-r.jpχou Πεζ. KατcψlJτpoo Ή Μι!χη τω. Άθηνω•.
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
2 12 Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΤΟΥ Δ ΕΚΕΜΒΡΙΑ ΝΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ
τ/ς 111 Ε .Ο. Τ. καΙ οΙ όλμο ι των 3" των 20υ καΙ 3ου Ταγμάτων, Ή 111 Ε.Ο .Τ.
έν ι σχυ θεϊσα κατόπιν δ ιαταΥ ης τοθ Βρετταν ικοθ Στρστ ηγε ίου δια της συΥΚΡΟ
τηθε ίση ; 4ης Ταξιαρχί ας Έθνο φυλακης έκ τω ν 148 καΙ 155 Τ.Ε. καΙ ΤOσ ΣUμπλη
ρωθέvτoς 157 Τ.Ε. άτrετέλεσεν άπό τ/ς ήμέρας ταύτη; το «Συγκρότη μα Ρί μινι »
καΙ ύrrαχθ<Ξίσα ύrrO τήν 1 2ην Βρεττανικήν ΤαξιαρχίΑV προέβη ε!ςτή ν άντικστά
στασιν των τμημάτων της ε Ις τήν ΠεΡιοχήν Παγκρατίου δια τ/ς 4ης Ταξιαρχί ας
Έθνοφυλακης.
Δια της Ιδίας διαταΥης τοσ Βρεττανικοθ Στρατηγείου ύπήχθησΑV ύπο
τή ν Ιθην Β ρεττονικήν ΤαξιαρχίΑV τα 101, 147, κα] 148 Τ.Ε., ύπο δέ τήν 28η ν
Βρεττανικήν ΤαξιαρχΙαv το 146 Τάγμα καΙ το συγκροτηθέυ 156 Τ.Ε. δ ιετάχθη
δέ ή μετονομασία τ/ς Ύποδιοικήσεως 'Εθνοφυλακή; ΠατΡων ε Ις 3η ν Ταξ ιαρχ Ιαv
Έθνοφυλακης έκ τοσ άοασυγκροτηθέντοτ 108 Τ.Ε. καΙ τοσ ύrrO ΆVασυγκρότησιν
109 Τ.Ε. Συγχ ρόνως έπερατoVτo ή συγκρότησκ των 158 καΙ 159 Τ.Ε. καθως
καΙ τοϋ 167 Τ.Ε. προοριζομένου δια τον Πειραιά.
Λήyovτoς τοσ μηvoς Δεκεμβρίου κατά τήν εκθ<Ξσιν τοσ Στρατάρχου ' Αλε
ξάντερ αΙ δυνάμεκ τοϋ ΕΛΑΣ εΙς τας 'Αθήνας δεν ησαv πσρά : δύο κεχωρισμέναι
ύμ άδες είς τα βόρεια προάστεια της π6λεως καΙ μερ ικά κατάλο ι.ι"'tα είς τα ' ρ ο
τιανατολι %α :τερΙχωρα.(')
135. Παραλλήλως προς τας διεξαyoμΈVας έπιχειΡή σεις. νέσι πολιτικαl έξελί
ξεις έλάμβανοι. χώραv. ΤΟ έσπέρας τ/ς 30ης Δεκεμβρίου συνήρχετο το 'Υπουρ
γικόν Συμβοvλιοv καΙ ό Πρόεδρος τούτοψ ττροέβαινεν εΙς άνακοίνωσιν δηλώ
σεως τοσ Βασιλέως Γεωργ ίου Β' (2) δια τ/ς όποΙας ά'πεδέχετο οΟτος τον δ ια
ρισμόν Άvτι βασιλεlας εν ' Ελλάδι , άvαθέτων τα καθήκοντα τοϋ Άvτιβαmλέως
ε ίς τον 'Α ρχιεπίσκοπον ' Αθηνων Δαμασκηνόν καΙ ότι οΟτος δεν θα έπέστρεφεν
εΙς τήν ' Ελλάδα πρΟ τ/ς διεξαΥωΥης δη μοψηφίσμστοτ, Ταυτοχρόνως ό Πρόε
δρος τ/ς ΚυβεΡνήσεως Vπέβαλe τήν τυπικήν παραίτησιν τ/ς ύrr' αVτoν Κυ
βερνήσεως.
Ή ορκω μοσία καΙ ή άvάληψις ύrro τοσ 'Αρχιεπισκόπου Άθηνων των κα
θηκόντων τοσ Άvτιβασιλέως έπραγματοποιήθη τήν 31ην Δεκεμβρίου, αύθη
μερόν δέ OVToς έξέδωσε διάγγελμα προς τον 'Ελληνικόν λαον δ ια τοσ όποίου
μεταξύ άλλων έκάλει τούς ενόπλους στασιαστά; να καταθέσωσι τα όπλα καί
να έμπιστΕUΘωσιν εΙς τήν Άvτιβασιλείαv καΙ τήν Κυβέρvηmv τήν όρθήν, δ ι
καίαν καΙ δια δημοκρατικών μέσων έπlλυσιν των έπιμάχων ζητημάτων.
Τήν έπoμΈVΗν 1ην Ίαvoυαρίoυ 1945 πρoσή ρχovτo ε Ις το Β ρεττσν ικόν Στρα
τηγεϊον ΟΙ κατά τήν πρότασιν τοϋ Ιδ ίου τ/ς 3Οης Δεκεμβρίου όρ ισθέvτες ύrro
τ/ς Κ. Ε. τοσ ΕΛΑΣ στρατιωτικοl άντιπρόσωποι, όπως δισπραγμστευθώσι»
έπΙ τοϋ ύrroβληθέvτoς πρOs τον Bρeτταvoν Πρωθυττουργόν ύrroμνή ματoς τ/ς
Κ .Ε. τοσ ΕΛΑΣ. Κατά τήν έπσκολοψθήσασαν σwΆVΤΗσιν τoVτων μετατοσ Βρετ
ταvoσ ΣτρατηΥοσ ΣKόμΠU, δεν έπεβεβαίωσαv οΟτοι τήν ά'ποδοχή ν των δύο
κυρίων όρων τ/ς άvακωχης, τ/ς ά'πομακρwσεως δηλονότι έκ τ/ς ΠεΡιοχης Άθη
νων τοσ ΕΛΑΣ καΙ τ/ς καταθέσεως των όπλων καΙ Kατατrαtισεως των έχθρο
πραξιων ύrro του έφεδρικοσ ΕΛΑΣ 'Αθηνων καΙ ΟΙ άvτιπρόσωπoι έζήτησαv
να παρουσιασθωσιν εΙς τον Άvτιβασιλέα.
Ό Άvτ. βασιλεtιs, ε Ις ά'πΆVΤΗσ,ν, ά'πέστειλe μήwμα εΙς αVτoύς έκφΡάζων
τήν IKΑVOΠOίησlν του δια τήν πρόθ<Ξσ1ν των, όπως διατrpαyματΕUΘωσιν, άλλα
137. Κατά τΆS παραμoυΆS TiiS έκδηλώσεω s Tiis ΆVωτέρω έIιepye Ias αl κομμου
νιστικαί δwάμειs, σvμφώvωs προς τά κvριεVΘΈVΤα άρχεία του ΕΛΑΣ ε!χου τηυ
άκόλoVΘoυ διάταξιυ: (2).
- ΤΟ Α' «Σώμα Στρατοϋ)) μέ το «Στρατηγε ίο. )) του els το τέρ μα TiiS δδου
•Αχαρυωυ κα] τΆs μOυάδΑS του els τάs βορείαs κω δuτικάs συυοικίσ; τωυ •Αθηυωυ
Ώs κάτωθι:
- Το <ι'Α.εξάρτητο. Άπ6σπασμα )) έπΙ TiiS «Υ ρα μμης ΆVΤ ιστάσεω ς» Γη
ροκομε ίο v-επαv λιs θωv-Άvτικ αρκιvικο v 'Ινστιντοϋτ ον, μέ το If42 « Τάγμα))
e!s Γηροκομείου, το ΙΠ/7 « TάγμαJ) μεταξiι θωv-ΆΥ!ΟV Δημητρίου καί «τάγμα»
του 2011 «Σvvτάγματoς)) els Γκiιζη-Τουρκοβούνια.
- Τά Π καΙ ΠΙ « Τάγματα )) του 540. «Συντάγματος)) Βόλου (α) rnl TiiS
«Υραμμηs άvασχέσεωs» •ΑλυσσΙδα (Πατησίωv)-Ριζο\ιπολιs - Περισσόο-Νέα
Φ ιλαδέλφεια-Ν έου 'Ηράκλειου ωs έφεδρεΙα.
ΑΙ rnl τωυ Υραμμωυ τούτων μoυάδεs του Α' «Σώματος Στρατου)) ε!χου
e!SΜΈV το άρισττ ρόν τωυ ωρέω<; ΆVεπτvy μέν ηυ τή υ 1l «Μεραρχ(α. )), eIs τάs πε
ΡIOxΆS Άμαρουσίου, Ψυχικοίί κα] 'Aytas Παρασκεvηs διά τωυ τριωυ «ταγμάτω. ))
τov Μου «Σvvτάγματoς)), e!s δέ το δεξιου TηS το 30v «Σ6vταγμα )) Άθηυωυ els
τΆS πεΡIOxΆS Κvψέληs, Γαλάτσι καΙ Κυπριdδοv, το Ίου «Σύνταγμα» έκ τωυ 1
και Π «Ταγμάτων)) e!S Βάθη υ, Έξάρχε ια κα] Μουσείου καΙ το «Μ,κτ';" Άπ6
σπασμα )) έκ δύο <<ταγμάτων )) τοθ 90υ «Σvvτά γματoς)) Καλαμωυ, Ευ <<τάγμα ))
lκ nEIpαl(;)s καΙ το «τάγμ α )) Kαλλ lθέΑS, e!S Μετα ξου ΡΥείου, Κολωνόν καΙ Άκα
δημΙΑV Πλάτωυos.
