Υπέρβαση εύλογης διάρκειας της δίκης. Υπολογισμός χρονικής περιόδου. Εκκρεμοδικία
Υπέρβαση εύλογης διάρκειας της δίκης. Υπολογισμός χρονικής περιόδου. Εκκρεμοδικία
Υπέρβαση εύλογης διάρκειας της δίκης. (…) 2. Επειδή, με την υπό κρίση αίτηση, η οποία
Υπολογισμός χρονικής περιόδου. Εκκρεμοδικία. ασκείται εμπροθέσμως και εν γένει παραδεκτώς,
Η χρονική περίοδος που πρέπει να ληφθεί υπόψη, ο αιτών ζητεί, αφενός μεν, να αναγνωριστεί ότι
προκειμένου να κριθεί αν συντρέχει ή όχι υπέρβαση υπήρξε παραβίαση του δικαιώματός του σε
της εύλογης διάρκειας της δίκης στην υπό κρίση εύλογης χρονικής διάρκειας δίκη και σε ταχεία
περίπτωση, άρχισε στις 29.11.2010, με την κατάθεση απονομή δικαιοσύνης και ότι δεν είχε
της αιτήσεως αναιρέσεως του αιτούντος στο αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα για την
Διοικητικό Εφετείο Θεσσαλονίκης και έληξε στις υπέρβαση της εύλογης διάρκειας της δίκης
22.6.2022, με τη δημοσίευση της απορριπτικής ενώπιον του πρωτοδικείου και του εφετείου,
απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας (1374/ αφετέρου δε, να αποφανθεί το Δικαστήριο ότι
2022), χρονικό σημείο κατά το οποίο ο αιτών συντρέχει, εν προκειμένω, περίπτωση
μπορούσε να λάβει γνώση του περιεχομένου της. παραβίασης του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ. Με την
Συνεπώς, η διαδικασία διήρκησε συνολικά έντεκα κρινόμενη αίτηση, ο αιτών ζητεί, περαιτέρω, να
(11) έτη, επτά (7) μήνες και είκοσι τέσσερις (24) του επιδικασθεί, σύμφωνα με τα άρθρα 53 - 58
ημέρες περίπου για έναν (1) βαθμό δικαιοδοσίας. του ν. 4055/2012 (Α΄ 51): (α) το ποσό των τριάντα
Εξάλλου, δεν ασκεί επιρροή ο ισχυρισμός του
χιλιάδων (30.000) ευρώ, ως δίκαιη ικανοποίηση
αιτούντος ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη και το
για την ηθική βλάβη που, κατά τους ισχυρισμούς
χρονικό διάστημα κατά το οποίο η υπόθεσή του ήταν
του, υπέστη από την υπέρβαση της εύλογης
εκκρεμής ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων,
διάρκειας της δίκης ενώπιον του Συμβουλίου της
για τον λόγο ότι οι σχετικές δίκες διεξήχθησαν πριν
από την έναρξη ισχύος του ν. 4055/2012 και, Επικρατείας, που άρχισε με την κατάθεση της
επομένως, δεν υπήρχε στην ελληνική έννομη τάξη αιτήσεως αναιρέσεώς του κατά της 1255/2009
αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα για την επιδίωξη απόφασης του Διοικητικού Εφετείου
δίκαιης ικανοποίησης για υπέρβαση της εύλογης Θεσσαλονίκης και περατώθηκε με τη δημοσίευση
διάρκειας της διοικητικής δίκης στους δυο βαθμούς της 1374/2022 απόφασης του Συμβουλίου της
δικαιοδοσίας. Και τούτο, διότι, σε κάθε περίπτωση ο Επικρατείας και (β) το ποσό των τριάντα
αιτών είχε τη δυνατότητα, κατά τον προγενέστερο χιλιάδων (30.000) ευρώ, ως χρηματική
της δημοσίευσης του ν. 4055/2012 χρόνο, να ικανοποίηση για τη συνολική καθυστέρηση της
ασκήσει σχετική προσφυγή ενώπιον του ΕΔΔΑ για δίκης, από την υποβολή ενώπιον της διοίκησης
τυχόν υπέρβαση της εύλογης διάρκειας της δίκης στο αιτήσεώς του για χορήγηση οικονομικής
πρωτοδικείο και το εφετείο. ενίσχυσης, λόγω απώλειας ζωικού κεφαλαίου,
Η επιδίκαση δίκαιης ικανοποίησης, κατά τις άλλως από την άσκηση της αγωγής του μέχρι την
διατάξεις των άρθρων 53 - 58 του ν. 4055/2012, δεν περάτωση της αναιρετικής δίκης. Με την
αποσκοπεί στην αποκατάσταση της ζημίας του προαναφερόμενη εφετειακή απόφαση
διαδίκου από την δυσμενή έκβαση της δίκης, η οποία (1255/2009) είχε απορριφθεί έφεση του
θα ανέτρεπε κατ’ ουσίαν το δεδικασμένο που αιτούντος κτηνοτρόφου κατά της 267/2005
απορρέει από τη δικαστική απόφαση, με την οποία απόφασης του Διοικητικού Πρωτοδικείου
περατώθηκε η κύρια διαφορά. Πληρούνται τα Βέροιας, με την οποία είχε, ομοίως, απορριφθεί
κριτήρια των άρθρων 53 - 58 του ν. 4055/2012 και αγωγή του, με την οποία είχε ζητήσει να
το δικαστήριο τελικά κατά μερική αποδοχή της αναγνωρισθεί η υποχρέωση της Νομαρχιακής
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
1386 ΝοΒ 71 (2023)/6
Αυτοδιοίκησης (Ν.Α.) Πέλλας να του καταβάλει του αιτούντος, διαπιστώθηκε ότι, κατά το
ποσό 66.798,27 ευρώ για την αποκατάσταση της χρονικό διάστημα από 1.6.1996 έως 20.12.1996,
θετικής ζημίας, ύψους 36.798,27 ευρώ και της είχαν αποβιώσει 403 αίγες από λοιμώδη
ηθικής βλάβης, ύψους 30.000 ευρώ που υπέστη αγαλαξία και ότι η αιτία θανάτου τους
από την παράνομη, κατά τους ισχυρισμούς του, συμπεριλαμβανόταν στις κατηγορίες, για τις
παράλειψη των οργάνων της τελευταίας να του οποίες αυτός δικαιούνταν οικονομική ενίσχυση,
χορηγήσουν οικονομική ενίσχυση, κατ’ σύμφωνα με την 194/13.11.1995 κοινή απόφαση
εφαρμογή της 194/1995 κοινής απόφασης των των Υπουργών Γεωργίας και Οικονομικών
Υπουργών Γεωργίας και Οικονομικών για την (εφεξής κοινή υπουργική απόφαση). Με την
αντικατάσταση ζώων που είχε χάσει εξαιτίας τελευταία αυτή απόφαση, η οποία εκδόθηκε κατ’
ασθενειών. επίκληση του ν.δ. 131/ 1974 και των ν. 1409/
3. Επειδή, το άρθρο 6 § 1 της Ευρωπαϊκής 1983 και 2065/1992, εγκρίθηκε το πρόγραμμα
Συμβάσεως για την προάσπιση των οικονομικών ενισχύσεων για την εξυγίανση του
Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των κτηνοτροφικού κεφαλαίου της χώρας για τις
Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ) που υπεγράφη δραστηριότητες που ήταν ενταγμένες στα
στην Ρώμη στις 04.11.1950, κυρώθηκε με το ν.δ. Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα
53/1974 (Α’ 256) και μεταγλωττίσθηκε στη (ΠΕΠ) του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης
δημοτική με το άρθρο πρώτο του π.δ. 76/2022 (ΚΠΣ) για την περίοδο 1994-1999. Ειδικότερα, με
(Α΄ 205), ορίζει ότι «Κάθε πρόσωπο έχει την παράγραφο 4 της αποφάσεως αυτής
δικαίωμα η υπόθεσή του να δικαστεί δίκαια ... ορίσθηκαν ως δικαιούχοι οι κατ’ επάγγελμα
εντός λογικής προθεσμίας από ... δικαστήριο ... κτηνοτρόφοι οι οποίοι έχαναν τα ζώα τους από
το οποίο θα αποφασίσει είτε ως προς συγκεκριμένα νοσήματα (δυσεντερία
αμφισβητήσεις για τα αστικής φύσης αμνοεριφίων, μολυσματική αγαλαξία κ.ά.), το δε
δικαιώματα και υποχρεώσεις του είτε για το ύψος της ενίσχυσης προσδιορίσθηκε μέχρι το
βάσιμο κάθε εναντίον του κατηγορίας ποινικής 50% της αξίας των ζώων που αγοράστηκαν σε
φύσης ...». Περαιτέρω, το άρθρο 13 της ΕΣΔΑ αντικατάσταση εκείνων που χάθηκαν, ενώ,
ορίζει ότι: «Κάθε πρόσωπο του οποίου σύμφωνα με τα ρητώς προβλεπόμενα στην ίδια
παραβιάζονται τα δικαιώματα και οι ελευθερίες απόφαση, αυτή ίσχυε από 1.1.1994 έως
που αναγνωρίζονται στην παρούσα Σύμβαση, 31.12.1999. Κατόπιν τούτων, ο αιτών υπέβαλε
έχει το δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής στη Διεύθυνση Κτηνιατρικής της Ν.Α. Πέλλας
ενώπιον εθνικής αρχής, ακόμη και εάν η την 36…/23.12.1997 αίτηση, με την οποία ζήτησε
παραβίαση διαπράχθηκε από πρόσωπα που να του χορηγηθεί η προβλεπόμενη από την
ενεργούν κατά την άσκηση των δημοσίων προεκτεθείσα κοινή υπουργική απόφαση
καθηκόντων τους». Με τις διατάξεις των άρθρων οικονομική ενίσχυση για 403 αίγες που
53 έως 58 του ν. 4055/2012 (Α΄ 51) απεβίωσαν από αγαλαξία και 153 ερίφια που
θεσμοθετήθηκε, ως νέο ένδικο βοήθημα, η αίτηση απεβίωσαν από δυσεντερία κατά το έτος 1996,
για δίκαιη ικανοποίηση λόγω υπέρβασης της ισχυριζόμενος ότι εν τω μεταξύ είχε προβεί σε
εύλογης διάρκειας της διοικητικής δίκης, η αντικατάστασή τους με αγορά άλλων ζώων. Στις
οποία ασκείται ανά βαθμό δικαιοδοσίας και από 4.12.1998 καταβλήθηκε στον αιτούντα από τη
κάθε διάδικο και στρέφεται κατά του Ελληνικού Ν.Α. Πέλλας ποσό 3.150.000 δραχμών για την
Δημοσίου, εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό αντικατάσταση 90 αιγών (ήτοι 90 x 70.000
Οικονομικών. (…) δρχ./κεφαλή x 50%), καθώς και ποσό 1.170.000
4. Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση, από τα δραχμών για την αντικατάσταση 65 εριφίων
στοιχεία του φακέλου της υπόθεσης προκύπτουν (ήτοι 65 x 36.000 δρχ./κεφαλή x 50%). Ως
τα εξής: Κατόπιν ελέγχου που διενεργήθηκε από αιτιολογία για τη μη κάλυψη του συνόλου της
αρμόδιο όργανο του αγροτικού κτηνιατρείου αιτηθείσας οικονομικής ενίσχυσης προβλήθηκε
Έδεσσας της Ν.Α. Πέλλας στην διατηρούμενη από τη Ν.Α. Πέλλας το γεγονός ότι, κατά την
στην περιοχή … Εδέσσης κτηνοτροφική μονάδα πορεία υλοποίησης των μέτρων που
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
ΝοΒ 71 (2023)/6 1387
καθορίστηκαν με την κοινή υπουργική απόφαση Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης, η οποία
διακόπηκε η κοινοτική χρηματοδότηση των περιήλθε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, στις
σχετικών επιλέξιμων δράσεων μετά το 02.07.96/ 31.1.2011. Με πράξη του Προέδρου του Α’
VI/026561 έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τμήματος του Δικαστηρίου ορίσθηκε δικάσιμος
προς το Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου η 21.10.2013 με εισηγητή τον Σύμβουλο, ... Η
Γεωργίας. (..) Το Διοικητικό Πρωτοδικείο υπόθεση αναβλήθηκε, αυτεπαγγέλτως,
Βέροιας, με την 267/2005 απόφασή του, αφού διαδοχικά για τις δικασίμους της 17.2.2014,
έκρινε ότι - ανεξάρτητα από τη νομιμότητα της 22.9.2014, 12.1. 2015, 4.5.2015, 16.11.2015,
από 4.12. 1998 καταβολής του ποσού των 11.1.2016, 4.4.2016 (λόγω αποχής δικηγόρων),
4.320.000 δρχ. στον αιτούντα - η κοινοτική 24.10.2016, 13.2.2017, 19.6.2017, 4.12.2017,
οικονομική ενίσχυση για την αντικατάσταση 5.3.2018 (με νέο εισηγητή τον Σύμβουλο, …),
ζώων που πέθαναν από μολυσματική νόσο 7.5.2018, 5.11.2018, 21.1.2019, 13.5.2019 και
διακόπηκε την 1.1.1996, ενώ προς κάλυψη των 16.9.2019, οπότε και συζητήθηκε. Επί της
ανειλημμένων υποχρεώσεων από την εφαρμογή αιτήσεως αυτής εκδόθηκε η 1374/2022 απόφαση
του προγράμματος ενίσχυσης δόθηκε, δυνάμει του Α΄ Τμήματος του Συμβουλίου της
του 36…/1996 εγγράφου του Υπουργείου Επικρατείας, η οποία δημοσιεύθηκε στις
Γεωργίας, προθεσμία διάθεσης των πιστώσεων 22.6.2022, ενώ η διαδικασία της καθαρογραφής,
μέχρι τις 30.6.1997, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι θεώρησης και υπογραφής της εν λόγω απόφασης
ήταν σύννομη η άρνηση των οργάνων της Ν.Α. ολοκληρώθηκε στις 5.9.2022, οπότε ήταν δυνατή
Πέλλας να καλύψουν πλήρως τη ζημία του η χορήγηση επικυρωμένου αντιγράφου. Με την
αιτούντος, ο οποίος υπέβαλε για πρώτη φορά τελευταία αυτή απόφαση (1374/2022)
αίτηση για την αντικατάσταση των ζώων του απορρίφθηκε η αίτηση αναιρέσεως του
στις 23.12.1997, δεδομένου ότι ο τελευταίος δεν αιτούντος, με την αιτιολογία ότι η
είχε θεμελιώσει σχετικό δικαίωμα πριν από την προδιαληφθείσα κρίση του δικάσαντος εφετείου
κατά τα ανωτέρω διακοπή του εν λόγω περί ανυπόστατου της κοινής υπουργικής
προγράμματος. Με την αιτιολογία αυτή, το απόφασης (194/1995) που εκδόθηκε κατ’
πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την αγωγή επίκληση του ν.δ. 131/1974, παρίσταται νομίμως
του αιτούντος ως αβάσιμη κατά την κύρια βάση και επαρκώς αιτιολογημένη, αφού κατά τα
της και σιωπηρώς κατά την περί αδικαιολογήτου ανελέγκτως γενόμενα δεκτά με την
