Α Τ Ε.

Ι ΚΡΗΤΗΣ
Α.Τ.Ε.Ι
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΡΕΘΥΜΝΟΥ
ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ
ΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ:
ΘΕΜΑ
ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΟΥ
CONTROL ROOM ΤΟΥ STUDIO ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ
ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ
ΣTO
TO Α.Τ.Ε.Ι ΡΕΘΥΜΝΟΥ

ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΣ: ΜΑΡΙΟΣ ΜΗΤΡΑΚΗΣ, Α.Μ: 873

ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΡΩΜΑΝΟΣ

Ρέθυµνο, 2011
 ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Τα χαρακτηριστικά και οι ιδιότητες του ήχου απασχολούν εδώ και χιλιάδες χρόνια
τον άνθρωπο. Οι επιστήµη οι οποία µελετά τον ήχο διευρύνεται και αναπτύσσει τις
αντιλήψεις της συνεχώς ακόµα και σήµερα. Ακουστική είναι η επιστήµη της
συµπεριφοράς των ηχητικών κυµάτων. Μελετά την παραγωγή, διάδοση, και λήψη
των εν λόγω κυµάτων από το ανθρώπινο αυτί. Είναι επίσης η επιστήµη που
ασχολείται µε όλα γενικά τα µηχανικά κύµατα, τα οποία εκτείνονται πέρα από το
ακουστικό φάσµα του ανθρώπινου αυτιού και ως εκ τούτου δεν γίνονται αντιληπτά.
Τέτοια κύµατα είναι τα χαµηλής συχνότητας κύµατα που παράγονται από τους
σεισµούς (υποηχητικά κύµατα) και τα υψηλής συχνότητας ή υπερηχητικά κύµατα
καθώς και οι υψίσυχνες ταλαντώσεις των ατόµων στα στερεά σώµατα.
Η Ακουστική είναι εξαιρετικά σηµαντική στο λόγο και στην ακρόαση (ραδιοφωνικά
studios, θεατρικές αίθουσες, συνεδριακοί χώροι) και στη µουσική (παραγωγή και
ακρόαση) σε studios ηχογράφησης και αίθουσες συναυλιών.
Χώροι σαν τους προαναφερθέντες, κατασκευασµένοι χωρίς να έχουν προηγηθεί
µελέτες που αφορούν την ακουστική κλειστών χώρων, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα
δηµιουργήσουν απαράδεκτες συνθήκες ακρόασης µε αποτέλεσµα ένα δυσάρεστο
ακουστικό συναίσθηµα στο ακροατήριο. Μερικά από τα προβλήµατα που
δηµιουργούνται είναι ηχώ, στάσιµα κύµατα, τυχαίες ανακλάσεις των ηχητικών
κυµάτων, χρωµατισµός του ήχου που οφείλεται σε ανεπιθύµητους συντονισµούς στην
αίθουσα κ.ά.
Η παρούσα πτυχιακή έρευνα διεξάχθηκε στις εγκαταστάσεις του ΤΕΙ Ρεθύµνου και
συγκεκριµένα στο control room του studio ηχογραφήσεων µε σκοπό την ανάπτυξη
της αντίληψης σχετικά µε τις ιδιότητες του ήχου αλλά και τη βελτίωση της
ακουστικής του χώρου ο οποίος χρησιµοποιείται καθηµερινά στα πλαίσια της
εκπαιδευτικής διαδικασίας από καθηγητές και σπουδαστές.
Ολοκληρώνοντας της πτυχιακή εργασία θα ήθελα πρώτα να ευχαριστήσω τον
επιβλέποντα καθηγητή κ. Οδυσσέα Ρωµανό για το συνεχές ενδιαφέρον που έδειξε
κατά τη διάρκεια της έρευνας, παρέχοντας τις γνώσεις του και την καθοδήγησή του.
Επίσης ευχαριστώ τον καθηγητή κ. Σπύρο Μπρέζα για την πολύτιµη βοήθειά του και
τέλος τους συµφοιτητές Αχιλλέα Κάππη και Τριαντάφυλλο Αναγνώστου για την
συµπαράσταση και για τη βοήθειά τους στα πιο καίρια ζητήµατα.

1
 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ (Α)
ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2
ΠΕΡΙΛΗΨΗ 6
A. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 8
A.1. ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ 9
A.2. ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΜΙΚΡΩΝ ΧΩΡΩΝ 9
A.3. ∆ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΝΤΗΧΗΤΙΚΟΥ ΠΕ∆ΙΟΥ (ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ) 11
A.4. ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΤΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ RT60 ΚΑΤΑ SABINE 12
A.5. ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΚΑΤΑ NORRIS-EYRING 13
A.6. ΣΧΕΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ ΚΑΤΑ FITZROY 13
A.7. ΣΧΕΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ ΤΩΝ SETTE-MILLINGTON 13
A.8. EDT (EARLY DECAY TIME) 14
A.9. RT10, RT20, RT30 14
A.10. ΠΡΟ∆ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ 15
A.11. ΣΤΑΣΙΜΑ ΚΥΜΑΤΑ 15
A.12. ΑΞΟΝΙΚΟΙ/ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΙΚΟΙ/ΠΛΑΓΙΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ∆ΟΝΗΣΗΣ 16
A.13. ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΙ ΕΝΟΣ ΧΩΡΟΥ 17
A.14. ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΚΑΙ ∆ΙΑΧΥΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΥ 17
A.15. ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΘΟΡΥΒΟΥ 19
A.16. ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΕΣ 19
A.17. ΠΟΡΩ∆Η ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ 19
A.18. ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΤΥΠΟΥ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ 21
A.19. ∆ΙΑΤΡΗΤΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ 22
A.20. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ 23
A.21. ΚΥΚΛΙΚΕΣ ΟΠΕΣ 24
A.22. ΣΧΙΣΜΕΣ 24
A.23. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΕΣ 24
A.24. ΜΠΑΣΟΠΑΓΙ∆ΕΣ 24
A.25. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ 26
A.26. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ SCHROEDER 26
A.27. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ΜΟΝΗΣ ∆ΙΑΣΤΑΣΗΣ 29
A.28. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΦΑΣΗΣ ΑΝΑΚΛΑΣΗΣ 29
A.29. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟΥ ΠΑΛΜΟΥ 30
A.30. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ ΡΙΖΑΣ 31
A.31. ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ 33
A.32. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ∆ΙΠΛΗΣ ∆ΙΑΣΤΑΣΗΣ 36
A.33. ΑΛΛΟΥ ΤΥΠΟΥ ∆ΙΑΧΥΤΕΣ 37
A.34. Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗΣ ∆ΙΑΧΥΣΗΣ 37
A.35. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ 38
A.36. ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΛΟΒΩΝ ∆ΙΑΧΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ 39
A.37. ΑΝΕΣΤΡΑΜΜΕΝΑ ΕΙ∆ΩΛΑ 42
A.38. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ 42
A.39. ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΙ ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ SCHROEDER 43
A.40. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ – AUDIO CONTROL ROOMS 45
A.41. Η ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΕΝΟΣ ∆ΩΜΑΤΙΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ 46
A.42. ΚΡΙΤΗΡΙΟ BONELLO 48
A.43. ΕΙ∆Η ∆ΩΜΑΤΙΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ 49
A.44. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΥΠΟΥ JENCEN 49
A.45. TO NON-ENVIRONMENT ∆ΩΜΑΤΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ 50
A.46. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΥΠΟΥ LIVE-END, DEAD-END 51
A.47. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΥΠΟΥ REFLECTION FREE ZONE 52
A.48. EARLY SOUND SCATTERING ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ 54
A.49. ΣΥΣΤΗΜΑ MONITORING ΚΟΝΤΙΝΟΥ ΠΕ∆ΙΟΥ 54
A.50. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΜΙΞΗΣ ∆ΥΟ ΚΑΝΑΛΙΩΝ 55
A.51. ΤΡΟΠΟΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ 56
A.52. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ 59
A.53. ΜΕΘΟ∆ΟΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΤΡΟΠΩΝ ∆ΟΝΗΣΗΣ ΣΕ ΑΚΟΥΣΤΙΚΑ ΜΙΚΡΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ 59
A.54. ΚΡΟΥΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΡΙΣΗ 60
A.55. ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ 61
A.56. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ MLSSA 61
A.57. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ MLSSA ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ 63

2
 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ (Β)
B. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ 64
B.1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ CONTROL ROOM 65
B.2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑΣ 66
B.3. ΜΕΤΡΗΣΗ 1 (ΤΥΧΑΙΑ ΘΕΣΗ ΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΛΗΠΤΗ) 68
B.4. ΜΕΤΡΗΣΗ 2 (ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΛΗΠΤΗ) 70
B.5. ΜΕΤΡΗΣΗ 3 (ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΛΗΠΤΗ ΟΤΑΝ ΣΤΕΚΕΤΑΙ ΟΡΘΙΟΣ) 72
B.6. ΜΕΤΡΗΣΗ 4 (ΘΕΣΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΛΗΠΤΗ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΗ 74
ΚΟΝΣΟΛΑ)
B.7. ΜΕΤΡΗΣΗ 5 (ΘΕΣΗ ΣΤΟΝ ΠΙΣΩ ΤΟΙΧΟ) 76
B.8. ΜΕΤΡΗΣΗ 6 (ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΗΧΕΙΩΝ MEYER) 79
B.9. ΜΕΤΡΗΣΗ 7 (∆ΙΠΛΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ΑΡΙΣΤΕΡΟ NAUTILUS) 81
B.10. ΜΕΤΡΗΣΗ 8 (∆ΙΠΛΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ∆ΕΞΙ NAUTILUS) 83
B.11. ΜΕΤΡΗΣΗ 9 (ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ NAUTILUS) 85
B.12. ΜΕΤΡΗΣΗ 10 (∆ΙΠΛΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ΑΡΙΣΤΕΡΟ MEYER) 87
B.13. ΜΕΤΡΗΣΗ 11 (∆ΙΠΛΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ∆ΕΞΙ MEYER) 89
B.14. ΜΕΤΡΗΣΗ 12 (ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ MEYER) 91
B.15. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 93
B.16. ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ CONTROL ROOM 93
B.17. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΟΥ CONTROL ROOM 94
B.18. ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 96
ΕΠΙΛΟΓΟΣ 96
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 97
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 111

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΧΗΜΑΤΩΝ
ΣΧΗΜΑ 1: Γραφική αναπαράσταση του RΤ60. 9
ΣΧΗΜΑ 2: Ελεγκτής ακουστικής απόκρισης σταθερής κατάστασης δωµατίου. 10
ΣΧΗΜΑ 3: Συντελεστής ηχοαπορρόφησης του αέρα. 12
ΣΧΗΜΑ 4: Απεικονίσεις τρόπων ταλάντωσης. 14
ΣΧΗΜΑ 5: Τυπικός συντελεστής απορρόφησης ενός πορώδους υλικού. 20
ΣΧΗΜΑ 6: Πως λειτουργούν τα πορώδη απορροφητικά υλικά. 21
ΣΧΗΜΑ 7: Πορώδη απορροφητικά υλικά. 21
ΣΧΗΜΑ 8: Απορροφητικά υλικά τύπου µεµβράνης. 22
ΣΧΗΜΑ 9: ∆ιάφοροι τύποι διάτρητων επιφανειών. 23
Σχήµα 10: Χάρτης συντελεστών απορρόφησης (εξασθένισης) για διάφορα υλικά κι επιφάνειες. 109
ΣΧΗΜΑ 11: Συντονιστής Helmholtz. 25
ΣΧΗΜΑ 12: Μπασοπαγίδα. 26
ΣΧΗΜΑ 13: Παραλλαγή µεταλλικής πλάκας που σχεδίασε ο Schroeder. 27
ΣΧΗΜΑ 14: Ακουστική συµπεριφορά απορρόφησης/απλής ανάκλασης/διάχυσης για 28
συγκεκριµένη συχνότητα.
ΣΧΗΜΑ 15: Πολικό διάγραµµα διασποράς του διαχυτή Schroeder (αριστερό σκέλος) έναντι της 28
ανάκλασης από επιφάνεια ιδίου µεγέθους(δεξί σκέλος).
ΣΧΗΜΑ 16: Απεικόνιση ∆ιάχυσης. 29
ΣΧΗΜΑ 17: ∆ιαχυτής φράγµατος φάσης ανάκλασης. 30
ΣΧΗΜΑ 18: ∆ιαχυτής πρωτεύουσας ρίζας διπλής διάστασης. 33
ΣΧΗΜΑ 19: Πορεία των κυµάτων ABCD και EFGH σε διαχυτική επιφάνεια. 34
ΣΧΗΜΑ 20: Πορεία προσπίπτοντος κύµατος πάνω σε έναν διαχυτή του τύπου one-dimensional 34
QR. Αποτελούµενο από 2 περιόδους µε 17 φρεάτια ανά περίοδο.
ΣΧΗΜΑ 21: Κατευθυντικότητα διάχυσης για QR διαχυτές. 36
ΣΧΗΜΑ 22: Τοποθέτηση διαχυτών σε σειρά. 39
ΣΧΗΜΑ 23: ∆ιάγραµµα διασποράς. 40
ΣΧΗΜΑ 24: Τοποθέτηση διαχυτών στο ταβάνι. 41
ΣΧΗΜΑ 25: Πολικά διαγράµµατα λοβών διάχυσης. 41
ΣΧΗΜΑ 26: Πολικό διάγραµµα ανεστραµµένων ειδώλων. 42
ΣΧΗΜΑ 27: Αρχικό Χάσµα Χρονοκαθυστέρησης (ITG). 46
ΣΧΗΜΑ 28: Το διάγραµµα Bolt. 48
ΣΧΗΜΑ 29: Παράµετροι του κριτήριου Bonello. 49
ΣΧΗΜΑ 30: ∆ωµάτιο ελέγχου LEDE. 51
ΣΧΗΜΑ 31: Κάτοψη RFZ δωµατίου ελέγχου. 53
ΣΧΗΜΑ 32: Γραφική αναπαράσταση ενός µοναδιαίου παλµού. 59
3
ΣΧΗΜA 33: Βασική συνδεσµολογία για την µέτρηση της κρουστικής και συχνοτικής 66
απόκρισης που χρησιµοποιήθηκε για όλες τις µετρήσεις.
ΣΧΗΜΑ 34: Συνδεσµολογία Μέτρησης 1. 68
ΣΧΗΜΑ 35: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 1. 68
ΣΧΗΜΑ 36: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 1. 69
ΣΧΗΜΑ 37: Συνδεσµολογία Μέτρησης 2. 70
ΣΧΗΜΑ 38: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 2. 70
ΣΧΗΜΑ 39: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 2. 71
ΣΧΗΜΑ 40: Συνδεσµολογία Μέτρησης 3. 72
ΣΧΗΜΑ 41: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 3. 72
ΣΧΗΜΑ 42: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 3. 73
ΣΧΗΜΑ 43: Συνδεσµολογία Μέτρησης 4. 74
ΣΧΗΜΑ 44: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 4. 74
ΣΧΗΜΑ 45: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 4. 75
ΣΧΗΜΑ 46: Συνδεσµολογία Μέτρησης 5. 76
ΣΧΗΜΑ 47: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 5. 77
ΣΧΗΜΑ 48: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 5. 78
ΣΧΗΜΑ 49: Συνδεσµολογία Μέτρησης 6. 79
ΣΧΗΜΑ 50: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 6. 79
ΣΧΗΜΑ 51: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 6 80
ΣΧΗΜΑ 52: Συνδεσµολογία Μέτρησης 7. 81
ΣΧΗΜΑ 53: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 7. 81
ΣΧΗΜΑ 54: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 7. 82
ΣΧΗΜΑ 55: Συνδεσµολογία Μέτρησης 8. 83
ΣΧΗΜΑ 56: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 8. 83
ΣΧΗΜΑ 57: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 8. 84
ΣΧΗΜΑ 58: Συνδεσµολογία Μέτρησης 9. 85
ΣΧΗΜΑ 59: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 9. 85
ΣΧΗΜΑ 60: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 9. 86
ΣΧΗΜΑ 61: Συνδεσµολογία Μέτρησης 10. 87
ΣΧΗΜΑ 62: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 10. 87
ΣΧΗΜΑ 63: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 10. 88
ΣΧΗΜΑ 64: Συνδεσµολογία Μέτρησης 11. 89
ΣΧΗΜΑ 65: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 11. 89
ΣΧΗΜΑ 66: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 11. 90
ΣΧΗΜΑ 67: Συνδεσµολογία Μέτρησης 12. 91
ΣΧΗΜΑ 68: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 12. 91
ΣΧΗΜΑ 69: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 12. 92

4
 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΩΝ
ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Τιµές ακολουθιών ενός διαχυτή µονής διάστασης και ενός διαχυτή 33
τετραγωνικού παλµού.
ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Αναλογίες ορθογώνιων δωµατίων ελέγχου. 47
ΠΙΝΑΚΑΣ 3: ΜΕΤΡΗΣΗ 1. 69
ΠΙΝΑΚΑΣ 4: ΜΕΤΡΗΣΗ 2. 71
ΠΙΝΑΚΑΣ 5: ΜΕΤΡΗΣΗ 3. 73
ΠΙΝΑΚΑΣ 6: ΜΕΤΡΗΣΗ 4. 75
ΠΙΝΑΚΑΣ 7: ΜΕΤΡΗΣΗ 5. 77
ΠΙΝΑΚΑΣ 8: ΜΕΤΡΗΣΗ 6. 80
ΠΙΝΑΚΑΣ 9: ΜΕΤΡΗΣΗ 7 82
ΠΙΝΑΚΑΣ 10: ΜΕΤΡΗΣΗ 8. 84
ΠΙΝΑΚΑΣ 11: ΜΕΤΡΗΣΗ 9. 86
ΠΙΝΑΚΑΣ 12: ΜΕΤΡΗΣΗ 10. 88
ΠΙΝΑΚΑΣ 13: ΜΕΤΡΗΣΗ 11. 90
ΠΙΝΑΚΑΣ 14: ΜΕΤΡΗΣΗ 12. 92

5
 ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η εργασία έχει ως σκοπό τη µελέτη και βελτίωση του control room το οποίο
βρίσκεται στο studio του ΤΕΙ Ρεθύµνου. Στη πρώτη ενότητα η οποία είναι η
θεωρητική εισαγωγή αναπτύσσεται το βασικό θεωρητικό υπόβαθρο το οποίο είναι
απαραίτητο ώστε να κατανοηθεί πλήρως αφενός το αντικείµενο µελέτης, δηλαδή ο
ήχος και η συµπεριφορά του µέσα σε κλειστούς χώρους και αφετέρου η µεθοδολογία
της πειραµατικής διαδικασίας η οποία βρίσκεται στη δεύτερη ενότητα.
Αρχικά λοιπόν, ταυτόχρονα µε την φιλοσοφία της ακουστικής των µικρών χώρων
δίνεται και ο ορισµός του χρόνου αντήχησης και οι διάφοροι τρόποι υπολογισµού
του. Η επόµενη σηµαντική παράγραφος είναι τα στάσιµα κύµατα, τι είναι, γιατί
εµφανίζονται και πως µπορούν να αντιµετωπιστούν. Εποµένως γίνεται αναφορά
στους τρόπους δόνησης και στους συντονισµούς ενός χώρου.
Εν συνεχεία η πτυχιακή εργασία ασχολείται µε τις δύο σηµαντικότερες ιδιότητες του
ήχου όταν βέβαια πρόκειται να εξεταστεί η συµπεριφορά του µέσα σε κλειστούς
χώρους. Οι δύο αυτές ιδιότητες είναι η απορρόφηση και η διάχυση του ήχου, οι
οποίες αναλύονται και ερµηνεύονται εκτενώς. Παρακάτω γίνεται λόγος για τους
απορροφητές, τους διαχυτές και τα διάφορα είδη που έχουν εφευρεθεί ώστε να
τοποθετούνται µέσα σε χώρους µε κακή ακουστική µε σκοπό να ελέγξουν τις δύο
αυτές βασικές ιδιότητες του ήχου. Αναλυτικότερα γίνεται λόγος για τα πορώδη
απορροφητικά υλικά, για τα απορροφητικά υλικά τύπου µεµβράνης, για τις διάτρητες
επιφάνειες, για τους συντονιστές, τις κυκλικές οπές, τις σχισµές και τέλος τους
ηλεκτρονικούς απορροφητές και τις µπασοπαγίδες. Όσον αφορά τα είδη διαχυτών,
παρουσιάζεται η µεγάλη κατηγορία διαχυτών Schroeder, οι διαχυτές µονής και διπλής
διάστασης, οι φράγµατος φάσης και ανάκλασης, οι διαχυτές τετραγωνικού παλµού
και πρωτεύουσας ρίζας. Επίσης περιέχονται και κάποιες παράγραφοι που τονίζουν τη
σηµαντικότητα της διάχυσης και πόσο µάλλον της ελεγχόµενης διάχυσης, την
κατασκευή και εφαρµογή των διαχυτών, αλλά και τους συµβιβασµούς που
παρουσιάζονται κατά την εφαρµογή τους σε κλειστούς χώρους.
Η επόµενη παράγραφος έχει να κάνει µε την παρουσίαση των control room, τι είναι
ουσιαστικά ένα δωµάτιο ελέγχου και ποια είναι τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει
ώστε να θεωρείται επαγγελµατικών προδιαγραφών. Γίνεται λόγος για τους διάφορους
τύπους δωµατίων ελέγχου που υπάρχουν όπως τα δωµάτια ελέγχου τύπου Jencen, τα
Non-environmental δωµάτια ελέγχου, τα τύπου LEDE, RFZ, ESS και Stereo. Για
κάθε έναν τύπο παρουσιάζονται εκτός των άλλων τα πλεονεκτήµατα και τα
µειονεκτήµατά του.
Οι τελευταίες παράγραφοι της θεωρητικής εισαγωγής επισηµαίνουν τη µεθοδολογία
της πειραµατικής διαδικασίας, και επιχειρηµατολογούν σε ζητήµατα όπως η
καλύτερη δυνατή µέτρηση του χρόνου αντήχησης και γιατί χρησιµοποιήθηκε το
σύστηµα MLSSA κατά τη διεξαγωγή των πειραµατικών µετρήσεων.
Η δεύτερη ενότητα είναι η ανάλυση της πειραµατικής διαδικασίας, στην οποία αρχικά
περιγράφεται εκτενώς ο χώρος στον οποίο πραγµατοποιήθηκαν οι µετρήσεις. Για την
περιγραφή της πειραµατικής διαδικασίας χρησιµοποιούνται σχήµατα που βοηθούν
στη παρουσίαση του µετρητικού εξοπλισµού που χρησιµοποιήθηκε και της
συνδεσµολογίας του. Αναλύονται µία προς µία οι µετρήσεις που έγιναν στο χώρο και
δίδονται τα αποτελέσµατα σε µορφή πινάκων και γραφικών παραστάσεων όπως
εξάχθηκαν από το σύστηµα MLSSA. Στη συνέχεια διαπιστώνονται κάποια πρώιµα
συµπεράσµατα κατά την παρατήρηση των αποτελεσµάτων και εν τέλει
καταγράφονται τα προβλήµατα της ακουστικής του προς µελέτη control room.
Αµέσως µετά, χρησιµοποιώντας βήµα προς βήµα την θεωρητική εισαγωγή και τις
πληροφορίες που αντλήθηκαν κατά την µελέτη της, παρουσιάζονται οι προτάσεις
6
βελτίωσης της ακουστικής του δωµατίου ελέγχου, επιχειρηµατολογώντας για κάθε
πρόταση µε βάση τα αποτελέσµατα της πειραµατικής διαδικασίας αλλά και τη µελέτη
που πραγµατοποιήθηκε όσον αφορά το γνωστικό αντικείµενο της ακουστικής του
ήχου σε κλειστούς χώρους. Τα γενικά συµπεράσµατα συνοψίζουν τη συνολική
διαδικασία της παρούσας πτυχιακής εργασίας.
Τέλος υπάρχουν στο παράρτηµα κάποιες λεπτοµέρειες για τη εξαγωγή των
αποτελεσµάτων της πειραµατικής διαδικασίας και φυσικά πολλές φωτογραφίες που
σκοπεύουν να δώσουν την ολική εικόνα του δωµατίου ελέγχου το οποίο µελετήθηκε
σε κάποιον που δεν µπορεί να επισκεφθεί το χώρο όποτε να κατανοήσει καλύτερα τις
περιγραφές και τις προτάσεις βελτίωσης. Στη τελευταία ενότητα παραθέτονται οι
βιβλιογραφικές αναφορές οι οποίες χρησιµοποιήθηκαν κατά την δηµιουργία αυτής
της έρευνας.

7
A. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

8
 A.1. ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ

Ένας από τους σηµαντικότερους παράγοντες της Ακουστικής χώρων που

χρησιµοποιείται από τους σχεδιαστές και τους µηχανικούς της Αρχιτεκτονικής
Ακουστικής όταν µελετούν τη συµπεριφορά αντήχησης ενός χώρου, είναι ο Χρόνος
Αντήχησης (RT60 ή Τ60) που συµβολίζει τον απαιτούµενο χρόνο ώστε το επίπεδο
έντασης του αντηχούντος πεδίου να έχει εξασθενίσει κατά 60dB (δηλαδή
δηλαδή να είναι ένα
εκατοµµύριο φορές ασθενέστερο)
ασθενέστερο σε σύγκριση µε τον άµεσο ήχο, µετά την διακοπή
της µετάδοσης του ήχου από την ηχητική πηγή. Η ακουστική ποιότητα των χώρων
σχετίζεται άµεσα µε την έννοια του χρόνου αντήχησης, ο οποίος παίζει σπουδαίο
ρόλο στην ακουστική των κλειστών χώρων. Μετριέται σε sec. Η απορρόφηση του
χώρου και ο όγκος του είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν την τιµή του χρόνου
αντήχησης. Παράδειγµα χώρου µε υψηλό χρόνο αντήχησης αποτελεί ο κλασικός
οικιακός χώρος του µπάνιου που χαρακτηρίζεται από έντονα ανακλαστικές
επιφάνειες. Στον αντίποδα υπάρχει το πρότυπο του ανηχοϊκού θαλάµου του οποίου
όλες οι επιφάνειες καλύπτονται από υλικά και διατάξεις υψηλότατης
απορροφητικότητας µε αποτέλεσµα ο χρόνος αντήχησής του να τείνει προς το µηδέν.

ΣΧΗΜΑ 1: Γραφική αναπαράσταση του RΤ60.

.2. ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΜΙΚΡΩΝ ΧΩΡΩΝ

A.2.

Για τους ακουστικά µικρούς χώρους ισχύει ότι λ ≈ διαστάσεις του χώρου.
Επίσης η εξίσωση:

(1)
(όπου RT60: χρόνος αντήχησης,
αντήχησης k σταθερά δωµατίου,V: όγκος δωµατίου και fc
συχνότητα αποκοπής δωµατίου
δωµατίου)

περιγράφει τη συχνότητα ενός µεγάλου κλειστού χώρου. Για τιµές µικρότερες της fc
το δωµάτιο θεωρείται ακουστικά µικρό µε την έννοια ότι εξετάζονται οι τρόποι
δόνησης του και όχι ένα στατιστικά αντηχητικό πεδίο. Το διάγραµµα των Bolt,
Beranek & Newman που ονοµάζεται «ελεγκτής ακουστικής απόκρισης σταθερής
κατάστασης δωµατίου», παρουσιάζει
παρουσιά τον διαχωρισµό της συµπεριφοράς ενός χώρου
σύµφωνα µε τη συχνότητα ή αλλιώς το µήκος κύµατος του ήχου ως προς τις
διαστάσεις του χώρου. Ο διαχωρισµός γίνεται σε τέσσερις ζώνες: ζώνη πίεσης
(pressure zone), ζώνη στάσιµων κυµάτων (normal modes), ζώνη διάχυσης
χυσης (diffusion)
και ζώνη ανακλάσεων (absorption
absorption/specular reflections). Η συχνότητα fc ονοµάζεται

9
συχνότητα αποκοπής και στην ουσία είναι το όριο διαχωρισµού ανάµεσα σε ένα
ακουστικά µεγάλο και ένα ακουστικά µικρό δωµάτιο.

ΣΧΗΜΑ 2: Ελεγκτής ακουστικής απόκρισης σταθερής κατάστασης δωµατίου.

10
 A.3. ∆ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΝΤΗΧΗΤΙΚΟΥ ΠΕ∆ΙΟΥ (ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ
ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ)

Αντήχηση είναι η µη ακαριαία απόσβεση του ήχου µε το σταµάτηµα µιας πηγής και
είναι αποτέλεσµα των πολλαπλών ανακλάσεων στα τοιχώµατα (και άλλα
αντικείµενα) ενός χώρου. Όταν το ηχητικό κύµα πέσει πάνω σε µια επιφάνεια, τότε
ένα µέρος του απορροφάται από το υλικό (µετατρέπεται σε θερµική ενέργεια) και ένα
µέρος του ανακλάται (µε γωνία ίση µε τη γωνία πρόσπτωσης), ενώ υπάρχει και ένα
ποσό που υφίσταται περίθλαση1. Ο συντελεστής ανάκλασης r, αντιπροσωπεύει το
ποσοστό εκείνο της προσπίπτουσας ενέργειας (για όλες τις δυνατές γωνίες
πρόσπτωσης) που ανακλάται κατά την πρόσπτωσή του στο υλικό και επιστρέφει στο
χώρο, δηλαδή:



 , r є [0,1] (2)

όπου Er η ανακλώµενη ενέργεια από το υλικό και Ei η προσπίπτουσα σε αυτό
ενέργεια.

Ο συντελεστής απορρόφησης α, αντιπροσωπεύει το ποσοστό εκείνο της

προσπίπτουσας ενέργειας (για όλες τις δυνατές γωνίες πρόσπτωσης) που
απορροφάται από το υλικό (µετατρεπόµενο σε θερµική ενέργεια). Εξαρτάται από τη
θερµοκρασία, τη συχνότητα και την υγρασία. Είναι το υπόλοιπο ποσοστό της
προσπίπτουσας ενέργειας που δεν ανακλάστηκε στο χώρο και µπορεί να υπολογιστεί
µέσω του συντελεστή ανάκλασης ως εξής:

α=1-r, εφόσον r+α=1 (3).

Άρα για τον συντελεστή απορρόφησης α, θα ισχύουν τα εξής:
0≤α≤1 και α: αδιάστατη ποσότητα, που εξαρτάται από το µήκος κύµατος.

1
Τα ηχητικά κύµατα που ανακλώνται αλλάζουν γωνία κατεύθυνσης. Τα κύµατα που περνούν γύρω
από ένα εµπόδιο ή που το διαπερνούν (εξαιτίας, πχ, κάποιου ανοίγµατος στο σώµα) έχουν τη
δυνατότητα να κυρτώνονται και γεµίζουν τον χώρο πέρα του εµποδίου. Αυτή η ιδιότητα ονοµάζεται
περίθλαση. Περιγράφοντας το φαινόµενο της περίθλασης στον ακουστικό τοµέα, αποτελεί είτε την
κάµψη των ηχητικών κυµάτων γύρω από εµπόδια που διαταράσσουν την πορεία τους, ή τη διασπορά
τους µέσα από ανοίγµατα επιφανειών στις οποίες προσπίπτουν. Απαραίτητη προϋπόθεση για την
εµφάνιση περίθλασης, οι διαστάσεις των εµποδίων ή των ανοιγµάτων να είναι µικρές σε σύγκριση µε
τα µήκη κύµατος της ηχητικής ακτινοβολίας. Όσο λοιπόν µικραίνει το µήκος κύµατος, περιορίζεται η
περίθλαση. Σε παραλληλισµό πάντα µε τα οπτικά φαινόµενα, τα φαινόµενα περίθλασης ταξινοµούνται
σε δύο βασικές υποκατηγορίες ως προς το πεδίο επί του οποίου εξετάζονται:
• Περίθλαση Fresnel (εγγύς πεδίου): Το προσπίπτον κύµα και οι παραγόµενες συνιστώσες
παρουσιάζουν σηµαντική καµπυλότητα στο µέτωπό τους, οφειλόµενη στη µικρή απόσταση
τόσο της πηγής όσο και της ζώνης παρατήρησης σε σχέση µε το εµπόδιο. Αν µια σηµειακή
πηγή εκπέµψει κοντά σε σχισµή στερεού παραπετάσµατος, το µοτίβο περίθλασης που θα
παρατηρηθεί σε κοντινή επίπεδη ζώνη πίσω από τη σχισµή θα έχει την ίδια γενική κατατοµή
µε τη σχισµή, ενώ θα διακρίνεται από εναλλακτική παράθεση ενεργειακών µέγιστων κι
ελάχιστων στάθµεων.
• Περίθλαση Fraunhofer (µακρινού πεδίου): Το µέτωπο του προσπίπτοντος κύµατος όπως και
των παραγοµένων θεωρείται επίπεδο, εφόσον η πηγή και η ζώνη παρατήρησης (ανίχνευση της
έντασης µέσω µικροφώνου) τίθενται σε µεγάλη απόσταση από το θεωρούµενο εµπόδιο. Το
µοτίβο της παρατηρούµενης περίθλασης µακρινού πεδίου είναι ισοδύναµο µε το
µετασχηµατισµό Fourier της ίδιας της σχισµής. Η αρχή λειτουργίας των διαχυτών Schroeder
(βλ. σελ. 26) στηρίζεται σε αυτήν ακριβώς τη σηµαντικότερη κατηγορία περίθλασης.

11
 A.4. ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΤΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ RT60 ΚΑΤΑ SABINE

Στη πρώτη σχέση για τον υπολογισµό του χρόνου αντήχησης κατέληξε εµπειρικά ο
Wallace Sabine το 1898. Ο Sabine κατάληξε στο συµπέρασµα ότι η αντήχηση ενός
χώρου εξαρτάται από τον όγκο
όγκο, τη γεωµετρία του και την ανακλαστικότητα των
επιφανειών του. Η σχέση για τον υπολογισµό του χρόνου αντήχησης στην οποία
κατέληξε είναι:

, ή αλλιώς (4)
µε απορρόφηση As=Sα (σε Sabins ή m2), α: ο µέσος συντελεστής απορρόφησης του
χώρου που παρουσιάζει απορρόφηση σε m2 και V ο όγκος του χώρου σε m3. Στη
σχέση του Sabine παρουσιάζεται µια µέση τιµή συντελεστή απορρόφησης γιατί µέσα
σε έναν χώρο υπάρχει πληθώρα διαφορετικών υλικών, µε διαφορετικό συντελεστή
απορρόφησης ο οποίος µάλιστα
µ είναι διαφορετικός για κάθε συχνότητα και κάθε
γωνία πρόσπτωσης της ακτίνας του ήχου. Η µέση τιµή υπολογίζεται από το γινόµενο
των επιµέρους συντελεστών απορρόφησης µε την αντίστοιχη επιφάνεια τους
διαιρεµένη µε την συνολική επιφάνεια
επιφάνεια, δηλαδή:

(5)
µε S=S1+S2+S3+…+Sn, αn είναι ο συντελεστής απορρόφησης των επιµέρους
επιφανειών και Sn τα αντίστοιχα εµβαδά τους, µε n=1,2,3,…,n. ∆ηλαδή κατά τον
Sabine η απορρόφηση του χώρου (η οποία ονοµάζεται και απορρόφηση δωµατίου)
δίνεται από τον αριθµητή της σχέσης (5) Αs=S1α1+S2α2+S3α3+…+Snαn.
Η σχέση του Sabine ισχύει ικανοποιητικά για α<<1, πχ. α<0,1. Και αυτό γιατί τα
πειράµατα του Sabine µε τα οποία οδηγήθηκε στην σχέση (4) έγιναν σε χώρο µε
µικρή απορρόφηση
απορρόφηση. Όσο µεγαλύτερος ο χώρος και χαµηλότερη η απορρόφηση τόσο
περισσότερο διαρκεί η εξασθένιση.
εξασθένιση Αυτό είναι και ένα από τα στοιχεία που
χρησιµοποιούνται από την ανθρώπινη ακοή, σε συνδυασµό µε το Initial Time Delay
gap (ITD)2 για τον προσδιορισµό του µεγέθους ενός χώρου.

ΣΧΗΜΑ 3: Συντελεστής ηχοαπορρόφησης του αέρα.

2
Ο χρόνος ITDG (initial time delay gap) του control room είναι ο χρόνος µεταξύ του απευθείας
σήµατος (direct sound) και του χρόνου άφιξης της πρώτης έντονης ανάκλασης.

12
 A.5. ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΚΑΤΑ NORRIS-
EYRING

Οι Norris & Eyring παρουσίασαν µια πιο λεπτοµερής µελέτη της ακουστικής
συµπεριφοράς των µεγάλων χώρων, όπου ο χρόνος αντήχησης, µε αρκετά καλή
προσέγγιση δίνεται από τη σχέση:


RT  0,161 (6)
 
∆ηλαδή ισχύει ότι:


RT  0,161 (7)

µε ANE=-Sln(1-α). Η σχέση των Norris & Eyring ισχύει και για α>0,1. Για πολύ µικρά
α η σχέση του Sabine (4) δίνει σχεδόν τα ίδια αποτελέσµατα µε τη σχέση (7), ενώ για
µεγάλα α η απόκλιση στις τιµές είναι µεγάλη.
Γενικά για τεράστιους χώρους η σχέση του χρόνου αντήχησης κατά Sabine πρέπει να
συµπληρωθεί µε την απορρόφηση που οφείλεται στην απορρόφηση από τον αέρα και
γίνεται:


RT  0,161 (8)
  
µε m ο συντελεστής εξασθένισης στον αέρα (αδιάστατο µέγεθος).
Η παρουσία του παράγοντα 4mV που προστέθηκε στη σχέση γίνεται απαραίτητη στις
συχνότητες από 2Khz και άνω.

A.6. ΣΧΕΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ ΚΑΤΑ FITZROY

Στην περίπτωση ανοµοιόµορφης απορρόφησης, δηλαδή στην περίπτωση ύπαρξης σε

µια ή περισσότερες κατευθύνσεις ισχυρά ανακλαστικών επιφανειών, όπως οι
υαλοπίνακες, και ειδικά για ορθογώνιους χώρους, µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε
για τον υπολογισµό του χρόνου αντήχησης τον προσεγγιστικό τύπο του Fitzroy, ο
οποίος χωρίζει τον υπολογισµό του χρόνου αντήχησης στους 3 άξονες:

Sx Sy Sz V
Για α<<0,1 RT  # # 0,161 (9)
S2
•
αx αy αz
Για α>>0,1 RT
Sx Sy Sz V
 # # 0,161 (10)
()1*αx ()1*αy ()1*αz
• *1 *1 *1 S2
Για ορθογώνιο ισχύει Sx=2ΧΨ, Sy=2XZ, Sz=2ΨZ.

