1

Οδυσσέας Γκιλής
Επιμελεια συλλογής και επεξεργασίας υλικού

Εργασία
ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑΣ.
Ιστοριογραφία στα
αρχαία κείμενα
ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ: Πῶς δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν §§ 41-45, 61-62. Η
πραγματεία του Λουκιανού Πῶς δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν αποτελεί το
μοναδικό συστηματικό έργο για την ιστοριογραφία που έχει σωθεί από
την αρχαιότητα.

Θεσσαλονίκη 2018
2
 3

Περιεχόμενα

Εισαγωγικό σημείωμα............................................................................................................... 4
Εξώφυλλα από βιβλία ιστορίας ................................................................................................ 6
"Αρχαίοι Έλληνες ιστορικοί" ..................................................................................................... 8
From Wikipedia.Early Greek historians: "logographers"......................................................... 11
Ορισμοί από λεξικά ................................................................................................................. 13
Λεξικόν Δημητράκου τόμος Ζ. ................................................................................................. 14
Λεξικό αρχαίας Ελληικής γλώσσας. ........................................................................................ 19
Λεξικό Γ. Μπαμπινιώτη ........................................................................................................... 19
Ετυμολογικό λεξικό Μπαμπινιώτη.......................................................................................... 25
Συναγωγή νέων λέξεων. Βιβλιοθήκη Μαρασλή. Επιμέλεια Λυσάνδρου Γ. Χ. Κώνστα, Εν
Αθήναις 1900........................................................................................................................... 26
Αποσπάσματα για ιστοριογράφο............................................................................................ 28
Χρονολογική ταξινόμηση αποσπασμάτων-ιστοριογράφος ................................................... 92
Χρονολογική ταξινόμηση-ιστορικός ..................................................................................... 100
ταξινόμηση-ιστορικός ........................................................................................................... 126
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ λέξεων-εννιών σχετικά με την ιστορία, ιστοριογραφία.Επίσης και κυρίως
ονόματα ιστορικών της αρχαιότητας. ................................................................................... 787
 4

Εισαγωγικό σημείωμα

Στην εργασία αυτή συγκέντρωσα ορισμούς για την ιστορία, ιστορικούς,

ιστοριογραφία. Κυρίως από τα λεξικά, Δημητράκου, Μπαμπινιώτη κ.λ.π.
Ταξινομώ χρονολογικά και αλφαβητικά αποσπάσμτα από αρχαία,
βυζαντινά και θεολογικά κείμενα.
Συναντώ τον Όμηρο, Ηρόδοτο, Θουκυδίδη...δεν είναι όλοι ιστορικοί, αλλά
στα έργα τους υπάρχουν ιστορικά στοιχεία.
Ενδεικτικά βάζω εξώφυλλα από ιστορικά βιβλία του Όμηρου(8ος αιώνας
π. Χ.), Ηρόδοτου((περ. 484 π.Χ. - 425 π.Χ./410 π. Χ...), Θουκυδίδη 460
π.Χ., 395 π.Χ.,) , Ξενοφώντα.( (430 π.Χ. - 355 π.Χ.)...
Βοηθάει ο πίνακας περιεχομένων που έχω στην αρχή, μετα αντίστοιχα
κεφάλαια και τις σχετικές σελίδες.
Επίσης κατατοπίζει το ευρετήριο λέξεων και εννοιών αλλά και ονομάτων
ιστορικών που υπάρχει στο τέλος.
Δύο πίνακες στα Ελληνικά και αγγλικά με ονόματα ιστορικών.
Αρχίζω με ένα απόσπασμα του Λουκιανού ...ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ: 215. – Πῶς
δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν... Από τη Βικιπαίδεια Για τον Αποσυνάγωγο, Ο
Λουκιανός ο Σαμοσατεύς (125 - 180 μ.Χ.) ήταν ρήτορας και σατιρικός
συγγραφέας που έγραφε στην ελληνική γλώσσα. Ήταν ο δημιουργός του
σατιρικού διαλόγου και από τους σημαντικότερους αττικιστές συγγραφείς
της Δεύτερης σοφιστικής.

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ: 215. – Πῶς δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν §§ 41-45, 61-62. Η

πραγματεία του Λουκιανού Πῶς δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν αποτελεί το
 5

μοναδικό συστηματικό έργο για την ιστοριογραφία που έχει σωθεί από
την αρχαιότητα.

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ. 2012 Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Με την επιφύλαξη κάθε δικαιώματος.

Ο ιδεώδης ιστορικός

Η πραγματεία του Λουκιανού Πῶς δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν αποτελεί το

μοναδικό συστηματικό έργο για την ιστοριογραφία που έχει σωθεί από την
αρχαιότητα. Έχει χαρακτήρα επιστολής και η συγγραφή τοποθετείται στο
166 μ.Χ. Αφορμή για τη συγγραφή του έργου στάθηκε η εμφάνιση
πληθώρας ιστοριογραφικών έργων μετά τον πόλεμο του Ρωμαίου
αυτοκράτορα Βήρου εναντίον των Πάρθων (162-166 μ.Χ.), τα οποία
εγκωμίαζαν χωρίς μέτρο τα κατορθώματα των Ρωμαίων, επιδεικνύοντας
αρκετές φορές κακό γούστο. Ο Λουκιανός, αφού στο πρώτο μέρος
αναφέρεται -συχνά με εύθυμη διάθεση- στα λάθη των συγχρόνων του
ιστορικών, δίνει στο δεύτερο μέρος με συστηματικότερο τρόπο συμβουλές
προς τους επίδοξους ιστορικούς. Δύο κύριες ιδιότητες πρέπει να διαθέτει,
σύμφωνα με τον Λουκιανό, ο καλός ιστορικός: «πολιτική σκέψη και
συγγραφική ικανότητα. Η πρώτη είναι δώρο της φύσης που δεν
διδάσκεται, ενώ η συγγραφική ικανότητα μπορεί να αποκτηθεί με πολλή
άσκηση, συνεχή κόπο και μίμηση των αρχαίων» (§ 34). Ακολουθώντας
τον Θουκυδίδη, αναγνωρίζει ως βασικό στόχο της ιστορίας, της οποίας το
έργο αντιδιαστέλλει από αυτό της ρητορικής, την ωφέλεια των
αναγνωστών με την έκθεση της αλήθειας, ενώ παράλληλα ψέγει την
άκριτη μίμηση των κλασικών προτύπων.
ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ: 215. – Πῶς δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν §§ 41-45, 61-62
[41] τοιοῦτος οὖν μοι ὁ συγγραφεύς. ἔστω ἄφοβος, ἀδέκαστος, ἐλεύθερος,
παρρησίας καὶ ἀληθείας φίλος, ὡς ὁ κωμικός φησίν, τὰ σῦκα σῦκα, τὴν
σκάφην δὲ σκάφην ὀνομάσων, οὐ μίσει οὐδὲ φιλίᾳ νέμων οὐδὲ
φειδόμενος ἢ ἐλεῶν ἢ αἰσχυνόμενος ἢ δυσωπούμενος, ἴσος δικαστής,
εὔνους ἅπασιν ἄχρι τοῦ μὴ θατέρῳ τι ἀπονεῖμαι πλεῖον τοῦ δέοντος, ξένος
ἐν τοῖς βιβλίοις καὶ ἄπολις, αὐτόνομος, ἀβασίλευτος, οὐ τί τῷδε ἢ τῷδε
δόξει λογιζόμενος, ἀλλὰ τί πέπρακται λέγων.
 6

Εξώφυλλα από βιβλία ιστορίας

Νικόλαος Γύζης, Ιστορία (1892).

7
 8

"Αρχαίοι Έλληνες ιστορικοί"

Α Αθηνοκλής
Αέθλιος ο Σάμιος Ακέσανδρος
Αβυδηνός Ακουσίλαος ο Αργείος
Αγαθαρχίδης ο Σάμιος Αλέξανδρος ο Πολυίστωρ
Αγριόπας Αμυντιανός
Άθανις ο Συρακούσιος Αμφίθεος
 9

Αναξιμένης ο Λαμψακηνός Εκαταίος ο Μιλήσιος

Ανδρίσκος ο Νάξιος Εκαταίος ο Αβδηρίτης
Αντίοχος ο Συρακούσιος Ελλάνικος ο Λέσβιος
Αντικλείδης Ευγέων ο Σάμιος
Απολλόδωρος Ευνάπιος
Αππιανός Έφιππος ο Ολύνθιος
Αριστόκριτος ο Μιλήσιος Έφορος
Β Η
Βίων ο Προκοννήσιος Ηγησίας ο Μάγνης
Βίων ο Σολεύς Ηρέας
Δ Ηρόδωρος ο Ηρακλειώτης
Δήμων ο ατθιδογράφος Ηρόπυθος
Δίυλλος ο Αθηναίος Ηρακλείδης (Ποντικός ο
νεότερος)
Δείνων
Ηρακλείδης ο Κυμαίος
Δηίοχος ο Προκοννήσιος
Ηρακλείδης ο Λέμβος
Δημήτριος ο Καλλατιανός
Ηρόδοτος
Δημήτριος ο Σκήψιος
Ηρωδιανός (ιστορικός)
Δημήτριος ο Βυζάντιος
(ιστορικός) Θ
Δημοκλής ο Φυγελεύς Θεόφανης ο Λέσβιος
Διόδωρος Σικελιώτης Θεμισταγόρας ο Εφέσιος
Διογένης ο Κυζικηνός Θεόπομπος ο Χίος
Διογένης ο Λαέρτιος Θουκυδίδης
Διοκλής ο Πεπαρήθιος Ι
Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς Ιερώνυμος ο Καρδιανός
Δούρις ο Σάμιος Ίππυς ο Ρηγίνος
Ε Ίστρος ο Καλλιμάχιος
Εύδημος ο Πάριος Κ
 10

Κάδμος ο Μιλήσιος Ξάνθος ο Λυδός

Καλλισθένης Ξενοφών
Κλείδημος Ο
Κλείταρχος (ιστορικός) Ολυμπιόδωρος ο Θηβαίος
Κράτιππος ο ιστορικός Ονησίκριτος
Κρατερός ο ιστορικός Π
Κρεώφυλος ο Εφέσιος Παλαίφατος ο Αβυδηνός
Μ Παμφίλη
Μέναιχμος ο Σικυώνιος Πλούταρχος
Μάλακος Πολέμων ο Αθηναίος
Αμμιανός ΜαρκελΛίνος Πολύαινος ο ρήτορας
Μαρσύας ο Πελλαίος Πολύβιος
Μεγασθένη ς Πολύζηλος ο Ρόδιος
Μελάνθιος (ιστορικός) Ποσειδώνιος ο Ρόδιος
Μελησαγόρας ο Χαλκηδόνιος Πραξαγόρας ο Αθηναίος
Μενεκράτης ο Ελαΐτης Πτολεμαίος ο Μεγαλοπολίτης
Μενεκράτης ο Νυσαεύς Σ
Μενεκράτης ο Ξάνθιος Σκύμνος ο Χίος
Μενεκράτης ο Ολύνθιος Στράβων
Μενεκράτης ο Τύριος Σωσικράτης ο Ρόδιος
Ν Τ
Νεάνθης ο Κυζικηνός Τίμαιος ο Ταυρομενίτης
Νικόλαος ο Δαμασκηνός Φ
Νίκανδρος ο Θυατειρηνός Φίλιστος
Νίκανδρος ο Χαλκηδόνιος Φανόδημος
Νικίας ο Μαλλώτης Φερεκύδης ο Αθηναίος
Ξ Φιλόχορος
 11

Φιλοστέφανος ο Κυρηναίος Χάρων (ιστορικός)

Φλέγων ο Τραλλιανός Χάρων ο Καρχηδόνιος
Φλάβιος Αρριανός Χάρων ο Ναυκρατίτης
Φύλαρχος Χαιρήμων ο Αλεξανδρεύς
Χ Ψ
Χάραξ ο Περγαμηνός Ψάων

From Wikipedia.Early Greek historians: "logographers"

Contents Cratippus of Athens

1 Early Greek historians: Ctesias
"logographers"
Dinon
2 Classical Greece
Duris of Samos
3 Hellenistic Greece
Ephorus
4 Roman Greece
Eudemus of Rhodes
5 Byzantine Empire
Hellanicus of Lesbos
Heracleides of Cyme
Acusilaus
Herodotus
Amelesagoras
Philistus
Cadmus of Miletus
Theopompus
Hecataeus of Miletus
Thucydides
Hellanicus of Lesbos
Xenophon
Pherecydes of Leros
Hellenica Oxyrhynchia
Stesimbrotos of Thasos
Hellenistic Greece
Xanthus (historian)
Abydenus
Classical Greece
Aesopus (historian)
Antiochus of Syracuse
Agatharchides
Callisthenes
Agathocles (writers)
 12

Alexander Polyhistor Paeon of Amathus

Anticlides Palaephatus
Antipater Philinus of Agrigentum
Antisthenes of Rhodes Philochorus
Artapanus of Alexandria Philostephanus
Berossus Phylarchus
Callixenus of Rhodes Polybius
Cleitarchus Posidonius
Craterus (historian) Satyrus the Peripatetic
Ctesicles Sosicrates
Demetrius the Chronographer Theopompus
Diyllus Timaeus (historian)
Duris of Samos Roman Greece
Euphantus Gaius Acilius
Eupolemus Acesander
Hecataeus of Abdera Alexander Lychnus
Hegesander (historian) Alexander Polyhistor
Hegesias of Magnesia Appian
Hippobotus Arrian
Jason of Cyrene Zarmanochegas
Leon of Pella Caecilius of Calacte
Manetho Callinicus (Sophist)
Marsyas of Pella Castor of Rhodes
Marsyas of Philippi Dio Chrysostom
Menander of Ephesus Lucius Cincius Alimentus
Neanthes of Cyzicus Criton of Heraclea
Nicander Criton of Pieria
 13

Dexippus Philo of Byblos

Cassius Dio Plutarch
Diocles of Peparethus Polyaenus
Diodorus Siculus Polybius
Dionysius of Halicarnassus Posidonius
Ephorus the Younger Gaius Asinius Quadratus
Herodian Strabo
Hypsicrates (historian) Thallus (historian)
Josephus Theophanes of Mytilene
Sextus Julius Africanus Byzantine Empire
Memnon of Heraclea Procopius
Nicias of Nicaea Chronicon (Eusebius)
Nicolaus of Damascus Chronicon (Jerome)
Pamphile of Epidaurus Agathias

Ορισμοί από λεξικά

αρχαιοδίφης "Πύλη για την ελληνική γλώσσα και τη γλωσσική

εκπαίδευση" αρχαιοδίφης ο [arxeoδífis]: αυτός που ασχολείται με την
έρευνα και τη μελέτη της αρχαιότητας. [λόγ. αρχαιο- + -δίφης κατά το
ιστοριοδίφης] [Λεξικό Γεωργακά] αρχαιοδίφης [arçeo∂ífis] ο, (L) person
who studies antiquities, antiquary: ένας αυστηρός ~δεμένος με την
ακριβολογία θα βρίσκει τον ποιητή .. ανερμάτιστα φανταστικό (Palam) | ο
~ μπορεί .. να βρει την ετυμολογία μιας λέξης, τη σωστή γραφή ενός
χωρίου κλ (Kakridis) [fr kath (neol Koumanoudis) αρχαιοδίφης, cpd w.
combin form -δίφης (: διφώ); cf αρχειοδίφης, αστροδίφης, δικοδίφης,
ιστοριοδίφης etc]
 14

Ιστορία Από τη Βικιπαίδεια, Με τον όρο Ιστορία εννοείται η συστηματική

μελέτη του παρελθόντος εστιασμένη κυρίως στην ανθρώπινη,
δραστηριότητα έως την παρούσα εποχή.[1] Η ιστορία μελετά κυρίως
γραπτές πηγές που μας δίνουν πληροφορίες για το παρελθόν ενώ ως
προϊστορία αναφέρεται η εποχή για την οποία δεν έχουμε γραπτές πηγές ή
που αυτές δεν μας είναι κατανοητές. Η μελέτη των γεγονότων
περιλαμβάνει την καταγραφή τους, αλλά και τα αίτια που οδήγησαν σε
αυτά, όπως και τους γενικούς νόμους της ιστορικής εξέλιξης.
ιστοριογραφία Με τον όρο ιστοριογραφία εννοείται το γραπτό αρχείο
όσων είναι γνωστά για τον άνθρωπο και τις κοινωνίες του παρελθόντος και
αφορά στον τρόπο με τον οποίο προσπάθησαν να κατανοήσουν και τα δύο
οι ιστορικοί. Σε έναν εναλλακτικό ορισμό η ιστοριογραφία είναι η
συγγραφή της ιστορίας, ιδιαίτερα εκείνη που θεμελιώνεται στην κριτική
εξέταση των πηγών και τη σύνθεση επιλεγμένων τμημάτων από αυτές τις
πηγές σε μία αφηγηματική συνέχεια που αντέχει στην ακαδημαϊκή
δοκιμασία κριτικών μεθόδων[2]. Οι θεματικές ακόμη και οι ιδεολογικές
αναλύσεις αυτών των γραπτών αρχείων παράγουν εξειδικευμένες
ιστοριογραφίες, όπως είναι για παράδειγμα η μαρξιστική ιστοριογραφία, η
αρχαιοελληνική ιστοριογραφία, η ρωμαϊκή ιστοριογραφία κ.ο.κ.

Λεξικόν Δημητράκου τόμος Ζ.

15
16
17
18
 19

Λεξικό αρχαίας Ελληικής γλώσσας.

ἱστορία, -ας, ἡ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ 1. η έρευνα: ἡ περὶ φύσεως ἱστορία = η

έρευνα γύρω από τη φύση.
2. οι γνώσεις που προκύπτουν από την έρευνα, η πληροφόρηση: μεγάλ’
ὠφελήσεσθε πρὸς ἱστορίαν τῶν κοινῶν = μεγάλη ωφέλεια θα έχετε από την
πληροφόρησή σας για τις δημόσιες υποθέσεις.
3. η καταγραφή των αποτελεσμάτων της έρευνας, διήγηση, ιστορική
διήγηση, ιστορία.
παράγ. ἱστορέω «ερευνώ, ρωτώ να μάθω». ΝΕ ιστορία (με τη σημ. 3).
[παράγ. λ. ἱστορέω (ἵστωρ, *Fειδ-, εἶδος, οἶδα) + παρ. επίθ. -ία].

Λεξικό Γ. Μπαμπινιώτη

ιστορημένος, -η, -υ διακυσμημένυς με θέματα από την εκκλησιαστική

παράδοση (βλ. λ. ιστορώ). [ετυμ, -Μτχ. π αθ. παρακ. τυύ αρχ. ιστορώ (-
έω)\. ιστόρηση (η) [μεσν .ϊ η δίακόσμηση με εκκλησιαστικά και βιβλικά
θέματ α (βλ. λ. ιστορώ). ιστορία (η) {ιστοριών} 1. η εξέλιξ η μέσα στυν
χρόνυ (ενός λαού, μ ιας ομάδας ανθρώπ ων, ενός τομέα τής ανθρώπινης
δραστηριότητας), το σύνολο των γεγονότων που απαρτίζουν το παρελθόν
του (από την προκη εμφάνισή τους μέχρι την τωρινή τους κατάσταση): η
~ τής Ελλάδας / τού ελ/.ηνικού έθνους / τής Χερσονήσου τού Αίμου
> των κτιστάδων τής Ηπείρου / των σιναφιών τής Λέσβου / τής ελ,ληνικής
ζωγραφικής / τής μουσικής / του αθλητισμού / τής λογοτεχνίας / τού
κινηματογράφου || η – τής οικογένειάς του χάνεται στα βάθη των αιώνων ||
οι παραχαράκτες τής ~ || η αληθινή – τής Αντίστασης (τα πραγμ ατικά
γεγονότα)· φρ. τέλος τής ιοτορίας [ 1989[ όρος με τον οποίυ ο πολιτικός
επιστήμονας Φράνσις Ψυυκουγιάμα περι έγραψε την προοπτική τής
επικράτησης τής ελ εύθερης οικονομίας και τής φιλελεύθερης
δημοκρατίας σε ολόκληρυ τυν κόσμυ λόγω τής κατάρρευσης τυύ
κυμουνισμού και τής Σοβιετικής Ένωσης και τής υποχώ ρησης των ιδ ευλυ
γιών πυυ προκαλούσαν συγκρούσεις και επαναστάσεις 2. (ειδικότ.) το
σύνολο των αξιομνημόνευτων γεγονότων: αυτή η συμφωνία 0α μείνει στην
~ || αυτό που συνέβη θα το γράψει η ~ || με το έργο του κέρδισε μια θέση
στην φρ. γράφω ιστορία δια- κρίνυμαι ιδιαίτερα: ο σερ Λώρενς Ολιβιέ
έγραψε ιστορία στον χώρο τής υποκριτικής 3. (ειδικότ.) (α) η επ ιστήμη πυυ
μελετ ά τα γεγονότα τού π αρελθόντος κατά χρονολογική σειρά και σύμφωνα
μ ε συγκεκριμένες μεθόδους (ιστορικές μέθοδοι), επιχειρώντας συνήθ. την
 20

ανάλυση και ερμηνεί α τυυς (την εύρεση των σχέσεων που τα διέπουν): η
επιστήμη τής – jj σπουδάζω ~ )| παίρνω πτυχίο στην - j) κορυφαίος
μελετητής τής αρχαίας ~ || οι πηγές και οι μέθοδοι τής ~ (πβ. κ. λ.
ιστοριογραφία) (β) η επιστήμη που εφαρμόζει τις ίδιες μεθόδους για τη μ
ελέτη τ ής γέννησης, ανάπτυξης και προόδου κάθε χώρου δράσεως και ιδ.
άλ λων επιστημυνικών κλάδων: η ~ τής φιλοσοφίας / τής τέχνης / των
μαθηματικών / τής γλώσσας / των θρησκειών 4. (συνεκδ.) (α) το σχολικό
μάθημα που βασίζεται στα στοιχεία που παρέχει η παραπάνω επιστήμ η:
διαβάζω ~ ||σύμφωνα με τη σχολική ~... (β) τυ αντίστοιχο σχολικό βιβλίο:
βάζω την ~ στην τσάντα || ξέχασα την - στο σπί τι || στη σελίδα δέ κα τή ς ~
5. η γραπτή και με συγκεκρι μένη μέθοδο παρουσίαση των γεγονότων που
συνέβησαν στη χωροχρονική πορεία ενός λαυύ, μιας κυινωνικής ομάδας
κ.λπ.: κυκ/.οφόρησε η - τής νήσου Χί ου || π οι ος έ γραψε την ~ τού εργατι
κού κινήμ ατος: || η ~ τής πει ρατεί ας από τον JOo έως τον \ 7ο αι. |j η επί
σημη - απ οσι ωπ ά σημαντικά στοιχ εί α 6. (συνεκδ.) τυ βιβλίυ πυυ
περιλαμβάνει τα παραπ άνω γεγονότα: αγόρασα την ~ τή ς Γαλ/.ικής
Επανάστασης || η ~ τού Β' Παγκοσμίου Πολέμου πωλείται φθηνά 7. η
περίοδος γι α την οποία έχουμε γραπτ ές μ αρτυρί ες (κατ*αντιδιαστολή προς
την προϊ στορί α και τη μυθολογία) 8. (συνεκδ.) οι γραπτές πηγές στυ σύνολό
το\>ς. από τις υ ποίες αντλούμε πληροφορίες για το παρελθόν, καθώς
και τα βιβλία πυυ έχουν γραφτεί γύρω από τα γεγονότα τού παρελθόντος: η
~αναφέρει πως... || στην - υπάρχ ουν πολλές ανάλογες περιπτώσεις y
πουθενά στην - δεν θα βρει κανείς τέτοια προσωπικότητα || τα πρόσωπα τής
~ 9. (α) αφήγηση (γραπ τή ή προφορική) πραγματικών ή φανταστικών
γεγονότων: άκουσα μια περίεργη ~ || θα σας διηγηθώ μια ~ με μάγους και
τέρατα [[ παρακολουθήστε αληθινές ~ από τη ζωή των συνανθρώπων μας
|| η ~ που θα ακούσετε εκτυλίσσεται / διαδραματίστηκε / έλαβε χώρα στο
μακρινό παρελθόν || λέω / πλάθω! φτειάχνω / διηγούμαι ιστορίες || ~ χωρίς
αρχή. Μέση και τέλος (β) η αφήγηση με κινηματογραφικά ή τηλευπτικά μέσα
ενός περιστατικού, μιας π ροσο>πικής ιστυρίας κ.λπ .: γυρίζω μια ~ αγάπης
με γνωστούς ηθοποιούς \\ ~ μυστηρίου και τρόμου || προβάλλονται
αστυνομικές 1 πολεμικές I χιουμοριστικές ι τολμηρές -10. (ειδικότ.) λογο
τεχνικό έργο που αναφέρεται στη ζωή και στα έργα προσώπων π ραγματικών
ή φανταστικών, τα γεγονότα που αφο ρούν σε δυναστείες: «Η ~ <$ύο
πόλεων» (A laic of two cities, Κ . Ντίκενς) ||«Χριστουγεννιάτικη (A
Christmas carol. Κ. Ντίκενς) || η ~ εν<5ς περιπλανώμενου ιππότη, όπως
την παρουσιάζει ο βιογράφος του || γράφει ιστορίες έρωτα και πάθους 11.
γεγονός ή σει ρά γεγονότων, πυυ συνέβησαν στη ζ ωή κάποιου ή συμβαίνουν
στην καθημερινή ζωή: άκου μια - που μου συνέβη σήμερα... || γυρνώντας
από την Αμερική, είχε να τους πει πολλές ~ [[ ίστορί^ς καθημερινής τρέλας
συν, περιστατικό' ΦΡ. ιστορίες γιο αγρίους βλ. λ. άγριος 12. το σύνολο των
γεγονότων τής ζωής (κάπο ιου):
 21

μας είπε την - τής ζωής του || αυτή είναι η - μου· ΦΡ Λέω την ιστορία τής
ζωής μου μιλάω λέγοντας πάρα πυλλ ές λεπτομέρει ες και αν αφέροντας
πολλά άσχ ετα μ ε το θέμα περιστατικά: συντόμευε, δεν θέλουμε να μας πεις
την ιστορία τής ζωής σου! 13. (ω ς χαρακτηρισμός) ο ίδιος ο άνθρωπο ς
και κυρ. υ ιδιότρυπυς: αυτός είναι ιστορίζω 791 ιστός ~· St-'v μπορείς να
συνεννοηθείς μαζί του |[ τι ~ είσαι συ; 14. δυσάρεστο γεγονός,
ταλαιπωρί α ή π εριπέτ εια (συνήθ. στον πληθ.): είχα ιστορίες με την
αστυνομία || δεν θέλω ιστορίες με τους γείτονες || ένα λάθος στη δή?.ωση
μού άνοιξε ιστορίες με την εφορία || είχα μια ~ με την υγεία μου || κάθε τόσο
μου δημιουργεί ιστορίες (μπλεξίματα) ΣΥΝ.
μπλέξιμο, φασαρία 15. (ειδικότ.) (α) η ερωτική π εριπ έτεια: είχε μια - μαζί
της || είχαν μια σύντομη ~ οι δυο τονς (β) (συνεκδ.) το ίδιο τυ πρόσωπο με
το οποίο είχε κάποιος ερωτική σχ έση: μου. αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο»
(λαϊκ. τραγ.) |] «εσύ ήσουνα για μένα μια παλιά ~» (λαϊκ- . τραγ.) 16.
(γενικότ.) υπόθεση, κατ άσταση που
μας αφορά: η ~ αυτή συνεχίζεται εδώ και μήνες || <5υο μέρες τώρα η ίδια
~ || τι θα γίνει μ’ αυτή την -, θα τελειώνουμε επιτέλους; || δεν ξέρω ποιος
Οα βγει κερδισμένος απ' αυτή την ~ || αυτό είναι άλλη μην ανακατεύεσαι·
ΦΡ. παλιά ιστορία περιστατι κό ή σχέση από το παρελθόν: αυτό είναι ας
μην επανερχόμαστε 17. φυσική ιοτορία βλ. λ. φυσικός. — (υποκ.) ιστοριούλα
(η) (σημ. 9-1 1, 15). * ΣΧΟΛΙΟ λ. γνωρίζω. [f.ty m. < αρχ. ιστορία < ΐστωρ
«γνώστης, κριτής» < *Γίδ-τωρ, μετα> πτωτ. βαθμ. Τού ρ. οίδα «γνωρίζω»
(βλ.λ .). Η λ. δι αδόθηκε ευρέω ς ως δάν ειο στις ευρωπαϊκές γλώσσες, πβ.
αγγλ. history, γαλλ. histoire , ισπ. historia, ιταλ. storia κ.ά. ίΐ σημ.
«προβλήματα, περιπ έτειες» (σημ. 14) οφείλεται σε ανάλογη χρήση τού γαλλ.
histoire(s)J. ιστορία: σημασιολογική εξέλιξη. Η λέξ η αν άγετ αι
ετυμολογικά στο αρχ αίο ρ. οϊδα, που σήμαινε «γνωρίζ ω»: οϊδα «γνωρίζω
- ϊστωρ «γνώστης» - ιστορώ «αναζητώ πληροφορίες, επιδιώκω τη γνώση» -
ιστορία «γνώση». Αρα η αρχι κή σημ. τής λ. είναι «η γνώ ση» και μάλιστα
αυτή που προκύπτει από την αναζ ήτηση τής π ληροφορίας και την έρευνα.
Βαθμηδόν η σημ. τής λ. φθάνει να σημαί νει την επιστημονική και
συστηματική παρατήρηση και αναζήτηση τής γνώσης, δηλ. την επιστήμη (σε
αντίθεση με τη μυθολογία): όλβι ος όστι ς τής ι στορίας ε σχε μάθη σιν
(Ευριπίδης). Περνάει ακολούθως στη γραπτή αναφορά σε αποκτηθείσες
γνώσεις
για πρόσωπα και πράγμ ατα, στη γραπτή αναφορά σε γεγονότα τού
παρελθόντος, δηλ. σε εξιστόρηση και ιστορία. Ωστόσο, η ιστόρηση των
γεγονότων δεν εί ναι απλή αφήγηση, αλλά αναζ ήτηση σχ έσεων αιτίου-
αιτιατού, έρευνα τ ων αιτί ων που γέννησαν τα γεγονότα, δηλ. πραγματική
ιστορία. Σε νεότερου ς χρόν ους και υπό την επίδραση τής σημασιολογικής
εξέλιξ ης τής αντίστοιχης ξένης λέξης (story) η λ. ι στορία δ ήλωσε π
ερισσότερο τη διαδικασία και τυ απο τέλεσμα τής αφήγησης (τυ αφήγημ α)
 22

παρά το γεγονός που αποτελεί το αντικείμενο τής αφήγησης (Θα σου διη
γηθώ μι α ι στορί α - Διηγείται π ολύ ωραίες ιστορίες;. Τέλο ς, η λέξη σε
απλούστερες συζητήσεις τού προφορικού λόγου έφθασε να σημ αίνει
συγκεκρι μένο γεγονός, π εριστατικό ή υπόθεση, που υ ομιλητής δεν θεωρεί
σοβαρή ή αξιόπιστη (Τι ι στορί ες είν αι π άλι αυτέ ς; - Τι θ α γίνει μ 'αυ τή
την ιστορία: - Άκου μι α ιστορία που μ ου συνέ βη χ τες).
ιστορίζω ρ. μετβ. Ιμεσν.] |ιστόρισ-α, -τηκα (λό γ. -θηκα). -μένο ς] εικο- νίζω,
αφηγούμαι μ έσω τής ζω γραφικής.
ίστορίκισμός (ο ) 1. θεωρί α και μέθοδος έρευνας που εμφανίστηκε κατά τον
19ο αι. ως αντίδραση στην κυριαρχία τού θετικισμού στις κοινωνικές
επιστήμες και βασίζεται στην αρχ ή ότι μόνη η ιστορία καθορίζει την
πραγματικότητα, τη γνώση και την επιστήμη: τον κατηγορούν για άκρατο ~
2. (α) θ εωρία σύμφωνα με τ ην οποία κάθε ιστορική περίοδος θεμελιώνει
και εξηγεί με διαφορετικό τρόπο ανθρώπινες αξίες· κατά συνέπ εια, δεν
υπάρχουν απόλυτες αξί ες ή αλήθειες. αλ λά όλα είναι σχετικά (β) (στην
αρχιτεκτονική) τάση πυυ εμπνέεται από παλαιότερες εποχές: νε οβυζαν τινός
~ (μέσα 19ου αι.) (γ) ερμ ηνεία τού μαρξισμού σύμφωνα με την υποία η
ουσιαστική προσφορά τού μαρξισμού έγκειται στο στοιχείο τής
ιστορικότητας, δηλ. στην ιστορική θεώρηση των κοινωνικών φαινομένων
και στην αποδοχή αυτού που επι βεβαιώνεται από τ ην ιστορία.
[tTYM. Ελληνογεν ής ξέν. όρ., < γαλλ. hisioricismej.
ιστορικός, -ή. -ό |αρχ·.Ι 1. (α) αυτός που σχετίζεται με την ιστορία ή και με
τον αντίστοιχο επιστημονικό κλάδο: ~ έρευν α / συνέχει α / εξέ- λιξη/ γε γον
ός/νομ οτέ λει α/ δε δομέν α/ εν δι αφέρον/ π ερι στατι κό/ πη γές7 αν αδρομή;
αξί α! κληρον ομ ιά/ μουσεί ο/ αν αγκαι ότη τα/ αρχεί ο (β) ιοτορικό κέντρο
(ενν. τής Αθήν ας) το τμήμ α τού κέντρου τής Αθήνας. από το οποίυ ξεκίνησε
η οικοδόμηση τής πόλης στη δεκαετία τού 1830. δηλ. η περιοχή μεταξύ
Ακρόπολης, Πλατεί ας όμονοίας και Πλατείας Συντάγμ ατος (γ) ιστορικός
υλισμός η μαρξιστική θεωρία για τ ην ιστορία και την κοινωνία, σύμφωνα
με την οποία οι ιδέες και οι κοινωνικοί θεσμοί (γο εποι κοδόμημ α ή
υπερδομή) είναι αντανάκλαση τής οικονομικής δομής, τής οργάνωσης των
σχέσεων παραγω γής (βάση) 2. αυτός που μελετά έναν λαό. έν αν
τομέα τής ανθρώπινης δραστηριότητας, ένα φαινόμενο κ.λπ. διαχρονι κά,
εξηγώντας π ώς εξελί χθηκε μέσα στον χρόνο: ~ γλωσσολογί α / λεξι κό τή ς
ελληνι κής γλώσσας / αρχεί ο / επισκόπηση ΣΥ\ . διαχρονικός ΑΝΤ.
συγχρονικός 3 . ο σχετικός με το τμήμα τού ανθρώπινου παρελθόντος, για
το οποίο υπάρχουν γραπτές μαρτυρί ες, γραπτ ά μνημεί α- κατ* αντιδιαστολή
προς το προϊ στορικός ή το μυθικός: στους ~χρόν ους 4. φιλολ. ιστορικό μυ-
θίστόρημα / δράμα το μυθιστόρημα / δράμα τού οποίου η υπόθεση
εκτυλίσσεται σε συγκεκριμένη εποχή τού παρελθόντος,
την οποία και π ροσπαθεί να αναπαραστήσει 5. αυτός που έχ ει ενδιαφέρον
λόγω τής ιστορίας του, εξαιτίας των γεγονότων με τα οποία συνδέεται ή τής
 23

καλλιτεχνικής τάσης μιας π εριόδου τού παρελθόντος, την οποία εκφράζει :

-
μνημείο / τόπος / περιοχή / χωρι ό || η ~ κατοικία εν ός αγωνιστή 6. αυτός
που έχει εξέχουσα σημασία, αυτός που επ ηρεάζει την πορεία τής ιστορίας,
που πέρασε στην ιστορία ή έχ ει σχέση με σημαντικό. γεγονότα: η ~ συνάντη
ση Στάλιν, Ρούζβε λτ, Τσώρτσι λ στη Γιάλτα |J απ όφ αση ιστορι κής ση μασί
ας || η ~ στι γμή τής π αράδοση ς τής Θε σσαλονί κης στον ε λ?.ηνι κό στρατό
| | η ηγεσία εν ός κόμμ ατος 7. αυτός που έχει π ράγματι συμβεί και δεν είναι
αποκύημα τής φαντασίας: ~ γεγον ός / στοιχεί ο / αλήθει α ι δε δομέν α ΣΥΝ.
π ραγματικός, αληθι νός ΑΝΤ. πλαστός, φανταστικός, μυθικός 8. ι αωςχ. (α)
ιστορική ορθογραφία το ορθογραφικό σύστημα, στο οπυίο η γραφή δεν
αποδί δει τη σύγχρονη προφ ορά των λέξεων, αλλά την προφορά (και τον
τρόπο γραφής) τους σε παλαιότ ερη περίοδο που συνδέεται με την ετυμολογία
τους. π.χ . στην περίπτωση τής Ν. Ελληνικής, τη γραφή των λέξεων σύμφωνα
με προηγούμεν α στάδια γραφής (αρχ αία, βυζαντινή). π β. τη γραφή λέξεων,
όπω ς επ ανεύ.ημμένως. λύπη, ε λλιπή ς, ωραίος κ.ά. (βλ . κ. ΣΧΟΜΟ λ.
φωνητικός) (β) ιστορικοί / ποράγωγοι χρόνοι οι ρημ ατι κοί χρόνοι που
αναφέρονται στο παρελθόν (παρατατικός, αόριστος, υπερσυντέλικος)
(γ) ιστορικός ενεστώτας βλ . λ. ενεστώτας 9. αυτός που θα μείνει στην
ιστορία (κυρ. επειδή αποτελεί τομή στην ι στορία, έχ ει ξ εχωριστή
σπουδαιότητα γι α τυ μέλλον και τερματίζει μια πρακτική τού παρελθόντος):
η ~ απόφ αση τού υπου ργείου προ- κάλε σε πλήθ ος αντι δράσεων || ο -
συμβιβ ασμ ός Δεξι άς και Λρι στε ράς ιστορικός (ο/η) (α) ο μελετητ ής τής
ιστορίας: εξέχων/ μ αρξιστής / αντικειμενικός - ΣΥΝ. ιστοριογράφος,
ιστοριοδίφης (β) ο καθηγητής που διδ άσκει το σχετικό μάθημα στη μέση,
την ανώτερη ή την ανώ τατη εκπαίδευση 11. Ιστορικό (το) η κατά
χρονολογική εξ έλιξη αφήγηση γεγονότων συναφών μεταξύ τους και η
καταγραφή της: στα δη μοσιεύμ ατα τής επ οχή ς μπορεί ν α β ρει κανεί ς το
~ τής κρί σης || ο νέος γιατρός ζή τησε το ~ τή ς ασθ ενού ς, γι α να
ενημερωθεί γι α την π ορεία τής υ γεί ας της. -
ιστορικ-ά /-ώς [αρχ.| επίρρ. ιστορικοσυγκριτικός, -ή. -ό [ J 898]
γλωςς. αυτός που σχετίζεται με την ιστορικοσυγκριπκή γλωσσολογία (βλ. λ.
χλωσσολο/ία).
ΙΠΤΥΜ. Μ εταφρ. δ άνειο από γερμ. hi.storisch-vergle ichcnde (Sp
rachwisscnschaft)|.
ιστορικότητα (η) {χο)ρ. πληθ.} 1. η ιδιότητα ενός γεγονότος να αποτελεί
μέρος ή να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση τής ιστορίας 2.
το να αποτελεί κάτι πραγματικό γεγονός, να μαρτυρείται από π ηγές: η ~ τού
γε γονότος είναι αναμφ ισβή τητη || η ~ ενός π ροσώπου / τού Ιη σού.
Ιετυμ. Ελληνογενής ξέν. όρ.. < γαλλ. historicit e]. ιστοριογραφία (η) Ιμτ γν.]
(ιστοριογραφιών] η έκθεση γεγονότων τού παρελθόντος μ ε λογοτεχνικό
τρόπο και με βάση την κριτική έρευνα, την π αράδοση και την προσωπική
εμπειρία. —ιστοριογραφικός, -ή, -ό |μτγν.|.
 24

ιστοριογράφος (ο/η) Ιμτγν.] 1. π ρόσωπο που ασχολείται με την

ιστοριογραφία 2. (καταχρ.) ειδικός που ασχυλείται με την καταγραφή τής
ιστορίας, ο συγγραφέας ιστορικών βιβλί ων, ιστοριοδίφης (ο/η) [1861]
{ιστοριοδιφών} ο ειδικός που ερευνά τις ιστορικές πηγές με σκοπό τη
συγκέντρωση
υλικού για την ιστορική έρευνα. — ιστοριοδιφικός, -ή. -ό.
(LTYM. < ιστορί α + -δί φης < αρχ . διφ ώ (- άω) «ψηλαφοί», ερευνώ επιμε-
λώ ς». αγν.
ετύμου). ιστοριοκρατία (η) {χ ωρ. πλ ηθ.} φίλος, η αντίληψη σύμφωνα με
την υποία ό,τι συντελείται σε πνευματικό και πολιτισμικό επίπεδο, οφεί-
λεται σε ιστορικά αίτια συν. ιστορισμός αντ. φυσιοκρατία, ιστορισμός (υ)
{χω ρ. π ληθ.ί
1. η θεω ρητική θέση σύμφωνα με την οποία τα κοινωνικά γεγονότα και τα
πνευματικά δημιουργήματα ερευνώνται σε συνάρτηση μ ε την ιστορική
πραγμ ατικότητα στην οποία εμφανίζονται και αντιμετωπίζονται σε σχ έση
με την εξέλιξή τους 2. φίλος, η ιστοριοκρατία.
[ΕΓΥΜ. Ελλ ηνογενής ξέν. ό ρ.. < γερμ. Historismus| . ιστορώ ρ. Ιαρχ.I
{ιστορείς... ] ιστόρ-ησα, -ούμαι, -ήθ ηκα, -ημ ένος] 1. αφηγυύμαι (γεγονότα):
η «Οδύσσει α» ι στορεί τις πε ριπέτειες τού Οδυ σσέ α μ έχρι την επι στροφή
του στην π ατρί δα συν. εξιστορώ, διηγούμαι · 2. ζωγραφίζω , διακοσμώ με
θέματα από την εκκλησιαστική ζωή και παράδοση, την Π.Δ. και τ ην Κ.Δ.
κ.λπ. (κυρ. η μτχ . ιστορημένος, -η, -ο):
ιστορημέν α χειρόγραφ α (τα χ ειρόγραφα που είναι διακοσμημένα με
μικρογραφίες) || ιστορημέν ος ν αός (με αγιογραφίες). +* ςχολιο λ. ιστορί α.
ιστός (ο ) 1. ψ ηλό, κυλινδρικό κοντάρι, στύλυς ή πύργος, που τοποθετείται
κάθετα προς την επιφάνεια στηρίξεως στα πλοία και χρησι μεύει για να
στερεώνονται τα πανιά, οι κεραίες εκπομπ ής σήματος, τα διακριτικά σήματα
πλοίου κ.ά.: ο ακάτι ος ή π ρωραί ος (το πλωριό κατάρτι) / κρυμν αί ος -
ΣΥΝ. (γι α πλοία) κατάρτι, άρμπουρο· ΦΡ . στήλη ιστού βλ. λ. στή λη 2.
ΤΕΧΝΟΛ. (~ κεραί ας) η επιμ ήκης κυλινδρική μεταλλική ράβδος,
στην οποία στηρίζεται η κεραία εκπομπής ή λή- ψεω ς σήματος (ηχητι κού,
τηλεοπτικού): ο δυν ατός αέ ρας έριξε κάτω τον - τής κεραίας · 3. (α) το
εργαλείο με τυ οποίυ υφαίνει κανείς: υφ αν τικός - ΣΥΝ. αργαλειός (β)
(συνεκδ.) τυ ύφασμα που υφαίνεται στυν αργαλ ειό: ο ~ τής Πηνε λόπης (κ.
μτφ. έργο ατελ είωτο και μάταιο, χωρίς αποτέλ εσμα) || πυ κν ός / καλοδου
λεμέν ος ~ συν. υφάδι 4. το δικτυωτό πλέγμα που κατασκευάζει η αράχνη για
ν α συλλαμβάνει τη λεία της: (μτφ.) έ χει πιαστεί στον ιστό τή ς γοη τεί ας τη
ς ΣΥΝ. δίχτυ 5. (μτφ.) η δομή ενός έργου (μυθιστορήμ ατος, σεναρίου,
κινηματογραφικής τ αινίας, θεατρικού κ.λπ.), ο τρόπος μ ε τον οποίο
συνδέονται μεταξύ τους και αναπτύσσονται τα μέρη του: ο αφηγη ματι κός –
μιας νουβέλας 6. βιολ. σύνολο κυττάρων που έχουν όμοια ή π αρόμοια
κατασκευή και πιτε.λούν την ίδια λειτουργία: ινώδης / συν- δετι κός / φυ
τικός: ζωικός / μυϊ κός /
 25

κατε στραμμ ένος ~ 7. (α) Παγκόσμιος Ιστός βλ. λ. π αγκόσμι ος (β)

φυλλομετρητής ιοτού βλ. λ . φυλλομετρητής (γ) εξυπηρετητής ιστού βλ . λ.
εξυπηρε τητής. [εί υμ. < αρχ. ιστός< ϊ-στη-μι (πβ. λατ. si-sto). Ο βιολ. όρ.
αποτελεί μεταφρ. Δάνειο από γαλλ. tissue, ο δε όρος Παγκόσμιος ίστός
αποδίδει__

Ετυμολογικό λεξικό Μπαμπινιώτη

Ιστορία. Ε ΤΥΜ . < αρχ. ιστορία < ΐστωρ, -ορος ≪γνώστης (κυρ. ταύ
νόμου, κριτής), κάτοχος, εκπαιδευμένος (αε κάτι) ≫ < *Ρίδ-τωρ (με
παραγ. τέρμα -τωρ) < θ. *Ριδ-, μεταπτωτ. βαθμίδα τού θ. που απαντά ατο
ουα. Είδος (βλ.λ.) και στο αρχ. οίδ-α ≪γνωρίζω, ξέρω≫. Μέαω τού λατ.
histaria η λ. πέρασε σε διάφορες γλώσσες, π.χ. αγγλ. history / stary (ας
σημειωθεί ότι οι λ. Προήλθαν από το ελληνογενές λατ. historia μέαω δύο
παλ. γαλλ. τύπων: histoire και estorie αντίστοιχα), γαλλ. histoire, ιταλ.
storia κ.ά. σχόλιό λ. είδος. η μ α ς . αρχική σημ. ≪γνώαπ, μάθηση μέαω
έρευνας ή ερωτήσεων≫ (ηβ. Ηραδ. '/στ. 7.96: έξέργομαι ές ίστορίης λόγον)
-≫ ήδη αρχ. απμ. ≪γνώση, πληροφορίες (που αποκτήθηκαν με τον
παραπάνω τρόπο)≫ (πβ. Δημοσθ. Περί στεφ. 144: μεγόλ' ώφελήσεσθε προς
ίστορίον των κοινών) -≫ ήδη αρχ. απμ. ≪διήγηση, αφήγηση (γραπτή ή
προφορική)≫ (πβ. Αριατ. Περί θαυμασ. όκουσμ. 844a: ώς όναγέγραπται έν
ταϊς Φοινικικαΐς ίστορίοις).

Ε ΤΥΜ . ΠΕΔΙΟ
ισ τ ό ρ η μ α < ελνστ. ίστόρη-μα < αρχ. ίστορ-ώ (-έω)
ισ τ ό ρ η σ η < μεσν. ίστόρη-σις < αρχ. ίστορ-ώ (-έω)
ισ τ ο ρ ί ζ ω < μεσν. ίατορ-ίζω
ι σ τ ο ρ ι κ ό ς < αρχ. ίστορ-ικός [ήδη τον 5ο αι. π.Χ. ατον Πλάτωνα, Σοφ.
267d.9-e.2: τηνμέν μετά δόξης μίμησιν δοξομιμητικήν προσείπωμεν, την δέ
μετ' επιστήμης ιστορικήν τινο μίμησιν], 0 αυσιαστικοπ. Τύπος ιστορικός
≪συγγραφέας ιστορίας≫ απαντά ήδη στον Αριστοτέλη
ισ τ ο ρ ι κ - ό τ π τ α , μεταφορά ταύ ελληναγεναύς γερμ. Historizitot
ισ τ ο ρ ισ μ ό ς , μεταφορά τού ελληναγενούς γερμ. Historismus
ισ τ ο ρ ώ < αρχ. ίστορ-ώ (-έω) [ήδη στον Αισχύλο, 6ας/5ος αι. π.Χ., πβ.
Προμ. Δεαμ. 632: τήν τήσδε πρώτον ίστορήσωμεν νόσον] < Ϊστωρ, -ορος
(βλ. ανωτέρω).
συ ν θ . ι σ τ ο ρ ι ο - : ιστοριο-γρσφία (ελνστ.), ιστοριογραφικός (ελνστ.),
ιστοριο-γρόφος (ελνστ.) - ιστορι-ο-δίφης (λόγ. [1861]), ιστοριο-διφικός –
ιστοριοκρατία κ.ά.
- ισ τ ο ρ ώ , - ισ τ ό ρ η σ η : ον-ιστορώ, εξ-ιστορώ - ον-ιστόρηση, εξ-
ιστόρηση.
 26

Συναγωγή νέων λέξεων. Βιβλιοθήκη Μαρασλή. Επιμέλεια

Λυσάνδρου Γ. Χ. Κώνστα, Εν Αθήναις 1900.
27
 28

Αποσπάσματα για ιστοριογράφο

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων. “Diogenis Laertii vitae

philosophorum, 2 vols.”, Ed. Long, H.S.Oxford: Clarendon Press, 1964,
Repr. 1966.Book 2, sec110, l. 9

…γέγραφε δ' οὐ μόνον πρὸς Ζήνωνα, ἀλλὰ καὶ ἄλλα βιβλία καὶ πρὸς
Ἔφορον τὸν ἱστοριογράφον. Εὐβουλίδου δὲ καὶ Εὔφαντος γέγονε
γνώριμος ὁ Ὀλύνθιος, ἱστορίας γεγραφὼς τὰς κατὰ τοὺς χρόνους τοὺς
ἑαυτοῦ. ἐποίησε δὲ καὶ τραγῳδίας πλείους, ἐν αἷς εὐδοκίμει κατὰ τοὺς
ἀγῶνας γέγονε δὲ καὶ Ἀντιγόνου τοῦ βασιλέως διδάσκαλος, πρὸς ὃν καὶ
λόγον γέγραφε Περὶ βασιλείας σφόδρα εὐδοκιμοῦντα. τὸν βίον…

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές.“Athenaei Naucratitae

deipnosophistarum libri xv, 3 vols.”, Ed. Kaibel, G.Leipzig: Teubner, 1–
2:1887; 3:1890, Repr. 1–2:1965; 3:1966.Book 3, Kaibel parag. 57, l. 25

…ἤνυστρα, μήτρας, χόλικας. ἐν δὲ Ἱστοριογράφῳ (ib.)· τὴν στοὰν

διεξέπαιεν Ἀμφικλῆς· μήτρας δύο κρεμαμένας δείξας ‘ἐκεῖνον πέμπε,
φησίν, ἂν ἴδῃς.’ Εὔβουλος δ' ἐν Δευκαλίωνι (II 173 K)· ἡπάτια, νῆστις,
πλεύμονες, μήτρα.
 29

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 5, Kaibel parag. 55, l. 16

…πάντα δὲ ταῦτα ἐψευδολόγηται. ἡ μὲν γὰρ ἐπὶ Ἀμφί-

πολιν στρατεία γέγονεν ἐπὶ Ἀλκαίου ἄρχοντος Κλέω-
νος ἡγουμένου ἐξ ἐπιλέκτων ἀνδρῶν, ὥς φησι Θου-
κυδίδης (V 2). τούτων οὖν τῶν ἐπιλέκτων ἀνάγκη
εἶναι καὶ Σωκράτην, ᾧ πλὴν τρίβωνος καὶ βακτηρίας
οὐδὲν ἦν. τίς οὖν εἶπεν ἱστοριογράφος ἢ ποιητής; ἢ
ποῦ Θουκυδίδης τὸν Σωκράτη παρενέχρωσε τὸν Πλά-
τωνος στρατιώτην; ‘τί γὰρ ἀσπίδι ξύνθημα καὶ βακτη-
ρίᾳ;’ πότε δὲ καὶ εἰς Ποτίδαιαν ἐστρατεύσατο, ὡς ἐν
τῷ Χαρμίδῃ εἴρηκεν ὁ Πλάτων (p. 153 b) φάσκων
αὐτὸν καὶ τῶν ἀριστείων τότε Ἀλκιβιάδῃ παραχωρῆ...

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 5, Kaibel parag. 64, l. 40

χωρίων τὴν τοῦ ζῴου φύσιν, μακρόθεν ἐνεδρεύσαντες

αὐτὸ ἱππῆς τινες Νομάδες Μαρίου κελεύσαντος κατη-
κόντισαν ἧκόν τε φέροντες πρὸς τὸν στρατηγὸν τὸ
θηρίον.’ τοῦτο μὲν οὖν ὡς ἦν ἄρα τοιοῦτο ἡ δορὰ
ἥ τε Μαρίου στρατεία μηνύει· ἐκεῖνο μέντοι τὸ λε-
γόμενον ὑπὸ τοῦ ἱστοριογράφου οὔκ ἐστι πιστόν, ὡς
εἰσί τινες κατὰ τὴν Λιβύην ὀπισθονόμοι καλούμενοι
βόες διὰ τὸ μὴ ἔμπροσθεν αὐτοὺς πορευομένους νέ-
μεσθαι, ἀλλ' εἰς τοὐπίσω ὑποχωροῦντας τοῦτο ποιεῖν·
εἶναι γὰρ αὐτοῖς ἐμπόδιον πρὸς τὴν τοῦ κατὰ φύσιν
νομὴν τὰ κέρατα οὐκ ἄνω ἀνακεκυφότα,

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 10, Kaibel parag. 2, l. 16

θᾶττον ταῦρον, καὶ λείπεται πάντα. εἶτα θωρηχθεὶς

προκαλεῖται Ἡρακλέα καὶ θνῄσκει ἐν τῇ μάχῃ. Μᾶτρις
δ' ἐν τῷ τοῦ Ἡρακλέους ἐγκωμίῳ καὶ εἰς πολυποσίαν
φησὶ τὸν Ἡρακλέα προκληθῆναι ὑπὸ τοῦ Λεπρέως,
καὶ πάλιν νικηθῆναι. τὰ αὐτὰ ἱστορεῖ καὶ ὁ Χῖος
ῥήτωρ Καύκαλος, ὁ Θεοπόμπου τοῦ ἱστοριογράφου
ἀδελφός, ἐν τῷ τοῦ Ἡρακλέους ἐγκωμίῳ.
καὶ τὸν Ὀδυσσέα δὲ Ὅμηρος πολυφάγον καὶ
λαίμαργον παραδίδωσιν ὅταν λέγῃ (η 215)·
ἀλλ' ἐμὲ μὲν δορπῆσαι ἐάσατε κηδόμενόν περ·
οὐ γάρ τι στυγερῇ ἐπὶ γαστέρι κύντερον ἄλλο
 30

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 15, Kaibel parag. 53, l. 25

λουμένων κολάβρων, ὃν καὶ ὁ πρῶτος μετὰ Φιλέται-

ρον ἄρξας Περγάμου Ἄτταλος δικαστὴν καθεστάκει
βασιλικῶν τῶν περὶ τὴν Αἰολίδα.’ ὁ δ' αὐτὸς οὗτος
συγγραφεὺς κἀν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ τῆς αὐτῆς πραγ-
ματείας (fr. 13 G) Μνησιπτολέμου φησί ποτε τοῦ ἱστο-
ριογράφου τοῦ παρὰ Ἀντιόχῳ τῷ προσαγορευθέντι
Μεγάλῳ πλεῖστον ἰσχύσαντος υἱὸν γενέσθαι Σέλευκον
τὸν τῶν ἱλαρῶν ᾀσμάτων ποιητήν· οὗπερ συνεχῶς
ᾄδειν εἰώθασιν (Bergk anth. p. 521)·
κἀγὼ παιδοφιλήσω· πολύ μοι κάλλιον ἢ γαμεῖν·
παῖς μὲν γὰρ παρεὼν κἠν πολέμῳ μᾶλλον ἐπωφελεῖ.’

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. (epitome) Athenaei

ipnosophistarum epitome, vols. 2.1–2.2”, Ed. Peppink, S.P.Leiden: Brill,
2.1:1937; 2.2:1939.Volume 2,1, p. 81, l. 13
μάχη ἐγένετο· μηδενὸς τοῦτο ἱστορήσαντος ἑτέρου ὁ δὲ καὶ ἀριστείων
αὐτὸν τυχεῖν φησὶ, πάντων Ἀθηναίων φυγόντων, καίτοι ἡ ἐπ' Ἀμφίπολιν
στρατεία Κλέωνος ἡγουμένου ἐξ ἐπιλέκτων ἀνδρῶν, φησὶ Θουκυδίδης,
γέγονεν.
ὧν ἐπιλέκτων ἀνάγκη εἶναι καὶ Σωκράτην, ᾧ πλὴν τρίβωνος καὶ βακτηρίας
οὐδὲν ἦν. ποῦ γὰρ Θουκυδίδης τὸν Σωκράτη παρενέχρωσε τὸν Πλάτωνος
στρατιώτην ἢ ἰστοριόγραφος ἢ ποιητής; τί γὰρ ἀσπίδι ξύνθημα καὶ
βακτηρίᾳ;
ποίας δὲ μάχης ἀριστεῖα Σωκράτης λαβὼν ἐν Ποτιδαίᾳ Ἀλκιβιάδῃ παρε-
χώρησεν, ὥς φησι Πλάτων; καὶ τί πράξας ἐπιφανὲς καθόλου μάχης
μηδεμίας ἐμπεσούσης, ὡς ἱστόρηκε Θουκυδίδης, ἐν δὲ τῇ ἐν Δηλίω μάχῃ
πάντων φυγόντων τῶν μὲν ἐπὶ θάλασσαν, ἄλλων ἐπὶ Ὠρωπόν, τῶν δὲ
εἰς Πάρνηθα τὸ ὄρος, Βοιωτῶν δ' ἐφεπομένων καὶ Λοκρῶν καὶ κτεινόντων

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1–20) “Diodori

bibliotheca historica, 5 vols., 3rd edn.”, Ed. Vogel, F., Fischer, K.T. (post
I. Bekker & L. Dindorf Leipzig: Teubner, 1:1888; 2:1890; 3:1893; 4–
5:1906, Repr. 1964.Book 1, chap. 3, sec3, l. 9

Μακεδονικῶν καιρῶν· οἱ μὲν γὰρ εἰς τὰς Φιλίππου

πράξεις, οἱ δ' εἰς τὰς Ἀλεξάνδρου, τινὲς δ' εἰς τοὺς
διαδόχους ἢ τοὺς ἐπιγόνους κατέστρεψαν τὰς συν-
τάξεις· πολλῶν δὲ καὶ μεγάλων τῶν μετὰ ταῦτα
πράξεων ἀπολελειμμένων μέχρι τοῦ καθ' ἡμᾶς βίου
 31

τῶν ἱστοριογράφων οὐδεὶς ἐπεβάλετο αὐτὰς μιᾶς

συντάξεως περιγραφῇ πραγματεύσασθαι διὰ τὸ μέ-
γεθος τῆς ὑποθέσεως. διὸ καὶ ἐρριμμένων τῶν τε
χρόνων καὶ τῶν πράξεων ἐν πλείοσι πραγματείαις
καὶ διαφόροις συγγραφεῦσι δυσπερίληπτος ἡ τού-
των ἀνάληψις γίνεται καὶ δυσμνημόνευτος. ἐξετά

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20) Book 1, chap. 9,

sec2, l. 8

ἔχομεν οὔτε τῶν ἱστορικῶν τοῖς ἐπαγγελλομένοις

εἰδέναι συγκατατιθέμεθα· ἀδύνατον γὰρ τὴν εὕρε-
σιν τῶν γραμμάτων οὕτως εἶναι παλαιὰν ὥστε
τοῖς πρώτοις βασιλεῦσιν ἡλικιώτιδα γενέσθαι·εἰ
δέ τις καὶ τοῦτο συγχωρήσαι, τό γε τῶν ἱστοριο-
γράφων γένος παντελῶς φαίνεται νεωστὶ τῷ κοινῷ
βίῳ συνεσταμένον. περὶ δὲ τῆς τοῦ γένους ἀρχαιό-
τητος οὐ μόνον ἀμφισβητοῦσιν Ἕλληνες, ἀλλὰ καὶ
πολλοὶ τῶν βαρβάρων, ἑαυτοὺς αὐτόχθονας λέγον-
τες καὶ πρώτους τῶν ἁπάντων ἀνθρώπων εὑρετὰς
γενέσθαι τῶν ἐν τῷ βίῳ χρησίμων, καὶ τὰς γενο

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20) Book 2, chap. p,

sec1, l. 22

κατὰ τὴν Ἀσίαν καὶ τῆς κατ' αὐτοὺς τρυφῆς τε καὶ ῥᾳθυμίας.
Ὡς ἔσχατος Σαρδανάπαλλος ὁ βασιλεὺς διὰ τρυφὴν ἀπέ-
βαλε τὴν ἀρχὴν ὑπὸ Ἀρβάκου τοῦ Μήδου.
Περὶ τῶν Χαλδαίων καὶ τῆς παρατηρήσεως τῶν ἄστρων.
Περὶ τῶν βασιλέων τῶν κατὰ τὴν Μηδίαν καὶ τῆς περὶ
τούτων διαφωνίας παρὰ τοῖς ἱστοριογράφοις.
Περὶ τοποθεσίας τῆς Ἰνδικῆς καὶ τῶν κατὰ τὴν χώραν
φυομένων καὶ τῶν παρ' Ἰνδοῖς νομίμων.
Περὶ Σκυθῶν καὶ Ἀμαζόνων καὶ Ὑπερβορέων.
Περὶ τῆς Ἀραβίας καὶ τῶν κατ' αὐτὴν φυομένων καὶ
μυθολογουμένων.

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20) Book 2, chap. 32,

sec2, l. 1

Ἐπεὶ δὲ διαφωνοῦσιν οἱ παλαιότατοι τῶν συγ-

γραφέων περὶ τῆς μεγίστης τῶν Μήδων ἡγεμονίας,
οἰκεῖον εἶναι διαλαμβάνομεν τοῖς φιλαλήθως τὰς
 32

πράξεις ἱστορεῖν βουλομένοις τὴν διαφορὰν τῶν

ἱστοριογράφων παρ' ἄλληλα θεῖναι. Ἡρόδοτος μὲν
οὖν κατὰ Ξέρξην γεγονὼς τοῖς χρόνοις φησὶν Ἀς-
συρίους ἔτη πεντακόσια πρότερον τῆς Ἀσίας ἄρξαν-
τας ὑπὸ Μήδων καταλυθῆναι, ἔπειτα βασιλέα μὲν
μηδένα γενέσθαι τὸν ἀμφισβητήσοντα τῶν ὅλων ἐπὶ
πολλὰς γενεάς,

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20) Book 3, chap. 18,

sec4, l. 7

ὁ τρίτος δὲ Πτολεμαῖος, ὁ φιλοτιμηθεὶς περὶ τὴν

θήραν τῶν ἐλεφάντων τῶν περὶ τὴν χώραν ταύτην
ὄντων, ἐξέπεμψεν ἕνα τῶν Φίλων, ὄνομα Σιμμίαν,
κατασκεψόμενον τὴν χώραν· οὗτος δὲ μετὰ τῆς
ἁρμοττούσης χορηγίας ἀποσταλεὶς ἀκριβῶς, ὥς φησιν
Ἀγαθαρχίδης ὁ Κνίδιος ἱστοριογράφος, ἐξήτασε τὰ
κατὰ τὴν παραλίαν ἔθνη. φησὶν οὖν τὸ τῶν ἀπαθῶν
Αἰθιόπων ἔθνος τὸ σύνολον ποτῷ μὴ χρῆσθαι, μηδὲ
τὴν φύσιν αὐτῶν ἐπιζητεῖν διὰ τὰς προειρημένας
αἰτίας. καθόλου δ' ἀποφαίνεται μήτ' εἰς σύλλογον
ἔρχεσθαι πρὸς τοὺς ἀλλοεθνεῖς,

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20)Book 4, chap. p,

sec1, l. 3

...τοιαῦτα μυθολογοῦσιν· ἡμεῖς δὲ τὴν ἐν ἀρχῇ

πρόθεσιν τετελεκότες αὐτοῦ περιγράψομεν τὴν τρί-
την βίβλον. Τάδε ἔνεστιν ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Διοδώρου βίβλων.
Προοίμιον περὶ τῶν μυθολογουμένων παρὰ τοῖς ἱστοριο-
γράφοις. Περὶ Διονύσου καὶ Πριάπου καὶ Ἑρμαφροδίτου καὶ
Μουσῶν.

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20) Book 4, chap. 1,

sec2, l. 1

γενεαλογουμένων ἡρώων τε καὶ ἡμιθέων καὶ τῶν

ἄλλων ἀνδρῶν δυσέφικτον ἔχει τὴν ἀπαγγελίαν· τὸ
δὲ μέγιστον καὶ πάντων ἀτοπώτατον, ὅτι συμβαίνει
τοὺς ἀναγεγραφότας τὰς ἀρχαιοτάτας πράξεις τε
 33

καὶ μυθολογίας ἀσυμφώνους εἶναι πρὸς ἀλλήλους.

διόπερ τῶν μεταγενεστέρων ἱστοριογράφων οἱ πρω-
τεύοντες τῇ δόξῃ τῆς μὲν ἀρχαίας μυθολογίας ἀπέ-
στησαν διὰ τὴν δυσχέρειαν, τὰς δὲ νεωτέρας πράξεις
ἀναγράφειν ἐπεχείρησαν.

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20)Book 13, chap. 90,

sec6, l. 5

Καρχηδονίοις ἀποκατέστησε τὸν ταῦρον, ὃς καὶ τῶνδε

τῶν ἱστοριῶν γραφομένων ἦν ἐν Ἀκράγαντι. περὶ
δὲ τούτου φιλοτιμότερον εἰπεῖν προήχθην, διότι
Τίμαιος ὁ τῶν πρό γε αὐτοῦ συγγραφέων πικρό-
τατα κατηγορήσας καὶ συγγνώμην οὐδεμίαν τοῖς
ἱστοριογράφοις ἀπολιπὼν αὐτὸς εὑρίσκεται σχεδιά-
ζων, ἐν οἷς μάλιστα ἑαυτὸν ἀποπέφαγκεν ἀκριβολο-
γούμενον. δεῖ γάρ, οἶμαι, τοὺς συγγραφεῖς ἐν μὲν
τοῖς ἀγνοήμασι τυγχάνειν συγγνώμης, ὡς ἂν ἀνθρώ-
πους ὄντας καὶ τῆς ἐν τοῖς παροιχομένοις χρόνοις
ἀληθείας οὔσης δυσευρέτου,

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20) Book 14, chap.

117, sec8, l. 1

Ἰαπυγίαν τῶν Κελτῶν ἐληλυθότες ἀνέστρεψαν διὰ

τῆς τῶν Ῥωμαίων χώρας· καὶ μετ' ὀλίγον ὑπὸ
Κερίων ἐπιβουλευθέντες νυκτὸς ἅπαντες κατεκό-
πησαν ἐν τῷ Τραυσίῳ πεδίῳ.
Καλλισθένης δ' ὁ ἱστοριογράφος [τὴν τῶν Ἑλλή-
νων σύνταξιν] ἀπὸ τῆς κατὰ τοῦτον τὸν ἐνιαυτὸν
γενομένης εἰρήνης τοῖς Ἕλλησι πρὸς Ἀρταξέρξην
τὸν τῶν Περσῶν βασιλέα τὴν ἱστορίαν ἦρκται
γράφειν· διελθὼν δὲ τριακονταετῆ χρόνον ἔγραψε
μὲν βύβλους δέκα, τὴν δὲ τελευταίαν κατέπαυσε τῆς

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20) Book 15, chap. 60,
sec6, l. 2

τῶν ὑποτεταγμένων, ἐδολοφονήθη, ὡς μὲν Ἔφορος

γέγραφεν, ὑπό τινων ἑπτὰ νεανίσκων συνομοσαμέ-
 34

νων δόξης ἕνεκα, ὡς δ' ἔνιοι γράφουσιν, ὑπὸ Πο-

λυδώρου τἀδελφοῦ. οὗτος δὲ καὶ αὐτὸς διαδεξά-
μενος τὴν δυναστείαν ἦρξεν ἐνιαυτόν. Δοῦρις δ' ὁ
Σάμιος ὁ ἱστοριογράφος τῆς τῶν Ἑλληνικῶν ἱστο-
ρίας ἐντεῦθεν ἐποιήσατο τὴν ἀρχήν. ταῦτα μὲν οὖν
ἐπράχθη κατὰ τοῦτον τὸν ἐνιαυτόν.

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 1-20)

Book 16, chap. 14, sec3, l. 2

... πόλεσιν ἀνακτησάμενος τὴν ἐλευθερίαν μεγάλην

εὔνοιαν εἰς τοὺς Θετταλοὺς ἐνεδείξατο· διόπερ ἐν ταῖς
μετὰ ταῦτα πράξεσιν ἀεὶ συναγωνιστὰς ἔσχεν οὐ μόνον
αὐτός, ἀλλὰ καὶ μετὰ ταῦτα ὁ υἱὸς Ἀλέξανδρος.
Τῶν δὲ συγγραφέων Δημόφιλος μὲν ὁ Ἐφόρου
τοῦ ἱστοριογράφου υἱὸς τὸν παραλειφθέντα πόλεμον
ὑπὸ τοῦ πατρός, ὀνομασθέντα δὲ ἱερόν, συντεταγμένος
ἐντεῦθεν ἦρκται ἀπὸ τῆς καταλήψεως τοῦ ἐν Δελφοῖς
ἱεροῦ καὶ τῆς συλήσεως τοῦ μαντείου ὑπὸ Φιλομήλου
τοῦ Φωκέως· ἐγένετο δ' ὁ πόλεμος οὗτος ἔτη ἕνδεκα
ἕως τῆς φθορᾶς τῶν διανειμαμένων τὰ ἱερὰ χρήματα.

Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθηκη. (lib. 21–40)

“Diodorus of Sicily, vols. 11–12”, Ed. Walton, F.R.Cambridge, Mass.:
Harvard University Press, 11:1957; 12:1967, Repr. 11:1968.Book 21,
chap. 17, sec4, l. 12

...θεῶν καὶ παρανομίας ἀνθρώπων, φησὶν ὁ συγ-

γραφεὺς αὐτὸν εὐσεβείᾳ καὶ φιλανθρωπίᾳ πολὺ τοὺς
ἄλλους ὑπερβεβληκέναι. καθόλου δὲ καθάπερ
Ἀγαθοκλῆς ἀφαιρούμενος τὰ τῶν πολιτῶν ἐδω-
ρεῖτο τῷ συγγραφεῖ μηδὲν προσήκοντα παρὰ τὸ
δίκαιον, οὕτως ὁ θαυμαστὸς ἱστοριογράφος ἐχαρί-
ζετο διὰ τῆς γραφῆς ἅπαντα τἀγαθὰ τῷ δυνάστῃ.
ῥᾴδιον δ' ἦν, οἶμαι, πρὸς ἄμειψιν χάριτος τῷ
γραφεῖ τῶν ἐγκωμίων μὴ λειφθῆναι τῆς ἐκ τοῦ
βασιλικοῦ γένους δωροδοκίας.
 35

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Thucydide “Dionysii Halicarnasei quae

exstant, vol. 5”, Ed. Usener, H., Radermacher, L.
Leipzig: Teubner, 1899, Repr. 1965.Sec. 2, l. 13

ἀρχαίων γινόμενον εἴτε κατὰ τὴν ὑπεροψίαν τῶν ἐπὶ

τῆς αὐτῆς ἡλικίας εἴ τε κατ' ἀμφότερα ταῦτα τὰ πάθη
κοινὰ τῆς ἀνθρωπίνης ὄντα φύσεως. ὑποπτεύω γὰρ
ἔσεσθαί τινας τῶν ἀναγνωσομένων τὴν γραφὴν τοὺς
ἐπιτιμήσοντας ἡμῖν, ὅτι τολμῶμεν ἀποφαίνειν Θουκυ-
δίδην τὸν ἁπάντων κράτιστον τῶν ἱστοριογράφων καὶ
κατὰ τὴν προαίρεσίν ποτε τῶν λόγων ἁμαρτάνοντα καὶ
κατὰ τὴν δύναμιν ἐξασθενοῦντα, καὶ διὰ τοῦθ' οὗτος
ἡμᾶς ὁ λογισμὸς εἰσῆλθεν, ὅτι παράδοξα· καινοτομεῖν
πράγματα πρῶτοι καὶ μόνοι δόξομεν, εἴ τι τῶν ὑπὸ Θου-
κυδίδου γραφέντων συκοφαντεῖν ἐπιβαλοίμεθα, οὐ ταῖς

Αίλιος Ηρωδιανός ., De prosodia catholica (0087: 001)“Grammatici

Graeci, vol. 3.1”, Ed. Lentz, A.Leipzig: Teubner, 1867, Repr.
1965.Part+volume 3,1, p. 234, l. 26

Τὰ ἀπὸ δισυλλάβου ῥήματος, οὗ ἡ ἄρχουσα μακρά, συντεθειμένα

προπαροξύνεται, μυκῶ ἐρίμυκος, συλῶ ἱερόσυλος, ἄρχω γυμνα-
σίαρχος, πορθῶ πτολίπορθος. τὰ παρὰ τὸ εἰς ις ἐπίρρημα ἀριθμοῦ
συντεθειμένα προπαροξύνεται, δίφορος, τρίφορος, τρίπολος, μεθ' ὧν καὶ
τετράφορος. Τὰ παρὰ τὸ γράφω παροξύνεται, ἱστοριογράφος,
βιβλιογράφος. τὸ δὲ παράγραφος τὸ σημεῖον τὸ ἐν τοῖς μέτροις τιθέ-
μενον προπαροξύνεται, παρὰ τὸ γραφή γάρ.

Πλούταρχος Placita philosophorum (874d–911c) (0094: 003)

“Plutarchi moralia, vol. 5.2.1”, Ed. Mau, J.Leipzig: Teubner, 1971.
Stephanus p. 898, secB, l. 1

ἀναπίμπλασθαι τάς τε λίμνας καὶ τὸν Νεῖλον ποταμόν.

Ἡρόδοτος ὁ συγγραφεὺς ἴσον μὲν ἐκ τῶν πηγῶν φέρε-
σθαι χειμῶνος καὶ θέρους, φαίνεσθαι δ' ἐλάττονα τοῦ
χειμῶνος διὰ τὸ ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ πλησίον ἰόντα τὸν
ἥλιον τῆς Αἰγύπτου ἐξατμίζειν τὰ νάματα.
Ἔφορος ὁ ἱστοριογράφος κατὰ θέρος φησὶν ἀναχαλᾶσθαι
τὴν ὅλην Αἴγυπτον καὶ οἱονεὶ ἐξιδροῦν τὸ πολὺ νᾶμα·
συνδίδωσι δ' αὐτῇ καὶ ἡ Ἀραβία καὶ ἡ Λιβύη παρὰ τὸ
 36

ἀραιὸν καὶ ὑπόψαμμον.

Ξενοφάνης Σωζόμενα. (0267: 005)“Die Fragmente der Vorsokratiker,

vol. 1, 6th edn.”, Ed. Diels, H., Kranz, W.Berlin: Weidmann, 1951, Repr.
1966.Fragm.9, l. 3

II 1039] δὲ κατὰ τὴν τεσσαρακοστὴν ὀλυμπιάδα [620 – 617] γενόμενον

παρατετακέναι ἄχρι Δαρείου τε καὶ Κύρου χρόνων. Sext. adv.
math. I 257: Ξ. Κολοφώνιος ἐγένετο περὶ τὴν τεσσαρακοστὴν ὀλυμπιάδα
[vgl. B 8]. EUSEB. Chron. a) Ol. 56 [556 – 3] Ξ. Κολοφώνιος ἐγνωρίζετο.
b) Ol. 59 – 61 [richtig Arm. 60,1 = 540] Ἰβυκὸς ὁ μελοποιὸς καὶ
Φερεκύδης ὁ ἱστοριογράφος καὶ Φωκυλίδης καὶ Ξενοφάνης ὁ φυσικὸς
καὶ Θέσπις ὁ τραγωιδιῶν ποιητής.

Εύμελος Σωζόμενα. FGrH #451”.Volume-Jacobyʹ-T 3b,451,T, fragm 1,

l. 3

Τῷ γὰρ Ἰθωμάτᾳ καταθύμιος ἔπλετο μοῖσα

ἁ καθαρὰ ....... καὶ ἐλεύθερα σάμβαλ' ἔχοισα.
Μνημοσύνης καὶ Ζηνὸς Ὀλυμπίου ἐννέα κοῦραι.
CLEM. AL. Strom. 6, 26, 7: τὰ δὲ Ἡσιόδου μετ-
ήλλαξαν εἰς πεζὸν λόγον καὶ ὡς ἴδια ἐξήνεγκαν Εὔμηλός τε καὶ
Ἀκουσίλαος (2) οἱ ἱστοριογράφοι. PAUSAN. 2, 1, 1: Εὔμηλος δὲ ὁ
Ἀμφιλύτου τῶν Βακχιαδῶν καλουμένων, ὃς καὶ τὰ ἔπη λέγεται ποιῆσαι,
φησὶν ἐν τῆι Κορινθίαι συγγραφῆι (F 1) – εἰ δὴ Εὐμήλου γε ἡ συγγραφή.
PAUSAN. 2, 1, 1: ἡ δὲ Κορινθία χώρα μοῖρα οὖσα τῆς
Ἀργείας ἀπὸ Κορίνθου τὸ ὄνομα ἔσχηκε. Διὸς δὲ εἶναι Κόρινθον οὐδένα
οἶδα

Ακουσίλαος Σωζόμενα. FGrH #2”.Volume-Jacobyʹ-T 1a,2,T, fragm.5,

l. 3

οὐδὲν διαφέρειν καὶ τὰς γενεαλογίας μύθους εἶναί φασιν, οἷον εἰ βούλει,
ὅσα γε Ἀκουσίλεως καὶ Ἡσίοδος καὶ Ὀρφεὺς ἐν ταῖς Θεογονίαις
εἰρήκασιν.
εἰσὶ μὲν γὰρ γενεαλογικαὶ αὗται, οὐδὲν δὲ ἧττον μυθικαί.
 37

CLEM. ALEX. Strom. VI 2, 26, 7 p. 443, 2 Stäh: τὰ δὲ Ἡσιό-

δου μετήλλαξαν εἰς πεζὸν λόγον καὶ ὡς ἴδια ἐξήνεγκαν Εὔμηλός (III)
τε καὶ Ἀκουσίλαος οἱ ἱστοριογράφοι. JOSEPH. c. Apion. I 16 (EUSEB.
PE X 7 p. 478 D): περίεργος δ' ἂν εἴην ἐγὼ τοὺς ἐμοῦ μᾶλλον ἐπισταμένους
διδάσκων ὅσα μὲν Ἑλλάνικος (4 T 18) Ἀκουσιλάωι περὶ τῶν γενεαλογιῶν
διαπεφώνηκεν, ὅσα δὲ διορθοῦται τὸν Ἡσίοδον Ἀκουσίλαος.

Ακουσίλαος Αποσπάσματα (0392: 002)“FGrH #2”.Volume-Jacobyʹ-F

1a,2,F, fragm.44, l. 4

μάσθη Ἰθάκη, τὸ δὲ παρακείμενον ὄρος ἐκ τοῦ Νηρίτου Νήριτον. ἡ δὲ

ἱστορία παρὰ
Ἀκουσιλάωι.
SCHOL. PINDAR. O VII 42a: ἐναντίως τῶι ποιητῆι τὰ περὶ τῆς μητρὸς
Τληπολέμου ἱστορεῖ ὁ Πίνδαρος. Ὅμηρος (Il. Β 658) μὲν γὰρ αὐτὴν
Ἀστυόχην ἀπο-
καλεῖ καὶ Ἄκτορος εἶναι θυγατέρα βούλεται ἐν οἷς φησιν· ‘ὃν τέκεν
Ἀστυόχεια’. ἔοικε δὲ ὁ Πίνδαρος ἐντετυχηκέναι τῶι Ἀχαιῶι (?)
ἱστοριογράφωι· ἐκεῖνος γὰρ οὕτω γενεαλογεῖ· ‘Ὑπερόχης Εὐρύπυλος· οὗ
Ὄρμενος· οὗ Φέρης· οὗ Ἀμύντωρ· οὗ Ἀστυδά-
μεια ἡ Τληπολέμου μήτηρ’. καὶ αὐτὸς δὲ Ἀμύντωρ εἰς Δία τὸ γένος ἀνάγει·
ἔνιοι δὲ καὶ υἱὸν Ἀμύντορα τοῦ Διὸς εἶναι λέγουσιν.

Ακουσίλαος Σωζόμενα. (0392: 003)“Die Fragmente der Vorsokratiker,

vol. 1, 6th edn.”, Ed. Diels, H., Kranz, W.Berlin: Weidmann, 1951, Repr.
1966.Fragt 4, l. 2

ἱστορικὸς πρεσβύτατος. ἔγραψε δὲ Γενεαλογίας ἐκ δέλτων χαλκῶν, ἃς

λόγος εὑρεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ ὀρύξαντά τινα τόπον τῆς οἰκίας αὐτοῦ.
– Ἑκαταῖος ... πρῶτος δὲ ἱστορίαν πεζῶς ἐξήνεγκε, συγγραφὴν δὲ Φερε-
κύδης· τὰ γὰρ Ἀκουσιλάου νοθεύεται.
CLEM. Strom VI 26 (II 443, 2 St.) τὰ δὲ Ἡσιόδου μετήλλαξαν εἰς πεζὸν
λόγον καὶ ὡς ἴδια ἐξήνεγκαν Εὔμηλός [FHG II 20] τε καὶ Ἀ. οἱ
ἱστοριογράφοι. SUID. Σαβῖνος σοφιστὴς γεγονὼς ἐπὶ Ἀδριανοῦ
Καίσαρος· ἔγραψεν ... Εἰς Θουκυδίδην καὶ Ἀκουσίλαον καὶ ἄλλους
ὑπομνήματα καὶ ἕτερά τινα ἐξηγητικά.

Ακουσίλαος Αποσπάσματα (0392: 004)“Die Fragmente der

Vorsokratiker, vol. 1, 6th edn.”, Ed. Diels, H., Kranz, W.Berlin:
 38

Weidmann, 1951, Repr. 1966.Fragm.41, l. 2

καὶ ἐφορμᾶι τοὺς Κενταύρους, κἀκεῖνοι αὐτὸν κατα-

κόπτουσιν ὄρθιον κατὰ γῆς καὶ ἄνωθεν πέτρην ἐπιτι-
θεῖσιν σῆμα· καὶ ἀποθνήισκει’· τοῦτ' ἔστιν γὰρ ἴσως τὸ τῶι
δόρατι ἄρχειν τὸν Καινέα.
SCHOL. PIND. O. VII 42a ἔοικε δὲ ὁ Πίνδαρος ἐντετυχηκέναι τῶι
ἀχαιῶι ἱστοριογράφωι· ἐκεῖνος γὰρ οὕτως γενεαλογεῖ· Ὑπερόχης
Εὐρύπυλος, οὗ Ὄρμενος, οὗ Φέρης, οὗ Ἀμύντωρ, οὗ Ἀστυδάμεια ἡ
Τληπολέμου μήτηρ· καὶ αὐτὸς δὲ Ἀμύντωρ εἰς Δία τὸ γένος ἀνάγει.

Φλάβιος Ιώσηπος., Antiquitates Judaicae “Flavii Iosephi opera, vols.

1–4”, Ed. Niese, B.Berlin: Weidmann, 1:1887; 2:1885: 3:1892; 4:1890,
Repr. 1955.Book 1, chap. 133, l. 3

... δὲ καὶ Μερσαίοις ἡ κατὰ τὴν προσηγορίαν μνήμη· τὴν γὰρ

Αἴγυπτον Μέρσην καὶ Μερσαίους τοὺς Αἰγυπτίους ἅπαντες οἱ
ταύτῃ καλοῦμεν. ἔκτισε δὲ καὶ Φούδης τὴν Λιβύην Φούτους ἀπ'
αὐτοῦ καλέσας τοὺς ἐπιχωρίους. ἔστι δὲ καὶ ποταμὸς ἐν τῇ Μαύ-
ρων χώρᾳ τοῦτο ἔχων τὸ ὄνομα, ὅθεν καὶ τοὺς πλείστους τῶν Ἑλ-
ληνικῶν ἱστοριογράφων ἔστιν ἰδεῖν μεμνημένους τοῦ ποταμοῦ καὶ
τῆς παρακειμένης αὐτῷ χώρας Φούτης λεγομένης. μετέβαλε δὲ ὃ
νῦν αὐτῇ ἐστιν ὄνομα ἀπὸ τῶν Μεσράμου υἱῶν Λίβυος λεγομένου·
μετ' οὐ πολὺ δ' ἐροῦμεν τὴν αἰτίαν, δι' ἣν αὐτὴν καὶ Ἀφρικὴν
προσαγορεύεσθαι συμβέβηκε. Χαναναῖος δὲ τέταρτος ὢν Χάμου παῖς
τὴν νῦν Ἰουδαίαν καλουμένην οἰκίσας ἀπ' αὐτοῦ Χαναναίαν προς

ΦλάβιοςΙώσηπος., Antiquitates Judaicae Book 16, chap. 183, l. 2

κας, ἐν αἷς ἦν τοῦ Δαυΐδου καὶ τοῦ Σολομῶνος τὰ σώματα. καὶ

δύο μὲν αὐτῷ τῶν δορυφόρων διεφθάρησαν φλογὸς ἔνδοθεν εἰσιοῦ-
σιν ἀπαντώσης, ὡς ἐλέγετο, περίφοβος δ' αὐτὸς ἐξῄει, καὶ τοῦ δέους
ἱλαστήριον μνῆμα λευκῆς πέτρας ἐπὶ τῷ στομίῳ κατεσκευάσατο πο-
λυτελὲς τῇ δαπάνῃ. τούτου καὶ Νικόλαος ὁ κατ' αὐτὸν ἱστοριο-
γράφος μέμνηται τοῦ κατασκευάσματος, οὐ μὴν ὅτι καὶ κατῆλθεν,
οὐκ εὐπρεπῆ τὴν πρᾶξιν ἐπιστάμενος. διατελεῖ δὲ καὶ τἆλλα τοῦτον
τὸν τρόπον χρώμενος τῇ γραφῇ· ζῶντι γὰρ ἐν τῇ βασιλείᾳ καὶ σὺν
αὐτῷ κεχαρισμένως ἐκείνῳ καὶ καθ' ὑπηρεσίαν ἀνέγραφεν, μόνων
ἁπτόμενος τῶν εὔκλειαν αὐτῷ φερόντων, πολλὰ δὲ καὶ τῶν ἐμφα-
νῶς ἀδίκων ἀντικατασκευάζων καὶ μετὰ πάσης σπουδῆς ἐπικρυπτό

Καλλισθένης Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,124,T, fragm.24, l. 1

 39

INSCHR. DELPHI (Syll3 275) ** συ]νέ[ταξαν πίνακα τ]ῶν ἀπ[ὸ

Γυλίδα νεν]ικηκ[ότ]ων τ[ὰ Πύθια] καὶ τῶν ἐξ ἀρ[χῆς τὸ]ν ἀγῶνα κατα-
σκ[ευα]σάντων, ἐπαινέ[σαι] Ἀριστοτέλην κ[αὶ Κ]αλ[λι]σθένην καὶ στεφα-
νῶσαι· ἀνα[θεῖν]αι δὲ τὸν πίν[ακα το]ὺς ταμί[ας ἐν τῶι ἱε]ρῶι με[τα-
γεγραμμέν]ον [εἰς στήλην DIOD. IV 1, 2 – 3: διόπερ τῶν μεταγενεστέρων
ἱστοριογράφων οἱ πρωτεύοντες τῆι δόξηι τῆς μὲν ἀρχαίας μυθολογίας
ἀπέστησαν διὰ τὴν δυσχέρειαν, τὰς δὲ νεωτέρας πράξεις ἀναγράφειν
ἐπεχείρησαν. Ἔφορος (70 T 8) .... ὁμοίως δὲ τούτωι Καλλισθένης καὶ
Θεόπομπος (115 T 12), κατὰ τὴν αὐτὴν ἡλικίαν γεγονότες, ἀπέστησαν τῶν
παλαιῶν μύθων. CIC. ad f. V 12, 2: an, ut multi Graeci fecerunt,
Callisthenes...

Καλλισθένης Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,124,T, fragm.26, l. 2

κατὰ τὴν αὐτὴν ἡλικίαν γεγονότες, ἀπέστησαν τῶν παλαιῶν μύθων.

CIC. ad f. V 12, 2: an, ut multi Graeci fecerunt, Callisthenes
Phocicum bellum (F 1), Timaeus Pyrrhi, Polybius Numantinum, qui
omnes a perpetuis suis historiis ea quae dixi bella separaverunt.
GNOMOL. VATIC. (Wien. Stud. X 52) 367: Καλλισθένης ὁ
ἱστοριογράφος πρὸ τοῦ Ἀλεξάνδρωι συσταλῆναι γεγραφὼς τὰ Ἑλληνικά,
μετὰ δὲ ταῦτα τὰς Ἀλεξάνδρου Πράξεις, ἐρωτώμενος ὑπό τινος, διὰ τί
βέλτιον τὰ Ἑλληνικὰ συνεγράψατο, ‘ὅτι ἐκεῖνα μέν’, εἶπε, ‘πεινῶν
ἔγραφον, ταῦτα δὲ κεχορτασμένος.’
DIOD. XIV 117, 8 (387/6): Καλλισθένης δὲ ὁ ἱστοριογράφος
[τὴν τῶν Ἑλληνικῶν σύνταξιν] ἀπὸ τῆς κατὰ τοῦτον τὸν ἐνιαυτὸν

Καλλισθένης Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,124,T, fragm.27a, l. 1

GNOMOL. VATIC. (Wien. Stud. X 52) 367: Καλλισθένης ὁ

ἱστοριογράφος πρὸ τοῦ Ἀλεξάνδρωι συσταλῆναι γεγραφὼς τὰ Ἑλληνικά,
μετὰ δὲ ταῦτα τὰς Ἀλεξάνδρου Πράξεις, ἐρωτώμενος ὑπό τινος, διὰ τί
βέλτιον τὰ Ἑλληνικὰ συνεγράψατο, ‘ὅτι ἐκεῖνα μέν’, εἶπε, ‘πεινῶν
ἔγραφον, ταῦτα δὲ κεχορτασμένος.’
DIOD. XIV 117, 8 (387/6): Καλλισθένης δὲ ὁ ἱστοριογράφος
[τὴν τῶν Ἑλληνικῶν σύνταξιν] ἀπὸ τῆς κατὰ τοῦτον τὸν ἐνιαυτὸν
γενομένης εἰρήνης τοῖς Ἕλλησι πρὸς Ἀρταξέρξην ... τὴν ἱστορίαν ἦρκται
γράφειν. διελθὼν δὲ τριακονταετῆ χρόνον ἔγραψε μὲν βύβλους δέκα, τὴν
δὲ τελευταίαν κατέπαυσε τῆς συντάξεως εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ Φιλομήλου
τοῦ Φωκέως κατάληψιν τοῦ ἐν Δελφοῖς ἱεροῦ.
 40

Καλλισθένης Αποσπάσματα (0534: 002)“FGrH #124”.Volume-Jacobyʹ-

F 2b,124,F, fragm.12c, l. 3.

FLOR. Περὶ τῆς τ. Ν. ἀναβ. (Athen. I 130, 30 Mein): Καλλισθένης δ' ὁ

ἱστοριογράφος πρὸς τὰ μικρῶι πρότερον εἰρημένα ὑπ' Ἀναξαγόρου τε καὶ
Εὐριπίδου ἀντεῖπεν. αὐτὸς δὲ τὴν αὑτοῦ γνώμην φησίν, ὑδάτων πολλῶν
καὶ λαμπρῶν γινομένων κατὰ τὴν Αἰθιοπίαν κατὰ τὰς τοῦ Κυνὸς ἀνατολὰς
ἕως τῆς ἐπιτολῆς Ἀρκτούρου, καθ' οὓς χρόνους καὶ οἱ ἐτησίαι πνέουσιν
ἄνεμοι· τούτους γάρ φησι τοὺς ἀνέμους μάλιστα τὰ νέφη φέρειν πρὸς τὴν
Αἰθιοπίαν·

Καλλισθένης Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2b,124,F, fragm 44, l. 8

ἐξεργαζόμενον αὐτὰς ὑστερῆσαι τῆς προθέσεως, καθάπερ συνέβη τῶι

Ἰσοκράτει ἐν τῶι συμβουλευτικῶι τῶι πρὸς Φίλιππον αὐτῶι γραφέντι·
ἐλύθη γὰρ πρότερον ὁ πόλεμος ἢ ἐκεῖνος ἐτέλεσε τὴν συμβουλίαν. ....
ἔτι δὲ καὶ καλῶς ἔχειν μοι δοκεῖ τοῖς ὀρθῶς παραινοῦσι πείθεσθαι περὶ
τῶν τοιούτων. ὁ μὲν γὰρ ἱστοριογράφος Καλλισθένης φησί· «δεῖ τὸν
γράφειν τι πειρώμενον μὴ ἀστοχεῖν τοῦ προσώπου, ἀλλ'
οἰκείως αὐτῶι τε καὶ τοῖς πράγμασι τοὺς λόγους θεῖναι.»
HARPOKR. SUID. s. Βόθυνος· τόπος τις ἰδίως οὕτω καλού-
μενος ἐν τῆι Ἱερᾶι ὁδῶι. Ἰσαῖος ἐν τῶι Πρὸς Ἕρμωνα περὶ ἐγγύης
μνημονεύει τοῦ τόπου καὶ Καλλισθένης.

Έφορος , Σωζόμενα. (0536: 002)“FGrH #70”.Volume-Jacobyʹ-T

2a,70,T, fragm.8, l. 1

DIODOR. IV 1, 2: διόπερ τῶν μεταγενεστέρων ἱστοριογράφων οἱ

πρωτεύοντες τῆι δόξηι τῆς μὲν ἀρχαίας μυθολογίας ἀπέστησαν διὰ τὴν
δυσχέρειαν, τὰς δὲ νεωτέρας πράξεις ἀναγράφειν ἐπεχείρησαν. (3)
Ἔφορος
μὲν γὰρ ὁ Κυμαῖος, Ἰσοκράτους ὢν μαθητής, ὑποστησάμενος γράφειν τὰς
κοινὰς πράξεις, τὰς μὲν παλαιὰς μυθολογίας ὑπερέβη, τὰ δ' ἀπὸ τῆς
Ἡρακλειδῶν καθόδου πραχθέντα συνταξάμενος ταύτην ἀρχὴν ἐποιήσατο

Έφορος , Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,70,T, fragm.9a, l. 2

Ἡρακλειδῶν καθόδου πραχθέντα συνταξάμενος ταύτην ἀρχὴν ἐποιήσατο

τῆς ἱστορίας . ὁμοίως δὲ τούτωι Καλλισθένης (124 T 24) καὶ Θεόπομπος
 41

(115 T 12), κατὰ τὴν αὐτὴν ἡλικίαν γεγονότες, ἀπέστησαν τῶν παλαιῶν
μύθων. ἡμεῖς δὲ τὴν ἐναντίαν τούτοις κρίσιν ἔχοντες ....
– XVI 14, 3: τῶν δὲ συγγραφέων Δημόφιλος μὲν
ὁ Ἐφόρου τοῦ ἱστοριογράφου υἱὸς τὸν παραλειφθέντα πόλεμον ὑπὸ τοῦ
πατρός, ὀνομασθέντα δὲ ἱερόν, συντεταγμένος (F 93 – 96), ἐντεῦθεν
ἦρκται
ἀπὸ τῆς καταλήψεως τοῦ ἐν Δελφοῖς ἱεροῦ καὶ τῆς συλήσεως τοῦ μαντείου
ὑπὸ Φιλομήλου τοῦ Φωκέως. ἐγένετο δ' ὁ πόλεμος οὗτος ἔτη ἕνδεκα ἕως
τῆς φθορᾶς τῶν διανειμαμένων τὰ ἱερὰ χρήματα.

Έφορος , Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,70,T, fragm.31, l. 2

ὅτι κατὰ τοῦ Ἐφόρου Τίμαιος πλείστην πεποίηται καταδρομήν.

DIOG. LAERT. II 110: γέγραφε (sc. Ἀλεξῖνος Ἠλεῖος) ... καὶ
πρὸς Ἔφορον τὸν ἱστοριογράφον.
[SKYMN.] orb. descr. 109: ἤδη δ' ἐπ' ἀρχὴν εἶμι τῆς συντάξεως
τοὺς συγγραφεῖς ἐκθέμενος, οἷς δὴ χρώμενος τὸν ἱστορικὸν εἰς πίστιν
ἀναπέμπω λόγον· τῶι τὴν γεωγραφίαν γὰρ ἐπιμελέστατα γεγραφότι ...
Ἐρατοσθένει (V) μάλιστα συμπεπεισμένος Ἐφόρωι τε καὶ τῶι τὰς κτίσεις
εἰρηκότι ἐν πέντε βίβλοις Χαλκιδεῖ Διονυσίωι (IV) Δημητρίωι τε Καλλα

Έφορος , Αποσπάσματα (0536: 003)“FGrH #70”.Volume-Jacobyʹ-F

2a,70,F, fragm.30b, l. 19

διαστήματι καὶ μάλιστά πως ἀντικείμενον. ἡ δὲ τῶν

Σκυθῶν κατοίκησις τοῦ μὲν ἡλίου τῆς περιφορᾶς τὸν
διαλείποντα κατέχει τόπον· ἀντίκειται δὲ πρὸς τὸ τῶν
Αἰθιόπων ἔθνος, ὃ δοκεῖ παρατείνειν ἀπὸ ἀνατολῶν
χειμερινῶν μέχρι δυσμῶν τῶν βραχυτάτων.» οὗτος ὁ Ἔφο-
ρος παλαιός ἐστι συγγραφεύς, φιλόσοφος καὶ ἱστοριογράφος.
ΝΟΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΑΙΘΙΟΠΕΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΙΣ
ΑΠΗΛΙΩΤΗΣ ΙΝΔΟΙ ΚΕΛΤΟΙ ΖΕΦΥΡΟΣ
ΘΕΡΙΝΗ ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΚΥΘΑΙ ΘΕΡΙΝΗ ΔΥΣΙΣ
ΒΟΡΡΑΣ ...

Εκαταίος Σωζόμενα. “FGrH #1”.Volume-Jacobyʹ-T 1a,1,T, fragm.1a, l.

3
 42

SUID. s. Ἑκαταῖος Ἡγησάνδρου Μιλήσιος· γέγονε κατὰ τοὺς Δαρείου

χρόνους τοῦ μετὰ Καμβύσην βασιλεύσαντος, ὅτε καὶ Διονύσιος ἦν ὁ
Μιλήσιος (III), ἐπὶ τῆς ξε ὀλυμπιάδος· ἱστοριογράφος. Ἡρόδοτος δὲ ὁ
Ἁλικαρνασεὺς ὠφέληται τούτου, νεώτερος ὤν. καὶ ἦν ἀκουστὴς
Πρωταγόρου ὁ Ἑκαταῖος. πρῶτος δὲ ἱστορίαν πεζῶς ἐξήνεγκε,
συγγραφὴν δὲ Φερεκύδης
(I 3). τὰ γὰρ Ἀκουσιλάου (2 T 7) νοθεύεται.

Πολύβιος Ιστορίαι. “Polybii Ιστορίαι. , vols. 1–4”, Ed. Büttner–Wobst,

T.Leipzig: Teubner, 1:1905; 2:1889; 3:1893; 4:1904, Repr. 1:1962; 2–
3:1965; 4:1967.Book 2, chap. 62, sec3, l. 1.

....τοῖς Λακεδαιμονίοις πεσεῖν, ὧν τὰ δισχίλια Κλεο-

μένει δοθῆναι κατὰ τοὺς ἐθισμούς. ἐν δὲ τούτοις
πρῶτον μὲν τίς οὐκ ἂν θαυμάσειεν τὴν ἀπειρίαν καὶ
τὴν ἄγνοιαν τῆς κοινῆς ἐννοίας ὑπὲρ τῆς τῶν Ἑλ-
ληνικῶν πραγμάτων χορηγίας καὶ δυνάμεως; ἣν μά-
λιστα δεῖ παρὰ τοῖς ἱστοριογράφοις ὑπάρχειν. ἐγὼ
γὰρ οὐ λέγω κατ' ἐκείνους τοὺς χρόνους, ἐν οἷς
ὑπό τε τῶν ἐν Μακεδονίᾳ βασιλέων, ἔτι δὲ μᾶλλον
ὑπὸ τῆς συνεχείας τῶν πρὸς ἀλλήλους Πολέμων ἄρ-
δην κατέφθαρτο τὰ Πελοποννησίων.

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 8, chap. 11, sec2, l. 3

... τὴν δὲ Θεοπόμπου μηδ' ὑπὸ λόγον πίπτειν.

προθέμενος γὰρ ὡς περὶ βασιλέως εὐφυεστάτου πρὸς
ἀρετὴν γεγονότος οὐκ ἔστι τῶν αἰσχρῶν καὶ δεινῶν
ὃ παραλέλοιπε. λοιπὸν ἢ περὶ τὴν ἀρχὴν καὶ προέκ-
θεσιν τῆς πραγματείας ἀνάγκη ψεύστην καὶ κόλακα
φαίνεσθαι τὸν ἱστοριογράφον, ἢ περὶ τὰς κατὰ μέρος
ἀποφάσεις ἀνόητον καὶ μειρακιώδη τελείως, εἰ διὰ
τῆς ἀλόγου καὶ ἐπικλήτου λοιδορίας ὑπέλαβε πιστό-
τερος μὲν αὐτὸς φανήσεσθαι, παραδοχῆς δὲ μᾶλλον
ἀξιωθήσεσθαι τὰς ἐγκωμιαστικὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ
περὶ Φιλίππου.

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 12, chap. 28, sec5, l. 4

 43

... δὲ καὶ τοῦτ' εἶναι σφίσι τῶν ἀναγκαιοτάτων

καὶ καλλίστων, ἀπερίσπαστοι παράσχωνται πρὸς
τοῦτο τὸ μέρος κατὰ τὸν βίον, ἢ οἱ γράφειν ἐπι-
βαλλόμενοι τὴν ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἕξιν ἀναγ-
καίαν ἡγήσωνται πρὸς τὴν ἱστορίαν. πρότερον δ'
οὐκ ἔσται παῦλα τῆς τῶν ἱστοριογράφων ἀγνοίας.
ὧν Τίμαιος οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην πρόνοιαν θέμενος,
ἀλλὰ καταβιώσας ἐν ἑνὶ τόπῳ ξενιτεύων, καὶ σχεδὸν
ὡς εἰ κατὰ πρόθεσιν ἀπειπάμενος καὶ τὴν ἐνεργη-
τικὴν τὴν περὶ τὰς πολεμικὰς καὶ πολιτικὰς πράξεις
καὶ τὴν ἐκ τῆς πλάνης καὶ θέας αὐτοπάθειαν...

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 12, chap. 28, sec12, l. 1

...ἐπίνοιαν τῶν λημμάτων, δεινότατός ἐστιν ἐν ταῖς

παρεκβάσεσι καὶ ταῖς ἀφ' αὑτοῦ γνωμολογίαις, καὶ
συλλήβδην ὅταν που τὸν ἐπιμετροῦντα λόγον δια-
τίθηται· κατὰ δέ τινα συντυχίαν εὐχαριστότατα καὶ
πιθανώτατα περὶ τῆς συγκρίσεως εἴρηκε τῆς τῶν
ἱστοριογράφων καὶ λογογράφων. ὁ δ' ἵνα μὴ δόξῃ
κατακολουθεῖν Ἐφόρῳ, πρὸς τῷ κατεψεῦσθαι 'κείνου
καὶ τῶν λοιπῶν (ἅμα) κατέγν(ωκε· τὰ γὰρ παρ')
ἄλλων δεόντως κεχειρισμένα μακρῶς καὶ ἀσαφῶς
καὶ τρόπῳ παντὶ χεῖρον ἐξηγούμενος οὐδένα τῶν...

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 16, chap. 12, sec5, l. 2

... παρὰ μὲν τοῖς Βαργυλιήταις διότι τὸ τῆς Κιν-

δυάδος Ἀρτέμιδος ἄγαλμα, καίπερ ὂν ὑπαίθριον,
οὔτε νίφεται τὸ παράπαν οὔτε βρέχεται, παρὰ δὲ
τοῖς Ἰασεῦσι τὸ τῆς Ἀστιάδος· καὶ ταῦτά τινες
εἰρήκασι καὶ τῶν συγγραφέων. ἐγὼ δὲ πρὸς τὰς
τοιαύτας ἀποφάσεις τῶν ἱστοριογράφων οὐκ οἶδ'
ὅπως παρ' ὅλην τὴν πραγματείαν ἐναντιούμενος καὶ
δυσανασχετῶν διατελῶ. δοκεῖ γάρ μοι τὰ τοιαῦτα
παντάπασι παιδικῆς εὐηθείας ὅσα μὴ μόνον τῆς
τῶν εὐλόγων ἐκτὸς πίπτει θεωρίας, ἀλλὰ καὶ τῆς
τοῦ δυνατοῦ. τὸ γὰρ φάσκειν ἔνια τῶν σωμάτων...

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 29, chap. 12, sec2, l. 3

 44

...πάλιν ἕτεροι περὶ τοῦ Συριακοῦ πολέ-

μου· τούτου δ' αἴτιόν ἐστιν ὅπερ ἡμῖν εἴρηται
διὰ πλειόνων. ὅταν γὰρ ἁπλᾶς καὶ μονοειδεῖς λαβόν-
τες ὑποθέσεις βούλωνται μὴ τοῖς πράγμασιν, ἀλλὰ τῷ
πλήθει τῶν βύβλων ἱστοριογράφοι νομίζεσθαι καὶ τὴν
τοιαύτην ἐφέλκεσθαι φαντασίαν, ἀναγκαῖόν ἐστι τὰ
μὲν μικρὰ μεγάλα ποιεῖν, τὰ δὲ βραχέως εἰρημένα
διασκευάζειν καὶ λογοποιεῖν, ἔνια δὲ τῶν ἐν παρέργῳ
πεπραγμένων ἔργα καὶ πράγματα κατασκευάζειν, ἀγῶνας
διατιθεμένους καὶ παρατάξεις ἐξαγγέλλοντας,

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 34, chap. 1, sec7, l. 1

...χωρογραφίᾳ. 8ἀλλὰ μὴν σύγε, ὦ Πολύβιε, ὁ τὰς λαο-

δογματικὰς ἀποφάσεις περὶ τῶν διαστημάτων εἰσάγων
οὐκ ἐν τοῖς ἔξω τῆς Ἑλλάδος μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς
Ἑλληνικοῖς * καὶ διδοῖς εὐθύνας τὰς μὲν Ποσειδωνίῳ,
τὰς δ' Ἀρτεμιδώρῳ, τὰς δ' ἄλλοις πλείοσι. –
Πολύβιος οὖν ὁ ἱστοριογράφος πεπραγμάτευται βι-
βλίον, ὃ ἐπιγραφὴν ἔχει “περὶ τῆς ὑπὸ τὸν ἰσημερινὸν
οἰκήσεως”. αὕτη δέ ἐστιν ἐν μέσῃ τῇ διακεκαυμένῃ
ζώνῃ. καί φησιν οἰκεῖσθαι τοὺς τόπους 8καὶ εὐκρατο-
τέραν ἔχειν τὴν οἴκησιν τῶν περὶ τὰ πέρατα τῆς δια-
κεκαυμένης ζώνης κατοικούντων.

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 36, chap. 1, sec7, l. 1

... οὔθ' ὕλην πλείω καὶ παράθεσιν. καὶ μὴν οὐδὲ προ-
χειρότερον ἕτερον ἐμοὶ τῆς τοιαύτης παρασκευῆς. ἀλλ'
οὔτε τοῖς πολιτικοῖς ἀνδράσιν οἶμαι πρέπειν πρὸς πᾶν
τὸ προτεθὲν διαβούλιον εὑρησιλογεῖν καὶ διεξοδικοῖς
χρῆσθαι λόγοις, ἀλλ' ἀεὶ τοῖς ἁρμόζουσι πρὸς τὸν
ὑποκείμενον καιρόν, οὔτε τοῖς ἱστοριογράφοις ἐμμελε-
τᾶν τοῖς ἀκούουσιν οὐδ' ἐναποδείκνυσθαι τὴν αὑτῶν
δύναμιν, ἀλλὰ (τὰ) κατ' ἀλήθειαν ῥηθέντα (καθ') ὅσον
οἷόν τε πολυπραγμονήσαντας διασαφεῖν, καὶ τούτων
τὰ καιριώτατα καὶ πραγματικώτατα. –

Απολλόδωρος Αποσπάσματα (0549: 005)“FHG 1”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1853.Fragm.103, l. 2.
 45

Phlegon De longaevis, 2: Κτησίβιος ὁ ἱστοριο-

γράφος ἔτη ἑκατὸν τέσσαρα (ἔζησεν), ἐν περιπάτῳ δὲ
ἐτελεύτα, ὡς Ἀπολλόδωρος ἐν τοῖς Χρονικοῖς δεδήλω-
κεν. Joseph. Contra Apionem II, 7: Antiochus neque
justam fecit templi depraedationem, sed egestate
pecuniarum ad hoc accessit, quum non esset hostis,

Κλήμης Αλεξανδρινός Stromata“Clemens Alexandrinus, vols. 2, 3rd

edn. and 3, 2nd edn.”, Ed. Stählin, O., Früchtel, L., Treu, U.Berlin:
Akademie–Verlag, 2:1960; 3:1970; Die griechischen christlichen
Schriftsteller 52(15), 17.Book 6, chap. 2, sec26, subsec. 8, l. 1

τὰ ἐκ τῶν Κρατίνου Ἐμπιπραμένων μετήνεγκεν ἔπη. Πλάτων δὲ ὁ

κωμικὸς καὶ Ἀριστοφάνης ἐν τῷ Δαιδάλῳ τὰ ἀλλήλων ὑφαιροῦνται.
τὸν μέντοι Κώκαλον τὸν ποιηθέντα Ἀραρότι τῷ Ἀριστοφάνους υἱεῖ
Φιλήμων ὁ κωμικὸς ὑπαλλάξας ἐν Ὑποβολιμαίῳ ἐκωμῴδησεν. τὰ δὲ
Ἡσιόδου μετήλλαξαν εἰς πεζὸν λόγον καὶ ὡς ἴδια ἐξήνεγκαν Εὔμηλός
τε καὶ Ἀκουσίλαος οἱ ἱστοριογράφοι. Μελησαγόρου γὰρ ἔκλεψεν
Γοργίας ὁ Λεοντῖνος καὶ Εὔδημος ὁ Νάξιος οἱ ἱστορικοὶ καὶ ἐπὶ
τούτοις ὁ Προκοννήσιος Βίων, ὃς καὶ τὰ Κάδμου τοῦ παλαιοῦ μετέ-
γραψεν κεφαλαιούμενος, Ἀμφίλοχός τε καὶ Ἀριστοκλῆς καὶ Λεάνδριος
καὶ Ἀναξιμένης καὶ Ἑλλάνικος καὶ Ἑκαταῖος καὶ Ἀνδροτίων καὶ
Φιλόχορος Διευχίδας τε ὁ Μεγαρικὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ἐκ τῆς

Θεοπομπός Σωζόμενα. FGrH #115”.Volume-Jacobyʹ-T 2b,115,T,

fragm.4, l. 2

ATHEN. X 2 p. 412 B: ὁ Χῖος ῥήτωρ Καύκαλος (38), ὁ Θεο-

πόμπου τοῦ ἱστοριογράφου ἀδελφός.
PHOT. Bibl. 176 p. 121 a 23: φασὶ δὲ αὐτόν τε καὶ Ἔφορον
Ἰσοκράτους γενέσθαι μαθητάς. δῆλον δὲ τοῦτο ποιοῦσι καὶ οἱ λόγοι·
πολὺ γὰρ ἐν τοῖς Θεοπόμπου ἡ κατὰ μίμησιν ἰδέα τῶν παρ' Ἰσοκράτει,
εἰ καὶ λείπεται τῆς κατὰ τὴν ἐργασίαν ἀκριβείας κτλ.

Θεοπομπός Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,115,T, fragm.19, l. 10

ταύτην δὲ τήν τε πικρίαν καὶ τὴν ἀθυρογλωττίαν τοῦ συγγραφέως τίς

οὐκ ἂν ἀποδοκιμάσειεν; οὐ γὰρ μόνον ὅτι μαχόμενα λέγει πρὸς τὴν αὑτοῦ
πρόθεσιν ἄξιός ἐστιν ἐπιτιμήσεως, ἀλλὰ καὶ διότι κατέψευσται τοῦ τε
 46

βασιλέως καὶ τῶν Φίλων, καὶ μάλιστα διότι τὸ ψεῦδος αἰσχρῶς καὶ ἀπρε-
πῶς διατέθειται. ....(13, 2) λοιπὸν ἢ περὶ τὴν ἀρχὴν καὶ προέκθεσιν
τῆς πραγματείας ἀνάγκη ψεύστην καὶ κόλακα φαίνεσθαι τὸν
ἱστοριογράφον ἢ περὶ τὰς κατὰ μέρος ἀποφάσεις ἀνόητον καὶ μειρακιώδη
τελείως, εἰ διὰ τῆς ἀλόγου καὶ ἐπικλήτου λοιδορίας ὑπέλαβε πιστότερος
μὲν αὐτὸς φανή-σεσθαι, παραδοχῆς δὲ μᾶλλον ἀξιωθήσεσθαι τὰς
ἐγκωμιαστικὰς ἀπο-φάσεις αὐτοῦ περὶ Φιλίππου.

Αντίγονος παραδοξογράφος Historiarum mirabilium collectio

“Paradoxographorum Graecorum reliquiae”, Ed. Giannini, A.Milan:
Istituto Editoriale Italiano, 1965.Chap. 116, sec1, l. 1

Πολλῶν δὲ ὄντων, ὧν καταγέγραφεν Ἀριστοτέλης, ἐπὶ

τοσοῦτον ἠδυνήθημεν ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος τὰ μὲν ἐκλέξαι,
τὰ δ' ἀναμνησθῆναι.
..... φησὶν δ' ὁ ἱστοριογράφος Ἀρσάμην τὸν
Πέρσην εὐθὺς ἐκ γενετῆς ὀδόντας ἔχειν.
Μυρσίλος δὲ ὁ Λέσβιος Λοκροὺς τοὺς Ὀζόλας
τῆς ἐπιδημίου ἐπωνυμίας τετυχηκέναι, ὅτι τῆς χώρας τῆς
αὐτῶν τὸ ὕδωρ ὄζει καὶ μάλιστα τοῦ Ταφίου καλουμένου
ὄρους· καὶ ῥεῖν αὐτόθεν εἰς θάλασσαν ὥσπερ πύον·

Αντίγονος παραδοξογράφος Historiarum mirabilium collectio Chap.

119, sec1, l. 1.

Τὰς δὲ Λημνίας δυσόσμους γενέσθαι Μηδείας

ἀφικομένης μετ' Ἰάσονος καὶ φάρμακα ἐμβαλούσης εἰς τὴν
νῆσον· κατὰ δή τινα χρόνον καὶ μάλιστα ἐν ταύταις ταῖς ἡμέ-
ραις, ἐν αἷς ἱστοροῦσιν τὴν Μήδειαν παραγενέσθαι, δυσώδεις
αὐτὰς οὕτως γίνεσθαι, ὥστε μηδένα προσιέναι.
Θεόπομπος δέ φησιν ὁ ἱστοριογράφος τὸ κα-
λούμενον ἀκόνιτον γίνεσθαι ἐν ταῖς περὶ Ἡράκλειαν τὴν ἐν
τῷ Πόντῳ ὀνομαζομέναις Ἀκόναις, ὅθεν καὶ τῆς προσηγο-
ρίας τετυχηκέναι. δυναμικὸν ἐναργῶς δ' ὂν οὐκ ἐνεργεῖν οὐθέν,
ἂν πίῃ τις πήγανον ταύτην τὴν ἡμέραν.

Nicolaus Hist., Αποσπάσματα (0577: 003)“FHG 3”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1841–1870.Fragm.93, l. 21

Καὶ δύο μὲν αὐτῷ τῶν δορυφόρων διεφθάρησαν, φλογὸς

ἔνδοθεν εἰσιοῦσιν ἀπαντώσης, ὡς ἐλέγετο· περίφοβος
δ' αὐτὸς ἐξῄει, καὶ τοῦ δέους ἱλαστήριον μνῆμα λευκῆς
 47

πέτρας ἐπὶ τῷ στομίῳ κατεσκευάσατο, πολυτελὲς τῇ

δαπάνῃ. Τούτου καὶ Νικόλαος, ὁ κατ' αὐτὸν ἱστο-
ριογράφος, μέμνηται τοῦ κατασκευάσματος, οὐ μὴν
ὅτι κατῆλθεν, οὐκ εὐπρεπῆ τὴν πρᾶξιν ἐπιστάμενος.
Διατελεῖ δὲ καὶ τὰ ἄλλα τοῦτον τὸν τρόπον χρώμενος τῇ
γραφῇ. Ζῶν τε γὰρ ἐν τῇ βασιλείᾳ καὶ συνὼν αὐτῷ,
κεχαρισμένως ἐκείνῳ καὶ καθ' ὑπηρεσίαν ἀνέγραφε, μό-
νων ἁπτόμενος τῶν πρὸς εὔκλειαν αὐτῷ φερόντων.

Publius Aelius Phlegon Paradox., Αποσπάσματα “FGrH #257”.Volume-

Jacobyʹ-F 2b,257,F, fragm.37, l. 67

… πόλεως Πάρμης, ἔτη ρα. 75 Γάιος Σάμιος, Γαίου υἱός, πόλεως

Βελείας, ἔτη ρβ. 76 Κούιντος Κορνήλιος, Κουίντου υἱός, πόλεως Ῥηγίου,
ἔτη ρβ. 77 Τίτος Ἀντώνιος, Τίτου υἱός, πόλεως Πάρμης, ἔτη ρβ.
78
Κοκνανία (?) Μοῦσα, *, πόλεως Κορνηλίας, ἔτη ργ. 79 Δημόκριτος
Ἀβδηρίτης ἔτη ρδ· ἐτελεύτησεν δὲ τροφῆς ἀποσχόμενος. 80 Κτησίβιος
ὁ ἱστοριογράφος (VI) ἔτη ρδ· ἐν περιπάτωι δὲ ἐτελεύτα, ὡς Ἀπολλό-
δωρος ἐν τοῖς Χρονικοῖς (244 F 49) δεδήλωκεν. 81 Ἱερώνυμος ὁ συγγρα-
φεὺς (154 T 2) πολλοὺς μὲν χρόνους ἐν ταῖς στρατείαις ἀναπλήσας,
πλείστοις
δὲ τραύμασιν ἐν πολέμοις περιπεσὼν ἐτελεύτησεν βιώσας ἔτη ρδ, ὥς φησιν
Ἀγαθαρχίδης ἐν τῆι ἐννάτηι τῶν Περὶ τῆς Ἀσίας Ἱστοριῶν (86 F 4).
82
Γάιος Λαλλίας Τιωναῖος, Λουκίου υἱός, πόλεως Βονωνίας, ἔτη ρε.

Ερμογένης Περὶ ἰδεῶν λόγου (0592: 004)“Hermogenis opera”, Ed. Rabe,

H.Leipzig: Teubner, 1913, Repr. 1969.Chap. 2, sec12, l. 17

... μεθ' ἡδονῆς καὶ ἔτι κόσμον καὶ σαφήνειαν, ἤδη

δὲ καὶ προσώπων μιμήσεις καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα ἐν
τῷ περὶ πανηγυρικοῦ ἡμῖν εἴδους λέλεκται, ἃ δὴ καὶ
οὐχ ἡ ποίησις μόνη οὐδὲ μὴν ἡ λογογραφία , ἀλλὰ καὶ
ἡ ἱστορία ἔχει πλεονάζοντα πάντα, πάντως δεῖ καὶ
τοὺς ἱστοριογράφους ἐν τοῖς πανηγυρικοῖς τετάχθαι,
ὥσπερ οἶμαι καὶ εἰσίν, ἐπεὶ καὶ μεγέθους καὶ ἡδονῶν
στοχάζονται καὶ τῶν ἄλλων οἶμαι σχεδὸν ἁπάντων, εἰ
καὶ μὴ παραπλησίως ἐκείνῳ τυγχάνουσι, λέγω τῷ Πλά-
τωνι· ὥστε ἀνάγκη καὶ περὶ τούτων ἐνταῦθα εἰπεῖν.
ἀλλ' ἐπ' ἐκείνους γε ἰτέον πρῶτον τοὺς μετὰ ...

Rhetorica Anonyma, Epitome artis rhetoricae (0598: 016)“Rhetores

 48

Graeci, vol. 3”, Ed. Walz, C.Stuttgart: Cotta, 1834, Repr. 1968.Volume 3,
p. 617, l. 10

οὐ μὴν σπανίως καί ποτε κατὰ τῶν φιλοσόφων.

Σημείωσαι τὸν κάλλιστον ἐν πανηγύρει λόγον.
ὡς ἡδονὴν καὶ μέγεθος καὶ τὸ σαφὲς καὶ κάλλος
ἔχειν χρεὼν καὶ μίμησιν σὺν τούτῳ τῶν προσώπων.
καὶ ὅσα ἥ τε ποίησις καὶ ἡ λογογραφία
ἔχουσι πλεονάζοντα σὺν ἱστοριογράφοις.
τὸ ζήτημα καὶ πρόβλημα καὶ ὅρος δὲ καλεῖται
μελέτη καὶ ὑπόθεσις καὶ γύμνασμα καὶ πλάσμα.
ἐπείπερ ἡ διάγνωσις τῶν στάσεων ἐγράφη,
καὶ κοινωνίαν στάσεων ἤδη σοι παραδώσω.
ἐν πᾶσι τοῖς ζητήμασι τρία ὁρᾶται ταῦτα·

Aristophanes Gramm., Aristophanis Ιστορίαι. animalium epitome

subjunctis Aeliani Timothei aliorumque eclogis (0644:
001)“Excerptorum Constantini de natura animalium libri duo.
Aristophanis Ιστορίαι. animalium epitome”, Ed. Lambros, S.P.Berlin:
Reimer, 1885; Commentaria in Aristotelem Graeca, suppl. 1.1.
Chap. 1, sec57, l. 3.

τὸ λεγόμενον ὑφ' ἡμῶν μηδὲ τοὺς ἀρχαίους λεληθέναι, ὡς ἀφρώδης ἐστὶν

ἡ τοῦ σπέρματος φύσις· τὴν γὰρ δεσπόζουσαν τῆς μίξεως [τοῦ σπέρματος]
θεὸν Ἀφροδίτην προσηγόρευσαν οὐκ ἐξ ἑτέρου ἀλλ' ἐξ ἀφροῦ.
ἐπιμέμφεται δὲ καὶ Ἀριστοτέλης Κτησίαν τὸν Κνίδιον καὶ
Ἡρόδοτον τὸν ἱστοριογράφον, τὸν μὲν Κτησίαν λέγοντα ὡς ψυχόμενον
τὸ τῶν ἐλεφάντων σπέρμα
σκληρύνεται καὶ γίνεται ὅμοιον ἠλέκτρῳ, τὸν δὲ Ἡρόδοτον λέγοντα
ψεύδε-
σθαι μέλαν εἶναι τὸ τῶν Αἰθιόπων σπέρμα. τούτους δὲ ἐπιμεμφόμενος
τῇ ἰδίᾳ ὑποθέσει προστίθεται. εἰ γὰρ πήσσεται τὸ τῶν ἐλεφάντων σπέρμα,
οὐκέτι ἀφρῶδες· ὁ γὰρ ἀφρὸς ἄπηκτος· εἰ δὲ μέλαν, οὐκέτι ἐξ ὕδατος
καὶ πνεύματος· ἡ γὰρ τούτων μίξις λευκή.

Ιουστίνος μάρτυρ , Cohortatio ad gentiles “Corpus apologetarum

Christianorum saeculi secundi, vol. 3, 3rd edn.”, Ed. Otto, J.C.T.Jena:
Mauke, 1879, Repr. 1971.Morel p. 9, secD, l. 7

... οὐ γὰρ ἀπὸ τῶν θείων καὶ παρ' ἡμῖν ἱστοριῶν μόνον
 49

ταῦτα ἀποδεῖξαι πειρῶμαι, αἷς ὑμεῖς οὐδέπω διὰ τὴν πα-

λαιὰν τῶν προγόνων ὑμῶν πλάνην πιστεύειν βούλεσθε, ἀλλ'
ἀπὸ τῶν ὑμετέρων καὶ μηδὲν τῇ ἡμετέρᾳ θρησκείᾳ διαφερου-
σῶν ἱστοριῶν, ἵνα γνῶτε ὅτι πάντων τῶν παρ' ὑμῖν εἴτε σο-
φῶν εἴτε ποιητῶν εἴτε ἱστοριογράφων ἢ φιλοσόφων ἢ νομο-
θετῶν πολλῷ πρεσβύτατος γέγονεν ὁ πρῶτος τῆς θεοσεβείας
διδάσκαλος ἡμῶν Μωϋσῆς γεγονώς, ὡς δηλοῦσιν ἡμῖν αἱ τῶν
Ἑλλήνων ἱστορίαι. Ἐν γὰρ τοῖς χρόνοις Ὠγύγου τε καὶ Ἰνά-
χου, οὓς καὶ γηγενεῖς τινες τῶν παρ' ὑμῖν ὑπειλήφασι γεγενῆ-
σθαι, Μωϋσέως μέμνηνται ὡς ἡγεμόνος τε καὶ ἄρχοντος τοῦ...

Ιουστίνος μάρτυρ , Cohortatio ad gentiles Morel p. 10, secC, l. 1

Ἰουδαίων ἄρχοντος Μωϋσέως μέμνηνται. Ὁ γοῦν Ἰώσηπος, τὸ

ἀρχαῖον καὶ τὸ παλαιὸν τῆς ἱστορίας καὶ διὰ τῆς ἐπιγραφῆς
τῶν βιβλίων σημῆναι βουλόμενος, ἀρχόμενος τῆς ἱστορίας οὕτω
γέγραφε· Φλαβίου Ἰωσήπου Ἰουδαϊκῆς Ἀρχαιολογίας· τὸ πα-
λαιὸν τῆς ἱστορίας Ἀρχαιολογίαν ὀνομάζων. Καὶ ὁ ἐνδο-
ξότατος δὲ παρ' ὑμῖν τῶν ἱστοριογράφων Διόδωρος , ὁ τὰς
Βιβλιοθήκας ἐπιτεμών, ἐν τριάκοντα ὅλοις ἔτεσιν Ἀσίαν τε
καὶ Εὐρώπην, ὡς αὐτὸς γέγραφε, διὰ πολλὴν ἀκρίβειαν πε-
ριελθὼν καὶ αὐτόπτης τῶν πλείστων γεγονώς, τεσσαράκοντα
ὅλα τῆς ἑαυτοῦ ἱστορίας βιβλία γέγραφεν· ὃς ἐν τῇ πρώτῃ βί-
βλῳ, φήσας παρὰ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἱερέων μεμαθηκέναι ὅτι

Ιουστίνος μάρτυρ , Cohortatio ad gentiles Morel p. 11, secB, l. 6

... καὶ ταῦτα πάντα παρ' Αἰγυπτίων ἱερέων μεμαθηκέναι

φήσαντες, παρ' οἷς οὐκ ἐτέχθη Μωϋσῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ πά-
σης τῆς Αἰγυπτίων παιδεύσεως μετασχεῖν ἠξιώθη, διὰ τὸ ὑπὸ
θυγατρὸς βασιλέως εἰς παιδὸς ᾠκειῶσθαι χώραν καὶ διὰ τὴν
προειρημένην πρόφασιν πολλῆς ἠξιώσθαι σπουδῆς, ὡς ἱστο-
ροῦσιν οἱ σοφώτατοι τῶν ἱστοριογράφων, οἱ καὶ τὸν βίον αὐτοῦ
καὶ τὰς πράξεις καὶ τὸ τοῦ γένους ἀξίωμα ἀναγράψασθαι
προελόμενοι, Φίλων τε καὶ Ἰώσηπος. Οὗτοι γάρ, τὰς Ἰου-
δαίων ἱστοροῦντες πράξεις, ἀπὸ μὲν τοῦ Χαλδαίων γένους τὸν
Μωϋσέα γεγενῆσθαί φασι·

Ιουστίνος μάρτυρ , Cohortatio ad gentiles Morel p. 13, secC, l. 5

πάντες· οὐδεμίαν γὰρ ἐν αὐταῖς ἔχετε παλαιὰν δόξαν οὐδὲ

 50

μακρῷ χρόνῳ παλαιὸν οὐδέν. Ἀλλ' ὑμᾶς λέληθε διὰ τὸ

ἐπὶ πολλὰς γενεὰς γράμμασι τελευτᾶν ἀφώνους. Εἰδέναι τοί-
νυν προσήκει ὅτι πᾶσαν ἱστορίαν τοῖς τῶν Ἑλλήνων ὕστερον
εὑρεθεῖσι γράμμασι γεγράφθαι συμβαίνει, καὶ εἴτε ποιητῶν
τις ἀρχαίων εἴτε νομοθετῶν εἴτε ἱστοριογράφων εἴτε φιλο-
σόφων ἢ ῥητόρων μνημονεῦσαι βούλοιτο, εὑρήσει τούτους τὰ
ἑαυτῶν συγγράμματα τοῖς τῶν Ἑλλήνων γεγραφότας γράμ-
μασιν.

Severus Iatrosophista Med., De instrumentis infusoriis seu clysteribus

ad Timotheum “Severi iatrosophistae de clysteribus liber”, Ed. Dietz,
F.R., 1836; Diss. med. Königsberg.P. 1, l. 15

...συντάγμασιν ἐγνώρισται. ἀριδηλότατον δὲ κἀκ τῶν τὴν

πεῖραν πρεσβευόντων ὡς χρήσιμος ὁ τοῦδε τοῦ γράμ-
ματος σκοπὸς, τῶν νοημάτων ζητούντων τὸ κατάλληλον
ὡς μὴ μόνον τὴν τέχνην εὑρέτιν γίνεσθαι τοῦδε τοῦ
ἄκους, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν φύσιν πρώτην διδάσκαλον.
ὡς γάρ φησιν Ἡρόδοτος ὁ ἱστοριογράφος τὴν ἴβιν τὸ
ὄρνεον ἀνθρώποις τὴν χρῆσιν γνωρίσαι διὰ τῆσδε τῆς
μεθόδου· ἀδηφάγον γὰρ ὑπάρχον τὸ ὄρνεον καὶ ἐκ τῶν
αἰγιαλῶν πορίζον τὴν τροφὴν, εἶτ' ἔμφραξιν ὑπομέ-
νον, διαγείρει τὴν φύσιν ἄμυναν τοῦ λυποῦντος, καὶ
πλῆσαν τὸ ῥάμφος τοῦ ὕδατος, ἐνίησιν ἑαυτῷ ὄπισθεν...

Κτησίας ιστορικός και ιατρός. Αποσπάσματα (0845: 002)“FGrH

#688”.
Volume-Jacobyʹ-F 3c,688,F, fragm.5, l. 5

...τῆς ἑορτῆς καὶ Κτησίας ἐν δευτέρωι Περσικῶν.

DIODOR. 2, 31, 10 – 34, 6: καὶ περὶ μὲν Χαλδαίων ἀρκες-
θησόμεθα τοῖς ῥηθεῖσιν (2, 29 – 31) ... περὶ δὲ τῆς Ἀσσυρίων βασιλείας ὡς
ὑπὸ Μήδων κατελύθη προειρηκότες (F 1 c. 23 – 28) ἐπάνιμεν ὅθεν
ἐξέβημεν. (32) ἐπεὶ δὲ διαφωνοῦσιν οἱ παλαιότατοι τῶν συγγραφέων περὶ
τῆς μεγίστης τῶν Μήδων ἡγεμονίας, οἰκεῖον εἶναι διαλαμβάνομεν .... τὴν
διαφορὰν τῶν ἱστοριογράφων παρ' ἄλληλα θεῖναι. (2) Ἡρόδοτος (1, 95 –
107) μὲν οὖν κατὰ Ξέρξην γεγονὼς τοῖς χρόνοις φησὶν Ἀσσυρίους ἔτη
πεντακόσια πρότερον τῆς Ἀσίας ἄρξαντας ὑπὸ Μήδων καταλυθῆναι·
ἔπειτα βασιλέα
μὲν μηδένα γενέσθαι τὸν ἀμφισβητήσοντα τῶν ὅλων ἐπὶ πολλὰς γενεάς,
τὰς δὲ πόλεις
 51

καθ' ἑαυτὰς ταττομένας διοικεῖσθαι δημοκρατικῶς· τὸ δὲ τελευταῖον

πολλῶν ἐτῶν
διελθόντων αἱρεθῆναι βασιλέα παρὰ τοῖς Μήδοις ἄνδρα δικαιοσύνηι
διάφορον ὄνομα

Κτησίας ιστορικός και ιατρός. Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F

3c,688,F, fragm.72, l. 1

ΤΖΈΤΖΗΣ. Chil. 8, 985/92: Ἡρόδοτος (3, 110/2), Διόδωρος (2, 49),

Κτησίας , πάντες ἄλλοι / λέγουσι τὴν Εὐδαίμονα τυγχάνειν Ἀραβίαν, / ὥσπερ
καὶ γῆν τὴν Ἰνδικήν, εὐωδεστάτην ἄγαν, / ἀρώμασιν ἐκπνέουσαν ὡς καὶ τὴν
γῆν ἐκείνης, / καὶ λίθους κοπτομένους δὲ ταύτης ἀρωματίζειν. / τοὺς δὲ
ἀνθρώπους τοὺς ἐκεῖ λυθέντας εὐωδίαις, / ὀστᾶ
τινα καὶ κέρατα καὶ φύσεις τὰς ὀζώδεις / τότε καπνίζεσθαι λοιπὸν καὶ
ἀνακτᾶσθαι πάλιν. ANTIGON. Hist. mir. 116: φησὶν δ' * ὁ ἱστοριογράφος
Ἀρσάμην τὸν Πέρσην εὐθὺς ἐκ γενετῆς ὀδόντας ἔχειν.

Anonymi Historici (FGrH), De Nilo (1139: 035)“FGrH #647”.Volume-

Jacobyʹ-F 3c,647,F, fragm.1, l. 22

... γῆς, ἔνθα Νεῖλος ἑπτάρους / γαῖαν κυλίνδων πνευμάτων ἐπομβρίαι, / ἐν

ἧι πυρωτὸν μηνὸς ἐκλάμψαν φλόγα / τήκει πετραίην χιόνα· πᾶσα δ'
εὐθαλὴς / Αἴγυπτος, ἁγνοῦ νάματος πληρουμένη, / φερέσβιον Δήμητρος
ἀντέλλει στάχυν». (3) Καλλισθένης δὲ ὁ ἱστοριογράφος (124 F 12) πρὸς
τὰ μικρῶι πρότερον εἰρημένα ὑπὸ Ἀναξαγόρου τε καὶ Εὐριπίδου ἀντεῖπεν,
αὐτὸς δὲ τῆι ἑαυτοῦ γνώμηι χρώμενός φησιν «ὑδάτων γινομένων κατὰ τὴν
Αἰθιοπίαν κατὰ τὴν Κυνὸς ἀνατολὴν ἕως ἐπιτολῆς Ἀρκτούρου, καθ' οὓς
χρόνους καὶ οἱ ἐτησίαι πνέουσιν». τούτους γάρ φησι τοὺς ἀνέμους μάλιστα
τὰ νέφη πνέοντας πρὸς τὴν Αἰθιοπίαν ἄγειν, ὧν δὴ καὶ προσπιπτόντων
πρὸς τὰ ὄρη καταρρήγνυσθαι πολὺ...

Anonymi Historici (FGrH), De Nilo Volume-Jacobyʹ-F 3c,647,F,

fragm.2, l. 17

σίων ἀνέμων ἀποτελεῖσθαι ῥαγδαίους ὄμβρους, ὑφ' ὧν ἀναπίμπλασθαι τάς

τε λίμνας καὶ τὸν Νεῖλον ποταμόν.
(5) Ἡρόδοτος ὁ συγγραφεὺς ἴσον μὲν ἐκ τῶν πηγῶν φέρεσθαι χειμῶνος
καὶ θέρους, φαίνεσθαι δὲ ἐλάττονα τοῦ χειμῶνος διὰ τὸ ἐν τούτωι τῶι
καιρῶι πλησίον ἰόντα τὸν ἥλιον τῆς Αἰγύπτου ἐξατμίζειν τὰ νάματα.
(6) Ἔφορος ὁ ἱστοριογράφος (70 F 65) κατὰ θέρος φησὶν ἀναχαλᾶσθαι
τὴν ὅλην Αἴγυπτον καὶ οἱονεὶ ἐξιδροῦν τὸ πολὺ νᾶμα. συνδίδωσι δ' αὐτῆι
 52

καὶ ἡ Ἀραβία καὶ ἡ Λιβύη παρὰ τὸ ἀραιὸν καὶ ὑπόψαμμον.

SCHOL. APOLL. RHOD. 4, 269/71a: περὶ τῆς τοῦ Νείλου ἀναδό-
σεως διάφοροι αἰτίαι παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἐλέγοντο. (1) Ἀναξαγόρας μὲν
γάρ φησι διὰ τῆξιν τῆς χιόνος πληθύειν αὐτόν, ὧι ἕπεται καὶ Εὐριπίδης
λέγων.

Athenaeus Mech., De machinis “Griechische Poliorketiker, vol. 1”, Ed.

Schneider, R.Berlin: Weidmann, 1912; Abhandlungen der königlichen
Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Philol.–hist. Kl., N.F. 12,
no. 5.Sec. 7, l. 2

γραφέντι· ἐλύθη γὰρ πρότερον ὁ πόλεμος ἢ ἐκεῖνος ἐτέλεσε τὴν

συμβουλίαν. Λέγει γ' οὖν αὐτὸς οὕτως· ‘Ὄντος γὰρ ἐμοῦ περὶ
τὴν πραγματείαν ταύτην ἔφθητε τὴν εἰρήνην ποιησάμενοι, πρὶν
ἤ με ἐξεργάσασθαι τὸν λόγον.’ Ἔτι δὲ καὶ καλῶς ἔχειν μοι δοκεῖ
τοῖς ὀρθῶς παραινοῦσι πείθεσθαι περὶ τῶν τοιούτων. Ὁ μὲν γὰρ
ἱστοριογράφος Καλλισθένης φησί· ‘δεῖ τὸν γράφειν τι πειρώμενον
μὴ ἀστοχεῖν τοῦ προσώπου, ἀλλ' οἰκείως αὐτῷ τε καὶ τοῖς πράγ-
μασι τοὺς λόγους θεῖναι’. Ὁ δέ γε περὶ τοιαύτης τέχνης γινόμενος πᾶς
λόγος συντομίας τε καὶ σαφηνείας ἐπιδεῖσθαί μοι δοκεῖ, τῶν δὲ ῥητο-
ρικῶν παραγγελμάτων οὐκ οἰκεῖος εἶναι. Διὸ ὅσαπερ ἀνεγνώκα-
μεν τοῦ μηχανικοῦ Ἀγησιστράτου περὶ αὐτῶν, διέξιμεν.

Beros(s)us Astrol., Hist., Αποσπάσματα “FHG 2”, Ed. Müller, K. Paris:

Didot, 1841–1870.Fragm.14a, l. 31

Κρατῆσαι δέ φησι τὸν Βαβυλώνιον Αἰγύπτου, Συρίας,

Φοινίκης, Ἀραβίας, πάντας δὲ ὑπερβαλόμενον ταῖς
πράξεσι τοὺς πρὸ αὐτοῦ Χαλδαίων καὶ Βαβυλωνίων
βεβασιλευκότας. Εἶθ' ἑξῆς ὑποκαταβὰς ὀλίγον ὁ Βη-
ρωσσὸς πάλιν παρατίθεται ἐν τῇ τῆς ἀρχαιότητος ἱστο-
ριογραφίᾳ· αὐτὰ δὲ παραθήσομαι τὰ τοῦ Βηρωσσοῦ
τοῦτον ἔχοντα τὸν τρόπον.

Χάραξ ιστορικός. Αποσπάσματα (1254: 003)“FHG 3”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1841–1870.Fragm.22, l. 14

ταύταις παρέχειν, ἀνιστάντες δαίμονά τινα ὡς πρεσβύ-

την ὅμοιον Σειληνῷ, ἵνα καὶ τῇ κοινωνίᾳ τῶν ἱερῶν
συγκραθῶσιν. Αἱ δὲ πέδαι περιτιθέμεναι δηλοῦσι τὸ
ὑπήκοον, τῷ συνδεδέσθαι αὐτοῖς τὰς πόλεις τὰς ἐχού-
 53

σας τὰ τοιαῦτα ἀγάλματα. Ταῦτα εἴρηται Χάρακι

ἱστοριογράφῳ.

Diogenes Phil., Σωζόμενα. et Αποσπάσματα “Stoicorum veterum

Αποσπάσματα , vol. 3”, Ed. von Arnim, J.Leipzig: Teubner, 1903, Repr.
1968.Fragm.106, l. 24.

κα(τ') ἀνθρώπων, ἀλλ' ὅταν χρεία γένηται, ταὐτόν (ἐ)στιν τῶι μηδὲν
ἔ(χ)ε̣ι̣ν̣ ἀντειπεῖν. εἶνα(ι γὰ)ρ αὐ(τ)ῆι χρῆσθαι (π)ρ̣ὸ(ς .....|..ν
καὶ π(ρ)ὸ(ς) σο – – col.LXIX p. 359. τὰ δὲ λεγό)μ̣ε̣ν(̣ α | κατὰ)
Δημος(θέ)νους καὶ Λυκούργου περὶ τῶν Ἁ(ρ)πα(λ)είων ψευδῆ
πειράσονται δεικνύειν, (ὃν) δὲ τῶν μάλιστα πεπιστευμένων
ἱστορι(ο)γράφων γράφειν ἅ φησιν λέ-γει[ν], καὶ π(ά)ντως ἀσημότατον
εἶναι δια(τε)νοῦνται καὶ δυσμενῆ καὶ τὸ πέρας ἀ(ν)αι(δ)ε(ίας).
ἀπαρν(ή)σονται δ' εἰκότως καὶ Ἀλέξανδρον αὐτοὺς ἠρεθ(ικέ)να(ι κ)αὶ τὸν
πατέρα (πολ)ὺ πρότερον ἐπ – –

Geminus Astron., Elementa astronomiae (1383: 001)“Géminos.

Introduction aux phénomènes”, Ed. Aujac, G.Paris: Les Belles Lettres,
1975.Chap. 16, sec32, l. 5

τινες, καὶ τὰ πλεῖστα οἰκήσιμα εὕρηται.

Ὅθεν καὶ ζητεῖται παρὰ πολλοῖς, εἰ τὰ περὶ μέσην
τὴν διακεκαυμένην οἰκησιμώτερα μᾶλλόν ἐστι τῶν περὶ
τὰ πέρατα τῆς διακεκαυμένης ζώνης ὑπαρχουσῶν οἰκή-
σεων.
Πολύβιος οὖν ὁ ἱστοριογράφος πεπραγμάτευται βι-
βλίον, ὃ ἐπιγραφὴν ἔχει «περὶ τῆς περὶ τὸν ἰσημερινὸν
οἰκήσεως»· αὕτη δέ ἐστιν ἐν μέσῃ τῇ διακεκαυμένῃ
ζώνῃ.

Historia Alexandri Magni, Recensio E (cod. Eton College 163) “Ps.–

Kallisthenes. Zwei mittelgriechische Prosa–Fassungen des
Alexanderromans, 2 vols.”, Ed. Lolos, A., Konstantinopulos,
V.L.Meisenheim am Glan: Hain, 1983; Beiträge zur klassischen Philologie
141 & 150.Chap. 108, sec1, l. 3.

Ὡς ἤκουσεν ὅτι ἔρχεται ὁ Ἀλέξανδρος, ἡ Κλεόπα ἡ βα-

σίλισσα τῶν Ἀμαστριδόνων ἀπέστειλε ἔναν τεχνίτην καλὸν ἱστο-
ριογράφον. Καὶ ἦλθεν ὁ ζωγράφος, καὶ ὅλον τὸ σουσούμιν τοῦ Ἀ-
λεξάνδρου τὸ πρόσωπόν του, καθὼς ἦτον, τὸ ἔγραψε καὶ ἤφερέν το
 54

εἰς τὴν βασίλισσαν τὴν Καταρκίαν. Καὶ ἡ βασίλισσα ὡς εἶδε τὸ

πρόσωπον τοῦ Ἀλεξάνδρου, ἐθαύμασεν ἀπὸ τὴν εὐμορφότητά του
καὶ ἔβαλέ το εἰς τὴν κάμαράν της ἀπανωθέον τὴν κλίνην της καὶ
ἐφύλαγέν το. Καὶ ἀπάντυχέ τον τὸ πῶς νὰ τὸν πιάση.