πλουτισμού επικουρική βάση. Κατά της αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, η απόφαση αυτή,
πρωτόδικης απόφασης ο αιτών άσκησε έφεση, με αν και κανονιστική διοικητική πράξη, δεν είχε
την οποία αμφισβήτησε την ορθότητα της δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως
απόρριψης της κύριας βάσης της αγωγής του, (πρβ. Σ.τ.Ε. 201/2010, 3322/2005). (…)
προβάλλοντας, ειδικότερα, ότι το πρωτοβάθμιο 6. Επειδή, με την υπό κρίση αίτηση, η οποία
δικαστήριο μη νομίμως έκρινε ότι η κοινή κατατέθηκε στις 15.12.2022, ο αιτών ζητεί δίκαιη
υπουργική απόφαση (194/1995), επί της οποίας ικανοποίηση λόγω υπέρβασης της εύλογης
θεμελιωνόταν η αξίωσή του, είχε παύσει να διάρκειας της δίκης, προβάλλοντας ότι ο χρόνος
ισχύει από 1.1.1996. Η έφεση του αιτούντος που μεσολάβησε από την κατάθεση της αιτήσεως
απερρίφθη με την 1255/2009 απόφαση του αναιρέσεως (29.11.2010) μέχρι τη δημοσίευση της
Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης, λόγω 1374/2022 απόφασης (22.6.2022) υπερέβη κατά
ανυποστάτου, ελλείψει δημοσιεύσεως, της πολύ (13 έτη) την εύλογη διάρκεια της δίκης,
κοινής υπουργικής απόφασης, επί της οποίας ο κατά παράβαση των άρθρων 6 § 1 της ΕΣΔΑ και
αιτών είχε θεμελιώσει τις αγωγικές του αξιώσεις. 57 του ν. 4055/2012, χωρίς υπαιτιότητα του
(…) αιτούντος. Προβάλλεται, περαιτέρω, ότι τα
5. Επειδή, κατά της απόφασης του νομικά και πραγματικά ζητήματα της υπόθεσης
δευτεροβάθμιου δικαστηρίου ο αιτών άσκησε, δεν παρουσίαζαν ιδιαίτερη πολυπλοκότητα,
στις 29.11.2010, αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του καθώς και ότι το διακύβευμα της δίκης -
συνδεόμενο με την απώλεια του ζωικού του
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
1388 ΝοΒ 71 (2023)/6
κεφαλαίου, την πρόσβασή του σε επαγγελματική παράβαση των άρθρων 1, 6, 13 και 15 της ΕΣΔΑ
δραστηριότητα, την ουσιαστική συνέχιση του και 41 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών
επαγγέλματός του και την επαγγελματική του Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχε ως
πορεία, καθώς επίσης και το επίπεδο της συνέπεια τη δυσμενή για την έκβαση της
διαβίωσής του - είναι ιδιαιτέρως σημαντικό και υπόθεσής του και την εις βάρος του μεταβολή του
αξιολογείται ανεξάρτητα από την έκβασή της. εφαρμοστέου νομοθετικού καθεστώτος και της
Με την υπό κρίση αίτηση ο αιτών προβάλλει, νομολογίας των δικαστηρίων, με την
ειδικότερα, ότι η συνολική διάρκεια υπερίσχυση του δημοσίου συμφέροντος, πέραν
εκκρεμότητας της διαφοράς, αρχής γενομένης δε τούτων, εάν η αγωγή, η έφεση και η αίτηση
από την κατάθεση ενώπιον της διοίκησης της αναιρέσεώς του εκδικάζονταν εγγύτερα στα
σχετικής περί χορήγησης οικονομικής ενίσχυσης θεμελιωτικά των αγωγικών του αξιώσεων
αιτήσεώς του, ανέρχεται σε είκοσι τέσσερα (24) πραγματικά γεγονότα, θα είχε τη δυνατότητα να
έτη, ότι περαιτέρω, με ευθύνη του Ελληνικού ανεύρει και να προσκομίσει ενώπιον των
Δημοσίου απαιτήθηκαν για την τελική της δικαστηρίων αποδεικτικά μέσα - ιδίως δημόσια
επίλυση είκοσι πέντε (25) περίπου έτη, καθώς και και ιδιωτικά έγγραφα που αποδεικνύουν την
ότι η πρωτόδικη και η εφετειακή απόφαση εφαρμογή του εφαρμοστέου νομοθετικού
εκδόθηκαν πριν από τη δημοσίευση του ν. καθεστώτος σε όμοιες περιπτώσεις - που θα
4055/2012, δηλαδή, σε χρονικά διαστήματα, επαλήθευαν τη νομική και πραγματική βάση
κατά τα οποία ο αιτών δεν είχε κανένα των αγωγικών του αξιώσεων. Ισχυρίζεται,
αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα για την περαιτέρω, ο αιτών με την υπό κρίση αίτηση ότι
καθυστέρηση εκδίκασης της υπόθεσής του η αλλαγή του νομοθετικού καθεστώτος
ενώπιον των δικαστηρίων της ουσίας. Ως προς το αποτέλεσε ουσιώδες ζήτημα «για την αποτυχία
διακύβευμα της υπόθεσης, ο αιτών προβάλλει, της ένδικης προστασίας του αιτούντος, διότι
ειδικότερα, ότι ο χρόνος που διέδραμε από την κατά την απόφαση του Συμβουλίου της
κατάθεση της αίτησής του ενώπιον της Επικρατείας και του Εφετείου Θεσσαλονίκης η
διοίκησης, άλλως από την άσκηση της αγωγής οποία επικυρώθηκε με την απόφαση του ΣτΕ
του (2002) έως την έκδοση της απόφασης επί της έκριναν νόμω αβάσιμο το αγωγικό αίτημα του
αίτησης αναίρεσης και τη δυνατότητα να λάβει αιτούντος λόγω αντίθεσης του τότε εθνικού
αντίγραφο της επ’ αυτής εκδοθείσας απόφασης, νομοθετικού πλαισίου προς το ισχύον κατά το
επηρέασε πολλαπλά και αρνητικά την πορεία χρόνο εκδίκασης στο Εφετείο Σύνταγμα (ενν. τα
και την ουσία της υπόθεσής του, η δε δικαστική άρθρα 35 § 1 και 42 § 1), ενώ εάν είχε κριθεί σε
εκκρεμότητα είχε δυσμενείς συνέπειες για αυτόν επίκαιρο χρόνο τότε θα γινόταν δεκτό το
στην επαγγελματική του πορεία, τον βιοπορισμό αγωγικό αίτημα του αιτούντος κατά το ισχύον
και την ανάπτυξη της προσωπικότητάς του και κατά το χρόνο έκδοσης εθνικό νομοθετικό
την οικογενειακή του ζωή. Ισχυρίζεται δε, πλαίσιο, ενωσιακό δίκαιο και Σύνταγμα.».
μάλιστα, ότι οι αγωγικές του αξιώσεις κρίθηκαν, Περαιτέρω, προβάλλεται ότι η καθυστέρηση της
κατ’ αναίρεση, σε χρόνο που απείχε πολύ από τα εκδίκασης της υπόθεσής του «οφείλεται ... σε
θεμελιωτικά των αγωγικών του αξιώσεων ένδικα παράλειψη λήψης των δεόντων και αναγκαίων
γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τα έτη 1996- νομοθετικών, ουσιαστικών, δικονομικών και
1997, κατά τα οποία ο αιτών ήταν κτηνοτρόφος διοικητικών μέτρων και κανόνων δικαίου ώστε
με σημαντική ζωική δύναμη, την οποία μπόρεσε να διασφαλίζεται η αποτελεσματική παροχή
να αποκαταστήσει μετά από πολλά χρόνια. δίκαιης δίκης εντός ευλόγου χρόνου».
