ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

Σύγχρονη Αρχαιολογία -
Μεταδιαδικαστική
Αρχαιολογία

Διδάσκουσα: Εύη Σαμπανίκου

Θεωρία της Αρχαιολογίας

Περίοδοι- Σχολές Μέθοδοι Στόχοι Ερωτήσεις

Αρχαιοσυλλεκτισμός Συλλογή τεχνέργων (Τι;)

(16ος -19ος αι.)

Πολιτισμική εξελικτική Ανθρωπολογική και Εξήγηση πολιτισμικής

Αρχαιολογία (τέλη Αρχαιολογική αλλαγής
19ου αι. –αρχές 20ου)

Πολιτισμική ιστορική Πολιτισμική ιστορική Μορφή αρχαιολογικής Τι; Που; Πότε;

Αρχαιολογία προσέγγιση μαρτυρίας στον χώρο και
(1900-1960) στον χρόνο – ακολουθία
πολιτισμών
Νέα ή διαδικαστική Συστημική προσέγγιση Λειτουργία αρχαιολογικής Πως; Γιατί;
Αρχαιολογία μαρτυρίας
(1960-1980)

Μεταδιαδικαστική Ερμηνευτική προσέγγιση Το νόημα της Πως; Γιατί;

Αρχαιολογία αρχαιολογικής μαρτυρίας –
(1980-σήμερα) άσκηση κριτικής στο
παρελθόν και στο παρόν
 Νέα Αρχαιολογία – Βασικές αρχές

Η φύση της Αρχαιολογίας: Ερμηνεία αντί περιγραφή

Ερμηνεία: Εξέλιξη του Πολιτισμού αντί ιστορία του Πολιτισμού

Αιτιολόγηση: Απαγωγική αντί Επαγωγική

Εκτίμηση: Έλεγχος αντί αυθεντία

Επίκεντρο έρευνας: Σχεδιασμός έρευνας αντί συσσώρευσης

δεδομένων

Επιλογή της προσέγγισης: Ποσότητα αντί απλή ποιότητα

Σκοπός: Αισιοδοξία αντί απαισιοδοξία

(Renfrew and Bahn 2001 – μτφρ.)

Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία

Βασικά Σημεία
(Johnson 1999: 107)
 1η βασική θέση Μεταδιαδικαστικής
Αρχαιολογίας.

Απόρριψη των θετικιστικών

απόψεων και του διαχωρισμού
θεωρίας / δεδομένων. Τα δεδομένα
πάντα εμπεριέχουν θεωρία
(εμφανείς οι επιδράσεις της
κονστρουκτιβιστικής σκέψης).

2η βασική θέση Μεταδιαδικαστικής

Αρχαιολογίας.

Η ερμηνεία εμπεριέχει νοήματα για

το πώς ΕΜΕΙΣ βλέπουμε το
παρελθόν

(επιδράσεις φαινομενολογίας και

μεταστρουκτουραλισμού)
 3η βασική θέση Μεταδιαδικαστικής
Αρχαιολογίας.

Απόρριψη του διαχωρισμού

μεταξύ υλικού και ιδεολογικού
κόσμου

(επίδραση φαινομενολογίας)

Το παρελθόν αποτελείται από

διάδραση μεταξύ ιδεών, φυσικού
περιβάλλοντος και υλικού
πολιτισμού.

4η βασική θέση Μεταδιαδικαστικής

Αρχαιολογίας.

Ανάγκη να στρέψουμε το
βλέμμα προς τη σκέψη και
τις αξίες του παρελθόντος

(ιστορικός ιδεαλισμός,
κοινωνική ανθρωπολογία)
 5η βασική θέση Μεταδιαδικαστικής
Αρχαιολογίας.

Το άτομο είναι ενεργό. Τα

άτομα έχουν παίξει όχι
παθητικό αλλά ενεργό ρόλο
στην κοινωνική διάδραση.

6η βασική θέση Μεταδιαδικαστικής

Αρχαιολογίας.

Ο υλικός πολιτισμός
είναι κείμενο

(σημειολογία,
μεταστρουκτουραλισμός)

Οι έννοιες δεν είναι

παγιωμένες.
Υπόκεινται
σε
διαφορετικές
αναγνώσεις.
 7η βασική θέση Μεταδιαδικαστικής
Αρχαιολογίας.
Ανάγκη να δούμε το
αρχαιολογικό ή
εθνοαρχαιολογικό
περιεχόμενο και πλαίσιο
(context), δηλαδή σε ποιες
περιστάσεις
χρησιμοποιούνται
αντικείμενα ή δομές και με
ποιες λειτουργίες ή
κοινωνικές σημασίες
(κονστρουκτιβισμός,
στρουκτουραλισμός,
μεταστρουκτουραλισμός)

8η βασική θέση Μεταδιαδικαστικής

Αρχαιολογίας.

Τα νοήματα που παράγουμε αναφέρονται πάντα στο

πολιτικό ΠΑΡΟΝ και πάντα έχουν πολιτική σημασία.

Η ερμηνεία του παρελθόντος είναι πάντα πολιτική

πράξη

(κριτική θεωρία, μεταποικιοκρατία)

Η επιστημονική ουδετερότητα είναι μύθος. Οι

δηλώσεις μας για το παρελθόν δεν είναι ποτέ ψυχρές
αντικειμενικές κρίσεις αποσπασμένες από τον αληθινό
κόσμο.
 Κατάρρευση δεδομένων

Η Μεταδιαδικαστική αρχαιολογία αφορά στην

κατάρρευση των υποθετικά δεδομένων,
καθιερωμένων διχοτομιών, εγκαινιάζοντας τη
μελέτη στων σχέσεων μεταξύ της νόρμας και
του ατόμου, της διαδικασίας και τα δομής,
του υλικού και του ιδεολογικού, του
αντικειμένου και του υποκειμένου.

Περισσότερο πρόκειται για παραγωγή

ερωτημάτων παρά για παροχή απαντήσεων.
(Ian Hodder 1991: 181)

Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία και

Μεταμοντερνισμός, Ι

• Ο μεταμοντερνισμός είναι μια γενική περιγραφή της

παρούσας κατάστασης ύπαρξής μας
(μεταμοντερνικότητα).

• Σύμφωνα με τον Lyotard, χαρακτηρίζεται από την

άρνηση των μεγάλων αφηγήσεων ή μετα-αφηγήσεων
που βρίσκονται σε χρήση από την εποχή του
Διαφωτισμού και δικαιώνουν την Δυτική αντίληψη της
ανθρώπινης προόδου.

(Βλ. και Munslow, 2000: 188)

 Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία και
Μεταμοντερνισμός ΙΙ

• Ο Μεταμοντερνισμός δεν έρχεται ως διαδοχή του

Μοντερνισμού, διότι αυτό θα σήμαινε αποδοχή της
έννοιας της ιστορικής προόδου / εξέλιξης και θα
ενέπιπτε στην περιοχή της μυθολογίας της Μεγάλης
Αφήγησης (Appignanesi – Garratt 1995:114).

Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία και

Μεταμοντερνισμός ΙΙΙ

Η μεταμοντέρνα περίοδος χαρακτηρίζεται γενικά από

μια συνειδητή αντίδραση ενάντια στην αντίληψη του
Διαφωτισμού για την πρόοδο / εξέλιξη και το
πολιτισμικό προϊόν αυτής της αντίληψης, το
Μοντερνισμό. Αλλά, η πράξη της απόρριψης
εντοπίζεται κυρίως σε ορισμένες σφαίρες διανοητικής
δραστηριότητας. Είναι, με άλλα λόγια, αυτό-
αντανάκλαση του Μοντερνισμού, ή αλλιώς, μια
περίπτωση Μοντερνισμού που έρχεται να προκαλέσει
τα ελλείμματά του.
 Αρχαιολογία: από την Αναγέννηση
στον 20ο αιώνα

H Αρχαιολογία μεταξύ Ανθρωπιστικών,

Επιστημονικών και Κοινωνικών
προσεγγίσεων Ι

Το Απολλώνιο
= Εμπειρικός Θετικισμός
= Μοντερνισμός
= Διαδικαστική ή Νέα Αρχαιολογία
 H Αρχαιολογία μεταξύ Ανθρωπιστικών,
Επιστημονικών και Κοινωνικών προσεγγίσεων
ΙΙ

Το Διονυσιακό
= Ιδεαλιστικός Ρομαντισμός
=Μεταμοντερνισμός
=Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία

Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία και

Φύλο Ι

Το φύλο δεν είναι κάτι που μένει

σταθερή έννοια. Τα όρια και οι
κατηγορίες του είναι διαπερατά,
εμπεριέχουν τις αντιλήψεις για την
ταυτότητα και τη μη ολοκληρωμένη
γνώση. Η αρχαιολογία του φύλου
δεν ορίζεται πλέον από
διαπολιτισμικούς ορισμούς για το
κύρος, τη διττή κατηγοριοποίηση
και τον καταμερισμό της εργασίας
μεταξύ των φύλων.
 Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία και
Φύλο ΙΙ
Η Μεταδιαδικαστική αρχαιολογία
αναζητά το φύλο ως διαφορά,
ερευνά τις ιδιωτικές διαδικασίες του
να είναι κανείς άνδρας ή γυναίκα,
τη συμπληρωματικότητά και τον
ανταγωνιστικό χαρακτήρα αυτής
της διαφοροποίησης. Το παρελθόν
του φύλου αποτελεί μια αχανή
ερευνητική περιοχή (Gilchrist,1999:
149)

Στρουκτουραλισμός, 1
• Γλωσσολογικός δομισμός
[Από τη Βικιπαίδεια]
• Ο στρουκτουραλισμός, δομισμός ή δομολειτουργισμός
είναι θεωρία των αρχών του 20ου αιώνα, της οποίας
θεμελιωτής υπήρξε ο γλωσσολόγος Φερντινάντ ντε Σωσσύρ
(Ferdinand de Saussure), ο οποίος και έδειξε για πρώτη φορά
το «αυθαίρετο του γλωσσικού σημείου»: ότι η γλώσσα δεν
αντιγράφει την πραγματικότητα αλλά είναι αυθαίρετη, καθώς
δεν υφίσταται μια αιτιώδης σύνδεση ανάμεσα στο σημαίνον
(τη λέξη που αποδίδεται σε ένα αντικείμενο) και το
σημαινόμενο (το αντικείμενο). Έτσι, το γλωσσικό σημείο δεν
ενώνει ένα όνομα με ένα αντικείμενο, αλλά μια ιδέα του
πράγματος με μια ακουστική εικόνα.
 Στουκτουραλισμός, 2
• Η ευρύτερη προσέγγιση του στρουκτουραλισμού στις
κοινωνικές επιστήμες, με αφετηρία την αρχική γλωσσολογική
θεωρία, βρίσκει εφαρμογή σε ένα ευρύ πεδίο που διατρέχει
σχεδόν όλο το γνωστικό φάσμα. Το βασικό αξίωμά του είναι
ότι κάτω από τις συνειδητές ανθρώπινες κατασκευές, άσχετα
με το πεδίο τους, υπάρχουν ασυνείδητες δομές που
αναπαράγουν τα διάφορα φαινόμενα, οι οποίες διέπονται από
κάποιους νόμους ισορροπίας, κοινούς για κάθε σύστημα που
αποτελεί μέρος του φυσικού κόσμου.
• Το ριζοσπαστικό συμπέρασμα έγκειται στο επιχείρημα ότι οι
εκδηλώσεις του ανθρώπου, που η φιλοσοφία μέχρι τα μέσα
του 20ου αιώνα θεωρούσε «συνειδητές», υπακούν στην
πραγματικότητα σε «μη συνειδητές δομές» (ή αλλιώς
στρουκτούρες) με τη δική τους διάρθρωση και διαλεκτική, η
οποία και απέχει παρασάγγας από τον συνειδητό ανθρώπινο
έλεγχο.