Phrynichus Attic., Praeparatio sophistica (Αποσπάσματα ) (1608: 005)

“Phrynichi sophistae praeparatio sophistica”, Ed. de Borries, J.
Leipzig: Teubner, 1911.Fragm.176*, l. 5

ἀναβασμοί: διὰ τοῦ σ λεκτέον καὶ οὐ διὰ τοῦ θ. ἀμα-

θῶν γὰρ τὸ οὕτως λέγειν, δέον ἀναβασμοὶ καὶ βασμοί.
τὰ γὰρ διὰ τοῦ θ ὀνόματα Ἰάδος μᾶλλον, μηνιθμός,
κηληθμός. καὶ ἄλλος οὐδεὶς ἂν εὑρεθείη ποιητὴς ἢ ῥήτωρ
ἢ ἱστοριογράφος. ῥητέον οὖν μόνως διὰ τοῦ σ, ὡς Ἀρι-
στοφάνης ‘ἐκ τῶν ἀναβασμῶν ἀπιᾶσιν’. Phot. 106, 12.
ἀναβεβάμενοι: ἀναβάτην ἔχοντες. οὕτως Ξενοφῶν

Πτολεμαίος γραμματικός De differentia vocabulorum (= Περὶ

διαφορᾶς λέξεων κατὰ στοιχεῖον) [Sp.] (e cod. Ambros. E 26 sup.) (1643:
004)“”Ptolemaeus, De differentia vocabulorum””, Ed. Palmieri, V., 1981–
1982; Annali della Facoltà di Lettere e Filosofia dell'Università di Napoli
24.Alphabetic letter iota, entry 77, l. 1

ἰσθμὸς πορθμοῦ διαφέρει. ἰσθμὸς μὲν γάρ ἐστι γῆς

στενῆς δίοδος, ἑκατέρωθεν θαλάσσῃ περιεχομένη· πορθμὸς δὲ στενῆς
θαλάσσης τόπος, ἑκατέρωθεν ὑπὸ γῆς περιεχόμενος.
ἴστρος ὄνομα ποταμοῦ, ὃς Δανοῦβις λέγεται· Ἵστρος ὁ
ἱστορικὸς καὶ ποιητής, ὄνομα κύριον.
ἱστοριογράφος συγγραφέως διαφέρει. ἱστοριογράφος
μέν ἐστιν ὁ τὰ πρὸ αὐτοῦ γεγονότα συγγραφόμενος, ὡς Ἡρόδοτος·
συγγραφεὺς δὲ ὁ τὰ ὑφ' ἑαυτοῦ, ὡς Ἡσίοδος ὁ ποιητής.

Θάλλος Αποσπάσματα (1706: 003)“FHG 3”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1841–1870.Fragm.7, l. 6

Ταῦτα δὲ ἱστόρησαν οἱ σαφώτατοι θάλης

καὶ Κάστωρ καὶ Πολύβιος συγγραψάμενοι καὶ
μετ' αὐτοὺς (l. αὐτῶν) Ἡρόδοτος ὁ ἱστοριογράφος· ἅτινα
καὶ ὁ σοφὸς Θεόφιλος ἐχρονογράφησεν.
 55

Theophilus Apol., Ad Autolycum“Theophilus of Antioch. Ad

Autolycum”, Ed. Grant, R.M.Oxford: Clarendon Press, 1970.
Book 2, sec33, l. 2.

Τίς οὖν πρὸς ταῦτα ἴσχυσεν τῶν καλουμένων σοφῶν καὶ

ποιητῶν ἢ ἱστοριογράφων τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν πολὺ μεταγενεστέρων
αὐτῶν γεγενημένων καὶ πληθὺν θεῶν εἰσαγαγόντων, οἵτινες μετὰ
τοσαῦτα ἔτη αὐτοὶ ἐγεννήθησαν τῶν πόλεων, ἔσχατοι καὶ τῶν
βασιλέων καὶ ἐθνῶν καὶ πολέμων; ἐχρῆν γὰρ αὐτοὺς μεμνῆσθαι
πάντων καὶ τῶν πρὸ κατακλυσμοῦ γεγονότων, περί τε κτίσεως
κόσμου καὶ ποιήσεως ἀνθρώπου, τά τε ἑξῆς συμβάντα ἀκριβῶς.

Theophilus Apol., Ad Autolycum Book 3, sec5, l. 8

διδάσκουσαι ἀνθρωποβορίας, πατέρας μὲν ὑπὸ ἰΔίων τέκνων ἕψεσθαι

καὶ βιβρώσκεσθαι, καὶ εἴ τις οὐ βούλοιτο ἢ μέλος τι τῆς μυσερᾶς
τροφῆς ἀπορρίψειεν, αὐτὸν κατεσθίεσθαι τὸν μὴ φαγόντα; πρὸς
τούτοις ἀθεωτέρα τις φωνὴ εὑρίσκεται, ἡ τοῦ Διογένους, διδάσκοντος
τὰ τέκνα τοὺς ἑαυτῶν γονεῖς εἰς θυσίαν ἄγειν καὶ τούτους κατεσθίειν.
τί δ'; οὐχὶ καὶ Ἡρόδοτος ὁ ἱστοριογράφος μυθεύει τὸν Καμβύσην τὰ
τοῦ Ἁρπάγου τέκνα σφάξαντα καὶ ἑψήσαντα παρατεθεικέναι τῷ
πατρὶ βοράν; ἔτι δὲ καὶ παρὰ Ἰνδοῖς μυθεύει κατεσθίεσθαι τοὺς
πατέρας ὑπὸ τῶν ἰΔίων τέκνων.

Τίμαιος ιστορικός Σωζόμενα. “FGrH #566”.Volume-Jacobyʹ-T

3b,566,T, fragm.19, l. 231.

(Od. α 1 ff.) εἴρηκε περὶ τούτου τοῦ μέρους ..... (28) δοκεῖ δέ μοι καὶ τὸ
τῆς ἱστορίας πρόσχημα τοιοῦτον ἄνδρα ζητεῖν ... (3) κἀγὼ δ' ἂν εἴποιμι,
διότι τὰ τῆς ἱστορίας ἕξει τότε καλῶς, ὅταν ἢ οἱ πραγματικοὶ τῶν ἀνδρῶν
γράφειν ἐπιχειρήσωσι τὰς ἱστορίας .... (5) ἢ οἱ γράφειν ἐπιβαλλόμενοι τὴν
ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἕξιν ἀναγκαίαν ἡγήσωνται πρὸς τὴν ἱστορίαν·
πρότερον δ' οὐκ ἔσται παῦλα τῆς τῶν ἱστοριογράφων ἀγνοίας. (6) ὧν
Τίμαιος οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην πρόνοιαν θέμενος, ἀλλὰ καταβιώσας ἐν ἑνὶ
τόπωι ξενιτεύων (T 4) καὶ σχεδὸν ὡς εἰ κατὰ πρόθεσιν ἀπειπάμενος καὶ
τὴν ἐνεργητικὴν τὴν περὶ τὰς πολεμικὰς καὶ πολιτικὰς πράξεις καὶ τὴν ἐκ
τῆς πλάνης καὶ θέας αὐ-τοπάθειαν, οὐκ οἶδ' ὅπως ἐκφέρεται δόξαν ὡς
ἕλκων τὴν τοῦ συγγραφέως
 56

Τίμαιος ιστορικός Αποσπάσματα“FGrH #566”.Volume-Jacobyʹ-F

3b,566,F, fragm.7, l. 9

(9) ταύτας δὲ τὰς δόξας πρότερον μὲν Ἐφόρωι (70 F 111) φησὶ
προσπεσεῖν,
οὐ δυνηθέντος δ' ἱκανῶς ἐκείνου πρὸς ταῦτα λέγοντας ἀπαντῆσαι, πειρᾶται
συγκρίνειν αὐτὸς ἐκ παραβολῆς τὴν ἱστορίαν τοῖς ἐπιδεικτικοῖς λόγοις,
πρᾶγμα
ποιῶν πάντων ἀτοπώτατον. (10) πρῶτον μὲν τὸ καταψεύσασθαι τοῦ
συγγρα-
φέως. ὁ γὰρ Ἔφορος .... (11) κατὰ δέ τινα συντυχίαν εὐχαριστότατα καὶ
πιθανώτατα περὶ τῆς συγκρίσεως εἴρηκε τῆς τῶν ἱστοριογράφων καὶ
λογο-
γράφων. (12) ὁ δ' ἵνα μὴ δόξηι ταὐτὰ λέγειν Ἐφόρωι, πρὸς τῶι
κατεψεῦσθαι
ἐκείνου καὶ τῶν λοιπῶν .ν κα(τ)έγνωσκε γὰρ ...π' ἄλλων δεόντως κεχειρις-
μένα μακρῶς καὶ ἀσαφῶς καὶ τῶι παντὶ χεῖρον ἐξηγούμενος οὐδένα τῶν
ζώντων
ὑπέλαβε τοῦτο παρατηρήσειν. (28a) οὐ μὴν ἀλλὰ βουλόμενος αὔξειν τὴν
ἱστορίαν, πρῶτον μὲν τηλικαύτην εἶναί φησι διαφορὰν τῆς ἱστορίας πρὸς
τοὺς

Demetrius Gramm., Αποσπάσματα (1756: 001)“Demetrii Scepsii quae

supersunt”, Ed. Gaede, R., 1880; Diss. Greifswald.Fragm.13, l. 3

Stephan. Byz. p. 569, 6: Σιλίνδιον πόλισμα περὶ τὴν Ἴδην

ὡς Δημήτριος ὁ Σκήψιος ἐν ἑκκαιδεκάτῳ τοῦ τρωικοῦ δια-
κόσμου.
Athen. XV p. 697 d: ὁ δ' αὐτὸς οὗτος συγγραφεὺς (scil.
Δημήτριος ὁ Σκ.) κἀν τῷ ἐννεακαιδεκάτῳ τῆς αὐτῆς πραγμα-
τείας Μνησιπτολέμου φησί ποτε τοῦ ἱστοριογράφου, τοῦ παρὰ
Ἀντιόχῳ τῷ προσαγορευθέντι μεγάλῳ πλεῖστον ἰσχύσαντος, υἱὸν
γενέσθαι Σέλευκον, τὸν τῶν ἱλαρῶν ᾀσμάτων ποιητήν· οὗπερ
συνεχῶς ᾄδειν εἰώθασι .

Flavius Claudius Julianus Imperator Phil., Εἰς τὴν μητέρα τῶν θεῶν
“L'empereur Julien. Oeuvres complètes, vol. 2.1”, Ed. Rochefort, G.Paris:
Les Belles Lettres, 1963.Sec. 2, l. 52.

ἢ φαῦλος ὤν. Κατωρθώθη μέντοι καὶ ὁ πόλεμος αὐτίκα

Ῥωμαίοις πρὸς Καρχηδονίους, ὥστε τὸν τρίτον ὑπὲρ τῶν
τειχῶν αὐτῆς μόνον Καρχηδόνος γενέσθαι. Τὰ μὲν οὖν τῆς
 57

ἱστορίας εἰ καί τισιν ἀπίθανα δόξει καὶ φιλοσόφῳ προς-

ήκειν οὐδὲν οὐδὲ θεολόγῳ, λεγέσθω μὴ μεῖον, κοινῇ μὲν ὑπὸ
πλείστων ἱστοριογράφων ἀναγραφόμενα, σωζόμενα δὲ καὶ
ἐπὶ χαλκῶν εἰκόνων ἐν τῇ κρατίστῃ καὶ θεοφιλεῖ Ῥώμῃ.
Καίτοι με οὐ λέληθεν ὅτι φήσουσιν αὐτά τινες τῶν λίαν
σοφῶν ὕθλους εἶναι γραϊΔίων οὐκ ἀνεκτούς· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ
ταῖς πόλεσι πιστεύειν μᾶλλον τὰ τοιαῦτα ἢ τουτοισὶ τοῖς
κομψοῖς,

Επιφάνιος εκκ. συγγραφέας. Panarion (= Adversus haereses)

“Epiphanius, Bände 1–3: Ancoratus und Panarion”, Ed. Holl, K.
Leipzig: Hinrichs, 1:1915; 2:1922; 3:1933; Die griechischen christlichen
Schriftsteller 25, 31, 37.Volume 1, p. 179, l. 3.

τῶν Σκυθῶν Σαυρομάται Ὄδρυσόν τε τῶν Θρᾳκῶν προπάτορα, ἐξ

οὗ τὸ γένος κατάγεται Φρυγῶν· ὅθεν καὶ Θρᾷκες ἀπὸ τοῦ Θήρας
ἐπίκλην τοῦ ἐν τῇ πυργοποιίᾳ γεγενημένου καλοῦνται. περιέστη δὲ
πᾶς ὁ χρόνος ἐντεῦθεν λαβούσης τῆς πλάνης ἀρχὴν εἰς τὸν προδη-
λούμενον καιρόν, * φύρων λοιπὸν τὰς ὁδούς· συγγραφεῖς τε ἔνθεν
καὶ ἱστοριογράφοι ἀπὸ τῆς τῶν Αἰγυπτίων ἐρανισάμενοι ἐθνομύθου
πλάνης *, ὅθεν δὴ τὰ τῆς φαρμακείας καὶ μαγείας ηὑρέθη. μετηνέχθη
δὲ ταῦτα εἰς Ἕλληνας ἀπὸ τῆς ἡλικίας Κέκροπος. καὶ ἦν μὲν κατὰ
τοῦτον τὸν καιρὸν Νίνος ἐν Ἀσσυρίοις καὶ Σεμίραμις, σύγχρονοι ὄντες
τῷ Ἀβραάμ, Αἰγυπτίων δὲ ἑκκαιδεκάτη δυναστεία· οἱ ἐν Σικυῶνι
δὲ τότε μόνοι ἐβασιλεύοντο, ἧς βασιλείας ἀρχὴ γέγονεν Εὔρωψ.

Επιφάνιος εκκ. συγγραφέας. Panarion (= Adversus haereses) Volume 1,

p. 187, l. 13

Καὶ ἀπὸ μέρους μὲν περὶ τούτων ἔφημεν· τῷ δὲ αὐτῷ τρόπῳ

τὰς τέσσαρας ταύτας αἱρέσεις ἀνατρεπτέον· * διὰ τὴν συντομίαν τῆς
ἀναγνώσεως.
2. Ἐντεῦθεν ὡς καὶ ἀνωτέρω λοιπὸν ἔφην ποιηταὶ λογογράφοι
ἱστοριογράφοι ἀστρονόμοι τε καὶ οἱ τὰ ἄλλα τῆς πλάνης εἰσηγησά-
μενοι [οἱ] παρασκευάσαντες τὸν νοῦν ἐπὶ μυρίας κακὰς αἰτίας καὶ
ἀγωγὰς ἐσκότωσαν καὶ ἐθόλωσαν τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ὑπόληψιν.
καὶ γέγονεν αὕτη «πρώτη πλάνη ἐπίνοια εἰδώλων» καὶ κακοδαιμονία
διδασκαλίας. ἦν δὲ τὰ πάντα μεμερισμένα Ἑλληνισμός τε καὶ Ἰου-
δαϊσμός· Ἰουδαϊσμὸς δὲ οὔπω πρότερον καλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ

Επιφάνιος εκκ. συγγραφέας. Panarion (= Adversus haereses) Volume 1,

p. 338, l. 14
 58

...τῶν ἀποστόλων τὴν βίβλον ὡσαύτως ἀπὸ Ἑλλάδος γλώσσης

εἰς Ἑβραΐδα μεταληφθεῖσαν λόγος ἔχει ἐκεῖσε κεῖσθαι ἐν τοῖς γαζο-
φυλακίοις, ὡς καὶ ἀπὸ τούτου τοὺς ἀναγνόντας Ἰουδαίους τοὺς ἡμῖν
ὑφηγησαμένους εἰς Χριστὸν πεπιστευκέναι.
4. Ἦν δέ τις ἐξ αὐτῶν Ἰώσηπος, οὐχ ὁ συγγραφεὺς καὶ ἱστοριο-
γράφος καὶ παλαιὸς ἐκεῖνος, ἀλλ' ὁ ἀπὸ Τιβεριάδος ὁ ἐν χρόνοις τοῦ
μακαρίτου Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως τοῦ γέροντος γενόμενος, ὃς
καὶ παρ' αὐτοῦ τοῦ βασιλέως ἀξιώματος κομήτων ἔτυχε καὶ ἐξουσίαν
εἴληφεν ἐν αὐτῇ τῇ Τιβεριάδι ἐκκλησίαν Χριστῷ ἱδρῦσαι καὶ ἐν Διο-
καισαρείᾳ καὶ ἐν Καπερναοὺμ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις, ὃς καὶ πολλὰ πέ-
πονθεν ὑπ' αὐτῶν τῶν Ἰουδαίων πρὶν ἢ τῷ βασιλεῖ ἐμφανισθῆναι.

Porphyrius Phil., Contra Christianos (Αποσπάσματα ) Porphyrius.

Gegen die Christen”, Ed. von Harnack, A.Berlin: Reimer, 1916;
Abhandlungen der königlich preussischen Akademie der Wissenschaften,
Philosoph.–hist. Kl. 1.Fragm.69, l. 26.

ἐκάκωσε τὴν ψυχὴν τῇ ἀηδίᾳ ταράξασα, καὶ τῶν ἀποκρύφων τὸν λόγον
ἐσίνωσεν
ὅλον παρασκευάσας σκοτοδινιᾶσαι τῇ συμφορᾷ τὸν ἄνθρωπον. οὐδὲ τῶν
ἀλόγων ἡ
φύσις, κἂν ἀπαραίτητον ἴδῃ λιμὸν καὶ ἀφόρητον, ὑπομενεῖ τοῦτό ποτε,
οὐδὲ κύων
κυνὸς οὐδὲ ἄλλο τι τῶν ὁμογενῶν γεύσεταί ποτε σαρκῶν. ἄλλοι πολλοὶ
τῶν
διδασκόντων καινοτομοῦσι ξένα· τούτου δὲ καινότερον οὐδεὶς τῶν
διδασκόντων
ἐξεῦρε τραγῴδημα, οὐχ ἱστοριογράφος, οὐ φιλόσοφος ἀνήρ, οὐ
βαρβάρων, οὐχ Ἑλλή-
νων τῶν ἄνω. βλέπετε γοῦν τί παθόντες συμπείθεσθαι τοὺς εὐχερεῖς
ἀλόγως προ-
τρέπεσθε, βλέπετε ποῖον οὐ μόνον ταῖς ἀγροικίαις, ἀλλὰ καὶ ταῖς πόλεσιν
ἐπικεκώ-
μακε κακόν! ὅθεν δοκεῖ μοι μήτε Μάρκον μήτε Λουκᾶν μήτ' αὐτὸν τοῦτο
γεγραφη-
κέναι Ματθαῖον, ἅτε δοκιμάσαντας οὐκ ἀστεῖον τὸ ῥῆμα, ἀλλὰ ξένον καὶ
ἀπᾷδον
καὶ τῆς ἡμέρου ζωῆς μακρὰν ἀπῳκισμένον.

Ιωάννης Στοβαίος. Ανθολόγιον (2037: 001)“Ioannis Stobaei

anthologium, 5 vols.”, Ed. Wachsmuth, C., Hense, O.Berlin: Weidmann,
1–2:1884; 3:1894; 4:1909; 5:1912, Repr. 1958.Book 4, chap. 12, sec13, l.
 59

Κλειτάρχου (fr. 26 Muell.). Κλείταρχος ὁ ἱστοριογράφος εἶπε ‘πᾶσα

τόλμη καὶ τὰ τῆς δυνάμεως ὑπερβαίνει μέτρα’. Πλουτάρχου ἐκ τοῦ Κατ'
ἰσχύος (Plut. v. VII p. 129 Bernard.). Τί δέ σοι τοιοῦτον ἀγαθὸν εὐτυχεῖται
μᾶλλον, ὡς ἕνεκα τούτου μητρυιὰν μὲν τῶν ἀνθρώπων, μητέρα δὲ

Βασίλειος θεολόγος De spiritu sancto“Basile de Césarée. Sur le Saint–

Esprit, 2nd edn.”, Ed. Pruche, B.Paris: Cerf, 1968; Sources chrétiennes 17
bis.
Chap. 29, sec73, l. 20

Ἀλλ' οὐδὲ Ἀφρικανὸν τὸν ἱστοριογράφον τὸ τοιοῦτον

εἶδος τῆς δοξολογίας παρέλαθε. Φαίνεται γὰρ ἐν τῷ πέμπτῳ
τῆς τῶν χρόνων Ἐπιτομῆς, οὕτω καὶ αὐτὸς λέγων· «Ἡμεῖς
γὰρ οἱ κἀκείνων τῶν ῥημάτων τὸ μέτρον ἐπιστάμενοι καὶ
τῆς πίστεως οὐκ ἀγνοοῦντες τὴν χάριν, εὐχαριστοῦμεν τῷ
παρασχομένῳ τοῖς ἰδίοις ἡμῖν Πατρὶ τὸν τῶν ὅλων Σωτῆρα

Ωριγένης Homiliae in Job (Αποσπάσματα in catenis, typus I+II) (e codd.

Vat.) “Analecta sacra spicilegio Solesmensi parata, vol. 2”, Ed. Pitra, J.B.
Paris: Tusculum, 1884, Repr. 1966.P. 391, l. 3

ιηʹ. Οὗτος ἑρμηνεύεται ἐκ τῆς συριακῆς

βίβλου.
Συριακὴν νῦν τὴν Ἑβραίων διάλεκτον κα-
λεῖ, ἐπειδὴ καὶ Συρίαν τὴν Ἰουδαῖαν, καὶ
Σύρους οἱ πολλοὶ τοὺς Παλαιστινοὺς ὀνομά-
ζουσιν· καὶ Ἡρόδοτος ὁ ἱστοριογράφος φησί·
Περιτέμνονται δὲ Ἰνδοὶ, καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ
Ἄραβες, καὶ οἱ ἐν Παλαιστίνῃ Σύροι· τοὺς
Ἰουδαίους οὕτω καλοῦσιν.

Σωκράτης ιστορικός Historia ecclesiastica (2057: 001)“Socrates'

ecclesiastical history, 2nd edn.”, Ed. Bright, W.Oxford: Clarendon Press,
1893. Book 7, chap. 48, l. 17

ζεσθαι παρὰ τοῦ βασιλέως φροντίδα, ἐπιβαλὼν χεῖρα ὁ Πρόκλος

ἀντὶ ὑπάρχου ἐπίσκοπον τῆς Καισαρείας ἀνέδειξεν. Ἀλλὰ τὰ μὲν
 60

κατὰ τὰς ἐκκλησίας οὕτω προέκοπτεν· ἡμεῖς δὲ ἐνταῦθά που τὴν

ἱστορίαν καταπαύσαντες, ἐν εἰρήνῃ διάγειν τὰς πανταχοῦ ἐκκλησίας
καὶ πόλεις καὶ ἔθνη εὐχόμεθα. Εἰρήνης γὰρ οὔσης, ὑπόθεσιν οἱ
ἱστοριογραφεῖν ἐθέλοντες οὐχ ἕξουσιν· ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς, ὦ ἱερὲ τοῦ
Θεοῦ ἄνθρωπε Θεόδωρε, τὸ ἐπίταγμά σου ἐν ἑπτὰ βιβλίοις ἐκτεί-
ναντες, οὐκ ἂν ηὐπορήσαμεν ὑποθέσεως, εἰ οἱ φιλοῦντες τὰς στάσεις
ἡσυχάζειν προῄρηντο. Περιέχει ἡ ἱστορία ἡ ἑβδόμη χρόνον ἐτῶν
τριάκοντα δύο· ἡ δὲ πᾶσα τῆς ἑπτατόμου ὑπόθεσις περιέχει χρόνον
ἐτῶν ἑκατὸν τεσσαράκοντα·

Ιωάννης Χρυσόστομος In Acta apostolorum (homiliae 1–55) (2062:

154); MPG 60.Vol 60, pg 163, ln 53

... εἶτα εἰς Συρίαν. Ἢ εἰ μὴ τοῦτο, πάλιν οὕτως, ὅτι

Ἀνῆλθεν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, εἶτα εἰς Δαμασκὸν ἐξ-
επέμφθη, εἶτα εἰς Συρίαν, εἶτα εἰς Δαμασκὸν πάλιν, εἶτα
εἰς Καισάρειαν, καὶ τότε διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν, ἴσως
ὅτε τοὺς ἀδελφοὺς ἀνήγαγε μετὰ Βαρνάβα. Ἢ εἰ μὴ
τοῦτο, ἕτερον λέγει καιρόν. Ὁ γὰρ ἱστοριογράφος πολλὰ
ἐπιτέμνει, καὶ πολλοὺς συνάγει καιρούς. Ὅρα, πῶς οὐκ
ἔστι φιλότιμος, οὐδὲ διηγεῖται τὴν ὄψιν ἐκείνην, ἀλλὰ
παρατρέχει. Πάλιν δὲ οὕτως ἄρχεται καί φησι· Παρα-
γενόμενος δὲ εἰς Ἱερουσαλὴμ, ἐπειρᾶτο κολλᾶσθαι
τοῖς μαθηταῖς· οἱ δὲ ἐφοβοῦντο αὐτόν.

Ιωάννης Χρυσόστομος In epistulam ad Hebraeos (homiliae 1–34)

(2062: 168); MPG 63.Vol 63, pg 74, ln 60

... ὁ θέλων ζωήν; ζωὴν τὴν ἐκεῖ λέγει. Καὶ

πάλιν, Παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ,
καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἔκκλινον
ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· ζήτησον εἰρήνην,
καὶ δίωξον αὐτήν· Ἆρα ἴστε, τίς ταῦτα εἶπε προ-
φήτης, ἢ ἱστοριογράφος, ἢ ἀπόστολος, ἢ εὐαγγελι-
στής; Οὐκ ἔγωγε οἶμαι, πλὴν ὀλίγων· καὶ αὐτοὶ δὲ
οὗτοι πάλιν, ἐὰν παραγάγωμεν μαρτυρίαν ἑτέρωθεν,
τὸ αὐτὸ ὑμῖν πείσονται. Ἰδοὺ γὰρ, ἐρῶ τὸ αὐτὸ τοῦτο
ῥητὸν, ῥήμασιν ἑτέροις εἰρημένον·

Ιωάννης Χρυσόστομος De patientia (sermo 2) [Sp.] (2062: 275); MPG

60.Vol 60, pg 732, ln 23
 61

Εὐλογεῖτε, οὐρανοὶ, τὸν Κύριον, ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ,

τὸν Κύριον, ὕδατα πάντα τὰ ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ,
τὸν Κύριον, ἥλιος καὶ σελήνη, τὸν Κύριον. Καὶ ὅρα
μοι τὸ θαυμαστὸν ὕστερον πάντων· Εὐλογεῖτε, Ἀνανία,
Ἀζαρία, Μισαὴλ, τὸν Κύριον. Ὥσπερ γὰρ ἐν τῇ κο-
σμοποιίᾳ ὁ νομοθέτης ἱστοριογραφῶν ἔλεγε μετὰ τὸ τὴν
κτίσιν τελεσιουργηθῆναι, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον
κατ' ἰδίαν εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοιότητα ἡμετέραν· οὕτω
καὶ οὗτοι τελευταῖον πάντων ποιησάμενοι τῆς ὑμνολο-
γίας τὴν ἀναπλήρωσιν, λέγουσιν ἑξῆς, Εὐλογεῖτε· Ἀνα-
νία, Ἀζαρία, Μισαὴλ, τὸν Κύριον. Εἶδες ὑπομονὴν

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Ecclesiasten (11–12) “Didymos der

Blinde. Kommentar zum Ecclesiastes, pt. 6”, Ed. Binder, G., Liesenborghs,
L.Bonn: Habelt, 1969; Papyrologische Texte und Abhandlungen 9.Codex
p. 345, l. 3.

κατα|λείψ̣[ουσι]ν οἱ φρουροί, κἄν γ̣ε̣ ἄνδ̣ρ̣ες ἦσαν τέλειοι

κἂν ἄγγελοι. λέγουσιν γοῦν· | δεῦτε γὰρ καὶ “ἐνκαταλεί-
πομεν αὐτήν”· ὡς προαναφωνεῖν τὸ ἅγιον πν(εῦμ)α καὶ λέ-
γειν· | “ἐνκαταλειφθήσεται ἡ θυγάτηρ Σιὼν ὡς σκηνὴ ἐν
ἀμπελῶνι”. γέγονέν τις | Ἰουδαϊκὸς ἱστοριογράφος Ἰώσιππος·
ἐκεῖνος ἐν ταῖς θεοσημίαις ταῖς γενο|μέναις μετὰ τὸ προ-
δοθῆναι τὸν ς(ωτῆ)ρα ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων καὶ τοιαύτην |
ἔθηκεν ἣν λέγει· θύρα μεγάλη τοῦ ναοῦ ἦν· μόλις ἔκλειον
ἰσχυροὶ ἄνδρες τριάκοντα, | καὶ μοχλοὶ ἐπέκειντο ἵν'
ἀσφαλισθῇ κλεισθεῖσα·

Hippolytus Scr. Eccl., Commentarium in Danielem (2115:

030)“Hippolyte. Commentaire sur Daniel”, Ed. Lefèvre, M.Paris: Cerf,
1947; Sources chrétiennes 14.Book 4, chap. 3, sec5, l. 2

Τινὲς δὲ τῶν ἱστοριογράφων ἐπὶ διακόσια τεσσαράκοντα πέντε ἔτη

τούτους κεκρατηκέναι ἀνεγράψαντο ἕως τῆς Δαρείου ἀρχῆς,
ὃν καθελὼν Ἀλέξανδρος ὁ Μακεδὼν ἐν τῷ ἑβδόμῳ ἔτει
μετέστησεν τὴν τῶν Περσῶν βασιλείαν εἰς τὴν Ἑλλάδα.
Καθὼς καὶ Δανιὴλ λέγει· «Ὀπίσω τούτου ἐθεώρουν καὶ
ἰδοὺ θηρίον ἕτερον ὡσεὶ πάρδαλις, καὶ αὐτῇ πτερὰ τέσσαρα
 62

Hippolytus Scr. Eccl., Refutatio omnium haeresium (=

Philosophumena) (2115: 060)“Hippolytus. Refutatio omnium haeresium”,
Ed. Marcovich, M.Berlin: De Gruyter, 1986; Patristische Texte und
Studien 25.Book 5, chap. pinax, sec5, l. 2

γραφῶν τὸ δόγμα αὐτοῖς συνίσταται, ἀλλ' ἀπὸ ἀστρολογικῆς.

Τίς ὁ κατὰ τοὺς Σηθιανοὺς λόγος, καὶ ὅτι ἀπὸ τῶν καθ' Ἕλληνας
σοφῶν κλεψιλογήσαντες Μουσαίου καὶ Λίνου καὶ Ὀρφέως τὸ δόγμα
ἑαυτῶν συνεκάττυσαν. Τίνα τὰ Ἰουστίνῳ δοκοῦντα, καὶ ὅτι μὴ ἀπὸ τῶν
ἁγίων γραφῶν τὸ δόγμα αὐτῷ συνίσταται, ἀλλ' ἐκ τῶν Ἡροδότου τοῦ
ἱστοριογράφου τερατολογιῶν.Πάνυ νομίζω πεπονημένως ἡμᾶς τὰ
δόξαντα πᾶσι τοῖς καθ' Ἕλληνάς τε καὶ βαρβάρους φιλοσόφοις περί τε τοῦ
θείου καὶ τῆς τοῦ κόσμου δημιουργίας ἐκτεθεῖσθαι ἐν ταῖς πρὸ ταύτης
τέσσαρσι βίβλοις· ὧν οὐδὲ τὰ περίεργα ...

Arcadius Gramm., De accentibus [Sp.] (2116: 001)“Ἐπιτομὴ τῆς

καθολικῆς προσῳδίας Ἡρωδιανοῦ”, Ed. Schmidt, M.Jena: Mauke, 1860.
P. 104, l. 10

...ἱερόσυλος, ἄρχω γυμνασίαρχος.

Τὰ παρὰ τὸ (εἰς) ΙΣ ἐπίῤῥημα ἀριθμοῦ συντεθειμέ-
να προπαροξύνεται· δίφορος τρίφορος τρίπολος,
μεθ' ὧν καὶ τετράφορος.
Τὰ παρὰ τὸ “γράφω” παροξύνεται· ἱστοριογρά-
φος βιβλιογράφος. τὸ δὲ παράγραφος τὸ ση-
μεῖον τὸ ἐν τοῖς μέτροις τιθέμενον προπαροξύνεται.
παρὰ τὸ γραφή γάρ.

Maeandrius Hist., Αποσπάσματα (2339: 002)“FHG 2”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1841–1870.Fragm.7, l. 21

τοῦ Μ[ι]λησίου ἱστορίαις κατακεχωρισμένα, διότι λά-

χοι[εν Κάριον καὶ Δρυ]οῦσαν· μετά τε τὰν παράτα[ξ]ιν
τὰν γενομέναν αὐτοῖς ποτὶ Πριανεῖς ἐπὶ Δρυῒ καὶ
[πᾶσα]ν ταύταν τὰν χώραν ἐν ταῖς συνθήκαις αὐτῶν
γενέσθαι· ὁρίξασθαι γὰρ ποτ' αὐτούς· ὡς ὑ[φαγ]έοντο
ἱστοριογράφους τοὺς μαρτυροῦντας [Σαμίοι]ς, ὅτι μὲν
τὸ Κάριον ἔλαχον, Μετα[γέ]ν[ε]α(?) Πάριον, ὅτι δ[ὲ
ὡ]ρί[ξ]αντο ποτὶ [τ]οὺς Πριανε[ῖς], ....ων[α] Ῥόδιον·
ἀγῶνά τε καὶ Ὀλυμπικὸν ...λοκριν.....ωλε Κάριον
εσ.....ν αὐτῶν κατὰ ....
 63

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό (2371: 001)“Πασχάλιο χρονικό

, vol. 1”, Ed. Dindorf, L.Bonn: Weber, 1832; Corpus scriptorum Ιστορίαι.
Byzantinae.P. 211, l. 5.

καὶ ἐν τῷ ἐπιτελεῖσθαι τὸν ἀγῶνα ἀπολυθεὶς ἀπὸ τοῦ Παλατίου

ὁ στρατὸς ὥρμησεν ἐν τῷ Ἱππικῷ, καὶ ἐκ τῶν βάθρων ἀπεσπῶ-
σαν τὰς παρθένους κόρας καὶ τὰς μὴ ἐχούσας ἄνδρας, καὶ ἔλαβον
ἑαυτοῖς γυναῖκας. τοῦτο πρὸς ἅπαξ ἐποίησεν ὁ Ῥῶμος γενέσθαι,
καθὼς ὁ σοφώτατος Βηργίλιος ποιητής, ὡσαύτως δὲ καὶ Ἀπολ-
λώνιος Ῥωμαίων ἱστοριογράφος συνεγράψατο, ὁμοίως δὲ καὶ
Σίλβιος. ἕτεροι δὲ ἱστορικοὶ συνεγράψαντο τὸ πρῶτον ἱππο-
δρόμιον ἐπιτελεσθῆναι τοῖς Ῥωμαίοις εἰς βουρδῶνας.

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό P. 213, l. 4

καὶ εἰς τὸ κοινὸν τὰ πάντα παρατίθεται, καὶ ἐσθίουσι κρατοῦν-

τες τὸ ἀρχαῖον ἔθος. Τούτου οὖν χάριν ἐπενόησεν τοῦτο ὁ αὐτὸς Ῥῶμος
πρὸς τὸ
ἐξιλεώσασθαι τὴν ὕβριν ἑαυτοῦ, καλέσας καὶ τὸ ὄνομα τῆς κλήσεως
αὐτοῦ ῥωμαϊστὶ Βρουμάλια, ὅ ἐστιν τραφῆναι ἐκ τῶν ἀλλοτρίων,
καθὼς ὁ σοφώτατος Λικίνιος Ῥωμαῖος ἱστοριογράφος ἐξέθετο.

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό P. 218, l. 9

πορφυρᾶ, ἀξίαν δηλοῦντα Ῥωμαϊκῆς πολιτείας καὶ ὑποταγήν, κε-

λεύσας μηδένα συγχωρεῖσθαι εἰσελθεῖν εἰς τὸ αὐτοῦ παλάτιον
πρὸς αὐτὸν δίχα τοῦ σχήματος τῆς αὐτῆς χλαμύδος. καὶ οὐ συνεχώ-
ρουν τινὶ εἰσελθεῖν οἱ φυλάσσοντες τὸ παλάτιον, εἰ μὴ ἐφόρει χλα-
μύδα ἔχουσαν φιλοτιμίαν βασιλικῆς ἐσθῆτος, καθὼς ὁ σοφώτα-
τος Σουετώνιος Τράγκυλλος Ῥωμαίων ἱστοριογράφος συνεγράψατο.
δʹ, εʹ.

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό P. 274, l. 4

Ἑλλάνικος ἱστοριογράφος καὶ Δημόκριτος φιλόσοφος καὶ

Ἡράκλειτος ὁ σκοτεινὸς καὶ Ἀναξαγόρας φυσικὸς φιλόσοφος ἐγνω-
ρίζοντο.
 64

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό P. 304, l. 4

Ἡρόδοτος ἱστοριογράφος ἐγνωρίζετο. ιηʹ. Βακχυλίδης ἤκμαζεν.

οεʹ Ὀλυμπιάς. ιθʹ, κʹ. Σωκράτης ἐγεννήθη.

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό P. 306, l. 1

πʹ Ὀλυμπιάς. ιαʹ. Ἡρόδοτος Ἁλικαρνασσεὺς ἱστοριογράφος

ἐγνωρίζετο.
ιβʹ, ιγʹ. Ἐμπεδοκλῆς καὶ Παρμενίδης φυσικοὶ φιλόσοφοι ἐγνωρίζοντο.
ιδʹ. παʹ Ὀλυμπιάς. ιεʹ.

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό P. 432, l. 17

Τῷ αὐτῷ ἔτει Μάρκος ὁ εὐαγγελιστὴς Αἰγυπτίοις καὶ Ἀλε-

ξανδρεῦσιν ἐπιδημήσας εὐαγγελίζεται τὸν Χριστοῦ λόγον, ἐκκλη-
σίας τε πρῶτος ἐπ' αὐτῆς Ἀλεξανδρείας συνεστήσατο καὶ προέ-
στη αὐτῶν ἔτη κβʹ.
Ἰνδ. ιβʹ. δʹ. ὑπ. Κλαυδίου Καίσαρος τὸ βʹ μόνου.
Ἐπὶ τούτου τοῦ Γαΐου Φίλων ἐγνωρίζετο ὁ ἱστοριογράφος.
οὗτος ἱστορεῖ τὰ κατὰ Γάϊον συμβάντα τοῖς Ἰουδαίοις.
Ἐπὶ τῶν προκειμένων ὑπάτων Γάϊος Γάλλος ἐσφάγη ἐν τῷ
παλατίῳ Ῥώμης ὑπὸ τῶν ἰΔίων σπαθαρίων τῶν κουβικουλαρίων
εὐνούχων κατὰ γνώμην τῆς συγκλήτου, ὢν ἐτῶν λθʹ.
σεʹ Ὀλυμπιάς.

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Poemata (2702: 015)“Michaelis Pselli

poemata”, Ed. Westerink, L.G.Stuttgart: Teubner, 1992.Poem 53, l. 600

πῶς οὐκ ἐχρήσαντό τισιν ἐκ τούτων τῶν γραμμάτων

ἱστορικοὶ καὶ ποιηταὶ καί τινες τῶν ὁμοίων.
Δημήτριος δ' Ἀλιφαρεὺς παρατυχὼν ἐν τούτῳ –
παρῆν δὲ καὶ Μενέδημος, ἀνὴρ τῶν φιλοσόφων –
ἔφησαν μή τινα τολμᾶν ἅπλεσθαι τῶν τοιούτων·
λέγουσι γὰρ Θεόπεμπτον τὸν ἱστοριογράφον
μνησθέντα τούτων ἐν γραφαῖς εὐθὺς παραφρονῆσαι·
σὺν τούτῳ καὶ Θεόδεκτον αὐτοῖς ἐπιβαλόντα,
τὸν τραγῳδίας ποιητήν, αὐτίκα τυφλωθῆναι·
 65

τούτους δ' ἐξευμενίσαντας ἐς ὕστερον τὸ θεῖον

ἀποβαλεῖν τὴν πήρωσιν καὶ τὴν παραφροσύνην.

Άννα Κομνηνή ιστορικός. ., Αλεξιάς. (2703: 001)“Anna Comnène.

Alexiade, 3 vols.”, Ed. Leib, B.Paris: Les Belles Lettres, 1:1937; 2:1943;
3:1945, Repr. 1–2:1967.Book 9, chap. 6, sec1, l. 5

Ἀλλ' ἵνα μὴ συγκεχυμένος ὁ λόγος προΐῃ, τὰ κατὰ

τὸν Διογένην Νικηφόρον ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ἱστορείτω.
Ὅπως μὲν οὖν ὁ τούτου πατὴρ Ῥωμανὸς εἰς τὴν βασίλειον
ἀνήχθη περιωπὴν καὶ ὁποῖον τέλος ἔσχε τὰ κατ' αὐτὸν,
διαφόροις τῶν ἱστοριογράφων ἐμέλησε, κἀκεῖθεν ἐξέσται
τὰ περὶ τούτου ἀναλέγεσθαι τοῖς βουλομένοις. Ἐπὶ παισὶ
δὲ ὅμως τετελευτήκει τῷ τε Λέοντι καὶ τῷ Νικηφόρῳ. Ὁ
δὲ αὐτοκράτωρ Ἀλέξιος ἐκ προοιμίων τῆς αὐτοῦ ἀναρ-
ρήσεως παραλαβὼν τούτους ἰδιώτας ἐκ βασιλέων (καὶ γὰρ
ἅμα τῷ τῆς βασιλείας ἐπιβῆναι ὁ Μιχαὴλ καὶ αὐτάδελφος

Evagrius Scholasticus Scr. Eccl., Historia ecclesiastica“The

ecclesiastical history of Evagrius with the scholia”, Ed. Bidez, J.,
Parmentier, L.London: Methuen, 1898, Repr. 1979.P. 142, l. 19.

Αίγυπτος Ῥωμαίοις προσετέθη, Αὐγούστου Καίσαρος, ἐφ'

οὗ Χριστὸς ἐγεννήθη, καταγωνισαμένου παντελῶς Ἀν-
τώνιον καὶ Κλεοπάτραν, οἳ καὶ ἑαυτοὺς διεχρήσαντο.
Μεθ' οὓς Κορνήλιος Γάλλος ἡγεμὼν Αἰγύπτου πρὸς τοῦ
Αὐγούστου Καίσαρος καθίσταται, πρῶτος μετὰ τοὺς
Πτολεμαίους ἄρξας Αἰγύπτου, ὡς τοῖς ἱστοριογράφοις
πεπόνηται. Πόσα δὲ Πέρσαι περιεκόπησαν ὑπὸ Βεν-
τιδίου Κουρβούλωνός τε τοῦ Νέρωνος στρατηγοῦ, καὶ
Σευήρου, Τραϊανοῦ καὶ Κάρου, Κασσίου τε καὶ Ὀδαινάθου
τοῦ ἐκ Παλμύρας καὶ Ἀπολλωνίου καὶ ἑτέρων, ὁσάκις
τε Σελεύκεια καὶ Κτησιφὼν ἥλω.

Evagrius Scholasticus Scr. Eccl., Historia ecclesiastica P. 144, l. 17

τὸν βίον ἀπέθετο. Πείθομαι καὶ περὶ Οὐάλεντος λέγοντί

σοι, τοσαῦτα κατεργασαμένου Χριστιανοὺς κακά. Περὶ
γὰρ ἑτέρου, οὐδὲ σὺ αὐτὸς φῄς. Ταῦτα μηδεὶς οἰέσθω
πάρεργα τῆς ἱστορίας τυγχάνειν τῆς ἐκκλησιαστικῆς,
πάνυ μὲν οὖν χρειώδη καὶ συνεκτικά, διὰ τὸ τοὺς Ἑλ-
 66

λήνων ἱστοριογράφους ἐθελοκακεῖν πρὸς τὴν ἀκρίβειαν.

Ἴωμεν δὲ καὶ ἐπὶ τὰ λειπόμενα τῶν Ἀναστασίου πρά-
ξεων.

Alexander Scr. Eccl., Inventio crucis (epitome prioris libelli) (2860: 002);
MPG 87.3.P. 4076, l. 1t
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦ*οΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ
ΕΓΚΩΜΙΟΝ
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΥΡΕΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ
ΣΤΑΥΡΟΥ.

Κατ' ἐκεῖνον τὸν χρόνον ὁ τῆς Αἰλίας ἐπίσκοπος

Μακάριος ὁ φερώνυμος ἦν Ἑρμονᾶν διαδεξάμενος.
Ὁ δὲ Μέγας Κωνσταντῖνος μονοκράτωρ γενόμενος

Ιωάννης Μαλαλάς (2871: 001)

“Ioannis Malalae chronographia”, Ed. Dindorf, L.
Bonn: Weber, 1831; Corpus scriptorum Ιστορίαι. Byzantinae.
P. 61, l. 14

ψανον αὐτοῦ ἕως τῆς νῦν εἰς τὴν Καρίαν, οὕτως ὄντα νεκρὸν
δονούμενον· καὶ καθ' ἕκαστον ἔτος ἀνοίγουσι τὴν αὐτοῦ σορὸν
ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ὁρῶσι τὸ λείψανον αὐτοῦ δονούμενον νε-
κρόν, ὡς λέγουσιν. ἅτινα συνεγράψατο Αὐλέας ὁ σοφώτατος·
περὶ οὗ, φησί, τὴν σελήνην φιλεῖν τὸν Ἐνδυμίωνα ἱστοριογρα-
φοῦσιν.
Ἔστιν οὖν ἀπὸ Ἀβραὰμ ἕως τῆς ἐξόδου τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ
μετὰ Μωσέα ἀπὸ Αἰγύπτου γενεαὶ εʹ, ἔτη υμγʹ. ἀπὸ δὲ τοῦ
κατακλυσμοῦ ἕως τῆς γενέσεως Μωσέως εἰσὶν ἔτη ͵αυπδʹ. ἀπὸ
δὲ Ἀδὰμ ἕως τῆς γεννήσεως Μωσέως εἰσὶν ἔτη ͵δλϛʹ. ἔζησε δὲ
Μωσῆς ἔτη ρκʹ. καὶ διῴκουν τὸν Ἰσραὴλ μετὰ Μωσῆν Ἰησοῦς

Ιωάννης Μαλαλάς P. 157, l. 20

τας ἐξ αὐτῶν ἔλαβεν αἰχμαλώτους ὁ Κῦρος ἅμα Κροίσῳ. καὶ

στήσας αὐτὸν ἐν ξυλίνῳ τρίποδι ἐν ὕψει δεδεμένον ἐθριάμ-
βευσεν αὐτὸν τῷ στρατῷ αὐτοῦ. καὶ ἔλαβεν αὐτὸν καὶ κατήγα-
γεν ἐν Περσίδι. ταῦτα δὲ ἱστόρησαν οἱ σοφώτατοι Θάλης καὶ
Κάστωρ καὶ Πολύβιος συγγραψάμενοι καὶ μετ' αὐτοὺς Ἡρόδο-
τος ὁ ἱστοριογράφος· ἅτινα καὶ ὁ σοφὸς Θεόφιλος ἐχρονογρά-
 67

φησεν.

Leontius Scr. Eccl., In Job (homilia 4) (2914: 005)“Leontii presbyteri

Constantinopolitani homiliae”, Ed. Datema, C., Allen, P.Turnhout:
Brepols, 1987; Corpus Christianorum. Series Graeca 17.L. 86

λετήσαντος ὁ κύριος αὐτὸν ἀποβαλὼν οὐκέτι κατηξίωσε

τῆς πρὸς αὐτὸν θέας, οὐχ ὅτι ὁ κύριος αὐτὸν ἐμίσησεν,
ἀλλ' ὅτι ἐκεῖνος πρὸς ἐπιστροφὴν οὐκ ἔκλινεν.
Τούτων οὕτως ἐγνωσμένων ἵδωμεν τὰ παραναγνω-
σθέντα, ἵνα σαφηνίσωμεν τὰ προτεθέντα. Ἤκουες τοῦ ἱστο-
ριογράφου Μωϋσέως ἐν τῇ παρούσῃ ἑσπέρᾳ, ἣν ἑσπέραν
προσειπεῖν οὐκ ἤθελον ἀλλὰ μᾶλλον ὄρθρον. Ποίαν γὰρ δεῖ
ἑσπέραν προσειπεῖν ταύτην ἢ τὰς ἀδελφὰς ταύτης, ἐν ᾗ
πάντες οἱ παρόντες ὡς ἀπὸ κλίνης νήστεις καὶ νηφάλαιοι
παραγεγόνατε ἐκτὸς τῶν καθαρῶν ῥυπαρῶν; Οὗτοι γὰρ
μόνοι ἰουδαϊκῶς βρωμοῦσιν.

Leontius Scr. Eccl., In Job (homilia 4) L. 95

παραγεγόνατε ἐκτὸς τῶν καθαρῶν ῥυπαρῶν; Οὗτοι γὰρ

μόνοι ἰουδαϊκῶς βρωμοῦσιν. Διὸ ἡ παροῦσα τῆς νηστείας
ἑσπέρα πάλιν ὄρθρος διὰ τὴν ἐλαφρότητα τῆς γαστρὸς καὶ
τὴν νηφαλιότητα τῆς ψυχῆς, ἐκείνοις δὲ νὺξ διὰ τὴν καρη-
βαρίαν τοῦ οἴνου καὶ τὴν σαρκοφαγίαν τῶν κρεῶν. Τί
οὖν ὁ ἱστοριογράφος Μωϋσῆς; Ἤκουες αὐτοῦ ἀρτίως λέ-
γοντος· Ἐγένετο δὲ ὡς ἡ ἡμέρα αὕτη, καὶ ἦλθον οἱ ἄγγε-
λοι τοῦ θεοῦ παραστῆναι ἐνώπιον τοῦ κυρίου, καὶ ὁ διάβολος
ἦλθεν ἐν μέσῳ αὐτῶν.

Ιωάννης Δαμασκηνός Orationes de imaginibus tres (2934: 005)

“Die Schriften des Johannes von Damaskos, vol. 3”, Ed. Kotter, B.Berlin:
De Gruyter, 1975; Patristische Texte und Studien 17.Sec. 3,130, l. 1

καὶ ἐκ πολιτείας ἄμωμον καταστάντα, ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον βαπτι-

σθῆναι εἰς ὄνομα πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος καὶ διὰ τοῦ
βαπτίσματος τὴν χάριν τοῦ ἁγίου πνεύματος λαβόντα καὶ υἱοθεσίας
ἀξιωθῆναι καὶ κατὰ ἰσότητα βασιλικῆς εἰκόνος εἰς πρόσωπον τοῦ θεοῦ
λόγου προσκυνεῖσθαι, ἀνάθεμα ἔστω.
Θεοδώρου ἱστοριογράφου Κωνσταντινουπόλεως ἐκ τῆς
ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας περὶ Γενναδίου, ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινου-
 68

πόλεως·

Gnomologium Vaticanum, Gnomologium Vaticanum (2945: 001)

“Gnomologium Vaticanum e codice Vaticano Graeco 743”, Ed. Sternbach,
L., Repr. 1963; Texte und Kommentare 2.Sententia 309, l. 1

χώρας] ἀγροίκων ἀπόγονός ἐστιν, “οἶδα” φησίν “ἀλλὰ τοῖς μετ' ἐμ'
αὐτὸν εὐγενείας ἄρξω”.
Ὁ αὐτὸς κακοῦ τινος τραγῳδοποιοῦ ἀκρόασιν ποιούμενος
[καὶ] λέγοντός τινος νεανίσκου ὅτι ἐξελεύσεται “οὐκ ἐμοῦγε” ἔφη “πρό-
τερος”· καὶ ἀναστὰς ἐξῆλθεν.
Ἡρόδοτος ὁ ἱστοριογράφος ἐρωτηθεὶς ὑπό τινος πῶς ἂν
δύναιντο οἱ ἄνθρωποι εὐθυμεῖν εἶπεν· “ἐὰν μὴ πολλὰ πρήσσωσιν.”
Ἡράκλειτος ὁ φυσικὸς ἔφησε σοφώτατος γεγονέναι πάντων
νέος ὤν, ὅτι ᾔδει ἑαυτὸν μηδὲν εἰδότα.

Gnomologium Vaticanum, Gnomologium Vaticanum Sententia 367, l. 1

ἐπιμελούμενον, τῆς δὲ πράξεως ἀμελοῦντα “ὅρα, ὦ οὗτος”, ἔφη, “μὴ

τὸν ἀγρὸν ἐξημερῶσαι βουλόμενος τὴν ψυχὴν ἐξαγριώσῃς”.
Ἴβυκος ὁ μελοποιὸς Αἰσώπου ἐν τοῖς μύθοις ψευδομένου
καὶ εὐδοκιμοῦντος “λέγε” ἔφη “αὐτούς· *οὕτω μέν σοι ὡς ὅτι ποτὲ
καὶ τὰ ἀληθῆ λέγων ἀπιστηθήσῃ”.
Καλλισθένης ὁ ἱστοριογράφος πρὸ τοῦ Ἀλεξάνδρῳ συσταλῆναι
γεγραφὼς τὰ Ἑλληνικά, μετὰ δὲ ταῦτα τὰς Ἀλεξάνδρου πράξεις ἐρω-
τώμενος ὑπό τινος διὰ τί βέλτιον τὰ Ἑλληνικὰ συνεγράψατο “ὅτι ἐκεῖνα
μὲν” εἶπε “πεινῶν ἔγραφον, ταῦτα δὲ κεχορτασμένος”.

Orus Gramm., Vocum Atticarum collectio (Αποσπάσματα ap. Zonarae

lexicon) (2995: 001)“Das attizistische Lexikon des Oros”, Ed. Alpers,
K.Berlin: De Gruyter, 1981; Sammlung griechischer und lateinischer
Grammatiker 4.Fragm.54, l. 1

οὐκ εὖ τοίνυν οἱ λέγοντες, ὅτι θέρμα μὲν ἡ πυρεκτική, Θέρμη δὲ ἡ

πόλις.
ἱστοριαγράφον, οὐχ ἱστοριογράφον λέγουσιν οἱ Ἀττικοί.
καθεδοῦμαι· τὸ καθεδοῦμαι καὶ καθεδῇ καὶ καθεδεῖται Ἑλληνικά,
τὸ δὲ καθεσθήσομαι καὶ καθεσθήσῃ καὶ ἐκαθέσθην καὶ καθεσθῆναι
ἔκφυλα. Ἀριστοφάνης (fr. novum)·
 69

Γεώργιος Κέδρηνος ., Compendium historiarum (3018: 001)

“Georgius Cedrenus Ioannis Scylitzae ope, 2 vols.”, Ed. Bekker, I.
Bonn: Weber, 1:1838; 2:1839; Corpus scriptorum Ιστορίαι. Byzantinae.
Volume 1, p. 223, l. 12

χρόνον πάντα συνὼν τῷ Ἰδομενεῖ τὰ παρακολουθήσαντα πάντα

ἀπ' ἀρχῆς ἄχρι τέλους μετὰ ἀληθείας συνέγραψε, καὶ τοὺς χα-
ρακτῆρας τῶν προμάχων, ὡς πάντας ἑωρακώς, ὑπέγραψε καὶ
ἀκριβῶς ὑπεμνημάτισε. τοὺς δὲ χρόνους καὶ τόπους καὶ τρόπους
καὶ τὰ ἐκείνου τοῦ πολέμου διασαφῶν, μετὰ ἀκριβείας ἱστοριογρα-
φῶν, καὶ καθ' ἕνα τῶν ἀρχόντων μεθ' ὅσων νηῶν παρεγένετο
συνέταξε. τοῦτο δὲ καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῆς Ἰλιάδος ῥαψῳδίᾳ παρ'
Ὁμήρῳ δηλοῦται. τοῦ δὲ Ἕκτορος τὰ τῶν Ἑλλήνων στρατόπεδα
συνελαύνοντος καὶ πολλοὺς ἀναιροῦντος ἠναγκάσθησαν πρὸς Ἀχιλ-
λέα διακηρυκεύσασθαι. μόλις οὖν εἴξας Πάτροκλον αὐτοῖς τὸν
φίλτατον ἑταῖρον μετὰ τῶν Μυρμιδόνων ἀποστέλλει·

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis (3023: 002)“Excerpta historica iussu imp. Constantini
Porphyrogeniti confecta, vol. 2: excerpta de virtutibus et vitiis, pts. 1 & 2”,
Ed. Büttner–Wobst, T., Roos, A.G.
Berlin: Weidmann, 2.1:1906; 2.2:1910.Volume 1, p. 255, l. 27

παρανομίας ἀνθρώπων, φησὶν ὁ συγγραφεὺς αὐτὸν εὐσεβείᾳ καὶ

φιλανθρωπίᾳ πολὺ τοὺς ἄλλους ὑπερβεβληκέναι. καθόλου δέ, κα-
θάπερ Ἀγαθοκλῆς ἀφαιρούμενος τὰ τῶν πολιτῶν ἐδωρεῖτο τῷ
συγγραφεῖ μηδὲν προσήκοντα παρὰ τὸ δίκαιον, οὕτως ὁ θαυμαστὸς
ἱστοριογράφος ἐχαρίζετο διὰ τῆς γραφῆς ἅπαντα τἀγαθὰ τῷ δυ-
νάστῃ. ῥᾴδιον δ' ἦν, οἶμαι, πρὸς ἄμειψιν χάριτος τῷ γραφεῖ
τῶν ἐγκωμίων μὴ λειφθῆναι τῆς ἐκ τοῦ βασιλικοῦ γένους .

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis
Volume 2, p. 90, l. 3

μάλιστα συγγραφεῖ καθήκοντα τῶν ἔργων.

Οὐ μὴν ἀλλὰ τούτοις ἑξῆς φησιν ἀπὸ τῶν ἐκ τῆς Μεγάλης
πόλεως λαφύρων ἑξακισχίλια τάλαντα τοῖς Λακεδαιμονίοις πεσεῖν,
ὧν τὰ δισχίλια Κλεομένει δοθῆναι κατὰ τοὺς ἐθισμούς, ὑπὲρ
τῆς τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων χορηγίας καὶ δυνάμεως, ἣν μάλιστα
 70

δεῖ παρὰ τοῖς ἱστοριογράφοις ὑπάρχειν. ἐγὼ γὰρ οὐ λέγω

κατ' ἐκείνους τοὺς χρόνους, ἐν οἷς ὑπό τε τῶν ἐν Μακεδονίᾳ
βασιλέων, ἔτι δὲ μᾶλλον ὑπὸ τῆς συνεχείας τῶν πρὸς ἀλλήλους
Πολέμων ἄρδην κατέφθαρτο τὰ Πελοποννησίων, ἀλλ' ἐν τοῖς καθ'
ἡμᾶς καιροῖς, ἐν οἷς πάντες ἓν καὶ ταὐτὸ λέγοντες μεγίστην
καρποῦσθαι δοκοῦσιν εὐδαιμονίαν, ὅπως ἐκ Πελοποννήσου πάσης,

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis
Volume 2, p. 111, l. 17

ὅμως λόγον ἔχειν – ὡς γὰρ κατ' ἐχθροῦ καὶ πονηροῦ καὶ τυράν-
νου διατίθεται τὴν κατηγορίαν – τὴν δὲ Θεοπόμπου μηδ' ὑπὸ
λόγον πίπτειν. προθέμενος γὰρ ὡς περὶ βασιλέως εὐφυεστάτου
πρὸς ἀρετὴν γεγονότος οὐκ ἔστι τῶν αἰσχρῶν καὶ δεινῶν ὅπερ
ἀπολέλοιπεν. λοιπὸν ἢ περὶ τὴν ἀρχὴν καὶ προέκθεσιν τῆς πραγ-
ματείας ἀνάγκη ψεύστην καὶ κόλακα φαίνεσθαι τὸν ἱστοριογράφον,
ἢ περὶ τὰς κατὰ μέρος ἀποφάσεις ἀνόητον καὶ μειρακιώδη τε-
λείως, εἰ διὰ τῆς ἀλόγου καὶ ἐπικλήτου λοιδορίας ὑπέλαβε πιστό-
τερος μὲν αὐτὸς φανήσεσθαι, παραδοχῆς δὲ μᾶλλον ἀξιωθήσεσθαι
τὰς ἐγκωμιαστικὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ περὶ Φιλίππου.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis
Volume 2, p. 211, l. 21

ἄχρηστον ὡς ἂν εἴ τις εἰς τοὺς γυμνικοὺς ἀγῶνας ἀπογραψά-

μενος πυγμὴν ἢ παγκράτιον, παρελθὼν εἰς τὸ στάδιον, ὅτε δέοι
μάχεσθαι, παραιτοῖτο τοὺς θεωμένους συγγνώμην ἔχειν, ἐὰν μὴ
δύνηται μήτε τὸν πόνον ὑπομένειν μήτε τὰς πληγάς. δῆλον γὰρ
ὡς εἰκὸς γέλωτα τὸν τοιοῦτον ὀφλεῖν καὶ τὴν δίκην ἐκ χειρὸς
λαμβάνειν· ὅπερ ἔδει καὶ τοὺς τοιούτους ἱστοριογράφους, ἵνα μὴ
κατετόλμων τοῦ καλῶς ἔχοντος. παραπλησίως δὲ καὶ κατὰ τὸν
λοιπὸν βίον ἐζηλώκει τὰ χείριστα τῶν Ἑλληνικῶν. καὶ γὰρ φιλή-
δονος ἦν καὶ φυγόπονος. τοῦτο δ' ἔσται δῆλον ἐξ αὐτῶν τῶν
ἐνεστώτων·

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica (3045:

001)“GeorgiusΣύγγελος . Ecloga chronographica”, Ed. Mosshammer,
A.A.Leipzig: Teubner, 1984.
P. 469, l. 27
 71

Ῥώμης κηʹ ἐβασίλευσεν Αὐρηλιανὸς ἔτη ϛʹ. Αὐρηλιανὸς τοὺς

Παλμυρηνοὺς ἐχειρώσατο καὶ Γαλλίαν ὑπέταξεν, ἐφ' οὗ φασι
Φιλόστρατον τὸν Ἀθηναῖον ἱστοριογράφον καὶ Λογγῖνον
ἀκμάσαι. Τότε Ζηνοβία κατὰ Ῥωμαίων ἐπαίρεται, δύναμιν ἀθροίσασα
πλείστην, καὶ Αἰγύπτου κρατεῖ, Πρόβον ἀνελοῦσα τὸν ἐκεῖ τότε
στρατηγοῦντα Ῥωμαίων. ταύτην τὴν ἀκοὴν Αὐρηλιανὸς οὐκ ἐνεγκὼν
ἔρχεται μετὰ στρατιᾶς καὶ πλησίον Ἀντιοχείας τῆς κατὰ Συρίαν ἐν Ἴμμαις
καλουμένῳ χω-ρίῳ τοὺς μὲν Παλμυρηνοὺς διαφθείρει, Ζηνοβίαν δὲ
χειρωσάμενος εἰς

Nicephorus I Scr. Eccl., Hist., Theol., Refutatio et eversio definitionis

synodalis anni 815 (3086: 012)“Nicephori Patriarchae
Constantinopolitani Refutatio et Eversio Definitionis Synodalis Anni 815”,
Ed. Featherstone, J.M.Turnhout: Brepols, 1997; Corpus Christianorum,
Series Graeca 33.Chap. 189, l. 47

κὸν λήθῃ παραδραμεῖν, ᾄδεσθαι δὲ εἰς δεῦρο κατὰ δήμους

καὶ ἀγορὰς καὶ πόλεις καὶ ἀγροὺς παρὰ πάσης ἡλικίας
καὶ παντὸς ἐπιτηδεύματος καὶ ἀξιώματος. πῶς οὖν καίτοι
τοιαῦτα ὄντα ἀμνημονεῖται καὶ σεσιώπηται καὶ οὐδεὶς οὐδέπω
τῶν πάντων εἰς μνήμην ἦκται; κεναὶ τούτων αἱ βίβλοι συγ-
γραφέων καὶ ἱστοριογράφων, ἀργεῖ σπούδασμα, καὶ νόμοι
ἐσχόλαζον καὶ ἠρεμεῖ κριτήρια καὶ οὐδὲν ὅ,τι τῶν πρὸς τὸ
τοιοῦτον ἀσέβημα εὐτρεπισμένων ἐστὶ φαινόμενον. ποῦ γῆς ἢ
θαλάσσης ἢ ἐφ' ὅλην ὅσην ἐφορᾷ ἥλιος χθόνα ταῦτα ἤκουσται
πώποτε; ἀντερωτάσθω γὰρ καὶ αὐτὸς εἰ πραττόμενα παρὰ
Χριστιανοῖς δέδεικται.

Theophylactus Simocatta Epist., Hist., Ιστορίαι. (3130:

003)“Theophylacti Simocattae Ιστορίαι. ”, Ed. de Boor, C.Leipzig:
Teubner, 1887, Repr. 1972 (1st edn. corr. P. Wirth).Book-dialogue-index
7, chap. 6, sec9, l. 2

φαίνεται. περὶ τούτων τοιγαροῦν τῶν δοκούντων συνεστάναι

ἀστέρων οἱ μὲν φιλόσοφοι πρὸς μετεωρολογικὰς καταφεύγουσιν
ἀφορμάς, ἃς Σταγειρῖται καὶ Πλάτωνες ἐν τῷ Ἑλικῶνι τῆς
μνήμης βίβλοις ἐναπεγράψαντο· ἀστρολόγοι δὲ καὶ ἱστοριο-
γράφοι τινὲς προαγόρευσιν ἐσομένων τινῶν λυπηρῶν ἀπε-
φήναντο. ἀλλ' ἡμεῖς τοὺς περὶ τούτων λόγους τῇ ἀναβολῇ
τῆς διηγήσεως χαρισάμενοι πρὸς τὸν σκοπὸν ἐπιτοξάζεσθαι
 72

τὴν ἱστορίαν καταναγκάσωμεν.

Pseudo-Zonaras Lexicogr., Lexicon (3136: 001)“Iohannis Zonarae

lexicon ex tribus codicibus manuscriptis, 2 vols.”, Ed. Tittmann,
J.A.H.Leipzig: Crusius, 1808, Repr. 1967.Alphabetic letter iota, p. 1123,
l. 5.

Ἱστοριαγράφον, οὐχ ἱστοριογράφον λέγουσιν οἱ Ἀττικοί.

Ἴστρος. ὁ ποταμὸς ὁ παρ' Ἑβραίοις Φεισσὼν,
παρὰ δὲ Ἰνδοῖς Γάγγης, παρὰ δὲ Αἰθίοψιν Ἰν-
δὸς, παρ' Ἕλλησι δὲ Δανούβιος.

Orus Gramm., Vocum Atticarum collectio (fragmenta ap. Zonarae

lexicon) “Das attizistische Lexikon des Oros”, Ed. Alpers, K.
Berlin: De Gruyter, 1981; Sammlung griechischer und lateinischer
Grammatiker 4.Fragm.54, li. 1

...τῇ μετρίᾳ τηρήσονται”, καὶ Κρατῖνος (fr. 279)·

“ἐφ' ᾧτ' ἐμαυτὴν συγκαθεύδειν τῷ πατρί”.
<ἐφ' ᾧ>· σὺν τῷ ι Θουκυδίδης· καὶ ἐφ' ᾧτε. οὕτως <ὦρος> ὁ Μελήσιος.
<θέρμη> καὶ <θέρμα>, <***>. Φερεκράτης (fr. 158)·
“σκέψαι δέ μου τὸ μέτωπον, εἰ θέρμην ἔχουσα τυγχάνω”
καὶ Μένανδρος (Georg. 51)· “βουβὼν ἐπήρθη τῷ γέροντι, θέρμα
τ' ἐπέλαβεν αὐτόν”. οὐκ εὖ τοίνυν οἱ λέγοντες, ὅτι θέρμα μὲν ἡ πυρεκτική,
Θέρμη δὲ ἡ ...πόλις. <ἱστοριαγράφον>, οὐχ ἱστοριογράφον λέγουσιν οἱ
Ἀττικοί. <καθεδοῦμαι>· τὸ καθεδοῦμαι καὶ καθεδῇ καὶ καθεδεῖται
Ἑλληνικά, τὸ δὲ καθεσθήσομαι καὶ καθεσθήσῃ καὶ ἐκαθέσθην καὶ
καθεσθῆναι ἔκφυλα. Ἀριστοφάνης (fr. novum)· “κᾆτα καθεδῇ δῆτά μοι”,
καὶ ἐν Ἀχαρνεῦσιν (841)· “καθεδεῖται”, καὶ πάλιν (fr. novum)·
“καθεδῶ δικαστάς” φησιν, καὶ Τηλεκλείδης (fr. 59)·
“καθεδοῦμαι”,

Ολυμπιόδωρος In Aristotelis meteora commentaria (4019: 003)

“Olympiodori in Aristotelis meteora commentaria”, Ed. Stüve, G.
Berlin: Reimer, 1900; Commentaria in Aristotelem Graeca 12.2.
P. 107, l. 13.

Ἐντεῦθεν ἡ ἱστορία. πλὴν οἱ τοῖς περὶ Θεόπομπον καὶ τοῖς ἄλλοις

ἱστοριογράφοις ἀπησχολημένοι πράγματα παρέχουσιν Ἀριστοτέλει, διότι
 73

πολλὰ λέγει παρ' ἱστορίαν· πλὴν Ἀριστοτέλης οὐδενὸς τούτων φροντίζει

καταφρονῶν τοῦ παραδείγματος. περιόδους δὲ λέγει τῆς γῆς τὰ διάφορα
αὐτῆς μέρη. περίοδοι δὲ λέγονται διὰ τοὺς περινοστήσαντας καὶ
συγγραψαμένους· συνεγράψαντο γὰρ τὴν τῆς γῆς θέσιν ὡς καὶ τῶν
ποταμῶν καὶ τῶν λοιπῶν πάντων τὰς διαφορὰς τῶν μὲν αὐτόπται
γενομένοι, τῶν δὲ

Αγαθίας Ιστορίαι. “Agathiae Myrinaei historiarum libri quinque”, Ed.

Keydell, R.Berlin: De Gruyter, 1967; Corpus fontium Ιστορίαι.
Byzantinae 2. Series Berol.nsis.P. 64, l. 25

ἐπιχωρίων ἀγείραντα καὶ ἅπασαν τὴν Ἀσίαν ἐπελθόντα καὶ καταστρε-

ψάμενον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷδε ἀφικέσθαι τῷ χώρῳ ἀπόμοιράν τε ἐνταῦθα
καταλιπεῖν τοῦ ὁμίλου, καὶ τοίνυν ἐνθένδε τὸ τῶν Κόλχων κατάγεσθαι
γένος. τοῦτο δὲ Διόδωρός τέ φησιν ὁ Σικελιώτης καὶ ἄλλοι ὡς πλεῖστοι
τῶν παλαιῶν ἱστοριογράφων. 6 οἱ δὴ οὖν εἴτε Λαζοὶ εἴτε Κόλχοι
εἴτε Αἰγύπτιοι μετανάσται περιμάχητοι ἐν τῷ καθ' ἡμᾶς γεγένηνται
χρόνῳ, καὶ πλεῖστοι ὅσοι ἀγῶνες τῆς τούτων γε ἕκατι καταβέβληνται
χώρας. Χοσρόης τε γὰρ ὁ Περσῶν βασιλεὺς ἤδη πολλὰ καὶ ἐπικαιρότατα
τῶν ἐκείνῃ χωρίων σφετερισάμενος καὶ κατέχων, οὐκ ᾤετο δεῖν μεθιέναι,
ἀλλὰ καὶ τὰ λοιπὰ χειρώσασθαι διενοεῖτο, Ἰουστινιανῷ τε τῷ Ῥωμαίων

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) “Stephan von Byzanz.

Ethnika”, Ed. Meineke, A.Berlin: Reimer, 1849, Repr. 1958.P. 483, l. 15

Ὀδησσός, πόλις ἐν τῷ Πόντῳ πρὸς τῷ Σαλμυδησσῷ.

Ἀπολλόδωρος δ' ὄρος μέγα τὴν Ὀδησσόν φησιν. ὁ πολίτης
Ὀδησσίτης καὶ Ὀδησσεύς. ἐχρημάτιζον δὲ Ἡρακλείδης ἱστο-
ριογράφος καὶ Δημήτριος ὁ περὶ τῆς πατρίδος γράψας.
Ὁδιούπολις, χωρίον Ἡρακλείας τῆς πρὸς τῷ Πόντῳ.
Δομίτιος Καλλίστρατος ἕκτῳ τῶν περὶ Ἡρακλείας. ὁ πολίτης
Ὁδιουπολίτης.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca“Photius.

Bibliothèque, 8 vols.”, Ed. Henry, R.Paris: Les Belles Lettres, 1:1959;
2:1960; 3:1962; 4:1965; 5:1967; 6:1971; 7:1974; 8:1977.Codex 167,
Bekker p. 115a, l. 25.
Ὑψαῖος, Φιλήτας, Φιλόξενος, Φιλιππίδης, Φρύνιχος,
Φιλωνίδης, Φιλήμων, Φωκυλίδης, Φίλιππος, Φοινι-
κίδης, Φίλισκος, Φερεκράτης, Φανοκλῆς, Φίντυς, Φί-
 74

λεος, Χαιρήμων, Χοίριλος, Χάρης. Ἀλλὰ καὶ ποιηταὶ

ὧν χρήσεις τοῖς κεφαλαίοις παρέθηκεν, οὗτοι.
Ῥήτορες δὲ καὶ ἱστοριογράφοι βασιλεῖς τε καὶ στρα-
τηγοί (καὶ γὰρ καὶ ἐκ τούτων μαρτυρίας συνήθροισεν)
οἵδε, Ἀριστείδης, Ἀριστοκλῆς, Αἰλιανός, Αἰσχίνης, Ἀγά-
θων, Ἀντιφῶν, Ἀρχέλαος, Γαΐος, Γοργίας, Δημο-
σθένης, Δημάδης, Δημάρατος, Ἔφορος , Ζώπυρος,
Ἡρόδοτος, Ἡγησιάδης, Ἡγήσιος, Θουκυδίδης, Θησεύς.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Lexicon (Α – Δ) (4040: 029)

“Photii patriarchae lexicon, vol. 1 (Α – Δ)”, Ed. Theodoridis, C.
Berlin: De Gruyter, 1982.Alphabetic letter alpha, entry 1401, l. 4

Ἀναβάλλεσθαι τὸ ἱμάτιον, οὐ περιβάλλεσθαι λέγουσιν.

Ἀναβάλλειν· ἀντὶ τοῦ εἰς ἀναβολὰς καθίστησιν.
Ἀναβασμοί· διὰ τοῦ σ λεκτέον καὶ οὐ διὰ τοῦ θ· ἀμαθῶν
γὰρ τὸ οὕτως λέγειν δέον ἀναβασμοὶ καὶ βασμοί· τὰ γὰρ διὰ τοῦ θ
ὀνόματα Ἰάδος μᾶλλον· μηνιθμός, κηληθμός. καὶ ἄλλος οὐδεὶς ἂν
εὑρεθείη ποιητὴς ἢ ῥήτωρ ἢ ἱστοριογράφος. ῥητέον οὖν μόνως διὰ τοῦ
σ, ὡς Ἀριστοφάνης (fr. 46 Dem.)· “ἐκ τῶν ἀναβασμῶν ἀπίασιν”.
Ἀναβεβαμένοι· ἀντὶ τοῦ ἀναβάτην ἔχοντες. οὕτω Ξενοφῶν
(Hipparch. 1, 4).

Theophanes Confessor Chronogr., Chronographia (4046: 001)

“Theophanis chronographia, vol. 1”, Ed. de Boor, C.Leipzig: Teubner,
1883, Repr. 1963.P. 3, l. 12.

ΑΠΟ ΤΟΥ ͵ΕΨΟΖʹ ΕΤΟΥΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΕΩΣ ΕΤΟΥΣ ͵ΣΤΕʹ

ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΣ, ΚΑΤΑ ΔΕ ΡΩΜΑΙΟΥΣ ͵ΣΤΚΑʹ.

Ὁ μὲν μακαριώτατος ἀββᾶς Γεώργιος, ὁ καὶ σύγκελλος γεγονὼς

Ταρασίου, τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, ἐλλόγι-
μος ἀνὴρ καὶ πολυμαθέστατος ὑπάρχων πολλούς τε χρονογράφους
καὶ ἱστοριογράφους ἀναγνοὺς καὶ ἀκριβῶς τούτους διερευνησάμενος,
σύντομον χρονογραφίαν ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Διοκλητιανοῦ, τοῦ βασι-
λέως Ῥωμαίων καὶ διώκτου τῶν Χριστιανῶν, ἀκριβῶς συνεγράψατο,
τούς τε χρόνους ἐν πολλῇ ἐξετάσει ἀκριβολογησάμενος καὶ τὰς τού-
των διαφωνίας συμβιβάσας καὶ ἐπιδιορθωσάμενος καὶ συστήσας ὡς
οὐδεὶς ἄλλος τῶν πρὸ αὐτοῦ, τάς τε τῶν ἀρχαίων βασιλέων παντὸς
 75

Theophanes Confessor Chronogr., Chronographia P. 4, l. 14

...κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν καὶ ἐρευνήσαντες τόδε τὸ χρονογραφεῖον ἀπὸ

Διοκλητιανοῦ μέχρι τῆς βασιλείας Μιχαὴλ καὶ Θεοφυλάκτου, τοῦ
υἱοῦ αὐτοῦ, τάς τε βασιλείας καὶ τοὺς πατριάρχας καὶ τὰς τούτων
πράξεις σὺν τοῖς χρόνοις κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἀκριβῶς συνεγραψά-
μεθα, οὐδὲν ἀφ' ἑαυτῶν συντάξαντες, ἀλλ' ἐκ τῶν ἀρχαίων ἱστοριο-
γράφων τε καὶ λογογράφων ἀναλεξάμενοι ἐν τοῖς ἰδίοις τόποις τε-
τάχαμεν ἑκάστου χρόνου τὰς πράξεις, ἀσυγχύτως κατατάττοντες· ἵνα
εἰδέναι ἔχωσιν οἱ ἀναγινώσκοντες ἐν ποίῳ χρόνῳ ἑκάστου βασιλέως ποία
πρᾶξις γέγονεν, εἴτε πολεμική, εἴτε ἐκκλησιαστική, εἴτε πολιτική, εἴτε
δημώδης, εἴτε τις ἑτέρα. οὐ γὰρ μικρὰν ὠφέλειαν, ὡς οἶμαι, καρποῦται
τῶν ἀρχαίων τὰς πράξεις ἀναγινώσκων.

Cosmas Indicopleustes Geogr., Topographia Christiana “Cosmas

Indicopleustès. Topographie chrétienne, 3 vols.”, Ed. Wolska–Conus, W.
Paris: Cerf, 1:1968; 2:1970; 3:1973; Sources chrétiennes 141, 159, 197.
Book 2, sec78, l. 2.

Τινὲς γὰρ τῶν παλαιῶν φιλοσόφων σχεδὸν τὴν οἰκου-

μένην περινοστήσαντες καὶ ἱστοριογραφήσαντες παραπλη-
σίως τῇ θείᾳ Γραφῇ ἔφασαν καὶ αὐτοὶ τὴν θέσιν τῆς γῆς εἶναι
καὶ τῶν ἄστρων τὴν περιφορὰν γίνεσθαι. Παρίτω δὲ εἰς
μέσον ἐξ αὐτῶν τις φάσκων οὕτως.

Cosmas Indicopleustes Geogr., Topographia Christiana Book 2, sec80, l.

2

Οὗτος ὁ Ἔφορος παλαιός ἐστι συγγραφεύς, φιλόσοφος

καὶ ἱστοριογράφος.
Ἀκριβῶς ὁ Ἔφορος καὶ λόγῳ καὶ τῇ καταγραφῇ, ὡς ἡ θεία
Γραφή, διηγεῖται τὴν θέσιν τῆς γῆς καὶ τῶν ἄστρων τὴν
περιφοράν.
Πυθέας δὲ ὁ Μασαλιώτης φησὶν ἐν τοῖς περὶ Ὠκεανοῦ ὅτι
παραγενομένῳ αὐτῷ ἐν τοῖς βορειοτάτοις τόποις ἐδείκνυον οἱ

Ησύχιος Epistula ad Eulogium“Hesychii Alexandrini lexicon, vol. 1”,

Ed. Latte, K.Copenhagen: Munksgaard, 1953.L. 11

νὼς ἀνὴρ σπουδαῖος καὶ φιλόκαλος, τά τε προειρημένα βιβλία καὶ πάσας

 76

τὰς σποράδην παρὰ πᾶσι κειμένας λέξεις συναγαγών, ὁμοῦ πάσας καθ'
ἕκαστον στοιχεῖον συντέθεικε· λέγω δὴ τάς τε Ὁμηρικὰς καὶ κωμικὰς
καὶ τραγικάς, τάς τε παρὰ τοῖς λυρικοῖς καὶ παρὰ τοῖς ῥήτορσι κειμένας,
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰς παρὰ τοῖς ἰατροῖς τάς τε παρὰ τοῖς ἱστοριογρά-
φοις. συλλήβδην δὲ [ὁμοῦ] οὐδεμίαν λέξιν ἔσθ' ἣν παρέλιπεν οὔτε τῶν
παλαιῶν οὔτε τῶν ἐπ' ἐκείνου γεγενημένων. προέθηκε δὲ κατ' ἀρχὴν
ἑκάστης λέξεως τριῶν ἢ τεσσάρων στοιχείων τάξιν, ἵν' οὕτως εὐμα-
ρεστέραν ἔχοι τὴν εὕρεσιν ἧς ἐπιζητεῖ τάξεως ὁ τοῖς βιβλίοις ἐντυγχάνειν
προαιρούμενος. καὶ πρὸς τούτοις ὅσας οἷός τε ἦν παροιμίας εὑρεῖν, οὐδὲ
ταύτας παρέλιπεν, ἐπιγράψας τὰ βιβλία Περιεργοπένητας, καὶ ταύτῃ

Ησύχιος Lexicon (Α – Ο) (4085: 002)“Hesychii Alexandrini lexicon, vols.

1–2”, Ed. Latte, K.Copenhagen: Munksgaard, 1:1953; 2:1966.Alphabetic
letter beta, entry 311, l. 2

βασσάρια· τὰ ἀλωπέκια οἱ Λίβυες λέγουσιν (Hdt. 4,192,2) βᾶσσος·

οὐδετέρως· ἡ βῆσσα βασταγή· βάρος
βαστά· ὑποδήματα. Ἰταλιῶται Βάστας ὁ Χῖος· Δημοκρίτου ἐπώνυμον,
καθὰ καὶ Εὔπολις (fr. 81) ἐν Βάπταις. ἔστι δὲ ἱστοριογράφος
Βάτα Κάρας· δύο ταῦτα ὀνόματα. ἐπιγέγραπται δὲ ἐπὶ ἀναθή-
ματος ἐν Σάμῳ ἐν τῷ τῆς Ἥρας ἱερῷ οὕτω· Βάτα Κάρας
Σάμιος Ἥρῃ τήνδε θήρην ἀνέθηκε
βάστακας· τοὺς πλουσίους καὶ εὐγενεῖς
βαστιζα κρόλεα· θᾶσσον ἔρχου.

Θεοδώρετος Graecarum affectionum curatio

“Théodoret de Cyr. Thérapeutique des maladies helléniques, 2 vols.”, Ed.
Canivet, P.Paris: Cerf, 1958; Sources chrétiennes 57.Book 7, sec43, l. 2

τεσφάζοντο τρεῖς καθ' ἑκάστην ἡμέραν. Καὶ Λακεδαιμονίους δέ

φησι τῷ Ἄρει θύειν ἄνθρωπον, καὶ ἐν Λαοδικείᾳ δὲ τῆς Συρίας
καὶ ἐν Καρχηδόνι τῆς Λιβύης τοιαύτας πάλαι θυσίας προσε-
νεχθῆναι, καὶ τοὺς Ἕλληνας εἰς πόλεμον ἐξιόντας ἀνθρωποθυ-
τεῖν, καὶ ἄλλα δὲ πάμπολλα τοιαῦτα διέξεισιν. Καὶ Φίλων δὲ ὁ
ἱστοριογράφος φησὶν Ἀριστομένη τὸν Μεσσήνιον τῷ Ἰθωμήτῃ
Διῒ τριακοσίους ἀποσφάξαι. Καὶ ὁ Πλούταρχος δὲ ξυνῳδὰ τού-
τοις ἱστόρησε, καὶ ἕτεροι ξυγγραφεῖς πολλὰ τοιαῦτα ξυνέγραψαν·
καὶ τραγῳδοποιοὶ τοιάσδε ξυμφορὰς ἐτραγῴδησαν, Μενοικέως
μὲν ἐν Θήβαις, Κόδρου δὲ ἐν Ἀθήναις καὶ τῶν Λεὼ θυγατέρων.
Καὶ ῥᾴδιον ἐντυχεῖν τῷ βουλομένῳ ταῖς παλαιαῖς ἱστορίαις καὶ
 77

Θεοδώρετος De incarnatione domini MPG 75.

Volume 75, p. 1449, l. 3.

πὴ μὲν ἀπὸ τῆς ψυχῆς πάντα καλεῖ τὸν ἄνθρωπον, πὴ

δὲ ἀπὸ τῆς σαρκὸς ὅλον τὸ ζῶον δηλοῖ· «Πᾶσαι γὰρ
αἱ ψυχαὶ, αἱ εἰσελθοῦσαι, φησὶν, ἅμα Ἰακὼβ εἰς Αἴ-
γυπτον ἑβδομήκοντα πέντε. Εὔδηλον δὲ ὡς οὐκ
ἀσώματοι ἦσαν οἱ τοῦ Ἰακὼβ υἱοί τε καὶ ἔκγονοι,
ἀλλ' ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν ὁ ἱστοριογράφος ἐδήλωσε.
Καὶ πάλιν· «Ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖ-
ται.» Οὐδεὶς δὲ ἔγνω πώποτε ψυχὴν ἄνευ σώματος
ἁμαρτίᾳ περιπεσοῦσαν· καὶ αὖθις, «Οὐ μὴ κατα-
μείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις, διὰ
τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκα.»

Θεοδώρετος Quaestiones in Octateuchum

“Theodoreti Cyrensis quaestiones in Octateuchum”, Ed. Fernández
Marcos, N., Sáenz–Badillos, A.Madrid: Poliglota Matritense, 1979; Textos
y Estudios «Cardenal Cisneros» 17.P. 85, l. 4

Θῶμεν τὴν Λείαν, ὡς ἀτελῆ κατὰ τὴν εὐσέβειαν, εἰρηκέναι τό «ηὐ-

τύχηκα«, πῶς ὁ ἱστοριογράφος τὰ κατὰ τὸν Ἰωσὴφ συγγράφων
εἶπε τό, «ἦν ἀνὴρ ἐπιτυγχάνων«;
Ἀνάγνωθι τὸ προτεταγμένον ῥητὸν καὶ εὑρήσεις τὴν λύσιν· εἰπὼν γάρ,
»ἦν Κύριος μετὰ Ἰωσήφ«, ἐπήγαγε, «καὶ ἦν ἀνὴρ
ἐπιτυγχάνων«· καὶ προστέθεικε, «καὶ ἐγένετο ἐν τῷ
οἴκῳ παρὰ τῷ κυρίῳ τῷ αἰγυπτίῳ.

Θεοδώρετος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon MPG

80.Volume 80, p. 529, l. 28

... καὶ τοῦ Ναβουχοδονόσορ τὴν τελευτήν; Δῆ-

λον τοίνυν, ὡς τῶν προφητῶν ἕκαστος συνέγραψε
τὰ ἐν τοῖς οἰκείοις πεπραγμένα καιροῖς. Ἄλλοι δέ
τινες ἐκεῖνα συναγαγόντες, τὴν τῶν Βασιλειῶν συντε-
θείκασι βίβλον. Καὶ αὖ πάλιν, τῶν ὑπὸ τούτων πα-
ραλειφθέντων ἕτεροί τινες ἱστοριογράφοι γεγένην-
ται· καὶ τὴν παρὰ σφῶν συγγραφεῖσαν Παραλειπο-
μένων προσηγόρευσαν βίβλον· ὡς τὰ παρὰ τῶν
προτέρων παραλειφθέντα διδάσκουσαν.
 78

Θεοδώρετος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon

Volume 80, p. 541, l. 42

θησαν αὐτῶν αἱ ἕδραι.» Τῶν δὲ Γετθαίων εἰς

Ἀσκάλωνα μεταθεῖναι τὴν κιβωτὸν πειραθέντων,
ἀντεῖπον ἐκεῖνοι, δείσαντες τὰς θεηλάτους πληγάς.
Εἶτα μηδεμιᾶς πόλεως δέξασθαι τολμώσης τὴν κι-
βωτὸν, ἐν ὑπαίθρῳ ταύτην ἔξω κατέλιπον τόπῳ.
Τοῦτο γὰρ ὁ ἱστοριογράφος ἐδίδαξεν· «Ἐγένετο
γὰρ, φησὶν, ἡ κιβωτὸς τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ πεδίῳ τῶν ἀλ-
λοφύλων μῆνας ἑπτά.» Ἐπειδὴ δὲ ᾠήθησαν ἔξω
μενούσης τῆς κιβωτοῦ τῶν θεηλάτων ἀπηλλάχθαι
πληγῶν, ἐπήγαγεν ὁ Θεὸς καὶ Δεσπότης, καὶ τοῖς

Θεοδώρετος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon

Volume 80, p. 553, l. 33

Ὁ Σύμμαχος οὕτως ἐξέδωκεν· «Υἱὸς ὢν ἐνιαυ-

σιαῖος Σαοὺλ ἐν τῷ βασιλεύειν αὐτόν.» Δηλοῖ δὲ
τοῦτο τὴν ἁπλότητα τῆς ψυχῆς, ἣν εἶχεν ὁ Σαοὺλ,
ἡνίκα τῆς βασιλείας τὴν χειροτονίαν ἐδέξατο. Ταύτῃ
δὲ οὐκ ἐπὶ πλεῖστον ἐχρήσατο. Ὅθεν ὁ ἱστοριογρά-
φος ἐπήγαγε· «Καὶ δύο ἔτη ἐπὶ Ἰσραὴλ ἐβασίλευ-
σεν,» ἀντὶ τοῦ, Μετὰ τῆς ἁπλότητος ταύτης δύο
ἔτη ἐβασίλευσεν· εἶτα εἰς πονηρίαν ἀποκλίνας, τῆς
θείας χάριτος ἐγυμνώθη. Ὅθεν ὁ λοιπὸς χρόνος, ὃν
βασιλεύων διετέλεσε, τῇ τοῦ Σαμουὴλ δημαγωγίᾳ λε-
λόγισται.

Θεοδώρετος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon

Volume 80, p. 593, l. 4

φύλων τὴν νίκην. Ἀλλ' ὑποπτεύουσι πλείους ἐν

τῷ μεταξὺ διεληλυθέναι ἡμέρας· καὶ τὸν συγγρα-
φέα, κατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς Γραφῆς, ἀναλαβεῖν τὴν
περὶ τοῦ πολέμου διήγησιν. Καὶ συνιδεῖν οὐκ
ἐθέλουσιν, ὅτι καὶ τοῦ Σαμουὴλ τὴν τελευτὴν
προειπὼν ὁ ἱστοριογράφος, πάλιν μετὰ πολλὰ ἔφη
διηγήματα· «Καὶ Σαμουὴλ ἀπέθανε, καὶ ἐκόψατο
αὐτὸν πᾶς Ἰσραὴλ, καὶ θάπτουσιν αὐτὸν ἐν Ἀρμ-
 79

αθὲμ τῇ πόλει αὐτοῦ.» Ἀνέλαβε δὲ τουτὶ τὸ

διήγημα, ἵν' ὡς ἔφην, τὰ κατὰ τὴν ἐγγαστρίμυθον
διηγήσηται.

Κύριλλος Contra Julianum (lib. 1–2) “Cyrille d'Alexandrie. Contre

Julien, tome 1: livres 1 et 2”, Ed. Burguière, P., Évieux, P.Paris: Cerf,
1985; Sources chrétiennes 322.Book 1, sec6, l. 17

Ἀξιόχρεως μὲν οὖν εἰς πίστιν ἡ θεόπνευστος Γραφή·

ἐπειδὴ δέ τινες τῶν δεισιδαιμόνων μύθους τε εἰκαίους καὶ
οὐδαμόθεν ἔχοντας ἢ τὸ πιθανὸν ἢ τὸ ἀληθές φασιν εἶναι τὰ
παρ' ἡμῖν, ἀναγκαίως μεμνήσομαι καὶ τῶν παρ' αὐτοῖς ἱστο-
ριογράφων, Ἀλεξάνδρου τέ φημι τοῦ Πολυίστορος καὶ Ἀβυ-
δηνοῦ. Πεποίηνται γὰρ αὐτοὶ τὴν περὶ τούτων ἀφήγησιν ἐν
ἰδίαις συγγραφαῖς, εἰ καὶ μὴ εἰς ἅπαν ἀκαταψέκτως, ἀλλο-
κότως δὲ μᾶλλον, ἅτε δὴ καὶ τῶν εἰς εὐσέβειαν δογμάτων
ἠμοιρηκότες.

Κύριλλος Contra Julianum (lib. 1-2) Book 1, sec15, l. 12

μανδρος, φιλόσοφος φυσικός. Πεντηκοστῇ ἕκτῃ ὀλυμπιάδι,

Κύρου διέποντος τὰ κράτη Περσῶν, προεφήτευον Ἀγγαῖος
καὶ Ζαχαρίας, γνώριμοι δὲ ἦσαν ἤδη Σιμωνίδης καὶ Χίλων,
τῶν ἑπτὰ σοφῶν ὄντες. Πεντηκοστῇ ὀγδόῃ ὀλυμπιάδι
Θέογνις ποιητὴς ὠνομάζετο. Πεντηκοστῇ ἐννάτῃ ὀλυμπιάδι
Ἰβυκὸς ὁ μελοποιὸς καὶ Φερεκύδης ὁ ἱστοριογράφος καὶ
Φωκυλίδης καὶ Ξενοφάνης, τραγῳδιῶν ποιηταί, γεγόνασι.
Ἑξηκοστῇ δευτέρᾳ ὀλυμπιάδι Πυθαγόρας γενέσθαι λέγεται.
Ἑβδομηκοστῇ ὀλυμπιάδι φασὶ γενέσθαι Δημόκριτον καὶ Ἀνα-
ξαγόραν, φιλοσόφους φυσικούς, ὁμοῦ τε καὶ Ἡράκλειτον τὸν
ἐπίκλην σκοτεινόν.

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος –

ὦμαι) (4098: 002)“Etymologicum Graecae linguae Gudianum et alia
grammaticorum scripta e codicibus manuscriptis nunc primum edita”, Ed.
Sturz, F.W.Leipzig: Weigel, 1818, Repr. 1973.Alphabetic entry zeta, p.
233, l. 29

Ζωάγρια, ἄποινα, τὰ ὑπὲρ τοῦ ζῆν διδόμενα. συντάς-

σεται μετὰ δοτικῆς.
Ζωγράφος, διὰ τὸ τὰ ζῶα μιμούμενος γράφειν καὶ
εἰς τὸ ἱστοριογράφος.
Ζώδιον, ὅτι ζῶντος εἶδος φέρει.
 80

Ζωὴ, ὥσπερ παρὰ τὸ ῥέω ῥοὴ, καὶ χέω χοὴ, οὕτω καὶ
ἀπὸ τοῦ ζέω ζωὴ τροπῇ τοῦ ο εἰς ω. τὰ γοῦν παρὰ
τὸ ζῶ συγκείμενα, τὴν αὐτὴν φυλάσσει γραφὴν, οἷον,
ζωηφόρος, ζωοτόκος.

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)

Alphabetic entry iota, p. 283, l. 52

Ἱστία, τὰ ἅρμενα, παρὰ τὸ ἵζω ῥῆμα, οὗ ὁ μέλλων

ἵσω· καὶ ἐξ αὐτοῦ ὄνομα ῥηματικὸν ἱστὸς, καὶ ἱστία,
καὶ ἱστίον.
Ἱστὸς, τὸ κατάρτιον τῆς νεὼς, καὶ ἱστὸς τὸ ἱστάριον.
Ἱστοριογράφος, συγγραφεὺς καὶ ζωγράφος διαφέρει.
καὶ ἀμφότεροι πεζῷ χρῶνται λόγῳ. ἱστοριογράφος
μὲν γάρ ἐστι, ὁ τὰ πρὸ αὐτοῦ συγγραφόμενος, ὡς
Ἡρόδοτος. συγγραφεὺς δὲ, ὁ τὰ ἀφ' ἑαυτοῦ, ὡς Θου-
κυδίδης. ζωγράφος δὲ ὁ ζώων εἰκόνας γράφων.
Ἰσχάδες, παρὰ τὸ ἴσχω τὸ ξηραίνω ἰσχνῶ, ἰσχνάδες
καὶ ἰσχάδες.

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)

Alphabetic entry sigma, p. 514, l. 15

... λέγειν, καὶ στωμύγματα, τὰ περιλαλήματα.

Συγγράμματα, συντάγματος διαφέρει· σύγγραμμα μέν
ἐστιν ὁ δίχα μέτρου λόγος προσαγορευόμενος πεζὸς,
σύνταγμα δὲ πολεμικὸν τὸ σύστημα, ἀφ' οὗ καὶ συν-
ταγματάρχης ὁ τοῦ συστήματος αὐτῶν ἄρχων.
Συγγραφεὺς, ἱστοριογράφος.
Συκάμινον, εἶδος ὀπώρας, οὐδετέρως μὲν ὁ καρπὸς,
ἀρσενικῶς δὲ τὸ δένδρον.

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum (4099:

001)“Etymologicum magnum”, Ed. Gaisford, T.Oxford: Oxford University
Press, 1848, Repr. 1967.
Kallierges p. 525, l. 52

ταύταις παρέχειν, ἀνιστάντες δαίμονά τινα ὡς πρες-

βύτην ὅμοιον Σειληνῷ, ἵνα καὶ τῇ κοινωνίᾳ τῶν
ἱερῶν συγκραθῶσιν. Αἱ δὲ πέδαι περιτιθέμεναι
δηλοῦσι τὸ ὑπήκοον, τῷ συνδεδέσθαι αὐτοῖς τὰς
 81

πόλεις τὰς ἐχούσας τὰ τοιαῦτα ἀγάλματα. Ταῦτα

εἴρηται Χάρακι ἱστοριογράφῳ. Κολωιός: Ὁ θόρυβος· ἡ μεταφορὰ ἀπὸ
τοῦ κολοιοῦ, ὅ ἐστι θορυβῶδες καὶ κραυγαστικὸν ὄρνεον.
Ἀπὸ τοῦ κλῶ, τὸ φωνῶ καὶ κλάζω, γίνεται κλὸς,
καὶ πλεονασμῷ, κολοιός· κρακτικὸν γὰρ τὸ ζῷον.

Catenae (Novum Testamentum), Catena in Acta (catena Andreae) (e cod.

Oxon. coll. nov. 58) (4102: 008)“Catenae Graecorum patrum in Novum
Testamentum, vol. 3”, Ed. Cramer, J.A.Oxford: Oxford University Press,
1838, Repr. 1967.Pag163, l. 20

ἀπῆλθον εἰς Ἀραβίαν, εἶτα ἦλθον εἰς Δαμασκὸν, εἶτα εἰς Ἱερο-
σόλυμα, εἶτα εἰς Συρίαν· ἢ εἰ μὴ τοῦτο πάλιν, ὅτι ἀνῆλθον εἰς
Ἱεροσόλυμα, εἶτα εἰς Δαμασκὸν ἐξεπέμφθη, εἶτα εἰς Ἀραβίαν,
εἶτα εἰς Δαμασκὸν πάλιν, εἶτα εἰς Καισαρείαν· καὶ τὸ διὰ δεκα-
τεσσάρων ἐτῶν, ἴσως ὅτε τοὺς ἀδελφοὺς ἀνήγαγε μετὰ Βαρνάβα·
ἢ εἰ μὴ τοῦτο, ἕτερον λέγει καιρόν· ὁ γὰρ ἱστοριογράφος πολλὰ
ἐπιτέμνει, καὶ πολλοὺς συνάγει καιρούς. ὅρα πως οὔκ ἐστι φιλό-
τιμος, οὐδὲ διηγεῖται τὴν ὄψιν ἐκείνην· ἀλλ' “ἐπειρᾶτο,” φησὶ,
“κολλᾶσθαι τοῖς μαθηταῖς·” οἱ δὲ “ἐφοβοῦντο αὐτὸν,” καὶ ἀπὸ
τούτου πάλιν τὸ θερμὸν Παύλου δείκνυται· οὐκ ἀπὸ Ἀνανίου, οὐδὲ
ἀπὸ τῶν θαυμαζόντων αὐτὸν ἐκεῖ, ἀλλ' ἀπὸ τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις·

Julianus Scr. Eccl., Commentarius in Job “Der Hiobkommentar des

Arianers Julian”, Ed. Hagedorn, D.Berlin: De Gruyter, 1973; Patristische
Texte uns Studien 14.P. 311, l. 19

μωρίαν ἀΐδιον καρποῦται, ἐπειδὴ καὶ σὺν αὐτῇ ἀλλ' οὐ καθ' ἑαυτὴν
ἐπολιτεύσατο. 42,17Βαβ οὗτος ἑρμηνεύεται ἐκ τῆς Συριακῆς βίβλου ἐν
μὲν γῇ κατοικῶν τῇ Αὐσίτιδι ἐπὶ τοῖς ὁρίοις τῆς Ἰδουμαίας καὶ Ἀραβίας.
εἶπεν τὴν πατρίδα, ἐσήμανε τὸ ἔθνος. Συριακὴν δὲ νῦν τὴν Ἑβραίαν
διάλεκτον καλεῖ, ἐπειδὴ καὶ Συρίαν τὴν Ἰουδαίαν καὶ Σύρους οἱ πολλοὶ
τοὺς Παλαιστινοὺς ὀνομάζουσιν. καὶ Ἡρόδοτος ὁ ἱστοριογράφος φησί·
περιτέμνονται δὲ Ἰνδοὶ καὶ Αἰγύπτιοι καὶ Ἄραβες καὶ οἱ ἐν Παλαιστίνῃ
Σύροι, τοὺς Ἰουδαίους καταλέγων. 42,17Βγ προϋπῆρχεν δὲ αὐτῷ ὄνομα
Ἰωβάβ.

Ευστάθιος De engastrimytho contra Origenem

“Origene, Eustazio, Gregorio di Nissa: La maga di Endor”, Ed. Simonetti,
 82

M.Florence: Nardini, Centro Internazionale del Libro, 1989.

Chap. 7, sec7, l. 1

οὐκ ἐθεάσατο πυνθανόμενος οὐ τὸν ἄνδρα τὸν ὄρθιον,

οὐ τὸ ἐφοὺδ ὃ περιεῖχεν, οὐ τὸ ἀρχιερατικὸν ἱμάτιον;
ἀλλ' ὁ οὐδὲν οὐδαμόθεν ὁρῶν ὑποκένοις ἀνερριπίζετο
λόγοις, ὥσπερ οὖν ἀμέλει καὶ σὺ κουφολογίᾳ τοὺς
ἀστάτους ἀναπτεροῖς. ἀλλ' ὁ μὲν ἱστοριογράφος
ὄνομα προθεὶς ἐγγαστριμύθου πρῶτον ἐδήλωσεν τὸ
πρόσωπον ὁποῖόν ἐστιν, ἐμμανές. εἶθ' οὕτως αὐτὸ τὴν
ὀπτασίαν ἑορακέναι διέγραφεν, ὡς πρέπει τοῖς εὖ
φρονοῦσιν περὶ τοῦ παραπεπληγμένου νοεῖν· οὐδεὶς γὰρ
ἂν ὑπολάβοι φρενοβλαβῆ τινα τὰ δέοντα θεωρεῖν.

Ευστάθιος De engastrimytho contra Origenem

Chap. 26, sec9, l. 3

οὐ καταιδοῦσι δὲ αὐτὸν αἱ τοσαῦται καὶ

τοιαῦται νομοθετικαὶ ψηφοφορίαι, οὐ σύμφωνοι
προφητικαὶ μαρτυρίαι, οὐχ αἱ λοιπαὶ τῆς ἱστοριογραφίας
ὁμόδοξοι συνῳδίαι· τὰ δὲ δὴ πανάγια παραλογισάμενος
ἀποφθέγματα, προαιρέσει βεβαιοῖ τὰ τῆς ἐγγαστριμύθου
ῥήματα, καινότερα μὲν εἰδωλολατρείας ὄργανα θεσπίζων,
ἀσεβεῖ δὲ μαντείᾳ δαιμόνων ἐπεισκυκλῶν.

verianus Scr. Eccl., In Job (sermones 1–4) (olim sub auctore Joanne
Chrysostomo) (4139: 038); MPG 56.Volume 56, p. 567, l. 71

τὴν τοῦ λέγοντος ἀξίαν, ἀλλὰ διὰ τὴν τῶν Πατέρων

πρεσβείαν. Ἀλλ' ἐπ' αὐτὴν ἔλθωμεν τὴν διήγησιν· Ἄν-
θρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αὐσίτιδι. Ἀναγκαῖόν ἐστι
πρῶτον σκοπῆσαι τὸ προοίμιον ποίαν ἔχει δύναμιν,
καὶ τίνος ἕνεκεν ἀπὸ ταύτης τῆς λέξεως τὸ προοίμιον
πεποίηται ὁ ἱστοριογράφος, Ἄνθρωπός τις ἦν. Ἐπειδὴ
ἔμελλε βίον ἐνάρετον διηγήσασθαι, καὶ πολὺ τὴν ἡμετέραν
κατάστασιν νικῶντα, ἵνα μή τις εἰς τὴν ὑπερβολὴν τῶν
ἀγώνων ἀποβλέψας, νομίσῃ ξένην εἶναι φύσιν, καὶ οὐκ
ἀνθρωπίνην, προλαβὼν ἔδειξε τὴν φύσιν, ἵνα θαυμάσῃς
τὴν πρόθεσιν, ὅτι ἄνθρωπος ὢν ὑπὲρ ἄνθρωπον.

Nicephorus Gregoras Hist., Historia Romana (4145: 001)“Nicephori

 83

Gregorae Ιστορίαι. Byzantinae, 3 vols.”, Ed. Schopen, L., Bekker, I.Bonn:

Weber, 1:1829; 2:1830; 3:1855; Corpus scriptorum Ιστορίαι.
Byzantinae.Volume 1, p. 151, l. 2

... δ' ἄν τις τὴν τῶν χρησμῶν, ὁπόσοι κατ' ἀνθρώπους

ἄλλοτε ἄλλοι πλανῶνται, γένεσίν τε καὶ εὕρεσιν· καὶ ὅπως μελ-
λόντων φέροντες δήλωσιν ἀναγκαίαν εἶτα βυθοῖς αὐτὴν αἰνιγμά-
των ἐπηλυγάζουσι. πατέρα μὲν γὰρ τούτων ὅστις ποτὲ ἦν ὁ τού-
τους πεποιηκώς τε καὶ τῷ χρόνῳ φέρειν παρασχὼν, οὐδένα ποτὲ
τῶν πάντων ἀναγράφοντα εὕρομεν, οὔθ' ὅστις ἱστοριογράφων ἢ
συγγραφέων ἐγένοντο. ἀλλὰ τοῦτο μόνον εὕροι τις ἂν ἐπισημαι-
νομένους ἅπαντας, ὡς κατὰ τόνδε ἢ τόνδε τὸν χρόνον συνέβη
τόνδε ἢ τόνδε διαθρυλλούμενον τὸν χρησμὸν τήνδε ἢ τήνδε τὴν
ἔκβασιν καὶ τὸ πέρας ὕστερον σχεῖν. τίς δ' ὁ πρῶτος λαλήσας
ἕκαστον τούτων, τοῦτο δὲ πρᾶγμα τοῖς πᾶσι καθάπαξ …

Vitae Arati Et Varia De Arato, Vita Arati (= Vita 1) (olim sub auctore
Achille Tatio) (e cod. Vat. gr. 191) “Scholia in Aratum vetera”, Ed. Martin,
J.Stuttgart: Teubner, 1974.P. 10, l. 9.

... καὶ πολλοὶ ταῦτα τὰ φαινόμενα

βίβλοις ἐγκατέθεντο ἀπὸ σκοποῦ δ' ἀφάμαρτον·
ἀλλ' ὅ γε λεπτολόγος σκῆπτρον Ἄρατος ἔχει.
καὶ ἄλλοι δὲ πολλοὶ γεγόνασιν Ἄρατοι ἄνδρες ἐλλόγιμοι,
ἱστοριογράφοι, ὥσπερ ὁ Κνίδιος, οὗ φέρονται Αἰγυπτιακὰ
ἱστορικὰ συγγράμματα, καὶ τρίτος ἐπισημότατος Σι-
κυώνιος, οὗ ἐστιν ἡ Πολύβιβλος ἱστορία ὑπὲρ τὰ λʹ
βιβλία ἔχουσα.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio (4175:
004)“Grammatici Graeci, vol. 1.3”, Ed. Hilgard, A.Leipzig: Teubner,
1901, Repr. 1965.P. 167, l. 28.

δοκιμασίαν ἀλόγου τριβῆς, ὡς εἴπομεν· παρὰ γὰρ τὸ πείρα ἐν μετα-

σχηματισμῷ καὶ συνθέσει τῆς ἔν προθέσεως τροπῇ τε τοῦ ν εἰς μ ἐγέ-
νετο ἔμπειρος, καὶ τὸ θηλυκὸν ἐμπειρία παρενθέσει τοῦ ι.
Τῶν παρὰ ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσιν.] Οὐκ ἔστι μόνον
παρὰ τοῖς ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσι χρειώδης ἡ γραμματική, ἀλλὰ
 84

καὶ παρὰ τοῖς ῥήτορσι καὶ ἱστοριογράφοις. Τέσσαρα γάρ εἰσι ταῦτα
ἀλλήλοις ἀντιπαρακείμενα, ἐξ ἑκατέρας δὲ ἀντιθέσεως ἓν εἰπὼν καὶ τὸ
ἕτερον παρεδήλωσεν. Ἀντίκειται δὲ τῇ μὲν ποιητικῇ ἡ ἱστοριογραφική·
ἡ μὲν γὰρ ποιητικὴ τέχνη, ἡ δὲ ἱστοριογραφικὴ οὐ τέχνη, τὸ δὲ τέχνη
καὶ οὐ τέχνη ἀντίθεσις· ὡσαύτως καὶ ἡ ῥητορικὴ ἀντίκειται τῇ συγγρα-
φικῇ· ἡ μὲν γὰρ ῥητορικὴ τέχνη ἐστίν, ἡ δὲ συγγραφικὴ οὐ τέχνη ἐστίν.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede P. 167, l. 30

Τῶν παρὰ ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσιν.] Οὐκ ἔστι μόνον

παρὰ τοῖς ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσι χρειώδης ἡ γραμματική, ἀλλὰ
καὶ παρὰ τοῖς ῥήτορσι καὶ ἱστοριογράφοις. Τέσσαρα γάρ εἰσι ταῦτα
ἀλλήλοις ἀντιπαρακείμενα, ἐξ ἑκατέρας δὲ ἀντιθέσεως ἓν εἰπὼν καὶ τὸ
ἕτερον παρεδήλωσεν. Ἀντίκειται δὲ τῇ μὲν ποιητικῇ ἡ ἱστοριογραφική·
ἡ μὲν γὰρ ποιητικὴ τέχνη, ἡ δὲ ἱστοριογραφικὴ οὐ τέχνη, τὸ δὲ τέχνη
καὶ οὐ τέχνη ἀντίθεσις· ὡσαύτως καὶ ἡ ῥητορικὴ ἀντίκειται τῇ συγγρα-
φικῇ· ἡ μὲν γὰρ ῥητορικὴ τέχνη ἐστίν, ἡ δὲ συγγραφικὴ οὐ τέχνη ἐστίν.
Συγγραφεὺς δὲ καὶ ῥήτωρ καὶ ἱστοριογράφος καὶ ποιητὴς ταύτῃ διαφέ-
ρουσι· συγγραφεὺς μὲν γὰρ ὁ τὰ ἐφ' ἑαυτοῦ γενόμενα συγγραψάμενος,

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede P. 167, l. 31
Οὐκ ἔστι μόνον παρὰ τοῖς ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσι χρειώδης ἡ
γραμματική, ἀλλὰ
καὶ παρὰ τοῖς ῥήτορσι καὶ ἱστοριογράφοις. Τέσσαρα γάρ εἰσι ταῦτα
ἀλλήλοις ἀντιπαρακείμενα, ἐξ ἑκατέρας δὲ ἀντιθέσεως ἓν εἰπὼν καὶ τὸ
ἕτερον παρεδήλωσεν. Ἀντίκειται δὲ τῇ μὲν ποιητικῇ ἡ ἱστοριογραφική·
ἡ μὲν γὰρ ποιητικὴ τέχνη, ἡ δὲ ἱστοριογραφικὴ οὐ τέχνη, τὸ δὲ τέχνη
καὶ οὐ τέχνη ἀντίθεσις· ὡσαύτως καὶ ἡ ῥητορικὴ ἀντίκειται τῇ συγγρα-
φικῇ· ἡ μὲν γὰρ ῥητορικὴ τέχνη ἐστίν, ἡ δὲ συγγραφικὴ οὐ τέχνη ἐστίν.
Συγγραφεὺς δὲ καὶ ῥήτωρ καὶ ἱστοριογράφος καὶ ποιητὴς ταύτῃ διαφέ-
ρουσι· συγγραφεὺς μὲν γὰρ ὁ τὰ ἐφ' ἑαυτοῦ γενόμενα συγγραψάμενος,
ὡς Θουκυδίδης ὁ Ἀθηναῖος τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον συνέγραψεν

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede P. 168, l. 3

ἀλλήλοις ἀντιπαρακείμενα, ἐξ ἑκατέρας δὲ ἀντιθέσεως ἓν εἰπὼν καὶ τὸ

 85

ἕτερον παρεδήλωσεν. Ἀντίκειται δὲ τῇ μὲν ποιητικῇ ἡ ἱστοριογραφική·

ἡ μὲν γὰρ ποιητικὴ τέχνη, ἡ δὲ ἱστοριογραφικὴ οὐ τέχνη, τὸ δὲ τέχνη
καὶ οὐ τέχνη ἀντίθεσις· ὡσαύτως καὶ ἡ ῥητορικὴ ἀντίκειται τῇ συγγρα-
φικῇ· ἡ μὲν γὰρ ῥητορικὴ τέχνη ἐστίν, ἡ δὲ συγγραφικὴ οὐ τέχνη ἐστίν.
Συγγραφεὺς δὲ καὶ ῥήτωρ καὶ ἱστοριογράφος καὶ ποιητὴς ταύτῃ διαφέ-
ρουσι· συγγραφεὺς μὲν γὰρ ὁ τὰ ἐφ' ἑαυτοῦ γενόμενα συγγραψάμενος,
ὡς Θουκυδίδης ὁ Ἀθηναῖος τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον συνέγραψεν
ἐπὶ αὑτοῦ γεγονότα· ἱστοριογράφος δὲ ὁ τὰ πρὸ αὑτοῦ ἅπαντα συγγρά-
φων, ὡς Ἡρόδοτος· ῥήτωρ δὲ ὁ περὶ τὰ πολιτικὰ ζητήματα ἠσχολη-
μένος, ὡς Δημοσθένης καὶ οἱ κατ' αὐτόν.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede P. 168, l. 6

καὶ οὐ τέχνη ἀντίθεσις· ὡσαύτως καὶ ἡ ῥητορικὴ ἀντίκειται τῇ συγγρα-

φικῇ· ἡ μὲν γὰρ ῥητορικὴ τέχνη ἐστίν, ἡ δὲ συγγραφικὴ οὐ τέχνη ἐστίν.
Συγγραφεὺς δὲ καὶ ῥήτωρ καὶ ἱστοριογράφος καὶ ποιητὴς ταύτῃ διαφέ-
ρουσι· συγγραφεὺς μὲν γὰρ ὁ τὰ ἐφ' ἑαυτοῦ γενόμενα συγγραψάμενος,
ὡς Θουκυδίδης ὁ Ἀθηναῖος τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον συνέγραψεν
ἐπὶ αὑτοῦ γεγονότα· ἱστοριογράφος δὲ ὁ τὰ πρὸ αὑτοῦ ἅπαντα συγγρά-
φων, ὡς Ἡρόδοτος· ῥήτωρ δὲ ὁ περὶ τὰ πολιτικὰ ζητήματα ἠσχολη-
μένος, ὡς Δημοσθένης καὶ οἱ κατ' αὐτόν. Ποιητὴς δὲ κεκόσμηται τοῖς
τέσσαρσι τούτοις, μέτρῳ, μύθῳ, ἱστορίᾳ καὶ ποιᾷ λέξει, καὶ πᾶν ποίημα
μὴ μετέχον τῶν τεσσάρων τούτων οὐκ ἔστι ποίημα· ἀμέλει τὸν Ἐμπε-
δοκλέα καὶ τὸν Πύθιον καὶ τοὺς περὶ ἀστρολογίας εἰπόντας οὐ καλοῦμεν .

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Marciana (partim excerpta ex Heliodoro, Tryphone, Diomede, Stephano,
Georgio Choerobosco, Gregorio Corinthio) (4175: 005)“Grammatici
Graeci, vol. 1.3”, Ed. Hilgard, A.
Leipzig: Teubner, 1901, Repr. 1965.P. 300, l. 37

Τῶν παρὰ ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσιν.] Εἰδέναι χρὴ ὅτι

ταῦτα χαρακτηρίζει ποιητὴν κυρίως, μέτρον, μῦθος ἤτοι πλάσμα, γλῶσσα,
ἱστορία καὶ ποιὰ λέξις. Διαφέρει δὲ ποιητὴς συγγραφέως, ῥήτορος καὶ
ἱστοριογράφου· καὶ ποιητὴς μὲν λέγεται ὁ μέτρῳ συγγραψάμενος, ὡς
Ὅμηρος· συγγραφεὺς δὲ ὁ τὰ ἐφ' ἑαυτοῦ γεγονότα συγγραψάμενος, ὡς
ὁ Θουκυδίδης τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον συνέγραψεν ἐπὶ τῶν αὐτοῦ
γεγονότα χρόνων· ῥήτωρ δὲ ὁ περὶ τὰ πολιτικὰ ζητήματα καταγινόμενος,
ὡς ὁ Δημοσθένης· ἱστοριογράφος δὲ ὁ παλαιῶν ἱστοριῶν μεμνημένος,
ὡς Ἡρόδοτος.
 86

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Marciana (partim excerpta ex Heliodoro, Tryphone, Diomede, Stephano,
Georgio Choerobosco, Gregorio Corint P. 301, l. 3

ἱστορία καὶ ποιὰ λέξις. Διαφέρει δὲ ποιητὴς συγγραφέως, ῥήτορος καὶ

ἱστοριογράφου· καὶ ποιητὴς μὲν λέγεται ὁ μέτρῳ συγγραψάμενος, ὡς
Ὅμηρος· συγγραφεὺς δὲ ὁ τὰ ἐφ' ἑαυτοῦ γεγονότα συγγραψάμενος, ὡς
ὁ Θουκυδίδης τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον συνέγραψεν ἐπὶ τῶν αὐτοῦ
γεγονότα χρόνων· ῥήτωρ δὲ ὁ περὶ τὰ πολιτικὰ ζητήματα καταγινόμενος,
ὡς ὁ Δημοσθένης· ἱστοριογράφος δὲ ὁ παλαιῶν ἱστοριῶν μεμνημένος,
ὡς Ἡρόδοτος.

Lexica Segueriana, De syntacticis (e cod. Coislin. 345) (4289: 002)

“Anecdota Graeca, vol. 1”, Ed. Bekker, I.Berlin: Nauck, 1814, Repr. 1965.
Alphabetic entry sigma, p. 172, l. 17

ἔλεγε περὶ τῶν παραγεγραμμένων νόμων, οὔτε μὰ

τοὺς θεοὺς ὑμᾶς οἶμαι μανθάνειν, οὔτ' αὐτὸς ἠδυ-
νάμην συνεῖναι τοὺς πολλοὺς αὐτῶν.”
Στοχάζομαι: γενικῇ. Ἑρμογένους ἐν τῷ περὶ τοῦ
ἁπλῶς πολιτικοῦ· “πάντως δὲ δεῖ καὶ τοὺς ἱστοριο-
γράφους ἐν τοῖς πανηγυρικοῖς τετάχθαι, ὥσπερ οἶμαι
καὶ εἰσίν, ἐπεὶ καὶ μεγέθους καὶ ἡδονῆς στοχάζονται
καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων.”

Lexica Synonymica, Excerptum Casanatense sive Ecloga διαφόρων

λέξεων (e cod. bibl. Casanatense 264) (4307: 001)“”Anonimo excerptum
Casanatense sinonimico inedito””, Ed. Palmieri, V., 1984; Bollettino dei
classici a cura del comitato per la preparazione dell'edizione nazionale dei
classici greci e latini 5.Entry 67, l. 1

ἱστοριογράφος ὁ τὰ πρὸ αὐτοῦ γεγονότα συγγραφόμενος, ὡς ὁ

Ἡρόδοτος· συγγραφεὺς ὁ τὰ ὑφ' ἑαυτοῦ, ὡς ὁ Ἡσίοδος. καιρός ἐστι
κεφαλὴ χρόνου, χρόνος ἐστὶ πολλῶν καιρῶν περίοδος καὶ σύλ-ληψις.
κραιπάλη ἡ χθεσινὴ μέθη, μέθη ἡ αὐθημερινὴ οἴνησις. κοίρανος, βασιλεὺς
καὶ τύραννος διαφέρει. κοίρανος μέν ἐστιν ὁ κατὰ καιρόν

Σχόλια στον Ευρυπίδην (scholia vetera) (5023: 001)

“Scholia in Euripidem, 2 vols.”, Ed. Schwartz, E.Berlin: Reimer, 1:1887;
2:1891, Repr. 1966.Vita-argumentum-scholion vita, sec2, l. 27
 87

...διδάσκειν ἐπὶ Καλλίου ἄρχοντος ὀλυμπιάδος πα ἔτει α, πρῶτον δὲ

ἐδίδαξε τὰς Πελιάδας, ὅτε καὶ τρίτος ἐγένετο. τὰ πάντα δ' ἦν αὐτοῦ
δράματα ϙβ, σῴζεται δὲ οη· τούτων νοθεύεται τρία, Τέννης Ῥαδάμανθυς
Πειρίθους. ἐτελεύτησε δὲ, ὥς φησι Φιλόχορος, ὑπὲρ τὰ ο ἔτη γεγονώς, ὡς
δὲ Ἐρατοσθένης , οε· καὶ ἐτάφη ἐν Μακεδονίᾳ· κενοτάφιον δὲ αὐτοῦ [ἐν]
Ἀθήνησιν ἐγένετο καὶ ἐπίγραμμα ἐπεγέγραπτο Θουκυδίδου τοῦ
ἱστοριογράφου ποιήσαντος, ἢ Τιμοθέου τοῦ μελοποιοῦ·

Σχόλια στον Ευρυπίδην (scholia vetera)

Vita-argumentum-scholion sch Or, sec990, l. 7

ἦσαν ἡ Ψύλλα καὶ Ἅρπιννα. ὁ δὲ ἱπποκόμος ἦν ὁ Μυρτίλος: – A1

ὁ Οἰνόμαος ἐβασίλευεν ἐν τῇ Λέσβῳ, εἶχε δὲ καὶ ἵππους ταχεῖς,
οὓς οὐδεὶς ἐνίκησεν εἰ μὴ ὁ Πέλοψ. εἶχε δὲ ὁ Πέλοψ ἡνίοχον τὸν
Κίλλον. ἡ δὲ Ἱπποδάμεια Οἰνομάου θυγάτηρ ἡ καὶ παρὰ τοῦ ἰδίου
πατρὸς ἐρωμένη καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἐκδιδομένη πρὸς γάμον, καθὼς οἱ
ἀκριβέστεροι τῶν ἱστοριογράφων γράφουσιν, ἠρᾶτο καὶ παρὰ Μυρτίλου
τοῦ ἡνιοχοῦντος τῷ ταύτης πατρὶ, υἱοῦ δὲ ὑπάρχοντος Ἑρμοῦ καὶ Κλεο-
βούλης τῆς Αἰόλου [ἢ Αἰπόλου] θυγατρός. αὕτη τὸν Πέλοπα ἰδοῦσα
ὡραῖον μετὰ τὴν τῶν δώδεκα νυμφίων ἀναίρεσιν ἔρωτι τούτου κατείχετο
καὶ τῷ Μυρτίλῳ φησὶ συνεργῆσαι τῷ νεανίᾳ εἰς τὴν κατὰ τοῦ πατρὸς

Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα (scholia vetera) “Scholia Graeca in Homeri

Iliadem (scholia vetera), vols. 1–5, 7”, Ed. Erbse, H.Berlin: De Gruyter,
1:1969; 7:1988.Book of Iliad 9, verse 0a, l. of scholion 9

δὲ Ἕλλησιν ἅπαντα δυσχερῆ, πρῶτα μὲν ἐν καιρῷ

μὴ παρόντος ἀγαθοῦ συμμάχου, εἶτα καὶ μετὰ παράβασιν τοσοῦτον
εὐτυχούντων τῶν Τρώων· εἶτα οἱ κεραυνοὶ τοῦ Διός. μάλιστα δὲ
πάντων ὁ τὴν αἰτίαν ἔχων Ἀγαμέμνων ἄχθεται. ὅταν
δὲ ἄλλων πραγμάτων ἄρχεσθαι μέλλῃ, παραγραφὰς ἐμβάλλει, ὡς οἱ
νόμοι τῶν ἱστοριογράφων· μεταβαίνων γὰρ ἐπὶ τὰ
Ἑλλήνων ἀπεκορύφωσε τὸν λόγον.
ex.(?) ἡ Ι τῆς Ἰλιάδος ἐπιγράφεται Λιτή, ὅτι Ἀγαμέμνων Νέ-
στορος συμβουλεύσαντος πρὸς τὸν Ἀχιλλέα ἄνδρας λίσσεσθαι ἔπεμψεν
ἀρίστους, Φοίνικα Ὀδυσσέα Αἴαντα.

Σχόλια στον Λουκιανό (scholia vetera et recentiora Arethae) (5029:

001“Scholia in Lucianum”, Ed. Rabe, H.Leipzig: Teubner, 1906, Repr.
 88

1971.Lucianic work 80,5, sec4, l. 5

ἀπὸ τοῦ αἰ⌉σχρῶς ἀλλ⌈ήλαις συντρί⌉βεσθαι. ~ Τειρεσίας*] ⌈ὅτι τὸν

Τειρεσίαν φασὶ μάντιν εἶναι καὶ ἐκ γυναικὸς εἰς ἄνδρα μεταβαλεῖν, οὐχ ὅτι
τοῦτο γέγονεν – οὐδὲ γὰρ οἷόν τε – , περιεργότερον δὲ τὰ γυναικῶν ἐξει-
πόντα ἤθη τε καὶ πάθη τοῦτο φημισθῆναι. ὁ μέντοι Σικελιώτης
ἱστοριογράφος Διόδωρος [ 32, 11] ἱστορεῖ τι τοιοῦτον, τὸ μὲν παλαιόν,
τὸ δὲ καὶ ἐπ' αὐτοῦ γεγονός⌉ καὶ γυναῖκα Καλλὼ⌉ γενομένην καὶ
λεγομέν⌈ην⌉ ἀνοιδῆς⌈αι, πρὸς τῷ ἠτρίῳ καθάπερ τι φῦμα σκληρόν, οὗ
περιρρα-γέντος τὸ ἀνδρεῖον ⌈ἀναβλαστῆ⌉σαι, καίτοι καὶ γημαμένην ἀνδρί·

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) (5030: 001)“Lycophronis Alexandra, vol. 2”, Ed.
Scheer, E.Berlin: Weidmann, 1958.Scholion genus, l. 3

Ὁ Λυκόφρων οὑτοσὶ τῷ μὲν γένει Χαλκιδεὺς ἦν, υἱὸς

Σωκλέους ἢ Λύκου τοῦ ἱστοριογράφου κατά τινας. εἷς δὲ ἦν
τῶν ἑπτὰ ποιητῶν, οἵτινες διὰ τὸ εἶναι ἑπτὰ τῆς Πλειάδος
ἐλέγοντο· ὧν τὰ ὀνόματα Θεόκριτος ὁ τὰ βουκολικὰ γράψας,
Ἄρατος ὁ τὰ Φαινόμενα γράψας καὶ ἕτερα, Νίκανδρος Αἰαν-
τίδης ἢ Ἀπολλώνιος ὁ τὰ Ἀργοναυτικά, Φίλικος, Ὅμηρος ὁ

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) (5034: 001)

“Scholia vetera in Pindari carmina, 3 vols.”, Ed. Drachmann, A.B.
Leipzig: Teubner, 1:1903; 2:1910; 3:1927, Repr. 1:1969; 2:1967; 3:1966.
Ode O 7, scholion 42a, l. 6

... τὸ δ' Ἀμυντορίδαι ματρόθεν: ἐναντίως τῷ

ποιητῇ τὰ περὶ τῆς μητρὸς Τληπολέμου ἱστορεῖ ὁ Πίνδαρος.
Ὅμηρος μὲν γὰρ αὐτὴν Ἀστυόχην ἀποκαλεῖ καὶ Ἄκτορος
εἶναι θυγατέρα βούλεται ἐν οἷς φησιν (Β 658)· ὃν τέκεν
Ἀστυόχεια. ἔοικε δὲ ὁ Πίνδαρος ἐντετυχηκέναι τῷ Ἀχαιῷ
ἱστοριογράφῳ (FHG IV, 286)· ἐκεῖνος γὰρ οὕτως γενεαλογεῖ·
Ὑπερόχης Εὐρύπυλος· οὗ Ὄρμενος· οὗ Φέρης· οὗ Ἀμύν-
τωρ· οὗ Ἀστυδάμεια ἡ Τληπολέμου μήτηρ. καὶ αὐτὸς δὲ
Ἀμύντωρ εἰς Δία τὸ γένος ἀνάγει· ἔνιοι δὲ καὶ υἱὸν Ἀμύν-
τορα τοῦ Διὸς εἶναι λέγουσιν. 46eE
A Ἀστυδαμείας: Ὅμηρος ταύτην Ἀστυόχην φησὶν.

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera)

 89

Ode O 7, scholion 100a, l. 2

ἐπαίρεται· ὡς τῶν ῬοΔίων εὐφυῶν μὲν ὄντων κατὰ φύσιν,

προσδεξαμένων δὲ καὶ τὴν τέχνην, καὶ οὕτως ἐξ ἀμφοτέρων
τῆς μαθήσεως αὐτοῖς ἐπὶ τὸ ἄκρον ἐλθούσης.
B gl
(ἄδολος:) ἡ φυσική.
φαντὶ δ' ἀνθρώπων παλαιαὶ ῥήσιες: οὔπω
γὰρ τῶν ἱστοριογράφων ὄντων οἱ κατὰ καιροὺς ποιηταὶ παρὰ
τῶν ἐν ταῖς πόλεσι λογίων καὶ γεγηρακότων, οἷς ὁ χρόνος
τὸ ἀκριβὲς τῆς γνώσεως ἐμαρτύρει, τὰς ἱστορίας κατακούον-
τες ἐμάνθανον.

Σχόλια στον Κλήμη τον Αλεξανδρινό. , Scholia in protrepticum et

paedagogum (scholia recentiora partim sub auctore Aretha) (5048:
001)“Clemens Alexandrinus, vol. 1, 3rd edn.”, Ed. Stählin, O., Treu,
U.Berlin: Akademie–Verlag, 1972; Die griechischen christlichen
Schriftsteller 12.P. 309, l. 29

32, 1 Μόνιμος] ὄνομα ἱστοριογράφου.

32, 4 ἐν Νόστοις] οὕτως ἐπιγραφομένῳ βιβλίῳ περιέχοντι τὴν ἐκ
τῆς Ἰλίου τῶν Ἑλλήνων ἐπάνοδον· νόστος γὰρ ἡ ἐπάνοδος.
32, 6 Δωσίδας] ὄνομα ἱστοριογράφου.
Φωκαεῖς] Φωκαεῖς οἱ Ἴωνες· Φώκαια γὰρ μία τῶν δώδεκα πό-
λεων τῆς Ἰωνίας.

Σούδα Λεξικόν(9010: 001)“Suidae lexicon, 4 vols.”, Ed. Adler,

A.Leipzig: Teubner, 1.1:1928; 1.2:1931; 1.3:1933; 1.4:1935, Repr.
1.1:1971; 1.2:1967; 1.3:1967; 1.4:1971; Lexicographi Graeci 1.1–
1.4.Alphabetic letter alpha, entry 2684, l. 5

ποιητὴς ὢν καλὸς, ὢν χορηγὸς, μικρολόγως τοῖς χορηγοῖς ἐχρήσατο.

Ἀντιμάχου καταπυγοσύνης ἀναπλήσει: ἀντὶ τοῦ ἡ
μαλακία. οὗτος εἰς θηλύτητα καὶ εὐμορφίαν κωμῳδεῖται. ἔστι δὲ καὶ
ἕτερος ἐπὶ πονηρίᾳ κωμῳδούμενος. καὶ γʹ, ὁ Ψεκάδος λεγόμενος. καὶ
δʹ, τραπεζείτης, οὗ μνημονεύει καὶ Εὔπολις ἐν Δήμοις. εʹ ἱστοριο-
γράφος. Ἀντιμίσιον: παρὰ Ῥωμαίοις τράπεζα πρὸ τοῦ δικαστηρίου
κειμένη.

Σούδα Λεξικόν alpha, entry 4446, l. 15

 90

ἀτοπίας σημεῖον, καὶ παραπλήσιον, ὡς ἂν εἴ τις ἐς τοὺς γυμνικοὺς

ἀγῶνας ἀπογραψάμενος πυγμὴν ἢ παγκράτιον, παρελθὼν ἐς τὸ στά-
διον, ὅτε δέοι μάχεσθαι, παραιτοῖτο τοὺς θεωμένους συγγνώμην ἔχειν,
ἐὰν μὴ δύνηται τὸν πόνον ὑπομένειν μήτε τὰς πληγάς. δῆλον γὰρ
ὡς εἰκὸς γέλωτα τὸν τοιοῦτον ὀφλεῖν καὶ τὴν δίκην ἐκ χειρὸς λαμβά-
νειν· ὅπερ ἔδει καὶ τοὺς τοιούτους ἱστοριογράφους, ἵνα μὴ κατετόλμων
τοῦ καλῶς ἔχοντος. ἦν δὲ καὶ φιλήδονος καὶ φυγόπονος.
Αὐλός: ὁ εἰς εὐθὺ ἐξακοντισμὸς τοῦ αἵματος. καὶ περόνης μέ-
τρον. καὶ μουσικῆς τι ὄργανον. καὶ Αὐλός, ὁ ἐπιμήκης φυσητήρ.
ἐν Ἐπιγράμμασι·

Σούδα Λεξικόν delta, entry 1246, l. 2

περιηχοῦσιν ἡμᾶς, Κλείσοφοί τε καὶ Στρουθίαι καὶ Θήρωνες καὶ οἱ

περὶ τὴν Διονυσίου βομβοῦντες τράπεζαν καὶ οἱ περὶ τὴν δαῖτα
Ἀλεξάνδρου μεμηνότες.
Διωξικέλευθα κέντρα.
Διώξιππος, Ἀθηναῖος, κωμικός. δράματα αὐτοῦ Ἀντιπορνο-
βοσκός, Φιλάργυρος, Ἱστοριογράφος, Διαδικαζόμενοι.
Διώξομαί σε δειλίας: ἀντὶ τοῦ κατηγορήσω σου. ἐς δι-
καστὰς αὐτὸν ἀγαγόντες ἐδίωξαν κατηγορήσαντα τυραννίδος.
Διώρης: ὄνομα κύριον.

Σούδα Λεξικόν epsilon, entry 360, l. 3

Ἑκαταῖος, Ἡγησάνδρου, Μιλήσιος, γέγονε κατὰ τοὺς Δαρείου

χρόνους τοῦ μετὰ Καμβύσην βασιλεύσαντος, ὅτε καὶ Διονύσιος ἦν ὁ
Μιλήσιος, ἐπὶ τῆς ξεʹ Ὀλυμπιάδος· ἱστοριογράφος. Ἡρόδοτος δὲ ὁ
Ἁλικαρνασεὺς ὠφέληται τούτου νεώτερος ὤν· γέγονε γὰρ μετ' αὐτόν.
καὶ ἦν ἀκουστὴς Πρωταγόρου ὁ Ἑκαταῖος. πρῶτος δὲ ἱστορίαν πεζῶς
ἐξήνεγκε, συγγραφὴν δὲ Φερεκύδης· τὰ γὰρ Ἀγησιλάου νοθεύεται.
Ἑκάτειον:

Σούδα Λεξικόν iota, entry 80, l. 1

Ἰβύκινον: μουσικὸν ὄργανον, ἀπὸ Ἰβύκου. ὅτι κατὰ τὴν

συμπλοκὴν τῶν Κελτῶν πρὸς Ῥωμαίους ἀναρίθμητον ἦν τὸ τῶν
ἰβυκανητῶν καὶ σαλπιγκτῶν πλῆθος. οἷς ἅμα τοῦ παντὸς στρατοπέδου
παιανίζοντος κραυγὴ ἦν συμμιγὴς ὡς καὶ τοὺς παρακειμένους τόπους
ἠχεῖν καὶ δοκεῖν προΐεσθαι φωνὴν ἐκπληκτικήν.
Ἴβυκος, Φυτίου, οἱ δὲ Πολυζήλου τοῦ Μεσσηνίου ἱστοριογράφου,
οἱ δὲ Κέρδαντος· γένει Ῥηγῖνος. ἐνθένδε εἰς Σάμον ἦλθεν, ὅτε αὐτῆς
 91

ἦρχεν ὁ Πολυκράτης τοῦ τυράννου πατήρ. χρόνος δὲ οὗτος ὁ ἐπὶ

Κροίσου, ὀλυμπιὰς νδʹ. γέγονε δὲ ἐρωτομανέστατος περὶ μειράκια καὶ
πρῶτος εὗρε τὴν καλουμένην σαμβύκην· εἶδος δέ ἐστι κιθάρας τριγώ-
νου. ἔστι δὲ αὐτοῦ τὰ βιβλία ζʹ τῇ Δωρίδι διαλέκτῳ.

Σούδα Λεξικόν iota, entry 504, l. 1

πρῶτον ἀγαπήσαντες. ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν

ζῶν, τῶν θείων προφητῶν ταῦτα καὶ ἄλλα μυρία θαυμαστὰ περὶ
αὐτοῦ εἰρηκότων, εἴς τε νῦν τὸ τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοῦδε ὠνομασμέ-
νον οὐκ ἀπελείπετο φῦλον. τοσαῦτα Ἰώσηπος περὶ Χριστοῦ ἐν τῷ ιηʹ
λόγῳ φησίν. Ἰώσηπος, Ἰουδαῖος, ἱστοριογράφος. τοῦτον φρουρεῖσθαι
κελεύει
Οὐεσπασιανός, ἀναπέμψων αὐτίκα Νέρωνι. τοῦτο ἀκούσας Ἰώσηπος
μόνῳ τι διαλεχθῆναι θέλειν ἔλεγεν αὐτῷ. μεταστησαμένου δὲ ἐκείνου
πάντας πλὴν τοῦ παιδὸς Τίτου καὶ δυεῖν Φίλων· σὺ μέν, ἔφη,
Οὐεσπασιανέ, νομίζεις αἰχμάλωτον εἰληφέναι Ἰώσηπον· ἐγὼ δὲ ἄγγε-
λος ἥκω σοι μεγάλων.

Σούδα Λεξικόν kappa, entry 214, l. 14

τῆς ἀληθείας ἱστορίαν οὐ διαλέλοιπεν ἀδίκως ἐγκωμιάζων τὸν μισθοδό-

την. οὐκ ὀλίγων γὰρ αὐτῷ πεπραγμένων πρὸς ἀσεβείας θεῶν καὶ
παρανομίας ἀνθρώπων, φησὶν ὁ συγγραφεὺς αὐτὸν εὐσεβείᾳ καὶ φι-
λανθρωπίᾳ πολὺ τοὺς ἄλλους ὑπερβεβηκέναι. καθόλου δέ, καθάπερ
Ἀγαθοκλῆς ἀφαιρούμενος τὰ τῶν πολιτῶν ἐδωρεῖτο τῷ συγγραφεῖ
μηδὲν προσήκοντα παρὰ τὸ δίκαιον, οὕτως ὁ θαυμαστὸς ἱστοριογράφος
ἐχαρίζετο διὰ τῆς γραφῆς ἅπαντα τὰ ἀγαθὰ τῷ δυνάστῃ. ῥᾴδιον δ'
ἦν, οἶμαι, πρὸς ἄμειψιν χάριτος τῷ γραφεῖ τῶν ἐγκωμίων μὴ λειφθῆναι
τῆς ἐκ τοῦ βασιλικοῦ γένους δωροδοκίας.

Σούδα Λεξικόν kappa, entry 2022, l. 2

Κομποφακελορρήμονα: ἀντὶ τοῦ βαρυρρήμονα, φάκελοι

γὰρ τὰ βαρέα φορτία διὰ ξύλων.
Κόμπῳ: ἐπάρσει, κενοδοξίᾳ. ἔστι τεκμηριῶσαι, ὡς ὑπαινιττό-
μενοι γῆν ἔχειν σιδηροφόρον τῷ τοιῷδε κόμπῳ ἐχρήσαντο.
Κομψευόμενοι: ἀλαζονευόμενοι. πεφώρανται δὲ ὅμως τῇ
πείρᾳ κομψευόμενοι τὴν ἐπωνυμίαν. περὶ ἱστοριογράφων ὁ λόγος.
Κομψευριπικῶς: πανούργως, κατὰ Εὐριπίδην. Αἰλιανὸς
περὶ ἀσεβῶν βασιλέων λήθῃ παραδοθέντων φησί. καὶ Ἀριστοφάνης·
ἐπὶ τῷ κομᾷς καὶ κομψὸς εἶναι προσποιεῖ;
 92

Σούδα Λεξικόν lambda, entry 776, l. 2

Λυγκεύς, Σάμιος, γραμματικός, Θεοφράστου γνώριμος, ἀδελφὸς

Δούριδος τοῦ ἱστοριογράφου, τοῦ καὶ τυραννήσαντος Σάμου. σύγχρονος
δὲ γέγονεν ὁ Λυγκεὺς Μενάνδρου τοῦ κωμικοῦ καὶ ἀντεπεδείξατο κω-
μῳδίας καὶ ἐνίκησε.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter chi, entry 245, l. 1

...ἐγίνοντο καταπειρασμοὶ καὶ χειραψίαι καὶ πεζῶν καὶ ἱππέων.

Χεῖρες χαλκαῖ· ἐν τοῖς Ἀμαστριανοῖς. καὶ ζήτει ἐν τῷ Μαναΐμ.
Χειρίαν· Σοφοκλῆς· μή με τῶν σῶν ὑπ' ἐχθρῶν χειρίαν ἐφῇς
τινι. τουτέστιν ὑποχειρίαν τοῖς ἐχθροῖς σὺν τῷ παιδὶ καταλείψεις.
Χειριδωτός: ὁ χειρωτός. Χειρίζω ἀεί. καὶ Κεχειρικότες. Κάνδιδος
ἱστοριογράφος φησὶν ὅτι ὁ Λέων ὁ Μακέλλης, ὁ μετὰ Μαρκιανὸν
βασιλεύσας, περὶ τὴν ἐκστρατείαν τὴν κατὰ Βανδήλων ἄπειρα χρήματα
δεδαπάνηκεν. ἦσαν γάρ, ὡς οἱ ταῦτα ἐφανέρωσαν κεχειρικότες, διὰ μὲν
τῶν ὑπάρχων χρυσίου λίτραι τετρακισμύριαι πρὸς ἑπτακισχιλίαις· διὰ δὲ
τοῦ κόμητος τῶν θησαυρῶν ἑπτακισχίλιαι πρὸς μυρίαις καὶ ἀργυρίου
λίτραι…

Χρονολογική ταξινόμηση αποσπασμάτων-ιστοριογράφος

1. SOCRATES Scholasticus Hist. Historia ecclesiastica (A.D. 4-5) Book 7 chap.

48 li. 17
ἱστορίαν καταπαύσαντες, ἐν εἰρήνῃ διάγειν τὰς πανταχοῦ ἐκκλησίας (15)
καὶ πόλεις καὶ ἔθνη εὐχόμεθα. Εἰρήνης γὰρ οὔσης, ὑπόθεσιν οἱ
ἱστοριογραφεῖν ἐθέλοντες οὐχ ἕξουσιν· ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς, ὦ ἱερὲ τοῦ
Θεοῦ ἄνθρωπε Θεόδωρε, τὸ ἐπίταγμά σου ἐν ἑπτὰ βιβλίοις ἐκτεί-
ναντες, οὐκ ἂν ηὐπορήσαμεν ὑποθέσεως, εἰ οἱ φιλοῦντες τὰς στάσεις

2. Ιωάννης Χρυσόστομος In Acta apostolorum (homiliae 1-55) (A.D. 4-

5) Volume 60 p. 163 li. 53
εἰς Καισάρειαν, καὶ τότε διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν, ἴσως
ὅτε τοὺς ἀδελφοὺς ἀνήγαγε μετὰ Βαρνάβα. Ἢ εἰ μὴ
τοῦτο, ἕτερον λέγει καιρόν. Ὁ γὰρ ἱστοριογράφος πολλὰ
 93

ἐπιτέμνει, καὶ πολλοὺς συνάγει καιρούς. Ὅρα, πῶς οὐκ

ἔστι φιλότιμος, οὐδὲ διηγεῖται τὴν ὄψιν ἐκείνην, ἀλλὰ (55)

3. Ιωάννης Χρυσόστομος In epistulam ad Hebraeos (homiliae 1-34)

{2062.168} (A.D. 4-5) Volume 63 p. 74 li. 60
ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· ζήτησον εἰρήνην,
καὶ δίωξον αὐτήν· Ἆρα ἴστε, τίς ταῦτα εἶπε προ-
φήτης, ἢ ἱστοριογράφος, ἢ ἀπόστολος, ἢ εὐαγγελι- (60)
στής; Οὐκ ἔγωγε οἶμαι, πλὴν ὀλίγων· καὶ αὐτοὶ δὲ
οὗτοι πάλιν, ἐὰν παραγάγωμεν μαρτυρίαν ἑτέρωθεν,

4. Ιωάννης Χρυσόστομος De patientia (sermo 2) [Sp.] {2062.275} (A.D.