A.7. ΣΧΕΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ ΤΩΝ SETTE-

MILLINGTON

Όταν σε ένα κλειστό χώρο υπάρχουν επιφάνειες µε ιδιαίτερα µεγάλο συντελεστή

απορρόφησης (α>0,63), η σχέση (7) µπορεί να δώσει ως αποτέλεσµα συντελεστές
απορρόφησης µεγαλύτερους της µονάδας. Στις περιπτώσεις αυτές, όπου δηλαδή
υπάρχουν µεγάλες διαφορές στους συντελεστές απορρόφησης των διάφορων
επιφανειών του χώρου, µπορεί να χρησιµοποιηθεί ο τύπος των Sette & Millington
που δίνει πάντα συντελεστή απορρόφησης µικρότερο της µονάδας:

13
 
RT  0,161 (11)
+
µε AM=-[S1ln(1-α1)-1+S2ln(1-α2)-1+…] άρα κατά τους Sette-Millington η σχέση για
τον υπολογισµό του χρόνου αντήχησης ενός χώρου είναι:


RT  0,161 ∑-- ./- 01 
(12)

A.8. EDT (EARLY DECAY TIME)

Για τη διαµόρφωση της ακουστικής των κλειστών χώρων, η ανακλώµενη ηχητική

ενέργεια που αντιστοιχεί στις πρώτες ανακλάσεις του ήχου, είναι αυτή που παίζει
ουσιαστικό ρόλο, διότι οι καθυστερηµένες ανακλάσεις έχουν χάσει αρκετή από την
ενέργεια που µεταφέρουν και δεν έχουν µεγάλη επίδραση στην ακουστική του χώρου.
Στις περισσότερες περιπτώσεις συµβαίνει η κλίση του ρυθµού πτώσης της
ανακλώµενης ηχητικής ενέργειας να µην είναι οµαλή. Για αυτό το λόγο
χρησιµοποιείται ο πρώιµος ρυθµός µείωσης EDT (early decay time). Ο χρόνος
αυτός λαµβάνει υπόψη του τις πρώτες ανακλάσεις (early decay) και ορίζεται ως έξι
φορές η χρονική περίοδος που χρειάζεται ώστε ο ήχος να µειωθεί κατά 10dB µετά το
µηδενισµό της πηγής. Ο EDT είναι φυσικά µικρότερος από τον RT60 και σχετίζεται
µε την υποκειµενική αίσθηση «ζωντάνιας» του χώρου.

A.9. RT10, RT20, RT30

Υπάρχουν και κάποιο άλλοι χρόνοι που µελετώνται ανάλογα µε την περίσταση. Ο
χρόνος RT30 ορίζεται ως δύο φορές ο χρόνος που απαιτείται ώστε ο ήχος να
ελαττωθεί από -5 έως -35dB µετά το µηδενισµό της πηγής από την αρχική τιµή. Με
ανάλογο τρόπο ορίζονται και οι χρόνοι RT10 και RT20. Ο RT20 είναι τρεις φορές ο
χρόνος που απαιτείται για τη πτώση του ήχου από -5 έως -25dB και ο RT10 είναι έξι
φορές ο χρόνος που απαιτείται για τη πτώση του ήχου από -5 έως -15dB. Όλοι οι
παραπάνω χρόνοι ορίζονται όπως και ο RT60 για κάθε συχνότητα. Ο χρόνος RT30
λέγεται και ERT (extended reverberation time). Αν το αντηχητικό πεδίο είναι
διάχυτο (βλ. σελ. 15), τότε όλοι οι παραπάνω χρόνοι είναι ίσοι (ιδανική περίπτωση,
µη πραγµατική).

14
 A.10. ΠΡΟ∆ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ

Παρακάτω δίνονται κάποιες ενδεικτικές τιµές που πρέπει να ισχύουν για το χρόνο
αντήχησης, ανάλογα µε το είδος του δωµατίου:
Είδος Χώρου Χρόνος Αντήχησης
Καθιστικός χώρος (living room) 0.5sec
Μικρά δωµάτια για σολιστική µουσική και 1.0sec
µουσική δωµατίου
Ορατόρια, καθεδρική ναοί, για οργανική 2.5sec
µουσική
Χώροι όπου εκτελείται κλασική µουσική 1.0-1.4sec
(baroque)
Χώροι όπου εκτελείται ορχηστρική µουσική 2.0sec
του 19ου αιώνα
Χώροι ηχογράφησης κυρίως µη-κλασικής
µουσικής (rock, pop, country, western), Όσο µικρότερος γίνεται
τηλεοπτικά στούντιο.
Control rooms 0.2-0.4sec
Εκπαιδευτικοί χώροι 0.75sec

A.11. ΣΤΑΣΙΜΑ ΚΥΜΑΤΑ

Όταν δύο σφαιρικά κύµατα φτάνουν ταυτόχρονα σε κάποιο σηµείο του

χώρου, τότε αυτά συµβάλλουν και κάτω από ορισµένες προϋποθέσεις σχηµατίζονται
στάσιµα κύµατα (κύµατα που ουσιαστικά µένουν στην ίδια θέση παρουσιάζοντας
κορυφώσεις και βυθίσεις του πλάτους τους). Μια ηχητική πηγή βρίσκεται σε έναν
κλειστό χώρο, τότε σε κάθε σηµείο, η ηχητική πίεση είναι το άθροισµα της ηχητικής
πίεσης που προέρχεται από τη πηγή και αυτών που προέρχονται από διάφορες
ανακλάσεις. Όπως ακριβώς στα τελείως ανακλαστικά κλειστά άκρα ενός σωλήνα θα
δηµιουργηθούν στάσιµα κύµατα, έτσι και όσων αφορά την ακουστική κλειστών
χώρων, θα εµφανιστούν στάσιµα κύµατα (στον τρισδιάστατο χώρο), όπου αντί για τα
κλειστά άκρα είναι οι έξι τοίχοι. Όταν ο ήχος ανακλάται µε την ίδια πιθανότητα από
όλες τις επιφάνειες των τοίχων του χώρου (πρόκειται για ιδανική περίπτωση) τότε το
πεδίο που σχηµατίζεται ονοµάζεται διάχυτο πεδίο. Τα στάσιµα κύµατα λαµβάνουν
την ονοµασία τους ακριβώς από τη στατικότητα στην κατανοµή των πιέσεων του
αέρα και των ταχυτήτων που συνεπάγονται εντός του χώρου.
Από την πλευρά της Γεωµετρικής Ακουστικής τα στάσιµα κύµατα δεν
ανακλώνται σε κάθε επιφάνεια µε την ίδια πιθανότητα. Αντιθέτως, κινούνται µεταξύ
κάποιων συγκεκριµένων επιφανειών (δρόµων). ∆εν προσπίπτουν στους τοίχους σε
τυχαίες γωνίες. Αντιθέτως, συγκεκριµένες γωνίες εµπλέκονται στο σχηµατισµό των
στάσιµων κυµάτων. Όταν το σχήµα του χώρου είναι ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο οι
συχνότητες εµφάνισης στάσιµων κυµάτων δίνονται από τη σχέση:

6
f3,4,5  8nx/Lx 7 # ny/Ly7 # nz/Lz7 (13)
7
(c:ταχύτητα του ήχου (m/s), Lx, Ly, Lz :διαστάσεις του χώρου στους αντίστοιχους
άξονες και nx, ny, nz : τάξη του στάσιµου κύµατος στον αντίστοιχο άξονα). Επίσης
στις παραπάνω συχνότητες θεωρείται ότι συµβαίνει ένας συντονισµός ή ότι υπάρχει
ένας τρόπος δόνησης ή ένας τρόπος ταλάντωσης (resonance mode). Η ύπαρξη
στάσιµων κυµάτων γενικά «χρωµατίζει» το χώρο και επηρεάζει τη συµπεριφορά του,
γεγονός που ειδικά για ένα control room θεωρείται ανεπιθύµητο.
15
 A.12. ΑΞΟΝΙΚΟΙ/ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΙΚΟΙ/ΠΛΑΓΙΟΙ
ΑΞΟΝΙΚΟΙ/ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ∆ΟΝΗΣΗΣ

Οι κύριοι τρόποι δόνησης – ιδιορυθµοί (modes) για κλειστό χώρο σχήµατος

ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου είναι τρεις:
Οι αξονικοί (axial) τρόποι δόνησης,
δόνησης οι οποίοι είναι παράλληλοι σε κάποια διάσταση
και σχηµατίζονται από διαδοχικές ανακλάσεις σε ζεύγη παράλληλων επιφανειών.
Τρεις διαφορετικές υποπεριπτώσεις (nx,0,0) ή (0,ny,0) ή (0,0,nz), (0,0, όπου
nx,ny,nz=0,1,2,3,…
Οι εφαπτοµενικοί (tangential
tangential) τρόποι δόνησης οι οποίο εµφανίζονται όταν υπάρχει
ανάκλαση του ήχου και δηµιουργία στάσιµων κυµάτων σε δύο ζεύγη παράλληλων
επιφανειών (ανάµεσα
ανάµεσα σε τέσσερις τοίχους του δωµατίου). Με τρεις διαφορετικές
υποπεριπτώσεις: (nx,ny,0)
,0) ή (nx,0,nz) ή (0,ny,nz), όπου nx,ny,nz=0,1,2,3,…
=0,1,2,3,…
Οι πλάγιοι (oblique) τρόποι δόνησης όπου σχηµατίζονται µετά από διαδοχικές
ανακλάσεις σε τρία ζεύγη παράλληλων επιφανειών (ανάµεσα ανάµεσα και στους έξι (6)
τοίχους του δωµατίου). Αυτή η περίπτωση αντιστοιχεί σε κάποιον από τους
παρακάτω τρόπους: (nx,nyny,nz) µε nx,ny,nz=0,1,2,3,…

Γενικά ισχύει:
ΤΡΟΠΟΣ ∆ΟΝΗΣΗΣ ΠΛΗΘΟΣ ΑΝΑΚΛΑΣΕΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΑΘΜΗ
AXIAL 2 επιφάνειες 1 0 dB
TANGENTIAL 4 επιφάνειες ½ -3 dB
OBLIQUE 6 επιφάνειες ¼ -6 dB
Φυσικά ο παραπάνω πίνακας δεν ισχύει για όλες τις περιπτώσεις,
περιπτώσεις εφόσον σε
περίπτωση ανώµαλης κατανοµής των απορροφητικών υλικών στις διάφορες
επιφάνειες ανάλογα µε τα απορροφητικά υλικά του κάθε τοίχου
τοίχου, µπορεί να τύχει ένας
εφαπτοµενικός τρόπος ταλάντωσης να είναι εντονότερος από έναν αξονικό.
αξονικό

ΣΧΗΜΑ 4: Απεικονίσεις ενός (Α)

αξονικού, ενός (Β) πλάγιου και ενός
(Γ) εφαπτοµενικού τρόπου
δόνησης.

16
 A.13. ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΙ ΕΝΟΣ ΧΩΡΟΥ

Το πλήθος των συντονισµών ενός χώρου αυξάνεται µε τη συχνότητα και τις

διαστάσεις του χώρου. Η παρακάτω εξίσωση υπολογίζει το πλήθος των στάσιµων
κυµάτων Ν ανά συχνότητα f:

>?@ >?B  C?
Ν= # # (14)
A6@ 6B D6
Ν: πλήθος συντονισµών, f: συχνότητα (Hz), c: ταχύτητα του ήχου στον αέρα3, V:
όγκος (m3), S: συνολική επιφάνεια, L: συνολική περιµετρική απόσταση δωµατίου.
Άρα το πλήθος των τρόπων δόνησης ενός χώρου αυξάνεται µε τη συχνότητα και τις
διαστάσεις του χώρου.
Έστω λοιπόν ότι σε ένα µικρό χώρο υπάρχει πηγή που εκπέµπει ήχο σε µια µόνο
συχνότητα. Αµέσως σχηµατίζονται στάσιµα κύµατα. Έστω ότι η συχνότητα της
πηγής είναι κοντά στη συχνότητα ενός τρόπου δόνησης. Η στάθµη του ήχου
αυξάνεται µέχρι η µέση τιµή της πίεσης να φτάσει την τιµή:

7GH
Ep E  │ (15)
IHJ B KJ B HB HJ B B
Κ: σταθερά που εξαρτάται από την ακουστική ισχύ της πηγής, Κn: σταθερά που
εξαρτάται από την απορρόφηση του χώρου και ισχύει ότι Κn=6,91/RT60, ω: η
συχνότητα της πηγής και ωn: η συχνότητα του τρόπου δόνησης. Η στάθµη πίεσης
παίρνει τη µέγιστη τιµή όταν η συχνότητα της πηγής είναι ίδια µε τη συχνότητα
συντονισµού.
A.14. ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΚΑΙ ∆ΙΑΧΥΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΥ

Ο λόγος για τον οποίο οι πρώτες ανακλάσεις εκτιµώνται ως οι πιο καταστροφικές

στους χώρους ακρόασης (control rooms), βασίζεται στο φαινόµενο προτεραιότητας.
Τα ηχητικά κύµατα που καταφτάνουν από ανάκλαση στο ανθρώπινο ακουστικό
σύστηµα εντός των πρώτων 50χιλιοστών δευτερολέπτου από την εκποµπή του
άµεσου ήχου, γίνονται αντιληπτά ως προερχόµενα από την ίδια αρχική πηγή µε
αποτέλεσµα να υπάρχει υπέρθεση των δύο ξεχωριστών κυµατοµορφών. Η επιφάνεια
του τοίχου που αντιστοιχεί στην πρώτη ανάκλαση, διαµορφώνει ακουστικό είδωλο
πρώτης τάξης για την πηγή. Εκτός του γεγονότος ότι το ανακλώµενο σήµα βρίσκεται
σε διαφορά φάσης ως προς το άµεσο, έχει επιπλέον και διαφορετικό συχνοτικό
περιεχόµενο. Κατά τη διαδικασία της ανάκλασης, µειώνεται η ενέργεια
συγκεκριµένων συχνοτικών ζωνών σε µεγαλύτερο βαθµό από τις υπόλοιπες,
εξαρτώµενο από τη γωνία πρόσπτωσης και τη δοµή/µορφολογία του υλικού της
επιφανείας. Αυτός ο συνδυασµός των δύο κυµάτων στα ακουστικά κέντρα του
εγκεφάλου οδηγεί σε φαινόµενα κτενωτού φίλτρου µε επερχόµενη αλλοίωση της
αντίληψης για το σήµα που εκπέµπουν πρωτογενώς τα ηχεία. Χρησιµοποιώντας
ισχυρές απορροφητικές επιφάνειες ή/και διατάξεις που διασπείρουν τα ηχητικά
κύµατα προς διάφορες κατευθύνσεις (διαχυτές) στη θέση πρώτης ανάκλασης
καθεµίας επιφάνειας του δωµατίου ως προς κάθε ηχείο, µειώνεται η καταστροφική
αλληλεπίδραση µεταξύ των ζευγών κυµάτων (άµεσου-ανακλώµενου). Κατ' αυτόν τον
τρόπο, επιδιώκεται η προσοµοίωση της ακουστικής αντίληψης ενός µικροµεσαίου
3
Με βάση ότι η ταχύτητα των ηχητικών κυµάτων στον αέρα είναι περίπου 340m/s σε συνθήκες
δωµατίου (θερµοκρασία 20o C και πίεση 1Atm).

17
δωµατίου µε την αντίστοιχη που δηµιουργεί το πεδίο διάχυσης ενός µεγάλου
κλειστού χώρου. Ένα πεδίο διάχυσης θεωρείται πως αναπτύσσεται από την υπέρθεση
άπειρου αριθµού επιπέδων κυµάτων που διαδίδονται προς όλες τις κατευθύνσεις.
Ανάλογο αυτής της θεώρησης είναι ένας ήχος που έχει ανακλαστεί πολλαπλές φορές
από επίπεδα τοιχώµατα.
Όταν ένα κλειστό δωµάτιο διεγείρεται από ηχητικό σήµα, η ηχητική ενέργεια
ανακλάται από τις επιφάνειές του. Μέρος αυτής απορροφάται σε καθεµία ανάκλαση,
µε αποτέλεσµα να εξασθενεί µε εκθετικό ρυθµό. Στην ιδανική κατάσταση, το κύµα
θα έπρεπε να έχει την ίδια πιθανότητα ανάκλασης από κάθε διαθέσιµη επιφάνεια
σχηµατίζοντας έτσι ένα πεδίο διάχυσης. Το γεγονός αυτό θα οδηγούσε σε µοναδική
εκθετική εξασθένηση µε χρονική σταθερά ανάλογη του µέσου όρου απορρόφησης
των επιφανειών του. Στην πράξη όµως µέρος της ηχητικής ενέργειας δεν ανακλάται
σε τυχαίο µοτίβο, αλλά σε κυκλικές διαδροµές. Προκύπτουν έτσι στάσιµα κύµατα
όπως περιγράφονται παραπάνω. ∆εν συναντούν όλες τις επιφάνειες του χώρου,
µονάχα υποσύνολα των επιφανειών. Επίσης ούτε η γωνία πρόσπτωσης σε αυτές
ποικίλλει. Συνεπάγεται συµπαγή επιστροφή ενέργειας πίσω στην αρχική επιφάνεια
αντί τα κύµατα να διασπείρονται, ανταποκρινόµενα σε συγκεκριµένες συχνοτικές
συνιστώσες που καθορίζονται από τα γεωµετρικά χαρακτηριστικά του χώρου. Όλες
οι προαναφερθείσες ιδιότητες είναι ανεπιθύµητες καθώς συνεπάγονται έντονη
µεταβολή στο επίπεδο ηχητικής πίεσης (αντί για οµοιογένεια) καθώς ο ακροατής
µεταβαίνει σε διαφορετικές θέσεις στο χώρο.
Όταν ένα ηχητικό κύµα πέσει πάνω σε ένα τοίχο ή γενικά σε κάποια επιφάνεια
διαχωρισµού δύο µέσων, ένα µέρος από την ενέργεια που µεταφέρει ανακλάται, ενώ
ένα άλλο µέρος απορροφάται ή διαδίδεται µέσω του τοίχου από την άλλη πλευρά.
Εποµένως η απορρόφηση του ήχου από τα τοιχώµατα παίζει πολύ σπουδαίο ρόλο
στην ακουστική των χώρων. Η απορρόφηση από µια επιφάνεια ενός συγκεκριµένου
υλικού οφείλεται σε δύο φαινόµενα:
• Καθώς το ηχητικό κύµα εισχωρεί στο υλικό που είναι συνήθως πορώδες, το
µέσο διάδοσης (συνήθως ο αέρας) κατά την εκτέλεση των ταλαντώσεων
λόγω τριβών µε το υλικό χάνει ενέργεια µε αποτέλεσµα τη µετατροπή της
ηχητικής ενέργειας σε θερµική.
• Το ηχητικό κύµα διεγείρει προς ταλάντωση (και συνεπώς προσφέρει
ενέργεια) τα µόρια του απορροφητικού υλικού, οπότε η ενέργεια του
ηχητικού κύµατος µειώνεται.

18
 A.15. ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΘΟΡΥΒΟΥ

Υπάρχει επίσης και ο συντελεστής µείωσης θορύβου (NRC, Noise Reduction

Coefficient), ο οποίος ορίζεται ως ο µέσος συντελεστής απορρόφησης σε τέσσερις
οκτάβες, από 125 έως 1000 Hz.

1BN BON NOO 1OOO

NRC  (16)

Όπου α οι συντελεστές απορρόφησης µε δείκτη τους τις συγκεκριµένες συχνότητες.
Το NRC χρησιµοποιείται κυρίως για τη σύγκριση των ακουστικών ιδιοτήτων των
διάφορων υλικών.

A.16. ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΕΣ

Κατά την πρόσκρουση ηχητικού κύµατος σε τοίχωµα καλυµµένο από απορροφητικό

υλικό, ένα ποσοστό αυτού ανακλάται από την επιφάνεια του υλικού (χωρίς να
αντιστρέφεται η φάση του) ενώ ένα µικρό κοµµάτι (σηµαντικότερο για τις
υψηλότερες συχνοτικές συνιστώσες) απορροφάται από τον αέρα µετατρεπόµενο σε
θερµική ενέργεια. Τα ηχοαπορροφητικά υλικά χρησιµοποιούνται όταν πρέπει να
µειωθεί η στάθµη της ηχητικής έντασης του ήχου, ο οποίος παράγεται µέσα στον ίδιο
το χώρο, ή όταν πρέπει να ρυθµιστεί η συνολική ηχοαπορρόφηση του χώρου για τη
δηµιουργία ευνοϊκών συνθηκών ακρόασης. Σε χώρους, όπου απαιτούνται πολύ
υψηλά ποσοστά ηχοαπορρόφησης, όλες σχεδόν οι επιφάνειες καλύπτονται µε ισχυρά
ηχοαπορροφητικά υλικά για όλη την περιοχή των συχνοτήτων έτσι ώστε να είναι
δυνατόν ο ανακλώµενος ήχος σχεδόν να εξαλειφθεί. Τα απορροφητικά υλικά
µπορούν να χωριστούν σε τρεις βασικές κατηγορίες: τα πορώδη απορροφητικά υλικά,
τα απορροφητικά τύπου µεµβράνης και τους συντονιστές. Οι παραπάνω απορροφητές
λειτουργούν µέσω της απευθείας µετατροπής της ηχητικής ενέργειας σε θερµότητα
και για αυτόν το λόγο ονοµάζονται και παθητικοί απορροφητές.

A.17. ΠΟΡΩ∆Η ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ

Σε αυτή την κατηγορία η απορρόφηση επιτυγχάνεται µέσω των δυνάµεων τριβής που
µετατρέπουν την ηχητική ενέργεια (ανεπιθύµητη) σε θερµότητα. Απορρόφηση
υπάρχει και λόγω της απώλειας ενέργειας στους πόρους του υλικού, λόγω της τριβής
του αέρα. Η τριβή είναι ανάλογη της δυναµικής πίεσης του κινούµενου αέρα,
εποµένως τα πορώδη υλικά προκαλούν µεγαλύτερη απορρόφηση όταν βρίσκονται σε
θέσεις όπου η ταχύτητα των σωµατιδίων του ηχητικού κύµατος είναι µέγιστη. Όταν
το ηχητικό κύµα προσπίπτει πάνω σε ανένδοτη επιφάνεια (πχ. µπετόν)
δηµιουργούνται στάσιµα κύµατα. Σε αποστάσεις από την επιφάνεια λ/4, 3λ/4 κτλ.
Όπου λ το µήκος του προσπίπτοντος κύµατος, εκεί η ταχύτητα της ταλάντωσης
παίρνει τη µέγιστή τιµή της. Άρα, όταν το πορώδες υλικό τοποθετείται σε επαφή µε
µια ανακλαστική επιφάνεια, όπου η ταχύτητα των σωµατιδίων είναι µικρή, η
απορρόφηση είναι αµελητέα. Αντιθέτως, µεγάλη απορρόφηση επιτυγχάνεται όταν το
ίδιο υλικό τοποθετείται σε απόσταση λ/4 από την επιφάνεια. Για παράδειγµα, ένα
χαλί που τοποθετείται αναγκαστικά σε επαφή µε το πάτωµα θα απορροφά καλύτερα
τις υψηλές συχνότητες των οποίων τα τέταρτα µήκους κύµατος θα είναι συγκρίσιµα
µε το πάχος του πέλους του χαλιού (πορώδης επιφάνεια). Άλλες επιφάνειες στο µέσο
δωµάτιο ακρόασης θα εµφανίζουν φυσικά διαφοροποιηµένη απορρόφηση ως προς τη
συχνοτική ζώνη και το ποσοστό.

19
Η τιµή του συντελεστή απορρόφησης για ένα απορροφητικό υλικό τοποθετηµένο
µπροστά από µια ανένδοτη επιφάνεια σε απόσταση d από αυτήν, δίνεται
δίνε από τη
σχέση:

(17)

όπου Rf η αντίσταση ροής που δίνεται από τον τύπο Rf=∆ρ/u και ∆ρ η διαφορά
πίεσης στις δύο επιφάνειες του υλικού και u η ταχύτητα των σωµατιδίων
σωµατιδίων, f η
συχνότητα, c η ταχύτητα του ήχου στον αέρα και ρ η πυκνότητα του αέρα.
αέρα
Για την αποτελεσµατική απορρόφηση του ήχου θα πρέπει ο συντελεστής ανάκλασης
των υλικών να είναι µικρός.
µικρός Έτσι γίνεται αντιληπτό ότι όσο πιο µικρή διαφορά έχουν
οι εµπεδήσεις του αέρα του υλικού, τόσο µικρότερη η ανάκλαση και συνεπώς
µεγαλύτερη η διάδοση. Η πυκνότητα αυτών των υλικών θα πρέπει να είναι µικρή,
πρακτικά δύο µε τρεις φορές µεγαλύτερη από αυτή του αέρα και η διάµετρος των
πόρων να είναι µεγαλύτερη από το µήκος κύµατος του ήχου γεγονός που πο καθιστά
τους πορώδη απορροφητές αποδοτικότερους στις µεσαίες και υψηλές συχνότητες (πχ.
υαλοβάµβακας).
Τα πορώδη απορροφητικά υλικά που βρίσκουν χρήση ως απορροφητές του ήχου,
είναι συνήθως ινώδη υλικά µε τη µορφή ταµπλό, αφρού, υφασµάτων και χαλιών.
Στην περίπτωση που οι ίνες είναι πολύ αραιές δεν υπάρχει µεγάλη απορρόφηση µιας
και η ενέργεια που χάνεται ως θερµότητα είναι λίγη. Από την άλλη πλευρά
πλευρά, αν οι ίνες
του υλικού είναι πολύ πυκνές
πυκνές, δεν υπάρχει εισχώρηση του ήχου και η κίνηση του
αέρα δεν µπορεί ναα προκαλέσει τόσο µεγάλη τριβή ώστε να είναι αποτελεσµατική.
αποτελεσµατική Η
επίστρωση µοκέτας στο δάπεδο αυξάνει την ηχοαπορροφητικότητα κατά 0,85% σε
σύγκριση µε αυτή που παρουσιάζει ένα δάπεδο από γυµνό ξύλο
ξύλο. Οι µοκέτες είναι µια
αρκετά οικονοµική λύση που έχει εύκολη εφαρµογή καθώς αρκεί το µέτρηµα και το
κόλληµα µε τη χρήση ασταριού και ειδικής κόλλας. Συνεπώς
Συνεπώς, η αποτελεσµατικότητα
ενός απορροφητικού υλικού εξαρτάται από το πάχος του υλικού, το µέγεθος των
πόρων και από την πυκνότητα των ινών του υλικού. Τέλος Τέλος, η απορροφητική
απ
ικανότητα στα πορώδη υλικά εξαρτάται από τη συχνότητα και αυξάνει µε αυτήν.

ΣΧΗΜΑ 5: Τυπικός συντελεστής

υντελεστής απορρόφησης ενός πορώδους υλικού.
20
ΣΧΗΜΑ 6: Πως λειτουργούν τα πορώδη απορροφητικά υλικά.

ΣΧΗΜΑ 7: Πορώδη απορροφητικά υλικά.

A.18. ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΤΥΠΟΥ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

Αυτά τα απορροφητικά υλικά συνήθως αποτελούνται από µια λεπτή µεµβράνη (πχ.
ύφασµα), που βρίσκεται σε µικρή απόσταση από κάποιο σκληρό υλικό (πχ. τοίχος).
Όταν ο ήχος προσπίπτει στη µεµβράνη τότε τη διεγείρει σε ταλάντωση και η απώλεια
της ηχητικής ενέργειας οφείλεται στην εσωτερική τριβή του υλικού. Για χαµηλότερες
συχνότητες, ο συντελεστής απορρόφησης αυτών των υλικών είναι µεγάλος µεγάλος, µε
µέγιστο στην περιοχή που συµπίπτει µε τη φυσική συχνότητα ταλάντωσης της
µεµβράνης. Καθώς αυτά τα υλικά ταλαντώνονται, η συχνότητα συντονισµού τους και
άρα η συχνότητα κατά την οποία η απορρόφηση µεγιστοποιείται δίνεται από την
παρακάτω σχέση:

(18)
όπου m η µάζα του υλικού ανά µονάδα επιφάνειας (kg/m2), L η απόσταση από τον
τοίχο (m), ρ η πυκνότητα του αέρα και c η ταχύτητα του αέρα.

Τα απορροφητικά τύπου µεµβράνης έχουν τις εξής ιδιότητες:

• Όσο πιο λεπτό το απορροφητικό υλικό, τόσο µεγαλύτερη η απορρόφηση διότι
δονείται πιο εύκολα ενώ όσο µεγαλύτερη είναι η πυκνότητα του υλικού από
το οποίο είναι κατασκευασµένος ο απορροφητής, τόσο µεγαλύτερη είναι και η

21
 ακαµψία του
του, κατ επέκταση περιορίζεται η δυνατότητα ταλάντωσης της
µεµβράνης, συνεπώς µικραίνει η απορροφητική του ικανότητα..
µεµβράνης
• Οι συχνότητες τις οποίες απορροφούν αυτού του είδους οι απορροφητές είναι
µεταξύ 50 και 500Hz.
500 Τα µέγιστα της απορρόφησης βρίσκονται κάτω από τα
300Hz και µετακινούνται σε χαµηλότερες συχνότητες καθώς το βάρος του
υλικού αυξάνει.
• Αν τοποθετηθεί πορώδες υλικό πίσω από το απορροφητικό
ρροφητικό τύπου µεµβράνης,
η αποτελεσµατικότητά τους αυξάνει.
• Το βάρος των απορροφητών τύπου µεµβράνης είναι συνήθως 3 έως 5 Kg/m2.
Οι µεµβράνες χαµηλού βάρους χρησιµοποιούνται για τον έλεγχο της
ακουστικής ενώ αυτές µεγαλύτερου βάρους είναι πολύ αποτελεσµ
αποτελεσµατικές για
ηχοµόνωση.

ΣΧΗΜΑ 8: Απορροφητικά υλικά τύπου µεµβράνης.

A.19. ∆ΙΑΤΡΗΤΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ

Οι διάτρητες επιφάνειες είναι µια µορφή συντονιστών και χρησιµοποιούνται συχνά

για την απορρόφηση του ήχου τόσο σε κλειστούς χώρους όσο και σε ανοιχτούς.
ανοιχτούς Οι
διάτρητες επιφάνειες είναι φύλλα υλικού διάτρητα µε οπές ή σχισµές
σχισµές, τα οποία
τοποθετούνται σε απόσταση από την επιφάνεια στήριξης. Κάθε οπή ή σχισµή
λειτουργεί σαν αντηχείο Helmholtz. Η συχνότητα συντονισµού των διάτρητων
επιφανειών δίνεται από τη
την παρακάτω σχέση, τη σχέση του Helmholtz:
Helmholtz

(19)
όπου s το εµβαδόν του λαιµού της οπής, l το µήκος του λαιµού και V ο όγκος της
κοιλότητας.
Όταν είναι επιθυµητό να υπάρχει µέγιστη απορρόφηση σε διαφορετικές συχνότητες,
χρησιµοποιούνται δύο ή περισσότερα είδη διατρήσεων στην ίδια επιφάνεια ή σε
διαφορετικές επιφάνειες. Με τη προσθήκη του απορροφητικού υλικού κάτω από τη
διάτρητη επιφάνεια, πλαταίνει
αίνει η καµπύλη συντονισµού. Η διάτρηση µπορεί να είναι
συµµετρική ή τυχαία
τυχαία. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι το ποσοστό της διάτρησης να
µην υπερβαίνει το 20%, γιατί τότε η επιφάνεια είναι διαφανής ως προς τον τοίχο.
Αυτοί οι τύποι απορροφητών κατασκευάζονται από διάφορα υλικά όπως κόντρα
πλακέ, τα hardboard, λαµαρίνα κα. Η ηχοαπορρόφηση οφείλεται, όπως και στην
προηγούµενη περίπτωση, στη λειτουργία του συστήµατος µάζας-ελατηρίου
ελατηρίου. Πάλι το
22
στρώµα του αέρα
αέρα, που βρίσκεται µεταξύ του διάτρητου φύλλου και της επιφάνειας
στήριξης, λειτουργεί ως ελατήριο,
ελατήριο αλλά ως µάζα λειτουργεί βασικά η µάζα του αέρα,
ο οποίος βρίσκεται µέσα στις οπές ή στις σχισµές. Οι διάτρητες επιφάνειες
παρουσιάζουν πολύ µεγάλη ηχοαπορρόφηση στην περιοχή των µεσαίων συχνοτήτων
συχνοτήτων,
µέτρια στις υψηλές και µικρή στις χαµηλές συχνότητες.

ΣΧΗΜΑ 9: ∆ιάφοροι τύποι διάτρητων επιφανειών.

A.20. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ

Ένας συντονιστής (ήή συνηχητής)

συνηχητής είναι ουσιαστικά µια κοιλότητα
οιλότητα µέσα σε κάποιο
υλικό. Όταν ο ήχος πέσει στο στόµιο της κοιλότητας διεγείρει τον αέρα που
βρίσκεται µέσα στο συντονιστή και η απώλεια ενέργειας οφείλεται και πάλι στις
αποσβέσεις των ταλαντώσεων λόγω των τριβών. Ο συντελεστής απορρόφησης των
υλικών αυτών έχει ένα οξύ µέγιστο γύρω από µια συχνότητα, την συχνότητα
συντονισµού f0, που βρίσκεται συνήθως στις χαµηλές συχνότητες,
συχνότητες ενώ για τις
υπόλοιπες συχνότητες είναι σχεδόν µηδέν. Με την προσθήκη απορροφητικού υλικού
στο εσωτερικό των κοιλοτήτων πλαταίνει η καµπύλη συντονισµού και το µέγιστο
µειώνεται. Η συχνότητα συντονισµού της κοιλότητας δίνεται από την σχέση (19). Ο
συντονιστής συµπεριφέρεται όπως το σύστηµα ελατήριο – µάζα και ενδείκνυται για
χώρους όπου υπάρχουν τόνοι χαµηλής συχνότητας. Το φύλλο τουυ υλικού ενεργεί ως
µάζα και το στρώµα του αέρα µεταξύ του φύλλου και της επιφάνειας στήριξης ως
ελατήριο. Ο συντονιστής εκπέµπει ξανά τον ήχο στο χώρο, ο οποίος ήχος όµως δεν
είναι ακουστός διότι ο ρυθµός µείωσης του είναι µεγαλύτερος από αυτόν του
δωµατίου. Οι επανεκπεµπόµενοι ήχοι είναι ακουστοί µόνο σε ανοικτό χώρο. Οι
συντονιστές εµφανίζουν πολύ καλή απορρόφηση στη ζώνη συχνότητας συντονισµού
τους (κατά κανόνα χαµηλές)
χαµηλές αλλά φτωχή στις υπόλοιπες.

23
 A.21. ΚΥΚΛΙΚΕΣ ΟΠΕΣ

Η συχνότητα συντονισµού για τις κυκλικές οπές δίνεται από τη σχέση:

P R
f  I (20)
7Q CS
όπου P το ποσοστό διάτρησης, L η απόσταση της επιφάνειας από τον τοίχο, l το
µήκος του λαιµού κάθε οπής και δ=0.8d όπου d η διάµετρος του λαιµού.

A.22. ΣΧΙΣΜΕΣ

Η συχνότητα συντονισµού για τις σχισµές δίνεται από τη σχέση:

P R
f  I (21)
7Q CGT
 7 7W
όπου U  # Q ln για την περίπτωση σχισµών πεπερασµένου µήκους και
Q X
7 ]Q
U  Q ln YZ[\Y 7 για τη περίπτωση σχισµών άπειρου µήκους.
Οι διάτρητες επιφάνειες είναι στην ουσία ένας συνδυασµός των δύο τύπων
απορροφητών που αναφέρθηκαν παραπάνω και των συντονιστών (και συνήθως στο
εσωτερικό ενός συντονιστή υπάρχει απορροφητικό υλικό). Η διάτρητη επιφάνεια
λειτουργεί ως απορροφητής τύπου µεµβράνης, οι οπές σαν συντονιστές και το
ενδιάµεσο υλικό σαν πορώδης απορροφητής. Οι οπές µειώνουν την απόδοση της
µεµβράνης στις χαµηλές συχνότητες και την ενισχύουν στις µεσαίες. Επίσης
µειώνουν την απόδοση των πορωδών υλικών στις υψηλές συχνότητες. Η απόδοση
στις υψηλές συχνότητες βελτιώνεται µε την επιλογή οπών µικρής διαµέτρου.

A.23. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΕΣ

Οι ηλεκτρονικοί απορροφητές που ονοµάζονται και ενεργητικοί απορροφητές, έχουν

σαν αρχή λειτουργίας τους την ακύρωση του ήχου µε εκποµπή άλλου ήχου µε
αντίθεση φάσης προς το αρχικό.

Τέλος, υπάρχουν χρήσιµοι χάρτες οι οποίοι δείχνουν τους συντελεστές απορρόφησης

για διάφορα υλικά (απορροφητικά) και επιφάνειες που συνήθως χρησιµοποιούνται
για σχετικούς λόγους. Στο παράρτηµα (σελ. 109) στο σχήµα 10 υπάρχουν σχετικοί
πίνακες.

