1

Οδυσσέας Γκιλής
Επιιμέλεια

Το πέρασμα του Αινεία

από τη Χαλκιδική.
Παλλήνη, Μηχανιώνα

Θεσσαλονίκη 2020
2
 3

Περιεχόμενα

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Κ. ΓΚΙΛΗΣ Επιμέλεια. Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ ΑΙΝΕΙΑ ΣΤΑ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006..................................................................................................................4
Αινείας. Συγγραφή : Φέρλα Κλεοπάτρα (24/8/2010)...............................................................4
5.1. Ο Αινείας στον ελλαδικό χώρο..........................................................................................4
Απολλόδωρος 1.7.1 πηγή [Link] ).....................................................................5
Γεωγραφία................................................................................................................................5
Isamberrt..................................................................................................................................6
“Περιηγητές της Μακεδονίας”.................................................................................................7
Αίνεια. [Link]
Αγχίσης.....................................................................................................................................9
Δείτε επίσης........................................................................................................................10
Πηγές..................................................................................................................................10
2020 Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη ΕΝΩΣΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ /.........................................10
ΗΛΙΑΣ ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ του Παναγιώτη.........................................................................................13
erevoktonos Φῶς καὶ Φωνὴ Ἐξυπνισμοῦ ἐν τῷ Αἰῶνι τῆς Νυκτός!........................................14
Παρασκευή, 14 Φεβρουαρίου 2020...................................................................................14
Μακεδονία εν μύθοις φθεγγομένη:.................................................................................14
Μύθοι τοπικοί - Αίνεια...................................................................................................14
ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ. Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΣΣΑΝΔΡΑΣ -ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ 2014  ΦΛΕΓΡΗ, ΦΛΕΓΡΑ,
ΦΛΕΓΡΕΣ, ΠΑΛΛΗΝΗ ΦΛΕΓΡΗ  Μία κοσμογονία Γιάννης Πύρρος – Φιλόλογος...................21
ΔΗΜΟΣ ΚΑΣΣΑΝΔΡΑΣ.............................................................................................................24
Η Ιστορία της Χαλκιδικής........................................................................................................25
Σιθωνία...............................................................................................................................25
Χαλκιδική............................................................................................................................25
Μνημοσύνη Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας...............................27
ΗΡΟΔΟΤΟΣ. Ἱστορίαι (7.121.1-7.127.2)..............................................................................27

 
 4

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Κ. ΓΚΙΛΗΣ Επιμέλεια. Η ΑΡΧΑΙΑ ΠΟΛΗ

ΑΙΝΕΙΑ ΣΤΑ ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006

Παπαγγελής Θεόδωρος. Βργιλίου. Αινειάδα. ΜΙΕΤ. 2019

Αινείας. Συγγραφή : Φέρλα Κλεοπάτρα (24/8/2010)

Για παραπομπή: Φέρλα Κλεοπάτρα, «Αινείας», 2010, Εγκυκλοπαίδεια

Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία.

1. Γενεαλογία

Ήταν γιος του Αγχίση και της Αφροδίτης. 1 Καταγόταν από το τρωικό
αρχοντικό γένος και στην Ιλιάδα αναφέρεται το γενεαλογικό δέντρο του,
το οποίο ανάγεται στο Δία.2 Κατά μια εκδοχή, τον μεγάλωσε ο άντρας
της αδελφής του·3 κατά άλλη, η Αφροδίτη τον παρέδωσε στις ορεινές
νύμφες και μετά το πέμπτo έτος της ηλικίας του τον οδήγησε στον
πατέρα του.4 Μια τρίτη εκδοχή τον θέλει μαθητή του Χείρωνα.5

5.1. Ο Αινείας στον ελλαδικό χώρο

Με βάση τη Ρωμαϊκή Αρχαιολογία και την Αινειάδα, το ταξίδι του Αινεία

προς τη Δύση ξεκίνησε με την άφιξή του στην Παλλήνη της
Χαλκιδικής,17 νότια ακριβώς από την πόλη Αίνεια,18 και ολοκληρώνεται
στο Δρέπανον στης Σικελίας (το σημερινό Τράπανι). Ενδιάμεσα
υπάρχουν 14 περιοχές ή πόλεις που σχετίζονται με το ταξίδι του Αινεία.
Στον ελλαδικό χώρο πέρασε από τη Σαμοθράκη, τη Δήλο (όπου κατά μία
εκδοχή κοιμήθηκε με την κόρη του μάντη Ανίου, η οποία γέννησε το γιο
του, που τον ονόμασαν Άνδρο· αυτός εγκαταστάθηκε στο
αιγαιοπελαγίτικο νησί που πήρε το όνομά του), την Κρήτη (όπου έχτισε
κοντά στις Κυδωνίες μία μικρή πόλη που την ονόμασε Πέργαμο), τα
Κύθηρα (όπου έχτισε ναό της Αφροδίτης), ίδρυσε δύο πόλεις στη
λακωνική ακτή απέναντι από τα Κύθηρα, την Αφροδισιάδα και την
Ήτιδα (από το όνομα της κόρης του), ανανέωσε τη σχέση με τους
Αρκάδες, στη χώρα των οποίων έμεινε αρκετό καιρό. 19 Στην πορεία προς
την Ιταλία, ο Αινείας με τους Τρώες του ξεχειμώνιασαν στη Ζάκυνθο,
όπου αφιέρωσαν αγώνες κυρίως δρόμου εφήβων στο νεοσύστατο ναό της
Αφροδίτης. Στην Αφροδίτη και τον Αινείαν αφιερώθηκαν ξόανα.
 5

Συνέχισαν στη Λευκάδα, όπου αφιέρωσαν ναό στην Αφροδίτη

Αινειάδα.20 Η πορεία συνεχίστηκε στο Άκτιον και την Αμβρακία (στο
Άκτιον υπήρχε ναός της Αφροδίτης Αινειάδας και στην Αμβρακία ναός
της Αφροδίτης και ηρώο του Αινεία) προς το Βουθρωτό. Από εκεί ο
Αινείας με λίγους εκλεκτούς συντρόφους του πήγε στο μαντείο της
Δωδώνης να πάρει χρησμό και, όταν επέστρεψε, ξεκίνησε το πέρασμα
στην απέναντι ακτή με καθοδηγητές του στόλου Αρκάδες.

17. Λεπτομέρειες για το ταξίδι στην Ελλάδα με τις διάφορες παραλλαγές,

βλ. Κακριδής, Ι. Θ., «Οι πλάνες του Αινεία στην Ελλάδα», στο
Κακριδής, Ι.Θ. (επιμ.), Ελληνική Μυθολογία 5 (Αθήνα 1987), σελ. 332-
339· Roscher, W.-H., “Aineias”, στο Ausführliches Lexikon der
griechischen und römischen Mythologie (Leipzig 1886), σελ. 166-170.

Απολλόδωρος 1.7.1 πηγή [Link] )

Ως τόπος γέννησης των τελευταίων αναφέρονται οι Φλέγρες. Ο

Πίνδαρος ονομάζει Φλέγρας πεδίον το μέρος, όπου διεξήχθηκε ο
αγώνας ανάμεσα στους Ολύμπιους θεούς και τους Γίγαντες (Ν. 1. 100).

Οι Φλέγρες, που αναφέρονται ως τόπος γέννησης των Γιγάντων και

σύγκρουσης ανάμεσα σε αυτούς και τους Ολύμπιους, είναι το αρχαίο
όνομα της Παλλήνης όπου κατοικούσαν οι Κρουσαίοι, Θράκες και
σύμμαχοι των Τρώων, τους οποίους συνάντησε ο Αινείας φεύγοντας
από την Τροία.  Επομένως, ό,τι γνωρίζουμε από τις πηγές για την
προϊστορική φάση της χερσονήσου, την περίοδο που έφερε το όνομα
Φλέγρα (περίοδο της Φλέγρας), είναι η Γιγαντομαχία, οι Κρουσαίοι, οι
σχέσεις με την Τροία.

Γεωγραφία

Η ακριβής θέση της είναι: Βρισκόταν στην Βόρεια Κρουσίδα, στα νότια
του Αίνειου Ακρωτηρίου. Η Αίνεια εντοπίζεται με ακρίβεια στην
παράλια «Τούμπα Τάμπια», στα νότια του ακρωτηρίου Έμβολο (ή
Καραμπουρνού), σε απόσταση 2,5 km ΒΔ από την Ν. Μηχανιώνα.
 6

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ
ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ: ΕΛΛΑΔΑ, ΑΙΓΥΠΤΟΣ, ΕΓΓΥΣ
ΑΝΑΤΟΛΗ» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «Η
ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΗΣ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΣΤΟ ΒΟΡΕΙΟ-ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ
ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ. Η ΙΔΡΥΣΗ ΑΠΟΙΚΙΩΝ ΣΤΙΣ ΑΚΤΕΣ ΤΟΥ
ΘΕΡΜΑΪΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΗΣ
ΠΑΛΛΗΝΗΣ» ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΡΟΔΟΣ , Ιούνιος 2019

Σκύλαξ, Περίπλους, 66 Πρώτη πόλις Μακεδονίας Ἡράκλειον· Δῖον,

Πύδνα πόλις Ἑλληνὶς, Μεθώνη πόλις Ἑλληνὶς καὶ Ἁλιάκμων πο- ταμὸς,
Ἀλωρὸς πόλις καὶ ποταμὸς Λυδίας, Πέλλα πόλις καὶ βασίλειον ἐν αὐτῇ
καὶ ἀνάπλους εἰς αὐτὴν 153
ἀνὰ τὸν Λυδίαν· Ἄξιος ποταμὸς, Ἐχέδωρος ποταμὸς, Θέρμη πόλις,
Αἴνεια Ἑλληνὶς, Παλλήνη ἄκρα μακρὰ εἰς τὸ πέλαγος ἀνατείνουσα, καὶ
πόλεις αἵδε ἐν τῇ Παλλήνῃ Ἑλληνίδες· Ποτίδαια ἐν τῷ μέσῳ τὸν ἰσθμὸν
ἐμφράττουσα, Μένδη, Ἄφυτις, Θραμβηῒς, Σκιώνη, Κανάστραιον τῆς
Παλλήνης ἱερὸν ἀκρωτήριον.

Isamberrt

 Από εκεί διερχόμαστε και την καλλιεργημένη και κατάμεστη από

δένδρα πεδιάδα της Πραυλίκας, στην οποία βρίσκονται πολλά
μετόχια Μονών.Στα νότια είναι κάποια ερείπια τα οποία λέγεται
πως είναι τα ερείπια της αρχαίας Σάνης, που ήταν αποικία των
Ανδρίων, η οποία σύμφωνα με τον Λήκ είναι η Ουρανούπολη, που
θεμελιώθηκε από τον Αλέξαρχο, τον αδελφό του Κασσάνδρου,
βασιλιά της Μακεδονίας. (Isambert, σ. 53-54)
 Από εκείνο το σημείο η ανάβαση που οδηγεί εν τέλει στην κορυφή
του Άθω, που στέφεται από τον Ιερό Ναό της Μεταμορφώσεως
είναι εξόχως δυσχερής καθώς η εν λόγω οδός δεν είναι
προσβάσιμη για τα υποζύγια.Στην κορυφή ο θεατής έχει θέα
μεγαλοπρεπή και ευχάριστη.Προς βορράν και εξής περιλαμβάνει
τα ψηλά βουνά της Σαμοθράκης, τα παράλια της Θράκης τα
κατακερματιζόμενα στα καταγάλανα νερά των κόλπων της
Κοντέσσας και της Καβάλας, στα δυτικά τα ακρωτήρια του
Λόγγου και της Κασσάνδρας, τις υπερήφανες ψηλές χιονισμένες
κορυφές του Ολύμπου και στα νότια τα παράλια της Θεσσαλίας
και τα ψηλά όρη της Όσσας και του Πηλίου. (Isambert,σ. 59)
 7

 Στα νότια της δυτικής πλευράς υπάρχουν κάποια ερείπια που

βρίσκονται νότια της κώμης της Νέας Κασσάνδρας και δίπλα στο
ακρωτήριο Κασσάνδρα ή Κάβο Ποσείδι και δείχνουν τη θέση της
Μένδης, μιας αποικίας των Ερετριέων, μιας πόλης που έγινε το
μήλο της έριδος μεταξύ Σπαρτιατών και Αθηναίων. (Isambert,σ.
63)
 Το ακρωτήριο Ποσείδι ήταν το αρχαίο Ποσειδώνιο.Μεταξύ αυτού
του ακρωτηρίου και του ακρωτηρίου του Παλιουρίου επί της
νότιας πλευράς της χερσονήσου πρέπει να αναζητήσουμε τα
ερείπια της αρχαίας Σκιώνης, που ήταν γνωστή για τη στάση της
κατά της ηγεμονίας των Αθηνών και της σκληρής τιμωρίας που
αυτή είχε επιβάλει. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί πως η εκδρομή
σ΄αυτά τα μέρη απαιτεί για την ανάβαση και την κατάβαση
περίπου 15 με 18 ώρες. (Isambert,σ. 63)
 Από εκείνο το σημείο η ανάβαση που οδηγεί εν τέλει στην κορυφή
του Άθω, που στέφεται από τον Ιερό Ναό της Μεταμορφώσεως
είναι εξόχως δυσχερής καθώς η εν λόγω οδός δεν είναι
προσβάσιμη για τα υποζύγια.Στην κορυφή ο θεατής έχει θέα
μεγαλοπρεπή και ευχάριστη.Προς βορράν και εξής περιλαμβάνει
τα ψηλά βουνά της Σαμοθράκης, τα παράλια της Θράκης τα
κατακερματιζόμενα στα καταγάλανα νερά των κόλπων της
Κοντέσσας και της Καβάλας, στα δυτικά τα ακρωτήρια του
Λόγγου και της Κασσάνδρας, τις υπερήφανες ψηλές χιονισμένες
κορυφές του Ολύμπου και στα νότια τα παράλια της Θεσσαλίας
και τα ψηλά όρη της Όσσας και του Πηλίου. (Isambert,σ. 59)
 Ακολουθώντας αυτή την οδό μετά από μιάμιση ώρα φτάνουμε από
τα δυτικά στη Δέρνα και μετά από δύο ώρες στην Ορμύλια, μία
κώμη που ο Λήκ υποθέτει πως είναι η αρχαία Σερμύλη, γι’ αυτό
και ο κόλπος της ονομάζεται Σερμυλικός (σήμερα κόλπος της
Κασσάνδρας) μεταξύ των χερσονήσων Σιθωνίας και Παλλήνης
(Κασσάνδρας), όπου υπάρχουν κάποια ερείπια στις εκβολές ενός
μικρού ποταμού. (Isambert,σ. 61)


“Περιηγητές της Μακεδονίας”

Ο Λίβιος αναφέρει μια Αντιγόνεια του Κρούσιου να βρίσκεται ανάμεσα

στην Αινεία και στην Παλλήνη. Ήταν πιθανώς, μια από τις πόλεις της
ακτής αυτής, που αναφέρει ο Ηρόδοτος, που ανακαινίστηκε υπό ενός εκ
των Αντιγονιδών. Ο Πτολεμαίος την ονομάζει Ψάφαρα, πιθανώς με
 8

σκοπό να την διαχωρίσει με αυτόν τον τρόπο από μια άλλη μακεδονική
Αντιγόνεια [...]

Οι βράχοι του Καραμπουρνού εκτείνονται για τρία ή τέσσερα μίλια. Το

ακρωτήρι, ιδωμένο από τη Θεσσαλονίκη, είναι το δυτικότερο σημείο. Ο
Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, βασιζόμενος σε πρώϊμους Έλληνες
συγγραφείς, υποστηρίζει οτι αυτό το σημείο ήταν η βάση ενός ναού της
Αφροδίτης, ο οποίος κατασκευάστηκε από τον Αινεία ( (Αινείας καί
Τρώες) νεών Αφροδίτης ιδρύσαντο επί [...]

Στα αριστερά, oι γκρεμνοί του Καραμπουρνού (Κερασιά Θεσσαλονίκης)

εκτείνονται για τρία ή τέσσερα μίλια σε μήκος. Το ακρωτήρι που
φαίνεται από τη Θεσσαλονίκη είναι το δυτικότερο σημείο, το οποίο ο
Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, βασιζόμενος σε πρώιμους Έλληνες
συγγραφείς, υποστήριζε ότι ήταν η βάση ενός ναού της Αφροδίτης, ο
οποίος ιδρύθηκε από τον Αινεία. (Leake, τόμ. [...]

Στα αριστερά, oι γκρεμνοί του Καραμπουρνού (Κερασιά Θεσσαλονίκης)

εκτείνονται για τρία ή τέσσερα μίλια σε μήκος. Το ακρωτήρι που
φαίνεται από τη Θεσσαλονίκη είναι το δυτικότερο σημείο, το οποίο ο
Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, βασιζόμενος σε πρώιμους Έλληνες
συγγραφείς, υποστήριζε ότι ήταν η βάση ενός ναού της Αφροδίτης, ο
οποίος ιδρύθηκε από τον Αινεία. (Leake, τόμ. [...]

Αίνεια. [Link]

Ήδη στην αρχαιότητα το όνομα της πόλης Αίνεια (σημερινή Ν.

Μηχανιώνα Θεσσαλονίκης) είχε συνδεθεί με τον Αινεία.

Αίνεια […] από Αἰνείου. […] Αἰνείας δὲ μετὰ τὴν Ἰλίου πόρθησιν
εἰς Θρᾴκην παρεγένετο καὶ ἔκτισε πόλιν Αἰνειάδας͵ ὅπου τὸν
πατέρα ἔθαψε. (Στέφανος Βυζάντιος)

Σύμφωνα με την παράδοση ο τρώας ήρωας είχε περάσει από την

Παλλήνη, οι κάτοικοι μάλιστα πίστευαν πως είχε θαφτεί εκεί και
μέχρι τα ελληνιστικά χρόνια του πρόσφεραν θυσίες. Παραδιδόταν,
ακόμη, ότι ο Αινείας ίδρυσε πάνω σε φυσικό τραπεζόσχημο λόφο,
δίπλα στη θάλασσα, στη νότια παραλία της χερσονήσου Μεγάλο
Έμβολο ή Καραμπουρνού, ναό της Αφροδίτης, της μητέρας του,
και πόλη κατά τη διασπορά των Τρώων μετά τον Τρωικό πόλεμο,
 9

όπου έθαψε και τον πατέρα του. Νομίσματα της περιοχής

παριστάνουν τον Αινεία να κουβαλά τον πατέρα του Αγχίση.

Ωστόσο, γνωρίζουμε από τον Όμηρο έναν Αίνιο, παίονα ευγενή,

που πολέμησε στο πλευρό των Τρώων και σκοτώθηκε από τον
Αχιλλέα (Φ 205-210). Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να αποδώσουμε το
όνομα Αίνεια σε παράγοντες της τοπικής ιστορίας, που όμως
επικαλύφθηκαν από άλλα στοιχεία –όπως η ανάμνηση της πορείας
του Αινεία προς τη Δύση–, τα οποία και τελικώς επικράτησαν.
Ερευνητές σήμερα συνδέουν την  ονομασία της πόλης Αίνεια και
τον μύθο της ίδρυσής της με τον ήχο της θρακικής ρίζας Αιν-, που
έμοιαζε με τον ήχο του ονόματος του ήρωα. Η Αίνεια, όπως και η
Μυγδονία, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μυθολογικού
«συγκρητισμού» παλαιότερων και νεότερων στοιχείων της τοπικής
ιστορίας και της διάχυσης πληθυσμών στα δυτικά.[1]

[1] «Ιδρύθηκε πιθανόν τον 8ο αι. π.Χ. από Κορινθίους αποίκους.

Το 348 π.Χ. καταστράφηκε από τον Φίλιππο Β’. Συνοικίστηκε στη
Θεσσαλονίκη, αλλά δεν εγκαταλείφθηκε τελείως έως τον 2ο αι.
π.Χ. Η αρχαία πόλη εντοπίστηκε πάνω στην παραθαλάσσια
Τούμπα Τάμπια, Β.Δ. της Νέας Μηχανιώνας…»

Αγχίσης

Ο Αγχίσης στην ελληνική μυθολογία ήταν Τρωαδίτης, γιος του Κάπυος

και της Θέμιδας, απόγονος του Δαρδάνου και του Δία από αμφότερους
τους γονείς του. Ο Αγχίσης είναι γνωστότερος ως ο πατέρας του ήρωα
Αινεία.

Ο Αγχίσης ήταν πολύ όμορφος άνδρας και γι' αυτό τον αγάπησε με πάθος
η θεά της ομορφιάς Αφροδίτη. Η θεά, αφού στολίστηκε καλά (κατά μία
εκδοχή μεταμφιέστηκε σε πριγκίπισσα της Φρυγίας), έτρεξε γελαστή στο
όρος Ίδη αναζητώντας τον Αγχίση. Αφού τον βρήκε να βόσκει βόδια,
ενώθηκε μαζί του με τη σύμφωνη γνώμη του Δία και γέννησε δύο γιους,
τον Αινεία και τον Λύρο. Τον έρωτα της Αφροδίτης προς τον Αγχίση
περιγράφει ο Όμηρος στον ύμνο προς τη θεά. Για τον έρωτα αυτό η
Αφροδίτη αποκλήθηκε Αγχισιάς.

Ο Αγχίσης, παρά την εντολή της Αφροδίτης να κρατήσει μυστική την

ένωσή τους (γιατί δεν ήθελε να μαθευτεί πως από αυτόν γέννησε τον
Αινεία), καυχήθηκε στους ανθρώπους ότι είχε ερωτικό δεσμό με την
ωραία θεά. Αυτός ο κομπασμός εξόργισε τον Δία εναντίον του και κατά
 10

μία εκδοχή ο Αγχίσης χτυπήθηκε από τον κεραυνό του Δία, ενώ
σύμφωνα με άλλη παράδοση κουτσάθηκε ή τυφλώθηκε.

Κατά τους σχολιαστές, ο Αγχίσης είχε και μία θνητή σύζυγο, την
Εριοπίδα, καθώς και μία ακόμα κόρη, την Ιπποδάμεια, η οποία
παντρεύτηκε τον Αλκάθοο. Ως νόθος γιος του Αγχίση αναφέρεται και ο
Έλυμος.

Πολύ αργότερα, όταν η Τροία έπειτα από δεκάχρονη πολιορκία

κυριεύθηκε από τους Έλληνες, τον γέροντα πλέον Αγχίση τον σήκωσε
στους ώμους του ο γιος του ο Αινείας και τον φυγάδευσε έξω από την
πόλη. Θαυμάζοντας οι Έλληνες την πράξη του αυτή, του επέτρεψαν να
πάρει ελεύθερα ό,τι ήθελε από το σπίτι τους. Στη συνέχεια, ο Αγχίσης
ακολούθησε τον γιο του στην Ιταλία, συμβουλεύοντάς τον και
καθοδηγώντας τον σε όλες τις περιπλανήσεις τους. Για τον τόπο του
θανάτου του Αγχίση υπάρχουν πολλές εκδοχές. Πολλές από αυτές
αναφέρουν ότι πέθανε όχι στην Ιταλία (τη νότια ή το Λάτιο), αλλά αφού
είχε μεταβεί στην Ελλάδα ή στο όρος Ίδη της Τροίας. Ως τόποι θανάτου
του στην Ελλάδα αναφέρονται η Αγχισία (μικρή ορεινή λωρίδα
ανάμεσα στις πεδιάδες του Ορχομενού και της Μαντινείας), η
χερσόνησος Παλλήνη και ο Αγχισός της Ηπείρου. Ο Αινείας αργότερα
επισκέφθηκε τον Άδη και είδε τον πατέρα του στα Ηλύσια Πεδία.

Δείτε επίσης

 Η σκηνή του Αινεία να μεταφέρει τον γέρο πατέρα του απετέλεσε

το θέμα πολλών πινάκων ζωγραφικής, με γνωστότερο ίσως εκείνον
του Φεντερίκο Μπαρότσι στην Πινακοθήκη Μποργκέζε στη
Ρώμη).
 Ο Ιούλιος Καίσαρας και άλλοι επιφανείς Ρωμαίοι ισχυρίζονταν ότι
κατάγονταν από τον Αγχίση και τη θεά Αφροδίτη.
 Με το όνομα Αγχίσης αναφέρεται στην Ιλιάδα και ο πατέρας του
Εχεπώλου από τη Σικυώνα, γιος του Κλεωνύμου και θείος του
Πέλοπα, του Ακουσιλάου και του Φερεκύδη.
 Ο πατέρας του Αινεία έδωσε το όνομά του στον αστεροειδή 1173
Αγχίση (1173 Anchises), της Τρωικής Ομάδας, που ανακαλύφθηκε
το 1930, ενώ ο υπ' αριθ. 1172 είναι ο Αινείας.

Πηγές

 Emmy Patsi-Garin: «Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας», εκδ.

οίκος Χάρη Πάτση, Αθήνα 1969
 11

2020 Ηλεκτρονική Βιβλιοθήκη ΕΝΩΣΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ

ΕΛΛΑΔΑΣ /

Κύριο πρόσωπο του έπους είναι ο Αινείας που ,όπως λέει ο Όμηρος στην
Ιλιάδα, ήταν γιός της θεάς Αφροδίτης και του νεαρού βοσκού Αγχίση. Ο
φτεροπόδαρος, ανδρείος, ρωμαλέος και ακούραστος στη μάχη Αινείας
αναδείχθηκε ένας από τους επιφανέστερους αρχηγούς των Τρώων.

Ο μύθος λέει πως ο Αινείας, απελπισμένος από την άλωση της Τροίας
και πεπεισμένος για την ολοκληρωτική καταστροφή, έφυγε τελευταίος
από την πόλη παίρνοντας στους ώμους του τον πατέρα του και τα
αγάλματα των εφεστίων θεών , κρατώντας τον γιό του Ασκάνιο από το
χέρι.

Αρχίζει η μεγάλη περιπλάνηση που θα καταλήξει στο Λάτιο, στις όχθες

του Τίβερη ποταμού. Με ένα μικρό στόλο από είκοσι πλοία, στον οποίο
έχουν επιβιβασθεί αρκετοί συντοπίτες του Τρώες με τις γυναίκες τους,
φεύγοντας από την κατακτημένη Τροία, ο Αινείας αναζητεί νέα πατρίδα.
Μέσω του Ελλησπόντου πηγαίνει στην Παλλήνη (τη χερσόνησο
Κασσάνδρα της Χαλκιδικής) και στη συνέχεια στη Σαμοθράκη και
από εκεί στη Δήλο, όπου ο χρησμός του Απόλλωνα τους συμβουλεύει
να ζητήσουν την αρχαία τους μάνα,-τη Κρήτη- σύμφωνα με την
Ερμηνεία που δίνει ο Αγχίσης.

Μα κι εκεί δεν στεριώνουν καθώς φοβερός λοιμός που αφανίζει το νησί,

τους υποχρεώνει να το εγκαταλείψουν και να πορευθούν στα νησιά
Στροφάδες ( δύο μικρά νησάκια κοντά στη Ζάκυνθο) όπου κατοικούσαν
οι Άρπυιες (μυθολογικά τέρατα φτερωτές και ωραίες που άρπαζαν τους
ναυτικούς-προσωποποίηση των αγρίων θαλασσίων ανέμων-). Οι Τρώες
τις τοξεύουν χωρίς επιτυχία, αλλά η Άρπυια Κελαινώ προφητεύει πως
τελικώς θα φθάσουν στην Ιταλία.

Από τις Στροφάδες ανοίγουν πανιά και πηγαίνουν στη Ζάκυνθο και στην
Ιθάκη. «Ήδη φαίνεται εις το μέσον των κυμάτων η δασώδης Ζάκυνθος
και η Σάμη και το απόκρημνον εκ των βράχων Νήριτον.», γράφει ο
Βιργίλιος.

Από την Ιθάκη οι Τρώες κατευθύνονται προς τη Λευκάδα, όπου

πλησιάζοντας αντικρίζουν το Όρος Λευκάτα επί του οποίου υψώνεται
μεγαλοπρεπές ιερό του Απόλλωνος, Φθάνουν στο μικρό λιμάνι και
πρυμνιοδετούν. Αν και πολύ κουρασμένοι νιώθουν χαρά και ικανοποίηση
 12

που πάτησαν πια σε μη εχθρικό έδαφος, όπου κάνουν θυσίες στους

βωμούς "εξαγνιζόμενοι εις τιμήν του Διός".
Στο γειτονικό Άκτιο τελούν προς τιμήν του Απόλλωνος με
μεγαλοπρέπεια αθλητικούς αγώνες (Ιλιακούς αγώνες). Αφού τέλεσαν τις
θυσίες κι έκαμαν τους αγώνες όπως συνήθιζαν στην Τροία προς τιμήν
των θεών, με προτροπή του αρχηγού τους Αινεία απλώθηκαν στη γύρω
περιοχή και έφθασαν στην Αμβρακία όπου τους υποδέχθηκε ο βασιλιάς
Αμβραξ.

Από όπου περνούσαν οι Τρώες ίδρυαν πόλεις και ναούς, αφιερωμένους

στη θεά Αφροδίτη μητέρα του Αινεία.

Όμως οι μέρες περνούν, το καλοκαίρι τελειώνει και πλησιάζει ο

χειμώνας, άγριος και επικίνδυνος. Ο Αινείας αφιερώνει στους θεούς μια
μεγάλη χάλκινη ασπίδα με την επιγραφή AENEAS HAEC DE DANAIS
VICTORIBUS ARMA (Ο Αινείας από τους Δαναούς τους νικητές
αφιερώνει αυτά τα όπλα). Κατόπιν έβαλε πλώρη για Βορειότερα. Οι
ερέτες (κωπηλάτες) έπιασαν τα κουπιά, τα πανιά ανοίχθηκαν στον ούριο
άνεμο και τα πλοία παραπλέοντας τα ηπειρωτικά παράλια άφησαν πίσω
το νησί των Φαιάκων κι έφθασαν στο Βουθρωτό, παραλιακή πόλη
απέναντι από το ΒΑ άκρο της Κέρκυρας.

Εκεί τους περιμένει μια μεγάλη έκπληξη. Μαθαίνουν πως στην περιοχή
βασιλεύει ο γιός του Πριάμου και της Εκάβης ο Έλενος. Εκεί στο
Βουθρωτό, ο Αινείας συναντάται και με τον Έλενο και με την
Ανδρομάχη, φιλοξενείται από αυτούς και όπως ήταν φυσικό αναπολούν
με ιδιαίτερη συγκίνηση τα της Τροίας. Όμως ο στόχος του Αινεία είναι
να φτάσει σε μια νέα πατρίδα..Ο Έλενος βασιλιάς και μάντις μαζί
χρησμοδοτεί και τον καθοδηγεί στο πως θα φθάσει με ασφάλεια στην
Ιταλία, εκεί που είναι ο τελικός προορισμός.

Μετά από πολλές περιπέτειες αφού πέρασαν το στενό της Σκύλλας και
της Χάρυβδης, το νησί των Κυκλώπων, την Οτρυγία, τη Καρχηδόνα
( εκεί ο Αινείας ζει ένα παράφορο έρωτα με τη βασίλισσα Διδώ )
φθάνουν στην Σικελία. Από εκεί φθάνει στο Λάτιο. Ο Αινείας έστειλε
πρέσβεις και δώρα στον Λατίνο βασιλιά του τόπου και ζήτησε την άδεια
να ιδρύσει εκεί μια πόλη. Ο βασιλιάς του έδωσε την άδεια και την κόρη
του Λαβίνια για σύζυγο. Μετά το θάνατο του Λατίνου ο Αινείας έγινε
βασιλιάς του Λατίου.

Όσο αφορά την ίδρυση της Ρώμης από τον Αινεία υπάρχουν πολλές
εκδοχές. Αλλού αναφέρεται ότι η πόλη πήρε το όνομά της από τη Ρώμη
σύζυγο του Αινεία. Άλλες πηγές αναφέρουν ως ιδρυτή το Ρώμο ένα από
τα τέσσερα παιδιά του Αινεία κ.λ.π. Εν πάσει περιπτώσει, ο Βιργίλιος με
 13

την Αινειάδα ενίσχυσε το Εθνικό φρόνημα των Ρωμαίων, αφού η Ρώμη

«έλκουσα την καταγωγήν της από του ηρωικού Λατίου απέκτα
αναμφισβήτητους τίτλους ευγενείας…... Ο Αινείας ήτο θεϊκής
καταγωγής, ευγενής, ήρωας, ανδρείος, θεοσεβής.»

Σχόλια

ΤΑ ΕΠΗ
Οι λαοί δημιούργησαν τα έπη, γιατί αυτοί από στόμα σε στόμα, από γενιά
σε γενιά, διατήρησαν με τους «ραψωδούς», τους πλανώδιους
διασκεδαστές, τους μύθους και τις παραδόσεις, με αποτέλεσμα να
καταγραφεί από μεν τον Όμηρο το έπος «Οδύσσεια», από δε το Βιργίλιο
το έπος «Αινειάς».

Όμως και πέρα από τη Μεσόγειο θάλασσα άλλοι λαοί με τον ίδιο τρόπο
δημιούργησαν τα δικά τους έπη, όπως π.χ. στη Φινλανδία έχει
καταγραφεί το έπος «Καλεβάλα» γιατί πάντα ,έχουμε ανάγκη να
μαθαίνουμε τις περιπέτειες και τα κατορθώματα των ηρώων.

Σας παραθέτω αντιπροσωπευτικούς στοίχους από τα τρία έπη, που ,έχουν

παρόμοια εισαγωγή.

Οδύσσεια
Τον άνδρα τον πολύπραγο τραγούδησέ μου,ω Μούσα, που περισσά
πλανήθηκε, αν κούρσεψε της Τροίας το ιερό κάστρο, και πολλών
ανθρώπων είδε χώρες, και πολλά στα πέλαα βρήκε πάθια, για μια ζωή
παλεύοντας για γυρισμό …………...........................................

Αινειάς
Ψάλλω τις μάχες και τον ήρωα, ο οποίος διωγμένος από τη μοίρα, ήρθε
πρώτος από τις όχθες της Τροίας στην Ιταλία και στα παράλια του
Λαβινίου, αφού για πολύ χρόνο
Πάλεψε στη ξηρά και στη θάλασσα, από την οργή της σκληρής
Ήρας ..........................................

Καλεβάλα
Απόψε επιθύμησα, σκέφτηκε το μυαλό μου, να ξεκινήσω να σας πω και
να σας τραγουδήσω, να λύσω την παράδοση, του γένους τα τραγούδια.
Λέξεις λιώνουν στο στόμα μου και πέφτουνε τα λόγια τη γλώσσα να
προφτάσουνε, να φύγουν απ' τα δόντια……………………… να μάθουνε
τους μύθους μας, τα μαγικά τα ξόρκια, για τον Βάιναμόινεν και για τον
Ίλμαρίνεν, της Κάλεβα τα δάση...

Πέρσα Γιαννουλάτου
 14

ΗΛΙΑΣ ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ του Παναγιώτη

Ο Άγιος Νικόλαος, ένα μικροσκοπικό νησί, 3 χλμ πριν την είσοδο της
Λευκάδας (φαίνεται από το δρόμο), ήταν το ησυχαστήριο του
οικουμενικού Λευκαδίτη  ποιητή Αγγελου Σικελιανού. Πάνω στο νησάκι
βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου. Την προχριστιανική εποχή,
στη θέση της εκκλησίας υπήρχε το ιερό της Αινειάδος
Αφροδίτης.Εκεί βρισκόταν, από την εποχή των Κορινθίων μέχρι την
Αγγλοκρατία, το εξωτερικό λιμάνι της Λευκάδας και στο νησί μάλλον
λειτουργούσε λοιμοκαθαρτήριο.  Με βάση τη Ρωμαϊκή Αρχαιολογία και
την Αινειάδα, το ταξίδι του Αινεία προς τη Δύση ξεκίνησε με την
άφιξή του στην Παλλήνη της Χαλκιδικής, νότια ακριβώς από την
πόλη Αίνεια, και ολοκληρώνεται στο Δρέπανον στης Σικελίας (το
σημερινό Τράπανι).Στην πορεία προς την Ιταλία, ο Αινείας με τους
Τρώες του ξεχειμώνιασαν στη Ζάκυνθο, όπου αφιέρωσαν αγώνες κυρίως
δρόμου εφήβων στο νεοσύστατο ναό της Αφροδίτης. Στην Αφροδίτη και
τον Αινείαν αφιερώθηκαν ξόανα. FOTO [Link]Αναρτήθηκε από
ΗΛΙΑΣ ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ του Παναγιώτη.

erevoktonos Φῶς καὶ Φωνὴ Ἐξυπνισμοῦ ἐν τῷ Αἰῶνι τῆς

Νυκτός!
Παρασκευή, 14 Φεβρουαρίου 2020

Μακεδονία εν μύθοις φθεγγομένη:

Μύθοι τοπικοί - Αίνεια
Ήδη στην αρχαιότητα το όνομα της πόλης Αίνεια (σημερινή Ν.
Μηχανιώνα Θεσσαλονίκης) είχε συνδεθεί με τον Αινεία.
Αίνεια […] από Αἰνείου. […] Αἰνείας δὲ μετὰ τὴν Ἰλίου πόρθησιν εἰς
Θρᾴκην παρεγένετο καὶ ἔκτισε πόλιν Αἰνειάδας͵ ὅπου τὸν πατέρα ἔθαψε.
(Στέφανος Βυζάντιος)
Σύμφωνα με την παράδοση ο τρώας ήρωας είχε περάσει από την
Παλλήνη, οι κάτοικοι μάλιστα πίστευαν πως είχε θαφτεί εκεί και μέχρι
τα ελληνιστικά χρόνια του πρόσφεραν θυσίες. Παραδιδόταν, ακόμη, ότι ο
Αινείας ίδρυσε πάνω σε φυσικό τραπεζόσχημο λόφο, δίπλα στη
θάλασσα, στη νότια παραλία της χερσονήσου Μεγάλο Έμβολο ή
 15

Καραμπουρνού, ναό της Αφροδίτης, της μητέρας του, και πόλη κατά τη
διασπορά των Τρώων μετά τον Τρωικό πόλεμο, όπου έθαψε και τον
πατέρα του. Νομίσματα της περιοχής παριστάνουν τον Αινεία να
κουβαλά τον πατέρα του Αγχίση.

Ωστόσο, γνωρίζουμε από τον Όμηρο έναν Αίνιο, παίονα ευγενή, που
πολέμησε στο πλευρό των Τρώων και σκοτώθηκε από τον Αχιλλέα (Φ
205-210*). Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να αποδώσουμε το όνομα Αίνεια σε
παράγοντες της τοπικής ιστορίας, που όμως επικαλύφθηκαν από άλλα
στοιχεία –όπως η ανάμνηση της πορείας του Αινεία προς τη Δύση–, τα
οποία και τελικώς επικράτησαν. Ερευνητές σήμερα συνδέουν την 
ονομασία της πόλης Αίνεια και τον μύθο της ίδρυσής της με τον ήχο της
θρακικής ρίζας Αιν-, που έμοιαζε με τον ήχο του ονόματος του ήρωα. Η
Αίνεια, όπως και η Μυγδονία, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα
μυθολογικού «συγκρητισμού» παλαιότερων και νεότερων στοιχείων της
τοπικής ιστορίας και της διάχυσης πληθυσμών στα δυτικά.**
----------------------
*Όμηρος, Ιλιάδα Φ 205-210
Και αυτός στο πλήθος όρμησε των ιππικών Παιόνων,
που άμ’ είδαν απ’ το χτύπημα του ξίφους του Αχιλλέως
να πέσει ο πρώτος άνδρας τους εφεύγαν τρομασμένοι
στον ποταμόν ολόγυρα. Κι εκείνος  τους ανδρείους
έστρωσ’ εκεί, Θερσίλοχον, Μύδωνα και Θρασίον
και Αστύπυλον και Αίνιον και Μνήσον και Οφελέστην.
**«Ιδρύθηκε πιθανόν τον 8ο αι. π.Χ. από Κορινθίους αποίκους. Το 348
π.Χ. καταστράφηκε από τον Φίλιππο Β’. Συνοικίστηκε στη
Θεσσαλονίκη, αλλά δεν εγκαταλείφθηκε τελείως έως τον 2ο αι. π.Χ. Η
αρχαία πόλη εντοπίστηκε πάνω στην παραθαλάσσια Τούμπα Τάμπια,
Β.Δ. της Νέας Μηχανιώνας…»

ΟΙ ΡΩΜΑΙΟΙ ΚΑΙ Η ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ. ΔΗΜΗΤΡΗ Κ. ΣΑΜΣΑΡΗ

Η Χαλκιδική είναι η μοναδική περιοχή της Μακεδονίας, που η ιστορία

της σχετίζεται άμεσα από τον 12ο ακόμη π.Χ. αιώνα με τους Ρωμαίους ή
καλύτερα με τους προγόνους των Ρωμαίων. Σύμφωνα με μια αρχαία
παράδοση, που την αλήθεια της την επιβεβαιώνουν αξιόπιστοι αρχαίοι
συγγραφείς και κυρίως ορισμένα νομισματικά δεδομένα, μια ομάδα
 16

Τρώων, μετά την άλωση και καταστροφή της πόλης τους, είχαν έρθει με
πλοία στην Παλλήνη. Σε συνέχεια, από δω παρέπλευσαν τις ανατολικές
ακτές του Θερμαϊκού κόλπου και, αφού διέσχισαν τη Μακεδονία και την
Ήπειρο, εγκαταστάθηκαν τελικά στο Λάτιο. Επικεφαλής της τρωικής
αυτής ομάδας ήταν ο ήρωας Αινείας, που από τη ρωμαϊκή παράδοση
θεωρείται πρόγονος του Ρωμύλου, ιδρυτή της Ρώμης, ενώ ο γιος του
Ίουλος γενάρχης της ρωμαϊκής gens Ioulia. Με το πέρασμα του Αινεία
από τη Χαλκιδική και τις ακτές του Θερμαϊκού κόλπου σχετίζεται και η
ίδρυση της ομώνυμης πόλης Αίνειας (κοντά στη Ν. Μηχανιώνα ή την
Επανομή). Γι’ αυτό και σε νομίσματα της πόλης αυτής (του 6ου π.Χ.
αιώνα) εικονίζεται ο Αινείας. Τέλος, σύμφωνα με άλλη αρχαία
παράδοση, από τη Χαλκιδική (Ακτή) είχαν περάσει και οι Τυρρηνοί (ή
Τυρσηνοί), που ταυτίζονται με τους γνωστούς Ετρούσκους, οι οποίοι,
όπως είναι γνωστό, είχαν βαθμιαία αφομοιωθεί από τους Ρωμαίους. Την
παράδοση αυτή επιβεβαιώνουν τόσο ο Ηρόδοτος όσο και ο Θουκυδίδης,
οι οποίοι επισημαίνουν στην εποχή τους υπολείμματα από Τυρρηνούς
στη Χερσόνησο του Άθω ή στην ενδοχώρα της Χαλκιδικής. Ο Ηρόδοτος
μάλιστα διευκρινίζει ότι πρόκειται για πληθυσμιακά υπολείμματα των
Τυρρηνών εκείνων που είχαν τελικά εγκατασταθεί στην Ουμβρία της
Ιταλίας.
Αλλά, εκτός από τους προγόνους τους, και οι ίδιοι οι Ρωμαίοι είχαν την
ευκαιρία να γνωρίσουν τη Χαλκιδική και να εκτιμήσουν την εξαιρετική
της θέση αρκετά χρόνια πριν ακόμη από την κατάκτηση της Μακεδονίας
κατά τις ναυτικές τους επιχειρήσεις στο Βόρειο Αιγαίο στη διάρκεια των
δυο τελευταίων μακεδονικών πολέμων. Η πρώτη ναυτική τους δράση
χρονολογείται στα 200 π.Χ. Τη χρονιά αυτή, όπως μας πληροφορεί ο Τ.
Λίβιος, ο ρωμαϊκός στόλος είχε πλεύσει από τη Σκιάθο στα παράλια της
Χαλκιδικής με σκοπό την κατάληψη των κυριότερων πόλεών της. Οι
Ρωμαίοι επιχείρησαν να καταλάβουν τη Μένδη και την Τορώνη αλλά
απέτυχαν. Κατάφεραν όμως στη συνέχεια να καταλάβουν την Άκανθο
(πλάι στη σημ. Ιερισσό). Αφού λεηλάτησαν την πόλη αυτή, επέστρεψαν
στη Σκιάθο.
Η δεύτερη ναυτική επιχείρηση των Ρωμαίων στη Χαλκιδική έγινε το
169 π.Χ., δηλ. ένα χρόνο πριν από την κατάκτηση της Μακεδονίας. Στα
πλαίσια της ναυτικής αυτής επιχείρησης, οι Ρωμαίοι λεηλάτησαν την
ύπαιθρο των πόλεων Αίνειας και Αντιγόνειας και σε συνέχεια την
Παλλήνη. Κύριος όμως στόχος τους ήταν η Κασσάνδρεια. Έτσι, με την
άφιξη ναυτικής βοήθειας από τους βασιλείς Ευμένη και Προυσία,
πολιόρκησαν την Κασσάνδρεια, που την υπεράσπιζε ισχυρή φρουρά από
Μακεδόνες, Ιλλυριούς και Αγγριάνες. Δόθηκαν αρκετές μάχες έξω από
 17

τα τείχη της πόλης. Όταν όμως η φρουρά της Κασσάνδρειας ενισχύθηκε

από άλλους 500 μισθοφόρους Γαλάτες (Βαστάρνες), που τους έστειλε με
10 πλοία ο βασιλιάς Περσέας, οι Ρωμαίοι έχασαν πια κάθε ελπίδα,
έλυσαν την πολιορκία της και έπλευσαν στη Σιθωνία με στόχο την
κατάληψη της Τορώνης. Ωστόσο, μόλις διαπίστωσαν ότι την πόλη την
υπεράσπιζε ισχυρή φρουρά, παραιτήθηκαν από κάθε προσπάθειά τους
και έπλευσαν στο λιμάνι της Δημητριάδας (σημ. Βόλου).
Από το 168 π.Χ., που η Μακεδονία υποτάχτηκε στους Ρωμαίους, και για
έναν περίπου αιώνα δεν έχουμε καμιά πληροφορία για τη Χαλκιδική.
Στο προσκήνιο της ιστορίας εμφανίζεται αυτή και προσελκύει το
ενδιαφέρον των Ρωμαίων μόνο στα μέσα περίπου του 1ου π.Χ. αιώνα,
στην περίοδο δηλ. που έγιναν οι γνωστοί πολιτικοί μετασχηματισμοί στο
Ρωμαϊκό κράτος, οι οποίοι έστρεψαν τη ρωμαϊκή πολιτική σε
καινούργιους προσανατολισμούς. Ίσως μάλιστα δεν είναι τυχαίο το
γεγονός ότι το ενδιαφέρον τους για τη Χαλκιδική εκδηλώθηκε κατά τη
χρονική περίοδο που κυκλοφόρησαν η Αινειάδα του Βιργίλιου και η
ιστορία του Τίτου Λίβιου, δυο έργα δηλ. που ξανάφεραν στη μνήμη των
Ρωμαίων τις σχέσεις των προγόνων τους με τη Χαλκιδική.
Το ρωμαϊκό αυτό ενδιαφέρον και οι επιπτώσεις του στην ιστορία της
Χαλκιδικής είναι αδύνατο να προσδιοριστούν σε όλη την έκτασή τους,
με βάση τα σημερινά τουλάχιστον αρχαιολογικά και επιγραφικά
δεδομένα• εννοούμε βέβαια το δημοσιευμένο σχετικό υλικό, γιατί το
αδημοσίευτο, που βρίσκεται στα Μουσεία Θεσσαλονίκης και
Πολυγύρου, δεν μας ήταν προσιτό. Ωστόσο, από το λίγο δημοσιευμένο
υλικό, στο οποίο στηρίχτηκε η έρευνά μας, διαπιστώθηκε ότι το
ενδιαφέρον των Ρωμαίων για τη Χαλκιδική ήταν πολλαπλά (πολιτικό,
στρατιωτικό, οικονομικό κλπ.) και εκδηλώθηκε τόσο από Ρωμαίους
ιδιώτες - εμπόρους με την ίδρυση ρωμαϊκής Κοινότητας στην Άκανθο
όσο κι από το επίσημο ρωμαϊκό κράτος με την ίδρυση ρωμαϊκής αποικίας
στην Κασσάνδρεια. Οι δυο αυτές χαρακτηριστικές ενέργειες των
Ρωμαίων, που είχαν σαν συνέπεια, ανάμεσα στ’ άλλα, τη δημογραφική
και οικονομική διείσδυσή τους στη Χαλκιδική, στάθηκαν πραγματικό
ορόσημο στη ρωμαϊκή ιστορία της περιοχής αυτής.
Την εγκατάσταση Ρωμαίων στην Ά κ α ν θ ο πληροφορούμαστε από μια
επιγραφή που βρέθηκε στην ακρόπολή της. Η επιγραφή είναι χαραγμένη
σ ένα τεράστιο μαρμάρινο βάθρο αγάλματος που θεωρείται πολύ πιθανό
ότι παρίστανε τον αυτοκράτορα Αύγουστο, γι’ αυτό και χρονολογείται
ανάμεσα στο 27 π.Χ. και 14 μ.Χ. Το κείμενο της σπουδαίας αυτής
επιγραφής είναι το εξής:
[Αυτοκράτορι]
 18

[Καίσ]α(ρ) [ι]
[θ]εώ θεού [υίω]
Σεβαστώ η πόλις
και οι συνπραγματευ-
όμενοι Ρωμαίοι και
οι παροικούντες
Σύμφωνα με την επιγραφή, την ανάθεση του τιμητικού αγάλματος την
έκαναν οι δημοτικές αρχές (βουλή και δήμος) της πόλης —η οποία δεν
πρέπει να είναι άλλη από την Άκανθο— με κοινή απόφαση και
οικονομική βέβαια συνδρομή των εγκαταστημένων σε αυτή Ρωμαίων
και παροίκων. Ο όρος «συνπραγματευόμενοι» που χρησιμοποιείται στην
επιγραφή για τους Ρωμαίους, δηλ. η χρήση της μετοχής
«πραγματευόμενοι» με την πρόθεση «συν», και το γεγονός ότι αυτοί
παίρνουν κοινή απόφαση με τις τοπικές δημοτικές αρχές δείχνουν ότι οι
εγκαταστημένοι στην Άκανθο Ρωμαίοι ήταν οργανωμένοι σε συλλογικό
σώμα, το γνωστό δηλ. από αλλού “conventus civium Romanorum”. Οι
Ρωμαίοι της Ακάνθου ανήκαν σε οικογένειες των γνωστών negotiatores,
που είχαν διεισδύσει στην Ελληνική Ανατολή και ασκούσαν κυρίως τα
επαγγέλματα του έμπορου, του τραπεζίτη και του ναύκληρου. Στην
περίπτωσή μας με τον όρο «συνπραγματευόμενοι» διευκρινίζεται ότι οι
Ρωμαίοι της Ακάνθου ήταν έμποροι. Παρόμοιες εγκαταστάσεις
Ρωμαίων εμπόρων («συμπραγματευόμενων») μαρτυρούνται επιγραφικά
σε άλλες πέντε πόλεις της Μακεδονίας: στην Αμφίπολη, τη
Θεσσαλονίκη, την Έδεσσα, την Ειδομένη και τη Στύβερρα.
Όπως βλέπει κανείς, οι πόλεις, στις οποίες είχαν εγκατασταθεί Ρωμαίοι
έμποροι, βρίσκονταν όλες κατά μήκος της περίφημης Εγνατίας οδού ή
σπουδαίων παρακλαδιών της• οι δυο μάλιστα από αυτές τις πόλεις (η
Θεσσαλονίκη και η Αμφίπολη) διέθεταν και αξιόλογα λιμάνια, που
διευκόλυναν τις θαλάσσιες μεταφορές και αποτελούσαν έτσι
συγκοινωνιακούς κόμβους χερσαίων και θαλάσσιων δρόμων. Αντίθετα, η
Άκανθος δε βρισκόταν πάνω στην Εγνατία οδό ή σε κανένα παρακλάδι
της διέθετε όμως ένα αξιόλογο λιμάνι, το γνωστό «Ακάνθιο λιμένα», που
φαίνεται πως υπήρξε πραγματικός πόλος έλξης των Ρωμαίων εμπόρων.
Ωστόσο, το λιμάνι της δεν ήταν αρκετό για να προσελκύσει αυτό και
μόνο τους Ρωμαίους. Θα πρέπει η επικράτεια της Ακάνθου να διέθετε
αξιόλογες πλουτοπαραγωγικές πηγές που να προσφέρονταν για εμπορική
εκμετάλλευση.
Μια τέτοια σπουδαία πηγή πλούτου, που θα αποτέλεσε σοβαρό κίνητρο
για την εγκατάσταση Ρωμαίων negotiatores στην Άκανθο, πιστεύουμε
πως αποτελούσαν τα πλούσια μεταλλεία (χρυσού, αργυρού, χαλκού,
 19

μολύβδου και σιδήρου) που υπήρχαν στην περιοχή της Ακάνθου και
ειδικότερα στο βουνό Στρατόνικο. Πραγματικά, στην περιοχή ανάμεσα
στην Άκανθο και το Στρατόνικο έχουν επισημανθεί πολυάριθμα ίχνη
αρχαίων μεταλλευτικών εργασιών (υπόγειες στοές, φρέατα και σκουριές
από καμινεύματα). Βέβαια είναι δύσκολο να χρονολογηθούν οι
μεταλλευτικές αυτές εργασίες, εφόσον οι τεχνικές μέθοδοι εξόρυξης των
μετάλλων δε διέφεραν και πολύ από τη μια εποχή στην άλλη. Ωστόσο,
γενικά πιστεύεται ότι η συστηματική τουλάχιστον εκμετάλλευση των
μεταλλείων αυτών, όπως εξάλλου και όλων γενικά των μεταλλείων της
Μακεδονίας, είχε αρχίσει από την εποχή του Φιλίππου Β’, χωρίς μάλιστα
να αποκλείεται και πρωιμότερη ακόμη εκμετάλλευσή τους από θρακικές
φυλές μεταλλωρύχων που κατοικούσαν εκεί. Επίσης, υπάρχουν αρκετές
ενδείξεις που μας πείθουν ότι η εκμετάλλευσή τους συνεχίστηκε τόσο
κατά την ελληνιστική όσο και κατά τη ρωμαϊκή εποχή.
Μια τέτοια ένδειξη μας προσφέρουν οι λιγοστές ειδήσεις που έχουμε για
την ιστορία των μεταλλείων ολόκληρης της Μακεδονίας. Όπως είναι
γνωστό, οι Ρωμαίοι με ένα senatus-consultum που εκδόθηκε το 167 π.Χ.
απαγόρεψαν την εκμετάλλευση των μεταλλείων της Μακεδονίας, εκτός
από τα μεταλλεία χαλκού και σιδήρου που άφησαν να τα εκμεταλλεύεται
ο ντόπιος πληθυσμός. Είναι αλήθεια ότι οι Ρωμαίοι negotiatores γενικά
επωφελήθηκαν από την πολιτική της Ρώμης, όμως ποτέ δεν
κατευθύνθηκαν από αυτή. Έτσι, η ίδρυση του ’’conventus civium
Romanorum’’ στην Άκανθο δεν εκφράζει την επίσημη ρωμαϊκή πολιτική
στη Χαλκιδική. Η ρωμαϊκή πολιτική με όλες τις γνωστές σκοπιμότητες
για την εξυπηρέτηση ποικίλων κρατικών ρωμαϊκών συμφερόντων
εκφράζεται πιο άμεσα μέσω μιας άλλης ενέργειας των Ρωμαίων στη
Χαλκιδική πρόκειται για την ίδρυση ρωμαϊκής αποικίας στη
σπουδαιότερη ελληνιστική πόλη της Χαλκιδικής, την Κ α σ σ ά ν δ ρ ε ι
α, η οποία εξυπηρετούσε τόσο τα πολιτικο-στρατιωτικά όσο και τα
οικονομικά συμφέροντα της Ρώμης. Τα στοιχεία που έχουμε για τη
ρωμαϊκή αυτή αποικία είναι ασύγκριτα περισσότερα απ’ ο,τι για τη
ρωμαϊκή κοινότητα της Ακάνθου. Έτσι, θα ξεφεύγαμε πολύ από τα
χρονικά πλαίσια μιας ανακοίνωσης, αν επιχειρούσαμε μια λεπτομερή
ανάλυση των στοιχείων αυτών. Εξάλλου, με τη ρωμαϊκή αυτή αποικία
ασχολούμαστε σε ειδική μελέτη μας που σύντομα πρόκειται να
δημοσιευτεί. Γι’ αυτό κρίνουμε σκόπιμο να περιοριστούμε εδώ σε μια
απλή μόνο σκιαγράφηση της ιστορίας και τοπογραφίας της.
Η ρωμαϊκή αποικία της Κασσάνδρειας ήταν η αρχαιότερη από τις
αποικίες που ίδρυσαν οι Ρωμαίοι στο έδαφος της Μακεδονίας. Από τα
νομίσματα της αποικίας που διασώθηκαν προκύπτει το συμπέρασμα ότι
 20

στην πόλη αυτή είχαν γίνει δυο αποικισμοί (deductio). Τα αρχαιότερα

νομίσματά της, που εικονίζουν το Ρωμαίο διοικητή της επαρχίας
Μακεδονίας ανθύπατο Q (uintus) Hortensius και αναγράφουν το όνομά
του, μαρτυρούν ότι η πρώτη deductio έγινε το 44 ή 43 π.Χ., δηλ. στα
χρόνια διακυβέρνηση ς της Μακεδονίας από το διοικητή αυτό και
πιθανώς κατόπιν υπόδειξης του Κάσσιου Βρούτου, ενός από τους
δολοφόνου ς του Καίσαρα, που ήταν τότε κύριος της Μακεδονίας.
Μεταγενέστερα πάλι νομίσματα της αποικίας που φέρουν την επιγραφή
”col (onia) Iul (ia) Aug (usta) Cassandres (is)” δείχνουν καθαρά ότι η
δεύτερη deductio είχε γίνει το 30 π.Χ. από τον Αύγουστο, στα πλαίσια
της αποικιακής πολιτικής του και των μαζικών χορηγήσεων της civitas
Romana μετά τη νίκη του στο Άκτιο.
Από τη σχετική τοπογραφική έρευνα που κάναμε διαπιστώθηκε ότι η
colonia Iulia Augusta Cassandrensis είχε στον έλεγχό της μια πολύ
εκτεταμένη επικράτεια (territorium), που είχε μετατραπεί σε ager
publicus της Ρώμης και διανεμήθηκε στου ς κληρούχους αποίκους. Από
μαρτυρία του Τίτου Λίβιου, σύμφωνα με την οποία η Μένδη ήταν ”vicus
maritimus” (δηλ. παραθαλάσσια κώμη) της Κασσάνδρειας, καθώς κι από
μια επιγραφή της Μένδης, που μνημονεύει ένα θρησκευτικό άρχοντα της
αποικίας, καταλήγει κανείς στο ασφαλές συμπέρασμα ότι προς νότο η
επικράτεια της ρωμαϊκής αποικίας της Κασσάνδρειας περιλάμβανε
ολόκληρη τη χερσόνησο Παλλήνη. Είναι επίσης βέβαιο ότι η επικράτειά
της εκτεινόταν και βόρεια από τον ισθμό ως το Χολομώντα• ενώ δυτικά
τα όριά της θα έφταναν περίπου ως το σημερινό χωριό Νέα Σύλλατα και
ανατολικά ως το χωριό Νικήτη, όπου βρέθηκε το επιτύμβιο ενός
ανώτατου άρχοντα της αποικίας. Έτσι, στην επικράτειά της υπάγονταν τα
πολίσματα Μένδη και Σκιώνη, η Άφυτις με το περίφημο ιερό του
Άμμωνα, καθώς και αρκετοί άλλοι οικισμοί που εντοπίστηκαν σε
διάφορες θέσεις μέσα στα όρια της επικράτειάς της.
Όσον αφορά την εθνολογική σύσταση του πληθυσμού και την κοινωνική
οργάνωση της αποικίας, διαπιστώνει κανείς ότι ο πληθυσμός της ήταν
μικτός• δηλ. εκτός από τους Ρωμαίους αποίκους, που αποτελούσαν —
τουλάχιστον στην αρχή— την ανώτερη κοινωνική τάξη, στην αποικία —
και ιδιαίτερα στην επικράτειά της— ζούσαν επίσης πολυάριθμοι Έλληνες
—κυρίως Μακεδόνες—, καθώς και Θράκες. Οι επιγραφές αναφέρουν,
ανάμεσα σε αυτούς, αρκετούς απελεύθερους και δούλους.
Σχετικά πάλι με τη διοικητική και θρησκευτική οργάνωση της αποικίας,
θα πρέπει να σημειωθεί ότι για την Κασσάνδρεια έχουμε τις λιγότερες
πληροφορίες από οποιαδήποτε άλλη ρωμαϊκή αποικία της Μακεδονίας.
Στις επιγραφές της μαρτυρούνται ως τώρα έξι μόνο θεσμοί (πολιτικοί και
 21

θρησκευτικοί). Από αυτούς οι τέσσερις μας είναι πολύ γνωστοί και από
τις άλλες ρωμαϊκές αποικίες της Μακεδονίας• πρόκειται για τους
θεσμούς των duoviri, aediles, quaestores και augustales. Μόνο οι δυο
άλλοι θεσμοί, του «ιεροσαλπικτή» και του «πυθαυλώνα» (δηλ. του
αυλητή), μαρτυρούνται για πρώτη φορά στη Μακεδονία σε επιγραφές της
Κασσάνδρειας.
Τέλος, ενδιαφέρουσες είναι οι διαπιστώσεις στις οποίες καταλήγει κανείς
από τη διερεύνηση του προβλήματος που αφορά τις σχέσεις των
Ρωμαίων αποίκων με το ελληνικό στοιχείο και τον ανταγωνισμό
ανάμεσα στο ρωμαϊκό και τον ελληνικό πολιτισμό. Έτσι, διαπιστώνεται
ότι οι ρωμαϊκές επιδράσεις στην Κασσάνδρεα ήταν λιγότερες από
οποιαδήποτε άλλη ρωμαϊκή αποικία της Μακεδονίας. Η λατινική
γλώσσα, παρόλο που ήταν η επίσημη γλώσσα της αποικίας,
χρησιμοποιείται αποκλειστικά και μόνο στη δημόσια ζωή και στα
επιτύμβια των Ρωμαίων αρχόντων. Το ίδιο περιορισμένη ήταν και η
διάδοση των ρωμαϊκών ανθρωπωνυμίων και λατρειών. Η ιστορία της
ρωμαϊκής αποικίας της Κασσάνδρειας τελειώνει, ύστερα από
μακροχρόνιες αφομοιωτικές διαδικασίες, με την τελική επικράτηση της
ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού και τον πλήρη
εξελληνισμό των Ρωμαίων αποίκων, στου ς οποίους η ρωμαϊκή πολιτική
είχε στηρίξει τόσες ελπίδες.

ΠΗΓΗ: ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΠΟΛΥΓΥΡΟΣ,
7—9 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1984 ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ,
ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗΣ
ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ. Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΣΣΑΝΔΡΑΣ

-ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ 2014  ΦΛΕΓΡΗ, ΦΛΕΓΡΑ, ΦΛΕΓΡΕΣ,
ΠΑΛΛΗΝΗ ΦΛΕΓΡΗ  Μία κοσμογονία Γιάννης
Πύρρος – Φιλόλογος

   

Η ΓΙΓΑΝΤΟΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΛΗΝΗΣ (ΚΑΣΣΑΝΔΡΑΣ)

 22

    Δεχόμαστε ότι η μυθολογία δύσκολα αποκόβεται από την τελετουργία

και τη θρησκεία, ειδικά αν λάβουμε υπόψη ότι οι μύθοι είναι πολλές
φορές η απόδοση ή ο μετασχηματισμός ενός τελετουργικού ή των ιδεών
για τη μεταθανάτια τύχη του ανθρώπου σε αφηγηματική ιστορία, στην
οποία μπορεί συγκλίνουν η τοπική ιστορία, η ιδεολογία, πολιτική και
ηθική, οι αντιλήψεις για τη φύση, η τελετουργία, η θρησκεία. Με αυτή τη
θέση απαντούμε και στο πιθανό ερώτημα για την αναγκαιότητα της
μελέτης της μυθολογίας ενός τόπου. Θεωρούμε δηλαδή ότι η μυθολογία
είναι πηγή πληροφοριών για την ιστορία ενός τόπου, με ότι περιλαμβάνει
η έννοια της ιστορίας (οικονομία, κοινωνική διαστρωμάτωση, γεγονότα,
ιδέες, πολιτικές επιλογές, σχέσεις συγγένειας και γειτονίας κτλ.). Με
άλλα λόγια, η μυθολογία ενός τόπου αποτελεί ένα από τα κλειδιά
ανάγνωσης της ιστορίας του.
    Η Γιγαντομαχία δεν είναι γνωστή από τον Όμηρο ή τον Ησίοδο. Ο
Ησίοδος μόνο διασώζει τον μύθο της γέννησης των Γιγάντων (Θεογονία
184-187), ενώ όλες οι υπόλοιπες πληροφορίες αντλούνται κυρίως από
τον Πίνδαρο και τον Απολλόδωρο.
    Όταν ο Κρόνος έκοψε τα γεννητικά όργανα του πατέρα του, Ουρανού,
το αίμα από την πληγή του θεού γονιμοποίησε ξανά τη Γαία. Από την
ιδιότυπη αυτή ένωση γεννήθηκαν οι Ερινύες, οι Νύμφες των μελιών (και
γενικά οι θεότητες που συνυπάρχουν με τα δέντρα) και οι Γίγαντες. Ως
τόπος γέννησης των τελευταίων αναφέρονται οι Φλέγρες. Ο Πίνδαρος
ονομάζει Φλέγρας πεδίον το μέρος, όπου διεξήχθη ο αγώνας ανάμεσα
στους Ολύμπιους θεούς και τους Γίγαντες (Ν. 1. 100). Από την ίδια
πράξη αποκοπής γεννήθηκε η Αφροδίτη -από τα γεννητικά όργανα του
θεού που έπεσαν στη θάλασσα. Αφροδίτη είναι η γεννημένη από τα
κύματα ή από το σπέρμα του θεού.
    Η Γη, αγανακτισμένη για την τύχη των Τιτάνων (ο Δίας τους είχε ρίξει
στον Τάρταρο), γέννησε από τον Ουρανό τους Γίγαντες, τεράστιους και
ανίκητους, φοβερούς στην όψη, με πυκνά, πλούσια και μακριά μαλλιά
και γένια και με λέπια φιδιού στα πόδια. Μερικοί λένε ότι γεννήθηκαν
στις Φλέγρες, άλλοι πάλι στην Παλλήνη. Αυτοί εξακόντιζαν στον
ουρανό πέτρες και φλεγόμενες δρυς. Απ’ όλους τους διέφερε ο
Πορφυρίωνας και ο Αλκυονέας, που παρέμενε αθάνατος, όσο πολεμούσε
στη γη που γεννήθηκε. Αυτός έδιωξε και τις αγελάδες του Ήλιου από την
Ερύθεια. Στους θεούς δόθηκε σαφής χρησμός ότι κανένας τους δεν θα
μπορούσε να σκοτώσει τους Γίγαντες, και ότι θα μπορούσαν να τους
 23

εξοντώσουν αν κάποιος θνητός συμμαχούσε μαζί τους. Όταν το

πληροφορήθηκε η Γη, αναζήτησε ένα βοτάνι, για να μη σταθεί δυνατό να
εξολοθρευτούν από κανένα θνητό. Αλλά ο Δίας απαγόρευσε στην Ηώ,
στη Σελήνη και στον Ήλιο να φέγγουν και πρόλαβε αυτός και έκοψε το
βοτάνι, με τη μεσολάβηση μάλιστα της Αθηνάς εξασφάλισε για σύμμαχο
τον Ηρακλή. Εκείνος σημάδεψε με το τόξο του πρώτα τον Αλκυονέα,
αλλά πέφτοντας αυτός στη γη, ξανάβρισκε τις δυνάμεις του. Με τη
συμβουλή όμως της Αθηνάς ο Ηρακλής τον τράβηξε έξω από την
Παλλήνη και με αυτόν τον τρόπο πέθανε. Ο Πορφυρίωνας πάλι, την ώρα
της μάχης με τον Ηρακλή, όρμησε και στην Ήρα, ο Δίας όμως τον
κατακεραύνωσε και ο Ηρακλής τον σκότωσε με το τόξο του. Όσο για
τους υπόλοιπους, ο Απόλλωνας χτύπησε με τα βέλη του το αριστερό μάτι
του Εφιάλτη και ο Ηρακλής το δεξιό, τον Εύρυτο τον σκότωσε ο
Διόνυσος με τον θύρσο, τον Κλυτίο η Εκάτη με δαυλούς, τον Μίμαντα ο
Ήφαιστος που τον χτύπησε με πυρακτωμένο σίδερο.
    Η Αθηνά με τη σειρά της, καθώς ο Εγκέλαδος το έσκαγε, έριξε επάνω
του το νησί της Σικελίας, ύστερα έγδαρε τον Πάλλαντα και με το δέρμα
του προστάτευε το σώμα της την ώρα της μάχης. Το αποτέλεσμα είναι
πλέον ο Εγκέλαδος να αναστενάζει μέσα στο τάφο του, προκαλώντας
εκρήξεις ηφαιστείων και σεισμούς. Η λέξη Εγκέλαδος προέρχεται από τη
σύντμηση των λέξεων (έγκειμαι + λας) και υποδηλώνει τον
εγκατεστημένο στα πετρώματα, στο στερεό φλοιό της Γης. Σύμφωνα με
άλλο μύθο, ο Εγκέλαδος καταπλακώθηκε από βράχο που πέταξαν
εναντίον του οι Θεοί του Ολύμπου. Έτσι, ο «Εγκέλαδος-Σεισμός»
γίγαντας, είναι θαμμένος στην Κασσάνδρα, αλλά μη έχοντας πεθάνει,
από καιρό σε καιρό προσπαθεί να ελευθερωθεί από το βράχο που τον έχει
καταπλακώσει και οι προσπάθειές του αποτελούν το φαινόμενο του
σεισμού. Οι μύθοι αυτοί υπονοούν την προσπάθεια που καταβλήθηκε για
να ερμηνευτούν, από τα πολύ παλιά χρόνια, οι ιδιορρυθμίες αυτού του
χώρου, καθώς η Κασσάνδρα βυθισμένη στο κέντρο της χερσονήσου είναι
πνιγμένη από τον ατμό του καυτού θειαφιού που πηγάζει από την Αγία
Παρασκευή. Ο Παυσανίας αναφέρει και άλλη εκδοχή κατά την οποία η
Αθηνά φόνευσε τον Εγκέλαδο ρίχνοντας επάνω του το τέθριππο άρμα
της. Η εκδοχή αυτή υπήρξε από τα πιο προσφιλή θέματα πολλών
καλλιτεχνών της αρχαιότητας, αποθανατίζοντας αυτή σε πλείστες
μετόπες αρχαίων ναών όπως στον Παρθενώνα και στο ναό του
Απόλλωνα στους Δελφούς. Τέτοιες παραστάσεις του αγώνα μεταξύ της
Αθηνάς και του Εγκέλαδου βρίσκονται σε πολλά αγγεία καθώς επίσης
κοσμούσαν και τον πέπλο της Αθηνάς στα Παναθήναια.
 24

    Ο Πολυβώτης, κυνηγημένος μεσοπέλαγα από τον Ποσειδώνα, φθάνει

στην Κω. Τότε ο Ποσειδώνας έκοψε ένα κομμάτι του νησιού, που
ονομαζόταν Νίσυρος, και το έριξε επάνω του. Ο Ερμής, φορώντας στην
μάχη τη δερμάτινη περικεφαλαία του Άδη, σκότωσε τον Ιππόλυτο, η
Άρτεμη τον Γρατίωνα, οι Μοίρες πολεμώντας με χάλκινα ρόπαλα,
σκότωσαν τον Άγριο και τον Θόωνα, τους υπόλοιπους τους χτυπούσε ο
Δίας με κεραυνούς και ο Ηρακλής εξαπέλυε τα βέλη του και τους
αποτελείωνε. (Απολλόδωρος 1.7.1.)
    Οι Φλέγρες, που αναφέρονται ως τόπος γέννησης των Γιγάντων
και σύγκρουσης ανάμεσα σε αυτούς και τους Ολύμπιους, είναι το
αρχαίο όνομα της Παλλήνης όπου κατοικούσαν οι Κρουσαίοι,
Θράκες και σύμμαχοι των Τρώων, τους οποίους συνάντησε ο Αινείας
φεύγοντας από την Τροία. Επομένως, ότι γνωρίζουμε από τις πηγές
για την προϊστορική φάση της χερσονήσου, την περίοδο που έφερε το
όνομα Φλέγρα (περίοδο της Φλέγρας), είναι η Γιγαντομαχία, οι
Κρουσαίοι, οι σχέσεις με την Τροία.
    Αν λάβουμε υπόψη μας τις απόψεις που έχουν διατυπωθεί για την
ετυμολογία των λέξεων Φλέγρες και Παλλήνη και που τις συνδέουν με
την ηφαιστειώδη φύση του τόπου (Φλέγρες), με γεωλογικές
αναστατώσεις και με την παλλόμενη από τους σεισμούς γη (Παλλήνη),
τότε θα προτείναμε μια φυσιοκρατική - κοσμογονική ερμηνεία του μύθου
των Γιγάντων, τους οποίους θα εκλαμβάναμε ως χθόνια στοιχεία που
προκαλούν μετεωρολογικά φαινόμενα, σεισμούς, ηφαιστειακή δράση,
θύελλες, τυφώνες, ξηρασίες, πυρκαγιές, ρήγματα στον φλοιό της γης και
γενικά αναστατώσεις της γης (εξ ου και τα ονόματα των Γιγάντων :
Εγκέλαδος, Ερυσίχθων, Χθονόφυλος, Πάλλαντας κτλ).
    Από την άλλη, ο Όμηρος υποδεικνύει μια περισσότερο ιστορική
ερμηνεία. Στην Οδύσσεια (η 56-60) οι Γίγαντες είναι μυθικός λαός,
αγχίθεοι (γένος μεταξύ θεών και ανθρώπων - γεννιούνται από τη γη αλλά
από το αίμα του Ουρανού) και υπέρθυμοι (θρασείς και αυθάδεις). Στην
ομηρική παράδοση στηρίζονται συγγραφείς, όπως ο Θεαγένης (ύστερα
ελληνιστικά χρόνια), την άποψη του οποίου διασώζει ο Στέφανος
Βυζάντιος (λ. Παλλήνη), ο οποίος προτείνει μια «ευημεριστική»
(εκλογικευμένη, «ιστορικοποιημένη») ερμηνεία. Σύμφωνα με αυτήν οι
κάτοικοι της Φλέγρας, οι Γίγαντες, ήταν μισάνθρωποι. Αυτούς κυνήγησε
και τιμώρησε ο Ηρακλής. Στη διάρκεια της μάχης έπεσαν κεραυνοί και
ξέσπασαν τυφώνες. Την άποψη αυτή παραδίδει και ο Στράβων σε
απόσπασμα του 7ου βιβλίου του (αρ. 25).
 25

    Γιγαντομαχία και Τιτανομαχία υπηρετούν την ιδέα της διαμόρφωσης

του κόσμου μέσα από συγκρουόμενες φυσικές δυνάμεις, χωρίς όμως να
αποκλείεται -κάθε άλλο μάλιστα- μια περισσότερο ιστορική ερμηνεία : η
σύγκρουση γηγενών κατοίκων με λαούς που μετακινούνται και
διεκδικούν με τη βία την εγκατάσταση σε τόπους ήδη κατοικημένους, και
ο σταδιακός «εξελληνισμός» των περιοχών.

ΔΗΜΟΣ ΚΑΣΣΑΝΔΡΑΣ
Στον τόπο αυτό, όταν αφέντες του κόσμου ήταν οι θεοί του Ολύμπου, η
Γη γέννησε τους Γίγαντες που στον πόλεμο που έκαναν με τους Θεούς,
πετούσαν βράχους και φλεγόμενους κορμούς δένδρων απέναντι στην
κατοικία των θεών. Αυτός ήταν ο λόγος, που ο τόπος εδώ ονομάστηκε
Φλέγρα. Αργότερα, απ' το γάμο του βασιλιά Σίθωνα και της Νύμφης
Μενδηίδας γεννήθηκε η Παλλήνη, που ο άνδρας της ο Κλείτος έδωσε τ'
όνομά της στη μέχρι τότε Φλέγρα. Η ζωή των αρχαίων πόλεων της
Παλλήνης αρχίζει τον 12ο αιώνα π.Χ. Το μεγάλο γεγονός της άλωσης
της Τροίας που τάραξε τον Ελλαδικό χώρο, άφησε τα σημάδια του και
στον τόπο αυτό. Μια ομάδα Τρώων με αρχηγό τον Αινεία περνά στην
Παλλήνη, που κάτοικοί της οι Κρουσαίοι ήταν οι...

Η Ιστορία της Χαλκιδικής

Σιθωνία
Η Σιθωνία πήρε το όνομά της από τον Σίθωνα, βασιλιά της Μακεδονίας,
γιο του Ποσειδώνα και της Όσσας. Η μυθολογία λέει ότι ο Σίθωνας ήταν
πατέρας της πανέμορφης Παλλήνης, την οποία διεκδικούσαν επώνυμοι
μνηστήρες από όλο τον κόσμο. Όποιος διεκδικούσε την Παλλήνη για
νύφη, όμως, έπρεπε να μονομαχήσει με τον πατέρα της κι επειδή όλοι οι
μνηστήρες έχαναν στη μονομαχία, η Παλλήνη δεν παντρευόταν ποτέ.

Όταν ο Σίθωνας γέρασε, έβαζε τους μνηστήρες να μονομαχούν μεταξύ

τους. Σε μία τέτοια μονομαχία, αντίπαλοι ήταν ο Κλείτος και ο
Δρύαντας. Η καρδιά της Παλλήνης χτυπούσε για τον Κλείτο και έτρεμε
μήπως ο καλός της σκοτωθεί. Εκμυστηρεύτηκε τότε την αγωνία της σε
ένα γέροντα τροφό, ο οποίος αφού την καθησύχασε, δωροδόκησε τον
ηνίοχο του Δρύαντα για να χαλάσει το άρμα του αφέντη του, έτσι ώστε ο
Κλείτος να νικήσει στη μονομαχία.

Ο Σίθωνας, όμως, επειδή κατάλαβε τι συνέβη, αποφάσισε να κάψει την

κόρη του. Μία “θεϊκή” βροχή, ωστόσο, έσβησε τη φωτιά την κατάλληλη
στιγμή και η Παλλήνη σώθηκε. Ο Σίθωνας, καταλαβαίνοντας το σημάδι
 26

των Θεών, αναγνώρισε το λάθος του και πάντρεψε τους δύο νέους. Κατά
την αρχαιότητα, στη Σιθωνία βρισκόταν οι πόλεις Σερμύλη, Φύσκελλα,
Σίγγος, Παρθενόπολις, Γαληψός, Τορώνη, Δέρρα, Άμπελος, Σάρτη,
Πίλωρος, Άσσα και Σιθώνη.

Χαλκιδική

Η Χαλκιδική στην Ελληνική Μυθολογία είναι η περιοχή όπου

γεννήθηκαν οι Γίγαντες από το σώμα της Γης όταν έσταξε πάνω της αίμα
από την πληγή του Ουρανού μετά τον ακρωτηριασμό του από τον Κρόνο.

Στην Γιγαντομαχία, οι Γίγαντες είχαν έδρα την Χαλκιδική (Κασσάνδρα)

και οι Ολύμπιοι Θεοί τον Όλυμπο. Η ονομασία της χερσονήσου ήταν
Φλέγρα, δηλαδή Τόπος της Φωτιάς. Είναι επίσης το πεδίο των μαχών
ανάμεσα στους Ολύμπιους θεούς και τους Γίγαντες κατά την περίοδο της
γιγαντομαχίας, με την τελική επικράτηση των πρώτων, μάχη που
υποκίνησε η Γη, για να εκδικηθεί τον Δία όταν αυτός φυλάκισε τους
Τιτάνες. Όταν οι Γίγαντες, κατά τη φοβερή Γιγαντομαχία διεκδικούσαν
από τους Ολύμπιους Θεούς την εξουσία του κόσμου, πετούσαν από τη
Φλέγρα απέναντι στον Όλυμπο τεράστια βράχια και ο Δίας με τη σειρά
του εκτόξευε κεραυνούς καίγοντάς την.Σύμφωνα με ένα μύθο, ο
Εγκέλαδος, ένας από τους Γίγαντες, καταπλακώθηκε από βράχο που
πέταξαν εναντίον του οι Θεοί του Ολύμπου. Έτσι, ο “Εγκέλαδος –
Σεισμός” γίγαντας, είναι θαμμένος στην Κασσάνδρα, αλλά μην έχοντας
πεθάνει, από καιρό σε καιρό προσπαθεί να ελευθερωθεί από το βράχο
που τον έχει καταπλακώσει και οι προσπάθειές του αποτελούν το
φαινόμενο του σεισμού.

Με τον ίδιο τρόπο ο Ποσειδώνας καταπλάκωσε το γίγαντα Άθω με το

ομώνυμο βουνό. Χρόνια κράτησε ο κοσμογονικός αυτός πόλεμος, ώσπου
ο Δίας ζήτησε τη βοήθεια του Ηρακλή. Ήταν γραφτό ότι οι Θεοί μόνο με
τη βοήθεια των θνητών θα νικούσαν και ο μεγάλος ήρωας ήταν παιδί του
Δία από θνητή γυναίκα. Ο Ηρακλής σκότωσε τελικά το Γίγαντα
Αλκυονέα και θριάμβευσαν οι Θεοί. Τότε η κόρη του πρωτογίγαντα
Αλκυονέα, Παλλήνη, συντετριμμένη από το θάνατο του πατέρα της
έπεσε στη θάλασσα με τις αδελφές της. Η Αμφιτρίτη δεν άφησε τις κόρες
να πνιγούν και τις μεταμόρφωσε σε θαλασσοπούλια. Είναι οι Αλκυόνες.
Η πρώτη από αυτές έδωσε το όνομά της στη χερσόνησο και η μυθική
Φλέγρα ονομάστηκε Παλλήνη. Έτσι λεγόταν στα αρχαία χρόνια η δυτική
απόληξη της Χαλκιδικής, ώσπου το 315 π.Χ. ο βασιλιάς της Μακεδονίας
Κάσσανδρος έχτισε στην κορφή της – λαιμό της χερσονήσου – την
 27

Κασσανδρεία. Η νέα πόλη έδωσε με τον καιρό σε όλη τη χερσόνησο το

όνομά της και ο τόπος ονομάστηκε Κασσάνδρα.

Όλοι αυτοί οι μύθοι, βέβαια, δεν είναι άσχετοι με τα γεωλογικά

φαινόμενα που παρουσιάζονται στην Κασσάνδρα, βυθισμένη στο κέντρο
της χερσονήσου και πνιγμένη από τον ατμό του καυτού θειαφιού που
πηγάζει από την Αγία Παρασκευή. Η μεγάλη μάχη περιγράφει
ουσιαστικά μια τεράστια ηφαιστειακή έκρηξη που διαμόρφωσε το χάρτη
της Χαλκιδικής όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Οι τεράστιοι βράχοι που
βρίσκονται διάσπαρτοι στα βουνά της, έπεσαν είτε ως μετεωρίτες είτε
ξεκόλλησαν από τη δύναμη της έκρηξης.

Η επιστημονική έρευνα πάντως έχει καταδείξει ότι η γεωμορφολογία της

παλαιοντολογικής Χαλκιδικής ήταν πολύ διαφορετική από τη σημερινή.
Διαφορετική σίγουρα ήταν και η χλωρίδα και η πανίδα της. Τα
απολιθωμένα λείψανα ελεφαντοειδών και άλλων εξαφανισμένων ειδών
που βρέθηκαν στη Νικήτη και έχουν εντοπιστεί στα Βραστά, στην
Τρίγλια κ.α. αποτελούν μάρτυρες μιας άλλης εποχής, που μάλλον δεν
είδε ποτέ ανθρώπινο γένος. Επίσης τα ευρήματα στο Σπήλαιο των
Πετραλώνων απέδειξαν ότι η παρουσία του ανθρώπου εδώ ξεπερνά τις
700.000 χρόνια, ενώ το κρανίο του αρχανθρώπου υπολογίζεται πως έχει
ηλικία 250.000 ετών περίπου. Εγκαταστάσεις οργανωμένης κοινωνίας
έχουμε στη Χαλκιδική από το 4.000 π.Χ. και οι παλαιότεροι κάτοικοί της
ήταν Θράκες και Πελασγοί.

Τον 8ο αι. π.Χ. πλήθος κατοίκων καταφθάνει στην περιοχή, προερχόμενο

κυρίως από την Χαλκίδα (εξού Χαλκιδική) και την Ερέτρια. Το 5ο αι.
π.χ. οι σημαντικότερες πόλεις της είναι: Αίνεια, Γίγωνος, Λίπαξος,
Ποτίδαια, Σάνη, Μένδη, Σκιώνη, Αιγαί, Νεάπολις, Άφυτις, Όλυνθος,
Σερμύλη, Γαληψός, Τορώνη, Σάρτη, Σίγγος, Πύλωρος, Δίον, Κλεωναί,
Ολόφυξος, Άκανθος, Στάγιρα, Απολλωνία, Αρναία, Ανθεμούς. Πολλές
από αυτές αποτελούν συνέχεια προϊστορικών οικισμών, που υπήρχαν
στην ίδια θέση. Στο τέλος του 5ου αι. π.Χ. οι 32 σπουδαιότερες πόλεις
ιδρύουν υπό την ηγεσία της Ολύνθου, το “κοινόν των Χαλκιδέων”, το
οποίο θα διαλυθεί το 379 π.Χ. από τους Σπαρτιάτες.

ΠΗΓH: Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής

 28

Μνημοσύνη
Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής
Γραμματείας
Μνημοσύνης δ᾽ ἐξαῦτις ἐράσσατο καλλικόμοιο,
ἐξ ἧς οἱ Μοῦσαι χρυσάμπυκες ἐξεγένοντο
ἐννέα, τῇσιν ἅδον θαλίαι καὶ τέρψις ἀοιδῆς. Ησίοδος, Θεογονία 915-7

ΗΡΟΔΟΤΟΣ. Ἱστορίαι (7.121.1-7.127.2)

[7.121.1] Οἱ μὲν δὴ πιεζόμενοι ὅμως τὸ ἐπιτασσόμενον ἐπετέλεον,

Ξέρξης δὲ ἐκ τῆς Ἀκάνθου, ἐντειλάμενος τοῖσι στρατηγοῖσι τὸν ναυτικὸν
στρατὸν ὑπομένειν ἐν Θέρμῃ ἀπῆκε ἀπ᾽ ἑωυτοῦ πορεύεσθαι τὰς νέας,
Θέρμῃ δὲ τῇ ἐν τῷ Θερμαίῳ κόλπῳ οἰκημένῃ, ἀπ᾽ ἧς καὶ ὁ κόλπος οὗτος
τὴν ἐπωνυμίην ἔχει· ταύτῃ γὰρ ἐπυνθάνετο συντομώτατον εἶναι.
[7.121.2] μέχρι μὲν γὰρ Ἀκάνθου ὧδε τεταγμένος ὁ στρατὸς ἐκ Δορίσκου
τὴν ὁδὸν ἐποιέετο· τρεῖς μοίρας ὁ Ξέρξης δασάμενος πάντα τὸν πεζὸν
[στρατόν], μίαν αὐτέων ἔταξε παρὰ θάλασσαν ἰέναι ὁμοῦ τῷ ναυτικῷ·
[7.121.3] ταύτης μὲν δὴ ἐστρατήγεον Μαρδόνιός τε καὶ Μασίστης, ἑτέρη
δὲ τεταγμένη ἤιε τοῦ στρατοῦ τριτημορὶς τὴν μεσόγαιαν, τῆς
ἐστρατήγεον Τριτανταίχμης τε καὶ Γέργις. ἡ δὲ τρίτη τῶν μοιρέων, μετ᾽
ἧς ἐπορεύετο αὐτὸς Ξέρξης, ἤιε μὲν τὸ μέσον αὐτέων, στρατηγοὺς δὲ
παρείχετο Σμερδομένεά τε καὶ Μεγάβυξον.
[7.122.1] Ὁ μέν νυν ναυτικὸς στρατὸς ὡς ἀπείθη ὑπὸ Ξέρξεω καὶ
διεξέπλωσε τὴν διώρυχα τὴν ἐν τῷ Ἄθῳ γενομένην, διέχουσαν δὲ ἐς
κόλπον ἐν τῷ Ἄσσα τε πόλις καὶ Πίλωρος καὶ Σίγγος καὶ Σάρτη οἴκηνται,
ἐνθεῦτεν, ὡς καὶ ἐκ τουτέων τῶν πολίων στρατιὴν παρέλαβε, ἔπλεε
ἀπιέμενος ἐς τὸν Θερμαῖον κόλπον, κάμπτων δὲ Ἄμπελον τὴν Τορωναίην
ἄκρην παραμείβετο Ἑλληνίδας [τε] τάσδε πόλις, ἐκ τῶν νέας τε καὶ
στρατιὴν παρελάμβανε, Τορώνην, Γαληψόν, Σερμύλην, Μηκύβερναν,
Ὄλυνθον. ἡ μέν νυν χώρη αὕτη Σιθωνίη καλέεται. [7.123.1] ὁ δὲ
ναυτικὸς στρατὸς ὁ Ξέρξεω συντάμνων ἀπ᾽ Ἀμπέλου ἄκρης ἐπὶ
Καναστραῖον ἄκρην, τὸ δὴ πάσης τῆς Παλλήνης ἀνέχει μάλιστα,
ἐνθεῦτεν νέας τε καὶ στρατιὴν παρελάμβανε ἐκ Ποτειδαίης καὶ Ἀφύτιος
καὶ Νέης πόλιος καὶ Αἰγῆς καὶ Θεράμβω καὶ Σκιώνης καὶ Μένδης καὶ
Σάνης· αὗται γάρ εἰσι αἱ τὴν νῦν Παλλήνην πρότερον δὲ Φλέγρην
καλεομένην νεμόμεναι. [7.123.2] παραπλέων δὲ καὶ ταύτην τὴν χώρην
ἔπλεε ἐς τὸ προειρημένον, παραλαμβάνων στρατιὴν καὶ ἐκ τῶν
προσεχέων πολίων τῇ Παλλήνῃ, ὁμουρεουσέων δὲ τῷ Θερμαίῳ κόλπῳ,
τῇσι οὐνόματά ἐστι τάδε, Λίπαξος, Κώμβρεια, Λισαί, Γίγωνος, Κάμψα,
Σμίλα, Αἴνεια· ἡ δὲ τουτέων χώρη Κροσσαίη ἔτι καὶ ἐς τόδε καλέεται.
 29

[7.123.3] ἀπὸ δὲ Αἰνείης, ἐς τὴν ἐτελεύτων καταλέγων τὰς πόλις, ἀπὸ

ταύτης ἤδη ἐς αὐτόν τε τὸν Θερμαῖον κόλπον ἐγίνετο τῷ ναυτικῷ στρατῷ
‹ὁ› πλόος καὶ γῆν τὴν Μυγδονίην, πλέων δὲ ἀπίκετο ἔς τε τὴν
προειρημένην Θέρμην καὶ Σίνδον τε πόλιν καὶ Χαλέστρην ἐπὶ τὸν Ἄξιον
ποταμόν, ὃς οὐρίζει χώρην τὴν Μυγδονίην τε καὶ Βοττιαιίδα, τῆς ἔχουσι
τὸ παρὰ θάλασσαν, στεινὸν χωρίον, πόλιες Ἴχναι τε καὶ Πέλλα.
[7.124.1] Ὁ μὲν δὴ ναυτικὸς στρατὸς αὐτοῦ περὶ Ἄξιον ποταμὸν καὶ
πόλιν Θέρμην καὶ τὰς μεταξὺ πόλιας τούτων περιμένων βασιλέα
ἐστρατοπεδεύετο, Ξέρξης δὲ καὶ ὁ πεζὸς στρατὸς ἐπορεύετο ἐκ τῆς
Ἀκάνθου τὴν μεσόγαιαν τάμνων τῆς ὁδοῦ, βουλόμενος ἐς τὴν Θέρμην
ἀπικέσθαι. ἐπορεύετο δὲ διὰ τῆς Παιονικῆς καὶ Κρηστωνικῆς ἐπὶ
ποταμὸν Ἐχείδωρον, ὃς ἐκ Κρηστωναίων ἀρξάμενος ῥέει διὰ Μυγδονίης
χώρης καὶ ἐξίει παρὰ τὸ ἕλος τὸ ἐπ᾽ Ἀξίῳ ποταμῷ. [7.125.1] πορευομένῳ
δὲ ταύτῃ λέοντές οἱ ἐπεθήκαντο τῇσι σιτοφόροισι καμήλοισι·
καταφοιτῶντες γὰρ οἱ λέοντες τὰς νύκτας καὶ λείποντες τὰ σφέτερα ἤθεα
ἄλλου μὲν οὐδενὸς ἅπτοντο οὔτε ὑποζυγίου οὔτε ἀνθρώπου, οἱ δὲ τὰς
καμήλους ἐκεράϊζον μούνας. θωμάζω δὲ τὸ αἴτιον, ὅ τι κοτὲ ἦν τῶν
ἄλλων τὸ ἀναγκάζον ἀπεχομένους τοὺς λέοντας τῇσι καμήλοισι
ἐπιτίθεσθαι, τὸ μήτε πρότερον ὀπώπεσαν θηρίον μήτ᾽ ἐπεπειρέατο αὐτοῦ.
[7.126.1] εἰσὶ δὲ κατὰ ταῦτα τὰ χωρία καὶ λέοντες πολλοὶ καὶ βόες ἄγριοι,
τῶν τὰ κέρεα ὑπερμεγάθεά ἐστι τὰ ἐς Ἕλληνας φοιτῶντα. οὖρος δὲ τοῖσι
λέουσί ἐστι ὅ τε δι᾽ Ἀβδήρων ῥέων ποταμὸς Νέστος καὶ ὁ δι᾽
Ἀκαρνανίης ῥέων Ἀχελῷος· οὔτε γὰρ τὸ πρὸς τὴν ἠῶ τοῦ Νέστου
οὐδαμόθι πάσης τῆς ἔμπροσθε Εὐρώπης ἴδοι τις ἂν λέοντα, οὔτε πρὸς
ἑσπέρης τοῦ Ἀχελῴου ἐν τῇ ἐπιλοίπῳ ἠπείρῳ, ἀλλ᾽ ἐν τῇ μεταξὺ τούτων
τῶν ποταμῶν γίνονται. [7.127.1] ὡς δὲ ἐς τὴν Θέρμην ἀπίκετο ὁ Ξέρξης,
ἵδρυσε αὐτοῦ τὴν στρατιήν. ἐπέσχε δὲ ὁ στρατὸς αὐτοῦ
στρατοπεδευόμενος τὴν παρὰ θάλασσαν χώρην τοσήνδε, ἀρξάμενος ἀπὸ
Θέρμης πόλιος καὶ τῆς Μυγδονίης μέχρι Λυδίεώ τε ποταμοῦ καὶ
Ἁλιάκμονος, οἳ οὐρίζουσι γῆν τὴν Βοττιαιίδα τε καὶ Μακεδονίδα, ἐς
τὠυτὸ ῥέεθρον τὸ ὕδωρ συμμίσγοντες. [7.127.2] ἐστρατοπεδεύοντο μὲν
δὴ ἐν τούτοισι τοῖσι χωρίοισι οἱ βάρβαροι, τῶν δὲ καταλεχθέντων τούτων
ποταμῶν ἐκ Κρηστωναίων ῥέων Ἐχείδωρος μοῦνος οὐκ ἀντέχρησε τῇ
στρατιῇ πινόμενος ἀλλ᾽ ἐπέλιπε.

Ο Σκύλακας (Ελλάδος Περιήγησις), σχετικά με τη χώρα των

Μακεδόνων, αναφέρει: «Από δε Πηνετού ποταμού Μακεδόνες εισίν
έθνος και κόλπος Θερμαίος. Πρώτη πόλις Μακεδονίας Ηράκλειον, Δίον,
Πύδνα πόλις Ελληνίς. Μεθώνη πόλις Ελληνίς και Αλιάκμων ποταμός,
Αλωρός πόλις και ποταμός Λυδίας, Πέλλα πόλις και βασίλειον εν αυτή
και ανάπλους εις αυτήν ανά τον Λυδίαν. Άξιος ποταμός, Εχέδωρος
 30

ποταμός, Θέρμη πόλις. Αίνεια Ελληνίς, Παλλήνη άκρα μακρά εις το

πέλαγος ανατείνουσα, και πόλεις αίδε εν τη Παλλήνη Ελληνίδες.
Ποτίδαια εν τω μέσω το ισθμόν εμφράττουσα, Μένδη, Άφυτις,
Θραμβηϊς, Σκιώνη, Κανάστραιο...
Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Χαλκιδικής. 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο
. Ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας, του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης και
η Χαλκιδική 1912-1940. Πρακτικά 1988. Θεσσαλλονίκη 2000.