4-5) Volume 60 p. 732 li. 23
μοι τὸ θαυμαστὸν ὕστερον πάντων· Εὐλογεῖτε, Ἀνανία,
Ἀζαρία, Μισαὴλ, τὸν Κύριον. Ὥσπερ γὰρ ἐν τῇ κο-
σμοποιίᾳ ὁ νομοθέτης ἱστοριογραφῶν ἔλεγε μετὰ τὸ τὴν
κτίσιν τελεσιουργηθῆναι, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον
κατ’ ἰδίαν εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοιότητα ἡμετέραν· οὕτω (25)

5.Θεοδώρεος De incarnatione domini (A.D. 4-5) Volume 75 p. 1449 li.

3
(1449) γυπτον ἑβδομήκοντα πέντε. Εὔδηλον δὲ ὡς οὐκ
ἀσώματοι ἦσαν οἱ τοῦ Ἰακὼβ υἱοί τε καὶ ἔκγονοι,
ἀλλ’ ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν ὁ ἱστοριογράφος ἐδήλωσε.
Καὶ πάλιν· «Ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖ-
ται.» Οὐδεὶς δὲ ἔγνω πώποτε ψυχὴν ἄνευ σώματος (5)

6.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon } (A.D.

4-5) Volume 80 p. 529 li. 28
τινες ἐκεῖνα συναγαγόντες, τὴν τῶν Βασιλειῶν συντε-
θείκασι βίβλον. Καὶ αὖ πάλιν, τῶν ὑπὸ τούτων πα-
ραλειφθέντων ἕτεροί τινες ἱστοριογράφοι γεγένην-
ται· καὶ τὴν παρὰ σφῶν συγγραφεῖσαν Παραλειπο-
μένων προσηγόρευσαν βίβλον· ὡς τὰ παρὰ τῶν (30)
 94

7.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon } (A.D.

4-5) Volume 80 p. 541 li. 42
Εἶτα μηδεμιᾶς πόλεως δέξασθαι τολμώσης τὴν κι- (40)
βωτὸν, ἐν ὑπαίθρῳ ταύτην ἔξω κατέλιπον τόπῳ.
Τοῦτο γὰρ ὁ ἱστοριογράφος ἐδίδαξεν· «Ἐγένετο
γὰρ, φησὶν, ἡ κιβωτὸς τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ πεδίῳ τῶν ἀλ-
(544) λοφύλων μῆνας ἑπτά.» Ἐπειδὴ δὲ ᾠήθησαν ἔξω

8.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon } (A.D.

4-5) Volume 80 p. 553 li. 32
τοῦτο τὴν ἁπλότητα τῆς ψυχῆς, ἣν εἶχεν ὁ Σαοὺλ, (30)
ἡνίκα τῆς βασιλείας τὴν χειροτονίαν ἐδέξατο. Ταύτῃ
δὲ οὐκ ἐπὶ πλεῖστον ἐχρήσατο. Ὅθεν ὁ ἱστοριογρά-
φος ἐπήγαγε· «Καὶ δύο ἔτη ἐπὶ Ἰσραὴλ ἐβασίλευ-
σεν,» ἀντὶ τοῦ, Μετὰ τῆς ἁπλότητος ταύτης δύο
ἔτη ἐβασίλευσεν· εἶτα εἰς πονηρίαν ἀποκλίνας, τῆς (35)

9.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon } (A.D.

4-5) Volume 80 p. 593 li. 4
περὶ τοῦ πολέμου διήγησιν. Καὶ συνιδεῖν οὐκ
ἐθέλουσιν, ὅτι καὶ τοῦ Σαμουὴλ τὴν τελευτὴν
προειπὼν ὁ ἱστοριογράφος, πάλιν μετὰ πολλὰ ἔφη
διηγήματα· «Καὶ Σαμουὴλ ἀπέθανε, καὶ ἐκόψατο (5)
αὐτὸν πᾶς Ἰσραὴλ, καὶ θάπτουσιν αὐτὸν ἐν Ἀρμ-

10.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 656 li. 20
ἔστι μαθεῖν, ὡς γίγαντας ὠνόμαζον τοὺς μείζονα
σώματα ἔχοντας. Καὶ γὰρ οὗτος ἀπόγονος ἦν γιγάν-
των, ὡς ὁ ἱστοριογράφος ἐδίδαξε. Τοῦ δὲ βασιλέως (20)
τὸν κίνδυνον μεμαθηκὼς ὁ στρατὸς, ὤμοσε μηκέτι
συγχωρήσειν αὐτῷ, συμπλοκῆς κοινωνήσειν. Καὶ

11.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 656 li. 24
 95

συγχωρήσειν αὐτῷ, συμπλοκῆς κοινωνήσειν. Καὶ

δίκαιον γὰρ καὶ συμφέρον εἶξαι τῷ γήρᾳ, καὶ ἔνδον
καθήμενον διατάττειν τὴν στρατιάν. Ὁ δὲ ἱστοριο-
γράφος καὶ ἄλλων ἐμνήσθη γιγάντων, οὓς διὰ ῥώ- (25)
μην καὶ μέγεθος σώματος οὕτως οἱ τότε ὠνόμαζον,
καὶ οὔτε ὡς δυσσεβεῖς, καθά τινες ἔφασαν, οὔτε ὡς

12.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 667-668 li. 2
έθηκε γὰρ, φησὶν, ὁ Σολομὼν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον
(667-668) ἐπ’ ἐσχάτων, ὅτι μικρὸν ἦν ἐν πρώτοις·» μετὰ ταῦτα τὰ κατὰ
Ὀρνίαν, ἢ Ἀδωνίαν
(διώνυμος γὰρ ἦν), ὁ ἱστοριογράφος συνέγραψεν· ὅπως μὲν ἐμελέτησε
τυραννίδα· ὅπως δὲ συμπόσιον
λαμπρὸν ἐπετέλεσε, πρωτοκλίτους ἔχων τοῦ συμποσίου τὸν στρατηγὸν
Ἰωὰβ, καὶ Ἀβιάθαρ τὸν ἱε-
ρέα. Ἐτέλεσε δὲ τὸ συσσίτιον παρά τινα πηγὴν, πρὸ τοῦ ἄστεως
ἀναβλύζουσαν, παρ’ ἣν βασιλικὸς

13.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 676 li. 8
ἀρχαίων, καὶ ὑπὲρ πάντας φρονίμους Αἰγύ-
πτου;» Ἐκ παραλλήλου δεῖξαι αὐτοῦ τὴν σοφίαν ὁ ἱστο-
ριογράφος ἠθέλησεν. Τούτου χάριν καὶ τῶν πάλαι
γεγενημένων σοφῶν ἀορίστως ἐμνήσθη· καὶ τοὺς (10)
Αἰγυπτίους προστέθεικεν, ὡς δοκοῦντας παρὰ

14.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 684 li. 8
τετάρτῳ ἔτει τῆς οἰκοδομίας ἤρξατο;
Τὰς ὕλας ηὐτρέπισε πρότερον· εἶθ’ οὕτω κατέπηξε
τὰ θεμέλια· τοῦτο καὶ ὁ ἱστοριογράφος ἐδίδαξε·
«Καὶ ἡτοίμασε τοὺς λίθους, καὶ τὰ ξύλα, τρισὶν
ἔτεσιν εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ οἴκου.» (10)

15.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 685 li. 16
 96

Ἀφαιρουμένου δὲ κατὰ μέρος τοῦ εὔρους, προσετέθη

τοῖς μὲν διωρόφοις ὁ πῆχυς, τοῖς δὲ τριωρόφοις οἱ (15)
δύο. Τοῦτο δὲ καὶ ὁ ἱστοριογράφος ἐδίδαξεν, ὅτι διά-
στημα ἔδωκε τῷ τοίχῳ κύκλοθεν τοῦ οἴκου, ὅπως μὴ
ἐπιλάβωνται τῶν τοίχων τοῦ οἴκου. Ἰώσηπος

16.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 704 li. 26
λέγει θέλησιν· καὶ ὥρισα καὶ αὐτὸν, καὶ τὸ γένος
αὐτοῦ, βασιλεύειν τῆς Ἱερουσαλὴμ, ἐν ᾗ ἠβουλήθην (25)
τὸ ἐμὸν ὄνομα σέβεσθαι. Ὁ δὲ ἱστοριογράφος τὰ κατὰ
τὸν Σολομῶντα πεπληρωκὼς ἐπήγαγε· «Καὶ τὰ
λοιπὰ τῶν λόγων Σολομῶντος, καὶ πάντα ὅσα ἐποίη-

17.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 705 li. 17
μαίου τοῦ προφήτου κεκώλυκεν· «Ἀναστρεφέτω (15)
γὰρ, ἔφη, ἕκαστος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, ὅτι ἐξ
ἐμοῦ γέγονε τὸ ῥῆμα τοῦτο.» Δηλοῖ δὲ ὁ ἱστοριο-
γράφος καὶ τῆς μητρὸς τοῦ Ῥοβοὰμ τὸ γένος, εἰς
ἔλεγχον τῆς τοῦ γεγεννηκότος παρανομίας· «Ὄνομα
γὰρ, φησὶ, τῇ μητρὶ αὐτοῦ Ναανὰ, θυγάτηρ Ἀνὰν, (20)

18.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 705 li. 28
Ῥοβοὰμ τὴν τοῦ πατρὸς παρανομίαν ἐζήλωσεν. ΕΡΩΤ. ΜΑʹ.
Τί δήποτε καὶ δὶς τὰ αὐτὰ ὁ ἱστοριογράφος λέ-
γει, καὶ πολλάκις τὰ ὕστερα πρότερα; καὶ
γὰρ ἐνταῦθα τὴν κατὰ τοῦ παιδὸς Ἱεροβοὰμ (30)

19.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 712 li. 22
ἐν λόγῳ Κυρίου λέγων, Ἐπίστρεψον αὐτὸν μετὰ σοῦ (20)
εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ φαγέτω ἄρτον, καὶ πιέτω
ὕδωρ.» Εἶτα καὶ ὁ ἱστοριογράφος ἐπήγαγε·
«Καὶ ἐψεύσατο αὐτῷ.» Τοῦτο ἔγωγε ἐν τούτοις ἡμαρ-
 97

τηκέναι τὸν πρεσβύτην φημὶ, καὶ κατὰ τοῦτο

20.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 773 li. 40
ἐνώπιον Κυρίου πάσας τὰς ἡμέρας, ἃς ἐφώτισεν αὐ-
τὸν Ἰωδαὲ ὁ ἱερεύς.» Τὸ δὲ ἀτελὲς καὶ τοῦδε τοῦ βα-
σιλέως, καὶ τοῦ λαοῦ, ὁ ἱστοριογράφος ἐδίδαξεν. (40)
Ἐπήγαγε γάρ· «Πλὴν τῶν ὑψηλῶν οὐκ ἀπέστη-
σαν· ἔτι ὁ λαὸς ἐθυσίαζον καὶ ἐθυμίων ἐν τοῖς

21.Θεοδώρεος Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon }

(A.D. 4-5) Volume 80 p. 844 li. 21
στίᾳ περιπεσὼν ὑπὸ τῶν ὑπηκόων ἐσφάγη. Ταύτην
γὰρ κατ’ αὐτοῦ τὴν ψῆφον ἐξήνεγκεν ὁ Δεσπότης, (20)
ὡς ὁ ἱστοριογράφος ἔφη· «Καὶ μετὰ Ἰωὰς ἐποίησε
κρίματα, καὶ ἐπέθεντο τῷ Ἰωὰς οἱ παῖδες αὐτοῦ
ἐν αἵμασιν υἱῶν Ἰωδαὲ τοῦ ἱερέως, καὶ ἐθανάτωσαν

23.Θεοδώρεος Interpretatio in Psalmos } (A.D. 4-5) Volume 80 p. 1049

li. 15
λεων τῆς Ἰουδαίας; καὶ εἶπε Κύριος πρὸς αὐτὸν,
Ἀνάβηθι. Καὶ εἶπε Δαβὶδ, Ποῦ ἀναβῶ; καὶ εἶπε· Εἰς
Χεβρών.» Εἶτα διηγησάμενος ὁ ἱστοριογράφος, ὅπως (15)
ἀνῆλθεν, ἐπήγαγε· «Καὶ ἔρχονται ἄνδρες τῆς Ἰου-
δαίας, καὶ χρίουσιν ἐκεῖ τὸν Δαβὶδ, τοῦ βασιλεύειν

24.Θεοδώρεος Interpretatio in Danielem (A.D. 4-5) Volume 81 p. 1393

li. 32
Δαρείου τοῦ Μήδου βασιλεύσαντος, Κῦρος, παραλα- (30)
βὼν τὴν ἀρχὴν, εἰς Πέρσας αὐτὴν μετατίθησιν. Ἰώ-
σηππος δὲ ὁ ἱστοριογράφος τὸν Δαρεῖον μὲν υἱὸν
τοῦ Ἀστυάγους εἶναί φησι, τοῦ δὲ Κύρου θεῖον πρὸς
μητρὸς, τοὺς δὲ τῶν Ἑλλήνων συγγραφέας ἑτέρως

25.Θεοδώρεος Interpretatio in Danielem (A.D. 4-5) Volume 81 p. 1444

li. 41
 98

Ταῦτα σαφέστερον ἡμᾶς ἡ τῶν Μακκαβαίων βίβλος

ἥ τε πρώτη καὶ ἡ δευτέρα διδάσκει, καὶ Ἰώσηππος (40)
δὲ ὁ ἱστοριογράφος ἀκριβῶς ταῦτα συνέγραψε, καὶ
ἡμεῖς δὲ συντόμως τὰ κατ’ αὐτὸν διηγησόμεθα. Τῶν
ἐκ γένους ἀρχιερατικοῦ πρὸς τὸν τηνικαῦτα ἀρχιε-

26.Θεοδώρεος Interpretatio in Danielem (A.D. 4-5) Volume 81 p. 1501

li. 40
σαι αὐτὸν τοῦ πλούτου, ἐπαναστήσεται πάσαις
ταῖς βασιλείαις τῶν Ἑλλήνων.» Τούτου καὶ οἱ
ἔξω τοῦ καθ’ ἡμᾶς λόγου ἱστοριογράφοι τε καὶ συγ- (40)
γραφεῖς, σοφισταί τε καὶ ῥήτορες μέμνηνται, καὶ
διηγοῦνται αὐτοῦ τήν τε ὑπερήφανον στρατείαν, καὶ

27.Θεοδώρεος Interpretatio in Danielem (A.D. 4-5) Volume 81 p. 1520

li. 8
καρδίαι αὐτῶν ἐπὶ πονηρίαν, καὶ ἐπὶ τραπέζῃ μιᾷ
ψευδῆ λαλήσουσι, καὶ οὐ κατευθυνεῖ.» Ῥωμαῖοι γὰρ,
ὡς Ἰώσηππος ἡμᾶς ὁ ἱστοριογράφος διδάσκει, ταύ-
την αὐτοῦ μαθόντες τὴν στρατείαν, παρενεγγύησαν
ἀποστῆναι τῆς Αἰγύπτου· ὅθεν σπεισάμενος, φησὶν, (10)

28.Θεοδώρεος Haereticarum fabularum compendium (A.D. 4-5) Volume

83 p. 469 li. 45
«Οὐ μὴ καταμείνῃ τὸ πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώ-
ποις τούτοις διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς σάρκας.» Καὶ
πάλιν ἱστοριογράφος· «Καὶ εἶδε Κύριος τὴν γῆν, (45)
καὶ ἦν κατεφθαρμένη, ὅτι κατέφθειρε πᾶσα σὰρξ
τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς.» Καὶ πρὸς τὸν Νῶε δὲ

29. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 61 li. 13

ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, καὶ ὁρῶσι τὸ λείψανον αὐτοῦ δονούμενον νε-
κρόν, ὡς λέγουσιν. ἅτινα συνεγράψατο Αὐλέας ὁ σοφώτατος·
περὶ οὗ, φησί, τὴν σελήνην φιλεῖν τὸν Ἐνδυμίωνα ἱστοριογρα-
φοῦσιν.
Ἔστιν οὖν ἀπὸ Ἀβραὰμ ἕως τῆς ἐξόδου τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ (15)
 99

μετὰ Μωσέα ἀπὸ Αἰγύπτου γενεαὶ εʹ, ἔτη υμγʹ. ἀπὸ δὲ τοῦ

30. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 157 li. 20

γεν ἐν Περσίδι. ταῦτα δὲ ἱστόρησαν οἱ σοφώτατοι Θάλης καὶ
Κάστωρ καὶ Πολύβιος συγγραψάμενοι καὶ μετ’ αὐτοὺς Ἡρόδο-
τος ὁ ἱστοριογράφος· ἅτινα καὶ ὁ σοφὸς Θεόφιλος ἐχρονογρά
φησεν.
Ὁ δὲ Κῦρος ὁ βασιλεὺς Περσῶν ἀπέλυσεν ἐκ τῆς αἰχμα-

31. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 178 li. 14

τοῖς γυναῖκας. τοῦτο δὲ πρὸς ἅπαξ ἐποίησεν ὁ Ῥῶμος γενέσθαι·
καθὼς ὁ σοφώτατος Βεργίλλως ἐξέθετο· ὡσαύτως δὲ καὶ Πλί-
νιος ὁ Ῥωμαίων ἱστοριογράφος συνεγράψατο, ὁμοίως δὲ καὶ Λί-
βιος. ἕτεροι δὲ ἱστορικοὶ συνεγράψαντο πρῶτον ἱπποδρόμιον (15)
ἐπιτελέσαι αὐτοῖς τὸν Ῥῶμον εἰς βούρδωνας.

32. SCRIPTA ANONYMA ADVERSUS JUDAEOS Epist. et Theol.

Dialogus Timothei et Aquilae (A.D. 5-10) Sec. 9 subsec. 14 li. 2
(14) ὁ Χριστιανὸς εἶπεν· ἐν τούτῳ γάρ ἐστι πιστοποιόν, ὅτι οὐκ ἐν χειρὶ
ἱστοριογράφου ἐφανερώθη τοῦτο, ἀλλ’ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ τοῦ Σολο-
μῶντος ἔγνωσθε τοῦτο·
(15) ἤγειρεν γὰρ αὐτῷ κύριος σατὰν τὸν Ἀζαὴλ βασιλέα Ἀσυρίων, καὶ
τοὺς

33. ALEXANDER Scr. Eccl. Inventio crucis (epitome prioris libelli)

(A.D. 6?) P. 4076 li. 1t
(4076) ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΥΡΕΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ
ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. (4077) Κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ὁ τῆς
Αἰλίας ἐπίσκοπος

34. Άννα Κομνηνή ιστορικός. . Αλεξιάς. (A.D. 11-12) Book 9 chap. 6

sec. 1 li. 5
Ὅπως μὲν οὖν ὁ τούτου πατὴρ Ῥωμανὸς εἰς τὴν βασίλειον
ἀνήχθη περιωπὴν καὶ ὁποῖον τέλος ἔσχε τὰ κατ’ αὐτὸν,
 100

διαφόροις τῶν ἱστοριογράφων ἐμέλησε, κἀκεῖθεν ἐξέσται (5)

τὰ περὶ τούτου ἀναλέγεσθαι τοῖς βουλομένοις. Ἐπὶ παισὶ
δὲ ὅμως τετελευτήκει τῷ τε Λέοντι καὶ τῷ Νικηφόρῳ

Χρονολογική ταξινόμηση-ιστορικός

1. THUCYDIDES Hist. Epigramma (5 B.C.) Book 7 epigram 45 li. p1

(45) ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ (p1)
Μνᾶμα μὲν Ἑλλὰς ἅπασ’ Εὐριπίδου, ὀστέα δ’ ἴσχει (1)
γῆ Μακεδών, ᾗπερ δέξατο τέρμα βίου.
πατρὶς δ’ Ἑλλάδος Ἑλλάς, Ἀθῆναι· πλεῖστα δὲ Μούσαις

2. PLATO Phil. Sophista (5-4 B.C.) Stephanus p. 267 sec. e li. 2

δέ, κἂν εἰ τολμηρότερον εἰρῆσθαι, διαγνώσεως ἕνεκα τὴν
(e) μὲν μετὰ δόξης μίμησιν δοξομιμητικὴν προσείπωμεν, τὴν δὲ
μετ’ ἐπιστήμης ἱστορικήν τινα μίμησιν.
ΘΕΑΙ. Ἔστω.
ΞΕ. Θατέρῳ τοίνυν χρηστέον· ὁ γὰρ σοφιστὴς οὐκ ἐν

3. Αριστοτέλης De generatione animalium (4 B.C.) Bekker p. 757b li.

35
οἷον κάραβοι καὶ τὰ συγγενῆ τούτοις· τίκτει γὰρ ἐξ ὀχείας
καὶ ταῦτα καὶ συνδυαζόμενον τὸ ἄρρεν τῷ θήλει πολλάκις
ὦπται. διόπερ οὐδ’ ἱστορικῶς οὐδὲ ταύτῃ φαίνονται λέγοντες οἱ (35)
(758a) φάσκοντες τοὺς ἰχθῦς πάντας εἶναι θήλεις καὶ τίκτειν οὐκ
ἐξ ὀχείας· τὸ γὰρ ταῦτα μὲν ἐξ ὀχείας οἴεσθαι ἐκεῖνα δὲ

4. Αριστοτέλης Poetica (4 B.C.) Bekker p. 1451b li. 1

μενα λέγειν, τοῦτο ποιητοῦ ἔργον ἐστίν, ἀλλ’ οἷα ἂν γένοιτο
καὶ τὰ δυνατὰ κατὰ τὸ εἰκὸς ἢ τὸ ἀναγκαῖον. ὁ γὰρ
(1451b) ἱστορικὸς καὶ ὁ ποιητὴς οὐ τῷ ἢ ἔμμετρα λέγειν ἢ ἄμετρα
διαφέρουσιν (εἴη γὰρ ἂν τὰ Ἡροδότου εἰς μέτρα τεθῆναι
καὶ οὐδὲν ἧττον ἂν εἴη ἱστορία τις μετὰ μέτρου ἢ ἄνευ μέ-

5. Αριστοτέλης Rhetorica (4 B.C.) Bekker p. 1359b li. 32

 101

δαπανημάτων. ταῦτα δ’ οὐ μόνον ἐκ τῆς περὶ τὰ ἴδια ἐμ- (30)

πειρίας ἐνδέχεται συνορᾶν, ἀλλ’ ἀναγκαῖον καὶ τῶν παρὰ τοῖς ἄλ-
λοις εὑρημένων ἱστορικὸν εἶναι πρὸς τὴν περὶ τούτων συμβουλήν.
περὶ δὲ πολέμου καὶ εἰρήνης τὴν δύναμιν εἰδέναι
τῆς πόλεως, ὁπόση τε ὑπάρχει ἤδη καὶ πόσην ἐνδέχε-

6. PLUTARCHUS Biogr. et Phil. Lysander (A.D. 1-2) Chap. 25 sec. 4 li.

7
μαθηματικῷ, προσλαβοῦσαν καὶ διὰ λημμάτων (5)
χαλεπῶν καὶ δυσπορίστων ἐπὶ τὸ συμπέρασμα
προϊοῦσαν, ἡμεῖς ἀναγράψομεν ἀνδρὸς ἱστορικοῦ
καὶ φιλοσόφου λόγῳ κατακολουθήσαντες.(1) Ἦν γύναιον ἐν Πόντῳ
κύειν ἐξ Ἀπόλ-

7. Αρποκρατίων Lexicon in decem oratores Atticos (A.D. 1/2?) Alphabetic

letter delta lemma 15 li. 2
τῷ περὶ τοῦ Διογένους κλήρου.
(15) Δεκαδαρχία: Ἰσοκράτης. τὰς μὲν ὑπὸ Λακεδαιμονίων κατα-
σταθείσας ἐν ταῖς πόλεσι δεκαδαρχίας συνεχῶς ὀνομάζουσιν οἱ ἱστο-
ρικοὶ, ὁ μέντοι Ἰσοκράτης ἐν τῷ Παναθηναϊκῷ τρόπον τινὰ ἐξηγήσατο
τοὔνομα· φησὶ γὰρ ὅτι Λακεδαιμόνιοι ιʹ μόνον ἄνδρας κυρίους ἑκά-
στης πόλεως ἐποίησαν. Φίλιππος μέντοι παρὰ Θετταλοῖς δεκαδαρ- (5)

8. Αρποκρατίων Lexicon in decem oratores Atticos (A.D. 1/2?) Alphabetic

letter kappa lemma 3 li. 3
(3) Καδμεία: Ἰσοκράτης Πανηγυρικῷ. τῆς Καδμείας καὶ οἱ ἄλλοι
ῥήτορες πολλάκις μνημονεύουσι, λέγεται δὲ οὕτως ἡ τῶν Θηβαίων
ἀκρόπολις, ὡς παρὰ πᾶσι σχεδὸν τοῖς ἱστορικοῖς ὡμολόγηται.
(4) Καθάρσιον: Αἰσχίνης κατὰ Τιμάρχου. ἔθος ἦν Ἀθήνησι καθαί-
ρειν τὴν ἐκκλησίαν καὶ τὰ θέατρα καὶ ὅλως τὰς τοῦ δήμου συνόδους

9. Αρποκρατίων Lexicon in decem oratores Atticos (A.D. 1/2?) Alphabetic

letter kappa lemma 43 li. 2
γράφει, Κάνδουλον καὶ Ἄτλαντον.
(43) Κεινέας: Δημοσθένης ἐν τῷ ὑπὲρ Κτησιφῶντος. ὡμολόγηται
καὶ παρὰ τοῖς ἱστορικοῖς ὅτι Κεινέας εἷς ἦν τῶν προϊεμένων Φιλίππῳ
 102

τὰ Θετταλῶν πράγματα, καὶ μάλιστα Θεοπόμπῳ ἐν αʹ, ἅμα καὶ

διεξερχομένῳ τὰ περὶ τὸν ἄνδρα.

10. Αρποκρατίων Lexicon in decem oratores Atticos (A.D. 1/2?)

Alphabetic letter lambda lemma 25 li. 1
κατὰ Τιμοκράτους καὶ Ἀνδοκίδης ἐν τῷ περὶ τῶν μυστηρίων (10)
δηλοῦσιν.
(25) Λογοποιός: ὁ ὑφ’ ἡμῶν ἱστορικὸς λεγόμενος· Ἰσοκράτης Βουσί-
ριδι καὶ Ἡρόδοτος ἐν τῷ βʹ.
(26) Λόγου τυχεῖν: ἀντὶ τοῦ ἐπαίνου Δημοσθένης ἐν τῷ ὑπὲρ Κτησι-

11. Αρποκρατίων Lexicon in decem oratores Atticos (A.D. 1/2?)

Alphabetic letter mu lemma 43 li. 3
(43) Μύριοι ἐν Μεγάληι πόλει: Δημοσθένης ἐν τῷ κατ’ Αἰσχίνου.
συνέδριόν ἐστι κοινὸν Ἀρκάδων ἁπάντων, οὗ πολλάκις μνημονεύουσιν
οἱ ἱστορικοί. διείλεκται δὲ περὶ αὐτῶν καὶ Ἀριστοτέλης ἐν τῇ κοινῇ
Ἀρκάδων πολιτείᾳ, ἀρχόμενος τοῦ βιβλίου.
(44) Μύρτανον: Δημοσθένης ὑπὲρ Κτησιφῶντος. φρούριον ἦν ἐν

12. Ωριγένης Αποσπάσματα in evangelium Joannis (in catenis)

{2042.006} (A.D. 2-3) Fragm.20 li. 68
εἰκότως κατελθὸν ἐπ’ αὐτὸν τὸ ἅγιον πνεῦμα ἔμεινεν. ταῦτα δὲ
πάντα, τὸ κατελθεῖν λέγω ἐξ οὐρανοῦ τὸ πνεῦμα ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν
καὶ μεῖναι ἐπ’ αὐτόν, οἰκονομίας ἕνεκεν γέγραπται, οὐχ ἱστορικὴν
διήγησιν ἔχοντα, ἀλλὰ θεωρίαν νοητήν, ὡς ἤδη εἴρηται. ἀχώριστον
γὰρ τοῦ υἱοῦ τὸ ἅγιον πνεῦμα· οὐδὲ γὰρ ὁ υἱὸς ἐν τόπῳ οὐδ’ αὖ (70)

13. Ωριγένης Αποσπάσματα in evangelium Joannis (in catenis) (A.D. 2-

3) Fragm.74 li. 11
«τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει». βάλλειν γὰρ λίθον εἰς ὕψος λέγεται ὁ
ἀδικίαν εἰς ὕψος λαλῶν. εὑρήσεις δὲ ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ μίγμα τοῦ ὡσ- (10)
ὰν ἱστορικοῦ πρὸς τὸ γυμναστικόν, καὶ μάλιστα παρὰ τῷ Ἰωάννῃ. τήρει
γὰρ ἐν τῇ πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν διαλέξει πῶς τὸ μὲν «Ἐκαθέζετο
«ἐπὶ πηγῆς ὁ Ἰησοῦς» ἀπαγγελία ἐστὶν ὡς περὶ σωματικῆς πηγῆς

14. Ωριγένης Adnotationes in Numeros (A.D. 2-3) Volume 17 p. 21 li. 30

 103

(21) Στίχ. ζʹ. Καὶ ἀναλαβὼν τὴν παραβολήν. (28n)

Ἡ θεία Γραφὴ ἔν τισιν τόποις προκρίνει καὶ προ- (29)
τίθησι τὸ συμβολικὸν ὂν τῆς ἱστορικῆς διηγήσεως ἐν (30)
τῇ αὐτοῦ ὑποθέσει.

15. Ωριγένης Excerpta in Psalmos [Dub.] (A.D. 2-3) Volume 17 p. 147

li. 35
ἂν, οἱ βραχέα μὲν λέγοντες, ὀλέθρια δέ. Κατὰ δὲ
τὴν ἱστορίαν, Αἰγύπτιοι ἄνωθεν ὕδωρ οὐκ ἔχουσιν,
οὐδὲ γίνεται ὑετὸς ἐν Αἰγύπτῳ. Ἱστορικῶς μὲν οὖν, (35)
πάσης τότε τῆς τῶν ὑδάτων φύσεως κατὰ τὴν Αἴ-
γυπτον τῷ προστάγματι τοῦ Μωσέως εἰς αἷμα τρα-

16. Ωριγένης Scholia in Matthaeum (A.D. 2-3) Volume 17 p. 296 li. 2

(293) Καθ’ ἑτέραν δὲ ἐκδοχὴν εἴη δ’ ἂν, ἀγρὸς μὲν ἡ (56)
(296) Γραφὴ, πολλοῖς καταπεφυτευμένη ῥητοῖς νομικοῖς τε
καὶ γραφικοῖς, καὶ ἱστορικοῖς· θησαυρὸς δὲ τὰ τού-
τοις ποικίλα ἐνόντα φανερά τε καὶ κεκρυμμένα νοή-
ματα· καὶ Χριστὸς ὁ τίμιος τῆς Γραφῆς θησαυρός.

17. Ωριγένης Scholia in Lucam (Αποσπάσματα e cod. Venet. 28) (A.D. 2-

3) Volume 17 p. 333 li. 13
(333) ΚΕΦ. Ζʹ. Στίχ. κβʹ. (12n)
Ἱστορικῶς δέ· Μετὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὀρνι- (13)
θίου, πρῶτον τὰ ἱμάτια πλύνεται ὁ καθαρισθεὶς, εἶτα
πᾶσαν τρίχα ξυρᾶται, καὶ ἐπὶ τούτοις λούεται ὕδατι, (15)

18. IAMBLICHUS Phil. De vita Pythagorica {2023.001} (A.D. 3-4)

Chap. 34 sec. 243 li. 9
τοῦ Ξούθου καὶ Κρεούσης τῆς Ἐρεχθέως, τεθειμένην δὲ
τρισὶ γενεαῖς ὕστερον τῶν πρότερον κατὰ Θρᾷκας καὶ
τὴν Ὠρειθυίας ἁρπαγήν, ὡς οἱ πλείους τῶν ἱστορικῶν
ἀποφαίνουσι. κεχρῆσθαι δὲ τῇ Δωρικῇ διαλέκτῳ καὶ τὸν (10)
(244) Ὀρφέα, πρεσβύτατον ὄντα τῶν ποιητῶν. τῆς δὲ ἰατρικῆς

19. Γρηγόριος Νύσσης. Oratio catechetica magna (A.D. 4) Sec. 5 li. 69

 104

ὁμοιώσει τῇ κατὰ τὴν εἰκόνα πάντων ἐστὶ τῶν τὸ θεῖον

χαρακτηριζόντων ἡ ἀπαρίθμησις, καὶ ὅσα περὶ τούτων
ἱστορικώτερον ὁ Μωσῆς διεξέρχεται, ἐν διηγήσεως εἴδει
δόγματα ἡμῖν παρατιθέμενος, τῆς αὐτῆς ἔχεται διδασ- (70)
καλίας. ὁ γὰρ παράδεισος ἐκεῖνος καὶ ἡ τῶν καρπῶν

20. Γρηγόριος Νύσσης. Oratio catechetica magna (A.D. 4) Sec. 8 li. 22

λύεται, ὅπως ἂν τῆς νῦν ἐναπειλημμένης αὐτῷ ῥυπαρίας (20)
ἀποκριθείσης εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς σχῆμα διὰ τῆς ἀναστάσεως
ἀναπλασθείη. τὸ δὲ τοιοῦτον δόγμα ἱστορικώτερον μὲν
καὶ δι’ αἰνιγμάτων ὁ Μωσῆς ἡμῖν ἐκτίθεται. πλὴν ἔκ-
δηλον καὶ τὰ αἰνίγματα τὴν διδασκαλίαν ἔχει. ἐπειδὴ

21. Γρηγόριος Νύσσης. Apologia in hexaemeron {2017.078} (A.D. 4) P.

76 li. 43
ἀεικίνητον τοῦ πυρὸς εἶναι τὴν φύσιν, παντὶ δῆλον
ἐκ τῶν φαινομένων ἐστίν· ἃ δὲ διὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης
ἐκ τοῦ ἀκολούθου νοεῖν ὑποτίθεται ὁ λόγος, ἱστορικῶς
παρὰ τοῦ Μωϋσέως ἐν διηγήματος εἴδει συγκαταγέ-
γραπται, τὸ, «Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωΐ.» (45)

22. Γρηγόριος Νύσσης. Apologia in hexaemeron (A.D. 4) P. 113 li. 22

νὸν φωστῆρες πεποίηνται. Ὅτι μὲν οὖν ἑκάστου τῶν (20)
γινομένων θαυμάτων λόγος τις θεῖος καθηγεῖται
προστακτικὸς, οὕτω τοῦ Μωσέως ἱστορικῶς ἡμᾶς
τὰ ὑψηλὰ τῶν δογμάτων διδάσκοντος, ἐν τοῖς φθά-
σασιν ἐξητάσαμεν λόγοις, ἐν οἷς τοῦτο κατενοήσα-

23. Ευσέβιος εκκ. συγγραφέας. Supplementa ad quaestiones ad Stephanum

(A.D. 4) Volume 22 p. 961 li. 8
ἄλλων καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ Ἰορδάνῃ βαπτισθησόμενος
ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου· καὶ δὴ συνόρα ἐν τούτοις ὕφος καὶ
ἀκολουθίαν ἱστορικῆς διηγήσεως ἣν ὁ Ματθαῖος ἐκτί-
θεται, Σύρος ἀνὴρ, τελώνης τὸν βίον, τὴν φωνὴν
Ἑβραῖος. (10).
 105

24. Ευσέβιος εκκ. συγγραφέας. Commentaria in Psalmos (A.D. 4) Volume

23 p. 905 li. 50
γησιν, κοινοποιεῖ τὸν λόγον ὑπομιμνήσκων τὰ πάλαι
πεπραγμένα, καὶ ὡς ἂν τοῖς πᾶσι γνώριμα ἐπαναλαμ-
βάνων τὰ ἀπὸ τῆς ἱστορικῆς Γραφῆς δηλούμενα. Διό (50)
φησιν· Ὅσα ἠκούσαμεν καὶ ἔγνωμεν αὐτά. Οὐ πάν-
των δέ ἐστι τὸ ἀκούειν καὶ γινώσκειν, ἀλλ’ ἢ μόνων

25. Ευσέβιος εκκ. συγγραφέας. Commentaria in Psalmos (A.D. 4) Volume

23 p. 1277 li. 37
ἄρτος ἐστὶν ἐκ τῆς γῆς ἐξαγόμενος, ἐπὶ τὸ τρέφειν (35)
τὸν ἔνδον καὶ ἐν κρυπτῷ ἄνθρωπον, καὶ ἀπὸ τῶν
σωματικῶν δὲ τῆς γραφῆς διηγημάτων διὰ τὸ ἱστο-
ρικὸν γῆ εἰρημένον. Ἄρτος ἐξαγόμενος ὁ μυστικός
ἐστι λόγος. Τοῦ ἐξιλαρῦναι πρόσωπον ἐν ἐλαίῳ,
καὶ ἄρτος καρδίαν ἀνθρώπου στηρίζει. Ἱλαρύνε- (40)

26. Γρηγόριος Ναζιανζηνός . In sanctum pascha (orat. 45) (A.D. 4)

Volume 36 p. 636 li. 29
Τὸ Πάσχα τοῦτο, τὸ μέγα τε καὶ σεβάσμιον, Φάσκα
τοῖς Ἑβραίοις προσαγορεύεται, κατὰ τὴν ἐκεί-
νων φωνήν· δηλοῖ δὲ ἡ φωνὴ τὴν διάβασιν· ἱστορι-
κῶς μὲν, διὰ τὴν ἐξ Αἰγύπτου πρὸς τὴν Χαναναίαν (30)
φυγὴν καὶ μετανάστασιν· πνευματικῶς δὲ, διὰ
τὴν ἐκ τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω, καὶ τὴν γῆν τῆς

27. Γρηγόριος Ναζιανζηνός . Carmina dogmatica (A.D. 4) Column 472 li.

11
(Πολλαὶ γὰρ τελέθουσι παρέγγραπτοι κακότητες),
Δέχνυσο τοῦτον ἐμεῖο τὸν ἔγκριτον, ὦ φίλ’, ἀριθμόν. (10)
Ἱστορικαὶ μὲν ἔασι βίβλοι δυοκαίδεκα πᾶσαι
Τῆς ἀρχαιοτέρης Ἑβραϊκῆς σοφίης.
(473) Πρωτίστη, Γένεσις, εἶτ’ Ἔξοδος, Λευιτικόν τε.

28. Γρηγόριος Ναζιανζηνός . Carmina de se ipso (A.D. 4) P. 969 li. 1t

 106

(969) ΒΙΒΛΟΣ Βʹ. ΕΠΗ ΙΣΤΟΡΙΚΑ.

ΤΟΜΗ Αʹ. ΠΕΡΙ ΕΑΥΤΟΥ. Αʹ. Περὶ τῶν καθ’ ἑαυτόν. Χριστὲ ἄναξ,
ὃς ἁγναῖς ποτ’ ἀειρομέναις παλάμῃσι (4)

29. Αθανάσιος θεολόγος Expositiones in Psalmos (A.D. 4) Volume 27 p.

300 li. 32
ήγαγον γὰρ αὐτῶν τὸ αἷμα εἰς γῆν, κατὰ τὴν Ἡσαΐου (30)
φωνὴν, ὡς καὶ τὸν πόδα αὐτοῦ βαφῆναι ἐν αἵματι.
Ἱστορικώτερον δὲ τὰ τοιάδε γράφει ὁ λόγος. Ἡ γλῶσ-
σα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ’ αὐτοῦ. Κύνας
μὲν τοὺς τῆς νοητῆς ποίμνης φύλακάς φησι, τοὺς

30. Αθανάσιος θεολόγος Expositiones in Psalmos (A.D. 4) Volume 27 p.

465 li. 43
ταῦθα τοὺς ἐνδεεῖς νοήσεις τοῦ θείου λόγου, τὰ ἔθνη
δηλονότι· οἳ γεωργῶν δίκην τὸν νοητὸν κατέσπειραν
λόγον. Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ ἱστορικῶς αὐτὸ δέξασθαι.
Ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τὰ
ἑξῆς. Τοῦ διανείμαντος δηλονότι τὸν εὐαγγελικὸν (45)

31. Αθανάσιος θεολόγος Quaestiones ad Antiochum ducem [Sp.] (A.D.

4) Volume 28 p. 628 li. 34
ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολάς.» Διδάσκει οὖν ἡμᾶς, ὅτι ἐξ
ἀνατολῶν πάσης τῆς γῆς ἐστιν ὁ παράδεισος. Ὅθεν
φασὶν ἱστορικοί τινες ἀκριβεῖς παῖδες, ὅτι τού-
του χάριν πάντα τὰ εὐώδη τῶν ἀρωμάτων περὶ τὰ (35)
ἀνατολικώτερα, ἤγουν τὰ Ἰνδικὰ μέρη, ὑπάρχουσιν

32. BASILIUS Caesariensis Theol. Homiliae super Psalmos (A.D. 4)

Volume 29 p. 212 li. 2
ἴαμα τοῦ οἰκείου πάθους ἕκαστος ἐκλεγώμεθα. Ἴαμα (50)
(212) γὰρ, φησὶ, καταπαύσει ἁμαρτίας μεγάλας. Ἄλλα
μὲν οὖν προφῆται παιδεύουσι, καὶ ἄλλα ἱστορικοὶ,
καὶ ὁ νόμος ἕτερα, καὶ ἄλλα τὸ εἶδος τῆς παροιμια-
κῆς παραινέσεως. Ἡ δὲ τῶν Ψαλμῶν βίβλος τὸ ἐκ
 107

33. DIDYMUS CAECUS Scr. Eccl. De trinitate (lib. 2.8-27) [Sp.] (A.D.
4) Volume 39 p. 672 li. 26
χὴν, ἀγγέλων ὑπηρετουμένων, τὸ πάσαις νοήσεσιν
ἀόρατον Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ βαπτίζει εἰς ἑαυτὸ καὶ (25)
ἀναγεννᾷ. Καὶ γὰρ καὶ Βαπτιστὴς ἱστορικῶς, καὶ
ἑπομένως τῷ, «Ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος,» εἶπεν
περὶ τοῦ Χριστοῦ· «Ἐκεῖνος ὑμᾶς βαπτίσει ἐν

34. SOCRATES Scholasticus Hist. Historia ecclesiastica (A.D. 4-5) Book

5 chap. 22 li. 34
ἀπόστολοι ἡμῖν παρήγγειλαν· οὐδὲ καταδίκην ἢ τιμωρίαν ἢ κατάραν,
ὡς ὁ Μωϋσέως νόμος τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἡμῖν τὰ εὐαγγέλια ἢ οἱ
ἀπόστολοι διηπείλησαν. Ἱστορικῶς δὲ μόνον πρὸς διαβολὴν Ἰου-
δαίων, ὅτι ἐμιαιφόνουν κατὰ τὰς ἑορτὰς, ἐν τοῖς εὐαγγελίοις καὶ (35)
καιρῷ τῶν ἀζύμων πεπονθέναι ὁ Σωτὴρ ἀναγέγραπται. Σκοπὸς

35. Ιωάννης Χρυσόστομος Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D. 4-

5) Volume 55 p. 242 li. 14
τοσοῦτον καταβαίνοντος, ὥστε κρίνεσθαι μετὰ ἀνθρώ-
πων. Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐ-
τοῦ. Ἔχει μέν τι καὶ προφητικὸν, ἔχει δὲ καὶ ἱστο-
ρικὸν, τὸ εἰρημένον· γέγονε μὲν γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς Πα
λαιᾶς ἐκεῖθεν αὐτοῦ ἡ εὐπρέπεια. Καὶ γὰρ ὁ ναὸς,
τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, ἡ λατρεία πᾶσα καὶ ἡ πολιτεία

36. Ιωάννης Χρυσόστομος Synopsis scripturae sacrae [Sp.] {2062.213}

(A.D. 4-5) Volume 56 p. 314 li. 8
νόμους ἀναγράφειν. Ὅπερ γὰρ ἰσχύει νόμος,
τοῦτο καὶ ἡ διήγησις τοῦ βίου τῶν ἁγίων. Ἔστι
τοίνυν τῆς Παλαιᾶς τὸ μὲν ἱστορικὸν, ὡς ἡ Ὀκτά-
τευχος· ἡ μὲν Γένεσις τὰ περὶ τῆς δημιουργίας δι-
ηγουμένη, καὶ τὰ περὶ τοῦ βίου τῶν εὐηρεστηκότων (10)

37. Ιωάννης Χρυσόστομος Synopsis scripturae sacrae [Sp.] {2062.213}

(A.D. 4-5) Volume 56 p. 316 li. 18
 108

Ἰούδα φυλῆς ὀνομασθὲν τῆς βασιλικωτάτης, ὅθεν οἱ

βασιλεῖς ἂν ἐγένοντο. Τῆς οὖν Παλαιᾶς ἐστι τὸ μὲν
ἱστορικὸν, τοῦτο δὴ ὃ προειρήκαμεν· τὸ δὲ συμβου-
λευτικὸν, ὡς αἵ τε Παροιμίαι, καὶ ἡ τοῦ Σειρὰχ
Σοφία, καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴς, καὶ τὰ ᾌσματα τῶν (20)

38. Ιωάννης Χρυσόστομος Synopsis scripturae sacrae [Sp.] {2062.213}

(A.D. 4-5) Volume 56 p. 316 li. 25
τὰ εἴδη ταῦτα διῃρημένα ἁδρομερῆ ἐν ἀλλήλοις ὄντα.
Οἷόν τι λέγω, ἐν ταῖς ἱστορίαις εὕροι τις ἂν προφη-
τείαν· καὶ τῶν προφητῶν ἀκούσειεν ἂν πολλὰ ἱστο- (25)
ρικὰ διαλεγομένων. Καὶ τὸ τῆς συμβουλῆς δὲ εἶδος
καὶ τὸ τῆς παραινέσεως, ἐν ἑκατέρῳ τούτων, ἔν τε τῇ
προφητείᾳ, ἔν τε τῇ ἱστορίᾳ. Πάντα δὲ ταῦτα, ὥσπερ

39.Θεοδώρεος Interpretatio in Jeremiam {4089.026} (A.D. 4-5) Volume

81 column 757 li. 18
οὖν προφητεία ἐντεῦθεν ἔσχε τὸ τέλος.
Ἱστορικώτερον δὲ διέξεισι τὰ ἑξῆς· καὶ διδάσκων,
ὅπως τε ἐβασίλευσεν ὁ Σεδεκίας, καὶ ὅτι παρανο-
μῶν διετέλεσε· καὶ ὡς ἐν τῷ ἐννάτῳ ἔτει τῆς βα- (20)

40.Θεοδώρεος Interpretatio in Danielem (A.D. 4-5) Volume 81 p. 1412

li. 8
κεφαλῆς αὐτοῦ ἐπὶ τῆς κοίτης αὐτοῦ, καὶ τὸ ἐν-
ύπνιον ἔγραψε.» Μέχρι μὲν τούτων τῶν λόγων
ὁ μακάριος Δανιὴλ ἱστορικώτερον τὴν προφητείαν
συνέγραψε. Πρῶτον μὲν γὰρ εὐθὺς ἀρξάμενος τὰ
συμβεβηκότα αὐτοῖς δορυαλώτοις γεγενημένοις ἐδί- (10)

41.Θεοδώρεος Interpretatio in Danielem (A.D. 4-5) Volume 81 p. 1532

li. 9
γενείας διὰ τῆς θείας χάριτος ἠξιωμένους Ἀμμὰν
ὀνομάζεσθαι. Εἰ μὲν οὖν τροπικῶς βούλει νοῆσαι τὰ
ὀνόματα, οὕτω νοήσεις. Εἰ δὲ ἱστορικῶς, ὡς ἤδη
προειρήκαμεν, ὅτι τούτων καταφρονήσει, ὡς τῶν (10)
 109

μὲν πλειόνων ἀσεβείᾳ συζώντων, αὐτῶν δὲ τῶν ὀλί-

42.Θεοδώρεος Interpretatio in xii prophetas minores {4089.029} (A.D.

4-5) Volume 81 p. 1836 li. 33
νίκιον ὕμνον ᾄσω τῷ Σωτῆρι καὶ Ποιητῇ. Οἶδα
μὲν οὖν, ὥς τινες ἅπασαν τὴν τοῦ Ἀμβακοὺμ προσ-
ευχὴν ἱστορικῶς νενοηκότες, περὶ τῆς ἐκ Βαβυλῶ-
νος ἐπανόδου ἔφασαν τὸν Προφήτην ταῦτα προειρη-
κέναι· ἐγὼ δὲ, εἰ μὲν καὶ τυπικῶς ἐπ’ ἐκείνοις τις (35)

43. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . De adoratione et cultu in spiritu et

veritate {4090.096} (A.D. 4-5) Volume 68 p. 393 li. 43
τὴν τῶν ἀπάρσεων ἐπιτήρησιν ποιεῖσθαι παρεγγυῶν,
καὶ ἐπισφαλῆ τὴν παράβασιν τοῖς ἐθέλουσι ῥᾳθυμεῖν
ἀπό γε τούτου δεικνύς. Ἀλλὰ ταυτὶ μὲν ἱστορικῶς.
Θεωρῶμεν δὲ ἤδη πνευματικῶς. Ἅμα τε γὰρ ἐγήγερ-
ται καὶ ἀνέτειλεν ἐπὶ τῆς γῆς ἡ ἀληθεστάτη σκηνὴ, (45)

44. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Glaphyra in Pentateuchum

{4090.097} (A.D. 4-5) Volume 69 p. 16 li. 8
τρόπον τινὰ, πρὸς τὴν ἀμείνονά τε καὶ ὑπερτάτω
κειμένην ἀνακομίζοντες γνῶσιν. Ἐκθησόμεθα δὲ χρη-
σίμως, πρότερον μὲν, τὰ ἱστορικῶς πεπραγμένα·
διασαφήσαντες δὲ τὰ τοιάδε συμμέτρως, καὶ οἷά περ
ἐκ τύπου καὶ σκιᾶς μεταπλάττοντες τὸ διήγημα, (10)

45. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Glaphyra in Pentateuchum

{4090.097} (A.D. 4-5) Volume 69 p. 37 li. 32
κακοῦ ἐποπτεύσειεν ἂν πῶς ἡ πάναγνος καὶ ἁγιωτάτη φύσις; (30)
γʹ. Καὶ ταυτὶ μὲν ἡμῖν ὡς ἐν πάχει πραγμάτων
καὶ ἱστορικῶς εἰρήσθω τέως. Μεταχρωννύντες δὲ
ὥσπερ τῆς εἰκόνος τὴν γραφὴν, καὶ τὴν ἐν τῷ γράμ-
ματι σκιὰν μεταχαράττοντες εἰς ἀλήθειαν, φέρε δὴ,

46. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Glaphyra in Pentateuchum

{4090.097} (A.D. 4-5) Volume 69 p. 60 li. 3
 110

(60) δʹ. Ἀφιγμένου δὲ ἤδη πρὸς τοῦτο ἡμῖν τοῦ λόγου,

ὡς ἐν ἀφηγήσει λοιπὸν τῇ κατὰ τὸ γράμμα καὶ
ἱστορικῶς, ἐνδεῖ, ὥς γε οἶμαι, παντελῶς οὐδέν. Φέρε δὴ
οὖν κατ’ ἴχνος τῶν εἰρημένων τὴν ἔσω κεκρυμμέ-
νην διακομίζοντες θεωρίαν, τὸ Χριστοῦ μυστήριον (5)

47. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Glaphyra in Pentateuchum

{4090.097} (A.D. 4-5) Volume 69 p. 192 li. 29
εἰσκρίνοιτο τὰ περὶ αὐτοῦ γεγραμμένα, χαλεπαινέτω
μηδεὶς, ἐκεῖνο διενθυμούμενος, ὡς τὰ μέν ἐστιν ἴδια
τρόπον τινὰ, τῶν ἱστορικῶς γεγονότων, τὰ δὲ καὶ δι’
ἐννοιῶν τῶν ἐσωτάτω χωρεῖ, καὶ εἰς τὴν τοῦ μυστη- (30)
ρίου διαμορφοῦται δύναμιν.

48. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Glaphyra in Pentateuchum

{4090.097} (A.D. 4-5) Volume 69 p. 261 li. 34
τῶν ἐθνῶν κλῆσιν ὁ Ἰσραὴλ, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν ἐν Χρι-
στῷ πλοῦτον θαυμάσει. Ἔνεστι γὰρ εὐκόλως διὰ τῶν
ἱστορικῶς πεπραγμένων καὶ τοῦτο αὐτὸ τοῖς ἐθέλουσι
καταθρεῖν. Ἀπέστειλεν Ἰακὼβ ξένια τῷ Ἡσαῦ με- (35)
τατιθεὶς εἰς ἀγάπησιν, καὶ ταῖς τῶν δώρων φιλοτι-

49. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Glaphyra in Pentateuchum

{4090.097} (A.D. 4-5) Volume 69 p. 432 li. 43
νοῦ τὰ ὀστᾶ σωφρόνως ἀποναρκήσαντες, πίστει δὲ
μᾶλλον τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς δεχόμενοι. Μεμνῆσθαί γε μὴν
ἀναγκαῖον, ὅτι καὶ ἱστορικώτερον περὶ τοῦ Σωτῆρος
ἡμῶν ἐλήφθη τὸ γεγραμμένον, οὐ συντριψόντων τῶν
τοῦ Πιλάτου στρατιωτῶν τὰ σκέλη αὐτοῦ, καθὰ γέ- (45)

50. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Expositio in Psalmos {4090.100}

(A.D. 4-5) Volume 69 p. 833 li. 45
τὴν ἐλπίδα ἔχοντα ἐπ’ ἄνθρωπον, καὶ ἀπὸ Κυρίου
τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν ἀποστήσαντα. Ἔοικε δὲ νῦν ὁ
Δαβὶδ ἡμέραν θλίψεως λέγειν, ἱστορικῶς μὲν καθ’ ἣν (45)
ὁ Σεναχηρεὶμ τοῦ Ῥαψάκου τὰ ἀτάσθαλα ἐκεῖνα
 111

ἔπεμψε γράμματα· «Μὴ ἀπατάτω ὑμᾶς Ἐζεκίας

51. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Expositio in Psalmos {4090.100}

(A.D. 4-5) Volume 69 p. 912 li. 56
(912) ΨΑΛΜΟΣ ΛΕʹ. Εἰς τὸ τέλος, τῷ δούλῳ Κυρίου τῷ Δαβίδ. (55)
(A f. 186, C f. 74 b) Καὶ οὕτω μὲν ἱστορικώτερον,
(913) ὑψηλότερον δὲ κατηγορίαν ὁ ψαλμὸς περιέχει τῆς
ὑπερηΦανίας τοῦ λαοῦ Ἰουδαίων, καὶ τῆς κακίας

52. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Expositio in Psalmos {4090.100}

(A.D. 4-5) Volume 69 p. 1153 li. 41
γῆν τὸ αἷμα αὐτῶν καὶ κατεῤῥαντίσθη τῷ κατανι-
κήματι αὐτῶν, κατὰ τὴν Ἡσαΐου φωνὴν, ὡς καὶ τὸν (40)
πόδα αὐτοῦ βαφῆναι ἐν αἵματι. Ἱστορικώτερον δὲ
τὰ τοιαῦτα διαγράφει ὁ λόγος, καὶ οἷον ὡς ἐπὶ πολέ-
μου καὶ στρατηγοῦ διαπλάττεται. Οἱ γὰρ ἐν πολέμῳ

53. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 192 li. 16
τε καὶ ὀνησιφόρος, καὶ τῆς διανοίας τὸν ὀφθαλμὸν εὖ
μάλα καταλαμπρύνουσα νουνεχεστάτους ἀποτελεῖ. (15)
Ὅταν δέ τι τῶν ἱστορικῶς πεπραγμένων διὰ τῶν
ἱερῶν ἡμῖν Γραμμάτων εἰσφέρηται, τότε δὴ τότε τὸ
ἐκ τῆς ἱστορίας χρήσιμον θηρᾶσθαι πρέπει, ἵνα

54. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 277 li. 11
πάντα μεμέστωτο, καὶ ἀδιάκριτα πᾶσι τὰ ἐξ ὀργῆς,
καὶ καθ’ ὧν οὐ θέμις, καὶ παρ’ ὧν οὐ θέμις. Καὶ (10)
ταυτὶ μὲν, ὡς ἔφην, ἱστορικῶς ταῖς τῶν Ἰουδαίων
ἀγέλαις συνέβη παθεῖν. Παραφυλακτέον δὲ καὶ ἡμῖν
αὐτοῖς. Κολάζεται γὰρ τὸ δυσήκοον, καὶ εἴ τις εἰς

55. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 305 li. 24
 112

καὶ κώμας κατασείοντος αὐτοῦ τῇ παρόδῳ. Καὶ πά-

λιν· Φόβος λήψεται Ῥαμὰ πόλιν Σαούλ. Διερμηνεύον-
τες δὲ τὰ τοιάδε, πεποιήμεθα τὴν ἀφήγησιν ἱστορι-
κωτέραν μὲν, πλὴν οὐκ ἔξω τῆς ἀληθείας. Πᾶσα (25)
γάρ πως ἀνάγκη, τῇ τῶν προκειμένων ποιότητι καὶ
δυνάμει κατάλληλον τὸν τῆς ἑρμηνείας ἐφαρμόζε-

56. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 305 li. 29
δυνάμει κατάλληλον τὸν τῆς ἑρμηνείας ἐφαρμόζε-
σθαι λόγον. Ἐπειδὴ δέ ἐστιν ἔθος τῇ θεοπνεύστῳ
Γραφῇ, διὰ τῶν ἐν τάχει, καὶ ἱστορικῶς δρωμέ-
νων καταδηλοῦν ἔσθ’ ὅτε τὰ μυστήρια, καὶ κεκρυμ- (30)
μένων ἐννοιῶν ἀναπλάττειν εἰκόνας, φαμὲν ὅτι τετυ-

57. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 329 li. 54
Ἰούδαν, καὶ Ἰούδας οὐ θλίψει Ἐφραΐμ.
Παραδόξως ἡμῖν ὁ προφήτης τὸν ἔν γε τούτοις
μάλιστα διαπεραίνει λόγον. Δέχεται γὰρ τὸ ἱστορικῶς
γεγονὸς εἰς εἰκόνα πράγματος νοητοῦ· χρῆναι δὲ (55)
οἶμαι ὡς ἔνι εἰπεῖν καὶ τοῦτο λαμπρῶς. Διεδέξατο

58. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 333 li. 14
τῷ Χριστῷ, καρποφορήσωμεν αὐτῷ τὴν ὑπὲρ νόμον
δικαιοσύνην, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας τὴν κα-
θαρότητα. Οὐκοῦν ὡς ἀπό γε τῶν ἱστορικῶς πεπρα-
γμένων εἰς θεωρίαν ἐρχόμενος τὴν πνευματικὴν, συν- (15)
ήσεις εὖ μάλα τοῦ Χριστοῦ τὸ μυστήριον.

59. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 345 li. 27
ταύτῃ καθεξῆς, κατά γε Ἰδουμαίων καὶ Μωαβιτῶν, (25)
καὶ μέν τοι καὶ Αἰγυπτίων, καὶ προσέτι τῶν ἑτέρων
πεποίηνται μὲν εἰς παράκλησιν τῷ Ἰσραήλ· ἱστο-
 113

ρικωτέραν δέ πως τῶν σημαινομένων ἔχουσι τὴν

ἀπόδοσιν, πλὴν ἐφεῖται τοῖς νουνεχεστέροις, ὡς ἐκ
παχείας καὶ νῦν εἰκόνος μεταχαράττειν ἀστείως εἰς (30)

60. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 360 li. 41
περὶ τῆς Βαβυλωνίων· «Μακάριος,» φησὶν, «ὃς
κρατήσει, καὶ ἐδαφιεῖ τὰ νήπιά σου πρὸς τὴν πέ- (40)
τραν.» Ἀλλὰ ταυτὶ μὲν ἱστορικῶς τῇ τῶν Ἀσσυρίων
συμβέβηκε χώρᾳ, καὶ ταῖς ἐν αὐτῇ πόλεσί τε καὶ
χώραις, ὅτι καὶ πάντες εἰδωλολάτραι καὶ ἀλαζόνες οὐ

61. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 361 li. 3
(361) νοι, εἰσκεκόμικε γείτονα τὴν κατὰ Βαβυλῶνος ὅρασιν
μονονουχὶ τῶν ἀκροωμένων τὸν νοῦν καταθήγων ἐπὶ
τό γε χρῆναι νοεῖν, καὶ πνευματικῶς τὰ ἱστορικῶς
γεγονότα, κατά τε αὐτῆς Βαβυλῶνος, καὶ μὴν καὶ
καθ’ ὅλης τῆς Ἀσσυρίων γῆς. Κατέληξε δὴ οὖν οὐ- (5)

62. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 377 li. 18
ραῖς, καὶ πεπραχότας ἀθλίως. Ἐφαρμόσαι δ’ ἄν τις
καὶ μάλα εἰκότως τῇ τοῦ πάντα συντρίψαντος κε-
φαλῇ, φημὶ δὴ τοῦ ἀρχεκάκου δράκοντος, τὰ ἱστορι-
κῶς εἰρημένα. Ἦν μὲν γὰρ ἀπαιτῶν καὶ ἐπισπουδα-
στὴς, καθ’ οὓς ἤδη προείπαμεν τρόπους· πέπαυται (20)
δὲ, καὶ ἐκ μέσου γέγονε, καταπαίοντος αὐτὸν τοῦ

63. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 388 li. 42
τινὰ καὶ νῦν οἰκονομίαν ἡ τῶν προκειμένων ἡμῖν (40)
προφητικῶν ἀναγνωσμάτων ὑπεμφαίνει δύναμις.
Δεῖ δὲ, οἶμαι, τὰ ἱστορικῶς γεγονότα προαφηγήσα-
σθαι, καὶ διειπεῖν ἕκαστα σαφῶς· ἔσται γὰρ οὕτω
 114

τοῖς ἐντευξομένοις ἐναργὲς ὅτι μάλιστα τὸ δηλούμε-

64. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 436 li. 15
νήθη μερὶς Κυρίου λαὸς αὐτοῦ Ἰακὼβ, σχοίνισμα
κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ.» Ἀλλά μοι πρὸς τού-
τοις κἀκεῖνο ἄθρει λεπτῶς, καὶ ὡς ἀπό γε τῶν ἱστο- (15)
ρικῶς γεγονότων εἰς ἐννοίας ἔρχου τὰς ἐσωτάτω.
Ὅταν ἡμᾶς αἱ πονηραί τε καὶ ἀντικείμεναι δυνά-
μεις, ὕδατος βιαίου δίκην καταχεόμεναι τῆς ψυχῆς,

65. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 597 li. 8
γὰρ καὶ εἰς ἀχρειότητα κατεκομίσθη παντελῆ. Καὶ
κατακέκαυμαι, βοήσονται πάντες, φησὶν, οἱ κατοι-
κοῦντες ἐν αὐτῇ. Κἂν εἰ βούλοιτό τις ἱστορικώτερον
τοῖς προσκειμένοις προσβαλεῖν, κατεμπρησθεῖσαν εὑ-
ρήσει τὴν Ἱερουσαλήμ. Εἰ δὲ δὴ καὶ καθ’ ἕτερον τρόπον, (10)

66. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 604 li. 55
τος ἔσται, καὶ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἐκείνοις δοκούν-
των ἀμελητὶ κατοιχήσεται. Εἰ δὲ χρή τι καὶ τοῖς
ἱστορικῶς γεγονόσιν ἀκόλουθον εἰπεῖν, νομὴ γεγόνασι (55)
μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος σταυρὸν, καὶ τῆς Ῥωμαίων
στρατειᾶς. Κατέλυσε γὰρ καὶ ἀνεπαύσατο παρ’ αὐ-

67. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 645 li. 57
φωνή σου, καὶ πρὸς τὸ ἔδαφος ἡ φωνή σου ἀσθε- (55)
νήσει. Δέχεταί τι τῶν ἱστορικῶς γεγονότων ἐν καιρῷ τῆς
βασιλείας τοῦ μακαρίου Δαβὶδ, καὶ τοῦτο ποιεῖ μο-
(648) νονουχὶ πρὸς ἀνάδειξιν τῶν πολμηθέντων κατὰ Χρι-

68. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 689 li. 30
 115

ὄνομα, καὶ κατάλειμμα, καὶ σπέρμα. Ἥξει τοίνυν

διὰ χρόνου πολλοῦ τὸ ὄνομα Κυρίου, φησί. Καὶ εἰ
μὲν ἱστορικῶς τις ἕλοιτο νοεῖν, δι’ ἐτῶν ἑβδομή- (30)
κοντα κατηλέησεν ὁ Θεὸς τὸν Ἰσραήλ. Εἰ δὲ δὴ τὴν ἔσω
καὶ κεκρυμμένην τῶν ἐννοιῶν διάξοι τρίβον, εἰσδέ-

69. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 692 li. 27
νητῶν, καὶ πανηγύρεως ἀφορμὴν ποιεῖσθαι, ἐξείργον- (25)
τος οὐδενὸς εἰσπορεύεσθαι εἰς τὰ ἅγιά μου, καὶ μετὰ
αὐλοῦ καὶ κιθάρας; Καὶ ταυτὶ μὲν ἱστορικῶς. Πρὸς
δέ γε τὸν Σατανᾶν καὶ τοὺς τὰ αὐτοῦ φρονοῦντας εἰ
λέγοιτο, τοῖόνδε τι νοήσεις· Εἰς μακροὺς ηὐφραίνετο

70. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 861 li. 18
λάσσῃ νήσους μὴ ἀνηκόους ἀπομεῖναι τῶν ἱερῶν κη-
ρυγμάτων, μήτε μὴν τοὺς οἰκοῦντας αὐτάς. Καὶ
ἱστορικῶς μὲν ὡδὶ τοῖς εἰρημένοις προσβαλεῖς. Συν-
ήσεις δὲ, εἰ δοκεῖ, καὶ καθ’ ἕτερον τρόπον τῆς προφη-
τείας τοὺς λόγους. Θαλάσσῃ μὲν γὰρ ἡ θεόπνευστος (20)

71. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 905 li. 7
αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρά σε, ὅπως ἐνδείξωμαι ἐν σοὶ τὴν (5)
δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελῇ τὸ ὄνομά μου ἐν
πάσῃ τῇ γῇ.» Καὶ ταυτὶ μὴν εἰρήσθω πάλιν ἱστο-
ρικῶς. Φαμὲν δὲ ὅτι τοὺς εὖ βιοῦν ᾑρημένους, καὶ
τὴν ὑπὸ τῷ διαβόλῳ δουλείαν παραιτουμένους, ἀπο-
φοιτῶντάς τε τῶν περὶ γῆν σπουδασμάτων, καὶ οἷον (10)

72. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 953 li. 54
ἀνὰ μέρος ἐπί τισι γεγονότων εἰς τὸ καθόλου καὶ
ἐπὶ πάντας, καὶ καθάπερ ἐξ ἐνεργοῦς εἰκόνος τῶν
ἱστορικῶς πεπραγμένων ἀναβιβάζειν ἀστείως τῶν
 116

παιδευομένων τὸν νοῦν εἰς θεωρίας μυστικωτέρας. (55)

Ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἐν χερσὶ στίχων ἔνεστιν ἰδεῖν.

73. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 1125 li. 23
καὶ ἀλαλάζοντες, καὶ τὰς εἰς Θεὸν ὑμνῳδίας οἷά
τινα στέφανον ἔχοντες ἐπὶ κεφαλῆς. Οὐκοῦν ὡς ἀπό
γε τῶν ἱστορικῶς γεγονότων, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς τε-
λευταίαις κλήσεσι θυμηδίαν εὖ μάλα διαμορφοῖ.
Ἐπιστραφήσονται γὰρ παρὰ Κυρίου, φησὶ, καὶ (25)

74. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 1145 li. 9
τὴν Ἱερουσαλὴμ, ἥτις ἐστὶν Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶν-
τος· Οὐκέτι προστεθήσεται διελθεῖν διὰ σοῦ ἀπερί-
τμητος καὶ ἀκάθαρτος. Ἱστορικῶς μὲν γὰρ τοιῶσδε
συνήσεις τὸ εἰρημένον· Τὰ περίοικα τῆς Ἱερουσαλὴμ (10)
ἔθνη, ἀπερίτμητα καὶ ἀκάθαρτα νοηθεῖεν ἂν, οὔτε

75. Κύριλλος Αλεξανδρινός θεολόγος . Commentarius in Isaiam prophetam

{4090.103} (A.D. 4-5) Volume 70 p. 1145 li. 18
μεως αὐτοῖς, μονονουχὶ δὲ καὶ παρῄεσαν δι’ αὐτῆς,
ὡς ἐῤῥιμμένην ὑπὸ πόδας ἔχοντες αὐτήν. Ἀπὸ δὲ
τῶν ἱστορικῶς συμβαινόντων ἔσθ’ ὅτε, φέρε, δια-
πλάττωμεν τὰ πνευματικά. Τὰ τῶν δαιμονίων στίφη,
τοῦτ’ ἔστιν οἱ κοσμοκράτορες τοῦ σκότους τούτου, (20)

76. Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας . Commentarii in Isaiam {2598.004} (A.D.

5-6) P. 2088 li. 1
τῇ περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείᾳ λεχθείσῃ τὰ περὶ
τῆς νοητῆς Βαβυλῶνος, καὶ τοῦ ταύτης ἄρχοντος (55)
(2088) διαβόλου λεγόμενα, ὃς κατὰ τὸν ἱστορικὸν βασιλέα
πολεμεῖ μὲν ἀεὶ τοῖς ἀνακειμένοις Θεῷ, πολλούς τε
λίαν αἰχμαλώτους ἐργάζεται, καὶ τούτοις ἐπιχαίρει
 117

77. Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας . Commentarii in Isaiam {2598.004} (A.D.

5-6) P. 2332 li. 16
τίας. Τῇ οὖν εἰρημένῃ καρδίᾳ τῆς Ἱερουσαλὴμ
διπλῆν ἐπενηνέχθαι λέγει τὴν κόλασιν, ἐπεὶ καὶ (15)
ἱστορικῶς συναπέλαυον τῶν τοῦ πλήθους κακῶν οἱ
δηλωθέντες ὑπ’ ἀλλοφύλοις ἔθνεσι ταπεινούμενοι,
καὶ κατὰ διάνοιαν ἐκόλαζον ἑαυτοὺς, τὴν τοῦ λαοῦ

78. Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας . Commentarii in Isaiam {2598.004} (A.D.

5-6) P. 2424 li. 23
ἠλευθέρωσέν τε τῆς ἐκ διαμόνων δουλείας, καὶ ταῦτα
προῖκα, κατὰ τὸ, «Χάριτί ἐστε σεσωσμένοι.» Τὰ γὰρ
κατὰ Κῦρον, ἢ Ζοροβάβελ ἱστορικὰ, σύμβολα τῶν
ἀληθῶν ὑπῆρχεν. Ἑπὶ Χριστοῦ γὰρ μᾶλλον ἁρμόσει
τὸ, Τάδε λέγει Κύριος τῷ χριστῷ μου Κύρω. Κατὰ (25)

79. Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας . Commentarii in Isaiam {2598.004} (A.D.

5-6) P. 2432 li. 1
νής μου παρέσται Υἱὸς Ἱερουσαλὴμ γενόμενος
καὶ Ἰούδας, ἐν ᾧ προσεύξονται, οὗ σφραγῖδι καὶ (55)
(2432) ἄνδρες πονηροὶ καὶ δαίμονες ἡττηθήσονται. Ἱστο-
ρικῶς δὲ καὶ ἐπὶ Κύρου ληπτέον, ᾧ πᾶς ἐναντιού-
μενος αἰσχυνθήσεται. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰσραὴλ, ὡς
ἐπανελθόντες ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τοὺς ἀντιστα-

80. Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας . Commentarii in Isaiam {2598.004} (A.D.

5-6) P. 2484 li. 45
δηλοῦν πτερνίζοντα τὸν διάβολον, καὶ τοὺς τῆς ἁμαρ-
τίας παραλύοντα βρόχους. Τὸ δέ· Ἰδοὺ αἴρω εἰς
τὰ ἔθνη τὴν χεῖρά μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἱστορικῶς (45)
τινες πάλιν ἐξέλαβον, περὶ τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ. Βου-
λομένου γάρ μου συναχθήσεσθε, φησὶ, πανταχόθεν

81. Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας . Commentarii in Isaiam {2598.004} (A.D.

5-6) P. 2505 li. 20
 118

οδον ἡμῶν διαβολικὴν ἀποκρούεται λέγων· Οὐκέτι

προστεθήσεται διὰ σοῦ διελθεῖν ἀπερίτμητος καὶ
ἀκάθαρτος. Καὶ ἱστορικῶς δὲ τὰ περίοικα ἔθνη συν- (20)
έχεις ἐφόδους ποιούμενα, μονονουχὶ δι’ αὐτῆς χαμαὶ
κειμένης διήρχοντο. Ὡς ἐκ γῆς δὲ ἀνισταμένη, καὶ

82. Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας . Commentarii in Isaiam {2598.004} (A.D.

5-6) P. 2513 li. 24
ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου, ὅλην
τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου.» Ἔρημα δέ φησιν
ἱστορικῶς μὲν, ὅτι τῶν πλείστων μετὰ τὴν κατὰ Χρι-
στοῦ τόλμαν δαπανηθέντων, ἐρημία τὰ πλεῖστα κατ- (25)
εῖχε τῆς πόλεως. Πρὸς δὲ νοῦν, ὅτιπερ ἡ Ἐκκλη-

83. Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας . Commentarii in Isaiam {2598.004} (A.D.

5-6) P. 2633 li. 1
Ἰσραὴλ ὀνομάζεσθαι ἠκρωτηριασμένους τῷ δευτέρῳ
τάγματι τοῦ νέου Ἰσραήλ. Ἄμφω δὲ τότε μιᾶς τῆς (55)
(2633) παρὰ Θεῷ τεύξονται σωτηρίας. Τινὲς δὲ ἱστορικῶς
ἀπέδοσαν, ὡς οὕτω διακειμένης τῆς πόλεως, οἱ εἰς
αὐτὴν πλημμελήσαντες αἰσχυνθήσονται, ἐννοοῦντες

84. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. {2871.001} (A.D. 5-6) P. 34 li. 5

οἱ φυλάττοντες τὸ παλάτιον, εἰ μὴ ἐφόρει χλαμύδα ἔχουσαν φι-
λοτιμίαν βασιλικῆς ἐσθῆτος, καθὼς ὁ σοφώτατος Τραγκύλλος,
Ῥωμαίων ἱστορικός, ταῦτα συνεγράψατο. (5)
Ὁ δὲ Σύρος, ὁ υἱὸς τοῦ Ἀγήνορος, ἀνὴρ ἐγένετο σοφός, ὃς
συνεγράψατο Φοινικικοῖς γράμμασι τὴν ἀριθμητικὴν φιλοσοφίαν·

85. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. {2871.001} (A.D. 5-6) P. 34 li.

22
τοῦ δράματος ἐν κιβωτίῳ τινὶ βληθεῖσαν καὶ ῥιφεῖσαν τὴν Δα- (20)
νάην, ὡς φθαρεῖσαν ὑπὸ Διὸς μεταβληθέντος εἰς χρυσόν. ὁ δὲ
σοφώτατος Βούττιος, ἱστορικὸς χρονογράφος, ἐξέθετο ὡς ὁ αὐτὸς
(35) Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς οὖσαν ταύτην ἐν κουβουκλείῳ παρακειμένῳ
 119

τῇ θαλάσσῃ πολλῷ χρυσῷ πείσας ἠδυνήθη προτρεψάμενος· ἥν-

86. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. {2871.001} (A.D. 5-6) P. 79 li.

17
τῆς Θεσσαλίας, τὴν καὶ ἐμπρησθεῖσαν ἐκ συμβάντος τινὸς ἅμα (15)
τῷ πατρὶ ἐν τοῖς ὑμεναίοις, καὶ τὰ ἄλλα τῆς ἱστορίας , ἅτινα ὁ
σοφώτατος Ἀπολλώνιος ὁ ἱστορικὸς συνεγράψατο.
Μετὰ δὲ Θῶλαν ἡγεῖτο τοῦ Ἰσραὴλ Αἰγλὼμ ὁ Ζαβουλωνί-
της· ἐν ἐκείνοις δὲ τοῖς χρόνοις ἦν παρ’ Ἕλλησι μάντις ἄλλη,

87. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 81 li. 8

οὐκ ἦν γὰρ ἔθος Ἕλλησι θάπτειν ἔνδον ἱεροῦ οἴκου λείψανον
θνητοῦ ἀνθρώπου διὰ τὸ μὴ κοινοῦσθαι τὰ θεῖα. ταῦ-
τα δὲ συνεγράψατο ὁ σοφώτατος Δίδυμος ὁ ἱστορικὸς χρονο-
γράφος. λέγουσιν οὖν τινες τὸν Γανυμήδην ἁρπαγέντα ὑπὸ ἀε-
τοῦ διὰ τὸ συμβὰν αὐτῷ ὀξύτατον τοῦ θανάτου. (10)

88. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. {2871.001} (A.D. 5-6) P. 81 li.

14
δὲ τῷ καιρῷ ἐλαλεῖτο ἡ νίκη τοῦ ἀγῶνος Πέλοπος τοῦ Λυδοῦ
καὶ Οἰνομάου τοῦ Πισαίου, ἐπιτελεσθεῖσα ἐν τῇ ἡλιακῇ ἑορτῇ·
ἅτινα συνεγράψατο Χάραξ ὁ ἱστορικός. Μετὰ δὲ τοὺς χρόνους τούτους
ἦν κριτὴς καὶ ἡγούμενος τοῦ (15)Ἰσραὴλ Σαμψών, ἀνὴρ γενναῖος καὶ
μυστικὸς καὶ θαύματα.
89. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. {2871.001} (A.D. 5-6) P. 178 li.
15
καθὼς ὁ σοφώτατος Βεργίλλως ἐξέθετο· ὡσαύτως δὲ καὶ Πλί-
νιος ὁ Ῥωμαίων ἱστοριογράφος συνεγράψατο, ὁμοίως δὲ καὶ Λί-
βιος. ἕτεροι δὲ ἱστορικοὶ συνεγράψαντο πρῶτον ἱπποδρόμιον (15)
ἐπιτελέσαι αὐτοῖς τὸν Ῥῶμον εἰς βούρδωνας.
Τὸν δὲ Ῥῶμον καὶ τὸν Ῥῆμον τοὺς ἀδελφοὺς ἱστοροῦσιν

90. Ιωάννης Μαλαλάς Χρονογραφία. {2871.001} (A.D. 5-6) P. 215 li.

20
 120

ἀπὸ τῆς συγκλήτου Ῥώμης τετραρχίας βασιλείας.

Ἐν τοῖς αὐτοῖς οὖν χρόνοις Λίβιος ὁ σοφὸς Ῥωμαίων ὑπῆρ-
χεν ἱστορικός, ὃς ἐξέθετο πολλὰ περὶ Ῥωμαίων. (20)
Ὁ δὲ Καῖσαρ Ἰούλιος ὁ δικτάτωρ, ὅ ἐστι μονάρχης, μετὰ
ταῦτα τῶν πάντων ἐκράτησεν ἐν ὑπερηφανίᾳ καὶ τυραννίδι ἐπὶ

91. SCRIPTA ANONYMA ADVERSUS JUDAEOS Epist. et Theol.

Dialogus Timothei et Aquilae {3186.002} (A.D. 5-10) Sec. 1 subsec. 8 li.
1
(7) καὶ πάλιν λέγει τῷ Μωυσῇ ἐπὶ τῆς βάτου· ἐγώ εἰμι ὁ θεὸς Ἀβραὰμ καὶ
Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ τῶν πατέρων σου·
(8) καὶ διὰ πάντων τῶν προφητῶν διδάσκει ἡμᾶς καὶ ἐν τοῖς ἱστορικοῖς
βίβ-
λοις καὶ ἀπαξαπλῶς πανταχοῦ, ἕνα θεὸν προσκυνεῖν καὶ οὐχὶ δύο.
(9) τοῦτον δὲ τὸν Ἰησοῦν, καὶ μὲν πόθεν ἐστὶν οἴδαμεν, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ

92. ALEXANDER Scr. Eccl. Inventio crucis (fort. auctore Alexandro alio)
{2860.001} (A.D. 6?) P. 4016 li. 3
Τὴν κέλευσιν τῆς ὑμετέρας πατρικῆς ὁσιότητος
δεξάμενος, λίαν ἰλιγγίασα. Ἐκελεύσατε γὰρ τῇ ἐμῇ
οὐδενείᾳ, ἱστορικόν τινα λόγον ποιήσασθαι περὶ
τῆς εὑρέσεως τοῦ ζωοποιοῦ ξύλου, τοῦ πανσέπτου καὶ
σεβασμίου σταυροῦ, ἐν ᾧ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς (5)

93. ALEXANDER Scr. Eccl. Inventio crucis (epitome prioris libelli)

{2860.002} (A.D. 6?) P. 4076 li. 2t
(4076) ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΥΡΕΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ
ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.

(4077) Κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ὁ τῆς Αἰλίας ἐπίσκοπος

94. Ιωάννης Δαμασκηνός . Oratio de his qui in fide dormierunt [Sp.]

{2934.048} (A.D. 7-8) Volume 95 p. 256 li. 8
ιʹ. Δίελθέ μοι αὖθις ἐκ τούτων εἰς ἕτερα ταυ-
τοδύναμα καὶ ὁμότροπα· λέγω δὴ τὴν Παλλαδίου
 121

πρὸς Λαῦσον ἱστορικὴν βίβλον, ἐν ᾗ τὰ κατὰ τὸν μέ-

γαν καὶ θαυματουργὸν Μακάριον παναληθῶς ἀναγέ-
γραπται θαύματα· πῶς τὸ ξηρὸν κρανίον πυθόμενος, (10)

95. Ιωάννης Δαμασκηνός . Epistula ad Theophilum imperatorem de

sanctis et venerandis imaginibus [Sp.] {2934.050} (A.D. 7-8) Volume 95
p. 349 li. 32
ἰδιώματα χαρακτηρίζων, καὶ τὴν τοῦ Ἀδαμιαίου (30)
μόρφωσιν ἐμφαίνων. Τοῦ χάριν χαρακτηριζόμενος,
καθὼς οἱ ἀρχαιοῖ ἱστορικοὶ διαγράφουσιν αὐτοῦ τὴν
ἐκτύπωσιν, σύνοφρυν, εὐόφθαλμον, ἐπίῤῥινον, οὐλό-
θριξιν, ἐπίκυφον, εὔχρονον, γενειάδα μέλανα ἔχοντα,

96. Γεώργιος Μοναχός, Χρονογράφος. (lib. 1-6) (redactio recentior)

{3043.002} (A.D. 9) Volume 110 p. 41 li. 12
(41) ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΜΑΡΤΩΛΩΥ ΜΟΝΑΧΟΥ.

1 Πολλοὶ μὲν τῶν ἔξω φιλόλογοι καὶ λογογράφοι, (11)

τε καὶ ποιηταὶ καὶ χρονογράφοι τὰς τῶν
ἀρχαίων βασιλέων καὶ δυναστῶν καὶ τὰς τῶν ἀνέκα-
θεν φιλοσόφων καὶ ῥητόρων τε καὶ τῶν ἐπ’ εὐ-

97. Γεώργιος Μοναχός, Χρονογράφος. (lib. 1-6) (redactio recentior)

(A.D. 9) Volume 110 p. 348 li. 25
μαζόντων τὴν δύναμιν τῶν λόγων, ἠρώτα ὁ βασι-
λεὺς, «ὅτι τοιούτων ὄντων τῶν θείων λόγων, 213
πῶς οὐδεὶς ἱστορικῶν ἢ ποιητῶν ἐμνήσθη αὐτῶν;» (25)
καὶ ἀπεκρίθη Δημήτριος, ὅτι «Οὐδείς ποτε ἐτόλμησε
τούτων ἅψασθαι, διὰ τὸ καὶ Θεόπεμπτον...

98. Γεώργιος Μοναχός, Χρονογράφος. (lib. 1-6) (redactio recentior)

{3043.002} (A.D. 9) Volume 110 p. 756 li. 42
καθ’ ὁμοιότητα τοῦ Διὸς τολμήσαντος, παραυτίκα ἡ (40)
χεὶρ αὐτοῦ ἐξηράνθη. Ἰάσατο δὲ αὐτὸν Γεννάδιος ὁ
πατριάρχης. Φασὶ δέ τινες τῶν ἱστορικῶν, ὅτι τὸ
 122

οὖλον καὶ ὀλιγότριχον ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ σχῆμα

οἰκειότερόν ἐστιν.

99. Γεώργιος Μοναχός, Χρονογράφος. (lib. 1-6) (redactio recentior)

{3043.002} (A.D. 9) Volume 110 p. 808 li. 7
(9) Ὁ δὲ βασιλεὺς Ἰουστινιανὸς πάμπολλα κτί- (5)
σματα ποιήσας θαυμαστὰ καὶ τὴν πενταγέφυραν
τοῦ Σαγάρου, ἅπερ Προκόπιος ὁ ἱστορικὸς ἐν ὀκτὼ λόγοις συνεγράψατο.
(10) Εἰς δὲ τὰ τέλη αὐτοῦ τὸ περὶ φθαρτοῦ.

100. Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl. et Theol. Lexicon (Ε—Ω) {4040.030}

(A.D. 9) Alphabetic letter kappa P. 165 li. 7
Ἀεὶ πόθ’ ἡμῖν ἐγκιλικίζουσ’ οἱ θεοί. (5)
Κιλίκιος ὄλεθρος: Κιλικισμόν: Θεόπομπος ὁ ἱστορικὸς τὸν ἐκ παρα-
νομίας φόνον λέγει. Κιλικίους: τὰς πικρὰς τιμωρίας οὕτως ἐκάλουν.
Prev | Next
101. Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl. et Theol. Lexicon (Ε—Ω) {4040.030}
(A.D. 9) Alphabetic letter lambda P. 229 li. 17
Λόγον ἔχειν: ἀντὶ τοῦ φροντίζειν· Θεόπομπος Φιλιππικῶν
πρώτωι.Λογοποιός: ὁ ὑφ’ ἡμῶν ἱστορικὸς λεγόμενος· Ἰσοκρά-
της καὶ Ἡρόδοτος. Λογοποιῶν: πλάττων λόγους ψευδεῖς.

102. Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl. et Theol. Lexicon (Ε—Ω) {4040.030}

(A.D. 9) Alphabetic letter mu P. 280 li. 16
Μυρίοι ἐν Μεγαλοπόλει: Δημοσθένης ἐν τῶι κατ’
Αἰσχίνου· συνέδριόν ἐστι κοινὸν Ἀρκάδων ἁπάν- (15)
των· οὗ πολλάκις μνημονεύουσιν οἱ ἱστορικοί.
Μυρίων: συνέδριον ἦν μυρίων ἐν Μεγάληι πόλει τῆς
Ἀρκαδίας.

103. SYMEON LOGOTHETES Hist. Chronicon (sub nomine Leonis

Grammatici vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B
operis sub titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001}
(A.D. 10) P. 50 li. 9
 123

νεδήμου φιλοσόφου καὶ Δημητρίου Φαληρέως, καὶ θαυμαζόν-

των τὴν δύναμιν τῶν λόγων, ἠρώτησεν ὁ βασιλεὺς ὅτι τοι-
ούτων τῶν θείων λόγων, πῶς οὐδεὶς ἱστορικῶν ἢ ποιητῶν
ἐμνήσθη αὐτῶν; καὶ ἀπεκρίθη Δημήτριος ὅτι οὐδείς ποτε (10)
ἐτόλμησε τούτων ἅψασθαι διὰ τὸ καὶ Θεόπομπον θελήσαντα

104. SYMEON LOGOTHETES Hist. Chronicon (sub nomine Leonis

Grammatici vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B
operis sub titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001}
(A.D. 10) P. 87 li. 1
ὑπὸ πατέρων ἁγίων τιηʹ. τὸν δὲ χρόνον ὡς ἐν παρασημειώ-
σεσιν εὕρομεν, ἔτη ἀπὸ τῆς Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος τε-
(87) λευτῆς χλϛʹ, καθὰ Σωκράτει τῷ ἱστορικῷ δοκεῖ. ὑπῆρχον δὲ
πατέρες Σίλβεστρος πάπας Ῥώμης, Μητροφάνης τῆς Κων-
σταντινουπόλεως τῆς Βυζαντίδος, Ἀλέξανδρος Ἀλεξανδρείας,

105. SYMEON LOGOTHETES Hist. Chronicon (sub nomine Leonis

Grammatici vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B
operis sub titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001}
(A.D. 10) P. 130 li. 15
τῆς ὑπεραγίας θεοτόκου, καὶ πάμπολλα κτίσματα ἐποίησεν
ἐκκλησιῶν τε καὶ πόλεως, καὶ τὴν πενταγέφυραν τοῦ Σαγγα-
ρίου ἅπερ Προκόπιος ὁ ἱστορικὸς ἐν ὀκτὼ λόγοις ἀνεγράψατο. εἰς δὲ τὰ
τέλη αὐτοῦ τὸ περὶ φθαρτοῦ καὶ ἀφθάρτου
κινήσας δόγμα ἀλλότριος τῆς εὐσεβείας θεοῦ ἐτελεύτησε, προ-

106. SYMEON METAPHRASTES Biogr., Hagiogr. et Hist. Chronicon

breve (lib. 7-8) (redactio recentior) {3115.001} (A.D. 10) P. 1285 li. 45
921 Κομνηνοῦ γʹ εἰσὶν ἕτεραι βασιλεῖαι, ὧν ὁ ἀρι-
θμὸς ἀποκεκρυμμένος τυγχάνει· τελευταῖον, ὡς τὸ
ἱστορικόν φησιν, ἀπὸ τῶν ὧδε μέχρι τῆς συντελείας (45)
διὰ ηʹ λέγοντ[αι]· εἰ[σὶν] αἱ τῶν μελλόντων βασιλεῖαι,
[αἱ] τοῦ Ἀντιχρίστου, ἕτερος ἱστορικός φησιν· [καὶ]

107. SYMEON METAPHRASTES Biogr., Hagiogr. et Hist. Chronicon

breve (lib. 7-8) (redactio recentior) {3115.001} (A.D. 10) P. 1285 li. 47
 124

ἱστορικόν φησιν, ἀπὸ τῶν ὧδε μέχρι τῆς συντελείας (45)

διὰ ηʹ λέγοντ[αι]· εἰ[σὶν] αἱ τῶν μελλόντων βασιλεῖαι,
[αἱ] τοῦ Ἀντιχρίστου, ἕτερος ἱστορικός φησιν· [καὶ]
ὁμοῦ τὸ [τῶν βασιλέων] ρα...
. ἔλαβα ...ρρ..ει νοεμβρίου [ἔτει] λθʹ νώκαρα τὸν πο-

108. Michael PSELLUS Epist., Hagiogr., Phil., Polyhist. et Theol.

Epitaphius encomiasticus in patriarchem Michaelem Cerullarium
{2702.045} (A.D. 11) P. 338 li. 1
ὀνόματος σημασίαν δυνάμενος. Ἐπεὶ δέ τινες καὶ φυσικὴν ἀρετὴν (30)
ὀνομάζουσι, τιθέντες ταύτην μετὰ τὴν πρᾶξιν, ἣ δέ ἐστι τὸ τοὺς
(338) λόγους τῶν ὄντων κατανοεῖν οὐχ ἱστορικῶς, ἀλλὰ θεωρητικῶς, καὶ
τί μὲν τὸ σῶμα, τί δὲ τὸ ἀσώματον, καὶ πῶς ἄμφω, καὶ τίνες αἱ
τούτων ἀρχαὶ, οὐχ ἵν’ ἐντρυφῴη τοῖς θεωρήμασι, τοῦτο γὰρ ὕστε-

109. Michael ATTALIATES Hist. Historia {3079.001} (A.D. 11) P. 8 li.

12
ῥήματι καὶ ἁπλοϊκῷ, καθὰ προσήκει τοῖς ἱστορίας συγγρά- (10)
φουσιν, ὅτι μὴ ἀγωνιστικὸς ὁ λόγος καὶ διὰ τοῦτο μεθόδου
προσδεόμενος τεχνικῆς, ἀλλ’ ἱστορικὸς καὶ διπλόης ἁπάσης
καὶ ἀκαιρολογίας ἀνώτερος, περὶ ὧν οὐκ ἀκοῇ καὶ μύθοις
ἑτέρων παρέλαβον, ἀλλ’ ὧν αὐτὸς αὐτόπτης καὶ θεατὴς ἐχρη-

110. VITA ET MIRACULA NICONIS Hagiogr. Vita et miracula (e cod.

Kutlumus. 210) {5081.002} (A.D. 11-17) P. 235 li. 5
καὶ τὸν συναίμονα σφοδρῶς ἄγαν ἀλγοῦντα καὶ ἀνιώμενον ἐπὶ τῷ ἀδο-
κήτῳ τῆς συμφορᾶς, σχετλιάζοντά τε καὶ στένοντα καὶ Πάτροκλον,
ἱστορικῶς εἰπεῖν, θρηνοῦντά τε καὶ ὀδυρόμενον. Ὅτε καὶ ἔργον φιλαν- (5)
θρώπου ψυχῆς ἐνδεικνύμενοι ἔνιοι τῶν τὰς οἰκήσεις ποιουμένων ἐπί τισιν
ἀγχιθύροις οἰκήμασι, τοῖς καταγωγίοις προσελθόντες καὶ φάρ-

111. Άννα Κομνηνή ιστορικός. . Αλεξιάς. {2703.001} (A.D. 11-12) Book

p chap. 4 sec. 3 li. 15
ζημίας ἀνάμνησις. Ἀρκτέον τοίνυν ἐνθένδε τῆς ἱστορίας
τοὐμοῦ πατρός, ὅθεν καὶ ἄρχεσθαι ἄμεινον· ἄμεινον δὲ
ὅθεν σαφέστερός τε καὶ ἱστορικώτερος ὁ λόγος
 125

γενήσεται (15)1.ΑΛΕΞΙΑΣ Αʹ1.1.(1) Ὁ βασιλεὺς Ἀλέξιος καὶ ἐμὸς

πατὴρ καὶ πρὸ τοῦ τῶν

112. Άννα Κομνηνή ιστορικός. . Αλεξιάς. {2703.001} (A.D. 11-12) Book

1 chap. 12 sec. 3 li. 13
νεανίου τούτου δακρύων ἐμπίπλαμαι· ἐπέχω δὲ ὅμως τὸ
δάκρυον καὶ ταμιεύω πρὸς τοὺς ἐπικαίρους τῶν τόπων,
ἵνα μὴ τὰς μονῳδίας τῶν ἐμῶν ἀναμιγνῦσα ταῖς ἱστορικαῖς
διηγήσεσι τὴν ἱστορίαν συγχέοιμι. (4) Οὗτος γὰρ ὁ νεανί-
σκος, περὶ οὗ κἀνταῦθα καὶ ἀλλαχόσε εἰρήκειμεν, προ-

113. Άννα Κομνηνή ιστορικός. . Αλεξιάς. {2703.001} (A.D. 11-12) Book

7 chap. 5 sec. 3 li. 17
κατεπράξατο τῆς ἑαυτοῦ προσηγορίας τοῖς τόποις μετέ- (15)
δωκε. Τοσαῦτα μὲν περὶ τῆς ἄνωθεν εἰρημένης Ὀζολίμνης
ἐπερρίφθω ἱστορικώτερον. Οἱ δὲ Κόμανοι, ἐπεὶ σπάνιν τῶν
χρειωδῶν εἶχον, παλινδρομοῦσιν εἰς τὰ ἴδια ἐφ’ ᾧ τὰ
χρειώδη συγκομισάμενοι αὖθις κατὰ τῶν Σκυθῶν ἐπανα-

114. Άννα Κομνηνή ιστορικός. . Αλεξιάς. {2703.001} (A.D. 11-12) Book

15 chap. 7 sec. 1 li. 3
(1) Ἀλλὰ παράταξιν καὶ φάλαγγάς τις ἀκούων, ἀλλὰ
δορυαλώτους καὶ λάφυρα, ἀλλὰ στρατηγὸν καὶ ξυνταγματάρ-
χας, νομίζοι ἂν ἐκείνων ἀκούειν ὁποίων ἅπας ἱστορικὸς
καὶ ποιητὴς ξυγγράφων μέμνηται. Ἀλλ’ αὕτη ἡ παράταξις
καινή τις καὶ παράδοξος ἅπασι κατεφαίνετο, καὶ ὁποίαν (5)

115. Nicephorus GREGORAS Hist. et Scr. Rerum Nat. Epistulae

{4145.002} (A.D. 13-14) Epistle 21 li. 87
πειτα πεντεκαιδεκήρεις ναυπηγηθῆναί φασι καὶ ἣν τεσσαρακοντήρη (85)
Πτολεμαῖος κατεσκευάκει, ἐκεῖθεν ἐσχηκέναι τὴν ἀρχὴν τὴν μίμησιν
πολλοῖς τῶν ἱστορικῶν ὡμολόγηται.
Καὶ ἵν’ ὁδῷ προϊόντες καὶ οἵα περὶ σοφίας περιουσίαν ἀρχῆθεν
διεπεφύκει διεξίοιμεν, Πολέμωνά φασιν ἐκεῖνον τὸν πάνυ τὸν τοῖς...
 126

ταξινόμηση-ιστορικός

Θουκυδίδης Epigramma Book 7, epigram 45, li. p1

διαβεβλῆσθαί τε νομίσας αὐτοῖς σφόδρα καὶ δείσας μὴ καὶ

ἄλλο τι ἔτι βλάπτωσι, καὶ ἅμα ἀχθόμενος εἰ Φαρνάβαζος ἐξ
ἐλάσσονος χρόνου καὶ δαπάνης δεξάμενος αὐτοὺς κατορθώσει
τι μᾶλλον τῶν πρὸς τοὺς Ἀθηναίους, πορεύεσθαι διενοεῖτο
πρὸς αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ Ἑλλησπόντου, ὅπως μέμψηταί τε τῶν
περὶ τὴν Ἄντανδρον γεγενημένων καὶ τὰς διαβολὰς καὶ
περὶ τῶν Φοινισσῶν νεῶν καὶ τῶν ἄλλων ὡς εὐπρεπέστατα
ἀπολογήσηται. καὶ ἀφικόμενος πρῶτον ἐς Ἔφεσον θυσίαν
ἐποιήσατο τῇ Ἀρτέμιδι. [ὅταν ὁ μετὰ τοῦτο τὸ θέρος
χειμὼν τελευτήσῃ, ἓν καὶ εἰκοστὸν ἔτος πληροῦται.]

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

Μνᾶμα μὲν Ἑλλὰς ἅπασ' Εὐριπίδου, ὀστέα δ' ἴσχει

γῆ Μακεδών, ᾗπερ δέξατο τέρμα βίου.
πατρὶς δ' Ἑλλάδος Ἑλλάς, Ἀθῆναι· πλεῖστα δὲ Μούσαις
τέρψας ἐκ πολλῶν καὶ τὸν ἔπαινον ἔχει.

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 2, sec. 2, li. 11

ἔγραψεν, ἀλλὰ καὶ σφαῖραν κατεσκεύασε.

Τῶν δὲ ἀρεσκόντων αὐτῷ πεποίηται κεφαλαιώδη τὴν ἔκθεσιν,
ᾗ που περιέτυχεν καὶ Ἀπολλόδωρος ὁ Ἀθηναῖος (FGrH 244 F 29
et 339)· ὃς καί φησιν αὐτὸν ἐν τοῖς Χρονικοῖς τῷ δευτέρῳ ἔτει
τῆς πεντηκοστῆς ὀγδόης Ὀλυμπιάδος ἐτῶν εἶναι ἑξήκοντα τετ-
τάρων καὶ μετ' ὀλίγον τελευτῆσαι [ἀκμάσαντά πη μάλιστα κατὰ
Πολυκράτην τὸν Σάμου τύραννον]. τούτου φασὶν ᾄδοντος κατα-
γελάσαι τὰ παιδάρια, τὸν δὲ μαθόντα φάναι, “βέλτιον οὖν ἡμῖν
ᾀστέον διὰ τὰ παιδάρια.” Γέγονε δὲ καὶ ἄλλος Ἀναξίμανδρος ἱστορικός,
καὶ αὐτὸς Μιλή-σιος, τῇ Ἰάδι γεγραφώς.

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ
 127

Ἀναξιμένης Εὐρυστράτου, Μιλήσιος, ἤκουσεν Ἀναξιμάνδρου.

ἔνιοι δὲ καὶ Παρμενίδου φασὶν ἀκοῦσαι αὐτόν. οὗτος ἀρχὴν ἀέρα
εἶπε καὶ τὸ ἄπειρον. κινεῖσθαι δὲ τὰ ἄστρα οὐχ ὑπὸ γῆν, ἀλλὰ
περὶ γῆν. κέχρηταί τε λέξει Ἰάδι ἁπλῇ καὶ ἀπερίττῳ.
Καὶ γεγένηται μέν, καθά φησιν Ἀπολλόδωρος (FGrH 244 F
66), περὶ τὴν Σάρδεων ἅλωσιν, ἐτελεύτησε δὲ τῇ ἑξηκοστῇ τρίτῃ
Ὀλυμπιάδι.
Γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι δύο, Λαμψακηνοί, ῥήτωρ καὶ ἱστορικός,

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 2, sec. 3, li. 8

Γέγονε δὲ καὶ ἄλλος Ἀναξίμανδρος ἱστορικός, καὶ αὐτὸς Μιλή-

σιος, τῇ Ἰάδι γεγραφώς.

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ

Ἀναξιμένης Εὐρυστράτου, Μιλήσιος, ἤκουσεν Ἀναξιμάνδρου.

ἔνιοι δὲ καὶ Παρμενίδου φασὶν ἀκοῦσαι αὐτόν. οὗτος ἀρχὴν ἀέρα
εἶπε καὶ τὸ ἄπειρον. κινεῖσθαι δὲ τὰ ἄστρα οὐχ ὑπὸ γῆν, ἀλλὰ
περὶ γῆν. κέχρηταί τε λέξει Ἰάδι ἁπλῇ καὶ ἀπερίττῳ.
Καὶ γεγένηται μέν, καθά φησιν Ἀπολλόδωρος (FGrH 244 F
66), περὶ τὴν Σάρδεων ἅλωσιν, ἐτελεύτησε δὲ τῇ ἑξηκοστῇ τρίτῃ
Ὀλυμπιάδι.
Γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι δύο, Λαμψακηνοί, ῥήτωρ καὶ ἱστορικός,
ὃς ἀδελφῆς υἱὸς ἦν τοῦ ῥήτορος τοῦ τὰς Ἀλεξάνδρου πράξεις
γεγραφότος.
Οὗτος δὴ ὁ φιλόσοφος, καὶ ἐπέστειλεν ὧδε (Hercher 106)·

Ἀναξιμένης Πυθαγόρῃ

Θαλῆς Ἐξαμύου ἐπὶ γήρως οὐκ εὔποτμος οἴχεται· εὐφρόνης,

ὥσπερ ἐώθει, ἅμα τῇ ἀμφιπόλῳ προϊὼν ἐκ τοῦ αὐλίου τὰ ἄστρα
ἐθηεῖτο· καὶ – οὐ γὰρ ἐς μνήμην ἔθετο – θηεύμενος ἐς τὸ κρη-
μνῶδες ἐκβὰς καταπίπτει. Μιλησίοισι μέν νυν ὁ αἰθερολόγος ἐν
τοιῷδε κεῖται τέλει. ἡμέες δὲ οἱ λεσχηνῶται αὐτοί τε μεμνώμεθα
 128

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 2, sec. 47, li. 9

καὶ Βίαντι Σάλαρος Πριηνεύς· Πιττακῷ Ἀντιμενίδας καὶ Ἀλ-

καῖος, Ἀναξαγόρᾳ Σωσίβιος, καὶ Σιμωνίδῃ Τιμοκρέων.
Τῶν δὲ διαδεξαμένων αὐτὸν τῶν λεγομένων Σωκρατικῶν οἱ
κορυφαιότατοι μὲν Πλάτων, Ξενοφῶν, Ἀντισθένης· τῶν δὲ φερο-
μένων δέκα οἱ διασημότατοι τέσσαρες, Αἰσχίνης, Φαίδων, Εὐ-
κλείδης, Ἀρίστιππος. λεκτέον δὴ πρῶτον περὶ Ξενοφῶντος, εἶτα
περὶ Ἀντισθένους ἐν τοῖς κυνικοῖς, ἔπειτα περὶ τῶν Σωκρατικῶν,
εἶθ' οὕτω περὶ Πλάτωνος, ἐπεὶ κατάρχει τῶν δέκα αἱρέσεων καὶ
τὴν πρώτην Ἀκαδήμειαν αὐτὸς συνεστήσατο. ἡ μὲν οὖν ἀκο-
λουθία τοῦτον ἐχέτω τὸν τρόπον.
Γέγονε δὲ καὶ ἕτερος Σωκράτης, ἱστορικός, περιήγησιν Ἄργους
γεγραφώς· καὶ ἄλλος περιπατητικός, Βιθυνός· καὶ ἕτερος ἐπι-
γραμμάτων ποιητής· καὶ ὁ Κῷος, ἐπικλήσεις θεῶν γεγραφώς.

ΞΕΝΟΦΩΝ

Ξενοφῶν Γρύλλου μὲν ἦν υἱός, Ἀθηναῖος, τῶν δήμων Ἐρχιεύς·

αἰδήμων δὲ καὶ εὐειδέστατος εἰς ὑπερβολήν. τούτῳ δὲ ἐν στενωπῷ
φασιν ἀπαντήσαντα Σωκράτην διατεῖναι τὴν βακτηρίαν καὶ
κωλύειν παριέναι, πυνθανόμενον ποῦ πιπράσκοιτο τῶν προσφερο-
μένων ἕκαστον· ἀποκριναμένου δὲ πάλιν πυθέσθαι ποῦ δὲ καλοὶ
κἀγαθοὶ γίνονται ἄνθρωποι· ἀπορήσαντος δέ, “ἕπου τοίνυν,”

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 4, sec. 14, li. 10

Τῶν περὶ ἀστρολογίαν ϛʹ,

Στοιχεῖα πρὸς Ἀλέξανδρον περὶ βασιλείας δʹ,
Πρὸς Ἀρρύβαν, Πρὸς Ἡφαιστίωνα, Περὶ γεωμετρίας αʹ βʹ,
Στίχοι μύριοι κβʹ ͵δσλθʹ. Ἀθηναῖοι δ' ὅμως αὐτὸν ὄντα τοιοῦτον
ἐπίπρασκόν ποτε, τὸ μετοίκιον ἀτονοῦντα θεῖναι. καὶ αὐτὸν ὠνεῖται
Δημήτριος ὁ Φαληρεὺς καὶ ἑκάτερον ἀποκατέστησε· Ξενοκράτει μὲν τὴν
ἐλευθερίαν, Ἀθηναίοις δὲ τὸ μετοίκιον. τοῦτό φησι Μυρωνιανὸς ὁ
Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ἱστορικῶν ὁμοίων κεφαλαίων
 129

(FHG IV. 455). διεδέξατο δὲ Σπεύσιππον καὶ ἀφηγήσατο τῆς

σχολῆς πέντε καὶ εἴκοσιν ἔτη ἐπὶ Λυσιμαχίδου ἀρξάμενος κατὰ τὸ
δεύτερον ἔτος τῆς δεκάτης καὶ ἑκατοστῆς Ὀλυμπιάδος. ἐτελεύτα
δὲ νυκτὸς λεκάνῃ προσπταίσας, ἔτος ἤδη γεγονὼς δεύτερον καὶ
ὀγδοηκοστόν. φαμὲν δὲ καὶ εἰς τοῦτον οὑτωσί (A. Pal. VII. 102)·
χαλκῇ προσκόψας λεκάνῃ ποτὲ καὶ τὸ μέτωπον
πλήξας ἴαχεν ὦ σύντονον, εἶτ' ἔθανεν,
ὁ πάντα πάντη Ξενοκράτης ἀνὴρ γεγώς.

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων Book 5, sec. 36, li. 8

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ

Θεόφραστος Μελάντα Ἐρέσιος κναφέως υἱός, ὥς φησιν Ἀθηνό-

δωρος ἐν ὀγδόῃ Περιπάτων. οὗτος πρῶτον μὲν ἤκουσεν Ἀλκίππου
τοῦ πολίτου ἐν τῇ πατρίδι, εἶτ' ἀκούσας Πλάτωνος μετέστη πρὸς
Ἀριστοτέλην· κἀκείνου εἰς Χαλκίδα ὑποχωρήσαντος αὐτὸς διεδέ-
ξατο τὴν σχολὴν Ὀλυμπιάδι τετάρτῃ καὶ δεκάτῃ καὶ ἑκατοστῇ.
φέρεται δ' αὐτοῦ καὶ δοῦλος φιλόσοφος ὄνομα Πομπύλος, καθά
φησιν Μυρωνιανὸς Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ὁμοίων
ἱστορικῶν κεφαλαίων (FHG IV. 455). ὁ δὲ Θεόφραστος γέγονεν
ἀνὴρ συνετώτατος καὶ φιλοπονώτατος καί, καθά φησι Παμφίλη ἐν
τῷ τριακοστῷ δευτέρῳ τῶν Ὑπομνημάτων (FHG III. 522),
διδάσκαλος Μενάνδρου τοῦ κωμικοῦ· ἄλλως τε καὶ εὐεργετικὸς
καὶ φιλόλογος. Κάσσανδρος γοῦν αὐτὸν ἀπεδέχετο καὶ Πτολεμαῖος
ἔπεμψεν ἐπ' αὐτόν· τοσοῦτον δ' ἀποδοχῆς ἠξιοῦτο παρ' Ἀθηναίοις,
ὥσθ' Ἁγνωνίδης τολμήσας ἀσεβείας αὐτὸν γράψασθαι μικροῦ καὶ
προσῶφλεν. ἀπήντων τ' εἰς τὴν διατριβὴν αὐτοῦ μαθηταὶ πρὸς
δισχιλίους. οὗτος τά τ' ἄλλα καὶ περὶ δικαστηρίου τοιαῦτα
διείλεκται ἐν τῇ πρὸς Φανίαν τὸν περιπατητικὸν ἐπιστολῇ· “οὐ
γὰρ ὅτι πανήγυριν, ἀλλ' οὐδὲ συνέδριον ῥᾴδιον, οἷόν τις βούλεται,

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 5, sec. 48, li. 23

Ὑπομνημάτων Ἀριστοτελικῶν ἢ Θεοφραστείων αʹ βʹ γʹ δʹ εʹ ϛʹ,

Φυσικῶν δοξῶν αʹ βʹ γʹ δʹ εʹ ϛʹ ζʹ ηʹ θʹ ιʹ ιαʹ ιβʹ ιγʹ ιδʹ ιεʹ ιϛʹ,
Φυσικῶν ἐπιτομῆς αʹ, Περὶ χάριτος αʹ,
[Χαρακτῆρες ἠθικοί,] Περὶ ψεύδους καὶ ἀληθοῦς αʹ,
 130

Τῶν περὶ τὸ θεῖον ἱστορίας αʹ βʹ γʹ δʹ εʹ ϛʹ, Περὶ θεῶν αʹ βʹ γʹ,

Ἱστορικῶν γεωμετρικῶν αʹ βʹ γʹ δʹ, Ἐπιτομῶν Ἀριστοτέλους περὶ ζῴων
αʹ βʹ γʹ δʹ εʹ ϛʹ, Ἐπιχειρημάτων αʹ βʹ,
Θέσεις ἄλλο γʹ, Περὶ βασιλείας αʹ βʹ,
Περὶ αἰτιῶν αʹ, Περὶ Δημοκρίτου αʹ,
[Περὶ διαβολῆς αʹ,] Περὶ γενέσεως αʹ, Περὶ ζῴων φρονήσεως καὶ
ἤθους αʹ, Περὶ κινήσεως αʹ βʹ,

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 5, sec. 61, li. 3

Ἐπιστολαὶ ὧν ἡ ἀρχή· “Στράτων Ἀρσινόῃ εὖ πράττειν.” μαγ ͵βυκʹ.

Τοῦτόν φασιν οὕτω γενέσθαι λεπτὸν ὡς ἀναισθήτως τελευτῆ-
σαι. καὶ ἔστιν ἡμῶν εἰς αὐτὸν οὕτως ἔχον (A. Pal. VII. 111)·
λεπτὸς ἀνὴρ δέμας ἦν, εἴ μοι προσέχεις, ἀπὸ χρισμῶν·
Στράτωνα τοῦτόν φημί σοι,
Λάμψακος ὅν ποτ' ἔφυσεν· ἀεὶ δὲ νόσοισι παλαίων
θνῄσκει λαθών, οὐδ' ᾔσθετο.
Γεγόνασι δὲ Στράτωνες ὀκτώ· πρῶτος Ἰσοκράτους ἀκροατής·
δεύτερος αὐτὸς οὗτος· τρίτος ἰατρός, μαθητὴς Ἐρασιστράτου, ὡς
δέ τινες, τρόφιμος· τέταρτος ἱστορικός, Φιλίππου καὶ Περσέως
τῶν Ῥωμαίοις πολεμησάντων γεγραφὼς πράξεις· ... ἕκτος ποιητὴς
ἐπιγραμμάτων· ἕβδομος ἰατρὸς ἀρχαῖος, ὡς Ἀριστοτέλης φησίν
(Rose 374)· ὄγδοος περιπατητικός, βεβιωκὼς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ.
Τοῦ δ' οὖν φυσικοῦ φέρονται καὶ διαθῆκαι τοῦτον ἔχουσαι τὸν
τρόπον· “Τάδε διατίθεμαι, ἐάν τι πάσχω· τὰ μὲν οἴκοι καταλείπω
πάντα Λαμπυρίωνι καὶ Ἀρκεσιλάῳ. ἀπὸ δὲ τοῦ Ἀθήνησιν ὑπάρ-
χοντός μοι ἀργυρίου πρῶτον μὲν οἱ ἐπιμεληταὶ τὰ περὶ τὴν
ἐκφορὰν ἐπιμεληθήτωσαν καὶ ὅσα νομίζεται μετὰ τὴν ἐκφοράν,

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 5, sec. 80, li. 3

ἀλλ' ἀΐδην μέλανα. Ἡρακλείδης δ' ἐν τῇ ἐπιτομῇ τῶν Σωτίωνος

Διαδοχῶν τῷ
Φιλαδέλφῳ τὴν βασιλείαν θέλειν ἐκχωρῆσαι τὸν Πτολεμαῖον· τὸν
δ' ἀποτρέπειν φάσκοντα, “ἂν ἄλλῳ δῷς, σὺ οὐχ ἕξεις.” ὁπηνίκα
δ' ἐσυκοφαντεῖτο ἐν ταῖς Ἀθήναις – μανθάνω γὰρ καὶ τοῦτο –
Μένανδρος ὁ κωμικὸς παρ' ὀλίγον ἦλθε κριθῆναι δι' οὐδὲν ἄλλο
ἢ ὅτι φίλος ἦν αὐτῷ. ἀλλ' αὐτὸν παρῃτήσατο Τελεσφόρος ὁ
ἀνεψιὸς τοῦ Δημητρίου.
Πλήθει δὲ βιβλίων καὶ ἀριθμῷ στίχων σχεδὸν ἅπαντας παρελή-
 131

λακε τοὺς καθ' αὑτὸν περιπατητικούς, εὐπαίδευτος ὢν καὶ πολύ-

πειρος παρ' ὁντινοῦν· ὧν ἐστι τὰ μὲν ἱστορικά, τὰ δὲ πολιτικά, τὰ
δὲ περὶ ποιητῶν, τὰ δὲ ῥητορικά, δημηγοριῶν τε καὶ πρεσβειῶν,
ἀλλὰ μὴν καὶ λόγων Αἰσωπείων συναγωγαὶ καὶ ἄλλα πλείω.

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 5, sec. 81, li. 32

Περὶ γάμου αʹ,

Περὶ τοῦ δοκοῦ αʹ,
Περὶ εἰρήνης αʹ,
Περὶ νόμων αʹ,
Περὶ ἐπιτηδευμάτων αʹ,
Περὶ καιροῦ αʹ,
Διονύσιος αʹ,
Χαλκιδικὸς αʹ,
Ἀθηναίων καταδρομὴ αʹ,
Περὶ Ἀντιφάνους αʹ,
Προοίμιον ἱστορικὸν αʹ,
Ἐπιστολαὶ αʹ,
Ἐκκλησία ἔνορκος αʹ,
Περὶ γήρως αʹ,
Δίκαια αʹ,
Αἰσωπείων αʹ,

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 5, sec. 85, li. 11

Ῥοδίου· τεσσαρεσκαιδέκατος ῥήτωρ Σμυρναῖος. καὶ οὗτοι μὲν

λογικοί. ποιηταὶ δὲ πρῶτος ἀρχαίαν κωμῳδίαν πεποιηκώς· δεύ-
τερος ἐπῶν ποιητής, οὗ μόνα σώζεται πρὸς τοὺς φθονεροὺς
εἰρημένα τάδε·
ζωὸν ἀτιμήσαντες ἀποφθίμενον ποθέουσι·
καί ποθ' ὑπὲρ τύμβοιο καὶ ἀπνόου εἰδώλοιο
ἄστεα νεῖκος ἐπῆλθεν, ἔριν δ' ἐστήσατο λαός.
τρίτος Ταρσικὸς σατυρογράφος· τέταρτος ἰάμβους γεγραφώς,
πικρὸς ἀνήρ· πέμπτος ἀνδριαντοποιός, οὗ μέμνηται Πολέμων
(FHG III. 135)· ἕκτος Ἐρυθραῖος, ποικιλογράφος ἄνθρωπος, ὃς
καὶ ἱστορικὰ καὶ ῥητορικὰ πεποίηκε βιβλία.
 132

ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ

Ἡρακλείδης Εὐθύφρονος Ἡρακλεώτης τοῦ Πόντου, ἀνὴρ

πλούσιος. Ἀθήνησι δὲ παρέβαλε πρῶτον μὲν Σπευσίππῳ· ἀλλὰ
καὶ τῶν Πυθαγορείων διήκουσε καὶ τὰ Πλάτωνος ἐζηλώκει· καὶ
ὕστερον ἤκουσεν Ἀριστοτέλους, ὥς φησι Σωτίων ἐν Διαδοχαῖς.
οὗτος ἐσθῆτί τε μαλακῇ ἐχρῆτο καὶ ὑπέρογκος ἦν τὸ σῶμα, ὥστ'
αὐτὸν ὑπὸ τῶν Ἀττικῶν μὴ Ποντικὸν ἀλλὰ Πομπικὸν καλεῖσθαι.
πρᾷός τ' ἦν τὸ βάδισμα καὶ σεμνός. φέρεται δ' αὐτοῦ συγγράμ-
ματα κάλλιστά τε καὶ ἄριστα· διάλογοι, ὧν ἠθικὰ μὲν

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 5, sec. 88, li. 18

Ἡρακλείτου ἐξηγήσεις δʹ,

Πρὸς τὸν Δημόκριτον ἐξηγήσεις αʹ,
Λύσεων ἐριστικῶν αʹ βʹ,
Ἀξίωμα αʹ,
Περὶ εἰδῶν αʹ,
Λύσεις αʹ,
Ὑποθῆκαι αʹ,
Πρὸς Διονύσιον αʹ.
Ῥητορικὰ δὲ
Περὶ τοῦ ῥητορεύειν ἢ Πρωταγόρας.
Ἱστορικά·
Περὶ τῶν Πυθαγορείων καὶ
Περὶ εὑρημάτων.
Τούτων τὰ μὲν κωμικῶς πέπλακεν, ὡς τὸ Περὶ ἡδονῆς καὶ
Περὶ σωφροσύνης· τὰ δὲ τραγικῶς, ὡς τὸ Περὶ τῶν καθ' ᾅδην καὶ
τὸ Περὶ εὐσεβείας καὶ τὸ Περὶ ἐξουσίας.
Ἔστι δ' αὐτῷ καὶ μεσότης τις ὁμιλητικὴ φιλοσόφων τε καὶ
στρατηγικῶν καὶ πολιτικῶν ἀνδρῶν πρὸς ἀλλήλους διαλεγομένων.
ἀλλὰ καὶ γεωμετρικά ἐστιν αὐτοῦ καὶ διαλεκτικά. ἄλλως τ' ἐν
ἅπασι ποικίλος τε καὶ διηρμένος τὴν λέξιν ἐστὶ καὶ ψυχαγωγεῖν
ἱκανῶς δυνάμενος.

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 6, sec. 19, li. 9
 133

ξιφίδιον ἔχων εἰσῆλθε. τοῦ δ' εἰπόντος, “τίς ἂν ἀπολύσειέ με

τῶν πόνων;” δείξας τὸ ξιφίδιον, ἔφη “τοῦτο”· καὶ ὅς, “τῶν
πόνων,” εἶπον, “οὐ τοῦ ζῆν.” ἐδόκει γάρ πως μαλακώτερον
φέρειν τὴν νόσον ὑπὸ φιλοζωίας. καὶ ἔστιν ἡμῶν εἰς αὐτὸν οὕτως
ἔχον (A. Pal. VII. 115)·
τὸν βίον ἦσθα κύων, Ἀντίσθενες, ὧδε πεφυκὼς
ὥστε δακεῖν κραδίην ῥήμασιν, οὐ στόμασιν·
ἀλλ' ἔθανες φθισικός, τάχ' ἐρεῖ τις ἴσως· “τί δὲ τοῦτο;
πάντως εἰς Ἀΐδην δεῖ τιν' ὁδηγὸν ἔχειν.”
Γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι Ἀντισθένεις τρεῖς· Ἡρακλείτειος εἷς,
καὶ ἕτερος Ἐφέσιος , καὶ Ῥόδιός τις ἱστορικός.
Ἐπειδὴ δὲ τοὺς ἀπ' Ἀριστίππου διεληλύθαμεν καὶ Φαίδωνος,
νῦν ἑλκύσωμεν τοὺς ἀπ' Ἀντισθένους κυνικούς τε καὶ Στωικούς.
καὶ ἐχέτω ὧδε.

ΔΙΟΓΕΝΗΣ

Διογένης Ἱκεσίου τραπεζίτου Σινωπεύς. φησὶ δὲ Διοκλῆς,

δημοσίαν αὐτοῦ τὴν τράπεζαν ἔχοντος τοῦ πατρὸς καὶ παραχαρά-
ξαντος τὸ νόμισμα, φυγεῖν. Εὐβουλίδης δ' ἐν τῷ Περὶ Διογένους
αὐτόν φησι Διογένην τοῦτο πρᾶξαι καὶ συναλᾶσθαι τῷ πατρί. οὐ
μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς περὶ αὑτοῦ φησιν ἐν τῷ Πορδάλῳ ὡς

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων

Book 7, sec. 35, li. 3

ἀρχὴν τῆς ἐπιγραφομένης Ἐρωτικῆς τέχνης· ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς

Διατριβαῖς τὰ παραπλήσια γράφει. τοιουτότροπά τινά ἐστι παρὰ
τῷ Κασσίῳ, ἀλλὰ καὶ Ἰσιδώρῳ τῷ Περγαμηνῷ ῥήτορι· ὃς καὶ
ἐκτμηθῆναί φησιν ἐκ τῶν βιβλίων τὰ κακῶς λεγόμενα παρὰ τοῖς
στωικοῖς ὑπ' Ἀθηνοδώρου τοῦ στωικοῦ πιστευθέντος τὴν ἐν
Περγάμῳ βιβλιοθήκην· εἶτ' ἀντιτεθῆναι αὐτά, φωραθέντος τοῦ
Ἀθηνοδώρου καὶ κινδυνεύσαντος. καὶ τοσαῦτα μὲν περὶ τῶν
ἀθετουμένων αὐτοῦ.
Γεγόνασι δὲ Ζήνωνες ὀκτώ· πρῶτος ὁ Ἐλεάτης, περὶ οὗ
λέξομεν· δεύτερος αὐτὸς οὗτος· τρίτος Ῥόδιος, τὴν ἐντόπιον
γεγραφὼς ἱστορίαν ἑνιαίαν· τέταρτος ἱστορικός, τὴν Πύρρου
γεγραφὼς στρατείαν εἰς Ἰταλίαν καὶ Σικελίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπιτομὴν
 134

τῶν πεπραγμένων Ῥωμαίοις τε καὶ Καρχηδονίοις· πέμπτος

Χρυσίππου μαθητής, βιβλία μὲν ὀλίγα γεγραφώς, μαθητὰς δὲ
πλείστους καταλελοιπώς· ἕκτος ἰατρὸς Ἡροφίλειος, νοῆσαι μὲν
ἱκανός, γράψαι δ' ἄτονος· ἕβδομος γραμματικός, οὗ πρὸς τοῖς
ἄλλοις καὶ ἐπιγράμματα φέρεται· ὄγδοος Σιδώνιος τὸ γένος,
φιλόσοφος Ἐπικούρειος καὶ νοῆσαι καὶ ἑρμηνεῦσαι σαφής.
Μαθηταὶ δὲ Ζήνωνος πολλοὶ μέν, ἔνδοξοι δὲ Περσαῖος Δημη-
τρίου Κιτιεύς, ὃν οἱ μὲν γνώριμον αὐτοῦ, οἱ δὲ οἰκέτην ἕνα τῶν
εἰς βιβλιογραφίαν πεμπομένων αὐτῷ παρ' Ἀντιγόνου,

Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων Book 9, sec. 40, li. 4

δόξης παρὰ τοῖς πλείστοις ἠξιώθη. νόμου δ' ὄντος τὸν ἀναλώ-
σαντα τὴν πατρῴαν οὐσίαν μὴ ἀξιοῦσθαι ταφῆς ἐν τῇ πατρίδι,
φησὶν ὁ Ἀντισθένης συνέντα, μὴ ὑπεύθυνος γενηθείη πρός τινων
φθονούντων καὶ συκοφαντούντων, ἀναγνῶναι αὐτοῖς τὸν Μέγαν
διάκοσμον, ὃς ἁπάντων αὐτοῦ τῶν συγγραμμάτων προέχει· καὶ
πεντακοσίοις ταλάντοις τιμηθῆναι· μὴ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ χαλκαῖς
εἰκόσι· καὶ τελευτήσαντα αὐτὸν δημοσίᾳ ταφῆναι, βιώσαντα ὑπὲρ
τὰ ἑκατὸν ἔτη. ὁ δὲ Δημήτριος τοὺς συγγενέας αὐτοῦ φησιν
ἀναγνῶναι τὸν Μέγαν διάκοσμον, ὃν μόνον ἑκατὸν ταλάντων
τιμηθῆναι. ταὐτὰ δὲ καὶ Ἱππόβοτός φησιν.
Ἀριστόξενος δ' ἐν τοῖς Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασί (Wehrli II,
fg. 131) φησι Πλάτωνα θελῆσαι συμφλέξαι τὰ Δημοκρίτου συγ-
γράμματα, ὁπόσα ἐδυνήθη συναγαγεῖν, Ἀμύκλαν δὲ καὶ Κλεινίαν
τοὺς Πυθαγορικοὺς κωλῦσαι αὐτόν, ὡς οὐδὲν ὄφελος· παρὰ πολ-
λοῖς γὰρ εἶναι ἤδη τὰ βιβλία. καὶ δῆλον δέ· πάντων γὰρ σχεδὸν
τῶν ἀρχαίων μεμνημένος ὁ Πλάτων οὐδαμοῦ Δημοκρίτου διαμνη-
μονεύει, ἀλλ' οὐδ' ἔνθ' ἂν ἀντειπεῖν τι αὐτῷ δέοι, δηλονότι εἰδὼς
ὡς πρὸς τὸν ἄριστον αὐτῷ τῶν φιλοσόφων ὁ ἀγὼν ἔσοιτο· ὅν
γε καὶ Τίμων τοῦτον ἐπαινέσας τὸν τρόπον ἔχει (PPF 9 B 46)·
οἷον Δημόκριτόν τε περίφρονα, ποιμένα μύθων,
ἀμφίνοον λεσχῆνα μετὰ πρώτοισιν ἀνέγνων.
Διογένης Λαέρτιος Βίοι φιλοσόφων Book 10, sec. 3, li. 9

παρ' Ἡσιόδῳ χάους. φησὶ δ' Ἕρμιππος (FHG III. 45) γραμ-
ματοδιδάσκαλον αὐτὸν γεγενῆσθαι, ἔπειτα μέντοι περιτυχόντα
τοῖς Δημοκρίτου βιβλίοις ἐπὶ φιλοσοφίαν ᾆξαι· διὸ καὶ τὸν
Τίμωνα φάσκειν περὶ αὐτοῦ (PPF 9 B 51)·
ὕστατος αὖ φυσικῶν καὶ κύντατος, ἐκ Σάμου ἐλθὼν
γραμμοδιδασκαλίδης, ἀναγωγότατος ζωόντων.
Συνεφιλοσόφουν δ' αὐτῷ προτρεψαμένῳ καὶ οἱ ἀδελφοὶ τρεῖς,
 135

ὄντες Νεοκλῆς Χαιρέδημος Ἀριστόβουλος, καθά φησι Φιλό-

δημος ὁ Ἐπικούρειος ἐν τῷ δεκάτῳ τῆς τῶν φιλοσόφων συν-
τάξεως· ἀλλὰ καὶ δοῦλος Μῦς ὄνομα, καθά φησι Μυρωνιανὸς
ἐν Ὁμοίοις ἱστορικοῖς κεφαλαίοις (FHG IV. 455).
Διότιμος δ' ὁ Στωικὸς δυσμενῶς ἔχων πρὸς αὐτὸν πικρότατα
αὐτὸν διαβέβληκεν, ἐπιστολὰς φέρων πεντήκοντα ἀσελγεῖς ὡς
Ἐπικούρου· καὶ ὁ τὰ εἰς Χρύσιππον ἀναφερόμενα ἐπιστόλια ὡς
Ἐπικούρου συντάξας. ἀλλὰ καὶ οἱ περὶ Ποσειδώνιον τὸν Στωικὸν
καὶ Νικόλαος καὶ Σωτίων ἐν τοῖς δώδεκα τῶν ἐπιγραφομένων
Διοκλείων ἐλέγχων, ἅ ἐστι περὶ τῆς εἰκάδος, καὶ Διονύσιος ὁ
Ἁλικαρνασσεύς (fg. 37 Us. – Rad.). καὶ γὰρ σὺν τῇ μητρὶ περιιόντα
αὐτὸν ἐς τὰ οἰκίδια καθαρμοὺς ἀναγινώσκειν, καὶ σὺν τῷ πατρὶ
γράμματα διδάσκειν λυπροῦ τινος μισθαρίου. ἀλλὰ καὶ τῶν
ἀδελφῶν ἕνα προαγωγεύειν, καὶ Λεοντίῳ συνεῖναι τῇ ἑταίρᾳ.

Πλούταρχος. Theseus Chap. 1, sec. 1, li. 2

ΘΗΣΕΥΣ ΚΑΙ ΡΩΜΥΛΟΣ

Ὥσπερ ἐν ταῖς γεωγραφίαις, ὦ Σόσσιε Σενεκίων,

οἱ ἱστορικοὶ τὰ διαφεύγοντα τὴν γνῶσιν αὐτῶν τοῖς
ἐσχάτοις μέρεσι τῶν πινάκων πιεζοῦντες, αἰτίας παρα-
γράφουσιν ὅτι ‘τὰ δ' ἐπέκεινα θῖνες ἄνυδροι καὶ θη-
ριώδεις’, ἢ ‘πηλὸς ἀιδνής’, ἢ ‘Σκυθικὸν κρύος’, ἢ
’πέλαγος πεπηγός’, οὕτως ἐμοὶ περὶ τὴν τῶν Βίων τῶν
παραλλήλων γραφὴν τὸν ἐφικτὸν εἰκότι λόγῳ καὶ βάσι-
μον ἱστορίᾳ πραγμάτων ἐχομένῃ χρόνον διελθόντι, περὶ
τῶν ἀνωτέρω καλῶς εἶχεν εἰπεῖν ‘τὰ δ' ἐπέκεινα τερα-
τώδη καὶ τραγικά, ποιηταὶ καὶ μυθογράφοι νέμονται,
καὶ οὐκέτ' ἔχει πίστιν οὐδὲ σαφήνειαν.’ ἐπεὶ δὲ τὸν
περὶ Λυκούργου τοῦ νομοθέτου καὶ Νομᾶ τοῦ βασιλέως

Πλούταρχος. Theseus Chap. 28, sec. 3, li. 2

...καὶ τὰς Κυνὸς κεφαλάς.

Ταῦτα μὲν οὖν ἄξια μνήμης περὶ τῶν Ἀμαζόνων.
ἣν γὰρ ὁ τῆς Θησηίδος ποιητὴς (EGF p. 217 Kink.)
Ἀμαζόνων ἐπανάστασιν γέγραφε, Θησεῖ γαμοῦντι Φαίδραν
τῆς Ἀντιόπης ἐπιτιθεμένης καὶ τῶν μετ' αὐτῆς Ἀμαζό-
 136

νων ἀμυνομένων καὶ κτείνοντος αὐτὰς Ἡρακλέους, περι-

φανῶς ἔοικε μύθῳ καὶ πλάσματι. τῆς δ' Ἀντιόπης ἀπο-
θανούσης ἔγημε Φαίδραν, ἔχων υἱὸν Ἱππόλυτον ἐξ Ἀντιό-
πης, ὡς δὲ Πίνδαρός (fr. 176 Sn.) φησι, Δημοφῶντα.
τὰς δὲ περὶ ταύτην καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ δυστυχίας, ἐπεὶ
μηδὲν ἀντιπίπτει παρὰ τῶν ἱστορικῶν τοῖς τραγικοῖς,
οὕτως ἔχειν θετέον ὡς ἐκεῖνοι πεποιήκασιν ἅπαντες.
Εἰσὶ μέντοι λόγοι περὶ γάμων Θησέως καὶ ἕτεροι,
τὴν σκηνὴν διαπεφευγότες, οὔτ' ἀρχὰς εὐγνώμονας οὔτ'
εὐτυχεῖς τελευτὰς ἔχοντες. καὶ γὰρ Ἀναξώ τινα Τροιζη-
νίαν ἁρπάσαι λέγεται, καὶ Σίνιν ἀποκτείνας καὶ Κερκυ-
όνα συγγενέσθαι βίᾳ ταῖς θυγατράσιν αὐτῶν, γῆμαι δὲ
καὶ Περίβοιαν τὴν Αἴαντος μητέρα καὶ Φερέβοιαν αὖθις
καὶ Ἰόπην τὴν Ἰφικλέους, καὶ διὰ τὸν Αἴγλης ἔρωτα
τῆς Πανοπέως ὥσπερ εἴρηται τὴν Ἀριάδνης ἀπόλειψιν
αἰτιῶνται μὴ καλὴν γενέσθαι μηδὲ πρέπουσαν·

Πλούταρχος. Numa Chap. 21, sec. 1, li. 2

καὶ λαμπρῷ τῷ βίῳ τοῦ ἄρχοντος ὁρῶντες, ἑκου-

σίως σωφρονοῦσι καὶ συμμετασχηματίζονται
πρὸς τὸν ἐν φιλίᾳ καὶ ὁμονοίᾳ τῇ πρὸς αὐτοὺς
μετὰ δικαιοσύνης καὶ μετριότητος ἀμύμονα καὶ
μακάριον βίον, ἐν ᾧ τὸ κάλλιστον ἁπάσης πολι-
τείας τέλος ἐστί, καὶ βασιλικώτατος ἁπάντων
ὁ τοῦτον τὸν βίον καὶ ταύτην τὴν διάθεσιν τοῖς
ὑπηκόοις ἐνεργάσασθαι δυνάμενος. ταῦτα μὲν
οὖν Νομᾶς παντὸς μᾶλλον φαίνεται συνεωρακώς.
Περὶ δὲ παίδων αὐτοῦ καὶ γάμων ἀντι-
λογίαι γεγόνασι τοῖς ἱστορικοῖς. οἱ μὲν γὰρ οὔτε
γάμον ἄλλον ἢ τὸν Τατίας λαβεῖν αὐτὸν οὔτε
παιδὸς ἑτέρου γενέσθαι πατέρα πλὴν μιᾶς θυγα-
τρὸς Πομπιλίας λέγουσιν· οἱ δὲ πρὸς ταύτῃ τές-
σαρας υἱοὺς ἀναγράφουσιν αὐτοῦ, Πόμπωνα,
Πῖνον, Κάλπον, Μάμερκον, ὧν ἕκαστον οἴκου
διαδοχὴν καὶ γένους ἐντίμου καταλιπεῖν. εἶναι
γὰρ ἀπὸ μὲν τοῦ Πόμπωνος τοὺς Πομπωνίους,
ἀπὸ δὲ Πίνου τοὺς Πιναρίους, ἀπὸ δὲ Κάλπου
τοὺς Καλπουρνίους, ἀπὸ δὲ Μαμέρκου τοὺς Μα-
μερκίους, οἷς διὰ τοῦτο καὶ Ῥῆγας γενέσθαι

Πλούταρχος. Comparatio Lycurgi et Numae Chap. 3, sec. 6, li. 6

 137

Ῥωμύλου θεραπευόμεναι διὰ τὴν ἁρπαγήν, αἰδῶ

δὲ πολλὴν ἐπέστησεν αὐταῖς καὶ πολυπραγμοσύ-
νην ἀφεῖλε καὶ νήφειν ἐδίδαξε καὶ σιωπᾶν εἴθισεν,
οἴνου μὲν ἀπεχομένας τὸ πάμπαν, λόγῳ δὲ μηδὲ
ὑπὲρ τῶν ἀναγκαίων ἀνδρὸς ἄνευ χρωμένας.
λέγεται γοῦν ποτε γυναικὸς εἰπούσης δίκην ἰδίαν
ἐν ἀγορᾷ πέμψαι τὴν σύγκλητον εἰς θεοῦ, πυν-
θανομένην τίνος ἄρα τῇ πόλει σημεῖον εἴη τὸ γεγε-
νημένον. καὶ τῆς ἄλλης εὐπειθείας καὶ πρᾳότητος
αὐτῶν μέγα τεκμήριον ἡ μνήμη τῶν χειρόνων. ὡς
γὰρ παρ' ἡμῖν οἱ ἱστορικοὶ γράφουσι τοὺς πρώ-
τους ἢ φόνον ἐμφύλιον ἐργασαμένους ἢ πολεμή-
σαντας ἀδελφοῖς ἢ πατρὸς αὐτόχειρας ἢ μητρὸς
γενομένους, οὕτω Ῥωμαῖοι μνημονεύουσιν ὅτι
πρῶτος μὲν ἀπεπέμψατο γυναῖκα Σπόριος Καρ-
βίλιος, μετὰ τὴν Ῥώμης κτίσιν ἔτεσι τριάκοντα
καὶ διακοσίοις οὐδενὸς τοιούτου γεγονότος, πρώτη
δὲ γυνὴ Πιναρίου Θαλαία τοὔνομα διηνέχθη πρὸς
ἑκυρὰν αὑτῆς Γεγανίαν Ταρκυνίου Σουπέρβου
βασιλεύοντος. οὕτω καλῶς καὶ κοσμίως τεταγ-
μένα τὰ τῶν γάμων ἦν ὑπὸ τοῦ νομοθέτου.

Πλούταρχος. Themistocles Chap. 13, sec. 5, li. 2

καὶ καθιερεῦσαι πάντας ὠμηστῇ Διονύσῳ προσευξάμε-

νον· οὕτω γὰρ ἅμα σωτηρίαν καὶ νίκην ἔσεσθαι τοῖς
Ἕλλησιν. ἐκπλαγέντος δὲ τοῦ Θεμιστοκλέους ὡς μέγα
τὸ μάντευμα καὶ δεινόν, οἷον εἴωθεν ἐν μεγάλοις ἀγῶσι
καὶ πράγμασι χαλεποῖς, μᾶλλον ἐκ τῶν παραλόγων ἢ
τῶν εὐλόγων τὴν σωτηρίαν ἐλπίζοντες οἱ πολλοὶ τὸν
θεὸν ἅμα κοινῇ κατεκαλοῦντο φωνῇ, καὶ τοὺς αἰχμαλώ-
τους τῷ βωμῷ προσαγαγόντες ἠνάγκασαν, ὡς ὁ μάντις
ἐκέλευσε, τὴν θυσίαν συντελεσθῆναι. ταῦτα μὲν οὖν ἀνὴρ
φιλόσοφος καὶ γραμμάτων οὐκ ἄπειρος ἱστορικῶν Φανίας
ὁ Λέσβιος (FHG II 295) εἴρηκε.
Περὶ δὲ τοῦ πλήθους τῶν βαρβαρικῶν νεῶν Αἰ-
σχύλος ὁ ποιητὴς ὡς ἂν εἰδὼς [καὶ] διαβεβαιούμενος
ἐν [τραγῳδίᾳ] Πέρσαις (v. 336) λέγει ταῦτα·

Ξέρξῃ δέ, καὶ γὰρ οἶδα, χιλιὰς μὲν ἦν

ὧν ἦγε πλῆθος· αἱ δ' ὑπέρκοποι τάχει
ἑκατὸν δὶς ἦσαν ἑπτά θ'· ὧδ' ἔχει λόγος.
 138

Πλούταρχος. Alcibiades Chap. 10, sec. 4, li. 6

τῷ Ἀλκιβιάδῃ γενέσθαι.
Μεγάλας δ' αὐτῷ κλισιάδας ἐπὶ τὴν πολιτείαν ἀνοί-
γοντος τοῦ τε γένους καὶ τοῦ πλούτου τῆς τε περὶ τὰς
μάχας ἀνδραγαθίας, Φίλων τε πολλῶν καὶ οἰκείων ὑπαρ-
χόντων, ἀπ' οὐδενὸς ἠξίου μᾶλλον ἢ τῆς τοῦ λόγου χάρι-
τος ἰσχύειν ἐν τοῖς πολλοῖς. καὶ ὅτι μὲν δυνατὸς ἦν εἰπεῖν,
οἵ τε κωμικοὶ μαρτυροῦσι καὶ τῶν ῥητόρων ὁ δυνατώτατος,
ἐν τῷ κατὰ Μειδίου (Demosth. 21, 145) λέγων τὸν Ἀλκι-
βιάδην καὶ δεινότατον εἰπεῖν γενέσθαι πρὸς τοῖς ἄλλοις.
εἰ δὲ Θεοφράστῳ (fr. 134 W.) πιστεύομεν, ἀνδρὶ φιληκόῳ
καὶ ἱστορικῷ παρ' ὁντινοῦν τῶν φιλοσόφων, εὑρεῖν μὲν
ἦν τὰ δέοντα καὶ νοῆσαι πάντων ἱκανώτατος ὁ Ἀλκιβιάδης,
ζητῶν δὲ μὴ μόνον ἃ δεῖ λέγειν, ἀλλὰ καὶ ὡς δεῖ τοῖς
ὀνόμασι καὶ τοῖς ῥήμασιν, οὐκ εὐπορῶν δέ, πολλάκις
ἐσφάλλετο καὶ μεταξὺ λέγων ἀπεσιώπα καὶ διέλειπε λέ-
ξεως διαφυγούσης, αὑτὸν ἀναλαμβάνων καὶ διασκοπού-
μενος.
Αἱ δ' ἱπποτροφίαι περιβόητοι μὲν ἐγένοντο καὶ τῷ
πλήθει τῶν ἁρμάτων· ἑπτὰ γὰρ ἄλλος οὐδεὶς καθῆκεν
Ὀλυμπίασιν ἰδιώτης οὐδὲ βασιλεύς, μόνος δ' ἐκεῖνος, καὶ
τὸ νικῆσαι καὶ δεύτερον γενέσθαι καὶ τέταρτον ὡς Θουκυδίδης...

Πλούταρχος. Timoleon Chap. 10, sec. 7, li. 2

αὐτὴν ὑπόθεσιν πρὸς οὐδὲν τέλος, ἀλλὰ διάγοντες ἄλλως τὸν χρόνον, ἕως
ἂν ἀναχθῶσιν αἱ τῶν Κορινθίων τριήρεις, καὶ Καρχηδονίους ἐπὶ τῆς
ἐκκλησίας κατέχοντες ἀνυπόπτως, ἅτε καὶ τοῦ Τιμολέοντος παρόντος
καὶ παρέχοντος δόκησιν ὅσον οὔπω πρὸς τὸν λόγον ἀνίστασθαι καὶ δημη-
γορεῖν. ὡς δ' ἀπήγγειλέ τις αὐτῷ κρύφα τὰς μὲν ἄλλας τριήρεις ἀνῆχθαι,
μίαν δὲ τὴν ἐκείνου περιμένειν ὑπολελειμμένην, διεκδὺς τὸν ὄχλον, ἅμα
τῶν περὶ τὸ βῆμα Ῥηγίνων συνεπικρυπτόντων, καὶ καταβὰς ἐπὶ θάλασσαν
ἐξέπλευσε διὰ ταχέων. καὶ κατήχθησαν εἰς Ταυρομένιον τῆς Σικελίας,
ὑποδεχομένου καὶ καλοῦντος αὐτοὺς ἔκπαλαι προθύμως Ἀνδρομάχου τοῦ
τὴν πόλιν ἔχοντος καὶ δυναστεύοντος. οὗτος ἦν πατὴρ Τιμαίου τοῦ ἱστο-
ρικοῦ, καὶ πολὺ κράτιστος τῶν τότε δυναστευόντων ἐν Σικελίᾳ γενόμενος,
τῶν θ' ἑαυτοῦ πολιτῶν ἡγεῖτο νομίμως καὶ δικαίως, καὶ πρὸς τοὺς τυράν-
νους φανερὸς ἦν ἀεὶ διακείμενος ἀπεχθῶς καὶ ἀλλοτρίως. διὸ καὶ
Τιμολέοντι τότε τὴν πόλιν ὁρμητήριον παρέσχε, καὶ τοὺς πολίτας ἔπεισε
 139

συναγωνίζεσθαι τοῖς Κορινθίοις καὶ συνελευθεροῦν τὴν Σικελίαν.