Στρουκτουραλισμός, 3

• Κατ' αυτή την έννοια, κορυφαίες στιγμές όπου καταδείχτηκε το ασυνείδητο και υποκειμενικό
των ανθρώπινων δομών (όχι βεβαίως σε άμεση σχέση με τον δομισμό ως ιστορικά
εντοπισμένο κίνημα και θεωρία) υπήρξαν:
• Η τεκμηρίωση από τον Κοπέρνικο, τον Κέπλερ και άλλους της θεωρίας του ηλιοκεντρικού
ηλιακού συστήματος, που εκτόπισε τον άνθρωπο από το κέντρο του σύμπαντος.
• Η εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου που έδειξε πως ο άνθρωπος, ως υπόσταση, δεν
βρίσκεται λίγο πιο κάτω από τους «αγγέλους» αλλά λίγο πιο πάνω από τους πιθήκους.
• Η ψυχαναλυτική θεωρία του Φρόιντ που έδειξε πως ο ψυχισμός του ανθρώπου
κυριαρχείται από ασυνείδητες ορμές.
• Η διατύπωση του δεύτερου θερμοδυναμικού αξιώματος, που έδειξε στον άνθρωπο της
βιομηχανικής εποχής, που στήριζε τις ελπίδες του στο απεριόριστο των φυσικών πόρων,
πως κάθε μορφή ενέργειας μετατρέπεται, τελικά και μη - αναστρέψιμα, σε μη αξιοποιήσιμη
θερμότητα.
• Η διαπίστωση του Μαρξ ότι όλα τα κοινωνικοπολιτικά φαινόμενα ανάγονται στον τρόπο με
τον οποίο η κοινωνία είναι χωρισμένη σε τάξεις και στην πάλη μεταξύ τους.
• Το εξελικτικό φιλοσοφικό σύστημα «Θέση - Αντίθεση - Σύνθεση» (διαλεκτική) του Χέγκελ
που έθεσε ως καθοδηγητική δύναμη της Ιστορίας την πάλη ανάμεσα στις επιμέρους
αντιθέσεις κάθε συνόλου, την «άρνηση της άρνησης», την αντίθεση της θέσης που οδηγεί
νομοτελειακά σε μια νέα ανώτερη σύνθεση, εμπλουτισμένη με την εμπειρία τόσο της θέσης
όσο και της αντίθεσης.
 ?

? ΠΑΡΕΛΘΟΝ ?

Σε ποιους ανήκει;
14

ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

Α. Αρχαιότητες Ελλάδας
(π.χ. Βρεττανικό Μουσείο - Ελγίνεια)
Β. Αρχαιότητες Αιγύπτου
(π.χ. Μουσείο Βερολίνου, προτομή Νεφερτίτης)

Βασική αντίρρηση για την επιστροφή,

όπως διατυπώνεται από τα μουσεία,
το πρόβλημα της διατήρησης
(π.χ. φαράγγι Olduvai)
15
 ΑΛΛΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΤΙΘΕΝΤΑΙ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ
Α. Γνωστικά προβλήματα πνευματικής φύσεως, που σχετίζονται με τομείς όπως η
ιδεολογία ή η θρησκεία σε κάθε σύγχρονο πολιτισμικό περιβάλλον, π.χ. ανασκαφές
τάφων (η ταφή είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη θρησκεία, άρα προσβάλουμε τους
νεκρούς;;;)

Β. Γνωστικά προβλήματα που σχετίζονται με την καταγωγή/προέλευση (φυλή,

εθνικότητα), π.χ. η πολιτιστική κληρονομιά της Αυστραλίας ανήκει στους Αβορίγινες
(οι Αυστραλοί αυτόχθονες);;; Και οι αυτόχθονες της Νέας Ζηλανδίας, της Βόρειας
Αμερικής («Ινδιάνοι»);;;

16

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

 Η δεκαετία του 1990, έφερε στην επιφάνεια ζητήματα εθνικότητας, εθνικισμού, πολιτισμικής ταυτότητας και
πολιτικής, καθώς και την επίδρασή τους στο πεδίο της Αρχαιολογίας.
 Τα ζητήματα που θίγονται είναι κυρίως ο εθνικισμός και η κατασκευή ταυτότητας στο παρελθόν (19ος
κυρίως αι.).
 Η έμφαση δόθηκε αρχικά στην Ευρώπη, στη συνέχεια όμως εμφανίστηκαν μελέτες για την Ασία και την
Αφρική.
 Το φαινόμενο του εθνικισμού, κυρίαρχο στον 19ο αι., απασχόλησε τους περισσότερους ερευνητές της
περασμένης δεκαετίας, ενώ το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος
στην πρόσφατη έρευνα.

23
 Case Study:
Η ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ
ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ, Ι

Οι περιοχές αυτές ήταν εξαιρετικά «περιφρονημένες» από την

Δυτική αρχαιολογική θεωρητική έρευνα, έως και τα μέσα της
δεκαετίας του 1990, παρά το γεγονός ότι οι περιοχές αυτές, κοιτίδα
αρχαίων πολιτισμών, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της
αρχαιολογικής έρευνας. Η υλοποίηση και οι πρακτικές της
αρχαιολογίας στις περιοχές αυτές, συνδέονται αναπόσπαστα με τις
πολιτικές και πολιτισμικές πραγματικότητες των λαών τους.

