ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ – ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

(Άρθρο)

Όταν γράφουμε ένα κείμενο πρέπει να λαμβάνουμε πάντα υπόψη το είδος που μας ζητείται
να γράψουμε, καθώς σε κάθε περίπτωση είναι διαφορετικό:
 συνθήκες επικοινωνίας
(πομπός, κώδικας και δίαυλος επικοινωνίας, σκοπός, μήνυμα, χωροχρονικό
περιβάλλον, δέκτης)
 επικοινωνιακό πλαίσιο
(εξωτερικά στοιχεία: προσφώνηση, επιφώνηση, τίτλος κ.ά
και εσωτερικά στοιχεία: γλωσσικές επιλογές όπως λέξεις, σύνταξη, πρόσωπο, σημεία
στίξης κ.λπ που συνεπάγεται αλλαγή και στο ύφος που πρέπει να χρησιμοποιήσουμε)

Γι' αυτό πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να εξετάζουμε ποιο είναι:

 το θέμα μας (το γενικό)
 ποια ζητούμενα (το ειδικό) σχετικά με το θέμα μας πρέπει να αναπτύξουμε
 ποιος είναι ο σκοπός για τον οποίο γράφουμε
 και ποιοι είναι οι αποδέκτες (λαμβάνουμε υπόψη: ηλικία, μόρφωση, επάγγελμα) του
κειμένου μας.

ΑΡΘΡΟ
 Ένα άρθρο πρέπει να έχει πάντα έναν πρωτότυπο και ελκυστικό τίτλο:
π.χ Κτήνος: Αυτός ο Άνθρωπος!
Η Χαρά τού Παιχνιδιού είναι η Ήττα…
Ηγέτης: Ο υπηρέτης τής Δειλίας…
Η Πρέζα τής Φτήνιας…
Αμνησία: Ανακουφίζει από την αρρώστια
[Συνήθως ο τίτλος ενός άρθρου δεν περιέχει ρήμα ωστόσο δεν θεωρείται λάθος να
περιλαμβάνει ρήμα ή ρηματικό τύπο (μετοχή)].

 Το ύφος του άρθρου είναι πάντα:

  σοβαρό, τυπικό , αντικειμενικό
 γι' αυτό και απαιτείται η χρήση:
 γ΄ προσώπου
 ισορροπία ενεργητικής και παθητικής σύνταξης
 μακροπερίοδου λόγου
 κυριολεκτικής λειτουργίας της γλώσσας
 σοβαρού και επισήμου λεξιλογίου
 και απουσία συναισθηματισμού (αποφεύγουμε τα σημεία στίξης (!), (...) γιατί
υποδηλώνουν συναίσθημα)
  Σκοπός του άρθρου είναι η:
 πληροφόρηση ( συλλογή πληροφοριών χωρίς εμβάθυνση)
 ενημέρωση (επεξεργασία πληροφοριών με σκοπό την εμβάθυνση και αφομοίωση της
γνώσης)
 πειθώ (θυμηθείτε την δομή του επιχειρηματικού λόγου: εισαγωγή-δεδομένα-
ανασκευή-συμπέρασμα) ο συντάκτης του άρθρου τους αναγνώστες για τις απόψεις
του.

 Ύπαρξη  δομής ενός ολοκληρωμένου κειμένου δηλαδή:

 πρόλογος – κυρίως θέμα (τόσες παράγραφοι όσα και τα ζητούμενα) – επίλογος

 Στον πρόλογο του άρθρου:

αναφερόμαστε συνήθως γενικά στο θέμα (το οποίο πρέπει να είναι επικαιρικό, δηλαδή να
αφορμάται από την τρέχουσα καθημερινότητα π.χ κάποια σχετική είδηση αναφορικά με το
θέμα της έκθεσης μας, από την τοπική, περιφερειακή, εθνική ή παγκόσμια κοινότητα ) για
το οποίο γράφουμε και προετοιμάζουμε τον αναγνώστη του άρθρου για όσα πρόκειται να
αναπτύξουμε στο κυρίως θέμα.