Ισχυρίζεται, ειδικότερα, ο αιτών ότι η 7. Επειδή, κατά τους ειδικότερους, περαιτέρω,
υπερβολική καθυστέρηση της δίκης του, εξαιτίας ισχυρισμούς του αιτούντος, για τον υπολογισμό
των πράξεων και των παραλείψεων των του χρόνου εκκρεμοδικίας της υπόθεσής του και
οργάνων του Ελληνικού Δημοσίου και η την αξιολόγηση της έντασης της προσβολής που
αποτυχία της παροχής σε αυτόν μιας δίκαιης υπέστη, πρέπει να συνυπολογισθεί η συνολική
δίκης εντός ευλόγου χρόνου, κατά προφανή καθυστέρηση της δίκης, συμπεριλαμβανομένης
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
ΝοΒ 71 (2023)/6 1389
αυτής που έλαβε χώρα στους δύο βαθμούς υπόθεσης ενώπιον του Συμβουλίου της
δικαιοδοσίας, ήτοι σε χρόνο κατά τον οποίο δεν Επικρατείας δεν αποκαθιστά, κατά τον
είχε θεσπιστεί ο ν. 4055/2012. Συγκεκριμένα, αιτούντα, την παραβίαση του δικαιώματος σε
προβάλλεται ότι πρέπει να συνυπολογισθούν τα δίκαιη δίκη, ο ίδιος δε διατηρεί την ιδιότητα του
χρονικά διαστήματα: (α) από την άσκηση της θύματος κατά την έννοια του άρθρου 34 της
αιτήσεως αναιρέσεως του αιτούντος έως και τη ΕΣΔΑ.
δυνατότητα λήψης αντιγράφου της επ’ αυτής 9. Επειδή, με την υπό κρίση αίτηση προβάλλεται,
εκδοθείσας απόφασης και (β) από την υποβολή επίσης, ότι η καθυστέρηση της εκδίκασης της
της αιτήσεώς του ενώπιον της διοίκησης, άλλως υπόθεσης προκάλεσε στον αιτούντα σημαντική
την άσκηση της αγωγής έως και τη δημοσίευση ηθική βλάβη, λόγω της τεράστιας ψυχικής
της απόφασης του Διοικητικού Εφετείου φθοράς, αβεβαιότητας, ανασφάλειας και
Θεσσαλονίκης. (…) αγωνίας που υπέστη, εν αναμονή της έκδοσης
8. Επειδή, ο αιτών προβάλλει, περαιτέρω, ότι της απόφασης επί της αιτήσεως αναιρέσεώς του,
στην προκειμένη περίπτωση συντρέχουν οι εξής για το προσωπικό και επαγγελματικό του μέλλον
επιβαρυντικές περιστάσεις σε βάρος του και τον «επαγγελματικό και βιοποριστικό
Ελληνικού Δημοσίου: (α) μεγάλη και άνευ αυτοπροσδιορισμό» του, εξαιτίας δε της
αιτιολογίας καθυστέρηση σε καθεστώς κατάστασης αυτής αισθανόταν εγκλωβισμένος
“λιμνάζουσας υπόθεσης” για περισσότερο από σε μία άκρως ψυχοφθόρα κατάσταση και «είχε
μια δεκαετία ενώπιον του Συμβουλίου της περιέλθει σε ένα καθεστώς πλήρους απόγνωσης,
Επικρατείας, (β) δόθηκαν πολλαπλές οίκοθεν ενώ έχασε την εμπιστοσύνη του για τη δίκαιη
αναβολές άνευ αιτίας και χωρίς να το ζητήσει ο εξέταση των αιτημάτων του». Υποστηρίζει,
αιτών, (γ) σημειώθηκε μεγάλη καθυστέρηση περαιτέρω, ο αιτών ότι, εξαιτίας της
μεταξύ συζήτησης, διάσκεψης, δημοσίευσης και καθυστέρησης εκδίκασης της υπόθεσής του,
καθαρογραφής της απόφασης, (δ) υπάρχει υπέστη σπουδαία και σημαντική βλάβη στα
συνολική καθυστέρηση όλων των βαθμών και οικονομικά του συμφέροντα, καθώς η
της αναιρετικής δίκης της υπόθεσης, καθυστέρηση αυτή συνέβαλε στην αδυναμία
υπολογιζόμενης από την υποβολή της αίτησης ανάπτυξης της κτηνοτροφικής του
για χορήγηση οικονομικής ενίσχυσης, κατά το δραστηριότητας, ενώ ισχυρίζεται ότι, κατά τα
έτος 1998 έως τον Σεπτέμβριο του έτους 2022, (ε) έτη που ακολούθησαν τη θανάτωση του ζωικού
τίθεται εν προκειμένω το ζήτημα του του κεφαλαίου, αντιμετώπισε τεράστιες
διαχρονικού δικαίου, υπό την έννοια ότι η οικονομικές και επαγγελματικές δυσκολίες, η δε
ένδικη διαφορά ήχθη ενώπιον των δικαστηρίων διαιώνιση του δικαστικού αγώνα αποτέλεσε
πριν από τη θέσπιση της αίτησης δίκαιης τροχοπέδη στην ανάπτυξη της επαγγελματικής
ικανοποίησης του ν. 4055/2012 και στη συνέχεια του παρουσίας και, κατ’ επέκταση, της
ενέπεσε στο πεδίο εφαρμογής του τελευταίου προσωπικότητάς του, δυσκολίες που, άλλωστε,
αυτού νόμου. Ως προς την τελευταία είχαν σημαντικό αντίκτυπο και στην προσωπική
επιβαρυντική περίσταση, ο αιτών επικαλείται τη και οικογενειακή του ζωή. (…)
νομολογία Scordino κατά Ιταλίας του 11. Επειδή, η χρονική περίοδος που πρέπει να
Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του ληφθεί υπόψη, προκειμένου να κριθεί αν
Ανθρώπου, από την οποία, κατά τους συντρέχει ή όχι υπέρβαση της εύλογης διάρκειας
ειδικότερους ισχυρισμούς του, προκύπτει ότι της δίκης στην υπό κρίση περίπτωση, άρχισε στις
δικαιούται να αποκατασταθεί για το σύνολο της 29.11.2010, με την κατάθεση της αιτήσεως
διάρκειας της υπόθεσής του, ήτοι από την αναιρέσεως του αιτούντος στο Διοικητικό
άσκηση της αγωγής του έως και την Εφετείο Θεσσαλονίκης και έληξε στις 22.6.2022,
καθαρογραφή της 1374/2022 απόφασης του με τη δημοσίευση της απορριπτικής απόφασης
Συμβουλίου της Επικρατείας. Μόνη, αντιθέτως, του Συμβουλίου της Επικρατείας (1374/2022),
η αποκατάσταση για την καθυστέρηση της χρονικό σημείο κατά το οποίο ο αιτών μπορούσε
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
1390 ΝοΒ 71 (2023)/6
να λάβει γνώση του περιεχομένου της (ΣτΕ διοικητικής δίκης στους δυο βαθμούς
μονομ. 1507/2020, 360/2020, 2150/2019, 2492/ δικαιοδοσίας. Και τούτο, διότι, σε κάθε
2018 κ.ά.). Δεν ασκεί δε επιρροή, από της περίπτωση ο αιτών είχε τη δυνατότητα, κατά
απόψεως αυτής, ο χρόνος που ο αιτών έλαβε τον προγενέστερο της δημοσίευσης του ν.