Οἱ δ' ἐν τῷ Ῥηγίῳ Καρχηδόνιοι, τοῦ Τιμολέοντος ἀνηγμένου καὶ
τῆς ἐκκλησίας διαλυθείσης, χαλεπῶς φέροντες ἐπὶ τῷ κατεστρατηγῆ-
σθαι, διατριβὴν τοῖς Ῥηγίνοις παρεῖχον, εἰ Φοίνικες ὄντες οὐκ ἀρέσκοιντο
τοῖς δι' ἀπάτης πραττομένοις. πέμπουσι δ' οὖν εἰς τὸ Ταυρομένιον πρε-
σβευτὴν ἐπὶ τριήρους, ὃς πολλὰ διαλεχθεὶς πρὸς τὸν Ἀνδρόμαχον, ἐπ-
αχθῶς καὶ βαρβαρικῶς ἀνατεινάμενος, εἰ μὴ τὴν ταχίστην ἐκβάλοι τοὺς

Πλούταρχος. Marius Chap. 45, sec. 8, li. 1

μάλιστα δὲ πάντων φοβούμενος τὰς ἀγρυπνίας, ἐνέβαλεν

εἰς πότους ἑαυτὸν καὶ μέθας ἀώρους καὶ παρ' ἡλικίαν,
ὥσπερ ἀπόδρασιν τῶν φροντίδων τὸν ὕπνον μηχανώμενος.
τέλος δ' ὡς ἧκέ τις ἀπαγγέλλων ἀπὸ θαλάσσης ***, νέοι
προσπίπτοντες αὐτῷ φόβοι, τὰ μὲν δέει τοῦ μέλλοντος,
τὰ δ' ὥσπερ ἄχθει καὶ κόρῳ τῶν παρόντων, ῥοπῆς
βραχείας ἐπιγενομένης, εἰς νόσον κατηνέχθη πλευρῖτιν,
ὡς ἱστορεῖ Ποσειδώνιος (FGrH 87 F 37) ὁ φιλόσοφος,
αὐτὸς εἰσελθεῖν καὶ διαλεχθῆναι περὶ ὧν ἐπρέσβευεν ἤδη
νοσοῦντι φάσκων αὐτῷ. Γάιος δέ τις Πίσων ἀνὴρ ἱστορικὸς
ἱστορεῖ (HRR I29 317) τὸν Μάριον ἀπὸ δείπνου περιπα-
τοῦντα μετὰ τῶν Φίλων ἐν λόγοις γενέσθαι περὶ τῶν καθ'
ἑαυτὸν πραγμάτων, ἄνωθεν ἀρξάμενον· καὶ τὰς ἐπ'
ἀμφότερα πολλάκις μεταβολὰς ἀφηγησάμενον, εἰπεῖν ὡς
οὐκ ἔστι νοῦν ἔχοντος ἀνδρὸς ἔτι τῇ τύχῃ πιστεύειν
ἑαυτόν· ἐκ δὲ τούτου τοὺς παρόντας ἀσπασάμενον καὶ
κατακλινέντα συνεχῶς ἡμέρας ἑπτὰ τελευτῆσαι. τινὲς δὲ
τὴν φιλοτιμίαν αὐτοῦ φασιν ἐν τῇ νόσῳ παντάπασιν
ἀποκαλυφθεῖσαν εἰς ἄτοπον ἐξοκεῖλαι παρακοπήν,

Πλούταρχος. Lysander Chap. 25, sec. 4, li. 7

λύθη, τοὺς Λίβυας ἀπιόντας εἰπεῖν· “Ἀλλ'

ἡμεῖς γε βέλτιον, ὦ Σπαρτιᾶται, κρινοῦμεν, ὅταν
ἥκητε πρὸς ἡμᾶς εἰς Λιβύην οἰκήσοντες,” ὡς
δὴ χρησμοῦ τινος ὄντος παλαιοῦ Λακεδαιμονίους
ἐν Λιβύῃ κατοικῆσαι. τὴν δὲ ὅλην ἐπιβουλὴν
καὶ σκευωρίαν τοῦ πλάσματος οὐ φαύλην οὖσαν
οὐδὲ ἀφ' ὧν ἔτυχεν ἀρξαμένην, ἀλλὰ πολλὰς
καὶ μεγάλας ὑποθέσεις, ὥσπερ ἐν διαγράμματι
 140

μαθηματικῷ, προσλαβοῦσαν καὶ διὰ λημμάτων

χαλεπῶν καὶ δυσπορίστων ἐπὶ τὸ συμπέρασμα
προϊοῦσαν, ἡμεῖς ἀναγράψομεν ἀνδρὸς ἱστορικοῦ
καὶ φιλοσόφου λόγῳ κατακολουθήσαντες.
Ἦν γύναιον ἐν Πόντῳ κύειν ἐξ Ἀπόλ-
λωνος φάμενον, ᾧ πολλοὶ μέν, ὡς εἰκὸς ἦν,
ἠπίστουν, πολλοὶ δὲ καὶ προσεῖχον, ὥστε καὶ
τεκούσης παιδάριον ἄρρεν ὑπὸ πολλῶν καὶ γνω-
ρίμων σπουδάζεσθαι τὴν ἐκτροφὴν αὐτοῦ καὶ
τὴν ἐπιμέλειαν. ὄνομα δὲ τῷ παιδὶ Σειληνὸς
ἐκ δή τινος αἰτίας ἐτέθη. ταύτην λαβὼν ὁ
Λύσανδρος ἀρχήν, τὰ λοιπὰ παρ' ἑαυτοῦ προσε-
τεκταίνετο καὶ συνύφαινεν.

Πλούταρχος. Cimon Chap. 4, sec. 2, li. 1

γωνιστήν. μάλιστα δ' ἡ περὶ τὰς ὑποδοχὰς καὶ τὰς φιλ-

ανθρωπίας [ταύτας] ὑγρότης καὶ δαψίλεια καὶ τὸ νεα-
ρὸν καὶ ἀνειμένον ἐν τῇ διαίτῃ παραπλήσιον ἐπ' ἀμφο-
τέρων ἰδεῖν ὑπάρχει. παραλείπομεν δ' ἴσως καὶ ἄλλας
τινὰς ὁμοιότητας, ἃς οὐ χαλεπὸν ἐκ τῆς διηγήσεως αὐ-
τῆς συναγαγεῖν.
Κίμων ὁ Μιλτιάδου μητρὸς ἦν Ἡγησιπύλης, γένος
Θρᾴττης, θυγατρὸς Ὀλόρου τοῦ βασιλέως, ὡς ἐν τοῖς
Ἀρχελάου (PLG II 259 B49) καὶ Μελανθίου (PLG II 258
B49) ποιήμασιν εἰς αὐτὸν Κίμωνα γεγραμμένοις ἱστό-
ρηται. διὸ καὶ Θουκυδίδης ὁ ἱστορικός, τοῖς περὶ Κίμωνα
κατὰ γένος προσήκων, Ὀλόρου τε πατρὸς ἦν, εἰς τὸν
πρόγονον ἀναφέροντος τὴν ὁμωνυμίαν, καὶ τὰ χρυσεῖα
περὶ τὴν Θρᾴκην ἐκέκτητο, καὶ τελευτῆσαι μὲν ἐν τῇ
Σκαπτῇ ὕλῃ – τοῦτο δ' ἔστι τῆς Θρᾴκης χωρίον – λέ-
γεται φονευθεὶς ἐκεῖ, μνῆμα δ' αὐτοῦ τῶν λειψάνων εἰς
τὴν Ἀττικὴν κομισθέντων ἐν τοῖς Κιμωνείοις δείκνυται
παρὰ τὸν Ἐλπινίκης τῆς Κίμωνος ἀδελφῆς τάφον. ἀλλὰ
Θουκυδίδης μὲν Ἁλιμούσιος γέγονε τῶν δήμων, οἱ δὲ
περὶ τὸν Μιλτιάδην Λακιάδαι.
Μιλτιάδης μὲν οὖν πεντήκοντα ταλάντων ὀφλὼν δίκην.

Πλούταρχος. Lucullus Chap. 1, sec. 7, li. 4

πώς’, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐμμελῆ ταύτην καὶ λεγομένην ἐλευ-

 141

θέριον ἐπὶ τῷ καλῷ προσεποιεῖτο παιδείαν ἔτι καὶ μει-

ράκιον ὤν· γενόμενος δὲ πρεσβύτερος, ἤδη παντάπασιν
ὥσπερ ἐκ πολλῶν ἀγώνων ἀφῆκε τὴν διάνοιαν ἐν φιλο-
σοφίᾳ σχολάζειν καὶ ἀναπαύεσθαι, τὸ θεωρητικὸν αὐτῆς
ἐγείρας, καταλύσας δ' ἐν καιρῷ καὶ κολούσας τὸ φιλό-
τιμον ἐκ τῆς πρὸς Πομπήιον διαφορᾶς. περὶ μὲν οὖν
τῆς φιλολογίας αὐτοῦ πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ ταῦτα
λέγεται· νέον ὄντα πρὸς Ὁρτήσιον τὸν δικολόγον καὶ
Σισεννᾶν τὸν ἱστορικὸν ἐκ παιδιᾶς τινος εἰς σπουδὴν
προελθούσης ὁμολογῆσαι, προθεμένων ποίημα καὶ λό-
γον Ἑλληνικόν τε καὶ Ῥωμαϊκόν, εἰς ὅ τι ἂν λάχῃ τού-
των, τὸν Μαρσικὸν ἐντενεῖν πόλεμον. καί πως ἔοικεν
εἰς λόγον Ἑλληνικὸν ὁ κλῆρος ἀφικέσθαι· διασῴζεται
γὰρ Ἑλληνική τις ἱστορία τοῦ Μαρσικοῦ πολέμου.
Τῆς δὲ πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Μᾶρκον εὐνοίας πολ-
λῶν τεκμηρίων ὄντων μάλιστα Ῥωμαῖοι τοῦ πρώτου μνη-
μονεύουσι. πρεσβύτερος γὰρ ὢν αὐτοῦ λαβεῖν ἀρχὴν μόνος
οὐκ ἠθέλησεν, ἀλλὰ τὸν ἐκείνου καιρὸν ἀναμείνας, οὕτως
ἐπηγάγετο τὸν δῆμον.

Πλούταρχος. Lucullus Chap. 28, sec. 8, li. 4

μησε, τῶν δὲ παίδων τῷ πιστοτάτῳ φυλάττειν ἔδωκεν.

οὗτος ἁλοὺς κατὰ τύχην ἀνήχθη πρὸς Λεύκολλον, ὥστε
μετὰ τῶν ἄλλων αἰχμάλωτον καὶ τὸ διάδημα γενέσθαι
τοῦ Τιγράνου.
Λέγεται δὲ τῶν μὲν πεζῶν ὑπὲρ δέκα μυριάδας δια-
φθαρῆναι, τῶν δ' ἱππέων ὀλίγους παντάπασι διαφυγεῖν.
Ῥωμαίων δ' ἑκατὸν ἐτρώθησαν, ἔπεσον δὲ πέντε. ταύτης
τῆς μάχης Ἀντίοχος ὁ φιλόσοφος ἐν τῇ ‘Περὶ θεῶν’ γραφῇ
μνησθεὶς οὔ φησιν ἄλλην ἐφεωρακέναι τοιαύτην τὸν
ἥλιον. Στράβων δ', ἕτερος φιλόσοφος, ἐν τοῖς ἱστορικοῖς
ὑπομνήμασιν (FGrH 91 F 9) αὐτοὺς λέγει τοὺς Ῥω-
μαίους αἰσχύνεσθαι καὶ καταγελᾶν ἑαυτῶν ἐπ' ἀνδρά-
ποδα τοιαῦτα δεηθέντας ὅπλων. Λίουϊος (fr. 23 H.) δ' εἴ-
ρηκεν ὡς οὐδέποτε Ῥωμαῖοι πολεμίοις ἀποδέοντες το-
σοῦτον πλήθει παρετάξαντο· σχεδὸν γὰρ οὐδ' εἰκοστόν,
ἀλλ' ἔλαττον ἐγένοντο μέρος οἱ νικῶντες τῶν ἡσσημέ-
νων. Ῥωμαίων δ' οἱ δεινότατοι στρατηγοὶ καὶ πλεῖστα
πολέμοις ὡμιληκότες ἐπῄνουν μάλιστα τοῦ Λευκόλλου
τὸ δύο βασιλεῖς τοὺς ἐπιφανεστάτους καὶ μεγίστους δυσὶ
τοῖς ἐναντιωτάτοις, τάχει καὶ βραδυτῆτι...
 142

Πλούταρχος. Sertorius Chap. 9, sec. 10, li. 2

... ἐξεπολιόρκησεν. ἐνταῦθα τὸν Ἀνταῖον οἱ Λίβυες ἱστοροῦσι κεῖσθαι,

καὶ τὸν τάφον αὐτοῦ Σερτώριος διέσκαψε, τοῖς βαρβάροις ἀπιστῶν διὰ
μέγεθος. ἐντυχὼν δὲ τῷ σώματι, πηχῶν ἑξήκοντα μῆκος ὥς φασι, κατ-
επλάγη, καὶ σφάγιον ἐντεμὼν συνέχωσε τὸ μνῆμα καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ τιμήν
τε καὶ φήμην συνηύξησε. Τιγγῖται δὲ μυθολογοῦσιν Ἀνταίου τελευτήσαν-
τος τὴν γυναῖκα Τίγγην Ἡρακλεῖ συνελθεῖν, Σόφακα δ' ἐξ αὐτῶν γενό-
μενον βασιλεῦσαι τῆς χώρας καὶ πόλιν ἐπώνυμον τῆς μητρὸς ἀποδεῖξαι·
Σόφακος δὲ παῖδα γενέσθαι Διόδωρον, ᾧ πολλὰ τῶν Λιβυκῶν ἐθνῶν ὑπ-
ήκουσεν, Ἑλληνικὸν ἔχοντι στράτευμα τῶν αὐτόθι κατῳκισμένων ὑφ'
Ἡρακλέους Ὀλβιανῶν καὶ Μυκηναίων. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀνακείσθω τῇ
Ἰόβα (FGrH 275 T 10) χάριτι, τοῦ πάντων ἱστορικωτάτου βασιλέων·
ἐκείνου γὰρ ἱστοροῦσι τοὺς προγόνους Διοδώρου καὶ Σόφακος ἀπογόνους
εἶναι. Σερτώριος δὲ πάντων ἐγκρατὴς γενόμενος, τοὺς δεηθέντας αὐτοῦ
καὶ πιστεύσαντας οὐκ ἠδίκησεν, ἀλλὰ καὶ χρήματα καὶ πόλεις καὶ τὴν
ἀρχὴν ἀπέδωκεν αὐτοῖς, ὅσα καλῶς εἶχε δεξάμενος διδόντων.
Ἐντεῦθεν ὅποι χρὴ τραπέσθαι βουλευόμενον ἐκάλουν Λυσιτανοὶ
πρέσβεις πέμψαντες ἐφ' ἡγεμονίᾳ, πάντως μὲν ἄρχοντος ἀξίωμα μέγα καὶ
ἐμπειρίαν ἔχοντος δεόμενοι πρὸς τὸν ἀπὸ Ῥωμαίων φόβον, ἐκείνῳ δὲ
πιστεύοντες αὑτοὺς μόνῳ, καὶ πυνθανόμενοι παρὰ τῶν συγγεγονότων τὸ
ἦθος αὐτοῦ. λέγεται γὰρ ὁ Σερτώριος οὔθ' ὑφ' ἡδονῆς οὔθ' ὑπὸ δέους
εὐάλωτος γενέσθαι, φύσει τ' ἀνέκπληκτος [ὢν] παρὰ τὰ δεινά, καὶ μέτριος

Πλούταρχος. Alexander Chap. 17, sec. 6, li. 2

τοῖς ἐπὶ θαλάσσῃ πράγμασι καὶ χρήμασι διενοεῖτο πρῶτον

οἷον ἐνασκήσας καὶ ῥώσας αὑτόν, οὕτως ἀναβαίνειν ἐπ'
ἐκεῖνον.
Ἔστι δὲ τῆς Λυκίας κρήνη παρὰ τὴν Ξανθίων πόλιν,
ἧς τότε λέγουσιν αὐτομάτως περιτραπείσης καὶ ὑπερ-
βαλούσης ἐκ βυθοῦ δέλτον ἐκπεσεῖν χαλκῆν, τύπους
ἔχουσαν ἀρχαίων γραμμάτων, ἐν οἷς ἐδηλοῦτο παύσεσθαι
τὴν Περσῶν ἀρχὴν ὑφ' Ἑλλήνων καταλυθεῖσαν. τούτοις
ἐπαρθείς, ἠπείγετο τὴν παραλίαν ἀνακαθήρασθαι μέχρι
τῆς Φοινίκης καὶ Κιλικίας. ἡ δὲ τῆς Παμφυλίας παραδρομὴ
πολλοῖς γέγονε τῶν ἱστορικῶν ὑπόθεσις γραφικὴ πρὸς
ἔκπληξιν καὶ ὄγκον, ὡς θείᾳ τινὶ τύχῃ παραχωρήσασαν
Ἀλεξάνδρῳ τὴν θάλασσαν, ἄλλως ἀεὶ τραχεῖαν ἐκ πελά-
γους προσφερομένην, σπανίως δέ ποτε λεπτοὺς καὶ
περιηχεῖς ὑπὸ τὰ κρημνώδη καὶ παρερρωγότα τῆς
 143

ὀρεινῆς πάγους διακαλύπτουσαν. δηλοῖ δὲ καὶ Μένανδρος,

ἐν κωμῳδίᾳ παίζων πρὸς τὸ παράδοξον (fg. 751 K. – Th.)·
ὡς Ἀλεξανδρῶδες ἤδη τοῦτο· κἂν ζητῶ τινα,
αὐτόματος οὗτος παρέσται· κἂν διελθεῖν δηλαδή
διὰ θαλάσσης δέῃ τόπον τιν', οὗτος ἔσται μοι βατός.

Πλούταρχος. Demetrius Chap. 39, sec. 4, li. 3

... καὶ πρῶτον μὲν ἐγένοντο συμβάσεις μέτριαι

περὶ φιλίας πρὸς αὐτόν· ἔπειτα Κλεωνύμου τοῦ Σπαρ-
τιάτου παραβαλόντος εἰς Θήβας μετὰ στρατιᾶς, ἐπαρ-
θέντες οἱ Βοιωτοί, καὶ Πείσιδος ἅμα τοῦ Θεσπιέως, ὃς
ἐπρώτευε δόξῃ καὶ δυνάμει τότε, συμπαρορμῶντος αὐ-
τούς, ἀπέστησαν. ὡς δὲ ταῖς Θήβαις ἐπαγαγὼν τὰς μη-
χανὰς ὁ Δημήτριος ἐπολιόρκει καὶ φοβηθεὶς ὑπεξῆλθεν
ὁ Κλεώνυμος, καταπλαγέντες οἱ Βοιωτοὶ παρέδωκαν
ἑαυτούς. ὁ δὲ ταῖς πόλεσιν ἐμβαλὼν φρουρὰν καὶ πρα-
ξάμενος πολλὰ χρήματα καὶ καταλιπὼν αὐτοῖς ἐπιμελητὴν
καὶ ἁρμοστὴν Ἱερώνυμον τὸν ἱστορικόν, ἔδοξεν ἠπίως
κεχρῆσθαι, καὶ μάλιστα διὰ Πεῖσιν. ἑλὼν γὰρ αὐτὸν οὐ-
δὲν κακὸν ἐποίησεν, ἀλλὰ καὶ προσαγορεύσας καὶ φιλο-
φρονηθεὶς πολέμαρχον ἐν Θεσπιαῖς ἀπέδειξεν. οὐ πολλῷ
δ' ὕστερον ἁλίσκεται Λυσίμαχος ὑπὸ Δρομιχαίτου, καὶ
πρὸς τοῦτο Δημητρίου κατὰ τάχος ἐξορμήσαντος ἐπὶ
Θρᾴκην ὥσπερ ἔρημα καταληψομένου, πάλιν ἀπέστησαν
οἱ Βοιωτοί, καὶ Λυσίμαχος ἅμα διειμένος ἀπηγγέλλετο.
ταχέως οὖν καὶ πρὸς ὀργὴν ἀναστρέψας ὁ Δημήτριος
εὗρεν ἡττημένους ὑπὸ τοῦ παιδὸς Ἀντιγόνου μάχῃ τοὺς... Ιερώνυμος ο
Καρδιανός - Βικιπαίδεια. Ο Ιερώνυμος ο Καρδιανός (περ.360 - περ.260 π.Χ.) ήταν Έλληνας
ιστορικός των πολέμων των Διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. «Αν το έργο του είχε
σωθεί» ...

Πλούταρχος. Antonius Chap. 59, sec. 7, li. 1

κελευσθεὶς δὲ λέγειν ἐφ' οἷς ἥκει παρὰ τὸ δεῖπνον, τὴν μὲν

ἄλλην ἔφη νήφοντος εἶναι διάλεξιν, ἓν δὲ καὶ νήφων
ἐπίστασθαι καὶ μεθύων, ὅτι καλῶς ἕξει πάντα Κλεο-
πάτρας εἰς Αἴγυπτον ἀπαλλαγείσης. πρὸς τοῦτο τοῦ
Ἀντωνίου χαλεπήναντος, ἡ Κλεοπάτρα “καλῶς” ἔφη
“πεποίηκας ὦ Γεμίνιε, τὴν ἀλήθειαν ἄνευ βασάνων
ἐξομολογησάμενος.” Γεμίνιος μὲν οὖν μετ' ὀλίγας ἡμέρας
 144

ἀποδρὰς εἰς Ῥώμην ᾤχετο. πολλοὺς δὲ καὶ τῶν ἄλλων

Φίλων οἱ Κλεοπάτρας κόλακες ἐξέβαλον, τὰς παροινίας
καὶ βωμολοχίας οὐχ ὑπομένοντας, ὧν καὶ Μᾶρκος ἦν
Σιλανὸς καὶ Δέλλιος ὁ ἱστορικός. οὗτος δὲ καὶ δεῖσαί
φησιν (HRR II 53 sq.) ἐπιβουλὴν ἐκ Κλεοπάτρας, Γλαύ-
κου τοῦ ἰατροῦ φράσαντος αὐτῷ. προσέκρουσε δὲ Κλεο-
πάτρᾳ παρὰ δεῖπνον εἰπών, αὐτοῖς μὲν ὀξίνην ἐγχεῖσθαι,
Σάρμεντον δὲ πίνειν ἐν Ῥώμῃ Φαλερῖνον· ὁ δὲ Σάρμεντος
ἦν τῶν Καίσαρος παιγνίων παιδάριον, ἃ δηλίκια Ῥωμαῖοι
καλοῦσιν.
Ἐπεὶ δὲ παρεσκεύαστο Καῖσαρ ἱκανῶς, ψηφίζε-
ται Κλεοπάτρᾳ πολεμεῖν, ἀφελέσθαι δὲ τῆς ἀρχῆς Ἀν-
τώνιον ἧς ἐξέστη γυναικί· καὶ προσεπεῖπε Καῖσαρ, ὡς
Ἀντώνιος μὲν ὑπὸ φαρμάκων οὐδ' αὑτοῦ κρατοίη,

Πλούταρχος. Comparatio Demetrii et Antonii Chap. 4, sec. 3, li. 3

Ἔτι Δημήτριος μέν, οὐ κεκωλυμένον, ἀλλ' ἀπὸ

Φιλίππου καὶ Ἀλεξάνδρου γεγονὸς ἐν ἔθει τοῖς Μακεδόνων
βασιλεῦσιν, ἐγάμει γάμους πλείονας ὥσπερ Λυσίμαχος καὶ
Πτολεμαῖος, ἔσχε δὲ διὰ τιμῆς ὅσας ἔγημεν· Ἀντώνιος δὲ
πρῶτον μὲν ὁμοῦ δύο γυναῖκας ἠγάγετο, πρᾶγμα μηδενὶ
Ῥωμαίῳ τετολμημένον, ἔπειτα τὴν ἀστὴν καὶ δικαίως
γαμηθεῖσαν ἐξήλασε, τῇ ξένῃ καὶ μὴ κατὰ νόμους συν-
ούσῃ χαριζόμενος· ὅθεν ἐκ γάμου τῷ μὲν οὐθέν, τῷ δὲ
τὰ μέγιστα τῶν κακῶν ἀπήντησεν. ἀσέβημα μέντοι το-
σοῦτον δι' ἀσέλγειαν οὐθὲν ταῖς Ἀντωνίου πράξεσιν ὅσον
ταῖς Δημητρίου πρόσεστιν. οἱ μὲν γὰρ ἱστορικοί φασι
καὶ τῆς ἀκροπόλεως ὅλης εἴργεσθαι τὰς κύνας διὰ τὸ τὴν
μεῖξιν ἐμφανῆ μάλιστα τοῦτο ποιεῖσθαι τὸ ζῷον· ὁ δ' ἐν
αὐτῷ τῷ Παρθενῶνι ταῖς τε πόρναις συνῆν καὶ τῶν
ἀστῶν κατεπόρνευσε πολλάς· καὶ οὗ τις ἂν ἥκιστα τὰς
τοιαύτας τρυφὰς καὶ ἀπολαύσεις οἴοιτο μετέχειν κακοῦ,
τῆς ὠμότητος, τοῦτ' ἔνεστι τῇ Δημητρίου φιληδονίᾳ,
περιιδόντος, μᾶλλον δ' ἀναγκάσαντος οἰκτρῶς ἀποθανεῖν
τὸν κάλλιστον καὶ σωφρονέστατον Ἀθηναίων, φεύγοντα
τὸ καθυβρισθῆναι. συνελόντι δ' εἰπεῖν, Ἀντώνιος μὲν
ἑαυτὸν διὰ τὴν ἀκρασίαν, Δημήτριος δ' ἄλλους ἠδίκησε.

Πλούταρχος. De recta ratione audiendi (37b-48d) Stephanus p. 48, sec.

D, li. 8
 145

οὕτως εἴ τις ἥκων λόγου μεταλαβεῖν πρὸς ἄλλον

οὐκ οἴεται δεῖν φῶς οἰκεῖον ἐξάπτειν καὶ νοῦν
ἴδιον, ἀλλὰ χαίρων τῇ ἀκροάσει κάθηται θελγό-
μενος, οἷον ἔρευθος ἕλκει καὶ γάνωμα τὴν δόξαν
ἀπὸ τῶν λόγων, τὸν δ' ἐντὸς εὐρῶτα τῆς ψυχῆς
καὶ ζόφον οὐκ ἐκτεθέρμαγκεν οὐδ' ἐξέωκε διὰ
φιλοσοφίας.
Εἰ δεῖ τινος οὖν πρὸς ἀκρόασιν ἑτέρου παραγ-
γέλματος, δεῖ καὶ τοῦ νῦν εἰρημένου μνημονεύοντας
ἀσκεῖν ἅμα τῇ μαθήσει τὴν εὕρεσιν, ἵνα μὴ σοφι-
στικὴν ἕξιν μηδ' ἱστορικὴν ἀλλ' ἐνδιάθετον καὶ
φιλόσοφον λαμβάνωμεν, ἀρχὴν τοῦ καλῶς βιῶναι
τὸ καλῶς ἀκοῦσαι νομίζοντες.

ΠΩΣ ΑΝ ΤΙΣ ΔΙΑΚΡΙΝΕΙΕ ΤΟΝ

ΚΟΛΑΚΑ ΤΟΥ ΦΙΛΟΥ

Τῷ σφόδρα φιλεῖν ἑαυτόν, ὦ Ἀντίοχε Φιλό-

παππε, φάσκοντι συγγνώμην μὲν ἅπαντας ὁ Πλά-
των διδόναι φησί, κακίαν δὲ σὺν πολλαῖς ἄλλαις
ἐγγίγνεσθαι μεγίστην, ὑφ' ἧς οὐκ ἔστιν αὑτοῦ κρι-
τὴν δίκαιον οὐδ' ἀδέκαστον εἶναι· “τυφλοῦται γὰρ
τὸ φιλοῦν περὶ τὸ φιλούμενον,” ἂν μή τις μαθὼν

Πλούταρχος. De tuenda sanitate praecepta (122b-137e) Stephanus p. 133,

sec. E, li. 11

τοῦτο ποιοῦσιν ἀλλὰ βληχροῖς περιπάτοις καὶ

χορείαις ἐμμελέσιν, οὕτως ἡμεῖς οἰησόμεθα δεῖν
τὰς ψυχὰς διαφέρειν μετὰ τὸ δεῖπνον μήτε πράγ-
μασι μήτε φροντίσι μήτε σοφιστικοῖς ἀγῶσι
πρὸς ἅμιλλαν ἐπιδεικτικὴν ἢ κινητικὴν περαι-
νομένοις. ἀλλὰ πολλὰ μέν ἐστι τῶν φυσικῶν
προβλημάτων ἐλαφρὰ καὶ πιθανά, πολλαὶ δὲ
διηγήσεις ἠθικὰς σκέψεις ἔχουσαι καὶ τοῦτο
δὴ τὸ “μενοεικές,” ὡς Ὅμηρος ἔφη, καὶ μὴ
ἀντίτυπον. τὰς δ' ἐν ἱστορικαῖς καὶ ποιητικαῖς
ζητήσεσι διατριβὰς οὐκ ἀηδῶς ἔνιοι δευτέρας
τραπέζας ἀνδράσι φιλολόγοις καὶ φιλομούσοις
 146

προσεῖπον. εἰσὶ δὲ καὶ διηγήσεις ἄλυποι καὶ

μυθολογίαι, καὶ τὸ περὶ αὐλοῦ τι καὶ λύρας
ἀκοῦσαι καὶ εἰπεῖν ἐλαφρότερον ἢ λύρας αὐτῆς
φθεγγομένης ἀκούειν καὶ αὐλοῦ. μέτρον δὲ τοῦ
καιροῦ τὸ τῆς τροφῆς καθισταμένης ἀτρέμα
καὶ συμπνεούσης τὴν πέψιν ἐγκρατῆ γενέσθαι καὶ
ὑπερδέξιον.

Πλούταρχος. Mulierum virtutes (242e-263c) Stephanus p. 243, sec. A, li.

1

ἡμῖν δὲ κομψότερος μὲν ὁ Γοργίας φαίνεται, κελεύων

μὴ τὸ εἶδος ἀλλὰ τὴν δόξαν εἶναι πολλοῖς γνώριμον τῆς
γυναικός· ἄριστα δ' ὁ Ῥωμαίων δοκεῖ νόμος ἔχειν,
ὥσπερ ἀνδράσι καὶ γυναιξὶ δημοσίᾳ μετὰ τὴν τελευτὴν
τοὺς προσήκοντας ἀποδιδοὺς ἐπαίνους. διὸ καὶ Λεοντίδος
τῆς ἀρίστης ἀποθανούσης, εὐθύς τε μετὰ σοῦ τότε πολὺν
λόγον εἴχομεν οὐκ ἀμοιροῦντα παραμυθίας φιλοσόφου καὶ
νῦν, ὡς ἠβουλήθης, τὰ ὑπόλοιπα τῶν λεγομένων εἰς τὸ
μίαν εἶναι καὶ τὴν αὐτὴν ἀνδρός τε καὶ γυναικὸς ἀρετὴν |
προσανέγραψά σοι, τὸ ἱστορικὸν ἀποδεικτικὸν ἔχοντα καὶ
πρὸς ἡδονὴν μὲν ἀκοῆς οὐ συντεταγμένον, εἰ δὲ τῷ πεί-
θοντι καὶ τὸ τέρπον ἔνεστι φύσει τοῦ παραδείγματος, οὐ
φεύγει χάριν ἀποδείξεως συνεργὸν ὁ λόγος οὐδ' αἰσχύνε-
ται ‘ταῖς Μούσαις τὰς Χάριτας συγκαταμιγνὺς καλ-
λίστην συζυγίαν’ ὡς Εὐριπίδης φησίν (Herc. 673), ἐκ
τοῦ φιλοκάλου μάλιστα τῆς ψυχῆς ἀναδούμενος τὴν
πίστιν.

Πλούταρχος. Aetia Romana et Graeca (263d-304f)

Stephanus p. 271, sec. F, li. 6

Γαΐαν Καικιλίαν καλὴν καὶ ἀγαθὴν γυναῖκα, τῶν Ταρκυ-

νίου παίδων ἑνὶ συνοικήσασαν, ἧς ἐν τῷ τοῦ Σάγκτου
ἱερῷ χαλκοῦς ἀνδριὰς ἕστηκεν; ἔκειτο δὲ πάλαι καὶ
σανδάλια καὶ ἄτρακτος, τὸ μὲν οἰκουρίας αὐτῆς, τὸ δ'
ἐνεργείας σύμβολον.
’Διὰ τί ὁ πολυθρύλλητος ᾄδεται Ταλάσιος ἐν τοῖς
γάμοις;’ πότερον ἀπὸ τῆς ταλασίας (καὶ γὰρ τὸν τάλαρον
τάλασον ὀνομάζουσι· καὶ τὴν νύμφην εἰσάγοντες νάκος
ὑποστρωννύουσιν, αὐτὴ δ' εἰσφέρει μὲν ἠλακάτην καὶ
 147

τὴν ἄτρακτον, ἐρίῳ δὲ τὴν θύραν περιστέφει τοῦ ἀνδρός);

ἢ τὸ λεγόμενον ὑπὸ τῶν ἱστορικῶν ἀληθές, ὅτι νεανίας
ἦν τις λαμπρὸς ἐν τοῖς πολεμικοῖς καὶ τἄλλα χρηστὸς
ὄνομα Ταλάσιος· ἐπεὶ δ' ἥρπαζον οἱ Ῥωμαῖοι τὰς τῶν
Σαβίνων θυγατέρας ἐλθούσας ἐπὶ θέαν, | ἐκομίζετο τῷ
Ταλασίῳ παρθένος ἐκπρεπὴς τὴν ὄψιν ὑπὸ δημοτικῶν
τινων καὶ πελατῶν τοῦ Ταλασίου, βοώντων ὑπὲρ ἀσφα-
λείας καὶ τοῦ μηδένα πελάζειν μηδ' ἀντιλαμβάνεσθαι
τῆς παιδός, ὡς Ταλασίῳ γυνὴ φέροιτο. τιμῶντες οὖν οἱ
λοιποὶ τὸν Ταλάσιον καὶ συνευχόμενοι καὶ συνευφημοῦν-
τες εἵποντο καὶ παρέπεμπον· ὅθεν, εὐτυχοῦς γάμου
γενομένου, καὶ τοῖς ἄλλοις εἰθίσθησαν ἐπιφωνεῖν τὸν

Πλούταρχος. Parallela minora [Sp.] (305a-316b)

Stephanus p. 308, sec. B, li. 8

προτρυγητῆρες, ὁ δ' Ἰανὸς προανατέλλων· δείκνυται ὁ

ἀστὴρ πρὸ τῶν ποδῶν τῆς παρθένου· ὡς Κριτόλαος ἐν
τετάρτῃ Φαινομένων (FHGr. IV 372).
ΠΕΡΣΩΝ τὴν Ἑλλάδα λεηλατούντων Παυ-
σανίας ὁ τῶν Λακεδαιμονίων στρατηγὸς πεντακόσια
χρυσοῦ τάλαντα παρὰ Ξέρξου λαβὼν ἔμελλε προδιδόναι
τὴν Σπάρτην. φωραθέντος δὲ τούτου Ἀγησίλαος ὁ πατὴρ
μέχρι τοῦ ναοῦ τῆς Χαλκιοίκου συνεδίωξεν Ἀθηνᾶς καὶ
τὰς θύρας τοῦ τεμένους πλίνθῳ φράξας λιμῷ ἀπέκτεινεν·
ἡ δὲ μήτηρ καὶ ἄταφον ἔρριψεν· ὡς Χρύσερμος ἐν δευτέρῳ
Ἱστορικῶν (FHGr. IV 361).
ΡΩΜΑΙΟΙ πρὸς Λατίνους πολεμοῦντες ἐχειροτό-
νησαν στρατηγὸν Πόπλιον Δέκιον· νεανίσκος δέ τις
τῶν ἐπισήμων πένης τοὔνομα Κάσσιος Βροῦτος ἐπὶ
ῥητῷ μισθῷ νυκτὸς τὰς πύλας ἀνοῖξαι ἐβουλήθη. φωρα-
θεὶς δ' εἰς ναὸν ἔφυγεν Ἀθηνᾶς Αὐξιλιαρίας. Κάσσιος
δὲ Σίγνιφερ ὁ πατὴρ αὐτοῦ κατέκλεισε καὶ λιμῷ διέφθειρε
καὶ ἄταφον ἔρριψεν· ὡς Κλειτώνυμος ἐν ** Ἰταλικῶν
(FHGr. IV 366).
ΔΑΡΕΙΟΣ ὁ Πέρσης ἐπὶ Γρανικῷ πολεμήσας
Ἀλεξάνδρῳ καὶ ἑπτὰ σατράπας ἀποβαλὼν καὶ ἅρματα

Πλούταρχος. Parallela minora [Sp.] (305a-316b)

Stephanus p. 314, sec. F, li. 2

ἐκυνήγει σὺν τῇ Ἀρτέμιδι· Ἄρης δ' ἐν σχήματι ποιμένος

ἔγκυον ἐποίησεν. ἡ δὲ τεκοῦσα διδύμους παῖδας καὶ φοβου-
 148

μένη τὸν πατέρα ἔρριψεν εἰς τὸν Ἐρύμανθον. οἱ δὲ κατὰ

πρόνοιαν ἀκινδύνως περιφερόμενοι προσηνέχθησαν ἐν
κοίλῃ δρυΐ· λύκαινα δ' ἐμφωλεύουσα τοὺς μὲν ἰδίους
σκύμνους εἰς τὸν ῥοῦν ἔρριψε, τοῖς δὲ βρέφεσι θηλὴν
παρέσχε. Τύλιφος δὲ ποιμὴν αὐτόπτης γενόμενος καὶ
ἀναλαβὼν τοὺς παῖδας ὡς ἰδίους ἔθρεψε, τὸν μὲν καλέσας
Λύκαστον τὸν δὲ Παρράσιον, τοὺς διαδεξαμένους τὴν
βασιλείαν τῶν Ἀρκάδων· ὡς Ζώπυρος Βυζάντιος ἐν
τρίτῳ Ἱστορικῶν (FHGr. M. IV 531).
ΑΜΟΥΛΙΟΣ πρὸς Νομίτορα τὸν ἀδελφὸν τυραν-
νικῶς διακείμενος τὸν μὲν υἱὸν Αἴνιτον ἐπὶ κυνηγίᾳ ἀνεῖλε,
τὴν δὲ θυγατέρα Σιλουίαν ἢ Ἰλίαν τῆς Ἥρας ἱέρειαν
ἐποιήσατο. ταύτην Ἄρης ἐγκύμονα ποιεῖ· ἡ δ' ἔτεκε
διδύμους ὡμολόγησέ τε τῷ τυράννῳ τὴν ἀλήθειαν. ὁ δὲ
φοβηθεὶς ἀμφοτέρους κατεπόντισε, βαλὼν παρὰ τὰς ὄχθας
τοῦ Θύμβρεως. | οἱ δὲ προσηνέχθησαν ἐν τόπῳ, ἔνθα
λύκαινα ἦν φωλεύουσα νεοτόκος· καὶ τοὺς μὲν σκύμνους
ἔρριψε, τὰ δὲ βρέφη ἔτρεφε.

Πλούταρχος. De gloria Atheniensium (345c-351b)

Stephanus p. 345, sec. E, li. 6

Ἑλλήσποντον Ἀλκιβιάδου νεανιεύματα καὶ τὰ πρὸς Λέσβον

Θρασύλλου καὶ τὴν ὑπὸ Θηραμένους τῆς ὀλιγαρχίας κατά-
λυσιν καὶ Θρασύβουλον καὶ Ἀρχῖνον καὶ τοὺς ἀπὸ Φυλῆς
ἑβδομήκοντα κατὰ τῆς Σπαρτιατῶν ἡγεμονίας ἀνιστα-
μένους καὶ Κόνωνα πάλιν ἐμβιβάζοντα τὰς Ἀθήνας εἰς
τὴν θάλατταν, καὶ Κράτιππος ἀνῄρηται. Ξενοφῶν μὲν
γὰρ αὐτὸς ἑαυτοῦ γέγονεν ἱστορία, γράψας, ἃ ἐστρατήγησε
καὶ κατώρθωσε, [καὶ] Θεμιστογένει περὶ τούτων συντε-
τάχθαι τῷ Συρακοσίῳ, ἵνα πιστότερος ᾖ διηγούμενος
ἑαυτὸν ὡς ἄλλον, ἑτέρῳ τὴν τῶν λόγων δόξαν χαριζό-
μενος· οἱ δ' ἄλλοι πάντες ἱστορικοί, Κλει[νό]δημοι Δίυλ-
λοι Φιλόχορος Φύλαρχος, ἀλλοτρίων γεγόνασιν ἔργων
ὥσπερ δραμάτων ὑποκριταί, τὰς τῶν στρατηγῶν καὶ βα-
σιλέων πράξεις διατιθέμενοι καὶ ταῖς ἐκείνων ὑποδυόμενοι
μνήμαις, ἵν' ὡς αὐγῆς τινος καὶ φωτὸς μετάσχωσιν.
ἀνακλᾶται γὰρ ἀπὸ τῶν πραττόντων ἐπὶ τοὺς γράφοντας
καὶ ἀναλάμπει δόξης εἴδωλον ἀλλοτρίας, ἐμφαινομένης
διὰ τῶν λόγων τῆς πράξεως ὡς ἐν ἐσόπτρῳ.
Πολλῶν μὲν δὴ καὶ ἄλλων ἡ πόλις ἥδε μήτηρ καὶ
 149

τροφὸς εὐμενὴς τεχνῶν γέγονε, τὰς μὲν εὑραμένη καὶ

ἀναφήνασα πρώτη, ταῖς δὲ δύναμιν προσθεῖσα καὶ τιμὴν

Πλούταρχος. De gloria Atheniensium (345c-351b)

Stephanus p. 347, sec. A, li. 4

κρίσιν προθείητε πρὸς τὸν στρατηγὸν οὐδ' ἀνάσχοισθε

τῶν προτιμώντων τὸν πίνακα τοῦ τροπαίου καὶ τὸ μί-
μημα τῆς ἀληθείας.
Πλὴν ὁ Σιμωνίδης τὴν μὲν ζωγραφίαν ποίησιν
σιωπῶσαν προσαγορεύει, τὴν δὲ ποίησιν ζωγραφίαν λα-
λοῦσαν. ἃς γὰρ οἱ ζωγράφοι πράξεις ὡς γινομένας δει-
κνύουσι, ταύτας οἱ λόγοι γεγενημένας διηγοῦνται καὶ
συγγράφουσιν. | εἰ δ' οἱ μὲν χρώμασι καὶ σχήμασιν οἱ δ'
ὀνόμασι καὶ λέξεσι ταὐτὰ δηλοῦσιν, ὕλῃ καὶ τρόποις
μιμήσεως διαφέρουσι, τέλος δ' ἀμφοτέροις ἓν ὑπόκειται,
καὶ τῶν ἱστορικῶν κράτιστος ὁ τὴν διήγησιν ὥσπερ
γραφὴν πάθεσι καὶ προσώποις εἰδωλοποιήσας. ὁ γοῦν
Θουκυδίδης ἀεὶ τῷ λόγῳ πρὸς ταύτην ἁμιλλᾶται τὴν
ἐνάργειαν, οἷον θεατὴν ποιῆσαι τὸν ἀκροατὴν καὶ τὰ
γινόμενα περὶ τοὺς ὁρῶντας ἐκπληκτικὰ καὶ ταρακτικὰ
πάθη τοῖς ἀναγινώσκουσιν ἐνεργάσασθαι λιχνευόμενος.
ὁ γὰρ παρὰ τὴν ῥαχίαν αὐτὴν τῆς Πύλου παρατάττων τοὺς
Ἀθηναίους Δημοσθένης, καὶ ὁ τὸν κυβερνήτην ἐπισπέρχων
Βρασίδας ἐξοκέλλειν καὶ χωρῶν ἐπὶ τὴν ἀποβάθραν
καὶ τραυματιζόμενος καὶ λιποψυχῶν καὶ ἀποκλίνων εἰς
τὴν παρεξειρεσίαν, καὶ οἱ πεζομαχοῦντες μὲν ἐκ θαλάττης

Πλούταρχος. De Iside et Osiride (351c-384c)

Stephanus p. 353, sec. E, li. 8

τοὺς ἁβροβίους μήτε τοὺς Ἰθακησίους ἀνθρώπους νη-

σιώτας ἰχθύσι χρωμένους ποιοῦντι μήτε τοὺς Ὀδυσσέως
ἑταίρους ἐν πλῷ τοσούτῳ καὶ ἐν θαλάττῃ πρὶν εἰς ἐσχάτην
ἐλθεῖν ἀπορίαν (μ 329 sqq.). ὅλως δὲ καὶ τὴν θάλατταν
ἔκφυλον ἡγοῦνται καὶ παρωρισμένην οὐδὲ μέρος οὐδὲ
στοιχεῖον ἀλλ' οἷον περίττωμα διεφθορὸς καὶ νο-
σῶδες.
Οὐδὲν γὰρ ἄλογον οὐδὲ μυθῶδες οὐδ' ὑπὸ δεισιδαι-
μονίας, ὥσπερ ἔνιοι νομίζουσιν, ἐγκατεστοιχειοῦτο ταῖς
ἱερουργίαις, ἀλλὰ τὰ μὲν ἠθικὰς ἔχοντα καὶ χρειώδεις
 150

αἰτίας, τὰ δ' οὐκ ἄμοιρα κομψότητος ἱστορικῆς ἢ φυσικῆς

ἐστιν, οἷον τὸ περὶ κρομμύου. τὸ γὰρ ἐμπεσεῖν εἰς τὸν
ποταμὸν καὶ ἀπολέσθαι τὸν τῆς Ἴσιδος τρόφιμον Δίκτυνου κρομμύων
ἐπιδρασσόμενον ἐσχάτως ἀπίθανον· οἱ
δ' ἱερεῖς ἀφοσιοῦνται καὶ δυσχεραίνουσι καὶ τὸ κρόμμυον
παραφυλάττοντες, ὅτι τῆς σελήνης φθινούσης μόνον
εὐτροφεῖν τοῦτο καὶ τεθηλέναι πέφυκεν. ἔστι δὲ πρός-
φορον οὔθ' ἁγνεύουσιν οὔθ' ἑορτάζουσι, τοῖς μὲν ὅτι
διψῆν τοῖς δ' ὅτι δακρύειν ποιεῖ τοὺς προσφερομένους.
ὁμοίως δὲ καὶ τὴν ὗν ἀνίερον ζῷον ἡγοῦνται· ὡς μάλιστα
γὰρ ὀχεύεσθαι δοκεῖ τῆς σελήνης φθινούσης,

Πλούταρχος. De genio Socratis (575a-598f)

Stephanus p. 582, sec. B, li. 2

διαδρομὴ κνηκίδος ἀραιᾶς | πνεῦμα σημαίνει καὶ κίνησιν

τραχυτέραν θαλάσσης, οὕτω μαντικῇ ψυχῇ πταρμὸς ἢ
κληδὼν οὐ μέγα καθ' αὑτὸ μεγάλου δὲ σημεῖον συμπτώ-
ματος· ἐπ' οὐδεμιᾶς γὰρ τέχνης καταφρονεῖται τὸ μι-
κροῖς μεγάλα καὶ δι' ὀλίγων πολλὰ προμηνύειν. ἀλλ'
ὥσπερ εἴ τις ἄπειρος γραμμάτων δυνάμεως ὁρῶν ὀλίγα
πλήθει καὶ φαῦλα τὴν μορφὴν ἀπιστοίη ἄνδρα γραμματι-
κὸν ἐκ τούτων ἀναλέγεσθαι πολέμους μεγάλους, οἳ τοῖς
πάλαι συνέτυχον, καὶ κτίσεις πόλεων πράξεις τε καὶ παθή-
ματα βασιλέων, εἶτα φαίη δαιμόνιόν τι μηνύειν καὶ κατα-
λέγειν ἐκείνῳ τῶν ἱστορικῶν τούτων ἕκαστον, ἡδὺς ἄν, ὦ
φίλε, γέλως σοι τοῦ ἀνθρώπου τῆς ἀπειρίας ἐπέλθοι,
οὕτω σκόπει, μὴ καὶ ἡμεῖς τῶν μαντικῶν ἑκάστου τὴν
δύναμιν ἀγνοοῦντες, ᾗ συμβάλλει πρὸς τὸ μέλλον, εὐήθως
ἀγανακτῶμεν, εἰ νοῦν ἔχων ἄνθρωπος ἐκ τούτων [ἂν] ἀπο-
φαίνεταί τι περὶ τῶν ἀδήλων, καὶ ταῦτα φάσκων αὐτὸς
οὐ πταρμὸν οὐδὲ φωνὴν ἀλλὰ δαιμόνιον αὐτῷ τῶν πρά-
ξεων ὑφηγεῖσθαι. μέτειμι γὰρ ἤδη πρὸς σέ, ὦ Πολύμνι,
θαυμάζοντα Σωκράτους ἀνδρὸς ἀτυφίᾳ καὶ ἀφελείᾳ μά-
λιστα δὴ φιλοσοφίαν ἐξανθρωπίσαντος, εἰ μὴ πταρμὸν
μηδὲ κληδόνα τὸ σημεῖον ἀλλὰ τραγικῶς πάνυ [τὸ] δαι

Πλούταρχος. Quaestiones convivales (612c-748d)

Stephanus p. 743, sec. D, li. 7

Ἐκ τούτου σπονδὰς ἐποιησάμεθα ταῖς Μούσαις, καὶ

 151

τῷ Μουσηγέτῃ [Ἀπόλλωνι] παιανίσαντες συνῄσαμεν τῷ

Ἐράτωνι πρὸς τὴν λύραν ἐκ τῶν Ἡσιόδου (Th. 53 ss.) τὰ
περὶ τὴν τῶν Μουσῶν γένεσιν. μετὰ δὲ τὴν ᾠδὴν Ἡρώ-
δης ὁ ῥήτωρ ‘ἀκούετ'’ ἔφη ‘ὑμεῖς οἱ τὴν Καλλιό-
πην ἀποσπῶντες ἡμῶν, ὡς τοῖς βασιλεῦσιν αὐτὴν παρεῖ-
ναί φησιν (Th. 80), οὐκ ἀναλύουσι δήπου συλλογισμοὺς
οὐδ' ἐρωτῶσι μεταλλάττοντας, ἀλλὰ ταῦτα πράττουσιν ἃ
ῥητόρων ἐστὶ καὶ πολιτικῶν ἔργα. τῶν δ' ἄλλων ἥ τε
Κλειὼ τὸ ἐγκωμιαστικὸν προσάγεται· ‘κλέα’ γὰρ ἐκά-
λουν τοὺς ἐπαίνους· ἥ τε Πολύμνια τὸ ἱστορικόν· ἔστι
γὰρ μνήμη πολλῶν· ἐνιαχοῦ δὲ καὶ πάσας, ὥσπερ ἐν
Χίῳ, τὰς Μούσας Μνείας καλεῖσθαι λέγουσιν. ἐγὼ δὲ
μεταποιοῦμαί τι καὶ τῆς Εὐτέρπης, εἴπερ, ὥς φησι
Χρύσιππος (St. V. Fr. II 1099), αὕτη τὸ περὶ τὰς ὁμιλίας
ἐπιτερπὲς εἴληχε καὶ κεχαρισμένον· ὁμιλητικὸς γὰρ οὐδὲν
ἧττον ἢ δικανικὸς ὁ ῥήτωρ καὶ συμβουλευτικός· αἱ γὰρ
ἕξεις ἔχουσι καὶ εὐμενείας καὶ συνηγορίας καὶ ἀπολογίας·
πλείστῳ δὲ τῷ ἐπαινεῖν χρώμεθα καὶ τῷ ψέγειν ἐν τού-
τοις, οὐ φαύλων οὐδὲ μικρῶν τυγχάνοντες, ἂν τεχνικῶς
τοῦτο πράττωμεν, ἂν δ' ἀπείρως καὶ ἀτέχνως, ἀστοχοῦν

Πλούταρχος. De Herodoti malignitate (854e-874c)

Stephanus p. 856, sec. B, li. 6

βολαῖς εἰς ὑποψίας ἀτόπους περὶ τῆς ἐν ἀφανεῖ

προαιρέσεως τοῦ πράξαντος, αὐτὸ τὸ πεπραγμένον
ἐμφανῶς οὐ δυνάμενος ψέγειν (ὥσπερ οἱ τὸν ὑπὸ
Θήβης Ἀλεξάνδρου τοῦ τυράννου φόνον οὐ μεγα-
λονοίας οὐδὲ μισοπονηρίας, ζήλου δέ τινος ἔργον
καὶ πάθους γυναικείου τιθέμενοι· καὶ Κάτωνα λέ-
γοντες ἑαυτὸν ἀνελεῖν δείσαντα τὸν μετ' αἰκίας
θάνατον ὑπὸ Καίσαρος), εὔδηλον ὅτι φθόνου καὶ
κακοηθείας ὑπερβολὴν οὐ λέλοιπε.
Δέχεται δὲ καὶ παρὰ τὸν τρόπον τοῦ ἔργου
διήγησις ἱστορικὴ κακοήθειαν, ἂν χρήμασι φάσκῃ
μὴ δι' ἀρετῆς κατειργάσθαι τὴν πρᾶξιν, ὡς Φίλιπ-
πον ἔνιοι φάσκουσιν· ἂν σὺν οὐδενὶ πόνῳ καὶ
ῥᾳδίως, ὡς Ἀλέξανδρον· ἂν μὴ φρονίμως ἀλλ'
εὐτυχῶς, ὡς Τιμόθεον οἱ ἐχθροί, γράφοντες ἐν
πίναξιν εἰς κύρτον τινὰ τὰς πόλεις αὐτάς, ἐκείνου
καθεύδοντος, ὑποδυομένας. δῆλον γὰρ ὅτι τῶν
πράξεων ἐλαττοῦσι τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος οἱ τὸ
 152

γενναίως καὶ φιλοπόνως καὶ κατ' ἀρετὴν καὶ δι'

αὑτῶν ἀφαιροῦντες.

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές.

Book 3, Kaibel parag. 49, li. 14

ἥψησα τακερά. καὶ ἐν Γηρυτάδῃ (ib. 430)·

ἀκροκώλι', ἄρτοι, κάραβοι. Ἀντιφάνης Κορινθίᾳ (I 61 K)·
ἔπειτα κἀκροκώλιον ὕειον Ἀφροδίτῃ; γελοῖον. {Β.} ἀγνοεῖς·
ἐν τῇ Κύπρῳ δ' οὕτω φιληδεῖ ταῖς ὑσίν,
ὦ δέσποθ', ὥστε σκατοφαγεῖν ἀπεῖρξε
τὸ ζῷον, τοὺς δὲ βοῦς ἠνάγκασεν.
ὅτι δ' ὄντως Ἀφροδίτῃ ὗς θύεται μαρτυρεῖ Καλλί-
μαχος (fr. 100h 1 Schn) ἢ Ζηνόδοτος ἐν ἱστορικοῖς ὑπο-
μνήμασι γράφων ὧδε· ‘Ἀργεῖοι Ἀφροδίτῃ ὗν θύουσι,
καὶ ἡ ἑορτὴ καλεῖται Ὑστήρια.’ Φερεκράτης δ' ἐν
Μεταλλεῦσι (I 175, 13 K)· σχελίδες δ' ὁλόκνημοι πλησίον τακερώταται
ἐπὶ πινακίσκοις καὶ δίεφθ' ἀκροκώλια. Ἄλεξις Κυβευταῖς (II 339 K)·
ἠριστηκότων σχεδόν τι δ' ἡμῶν ἐξ ἀκροκωλίου τινός.
κἀν Παννυχίδι ἢ Ἐρίθοισιν (ib. 363)·

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 4, Kaibel parag. 40, li. 16

τούτου ἐρεθισθέντες, ἐὰν μὴ ἐπισχῶσιν οἱ παρόντες,

καὶ ἕως ἀναιρέσεως ἔρχονται. τὸ δὲ παλαιόν, φησίν,
ὅτι παρατεθέντων κωλήνων τὸ μηρίον ὁ κράτιστος
ἐλάμβανεν· εἰ δέ τις ἕτερος ἀντιποιήσαιτο, συνίσταντο
μονομαχήσοντες μέχρι θανάτου. ἄλλοι δ' ἐν θεάτρῳ
λαβόντες ἀργύριον ἢ χρυσίον, οἳ δὲ οἴνου κεραμίων
ἀριθμόν τινα, καὶ πιστωσάμενοι τὴν δόσιν καὶ τοῖς
ἀναγκαίοις φίλοις διαδωρησάμενοι ὕπτιοι ἐκταθέντες
ἐπὶ θυρεῶν κεῖνται, καὶ παραστάς τις ξίφει τὸν λαι-
μὸν ἀποκόπτει. Εὐφορίων δ' ὁ Χαλκιδεὺς ἐν ἱστο-
ρικοῖς ὑπομνήμασιν (fr. 23 M) οὕτω γράφει· ‘παρὰ δὲ
τοῖς Ῥωμαίοις προτίθεσθαι πέντε μνᾶς τοῖς ὑπομένειν
βουλομένοις τὴν κεφαλὴν ἀποκοπῆναι πελέκει, ὥστε
τοὺς κληρονόμους κομίσασθαι τὸ ἆθλον· καὶ πολλάκις
ἀπογραφομένους πλείους δικαιολογεῖσθαι καθ' ὃ δι-
καιότατός ἐστιν ἕκαστος αὐτῶν ἀποτυμπανισθῆναι.’
Ἕρμιππος δ' ἐν αʹ περὶ νομοθετῶν (FHG
III 36) τῶν μονομαχούντων εὑρετὰς ἀποφαίνει Μαν-
 153

τινεῖς Δημώνακτος ἑνὸς τῶν πολιτῶν συμβουλεύσαν-

τος, καὶ ζηλωτὰς τούτων γενέσθαι Κυρηναίους. Ἔφο-
ρος δ' ἐν ἕκτῃ ἱστοριῶν (FHG I 261) ‘ἤσκουν, φησί,

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 5, Kaibel parag. 55, li. 60

...ὁ λόγος οὗτος (Stesich. fr. 32).’ χαρίζεται γὰρ καὶ ὁ

κύων οὗτος πολλὰ τῷ Σωκράτει· ὅθεν οὐδετέρῳ αὐ-
τῶν δεῖ πιστεύειν σκοπὸν ἔχοντας Θουκυδίδην. ὁ γὰρ
Ἀντισθένης καὶ προσεπάγει τῇ ψευδογραφίᾳ λέγων
οὕτως· ‘ἡμεῖς δὲ ἀκούομεν κἀν τῇ πρὸς Βοιωτοὺς
μάχῃ τὰ ἀριστεῖά σε λαβεῖν. – εὐφήμει, ὦ ξένε· Ἀλ-
κιβιάδου τὸ γέρας, οὐκ ἐμόν. – σοῦ γε δόντος, ὡς
ἡμεῖς ἀκούομεν.’ ὁ δὲ Πλάτωνος Σωκράτης εἰς Ποτί-
δαιαν λέγει παρεῖναι καὶ τῶν ἀριστείων Ἀλκιβιάδῃ
παρακεχωρηκέναι. προτερεῖ δὲ κατὰ πάντας τοὺς ἱστο-
ρικοὺς τῆς ἐπὶ Δήλιον στρατείας ἡ περὶ Ποτίδαιαν,
ἧς Φορμίων ἐστρατήγει.
πάντ' οὖν ψεύδονται οἱ φιλόσοφοι καὶ πολλὰ
παρὰ τοὺς χρόνους γράφοντες οὐκ αἰσθάνονται, καθ-
άπερ οὐδ' ὁ καλὸς Ξενοφῶν, ὃς ἐν τῷ Συμποσίῳ
(c. 1, 2) ὑποτίθεται Καλλίαν τὸν Ἱππονίκου Αὐτολύκου
τοῦ Λύκωνος ἐρῶντα καὶ νενικηκότος αὐτοῦ παγκρά-
τιον ἑστίασιν ποιούμενον καὶ σὺν τοῖς ἄλλοις δαιτυ-
μόσι παρόντα αὑτὸν τὸν ἴσως μηδὲ γεννηθέντα ἢ
περὶ τὴν παιδικὴν ἡλικίαν ὑπάρχοντα. ἐστὶν δὲ οὗτος
ὁ καιρὸς καθ' ὃν Ἀριστίων ἄρχων ἦν.

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 5, Kaibel parag. 64, li. 48

θηρίον.’ τοῦτο μὲν οὖν ὡς ἦν ἄρα τοιοῦτο ἡ δορὰ

ἥ τε Μαρίου στρατεία μηνύει· ἐκεῖνο μέντοι τὸ λε-
γόμενον ὑπὸ τοῦ ἱστοριογράφου οὔκ ἐστι πιστόν, ὡς
εἰσί τινες κατὰ τὴν Λιβύην ὀπισθονόμοι καλούμενοι
βόες διὰ τὸ μὴ ἔμπροσθεν αὐτοὺς πορευομένους νέ-
μεσθαι, ἀλλ' εἰς τοὐπίσω ὑποχωροῦντας τοῦτο ποιεῖν·
εἶναι γὰρ αὐτοῖς ἐμπόδιον πρὸς τὴν τοῦ κατὰ φύσιν
νομὴν τὰ κέρατα οὐκ ἄνω ἀνακεκυφότα, καθάπερ τὰ
τῶν λοιπῶν ζῴων, ἀλλὰ κάτω νενευκότα καὶ ἐπισκο-
τοῦντα τοῖς ὄμμασι. τοῦτο γὰρ ἄπιστόν ἐστιν, οὐ-
δενὸς ἑτέρου ἐπιμαρτυροῦντος ἱστορικοῦ.’
ταῦτα τοῦ Οὐλπιανοῦ εἰπόντος ἐπιμαρτυρῶν
 154

ὁ Λαρήνσιος καὶ συγκατατιθέμενος τῷ λόγῳ ἔφη

τὸν Μάριον τῶν ζῴων τούτων δορὰς εἰς τὴν Ῥώμην
ἀναπεπομφέναι, ἃς μηδένα εἰκάσαι δεδυνῆσθαι τίνος
εἰσὶ διὰ τὸ παράδοξον τῆς ὄψεως· ἀνατεθεῖσθαί τε
τὰς δορὰς ταύτας ἐν τῷ τοῦ Ἡρακλέους ἱερῷ, ἐν ᾧ
οἱ τοὺς θριάμβους κατάγοντες στρατηγοὶ ἑστιῶσι τοὺς
πολίτας, καθάπερ πολλοὶ τῶν ἡμεδαπῶν ποιηταὶ καὶ
συγγραφεῖς εἰρήκασιν· ‘ὑμεῖς οὖν, ὦ γραμματικοί,
κατὰ τὸν Βαβυλώνιον Ἡρόδικον

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές.

Book 10, Kaibel parag. 45, li. 17

Μίθρῃ. γράφει δὲ οὕτως περὶ τούτου Δοῦρις ἐν τῇ

ἑβδόμῃ τῶν ἱστοριῶν (FHG II 472)· ‘ἐν μόνῃ τῶν ἑορ-
τῶν τῶν ἀγομένων ὑπὸ Περσῶν τῷ Μίθρῃ βασιλεὺς
μεθύσκεται καὶ τὸ Περσικὸν ὀρχεῖται· τῶν δὲ λοιπῶν
οὐδεὶς κατὰ τὴν Ἀσίαν, ἀλλὰ πάντες ἀπέχονται κατὰ
τὴν ἡμέραν ταύτην τῆς ὀρχήσεως. Πέρσαι γὰρ ὥσπερ
ἱππεύειν οὕτω καὶ ὀρχεῖσθαι μανθάνουσι καὶ νομίζουσι
τὴν ἐκ τῆς ἐργασίας ταύτης κίνησιν ἐμμελῆ τινα λαμ-
βάνειν γυμνασίαν τῆς τοῦ σώματος ῥώμης.’ εἰς το-
σοῦτον δὲ Ἀλέξανδρος ἐμέθυεν, ὥς φησι Καρύστιος
ὁ Περγαμηνὸς ἐν ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν (FHG IV 357),
ὡς καὶ ἐπὶ ὄνων ἅρματος κωμάζειν· ἐποίουν δὲ τοῦτο,
φησί, καὶ οἱ τῶν Περσῶν βασιλεῖς· μήποτ' οὖν διὰ
τοῦτο οὐδὲ πρὸς τὰ ἀφροδίσια εἶχεν ὁρμήν· ἐξυδα-
ροῦσθαι γάρ φησιν ὁ Ἀριστοτέλης ἐν τοῖς φυσικοῖς
προβλήμασι (cf. Rose Ar. ps. p. 236) τῶν τοιούτων τὴν
γονήν· Ἱερώνυμός τε ἐν ταῖς Ἐπιστολαῖς (fr. 10 Hill)
Θεόφραστόν φησι λέγειν ὅτι Ἀλέξανδρος οὐκ εὖ διέ-
κειτο πρὸς τὰ ἀφροδίσια. Ὀλυμπιάδος γοῦν καὶ πα-
ρανακλινάσης αὐτῷ Καλλιξείναν τὴν Θετταλὴν ἑταίραν
περικαλλεστάτην οὖσαν,

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 10, Kaibel parag. 46, li. 24

ρίωνα τὸν αὐλητὴν καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς εἰθισμένους

αὐτῷ συμπίνειν· περιήγετο γὰρ πανταχοῦ τοὺς τοιού-
τους ὁ Φίλιππος καὶ κατασκευασάμενος ἦν ὄργανα
πολλὰ συμποσίου καὶ συνουσίας. ὢν γὰρ φιλοπότης
καὶ τὸν τρόπον ἀκόλαστος καὶ βωμολόχους εἶχε περὶ
 155

αὑτὸν συχνοὺς καὶ τῶν περὶ τὴν μουσικὴν ὄντων καὶ

τῶν τὰ γέλοια λεγόντων. πιὼν δὲ τὴν νύκτα πᾶσαν
καὶ μεθυσθεὶς πολὺ καὶ πατάξας ἀφεὶς ἅπαντας τοὺς
ἄλλους ἀπαλλάττεσθαι ἤδη πρὸς ἡμέραν ἐκώμαζεν ὡς
τοὺς πρέσβεις τοὺς τῶν Ἀθηναίων.’ Καρύστιος δὲ
ἐν τοῖς ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν (FHG IV 357) ‘ὅτε,
φησί, μεθύειν προῃρεῖτο Φίλιππος, τοῦτ' ἔλεγε ‘χρὴ
πίνειν· Ἀντίπατρος γὰρ ἱκανός ἐστι νήφων.’ κυβεύον-
τος δέ ποτε αὐτοῦ καί τινος ἀγγείλαντος ὡς Ἀντίπατρος
πάρεστι, διαπορήσας ὦσεν ὑπὸ τὴν κλίνην τὸν ἄβακα.’
φιλοπότας δὲ καὶ μεθύσους καταλέγει Θεό-
πομπος Διονύσιον τὸν νεώτερον, Σικελίας τύραννον,
ὃν καὶ τὰς ὄψεις ὑπὸ τοῦ οἴνου διαφθαρῆναι. Ἀρι-
στοτέλης δ' ἐν τῇ Συρακοσίων Πολιτείᾳ (p. 528 R)
καὶ συνεχῶς φησιν αὐτὸν ἔσθ' ὅτε ἐπὶ ἡμέρας ἐνενή-
κοντα μεθύειν· διὸ καὶ ἀμβλυωπότερον γενέσθαι τὰς

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 11, Kaibel parag. 31, li. 4

καὶ τὸ σὰν κίβδηλον ἀπὸ στομάτων.

μνημονεύει δὲ τοῦ γραμματικοῦ ἐκπώματος ὡς οὕτως
καλουμένου Εὔβουλος ἐν Νεοττίδι οὕτως (II 188 K)·
μισῶ κάκιστον γραμματικὸν ἔκπωμ' ἀεί.
ἀτὰρ ὡς ὅμοιον οὑμὸς υἱὸς ᾤχετο
ἔχων φιάλιον τῷδε. {Β.} πολλὰ γίνεται
ὅμοια.
ΓΥΑΛΑΣ. Φιλητᾶς ἐν Ἀτάκτοις (fr. 41 Bach)
Μεγαρέας οὕτω φησὶ καλεῖν τὰ ποτήρια, γυάλας. Παρ-
θένιος δ' ὁ τοῦ Διονυσίου ἐν αʹ περὶ τῶν παρὰ τοῖς
ἱστορικοῖς Λέξεων ζητουμένων φησί· ‘γυάλας ποτηρίου
εἶδος, ὡς Μαρσύας γράφει ὁ ἱερεὺς τοῦ Ἡρακλέους
οὕτως (scr. Al. M. p. 45)· ‘ὅταν εἰσίῃ ὁ βασιλεὺς εἰς τὴν
πόλιν, ὑπαντᾶν οἴνου πλήρη γυάλαν ἔχοντά τινα, τὸν
δὲ λαβόντα σπένδειν’.’
ΔΕΙΝΟΣ. [ὅτι καὶ τοῦτο ποτηρίου ὄνομα] Διο-
νύσιος ὁ Σινωπεὺς ἐν Σῳζούσῃ καταλέγων ὀνόματα
ποτηρίων μνημονεύει καὶ τούτου λέγων οὕτως (II 427 K)·
ὅσα δ' ἐστὶν εἴδη θηρικλείων τῶν καλῶν,
γύναι δικότυλοι, τρικότυλοι, δεῖνος μέγας
χωρῶν μετρητήν, κυμβίον, σκύφοι, ῥυτά·
 156

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 11, Kaibel parag. 115, li. 12

κλέους φείδεται κατηγορίας οὐδὲ τῆς Ἀλκιβιάδου καὶ

Μυρωνίδου, ἀλλ' οὐδ' αὐτοῦ τοῦ Κίμωνος. καὶ ὁ
Κρίτων δ' αὐτοῦ Κρίτωνος (p. 45 a b), ἡ δὲ Πολιτεία
(I p. 329c) καὶ Σοφοκλέους περιέχει καταδρομήν, ὁ δὲ
Γοργίας οὐ μόνον ἀφ' οὗ τὸ ἐπίγραμμα, ἀλλὰ καὶ
Ἀρχελάου τοῦ Μακεδονίας βασιλέως (p. 471 a), ὃν οὐ
μόνον ἐπονείδιστον γένος ἔχειν, ἀλλ' ὅτι καὶ ἀπέκτεινε
τὸν δεσπότην. οὗτος δ' ἐστὶ Πλάτων, ὃν Σπεύσιππός
φησι φίλτατον ὄντα [Ἀρχελάῳ] Φιλίππῳ τῆς βασιλείας
αἴτιον γενέσθαι. γράφει γοῦν Καρύστιος ὁ Περγαμη-
νὸς ἐν τοῖς Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασιν οὕτως (FHG IV 357)·
’Σπεύσιππος πυνθανόμενος Φίλιππον βλασφημεῖν περὶ
Πλάτωνος εἰς ἐπιστολὴν ἔγραψέ τι τοιοῦτον· ‘... ὥσπερ
ἀγνοοῦντας τοὺς ἀνθρώπους ὅτι καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς
βασιλείας Φίλιππος διὰ Πλάτωνος ἔσχεν. Εὐφραῖον
γὰρ ἀπέστειλε τὸν Ὠρείτην πρὸς Περδίκκαν Πλάτων,
ὃς ἔπεισεν ἀπομερίσαι τινὰ χώραν Φιλίππῳ. διατρέφων
δ' ἐνταῦθα δύναμιν, ὡς ἀπέθανε Περδίκκας, ἐξ ἑτοίμου
δυνάμεως ὑπαρχούσης ἐπέπεσε τοῖς πράγμασι.’ τοῦτο
δ' εἴπερ οὕτως ἀληθείας ἔχει, θεὸς ἂν εἰδείη. ὁ δὲ
καλὸς αὐτοῦ Πρωταγόρας πρὸς τῷ καταδρομὴν ἔχειν

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές.

Book 11, Kaibel parag. 119, li. 8

οὓς καταφρονῶν τῶν ἀναγνωσομένων συνέθηκεν, ὥσπερ

καὶ οἱ πολλοὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ τυραννικοί τινες
καὶ διάβολοι γενόμενοι.
Εὐφραῖος μὲν γὰρ παρὰ
Περδίκκᾳ τῷ βασιλεῖ διατρίβων ἐν Μακεδονίᾳ οὐχ
ἧττον αὐτοῦ [ἐβασίλευε] φαῦλος ὢν καὶ διάβολος [ὃς]
οὕτω ψυχρῶς συνέταξε τὴν ἑταιρίαν τοῦ βασιλέως ὥστε
οὐκ ἐξῆν τοῦ συσσιτίου μετασχεῖν, εἰ μή τις ἐπίσταιτο
γεωμετρεῖν ἢ φιλοσοφεῖν. ὅθεν Φιλίππου τὴν ἀρχὴν
παραλαβόντος Παρμενίων αὐτὸν ἐν Ὠρεῷ λαβὼν ἀπ-
έκτεινεν, ὥς φησι Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς Ὑπομνή-
μασι (FHG IV 357). καὶ Κάλλιππος δ' ὁ Ἀθηναῖος,
μαθητὴς καὶ αὐτὸς Πλάτωνος, ἑταῖρος Δίωνος καὶ
συμμαθητὴς γενόμενος καὶ συναποδημήσας αὐτῷ εἰς
 157

Συρακούσας, ὁρῶν ἤδη τὸν Δίωνα ἐξιδιοποιούμενον τὴν

μοναρχίαν ἀποκτείνας αὐτὸν καὶ αὐτὸς τυραννεῖν ἐπι-
χειρήσας ἀπεσφάγη. Εὐαίων δ' ὁ Λαμψακηνός, ὥς
φησιν Εὐρύπυλος καὶ Δικαιοκλῆς ὁ Κνίδιος ἐνενη-
κοστῷ καὶ πρώτῳ Διατριβῶν, ἔτι δὲ Δημοχάρης ὁ
ῥήτωρ ἐν τῷ ὑπὲρ Σοφοκλέους πρὸς Φίλωνα (fr. 2 Tur),
δανείσας τῇ πατρίδι ἀργύριον ἐπὶ ἐνεχύρῳ τῇ

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 12, Kaibel parag. 71, li. 17

ἡδονῆς ἕνεκεν πράξας.’ Δημήτριος δὲ ὁ Βυζάντιος

ἐν τετάρτῳ περὶ Ποιημάτων ‘Γοργίας, φησίν, ὁ Λεον-
τῖνος ἐρωτηθεὶς τί αὐτῷ γέγονεν αἴτιον τοῦ βιῶσαι
πλείω τῶν ρʹ ἐτῶν, ἔφη ‘τὸ μηθὲν πώποτε ἑτέρου
ἕνεκεν πεποιηκέναι.’ Ὦχος δὲ πολλῷ χρόνῳ τὴν βασι-
λείαν καὶ τὴν λοιπὴν περὶ τὸν βίον χορηγίαν διαρκῆ
κτησάμενος, ὡς τελευτῶντος ἠρώτησεν ὁ πρεσβύτατος
τῶν υἱῶν τί πράσσων τοσαῦτ' ἔτη διαφυλάξειεν τὴν
βασιλείαν, ἵνα καὶ αὐτὸς τοῦτο μιμοῖτο, ‘τὰ δίκαια
πράττων, εἶπε, πρὸς ἅπαντας ἀνθρώπους καὶ θεούς.’
Καρύστιος δ' ὁ Περγαμηνὸς ἐν Ἱστορικοῖς Ὑπομνή-
μασιν (FHG IV 357) ‘Κηφισόδωρος, φησίν, ὁ Θηβαῖος
(FHG II 85) Πολύδωρον τὸν Τήιον ἰατρὸν Ἀντιπάρῳ
συσσιτεῖν ψιλοτάπιδα ἔχοντι κρικωτὴν καθάπερ τοὺς
στρωματεῖς εὐτελῆ, ἐφ' ἧς κατακεῖσθαι, κάδους δὲ
χαλκοῦς καὶ ποτήρια ὀλίγα· γεγονέναι γὰρ ὀλιγοδίαι-
τον καὶ τρυφῆς ἀλλότριον.’
ΤΙΘΩΝΟΝ δ' ἀπὸ τῆς ἕω μέχρι δυσμῶν κοιμώ-
μενον μόλις αἱ ἐπιθυμίαι πρὸς ἑσπέραν ἐπήγειρον·
ὅθεν Ἠοῖ συγκοιμᾶσθαι λεχθεὶς διὰ τὸ ταῖς ἐπιθυμίαις
ἐμπεπλέχθαι .....

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 13, Kaibel parag. 5, li. 32

φιδῆν· καὶ ταύτην ἐπεισάγων τῇ Ὀλυμπιάδι ἅπαντα

τὸν βίον τὸν ἑαυτοῦ συνέχεεν. εὐθέως γὰρ ἐν αὐτοῖς
τοῖς γάμοις ὁ μὲν Ἄτταλος ‘νῦν μέντοι γνήσιοι, ἔφη,
καὶ οὐ νόθοι βασιλεῖς γεννηθήσονται.’ καὶ ὁ Ἀλέξαν-
δρος ἀκούσας ἔβαλεν ᾗ μετὰ χεῖρας εἶχεν κύλικι τὸν
Ἄτταλον, ἔπειτα κἀκεῖνος αὐτὸν τῷ ποτηρίῳ. καὶ μετὰ
ταῦτα Ὀλυμπιὰς μὲν εἰς Μολοττοὺς ἔφυγεν, Ἀλέξαν-
δρος δ' εἰς Ἰλλυριούς. καὶ ἡ Κλεοπάτρα δ' ἐγέννησε
 158

τῷ Φιλίππῳ θυγατέρα τὴν κληθεῖσαν Εὐρώπην.’ φι-

λογύνης δ' ἦν καὶ Εὐριπίδης ὁ ποιητής. Ἱερώνυμος
γοῦν ἐν Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασίν φησιν οὕτως (fr. 6 Hi)·
’εἰπόντος Σοφοκλεῖ τινος ὅτι μισογύνης ἐστὶν Εὐριπί-
δης, ἔν γε ταῖς τραγῳδίαις, ἔφη ὁ Σοφοκλῆς· ἐπεὶ ἔν
γε τῇ κλίνῃ φιλογύνης.’
αἱ δὲ γαμεταὶ ἡμῶν γυναῖκες οὔκ εἰσι τοιαῦται
οἵας Εὔβουλός φησιν ἐν Στεφανοπώλισιν (II 198 K)·
μὰ Δί' οὐχὶ περιπεπλασμέναι ψιμυθίοις
οὐδ' ὥσπερ ὑμεῖς συκαμίνῳ τὰς γνάθους
κεχριμέναι. κἂν ἐξίητε τοῦ θέρους,
ἀπὸ τῶν μὲν ὀφθαλμῶν ὑδρορρόαι δύο
ῥέουσι μέλανος, ἐκ δὲ τῶν γνάθων ἱδρὼς

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 13, Kaibel parag. 38, li. 11

Τιμόθεος
δ' ὁ στρατηγήσας Ἀθηναίων ἐπιφανῶς ἑταίρας ἦν υἱὸς
Θρᾴττης τὸ γένος, σεμνῆς δ' ἄλλως τοὺς τρόπους.
μεταβάλλουσαι γὰρ αἱ τοιαῦται εἰς τὸ σῶφρον τῶν ἐπὶ
τούτῳ σεμνυνομένων εἰσὶ βελτίους. ὁ δὲ Τιμόθεος καὶ
σκωπτόμενός ποτε ὅτι τοιαύτης εἴη μητρὸς ‘καὶ χάριν
γε αὐτῇ, φησίν, οἶδα, ὅτι δι' αὐτὴν Κόνωνός εἰμι υἱός.’
Φιλέταιρον δὲ τὸν Περγάμου καὶ τῆς Καινῆς ταύτης
λεγομένης βασιλεύσαντα χώρας Βόας αὐλητρίδος ἑταί-
ρας τὸ γένος ἀπὸ Παφλαγονίας υἱόν φησι γενέσθαι
Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασιν (FHG IV 358).
Ἀριστοφῶν δ' ὁ ῥήτωρ ὁ τὸν νόμον εἰσενεγκὼν ἐπ'
Εὐκλείδου ἄρχοντος, ὃς ἂν μὴ ἐξ ἀστῆς γένηται νόθον
εἶναι, αὐτὸς ἀπεδείχθη ὑπὸ Καλλιάδου τοῦ κωμικοῦ
(I 699 K) ἐκ Χορηγίδος τῆς ἑταίρας παιδοποιησάμενος,
ὡς ὁ αὐτὸς ἱστορεῖ Καρύστιος ἐν τρίτῳ Ὑπομνημά-
των (l. s. s). Δημήτριος δ' ὁ Πολιορκητὴς οὐ δαιμονίως
ἤρα Λαμίας τῆς αὐλητρίδος, ἐξ ἧς ἔσχε καὶ θυγατέρα
Φίλαν; τὴν δὲ Λάμιαν Πολέμων φησὶν ἐν τῷ περὶ
τῆς ἐν Σικυῶνι Ποικίλης Στοᾶς (fr. 14 Pr) θυγατέρα μὲν
εἶναι Κλεάνορος Ἀθηναίου, κατασκευάσαι δὲ Σικυωνίοις
Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 13, Kaibel parag. 80, li. 8

ἐνίους ἐπὶ ταῖς δοραῖς μετὰ δύο ἐρωμένων ἀναπαύε-

σθαι. Πέρσας δὲ παρ' Ἑλλήνων φησὶν Ἡρόδοτος
(I 135) μαθεῖν τὸ παισὶν χρῆσθαι.
φιλόπαις δ' ἦν
 159

ἐκμανῶς καὶ Ἀλέξανδρος ὁ βασιλεύς. Δικαίαρχος

γοῦν ἐν τῷ περὶ τῆς ἐν Ἰλίῳ Θυσίας (FHG II 241) Βα-
γώου τοῦ εὐνούχου οὕτως αὐτόν φησιν ἡττᾶσθαι ὡς
ἐν ὄψει θεάτρου ὅλου καταφιλεῖν αὐτὸν ἀνακλάσαντα,
καὶ τῶν θεατῶν ἐπιφωνησάντων μετὰ κρότου οὐκ ἀπει-
θήσας πάλιν ἀνακλάσας ἐφίλησεν. Καρύστιος δ' ἐν
Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασι (FHG IV 357) ‘Χάρωνι, φησί, τῷ
Χαλκιδεῖ παῖς καλὸς ἦν καὶ εἶχεν εὖ πρὸς αὐτόν. ὡς
δ' Ἀλέξανδρος παρὰ Κρατερῷ αὐτὸν ἐπῄνεσεν γενο-
μένου πότου, ὁ Χάρων ἐκέλευσε τὸν παῖδα κατα-
φιλῆσαι τὸν Ἀλέξανδρον· καὶ ὃς ‘μηδαμῶς, εἶπεν, οὐ
γὰρ οὕτως ἐμὲ εὐφρανεῖ ὡς σὲ λυπήσει.’ ὥσπερ γὰρ
ἦν ἐρωτικὸς ὁ βασιλεὺς οὗτος, οὕτως καὶ πρὸς τὸ
καθῆκον ἐγκρατὴς καὶ πρὸς τὸ πρεπωδέστατον. αἰχμα-
λώτους γοῦν λαβὼν τὰς Δαρείου θυγατέρας καὶ τὴν
γυναῖκα κάλλει διαπρεπεστάτην οὖσαν οὐ μόνον

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 13, Kaibel parag. 82, li. 2

ὡς δ' ἦν οἱ κάρτα πλησίον, περιλαβὼν τῇ χειρὶ ἐφί-

λησεν. ἐπικροτησάντων δὲ πάντων σὺν γέλωτι καὶ βοῇ
ὡς εὖ ὑπηγάγετο τὸν παῖδα, ‘μελετῶ, εἶπεν, στρατηγεῖν,
ὦ ἄνδρες· ἐπειδήπερ Περικλῆς ποιεῖν μέν με ἔφη,
στρατηγεῖν δ' οὐκ ἐπίστασθαι. ἆρ' οὖν οὐ κατ' ὀρθόν
μοι πέπτωκεν τὸ στρατήγημα;’ τοιαῦτα πολλὰ δεξιῶς
ἔλεγέν τε καὶ ἔπρησσεν ὅτε πίνοι [ἢ πράσσοι]. τὰ
μέντοι πολιτικὰ οὔτε σοφὸς οὔτε ῥεκτήριος ἦν, ἀλλ'
ὡς ἄν τις εἷς τῶν χρηστῶν Ἀθηναίων.’ καὶ Ἱερώ-
νυμος δ' ὁ Ῥόδιος ἐν τοῖς Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασίν
φησιν (fr. 7 Hi) ὅτι Σοφοκλῆς εὐπρεπῆ παῖδα ἔξω τεί-
χους ἀπήγαγε χρησόμενος αὐτῷ. ὁ μὲν οὖν παῖς τὸ
ἴδιον ἱμάτιον ἐπὶ τῇ πόᾳ ὑπέστρωσεν, τὴν δὲ τοῦ
Σοφοκλέους χλανίδα περιεβάλοντο. μετ' οὖν τὴν ὁμι-
λίαν ὁ παῖς ἁρπάσας τὸ τοῦ Σοφοκλέους χλανίδιον
ᾤχετο, καταλιπὼν τῷ Σοφοκλεῖ τὸ παιδικὸν ἱμάτιον.
οἷα δὲ εἰκὸς διαλαληθέντος τοῦ συμβεβηκότος Εὐρι-
πίδης πυθόμενος καὶ ἐπιτωθάζων τὸ γεγονὸς καὶ αὐτός
ποτε ἔφη τούτῳ κεχρῆσθαι τῷ παιδί, ἀλλὰ μηδὲν προς-
θεῖναι, τὸν δὲ Σοφοκλέα διὰ τὴν ἀκολασίαν

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 13, Kaibel parag. 90, li. 17

 160

κάλλους ἀγῶνα ἐπιτελέσαι· καὶ νικῆσαι πρῶτον αὐτοῦ

τὴν γυναῖκα Ἡροδίκην. ἐπιτελεῖται δὲ καὶ μέχρι νῦν
ὁ ἀγὼν οὗτος, καὶ αἱ ἀγωνιζόμεναι γυναῖκες χρυσο-
φόροι ὀνομάζονται. Θεόφραστος δὲ (fr. 111) ἀγῶνα
κάλλους φησὶ γίνεσθαι παρὰ Ἠλείοις, καὶ τὴν κρίσιν
ἐπιτελεῖσθαι μετὰ σπουδῆς λαμβάνειν τε τοὺς νικήσαν-
τας ἆθλα ὅπλα· ἅπερ ἀνατίθεσθαί φησιν Διονύσιος
ὁ Λευκτρικὸς τῇ Ἀθηνᾷ, τὸν δὲ νικήσαντα ταινιού-
μενον ὑπὸ τῶν Φίλων καὶ πομπεύοντα ἕως τοῦ ἱεροῦ
παραγίνεσθαι. τὸν στέφανον δ' αὐτοῖς δίδοσθαι μυρ-
ρίνης ἱστορεῖ Μυρσίλος ἐν Ἱστορικοῖς Παραδόξοις
(FHG IV 460). ἐνιαχοῦ δέ φησιν ὁ αὐτὸς Θεόφραστος
(fr. 112) καὶ κρίσεις γυναικῶν περὶ σωφροσύνης γίνεσθαι
καὶ οἰκονομίας, ὥσπερ ἐν τοῖς βαρβάροις· ἑτέρωθι δὲ
κάλλους, ὡς δέον καὶ τοῦτο τιμᾶσθαι, καθάπερ καὶ παρὰ
Τενεδίοις καὶ Λεσβίοις· ταύτην δὲ τύχης ἢ φύσεως
εἶναι τιμήν, δέον προκεῖσθαι σωφροσύνης. τὸ κάλλος
γὰρ οὕτως καλόν, εἰ δὲ μή, κίνδυνον ἔχον ἐπ' ἀκο-
λασίαν.’

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 13, Kaibel parag. 92, li. 7

κατεβρώθησαν· ὅστις [οὖν] οὐδὲ τοῦτ' οἶδας, καίτοι

συνεχῶς Φυλάρχου μνήμην ποιούμενος (FHG I 346)
ὅτι ἐν ταῖς Κείων πόλεσιν οὔτε ἑταίρας οὔτε αὐλη-
τρίδας ἰδεῖν ἔστι.’
καὶ ὁ Μυρτίλος· ‘τοῦτο δὲ ποῦ εἴρηκεν ὁ
Φύλαρχος; κατανέγνων γὰρ αὐτοῦ πᾶσαν τὴν Ἱστορίαν.’
εἰπόντος δ' ‘ἐν τῇ τρίτῃ καὶ εἰκοστῇ’, ὁ Μυρτίλος
ἔφη· εἶτ' οὐκ ἐγὼ δικαίως πάντας ὑμᾶς τοὺς φιλοσό-
φους μισῶ μισοφιλολόγους ὄντας; οὓς οὐ μόνον Λυσί-
μαχος ὁ βασιλεὺς ἐξεκήρυξε τῆς ἰδίας βασιλείας ἀπε-
λαύνων, ὡς ὁ Καρύστιός φησιν ἐν Ἱστορικοῖς Ὑπο-
μνήμασιν (FHG IV 358), ἀλλὰ καὶ Ἀθηναῖοι. Ἄλεξις
γοῦν ἐν Ἵππῳ φησίν (II 327 K)·
τοῦτ' ἔστιν Ἀκαδήμεια, τοῦτο Ξενοκράτης;
πόλλ' ἀγαθὰ δοῖεν οἱ θεοὶ Δημητρίῳ
καὶ τοῖς νομοθέταις, διότι τοὺς τὰς τῶν λόγων,
ὥς φασι, δυνάμεις παραδιδόντας τοῖς νέοις
ἐς κόρακας ἐρρίφασιν ἐκ τῆς Ἀττικῆς.
καὶ Σοφοκλῆς δέ τις ψηφίσματι ἐξήλασε πάντας φιλο-
σόφους τῆς Ἀττικῆς, καθ' οὗ λόγον ἔγραψε Φίλων ὁ
Ἀριστοτέλους γνώριμος, ἀπολογίαν ὑπὲρ τοῦ
 161

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 14, Kaibel parag. 12, li. 5

ἔργοις ἰδίοις καὶ βουλόμενον τοῖς θερίζουσιν δοῦναι

πιεῖν βαδίζοντα ἐφ' ὕδωρ ἀφανισθῆναι. ζητεῖν οὖν
αὐτὸν τοὺς ἀπὸ τῆς χώρας μετά τινος μεμελῳδημένου
θρήνου [καὶ ἀνακλήσεως], ᾧ καὶ νῦν ἔτι πάντες χρώ-
μενοι διατελοῦσι. τοιοῦτος δ' ἐστὶ καὶ ὁ παρ' Αἰγυ-
πτίοις καλούμενος Μάνερως.’
οὐκ ἀπελείποντο δὲ ἡμῶν τῶν συμποσίων οὐδὲ
ῥαψῳδοί. ἔχαιρε γὰρ τοῖς Ὁμήρου ὁ Λαρήνσιος ὡς
ἄλλος οὐδὲ εἷς, ὡς λῆρον ἀποφαίνειν Κάσανδρον τὸν
Μακεδονίας βασιλεύσαντα, περὶ οὗ φησι Καρύστιος
ἐν Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασιν (FHG IV 358) ὅτι οὕτως ἦν
φιλόμηρος ὡς διὰ στόματος ἔχειν τῶν ἐπῶν τὰ πολλά·
καὶ Ἰλιὰς ἦν αὐτῷ καὶ Ὀδυσσεία ἰδίως γεγραμμέναι.
ὅτι δ' ἐκαλοῦντο οἱ ῥαψῳδοὶ καὶ Ὁμηρισταὶ Ἀριστο-
κλῆς εἴρηκεν ἐν τῷ περὶ Χορῶν (ibid. 331). τοὺς δὲ
νῦν Ὁμηριστὰς ὀνομαζομένους πρῶτος εἰς τὰ θέατρα
παρήγαγε Δημήτριος ὁ Φαληρεύς. Χαμαιλέων δὲ ἐν
τῷ περὶ Στησιχόρου (fr. 9 Koepke) καὶ μελῳδηθῆναί φησιν
οὐ μόνον τὰ Ὁμήρου, ἀλλὰ καὶ τὰ Ἡσιόδου καὶ Ἀρχι-
λόχου, ἔτι δὲ Μιμνέρμου καὶ Φωκυλίδου. Κλέαρχος
δ' ἐν τῷ προτέρῳ περὶ Γρίφων (FHG II 321) ...

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 14, Kaibel parag. 44, li. 8

τὰ Ἀσωποδώρου περὶ τὸν Ἔρωτα καὶ πᾶν τὸ τῶν ἐρω-

τικῶν ἐπιστολῶν γένος ἐρωτικῆς τινος διὰ λόγου ποιή-
σεώς ἐστιν.’
τοσαῦτα τοῦ Μασουρίου διεξελθόντος περι-
ηνέχθησαν ἡμῖν καὶ αἱ δεύτεραι καλούμεναι τράπεζαι,
πολλάκις ἡμῖν διδόμεναι οὐ μόνον ταῖς τῶν Κρονίων
ἡμέραις, ἐν αἷς Ῥωμαίων παισὶν ἔθος ἐστὶν ἑστιᾶν
τοὺς οἰκέτας, αὐτοὺς τὰς τῶν οἰκετῶν ἀναδεχομένους
λειτουργίας. Ἑλληνικὸν δὲ τοῦτο τὸ ἔθος· ἐν Κρήτῃ
γοῦν τῇ τῶν Ἑρμαίων ἑορτῇ τὸ ὅμοιον γίνεται, ὥς φησι
Καρύστιος ἐν Ἰστορικοῖς Ὑπομνήμασιν (FHG IV 358).
εὐωχουμένων γὰρ τῶν οἰκετῶν οἱ δεσπόται ὑπηρετοῦ-
σιν πρὸς τὰς διακονίας. καὶ ἐν Τροιζῆνι δὲ μηνὶ Γε-
ραιστίῳ· πανήγυρις δὲ τότε γίνεται πολυήμερος, ἧς ἐν
 162

μιᾷ οἱ δοῦλοι μετὰ τῶν πολιτῶν κοινῇ τε ἀστραγαλί-

ζουσιν καὶ οἱ κύριοι τοὺς δούλους ἑστιῶσιν, ὡς ὁ αὐτός
φησιν Καρύστιος. Βήρωσος δ' ἐν πρώτῳ Βαβυλω-
νιακῶν (FHG II 498) τῷ Λώῳ φησὶ μηνὶ ἑκκαιδεκάτῃ
ἄγεσθαι ἑορτὴν Σάκαια προσαγορευομένην ἐν Βαβυλῶνι
ἐπὶ ἡμέρας πέντε, ἐν αἷς ἔθος εἶναι ἄρχεσθαι τοὺς
δεσπότας ὑπὸ τῶν οἰκετῶν ἀφηγεῖσθαί τε τῆς οἰκίας

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές.

Book 15, Kaibel parag. 26, li. 16

ἀπὸ τοῦ τοὺς χορευτὰς ἐν τοῖς θεάτροις αὐτῷ χρῆσθαι,

αὐτούς τε περικειμένους καὶ ἐπὶ τὸν στέφανον ἀγωνι-
ζομένους, καθὼς ἐν τοῖς Σιμωνίδου Ἐπιγράμμασιν
ἰδεῖν ἔστιν οὕτως καλουμένου (fr. 174 B49)·
Φοῖβον, ὃς ἁγεῖται τοῖς Τυνδαρίδῃσιν ἀοιδᾶς,
ἁμέτεροι τέττιγες ἐπεστέψαντο χορωνῷ.
ΑΚΙΝΙΝΟΙ. στέφανοί τινες καλοῦνται οὕτως οἱ ἐκ
τῆς ἀκίνου τοῦ φυτοῦ πλεκόμενοι, ὥς φησιν Ἄνδρων
ὁ ἱατρός. παρέθετο δ' αὐτοῦ τὴν λέξιν Παρθένιος
ὁ τοῦ Διονυσίου ἐν τῷ πρώτῳ τῶν παρὰ τοῖς ἱστορι-
κοῖς Λέξεων (Mein. anal. Al. 293).
στεφανωματικὰ δὲ ἄνθη καταλέγει Θεόφρα-
στος τάδε (h. pl. 6, 6, 11)· ‘ἴον, Διὸς ἄνθος, ἴφυον, φλόγα,
ἡμεροκαλλές. πρῶτόν τε τῶν ἀνθέων ἐκφαίνεσθαί φη-
σιν (ib. c. 8, 1) τὸ λευκόιον, ἅμα δὲ αὐτῷ καὶ τὸ φλό-
γινον καλούμενον τὸ ἄγριον, ἔπειτα νάρκισσον καὶ
λείριον καὶ τῶν ἀγρίων ἀνεμώνης γένος τὸ καλούμενον
ὄρειον καὶ τὸ τοῦ βολβοῦ κώδυον. συμπλέκουσι γὰρ
καὶ τοῦτ' ἔνιοι εἰς τοὺς στεφάνους. ἐπὶ τούτοις ἥ τε
οἰνάνθη καὶ τὸ μέλαν ἴον καὶ τῶν ἀγρίων ὅ τε ἑλί-
χρυσος καὶ τῆς ἀνεμώνης ἡ λειμωνία καλουμένη καὶ

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 15, Kaibel parag. 32, li. 7

πολλάκι θελμια καλά, τοτὲ χρυσανθὲς ἀμέργων

λείριά τε στήλαισιν ἐπιφθίνοντα καμόντων
καὶ γεραὸν πώγωνα καὶ ἐντραπέας κυκλαμίνους
σαύρην θ', ἣ χθονίου πέφαται στέφος Ἡγεσιλάου.
ἐκ τούτων τῶν ἐπῶν δῆλον γίνεται ὅτι ἕτερόν
ἐστιν τὸ χελιδόνιον τῆς ἀνεμώνης· τινὲς γὰρ ταὐτὸ
εἶναί φασι. Θεόφραστος δέ φησι (h. pl. 7, 15, 1)· ‘τὰς δ'
ἀνθήσεις λαμβάνειν δεῖ συνακολουθοῦντα τοῖς ἄστροις
 163

τὸ ἡλιοτρόπιον καλούμενον καὶ τὸ χελιδόνιον· καὶ γὰρ

τοῦτο ἅμα τῇ χελιδόνι ἀνθεῖ.’ καὶ ἀμβροσίαν δὲ ἄνθος
τι ἀναγράφει ὁ Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασι
λέγων οὕτως (FHG IV 357)· ‘Νίκανδρός φησιν (fr. 127
Schn) ἐξ ἀνδριάντος τῆς κεφαλῆς Ἀλεξάνδρου τὴν καλου-
μένην ἀμβροσίαν φύεσθαι ἐν Κῷ.’ προείρηται δ' ἄνω
(p. 681b) περὶ αὐτῆς ὅτι τὸ κρίνον οὕτω λέγουσι. Τι-
μαχίδας δ' ἐν τετάρτῳ Δείπνου καὶ θήσειόν τι ἀνα-
γράφει καλούμενον ἄνθος·
θήσειόν θ' ἁπαλὸν μήλῳ ἐναλίγκιον ἄνθος,
Λευκερέης ἱερὸν περικαλλέος, ὅ ῥα μάλιστα
φίλατο.

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. Book 15, Kaibel parag. 60, li. 12

καλουμένην λύχνειον κέκληκεν διὰ τούτων (I 169 K)·

τίς τῶν λυχνείων ἡ 'ργασία; {Β.} Τυρρηνική.
ποικίλαι γὰρ ἦσαν αἱ παρὰ τοῖς Τυρρηνοῖς ἐργασίαι,
φιλοτέχνων ὄντων τῶν Τυρρηνῶν. Ἀντιφάνης δ'
Ἱππεῦσι (II 54 K)·
τῶν δ' ἀκοντίων
συνδοῦντες ὀρθὰ τρία λυχνείῳ χρώμεθα.
Δίφιλος δ' ἐν Ἀγνοίᾳ (ib. 541)·
ἅψαντες λύχνον
λυχνεῖον ἐζητοῦμεν.
Εὐφορίων δ' ἐν Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασιν (fr. 24 M)
Διονύσιόν φησι τὸν νεώτερον Σικελίας τύραννον Τα-
ραντίνοις εἰς τὸ πρυτανεῖον ἀναθεῖναι λυχνεῖον δυνά-
μενον καίειν τοσούτους λύχνους ὅσος ὁ τῶν ἡμερῶν
ἐστιν ἀριθμὸς εἰς τὸν ἐνιαυτόν. Ἕρμιππος δὲ ὁ
κωμῳδιοποιὸς ἐν Ἰάμβοις (I 248 K) τὸ στρατιωτικὸν
λυχνεῖον σύνθετον οὕτως ὀνομάζει. ἐν δὲ Φορμοφόροις
δράματι (ib. 243)·
τῇδ' ἐξιόντι δεξιᾷ, ὦ λυχνίδιον.
πανὸς δ' ὀνομάζεται τὸ διακεκομμένον ξύλον καὶ συν-
δεδεμένον· τούτῳ δ' ἐχρῶντο λαμπάδι.

Αθηναίος σοφιστής. Δειπνοσοφιστές. (epitome) Volume 2,1, p. 49, li.

15

καλοῦσι. καὶ ὁπλομαχίας δέ, φησί, μαθήσεις ἐν Μαντινείᾳ πρῶτον

 164

εὑρέθησαν
Δημέου τὸ τέχνημα καταδείξαντος. πεποίηται δὲ τὸ μονόμαχος ὄνομα οὐκ
ἐκ τοῦ μάχη, ὃ συντιθέμενον προπαροξύνει τὸ τέλος ὡς σύμμαχος, πρω-
τόμαχος, ἀντίμαχος, ἐπίμαχος, φιλόμαχον γένος. τὰ δὲ τοιαῦτα ῥήματα,
ὅτε παροξύνεται, τὸ μάχεσθαι ῥῆμα περιέχει, πυγμάχος, ναυμάχος, ὁπλο-
μάχος, τειχομάχος, πυργομάχος. Ποσείδιππος δὲ ὁ κωμικός φησι· τῶν
μονομαχούντων ἐσμὲν ἀθλιώτεροι. ἐμονομάχουν δὲ καὶ οἱ ἔνδοξοι καὶ οἱ
ἡγεμόνες καὶ ἐκ προκλήσεως τοῦτο ἐποίουν. Δημήτριος δ' ὁ Σκήψιός
φησιν
ὅτι παρὰ Ἀντιόχῳ τῷ βασιλεῖ τῷ μεγάλῳ προσαγορευθέντι ἐν τῷ δείπνῳ
πρὸς ὅπλα ὠρχοῦντο οὐ μόνον οἱ βασιλέως φίλοι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ βασι-
λεύς. ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς Ἡγησιάνακτα τὸν ἱστορικὸν ἡ τῆς ὀρχήσεως τάξις
ἐγένετο, ἀναστὰς εἶπε· πότερον, ὦ βασιλεῦ, κακῶς ὀρχούμενον ἐμὲ
θεάσασθαι βούλει ἢ καλῶς ἀπαγγέλλοντός μου ἴδια ποιήματα
ἀκροάσασθαι; κελευσθεὶς οὖν λέγειν οὕτως ἧσε τὸν βασιλέα ὥστ' ἐράνου
ἀξιωθῆναι καὶ τῶν Φίλων εἷς γενέσθαι. Δοῦρις δέ φησι Πολυσπέρχοντα
εἰ μεθυσθείη καίτοι πρεσβύ-τερον ὄντα ὀρχεῖσθαι, οὐδενὸς Μακεδόνων
ὄντα δεύτερον οὔτε κατὰ τὴν στρατηγίαν οὔτε κατὰ τὴν ἀξίωσιν, καὶ
ἐνδυόμενον κροκωτὸν καὶ ὑποδού-
μενον Σικυώνια διατελεῖν ὀρχούμενον. Ἀγαθαρχίδης δέ φησιν ὅτι οἱ
ἑστιῶντες Ἀλέξανδρον τὸν Φιλίππου τῶν Φίλων τὸ μέλλον
παρατεθήσεσθαι τῶν τραγημάτων περιεχρύσουν· ὅτε δὲ θέλοι ἀναλίσκειν,
περιελόντες τὸν χρυσὸν ἅμα τοῖς ἄλλοις ἐξέβαλλον, ἵνα τῆς μὲν
πολυτελείας οἱ φίλοι

Φίλων Ιουδαίος De sacrificiis Abelis et Caini Sec. 78, li. 4

γέθους διαφορᾶς οὔσης· πολιὸς μὲν γὰρ ὁ μηδὲν ἐνεργῶν ἐστι χρόνος,
ἀφ' οὗ μετανίστασθαι καὶ ἀποδιδράσκειν δεῖ τὴν μυρίους ἀπατῶσαν
ἐκκλίνοντας ὑπόληψιν, ὡς ἄρα τι ποιεῖν οὗτος πέφυκε· πρεσβύτερος δὲ ὁ
τιμῆς καὶ γέρως καὶ πρεσβείων ἐπάξιος ὤν, ὃν Μωυσῇ τῷ θεοφιλεῖ
δοκιμάζειν ἐπιτέτραπται· “οὓς γὰρ σὺ οἶδας,” φησίν “οὗτοί εἰσι
πρεσβύτεροι” (Num. 11, 16), ὡς ἂν μηδεμίαν ἀποδεχομένου νεωτερο-
ποιίαν, ἀλλὰ πρεσβυτέρων καὶ τῆς ἀνωτάτω τιμῆς ἀξίων δογμάτων
εἰωθότος ἐρᾶν. ὠφέλιμον μὲν οὖν, εἰ καὶ μὴ πρὸς ἀρετῆς κτῆσιν
τελείας, ἀλλά τοι πρὸς πολιτείαν, καὶ τὸ παλαιαῖς καὶ ὠγυγίοις ἐντρέ-
φεσθαι δόξαις καὶ ἀρχαίαν ἀκοὴν ἔργων καλῶν μεταδιώκειν, ἅπερ
ἱστορικοὶ καὶ σύμπαν τὸ ποιητικὸν γένος τοῖς τε καθ' αὑτοὺς καὶ τοῖς
ἔπειτα μνήμῃ παραδεδώκασιν. ἀλλ' ὅταν γε μὴ προϊδομένοις μηδὲ
ἐλπίσασι φέγγος αἰφνίδιον ἐπιλάμψῃ τὸ αὐτομαθοῦς σοφίας, ἡ δὲ τὸ
μεμυκὸς ὄμμα ψυχῆς διοίξασα ἀντὶ ἀκροατῶν θεατὰς ἐπιστήμης
ἐργάσηται τὴν ὠκυδρομωτάτην αἰσθήσεων ὄψιν πρὸ τῆς βραδυτέρας
ἀκοῆς
 165

ἐν διανοίᾳ θεῖσα, μάταιον ἔτι διὰ λόγων ὦτα γυμνάζειν. διὸ καὶ
λέγεται· “φάγεσθε παλαιὰ καὶ παλαιὰ παλαιῶν, ἀλλὰ καὶ παλαιὰ ἐκ
προσώπου νέων ἐξοίσετε” (Lev. 26, 10), ὡς δέον πολιὸν μὲν μάθημα
χρόνῳ μηδὲν ἀρνεῖσθαι πειρωμένους καὶ γράμμασι σοφῶν ἀνδρῶν
ἐντυγχάνειν καὶ γνώμαις καὶ διηγήσεσιν ἀρχαιολογούντων παρεῖναι καὶ
φιλοπευστεῖν ἀεὶ περὶ τῶν προτέρων καὶ ἀνθρώπων καὶ πραγμάτων,

Φίλων Ιουδαίος De congressu eruditionis gratia Sec. 44, li. 1

βιοῖ γυνή, μνήμη, ἐπιλανθανομένῳ δὲ παλλακίς, ἀνάμνησις, Σύρα τὸ

γένος, ἀλαζὼν καὶ ὑπέραυχος· Συρία γὰρ ἑρμηνεύεται μετέωρα. τῆς δὲ
παλλακίδος ταύτης, ἀναμνήσεως, υἱός ἐστι Μαχείρ, ὡς Ἑβραῖοι καλοῦ-
σιν, ὡς δὲ Ἕλληνες, πατρός· νομίζουσι γὰρ οἱ ἀναμιμνῃσκόμενοι τὸν
πατέρα νοῦν αἴτιον εἶναι τοῦ ὑπομνησθῆναι, καὶ οὐ λογίζονται, ὅτι ὁ
αὐτὸς οὗτος ἐχώρησέ ποτε καὶ λήθην, οὐκ ἂν δεξάμενος αὐτήν, εἰ παρ'
αὐτὸν ἦν τὸ μεμνῆσθαι. λέγεται γάρ· “ἐγένοντο υἱοὶ Μανασσῆ, οὓς
ἔτεκεν αὐτῷ ἡ παλλακὴ ἡ Σύρα, τὸν Μαχείρ· Μαχεὶρ δὲ ἐγέννησε τὸν
Γαλαάδ” (Gen. 46, 20). καὶ Ναχὼρ μέντοι, ὁ ἀδελφὸς Ἀβραάμ, ἔχει
δύο γυναῖκας, ἀστήν τε καὶ παλλακήν· ὄνομα δὲ τῆς μὲν ἀστῆς Μελχά,
Ῥουμὰ δὲ τῆς παλλακίδος (Gen. 22, 23. 24). ἀλλ' οὐχ ἱστορικὴ γενεα-
λογία ταῦτ' ἐστὶν ἀναγραφεῖσα παρὰ τῷ σοφῷ νομοθέτῃ – μηδεὶς τοῦτ'
εὖ φρονῶν ὑπονοήσειεν – , ἀλλὰ πραγμάτων ψυχὴν ὠφελῆσαι δυναμέ-
νων διὰ συμβόλων ἀνάπτυξις. τὰ δ' ὀνόματα μεταβαλόντες εἰς τὴν
ἡμετέραν διάλεκτον εἰσόμεθα τὴν ὑπόσχεσιν ἀληθῆ. Φέρ' οὖν ἕκαστον
αὐτῶν ἐρευνήσωμεν. Ναχὼρ ἑρμηνεύεται φωτὸς ἀνάπαυσις, Μελχὰ
δὲ βασίλισσα, Ῥουμὰ δὲ ὁρῶσά τι. τὸ μὲν οὖν φῶς ἔχειν κατὰ διά-
νοιαν ἀγαθόν, τὸ δὲ ἀναπαυόμενον καὶ ἠρεμοῦν καὶ ἀκίνητον οὐ τέλειον
ἀγαθόν· ἡσυχίᾳ μὲν γὰρ τὰ κακὰ χρῆσθαι λυσιτελές, τὰ δὲ ἀγαθὰ
κινήσει συμφέρον. τίς γὰρ ὄνησις εὐφώνου ἡσυχάζοντος ἢ μὴ αὐλοῦν-
τος αὐλητοῦ ἢ κιθαριστοῦ μὴ κιθαρίζοντος ἢ συνόλως τεχνίτου τὰ κατὰ

Φίλων Ιουδαίος De somniis (lib. i-ii) Book 1, sec. 52, li. 3

φίας φίλτρων ἀπόνασθαι καὶ τῶν θεωρημάτων καὶ δογμάτων αὐτῆς

ἑστιαθῆναι καὶ ἐνευφρανθεῖσιν ἔτι διψῆν, ἄπληστον καὶ ἀκόρεστον ἐπι-
φερομένοις ἵμερον ἐπιστήμης. δεύτερα δ' οἴσονται, οἷς ἀπολαῦσαι μὲν
οὐκ ἐξεγένετο τῆς ἱερᾶς τραπέζης, κνισσοῦν δὲ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς·
αὔραις γὰρ ἀρετῆς οὗτοι ζωπυρηθήσονται, καθάπερ τῶν καμνόντων οἱ
παρειμένοι διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τροφῇ χρῆσθαι τὰς εἰς ἀνάληψιν προς-
φέρονται ὀσμάς, ἃς ἰατρῶν παῖδες λιποθυμίας ἄκη σωτήρια προευτρεπί-
ζονται. καταλιπὼν μέντοι τὴν Χαλδαίαν γῆν εἰς Χαρρὰν λέγεται
μετανίστασθαι Θάρρα, τόν τε υἱὸν Ἀβραὰμ καὶ τοὺς ὁμογνίους τῆς οἰκίας
ἐπαγόμενος, οὐχ ἵν' ὡς παρὰ συγγραφέως ἱστορικοῦ μάθωμεν, ὅτι μετα-
 166

νάσται τινὲς ἐγένοντο, τὴν μὲν πατρῴαν γῆν καταλιπόντες, τὴν δὲ ξένην
ὡς πατρίδα οἰκήσαντες, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μάθημα βιωφελέστατον καὶ
ἁρμόττον ἀνθρώπῳ μὴ ἀμεληθῆναι. τί δὲ τοῦτό ἐστι; Χαλδαῖοι μὲν
ἀστρονομοῦσιν, οἱ δὲ τῆς Χαρρὰν πολῖται περὶ τὸν τῶν αἰσθήσεων τόπον
πραγματεύονται. φησὶν οὖν ὁ ἱερὸς λόγος τῷ κατασκόπῳ τῶν τῆς φύσεως
πραγμάτων· τί περὶ ἡλίου ζητεῖς, εἰ ποδιαῖός ἐστιν, εἰ τῆς γῆς μείζων
ἁπάσης, εἰ πολλαπλάσιος αὐτῆς; τί δὲ περὶ φωτισμῶν σελήνης, εἰ νόθον
ἔχει φέγγος, εἰ γνησίῳ μόνῳ χρῆται; τί δὲ περὶ τῆς τῶν ἄλλων ἀστέρων
φύσεως ἢ περιφορᾶς ἢ συμπαθείας πρός τε ἀλλήλους καὶ τἀπίγεια; τί
δὲ βαίνων ἐπὶ γῆς ὑπὲρ νεφέλας πηδᾷς;

Φίλων Ιουδαίος De vita Mosis (lib. i-ii) Book 2, sec. 46, li. 1

καὶ ταῦτ' ἐκ πολλῶν χρόνων τοῦ ἔθνους οὐκ εὐτυχοῦντος – τὰ δὲ

τῶν μὴ ἐν ἀκμαῖς πέφυκέ πως ἐπισκιάζεσθαι – · εἰ δὲ γένοιτό τις
ἀφορμὴ πρὸς τὸ λαμπρότερον, πόσην εἰκὸς ἐπίδοσιν γενήσεσθαι; κατα-
λιπόντας ἂν οἶμαι τὰ ἴδια καὶ πολλὰ χαίρειν φράσαντας τοῖς πατρίοις
ἑκάστους μεταβαλεῖν ἐπὶ τὴν τούτων μόνων τιμήν· εὐτυχίᾳ γὰρ τοῦ
ἔθνους οἱ νόμοι συναναλάμψαντες ἀμαυρώσουσι τοὺς ἄλλους καθάπερ
ἀνατείλας ἥλιος τοὺς ἀστέρας.
Ἀπόχρη μὲν οὖν καὶ τὰ λεχθέντα πολὺς ἔπαινος εἶναι τοῦ
νομοθέτου. πλείων δ' ἐστὶν ἕτερος, ὃν αὐταὶ περιέχουσιν αἱ ἱερώταται
βίβλοι, πρὸς ἃς ἤδη τρεπτέον, εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ συγγράψαντος ἀρετῆς.
τούτων τοίνυν τὸ μέν ἐστιν ἱστορικὸν μέρος, τὸ δὲ περὶ τὰς
προστάξεις καὶ ἀπαγορεύσεις, ὑπὲρ οὗ δεύτερον λέξομεν τὸ πρό-
τερον τῇ τάξει πρότερον ἀκριβώσαντες. ἔστιν οὖν τοῦ ἱστορικοῦ
τὸ μὲν περὶ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως, τὸ δὲ γενεαλογικόν, τοῦ
δὲ γενεαλογικοῦ τὸ μὲν περὶ κολάσεως ἀσεβῶν, τὸ δ' αὖ περὶ
τιμῆς δικαίων. οὗ δὲ χάριν ἐνθένδε τῆς νομοθεσίας ἤρξατο τὰ περὶ
τὰς προστάξεις καὶ ἀπαγορεύσεις ἐν δευτέρῳ θείς, λεκτέον. οὐ γὰρ
οἷά τις συγγραφεὺς ἐπετήδευσε παλαιῶν πράξεων καταλιπεῖν ὑπομνήματα
τοῖς ἔπειτα τοῦ ψυχαγωγῆσαι χάριν ἀνωφελῶς, ἀλλ' ἠρχαιολόγησεν
ἄνωθεν ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως, ἵν' ἐπιδείξῃ δύο τὰ
ἀναγκαιότατα.

Φίλων Ιουδαίος De vita Mosis (lib. i-ii) Book 2, sec. 47, li. 1

ἀφορμὴ πρὸς τὸ λαμπρότερον, πόσην εἰκὸς ἐπίδοσιν γενήσεσθαι; κατα-

λιπόντας ἂν οἶμαι τὰ ἴδια καὶ πολλὰ χαίρειν φράσαντας τοῖς πατρίοις
ἑκάστους μεταβαλεῖν ἐπὶ τὴν τούτων μόνων τιμήν· εὐτυχίᾳ γὰρ τοῦ
ἔθνους οἱ νόμοι συναναλάμψαντες ἀμαυρώσουσι τοὺς ἄλλους καθάπερ
ἀνατείλας ἥλιος τοὺς ἀστέρας.
 167

Ἀπόχρη μὲν οὖν καὶ τὰ λεχθέντα πολὺς ἔπαινος εἶναι τοῦ

νομοθέτου. πλείων δ' ἐστὶν ἕτερος, ὃν αὐταὶ περιέχουσιν αἱ ἱερώταται
βίβλοι, πρὸς ἃς ἤδη τρεπτέον, εἰς ἔνδειξιν τῆς τοῦ συγγράψαντος ἀρετῆς.
τούτων τοίνυν τὸ μέν ἐστιν ἱστορικὸν μέρος, τὸ δὲ περὶ τὰς
προστάξεις καὶ ἀπαγορεύσεις, ὑπὲρ οὗ δεύτερον λέξομεν τὸ πρό-
τερον τῇ τάξει πρότερον ἀκριβώσαντες. ἔστιν οὖν τοῦ ἱστορικοῦ
τὸ μὲν περὶ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως, τὸ δὲ γενεαλογικόν, τοῦ
δὲ γενεαλογικοῦ τὸ μὲν περὶ κολάσεως ἀσεβῶν, τὸ δ' αὖ περὶ
τιμῆς δικαίων. οὗ δὲ χάριν ἐνθένδε τῆς νομοθεσίας ἤρξατο τὰ περὶ
τὰς προστάξεις καὶ ἀπαγορεύσεις ἐν δευτέρῳ θείς, λεκτέον. οὐ γὰρ
οἷά τις συγγραφεὺς ἐπετήδευσε παλαιῶν πράξεων καταλιπεῖν ὑπομνήματα
τοῖς ἔπειτα τοῦ ψυχαγωγῆσαι χάριν ἀνωφελῶς, ἀλλ' ἠρχαιολόγησεν
ἄνωθεν ἀρξάμενος ἀπὸ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως, ἵν' ἐπιδείξῃ δύο τὰ
ἀναγκαιότατα· ἓν μὲν τὸν αὐτὸν πατέρα καὶ ποιητὴν τοῦ κόσμου καὶ
ἀληθείᾳ νομοθέτην, ἕτερον δὲ τὸν χρησόμενον τοῖς νόμοις ἀκολουθίαν
φύσεως ἀσπασόμενον καὶ βιωσόμενον κατὰ τὴν τοῦ ὅλου διάταξιν

Φίλων Ιουδαίος De praemiis et poenis + De exsecrationibus Sec. 1, li. 2

τοῦ μὲν ὅτι διδόασι τοῖς ὁμοφύλοις ἐκεχειρίαν ὀλιγωρεῖν ὑγιαίνοντος

βίου καὶ βεβαίου πεποιθήσει προγονικῆς ἀρετῆς, τῶν δ' ὅτι, κἂν ἐπ'
αὐτὴν φθάσωσιν ἀκρότητα καλοκἀγαθίας, οὐδὲν ὠφεληθήσονται διὰ τὸ
μὴ τυχεῖν γονέων καὶ πάππων ἀνεπιλήπτων. ἧς οὐκ οἶδ' εἴ τις
βλαβερωτέρα γένοιτ' ἂν εἰσήγησις, εἰ μήτε τοῖς ἐξ ἀγαθῶν πονηρευο-
μένοις ἐπακολουθήσει τιμωρὸς δίκη μήτε τοῖς ἐκ πονηρῶν ἀγαθοῖς
ἕψεται τιμή, τοῦ νόμου δοκιμάζοντος ἕκαστον αὐτὸν ἐφ' ἑαυτοῦ καὶ
μὴ συγγενῶν ἀρεταῖς ἢ κακίαις ἐπαινοῦντος ἢ κολάζοντος.

ΠΕΡΙ ΑΘΛΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΤΙΜΙΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΝ

Τῶν μὲν οὖν διὰ τοῦ προφήτου Μωυσέως λογίων τρεῖς ἰδέας
εἶναι συμβέβηκε, τὴν μὲν περὶ κοσμοποιίας, τὴν δὲ ἱστορικήν, τὴν δὲ
τρίτην νομοθετικήν. ἡ μὲν οὖν κοσμοποιία παγκάλως πᾶσα καὶ θεοπρεπῶς
μεμήνυται, λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν ἀπὸ γενέσεως οὐρανοῦ καὶ λήξασα εἰς
ἀνθρώπου κατασκευήν· ὁ μὲν γὰρ ἀφθάρτων τελειότατος, ὁ δὲ θνητῶν.
ἀθάνατα δὲ καὶ θνητὰ ἐν γενέσει συνυφαίνων ὁ ποιητὴς εἰργάσατο τὸν
κόσμον, τὰ μὲν [γενόμενα] ὡς ἡγεμονικά, τὰ δ' ὡς ὑπήκοα [καὶ] γενησό-
μενα. τὸ δὲ ἱστορικὸν μέρος ἀναγραφὴ Βίων ἐστὶ σπουδαίων καὶ πονηρῶν
καὶ τὰ ὁρισθέντα ἑκατέροις ἐπιτίμια καὶ γέρα ἐν ἑκάσταις γενεαῖς. τοῦ δὲ
νομοθετικοῦ τὸ μὲν καθολικωτέραν ὑπόθεσιν ἔχει, τὸ δ' ἕτερον τῶν κατὰ
 168

μέρος νομίμων εἰσὶν ἐντολαί· κεφάλαια μὲν δέκα, ἅπερ λέγεται κεχρης-
μῳδῆσθαι οὐ δι' ἑρμηνέως ἀλλ' ἐν τῷ ὑψώματι τοῦ ἀέρος .

Φίλων Ιουδαίος De praemiis et poenis + De exsecrationibus Sec. 2, li. 1

ΠΕΡΙ ΑΘΛΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΤΙΜΙΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΝ

Τῶν μὲν οὖν διὰ τοῦ προφήτου Μωυσέως λογίων τρεῖς ἰδέας
εἶναι συμβέβηκε, τὴν μὲν περὶ κοσμοποιίας, τὴν δὲ ἱστορικήν, τὴν δὲ
τρίτην νομοθετικήν. ἡ μὲν οὖν κοσμοποιία παγκάλως πᾶσα καὶ θεοπρεπῶς
μεμήνυται, λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν ἀπὸ γενέσεως οὐρανοῦ καὶ λήξασα εἰς
ἀνθρώπου κατασκευήν· ὁ μὲν γὰρ ἀφθάρτων τελειότατος, ὁ δὲ θνητῶν.
ἀθάνατα δὲ καὶ θνητὰ ἐν γενέσει συνυφαίνων ὁ ποιητὴς εἰργάσατο τὸν
κόσμον, τὰ μὲν [γενόμενα] ὡς ἡγεμονικά, τὰ δ' ὡς ὑπήκοα [καὶ] γενησό-
μενα. τὸ δὲ ἱστορικὸν μέρος ἀναγραφὴ Βίων ἐστὶ σπουδαίων καὶ πονηρῶν
καὶ τὰ ὁρισθέντα ἑκατέροις ἐπιτίμια καὶ γέρα ἐν ἑκάσταις γενεαῖς. τοῦ δὲ
νομοθετικοῦ τὸ μὲν καθολικωτέραν ὑπόθεσιν ἔχει, τὸ δ' ἕτερον τῶν κατὰ
μέρος νομίμων εἰσὶν ἐντολαί· κεφάλαια μὲν δέκα, ἅπερ λέγεται κεχρης-
μῳδῆσθαι οὐ δι' ἑρμηνέως ἀλλ' ἐν τῷ ὑψώματι τοῦ ἀέρος σχηματι-
ζόμενα καὶ ἄρθρωσιν ἔχοντα λογικήν, τὰ δ' ἄλλα τὰ κατ' εἶδος [μέρη]
διὰ τοῦ | προφήτου θεσπισθέντα. περὶ ὧν ἁπάντων ὅσα καιρὸς ἐν ταῖς
προτέραις συντάξεσι διεξελθὼν καὶ προσέτι τῶν ἀρετῶν ἃς ἀπένειμεν
εἰρήνῃ τε καὶ πολέμῳ μέτειμι κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἐπὶ τὰ προτεθέντα
καὶ τοῖς ἀγαθοῖς ἆθλα καὶ τοῖς πονηροῖς ἐπιτίμια. συνασκήσας γὰρ
ὑφηγήσεσι καὶ προτροπαῖς μαλακωτέραις καὶ πάλιν ἐπανατάσεσι καὶ

Γαληνός γιατρός. De praesagitione ex pulsibus libri iv

Volume 9, p. 279, li. 7

νέσθαι συστολὴν ἐπὶ τῶν γεγηρακότων, ἄχρι δὴ τῶν δέκα

πρώτων χρόνων ἐκτεταμένην, εὔδηλός ἐστι τῆς ὄντως συστο-
λῆς ἀναισθήτως ἔχων. αὕτη γὰρ ἐνίοτε μὲν ὀλιγοχρονιωτέρα
τῆς διαστολῆς ἐστιν, ἐνίοτε δ' ἰσόχρονός ἐστιν, ὁτὲ δὲ, ὡς
ἐκεῖνος γράφει, πολυχρονιωτέρα μὲν, οὐ μὴν, ὡς οἴεται, πεν-
ταπλασίων, ἀλλὰ βραχεῖ τινι μείζων. ὅσα δ' ἄλλα μοχθηρὰ
καὶ ἀδιάρθρωτα καὶ ἀδύνατα πρὸς τὰς προγνώσεις ἔχει τὰ
περὶ ῥυθμῶν ὑφ' Ἡροφίλου λεγόμενα, τὰ μὲν ἐκ τοῦ τρίτου
περὶ τῆς διαγνώσεως τῶν σφυγμῶν ἔνεστι μαθεῖν, τὰ δ' ἐξ
ὧν ἰδίᾳ γράψομεν ὑπὲρ τῆς Ἡροφίλου περὶ τοὺς σφυγμοὺς
τέχνης. νῦν δὲ, οὔτε γὰρ ἱστορικὴν οὔτ' ἀντιλογικὴν ποιοῦ-
μαι πραγματείαν, ἀλλὰ τῶν ἡμῖν ἐγνωσμένων διδασκαλι-
κὴν, ἐπὶ τὸν περὶ τῶν ἀνωμάλων σφυγμῶν ἤδη μεταβήσομαι
λόγον.
 169

Διττὸν δ' αὐτῶν ἐστι τὸ γένος· ἔνιοι μὲν

ἐν μιᾷ πληγῇ τὴν ἀνωμαλίαν λαμβάνοντες, ἄλλοι δ' ἐν
ἀθροίσματι. καὶ καλεῖν ἔθος ἐστὶ τοῖς νεωτέροις ἰατροῖς
συστηματικὴν τὴν τοιαύτην ἀνωμαλίαν, ὅτι, οἶμαι, καὶ τὸ
ἄθροισμα σύστημα προσαγορεύουσιν. ἰστέον οὖν ὑπὲρ τῶν
ἀνωμάλων σφυγμῶν κοινῇ μὲν τοῦτο κατὰ πάντων, ὅπερ ἐν
τῷ δευτέρῳ τῶν ἐν τοῖς σφυγμοῖς αἰτίων ἐπιδέδεικται,

Γαληνός γιατρός. De theriaca ad Pisonem

Volume 14, p. 275, li. 8

νησιν ὅταν τις αὐτὴν καὶ ὑγιαίνων συνεχῶς λαμβάνῃ, ἐκ-

δαπανᾶται γὰρ τὰ περιττὰ τῶν ὑγρῶν καὶ τὴν ὅλην ἀλλοιοῖ
σύγκρισιν. τὰ μὲν γὰρ ἄλλα τῶν φαρμάκων, ὅσα εἰς ἀπαλ-
λαγὴν τοῦ νοσήματος οἱ ποδαγριῶντες πίνουσι, τὴν μὲν ἐπὶ
τοὺς πόδας τοῦ ῥεύματος φορὰν κωλύει γίγνεσθαι, οὐκ
ἐξαναλίσκοντα δὲ τὴν περιττὴν τούτων ὑγρασίαν ἄλλου τι-
νὸς μείζονος νοσήματος γένεσιν ἐργάζεται. πλανωμένου γὰρ
ἐν τῷ σώματι τοῦ ῥεύματος ὁ πνεύμων ἀεὶ κινούμενος διὰ
τὴν τῆς ἀναπνοῆς ἀνάγκην, καὶ διὰ τὸ μανὸν τοῦ σώματος
δέξασθαι τὸ ῥεῦμα ῥᾳδίως δυνάμενος, τὸ πᾶν αὐτὸς ἐφ'
ἑαυτὸν ἕλκων, οὕτω πνίγει τὸν ἄνθρωπον, ὅπερ ἱστορικῶς
ἐπὶ πολλῶν ἐγὼ τῇ πείρᾳ κατέμαθον, καὶ διὰ τοῦτο ἀπο-
συμβουλεύω μηδ' ὅλως πίνειν ταῦτα τὰ φάρμακα. τῇ δὲ
θηριακῇ ἐν τοῖς τοιούτοις χρῆσθαι καὶ πάνυ παραινῶ· καὶ
γὰρ ξηραίνουσα τὰ περιττὰ τῶν ὑγρῶν ὠφελεῖ καὶ ἕτερα
συλλέγεσθαι οὐκ ἐᾷ. πολλοὶ γοῦν ἐν ἀρχῇ συνεχῶς πίνειν
ἀρξάμενοι ἀπηλλάγησαν τελέως τοῦ πάθους, καὶ τούτῳ γε
οἶμαι τῷ λόγῳ καὶ τοὺς ὑδεριῶντας πολλάκις μεγάλως
ὠφέλησεν, ἐκδαπανῶσα τὸ ἐν αὐτοῖς ὑγρὸν καὶ κατεψυγμέ-
νον, τὸ ἔμφυτον θερμὸν ἀναθερμαίνειν δυναμένη, καὶ μά-
λιστα τοὺς ἀνασάρκας καὶ λευκοφλεγματίας λεγομένους

Γαληνός γιατρός. In Hippocratis librum iii epidemiarum commentarii iii

Kühn volume 17a, p. 625, li. 75

συγκριτικὸν ὀνομάζουσιν οἱ γραμματικοί, γεγενημένην φωνὴν ἀπὸ τοῦ

εἰκὸς οὐκ εἶναι συνήθη τοῖς παλαιοῖς· ἀσύνηθες γὰρ ἦν “εἰκότερον”
λέγειν, καίτοι σπανίως γ' ἂν εὕροις τοῦτο, καθάπερ καὶ τὸ πι-
θανόν.
εὔδηλον οὖν ὅτι τῷ μέλλοντι τὴν ἀμφισβήτησιν αὐτῶν δια-
κρινεῖν ἀναγνωστέον ἐστὶ πάνυ πολλὰ τῶν παλαιῶν Ἑλλήνων
βιβλία· γνῶναι γὰρ ἀμήχανον ἑτέρως, εἰ μή γε τὸ πιθανὸν αὐτοῖς
 170

ἦν σύνηθες, ἀλλὰ τὸ πιθανώτερον, ὥσπερ οὐκ ἦν γε τὸ εἰκότερον

ἐν ἔθει, καθάπερ τὸ εἰκός. ἐὰν μέντοι τις τῶν τὴν ἰατρικὴν τέχνην
προῃρημένων μανθάνειν ἐπὶ τὴν ἀνάγνωσιν ἐκτρέπηται τῶν παλαιῶν
βιβλίων, ὅσα τοῖς ῥήτορσιν ἢ ἱστορικοῖς ἢ γραμματικοῖς ἢ τραγῳδο-
ποιοῖς ἢ κωμῳδοποιοῖς ἢ φιλοσόφοις γέγραπται, κατατρίψει μὲν ἐν
τούτῳ τὸν χρόνον, ἀποστήσεται δὲ τῆς ὠφελείας, μηδὲν ἄλλο κατὰ
πᾶσαν τὴν ἀσχολίαν ταύτην περιποιούμενος ἀλλ' ἢ γενεαλογίαν ὀνό-
ματος μήτε εἰς διάγνωσιν νοσημάτων μήτ' εἰς θεραπείαν μήτ' εἰς
πρόγνωσιν ὄντος χρησίμου.
κάλλιον οὖν ἴσως καταπαῦσαι ἤδη τὸ δρᾶμα τριμερὲς γεγονός,
ἵνα μὴ πλείονα τρίβωμεν χρόνον ἐν τῇ τῶν ἐφεξῆς δυοῖν μερῶν
προσθέσει, καὶ ταῦτ' ἤτοι τραγῳδίαν ἢ κωμῳδίαν ὑποκρινόμενοι. ἐπὶ
τοὺς ὑπολοίπους οὖν ἀρρώστους ἐλθόντες (εἰσὶ δὲ τέτταρες ἔτι πρὸ
τῆς λοιμώδους καταστάσεως γεγραμμένοι), τουτὶ τὸ δεύτερον

Γαληνός γιατρός. In Hippocratis librum vi epidemiarum commentarii vi

Kühn volume 17b, p. 54, li. 8

οἱ τοιοῦτοι διὰ τοῦ τρίτου τῶν Ἐπιδημιῶν. ἀφορμὴν δὲ λέγειν εἴω-

θεν ὁ Ἱπποκράτης καὶ σχεδὸν ἅπαντες οἱ παλαιοὶ πᾶσαν ὕλην
πράγματος, ἀφ' ἧς ὁρμὴ γίνεται πρὸς τὰς ἐφεξῆς ἐνεργείας, εἴτε ἀργύ-
ριον | εἴτε τις ἄλλη κτῆσις, εἴτε δύναμις εἴη τις, εἴτε χωρίον, εἴτε
πίστις, εἴτε πρᾶξις, εἴτε αἴτιον, εἴθ' ὁτιοῦν ἁπλῶς ἄλλο. τινὲς δ' οἴον-
ται τοὺς πρωτοπαθοῦντας τόπους ἄλλων ἀφορμὰς ὀνομάζειν αὐτὸν,
ἀποδείκνυσθαί τε [καὶ] τοῦτό φασι διὰ τῆσδε τῆς ῥήσεως· “τὰς ἀφορ-
μάς, ὁκόθεν ἤρξατο κάμνειν, σκεπτέον, εἴτε κεφαλῆς ὀδύνη, εἴτε ὠτός,
εἴτε πλευροῦ.” καὶ τοῦτο τὸ σημαινόμενόν ἐστιν ἐν ἐκείνῳ περιεχό-
μενον, ᾧ πρόσθεν εἶπον, ὄντι καθόλου πολλῶν τοιούτων κατὰ μέρος.
οἱ μὲν γὰρ ῥήτορες, ὥσπερ γε καὶ οἱ ἱστορικοὶ καὶ οἱ φιλό-
σοφοι ἀφορμὰς τῶν ἀνθρώπων ἐνεργείας εἰρήκασιν, ὡς ἂν καὶ περὶ
τούτων διαλεγόμενοι. μετενήνεκται δ' ὑφ' Ἱπποκράτους τοὔνομα,
καθάπερ καὶ τὰ ἄλλα πολλὰ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν τε καὶ παθῶν,
ἐν οἷς ἅπασι κοινόν ἐστι τὸ “ὁκόθεν ἤρξατο γενέσθαι”. νῦν μὲν γὰρ
ἐπὶ τῆς εἰρημένης ῥήσεως ὁ Ἱπποκράτης “ὁκόθεν ἤρξατο κάμνειν”
ἔφη, δύναται δὲ ὡσαύτως λέγεσθαι καὶ τὸ “ὁκόθεν ἤρξατο” πλωΐζεσθαι,
πολεμεῖν, εἰρηνεύειν, μάχεσθαι, φιλεῖν ἀλλήλους, μισεῖν,

Γαληνός γιατρός. In Hippocratis librum vi epidemiarum commentarii vi

Kühn volume 17b, p. 99, li. 12

Καὶ ταύτην τὴν ῥῆσιν ἄλλος ἄλλως γράφει, τινὲς μὲν ὑπαλλάτ-
 171

τοντες τὴν τάξιν τοιάνδε· “περιόδοισι, πάλῃσιν“, ἔνιοι δ' ἐν

ἀρχῇ πάλῃσι, τινὲς δ' ἐξαιροῦντες τὸ πάλῃσιν, ἔνιοι δ' ἐν ἀρχῇ
προστιθέντες λιμῷ. περιόδους μὲν οὖν καλεῖ τοὺς βραδεῖς περι-
πάτους ἐπὶ πλείονα χρόνον ἐκτεινομένους, ὡς ἐν τῷ Περὶ διαίτης
ὀξέων αὐτὸς ἔφη· “βραδεῖαν, συχνὴν περίοδον πλανηθῆναι.” καὶ
Πλάτων μὲν μέμνηται τοῦ Ἡροδίκου ὡς πολλοῖς περιπάτοις χρω-
μένου. τίνος δὲ νῦν Ἡροδίκου μνημονεύει, πότερον τοῦ Λεοντίνου
ἢ τοῦ Σηλυμβριανοῦ περιττὸν ζητεῖν. ἐν ἄλλῳ γὰρ λόγῳ τὰ τοι-
αῦτα πάντως διέρχομαι. νυνὶ δ' οὔ που καιρὸς ἱστορικῶν ζητημάτων,
ὅπου καὶ τῶν γεγραμμένων τισὶν ἐξηγήσεων οὐκ ὀλίγας παραλιπόντες
ἀγαπῶμεν, ἐὰν ἐν ὀκτὼ βιβλίοις συμπληρώσωμεν τὴν ἐξήγησιν. διὰ τί
δὲ μέμφεται τὸν Ἡρόδικον, | αὐτὸς ἐδήλωσεν εἰπὼν τὸ πυρετῶ-
δες πολέμιον εἶναι περιόδοισιν ἢ λιμῷ, δῆλον δ' ὅτι καὶ τοῖς
ἄλλοις ἃ κατέλεξε, καὶ γὰρ ταῖς πάλαις καὶ τῇ πυρίᾳ καὶ τῇ ἀνα-
τρίψει τὸ πυρετῶδες ἐναντίον ἐστίν. οὕτω γὰρ ἀκουστέον τοῦ
πολέμιον, ἐπειδὴ καὶ “φίλιον” ἐκ μεταφορᾶς εἰώθασι λέγειν τὸ οἰ-
κεῖον. μεταξὺ δὲ τῶν λέξεων ἀμφοτέρων εἰρημένον τὸ κακὸν ἔνιοι
μὲν ἐπὶ τῇ τελευτῇ τῆς προτέρας ἔγραψαν, ἔνιοι δ' ἐν ἀρχῇ τῆς δευ-
τέρας, ὡς ἕνα γενέσθαι τὸν λόγον τοιόνδε· “τὸ πυρετῶδες πολέμιον

Πλάτων Sophista Stephanus p. 267, sec. e, li. 2

{ΞΕ.} Μιμητὴν δὴ τοῦτόν γε ἕτερον ἐκείνου λεκτέον οἶμαι,

τὸν ἀγνοοῦντα τοῦ γιγνώσκοντος.
{ΘΕΑΙ.} Ναί.
{ΞΕ.} Πόθεν οὖν ὄνομα ἑκατέρῳ τις αὐτῶν λήψεται
πρέπον; ἢ δῆλον δὴ χαλεπὸν ὄν, διότι τῆς τῶν γενῶν κατ'
εἴδη διαιρέσεως παλαιά τις, ὡς ἔοικεν, ἀργία τοῖς ἔμπροσθεν
καὶ ἀσύννους παρῆν, ὥστε μηδ' ἐπιχειρεῖν μηδένα διαιρεῖσθαι·
καθὸ δὴ τῶν ὀνομάτων ἀνάγκη μὴ σφόδρα εὐπορεῖν. ὅμως
δέ, κἂν εἰ τολμηρότερον εἰρῆσθαι, διαγνώσεως ἕνεκα τὴν
μὲν μετὰ δόξης μίμησιν δοξομιμητικὴν προσείπωμεν, τὴν δὲ
μετ' ἐπιστήμης ἱστορικήν τινα μίμησιν.
{ΘΕΑΙ.} Ἔστω.
{ΞΕ.} Θατέρῳ τοίνυν χρηστέον· ὁ γὰρ σοφιστὴς οὐκ ἐν
τοῖς εἰδόσιν ἦν ἀλλ' ἐν τοῖς μιμουμένοις δή.
{ΘΕΑΙ.} Καὶ μάλα.
{ΞΕ.} Τὸν δοξομιμητὴν δὴ σκοπώμεθα ὥσπερ σίδηρον,
εἴτε ὑγιὴς εἴτε διπλόην ἔτ' ἔχων τινά ἐστιν ἐν αὑτῷ.
{ΘΕΑΙ.} Σκοπῶμεν.
{ΞΕ.} Ἔχει τοίνυν καὶ μάλα συχνήν. ὁ μὲν γὰρ εὐήθης
αὐτῶν ἐστιν, οἰόμενος εἰδέναι ταῦτα ἃ δοξάζει· τὸ δὲ
 172

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20) Book 1, chap. p, sec.

1, li. 12

Προοίμιον τῆς ὅλης πραγματείας.

Περὶ τῶν παρ' Αἰγυπτίοις λεγομένων περὶ τῆς τοῦ κό-
σμου γενέσεως.
Περὶ τῶν θεῶν ὅσοι πόλεις ἔκτισαν κατ' Αἴγυπτον.
Περὶ τῶν πρώτων γενομένων ἀνθρώπων καὶ τοῦ παλαιο-
τάτου βίου.
Περὶ τῆς τῶν ἀθανάτων τιμῆς καὶ τῆς τῶν ναῶν κατα-
σκευῆς.
Περὶ τῆς τοποθεσίας τῆς κατ' Αἴγυπτον χώρας καὶ τῶν
περὶ τὸν Νεῖλον ποταμὸν παραδοξολογουμένων, τῆς τε
τούτου πληρώσεως τὰς αἰτίας καὶ τῶν ἱστορικῶν καὶ φι-
λοσόφων ἀποφάσεις.
Περὶ τῶν πρώτων γενομένων κατ' Αἴγυπτον βασιλέων καὶ
τῶν κατὰ μέρος αὐτῶν πράξεων.
Περὶ κατασκευῶν τῶν πυραμίδων τῶν ἀναγραφομένων
ἐν τοῖς ἑπτὰ θαυμαζομένοις ἔργοις.
Περὶ τῶν νόμων καὶ τῶν δικαστηρίων.
Περὶ τῶν ἀφιερωμένων ζῴων παρ' Αἰγυπτίοις.
Περὶ τῶν νομίμων τῶν περὶ τοὺς τετελευτηκότας παρ'
Αἰγυπτίοις γενομένων.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20) Book 1, chap. t, sec.

1, li. 3

ἐν τοῖς ἑπτὰ θαυμαζομένοις ἔργοις.

Περὶ τῶν νόμων καὶ τῶν δικαστηρίων.
Περὶ τῶν ἀφιερωμένων ζῴων παρ' Αἰγυπτίοις.
Περὶ τῶν νομίμων τῶν περὶ τοὺς τετελευτηκότας παρ'
Αἰγυπτίοις γενομένων.
Περὶ τῶν Ἑλλήνων ὅσοι τῶν ἐπὶ παιδείᾳ θαυμαζομένων
παραβαλόντες εἰς Αἴγυπτον καὶ πολλὰ τῶν χρησίμων μα-
θόντες μετήνεγκαν εἰς τὴν Ἑλλάδα.

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ
 173

ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ.

Τοῖς τὰς κοινὰς ἱστορίας πραγματευσαμένοις

μεγάλας χάριτας ἀπονέμειν δίκαιον πάντας ἀνθρώ-
πους, ὅτι τοῖς ἰδίοις πόνοις ὠφελῆσαι τὸν κοινὸν
βίον ἐφιλοτιμήθησαν· ἀκίνδυνον γὰρ διδασκαλίαν
τοῦ συμφέροντος εἰσηγησάμενοι καλλίστην ἐμπει-
ρίαν διὰ τῆς πραγματείας ταύτης περιποιοῦσι τοῖς
ἀναγινώσκουσιν. ἡ μὲν γὰρ ἐκ τῆς πείρας ἑκάστου
μάθησις μετὰ πολλῶν πόνων καὶ κινδύνων ποιεῖ τῶν
χρησίμων ἕκαστα διαγινώσκειν, καὶ διὰ τοῦτο τῶν

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20) Book 1, chap. 3, sec.