A.24. ΜΠΑΣΟΠΑΓΙ∆ΕΣ

Οι γωνίες των δωµατίων αποτελούν σηµεία συσσώρευσης στάσιµων κυµάτων. Οι

µπασοπαγίδες αποτελούν ικανοποιητική παθητική λύση στην προσπάθεια
διευθέτησης προβληµάτων στην απόδοση των χαµηλών συχνοτήτων εντός µικρών
χώρων ακρόασης. Η αρχή λειτουργίας τους βασίζεται στην απορρόφηση χαµηλών
συχνοτικών συνιστωσών και διακρίνονται σε διαφορετικούς τύπους. Τοποθετούµενες
σε σηµεία κορυφώσεων, µειώνουν την ενέργεια αυτών απορροφώντας χαµηλές
συχνοτικές συνιστώσες που αντιστοιχούν σε συγκεκριµένες επίµαχες ζώνες.
Παράλληλα οι κατάλληλες τοποθετήσεις τους µειώνουν έµµεσα την ενέργεια των
παλινδροµικών ανακλάσεων για τις χαµηλές συχνοτικές συνιστώσες και κατά
24
συνέπεια το βαθµό των ακυρώσεων από τις εκτός φάσης αλληλεπιδράσεις των
κυµάτων. Αν και λέγονται µπασοπαγίδες,
µπασοπαγίδες ουσιαστικά αυξάνουν
ουν την ποσότητα και
ποιότητα των αντιλαµβανόµενων µπάσων του συστήµατος εξοµαλύνοντας σε
συγκεκριµένες συχνοτικές ζώνες (εξαρτώµενες από την κατασκευή τους) τις
καµπύλες απόκρισης στο χώρο.
χώρο Οι συνήθεις τύποι µπασοπαγίδων είναι οι εξής:

Συντονιστές Helmholtz:
Μοιάζει µε µεγάλο κενό περιέκτη που διαθέτει µικρό άνοιγµα
άνοιγµα. Απορροφούν ενέργεια
από τις συνιστώσες του ηχητικού κύµατος που αντιστοιχούν στη συχνότητα
συντονισµού του περιεχοµένου αποσπώντας την από τον υπόλοιπο χώρο.
Ανταποκρίνονται ικανοποιητικά σε στενή συχνοτική ζώνη ζώνη, αλλά µπορούν να
ρυθµιστούν και για ευρύτερη
ευρύτερη. Αποτελούν εξ ορισµού ογκώδεις και άκαµπτες βαριές
διατάξεις. Σχέση (19).

ΣΧΗΜΑ 11: Συντονιστής Helmholtz.

H

Απορροφητές µεµβράνης (πάνελ):

(πάνελ
Απορροφούν ενέργεια από εκείνες τις συνιστώσες που αντιστοιχούν στην
ιδιοσυχνότητα της µεµβράνης
µεµβράνης. Καλύπτουν συχνοτική ζώνη πλάτους οκτάβας
(ευρύτερη από τους προηγούµενους
προηγούµενους). Στα πλαίσια της ακουστικής φροντίδας
δωµατίου, κατασκευάζονται δύο τύποι. Ο ένας είναι εστιασµένος σε κεντρική
συχνότητα 100Hz καιι ο άλλος στα 200Hz. Επιτυγχάνεται έτσι ικανοποιητικός βαθµός
απορρόφησης στην κοµβική,
κοµβική για την αντίληψη των χαµηλών
χαµηλών, ζώνη 80-300Hz.
Αποτελούν κι αυτοί ογκώδεις και σχετικά δαπανηρές κατασκευές.

Απορροφητές άκαµπτου υαλονήµατος:

υαλονήµατος
Παρασκευάζονται µε συµπίεση
συµπίεσ του γνωστού, από τις εσωτερικές µονώσεις τοίχων,
αφράτου συνθετικού υλικού στο ένα τέταρτο του αρχικού πάχους και µορφοποίηση
σε άκαµπτα πάνελ πάχους 2,5-10cm. Κατ' αυτόν τον τρόπο, ένα πάνελ πάχους λ.χ.
7,5cm απορροφά κατά προσέγγιση παραπλήσια ενέργεια µε αυτή που θα
απορροφούσε το υλικό αρχικού πάχους 30cm. Υπερτερούν των άλλων επειδή δεν
βασίζονται στην απορρόφηση ενέργειας µέσω συντονισµού, οπότε είναι
αποτελεσµατικά και σε ευρύτερη ζώνη συχνοτήτων (µεσαίες-υψηλές
υψηλές). Η απόδοσή
τους αυξάνεται όταν συνδ
συνδυάζονται µε µεµβράνη σε υβριδικές διατάξεις που
απορροφούν ενέργεια συχνοτικών συνιστωσών ακόµα και κάτω των 80Hz.

Εναλλακτική φροντίδα περιλαµβάνει προσθήκη ευµεγεθών επίπλων περιµετρικά του

χώρου, κατασκευή ανοιγµάτων (πόρτες και παράθυρα) ιδιαίτερα κο
κοντά σε γωνίες,
ακόµα και δόµηση των τοιχωµάτων του δωµατίου ακρόασης
ακρόασης, εάν είναι δυνατόν, µε
25
σχετικά εύκαµπτα ξύλινα πάνελ τα οποία θα επιτρέπουν µεγαλύτερη απορρόφηση
ενέργειας και ποσοστό µετάδοσης των ηχητικών κυµάτων εκτός δωµατίου.
Μια υψηλή κεκλιµένη οροφή τείνει να διαχέει τους ρυθµούς στη δηµιουργία των
οποίων συµµετέχει
συµµετέχει. Η λύση της κατασκευής δωµατίου ακρόασης του οποίου οι τοίχοι
να µην είναι παράλληλοι,
παράλληλοι αποτελεί ένα ελκυστικό δίκοπο µαχαίρι.
µαχαίρι Από τη µία
πλευρά, απόκλιση της τάξεως των 5 µοιρών από την παραλληλία,
παραλληλία µεταβάλλει
δραµατικά τη συσσώρευση στάσιµων κυµάτων. Από την άλλη πλευρά
πλευρά, προκύπτουν
λιγότερο προβλέψιµοι ρυθµοί συντονισµού και αναίρεση της συµµετρίας επί των
διαστάσεων του δωµατίου,
δωµατίου γεγονός που διαφοροποιεί, ιδιαίτερα σε πολυκαναλικά
συστήµατα, την απόκριση του εκάστοτε ηχείου από τα υπόλοιπα.

ΣΧΗΜΑ 12: Μπασοπαγίδα

α.

A.25. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ

Οι ακουστικοί διαχυτές είναι εξειδικευµένες κατασκευές που διαθέτουν ακανόνιστες

επιφάνειες, ώστε να διασπείρουν την ανακλώµενη ηχητική ενέργεια σε ευρύ φάσµα
διαφορετικών γωνιών
γωνιών. Με αυτό το τρόπο αναστέλλεται η επίδραση των πρώτων
ανακλάσεων, οι οποίες ανακατευθύνονται
ανακατευθύνοντα για να συντηχθούν µε τις µεταγενέστερες
ανακλάσεις συµβάλλοντας κι αυτές στο πεδίο αντήχησης
αντήχησης. Αυτοσχέδιοι τύποι
διαχυτών αποτελούν φυτά
φυτά, διακοσµητικά
διακοσµητικά, βιβλία και δίσκοι στοιχηµένα ασύµµετρα
σε ράφια βιβλιοθήκης
βιβλιοθήκης, όµως οι εξειδικευµένες διατάξεις επιτυγχάνουν
ουν µεγαλύτερη κι
ευκολότερα ρυθµιζόµενη διάχυση.
διάχυση Αναστέλλοντας και καθυστερώντας λοιπόν την
εκδήλωση των πρώτων ανακλάσεων,
ανακλάσεων η απορρόφηση και η διάχυση συντελούν στην
εικονική αύξηση των αντιλαµβανοµένων διαστάσεων του χώρου ακρόασης.
ακρόασης

A.26. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ SCHROEDER

Ο Manfred Schroeder, στέλεχος του Πανεπιστηµίου Gοttingen και των εργαστηρίων

AT&T Bell, παρακινούµενος από τους δυαδικούς κώδικες των υπολογιστών και τη
θεωρία των αριθµών, οραµατίστηκε την κατασκευή µιας επιφάνειας αυλακωµένης µε
κατάλληλο τρόπο ώστε να προκαλεί ευρεία διάχυση των ηχητικών κυµάτων.
κυµάτων Καθώς
δυαδικοί κώδικες µέγιστου µήκους µπορούν να χρησιµοποιηθούν για τη δηµιουργία
«ψευδοτυχαίου θορύβου» (του οποίου το φάσµα πλάτους από το µετασχηµατισµό
Fourier είναι ουσιαστικά επίπεδο)
επίπεδο µέσω της εφαρµογής καταλλήλων ακολουθιών από
τιµές +1 και -1. Ο Schroeder σκέφτηκε να επεξεργαστεί µια ανάλογη ακολουθία
µέγιστου µήκους πάνω σε στερεή επιφάνεια µε σκοπό να δει ποια θα ήταν η
ακουστική συµπεριφορά αυτής.
αυτής Η τιµή -1 θα εξέφραζε το συντελεστή ανάκλασης από
τον πυθµένα ενός ευθύγραµµου αυλακιού χαραγµένου επί του υλικού της επιφάνειας
και του οποίου το βάθος θα ήταν ίσο µε το ένα τέταρτο του στοχευόµενου µήκους
26
κύµατος. Η τιµή +1 θα αντιστοιχούσε στο συντελεστή ανάκλασης από την αχάρακτη
επιφάνεια.
Θεωρώντας ηχητικό κύµα που εισέρχεται, διασχίζοντας το άνοιγµα του αυλακιού
(φρεατίου) και υποθέτοντας ότι η επιφάνεια του πυθµένα θα έχει συντελεστή
ανάκλασης 1, το ανακλώµενο κύµα θα διέλθει εξερχόµενο από το άνοιγµα έχοντας
διανύσει απόσταση ίση µε το διπλάσιο του βάθους κι βρισκόµενο σε διαφορά φάσης
(ως προς το προσπίπτον)

(22)
όπου ∆φ συµβολίζει τη διαφορά φάσης σε µοίρες. Είναι προφανές ότι για τιµή
βάθους ίση µε το 1/4 του προς εξέταση µήκους κύµατος, το εξερχόµενο κύµα θα έχει
διαφορά φάσης π (180ο). Με αυτόν τον τρόπο, το αυλάκι υπολογίζεται µε συντελεστή
ανάκλασης -1 για τη συγκεκριµένη συχνότητα

Για την πειραµατική υλοποίηση της σύλληψης, ο Schroeder κατασκεύασε µεταλλική

πλάκα λυγισµένη ώστε να πάρει µορφή δυαδικής επιφάνειας µέγιστου µήκους.
Παραλλαγή αυτής απεικονίζεται παρακάτω:

ΣΧΗΜΑ 13: Παραλλαγή µεταλλικής

µεταλλ πλάκας που σχεδίασε ο Schroeder..

Η διάταξη αυτή µε τις ορθές αυλακώσεις του 1/4 µήκους κύµατος εµφάνισε
πρωτοφανή διαχυτική συµπεριφορά
συµπεριφορά. Το παρακάτω τριπλό διάγραµµα αντιπαραθέτει
σχηµατικά την ακουστική συµπεριφορά (στο χώρο και το χρόνο χρόνο) κατά την
εκτεταµένη διάχυση (δεξί
δεξί σκέλος)
σκέλος έναντι της απλής ανάκλασης (µεσαίο
µεσαίο σκέλος) και
της απορρόφησης (αριστερό
αριστερό σκέλος) για δεδοµένη συχνότητα.

27
ΣΧΗΜΑ 14: Ακουστική συµπεριφορά απορρόφησης/απλής ανάκλασης/διάχυσης
ανάκλασης διάχυσης για
συγκεκριµένη συχνότητα.

ΣΧΗΜΑ 15: Πολικό διάγραµµα διασποράς του διαχυτή Schroeder (αριστερό σκέλος)
έναντι της ανάκλασης από επιφάνεια ιδίου µεγέθους(δεξί σκέλος).

Η ανάγκη τήρησης του κανόνα 1/4 µήκους κύµατος όσον αφορά το δυαδικό διαχυτή
µέγιστου µήκους υπαγορεύει την εξάρτηση των διαχυτικών ιδιοτήτων αυτού από το
µήκος κύµατος του ήχου που προσπίπτει στην επιφάνειά του του. Βασικό µειονέκτηµα
αυτού του µοτίβου διάχυσης είναι ο περιορισµός της ωφέλιµης λειτουργίας σε
σχετικά στενή συχνοτική ζώνη,
ζώνη γεγονός που στερεί την πρακτικότητα από τις
εφαρµογές διάχυσης σε µεγάλο εύρος ζώνης. Σύµφωνα µε τα πειραµατικά δεδοµένα,
το εύρος ζώνης των συχνοτήτων που διαχέει η κατασκευή εκτείνεται από µισή
οκτάβα κάτωθεν έως µισή οκτάβα άνωθεν του συχνοτικού ύψους στο οποίο είναι
µε κριτήριο
«συντονισµένος» (µε κριτή το βάθος των εγκοπών) ο εκάστοτε διαχυτής.
Το µέγιστο πλάτος καθεµιάς από τις µονές εγκοπές έχει οριστεί να µην υπερβαίνει το
µισό του µήκους κύµατος που αντιστοιχεί στην ανώτατη διαχεόµενη συχνότητα.
συχνότητα Το
άνω όριο αποκοπής εξαρτάται και από τη γωνία πρόσπτωσης,
σπτωσης αφού όταν το κύµα δεν
φτάνει κατά µέτωπο αναλύεται σε δύο κάθετες µεταξύ τους συνιστώσες.συνιστώσες Η
ο
συνιστώσα που βρίσκεται υπό γωνία 90 υφίσταται µηδενική διάχυση, ενώ το µήκος
κύµατος της κατά µέτωπον συνιστώσας η οποία διαχέεταιδιαχέεται, οφείλει να µένει
µεγαλύτερο/ίσο του ανοίγµατος
ανοίγµατος. Αλλαγή της γωνίας πρόσπτωσης συνεπάγεται
µεταβολή της ανώτερης συχνότητας (κατώτατο µήκος κύµατος) που δύναται να
διαχυθεί από συγκεκριµένη διάταξη φρεατίων.

28
ΣΧΗΜΑ 16: Απεικόνιση ∆ιάχυσης.
∆ιάχυσης

.27. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ΜΟΝΗΣ ∆ΙΑΣΤΑΣΗΣ

A.27.

Ένας διαχυτής µονής διάστασης (one-dimensional difussor) αποτελείται από

συστοιχίες φρεατίων (σαν
σαν χαραµάδες)
χαραµάδες µε το κάθε φρεάτιο να έχει διαφορετικό βάθος
και να διαχωρίζονται µεταξύ τους από άκαµπτες επιφάνειες, σχηµατίζοντας έτσι ένα
πλέγµα. Φυσικά
Φυσικά, το βάθος που θα έχει κάθε φρεάτιο δεν είναι τυχαίο αλλά
καθορίζεται από µαθηµατικές εξισώσεις. Υπάρχουν δύο βασικά είδη διαχυτών
διαχυτών, οι
διαχυτές τετραγωνικής µορφής QR (quadratic-residue) και οι διαχυτές πρωτεύουσας
ρίζας PR (primitive-root
root) Μια σειρά QR διαχυτών λειτουργεί
τουργεί αποτελεσµατικά
ακριβώς για τη συχνότητα που έχει σχεδιαστεί ή τη χαµηλότερη συχνότητα στην
οποία υπάρχει αποδοτική διάχυση και στα πολλαπλάσια της συχνότητας αυτής. Ένας
PR διαχυτής παρέχει
παρέχει, αρκετά ικανοποιητικά, σταθερή διάχυση σε όλο το φασµατικό
εύρος για το οποίο έχει σχεδιαστεί
σχεδιαστεί.

A.28. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ΦΡΑΓΜΑΤΟΣ ΦΑΣΗΣ ΑΝΑΚΛΑΣΗΣ

(Reflection
eflection phase grating diffusors - RPG)

Οι διαχυτές φράγµατος φάσης ανάκλασης εξελίχθηκαν από το Schroeder µε σκοπό να

αυξήσουν το βαθµό διασποράς και τη συνέπεια της απόδοσης προς τις προδιαγραφές
από τη σχεδίαση
σχεδίαση. Το παρακάτω σχήµα (17) απεικονίζει την επίδραση µιας απλής
επίπεδης επιφάνειας.

29
ΣΧΗΜΑ 17: ∆ιαχυτής φράγµατος φάσης ανάκλασης.

Προκύπτει επίπεδο ανακλώµενο κύµα στην κατοπτρική διεύθυνση όπου η γωνία

πρόσπτωσης αποδεικνύεται εφαρµόζοντας γεωµετρικούς κανόνες ότι ισούται µε αυτή
της ανάκλασης. Τα ανακλώµενα υπό άλλες γωνίες κύµατα αλληλοεξουδετερώνονται
υπερτιθέµενα εξαιτίας διαφορών φάσης µεταξύ τους, οπότε κυριαρχεί η κατοπτρική
συνιστώσα που σχηµατίζει γωνία διαφυγής ίση µε τη γωνία πρόσπτωσης ως προς την
επίπεδη επιφάνεια.

A.29. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟΥ ΠΑΛΜΟΥ

(Quadratic residue diffusors - QR)

Κατανοώντας ο ίδιος ο Schroeder τους περιορισµούς στην ωφέλιµη συχνοτική ζώνη

λειτουργίας των διαχυτών ακολουθίας µέγιστου µήκους, τους εξέλιξε περαιτέρω,
εκµεταλλευόµενος τις ιδιότητες των φραγµάτων περίθλασης, καταλήγοντας στη
µορφολογία αυλακιών υποδιαιρούµενων σε φρεάτια διαφορετικού βάθους. Τα
διαδοχικά φρεάτια θα διαχωρίζονται µε την παρεµβολή λεπτών πλακών ανάµεσά
τους. H κατασκευή γίνεται µε άκαµπτα υλικά. Το πλάτος εκάστοτε φρεατίου
ορίστηκε να µην υπερβαίνει το µισό του µήκους κύµατος που αντιστοιχεί στο άνω
συχνοτικό όριο του διαχυτή. Το µέγιστο βάθος εξαρτάται από την ελάχιστη
συχνότητα ωφέλιµης λειτουργίας. Για τον καθορισµό των διαδοχικών λόγων βάθους
που θα παρείχαν τη βέλτιστη (ως προς τη διαχυτική λειτουργία) σειρά ολισθήσεων
φάσης, εµπνεύστηκε από τα δεδοµένα της Μορφωµατικής Αριθµητικής4.

Ξεχωριστό υποσύνολο των διαχυτών φράγµατος φάσης ανάκλασης αποτελούν οι

διαχυτές τετραγωνικού υπολοίπου (quadratic residue) για τους οποίους οι αναλογίες
των φρεατίων αντιστοιχούν σε µια ψευδοστοχαστική ακολουθία βασιζόµενη σε
πρώτους αριθµούς5. Τα σχετικά βάθη της ακολουθίας των φρεατίων προκύπτουν από
ακολουθία τετραγωνικού υπολοίπου. Τα πειραµατικά δεδοµένα έδειξαν (ύστερα από
σύγκριση µε διαφορετικές ακολουθίες) ότι µε το συγκεκριµένο τύπο το ποσό της
ηχητικής ενέργειας που ανακλάται στις διευθύνσεις των λοβών ανάκλασης είναι
4
Για τον υπολογισµό του x modulo y αφαιρείται η τιµή y από την τιµή x όσες φορές είναι απαραίτητο
µέχρι να προκύψει ακέραιο υπόλοιπο µικρότερο του y (ώστε να µη γίνεται να αφαιρεθεί ξανά). π.χ. 27
modulo 6 = 3.
5
Ως πρώτοι ορίζονται εκείνοι οι αριθµοί (εκτός του 0 και του +1,-1) οι οποίοι δεν διαθέτουν άλλον
ακέραιο διαιρέτη εκτός του 1 και του εαυτού τους. Πρώτοι αριθµοί µέχρι την εκατοντάδα είναι οι
εξής: 1,2,3,5,7,11,13,17,19,23,29,31,37,41,43,47,53,59,61,67,71,73,79,83,89,97…

30
σταθερό, δηλαδή το φάσµα ισχύος είναι ουσιαστικά επίπεδο. Η ακολουθία προκύπτει
από την εξής σχέση:
Παράγοντας αναλογίας βάθους φρεατίων = ν2 µόρφωµα p (23)
όπου n συµβολίζει ακέραιο αριθµό µε τιµή ανάµεσα στο 0 και το άπειρο και το p
αντιπροσωπεύει πρώτο αριθµό6. ∆εν χρησιµοποιείται το σύνολο των δυνατών τιµών
σε καθεµία ακολουθία, επειδή το τετραγωνισµένο τµήµα της µορφωµατικής σχέσης
καταργεί τη γραµµικότητα της διανοµής.
Η λειτουργία των διαχυτών Schroeder επιτελείται σε ακέραια πολλαπλάσια µιας
ονοµαστικής (πρώτης) συχνότητας σχεδίασης, η οποία τίθεται συνήθως ως το κάτω
όριο αποκοπής του διαχυτή. Η συχνότητα σχεδίασης δεν εκφράζει την ελάχιστη
συχνότητα για την οποία ο διαχυτής θα παρουσιάζει µεγαλύτερη διασπορά σε
σύγκριση µε αντίστοιχη επίπεδη επιφάνεια, αλλά το πρώτο τονικό ύψος επί του
φάσµατος για το οποίο επιτυγχάνονται ισοδύναµοι λοβοί ηχητικής ενέργειας από
περίθλαση σε ποικίλες διευθύνσεις. Έχει µάλιστα διαπιστωθεί πως οι διαχυτές
Schroeder διασπείρουν ευρύτερα την προσπίπτουσα ηχητική ενέργεια σε σύγκριση µε
απλή επίπεδη επιφάνεια για συχνότητες που βρίσκονται σε ύψος κατώτερο κατά 1
οκτάβα από την ονοµαστική συχνότητα σχεδίασης.

Το ακριβές βάθος του n-ιοστού φρεατίου δίνεται από τη σχέση:

` a
^_  _ b (24)
cd
όπου λ0(=c/f0) είναι το µήκος κύµατος της συχνότητας που µελετάται και c η
ταχύτητα του ήχου στον αέρα. Τα βάθη λοιπόν των φρεατίων κυµαίνονται από 0 έως
περίπου λ0/2 µε µέσο όρο περίπου λ0/4. Τέλος η τιµή Sn αναπαριστά τις τιµές είτε
µιας QR σειράς, είτε µιας PR σειράς. Εφόσον οι τιµές αυτές είναι περιοδικές τότε τα
διάφορα µήκη κύµατος που προκύπτουν έχουν συγκεκριµένη φασική σχέση µεταξύ
τους.
A.30. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑΣ ΡΙΖΑΣ
(primitive-root diffusors - PR)

Οι διαχυτές πρωτεύουσας ρίζας βασίζονται σε διαφορετική ακολουθία προερχόµενη

πάλι από τη θεωρία των αριθµών. Τα επιµέρους βάθη των φρεατίων προκύπτουν από
την εξής σχέση:

Παράγοντας αναλογίας βάθους=rν µόρφωµα p (25)

όπου p είναι πρώτος αριθµός, ν=1,2,...p-1 και το r συµβολίζει την ελάχιστη
πρωτεύουσα ρίζα του p. Παρατηρείται ότι, σε αντίθεση µε τους διαχυτές
τετραγωνικού υπολοίπου, η διάταξη των φρεατίων σε κάθε περίοδο διαχυτή
πρωτεύουσας ρίζας δεν έχει άξονα συµµετρίας στο µέσον αυτής. Κάθε ακολουθία
πρωτεύουσας ρίζας περιλαµβάνει p-1 µέλη (έναντι p µελών της τετραγωνικής από τον
πρώτο αριθµό στον οποίο βασίζεται), όπου η κάθε δυνατή τιµή (εκτός του µηδέν που
δεν περιέχεται) αντιπροσωπεύεται µονάχα µία φορά. Για παράδειγµα, η ακολουθία
πρωτεύουσας ρίζας για το µόρφωµα 17 είναι µια ψευδοτυχαία διάταξη όλων των
ακεραίων αριθµών µεταξύ 1-16: 3,9,10,13,5,15,11,16,14,8,7,4,12,2,6,1.
6
Ο όρος µόρφωµα (modulo) αναφέρεται στο υπόλοιπο από τη δεύτερη δύναµη του ακέραιου ν.
Θέτοντας για παράδειγµα ν=5 και p=11 λαµβεται: 52 µόρφωµα 11= 25 µόρφωµα 11.
Το µόρφωµα 11 σηµαίνει ότι ο αριθµός 11 αφαιρείται από το 25 όσες φορές επιτρέπεται µέχρι να
αποµείνει σηµαντικό υπόλοιπο µικρότερο του 11. Στο δεδοµένο παράδειγµα, το 11 µπορεί να
αφαιρεθεί δύο φορές από το 25 και η λύση έχει την τιµή 25-22=3.

31
Οι διαχυτές πρωτεύουσας ρίζας διασπείρουν την προσπίπτουσα σε αυτές ηχητική
ενέργεια σε διάφορες διακριτές διευθύνσεις, εφαρµόζοντας την αναγκαία συνθήκη
ισοδυναµίας των διακριτών λοβών ώστε το φάσµα ισχύος από το µετασχηµατισµό
Fourier της ακολουθίας να είναι ουσιαστικά σταθερό (να προσεγγίζει την ευθεία
γραµµή) εντός της ζώνης ωφέλιµης λειτουργίας. Για την ισοδυναµία των
παραγόµενων λοβών σε προβλέψιµες διευθύνσεις, απαιτείται εγκατάσταση
συστοιχίας τεσσάρων τουλάχιστον περιόδων (αυτόνοµων τεµαχίων). Η απόδοση της
συστοιχίας είναι επιβεβαιωµένα καλύτερη από εγκατάσταση µοναδικής περιόδου η
οποία θα ήταν βασισµένη σε ανώτερο πρώτο αριθµό ώστε να διέθετε παραπλήσιες
διαστάσεις.
Ο σχηµατισµός των διακριτών λοβών ανακλώµενης ενέργειας οφείλεται στις
διαδοχικές φασικές µετατοπίσεις που επιφέρει η αλληλουχία φρεατίων διαφορετικού
βάθους στο προσπίπτον ηχητικό σήµα. Η φασική µετατόπιση από τη διάταξη
πρωτεύουσας ρίζας λειτουργεί βέλτιστα σε ακέραια πολλαπλάσια του κάτω ορίου
αποκοπής. Σε ενδιάµεσες αυτών συχνότητες το πλήθος και οι γωνίες διεύθυνσης των
λοβών µεταβάλλονται. Έχει επίσης αποδειχθεί ότι η διασπορά των διατάξεων για
τονικά ύψη µέχρι και µία οκτάβα κατώτερα της ονοµαστικής συχνότητας σχεδίασης
είναι µεγαλύτερη της προβλεπόµενης από απλή επίπεδη επιφάνεια, όµως δεν
ακολουθεί την απόδοση ισοδύναµων λοβών της τυπικής διαχυτικής λειτουργίας.
Εάν το πάχος των διαχωριστικών ανέλθει σε µέγεθος ενός τετάρτου του πλάτους των
επιµέρους φρεατίων, τότε στην ανώτερη ζώνη λειτουργίας αρχίζουν να
υπεισέρχονται, για πρώτο αριθµό µορφώµατος 17 και άνω, επιπλέον λοβοί γειτονικοί
προς την κατοπτρική διεύθυνση εξαιτίας του µεγαλύτερου συνολικού πλάτους της
περιόδου.
Για κατά µέτωπον πρόσπτωση κύµατος στη συχνότητα σχεδίασης παρέχεται το
ελάχιστο πλήθος λοβών, ενώ το µέγιστο πλήθος στο άνω όριο αποκοπής. Απόκλιση
από την κατά µέτωπον πρόσπτωση του σήµατος συνεπάγεται µείωση του άνω ορίου
αποκοπής και µεταβολή των διευθύνσεων όπως και της πυκνότητας των
παρερχοµένων λοβών ενέργειας. Η διάσπαση της ανακλώµενης ηχητικής ενέργειας
δεν επιτελείται µονάχα στο χώρο (διακριτές διευθύνσεις) αλλά και στο πεδίο του
χρόνου. Το πλάτος της ανακλώµενης επιστροφής στην κατοπτρική διεύθυνση για τη
διάταξη τετραγωνικού υπολοίπου είναι εξασθενηµένο κατά περίπου 8-10dB. Η
ιδιαιτερότητα των διατάξεων πρωτεύουσας ρίζας έγκειται στην απουσία των 0 και p,
τιµές οι οποίες αντιστοιχούν στην κατοπτρική συνιστώσα ανάκλασης (δηλαδή την
προβλεπόµενη από την πρόσπτωση υπό ίδια γωνία σε επίπεδη επιφάνεια καθρέπτη).
Αυτά τα χαρακτηριστικά οδηγούν σε διαφοροποίηση της κατανοµής των λοβών
ενέργειας στα πεδία του χώρου και του χρόνου παρέχοντας ουσιαστικά διάχυση
αποκοπής ως προς την κατοπτρική συνιστώσα. Η ταπείνωση της διασποράς προς την
κατοπτρική διεύθυνση ισχύει φυσικά στη συχνότητα σχεδίασης και τα ακέραια
πολλαπλάσια αυτής. ∆εχόµενοι για λόγους απλούστευσης ότι οι απώλειες ηχητικής
ενέργειας από απορρόφηση είναι αµελητέες, έχει υπολογιστεί ότι η ενέργεια στη
διεύθυνση της κατοπτρικής συνιστώσας έχει µέγεθος περίπου το 1/100 (µείωση κατά
20dB) της προερχόµενης από απλή επίπεδη επιφάνεια και το 1/10 των υπολοίπων
(ισοδύναµων µεταξύ τους) διασπειροµένων συνιστωσών από τη διάταξη
πρωτεύουσας ρίζας. Στην πράξη δεν ισχύει πλήρης αποκοπή της κατοπτρικής
ανάκλασης, γεγονός που στην πλειονότητα των εφαρµογών συµβάλλει θετικά στη
γενικότερη διάχυση της ηχητικής ενέργειας εντός του χώρου.
H ιδιότητα πρόσθετης υποβάθµισης της ενέργειας στην κατοπτρική διεύθυνση
ανάκλασης αυξάνει την καταλληλότητα των διατάξεων πρωτεύουσας ρίζας για
µικρούς χώρους ακρόασης όπως και για εφαρµογή στα ζωντανά άκρα των control
rooms µικρού µεγέθους.
32
ΣΧΗΜΑ 18: ∆ιαχυτής πρωτεύουσας ρίζας διπλής διάστασης.

A.31.. ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ

Παρακάτω εξηγείται µε παράδειγµα πως προκύπτουν οι βασικές εξισώσεις µε την

χρήση των οποίων µπορεί να φτιαχτεί ένας διαχυτής ο οποίος θα λειτουργεί για
γνωστό φασµατικό εύρος.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Τιµές ακολουθιών ενός διαχυτή µονής διάστασης και ενός διαχυτή
τετραγωνικού παλµού.

Το σχήµα 19 δείχνει τη πορεία δύο κυµάτων πριν και µετά την πρόσπτωσή τους
πάνω σε µια διαχυτική επιφάνεια
επιφάνεια. Το προσπίπτων κύµα EG, ταξιδεύει µια απόσταση
FG µεγαλύτερη από την απόσταση που διανύει το κύµα AB, πριν φτάσουν στην
επιφάνεια. Το ανακλώµενο κύµα BD, κατά τον ίδιο τρόπο, διανύει µια απόσταση BC
παραπάνω από το ανακλώµενο κύµα GH, αφού προσπέσουν στην επιφάνεια.
Η διαφορά λοιπόν στις διαδροµές των κυµάτων ABCD και EFGH,, είναι η διαφορά
BC – FG. Εποµένως,
µένως η διαφορά αυτή πρέπει να ισούται µε mλ,λ όπου λ το µήκος
κύµατος του προσπίπτοντος ήχου και m είναι ένας ακέραιος αριθµός (θετικός ή

33
αρνητικός). Άρα, από το σχήµα φαίνεται ότι BC=ΝWsinad και FG=-NWsinai. Και
mλ=ΝW(sinad+sinai), δηλαδή, sinad=(mλ/ΝW)-sinai.

ΣΧΗΜΑ 19: Πορεία των κυµάτων ABCD και EFGH σε διαχυτική επιφάνεια.

ΣΧΗΜΑ 20: Πορεία προσπίπτοντος κύµατος πάνω σε έναν διαχυτή του τύπου one-
dimensional QR. Αποτελούµενο από 2 περιόδους µε 17 φρεάτια ανά περίοδο.

Παράδειγµα: Για ένα κύµα που προσπίπτει σε επίπεδη επιφάνεια µε γωνία

πρόσπτωσης -65ο, οι γωνίες των κυµάτων που διαχέονται θα δοθούν από τη σχέση:
sinad=(mλ/ΝW)-sinai. Για Ν=17 και W=0,13λ0 και ad=-54.2ο, -22.4ο, 2,7ο, 28.5ο και
65ο. Η αλλαγή φάσης ενός κύµατος το οποίο προσπίπτει κάθετα στην επιφάνεια του
n-ιοστού φρεατίου, είναι -2π(2dn)/λ. Ο παράγοντας ανάκλασης r(x), δίνεται από τη
σχέση:
c^e
r(x)=exp[-2πi ] (26)
f
όπου i=√*h και d(x) είναι το βάθος (depth) στη θέση x. Επίσης ισχύει: dn=d(x), για
όλες τις τιµές του x µέσα στο n-ιοστό φρεάτιο και αλλάζει απότοµα όταν το κύµα
συναντήσει το επόµενο φρεάτιο.
Χρησιµοποιώντας τη θεωρία του Fraunhofer για τα µακρινά πεδία (far-field), το
πλάτος του διασκορπίσµατος των κυµάτων (scattering amplitude) a(s), σε όλες τις
κατευθύνσεις, καθορίζονται από το διάνυσµα (scattering vector) s, που εξάγεται από

34
έναν µετασχηµατισµό Fourier (Fourier transform) του r(x) µε σηµείο αναφοράς το
z=0, σε όλο το µήκος L του διαχυτή. Με:
h t ^e h t ^e
ij  lb men o*pqr s men rje^e  lb menrje * pqr ^e (27),
k f k f
όπου το s συνδέεται µε τις γωνίες ad(διάχυσης) και ai(πρόσπτωσης) ως εξής:
jr_iu jr_iv
`  cq * cq .
f f

Στρογγυλοποιώντας την εξίσωση (27), µε αντικατάσταση του d(x) ως ∆x και

κάνοντας χρήση της σχέσης exp(iφ)=cosφ-isinφ, όπου φ=sx-4πd(x)/λ, προκύπτει η
σχέση:

h ^ e c ^ e c
EijE  y∑wx
|}h z{jje * pq f  # ∑|}h ~vje * pq f  €
| wx | ½
(28)
wx
∆x=W/NS και L=NPNW, όπου ΝS είναι ο αριθµός των δειγµάτων του βάθους κάθε
φρεατίου και ΝΡ είναι ο αριθµός των περιόδων. ∆x/L=1/NX, µε ΝΧ τον συνολικό
αριθµό βαθών.
Σε πραγµατικές συνθήκες, στους διαχυτές αυτού του είδους, οι περίοδοι δεν είναι
άπειροι, η κατευθυντικότητα λαµβάνει χώρα και µετά τα όρια της ήδη γνωστής
κατεύθυνσης των κυµάτων, παράγοντας κάποιους λοβούς, όπως φαίνεται στο σχήµα
21. Το (b) δείχνει την κατευθυντικότητα για τον διαχυτή του σχήµατος 19 µε 25
περιόδους αντί για 2. Αυξάνοντας τον αριθµό των περιόδων, συγκεντρώνεται όλη η
ενέργεια στις κατάλληλες κατευθύνσεις διάχυσης και οι λοβοί γίνονται πιο απότοµοι
(µειώνεται το εµβαδόν τους). Το (c) δείχνει την κατευθυντικότητα της διάχυσης για
διαχυτή 89 φρεατίων αντί για 17. Ο αριθµός των λοβών και η διάχυση αυξάνεται µε
τον παράγοντα ανάκλασης 5.
Ο λεπτοµερής καθορισµός του φασµατικού εύρους (bandwidth) και του µέγιστου
βαθµού mmax (maximum order) στην προς µελέτη συχνότητα είναι αρκετά στοιχεία
ώστε να καθοριστούν οι υπόλοιπες σχεδιαστικές προδιαγραφές, W, N και η
ακολουθία των βαθών (depth sequence) dn. Το φασµατικό εύρος ορίζεται ως η
διαφορά µεταξύ της συχνότητας σχεδίασης (design frequency) f0 και της µέγιστης
συχνότητας (maximum frequency) fmax η οποία ορίζεται από το πλάτος του φρεατίου:
fmax=C/2W.
Η συµπεριφορά άνω της fmax και κάτω της f0 είναι κατοπτρική και µπορεί να
βελτιστοποιηθεί µε τη χρήση του προγράµµατος RPG7. Οι διαχωριστές (well-wall
seperators) οι οποίοι είναι απαραίτητοι για µια καλή διάχυση, χρειάζεται να είναι
λεπτοί και άκαµπτοι. Στα πραγµατικά µοντέλα διαχυτών οι διαχωριστές δεν έχουν
άπειρο εύρος (Τ) και συµµετέχουν στην εξίσωση ως:

fmax= c‚ƒ. Το Τ θα πρέπει να είναι όσο πιο µικρό γίνεται ώστε να µειώνονται και
οι κατοπτρικές απώλειες (specular losses). Έτσι λοιπόν, συµπεριλαµβάνοντας και το
πάχος του τοίχου Τ στη συχνότητα f0 µε ai=0o και │sinad│=1, εξάγεται η εξίσωση
που καθορίζει τον αριθµό των φρεατίων ανά περίοδο Ν:

ie z
„ (29)
†b‚ƒ
Έτσι όταν ai=0o, υπάρχουν (2mmax + 1) λοβοί µεταξύ ad=±90ο. Για να επιτευχθεί µια
καλή διάχυση στην συχνότητα f0 ορίζεται το mmax = 2, παραχωρώντας 5 λοβούς
7
Υπάρχει το πρόγραµµα RPG (Report Program Generator) της IBM, το οποίο είναι µια σύγχρονη
γλώσσα προγραµµατισµού που µπορεί να εξάγει συγκεκριµένες τιµές για διαχυτές (αριθµό φρεατίων,
βάθη κτλ.) και χρησιµοποιείται για τον καθορισµό διαχυτών που θα τοποθετηθούν σε ένα control
room, µε την βοήθεια ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή.
35
διάχυσης (diffraction lobes). Όσο µεγαλύτερη είναι η τιµή του mmax, τόσο µεγαλύτερη
είναι και η διάχυση. Για ai≠0o δεν υπάρχει ίσος αριθµός λοβών σε κάθε µεριά της ai,
εφόσον ισχύει ότι │sinad│>1. Άλλη µια χρήσιµη εξίσωση είναι η παρακάτω:
c ie † ie
Ν= (30)
‡b
Με το Ν πάντα να είναι ένας περιττός πρώτος αριθµός. Η τιµή του Ν εξάγεται από
την παραπάνω εξίσωση και την εξίσωση (29) και πρέπει να αντιστοιχεί στο
κοντινότερο και µεγαλύτερο πρώτο αριθµό έτσι ώστε ένας από τους λοβούς (2mmax +
1) στην f0 να παρουσιάζει περιοδικότητα (│sinad│>1). Έχοντας καθορίσει την f0 και
το Ν, εύκολα µπορεί να υπολογιστεί η ακολουθία βαθών (depth sequence):
` z
^_  _ (31) ισάξια της σχέσης (24).
cd†b

ΣΧΗΜΑ 21: Κατευθυντικότητα διάχυσης για QR διαχυτές. (a): διαχυτής σχήµατος 2,

(b): ο αριθµός των περιόδων αυξήθηκε από 2 σε 25, (c): ο αριθµός των φρεατίων ανά
περίοδο αυξήθηκε από 17 σε 89, αυξάνοντας τον αριθµό των λοβών µε τον παράγοντα
διάχυσης 5.