 Στο κυρίως θέμα του άρθρου:

απαντάμε στα βασικά ζητούμενα του θέματός μας (συνήθως για κάθε ζητούμενο
αφιερώνουμε μία ικανοποιητική παράγραφο των 12 σειρών κατα μέσο όρο)
 Παρόμοια επιχειρήματα τα τακτοποιούμε μαζί (τα οικονομικά με τα οικονομικά, τα
πολιτιστικά με τα πολιτιστικά, τα κοινωνικά με τα κοινωνικά). Δεν τα ανακατεύουμε,
ούτε πάμε μπρος πίσω από το ένα είδος επιχειρήματος στο άλλο.
 Χρησιμοποιούμε διαρθρωτικές λέξεις συνοχής (αιτιολόγησης, προσθήκης, αντίθεσης,
ιεράρχησης και συμπεράσματος)
 Αποφεύγουμε την αναφορά σε προσωπικές ιστορίες ή ιστορίες φίλων μας ως
επιχειρήματα για τις απόψεις μας. Η αυτοβιογραφία μας και οι λεπτομέρειες της
προσωπικής μας ζωής δεν ενδιαφέρουν τον αναγνώστη της εφημερίδας.

 Στον επίλογο του άρθρου :

γράφουμε ένα γενικό συμπέρασμα, μία σύνοψη που προκύπτει από όσα αναφέρθηκαν στο
υπόλοιπο άρθρο
 (δεν επαναλαμβάνουμε απλά τις πληροφορίες του κυρίως θέματος με διαφορετικό
εκφραστικό τρόπο = ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ,

 αλλά αποκαλύπτουμε κάποιο μήνυμα, κάποια οπτική του θέματος που

επεξεργαζόμασταν στο κυρίως θέμα που απλά δεν ήταν ολοφάνερη κατα την ανάπτυξη
των ζητημάτων της έκθεσης = ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ).
 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

‘’Δικλείδα διανοητικής ασφαλείας:

Ονειροπόληση’’

Φ αινόμενο συχνό που οι πιο πολλοί εκπαιδευτικοί είναι σε θέση να το επιβεβαιώσουν από την
καθημερινή τους τριβή με μαθητές αποτελεί αυτό που στην γλώσσα την εκπαιδευτικής ψυχολογίας
ονομάζεται ¨ονειροπόληση¨ και παρερμηνεύεται εύκολα ως αδιαφορία ή απροσεξία από επιπόλαιες κρίσεις
των ανθρώπων που καθοδηγούν τις διάνοιες μαθητών. Το να έχει κανείς το μυαλό του «αλλού», το να
«αφαιρείται» από ό,τι πρέπει να κάνει, το να ονειρεύεται με ανοιχτά τα μάτια θεωρείται από τους
περισσότερους ανθρώπους ως αυταπόδεικτο και ανησυχητικό σημάδι απόκλισης από τη φυσιολογική
συμπεριφορά, ως σοβαρό μειονέκτημα που οφείλεται σε κάποια εγγενή αδυναμία συγκέντρωσης, η οποία
συνήθως εκδηλώνεται ως έλλειψη διανοητικής πειθαρχίας.
Μια ευρύτατα διαδεδομένη προκατάληψη, η οποία, δυστυχώς, καλλιεργείται συχνά και από ειδικούς
επιστήμονες. Ο Φρόιντ, για παράδειγμα, αναπαράγοντας άκριτα τις κοινωνικές προκαταλήψεις και επιταγές
της εποχής του, θεωρούσε τους ονειροπόλους άτομα με παιδαριώδη προσωπικότητα και στις πιο ακραίες
περιπτώσεις ως νευρωτικούς, ενώ και σε πολλά εγχειρίδια ψυχολογίας ο ρεμβασμός παρουσιαζόταν ως μια
άκρως ανησυχητική συμπεριφορά, η οποία μπορεί και να υποδήλωνε την ύπαρξη κάποιας ψύχωσης.
Νέες μελέτες όμως έρχονται να ανατρέψουν αυτήν την τόσο βαθιά ριζωμένη όσο και εσφαλμένη
αντίληψη, διαπιστώνοντας ότι όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι -και όχι μόνο μία μικρή μερίδα «φευγάτων»
ατόμων- έχουν λίγο-πολύ μια φυσική προδιάθεση και ανάγκη να ονειροπολούν.
Επιπλέον, ανακάλυψαν ότι η ονειροπόληση δεν αποτελεί καθόλου μια «αντιπαραγωγική» διαδικασία, στη
διάρκεια της οποίας ο νους αδρανεί και πέφτει σε ένα σκοτεινό και αδιέξοδο ψυχικό τούνελ. Αντίθετα,
είναι μια ζωτικής σημασίας νοητική τεχνική αποφόρτισης της συσσωρευμένης έντασης, χάρη στην οποία
ευνοείται η δημιουργικότητα. Ο εγκέφαλός μας έχει ανάγκη να ξεφεύγει.
Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών περιγράφονται σε εκτενές άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στην
εφημερίδα «New York Times». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Jonathan Schooler και ο Jonathan Smallwood,
δύο διακεκριμένοι ψυχολόγοι από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στη Σάντα Μπάρμπαρα (UCSB), οι
οποίοι τα τελευταία χρόνια προσπαθούν από κοινού να εξηγήσουν γιατί οι άνθρωποι ονειροπολούν,
υποστηρίζουν ότι η πρόσκαιρη απόσπαση της προσοχής και η προσωρινή «φυγή» μέσω της ονειροφαντασίας
από την εργασία στην οποία επιδιδόμαστε αποτελούν ένα είδος εγκεφαλικής «ανάπαυλας», η οποία
διασφαλίζει τη νοητική μας ισορροπία σε καταστάσεις έντονης νοητικής προσπάθειας. «Οταν είμαστε
ξύπνιοι, περνάμε το ένα τρίτο του χρόνου μας σκεπτόμενοι άλλα πράγματα από αυτά που κάνουμε.
Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, το ποσοστό αυτό μπορεί να αγγίξει το 75% του συνολικού χρόνου που
αφιερώνουμε σε μια εργασία. Για παράδειγμα, όταν οδηγούμε σε έναν άδειο εθνικό δρόμο ή όταν είμαστε
ακινητοποιημένοι σε έναν πολυσύχναστο δρόμο εξαιτίας της κυκλοφοριακής συμφόρησης. Αν δεν είχαμε
την ικανότητα να “δραπετεύουμε” από τέτοιου είδους ανιαρές δραστηριότητες, η ζωή μας θα ήταν
αφόρητη. Η εκτροπή της προσοχής σε αυτές τις περιπτώσεις είναι πραγματική λύτρωση», σημειώνει ο
Smallwood.
Αλλά αυτή η ικανότητα του εγκεφάλου μας να ξεγλιστρά από το παρόν και να μεταφέρεται είτε στο
παρελθόν είτε και σε καταστάσεις τελείως επίπλαστες, θα πρέπει, κατά κάποιον τρόπο, να έχει ευνοήσει και
να ευνοεί εξελικτικά το είδος μας, σύμφωνα με τη μελέτη ενός άλλου ψυχολόγου, του Eric Klinger, από το
Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. «Οταν κάποιος είναι απασχολημένος αποκλειστικά με μία εργασία, η ικανότητα
να σκέφτεται για λίγο και άλλα πράγματα αφήνει ανοιχτό το πεδίο σε μια ευρεία γκάμα στόχων. Λειτουργεί
επομένως σαν ένα είδος μηχανισμού ασφαλείας, που προστατεύει τους υπόλοιπους στόχους του ατόμου
από τον κίνδυνο να χαθούν», γράφει ο Klinger στο βιβλίο του «Εγχειρίδιο φαντασίας και νοητικής
προσομοίωσης» (Handbook of Imagination and Mental Simulation)
Τι ακριβώς συμβαίνει όμως μέσα στον εγκέφαλό μας όταν ο νους μας «δραπετεύει» την ώρα που
πλένουμε τα πιάτα, περπατάμε στο δρόμο, ακούμε μουσική, διαβάζουμε ένα βιβλίο, βλέπουμε μια ταινία; Η
παρακολούθηση του εγκεφάλου εν δράσει, με τη βοήθεια της λειτουργικής τομογραφίας μαγνητικού
συντονισμού (fMRI), είχε οδηγήσει κάποιους νευροεπιστήμονες στο ακραίο συμπέρασμα ότι όταν
ονειροπολούμε είναι ενεργό το λεγόμενο «αποθεματικό εγκεφαλικό δίκτυο» (default network), ενώ όταν
ασχολούμαστε με κάτι συγκεκριμένο ενεργοποιείται το λεγόμενο «εκτελεστικό εγκεφαλικό δίκτυο»
(executive network) που παράγει τις εντολές δράσης.
Πιο πρόσφατες έρευνες όμως έδειξαν ότι σε μερικά επεισόδια ονειροπόλησης τα δύο αυτά θεωρούμενα
ως «αλληλοαποκλειόμενα» εγκεφαλικά δίκτυα ήταν εξίσου ενεργά. Και μάλιστα η νευρωνική ενεργοποίηση
και στα δύο δίκτυα ήταν πολύ μεγαλύτερη όταν οι εθελοντές που συμμετείχαν στην έρευνα δεν είχαν
επίγνωση του γεγονότος ότι ονειροπολούσαν! Αυτό, σύμφωνα με την επικεφαλής της έρευνας, Kalina
Christoff, νευροεπιστήμονα στο Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, στον Καναδά, σημαίνει ότι η
νοητική κατάσταση της ονειροπόλησης όσο λιγότερο συνειδητή είναι τόσο πιο έντονη γίνεται. Επίσης,
υποδηλώνει ότι αυτό που οι νευροεπιστήμονες ονομάζουν «νοητική περιπλάνηση» (mind wandering) ή
«σκέψη μη σχετιζόμενη με μια ανειλημμένη εργασία» (task unrelated thinking) ίσως να δημιουργεί μια
μοναδική νοητική κατάσταση, η οποία ενδεχομένως επιτρέπει σε νευρωνικά δίκτυα που θεωρούνται
«αντίπαλα» να συνεργάζονται.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1. Εντοπίστε στο παραπάνω κείμενο όποια από τα στοιχεία θεωρίας εφαρμόζονται σχετικά με το
επικοινωνιακό πλαίσιο του άρθρου.

2. Υπογραμμίστε πέντε(5) όρους επιστημονικού λεξιλογίου και γράψτε σε ποιά επιστήμη ανήκουν
και τι προσδίδει στον λόγο του κειμένου.

3. Να ονοματοποιήσετε τις φράσεις του κειμένου με bold και ύστερα να αιτιολογήσετε την
λειτουργία τους.

4. Πώς λειτουργεί η ερώτηση που είναι υπογραμμισμένη με διπλή γραμμή;

5. Κυριαρχεί η παρατακτική ή η υποτακτική σύνδεση προτάσεων; Δώστε ένα παράδειγμα αυτής

της σύνδεσης που υπερισχύει και αιτιολογήστε την λειτουργία της.
6. Παρατηρείται ότι το κείμενο είναι γραμμένο κυρίως σε μακροπερίοδο λόγο. Γιατί νομίζετε ότι
γίνεται αυτό;

7. Τα σκιασμένα χωρία του κειμένου υποδεικνύουν την χρήση κάποιων σημείων στίξης.
Αιτιολογήστε την χρήση τους.

8. «Ο Φρόιντ, για παράδειγμα, αναπαράγοντας άκριτα τις κοινωνικές προκαταλήψεις και επιταγές
της εποχής του, θεωρούσε τους ονειροπόλους άτομα με παιδαριώδη προσωπικότητα...» Να
επισημάνετε ποια σύνταξη επιλέγεται στην δεδομένη πρόταση και να αιτιολογήσετε την χρήση
της. Ύστερα μετατρέψτε την στην αντίθετη και γράψτε τι πετυχαίνεται.

9. Ποιό ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στο κείμενο και γιατί; Σε κάποια χωρία υπάρχει το
α΄πληθ. πρόσωπο. Τι επιτυγχάνεται;

10. Χρησιμοποιείται η δηλωτική ή η συνυποδηλωτική γλώσσα και γιατί νομίζετε ότι συμβαίνει
αυτό;

11. Επιλέξτε ένα επίκαιρο θέμα που σας ενδιαφέρει και γράψτε ένα άρθρο που το κυρίως μέρος
θα πραγματεύεται 2 ζητούμενα, εφαρμόζοντας όσα μάθατε από το φύλλο θεωρίας περί
σχολικής αρθρογραφίας. (400 λέξεις)