ΠρOs \ιποστήριξιυ τωυ ΆVωτέρω τμημάτωυ διετΙθετο ή όρε ιβατικη «Πυ
eopoMρxla )) TiiS ΧΙll «Μεραρχ lας )) lκ 4 πυροβόλωυ τωυ Ί5, τεταΥμένη els το
μεταξiι ΠεριστερΙου καΙ Πετρουπόλεω<; χωρου (').
των δUΤΙKως της δδοίί Πατησίων τμημάτων των δδων Βερανζέρου, Χαλκοκον
δύλη, ΚαποδιστρΙου, Σολωμοθ κα] Στουρνάρα. 'Εκ των mιρων τούτων έφονεύ
θησαν 2 BρετταvoΙ ΆξιωματικοΙ τοίί τάγματος Κ R RC (' )
(ι) Άρχείο, ΔΙΣ/Φ. 805/Ε/1 σελ. 32- 33 χαΙ Φ. 80 5/Ε/ 3 8 σελ . 20.
Άντ/ρχον Πεζ. Kσιτσιμ~τρoν ΓεωΡΥ. 'Η Μάχη <ων 'Αθη ,ων .
(2) Σχ ε8ι:Χτ?σιμμ« 17.
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
218 Η ΚΑΤΑΣΙΌΛΗ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ
τα μέχρι των τταρψφών Τ/, πλατεΙα, 'Ομονοίατ προωθημένα τμήματα τον 40υ
"Συντάγματος» εύρίσκοντο έγκατεστημένα ΕΙ, το κτίριον Τ/, Τροχαία, Κινή
σεω" κειμένου τότε ΕΙ, τ/ν άρχην Τ/, δδον Γ' Σεπτεμβρίοv (60ς "Λόχος» Κο
λωνού), ΕΙς το m\ Τ/, ονμβολη, των δδων Σατωβριάνδου-Πωνο;Ξενοδοχείον
«ΚοσμοπολΙτ» (30ς "Λόχος»), ΕΙ, ίιψηλην οlκΙαν έπΙ των δδων Σατωβριάνδοv
Σωκράτοvς (10ς "Λόχος)) κα] ΕΙ, το Ξενοδοχεϊου «Έρεχθεί~ν}) έπΙ των όδων 'ΑΥ.
Κωνσταντίνοv καΙ Σωκράτοιπ (20ς "Λόχος»).
Έξ &λ/οv ή περιοχη ΜεταξΟVΡΥΕΙΟVεΤχεν ώρyανωθij Ισχvρω, καΙ κατά
τρόπον έγγυόμενον το άπόρθητον ταlrrη" θεωροvμένη VΠO των κομμουνιστών
ώ, το δεύτερον «Στάλιγκραvτ) των δψτικών συνοικιών των 'Αθηνών, Κωλύμ
ματα έκ σιδηροδοκών τοποθετημέναεΙ, τ/ν άρχην των δδων των άγουσών προ,
το κέντρον Τ/, περιοχη, ΜεταξΟVΡΥείοv, εφρασσον πάσαs τα, προ, τ/ν πλα
τεlαν ττροσβάσεκ εΙ, τα άρματα μάχη,. Πρό) ονμπλήρωσιν τον άττοκλεισμοθ
των δδων εΤχον άνεyεpθi'j δι άνατινάξΕω, οlκιων καΙ άνατρoπi'j, οχημάτων,πο
λvάριθμα όδοφράγμστα, τούλάχιστον δώδεκα, lδΙ" ml των κυριωτέρων δια
σταυρώσεων Τ/, συνοικία; έδημιοψργήθησαυ δε καί Kρατi'jρε, mI των δδων.
'Επίση; όπαΙ σψγκοινωνίστ διανοιγεϊσαι εΙ, τού, τοΙχοv, των οικιων, έξησφά
λιζον τ/ν άθέστον μετοκίνησιν των τμημάτων τον ΕΛΑΣ έντο, Τ/, ΠεΡιοχη,
Ή mIθEat) Τ/, 2α, ΤαξιαρχΙα, 'Αλεξιπτωηστων~ξEδηλώθη τ/ν 0730 τ/,
4η, . 'Iavovaptov δια τον 60ν Τάγματο; ένεΡΥΟVvΤΟ, προ, τ/ν ττλατεϊαν Βάθης.
Παρά τ/ν άντιμετωπισθεϊσον πείσμονα άντΙστασιν, συνεπεία Τ/, δποία,
το τάγμα άπώλεσεν ΈVΤo, ήμισΕία, ώρα, 1 νεκρόν καΙ 5 τραυματία, 'Αξιωμα
τικού; Vπoστηριxθ1v στενω, VΠO 6 άρμάτων μάχη, έσημείωσεν άξιόλΟΥον
πρόοδον, άχθέν μέχρι τ/, πλατΕΙα, Βάθη,. Έν άρμα έτέθη έκτο, μάχη,
προσκρονσαν έπΙ νάρκη" ~νφ έτέροψ άρματos ήχρηστείιθη το πυροβόλον TOV
~ξ άντκφμστικοθ όπλοv .
δρομολόγια δlαφυΥής δια τας μOνάδΑS του ΕΛΑΣ, άπέμΕιναν τα άγοντα τοιαθτα
πρΌs βορειοδυσμας δια της όδοθ Σε-rroλlων καΙ Λιοσίων, πρός άποκο".ην των
όποι ων ό Διοικητή; του Συγκροτή ματο; δ ι έθεσε τόν έπΙ κάρριερ; κινούμενου
λόχον του τάγματο; Κ R R C. Ή έπέλεvσις όμω, του σκότου; έματαίωσε τή ν
πραγμστοποίησιν τη, άποκο".η,. Ύπό τας συνθή κστ ταίιτα, ή γενική κατά
στασκ δια τα βρεττανικά τμή ματα κατα τήν εσπέραν τη, 4ης '1 ανουαρί ου ε!xεv
Ώs άκολοόθω; :
- Ή εΙ, τό δεξ.όν δρωσα 28η ΤαξιαρχΙα εΙχε καταστή κυρία τη, κορυ
φΟΥραμμη, Τουρκοβοwlων, έν~ δύο Ιλαι 'Αναγνωρίσεω; ε!χον άx&ij εΙ, Ψυχικόν .
- Ή εΙ, τό κέντρον 2α Ταξιαρχία 'Αλεξιπτωτιστων δια μετωπικη, έπι
θέσεω, ε!χε διαρρήξει την έχθρικήν διάταξιν κα] εκινείτο πρός τήν πλατείαν
•Αττικη,.
- Ή εΙ, τό άκρον άρ ιστερόν δρώσα 12η Ταξιαρχία ε!χεν έκκα6αρΙσει τα,
σννοικlας Βύθουλα καΙ 'Ακαδη μία; Πλάτωνος.
- Τό Συγκρότημα I<.D.G. ε!χεν άx&ij εΙς Περιστέρι . άποκόψαν τα δια των
γεφυρων του Κηφισσοθ δρομολόγια σνμπτίιξεως του ΕΛΑΣ δια τη , '1ερας όδου
καΙ της όδου Λένορμαν. 'Ως εκ τούτου τό σύνολον των δυνάμεων του ΕΛΑΣ ήπει
λείτο πλέον δια πλή ρους κυκλώσεως καί έκμηδενίσεακ, (') .
όπερ άντεκστεστάθη VτrO τοϊϊ Ι IΙ /5/42 αΛλά ίπri'jρξε βραδεία, καθ' όσον σuνεχες
κσ] δ ραστικόν πiiρ πολvβόλων έκ ση μείων δεσποζόντων των άξόνων προ
χωρήσεως των τμημάτων, ήνάΥι<αζον ταiίτα εΙς προσεκτικήν διείσδυσιν ε Ις
τον σψνοικισμόν Δραπετσωνος πρΟ; άπώθησ ιν των άμwσμ/νων ιλασlτων.
Τελικως κατά την ληξ ιν της η μ/ρας ταύτης η καταλη φθεϊσα Υραμμη διηκEV άπο
τοϊϊ VψOV; της ΕκκλησΙας 'Aylov Παντελεήμονοτ--όδοθ Κύrrροv-δδοii 'Αναλή
ψεως κα] των οδων 'Αναπαίισεως-ΚwοvρΙας-Εύβσίας καΙ KopIVΘov (Κάστορος)
κα! Εκείθεν προς νοτιοδvσμάς κατά μηκος της σιδη ροδρομική; Υραμ μης ΣΠΑΠ (').
Κατά την Ιδίαν ήμ/ραν δlλοχΙα τοϊϊ Μικτοϊϊ •Αποσπάσματος άφσϊϊ ΆVΤι
κατεστάθη άπο της προηγουμέυητ ύrro τ μη μάτων τοθ συγκροτηθέντοτ 160
Τ.Ε. μεταφερθείσα Εκ τοϊϊ ττρσγεφψρώματο; Νέου Φαλήροv εΙς την Πειραϊκήν
Χερσόνησον διεπeραιώθη εΙς Δραπετσώνα κα] ΙΠελήφθη της Εκκαθαρίσεως της
καταληφθείση; ύrrO των '1 νδικων τμημάτων κστωκη μένη; περιοχης, νοτίω;
Δραπετσωνος, άπο των έγκαταστάσεων της 'Εται ρεία, Σόκοw μ!χρι της οδοϊϊ
Κάστο ρος (Κορίνθου) κα] τοϊϊ λιμένος των Άλων ( 2) καί (3).
Μ!χρι της ήμερομηνίας ταύτης συνεκροτήθησσν ev
Πειραιεί έτερα SVO
τάγματα Έθvοφvλακης , τά 161 καί 163 κο] διετάχθη ή συγκρότησκ της 2ας
Ταξιαρχ ίας Έθνοφvλακης Εκ των συγκροτηθέυτων μ!χρ ι της η μ/ ρας /κείνης
ταγμάτων κα] τοϊϊ ύrrO συγκρότησ ιν 162 Τ.Ε . , της Το ξιαρχίας τεθείση ς VΠO
διοίκησιν της 1 39ης ΤαξιαρχΙας Πεζlκοii.