A.32. ∆ΙΑΧΥΤΕΣ ∆ΙΠΛΗΣ ∆ΙΑΣΤΑΣΗΣ

Η κατασκευή των διαχυτών διπλής διάστασης συνεπάγεται διασπορά σε πολλαπλά

επίπεδα, µε αποτέλεσµα τη µείωση της στάθµης κατοπτρικής ενέργειας που
καταλήγει σε δεδοµένη θέση ακρόασης, εφόσον καθένα από τα νοητά ηµικυλινδρικά
πεδία διασποράς περιέχει ήδη πολλαπλούς ενεργειακούς λοβούς φράγµατος. Ο
αριθµός των λοβών θα υψωθεί στη δεύτερη δύναµη όταν η διάταξη έχει ίδιο αριθµό
οριζοντίων και καθέτων φρεατίων. Για την υλοποίηση διαχυτών διπλής διάστασης,
µπορούν να εφαρµοστούν οι ήδη δοσµένοι αλγεβρικοί τύποι για την αναλογία
φρεατίων ξεχωριστά στην οριζόντια και την κάθετη αλληλουχία και κατόπιν να
διαµορφωθεί κατά πλάτος η µία µε την άλλη. Για παράδειγµα θα µπορούσε να
υπάρξει συνδυασµός οριζόντιας αλληλουχίας τετραγωνικού υπολοίπου µε κάθετη
πρωτεύουσας ρίζας.

36
 A.33. ΑΛΛΟΥ ΤΥΠΟΥ ∆ΙΑΧΥΤΕΣ

Υπάρχουν και κάποια υβριδικά είδη διαχυτών Schroeder, τα οποία χρησιµοποιούνται

σπάνια και για πολύ συγκεκριµένους λόγους. Αυτό συνεπάγεται και το ακριβό κόστος
τέτοιων διαχυτών. Κάποια τέτοια είδη είναι:
Ο διαχυτής Flutterfree: ∆ιαχυτής του οποίου ορισµένα φρεάτια φέρουν διάτρητο
πυθµένα που επιτρέπει τη διάδοση του προσπίπτοντος κύµατος στο οπίσθιο τµήµα,
όπου σχηµατίζονται κοιλότητες. Η ράχη της κοιλότητας µπορεί να είναι επιστρωµένη
µε αποσβεστικό υλικό.
Ο διαχυτής DiffusorBlox: Ενσωµάτωση εσοχών µε συµπεριφορά ισοδύναµη
συντονιστή Helmholtz σε διάταξη φράγµατος φάσης ανάκλασης. Προσφέρουν
εκτεταµένη διασπορά εντός του κτιριακού χώρου στη ζώνη διάχυσης, απορρόφηση
της ενέργειας των χαµηλών στη ζώνη συντονισµού κι επαρκής µόνωση ως προς τον
εξωτερικό χώρο.
Ο διαχυτής Abffusor: ∆ιαχυτής φράγµατος φάσης απορρόφησης. Οι τιµές βάθους
τόσο των ανακλαστικών όσο και των απορροφητικών φρεατίων οι οποίες επιφέρουν
µετατοπίσεις στη φάση και το πλάτος των ανακλώµενων κυµάτων προκύπτουν µε
βάση τις γνωστές ακολουθίες από τη θεωρία αριθµών. Η αρχή λειτουργίας βασίζεται
σε δύο διακριτούς µηχανισµούς απορρόφησης. Ο µηχανισµός βαθµωτής ηχητικής
πίεσης οδηγεί τον διαχυτή σε µεγαλύτερη απορρόφηση χαµηλών συχνοτήτων
συγκρινόµενη µε συµβατικό πορώδη απορροφητή. Εκτός όµως από την ευρύτερη
ζώνη λειτουργίας ο διαχυτής παρέχει επιπλέον εκτεταµένη διασπορά στο κοντινό
πεδίο και για γωνίες που αποκλίνουν από τη µετωπική πρόσπτωση. Αυτές οι ιδιότητες
προσδίδουν µεγαλύτερο περιβάλλοντα χώρο στο αναπαραγόµενο µουσικό γεγονός
ιδιαίτερα σε µικρά δωµάτια.
Ο διαχυτής Binary Amplitude Diffsorber (BAD) /Flatffusor-Αrc: Κάθε διαχυτής έχει
δοµή «σάντουιτς» τριών στρωµάτων: η κατώτερη φέτα είναι ηµιάκαµπτο υαλόνηµα.
Η ανώτερη αποτελείται από υφασµάτινη επένδυση. Η «γέµιση» έχει σύσταση
βελτιστοποιηµένης δυαδικής ακολουθίας ανακλαστικών επιφανειών και
απορροφητικών οπών. Με τη µεταβολή του πλήθους ανακλαστικών και
απορροφητικών λωρίδων στην επιφάνεια ελέγχεται ο συντελεστής απορρόφησης. Με
τη διαµόρφωση της αλληλουχίας τους ελέγχεται το µοτίβο κατανοµής του
ανακλώµενου ηχητικού κύµατος.
Τέλος, µπορούν να σχηµατιστούν πολυδιάστατοι διαχυτές µε τη βοήθεια του
θεωρήµατος κινέζικου υπολοίπου. Οι διατάξεις διπλής διάστασης που προκύπτουν
µέσω αυτής διατηρούν τις ιδιότητες φάσµατος ισχύος κατά Fourier των µητρικών
µονοδιάστατων.

A.34. Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗΣ ∆ΙΑΧΥΣΗΣ

Πέραν της πυκνότητας των ρυθµών συντονισµού (που καθορίζει τη συµπεριφορά

κάτω από το νοητό όριο των 300Hz), η ακουστική αίσθηση ενός µικρού χώρου
σχηµατίζεται στα αντίστοιχα νευρωνικά κέντρα του εγκεφάλου χάρη στην
επεξεργασία των διαφορών χρονικής άφιξης µεταξύ άµεσων και ανακλώµενων
κυµάτων. Το φαινόµενο προτεραιότητας διασφαλίζει τον εντοπισµό της πηγής στο
χώρο, συντελώντας παράλληλα στη διαµόρφωση της εκλαµβανόµενης ποιότητας του
εκπεµπόµενου από αυτή ήχου ανάλογα µε τις χρονικές διαφορές ανάµεσα στις
αφίξεις του άµεσου και των προερχόµενων από πρώτη ανάκλαση κυµάτων. Αυτή η
διαφοροποίηση στην εκλαµβανόµενη τονική ισορροπία πληροφορεί τον ακροατή για
την ύπαρξη των πραγµατικών επιφανειών (ορίων) που περικλείουν τον τυπικό χώρο
ακρόασης. Στις περιπτώσεις όπου δεν έχει ληφθεί ιδιαίτερη ακουστική φροντίδα,
37
οποιαδήποτε χωρική πληροφορία (είτε περιέχεται στην ηχογράφηση είτε έχει
ενσωµατωθεί στο στάδιο της µίξης) περιέχεται στο εκπεµπόµενο σήµα, νοθεύεται από
τις πρώιµες κατοπτρικές ανακλάσεις που θα φτάσουν στο ακουστικό µας σύστηµα µε
χρονική υστέρηση µεταξύ 15 µέχρι περίπου 50χιλιοστών δευτερολέπτου από τη
στιγµή της πρωτογενούς εκποµπής, δηλαδή πριν την ένταξή τους στο σχηµατισµό του
πεδίου αντήχησης. Όταν οι πρώιµες ανακλάσεις φτάνουν σε µεταγενέστερες χρονικές
στιγµές τείνουν να αποδώσουν αίσθηση µεγαλύτερου χώρου που ανταποκρίνεται
πιστότερα στα δεδοµένα των αιθουσών ζωντανής ακρόασης και τις πληροφορίες που
περιέχονται στο αναπαραγόµενο σήµα.
Αν αντί της διάχυσης εφαρµοζόταν αποκλειστικά εκτεταµένη απορροφητική
φροντίδα ως φίλτρο «ουδετεροποίησης» του χώρου, πέρα από το γεγονός ότι θα
απαιτούσε ογκωδέστερες διατάξεις επενεργώντας σε συχνοτικές ζώνες µικρότερου
εύρους, η πλήρης επιτυχία αυτής θα προσοµοίωνε το χώρο µε ανηχοϊκό θάλαµο. Σε
εκείνη την περίπτωση θα απαιτούνταν ακόµα µεγαλύτερη ισχύς για την επίτευξη
δεδοµένης ηχητικής πίεσης, η συνάφεια της ακουστικής αντίληψης µε το ίδιο το
µουσικό γεγονός θα µειωνόταν, ενώ η παραγόµενη αίσθηση ακουστικής
«αποξήρανσης» θα προξενούσε υποσυνείδητα δυσφορία κατά την ακρόαση σε βάθος
χρόνου.
Αντίθετα, η κατάλληλα ρυθµισµένη διάχυση πραγµατοποιεί πλησιέστερη
ψευδαίσθηση του χώρου ακρόασης προς εκείνους που διατηρεί το αυτί ως
αντιληπτική αναφορά. Ειδικά για µικρούς χώρους, µε την περαιτέρω υποβάθµιση της
ανακλώµενης ενέργειας στην κατοπτρική διεύθυνση µειώνεται ακόµα περισσότερο ο
βαθµός (και η καταστροφική αλληλεπίδραση) της πρώτης ενεργειακής ανόδου που
ακολουθεί την αρχική έφοδο της άµεσης ηχητικής ενέργειας. Περιορίζονται έτσι οι
χρωµατισµοί και µετατοπίσεις των ακουστικών ειδώλων. Επιπρόσθετα καταπνίγονται
τα φαινόµενα τρεµοπαίγµατος ηχούς µεταξύ παραλλήλων επιφανειών όπως και
θολώµατα εξαιτίας πολλαπλών φαινόµενων κτενωτού φίλτρου που εντείνονται στους
µικρούς χώρους. Το πλέον σηµαντικό επίτευγµα συνίσταται στην ενίσχυση της
αίσθησης περιέλιξης από το αναπαραγόµενο µουσικό γεγονός.

A.35. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ

Τα υλικά κατασκευής ενός διαχυτή Schroeder µπορούν να είναι ξύλο, µοριοσανίδα,

γυαλί, πολυµερή, µέταλλα. Για το βασικό πλαίσιο η µοριοσανίδα είναι πρακτική
επιλογή.
Η αρχή λειτουργίας των διαχυτών που ανήκουν στην κατηγορία Schroeder βασίζεται
στις αµοιβαίες παρεµβολές που ασκούν µεταξύ τους τα διασπειρόµενα κυµατίδια από
το σύνολο των φρεατίων. Βελτιστοποίηση της αλληλεπίδρασης επιτυγχάνεται όταν τα
γειτονικά φρεάτια είναι σε όσο το δυνατόν στενότερη επαφή το ένα µε το άλλο.
Επιπλέον η εκτεθειµένη πρόσοψη των διαχωριστικών τοιχωµάτων δρα ως επίπεδη
ανακλαστική επιφάνεια όταν το πλάτος αυτής υπερβαίνει τα 2mm, µε αποτέλεσµα να
διασπάται η οµοιόµορφη διάταξη των λοβών ηχητικής ενέργειας στη σύσταση του
πεδίου διάχυσης της ακολουθίας.
Όλες οι ανακλαστικές επιφάνειες των εσοχών οφείλουν να είναι όσο πιο άκαµπτες
γίνεται. Αποκλείονται από την κατασκευή τα πορώδη υλικά, εφόσον φυσικά η
σχεδίαση δεν περιλαµβάνει υβριδικές διατάξεις (συνδυασµούς ανακλαστικών και
απορροφητικών ζωνών). Καταβάλλεται επίσης ιδιαίτερη φροντίδα για το ερµητικό
σφράγισµα και την ενίσχυση όλων των ραφών (π.χ. τσόχα εµποτισµένη µε κόλλα που
στερεοποιείται). Οι κλειστές κοιλότητες της κατασκευής γεµίζονται µε ρητίνες ώστε
να αποφευχθούν, ιδιαίτερα στην περίπτωση πολύ λεπτών διαχωριστικών, πιθανοί
συντονισµοί και στάσιµα κύµατα. Πρέπει να αποφεύγεται η κάλυψη (για αισθητικούς
38
συνήθως λόγους) της διαχυτικής µονάδας µε ύφασµα. Σκοπός όλων αυτών είναι να
διατηρηθούν στο έπακρο οι ανακλαστικές ιδιότητες ώστε να µην αυξηθούν οι
εγγενείς ενεργειακές απώλειες των διαχυτικών διατάξεων Schroeder.
Η χρήσιµη απορροφητικότητα που παρέχουν οι διαχυτές φράγµατος φάσης
ανάκλασης για συχνότητες χαµηλότερες του κάτω ορίου αποκοπής τους οφείλεται σε
ευνοϊκή συγκυρία των αρχών σχεδίασης. Έχει αποδειχθεί ότι κατά την εφαρµογή
φρεατίων διαφορετικού βάθους µε σκοπό τη διάχυση, επέρχεται και απορρόφηση
εξαιτίας αυξηµένης ροής σωµατιδιακής ταχύτητας από το ένα φρεάτιο στο άλλο,
ώστε να εξισωθεί η ηχητική πίεση στην πρόσοψη του διαχυτή.

A.36. ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΛΟΒΩΝ ∆ΙΑΧΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

∆ΙΑΧΥΤΩΝ

Όταν οι διαχυτές τοποθετούνται σε συστοιχίες, το αρχικό διαχωριστικό του εποµένου

ταυτίζεται µε το τελικό του προηγούµενου όπως φαίνεται και στην παρακάτω εικόνα:

ΣΧΗΜΑ 22: Τοποθέτηση διαχυτών σε σειρά.

Η απόκριση των διαχυτών Schroeder µονής διάστασης κατανέµεται ανέµεται επί ενός
ηµικυλινδρικού πεδίου του οποίου ο άξονας είναι παράλληλος προς τον επιµήκη
φρεατίων. Στις περιπτώσεις περιστροφής της διάταξης κατά 90o, οι
άξονα των φρεατίων
επιµέρους φασικές µετατοπίσεις εξαρτώνται από τη γωνία του προσπίπτοντος
ηχητικού κύµατοςος ως προς τον επιµήκη άξονα των φρεατίων
φρεατίων. Όταν το σήµα της
πηγής προσεγγίζει κατά µέτωπον ή εγκάρσια ως προς τα διαχωριστικά τότε παρέχεται
η προβλεπόµενη διάχυση, µε τους λοβούς ανακλώµενης ενέργειας να κατανέµονται
σε νέες διευθύνσεις εφόσον θα έχει περιστραφεί και το αντίστοιχο ηµικυλινδρικό
πεδίο απόκρισης
απόκρισης. Όποτε όµως το σήµα προσεγγίζει παράλληλα ως προς τα
διαχωριστικά, τότε η συµπεριφορά είναι ισοδύναµη απλής επίπεδης επιφάνειας δίχως
εκτεταµένη διάχυση
διάχυση. Για αυτό το λόγο, η περιστροφή εφαρµόζεται πε
περισσότερο στις
επιφάνειες των «ζωντανών
ζωντανών» άκρων αντί για τα πρώτα σηµεία ανάκλασης στους
πλαϊνούς τοίχους και την οροφή.
οροφή
Εναλλακτικά τα φρεάτια µε το µεγαλύτερο βάθος δύνανται να αναδιπλωθούν κατά
90ο. Οι διαχυτικές ιδιότητες της περιόδου διατηρούνται µε αξιόλογη
ξιόλογη µείωση του
39
βάθους και του βάρους της κατασκευής. Οι διαχυτές διπλής διάστασης
χαρακτηρίζονται από ενσωµάτωση στο ίδιο πάνελ διασταυρούµενων ακολουθιών
φρεατίων που εκτείνονται τόσο οριζοντίως όσο και καθέτως. Η εκτεταµένη διασπορά
κατανέµεται επί ηµισφαιρικού
µισφαιρικού πεδίου του οποίου το νοητό κέντρο ταυτίζεται µε το
σηµείο τοµής µεταξύ των διαγώνιων της επιφάνειας που ορίζει το πάνελ
πάνελ. Επιλέγεται
σε κάθε εφαρµογή ο µεγαλύτερος πρώτος αριθµός αυτόνοµων φρεατίων που είναι
εφικτός µε βάση την πρακτι
πρακτικότητα και τις κατασκευαστικές δυνατότητες.
δυνατότητες Όσο
µεγαλύτερη είναι η ποικιλία βάθους των φρεατίων, τόσο περισσότερες διαφορετικές
τάξεις λοβών ανακλώµενης ηχητικής ενέργειας κι έκταση διάχυσης προκύπτουν.
προκύπτουν Στο
σχήµα 23 φαίνεται ένα διάγραµµα διασποράς (πλάτος ανακλώµενου
ανακλώµενο κύµατος
συναρτήσει γωνίας προσπίπτοντος)
προσπίπτοντος από διάταξη δύο περιόδων
περιόδων. Η πλησιέστερη στον
οριζόντιο άξονα καµπύλη αντιπροσωπεύει ακολουθία 7 φρεατίων. Οι διαδοχικές
ανώτερες αυτής αναπαριστούν ακολουθία 17,37 και 89 φρεατίων αντίστοιχα:
αντίστοιχα

ΣΧΗΜΑ 23: ∆ιάγραµµα διασποράς.

διασποράς

Αν το πλάτος κάθε περιόδου είναι υπερβολικά µικρό, τότε στην πρώτη συχνότητα
σχεδίασης υπάρχει ένας κυρίαρχος λοβός ανακλώµενης ενέργειας σε µία µονάχα
διεύθυνση, οπότε δεν τηρείται η συνθήκη των ισοδύναµων λοβών. Στην περίπτωση
διατάξεων που περιλαµβάνουν στενές περιόδους, το πλάτος καθεµίας περιόδου
γίνεται καθοριστικός παράγοντας έναντι του µέγιστου βάθους των φρεατίων ως προς
το κάτω συχνοτικό όριο ωφέλιµης λειτουργίας. Έστω δύο διαφορετικές διατάξεις που
περιλαµβάνουν περιόδους 7 φρεατίων (διαφορετικού αριθµού η καθεµία ώστε να
είναι παραπλήσια η συνολική διάσταση αυτών) πλάτους 3cm στη µια περίπτωση κι
9cm στην άλλη και συχνότητα σχεδίασης οριζόµενη θεωρητικά από το µέγιστο βάθος
στα 500Hz. Στην πράξη έχει αναφερθεί ότι για την πρώτη περίπτωση
τωση µε τη στενότερη
περίοδο το ελάχιστο τονικό ύψος όπου παρουσιάζει εκτεταµένη διάχυση είναι τα
1500Hz, δηλαδή τριπλάσιο της ονοµαστικής συχνότητας σχεδίασης.
Ουσιαστικά δηλαδή υπάρχει τεράστια διαφορά ως προς την αποτελεσµατικότητα αν
οι διαχυτές για παράδειγµα
ράδειγµα τοποθετηθούν στο ταβάνι κάθετα και όχι επιµήκως και
δεν θα πρέπει να τοποθετούνται κάποιοι κάθετα και κάποιοι επιµήκως
επιµήκως, αλλά όλοι µε
την ίδια φορά, όπωςς φαίνεται στην παρακάτω εικόνα.

40
ΣΧΗΜΑ 24: Τοποθέτηση διαχυτών στο ταβάνι.

Για να επιτευχθούν ισοδύναµοι λοβοί ανακλώµενης ενέργειας είναι απαραίτητη η

χρήση συστοιχίας περιόδων (τουλάχιστον τέσσερις). Τα παρακάτω πολικά
διαγράµµατα αναπαριστούν τους λοβούς διάχυσης στο άνω συχνοτικό όριο αποκοπής
για διατάξεις περιλαµβάνουσες περιόδους 7 φρεατίων. Το αριστερό εκπροσωπεί
διάταξη µίας µονάχα περιόδου
περιόδου, το µεσαίο συστοιχία 6 περιόδων και το δεξί συστοιχία
50 περιόδων. Οι τοποθεσίες των λοβών καθώς και των διευθύνσεων ίσου πλάτους
επισηµαίνονται µε ακτινικές γραµµές κλίσης ±76, ±40, ±19 και 0 µοιρών.
µοιρών

ΣΧΗΜΑ 25: Πολικά διαγράµµατα λοβών διάχυσης.

Παρατηρείται ότι στην περίπτωση της µοναδικής περιόδου τα σηµεία ίσου πλάτους
στο πολικό διάγραµµα δεν ευθυγραµµίζονται µε τους λοβούς
λοβούς, σε αντίθεση µε τη
συστοιχία των 6 τεµαχίων όπου η συνθήκη ικανοποιείται
ικανοποιείται. Με την προοδευτική
αύξηση όµως του αριθµού των τεµαχίων παρουσιάζονται (λόγω λόγω πολλαπλής
ενίσχυσης στις συγκεκριµένες διευθύνσεις) όλο και στενότεροι λοβοί διαρκώς
αυξανοµένου πλάτους σε σύγκριση µε τις υπόλοιπες δυνατές διευθύνσεις.
διευθύνσεις Η ενέργεια
των λοβών παραµένει σταθερή,
σταθερή πλην όµως στις µεσολαβούσες διευθύνσεις
εµφανίζονται ενεργειακά ελάχιστα.
ελάχιστα Το εύρος των τελευταίων γίνεται µικρότερο µε
την άνοδο σε διαδοχικά πολλαπλάσια της συχνότητας σχεδίασης
σχεδίασης, αφού στις υψηλές
συχνότητες το πλήθος (η
η πυκνότητα στο πεδίο) των διακριτών λοβών γίνεται όλο και
µεγαλύτερο. Ως αναπόφευκτη επίπτωση, η διασπειρόµενη ενέργεια δεν είναι
πραγµατικά ίση προς όλες τις δυνατές διευθύνσεις στο πεδίο διάχυσης που ορίζει ο
τύπος του διαχυτή
διαχυτή. Προκύπτει έτσι το εξής οξύµωρο: Για την ακουστική φροντίδα
µιας µεγάλης επιφάνειας εφαρµόζεται
εφαρµόζετα συστοιχία περιοδικά επαναλαµβανόµενων
µοτίβων. Η περιοδική επανάληψη ευνοεί την ενίσχυση της διασποράς προς
επιθυµητές διευθύνσεις που καθορίζονται από το µέγεθος του επαναλαµβανόµενου
µοτίβου και τη διαµόρφωση των φρεατίων σε κάθε αυτόνοµη µονάδα της συστοιχίας.
Η προτιµητέα όµως κατανοµή λοβών µειώνει την ικανότητα της συστοιχίας για
οµοιόµορφη διασπορά προς όλες τις δυνατές διευθύνσεις. Κατά συνέπεια
συνέπεια, η πιστή
41
τήρηση της προδιαγραφής της περιοδικότητας που απαιτείται για τη βέλτιστη
διαχυτική απόδοση ισοδύναµων
οδύναµων λοβών οδηγεί στη µείωση της αποτελεσµατικότητάς
της.
A.37. ΑΝΕΣΤΡΑΜΜΕΝΑ ΕΙ∆ΩΛΑ

Πρόκειται για τεµάχια στα οποία οι τιµές βάθους των φρεατίων έχουν αντικατασταθεί
από τις συµπληρωµατικές τους ως προς τη βάση της ακολουθίας (το βάθος n
µονάδων µετατρέπεται
ρέπεται σε p-n µονάδες). Στο παράδειγµα του µορφώµατος 17, η
ανεστραµµένη περίοδος θα αποτελείται από την ακολουθία:
16,13,8,1,9,15,2,4,4,2,15,9,1,8,13,16,17 Αποτελεί τη βέλτιστη λύση, ιδιαίτερα για
16,13,8,1,9,15,2,4,4,2,15,9,1,8,13,16,17.
την ακουστική φροντίδα µεγάλων χώρων. Το ανεστραµµένο πάνελ νελ εξ ορισµού
καταλαµβάνει το πλήρες βάθος σχεδίασης, οπότε το κανονικό πάνελ είναι ρηχότερο.
Το επόµενο πολικό διάγραµµα αντιπαραβάλλει την απόκριση συστοιχίας οµοειδών
τεµαχίων (λεπτή γραµµή)) µε εκείνη συστοιχίας διαµορφωµένης µέσω παρεµβολής
τεµαχίων των οποίων οι εσοχές αποτελούν ανεστραµµένα είδωλα των κανονικών.
κανονικών

ΣΧΗΜΑ 26: Πολικό διάγραµµα ανεστραµµένων ειδώλων.

A.38. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ

Ο Schroeder αρχικά ανέπτυξε τους RPG (reflection phase grating) διαχυτές ώστε να
τους χρησιµοποιήσει σε µεγάλους χώρους, ώστε να εµπλουτίσει την ακουστική τους.
Αλλά τελικά, αυτού του τύπου οι διαχυτές µπορούν να χρησιµοποιηθούν όπου
απαιτείται διάχυση µεγάλου συχνοτικού φάσµατος. Αυτού του τύπου οι διαχυτές
µπορούν, για καλύτερα αποτελέσµατα,
αποτελέσµατα να τοποθετηθούν στους τοίχους και στο
ταβάνι ενός recording studio, ώστε να εφοδιαστεί ο χώρος µε πλουσιότερα
χαρακτηριστικά διάχυσης και αντήχησης, ή µπορούν να τοποθετηθούν στο εγγύς
πεδίο για πιο συγκεκριµένες περιοχές του χώρου όπου εκεί γίνεται ηχογράφηση
κάποιων µουσικών οργάνων όπως πνευστά, έγχορδα, πιάνο κτλ κτλ. Αυτοί οι διαχυτές
µπορούν επίσης να βελτιώσουν την ακουστική ενός µικρού αποµονωµένου δωµατίου
όπως ένα drum booth,, αυξάνοντας την πυκνότητα των ανακλώµενων κυµάτων µε
αποτέλεσµα να ενισχύεται η ακουστική του χώρου δίνοντας πιο πλούσιο ήχο.
ήχο
Οι Heyser, Davis και Davis πρότειναν ένα σχέδιο για τα control rooms,
rooms το λεγόµενο
end). Στο συγκεκριµένο σχέδιο ο χώρος µπροστά από τον
LEDE (live-end-dead-end
ηχολήπτη πρέπει να είναιι όσο το δυνατόν πιο απορροφητικός γίνεται (ο χώρος αυτός
συµπεριλαµβάνει και τα ηχεία)
ηχεία και το πίσω µέρος (πίσω από τον ηχολήπτη)
ηχολήπτη του
δωµατίου πρέπει να είναι εντελώς διαχυτικό. Οι διαχυτές RPG είναι κατάλληλοι για
αυτό το πίσω µέρος του control room (live end). Πιο συγκεκριµένα,
συγκεκριµένα τα βαθιά και
στενά φρεάτια στους διαχυτές είναι κατάλληλα να παρέχουν συµφασική

42
κατευθυντικότητα στο γενικό φασµατικό εύρος απαραίτητη για τα recording studios.
Τα βαθιά φρεάτια δίνουν διάχυση στις χαµηλές συχνότητες και τα στενά φρεάτια
δίνουν διάχυση σε συχνότητες των οποίων τα µήκη κύµατος είναι µεγαλύτερα από το
διπλάσιο πλάτος των φρεατίων. Ο σχεδιασµός για ένα µεγάλου συχνοτικού εύρους
πεδίο πρέπει να µπορεί να ελαχιστοποιήσει την αντήχηση και τη µετάδοση απωλειών,
ειδικά στις χαµηλές συχνότητες. Επίσης ένας RPG διαχυτής µπορεί να προσφέρει την
απαραίτητη διάχυση σε ένα τυπικό live-front control room, όπου ο χώρος µπροστά
από τον ηχολήπτη πρέπει να είναι αρκετά διαχυτικός.
Συµπερασµατικά λοιπόν οι διαχυτές Schroeder προσδίδουν στο χώρο την απαλή και
γλυκιά ακουστική ενός µεγάλου χώρου συναυλιών. Με την κατάλληλη χρήση και
τοποθέτηση αυτού του τύπου διαχυτών και ειδικά µε τους διαχυτές RPG µονής
διάστασης, βοηθούν ένα control room όσων αφορά την στερεοφωνική εικόνα του και
τη φασµατική ισορροπία ειδικότερα στο σηµείο γύρω από τη κεντρική κονσόλα
µίξης. Καταλήγοντας λοιπόν, η παρουσία διαχυτών Schroeder πλέον κρίνετε
απαραίτητη για ένα control room και recording studio επαγγελµατικών
προδιαγραφών.

A.39. ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΙ ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ∆ΙΑΧΥΤΩΝ SCHROEDER

Η υλοποίηση των διαχυτών Schroeder υπόκειται σε σαφείς συµβιβασµούς:

• Η µεθοδολογία σχεδίασης βασίζεται σε προσεγγιστικά µοντέλα.
• Οι απώλειες ηχητικής ενέργειας κατά τη λειτουργία θεωρούνται αµελητέες
(στους διαχυτές φραγµάτων φάσης ανάκλασης - RPG).
• Η λειτουργία εκάστοτε φρεατίου υποτίθεται ότι παραµένει ανεπηρέαστη από
τη λειτουργία των γειτονικών φρεατίων. Αυτός ο συµβιβασµός έχει
αποδειχθεί από µελέτες οριακών στοιχείων ότι ισχύει σε ικανοποιητικό βαθµό.
Οι απώλειες, σε σχέση µε τα µοντέλα, που έχουν παρατηρηθεί κατά την
πειραµατική εξέταση πραγµατικών τεµαχίων αφορούν είτε µαθηµατικές
αποκλίσεις, είτε συνιστώσες των οποίων η ενέργεια υφίσταται µετατροπή
εξαιτίας της µικρής ενδογενούς απορροφητικότητας των καθαρών διατάξεων
φράγµατος φάσης ανάκλασης.
• Η σχεδίαση εκτελείται µε πρότυπο τα χαρακτηριστικά διασποράς επί του
µακρινού πεδίου τη στιγµή που η θέση των ακροατών θα βρίσκεται
πιθανότατα στο εγγύς πεδίο. Η εύρεση σε θέση εντός του µακρινού πεδίου
ικανοποιεί δύο βασικά κριτήρια. Πρώτον, η απόσταση του ακροατή από την
επιφάνεια της διάταξης να είναι µεγάλη συγκρινόµενη µε το µήκος κύµατος
και δεύτερον, οι διαφορές στα µήκη των διαδροµών από διάφορα σηµεία της
επιφάνειας προς τον ακροατή να είναι µικρές συγκρινόµενες µε το µήκος
κύµατος. Στη ζώνη του εγγύς πεδίου τα µήκη διαδροµών από διαφορετικά
σηµεία της διαχυτικής επιφάνειας προς τον ακροατή έχουν αξιοσηµείωτες
διαφορές µε αποτέλεσµα το µοτίβο διασποράς να εµφανίζει έντονες
κορυφώσεις και βυθίσεις αντί να είναι ενιαίο. Προτείνεται η τοποθέτηση του
ακροατή σε απόσταση τουλάχιστον τριπλάσια του µήκους κύµατος που
αντιστοιχεί στη συχνότητα σχεδίασης.
• Σειρά µελετών σύγκρισης για ρεαλιστικές θέσεις ακρόασης ανάµεσα σε
συστοιχίες που είχαν περιοδική κι εναλλακτικά µη περιοδική διευθέτηση
τεµαχίων απέδειξαν την καλύτερη απόδοση των δεύτερων ως προς τη
διασπορά στο εγγύς πεδίο. Θεωρείται γενικά ότι µια σειρά Schroeder που
παρουσιάζει καλή απόδοση στο µακρινό πεδίο θα τη διατηρεί σε µεγάλο
βαθµό και στο εγγύς πεδίο. Αν και η φάση του κυµατικού µετώπου θεωρείται

43
 ότι παρέχει τις πληροφορίες εκείνες που συµβάλλουν στην αντιληπτική
διάκριση µεταξύ των περιοδικών και µη διατάξεων, τα συνήθη πολικά
διαγράµµατα εγγύς πεδίου δεν περιέχουν φασικά στοιχεία. Ο ίδιος ο
Schroeder είχε προτείνει το λύγισµα της διαχυτικής συστοιχίας κατά τα
πρότυπα κοίλου παραβολικού κατόπτρου έτσι ώστε να επιτευχθεί εστίαση του
µοτίβου διασποράς από τη ζώνη του µακρινού πεδίου στην εγγύς ζώνη.
Παρεµφερές φαινόµενο, µε σηµαντικά µικρότερο κόστος από την
προηγούµενη τεχνική, θα µπορούσε να προκύψει µέσω διαµόρφωσης του
πυθµένα στα επιµέρους φρεάτια κατά τρόπον ώστε οι διαδοχικοί πυθµένες να
ακολουθούν το γεωµετρικό τόπο ενός παραβολικού κατόπτρου. Η αρχή
λειτουργίας στη συγκεκριµένη περίπτωση βασίζεται στο ότι η διακύµανση
των φάσεων από τα διαδοχικά φρεάτια θα επιφέρει µετατόπιση της εστίασης
για την ανακλώµενη ενέργεια από τη µακρινή στην εγγύς ζώνη. Η
προτεινόµενη διάταξη στο σύνολό της θα προσοµοιάζει µε εκείνη των
επιµέρους µονάδων ηχείων στις συστοιχίες ΡΑ (Line Arrays).
• Στους παραπάνω περιορισµούς έρχεται να προστεθεί και η αµφιλεγόµενη
αισθητική των διατάξεων, η οποία δεν ταιριάζει πάντοτε µε τις σύγχρονες
τάσεις στην αρχιτεκτονική σχεδίαση, καθώς και η αναπόφευκτη συµπεριφορά
«σκονοπαγίδας».

44
 A.40. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ – AUDIO CONTROL ROOMS

Μια τυπική µορφή ενός στούντιο ηχογραφήσεων είναι, να αποτελείται από ένα
δωµάτιο ηχογραφήσεων (recording room) όπου εκεί πραγµατοποιούνται οι
ηχογραφήσεις των µουσικών οργάνων, φωνής κτλ., και από ένα δωµάτιο ελέγχου
(control room) όπου εκεί στεγάζεται ο εξοπλισµός για την καταγραφή-ηχογράφηση,
την δροµολόγηση και τον χειρισµό του ήχου. Συχνά πλέον, στα περισσότερα
στούντιο υπάρχουν και άλλοι χώροι όπως οι λεγόµενοι θάλαµοι αποµόνωσης
(isolation booths), όπου εκεί ηχογραφούνται συνήθως τα κρουστά, οι κιθάρες και οι
φωνές ξεχωριστά.
Ένα control room αποτελεί ένα ιδανικό περιβάλλον αναπαραγωγής και ακρόασης του
ήχου. Έχοντας ως στόχο την αναπαραγωγή του ηχητικού υλικού µε τη µεγαλύτερη
δυνατή πιστότητα, ο χώρος ελέγχου θα πρέπει να έχει σχεδιαστεί και κατασκευαστεί
σωστά σε ό, τι αφορά το σχήµα, τις διαστάσεις, την τοποθέτηση ηχοαπορροφητικών
υλικών και την τοποθέτηση των ηχείων. Το σχήµα του δωµατίου και οι διαστάσεις
παίζουν σπουδαίο ρόλο στην κατανοµή των κανονικών ιδιορυθµών του δωµατίου και
η σωστή κατανοµή τους στο χώρο αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες
στον σχεδιασµό ενός δωµατίου ελέγχου. Οι συχνότητες συντονισµού του χώρου οι
οποίες αναπτύσσονται λόγω των διαστάσεων και του σχήµατος του χώρου θα πρέπει
να καλύπτουν οµοιόµορφα τη συχνοτική ζώνη µεταξύ 20-110Hz, χωρίς να
παρουσιάζονται µεγάλες αποστάσεις µεταξύ τους, ή να συµπίπτουν πολλοί τρόποι
δόνησης σε µια συγκεκριµένη συχνότητα.
Ένα µικρό δωµάτιο ελέγχου (small control room) θεωρείται ένας χώρος µε
διαστάσεις µεταξύ 24 και 40m3. Άρα αν ένας τέτοιος χώρος χρησιµοποιηθεί ως
control room, πρέπει πρώτα να ληφθούν υπόψη οι παρακάτω παράγοντες.
Οι ανακλάσεις που επιστρέφουν από τους τοίχους και τις επιφάνειες του εξοπλισµού
διανύουν µικρότερη απόσταση από ό, τι σε ένα µεγαλύτερο δωµάτιο, άρα φτάνουν
πιο γρήγορα στο αυτί του ηχολήπτη. Συνεπώς οι ανακλάσεις αυτές έχοντας µεγάλη
ενέργεια, τείνουν να αναµειγνύονται µε τον απευθείας ήχο (direct sound), να
«χρωµατίζουν» τον ήχο των ηχείων και να καταστρέφουν την στερεοφωνική εικόνα.
Οι διαχυτές και οι απορροφητές είναι τα βασικά υλικά µε τα οποία θα διορθωθούν
αυτά τα προβλήµατα. Σε µικρούς χώρους είναι δύσκολη η τοποθέτηση τέτοιων
υλικών µιας και οι επιφάνειες είναι περιορισµένες και τα προβλήµατα, από
ακουστικής πλευράς, είναι δυσκολότερο να αντιµετωπιστούν. Σε µικρά δωµάτια
ενδείκνυται η χρήση απορροφητών µιας και οι διαχυτές διατηρούν την στερεοφωνική
εικόνα σε µεγαλύτερη περιοχή και επιστρέφουν µεγάλο ποσοστό ενέργειας στην θέση
του ηχολήπτη (θέση ακρόασης) γεγονός το οποίο «χρωµατίζει» τον ήχο των ηχείων.
Η επαρκής απορρόφηση µε την βοήθεια απορροφητικών υλικών, συµβάλλει στην
εξασθένιση των κανονικών ιδιορυθµών του δωµατίου και στην διεύρυνση της
συχνοτικής τους εξάπλωσης. Αυτά τα φαινόµενα οδηγούν σε µικρότερο χρωµατισµό
του ήχου. Τα δωµάτια µε περιορισµένο χώρο δίνουν µικρά περιθώρια τοποθέτησης
απορροφητικών υλικών ή διαχυτών µιας και το βάθος των οπών ενός απορροφητή ή
διαχυτή είναι δεδοµένο, ανάλογα µε τη συχνότητα που καλείται να επέµβει.

