«Θεματοδοσία στο μάθημα της
Νεοελληνικής Γλώσσας στο Γυμνάσιο.
Δυσκολίες και προτάσεις»
Αλ. Ασημακοπούλου - Παναγιώτης Πυρπυρής,
Σχολικοί Σύμβουλοι
Το δείγμα των θεμάτων του σχολ. έτους 2016-17
των Γυμνασίων της Γ΄ ΔΕΕ κατέδειξε:
• Κείμενα:
• Α΄ Γυμνασίου : από διαφορετικούς θεματικούς άξονες
• Β΄ Γυμνασίου: 70% : “φιλία”
• Γ΄ Γυμνασίου : 80% : “ρατσισμός”
• Ύπαρξη συνοδευτικού εισαγωγικού σημειώματος: 65%
• Πολυτροπικότητα: 0%
Οδηγίες για τη διδασκαλία των φιλολογικών
μαθημάτων στο Γυμνάσιο:
Κατά την επιλογή του κειμένου καλό
είναι να έχουμε κατά νου:
• Όλους τους θεματικούς άξονες της τάξης,
• Το κειμενικό είδος στο οποίο έχουμε δώσει έμφαση,
• Την ηλικία και τις δυνατότητες των μαθητών βαθμός
δυσκολίας του κειμένου
• Την έκταση του κειμένου
• Την καταλληλότητά του (που άπτεται πλήθους
παραγόντων),
• Τη διασκευή του κειμένου
• Την πολυτροπικότητα (Αν αποφασίσουμε να εντάξουμε
συνοδευτική εικόνα αναγκαία η σύνδεση των
πληροφοριών της εικόνας με το κείμενο και η αξιοποίησή
τους
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ
Το δείγμα των θεμάτων του σχολ. έτους 2016-17 των
Γυμνασίων της Γ΄ ΔΕΕ κατέδειξε:
Ερωτήσεις κατανόησης
Οι μαθητές/τριες καλούνται να:
• να εντοπίζουν και να παρουσιάζουν τις πληροφορίες που περιέχονται
στο κείμενο (*σχολιασμός),
• να επισημαίνουν το επικοινωνιακό πλαίσιο του (τον πομπό, τον/τους
δέκτη/ες, το μέσο επικοινωνίας, τον σκοπό για τον οποίο γράφτηκε)
• ------------------------------------------------------------------------
• να αναγνωρίζουν το βασικό μήνυμα του και να το συσχετίζουν με τις
περιστάσεις επικοινωνίας
• να σχολιάζουν χωρία του
• να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο «συνομιλεί» το κείμενο με το
σκίτσο, τη φωτογραφία κ.τ.λ. που το συνοδεύει.
• Περιληπτική απόδοση ευρύτερου κειμένου (Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου)
Ερωτήσεις κατανόησης : Δυνατότητες &
Ενδεικτικές διατυπώσεις
(πρώτη δυνατότητα: Σ-Λ)
• Αρκεί μόνο η ερώτηση Σ-Λ που αποσκοπεί
στην κατανόηση του περιεχομένου; ΌΧΙ
Πρόταση ΙΕΠ :
επίσης
• Κατανόηση κειμένου και επικοινωνιακού
πλαισίου:
Ερωτήσεις κατανόησης: Δυνατότητες &
Ενδεικτικές διατυπώσεις
(δεύτερη δυνατότητα)
Ποιο είναι το βασικό θέμα του κειμένου: Να
απαντήσετε σε 30 περίπου λέξεις αξιοποιώντας
πληροφορίες του κειμένου.
(τρίτη δυνατότητα)
“Τελικά η γνώση μοιάζει σαν ένα ποτάμι που ποτέ
δε στερεύει και, αν έχεις τη διάθεση να το
ακολουθήσεις, σίγουρα δε θα βγεις χαμένος.”
Να αποδώσετε με δικά σας λόγια το νόημα της
περιόδου.
Ερωτήσεις κατανόησης: Δυνατότητες &
Ενδεικτικές διατυπώσεις
(τέταρτη δυνατότητα)
• Η ιστορία που διαβάσατε βρίσκεται σε ενημερωτικό φυλλάδιο της
ActionAid. Ποιο νομίζετε ότι είναι το βασικό της μήνυμα ; Να το
αποδώσετε με δικά σας λόγια και να το συσχετίσετε με τον σκοπό για
τον οποίο γράφτηκε. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με στοιχεία
από το κείμενο.
• Ορθώς στο εισαγωγικό κείμενο της ιστορίας αναγράφονταν τα εξής:
• Το κείμενο που ακολουθεί είναι διασκευή πραγματικής ιστορίας που
παρουσιάζεται στο ενημερωτικό φυλλάδιο με τίτλο “Ακούστε την ιστορία
της /Εκπαίδευση για όλα τα κορίτσια και τις γυναίκες του κόσμου τώρα!