24

Η ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΣΗ

ΑΝΑΤΟΛΗ, ΙΙ

Δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα για τις αιτίες της απουσίας των περιοχών από την
σύγχρονη θεωρητική αρχαιολογία. Επιπλέον, τίθενται ζητήματα που συνδέονται με τις
έννοιες της πολιτιστικής κληρονομιάς, της σύγκρουσης ταυτοτήτων, του εθνικισμού
και της πολιτικής.
 Η ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΣΗ
ΑΝΑΤΟΛΗ, ΙΙΙ

Ο Οριενταλισμός, ως έκφραση ρατσισμού, ή ακόμη και η άγνοια, έχουν παίξει σημαντικά αρνητικό ρόλο
στην εξαφάνιση της περιοχής από την αρχαιολογική θεωρητική έρευνα. Αν μάλιστα σκεφτούμε ότι η
«Αγγλο-Αμερικανική Σχολή» (που δίνει αξιολογική έμφαση κυρίως στις περιοχές της Ευρώπης και της
Αμερικής) έχει παίξει ηγετικό ρόλο στην αρχαιολογική έρευνα της περιοχής, καταλαβαίνουμε καλύτερα την
περιθωριοποίηση περιοχών όπως η Μεσόγειος, η Εγγύς Ανατολή και η Αίγυπτος (βλ. Bailey,
Κωτσάκης/Kotsakis, Silberman, Nacacche).

Η αρχαιολογική θεωρητική προσέγγιση στην αρχαιολογία των παραπάνω περιοχών, θα έπρεπε να γίνεται
με ειδική αναφορά στην πολιτισμική και εθνική πολιτική των περιοχών και στον κοινωνικό αντίκτυπο της
σημασίας των αρχαιοτήτων για τους λαούς τους (βλ. Meskell).

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ «ΕΥΑΙΣΘΗΤΕΣ» ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Τέτοιες περιοχές είναι για παράδειγμα:

Η Γιουγκοσλαβία (βλ. Brown)
1. Η Κύπρος (βλ. Knapp-Antoniadou)
2. To Ισραήλ και η Παλαιστίνη (βλ. Silberman)

Η αρχαιολογική και ιστορική αφήγηση στις παραπάνω περιοχές, επικαλύπτεται,

συχνά ιδιαίτερα έντονα, από τις κοινωνικοπολιτικές πραγματικότητες. Στις
περιοχές αυτές η αρχαιολογική ερμηνεία έχει ιδιαίτερα μεγάλη πολιτική σημασία
που ανιχνεύεται με πολύ «απτό» τρόπο και περνάει μέσα από συγκεκριμένες
ιδεολογικές οδούς.

27
 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ Ι

Το παρελθόν έχει χρησιμοποιηθεί από τους αρχαιολόγους της Δύσης για την ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ της
εικόνας της ΜΗ-ΔΥΣΗΣ, για την παραχάραξη μιας αποκλειστικά δυτικής «πολιτισμικής συνέχειας» και για
την δημιουργία αντικρουόμενων ταυτοτήτων.

Ποτέ δεν υπήρξε η Αρχαιολογία ουδέτερο πεδίο συζήτησης.

Αν επιπλέον λάβουμε υπόψη την αναντιστοιχία των χαρτών του δυτικού κόσμου με το πραγματικό μέγεθος
των ηπείρων (αλλά και τον προσανατολισμό τους), καθώς και τις περιφρονητικές αντιλήψεις για την καταγωγή
των «εκτός δυτικού κόσμου» πληθυσμών που τις κατοικούν, αντιλαμβανόμαστε ότι χαρακτηρίζονται από
αποικιοκρατική ή ιμπεριαλιστική έμφαση. Η αποικιοκρατία και ο ιμπεριαλισμός συνδέονται επίσης στενά ως
έννοιες με την έννοια «μουσείο» (βλ. Anderson, Said, Bahrani). Η μη-Δύση καθίσταται έτσι ένα
κατασκευασμένο ιδεολόγημα.