45
 A.41. Η ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΕΝΟΣ ∆ΩΜΑΤΙΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

Αρχικό Χάσµα Χρονοκαθυστέρησης (Initial Time Gap)

Το αρχικό χάσµα χρονοκαθυστέρησης αναφέρεται στη διαφορά χρόνου άφιξης του

απευθείας ήχου της πηγής και στο χρόνο άφιξης των πρώτων ανακλάσεων. Αξίζει να
αναφερθεί ότι οι αίθουσες που χαρακτηρίζονται ως καλές από άποψη ακουστικής
συµπεριφοράς διαθέτουν ένα συγκεκριµένο χάσµα χρονοκαθυστέρησης ίσο µε 20ms
περίπου. Το σχήµα που ακολουθεί βοηθά στην κατανόηση του αρχικού χάσµατος
χρονοκαθυστέρησης.

ΣΧΗΜΑ 27: Αρχικό Χάσµα Χρονοκαθυστέρησης (ITG).

Σε ένα συµβατικό control room, ο µηχανικός ήχου δεν µπορεί να ακούσει το ITG
επειδή αυτό καλύπτεται από τις πρώτες ανακλάσεις στο δωµάτιο. Ο τρόπος για να
επιτραπεί στον µηχανικό ήχου να ακούσει το χάσµα χρονοκαθυστέρησης είναι µε την
εξάλειψη ή την ελάττωση των πρώτων ανακλάσεων στον χώρο. Αυτή η διευκρίνιση
του προβλήµατος οδήγησε στη λύση της τοποθέτησης απορροφητικού υλικού στις
επιφάνειες γύρω από τα µεγάφωνα στο εµπρός µέρος του δωµατίου ελέγχου.

Συχνοτική Περιοχή Ενός Control Room

Το συχνοτικό εύρος σε ένα δωµάτιο ελέγχου είναι πολύ µεγάλο και κάθε εξάρτηµα
το οποίο εξαρτάται από τη συχνότητα θα πρέπει να εκτελεί τη λειτουργία του στην
περιοχή αυτή. Η συνήθως αποδεκτή συχνοτική περιοχή υψηλής πιστότητας είναι από
20Hz έως 20KHz σε έκταση δέκα οκτάβων ή τριών δεκάδων. Η περιοχή αυτή
αντιπροσωπεύει µια περιοχή µηκών κύµατος από περίπου 17,5m έως 1,5cm. Το κάθε
δωµάτιο ελέγχου θα πρέπει να κατασκευάζεται µε βάση αυτό το γεγονός. Η
χαµηλότερη συχνότητα τρόπων ταλάντωσης έχει σχέση µε τη µεγαλύτερη διάσταση

46
του δωµατίου (διαγώνιος). Κάτω από τη συχνότητα αυτή δεν υπάρχει υποστήριξη του
ήχου µε συντονισµό από τους κανονικούς ιδιορυθµούς του δωµατίου. Επιπλέον, κάτω
από τη συχνότητα αυτή η απόκριση του δωµατίου πέφτει απότοµα και µπορεί να
υπολογιστεί από τη σχέση:

6
f L (32)
7C
όπου c η ταχύτητα του ήχου στον αέρα και L η διαγώνιος του δωµατίου.

Αναλογίες Ορθογώνιων ∆ωµατίων Ελέγχου

Για να επιτευχθεί επαρκής κατανοµή των ιδιορυθµών θα πρέπει να δοθεί µεγάλη

έµφαση στις αναλογίες του control room. Είναι δεδοµένο ότι τα δωµάτια σε σχήµα
κύβου είναι η χειρότερη επιλογή, µιας και οι τρεις τύποι ιδιορυθµών συµπίπτουν
αλλά και έχουν µεγάλη απόσταση µεταξύ τους. Κατά καιρούς έχουν προταθεί από
διάφορους ερευνητές, αναλογίες τέτοιες ώστε να είναι ιδανικές για control room.
Παρακάτω δίνονται µερικές ενδεικτικές τιµές σε περιπτώσεις που οι αναλογίες του
δωµατίου θα έχουν πολύ µεγάλη σηµασία:

ΥΨΟΣ (m) ΠΛΑΤΟΣ (m) ΜΗΚΟΣ (m)

SEPMEYER 1.00 1.14 1.39
1.00 1.28 1.54
1.00 1.60 2.33
1.00 1.40 1.90
LOUDEN 1.00 1.30 1.90
1.00 1.50 2.50
VOLKMAN 1.00 1.50 2.50
BONER 1.00 1.26 1.59
ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Αναλογίες ορθογώνιων δωµατίων ελέγχου.

Το σχήµα που ακολουθεί ορίζει µε έναν διαφορετικό τρόπο από ό, τι ο πίνακας 2, τις
ιδανικές αναλογίες ενός ορθογώνιου δωµατίου. Για να χρησιµοποιηθεί το σχήµα 28
θα πρέπει να βρεθεί η µία διάσταση (µήκος ή πλάτος) στο άξονα των y και έπειτα η
διάσταση που υπολείπεται στον άξονα των x. Αν το σηµείο ένωσης των δύο αριθµών
βρίσκεται µέσα στη λευκή περιοχή τότε οι διαστάσεις του δωµατίου θεωρούνται
ιδανικές. Είναι βέβαια πιθανό οι διαστάσεις του δωµατίου να είναι ιδανικές σύµφωνα
µε το σχήµα 28 αλλά να µην συµφωνούν µε τον κριτήριο Bonello που αναφέρεται
παρακάτω.

47
ΣΧΗΜΑ 28: Το διάγραµµα Bolt.

A.42. ΚΡΙΤΗΡΙΟ BONELLO

Το κριτήριο Bonello βρίσκει χρήση σε κάθε περίπτωση όπου απαιτείται η ακριβής

κατασκευή ενός δωµατίου µε στόχο την ποιοτική ακρόαση και βασίζεται στο
υπολογισµό της κατανοµής των κανονικών ιδιορυθµών ενός δωµατίου µε τη χρήση
Η/Υ. Η µέθοδος αυτή λειτουργεί ως εξής: αρχικά χωρίζεται το κάτω άκρο του
ακουστού φάσµατος σε ζώνες µε πλάτος µιας οκτάβας και θεωρείται το πλήθος των
τρόπων ταλάντωσης σε κάθε ζώνη κάτω από 200Hz. Οι ζώνες οκτάβας επιλέγονται
γιατί, κατά προσέγγιση, είναι οι κρίσιµες ζώνες του ανθρώπινου αυτιού. Στη συνέχεια
εισάγονται όλοι οι τρόποι δόνησης του δωµατίου (αξονικοί, πλάγιοι, εφαπτοµενικοί)
σε σχέση µε τη συχνότητα και εξετάζεται αν η συγκεκριµένη καµπύλη που
σχηµατίζεται αυξάνει µονοτονικά. Κάθε 1/3 της οκτάβας θα πρέπει να έχει
περισσότερους τρόπους δόνησης από την προηγούµενη ή τουλάχιστον το ίδιο πλήθος,
για να ικανοποιείται το κριτήριο Bonello. ∆εν θα πρέπει να υπάρχει σύµπτωση
κανονικών ιδιορυθµών εκτός κι αν στην ίδια ζώνη υπάρχουν τουλάχιστον πέντε
τρόποι ταλάντωσης. Εφαρµόζοντας τις παραµέτρους που αναφέρονται παραπάνω σε
ορθογώνιο δωµάτιο συγκεκριµένων διαστάσεων θα πρέπει η καµπύλη που θα
σχηµατιστεί να έχει τη µορφή που παρουσιάζεται στο σχήµα που ακολουθεί.

48
ΣΧΗΜΑ 29: Παράµετροι του κριτήριου Bonello.

A.43. ΕΙ∆Η ∆ΩΜΑΤΙΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ (CONTROL ROOM)

∆ωµάτια Ελέγχου Βασισµένα Στη Γεωµετρία

Παρακάτω παρατίθενται τα πιο διαδεδοµένα είδη δωµατίων ελέγχου και κάποιες

γενικές πληροφορίες για την προέλευσή τους και την εξέλιξή τους. Η προσπάθεια για
τη δηµιουργία δωµατίων ελέγχου συγκεκριµένου σχεδίου ξεκίνησε περίπου το 1970.
Ο στόχος ήταν η δηµιουργία control rooms όπου τα χαρακτηριστικά της κάθε
ηχογράφησης δεν θα άλλαζαν ανάλογα µε το χώρο όπου γινόταν η ακρόαση. Μια από
τις πρώτες προσπάθειες να δηµιουργηθεί ένα συγκεκριµένου τύπου control room
έγινε από τον Tom Hidley στο Westlake Audio της Καλιφόρνια, Η.Π.Α. Ο
σχεδιασµός ήταν βασισµένος στην παντελή έλλειψη παράλληλων επιφανειών, για την
τέλεια εξάλειψη των αξονικών στάσιµων κυµάτων τα οποία και περιέχουν το
µεγαλύτερο ποσοστό ενέργειας. Αυτού του τύπου τα δωµάτια ελέγχου ήταν
σχεδιασµένα ώστε να έχουν χρόνο αντήχησης µικρότερο από 0.3 sec.
Χαρακτηριστικό τους η τοποθέτηση µεγάλων ηχοπαγίδων σε µια προσπάθεια να
συνδυαστούν οι χρόνοι αντήχησης χαµηλών και µεσαίων συχνοτήτων έτσι ώστε να
αποφευχθούν στάσιµα κύµατα χαµηλής συχνότητας.

A.44. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΥΠΟΥ JENCEN

Παράλληλα, στα µέσα του 1970 στην Ευρώπη, κατασκευάστηκαν από τον W.W
Jencen, δωµάτια ελέγχου µε τα εξής χαρακτηριστικά: Χρήση «πριονωτών»
απορροφητών, οι οποίοι απορροφούν το µεγαλύτερο µέρος του ήχου που εκπέµπεται
από τα ηχεία. Στα δωµάτια αυτά υπήρχαν ανακλαστικές επιφάνειες τοποθετηµένες σε
τέτοιες γωνίες ώστε να ανακλούν ήχους που δηµιουργούνται µέσα στο δωµάτιο, όπως
οµιλίες. Αυτές οι ανακλαστικές επιφάνειες όµως δεν ανακλούσαν τον ήχο που
προέρχονταν από τα ηχεία. Ο πίσω τοίχος ήταν συνήθως ανακλαστικός, παρόλο που
στα περισσότερα από τα control room που κατασκευάστηκαν µε αυτή τη µέθοδο, ο
πίσω τοίχος ήταν περισσότερο απορροφητικός. Το ενδιαφέρον που παρατηρείται σε
αυτού του τύπου τα δωµάτια είναι το ότι έκαναν ξεκάθαρη τη διαφορά µεταξύ των
49
ακουστικών συνθηκών που απαιτούνται για την ακρόαση (ουδέτερος χαρακτήρας του
δωµατίου) και των ακουστικών συνθηκών που απαιτούνται έτσι ώστε να δίνεται η
αίσθηση της άνεσης µέσα στο δωµάτιο (σχετικά «ζωντανός» χαρακτήρας του
δωµατίου). Σε αυτού του είδους τα δωµάτια χρησιµοποιούνταν συνήθως ηχεία
εντοιχισµένα στον εµπρόσθιο τοίχο (build-in monitor), κατασκευασµένα ειδικά για
τις ανάγκες του χώρου.

A.45. TO NON-ENVIRONMENT ∆ΩΜΑΤΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ

Τη δεκαετία του 1970 και µετά την εµφάνιση της στερεοφωνίας, εισήχθη ένας νέος
τρόπος κατασκευής δωµατίων ελέγχου. Σύµφωνα µε αυτόν τον τρόπο κατασκευής ο
µπροστά τοίχος (συνήθως από πέτρα) και το πάτωµα ήταν υψηλά ανακλαστικές
επιφάνειες ενώ το πίσω µέρος του δωµατίου, οι πλαϊνοί τοίχοι και το ταβάνι ήταν
υψηλά απορροφητικές επιφάνειες. Επίσης, ο µπροστά τοίχος, οι πλαϊνοί τοίχοι καθώς
και το ταβάνι κατασκευάζονταν µε µια ελαφριά κλίση για την αποφυγή φαινόµενων
τρεµοπαιξίµατος ηχούς (flutter echoes). Τυπικοί χρόνοι αντήχησης (T60) για ένα
τέτοιου τύπου control room είναι 380ms για ένα δωµάτιο µε όγκο 100m3 και 430ms
για ένα δωµάτιο συνολικού όγκου 200m3. Οι δυο ανακλαστικές επιφάνειες, εµπρός
τοίχος και πάτωµα, µαζί µε τις σκληρές επιφάνειες των συσκευών του εξοπλισµού
παρέχουν ως ένα βαθµό, ένα «ζωντανό» περιβάλλον για τους ήχους που παράγονται
µέσα στο δωµάτιο, µειώνοντας την αίσθηση του ανηχοϊκού θαλάµου. Ο εµπρός
τοίχος λειτουργεί ως ένα διαχωριστικό έναντι του οποίου µπορούν τα ηχεία να
πιέζουν βοηθώντας στην αποδοτικότερη και οµαλότερη διασπορά των χαµηλών
συχνοτήτων. Τα ηχεία βρίσκονταν ενσωµατωµένα στον εµπρός τοίχο (build-in
monitor) µε στόχο την µείωση των ανακλάσεων από τα άκρα και θεωρούνταν ως
στοιχείο της περιµέτρου του χώρου. Επιπροσθέτως, µε την τοποθέτηση των ηχείων σε
αυτό το σηµείο µειώνονται τα φαινόµενα φίλτρου κτένας (comp filtering)8 µεταξύ
των ηχείων και των πρώτων ανακλάσεων από τον µπροστά τοίχο. Κατά συνέπεια, η
ενσωµάτωση των ηχείων στον τοίχο εξαλείφει κάθε ανοµοιοµορφία στην απόκριση
των που µπορεί να προκαλείται από την καµπίνα ή από τη διαφορά διαδροµής µεταξύ
του απευθείας ήχου από τα ηχεία και των χαµηλής συχνότητας ηχητικών κυµάτων
που ανακλώνται από τον τοίχο που βρίσκεται πίσω από τα ηχεία όταν αυτά δεν είναι
ενσωµατωµένα. Εκτός από το πάτωµα και τις συσκευές του εξοπλισµού, τα ηχεία
«βλέπουν» σε ένα ηµι-ανηχοϊκό θάλαµο. Τα ακουστικά λοιπόν χαρακτηριστικά του
δωµατίου εξαρτώνται από το αν ο ήχος παράγεται µέσα στο δωµάτιο ή από κάποιο
σηµείο της περιµέτρου του. Προβλήµατα ανακλάσεων από τα ηχητικά κύµατα που
προσπίπτουν στις συσκευές, µπορούν να αντιµετωπιστούν µε την τοποθέτηση αυτών
µε κατάλληλη κλίση. Ο στόχος σε αυτού του είδους τα δωµάτια είναι η ακρόαση του
ηχητικού υλικού από τα ηχεία και τίποτα περισσότερο. Με την αύξηση της
απορρόφησης µέσα στο δωµάτιο και την µείωση των ανακλάσεων, το ποσοστό του
απευθείας ήχου σε σχέση µε τον ανακλώµενο ήχο αυξάνεται. Κατά συνέπεια ο
«χρωµατισµός» του ήχου µειώνεται. Η ακρόαση όµως µέσα σε ένα τέτοιο δωµάτιο
έρχεται σε αντίθεση και δεν συµβαδίζει µε την ακρόαση του ηχητικού υλικού στον
οικιακό χώρο. Τέλος θα πρέπει να αναφερθεί ότι δεν υπήρχε καµία συµβατότητα
µεταξύ δυο ιδίας κατασκευής δωµατίων και η χρήση EQ δεν βοήθησε στην
ακουστική βελτίωση του χώρου.

8
∆υο ηχητικά σήµατα που φθάνουν στο ίδιο σηµείο µε διαφορά χρόνου το ένα από το άλλο.
50
 A.46. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΥΠΟΥ LIVE-END, DEAD-END (LEDE)

Προς το τέλος της δεκαετίας του 1970 άρχισε να ερευνάται η δηµιουργία ενός
δωµατίου ελέγχου του οποίου ο σχεδιασµός βασίζεται, σε µεγάλο βαθµό, σε
ψυχοακουστικά φαινόµενα και στην αίσθηση της κατευθυντικότητας του ήχου όπως
προσλαµβάνεται από το ανθρώπινο σύστηµα ακοής (από τους ερευνητές Heyser,
Davis και Davis). Η αρχή λειτουργίας αυτών των δωµατίων βασίζεται στη διαφορά
χρόνου µεταξύ του απευθείας ήχου και των πρώτων ανακλάσεων. Αυξάνοντας το
διάστηµα αυτό, ο ανθρώπινος εγκέφαλος µπορεί να ξεχωρίσει τον ακουστικό
χαρακτήρα του δωµατίου και να τον αγνοήσει. Ο τρόπος κατασκευής αυτών των
δωµατίων έχει ως εξής: το µπροστά µισό του δωµατίου είναι υψηλά απορροφητικό,
σχεδόν ανηχοϊκό µε στόχο την µείωση των πρώτων ανακλάσεων. Ο πίσω τοίχος,
καθώς και οι πλαϊνοί τοίχοι, όπως και το ταβάνι είναι καλυµµένα µε διαχυτές
στοχεύοντας στη διάχυση των πρώτων ανακλάσεων και στη µείωση του
«χρωµατισµού» του ηχητικού υλικού. Όπως επίσης και στην εξάλειψη των
φαινόµενων τρεµοπαιξίµατος ήχους (flutter echo)9 µεταξύ των πλαϊνών τοίχων και
γενικά στη δηµιουργία ενός διάχυτου ηχητικά πεδίου.

ΣΧΗΜΑ 30: ∆ωµάτιο ελέγχου LEDE.

Το δωµάτιο είναι γεωµετρικά κατασκευασµένο µε τέτοιο τρόπο ώστε να

δηµιουργείται µια ζώνη ελεύθερη από τις πρώτες ανακλάσεις στη θέση ακρόασης. Η
ιδέα, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, βασίζεται στην ξεκάθαρη ακρόαση του απευθείας
ήχου από τα ηχεία και τη µεσολάβηση κάποιου καθορισµένου χρονικού διαστήµατος
πριν οι πρώτες ανακλάσεις φθάσουν στον ακροατή. Σαν αποτέλεσµα έχουµε ένα
πραγµατικά ουδέτερο δωµάτιο όπου η ακρόαση του ηχητικού υλικού δεν αλλάζει
όταν αυτό αναπαραχθεί σε κάποιο άλλο ιδίου τύπου δωµάτιο. Ένα δωµάτιο ελέγχου
για να λάβει την πιστοποίηση LEDE από το Synergetic Audio Concepts (Syn-Aud
Con) θα πρέπει να πληρεί τις εξής προϋποθέσεις:
• Το δωµάτιο να είναι φτιαγµένο εξωτερικά από ένα ασύµµετρο κέλυφος το
οποίο θα είναι ελεύθερο από συντονισµούς στις χαµηλές συχνότητες. Το
κέλυφος θα πρέπει να είναι αρκετά µεγάλο ώστε να επιτρέπει την ανάπτυξη
των µπάσων συχνοτήτων.
9
Πρόκειται για ένα πολλαπλό echo εφέ όπου οι ανακλάσεις ακολουθούν πολύ γρήγορα η µία την
άλλη.

51
 • Ύπαρξη συµµετρικού εσωτερικού κελύφους. Η συχνότητα διασταύρωσης
µεταξύ του εξωτερικού και του εσωτερικού κελύφους θα πρέπει να είναι ίση
µε:
A6
f3  (33).
µ‰Š‹όŽ‹ S‰ά‘‘ SHµί“”
• Θα πρέπει να υπάρχει µια ανηχοϊκή διαδροµή µεταξύ των monitor ηχείων και
του ηχολήπτη, η οποία θα πρέπει να είναι κατά 2-5 ms µεγαλύτερη από το
αρχικό χάσµα χρονοκαθυστέρησης µέσα στο χώρο ηχογράφησης.
• Θα πρέπει να υπάρχει ένα έντονα διαχυτικό ηχητικό πεδίο κατά την διάρκεια
έναρξης του φαινόµενου Haas10.
• Κανένα ίχνος «προγενέστερου» ήχου (early-early sound) δεν θα πρέπει να
υπάρχει. Αυτοί είναι τυχόν ήχοι που φτάνουν στα αυτιά του ηχολήπτη πριν
από τον απευθείας ήχο. Οι ήχοι αυτοί εµφανίζονται όταν τα ηχεία δεν είναι µε
ακρίβεια εντοιχισµένα και ακτινοβολούν τον ήχο µέσω της οικοδοµικής
κατασκευής.
• Ο σκληρός πίσω τοίχος, οι σκληροί πλαϊνοί τοίχοι καθώς και το πίσω µέρος
της οροφής θα πρέπει να είναι έτσι κατασκευασµένα ώστε να παρέχουν
ανάµιξη των φαινόµενων φίλτρου κτένας που δηµιουργούνται και να τα
µετατρέπουν σε υψηλής πυκνότητας ηχητικό πεδίο χωρίς µετρήσιµες
ανωµαλίες.

A.47. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΥΠΟΥ REFLECTION FREE ZONE (RFZ)

Τα δωµάτια του τύπου RFZ (ζώνης ελεύθερης από ανακλάσεις) ακολουθούν την ίδια
κατασκευαστική λογική µε αυτήν των δωµατίων τύπου LEDE. Και σε αυτήν την
κατασκευαστική προσέγγιση ο στόχος είναι η δηµιουργία ενός χώρου ακρόασης όπου
ο ακουστικός χαρακτήρας του δωµατίου θα επιδρά όσο το δυνατόν λιγότερο στην
αναπαραγωγή του ηχητικού υλικού. Ο σχεδιασµός στοχεύει στη δηµιουργία µιας
χωρικά και χρονικά ζώνης ελεύθερης από ανακλάσεις, η οποία περιβάλει τη θέση
ακρόασης-µίξης. Η ζώνη είναι χωρική γιατί υπάρχει µόνο σε ένα συγκεκριµένο
σηµείο του δωµατίου και χρονική γιατί ο έλεγχος των ανακλάσεων πραγµατοποιείται
σε ένα συγκεκριµένο χρονικό σηµείο, µεταξύ του χρόνου άφιξης των πρώτων
ανακλάσεων και πριν από το χρόνο άφιξης των ανακλάσεων που προέρχονται από το
σώµα του δωµατίου. Θέλοντας κανείς να σχεδιάσει ένα τέτοιο δωµάτιο θα πρέπει να
10
(Από την επίσηµη δηµοσίευση του Helmut Haas, 12/1949): Περιγράφει το ψυχοακουστικό
φαινόµενο του να προσδιορίζεται ορθά η κατεύθυνση µιας πηγής ήχου που ακούγεται και από τα δύο
αυτιά αλλά φτάνει σε διαφορετικές χρονικές στιγµές στο καθένα από αυτά. Εξαιτίας της γεωµετρίας
του κεφαλιού (δύο αυτιά σε απόσταση µεταξύ τους διαχωρισµένα από το φράγµα του κρανίου), ο
άµεσος ήχος από κάθε πηγή πρώτα εισέρχεται στο κοντινότερο προς την πηγή αυτί και ύστερα το
µακρύτερο. Το φαινόµενο λέει πως οι άνθρωποι προσδιορίζουν µια ηχητική πηγή στο χώρο
βασιζόµενοι στον πρώτο ήχο που έγινε αντιληπτός, ε φ ό σ ο ν οι αντίστοιχες αφίξεις στα αυτιά δεν
έχουν µεταξύ τους µεγαλύτερη χρονική διαφορά από 25-35msec. Εάν η άφιξη στο πιο
αποµακρυσµένο αυτί υπερβαίνει σε καθυστέρηση το προαναφερθέν όριο, τότε ακούγονται δύο
ξεχωριστοί ήχοι. Το φαινόµενο ισχύει ακόµα κι αν η δεύτερη άφιξη είναι ισχυρότερη από την πρώτη
(υπό τον όρο να µην υπερβαίνει τα 10dB). Ο εγκέφαλός ξεγελιέται και δεν «ακούει» τον
καθυστερηµένο ήχο. Αποτελεί το ακουστικό παράδειγµα της ανθρώπινης αισθητηριακής
«αναχαίτισης» που ισχύει σε όλες τις αισθήσεις. Η τελευταία, ορίζει το φαινόµενο όπου η ανταπόκριση
στο πρώτο ερέθισµα προκαλεί παρακώλυση ανταπόκρισης σε δεύτερο ερέθισµα που απέχει ελάχιστα
χρονικά από το πρώτο (λχ εντός του διαστήµατος των 35msec όσον αφορά το αυτί). Το φαινόµενο
Haas περιγράφει τελικά το πώς είναι δυνατή η πλήρης αναπαραγωγή στερεοφωνικού ήχου από δύο
µόνο ηχεία.

52
ασχοληθεί µε τα µαθηµατικά των πηγών ειδώλων. Η συνεισφορά ανάκλασης από
επιφάνεια µπορεί να θεωρηθεί ότι προέρχεται από µια εικονική πηγή που βρίσκεται
στην άλλη πλευρά του ανακλώντος επιπέδου σε ευθεία κάθετη στο επίπεδο αυτό, η
οποία διέρχεται από το σηµείο παρατήρησης. Έχοντας λοξές επιφάνειες σε τρεις
διαστάσεις, είναι αρκετά δύσκολο να υπολογίσουµε όλες τις εικονικές πηγές, πράγµα
που είναι απαραίτητο για να οριστούν τα όρια της ζώνης ελεύθερης από ανακλάσεις.
Στο σχήµα που ακολουθεί φαίνεται η κάτοψη ενός δωµατίου ελέγχου µε ζώνη
ελεύθερη από ανακλάσεις.

ΣΧΗΜΑ 31: Κάτοψη RFZ δωµατίου ελέγχου.

Τα monitor ηχεία βρίσκονται τοποθετηµένα όσο το δυνατόν κοντύτερα στην τρίεδρη

γωνία που σχηµατίζεται µε την τοµή της οροφής. Στρεβλώνοντας µε ακρίβεια τους
εµπρός πλάγιους τοίχους καθώς και το εµπρός µέρος της οροφής, οι ανακλάσεις
οδηγούνται εκτός του όγκου που περιέχει τον ηχολήπτη. Συνήθως στο πίσω µέρος
του δωµατίου τοποθετείται µια πλήρης εγκατάσταση διαχυτών, έτσι η ηχητική
ενέργεια ευρείας ζώνης συχνοτήτων που προσπίπτει στο πίσω µέρος του δωµατίου
διαχέεται και κατευθύνεται πίσω στον ηχολήπτη έχοντας το κατάλληλο χάσµα
χρονοκαθυστέρησης. Ο έλεγχος των ανακλάσεων, όπου ήταν και ο στόχος,
αναπτύχθηκε εν µέσω διαµάχης που ήθελε το εµπρός µέρος του δωµατίου να είναι
απορροφητικό αλλά και την ύπαρξη παράθυρου επικοινωνίας στο εµπρός µέρος του
δωµατίου ελέγχου. Παράλληλα µε τη χρήση απορροφητών και διαχυτών για των
έλεγχο των ανακλάσεων υιοθετήθηκε και η πρόταση της κατασκευής των τοίχων
αλλά και του ταβανιού µε κλίση. Έτσι η λύση δόθηκε χάρη στη γεωµετρία όπου µε
προσεκτικό σχεδιασµό οι ανακλάσεις από το τζάµι του παραθύρου επικοινωνίας
οδηγούνται εκτός της θέσης ακρόασης. Ένα από τα µειονεκτήµατα αυτής της
κατασκευαστικής προσέγγισης είναι ότι η καθορισµένη περιοχή είναι αρκετά
περιορισµένη επιτρέποντας µόνο στον ηχολήπτη ποιοτική ακρόαση. Σε µοντέρνες
κατασκευές προτείνεται η χρήση απορροφητών και διαχυτών συνδυαστικά, µε στόχο
τη διεύρυνση της θέσης ακρόασης. Ένα δεύτερο µειονέκτηµα είναι οι
διαφοροποιήσεις που υπάρχουν από δωµάτιο σε δωµάτιο αυτού του τύπου και που
επιδρούν στην ακρόαση και µίξη του ηχητικού υλικού.

53
 A.48. EARLY SOUND SCATTERING ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ (ESS)

Μια εναλλακτική προσέγγιση των δωµατίων ελέγχου LEDE/RFZ είναι η κατασκευή

ενός δωµατίου του οποίου οι ανακλάσεις θα είναι οµοιόµορφα τυχαίες έτσι ώστε να
µην µπορούν να προσδώσουν χαρακτήρα στον ήχο. Στα δωµάτια τύπου ESS, το
εµπρός µέρος κατασκευάζεται έτσι ώστε να είναι υψηλά διαχυτικό,
συµπεριλαµβανόµενων και των τοίχων στους οποίους βρίσκονται τοποθετηµένα τα
ηχεία, το οποίο έχει ως αποτέλεσµα τη διάχυση των πρώτων ανακλάσεων. Το σώµα
του δωµατίου είναι απορροφητικό, µε συχνή χρήση απορροφητών τύπου µεµβράνης
για την απορρόφηση των χαµηλών συχνοτήτων. Ο χώρος µπορεί να γίνει αρκετά
ζωντανός έναντι των παλαιότερων δωµατίων ελέγχου, µε επίπεδη απόκριση
συχνότητας και µε καλή στερεοφωνική εικόνα, δύο ιδιότητες οι οποίες παραµένουν
σταθερές ακόµα και στις πίσω γωνίες του δωµατίου. Η στερεοφωνική εικόνα είναι
µια ψυχοακουστική παραίσθηση, ένα τέχνασµα του εγκεφάλου και των αυτιών. Τα
αυτιά συλλέγουν οτιδήποτε πληροφορίες µπορούν και ο εγκέφαλος µεταφράζει ότι
αίσθηση µπορεί βάση αυτών των πληροφοριών. Όταν οι πληροφορίες είναι
συγκρουόµενες, ο εγκέφαλος αποτυγχάνει να τις κατανοήσει και η αίσθηση χάνεται.
Οι πληροφορίες που περισσότερο ενδιαφέρουν τον εγκέφαλο είναι η διαφορά
επιπέδου έντασης µεταξύ του αριστερού και του δεξιού αυτιού, αλλά και ο χρόνος
άφιξης του ήχου σε κάθε αυτί είναι επίσης σηµαντικός. Εάν οι πληροφορία άφιξης
του ήχου έρχεται σε αντίθεση µε τις πληροφορίες επιπέδου έντασης η στερεοφωνική
εικόνα εξαφανίζεται. Οι ανακλάσεις βοηθούν τον εγκέφαλο στον εντοπισµό της
πηγής, αλλά αυτός δεν είναι ο στόχος κατά την προσπάθεια διαµόρφωσης µια
στερεοφωνικής εικόνας. Οι διαφορές στο χρόνο άφιξης της πληροφορίας καθιστά
δύσκολο τον εντοπισµό του ηχείου, αφήνοντας µόνο τις πληροφορίες επιπέδων
έντασης διαθέσιµες για την παροχή της στερεοφωνικής εικόνας. Η στερεοφωνική που
προκύπτει είναι αρκετά αξιόπιστη ανεξάρτητα από τις αλλαγές του εξοπλισµού στο
πίσω τµήµα του δωµατίου. Σηµαντική λεπτοµέρεια σε αυτού του τύπου τα δωµάτια
ελέγχου είναι η χρήση ηχείων ηµισφαιρικής διασποράς έτσι ώστε επαρκής ποσότητα
ενέργειας να µεταφέρεται στους διαχυτές που βρίσκονται κοντά τους. Αυτό έχει ως
αποτέλεσµα οι ακροατές που βρίσκονται εκτός της ακτίνας διασποράς του ηχείου
(off-axis) να λαµβάνουν το ίδιο ηχητικό φάσµα µε αυτούς που βρίσκονται εντός της
ακτίνας διασποράς του ηχείου (on-axis). Πρακτικά, οι διαχυτές που βρίσκονται κοντά
στα ηχεία τα µετατρέπουν αποτελεσµατικά σε επίπεδες πηγές, οι οποίες δεν
δηµιουργούν προβλήµατα προσθετικής ή καταστρεπτικής συµβολής στο χώρο,
επιτυγχάνοντας την οµοιογένεια της συχνοτικής απόκρισης σε όλα τα σηµεία του
δωµατίου.

A.49. ΣΥΣΤΗΜΑ MONITORING ΚΟΝΤΙΝΟΥ ΠΕ∆ΙΟΥ

(CLOSE FIELD MONITORING)

Έγινε προφανές την δεκαετία του 1960 πως ο ήχος όπως µιξάρεται στα δωµάτια
ελέγχου (control rooms) των studio ηχογραφήσεων δεν ακούγεται καλά στα νέα
ραδιόφωνα µε ενισχυτή. Όµως µέσω τέτοιων ραδιόφωνων πολλοί άνθρωποι
αποφάσιζαν ποιους δίσκους θα αγόραζαν, ενώ η επιτυχία ή αποτυχία ενός δίσκου
προβλέπονταν, σωστά ή λανθασµένα, και εξαρτιόταν από το πώς ακούγονταν στο
ραδιόφωνο. Εάν 2 dB επιπλέον στην ένταση του βασικού κιθαρίστα θα έκαναν
πράγµατι την διαφορά µεταξύ της κατάκτησης του Νο. 1 ή µόνο του Νο. 18 είναι ένα
αµφισβητήσιµο θέµα, αλλά ο συναγωνισµός µεταξύ των ραδιοφωνικών παραγωγών,
και της κληρονοµικής τους ανασφάλειας, οδήγησαν τα studio ηχογραφήσεων στην
παροχή ενός τυπικού ραδιοφωνικού µεγάφωνου, είτε µέσα είτε πάνω στην κονσόλα
54
της µίξης. Στα µέσα της δεκαετίας του 1970, η Auratone Sound Cube είχε γίνει ένα
δεδοµένο σηµείο αναφοράς, και ήταν γενικά και λογικά αποδεκτό πως ήταν
ευκολότερο να κριθούν τα φωνητικά και τα επίπεδα αντήχησης πιο εύκολα σε µικρά
µεγάφωνα. Κρίνοντάς τα, στα πλαίσια του πως θα ακούγονταν τυπικά σε οικιακές
περιστάσεις. Εκείνον τον καιρό, τα περισσότερα δωµάτια ελέγχου κατασκευάζονταν
για συγκεκριµένο σκοπό και σπάνια, σχεδιάζονταν από την αρχή. Το γεγονός αυτό
επέφερε µια κατάσταση στην οποία η τεράστια πλειοψηφία των δωµατίων ελέγχου
είναι για µια ακόµη φορά όχι πολύ καλά σχεδιασµένα, έτσι δεν είναι και τόσο άξιο
απορίας πως το monitoring κοντινού πεδίου (close filed monitoring) είναι ακόµη σε
ευρεία χρήση. Αναµφίβολα, τα monitors κοντινού πεδίου (close filed monitors), µε
την περιορισµένη περιοχή συχνοτήτων τους, δίνουν µια καλή αναπαράσταση της
τυπικής οικιακής αναπαραγωγής, η οποία λαµβάνει χώρα σε µεγάφωνα ενός γενικά
παρόµοιου µεγέθους. Ακούγοντας από κοντινή απόσταση ή µέσα στη κρίσιµη
απόσταση βοηθά επίσης στην εξάλειψη κατά έναν βαθµό της αστάθειας από το ένα
δωµάτιο στο άλλο. Στις ηχογραφήσεις ενισχύονται τα 70Hz. Μέσω µεγάφωνων η
ρυθµική ροή στα 50Hz µπορεί να έχει ως αποτέλεσµα καταφανείς επιρροές στα
35Hz. Αυτό µπορεί να κριθεί εντελώς ανεπιθύµητο όταν η µουσική ακούγεται σε
µεγάλη έκταση, σε πραγµατικά υψηλής πιστότητας οικιακό σύστηµα. Για ακόµη µια
φορά, σε πολλές περιπτώσεις, οι mastering µηχανικοί αναµένονται να σώσουν την
κατάσταση. Θα έµοιαζε υποχρεωτικό για µια επαγγελµατική βιοµηχανία να επιδείξει
ένα καλά ισορροπηµένο προϊόν στην αγορά. Αυτό θα επέφερε αποτελέσµατα τα
οποία θα ανταποκρίνονταν κατάλληλα σε συστήµατα στα οποία θα παίζονταν. ∆εν
µοιάζει επαγγελµατικό να επιδεικνύονται προϊόντα τα οποία εκτίθενται ως ελλιπή
από τους αγοραστές των υψηλής πιστότητας µουσικών συστηµάτων. Με άλλα λόγια,
η ποιότητα που χαρακτηρίζει µια ηχογράφηση θα πρέπει να είναι ανάλογη της
ποιότητας του συστήµατος στο οποίο παίζεται. Αλλά αρκετά συχνά, ωστόσο, εξαιτίας
των ανεπαρκών συστηµάτων παρακολούθησης (monitoring systems) στα studio
ηχογραφήσεων, οι φίλοι της µουσικής υψηλής πιστότητας στις οικείες τους είναι οι
πρώτοι που συνειδητοποιούν πόσο κακές είναι κάποιες ηχογραφήσεις. Κανένα studio
ηχογραφήσεων δεν µπορεί λογικά να αποκαλείται επαγγελµατικό εκτός και εάν έχει
τη δυνατότητα να παρέχει σύστηµα monitoring, υψηλού βαθµού ανάλυσης. Το
monitoring κοντινού πεδίου είναι συνεπώς χρήσιµο, αλλά όχι και υποκατάστατο για
ένα σύστηµα υψηλής ποιότητας και µεγάλης έκτασης, αν και η ακριβή επιλογή για το
αν το σύστηµα κοντινού πεδίου θα πρέπει να είναι υψηλής ή µεσαίας ποιότητας
εξαρτάται κατά ένα ορισµένο ποσοστό από τον τύπο της µουσικής η οποία
ηχογραφείται και την προτεινόµενη αγορά.