5, li. 3

διαδόχους ἢ τοὺς ἐπιγόνους κατέστρεψαν τὰς συν-

τάξεις· πολλῶν δὲ καὶ μεγάλων τῶν μετὰ ταῦτα
πράξεων ἀπολελειμμένων μέχρι τοῦ καθ' ἡμᾶς βίου
τῶν ἱστοριογράφων οὐδεὶς ἐπεβάλετο αὐτὰς μιᾶς
συντάξεως περιγραφῇ πραγματεύσασθαι διὰ τὸ μέ-
γεθος τῆς ὑποθέσεως. διὸ καὶ ἐρριμμένων τῶν τε
χρόνων καὶ τῶν πράξεων ἐν πλείοσι πραγματείαις
καὶ διαφόροις συγγραφεῦσι δυσπερίληπτος ἡ τού-
των ἀνάληψις γίνεται καὶ δυσμνημόνευτος. ἐξετά-
σαντες οὖν τὰς ἑκάστου τούτων διαθέσεις ἐκρί-
ναμεν ὑπόθεσιν ἱστορικὴν πραγματεύσασθαι τὴν
πλεῖστα μὲν ὠφελῆσαι δυναμένην, ἐλάχιστα δὲ τοὺς
ἀναγινώσκοντας ἐνοχλήσουσαν. εἰ γάρ τις τὰς εἰς
μνήμην παραδεδομένας τοῦ σύμπαντος κόσμου πρά-
ξεις, ὥσπερ τινὸς μιᾶς πόλεως, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν
ἀρχαιοτάτων χρόνων ἀναγράψαι κατὰ τὸ δυνατὸν
μέχρι τῶν καθ' αὑτὸν καιρῶν, πόνον μὲν ἂν πο-
λὺν ὑπομείναι δῆλον ὅτι, πραγματείαν δὲ πασῶν
εὐχρηστοτάτην συντάξαιτο τοῖς φιλαναγνωστοῦσιν.
ἐξέσται γὰρ ἐκ ταύτης ἕκαστον πρὸς τὴν ἰδίαν ὑπό-
στασιν ἑτοίμως λαμβάνειν τὸ χρήσιμον,

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 1, chap. 6, sec. 3, li. 3

τὴν ὑπόθεσιν ταύτην πολλοῦ λόγου προσδεῖσθαι,

ὅσα δ' ἂν ταῖς προκειμέναις ἱστορίαις οἰκεῖα δό-
 174

ξωμεν ὑπάρχειν, παραθήσομεν ἐν κεφαλαίοις, ἵνα

μηδὲν τῶν ἀκοῆς ἀξίων ἐπιζητῆται. περὶ δὲ τοῦ
γένους τῶν ἁπάντων ἀνθρώπων καὶ τῶν πραχθέν-
των ἐν τοῖς γνωριζομένοις μέρεσι τῆς οἰκουμένης,
ὡς ἂν ἐνδέχηται περὶ τῶν οὕτω παλαιῶν, ἀκριβῶς
ἀναγράψομεν ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἀρξά-
μενοι. περὶ τῆς πρώτης τοίνυν γενέσεως τῶν ἀν-
θρώπων διτταὶ γεγόνασιν ἀποφάσεις παρὰ τοῖς νο-
μιμωτάτοις τῶν τε φυσιολόγων καὶ τῶν ἱστορικῶν·
οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀγέννητον καὶ ἄφθαρτον ὑποστη-
σάμενοι τὸν κόσμον, ἀπεφήναντο καὶ τὸ γένος τῶν
ἀνθρώπων ἐξ αἰῶνος ὑπάρχειν, μηδέποτε τῆς αὐτῶν
τεκνώσεως ἀρχὴν ἐσχηκυίας· οἱ δὲ γεννητὸν καὶ
φθαρτὸν εἶναι νομίσαντες ἔφησαν ὁμοίως ἐκείνῳ
τοὺς ἀνθρώπους τυχεῖν τῆς πρώτης γενέσεως ὡρι-
σμένοις χρόνοις.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 1, chap. 9, sec. 2, li. 3

ποις, ὑφηγουμένην οἰκείως τὴν ἑκάστου μάθησιν

εὐφυεῖ ζῴῳ καὶ συνεργοὺς ἔχοντι πρὸς ἅπαντα χεῖ-
ρας καὶ λόγον καὶ ψυχῆς ἀγχίνοιαν.
Καὶ περὶ μὲν τῆς πρώτης γενέσεως τῶν ἀν-
θρώπων καὶ τοῦ παλαιοτάτου βίου τοῖς ῥηθεῖσιν
ἀρκεσθησόμεθα, στοχαζόμενοι τῆς συμμετρίας. περὶ
δὲ τῶν πράξεων τῶν παραδεδομένων μὲν εἰς μνή-
μην, γενομένων δὲ ἐν τοῖς γνωριζομένοις τόποις
τῆς οἰκουμένης, διεξιέναι πειρασόμεθα. τοὺς μὲν
οὖν πρώτους ὑπάρξαντας βασιλεῖς οὔτ' αὐτοὶ λέγειν
ἔχομεν οὔτε τῶν ἱστορικῶν τοῖς ἐπαγγελλομένοις
εἰδέναι συγκατατιθέμεθα· ἀδύνατον γὰρ τὴν εὕρε-
σιν τῶν γραμμάτων οὕτως εἶναι παλαιὰν ὥστε
τοῖς πρώτοις βασιλεῦσιν ἡλικιώτιδα γενέσθαι· εἰ
δέ τις καὶ τοῦτο συγχωρήσαι, τό γε τῶν ἱστοριο-
γράφων γένος παντελῶς φαίνεται νεωστὶ τῷ κοινῷ
βίῳ συνεσταμένον. περὶ δὲ τῆς τοῦ γένους ἀρχαιό-
τητος οὐ μόνον ἀμφισβητοῦσιν Ἕλληνες,

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 1, chap. 37, sec. 1, li. 3
 175

σαφοῦντες πόσους πήχεις ἢ δακτύλους ἀναβέβηκεν

ὁ ποταμὸς καὶ πότε τὴν ἀρχὴν πεποίηται τῆς ἐλατ-
τώσεως. διὰ δὲ τοῦ τοιούτου τρόπου τῆς μὲν
ἀγωνίας ἀπολύεται πᾶς ὁ λαός, πυθόμενος τὴν τῆς
αὐξήσεως εἰς τοὐναντίον μεταβολήν, τὸ δὲ πλῆθος
τῶν ἐσομένων καρπῶν εὐθὺς ἅπαντες προεπεγνώ-
κασιν, ἐκ πολλῶν χρόνων τῆς παρατηρήσεως ταύ-
της παρὰ τοῖς Αἰγυπτίοις ἀκριβῶς ἀναγεγραμμένης.
Μεγάλης δ' οὔσης ἀπορίας περὶ τῆς τοῦ ποτα-
μοῦ πληρώσεως, ἐπικεχειρήκασι πολλοὶ τῶν τε φιλο-
σόφων καὶ τῶν ἱστορικῶν ἀποδιδόναι τὰς ταύτης
αἰτίας, περὶ ὧν ἐν κεφαλαίοις ἐροῦμεν, ἵνα μήτε
μακρὰς ποιώμεθα τὰς παρεκβάσεις μήτε ἄγραφον τὸ
παρὰ πᾶσιν ἐπιζητούμενον ἀπολείπωμεν. ὅλως γὰρ
ὑπὲρ τῆς ἀναβάσεως τοῦ Νείλου καὶ τῶν πηγῶν,
ἔτι δὲ τῆς εἰς θάλατταν ἐκβολῆς καὶ τῶν ἄλλων
ὧν ἔχει διαφορῶν παρὰ τοὺς ἄλλους ποταμούς,
μέγιστος ὢν τῶν κατὰ τὴν οἰκουμένην, τινὲς μὲν
τῶν συγγραφέων ἁπλῶς οὐκ ἐτόλμησαν οὐδὲν εἰπεῖν,
καίπερ εἰωθότες μηκύνειν ἐνίοτε περὶ χειμάρρου
τοῦ τυχόντος, τινὲς δ' ἐπιβαλόμενοι λέγειν περὶ

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 1, chap. 42, sec. 1, li. 13

έχει προοίμιον περὶ ὅλης τῆς πραγματείας καὶ τὰ

λεγόμενα παρ' Αἰγυπτίοις περὶ τῆς τοῦ κόσμου γε-
νέσεως καὶ τῆς τῶν ὅλων ἐξ ἀρχῆς συστάσεως, πρὸς
δὲ τούτοις περὶ τῶν θεῶν, ὅσοι πόλεις ἔκτισαν
κατ' Αἴγυπτον ἐπωνύμους ἑαυτῶν ποιήσαντες, περί
τε τῶν πρώτων γενομένων ἀνθρώπων καὶ τοῦ πα-
λαιοτάτου βίου, τῆς τε τῶν ἀθανάτων τιμῆς καὶ
τῆς τῶν ναῶν κατασκευῆς, ἑξῆς δὲ περὶ τῆς τοπο-
θεσίας τῆς κατ' Αἴγυπτον χώρας καὶ τῶν περὶ τὸν
Νεῖλον ποταμὸν παραδοξολογουμένων, τῆς τε τού-
του πληρώσεως τὰς αἰτίας καὶ τῶν ἱστορικῶν καὶ
φιλοσόφων ἀποφάσεις, ἔτι δὲ τὰς πρὸς ἕκαστον
τῶν συγγραφέων ἀντιρρήσεις· ἐν ταύτῃ δὲ τῇ βί-
βλῳ τὰ συνεχῆ τοῖς προειρημένοις διέξιμεν. ἀρχό-
μεθα δὲ ἀπὸ τῶν γενομένων πρώτων κατ' Αἴγυ-
πτον βασιλέων, καὶ τὰς κατὰ μέρος αὐτῶν πράξεις
ἐκθησόμεθα μέχρι Ἀμάσιδος τοῦ βασιλέως, προεκ-
 176

θέμενοι κεφαλαιωδῶς τὴν ἀρχαιοτάτην ἀγωγὴν τῶν

κατ' Αἴγυπτον.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 3, chap. 11, sec. 3, li. 6

μὲν γὰρ ὁ Κνίδιος ἐν τῇ δευτέρᾳ βίβλῳ τῶν περὶ

τὴν Ἀσίαν, καὶ ὁ τὰς γεωγραφίας συνταξάμενος
Ἀρτεμίδωρος ὁ Ἐφέσιος κατὰ τὴν ὀγδόην βίβλον,
καί τινες ἕτεροι τῶν ἐν Αἰγύπτῳ κατοικούντων,
ἱστορηκότες τὰ πλεῖστα τῶν προειρημένων ἐν πᾶσι
σχεδὸν ἐπιτυγχάνουσι. καὶ γὰρ ἡμεῖς καθ' ὃν και-
ρὸν παρεβάλομεν εἰς Αἴγυπτον, πολλοῖς μὲν τῶν
ἱερέων ἐνετύχομεν, οὐκ ὀλίγοις δὲ καὶ πρεσβευταῖς
ἀπὸ τῆς Αἰθιοπίας παροῦσιν εἰς λόγους ἀφικόμεθα·
παρ' ὧν ἀκριβῶς ἕκαστα πυθόμενοι, καὶ τοὺς λό-
γους τῶν ἱστορικῶν ἐξελέγξαντες, τοῖς μάλιστα συμ-
φωνοῦσιν ἀκόλουθον τὴν ἀναγραφὴν πεποιήμεθα.
Περὶ μὲν οὖν Αἰθιόπων τῶν πρὸς τῇ δύσει
κατοικούντων ἀρκεσθησόμεθα τοῖς ῥηθεῖσι, περὶ δὲ
τῶν κατὰ τὴν μεσημβρίαν καὶ τὴν Ἐρυθρὰν θάλατταν
κειμένων ἐν μέρει διέξιμεν. δοκεῖ δ' ἡμῖν ἁρμότ-
τειν προδιελθεῖν περὶ τῆς τοῦ χρυσοῦ κατασκευῆς
τῆς ἐν τούτοις τοῖς τόποις γινομένης.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 3, chap. 55, sec. 8, li. 10

λιστα τὴν Λέσβον, ἐν ᾗ κτίσαι πόλιν Μυτιλήνην

ὁμώνυμον τῇ μετεχούσῃ τῆς στρατείας ἀδελφῇ. ἔπειτα
καὶ τῶν ἄλλων νήσων τινὰς καταστρεφομένην χει-
μασθῆναι, καὶ ποιησαμένην τῇ μητρὶ τῶν θεῶν
εὐχὰς ὑπὲρ τῆς σωτηρίας προσενεχθῆναι νήσῳ τινὶ
τῶν ἐρήμων· ταύτην δὲ κατά τινα ἐν τοῖς ὀνείροις
φαντασίαν καθιερῶσαι τῇ προειρημένῃ θεῷ καὶ
βωμοὺς ἱδρύσασθαι καὶ θυσίας μεγαλοπρεπεῖς ἐπι-
τελέσαι· ὀνομάσαι δ' αὐτὴν Σαμοθρᾴκην, ὅπερ εἶναι
μεθερμηνευόμενον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν διάλεκτον ἱερὰν
νῆσον· ἔνιοι δὲ τῶν ἱστορικῶν λέγουσι τὸ πρὸ τοῦ
Σάμον αὐτὴν καλουμένην ὑπὸ τῶν κατοικούντων ἐν
αὐτῇ ποτε Θρᾳκῶν Σαμοθρᾴκην ὀνομασθῆναι. οὐ
 177

μὴν ἀλλὰ τῶν Ἀμαζόνων ἐπανελθουσῶν εἰς τὴν

ἤπειρον μυθολογοῦσι τὴν μητέρα τῶν θεῶν εὐαρε-
στηθεῖσαν τῇ νήσῳ ἄλλους τέ τινας ἐν αὐτῇ κατ-
οικίσαι καὶ τοὺς ἑαυτῆς υἱοὺς τοὺς ὀνομαζομένους
Κορύβαντας· ἐξ οὗ δ' εἰσὶ πατρὸς ἐν ἀπορρήτῳ
κατὰ τὴν τελετὴν παραδίδοσθαι· καταδεῖξαι δὲ καὶ
τὰ νῦν ἐν αὐτῇ συντελούμενα μυστήρια καὶ τὸ
τέμενος ἄσυλον νομοθετῆσαι. περὶ δὲ τούτους τοὺς

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 4, chap. 45, sec. 5, li. 5

δεμίαν ὑπερβολὴν ἀπολιπεῖν ἑτέρᾳ πρὸς ἐπίνοιαν

φαρμακείας. δοθῆναι δ' αὐτὴν εἰς γάμον τῷ βα-
σιλεῖ τῶν Σαρματῶν, οὓς ἔνιοι Σκύθας προς-
αγορεύουσι. καὶ τὸ μὲν πρῶτον τὸν ἄνδρα φαρ-
μάκοις ἀνελεῖν, μετὰ δὲ ταῦτα τὴν βασιλείαν
διαδεξαμένην πολλὰ κατὰ τῶν ἀρχομένων ὠμὰ
πρᾶξαι καὶ βίαια. διόπερ ἐκπεσοῦσαν τῆς βασι-
λείας κατὰ μέν τινας τῶν μυθογράφων φυγεῖν ἐπὶ
τὸν ὠκεανόν, καὶ νῆσον ἔρημον καταλαβομένην ἐν-
ταῦθα μετὰ τῶν συμφυγουσῶν γυναικῶν καθιδρυ-
θῆναι, κατὰ δέ τινας τῶν ἱστορικῶν ἐκλιποῦσαν
τὸν Πόντον κατοικῆσαι τῆς Ἰταλίας ἀκρωτήριον τὸ
μέχρι τοῦ νῦν ἀπ' ἐκείνης Κίρκαιον ὀνομαζόμενον.
τὴν δὲ Μήδειαν ἱστοροῦσι μαθεῖν παρά τε τῆς μη-
τρὸς καὶ τῆς ἀδελφῆς ἁπάσας τὰς τῶν φαρμάκων
δυνάμεις, προαιρέσει δ' ἐναντιωτάτῃ χρῆσθαι· δια-
τελεῖν γὰρ τοὺς καταπλέοντας τῶν ξένων ἐξαιρου-
μένην ἐκ τῶν κινδύνων, καὶ ποτὲ μὲν παρὰ τοῦ
πατρὸς αἰτεῖσθαι δεήσει καὶ χάριτι τὴν τῶν μελ-
λόντων ἀπόλλυσθαι σωτηρίαν, ποτὲ δ' αὐτὴν ἐκ
τῆς φυλακῆς ἀφιεῖσαν προνοεῖσθαι τῆς τῶν

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 5, chap. t, sec. 1, li. 3

Περὶ Κρήτης καὶ τῶν ἐν αὐτῇ μυθολογουμένων μέχρι

τῶν νεωτέρων καιρῶν.
Περὶ Λέσβου καὶ τῶν εἰς Χίον καὶ Σάμον καὶ Κῶν καὶ
Ῥόδον ἀποικιῶν ὑπὸ Μακαρέως.
 178

Περὶ Τενέδου καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν οἰκισμοῦ καὶ τῶν ὑπὸ
ΤενεΔίων περὶ Τέννου μυθευομένων.
Περὶ τῶν Κυκλάδων νήσων τῶν ἐλαττόνων [καὶ τυχουσῶν]
οἰκισμοῦ ὑπὸ Μίνωος.

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ

ΒΙΒΛΟΣ ΠΕΜΠΤΗ.

Πάντων μὲν τῶν ἐν ταῖς ἀναγραφαῖς χρησίμων

προνοητέον τοὺς ἱστορίαν συνταττομένους, μάλιστα
δὲ τῆς κατὰ μέρος οἰκονομίας. αὕτη γὰρ οὐ μόνον
ἐν τοῖς ἰδιωτικοῖς βίοις πολλὰ συμβάλλεται πρὸς
διαμονὴν καὶ αὔξησιν τῆς οὐσίας, ἀλλὰ καὶ κατὰ
τὰς ἱστορίας οὐκ ὀλίγα ποιεῖ προτερήματα τοῖς συγ-
γραφεῦσιν. ἔνιοι δὲ καὶ κατὰ τὴν λέξιν καὶ κατὰ
τὴν πολυπειρίαν τῶν ἀναγραφομένων πράξεων ἐπαι-
νούμενοι δικαίως,

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 5, chap. 41, sec. 4, li. 3

βασίλεια κατεσκευασμένα πολυτελῶς, πλῆθος οἰκη-

τόρων ἔχοντα καὶ κτήσεις ἱκανάς. πᾶσα δ' αὐτῶν ἡ
χώρα γέμει θρεμμάτων παντοδαπῶν, καρποφοροῦσα
καὶ νομὰς ἀφθόνους παρεχομένη τοῖς βοσκήμασι·
ποταμοί τε πολλοὶ διαρρέοντες ἐν αὐτῇ πολλὴν ἀρ-
δεύουσι χώραν, συνεργοῦντες πρὸς τελείαν αὔξησιν
τῶν καρπῶν. διὸ καὶ τῆς Ἀραβίας ἡ πρωτεύουσα
τῇ ἀρετῇ προσηγορίαν ἔλαβεν οἰκείαν, εὐδαίμων
ὀνομασθεῖσα. ταύτης δὲ κατὰ τὰς ἐσχατιὰς τῆς
παρωκεανίτιδος χώρας κατ' ἀντικρὺ νῆσοι κεῖνται
πλείους, ὧν τρεῖς εἰσιν ἄξιαι τῆς ἱστορικῆς ἀνα-
γραφῆς, μία μὲν ἡ προσαγορευομένη Ἱερά, καθ'
ἣν οὐκ ἔξεστι τοὺς τετελευτηκότας θάπτειν, ἑτέρα
δὲ πλησίον ταύτης, ἀπέχουσα σταδίους ἑπτά, εἰς
ἣν κομίζουσι τὰ σώματα τῶν ἀποθανόντων ταφῆς
ἀξιοῦντες. ἡ δ' οὖν Ἱερὰ τῶν μὲν ἄλλων καρπῶν
 179

ἄμοιρός ἐστι, φέρει δὲ λιβανωτοῦ τοσοῦτο πλῆθος,

ὥστε διαρκεῖν καθ' ὅλην τὴν οἰκουμένην πρὸς τὰς
τῶν θεῶν τιμάς· ἔχει δὲ καὶ σμύρνης πλῆθος διά-
φορον καὶ τῶν ἄλλων θυμιαμάτων παντοδαπὰς

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 5, chap. 42, sec. 4, li. 2

αῦτα] φορτία ὠνούμενοι διακομίζουσιν εἰς τὴν Φοι-

νίκην καὶ Κοίλην Συρίαν, ἔτι δ' Αἴγυπτον, τὸ δὲ
τελευταῖον ἐκ τούτων τῶν τόπων ἔμποροι διακομί-
ζουσιν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. ἔστι δὲ καὶ ἄλλη
νῆσος μεγάλη, τῆς προειρημένης ἀπέχουσα σταδίους
τριάκοντα, εἰς τὸ πρὸς ἕω μέρος τοῦ ὠκεανοῦ κει-
μένη, τῷ μήκει πολλῶν τινων σταΔίων· ἀπὸ γὰρ
τοῦ πρὸς ἀνατολὰς ἀνήκοντος ἀκρωτηρίου φασὶ θεω-
ρεῖσθαι τὴν Ἰνδικὴν ἀέριον διὰ τὸ μέγεθος τοῦ
διαστήματος. ἔχει δ' ἡ Παγχαία κατ' αὐτὴν πολλὰ
τῆς ἱστορικῆς ἀναγραφῆς ἄξια. κατοικοῦσι δ' αὐ-
τὴν αὐτόχθονες μὲν οἱ Παγχαῖοι λεγόμενοι, ἐπή-
λυδες δ' Ὠκεανῖται καὶ Ἰνδοὶ καὶ Σκύθαι καὶ Κρῆ-
τες. πόλις δ' ἔστιν ἀξιόλογος ἐν αὐτῇ, προσαγο-
ρευομένη μὲν Πανάρα, εὐδαιμονίᾳ δὲ διαφέρουσα.
οἱ δὲ ταύτην οἰκοῦντες καλοῦνται μὲν ἱκέται τοῦ
Διὸς τοῦ Τριφυλίου, μόνοι δ' εἰσὶ τῶν τὴν Παγ-
χαίαν χώραν οἰκούντων αὐτόνομοι καὶ ἀβασίλευτοι.
ἄρχοντας δὲ καθιστᾶσι κατ' ἐνιαυτὸν τρεῖς· οὗτοι
δὲ θανάτου μὲν οὐκ εἰσὶ κύριοι, τὰ δὲ λοιπὰ πάντα
διακρίνουσι· καὶ αὐτοὶ δὲ οὗτοι τὰ μέγιστα ἐπὶ τοὺς

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 6, chap. 1, sec. 3, li. 3

φασιν, οἷον ἥλιόν τε καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα

τὰ κατ' οὐρανόν, πρὸς δὲ τούτοις ἀνέμους καὶ τοὺς
ἄλλους τοὺς τῆς ὁμοίας φύσεως τούτοις τετευχότας·
τούτων γὰρ ἕκαστον ἀίδιον ἔχειν τὴν γένεσιν καὶ τὴν
διαμονήν· ἑτέρους δὲ λέγουσιν ἐπιγείους γενέσθαι
θεούς, διὰ δὲ τὰς εἰς ἀνθρώπους εὐεργεσίας ἀθα-
νάτου τετευχότας τιμῆς τε καὶ δόξης, οἷον Ἡρακλέα,
Διόνυσον, Ἀρισταῖον, καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς τού-
τοις ὁμοίους. περὶ δὲ τῶν ἐπιγείων θεῶν πολλοὶ
 180

καὶ ποικίλοι παραδέδονται λόγοι παρὰ τοῖς ἱστορι-

κοῖς τε καὶ μυθογράφοις· καὶ τῶν μὲν ἱστορικῶν
Εὐήμερος ὁ τὴν ἱερὰν ἀναγραφὴν ποιησάμενος ἰδίως
ἀναγέγραφεν, τῶν δὲ μυθολόγων Ὅμηρος καὶ Ἡσίο-
δος καὶ Ὀρφεὺς καὶ ἕτεροι τοιοῦτοι τερατωδεστέ-
ρους μύθους περὶ θεῶν πεπλάκασιν· ἡμεῖς δὲ τὰ
παρ' ἀμφοτέροις ἀναγεγραμμένα πειρασόμεθα συν-
τόμως ἐπιδραμεῖν, στοχαζόμενοι τῆς συμμετρίας.
Εὐήμερος μὲν οὖν, φίλος γεγονὼς Κασσάνδρου τοῦ
βασιλέως καὶ διὰ τοῦτον ἠναγκασμένος τελεῖν βα-
σιλικάς τινας χρείας καὶ μεγάλας ἀποδημίας, φησὶν
ἐκτοπισθῆναι κατὰ τὴν μεσημβρίαν

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 11, chap. 5, sec. 3, li. 9

μυριάδων, ὥστ' ἔχειν αὐτὸν τοὺς σύμπαντας οὐκ

ἐλάττους τῶν ἑκατὸν μυριάδων χωρὶς τῆς ναυτικῆς
δυνάμεως. ὁ δὲ σύμπας ὄχλος τῶν τε ἐν ταῖς μα-
κραῖς ναυσὶν ὄντων καὶ τῶν τὴν ἀγορὰν καὶ τὴν
ἄλλην παρασκευὴν κομιζόντων οὐκ ἐλάττων ἦν τῶν
προειρημένων, ὥστε μηδὲν θαυμαστὸν εἶναι τὸ λε-
γόμενον ὑπὲρ τοῦ πλήθους τῶν ὑπὸ Ξέρξου συν-
αχθέντων· φασὶ γὰρ τοὺς ἀενάους ποταμοὺς διὰ
τὴν τοῦ πλήθους συνέχειαν ἐπιλιπεῖν, τὰ δὲ πελάγη
τοῖς τῶν νεῶν ἱστίοις κατακαλυφθῆναι. μέγισται
μὲν οὖν δυνάμεις τῶν εἰς ἱστορικὴν μνήμην παρα-
δεδομένων αἱ μετὰ Ξέρξου γενόμεναι παραδέδονται.
τῶν δὲ Περσῶν κατεστρατοπεδευκότων παρὰ τὸν
Σπερχειὸν ποταμόν, ὁ μὲν Ξέρξης ἀπέστειλεν ἀγ-
γέλους εἰς τὰς Θερμοπύλας, τοὺς ἅμα μὲν κατα-
σκεψομένους τίνα διάνοιαν ἔχουσι περὶ τοῦ πρὸς
αὐτὸν πολέμου· προσέταξε δ' αὐτοῖς παραγγέλλειν,
ὅτι βασιλεὺς Ξέρξης κελεύει τὰ μὲν ὅπλα πάντας
ἀποθέσθαι, αὐτοὺς δὲ ἀκινδύνους εἰς τὰς πατρίδας
ἀπιέναι καὶ συμμάχους εἶναι Περσῶν·

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 13, chap. t, sec. 1, li. 3

Ὡς Ἀθηναῖοι ἐν Ἀργινούσαις ἐπιφανεστάτῃ ναυμαχίᾳ

νικήσαντες τοὺς στρατηγοὺς ἀδίκως ἐθανάτωσαν.
 181

Ὡς Ἀθηναῖοι μεγάλῃ ναυμαχίᾳ λειφθέντες ἠναγκάσθη-

σαν ἐφ' οἷς δυνατὸν ἦν συνθέσθαι τὴν εἰρήνην, καὶ οὕτως
ὁ Πελοποννησιακὸς πόλεμος κατελύθη.
Ὡς Καρχηδόνιοι λοιμικῇ νόσῳ περιπεσόντες ἠναγκάσθη-
σαν συνθέσθαι τὴν εἰρήνην πρὸς Διονύσιον τὸν τύραννον.

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ

ΒΙΒΛΟΣ ΤΡΙΣΚΑΙΔΕΚΑΤΗ.

Εἰ μὲν ὅμοια τοῖς ἄλλοις ἱστορίαν ἐπραγματευό-

μεθα, σχεδὸν ἦν ἐν τῷ προοιμίῳ περί τινων δια-
λεχθέντας ἐφ' ὅσον ἦν εὔκαιρον, οὕτως ἐπὶ τὰς
συνεχεῖς πράξεις μεταβιβάζειν τὸν λόγον· ὀλίγον
γὰρ χρόνον ἀπολαβόντες τῇ γραφῇ, τὴν ἀναστροφὴν
ἂν εἴχομεν τὸν ἀπὸ τῶν προοιμίων καρπὸν προς-
λαμβάνεσθαι· ἐπεὶ δὲ ἐν ὀλίγαις βίβλοις ἐπηγγει-
λάμεθα μὴ μόνον τὰς πράξεις ἐφ' ὅσον ἂν δυνώ-
μεθα 8γράψειν, ἀλλὰ καὶ περιλήψεσθαι χρόνον

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 16, chap. p, sec. 1, li. 2t

τοῦτον τὸν ἐνιαυτὸν κατεστρόφασι τὰς συντάξεις.

ἡμεῖς δὲ τὰς πρὸ Φιλίππου τοῦ βασιλέως πράξεις
διεληλυθότες, ταύτην μὲν τὴν βύβλον κατὰ τὴν ἐν
ἀρχῇ πρόθεσιν αὐτοῦ περιγράφομεν, τὴν δ' ἐχο-
μένην ἀπὸ τῆς Φιλίππου παραλήψεως τῆς βασιλείας
ἀρξάμενοι πάσας διέξιμεν τὰς τοῦ βασιλέως τούτου
πράξεις μέχρι τῆς τελευτῆς, συμπεριλαμβάνοντες
καὶ τὰς ἄλλας τὰς γεγενημένας ἐν τοῖς γνωριζομέ-
νοις μέρεσι τῆς οἰκουμένης.

Τάδε ἔνεστιν ἐν τῇ ἑκκαιδεκάτῃ τῶν Διοδώρου

ἱστορικῶν βίβλων.

αʹ. Ὡς Φίλιππος ὁ Ἀμύντου παρέλαβε τὴν τῶν Μακεδόνων

 182

βασιλείαν.
βʹ. Ὡς Ἀργαῖον ἀντιποιούμενον τῆς βασιλείας ἐνίκησεν.
γʹ. Ὡς Ἰλλυριοὺς καὶ Παίονας καταπολεμήσας ἐκτήσατο τὴν
προγονικὴν ἀρχήν.
δʹ. Περὶ τῆς ἀνανδρίας τοῦ νεωτέρου Διονυσίου καὶ τῆς Δίωνος
φυγῆς.
εʹ. Κτίσις Ταυρομενίου κατὰ τὴν Σικελίαν.
ϛʹ. Τὰ πραχθέντα κατὰ τὴν Εὔβοιαν καὶ κατὰ τὸν συμμαχικὸν
πόλεμον.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 16, chap. 1, sec. 1, li. 1

ὑπὸ θείας τινὸς ἐνεργείας ἐκολάσθησαν.

μβʹ. Τιμολέοντος κατάπλους εἰς Σικελίαν καὶ αἱ πράξεις αὐτοῦ
μέχρι τῆς τελευτῆς.
μγʹ. Περίνθου καὶ Βυζαντίου πολιορκία ὑπὸ Φιλίππου.
μδʹ. Φιλίππου παράταξις πρὸς Ἀθηναίους ἐν Χαιρωνείᾳ καὶ
ἧττα Ἀθηναίων.
μεʹ. Ὡς οἱ Ἕλληνες αὐτοκράτορα στρατηγὸν εἵλοντο Φίλιππον.
μϛʹ. Ὡς Φίλιππος μέλλων διαβαίνειν εἰς τὴν Ἀσίαν ἀνῃρέθη.

ΔΙΟΔΩΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΩΝ

ΒΙΒΛΟΣ ΕΚΚΑΙΔΕΚΑΤΗ.

Ἐν πάσαις μὲν ταῖς ἱστορικαῖς πραγματείαι

θήκει τοὺς συγγραφεῖς περιλαμβάνειν ἐν ταῖς βίβλοις
ἢ πόλεων ἢ βασιλέων πράξεις αὐτοτελεῖς ἀπ' ἀρχῆς
μέχρι τοῦ τέλους· οὕτως γὰρ μάλιστα διαλαμβάνομεν
τὴν ἱστορίαν εὐμνημόνευτον καὶ σαφῆ γενέσθαι τοῖς
ἀναγινώσκουσιν. αἱ μὲν γὰρ ἡμιτελεῖς πράξεις οὐκ
ἔχουσαι συνεχὲς ταῖς ἀρχαῖς τὸ πέρας μεσολαβοῦσι
τὴν ἐπιθυμίαν τῶν φιλαναγνωστούντων, αἱ δὲ τὸ τῆς
διηγήσεως συνεχὲς περιλαμβάνουσαι μέχρι τῆς τελευτῆς
ἀπηρτισμένην τὴν τῶν πράξεων ἔχουσιν ἀπαγγελίαν.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 17, chap. 38, sec. 5, li. 1

προγεγενημένης εὐδαιμονίας. πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα πρὸς

ἔλεον καὶ φιλανθρωπίαν διαλεχθεὶς ἐποίησε τὰς γυναῖ-
 183

κας διὰ τὸ μέγεθος τῆς ἀνελπίστου χαρᾶς εἰς ἀκατά-

σχετα προπεσεῖν δάκρυα. ἐπὶ δὲ πᾶσι τοῖς προειρη-
μένοις δοὺς τὴν δεξιὰν οὐ μόνον ὑπὸ τῶν εὖ παθόν-
των ἐπαίνων ἐτύγχανεν, ἀλλὰ καὶ παρὰ πᾶσι τοῖς
συστρατευομένοις περιβόητον ἔσχε τὴν ὑπερβολὴν τῆς
ἐπιεικείας. καθόλου δ' ἔγωγε νομίζω πολλῶν καὶ
καλῶν ἔργων ὑπ' Ἀλεξάνδρου συντετελεσμένων μηδὲν
τούτων μεῖζον ὑπάρχειν μηδὲ μᾶλλον ἄξιον ἀναγραφῆς
καὶ μνήμης ἱστορικῆς εἶναι. αἱ μὲν γὰρ τῶν πόλεων
πολιορκίαι καὶ παρατάξεις καὶ τὰ ἄλλα τὰ κατὰ τὸν
πόλεμον προτερήματα τὰ πλείονα διὰ τύχην ἢ δι'
ἀρετὴν ἐπιτυγχάνεται, ὁ δ' ἐν ταῖς ἐξουσίαις εἰς τοὺς
ἐπταικότας ἔλεος μεριζόμενος διὰ μόνης τῆς φρονήσεως
γίνεται. οἱ πλεῖστοι γὰρ διὰ τὴν * εὐτυχίαν ἐπαίρονται
μὲν ταῖς εὐπραξίαις, ὑπερήφανοι δ' ἐν ταῖς εὐτυχίαις
γινόμενοι τῆς ἀνθρωπίνης καὶ κοινῆς ἀσθενείας ἐπι-
λανθάνονται· διὸ καὶ τοὺς πλείστους ὁρᾶν ἔστι τὴν
εὐτυχίαν ὥσπερ τι βαρὺ φορτίον φέρειν ἀδυνατοῦντας.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 1-20)

Book 20, chap. 2, sec. 1, li. 2

κἂν ὅλως ἐπιτετεῦχθαι δόξωσιν, οἱ δὲ διὰ τὸ μῆκος

καὶ τὴν ἀκαιρίαν τοῦ συγγραφέως ἐκλυθέντες τὰς ψυχὰς
τὸ παράπαν ἀφίστανται τῆς ἀναγνώσεως, οὐκ ἀλόγως
τοῦτο πάσχοντες· τὸ γὰρ τῆς ἱστορίας γένος ἁπλοῦν
ἐστι καὶ συμφυὲς αὑτῷ καὶ τὸ σύνολον ἐμψύχῳ σώ-
ματι παραπλήσιον, οὗ τὸ μὲν ἐσπαραγμένον ἐστέρηται
τῆς ψυχικῆς χάριτος, τὸ δὲ τὴν ἀναγκαίαν σύνθεσιν
ἔχον εὐκαίρως τετήρηται καὶ τῷ συμφυεῖ τῆς ὅλης
περιγραφῆς ἐπιτερπῆ καὶ σαφῆ παρίστησι τὴν ἀνάγνω-
σιν. οὐ μὴν παντελῶς γε τοὺς ῥητορικοὺς λόγους ἀπο-
δοκιμάζοντες ἐκβάλλομεν ἐκ τῆς ἱστορικῆς πραγματείας
τὸ παράπαν· ὀφειλούσης γὰρ τῆς ἱστορίας τῇ ποικιλίᾳ
κεκοσμῆσθαι κατ' ἐνίους τόπους ἀνάγκη προσλαμβάνε-
σθαι καὶ τοὺς τοιούτους λόγους – καὶ ταύτης τῆς
εὐκαιρίας οὐδ' ἂν ἐμαυτὸν ἀποστερῆσαι βουληθείην –
ὥσθ' ὅταν τὰ τῆς περιστάσεως ἀπαιτῇ πρεσβευτοῦ ἢ
συμβούλου δημηγορίαν ἢ τῶν ἄλλων τι τοιοῦτον, ὁ
μὴ τεθαρρηκότως συγκαταβαίνων πρὸς τοὺς ἐν τοῖς
λόγοις ἀγῶνας καὶ αὐτὸς ὑπαίτιος ἂν εἴη. οὐκ ὀλίγας
 184

γὰρ ἄν τις αἰτίας εὕροι, καθ' ἃς κατὰ πολλὰ ἀναγ-

καίως παραληφθήσεται τὰ τῆς ῥητορείας

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 21, chap. t, sec. 1, li. 3

φησι Διόδωρος , οὐδὲν τούτων ἀπηγγέλθη, ἀλλ' ὁ

Σύλλας, βουληθεὶς τὸν ὄχλον τῆς ἐμφυλίου ταραχῆς
ἀποστῆσαι, ταῦτα διεσοφίσατο. καὶ εὐθέως ἀνα-
λαβὼν ἅπαντα τὰ στρατεύματα ἐπιστήσας τε αὐ-
τοῖς στρατηγοὺς τοῦ παντὸς πλήθους τὴν πόλιν
ἀπήλλαξεν.
(Ioannes Antiochenus, fr. 68, §2: Νέος Ἑλληνο-
μνήμων, 1 (1904), pp. 28 – 30, Const. Exc. 2(1), p. 173.)

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ

ΑΠΟΣΠΆΣΜΑΤΑ LIBRI XXI

Πᾶσαν μὲν κακίαν φευκτέον ἐστὶ τοῖς νοῦν

ἔχουσι, μάλιστα δὲ τὴν πλεονεξίαν· αὕτη γὰρ διὰ
τὴν ἐκ τοῦ συμφέροντος ἐλπίδα προκαλουμένη πολ-
λοὺς πρὸς ἀδικίαν μεγίστων κακῶν αἰτία γίνεται
τοῖς ἀνθρώποις. διὸ καὶ μητρόπολις οὖσα τῶν
ἀδικημάτων, οὐ μόνον τοῖς ἰδιώταις ἀλλὰ καὶ τοῖς
μεγίστοις τῶν βασιλέων πολλὰς καὶ μεγάλας ἀπ-
εργάζεται συμφοράς.
(Const. Exc. 4, pp. 343 – 344; Exc. Hoesch. p. 489 W.)

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 21, chap. 17, sec. 1, li. 1

περὶ Ἀρχάγαθον, πεφευγὼς ἐκ τῶν Συρακουσῶν·

πεφρονηματισμένος δὲ ἐπὶ τῷ δοκεῖν καταλελυ-
 185

κέναι τὴν βασιλείαν, τὸν μὲν Ἀρχάγαθον ἐδολο-

φόνησε, τοῦ δὲ στρατοπέδου κυριεύσας καὶ τὰ
πλήθη λόγοις φιλανθρώποις ἰδιοποιησάμενος, διέγνω
πολεμεῖν τοῖς Συρακοσίοις καὶ δυναστείας ἀντ-
έχεσθαι. (Exc. Hoesch. pp. 491 – 493 W.)
Ὅτι Ἀγάθαρχος ἀνδρείᾳ καὶ ψυχῆς εὐτολμίᾳ
πολὺ τοῦ κατὰ λόγον ὑπεραίρων τῆς ἰδίας ἡλικίας·
ἦν γὰρ παντελῶς νέος. (Const. Exc. 2(1), p. 254.)
Ὅτι οὗτος ὁ ἱστορικὸς τὰς ἁμαρτίας τῶν
πρὸ ἑαυτοῦ συγγραφέων πικρότατα ἐλέγξας κατὰ
μὲν τἄλλα μέρη τῆς γραφῆς πλείστην πρόνοιαν
εἶχε τῆς ἀληθείας, ἐν δὲ ταῖς Ἀγαθοκλέους πράξεσι
τὰ πολλὰ κατέψευσται τοῦ δυνάστου διὰ τὴν πρὸς
αὐτὸν ἔχθραν. φυγαδευθεὶς γὰρ ὑπ' Ἀγαθοκλέους
ἐκ τῆς Σικελίας, ζῶντα μὲν ἀμύνασθαι τὸν δυνάστην
οὐκ ἴσχυσε, τελευτήσαντα δὲ διὰ τῆς ἱστορίας
ἐβλασφήμησεν εἰς τὸν αἰῶνα. καθόλου γὰρ ταῖς
προϋπαρχούσαις τῷ βασιλεῖ τούτῳ κακίαις ἄλλα
πολλὰ παρ' ἑαυτοῦ προσθεὶς ὁ συγγραφεύς,

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 21, chap. 17, sec. 3, li. 7

ποιήσατο; χειροτέχνης γὰρ ἐκ παίδων γενόμενος

δι' ἀπορίαν βίου καὶ πατέρων ἀδοξίαν, ἐξ ὑστέρου
διὰ τὴν ἰδίαν ἀρετὴν οὐ μόνον Σικελίας σχεδὸν
ὅλης ἐκυρίευσεν, ἀλλὰ πολλὴν τῆς Ἰταλίας τε καὶ
Λιβύης τοῖς ὅπλοις κατεστρέψατο. θαυμάσαι δ'
ἄν τις τοῦ συγγραφέως τὴν εὐχέρειαν· παρ' ὅλην
γὰρ τὴν γραφὴν ἐγκωμιάζων τὴν τῶν Συρακουσίων
ἀνδρείαν, τὸν τούτων κρατήσαντα δειλίᾳ φησὶ
διενηνοχέναι τοὺς ἅπαντας ἀνθρώπους. διὰ γὰρ
τῶν ἐν ταῖς ἐναντιώσεσιν ἐλέγχων φανερός ἐστι τὸ
φιλάληθες τῆς ἱστορικῆς παρρησίας προδεδωκὼς
ἰδίας ἕνεκεν ἔχθρας καὶ φιλονικίας. διόπερ τὰς
ἐσχάτας τῆς συντάξεως πέντε βίβλους τοῦ συγ-
γραφέως τούτου, καθ' ἃς περιείληφε τὰς Ἀγαθο-
κλέους πράξεις, οὐκ ἄν τις δικαίως ἀποδέξαιτο.
(Const. Exc. 2(1), pp. 254 – 255; Suidas, s. v. Τίμαιος.)
Ὅτι καὶ Καλλίας ὁ Συρακούσιος δικαίως ἂν καὶ
προσηκόντως κατηγορίας ἀξιωθείη. ἀναληφθεὶς
γὰρ ὑπ' Ἀγαθοκλέους καὶ δώρων μεγάλων ἀπο-
 186

δόμενος τὴν προφῆτιν τῆς ἀληθείας ἱστορίαν, οὐ

διαλέλοιπεν ἀδίκως ἐγκωμιάζων τὸν μισθοδότην.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 23, chap. 8, sec. 1, li. 5

ἐνενήκοντα ἑπτά, βιώσας ἔτη ἐνενήκοντα ἐννέα.

Οἱ δὲ πολιορκοῦντες Ἀκράγαντα τὴν πόλιν
σὺν τοῖς Ῥωμαίοις καὶ ταφροποιοῦντες καὶ χάρα-
κας βάλλοντες δέκα μυριάδες ὑπῆρχον. πολλὰ δὲ
οἱ Φοίνικες ἀντιμαχήσαντες, τὴν πόλιν Ἀκράγαντα
τοῖς Ῥωμαίοις παρέδωκαν.
Ὅτι Ἄννων ὁ πρεσβύτερος ἐκ τῆς Λιβύης
κατὰ τὴν πολιορκίαν Ἀκράγαντος ἐπεραίωσε
μεγάλην δύναμιν εἰς Σικελίαν, πεζῶν μυριάδας
πέντε, ἱππεῖς δὲ ἑξακισχιλίους, ἐλέφαντας δὲ ἑξή-
κοντα. Φιλῖνος δὲ ὁ Ἀκραγαντῖνος ἱστορικὸς
ἀνεγράψατο. ὁ δὲ οὖν Ἄννων ἀναζεύξας μετὰ
πάσης τῆς δυνάμεως ἐκ τοῦ Λιλυβαίου παρῆλθεν
εἰς τὴν Ἡράκλειαν, καθ' ὃν καιρὸν ἦλθόν τινες
ἀπαγγέλλοντες τὸν Ἑρβησσὸν παραδώσειν. Ἄν-
νων δὲ πολεμήσας ἐν δυσὶ μάχαις ἀπέβαλε στρα-
τιώτας πεζοὺς μὲν τρισχιλίους, ἱππεῖς διακοσίους,
ζωγρίας δὲ τετρακισχιλίους· ἐλέφαντας ὀκτὼ θα-
νεῖν, τριάκοντα τρεῖς δὲ κατατραυματισθῆναι.
Ὅτι πόλις ἦν καὶ ἡ Ἔντελλα.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 23, chap. 17, sec. 1, li. 1

πλοίῳ σαθρῷ τὸν ἄνδρα γὰρ οἱ μιαροὶ βα-

λόντες
ὑπὸ στροφαῖς βυθίζουσι πελάγει τοῦ Ἀδρίου
βασκήναντες τὸν ἥρωα καὶ τούτου τὸ γεν-
ναῖον.
τῆς ἱστορίας μέμνηται τῆσδε καὶ τῆς Ῥη-
γούλου
ὁ Σικελὸς Διόδωρος .(Tzetzes, Hist. 3. 356 – 386.)
Φίλιστος δὲ ἱστορικὸς ἦν. Οἱ δὲ Ῥωμαῖοι εἰς τὴν Λιβύην διαπερά-
σαντες καὶ τὸν πόλεμον μετὰ τῶν Καρχηδονίων
νεῶν ποιήσαντες, καὶ νικήσαντες καὶ ναῦς εἴκοσι
τέσσαρας παραλαβόντες Καρχηδονίας, τοὺς ἀπὸ
 187

τοῦ πεζικοῦ πολέμου διασωθέντας Ῥωμαίους ἀνα-

λαβόντες καὶ πρὸς Σικελίαν διαπερῶντες ἐγγὺς τῆς
Καμαρίνας ἐκινδύνευσαν, καὶ ἀπώλεσαν μακρὰς
ναῦς τριακοσίας τεσσαράκοντα, ἱππαγωγοὺς δὲ καὶ
πλοῖα ἕτερα τριακόσια· ἀπὸ δὲ Καμαρίνης ἕως
Παχύνου τὰ σώματα καὶ τὰ ἄλογα καὶ τὰ ναυάγια

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 26, chap. 19, sec. 1, li. 1

ὁ δὲ Ῥωμαῖος πτοηθεὶς εὐθὺς ἐκεῖνον κτείνει,

ἄνδρα σαθρὸν καὶ γέροντα, δαιμόνιον τοῖς ἔργοις.
ἐθρήνησε δὲ Μάρκελλος τοῦτο μαθὼν εὐθέως,
λαμπρῶς τε τοῦτον ἔκρυψεν ἐν τάφοις τοῖς πα-
τρῴοις σὺν τοῖς ἀρίστοις πολιτῶν καὶ τοῖς Ῥωμαίοις
πᾶσι. τὸν δὲ φονέα τοῦ ἀνδρός, οἶμαι, πελέκει κτείνει.
ὁ Δίων καὶ Διόδωρος γράφει τὴν ἱστορίαν.
(Tzetzes, Hist. 2. 103 – 149.) Διόδωρος ὁ ἱστορικὸς τετράπολίν
φησι Συρακούσας ἐν οἷς ἀφομοιοῖ Ἀντιόχειαν τὴν πρὸς τῷ
Ὀρέντῃ ταῖς Συρακούσαις.
(Scholiast on Strabo, 6. 2. 4, pp. 429 – 430 Kramer.)
Ὅτι τῶν Συρακουσίων μετὰ τὴν ἅλωσιν τῆς
πόλεως ἀπαντησάντων Μαρκέλλῳ μεθ' ἱκετηρίας,
τῶν μὲν ἐλευθέρων ἔφη σωμάτων φείσεσθαι, τὰς
δὲ κτήσεις ἁπάσας διαρπάσειν.
(Const. Exc. 2(1), p. 265.) Ὅτι οἱ Συρακούσιοι διὰ πενίαν ἀποροῦντες

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 32, chap. 26, sec. 1, li. 2

Σικελίαν. καὶ πολλαὶ μὲν εὑρέθησαν ἐπισήμων

ἀνδρῶν γραφαί, πολλοὶ δὲ ἀνδριάντες ἐπιφανεῖς
ταῖς κατασκευαῖς, οὐκ ὀλίγα δὲ ἀναθήματα δια-
πρεπῆ θεῶν ἀργυρᾶ τε καὶ χρυσᾶ. ἐν δὲ τούτοις
ὑπῆρχε καὶ ὁ περιβόητος ταῦρος ἐξ Ἀκράγαντος,
ὃν κατασκευάσας Περίλαος Φαλάριδι τῷ τυράννῳ,
καὶ πρῶτος τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἰδίας τέχνης ἐν τῇ
καθ' αὑτὸν τιμωρίᾳ δικαίως ὑπομείνας, ἀνῃρέθη.
(Const. Exc. 2(1), p. 293.)
Ὅτι οὐδέποτε συμφοραὶ τηλικαῦται τὴν
Ἑλλάδα κατέσχον ἀφ' ὅτου μνήμης ἱστορικῆς αἱ
πράξεις τετεύχασι. διὰ γὰρ τὴν ὑπερβολὴν τῶν
 188

ἀκληρημάτων οὔτε γράφων τις οὔτ' ἀναγινώσκων

ἄδακρυς ἂν γένοιτο. ἐγὼ δὲ οὐκ ἀγνοῶ μὲν ὅτι
πρόσαντές ἐστιν μεμνῆσθαι τῶν Ἑλληνικῶν ἀτυ-
χημάτων καὶ τοῖς ἐπιγινομένοις διὰ τῆς γραφῆς
παραδιδόναι τὰ πραχθέντα πρὸς αἰώνιον μνήμην·
ἀλλ' ὁρῶ μέρος οὐκ ἐλάχιστον πρὸς διόρθωσιν τῶν
ἁμαρτανομένων συμβαλλόμενον τοῖς ἀνθρώποις τὰ
διὰ τῆς τῶν ἀποτελεσμάτων πείρας νουθετήματα.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 33, chap. t, sec. 1, li. 3

γὰρ θηλείᾳ πρόσκειταί τι κατὰ τὴν φύσιν παρεμ-

φερὲς ἄρρενι μορίῳ, τῷ δὲ ἄρρενι κατὰ τὸ ἐναντίον
ἔμφασις θηλείας φύσεως. ὁ δ' αὐτὸς λόγος καὶ
ἐπὶ πάντων τῶν ζῴων, γινομένων μὲν πρὸς
ἀλήθειαν πολλῶν καὶ παντοδαπῶν τεράτων, μὴ
τρεφομένων δὲ καὶ εἰς τελείαν αὔξησιν ἐλθεῖν οὐ
δυναμένων. ταῦτα μὲν εἰρήσθω πρὸς διόρθωσιν
δεισιδαιμονίας. (Photius, Bibl. pp. 377 – 379 B.)

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ

ΑΠΟΣΠΆΣΜΑΤΑ LIBRI XXXIII

Ὅτι Λυσιτανοί, φησί, τὸ μὲν πρῶτον οὐκ

ἔχοντες ἀξιόχρεων ἡγεμόνα εὐάλωτοι καθίσταντο
Ῥωμαίοις πολεμοῦντες, ὕστερον δὲ Ὑριάτθου κυρή-
σαντες μεγάλα Ῥωμαίους ἔβλαψαν. ἦν μὲν οὖν
οὗτος τῶν παρὰ τὸν Ὠκεανὸν οἰκούντων Λυσιτα-
νῶν, ποιμαίνων δ' ἐκ παιδὸς ὀρείῳ βίῳ κατέστη
συνήθης, συνεργὸν ἔχων καὶ τὴν τοῦ σώματος
φύσιν· καὶ γὰρ ῥώμῃ καὶ τάχει καὶ τῇ τῶν λοιπῶν
μερῶν εὐκινησίᾳ πολὺ διήνεγκε τῶν Ἰβήρων.

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 37, chap. 1, sec. 1, li. 2

ἑκάστου γόνασιν ᾐτεῖτο τὴν τοῦ πατρὸς κάθοδον.

ὁ μὲν οὖν δῆμος, καίπερ οὐ βουλόμενος ἀφορμὴν
διδόναι τοῖς φυγάσι τῆς καθόδου παρὰ τοὺς νόμους,
 189

ὅμως διὰ τὸν ἔλεον τοῦ νεανίσκου καὶ τὴν ὑπὲρ τοῦ
γονέως σπουδὴν κατήγαγε τὸν Μέτελλον, καὶ τὸν
υἱὸν αὐτοῦ διὰ τὴν περὶ τὸν γεννήσαντα γεγενη-
μένην φιλοτιμίαν Εὐσεβῆ προσηγόρευσεν.
(Const. Exc. 2(1), p. 315.)

ΑΠΟΣΠΆΣΜΑΤΑ LIBRI XXXVII

Ἀφ' ὧν χρόνων αἱ τῶν ἀνθρώπων πράξεις διὰ

τῆς ἱστορικῆς ἀναγραφῆς εἰς αἰώνιον μνήμην παρ-
εδόθησαν, μέγιστον ἴσμεν πόλεμον τὸν Μαρσικὸν
ὀνομασθέντα ἀπὸ Μαρσῶν. οὗτος γὰρ πάντας τοὺς
προγεγονότας ὑπερεβάλετο ταῖς τῶν στρατηγῶν
ἀνδραγαθίαις καὶ τῷ μεγέθει τῶν πράξεων. τὸν γὰρ
Τρωικὸν πόλεμον καὶ τὰς τῶν ἡρώων ἀρετὰς ὁ
ἐπιφανέστατος τῶν ποιητῶν Ὅμηρος εἰς ὑπερβολὴν
δόξης ἐτραγῴδησεν· ἐν ᾧ τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν
Ἀσίαν διαπολεμούσης καὶ τῶν μεγίστων ἠπείρων
ὑπὲρ τῆς νίκης διαφιλοτιμουμένων, τοιαῦται πράξεις
ὑπὸ τῶν ἀγωνιζομένων συνετελέσθησαν ὥστε τοῖς

Διόδωρος Σικελός Ιστορική βιβλιοθήκη lib. 21-40)

Book 37, chap. 4, sec. 1, li. 1

τὸν τῆς προειρημένης ἀγωγῆς ζῆλον, καὶ τὸν

ἑαυτῶν βίον περίοπτον ὄντα διὰ τὴν ἐξουσίαν
ἀρχέτυπον εἰς μίμησιν τιθέναι τῶν καλῶν ἐπιτη-
δευμάτων. (Const. Exc. 2(1), pp. 315 – 316.)
Ὅτι Μάρκος Κάτων, ἀνὰρ σώφρων καὶ ἀγωγῇ
καλῇ διαφέρων, ἐν τῇ συγκλήτῳ κατηγορῶν τῆς
ἐπιπολαζούσης ἐν τῇ Ῥώμῃ τρυφῆς ἔφησεν ἐν
μόνῃ τῇ πόλει ταύτῃ τὰ μὲν κεράμια τῶν Ποντικῶν
ταρίχων ὑπάρχειν τιμιώτερα τῶν ζευγηλατῶν, τοὺς
δ' ἐρωμένους τῶν ἀγρῶν.
Ὅτι φησὶν ὁ ἱστορικὸς Διόδωρος , Μνησθή-
σομαί τινων παραδείγματος ἕνεκα καὶ ἐπαίνου
δικαίου καὶ τοῦ τῷ κοινῷ βίῳ συμφέροντος, ἵν'
οἱ μὲν πονηροὶ τῶν ἀνθρώπων διὰ τῆς κατὰ τὴν
ἱστορίαν βλασφημίας ἀποτρέπωνται τῆς ἐπὶ τὴν
κακίαν ὁρμῆς, οἱ δὲ ἀγαθοὶ διὰ τοὺς ἐκ τῆς αἰωνίου
δόξης ἐπαίνους ἀντέχεσθαι τῶν καλῶν ἐπιτηδευ-
 190

μάτων ὀρέγωνται. (Const. Exc. 4, pp. 394 – 395.)

Ὅτι Κόιντος Σκαιουόλας μεγίστην εἰσηνέγ-
κατο σπουδὴν διὰ τῆς ἰδίας ἀρετῆς διορθώσασθαι
τὴν φαυλότητα τοῦ ζήλου.
Αγαθαρχίδης De mari Erythraeo (excerpta)
Sec. 1, li. 5

ΕΚΛΟΓΑΙ.

Ἀνεγνώσθησαν Ἀγαθαρχίδου λόγοι δύο, ὁ πρῶτος καὶ ὁ πέμ-

πτος, περὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης καὶ ἑτέρων παραδόξων
ἔργων ἐν κεφαλαίῳ διαλαμβάνοντες.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΡΥΘΡΑΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ

ΕΚ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΛΟΓΟΥ. Ὅτι Πτολεμαῖόν φησι τὸν μετὰ τὸν Λάγου
πρῶ-
τον ἐλεφάντων θήραν συστήσασθαι, ἀλλὰ γὰρ καὶ τῶν
ὁμοιοτρόπων, καὶ τὰ τῇ φύσει κεχωρισμένα τῇ προνοίᾳ
συναγαγεῖν ὑπὸ μίαν οἴκησιν. Σκεπτέον δὲ τί φησιν
ἐνταῦθα ὁ ἱστορικός. Καὶ γὰρ καὶ πρὸ τῶν Πτολε-
μαίων ἐλέφασι πολλοὶ χειροήθεσι καὶ ἐν πολέμῳ ἐχρῶν-
το, ὡς Πῶρός τε ὁ Ἰνδὸς ὁ πρὸς Ἀλέξανδρον πολε-
μήσας καὶ ἄλλοι οὐκ ὀλίγοι· ἢ ὅτι Πτολεμαῖος οὗτος
πολὺς πρῶτος περὶ ταύτην ὤφθη τὴν σπουδὴν, ἢ πρῶ-
τος τῶν μετὰ Ἀλέξανδρον, ἢ τῶν Αἰγύπτου βασιλέων
πρῶτος.
Ὅτι τὴν Ἐρυθρὰν θάλατταν τὸ ὄνομα ἑλκύσαι
φησὶν οὔτε ὅτι τοῦ Ἀραβίου καλουμένου κόλπου τὰ μὲν
πρὸς ἑσπέραν ὄρη, δριμείας καὶ διαπύρου τῆς ἡλιακῆς
ἀκτῖνος βαλλούσης, ἄνθρακος φαντασίαν ἀποδίδωσι, τὰ

Αγαθαρχίδης De mari Erythraeo (excerpta) Sec. 4, li. 3

λατταν, εἰ καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ τοῦτο πολλοῖς ἔδοξεν.

Οὕτω μὲν οὖν ὁ πρῶτος εἰ καὶ μὴ ἀληθὴς τῆς αἰ-
τίας λόγος· δεύτερος δὲ, ὁμοίως ἔχων, τὸν ἥλιον ἐκεῖσέ
φησιν ἐπιτέλλοντα οὐχ ὡς παρ' ἡμῖν λαμπραῖς ταῖς
ἀκτῖσιν εἰς τὸν πόρον βάλλειν, ἀλλὰ παρομοίαις αἵματι,
ἐξ ὧν τοῖς ὁρῶσιν ὕφαιμον παρασκευάζειν τὸ πάθος τὴν
τῆς θαλάττης ἔμφασιν, κἀκεῖθεν Ἐρυθρὰν κατονομάζε-
 191

σθαι.
Τρίτος δέ ἐστιν ὁ Ἀργολικὸς λόγος, ὅς ἐστι (φησί)
τῇ μὲν τόλμῃ μέγας, τῇ δ' ἀποδείξει κενός. Οἱ γὰρ
περὶ Δεινίαν ἱστορικοί φασιν, ἀπὸ τῆς ποιητικῆς ἐξου-
σίας καὶ αὐτοὶ ἄδειαν λαβόντες, ἐξ Ἄργους εἰς Αἰθιο-
πίαν (ἐκαλεῖτο δὲ τότε Κηφηνία) παραγεγονότα ἐπὶ
λύσει τῆς Κηφέως θυγατρὸς τὸν Περσέα, ἐκεῖθεν δὲ εἰς
Πέρσας μεταστάντα, Πέρσαις μὲν ἀπό τινος τῶν ἐγ-
γόνων τῆς κλήσεως μεταδοῦναι, Ἐρύθραν δὲ γεννῆσαι
υἱὸν, καὶ ἐξ ἐκείνου τῇ θαλάσσῃ τὴν κλῆσιν παρασχεῖν.
Τοιοῦτος μὲν καὶ ὁ Ἀργολικὸς περὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θα-
λάσσης σχεδιασμός.

Αγαθαρχίδης Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,86,T, fragm.2, li. 1

διδόντων σκέψιν. Ὁ δὲ καὶ τοῖς κατὰ μέρος πράγμα-

σιν ἐντετευχὼς, καὶ λόγοις κατεσκευασμένος ἱστορίας
ἀξίοις, καὶ προαίρεσιν ἔχων δυναμένην δόξαν πόνῳ
θηρεύειν, οὐκ ἀφέξεται.
Ὅτι Ἀρριανὸς περὶ κομητῶν φύσεώς τε καὶ συ-
στάσεως καὶ φασμάτων βιβλιδάριον γράψας, πολλοῖς ἀγω-
νίσμασι πειρᾶται δεικνύναι ὅτι μηδὲν μήτε τῶν ἀγαθῶν
μήτε τῶν φαύλων τὰ τοιαῦτα φάσματα ἀποσημαίνουσιν.
STRABON. XIV 2, 15: εἶτ' Ἀγαθαρχίδης (sc. Κνίδιος ἦν) ὁ ἐκ
τῶν Περιπάτων, ἀνὴρ συγγραφεύς.
PHOT. Bibl. 213: ἀνεγνώσθη Ἀγαθαρχίδου Ἱστορικόν· ἔνιοι δὲ
αὐτὸν Ἀγάθαρχον ὀνομάζουσι. τούτωι πατρὶς μὲν ἡ Κνίδος ἦν, ἡ δὲ
τέχνη γραμματικὸν ἐπεδείκνυτο· ὑπογραφέα δὲ καὶ ἀναγνώστην ὁ τοῦ
Λέμβου Ἡρακλείδης (IV), δι' ὧν αὐτῶι ἐξυπηρετεῖτο, παρέσχε
γνωρίζεσθαι.
ἦν δὲ καὶ τρεπτὸς Κινέου. (2) γράψαι δὲ τὸν ἄνδρα τοῦτον τὰ κατὰ τὴν
Ἀσίαν ἐγνωσμένα ἐν βιβλίοις ι. καὶ τῶν κατὰ τὴν Εὐρώπην δὲ εἰς θ καὶ
μ παρατείνεται αὐτῶι ἡ ἱστορία· ἀλλὰ καὶ ε βιβλία τὴν Ἐρυθρὰν αὐτῶι
πᾶσαν καὶ τὰ περὶ ταύτην ἐξιστοροῦσι. τὴν οὖν εἰρημένην ἅπασαν συγ-
γραφὴν καὶ αὐτὸς ἐπὶ τέλει τοῦ ε λόγου εἰς μνήμην ἀνάγει, ἐν ὧι καὶ
πεπαῦσθαι τοῦ γράφειν διὰ τινάς τε αἰτίας ἄλλας καὶ ὅτι τὰ τῆς ἡλικίας
ἀποκλίνοι πρὸς τὸ ἔξωρον (T 3).

Αγαθαρχίδης Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,86,F, fragm.1, li. 11

DIOD. III 11: περὶ δὲ τῶν συγγραφέων ἡμῖν διο-

 192

ριστέον, ὅτι πολλοὶ συγγεγράφασι περί τε τῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς Αἰθιοπίας,
ὧν οἱ μὲν ψευδεῖ φήμηι πεπιστευκότες, οἱ δὲ παρ' ἑαυτῶν πολλὰ τῆς
ψυχαγωγίας ἕνεκα πεπλακότες, δικαίως ἂν ἀπιστοῖντο. (2) Ἀγαθαρχίδης
μὲν γὰρ ὁ Κνίδιος ἐν τῆι δευτέραι βίβλωι τῶν περὶ τὴν Ἀσίαν καὶ ὁ τὰς
Γεωγραφίας συνταξάμενος Ἀρτεμίδωρος ὁ Ἐφέσιος κατὰ τὴν ὀγδόην
βίβλον
(V) καί τινες ἕτεροι τῶν ἐν Αἰγύπτωι κατοικούντων, ἱστορηκότες τὰ
πλεῖστα
τῶν προειρημένων (c. 2 – 10) ἐν πᾶσι σχεδὸν ἐπιτυγχάνουσι. (3) καὶ γὰρ
ἡμεῖς καθ' ὃν καιρὸν παρεβάλομεν εἰς Αἴγυπτον πολλοῖς μὲν τῶν ἱερέων
ἐνετύχομεν,
οὐκ ὀλίγοις δὲ καὶ πρεσβευταῖς ἀπὸ τῆς Αἰθιοπίας παροῦσιν εἰς λόγους
ἀφικόμεθα·
παρ' ὧν ἀκριβῶς ἕκαστα πυθόμενοι καὶ τοὺς λόγους τῶν ἱστορικῶν
ἐξελέγξαντες τοῖς
μάλιστα συμφωνοῦσιν ἀκόλουθον τὴν ἀναγραφῆν πεποιήμεθα.
NATAL. COM. Myth. 9, 3 p. 949 ed. Genev.: scripsit Aga-
tharchides Gnidius libro tertio Rerum Asiaticarum Chimaeram mulierem
fuisse Amisodari, qui imperavit Lyciae, quae duos fratres haberet Leonem
et Draconem. hi cum Lyciae loca incursionibus et insidiis opportuna cum
magna manu iuvenum occupassent, adeuntes ea loca obtruncabant. ob
concordiam igitur fratrum et sororis corpus unum tria habere illa capita
fabulati sunt. hos Bellerophontes ut superavit
et in servitutem redegit. quare dictus est plumbum in os intrusisse
(Theopompos 115 F 412), quod etiam testatur Isacius in Lycophronem.
ATHEN. IV 42 p. 155 CD: (Duris 76 F 12) Ἀγαθαρχίδης

Αγαθαρχίδης Αποσπάσματα
Volume-Jacobyʹ-F 2a,86,F, fragm.19, li. 186

ἀπολαύοντες. (11) διὰ δὲ τὴν ἀγωνίαν τὴν ἐκ τῆς ἀναβάσεως τοῦ ποταμοῦ
γινομένην κατεσκεύασται Νειλοσκοπεῖον ὑπὸ τῶν βασιλέων ἐκ τῆι
Μέμφει. ἐν τούτωι
δὲ τὴν ἀνάβασιν ἀκριβῶς ἐκμετροῦντες οἱ τὴν τούτου διοίκησιν ἔχοντες
ἐξαποστέλλουσιν
εἰς τὰς πόλεις ἐπιστολάς, διασαφοῦντες πόσους πήχεις ἢ δακτύλους
ἀναβέβηκεν ὁ
ποταμὸς καὶ πότε τὴν ἀρχὴν πεποίηται τῆς ἐλαττώσεως. (12) διὰ δὲ τοῦ
τοιούτου
τρόπου τῆς μὲν ἀγωνίας ἀπολύεται πᾶς ὁ λαός, πυθόμενος τὴν τῆς
αὐξήσεως εἰς
τοὐναντίον μεταβολήν, τὸ δὲ πλῆθος τῶν ἐσομένων καρπῶν εὐθὺς ἅπαντες
προ-
 193

επεγνώκασιν, ἐκ πολλῶν χρόνων τῆς παρατηρήσεως ταύτης παρὰ τοῖς

Αἰγυπτίοις
ἀκριβῶς ἀναγεγραμμένης.
(37) μεγάλης δ' οὔσης ἀπορίας ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ
ΠΛΗΡΩΣΕΩΣ,
ἐπικεχειρήκασι πολλοὶ τῶν τε φιλοσόφων καὶ τῶν ἱστορικῶν ἀποδιδόναι
τὰς ταύτης
αἰτίας· περὶ ὧν ἐν κεφαλαίοις ἐροῦμεν, ἵνα μήτε μακρὰς ποιώμεθα τὰς
παρεκβάσεις
μήτε ἄγραφον τὸ παρὰ πᾶσιν ἐπιζητούμενον ἀπολείπωμεν. (2) ὅλως γὰρ
ὑπὲρ τῆς
ἀναβάσεως τοῦ Νείλου καὶ τῶν πηγῶν, ἔτι δὲ τῆς εἰς θάλατταν ἐκβολῆς
καὶ τῶν
ἄλλων ὧν ἔχει διαφορῶν παρὰ τοὺς ἄλλους ποταμούς, μέγιστος ὢν τῶν
κατὰ τὴν
οἰκουμένην, τινὲς μὲν τῶν συγγραφέων ἁπλῶς οὐκ ἐτόλμησαν οὐδὲν
εἰπεῖν, καίπερ
εἰωθότες μηκύνειν ἐνίοτε περὶ χειμάρρου τοῦ τυχόντος, τινὲς δ'
ἐπιβαλόμενοι λέγειν
περὶ τῶν ἐπιζητουμένων πολὺ τῆς ἀληθείας διήμαρτον. (3) οἱ μὲν γὰρ περὶ
τὸν
ΕΛΛΑΝΙΚΟΝ (4 F 173) καὶ ΚΑΔΜΟΝ (III), ἔτι δ' ΕΚΑΤΑΙΟΝ (1 F 302)
καὶ
πάντες οἱ τοιοῦτοι, παλαιοὶ παντάπασιν ὄντες, εἰς τὰς μυθώδεις ἀποφάσεις
ἀπέκλιναν. (4) ΗΡΟΔΟΤΟΣ δὲ [ὁ] πολυπράγμων, εἰ καί τις ἄλλος, γεγονὼς
καὶ πολλῆς ἱστορίας

Pseudo-Scymnus Geogr., Ad Nicomedem regem, vv. 1-980 (sub titulo

Orbis descriptio) Li. 111

οὐχὶ μόνον ἑτερόφυλον ἀνθρώπων βίον,

ἐθνῶν ὅλων δὲ γνώσετ' ἄστη καὶ νόμους.
Λαβοῦσα δ' ἡ σύνταξις ἐπιφανέστατον
ἀρχηγέτην σε φιλάγαθόν τε προστάτην
ἥξει διὰ λόχους ἐπιμελεῖς εἰς τὸν βίον,
τὸ σόν τε, βασιλεῦ, πᾶσι κηρύξει κλέος
διαπεμπομένη πρὸς ἕτερον ἀφ' ἑτέρου τόπον
καὶ τοῖς μακρὰν ἀπέχουσι τὴν εὐφημίαν.
Ἤδη δ' ἐπ' ἀρχὴν εἶμι τῆς συντάξεως
τοὺς συγγραφεῖς ἐκθέμενος, οἷς δὴ χρώμενος
τὸν ἱστορικὸν εἰς πίστιν ἀναπέμπω λόγον·
τῷ τὴν γεωγραφίαν γὰρ ἐπιμελέστατα
γεγραφότι, τοῖς τε κλίμασι καὶ τοῖς σχήμασιν,
 194

Ἐρατοσθένει μάλιστα συμπεπεισμένος,

Ἐφόρῳ τε καὶ τῷ τὰς κτίσεις εἰρηκότι
ἐν πέντε βίβλοις Χαλκιδεῖ Διονυσίῳ,
Δημητρίῳ τε Καλλατιανῷ συγγραφεῖ καὶ τῷ Σικελῷ Κλέωνι καὶ
Τιμοσθένει, τὴν τῆς (υ....ῶ..) τέ ... (τῶν) θέσιν.
καὶ τὸν πολίτην δ' ἐκ ........ ..(π.ψ)...ασιν .γνω(ρι.μεν) .. εἰ(ς)ὶ .φ.. (καί)

Φλάβιος Αρριανός ιστορικόςΣωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,156,T,

fragm.7, li. 24

ἰδιώταις πρόσεστι μάλιστα καὶ εἰς ὑπτιότητα καὶ ταπεινότητα λίαν κατα-
βιβάζει τὸν λόγον, ἄκρατος μάλιστα γινομένη, ὅπερ οὗτος, εἰ καὶ τοῦ
σαφοῦς εἶναι δοκεῖ, οὐ προσήκατο. καὶ τῶι ἐλλείποντι δὲ τῶν τρόπων
οὕτω κέχρηται, οὐ κατὰ τὰς περιοδικὰς ἐλλείψεις τοῦτο ποιῶν, ἀλλὰ κατά
γε τὰς τῶν λέξεων, ὥστε μηδ' ἐλλείπειν διδόναι συναίσθησιν· καὶ εἴ τις
τὸ λεῖπον ἐπιχειροίη προσθεῖναι, εἰς τὸ παρέλκον ἂν ἐπιτεῖναι δόξαι,
ἀλλὰ μὴ τοῦ ἐλλιποῦς ἐξευρεῖν τὴν ἀναπλήρωσιν. ἄριστα δὲ αὐτοῦ καὶ
τὸ πολυσχημάτιστον ἔχει, οὐκ ἀθρόον μεταβαλλόμενον ἀπὸ τῆς αὐτοσχη-
ματίστου χρήσεως, ἀλλ' ἠρέμα καὶ ἐξ ἀρχῆς συμπλεκόμενον, ὡς μήτε τῶι
προσκορεῖ ἀνιᾶν μήτε τῶι ἀθρόωι ποιεῖν ἐκταράσσεσθαι. καὶ ἁπλῶς εἴ
τις κατ' αὐτὸν ἐπὶ τοὺς ἱστορικοὺς ἀναχθείη λόγους, πολλοὺς καὶ τῶν
ἀρχαίων ἴδοι τῆς αὐτοῦ τάξεως ἱσταμένους ταπεινότερον.
SUID. s. Δίων ὁ Κάσσιος· ... ἔγραψε ... Βίον Ἀρριανοῦ τοῦ
φιλοσόφου.
PHOT. Bibl. 92 p. 69 a 1: συνεγράφη δὲ αὐτῶι καὶ τὰ μετὰ
Ἀλέξανδρον ἐν λόγοις δέκα, ἐν οἷς διαλαμβάνει τήν τε στάσιν τῆς στρατιᾶς
καὶ τὴν ἀνάρρησιν Ἀρριδαίου, ὃς ἐκ Φιλίνης τῆς Θεσσαλῆς Φιλίππωι τῶι
Ἀλεξάνδρου πατρὶ ἐγεγέννητο, ἐφ' ὧι καὶ Ἀλέξανδρον, ὃν ἔμελλεν ἐξ
Ἀλεξάνδρου τίκτειν Ῥωξάνη, συμβασιλεύειν αὐτῶι, ὃ καὶ γέγονεν εἰς φῶς
ἀχθέντος τοῦ παιδός. τὸν Ἀρριδαῖον δὲ ἀνειπόντες μετωνόμασαν
Φίλιππον.
(2) διαφέρετο δὲ ἐς ἀλλήλους τὸ πεζὸν καὶ τὸ ἱππικόν, ὧν οἱ μέγιστοι

Menippus Geogr., Αποσπάσματα Fragm.3, li. 6

Περίπλῳ τῶν δύο Πόντων· «τὴν ***· μέχρι τούτων τῶν

βαρβάρων ἐστὶν ἡ Ποντικὴ βασιλεία·» καὶ κατά «Τι-
βαρηνίην καὶ Χαλδίην καὶ Σαννικήν.»

ΒΟΣΠΟΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΟΣ ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ.

Βιθυνίας περίπλους.
 195

Μένιππος ἐν Περίπλῳ Βιθυνίας· «ἀπὸ Ἱεροῦ Διὸς

Οὐρίου καὶ τοῦ στόματος τοῦ Πόντου ἀριστερὰν ἔχοντι
τὴν ἤπειρον καὶ ἐπιπλέοντι εἰς Χαλκηδόνα τὴν πόλιν
εἰσὶ στάδιοι ξʹ.» Μέμνηται ὁ αὐτὸς καὶ τῆς Χαλκί-
τιδος νήσου. Ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Χάλκιδος τοῦ παρακει-
μένου ποταμοῦ, ὡς οἱ ἱστορικοὶ ἅπαντές φασι.

ΤΩΝ ΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΕΡΩΝ ΠΕΡΙ-

ΠΛΟΥΣ.

Νικόπολις, πόλις Ἠπείρου, ὡς Μαρκιανός.

Σικελία ἡ νῆσος Σικανία πρότερον ὠνομάζετο,
εἶτα Σικελία ἐκλήθη, ὥς φησι Ἑλλάνικος Ἱερειῶν τῆς
Ἥρας β'· «ἐν δὲ τῷ αὐτῷ χρόνῳ καὶ Αὔσονες ὑπὸ τῶν
Ἰαπύγων ἐξ Ἰταλίας ἐξανέστησαν, ὧν ἦρχε Σικελός·
καὶ διαβάντες εἰς τὴν νῆσον τὴν τότε Σικανίαν καλου-
μένην περὶ τὴν Αἴτνην καθιζόμενοι ᾤκουν αὐτοί τε καὶ
ὁ βασιλεὺς αὐτῶν Σικελὸς, βασιλείην ἐγκαταστησάμε

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Antiquitates Romanae

Book 1, chap. 1, sec. 3, li. 3

σθήσεται τοῖς σώμασιν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ χρόνου, καὶ

πάντων μάλιστα τοὺς ἀναγράφοντας ἱστορίας , ἐν αἷς
καθιδρῦσθαι τὴν ἀλήθειαν [πάντες] ὑπολαμβάνομεν
ἀρχὴν φρονήσεώς τε καὶ σοφίας οὖσαν, πρῶτον μὲν
ὑποθέσεις προαιρεῖσθαι καλὰς καὶ μεγαλοπρεπεῖς καὶ
πολλὴν ὠφέλειαν τοῖς ἀναγνωσομένοις φερούσας,
ἔπειτα παρασκευάζεσθαι τὰς ἐπιτηδείους εἰς τὴν
ἀναγραφὴν τῆς ὑποθέσεως ἀφορμὰς μετὰ πολλῆς ἐπι-
μελείας τε καὶ φιλοπονίας. οἱ μὲν γὰρ ὑπὲρ ἀδόξων
πραγμάτων ἢ πονηρῶν ἢ μηδεμιᾶς σπουδῆς ἀξίων
ἱστορικὰς καταβαλόμενοι πραγματείας, εἴτε τοῦ προ-
ελθεῖν εἰς γνῶσιν ὀρεγόμενοι καὶ τυχεῖν ὁποιου-
δήποτε ὀνόματος, εἴτε περιουσίαν ἀποδείξασθαι τῆς
περὶ λόγους δυνάμεως βουλόμενοι, οὔτε τῆς γνώσεως
ζηλοῦνται παρὰ τοῖς ἐπιγιγνομένοις οὔτε τῆς δυνάμεως
ἐπαινοῦνται, δόξαν ἐγκαταλιπόντες τοῖς ἀναλαμ-
βάνουσιν αὐτῶν τὰς ἱστορίας , ὅτι τοιούτους ἐζήλωσαν
αὐτοὶ βίους, οἵας ἐξέδωκαν τὰς γραφάς· ἐπιεικῶς γὰρ
ἅπαντες νομίζουσιν εἰκόνας εἶναι τῆς ἑκάστου ψυχῆς
 196

τοὺς λόγους. οἱ δὲ προαιρούμενοι μὲν τὰς κρατίστας

ὑποθέσεις, εἰκῆ δὲ καὶ ῥᾳθύμως αὐτὰς συντιθέντες

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Antiquitates Romanae

Book 1, chap. 1, sec. 5, li. 2

βάνουσιν αὐτῶν τὰς ἱστορίας , ὅτι τοιούτους ἐζήλωσαν

αὐτοὶ βίους, οἵας ἐξέδωκαν τὰς γραφάς· ἐπιεικῶς γὰρ
ἅπαντες νομίζουσιν εἰκόνας εἶναι τῆς ἑκάστου ψυχῆς
τοὺς λόγους. οἱ δὲ προαιρούμενοι μὲν τὰς κρατίστας
ὑποθέσεις, εἰκῆ δὲ καὶ ῥᾳθύμως αὐτὰς συντιθέντες
ἐκ τῶν ἐπιτυχόντων ἀκουσμάτων, οὐδένα ὑπὲρ τῆς
προαιρέσεως ἔπαινον κομίζονται· οὐ γὰρ ἀξιοῦμεν
αὐτοσχεδίους οὐδὲ ῥᾳθύμους εἶναι τὰς περί τε πόλεων
ἐνδόξων καὶ ἀνδρῶν ἐν δυναστείᾳ γεγονότων ἀνα-
γραφομένας ἱστορίας . ταῦτα δὴ νομίσας ἀναγκαῖα
καὶ πρῶτα θεωρήματα τοῖς ἱστορικοῖς εἶναι καὶ πολ-
λὴν ποιησάμενος ἀμφοτέρων ἐπιμέλειαν οὔτε παρ-
ελθεῖν τὸν ὑπὲρ αὐτῶν λόγον ἐβουλήθην, οὔτε ἐν ἄλλῳ
τινὶ τόπῳ καταχωρίσαι μᾶλλον ἢ τῷ προοιμίῳ τῆς
πραγματείας.
Τὴν μὲν οὖν ὑπόθεσιν ὅτι καλὴν εἴληφα καὶ
μεγαλοπρεπῆ καὶ πολλοῖς ὠφέλιμον οὐ μακρῶν οἶμαι
δεήσειν λόγων τοῖς γε δὴ μὴ παντάπασιν ἀπείρως
ἔχουσι τῆς κοινῆς ἱστορίας . εἰ γάρ τις ἐπιστήσας τὴν
διάνοιαν ἐπὶ τὰς παραδεδομένας ἐκ τοῦ παρεληλυθό-
τος χρόνου πόλεών τε καὶ ἐθνῶν ἡγεμονίας,

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Antiquitates Romanae

Book 1, chap. 4, sec. 1, li. 9

πλείω λέγειν.
Ὅτι δ' οὐκ ἄνευ λογισμοῦ καὶ προνοίας ἔμ-
φρονος ἐπὶ τὰ παλαιὰ τῶν ἱστορουμένων περὶ αὐτῆς
ἐτραπόμην, ἀλλ' ἔχων εὐλογίστους ἀποδοῦναι τῆς
προαιρέσεως αἰτίας, ὀλίγα βούλομαι προειπεῖν, ἵνα
μή τινες ἐπιτιμήσωσί μοι τῶν πρὸς ἅπαντα φιλαιτίων,
οὐδέν πω τῶν μελλόντων δηλοῦσθαι προακηκοότες,
ὅτι τῆς ἀοιδίμου γενομένης καθ' ἡμᾶς πόλεως ἀδόξους
καὶ πάνυ ταπεινὰς τὰς πρώτας ἀφορμὰς λαβούσης
καὶ οὐκ ἀξίας ἱστορικῆς ἀναγραφῆς, οὐ πολλαῖς δὲ
γενεαῖς πρότερον εἰς ἐπιφάνειαν καὶ δόξαν ἀφιγμέ-
νης, ἐξ οὗ τάς τε Μακεδονικὰς καθεῖλε δυναστείας
 197

καὶ τοὺς Φοινικικοὺς κατώρθωσε πολέμους, ἐξόν μοι

τῶν ἐνδόξων τινὰ λαβεῖν αὐτῆς ὑποθέσεων, ἐπὶ τὴν
οὐδὲν ἔχουσαν ἐπιφανὲς ἀρχαιολογίαν ἀπέκλινα. ἔτι
γὰρ ἀγνοεῖται παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ὀλίγου δεῖν πᾶσιν
ἡ παλαιὰ τῆς Ῥωμαίων πόλεως ἱστορία, καὶ δόξαι
τινὲς οὐκ ἀληθεῖς, ἀλλ' ἐκ τῶν ἐπιτυχόντων ἀκου-
σμάτων τὴν ἀρχὴν λαβοῦσαι τοὺς πολλοὺς ἐξηπατή-
κασιν, ὡς ἀνεστίους μέν τινας καὶ πλάνητας καὶ.

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Antiquitates Romanae

Book 1, chap. 8, sec. 3, li. 11

πόλεως. σχῆμα δὲ ἀποδίδωμι τῇ πραγματεία οὔθ'

ὁποῖον οἱ τοὺς πολέμους μόνους ἀναγράψαντες ἀπο-
δεδώκασι ταῖς ἱστορίαις οὔθ' ὁποῖον οἱ τὰς πολιτείας
αὐτὰς ἐφ' ἑαυτῶν διηγησάμενοι οὔτε ταῖς χρονικαῖς
παραπλήσιον, ἃς ἐξέδωκαν οἱ τὰς Ἀτθίδας πραγματευ-
σάμενοι· μονοειδεῖς γὰρ ἐκεῖναί τε καὶ ταχὺ προς-
ιστάμεναι τοῖς ἀκούουσιν· ἀλλ' ἐξ ἁπάσης ἰδέας μικτὸν
ἐναγωνίου τε καὶ θεωρητικῆς καὶ ἡδείας, ἵνα καὶ
τοῖς περὶ τοὺς πολιτικοὺς διατρίβουσι λόγους καὶ τοῖς
περὶ τὴν φιλόσοφον ἐσπουδακόσι θεωρίαν καὶ εἴ τισιν
ἀοχλήτου δεήσει διαγωγῆς ἐν ἱστορικοῖς ἀναγνώσμασιν,
ἀποχρώντως ἔχουσα φαίνηται. ἡ μὲν οὖν ἱστορία
περὶ τοιούτων τε γενήσεται πραγμάτων καὶ τοιούτου
τεύξεται σχήματος· ὁ δὲ συντάξας αὐτὴν Διονύσιός
εἰμι Ἀλεξάνδρου Ἁλικαρνασεύς· ἄρχομαι δ' ἐνθένδε.
Τὴν ἡγεμόνα γῆς καὶ θαλάσσης ἁπάσης
πόλιν, ἣν νῦν κατοικοῦσι Ῥωμαῖοι, παλαιότατοι τῶν
μνημονευομένων λέγονται κατασχεῖν βάρβαροι Σικε-
λοί, ἔθνος αὐθιγενές· τὰ δὲ πρὸ τούτων οὔθ' ὡς
κατείχετο πρὸς ἑτέρων οὔθ' ὡς ἔρημος ἦν οὐδεὶς ἔχει
βεβαίως εἰπεῖν. χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἀβοριγῖνες αὐ

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Antiquitates Romanae

Book 1, chap. 84, sec. 1, li. 2

νέσθαι παρῆν ἄγων ὡπλισμένους ἐπὶ τὰ βασίλεια

τῶν τε ἄλλων πελατῶν καὶ ἑταίρων καὶ θεραπείας
πιστῆς χεῖρα οὐκ ὀλίγην. ἧκον δὲ καὶ οἱ ἐκ τῶν ἀγρῶν
συνελθόντες εἰς τὴν πόλιν ἐκλιπόντες τὴν ἀγορὰν
ἔχοντες ὑπὸ ταῖς περιβολαῖς ξίφη κεκρυμμένα, στῖφος
 198

καρτερόν. βιασάμενοι δὲ τὴν εἴσοδον ἀθρόᾳ ὁρμῇ πάν-

τες οὐ πολλοῖς ὁπλίταις φρουρουμένην ἀποσφάττουσιν
εὐπετῶς Ἀμόλιον καὶ μετὰ τοῦτο τὴν ἄκραν καταλαμ-
βάνονται. ταῦτα μὲν οὖν τοῖς περὶ Φάβιον εἴρηται.
Ἕτεροι δὲ οὐδὲν τῶν μυθωδεστέρων
ἀξιοῦντες ἱστορικῇ γραφῇ προσήκειν τήν τε ἀπόθε-
σιν τὴν τῶν βρεφῶν οὐχ ὡς ἐκελεύσθη τοῖς ὑπηρέταις
γενομένην ἀπίθανον εἶναί φασι, καὶ τῆς λυκαίνης τὸ
τιθασόν, ἣ τοὺς μαστοὺς ἐπεῖχε τοῖς παιδίοις, ὡς δρα-
ματικῆς μεστὸν ἀτοπίας διασύρουσιν· ἀντιδιαλλαττό-
μενοι δὲ πρὸς ταῦτα λέγουσιν ὡς ὁ Νεμέτωρ, ἐπειδὴ
τὴν Ἰλίαν ἔγνω κύουσαν, ἕτερα παρασκευασάμενος
παιδία νεογνὰ διηλλάξατο τεκούσης αὐτῆς τὰ βρέφη
καὶ τὰ μὲν ὀθνεῖα δέδωκε τοῖς φυλάττουσι τὰς ὠδῖ-
νας ἀποφέρειν εἴτε χρημάτων τὸ πιστὸν τῆς χρείας
αὐτῶν πριάμενος εἴτε διὰ γυναικῶν τὴν ὑπαλλαγὴν

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Antiquitates Romanae

Book 4, chap. 6, sec. 1, li. 3

πέπονθεν ὁ βασιλεὺς δεινόν, καὶ μέχρι πολλοῦ τὴν

δόξαν ἔχων ταύτην διετέλει. ὁ δὲ Τύλλιος ἰσχυρὰν
χεῖρα περὶ αὑτὸν ἔχων καὶ τοὺς ῥαβδούχους ἐπαγό-
μενος τοὺς βασιλικοὺς προῆλθεν εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ
τοὺς Μαρκίους ἐκήρυττεν ἥκειν ὑφέξοντας δίκην· ὡς
δ' οὐχ ὑπήκουον, ἐπικηρύξας αὐτοῖς ἀϊδίους φυγὰς καὶ
τὰς οὐσίας ἀναλαβὼν εἰς τὸ δημόσιον ἀσφαλῶς ἤδη
τὴν Ταρκυνίου κατεῖχεν ἀρχήν.
Βούλομαι δ' ἐπιστήσας τὸν ἑξῆς λόγον ἀπο-
δοῦναι τὰς αἰτίας, δι' ἃς οὔτε Φαβίῳ συγκατεθέμην
οὔτε τοῖς ἄλλοις ἱστορικοῖς, ὅσοι γράφουσιν υἱοὺς
εἶναι τοὺς καταλειφθέντας παῖδας ὑπὸ Ταρκυνίου, ἵνα
μή τινες τῶν ἐκείναις ἐντυχόντων ταῖς ἱστορίαις σχε-
διάζειν με ὑπολάβωσιν οὐχ υἱοὺς, ἀλλ' υἱωνοὺς αὐτοῦ
γράφοντα τοὺς παῖδας. παντάπασι γὰρ ἀπερισκέπτως
καὶ ῥᾳθύμως οἱ συγγραφεῖς περὶ αὐτῶν ταύτην ἐξ-
ενηνόχασι τὴν ἱστορίαν οὐδὲν ἐξητακότες τῶν ἀναι-
ρούντων αὐτὴν ἀδυνάτων τε καὶ ἀτόπων· ὧν ἕκαστον
ἐγὼ πειράσομαι ποιῆσαι φανερὸν δι' ὀλίγων. Ταρκύνιος
ἐκ Τυρρηνίας μετανίσταται τὸν οἶκον ὅλον ἀνασκευα-
σάμενος ἐν τῇ κρατίστῃ τοῦ φρονεῖν ὑπάρχων ἡλικίᾳ.
 199

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Antiquitates Romanae

Book 7, chap. 1, sec. 6, li. 2

δειχθεῖσα πρεσβεία κατὰ τὸν δεύτερον ἐνιαυτὸν τῆς

ἑβδομηκοστῆς καὶ δευτέρας ὀλυμπιάδος ἐξέπλευσεν ἄρ-
χοντος Ἀθήνησιν Ὑβριλίδου, ἑπτακαίδεκα διελθόντων
ἐτῶν μετὰ τὴν ἐκβολὴν τῶν βασιλέων, ὡς οὗτοί τε καὶ
οἱ ἄλλοι σχεδὸν ἅπαντες συγγραφεῖς ὁμολογοῦσι· Διο-
νύσιος δ' ὁ πρεσβύτερος ὀγδοηκοστῷ καὶ πέμπτῳ μετὰ
ταῦτ' ἔτει Συρακουσίοις ἐπαναστὰς κατέσχε τὴν τυραν-
νίδα κατὰ τὸν τρίτον ἐνιαυτὸν τῆς ἐνενηκοστῆς καὶ
τρίτης ὀλυμπιάδος ἄρχοντος Ἀθήνησι Καλλίου τοῦ μετ'
Ἀντιγένη. ὀλίγοις μὲν οὖν ἔτεσι διαμαρτεῖν τῶν χρό-
νων δοίη τις ἂν ἱστορικοῖς ἀνδράσιν ἀρχαίας καὶ πο-
λυετεῖς συνταττομένοις πραγματείας, γενεαῖς δὲ δυσὶν
ἢ τρισὶν ὅλαις ἀποπλανηθῆναι τῆς ἀληθείας οὐκ ἂν
ἐπιτρέψειεν. ἀλλ' ἔοικεν ὁ πρῶτος ἐν ταῖς ὡρογρα-
φίαις τοῦτο καταχωρίσας, ᾧ πάντες ἠκολούθησαν οἱ
λοιποί, τοσοῦτο μόνον ἐν ταῖς ἀρχαίαις εὑρὼν ἀνα-
γραφαῖς, ὅτι πρέσβεις ἀπεστάλησαν ἐπὶ τούτων τῶν
ὑπάτων εἰς Σικελίαν σῖτον ὠνησόμενοι καὶ παρῆσαν
ἐκεῖθεν ἄγοντες ἣν ὁ τύραννος ἔδωκε δωρεάν, οὐκέτι
μὴν παρὰ τῶν Ἑλληνικῶν ἐξετάσαι συγγραφέων,

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De antiquis oratoribus

Sec. 4, li. 28

αἱ ἐμὲ διαλανθάνουσαι τοιαῦται γραφαί, τὸ δὲ τῆς

ἁπάντων ἱστορίας ὅρον ἑαυτὸν ποιεῖν καὶ περὶ τοῦ μὴ
γεγονέναι τι τῶν δυνατῶν γενέσθαι λέγειν αὔθαδες
πάνυ καὶ οὐ πόρρω μανίας. περὶ μὲν οὖν τούτων
οὐδὲν ἔχω, καθάπερ ἔφην, διαβεβαιοῦσθαι. τῶν δὲ
ῥητόρων τε καὶ συγγραφέων, ὑπὲρ ὧν ὁ λόγος, πολ-
λῶν πάνυ ὄντων καὶ ἀγαθῶν τὸ μὲν ὑπὲρ ἁπάντων
γράφειν μακροῦ λόγου δεόμενον ὁρῶν ἐάσω, τοὺς δὲ
χαριεστάτους ἐξ αὐτῶν προχειρισάμενος κατὰ τὰς ἡλι-
κίας ἐρῶ περὶ ἑκάστου, νῦν μὲν περὶ τῶν ῥητόρων,
ἐὰν δὲ ἐγχωρῇ, καὶ περὶ τῶν ἱστορικῶν. ἔσονται δὲ
οἱ παραλαμβανόμενοι ῥήτορες τρεῖς μὲν ἐκ τῶν πρε-
σβυτέρων, Λυσίας Ἰσοκράτης Ἰσαῖος, τρεῖς δ' ἐκ τῶν
ἐπακμασάντων τούτοις, Δημοσθένης Ὑπερείδης Αἰσχί-
νης, οὓς ἐγὼ τῶν ἄλλων ἡγοῦμαι κρατίστους, καὶ
 200

διαιρεθήσεται μὲν εἰς δύο συντάξεις ἡ πραγματεία,

τὴν δὲ ἀρχὴν ἀπὸ ταύτης λήψεται τῆς ὑπὲρ τῶν πρε-
σβυτέρων γραφείσης. προειρημένων δὴ τούτων ἐπανά-
γειν καιρὸς ἐπὶ τὰ προκείμενα.

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Demosthenis dictione

Sec. 18, li. 16

ληφεν, ἐξ ὧν ἂν μάλιστα γένοιτο διάλεκτος σαφής.

πολλοὺς δὲ καὶ τῶν ἐπιθέτων κόσμων ἔχει· καὶ γὰρ
ὑψηλὴ καὶ σεμνὴ καὶ ἀξιωματικὴ καλλιρρήμων τε καὶ
ἡδεῖα καὶ εὔμορφος ἀποχρώντως ἐστίν, οὐ μὴν τελεία
γε κατὰ τοῦτο τὸ μέρος, ἀλλ' ἔστιν ὧν ἄν τις αὐτὴν
ὡς ἐλλειπόντων μέμψαιτο καὶ οὐ μὰ Δία τῶν φαυλο-
τάτων. πρῶτον μὲν τῆς συντομίας· στοχαζομένη γὰρ
τοῦ σαφοῦς ὀλιγωρεῖ πολλάκις τοῦ μετρίου. ἐχρῆν δὲ
ὁμοίως προνοεῖν ἀμφοτέρων. μετὰ τοῦτο τῆς συστρο-
φῆς· ὑπτία γάρ ἐστι καὶ ὑπαγωγικὴ καὶ περιρρέουσα
τοῖς νοήμασιν, ὥσπερ εἰσὶν αἱ τῶν ἱστορικῶν, ἡ δ'
ἐναγώνιος στρογγύλη τε εἶναι βούλεται καὶ συγκεκρο-
τημένη καὶ μηδὲν ἔχουσα κολπῶδες. ἔτι πρὸς τούτοις
κἀκεῖνα πρόσεστι τῷ ἀνδρί. ἄτολμός ἐστι περὶ τὰς
τροπικὰς κατασκευὰς καὶ ψοφοδεὴς καὶ οὐκ εἰσφέρεται
τόνους κραταιούς. καίτοι γε τοῖς ἀθληταῖς τῆς ἀλη-
θινῆς λέξεως ἰσχυρὰς τὰς ἁφὰς προσεῖναι δεῖ καὶ
ἀφύκτους τὰς λαβάς. παθαίνειν τε οὐ δύναται τοὺς
ἀκροωμένους, ὁπόσα βούλεται, τὰ πολλὰ δὲ οὐδὲ βού-
λεται, πείθεται δὲ ἀποχρῆν τῷ πολιτικῷ διάνοιαν
ἀποδείξασθαι σπουδαίαν καὶ ἦθος ἐπιεικές

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Demosthenis dictione

Sec. 24, li. 37

ἄρα γε εἰ μὴ τοῦ ἀναγκαίου, κάλλους γε ἢ τῶν

ἄλλων τινὸς τῶν ἐπιθέτων ἕνεκα κόσμων παρείληπται
τὸ κῶλον αὐτῷ τουτί; πολλοῦ γε καὶ δεῖ· πρὸς γὰρ
τῷ μηδὲν ἔχειν σπουδῆς ἄξιον μήτε κατὰ τὴν ἐκλο-
γὴν τῶν ὀνομάτων μήτε κατὰ τὴν σύνθεσιν προς-
διαφθείρει καὶ τὴν πρὸ αὐτοῦ περίοδον, λυμαίνεται
γοῦν τήν τε συμμετρίαν αὐτῆς καὶ τὴν εὐφωνίαν.
νῦν μὲν γὰρ δυσὶ περιλαμβανομένη κώλοις σύμμετρός
ἐστι καὶ ἐναρμόνιος καὶ στρογγύλη καὶ βάσιν εἴληφεν
ἀσφαλῆ· ἐὰν δὲ προσλάβῃ τουτὶ τὸ κῶλον, ἅπαντα
 201

ταῦτα ἀπεκρίθησαν, καὶ μεταλήψεται τὸν ἱστορικὸν

ἀντὶ τοῦ λογικοῦ τύπον. εἰ δὲ χωρίσαντες τοῦτο τὸ
κῶλον ἀπὸ τῶν προηγουμένων αὐτὸ καθ' αὑτὸ ἐξοίσο-
μεν, οὔτε περίοδος ἡμῖν γενήσεται καθ' ἑαυτὸ γενό-
μενον οὔτε ἦθος ἢ πάθος ἕξει μὰ Δία οὔτε ἄλλην
πειθὼ καὶ χάριν οὐδεμίαν. εἰ δὴ μήτε τοῦ ἀναγκαίου
χάριν ἡ προσθήκη παρείληπται μήτε τοῦ περιττοῦ
(περὶ ταῦτα δὲ καὶ ἐν τούτοις ἡ τῆς λέξεως κατασκευή),
τίς ἂν τοῦτο ἔτι ἕτερον ὀνομάσειεν εἰ μὴ τοῦθ'
ὅπερ ἐστὶν ἀληθῶς, ἀκαιρίαν. τούτοις ἐκεῖνα ἐπιτίθη-
σιν ὁ ἀνήρ·

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Thucydide

Sec. 2, li. 23

δίδην τὸν ἁπάντων κράτιστον τῶν ἱστοριογράφων καὶ

κατὰ τὴν προαίρεσίν ποτε τῶν λόγων ἁμαρτάνοντα καὶ
κατὰ τὴν δύναμιν ἐξασθενοῦντα, καὶ διὰ τοῦθ' οὗτος
ἡμᾶς ὁ λογισμὸς εἰσῆλθεν, ὅτι παράδοξα· καινοτομεῖν
πράγματα πρῶτοι καὶ μόνοι δόξομεν, εἴ τι τῶν ὑπὸ Θου-
κυδίδου γραφέντων συκοφαντεῖν ἐπιβαλοίμεθα, οὐ ταῖς
κοιναῖς μόνον ἐναντιούμενοι δόξαις, ἃς ἅπαντες ἐκ τοῦ
μακροῦ χρόνου παραλαβόντες ἀναφαιρέτους ἔχουσιν,
ἀλλὰ καὶ ταῖς ἰδίαις τῶν ἐπιφανεστάτων φιλοσόφων τε
καὶ ῥητόρων μαρτυρίαις ἀπιστοῦντες, οἳ κανόνα τῆς
ἱστορικῆς πραγματείας ἐκεῖνον ὑποτίθενται τὸν ἄνδρα
καὶ τῆς περὶ τοὺς πολιτικοὺς λόγους δεινότητος ὅρον·
ὧν οὔτε προαιρέσεις ἰσχυρὰς ταύτας δὴ τὰς ἐπιτι-
μήσεις ἀπολύσασθαι βουλόμενος ἐχούσας τι θεατρικὸν
καὶ τῶν πολλῶν ἀγωγόν, περὶ μὲν ἐμαυτοῦ τοσοῦτον
ἀρκεσθήσομαι μόνον εἰπών, ὅτι τὸ φιλόνεικον τοῦτο
καὶ δύσερι καὶ προσυλακτοῦν εἰκῇ πᾶσιν ἐν παντὶ
πεφυλαγμένος τῷ βίῳ μέχρι τοῦ παρόντος καὶ οὐδε-
μίαν ἐκδεδωκὼς γραφήν, ἐν ᾗ κατηγορῶ τινος, ἔξω
μιᾶς πραγματείας, ἣν συνεταξάμην ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς
φιλοσοφίας πρὸς τοὺς κατατρέχοντας αὐτῆς ἀδίκως,

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Thucydide

Sec. 9, li. 54
 202

ρεύεται· ἐκεῖθεν δὲ ἄπεισιν ἐπὶ Ναύπακτον. ἀτελεῖς

δὲ καὶ τοὺς ἠπειρωτικοὺς πολέμους καταλιπὼν Σικε-
λίας ἅπτεται πάλιν, καὶ μετὰ τοῦτο Δῆλον καθαίρει
καὶ τὸ Ἀμφιλοχικὸν Ἄργος πολεμούμενον ὑπὸ Ἀμπρα-
κιωτῶν καταλείπει. καὶ τί δεῖ πλείω λέγειν; ὅλη γὰρ
ἡ βύβλος οὕτω συγκέκοπται καὶ τὸ διηνεκὲς τῆς ἀπαγ-
γελίας ἀπολώλεκε. πλανώμεθα δή, καθάπερ εἰκός, καὶ
δυσκόλως τοῖς δηλουμένοις παρακολουθοῦμεν, ταρατ-
τομένης ἐν τῷ διασπᾶσθαι τὰ πράγματα τῆς διανοίας
καὶ τὰς ἡμιτελεῖς τῶν ἀκουσθέντων μνήμας οὐ ῥᾳδίως
οὐδ' ἀκριβῶς ἀναφερούσης. χρὴ δὲ τὴν ἱστορικὴν πραγ-
ματείαν εἰρομένην εἶναι καὶ ἀπερίσπαστον, ἄλλως τε
ἐπειδὰν περὶ πολλῶν γίνηται πραγμάτων καὶ δυσκατα-
μαθήτων. ὅτι δὲ οὐκ ὀρθὸς ὁ κανὼν οὗτος οὐδ' οἰκεῖος
ἱστορίᾳ, δῆλον. οὐδεὶς γὰρ τῶν μεταγενεστέρων συγ-
γραφέων θερείαις καὶ χειμῶσι διεῖλε τὴν ἱστορίαν.
ἀλλὰ πάντες τὰς τετριμμένας ὁδοὺς καὶ δυναμένας
ἄγειν ἐπὶ τὴν σαφήνειαν μετῆλθον.
Αἰτιῶνται δὲ καὶ τὴν τάξιν αὐτοῦ τινες, ὡς οὔτε
ἀρχὴν τῆς ἱστορίας εἰληφότος ἣν ἐχρῆν οὔτε τέλος
ἐφηρμοκότος αὐτῇ τὸ πρέπον, οὐκ ἐλάχιστον μέρος

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Thucydide

Sec. 24, li. 4

ἀρετάς τε τὰς μεγίστας καὶ λαμπροτάτας ἔξω τῶν

ἐναγωνίων οὐδὲν *** ἐν ταύταις ἐνέλιπεν, εἴ τε οὐκ
εὖ πεφυκὼς πρὸς αὐτὰς εἴ τε κατὰ λογισμόν τινα
ἑκουσίως ὑπεριδὼν ὡς οὐχ ἁρμοττουσῶν ἱστορίαις.
οὔτε γὰρ δημηγορίαις πολλαῖς ὁ ἀνὴρ οὐδ' ἐναγωνίοις
κέχρηται λόγοις, οὔτ' ἐν τῷ παθαίνειν καὶ δεινοποιεῖν
τὰ πράγματα τὴν ἀλκὴν ἔχει.
Τούτῳ τε δὴ τῷ ἀνδρὶ Θουκυδίδης ἐπιβαλὼν καὶ
τοῖς ἄλλοις, ὧν πρότερον ἐμνήσθην, καὶ συνιδὼν ἃς
ἕκαστος αὐτῶν ἔσχεν ἀρετάς, ἴδιόν τινα χαρακτῆρα καὶ
παρεωραμένον ἅπασι πρῶτος εἰς τὴν ἱστορικὴν πραγ-
ματείαν ἐσπούδασεν ἀγαγεῖν· ἐπὶ μὲν τῆς ἐκλογῆς τῶν
ὀνομάτων τὴν τροπικὴν καὶ γλωττηματικὴν καὶ ἀπηρ-
χαιωμένην καὶ ξένην λέξιν προελόμενος ἀντὶ τῆς κοινῆς
καὶ συνήθους τοῖς κατ' αὐτὸν ἀνθρώποις· ἐπὶ δὲ τῆς
συνθέσεως τῶν τ' ἐλαττόνων καὶ τῶν μειζόνων μορίων
τὴν ἀξιωματικὴν καὶ αὐστηρὰν καὶ στιβαρὰν καὶ βεβη-
 203

κυῖαν καὶ τραχύνουσαν ταῖς τῶν γραμμάτων ἀντιτυ-

πίαις τὰς ἀκοὰς ἀντὶ τῆς λιγυρᾶς καὶ μαλακῆς καὶ
συνεξεσμένης καὶ μηδὲν ἐχούσης ἀντίτυπον· ἐπὶ δὲ
τῶν σχηματισμῶν,

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Thucydide

Sec. 44, li. 7

πολλὰς παρασχέσθαι πίστεις δυνάμενος δυσὶν ἀρκεσθή-

σομαι δημηγορίαις, ἵνα μὴ μακρὸς ὁ λόγος γένηται,
τῇ Περικλέους ἀπολογίᾳ καὶ τῇ Ἑρμοκράτους πρὸς
Καμαριναίους κατηγορίᾳ κατὰ τῆς Ἀθηναίων πόλεως.
Ὁ μὲν οὖν Περικλῆς ταῦτα λέγει· ‘Καὶ προσδεχο-
μένῳ μοι τὰ τῆς ὀργῆς ὑμῶν εἰς ἐμὲ γεγένηται (αἰσθά-
νομαι γὰρ τὰς αἰτίας), καὶ ἐκκλησίαν τούτου ἕνεκα
ξυνήγαγον, ὅπως ὑπομνήσω καὶ μέμψωμαι, εἴ τι μὴ
ὀρθῶς ἢ ἐμοὶ χαλεπαίνετε ἢ ταῖς ξυμφοραῖς εἴκετε.’
ταῦτα Θουκυδίδῃ μὲν γράφοντι περὶ τοῦ ἀνδρὸς ἐν
ἱστορικῷ σχήματι προσήκοντα ἦν, Περικλεῖ δὲ ἀπολο-
γουμένῳ πρὸς ἠρεθισμένον ὄχλον οὐκ ἦν ἐπιτήδεια
εἰρῆσθαι, καὶ ταῦτα ἐν ἀρχαῖς τῆς ἀπολογίας, πρὶν
ἑτέροις τισὶν ἀπομειλίξασθαι λόγοις τὰς ὀργὰς τῶν
εἰκότως ἐπὶ ταῖς συμφοραῖς ἀχθομένων, τετμημένης
μὲν ὑπὸ Λακεδαιμονίων τῆς κρατίστης γῆς, πολλοῦ δὲ
κατὰ τὸν λοιμὸν ἀπολωλότος ὄχλου, τὴν δ' αἰτίαν τῶν
κακῶν τούτων τοῦ πολέμου παρεσχηκότος, ὃν ὑπ'
ἐκείνου πεισθέντες ἀνεδέξαντο. σχῆμά τε οὐ τοῦτο τῇ
διανοίᾳ πρεπωδέστατον ἦν, τὸ ἐπιτιμητικόν, ἀλλὰ τὸ
παραιτητικόν·

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Thucydide

Sec. 50, li. 10

τὴν ἐμὴν δύναμιν.

Ἀνάγκη δὲ καὶ τὰ λεγόμενα ὑπὲρ αὐτοῦ τισιν ἐξε-
τάσαι δι' ὀλίγων, ἵνα μηδὲν παρεἱκέναι δοκῶ. ὅτι μὲν
οὖν οὔτ' εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας ἐπιτήδειός ἐστιν
οὔτ' εἰς τὰς ὁμιλίας τὰς ἰδιωτικὰς οὗτος ὁ χαρακτήρ,
ἅπαντες ὁμολογήσουσιν οἱ μὴ διεφθαρμένοι τὴν διά-
νοιαν ἀλλ' ἐν τῷ κατὰ φύσιν τὰς αἰσθήσεις ἔχοντες.
ἐπιχειροῦσι δέ τινες οὐκ ἄδοξοι σοφισταὶ λέγειν, ὅτι
 204

τοῖς μὲν πρὸς τὰς ὀχλικὰς ἐντεύξεις παρεσκευασμένοις

καὶ τὰ δίκαια λέγουσιν οὐκ ἔστιν ἐπιτήδειος οὗτος ὁ
χαρακτήρ, τοῖς δὲ τὰς ἱστορικὰς πραγματείας ἐκφέ-
ρουσιν, αἷς μεγαλοπρεπείας τε δεῖ καὶ σεμνολογίας καὶ
καταπλήξεως, παντὸς μάλιστα προσήκει ταύτην ἀσκεῖν
τὴν φράσιν τὴν γλωττηματικήν τε καὶ ἀπηρχαιωμένην
καὶ τροπικὴν καὶ ἐξηλλαγμένην τῶν ἐν ἔθει σχημάτων
ἐπὶ τὸ ξένον καὶ περιττόν. οὐ γὰρ ἀγοραίοις ἀνθρώ-
ποις οὐδ' ἐπιδιφρίοις ἢ χειροτέχναις οὐδὲ τοῖς ἄλλοις
οἳ μὴ μετέσχον ἀγωγῆς ἐλευθερίου ταύτας κατασκευά-
ζεσθαι τὰς γραφάς, ἀλλ' ἀνδράσι διὰ τῶν ἐγκυκλίων
μαθημάτων ἐπὶ ῥητορικήν τε καὶ φιλοσοφίαν ἐλη-
λυθόσιν, οἷς οὐδὲν φανήσεται τούτων ξένον.

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Thucydide Sec. 51, li. 26

κέχρηται ταύτῃ τῇ διαλέκτῳ, οὔθ' οἱ περὶ Ἀνδοκίδην

καὶ Ἀντιφῶντα καὶ Λυσίαν ῥήτορες οὔθ' οἱ περὶ Κρι-
τίαν καὶ Ἀντισθένη καὶ Ξενοφῶντα Σωκρατικοί. ἐκ
δὴ τούτων ἁπάντων δῆλός ἐστιν ἁνὴρ πρῶτος ἐπιτε-
τηδευκὼς ταύτην τὴν ἑρμηνείαν, ἵνα διαλλάξῃ τοὺς
ἄλλους συγγραφεῖς. ὅταν μὲν οὖν τεταμιευμένως αὐτῇ
χρήσηται καὶ μετρίως, θαυμαστός ἐστι καὶ οὐδενὶ
συγκριτὸς [οὐδ'] ἑτέρῳ· ὅταν δὲ κατακόρως καὶ ἀπειρο-
κάλως, μήτε τοὺς καιροὺς διορίζων μήτε τὴν ποσότητα
ὁρῶν, μεμπτός. ἐγὼ δὲ οὔτε αὐχμηρὰν καὶ ἀκόσμητον
καὶ ἰδιωτικὴν τὴν ἱστορικὴν εἶναι πραγματείαν ἀξιώ-
σαιμ' ἄν, ἀλλ' ἔχουσάν τι καὶ ποιητικόν· οὔτε παντά-
πασι ποιητικήν, ἀλλ' ἐπ' ὀλίγον ἐκβεβηκυῖαν τῆς ἐν
ἔθει· ἀνιαρὸν γὰρ ὁ κόρος καὶ τῶν πάνυ ἡδέων, ἡ δὲ
συμμετρία πανταχῇ χρήσιμον.
Εἷς ἔτι μοι καταλείπεται λόγος ὁ περὶ τῶν
μιμησαμένων τὸν ἄνδρα ῥητόρων τε καὶ συγγραφέων,
ἀναγκαῖος μὲν ὤν, ὥςπέρ τις καὶ ἄλλος, εἰς τὴν
συντέλειαν τῆς ὑποθέσεως, ὄκνον δέ τινα καὶ πολλὴν
εὐλάβειαν ἡμῖν παρέχων, μή τινα παράσχωμεν ἀφορμὴν
διαβολῆς τοῖς πάντα συκοφαντεῖν εἰωθόσιν ἀλλοτρίαν

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De Thucydidis idiomatibus (epistula ad

Ammaeum) Sec. 2, li. 11

Ἵνα δὲ εὐπαρακολούθητος ὁ λόγος σοι γένηται,

 205

προθεὶς κατὰ λέξιν, ὅσα περὶ τοῦ συγγραφέως τυγχάνω

προειρηκώς, ἐπιτροχάδην ἀναλήψομαι τῶν προθέσεων
ἑκάστην καὶ τὰς ἀποδείξεις παρέξομαι, καθάπερ ἠξίους.
ἕπεται δὲ τοῖς περὶ Ἡροδότου γραφεῖσιν τὰ μέλλοντα
δηλοῦσθαι. τούτῳ γὰρ Θουκυδίδης τῷ ἀνδρὶ ἐπιβαλὼν
καὶ τοῖς ἄλλοις ὧν πρότερον ἐμνήσθην, καὶ συνιδών,
ἃς ἕκαστος αὐτῶν ἔσχεν ἀρετάς, ἴδιόν τι γένος χαρακτῆ-
ρος, οὔτε πεζὸν αὐτοτελῶς οὔτ' ἔμμετρον ἀπηρτισμένως,
κοινὸν δέ τι καὶ μικτὸν ἐξ ἀμφοῖν ἐργασάμενος εἰς τὴν
ἱστορικὴν πραγματείαν ἐσπούδασεν εἰσαγαγεῖν· ἐπὶ μὲν
τῆς ἐκλογῆς τῶν ὀνομάτων τὴν τροπικὴν καὶ γλωττη-
ματικὴν καὶ ἀπηρχαιωμένην καὶ ξένην λέξιν παραλαμ-
βάνων πολλάκις ἀντὶ τῆς κοινῆς καὶ συνήθους τοῖς
καθ' ἑαυτὸν ἀνθρώποις, ἐπὶ δὲ τῶν σχηματισμῶν, ἐν
οἷς μάλιστα ἐβουλήθη διενεγκεῖν τῶν πρὸ αὑτοῦ, πλεί-
στην εἰσενεγκάμενος πραγματείαν, τοτὲ μὲν λόγον ἐξ
ὀνόματος ποιῶν, τοτὲ δὲ εἰς ὄνομα συνάγων τὸν λόγον·
καὶ νῦν μὲν τὸ ῥηματικὸν ὀνοματικῶς ἐκφέρων, αὖθις
δὲ τοὔνομα ῥῆμα ποιῶν· καὶ αὐτῶν γε τούτων ἀνα-
στρέφων τὰς χρήσεις,

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De compositione verborum

Sec. 4, li. 63

ἐμμέτρῳ μενόντων μὲν τῶν ὀνομάτων, ἀλλαττομένης

δὲ τῆς συνθέσεως, πάρεστι τῷ βουλομένῳ σκοπεῖν.
λήψομαι δ' ἐκ τῆς Ἡροδότου λέξεως τὴν ἀρχὴν τῆς
ἱστορίας , ἐπειδὴ καὶ γνώριμός ἐστι τοῖς πολλοῖς, μετα-
θεὶς τὸν χαρακτῆρα τῆς διαλέκτου μόνον. ‘Κροῖσος ἦν
Λυδὸς μὲν γένος, παῖς δ' Ἀλυάττου, τύραννος δ' ἐθνῶν
τῶν ἐντὸς Ἅλυος ποταμοῦ· ὃς ῥέων ἀπὸ μεσημβρίας
μεταξὺ Σύρων τε καὶ Παφλαγόνων ἐξίησι πρὸς βορέαν
ἄνεμον εἰς τὸν Εὔξεινον καλούμενον πόντον’. μετατί-
θημι τῆς λέξεως ταύτης τὴν ἁρμονίαν, καὶ γενήσεταί
μοι οὐκέτι ὑπαγωγικὸν τὸ πλάσμα οὐδ' ἱστορικόν,
ἀλλ' ὀρθὸν μᾶλλον καὶ ἐναγώνιον· ‘Κροῖσος ἦν υἱὸς
μὲν Ἀλυάττου, γένος δὲ Λυδός, τύραννος δὲ τῶν ἐν-
τὸς Ἅλυος ποταμοῦ ἐθνῶν· ὃς ἀπὸ μεσημβρίας ῥέων
μεταξὺ Σύρων καὶ Παφλαγόνων εἰς τὸν Εὔξεινον
καλούμενον πόντον ἐκδίδωσι πρὸς βορέαν ἄνεμον.’
οὗτος ὁ χαρακτὴρ οὐ πολὺ ἀπέχειν ἂν δόξειεν τῶν
Θουκυδίδου τούτων· ‘Ἐπίδαμνός ἐστι πόλις ἐν δεξιᾷ
 206

εἰσπλέοντι τὸν Ἰόνιον κόλπον· προσοικοῦσι δ' αὐτὴν

Ταυλάντιοι βάρβαροι, Ἰλλυρικὸν ἔθνος.’

Διονύσιος Αλικαρνασσέας De imitatione (Αποσπάσματα )

Fragm.31,3,2, li. 10.

Φιλίστου δὲ καὶ Ξενοφῶντος ὁ μὲν Ξενοφῶν

Ἡροδότου ζηλωτὴς ἐγένετο κατά τε τὰς πραγματικὰς
ἀρετὰς καὶ τὰς λεκτικάς· καὶ τῷ μὲν πραγματικῷ
τύπῳ οὐχ ἥττων Ἡροδότου κατά τε τὰς ὑποθέσεις
καὶ τὰς οἰκονομίας καὶ τὰ ἠθικά, τῷ δὲ λεκτικῷ πῇ
μὲν ὅμοιος, πῇ δὲ ἐλάττων· ἐκλεκτικὸς μὲν γὰρ καὶ
καθαρὸς τοῖς ὀνόμασι, καὶ σαφὴς καὶ ἐναργής, καὶ κατὰ
τὴν σύνθεσιν ἡδὺς καὶ εὔχαρις, ὡς καὶ πλεῖον ἔχειν
ἐκείνου· ὕψους δὲ καὶ μεγαλοπρεπείας καὶ καθόλου τοῦ
ἱστορικοῦ πλάσματος οὐκ ἐπέτυχεν· ἀλλ' οὐδὲ τοῦ πρέ-
ποντος τοῖς προσώποις πολλάκις ἐστοχάσατο, περιτι-
θεὶς ἀνδράσιν ἰδιώταις καὶ βαρβάροις ἔσθ' ὅτε λόγους
φιλοσόφους, λέξει χρώμενος διαλόγοις πρεπούσῃ μᾶλ-
λον ἢ στρατιωτικοῖς κατορθώμασι. Φίλιστος δὲ μιμη-
τής ἐστι Θουκυδίδου, ἔξω τοῦ ἤθους· ᾧ μὲν γὰρ
ἐλεύθερον καὶ φρονήματος μεστόν· τούτῳ δὲ θεραπευ-
τικὸν τῶν τυράννων καὶ δοῦλον πλεονεξίας. ἐζήλωκεν
δὲ πρῶτον μὲν τὸ τὴν ὑπόθεσιν ἀτελῆ καταλιπεῖν τὸν
αὐτὸν ἐκείνῳ τρόπον· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὴν ἀταξίαν
αὐτοῦ τῆς οἰκονομίας· καὶ δυσπαρακολούθητον τὴν... Φίλιστος - Βικιπαίδεια.
Ο Φίλιστος (περ. 430 π.Χ. - 356 π.Χ.) ήταν ιστορικός από τις Συρακούσες, ο οποίος
διακρίθηκε και ως πολιτικός και στρατηγός. Είναι γνωστός για το έργο του ...

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Epistula ad Pompeium Geminum

Chap. 1, sec. 8, li. 6

... αὐτῷ τοὺς ἀρίστους· πολλὰ γὰρ τῶν καθ' αὑτὰ

φαινομένων καλῶν καὶ θαυμαστῶν ἑτέροις ἀντιπαρατε-
θέντα κρείττοσιν ἐλάττω τῆς δόξης ἐφάνη. οὕτω γέ
τοι καὶ χρυσὸς ἑτέρῳ χρυσῷ παρατεθεὶς κρείττων εἴτε
καὶ χείρων εὑρίσκεται καὶ πᾶν ἄλλο χειρούργημα, καὶ
ὅσων ἐνέργεια τὸ τέλος. εἰ δὲ ἀχάριστον ὑπολήψεταί
τις ἐν τοῖς πολιτικοῖς λόγοις τὴν ἐκ τῆς συγκρίσεως
ἐξέτασιν καὶ καθ' ἑαυτὸν ἕκαστον ἀξιώσει σκοπεῖν,
οὐδὲν κωλύσει τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων
 207

ποιεῖν, καὶ μήτε ποίησιν ἀντεξετάζειν ἑτέρᾳ ποιήσει

μήθ' ἱστορικὴν σύνταξιν ἑτέρᾳ συντάξει μήτε πολιτείαν
πολιτείᾳ μήτε νόμον νόμῳ, μὴ στρατηγὸν στρατηγῷ,
μὴ βασιλεῖ βασιλέα, μὴ βίῳ βίον, μὴ δόγματι δόγμα·
τοῦτο δ' οὐκ ἄν τις συγχωρήσειε νοῦν ἔχων.
Εἰ δὲ δεῖ καὶ τὰς ἐκ τῶν μαρτυριῶν παρασχέσθαι
σοι πίστεις, ἐξ ὧν μᾶλλόν σοι γενήσεται καταφανές,
ὅτι κράτιστος ἐλέγχου τρόπος ὁ κατὰ σύγκρισιν γιγνό-
μενος, ἀφεὶς τοὺς ἄλλους αὐτῷ χρήσομαι μάρτυρι Πλά-
τωνι. βουληθεὶς γὰρ ὁ ἀνὴρ ἐπιδείξασθαι τὴν αὑτοῦ
δύναμιν ἣν εἶχεν ἐν τοῖς πολιτικοῖς λόγοις, οὐκ
ἠρκέσθη ταῖς ἄλλαις γραφαῖς,

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Epistula ad Pompeium Geminum

Chap. 3, sec. 8, li. 1

ταὐτὰ ἑτέροις γράφειν· πᾶν γὰρ τοὐναντίον ἐν τῷ

προοιμίῳ διασύρων τὰ παλαιὰ ἔργα κάλλιστα καὶ θαυ-
μασιώτατα τὰ καθ' αὑτὸν ἐπιτελεσθέντα φησὶν εἶναι,
καὶ φανερός ἐστι ταῦτα ἑκὼν ἑλόμενος. οὐ μὴν Ἡρό-
δοτός γε τοῦτο ἐποίησεν, ἀλλὰ τῶν πρὸ αὐτοῦ συγ-
γραφέων γενομένων Ἑλλανίκου τε καὶ Χάρωνος τὴν
αὐτὴν ὑπόθεσιν προεκδεδωκότων οὐκ ἀπετράπετο, ἀλλ'
ἐπίστευσεν αὑτῷ κρεῖσσόν τι ἐξοίσειν· ὅπερ καὶ πε-
ποίηκεν.
Δεύτερόν ἐστι τῆς ἱστορικῆς πραγματείας ἔργον
γνῶναι πόθεν τε ἄρξασθαι καὶ μέχρι τοῦ προελθεῖν
δεῖ. φαίνεται δὴ κἀν τούτῳ Θουκυδίδου πολὺ Ἡρό-
δοτος φρονιμώτερος· ἄρχεταί τε ἀφ' ἧς αἰτίας ἤρξαντο
πρῶτον κακῶς ποιεῖν τοὺς Ἕλληνας οἱ βάρβαροι, καὶ
προελθὼν εἰς τὴν τῶν βαρβάρων κόλασιν καὶ τι-
μωρίαν λήγει. ὁ δὲ Θουκυδίδης ἀρχὴν μὲν ἐποιήσατο
ἀφ' ἧς ἤρξατο κακῶς πράττειν τὸ Ἑλληνικόν· ὅπερ
Ἕλληνα ὄντα καὶ Ἀθηναῖον οὐκ ἔδει ποιεῖν (καὶ ταῦτα
οὐ τῶν ἀπερριμμένων ὄντα, ἀλλ' ὧν ἐν πρώτοις ἦγον
Ἀθηναῖοι στρατηγιῶν τε καὶ [τῶν] ἄλλων τιμῶν ...

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Epistula ad Pompeium Geminum

Chap. 3, sec. 11, li. 1

ἐβούλετο. τὰ δ' ἐν τέλει πλείονος ἁμαρτίας πλήρη·

 208

καίπερ γὰρ λέγων ὅτι παντὶ τῷ πολέμῳ παρεγένετο,

καὶ πάντα δηλώσειν ὑποσχόμενος, εἰς τὴν ναυμαχίαν
τελευτᾷ τὴν περὶ Κυνὸς σῆμα γεγενημένην Ἀθηναίων
καὶ Πελοποννησίων, ἣ συνέβη κατὰ ἔτος εἰκοστὸν καὶ
δεύτερον. κρεῖττον δὲ ἦν διεξελθόντα πάντα τελευ-
τὴν ποιήσασθαι τῆς ἱστορίας τὴν θαυμασιωτάτην καὶ
μάλιστα τοῖς ἀκούουσι κεχαρισμένην, τὴν κάθοδον τῶν
φυγάδων τῶν ἀπὸ Φυλῆς ἀφ' ὧν ἡ πόλις ἀρξαμένη
τὴν ἐλευθερίαν ἀνεκομίσατο.
Τρίτον ἐστὶν ἀνδρὸς ἱστορικοῦ σκοπεῖν, τίνα τε
δεῖ παραλαβεῖν ἐπὶ τὴν γραφὴν πράγματα καὶ τίνα
παραλιπεῖν. δοκεῖ δή μοι κἀν τούτῳ λείπεσθαι Θου-
κυδίδης. συνειδὼς γὰρ Ἡρόδοτος, ὅτι πᾶσα μῆκος
ἔχουσα πολὺ διήγησις ἂν μὲν ἀναπαύσεις τινὰς λαμ-
βάνῃ, τὰς ψυχὰς τῶν ἀκροωμένων ἡδέως διατίθησιν,
ἐὰν δὲ ἐπὶ τῶν αὐτῶν μένῃ πραγμάτων, κἂν τὰ μά-
λιστα ἐπιτυγχάνηται, λυπεῖ τὴν ἀκοὴν τῷ κόρῳ, ποι-
κίλην ἐβουλήθη ποιῆσαι τὴν γραφὴν Ὁμήρου ζηλωτὴς
γενόμενος· καὶ γὰρ τὸ βυβλίον ἢν αὐτοῦ λάβωμεν,
μέχρι τῆς ἐσχάτης συλλαβῆς ἀγάμεθα καὶ ἀεὶ τὸ πλέον

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Epistula ad Pompeium Geminum

Chap. 3, sec. 13, li. 1

ἐπιζητοῦμεν. Θουκυδίδης δὲ πόλεμον ἕνα κατατείνας

ἀπνευστὶ διεξέρχεται μάχας ἐπὶ μάχαις καὶ παρασκευὰς
ἐπὶ παρασκευαῖς καὶ λόγους ἐπὶ λόγοις συντιθείς· ὥςτε
μοχθεῖν μὲν τὴν διάνοιαν τῶν ἀκροωμένων ** ‘κόρον
δ' ἔχει’ φησὶν ὁ Πίνδαρος ‘καὶ μέλι καὶ τὰ τέρπν'
ἄνθε' ἀφροδίσια’. ἤδη δ' ὃ λέγω κἀκεῖνος ἐνεθυμήθη,
ὡς ἡδὺ χρῆμα ἐν ἱστορίας γραφῇ μεταβολὴ καὶ ποικί-
λον, καὶ τοῦτο ἐν δύο ἢ τρισὶ τόποις ἐποίησεν, ἐπί τε
τῆς Ὀδρυσῶν ἀρχῆς, δι' ἃς αἰτίας ἐγένετο μεγάλη, καὶ
ἐπὶ τῶν ἐν Σικελίᾳ πόλεων.
Μετὰ τοῦτο ἔργον ἐστὶν ἱστορικοῦ διελέσθαι τε
καὶ τάξαι τῶν δηλουμένων ἕκαστον ἐν ᾧ δεῖ τόπῳ.
πῶς οὖν ἑκάτερος διαιρεῖται καὶ τάττει τὰ λεγόμενα;
Θουκυδίδης μὲν τοῖς χρόνοις ἀκολουθῶν, Ἡρόδοτος
δὲ ταῖς περιοχαῖς τῶν πραγμάτων. καὶ γίγνεται Θου-
κυδίδης μὲν ἀσαφὴς καὶ δυσπαρακολούθητος· πολλῶν
γὰρ κατὰ τὸ αὐτὸ θέρος ἢ τὸν αὐτὸν χειμῶνα γιγνο-
μένων ἐν διαφόροις ὡς εἰκὸς τόποις, ἡμιτελεῖς τὰς
 209

πρώτας πράξεις καταλιπὼν ἑτέρων ἅπτεται [τῶν κατὰ

θέρος ἢ τὸν αὐτὸν χειμῶνα γιγνομένων]·

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Epistula ad Pompeium Geminum

Chap. 4, sec. 3, li. 7

καὶ πεποίκιλκε τὴν γραφήν. ἦθός τε ἐπιδείκνυται θεο-

σεβὲς καὶ δίκαιον καὶ καρτερικὸν καὶ εὐπρεπές, ἁπάσαις
τε συλλήβδην κεκοσμημένον ἀρεταῖς· καὶ ὁ μὲν πραγμα-
τικὸς τύπος αὐτῷ τοιοῦτος.
ὁ δὲ λεκτικὸς πῇ μὲν ὅμοιος Ἡροδότου, πῇ δὲ ἐν-
δεέστερος. καθαρὸς μὲν γὰρ τοῖς ὀνόμασιν ἱκανῶς
καὶ σαφὴς καὶ ἐναργὴς καθάπερ ἐκεῖνος· ἐκλέγει δὲ
ὀνόματα συνήθη τε καὶ προσφυῆ τοῖς πράγμασι, καὶ
συντίθησιν αὐτὰ ἡδέως πάνυ καὶ κεχαρισμένως οὐχ
ἧττον Ἡροδότου. ὕψος δὲ καὶ κάλλος καὶ μεγαλοπρέ-
πειαν καὶ τὸ λεγόμενον ἰδίως πλάσμα ἱστορικὸν Ἡρό-
δοτος ἔχει· οὐ γὰρ μόνον οὐκ ἴσχυσε τοῦτο παρ' αὐτοῦ
λαβεῖν, ἀλλὰ κἄν ποτε διεγεῖραι βουληθῇ τὴν φράσιν,
ὀλίγον ἐμπνεύσας ὥσπερ ἀπόγειος αὖρα ταχέως σβέν-
νυται ** μακρότερος γὰρ γίνεται τοῦ δέοντος ἐν
πολλοῖς, καὶ τοῦ πρέποντος οὐχ ὡς Ἡρόδοτος ἐφάπτε-
ται τῶν προσώπων εὐτυχῶς, ἀλλ' ἐν πολλοῖς ὀλίγωρός
ἐστιν, ἄν τις ὀρθῶς σκοπῇ.
Φίλιστος δὲ Θουκυδίδῃ μᾶλλον ἂν δόξειεν ἐοι-
κέναι καὶ κατ' ἐκεῖνον κοσμεῖσθαι τὸν χαρακτῆρα.
οὔτε γὰρ ὑπόθεσιν εἴληφε πολυωφελῆ καὶ κοινήν,

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Ars rhetorica [Sp.]

Chap. 10, sec. 10, li. 9

οἱ ὀδόντες ὥςπερ φρίττοντες. τοῦτο γὰρ σπανίως

συμβαίνει· σπανία δὴ καὶ ἡ χρῆσις τοῦ ὀνόματος.
ἡμεῖς δὲ ἐκκυκλοῦμεν ἀεὶ τὰ τοιαῦτα ὀνόματα. τρίτη δὲ
αἰτία ἐκείνη· ἐνίοτε λέγουσιν τὰ σπάνια τῶν ὀνομάτων
κατὰ μίμησιν τὴν πρὸς ἑτέρους, καθάπερ ἐν ἰδιώματι
κωμῳδίας. ἡμεῖς δὲ οὔτε παίζοντες οὔτε ἀνάγκῃ κατα-
κλειόμενοι θηρῶμεν τὰ ὀλίγα ταῦτα ὀνόματα, ὀψιμαθίᾳ
καὶ ἀπειροκαλίᾳ τοῖς αἰσχίστοις τῶν παθῶν περιπεπτω-
 210

κότες. Ἔτι κἀκεῖνο πλημμέλημα ἐν τῇ λέξει τὸ ὑπὸ φιλο-

τιμίας πᾶσι χρῆσθαι τοῖς εἰρημένοις ὀνόμασι πανταχοῦ,
τὸν καιρὸν μὴ προστιθέντα, οἷον λέγω ἱστορικόν που
ὄνομα, διαλεκτικόν, ποιητικόν, ἐκ τραγῳδίας ἢ κωμῳ-
δίας φθέγγεσθαι ὄνομα. ἔστιν δὲ τοῦτο παιδείας μὲν
ἴσως ἔνδειξις, χρήσεως δὲ ἀπειρία. δεῖ γὰρ διακρί-
νειν, τίνα δικανικά τε τῶν ὀνομάτων, τίνα διαλεκτικὰ
καὶ τίνα ἱστορικά, καὶ τίνα ποιητικὰ ἑκατέρας τῆς
ποιήσεως, καὶ ἐπιλέγεσθαι τὰ πολιτικὰ πανταχόθεν·
εἰ δὲ μή, καὶ γελοῖοι καὶ ἐπίφθονοι φανούμεθα· οὐχ
ὡς οὐκ ἔστι που καὶ διαλεκτικὸν ὄνομα καὶ ἱστορικὸν
καὶ ποιητικὸν ἐν τοῖς πολιτικοῖς βυβλίοις, ἀλλ' ἐπί-
στασθαι δεῖ καὶ τὸν καιρὸν τῆς χρήσεως καὶ τὴν

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Ars rhetorica [Sp.]

Chap. 10, sec. 10, li. 14

κωμῳδίας. ἡμεῖς δὲ οὔτε παίζοντες οὔτε ἀνάγκῃ κατα-

κλειόμενοι θηρῶμεν τὰ ὀλίγα ταῦτα ὀνόματα, ὀψιμαθίᾳ
καὶ ἀπειροκαλίᾳ τοῖς αἰσχίστοις τῶν παθῶν περιπεπτω-
κότες. Ἔτι κἀκεῖνο πλημμέλημα ἐν τῇ λέξει τὸ ὑπὸ φιλο-
τιμίας πᾶσι χρῆσθαι τοῖς εἰρημένοις ὀνόμασι πανταχοῦ,
τὸν καιρὸν μὴ προστιθέντα, οἷον λέγω ἱστορικόν που
ὄνομα, διαλεκτικόν, ποιητικόν, ἐκ τραγῳδίας ἢ κωμῳ-
δίας φθέγγεσθαι ὄνομα. ἔστιν δὲ τοῦτο παιδείας μὲν
ἴσως ἔνδειξις, χρήσεως δὲ ἀπειρία. δεῖ γὰρ διακρί-
νειν, τίνα δικανικά τε τῶν ὀνομάτων, τίνα διαλεκτικὰ
καὶ τίνα ἱστορικά, καὶ τίνα ποιητικὰ ἑκατέρας τῆς
ποιήσεως, καὶ ἐπιλέγεσθαι τὰ πολιτικὰ πανταχόθεν·
εἰ δὲ μή, καὶ γελοῖοι καὶ ἐπίφθονοι φανούμεθα· οὐχ
ὡς οὐκ ἔστι που καὶ διαλεκτικὸν ὄνομα καὶ ἱστορικὸν
καὶ ποιητικὸν ἐν τοῖς πολιτικοῖς βυβλίοις, ἀλλ' ἐπί-
στασθαι δεῖ καὶ τὸν καιρὸν τῆς χρήσεως καὶ τὴν
διοίκησιν. ἔστιν δὲ ὁ μὲν καιρὸς ἐκεῖνος, ὅταν ἐναρ-
γέστερόν τι ὄνομα ᾖ ἀπὸ ποιήσεως ἢ διαλεκτικῆς ἢ
ἱστορικῆς, χρῆσθαι, ὡς ὁ ῥήτωρ, πρὸς τὴν ἐνέργειαν.
ἡ δὲ διοίκησις ἐκείνη, τὸ προεξηγήσασθαι καὶ τοῖς
προταχθεῖσιν ἢ ἐπιφερομένοις οὖσι γνωρίμοις .

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Ars rhetorica [Sp.]

Chap. 10, sec. 10, li. 17

κότες. Ἔτι κἀκεῖνο πλημμέλημα ἐν τῇ λέξει τὸ ὑπὸ φιλο-

 211

τιμίας πᾶσι χρῆσθαι τοῖς εἰρημένοις ὀνόμασι πανταχοῦ,

τὸν καιρὸν μὴ προστιθέντα, οἷον λέγω ἱστορικόν που
ὄνομα, διαλεκτικόν, ποιητικόν, ἐκ τραγῳδίας ἢ κωμῳ-
δίας φθέγγεσθαι ὄνομα. ἔστιν δὲ τοῦτο παιδείας μὲν
ἴσως ἔνδειξις, χρήσεως δὲ ἀπειρία. δεῖ γὰρ διακρί-
νειν, τίνα δικανικά τε τῶν ὀνομάτων, τίνα διαλεκτικὰ
καὶ τίνα ἱστορικά, καὶ τίνα ποιητικὰ ἑκατέρας τῆς
ποιήσεως, καὶ ἐπιλέγεσθαι τὰ πολιτικὰ πανταχόθεν·
εἰ δὲ μή, καὶ γελοῖοι καὶ ἐπίφθονοι φανούμεθα· οὐχ
ὡς οὐκ ἔστι που καὶ διαλεκτικὸν ὄνομα καὶ ἱστορικὸν
καὶ ποιητικὸν ἐν τοῖς πολιτικοῖς βυβλίοις, ἀλλ' ἐπί-
στασθαι δεῖ καὶ τὸν καιρὸν τῆς χρήσεως καὶ τὴν
διοίκησιν. ἔστιν δὲ ὁ μὲν καιρὸς ἐκεῖνος, ὅταν ἐναρ-
γέστερόν τι ὄνομα ᾖ ἀπὸ ποιήσεως ἢ διαλεκτικῆς ἢ
ἱστορικῆς, χρῆσθαι, ὡς ὁ ῥήτωρ, πρὸς τὴν ἐνέργειαν.
ἡ δὲ διοίκησις ἐκείνη, τὸ προεξηγήσασθαι καὶ τοῖς
προταχθεῖσιν ἢ ἐπιφερομένοις οὖσι γνωρίμοις ἀφα-
νίσαι τὴν καινότητα τοῦ ὀνόματος καὶ ὁμολογίᾳ χρῆ-
σθαι τοῦ τὸ ῥῆμα ἐξ ἄλλης ἰδέας λόγων εἶναι· ἱκανὴ
γὰρ ἡ ὁμολογία καὶ παραμυθία τῆς καινότητος.

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Ars rhetorica [Sp.]

Chap. 10, sec. 10, li. 22

ἴσως ἔνδειξις, χρήσεως δὲ ἀπειρία. δεῖ γὰρ διακρί-

νειν, τίνα δικανικά τε τῶν ὀνομάτων, τίνα διαλεκτικὰ
καὶ τίνα ἱστορικά, καὶ τίνα ποιητικὰ ἑκατέρας τῆς
ποιήσεως, καὶ ἐπιλέγεσθαι τὰ πολιτικὰ πανταχόθεν·
εἰ δὲ μή, καὶ γελοῖοι καὶ ἐπίφθονοι φανούμεθα· οὐχ
ὡς οὐκ ἔστι που καὶ διαλεκτικὸν ὄνομα καὶ ἱστορικὸν
καὶ ποιητικὸν ἐν τοῖς πολιτικοῖς βυβλίοις, ἀλλ' ἐπί-
στασθαι δεῖ καὶ τὸν καιρὸν τῆς χρήσεως καὶ τὴν
διοίκησιν. ἔστιν δὲ ὁ μὲν καιρὸς ἐκεῖνος, ὅταν ἐναρ-
γέστερόν τι ὄνομα ᾖ ἀπὸ ποιήσεως ἢ διαλεκτικῆς ἢ
ἱστορικῆς, χρῆσθαι, ὡς ὁ ῥήτωρ, πρὸς τὴν ἐνέργειαν.
ἡ δὲ διοίκησις ἐκείνη, τὸ προεξηγήσασθαι καὶ τοῖς
προταχθεῖσιν ἢ ἐπιφερομένοις οὖσι γνωρίμοις ἀφα-
νίσαι τὴν καινότητα τοῦ ὀνόματος καὶ ὁμολογίᾳ χρῆ-
σθαι τοῦ τὸ ῥῆμα ἐξ ἄλλης ἰδέας λόγων εἶναι· ἱκανὴ
γὰρ ἡ ὁμολογία καὶ παραμυθία τῆς καινότητος.
ταῦτα καὶ ἔτι πλείω τούτων κατὰ λέξιν ἁμαρτάνομεν.
Ἀκόλουθος δὲ τῇ λέξει καὶ ὁ περὶ τῶν σχημάτων
λόγος, ὅτι καὶ ἀπλάστως καὶ ἀσχηματίστως λέγουσιν,
 212

ὥςπερ καὶ ἀγοραίως τοῖς ὀνόμασιν οἳ δὲ καὶ παντα-

χόθεν σχήματα συνάγουσιν ἀγνοοῦντες τὸν καιρὸν

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Ars rhetorica [Sp.]

Chap. 10, sec. 17, li. 13

Ἐνίοις κἀκεῖνο ἁμάρτημα, αἱ καλούμεναι ἐκφρά-

σεις, πολλαχοῦ τὸ χειμῶνα γράφειν καὶ λοιμοὺς καὶ
λιμοὺς καὶ παρατάξεις καὶ ἀριστείας. οὐ γὰρ ἐν τούτῳ
ἐστὶν ἡ κρίσις τῆς δίκης, ἐν τῷ διαγράψαι τὸν χει-
μῶνα. ἀλλὰ καὶ ταῦτα ματαία ἐπίδειξις καὶ λόγου
ἀνάλωμα· εἰσερρύη δὲ τοῦτο τὸ ἁμάρτημα ἐν ταῖς
μελέταις κατὰ ζῆλον τῆς ἱστορίας καὶ τῶν ποιημάτων.
ἀγνοοῦμεν γὰρ ὡς ἔοικεν, ὅτι ἱστορία μὲν πεζὴ καὶ
ποίησις γραφικὰς τὰς ὄψεις τῶν ἀναγκαίων τοῖς
ἀκούουσιν παράγουσιν, ἀγὼν δὲ δικανικὸς μεμέτρηται
πρὸς τὴν χρείαν. καὶ οἱ μὲν ποιηταὶ καὶ ἱστορικοὶ
τὰ συμβεβηκότα τόποις τισὶ καὶ προσώποις ἐκτυποῦσιν,
ὡς ἐγένετο· οἱ δὲ μελετῶντες ῥήτορες οὐκ ἔχοντες
ὁμολογουμένην οὐδὲ ἰδίαν τὴν τῶν πεπραγμένων ἰδέαν
αὑτοῖς ἀναπλάττουσιν λοιμῶν καὶ λιμῶν καὶ χειμώνων
καὶ Πολέμων ὄψεις, οὐ πάντων οὕτω συμβεβηκότων,
ὡς αὐτοὶ λέγουσιν. ἔξεστι γοῦν καὶ τῷ ἀντιδίκῳ
ἑτέρως αὐτὰ φράσαι ἢ ὡς ἂν ὁ ἀντίδικος εἴπῃ. ὥσπερ
οὖν ἔφην, καὶ ταῦτα μάταιον μῆκος λόγων. τοῦτο
δὲ τὸ πάθημα ἀνθρώπων ἀγνοούντων, ὅτι καὶ ἐν
τοῖς ἐπικαίροις τῶν ἀγώνων ἔστι φαντασίας κίνησις

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Ars rhetorica [Sp.]