την ΙΠoμEvην ή 5η '1 νδικη Ταξιαρχία ΙΠανιλαβεν άπο της 09 .00 την
πρoσπάθειΆV της κατά τοϊϊ συγκροτήμστο; Πvρ ιτιδοπο ιeίοv, loxvpoii σημείου
άμWης των ιλασlτων, ε Ις το μεταξ':' των οδων Μεθώνης καί 'Αναπαίιο εως τμημα
φράσσοντος την προχώρησιν βορείως της οδοϊϊ ΆΥ. Διοwσίοv. '1oxvpov πiiρ
όλμων καί ττψροβσλικοθ ΠΡοπαρασκείιαζε την εφοδον, ενφ άεροοκάφη της RAF
προσέβαλον διά ρουκεττών και πολvβολισμων τάς θ/CΠις των άμψνομένων . Ό
άvτ!παλoς παραλύσας Εκ τοϊϊ ΆVηλeoϊϊς τούτου σφvροκοπήματος, έΥ><ατιλειψε
το ' Εργοστάσιον καί τά τμή ματα της 5ης '1vSlκfj; Ταξιαρχίας κατέλαβον τoVτo
άνεv άγωνος (').
Κατά το άπόΥεvμα της lδΙας ήμέρας λόχος τοϊϊ δεξια δρωvτoς τάγμστο;
ESSEX, Vποοτηριζόμevος ύrro άρμάτων, ΙΠετέθη κα] κατέλαβε το 'Εργοστά
σιον Παπαστράτοv, lσxvpov καΙ τοϋτο σημείον άμΊΙVΗς των ιλασιτων, έττΙ της
βOρειoαvατoλικfjς Υωνίας τοϊϊ λι μένος, ενφ ετερος λόχος κατελάμβανε το ΙΠL
της δδοϊϊ Δραγατσανίοψ συγκρότη μα των Ψυγείων ΦΙξ, •Ακολούθωτ !σxVpol
περίπολοι τοϊϊ τάγματος κινηθεϊσαι προς ΆVατOλCις ήχθησαν μ!χρ ι της πλατείας
'1πποδαμείας εvθα ΣVVεδέθησαν μετά στοιχείων τοϊϊ ΙΠΙ της Πειραίκης Χερσο
VΉaOV δpωVΤOς τάγματος της 139ης ΤαξιαρχΙας LEICESTERS, μ/ άπo~
λεσμα την δλικην δ ιάvοιξιv τοϊϊ λιμενος Πειραιως καΙ την άπόδοσιν TOVτOV ε Ις
την νΑVσlπλO!αν. Τμήματα της Ιδίας Ταξιαρχίας μετά lνδlκωv ΤOΙOVτων /ξε
καθάρισαν την ΙΠoμEvην 26ην ΔeκεμβΡ ΙΟV το ΝΕον Φάληρον μ!χρι της σιδηρο
δρoμικfjς Υραμμης τοϊϊ ήλεκτρικοϊϊ σι δηρο δρόμοv καΙ βορειότερον καΙ προσήΥ
yloov την Υ/φvραv τοϊϊ Κηφισσοϊϊ ποταμοϊϊ, της όποΙας η κατάληψις !πεχεl-
(1) ΣχεΜ-Υραμμο: 18
(2) Άντ/ρχοο Πεζ. Καταιμήτροο ΓεωΡΥ. Ή ΜΙΙχη τω. Άθ7)VΩ.
Άρχείο. ΔΊΣ/Φ.805/Ε/3 0 Σελ. 18
Άρχείον ΔΊΣ/Φ. 1005 /Α /1
Άρχείον ΔΙΣ/Φ. 81 0 //Α/21 ,2 2 καΙ 23
(3) ΣχεδΙ&:ΥΡ"μμο: 18
(4) Σχεδι&:Υρ αμμο: 18
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
224 Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΤΟΎ ΔΕΚ ΕΜΒΡ ΙΑΝΟΎ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΣ
Την παραμονή ν της τελευταίας φάσεως τωv rnι χειρ ήσεωv η Δ ιοίκησκ
της .ΥΠΙ ((ΜεραρχΙας» του ΕΛΑΣ , έμπλέ ξασα EV TC;; μεταξίι εΙς Tov άγωvα τρία
είσέτι « τάγματα» δ ιέθετεν ΕΙς τ/ v Περιοχήν Πειραιως rnτα Ev σw όλφ ((τάγματα "
ώς άκολοΙιθως :
-ΤΟ If6 (( Τάγμα» ε Ις τη ν περιοχη v του συνοικισμού Evyev(a s καί το
πη52 (( Τάγμα » εΙς Δραπετσώνα,
- ΤΟ [!Ι16 (( Τάγμα» εΙς Tov συνοικισμόν Λεύκα.
- Τό !Ι1 6 (( Τάγμα ) κα! !Ι152 (( Τάγμα ) ε[ςiJψώματα Καραβά κα] ΆΥ. Σοφίας.
- Τό f/52 (( Τάγμα ») εΙς τ/v περιοχηv Μ οσχάτου καΙ NEov Φαλήροv .
- ΤΟ 1 154 (( Τάγμα ») εΙς Κοκκιvιάv.
Πρός όποστή ρ ι διν τούτων διετίθεντο 2 πεδινά πvροβόλα τωv 75 χ,λ.
καί 2 όρειβατικά TCJv 75 χιλ. της ΧΙΠ ((ΜεραρχΙας» καί Ι πεδιvόv τωv 105 της
ΠΙ ((iιΙεραρχΙας ι).
Ή rnίθεσις τωv έv Πειραιεϊ δυνάρεων της BLO KG-FO RCE ήρχισε τήν
09.0 0της 3Οη ς Δεκεμβρίου. Τό τάγ μα LEICESTE RS τεθέv ίιπο διοίκησιν
της 5ης 'IVOIKTίs Ταξιαρχίας rnετέ€η EV τij κστευθύν σε ι ' Εργοστάσ ιον Τσ ι μέντ ων
Ήρακλης-oνv OΙKισ μός Eίιyεvί α, προς άποκ ατάστ ασιv σwδέ σμοv μετά της
<ppovpcx, του 540v πεζομάχοv Σw lτος Α /Α Πυροβολικοθ εΙς TOv όρμοv του ΆΥ.
Γεωργ ίου (Κερατσίνι) . τα πολvβόλα του τάγματο; BALUC HIS βάλλovτα
άπο τωv στεΥωv τωv κτιρ ίων τωv ' Ε ργοστασίων Τσιμέντων Ήρακλη ς, έκά
λvψαv δι' έπιτvχoiίς ίιπερKειμΈVης βολης, τήν προχώρη σιv τοθ τάγματο; LEI-
CEST E RS, EvC;; όλ μο ι έδημι oIι ρyη σαv φραγ μόν κατα μη κος τoiί νοτί ου πε ρι
βόλοv τoiί vεκροταφεlο v Άvαστ άσεως, δια τήν πρoστασι αv τοθ δεξιoiί πΛΕV ρoiί
τοθ έπττιθ εμένοψ τάγ ματος . Παραλλήλως καΙ καθ' όv χρόvοv ή ρξατο προωθοΙι
μέ νον το τάγμα βρ αδέως κά μπτον τάς έχθρ ικας άvτι στάσε ις, τα δεσπόζovτα
σημε ία καΙ κέvτ ρα mι ρός τοϋ άvτ ιπάλ οv έκαλύφθη σαν ίιπο συγκ εντ ρωτι κών
mι ρωv mιρoβoλΙKoiί (') .
Ή rnίθεσις του τάγματος LEI CESTE RS έπαvελήφθη τή ν πρωίαv
της 31ης Δεκεμβρίου, ΈVC;; τα τάγματα ESSEX καί BALU CHIS καθήλωvοv
δ ια του mιρός τωv τον προ του μετώποv τωv έxepov. Άεροσκάφ η καΙ
mιροβολ ικόv έχρησιμoπoιήθησαv καΙ πάλιv Evαvτiov τωv έχθρικωv σημείων
ΆVΤιστάσεως καί όλίγον μετα την μεσημβρίαν, το τάγμα κατέλαβε Tov συνοι
κισμόν EIιyεvίας καΙ ήχθη εΙς TOv δρμον ΆΥ . Γεωργ ίου (Κερατσίυι) , owSEθEv
μετά τoiί έκεί πολιορκοvμέvοv πεζομάχοv Άποσπάσματος τoiί 64 Σvvτάγματoς
Α/Α Πυροβολικοθ. τα τμήματα τωv έλασιτωv κατόπιv ToVτov δ ιέρρεvσαv Ev
άταξ ία EKEiθEV βορεί ως της λεω φόροv Σαλα μ(vος (2).
'Ev TC;; μεταξΙι κατα το μέχρι τη ς 31 ης Δεκεμβρίοv XPOVIKDV διάστημα
το εΙς τ/v περιοχη v NEov Φαλήροv δ ρωv Τάγμα D.L.I. της 139ης Ταξιαρχίας
ΈVή ρyει ώς άκoλoVθως : (3) Τμήματα ToVτov KΙVΗθΈVΤα έκείθεv, ΆVατOλΙKως
τωv Υραμμωv του ήλεκτρικου σιδη ροδρόμοv, κατέλαβοv τ/v 29ηv Δεκεμβρίοv
το εΙς τ/v IxPXTjv της Μου Πειρα ιως σvyκρότημα Άλεvρομvλωv « ΕΙι Ρώτα»
L
-Ι ) Σχε δΙ&'Υρ α: μμα: 18
2) Σχε 8Ι.Υραμμα 18
3) Άρχε'ο. ΔΙΣ /Φ . 80 5fE /3 8 Σελ. 22 Φ.8 Ι Ο /Α /27, 2 9 , 3 2 καΙ 33 καΙ Φ .1005 /Α /1
Άντ /ρχου Πεζ . Κιχτσι μήτρ ου Γεω ργ . Ή Μά.χη των Ά&ηvων
Άνδρέ« Μο,j ....ρ ιχ.χ -Ό ρ t σ τ/ Ή Τρ ιχγω δ Ι:r. ,:,ou ΕΛΑ Σ Κεφ. Κιχταστρο φή κα:Ι Δι&'λuσtς
Νο 11
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
226 Η ΚλΤΑΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΔΕ ΚΕΜΒΡΙ Α ΝΟΥ Κ Ι Ν Η Μ ΑΤΟ !
