ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ – ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ KOSTA SIMIC (Α.Μ. 305)
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΙΚΑ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ
ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Ἐπιβλέπων: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Β. Τζέρπος, Ἀναπληρωτὴς Καθηγητής Γεώργιος Ν. Φίλιας, Καθηγητής Κωνσταντίνος Ἠλ. Λιάκουρας, Καθηγητής ΑΘΗΝΑ 2012
2
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΚΑΤΑ ΤΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΙΚΑ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ
3
Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Τὸ
Corpus Dionysiacum
ἀποτελεῖ μία δημιουργικὴ σύνθεση τῆς προγενέστερης λειτουργικῆς καὶ ἀσκητικῆς παράδοσης τῆς Ἐκκλησίας, προσαρμοσμένης ἐξωτερικὰ στὸ νεοπλατωνικὸ φιλοσοφικὸ σύστημα μὲ τὴ χρήση τῆς ὁρολογίας καὶ τῆς μεθοδολογικῆς προσέγγισης τῶν ἐπὶ μέρους θεμάτων. Ἔτσι λοιπὸν παρόλο ποὺ τὰ ἐν λόγῳ συγγράμματα ἀποτελοῦν σπουδαιότατη μαρτυρία σχετικὰ μὲ τὸν τρόπο τέλεσης καὶ ἑρμηνείας τῆς λατρείας στὰ τέλη τοῦ 5
ου
ἢ τὶς ἀρχὲς τοῦ 6
ου
αἰ., δὲν ἔχουν μελετηθεῖ καὶ ἀξιολογηθεῖ ἐπαρκῶς ὡς λειτουργικὴ πηγή. Ἡ συστηματικὴ χρήση τῆς φιλοσοφικῆς γλώσσας ὁδήγησε τοὺς περισσότερους ἐρευνητές, μέχρι καὶ τὴν ὄγδωη δεκαετία τοῦ 20
ου
αἰ., νὰ επικεντρώνονται σχεδὸν ἀποκλειστικὰ στὸ
CD
ὡς κατ᾿ ἐξοχὴν παράδειγμα υἱοθέτησης τῆς νεοπλατωνικῆς φιλοσοφίας στὴ χριστιανικὴ θεολογία. Ὅλα τὰ προαναφερθέντα, σὲ συνάρτηση μὲ τὴ σημασία ποὺ εἶχε τὸ
CD
γιὰ τὴ μετέπειτα ἐξέλιξη καὶ πορεία τῆς λειτουργικῆς ἑρμηνευτικῆς γραμματείας ὡς ξεχωριστοῦ φιλολογικοῦ εἴδους, μὲ ὤθησαν στὴν ἐπιλογὴ τοῦ θέματος τῆς παρούσας ἐργασίας, παρὰ τὶς δυσκολίες ποὺ ἦταν γνωστὸ ὅτι θὰ ἀντιμετώπιζα κατὰ τὴ σύνταξή της. Ἡ κυριότερη δυσκολία στὴν προσπάθεια μιᾶς βαθύτερης διείσδυσης στὴ θεολογικὴ σκέψη τοῦ συντάκτη τῶν Ἀρεοπαγιτικῶν συγγραμμάτων εἶναι ἀναμφίβολα ἡ δυσνόητη γλῶσσα, μὲ πολλὲς σύνθετες λέξεις καὶ νεολογισμούς, τὴν ὁποία χρησιμοποιεῖ ὁ ἀνώνυμος συγγραφέας τους, ἀκόμη καὶ γιὰ νὰ ἐκφράσει ἁπλὲς ἔννοιες. Ἀπὸ τὴ θέση αὐτὴ ἐπιθυμῶ νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνη μου πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνέβαλαν μὲ ποικίλους τρόπους, ὥστε νὰ συνταχθεῖ καὶ περατωθεῖ ἡ παροῦσα ἐργασία. Ἐν πρώτοις ἐπιθυμῶ νὰ ἐξάρω τὸν ἐπιβλέποντα καθηγητή μου π. Δημήτριο Τζέρπο, ὁ ὁποῖος μὲ ἐνεθάρρυνε νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ συγκεκριμένο θέμα. Ὁ π. Δημήτριος παρακολούθησε