πραγματικά γνώση της αποφάσεως, σε κάθε δε 4055/2012 χρόνο, να ασκήσει σχετική
περίπτωση, δεν προκύπτει ούτε, άλλωστε, ο προσφυγή ενώπιον του ΕΔΔΑ για τυχόν
αιτών επικαλείται ότι υπέστη βλάβη κατά το υπέρβαση της εύλογης διάρκειας της δίκης στο
διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ της πρωτοδικείο και το εφετείο (ΣτΕ μον. 124/2022,
δημοσίευσης της απόφασης και της 2492/ 2018, 1474/2016, 299, 4237/2015, 2834-
ολοκλήρωσης της καθαρογραφής, θεώρησης και 2836/2014 1423/2014, καθώς και απόφαση
υπογραφής της (5.9. 2022). Συνεπώς, η ΕΔΔΑ επί του παραδεκτού - décision- Τεχνική
διαδικασία διήρκησε συνολικά έντεκα (11) έτη, Ολυμπιακή Α.Ε. κατά Ελλάδας της 1.10.2013,
επτά (7) μήνες και είκοσι τέσσερις (24) ημέρες σκ. 60-61). Συνεπώς, είναι απορριπτέοι οι περί
περίπου για έναν (1) βαθμό δικαιοδοσίας και όχι του αντιθέτου ισχυρισμοί του αιτούντος, όπως
δεκατρία (13) έτη, όπως ανακριβώς ισχυρίζεται ο και η υπό κρίση αίτηση, κατά το μέρος αυτό.
αιτών. Αβασίμως δε, ο αιτών ζητεί, με την υπό 12. Επειδή, όσον αφορά στα κατά το άρθρο 57 §
κρίση αίτηση, να του επιδικασθεί χρηματική 1 του ν. 4055/ 2012 κριτήρια, από τα στοιχεία του
ικανοποίηση για τη συνολική καθυστέρηση της φακέλου της υπόθεσης δεν προκύπτει ότι ο αιτών
δίκης, υπολογιζόμενης από την υποβολή της συνέβαλε με τη συμπεριφορά του στην
αίτησής του ενώπιον της διοίκησης για τη καθυστέρηση εκδίκασης της υπόθεσης, επί της
χορήγηση σε αυτόν οικονομικής ενίσχυσης, οποίας εκδόθηκε η 1374/2022 απόφαση του
άλλως από την άσκηση της αγωγής του μέχρι τη Συμβουλίου της Επικρατείας, οι δε αναβολές της
δημοσίευση της απόφασης επί της αιτήσεως συζήτησης της υπόθεσης δόθηκαν από το
αναιρέσεως. Και τούτο διότι, όπως έχει παγίως Δικαστήριο αυτεπαγγέλτως, εκτός από μια
κριθεί και εκτέθηκε ανωτέρω, σύμφωνα με τη αναβολή που δόθηκε λόγω αποχής των
διάταξη του άρθρου 55 § 1 του ν. 4055/2012, με δικηγόρων, η οποία παρά το γεγονός ότι δεν
την οποία οριοθετούνται σαφώς οι συνυπολογίζεται στον χρόνο εκδίκασης της
αρμοδιότητες του Δικαστηρίου στην υπόθεσης (βλ. απόφαση ΕΔΔΑ της 26.2.1998,
προκείμενη διαδικασία, η αίτηση για δίκαιη «Παφίτης κλπ κατά Ελλάδας», ΣτΕ μονομ.
ικανοποίηση ασκείται ανά βαθμό 1340/2014), δεν επιβράδυνε σημαντικά τη
δικαιοδοσίας, ο δε αιτών δεν μπορεί να διαδικασία σε σχέση με τον συνολικό χρόνο
ζητήσει δίκαιη ικανοποίηση για υπέρβαση εκδίκασής της (βλ. ΣτΕ μον. 1316-7/2022,
εύλογης διάρκειας της δίκης, η οποία έλαβε 918/2022, 1507/2020, 2150/ 2019 κ.ά.).
χώρα σε προηγούμενο βαθμό δικαιοδοσίας, με 13. Επειδή, αναφορικά με την πολυπλοκότητα
αφορμή την κατάθεση αίτησης για της υπόθεσης, επισημαίνεται ότι, όπως
καθυστέρηση δίκης από ανώτερο δικαστήριο προκύπτει από την 1374/2022 απόφαση του
(ΣτΕ μονομ. 124/2022, 1507/ 2020, 2492/2018, Δικαστηρίου, το πραγματικό της υπόθεσης ήταν
1474/2016, 4237/2015 κ.ά.). Εξάλλου, δεν ασκεί εκκαθαρισμένο, εφόσον επρόκειτο περί αιτήσεως
επιρροή ο ισχυρισμός του αιτούντος ότι πρέπει αναιρέσεως (ΣτΕ μονομ. 574/2023, 1317/2022,
να ληφθεί υπόψη και το χρονικό διάστημα 1507/2020 κ.ά.), ενώ τα τιθέμενα, με την αίτηση
κατά το οποίο η υπόθεσή του ήταν εκκρεμής αναιρέσεως, ζητήματα, όπως προκύπτει από τα
ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων, για προεκτεθέντα στις σκέψεις 4 και 5, ήταν ευκρινώς
τον λόγο ότι οι σχετικές δίκες διεξήχθησαν οριοθετημένα και δεν εμφάνιζαν ιδιαίτερη
πριν από την έναρξη ισχύος του ν. 4055/2012 δυσχέρεια ή περιπλοκότητα, εφόσον ως προς
και, επομένως, δεν υπήρχε στην ελληνική αυτά υπήρχε σχετική νομολογία, την οποία και
έννομη τάξη αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα επικαλείται η απόφαση αυτή (βλ. ΟλΣτΕ
για την επιδίωξη δίκαιης ικανοποίησης για 2999/1988, 583/2001, 1768/2005, 871/2011,
υπέρβαση της εύλογης διάρκειας της 4463/2012, πρβ. ΟλΣτΕ 4108/1999, 1039/2005,
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
ΝοΒ 71 (2023)/6 1391
87/2011 Ολ.). καθυστέρηση εκδίκασης της υπόθεσής του
14. Επειδή, από τα στοιχεία του φακέλου δεν επηρέασε αρνητικά τη δικαστική της πορεία και
προκύπτει, περαιτέρω, ότι το διακύβευμα της είχε ως συνέπεια τη δυσμενή για την έκβαση της
υπόθεσης ήταν ιδιαιτέρως σημαντικό για τον υπόθεσης μεταβολή του εφαρμοστέου εθνικού
αιτούντα, δεδομένου ότι οι αξιώσεις που και ενωσιακού καθεστώτος και της νομολογίας.