A.50. ∆ΩΜΑΤΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΜΙΞΗΣ ∆ΥΟ ΚΑΝΑΛΙΩΝ (STEREO)

Τα συστήµατα stereo monitoring σε δωµάτια ελέγχου βρίσκονται συνήθως

εντοιχισµένα στις συνοριακές επιφάνειες του δωµατίου, στο µπροστινό τοίχο, ή δεξιά
και αριστερά του παραθύρου παρατήρησης, ή τέλος, τοποθετηµένα σε βάσεις πίσω
από την κονσόλα. Πολύ συχνά χρησιµοποιούνται τα λεγόµενα near-field monitors
(ηχεία κοντινού πεδίου), τοποθετηµένα πάνω στην κονσόλα, µε στόχο να δώσουν µια
εναλλακτική προσέγγιση στην ακρόαση, η οποία επηρεάζεται λιγότερο από τον
ακουστικό χαρακτήρα του δωµατίου και προσοµοιάζει την ακρόαση στο οικιακό
περιβάλλον. Σε δωµάτια ελέγχου τύπου LEDE, για παράδειγµα, η φιλοσοφία ήταν η
δηµιουργία ενός χρονικού παραθύρου µέσα στο οποίο οι ανακλάσεις θα ήταν
ελάχιστες. Ο σχεδιασµός των δωµατίων αυτού του τύπου, επέβαλε απορρόφηση στο
εµπρόσθιο µέρος του δωµατίου, ανάκλαση και διάχυση στο πίσω µέρος. Το χρονικό
παράθυρο που αναφέρθηκε θα παρεµβάλλονταν του απευθείας ήχου και των πρώτων
55
ανακλάσεων. Ο στόχος ήταν η ακρόαση του απευθείας ήχου των ηχείων χωρίς
τροποποίηση από τις ανακλάσεις που ακολουθούν. Με τον έλεγχο των ανακλάσεων
δόθηκε ένας φυσικός χαρακτήρας στα δωµάτια ελέγχου αυτού του τύπου παρόλο που
οι ανακλάσεις που προέρχονταν από την κονσόλα και το παράθυρο παρατήρησης
ήταν δύσκολο να εξαλειφθούν. Αντίθετα ο σχεδιασµός των δωµατίων τύπου RFZ
(ζώνης ελεύθερης από ανακλάσεις - reflection free zone) πρότεινε ανάκλαση στην
µπροστά περιοχή, γύρω από τα ηχεία, αλλά κατάλληλη κλίση στις επιφάνειες ώστε να
οδηγούνται οι πρώτες ανακλάσεις έξω από την περιοχή ακρόασης, στο πίσω µέρος
του δωµατίου. Μια άλλη προσέγγιση πρότεινε τον εντοιχισµό των ηχείων στον
εµπρός τοίχο και κατασκευή του πίσω τοίχου έτσι ώστε να συµπεριφέρεται ως
ηχοπαγίδα για τις χαµηλές συχνότητες. Η προσέγγιση αυτή χρησιµοποιήθηκε στα
δωµάτια ελέγχου τύπου non-environment. Σε πολλά studio ηχογραφήσεων είναι
σύνηθες να εντοιχίζουν τα monitor ηχεία του δωµατίου ελέγχου στον µπροστά τοίχο.
Το πλεονέκτηµα αυτής της µεθόδου είναι ότι αποφεύγονται οι ανακλάσεις από τον
τοίχο που βρίσκεται πίσω από τα ηχεία όταν αυτά δεν είναι εντοιχισµένα. Οι
ανακλάσεις αυτές προκαλούν ακύρωση στη συχνότητα της οποίας το µήκος κύµατος
είναι ίσο µε το ένα τέταρτο της απόστασης που υπάρχει µεταξύ του ηχείου και του
πίσω τοίχου. Λόγω αυτού προτείνεται οι επιφάνειες, γύρω από τα ηχεία, να είναι
ανακλαστικές στις χαµηλές συχνότητες ενώ απορροφητικές στις µεσαίες και υψηλές
συχνότητες. Το πρόβληµα που δηµιουργείται από εγκοπές ακύρωσης που
παρουσιάζονται στις χαµηλές συχνότητες όταν τα ηχεία δεν είναι εντοιχισµένα
µπορεί να µειωθεί αλλά όχι να διορθωθεί τελείως. Το ποσοστό ακύρωσης εξαρτάται
από το ποσοστό απορρόφησης του δωµατίου αλλά και από την κατευθυντικότητα του
ηχείου. Ρυθµίζοντας την απόσταση µεταξύ του ηχείου και του τοίχου η συχνότητα
στην οποία εµφανίζεται η ακύρωση µπορεί να αλλάξει (προς τα κάτω µε την αύξηση
της απόστασης) αλλά η απόσταση που απαιτείται είναι συνήθως µεγάλη οπότε ο
τρόπος αυτός δεν είναι πρακτικός για την επίλυση του προβλήµατος. Σε περίπτωση
που ηχεία µεταφερθούν πιο κοντά στον τοίχο, η ακύρωση εµφανίζεται σε υψηλότερη
συχνότητα. Αυτό είναι ικανοποιητικό για µεγάλα ηχεία των οποίων η
κατευθυντικότητα είναι αρκετά υψηλή στις µεσαίες συχνότητες αλλά είναι πρόβληµα
για µικρότερα ηχεία. Σε µικρά δωµάτια ελέγχου είναι συνηθισµένο φαινόµενο ο
εντοιχισµός των ηχείων στον εµπρός τοίχο. Με τον τρόπο αυτό η θέση τους είναι η
µέγιστη δυνατή από τη θέση ακρόασης που µπορεί να επιτευχθεί. Στην
πραγµατικότητα ο εντοιχισµός των ηχείων είναι µια ρεαλιστική προσέγγιση όπου
είναι επιθυµητό να υπάρχει υψηλής πιστότητας ακρόαση. Σε αντίθετη περίπτωση δεν
µπορεί να υπάρξει επίπεδη απόκριση συχνότητας. Παρόλα αυτά τα µικρά δωµάτια
ελέγχου είναι αυτά στα οποία είναι λιγότερο συνηθισµένος ο εντοιχισµός των ηχείων.

A.51. ΤΡΟΠΟΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΧΡΟΝΟΥ ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ

Για να µετρηθεί ο χρόνος αντήχησης χρειάζεται µια πηγή ήχου για τη διέγερση του
χώρου και τη δηµιουργία του αντηχητικού πεδίου. Υπάρχουν τρεις βασικές µέθοδοι
µέτρησης του χρόνου αντήχησης:

1. ΜΕΘΟ∆ΟΣ ΤΟΥ ΑΠΕΙΡΟΣΤΟΥ ΠΑΛΜΟΥ

Ένας χώρος διεγείρεται µε έναν παλµό για παράδειγµα πιστόλι (ή πιο πρόχειρα
παλαµάκι ή µπαλόνι που σκάει) και καταγράφεται απευθείας η µείωση της
ηχοστάθµης του αντηχητικού πεδίου συναρτήσει του χρόνου µέχρι το µηδενισµό του.
Για την καταγραφή χρησιµοποιείται ένα καλά βαθµονοµηµένο ηχόµετρο µε
φασµατικό αναλυτή, έτσι ώστε να γίνεται ξεχωριστή µέτρηση στις διάφορες οκτάβες

56
(διαφορετικός ρυθµός πτώσης ανά συχνότητα). Από τις κλίσεις των καµπύλων
υπολογίζεται και εξάγεται ο χρόνος αντήχησης Τ60/οκτάβα.
Η εν λόγω µέθοδος παρότι θεωρητικά ορθή, στην πράξη εµφανίζει σηµαντικά
µειονεκτήµατα, ειδικότερα κατά την εφαρµογή της σε ακουστικά και
ηλεκτρακουστικά συστήµατα. Παρακάτω αναλύονται τα βασικά µειονεκτήµατα της
µεθόδου:
Α. Είναι πρακτικά αδύνατον να δηµιουργηθεί ένας παλµός απειροστού πλάτους
καθότι όλα τα συστήµατα (ηλεκτρονικά και µηχανικά) έχουν ένα πεπερασµένο χρόνο
αντίδρασης.
Β. Σε όλα τα φυσικά συστήµατα υπάρχει κάποιας µορφής θόρυβος. Καθότι η
ενέργεια του παλµού διεγείρει το σύνολο της απόκρισης του συστήµατος (το φάσµα
του περιέχει ίση ενέργεια σε όλες τις συχνότητες) προκειµένου να υπάρξει
ικανοποιητικός λόγος σήµατος προς θόρυβο στην έξοδο του συστήµατος θα πρέπει να
χρησιµοποιηθεί παλµός εισόδου πολύ µεγάλου πλάτους. Αποτέλεσµα αυτού µπορεί
να είναι η οδήγηση του συστήµατος στη µη γραµµική περιοχή λειτουργίας ως και η
καταστροφή του.
Γ. Αν κατά τη διάρκεια της απόκρισης του συστήµατος υπάρξει κάποιο εξωτερικό
τυχαίο γεγονός (πχ. εξωγενής στιγµιαίος θόρυβος) δεν υπάρχει κανένας τρόπος να
αφαιρεθεί η επίδρασή του και η µέτρηση θα πρέπει να επαναληφθεί.
∆. Ειδικά για ακουστικές µετρήσεις ισχύουν και οι παρακάτω περιορισµοί:
• Κατά την κρουστική διέγερση ενός χώρου σε υψηλές στάθµες µε χρήση
µεγάφωνων υπάρχει µεγάλος κίνδυνος καταστροφής των µονάδων χαµηλών
συχνοτήτων.
• Κατά τη διέγερση µε φυσικές κρουστικές πηγές (πχ. πυροβολισµός) υπάρχει
πολύ µικρή επαναληψιµότητα και αν χρησιµοποιηθούν υψηλές στάθµες
µπορεί να υπερφορτωθούν οι βαθµίδες καταγραφής.
Για τους παραπάνω λόγους η µέθοδος του απειροστού παλµού δε βρίσκει σήµερα
εφαρµογή στη µέτρηση της κρουστικής απόκρισης ακουστικών και
ηλεκτροακουστικών συστηµάτων.

2. ΜΕΘΟ∆ΟΣ ΤΟΥ ΜΗ∆ΕΝΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΗΓΗΣ

Ο χώρος διεγείρεται µε λευκό ή ροζ θόρυβο µέχρι τη κατάσταση ισορροπίας (ο
χρόνος αυτός διαφέρει ανάλογα µε το χώρο) και στη συνέχεια ο θόρυβος διακόπτεται
ακαριαία. Ακολουθείται η ίδια διαδικασία µε τη µέθοδο του παλµού από τη στιγµή
της διακοπής της πηγής. Τα πλεονεκτήµατα είναι ότι η πηγή θορύβου παράγει
µεγαλύτερα ποσά ηχητικής ενέργειας (απαραίτητη προϋπόθεση για µετρήσεις σε
χώρους µε υψηλή στάθµη θορύβου βάθους) και εκπέµπει ηχητική ενέργεια σε όλες
τις συχνότητες. Τα µειονεκτήµατα είναι:
• Απαιτείται ένα επιπλέον κανάλι καταγραφής για το σήµα εισόδου του
σήµατος. Καθότι οι περισσότεροι ηλεκτροακουστικοί µετατροπείς
παρουσιάζουν φασικές αποκλίσεις στα όρια του ακουστικού συχνοτικού
φάσµατος η προσθήκη µιας επιπλέον µονάδας (καταγραφή του σήµατος
εισόδου) αυξάνει τις πιθανότητες σφάλµατος στις αντίστοιχες µονάδες.
• Αν κατά τη διάρκεια της απόκρισης του συστήµατος υπάρξει κάποιο
εξωτερικό τυχαίο γεγονός (πχ. εξωγενής στιγµιαίος θόρυβος) δεν υπάρχει
κανένας τρόπος να αφαιρεθεί η επίδρασή του και η µέτρηση θα πρέπει να
επαναληφθεί.
• Σε συστήµατα µε υψηλό θόρυβο βάθους απαιτείται µεγάλος χρόνος µέτρησης
(διπλασιασµός του χρόνου µέτρησης συνεπάγεται βελτίωση του λόγου
σήµατος προς θόρυβο κατά 3dB.)

57
Η παραπάνω µέθοδος χρησιµοποιούνταν σε παλαιότερα µετρητικά συστήµατα αλλά η
χρήση της έχει περιοριστεί στις µέρες µας.

3. ΜΕΘΟ∆ΟΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΜΕΓΙΣΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ

Για τον προσδιορισµό της απόκρισης σε κλειστούς χώρους αναπτύχθηκε από τους
Schroeder & Alrutz η µέθοδος της εκποµπής µιας ψευδοτυχαίας ακολουθίας που είχε
παρόµοιες ιδιότητες µε τον τυχαίο θόρυβο. Η ακολουθία αυτή ονοµάζεται µέγιστου
µήκους MLS-Maximum Length Sequence. Η µέτρηση του χρόνου αντήχησης µε τη
µέθοδο MLS έχει το πλεονέκτηµα ότι είναι πολύ λίγο ευαίσθητη σε εξωτερικούς
θορύβους, δηλαδή επιτυγχάνεται µεγάλος λόγος σήµατος προς θόρυβο (S/N). Μια
ακολουθία µέγιστου µήκους αποτελείται από µια σειρά µοναδιαίων παλµών και
παύσεων (µηδενικών) που εναλλάσσονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε, σε κάθε χρονική
στιγµή η πιθανότητα να εµφανιστεί ένας θετικός παλµός ή παύση να είναι ίση
(δηλαδή 50%) και ανεξάρτητη από το προηγούµενο δείγµα. Τα βασικά
χαρακτηριστικά µιας ακολουθίας µέγιστου µήκους είναι τα ακόλουθα:
• Παράγεται µε αυστηρά καθορισµένο, ντετερµινιστικό τρόπο.
• Ο αριθµός των µονάδων είναι ίσος µε τον αριθµό των µηδενικών πλέον µίας
(της αρχικής µονάδας).
• Η συνάρτηση αυτοσυσχέτισης (autocorrelation function) είναι µια δέλτα
συνάρτηση11.
• Ο µετασχηµατισµός Fourier της ακολουθίας περιέχει σταθερή ενέργεια ανά
συχνότητα, όπως δηλαδή και µια δέλτα συνάρτηση ή ο λευκός θόρυβος (για
το λόγω αυτό οι ακολουθίες µέγιστου µήκους ονοµάζονται ψευδοτυχαίος
λευκός θόρυβος).
• Είναι περιοδικό σήµα µε περίοδο που εξαρτάται από ένα ακέραιο Ν ο οποίος
ονοµάζεται τάξη της ακολουθίας. Το µήκος (περίοδος) µια ακολουθίας τάξης
Ν ισούται προς: L=2N-1 τιµές.
Η βασική διαφοροποίηση της µεθόδου MLS µε τη διέγερση του συστήµατος µε
λευκό θόρυβο είναι ότι σε αυτή τη περίπτωση όλοι οι υπολογισµοί λαµβάνουν χώρα
στο πεδίο του χρόνου και δεν παρεµβάλλεται κανένας µετασχηµατισµός Fourier
περιορίζοντας έτσι σηµαντικά τα πιθανά σφάλµατα. Επίσης, επειδή το σήµα εισόδου
είναι 100% ντετερµινιστικό (δηλαδή σε κάθε χρονική στιγµή είναι γνωστή ακριβώς η
τιµή που εισάγεται στο σύστηµα), µε τη διαδικασία της ετεροσυσχέτισης
αποκλείονται από τη µέτρηση όλα τα συµβάντα που δεν συνδέονται γραµµικά µε την
είσοδο του συστήµατος (πχ. τυχαίος θόρυβος). Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται µια
πολύ σηµαντική αύξηση του λόγου προς θόρυβο και είναι δυνατή η πραγµατοποίηση
αξιόπιστων µετρήσεων σε περιβάλλον µε υψηλή τιµή του θορύβου βάθους. Ο
βασικός περιορισµός που πρέπει πάντα να λαµβάνεται υπόψη σε µετρήσεις µε
ακολουθία µέγιστου µήκους είναι ότι το µήκος της ακολουθίας που θα
χρησιµοποιηθεί θα πρέπει να είναι µεγαλύτερο από το µήκος της προς µέτρηση
απόκρισης.


11
Είναι µια συνάρτηση δ µε την ιδιότητα: l fxδxdx  f0, για κάθε f:[0,1]→R συνεχή.

58
ΣΧΗΜΑ 32: Γραφική αναπαράσταση ενός µοναδιαίου παλµού.

A.52. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

ΑΝΤΗΧΗΣΗΣ

• Η πηγή διέγερσης θα πρέπει να είναι µεγάφωνο όσο το δυνατόν µη

κατευθυντικό.
• Οι µετρήσεις θα πρέπει να γίνουν σε τρεις τουλάχιστον θέσεις του ηχοµέτρου
και από αυτές θα υπολογιστούν οι µέσες τιµές, εφόσον το αντηχητικό πεδίο
δεν θα είναι διάχυτο.
• Ο εκπεµπόµενος θόρυβος θα πρέπει να είναι αρκετά µεγαλύτερος σε ένταση
από το θόρυβο βάθους, ώστε να µπορεί να γίνει ασφαλής µέτρηση του χρόνου
αντήχησης.
• Το ηχόµετρο θα πρέπει:
o Να βρίσκεται καθαρά στο αντηχητικό πεδίο, δηλαδή µακριά από την
πηγή, ανάλογα µε το χώρο.
o Να βρίσκεται τουλάχιστον ένα µέτρο (1m) µακριά από τους τοίχους
και από οποιοδήποτε άλλο εµπόδιο (πχ. τον παρατηρητή).

A.53. ΜΕΘΟ∆ΟΣ ΕΥΡΕΣΗΣ ΤΡΟΠΩΝ ∆ΟΝΗΣΗΣ ΣΕ ΑΚΟΥΣΤΙΚΑ ΜΙΚΡΟΥΣ

ΧΩΡΟΥΣ

Αρχικά υπολογίζονται οι ιδιοσυχνότητες των εφαπτοµενικών στάσιµων κυµάτων

ώστε να βρεθούν οι συχνότητες µε τις οποίες θα ηχοβοληθεί ο χώρος αργότερα. Ο
χώρος διεγείρεται από µια γεννήτρια ήχου που παράγει έναν καθαρό τόνο
(αποτελείται από µία µόνο συχνότητα). Το ηχείο τοποθετείται σε µια από τις γωνίες
του δωµατίου (εφόσον είναι γνωστό ότι εκεί υπάρχει µέγιστο) και το ηχόµετρο
καταγράφει τη στάθµη της ηχητικής πίεσης σε ένα πλέγµα αρκετών θέσεων µέσα στο
δωµάτιο. Σε συγκεκριµένες συχνότητες που συµπίπτουν µε τις συχνότητες
συντονισµού του δωµατίου διαπιστώνεται ότι σε άλλα σηµεία ενισχύεται έντονα ο
ήχος ενώ σε άλλα µειώνεται.
Με βάση τις µετρήσεις που γίνονται για τις διαφορετικές θέσεις του ηχόµετρου στον
χώρο, σχεδιάζονται οι ισοφασικές καµπύλες για το δωµάτιο και τη συγκεκριµένη
συχνότητα µε την οποία διεγέρθηκε.

59
 A.54. ΚΡΟΥΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΡΙΣΗ

Η κρουστική απόκριση ενός συστήµατος ονοµάζεται η απόκριση εξόδου του

συστήµατος όταν στην είσοδο του εφαρµοστεί ένας παλµός απειροστής διάρκειας και
µοναδιαίου ύψους (µε µαθηµατικούς όρους µια συνάρτηση δέλτα). Γνωρίζοντας τη
κρουστική απόκριση ενός γραµµικού και χρονικά αµετάβλητου συστήµατος µπορεί
να υπολογιστεί η απόκρισή του σε οποιοδήποτε σήµα εισόδου.
Η απαίτηση της γραµµικότητας συνεπάγεται ότι η απόκριση ενός γραµµικού
συστήµατος όταν στην είσοδό του εφαρµοστούν ταυτόχρονα δύο σήµατα ισούται µε
το άθροισµα των αποκρίσεων που θα προέκυπταν αν τα δύο σήµατα εφαρµοστούν
ξεχωριστά. Η απαίτηση της µη-µεταβλητότητας του χρόνου του συστήµατος
συνεπάγεται ότι κάθε φορά που στην είσοδο του συστήµατος εφαρµοστεί το ίδιο
σήµα η έξοδός του θα είναι ταυτόσηµη.
Υπό τις παραπάνω προϋποθέσεις η απόκριση του συστήµατος y(t) σε ένα
οποιοδήποτε σήµα εισόδου x(t), µπορεί να προκύψει µε τα παρακάτω βήµατα:
o ∆ιαιρείται το σήµα εισόδου σε απειροστά τµήµατα που απέχουν µεταξύ τους
απόσταση ∆Τ (εκτελείται δηλαδή δειγµατοληψία µε συχνότητα
δειγµατοληψίας fs=1/∆Τ).
o Θεωρώντας κάθε µεµονωµένο δείγµα ως ένα απειροστό παλµό η απόκριση
του συστήµατος σε κάθε µεµονωµένο τέτοιο παλµό θα ισούται µε την
κρουστική του απόκριση πολλαπλασιασµένη µε το πλάτος του παλµού.
o Αθροίζοντας σε κάθε χρονική στιγµή την επίδραση από όλους τους
προηγούµενους παλµούς (δείγµατα) προκύπτει η συνολική απόκριση του
συστήµατος στη σύνθετη κυµατοµορφή εισόδου του συστήµατος.
Με µαθηµατικούς όρους η παραπάνω διαδικασία ονοµάζεται συνέλιξη (convolution)
της κρουστικής απόκρισης (h(t)) του συστήµατος µε το σήµα εισόδου (x(t)). ∆ηλαδή
˜
yt   l™} htxt * t0dt ή y(k)=∑/ nhnxn * k (34)
Ο µετασχηµατισµός Fourier της κρουστικής απόκρισης ενός συστήµατος ονοµάζεται
συχνοτική απόκριση H(f) του συστήµατος και χρησιµοποιείται ευρύτατα για τον
χαρακτηρισµό και τη συγκριτική και ποιοτική αξιολόγηση συστηµάτων. Ισχύει
δηλαδή: H(f)=F{h(t)}, όπου F{…} ο µετασχηµατισµός Fourier.
Η απόκριση δηλαδή του συστήµατος σε ένα µοναδιαίο παλµό δύναται να παράσχει
πληροφορίες και για την απόκριση του συστήµατος σε σήµα εισόδου οποιασδήποτε
συχνότητας. Η παραπάνω ιδιότητα προκύπτει άµεσα από τη σχέση (34) θεωρώντας
ως είσοδο του συστήµατος µια συνάρτηση δέλτα και χρησιµοποιώντας τη βασική
ιδιότητα ότι ο µετασχηµατισµός Fourier της δέλτα συνάρτησης είναι µια ευθεία
γραµµή παράλληλη προς τον άξονα των συχνοτήτων (δηλαδή το φάσµα της περιέχει
ίση ενέργεια ανά συχνότητα, όπως ακριβώς και το φάσµα του λευκού θορύβου). Οι
τρόποι που υπάρχουν για να µετρηθεί η κρουστική απόκριση ενός χώρου έχουν ήδη
προαναφερθεί και είναι η µέθοδος του απειροστού παλµού, η µέθοδος του
µηδενισµού της πηγής και η µέθοδος της ακολουθίας µέγιστου µήκους.

60
 A.55. ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ

Ακολουθούν οι βασικές εφαρµογές της µέτρησης της κρουστικής απόκρισης που

αφορούν έναν µηχανικό ήχου:
Ηλεκτροακουστική:
o Μετρήσεις κρουστική και συχνοτικής απόκρισης, πολικά διαγράµµατα
ηχείων.
o Ευθυγράµµιση µεγάφωνων, ηχείων.
o Ισοστάθµιση συστηµάτων και χώρων.
o Μετρήσεις κρουστικής και συχνοτικής απόκρισης γραµµικών µετατροπέων
(φίλτρων, ενισχυτών, προενισχυτών κλπ.).
Ακουστική:
Σε φυσικά ακουστικά συστήµατα (αίθουσες) η κρουστική απόκριση µεταβάλλεται
µεταξύ των διάφορων ζευγών σηµείων πηγής-καταγραφικού. Συνήθως λαµβάνονται
πολλές µετρήσεις και πραγµατοποιείται παραµετρική ανάλυση των αποτελεσµάτων
σε συνάρτηση µε την απόσταση από τη πηγή. Η γνώση της κρουστικής απόκρισης
ενός χώρου µας επιτρέπει να υπολογίσουµε ένα µεγάλο πλήθος ακουστικών
παραµέτρων. Πιο συγκεκριµένα:
o Τον χρόνο αντήχησης της αίθουσας (RT60, RT20, EDT, κλπ.).
o Το ρυθµό πτώσης στάσιµων κυµάτων.
o Τους δείκτες διαύγειας και διακριτικότητας (C50, C80).
o Τον κεντρικό χρόνο (Ts) του χώρου.
o Τους δείκτες καταληπτότητας οµιλίας (STI, RASTI).
o Εφόσον χρησιµοποιηθεί και δεύτερο µικρόφωνο αµφικατευθυντικό, τους
ακουστικούς δείκτες ανώτερης τάξεως (πλευρικά κλάσµατα, LF, δείκτες
αµφιωτικής ετεροσυσχέτισης IACC κλπ.).
o Εφαρµόζοντας διαδοχικούς τµηµατικούς µετασχηµατισµούς Fourier µπορεί να
εξαχθεί και να απεικονιστεί γραφικά η χρονική εξέλιξη της ενέργειας στο
δωµάτιο και να εντοπιστούν τα στάσιµα κύµατα ή οι καθυστερηµένες
ανακλάσεις στο χώρο.

A.56. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ MLSSA

Το MLSSA είναι ένα σύστηµα ακουστικών µετρήσεων βασισµένο στις ακολουθίες

µέγιστου µήκους (MLS maximum length sequence). Το MLSSA είναι ικανό να
µετρήσει και να αναλύσει πολλούς τύπους γραµµικών συστηµάτων, αλλά οι
κυριότερες εφαρµογές του είναι στην περιοχή των ακουστικών µετρήσεων. Το
MLSSA είναι αναλυτής ενός καναλιού, που µπορεί να φέρει εις πέρας µετρήσεις που
γίνονται µε αναλυτές δύο καναλιών. Το αποτέλεσµα είναι ο διπλασιασµός του εύρους
ζώνης που µπορεί να χρησιµοποιηθεί και σηµαντική µείωση του κόστους εφαρµογής.
Οι συµβατικοί αναλυτές φάσµατος (FFT analyzers), χρειάζονται δύο κανάλια για να
µετρήσουν την συνάρτηση µεταφοράς του συστήµατος, εφαρµόζοντας λευκό θόρυβο
για διέγερση. Το ένα κανάλι δειγµατοληπτεί το θόρυβο στην είσοδο ενώ το άλλο
δειγµατοληπτεί το θόρυβο στην έξοδο του συστήµατος. Η συνάρτηση µεταφοράς
υπολογίζεται χρησιµοποιώντας την φασµατική ετεροσυσχέτιση (crossspectra) ή
παρόµοιες µεθόδους επεξεργασίας σηµάτων. Η τεχνική των δύο καναλιών µπορεί
µόνο να προσεγγίσει την συνάρτηση µεταφοράς εξαιτίας της τυχαίας φύσης του
λευκού θορύβου αλλά και λόγω του παραθύρου (windowing) που απαιτείται για την
µείωση της φασµατικής διαρροής (spectral leakage). Αντιθέτως, το MLSSA
χρησιµοποιεί ένα ειδικό τύπο δοκιµαστικού σήµατος που ονοµάζεται MLS, αντί της
συµβατικής διέγερσης µε σήµα λευκού θορύβου. Η ντετερµινιστική φύση του MLS
61
έχει ως αποτέλεσµα ότι το σήµα µπορεί να προϋπολογιστεί και δεν χρειάζεται να
µετρείται ταυτόχρονα µε την απόκριση του συστήµατος. Η περιοδική φύση του MLS
σήµατος έχει ως αποτέλεσµα ότι µία κυκλική ετεροσυσχέτιση (circular cross-
correlation) στο πεδίο του χρόνου είναι ικανή να αποκαλύψει την πλήρη ωστική
απόκριση (impulse response) του συστήµατος. Έτσι, δεν απαιτείται η χρήση
παραθύρων για τα δεδοµένα. Το αποτέλεσµα είναι µηδενικό παραθυρικό σφάλµα
(windowing error) µε την προϋπόθεση ότι όλη η περίοδος της ακολουθίας
χρησιµοποιείται, κάτι το οποίο το MLSSA κάνει αυτόµατα. Η τεχνική MLS µετράει
την ωστική απόκριση, η οποία είναι το πιο σηµαντικό χαρακτηριστικό ενός
γραµµικού συστήµατος. Από την αριθµητική επεξεργασία της ωστικής απόκρισης
µπορούν να εξαχθούν και άλλες σηµαντικές πληροφορίες για το σύστηµα.
Μια κοινή παρανόηση είναι ότι οι µέθοδοι MLS και κατ’ επέκταση το MLSSA
βασίζονται στο FFT12. Το MLSSA ακολουθεί την αντίθετη προσέγγιση σε σχέση µε
ένα αναλυτή FFT. Χρησιµοποιεί την ετεροσυσχέτιση για να υπολογίσει την ωστική
απόκριση απευθείας στο πεδίου του χρόνου, χωρίς την χρήση FFT ή αντίστροφων
FFT. Το ότι το MLSSA εφαρµόζει FFT στη µετρούµενη ωστική απόκριση για
υπολογίσει την συνάρτηση µεταφοράς, δεν το κάνει αναλυτή FFT µε τα γνωστά
µειονεκτήµατα13.
Χρησιµοποιώντας την τεχνική MLS, οι µετρήσεις µε το MLSSA έχουν πολύ µεγάλο
λόγο σήµατος προς θόρυβο (S/N). Η ετεροσυσχέτιση που χρησιµοποιείται για τον
υπολογισµό της ωστικής απόκρισης ελαττώνει τον θόρυβο του περιβάλλοντος
(ασυσχέτιστος στο MLS), έτσι ώστε οι µετρήσεις να µπορούν να γίνονται και σε
θορυβώδη περιβάλλοντα. Αν εφαρµοστούν µέθοδοι µέσης τιµής ο λόγος S/Ν είναι
δυνατόν να αυξηθεί και άλλο. Αυτό οφείλεται στην ντετερµινιστική φύση του
σήµατος και επιτρέπει τον σύγχρονο υπολογισµό της µέσης τιµής (synchronous
averaging) σήµατος από την µία περίοδο στην επόµενη. Έτσι, µε κάθε διπλασιασµό
στον αριθµό των περιόδων που λαµβάνονται ο περιβαλλοντολογικός θόρυβος
µειώνεται κατά 3dB. Οι επαναλαµβανόµενες περίοδοι του δοκιµαστικού σήµατος
είναι ίδιες και προστίθενται συµφασικά, ενώ ο θόρυβος του περιβάλλοντος δεν είναι
συσχετισµένος µεταξύ των διαφορετικών περιόδων και προστίθεται µόνο η ενέργεια
του14.
12
Σε ένα αναλυτή FFT η επεξεργασία σήµατος, για τον υπολογισµό της συνάρτησης µεταφοράς,
γίνεται στο πεδίο της συχνότητας. Αυτό απαιτεί πολλαπλούς µετασχηµατισµούς Fourier να
εφαρµοστούν σε χρονικά τµήµατα των δεδοµένων που έχουν µετρηθεί. Επιπλέον κάθε τµήµα
πολλαπλασιάζεται µε το κατάλληλο χρονικό παράθυρο για την µείωση σφαλµάτων φασµατικής
διαρροής. Από τα πολλαπλά χρονικά τµήµατα υπολογίζεται το µέσο φάσµα FFT και η συνάρτηση
µεταφοράς. Η ωστική απόκριση υπολογίζεται εφαρµόζοντας τον αντίστροφο µετασχηµατισµό Fourier.
Το ίδιο ισχύει και για του αναλυτές TDS (time-delay spectrometry) που µετρούν την συνάρτηση
µεταφοράς στο πεδίο της συχνότητας.
13
Ένα σηµαντικό πλεονέκτηµα είναι η ικανότητα του MLSSA να κάνει ευρυζωνικές, µεγάλης
διάρκειας µετρήσεις για την ωστική απόκριση. Οι συµβατικοί αναλυτές FFT δύο καναλιών, αλλά και
οι αναλυτές TDS, δεν µπορούν να επιτύχουν την διακριτική ικανότητα του MLSSA. Αυτό έχει ως
αποτέλεσµα ότι η διακριτική ικανότητα στη συχνότητα είναι αντιστρόφως ανάλογη του εύρους
συχνότητας της µέτρησης µε FFT, δηλαδή f=1/Τ Hz. Όπου, Τ είναι η διάρκεια της µετρούµενης
ωστικής απόκρισης. Αντιθέτως, το MLSSA είναι ικανό να κάνει ευρυζωνικές µετρήσεις συνάρτησης
µεταφοράς (20 kHz) µε πραγµατική φασµατική διακριτική ικανότητα 1 Hz, ή και µικρότερου εύρους
ζώνης (1 kHz) µε διακριτική ικανότητα 0.065 Ηz. Το σήµα MLS έχει σχεδόν επίπεδο φάσµα ισχύος
και ακολουθεί τετραγωνικό six(x)/x νόµο. Στο 1/3 της συχνότητας δειγµατοληψίας η φασµατική
απόκριση µειώνεται κατά 1.3dB. Το σήµα MLS δεν περιέχει συνεχείς συνιστώσες.
14
Οι διαδικασίες µέσης τιµής είναι γενικά ένα πλεονέκτηµα των ντετερµινιστικών σηµάτων. Το
κέρδος στο λόγο S/N είναι ∆av=10Log(N), όπου Ν είναι ο αριθµός των περιόδων του σήµατος MLS.

62
 A.57. ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ MLSSA ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ
ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ

Μία βασική εφαρµογή είναι η µέτρηση του συντελεστή απορρόφησης α ( f ,ϑ) ενός
υλικού. Ο συντελεστής απορρόφησης είναι ο λόγος της απορροφηµένης (και πιθανόν
µεταδιδόµενης εντός του υλικού) ενέργειας, προς την προσπίπτουσα ενέργεια στην
επιφάνεια του υλικού. Για µετρήσεις in situ, ο καλύτερος τρόπος υπολογισµού του
συντελεστή απορρόφησης γίνεται µέσω του συντελεστή ανάκλασης R( f ,ϑ) , δηλαδή
υπολογίζοντας τον συντελεστή ανάκλασης R( f ,ϑ) από µέτρηση των ακουστικών
πιέσεων του προσπίπτοντος και ανακλώµενου ακουστικού κύµατος. Οπότε, ο
συντελεστής απορρόφησης δίνεται από την σχέση
α ( f ,ϑ) =1− | R( f ,ϑ) |2 (35)
και εξαρτάται από την συχνότητα f και γωνία πρόσπτωσης ϑ του κύµατος. Το
MLSSA τροφοδοτεί το ηχείο µε το κατάλληλο σήµα MLS, δηµιουργώντας το
κατάλληλο ηχητικό κύµα. Στη συνέχεια το κύµα προσπίπτει στην επιφάνεια του
ηχοαπορροφητικού υαλοβάµβακα πάχους 50mm, και ένα µέρος της ενεργείας του
ανακλάται από αυτόν. Το ανακλώµενο σήµα λαµβάνεται από το µικρόφωνο
αναφοράς και οδηγείται στην είσοδο του MLSSA για ψηφιακή επεξεργασία και
υπολογισµό της ωστικής απόκρισης του απορροφητικού υλικού. Η πρώτη κορυφή
είναι η ωστική απόκριση της συνιστώσας του προσπίπτοντος κύµατος και η δεύτερη
µικρότερη κορυφή είναι η απόκριση του ανακλώµενου κύµατος. Κατόπιν
εφαρµόζεται FFT στις ωστικές αποκρίσεις ξεχωριστά, για τον υπολογισµό των
συναρτήσεων µεταφοράς.