Chap. 11, sec. 10, li. 3

προβὰς ἐρεῖ· ‘μαρτύριον [σημεῖον] δέ· Δήλου γὰρ

καθαιρομένης ὑπὸ Ἀθηναίων’. πάλιν προελθὼν ἐρεῖ·
’καὶ παράδειγμα τόδε τοῦ λόγου οὐκ ἐλάχιστόν ἐστιν’.
καὶ πάλιν προελθών· ‘σημεῖον δ' ἐστὶν ταῦτα τῆς Ἑλ-
λάδος ἔτι οὕτω νεμόμενα’. καὶ ὅταν πᾶν εἴπῃ, ἐπὶ τὸ
πρῶτον πάλιν, ἐπὶ τὸ δεύτερον· καὶ ὅλως ἡ χρεία τὸν
ἀριθμὸν ἀνακαλέσεται. τοῦτο τὸ πολλοστῶς ἐστιν εἰπεῖν.
ἕπεται τούτῳ τὸ ποικίλως. διαφέρει δὲ τὸ ποικίλως
τοῦ πολλοστῶς, τὸ τῶν ἰδεῶν τῆς λέξεως. ἔστι δ'
εὐφορία κατὰ κρίσεις φαύλων ὀνομάτων· τοῦτο δικανι-
κὸν ὄνομα, τοῦτο ἱστορικόν, τοῦτο διαλεκτικόν, τοῦτο
κωμικόν. καὶ πάλιν μετὰ τὰς ἰδέας τοὺς ἄνδρας
 213

ἐπανελθεῖν· κωμικὸν τοῦτο Ἀριστοφάνειον, κωμικὸν

τοῦτο Κρατίνειον, τοῦτο Εὐπολίδειον, τοῦτο Μενάν-
δρου· εἶτα δικανικὸν τοῦτο Λυσίειον, τοῦτο Δημο-
σθενικόν, Αἰσχίνῃ πρεπωδέστερον τοῦτο ὄνομα, Ἀντι-
φῶντι τοῦτο σύνηθες μᾶλλον. τοῦτο τὸ ποικίλως ἐστίν.
Αὕτη ἐστὶν ἡ θεωρία, καθ' ἣν ἐξετάζεται κατὰ
βυβλίων ἀκροάσεις πᾶς λόγος μετὰ ἀσφαλείας πορευο-
μένης τῆς ἐξετάσεως. ζητήσεις γὰρ τί ὠφελεῖ ἢ βλάπτει
τὰ ἀνεγνωσμένα ἢ εἰρημένα ἢ ἠκουσμένα εἰς ἦθος,

Διονύσιος Αλικαρνασσέας Αποσπάσματα

Volume-Jacobyʹ-F 2b,251,F, fragm.9, li. 18

συχνοὶ τῶν Ῥωμαίων συγγραφέων, οὐθὲν ἐξητακότες τῶν περὶ τοὺς

χρόνους ἀκριβῶς, ὡς αὐτὸ δηλοῖ τοὖργον, ἀλλ' εἰκῆ τὸ προστυχὸν
ἀποφαινόμενοι. (5) ἡ μὲν γὰρ εἰς Σικελίαν ἀποδειχθεῖσα πρεσβεία κατὰ
τὸν δεύτερον ἐνιαυτὸν τῆς ἑβδομηκοστῆς καὶ
δευτέρας ὀλυμπιάδος ἐξέπλευσεν, ἄρχοντος Ἀθήνησιν Ὑβριλίδου,
πτακαίδεκα διελθόντων ἐτῶν μετὰ τὴν ἐκβολὴν τῶν βασιλέων, ὡς οὗτοί τε
καὶ οἱ ἄλλοι σχεδὸν ἅπαντες συγγραφεῖς ὁμολογοῦσι· Διονύσιος δ' ὁ
πρεσβύτερος ὀγδοηκοστῶι καὶ πέμπτωι
μετὰ ταῦτ' ἔτει Συρακουσίοις ἐπαναστὰς κατέσχε τὴν τυραννίδα κατὰ τὸν
τρίτον ἐνιαυτὸν τῆς ἐνενηκοστῆς καὶ τρίτης ὀλυμπιάδος. ἄρχοντος
Ἀθήνησι Καλλίου τοῦ μετ' Ἀντιγένη. (6) ὀλίγοις μὲν οὖν ἔτεσι διαμαρτεῖν
τῶν χρόνων δοίη τις ἂν ἱστορικοῖς ἀνδράσιν ἀρχαίας καὶ πολυετεῖς
συνταττομένοις πραγματείας, γενεαῖς δὲ δυσὶν ἢ τρισὶν ὅλαις
ἀποπλανηθῆναι τῆς ἀληθείας οὐκ ἂν ἐπιτρέψειεν. ἀλλ' ἔοικεν ὁ πρῶτος ἐν
ταῖς ὡρογραφίαις τοῦτο καταχωρίσας, ὧι πάντες ἠκολούθησαν οἱ λοιποί,
τοσοῦτο μόνον ἐν ταῖς ἀρχαίαις εὑρὼν ἀναγραφαῖς, ὅτι πρέσβεις
ἀπεστάλησαν ἐπὶ
τούτων τῶν ὑπάτων εἰς Σικελίαν σῖτον ὠνησόμενοι καὶ παρῆσαν ἐκεῖθεν
γοντες ἣν ὁ τύραννος ἔδωκε δωρεάν, οὐκέτι μὴν παρὰ τῶν Ἑλληνικῶν
ἐξετάσαι συγγραφέων, ὅστις ἦν τύραννος τότε Σικελίας, ἀβασανίστως δέ
πως καὶ κατὰ τὸ προστυχὸν θεῖναι τὸν Διονύσιον.

Aeschylus Trag., Αποσπάσματα Tetralogy 38, play A, fragm.420a, li. 5

καὶ γὰρ ὁ χρησάμενος τῆι φωνῆι καὶ τῆι φράσει Αἰσχύλος ἐστὶν ἐν
Τοξότισι. πρόσεστι δὲ τῶι σεμνῶι τῆς λέξεως καὶ τὸ πολιτικόν. λέγεται
δὲ ἐπὶ Ἀκταίωνος· ‘οὔ πω τις Ἀκταίων' ἄθηρος ἡμέρα
 214

κενόν, πόνου πλουτοῦντ', ἔπεμψεν εἰς δόμους’.

συγγράφων χρῶ, φησὶν ὁ Φρύνιχος (F 9 p. 132, 22 v. Borr.).
Antigon. Ἱστορ. παραδόξ. συναγ. 115: τῶν δὲ θηλέων ζώιων
ῥοπικώτερόν φησιν (Aristoteles, Π. τὰ ζῶια ἱστορ. VI 18 p. 572a 8 – 12)
εἶναι πρὸς τὴν συνουσίαν ἵππον, καὶ ἱππομανίαν ἰσχυρῶς ..., ὅθεν
καὶ πρὸς τὴν βλασφημίαν ἀπὸ τούτου μεταφέρεσθαι καὶ τὰς πρὸς τὰ
ἀφροδίσια κεκινημένας ὀνειδίζεσθαι. φαίνεται δὲ καὶ Αἰσχύλος ἱστορικῶς
τὸ τοιοῦτον οὕτως πως εἰρηκέναι πρὸς τὰς παρθένους ἐν ταῖς Τοξότισιν·
{ΑΚΤ.?} ‘αιδωνταισ ἁγναῖς παρθένοις γαμηλίων
λέκτρων αστειμη βλεμμάτων ῥέπει βο{υ}λή’,
καὶ διαλιπὼν προσέθηκεν·
{ΑΚΤ.?} ‘νέας γυναικὸς οὔ με μὴ λάθηι φλέγων
ὀφθαλμός, ἥ τις ἀνδρὸς ἦι γεγευμένη·
ἔχων δὲ τούτων θυμὸν ἱππογνώμονα .....‘.
Plutarch. Ἐρωτικός 21, 5: ... μὴ φάναι δ' ‘ἀνθεῖν’ τὸ θῆλυ μηδὲ
ποιεῖν ἔμφασιν ‘εὐφυΐας πρὸς ἀρετὴν’ ἄτοπόν ἐστι. καὶ γὰρ Αἰσχύλος

Αριστοτέλης , De generatione animalium Bekker p. 757b, li. 35

μεταβάλλει πάλιν μετὰ τὴν ὀχείαν) ᾗ δ' οὐ φυτὸν οὐ

τετελέωκεν, οὐδ' ἀποβαίνει ἐξ αὐτοῦ ἕτερον οὐθέν· οὔτε γὰρ ὡς
φυτὸν ἁπλῶς οὔθ' ὡς ζῷον ἐκ συνδυασμοῦ γέγονεν. τὰ δ' ἐξ
ὀχείας μὲν γενόμενα ᾠὰ διακεκριμένα δ' εἰς τὸ λευκὸν
γίγνεται κατὰ τὸ πρῶτον ὀχεῦσαν· ἔχει γὰρ ἀμφοτέρας ἤδη
τὰς ἀρχάς.
Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ τὰ μαλάκια ποιεῖται τὸν
τόκον οἷον σηπίαι καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ τὰ μαλακόστρακα
οἷον κάραβοι καὶ τὰ συγγενῆ τούτοις· τίκτει γὰρ ἐξ ὀχείας
καὶ ταῦτα καὶ συνδυαζόμενον τὸ ἄρρεν τῷ θήλει πολλάκις
ὦπται. διόπερ οὐδ' ἱστορικῶς οὐδὲ ταύτῃ φαίνονται λέγοντες οἱ
φάσκοντες τοὺς ἰχθῦς πάντας εἶναι θήλεις καὶ τίκτειν οὐκ
ἐξ ὀχείας· τὸ γὰρ ταῦτα μὲν ἐξ ὀχείας οἴεσθαι ἐκεῖνα δὲ
μὴ θαυμαστόν, εἴ τε τοῦτ' ἐλελήθει σημεῖον ἀπειρίας. γί-
γνεται δὲ ὁ συνδυασμὸς τούτων χρονιώτερος πάντων, ὥσπερ
τῶν ἐντόμων, εὐλόγως· ἄναιμα γάρ ἐστι, διόπερ ψυχρὰ
τὴν φύσιν.
Ταῖς μὲν οὖν σηπίαις καὶ ταῖς τευθίσι δύο τὰ
ᾠὰ φαίνεται διὰ τὸ διηρθρῶσθαι τὴν ὑστέραν καὶ φαίνεσθαι
δικρόαν· τὸ δὲ τῶν πολυπόδων ἓν ᾠόν. αἴτιον δ' ἡ μορφὴ
στρογγύλη τὴν ἰδέαν οὖσα καὶ σφαιροειδής· ἡ γὰρ σχίσις
 215

Αριστοτέλης , Poetica Bekker p. 1451b, li. 1

λέγομεν τὴν Ὀδύσσειαν συνέστησεν, ὁμοίως δὲ καὶ τὴν Ἰλιά-

δα. χρὴ οὖν, καθάπερ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις μιμητικαῖς ἡ μία
μίμησις ἑνός ἐστιν, οὕτω καὶ τὸν μῦθον, ἐπεὶ πράξεως μίμησίς
ἐστι, μιᾶς τε εἶναι καὶ ταύτης ὅλης, καὶ τὰ μέρη συνεστά-
ναι τῶν πραγμάτων οὕτως ὥστε μετατιθεμένου τινὸς μέρους ἢ
ἀφαιρουμένου διαφέρεσθαι καὶ κινεῖσθαι τὸ ὅλον· ὃ γὰρ προσὸν
ἢ μὴ προσὸν μηδὲν ποιεῖ ἐπίδηλον, οὐδὲν μόριον τοῦ ὅλου ἐστίν.
Φανερὸν δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων καὶ ὅτι οὐ τὸ τὰ γενό-
μενα λέγειν, τοῦτο ποιητοῦ ἔργον ἐστίν, ἀλλ' οἷα ἂν γένοιτο
καὶ τὰ δυνατὰ κατὰ τὸ εἰκὸς ἢ τὸ ἀναγκαῖον. ὁ γὰρ
ἱστορικὸς καὶ ὁ ποιητὴς οὐ τῷ ἢ ἔμμετρα λέγειν ἢ ἄμετρα
διαφέρουσιν (εἴη γὰρ ἂν τὰ Ἡροδότου εἰς μέτρα τεθῆναι
καὶ οὐδὲν ἧττον ἂν εἴη ἱστορία τις μετὰ μέτρου ἢ ἄνευ μέ-
τρων)· ἀλλὰ τούτῳ διαφέρει, τῷ τὸν μὲν τὰ γενόμενα λέ-
γειν, τὸν δὲ οἷα ἂν γένοιτο. διὸ καὶ φιλοσοφώτερον καὶ
σπουδαιότερον ποίησις ἱστορίας ἐστίν· ἡ μὲν γὰρ ποίησις
μᾶλλον τὰ καθόλου, ἡ δ' ἱστορία τὰ καθ' ἕκαστον λέγει.
ἔστιν δὲ καθόλου μέν, τῷ ποίῳ τὰ ποῖα ἄττα συμβαίνει
λέγειν ἢ πράττειν κατὰ τὸ εἰκὸς ἢ τὸ ἀναγκαῖον, οὗ στο-
χάζεται ἡ ποίησις ὀνόματα ἐπιτιθεμένη· τὸ δὲ καθ' ἕκα-
στον, τί Ἀλκιβιάδης ἔπραξεν ἢ τί ἔπαθεν.

Αριστοτέλης , Rhetorica Bekker p. 1359b, li. 32

εἰρήνης, ἔτι δὲ περὶ φυλακῆς τῆς χώρας, καὶ τῶν εἰσαγομένων

καὶ ἐξαγομένων, καὶ νομοθεσίας· ὥστε περὶ μὲν πόρων τὸν
μέλλοντα συμβουλεύειν δέοι ἂν τὰς προσόδους τῆς πόλεως εἰδέναι
τίνες καὶ πόσαι, ὅπως εἴτε τις παραλείπεται προστεθῇ καὶ
εἴ τις ἐλάττων αὐξηθῇ, ἔτι δὲ τὰς δαπάνας τῆς πόλεως
ἁπάσας, ὅπως εἴ τις περίεργος ἀφαιρεθῇ καὶ εἴ τις μείζων
ἐλάττων γένηται· οὐ γὰρ μόνον πρὸς τὰ ὑπάρχοντα προς-
τιθέντες πλουσιώτεροι γίγνονται, ἀλλὰ καὶ ἀφαιροῦντες τῶν
δαπανημάτων. ταῦτα δ' οὐ μόνον ἐκ τῆς περὶ τὰ ἴδια ἐμ-
πειρίας ἐνδέχεται συνορᾶν, ἀλλ' ἀναγκαῖον καὶ τῶν παρὰ τοῖς ἄλ-
λοις εὑρημένων ἱστορικὸν εἶναι πρὸς τὴν περὶ τούτων συμβουλήν.
περὶ δὲ πολέμου καὶ εἰρήνης τὴν δύναμιν εἰδέναι
τῆς πόλεως, ὁπόση τε ὑπάρχει ἤδη καὶ πόσην ἐνδέχε-
ται ὑπάρξαι, καὶ ποία τις ἥ τε ὑπάρχουσά ἐστιν καὶ
ἥτις ἐνδέχεται προσγενέσθαι, ἔτι δὲ πολέμους πῶς καὶ τίνας
πεπολέμηκεν. οὐ μόνον δὲ τῆς οἰκείας πόλεως ἀλλὰ
καὶ τῶν ὁμόρων ταῦτα ἀναγκαῖον εἰδέναι, καὶ πρὸς οὓς
 216

ἐπίδοξον πολεμεῖν, ὅπως πρὸς μὲν τοὺς κρείττους εἰρηνεύηται,

πρὸς δὲ τοὺς ἥττους ἐφ' αὑτοῖς ᾖ τὸ πολεμεῖν, καὶ τὰς δυ-
νάμεις, πότερον ὅμοιαι ἢ ἀνόμοιαι· ἔστιν γὰρ καὶ ταύτῃ πλεον-
εκτεῖν ἢ ἐλαττοῦσθαι.

Αριστοτέλης , Αποσπάσματα varia Category 8, treatise title 44,

fragm.483, li. 3.

σταθμοῖς τοὺς ὀβελίσκους παρεδίδουν οἱ ἀρχαῖοι. οὕτως

Ἡρακλείδης ὁ Ποντικός.
Strabo VIII p. 373: Δρυόπων δ' οἰκητήριόν φασι καὶ
τὴν Ἀσίνην ... ἐκ τῶν περὶ Σπερχειὸν τόπων ὄντας αὐ-
τοὺς Δρύοπος τοῦ Ἀρκάδος κατοικίσαντος ἐνταῦθα, ὡς
Ἀριστοτέλης φησίν.

Ἀρκάδων.

Harpocr. p. 280: μύριοι ἐν Μεγάλῃ πόλει ... συν-

έδριόν ἐστι κοινὸν Ἀρκάδων ἁπάντων, οὗ πολλάκις μνημο-
νεύουσιν οἱ ἱστορικοί. διείλεκται δὲ περὶ αὐτῶν καὶ Ἀρι-
στοτέλης ἐν τῇ κοινῇ Ἀρκάδων πολιτείᾳ ἀρχόμενος τοῦ
βιβλίου.
Photius s. μυρίων (Lex. Dem. Patm. p. 146 S.): συν-
έδριον ἦν μυρίων ἐν Μεγάλῃ πόλει τῆς Ἀρκαδίας.
Lex. Seg. p. 280, 4 μύριοι: οὓς Θηβαῖοι συνῴκισαν
πάλαι διῳκισμένους διὰ τὴν πρὸς Λακεδαιμονίους ἔχθραν.

Αριστοτέλης , Αποσπάσματα varia Category 8, treatise title 49, fragm.t,

li. 1.

οἱ Πελαργοὶ ἐδιδάσκοντο καὶ ὁ Μέλητος Οἰδιπόδειαν ἔθηκεν,

ὡς Ἀριστοτέλης διδασκαλίαις.
Schol. Aristoph. av. 1379 τί δεῦρο πόδα σὺ κυλλὸν
(ἀνὰ κύκλον κυκλεῖς): ... Δίδυμος μὲν κύκλον ἐπεὶ κυκλίων
ᾀσμάτων ποιητής ἐστι, κυλλὸν δέ, ἐπεὶ χωλός ἐστιν (ὁ Κινη-
σίας). εἴρηται δὲ περὶ αὐτοῦ ἐν Βατράχοις. ὁ δὲ Ἀριστο-
τέλης ἐν ταῖς διδασκαλίαις δύο φησὶ γεγονέναι.
Schol. Aristoph. ran. 404: ἐπὶ γοῦν τοῦ Καλλίου τούτου
φησὶν Ἀριστοτέλης ὅτι σύνδυο ἔδοξε χορηγεῖν τὰ Διονύσια
τοῖς τραγῳδοῖς καὶ κωμῳδοῖς.
 217

ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ

(Ἀριστοτέλους ἢ Θεοφράστου).

Athen. IV p. 173e: Ἀριστοτέλης δ' ἢ Θεόφραστος ἐν

τοῖς ὑπομνήμασι περὶ Μαγνήτων λέγων τῶν ἐπὶ τοῦ Μαιάν-
δρου ποταμοῦ ὅτι Δελφῶν εἰσιν ἄποικοι, τοσαύτας ἐπιτε-
λοῦντας αὐτοὺς ποιεῖ χρείας τοῖς παραγιγνομένοις τῶν ξένων
λέγων οὕτως “Μάγνητες οἱ ἐπὶ τῷ Μαιάνδρῳ ποταμῷ κατ-
οικοῦντες ἱεροὶ τοῦ θεοῦ, Δελφῶν ἄποικοι, παρέχουσι τοῖς
ἐπιδημοῦσι στέγην, ἅλας, ἔλαιον, ὄξος, ἔτι λύχνον, κλίνας,
στρώματα, τραπέζας”.

Αριστοτέλης , Αποσπάσματα varia Category 8, treatise title 49,

fragm.634, li. 5

Athen. XIV p. 654d: Ἀριστοτέλης δὲ ἢ Θεόφραστος

ἐν τοῖς ὑπομνήμασι “τῶν φασιανῶν, φησί, οὐ κατὰ λόγον
ἡ ὑπεροχὴ τῶν ἀρρένων ἀλλὰ πολλῷ μείζων”.
Athen. epit. II p. 44c: Ἀριστοτέλης δ' ἢ Θεόφραστος
Φιλῖνόν τινα ἱστορεῖ μήτε ποτῷ χρήσασθαί ποτε μήτε ἐδέ-
σματι ἄλλῳ ἢ μόνῳ γάλακτι πάντα τὸν βίον.
Schol. Laur. in Apollon. Rhod. 4, 834 (p. 508, 20 Keil)
εἰ μὲν δὴ μαλεροῖο πυρός: περὶ τὸν πορθμὸν ἐν τῇ θαλάσσῃ
πυρὸς ἀναφυσήματα γίνεται ὥστε καὶ τὴν θάλασσαν θερ-
μαίνεσθαι, ὥς φησι καὶ Μητρόδωρος ἐν πρώτῳ περὶ ἱστορίας
καὶ Θεόφραστος ἐν ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν. καί φησι τὸν
βρόμον τὸν ἀπὸ τῶν Αἰόλου νήσων ἀκούεσθαι ἕως ͵α στα-
Δίων· περὶ Ταυρομένιον γοῦν ἀκούεσθαι βροντῇ παραπλή-
σιον ψόφον.
Argum. Eurip. Medeae (p. 143 cf. 454 Kirchhoff): τὸ
δρᾶμα δοκεῖ ὑποβαλέσθαι παρὰ Νεόφρονος διασκευάσας, ὡς
Δικαίαρχος ἐν τῷ περὶ Ἑλλάδος βίου καὶ Ἀριστοτέλης ἐν
ὑπομνήμασι.
Erotian. gloss. Hippocr. p. 312 (Franz): βουτύρῳ, ὡς
καὶ Ἀριστοτέλης ἐν τοῖς ὑπομνήμασί φησιν ὅτι Θόας ὁ Ἰθα-
κήσιος ἱστορεῖ παρὰ Φρυξὶ πικέριον καλεῖσθαι τὸ βούτυρον.

Αίλιος Ηρωδιανός. Καθολική προσωδία. Part+volume 3,1, p. 44, li. 26.

κρίδος θηλυκῶς λεγομένη, τινὲς δὲ Ναρύκιον τὴν πόλιν φασίν· λέγεται

καὶ Ναρύκη. βαῖτυξ ἡ βδέλλα, ἦλυξ ἡ σκιά, πῶϋγξ. Βέβρυξ, ἔστι
 218

δὲ ἔθνη δύο τὸ μὲν πρὸς τῷ Πόντῳ ἐν τῇ Ἀσίᾳ, τὸ δὲ πρὸς τοῖς

Ἴβηρσιν ἐν τῇ Εὐρώπῃ. περὶ δὲ τοῦ ἐν Ἀσίᾳ διάφοροι γεγόνασι δόξαι,
ὅτι ἀπὸ Βέβρυκος ἢ Βεβρύκης καὶ ἄλλοι ἄλλως. βόμβυξ αὐλοῦ τι εἶδος
καὶ ζῷον, ἀφ' οὗ τὰ βομβύκινα ὑφάσματα, κατὰ Λάκωνας δὲ στάμνον
δηλοῖ. Σάμβυξ κύριον· ἔστι δὲ καὶ ποταμὸς καὶ ἔθνος. Ἄμπυξ κύ-
ριον ὄνομα καὶ κόσμος ἤγουν κεφαλοδέσμιον καὶ τροχός. Ἔρυξ ὁ ἥρως
ὁ Ἀφροδίτης καὶ Βύτου καὶ ἡ πόλις Σικελίας παρὰ τῷ Ἐρατοσθένει
ἀρσενικῶς. Ἄδρυξ πόλις Συρακουσίων, ἀρσενικῶς λεγομένη «ἔφυγον
εἰς τὸν Ἄδρυκα». Φίλιππος ὁ ἱστορικός φησιν. ἄμβυξ, Γάνυξ ὁ Γα-
νύκτωρ παρὰ τῷ Ἐρατοσθένει, κάλυξ· θηλυκῶς δὲ λέγεται καὶ σημαίνει
τὸ καλούμενον ῥόδον. ψάλυξ· τινὲς δὲ τὰς ψυχὰς ἐδέξαντο σημαίνειν
τὴν λέξιν, Δίδυμος δέ φησιν τοὺς ἀσθενεῖς σπινθῆρας δηλοῦν τὴν λέξιν·
ἔστι δὲ ἀπὸ τοῦ φεψάλυξ καὶ κατ' ἀφαίρεσιν τῆς πρώτης συλλαβῆς.
ἄντυξ, βλέκυξ ἡ φλυαρία, ὄρτυξ, ὄρυξ, κόκκυξ, Μόρτυξ βασι-
λεὺς Κερκυραίων, φάρυξ. γράφεται δὲ χωρὶς τοῦ γ ἡ εὐθεῖα καὶ
ἡ γενικὴ δι' ἑνὸς γ «φάρυγος δ' ἐξέσσυτο οἶνος» (Od. ι 373). μαρ-
τυρεῖ δὲ τῇ δι' ἑνὸς γ γραφῇ τῆς φάρυγος καὶ τὸ φαρύγεθρον· ἔστι
καὶ αἱ Φαρύγαι τόπου ὄνομα. καὶ ἀρσενικῶς μὲν παρὰ Δωριεῦσι,

Αίλιος Ηρωδιανός. Περὶ κλίσεως ὀνομάτων Part+volume 3,2, p. 742, li.

31

... ἔστω δὲ παραδείγματα τοῦ κανόνος ταῦτα· Βέβρυξ Βέβρυκος,

Ἔρυξ Ἔρυκος (ὁ ἥρως καὶ ἡ πόλις παρὰ τῷ Ἐρατοσθένει)· πτερύξ δὲ
πτερύγος διὰ τοῦ γ καὶ ὅτι μόνον θηλυκόν ἐστι καὶ ὅτι πέφυκεν ὀξύ-
νεσθαι· οὕτως γὰρ καὶ ἀνεγνώσθη παρὰ τῷ ποιητῇ ἡ γενικὴ παροξυτό-
νως, ὡς ἀπὸ ὀξυτόνου εὐθείας «πτερύγος λάβεν ἀμφιαχυῖαν» (Β 316).
Τὰ εἰς υξ δισύλλαβα ἔχοντα πρὸ τέλους συλλαβὴν εἰς α καταλή-
γουσαν μὴ ὄντα κατὰ ἀφαίρεσιν δηλονότι τοῦ α, μὴ λεγόμενα ἀρσενικῶς
καὶ θηλυκῶς καὶ μὴ πεφυκότα ἔχειν πρὸ τοῦ ξ τὸ γ διὰ τοῦ κ κλίνε-
ται· τὰ γὰρ ἀντιδιαστελλόμενα διὰ τοῦ γ κλίνεται. ἔστω δὲ παραδείγματα
τοῦ κανόνος ταῦτα· Ἄδρυξ Ἄδρυκος (πόλις Συρακουσίων, ἀρσενικῶς
λεγομένη, «ἔφυγον εἰς τὸν Ἄδρυκα» Φίλιππος ὁ ἱστορικός φησιν),
ἄμβυξ ἄμβυκος, Γάνυξ Γάνυκος (ὁ Γανύκτωρ παρὰ τῷ Ἐρατοσθένει),
θρᾶνυξ θράνυκος (ὁ θρόνος παρὰ Κορίννῃ), κάλυξ κάλυκος (θηλυκῶς
δὲ λέγεται καὶ σημαίνει τὸ καλούμενον ῥόδον), Σάμβυξ Σάμβυκος κύ-
ριον. τῶν δὲ ἀντιδιαστελλομένων, ἤγουν διὰ τοῦ γ κλιθέντα, παρα-
δείγματα ταῦτα· ψάλυξ ψάλυγος (τινὲς δὲ τὰς ψυχάς ἐδέξαντο σημαί-
νειν τὴν λέξιν, Δίδυμος δέ φησιν τοὺς ἀσθενεῖς σπινθῆρας δηλοῦν τὴν
λέξιν)· ἔστι δὲ ἀπὸ τοῦ φεψάλυξ καὶ κατὰ ἀφαίρεσιν δηλονότι τῆς πρώ-
της συλλαβῆς, ἐφυλάξατο δὲ αὐτὸ ὁ κανών. πρόσκειται «ἔχοντα τὴν πρὸ
τέλους εἰς τὸ α καταλήγουσαν» διὰ τὸ ἄντυξ·
 219

Αίλιος Ηρωδιανός. Περὶ παρωνύμων Part+volume 3,2, p. 895, li. 33

.... ὀγδόῳ. τῷ τύπῳ τῆς χώρας Ταξιανηνός.

Τελμισσός πόλις Καρίας. ὁ πολίτης Τελμισσεύς. καὶ δρᾶμα Ἀρι-
στοφάνους Τελμισσεῖς. λέγεται καὶ τετρασυλλάβως Τελεμισσεῖς ὡς αὐ-
τός «πῶς ἄν τις ἂν οὖν, ἢ τί ποιήσας ... ὦ Τελεμισσῆς;» καὶ πάλιν
»φέρε δὴ τοίνυν, ταῦθ' ὅταν ἔλθῃ, τί ποιεῖν χρή μ', ὦ Τελεμισσῆς;».
καὶ Τελμίσσιος ὡς Λυρνήσσιος.
Τέρμερα πόλις Λυκίας. ὁ πολίτης Τερμερεύς. Ἡρόδοτος δὲ Τερ-
μίλας αὐτοὺς καλεῖ ἐν τῷ πρώτῳ (c. 173). ὁ δὲ χρησμὸς ὁ περὶ αὐτῶν
Τερμιλέας αὐτούς φησι.
Τετράπολις τῆς Ἀττικῆς. οἱ οἰκήτορες Τετραπολεῖς καὶ Τετρα-
πολῖται, ὡς Φαβωρῖνος ἐν πρώτῳ παντοδαπῆς ὕλης ἱστορικῆς.
Τρεμίλη. ἡ Λυκία ἐκαλεῖτο οὕτως. οἱ κατοικοῦντες Τρεμιλεῖς.
Ἀλέξανδρος «τελευτήσας τὰς δὲ τοὺς Τρεμιλέας Λυκίοις Βελλεροφόντης
μετωνόμασεν». Ἑκαταῖος Τρεμίλας αὐτοὺς καλεῖ ἐν τετάρτῳ τῶν γε-
νεαλογιῶν.

Αριστόξενος, Αποσπάσματα Fragm.131, li. 1

Diogenes Laert. I 107: Ἀριστόξενος δέ φησιν ἐν τοῖς σποράδην

οὐ πόρρω Τίμωνος αὐτὸν (sc. Μύσωνα) καὶ Ἀπημάντου γεγονέναι, μισαν-
θρωπεῖν γάρ. ὀφθῆναι γοῦν ἐν Λακεδαίμονι μόνον ἐπ' ἐρημίας γελῶντα.
ἄφνω δέ τινος ἐπιστάντος καὶ πυθομένου διὰ τί μηδενὸς παρόντος γελᾷ,
φάναι: δι' αὐτὸ τοῦτο. φησὶ δ' Ἀριστόξενος ὅτι ἔνθεν καὶ ἄδοξος ἦν,
ὅτι μηδὲ πόλεως ἀλλὰ κώμης, καὶ ταῦτα ἀφανοῦς. ὅθεν διὰ τὴν ἀδοξίαν
αὐτοῦ καὶ τὰ αὐτοῦ τινας Πεισιστράτῳ περιθεῖναι τῷ τυράννῳ, χωρὶς Πλά-
τωνος τοῦ φιλοσόφου. μέμνηται γὰρ αὐτοῦ καὶ οὗτος ἐν τῷ Πρωταγόρᾳ,
ἀντὶ Περιάνδρου θεὶς αὐτόν.
ib. IX 40: Ἀριστόξενος δ' ἐν τοῖς Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασί
φησι Πλάτωνα θελῆσαι συμφλέξαι τὰ Δημοκρίτου συγγράμματα, ὁπόσα
ἐδυνήθη συναγαγεῖν, Ἀμύκλαν δὲ καὶ Κλεινίαν τοὺς Πυθαγορικοὺς
κωλῦσαι
αὐτὸν ὡς οὐδὲν ὄφελος. παρὰ πολλοῖς γὰρ εἶναι ἤδη τὰ βιβλία. καὶ δῆλον
δέ. πάντων γὰρ σχεδὸν τῶν ἀρχαίων μεμνημένος ὁ Πλάτων οὐδαμοῦ
Δημοκρίτου διαμνημονεύει, ἀλλ' οὐδ' ἔνθ' ἀντειπεῖν τι αὐτῷ δέοι, δῆλον
ὅτι εἰδὼς ὡς πρὸς τὸν ἄριστον αὐτῷ τῶν φιλοσόφων ὁ ἀγὼν ἔσοιτο.
Plutarch. Alexander IV (cf. Photius Bibliotheca p. 395 b
18ff. Becker): ὅτι δὲ τοῦ χρωτὸς ἥδιστον ἀπέπνει, καὶ τὸ στόμα κατεῖχεν
εὐωδία καὶ τὴν σάρκα πᾶσαν, ὥστε πληροῦσθαι τοὺς χιτωνίσκους,
 220

ἀνέγνωμεν ἐν ὑπομνήμασιν Ἀριστοξενείοις. αἰτία δ' ἴσως ἡ τοῦ σώματος

κρᾶσις,

Θεόφραστος. Αποσπάσματα
Fragm.134, sec. 1, li. 2

Γλώσσῃ ματαίᾳ ζημία προστρίβεται· Αἰσχύλου· τὸ

μὲν ἀπόφθεγμα Βίαντος, ὡς παροιμία δὲ λαμβάνεται
ὡς μαρτυρεῖ Θ. ἐν τῷ περὶ παροιμιῶν. (Apostol.
Adag. 6, 36.)
Δίνων ὁ Ταραντῖνος στρατηγῶν, ἀνὴρ δ' ὢν ἀγαθὸς
ἐν τοῖς πολεμικοῖς, ἀποχειροτονησάντων αὐτοῦ τινὰ
γνώμην τῶν πολιτῶν, ὡς ὁ κῆρυξ ἀνεῖπε τὴν νικῶ-
σαν, αὐτὸς ἀνατείνας τὴν δεξιὰν, ἅδε, εἶπε, κρείσσων.
(Plutarch. Quaest. gr. p. 301c.)
Εἰ Θεοφράστῳ πιστεύομεν, ἀνδρὶ φιληκόῳ καὶ ἱστο-
ρικῷ παρ' ὁντινοῦν τῶν φιλοσόφων, εὑρεῖν μὲν ἦν τὰ
δέοντα καὶ νοῆσαι πάντων ἱκανώτατος ὁ Ἀλκιβιάδης,
ζητῶν δὲ μὴ μόνον ἃ δεῖ λέγειν ἀλλὰ καὶ ὡς δεῖ τοῖς
ὀνόμασι καὶ τοῖς ῥήμασιν, οὐκ εὐπορῶν δὲ πολλάκις
ἐσφάλλετο καὶ μεταξὺ λέγων ἀπεσιώπα καὶ διέλειπε,
λέξεως διαφυγούσης αὐτὸν ἀναλαμβάνων καὶ διασκο-
πούμενος. (Plutarch. Alcib. c. 10.)
Εὐδοκίμησεν Ἐτεοκλῆς ὁ Λακεδαιμόνιος εἰπὼν
ὡς οὐκ ἂν Ἑλλὰς δύο Λυσάνδρους ἤνεγκε. Τὸ δ'
αὐτὸ τοῦτο καὶ περὶ Ἀλκιβιάδου φησὶ Θ. εἰπεῖν Ἀρ-
χέστρατον. (Plut. Lysand. c. 19.)

Θεόφραστος. Αποσπάσματα
Fragm.165, sec. 1, li. 1

θερμὸν ὑποχωροῦν ἀντιπεριίσταται καὶ θερμότερα

ποιεῖ τὰ ἐν βάθει τῆς θαλάσσης ὥσπερ τῆς γῆς· διὸ
καὶ τὰ πηγαῖα τῶν ὑδάτων χλιαρώτερα τοῦ χειμῶνός
εἰσι καὶ μᾶλλον ἀτμίζουσι αἱ λίμναι καὶ οἱ ποταμοί·
κατακλείεται γὰρ εἰς βάθος ἡ θερμότης ὑπὸ τοῦ ψυ-
χροῦ κρατήσαντος. (Plut. Quaest. nat. p. 915.)
Θ. τὴν περὶ τὰς Αἰόλου νήσους ἀναζεῖν οὕτως ἐπὶ
δύο πλέθρων τὸ μῆκος ὥστε μὴ δυνατὸν εἶναι διὰ τὴν
θερμασίαν ἐμβαίνειν εἰς αὐτήν. (Antig. Caryst. sect.
145.)
 221

Θ. ἐν τοῖς Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασι τὸν ἀπὸ τῶν

Αἰόλου νήσων φησὶ βρόμον τοῦ πυρὸς καίεσθαι μέχρις
ἑνὸς σταδίου καὶ περὶ τὸ Ταυρομένιον ἀκούεσθαι ψό-
φον βροντῇ παραπλήσιον. (Schol. ad Apoll. Rhod.
Arg. 4. 834.)
Ἐν δὲ τῷ περὶ πνιγμοῦ γράφει· ἡ δὲ τούτων ἀνά-
κτησις ὄξους ἐγχύσει καὶ πεπερίδος ἢ κνίδης καρπῷ
τριφθείσης. (Athenae. 2, p. 66.)
Λέγει δὲ περὶ αὐτῶν Θ. τὸ ὕδνον καὶ ὃ καλοῦσί
τινες γεράνειον καὶ εἴ τι ἄλλο ὑπόγειον· καὶ πάλιν·
ἡ τῶν ἐγγεοτόκων τούτων γένεσις οἷον τοῦ τε ὕδνου

Πλούταρχος De musica (1131b-1147a)

Stephanus p. 1136, sec. D, li. 7

βης γάμοις (fr. 75 Turyn) φησὶ Λύδιον ἁρμονίαν πρῶτον

διδαχθῆναι, ἄλλοι δὲ Τόρηβον πρῶτον ταύτῃ τῇ ἁρ-
μονίᾳ χρήσασθαι, καθάπερ Διονύσιος ὁ Ἴαμβος ἱστο-
ρεῖ.
Καὶ ἡ Μιξολύδιος δὲ παθητική τίς ἐστι, τραγῳ-
δίαις ἁρμόζουσα. Ἀριστόξενος δέ φησι (fr. 81 Wehrli)
Σαπφὼ (fr. a 88 Gallavotti) πρώτην εὕρασθαι τὴν Μι-
ξολυδιστί, παρ' ἧς τοὺς τραγῳδοποιοὺς μαθεῖν· λαβόντας
γοῦν αὐτὴν συζεῦξαι τῇ Δωριστί, ἐπεὶ ἡ μὲν τὸ μεγαλο-
πρεπὲς καὶ ἀξιωματικὸν ἀποδίδωσιν, ἡ δὲ τὸ παθητικόν,
μέμικται δὲ διὰ τούτων τραγῳδία. ἐν δὲ τοῖς Ἱστορικοῖς
τοῖς Ἁρμονικοῖς Πυθοκλείδην φησὶ τὸν αὐλητὴν εὑρετὴν
αὐτῆς γεγονέναι, αὖθις δὲ Λαμπροκλέα τὸν Ἀθηναῖον
(fr. A 2 del Grande), συνιδόντα ὅτι οὐκ ἐνταῦθα ἔχει τὴν
διάζευξιν ὅπου σχεδὸν ἅπαντες ᾤοντο, ἀλλ' ἐπὶ τὸ ὀξύ,
τοιοῦτον αὐτῆς ἀπεργάσασθαι τὸ σχῆμα οἷον τὸ ἀπὸ πα-
ραμέσης ἐπὶ ὑπάτην ὑπατῶν. ἀλλὰ μὴν καὶ τὴν Ἐπανει-
μένην Λυδιστί, ἥπερ ἐναντία τῇ Μιξολυδιστί, παραπλη-
σίαν οὖσαν τῇ Ἰάδι, ὑπὸ Δάμωνος εὑρῆσθαί φασι τοῦ
Ἀθηναίου.

Στράβων Γεωγραφικά. Book Cap, chap. 1, sec. 8, li. 4

Ἐν τῷ ἑβδόμῳ λέγει τῆς Εὐρώπης τὰ λειπόμενα μέρη· ἔστι δὲ τὰ

πρὸς ἕω πέραν τοῦ Ῥήνου μέχρι τοῦ Τανάϊδος καὶ τοῦ στόματος τῆς
 222

Μαιώτιδος λίμνης, καὶ ὅσα μεταξὺ τοῦ Ἀδρίου καὶ τῶν ἀριστερῶν
τῆς Ποντικῆς θαλάσσης μερῶν ἀπολαμβάνει πρὸς νότον μέχρι τῆς
Ἑλλάδος καὶ τῆς Προποντίδος ὁ Ἴστρος, ἐν οἷς καὶ Μακεδονία πᾶσα.
{Η}
Ἐν τῷ ὀγδόῳ λέγει τὰ τῆς Εὐρώπης, Μακεδονίας τὰ λειπόμενα
καὶ Ἑλλάδα πᾶσαν· ἐν ᾗ καὶ ἐγχρονίζει διὰ τὸ πολύγνωστον τῆς
χώρας, διακριβῶν καὶ εὐκρινῆ ποιῶν τὰ ἀδιακρίτως καὶ ἀδιορίστως
ὑπὸ τῶν ποιητῶν τε καὶ ἱστορικῶν περὶ τῶν ταύτῃ πόλεων εἰρημένα,
καὶ μάλιστα ἐν καταλόγῳ τε καὶ ἄλλοθι πολλαχοῦ τῆς ποιήσεως.
{Θ}
Ἐν τῷ ἐνάτῳ περὶ τῆς Ἑλλάδος, Ἀθηνῶν μάλιστα πανηγυρικὴν
ἔκφρασιν, καὶ Βοιωτίαν καὶ Θετταλίαν μετὰ τῆς παραλίας ταύτης.
{Ι}
Τὸ δέκατον περιέχει Αἰτωλίαν καὶ τὰς παρακειμένας νήσους, ἔτι
δὲ Κρήτην πᾶσαν, ᾗ καὶ μάλιστα ἐγχρονίζει, νόμιμά τε αὐτῆς διη-
γούμενος καὶ τῶν Κουρήτων, πρὸς δὲ καὶ τῶν Ἰδαίων δακτύλων τὴν
ἐν αὐτῇ γένεσιν καὶ τιμὴν καὶ ὄργια ἐπεξιών· καὶ τὸ ἴδιον δὲ γένος
Στράβων ἀπὸ Κρήτης λέγει·

Στράβων Γεωγραφικά. Book 1, chap. 1, sec. 10, li. 30

ἑξῆς παραλίαν οἶδε, Θρᾳκίαν οὖσαν μέχρι Πηνειοῦ,

Παίονάς τε ὀνομάζων καὶ Ἄθω καὶ Ἀξιὸν καὶ τὰς
προκειμένας τούτων νήσους. ἑξῆς δέ ἐστιν ἡ τῶν Ἑλ-
λήνων παραλία μέχρι Θεσπρωτῶν, ἧς ἁπάσης μέμνη-
ται. καὶ μὴν καὶ τὰ τῆς Ἰταλίας ἄκρα οἶδε, Τεμέσην κα-
λῶν καὶ Σικελούς, καὶ τὰ τῆς Ἰβηρίας ἄκρα καὶ τὴν
εὐδαιμονίαν αὐτῶν, ἣν ἀρτίως ἔφαμεν. εἰ δέ τινα ἐν
τοῖς μεταξὺ διαλείμματα φαίνεται, συγγνοίη τις ἄν·
καὶ γὰρ ὁ γεωγραφῶν ὄντως πολλὰ παρίησι τῶν ἐν
μέρει. συγγνοίη δ' ἂν καὶ εἰ μυθώδη τινὰ προσπέ-
πλεκται τοῖς λεγομένοις ἱστορικῶς καὶ διδασκαλικῶς,
καὶ οὐ δεῖ μέμφεσθαι. οὐδὲ γὰρ ἀληθές ἐστιν, ὅ φησιν
Ἐρατοσθένης , ὅτι ποιητὴς πᾶς στοχάζεται ψυχαγω-
γίας, οὐ διδασκαλίας· τἀναντία γὰρ οἱ φρονιμώτατοι
τῶν περὶ ποιητικῆς τι φθεγξαμένων πρώτην τινὰ λέ-
γουσι φιλοσοφίαν τὴν ποιητικήν. ἀλλὰ πρὸς Ἐρατο-
σθένη μὲν αὖθις ἐροῦμεν διὰ πλειόνων, ἐν οἷς καὶ
περὶ τοῦ ποιητοῦ πάλιν ἔσται λόγος.
Νυνὶ δὲ ὅτι μὲν Ὅμηρος τῆς γεωγραφίας ἦρξεν,
ἀρκείτω τὰ λεχθέντα.
 223

Στράβων Γεωγραφικά. Book 1, chap. 1, sec. 23, li. 1

Ἁπλῶς δὲ κοινὸν εἶναι τὸ σύγγραμμα τοῦτο δεῖ

καὶ πολιτικὸν καὶ δημωφελὲς ὁμοίως ὥσπερ τὴν τῆς
ἱστορίας γραφήν. κἀκεῖ δὲ πολιτικὸν λέγομεν οὐχὶ τὸν
παντάπασιν ἀπαίδευτον, ἀλλὰ τὸν μετασχόντα τῆς τε
ἐγκυκλίου καὶ συνήθους ἀγωγῆς τοῖς ἐλευθέροις καὶ
τοῖς φιλοσοφοῦσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν οὔτε ψέγειν δύ-
ναιτο καλῶς οὔτ' ἐπαινεῖν, οὐδὲ κρίνειν ὅσα μνήμης
ἄξια τῶν γεγονότων, ὅτῳ μηδὲν ἐμέλησεν ἀρετῆς καὶ
φρονήσεως καὶ τῶν εἰς ταῦτα λόγων.
Διόπερ ἡμεῖς πεποιηκότες ὑπομνήματα ἱστορικὰ
χρήσιμα, ὡς ὑπολαμβάνομεν, εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ πο-
λιτικὴν φιλοσοφίαν, ἔγνωμεν προσθεῖναι καὶ τήνδε
τὴν σύνταξιν· ὁμοειδὴς γὰρ καὶ αὕτη, καὶ πρὸς τοὺς
αὐτοὺς ἄνδρας, καὶ μάλιστα τοὺς ἐν ταῖς ὑπεροχαῖς.
ἔτι δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον, ὅνπερ ἐκεῖ τὰ περὶ τοὺς ἐπι-
φανεῖς ἄνδρας καὶ βίους τυγχάνει μνήμης, τὰ δὲ μικρὰ
καὶ ἄδοξα παραλείπεται, κἀνταῦθα δεῖ τὰ μικρὰ καὶ
τὰ ἀφανῆ παραπέμπειν, ἐν δὲ τοῖς ἐνδόξοις καὶ μεγά-
λοις καὶ ἐν οἷς τὸ πραγματικὸν καὶ εὐμνημόνευτον καὶ
ἡδὺ διατρίβειν. καθάπερ τε καὶ ἐν τοῖς κολοσσικοῖς

Στράβων Γεωγραφικά. Book 1, chap. 2, sec. 6, li. 6

τὴν τῶν ποιητῶν ἀρετὴν ὡσεὶ τεκτόνων ἢ χαλκέων·

ἀλλ' ἐκείνη μὲν οὐδενὸς ἔχεται καλοῦ καὶ σεμνοῦ, ἡ δὲ
ποιητοῦ συνέζευκται τῇ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ οὐχ οἷόν τε
ἀγαθὸν γενέσθαι ποιητὴν μὴ πρότερον γενηθέντα
ἄνδρα ἀγαθόν.
Τὸ δὲ δὴ καὶ τὴν ῥητορικὴν ἀφαιρεῖσθαι τὸν ποι-
ητὴν τελέως ἀφειδοῦντος ἡμῶν ἐστι. τί γὰρ οὕτω ῥη-
τορικὸν ὡς φράσις; τί δ' οὕτω ποιητικόν; τίς δ' ἀμεί-
νων Ὁμήρου φράσαι; νὴ Δία, ἀλλ' ἑτέρα φράσις ἡ
ποιητική. τῷ γε εἴδει, ὡς καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ποιητικῇ ἡ
τραγικὴ καὶ ἡ κωμική, καὶ ἐν τῇ πεζῇ ἡ ἱστορικὴ καὶ
ἡ δικανική. ἆρα γὰρ οὐδ' ὁ λόγος ἐστὶ γενικός, οὗ εἴδη
ὁ ἔμμετρος καὶ ὁ πεζός; ἢ λόγος μέν, ῥητορικὸς δὲ λό-
γος οὐκ ἔστι γενικὸς καὶ φράσις καὶ ἀρετὴ λόγου; ὡς
δ' εἰπεῖν, ὁ πεζὸς λόγος, ὅ γε κατεσκευασμένος, μί-
μημα τοῦ ποιητικοῦ ἐστι. πρώτιστα γὰρ ἡ ποιητικὴ
κατασκευὴ παρῆλθεν εἰς τὸ μέσον καὶ εὐδοκίμησεν·
 224

εἶτα ἐκείνην μιμούμενοι, λύσαντες τὸ μέτρον, τἆλλα

δὲ φυλάξαντες τὰ ποιητικά, συνέγραψαν οἱ περὶ Κά-
δμον καὶ Φερεκύδη καὶ Ἑκαταῖον· εἶτα οἱ ὕστερον
ἀφαιροῦντες ἀεί τι τῶν τοιούτων εἰς τὸ νῦν εἶδος

Στράβων Γεωγραφικά. Book 1, chap. 2, sec. 8, li. 53

... μορμολύκας τινὰς πρὸς τοὺς νηπιόφρο-

νας. τοιαύτης δὲ τῆς μυθοποιίας οὔσης καὶ καταστρε-
φούσης εἰς τὸ κοινωνικὸν καὶ τὸ πολιτικὸν τοῦ βίου
σχῆμα καὶ τὴν τῶν ὄντων ἱστορίαν, οἱ μὲν ἀρχαῖοι τὴν
παιδικὴν ἀγωγὴν ἐφύλαξαν μέχρι τῶν τελείων ἡλικι-
ῶν, καὶ διὰ ποιητικῆς ἱκανῶς σωφρονίζεσθαι πᾶσαν
ἡλικίαν ὑπέλαβον· χρόνοις δ' ὕστερον ἡ τῆς ἱστορίας
γραφὴ καὶ ἡ νῦν φιλοσοφία παρελήλυθεν εἰς μέσον.
αὕτη μὲν οὖν πρὸς ὀλίγους, ἡ δὲ ποιητικὴ δημωφελε-
στέρα καὶ θέατρα πληροῦν δυναμένη, ἡ δὲ δὴ τοῦ
Ὁμήρου ὑπερβαλλόντως· καὶ οἱ πρῶτοι δὲ ἱστορικοὶ
καὶ φυσικοὶ μυθογράφοι.
Ἅτε δὴ πρὸς τὸ παιδευτικὸν εἶδος τοὺς μύθους
ἀναφέρων ὁ ποιητὴς ἐφρόντισε πολὺ μέρος τἀληθοῦς,
ἐν δ' ἐτίθει καὶ ψεῦδος, τὸ μὲν ἀποδεχόμενος τῷ δὲ
δημαγωγῶν καὶ στρατηγῶν τὰ πλήθη. “ὡς δ' ὅτε τις
χρυσὸν περιχεύεται ἀργύρῳ ἀνήρ,” οὕτως ἐκεῖνος ταῖς
ἀληθέσι περιπετείαις προσεπετίθει μῦθον, ἡδύνων
καὶ κοσμῶν τὴν φράσιν, πρὸς δὲ τὸ αὐτὸ τέλος τοῦ
ἱστορικοῦ καὶ τοῦ τὰ ὄντα λέγοντος βλέπων. οὕτω δὴ
τόν τε Ἰλιακὸν πόλεμον γεγονότα παραλαβὼν

Στράβων Γεωγραφικά. Book 1, chap. 2, sec. 9, li. 8

...καὶ θέατρα πληροῦν δυναμένη, ἡ δὲ δὴ τοῦ

Ὁμήρου ὑπερβαλλόντως· καὶ οἱ πρῶτοι δὲ ἱστορικοὶ
καὶ φυσικοὶ μυθογράφοι.
Ἅτε δὴ πρὸς τὸ παιδευτικὸν εἶδος τοὺς μύθους
ἀναφέρων ὁ ποιητὴς ἐφρόντισε πολὺ μέρος τἀληθοῦς,
ἐν δ' ἐτίθει καὶ ψεῦδος, τὸ μὲν ἀποδεχόμενος τῷ δὲ
δημαγωγῶν καὶ στρατηγῶν τὰ πλήθη. “ὡς δ' ὅτε τις
χρυσὸν περιχεύεται ἀργύρῳ ἀνήρ,” οὕτως ἐκεῖνος ταῖς
ἀληθέσι περιπετείαις προσεπετίθει μῦθον, ἡδύνων
καὶ κοσμῶν τὴν φράσιν, πρὸς δὲ τὸ αὐτὸ τέλος τοῦ
 225

ἱστορικοῦ καὶ τοῦ τὰ ὄντα λέγοντος βλέπων. οὕτω δὴ

τόν τε Ἰλιακὸν πόλεμον γεγονότα παραλαβὼν ἐκόσμη-
σε ταῖς μυθοποιίαις, καὶ τὴν Ὀδυσσέως πλάνην ὡσαύ-
τως· ἐκ μηδενὸς δὲ ἀληθοῦς ἀνάπτειν κενὴν τερατο-
λογίαν οὐχ Ὁμηρικόν. προσπίπτει γάρ, ὡς εἰκός, ὡς
πιθανώτερον ἂν οὕτω τις ψεύδοιτο, εἰ καταμίσγοι τι
καὶ αὐτῶν τῶν ἀληθινῶν· ὅπερ καὶ Πολύβιός φησι
περὶ τῆς Ὀδυσσέως πλάνης ἐπιχειρῶν· τοιοῦτο δ' ἐστὶ
καὶ τό “ἴσκε ψεύδεα πολλὰ λέγων ἐτύμοισιν ὁμοῖα.”
οὐ γὰρ πάντα ἀλλὰ πολλά, ἐπεὶ οὐδ' ἂν ἦν ἐτύμοισιν
ὁμοῖα. ἔλαβεν οὖν παρὰ τῆς ἱστορίας τὰς ἀρχάς. καὶ

Στράβων Γεωγραφικά. Book 1, chap. 2, sec. 16, li. 28

τὸ λοιπὸν καὶ εὐανάληπτον. συμβαίνειν δέ ποτε καὶ

τιτρώσκεσθαι διὰ τοῦ σκαφιδίου τὸν κωπηλάτην διὰ
τὸ μέγεθος τοῦ ξίφους τῶν γαλεωτῶν καὶ τὸ τὴν
ἀκμὴν τοῦ ζῴου συαγρώδη εἶναι καὶ τὴν θήραν. ἔκ
τε δὴ τῶν τοιούτων εἰκάζοι τις ἄν, φησί, περὶ Σι-
κελίαν γενέσθαι τὴν πλάνην κατὰ τὸν Ὅμηρον, ὅτι τῇ
Σκύλλῃ προσῆψε τὴν τοιαύτην θήραν ἣ μάλιστ' ἐπι-
χώριός ἐστι τῷ Σκυλλαίῳ, καὶ ἐκ τῶν περὶ τῆς Χαρύ-
βδεως λεγομένων ὁμοίων τοῖς τοῦ πορθμοῦ πάθεσι. τὸ
δέ “τρὶς μὲν γάρ τ' ἀνίησιν” ἀντὶ τοῦ δίς, γραφικὸν
εἶναι ἁμάρτημα ἢ ἱστορικόν.
Καὶ τὰ ἐν τῇ Μήνιγγι δὲ τοῖς περὶ τῶν Λωτοφά-
γων εἰρημένοις συμφωνεῖν. εἰ δέ τινα μὴ συμφωνεῖ,
μεταβολὰς αἰτιᾶσθαι δεῖν ἢ ἄγνοιαν ἢ καὶ ποιητι-
κὴν ἐξουσίαν, ἣ συνέστηκεν ἐξ ἱστορίας καὶ διαθέ-
σεως καὶ μύθου. τῆς μὲν οὖν ἱστορίας ἀλήθειαν εἶναι
τέλος, ὡς ἐν νεῶν καταλόγῳ τὰ ἑκάστοις τόποις συμ-
βεβηκότα λέγοντος τοῦ ποιητοῦ, τὴν μὲν πετρήες-
σαν τὴν δὲ ἐσχατόωσαν πόλιν, ἄλλην δὲ πολυτρή-
ρωνα, τὴν δ' ἀγχίαλον· τῆς δὲ διαθέσεως ἐνέργειαν
εἶναι τὸ τέλος, ὡς ὅταν μαχομένους εἰσάγῃ,

Στράβων Γεωγραφικά. Book 1, chap. 2, sec. 18, li. 26

δὲ περὶ Σικελίαν καὶ Ἰταλίαν γεγονέναι τὴν πλάνην

ὀρθῶς, ἐπεὶ τίς ἔπεισε ποιητὴς ἢ συγγραφεὺς Νεαπο-
λίτας μὲν λέγειν μνῆμα Παρθενόπης τῆς Σειρῆνος,
τοὺς δὲ ἐν Κύμῃ καὶ Δικαιαρχείᾳ καὶ Βεσβίῳ Πυρι-
 226

φλεγέθοντα καὶ Ἀχερουσίαν λίμνην καὶ νεκυομαντεῖον

τὸ ἐν τῷ Ἀόρνῳ καὶ Βάιον καὶ Μισηνὸν τῶν Ὀδυσσέως
ἑταίρων τινάς; οὕτω δὲ καὶ τὰ περὶ Σειρηνούσσας καὶ
τὰ περὶ τὸν πορθμὸν καὶ Σκύλλαν καὶ Χάρυβδιν καὶ
Αἰόλον· ἅπερ οὔτ' ἀκριβῶς ἐξετάζειν δεῖ οὔτ' ἄρριζα
καὶ ἀνέστια ἐᾶν, ἀληθείας μηδὲν προσαπτόμενα μηδ'
ὠφελείας ἱστορικῆς.
Καὶ αὐτὸς δὲ ὑπονοήσας τοῦτο ὁ Ἐρατοσθένης ,
ὑπολάβοι τις ἄν, φησί, τὸν ποιητὴν βούλεσθαι μὲν ἐν
τοῖς προσεσπερίοις τόποις τὴν πλάνην τῷ Ὀδυσσεῖ
ποιεῖν, ἀποστῆναι δ' ἀπὸ τῶν ὑποκειμένων, τὰ μὲν
οὐκ ἀκριβῶς πεπυσμένον, τὰ δὲ οὐδὲ προελόμενον οὕ-
τως, ἀλλ' ἐπὶ τὸ δεινότερον καὶ τὸ τερατωδέστερον
ἕκαστα ἐξάγειν. τοῦτο μὲν αὐτὸ εὖ, τὸ δ' οὗ χάριν
τοῦτ' ἐποίει κακῶς δεξάμενος· οὐ γὰρ φλυαρίας, ἀλλ'
ὠφελείας χάριν.

Στράβων Γεωγραφικά. Book 1, chap. 2, sec. 35, li. 5

...δ' ἐν Καταλόγῳ φησί “καὶ κούρην Ἀράβοιο, τὸν

“Ἑρμάων ἀκάκητα γείνατο καὶ Θρονίη, κούρη Βήλοιο
“ἄνακτος.” οὕτω δὲ καὶ Στησίχορος λέγει. εἰκάζειν
οὖν ἐστιν ὅτι ἀπὸ τούτου καὶ ἡ χώρα Ἀραβία ἤδη
τότε ὠνομάζετο, κατὰ δὲ τοὺς ἥρωας τυχὸν ἴσως
οὔπω.
Οἱ δὲ πλάττοντες Ἐρεμβοὺς ἴδιόν τι ἔθνος Αἰθιο-
πικὸν καὶ ἄλλο Κηφήνων καὶ τρίτον Πυγμαίων καὶ
ἄλλα μυρία ἧττον ἂν πιστεύοιντο, πρὸς τῷ μὴ ἀξιο-
πίστῳ καὶ σύγχυσίν τινα ἐμφαίνοντες τοῦ μυθικοῦ καὶ
ἱστορικοῦ σχήματος. ὅμοιοι δ' εἰσὶ τούτοις καὶ οἱ Σι-
δονίους ἐν τῇ κατὰ Πέρσας θαλάττῃ διηγούμενοι ἢ
ἄλλοθί που τοῦ ὠκεανοῦ, καὶ τὴν τοῦ Μενελάου πλά-
νην ἐξωκεανίζοντες· ὁμοίως δὲ καὶ τοὺς Φοίνικας. τῆς
δ' ἀπιστίας αἴτιον οὐκ ἐλάχιστόν ἐστι τὸ ἐναντιοῦσθαι
ἀλλήλοις τοὺς λέγοντας. οἱ μὲν γὰρ καὶ τοὺς Σιδονί-
ους τοὺς καθ' ἡμᾶς ἀποίκους εἶναι τῶν ἐν τῷ ὠκεανῷ
φασί, προστιθέντες καὶ διὰ τί Φοίνικες ἐκαλοῦντο, ὅτι
καὶ ἡ θάλαττα ἐρυθρά· οἱ δ' ἐκείνους τούτων. εἰσὶ δ'
οἳ καὶ τὴν Αἰθιοπίαν εἰς τὴν καθ' ἡμᾶς Φοινίκην με-
τάγουσι καὶ τὰ περὶ τὴν Ἀνδρομέδαν ἐν Ἰόπῃ συμβῆ

Στράβων Γεωγραφικά. Book 3, chap. 2, sec. 9, li. 32

 227

...τοῖς Αἰγυπτίοις ἀναντλούντων κοχλίαις. * τὸν

δόλον οὐ ταὐτὸν εἶναι τούτοις τε καὶ τοῖς Ἀττικοῖς, ἀλλ'
ἐκείνοις μὲν αἰνίγματι ἐοικέναι τὴν μεταλλείαν· ὅσα
μὲν γὰρ ἀνέλαβον (φησίν) οὐκ ἔλαβον, ὅσα δὲ εἶχον,
ἀπέβαλον· τούτοις δ' ὑπεράγαν λυσιτελεῖν, τοῖς μὲν
χαλκουργοῖς τέταρτον μέρος ἐξάγουσι τῆς γῆς τὸν χαλ-
κόν, τῶν δὲ ἀργυρευόντων τισὶν ἰδιωτῶν ἐν τρισὶν
ἡμέραις Εὐβοϊκὸν τάλαντον ἐξαίρουσι. τὸν δὲ καττί-
τερον οὐκ ἐπιπολῆς εὑρίσκεσθαί φησιν, ὡς τοὺς ἱστο-
ρικοὺς θρυλεῖν, ἀλλ' ὀρύττεσθαι· γεννᾶσθαι δ' ἔν τε
τοῖς ὑπὲρ τοὺς Λυσιτανοὺς βαρβάροις καὶ ἐν ταῖς Κατ-
τιτερίσι νήσοις, καὶ ἐκ τῶν Βρεττανικῶν δὲ εἰς τὴν
Μασσαλίαν κομίζεσθαι. ἐν δὲ τοῖς Ἀρτάβροις, οἳ τῆς
Λυσιτανίας ὕστατοι πρὸς ἄρκτον καὶ δύσιν εἰσίν, ἐξαν-
θεῖν φησιν τὴν γῆν ἀργύρῳ, καττιτέρῳ, χρυσῷ λευκῷ
(ἀργυρομιγὴς γάρ ἐστι), τὴν δὲ γῆν ταύτην φέρειν τοὺς
ποταμούς· τὴν δὲ σκαλίσι τὰς γυναῖκας διαμώσας πλύ-
νειν ἐν ἠθητηρίοις πλεκτοῖς εἰς κίστην. οὗτος μὲν περὶ
τῶν μετάλλων τοιαῦτ' εἴρηκε.
Πολύβιος δὲ τῶν περὶ Καρχηδόνα νέαν

Στράβων Γεωγραφικά. Book 10, chap. 3, sec. 7, li. 2

“ᾤκεον ἐν Πλευρῶνι καὶ αἰπεινῇ Καλυδῶνι.” ἐπι-

κρατεῖν μέντοι Θέστιον τῆς Πλευρωνίας, τὸν πενθε-
ρὸν τοῦ Οἰνέως Ἀλθαίας δὲ πατέρα, ἡγούμενον τῶν
Κουρήτων· πολέμου δ' ἐμπεσόντος τοῖς Θεστιάδαις
πρὸς Οἰνέα καὶ Μελέαγρον, ὡς μὲν ὁ ποιητής “ἀμφὶ
συὸς κεφαλῇ καὶ δέρματι” κατὰ τὴν περὶ τοῦ κάπρου
μυθολογίαν, ὡς δὲ τὸ εἰκὸς περὶ μέρος τῆς χώρας,
οὕτω δὴ λέγεται “Κουρῆτές τ' ἐμάχοντο καὶ Αἰτωλοὶ
“μενεχάρμαι.” ταῦτα μὲν τὰ ἐγγυτέρω.
Τὰ δ' ἀπωτέρω τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἄλλως δὲ
διὰ τὴν ὁμωνυμίαν εἰς ταὐτὸν ὑπὸ τῶν ἱστορικῶν ἀγό-
μενα, ἅπερ Κουρητικὰ μὲν καὶ περὶ Κουρήτων λέγε-
ται, ὁμοίως ὥσπερ καὶ τὰ περὶ τῶν τὴν Αἰτωλίαν καὶ
τὴν Ἀκαρνανίαν οἰκησάντων, ἐκείνων μὲν διαφέρει,
ἔοικε δὲ μᾶλλον τῷ περὶ Σατύρων καὶ Σειληνῶν καὶ
Βακχῶν καὶ Τιτύρων λόγῳ· τοιούτους γάρ τινας δαί-
μονας ἢ προπόλους θεῶν τοὺς Κουρῆτάς φασιν οἱ πα-
ραδόντες τὰ Κρητικὰ καὶ τὰ Φρύγια, ἱερουργίαις τισὶν
ἐμπεπλεγμένα ταῖς μὲν μυστικαῖς ταῖς δ' ἄλλαις περί
 228

τε τὴν τοῦ Διὸς παιδοτροφίαν τὴν ἐν Κρήτῃ καὶ τοὺς

τῆς μητρὸς τῶν θεῶν ὀργιασμοὺς ἐν τῇ Φρυγίᾳ καὶ

Στράβων Γεωγραφικά. Book 10, chap. 3, sec. 8, li. 2

τινας καὶ βακχικοὺς καὶ ἐνοπλίῳ κινήσει μετὰ θο-

ρύβου καὶ ψόφου καὶ κυμβάλων καὶ τυμπάνων καὶ
ὅπλων, ἔτι δ' αὐλοῦ καὶ βοῆς ἐκπλήττοντας κατὰ τὰς
ἱερουργίας ἐν σχήματι διακόνων, [ὥς]τε καὶ τὰ ἱερὰ
τρόπον τινὰ κοινοποιεῖσθαι ταῦτά τε καὶ τῶν Σαμο-
θρᾴκων καὶ τὰ ἐν Λήμνῳ καὶ ἄλλα πλείω διὰ τὸ τοὺς
προπόλους λέγεσθαι τοὺς αὐτούς. ἔστι μὲν οὖν θεο-
λογικὸς πᾶς ὁ τοιοῦτος τρόπος τῆς ἐπισκέψεως καὶ οὐκ
ἀλλότριος τῆς τοῦ φιλοσόφου θεωρίας.
Ἐπεὶ δὲ δι' ὁμωνυμίαν τῶν Κουρήτων καὶ οἱ ἱστο-
ρικοὶ συνήγαγον εἰς ἓν τὰ ἀνόμοια, οὐδ' ἂν αὐτὸς
ὀκνήσαιμ' ἂν εἰπεῖν περὶ αὐτῶν ἐπὶ πλέον ἐν παραβά-
σει, προσθεὶς τὸν οἰκεῖον τῇ ἱστορίᾳ φυσικὸν λόγον.
καίτοι τινὲς καὶ συνοικειοῦν βούλονται ταῦτ' ἐκείνοις,
καὶ τυχὸν ἴσως ἔχονταί τινος πιθανοῦ· θηλυστολοῦν-
τας γὰρ ὡς αἱ κόραι τοὔνομα σχεῖν τοῦτο τοὺς περὶ
τὴν Αἰτωλίαν φασίν· εἶναι γὰρ καί τινα τοιοῦτον ζῆ-
λον ἐν τοῖς Ἕλλησι, καὶ Ἰάονας ἑλκεχίτωνας εἰρῆσθαι
[καὶ κρώβυλον καὶ τέττιγα ἐμπλέκεσθαι], καὶ τοὺς περὶ
Λεωνίδαν κτενιζομένους, ὅτ' ἐξῄεσαν εἰς τὴν μάχην,
καταφρονηθῆναι λέγουσιν ὑπὸ τῶν Περσῶν, ἐν δὲ τῇ

Στράβων Γεωγραφικά. Book 11, chap. 5, sec. 3, li. 2

τῆς τῶν Ἀμαζόνων καὶ τῆς Σιρακηνῆς καὶ ὅση μεταξὺ

ἔρημος, εἰς τὴν Μαιῶτιν ἐκδίδωσι. τοὺς δὲ Γαργαρέας
συναναβῆναι μὲν ἐκ Θεμισκύρας φασὶ ταῖς Ἀμαζόσιν
εἰς τούσδε τοὺς τόπους, εἶτ' ἀποστάντας αὐτῶν πολε-
μεῖν μετὰ Θρᾳκῶν καὶ Εὐβοέων τινῶν πλανηθέντων
μέχρι δεῦρο πρὸς αὐτάς, ὕστερον δὲ καταλυσαμένους
τὸν πρὸς αὐτὰς πόλεμον ἐπὶ τοῖς λεχθεῖσι ποιήσασθαι
συμβάσεις, ὥστε τέκνων συγκοινωνεῖν μόνον, ζῆν δὲ
καθ' αὑτοὺς ἑκατέρους.
Ἴδιον δέ τι συμβέβηκε τῷ λόγῳ [τῷ] περὶ τῶν Ἀμα-
ζόνων· οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι τὸ μυθῶδες καὶ τὸ ἱστορικὸν
διωρισμένον ἔχουσι· τὰ γὰρ παλαιὰ καὶ ψευδῆ καὶ τε-
ρατώδη μῦθοι καλοῦνται, ἡ δ' ἱστορία βούλεται τἀλη-
θές, ἄν τε παλαιὸν ἄν τε νέον, καὶ τὸ τερατῶδες ἢ οὐκ
 229

ἔχει ἢ σπάνιον· περὶ δὲ τῶν Ἀμαζόνων τὰ αὐτὰ λέγε-

ται καὶ νῦν καὶ πάλαι, τερατώδη τε ὄντα καὶ πίστεως
πόρρω. τίς γὰρ ἂν πιστεύσειεν, ὡς γυναικῶν στρατὸς
ἢ πόλις ἢ ἔθνος συσταίη ἄν ποτε χωρὶς ἀνδρῶν; καὶ οὐ
μόνον γε συσταίη, ἀλλὰ καὶ ἐφόδους ποιήσαιτο ἐπὶ τὴν
ἀλλοτρίαν καὶ κρατήσειεν οὐ τῶν ἐγγὺς μόνον ὥστε
καὶ μέχρι τῆς νῦν Ἰωνίας προελθεῖν

Στράβων Γεωγραφικά. Book 11, chap. 9, sec. 3, li. 9

ρον καὶ τὸ Σκυθικόν, πλέον μέντοι τὸ χρήσιμον πρὸς

ἡγεμονίαν καὶ τὴν ἐν τοῖς πολέμοις κατόρθωσιν.
Φασὶ δὲ τοὺς Πάρνους Δάας μετανάστας εἶναι
ἐκ τῶν ὑπὲρ τῆς Μαιώτιδος Δαῶν, οὓς Ξανδίους ἢ
Παρίους καλοῦσιν· οὐ πάνυ δ' ὡμολόγηται Δάας εἶ-
ναί τινας τῶν ὑπὲρ τῆς Μαιώτιδος Σκυθῶν· ἀπὸ
τούτων δ' οὖν ἕλκειν φασὶ τὸ γένος τὸν Ἀρσάκην, οἱ
δὲ Βακτριανὸν λέγουσιν αὐτόν, φεύγοντα δὲ τὴν αὔ-
ξησιν τῶν περὶ Διόδοτον ἀποστῆσαι τὴν Παρθυαίαν.
εἰρηκότες δὲ πολλὰ περὶ τῶν Παρθικῶν νομίμων ἐν
τῇ ἕκτῃ τῶν ἱστορικῶν ὑπομνημάτων βίβλῳ, δευτέρᾳ
δὲ τῶν μετὰ Πολύβιον, παραλείψομεν ἐνταῦθα μὴ
ταυτολογεῖν δόξωμεν, τοσοῦτον εἰπόντες μόνον ὅτι
τῶν Παρθυαίων συνέδριόν φησιν εἶναι Ποσειδώνιος
διττόν, τὸ μὲν συγγενῶν τὸ δὲ σοφῶν καὶ μάγων, ἐξ
ὧν ἀμφοῖν τοὺς βασιλεῖς καθίστασθαι.
Ἡ δ' Ἀρία καὶ ἡ Μαργιανὴ κράτιστα χωρία ἐστὶ
ταύτῃ, τῇ μὲν ὑπὸ τῶν ὀρῶν ἐγκλειόμενα τῇ δ' ἐν πε-
δίοις τὰς οἰκήσεις ἔχοντα. τὰ μὲν οὖν ὄρη νέμονται
σκηνῖταί τινες, τὰ δὲ πεδία ποταμοῖς διαρρεῖται πο-
τίζουσιν αὐτὰ τὰ μὲν τῷ Ἀρίῳ τὰ δὲ Μάργῳ.

Στράβων Γεωγραφικά. Book 13, chap. 4, sec. 9, li. 7

... ἡ δὲ τοῦ Τιβερίου πρόνοια τοῦ καθ' ἡμᾶς ἡγε-

μόνος καὶ ταύτην καὶ τῶν ἄλλων συχνὰς ἀνέλαβε ταῖς
εὐεργεσίαις, ὅσαι περὶ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἐκοινώνησαν
τοῦ αὐτοῦ πάθους.
Ἄνδρες δ' ἀξιόλογοι γεγόνασι τοῦ αὐτοῦ γένους
Διόδωροι δύο οἱ ῥήτορες, ὧν ὁ πρεσβύτερος ἐκαλεῖτο
Ζωνᾶς, ἀνὴρ πολλοὺς ἀγῶνας ἠγωνισμένος ὑπὲρ τῆς
Ἀσίας, κατὰ δὲ τὴν Μιθριδάτου τοῦ βασιλέως ἔφοδον
αἰτίαν ἐσχηκὼς ὡς ἀφιστὰς παρ' αὐτοῦ τὰς πόλεις ἀπε-
 230

λύσατο τὰς διαβολὰς ἀπολογησάμενος· τοῦ δὲ νεωτέ-

ρου φίλου ἡμῖν γενομένου καὶ ἱστορικὰ συγγράμματα
ἔστι καὶ μέλη καὶ ἄλλα ποιήματα τὴν ἀρχαίαν γραφὴν
ἐπιφαίνοντα ἱκανῶς. Ξάνθος δὲ ὁ παλαιὸς συγγραφεὺς
Λυδὸς μὲν λέγεται, εἰ δὲ ἐκ Σάρδεων οὐκ ἴσμεν.
Μετὰ δὲ Λυδούς εἰσιν οἱ Μυσοὶ καὶ πόλις Φιλαδέλ-
φεια σεισμῶν πλήρης. οὐ γὰρ διαλείπουσιν οἱ τοῖχοι
διιστάμενοι καὶ ἄλλοτ' ἄλλο μέρος τῆς πόλεως κακο-
παθοῦν· οἰκοῦσιν οὖν ὀλίγοι διὰ τοῦτο τὴν πόλιν, οἱ
δὲ πολλοὶ καταβιοῦσιν ἐν τῇ χώρᾳ γεωργοῦντες, ἔχοντες
εὐδαίμονα γῆν· ἀλλὰ καὶ τῶν ὀλίγων θαυμάζειν ἔστιν
ὅτι οὕτω φιλοχωροῦσιν, ἐπισφαλεῖς τὰς οἰκήσεις ἔχον

Στράβων Γεωγραφικά. Book 16, chap. 4, sec. 19, li. 35

τοῖς ἄλλοις. γίνεται δ' ἐν τοῖς Σαβαίοις καὶ τὸ λάριμνον,

εὐωδέστατον θυμίαμα. ἐκ δὲ τῆς ἐμπορίας οὗτοί τε καὶ
Γερραῖοι πλουσιώτατοι πάντων εἰσίν, ἔχουσί τε παμ-
πληθῆ κατασκευὴν χρυσωμάτων τε καὶ ἀργυρωμάτων,
κλινῶν τε καὶ τριπόδων καὶ κρατήρων σὺν ἐκπώμασι
καὶ τῇ τῶν οἴκων πολυτελείᾳ· καὶ γὰρ θυρώματα καὶ
τοῖχοι καὶ ὀροφαὶ δι' ἐλέφαντος καὶ χρυσοῦ καὶ ἀργύ-
ρου λιθοκολλήτου τυγχάνει διαπεποικιλμένα. ταῦτα
μὲν περὶ τούτων εἴρηκε, τἆλλα δὲ τὰ μὲν παραπλησίως
τῷ Ἐρατοσθένει λέγει, τὰ δὲ παρὰ τῶν ἄλλων ἱστορι-
κῶν παρατίθησιν.
Ἐρυθρὰν γὰρ λέγειν τινὰς τὴν θάλατταν ἀπὸ τῆς
χροιᾶς τῆς ἐμφαινομένης κατ' ἀνάκλασιν, εἴτε ἀπὸ τοῦ
ἡλίου κατὰ κορυφὴν ὄντος εἴτε ἀπὸ τῶν ὀρῶν ἐρυθραι-
νομένων ἐκ τῆς ἀποκαύσεως· ἀμφοτέρως γὰρ εἰκάζειν·
Κτησίαν δὲ τὸν Κνίδιον πηγὴν ἱστορεῖν ἐκδιδοῦσαν
εἰς τὴν θάλατταν ἐρευθὲς καὶ μιλτῶδες ὕδωρ· Ἀγα-
θαρχίδην δὲ τὸν ἐκείνου πολίτην παρά τινος Βόξου,
[Πέρσου] τὸ γένος, ἱστορῆσαι διότι Πέρσης τις Ἐρύ-
θρας, ἱπποφορβίου τινὸς ὑπὸ λεαίνης οἴστρῳ κατα-
σχομένης ἐξελαθέντος μέχρι θαλάττης

Στραβων Γεωγραφικά. ., Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,91,F,

fragm.1, li. 2

Καῖσαρ, ὧν εἰς ἃς μὲν πέμπει τοὺς ἐπιμελησομένους

ὑπατικοὺς ἄνδρας, εἰς ἃς δὲ στρατηγικούς, εἰς ἃς δὲ καὶ
ἱππικούς· καὶ βασιλεῖς δὲ καὶ δυνάσται καὶ δεκαρχίαι
 231

τῆς ἐκείνου μερίδος καὶ εἰσὶ καὶ ὑπῆρξαν ἀεί.

SUID. s. Στράβων· Ἀμασεύς, φιλόσοφος· γέγονεν ἐπὶ Τιβερίου
Καίσαρος. ἔγραψε Γεωγραφίαν ἐν βιβλίοις ιζ.
RANDNOTIZ COD. A SUID. s. Πολύβιος: ἰστέον ὅτι διαδέχεται
τὴν Πολυβίου ἱστορίαν Ποσειδώνιος Ὀλβιοπολίτης σοφιστής (87 T 12b).
ἔγραψε δὲ καὶ Στράβων τὰ μετὰ Πολύβιον, ἐν λόγοις μγ.
STRABON XI 9, 3: εἰρηκότες δὲ πολλὰ περὶ τῶν
Παρθικῶν νομίμων ἐν τῆι ἕκτηι τῶν Ἱστορικῶν Ὑπομνημάτων βίβλωι,
δευτέραι δὲ τῶν μετὰ Πολύβιον, παραλείψομεν ἐνταῦθα, μὴ ταὐτολογεῖν
δόξωμεν, τοσοῦτον εἰπόντες μόνον, ὅτι τῶν Παρθυαίων συνέδριόν φησιν
εἶναι Ποσειδώνιος (87 F 71) διττόν, τὸ μὲν συγγενῶν, τὸ δὲ σοφῶν καὶ
μάγων, ἐξ ὧν ἀμφοὶν τοὺς βασιλεῖς καθίστασθαι.
STRABON I 1, 22 – 23: ἁπλῶς δὲ κοινὸν εἶναι τὸ σύγ-
γραμμα τοῦτο δεῖ καὶ πολιτικὸν καὶ δημωφελὲς ὁμοίως ὥσπερ τὴν τῆς
ἱστορίας γραφήν. κἀκεῖ δὲ πολιτικὸν λέγομεν οὐχὶ τὸν παντάπασιν ἀπαί-
δευτον, ἀλλὰ τὸν μετασχόντα τῆς τε ἐγκυκλίου καὶ συνήθους ἀγωγῆς τοῖς
ἐλευθέροις καὶ τοῖς φιλοσοφοῦσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν οὔτε ψέγειν δύναιτο
καλῶς οὔτ' ἐπαινεῖν οὐδὲ κρίνειν ὅσα μνήμης ἄξια τῶν γεγονότων,

Στραβων Γεωγραφικά. ., Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,91,F,

fragm.2, li. 8

δόξωμεν, τοσοῦτον εἰπόντες μόνον, ὅτι τῶν Παρθυαίων συνέδριόν φησιν

εἶναι Ποσειδώνιος (87 F 71) διττόν, τὸ μὲν συγγενῶν, τὸ δὲ σοφῶν καὶ
μάγων, ἐξ ὧν ἀμφοὶν τοὺς βασιλεῖς καθίστασθαι.
STRABON I 1, 22 – 23: ἁπλῶς δὲ κοινὸν εἶναι τὸ σύγ-
γραμμα τοῦτο δεῖ καὶ πολιτικὸν καὶ δημωφελὲς ὁμοίως ὥσπερ τὴν τῆς
ἱστορίας γραφήν. κἀκεῖ δὲ πολιτικὸν λέγομεν οὐχὶ τὸν παντάπασιν ἀπαί-
δευτον, ἀλλὰ τὸν μετασχόντα τῆς τε ἐγκυκλίου καὶ συνήθους ἀγωγῆς τοῖς
ἐλευθέροις καὶ τοῖς φιλοσοφοῦσιν· οὐδὲ γὰρ ἂν οὔτε ψέγειν δύναιτο
καλῶς οὔτ' ἐπαινεῖν οὐδὲ κρίνειν ὅσα μνήμης ἄξια τῶν γεγονότων, ὅτωι
μηδὲν ἐμέλησεν ἀρετῆς καὶ φρονήσεως καὶ τῶν εἰς ταῦτα λόγων .....
(23) διόπερ ἡμεῖς πεποιηκότες Ὑπομνήματα Ἱστορικὰ χρήσιμα, ὡς
ὑπολαμβάνομεν, εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ πολιτικὴν φιλοσοφίαν, ἔγνωμεν προς-
θεῖναι καὶ τήνδε τὴν σύνταξιν· ὁμοειδὴς γὰρ καὶ αὐτὴ καὶ πρὸς τοὺς
αὐτοὺς ἄνδρας καὶ μάλιστα τοὺς ἐν ταῖς ὑπεροχαῖς. ἔτι δὲ τὸν αὐτὸν
τρόπον, ὅνπερ ἐκεῖ τὰ περὶ τοὺς ἐπιφανεῖς ἄνδρας καὶ βίους τυγχάνει
μνήμης, τὰ δὲ μικρὰ καὶ ἄδοξα παραλείπεται, κἀνταῦθα δεῖ τὰ μικρὰ
καὶ τὰ ἀφανῆ παραπέμπειν, ἐν δὲ τοῖς ἐνδόξοις καὶ μεγάλοις καὶ ἐν οἷς
τὸ πραγματικὸν καὶ εὐμνημόνευτον καὶ ἡδὺ διατρίβειν. καθάπερ γε καὶ
ἐν τοῖς κολοσσικοῖς ἔργοις οὐ τὸ καθ' ἕκαστον ἀκριβὲς ζητοῦμεν, ἀλλὰ
 232

τοῖς καθόλου προσέχομεν μᾶλλον, εἰ καλῶς τὸ ὅλον, οὕτως κἀν τούτοις

δεῖ ποιεῖσθαι τὴν κρίσιν· κολοσσουργία γάρ τις καὶ αὕτη,

Στραβων Γεωγραφικά. ., Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,91,F,

fragm.9, li. 4

Ἰουδαίαν, μᾶλλον δὲ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης πρότερον μέρος.»

Στράβων μὲν δὴ ταῦτα λέγει.
PLUTARCH. Sulla 26: Σύλλαι δὲ διατρίβοντι περὶ τὰς Ἀθήνας
ἄλγημα ναρκῶδες μετὰ βάρους εἰς τοὺς πόδας ἐνέπεσεν, ὅ φησιν ὁ
Στράβων
ποδάγρας ψελλισμὸν εἶναι. διαπλεύσας οὖν εἰς Αἴδηψον ἐχρῆτο τοῖς
θερμοῖς ὕδασι, ῥαιθυμῶν ἅμα καὶ συνδιημερεύων τοῖς περὶ τὸν Διόνυσον
τεχνίταις.
– Lucull. 28: ταύτης τῆς μάχης Ἀντί-
οχος ὁ φιλόσοφος ἐν τῆι Περὶ θεῶν γραφῆι μνησθεὶς οὔ φησιν ἄλλην
ἐφεωρακέναι τοιαύτην τὸν ἥλιον. Στράβων δ' ἕτερος φιλόσοφος ἐν τοῖς
Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασιν αὐτοὺς λέγει τοὺς Ῥωμαίους αἰσχύνεσθαι καὶ
καταγελᾶν ἑαυτῶν ἐπ' ἀνδράποδα τοιαῦτα δεηθέντας ὅπλων. Λιούιος δὲ
(per. 98) .....
JOSEPH. c. Ap. II 83 – 84: quia vero Antiochus neque
iustam fecit templi depraedationem, sed egestate pecuniarum ad hoc
accessit, cum non esset hostis, et super nos auxiliatores suos et amicos
adgressus est nec aliquid dignum derisione illic invenit, multi et digni
conscriptores super hoc quoque testantur, Polybius Megalopolita Strabon
Cappadox Nicolaus Damascenus (90 F 91) Timagenes (88 F 4) et Castor
temporum conscriptor (250 F 13) et Apollodorus (244 F 79) .....

Εύμελος Corinthiaca (Αποσπάσματα )

Volume-Jacobyʹ-F 3b,451,F, fragm.2c, li. 8

ἱστορεῖ καὶ Σιμωνίδης (PLG4 F 48). ὅτι δὲ καὶ ἀθάνατος ἦν ἡ Μήδεια, Μου-
σαῖος ἐν τῶι Περὶ Ἰσθμίων (455 F 1) ἱστορεῖ, ἅμα καὶ περὶ τῶν τῆς Ἀκραίας
Ἥρας ἑορτῶν ἐκτιθείς.
SCHOL. PINDAR. Ol. 13, 74 f: διὰ τί Μηδείας
ἐμνημόνευσεν; ὅτι ἡ Κόρινθος πατρῶιον αὐτῆς κτῆμα γέγονε τούτωι τῶι
λόγωι· Ἀλωεὺς γὰρ καὶ Αἰήτης ὁ Μηδείας πατὴρ ἐγένοντο παῖδες Ἡλίου
καὶ Ἀντιόπης· τούτοις ὁ Ἥλιος διένειμε τὴν χώραν, καὶ ἔλαβεν Ἀλωεὺς
τὴν ἐν Ἀρκαδίαι (?), τὴν δὲ Κόρινθον Αἰήτης. Αἰήτης δὲ μὴ ἀρεσθεὶς τῆι
ἀρχῆι Βούνωι μέν τινι Ἑρμοῦ υἱῶι παρέδωκε τὴν πόλιν, εἰπὼν φυλάττειν
 233

τοῖς ἐσομένοις ἐξ αὐτοῦ, αὐτὸς δὲ εἰς Κολχίδα τῆς Σκυθίας ἀφικόμενος

ὤικησε βασι-λεύων. διδάσκει δὲ τοῦτο Εὔμηλός τις ποιητὴς ἱστορικός,
εἰπὼν «ἀλλ' ὅτε δ' Αἰήτης καὶ Ἀλωεὺς ἐξεγένοντο / Ἠελίου τε καὶ
Ἀντιόπης, τότε δ' ἄνδιχα χώρην /, δάσσατο παισὶν ἑοῖς Ὑπερίονος ἀγλαὸς
υἱός· / ἣν μὲν ἔχ' Ἀσωπός, ταύτην πόρε δίωι Ἀλωεῖ, / ἣν δ' Ἐφύρη
κτεάτισσ', Αἰήτηι δῶκεν ἅπασαν. / Αἰήτης δ' ἄρ' ἑκὼν Βούνωι παρέδωκε
φυλάσσειν, / εἰσόκεν αὐτὸς ἵκοιτ' ἢ ἐξ
αὐτοῖό τις ἄλλος, / ἢ παῖς ἢ υἱωνός· ὁ δ' ἵκετο Κολχίδα γαῖαν». Βοῦνος δὲ
Ἑρμοῦ καὶ νύμφης τινὸς παῖς.
SCHOL. APOLL. RHOD. 3, 1354/6a: οἱ δ' ἤδη κατὰ πᾶσαν ἀναστα-
χύεσκον ἄρουραν / γηγενέες κ.τ.λ.] οὗτος καὶ οἱ ἑξῆς στίχοι εἰλημμένοι
εἰσὶ παρ' Εὐμήλου, παρ' ὧι φησι Μήδεια πρὸς Ἴδμονα. Σοφοκλῆς δὲ ἐν
ταῖς Κολχίσι (F 317 N2) πεποίηκε τὸν ἄγγελον, τοῦ Αἰήτου πυθομένου

Dionysius I Trag., Testimonium Volume-Jacobyʹ-T 3b,557,T, fragm.1, li.

2

ΣΟΎΔΑ s. v. Διονύσιος, Σικελίας τύραννος· ἔγραψε τραγωιδίας

καὶ κωμωιδίας καὶ ἱστορικά.

ἈκουσίλαοςΣωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,2,T, fragm.1, li. 2

SUID. s. Ἀκουσίλαος· Κάβα υἱός· Ἀργεῖος ἀπὸ Κερκάδος πόλεως

οὔσης Αὐλίδος πλησίον. ἱστορικὸς πρεσβύτατος. ἔγραψε δὲ Γενεαλογίας
ἐκ δέλτων
χαλκῶν, ἃς λόγος εὑρεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ ὀρύξαντά τινα τόπον τῆς οἰκίας
αὐτοῦ.
DIONYS. HAL. De Thuc. 5: ἀρχαῖοι μὲν οὖν συγγραφεῖς ... πρὸ
τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου· ... ὅ τε Ἀργεῖος Ἀκουσίλαος·
JOSEPH. c. Apion. I 13 (EUSEB. PE X 7 p. 478 AB): οἱ
μέντοι τὰς ἱστορίας ἐπιχειρήσαντες συγγράφειν παρ' αὐτοῖς, λέγω δὲ τοὺς
περὶ Κάδμον τε τὸν Μιλήσιον (III) καὶ τὸν Ἀργεῖον Ἀκουσίλαον καὶ
μετὰ τοῦτον εἴ τινες ἄλλοι λέγονται γενέσθαι, βραχὺ τῆς Περσῶν ἐπὶ τὴν
Ἑλλάδα στρατείας τῶι χρόνωι προύλαβον.
MENAND. Π. ἐπιδεικτ. 6. III 338, 4 Sp: οἱ μέν γε νομίζοντες
οὐδὲν διαφέρειν καὶ τὰς γενεαλογίας μύθους εἶναί φασιν,

ἈκουσίλαοςΣωζόμενα. Fragm.2, li. 2

 234

SCHOL THUKYD. I 51, 4 Ἀνδοκίδης] ὁ εἷς τῶν δέκα ῥητόρων, ὥς φησιν

Ἀκουσίλαος.
JOSEPH. A J I 108: Ἡσίοδός τε (F 256) καὶ Ἑκαταῖος (1 F 35) καὶ Ἑλλά-
νικος (4 F 202) καὶ Ἀκουσίλαος ... ἱστοροῦσι τοὺς ἀρχαίους ζήσαντας ἔτη
χίλια. DIOG. I 41 [s. c. 10, 1] ἔνιοι προστιθέασιν Ἀκουσίλαον Κάβα ἢ
Σκάβρα Ἀρ-γεῖον. (42) Ἕρμιππος δ' ἐν τῶι Περὶ τῶν σοφῶν [fr. 8 FHG
III 37] ἑπτακαίδεκά φησιν ... εἶναι δὲ Σόλωνα, Θαλῆν, Πιττακόν, Βίαντα,
Χίλωνα, Μύσωνα, Κλεό-βουλον, Περίανδρον, Ἀνάχαρσιν, Ἀκουσίλαον,
Ἐπιμενίδην [3 A], Λεώφαντον, Φερεκύδην [7 A 2a] κτλ.
SUID. Ἀ. Κάβα υἱὸς Ἀργεῖος, ἀπὸ Κερκάδος πόλεως οὔσης Αὐλίδος
πλησίον, ἱστορικὸς πρεσβύτατος. ἔγραψε δὲ Γενεαλογίας ἐκ δέλτων
χαλκῶν, ἃς λόγος εὑρεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ ὀρύξαντά τινα τόπον τῆς οἰκίας
αὐτοῦ. – Ἑκαταῖος ... πρῶτος δὲ ἱστορίαν πεζῶς ἐξήνεγκε, συγγραφὴν
δὲ Φερεκύδης· τὰ γὰρ Ἀκουσιλάου νοθεύεται.
CLEM. Strom VI 26 (II 443, 2 St.) τὰ δὲ Ἡσιόδου μετήλλαξαν εἰς πεζὸν
λόγον καὶ ὡς ἴδια ἐξήνεγκαν Εὔμηλός [FHG II 20] τε καὶ Ἀ. οἱ
ἱστοριογράφοι. SUID. Σαβῖνος σοφιστὴς γεγονὼς ἐπὶ Ἀδριανοῦ
Καίσαρος· ἔγραψεν... Εἰς Θουκυδίδην καὶ Ἀκουσίλαον καὶ ἄλλους
ὑπομνήματα καὶ ἕτερά τινα ἐξηγητικά.
DAMASC. de princ. 124 [I 320, 10 R.] Ἀ. δὲ
Χάος μὲν ὑποτίθεσθαί μοι δοκεῖ τὴν πρώτην ἀρχὴν ὡς πάντηι
ἄγνωστον, τὰς δὲ δύο μετὰ τὴν μίαν· Ἔρεβος μὲν τὴν ἄρρενα, τὴν

Φλάβιος Ιώσηπος. Antiquitates Judaicae Book 12, chap. 111, li. 1

καὶ διαμεῖναι ταῦθ', ὡς ἔχοι, καὶ μὴ μετακινεῖν αὐτά. ἁπάντων

δ' ἐπαινεσάντων τὴν γνώμην ἐκέλευσαν, εἴ τις ἢ περισσόν τι προς-
γεγραμμένον ὁρᾷ τῷ νόμῳ ἢ λεῖπον, πάλιν ἐπισκοποῦντα τοῦτο
καὶ ποιοῦντα φανερὸν διορθοῦν, σωφρόνως τοῦτο πράττοντες, ἵνα
τὸ κριθὲν ἅπαξ ἔχειν καλῶς εἰς ἀεὶ διαμένῃ.
Ἐχάρη μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ ἐπὶ τούτῳ τὴν αὐτοῦ προαί-
ρεσιν εἴς τι χρήσιμον ὁρῶν τετελειωμένην, μάλιστα [ὡς] δὲ τῶν
νόμων ἀναγνωσθέντων αὐτῷ καὶ τὴν διάνοιαν καὶ τὴν σοφίαν ἐξε-
πλάγη τοῦ νομοθέτου καὶ πρὸς τὸν Δημήτριον ἤρξατο ποιεῖσθαι
λόγους, πῶς οὕτως θαυμαστῆς οὔσης τῆς νομοθεσίας οὐδεὶς οὔτε
τῶν ἱστορικῶν αὐτῆς οὔτε τῶν ποιητῶν ἐπεμνήσθη. ὁ δὲ Δημή-
τριος μηδένα τολμῆσαι τῆς τῶν νόμων τούτων ἀναγραφῆς ἅψασθαι
διὰ τὸ θείαν αὐτὴν εἶναι καὶ σεμνὴν ἔφασκεν, καὶ ὅτι βλαβεῖεν
ἤδη τινὲς τούτοις ἐγχειρήσαντες ὑπὸ τοῦ θεοῦ, δηλῶν ὡς Θεόπομ-
πός τε βουληθεὶς ἱστορῆσαί τι περὶ τούτων ἐταράχθη τὴν διάνοιαν
πλείοσιν ἢ τριάκοντα ἡμέραις καὶ παρὰ τὰς ἀνέσεις ἐξιλάσκετο
τὸν θεόν, ἐντεῦθεν αὐτῷ γενέσθαι τὴν παραφροσύνην ὑπονοῶν·
 235

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὄναρ εἶδεν ὅτι τοῦτ' αὐτῷ συμβαίη περιεργαζο-
μένῳ τὰ θεῖα καὶ ταῦτ' ἐκφέρειν εἰς κοινοὺς ἀνθρώπους θελήσαντι·
καὶ ἀποσχόμενος κατέστη τὴν διάνοιαν. ἐδήλου δὲ καὶ περὶ Θεο-
δέκτου τοῦ τῶν τραγῳδιῶν ποιητοῦ ἀναφέρεσθαι, ὅτι βουληθεὶς

Καλλισθένης Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,124,T, fragm.36, li. 1

PORPHYR. b. EUSEB. PE X 3 p. 464 B: καὶ τί γὰρ Ἐφόρου

(70 T 17) ἴδιον ἐκ τῶν Δαιμάχου (65) καὶ Καλλισθένους καὶ Ἀνα-
ξιμένους (72) αὐταῖς λέξεσιν ἔστιν ὅτε τρισχιλίους ὅλους μετατιθέντος
στίχους. ZENON PAP. (ed. W. L. Westermann u.a.) II, 1940,
no. 60: ]α κατηνέχθη | [Ἐ]φαρμόστωι βυβλία· | Συναγωγὴ τῶν π̣ρο|[ξε-
νιῶν(?)] Καλλισθένου̣ς | [καὶ τῶν π]ρ̣εσβειῶν | [....(.)]πο̣πα̣ς ..α.
[SKYMN.] Perieg. 124: ἀκολουθῶν δὲ καὶ Καλλισθέν[η].
PLIN. I 12; 13: continentur ... de peregrinis arboribus ....
ex .... Theophrasto Herodoto Callisthene Isigono Clitarcho ....
LISTEN D. GR. PROFANSCHRIFTST. tab. MC: ἱστορικοὶ ι·
Θουκυδίδης. Ἡρόδοτος. Ξενοφῶν. Φίλιστος. Θεόπομπος. Ἔφορος .
Ἀναξιμένης. Καλλισθένης. Ἑλλάνικος. Πολύβιος.
ATHEN. XIII 10 p. 560 BC: καὶ ὁ
Κρισαικὸς δὲ πόλεμος ὀνομαζόμενος, ὥς φησι Καλλισθένης ἐν τῶι Περὶ
τοῦ Ἱεροῦ πολέμου, ὅτε Κιρραῖοι πρὸς Φωκεῖς ἐπολέμησαν, δεκαέτης ἦν,
ἁρπασάντων Κιρραίων τὴν Πελάγοντος τοῦ Φωκέως θυγατέρα Μεγιστὼ
καὶ τὰς Ἀργείων θυγατέρας ἐπανιούσας ἐκ τοῦ Πυθικοῦ ἱεροῦ. δεκάτωι
δὲ ἔτει ἑάλω καὶ ἡ Κίρρα.
Didym. zu Demosth.

Καλλισθένης Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2b,124,F, fragm.10a, li.

3

ὅτι Θηβαίων εἰς τὴν Λακωνικὴν ἐμβαλλόντων ἔπεμψαν Λακεδαιμόνιοι

πρὸς Ἀθηναίους περὶ συμμαχίας λέγοντες. καὶ ὅσα μὲν τοὺς Ἀθηναίους
πεποιήκασιν οἱ Λακεδαιμόνιοι εὖ, τούτων ἑκόντες ἐπελανθάνοντο, ἃ δ'
αὐτοὶ πρὸς Ἀθηναίων χρηστὰ ἐπεπόνθεισαν, τούτων ἐμέμνηντο, ὡς διὰ
τούτων αὐτοὺς ἐπαξόμενοι πρὸς συμμαχίαν μᾶλλον.
HARPOKR. s. Σφοδρίας· ... στρατηγὸς Λακεδαιμονίων ...
φησὶ δ' αὐτὸν ὁ Καλλισθένης ἐν β Ἑλληνικῶν εὐήθη τε εἶναι λίαν καὶ
κοῦφον πρὸς τὰς ἐλπίδας. SCHOL. EURIP. Hek. 910: Καλλισθένης ἐν β
τῶν Ἑλληνι-κῶν οὕτως γράφει· «ἑάλω μὲν ἡ Τροία Θαργηλιῶνος μηνός,
ὡς μέν τινες τῶν ἱστορικῶν, ιβ ἱσταμένου, ὡς δὲ ὁ τὴν
Μικρὰν Ἰλιάδα, η φθίνοντος. διορίζει γὰρ αὐτὸς τὴν
ἅλωσιν φάσκων συμβῆναι τότε τὴν κατάληψιν, ἡνίκα
 236

’νὺξ μὲν ἔην μέσση, λαμπρὰ δ' ἐπέτελλε σελήνη’· μεσο-

νύκτιος δὲ μόνον τῆι ὀγδόηι φθίνοντος ἀνατέλλει, ἐν
ἄλληι δ' οὔ.» PLUT. Camill. 19, 7: ἐνήνοχε δὲ καὶ ὁ Θαργηλιὼν
μὴν τοῖς βαρβάροις ἐπιδήλως ἀτυχίας· καὶ γὰρ Ἀλέξανδρος ἐπὶ Γρανικῶι
τοὺς βασιλέως στρατηγοὺς Θαργηλιῶνος ἐνίκησε, καὶ Καρχηδόνιοι περὶ
Σικελίαν ὑπὸ Τιμολέοντος ἡττῶντο τῆι ἑβδόμηι φθίνοντος, περὶ ἣν δοκεῖ
καὶ τὸ Ἴλιον ἁλῶναι [Θαργηλιῶνος], ὡς Ἔφορος (70 F 226)

Έφορος , Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,70,T, fragm.1, li. 2

SUID. s. Ἔφιππος (126 T 1)· ** Κυμαῖος, υἱὸς Δημοφίλου, οἱ

δὲ Ἀντιόχου· Ἰσοκράτους ἀκουστὴς τοῦ ῥήτορος· ἱστορικός. ἔσχε δὲ υἱὸν
Δημόφιλον τὸν ἱστορικόν (T 9). ἦν δὲ τοῖς χρόνοις κατὰ τὴν ἀναρχίαν
Ἀθηναίων ἐπὶ τῆς ἐνενηκοστῆς τρίτης ὀλυμπιάδος, ὡς
καὶ πρὸ τῆς Φιλίππου βασιλείας εἶναι τοῦ Μακεδόνος. ἔγραψεν
ἀπὸ τῆς Ἰλίου πορθήσεως καὶ τῶν Τρωικῶν (T 8; 10) μέχρι τῶν αὑτοῦ
χρόνων βιβλία λ. Περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν βιβλία κδ· Παραδόξων τῶν
ἑκασταχοῦ βιβλία ιε· Εὑρημάτων ὧν ἕκαστος εὗρε βιβλία β (F 2 – 5)· καὶ
λοιπά (F 1; 6). STRABON XIII 3, 6: ἀνὴρ δ' ἄξιος μνήμης ἐκ τῆσδε τῆς
πόλεως (sc. Κύμης) ἀναντιλέκτως μέν ἐστιν Ἔφορος , τῶν Ἰσοκράτους
γνωρίμων τοῦ ῥήτορος, ὁ τὴν Ἱστορίαν συγγράψας καὶ τὰ Περὶ τῶν

Έφορος , Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,70,T, fragm.2b, li. 2

καὶ πρὸ τῆς Φιλίππου βασιλείας εἶναι τοῦ Μακεδόνος. ἔγραψεν

ἀπὸ τῆς Ἰλίου πορθήσεως καὶ τῶν Τρωικῶν (T 8; 10) μέχρι τῶν αὑτοῦ
χρόνων βιβλία λ. Περὶ ἀγαθῶν καὶ κακῶν βιβλία κδ· Παραδόξων τῶν
ἑκασταχοῦ βιβλία ιε· Εὑρημάτων ὧν ἕκαστος εὗρε βιβλία β (F 2 – 5)· καὶ
λοιπά (F 1; 6).
STRABON XIII 3, 6: ἀνὴρ δ' ἄξιος μνήμης ἐκ τῆσδε τῆς
πόλεως (sc. Κύμης) ἀναντιλέκτως μέν ἐστιν Ἔφορος , τῶν Ἰσοκράτους
γνωρίμων τοῦ ῥήτορος, ὁ τὴν Ἱστορίαν συγγράψας καὶ τὰ Περὶ τῶν
εὑρημάτων.
ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ. s. Κύμη· .. ἐντεῦθεν ἦν Ἔφορος ὁ
ἱστορικός. SOLIN. 40, 6: ingenia Asiatica inclita ..... Ιστορίαι.
conditores Xanthus Hecataeus Herodotus, cum quibus Ephorus et
Theopompus. PHOT. bibl. 176 p. 121 a 23: φασὶ δὲ αὐτόν (sc. Θεόπομπον
115 T 5) τε καὶ Ἔφορον Ἰσοκράτους γενέσθαι μαθητάς. δῆλον δὲ τοῦτο
ποιοῦσι καὶ οἱ λόγοι. ... καὶ τὰς ἱστορικὰς δὲ ὑποθέσεις τὸν διδάσκαλον
αὐτοῖς προβαλεῖν, τὰς μὲν ἄνω τῶν χρόνων Ἐφόρωι, Θεοπόμπωι δὲ τὰς
 237

μετὰ Θουκυδίδην Ἑλληνικάς, πρὸς τὴν ἑκατέρου φύσιν καὶ τὸ ἔργον

ἁρμοσάμενον (F 7). CICERO De or. II 57 postea vero ex
clarissima quasi rhetoris officina duo praestantes ingenio, Theopompus et
Ephorus,

Έφορος , Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,70,T, fragm.3a, li. 3

πόλεως (sc. Κύμης) ἀναντιλέκτως μέν ἐστιν Ἔφορος , τῶν Ἰσοκράτους

γνωρίμων τοῦ ῥήτορος, ὁ τὴν Ἱστορίαν συγγράψας καὶ τὰ Περὶ τῶν
εὑρημάτων.
ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ. s. Κύμη· .. ἐντεῦθεν ἦν Ἔφορος ὁ
ἱστορικός.
SOLIN. 40, 6: ingenia Asiatica inclita ..... Ιστορίαι.
conditores Xanthus Hecataeus Herodotus, cum quibus Ephorus et
Theopompus.
PHOT. bibl. 176 p. 121 a 23: φασὶ δὲ αὐτόν (sc. Θεόπομπον 115 T 5) τε
καὶ Ἔφορον Ἰσοκράτους γενέσθαι μαθητάς. δῆλον δὲ τοῦτο ποιοῦσι καὶ οἱ
λόγοι.
... καὶ τὰς ἱστορικὰς δὲ ὑποθέσεις τὸν διδάσκαλον αὐτοῖς προβαλεῖν, τὰς
μὲν ἄνω
τῶν χρόνων Ἐφόρωι, Θεοπόμπωι δὲ τὰς μετὰ Θουκυδίδην Ἑλληνικάς,
πρὸς τὴν
ἑκατέρου φύσιν καὶ τὸ ἔργον ἁρμοσάμενον (F 7).
CICERO De or. II 57 postea vero ex
clarissima quasi rhetoris officina duo praestantes ingenio, Theopompus et
Ephorus, ab
Isocrate magistro impulsi se ad historiam contulerunt; causas omnino
nunquam attigerunt. SENECA De tranq. an. 7, 2: Isocrates Ephorum
iniecta manu a foro subduxit utiliorem componendis momumentis
historiarum ratus. [PLUTARCH.] Vit. X or. 839 A: τοῦ δὲ Κυμαίου
Ἐφόρου ἀπράκτου τῆς σχολῆς ἐξελθόντος καὶ πάλιν ὑπὸ τοῦ πατρὸς
Δημοφίλου πεμφθέντος ἐπὶ δευτέρωι

Έφορος , Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,70,T, fragm.32, li. 2

fectus ex optima disciplina, paeana sequitur aut dactylum, fugit autem

spondeum et trochaeum ... (F 107).
JOSEPH. c. Ap. I 16 (EUSEB. PE X 7 p. 478 D): ... ἢ
τίνα τρόπον Ἔφορος μὲν Ἑλλάνικον (4 T 18) ἐν τοῖς πλείστοις ψευδό-
μενον ἐπιδείκνυσιν, Ἔφορον δὲ Τίμαιος (III).
POLYB. XII 23, 1: ὅτι κατὰ τοῦ Ἐφόρου Τίμαιος πλείστην
πεποίηται καταδρομήν. DIOG. LAERT. II 110: γέγραφε (sc. Ἀλεξῖνος
 238

Ἠλεῖος) ... καὶ πρὸς Ἔφορον τὸν ἱστοριογράφον.

[SKYMN.] orb. descr. 109: ἤδη δ' ἐπ' ἀρχὴν εἶμι τῆς συντάξεως
τοὺς συγγραφεῖς ἐκθέμενος, οἷς δὴ χρώμενος τὸν ἱστορικὸν εἰς πίστιν
ἀναπέμπω λόγον· τῶι τὴν γεωγραφίαν γὰρ ἐπιμελέστατα γεγραφότι ...
Ἐρατοσθένει (V) μάλιστα συμπεπεισμένος Ἐφόρωι τε καὶ τῶι τὰς κτίσεις
εἰρηκότι ἐν πέντε βίβλοις Χαλκιδεῖ Διονυσίωι (IV) Δημητρίωι τε Καλλα-
τιανῶι συγγραφεῖ (85 T 5) κτλ.
PLIN. NH I 4: continentur situus gentes ... 21. Euboea
... 36. insularum in mari Atlantico ... ex auctoribus ... externis
... Ephoro (§ 64; 120 = F 151; 129).
I 5: ... 38. Chii ...
Ephoro (§ 136 = F 165).

Έφορος , Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,70,T, fragm.34, li. 2

... 36. insularum in mari Atlantico ... ex auctoribus ... externis

... Ephoro (§ 64; 120 = F 151; 129).
I 5: ... 38. Chii ...
Ephoro (§ 136 = F 165).
I 6: ... insulae Aethiopici maris ...
Ephoro (§ 198 f. = F 172).
I 7: continentur ... 49. de spatiis
vitae longissimis ... Damaste Ephoro (§ 154 = F 112) ... Stratone
qui contra Ephori Εὑρήματα scripsit ...
LISTEN D. GRIECH. PROFANSCHRIFTST. tab. C 51 (Rabe
Rh. Mus. LXV 339): ἱστορικοὶ ι· Θουκυδίδης Ἡρόδοτος Ξενοφῶν
Φίλιστος Θεόπομπος Ἔφορος Ἀναξιμένης Καλλισθένης Ἑλλάνικος
Πολύβιος. [PLUTARCH.] vit. Hom. I 2: Ἔφορος μὲν οὖν ὁ Κυμαῖος
ἐν συντάγματι τῶι ἐπιγραφομένωι Ἐπιχωρίωι Κυμαῖον αὐτὸν (sc.
Ὅμηρον) ἀποδεικνύναι πειρώμενός φησιν ὅτι Ἀπελλῆς καὶ Μαίων καὶ
Δῖος ἀδελφοὶ Κυμαῖοι τὸ γένος· ὧν Δῖος μὲν διὰ χρέα μετώικησεν εἰς
Ἄσκρην κώμην τῆς Βοιωτίας, κἀκεῖ γήμας Πυκιμήδην ἐγέννησεν
Ἡσίοδον· Ἀπελλῆς δὲ τελευ-τήσας ἐν τῆι πατρίδι Κύμηι κατέλιπε
θυγατέρα Κριθηίδα τοὔνομα, προστη-σάμενος αὐτῆς τὸν ἀδελφὸν
Μαίονα, ὃς διακορεύσας τὴν προειρημένην καὶ
τὴν ἀπὸ τῶν πολιτῶν ἐπὶ τῶι γεγονότι δείσας κατάγνωσιν,

Έφορος , Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,70,F, fragm.18a, li. 5

τες διημάρτανον, τοὺς ἐκ τῶν Θηβῶν συμμάχους μετελθεῖν πρότερον.

 239

κατὰ
τύχην δὲ ταύτηι τῆι στρατείαι τῶν Ἡρακλειδῶν τὴν Πελοπόννησον
κατασχόν-
των ἡγοῦντο τὸ μαντεῖον εἰρῆσθαι περὶ τῶν ἐν Θήβαις Αἰγειδῶν.» ἑτέρα
δὲ
ἡ σὺν Τιμομάχωι, ἐν ὧι πρὸς Ἀμυκλαεῖς Λακεδαιμονίοις καθειστήκει
πόλεμος.
THEON Progymn. 2 p. 67, 11: (F 13) καὶ περὶ τοῦ Ἀριστο-
δήμου ὡς ἐτελεύτησε κεραυνόβλητος γενόμενος.
– – 2 p. 67, 12: τῶν δὲ πραγματικῶν διηγήσεων
ἔστι μέν τινα καὶ παρὰ Ἡροδότου λαβεῖν, ὡς τὰ ἐκ τῆς τετάρτης (42) περὶ
τοῦ διαιρεῖσθαι τὴν ὅλην γῆν εἰς τρία μέρη ... καὶ παρὰ Θουκυδίδου ἐκ
τῆς πρώτης (20) τὰ περὶ τῆς ἀναιρέσεως Ἱππάρχου ... πλείω δὲ ἔχομεν
καὶ παρ' ἄλλων ἱστορικῶν λαβεῖν· παρὰ μὲν Ἐφόρου ἐκ τῆς πρώτης τὰ
περὶ τὴν διαίρεσιν τῆς Πελοποννήσου κατὰ τὴν τῶν Ἡρακλειδῶν κάθοδον.
STRABON VIII 8, 5: οὐκ ἄτοπον δ' ἴσως καὶ τοὺς οἰκιστὰς προσθεῖναι
τῶν τὴν Πελοπόννησον οἰκούντων, οὓς εἶπεν Ἔφορος , τοὺς μετὰ τὴν
Ἡρα-
κλειδῶν κάθοδον· Κορίνθου μὲν Ἀλήτην (F 19), Σικυῶνος δὲ Φάλκην,
Ἀχαίας δὲ Τισαμενόν, Ἤλιδος δ' Ὀξύλον, Μεσσήνης δὲ Κρεσφόντην,
Λακε-
δαίμονος δ' Εὐρυσθένη καὶ Προκλῆ, Ἄργους δὲ Τήμενον καὶ Κίσσον, τῶν
δὲ περὶ τὴν Ἀκτὴν Ἀγραῖον καὶ Δηιφόντην.
[SKYMN.] orb. descr. 516:
τὰ μὲν οὖν βόρεια τῆς Πελοποννήσου μέρη | Σικυώνιοι κατέχουσιν οἵ τε
πρίν ποτε |

Έφορος , Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,70,F, fragm.237, li. 2

Νεστανίαν λέγεσθαι. ἡ αὐτὴ γὰρ τῆι προτέραι, ὡς δῆλον ἐξ ἄλλων.

– s. Πάσσα· πόλις Θράικης. τὸ ἐθνικὸν Πασσαῖος ...
ἔστι δὲ καὶ Πάσσανδα χωρίον παρὰ Ἀδραμύττιον πόλιν καὶ Κισθήνην. τὸ
ἐθνικὸν Πασσανδεὺς τῶι τῆς χώρας τύπωι. Ἔφορος · «ὀλίγοι δέ τινες
εἰς τὸ τῶν Πασσανδέων χωρίον ἔφυγον.»
STRABON XIII 3, 6: σκώπτεται δὲ καὶ ὁ Ἔφορος διότι
τῆς πατρίδος ἔργα οὐκ ἔχων φράζειν ἐν τῆι διαριθμήσει τῶν ἄλλων
πράξεων, οὐ μὴν οὐδ' ἀμνημόνευτον αὐτὴν εἶναι θέλων, οὕτως ἐπιφωνεῖ·
«κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν καιρὸν Κυμαῖοι τὰς ἡσυχίας ἦγον.»
CLEM. ALEX. Strom. I 142, 1: Ἔφορος δὲ καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν
ἱστορικῶν καὶ ἔθνη καὶ γλώσσας πέντε καὶ ἑβδομήκοντα λέγουσιν εἶναι,
ἐπακούσαντες
τῆς φωνῆς Μωυσέως (Gen. 46, 27) λεγούσης· ‘ἦσαν δὲ πᾶσαι αἱ ψυχαὶ ἐξ
Ἰακὼβ πέντε
 240

καὶ ἑβδομήκοντα αἱ εἰς Αἴγυπτον κατελθοῦσαι.’ (2) φαίνονται δὲ εἶναι καὶ

κατὰ
τὸν ἀληθῆ λόγον αἱ γενικαὶ διάλεκτοι δύο καὶ ἑβδομήκοντα, ὡς αἱ ἡμέτεραι
παραδιδόασι γραφαί ... JOSEPH. AJ I 108: Ἡσίοδός (F 256) τε καὶ
Ἑκαταῖος (1 F 35) καὶ
Ἑλλάνικος (4 F 202) καὶ Ἀκουσίλαος (2 F 46) καὶ πρὸς τούτοις Ἔφορος
καὶ Νικόλαος (90 F 141) ἱστοροῦσι τοὺς ἀρχαίους ζήσαντας ἔτη χίλια.
SCHOL. N HESIOD. THEOG. 937 p. 117, 7 Di Gregorio: ‘Ἁρμο-
νίην’] τὴν κόλλησιν τῶν σωμάτων. Ἔφορος ἐν ὧι τὴν Ἁρμονίαν Διὸς καὶ
Ἠλέκτρας φησί ...

Εκαταίος Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,1,T, fragm.2, li. 1

SUID. s. Ἑκαταῖος Ἡγησάνδρου Μιλήσιος· γέγονε κατὰ τοὺς Δαρείου

χρόνους τοῦ μετὰ Καμβύσην βασιλεύσαντος, ὅτε καὶ Διονύσιος ἦν ὁ
Μιλήσιος
(III), ἐπὶ τῆς ξε ὀλυμπιάδος· ἱστοριογράφος. Ἡρόδοτος δὲ ὁ Ἁλι-
καρνασεὺς ὠφέληται τούτου, νεώτερος ὤν. καὶ ἦν ἀκουστὴς Πρωταγόρου
ὁ Ἑκαταῖος. πρῶτος δὲ ἱστορίαν πεζῶς ἐξήνεγκε, συγγραφὴν δὲ
Φερεκύδης
(I 3). τὰ γὰρ Ἀκουσιλάου (2 T 7) νοθεύεται.
ΣΟΎΔΑ s.v. Ἑλλάνικος Μιτυληναῖος (4 T I)· .... κατὰ τοὺς
χρόνους Εὐριπίδου καὶ Σοφοκλέους· καὶ Ἑκαταίωι τῶι Μιλησίωι
ἐπέβαλε, γεγονὼς κατὰ τὰ Περσικὰ ἢ μικρῶι πρόςθεν.
– s. Ἑλλάνικος Μιλήσιος· ἱστορικός. Περίοδον Γῆς καὶ Ἱστορίας.
STRABON XIV 1, 7: ἄνδρες δ' ἄξιοι μνήμης ἐγένοντο ἐν τῆι
Μιλήτωι Θαλῆς τε ... καὶ ὁ τούτου μαθητὴς Ἀναξίμανδρος καὶ ὁ τούτου
πάλιν Ἀναξιμένης· ἔτι δ' Ἑκαταῖος ὁ τὴν Ἱστορίαν συντάξας.
SOLIN. Coll. 40, 6: ingenia Asiatica inclita per gentes fuere.
poetae Anacreon ..... at Ιστορίαι. conditores Xanthus (765), Hecataeus,
Herodotus, cum quibus Ephorus (70) et Theopompus (115). nam de septem
sapientia praeditis .... HERODOT. II 143: Πρότερον δὲ Ἑκαταίωι τῶι
λογοποιῶι ἐν Θήβηισι γενεηλογήσαντι ἑωυτὸν καὶ ἀναδήσαντι τὴν
πατριὴν ἐς ἑκκαιδέκατον θεὸν ἐποίησαν οἱ ἱρέες τοῦ Διὸς οἷόν τι καὶ ἐμοὶ
οὐ γενεηλογήσαντι

Εκαταίος Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,1,T, fragm.8, li. 4

σεσθαι ἐς τὴν Μίλητον.

Diodor. X 25, 4: ὅτι Ἑκαταῖος ὁ Μιλήσιος πρεσβευτὴς ἀπεσταλμένος
ὑπὸ
 241

τῶν Ἰώνων ἠρώτησε, δι' ἣν αἰτίαν ἀπιστεῖ αὐτοῖς ὁ Ἀρταφέρνης· τοῦ δὲ

εἰπόντος,
μήποτε ὑπὲρ ὧν καταπολεμηθέντες κακῶς ἔπαθον μνησικακήσωσιν,
‘οὐκοῦν’, ἔφησεν.
’εἰ τὸ πεπονθέναι κακῶς τὴν ἀπιστίαν περιποιεῖ, τὸ παθεῖν ἄρα εὖ ποιήσει
τὰς
πόλεις Πέρσαις εὐνοούσας’. ἀποδεξάμενος δὲ τὸ ῥηθὲν ὁ Ἀρταφέρνης
ἀπέδωκε τοὺς
νόμους ταῖς πόλεσι καὶ τακτοὺς φόρους κατὰ δύναμιν ἐπέταξεν.
AELIAN. V.H. XIII 20: ἀνὴρ Μεγαλοπολίτης ἐξ Ἀρκαδίας, Κερ-
κίδας ὄνομα, ἀποθνήσκων ἔλεγε πρὸς τοὺς οἰκείους ἀθυμουμένους ἡδέως
ἀπολύεσθαι τοῦ ζῆν· δι' ἐλπίδος γὰρ ἔχειν συγγενέσθαι τῶν μὲν σοφῶν
Πυθαγόραι, τῶν δὲ ἱστορικῶν Ἑκαταίωι, τῶν δὲ μουσικῶν Ὀλύμπωι, τῶν
δὲ ποιητῶν Ὁμήρωι. καὶ ἐπὶ τούτοις, ὡς λόγος, τὴν ψυχὴν ἀπέλιπεν.
– HA IX 23: ποιηταὶ καὶ μύθων ἀρχαίων συνθέται, ὧνπερ οὖν
καὶ Ἑκαταῖος ὁ λογοποιός ἐστιν (F 24).
STRABON VIII 3, 9: Ἑκαταῖος ὁ Μιλήσιος (F 25) ... πολλὰ
μὲν οὖν καὶ μὴ ὄντα λέγουσιν οἱ ἀρχαῖοι συγγραφεῖς, συντεθραμμένοι τῶι
ψευδεῖ διὰ τὰς μυθογραφίας. διὰ δὲ τοῦτο καὶ οὐχ ὁμολογοῦσι πρὸς
ἀλλήλους περὶ τῶν αὐτῶν.

Εκαταίος Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 1a,1,F, fragm.302a, li. 3

δ' ἐλάχιστα τούτων, καὶ τούτωι πεντακισχίλια καὶ μύρια λογίζονται εἶναι
ἐς Ἄμασιν βασιλέα. καὶ ταῦτα Αἰγύπτιοι ἀτρεκέως φασὶ ἐπίστασθαι,
αἰεί τε λογιζόμενοι καὶ αἰεὶ ἀπογραφόμενοι τὰ ἔτεα.
ARRIAN. anab. V 6, 5: Αἴγυπτόν τε Ἡρόδοτός (II 5) τε καὶ
Ἑκαταῖος οἱ λογοποιοί, ἢ εἰ δή του ἄλλου [ἢ Ἑκαταίου] ἐστὶ τὰ ἀμφὶ τῆι
γῆι τῆι Αἰγυπτίαι ποιήματα (T 15c), δῶρόν τε τοῦ ποταμοῦ ἀμφότεροι
ὡσαύτως ὀνομάζουσιν, καὶ οὐκ ἀμαυροῖς τεκμηρίοις ὅτι ταύτηι ἔχει
Ἡροδότωι ἐπιδέδεικται. DIODOR. I 37, 1: μεγάλης δ' οὔσης ἀπορίας περὶ
τῆς τοῦ ποταμοῦ πληρώσεως, ἐπικεχειρήκασι πολλοὶ τῶν τε φιλοσόφων
καὶ τῶν ἱστορικῶν ἀποδιδόναι τὰς ταύτης αἰτίας ... (3) οἱ μὲν γὰρ περὶ τὸν
Ἑλλάνικον (4 F 173) καὶ Κάδμον (III), ἔτι δ' Ἑκαταῖον καὶ πάντες οἱ
τοιοῦτοι,
παλαιοὶ παντάπασιν ὄντες, εἰς τὰς μυθώδεις ἀποφάσεις ἀπέκλιναν ....
(6) τὰς δὲ πηγὰς τοῦ Νείλου καὶ τὸν τόπον ἐξ οὗ λαμβάνει τὴν ἀρχὴν τοῦ
ῥεύματος
ἑορακέναι μὲν μέχρι τῶνδε τῶν ἱστοριῶν γραφομένων οὐδεὶς εἴρηκεν οὐδ'
ἀκοὴν
ἀπεφήνατο παρὰ τῶν ἑορακέναι διαβεβαιουμένων. (7) διὸ καὶ τοῦ
πράγματος εἰς
 242

ὑπόνοιαν καὶ καταστοχασμὸν πιθανὸν καταντῶντος, οἱ μὲν κατ' Αἴγυπτον

ἱερεῖς ἀπὸ
τοῦ περιρρέοντος τὴν οἰκουμένην ὠκεανοῦ φασιν αὐτὸν τὴν σύστασιν
λαμβάνειν, ὑγιὲς
μὲν οὐδὲν λέγοντες, ἀπορίαι δὲ τὴν ἀπορίαν λύοντες.
HERODOT. II 19: τούτων
ὦν πέρι οὐδενὸς οὐδὲν οἷός τε ἐγενόμην παραλαβεῖν [παρὰ] τῶν
Αἰγυπτίων, ἱστορέων

Ελλάνικος ιστορικός. Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,4,T, fragm.1, li.

1

SUID. s. Ἑλλάνικος· Μιτυληναῖος, ἱστορικός· υἱὸς Ἀνδρομένους,

οἱ δὲ Ἀριστομένους, οἱ δὲ Σκάμωνος, οὗ ὁμώνυμον ἔσχεν υἱόν. διέτριψε
δὲ Ἑλλάνικος σὺν Ἡροδότωι παρὰ Ἀμύνται τῶι Μακεδόνων βασιλεῖ,
κατὰ
τοὺς χρόνους Εὐριπίδου καὶ Σοφοκλέους· καὶ Ἑκαταίωι τῶι
Μιλησίωι ἐπέβαλε, γεγονὼς κατὰ τὰ Περσικὰ ἢ μικρῶι πρόςθεν.
ἐξέτεινε δὲ καὶ μέχρι τῶν Περδίκκου χρόνων, καὶ ἐτελεύτησεν ἐν
Περπερή-
νηι τῆι κατ' ἀντικρὺ Λέσβου. συνεγράψατο δὲ πλεῖστα πεζῶς τε καὶ
ποιητικῶς.
STRABON XIII 2, 4: καὶ Ἑλλάνικος δὲ Λέσβιος συγγραφεύς.
GELL. NA XV 23: Hellanicus Herodotus Thucydides, Ιστορίαι.
scriptores, in isdem fere temporibus laude ingenti floruerunt et non nimis

Ελλάνικος ιστορικός. Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,4,T, fragm.4b,

li. 3

scriptores, in isdem fere temporibus laude ingenti floruerunt et non nimis

longe distantibus fuerunt aetatibus. (2) nam Hellanicus initio belli
Peloponnesiaci fuisse quinque et sexaginta annos natus videtur,
Herodotus tres et quinquaginta, Thucydides quadraginta. scriptum est
hoc in libro undecimo Pamphilae.
EUSEB. chron. can. ol. 70, 1: Hellanicus historio-
grafus et Democritus filosofus et Heraclitus ... et Anaxagoras fysicus
clari habentur.
SYNKELL. I 452, 14 ed. Bonn. (KYRILL. c.
Julian. I p. 13 Spanh. zu ol. 70): Δημόκριτος ... καὶ Ἡράκλειτος ...
καὶ Ἀναξαγόρας φυσικοὶ ἤκμαζον. Ἑλλάνικος ἱστορικὸς ἐγνωρίζετο.
DIONYS. HAL. De Thuc. 5: ὀλίγωι τε πρεσβύτεροι τῶν Πελο-
 243

ποννησιακῶν καὶ μέχρι τῆς Θουκυδίδου παρεκτείναντες ἡλικίας

Ἑλλάνικός τε ὁ Λέσβιος ... VITA EURIPID. p. 2, 5 Schwartz: γεννηθῆναι
δὲ τῆι αὐτῆι ἡμέραι ἧι καὶ Ἑλλάνικον, ἐν ἧι ἐνίκων τὴν περὶ Σαλαμῖνα
ναυμαχίαν οἱ Ἕλληνες. ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ. s. Παρπαρών·
χωρίον ἐν Ἀσίαι Αἰολικόν, ἔνθα
ἱστοροῦσι Θουκυδίδην (l. Ἑλλάνικον) ἀποθανεῖν, ὡς Ἀπολλόδωρος ἐν
Χρονικῶν β (II). τινὲς δὲ Περπερίνην τοῦτο καλοῦσιν.
[LUKIAN.] Macrob. 22: συγγραφέων δὲ ... Ἑλλάνικος ὁ Λέσβιος

Ελλάνικος ιστορικός. Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,4,T, fragm.10,

li. 2

ἡμέραι ἧι καὶ Ἑλλάνικον, ἐν ἧι ἐνίκων τὴν περὶ Σαλαμῖνα ναυμαχίαν

οἱ Ἕλληνες.
ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ. s. Παρπαρών· χωρίον ἐν Ἀσίαι Αἰολικόν,
ἔνθα ἱστοροῦσι Θουκυδίδην (l. Ἑλλάνικον) ἀποθανεῖν, ὡς Ἀπολλόδωρος
ἐν Χρονικῶν β (II). τινὲς δὲ Περπερίνην τοῦτο καλοῦσιν.
[LUKIAN.] Macrob. 22: συγγραφέων δὲ ... Ἑλλάνικος ὁ Λέσβιος
ὀγδοήκοντα καὶ πέντε (sc. ἔζησεν ἔτη)· καὶ Φερεκύδης ὁ Σύριος ὁμοίως
ὀγδοήκοντα καὶ πέντε. SUID. s. Δαμάστης· (5 T 1) ... γέγονε δὲ
Ἑλλανίκου μαθητής. LISTEN D. GRIECH.
PROFANSCHRIFTSTELLER Tab. C: Ἱστορικοὶ ι· Θουκυδίδης.
Ἡρόδοτος. Ξενοφῶν. Φίλιστος. Θεόπομπος.
Ἔφορος . Ἀναξιμένης. Καλλισθένης. Ἑλλάνικος. Πολύβιος.
DIONYS. HAL. De Thuc. 9: ἄρξομαι δ' ἀπὸ τῆς διαιρέσεως,
προειπὼν ὅτι τῶν πρὸ αὐτοῦ (sc. Θουκυδίδου) γενομένων συγγραφέων ἢ
κατὰ τόπους μεριζόντων τὰς ἀναγραφὰς ἢ κατὰ χρόνους
εὐπαρακολουθήτους ἐκεῖνος οὐδετέραν τούτων τῶν διαιρέσεων
ἐδοκίμασεν. οὔτε γὰρ τοῖς τόποις, ἐν αἷς αἱ πράξεις ἐπετελέσθησαν,
ἀκολουθῶν ἐμέρισε τὰς διηγήσεις, ὡς
Ἡρόδοτός τε καὶ Ἑλλάνικος καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν πρὸ αὐτοῦ συγγραφέων
ἐποίησαν· οὔτε τοῖς χρόνοις, ὡς οἱ τὴν τοπικὴν ἐκδόντες ἱστορίαν προεί-
λοντο, ἤτοι ταῖς διαδοχαῖς τῶν βασιλέων μερίζοντες τὰς ἀναγραφὰς ἢ
ταῖς τῶν ἱερέων ἢ ταῖς περιόδοις τῶν ὀλυμπιάδων ἢ τοῖς ἀποδεικνυμένοις

Ελλάνικος ιστορικός. Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 3b,323a,T,

fragm.1, li. 2

– NH I 7: ... de spatiis vitae longissimis ... ex auctoribus ...

externis .... Hesiodo, Anacreonte, Theopompo, Hellanico (F 195),
Damaste, Ephoro ... PHOT. bibl. 161 p. 104 a 11: ἔτι μὴν σύγκειται ὁ
αὐτὸς λόγος (von opatros' Ἐκλογαὶ) καὶ ἐκ τῶν Αἰλίου Δίου Περὶ
Ἀλεξανδρείας (III) καὶ ἐκ τῶν Αἰγυπτιακῶν Ἑλλανίκου, δι' ὧν μυθικά τε
 244

καὶ πλασματικὰ πολλὰ συλλέξας καὶ διάφορα ἕτερα εἰς τὸ τέλος τοῦ ἕκτου
λόγου καταντήσεις I G II 992 col. II 4
Δη]|μοσθένου κα[τὰ – ] | ων Ἑλλανίκου [ – Διφί]|λου Σφαττόμεν[ος] ...
SUDA. s.v. Ἑλλάνικος· Μιτυληναῖος, ἱς-
τορικός· υἱὸς Ἀνδρομένους, οἱ δὲ Ἀριστομένους, οἱ δὲ Σκάμωνος, οὗ ὁμώ-
νυμον ἔσχεν υἱόν. διέτριψε δὲ Ἑλλάνικος σὺν Ἡροδότωι παρὰ Ἀμύνται
τῶι Μακεδόνων βασιλεῖ, κατὰ τοὺς χρόνους Εὐριπίδου καὶ Σοφοκλέους·
καὶ Ἑκαταίωι τῶι Μιλησίωι ἐπέβαλε, γεγονὼς κατὰ τὰ Περσικὰ ἢ
μικρῶι πρόςθεν· ἐξέτεινε δὲ καὶ μέχρι τῶν Περδίκκου χρόνων, καὶ
ἐτελεύτησεν ἐν Περπερήνηι τῆι καταντικρὺ Λέσβου. συνεγράψατο δὲ
πλεῖστα πεζῶς τε καὶ ποιητικῶς. DIONYS. HAL. De Thucyd. 5: ἀρχαῖοι
μὲν οὖν συγγραφεῖς πολλοὶ καὶ κατὰ πολλοὺς τόπους ἐγένοντο πρὸ τοῦ
Πελοποννησιακοῦ πολέμου, ἐν οἷς ἐστιν .... καὶ Ἑκαταῖος ὁ Μιλήσιος (1)
...

Ελλάνικος ιστορικός. Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 1a,4,F,

fragm.115, li. 4

ἀριθμοῦ Ἑλλάνικός φησι καὶ Ἀριστόδημος (III), ὅτι τὸ μὲν πρῶτον **

ιβ, τὸ δὲ τελευταῖον ι· τοσαῦται γὰρ αἱ τῶν Ἠλείων φυλαί· καὶ ἐφ'
ἑκάστης εἷς ἦν Ἑλλανοδίκης.
SCHOL. APOLL. RHOD. III 1087: ἐκ τίνος γυναικὸς ὁ Δευ-
καλίων ἐγένετο Προμηθεῖ σεσιώπηται. ἔστι δὲ καὶ ἕτερος Δευκαλίων, περὶ
οὗ Ἑλλάνικος ἱστορεῖ. καὶ ἄλλος ὁ Μίνωος, περὶ οὗ Φερεκύδης (3 F 85).
καὶ τέταρτος ὁ Ἄβαντος, οὗ μνημονεύει Ἀρίστιππος ἐν Ἀρκαδικοῖς (III).
SCHOL. ARISTEID. Panath. III 257 Dind.: λέγει δὲ ἄλλοθεν
ἥκοντας καὶ πολλῶι νεωτέρους τοὺς Λακεδαιμονίους· καὶ γὰρ Δωριεῖς
ὄντες τὸ παλαιὸν Πελοποννήσιοι ὕστερον γεγόνασι, ὡς Ἑλλάνικος λέγει
καὶ
ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἱστορικῶν, οἱ περὶ αὐτῶν γράψαντες.
STRABON VIII 5, 5: Ἑλλάνικος μὲν οὖν Εὐρυσθένη καὶ Προ-
κλέα φησὶ διατάξαι τὴν πολιτείαν· Ἔφορος (II) δ' ἐπιτιμᾶι φήσας
Λυκούργου μὲν αὐτὸν μηδαμοῦ μεμνῆσθαι, τὰ δ' ἐκείνου ἔργα τοῖς μὴ
προσήκουσιν ἀνατιθέναι.
SCHOL. PINDAR. O IX 62b: φέροις δὲ Πρωτογενείας ἄστει
γλῶσσαν, ἵνα ... Πύρρα Δευκαλίων τε Παρνασσοῦ καταβάντε δόμον
ἔθεντο πρῶτον] Πρωτογενείας καὶ Λοκροῦ κατ' ἐπίκλησιν Ὀποῦς. ἡ δὲ
Πύρρα καὶ Δευκαλίων ἐκ τοῦ Παρνασσοῦ ἐλθόντες ἐν τῆι λάρνακι πρῶτον
ὤικησαν ἐν τῆι Ὀποῦντι πλησίον Παρνασσοῦ. ἔνιοι οὐκ ἐν Ὀποῦντί φασι
Πύρραν οἰκῆσαι. ὁ γὰρ Ἀπολλόδωρος (II) οὕτως γράφει·
 245

Ελλάνικος ιστορικός. Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 1a,4,F,

fragm.167c, li. 6

σεως· τέλος δὲ Θησεὺς κατά τι λόγιον τῶι Φόβωι σφαγιασάμενος συνῆψεν

αὐταῖς κτλ. (323 F 18)
ΤΖΈΤΖΗΣ. Lyk. 1332: καὶ οὗτος μὲν διὰ τὸν ζωστῆρά φησιν αὐτὰς ἐπὶ
τὰς Ἀθήνας
στρατεῦσαι· / Ἑλλάνικος δὲ ὁ Λέσβιός φησιν ὅτι παγέντος τοῦ
Κιμμερικοῦ Βοσπόρου
διέβησαν αὐτὸν καὶ ἦλθον εἰς τὴν Ἀττικήν, / καὶ δ μησὶ πολεμήσασαι
ὑπεστράφησαν
(= Kleidemos)· / οὐ λέγει δὲ τὴν αἰτίαν.
ΤΖΈΤΖΗΣ. Posthom. p. 7 Schi: δουρὶ
δ' αὖ Σκυθόμητρες ἐπέδραμον (sc. τὴν Τροίαν) εἶτα γυναῖκες] οἱ μὴ τὰς
ἱστορίας
ἀκριβῶς ἐπιστάμενοι, ἀλλ' ἐγγαστριμύθοις λαλοῦντες, πορθηθῆναι τὴν
Τροίαν ὑπ'
Ἀμαζόνων φασίν· οὔτ' αἰτίαν εἰπεῖν τῆς πορθήσεως ἐπιστάμενοι οὔτ'
εἰδότες εἰ μὴ
πόρθησις ἀλλὰ μόνον ἐπιδρομίη ἦν. ἐγὼ δὲ περὶ τούτου φάμην ὅπως
ἕκαστος τῶν
ἱστορικῶν λέγει. τῶν ἱστορικῶν Ἑλλάνικος μὲν λέγει· / τοῦ Κιμμερικοῦ
συμπαγέντος
Βοσπόρου / πάλαι περάσας ἦλθε τῶν Ἀμαζόνων / πλεῖστος στρατὸς
χρύσασπις ἀργυρα-
ξίνης θῆλυς φίλανδρος ἀρσενοβρεφοκτόνος. / μερίζει δὲ πρὸς πολλὰ τῆς
γῆς τὰ πλάτη /
καὶ τοὺς ἀραγμοὺς τῶν μαχῶν συνεκρότει. / ταυτὶ μὲν Ἑλλάνικος οὗ
Λέσβος πάτρα.
PLUTARCH. Thes. 31: ἤδη δὲ πεντήκοντα ἔτη γεγονώς (sc. ὁ
Θησεύς), ὥς φησιν Ἑλλάνικος, ἔπραξε τὰ περὶ τὴν Ἑλένην, οὐ καθ' ὥραν.
ὅθεν
ὡς δὴ μέγιστον ἐπανορθούμενοι τοῦτο τῶν ἐγκλημάτων ἔνιοι λέγουσιν οὐκ
αὐτὸν ἁρπάσαι τὴν Ἑλένην, ἀλλὰ Ἴδα καὶ Λυγκέως ἁρπασάντων παρα-
καταθήκην λαβόντα τηρεῖν καὶ μὴ προίεσθαι τοῖς Διοσκούροις
ἀπαιτοῦσιν·
ἢ νὴ Δία Τυνδάρεω παραδόντος αὐτοῦ, φοβηθέντος Ἐναρσφόρον τὸν Ἱπ-
ποκόωντος, ἔτι νηπίαν οὖσαν βιαζόμενον τὴν Ἑλένην λαβεῖν.

Ελλάνικος ιστορικός. Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 3b,323a,F,

fragm.17c, li. 2

συνῆψαν ἐν χρῶι περὶ τὴν Πνύκα καὶ τὸ Μουσεῖον, εἰ μὴ κρατοῦσαι τῆς

 246

χώρας
ἀδεῶς τῆι πόλει προσέμειξαν. (2) εἰ μὲν οὖν, ὡς Ἑλλάνικος ἱστόρηκε,
τῶι Κιμμερικῶι Βοσπόρωι παγέντι διαβᾶσαι περιῆλθον, ἔργον
ἐστὶ πιστεῦσαι· τὸ δ' ἐν τῆι πόλει σχεδὸν αὐτὰς ἐνστρατοπεδεῦσαι
μαρτυρεῖται καὶ τοῖς ὀνόμασιν τῶν τόπων καὶ ταῖς θήκαις τῶν πεσόντων
(323 F 18). SCHOL. ΤΖΈΤΖΗΣ. LYK. Al. 1332: καὶ οὗτος μὲν διὰ τὸν
ζωστῆρά φησιν αὐτὰς ἐπὶ τὰς Ἀθήνας στρατεῦσαι, Ἑλλάνικος δὲ ὁ Λέσβιός
φησιν ὅτι παγέντος τοῦ Κιμμερικοῦ Βοσπόρου διέβησαν αὐτὸν καὶ ἦλθον εἰς
τὴν Ἀττικὴν καὶ δ μησὶ πολεμήσασαι ὑπεστράφησαν· οὐ λέγει δὲ τὴν αἰτίαν.
SCHOL. ΤΖΈΤΖΗΣ. Posthom. p. 7 Schi: τῶν ἱστορικῶν Ἑλλάνικος
μὲν λέγει· τοῦ Κιμμερικοῦ συμπαγέντος
Βοσπόρου / πάλαι περάσας ἦλθε τῶν Ἀμαζόνων / πλεῖστος στρατὸς
χρύσασπις ἀργυρα-
ξίνης/ θῆλυς φίλανδρος ἀρσενοβρεφοκτόνος./ μερίζει δὲ πρὸς πολλὰ τῆς γῆς
τὰ πλάτη/ καὶ
τοὺς ἀραγμοὺς τῶν μαχῶν συνεκρότει. / ταυτὶ μὲν Ἑλλάνικος οὗ Λέσβος
πάτρα.
PLUTARCH Thes. 31: ἤδη δὲ πεντήκοντα ἔτη γε-
γονώς, ὥς φησιν Ἑλλάνικος, ἔπραξε τὰ περὶ τὴν Ἑλένην οὐ καθ'
ὥραν. ὅθεν ὡς δὴ μέγιστον ἐπανορθούμενοι τοῦτο τῶν ἐγκλημάτων ἔνιοι
λέ-
γουσιν οὐκ αὐτὸν ἁρπάσαι τὴν Ἑλένην, ἀλλ' Ἴδα καὶ Λυγκέως
ἁρπασάντων
παρακαταθήκην λαβόντα τηρεῖν .... ἢ νὴ Δία Τυνδάρεω παραδόντος αὐτοῦ
.... λαβεῖν. (2) τὰ δ' εἰκότα καὶ πλείστους μάρτυρας ἔχοντα τοιαῦτά ἐστιν.
ἦλθον μὲν εἰς Σπάρτην ἀμφότεροι (scil. Θησεὺς καὶ Πειρίθους) καὶ τὴν
κόρην

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 34, chap. 3, sec. 12, li. 1

τιτρώσκεσθαι διὰ τοῦ σκαφιδίου τὸν κωπηλάτην διὰ

τὸ μέγεθος τοῦ ξίφους τῶν γαλεωτῶν καὶ τὸ τὴν
ἀκμὴν τοῦ ζῴου 8συαγρώδη εἶναι καὶ τὴν θήραν.
Ἔκ τε δὴ τῶν τοιούτων εἰκάζοι τις ἄν, 8φησί, περὶ
Σικελίαν γενέσθαι τὴν πλάνην κατὰ τὸν Ὅμηρον, ὅτι
τῇ Σκύλλῃ προσῆψε τὴν τοιαύτην θήραν, ἣ μάλιστ'
ἐπιχώριός ἐστι τῷ Σκυλλαίῳ, καὶ ἐκ τῶν περὶ τῆς
Χαρύβδεως λεγομένων ὁμοίων τοῖς τοῦ πορθμοῦ
πάθεσι. τὸ δὲ
τρὶς μὲν γάρ τ' ἀνίησιν
ἀντὶ τοῦ δὶς γραφικὸν 8εἶναι ἁμάρτημα ἢ ἱστορικόν. καὶ
8τὰ ἐν τῇ Μήνιγγι δὲ τοῖς περὶ τῶν Λωτοφάγων
εἰρημένοις συμφωνεῖν.
 247

Εἰ δέ τινα μὴ συμφωνεῖ, μεταβολὰς αἰτιᾶσθαι

δεῖν ἢ 8ἄγνοιαν ἢ καὶ ποιητικὴν ἐξουσίαν, ἣ συνέστηκεν
ἐξ ἱστορίας καὶ διαθέσεως καὶ μύθου. τῆς μὲν οὖν
ἱστορίας ἀλήθειαν εἶναι τέλος, ὡς ἐν Νεῶν κατα-
λόγῳ 8τὰ ἑκάστοις τόποις συμβεβηκότα λέγοντος τοῦ
ποιητοῦ, τὴν μὲν πετρήεσσαν, τὴν 8δὲ ἐσχατόωσαν πόλιν,
ἄλλην δὲ πολυτρήρωνα, τὴν δ' ἀγχίαλον· τῆς δὲ δια-
θέσεως ἐνέργειαν εἶναι τὸ τέλος, ὡς ὅταν μαχομένους

Πολύβιος Ιστορίαι. Book 38, chap. 4, sec. 1, li. 2

διὰ τὴν ἀτ............. ἅμα. τοιγαροῦν στερηθέν-

τες πάντων τῶν καλῶν οἱ μὲν ὑπὸ στέ ...., ἔνιοι
δὲ καὶ δ............ ντες εἰς τὰς πόλεις τότε παρ-
εδέξαντο ῥάβδους καὶ πελέκεις ἐθελο ......· ἐν μεγάλῳ
γὰρ φόβῳ διὰ τὴν (ὑπερ)βολ(ὴν) τῶν ἰΔίων ἁμ(αρτη-
μάτων ἦσαν, εἰ χρ)ὴ (λέγειν) ἰΔίων· ἐγὼ γὰρ ἠγνοη-
κέναι (μὲν φαίην ἂν τοὺς) πολ(λοὺς) καὶ παραπεπαι-
κέναι (τοῦ καθήκοντος), ἡμαρτ(ηκέναι δὲ τοὺς αἰτίους)
γεγονότας τῆς ἐπὶ τοσοῦτον ἀγνοίας.
Ὑπὲρ ὧν οὐ δεήσει θαυμάζειν ἐὰν παρεκβαί-
νοντες τὸ τῆς ἱστορικῆς διηγήσεως ἦθος ἐπιδεικτι-
κωτέραν καὶ φιλοτιμοτέραν φαινώμεθα ποιούμενοι περὶ
αὐτῶν τὴν ἀπαγγελίαν. καίτοι τινὲς ἴσως ἐπιτιμή-
σουσιν ἡμῖν ὡς φιλαπεχθῶς ποιουμένοις τὴν γραφήν,
οἷς καθῆκον ἦν μάλιστα πάντων περιστέλλειν τὰς τῶν
Ἑλλήνων ἁμαρτίας. ἐγὼ δ' οὔτε φίλον οὐδέποτ'
ἂν ὑπολαμβάνω γνήσιον νομισθῆναι παρὰ τοῖς ὀρθῶς
φρονοῦσι τὸν δεδιότα καὶ φοβούμενον τοὺς μετὰ παρ-
ρησίας λόγους, καὶ μὴν οὐδὲ πολίτην ἀγαθὸν τὸν
ἐγκαταλείποντα τὴν ἀλήθειαν διὰ τὴν ἐσομένην ὑπ'

Σέξτος Εμπειρίκος Pyrrhoniae hypotyposes Book 1, sec. 4, li. 8

δογματικοί, οἷον οἱ περὶ Ἀριστοτέλην καὶ Ἐπίκουρον καὶ

τοὺς Στωικοὺς καὶ ἄλλοι τινές, ὡς δὲ περὶ ἀκαταλήπτων
ἀπεφήναντο οἱ περὶ Κλειτόμαχον καὶ Καρνεάδην καὶ ἄλ-
λοι Ἀκαδημαϊκοί, ζητοῦσι δὲ οἱ σκεπτικοί. ὅθεν εὐλόγως
δοκοῦσιν αἱ ἀνωτάτω φιλοσοφίαι τρεῖς εἶναι, δογματικὴ
Ἀκαδημαϊκὴ σκεπτική. περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων ἑτέροις
ἁρμόσει λέγειν, περὶ δὲ τῆς σκεπτικῆς ἀγωγῆς ὑποτυπω-
τικῶς ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡμεῖς ἐροῦμεν, ἐκεῖνο προειπόντες,
 248

ὅτι περὶ οὐδενὸς τῶν λεχθησομένων διαβεβαιούμεθα ὡς

οὕτως ἔχοντος πάντως καθάπερ λέγομεν, ἀλλὰ κατὰ τὸ νῦν
φαινόμενον ἡμῖν ἱστορικῶς ἀπαγγέλλομεν περὶ ἑκάστου.