αποτέλεσαν αντικείμενο της αίτησης αναίρεσης Και τούτο, διότι με την 1374/2022 απόφαση του
δεν προέκυψε ότι συνδέονταν με τη διασφάλιση Συμβουλίου της Επικρατείας κρίθηκε ότι ο αιτών
των μέσων βιοπορισμού και τη διαβίωσή του, δεν μπορούσε να θεμελιώσει την αγωγική του
ούτε ο αιτών επικαλείται ή προσκομίζει στοιχεία αξίωση για καταβολή του υπόλοιπου ποσού της
σχετικά με την οικονομική και οικογενειακή του οικονομικής ενίσχυσης στην κοινή υπουργική
κατάσταση, από τα οποία να προκύπτει ότι η απόφαση 194/1995, διότι η τελευταία ήταν
αναζήτηση των σχετικών ποσών θα έθετε σε ανυπόστατη, λόγω της μη δημοσίευσής της στην
κίνδυνο τον βιοπορισμό του (πρβ. ΣτΕ μον. Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ο δε
574/2023, 549/2023, 1507/2020, 2150/2019, προβλεπόμενος στο άρθρο 4 § 1 του ν. 1409/1993
1595/2018, 1706/2017 κ.ά.) ή ότι η τρόπος δημοσίευσης των κανονιστικών
προβαλλόμενη καθυστέρηση στην εκδίκαση της αποφάσεων καθορισμού των προϋποθέσεων,
υπόθεσης δυσχέρανε τη διασφάλιση των μέσων δικαιολογητικών και των δικαιούχων
βιοπορισμού του (πρβ. ΣτΕ μον. 574/2023, οικονομικών ενισχύσεων δεν αποτελεί
1015/2021, 2991/2020, 1507/2020, 1437/2020, πρόσφορο τρόπο δημοσιότητας, συμβατό με τα
1390/2020, 1595/2018 κ.ά.). Εξάλλου, ο αιτών άρθρο 35 § 1 και 42 § 1 του Συντάγματος. Το
δεν αποδεικνύει ότι η καθυστέρηση στην νομικό αυτό ζήτημα είχε επιλυθεί, μάλιστα, ήδη
εκδίκαση της υπόθεσης και την έκδοση της κατά τον χρόνο άσκησης της από 12.12.2002
απόφασης επί της αιτήσεως αναιρέσεως αγωγής του αιτούντος, με αποφάσεις της
συνέβαλε στην αδυναμία ανάπτυξης της Ολομέλειας του Δικαστηρίου, οι οποίες έκτοτε
κτηνοτροφικής του δραστηριότητας ούτε ότι η ακολουθούνταν παγίως (βλ. ΟλΣτΕ 2999/1988,
καθυστέρηση αυτή αποτέλεσε τροχοπέδη στην 583/2001, 1768/2005, 871/2011, 4463/2012, πρβ.
ανάπτυξη της επαγγελματικής του παρουσίας ΟλΣτΕ 4108/1999, 1039/2005, 87/2011 Ολ.), τη
και της προσωπικότητάς του (πρβλ. ΣτΕ διαμορφωθείσα δε αυτήν πάγια νομολογία
2260/2019, 2840/2018, 145/2018, 502/2017 κ.ά.). επικαλείται και η 1374/2022 απόφαση του
Και τούτο, διότι, όπως προκύπτει από την Συμβουλίου της Επικρατείας και, συνεπώς, δεν
1374/2022 απόφαση του Συμβουλίου της έλαβε χώρα μεταβολή της νομολογίας
Επικρατείας, ο αιτών κατά τον χρόνο κατάθεσης διαρκούσης της δίκης, όπως εσφαλμένα
ενώπιον της διοίκησης της αίτησής του για υπολαμβάνει ο αιτών. (…) Και τούτο, διότι, όπως
χορήγηση οικονομικής ενίσχυσης (23.12.1997), έχει κριθεί και προεκτέθηκε (βλ. ΟλΣτΕ
λόγω της απώλειας του ζωικού του κεφαλαίου, 4042/2015, ΣτΕ μονομ. 549/2023, 1107/2019,
είχε ήδη προβεί σε αντικατάσταση των αιγών και 2492/2018, 1204/ 2017, 1631-1635/2016,
εριφίων που είχε απολέσει με την αγορά άλλων 4042/2015), η επιδίκαση δίκαιης ικανοποίησης,
και, επομένως, η επαγγελματική του πορεία δεν κατά τις διατάξεις των άρθρων 53 - 58 του ν.
διεκόπη ούτε αναχαιτίσθηκε λόγω της 4055/2012, δεν αποσκοπεί στην αποκατάσταση
καθυστέρησης εκδίκασης της εν λόγω υπόθεσης. της ζημίας του διαδίκου από την δυσμενή
Συνεπώς, οι ανωτέρω προβαλλόμενοι έκβαση της δίκης, η οποία θα ανέτρεπε κατ’
ισχυρισμοί πρέπει να απορριφθούν, δεδομένου ουσίαν το δεδικασμένο που απορρέει από τη
ότι δεν συνδέονται αιτιωδώς με την δικαστική απόφαση, με την οποία περατώθηκε η
καθυστέρηση εκδίκασης της αίτησης αναίρεσης κύρια διαφορά.
που αποτελεί το αντικείμενο της κρινόμενης 15. Επειδή, υπό τα ανωτέρω δεδομένα, το
αίτησης. Αβασίμως, εξάλλου, ισχυρίζεται ο Δικαστήριο, εκτιμώντας το σύνολο των
αιτών με την υπό κρίση αίτηση ότι η περιστάσεων της προκειμένης υπόθεσης, με βάση
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
1392 ΝοΒ 71 (2023)/6
τα προαναφερθέντα νόμιμα κριτήρια, κρίνει ότι 17. Επειδή, κατά την έννοια του άρθρου 57 § 3
το χρονικό διάστημα που διήρκεσε η εκδίκαση εδ. α΄ του ν. 4055/2012, σε περίπτωση μερικής
της επίμαχης διαφοράς ενώπιον του Συμβουλίου αποδοχής της αίτησης για δίκαιη ικανοποίηση, η
της Επικρατείας (11 έτη, 7 μήνες και 24 ημέρες δικαστική δαπάνη συμψηφίζεται μεταξύ των
περίπου) δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις της διαδίκων (ΣτΕ μον. 574/2023, 1034/2022,
«εύλογης διάρκειας» της δίκης, κατά την έννοια 918/2022, 123-4/2022 κ.ά.). Συνεπώς, στην
του άρθρου 57 του ν. 4055/2012, ούτε, άλλωστε, προκειμένη περίπτωση, πρέπει να συμψηφισθεί
τις απαιτήσεις της «λογικής προθεσμίας», κατά η δικαστική δαπάνη του αιτούντος και του
την έννοια του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ. Η Δημοσίου. Τέλος, το Δικαστήριο κρίνει ότι
ανωτέρω καθυστέρηση προκάλεσε, πράγματι, πρέπει να αποδοθεί στον αιτούντα το
στον αιτούντα, όπως βασίμως προβάλλει με την καταβληθέν παράβολο (ΣτΕ μον. 574/2023,
υπό κρίση αίτηση, ηθική βλάβη, συνιστάμενη 1034/2022, 610/2022, 214-215/2022, 123/2022
στην ταλαιπωρία και την αγωνία για την έκβαση κ.ά.).
της υπόθεσής του, για την αποκατάσταση της Διάταύτα
οποίας κρίνεται δικαιολογημένη η επιδίκαση σε Δέχεται εν μέρει την αίτηση.
αυτόν εύλογου χρηματικού ποσού ως δίκαιη Υποχρεώνει το Ελληνικό Δημόσιο να καταβάλει
ικανοποίησή του (ΣτΕ μονομ. 574/2023, στον αιτούντα το ποσό των πέντε χιλιάδων
1317/2022, 1507/2020 κ.ά.). (5.000) ευρώ, σύμφωνα με το σκεπτικό.