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ ΙΙ

Χαρακτηριστικό παράδειγμα χειραγώγησης αποτελεί η κατασκευασμένη εικόνα των

ηθών της περιοχής της Αρχαίας Μεσοποταμίας, όπου υποτίθεται ότι κυριαρχεί ο
δεσποτισμός και η ηθική κατάπτωση. Πρόκειται για καθαρά δυτικό κατασκεύασμα
(Bahrani, Hodder, Pollock-Lutz 1994). Δυστυχώς, πολλές από τις λεγόμενες
«ανθρωπιστικές σπουδές», ιδιαίτερα η αρχαιολογία, παραμένουν ιδεολογικά «εγγόνια
του ιμπεριαλισμού», σύμφωνα με τον χαρακτηρισμό της Meskell.

Κατά συνέπεια, η συνειδητοποιημένη κοινωνικοπολιτική προσέγγιση, οφείλει να

γίνεται αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης αρχαιολογίας (Moser 1995, Kotsakis,
Trigger 1989,1995)

29
 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ ΙΙΙ

Επιστρέφοντας στο παράδειγμα της Ασίας, παρατηρούμε ότι η διαλεκτική του Οριενταλισμού και της
αποικιοκρατίας έχει χτίσει θεωρητικές ανισορροπίες με πολιτικό χαρακτήρα και διαφορετικά ανα χώρα και
εποχή μέτρα και σταθμά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υποβάθμιση της αξίας του παρελθόντος στην περιοχή του
Κόλπου, ιδιαίτερα από τον πόλεμο και μετά, καθώς και κατά την επίθεση στο Ιράκ.

Με αφετηρία την «παρηκμασμένη» εικόνα του ηγέτη της Αρχαίας Μεσοποταμίας, ο Σαντάμ Χουσεϊν
συχνά παραλληλίστηκε, από τα δυτικά media, με Ασσύριο «τύραννο», ενώ τα μνημεία της χώρας του
θεωρήθηκαν απλώς μέρος της κοινής Ευρωπαϊκής κληρονομιάς.

Τα media ασχολήθηκαν έτσι περισσότερο με την καταστροφή των ziggurat, παρά με την απώλεια
ανθρώπινων ζωών, που για μια ακόμη φορά χαρακτηρίστηκαν «παράπλευρες απώλειες».

30

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

1. Η Αρχαιολογία δεν είναι απελευθερωμένη ούτε από ιδεολογικά ρεύματα, ούτε από εμφανείς ή
υποβόσκουσες «ηγεμονικές» τάσεις.

2. Η Αρχαιολογία είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την Πολιτική. Και θέτει συνεχώς διλήμματα που
πρέπει να αντιμετωπίζονται με συνειδητοποιημένα πολιτική θεώρηση και ανθρωπιστικό αντικειμενικό
στόχο.

Όροι - Λέξεις Κλειδιά

Α. Οριενταλισμός, αποικιοκρατία/μετα-αποικιοκρατία
Β. Διαδικαστική και Μεταδιαδικαστική Αρχαιολογία (βλ. σχετικό μάθημα)
Γ. Αρχαιολογία της Παγκοσμιοποίησης

31
 ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΕΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ, Ι

Ο Μαρξισμός είναι μια από τις πιο σημαντικές και αποτελεσματικές προσεγγίσεις στην κοινωνική
θεωρία και αρχαιολογία του 20ου αιώνα.

Η Νέα Αρχαιολογία βλέπει την κοινωνική και ιδεολογική οργάνωση ως προσαρμοστική ανταπόκριση
στις υλιστικές συνθήκες.

Γι’ αυτό προσπαθεί να εξηγήσει τον κοινωνικό μετασχηματισμό με βάση αλλαγές στα οικονομικά
συστήματα.

Οι αρχαιολόγοι ασχολούνται με τα υλικά λείψανα και, καθώς οι μαρξιστικές προσεγγίσεις είναι σαφώς
υλιστικές, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ιδιαίτερα κατάλληλες για τους αρχαιολόγους.

32

ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΕΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ, ΙΙ

Για τους παραπάνω λόγους, η Διαδικαστική (=Νέα) Αρχαιολογία και ο Μαρξισμός, μοιράζονται μια
παρόμοια ιδεαλιστική αντίληψη της ιδεολογίας, όμως διαφέρουν στο ότι ο Μαρξισμός τοποθετεί
(ενσωματώνοντας) τις έννοιες της δομής και της διαλεκτικής.

Η Νέα Αρχαιολογία διακρίνει ανάμεσα στο πολιτισμικό περιεχόμενο (θρησκεία, π.χ.) και την υλική
λειτουργία (π.χ. νόμισμα – χρήμα – οικονομία).

33
34

35
36

37
38

39
40