Είναι δικαίωμά τους.”, που εξέδωσε η Actionaid το 2011, στο πλαίσιο της
παγκόσμιας εβδομάδας δράσης για την εκπαίδευση.
Ερωτήσεις κατανόησης: Δυνατότητες &
Ενδεικτικές διατυπώσεις
• (Πέμπτη δυνατότητα : Πολυτροπικότητα)
• Για ποιους λόγους το κείμενο αυτό είναι πιο πετυχημένο
με την εικόνα που το συνοδεύει από ό,τι θα ήταν χωρίς
αυτή;
• Ποιο ρόλο παίζει η κεντρική φωτογραφία του κειμένου
της ιστοσελίδας; Για ποιο λόγο νομίζετε ότι την έβαλαν
οι δημιουργοί της; Για ποιο λόγο έγραψαν τις λέξεις
«Χ», «Ψ» με μεγαλύτερα γράμματα;
• Η εικόνα που συνοδεύει το κείμενο αποδίδει
μεταφορικά ή κυριολεκτικά το νόημα του λεκτικού
μηνύματος του κειμένου; Tι αποτέλεσμα δημιουργεί ο
συνδυασμός λόγου και εικόνας στην περίπτωση αυτή;
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ
• «Χαμηλού γνωστικού επιπέδου»(Lower-Cognitive Questions)
• «Υψηλού γνωστικού επιπέδου» (Higher –Cognitive Questions)
• Wilen, William W., Ed.(1987). Questions, Questioning Techniques, and Effective Teaching. National Education
Association, Washington, D.C. (https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED310102.pdf)
Lower-Cognitive Questions (χαμηλού επιπέδου)
• Έμφαση στη μνήμη
• Εντοπισμός – ανάκληση πληροφοριών
• Ερωτήσεις που διατυπώνονται : πού-πότε-ποιος-τι
• ---------
• Bruner, J. – συγκεκριμένες λειτουργίες
• Jensen, A.- πρώτο επίπεδο σκέψης
• Bloom et al. - μνημονική ικανότητα και ανάκληση-
γνώσεις κατανόησης (περιεχομένου κειμένου και
ερώτησης) και εφαρμογής (σε νέα κατάσταση της
γνώσης που οι μαθητές αποκτούν)
• Guilford, J.P. - Πληροφορία
Υψηλού επιπέδου ερωτήσεις (Higher –Cognitive
Questions)
• Προϋποθέτουν επιτυχείς απαντήσεις στις ερωτήσεις
χαμηλού επιπέδου
• Στηρίζονται σε συνδυασμό πληροφοριών και την
ενεργοποίηση της κριτικής σκέψης
• Ξεκινούν συνήθως με το πώς και το γιατί
---------
Διακρίνονται σε ερωτήσεις :
α) ανάλυσης (εξήγηση εννοιών, διάκριση αιτίου –
αιτιατού κ.λπ.)
β) σύνθεσης (διαφορετικός τίτλος για κείμενο, σύνθεση
παραγράφου, αλλαγή έκβασης ιστορίας, πρόβλεψη
συνέχειας μιας ιστορίας κ.λπ.)
γ) αξιολόγησης (να κρίνουν μια άποψη)
Προτάσεις
Στο ερώτημα 1 καλό είναι :
• να διατυπώνουμε και
ερωτήσεις «Υψηλού
γνωστικού επιπέδου» (Higher –Cognitive Questions)
• Να αποφεύγονται :
• α) δύο ερωτήσεις κατανόησης, στις οποίες ζητείται μόνο
εντοπισμός πληροφορίας (3μ+3μ),
• β) μια και μόνη ερώτηση υψηλού γνωστικού επιπέδου
(6μ.)
Π.χ. «Επομένως, ρατσιστής είναι εκείνος που δεν δέχεται ποτέ
να υποβάλει σε κριτική συζήτηση τις προκαταλήψεις του»: Σε
μία παράγραφο 60-80 να αναφέρετε ποια είναι η
συμπεριφορά του ρατσιστή σύμφωνα με το συγγραφέα .
[Σημείωση: το δοθέν κείμενο είχε έκταση μιάμιση σελίδα και
τα όσα προηγούνταν και έπονταν του χωρίου δεν ήταν
ιδιαιτέρως βοηθητικά]
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
ΘΕΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Όλες οι τάξεις
• να αναγνωρίζουν τη δομή ολόκληρου του κειμένου,
• να αναγνωρίζουν τη δομή και τον τρόπο ανάπτυξης μιας
παραγράφου (να είναι κοινώς αποδεκτός και
αιτιολογήσιμος)*,
• να αποδίδουν με πλαγιότιτλους** ή με τη μορφή
διαγράμματος τη νοηματική αλληλουχία του κειμένου,
• να εντοπίζουν τις διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις που
βοηθούν στη συνοχή του κειμένου,
• να διακρίνουν στο κείμενο σημεία όπου υπάρχει
περιγραφή, αφήγηση, επιχειρηματολογία
ή/και
• να εξηγούν τη συνεισφορά της γραμματικοσυντακτικής
δομής κάποιου χωρίου στο νόημα του (π.χ. η χρήση της
παθητικής σύνταξης αντί της ενεργητικής),
• να αναγνωρίζουν τη λειτουργία των μορφοσυντακτικών
δομών (π.χ. η επιλογή να χρησιμοποιηθεί ιστορικός
ενεστώτας αντί του αορίστου κ.ά.),
• να μετασχηματίζουν, λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις
επικοινωνίας, λέξεις ή φράσεις ή απόσπασμα του κειμένου
ως προς την μορφολογία ή ως προς τη σύνταξη ή ως προς τη
σημασιολογία/το λεξιλόγιο ή ως προς τα σημεία στίξης ή ως
προς το ύφος του κειμένου.
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Ενδεικτικές διατυπώσεις - αντιπρόταση
ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ
• Tο παρακάτω απόσπασμα
• Να βρείτε το είδος της περιλαμβάνει τρεις προτάσεις, τη
σύνδεσης των μία μετά την άλλη. Έχουμε
παρατακτική σύνδεση ή ασύνδετο
προτάσεων στο σχήμα ; Γιατί;
παρακάτω
απόσπασμα. • i) Βρείτε στο κείμενο μία πρόταση
αποφαντική, μία ερωτηματική,
• Να αναγνωρίσετε το μία προστακτική και μία
είδος των παρακάτω επιφωνηματική. Ii) Μετατρέψτε
προτάσεων την ερωτηματική πρόταση σε
αποφαντική, τέτοια που να έχει
(αποφαντική, την ίδια σημασία. iii) Πότε το
ερωτηματική, κείμενο είναι πιο ζωντανό και
προστακτική, άμεσο; (Ή Γιατί ο συγγραφέας
προτίμησε την ερωτηματική;)
επιφωνηματική)
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Ενδεικτικές διατυπώσεις – Αντιπροτάσεις
Ρήματα
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ
ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ • Βρείτε τα ρήματα του
•Να μεταφέρετε τα αποσπάσματος: Σε ποιο χρόνο
ρήματα του βρίσκονται; Γιατί ο συγγραφέας
αποσπάσματος σε χρησιμοποιεί αυτόν τον χρόνο; ( Τι
θέλει να δηλώσει; Ή Γιατί δεν
παρελθοντικό χρόνο. χρησιμοποίησε τον χρόνο…;)
• Όσα αναφέρονται στο απόσπασμα
αφορούν στο παρελθόν. Γιατί
όμως ο συγγραφέας χρησιμοποιεί
ενεστώτα ( ή μέλλοντα); Να
απαντήσετε, αφού πρώτα τα
μεταφέρετε στον
•Να μετατρέψετε την παρατατικό/αόριστο.
ενεργητική σύνταξη σε • Αφού μετατρέψετε την ενεργητική
παθητική σύνταξη σε παθητική, να
εξηγήσετε σε ποια πληροφορία
δίνει έμφαση ο καθένας από τους
δύο τρόπους σύνταξης
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Ενδεικτικές διατυπώσεις - Αντιπροτάσεις
Λεξιλόγιο/ σημασιολογία
ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ
• Στο κείμενο υπάρχει η λέξη Χ. Tι
νομίζετε ότι σημαίνει μέσα στο
• Να γράψετε τα κείμενο που διαβάσατε;
Αντικαταστήστε τη λέξη με μία
αντώνυμα (ή αντώνυμή της.
συνώνυμα) των • Ή
λέξεων που σας • Στο κείμενο υπάρχει η λέξη Χ. Tι
δίνονται. ξέρετε για την ιστορική προέλευση
και την αρχική σημασία της λέξης;
Χρησιμοποιείται στο κείμενο
κυριολεκτικά ή μεταφορικά;
• Να γράψετε ένα Αιτιολογήστε.
παράγωγο για
καθεμιά από τις • Να γράψετε από 2 λέξεις της ίδιας
παρακάτω λέξεις. οικογένειας και να τις εντάξετε σε
προτάσεις, ώστε να φαίνεται η
σημασία τους
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Ενδεικτικές διατυπώσεις – αντιπροτάσεις
Λειτουργία επιθέτου
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ
ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ • Μέσα στο κείμενο υπάρχουν
αρκετά επίθετα που συνοδεύουν
• Οι συντάκτες του ουσιαστικά. Να βρείτε τέσσερα
κειμένου χρησιμοποιούν από αυτά και να πείτε ποιες
αρκετούς επιθετικούς ιδιότητες ή ποια χαρακτηριστικά
θα χάνονταν από τα ουσιαστικά
προσδιορισμούς για να εάν τα επίθετα αυτά
κάνουν το κείμενο πιο παραλείπονταν.
σαφές. Στην Χ Ή
παράγραφο να • Μέσα στο κείμενο υπάρχουν
αρκετά επίθετα που συνοδεύουν
εντοπίσετε 4 ουσιαστικά. Να βρείτε τέσσερα
παραδείγματα. από αυτά και να τα
αντικαταστήσετε με τα αντίθετά
τους. Τι αλλάζει στις πληροφορίες
που αντλούμε από το κείμενο για
τα ουσιαστικά;
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Ενδεικτικές διατυπώσεις - Αντιπροτάσεις
Σχήματα Λόγου
ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ
Να εντοπίσετε στο • Εντοπίστε στην πρώτη
απόσπασμα δύο σημεία παράγραφο του
στα οποία η γλώσσα κειμένου τα σχήματα
χρησιμοποιείται λόγου (μεταφορά,
μεταφορικά ειρωνεία, παρομοίωση,
υπερβολή, συνεκδοχή,
σχήμα λιτότητας). • Στη
συνέχεια ξαναγράψτε
την χωρίς αυτά. Τι
παρατηρήσεις κάνετε;
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Ενδεικτικές διατυπώσεις
Σημεία στίξης
• Στην παράγραφο Χ υπάρχουν αρκετά ερωτηματικά και
θαυμαστικά. • Nομίζετε ότι ταιριάζουν στο κείμενο;•
Γιατί;• Tι του προσθέτουν;• Για να απαντήσετε,
σκεφτείτε τον πομπό, τον δέκτη και γενικά τις
συνθήκες της επικοινωνίας.
• Γιατί ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τη διπλή τελεία (τις
παρενθέσεις, τα αποσιωπητικά κ.λπ.); • Tι θέλει να
δηλώσει με αυτήν;
• Αναζητήστε στο κείμενο τα ακόλουθα σημεία στίξης:
εισαγωγικά, παύλες, άνω κάτω τελεία. • Εξηγήστε το
ρόλο τους
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Ενδεικτικές διατυπώσεις
Κειμενικό είδος
ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ
• Τι είδους κείμενο είναι το • Να εντοπίσετε μέσα στο
παραπάνω; Αιτιολογήστε κείμενο δύο σημεία στα
την απάντησή σας. οποία υπάρχει
• Να εντοπίσετε στο περιγραφή. Τι είναι αυτό
απόσπασμα δύο σημεία που περιγράφουν οι
στα οποία υπάρχουν α) συντάκτες του κειμένου
αφήγηση, β) περιγραφή (πρόσωπο; Τοπίο;
Αντικείμενο; Διαδικασία;)
Να αιτιολογήσετε την
απάντησή σας με
πληροφορίες από το
κείμενο.
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Προσοχή 1ο
• Συντακτική αναγνώριση : να δίνεται έμφαση στα
βασικά & ουσιώδη κάθε τάξης
• Ουσιαστικά/ρήματα : καλό είναι να αποφεύγονται
ερωτήσεις που δεν περιλαμβάνουν το ρόλο της
λειτουργίας του ουσιαστικού/ρήματος στο κείμενο:
Π.χ. (συνηθισμένη διατύπωση)
• Να διακρίνετε τα παρακάτω ουσιαστικά σε
τρικατάληκτα και δικατάληκτα & να τα μεταφέρετε
στον άλλο αριθμό.
• Να γράψετε τη χρονική βαθμίδα και το ποιον
ενέργειας των υπογραμμισμένων ρημάτων.
• Να βρείτε την φωνή τη συζυγία και την τάξη των
παρακάτω ρημάτων.
ΘΕΜΑΤΑ ΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΑΣ
Προσοχή 2ο
• Τίτλος κειμένου-πλαγιότιτλοι (?)
• Το ΙΕΠ προτείνει: Οι συντάκτες του κειμένου ξέχασαν να
χωρίσουν το κείμενο σε παραγράφους. Να το χωρίσετε εσείς
δίνοντας σε κάθε παράγραφο πλαγιότιτλο.
ΜΗΠΩΣ ΕΊΝΑΙ ΠΡΟΤΙΜΟΤΕΡΟ: Οι συντάκτες του κειμένου ξέχασαν
να χωρίσουν το κείμενο σε παραγράφους. Για να το χωρίσετε,
θα σας βοηθήσουν οι πλαγιότιτλοι που σάς δίνονται:
-Η συνάντηση του Μένωνα με ένα άγνωστο άνδρα
- Η λειτουργία του διονυσιακού θεάτρου
- Το θέατρο του Διονύσου από ψηλά
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
Το δείγμα των θεμάτων του σχολ. έτους 2016-17
των Γυμνασίων της Γ΄ ΔΕΕ κατέδειξε:
Η παραγωγή γραπτού λόγου πρέπει :
• να απορρέει από κείμενο που έχει δοθεί & να
προϋποθέτει την κατανόησή του,
• να ζητά από τους/τις μαθητές/τριες να αναπτύξουν
ζητούμενο σε σχέση με αυτό,
• να δηλώνει το επικοινωνιακό πλαίσιο
• (ΙΕΠ) : Αφού διαβάσατε την ιστορία της Χατζηπαύλου,
να γράψετε ένα άρθρο στη σχολική εφημερίδα όπου
θα παρουσιάζετε με συντομία την ιστορία και θα
σχολιάζετε τις επιλογές του συγκεκριμένου προσώπου
Πρόταση 1: Εκφωνήσεις με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη σύνδεση με
τις εμπειρίες, τα συναισθήματα και τα βιώματα των μαθητών
ιδίως στην Α΄ και τη Β΄ Γυμνασίου
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕΙΣ
• Αφήγηση ή επιχειρηματολογία με υπόδηση ρόλου.
π.χ. Είσαι ο φύλακας του μουσείου που αναφέρεται στο κείμενο.
Στο προσωπικό σου ημερολόγιο καταγράφεις τις εντυπώσεις σου
(σκέψεις και συναισθήματα) από την επίσκεψη της ομάδας που
αναφέρεται στο κείμενο.
Το κείμενο αναφέρεται στα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Ως ο
μεγαλύτερος αδελφός/ή της οικογένειας στέλνεις ένα mail στον
μικρότερο αδελφό σου όπου προσπαθείς να τον πείσεις να τα
χρησιμοποιεί με μέτρο και να του προτείνεις άλλους τρόπους
αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου του.
• Πρόταση 2: Παραγωγή κειμένου προτροπής επίσκεψης/διακοπών
κ.λπ. σε συγκεκριμένο χώρο, ή σε συμμετοχή σε εθελοντική
οργάνωση κ.λπ. με αξιοποίηση εικόνας ή/και λεζάντας.
Πρόταση 3:
• Παράθεση αποσπάσματος του κειμένου: Να συμφωνήσουν ή να
διαφωνήσουν με τα όσα αναφέρονται σε μορφή απαντητικού
άρθρου, επιστολής, ημερολογίου κ.λπ.
Π.χ. Σύμφωνα με το κείμενο οι φίλοι είναι ο βασικότερος λόγος για
τον οποίο όλα σχεδόν τα παιδιά της σύγχρονης εποχής παίζουν
πολλές ώρες ηλεκτρονικά παιχνίδια. Ωστόσο, ξέρεις ότι
υπάρχουν: α) παιδιά που δεν παίζουν ηλεκτρονικά παιχνίδια, β)
και άλλοι λόγοι – εκτός από αυτούς που αναφέρονται στο κείμενο-
για τους οποίους τα παιδιά σήμερα καταφεύγουν στα ηλεκτρονικά
παιχνίδια. Έτσι, αποφασίζεις να γράψεις μια επιστολή στον
συντάκτης του κειμένου στην οποία διαφωνείς με κάποια από όσα
αναφέρει.
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
Πώς κρίνετε τις ερωτήσεις παραγωγής κειμένου
του παρακάτω θέματος ; Έχετε αντιπρόταση;
Γ΄ Γυμνασίου:
Σήμερα παρατηρούνται πολλά περιστατικά ρατσιστικής συμπεριφοράς. Σε ένα
άρθρο που θα δημοσιευτεί στην σχολική εφημερίδα να εξηγήσετε τα αίτια που
κατά τη γνώμη σας οδηγούν τους νέους σε αυτή τη συμπεριφορά και να
προτείνετε τρόπους με τους οποίους το σχολείο μπορεί να συμβάλει στον
περιορισμό του φαινομένου.
Ας μετασχηματίσουμε τις διατυπώσεις
• Να συνεχιστεί το άρθρο προτείνοντας λύσεις –
τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να
αντιμετωπιστούν οι προκαταλήψεις και ο
ρατσισμός (200 λέξεις)
• Σε λόγο που εκφωνείτε στο πλαίσιο σχολικής
εκδήλωσης διατυπώνετε τις απόψεις σας για τη
σημασία που έχει ο σεβασμός στη
διαφορετικότητα και στην επικοινωνία και στη
συνεργασία τόσο μεταξύ ατόμων /κοινωνικών
ομάδων όσο και μεταξύ λαών. (200 λέξεις)
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Αξιολογούνται:
α) ο βαθμός προσαρμογής στις παραμέτρους της
επικοινωνίας (πομπός, μήνυμα, δέκτης, ύφος)
β) ο βαθμός νοηματικής επάρκειας (κατά πόσον διαθέτει
το κείμενο τις απαραίτητες πληροφορίες, κατάλληλη
επιχειρηματολογία κ.τ.λ.)
γ) ο βαθμός τήρησης των χαρακτηριστικών του κειμενικού
είδους στο οποίο ανήκει,
δ) ο βαθμός δομικής επάρκειας,
ε) ο βαθμός μορφολογικής επάρκειας (ορθογραφία, στίξη,
ορθές γραμματικές και συντακτικές δομές)
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
1ο ερώτημα – Οι μαθητές/τριες καλούνται:
• α) είτε να εντοπίζουν στο κείμενο (πεζό ή ποιητικό) ορισμένες
πληροφορίες, όπως τα πρόσωπα, τον χώρο, τον χρόνο, το
σκηνικό, το κοινωνικό πλαίσιο, το πρόβλημα που απασχολεί
τα πρόσωπα, κ.τ.λ., τεκμηριώνοντας την άποψη τους με
στοιχεία του κειμένου,
• β) είτε να αναγνωρίζουν τα βασικά θέματα ή τις ιδέες που
απασχολούν τον/τη λογοτέχνη και τη στάση που υιοθετεί
απέναντι σε αυτά/αυτές, τεκμηριώνοντας την άποψη τους με
στοιχεία του κειμένου,
• γ) είτε να αναλύουν κάποιον από τους χαρακτήρες (κίνητρα,
αξίες, επιλογές κ.τ.λ.), τεκμηριώνοντας την άποψη τους με
στοιχεία του κειμένου,
• δ) είτε να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο «συνομιλεί» το
κείμενο με την εικόνα που το συνοδεύει.
Από ΙΕΠ
• «Αγαπητή Κίτυ…Μαργκοτ» : Να παρουσιάσετε με δικά σας
λόγια, πώς περιγράφει η Άννα τη σχέση ανάμεσα στη μητέρα
και την αδερφή της.
• Στο κείμενο η Άννα παρουσιάζει πως βλέπει η ίδια τον εαυτό
της, αλλά και πως νομίζει ότι την βλέπουν οι άλλοι. Να
διαβάσετε προσεκτικά το κείμενο και να καταγράψετε τρία
σχετικά σημεία στην κατάλληλη θέση:
Πώς βλέπει η Άννα τον εαυτό Πώς νομίζει η Άννα ότι την
της; βλέπουν οι άλλοι;
Σχολιασμός των διατυπώσεων:
. Αναφέρετε σε μια παραγραφο τις κοινωνικές και
οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν στη
Ρωσία του 19ου αι., λαμβάνοντας υπόψη τις
σχετικές γνώσεις σας αλλά και το κείμενο του
Τσέχωφ.
. Ποιο το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ιουλία στο
συγκεκριμένο διήγημα; Αναπτύξτε την απάντηση
σας σε μια παράγραφο χρησιμοποιώντας και τις
κατάλληλες συνδετικές λέεξις-φράσεις.
2ο ερώτημα - Οι μαθητές/τριες καλούνται:
• α) είτε να αναγνωρίζουν τη διάκριση ανάμεσα στο
περιεχόμενο (τι λέει το κείμενο) και στις επιλογές ως προς τη
μορφή (πώς το λέει το κείμενο), επισημαίνοντας βασικά
στοιχεία οργάνωσης της αφηγηματικής πλοκής ή της
ποιητικής γραφής,
• β) είτε να εντοπίζουν μέσα στο κείμενο συγκεκριμένους
δείκτες (π.χ. αφηγηματικούς τρόπους, αφηγηματικές
τεχνικές, σχήματα λόγου κ.ά.) και να σχολιάζουν τον
λειτουργικό τους ρόλο,
• γ) είτε να επισημαίνουν και να αξιολογούν ως προς το
αποτέλεσμα που έχουν για τον αναγνώστη μαθητή/ την
αναγνώστρια μαθήτρια οι γλωσσικές και υφολογικές
επιλογές του/της λογοτέχνη.
(από ΙΕΠ)
• Στο κείμενο κυριαρχεί η πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Σε
κάποια σημεία του κειμένου, όμως, υπάρχει διάλογος
και ευθύς λόγος. Ποια είναι τα σημεία αυτά; Γιατί
υπάρχει διαφοροποίηση; Γιατί δεν συνεχίζει κι εδώ ο
συγγραφέας με αφήγηση; (κείμενο : Ν. Καζαντζάκης,
Νέα Παιδαγωγική)
• Στην τελευταία στροφή σχηματίζεται μια εικόνα. Πώς
θα χαρακτήριζες την εικόνα που σχηματίζεται; Να
δικαιολογήσεις την απάντησή σου. (Κείμενο: Γ.
Δροσίνη, Θαλασσινά τραγούδια)
(από ΙΕΠ)
• «Μη με κρίνεις αυστηρά, μα φρόντισε να με
βλέπεις απλώς και μόνο σαν ένα πλάσμα που
μερικές φορές αισθάνεται ότι το ποτήρι
ξεχειλίζει.» Σε ποιον ή ποιαν απευθύνεται η
Άννα στο σημείο αυτό; Να εντοπίσετε ένα
σημείο μεταφορικής χρήσης της γλώσσας. Να
παρουσιάσετε με δικά σας λόγια τα
συναισθήματα της αφηγήτριας σε ολόκληρο
το παράθεμα.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
• Τσέχωφ/Β’ Γυμν.: Ποιος είναι ο αφηγητής; Ποιος είναι ο
χρόνος και ο χώρος της ιστορίας; [αφορά στο 1ο ερώτημα]
• * Τα τρία σ υ σ τ α τ ι κ ά της ιστορίας. Το σκηνικό, οι
χαρακτήρες και η υπόθεση είναι η τριπλέτα που συνθέτει
την μικρή ή μεγάλη ιστορία που διαβάζουμε ή που
σκοπεύουμε να γράψουμε.
Σουλιώτης Μ. Δημιουργική γραφή. Οδηγίες πλεύσεως
(http://www.openbook.gr/dimiourgiki-grafi/)
•
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
Ι. Αναγνωστική ανταπόκριση
Οι μαθητές/τριες καλούνται να :
• α) είτε να σχολιάζουν ιδέες, αξίες, στάσεις, πράξεις
και συμπεριφορές που αναδεικνύονται στο κείμενο
τεκμηριώνοντας την άποψη τους με στοιχεία του
κειμένου και του εισαγωγικού σημειώματος,
• β) είτε να συγκρίνουν ιδέες, αξίες, στάσεις, πράξεις
και συμπεριφορές που αναδεικνύονται στο κείμενο
με αντίστοιχες του σήμερα,
• γ) είτε να συσχετίσουν ιδέες, αξίες, στάσεις, πράξεις
και συμπεριφορές που αναδεικνύονται στο κείμενο
με προσωπικές εμπειρίες, βιώματα, συναισθήματα
κ.τ.λ.
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ
ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ (ΙΕΠ)
• α. Συχνά οι έφηβοι θεωρούν ότι οι μεγαλύτεροι δεν
τους καταλαβαίνουν και νιώθουν απομονωμένοι. Τα
συναισθήματα που περιγράφει η Άννα νομίζετε ότι
δικαιολογούνται από το γεγονός ότι βρίσκεται στην
εφηβική ηλικία; Να απαντήσετε σε 100-120 λέξεις,
αφού λάβετε υπόψη και όσα αναφέρονται στο
εισαγωγικό σημείωμα για τις συνθήκες ζωής της
Άννας./ = καλούνται να συσχετίσουν τα συναισθήματα
της Άννας με την εφηβική ηλικία και τις συνθήκες ζωής
της, αξιοποιώντας στοιχεία από το εισαγωγικό
σημείωμα, σχετικά με την ηλικία και τις συνθήκες ζωής
της Άννας αλλά και δικές τους εμπειρίες από
συναισθήματα της εφηβικής ηλικίας.
(από ΙΕΠ)
• α. Στο ημερολόγιό της, η Άννα φαίνεται να
θεωρεί ότι οι μεγαλύτεροι δεν την
καταλαβαίνουν και νιώθει μοναξιά. Νομίζετε
ότι οι σημερινοί έφηβοι βιώνουν ανάλογα
συναισθήματα; Να αναπτύξετε την άποψή
σας σε 100-120 λέξεις.
(από ΙΕΠ)
• Αφού διαβάσατε την ιστορία της Χατζηπαύλου,
αποφασίζετε να της γράψετε μια επιστολή με την
οποία εκφράζετε τις σκέψεις και τα συναισθήματα
που σας προκάλεσε η απόφασή της να επιστρέψει στο
σχολείο. Η επιστολή έχει έκταση 200-250 λέξεις.
• Ή (δεύτερη επιλογή για τον/την εκπαιδευτικό)
• Αφού διαβάσατε την ιστορία της Χατζηπαύλου, να
γράψετε ένα άρθρο στη σχολική εφημερίδα όπου θα
παρουσιάζετε με συντομία την ιστορία και σχολιάζετε
τις επιλογές του συγκεκριμένου προσώπου.
(από ΙΕΠ)
• «... ο σεβασμός των ζώων από τους
ανθρώπους είναι αδιαχώριστος με τον
αντίστοιχο σεβασμό ανθρώπου προς
άνθρωπο.» Από την οικουμενική διακήρυξη
για τα δικαιώματα των ζώων, Παρίσι, 1978.
Να συσχετίσετε την παραπάνω θέση με το
απόσπασμα του Στρ. Μυριβήλη.
Σχολιασμός διατύπωσης
• Ποιες αλλαγές σημειώνονται στη ζωή της
Ελένης ύστερα από την εγκατάσταση της
Αγγελικής στο σπίτι; (Κείμενο: Τ. Τίγκα, Η
εποχή των υακίνθων, Πατάκης)
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
ΙΙ. Δημιουργική γραφή
• β. “Η μητέρα είναι τρομερά εκνευρισμένη ... αδικήσει.” Να
αναδιηγηθείτε το περιστατικό σε 100 -120 λέξεις με την οπτική
γωνία της μεγάλης αδερφής.
• β.“Η μητέρα είναι τρομερά εκνευρισμένη... αδικήσει.” Να
συνεχίσετε την αφήγηση της ιστορίας, κατασκευάζοντας έναν
υποθετικό διάλογο 100-120 λέξεων, ανάμεσα στην Άννα και τον
πατέρα της, με τον οποίο θα λύνεται η μεταξύ τους παρεξήγηση.
• Άξονες για την απάντηση και για τις δύο επιλογές. Αναμένεται οι
μαθητές/τριες να «χτίσουν» τους χαρακτήρες αξιοποιώντας τα
δεδομένα του κειμένου, να εμβαθύνουν σε συναισθήματα και
συμπεριφορές, να χρησιμοποιήσουν λόγο ανάλογα με την ηλικία
των προσώπων, το φύλο και τις περιστάσεις επικοινωνίας.
« Ένας ημιονηγός, μόλις άρχισε ο βομβαρδισμός,
βάλθηκε να τρέχει σαστισμένος. Βαστούσε γερά το
χαλινάρι του γαϊδάρου του κι έτρεχε σαν τρελός.
Έφτασε έτσι ως τ' αμπριά των Φραντσέζων ψωμάδων.
Εκεί πια, μέσα στα γιούχα της φανταριάς, πήρε είδηση
πως έσερνε πίσω του το κεφάλι του γαϊδάρου
θερισμένο απ' το λαιμό».
Είσαι ο ημιονηγός σε μεγάλη ηλικία που αφηγείσαι το
παραπάνω περιστατικό στα εγγόνια σου, που δεν
έχουν εμπειρίες από πολέμους, και θέλεις με αυτή την
ιστορία να δείξεις τη φρίκη του πολέμου (100-200
λέξεις)
• Ο πάτέρας και ο δάσκαλος εχουν ένασύντομο
διάλογο μεθέμα τον τρόποεκπαίδευσης των
παιδιών. ποιες σκέψεις και ποια
συναισθήματα γεννά στο μικρό μαθητή αυτός
ο διάλογος; Καταγράφεις τις σκέψεις κα τα
συναι΄σθήματα του σε ε΄ναν εσωτερικό
μονόλογο με αφηγητή τον μικρό μαθητή.(Νέα
Παιδαγωγική)
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
Αξιολόγηση
• α) ως προς το περιεχόμενο ελέγχεται η ικανότητα των
μαθητών/τριών να αξιοποιούν με τρόπο ευρηματικό τα
δεδομένα του κειμένου.
• β) ως προς τη δομή ελέγχεται ο βαθμός ανταπόκρισης του
μαθητικού κειμένου στο κειμενικό είδος που ζητείται.
• γ) ως προς τη μορφή ελέγχονται το ύφος (επιλογή
κατάλληλου λεξιλογίου, ιδιωματισμών, σύνταξης που
υπηρετούν τον σκοπό του κειμένου και ταιριάζουν στο
κειμενικό είδος και το επικοινωνιακό πλαίσιο) και η χρήση της
γλώσσας (ορθογραφία, σύνταξη, σαφήνεια στη διατύπωση,
στίξη κ.τ.λ.)
• ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ
• Διατυπώστε ερωτήματα με βάση τα κείμενα
που ακολουθούν.
• Προτείνετε σχετικά λογοτεχνικά κείμενα.
ΟΜΑΔΕΣ Α΄ και Β΄
ΟΜΑΔΕΣ Γ΄ και Δ΄