16. Επειδή, όπως έχει κριθεί από το Δικαστήριο
κατά συνεκτίμηση της νομολογίας του ΕΔΔΑ, ΣΧΟΛΙΟ
Η καθυστέρηση απονομής της δικαιοσύνης 1 και το
η θέσπιση με το ν. 4055/2012 ειδικού ενδίκου ΣτΕ
βοηθήματος για τη δίκαιη ικανοποίηση των
διαδίκων λόγω υπερβάσεως της εύλογης «Η καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης ισοδυναμεί με
διάρκειας διοικητικής δίκης, δικαιολογεί την άρνηση απονομής δικαιοσύνης2»
επιδίκαση στον αιτούντα με την παρούσα 1.- Στην σχολιαζομένη μαρτυρείται ανάγλυφα η ταλαιπωρία
απόφαση χρηματικού ποσού μειωμένου σε σχέση και η πιθανή οικονομική καταστροφή ενός επιχειρηματία από
με εκείνο που θα επιδίκαζε το ΕΔΔΑ, εάν η την καθυστέρηση απονομής της δικαιοσύνης και ο
υπόθεση είχε αχθεί ενώπιόν του, εφόσον το ποσό αντιμετώπιση του ζητήματος από την ίδια την δικαιοσύνη
κατά το στάδιο που πολίτης αναζητά την δίκαιη ικανοποίηση
που θα επιδικασθεί δεν θα είναι κατώτερο ενός του (βλ. την εξέλιξη της υποθέσεως απο την έκδοση της
ευλόγου ορίου, θα στοιχεί προς τη νομική 267/2005 απόφασης του Διοικητικού Πρωτοδικείου μέχρι
παράδοση και το βιοτικό επίπεδο της Χώρας και την έκδοση της αποφάσεως 1374/2022 του ΣτΕ). Η Ελληνική
η απόφαση θα εκτελεσθεί αμέσως (βλ. απόφαση Δικαιοσύνη πάσχει βαρύτατα και ελπίζω όχι ανίατα, ιδίως
λόγω της μεγάλης αργοπορίας στην απονομή της, που
ΕΔΔΑ της 10.10.2004, Dubjakova κατά συχνά οδηγεί σε καταστάσεις αρνησιδικίας. Το ζήτημα
Σλοβακίας, της 26.3.2006, Scordino κατά Ιταλίας εντοπίζεται σε όλα τα δικαστήρια ενώ υπάρχει σημαντική
και της 29.3.2006 Apicella κατά Ιταλίας, ΣτΕ μον. καθυστέρηση στο το Συμβούλιο της Επικρατείας. Αυτό το
574/2023, 1316-17/2022, 1390/2020, 360/2020, ζήτημα κλονίζει το περί δικαίου αίσθημα των πολιτών, αλλά
αποτελεί και σημαντικό ανασχετικό παράγοντα της
2260/2019 κ.ά.). Με τα δεδομένα αυτά, οικονομικής ανάπτυξης. Η διάταξη του άρθρου 6 § 1 της
συνεκτιμώντας το σύνολο των περιστάσεων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
υπόθεσης, το Δικαστήριο κρίνει ότι, κατά μερική εγγυάται μεταξύ άλλων την εκδίκαση μιας υπόθεσης σε
παραδοχή της κρινόμενης αίτησης, πρέπει να εύλογο χρόνο, για τα δικαιώματα και υποχρεώσεις αστικής
φύσεως και τις ποινικές κατηγορίες Οι συνεχείς καταδίκες3
επιδικασθεί στον αιτούντα ως δίκαιη από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του
ικανοποίηση για ηθική βλάβη, το ποσό των πέντε Ανθρώπου πλήττουν το διεθνές κύρος της χώρας ως
χιλιάδων (5.000) ευρώ. κράτους δικαίου4. Πρόσφατα η Ελλάδα καταδικάσθηκε με
1.Α. Αργυρός, Η δίκαιη ικανοποίηση λόγω υπερβάσεως της εύλογης 3Η Ελλάδα έχει καταβάλει μέχρι το 2012 8.420.822,00 ευρώ για
διάρκειας της δίκης, Σάκκουλας 2015. χρηματικές αποζημιώσεις και ηθική ικανοποίηση με αποφάσεις του
2 . Βλ. Σχόλιο Βίβιαν Ρέντινγκ, επιτρόπου ΕΕ Δικαιοσύνης, Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
http://ec.europa.eu/greece/news/2014/20140317_europaiki_dikai 4 Από το 1997 μέχρι το 2012, η Χώρα μας έχει καταδικαστεί από το
osyni_el.htm Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σε 360 υποθέσεις
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
ΝοΒ 71 (2023)/6 1393
την απόφαση του ΕΔΔΑ 21.11.2019, Παπαργυρίου κατά 1501/2014 είναι η ρητή αναγνώριση της ευθύνης του
Ελλάδας για υπερβολική χρονική διάρκεια της ποινικής Δημοσίου από ζημιογόνες πράξεις των οργάνων του, όχι
προδικασίας (η διαδικασία διήρκεσε περισσότερο από δέκα μόνο παράνομες(ΣτΕ 980/2002), όπως ρητώς προβλέπει η
έτη και εννέα μήνες). διάταξη του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, αλλά και νόμιμες (ΣτΕ
Χαρακτηριστική περίπτωση υπόθεση ΕΔΔΑ Αθανασίου 5504/2012), εν τούτοις στο ζήτημα της αποζημίωσης για
κατά Ελλάδας5, για τον εύλογο χρόνο της διάρκειας των παραβίαση του χρόνου διάρκειας της δίκης νομολογία είναι
υποθέσεων ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων6. Η υπόθεση εντελώς φειδωλή, με αποτέλεσμα οι πολίτες να μην
αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική και αποτέλεσε την αφορμή προσφεύγουν στην διαδικασία του ν 4066/2012. Η
για την λήψη επειγόντων μέτρων από τη Ελληνική Πολιτεία, σχολιαζομένη ασχολήθηκε με την καθυστέρηση του
όπως των άρθρων 53-55 του ν. 4055/2012 (ΦΕΚ Α΄ ευλόγου χρόνου: «με την 1374/2022 Απόφαση του ΣτΕ
51/12.2.2012) «Για τη δίκαιη δίκη και την εύλογη διάρκεια ,η Αίτηση Αναιρέσεως ασκήθηκε την 29 Νοεμβρίου 2010
αυτής» και του ν. 4239/2014 «Δίκαιη ικανοποίηση λόγω ζητήθηκε η αναίρεση της 1255/2009 αποφάσεως του
υπέρβασης της εύλογης διάρκειας της δίκης στα πολιτικά και Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης, με την οποία
ποινικά δικαστήρια και στο Ελεγκτικό Συνέδριο» (ΦΕΚ A’ απορρίφθηκε έφεση του αναιρεσείοντος κατά της 267/2005
43/2014)7 Με τις νομοθετικές αυτές παρεμβάσεις η Ελληνική αποφάσεως του Διοικητικού Πρωτοδικείου το ΣτΕ
Πολιτεία επιχειρεί ακόμη μία φορά να συμμορφωθεί προς τις συνεδρίασε στις 16 Σεπτεμβρίου 2019 η διάσκεψη έγινε
διεθνώς ανειλημμένες υποχρεώσεις της, όπως απορρέουν στην Αθήνα στις 30 Σεπτεμβρίου 2019 η απόφαση
από το δίκαιο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μεταξύ των δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 22ας Ιουνίου
οποίων προεξέχουσα θέση κατέχει και το δικαίωμα σε ταχεία 2022! Η υπόθεση είχε αναβληθεί στο ΣτΕ. Η υπόθεση
και αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη (right to a αναβλήθηκε, αυτεπαγγέλτως, διαδοχικά για τις