63
Β. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ

64
 B.1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ CONTROL ROOM

Αρχικά θα δοθεί µια περιγραφή και οι διαστάσεις του χώρου στον οποίο έγιναν οι
πειραµατικές µετρήσεις. Πρόκειται για το control room που υπάρχει στο Κτίριο Β
των εγκαταστάσεων του παραρτήµατος του ΤΕΙ Ηρακλείου στο Ρέθυµνο. Υπάρχουν
δύο control rooms, η εργασία αυτή ασχολείται µε το control room στο οποίο είναι
τοποθετηµένη η κονσόλα AUDIENT ASP 8024. Οι διαστάσεις του χώρου είναι:
Μήκος=7.09m, Πλάτος=4.55m, Ύψος=2.50m. Ο χώρος έχει σχήµα ορθογωνίου
παραλληλεπιπέδου. Ο προσανατολισµός κατά την διάρκεια των περιγραφών που θα
ακολουθήσουν θα γίνεται σύµφωνα µε τη θέση του ηχολήπτη όταν ο ηχολήπτης
κοιτάζει προς τα ηχεία. Οπότε η είσοδος είναι πίσω δεξιά από τον ηχολήπτη, ενώ
κατά µήκος του αριστερού τοίχου υπάρχουν τρεις κολώνες, στο τέλος, στην αρχή και
στη µέση του τοίχου. Υπάρχει τέλος ένα παράθυρο που βρίσκεται ακριβώς αριστερά
από τη θέση του ηχολήπτη και δύο εξογκώµατα στο πάνω µέρος του αριστερού
τοίχου, στην αρχή και στο τέλος του.
Παρακάτω γίνεται µια αναφορά στα στοιχεία τα οποία έχουν τοποθετηθεί στο χώρο
µε σκοπό την ηχητική του βελτίωση. Στο ταβάνι πάνω από τη θέση του ηχολήπτη και
καλύπτοντας το µεγαλύτερο µέρος της κονσόλας µπροστά από τον ηχολήπτη έχουν
τοποθετηθεί διαχυτές πρωτεύουσας ρίζας, ενώ το υπόλοιπο µέρος του ταβανιού έχει
καλυφθεί µε απλό ηχοµονωτικό υλικό. Πίσω από τον ηχολήπτη τοποθετηµένοι στον
πίσω τοίχο βρίσκονται διαχυτές Schroeder κατά µήκος του τοίχου και αριστερά και
δεξιά αυτών δύο µπασοπαγίδες. Στον αριστερό τοίχο έχουν τοποθετηθεί διάτρητες
γυψοσανίδες µε κανονική κυκλική διάτρηση, ενώ στον απέναντι τοίχο έχουν
τοποθετηθεί πορώδεις απορροφητές κατά µήκος του δεξιού τοίχου, ενώ στην περιοχή
που καλύπτει τη θέση του ηχολήπτη και τη κονσόλα µέχρι το µήκος του δεξιού
ηχείου Nautilus έχουν τοποθετηθεί διαχυτές Schroeder, και µετά ο τοίχος είναι
καλυµµένος µε απορροφητές. Ο µπροστά τοίχος έχει καλυφθεί από διάτρητη
γυψοσανίδα µε τετράγωνη διάτρηση. Στις άκρες του πίσω τοίχου στο πάνω µέρος
έχουν τοποθετηθεί ηχοπαγίδες για τις χαµηλές συχνότητες (µπασοπαγίδες). Τέλος,
υπάρχουν µάλλον τυχαία τοποθετηµένα κάποια κάδρα πορωδών απορροφητών
διάσπαρτα στο χώρο, ενώ υπάρχει και ένας απορροφητής µε κυκλική διάτρηση, ο
οποίος αφορά τις υψηλές συχνότητες και λειτουργεί µε βάση την εξίσωση του
Helmholtz, τοποθετηµένος τυχαία στο µπροστινό τοίχο. Οι διαχυτές τύπου Schroeder
είναι τετραγωνικού υπολοίπου και πρόκειται για το µοντέλο RPG Omnifusor QRD
της εταιρίας Omnifusor.
Στο control room υπάρχει ένα ζευγάρι ηχείων Nautilus της σειράς 802 και ένα
ζευγάρι ηχείων HM-1 της εταιρίας Meyer Sound. Επίσης υπάρχει η κονσόλα
AUDIENT ASP 8024, ένας υπολογιστής και ο περιφερειακός εξοπλισµός που
απαρτίζεται από αρκετές περιφερειακές µονάδες και τρία πολυκάναλα.
Αναλυτικότερα, µέσα στο χώρο του control room υπάρχουν οι εξής περιφερειακές
µονάδες: Drawmer Quad-Gate DS404, dbx 1066 Compressor/Limiter/Gate, dbx DDP
Digital Dynamics Processor, dbx 160SL Compressor- Limiter, Focusrite Red 1 Quad
Mic-pre, Focusrite Red 3 Dual Compressor-Limiter (Unit 1), Focusrite Red 3 Dual
Compressor-Limiter (Unit 2), Focusrite Producer Pack ff ISA 430 MK II, DigiTech
Studio 400 4 in 4 out Multi-Effects Processor, Lexicon 960L Digital Effects System,
Lexicon PCM 91 Digital reverberator, Lexicon MPX 550 Dual Channel Processor,
Avalon Design AD 2044 Pure Class A Compressor, Weiss ADC 2 Analog to Digital
Converter, t.c. electronic Reverb 4000 High definition reverb, t.c. electronic M3000
Studio reverb processor, Eventide DSP7500 Ultra Harmonizer Sampling Special
Edition, Tascam DA-40, HHD BurnIT Plus CDR-830 Compact Disc Recorder, 2
µονάδες TASCAM DA-78HR High Resolution DTRS και το TASCAM DA-38 DTRS.
65
 B.2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑΣ

Παρακάτω θα γίνει µια περιγραφή της πειραµατικής διαδικασίας.

διαδικασίας Για την
πειραµατική διαδικασία χρησιµοποιήθηκε
χρησ ο εξής εξοπλισµός:
• Το σύστηµα ακουστικών µετρήσεων MLSSA Version 10WI DRA
Laboratories.
• Ένα παντοκατευθυντικό (omni-directional) µικρόφωνο TC30 30K της εταιρίας
Earthworks.
• Ο προενισχυτής µικροφώνου
µικροφών ZDT 1021 της ίδιας εταιρίας.
• Ένας ενισχυτής της εταιρίας Behringer (µοντέλο: Reference Amplifier A500)
για τον οποίο πριν από την έναρξη των µετρήσεων έγινε το απαραίτητο calibration
(µε την δηµιουργία λούπας από τον ενισχυτή στον Η/Υ), ώστε να επιβεβαιωθεί η
οµαλή του απόκριση κατά την διάρκεια των µετρήσεων.
• Το δωδεκάεδρο ηχείο D012 της εταιρίας 01dB.
• Ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής.
υπολογιστής
Η συνδεσµολογία είναι η εξής:
εξής

ΣΧΗΜA 33: Βασική συνδεσµολογία για την µέτρηση της κρουστικής και συχνοτικής
απόκρισης που χρησιµοποιήθηκε για όλες τις µετρήσεις.

Στις παρακάτω ενότητες παρουσιάζονται οι µετρήσεις οι οποίες πραγµατοποιήθηκαν

πραγµατοποιήθηκαν.
Για κάθε µέτρηση υπάρχει η συνδεσµολογία, η κρουστική απόκριση (impulse
response IR) στο πεδίο του χρόνου,
χρόνου οι πίνακες και η συχνοτική ανάλυση
ανάλυση, δηλαδή οι
γραφικές παραστάσεις οι οποίες εξάχθηκαν µετά από µετασχηµατισµό
ισµό Fourier (FFT
transform) στο πεδίο των συχνοτήτων, από το MLSSA. Όλες οι γραφικές
παραστάσεις δηµιουργήθηκαν µε τη βοήθεια του προγράµµατος MATLAB (matrix
laboratory) της εταιρίας MathWorks. Στο παράρτηµα δίνονται οι κωδικοί που
χρησιµοποιήθηκαν στο παραπάνω πρόγραµµα. Οι τιµές που εµπεριέχονται σε αυτούς
τους πίνακες µαζί µε τη βοήθεια των γραφικών παραστάσεων, δείχνουν τα
προβλήµατα που υπάρχουν στο χώρο. Με την βοήθεια αυτών των δεδοµένων
δεδο θα

66
προταθούν οι λύσεις για την ακουστική βελτίωση του control room. Οι τιµές στους
πίνακες µε γκρι χρώµα δεν λαµβάνονται υπόψη15.
Η επιλογή αυτών των θέσεων έγινε µε βάση τη χρήση του control room από τον
ηχολήπτη, από τον καθηγητή και τους φοιτητές που παρακολουθούν τα µαθήµατα
που διεξάγονται µέσα σε αυτόν το χώρο. Φυσικά υπάρχουν κι άλλες πιθανές θέσεις
που θα µπορούσαν να µελετηθούν αλλά οι πέντε πρώτες µετρήσεις θεωρούνται
αρκετές, άλλωστε κάποιος που θέλει να επέµβει στην ηχοληψία και στην αισθητική
κατά την διάρκεια µιας µίξης ή µιας ηχογράφησης, καλό θα είναι να βρίσκεται σε µια
από τις τρεις πρώτες θέσεις (Μέτρηση 1,2,3) αν θέλει να ακούει σωστά.
Στη συνέχεια έγινε µια µέτρηση µε το µικρόφωνο τοποθετηµένο ακριβώς στην θέση
του ηχολήπτη και µε το ηχείο τοποθετηµένο στην µέση της απόστασης µεταξύ των
ηχείων Meyer (Μέτρηση 6). Έπειτα, θέλοντας να µελετηθεί η ηχητική συµπεριφορά
του χώρου στα τέσσερα σηµεία όπου βρίσκονται τοποθετηµένα τα ηχεία, το
δωδεκάεδρο τοποθετήθηκε κοντά στη θέση του ηχολήπτη και το µικρόφωνο έλαβε τις
εξής θέσεις όπως περιγράφονται στις µετρήσεις 7,8,9,10,11 και 12.

15
D50: είναι η ενέργεια των πρώτων ανακλάσεων προς την ενέργεια των συνολικών ανακλάσεων.
Από τις λέξεις Definition ή Deutlichkeit και εκφράζεται σε ποσοστό %.

C50: είναι η ενέργεια των πρώτων ανακλάσεων προς την ενέργεια των καθυστερηµένων ανακλάσεων.
Από τις λέξεις Clarity ή Klarheitsmass και εκφράζεται σε dB. Μπορεί επίσης η παράµετρος να τεθεί
στα πρώτα 80ms οπότε έτσι εξάγεται ο δείκτης C80.

TS: Ο κεντρικός χρόνος (central time) ορίζεται ως το τετράγωνο της ενέργειας της κρουστικής
απόκρισης ενός συστήµατος που σχετίζεται µε τις πρώτες ανακλάσεις και εκφράζεται σε ms.

EDT: (Early Decay Time) Είναι ο χρόνος αντήχησης που µετριέται κατά την πτώση των πρώτων 10dB
από την εκκίνηση της ηχητικής πηγής. Μετριέται σε ms.

S: Είναι η στάθµη του σήµατος (signal level) σε dB-SPL.

N: Είναι η στάθµη του θορύβου βάθους (background noise) σε dB-SPL.

SNR: Είναι ο λόγος της στάθµης του σήµατος προς τη στάθµη του θορύβου βάθους (signal-to-noise
ratio και µετριέται σε dB.

67
 B.3. ΜΕΤΡΗΣΗ 1 (ΤΥΧΑΙΑ
ΤΥΧΑΙΑ ΘΕΣΗ ΚΟΝΤΑ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΛΗΠΤΗ)
ΗΧΟΛΗΠΤΗ

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.40m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 2.10m από τον δεξί τοίχο.
o Σε απόσταση 1.90m από τον µπροστά τοίχο.
• Τοποθέτηση
οποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.58m.
1.58
o Σε απόσταση 2.00m από τον πίσω τοίχο.
o Σε απόσταση 2.30m από τον δεξί τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 34: Συνδεσµολογία Μέτρησης 1.

ΣΧΗΜΑ 35: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 1.

68
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 17.6 33.3 44.8 44.7 47.5 46.4 47.6 47.5 SPL-
N (dBspl) - -1.4
1.4 7.9 12.4 16.7 16.3 17.8 19.3 Weighted
SNR (dB) - 34.7 36.9 32.3 30.8 30.2 29.8 28.2 Averages
C50 (dB) -2.58 3.00 7.35 10.87 17.49 22.22 18.38 18.94 19.238
C80 (dB) -0.66 6.36 13.92 18.20 26.07 34.23 32.25 29.42 30.481
D50 (%) 35.6 66.6 84.5 92.4 98.2 99.4 98.6 98.7 98.585
TS (ms) 137.2 47.5 29.4 21.5 12.3 8.1 9.7 8.9 10.768
EDT-10dB (s) 1.520 0.669 0.385 0.312 0.225 0.127 0.140 0.193 0.189
RT-20dB (s) 7.391 0.439 0.262 0.278 0.167 0.147 0.179 0.168 0.164
r (-5: -25) -0.955 -0.997
0.997 -0.967 -0.990 -0.987 -0.990 -0.991
0.991 -0.999 -0.989
RT-30dB (s) 6.251 0.553 0.303 1.443 0.222 0.146 0.156 0.170 0.192
r (-5: -35) -0.917 -0.990
0.990 -0.980 -0.781 -0.984 -0.997 -0.992
0.992 -0.999 -0.989
RT-USER (s) 8.360 0.441 0.275 0.308 0.174 0.140 0.166 0.165 0.166
r (-10: -25) -0.974 -0.994
0.994 -0.919 -0.990 -0.966 -0.983 -0.988
0.988 -0.999 -0.976
ΠΙΝΑΚΑΣ 3: ΜΕΤΡΗΣΗ 1.

ΣΧΗΜΑ 36: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 1.

Η πρώτη µέτρηση αφορά µια θέση κοντά στη θέση του ηχολήπτη. Από τη γραφική
παράσταση του µετασχηµατισµού Fourier της µέτρησης 1 (σχήµα 366) παρατηρείται
ότι υπάρχει µια µεγάλη πτώση της έντασης στα 42Hz. Η µεγαλύτερη κορυφή είναι
στα 130Hz και στη συνέχεια παρατηρούνται πτώσεις στην ένταση στις συχνότητες
150, 200, 1200, 510, 750, και 4500Hz. Από τις ενδείξεις του πίνακα 3, παρατηρείται
αυξηµένος ο RT30 στη συχνοτική µπάντα των 250Hz µε τιµή 1.443sec.. Οι άλλες τιµές
για τους υπόλοιπους δείκτες
τες θεωρούνται λογικές.

69
 B.4. ΜΕΤΡΗΣΗ 2 (ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΛΗΠΤΗ)

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.40m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 2.10m από τον δεξί τοίχο.
o Σε απόσταση 1.90m από τον µπροστά τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.24m.
1.24
o Σε απόσταση 2.75m από τον πίσω τοίχο.
o Σε απόσταση 2.30m από τον δεξί τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 37: Συνδεσµολογία Μέτρησης 2.

ΣΧΗΜΑ 38: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 2.

70
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 14.6 33
33.2 45.8 51.4 48.1 46.6 47.4 48.7 SPL-
N (dBspl) - 7..4 20.5 28.8 30.4 27.9 25.9 23.7 Weighted
SNR (dB) - 25
25.8 25.3 22.6 17.7 18.7 21.5 25.0 Averages
C50 (dB) -0.18 3..60 11.87 12.04 15.37 21.44 18.68 19.93 18.237
C80 (dB) 1.41 6..43 18.22 22.65 21.00 36.70 27.81 31.29 30.930
D50 (%) 49.0 69
69.6 93.9 94.1 97.2 99.3 98.7 99.0 97.956
TS (ms) 171.3 33
33.8 13.6 16.3 16.3 7.6 12.4 7.1 13.230
EDT-10dB (s) 3.604 0..818 0.158 0.225 0.177 0.137 0.198 0.180 0.172
RT-20dB (s) 7.282 0..467 0.350 0.225 11.623 0.151 0.154 0.167 9.486
r (-5: -25) -0.975 -00.996 -0.980 -0.980 -0.609 -0.997 -0.997
0.997 -0.999 -0.772
RT-30dB (s) 6.306 0..504 0.299 0.211 T 0.143 3.904 0.165 1.647
r (-5: -35) -0.908 -00.997 -0.986 -0.977 T -0.997 -0.603
0.603 -0.999 -0.879
RT-USER (s) 7.124 0..440 0.327 0.204 14.854 0.147 0.156 0.163 8.701
r (-10: -25) -0.950 -00.998 -0.979 -0.975 -0.669 -0.996 -0.994
0.994 -0.998 -0.806
ΠΙΝΑΚΑΣ 4: ΜΕΤΡΗΣΗ 2.

ΣΧΗΜΑ 39: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 2.

Η µέτρηση 1 πρόκειται για µια θέση κοντά στη κύρια θέση του ηχολήπτη
ηχολήπτη, πάνω από
την οποία δεν υπάρχουν οι διαχυτές πρωτεύουσας ρίζας. Το γεγονός αυτό δικαιολογεί
και τις διαφοροποιήσεις σε σχέση µε τη µέτρηση 2 (σχήµα 39)) από την οποία
εξάγονται οι παρακάτω παρατηρήσεις:
παρατηρήσεις Εκτός της µεγάλης πτώσης της έντασης στα
40Hz, παρατηρείται άλλη µια πτώση στα 170Hz και µια απότοµηοµη µεγάλη πτώση στα
220Hz. Η µεγαλύτερη κορυφή βρίσκεται στα 300Hz και ακολουθούν κάποια
ελάχιστα έντασης στις συχνότητες
συχνότητες: 320, 380, 1200, 1800, 2500 και 2600Hz.
2600 Αυτή η
µέτρηση περιγράφει την ακουστική συµπεριφορά στην βασική θέση του ηχολήπτη
(καθιστός µπροστά
προστά από την κονσόλα). Η θέση αυτή φαίνεται να µην µπορεί να
υποστηρίξει την περιοχή 220 έως 230Hz. Επίσης από τον πίνακα 4 φαίνεται να
υπάρχει µεγάλο πρόβληµα στην περιοχή των 500Hz, όπου παρατηρούνται υψηλές
τιµές στους χρόνους αντήχησης.
αντήχησης Στην συχνοτική περιοχή των 500Hz είναι
ε βέβαιο ότι
υπάρχει στάσιµο κύµα που επηρεάζει πολύ την ακρόαση στη θέση αυτή
αυτή, οι τιµές των
χρόνων αντήχησης από τον πίνακα 4 είναι τεράστιες σε εκείνη τη µπάντα
συχνοτήτων.

71
B.5. ΜΕΤΡΗΣΗ 3 (ΘΕΣΗ
ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΛΗΠΤΗ ΟΤΑΝ ΣΤΕΚΕΤΑΙ ΟΡΘΙΟΣ
ΟΡΘΙΟΣ)

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.40m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 2.10m από τον δεξί τοίχο.
o Σε απόσταση 1.90m από τον µπροστά τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.60m.
1.60
o Σε απόσταση 2.75m από τον πίσω τοίχο.
o Σε απόσταση 2.30m από τον δεξί τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 40: Συνδεσµολογία Μέτρησης 3.

ΣΧΗΜΑ 41: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 3.

72
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 14.9 33.0
3.0 42.9 47.9 49.6 48.0 50.7 50.0 SPL-Weighted
N (dBspl) - 7.7 14.2 22.4 27.1 24.4 24.0 25.6 Averages
SNR (dB) - 25.3 28.7 25.5 22.6 23.6 26.7 24.4
C50 (dB) -0.22 4.73 8.29 9.91 16.68 23.98 22.33 21.48 20.582
C80 (dB) 1.51 7.28 15.07 16.87 26.51 31.62 35.96 51.78 41.055
D50 (%) 48.7 74.8 87.1 90.7 97.9 99.6 99.4 99.3 98.597
TS (ms) 158.4 32.8 19.3 19.9 8.2 6.6 6.9 5.9 7.503
EDT-10dB (s) 2.725 0.734 0.409 0.289 0.172 0.167 0.149 0.187 0.168
RT-20dB (s) 7.956 0.556 0.320 0.251 0.194 0.131 0.147 0.159 0.171
r (-5: -25) -0.978 -0.990
0.990 -0.984 -0.996 -0.995 -0.996 -0.997
0.997 -0.998 -0.996
RT-30dB (s) 7.795 2.191 0.301 0.493 0.187 0.186 0.143 0.150 0.177
r (-5: -35) -0.965 -0.876
0.876 -0.993 -0.933 -0.998 -0.979 -0.998
0.998 -0.996 -0.994
RT-USER (s) 8.041 0.546 0.325 0.233 0.192 0.139 0.157 0.157 0.173
r (-10: -25) -0.967 -0.978
0.978 -0.969 -0.995 -0.989 -0.996 -0.998
0.998 -0.998 -0.993
ΠΙΝΑΚΑΣ 5: ΜΕΤΡΗΣΗ 3.

ΣΧΗΜΑ 42: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 3.

Η επόµενη µέτρηση 3 περιγράφει τι γίνεται όταν στην ίδια θέση ο ηχολήπτης σταθεί
όρθιος. Εκεί και σύµφωνα µε το σχήµα 42 ο ηχολήπτης θα δυσκολευτεί να ακούσει
τις συχνότητες 30-40Hz,, 180, 270, 310, 450, 1200 και 2000Hz, ενώ παρατηρείται
άνοδος στην ένταση στις συχνότητες 500 και 1500Hz. Οπότε
Οπότε, παρατηρείται µεγάλη
αλλαγή στην ίδια θέση µε την διαφορά του να είναι κάποιος όρθιος ιος ή καθιστός.
Επίσης παρατηρείται αυξηµένος ο δείκτης RT30 στη συχνοτική περιοχή των 63Hz µε
τιµή 2.191sec.

73
 B.6. ΜΕΤΡΗΣΗ 4 (ΘΕΣΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΛΗΠΤΗ
ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΚΟΝΣΟΛΑ)

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.40m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 2.10m από τον δεξί τοίχο.
o Σε απόσταση 1.90m από τον µπροστά τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.60m.
1.60
o Σε απόσταση 2.75m από τον πίσω τοίχο.
o Σε απόσταση 1.41m από τον αριστερό τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 43: Συνδεσµολογία Μέτρησης 4.

ΣΧΗΜΑ 44: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 4.

74
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 15.2 26.8 43.8 48.9 50.0 46.8 47.2 49.0 SPL-
N (dBspl) - 14.9 9.5 16.2 20.4 16.7 18.0 20.1 Weighted
SNR (dB) - 11.9 34.3 32.7 29.6 30.1 29.1 28.9 Averages
C50 (dB) -1.89 8.95 8.90 13.04 17.39 19.13 17.97 19.37 17.931
C80 (dB) 0.94 11.58 16.03 1.81 26.46 31.94 29.74 30.04 28.502
D50 (%) 39.3 88.7 88.6 95.3 98.2 98.8 98.4 98.9 98.368
TS (ms) 239.3 -
-13.5 19.3 16.3 11.4 9.6 10.7 10.4 10.963
EDT-10dB (s) 8.150 0.369 0.339 0.213 0.202 0.157 0.183 0.155 0.190
RT-20dB (s) 11.719 0.416 0.325 0.263 0.180 0.169 0.160 0.164 0.175
r (-5: -25) -0.813 -
-0.928 -0.996 -0.989 -0.997 -0.995 -0.996
0.996 -0.998 -0.997
RT-30dB (s) 10.393 0.391 0.329 0.331 2.177 0.155 0.156 0.165 1.626
r (-5: -35) -0.760 -
-0.904 -0.988 -0.982 -0.647 -0.996 -0.998
0.998 -0.999 -0.759
RT-USER (s) 4.961 0.272 0.325 0.252 0.189 0.182 0.149 0.166 0.183
r (-10: -25) -0.814 -
-0.927 -0.983 -0.984 -0.997 -0.994 -0.998
0.998 -0.998 -0.997
ΠΙΝΑΚΑΣ 6: ΜΕΤΡΗΣΗ 4.

ΣΧΗΜΑ 45: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 4.

Οι επόµενες µετρήσεις (µέτρηση 4 και 5) αφορούν δύο άλλες βασικές θέσεις στο
control room. Την θέση αριστερά και µπροστά από την κονσόλα, εκεί δηλαδή που
υπάρχουν τα δέκα πρώτα κανάλια της κονσόλας, τα οποία χρησιµοποιούνται σχεδόν
πάντα για κάθε ηχογράφηση (µέτρηση 4) και τη θέση πίσω από τον ηχολήπτη στον
πίσω τοίχο, όπου συνήθως κάθονται οι επισκέπτες και εφόσον πρόκειται για αίθουσα
διδασκαλίας κάθονται και οι φοιτητές (µέτρηση 5). Στο σχήµα 45 µε τον
µετασχηµατισµό Fourier που έγινε, παρατηρούνται ελάχιστα έντασης στις συχνότητες
40, 80, 150, 290, 500, 700 και 1200Hz. Επίσης παρατηρούνται µέγιστα έντασης στις
συχνότητες 70 και 190-200
200Hz. Φαίνεται λοιπόν µια αρκετά ανοµοιόµορφη κατανοµή
συχνοτικής ενέργειας σε αυτήν την περιοχή του control room, πάνω από την οποία
δεν υπάρχουν διαχυτές και δίπλα στην οποία υπάρχει το παράθυρο του δωµατίου,

75
παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν αρκετά την ακουστική του χώρου σε αυτή
τη θέση. Η τιµή 2.177sec που παρουσιάζεται στον πίνακα 6 στη συχνοτική ζώνη των
500Hz για τον δείκτη RT30 θεωρείται υψηλή.

B.7. ΜΕΤΡΗΣΗ 5 (ΘΕΣΗ

ΘΕΣΗ ΣΤΟΝ ΠΙΣΩ ΤΟΙΧΟ ΟΠΟΥ ΕΚΕΙ ΚΑΘΟΝΤΑΙ ΟΙ
ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΚΤΛ)
ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ,

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.40m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 2.10m από τον δεξί τοίχο.
o Σε απόσταση 1.90m από τον µπροστά τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.25m.
1.25
o Σε απόσταση 0.85m από τον πίσω τοίχο.
o Σε απόσταση 2.20m από τον δεξί τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 46: Συνδεσµολογία Μέτρησης 5.

76
ΣΧΗΜΑ 47: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 5.

f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000

S (dBspl) 20.6 36.8 43.7 49.1 49.1 43.6 44.2 44.9 SPL-Weighted
N (dBspl) - 4.2 3.1 11.1 10.9 6.2 9.2 12.8 Averages
SNR (dB) - 32.6 40.6 37.9 38.2 37.3 35.0 32.1
C50 (dB) -0.31 2.83 10.77 15.50 17.93 21.18 17.19 16.63 18.359
C80 (dB) 1.90 9.02 16.58 22.40 25.88 30.29 27.90 27.40 26.839
D50 (%) 48.2 65.7 92.3 97.3 98.4 99.2 98.1 97.9 98.469
TS (ms) 87.2 44.2 20.3 17.2 12.8 11.7 14.2 12.9 12.755
EDT-10dB (s) 1.276 0.556 0.299 0.205 0.160 0.151 0.171 0.187 0.161
RT-20dB (s) 5.736 0.406 0.323 0.240 0.176 0.148 0.179 0.168 0.173
r (-5: -25) -0.899 -
-0.991 -0.991 -0.971 -0.997 -0.996 -0.997
0.997 -0.999 -0.997
RT-30dB (s) 5.103 0.855 0.357 0.291 0.198 0.154 0.166 0.164 0.190
r (-5: -35) -0.929 -
-0.937 -0.988 -0.978 -0.993 -0.997 -0.998
0.998 -0.999 -0.994
RT-USER (s) 7.392 0.435 0.331 0.283 0.183 0.144 0.176 0.167 0.178
r (-10: -25) -0.940 -
-0.984 -0.989 -0.971 -0.997 -0.993 -0.996
0.996 -0.999 -0.996
ΠΙΝΑΚΑΣ 7: ΜΕΤΡΗΣΗ 5.

77
ΣΧΗΜΑ 48: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 5.

Η κατανοµή ενέργειας για τη µέτρηση 5 (σχήµα 48) φαίνεται να είναι από τις πιο
ανοµοιόµορφες µέσα στο χώρο.
χώρο Υπάρχουν οι πτώσεις στις συχνότητες 40 και
1200Hz, αλλά υπάρχει µια µεγάλη κορυφή στα 75Hz και µια τεράστια
ανοµοιοµορφία στην περιοχή 100 έως 500Hz, µε αδυναµία του χώρου να αναπαράγει
τις συχνότητες 140, 160, 280 και 450Hz. Παρατηρείται λοιπόν ότι πιθανοί ακροατές
που θα κάθονται στα καθίσµατα πίσω από τον ηχολήπτη θα αντιλαµβάνονται
διαφορετικά τον ήχο από ό,ό τι ο ηχολήπτης στη θέση του
του. Τέλος στον πίνακα 7
παρατηρούνται µεγαλύτερες τιµές του δείκτη TS σε σχέση µε τους πίνακες των
προηγούµενων µετρήσεων.
µετρήσεων

78
 B.8. ΜΕΤΡΗΣΗ 6 (ΣΤΗ
ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΗΧΕΙΩΝ
MEYER)

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.20m από τον δεξί τοίχο.
o Σε απόσταση 2.85m από τον µπροστά τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.25m.
1.25
o Σε απόσταση 2.75m από τον πίσω τοίχο.
o Σε απόσταση 2.26m από τον δεξί τοίχο.
o

ΣΧΗΜΑ 49: Συνδεσµολογία Μέτρησης 6.

ΣΧΗΜΑ 50: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 6.

79
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 28.2 43.1 54.6 59.9 56.7 55.4 59.8 57.3 SPL-Weighted
N (dBspl) - 17.1 16.6 18.9 16.5 17.4 23.7 24.1 Averages
SNR (dB) - 26.0 38.0 40.9 40.2 38.0 36.1 33.2
C50 (dB) 3.27 4.24 10.10 15.70 18.01 23.04 24.33 21.31 21.639
C80 (dB) 6.66 8.05 17.73 22.52 25.12 33.65 37.70 33.25 33.458
D50 (%) 68.0 72.6 91.1 97.4 98.4 99.5 99.6 99.3 98.996
TS (ms) 71.0 36.1 18.2 13.5 9.1 7.2 4.1 8.1 7.412
EDT-10dB (s) 0.829 0.630 0.258 0.212 0.147 0.187 0.143 0.161 0.154
RT-20dB (s) 7.763 0.533 0.315 0.263 0.206 0.148 0.155 0.151 0.179
r (-5: -25) -0.951 -0.997
0.997 -0.986 -0.984 -0.996 -0.984 -0.997
0.997 -0.997 -0.994
RT-30dB (s) 6.418 0.747 0.327 0.253 0.212 0.144 0.155 0.153 0.181
r (-5: -35) -0.927 -0.980
0.980 -0.994 -0.995 -0.996 -0.995 -0.999
0.999 -0.998 -0.997
RT-USER (s) 8.648 0.512 0.337 0.293 0.213 0.132 0.157 0.159 0.180
r (-10: -25) -0.975 -0.995
0.995 -0.973 -0.983 -0.995 -0.972 -0.993
0.993 -0.997 -0.990
ΠΙΝΑΚΑΣ 8: ΜΕΤΡΗΣΗ 6.

ΣΧΗΜΑ 51: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 6.

Οι µετρήσεις 6, 7, 8, 9, 10, 11 και 12, αφορούν το τι συµβαίνει µε την απόκριση του

χώρου στα σηµεία που είναι τοποθετηµένα τα ηχεία και στις ενδιάµεσες αποστάσεις
µεταξύ του κάθε ζευγαριού
ζευγαριού. Σε αυτά τα σηµεία παρατηρείται ότι η σταθερή πτώση
έντασης που υπήρχε στα 40Hz40 στις προηγούµενες µετρήσεις
µετρήσεις, δίνει τη θέση της σε
πτώσεις έντασης κοντά στα 30 και στα 50Hz µε την περιοχή 40-45Hz Hz να αποτελεί
σχεδόν πάντα µέγιστο έντασης
έντασης. Για τη µέτρηση 6, το ηχείο τοποθετήθηκε στην µέση
της απόστασης του ζευγαριού ηχείων Meyer, µε αποτέλεσµα (σχήµα
σχήµα 51)
5 ο ηχολήπτης
να ακούει έντονα τις συχνότητες 45, 100, 180-190 και 290Hz και να «χάνει» τις
συχνότητες 30, 200, 310, 390, 590 και 1200Hz. Από τις ενδείξεις του πίνακα 8
συµπεραίνεται ότι ο χώρος δεν παρουσιάζει κάποιο άλλο πρόβληµα στη θέση όπου
έγινε η µέτρηση 6.

80
 B.9. ΜΕΤΡΗΣΗ 7 (∆ΙΠΛΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ΑΡΙΣΤΕΡΟ NAUTILUS)

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.34m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 1.60m από τον πίσω τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.30m.
1.30
o Σε απόσταση 2.50m από τον µπροστά τοίχο.
o Σε απόσταση 0.80m από τον αριστερό τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 52: Συνδεσµολογία Μέτρησης 7.

ΣΧΗΜΑ 53: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 7.

81
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 26.8 42.5 53.2 59.9 57.6 51.8 52.9 53.6 SPL-Weighted
N (dBspl) - 21.6 15.3 20.4 20.9 16.7 22.0 24.5 Averages
SNR (dB) - 20.9 37.9 39.5 36.7 35.1 30.9 29.2
C50 (dB) 0.62 7.65 13.84 13.59 19.21 19.68 18.62 19.53 19.236
C80 (dB) 2.39 11.01 20.38 20.36 27.42 31.44 29.29 29.43 28.282
D50 (%) 53.5 85.3 96.0 95.8 98.8 98.9 98.6 98.9 98.819
TS (ms) 165.3 22.6 16.5 16.4 8.9 12.3 11.3 10.7 9.459
EDT-10dB (s) 2.170 0.450 0.207 0.184 0.139 0.168 0.200 0.176 0.148
RT-20dB (s) 9.583 0.589 0.340 0.273 0.207 0.147 0.157 0.151 0.195
r (-5: -25) -0.894 -0.999
0.999 -0.987 -0.969 0.988 -0.995 -0.992
0.992 -0.999 -0.990
RT-30dB (s) 8.164 0.531 0.359 0.247 0.188 0.150 0.157 0.157 0.181
r (-5: -35) -0.833 -0.992
0.992 -0.995 -0.987 -0.992 -0.998 -0.997
0.997 -0.998 -0.993
RT-USER (s) 9.069 0.586 0.364 0.278 0.218 0.147 0.143 0.152 0.203
r (-10: -25) -0.858 -0.998
0.998 -0.995 -0.961 -0.981 -0.992 -0.989
0.989 -0.998 -0.983
ΠΙΝΑΚΑΣ 9: ΜΕΤΡΗΣΗ 7.

ΣΧΗΜΑ 54: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 7.

Για τις έξι τελευταίες µετρήσεις

µετρήσεις, το µικρόφωνο αντιπροσωπεύει το τι µπορεί να
αναπαράγει ο χώρος στην περιοχή που βρίσκεται το κάθε ηχείο και στην ενδιάµεση
µεταξύ τους απόσταση. Στη θέση που βρίσκεται το αριστερό Nautilus (µέτρηση 7,
σχήµα 54) ο χώρος δεν αναπαράγει µε ευκολία τις συχνότητες 30, 50, 140, 300, 500,
800 και 1200Hz, ενώ στην γραφική παράσταση του σχήµατος φαίνονται έντονες
κορυφές έντασης στις συχνότητες 75 και 250-260Hz. Για τις µετρήσεις 7, 8, 9, 10, 11
και 12, από τους πίνακες 9, 10, 11, 12,
1 13 και 14 εκτός από τις σχετικά υψηλές τιµές
των RT30 στην περιοχήή των 63Hz κυρίως δεν παρουσιάζεται κάποιο άλλο πρόβληµα.

82
 B.10. ΜΕΤΡΗΣΗ 8 (∆ΙΠΛΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ∆ΕΞΙ NAUTILUS)

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.34m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 1.60m από τον πίσω τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.30m.
1.30
o Σε απόσταση 2.65m από τον µπροστά τοίχο.
o Σε απόσταση 0.80m από τον δεξί τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 55: Συνδεσµολογία Μέτρησης 8.

ΣΧΗΜΑ 56: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 8.

83
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 25.4 43.2 54.4 59.6 55.7 52.0 56.7 55.5 SPL-Weighted
N (dBspl) - 7.0 13.4 19.7 17.6 17.9 24.1 25.7 Averages
SNR (dB) - 36.2 41.0 39.9 38.2 34.2 32.6 29.8
C50 (dB) -0.05 2.43 8.01 11.45 11.74 18.13 20.76 20.12 16.775
C80 (dB) 2.22 8.61 18.03 19.77 26.28 32.56 31.50 30.32 29.240
D50 (%) 49.7 63.7 86.3 93.3 93.7 98.5 99.2 99.0 95.757
TS (ms) 97.9 39.7 18.0 18.4 14.4 10.2 8.0 8.7 12.234
EDT-10dB (s) 1.460 0.620 0.331 0.188 0.252 0.161 0.150 0.147 0.213
RT-20dB (s) 7.100 0.470 0.315 0.256 0.168 0.173 0.160 0.171 0.167
r (-5: -25) -0.907 -0.986
0.986 -0.973 -0.989 -0.978 -0.992 -0.994
0.994 -0.998 -0.984
RT-30dB (s) 5.285 0.515 0.330 0.240 0.166 0.144 0.161 0.167 0.162
r (-5: -35) -0.906 -0.993
0.993 -0.988 -0.994 -0.993 -0.993 -0.997
0.997 -0.998 -0.994
RT-USER (s) 8.762 0.525 0.392 0.245 0.133 0.168 0.163 0.177 0.146
r (-10: -25) -0.921 -0.979
0.979 0.953 -0.985 -0.982 -0.984 -0.990
0.990 -0.998 -0.985
ΠΙΝΑΚΑΣ 10: ΜΕΤΡΗΣΗ 8.

ΣΧΗΜΑ 57: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 8.

Οι διαφορές µε τη θέση που είναι τοποθετηµένο το δεξί Nautilus (µέτρηση 8) είναι

µεγάλες και αυτό οφείλεται στο ότι δίπλα από το δεξί Nautilus υπάρχουν
τοποθετηµένες σειρές απορροφητών και στη συνέχεια σειρές διαχυτών.
διαχυτών Πιο
συγκεκριµένα στη θέση αυτή (σχήµα 57) υπάρχουν πτώσεις έντασης στις συχνότητες
30, 50 και 85Hz και κορυφές στις συχνότητες 75, 190-210Hz Hz µε τεράστια
ανοµοιοµορφία στην κατανοµή ενέργειας στις περιοχές συχνοτήτων 100-180Hz
100 και
210-350Hz.

84
B.11. ΜΕΤΡΗΣΗ 9 (ΣΤΗ
ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ NAUTILUS)

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.34m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 1.60m από τον πίσω τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.44m.
1.44
o Σε απόσταση 2.34m από τον µπροστά τοίχο.
o Η απόσταση των ηχείων Nautilus µεταξύ τους είναι 2.60m
2.60 οπότε το
µικρόφωνο τοποθετήθηκε σε απόσταση 1.30m από κάθε ηχείο.

ΣΧΗΜΑ 58: Συνδεσµολογία Μέτρησης 9.

ΣΧΗΜΑ 59: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 9.

85
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 26.2 43.4 54.1 56.8 56.6 53.5 56.6 55.8 SPL-Weighted
N (dBspl) - 16.2 17.9 22.9 26.0 25.2 28.8 30.0 Averages
SNR (dB) - 27.3 36.2 33.9 30.6 28.3 27.8 25.8
C50 (dB) -2.49 2.13 6.68 12.56 15.45 18.66 19.00 19.33 17.083
C80 (dB) -0.91 6.04 16.35 18.43 25.19 32.89 31.08 30.09 28.915
D50 (%) 36.0 62.0 82.3 94.7 97.2 98.7 98.8 98.8 97.787
TS (ms) 154.5 50.5 23.5 19.5 11.9 8.9 9.5 11.8 11.081
EDT-10dB (s) 1.788 0.675 0.445 0.286 0.223 0.159 0.166 0.155 0.200
RT-20dB (s) 6.637 0.425 0.258 0.261 0.223 0.163 0.158 0.151 0.199
r (-5: -25) -0.956 -0.997
0.997 -0.968 -0.989 -0.983 -0.995 -0.997
0.997 -0.999 -0.988
RT-30dB (s) 6.058 0.465 0.302 0.254 0.225 0.145 0.156 0.152 0.198
r (-5: -35) -0.933 -0.997
0.997 -0.981 -0.995 -0.989 -0.996 -0.999
0.999 -0.999 -0.992
RT-USER (s) 7.282 0.451 0.303 0.273 0.195 0.156 0.156 0.151 0.180
r (-10: -25) -0.949 -0.996
0.996 -0.916 -0.981 -0.981 -0.988 -0.997
0.997 -0.999 -0.986
ΠΙΝΑΚΑΣ 11: ΜΕΤΡΗΣΗ 9.

ΣΧΗΜΑ 60: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 9.

Στη µέση της απόστασης των δύο ηχείων Nautilus (µέτρηση 9, σχήµα 60) υπάρχουν
πτώσεις έντασης στις συχνότητες 35, 61, 130, 200, 280, 390 και 1000Hz
1000 και µέγιστα
έντασης στις συχνότητες 75 και 170Hz.

86
 B.12. ΜΕΤΡΗΣΗ 10 (∆ΙΠΛΑ
( ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ΑΡΙΣΤΕΡΟ MEYER)
MEYER

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.34m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 1.60m από τον πίσω τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 3.35m από τον µπροστά τοίχο.
o Σε απόσταση 1.37m από τον αριστερό τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 61: Συνδεσµολογία Μέτρησης 10.

ΣΧΗΜΑ 62: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 10.

87
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 26.5 44.0 55.5 62.1 62.4 56.7 58.5 58.5 SPL-Weighted
N (dBspl) - 10.7 16.3 22.0 24.9 20.8 24.5 26.3 Averages
SNR (dB) - 33.3 39.2 40.1 37.5 35.8 34.0 32.2
C50 (dB) 4.54 6.08 11.02 13.62 21.14 22.03 21.28 21.69 21.275
C80 (dB) 9.15 10.38 17.85 26.68 28.49 37.19 33.32 33.29 31.301
D50 (%) 74.0 80.2 92.7 95.8 99.2 99.4 99.3 99.3 99.257
TS (ms) 53.2 29.2 22.7 12.7 8.8 8.3 8.0 9.0 8.695
EDT-10dB (s) 0.636 0.494 0.374 0.244 0.152 0.143 0.147 0.130 0.150
RT-20dB (s) 8.013 0.460 0.282 0.224 0.158 0.138 0.144 0.146 0.154
r (-5: -25) -0.942 -0.995
0.995 -0.965 -0.990 -0.990 -0.997 -0.993
0.993 -0.998 0.991
RT-30dB (s) 6.457 0.485 0.318 0.233 0.171 0.134 0.152 0.151 0.165
r (-5: -35) -0.917 -0.996
0.996 -0.989 -0.995 -0.993 -0.999 -0.997
0.997 -0.999 -0.994
RT-USER (s) 8.739 0.451 0.326 0.222 0.155 0.141 0.159 0.149 0.153
r (-10: -25) -0.967 -0.991
0.991 -0.959 -0.981 -0.979 -0.995 -0.995
0.995 -0.998 -0.983
ΠΙΝΑΚΑΣ 12: ΜΕΤΡΗΣΗ 10.

ΣΧΗΜΑ 63: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 10.

Όσων αφορά το ζευγάρι ηχείων Meyer, για τη µέτρηση 10 (σχήµα 63)) που αφορά το
αριστερό ηχείο Meyer παρατηρούνται ελάχιστα έντασης στις συχνότητες 50, 120,
310, 750, και 1700Hz και µέγιστα στις συχνότητες 75-90, 210 και 320Hz
Hz. Και πάλι οι
διαφορές ανάµεσα στο ένα ηχείο και το άλλο είναι µεγάλες,
άλες όπου στην περίπτωση
του δεξιού Meyer πιθανόν να φταίει και η θέση της οθόνης (µέτρηση
µέτρηση 11).

88
 B.13. ΜΕΤΡΗΣΗ 11 (∆ΙΠΛΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ∆ΕΞΙ MEYER)
MEYER

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.34m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 1.60m από τον πίσω τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 3.35m από τον µπροστά τοίχο.
o Σε απόσταση 1.60m από τον δεξί τοίχο.

ΣΧΗΜΑ 64: Συνδεσµολογία Μέτρησης 11.

ΣΧΗΜΑ 65: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 11.

89
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 25.7 44.2 54.8 62.4 61.3 55.7 59.2 57.7 SPL-Weighted
N (dBspl) - 11.6 17.7 24.1 26.7 23.6 31.0 31.1 Averages
SNR (dB) - 32.7 37.1 38.3 34.7 32.1 28.3 26.5
C50 (dB) 6.78 5.90 11.51 14.36 19.42 22.57 21.65 21.85 20.266
C80 (dB) 9.42 10.26 14.01 25.37 27.69 34.18 37.78 34.26 31.747
D50 (%) 82.6 79.6 93.4 96.5 98.9 99.4 99.3 99.4 99.000
TS (ms) 41.5 29.4 22.0 11.9 9.0 8.9 5.5 8.2 8.568
EDT-10dB (s) 0.582 0.501 0.370 0.225 0.186 0.155 0.154 0.132 0.177
RT-20dB (s) 8.199 0.522 0.401 0.196 0.182 0.139 0.162 0.157 0.174
r (-5: -25) -0.945 -0.998
0.998 -0.963 -0.993 -0.993 -0.996 -0.995
0.995 -0.996 -0.993
RT-30dB (s) 7.565 0.536 0.323 0.207 0.197 0.140 0.157 0.150 0.184
r (-5: -35) -0.938 -0.999
0.999 -0.968 -0.995 -0.993 -0.998 -0.996
0.996 -0.998 -0.994
RT-USER (s) 9.182 0.544 0.421 0.173 0.201 0.146 0.179 0.161 0.191
r (-10: -25) -0.983 -0.996
0.996 -0.995 -0.994 -0.989 -0.992 -0.996
0.996 -0.996 -0.990
ΠΙΝΑΚΑΣ 13: ΜΕΤΡΗΣΗ 11.

ΣΧΗΜΑ 66: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 11.

Σε αυτή τη θέση παρατηρείται (σχήµα 66) αδυναµία του χώρου να αναπαράγει τις
συχνότητες 55, 100-120,
120, 150, 510 και µε µεγάλη πτώση στα 1100Hz.. Επίσης από τη
γραφική παράσταση φαίνονται κάποια µέγιστα έντασης στις συχνότητες 200, 300 και
1800Hz.

90
 B.14. ΜΕΤΡΗΣΗ 12 (ΣΤΗ
ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΑΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ MEYER)

• Τοποθέτηση δωδεκάεδρου ηχείου:

o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 2.34m από τον αριστερό τοίχο.
o Σε απόσταση 1.60m από τον πίσω τοίχο.
• Τοποθέτηση µικροφώνου
µικροφώνου:
o Ύψος: 1.20m.
1.20
o Σε απόσταση 3.35m από τον µπροστά τοίχο.
o Η απόσταση των ηχείων Meyer µεταξύ τους είναι 1.53m
1.53 οπότε το
µικρόφωνο τοποθετήθηκε σε απόσταση 0.77m από κάθε ηχείο.
ηχείο

ΣΧΗΜΑ 67: Συνδεσµολογία Μέτρησης 12.

ΣΧΗΜΑ 68: IR ΜΕΤΡΗΣΗΣ 12.

91
f (Hz) 32 63 125 250 500 1000 2000 4000 500-4000
S (dBspl) 25.6 47.1 56.9 62.6 61.0 55.7 58.7 58.6 SPL-Weighted
N (dBspl) - 13.3 17.7 24.7 28.4 26.5 30.7 31.1 Averages
SNR (dB) - 33.8 39.2 37.9 32.5 29.2 28.0 27.5
C50 (dB) 5.49 4.16 11.58 15.55 18.49 21.12 21.05 21.87 19.422
C80 (dB) 8.66 8.47 18.31 24.13 26.00 31.97 32.15 32.05 28.601
D50 (%) 78.0 72.3 93.5 97.3 98.6 99.2 99.2 99.4 98.778
TS (ms) 46.1 36.6 21.5 11.7 10.0 7.6 8.1 8.9 9.475
EDT-10dB (s) 0.655 0.588 0.329 0.165 0.251 0.129 0.162 0.140 0.223
RT-20dB (s) 6.778 0.509 0.322 0.232 0.164 0.153 0.149 0.146 0.160
r (-5: -25) -0.959 -0.998
0.998 -0.982 -0.995 -0.990 -0.998 -0.998
0.998 -0.990 -0.992
RT-30dB (s) 6.154 0.572 0.306 0.250 0.190 0.163 0.155 0.161 0.182
r (-5: -35) -0.961 -0.997
0.997 -0.993 -0.995 -0.992 -0.998 -0.999
0.999 -0.995 -0.993
RT-USER (s) 7.494 0.529 0.368 0.228 0.187 0.150 0.154 0.167 0.178
r (-10: -25) -0.990 -0.997
0.997 -0.985 -0.994 -0.995 -0.998 -0.998
0.998 -0.996 -0.995
ΠΙΝΑΚΑΣ 14: ΜΕΤΡΗΣΗ 12.

ΣΧΗΜΑ 69: FFT ΜΕΤΡΗΣΗΣ 12.

Στη µέση της απόστασης των δύο ηχείων Meyer (µέτρηση 12 σχήµα 69) υπάρχουν
πτώσεις έντασης στις συχνότητες 55, 110, 220, 390, 710, 1100, και 1200Hz και
µέγιστα έντασης στις συχνότητες 75, 130, 280, 1600 και 1800Hz.

92
 B.15. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Συµπερασµατικά, παρατηρείται µια αδυναµία του χώρου να αναπαράγει την περιοχή

των πολύ χαµηλών συχνοτήτων 30-40Hz και σε µερικά σηµεία τα 50Hz, παράγοντας
που µπορεί να φανεί σηµαντικός αν στο συγκεκριµένο control room γίνουν κάποια
στιγµή µίξεις για τον ήχο µιας ταινίας και γενικότερα αν ο ηχολήπτης ασχοληθεί µε
αυτό το συχνοτικό εύρος το οποίο ο άνθρωπος περισσότερο το νιώθει παρά το
ακούει. Επιπλέον υπάρχει µια αδυναµία του χώρου στο σύνολό του να αναπαράγει
συχνότητες 1100-1200Hz, παράγοντας που πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τη διάρκεια
των προτιθέµενων αλλαγών που ακολουθούν. Επίσης παρατηρούνται σε όλες σχεδόν
τις µετρήσεις κορυφές στην ένταση κοντά στην περιοχή των 75Hz. Τέλος, πρέπει να
ληφθεί υπόψη η περιοχή των 100-300Hz η οποία σε όλες τις µετρήσεις παρουσιάζει
ανοµοιοµορφία στην ένταση. Όσο για τον χρόνο αντήχησης, δεν πρέπει να ξεπερνάει
σε καµία περίπτωση τα 0.4sec. Φαίνεται λοιπόν ξεκάθαρα ότι υπάρχει πρόβληµα
στην αντήχηση στη θέση του ηχολήπτη (µέτρηση 3, πίνακας 5) αλλά και αριστερά
από αυτήν (µέτρηση 4, πίνακας 6) στην οκτάβα των 500Hz. Οι µετρήσεις που έγιναν
για κάθε ηχείο ξεχωριστά (µετρήσεις 7-12) δεν παρουσιάζουν κάποιο πρόβληµα
όσων αφορά το χρόνο αντήχησης (reverberation time). Τέλος, υπάρχει γενικό
πρόβληµα µε το χρόνο αντήχησης σε όλες τις µετρήσεις στην περιοχή των 32Hz και
µερικές στα 63Hz µε σηµαντικότερο πρόβληµα στη θέση του ηχολήπτη (µέτρηση 2)
στην οποία παρουσιάζεται ένα ισχυρό στάσιµο κύµα στην περιοχή των 500Hz.
Κάποιοι άλλοι παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν την καλή ακουστική του
control room είναι η παρουσία ενός επίπλου µε ράφια στη δεξιά γωνία του πίσω
τοίχου, όπου εκεί θα µπορούσαν να τοποθετηθούν ηχοπαγίδες. Επίσης, η παρουσία
ενός παραλληλεπίπεδου εξογκώµατος στην αριστερή γωνία του µπροστινού τοίχου,
όπου θα έπρεπε να λείπει. Τέλος, το τζάµι στο παράθυρο το οποίο δεν έχει καλυφθεί
µε κάποιο απορροφητικό υλικό και βρίσκεται στην ίδια ευθεία µε το αριστερό ηχείο
Meyer.

B.16. ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ CONTROL

ROOM

Στην παρούσα ενότητα ερευνήθηκαν τα προβλήµατα που έχει το προς µελέτη control
room ως προς την ακουστική του συµπεριφορά. Όπως αναφέρθηκε ο χώρος περιέχει
τέσσερα κάδρα µπασοπαγίδων, από τα οποία τα δύο είναι τοποθετηµένα στις δύο
άκρες του πίσω τοίχου και τα άλλα δύο είναι τοποθετηµένα και αυτά στον πίσω τοίχο
δεξιά και αριστερά από τους διαχυτές τετραγωνικού υπολοίπου (Φωτογραφία 1).
Αρχικά θα µπορούσαν οι δύο αυτές µπασοπαγίδες να τοποθετηθούν στα άκρα του
µπροστά τοίχου µιας και στη θέση που είναι τώρα τοποθετηµένες δεν φαίνεται να
αποσκοπούν σε κάτι. Στον αριστερό τοίχο έχουν τοποθετηθεί σειρές διαχυτών µέχρι
το µήκος του δεξιού ηχείου Nautilus, όπου µετά ο τοίχος είναι καλυµµένος µε
πορώδεις απορροφητές (Φωτογραφία 15). Σε πρώτο στάδιο αυτή η τοποθέτηση
διαχυτών και απορροφητών κατά µήκος του ίδιου τοίχου και µάλιστα στο κοµβικό
σηµείο που βρίσκονται τα ηχεία φαίνεται να είναι καταστρεπτική για την ακουστική
του χώρου. Τέλος, δίπλα από το δεξί ηχείο Meyer υπάρχει τοποθετηµένη η οθόνη του
υπολογιστή η οποία φαίνεται να επηρεάζει µε ανακλαστικό τρόπο το παραγόµενο
σήµα του ηχείου αυτού (Φωτογραφία 13). Οι παραπάνω παρατηρήσεις πρόκειται για
κάποια περισσότερο ποιοτικά προβλήµατα τα οποία βέβαια µπορούν να
επαληθευτούν ποσοτικά από τα αποτελέσµατα των µετρήσεων παραπάνω. Στην
παρακάτω ενότητα υπάρχουν σε πλήρη ανάλυση οι προτάσεις βελτίωσης της
ακουστικής του control room, όπως αυτές προήλθαν µετά την καταγραφή και
93
ανάλυση των αποτελεσµάτων από την πειραµατική διαδικασία και την γενικότερη
εξέταση της θεωρίας σχετικά µε την ακουστική ενός χώρου ακροάσεων.

B.17. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΤΟΥ CONTROL ROOM

Ο σχεδιασµός του control room και οι προτάσεις που θα δοθούν παρακάτω, γίνονται
για την καλυτέρευση της ακουστικής του χώρου για την συγκεκριµένη ιδιότητά του,
στοχεύουν στη πυκνότητα και την ισοµερή κατανοµή των ούτως ή άλλως
αναπόφευκτων συντονισµών εντός αυτού. Επίσης στοχεύουν στην ισοµερή κατανοµή
της ενέργειας σε όλες τις µπάντες συχνοτήτων. Οι αλλαγές που θα υποστεί ο χώρος
θα µεταβάλλουν την ακουστική σε πολλά σηµεία του χώρου. Οι θέσεις όµως οι
οποίες θα ληφθούν περισσότερο υπόψη είναι η θέση του ηχολήπτη και κυρίως γύρω
από το κεφάλι αυτού, η θέση των επισκεπτών, οι θέσεις των τεσσάρων ηχείων και η
θέση κοντά στο αριστερό µέρος της κονσόλας.
Σε έναν µικρό χώρο ακρόασης σαν αυτόν που µελετάται, υφίσταται µεµονωµένη
διέγερση συγκεκριµένων στάσιµων κυµάτων, των οποίων οι κοιλίες (µέγιστα πίεσης)
και οι δεσµοί (ελάχιστα πίεσης) επιφέρουν έντονες ανοµοιοµορφίες στην απόκριση
του δωµατίου, διασπώντας το πεδίο διάχυσης, γεγονός που παρατηρείται στις
µετρήσεις που έγιναν κατά την πειραµατική διαδικασία. Άλλωστε οι συχνότητες
συντονισµού του χώρου, οι οποίες αναπτύσσονται λόγω των διαστάσεων και του
σχήµατος του δωµατίου, θα πρέπει να καλύπτουν οµοιόµορφα τη συχνοτική ζώνη
τουλάχιστον µεταξύ 20-110Hz.
Ο ήδη υπάρχων σχεδιασµός του χώρου φαίνεται να αντιπροσωπεύει µια λογική της
LEDE φιλοσοφίας µε διαχυτές στον πίσω τοίχο και στο ταβάνι στοχεύοντας στη
διάχυση των πρώτων ανακλάσεων και στη µείωση του «χρωµατισµού» του ηχητικού
υλικού. Θα γινόταν αναφορά σε ζώνη ελεύθερης από ανακλάσεις (RFZ) αν δεν
υπήρχαν παράλληλοι τοίχοι και παράλληλες διαχυτικές επιφάνειες στο χώρο και αν
υπήρχαν εντοιχισµένα ηχεία, κάτι που θα µπορούσε να θεωρηθεί µια λύση. Ο
εντοιχισµός των ηχείων στον µπροστινό τοίχο προϋποθέτει και την σχεδίαση του
πίσω τοίχου ώστε να συµπεριφέρεται ως ηχοπαγίδα για τις χαµηλές συχνότητες. Σε
αυτό το control room που θεωρείται µικρό ο εντοιχισµός των ηχείων θα τα έκανε να
έχουν την µέγιστη δυνατή απόσταση, που µπορεί να επιτευχθεί, από τη θέση
ακρόασης. Μιας και η κλίση στις επιφάνειες του χώρου, µε την οποία θα εξαλειφόταν
όσο το δυνατόν περισσότερο η ενέργεια των πρώτων ανακλάσεων, είναι δύσκολο να
επιτευχθεί, χρονοβόρα και ακριβή, θα µπορούσε ο πίσω τοίχος να καλυφθεί από τους
ήδη υπάρχοντες απορροφητές προσθέτοντας µερικά ακόµα κάδρα µπασοπαγίδων.
Πρόκειται για µια προσέγγιση που χρησιµοποιείται στα δωµάτια ελέγχου τύπου non-
environmental. Τα κάδρα διαχυτών που βρίσκονται στον πίσω τοίχο θα µεταφερθούν
στον µπροστινό τοίχο και γύρω από τα εντοιχισµένα ηχεία, ώστε να επιτευχθεί ισχυρή
ανακλαστικότητα στις χαµηλές συχνότητες και απορροφητικότητα στις µεσαίες και
υψηλές συχνότητες οι οποίες έτσι κι αλλιώς διαδίδονται µε ευκολία στο χώρο. (βλέπε
σχήµα 31: κάτοψη RFZ δωµατίου ελέγχου).
Βέβαια οι συγκεκριµένοι διαχυτές RPG που παρέχει το control room του ΤΕΙ είναι
κατάλληλοι για το πίσω µέρος του δωµατίου (live-end). Συγκεκριµένα, τα βαθιά και
στενά φρεάτια στους διαχυτές αυτούς είναι κατάλληλα να παρέχουν συµφασική
κατευθυντικότητα στο γενικό φασµατικό εύρος απαραίτητη για τα recording studios
κυρίως. Επίσης, οι συγκεκριµένοι διαχυτές µπορούν να προσφέρουν απαραίτητη
διάχυση σε ένα τυπικό live-front control room, όπου ο χώρος µπροστά από τον
ηχολήπτη θα πρέπει να είναι αρκετά διαχυτικός. Για τους λόγους αυτούς, προτείνεται
να ενισχυθούν οι διαχυτές στο πίσω µέρος µε περισσότερα κάδρα αποκτώντας όµως
µια ασυµµετρία κατά την τοποθέτηση τους αντίθετα µε τη συµµετρία που υπάρχει
94
ήδη16. Στην θέση των δύο διαχυτών θα τοποθετηθούν επίσης διαχυτές RPG. Οι
µπασοπαγίδες θα τοποθετηθούν στα άκρα του µπροστά τοίχου, διατηρώντας έτσι την
φιλοσοφία ενός LEDE control room.
Επιπροσθέτως, παρατηρείται από τις µετρήσεις ότι ο διαχυτής πρωτεύουσας ρίζας ο
οποίος έχει τοποθετηθεί στο ταβάνι ακριβώς πάνω από την θέση του ηχολήπτη, θα
έπρεπε να επεκταθεί µε την τοποθέτηση κι άλλων τέτοιων διαχυτών γύρω από την
κεντρική θέση ακρόασης (δηλαδή γύρω από την κονσόλα) και κυρίως πίσω από τον
ηχολήπτη, ώστε να συµπεριληφθεί στο βεληνεκές των διαχυτών και η θέση των
επισκεπτών (Φωτογραφία 4). Επίσης, η ιδιότητα πρόσθετης υποβάθµισης της
ενέργειας στην κατοπτρική διεύθυνση ανάκλασης αυξάνει την καταλληλότητα των
διατάξεων πρωτεύουσας ρίζας για την εφαρµογή τους στα ζωντανά άκρα του control
room το οποίο δεδοµένου του µικρού του µεγέθους, η παρουσία αυτών των διαχυτών
στις άκρες κάθε τοίχου, θα έδινε στο χώρο µια ζωντάνια ως προς την ακουστική του
συµπεριφορά. Οπότε προτείνεται η ενίσχυση πάνω από την κονσόλα και τη θέση του
ηχολήπτη µε κάδρα διαχυτών πρωτεύουσας ρίζας (ίδια µε τα ήδη υπάρχοντα) και στις
άκρες του ταβανιού να τοποθετηθούν µικρά τετραγωνικά κάδρα διαχυτών
πρωτεύουσας ρίζας.
Η τοποθέτηση των ηχοαπορροφητικών υλικών σε τυχαίες θέσεις και κυρίως στις
γωνίες, στους πλαϊνούς τοίχους καθώς και στο ταβάνι έχει σηµαντική συνεισφορά
στη διάχυση του ήχου. Σε αυτό το ορθογώνιο δωµάτιο η τοποθέτηση των
απορροφητικών υλικών στα σηµεία που αναφέρθηκαν παραπάνω έχει επίδραση
στους τρόπους ταλάντωσης του δωµατίου (αξονικοί, εφαπτοµενικοί, πλάγιοι).
Προτείνεται λοιπόν η τοποθέτηση ηχοαπορροφητικών υλικών στις γωνίες των
τοίχων, κάτω από τις ηχοπαγίδες, αλλά και η τοποθέτηση ενός απορροφητή πάνω
στην επιφάνεια του τζαµιού στο παράθυρο που βρίσκεται αριστερά από την κονσόλα.
Η οθόνη του υπολογιστή που βρίσκεται δεξιά από το ηχείο Meyer θα χρειαστεί να
αλλάξει θέση, να τοποθετηθεί σε µέρος που να µην εµποδίζει τα ηχεία. Οι θέσεις των
ηχείων Meyer και Nautilus δεν προτείνεται να αλλάξουν διότι παρατηρώντας τα
αποτελέσµατα που εξάγονται από τις έξι τελευταίες µετρήσεις (µέτρηση 7 έως 12), οι
θέσεις στις οποίες βρίσκονται ήδη τα ηχεία θεωρούνται σωστές.
Οι τελευταίες προτάσεις βελτίωσης της ακουστικής του χώρου είναι να αφαιρεθεί το
έπιπλο µε τα ράφια το οποίο βρίσκεται δίπλα από την πόρτα εξόδου και σε εκείνη τη
θέση να τοποθετηθεί ένα κάδρο ηχοαπορροφητικού υλικού (Φωτογραφία 18). Τέλος,
να επισκευαστεί ο αριστερός τοίχος µπροστά από τον οποίο υπάρχουν οι
περισσότερες περιφερειακές συσκευές, έτσι ώστε να µην µαζεύει υγρασία κατά το
χειµώνα και να µην στάζει το ταβάνι όταν βρέχει, διότι είναι επικίνδυνο λόγω των
καλωδίων που υπάρχουν εκτεθειµένα εκεί.

16
Βλ. παράγραφο: A.37. Ανεστραµµένα Είδωλα.

95
 B.18. ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Συµπερασµατικά, ο χώρος έχει πρόβληµα από τη θέση του ηχολήπτη και πίσω, όπου
εκεί προτάθηκαν και οι περισσότερες αλλαγές, ενίσχυση των διαχυτών πρωτεύουσας
ρίζας στο ταβάνι, πάνω από την κονσόλα, ενίσχυση των διαχυτών τετραγωνικού
υπολοίπου στον πίσω τοίχο, σωστή τοποθέτηση των µπασοπαγίδων στις γωνίες κάθε
τοίχου, και σωστή τοποθέτηση των ηχοαπορροφητικών υλικών στα σηµεία που
περιγράφηκαν νωρίτερα. Τέλος, αφαίρεση του επίπλου και αλλαγή θέσης της οθόνης
του υπολογιστή.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η παρούσα πτυχιακή εργασία ασχολήθηκε µε την ακουστική µελέτη και βελτίωση

του control room το οποίο βρίσκεται στις εγκαταστάσεις του ΤΕΙ Ρεθύµνου. Αρχικά,
στην θεωρητική εισαγωγή δόθηκαν οι ορισµοί των εννοιών που χρησιµοποιήθηκαν,
κάποια βασικά θέµατα σχετικά µε την ακουστική δωµατίων και τη µηχανική του
ήχου. Παρουσιάστηκαν αναλυτικά τα υλικά που χρησιµοποιούνται στους κλειστούς
µικρούς χώρους ώστε να βελτιώσουν και να κατευθύνουν την ακουστική τους
συµπεριφορά ανάλογα µε τον τρόπο χρήσης τους και εξηγήθηκαν κάποιες σηµαντικές
έννοιες σχετικές µε τις ιδιότητες του ήχου όπως αυτή της απορρόφησης και της
διάχυσης. Στη συνέχεια, παρουσιάστηκαν αναλυτικά τα είδη δωµατίων ελέγχου που
υπάρχουν και εξηγήθηκε η φιλοσοφία της κατασκευής τους. Στο τέλος της
θεωρητικής εισαγωγής εξηγήθηκαν οι διάφοροι τρόποι µε τους οποίους
υπολογίζονται και εξάγονται τα δεδοµένα κατά την πειραµατική διαδικασία ώστε
αυτά αργότερα να τεθούν υπό επεξεργασία.
Στην αρχή της πειραµατικής διαδικασίας περιγράφηκε το δωµάτιο ελέγχου στο οποίο
πραγµατοποιήθηκαν οι µετρήσεις, τα υλικά και ο εξοπλισµός που διαθέτει. Για την
περιγραφή της πειραµατικής διαδικασίας δόθηκαν τα σχήµατα µε τις συνδεσµολογίες,
οι περιγραφή των µετρήσεων και αναλυτικά όλα τα δεδοµένα που εξάχθηκαν από τις
µετρήσεις σε µορφή πινάκων και γραφικών παραστάσεων. Κάθε µέτρηση
σχολιάστηκε, αναλύθηκαν τα αποτελέσµατά της τα οποία αργότερα
χρησιµοποιήθηκαν για να εξαχθούν οι προτάσεις βελτίωσης του control room. Στο
τέλος δόθηκαν οι φωτογραφίες από τον χώρο του δωµατίου ελέγχου που µελετήθηκε
και το παράρτηµα µε κάποια χρήσιµα εργαλεία επεξεργασίας δεδοµένων που
χρησιµοποιήθηκαν στην παρούσα µελέτη.

96
 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Παρακάτω δίνονται οι κωδικοί που χρησιµοποιήθηκαν στο πρόγραµµα MATLAB

ώστε να εξαχθούν οι γραφικές παραστάσεις για το µετασχηµατισµό Fourier στο πεδίο
των συχνοτήτων:
FRQ_File='όνοµα αρχείου.FRQ';
[mlsvec1,mlsfs,stimulus_amp,mlsdf] = readmls(FRQ_File,'SP1');
mlsfs
stimulus_amp
mlsdf
N = length(mlsvec1);
df=mlsdf;
f=0:df:N*df-df;
Xm=max(abs(mlsvec1));
figure(1)
semilogx(f,20*log10(abs(mlsvec1(1:N))/Xm));grid

Και για την κρουστική απόκριση στο πεδίο του χρόνου:

[mlsvec_1,mlsfs_1,stimulus_amp_1,mlsdf_1] = readmls(''όνοµα
αρχείου.TIM','Withir');
dt_1=1/mlsfs_1;
t_1=0:dt_1:length(mlsvec_1)*dt_1-dt_1;
figure(1)
plot(t_1,mlsvec_1);xlabel('t (s)');title('Impulse response of µέτρηση');grid
axis([0 t_1(65535) -2*10^(-4) 2.5*10^(-4)])

Παρακάτω δίνονται φωτογραφίες από το control room του ΤΕΙ Ρεθύµνου.

Φωτογραφία 1: Ο χώρος µπροστά από την κονσόλα.

97
Φωτογραφία 2: Ο χώρος πίσω από την κονσόλα.

Φωτογραφία 3: Ο τοίχος και οι θέσεις των επισκεπτών πίσω από τη θέση του
ηχολήπτη.

98
Φωτογραφία 4: Οι διαχυτές πρωτεύουσας ρίζας πάνω από τη θέση του ηχολήπτη.

Φωτογραφία 5: Ο τοίχος δεξιά από τη θέση του ηχολήπτη.

99
Φωτογραφία 6: Ο τοίχος αριστερά από τη θέση του ηχολήπτη.

Φωτογραφία 7 Ο τοίχος δεξιά από τη θέση του ηχολήπτη.

100
Φωτογραφία 8: Ο αριστερός τοίχος µε το εξόγκωµα πάνω αριστερά.

Φωτογραφία 9: Το εξόγκωµα που βρίσκεται στην µπροστινή αριστερή γωνία.

101
Φωτογραφία 10: Το παράθυρο στη µέση του αριστερού τοίχου.

Φωτογραφία 11: Οι διαχυτές και οι µπασοπαγίδες στο πίσω τοίχο.

102
Φωτογραφία 12: Ο τοίχος µπροστά από τη θέση του ηχολήπτη.

Φωτογραφία 13: Ο τοίχος και η οθόνη δίπλα από το δεξί ηχείο Meyer.

103
Φωτογραφία 14: Το παράθυρο δίπλα από το αριστερό ηχείο Meyer.

Φωτογραφία 15: Ο τοίχος δίπλα από το δεξί ηχείο Nautilus.

104
Φωτογραφία 16: Ο τοίχος δίπλα από το αριστερό ηχείο Nautilus.

Φωτογραφία 17: Το ταβάνι πάνω από τα ηχεία.

105
Φωτογραφία 18: Η γωνία πίσω και δεξιά από τη θέση του ηχολήπτη.

Φωτογραφία 19: Η γωνία πίσω και αριστερά από τη θέση του ηχολήπτη.
106
Φωτογραφία 20: Η αριστερή γωνία µπροστά από τη θέση του ηχολήπτη.

Φωτογραφία 21: Η δεξιά γωνία µπροστά από τη θέση του ηχολήπτη.

107
Φωτογραφία 22: Ο περιφερειακός εξοπλισµός αριστερά από την κονσόλα.

Φωτογραφία 23: Τα πολυκάναλα και η οθόνη δεξιά της κονσόλας.

108
109
Σχήµα 10: Χάρτης συντελεστών απορρόφησης (εξασθένισης) για διάφορα υλικά κι
επιφάνειες.

110
 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Βιβλία:
1. Σκαρλάτος, ∆., «Εφαρµοσµένη Ακουστική», Φιλοµάθεια, Πάτρα, 2003.
2. Kinsler, L., Frey, A., Coppens, A., Sanders, J., “Fundamentals Of Acoustics”,
John Wiley & Sons, Inc., New Jersey, 2000.
3. Kuttruff, H., “Room Acoustics”, Spon Press, New York, 2000.

Πανεπιστηµιακές σηµειώσεις:
1. Davies, B., “Room Acoustics Study Guide”, [πανεπιστηµιακές σηµειώσεις],
University of Salford, MSc Audio Acoustics, Semester 2, 2003-2004, Salford.
2. Κουζούπης, Σ., Σηφάκης, Μ., «Εφαρµοσµένη Ακουστική ΙΙ Σηµειώσεις
Εργαστηριακών Ασκήσεων», [πανεπιστηµιακές σηµειώσεις], ΑΤΕΙ Κρήτης,
παράρτηµα Ρεθύµνου, τµήµα Μουσικής Τεχνολογίας Και Ακουστικής,
Εφαρµοσµένη Ακουστική ΙΙ εργαστήριο, Ρέθυµνο, 2008.
3. Πασχαλίδου, Σ., «Εφαρµοσµένη Ακουστική Ι Σηµειώσεις Εργαστηριακών
Ασκήσεων», [πανεπιστηµιακές σηµειώσεις], ΑΤΕΙ Κρήτης, παράρτηµα
Ρεθύµνου, τµήµα Μουσικής Τεχνολογίας Και Ακουστικής, Εφαρµοσµένη
Ακουστική Ι εργαστήριο, Ρέθυµνο, 2006.
4. Σκαρλάτος, ∆., «∆ραστηριότητες Του ΕΛΙΝΑ Στην πρόβλεψη Και Αντιµετώπιση
Του Κυκλοφοριακού Θορύβου», [πανεπιστηµιακές σηµειώσεις], ΤΕΕ Αθήνας,
Οι Επιπτώσεις Της Ηχορύπανσης Στα Αστικά Κέντρα – Αναγκαία Μέτρα Και
Παρεµβάσεις, Αθήνα, 2008.

Άρθρα:
1. Bradley, J., “Speech Intelligibility In Classrooms”, Journal Of The Acoystical
Society Of America, p. 846-854, Canada, 1986.
2. D’Antonio, P., Konnert, J., “The Reflection Phase Grating Diffusor: Design
Theory And Application”, Presented at the 74th Convention of the Audio
Engineering Society, New York, 1983.

Πτυχιακές Εκπονήσεις:
1. Μαρκουλάκης, Σ., «Studio Ηχογραφήσεων 1ου ΣΕΚ Ηρακλέιου:
Κατασκευαστική Και Λειτουργική Μελέτη Με Επίκεντρο Πολυκάναλη Μικτή
Ηχογράφηση», ΑΤΕΙ Κρήτης, σχολή Τεχνολογικών Εφαρµογών, τµήµα
Ηλεκτρολογίας, (χ.χ.).
2. Μήλλιου, Κ., Μήτσου, Α., «Το Νέο Studio Ηχογραφήσεων: Μετατροπή,
Καταγραφή Και Χαρτογράφηση Συσκευών Και Σηµάτων, Μετρήσεις Και
Τελικές Ρυθµίσεις», ΑΤΕΙ Κρήτης, παράρτηµα Ρεθύµνου, τµήµα Μουσικής
Τεχνολογίας Και Ακουστικής, Ρέθυµνο, 2006.
3. Κισσουράς, Α., Τσαµπάσης, Ν., Ιωαννίδης, Σ., «Ακουστική Και Σχεδιαστικές
Αρχές Ηχογραφικών Κέντρων», ΑΤΕΙ Κρήτης, παράρτηµα Ρεθύµνου, τµήµα
Μουσικής Τεχνολογίας Και Ακουστικής, Ρέθυµνο, 2009.
4. Κούρκουλου, Ε., «Γενική Μελέτη, Με Έµφαση Στην Ακουστική, Για Την
Κατασκευή Φωνητικού Θαλάµου (Vocal Booth) Στο Χώρου Του Εργαστηρίου
Ηχοληψίας Ι (Τµήµα Μουσικής Τεχνολογίας Και Ακουστικής)», ΑΤΕΙ Κρήτης,
παράρτηµα Ρεθύµνου, τµήµα Μουσικής Τεχνολογίας Και Ακουστικής,
Ρέθυµνο, 2010.

111
 Βοηθήµατα:
1. DRA Laboratories, “MLSSA Reference Manual Version 10WI Rev. 8”,
Douglas D. Rife, 2005.

Από το διαδίκτυο (µε τη χρονική σειρά που ανακτήθηκαν):

1. http://www.avmentor.eu/resources/knowhow/small_room_acoustics.pdf
(04.11.2010, 18:37).
2. http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%89%CF%87%CE%BF%CF%82#.CE.A0.CE.B
5.CF.81.CE.AF.CE.B8.CE.BB.CE.B1.CF.83.CE.B7 (04.11.2010, 18:44).
3. http://www.diracdelta.co.uk/science/source/i/n/initial%20time-
delay%20gap/source.html (04.11.2010, 18:46).
4. http://www.amfgrafenau.de/index.php?&l=208&mode=listarticles&subcatid=369
&ipage=produkt_info_akustik_schall (04.11.2010, 18:53).
5. http://library.tee.gr/digital/m2301/m2301_skarlatos.pdf (07.10.2010, 15:14).
6. http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/el/Absorption_(acoustics)
(10.11.2010, 17:44).
7. http://en.wikipedia.org/wiki/Recording_studio (30.12.2010, 13:43).
8. http://www.sae.edu/reference_material/pages/Coefficient%20Chart.htm
(07.01.2011, 14:08).
9. http://www.buildnet.gr/default.asp?pid=205&catid=184&artId=816&pg=2
(18.01.2011, 14:42).
10. http://kolount.wordpress.com/2008/07/31/%CE%B7-
%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B7%CF%83%
CE%B7-%CE%B4%CE%AD%CE%BB%CF%84%CE%B1/ (18.01.2011, 16:30).
11. http://www.avsite.gr/vb/showthread.php?p=949906 (19.01.2011, 17:08).
12. http://www.avclub.gr/forum/showthread.php?p=1493977 (19.01.2011, 17:09).
13. http://www.answers.com/topic/flutter-echo (19.01.2011, 17:10).
14. http://www.mcsquared.com/metricmodes.htm (24.01.2011, 14:26).
15. http://uqu.edu.sa/files2/tiny_mce/plugins/filemanager/files/4281670/aakpro/algebr
a/alg1/alg2/alg3/alg4/alg5/alg6/Number%20Theory%20in%20Science%20and%20
Communication.pdf (28.01.2011, 15:49).
16. http://www.avsite.gr/vb/showthread.php?t=79626 (31.01.2011, 14:27).
17. http://www.rpginc.com (16.02.2011, 15:56).
18. http://www.nrc-cnrc.gc.ca/obj/irc/doc/pubs/nrcc26640/nrcc26640.pdf
(16.02.2011, 16:08).
19. http://www.zainea.com/clarity.htm (16.02.2011, 16:16).
20. http://www.purebits.com/appnote11.html (22.02.2011, 13:59).

112