Ε Δ Ε Σ, των νήσων του ΑΙγαίου, ένθα εόρ !σκοντο τμήματα του '1ερου λόχου
σwεχίζοvτα τον άγωνα κατά των Γερμανων δ ιά τήν άmλειιθέρωσιν των Δωδε
κανήσων, της Κρήτης ένθα οί Γε ρ μανοί είχον περ ιορισθη εΙς "τ/ν δVΤΙ Kην άκρσν
της νήσου καί των πόλεων Θεσσαλον ίκης, Πατρών καΙ Κερκόρας, ένθα έστά
μεψον βρεττανικαl μονάδες, χαρακτη ρίζεται όπό σχετ ικης ηρεμίας, του Ε Λ Α Σ
κυριαρχουντος άτrOλVτως . Ή άνάληψις άμέσου δράσεως διά την ολοκλη ρω
τικήν έπικράτησιν καί εΙς τάς άνωτέρω mpIoxo, κα] πόλεις άτrετέλει διά την
Κ .Ε. του Ε Λ Α Σ δευτερεύοντα άντικειμΕνικόν σκοπόν, Ο οποίος θά έτίθετο Ε Ις
έφαρμσγήν ΕΙΙθός ώς θά ώλοκληροϋτο η κυριαρχ ία lπΙ των 'Αθηνων κα] του
Πειραιως, όπωσδήποτε δΙ μ όνον κατόπιν άηοφάσεων τω ν κατά τόπους έπι
τροπων του Ε Α Μ - Κ Κ Ε, έξαρτωμένων έκ της Εξ'λίξΕως τ/ς καταστάσεωτ .
Είδ ικω ς Είς τη ν Θεσσαλονίκην άτrό των πρώτων ημερών της κη ρΙΙξΕως
τη ς ΔEKεμβΡ ΙΑVης στάσεωτ ίσχυραί δυνάμεις του Ε Λ Α Σ έκύκλωσαν "τ/ν πόλιν
μΙ άmιληΤΙKάς δ ιαθέσε κ, άλλά ο Δ ιοικητή; της 4ης '1 νδ ικης ΜΕραρχίας έτή ρησεν
ΑVτoός Εν άδρανε ία δι ' Επιδεξίου ουνδψασμοθ σταθερότητος καΙ διαπραγμα
τεόσεων , ΑΙ κύρ ιαι δυνάμεις του Ε Λ Α Σ άνερχόμεναι Είς 3000 - 3200 άνδρας
καΙ Επl πλΙον 3 000 Εκ των πέριξ περ ι φε ρειων εόρίσκοντο βορε ίωτ τ/ς πόλΕως,
μΕ κέντρον άντ ιστάσεώ; των "τ/ν περι οχήν Χαλκιδι κη ς. ΜΕταξό τούτων εόρί
σκοντο κα] σννειργάζοντο ΤΡΕίς λόχοι αίχμαλώτων κα] λιποτακτων ΓΕρμανων
Εκ των οποίων ο ΕΙς άπετελείτο έκ κομμουνιστών, ό δεύτερο; lξ άντιφασιστών
μή EπιΘVμoόντων να πολεμήσωσι καί ό τρίτος Εκ φασ ιστων, οίτινΕς άmίxoν
πάσης συνεργσσκκ.
' Επίση ; Είς την Δράμc:v και τη ν ια ρ ιοχή ν της τά τμήματα του Ε Λ Α Σ
έVΤός των πρώτω ν ημΕρών του ΔΕκεμβρίου ήνάγκασαν τά όφιστάμενα έθν ικι
στικά τμήματα νά έγκαταλείψωσι 'Την mρ ιοχήv, κατά δέ την 7ην ΔΕκεμβρίο υ
τα όπάρχοντα βρετταυικά τμήματα μετά του Στρστ κοτικοθ Διοικητοϋ Άνα
τολικης Μακεδονίας κα] Θράκης όπεχΡEώθησΑV να μεταφερθώσ: καί σ υΥΚΕν
τρω6ωσιν ΕΙς Kαβixλαν, οπόθεν μετεφέ ρθησ αν Ε Ις Πειραιά (Ι) .
Δυσχερεστέρα παροψσιάσθη η κατάστασκ Είς 'Τας Πάτρα; κα ί την περιο
χην τούτων, δποψ οί Βρεττανοί, λόγ~ άνεπαρκείω; δυνάμεων ήναγκάσθησαν
άτrό των ττρώτων ήμερων 'Του ΔΕΚΕμβρίου να έγκαταλείψωσι τό άεροδρόμιον
Άράξου καί τιε ριορισθώσ ιν Εντός της πόλεως των Πατρων, άνασυγκροτήσαντετ
προς EπΑVξησιν τ/ς δwάμΕώς των το 108 Τάγμα ΈΘVoφυλακης Εκ των παρα
μΕινάντων εΙς αVτo άνδρών κα] μέρους των άνδρών του διαλυθEvτoς Ι 09 Τάγμα
τος Πύργου, οίΤΙΟΕς μE'TEφέρθη σΑV Ε Ι ς Πάτρας. Τό 108 Τάγμα όπήχθη όπό "τ/ ν
σψγκροτηθεϊσαν 3ην Ταξιαρχ ίαν ' Εθνοφψλακήτ . οι Ε Ις την ττερ ιοχην των Πατρων
σψγκεντρωμένοι κομμουνισταl άνή ρχοντο εΙς 2500 περίπου, σταθμεύοντε; Ε Ις
τα περίχωρα, έτεροι δΕ 1200 του έφεδρικοθ Ε Λ Α Σ μΕ πολιτική« τιεριβολή ν
ησαv σψγκεντρω μένοι ΕΙς τα νότια τ/ ς πόλΕως.
Ή κατάστασκ ΕΙς την ΠΕριοχην των Πατρων ΕβΕλτιώθη αΙσθητως άτrό
της 13ης ΔΕκεμβρίου, ΕΙΙθός άτrό τ/ς Επομένης τ/ς άφίξΕως τ/ς Ilης '1νδικη ς
Ταξιαρχίας, ήτις άνέλαβΕν lνέργειαν πρός άνακατάληψιν του άεροδρομίου
Άραξου. Ή θέσις των Βρεττανων ένισχVΘΗ έτι ΠΕραιτέρω μΕ'Τα "τ/ν όφ ι ξ ιν τ/ ς
15ης BρεΤΤΑVΙKης Μοίρας Καταδ ρομων, τ/ς όποίας σκάφη διετέθησαν καΙ είς
τούς λιμένας Καλαμων, Βόλου καΙ Καβάλας, ένθα η παρουσ ία των \rπfίρξEν
άτrOφασιστΙKός παράγων δ ια "τ/ ν τή ρησιν τ/ς τάξΕως .
(1) Σχεa'&ΥΡ.μμ" 19
(21 Ά ρ χείο ν Δ Ι Σ/Φ. 907/Β/3 σεί.. 31-37
(3) 'Α ρχείΟΥ ΔΙΣ/Φ .80 5 /Ε/30 Σ,λ . 16
Άν δρ . i\{ού'J τρ ~χα: - Όρ fστ/ Δεzεμβρ ιcι:νά Νο 7'. Ζα- Ι 79
( ιι. ) -l';':ΟΟ'τρ . Σι:ιράφη Σ,:,εφ. Ο Ε Λ .-\ Σ Σελ " 5 5- ~G 5
(5 ) ' Α ρ χείΟΥ ΔΙΣ /Φ .9 0 7 /Β /2 Σελ :11- 37
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
230 Η ΚΑΤΑΣΤΟλΗ ΤΟΥ Δ ΕΚΕΜ ΒΡΙ ΑΝ ΟΥ ΚΙ ΝΗ Μ ΑΤΟΣ
Ή έκκένωσις 000 τού ΕΛΑΣ της Πρωτευο ύσης κα Ι το ύ Πει ραι ιίJς
149. Τον κίνδυνον τον όποίον διέτρεχον αί μονάδες τού ΕΛΑΣ ε Ις τας 'Αθήνα;
κα! τον Πειραιά έκ της δραστηριότητος των βρεΤΤΑVΙKων μονάδων ΆVτελή φθη
τό Α' «ΣάΊμα Στρατοv )) τού ΕΛΑΣ άπο της Ι ης 'IαvovαpIov 1945 κατόπιν της
διαδoX'κi'iς έκτοπίσεώ; των έκ των κέντρων άvτιστάσεώς των καί Ιδιαιτέρως
της Καισαριαvfiς καΙ τού Μ εταξΟVΡΥείοv κσί της άπειλοvμ/vης καταλήψεως
των Τοvρκοβοw ίωv, κατ' έπ!κτασιν δΙ κα] είς τον Πειραιά. ΠρΌs άποτρσπήν
τού KIVSWOV διέταξε τότε τήν ταχείΑV προώθησιν είς 'Aθήvας των μονάδων
τού 500\1 ι(Σvvτ:άγματoς )) , τή ν Iπ IσΠEV aI V άφ ίξεως τού 300\1 ((Σ,-vr άγματος))
καΙ την Vτro της Il «Μερ αρχ{ας)) KάλVΨΙI' τού άριστεροθ τού Α ' «Σώματο ς Στρ α
το ϋ!) Ιξ ύπερφαλαγΥίσεως άπο Τοvρκοβοwίωv.
'Εν τοότοκ παρ' όλον ότι αί έπιχειρήσεις μέχρι της 3 1 ης Δεκεμβρίου εΙς
τα άκρα των ΔVo πτερόγων της δ ιατάξεως τού Α' ((Σώματος Στρατοv,' Εθετον
τας δwάμεις τού ΕΛΑΣ IvτΌs ήλάΥρας, της όποίας αί σιαγόνες Εκλειον προο
δevτΙKWς κα] ότι ώς ικ TOVτOV έπεβάλλετο, λόΥφ τ/ς δvσμεvοϋς τρoτrfjς των
έπιχειρήσεων ή έΥκατάλεlψις των Άθηνων, Ιδίστασε να λάβ1) ΤOlαVτην άπό
φασlV" ΆVΤιθέτως δlέταξεν ω.; Ιξετέθη την Jl (ιι1Ιερ αρχΙαν )) να ένερΥήΟ1) Μι-
(Ι ) '~χείo'( Δ Ι Σ /Φ . 9 1 7 /Ε /3 0 Σελ. Ι ) χ. ί ~ 3
'ΑΡχείΟΥ ΔΙΣ/Φ.91 7 /Ε/3 8 Σελ. 17- 18
ΆρχείΟΥ ΔΙΣ/Φ . 8ΙΟ /Α /2 6 , 2 7 ,2 8
-Άν8ρ . λlοόντριχιχ-ΌρέΟ'τ/ Δεκεμβrι ~:.a:νd: Νο 79- 80
-Mupt.8&:x:tj M~χ. "Αγ ωνες -:ijt; Φvλijc; Σε)., ~2 3 -228 -:23~
-'Αρ χείΟΥ ΔΙΣ !Φ .9 0 7/Β /3 Σελ . 3.)
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
232 Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ Τ ΟΥ ΔΕ ΚΕΜΒ ΡΙΑ Ν Ο Υ Κ] ΝΗΜ ΑΤΟΣ
150 . Ή emb
τ/ς νυκτός τη ; 4 {5 η ν ΊανουαρΙου άρξαμένη σ\ιμ-lπυξlς έξ 'Αθηνών
των κυρίων δwάμεων των κομμουν ιστών , συνεχίσθη καθ' όλην την ήμέραν
τ/ς 5ης Ίανουαρίου καθώ; καί τήν νύκτα τ/ς 5 {6ην . Ό όγκος των δwάμεων
τούτων, ό μέν ενρισκόμενος δVΤIKως των Άθηνων άmσVρθη πρός 'Ελευσίνα
-Μάνδραν, δ ενρ ισκόμενος βορε ίως πρός Μενίδι - Τατόϊ καί ό ενρισκόμενος
άνατολlκως πρ<>s Κορωπί. (') Δ ιά τήν κάλυψιν τούτων παρέμειναν μικρά τμή
ματα όπισθοφυλακών καί μεμονωμέναι μικραί άντιστάσεκ.
'Ως νέα τοποθεσ ία άντιστάσεως προεβλέφθη ή στοιχι ζομένη (ιπό τ/ς
Υραμμης Σκαραμαγκά - 'Ασπροπύργου - Καματερού - Λιοσίων - Μενι δίου
- βορείως Κηφι σσιά; - Πεντέλτκ, δεν κατέστη ό μως δυνατη ή διατήρησις ταύ
της, λόγ,l, δ ιαρ ροης τω ν τμη μάτων . Ή ΣVμΠΤVξ ις των έλασιτοκομμοψνιστών
δ ιεξήχθη εν πλήρει άταξί"" διά να έξελιχθij ταχέως ε Ις άτακτο,' φυΥήν κατά
τήν όποίαν δ ιεσπάσθησαν οί οργανικοί δεσμοί τούτων κσί εκαστος π ροσε
πάθει νά σωθij διά της φυΥης . Άπόmφα σvyκρατή σεως έπί της γραμμης Ή ρα
κλείου - Κοvκοvβάοwες - νοτΙα παρυφή Μενιδίου διά «Τάγματο;» τον 540υ
((Συντάγματο ς » άπέβη !πί ματαίφ κα] τό «τάγμα» τoVτo σvvτόμως άmσvυε
τέθη , ΟΙ δΙ άνδρες του ή κολούθησαν εΙς,.ην φυγήν 'TOv; λοιπονς . Είς,.ην κατά
στασιν διαλνσεως συνετέλεσε τό πληθος των κομμοψνιστών, οίτινΕς μετά των
οlκογενειων των ήκολοΟΟησαν τονς (ιπoχωρoVΝτας, κυρίως ΠΡ<>S τήν 'Ελευ
σίνα καΙ τά Κιούρκα, ώστε νά δη μlOυργηθij δι ' αίιτονς δραματική κστάστασκ.
Τήν πρωΙαν τ/ς 6ης Ίανουαρίου τά (ιπoχω ρoVΝτα τμήματα των έλασι
των εΙίρίσκοντο τά μΙν βορειοδψτικώ; 'Αθηνών ε ίς τήν περιοχην 'Ελευσίνος
τά δε βορεί ως ε ίς την πψιοχ,iν Πάρνηθος - Τατόϊ με κάλυψιν των διαβάσεων
τ/ς Πεντέλης (ιπό της Π ({Μερ αρχίας» καί τόν Σ. Δ . τον Λ ' ((Σώμ ατο ς Στρατού»
εΙς Κακοσάλεσι . Ή καταδίωξις δμω; τούτων έπεβραδύνετο, λόΥ'l' των σvvαν
τω μένων δδοφραγμάτων καί ναρκών , (')
(1) Σχε8ι&.yp.μμr< 17
(2) 'Αρχείο. ΔΙΣΙΦ. 80 5ΙΕΙ3 8 ~ ελ ~G-27 >.00' 8 0 δ /Ε:μ.6
Άνδρέιχ λIOόν,:,p~ΧIX-Όpιστ/ 'Η TρcιγωδΙα: 't'QU ΕΛΑΣ KcT, Κ:ι,:,C(σ':'Ροψ+Ι- j,~ί.uσ~~ Ν'η
16-1 6
(3 ) Σ~εMyp. ~ ~. Ι 7
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
234 Η ΚΑΤΑΣ ΤΟΛ Η ΤΟΥ ΔΕκεΜΒΡIΑΝΟΥ Κ Ι Ν Η Μ Λ ΤΟΣ
τη, VVKTQ, τη, 4 Ι5 η ν 'Ia vova plov τ11" έκκένωσιν τω . Άθη νω ν. Κατόπιν τούτου
άπεφασίσθη 11
έvτό, τη , ή μέρ α, άποστ ολή ταχvκιι'ήτο v τμήματο<; πρό) έξα
κρίβωσ ιν τω . κ ιν ή σεω ν τού ά vτ ιπάλο v κα] ληψιν τη , μΕΤ' αύτού άπολεσθείσητ
έπαφη ς. Μη χα l'οκl νητο , φάλαΥ ξ τού τάΥματ ο<; Κ R I\ C διαταχθείσα έκι νήθη άπό
τ/> 1400 έκ τη, πλατε lας ' Ομονο ίσ; κατά μη κο<; τ/> όδού Πατησ ίων, ητι) ήχθη
περΙ τας έσπερι να, ώρας Ε Ι, τό άπώτατον άκρον τη, πόλΕως χωρΙς να σψναν
τήση ούδε μ ίαν άvτίδρασι ν.
Κατόπι ν τούτου κα! τ/ς έπιτακτικη ς άνάΥκης. όπως αΙ έπιχε ιρήσΕ ις c'xχθωσι
τό συντομώτερο ν ε ίς πέραι, σνμφώνω; πρ ο, τα, οδη Υία, τού 'Αρχιστρστήγου
Άλε ξάVΤερ , Ο οποίος έπιέζετο ύπο τού έν Λo νδ (Y~ 'ΑρχηΥού τού AVτOKΡατo
ρικοθ ΈπιτελεΙοv Λόρδοv •Aλαν μπρovκ, όπως ττερστώση τό δψνστόν ταχύ
τερο " τήν έλλη νικήν ύπόθεσι ν, ώστε αί έν ' Ελλάδ ι βρεττανικαΙ μονάδες μετα
φερθωσι κα! πάλι ν εΙς 'Ιταλία », ί να μετάσχωσι τ/ς προπαρασκεvαζομένης έαρι
νης κατά τω . Γερμανω. έπ ιθέΟ1Ξως, δεδομέ νου ότι πρόθεσις τ/ς Βρεττανικης
Διοικήσεω; δε . ή το ή άπελεVΘΈρωσις τη ς ' Ελλάδος άπο τού ΕΛΑΣ, δια τ11"
όπο Ιαν άλλωστε δε. διέθετε τας άπαιτοvμέvας δvvάμεις (α) , άλλα Ε Ις τήν έξα
σφάλιcnν προσφόροv τι νος Υραμμη ς, εΙς Ικανήν άπό τω. Άθηνων άπόστασιν
έπιτρεπOVσης τήν άποκατάστασι ν εΙς τήν ζώ νην ταύτη ν τω. έ ξοvcnω ν τ/ς
' Ελλη ν ,κη, ΚvβερvήΟ1Ξως, ήτις θά ήδύνατο πλέο ν νά δισπραγματενθή μετά των
ήττηθέvτων κομμοvvιστων άπο θέΟ1Ξως Ισχύος, άπεφάσΙΟ1Ξν όπως τμήματα τω ν
βρεττανικων τμήματα θα lκιvoύvτo πρό) Μενίδι, Κηφισσιά» καΙ ΜΕσόΥΕια , προς
τόν σκοπόν δη μΙΟVΡΥfας των προθποθέσεων σvvτόμοv έκκαθσρίσεωτ της 'Αττι
κης άπό των έν αύτi) ύπολειμάτων τού ΕΛΑΣ, άτι να κατα τας σvyκεvτρωθείσας
πληροφορlας εύρlσκovτo εΙς κατάστασιν τελε ίας άποδ ιοργα νώσεωτ. (Ι )
Τό έπιφορτισθέν μέ τήν άποστολήν καταδιώξεως «Συγκρότη μα» άπε
τελέσθη lκ τού ΣvvτάΥματο<; Τεθωρακισμένων KDG (4 ιλαl Τεθωρακισμένων
αύτοκινήτων καΙ μοίρα αύτοκι vοvμέvοv Πvροβολικού έξ 8 πψροβόλων των 75
χιλιοστ.), έκ τ/> ιλης αρμάτω ν τού 400v Σvvτάγματο<; Άρμάτων (15 άρματα
μάχης Σέρμαυ) καΙ έκ τού τάγματφ; πεζικού BEDFORDS κιvovμέvov έπ' αύτο
κιτ/των. Το «Συγκρότη μα» τούτο 'δει κινούμενον ταχέως έπl τού δρομολο
yIov Άθfjναι - 'Eλruai, - eηβαl, (2) μοναδικού τότε άξοvo> συνδέοντο; την
πρωτεύοvσαν μΕτα της Στερεάς 'Ελλάδος καΙ της Θεσσαλία" να καταλάβη ΕΙς
πρώτον χ ρό νον τήν ' Ελευσί να καί εί, δεύτερον τοιούτον rc'xs Θήβα" αΙ οποία ,
άπετελουν καί το ν τελι κο ν άντικειυε ν ικόν σκοπό ν.
Ή σχηματ ισθείσα φάλαΥξ έκιν ήθη άπο πρωία , τη , 6η, 'Iavova piov πΡός
Δvσ μας καΙ κατέλαβε ν aVEV άντιστάσεω; μέχρι των μεσημβρινων ώρών δ, ' ιλης
Τεθωρακισμέ νω ν τήν ' Ελεvσί vα, δι' έτέρας δε ιλης τον ΆσπρΔΠVρyoν καΙ προ
σήΥΥισε δια τ/ς τρίτης ιλης τήν Μάνδραν, 'VΘα ήτο έγκατεστημέvo> Ο ΣΔ .
τ/> ΧΙΠ «JI,[εeαρχίας JJ τού ΕΛΑΣ μετα τινων μονάδων άπoσvρθεισων έκ Πειραιως
Περί τή ν 1400 τ/ς ίδίας ή μέΡα) ιλη τεθωρακισμένων μετα δνο ούλαμων αρμάτω,'
διελθούσα δια των γραμ μω. ,ω. έλασιτων, ε ίσηλθε ν Ε Ις Μ άνδραν, 'VΘα ήφνι
δίασε ,ο έκεί σταθμεύον lffj-l " Τάγμα }} καΙ ,ον Σ Δ. τη, ΧΙΙΙ ,ιιlΙεραρχίαςJJ . τα
,μή ματα τ/ς ΧΙΠ «Μεραρχία ς JJ πανΙKOβ ληθέVΤα , σv~πτVXθη σα ν έν cmovSi)
(~ ) ΑΙ μέΧ~H '":"t,ς r,rti?cx:; έκε ~'ΠJ ς εόρ~σ/. ό μ~α. ~ .\ I ~γ ~).cι~ .' Ι ι;,'ιιΧΟt.; τ, σ Χ'J 7; '11; ~ J t ;:' CΙ ? l. ~ :t II :::~ ~ ; ~~"=:)
~ 41) Ί'lόιχΥ) λΙ ερ cx.ρχΙCX , 7) oc" εξ±ρ7Jj ": Q ζ 237) TεOωρα κισμZνtι Τιιξι.α: ρχΙα., +ι ~'X Τcιζtcφχ(rι
Άλl!:~ιπ~ωτ~στ (~'Ι καΙ Τι ά9tΧνι> υμν~ 46'J'j λΙ ε;.:!Χ ρχΙχ , Ο"'J",ολ :Υ.Τ.ς 81JV:tμtω ; 75 χι).. i'J'~P(~" .
(1) 'Av ,: /~xou Π::: ζ. )(ιχ ταιμή ":" ρ ο') ΓΖ ω ργ . Ί Ι ~ ( ιΣx"t) ":"ω.., •Α&ljVων
(2) Σy'1!:8 ι~γ ρ (l μμIX 20
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
236 Η Κ ΑΤΑ...
ηΟΛ Η ΤΟ Υ Δ ΕΚ Ε Μ Β Ρ Ι Α Ν ΟΥ ΚJNH MAT01
μικοθ vλικοίi καί τροφίμων, ή Ε.ο.τ. ά νείiρε καί πφΙΣVνέλ λεξε μεΥάλας ποσό
111
τη τασ το ύτω ν, καθώς καί 5 πvρo βόλα των
75 χ ιλ . Αύθημερόν ή Ταξ ιαρχία
συνεκρότησεν « 'Απόσπασμα» έκ τμημάτων τoίi lοv καΙ 30υ Ταγμάτω ν μετα
Μο ίρας πoδινoίi πψροβολυωύ liπό τας διαταΥάς τoίi Συ ν Ιρχου Π'ζΙKoίi Παπα
δοττούλοψ Ν ικολάου εΙς τό όποίο ν ά νέθεσε την άποστολη υ δια νο Ι ξεως τfjς στε
νωπoίi καζας , πρ ός δ ιευκόλυ νσ ιν της κ ινήσεω; τoίi β ρετταν ΙKoίi μη χανοκινήτου
Σψγκροτήμστοτ. (Ι)
Άπό της lδ Ιας ή μέρας πλήρης ταξις καί ήσψχία ήρχισεν έπικρστοθσα ε Ις
τας Άθήνας, τόν Πει ραιά καί τας περιοχάς των, ένΙ;; συυεχίσθησσν αΙ έρευνα ι
δια τή ν άνακάλυψ ιν κα] σύλληψ ιν των κρυπτο μένων έλασιτώ» καί κο μμου
νιστων καί περ ισvλλoyήν τoίi έΥκαταλειφθέντος vπ' αύτω ν πoλ,μ ΙKoίi vλικοίi,
'Ανεκαλύφθησαυ κα] τσρισψυελέγησαυ περί τα 400 τυφέκια, 78 αύτόματα, 2
βαρέα πολυβόλα, 1700 χιι ροβο μβίδες, 93 νάρκαι, 46 περ Ιστροφα, 3 δλμσ ι , 320
χ ιλιάδες φυσίγγια καί 10 τόννοι έκρηκτ ικώυ Vλων. ' Ελεύθερο ι οί κάτοικοι των
δύο πόλεων καί των ττροαστείωυ έξεχύνοντο ε Ις τάς όδούς μέ αΙσθήματα χαρας
καί άνακουφΙσεως. Ό έφιάλτης τω ν πυροβόλων τoίi ΕΛΑΣ κα] ό φόβος της
δμηρΙας άπετέλοψν πλέον δι' αύτούς κακή ν μόνον άνάμ - η σιν ,
Τή ν ί δίαν ήμέραν διαπ ιστωθέντο; καί έπισήμως ότι δ ΕΛΑΣ έκράτει όμή
ρους κα] ότι δέν έπέτρεπεν ε ίς τά μέλη τoίi Διεθνoίiς ΈρVΘρoίi Σταvρoίi νά έπι
σκεφθώσι τά στρατόπεδα σψγκεντρώσεω; αΙχμαλώτων πολέμου, δ Στρστη γό;
Σκόμπυ έγνωστοποίησε υ εΙς τή ν Κ.Ε. τoίi ΕΛΑΣ, ότι άπέσvρε τους άπό μαKρoίi
εχοντας πρoτςri!ij δρους άνακωχης, oίτιvες έπι πλέον κατόπιν της έκκσθαρίσεωτ
τωιι Ά&ηνωιι και του Πε ιραιως μετά τω ν περιχώρω ν τω ν διά πολεμ ικων ένερ
Υειω ιΙ, ησαν άνεφάρμοστο ι , άλλ' ότι έν πάσει περιπτώσει θά παρείχε ν άσφά
λειαν δια την άποστολή ν ένδεχομένως άντιπροσώπων τη; διά συ υθηκολό
Υησι ν. (2)
154. Ή καταδίωξις τω ν τμημάτων τoίi ΕΛΑΣ σν νεχίσθη καί κατά τήν 8η ν
Ίανουαρίου , δ ια τή ν άπελεψθέρωσιν κυρίως της δδoίi Άθη νων - Θηβων.(3)
Τό liπό της l/ί E.D.T. συγκροτηθέν Άπόσπασμα liπoστηΡIζόμενOν liπό άρμά
τω ν μάχης κα] βρετταυικών άεροσκαφών, κι νηθέν άπό πρωίας ανέτρεψε τή ν
έχθρικη ν άντ!στασι ν εΙς τήν περιοχήν τfjς στενωπoίi Κάζας κσί κατέλαβε δια
τοσ Ι ου Τάγματο; τάς ΈρVΘρας καί διά ΤOv 30υ Τάγματο; τά Βίλλια , κυριευ
θέντω ν δύο εΙσέτι πvρoβόλων των 75 χιλ καί ένός τω ν 105 χ ιλ . Κατόπι ν της
καταλήψεως της διαβάσεως Κάζας καΙ τη ς έκκαθαρ ίσεως της όδοσ τό «ΣυΥκρό
τη μα» Κ DG δ ιελθόν τή ν στε νωπό ν έκινήθη πρός Θήβας, 1VΘα ή κεφαλη της
φάλαΥΥος εlσijλθεν περί τή ν 1400 ένΙ;; έτέρα μηχανοκίνητος φάλαΥξ κ ινηθείσα
πρός Έρημόκαστρον (Θίσβη ) διεσκόρπισε την Διοίκησιν της χιιι «:IΙΕραρχίας »
Ή πρός Θήβας κινουμένη βρεττανική φάλαΥξ ΣVνη ντήθη καθ' όδόν με κήρυκας
τοσ ΕΛΑΣ ζητoίi ντας τη ν σύναψιν ά νακωχης . Έτερα β ρεττανικά τμή ματα ένερ
Υοσντα ε Ις τά Μ εσόΥεια 'Αττικης κατέλαβον τό ΚορωπΙ καΙ έν ΣVVΕXεί", τό
Μαρκόπουλον κα Ι ΛαtιΡΙ O ν. τη ν ίδίαν ήμέραν Ετίθετο ε Ις τη ν διάθεσι ν τfjς l/ί
Ε Ο Τ τό 145 Τ.Ε. ί να άντικαταστήOlJ τά κινηθέντα έκ των περιοχων Μ αΥούλας
καΙ Μ άνδ ρας τ μή ματα. Άπό της lδΙας ήμέρας αΙ vποχωροvσαι κο μμουνιστικαί
δυνάμεις τoίi ΕΛΑΣ καταδι ωκόμενα ι liπό των ταχυκι νήτω ν φαλάΥΥω ν καΙ προσ-
(1) ι AVT/ (JJ..fIU KIX-:σιμ~~ρ oυ l 'ε ι,)ρ γ. 'Η :\Ι:ίχη -:ων ι λ ΙJτ,·lων
(2 ) 'ΑΡ;ΙΖίο" ΔΙΣ /Φ . 9 0 5/Ε / 30 Σελ. 2:1-24 Υ.οι! <P.805 /E /3S ~z ί.. ~;
'Αρχείο" ΔIΣ /Φ . 81O/λ/:~ 9-40 '
Άν τ Ιρχου Πεζ. Ι\: r:ι 'ι'1'. μ'ίj Τ Ρ fJ 'J Γ !ωΡΥ , '11 Μ:(χη -: ω ν ' Λ ΟYj'J (';J'1
(3 ) ΣΧΖδ Ι"Υραμμα 20
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
238 Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΟΥ ΚJNHMATOΣ
προ, "TOV, ύττογραφέντω; opOVS ή άνακωχή θά ήρχιζΕν άπο τη, 0100 τη, 15η)
'Ιανουαρίοψ. Τά βρεττανικά στρατεύματα θά ,παvoν το πίίρ κα] θά άνέμενον νά
άποσυρθώσιν αl δυνάμεκ του ΕΛΑΣ βορε ίω; κα] νοτίω; των 'Αθηνών κα] ΕΙ,
Ικανήν άπόστασιν άπό των πόλεων Θεσσαλονίκης κα! Πατρών. Οί ενοπλσι
όπαδο] του ΕΑΜ έντο, τη, ζώνη, άνακωχη, VπEXΡEOVvΤO ΕΙ, τήν παράδοσιν
του οπλισμου των. Εί, "TOVS vπηρετουνταs ΕΙ, μOνάδΑS του ΕΛΑΣΠΕλοποννήσοv
παρείχετο άσφάλεια δια την έπιστροφήν των ΕΙ, τά, Ιστία, των. ΟΙ κρατού
μενο ι άμφοτέρων των παρατάξεων αΙχμάλωτοι θά άηηλεψθεροθντο.
Ώ> Υραμμή άποχωρήσεω; του ΕΛΑΣ βορείω; των 'Αθηνώ ν, καθωρίσθη
ή στοιχιζομένη VΊTO τη, όδοθ Ίτέαι-Άμφίσση,-Λαμίαι-Δομοκου-Φαρσάλων
καί έκεϊθεν κατά μηκο) τη, οδου iΊ άτραποθ Βελεστίνοv-ΚαναλΙων-Άκρωτη
pIov Κάβο, Κουτσουμποθ ('). Ε ί) τρόπον ώστε νά παραμείνη έλEv€έρα ή χρησι
μοποίησις των άνωτέρω όδων, έκκενουμένων όλων των πόλεων και χωρίων των
άναφερομένων άνωτέρω, Ή έκκένωσκ τη, ανωτέρω περιοΧίϊ> ,δει νά πραγμα
τοττοιηθή μέχρι τη, 0100 τη, 18η) Ίάνοvαροίv (').
Ή καθορισθείσα Υραμμή νοτίω; των 'Αθη νών άφεώρα την Πελοπόννησον
κα] έστοιχίζετο vπο τη, Υενική) Υραμμη, ΠVΡΥοv-ΆΡΥΟVS.η έκκένωσκ δέ ταύ
τη, ,δει νά πραγματοηοιηθή μέχρι τη, 0100 τη, 19η) 'Ιανουαρίου. "Οσον άφορά
την Θεσσσλονίκην η VΠO έκκένωσιν περιοχή καθωρίσθη άπα των έκβολων του
Άξιου ποταμοϋ κατά μηκο) τη, δεξια, όχθη) τούτου μέχρι Πολvκάστροv κα]
έκεϊθεν διά τη, λίμνη, Πικρολίμνη-320ν χιλιόμετρον τη, σιδηροδρομική; γραμ
μη, Θεσσαλονίκηο-Σαρρώι--ύψωμα Παλαιομάνατ--δθον χιλιόμετρον οδοσ 'Ασ
σίιροv-Ξvλοvπόλεωs-βόρειαι κλιτυε) ύψώματο; Μαύρη Ράχη-ϋψωμα Μικρο
Ποψρνάρυ-Κοψρί-ϋψωμα Δύο Τοvμπεs-διασταvρωσls οδοσ ΛαΥκαδα-Νέα>
Μαδύτου-ϋψωμα •ΑσπρΕ, ΠέτΡΕ) Οψωμα Καλογέρικο μέχρι θαλάσση; παρά
τά, έκβολά) τοσ ποταμου Κούμ Ρέμμα, Ή έκκένωσι) τη, ΆVωτέρω περιοχη, 1δει
νά συντελεσθή μέχρι τη, 0100 τη, 17η) 'Ιανουαρίου (').
'Επίση; αl δυνάμει) του ΕΛΑΣ σ] εύρισκόμενοι έπl των νήσων Ζακύνθου,
Εύβοίαι. Κυθήρων, Κυκλάδων καί Σποράδων 1δει νά άττοσψρθώσι μέχρι τη, 0100
τη, 24η) 'Ισνουαρίοψ. ΟΙαδήποτε παράλειψκ έκ μέρου; των δυνάμεων τοσ ΕΛΑΣ
πρό) τήρησιν των άνωτέρω όρων, ή οΙαδήποτε έπίθεσκ κατά βρεττΑVΙKων
στρατευμάτων iΊ ελληνικων έθνlκων δυνάμεων, τη, Χωροφυλακή; iΊ τη, Άστυ
νομία,. ήθΕλε θεωρηθή Ώs παράβασκ τη, έκεχΕιΡίαι. ΕΙ, τήν σwαφθείσαv συν
θηκολόγησιν ούδεμία μνεία έγένετο περ] α/ιστροφη, των συλληφθέντων ομή
ρων (4).
156. Μέχρι τη, 15η) 'Iαvovαpfov ημέρα, ένάρξΕω> τη, άνακωχη, συνεχlσθη η
ττροέλασκ των βρΕττανlκων στρατευμάτων (5). την lΟην 'IαvovapIov, η άπό
Αεβαδείσ; κινουμένη πρό) Bopp6:v ίλη τοθ Συντάγματοτ 'Αναγνωρίσεω; ήχθη
ΕΙ, άπόστασιν 16 χιλιομέτρων άπό Λαμία,. ΣVΥχρόνω, ετέρα ιλη τοθ Ιδίοψ Σον-
(1) ΣΖι:8~ιi·(Ρ.:t;μμC( 21
(2) Άρχ,ίον ΔΙΣ /Φ.9ΊΒ /ΙΑ /Η
Κωνστ. ΚiXλιχ\lτζr,: ' Π Δε%~μβc ια:ν"1) Έ:-:ιχ\ιιΧσ7α: σfj Ι 9'ι Ι - Ι 9!t ~ Σελ. 222
(3) Άρχ,ίον ΔΙΣ /Φ.928 /ΙΑ/2 1. .
(4) 'Αρχ,ίον ΔΙΣ /Φ.80 .1/Ε /30 Σελ. 25
Άρχ'ίον ΔΙΣ /Φ.805/Ε /38 Σελ 28-32
-W.B.JONES ·E).)φ,~η ΤΡ').ΟΊια Σελ. 329-332 (Άρχ,ίον ΔΙΣ/Φ.902/Ε )
-Σοντ/ρχοο WOODHAUSE ΤΟ ~I~).oν τ'ης "Έρ,δος Σ,λ. 41.6-447 ( Ά οχ ,ίον ΔΙΣΙΦ.901 /
Δ/2) ., , . .
IΥποστΡΙΧτ/Ύου Στεφ. Σα:ριΧφ'7j '0 F.ΛΑΣ Σελ. 'ι67-470
(5) Σχ,δ'''ΊΡ"I'I'" 20
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
24ό Η ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΔE KE~IBPIANOY ΚΙΝΗΜΑΤΟ!
Ιlης 'Ιανουαρίον έκκενώση τη" πόλιv . Γενομένη; όποδΕκτης της έκκενώσεω; της
πόλεω" άττό τη, ,πομέvη, ή ρξ ατο η έκκαθάρισκ τω" Πατρών καΙ τω" πέριξ
ταύτης έκ τω" ύπολειμματω" -rov ΕΛΑΣ Qvεv σοβαρών έπεισοδίωv, πλη" της
περκπτώσεω; προσβολή; βρεττανική; φάλαγ'γο; κ ινου μένη; προς το αεροδρό
μιο" 'Αραξοv, ητις έδΙχθη συγκεντρωτικά πvρά.
τη" 14η" 'Iavovaplov η ΙΙΙ Ε .Ο.Τ. διετάχθη και μετεστάθμεψσεν έκ της
περιοχη, 'Ελευσϊνο; εΙ, Μ έγαρα καί άναττροσή ρ μοσε τη" διαταξίv τη,. Ό Σ.Δ
τη, ταξιαρχία, μετα τοθ 30v Τάγματο; καΙ τοθ 60v Τάγματο; Φροψρών έγκα
τεστάθη ε Ι, Μέγαρα. ΤΟ 10v Τάγμα έγκατεστάθη ε Ις 'Ερνθράτ το 20v Τάγμα
ε Ις περιοχή v ' Ισθυοϋ, το 145 Τ6:Υμα ' Εθνοφυλακήτ ε Ις Μάνδραν και το τεθε" εΙ ,
τη" διάθεσί ν της 147 Τ6:Υμα εΙς Βίλλια (') .
157. 'Από της 0100 τη, 15ης 'Iavovaplov, άφ ' ης ήρχιοε" έφαρ μοζομένη ή ανα
κωχή, άπασαl αvεξαρτήτως αΙ βρετταvικαΙ δvvάμεις διετάχθησαν και ανέκοψαν
τη" κίνησίν τωv. ΣVΥχρόvως ήρξατο η άηοχώρησκ τω" δυνάμεων -rov ΕΛΑΣ
έκεϊθεν της δια της ύττογραφείσητ συνθήκη; διαχωριστική; Υραμμης καί η έκ
κέvωσις τω" προβλεφθεισών ττόλεων καί χωρίωv . ΕΙδlκως εΙς τη" Θεσσαλονί
κη" δ ιετάχθη ή μετά τω" δυνάμεων ,ov ΕΛΑΣ άπομάκρυνσκ καί τη, πολιτο
φvλακη, -rov Ε.Α.Μ . "Εδρα -rov ιιΣτρατ η γε{οω) Τ/, Ο .Μ .Μ . -rov ΕΛΑΣ ώρίσθη
το χωρίο" Κέντρον (Βέvτζια) , άμέσω; βορεί ω; τη, καμπή; -rov 'Αλιάκμονο;
ποταμού, ε" ιιΣ6vταγμα» έγκατεστάθη εΙς Γιδά, ε" είς Πολόγυρον, ε" εΙς Ν'Υρί
ταν και ε" ε Ι, Σέρρατ . ΕΙ, τα βρεττανικά στρατεύματα της περιοχη, παρεδόθη
σα" 1 Γερμανό; 'Αξιωματικό" 8 ύπαξ ιωματικοΙ καί 60 στρατιώται έκ τω" ύπ η
ρετούvτωv εΙ, τας τάξει , τοϋ ΕΛΑΣ.
Μέχρι τη, 21 η, 'Iavovapiov συνελήφθησαν ύπο τω" βρεττανικων στρα
τευ μάτων ,τεροι 11 'Ιταλ οί καί τταρεδόθησαυ 50 ρωσο ι άοπλοι. "Ετεροι 62 Γερ
μανοί ύπηρΕτήσαvτες ΕΙς το" ΕΛΑΣ , παροvσιάαθησαv ΕΙ, τη" περιοχή" Βόλοv.
ΕΙς τη" ύπόλοιπο" Έλλάδα η κατάστασκ εξειλΙχθη με Qvev αξΙα, λόγον έπεισό
δια πλη" της περιοχη, 'Ηρακλείου Κρήτη" όποv έπηλθΕ σύγκρουσκ μΕταξ\ι
όμάδων -rov ΕΛΑΣ κα] οπαδω" Τ/, άνταρτική ; 'Οργανώσεω; Ε.Ο.κ. με όπω
λεία, έκατέρωθεν . ΟΙ λιμένΕ, Πειραιω" Πατρών, Ν αψιτλίοψ, Βόλου, Θεσσαλονί
κης καΙ Χαλκίδος έτέθησαν θη-ό βρεττανικόν ελ'ΥΧΟ" καί ή ρξατο ή έκφόρτωσι ς
έφοδίων δ ια τη" περίθαλψιv τού λιμώτοντο; ττληθυσμοθ (').
Παραλλήλω, η 'Ελλη ν ι κή Κυβέρνησκ έξηκολούθησΕ τη" όργάνωσιν της
'Εθνοφψλακή; με όπλα κα] ύλικόν, το οποίο" έτέθη ΕΙς τη" διάθεσίν τη, ύπο των
Βρεττανών, ΜΙΧρι της lΟης ' Ι ανουα ρίου σψνεκροτήθησαν 36 έν όλC{J Τάγματα
Έevοφvλακης. Δια των ταγμάτων τούτων έκτος τω" συγκροτηθεισών 1ης κα!
4η, Ταξιαρχιω" 'Εθνοφυλακή; έ" 'Αθήνακ, 2 ας Ταξι αρχίας 'Εθνοφυλακή; εΙ,
Πειραιά κα] 3η, Ταξιαρχίας Έθvοφvλακη, ΕΙς Πάτρα" ΣVVEKΡOτήθησαν όπο
26η, ΔΕκεμβρΙοv διαδοχικως έτεραl ,ξ ΤαξlαρχΙαl Έθvοφvλακης, αΙ 5η, 61) , 71).
81) καΙ 91) έ" 'Αθήνα ις καΙ 101) έ" Πειρα tεί, καθω , καΙ τα 173 καΙ 174 ΤάΥματα
Έθvοφvλακη,.
(1) Άρχε'ο' ΔΙΣ /Φ .805 /Ε /38 Σελ . 28-32- 33 χα, 805 /Ε μ.ο
Άρχε'ο' ΔΙΣ /Φ .8 1Ο /Α /24 -4 6
-Άyτ~ σ,,:,ρ. Θ ρ . Τσα:χιχλώ-:ο υ Σα:ρά:ν,,:,ιχ Χ?ι)νι α: 'Σ 7;:Ι":'Ι(:)7'/):; :Σ ελ 6 6/ι- 6? 0
(2) 'Αρχε'ο' ΔΙΣ /Φ .805 ΙΕ /30 Σελ. 26
Άρχε'ο' ΔΙΣ /Φ.80 5 /Ε /38 Σελ 3',-38 " ,ι 40
Άρχε'ο') ΔΙΣ /Φ .810 /Α /47 χαΙ 53
-Συψ; !ρχοΙ) \ VOODH OTJSE T~, :\ [ ~i.t}IJ τΊjς "' Eρ ι~σς ~ z λ . .'ι!,η - ·Ί ·ΊΗ ( ' Α ::- Ζείον ΔΙΣ/Φ .
901 /Δ / 2 )
Ιστορικό αρχείο Ι.Γ.Π
242 Η ΚΛΤΑΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙ ΑΝΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟ!
των συνεργασθέντων μετα τοσ έχθροσ κα! έξασφαλίσεωι τηι έλεueέραs έκδη
λώσεως των πολιτικών κα] κο ινωνικών φρονημάτων, άπητοθντο πρόσθετοι
έγγυήσε«, ΑΙ έγγυήσεκ αύται άφεώρων ται ένόπλουι δwάμElS, τα Σώματα
Άσφαλε ίαι κα] τήν έκκαθάρισιν τοσ κρατικού μηχαν ισμοσ. ΑΙ ενοπλοι δwάμειs
εδει νά άποτελσϋνται άπό στρατιώτατ προερχο μένονς άπ6 τακτικήν στρατό
λογίαν είι ολόκληρου τήν χώραν καί στελέχη μη δοσίλογα καί δικτατορικά,
Είι τόν στρατόν cxίπόν εδει να έvταχθωσι τα μόνιμα στελέχη, καθώ; καΙ τα εφε
δ ρα στελέχη κα] ΟΙ όπλίται τοθ ΕΛΑΣ, ο! όποίοι θα άνηκον ε ! ι ται καλουμέναι
κλό:σιι; . Δια τα Σώματα Άσφαλείαι δεν έκρίνετο αρκετή ή άπλή άναδ ιοργά
νωσκ τoVτων . Έδει να λάβη χώραν αόστηροτάτη έκκαθάρισκ, ώστε να 6πάρξη
έμπιστoΣVΝη δια TOVS τταραμένουττσ είι αύτ ά, ότι δεν άποτελοσσιν δργανα
τυ ράννω ν δια τη ν δί ωξ ιν 'Ελλ ήνων πολιτ ων. "Οσον άφop~ τήν έκκαθάρισιν του
κρατι κοθ μηχ αν ισ μου αύτη 'δει να πραγμ ατο ττοι ηθή άπό τα δοσί λο γο καΙ
φασιστι κά στοι χεία καί ovxi έκ τ/ι τάσεωι έκκαθαρίσεωι άπό τα αριστε ρά κα]
δημοκρατικά στοιχεία καί τή ν δημιουργ ί αν άυτιεαμικοθ κράτοικ,
Δια τα ζητήματα των διώξεων, των ομήρων κα] τοσία/"λασμοϋ των έγκλη
μάτων Vπεστήpιξεν, δτι των μέν όμήρων ε!χε δ ιαταχθii ή άπόλυσ ιι πλήν των
δοσιλόγων, Ο Ι όποίο ι θα παρεδί δοντο ε ίι τήν δι καιοσύνην δ ια να δικασθώσι
και έζήτησε την ληψιν μέτρων καί δια τοvs συλληφθέντατ καΙ διωκομένουι καΙ
τοίιι έκπατΡισθένται είι ξΈVαI χώ ραι όιταδού; τοθ Κ Κ Ε καΙ του ΕΛΑΣ. Άνέ
πτυξε τό ζήτημα τηι έξασφαλ ίσεωι των λαϊκων έλευθεριων έκ των διώξεων,
έπεχείρη(Τε να μειώση τήν σημασίαν των διαπpαχθέvτων έγκλη μάτων, έζή
τησε τήν ' ληψι ν μέτρων και δια TOVS έγκλη μστίω; τηι άντιθέτου παρατάξεωι
καΙ ήξί~. • λόγφ του καθο ρισμού του είδουι των έγκλη μάτων, την χορήγησιν
Υενικηι Ι. :ηστείαι, καθωι καί την συμμετοχήν τού Κ Κ Ε είι τήν Κι..βέρνl10ιν (').
![Γεώργιος Ράλλης - Ο Ιωάννης Δ. Ράλλης ομιλεί εκ του τάφου [1947]](https://web.archive.org/web/20210824082241im_/https://imgv2-2-f.scribdassets.com/img/document/47247906/149x198/c52aaf3b46/1612662586?v=1)
![Γεώργιος Τσολάκογλου - Απομνημονεύματα [Ακρόπολη 1959]](https://web.archive.org/web/20210824082241im_/https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/47403118/149x198/d75c17e52d/1618578361?v=1)
![Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος - Ιδού η αλήθεια [1948]](https://web.archive.org/web/20210824082241im_/https://imgv2-1-f.scribdassets.com/img/document/47374142/149x198/70c817cf00/1615953688?v=1)