fair and speedy trial). Δυστυχώς, όμως, παρά τα νομοθετικά
μέτρα η κατάσταση της καθυστέρησης απονομής της δικασίμους της 17.2.2014, 22.9.2014, 12.1. 2015,
Δικαιοσύνης επιδεινώνεται με αποτέλεσμα νέες καταδίκες 4.5.2015, 16.11.2015, 11.1.2016, 4.4.2016 (λόγω
από το ΕΔΔΑ, όπως η υπόθεση Νίκας κατά Ελλάδας της αποχής δικηγόρων), 24.10.2016, 13.2.2017,
06.07.2023 (αρ. προσφ. 34649/19). Το ΕΔΔΑ επικαλούμενο
19.6.2017, 4.12.2017, 5.3.2018 (με νέο εισηγητή),
την πιλοτική απόφαση Βασίλειος Αθανασίου κ.α. κατά
Ελλάδας της 21.12.201 διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 7.5.2018, 5.11.2018, 21.1.2019, 13.5.2019 και
6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ, κρίνοντας ότι η συνολική διάρκεια της 16.9.2019, οπότε και συζητήθηκε! Η σχολιαζομένη
διαδικασίας 5 ετών, 6 ημερών και 29 ημερών σε δύο ΣτΕ 933/2023 έκρινε ότι: «το χρονικό διάστημα που
βαθμούς δικαιοδοσίας ήταν αδικαιολόγητη και ασυμβίβαστη διήρκεσε η εκδίκαση της επίμαχης διαφοράς ενώπιον
με την απαίτηση του «εύλογου χρόνου» (βλ.Frydlender του Συμβουλίου της Επικρατείας (11 έτη, 7 μήνες και
κατά Γαλλίας [GC], αρ. προσφ. 30979/96, § 43). 24 ημέρες περίπου) δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις της
2-. Με την ιστορική με αριθ. 4467/2012 απόφαση του το «εύλογης διάρκειας» της δίκης, κατά την έννοια του
ΣτΕ έκρινε ότι ο εύλογος χαρακτήρας της διάρκειας μιας άρθρου 57 του ν. 4055/2012, ούτε, άλλωστε, τις
διαδικασίας εκτιμάται σύμφωνα με τις συνθήκες της απαιτήσεις της «λογικής προθεσμίας», κατά την
υποθέσεως και αφού ληφθούν υπόψη τα κριτήρια που έχει έννοια του άρθρου 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ.» παράλληλα
διαπλάσει η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου έκρινε ότι: «.. οι δε αναβολές της συζήτησης της
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και καθιερώνει ήδη το άρθρο 57 υπόθεσης δόθηκαν από το Δικαστήριο
§ 1 του ν. 4055/2012, όπως, ειδικότερα, η πολυπλοκότητα αυτεπαγγέλτως, εκτός από μια αναβολή που δόθηκε
της υποθέσεως, η συμπεριφορά του προσφεύγοντος και λόγω αποχής των δικηγόρων, η οποία παρά το
των αρμοδίων αρχών, καθώς και η σημασία (διακύβευμα) γεγονός ότι δεν συνυπολογίζεται στον χρόνο
της διαφοράς για τους ενδιαφερόμενους. εκδίκασης της υπόθεσης (βλ. απόφαση ΕΔΔΑ της
3.- Η σχολιαζομένη απόφαση ΣτΕ 933/2023 έρχεται μετα 26.2.1998, «Παφίτης κλπ κατά Ελλάδας», ΣτΕ μον.
από αρκετά χρόνια εφαρμογής του νόμου 4055/2012 και 1340/2014), δεν επιβράδυνε σημαντικά τη
αποδεικνύει την πλήρη αποτυχία του καθώς και την διαδικασία σε σχέση με τον συνολικό χρόνο
αντικειμενική αδυναμία της Ελληνικής Πολιτείας αλλά και εκδίκασής της» και δέχθηκε «ότι πρέπει να
του ΕΔΔΑ να λάβει οποιαδήποτε δραστικά μέτρα για την επιδικασθεί στον αιτούντα ως δίκαιη ικανοποίηση για
επιτάχυνση απονομής της δικαιοσύνης και την πλήρη ηθική βλάβη, το ποσό των πέντε χιλιάδων (5.000)
αποκατάσταση της ζημίας που υφίσταται ο πολίτης. Ο λόγος ευρώ» με συμψηφισμό της δικαστικής δαπάνης!
είναι προφανής και βεβαιώνεται από την ίδια την νομολογία Είναι προφανές ότι το μεν δικαστήριο διαπίστωσε
του ΣτΕ .στο ζήτημα της δίκαιης ικανοποίησης. Το ίδιο την προφανή καθυστέρηση απονομής της
το δικαστήριο έχει διακηρύξει στην ιστορική του Απόφαση δικαιοσύνης με υπαιτιότητα του ιδίου. Όταν όμως
για υπερβολικές καθυστερήσεις στην απονομή της Δικαιοσύνης. υπέρβασης εύλογης διάρκειας της πολιτικής δίκης, Μια
5. Βλ. Υπόθεση Βασίλειος Αθανασίου και λοιποί Κατά Ελλάδας δικονομική ουτοπία; Με αφορμή την ΜΑΠ 2/2023 περί
(Προσφυγή υπ’ αριθ. 50973/08) Απόφαση Στρασβούργο, 21 δίκαιης ικανοποίησης λόγω υπέρβασης της εύλογης
Δεκεμβρίου 2010. διάρκειας πολιτικής δίκης», σε ΝοΒ 2023/5 σελ 1049
6. Βλ. Υπόθ. Rumpf κατά Γερμανίας.
7. Βλ. Α. Εμ. Πλεύρη «Έκδοση απόφασης επί της ουσίας
8. Στα άρθρα 53 έως 58, του Κεφαλαίου Δ΄ «Δίκαιη ικανοποίηση αίτηση στρέφεται κατά του Ελληνικού Δημοσίου εκπροσωπούμενου
λόγω υπέρβασης της εύλογης διάρκειας της διοικητικής δίκης και από τον Υπουργό Οικονομικών».
αίτηση επιτάχυνσης», του ν. 4055/2012 «Δίκαιη δίκη και εύλογη
διάρκεια αυτής» (ΦΕΚ Α΄ 51) ορίζονται τα εξής: Άρθρο 53: «1. 9. Βλ. Αντώνη Αργυρού, «Αστική Ευθύνη του Δημοσίου, Το
Οποιοσδήποτε από τους διαδίκους, εκτός από το Δημόσιο και τα Δικαίωμα Αποζημίωσης» Νομική βιβλιοθήκη 2021.
δημόσια νομικά πρόσωπα τα οποία συνιστούν κυβερνητικούς 10Έπρεπε από την άσκηση της Αναιρέσεως 2012 η
οργανισμούς κατά την έννοια του άρθρου 34 της Ευρωπαϊκής
Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που έλαβαν μέρος σε υπόθεση να δικασθεί 2018 και απόφαση α δημοσιευθεί το
διοικητική δίκη μπορεί να ζητήσει με αίτηση δίκαιη ικανοποίηση 2023!! Και μιλάμε για κάποιους που «Τιμή σ’ εκείνους
προβάλλοντας ότι η διαδικασία για την εκδίκαση της υπόθεσης όπου στην ζωή των όρισαν και φυλάγουν
καθυστέρησε αδικαιολόγητα και συγκεκριμένα ότι διήρκεσε πέραν
του ευλόγου χρόνου που απαιτείται για τη διάγνωση των Θερμοπύλες» Κ.Καβάφης Θερμοπύλες
πραγματικών και νομικών ζητημάτων που ανέκυψαν στη δίκη. 2. Η
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
ΝοΒ 71 (2023)/6 1395
Αίτηση Αναιρέσεως του Ελληνικού Δημοσίου ασκήθηκε στις
26/4/2012 και η υπόθεση συζητήθηκε ερήμην των
αναιρεσιβλήτων 15/1/2018, η απόφαση δημοσιεύθηκε
4/10/2021 (13 χρόνια μετά την έκδοση της πρωτόδικης)!
ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ
