ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ
1η Διάλεξη 03/10/2011
Δίκαιο είναι ένα σύστημα κανόνων. Δεν μας ενδιαφέρει αν είναι σωστό
ή άδικο.
Επιστήμη του Δικαίου δεν ταυτίζεται με την επιστήμη των νόμων, και
όταν λέμε νόμους εννοούμε τα κείμενα τα οποία θεσμοθετούνται από
τα όργανα των κυβερνήσεων όπου αν κάποιος δεν τα ακολουθεί
προβλέπει κυρώσεις
Δίκαιο Νόμος
Γένους προς Είδος. Κάθε νόμος είναι Δίκαιο, κάθε Δίκαιο όχι νόμος. Το
δίκαιο δεν είναι κάτι αόριστο και μακρινό αλλά ορισμένο και
καθημερινό. Στο Δίκαιο δεν υπάρχουν δεδομένα. Το Δίκαιο γενικά
έχουν τουλάχιστον δύο διαστάσεις. ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ.
Βασική αρχή: Για τους ιδιώτες, ότι νομικά δεν απαγορεύεται,
επιτρέπεται, αντίθετα για το κράτος ότι δεν επιτρέπετε απαγορεύεται.
Το κράτος πράττει μόνο ότι προβλέπουν οι νόμοι. Τα ηθικά και τα
νόμιμα δεν ταυτίζονται. Όταν μιλάμε για δίκαιο μιλάμε κυρίως για την
μορφή νομικού δικαίου.
Η ηθική επιβάλλετε στους νόμους και τους επηρεάζει. Καθόσον και ο
νόμος να παράγει ηθική.
ΠΡΟΒΛΗΜΑ
Είμαστε στην ζούγκλα και εκεί που περπατάμε, βλέπουμε ένα ξέφωτο.
Καθόμαστε και παρακολουθούμε τι συμβαίνει. Βλέπουμε μια φυλή
ιθαγενών ( και είναι έτοιμοι να εκτελέσουν μια γυναίκα). Εμείς
παγώνουμε όμως ο βοηθός μας, μας λέει ότι την γυναίκα αυτή την
εκτελούν επειδή όταν πέρασε ο Αρχηγός της φυλής δεν έσκυψε όπως
προβλέπουν οι κανόνες της φυλής. Οι κανόνες προβλέπουν θάνατο,
γνωρίζοντας ότι δεν γνώριζε την ποινή αυτή. Α. Εσείς παρεμβαίνετε να
σώσετε την γυναίκα. Β. Θα άλλαζε τίποτα στην 1 η απάντηση σας εάν η
συγκεκριμένη γυναίκα ήταν από την Ευρώπη, και δεν γνώριζε τους
ΝΟΜΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΒΛΑΧΟΣ « ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ»
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 2
κανόνες της φυλής. Γ. Θα άλλαζε τίποτα εάν η γυναίκα ήταν
Ευρωπαικής χώρας αλλά γνώριζε.
2η Διάλεξη 10/10/2011
Ποια η χρησιμότητα του Δικαίου?
Το Δίκαιο θέλει παραπάνω από ένα άτομο. Ως στόχο έχει να ρυθμίζει τις
κοινωνικές σχέσεις, θέτοντας κανόνες συμπεριφοράς.
Εισάγει κανόνες συμβίωσης, δεσμευτικότητα. Υποχρέωση να
ακολουθούμε τους κανόνες.
Δίκαιο χωρίς εξαναγκασμό δεν νοείται. Αυτό εκφράζεται μέσα από τον
Σκληρό Νόμο ( Hartlaw).
SoftLaw( Μαλακό Δίκαιο). Κανόνες Δικαίου οι οποίοι περιγράφουν μια
συμπεριφορά χωρίς όμως η παραβίαση τους να επισύρει κυρώσεις.
Στο σκληρό Δίκαιο πάμε στα δικαστήρια. Στο μαλακό πας στον
Συνήγορο του Πολίτη. Στην Κύπρο στον Επίτροπο Διοίκησης, στην
Ευρώπη στον Ευρωπαϊκό Μεσολαβητή.
Οι κανόνες είναι δεσμευτικοί στην τήρηση τους αλλά και την επιβολή
τους.
ΠΗΓΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ
Νόμοι, δικαστικές αποφάσεις, κάθε κανόνας συμπεριφοράς δεν είναι
δίκαιο. Υπάρχουν κανόνες που δεν έχουν γίνει δίκαιο.
Αρχική η κοινωνία είχε ως αρχή την συνήθεια, μετά πάμε στην
κοινωνική ηθική και καταλήγουμε στο δίκαιο.
Κανόνας στην νομική ορολογία, έχει την έννοια της επανάληψης, η
δεύτερη ανάλυση είναι η κανονικότητα, με την έννοια του
αναμενόμενου
Σχετική υποχρεωτικότητα = ισχύς δικαίου. Η ισχύς του δικαίου είναι
σχετική τοπικά και χρονικά.
Το δίκαιο μπορεί να διαφοροποιείται από κράτος σε κράτος.
ΝΟΜΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΒΛΑΧΟΣ « ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ»
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 3
Υπάρχουν δύο διαστάσεις πάνω στις οποίες κινείται το δίκαιο. Στο
χρόνο και το τόπο. Όταν αλλάζει κάτι από τα δύο αλλάζει και ο τρόπος
που αναφέρεται η λειτουργεί το Δίκαιο. Η έννομη τάξη διαφοροποιείται
σε χρονική και τοπική διάσταση. Η χρονική και τοπική μεταβολή έχει
μεγάλη ισχύ στο δίκαιο. Δεν υπάρχουν δικαιώματα έξω από το Δίκαιο.
ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Ηθική : ( ατομική – εσωτερική) : Όπως το Δίκαιο, έχει και η Ηθική
κανονιστικό ( δεοντολογικό) χαρακτήρα, αφού καθορίζει με κανόνες την
ανθρώπινη συμπεριφορά. Διαφέρει όμως από το Δίκαιο στο ότι οι
κανόνες της απορρέουν ελεύθερα από την συνείδηση του καθενός,
δηλαδή είναι αυτόνομοι ( όχι ετερώνυμοι) και δεν είναι εξαναγκαστοί.
Β. Κοινωνική ηθική: Οι ηθικοί κανόνες που ανταποκρίνονται στις
κρατούσες αντιλήψεις της κοινωνίας για την συμπεριφορά των μελών
της ( κοινωνική ηθική), είναι μεν υποχρεωτικοί, αφού η πηγή είναι
εξωτερική, δεν είναι όμως κανόνες εξαναγκαστοί. Η κοινωνική επίκριση
ή περιφρόνηση, ως μόνη συνέπεια της τυχόν παραβάσεως τους, μπορεί
να αντιμετωπιστεί και με την αδιαφορία του παραβάτη. Τα
παραγγέλματα της κοινωνικής ηθικής δεν αποτελούν λοιπόν από μόνα
τους κανόνες δικαίου, αλλά μόνο δευτερογενώς, όταν το δίκαιο
αναφέρεται σε αυτή, χρησιμοποιώντας τον όρο χρηστά ήθη.
Γ. ήθη: πρόκειται για συνήθειες άγραφες στην πλειονότητα τους, που
διαμορφώνονται από την κρατούσα στις συναλλαγές πρακτική ή από
την εθιμοτυπία στις κοινωνικές σχέσεις ή από την αντίληψη της
ευπρέπειας ή της επαγγελματικής δεοντολογίας κ.λ.π. είναι απλές
οδηγίες συμπεριφοράς.
ΠΗΓΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ
Πρωτογενείς: Γραπτό Δίκαιο (νόμος) , Το έθιμο ( άγραφος νόμος).
Κανόνες διεθνούς δικαίου.
Δευτερογενείς (έμμεσες πηγές) τα χρηστά και συνναλακτικά ήθη,
Συλλογικές συμβάσεις εργασίας και σχετικές διαιτητικές αποφάσεις,
διεθνείς συμβάσεις, διεθνείς πηγές
ΝΟΜΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΒΛΑΧΟΣ « ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ»
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 4
3η Διάλεξη 20/10/2011
Επί του προηγουμένου προβλήματος. Το ερώτημα είναι
παραπλανητικό. Πρέπει να σκεφτούμε αν έχει δικαίωμα να ζήσει.?
Κατά το θετικό δίκαιο και το εθιμικό δεν πρέπει. Κατά το φυσικό δίκαιο
έχει. Έχουμε όμως εμείς το δικαίωμα να παρέμβουμε? Αυτό πρέπει να
είναι το συμπέρασμα όταν σκεφτόμαστε βάσει φυσικού δικαίου.
Όλα αυτά για α) Τονισθεί η σχετικότητα ισχύος του Δικαίου, ανάλογα με
τον τόπο και τον χρόνο.
Στο θετικό δίκαιο έχουμε την σχετικότητα ισχύος ενός κανόνα δικαίου.
Στο φυσικό Δίκαιο έχουμε να κάνουμε με την καθολικότητα
συγκεκριμένων θεμελιωδών δικαιωμάτων. Για τη θεωρία του φυσικού
δικαίου, το δίκαιο είναι πανανθρώπινο. Εκείνος που αγνοεί το κάνει
δικαιολογημένα, άρα έχει και λιγότερη ευθύνη.
Το έθιμο επηρεάζει το δίκαιο με πολλούς τρόπους.
Α) Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως άρση αδικών εγκληματικών πράξεων.
Β) να μετριάζει το βάρος της ποινής.
Γ) Το έθιμο ενδεχομένως να επηρεάζει και την επιβολή του νόμου.
ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
1. Δίκαιο= το σύνολο των αρχών για αναζήτηση των ορθών σκοπών του
κράτους και των κατάλληλων μέσων για την επίτευξη τους.
2. Το δίκαιο και η πολιτική βρίσκονται σε σχέση αλληλεξάρτησης, όχι
ταύτισης,
ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ
Α. Το δίκαιο και η ηθική βρίσκονται σε σχέση αλληλεξάρτησης, όχι
ταύτισης.
Β. Αναφορικά με την διαφορά μεταξύ δικαίου και ηθικής έχει
υποστηριχθεί ότι
ΝΟΜΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΒΛΑΧΟΣ « ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ»
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 5
1)Το δίκαιο είναι ρύθμιση ετερόνομη, ενώ η ηθική είναι ρύθμιση
αυτόνομη, διότι η αυτοδέσμευση της ηθικής συνείδησης στα πλαίσια
της ελευθερίας της.
2) Το δίκαιο ενδιαφέρεται κατ’ αρχήν μόνο για την εξωτερική έκφραση
των πολιτών, ενώ η ηθική αφορά το εσωτερικό φρόνημα του
πράττοντος
3. ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΕΘΙΜΟ.
Α. Το έθιμα αφορά αποκλειστικά στην εξωτερική συμπεριφορά των
ανθρώπων και χαρακτηρίζεται από έλλειψη νομικών κυρώσεων όχι
όμως πάντα και από έλλειψη μη νομικών κυρώσεων.
Β. Το έθιμο επηρεάζει το Δίκαιο.
ΝΟΜΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΒΛΑΧΟΣ « ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ»