βʹ περὶ τῶν λόγων τῆς σκέψεως.

Τῆς σκεπτικῆς οὖν φιλοσοφίας ὁ μὲν λέγεται καθόλου
λόγος ὁ δὲ εἰδικός, καὶ καθόλου μὲν ἐν ᾧ τὸν χαρακτῆρα
τῆς σκέψεως ἐκτιθέμεθα, λέγοντες τίς ἔννοια αὐτῆς καὶ
τίνες ἀρχαὶ καὶ τίνες λόγοι, τί τε κριτήριον καὶ τί τέλος,
καὶ τίνες οἱ τρόποι τῆς ἐποχῆς, καὶ πῶς παραλαμβάνομεν
τὰς σκεπτικὰς ἀποφάσεις, καὶ τὴν διάκρισιν τῆς σκέψεως
ἀπὸ τῶν παρακειμένων αὐτῇ φιλοσοφιῶν· εἰδικὸς δὲ ἐν ᾧ
πρὸς ἕκαστον μέρος τῆς καλουμένης φιλοσοφίας ἀντιλέγο-
μεν. περὶ τοῦ καθόλου δὴ πρῶτον διαλάβωμεν λόγου,

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 59, li. 3

ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῶν παρὰ ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσι

λεγομένων’, συγγραφεῖς καλῶν, ὡς ἔστιν ἐκ τῆς πρὸς
τοὺς ποιητὰς ἀντεμφάσεως πρόδηλον, οὐκ ἄλλους τινὰς ἢ
τοὺς καταλογάδην πραγματευσαμένους. τά τε παρὰ τοῖς
ποιηταῖς [καὶ συγγραφεῦσιν], ἃ ὁ γραμματικὸς ἑρμηνεύειν
φαίνεται, καθάπερ Ὁμήρῳ τε καὶ Ἡσιόδῳ Πινδάρῳ τε
καὶ Εὐριπίδῃ καὶ Μενάνδρῳ καὶ τοῖς ἄλλοις, τά τε παρὰ
τοῖς συγγραφεῦσιν, οἷον Ἡροδότῳ καὶ Θουκυδίδῃ καὶ
Πλάτωνι, ὡς ἴδιον ἔργον μετέρχεται. παρὸ καὶ οἱ χα-
ρίεντες ἐξ αὐτῶν περὶ πολλῶν ἐπραγματεύσαντο συγ-
γραφέων, τοῦτο μὲν ἱστορικῶν τοῦτο δὲ ῥητορικῶν καὶ
ἤδη φιλοσόφων, ζητοῦντες τίνα τε δεόντως καὶ ἀκολού-
θως ταῖς διαλέκτοις εἴρηται καὶ τίνα παρέφθαρται, τί τε
σημαίνει παρὰ μὲν Θουκυδίδῃ λόγου χάριν τὸ ‘ζάγκλον’
καὶ ‘τορνεύοντες’, παρὰ δὲ Δημοσθένει
τὸ ‘ἐβόα ὥσπερ ἐξ ἁμάξης’, ἢ πῶς ἀναγνωστέον
παρὰ Πλάτωνι τὴν ‘η δ ος’ λέξιν, πότερον ψιλῶς ἐκφέρον-
τα τὴν πρώτην συλλαβὴν ἢ δασέως, ἢ τὴν μὲν πρώτην
ψιλῶς τὴν δὲ δευτέραν δασέως, ἢ ἀμφοτέρας ψιλῶς ἢ
ἐναλλάξ.

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 91, li. 7

γραμματικοῖς αὐτῆς ἐπινοίᾳ· μετελθόντες δὲ ἀκολούθως

 249

καὶ τὰ κυριώτατα τῶν ἐν αὐτῇ θεωρημάτων, καὶ ἐξ ὧν

μάλιστα λαμβάνει τὴν ὑπόστασιν βασανίζωμεν.

Τίνα μέρη γραμματικῆς

Πολλῆς οὔσης καὶ ἀνηνύτου παρὰ τοῖς γραμματικοῖς

περὶ μερῶν γραμματικῆς διαστάσεως, ἵνα μήτε τὸ πάρ-
εργον ἔργου χώραν ἐπέχειν ἡμῖν φαίνηται, μήτε εἰς ἀλ-
λοτρίαν καὶ ὡς πρὸς τὸ παρὸν ἀνωφελῆ ἐμβαίνοντες ὕλην
ἀπολειπώμεθα τῆς ἀναγκαιοτέρας ἀντιρρήσεως, ἀπαρ-
κέσει λέγειν ἀσυκοφαντητότερον ὡς ἄρα τῆς γραμματικῆς
τὸ μέν ἐστιν ἱστορικὸν τὸ δὲ τεχνικὸν τὸ δὲ ἰδιαίτερον, δι'
οὗ τὰ κατὰ τοὺς ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς μεθοδεύεται.
ὧν τεχνικὸν μέν ἐστιν ἐν ᾧ περὶ τῶν στοιχείων καὶ τῶν
τοῦ λόγου μερῶν ὀρθογραφίας τε καὶ ἑλληνισμοῦ καὶ τῶν
ἀκολούθων διατάττονται, ἱστορικὸν δὲ ὅπου περὶ προς-
ώπων οἱονεὶ θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων καὶ ἡρωικῶν διδά-
σκουσιν, ἢ περὶ τόπων διηγοῦνται καθάπερ ὀρῶν ἢ πο-
ταμῶν, ἢ περὶ πλασμάτων καὶ μύθων παραδιδόασιν ἢ
εἴ τι τῆς αὐτῆς ἰδέας ἐστίν. ἰδιαίτερον δὲ τὸ κατὰ τοὺς
ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς [ἐπισκοποῦσι] καθ' ὃ τὰ ἀσαφῶς
λεγόμενα ἐξηγοῦνται, τά τε ὑγιῆ καὶ τὰ μὴ τοιαῦτα

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 92, li. 3

Πολλῆς οὔσης καὶ ἀνηνύτου παρὰ τοῖς γραμματικοῖς

περὶ μερῶν γραμματικῆς διαστάσεως, ἵνα μήτε τὸ πάρ-
εργον ἔργου χώραν ἐπέχειν ἡμῖν φαίνηται, μήτε εἰς ἀλ-
λοτρίαν καὶ ὡς πρὸς τὸ παρὸν ἀνωφελῆ ἐμβαίνοντες ὕλην
ἀπολειπώμεθα τῆς ἀναγκαιοτέρας ἀντιρρήσεως, ἀπαρ-
κέσει λέγειν ἀσυκοφαντητότερον ὡς ἄρα τῆς γραμματικῆς
τὸ μέν ἐστιν ἱστορικὸν τὸ δὲ τεχνικὸν τὸ δὲ ἰδιαίτερον, δι'
οὗ τὰ κατὰ τοὺς ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς μεθοδεύεται.
ὧν τεχνικὸν μέν ἐστιν ἐν ᾧ περὶ τῶν στοιχείων καὶ τῶν
τοῦ λόγου μερῶν ὀρθογραφίας τε καὶ ἑλληνισμοῦ καὶ τῶν
ἀκολούθων διατάττονται, ἱστορικὸν δὲ ὅπου περὶ προς-
ώπων οἱονεὶ θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων καὶ ἡρωικῶν διδά-
σκουσιν, ἢ περὶ τόπων διηγοῦνται καθάπερ ὀρῶν ἢ πο-
ταμῶν, ἢ περὶ πλασμάτων καὶ μύθων παραδιδόασιν ἢ
εἴ τι τῆς αὐτῆς ἰδέας ἐστίν. ἰδιαίτερον δὲ τὸ κατὰ τοὺς
ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς [ἐπισκοποῦσι] καθ' ὃ τὰ ἀσαφῶς
λεγόμενα ἐξηγοῦνται, τά τε ὑγιῆ καὶ τὰ μὴ τοιαῦτα κρί-
 250

νουσι, τά τε γνήσια ἀπὸ τῶν νόθων διορίζουσιν. ἀλλ' ὡς

μὲν τύπῳ καὶ ὁλοσχερέστερον περιλαβεῖν, ταῦτά ἐστι τὰ
τῆς γραμματικῆς μέρη· νοητέον δὲ αὐτὰ οὐ κατ' εἰλικρί-
νειαν, οὐδ' ὡς ἄν τις εἴποι·

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 94, li. 4

σκουσιν, ἢ περὶ τόπων διηγοῦνται καθάπερ ὀρῶν ἢ πο-

ταμῶν, ἢ περὶ πλασμάτων καὶ μύθων παραδιδόασιν ἢ
εἴ τι τῆς αὐτῆς ἰδέας ἐστίν. ἰδιαίτερον δὲ τὸ κατὰ τοὺς
ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς [ἐπισκοποῦσι] καθ' ὃ τὰ ἀσαφῶς
λεγόμενα ἐξηγοῦνται, τά τε ὑγιῆ καὶ τὰ μὴ τοιαῦτα κρί-
νουσι, τά τε γνήσια ἀπὸ τῶν νόθων διορίζουσιν. ἀλλ' ὡς
μὲν τύπῳ καὶ ὁλοσχερέστερον περιλαβεῖν, ταῦτά ἐστι τὰ
τῆς γραμματικῆς μέρη· νοητέον δὲ αὐτὰ οὐ κατ' εἰλικρί-
νειαν, οὐδ' ὡς ἄν τις εἴποι· ‘μέρη τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ
καὶ σῶμα’. ταυτὶ μὲν γὰρ ὡς ἕτερα ὄντα ἀλλήλων νοεῖται,
τὸ δὲ τεχνικὸν καὶ ἱστορικὸν καὶ τὸ περὶ τὰς ποιήσεις καὶ
συγγραφὰς τῆς γραμματικῆς μέρη πολλὴν ἔχει συμπλο-
κὴν καὶ ἀνάκρασιν πρὸς τὰ λοιπά· καὶ γὰρ ἡ τῶν ποιητῶν
ἐπίσκεψις οὐ χωρὶς τοῦ τεχνικοῦ καὶ ἱστορικοῦ γίνεται
μέρους, καὶ ἑκάτερον τούτων οὐ δίχα τῆς τῶν ἄλλων πα-
ραπλοκῆς συνέστηκεν. ὥσπερ οὖν οἱ λέγοντες τῆς ἰατρικῆς
μέρη δίαιταν χειρουργίαν φαρμακείαν οὕτω λέγουσιν ὡς
πολλῆς οὔσης ἐν τοῖς θεωρήμασιν ἀλληλουχίας (καὶ γὰρ
ἡ δίαιτα οὐ χωρὶς φαρμακείας καὶ χειρουργίας πρό[ς]εισι,
καὶ ἡ φαρμακεία πάλιν περιείχετο καὶ τῇ τῶν ἄλλων δυ-
νάμει), ὧδε καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐκ ἀπότακτόν τί ἐστιν

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 95, li. 2

ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς [ἐπισκοποῦσι] καθ' ὃ τὰ ἀσαφῶς

λεγόμενα ἐξηγοῦνται, τά τε ὑγιῆ καὶ τὰ μὴ τοιαῦτα κρί-
νουσι, τά τε γνήσια ἀπὸ τῶν νόθων διορίζουσιν. ἀλλ' ὡς
μὲν τύπῳ καὶ ὁλοσχερέστερον περιλαβεῖν, ταῦτά ἐστι τὰ
τῆς γραμματικῆς μέρη· νοητέον δὲ αὐτὰ οὐ κατ' εἰλικρί-
νειαν, οὐδ' ὡς ἄν τις εἴποι· ‘μέρη τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ
καὶ σῶμα’. ταυτὶ μὲν γὰρ ὡς ἕτερα ὄντα ἀλλήλων νοεῖται,
τὸ δὲ τεχνικὸν καὶ ἱστορικὸν καὶ τὸ περὶ τὰς ποιήσεις καὶ
συγγραφὰς τῆς γραμματικῆς μέρη πολλὴν ἔχει συμπλο-
κὴν καὶ ἀνάκρασιν πρὸς τὰ λοιπά· καὶ γὰρ ἡ τῶν ποιητῶν
 251

ἐπίσκεψις οὐ χωρὶς τοῦ τεχνικοῦ καὶ ἱστορικοῦ γίνεται

μέρους, καὶ ἑκάτερον τούτων οὐ δίχα τῆς τῶν ἄλλων πα-
ραπλοκῆς συνέστηκεν. ὥσπερ οὖν οἱ λέγοντες τῆς ἰατρικῆς
μέρη δίαιταν χειρουργίαν φαρμακείαν οὕτω λέγουσιν ὡς
πολλῆς οὔσης ἐν τοῖς θεωρήμασιν ἀλληλουχίας (καὶ γὰρ
ἡ δίαιτα οὐ χωρὶς φαρμακείας καὶ χειρουργίας πρό[ς]εισι,
καὶ ἡ φαρμακεία πάλιν περιείχετο καὶ τῇ τῶν ἄλλων δυ-
νάμει), ὧδε καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐκ ἀπότακτόν τί ἐστιν
ἕκαστον μέρος, οὐδ' εἰλικρινὲς ἀπὸ τῆς τῶν ἄλλων ἐπι-
μιξίας.

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 247, li. 8

Ἀθηναῖοι καὶ Κῷοι χελωνίδα καλοῦσιν· ἀλλὰ ἔστι τὸ

μὲν ὑποπόδιον ἔτυμον, ἡ δὲ χελωνὶς ἀνέτυμον, καὶ οὐ διὰ
τοῦτο οἱ μὲν Ἀθηναῖοι λέγονται βαρβαρίζειν ἡμεῖς δὲ
ἑλληνίζειν, ἀλλ' ἀμφότεροι ἑλληνίζειν. τοίνυν ὡς ἐκεῖνοι
διὰ τὴν συνήθειαν καὶ οὐ διὰ τὴν τοῦ ὀνόματος ἐτυμότητα
λέγονται ἑλληνίζειν, οὕτω καὶ ἡμεῖς διὰ τὸ ἐν τῇ αὑτῶν
συνηθείᾳ τετριμμένον ἔχειν τὸ τοιοῦτον ὄνομα καὶ οὐ διὰ
τὴν τῆς ἐτυμολογίας πίστιν ἑλληνιοῦμεν.
Ἀλλ' ὅτι μὲν τὸ τεχνικὸν μέρος τῆς γραμματικῆς ἀνυ-
πόστατόν ἐστιν, αὐτάρκως ἐκ τῶν εἰρημένων δέδεικται·
χωρῶμεν δὲ ἀκολούθως καὶ ἐπὶ τὸ ἱστορικόν.

Εἰ σύστατον τὸ ἱστορικόν

Ὅτι μὲν οὖν ἀξιοῦται τοῦτο ὁλοσχερῶς εἶναι μέρος

γραμματικῆς, συμφανές. Ταυρίσκος γοῦν ὁ Κράτητος
ἀκουστής, ὥσπερ οἱ ἄλλοι κριτικοὶ ὑπο-
τάσσων τῇ κριτικῇ τὴν γραμματικήν, φησὶ τῆς κριτικῆς
εἶναι τὸ μέν τι λογικὸν τὸ δὲ τριβικὸν τὸ δ' ἱστορικόν,
λογικὸν μὲν τὸ στρεφόμενον περὶ τὴν λέξιν καὶ τοὺς γραμ-
ματικοὺς τρόπους, τριβικὸν δὲ τὸ περὶ τὰς διαλέκτους
καὶ τὰς διαφορὰς τῶν πλασμάτων καὶ χαρακτήρων, ἱστο-
ρικὸν δὲ τὸ περὶ τὴν προχειρότητα τῆς ἀμεθόδου ὕλης.

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 248, li. t1

μὲν ὑποπόδιον ἔτυμον, ἡ δὲ χελωνὶς ἀνέτυμον, καὶ οὐ διὰ

τοῦτο οἱ μὲν Ἀθηναῖοι λέγονται βαρβαρίζειν ἡμεῖς δὲ
 252

ἑλληνίζειν, ἀλλ' ἀμφότεροι ἑλληνίζειν. τοίνυν ὡς ἐκεῖνοι

διὰ τὴν συνήθειαν καὶ οὐ διὰ τὴν τοῦ ὀνόματος ἐτυμότητα
λέγονται ἑλληνίζειν, οὕτω καὶ ἡμεῖς διὰ τὸ ἐν τῇ αὑτῶν
συνηθείᾳ τετριμμένον ἔχειν τὸ τοιοῦτον ὄνομα καὶ οὐ διὰ
τὴν τῆς ἐτυμολογίας πίστιν ἑλληνιοῦμεν.
Ἀλλ' ὅτι μὲν τὸ τεχνικὸν μέρος τῆς γραμματικῆς ἀνυ-
πόστατόν ἐστιν, αὐτάρκως ἐκ τῶν εἰρημένων δέδεικται·
χωρῶμεν δὲ ἀκολούθως καὶ ἐπὶ τὸ ἱστορικόν.

Εἰ σύστατον τὸ ἱστορικόν

Ὅτι μὲν οὖν ἀξιοῦται τοῦτο ὁλοσχερῶς εἶναι μέρος

γραμματικῆς, συμφανές. Ταυρίσκος γοῦν ὁ Κράτητος
ἀκουστής, ὥσπερ οἱ ἄλλοι κριτικοὶ ὑπο-
τάσσων τῇ κριτικῇ τὴν γραμματικήν, φησὶ τῆς κριτικῆς
εἶναι τὸ μέν τι λογικὸν τὸ δὲ τριβικὸν τὸ δ' ἱστορικόν,
λογικὸν μὲν τὸ στρεφόμενον περὶ τὴν λέξιν καὶ τοὺς γραμ-
ματικοὺς τρόπους, τριβικὸν δὲ τὸ περὶ τὰς διαλέκτους
καὶ τὰς διαφορὰς τῶν πλασμάτων καὶ χαρακτήρων, ἱστο-
ρικὸν δὲ τὸ περὶ τὴν προχειρότητα τῆς ἀμεθόδου ὕλης.
Διονύσιος δὲ ὁ Θρᾷξ ἓξ μέρη γραμματικῆς εἶναι λέγων,

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 248, li. 5

συνηθείᾳ τετριμμένον ἔχειν τὸ τοιοῦτον ὄνομα καὶ οὐ διὰ

τὴν τῆς ἐτυμολογίας πίστιν ἑλληνιοῦμεν.
Ἀλλ' ὅτι μὲν τὸ τεχνικὸν μέρος τῆς γραμματικῆς ἀνυ-
πόστατόν ἐστιν, αὐτάρκως ἐκ τῶν εἰρημένων δέδεικται·
χωρῶμεν δὲ ἀκολούθως καὶ ἐπὶ τὸ ἱστορικόν.

Εἰ σύστατον τὸ ἱστορικόν

Ὅτι μὲν οὖν ἀξιοῦται τοῦτο ὁλοσχερῶς εἶναι μέρος

γραμματικῆς, συμφανές. Ταυρίσκος γοῦν ὁ Κράτητος
ἀκουστής, ὥσπερ οἱ ἄλλοι κριτικοὶ ὑπο-
τάσσων τῇ κριτικῇ τὴν γραμματικήν, φησὶ τῆς κριτικῆς
εἶναι τὸ μέν τι λογικὸν τὸ δὲ τριβικὸν τὸ δ' ἱστορικόν,
λογικὸν μὲν τὸ στρεφόμενον περὶ τὴν λέξιν καὶ τοὺς γραμ-
ματικοὺς τρόπους, τριβικὸν δὲ τὸ περὶ τὰς διαλέκτους
καὶ τὰς διαφορὰς τῶν πλασμάτων καὶ χαρακτήρων, ἱστο-
 253

ρικὸν δὲ τὸ περὶ τὴν προχειρότητα τῆς ἀμεθόδου ὕλης.

Διονύσιος δὲ ὁ Θρᾷξ ἓξ μέρη γραμματικῆς εἶναι λέγων,
ἅπερ ἡμεῖς ἀνώτερον ὁλοσχερῶς τρία προσηγορεύσαμεν,
ἐν τούτοις καὶ τὸ ἱστορικὸν ἀποδίδωσιν· εἶναι γάρ φησι
γραμματικῆς μέρη ἀνάγνωσιν ἐντριβῆ κατὰ προσῳδίαν,
ἐξήγησιν κατὰ τοὺς ἐνυπάρχοντας ποιητικοὺς τρόπους,
λέξεων καὶ ἱστοριῶν ἀπόδοσιν, ἐτυμολογίας εὕρεσιν,

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 249, li. 4

χωρῶμεν δὲ ἀκολούθως καὶ ἐπὶ τὸ ἱστορικόν.

Εἰ σύστατον τὸ ἱστορικόν

Ὅτι μὲν οὖν ἀξιοῦται τοῦτο ὁλοσχερῶς εἶναι μέρος

γραμματικῆς, συμφανές. Ταυρίσκος γοῦν ὁ Κράτητος
ἀκουστής, ὥσπερ οἱ ἄλλοι κριτικοὶ ὑπο-
τάσσων τῇ κριτικῇ τὴν γραμματικήν, φησὶ τῆς κριτικῆς
εἶναι τὸ μέν τι λογικὸν τὸ δὲ τριβικὸν τὸ δ' ἱστορικόν,
λογικὸν μὲν τὸ στρεφόμενον περὶ τὴν λέξιν καὶ τοὺς γραμ-
ματικοὺς τρόπους, τριβικὸν δὲ τὸ περὶ τὰς διαλέκτους
καὶ τὰς διαφορὰς τῶν πλασμάτων καὶ χαρακτήρων, ἱστο-
ρικὸν δὲ τὸ περὶ τὴν προχειρότητα τῆς ἀμεθόδου ὕλης.
Διονύσιος δὲ ὁ Θρᾷξ ἓξ μέρη γραμματικῆς εἶναι λέγων,
ἅπερ ἡμεῖς ἀνώτερον ὁλοσχερῶς τρία προσηγορεύσαμεν,
ἐν τούτοις καὶ τὸ ἱστορικὸν ἀποδίδωσιν· εἶναι γάρ φησι
γραμματικῆς μέρη ἀνάγνωσιν ἐντριβῆ κατὰ προσῳδίαν,
ἐξήγησιν κατὰ τοὺς ἐνυπάρχοντας ποιητικοὺς τρόπους,
λέξεων καὶ ἱστοριῶν ἀπόδοσιν, ἐτυμολογίας εὕρεσιν, ἀνα-
λογίας ἐκλογισμόν, κρίσιν ποιημάτων, ἀτόπως διαιρού-
μενος καὶ τάχα μὲν ἀποτελέσματά τινα καὶ μόρια γραμ-
ματικῆς [οὐ] μέρη ταύτης ποιῶν, ὁμολόγως δὲ τὴν μὲν
ἐντριβῆ ἀνάγνωσιν καὶ τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν κρίσιν

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 250, li. 3

γραμματικῆς, συμφανές. Ταυρίσκος γοῦν ὁ Κράτητος

ἀκουστής, ὥσπερ οἱ ἄλλοι κριτικοὶ ὑπο-
τάσσων τῇ κριτικῇ τὴν γραμματικήν, φησὶ τῆς κριτικῆς
εἶναι τὸ μέν τι λογικὸν τὸ δὲ τριβικὸν τὸ δ' ἱστορικόν,
λογικὸν μὲν τὸ στρεφόμενον περὶ τὴν λέξιν καὶ τοὺς γραμ-
ματικοὺς τρόπους, τριβικὸν δὲ τὸ περὶ τὰς διαλέκτους
 254

καὶ τὰς διαφορὰς τῶν πλασμάτων καὶ χαρακτήρων, ἱστο-

ρικὸν δὲ τὸ περὶ τὴν προχειρότητα τῆς ἀμεθόδου ὕλης.
Διονύσιος δὲ ὁ Θρᾷξ ἓξ μέρη γραμματικῆς εἶναι λέγων,
ἅπερ ἡμεῖς ἀνώτερον ὁλοσχερῶς τρία προσηγορεύσαμεν,
ἐν τούτοις καὶ τὸ ἱστορικὸν ἀποδίδωσιν· εἶναι γάρ φησι
γραμματικῆς μέρη ἀνάγνωσιν ἐντριβῆ κατὰ προσῳδίαν,
ἐξήγησιν κατὰ τοὺς ἐνυπάρχοντας ποιητικοὺς τρόπους,
λέξεων καὶ ἱστοριῶν ἀπόδοσιν, ἐτυμολογίας εὕρεσιν, ἀνα-
λογίας ἐκλογισμόν, κρίσιν ποιημάτων, ἀτόπως διαιρού-
μενος καὶ τάχα μὲν ἀποτελέσματά τινα καὶ μόρια γραμ-
ματικῆς [οὐ] μέρη ταύτης ποιῶν, ὁμολόγως δὲ τὴν μὲν
ἐντριβῆ ἀνάγνωσιν καὶ τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν κρίσιν
τῶν ποιημάτων ἐκ τῆς περὶ ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς
θεωρίας λαμβάνων, τὴν δὲ ἐτυμολογίαν καὶ ἀναλογίαν
ἐκ τοῦ τεχνικοῦ, τοῖς δὲ τὸ ἱστορικὸν ἀντεκτιθείς,

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 251, li. 5

ἐν τούτοις καὶ τὸ ἱστορικὸν ἀποδίδωσιν· εἶναι γάρ φησι

γραμματικῆς μέρη ἀνάγνωσιν ἐντριβῆ κατὰ προσῳδίαν,
ἐξήγησιν κατὰ τοὺς ἐνυπάρχοντας ποιητικοὺς τρόπους,
λέξεων καὶ ἱστοριῶν ἀπόδοσιν, ἐτυμολογίας εὕρεσιν, ἀνα-
λογίας ἐκλογισμόν, κρίσιν ποιημάτων, ἀτόπως διαιρού-
μενος καὶ τάχα μὲν ἀποτελέσματά τινα καὶ μόρια γραμ-
ματικῆς [οὐ] μέρη ταύτης ποιῶν, ὁμολόγως δὲ τὴν μὲν
ἐντριβῆ ἀνάγνωσιν καὶ τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν κρίσιν
τῶν ποιημάτων ἐκ τῆς περὶ ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς
θεωρίας λαμβάνων, τὴν δὲ ἐτυμολογίαν καὶ ἀναλογίαν
ἐκ τοῦ τεχνικοῦ, τοῖς δὲ τὸ ἱστορικὸν ἀντεκτιθείς, ἐν
ἱστοριῶν καὶ λέξεων ἀποδόσει κείμενον. Ἀσκληπιάδης
δὲ ἐν τῷ Περὶ γραμματικῆς τρία φήσας εἶναι τὰ πρῶτα
τῆς γραμματικῆς μέρη, [ἀνάγνωσιν ἐντριβῆ καὶ κατὰ
προσῳδίαν,] τεχνικὸν ἱστορικὸν γραμματικόν, ὅπερ ἀμ-
φοτέρων ἐφάπτεται, φημὶ δὲ τοῦ ἱστορικοῦ καὶ τοῦ τε-
χνικοῦ, τριχῇ ὑποδιαιρεῖται τὸ ἱστορικόν· τῆς γὰρ ἱστο-
ρίας τὴν μέν τινα ἀληθῆ εἶναί φησι τὴν δὲ ψευδῆ τὴν
δὲ ὡς ἀληθῆ, καὶ ἀληθῆ μὲν τὴν πρακτικήν, ψευδῆ δὲ
τὴν περὶ πλάσματα καὶ μύθους, ὡς ἀληθῆ δὲ οἷά ἐστιν
ἡ κωμῳδία καὶ οἱ μῖμοι·

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 252, li. 4

 255

λογίας ἐκλογισμόν, κρίσιν ποιημάτων, ἀτόπως διαιρού-

μενος καὶ τάχα μὲν ἀποτελέσματά τινα καὶ μόρια γραμ-
ματικῆς [οὐ] μέρη ταύτης ποιῶν, ὁμολόγως δὲ τὴν μὲν
ἐντριβῆ ἀνάγνωσιν καὶ τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν κρίσιν
τῶν ποιημάτων ἐκ τῆς περὶ ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς
θεωρίας λαμβάνων, τὴν δὲ ἐτυμολογίαν καὶ ἀναλογίαν
ἐκ τοῦ τεχνικοῦ, τοῖς δὲ τὸ ἱστορικὸν ἀντεκτιθείς, ἐν
ἱστοριῶν καὶ λέξεων ἀποδόσει κείμενον. Ἀσκληπιάδης
δὲ ἐν τῷ Περὶ γραμματικῆς τρία φήσας εἶναι τὰ πρῶτα
τῆς γραμματικῆς μέρη, [ἀνάγνωσιν ἐντριβῆ καὶ κατὰ
προσῳδίαν,] τεχνικὸν ἱστορικὸν γραμματικόν, ὅπερ ἀμ-
φοτέρων ἐφάπτεται, φημὶ δὲ τοῦ ἱστορικοῦ καὶ τοῦ τε-
χνικοῦ, τριχῇ ὑποδιαιρεῖται τὸ ἱστορικόν· τῆς γὰρ ἱστο-
ρίας τὴν μέν τινα ἀληθῆ εἶναί φησι τὴν δὲ ψευδῆ τὴν
δὲ ὡς ἀληθῆ, καὶ ἀληθῆ μὲν τὴν πρακτικήν, ψευδῆ δὲ
τὴν περὶ πλάσματα καὶ μύθους, ὡς ἀληθῆ δὲ οἷά ἐστιν
ἡ κωμῳδία καὶ οἱ μῖμοι· τῆς δὲ ἀληθοῦς τρία πάλιν
μέρη· ἡ μὲν γάρ ἐστι περὶ τὰ πρόσωπα θεῶν καὶ ἡρώων
καὶ ἀνδρῶν ἐπιφανῶν, ἡ δὲ περὶ τοὺς τόπους καὶ χρό-
νους, ἡ δὲ περὶ τὰς πράξεις. τῆς δὲ ψευδοῦς,

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 252, li. 5

μενος καὶ τάχα μὲν ἀποτελέσματά τινα καὶ μόρια γραμ-

ματικῆς [οὐ] μέρη ταύτης ποιῶν, ὁμολόγως δὲ τὴν μὲν
ἐντριβῆ ἀνάγνωσιν καὶ τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν κρίσιν
τῶν ποιημάτων ἐκ τῆς περὶ ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς
θεωρίας λαμβάνων, τὴν δὲ ἐτυμολογίαν καὶ ἀναλογίαν
ἐκ τοῦ τεχνικοῦ, τοῖς δὲ τὸ ἱστορικὸν ἀντεκτιθείς, ἐν
ἱστοριῶν καὶ λέξεων ἀποδόσει κείμενον. Ἀσκληπιάδης
δὲ ἐν τῷ Περὶ γραμματικῆς τρία φήσας εἶναι τὰ πρῶτα
τῆς γραμματικῆς μέρη, [ἀνάγνωσιν ἐντριβῆ καὶ κατὰ
προσῳδίαν,] τεχνικὸν ἱστορικὸν γραμματικόν, ὅπερ ἀμ-
φοτέρων ἐφάπτεται, φημὶ δὲ τοῦ ἱστορικοῦ καὶ τοῦ τε-
χνικοῦ, τριχῇ ὑποδιαιρεῖται τὸ ἱστορικόν· τῆς γὰρ ἱστο-
ρίας τὴν μέν τινα ἀληθῆ εἶναί φησι τὴν δὲ ψευδῆ τὴν
δὲ ὡς ἀληθῆ, καὶ ἀληθῆ μὲν τὴν πρακτικήν, ψευδῆ δὲ
τὴν περὶ πλάσματα καὶ μύθους, ὡς ἀληθῆ δὲ οἷά ἐστιν
ἡ κωμῳδία καὶ οἱ μῖμοι· τῆς δὲ ἀληθοῦς τρία πάλιν
μέρη· ἡ μὲν γάρ ἐστι περὶ τὰ πρόσωπα θεῶν καὶ ἡρώων
καὶ ἀνδρῶν ἐπιφανῶν, ἡ δὲ περὶ τοὺς τόπους καὶ χρό-
νους, ἡ δὲ περὶ τὰς πράξεις. τῆς δὲ ψευδοῦς, τουτέστι
 256

τῆς μυθικῆς, ἓν εἶδος μόνον ὑπάρχειν λέγει τὸ γενεα-

λογικόν. ὑποτάσσεσθαι δὲ τῷ ἱστορικῷ κοινῶς φησι,

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 252, li. 6

ματικῆς [οὐ] μέρη ταύτης ποιῶν, ὁμολόγως δὲ τὴν μὲν

ἐντριβῆ ἀνάγνωσιν καὶ τὴν ἐξήγησιν καὶ τὴν κρίσιν
τῶν ποιημάτων ἐκ τῆς περὶ ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς
θεωρίας λαμβάνων, τὴν δὲ ἐτυμολογίαν καὶ ἀναλογίαν
ἐκ τοῦ τεχνικοῦ, τοῖς δὲ τὸ ἱστορικὸν ἀντεκτιθείς, ἐν
ἱστοριῶν καὶ λέξεων ἀποδόσει κείμενον. Ἀσκληπιάδης
δὲ ἐν τῷ Περὶ γραμματικῆς τρία φήσας εἶναι τὰ πρῶτα
τῆς γραμματικῆς μέρη, [ἀνάγνωσιν ἐντριβῆ καὶ κατὰ
προσῳδίαν,] τεχνικὸν ἱστορικὸν γραμματικόν, ὅπερ ἀμ-
φοτέρων ἐφάπτεται, φημὶ δὲ τοῦ ἱστορικοῦ καὶ τοῦ τε-
χνικοῦ, τριχῇ ὑποδιαιρεῖται τὸ ἱστορικόν· τῆς γὰρ ἱστο-
ρίας τὴν μέν τινα ἀληθῆ εἶναί φησι τὴν δὲ ψευδῆ τὴν
δὲ ὡς ἀληθῆ, καὶ ἀληθῆ μὲν τὴν πρακτικήν, ψευδῆ δὲ
τὴν περὶ πλάσματα καὶ μύθους, ὡς ἀληθῆ δὲ οἷά ἐστιν
ἡ κωμῳδία καὶ οἱ μῖμοι· τῆς δὲ ἀληθοῦς τρία πάλιν
μέρη· ἡ μὲν γάρ ἐστι περὶ τὰ πρόσωπα θεῶν καὶ ἡρώων
καὶ ἀνδρῶν ἐπιφανῶν, ἡ δὲ περὶ τοὺς τόπους καὶ χρό-
νους, ἡ δὲ περὶ τὰς πράξεις. τῆς δὲ ψευδοῦς, τουτέστι
τῆς μυθικῆς, ἓν εἶδος μόνον ὑπάρχειν λέγει τὸ γενεα-
λογικόν. ὑποτάσσεσθαι δὲ τῷ ἱστορικῷ κοινῶς φησι,
καθὼς καὶ Διονύσιος, τὸ περὶ τὰς γλώττας· ἱστορεῖ γὰρ

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 253, li. 6

φοτέρων ἐφάπτεται, φημὶ δὲ τοῦ ἱστορικοῦ καὶ τοῦ τε-

χνικοῦ, τριχῇ ὑποδιαιρεῖται τὸ ἱστορικόν· τῆς γὰρ ἱστο-
ρίας τὴν μέν τινα ἀληθῆ εἶναί φησι τὴν δὲ ψευδῆ τὴν
δὲ ὡς ἀληθῆ, καὶ ἀληθῆ μὲν τὴν πρακτικήν, ψευδῆ δὲ
τὴν περὶ πλάσματα καὶ μύθους, ὡς ἀληθῆ δὲ οἷά ἐστιν
ἡ κωμῳδία καὶ οἱ μῖμοι· τῆς δὲ ἀληθοῦς τρία πάλιν
μέρη· ἡ μὲν γάρ ἐστι περὶ τὰ πρόσωπα θεῶν καὶ ἡρώων
καὶ ἀνδρῶν ἐπιφανῶν, ἡ δὲ περὶ τοὺς τόπους καὶ χρό-
νους, ἡ δὲ περὶ τὰς πράξεις. τῆς δὲ ψευδοῦς, τουτέστι
τῆς μυθικῆς, ἓν εἶδος μόνον ὑπάρχειν λέγει τὸ γενεα-
λογικόν. ὑποτάσσεσθαι δὲ τῷ ἱστορικῷ κοινῶς φησι,
καθὼς καὶ Διονύσιος, τὸ περὶ τὰς γλώττας· ἱστορεῖ γὰρ
 257

ὅτι κρήγυον ἀληθές ἐστιν ἢ ἀγαθόν. ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ

περὶ παροιμιῶν καὶ ὅρων.
Ἀλλ' ὅτι μὲν γραμματικῆς εἶναι μέρος βούλονται τὸ
ἱστορικόν, ἐκ τούτων ἐστὶ συμφανές· λοιπὸν δέ, ἐπεὶ οἱ
πλείους ὡμολογήκασιν αὐτὸ ἄτεχνον εἶναι καὶ ἐκ τῆς
ἀμεθόδου ὕλης τυγχάνειν, ἀπολελύκασι μὲν ἡμᾶς τῆς ἐπὶ
πλεῖον πρὸς αὐτοὺς ἀντιρρήσεως, ὅμως δ' οὖν ὑπὲρ τοῦ
μὴ ἀνεπισήμαντον παρελθεῖν τὸν τόπον οὕτως ἐρωτητέον.
ἤτοι τέχνη ἐστὶν ἡ γραμματικὴ ἢ οὔκ ἐστι τέχνη.

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 254, li. 1

ἡ κωμῳδία καὶ οἱ μῖμοι· τῆς δὲ ἀληθοῦς τρία πάλιν

μέρη· ἡ μὲν γάρ ἐστι περὶ τὰ πρόσωπα θεῶν καὶ ἡρώων
καὶ ἀνδρῶν ἐπιφανῶν, ἡ δὲ περὶ τοὺς τόπους καὶ χρό-
νους, ἡ δὲ περὶ τὰς πράξεις. τῆς δὲ ψευδοῦς, τουτέστι
τῆς μυθικῆς, ἓν εἶδος μόνον ὑπάρχειν λέγει τὸ γενεα-
λογικόν. ὑποτάσσεσθαι δὲ τῷ ἱστορικῷ κοινῶς φησι,
καθὼς καὶ Διονύσιος, τὸ περὶ τὰς γλώττας· ἱστορεῖ γὰρ
ὅτι κρήγυον ἀληθές ἐστιν ἢ ἀγαθόν. ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ
περὶ παροιμιῶν καὶ ὅρων.
Ἀλλ' ὅτι μὲν γραμματικῆς εἶναι μέρος βούλονται τὸ
ἱστορικόν, ἐκ τούτων ἐστὶ συμφανές· λοιπὸν δέ, ἐπεὶ οἱ
πλείους ὡμολογήκασιν αὐτὸ ἄτεχνον εἶναι καὶ ἐκ τῆς
ἀμεθόδου ὕλης τυγχάνειν, ἀπολελύκασι μὲν ἡμᾶς τῆς ἐπὶ
πλεῖον πρὸς αὐτοὺς ἀντιρρήσεως, ὅμως δ' οὖν ὑπὲρ τοῦ
μὴ ἀνεπισήμαντον παρελθεῖν τὸν τόπον οὕτως ἐρωτητέον.
ἤτοι τέχνη ἐστὶν ἡ γραμματικὴ ἢ οὔκ ἐστι τέχνη. καὶ
εἰ μὲν οὔκ ἐστιν, αὐτόθεν συμβεβίασται τὸ προκείμενον·
εἰ δὲ τέχνη ἐστίν, ἐπεὶ τὰ τῆς τέχνης μέρη πάντως ἐστὶ
τεχνικά, τὸ δ' ἱστορικὸν ἀμέθοδον ὡμολόγηται τυγχά-
νειν, οὐκ ἂν εἴη τῆς γραμματικῆς μέρος τὸ ἱστορικόν.
καὶ ὅτι τῷ ὄντι τοιοῦτόν ἐστιν, αὐτόθεν σχεδὸν ὑπέπιπτεν.

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 254, li. 9

περὶ παροιμιῶν καὶ ὅρων.

Ἀλλ' ὅτι μὲν γραμματικῆς εἶναι μέρος βούλονται τὸ
ἱστορικόν, ἐκ τούτων ἐστὶ συμφανές· λοιπὸν δέ, ἐπεὶ οἱ
πλείους ὡμολογήκασιν αὐτὸ ἄτεχνον εἶναι καὶ ἐκ τῆς
ἀμεθόδου ὕλης τυγχάνειν, ἀπολελύκασι μὲν ἡμᾶς τῆς ἐπὶ
πλεῖον πρὸς αὐτοὺς ἀντιρρήσεως, ὅμως δ' οὖν ὑπὲρ τοῦ
μὴ ἀνεπισήμαντον παρελθεῖν τὸν τόπον οὕτως ἐρωτητέον.
 258

ἤτοι τέχνη ἐστὶν ἡ γραμματικὴ ἢ οὔκ ἐστι τέχνη. καὶ

εἰ μὲν οὔκ ἐστιν, αὐτόθεν συμβεβίασται τὸ προκείμενον·
εἰ δὲ τέχνη ἐστίν, ἐπεὶ τὰ τῆς τέχνης μέρη πάντως ἐστὶ
τεχνικά, τὸ δ' ἱστορικὸν ἀμέθοδον ὡμολόγηται τυγχά-
νειν, οὐκ ἂν εἴη τῆς γραμματικῆς μέρος τὸ ἱστορικόν.
καὶ ὅτι τῷ ὄντι τοιοῦτόν ἐστιν, αὐτόθεν σχεδὸν ὑπέπιπτεν.
οὐ γάρ, ὥσπερ ἀπὸ καθολικῆς τινος μεθόδου καὶ τεχνι-
κῆς δυνάμεως λέγει ὁ μὲν ἰατρὸς ὅτι τόδε τὸ ἐπὶ μέρους
ὑγιεινόν ἐστι καὶ τόδε νοσερόν, ὁ δὲ μουσικὸς ὅτι τόδε
ἡρμοσμένον καὶ τόδε ἀνάρμοστον, καὶ ἡρμοσμένον μὲν
κατὰ τήνδε τὴν συμφωνίαν ἀλλ' οὐχὶ κατὰ τήνδε, οὕτω
καὶ ὁ γραμματικὸς δύναται ἀπὸ ἐπιστημονικῆς τινος καὶ
καθολικῆς θεωρίας ἀπαγγέλλειν, ὅτι ὁ μὲν Πέλοπος ὦμος
ἐλεφάντινος ἦν ὑπὸ τοῦ Ἄρεως ἢ ὑπὸ Δήμητρος βρωθείς,

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 254, li. 10

Ἀλλ' ὅτι μὲν γραμματικῆς εἶναι μέρος βούλονται τὸ

ἱστορικόν, ἐκ τούτων ἐστὶ συμφανές· λοιπὸν δέ, ἐπεὶ οἱ
πλείους ὡμολογήκασιν αὐτὸ ἄτεχνον εἶναι καὶ ἐκ τῆς
ἀμεθόδου ὕλης τυγχάνειν, ἀπολελύκασι μὲν ἡμᾶς τῆς ἐπὶ
πλεῖον πρὸς αὐτοὺς ἀντιρρήσεως, ὅμως δ' οὖν ὑπὲρ τοῦ
μὴ ἀνεπισήμαντον παρελθεῖν τὸν τόπον οὕτως ἐρωτητέον.
ἤτοι τέχνη ἐστὶν ἡ γραμματικὴ ἢ οὔκ ἐστι τέχνη. καὶ
εἰ μὲν οὔκ ἐστιν, αὐτόθεν συμβεβίασται τὸ προκείμενον·
εἰ δὲ τέχνη ἐστίν, ἐπεὶ τὰ τῆς τέχνης μέρη πάντως ἐστὶ
τεχνικά, τὸ δ' ἱστορικὸν ἀμέθοδον ὡμολόγηται τυγχά-
νειν, οὐκ ἂν εἴη τῆς γραμματικῆς μέρος τὸ ἱστορικόν.
καὶ ὅτι τῷ ὄντι τοιοῦτόν ἐστιν, αὐτόθεν σχεδὸν ὑπέπιπτεν.
οὐ γάρ, ὥσπερ ἀπὸ καθολικῆς τινος μεθόδου καὶ τεχνι-
κῆς δυνάμεως λέγει ὁ μὲν ἰατρὸς ὅτι τόδε τὸ ἐπὶ μέρους
ὑγιεινόν ἐστι καὶ τόδε νοσερόν, ὁ δὲ μουσικὸς ὅτι τόδε
ἡρμοσμένον καὶ τόδε ἀνάρμοστον, καὶ ἡρμοσμένον μὲν
κατὰ τήνδε τὴν συμφωνίαν ἀλλ' οὐχὶ κατὰ τήνδε, οὕτω
καὶ ὁ γραμματικὸς δύναται ἀπὸ ἐπιστημονικῆς τινος καὶ
καθολικῆς θεωρίας ἀπαγγέλλειν, ὅτι ὁ μὲν Πέλοπος ὦμος
ἐλεφάντινος ἦν ὑπὸ τοῦ Ἄρεως ἢ ὑπὸ Δήμητρος βρωθείς,
ἡ δὲ τοῦ Ἡρακλέους κεφαλὴ ἐψέδνωτο ῥυεισῶν αὐτοῦ

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 257, li. 1

καὶ ὁ γραμματικὸς δύναται ἀπὸ ἐπιστημονικῆς τινος καὶ

 259

καθολικῆς θεωρίας ἀπαγγέλλειν, ὅτι ὁ μὲν Πέλοπος ὦμος

ἐλεφάντινος ἦν ὑπὸ τοῦ Ἄρεως ἢ ὑπὸ Δήμητρος βρωθείς,
ἡ δὲ τοῦ Ἡρακλέους κεφαλὴ ἐψέδνωτο ῥυεισῶν αὐτοῦ
τῶν τριχῶν ὅτε ὑπὸ τοῦ ἐφορμῶντος τῇ Ἡσιόνῃ κήτους
κατεπόθη, ἀλλ' ἵνα τούτων ποιήσηται τὴν ἔκθεσιν, ὀφεί-
λει πᾶσι τοῖς κατὰ μέρος περὶ αὐτῶν ἱστοροῦσιν ἐντυ-
χεῖν. τὸ δὲ πάντων τῶν κατὰ μέρος ποιεῖσθαι τὴν ἀνάληψιν
αὐτοῖς ἐντυγχάνοντα τοῖς κατὰ μέρος οὔκ ἐστι τεχνικόν.
οὐκ ἄρα ἐκ τέχνης τινὸς μεθοδεύεται τοῖς γραμματικοῖς
τὸ ἱστορικόν. καὶ μὴν ἐπεὶ τῆς ἱστορίας ἡ μέν τίς ἐστι
τοπικὴ ἡ δὲ χρονικὴ ἡ δὲ περὶ τὰ πρόσωπα ἡ δὲ περὶ
τὰς πράξεις, δῆλον ὡς εἰ μὴ τεχνική ἐστιν ἡ τῶν τόπων
καὶ ἡ τῶν χρόνων ἀπόδοσις, οὔθ' ἡ τῶν προσώπων οὔθ'
ἡ τῶν πράξεων τεχνικὴ γενήσεται· τί γὰρ διήνεγκε τού-
των ἢ ἐκείνων ἀποκρατεῖν; ἀλλὰ μὴν οὐδὲν ἔχει τεχνικὸν
τὸ ἀποδιδόναι τοπικὴν ἱστορίαν, λέγοντας ὅτι, εἰ τύχοι,
Βριλησὸς μὲν καὶ Ἀράκυνθος τῆς Ἀττικῆς ἐστιν ὄρος,
Ἀκάμας δὲ τῆς Κυπρίας ἀκρωτήριον, ἢ χρονικὴν ἐκτί-
θεσθαι, καθάπερ ὅτι Ξενοφάνης Κολοφώνιος

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 259, li. 3

κίσκος, Πυθιὰς δὲ ἡ Ἀριστοτέλους θυγάτηρ τρισὶν ἀν-

δράσιν ἐγαμήθη, πρῶτον μὲν Νικάνορι τῷ Σταγειρίτῃ,
οἰκείῳ ὄντι Ἀριστοτέλους, δευτέρῳ δὲ Προκλεῖ Δημαρά-
του τοῦ Λακεδαιμονίων βασιλέως ἀπογόνῳ, ὃς καὶ δύο
ἐξ αὐτῆς τεκνοῦται παῖδας, Προκλέα τε καὶ Δημάρατον
τοὺς παρὰ Θεοφράστῳ φιλοσοφήσαντας, τρίτῳ δὲ Μη-
τροδώρῳ ἰατρῷ, Χρυσίππου μὲν τοῦ Κνιδίου μαθητῇ
Ἐρασιστράτου δὲ ὑφηγητῇ, ᾧ γίνεται παῖς Ἀριστοτέλης.
ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τούτοις ὅμοια πρὸς τῷ τελέως ἀχρη-
στεῖν ἔτι οὐδεμίαν ἐμφαίνει τεχνικὴν δύναμιν, ὥστε οὐδὲ
ἡ τῶν ἱστορικῶν ἀπόδοσίς ἐστιν ἔντεχνος. ἄλλως τε καθ-
ὼς ἀνώτερον ὑπεδείξαμεν, οὔτε τῶν ἀπείρων οὔτε τῶν
ἄλλοτε ἄλλως γινομένων ἔστι τις τεχνικὴ γνῶσις. αἱ δέ
γε κατὰ μέρος ἱστορίαι ἄπειροί τε διὰ τὸ πλῆθός εἰσι,
καὶ οὐχ ἑστῶσαι διὰ τὸ μὴ τὰ αὐτὰ περὶ τοῦ αὐτοῦ
παρὰ πᾶσιν ἱστορεῖσθαι. οἷον (οὐκ ἄτοπον γάρ), ἵνα συμ-
φυέσι τε καὶ οἰκείοις χρησώμεθα τῶν πραγμάτων παρα-
δείγμασιν. ὑπόθεσιν γὰρ ἑαυτοῖς ψευδῆ λαμβάνοντες οἱ
ἱστορικοὶ τὸν ἀρχηγὸν ἡμῶν τῆς ἐπιστήμης Ἀσκληπιὸν
κεκεραυνῶσθαι λέγουσιν, οὐκ ἀρκούμενοι τῷ ψεύσματι,
ἐν ᾧ καὶ ποικίλως αὐτὸ μεταπλάττουσι, Στησίχορος
 260

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 260, li. 7

ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τούτοις ὅμοια πρὸς τῷ τελέως ἀχρη-

στεῖν ἔτι οὐδεμίαν ἐμφαίνει τεχνικὴν δύναμιν, ὥστε οὐδὲ
ἡ τῶν ἱστορικῶν ἀπόδοσίς ἐστιν ἔντεχνος. ἄλλως τε καθ-
ὼς ἀνώτερον ὑπεδείξαμεν, οὔτε τῶν ἀπείρων οὔτε τῶν
ἄλλοτε ἄλλως γινομένων ἔστι τις τεχνικὴ γνῶσις. αἱ δέ
γε κατὰ μέρος ἱστορίαι ἄπειροί τε διὰ τὸ πλῆθός εἰσι,
καὶ οὐχ ἑστῶσαι διὰ τὸ μὴ τὰ αὐτὰ περὶ τοῦ αὐτοῦ
παρὰ πᾶσιν ἱστορεῖσθαι. οἷον (οὐκ ἄτοπον γάρ), ἵνα συμ-
φυέσι τε καὶ οἰκείοις χρησώμεθα τῶν πραγμάτων παρα-
δείγμασιν. ὑπόθεσιν γὰρ ἑαυτοῖς ψευδῆ λαμβάνοντες οἱ
ἱστορικοὶ τὸν ἀρχηγὸν ἡμῶν τῆς ἐπιστήμης Ἀσκληπιὸν
κεκεραυνῶσθαι λέγουσιν, οὐκ ἀρκούμενοι τῷ ψεύσματι,
ἐν ᾧ καὶ ποικίλως αὐτὸ μεταπλάττουσι, Στησίχορος
μὲν ἐν Ἐριφύλῃ εἰπὼν ὅτι τινὰς τῶν ἐπὶ
Θήβαις πεσόντων ἀνιστᾷ, Πολύανθος δὲ ὁ Κυρηναῖος
ἐν τῷ περὶ τῆς Ἀσκληπιαδῶν γενέ-
σεως ὅτι τὰς Προίτου θυγατέρας κατὰ χόλον Ἥρας
ἐμμανεῖς γενομένας ἰάσατο, Πανύασις
δὲ διὰ τὸ νεκρὸν Τυνδάρεω ἀναστῆσαι, Στάφυ-
λος δὲ ἐν τῷ περὶ Ἀρκάδων ὅτι
Ἱππόλυτον ἐθεράπευσε φεύγοντα ἐκ Τροιζῆνος κατὰ τὰς

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 265, li. 5

καὶ οἱ μῖμοι, μῦθος δὲ πραγμάτων ἀγενήτων καὶ ψευ-

δῶν ἔκθεσις, ὡς ὅτι τὸ μὲν τῶν φαλαγγίων καὶ ὄφεων
γένος Τιτήνων ἐνέπουσιν ἀφ' αἵματος ἐζωγονῆσθαι,
τὸν δὲ Πήγασον λαιμοτομηθείσης τῆς Γοργόνος ἀπὸ τῆς
κεφαλῆς ἐκθορεῖν, καὶ οἱ μὲν Διομήδους ἑταῖροι εἰς
θαλασσίους μετέβαλον ὄρνις, ὁ δὲ Ὀδυσσεὺς εἰς ἵππον,
ἡ δὲ Ἑκάβη εἰς κύνα, – τοιαύτης δὲ οὔσης τῆς τῶν
ἱστοριῶν διαφορᾶς, ἐπεὶ οὐκ ἔστι τέχνη τις περὶ τὰ
ψευδῆ καὶ ἀνύπαρκτα, ψευδῆ δέ ἐστι καὶ ἀνύπαρκτα τὰ
περὶ τοὺς μύθους καὶ τὰ πλάσματα, περὶ ἃ μάλιστα τοῦ
ἱστορικοῦ μέρους ἡ γραμματικὴ καταγίνεται, οὐκ ἂν εἴη
τις τέχνη περὶ τὸ ἱστορικὸν μέρος τῆς γραμματικῆς.
ὅθεν καταγελᾶν ἄξιον τῶν λεγόντων ὅτι εἰ καὶ ἡ ὕλη
τῆς ἱστορίας ἐστὶν ἀμέθοδος, ἡ μέντοι κρίσις ταύτης
γενήσεται τεχνική, δι' ἧς γιγνώσκομεν τί τε ψευδῶς
ἱστόρηται καὶ τί ἀληθῶς. πρῶτον μὲν γὰρ οὐ παραδεδώ-
 261

κασιν ἡμῖν οἱ γραμματικοὶ τῆς ἀληθοῦς ἱστορίας κριτή-

ριον, ἵνα καὶ ἐξετάζωμεν πότε ἀληθής ἐστιν αὕτη καὶ
πότε ψευδής. εἶτα καὶ μηδεμιᾶς οὔσης ἀληθοῦς ἱστορίας
παρὰ τοῖς γραμματικοῖς οὐδὲ τὸ τοῦ ἀληθοῦς κριτήριον
ὑποστατόν ἐστιν, ἐπεὶ πῶς οὐκ ἔργον, τινὸς μὲν λέγοντος

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 265, li. 6

δῶν ἔκθεσις, ὡς ὅτι τὸ μὲν τῶν φαλαγγίων καὶ ὄφεων

γένος Τιτήνων ἐνέπουσιν ἀφ' αἵματος ἐζωγονῆσθαι,
τὸν δὲ Πήγασον λαιμοτομηθείσης τῆς Γοργόνος ἀπὸ τῆς
κεφαλῆς ἐκθορεῖν, καὶ οἱ μὲν Διομήδους ἑταῖροι εἰς
θαλασσίους μετέβαλον ὄρνις, ὁ δὲ Ὀδυσσεὺς εἰς ἵππον,
ἡ δὲ Ἑκάβη εἰς κύνα, – τοιαύτης δὲ οὔσης τῆς τῶν
ἱστοριῶν διαφορᾶς, ἐπεὶ οὐκ ἔστι τέχνη τις περὶ τὰ
ψευδῆ καὶ ἀνύπαρκτα, ψευδῆ δέ ἐστι καὶ ἀνύπαρκτα τὰ
περὶ τοὺς μύθους καὶ τὰ πλάσματα, περὶ ἃ μάλιστα τοῦ
ἱστορικοῦ μέρους ἡ γραμματικὴ καταγίνεται, οὐκ ἂν εἴη
τις τέχνη περὶ τὸ ἱστορικὸν μέρος τῆς γραμματικῆς.
ὅθεν καταγελᾶν ἄξιον τῶν λεγόντων ὅτι εἰ καὶ ἡ ὕλη
τῆς ἱστορίας ἐστὶν ἀμέθοδος, ἡ μέντοι κρίσις ταύτης
γενήσεται τεχνική, δι' ἧς γιγνώσκομεν τί τε ψευδῶς
ἱστόρηται καὶ τί ἀληθῶς. πρῶτον μὲν γὰρ οὐ παραδεδώ-
κασιν ἡμῖν οἱ γραμματικοὶ τῆς ἀληθοῦς ἱστορίας κριτή-
ριον, ἵνα καὶ ἐξετάζωμεν πότε ἀληθής ἐστιν αὕτη καὶ
πότε ψευδής. εἶτα καὶ μηδεμιᾶς οὔσης ἀληθοῦς ἱστορίας
παρὰ τοῖς γραμματικοῖς οὐδὲ τὸ τοῦ ἀληθοῦς κριτήριον
ὑποστατόν ἐστιν, ἐπεὶ πῶς οὐκ ἔργον, τινὸς μὲν λέγοντος
ὅτι Ὀδυσσεὺς ὑπὸ Τηλεγόνου παιδὸς κατὰ ἄγνοιαν

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 268, li. 6

... τινὸς δὲ ὅτι λάρου κέντρον θαλασσίας τρυγόνος

ἀφέντος αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ διεφώνησεν, ἄλλου δὲ ὅτι
εἰς ἵππον μετέβαλε τὴν μορφήν, θέλειν ἐν οὕτως ἀπερ-
ρωγόσι πράγμασιν εὑρεῖν τἀληθές; πρότερον γὰρ δεῖ
ὑποστῆναι ἐν τοῖς διαφωνοῦσι τὸν ἀληθεύοντα, καὶ τότε
ζητεῖν τί ἐστιν· πάντων δὲ ἀπίθανα καὶ ψευδῆ λεγόντων
οὐδὲ τεχνικῷ τινὶ κριτηρίῳ δίδοται πάροδος.
Καὶ μὴν οὐδὲ δι' ὧν ἂν ἱστορία καλῶς γραφείη δι-
δάσκουσιν οἱ γραμματικοί, ἵνα κατ' ἀναφορὰν τὴν ὡς
ἐπὶ τὰ τοιαῦτα θεωρήματα λέγωμεν τεχνικόν τι μέρος
 262

ὑπάρχειν παρ' αὐτοῖς τὸ ἱστορικόν· τοῦτο γὰρ ῥητορικῶν

ἐστι τὸ ἔργον. ὥστ' ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ ἐξομολογοῦνται ἀμέ-
θοδόν τι εἶναι παράπηγμα τὴν ἱστορίαν καὶ ἡμεῖς ἐπ-
ελογισάμεθα, καὶ ἄλλως οὐδὲν τεχνικὸν θεώρημα πρὸς
τὴν γνῶσιν αὐτῆς ἢ σύστασιν παραδεδώκασι, ῥητέον καὶ
κατὰ τὸ ἱστορικὸν μέρος ἀσύστατον εἶναι τὴν γραμμα-
τικήν.

Ὅτι τὸ τοὺς ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς μέρος

τῆς γραμματικῆς ἀσύστατόν ἐστιν

Ἤδη μὲν δυνάμει καὶ τὸ περὶ ποιητὰς καὶ συγγρα-

φεῖς μέρος τῆς γραμματικῆς ἡμῖν ἀνῄρηται, δείξασι τὸ

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 269, li. 5

ζητεῖν τί ἐστιν· πάντων δὲ ἀπίθανα καὶ ψευδῆ λεγόντων

οὐδὲ τεχνικῷ τινὶ κριτηρίῳ δίδοται πάροδος.
Καὶ μὴν οὐδὲ δι' ὧν ἂν ἱστορία καλῶς γραφείη δι-
δάσκουσιν οἱ γραμματικοί, ἵνα κατ' ἀναφορὰν τὴν ὡς
ἐπὶ τὰ τοιαῦτα θεωρήματα λέγωμεν τεχνικόν τι μέρος
ὑπάρχειν παρ' αὐτοῖς τὸ ἱστορικόν· τοῦτο γὰρ ῥητορικῶν
ἐστι τὸ ἔργον. ὥστ' ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ ἐξομολογοῦνται ἀμέ-
θοδόν τι εἶναι παράπηγμα τὴν ἱστορίαν καὶ ἡμεῖς ἐπ-
ελογισάμεθα, καὶ ἄλλως οὐδὲν τεχνικὸν θεώρημα πρὸς
τὴν γνῶσιν αὐτῆς ἢ σύστασιν παραδεδώκασι, ῥητέον καὶ
κατὰ τὸ ἱστορικὸν μέρος ἀσύστατον εἶναι τὴν γραμμα-
τικήν.

Ὅτι τὸ τοὺς ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς μέρος

τῆς γραμματικῆς ἀσύστατόν ἐστιν

Ἤδη μὲν δυνάμει καὶ τὸ περὶ ποιητὰς καὶ συγγρα-

φεῖς μέρος τῆς γραμματικῆς ἡμῖν ἀνῄρηται, δείξασι τὸ
ἀδύνατον τοῦ κατὰ τὰς τεχνολογίας καὶ τοῦ ἱστορικοῦ·
χωρὶς γὰρ τούτων οὐκ ἀπευθύνεταί τις ποιήσεως ἐξ-
ήγησις. ὅμως δ' οὖν καὶ τὰ ἐν τούτῳ τῷ μέρει πειρα-
σόμεθα κοινότερον δυνάμενα λέγεσθαι σκοπεῖν, καὶ μά-
λιστα ὅτι οὕτως ἐπιτεθαρρήκασιν αὐτῷ οἱ γραμματικοὶ

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 1, sec. 270, li. 3

 263

ἐστι τὸ ἔργον. ὥστ' ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ ἐξομολογοῦνται ἀμέ-

θοδόν τι εἶναι παράπηγμα τὴν ἱστορίαν καὶ ἡμεῖς ἐπ-
ελογισάμεθα, καὶ ἄλλως οὐδὲν τεχνικὸν θεώρημα πρὸς
τὴν γνῶσιν αὐτῆς ἢ σύστασιν παραδεδώκασι, ῥητέον καὶ
κατὰ τὸ ἱστορικὸν μέρος ἀσύστατον εἶναι τὴν γραμμα-
τικήν.

Ὅτι τὸ τοὺς ποιητὰς καὶ συγγραφεῖς μέρος

τῆς γραμματικῆς ἀσύστατόν ἐστιν

Ἤδη μὲν δυνάμει καὶ τὸ περὶ ποιητὰς καὶ συγγρα-

φεῖς μέρος τῆς γραμματικῆς ἡμῖν ἀνῄρηται, δείξασι τὸ
ἀδύνατον τοῦ κατὰ τὰς τεχνολογίας καὶ τοῦ ἱστορικοῦ·
χωρὶς γὰρ τούτων οὐκ ἀπευθύνεταί τις ποιήσεως ἐξ-
ήγησις. ὅμως δ' οὖν καὶ τὰ ἐν τούτῳ τῷ μέρει πειρα-
σόμεθα κοινότερον δυνάμενα λέγεσθαι σκοπεῖν, καὶ μά-
λιστα ὅτι οὕτως ἐπιτεθαρρήκασιν αὐτῷ οἱ γραμματικοὶ
ὡς καὶ τὸ βιωφελὲς τῆς γραμματικῆς καὶ πρὸς εὐδαιμο-
νίαν ἀναγκαῖον ἐξ αὐτοῦ τολμᾶν πιστοῦσθαι. φασὶ γοῦν
ὡς ἡ ποιητικὴ πολλὰς δίδωσιν ἀφορμὰς πρὸς σοφίαν καὶ
εὐδαίμονα βίον, ἄνευ δὲ τοῦ ἀπὸ γραμματικῆς φωτὸς
οὐχ οἷόν τε τὰ παρὰ τοῖς ποιηταῖς διορᾶν ὁποῖά ποτέ
ἐστιν· χρειώδης ἄρα ἡ γραμματική.

Σέξτος Εμπειρίκος Adversus mathematicos Book 5, sec. 105, li. 10

νυτικὸς καθέστηκεν, πάντως οὐχ ἅπαξ ἐφ' ἑνὸς ἀλλὰ

πολλάκις ἂν ἐπὶ πολλῶν παρετηρήθη. ἐπεὶ οὖν ὁ αὐτὸς τῶν
ἀστέρων σχηματισμὸς διὰ μακρῶν, ὥς φασι, χρόνων θεω-
ρεῖται, ἀποκαταστάσεως γινομένης τοῦ μεγάλου ἐνιαυτοῦ
δι' ἐννεακισχιλίων ἐννακοσίων καὶ ἑβδομήκοντα καὶ
ἑπτὰ ἐτῶν, οὐ φθάσει ἀνθρωπίνη τήρησις τοῖς τοσούτοις
αἰῶσι συνδραμεῖν ἐπὶ μιᾶς γενέσεως, καὶ ταῦτα οὐχ
ἅπαξ ἀλλὰ πολλάκις, ἤτοι τοῦ κόσμου φθορᾶς, εἰρήκασιν
ὥς τινες, μεσολαβούσης αὐτήν, ἢ πάντως γε τῆς κατὰ
μέρος μεταβολῆς ἐξαφανιζούσης τὸ συνεχὲς τῆς ἱστορι-
κῆς παραδόσεως.
Τοσαῦτα μὲν οὖν ἐστι καὶ τὰ πραγματικῶς δυνάμενα
λέγεσθαι πρὸς τοὺς Χαλδαίους. μεθ' ἃ πάλιν ἀπ' ἄλλης
ἀρχῆς σύντομον οὖσαν καὶ τὴν πρὸς τοὺς μουσικοὺς ἀν-
τίρρησιν ἀποδώσομεν.
 264

ΠΡΟΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥΣ

Ἡ μουσικὴ λέγεται τριχῶς, καθ' ἕνα μὲν τρόπον ἐπι-

στήμη τις περὶ μελῳδίας καὶ φθόγγους καὶ ῥυθμοποιίας
καὶ τὰ παραπλήσια καταγιγνομένη πράγματα, καθὸ καὶ
Ἀριστόξενον τὸν Σπινθάρου λέγομεν εἶναι μουσικόν, καθ'
ἕτερον δὲ ἡ περὶ ὀργανικὴν ἐμπειρία, ὡς ὅταν τοὺς μὲν

Κλαύδιος Αρριανός Varia historia Book 13, sec. 20, li. 5

νησε τραγικά, ἀλλοτρίως δὲ πρὸς τὴν κωμῳδίαν διέ-

κειτο, ὅτι οὐκ ἦν φιλόγελως.
Ἔλεγεν ὁ Κλεομένης Λακωνικῶς κατὰ τὸν ἐπι-
χώριον τρόπον τὸν Ὅμηρον Λακεδαιμονίων εἶναι ποι-
ητήν, ὡς χρὴ πολεμεῖν λέγοντα· τὸν δὲ Ἡσίοδον τῶν
Εἱλώτων, λέγοντα ὡς χρὴ γεωργεῖν.
Ἀνὴρ Μεγαλοπολίτης ἐξ Ἀρκαδίας, Κερκιδᾶς
ὄνομα, ἀποθνήσκων ἔλεγε πρὸς τοὺς οἰκείους ἀθυ-
μουμένους ἡδέως ἀπολύεσθαι τοῦ ζῆν· δι' ἐλπίδος
γὰρ ἔχειν συγγενέσθαι τῶν μὲν σοφῶν Πυθαγόρᾳ,
τῶν δὲ ἱστορικῶν Ἑκαταίῳ, τῶν δὲ μουσικῶν Ὀλύμπῳ,
τῶν δὲ ποιητῶν Ὁμήρῳ. καὶ ἐπὶ τούτοις ὡς λόγος
τὴν ψυχὴν ἀπέλιπεν.
Ὅτι ἐν Κελαιναῖς τῇ δορᾷ τοῦ Φρυγὸς ἐὰν προς-
αυλῇ τις τὴν ἁρμονίαν τὴν Φρυγίαν, ἡ δορὰ κινεῖται·
ἐὰν δὲ ἐς Ἀπόλλωνα, ἀτρεμεῖ καὶ ἔοικε κωφῇ.
Πτολεμαῖος ὁ Φιλοπάτωρ κατασκευάσας Ὁμήρῳ
νεών, αὐτὸν μὲν καλὸν καλῶς ἐκάθισε, κύκλῳ δὲ τὰς
πόλεις περιέστησε τοῦ ἀγάλματος, ὅσαι ἀντιποιοῦνται
τοῦ Ὁμήρου. Γαλάτων δὲ ὁ ζωγράφος ἔγραψε τὸν
μὲν Ὅμηρον αὐτὸν ἐμοῦντα, τοὺς δὲ ἄλλους ποιητὰς

Αναξιμένης Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,72,T, fragm.3, li. 2

ὑγίεια, ψυχῇ δὲ σοφία φρόνησις ἀνδρεία σωφροσύνη

δικαιοσύνη, συναμφοτέροις δὲ τούτοις χρήματα φίλοι·
ἀσύμφορα δὲ τἀναντία τούτων. πόλει δὲ συμφέρον πλῆ-
θος πολιτῶν ἀγαθῶν.}
SUID. s. Ἀναξιμένης Ἀριστοκλέους Λαμψακηνός· ῥήτωρ· μαθητὴς
Διογένους τοῦ Κυνὸς (T 11) καὶ Ζωίλου τοῦ Ἀμφιπολίτου (71) γραμμα-
 265

τικοῦ, τοῦ κακίζοντος Ὅμηρον, διδάσκαλος δὲ Ἀλεξάνδρου τοῦ

Μακεδόνος
(T 8). εἵπετο δὲ αὐτῶι ἐν τοῖς πολέμοις (T 9; 27).
STRAB. XIII 1, 19: ἐκ Λαμψάκου .... Ἀναξιμένης ὁ ῥήτωρ ....
DIOG. LAERT. II 3: γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι δύο (sc. Ἀναξιμένεις)
Λαμψακηνοί, ῥήτωρ καὶ ἱστορικός (VI), ὃς ἀδελφῆς υἱὸς ἦν τοῦ ῥήτορος
τοῦ τὰς Ἀλεξάνδρου πράξεις γεγραφότος.
DIODOR. XV 76, 4: ὑπῆρξαν δὲ κατὰ τού-
τους τοὺς χρόνους ἄνδρες κατὰ παιδείαν ἄξιοι μνήμης Ἰσοκράτης ... καὶ
οἱ τούτου γενόμενοι μαθηταὶ καὶ Ἀριστοτέλης ..... ἔτι δὲ Ἀναξιμένης ὁ
Λαμψακηνὸς καὶ Πλάτων ..., ἔτι δὲ τῶν Πυθαγορικῶν φιλοσόφων οἱ τελευ-
ταῖοι, Ξενοφῶν τε ... ἐσχατογήρως ὤν .... Ἀρίστιππός τε καὶ Ἀντι-
σθένης, πρὸς δὲ τούτοις Αἰσχίνης ὁ Σφήττιος ...
EUSEB. HIERON. ol. 112, 4. (SYNKELL. p. 522, 8 Bonn;
KEDREN. p. 277, 22 Bonn): Anaximenes et Epicurus clari habentur.
PAUSAN. VI 18, 2 (SUID. s. Ἀναξιμένης): ἐνταῦθα καὶ ...

Αναξιμένης Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,72,T, fragm.31, li. 2

Ὁμήρωι ἐβουλόμην ἂν εἶναι Θερσίτης ἢ παρὰ σοὶ Ἀχιλλεύς.’

PORPHYR. bei EUSEB. PE X 3 p. 464 B: καὶ τί γὰρ Ἐφόρου
(70) ἴδιον ἐκ τῶν Δαιμάχου (65) καὶ Καλλισθένους (124) καὶ Ἀναξιμένους
αὐταῖς λέξεσιν ἔστιν ὅτε τρισχιλίους ὅλους μετατιθέντος στίχους.
CLEM. ALEX. Strom. VI 26, 8 p. 443, 4 Stä: Μελησαγόρου γὰρ
ἔκλεψεν ... Ἀναξιμένης.
PLIN. N H I 12; 13: continentur arborum naturae ... ex auc-
toribus ... externis Theophrasto ... Clitarcho (137) Anaximene Duride (76)
Nearcho (133)
LISTEN D. GRIECH. PROFANSCHRIFTSTELLER tab. MC:
ἱστορικοὶ ι· Θουκυδίδης. Ἡρόδοτος. Ξενοφῶν. Φίλιστος. Θεόπομπος.
Ἔφορος . Ἀναξιμένης. Καλλισθένης. Ἑλλάνικος. Πολύβιος.
(Script. Al. M. p. 34) DION. HAL. A R I 1, 1: τοὺς εἰωθότας ἀποδίδοσθαι
τοῖς προοιμίοις τῶν ἱστοριῶν λόγους ἥκιστα βουλόμενος ἀναγκάζομαι
περὶ ἐμαυτοῦ
προειπεῖν, οὔτ' ἐν τοῖς ἰδίοις μέλλων πλεονάζειν ἐπαίνοις ... οὔτε διαβολὰς
καθ'
ἑτέρων ἐγνωκὼς ποιεῖσθαι συγγραφέων, ὥσπερ Ἀναξιμένης καὶ
Θεόπομπος (115 F 24)
ἐν τοῖς προοιμίοις τῶν ἱστοριῶν ἐποίησαν ...
HARPOKR. s. Ἀμφικτύονες· συνέδριόν ἐστιν Ἑλληνικόν, συνα-
γόμενον ἐν Θερμοπύλαις. ὠνομάσθη δὲ ἤτοι ἀπὸ Ἀμφικτύονος ... ὥς
 266

φησι Θεόπομπος ἐν η (115 F 63) ... ἢ ἀπὸ τοῦ περιοίκους εἶναι τῶν
Δελφῶν τοὺς συναχθέντας, ὡς Ἀναξιμένης ἐν α Ἑλληνικῶν.

Απολλόδωρος Αποσπάσματα Fragm.10, li. 64

ψυχὴ δ', ἠΰτ' ὄνειρος, ἀποπταμένη πεπότηται.

Ὑποτίθεται γὰρ τὰς ψυχὰς τοῖς εἰδώλοις τοῖς ἐν
τοῖς κατόπτροις φαινομένοις ὁμοίας, καὶ τοῖς διὰ τῶν
ὑδάτων συνισταμένοις, ἃ καθάπαξ ἡμῖν ἐξείκασται
καὶ τὰς κινήσεις μιμεῖται, στερεμνιώδη δ' ὑπόστασιν
οὐδεμίαν ἔχει εἰς ἀντίληψιν καὶ ἁφὴν, ὅθεν αὐτὰς
βροτῶν εἴδωλα καμόντων λέγει.»
Οἱ πλείους δὲ ὕδωρ ἱστόρησαν τὴν Στύγα ἐπίγειον,
φύσιν ἔχον ἀμύνεσθαι τοὺς κατ' αὐτοῦ ψευδῶς ὀμό-
σαι τολμήσαντας. Διαβόητον μὲν τοίνυν Στυγὸς ὕδωρ
κατὰ Ἀρκαδίαν οἱ ἱστορικοὶ ἀναγεγράφασιν, ὧν ἐστι
καὶ Ἡρόδοτος, ὃς ἐν τῇ ἕκτῃ τὰ κατὰ Κλεο-
μένην ἀφηγούμενος, γράφει ταῦτα· Ἐντεῦθεν δὲ ἀφι-
κόμενος εἰς τὴν Ἀρκαδίαν, νεώτερα ἔπρησσε πρά-
γματα, συνιστὰς τοὺς Ἀρκάδας ἐπὶ τῇ Σπάρτῃ·
ἄλλους τε ὅρκους προσάγων σφι, καὶ δὴ καὶ ἐς Νώνακριν
πόλιν πρόθυμος ἦν τῶν Ἀρκάδων τοὺς προεστῶτας
ἀγινέων, ἐξορκοῦν τὸ Στυγὸς ὕδωρ. Καλλίμαχος δ' ἐν
τῷ περὶ Νυμφῶν συγγράμματι καὶ τὸ ἰδίωμα τοῦ
ὕδατος ἀφηγεῖται, λέγων οὕτω· Στὺξ ἐν Νωνακρίνῃ
κρήνη τῆς Ἀρκαδίας, ἧς ὕδωρ ἐστὶ τὸ διακόπτον

Απολλόδωρος Αποσπάσματα Fragm.67c, li. 14

τῆς συγγραφῆς καθάπερ ἔκ τινος πηγῆς βορβορώδους

καὶ τῶν παραπλησίων αὐτῇ πᾶσα μυθώδης Ἑλληνικὴ
καὶ Μανιχαϊκὴ κακοδοξία ἀνέβλυσε. Καὶ τῶν καθ'
ἡμᾶς δὲ αἱρέσεων οὐκ ὀλίγαι τὰς ἀρχὰς ἐκ τοιούτων
ἀπατηλῶν ἐσχήκασι τὰς ἀφορμάς. Οὗ χάριν προήχθημεν
ἀσφαλείας ἕνεκα τῶν τὰ τοιαῦτα μυθάρια ὡς καίρια
λογιζομένων τὰς προγραφείσας μαρτυρίας Ἀλεξάνδρου
καὶ τῶν προειρημένων δύο μοναζόντων Ἀννιανοῦ τε
καὶ Πανοδώρου τῶν ὁμοχρόνων ἐπὶ Θεοφίλου τοῦ εἰ-
κοστοῦ δευτέρου ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας ἀκμα-
σάντων καὶ πολλὰ χρήσιμα κεφάλαια ἱστορικὰ πε-
πονηκότων παραθέσθαι.
Εἰ καὶ ἐν τῷδε τῷ μέρει δοκοῦντές τι κατορθοῦν
οὐδὲν τῇ ἀληθείᾳ κέρδος προσήγαγον, δεξάμενοι τὰς
 267

Ἀλεξάνδρου τοῦ προῤῥηθέντος περὶ τῆς τῶν Χαλδαίων

βασιλέων δόξας, ὅτι πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἐν Βαβυ-
λῶνι ἐβασίλευσαν, καὶ τὸν τῶν ἐτῶν μυριαδισμὸν ἀλ-
ληγορησάντων, πρὸς τούτοις δὲ καὶ Ἀβυδηνοῦ καὶ
Ἀπολλοδώρου περὶ τῶν αὐτῶν, καὶ ἔτι Μανεθῶ περὶ
τῆς Αἰγυπτίων δυναστείας πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ πα-
ρόμοια μυθολογοῦντας, ὧν τὰς χρήσεις, Ἀβυδηνοῦ

Απολλόδωρος Αποσπάσματα Fragm.67d, li. 3

Ἀπολλοδώρου περὶ τῶν αὐτῶν, καὶ ἔτι Μανεθῶ περὶ

τῆς Αἰγυπτίων δυναστείας πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ πα-
ρόμοια μυθολογοῦντας, ὧν τὰς χρήσεις, Ἀβυδηνοῦ
λέγω καὶ Ἀπολλοδώρου καὶ Μανεθῶ, προστεθῆναι
ταύτης ἡγοῦμαι τῆς προθέσεως, ὡς ἂν καὶ ἐξ ἀλλήλων
αὐτοῖς τὸ ἀσύμφωνον συναχθῇ καὶ ὑφ' ἑαυτοῦ τὸ κα-
κὸν ἀνατραπῇ, καὶ οὕτω τοῖς μετὰ τὸν κατακλυσμὸν
ἔτεσι τὰ κατὰ μέρος ὅση δύναμις ἐπισημήνασθαι.
Idem: Εὐσέβιος καὶ Ἰώσηπ-
πος καὶ ἄλλοι περὶ τῆς τῶν Χαλδαίων βασιλείας ἱστο-
ρικοὶ φαίνονται λέγοντες ὅτι πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ
ἐβασίλευον ἑπόμενοι Ἀλεξάνδρῳ τῷ Πολυΐστορι καὶ
Ἀβυδηνῷ καὶ Ἀπολλοδώρῳ, μηδεμίαν ἔχοντες ἀφορ-
μὴν ἐκ τῶν θειῶν γραφῶν.
Idem: Πρὸς τούτοις καὶ Ἀπολλόδωρος ὁμοίως τούτοις τε-
ρατευόμενος οὕτω λέγει· Ταῦτα μὲν ὁ Βήρωσσος
ἱστόρησε, πρῶτον γενέσθαι βασιλέα Ἄλωρον ἐκ Βα-
βυλῶνος Χαλδαῖον· βασιλεῦσαι δὲ σάρους δέκα, καὶ
καθεξῆς Ἀλάπαρον καὶ Ἀμήλωνα τὸν ἐκ Παντιβίβλων·
εἶτα Ἀμμένωνα τὸν Χαλδαῖον, ἐφ' οὗ φησι φανῆναι
τὸν μυσαρὸν Ὠάννην, τὸν Ἀννήδωτον, ἐκ τῆς Ἐρυθρᾶς·

Κλήμης Αλεξανδρινός Stromata Book 1, chap. 21, sec. 142, subsec. 1,

li. 1

ἑβδομήκοντα τρία μῆνας ἐννέα, ἀφ' οὗ δὲ ἐξ Ἱεροσολύμων ἔτη τρια-

κόσια τριάκοντα ὀκτὼ μῆνας τρεῖς.
Φίλων δὲ καὶ αὐτὸς ἀνέγραψε τοὺς βασιλεῖς τοὺς Ἰουδαίων δια-
φώνως τῷ Δημητρίῳ. ἔτι δὲ καὶ Εὐπόλεμος ἐν τῇ ὁμοίᾳ πραγματείᾳ
τὰ πάντα ἔτη φησὶν ἀπὸ Ἀδὰμ ἄχρι τοῦ πέμπτου ἔτους Δημητρίου
βασιλείας Πτολεμαίου τὸ δωδέκατον βασιλεύοντος Αἰγύπτου συνάγεσθαι
ἔτη ͵ερμθʹ. ἀφ' οὗ δὲ χρόνου ἐξήγαγε Μωυσῆς τοὺς Ἰουδαίους ἐξ Αἰγύ-
πτου ἐπὶ τὴν προειρημένην προθεσμίαν συνάγεσθαι ἔτη [δις]χίλια πεντα-
 268

κόσια ὀγδοήκοντα. ἀπὸ δὲ τοῦ χρόνου τούτου ἄχρι τῶν ἐν Ῥώμῃ ὑπά-
των Γναίου Δομετίου καὶ Ἀσινίου συναθροίζεται ἔτη ἑκατὸν εἴκοσι.
Ἔφορος δὲ καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἱστορικῶν καὶ ἔθνη καὶ γλώς-
σας πέντε καὶ ἑβδομήκοντα λέγουσιν εἶναι, ἐπακούσαντες τῆς φωνῆς
Μωυσέως λεγούσης· «ἦσαν δὲ πᾶσαι αἱ ψυχαὶ ἐξ Ἰακὼβ πέντε καὶ
ἑβδομήκοντα αἱ εἰς Αἴγυπτον κατελθοῦσαι.» φαίνονται δὲ εἶναι καὶ
κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον αἱ γενικαὶ διάλεκτοι δύο καὶ ἑβδομήκοντα ὡς
αἱ ἡμέτεραι παραδιδόασι γραφαί, αἱ δὲ ἄλλαι αἱ πολλαὶ ἐπὶ κοινωνίᾳ
διαλέκτων δύο ἢ τριῶν ἢ καὶ πλειόνων γίνονται. διάλεκτος δέ ἐστι
λέξις ἴδιον χαρακτῆρα τόπου ἐμφαίνουσα, ἢ λέξις ἴδιον ἢ κοινὸν
ἔθνους ἐπιφαίνουσα χαρακτῆρα. φασὶ δὲ οἱ Ἕλληνες διαλέκτους εἶναι
τὰς παρὰ σφίσι εʹ, Ἀτθίδα, Ἰάδα, Δωρίδα, Αἰολίδα καὶ πέμπτην τὴν
κοινήν, ἀπεριλήπτους δὲ οὔσας τὰς βαρβάρων φωνὰς μηδὲ διαλέκτους,

Κλήμης Αλεξανδρινός Stromata Book 1, chap. 28, sec. 176, subsec. 1,

li. 2

περὶ σῷ τραχήλῳ.» ὁμοίως δὲ τῷ Παύλῳ ἡ προφητεία ὀνειδίζει τὸν

λαὸν ὡς μὴ συνιέντα τὸν νόμον. «σύντριμμα καὶ ταλαιπωρία ἐν
ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καὶ ὁδὸν εἰρήνης οὐκ ἔγνωσαν,» «οὐκ ἔστι φόβος
θεοῦ ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν.» «φάσκοντες εἶναι σοφοὶ
ἐμωράνθησαν.» «οἴδαμεν δὲ ὅτι καλὸς ὁ νόμος, ἐάν τις αὐτῷ νομί-
μως χρήσηται· οἳ δὲ θέλοντες εἶναι νομοδιδάσκαλοι οὐ νοοῦσι,» φησὶν
ὁ ἀπόστολος, «οὔτε ἃ λέγουσιν οὔτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦνται, τὸ
δὲ τέλος τῆς παραγγελίας ἀγάπη ἐκ καθαρᾶς καρδίας καὶ συνειδήσεως
ἀγαθῆς καὶ πίστεως ἀνυποκρίτου.»
Ἡ μὲν οὖν κατὰ Μωυσέα φιλοσοφία τετραχῇ τέμνεται,
εἴς τε τὸ ἱστορικὸν καὶ τὸ κυρίως λεγόμενον νομοθετικόν, ἅπερ ἂν
εἴη τῆς ἠθικῆς πραγματείας ἴδια, τὸ τρίτον δὲ εἰς τὸ ἱερουργικόν, ὅ
ἐστιν ἤδη τῆς φυσικῆς θεωρίας· καὶ τέταρτον ἐπὶ πᾶσι τὸ θεολογι-
κὸν εἶδος, ἡ ἐποπτεία, ἥν φησιν ὁ Πλάτων τῶν μεγάλων ὄντως
εἶναι μυστηρίων, Ἀριστοτέλης δὲ τὸ εἶδος τοῦτο μετὰ τὰ φυσικὰ
καλεῖ. καὶ ἥ γε κατὰ Πλάτωνα διαλεκτική, ὥς φησιν ἐν τῷ Πολι-
τικῷ, τῆς τῶν ὄντων δηλώσεως εὑρετική τίς ἐστιν ἐπιστήμη, κτητὴ
δὲ αὕτη τῷ σώφρονι οὐχ ἕνεκα τοῦ λέγειν τε καὶ πράττειν τι τῶν
πρὸς τοὺς ἀνθρώπους, ὥσπερ οἱ νῦν διαλεκτικοὶ περὶ τὰ σοφιστικὰ
ἀσχολούμενοι ποιοῦσιν, ἀλλὰ τοῦ τῷ θεῷ κεχαρισμένα μὲν λέγειν
δύνασθαι, κεχαρισμένα δὲ πράττειν, τὸ πᾶν εἰς δύναμιν.

Κλήμης Αλεξανδρινός Stromata Book 6, chap. 2, sec. 24, subsec. 2, li.

1
 269

τρέφει δὲ μνήμη, τηρεῖ δὲ συνήθεια», Φιλήμων ὁ κωμικὸς γράφει·

ὁρῶσι πάντες πρῶτον, εἶτ' ἐθαύμασαν,
ἔπειτ' ἐπεθεώρησαν, εἶτ' ἐς ἐλπίδα.
ἐνέπεσοι· οὕτω γίνεται ἐκ τούτων ἔρως.
Ἀλλὰ καὶ Δημοσθένους εἰπόντος «πᾶσι γὰρ ἡμῖν ὁ θάνατος ὀφεί-
λεται» καὶ τὰ ἑξῆς, ὁ Φανοκλῆς ἐν Ἔρωσιν ἢ Καλοῖς γράφει·
ἀλλὰ τὸ Μοιράων νῆμ' ἄλλυτον, οὐδέ ποτ' ἔστιν
ἐκφυγέειν, ὁπόσοι γῆν ἐπιφερβόμεθα.
Εὕροις δ' ἂν καὶ Πλάτωνος εἰπόντος «παντὸς γὰρ φυτοῦ ἡ πρώτη
βλάστη, καλῶς ὁρμηθεῖσα πρὸς ἀρετήν, τῆς ἑαυτοῦ φύσεως κυριω-
τάτη τέλος ἐπιθεῖναι τὸ πρόσφορον» Ἔφορον τὸν ἱστορικὸν γρά-
φοντα· «ἀλλὰ καὶ τῶν ἀγρίων φυτῶν οὐθὲν ἡμεροῦσθαι πέφυκεν,
ὅταν παραλλάξωσιν τὴν νεωτέραν ἡλικίαν.»
Κἀκεῖνο τὸ Ἐμπεδοκλέους·
ἤδη γάρ ποτ' ἐγὼ γενόμην κοῦρός τε κόρη τε
θάμνος τ' οἰωνός τε καὶ εἰν ἁλὶ ἔλλοπος ἰχθύς,
Εὐριπίδης ἐν Χρυσίππῳ μεταγράφει·
θνῄσκει δὲ οὐδὲν τῶν γινομένων,
διακρινόμενον δ' ἄλλο πρὸς ἄλλο
μορφὴν ἑτέραν ἐπέδειξεν.

Κλήμης Αλεξανδρινός Stromata Book 6, chap. 2, sec. 26, sec. 8, li. 2

...ἡδὺ δὲ καὶ τὸ πυθέσθαι, ὅσα θνητοῖσιν ἔδειμαν

ἀθάνατοι, δειλῶν τε καὶ ἐσθλῶν τέκμαρ ἐναργές,
καὶ τὰ ἑξῆς παρὰ Μουσαίου λαβὼν τοῦ ποιητοῦ κατὰ λέξιν.
Ἀριστοφάνης δὲ ὁ κωμικὸς ἐν ταῖς πρώταις Θεσμοφοριαζούσαις
τὰ ἐκ τῶν Κρατίνου Ἐμπιπραμένων μετήνεγκεν ἔπη. Πλάτων δὲ ὁ
κωμικὸς καὶ Ἀριστοφάνης ἐν τῷ Δαιδάλῳ τὰ ἀλλήλων ὑφαιροῦνται.
τὸν μέντοι Κώκαλον τὸν ποιηθέντα Ἀραρότι τῷ Ἀριστοφάνους υἱεῖ
Φιλήμων ὁ κωμικὸς ὑπαλλάξας ἐν Ὑποβολιμαίῳ ἐκωμῴδησεν. τὰ δὲ
Ἡσιόδου μετήλλαξαν εἰς πεζὸν λόγον καὶ ὡς ἴδια ἐξήνεγκαν Εὔμηλός
τε καὶ Ἀκουσίλαος οἱ ἱστοριογράφοι. Μελησαγόρου γὰρ ἔκλεψεν
Γοργίας ὁ Λεοντῖνος καὶ Εὔδημος ὁ Νάξιος οἱ ἱστορικοὶ καὶ ἐπὶ
τούτοις ὁ Προκοννήσιος Βίων, ὃς καὶ τὰ Κάδμου τοῦ παλαιοῦ μετέ-
γραψεν κεφαλαιούμενος, Ἀμφίλοχός τε καὶ Ἀριστοκλῆς καὶ Λεάνδριος
καὶ Ἀναξιμένης καὶ Ἑλλάνικος καὶ Ἑκαταῖος καὶ Ἀνδροτίων καὶ
Φιλόχορος Διευχίδας τε ὁ Μεγαρικὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ἐκ τῆς
Ἑλλανίκου Δευκαλιωνείας μετέβαλεν. σιωπῶ δὲ Ἡράκλειτον τὸν
Ἐφέσιον, ὃς παρ' Ὀρφέως τὰ πλεῖστα εἴληφεν. παρὰ Πυθαγόρου δὲ
καὶ τὴν ψυχὴν ἀθάνατον εἶναι Πλάτων ἔσπακεν, ὃ δὲ παρ' Αἰγυ-
πτίων. πολλοί τε τῶν ἀπὸ Πλάτωνος συγγραφὰς πεποίηνται, καθ'
 270

ἃς ἀποδεικνύουσι τούς τε Στωϊκούς, ὡς ἐν ἀρχῇ εἰρήκαμεν, τόν τε

Ἀριστοτέλη τὰ πλεῖστα καὶ κυριώτατα τῶν δογμάτων παρὰ...
Θεοπομπός Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,115,T, fragm.9, li. 2

βλασφημεῖν, καὶ ταῦτα ὥσπερ οὐ Πλάτωνος τὴν ἀρχὴν τῆς ἀρχῆς ἐπὶ
Περδίκκαι κατασκευάσαντος .... ἵνα οὖν Θεόπομπος παύσηται τραχὺς ὤν,
κέλευσον Ἀντίπατρον (69 T 1) παραναγνῶναι τῶν Ἑλληνικῶν πράξεων
αὐτῶι, καὶ γνώσεται Θεόπομπος δικαίως μὲν ὑπὸ πάντων ἐξαλειφόμενος,
ἀδίκως δὲ τῆς παρὰ σοῦ χορηγίας τυγχάνων.
SUID. s. Ἔφορος · φυγὰς δὲ γενόμενος ὁ Θεόπομπος ἱκέτης ἐγένετο
τῆς Ἐφεσίας Ἀρτέμιδος· ἐπέστελλέ τε πολλὰ κατὰ Χίων Ἀλεξάνδρωι
(F 251 – 254), καὶ μέντοι καὶ αὐτὸν Ἀλέξανδρον ἐγκωμιάσας (F 257)
πολλά. λέγεται δὲ καὶ ψόγον αὐτοῦ γεγραφέναι, ὃς οὐ φέρεται.
– s. Θεόκριτος Χῖος ῥήτωρ· ..... ἀντεπολιτεύσατο δὲ Θεοπόμπωι
τῶι ἱστορικῶι. – STRAB. XIV 1, 35.
PAUS. VI 18, 5: ὡς δέ οἱ (sc. Ἀναξιμένει 72 T 6) διαφορὰ ἐς
Θεόπομπον ἐγεγόνει τὸν Δαμασιστράτου ......
ARISTEAS Epist. 313 – 315 (JOSEPH. AJ XII 111 – 112; SYMEON
LOGOTH.
Cram. An Par I 14): ὁ δὲ Δημήτριος μηδένα τολμῆσαι τῆς τῶν νόμων
τούτων
ἀναγραφῆς ἅψασθαι διὰ τὸ θείαν αὐτὴν εἶναι καὶ σεμνὴν ἔφασκεν, καὶ ὅτι
βλαβεῖεν
ἤδη τινὲς τούτοις ἐγχειρήσαντες ὑπὸ τοῦ θεοῦ, δηλῶν ὡς Θεόπομπός τε
βουληθεὶς
ἱστορῆσαί τι περὶ τούτων ἐταράχθη τὴν διάνοιαν πλείοσιν ἢ τριάκοντα
ἡμέραις καὶ
παρὰ τὰς ἀνέσεις ἐξιλάσκετο τὸν θεόν, ἐντεῦθεν αὐτῶι γενέσθαι τὴν
παραφροσύνην
ὑπονοῶν·

Θεοπομπός Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,115,T, fragm.18, li. 2

εἰκοστοῦ καὶ πρώτου ἐνιαυτοῦ· .... τὰ δὲ τῶν ἄλλων ἓξ ἐτῶν πράγματα

ἀναπληροῖ ὅ τε Θεόπομπος καὶ ὁ Ξενοφῶν, οἷς συνάπτει τὴν Ἑλληνικὴν
ἱστορίαν. – – 43: ὅτι δὲ οὐδὲ Ξενοφῶντός ἐστιν
ὁ χαρακτὴρ μόνον οὐχὶ βοᾶι ....... οὐ μὴν οὐδὲ Θεοπόμπου,
καθά τινες ἠξίωσαν.
DIOD. XVI 3, 8: τῶν δὲ συγγραφέων Θεόπομπος ὁ
Χῖος τὴν ἀρχὴν τῶν Περὶ Φίλιππον ἱστοριῶν ἐντεῦθεν ποιησάμενος
γέγραφεν βύβλους ὀκτὼ πρὸς ταῖς πεντήκοντα, ἐξ ὧν πέντε διαφωνοῦσιν.
PHOT. Bibl. 176 p. 120 a 6: ἀνεγνώσθησαν Θεοπόμπου λόγοι
ἱστορικοί. ν δὲ καὶ γ εἰσὶν οἱ σωζόμενοι αὐτοῦ τῶν ἱστορικῶν λόγοι·
 271

διαπεπτωκέναι δὲ καὶ τῶν παλαιῶν τινὲς ἔφησαν τήν τε ἕκτην καὶ ἑβ-
δόμην, καὶ δὴ καὶ τὴν ἑνδεκάτην καὶ τὴν ἐνάτην καὶ εἰκοστὴν καὶ τὴν
τριακοστήν. ἀλλὰ ταύτας μὲν οὐδ' ἡμεῖς εἴδομεν· Μηνοφάνης δέ τις τὰ
περὶ Θεόπομπον διεξιὼν (ἀρχαῖος δὲ καὶ οὐκ εὐκαταφρόνητος ὁ ἀνήρ)
καὶ τὴν δωδεκάτην συνδιαπεπτωκέναι λέγει· καίτοι αὐτὴν ἡμεῖς ταῖς
ἄλλαις συνανέγνωμεν (F 103).
POLYB. VIII 10, 7 – 13, 8: ἐγὼ δ' οὔτε λοιδορεῖν ψευδῶς φημι
δεῖν τοὺς μονάρχους οὐδ' ἐγκωμιάζειν, ὃ πολλοῖς ἤδη συμβέβηκεν ......
(11, 1) μάλιστα δ' ἄν τις ἐπιτιμήσειε περὶ τοῦτο τὸ μέρος Θεοπόμπωι,
ὅς γε ἐν ἀρχῆι τῆς Φιλίππου συντάξεως (F 27) ............. (12, 1)

Θεοπομπός Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2b,115,T, fragm.31, li. 2

ἐπανάγουσιν ἐπὶ τὰς ἐξ ἀρχῆς ὑποθέσεις.

THEON Prog. 4 (II 80, 27 Sp.): παραιτητέον δὲ καὶ τὸ παρεκ-
βάσεις ἐπεμβάλλεσθαι μεταξὺ διηγήσεως μακράς. οὐ γὰρ ἁπλῶς χρὴ
πᾶσαν
παραιτεῖσθαι, καθάπερ ὁ Φίλιστος (III) – ἀναπαύει γὰρ τὴν διάνοιαν
τῶν ἀκροατῶν – , ἀλλὰ τὴν τηλικαύτην τὸ μῆκος, ἥτις ἀπαλλοτριοῖ τὴν
διάνοιαν τῶν ἀκροωμένων, ὥστε δεῖσθαι πάλιν ὑπομνήσεως τῶν προει-
ρημένων, ὡς Θεόπομπος ἐν ταῖς Φιλιππικαῖς· δύο γάρ που καὶ τρεῖς καὶ
πλείους ἱστορίας ὅλας κατὰ παρέκβασιν εὑρίσκομεν, ἐν αἷς οὐχ ὅπως
Φιλίππου, ἀλλ' οὐδὲ Μακεδόνος τινὸς ὄνομά ἐστιν.
PHOT. Bibl. 176 p. 121 a 35: πλείσταις μὲν οὖν παρεκβάσεσι
παντοδαπῆς ἱστορίας τοὺς ἱστορικοὺς αὑτοῦ λόγους Θεόπομπος
παρατείνει.
διὸ καὶ Φίλιππος ὁ πρὸς Ῥωμαίους πολεμήσας ἐξελὼν ταύτας
καὶ τὰς Φιλίππου συνταξάμενος πράξεις, αἳ σκοπός εἰσι Θεοπόμπωι, εἰς
ιϛ βίβλους μόνας, μηδὲν παρ' ἑαυτοῦ προσθεὶς ἢ ἀφελὼν πλήν, ὡς εἴρηται,
τῶν παρεκτροπῶν, τὰς πάσας ἀπήρτισε.
POLYB. XII 25 f 6:
τὸ δ' αὐτὸ συμβαίνει καὶ Θεοπόμπωι καὶ μάλιστα
Τιμαίωι (III).
PLUTARCH. Praec. rei publ. ger. 6 p. 803 B: ἐπὶ δὲ τῶν
Ἐφόρου (70 T 21) καὶ Θεοπόμπου καὶ Ἀναξιμένους (72 T 15) ῥητορειῶν
καὶ περιόδων, ἃς περαίνουσιν ἐξοπλίσαντες τὰ στρατεύματα καὶ παρατά

Θεοπομπός Σωζόμενα.
Volume-Jacobyʹ-T 2b,115,T, fragm.50, li. 2

BÜCHERLISTE VON RHODOS c. 100 a. Chr. (Maiuri Nuova

Silloge epigr. Florenz 1925 no. 11 col. I 13 – 27): | Θ[εοπόμπ]ου Λακωνι-
 272

κός, ἕν· | [Κοριν]θ[ια]κός, ἕν· | [Μαύσσω]λος, ἕν· | [Ὀλυμ]πικός, ἐν· | [Φί-

λιπ]πος, ἕν· | [Ἀλεξάνδ]ρ̣ου (?) ἐγκώμιον, ἕν· | Περὶ ..κω...η..., ἕν· |
...ρ.ο..........ου, ἕν· | Πρὸς Εὐαγόραν ....... (?), [ἕν
]· | Ἐπι-
στο[λὴ] πρὸς – – , ἕν· | Συμβουλευ[ικὸς πρὸς] | Ἀλέξαν[δρον, – ]· |
Πανα-
θηναικό[ς, ἕν]· | Καταδρομὴ τῆ[ς Πλάτωνος] | διατριβῆ[ς]. | Θεοπόμπου
ἄλλου | Περὶ βασιλείας.
LISTEN D. GRIECH. PROFANSCHRIFTSTELLER C 51 (Rabe
Rh. M. LXV 339): ἱστορικοὶ ι· Θουκυδίδης Ἡρόδοτος Ξενοφῶν
Φίλιστος Θεόπομπος Ἔφορος Ἀναξιμένης Καλλισθένης Ἑλλάνικος
Πολύβιος.
ANTIATTIC. 80, 27 Bk.: ἀναβῆναι τὸν ἵππον· ἀντὶ
τοῦ ἐπιβῆναι. Θεόπομπος ἐν Ἐπιτομῆι Ἡροδότου.
– 104, 16: κακόβιος· Θεόπομπος ἐν τῆι Ἐπιτομῆι Ἡροδότου.
– 115, 18: φυγαδεῦσαι· τὸ φυγάδα ἐλάσαι· Θεόπομπος
Ἐπιτομῆι Ἡροδότου. PHOT. SUID. s. σπουδάζω· ... ἐπὶ δὲ τοῦ
‘κατεπείγομαι’ Θεόπομπος ἐν Ἐπιτομῆι τῶν Ἡροδότου· ἐπὶ δὲ τοῦ
‘βούλομαι’ ὁ αὐτὸς ἐν τῆι Ἐπιτομῆι.

Θεοπομπός Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2b,115,F, fragm.25, li. 24

αὐτοῦ κατέλιπεν ἀρετῆς. ταῦτα αὐτὸς περὶ αὑτοῦ λέγων τοὺς ἐν

τοῖς ἔμπροσθεν χρόνοις ἔχοντας ἐν λόγοις τὸ πρωτεύειν πολὺ
καταδεεστέρους
ἀποφαίνεται τῶν καθ' ἑαυτὸν οὐδὲ τῆς δευτέρας τάξεως ἀξιουμένων.
καὶ τοῦτο δῆλον εἶναί φησι καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν παρ' ἑκατέροις ἐκπεπονημέ-
νων καὶ καταλελειμμένων λόγων· πολλὴν γὰρ τὴν τοιαύτην παίδευσιν
ἐπίδοσιν λαβεῖν κατὰ τὴν αὐτοῦ ἡλικίαν. ἀλλὰ τίνας λέγει τοὺς ἐν τοῖς
ἔμπροσθεν χρόνοις, οὐκ ἔχω σαφῶς συμβαλεῖν· οὐ γὰρ δὴ καὶ τολμῆσαι
αὐτὸν ὑπο-
λαμβάνω εἰς Ἡρόδοτον καὶ Θουκυδίδην ἀποτείνεσθαι, πολὺ καὶ αὐτοῦ ἐν
πολλοῖς
ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν ἐλαττουμένου. ἢ τάχα πρὸς Ἑλλάνικον καὶ Φίλιστον
ἀφορᾶι τοὺς ἱστορικοὺς ἢ Γοργίαν καὶ Λυσίαν καὶ τοὺς τοιούτους ...
αἰνίττεται, οὐδ' ἐκείνων τοσοῦτον ἐνδεέστερον ἐχόντων πρὸς τοὺς λόγους.
DION. HAL. ad Pomp. 6: δῆλος γάρ ἐστιν, εἰ καὶ μηδὲν ἔγραψε,
πλείστην μὲν παρασκευὴν εἰς ταῦτα παρεσκευασμένος, μεγίστας δὲ
δαπάνας εἰς τὴν συναγωγὴν αὐτῶν τετελεκώς, καὶ πρὸς τούτοις πολλῶν
μὲν αὐτόπτης γεγενημένος, πολλοῖς δ' εἰς ὁμιλίαν ἐλθὼν ἀνδράσι τοῖς τότε
πρωτεύουσι καὶ στρατηγοῖς μαγωγοῖς τε καὶ φιλοσόφοις διὰ τὴν
συγγραφήν. οὐ γὰρ ὥσπερ τινὲς πάρεργον τοῦ βίου τὴν
ἀναγραφὴν τῆς ἱστορίας ἐποιήσατο, ἔργον δὲ τὸ πάντων ἀναγκαιότατον.
 273

POLYB. VIII 11, 1: (T 19) Θεοπόμπωι, ὅς γ' ἐν ἀρχῆι

τῆς Φιλίππου συντάξεως δι' αὐτὸ μάλιστα παρορμηθῆναι φήσας πρὸς τὴν
ἐπιβολὴν τῆς πραγματείας διὰ τὸ μηδέποτε τὴν Εὐρώπην ἐνηνοχέναι

Θεοπομπός Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2b,115,F, fragm.35, li. 2

ταῖς αὑτοῦ χερσὶν ἀνέτεμε τὴν ἄνθρωπον ἀπὸ τῶν αἰδοίων ἀρξάμενος.
ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ. s. Μόκαρσος· Θράικης χωρίον·
Θεόπομπος α τῶν Φιλιππικῶν. – – s. Ἀλλάντη· πόλις Μακεδονίας [καὶ
Ἀρκαδίας]. Θεόπομπος δ' ἐν α Φιλιππικῶν Ἀλλάντιον αὐτὴν εἶπεν.
– – s. Χάλκη· .... ἔστι καὶ ἄλλη Χάλκη Λαρισσαίας
πόλις. λέγεται καὶ πληθυντικῶς Χάλκαι· Θεόπομπος α Φιλιππικῶν **
καὶ γ (F 48). «ἔτι συνεπολέμησεν ὡρμημένος ἐκ Χαλκῶν
τῆς Λαρισσαίας.» HARPOKR. s. Κινέας· .... ὡμολόγηται καὶ παρὰ τοῖς
ἱστορικοῖς, ὅτι Κινέας εἷς ἦν τῶν προιεμένων Φιλίππωι τὰ Θετταλῶν
πράγματα, καὶ μάλιστα Θεοπόμπωι ἐν α, ἅμα καὶ διεξερχομένωι τὰ περὶ
τὸν ἄνδρα. ATHEN. VI 109 p. 275 B: νῦν δέ, ὡς ὁ Θεόπομπος
ἱστορεῖ ἐν τῆι πρώτηι τῶν Φιλιππικῶν, οὐδείς ἐστι καὶ τῶν μετρίως
εὐπορουμένων, ὅστις οὐ πολυτελῆ μὲν τράπεζαν παρα-
τίθεται, μαγείρους δὲ καὶ θεραπείαν ἄλλην πολλὴν
κέκτηται καὶ πλείω δαπανᾶι τὰ καθ' ἡμέραν ἢ πρότερον
ἐν ταῖς ἑορταῖς καὶ ταῖς θυσίαις ἀνήλισκον.
SUID. PHOT. ANTIATT. 107, 4 Bk: λόγον ἔχειν· ἀντὶ
τοῦ φροντίζειν· Θεόπομπος Φιλιππικῶν α.

Θεοπομπός Αποσπάσματα olume-Jacobyʹ-F 2b,115,F, fragm.91, li. 3

πολλάκις, ὁπότε τῶν πολιτῶν τινα ἴδοι κακῶς ἠμφιες-

μένον, κελεύειν αὐτῶι μεταμφιέννυσθαι τῶν νεανίσκων
τινα τῶν συνακολουθούντων αὐτῶι. ἐκ δὴ τούτων ἁπάν-
των ηὐδοκίμει καὶ πρῶτος ἦν τῶν πολιτῶν.»
CYRILL. c. Julian. VI p. 188 A Spanh: γράφει δὲ περὶ αὐτοῦ
(sc. Κίμωνος) Θεόπομπος, ὡς καὶ κλεπτίστατος γένοιτό τις καὶ λημμάτων
αἰσχρῶν ἡττώμενος οὐχ ἅπαξ ἐξήλεγκται, καὶ τὸ τῆς δωροδοκίας μάθημα
παρ' αὐτοῦ καὶ πρώτου τοῖς Ἀθήνησι στρατηγοῖς ὁρᾶται ἐνσκῆψαι.
SCHOL. V ARISTOPH. Wesp. 947: ὅπερ ποτὲ φεύγων
ἔπαθε καὶ Θουκυδίδης] ὁ γενόμενος ὀστρακισμὸς ἐμφαίνει τὸν Μελησίου
καὶ τὸν ὀστρακισθέντα. Θεόπομπος μέντοι ὁ ἱστορικὸς τὸν Πανταινέτου
φησὶν ἀντιπολιτεύσασθαι (F 261) Περικλεῖ· ἀλλ' οὐκ Ἀνδροτίων (III),
ἀλλὰ καὶ αὐτὸς τὸν Μελησίου.
SCHOL. LUKIAN. Tim. 30 p. 115, 13 Ra: Κλέων δημα-
γωγὸς ἦν Ἀθηναίων προστὰς αὐτῶν ἑπτὰ ἔτη, ὃς πρῶτος δημηγορῶν
ἀνέκραγεν ἐπὶ βήματος καὶ ἐλοιδορήσατο, θρασὺς ὢν καὶ οὕτως ὥστε,
 274

καθὼς Θεόπομπος ἱστορεῖ, συνεληλυθότων Ἀθηναίων παρελθεῖν εἰς τὴν

ἐκκλησίαν στέφανον ἔχοντα καὶ κελεῦσαι αὐτοὺς ἀναβαλέσθαι τὸν σύλλο-
γον – τυγχάνειν γὰρ αὐτὸν θύοντα καὶ ξένους ἑστιᾶν μέλλοντα – καὶ
διαλῦσαι τὴν ἐκκλησίαν.
SCHOL. ARISTOPH. Ritter. 226: Θεόπομπος ἐν δεκάτωι

Θεοπομπός Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2b,115,F, fragm.314, li. 1

... οὐκ ἐς ἔπαινον τίθεμαι, τοσοῦτον δέ οἱ πρόσεστιν ἐς ἔπαινον· Δελφῶν

γὰρ τούς
τε ἡβῶντας ἀποκτεῖναι καὶ γυναῖκας καὶ τέκνα ἐξανδραποδίσασθαι,
καταβαλεῖν δὲ
καὶ αὐτὴν ἐς ἔδαφος τὴν πόλιν ἐτόλμων οἱ Φωκεῖς· ταῦτα οὖν μὴ παθεῖν
ὑπὸ τῶν
Φωκέων αὐτοὺς παρηιτήσατο Ἀρχίδαμος. (5) διέβη δὲ καὶ ἐς Ἰταλίαν
ὕστερον
(F 232) Ταραντίνοις βαρβάρων πόλεμον συνδιοίσων σφίσιν ὁμόρων· καὶ
ἀπέθανέ τε
αὐτόθι ὑπὸ τῶν βαρβάρων καὶ αὐτοῦ τὸν νεκρὸν ἁμαρτεῖν τάφου τὸ
μήνιμα ἐγένετο
ἐμποδὼν τὸ ἐκ τοῦ Ἀπόλλωνος.
PHOT. LEX. p. 104, 1 Rei: ἀμφισβητήσιμον· Πλάτων
(Soph. 231 E ö.) καὶ [ὁ] Θεόπομπος. ἀμφισβητήτου δὲ Θουκυδίδης (VI
6).
– – (SUID.) s. κιλικισμόν· Θεόπομπος ὁ ἱστορικὸς
τὸν ἐκ παρανομίας φόνον λέγει.
– – s. τὸ νῦν εἶναι· παρέλκει τὸ εἶναι. Θεόπομπος.
PLIN. NH II 237: nam si intermisit ille iucundus
frondemque densi supra se nemoris non adurens et iuxta gelidum fontem
semper ardens Nymphaei crater, dira Apolloniatis suis portendit, ut
Theopompus tradidit; augetur imbribus egeritque bitumen temperandum
fonte illo ingustabili et alias omni bitumine dilutius.
– – III 57: Theophrastus, qui primus externorum
aliqua de Romanis diligentius scripsit – nam Theopompus, ante quem
nemo mentionem habuit, urbem dumtaxat a Gallis captam dixit,

Θεοπομπός Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2b,115,F, fragm.356b, li.

3

ἀπῆρεν εἰς Τυρσηνίαν καὶ ἐλθὼν ὤικησε τὴν Γορτυναίαν, ἔνθα καὶ
τελευτᾶι
ὑπ' αὐτῶν μεγάλως τιμώμενος.
 275

– – 1439: ἡ δὲ Ὀλυμπιὰς ἡ μήτηρ αὐτοῦ (sc. Ἀλε-

ξάνδρου) εἰς Πύρρον τὸν Ἀχιλλέως καὶ Ἕλενον τὸν Πριάμου τὸ γένος τὸ
ἀνέκαθεν ἀνέφερεν, ὥς φησι Θεόπομπος καὶ Πύρανδρος (III). ἀναφέρεται
δὲ ὁ Πύρρος εἰς Αἰακόν, ὁ δὲ Ἕλενος εἰς Δάρδανον.
SCHOL. PIND. O XIII 74e: τὴν δὲ Μήδειαν ἐρασθῆναι
Σισύφου φησὶ Θεόπομπος.
ΤΖΈΤΖΗΣ. Lykophr. 174: περὶ δὲ τῆς Ἡλίου
βασιλείας εἰς τοὺς αὐτοῦ παῖδας Αἰήτην καὶ Ἀλωέα διαιρέσεως
Θεόπομπος ὁ Χῖος Εὐμήλου τοῦ Κορινθίου ἱστορικοῦ ποιητοῦ μέμνηται
λέγοντος· ‘ἀλλ' ὅτε δ' Αἰήτης καὶ Ἀλωεὺς ἐξεγένοντο Ἠελίου τε καὶ
Ἀντιόπης, τότε δ' ἄνδιχα χώρην δάσσατο
παισὶν ἑοῖς Ὑπερίονος ἀγλαὸς υἱός. ἣν μὲν ἔχ' Ἀσωπός, ταύτην πόρε δίωι
Ἀλωεῖ·
ἢν δ' Ἐφύρη κτεάτισσ', Αἰήτηι δῶκεν ἅπασαν. Αἰήτης δ' ἄρ' ἑκὼν Βούνωι
παρέδωκε
φυλάσσειν εἰσόκεν αὐτὸς ἵκοιτ' ἢ ἐξ αὐτοῖό τις ἄλλος, ἢ παῖς ἢ υἱωνός· ὁ
δ' ἵκετο
Κολχίδα γαῖαν.’
SCHOL. THEOKRIT. V 83 b: Κάρνεια ἑορτὴ τελουμένη
τῶι Καρνείωι Ἀπόλλωνι κατὰ τὴν Πελοπόννησον, ἀπὸ Κάρνου μάντεως,
ὃς ἔχρησε τοῖς Ἡρακλείδαις· ἀπὸ δ' αὐτοῦ Κάρνειον Ἀπόλλωνα προσα-
γορεύουσιν. ἡ δὲ ἱστορία παρὰ Θεοπόμπωι. ὅτι τὸν αὐτὸν καὶ Δία καὶ
Ἡγήτορα καλοῦσιν Ἀργεῖοι διὰ τὸ κἀκεῖνον ἡγήσασθαι τοῦ στρατοῦ. τὸν

Αντίγονος παραδοξογράφος Historiarum mirabilium collectio Chap.

60b, sec. 1, li. 11

Λιβύῃ τὰ κτήνη τὸν μὲν ἄλλον χρόνον τὰ μὲν αὐτοῖς ἐναντία,

τὰ δ' ὡς ἔτυχεν κοιμᾶσθαι, τῇ δὲ νυκτὶ, καθ' ἣν τοῦ Κυνὸς
ἀνατολὴ γίνεται, πρὸς αὐτὸ τὸ ἄστρον ἐστραμμένα, καὶ
τούτῳ τεκμηρίῳ τῆς ἐπιτολῆς τοὺς ἐκεῖ χρῆσθαι.
Πλὴν ὅ γε Ἀριστοτέλης χωρὶς τῆς περὶ τοὺς βίους τῶν
ζῴων ἐντρεχείας καὶ τοιαῦτά τινα διεξέρχεται, πάνυ πολλὴν
ἐπιμέλειαν πεποιημένος ἐν τοῖς πλείστοις αὐτῶν καὶ οἷον ἔργῳ,
οὐ παρέργῳ χρώμενος τῇ περὶ τούτων ἐξηγήσει. τὰ γοῦν
πάντα σχεδὸν ἑβδομήκοντα περὶ αὐτῶν καταβέβληται βιβλία,
καὶ πεπείραται ἐξηγητικώτερον ἢ ἱστορικώτερον ἐν ἑκάστοις
ἀναστρέφεσθαι. πρὸς τὴν ἡμετέραν ἐκλογὴν ἐκποιεῖ τῶν
προῃρημένων αὐτῷ τὸ ξένον καὶ παράδοξον ἔκ τε τούτων καὶ
τῶν ἄλλων ἐπιδραμεῖν.
Λέγει γοῦν τὰ χερσαῖα πάντα ἀναπνεῖν, ὅσα πνεύμονα
ἔχει, σφῆκας δὲ καὶ μελίσσας οὐκ ἀναπνεῖν.
 276

Ὅσα τε κύστιν ἔχει, πάντα καὶ κοιλίαν, ὅσα τε

κοιλίαν, οὐ πάντα καὶ κύστιν.
Ἄναιμα δὲ εἶναι πολλὰ μὲν τῶν ζῴων, καθόλου
δὲ ὅσα πλείους πόδας ἔχει τεττάρων.
Ὅσα δὲ τρίχας ἔχει, πάντα ζῳοτοκεῖν·

Αντίγονος παραδοξογράφος Historiarum mirabilium collectio

Chap. 115, sec. 2, li. 2

Ὀφρῦς εὐθείας μαλακοῦ ἤθους, πρὸς τὴν ῥῖνα κε-

καμμένας στρυφνοῦ, πρὸς τοὺς κροτάφους μώκου καὶ εἴρωνος.
Κανθοὺς κρεώδεις πονηρίας, ὦτα μέσα βελτίστου
ἤθους, τὰ δὲ μεγάλα καὶ ἐπανεστηκότα μωρολογίας καὶ ἀδο-
λεσχίας.
Τῶν δὲ θηλέων ζῴων ῥοπικώτερόν φησιν εἶναι
πρὸς τὴν συνουσίαν ἵππον, καὶ ἱππομανεῖν ἰσχυρῶς, ὅθεν καὶ
πρὸς τὴν βλασφημίαν ἀπὸ τούτου μεταφέρεσθαι καὶ τὰς
πρὸς τὰ ἀφροδίσια κεκινημένας ὀνειδίζεσθαι.
φαίνεται δὲ
καὶ Αἰσχύλος ἱστορικῶς τὸ τοιοῦτον οὕτως πως εἰρηκέναι
πρὸς τὰς παρθένους ἐν ταῖς Τοξότισιν·
ᾄδοντος ἁγναῖς παρθένοις γαμηλίων
λέκτρων ἀτειρὴς βλεμμάτων ῥέπει βολή.
καὶ διαλιπὼν προσέθηκεν
οὔ με μὴ λάθῃ φλέγων
ὀφθαλμός, ἥτις ἀνδρὸς ᾖ γεγευμένη·
ἔχω δὲ τούτων θυμὸν ἱππογνώμονα.
Πολλῶν δὲ ὄντων, ὧν καταγέγραφεν Ἀριστοτέλης, ἐπὶ
τοσοῦτον ἠδυνήθημεν ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος τὰ μὲν ἐκλέξαι,
τὰ δ' ἀναμνησθῆναι.

Nicolaus Hist., Αποσπάσματα Fragm.1, li. 2

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΒΙΟΥ.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΑΥΤΟΥ ΑΓΩΓΗΣ.

Suidas v.: Ἀντίπατρος: Ἀντίπατρος ἦν Νικο-

λάου τοῦ Δαμασκηνοῦ πατὴρ τοῦ ἱστορικοῦ, ὃς ἔσχε
Στρατονίκην γυναῖκα, τὴν μητέρα Νικολάου, οἳ δια-
φανεῖς ἦσαν ἐν Δαμασκῷ κατά τε σωφροσύνην καὶ
ἄλλην λαμπρότητα· πλούτῳ τε γὰρ πολλῷ διαφέροντες,
 277

ἥκιστα ἐπ' αὐτῷ ἐμεγαλύνοντο, εὐδοξίας τε οὐ τὰ δεύ-

τερα φερόμενοι, βραχὺ τοῦτο ἐλογίζοντο. Ὁ δὲ δὴ
Ἀντίπατρος καὶ λόγου δεινότητι προὔχων ἔβλαψε μὲν
οὐδοντινοῦν, ὤνησε δὲ μυρία τούτῳ, οὐ τὸ κοινὸν (1) μό-
νον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀστῶν συχνούς· δικαιοσύνην γὰρ
ἀσκῶν, εἴπερ τις ἕτερος, πλεῖστα μὲν διῄτησε νείκη
τοῖς πολίταις πρὸς ἀλλήλους, πλεῖστα δὲ τῇ πατρίδι...

Nicolaus Hist., Αποσπάσματα Fragm.69, li. 65

αὐτοὺς καὶ παρακελευσάμενος ἄνδρας ἀγαθοὺς γενέσθαι,

παρῆν ἄγων ὡπλισμένους ἐπὶ τὰ βασίλεια, τῶν τε ἄλ-
λων πελατῶν καὶ ἑταίρων, καὶ θεραπείας πιστῆς χεῖρα
οὐκ ὀλίγην. Ἧκον δὲ καὶ οἱ ἐκ τῶν ἀγρῶν συνελθόντες
εἰς τὴν πόλιν, ἐκλιπόντες τὴν ἀγορὰν, ἔχοντες ὑπὸ ταῖς
περιβολαῖς (19) ξίφη κεκρυμμένα, στῖφος καρτερόν. Βια-
σάμενοι δὲ τὴν εἴσοδον ἀθρόᾳ ὁρμῇ πάντες, οὐ πολλοῖς
ὁπλίταις φρουρουμένην, ἀποσφάττουσιν εὐπετῶς Ἀμό-
λιον, καὶ μετὰ τοῦτο τὴν ἄκραν καταλαμβάνουσι (20).
Ταῦτα μὲν οὖν (21) εἴρηται τοῖς περὶ Φάβιον· ἕτεροι δὲ
οὐδὲν τῶν μυθωδεστέρων ἀξιοῦντες ἱστορικῇ γραφῇ προς-
ήκειν, τήν γε ἀπόθεσιν τὴν τῶν βρεφῶν οὐχ, ὡς ἐκε-
λεύσθη (22) τοῖς ὑπηρέταις, γενομένην, ἀπίθανον εἶναί
φασι· καὶ τῆς λυκαίνης τὸ τιθασὸν (23), ἣ τοὺς μα-
στοὺς ἐπεῖχε τοῖς παιδίοις, ὡς δραματικῆς μεστὸν ἀτο-
πίας διασύρουσιν. Ἀντιδιαλλαττόμενοι δὲ πρὸς ταῦτα
λέγουσιν, ὡς ὁ Νομέτωρ, ἐπειδὴ τὴν Ἰλουΐαν (24) ἔγνω
κύουσαν, ἕτερα παρασκευασάμενος παιδία νεογνὰ, διηλ-
λάξατο τεκούσης αὐτῆς τὰ βρέφη, καὶ τὰ μὲν ὀθνεῖα
δέδωκε τοῖς φυλάττουσι τὰς ὠδῖνας ἀποφέρειν (25), εἴτε
χρημάτων τὸ πιστὸν τῆς χρείας αὐτῶν (26) πριάμενος,

Paradoxographus Vaticanus, Admiranda Sec. 39, li. 1

Περὶ τὴν Ἰνδικὴν ἔστι λίμνη, ἥτις πάντα δέχεται

πλὴν χρυσοῦ καὶ ἀργύρου.
Ἑλλάνικος ἐν Ἰνδοῖς εἶναί φησι κρήνην Σίλαν κα-
λουμένην, ἐφ' ἧς καὶ τὰ ἐλαφρότατα καταποντίζεται.
Ἐν Ἱεραπόλει τόπος ἐστὶ Χαρώνιος λεγόμενος, ἐν
ᾧ οὐδὲν ζῷον δῆτα βαίνει· πίπτει γὰρ παραυτίκα.
Σέλεμνος ποταμὸς ῥέει διὰ τῆς Ἀρκαδίας, καὶ ἔστι
τὸ ὕδωρ αὐτοῦ ἔρωτος φάρμακον.
 278

Θεόπομπος κρήνην ἐν Θρᾴκῃ λέγει εἶναι, ἐξ ἧς οἱ

λουσάμενοι μεταλλάττουσι τὸν βίον.
Ἀκύλιος ὁ Ῥωμαῖος ἱστορικός φησι τὴν Σικελίαν
πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ μὴ νῆσον εἶναι ὡς σήμερον, ἀλλ' ἤπειρον
γενέσθαι συνημμένην τῇ ὕστερον Ἰταλίᾳ· ἐκ δὲ τῆς ἐπικλύσεως
τῶν ῥευμάτων τῶν ῥιζῶν ἀποσπασθεῖσαν τοῦ Ἀπεννίνου,
κατὰ τὸ Σκύλλαιον ῥαγείσης τῆς ἠπείρου, νῆσον ἀποκαταστῆ-
ναι καὶ διὰ τοῦτο Ῥήγιον ἀποκληθῆναι τὸ πλευρὸν τῆς Ἰτα-
λίας ἐκεῖνο.
Πέρσαι τοὺς προσφέροντας τῷ πυρὶ βλάβος ἢ ποτα-
μῷ ἐνουροῦντας ἢ ἐναπονιζομένους θανάτῳ ζημιοῦσιν.
Γέτας φασὶ ταῖς τοῦ Διὸς βρονταῖς ἐπιτυμπανίζειν
καὶ τοξεύοντας εἰς τὸν ἀέρα ἀπειλεῖν τῷ θεῷ.

Φιλοχορος ιστορικός Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 3b,328,T, fragm.4,

li. 2

Διονυσίου πραγματείας περὶ ἱερῶν (no. 357)· Περὶ τῶν Σοφοκλέους

μύθων
βιβλία ε· Περὶ Εὐριπίδου· Περὶ Ἀλκμᾶνος· Περὶ μυστηρίων τῶν Ἀθήνησι·
Συναγωγὴν ἡρωίδων ἤτοι Πυθαγορείων γυναικῶν· Δηλιακά, βιβλία β·
Περὶ εὑρημάτων· Περὶ καθαρμῶν· Περὶ συμβόλων.
PROKL. HESIOD. Opp. 810: Φιλόχορος λέγει (F 190) καὶ ἀμφό-
τερος ἐξηγηταὶ τῶν πατρίων ἄνδρες.
DIONYS. HAL. De Din. 3 (I 302, 16 U – R): ἡμεῖς δὲ ἐρωτηθέντες
ὑπέρ τε τοῦ σημείου (F 67) ... φυγάδων κάθοδον ἔφαμεν προσημαίνειν ...
καὶ τὴν κρίσιν ἐπιτελεσθῆναι συνέβη.
PLUTARCH. De glor. Athen. 1 p. 345E: οἱ δ' ἄλλοι πάντες ἱστορι-
κοί, Κλει[νό]δημοι (323 T 3), Δίυλλοι (73), Φιλόχορος, Φύλαρχος (81).
CLEM. AL. Strom. 6, 26, 8: Μελησαγόρου (330 T 4) γὰρ ἔκλε-
ψεν ... καὶ Ἀνδροτίων (324 T 16) καὶ Φιλόχορος ......
PLUTARCH. De Pyth. or. 19 p. 403E: Ἀλυρίου τοίνυν καὶ Ἡρο-
δότου καὶ Φιλοχόρου καὶ Ἴστρου (334 T 5) τῶν μάλιστα τὰς ἐμμέτρους
μαντείας φιλοτιμηθέντων συναγαγεῖν ἄνευ μέτρου χρησμοὺς
ἀναγεγραφότων.
TERTULLIAN. De an. 46 (FULGENT. Myth. 1, 14 p. 24, 16 Helm):
quanti autem commentatores et affirmatores in hanc rem! Artemon, Anti-
phon, Strato, Philochorus, Epicharmus, Serapion, Cratippus, et Dionysius
Rhodius, Hermippus, tota saeculi literatura ... ceterum Epicharmus
etiam summum apicem inter divinationes somniis extulit cum Philochoro
 279

Φιλοχορος ιστορικός Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 3b,328,F,

fragm.120, li. 9

τωι δὲ Ἀθηναίων μεδίμνους· τοὺς γὰρ λαβόντας γενέσθαι

μυρίους τετρακισχιλίους διακοσίους μ.
SCHOL. V ARISTOPH. Vesp. 947: ἀλλ' οὐκ ἔχειν οὗτος γ' ἔοι-
κεν ὅτι λέγηι. / – οὐκ ἀλλ' ἐκεῖνό μοι δοκεῖ πεπονθέναι, / ὅπερ ποτὲ
φεύγων
ἔπαθε καὶ Θουκυδίδης· / ἀπόπληκτος ἐξαίφνης ἐγένετο τὰς γνάθους] .....
ἄλ-
λως· πρὸς τὴν ἱστορίαν. μήποτε ὁ Περικλεῖ ἀντιπολιτευσάμενος. τοῦτο δὲ
Φιλό-
χορος μὲν ἱστορεῖ ** ὃς οὐδὲ πάντηι γνώριμος ἐγένετο (ἀλλ' οὐδὲ παρὰ
τοῖς
κωμικοῖς) διὰ τὸ ἐπ' ὀλίγον στρατείας ἀξιωθέντα μετὰ Κλέωνος ἐπὶ
Θράικης
φυγῆι καταψηφισθῆναι. ἔνιοι δέ, ὧν καὶ Ἀμμώνιος (350 F 1), τοῦ
Στεφάνου·
καὶ τοῦτο δὲ ὑπίδοι τις, ὥσπερ προείρηται. ὁ γενόμενος ὀστρακισμὸς
ἐμφαίνει
τὸν Μελησίου καὶ τὸν ὀστρακισθέντα. Θεόπομπος μέντοι ὁ ἱστορικὸς
(115 F 91)
τὸν Πανταινέτου φησὶν ἀντιπολιτεύσασθαι Περικλεῖ· ἀλλ' οὐκ Ἀνδροτίων
(324 F 37), ἀλλὰ καὶ αὐτὸς τὸν Μελησίου.
SCHOL. RV ARISTOPH. Pax 605: πρῶτα μὲν γὰρ αὐτῆς
ἦρξε Φειδίας πράξας κακῶς· / εἶτα Περικλέης ... ἐξέφλεξε τὴν πόλιν. /
ἐμβα-
λὼν σπινθῆρα μικρὸν Μεγαρικοῦ ψηφίσματος κτλ.] Φιλόχορος ἐπὶ
(Θε)οδώρου
ἄρχοντος ταῦτά φησι· «καὶ τὸ ἄγαλμα τὸ χρυσοῦν τῆς Ἀθηνᾶς
ἐστάθη εἰς τὸν νεὼν τὸν μέγαν, ἔχον χρυσίου σταθμὸν ταλάντων
μδ, Περικλέους ἐπιστατοῦντος, Φειδίου δὲ ποιήσαντος. καὶ
Φειδίας ὁ ποιήσας, δόξας παραλογίζεσθαι τὸν ἐλέφαντα τὸν εἰς
τὰς φολίδας, ἐκρίθη· καὶ φυγὼν εἰς Ἦλιν ἐργολαβῆσαι τὸ

Publius Aelius Phlegon Paradox., Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T

2b,257,T, fragm.1, li. 2

σκέλεσι καὶ τῇ γαστρί. ὁπλαὶ δὲ ἦσαν αὐτῷ ἵππου στερεαὶ

καὶ ἐπίξανθοι χαῖται, καίπερ ὑπὸ τῆς ταριχείας συμμελαι-
νόμεναι τῷ δέρματι. μέγεθος δὲ ἦν οὐχ οἷοί περ οἱ γραφόμενοι,
οὐδ' αὖ πάλιν μικρόν.
 280

Ἐν δὲ τῇ προειρημένῃ πόλει Σαύνῃ ἐλέγοντο καὶ

ἕτεροι εἶναι ἱπποκένταυροι. τὸν δὲ πεμφθέντα εἰς Ῥώμην
εἴ τις ἀπιστεῖ, δύναται ἱστορῆσαι· ἀπόκειται γὰρ ἐν τοῖς
ὁρίοις τοῦ αὐτοκράτορος τεταριχευμένος, ὡς προεῖπον.
SUID. s. Φλέγων Τραλλιανός· ἀπελεύθερος τοῦ Σεβαστοῦ Καίσαρος
(οἱ δὲ Ἀδριανοῦ φασίν)· ἱστορικός. ἔγραψεν Ὀλυμπιάδας ἐν βιβλίοις ιϛ –
ἔστι δὲ μέχρι τῆς σκθ ὀλυμπιάδος τὰ πραχθέντα πανταχοῦ·
τὰ δὲ αὐτὰ ἐν βιβλίοις η· Ἔκφρασιν Σικελίας· Περὶ μακροΒίων καὶ θαυμα-
σίων· Περὶ τῶν παρὰ Ῥωμαίοις ἑορτῶν βιβλία γ· Περὶ τῶν ἐν Ῥώμηι
τόπων καὶ ὧν ἐπικέκληνται ὀνομάτων· Ἐπιτομὴν Ὀλυμπιονικῶν ἐν
βιβλίοις β· καὶ ἄλλα. SCRIPT. HIST. AUG. X 20, 1: legisse me apud
Aelium Maurum Phle-gontis Hadriani libertum memini.
PHOT. Bibl. 97: ἀνεγνώσθη Φλέγοντος Τραλλιανοῦ, ἀπελευ-
θέρου τοῦ αὐτοκράτορος Ἀδριανοῦ, Ὀλυμπιονικῶν καὶ Χρον[ικ]ῶν Συνα-
γωγή. (2) προσφωνεῖ τὸ σύνταγμα πρὸς Ἀλκιβιάδην τινά, ὃς εἷς ἦν

Sotion Paradox., Αποσπάσματα Sec. 44, li. 2

...αὐτῶν ἕνα ὃν βασιλέα προσαγορεύουσιν οἱ ἐπιχώ-

ριοι. θυσίας δὲ καὶ ἑορτὰς ἐπιτελοῦντες ἐνιαυσίους ἐξι-
λάσκονται· τούτων δὲ ἐπιτελουμένων, ἐπειδὰν ἐπὶ τῆς
ἠιόνος κτύπος συμφωνίας γένηται, πάντες οἱ κάλαμοι
χορεύουσι καὶ ὁ βασιλεὺς σὺν αὐτοῖς χορεύων παραγί-
νεται ἐπὶ τὴν ἠιόνα, οἱ δὲ ἐπιχώριοι ταινίαις αὐτὸν κα-
ταστέψαντες ἀποπέμπουσιν, εὐχόμενοι καὶ εἰς τὸ ἐπιὸν
αὐτόν τε καὶ ἑαυτοὺς παραγενέσθαι ὡς εὐετηρίας ὄντι
σημείῳ, ὡς ἱστορεῖ Ἰσίγονος ἐν δευτέρῳ ἀπίστων.
Κρᾶθις, ποταμὸς Ἰταλίας, τῶν λουομένων
πυρσαίνων τὰς χαίτας, καθάπερ Ἰσίγονοςὁ ἱστορικός
φησι, Σωτίων τε καὶ Ἀγαθοσθένης οἱ φιλόσοφοι, καὶ
Εὐριπίδης ὁ τραγικὸς οὑτωσὶ λέγων· ἃν ὑγραίνει καλλιστεύων
ὁ ξανθὰν χαίταν πυρσαίνων Κρᾶθις.

Ερμογένης Progymnasmata [Dub.] Sec. 2, li. 13

Διαφέρει δὲ διήγημα διηγήσεως, ὡς ποίημα ποιή-

σεως· ποίημα μὲν γὰρ καὶ διήγημα περὶ πρᾶγμα ἕν,
ποίησις δὲ καὶ διήγησις περὶ πλείονα, οἷον ποίησις ἡ
Ἰλιὰς καὶ ποίησις ἡ Ὀδύσσεια, ποιήματα δὲ ἀσπιδο-
ποιία, νεκυομαντεία, μνηστηροφονία. καὶ πάλιν δι-
ήγησις μὲν ἡ ἱστορία Ἡροδότου, ἡ συγγραφὴ Θουκυ-
δίδου, διήγημα δὲ τὸ κατὰ Ἀρίονα, τὸ κατὰ Ἀλκμαίωνα.
Εἴδη δὲ διηγήματος βούλονται εἶναι τέτταρα· τὸ μὲν
 281

γὰρ εἶναι μυθικόν, τὸ δὲ πλασματικόν, ὃ καὶ δραμα-

τικὸν καλοῦσιν, οἷα τὰ τῶν τραγικῶν, τὸ δὲ ἱστορικόν,
τὸ δὲ πολιτικὸν ἢ ἰδιωτικόν. ἀλλὰ νῦν ἡμῖν περὶ τοῦ
τελευταίου ὁ λόγος.
Σχήματα δὲ διηγημάτων ἔστιν εʹ· ὀρθὸν ἀποφαντι-
κόν, ἀποφαντικὸν ἐγκεκλιμένον, ἐλεγκτικόν, ἀσύνδε-
τον, συγκριτικόν. ὀρθὸν μὲν οὖν ἀποφαντικόν, οἷον
’Μήδεια ἦν Αἰήτου θυγάτηρ· αὕτη προὔδωκε τὸ χρυ-
σόμαλλον δέρας’· ὀρθὸν δὲ καλεῖται, διότι παρ' ὅλον
τὸν λόγον ἢ τὸν πλείω τηρεῖ τὴν πτῶσιν τὴν ὀνο-
μαστικήν. ἀποφαντικὸν δὲ ἐγκεκλιμένον, οἷον ‘Μήδειαν
τὴν Αἰήτου θυγατέρα λόγος ἐρασθεῖσαν Ἰάσονος’ καὶ

Ερμογένης Περὶ εὑρέσεως [Sp.] Chap. 3, sec. 15, li. 62

όδους ἀφαιροῦντες· ἀλλότριον γὰρ περίοδος διασκευῆς.

ὅθεν γίνεται καὶ ἡ τῶν προσωποποιιῶν εὐπορία· εἰ
γὰρ καὶ ἀποροίη τὸ πρᾶγμα διασκευῆς ἀθρόως, ὁ ὑπο-
μερισμὸς προσωποποιίας οὐκ ἀπορεῖ. – Χρὴ δὲ εἰδέ-
ναι, ὅτι καὶ πᾶς ὑπομερισμὸς τὰ αὐτὰ λέγει τῇ δια-
σκευῇ ἀνεμποδίστως· δεῖ γὰρ πάντως ἐκ τῆς ὑποδιαι-
ρέσεως εἰς τὸ πρᾶγμα αὐτὸ ἐπανελθεῖν, ἀλλὰ καὶ καθ'
ἑκάστην ὑποδιαίρεσιν τοῦτο ποιεῖν ἀνεπαχθές ἐστιν ἀεί.
Ταυτολογεῖ δὲ διασκευῇ καὶ ἡ τῶν καλουμένων χω-
ρίων ἀγωγή, καὶ ἐκείνη ἀνεπιλήπτως. ἀνάγκη γὰρ ἀπὸ
τοῦ παραδείγματος ἢ τοῦ μυθικοῦ ἢ τοῦ ἱστορικοῦ μετα-
βαίνοντα εἰς τὸ ἴδιον πρᾶγμα τὸ αὐτὸ λέγειν πολλά-
κις· οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος τοῦτο ἐπιδεῖν τινα
σαφέστερον, ἐπίπρασκεν Ἀλέξανδρος τοὺς Θηβαίων
αἰχμαλώτους, πριάμενοι Λακεδαιμόνιοι τριακοσίους κατ-
έσφαξαν ἐπὶ τὸ ἐν Λεύκτροις τρόπαιον καὶ κρίνονται
τῶν εἰς τοὺς Ἕλληνας ἀδικημάτων. ἐὰν γὰρ διασκευά-
ζοντες λέγωμεν ‘τριακοσίους ἐθύσατε ὡς ἱερεῖα ὠμῶς
καὶ ἀνηλεῶς τοῖς βωμοῖς ὡς σφάγια’, ταῦτα πάλιν
διασκευάσομεν, καὶ ἐν ταῖς διατυπώσεσιν αὐταῖς ὡς
ἔφαμεν λέγοντες ὡς προσῆκον δεδακρυμένους, θρηνοῦν

Ερμογένης Περὶ ἰδεῶν λόγου Chap. 2, sec. 12, li. 56

...ἐπιμελείᾳ δὲ ὡς ἐν ἀφελεῖ τε καὶ ἀπλάστῳ λόγῳ

χρῆται πολλῇ, τῆς δὲ παρὰ τῷ Πλάτωνι ἀφελείας
πολλῷ ἡ παρὰ τούτῳ ἀφελεστέρα ἐστί, κατ' αὐτὰς τὰς
ὑποθέσεις τῶν πραγμάτων τοιαύτη γινομένη, οὐ μόνον
 282

κατὰ τὴν λέξιν καὶ τὰ ἑπόμενα τῇ λέξει. Συμπόσια

γοῦν ἀμφοτέροις ἐστὶ γεγραμμένα, ἀλλ' ὃ μὲν καὶ ὀρ-
χηστρίδων εἰσόδους καὶ ὀρχημάτων εἴδη τινὰ καὶ φιλή-
ματα καὶ πολλὰ τοιαῦτα λέγειν μεθ' ἡδονῆς οὐ παρ-
αιτεῖται, ὃ δὲ ταῦτα ἀφεὶς ταῖς γυναιξίν, ὡς αὐτός
φησιν, ἐπὶ τὸ σεμνότερον ἄγει τὴν ἀφέλειαν τῶν πραγ-
μάτων. τοιοῦτος δὲ ὁ Ξενοφῶν κἀν τοῖς ἱστορικοῖς,
οἷος κἀν τοῖς ἄλλοις, οἷον ὅτι χιλὸν ἐστέψαντο, ὅταν
λέγῃ, καὶ ὅτι τοῖς παισὶν ὡς ἐνεοῖς διελέγοντο καὶ ὅτι
πίνειν ἀπὸ τοῦ κρατῆρος ἐπικύψαντας ἔδει καθάπερ
βοῦν· ταῦτα γὰρ καὶ τὰ τοιαῦτα καθ' ὑπερβάλλουσαν
ἀφέλειαν ἔχει τὴν ἡδονήν, ᾗπερ οὐχ ὁμοίως ὁ Πλάτων
χρῆται. κἀν ταῖς μιμήσεσι δὲ τῶν προσώπων μᾶλλον
εὐδοκιμεῖ, ὅτε ἀφελῆ καὶ ὡς ὄντως ἄπλαστα καὶ ἁπαλὰ
καὶ ἡδέα ἤθη ψυχῶν μιμοῖτο, ὥσπερ καὶ τὸ τοῦ Κύρου
παιδὸς ἔτι ὄντος καὶ ὅσα τοιαῦτα· παρὰ δὲ τῷ Πλά-
τωνι τοιοῦτον οὐδὲν ἔστι, πλὴν ὅσον ἐν ταῖς κατὰ

Ερμογένης Περὶ ἰδεῶν λόγου Chap. 2, sec. 12, li. 101

...· ὑπέρισχνον γὰρ αὐτῷ τὸ εἶδος καὶ οὐ-

δαμοῦ μέγεθος ἔχον, πλὴν εἴ που κατ' ἔννοιαν μόνην.
μύθοις μέντοι χαίρων καὶ ταῖς ἀπὸ τούτων ἡδοναῖς·
ὅς γε καὶ μύθους αὐτὸς πολλοὺς ἔπλασεν, οὐκ Αἰσω-
πείους μόνον, ἀλλ' οἵους εἶναί πως καὶ δραματικούς.
ἐπιμελὴς δὲ κατὰ τὴν σύνταξιν ἀλλ' ὅτι μάλιστα, μετὰ
μέντοι τοῦ μὴ λυμαίνεσθαι τῇ ἀφελείᾳ.
Ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν κατὰ τὸ τοιοῦτον τῶν πανηγυρι-
κῶν εἶδος λόγων εὐδοκιμούντων ἀνδρῶν, μεθ' ὧν καὶ
τὸν Νικόστρατον ἐτάξαμεν, τοσαῦτα εἰρήσθω. ἑξῆς δ'
ἂν λέγοιμεν περὶ τῶν κατὰ τὸ ἱστορικὸν εἶδος ἐλλογί-
μων. οἱ γὰρ Ἰσοκράτους τε καὶ Λυσίου Ὀλυμπικοί τε
καὶ Παναθηναϊκοὶ καὶ αὐτὸ τοῦτο Πανηγυρικοί, κἂν
ἐπιγράφωνται οὕτω Πανηγυρικοί, δῆλόν ἐστιν ὡς ἄλλο
τι βούλονται· μετρίως γάρ πως ἔχουσι τὸ πανηγυρικὸν
καὶ ὅσον τάχα ἂν καὶ συμβουλή τις ἢ δικανικὸς λόγος
δέξαιτο· εἰ δὲ ἄρα καὶ ταύτης εἶεν τῆς ἰδέας τά τε
ἄλλα καὶ διὰ τὸν κόσμον τὸν περὶ τὴν συνθήκην τοῦ
Ἰσοκράτους, ἀρκεῖ τὰ λεχθέντα περὶ αὐτῶν ἐν τοῖς περὶ
τῶν δικανικῶν τε καὶ συμβουλευτικῶν ἀνδρῶν εἰρη-
μένοις. ἀλλὰ λεκτέον γε ἤδη καὶ περὶ τῶν ἱστορικῶν
 283

Ερμογένης Περὶ ἰδεῶν λόγου Chap. 2, sec. 12, li. 111

ἂν λέγοιμεν περὶ τῶν κατὰ τὸ ἱστορικὸν εἶδος ἐλλογί-

μων. οἱ γὰρ Ἰσοκράτους τε καὶ Λυσίου Ὀλυμπικοί τε
καὶ Παναθηναϊκοὶ καὶ αὐτὸ τοῦτο Πανηγυρικοί, κἂν
ἐπιγράφωνται οὕτω Πανηγυρικοί, δῆλόν ἐστιν ὡς ἄλλο
τι βούλονται· μετρίως γάρ πως ἔχουσι τὸ πανηγυρικὸν
καὶ ὅσον τάχα ἂν καὶ συμβουλή τις ἢ δικανικὸς λόγος
δέξαιτο· εἰ δὲ ἄρα καὶ ταύτης εἶεν τῆς ἰδέας τά τε
ἄλλα καὶ διὰ τὸν κόσμον τὸν περὶ τὴν συνθήκην τοῦ
Ἰσοκράτους, ἀρκεῖ τὰ λεχθέντα περὶ αὐτῶν ἐν τοῖς περὶ
τῶν δικανικῶν τε καὶ συμβουλευτικῶν ἀνδρῶν εἰρη-
μένοις. ἀλλὰ λεκτέον γε ἤδη καὶ περὶ τῶν ἱστορικῶν
πλὴν Ξενοφῶντος· ὁποῖος γὰρ εἰς τοὺς λόγους ὁ ἀνήρ,
ὀλίγῳ πρότερον εἰρήκαμεν.
Ἐν τοίνυν τοῖς καθ' ἱστορίαν πανηγυρικοῖς πανη-
γυρικώτατός ἐστιν ὁ Ἡρόδοτος· τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι μετὰ
τοῦ καθαροῦ καὶ εὐκρινοῦς πολύς ἐστι ταῖς ἡδοναῖς·
καὶ γὰρ ταῖς ἐννοίαις μυθικαῖς σχεδὸν ἁπάσαις καὶ τῇ
λέξει ποιητικῇ κέχρηται διόλου. μέγεθος δὲ πολλαχοῦ
μὲν ἔχει καὶ τὸ κατ' ἔννοιαν, κατὰ μέντοι τὴν ἐπι-
μέλειαν καὶ τὸ πολὺ τοῦ κόσμου τὸ συναμφότερον καὶ
τὴν ἡδονὴν ἔχει καὶ τὸ μέγεθος·

Ερμογένης Περὶ ἰδεῶν λόγου Chap. 2, sec. 12, li. 141

τοσοῦτον, ὡς οὐκ, ἐπειδὴ μεθ' Ἡρόδοτον ἐμνήσθημεν

αὐτοῦ καὶ μετ' ἄλλους, διὰ τοῦτο χρὴ νομίζειν, ὡς τῇ
κατὰ λόγους ἕξει τε καὶ δυνάμει μετ' ἐκείνους ἡμῖν
τέτακται· ἐπεὶ οὐδὲ Ἡρόδοτον μετὰ Νικόστρατον δή-
πουθεν ἢ μετ' Αἰσχίνην, ἀλλ' οὐδὲ μετὰ Ξενοφῶντα
ἡμεῖς τάττοιμεν ἂν λόγων τε δυνάμεως ἕνεκα καὶ τῆς
κατ' αὐτοὺς ἕξεως, ἄλλως τε καὶ ἐν εἴδει πανηγυρικῷ·
τῇ δὲ ἀκολουθίᾳ τοῦ περὶ τῆς ἰδέας ἐκείνης λόγου ἑπό-
μενοι ταύτῃ τῇ τάξει κεχρήμεθα, ἰδίᾳ μὲν τοὺς ἄλλους
πανηγυρικούς, ἰδία δὲ τοὺς ἱστορικοὺς τιθέντες. καὶ
τῶν ἱστορικῶν δὲ ἐν πρώτοις Ἡροδότου διὰ τοῦτο
ἐμνήσθημεν, ὅτι πανηγυρικώτερος καὶ ἡΔίων οὐ Θου-
κυδίδου μόνον ἀλλ' ἴσως ἁπάντων ἐστὶ τῶν οὕτω γρά-
φειν λόγους προελομένων· ἐπεὶ Θουκυδίδης γε κἂν
ἀμφισβήτησίν τῳ παράσχοι, μεθ' ὧν ἐξετάζοιτ' ἂν δι-
καίως· οὐχ ἧττον γὰρ δικανικός ἐστι καὶ συμβουλευτι-
 284

κὸς ἢ πανηγυρικός, λέγω καὶ κατὰ τὰς ἐννοίας καὶ τὸ

μηδὲν ἀκατασκεύως εἰσάγειν. ἀλλὰ τετάχθω μέν, ἔνθα
αὐτῷ καὶ προσήκει τετάχθαι καθ' ἑκάτερον, κατά τε τὸ
τῶν λόγων εἶδος καὶ κατὰ τὸ προκεκρίσθαι τινῶν,

Ερμογένης Περὶ ἰδεῶν λόγου Chap. 2, sec. 12, li. 142

τοσοῦτον, ὡς οὐκ, ἐπειδὴ μεθ' Ἡρόδοτον ἐμνήσθημεν

αὐτοῦ καὶ μετ' ἄλλους, διὰ τοῦτο χρὴ νομίζειν, ὡς τῇ
κατὰ λόγους ἕξει τε καὶ δυνάμει μετ' ἐκείνους ἡμῖν
τέτακται· ἐπεὶ οὐδὲ Ἡρόδοτον μετὰ Νικόστρατον δή-
πουθεν ἢ μετ' Αἰσχίνην, ἀλλ' οὐδὲ μετὰ Ξενοφῶντα
ἡμεῖς τάττοιμεν ἂν λόγων τε δυνάμεως ἕνεκα καὶ τῆς
κατ' αὐτοὺς ἕξεως, ἄλλως τε καὶ ἐν εἴδει πανηγυρικῷ·
τῇ δὲ ἀκολουθίᾳ τοῦ περὶ τῆς ἰδέας ἐκείνης λόγου ἑπό-
μενοι ταύτῃ τῇ τάξει κεχρήμεθα, ἰδίᾳ μὲν τοὺς ἄλλους
πανηγυρικούς, ἰδία δὲ τοὺς ἱστορικοὺς τιθέντες. καὶ
τῶν ἱστορικῶν δὲ ἐν πρώτοις Ἡροδότου διὰ τοῦτο
ἐμνήσθημεν, ὅτι πανηγυρικώτερος καὶ ἡΔίων οὐ Θου-
κυδίδου μόνον ἀλλ' ἴσως ἁπάντων ἐστὶ τῶν οὕτω γρά-
φειν λόγους προελομένων· ἐπεὶ Θουκυδίδης γε κἂν
ἀμφισβήτησίν τῳ παράσχοι, μεθ' ὧν ἐξετάζοιτ' ἂν δι-
καίως· οὐχ ἧττον γὰρ δικανικός ἐστι καὶ συμβουλευτι-
κὸς ἢ πανηγυρικός, λέγω καὶ κατὰ τὰς ἐννοίας καὶ τὸ
μηδὲν ἀκατασκεύως εἰσάγειν. ἀλλὰ τετάχθω μέν, ἔνθα
αὐτῷ καὶ προσήκει τετάχθαι καθ' ἑκάτερον, κατά τε τὸ
τῶν λόγων εἶδος καὶ κατὰ τὸ προκεκρίσθαι τινῶν, ἑτέ-
ρων δέ, εἰ καὶ τοῦτο συμβαίνοι.

Ερμογένης Περὶ ἰδεῶν λόγου Chap. 2, sec. 12, li. 183

ἀγλευκής ἐστι σχεδὸν διόλου· εἰ δέ που καὶ γλυκύτητα

ἔχοι, μάλιστα μὲν ὥσπερ ἀλλότριόν τι τῆς ἰδέας αὐτοῦ
ἐκφαίνεται τὸ μέρος ἐκεῖνο, οἷόν ἐστι καὶ τὸ «Τηρεῖ
δὲ τῷ Πρόκνην τὴν Πανδίονος ἀπὸ Ἀθηνῶν σχόντι
γυναῖκα» καὶ τὰ ἑξῆς καὶ ὅσα τοιαῦτα. θαυμάζειν δέ,
εἰ καὶ μὴ τοιοῦτον ἦν τοῦτο, οὐκ ἐχρῆν, ὅτι καὶ ἡδο-
νήν που ἔσχεν ὁ λόγος αὐτῷ· σχεδὸν γὰρ οὐδ' ἄλλος
τις τῶν κατ' ἄνδρα λόγων ὁτιοῦν ἓν εἶδος προελόμενός
τε καὶ ἐργασάμενος δύναιτ' ἂν καθαρὸς ὀφθῆναι καὶ
 285

μὴ οὐχὶ καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἁμῃγέπῃ προσαψά-

μενος εἰδῶν τοῦ λόγου. ἔτι ὡς ἱστορικὸς ὁ Θουκυ-
δίδης κέχρηται μὲν καὶ μιμήσει κατά τε τὰς δημηγο-
ρίας καὶ ἔν τισι διαλόγοις, ὁ αὐτὸς δέ ἐστι κἀν τού-
τοις, μᾶλλον δὲ μειζόνως ἐν τούτοις ἐστὶ τοιοῦτος,
οἷον αὐτὸν ἐχαρακτηρίζομεν, ἐπεὶ ἔν γε τῇ ἱστορίᾳ
ἧττόν ἐστι σκληρὸς καὶ τραχύς· ἔχει γὰρ πολλὰ ἐν-
ταῦθα καθαρά τε καὶ εὐκρινῆ καὶ τόν γε διδάσκαλον
αὐτοῦ τὸν Ἀντιφῶντα πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις, τούτοις
δὲ οἶμαι καὶ μᾶλλον παρελήλυθε. Τοσαῦτα καὶ περὶ
τοῦ Θουκυδίδου. Ἑκαταῖος δὲ ὁ Μιλήσιος, παρ' οὗ δὴ μάλιστα .

Gorgias Rhet., Soph., Σωζόμενα. Fragm.34, li. 2

crates, cum tamen audisset in Thessalia adulescens senem iam Gorgiam

moderatius iam temperavit. DIONYS. Isae. 19 ἐνθυμούμενος δέ, ὅτι τὴν μὲν
ποιητικὴν κατασκευὴν καὶ τὸ μετέωρον δὴ τοῦτο καὶ πομπικὸν εἰρημένον
οὐδεὶς Ἰσοκράτους ἀμείνων ἐγένετο, παρέλιπον ἑκὼν οὓς ἤιδειν ἧττον ἐν
ταῖς ἰδέαις ταύ-ταις κατορθοῦντας, Γοργίαν μὲν τὸν Λεοντῖνον ἐκπίπτοντα
τοῦ πατρίου καὶ πολ-λαχοῦ παιδαριώδη γιγνόμενον ὁρῶν.
ATHEN. V 220 D ὁ δὲ Πολιτικὸς αὐτοῦ [Antisthenes] διάλογος ἁπάντων
καταδρομὴν περιέχει τῶν Ἀθήνησιν δημαγωγῶν, ὁ δ' Ἀρχέλαος Γοργίου τοῦ
ῥήτορος. CLEM. Strom. VI 26 [II 443, 4 St.] Μελησαγόρου [FHG II 21]
γὰρ ἔκλεψεν Γ. ὁ Λεοντῖνος καὶ Εὔδημος ὁ Νάξιος [FHG II 20] οἱ
ἱστορικοὶ καὶ ἐπὶ τούτοις ὁ Προκοννήσιος Βίων [FHG II 19].
PHILOSTR. Ep. 73 [II 257, 2 ed. Teubn.] Γοργίου δὲ θαυμασταὶ ἦσαν
ἄριστοί τε καὶ πλεῖστοι· πρῶτον μὲν οἱ κατὰ Θετταλίαν Ἕλληνες, παρ' οἷς
τὸ ῥητορεύειν γοργιάζειν ἐπωνυμίαν ἔσχεν, εἶτα τὸ ξύμπαν Ἑλληνικόν, ἐν οἷς
Ὀλυμπίασι διελέχθη κατὰ τῶν βαρβάρων ἀπὸ τῆς τοῦ νεὼ βαλβῖδος. λέγεται
δὲ καὶ Ἀσπασία ἡ Μιλησία τὴν τοῦ Περικλέους γλῶτταν κατὰ τὸν Γοργίαν
θῆξαι, Κριτίας δὲ καὶ Θουκυδίδης οὐκ ἀγνοοῦνται τὸ μεγαλώνυμον καὶ τὴν
ὀφρὺν παρ' αὐτοῦ κεκτημένοι, μεταποιοῦντες δὲ αὐτὸ ἐς τὸ οἰκεῖον ὁ μὲν ὑπ'
εὐγλωττίας, ὁ δὲ ὑπὸ ῥώμης· καὶ Αἰσχίνης δὲ ὁ ἀπὸ τοῦ Σωκράτους, ὑπὲρ οὗ
πρώην ἐσπούδαζες, ὡς οὐκ ἀφανῶς τοὺς διαλόγους κολάζοντος, οὐκ ὤκνει

Rhetorica Anonyma, Περὶ τῶν τεσσάρων μερῶν τοῦ τελείου λόγου (e od.
Paris. gr. 2918) Volume 3, p. 571, li. 16

τὸ προοίμιον ἀλλ' ἔξωθεν διὰ ἱστορίας τυχὸν ἤ τινος

τοιούτου, οἷόν ἐστιν ἐκεῖνο· Ἀρχέλαος, ἦν δὲ ἐκεῖνος ἀνὴρ
τοιόσδε, ἐποίησε τόδε καὶ τόδε ἐπὶ τῷ δεῖνι, ἐγὼ δὲ τόδε
ποιήσω ἐπὶ σοί. Τὰ τοιαῦτα προοίμια μετέχουσι μὲν γλυ-
κύτητος τὸ διὰ ἱστοριῶδες ἢ μυθῶδες καὶ τὸ ἀφηγηματι-
 286

κὸν, οὐκ εἰσὶ δὲ δριμέα, ὡς ἐκεῖνα, οὐδὲ τοσοῦτον ἐπαινετά·

ὡς τὰ παραδείγματα γὰρ εἰσάγονται, τῶν ἀγώνων δὲ, οὐ
τῶν προοιμίων τὰ παραδείγματα· οἶμαι δὲ, ὡς τὰ τοι-
αῦτα προοίμια παρεισέδυσαν τὴν ἀρχὴν ἐν τοῖς λογογρα-
φήμασιν, ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς παλαιοῖς ῥήτορσι πραγμά-
των ἐν τοῖς αὐτῶν λόγοις ἱστορικοῖς, πρὸς τὴν ὑποκει-
μένην μὲν ὑπόθεσιν προᾳδομένοις, ὅμως διεζευγμένου
τοῦ ἐγκωμιαστικοῦ λόγου καὶ ἀπειλημμένοις ἰδίᾳ, ὁποῖα
εὑρήσεις ἐν τοῖς τοῦ Προκοπίου Γάζης, τοῦ Χορικίου
καὶ λοιπῶν· τὰ γὰρ παρ' ἐκείνων διεξευγμένα ἑνώσαντές
τινες, ὡς ἔοικεν, τοῖς ἐγκωμίοις, εἰς προοίμιον ἔταξαν·
ἀλλὰ σὺ μᾶλλον ζήλου τὰ ἄνω ῥηθέντα δριμέα προοίμια,
τὰ εὐθὺς εἰς τὴν ὑπόθεσιν βάπτοντα, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς
βασιλικοῖς, οὐ γὰρ πρέπον τὴν βασιλικὴν ἀκοὴν ἐξωτερικοῖς
καὶ εἰκαίοις προασχολεῖν· ὅτε μηδὲ τοῖς ἀναγκαίοις τυχὸν
σχοίη τις αὐτὴν ὑπακούουσαν.

Rhetorica Anonyma, Περὶ τῶν ὀκτὼ μερῶν τοῦ ῥητορικοῦ λόγου (e cod.
aris. 2918) Volume 3, p. 591, li. 10

καὶ ἀρχαίους μὲν μύθους παραλαμβάνειν ἐν τῷ λόγῳ,

πλάττειν δὲ καὶ νέους ἀφ' ἑαυτοῦ· ἀλλὰ καὶ οἱ ποιητικοὶ
μῦθοι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον σοι τῷ ῥήτορι χρήσιμοι,
ἤγουν τὸν τῆς γλυκύτητος· ὁ δὲ χαρακτὴρ τῆς τοῦ μύ-
θου φράσεως ἔστω διηγηματικός· διήγημα γάρ ἐστι σχε-
δὸν καὶ ὁ μῦθος. Περὶ δὲ διηγήματος καὶ τῆς τούτου
γραφῆς μάθῃς εὐθύς.

Cap.III. ΠΕΡΙ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ.

Διήγημά ἐστιν ἔκθεσις καὶ ἀπαγγελία πράξεώς τινος·

ἔστι δὲ τὸ μὲν διήγημα δραματικὸν, τὸ δὲ ἱστορικὸν, τὸ
δὲ πολιτικόν· καὶ δρᾶμα μέν ἐστι τὸ πεπλασμένον, οἷά
εἰσι τὰ πλείονα τῶν ποιητῶν, τὰ μυθώδη καὶ τὰ μὴ πε-
φυκότα ὅλως γενέσθαι, ὁποῖον καὶ τὸ τῆς βαφῆς τοῦ
ῥόδου, ὅτι ἐκ τοῦ αἵματος τῆς Ἀφροδίτης ποδὸς τρω-
θέντος ταῖς ἀκάνθαις ἐβάφη τὸ ῥόδον· πῶς γὰρ ἦν
δυνατὸν, θεὰν αἷμα βλύζειν καὶ σάρκα ἔχειν; ἢ πῶς ἂν
ἐξ αἵματος εἰς ἀναπόνιπτον καθάπαξ ἐβάφη; Τοιοῦτόν
ἐστι διήγημα, δραματικὸν δηλονότι καὶ πεπλασμένον, καὶ
τὸ κατὰ Δάφνην τὸ δένδρον, ὅτι κόρη ἦν καὶ ἐδιώκετο
ὑπὸ τοῦ Ἀπόλλωνος ἐρασθέντος αὐτῆς,
 287

Rhetorica Anonyma, Περὶ τῶν ὀκτὼ μερῶν τοῦ ῥητορικοῦ λόγου (e cod.
aris. 2918) Volume 3, p. 591, li. 25.

θέντος ταῖς ἀκάνθαις ἐβάφη τὸ ῥόδον· πῶς γὰρ ἦν

δυνατὸν, θεὰν αἷμα βλύζειν καὶ σάρκα ἔχειν; ἢ πῶς ἂν
ἐξ αἵματος εἰς ἀναπόνιπτον καθάπαξ ἐβάφη; Τοιοῦτόν
ἐστι διήγημα, δραματικὸν δηλονότι καὶ πεπλασμένον, καὶ
τὸ κατὰ Δάφνην τὸ δένδρον, ὅτι κόρη ἦν καὶ ἐδιώκετο
ὑπὸ τοῦ Ἀπόλλωνος ἐρασθέντος αὐτῆς, καὶ ἡ γῆ διασχι-
σθεῖσα ταύτην ἐδέξατο, καὶ ἀντ' αὐτῆς ἀνέδωκε τὸ φυ-
τὸν τὴν δάφνην· πῶς γὰρ ἂν θεὸς ἠράσθη τῆς ἀνθρώ-
που; καὶ πῶς ἡ ἄψυχος γῆ τὴν διωκομένην ἠλέησε; καὶ
πῶς ἀντ' ἀνθρώπου φυτὸν εὐθὺς ἀντέφυσε; ὥστε πεπλα-
σμένα καὶ ψευδῆ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα. ἱστορικὸν δὲ
διήγημα τὸ παλαιὰν καὶ ἀρχαίαν ἔχον διήγησιν, καὶ πε-
φυκὸς γενέσθαι καὶ μὴ ἀδύνατον, οἷον τὸ κατὰ τὴν ἁρ-
παγὴν τῆς Ἑλένης τὴν παρὰ Ἀλεξάνδρου, ὅτι παρα-
πλεύσας εἰς Ἑλλάδα καὶ ἰδὼν ὡραίαν ταύτην ἠράσθη αὐ-
τῆς καὶ ἀντηράσθη παρ' αὐτῆς ὡς ὡραῖος, καὶ ἥρπασε
καὶ ἀπήγαγεν εἰς Τροίαν, καὶ ἐκίνησε τοὺς Ἕλληνας καὶ
τοὺς αὐτῶν βασιλεῖς καθ' αὑτοῦ· ὁρᾷς ὅπως πέφυκε ταῦ-
τα πάντα γενέσθαι. καὶ οὐδὲν τῶν λεχθέντων παρὰ φύ-
σιν ἐστὶ καὶ ἀδύνατον. Πολιτικὸν δέ ἐστι διήγημα,
ᾧπερ οἱ ῥήτορες χρῶνται ἐν δικαστηρίοις

Rhetorica Anonyma, Epitome artis rhetoricae

Volume 3, p. 645, li. 11

Χρήσιμον δὲ τὸ σύγγραμμα λόγους ποιεῖν καὶ κρίνειν.

σκοπὸς μὲν νῦν, ὡς ἔφαμεν, τῷ τεχνικῷ τυγχάνει,
διδάξαι τὰς ἰδέας σοι καὶ μόρια τὰ τούτων
ποίαις ἰδέαις χρήσεται δικανικῷ τῷ εἴδει
ποίαις συμβουλευόμενος, ποίαις πανηγυρίζων.
καὶ κοινωνίας ἰδεῶν διαφοράς τε δεῖξαι,
ἐν αἷς κατὰ τί τῶν ὀκτὼ μορίων κοινωνοῦσι,
καὶ κατὰ τί διάφοροι γίνονται πρὸς ἀλλήλας.
καὶ περὶ χαρακτήρων δὲ λόγου σοφῶν διδάξαι
ῥητόρων φιλοσόφων τε καὶ σοφιστῶν σὺν τούτοις,
καὶ ποιητῶν ἱστορικῶν ὁμοῦ καὶ συγγραφέων.
περὶ ἰδεῶν καὶ οὐχὶ περὶ τῷν χαρακτήρων
ἐπιγραφὴν τὸ σύνταγμα τοῦτο πρεπόντως φέρει.
 288

ὁ Σικελὸς Φοιβάμμων δὲ λέγων ἐκφέρει τάδε,

ὅτε λέγειν αὐτῷ σκοπὸς οὐ περὶ τῶν ποιούντων,
περὶ τῶν ποιουμένων δὲ, ὅθεν καλῶς ἐγράφη.
ποιοῦσι χαρακτῆρες δὲ, ποιοῦνται δὲ ἰδέαι.
ὁ χαρακτὴρ γὰρ, ὥς φασιν, ἰδέας περιέχει.
Δοξόπατρος δ' ἐπιγραφὴν κεῖσθαι καλῶς νῦν λέγει·
ἐκ τούτων γὰρ γινώσκομεν ἰδέας τὰς τοῦ λόγου
διαφορὰν δὲ ἰδεῶν καὶ χαρακτήρων λέγει.

Rhetorica Anonyma, Epitome artis rhetoricae

Volume 3, p. 665, li. 16

παῖδά φασιν ἐρασθῆναι τοῦ ἅρματος τοῦ ἰδίου πατρός·

καὶ τὸν πατέρα πείσαντα ἐπιβῆναι τοῦ ἅρματος· κατὰ
τὸ ἐλεγκτικὸν, ὅταν ὡς ἐλέγχοντες λέγωμεν· τί δαὶ, οὐκ
ἠράσθη Φαέθων ἡλίου παῖς τοῦ πατρικοῦ ἅρματος; οὐκ
ἔπεισε τὸν πατέρα, οὐκ ἐπέβη τοῦ ἅρματος; Κατὰ τὸ
συγκριτικὸν, ὅταν λέγωμεν· ἀντὶ τοῦ σωφρονεῖν ἠράσθη
ἀτόπου, ἀντὶ δὲ τοῦ κρατῆσαι τοῦ ἔρωτος, ἐπέβη τῶν
ἵππων, ἐδέξατο τὰς ἡνίας· κατὰ δὲ τὸ ἀσύνδετον· ἐπέβη
τῶν ἵππων, ἐδέξατο τὰς ἡνίας, οὐχ ὑπεῖξε λέγοντι τῷ
πατρί. καὶ πῶς χρησιμεύει ἕκαστον. Τὸ μὲν ὀρθὸν ἐν
τοῖς ἱστορικοῖς, καὶ ὅπου δεόμεθα σαφηνείας· τὸ δὲ ἐγ-
κεκλιμένον καὶ ἐλεγκτικὸν ἐν τοῖς ἀγῶσι, τὸ δὲ ἀσύνδε-
τον ἐν τοῖς ἐπιλόγοις· τὸ δὲ κατὰ τὸ συγκριτικὸν, ὅπου
ὁ καιρὸς δίδωσι, πανταχοῦ καὶ ἐν ἅπασι τοῖς τῆς ῥη-
τορείας εἴδεσι καὶ τοῖς τοῦ πολιτικοῦ λόγου μέρεσιν αὐ-
τῷ χρώμεθα. Ἀρεταὶ δὲ διηγήσεως δʹ· σαφήνεια, συν-
τομία, πιθανότης καὶ ὁ τῶν ὀνομάτων ἑλληνισμὸς, πρὸς
ἃ δεῖ τὴν ἑαυτοῦ ἐπιφέρειν ἰσχύν· ἡ δὲ φρόνησις ἀπο-
σεμνύνει τὸν λόγον, παιδαγωγοῦσα τὸν ἐκ τῆς ἀλογίας
ἐπιγενόμενον ἑσμὸν τῶν παθῶν.

Ρούφος Ars rhetorica P. 463, li. 6

ΡΟΥΦΟΥ ΤΕΧΝΗ ΡΗΤΟΡΙΚΗ.

αʹ. Ἡ ῥητορική ἐστιν ἐπιστήμη τοῦ καλῶς καὶ πει-

στικῶς πάντα τὸν προκείμενον διαθέσθαι λόγον.
βʹ. Εἴδη τοῦ ῥητορικοῦ ἐστι τέσσαρα, δικανικὸν συμ-
 289

βουλευτικὸν ἐγκωμιαστικὸν ἱστορικόν.

Δικανικὸν μὲν οὖν ἐστιν ἐν ᾧ κατηγοροῦμεν ἢ ἀπο-
λογούμεθα, ἢ ἄλλως ἐν δικαστηρίῳ ἀμφισβητοῦμεν.
Συμβουλευτικὸν δὲ ἐν ᾧ προτρέπομέν τινα ἢ ἀπο-
τρέπομεν.
Ἐγκωμιαστικὸν δὲ ἐν ᾧ ἐγκωμιάζομέν τινα ἢ ψέ-
γομεν.
Ἱστορικὸν δὲ ἐν ᾧ διηγούμεθα πράξεις τινὰς μετὰ
κόσμου ὡς γεγενημένας.
γʹ. Μέρη δὲ τοῦ δικανικοῦ λόγου τέσσαρα, προοί-
μιον, διήγησις, ἀπόδειξις, ἐπίλογος.

Ρούφος Ars rhetorica P. 463, li. 13

αʹ. Ἡ ῥητορική ἐστιν ἐπιστήμη τοῦ καλῶς καὶ πει-

στικῶς πάντα τὸν προκείμενον διαθέσθαι λόγον.
βʹ. Εἴδη τοῦ ῥητορικοῦ ἐστι τέσσαρα, δικανικὸν συμ-
βουλευτικὸν ἐγκωμιαστικὸν ἱστορικόν.
Δικανικὸν μὲν οὖν ἐστιν ἐν ᾧ κατηγοροῦμεν ἢ ἀπο-
λογούμεθα, ἢ ἄλλως ἐν δικαστηρίῳ ἀμφισβητοῦμεν.
Συμβουλευτικὸν δὲ ἐν ᾧ προτρέπομέν τινα ἢ ἀπο-
τρέπομεν.
Ἐγκωμιαστικὸν δὲ ἐν ᾧ ἐγκωμιάζομέν τινα ἢ ψέ-
γομεν.
Ἱστορικὸν δὲ ἐν ᾧ διηγούμεθα πράξεις τινὰς μετὰ
κόσμου ὡς γεγενημένας.
γʹ. Μέρη δὲ τοῦ δικανικοῦ λόγου τέσσαρα, προοί-
μιον, διήγησις, ἀπόδειξις, ἐπίλογος.

ΠΕΡΙ ΠΡΟΟΙΜΙΟΥ.

δʹ. Προοίμιόν ἐστι λόγος παρασκευάζων τὸν ἀκροα-

τὴν εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἐπιτήδειον. ἔργον δὲ
αὐτοῦ τό τε προσεκτικοὺς τοὺς ἀκροατὰς παρασκευάζειν
πρὸς τὰ ῥηθησόμενα, καὶ τὸ εὔνοιαν ἢ μῖσος ἀπεργά-
ζεσθαι.

Αίλιος Θέων Προγυμνάσματα P. 60, li. 21

δὲ πρὸς ἕκαστον τῶν εἰρημένων ἐν τῷ διηγήματι ἢ τῷ

 290

μύθῳ πειρώμεθα ἀπαντᾶν, καὶ ἐφ' ἑκάστῳ πορίζεσθαι

ἔλεγχον, ἔτι δὲ καὶ φροντίζομεν, ὅπως καλῶς τάξομεν
ἕκαστον τῶν ἐπιχειρημάτων, καὶ αὐξάνομεν δὲ καὶ δια-
σύρομεν καὶ τἄλλα, περὶ ὧν ἐπὶ τοῦ παρόντος μακρὸν
ἂν εἴη λέγειν. καὶ μὴν ἡ διὰ τῆς χρείας γυμνασία οὐ
μόνον τινὰ δύναμιν λόγων ἐργάζεται, ἀλλὰ καὶ χρηστόν
τι ἦθος ἐγγυμναζομένων ἡμῶν τοῖς τῶν σοφῶν ἀποφθέ-
γμασιν. ὁ δὲ καλούμενος κοινὸς τόπος καὶ ἡ ἔκφρασις
προφανῆ τὴν ὠφέλειαν ἔχουσι, πανταχοῦ τῶν παλαιῶν
τῶν μὲν ἱστορικῶν πάντων ἐπὶ πλεῖστον τῇ ἐκφράσει,
τῶν δὲ ῥητορικῶν τῷ τόπῳ κεχρημένων. καὶ ἡ προσω-
ποποιΐα δὲ οὐ μόνον ἱστορικὸν γύμνασμά ἐστιν, ἀλλὰ
καὶ ῥητορικὸν καὶ διαλογικὸν καὶ ποιητικόν, κἀν τῷ
καθ' ἡμέραν βίῳ, κἀν ταῖς πρὸς ἀλλήλους ὁμιλίαις πο-
λυωφελέστατον, καὶ πρὸς τὰς ἐντεύξεις τῶν συγγραμ-
μάτων χρησιμώτατον. διὰ τοῦτο πρῶτον μὲν Ὅμηρον
ἐπαινοῦμεν, ὅτι οἰκείους λόγους περιτέθεικεν ἑκάστῳ
τῶν εἰσαγομένων προσώπων, τὸν δὲ Εὐριπίδην κατα-
μεμφόμεθα, ὅτι παρὰ καιρὸν αὐτῷ Ἑκάβη φιλοσοφεῖ.

Αίλιος Θέων Προγυμνάσματα P. 60, li. 23

ἔλεγχον, ἔτι δὲ καὶ φροντίζομεν, ὅπως καλῶς τάξομεν

ἕκαστον τῶν ἐπιχειρημάτων, καὶ αὐξάνομεν δὲ καὶ δια-
σύρομεν καὶ τἄλλα, περὶ ὧν ἐπὶ τοῦ παρόντος μακρὸν
ἂν εἴη λέγειν. καὶ μὴν ἡ διὰ τῆς χρείας γυμνασία οὐ
μόνον τινὰ δύναμιν λόγων ἐργάζεται, ἀλλὰ καὶ χρηστόν
τι ἦθος ἐγγυμναζομένων ἡμῶν τοῖς τῶν σοφῶν ἀποφθέ-
γμασιν. ὁ δὲ καλούμενος κοινὸς τόπος καὶ ἡ ἔκφρασις
προφανῆ τὴν ὠφέλειαν ἔχουσι, πανταχοῦ τῶν παλαιῶν
τῶν μὲν ἱστορικῶν πάντων ἐπὶ πλεῖστον τῇ ἐκφράσει,
τῶν δὲ ῥητορικῶν τῷ τόπῳ κεχρημένων. καὶ ἡ προσω-
ποποιΐα δὲ οὐ μόνον ἱστορικὸν γύμνασμά ἐστιν, ἀλλὰ
καὶ ῥητορικὸν καὶ διαλογικὸν καὶ ποιητικόν, κἀν τῷ
καθ' ἡμέραν βίῳ, κἀν ταῖς πρὸς ἀλλήλους ὁμιλίαις πο-
λυωφελέστατον, καὶ πρὸς τὰς ἐντεύξεις τῶν συγγραμ-
μάτων χρησιμώτατον. διὰ τοῦτο πρῶτον μὲν Ὅμηρον
ἐπαινοῦμεν, ὅτι οἰκείους λόγους περιτέθεικεν ἑκάστῳ
τῶν εἰσαγομένων προσώπων, τὸν δὲ Εὐριπίδην κατα-
μεμφόμεθα, ὅτι παρὰ καιρὸν αὐτῷ Ἑκάβη φιλοσοφεῖ.
ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ τῆς συγκρίσεως γύμνασμα καὶ ἐν τοῖς
 291

δικανικοῖς λόγοις ἐστὶ χρήσιμον, συγκρινόντων ἡμῶν

ἤτοι τὰ ἀδικήματα τοῖς ἀδικήμασιν, ἢ τὰ εὐεργετήματα

Αίλιος Θέων Προγυμνάσματα P. 62, li. 22

εἰπεῖν, φασιν, ἅπαξ περιγίνεται, δὶς δὲ οὐκ ἐνδέχεται·

οὗτοι δὲ σφόδρα τοῦ ὀρθοῦ διημαρτήκασι. τῆς γὰρ δια-
νοίας ὑφ' ἑνὶ πράγματι μὴ καθ' ἕνα τρόπον κινουμένης,
ὥστε τὴν προσπεσοῦσαν αὐτῇ φαντασίαν ὁμοίως προ-
ενέγκασθαι, ἀλλὰ κατὰ πλείους, καὶ ποτὲ μὲν ἀποφαι-
νομένων ἡμῶν, ποτὲ δὲ ἐρωτώντων, ποτὲ δὲ πυνθα-
νομένων, ποτὲ δὲ εὐχομένων, ποτὲ δὲ κατ' ἄλλον τινὰ
τρόπον τὸ νοηθὲν ἐκφερόντων, οὐδὲν κωλύει κατὰ
πάντας τοὺς τρόπους τὸ φαντασθὲν ἐπίσης καλῶς ἐξ-
ενεγκεῖν. μαρτύρια δὲ τούτου καὶ παρὰ ποιηταῖς καὶ
ἱστορικοῖς, καὶ ἁπλῶς πάντες οἱ παλαιοὶ φαίνονται τῇ
παραφράσει ἄριστα κεχρημένοι, οὐ μόνον τὰ ἑαυτῶν
ἀλλὰ καὶ τὰ ἀλλήλων μεταπλάσσοντες. Ὅμηρον μετα-
φράζων, ὅτε φησί,
τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων,
οἷον ἐπ' ἦμαρ ἄγῃσι πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε,
ὁ Ἀρχίλοχος,
τοῖος ἀνθρώποισι θυμὸς Γλαῦκε Λεπτίνεω πάϊ,
γίγνεται θνητοῖς, ὁκοῖον Ζεὺς ἐφ' ἡμέρην ἄγει.
καὶ πάλιν Ὅμηρος ἅλωσιν πόλεως τοῦτον τὸν τρόπον
εἴρηκεν,

Αίλιος Θέων Προγυμνάσματα P. 65, li. 21

τῶν δυσχερεστέρων· ῥᾷον δὲ αὐξῆσαι τὸ φανερὸν ἢ τὸ

ἀφανὲς ἀποδεῖξαι, διόπερ αὐτοὶ ἀρχόμενοι ἐξ ἰδίας δυ-
νάμεως ἐγχειρεῖν καὶ ἀνασκευάζειν ἢ κατασκευάζειν ἀρ-
ξόμεθα ἀπὸ τοῦ τόπου, εἶτα τῆς ἐκφράσεως, ἑξῆς δὲ
τῆς προσωποποιΐας, εἶτα ἐν τοῖς ἐγκωμίοις γυμνασό-
μεθα, εἶτα ἐν ταῖς συγκρίσεσι· ταῦτα γάρ ἐστι τὰ ὁμο-
λογούμενα καὶ μηδεμίαν ἀντιλογίαν ἔχοντα· μετὰ δὲ
ταῦτα καὶ πρὸς τοῖς ἀμφισβητουμένοις γυμνάσμασι τὴν
ἄσκησιν ποιησόμεθα. ἔστι δὲ πρῶτον αὐτῶν ἡ τῶν
χρειῶν ἀνασκευή, εἶτα τῶν Αἰσωπείων λόγων καὶ τῶν
ἱστορικῶν καὶ μυθικῶν διηγήσεων, εἶτα ἡ τῶν θέσεων,
καὶ ἑξῆς ἡ τῶν νόμων· τῇ δὲ ἀναγνώσει καὶ τῇ ἀκροάσει
καὶ τῇ παραφράσει χρησόμεθα ἀπ' ἀρχῆς, τῇ δὲ ἐξερ-
 292

γασίᾳ καὶ πολλῷ μᾶλλον τῇ ἀντιῤῥήσει, ὅταν ἕξιν τινὰ

περιποιησώμεθα.

Αίλιος Θέων Προγυμνάσματα P. 67, li. 19

πρώτῃ τὸ περὶ τῶν πεντήκοντα Θεσπίου θυγατέρων, αἷς

ἁπάσαις παρθένοις οὔσαις φασὶν ἅμα μιγῆναι τὸν Ἡρα-
κλέα· καὶ περὶ τοῦ Ἀριστοδήμου, ὡς ἐτελεύτησε κεραυ-
νόβλητος γενόμενος· τῶν δὲ πραγματικῶν διηγήσεων
ἔστι μέν τινα καὶ παρὰ Ἡροδότου λαβεῖν, ὡς τὰ ἐκ τῆς
τετάρτης περὶ τοῦ διαιρεῖσθαι τὴν ὅλην γῆν εἰς τρία
μέρη, καὶ καλεῖσθαι τὸ μὲν Εὐρώπην, τὸ δὲ Λιβύην,
τὸ δὲ Ἀσίαν· καὶ παρὰ Θουκυδίδου ἐκ τῆς πρώτης τὰ
περὶ τῆς ἀναιρέσεως Ἱππάρχου ὑπὸ τῶν περὶ Ἁρμόδιον
καὶ Ἀριστογείτονα· πλείω δὲ ἔχομεν καὶ παρ' ἄλλων
ἱστορικῶν λαβεῖν, παρὰ μὲν Ἐφόρου ἐκ τῆς πρώτης τὰ
περὶ τὴν διαίρεσιν τῆς Πελοποννήσου κατὰ τὴν τῶν
Ἡρακλειδῶν κάθοδον, παρὰ δὲ Θεοπόμπου ἐκ τῆς πέμ-
πτης καὶ εἰκοστῆς τῶν Φιλιππικῶν, ὅτι Ἑλληνικὸς ὅρ-
κος καταψεύδεται, ὃν Ἀθηναῖοί φασιν ὀμόσαι τοὺς
Ἕλληνας πρὸ τῆς μάχης τῆς ἐν Πλαταιαῖς πρὸς τοὺς βαρ-
βάρους, καὶ αἱ πρὸς βασιλέα [Δαρεῖον] Ἀθηναίων [πρὸς
Ἕλληνας] συνθῆκαι· ἔτι δὲ καὶ τὴν ἐν Μαραθῶνι μάχην
οὐχ ἅμα πάντες ὑμνοῦσι γεγενημένην, καὶ ὅσα ἄλλα,
φησίν, ἡ Ἀθηναίων πόλις ἀλαζονεύεται καὶ

Αίλιος Θέων Προγυμνάσματα P. 95, li. 5

καὶ οὐκ ἂν ξίφει διεχρήσατο, ἀλλὰ φαρμάκῳ ἄλλως τε

καὶ φαρμακὶς οὖσα· ἐκ δὲ τῆς αἰτίας, ὅτι ἀπίθανόν ἐστι
δι' ὀργὴν τὴν πρὸς τὸν ἄνδρα ἀπεκτονέναι τὰ τέκνα· οὐ
γὰρ ἴδιον τοῦ Ἰάσονος, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς κοινὸν ἐγένετο τὸ
ἀτύχημα, καὶ μᾶλλον αὐτῆς, ὅσῳ μαλακώτεραί πως αἱ
γυναῖκες πρὸς τὰ πάθη. ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων
τόπων ἐφοδεύσομεν κατὰ τὰ ἑξῆς στοιχεῖα ἐπιχειροῦντες
ἐξ ὧν ἂν δυνατὸν ᾖ, ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων τόπων κατα-
σκευάσομεν. οἱ δ' αὐτοὶ οὗτοι ἁρμόττουσι καὶ πρὸς τὰς
μυθικὰς διηγήσεις τάς τε ὑπὸ τῶν ποιητῶν καὶ τὰς ὑπὸ
τῶν ἱστορικῶν λεγομένας περί τε θεῶν καὶ ἡρώων, ἔτι τε
καὶ τῶν ἐξηλλαγμένων κατὰ φύσιν, οἷά τινες ἱστοροῦσι
περὶ Πηγάσου καὶ Ἐριχθονίου καὶ Χιμαίρας καὶ Ἱππο-
κενταύρων καὶ τῶν παραπλησίων. τὸ δὲ μὴ μόνον ἀνα-
 293

σκευάζειν τὰς τοιαύτας μυθολογίας, ἀλλὰ καὶ ὅθεν παρ-

εῤῥυηκεν ὁ τοιοῦτος λόγος ἀποφαίνειν τελεωτέρας ἐστὶν
ἕξεως ἢ κατὰ τοὺς πολλούς, ὅπερ πεποίηκεν Ἡρόδοτος
μὲν ἐν τῇ δευτέρᾳ περὶ τῶν πελειάδων διηγούμενος, ὡς
ἐξέπτησαν ἐξ Αἰγύπτου, καὶ ἡ μὲν εἰς Δωδώνην, ἡ δὲ εἰς
Ἄμμωνος ἀφίκετο, ἐξηγούμενός τε τὸ μυθολόγημά φη-
σιν, ὅτι παρθένοι τινὲς ἐκ Θηβῶν τῶν Αἰγυπτίων ἦσαν

Δίων Χρυσόστομος Orationes Oration 18, sec. 9, li. 1

ὑπερβέβληκε τὴν δεινότητα τῶν παλαιῶν κωμικῶν, ἥ τε Εὐριπίδου

προσήνεια καὶ πιθανότης τοῦ μὲν τραγικοῦ ἀναστήματος καὶ ἀξιώ-
ματος τυχὸν οὐκ ἂν τελέως ἐφικνοῖτο, πολιτικῷ δὲ ἀνδρὶ πάνυ
ὠφέλιμος, ἔτι δὲ ἤθη καὶ πάθη δεινὸς πληρῶσαι, καὶ γνώμας πρὸς
ἅπαντα ὠφελίμους καταμίγνυσι τοῖς ποιήμασιν, ἅτε φιλοσοφίας
οὐκ ἄπειρος ὤν. Ὅμηρος δὲ καὶ πρῶτος καὶ μέσος καὶ ὕστατος
παντὶ παιδὶ καὶ ἀνδρὶ καὶ γέροντι, τοσοῦτον ἀφ' αὑτοῦ διδοὺς
ὅσον ἕκαστος δύναται λαβεῖν. μέλη δὲ καὶ ἐλεγεῖα καὶ ἴαμβοι
καὶ διθύραμβοι τῷ μὲν σχολὴν ἄγοντι πολλοῦ ἄξια· τῷ δὲ
πράττειν τε καὶ ἅμα [τὰς πράξεις] καὶ τοὺς λόγους αὔξειν δια-
νοουμένῳ οὐκ ἂν εἴη πρὸς αὐτὰ σχολή. τοῖς δ' ἱστορικοῖς
διὰ πολλὰ ἀνάγκη τὸν πολιτικὸν ἄνδρα μετὰ σπουδῆς ἐντυγχά-
νειν, ὅτι καὶ ἄνευ τῶν λόγων τὸ ἔμπειρον εἶναι πράξεων καὶ εὐτυ-
χιῶν καὶ δυστυχιῶν οὐ κατὰ λόγον μόνον, ἀλλὰ ἐνίοτε καὶ παρὰ
λόγον ἀνδράσι τε καὶ πόλεσι συμβαινουσῶν σφόδρα ἀναγκαῖον πολι-
τικῷ ἀνδρὶ καὶ τὰ κοινὰ πράττειν προαιρουμένῳ. ὁ γὰρ πλεῖστα
ἑτέροις συμβάντα ἐπιστάμενος ἄριστα οἷς αὐτὸς ἐγχειρεῖ διαπρά-
ξεται καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων ἀσφαλῶς διάξει καὶ οὔτε εὖ πράττων
παρὰ μέτρον ἐπαρθήσεται, δυσπραγίαν τε πᾶσαν οἴσει γενναίως
διὰ τὸ μηδ' ἐν οἷς εὖ ἔπραττεν ἀνεννόητος εἶναι τῆς ἐπὶ τὸ ἐναν-
τίον μεταβολῆς. Ἡροδότῳ μὲν οὖν, εἴ ποτε εὐφροσύνης σοι δεῖ,

Δίων Χρυσόστομος Orationes ration 18, sec. 10, li. 3

... ὅτι καὶ ἄνευ τῶν λόγων τὸ ἔμπειρον εἶναι πράξεων καὶ εὐτυ-
χιῶν καὶ δυστυχιῶν οὐ κατὰ λόγον μόνον, ἀλλὰ ἐνίοτε καὶ παρὰ
λόγον ἀνδράσι τε καὶ πόλεσι συμβαινουσῶν σφόδρα ἀναγκαῖον πολι-
τικῷ ἀνδρὶ καὶ τὰ κοινὰ πράττειν προαιρουμένῳ. ὁ γὰρ πλεῖστα
ἑτέροις συμβάντα ἐπιστάμενος ἄριστα οἷς αὐτὸς ἐγχειρεῖ διαπρά-
ξεται καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων ἀσφαλῶς διάξει καὶ οὔτε εὖ πράττων
παρὰ μέτρον ἐπαρθήσεται, δυσπραγίαν τε πᾶσαν οἴσει γενναίως
διὰ τὸ μηδ' ἐν οἷς εὖ ἔπραττεν ἀνεννόητος εἶναι τῆς ἐπὶ τὸ ἐναν-
τίον μεταβολῆς. Ἡροδότῳ μὲν οὖν, εἴ ποτε εὐφροσύνης σοι δεῖ,
 294

μετὰ πολλῆς ἡσυχίας ἐντεύξῃ. τὸ γὰρ ἀνειμένον καὶ τὸ γλυκὺ τῆς

ἀπαγγελίας ὑπόνοιαν παρέξει μυθῶδες μᾶλλον ἢ ἱστορικὸν τὸ σύγ-
γραμμα εἶναι. τῶν δὲ ἄκρων Θουκυδίδης ἐμοὶ δοκεῖ καὶ τῶν δευ-
τέρων Θεόπομπος. καὶ γὰρ ῥητορικόν τι περὶ τὴν ἀπαγγελίαν τῶν
λόγων ἔχει, καὶ οὐκ ἀδύνατος οὐδὲ ὀλίγωρος περὶ τὴν ἑρμηνείαν, καὶ
τὸ [ῥᾴθυμον] περὶ τὰς λέξεις οὐχ οὕτω φαῦλον ὥστε σε λυπῆσαι.
Ἔφορος δὲ πολλὴν μὲν ἱστορίαν παραδίδωσι, τὸ δὲ ὕπτιον καὶ
ἀνειμένον τῆς ἀπαγγελίας σοι οὐκ ἐπιτήδειον. τῶν γε μὴν ῥη-
τόρων τοὺς ἀρίστους τίς οὐκ ἐπίσταται, Δημοσθένην μὲν δυνάμει
τε ἀπαγγελίας καὶ δεινότητι διανοίας καὶ πλήθει λόγων πάντας
τοὺς ῥήτορας ὑπερβεβληκότα, Λυσίαν δὲ βραχύτητι καὶ ἁπλότητι
καὶ συνεχείᾳ διανοίας καὶ τῷ λεληθέναι τὴν δεινότητα; πλὴν οὐκ

Demetrius Rhet., De elocutione Sec. 19, li. 1

καὶ πάλιν· ἡ γὰρ σαφὴς φράσις πολὺ φῶς παρέχεται ταῖς

τῶν ἀκουόντων διανοίαις. ὑπ' ἀμφοῖν μέντοι συνίσταται ἡ ἁπλῆ
περίοδος, καὶ ὑπὸ τοῦ μήκους καὶ ὑπὸ τῆς καμπῆς τῆς περὶ τὸ
τέλος, ὑπὸ δὲ θατέρου οὐδέ ποτε.
Ἐν δὲ ταῖς συνθέτοις περιόδοις τὸ τελευταῖον κῶλον μακρό-
τερον χρὴ εἶναι καὶ ὥσπερ περιέχον καὶ περιειληφὸς τἄλλα. οὕτω
γὰρ μεγαλοπρεπὴς ἔσται καὶ σεμνὴ περίοδος, εἰς σεμνὸν καὶ μακρὸν
λήγουσα κῶλον· ἡ δὲ μὴ ἀποκεκομμένῃ καὶ χωλῇ ὁμοία. παρά-
δειγμα δ' αὐτῆς τὸ τοιοῦτον· οὐ γὰρ τὸ εἰπεῖν καλῶς καλόν,
ἀλλὰ τὸ εἰπόντα δρᾶσαι τὰ εἰρημένα.
Τρία δὲ γένη περιόδων ἐστίν, ἱστορική, διαλογική, ῥητορική.
ἱστορικὴ μὲν ἡ μήτε περιηγμένη μήτ' ἀνειμένη σφόδρα, ἀλλὰ μεταξὺ
ἀμφοῖν, ὡς μήτε ῥητορικὴ δόξειεν καὶ ἀπίθανος διὰ τὴν περιαγω-
γήν, τὸ σεμνόν τε ἔχουσα καὶ ἱστορικὸν ἐκ τῆς ἁπλότητος, οἷον ἡ
τοιάδε· Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος γίγνονται μέχρι τοῦ νεώ-
τερος δὲ Κῦρος. ἑδραίᾳ γάρ τινι καὶ ἀσφαλεῖ καταλήξει ἔοικεν
αὐτῆς ἡ ἀπόθεσις.

Demetrius Rhet., De elocutione Sec. 19, li. 2

τῶν ἀκουόντων διανοίαις. ὑπ' ἀμφοῖν μέντοι συνίσταται ἡ ἁπλῆ

περίοδος, καὶ ὑπὸ τοῦ μήκους καὶ ὑπὸ τῆς καμπῆς τῆς περὶ τὸ
τέλος, ὑπὸ δὲ θατέρου οὐδέ ποτε.
Ἐν δὲ ταῖς συνθέτοις περιόδοις τὸ τελευταῖον κῶλον μακρό-
τερον χρὴ εἶναι καὶ ὥσπερ περιέχον καὶ περιειληφὸς τἄλλα. οὕτω
γὰρ μεγαλοπρεπὴς ἔσται καὶ σεμνὴ περίοδος, εἰς σεμνὸν καὶ μακρὸν
λήγουσα κῶλον· ἡ δὲ μὴ ἀποκεκομμένῃ καὶ χωλῇ ὁμοία. παρά-
δειγμα δ' αὐτῆς τὸ τοιοῦτον· οὐ γὰρ τὸ εἰπεῖν καλῶς καλόν,
 295

ἀλλὰ τὸ εἰπόντα δρᾶσαι τὰ εἰρημένα.

Τρία δὲ γένη περιόδων ἐστίν, ἱστορική, διαλογική, ῥητορική.
ἱστορικὴ μὲν ἡ μήτε περιηγμένη μήτ' ἀνειμένη σφόδρα, ἀλλὰ μεταξὺ
ἀμφοῖν, ὡς μήτε ῥητορικὴ δόξειεν καὶ ἀπίθανος διὰ τὴν περιαγω-
γήν, τὸ σεμνόν τε ἔχουσα καὶ ἱστορικὸν ἐκ τῆς ἁπλότητος, οἷον ἡ
τοιάδε· Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος γίγνονται μέχρι τοῦ νεώ-
τερος δὲ Κῦρος. ἑδραίᾳ γάρ τινι καὶ ἀσφαλεῖ καταλήξει ἔοικεν
αὐτῆς ἡ ἀπόθεσις.

Demetrius Rhet., De elocutione Sec. 19, li. 4

τέλος, ὑπὸ δὲ θατέρου οὐδέ ποτε.

Ἐν δὲ ταῖς συνθέτοις περιόδοις τὸ τελευταῖον κῶλον μακρό-
τερον χρὴ εἶναι καὶ ὥσπερ περιέχον καὶ περιειληφὸς τἄλλα. οὕτω
γὰρ μεγαλοπρεπὴς ἔσται καὶ σεμνὴ περίοδος, εἰς σεμνὸν καὶ μακρὸν
λήγουσα κῶλον· ἡ δὲ μὴ ἀποκεκομμένῃ καὶ χωλῇ ὁμοία. παρά-
δειγμα δ' αὐτῆς τὸ τοιοῦτον· οὐ γὰρ τὸ εἰπεῖν καλῶς καλόν,
ἀλλὰ τὸ εἰπόντα δρᾶσαι τὰ εἰρημένα.
Τρία δὲ γένη περιόδων ἐστίν, ἱστορική, διαλογική, ῥητορική.
ἱστορικὴ μὲν ἡ μήτε περιηγμένη μήτ' ἀνειμένη σφόδρα, ἀλλὰ μεταξὺ
ἀμφοῖν, ὡς μήτε ῥητορικὴ δόξειεν καὶ ἀπίθανος διὰ τὴν περιαγω-
γήν, τὸ σεμνόν τε ἔχουσα καὶ ἱστορικὸν ἐκ τῆς ἁπλότητος, οἷον ἡ
τοιάδε· Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος γίγνονται μέχρι τοῦ νεώ-
τερος δὲ Κῦρος. ἑδραίᾳ γάρ τινι καὶ ἀσφαλεῖ καταλήξει ἔοικεν
αὐτῆς ἡ ἀπόθεσις.
Τῆς δὲ ῥητορικῆς περιόδου συνεστραμμένον τὸ εἶδος καὶ κυκλι-
κὸν καὶ δεόμενον στρογγύλου στόματος καὶ χειρὸς συμπεριαγομένης
τῷ ῥυθμῷ, οἷον τῆς μάλιστα μὲν εἵνεκα τοῦ νομίζειν συμ-
φέρειν τῇ πόλει λελύσθαι τὸν νόμον, εἶτα καὶ τοῦ παιδὸς
εἵνεκα τοῦ Χαβρίου, ὡμολόγησα τούτοις, ὡς ἂν οἷός τε ὦ,
συνερεῖν. σχεδὸν γὰρ εὐθὺς ἐκ τῆς ἀρχῆς ἡ περίοδος ἡ τοιάδε
συνεστραμμένον τι ἔχει καὶ ἐμφαῖνον, ὅτι οὐκ ἂν ἀπολήξειεν εἰς

Demetrius Rhet., De elocutione Sec. 21, li. 2

αὐτῆς ἡ ἀπόθεσις.
Τῆς δὲ ῥητορικῆς περιόδου συνεστραμμένον τὸ εἶδος καὶ κυκλι-
κὸν καὶ δεόμενον στρογγύλου στόματος καὶ χειρὸς συμπεριαγομένης
τῷ ῥυθμῷ, οἷον τῆς μάλιστα μὲν εἵνεκα τοῦ νομίζειν συμ-
φέρειν τῇ πόλει λελύσθαι τὸν νόμον, εἶτα καὶ τοῦ παιδὸς
εἵνεκα τοῦ Χαβρίου, ὡμολόγησα τούτοις, ὡς ἂν οἷός τε ὦ,
συνερεῖν. σχεδὸν γὰρ εὐθὺς ἐκ τῆς ἀρχῆς ἡ περίοδος ἡ τοιάδε
 296

συνεστραμμένον τι ἔχει καὶ ἐμφαῖνον, ὅτι οὐκ ἂν ἀπολήξειεν εἰς

ἁπλοῦν τέλος.
Διαλογικὴ δέ ἐστιν περίοδος ἡ ἔτι ἀνειμένη καὶ ἁπλουστέρα
τῆς ἱστορικῆς καὶ μόλις ἐμφαίνουσα, ὅτι περίοδός ἐστιν, ὥσπερ ἡ
τοιάδε· κατέβην χθὲς εἰς τὸν Πειραιᾶ μέχρι τοῦ ἅτε νῦν
πρῶτον ἄγοντες. ἐπέρριπται γὰρ ἀλλήλοις τὰ κῶλα ἐφ' ἑτέρῳ
ἕτερον, ὥσπερ ἐν τοῖς διαλελυμένοις λόγοις, καὶ ἀπολήξαντες μόλις
ἂν ἐννοηθεῖμεν κατὰ τὸ τέλος, ὅτι τὸ λεγόμενον περίοδος ἦν. δεῖ
γὰρ μεταξὺ διῃρημένης τε καὶ κατεστραμμένης λέξεως τὴν διαλογι-
κὴν περίοδον γράφεσθαι, καὶ μεμιγμένην ὁμοίαν ἀμφοτέροις. περιό-
δων μὲν εἴδη τοσάδε.

Anaximenes Phil., Σωζόμενα. Fragm.1, li. 7

DIOG. II 3. Ἀναξιμένης Εὐρυστράτου Μιλήσιος ἤκουσεν

Ἀναξιμάνδρου,
ἔνιοι δὲ καὶ Παρμενίδου φασὶν ἀκοῦσαι αὐτόν. οὗτος ἀρχὴν ἀέρα εἶπεν καὶ
τὸ
ἄπειρον. κινεῖσθαι δὲ τὰ ἄστρα οὐχ ὑπὸ γῆν, ἀλλὰ περὶ γῆν.
κέχρηταί τε λέξει Ἰάδι ἁπλῆι καὶ ἀπερίττωι. καὶ γεγένηται μέν, καθά φησιν
Ἀπολλόδωρος [F GrHist. 244 F 66 II 1039], περὶ τὴν Σάρδεων ἅλωσιν,
ἐτελεύτησε δὲ τῆι ἑξηκοστῆι τρίτηι ὀλυμπιάδι [528/5].
γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι δύο Λαμψακηνοί, ῥήτωρ καὶ ἱστορικός, ὃς ἀδελφῆς
υἱὸς ἦν τοῦ ῥήτορος τοῦ τὰς Ἀλεξάνδρου πράξεις γεγραφότος.
SUIDAS Ἀναξιμένης Εὐρυστράτου Μιλήσιος φιλόσοφος, μαθητὴς καὶ
διάδοχος Ἀναξιμάνδρου τοῦ Μιλησίου, οἱ δὲ καὶ Παρμενίδου ἔφασαν.
γέγονεν (ἐν τῆι νε ὀλυμπιάδι [560/57]) ἐν τῆι Σάρδεων ἁλώσει, ὅτε Κῦρος
ὁ Πέρσης Κροῖσον καθεῖλεν [546/5]. EUSEB. Chron. Ἀναξιμένης
φυσικὸς ἐγνωρίζετο ol. 55, 4(?) [557/6]. ARIST. Metaphys. A 3. 984a 5
Ἀ. δὲ ἀέρα καὶ Διογένης πρότερον ὕδατος καὶ μάλιστ' ἀρχὴν τιθέασι τῶν
ἁπλῶν σωμάτων. SIMPL. Phys. 24, 26. Ἀ. δὲ Εὐ-
ρυστράτου Μιλήσιος, ἑταῖρος γεγονὼς Ἀναξιμάνδρου, μίαν μὲν καὶ αὐτὸς
τὴν

Apollonius Phil., Apollonii epistulae [Dub.] Epistle 19, li. 3

ιζʹ. τῷ αὐτῷ. Μάγους ὀνομάζουσι τοὺς θείους

οἱ Πέρσαι. μάγος οὖν ὁ θεραπευτὴς τῶν θεῶν ἢ ὁ
τὴν φύσιν θεῖος, σὺ δ' οὐ μάγος, ἀλλ' ἄθεος.
ιηʹ. τῷ αὐτῷ. Ἡράκλειτος ὁ φυσικὸς ἄλογον
εἶναι κατὰ φύσιν ἔφησε τὸν ἄνθρωπον. εἰ δὲ τοῦτο
 297

ἀληθές, ὥσπερ ἐστὶν ἀληθές, ἐγκαλυπτέος ἕκαστος

ὁ ματαίως ἐν δόξῃ γενόμενος.
ιθʹ. Σκοπελιανῷ σοφιστῇ. Πέντε εἰσὶ σύμ-
παντες οἱ τοῦ λόγου χαρακτῆρες, ὁ φιλόσοφος ὁ
ἱστορικὸς ὁ δικανικὸς ὁ ἐπιστολικὸς ὁ ὑπομνηματι-
κός. ἐγκειμένων δὴ τῶν γενικῶν χαρακτήρων τῇ
τάξει πάλιν γίνεται πρῶτος μὲν ὁ κατὰ τὴν ἑκάστου
δύναμιν ἢ φύσιν ἴδιος ὤν, δεύτερος δὲ ὁ ἐν μιμήσει
τοῦ ἀρίστου, τῶν ἐκ φύσεως εἴ τις ἐνδεὴς εἴη. τὸ
δὲ ἄριστον δυσεύρετόν τε καὶ δυσεπίκριτον, ὥστε
οἰκειότερος ἑκάστῳ χαρακτὴρ ὁ ἴδιος, ἐπείπερ καὶ
βεβαιότερος.

Demetrius Hist., Phil., Αποσπάσματα Fragm.74, li. 3

Diogenes Laert. V 80: πλήθει δὲ βιβλίων καὶ ἀριθμῷ στίχων

σχεδὸν ἅπαντας παρελήλακε τοὺς κατ' αὐτὸν Περιπατητικούς,
εὐπαίδευτος ὢν
καὶ πολύπειρος παρ' ὁντινοῦν. ὧν ἐστι τὰ μὲν ἱστορικὰ τὰ δὲ πολιτικὰ τὰ
δὲ περὶ
ποιητῶν τὰ δὲ ῥητορικά, δημηγοριῶν τε καὶ πρεσβειῶν ἀλλὰ μὴν καὶ
λόγων Αἰσω-
πείων συναγωγαὶ καὶ ἄλλα πλείω. ἔστι δὲ τὰ 1. Περὶ τῆς Ἀθήνησι
νομοθεσίας
αʹ βʹ γʹ δʹ εʹ· 2. Περὶ τῶν Ἀθήνησι πολιτειῶν αʹ βʹ· 3. Περὶ δημαγωγίας αʹ
βʹ·
4. Περὶ πολιτικῶν αʹ βʹ· 5. Περὶ νόμων αʹ· 6. Περὶ ῥητορικῆς αʹ βʹ· 7.
Στρατηγικῶν αʹ βʹ· 8. Περὶ Ἰλιάδος αʹ βʹ· 9. Περὶ Ὀδυσσείας αʹ βʹ γʹ δʹ·
10. Πτολεμαῖος αʹ· 11. Ἐρωτικός αʹ· 12. Φαιδώνδας αʹ· 13. Μαίδων αʹ·
14. Κλέων αʹ· 15. Σωκράτης αʹ· 16. Ἀρτοξέρξης αʹ· 17. Ὁμηρικός αʹ· 18.
Ἀριστείδης αʹ· 19. Ἀριστόμαχος αʹ· 20. Προτρεπτικός αʹ· 21. Ὑπὲρ τῆς
πολιτείας αʹ· 22. Περὶ τῆς δεκαετίας αʹ· 23. Περὶ τῶν Ἰώνων αʹ· 24.
Πρεσβευτικός αʹ· 25. Περὶ πίστεως αʹ· 26. Περὶ χάριτος αʹ· 27. Περὶ τύχης
αʹ· 28. Περὶ μεγαλοψυχίας αʹ·

Demetrius Hist., Phil., Αποσπάσματα Fragm.74, li. 17

4. Περὶ πολιτικῶν αʹ βʹ· 5. Περὶ νόμων αʹ· 6. Περὶ ῥητορικῆς αʹ βʹ· 7.

Στρατηγικῶν αʹ βʹ· 8. Περὶ Ἰλιάδος αʹ βʹ· 9. Περὶ Ὀδυσσείας αʹ βʹ γʹ δʹ·
10. Πτολε-μαῖος αʹ· 11. Ἐρωτικός αʹ· 12. Φαιδώνδας αʹ· 13. Μαίδων αʹ·
 298

14. Κλέων αʹ·

15. Σωκράτης αʹ· 16. Ἀρτοξέρξης αʹ· 17. Ὁμηρικός αʹ· 18. Ἀριστείδης αʹ·
19. Ἀριστόμαχος αʹ· 20. Προτρεπτικός αʹ· 21. Ὑπὲρ τῆς πολιτείας αʹ· 22.
Περὶ
τῆς δεκαετίας αʹ· 23. Περὶ τῶν Ἰώνων αʹ· 24. Πρεσβευτικός αʹ· 25. Περὶ
πίστεως αʹ· 26. Περὶ χάριτος αʹ· 27. Περὶ τύχης αʹ· 28. Περὶ μεγαλοψυχίας
αʹ·
29. Περὶ γάμου αʹ· 30. Περὶ τοῦ δοκοῦ αʹ· 31. Περὶ εἰρήνης αʹ· 32. Περὶ
νόμων αʹ· 33. Περὶ ἐπιτηδευμάτων αʹ· 34. Περὶ καιροῦ αʹ· 35. Διονύσιος
αʹ·
36. Χαλκιδικός αʹ· 37. Ἀθηναίων καταδρομή αʹ· 38. Περὶ Ἀντιφάνους αʹ·
39. Προοίμιον ἱστορικόν αʹ· 40. Ἐπιστολαί αʹ· 41. Ἐκκλησία ἔνορκος αʹ·
42. Περὶ γήρως αʹ· 43. Δίκαια αʹ· 44. Αἰσωπείων αʹ· 45. Χρειῶν αʹ.
Σούδα Δ 429 Δημήτριος: ..... γέγραφε φιλόσοφά τε καὶ ἱστορικὰ
καὶ ῥητορικὰ καὶ πολιτικὰ καὶ περὶ ποιητῶν.
Bücherliste von Rhodos ca. 100 a. Chr. Maiuri Nuova Silloge
epigr. Firenze 1925 Nr. 11 col. I 1: [Δημητρίου] Β[ο]ι̣ω̣τ̣ι̣α̣κ̣ό̣σ̣·
Ἀρίσταιχμος [ἕν]· Κλέων ἕ[ν]· Φαιδώνδας ἢ περι ο – – [ἕν]· Περὶ τῆς
Ἀθήνησι νομοθεσίας
πέ[ντε]· Περὶ τῶν Ἀθήνησι πολι[τειῶν δύο].
Plutarchus Consolatio ad Apollon. VI 104a: ὅθεν
ὀρθῶς ὁ Φαληρεὺς Δημήτριος εἰπόντος Εὐριπίδου (Phoen. 558)
ὁ δ' ὄλβος οὐ βέβαιος ἀλλ' ἐφήμερος

Demetrius Hist., Phil., Αποσπάσματα Fragm.75, li. 1

μαῖος αʹ· 11. Ἐρωτικός αʹ· 12. Φαιδώνδας αʹ· 13. Μαίδων αʹ· 14. Κλέων
αʹ·
15. Σωκράτης αʹ· 16. Ἀρτοξέρξης αʹ· 17. Ὁμηρικός αʹ· 18. Ἀριστείδης αʹ·
19. Ἀριστόμαχος αʹ· 20. Προτρεπτικός αʹ· 21. Ὑπὲρ τῆς πολιτείας αʹ· 22.
Περὶ
τῆς δεκαετίας αʹ· 23. Περὶ τῶν Ἰώνων αʹ· 24. Πρεσβευτικός αʹ· 25. Περὶ
πίστεως αʹ· 26. Περὶ χάριτος αʹ· 27. Περὶ τύχης αʹ· 28. Περὶ μεγαλοψυχίας
αʹ·
29. Περὶ γάμου αʹ· 30. Περὶ τοῦ δοκοῦ αʹ· 31. Περὶ εἰρήνης αʹ· 32. Περὶ
νόμων αʹ· 33. Περὶ ἐπιτηδευμάτων αʹ· 34. Περὶ καιροῦ αʹ· 35. Διονύσιος
αʹ·
36. Χαλκιδικός αʹ· 37. Ἀθηναίων καταδρομή αʹ· 38. Περὶ Ἀντιφάνους αʹ·
39. Προοίμιον ἱστορικόν αʹ· 40. Ἐπιστολαί αʹ· 41. Ἐκκλησία ἔνορκος αʹ·
42. Περὶ γήρως αʹ· 43. Δίκαια αʹ· 44. Αἰσωπείων αʹ· 45. Χρειῶν αʹ.
Σούδα Δ 429 Δημήτριος: ..... γέγραφε φιλόσοφά τε καὶ ἱστορικὰ
καὶ ῥητορικὰ καὶ πολιτικὰ καὶ περὶ ποιητῶν.
Bücherliste von Rhodos ca. 100 a. Chr. Maiuri Nuova Silloge
 299

epigr. Firenze 1925 Nr. 11 col. I 1: [Δημητρίου] Β[ο]ι̣ω̣τ̣ι̣α̣κ̣ό̣σ̣·

Ἀρίσταιχμος
[ἕν]· Κλέων ἕ[ν]· Φαιδώνδας ἢ περι ο – – [ἕν]· Περὶ τῆς Ἀθήνησι
νομοθεσίας
πέ[ντε]· Περὶ τῶν Ἀθήνησι πολι[τειῶν δύο].
Plutarchus Consolatio ad Apollon. VI 104a: ὅθεν
ὀρθῶς ὁ Φαληρεὺς Δημήτριος εἰπόντος Εὐριπίδου (Phoen. 558)
ὁ δ' ὄλβος οὐ βέβαιος ἀλλ' ἐφήμερος
καὶ ὅτι (fr. 420, 2 N2 )
μικρὰ τὰ σφάλλοντα, καὶ μί' ἡμέρα

Xenocrates Phil., Σωζόμενα. , doctrina et Αποσπάσματα Fragm.2, li.

149

Ἀθηναῖοι δ' ὅμως αὐτὸν ὄντα τοιοῦτον ἐπίπρασκόν ποτε,

τὸ μετοίκιον ἀτονοῦντα θεῖναι. καὶ αὐτὸν ὠνεῖται Δημή-
τριος ὁ Φαληρεὺς καὶ ἑκάτερον ἀποκατέστησε· Ξενοκράτει
μὲν τὴν ἐλευθερίαν, Ἀθηναίοις δὲ τὸ μετοίκιον. τοῦτό φησι
Μυρωνιανὸς ὁ Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ἱστορικῶν
ὁμοίων κεφαλαίων. διεδέξατο δὲ Σπεύσιππον καὶ ἀφηγή-
σατο τῆς σχολῆς πέντε καὶ εἴκοσιν ἔτη ἐπὶ Λυσιμαχίδου
ἀρξάμενος κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς δεκάτης καὶ ἑκατο-
στῆς Ὀλυμπιάδος. ἐτελεύτα δὲ νυκτὸς λεκάνῃ προσπταί-
σας, ἔτος ἤδη γεγονὼς δεύτερον καὶ ὀγδοηκοστόν. φαμὲν
δὲ καὶ εἰς τοῦτον οὑτωσί·
χαλκῇ προσκόψας λεκάνῃ ποτὲ καὶ τὸ μέτωπον
πλήξας ἴαχεν ὦ σύντονον, εἶτ' ἔθανεν,
ὁ πάντα πάντη Ξενοκράτης ἀνὴρ γεγώς.
Γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι Ξενοκράτεις πέντε· ὅ τε τακτι

Ξενοφών Testimonium Volume-Jacobyʹ-T 3b,419,T, fragm.1, li. 1

Καὶ ὁ Λεύκων
καὶ ἡ Ῥόδη κοινωνοὶ πάντων τοῖς συντρόφοις ἦσαν, διέγνω
δὲ καὶ ὁ Ἱππόθοος ἐν Ἐφέσῳ τὸν λοιπὸν καταβιῶναι
χρόνον. Καὶ ἤδη Ὑπεράνθῃ τάφον ἤγειρε μέγαν κατὰ
Λέσβον γενόμενος, καὶ τὸν Κλεισθένη πα̣ῖδα ποιησά-
μενος ὁ Ἱππόθοος διῆγεν ἐν Ἐφέσῳ μεθ' Ἁβροκόμου καὶ
Ἀνθίας. Ξενοφῶντος
τῶν κατὰ Ἀνθίαν καὶ Ἁβροκόμην Ἐφεσιακῶν λόγων
τέλος ΣΟΎΔΑ s. v. Ξενοφῶν Ἐφέσιος · ἱστορικός. Ἐφεσιακά –
ἔστι δὲ ἐρωτικὰ βιβλία ι Περὶ Ἀβροκόμου καὶ Ἀνθίας – καὶ Περὶ τῆς
 300

Ammonius Gramm., De adfinium vocabulorum differentia (= Περὶ ὁμοίων

καὶ διαφόρων λέξεων) (fort. epitome operis sub aucto
Lexical entry 161, li. 6

τόπῳ, τὸ δὲ ἐκεῖσε εἰς τόπον. οὕτως ἐροῦμεν ‘ἐκεῖ κατέλαβον

αὐτόν’ καὶ ‘ἐκεῖσε πορεύσομαι’.
ἐκπολεμῶσαι καὶ ἐκπολεμῆσαι διαφέρει. ἐκπολε-
μῶσαι μὲν γάρ ἐστι τὸ εἰς πόλεμον ἐμβαλεῖν, ἐκπολεμῆσαι δὲ
τὸ Πολέμων ἐξελεῖν.
ἔκγονος καὶ ἀπόγονος διαφέρει. ἔκγονος μὲν γάρ
ἐστιν ὁ υἱός. φησὶ γὰρ Ὅμηρος (γ 122 sq.)
’εἰ ἐτεόν γε
κείνου ἔκγονός ἐσσι· θάμβος μ' ἔχει εἰσορόωντα’,
καὶ δι' ὅλης τῆς ποιήσεως τετήρηκεν. ἀπόγονος δ' ὁ ἤτοι
υἱωνὸς ἢ ἔτι ἄπωθεν. καταχρῶνται δ' ἔσθ' ὅτε οἱ ἱστορικοὶ
τῷ ἀπογόνῳ ἀντὶ τοῦ υἱοῦ.
ἑκάτερος καὶ ἕκαστος διαφέρει. ἑκάτερος μὲν γὰρ
ἐπὶ δυοῖν τάσσεται, οἷον ‘ἀναγκαῖοι δύο ἐγένοντο, ὅ τε Ἀρκὰς
καὶ ὁ Σάμιος· τούτων ἑκάτερος ὑπὸ συὸς ἀνῃρέθη’. τὸ
δ' ἕκαστος ἐπὶ πολλῶν, οἷον ‘ἑπτὰ ἦσαν οἱ ἐπὶ Θήβας στρα-
τεύσαντες· τούτων ἕκαστος μίαν πύλην κατεῖχεν’.
ἐκμαρτυρία μαρτυρίας ἔν τινι διαφέρει, δηλοῖ
μέναρχος ἐν τῷ Κατὰ Κλεομέδοντος (Dinarch. fr. LX 1
B. – S.) λέγων ‘ἀναγνώσεται δὲ τῶν μὲν ἐπιδημούντων τὰς

Erotianus Gramm., Med., Vocum Hippocraticarum collectio Klein p. 30,

li. 16

διὰ τὸ σαφῆ ποιῆσαι τὴν ὁμιλίαν καὶ πᾶσι φανεράν. δέδοται

γὰρ ἡμῖν ὑπὸ τῆς φύσεως λόγος πρὸς τὸ τὰς κατὰ διάνοιαν
γεννηθείσας φαντασίας τοῖς πέλας ἐκτυποῦν. λελήθασι δὲ οἱ
ταῦτα περὶ τοῦ ἀνδρὸς ἐπὶ τῶν μειρακίων φλυαροῦντες, ὡς
οὐ μᾶλλον καθ' Ἱπποκράτους ταῦτα ἀποφαίνονται, ὅσον τὴν
αὑτῶν ἀμαθίαν εἰς ὕπαιθρον ἄγουσιν. εἰ μὲν γὰρ πρῶτος ἢ
μόνος ἐπεπλάκει τὰς φωνάς, ἴσως αὐτοῦ τὸ περίεργον ἐμέμ-
ψατο ἄν τις. ἐπεὶ δὲ πάλαι αἱ συνήθειαι ταύτῃ κέχρηνται
τῇ περὶ τὴν διάλεκτον φορᾷ (ἐξ ὧν οἵ τε περὶ τὴν ἀρχαίαν
κωμῳδίαν καταγινόμενοι ἐμφαίνουσι· καὶ τῶν μὲν φιλοσόφων
Δημόκριτος, τῶν δὲ ἱστορικῶν Θουκυδίδης καὶ Ἡρόδοτος
καὶ σχεδὸν ὁ σύμπας τῶν ἀρχαίων χορὸς συγγραφέων), τί δή-
ποτε τὸ πᾶσι τοῖς ἀρχαίοις εἰρημένον συμβεβηκὸς τοῦτο κα-
 301

θ' Ἱπποκράτους κεκομίκασι μόνου; δειχθήσεται γὰρ ἐν τῇ

κατὰ μέρος ἐξηγήσει τὸ περὶ τὴν τοιαύτην ὁμιλίαν τῶν ἀρ-
χαίων ὁμονοοῦν, ἐπεὶ γέγονεν ἁνὴρ Ὁμηρικὸς τὴν | φράσιν
καὶ τὴν ὀνοματοποιΐαν εὐχερὴς περιγράψαι τε διάνοιαν ἱκανὸς
καὶ τῆς κοινῆς καὶ εἰς πολλοὺς πιπτούσης λέξεως ἐκλέξασθαι
τὴν κυριωτέραν, ἵνα καθάπερ τινὲς τύποι καὶ σφραγῖδες αἱ
τὴν ἑρμηνείαν πεπιστευμέναι τεθῶσι λέξεις.

Anaximander Phil., Σωζόμενα. Fragm.1, li. 17

μονι, καθά φησι Φαβωρῖνος ἐν Παντοδαπῆι ἱστορίαι [fr. 27 FHG III 581],
τροπάς
τε καὶ ἰσημερίας σημαίνοντα καὶ ὡροσκοπεῖα κατεσκεύασε. (2) καὶ γῆς καὶ
θαλάσσης περίμετρον πρῶτος ἔγραψεν, ἀλλὰ καὶ σφαῖραν κατεσκεύασε.
τῶν δὲ ἀρεσκόντων αὐτῶι πεποίηται κεφαλαιώδη τὴν ἔκθεσιν, ἧι που
περιέτυχεν
καὶ Ἀπολλόδωρος ὁ Ἀθηναῖος· ὃς καί φησιν αὐτὸν ἐν τοῖς Χρονικοῖς [F
GrHist. 244
F 29 II 1028] τῶι δευτέρωι ἔτει τῆς πεντηκοστῆς ὀγδόης ὀλυμπιάδος
[547/6] ἐτῶν
εἶναι ἑξήκοντα τεττάρων καὶ μετ' ὀλίγον τελευτῆσαι (ἀκμάσαντά πη
μάλιστα κατὰ
Πολυκράτη τὸν Σάμου τύραννον).
(τούτου φασὶν ἄιδοντος καταγελάσαι τὰ παιδάρια, τὸν δὲ μαθόντα φάναι
‘βέλ-
τιον οὖν ἡμῖν ἀιστέον διὰ τὰ παιδάρια’.)
γέγονε δὲ καὶ ἄλλος Ἀναξίμανδρος ἱστορικὸς καὶ αὐτὸς Μιλήσιος τῆι
Ἰάδι
γεγραφώς [58 C 6].
SUIDAS Ἀ. Πραξιάδου Μιλήσιος φιλόσοφος συγγενὴς καὶ μαθητὴς καὶ
διά-
δοχος θάλητος. πρῶτος δὲ ἰσημερίαν εὗρε καὶ τροπὰς καὶ ὡρολογεῖα, καὶ
τὴν γῆν
ἐν μεσαιτάτωι κεῖσθαι. γνώμονά τε εἰσήγαγε καὶ ὅλως γεωμετρίας
ὑποτύπωσιν
ἔδειξεν. ἔγραψε Περὶ φύσεως, Γῆς περίοδον καὶ Περὶ τῶν ἀπλανῶν καὶ
Σφαῖραν
καὶ ἄλλα τινά.
AEL. V. H. III 17 καὶ Ἀ. δὲ ἡγήσατο τῆς ἐς Ἀπολλωνίαν ἐκ
Μιλήτου ἀποικίας.
EUS. P. E. x 14, 11 Θαλοῦ δὲ γίνεται ἀκουστὴς Ἀ., Πραξιάδου μὲν παῖς,
 302

γένος δὲ καὶ αὐτὸς Μιλήσιος. οὗτος πρῶτος γνώμονας κατεσκεύασε πρὸς

διάγνω

Hippiatrica, Hippiatrica Beroli.nsia Chap. 19, sec. 1, li. 1

γνάθοις.

Ἄψυρτος Δαμνάτῳ Τομεῖ χαίρειν. ἱπποτροφοῦντά

σε βούλομαι εἰδέναι, ὅτι δεῖ τοὺς ἐπιγινομένους λίθους ἐν
ταῖς γνάθοις ἐγχειρίζειν, ἐπιμένοντες γὰρ μείζονες γίνονται.
διὸ δεῖ καταλαμβανόμενον τὸν ἵππον ἐκτέμνειν, εἶτα ἐπιλα-
βόμενον ἐξελεῖν τὸν λίθον, σκοποῦντα ἐμμελῶς τὴν τομήν,
μή τι τοῦ λίθου ἐναπομεῖναν αὐξηθῇ πάλιν καὶ δεήσῃ δευ-
τέρας ἰατρείας.
Ἄψυρτος Ἱστορικῷ ἱπποϊατρῷ χαίρειν. κυνάγχης
γενομένης ἐν τῷ ἵππῳ, ῥᾳδίως διαφωνήσει. ἔστι δὲ ταύτης
σημεῖα τάδε· σύνδεσμος γίνεται τῶν κροτάφων, καὶ ἡ γλῶσσα
ἐκπίπτει ἔξω καὶ οἰδεῖ, ἡ κεφαλὴ ὡσαύτως καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ
οἰδοῦσι, καὶ συμφράσσεται ὁ βράγχος καὶ ἡ ἀρτηρία, καὶ
οὔτε τρώγειν δύναται οὔτε πίνειν.
θεραπεύεται δὲ συγχριόμενος τὴν κεφαλὴν ἢ τοὺς κροτά-
φους καὶ τὴν γλῶσσαν ταύρου χολῇ, καὶ προσκαταντλούμενος
θερμῷ ὕδατι, καὶ ἐγχυματιζόμενος διὰ μυκτήρων οἴνῳ καὶ
ἐλαίῳ. ἔστω δὲ τὸ ἔλαιον παλαιόν, εἰ δὲ οὐκ ἔστι, τῷ ὄντι

Hippiatrica, Hippiatrica Beroli.nsia Chap. 43, sec. 1, li. 1

Ἐὰν αἷμα διὰ τῶν μυκτήρων φέρῃ, ἐπικίνδυνον. ὅπερ

ἐπέχειν [αὐτὸ] χρὴ προσφυσῶντα εἰς τοὺς μυκτῆρας κοριάνου
χλωροῦ χυλόν ...... ὕδατι ψυχροτάτῳ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ
ἀπάντλησον, προσμίξας εἰς τὸ ὕδωρ ἅλατος ὀλίγον.

Ἄψυρτος Ἱστορικῷ ἱππιατρῷ χαίρειν. ἐμφράγματος

γενομένου σημεῖα τάδε· οὐρὰν ἀποτεταμένην ἔχει, ῥώθωνας διε-
σταλμένους καὶ τῷ ποδὶ τύπτει τὴν γῆν καὶ τῆς κόπρου ὀσφραί-
νεται, ἱδροῖ τε τὰς μασχάλας, καὶ τρόμος περὶ τοὺς ὤμους
ἐνίοτε γίνεται, καὶ ὡς οὐρητιῶν προχαλᾶ τὸ αἰδοῖον, καὶ κυ-
λίεται. συμβαίνει δὲ τοῦτο, ὅταν ἀπὸ τῆς κοιλίας τὸ ἐπὶ τῆς
ἐξόδου ἔντερον ἐπιστροφὴν λάβῃ, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ ἐγκείμενα
εὐέξοδα μὴ γένηται. θεραπεύεται δὲ ἐγχυματιζόμενος οἴνου
καὶ ἐλαίου κοτύλαις δυσί, καὶ περιπάτῳ πλείονι καὶ χόρτῳ
 303

χλωρῷ χρώμενος, καὶ ποτιζόμενος τῷ νίτρῳ. κυλιόμενον δὲ

μὴ κωλύειν.

Ποσειδώνιος Αποσπάσματα Fragm.4, li. 5

5. Ὑποκείσθω δὴ σφαιροειδὴς ἡ γῆ σὺν τῇ θαλάττῃ, μίαν καὶ τὴν

αὐτὴν ἐπιφάνειαν ἴσχουσα τοῖς πελάγεσι. συγκρύπτοιτο γὰρ ἂν τὸ ἐξέχον
τῆς γῆς ἐν τῷ τοσούτῳ μεγέθει μικρὸν ὂν καὶ λανθάνειν δυνάμενον, ὥστε
τὸ σφαιροειδὲς ἐπὶ τούτων οὐχ ὡς ἂν ἐκ τόρνου φαμέν, οὐδ' ὡς ὁ
γεωμέτρης
πρὸς λόγον, ἀλλὰ πρὸς αἴσθησιν, καὶ ταύτην παχυτέραν.
Strabo 1,2,6
Τὸ δὲ δὴ καὶ τὴν ῥητορικὴν ἀφαιρεῖσθαι τὸν ποιητὴν τελέως ἀφειδοῦντος
ἡμῶν ἐστι. τί γὰρ οὕτω ῥητορικόν, ὡς φράσις; τί δ' οὕτω ποιητικόν;
τίς δ' ἀμείνων Ὁμήρου φράσαι; νὴ Δία, ἀλλ' ἑτέρα φράσις ἡ ποιητική.
τῷ γε εἴδει, ὡς καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ποιητικῇ ἡ τραγικὴ καὶ ἡ κωμική, καὶ
ἐν τῇ πεζῇ ἡ ἱστορικὴ καὶ ἡ δικανική. ἆρα γὰρ οὐδ' ὁ λόγος ἐστὶ γενικός,
οὗ εἴδη ὁ ἔμμετρος καὶ ὁ πεζός; ἢ λόγος μέν, ῥητορικὸς δὲ λόγος οὐκ
ἔστι γενικὸς καὶ φράσις καὶ ἀρετὴ λόγου; ὡς δ' εἰπεῖν, ὁ πεζὸς λόγος, ὅ
γε κατεσκευασμένος, μίμημα τοῦ ποιητικοῦ ἐστι. πρώτιστα γὰρ ἡ ποιη-
τικὴ κατασκευὴ παρῆλθεν εἰς τὸ μέσον καὶ εὐδοκίμησεν· εἶτα ἐκείνην
μιμούμενοι, λύσαντες τὸ μέτρον, τἆλλα δὲ φυλάξαντες τὰ ποιητικὰ συνέ-
γραψαν οἱ περὶ Κάδμον καὶ Φερεκύδη καὶ Ἑκαταῖον· εἶτα οἱ ὕστερον,
ἀφαιροῦντες ἀεί τι τῶν τοιούτων, εἰς τὸ νῦν εἶδος κατήγαγον, ὡς ἂν
ἀπὸ ὕψους τινός· καθάπερ ἄν τις καὶ τὴν κωμῳδίαν φαίη λαβεῖν τὴν
σύστασιν ἀπὸ τῆς τραγῳδίας, καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν ὕψους καταβιβασθεῖσαν
εἰς τὸ λογοειδὲς νυνὶ καλούμενον. καὶ τὸ ἀείδειν δὲ ἀντὶ τοῦ φράζειν

Ποσειδώνιος Αποσπάσματα Fragm.19, li. 24

συντόνως ὀρύττειν τοὺς ἀνθρώπους, ὡς ἂν προσδοκώντων αὐτὸν ἀνάξειν

τὸν Πλούτωνα· καὶ τούτων οὖν ἐμφανίζει παραπλησίαν τὴν σπουδὴν καὶ
τὴν φιλεργίαν, σκολιὰς τεμνόντων καὶ βαθείας τὰς σύριγγας, καὶ πρὸς
τοὺς ἐν αὐταῖς ἀπαντῶντας ποταμοὺς πολλάκις τοῖς Αἰγυπτίοις ἀναν-
τλούντων κοχλίαις. τὸ δ' ὅλον οὐ ταὐτὸν εἶναι τούτοις τε καὶ τοῖς Ἀττικοῖς,
ἀλλ' ἐκείνοις μὲν αἰνίγματι ἐοικέναι τὴν μεταλλείαν· «ὅσα μὲν γὰρ ἀνέ-
λαβον, φησίν, οὐκ ἔλαβον, ὅσα δὲ εἶχον, ἀπέβαλον·» τούτοις δ' ὑπεράγαν
λυσιτελῆ, τοῖς μὲν χαλκουργοῖς τέταρτον μέρος ἐξάγουσι τῆς γῆς τὸν
χαλκόν, τῶν δὲ ἀργυρευόντων τισὶν ἰδιωτῶν ἐν τρισὶν ἡμέραις Εὐβοϊκὸν
τάλαντον ἐξαίρουσι.
Τὸν δὲ καττίτερον οὐκ ἐπιπολῆς εὑρίσκεσθαί φησιν, ὡς τοὺς ἱστορικοὺς
θρυλεῖν, ἀλλ' ὀρύττεσθαι· γεννᾶσθαι δ' ἔν τε τοῖς ὑπὲρ τοὺς Λυσιτανοὺς
 304

βαρβάροις καὶ ἐν ταῖς Καττιτερίσι νήσοις, καὶ ἐκ τῶν Πρεττανικῶν δὲ

εἰς τὴν Μασσαλίαν κομίζεσθαι. ἐν δὲ τοῖς Ἀρτάβροις, οἳ τῆς Λυσιτανίας
ὕστατοι πρὸς ἄρκτον καὶ δύσιν εἰσίν, ἐξανθεῖν φησι τὴν γῆν ἀργυρίῳ,
καττιτέρῳ, χρυσίῳ λευκῷ (ἀργυρομιγὲς γάρ ἐστι)· τὴν δὲ γῆν ταύτην
φέρειν τοὺς ποταμούς· τὴν δὲ σκαλίσι τὰς γυναῖκας διαμώσας πλύνειν ἐν
ἠθητηρίοις πλεκτοῖς ἐπὶ τῆξιν.
Οὗτος μὲν περὶ τῶν μετάλλων τοιαῦτ' εἴρηκε.

Ποσειδώνιος Αποσπάσματα Fragm.48, li. 2

Ἴβηρας καὶ τοὺς Ἀλβανοὺς μέχρι τῆς ἐφ' ἑκάτερα θαλάττης τῆς τε
Κασπίας καὶ τῆς Κολχικῆς. φασὶ γοῦν ἐν Ῥόδῳ γενόμενον τὸν Πομ-
πήιον, ἡνίκα ἐπὶ τὸν λῃστρικὸν πόλεμον ἐξῆλθεν (εὐθὺς δ' ἔμελλε καὶ
ἐπὶ Μιθριδάτην ὁρμήσειν καὶ τὰ μέχρι τῆς Κασπίας ἔθνη), παρατυχεῖν
διαλεγομένῳ τῷ Ποσειδωνίῳ, ἀπιόντα δ' ἐρέσθαι εἴ τι προστάττει, τὸν
δ' εἰπεῖν “αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων.” προστίθει δὲ
τούτοις ὅτι καὶ τὴν ἱστορίαν συνέγραψε τὴν περὶ αὐτόν. διὰ δὴ ταῦτα
ἐχρῆν φροντίσαι τἀληθοῦς πλέον τι.
Strabo 11,9,3
Εἰρηκότες δὲ πολλὰ περὶ τῶν Παρθικῶν νομίμων ἐν τῇ ἕκτῃ τῶν ἱστο-
ρικῶν ὑπομνημάτων βίβλῳ, δευτέρᾳ δὲ τῶν μετὰ Πολύβιον,
παραλείψομεν
ἐνταῦθα, μὴ ταυτολογεῖν δόξωμεν, τοσοῦτον εἰπόντες μόνον ὅτι τῶν Παρ-
θυαίων συνέδριόν φησιν εἶναι Ποσειδώνιος διττόν, τὸ μὲν συγγενῶν τὸ
δὲ σοφῶν καὶ μάγων, ἐξ ὧν ἀμφοῖν τοὺς βασιλεῖς καθίστασθαι.
Strabo 11,4,2
Ὁ δὲ Κῦρος ὁ διαρρέων τὴν Ἀλβανίαν καὶ οἱ ἄλλοι ποταμοὶ οἱ πληροῦντες
ἐκεῖνον ταῖς μὲν τῆς γῆς ἀρεταῖς προσλαμβάνουσι, τὴν δὲ θάλατταν
ἀλλοτριοῦσιν. ἡ γὰρ χοῦς προσπίπτουσα πολλὴ πληροῖ τὸν πόρον, ὥστε
καὶ τὰς ἐπικειμένας νησῖδας ἐξηπειροῦσθαι καὶ τενάγη ποιεῖν ἀνώμαλα
καὶ δυσφύλακτα· τὴν δ' ἀνωμαλίαν ἐπιτείνουσιν αἱ ἐκ τῶν πλημμυρίδων
ἀνακοπαί.

Ποσειδώνιος Αποσπάσματα Fragm.212, li. 1

τὸ κακὸν ὁρμῆς, ἐπεβάλοντό τινες τῶν τὰς ἀρχὰς λαμβανόντων ἐν ταῖς

ἐπαρχίαις μετατίθεσθαι τὸν τῆς προειρημένης ἀγωγῆς ζῆλον, καὶ τὸν
ἑαυτῶν βίον περίοπτον ὄντα διὰ τὴν ἐξουσίαν ἀρχέτυπον εἰς μίμησιν
τιθέναι τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων. (Const. Exc. 2(1),315 – 316)
Diodor 37,3,6 Ὅτι Μᾶρκος Κάτων, ἀνὴρ σώφρων καὶ ἀγωγῇ καλῇ
διαφέρων, ἐν τῇ
συγκλήτῳ κατηγορῶν τῆς ἐπιπολαζούσης ἐν τῇ Ῥώμῃ τρυφῆς ἔφησεν
 305

ἐν μόνῃ τῇ πόλει ταύτῃ τὰ μὲν κεράμια τῶν Ποντικῶν ταρίχων ὑπάρχειν

τιμιώτερα τῶν ζευγηλατῶν, τοὺς δ' ἐρωμένους τῶν ἀγρῶν.
Diodor 37,4
4. Ὅτι φησὶν ὁ ἱστορικὸς Διόδωρος , Μνησθήσομαί τινων παραδείγμα-
τος ἕνεκα καὶ ἐπαίνου δικαίου καὶ τοῦ τῷ κοινῷ βίῳ συμφέροντος, ἵν'
οἱ μὲν πονηροὶ τῶν ἀνθρώπων διὰ τῆς κατὰ τὴν ἱστορίαν βλασφημίας
ἀποτρέπωνται τῆς ἐπὶ τὴν κακίαν ὁρμῆς, οἱ δὲ ἀγαθοὶ διὰ τοὺς ἐκ τῆς
αἰωνίου δόξης ἐπαίνους ἀντέχεσθαι τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων ὀρέγωνται.
(F 211c. 212 = Const. Exc. 4,394 – 395)
Diodor 37,5.6
5. Ὅτι Κόιντος Σκαιουόλας μεγίστην εἰσηνέγκατο σπουδὴν διὰ τῆς
ἰδίας ἀρετῆς διορθώσασθαι τὴν φαυλότητα τοῦ ζήλου. ἐκπεμφθεὶς γὰρ
εἰς τὴν Ἀσίαν στρατηγός, ἐπιλεξάμενος τὸν ἄριστον τῶν Φίλων σύμβου-
λον Κόιντον Ῥοτίλιον μετ' αὐτοῦ συνήδρευε βουλευόμενος καὶ πάντα

Ποσειδώνιος Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,87,T, fragm.1, li. 9.

Πινδάρου λέγοντος τὸν Τέρπανδρον ἀντίφθογγον εὑρεῖν τῇ παρὰ Λυδοῖς

πηκτίδι τὸν βάρβιτον. SUID. s. Ποσειδώνιος· Ἀπαμεὺς ἐκ Συρίας ἢ
Ῥόδιος· φιλόσοφος
Στωικός, ὃς ἐπεκλήθη Ἀθλητής. σχολὴν δ' ἔσχεν ἐν Ῥόδωι, διάδοχος
γεγονὼς καὶ μαθητὴς Παναιτίου. ἦλθε δὲ καὶ εἰς Ῥώμην ἐπὶ Μάρκου
Μαρκέλλου (a. 51). ἔγραψε πολλά. – Ποσειδώνιος Ἀλεξανδρεύς·
φιλόσοφος Στωικός, μαθητὴς Ζήνωνος τοῦ Κιτιέως. ἔγραψεν Ἱστορίαν
τὴν μετὰ Πολύβιον (T 12 b) ἐν βιβλίοις νβ ἕως τοῦ πολέμου τοῦ
Κυρηναικοῦ καὶ Πτολεμαίου·
καὶ Μελέτας ῥητορικάς· Ὑποθέσεις εἰς Δημοσθένην. καὶ οἶμαι ταῦτα
μᾶλλον Ποσειδωνίου τοῦ σοφιστοῦ εἶναι τοῦ Ὀλβιοπολίτου. –
Ποσειδώνιος Ὀλβιοπολίτης (III)· σοφιστὴς καὶ ἱστορικός. Περὶ τοῦ
Ὠκεανοῦ καὶ τῶν κατ' αὐτόν· Περὶ τῆς Τυρικῆς καλουμένης χώρας·
Ἀττικὰς ἱστορίας ἐν βιβλίοις δ· Λιβυκὰ ἐν βιβλίοις
ια· καὶ ἄλλα τινά. STRABON XIV 2, 13: Ποσειδώνιος δ' ἐπολιτεύσατο
μὲν ἐν Ῥόδωι καὶ ἐσοφίστευσεν, ἦν δ' Ἀπαμεὺς ἐκ τῆς Συρίας. s. F 4.
– XVI 2, 10: ἐντεῦθεν (sc. ἐξ Ἀπαμείας) δ' ἐστὶ Ποσειδώνιος
ὁ Στωικός, ἀνὴρ τῶν καθ' ἡμᾶς φιλοσόφων πολυμαθέστατος.
[LUKIAN.] Macrob. 20: Ποσειδώνιος ὁ Ἀπαμεὺς τῆς Συρίας,
νόμωι δὲ Ῥόδιος, φιλόσοφός τε ἅμα καὶ ἱστορίας συγγραφεὺς τέσσαρα
καὶ ὀγδοήκοντα (sc. ἔζησεν ἔτη).

Ποσειδώνιος Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,87,F, fragm.37, li. 24

ρινὰ δείματα καὶ ταραχώδεις ὀνείρους, ἀεί τινος ἀκούειν φθεγγομένον

 306

δοκῶν ‘δειναὶ γὰρ κοῖται καὶ ἀποιχομένοιο λέοντος.’ (6) μάλιστα δὲ

πάντων
φοβούμενος τὰς ἀγρυπνίας ἐνέβαλεν εἰς πότους ἑαυτὸν καὶ μέθας ἀώρους
καὶ παρ' ἡλικίαν, ὥσπερ ἀπόδρασιν τῶν φροντίδων τὸν ὕπνον μηχανώ-
μενος. (7) τέλος δὲ ὡς ἧκέ τις ἀπαγγέλλων ἀπὸ θαλάσσης, νέοι προσπί-
πτοντες αὐτῶι φόβοι, τὰ μὲν δέει τοῦ μέλλοντος τὰ δὲ ὥσπερ ἄχθει καὶ
κόρωι τῶν παρόντων, ῥοπῆς βραχείας ἐπιγενομένης εἰς νόσον κατη-
νέχθη πλευρῖτιν, ὡς ἱστορεῖ Ποσειδώνιος ὁ φιλόσοφος,
αὐτὸς εἰσελθεῖν καὶ διαλεχθῆναι περὶ ὧν ἐπρέσβευεν
ἤδη νοσοῦντι φάσκων αὐτῶι. (8) Γάιος δέ τις Πείσων, ἀνὴρ ἱστο-
ρικός (F 1 Pet.), ἱστορεῖ τὸν Μάριον ἀπὸ δείπνου περιπατοῦντα μετὰ
τῶν Φίλων ἐν λόγοις γενέσθαι περὶ τῶν καθ' ἑαυτὸν πραγμάτων ἄνωθεν
ἀρξάμενον· (9) καὶ τὰς ἐπ' ἀμφότερα πολλάκις μεταβολὰς ἀφηγησάμενον
εἰπεῖν ὡς οὔκ ἐστι νοῦν ἔχοντος ἀνδρὸς ἔτι τῆι τύχηι πιστεύειν ἑαυτόν·
ἐκ δὲ τούτου τοὺς παρόντας ἀσπασάμενον καὶ κατακλινέντα συνεχῶς
ἡμέρας
ἑπτὰ τελευτῆσαι. (10) τινὲς δὲ τὴν φιλοτιμίαν αὐτοῦ φασιν ἐν τῆι νόσωι
παντάπασιν ἀποκαλυφθεῖσαν εἰς ἄτοπον ἐξοκεῖλαι παρακοπήν, οἰομένου
τὸν Μιθριδατικὸν στρατηγεῖν πόλεμον, εἶθ', ὥσπερ ἐπ' αὐτῶν εἰώθει τῶν
ἀγώνων, σχήματα παντοδαπὰ καὶ κινήματα σώματος μετὰ συντόνου κραυ-
γῆς καὶ πυκνῶν ἀλαλαγμάτων ἀποδιδόντος. (11) οὕτως δεινὸς αὐτῶι καὶ
δυσπαραμύθητος ἐκ φιλαρχίας καὶ ζηλοτυπίας ἔρως ἐντετήκει τῶν
πράξεων

Ποσειδώνιος Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,87,F, fragm.47, li. 26

τόνως ὀρύττειν τοὺς ἀνθρώπους, ὡς ἂν προσδοκώντων αὐτὸν ἀνάξειν τὸν

Πλούτωνα· καὶ τούτων οὖν ἐμφανίζει παραπλησίαν τὴν σπουδὴν καὶ τὴν
φιλεργίαν, σκολιὰς τεμνόντων καὶ βαθείας τὰς σύριγγας καὶ πρὸς τοὺς ἐν
αὐταῖς ἀπαντῶντας ποταμοὺς πολλάκις τοῖς Αἰγυπτίοις ἀναντλούντων
κοχλίαις. τὸν δὲ λόγον οὐ ταὐτὸν εἶναι τούτοις που καὶ τοῖς Ἀττικοῖς,
ἀλλ' ἐκείνοις μὲν αἰνίγματι ἐοικέναι τὴν μεταλλείαν – ὅσα μὲν γὰρ ἀνέ-
λαβον, φησίν, οὐκ ἔλαβον, ὅσα δὲ εἶχον, ἀπέβαλον· τούτοις δ' ὑπεράγαν
λυσιτελῆ, τοῖς μὲν χαλκουργοῖς τέταρτον μέρος ἐξάγουσι τῆς γῆς τὸν
χαλκόν,
τῶν δὲ ἀργυρευόντων τισὶ ἰδιωτῶν ἐν τρισὶν ἡμέραις Εὐβοικὸν τάλαντον
ἐξαίρουσι. τὸν δὲ καττίτερον οὐκ ἐξ ἐπιπολῆς εὑρίσκεσθαί φησιν, ὡς
τοὺς ἱστορικοὺς θρυλεῖν, ἀλλ' ὀρύττεσθαι (F 117 c. 38, 4). γεννᾶσθαι δ'
ἔν τε τοῖς ὑπὲρ τοὺς Λυσιτανοὺς βαρβάροις καὶ ἐν ταῖς Καττιτερίσι
νήσοις (F 115)· καὶ ἐκ τῶν Βρεττανικῶν δὲ εἰς τὴν Μασσαλίαν κομίζεσθαι.
ἐν δὲ τοῖς Ἀρτάβροις, οἳ τῆς Λυσιτανίας ὕστατοι πρὸς ἄρκτον καὶ δύσιν
εἰσίν, ἐξανθεῖν φησιν τὴν γῆν ἀργυρίωι, καττιτέρωι, χρυσίωι λευκῶι (ἀρ-
γυρομιγὲς γάρ ἐστι)· τὴν δὲ γῆν ταύτην φέρειν τοὺς ποταμούς· τὴν δὲ
 307

σκαλίσι τὰς γυναῖκας διαμώσας πλύνειν ἐν ἠθητηρίοις πλεκτοῖς ἐπὶ

κίστην. οὗτος μὲν περὶ τῶν μετάλλων τοιαῦτ' εἴρηκε.
ATHEN. VI 23 – 25 p. 233 D – 234 C: (a) ** ἐπείπερ
ἐπιπόλαιον αὐτῶν ἐστι τὸ γένος, εἴ γ' ἐν ταῖς ἐσχατιαῖς τῆς οἰκου-
μένης καὶ ποτάμια τὰ τυχόντα ψήγματα χρυσοῦ καταφέρει καὶ ταῦτα

Ποσειδώνιος Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 2a,87,F, fragm.71, li. 2

ἐνταῦθα, ὧν τῆς μητροπόλεως Σοδόμων σώζοιτο κύκλος ἑξήκοντά που

σταΔίων, ὑπὸ
δὲ σεισμῶν καὶ ἀναφυσημάτων πυρὸς καὶ θερμῶν ὑδάτων ἀσφαλτωδῶν τε
καὶ θειωδῶν
ἡ λίμνη προπέσοι καὶ πέτραι πυρίληπτοι γένοιντο αἵ τε πόλεις αἳ μὲν
καταποθεῖεν,
ἃς δ' ἐκλίποιεν οἱ δυνάμενοι φυγεῖν. Ἐρατοσθένης (V) δέ φησι τἀναντία,
λιμναζούσης
τῆς χώρας ἐκρήγμασιν ἀνακαλυφθῆναι τὴν πλείστην, καθάπερ τὴν
θάλατταν.
(45) ἔστι δὲ καὶ ἐν τῆι Γαδαρίδι ὕδωρ μοχθηρὸν λιμναῖον, οὗ τὰ
γευσάμενα
κτήνη τρίχας καὶ ὁπλὰς καὶ κέρατα ἀποβάλλει. ἐν δὲ ταῖς καλουμέναις
Ταριχέαις
ἡ λίμνη μὲν ταριχείας ἰχθύων ἀστείας παρέχει, φύει δὲ δένδρα καρποφόρα,
μηλέαις
ἐμφερῆ. χρῶνται δ' Αἰγύπτιοι τῆι ἀσφάλτωι πρὸς τὰς ταριχείας τῶν
νεκρῶν.
STRABON XI 9, 3: εἰρηκότες δὲ πολλὰ περὶ τῶν Παρθικῶν
νομίμων ἐν τῆι ἕκτηι τῶν Ἱστορικῶν Ὑπομνημάτων βίβλωι (91 F 1) ....
παραλείψομεν ἐνταῦθα .... τοσοῦτον εἰπόντες μόνον, ὅτι τῶν Παρθυαίων
συνέδριόν φησιν εἶναι Ποσειδώνιος διττόν, τὸ μὲν συγγενῶν, τὸ δὲ σοφῶν
καὶ μάγων, ἐξ ὧν ἀμφοῖν τοὺς βασιλεῖς καθίστασθαι.
ATHEN. II 24 p. 45 F: οὐ δεῖ δὲ προπίνειν καθὰ τοὺς Καρ-
μανούς φησι Ποσειδώνιος· τούτους γὰρ φιλοφρονουμένους ἐν τοῖς
συμποσίοις λύειν τὰς ἐπὶ τῶι προσώπωι φλέβας καὶ τὸ καταρρέον αἷμα
μιγνύντας τῶι πόματι προσφέρεσθαι, τέλος φιλίας νομίζοντας τὸ γεύεσθαι
τοῦ ἀλλήλων αἵματος.

Ισίγονος. Αποσπάσματα Fragm.19, li. 3

Id. c. 40: Τὸ δὲ κατὰ τὴν Σουσιανὴν ὕδωρ φασὶν

εἶναι Μηδείας καὶ πεφαρμάχθαι καυστικοῖς φαρμάκοις,
ὃ ῥεῖ μὲν ἐκ πηγῆς τινος, φυλάσσεται δὲ ὑπὸ τῶν
 308

ἐγχωρίων. Ἔχει δὲ δύναμιν τοιαύτην· τὰ γὰρ χρι-

σθέντα ἢ βραχέντα ἐξ αὐτοῦ ζῷα ἢ σκεύη δειχθέντος
μακρόθεν πυρὸς πρὸς αὑτὰ ἐπισπᾶται καὶ παραχρῆμα
καίεται. Καλεῖται δὲ νάφθα, ἐξενεχθέντα μέντοι τῆς
χώρας ἀπόλλυσι τὴν δύναμιν, ὡς ἱστορεῖ Ἰσίγονος.
Tzetzes Lyc. 1021: Κρᾶθις, ποταμὸς Ἰταλίας,
τῶν λουομένων πυρσαίνων τὰς χαίτας, καθάπερ Ἰσί-
γονος ὁ ἱστορικός φησι, Σωτίων τε καὶ Ἀγαθοσθένης
οἱ φιλόσοφοι, καὶ Εὐριπίδης ὁ τραγικός. Ισίγονος - Ygeiaonline.gr. 28 Φεβ 2012 -
Ισίγονος (1ος αι. π.Χ.). Κύπριος συγγραφέας. Ο Ι. κατέγραφε παραδοξολογίες και σώζονται
μερικά αποσπάσματα από ένα έργο του με τίτλο ...

Andron Hist., Αποσπάσματα Fragm.9, li. 3

πατέρα Ἀργείου, φοβούμενον ὅτι καὶ τὸν πρότερον

αὐτοῦ υἱὸν ὀνόματι Οἰωνὸν ἀποστείλας εἰς Λακεδαίμονα
μεθ' Ἡρακλέους ἀπέβαλεν, οὐ βούλεσθαι προΐεσθαι
τοῦτον, ἕως Ἡρακλῆς ὤμοσεν ἀπάξειν πάλιν αὐτόν.
Τότε οὖν συμπεσούσης τῷ Ἀργείῳ τῆς τοῦ βίου τε-
λευτῆς, διαπορηθεὶς ὁ Ἡρακλῆς πῶς ἂν ἐπιτελέσοι
τὸν ὅρκον, ἔκαυσεν αὐτὸν, καὶ πρῶτόν φασι τοῦτον
τοιαύτης ἐπιμελείας τυχεῖν. Ἡ ἱστορία παρὰ Ἄνδρωνι.
Eustathius ad Homeri Od. Δ, 517,:
Ὁ δὲ ῥηθεὶς ἀγρὸς, φασὶν
οἱ παλαιοὶ, ὅτι κατὰ τὸν ἱστορικὸν Ἄνδρωνα ὑφίσταται
περὶ Κύθηρα εἶναι, ὅπου, φασὶν, ἡ τοῦ Θυέστου οἴκη-
σις.
Harpocratio: Φορβαντεῖον. Ὅτι τὸ Ἀθήνησιν
Φορβαντεῖον ὠνομάσθη ἀπὸ Φόρβαντος βασιλεύσαντος
Κουρήτων καὶ ὑπ' Ἐρεχθέως ἀναιρεθέντος, δεδήλω-
κεν Ἄνδρων ἐν ηʹ Συγγενειῶν. Ἦν δὲ Ποσειδῶνος υἱὸς
ὁ Φόρβας, καθά φησιν Ἑλλάνικος ἐν αʹ Ἀτθίδος.
Schol. Sophocl. Oed. Col. 1046: Ἄνδρων μὲν

Ανροτίων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.30, li. 2

νῶν σποράδων, κατελθεῖν εἰς Θήβας. Ὅθεν διὰ τὸ

συμμιγὲς καὶ σποράδην εἶναι, Σπαρτοὶ ἐκλήθησαν.
Οἱ δὲ Θηβαῖοι τὰ περὶ αὐτῶν ψευδῶς ἐτερατούργη-
 309

σαν.
Schol Eurip. Phoen. 674: Ὁ μὲν Στησίχορος
ἐν Εὐρωπείᾳ τὴν Ἀθηνᾶν ἐσπαρκέναι τοὺς ὀδόντας
φησίν· ὁ δὲ Ἀνδροτίων σπαρτοὺς αὐτοὺς φησί, διὰ τὸ
ἀκολουθήσαντας αὐτοὺς ἐκ Φοινίκης Κάδμῳ σπορά-
δην οἰκῆσαι.
Τζέτζης. ad Lycophr. 1206: Ἀνδροτίων δὲ ὁ ἱστο-
ρικὸς μετὰ σποράδων τινῶν φησὶ τὸν Κάδμον εἰς Θή-
βας ἐλθεῖν.
Schol. ad Homer. Od. Λ, 271: Λάϊος, ὁ Οἰδί-
ποδος πατὴρ, παρὰ Φοίβου μαντείαν λαβὼν, ὅτι τικτό-
μενος παῖς ἀπ' αὐτοῦ ἀναιρεῖ αὐτὸν, Ἰοκάστην γήμας,
γεννᾷ Οἰδίποδα, καὶ τοῦτον ἐκτίθησι Σικυῶνι. Οἱ δὲ
ἱπποφορβοὶ ἀναλαβόντες ἔτρεφον αὐτόν. Ἡλικίας δὲ γε-
νόμενος ὁ Οἰδίπους ἦλθεν εἰς Θήβας, ἐπιζητῶν τοὺς γο-
νέας. Ἀποκτείνας δὲ ἀκουσίως τὸν πατέρα, λαμβάνει
πρὸς γάμον, οὐκ εἰδὼς, τὴν μητέρα, ἐπιλυσάμενος τὸ
τῆς Σφιγγὸς αἴνιγμα, τὸ λέγον, τί δίπους, τί τρίπους,

Ανροτίων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.43, li. 3

μὴ σφάττειν πρόβατον ἄπεκτον ἢ ἄτοκον· διὸ τὰ ἤδη

τέλεια ἤσθιον. ... Καὶ νῦν δὲ τὴν τῆς Ἀθηνᾶς ἱέρειαν
ἔθος οὐ θύειν ἀμνήν.
Schol. Arist. Acharn. 253: Οἱ Παλληνεῖς δῆμός
ἐστι τῆς Ἀττικῆς, ἔνθα Πεισιστράτῳ βουλομένῳ τυ-
ραννεῖν, καὶ Ἀθηναίοις ἀμυνομένοις αὐτὸν πόλεμος
συνέστη. ... Μέμνηται δὲ τούτου καὶ Ἀνδροτίων καὶ
Ἀριστοτέλης ἐν Ἀθηναίων πολιτείᾳ.
Schol. Arist. Vesp. 941: Θουκυδίδης Μιλησίου
υἱὸς Περικλεῖ ἀντιπολιτευσάμενος. ... Θεόπομπος μέν-
τοι, ὁ ἱστορικὸς, τὸν Πανταίνου φησὶν ἀντιπολιτεύ-
σασθαι Περικλεῖ, ἀλλ' οὐκ Ἀνδροτίων, ἀλλὰ καὶ αὐ-
τὸς τὸν Μιλησίου. Marcellin. De vita Thuc.:
Τέταρτος ἄλλος Θουκυ-δίδης, ποιητὴς, τὸν δῆμον Ἀχερούσιος· οὗ
μέμνηται Ἀνδροτίων ἐν τῇ Ἀτθίδι, λέγων εἶναι πατρὸς Ἀρί-
στωνος. Schol. Aristid. III, ad verba [ἐπὶ μὲν Σάμῳ δέκα-
τος αὐτὸς στρατηγῶν sc. Περικλῆς]:

Aristeae Epistula, Aristeae epistula ad Philocratem Sec. 31, li. 4

τὴν ἐν τούτοις ἐπιμέλειαν, προσαναφέρω σοι τάδε.

Τοῦ
 310

νόμου τῶν Ἰουδαίων βιβλία σὺν ἑτέροις ὀλίγοις τισὶν ἀπολεί-

πει· τυγχάνει γὰρ Ἑβραϊκοῖς γράμμασι καὶ φωνῇ λεγόμενα,
ἀμελέστερον δέ, καὶ οὐχ ὡς ὑπάρχει, σεσήμανται, καθὼς ὑπὸ
τῶν εἰδότων προσαναφέρεται· προνοίας γὰρ βασιλικῆς οὐ
τέτευχε.
Δέον δέ ἐστι καὶ ταῦθ' ὑπάρχειν παρά σοι
διηκριβωμένα, διὰ τὸ καὶ φιλοσοφωτέραν εἶναι καὶ ἀκέραιον
τὴν νομοθεσίαν ταύτην, ὡς ἂν οὖσαν θείαν. Διὸ πόρρω γεγό-
νασιν οἵ τε συγγραφεῖς καὶ ποιηταὶ καὶ τὸ τῶν ἱστορικῶν πλῆ-
θος τῆς ἐπιμνήσεως τῶν προειρημένων βιβλίων, καὶ τῶν κατ'
αὐτὰ πεπολιτευμένων [καὶ πολιτευομένων] ἀνδρῶν, διὰ τὸ
ἁγνήν τινα καὶ σεμνὴν εἶναι τὴν ἐν αὐτοῖς θεωρίαν, ὥς φησιν
Ἑκαταῖος ὁ Ἀβδηρίτης.
Ἐὰν οὖν φαίνηται, βασιλεῦ,
γραφήσεται πρὸς τὸν ἀρχιερέα τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις, ἀποστεῖ-
λαι τοὺς μάλιστα καλῶς βεβιωκότας καὶ πρεσβυτέρους ὄντας
ἄνδρας, ἐμπείρους τῶν κατὰ τὸν νόμον τὸν ἑαυτῶν, ἀφ' ἑκά-
στης φυλῆς ἕξ, ὅπως τὸ σύμφωνον ἐκ τῶν πλειόνων ἐξετά-
σαντες καὶ λαβόντες τὸ κατὰ τὴν ἑρμηνείαν ἀκριβές, ἀξίως

Aristeae Epistula, Aristeae epistula ad Philocratem Sec. 312, li. 6

Πάντων δ' ἐπιφωνησάντων τοῖς

εἰρημένοις, ἐκέλευσαν διαράσασθαι, καθὼς ἔθος αὐτοῖς ἐστιν,
εἴ τις διασκευάσει προστιθεὶς ἢ μεταφέρων τι τὸ σύνολον τῶν
γεγραμμένων ἢ ποιούμενος ἀφαίρεσιν, καλῶς τοῦτο πράς-
σοντες, ἵνα διὰ παντὸς ἀένναα καὶ μένοντα φυλάσσηται.
Προσφωνηθέντων δὲ καὶ τούτων τῷ βασιλεῖ μεγάλως
ἐχάρη· τὴν γὰρ πρόθεσιν ἣν εἶχεν ἀσφαλῶς ἔδοξε τετελει-
ῶσθαι. Παρανεγνώσθη δὲ αὐτῷ καὶ πάντα, καὶ λίαν ἐξεθαύ-
μασε τὴν τοῦ νομοθέτου διάνοιαν. Καὶ πρὸς τὸν Δημήτριον
εἶπε· Πῶς τηλικούτων συντετελεσμένων οὐδεὶς ἐπεβάλετο τῶν
ἱστορικῶν ἢ ποιητῶν ἐπιμνησθῆναι;
Ἐκεῖνος δὲ ἔφη·
Διὰ τὸ σεμνὴν εἶναι τὴν νομοθεσίαν καὶ διὰ θεοῦ γεγονέναι·
καὶ τῶν ἐπιβαλλομένων τινὲς ὑπὸ τοῦ θεοῦ πληγέντες τῆς
ἐπιβολῆς ἀπέστησαν.
Καὶ γὰρ ἔφησεν ἀκηκοέναι Θεο-
πόμπου, διότι μέλλων τινὰ τῶν προηρμηνευμένων ἐπισφα-
λέστερον ἐκ τοῦ νόμου προσιστορεῖν ταραχὴν λάβοι τῆς
διανοίας πλεῖον ἡμερῶν τριάκοντα· κατὰ δὲ τὴν ἄνεσιν ἐξι-
λάσκεσθαι τὸν θεὸν σαφὲς αὐτῷ γενέσθαι τίνος χάριν τὸ
συμβαῖνόν ἐστι.
 311

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.t1-16, li. 1

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΑ.

Athenaeus XI: Οὗτος δ' ἐστὶ Πλάτων,

ὃν Σπεύσιππός φησι φίλτατον ὄντα Ἀρχελάῳ, Φιλίππῳ
τῆς βασιλείας αἴτιον γενέσθαι. Γράφει γοῦν Καρύστιος
ὁ Περγαμηνὸς ἐν τοῖς Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν οὕτως·
»Σπεύσιππος, πυνθανόμενος Φίλιππον βλασφημεῖν
περὶ Πλάτωνος, εἰς ἐπιστολὴν ἔγραφέ τι τοιοῦτον, ὥς-
περ ἀγνοοῦντας τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι καὶ τὴν ἀρχὴν
τῆς βασιλείας Φίλιππος διὰ Πλάτωνος ἔσχεν. Εὐφραῖον
γὰρ ἀπέστειλε τὸν Ὠρείτην πρὸς Περδίκκαν Πλάτων,
ὃς ἔπεισεν ἀπομερίσαι τινὰ χώραν Φιλίππῳ. Διατρέ

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.2, li. 8

ὃς ἔπεισεν ἀπομερίσαι τινὰ χώραν Φιλίππῳ. Διατρέ-

φων δ' ἐνταῦθα δύναμιν, ὡς ἀπέθανε Περδίκκας, ἐξ ἑτοί-
μου δυνάμεως ὑπαρχούσης, ἐπέπεσε τοῖς πράγμασι.»
Idem XI: Εὐφραῖος μὲν γὰρ, παρὰ
Περδίκκᾳ τῷ βασιλεῖ διατρίβων ἐν Μακεδονίᾳ, οὐχ ἧτ-
τον αὐτοῦ ἐβασίλευε, φαῦλος ὢν καὶ διάβολος. Ὃς οὕτω
ψυχρῶς συνέταξε τὴν ἑταιρίαν τοῦ βασιλέως, ὥστε οὐκ
ἐξῆν τοῦ συσσιτίου μετασχεῖν, εἰ μή τις ἐπίσταιτο τὸ
γεωμετρεῖν ἢ τὸ φιλοσοφεῖν. Ὅθεν Φιλίππου τὴν ἀρχὴν
παραλαβόντος, Παρμενίων αὐτὸν ἐν Ὠρεῷ λαβὼν
ἀπέκτεινεν, ὥς φησι Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνή-
μασιν.
Idem X: Καρύστιος δὲ ἐν τοῖς Ἱστο-
ρικοῖς ὑπομνήμασιν, «Ὅτε (φησὶ) μεθύειν προῃρεῖτο
Φίλιππος, τοῦτ' ἔλεγε, Χρὴ πίνειν, Ἀντίπατρος γὰρ
ἱκανός ἐστι νήφων. Κυβεύοντος δέ ποτε αὐτοῦ, καί τι-
νος ἀγγείλαντος ὡς Ἀντίπατρος πάρεστι, διαπορήσας
ὦσεν ὑπὸ τὴν κλίνην τὸν ἄβακα.»
Idem X: Εἰς τοσοῦτον δὲ Ἀλέξανδρος
ἐμέθυεν, ὥς φησι Καρύστιος ὁ Περγαμηνὸς ἐν Ἱστορι-
κοῖς ὑπομνήμασιν, ὡς καὶ ἐπὶ ὄνων ἅρματος κωμάζειν.

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.3, li. 2

 312

Idem XI: Εὐφραῖος μὲν γὰρ, παρὰ

Περδίκκᾳ τῷ βασιλεῖ διατρίβων ἐν Μακεδονίᾳ, οὐχ ἧτ-
τον αὐτοῦ ἐβασίλευε, φαῦλος ὢν καὶ διάβολος. Ὃς οὕτω
ψυχρῶς συνέταξε τὴν ἑταιρίαν τοῦ βασιλέως, ὥστε οὐκ
ἐξῆν τοῦ συσσιτίου μετασχεῖν, εἰ μή τις ἐπίσταιτο τὸ
γεωμετρεῖν ἢ τὸ φιλοσοφεῖν. Ὅθεν Φιλίππου τὴν ἀρχὴν
παραλαβόντος, Παρμενίων αὐτὸν ἐν Ὠρεῷ λαβὼν
ἀπέκτεινεν, ὥς φησι Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνή-
μασιν.
Idem X: Καρύστιος δὲ ἐν τοῖς Ἱστο-
ρικοῖς ὑπομνήμασιν, «Ὅτε (φησὶ) μεθύειν προῃρεῖτο
Φίλιππος, τοῦτ' ἔλεγε, Χρὴ πίνειν, Ἀντίπατρος γὰρ
ἱκανός ἐστι νήφων. Κυβεύοντος δέ ποτε αὐτοῦ, καί τι-
νος ἀγγείλαντος ὡς Ἀντίπατρος πάρεστι, διαπορήσας
ὦσεν ὑπὸ τὴν κλίνην τὸν ἄβακα.»
Idem X: Εἰς τοσοῦτον δὲ Ἀλέξανδρος
ἐμέθυεν, ὥς φησι Καρύστιος ὁ Περγαμηνὸς ἐν Ἱστορι-
κοῖς ὑπομνήμασιν, ὡς καὶ ἐπὶ ὄνων ἅρματος κωμάζειν.
Ἐποίουν δὲ τοῦτο, φησὶ, καὶ οἱ τῶν Περσῶν βασιλεῖς.
Idem XIII: Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς
ὑπομνήμασι, «Χάρωνι, φησὶ, τῷ Χαλκιδεῖ παῖς καλὸς

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.4, li. 3

ἀπέκτεινεν, ὥς φησι Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνή-

μασιν.
Idem X: Καρύστιος δὲ ἐν τοῖς Ἱστο-
ρικοῖς ὑπομνήμασιν, «Ὅτε (φησὶ) μεθύειν προῃρεῖτο
Φίλιππος, τοῦτ' ἔλεγε, Χρὴ πίνειν, Ἀντίπατρος γὰρ
ἱκανός ἐστι νήφων. Κυβεύοντος δέ ποτε αὐτοῦ, καί τι-
νος ἀγγείλαντος ὡς Ἀντίπατρος πάρεστι, διαπορήσας
ὦσεν ὑπὸ τὴν κλίνην τὸν ἄβακα.»
Idem X: Εἰς τοσοῦτον δὲ Ἀλέξανδρος
ἐμέθυεν, ὥς φησι Καρύστιος ὁ Περγαμηνὸς ἐν Ἱστορι-
κοῖς ὑπομνήμασιν, ὡς καὶ ἐπὶ ὄνων ἅρματος κωμάζειν.
Ἐποίουν δὲ τοῦτο, φησὶ, καὶ οἱ τῶν Περσῶν βασιλεῖς.
Idem XIII: Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς
ὑπομνήμασι, «Χάρωνι, φησὶ, τῷ Χαλκιδεῖ παῖς καλὸς
ἦν, καὶ εἶχεν εὖ πρὸς αὐτόν. Ὡς δ' Ἀλέξανδρος παρὰ
Κρατέρῳ αὐτὸν ἐπῄνεσε γενομένου πότου, ὁ Κράτερος
ἐκέλευσε τὸν παῖδα καταφιλῆσαι τὸν Ἀλέξανδρον· καὶ
ὃς, Μηδαμῶς, εἶπεν, οὐ γὰρ οὕτως ἐμὲ εὐφρανεῖ, ὡς
 313

σὲ λυπήσει. Ὥσπερ γὰρ ἦν ἐρωτικὸς ὁ βασιλεὺς οὗτος,

οὕτως καὶ πρὸς τὸ καθῆκον ἐγκρατὴς καὶ πρὸς τὸ πρε-
πωδέστατον.

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.5, li. 1

Idem X: Καρύστιος δὲ ἐν τοῖς Ἱστο-

ρικοῖς ὑπομνήμασιν, «Ὅτε (φησὶ) μεθύειν προῃρεῖτο
Φίλιππος, τοῦτ' ἔλεγε, Χρὴ πίνειν, Ἀντίπατρος γὰρ
ἱκανός ἐστι νήφων. Κυβεύοντος δέ ποτε αὐτοῦ, καί τι-
νος ἀγγείλαντος ὡς Ἀντίπατρος πάρεστι, διαπορήσας
ὦσεν ὑπὸ τὴν κλίνην τὸν ἄβακα.»
Idem X: Εἰς τοσοῦτον δὲ Ἀλέξανδρος
ἐμέθυεν, ὥς φησι Καρύστιος ὁ Περγαμηνὸς ἐν Ἱστορι-
κοῖς ὑπομνήμασιν, ὡς καὶ ἐπὶ ὄνων ἅρματος κωμάζειν.
Ἐποίουν δὲ τοῦτο, φησὶ, καὶ οἱ τῶν Περσῶν βασιλεῖς.
Idem XIII: Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς
ὑπομνήμασι, «Χάρωνι, φησὶ, τῷ Χαλκιδεῖ παῖς καλὸς
ἦν, καὶ εἶχεν εὖ πρὸς αὐτόν. Ὡς δ' Ἀλέξανδρος παρὰ
Κρατέρῳ αὐτὸν ἐπῄνεσε γενομένου πότου, ὁ Κράτερος
ἐκέλευσε τὸν παῖδα καταφιλῆσαι τὸν Ἀλέξανδρον· καὶ
ὃς, Μηδαμῶς, εἶπεν, οὐ γὰρ οὕτως ἐμὲ εὐφρανεῖ, ὡς
σὲ λυπήσει. Ὥσπερ γὰρ ἦν ἐρωτικὸς ὁ βασιλεὺς οὗτος,
οὕτως καὶ πρὸς τὸ καθῆκον ἐγκρατὴς καὶ πρὸς τὸ πρε-
πωδέστατον. Αἰχμαλώτους γοῦν λαβὼν τὰς Δαρείου
θυγατέρας καὶ τὴν γυναῖκα κάλλει διαπρεπεστάτην
οὖσαν, οὐ μόνον ἀπέσχετο, ἀλλ' οὐδ' ἐκείνας μαθεῖν

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.6, li. 2

σὲ λυπήσει. Ὥσπερ γὰρ ἦν ἐρωτικὸς ὁ βασιλεὺς οὗτος,

οὕτως καὶ πρὸς τὸ καθῆκον ἐγκρατὴς καὶ πρὸς τὸ πρε-
πωδέστατον. Αἰχμαλώτους γοῦν λαβὼν τὰς Δαρείου
θυγατέρας καὶ τὴν γυναῖκα κάλλει διαπρεπεστάτην
οὖσαν, οὐ μόνον ἀπέσχετο, ἀλλ' οὐδ' ἐκείνας μαθεῖν
ἐποίησεν, ὅτι εἰσὶν αἰχμάλωτοι, ἀλλ' ὡς ἔτι Δαρείου ἐν
τῇ βασιλείᾳ ὄντος πάντα αὐταῖς χορηγεῖσθαι ἐκέλευσε.
Διόπερ καὶ Δαρεῖος τοῦτο μαθὼν ηὔξατο τῷ Ἡλίῳ τὰς
χεῖρας ἀνατείνας, ἢ αὐτὸν βασιλεύειν ἢ Ἀλέξανδρον.»
Idem XV: Καὶ ἀμβροσίαν δὲ ἄνθος τι
ἀναγράφει ὁ Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασι, λέ-
γων οὕτως· «Νίκανδρός φησιν, ἐξ ἀνδριάντος τῆς κε-
φαλῆς Ἀλεξάνδρου τὴν καλουμένην ἀμβροσίαν φύεσθαι
 314

ἐν Κῷ.» Προείρηται δ' ἄνω περὶ αὐτῆς, ὅτι τὸ κρίνον

οὕτω λέγουσι.
Idem XII: Καρύστιος δ' ὁ Περγαμη-
νὸς ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασι, «Κηφισόδωρος, φησὶν,
ὁ Θηβαῖος, Πολύδωρον τὸν Τήιον ἰατρὸν Ἀντιπάτρῳ
συσσιτεῖν, ψιλοτάπιδα ἔχοντι κρικωτὴν καθάπερ τοὺς
στρωματεῖς εὐτελῆ, ἐφ' ἧς κατακεῖσθαι, κάδους δὲ
χαλκοῦς καὶ ποτήρια ὀλίγα· γεγονέναι γὰρ ὀλιγοδίαι

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.7, li. 2

τῇ βασιλείᾳ ὄντος πάντα αὐταῖς χορηγεῖσθαι ἐκέλευσε.

Διόπερ καὶ Δαρεῖος τοῦτο μαθὼν ηὔξατο τῷ Ἡλίῳ τὰς
χεῖρας ἀνατείνας, ἢ αὐτὸν βασιλεύειν ἢ Ἀλέξανδρον.»
Idem XV: Καὶ ἀμβροσίαν δὲ ἄνθος τι
ἀναγράφει ὁ Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασι, λέ-
γων οὕτως· «Νίκανδρός φησιν, ἐξ ἀνδριάντος τῆς κε-
φαλῆς Ἀλεξάνδρου τὴν καλουμένην ἀμβροσίαν φύεσθαι
ἐν Κῷ.» Προείρηται δ' ἄνω περὶ αὐτῆς, ὅτι τὸ κρίνον
οὕτω λέγουσι.
Idem XII: Καρύστιος δ' ὁ Περγαμη-
νὸς ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασι, «Κηφισόδωρος, φησὶν,
ὁ Θηβαῖος, Πολύδωρον τὸν Τήιον ἰατρὸν Ἀντιπάτρῳ
συσσιτεῖν, ψιλοτάπιδα ἔχοντι κρικωτὴν καθάπερ τοὺς
στρωματεῖς εὐτελῆ, ἐφ' ἧς κατακεῖσθαι, κάδους δὲ
χαλκοῦς καὶ ποτήρια ὀλίγα· γεγονέναι γὰρ ὀλιγοδίαι-
τον καὶ τρυφῆς ἀλλότριον.»
Athen. XIV: Περὶ οὗ (sc. περὶ Κα-
σάνδρου τοῦ Μακεδονίας βασιλεύσαντος) φησι Καρύ-
στιος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν, ὅτι οὕτως ἦν φιλόμη-
ρος, ὡς διὰ στόματος ἔχειν τῶν ἐπῶν τὰ πολλά· καὶ
Ἰλιὰς ἦν αὐτῷ καὶ Ὀδυσσεία ἰδίως γεγραμμέναι.

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.8, li. 3

οὕτω λέγουσι.
Idem XII: Καρύστιος δ' ὁ Περγαμη-
νὸς ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασι, «Κηφισόδωρος, φησὶν,
ὁ Θηβαῖος, Πολύδωρον τὸν Τήιον ἰατρὸν Ἀντιπάτρῳ
συσσιτεῖν, ψιλοτάπιδα ἔχοντι κρικωτὴν καθάπερ τοὺς
στρωματεῖς εὐτελῆ, ἐφ' ἧς κατακεῖσθαι, κάδους δὲ
χαλκοῦς καὶ ποτήρια ὀλίγα· γεγονέναι γὰρ ὀλιγοδίαι-
τον καὶ τρυφῆς ἀλλότριον.»
 315

Athen. XIV: Περὶ οὗ (sc. περὶ Κα-

σάνδρου τοῦ Μακεδονίας βασιλεύσαντος) φησι Καρύ-
στιος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν, ὅτι οὕτως ἦν φιλόμη-
ρος, ὡς διὰ στόματος ἔχειν τῶν ἐπῶν τὰ πολλά· καὶ
Ἰλιὰς ἦν αὐτῷ καὶ Ὀδυσσεία ἰδίως γεγραμμέναι.
Idem XIII: Εἶτ' οὐκ ἐγὼ δικαίως πάν-
τας ὑμᾶς τοὺς φιλοσόφους μισῶ, μισοφιλολόγους ὄντας;
οὓς οὐ μόνον Λυσίμαχος ὁ βασιλεὺς ἐξεκήρυξε τῆς ἰδίας
βασιλείας ἀπελαύνων, ὡς ὁ Καρύστιός φησιν ἐν Ἱστο-
ρικοῖς ὑπομνήμασιν, ἀλλὰ καὶ Ἀθηναῖοι.

E LIBRO TERTIO.

Idem XII: Καρύστιος δὲ ὁ Περγαμη-

νὸς ἐν τρίτῳ Ὑπομνημάτων, «Δημήτριος, φησὶν, ὁ Φα

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.9, li. 5

τον καὶ τρυφῆς ἀλλότριον.»

Athen. XIV: Περὶ οὗ (sc. περὶ Κα-
σάνδρου τοῦ Μακεδονίας βασιλεύσαντος) φησι Καρύ-
στιος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν, ὅτι οὕτως ἦν φιλόμη-
ρος, ὡς διὰ στόματος ἔχειν τῶν ἐπῶν τὰ πολλά· καὶ
Ἰλιὰς ἦν αὐτῷ καὶ Ὀδυσσεία ἰδίως γεγραμμέναι.
Idem XIII: Εἶτ' οὐκ ἐγὼ δικαίως πάν-
τας ὑμᾶς τοὺς φιλοσόφους μισῶ, μισοφιλολόγους ὄντας;
οὓς οὐ μόνον Λυσίμαχος ὁ βασιλεὺς ἐξεκήρυξε τῆς ἰδίας
βασιλείας ἀπελαύνων, ὡς ὁ Καρύστιός φησιν ἐν Ἱστο-
ρικοῖς ὑπομνήμασιν, ἀλλὰ καὶ Ἀθηναῖοι.

E LIBRO TERTIO.

Idem XII: Καρύστιος δὲ ὁ Περγαμη-

νὸς ἐν τρίτῳ Ὑπομνημάτων, «Δημήτριος, φησὶν, ὁ Φα-
ληρεὺς, Ἱμεραίου τοῦ ἀδελφοῦ ἀναιρεθέντος ὑπ' Ἀντι-
πάτρου, αὐτὸς μετὰ Νικάνορος διέτριβεν, αἰτίαν ἔχων,
ὡς τὰ Ἐπιφάνεια τοῦ ἀδελφοῦ θύων. Κασάνδρῳ δὲ γε-
νόμενος φίλος, μέγα ἴσχυσε. Καὶ κατ' ἀρχὰς μὲν ἦν
αὐτοῦ τὸ ἄριστον ὀξύβαφα παντοδαπὰς ἐλάας ἔχοντα
καὶ τυρὸν νησιωτικόν.
 316

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.12, li. 4

EX EODEM LIBRO.

Idem XIII: Ἀριστοφῶν δὲ ὁ ῥήτωρ,

ὁ τὸν νόμον εἰσενεγκὼν ἐπ' Εὐκλείδου ἄρχοντος, ὃς
ἂν μὴ ἐξ ἀστῆς γένηται νόθον εἶναι, αὐτὸς ἀπεδείχθη
ὑπὸ Καλλιάδου τοῦ κωμικοῦ ἐκ Χορηγίδος τῆς ἑταίρας
παιδοποιησάμενος, ὡς ὁ αὐτὸς ἱστορεῖ Καρύστιος ἐν
τρίτῳ Ὑπομνημάτων.
Idem XIII: Φιλέταιρον δὲ, τὸν Περ-
γάμου καὶ τῆς Καινῆς ταύτης λεγομένης βασιλεύσαντα
χώρας, Βόας αὐλητρίδος, ἑταίρας, τὸ γένος ἀπὸ Πα-
φλαγονίας, υἱόν φησι γενέσθαι Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς
ὑπομνήμασιν.
Idem XIV: Περιηνέχθησαν ἡμῖν καὶ
αἱ δεύτεραι καλούμεναι τράπεζαι, πολλάκις ἡμῖν δι-
δόμεναι οὐ μόνον ταῖς τῶν Κρονίων ἡμέραις, ἐν αἷς
Ῥωμαίων παισὶν ἔθος ἐστὶν ἑστιᾶν τοὺς οἰκέτας, αὐ-
τοὺς τὰς τῶν οἰκετῶν ἀναδεχομένους λειτουργίας. Ἑλ-
ληνικὸν δὲ τοῦτο τὸ ἔθος. Ἐν Κρήτῃ γοῦν τῇ τῶν Ἑρ-
μαίων ἑορτῇ τὸ ὅμοιον γίνεται, ὥς φησι Καρύστιος ἐν
Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν.

Καρύστιος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.13, li. 8

χώρας, Βόας αὐλητρίδος, ἑταίρας, τὸ γένος ἀπὸ Πα-

φλαγονίας, υἱόν φησι γενέσθαι Καρύστιος ἐν Ἱστορικοῖς
ὑπομνήμασιν.
Idem XIV: Περιηνέχθησαν ἡμῖν καὶ
αἱ δεύτεραι καλούμεναι τράπεζαι, πολλάκις ἡμῖν δι-
δόμεναι οὐ μόνον ταῖς τῶν Κρονίων ἡμέραις, ἐν αἷς
Ῥωμαίων παισὶν ἔθος ἐστὶν ἑστιᾶν τοὺς οἰκέτας, αὐ-
τοὺς τὰς τῶν οἰκετῶν ἀναδεχομένους λειτουργίας. Ἑλ-
ληνικὸν δὲ τοῦτο τὸ ἔθος. Ἐν Κρήτῃ γοῦν τῇ τῶν Ἑρ-
μαίων ἑορτῇ τὸ ὅμοιον γίνεται, ὥς φησι Καρύστιος ἐν
Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν. Εὐωχουμένων γὰρ τῶν οἰκε-
τῶν οἱ δεσπόται ὑπηρετοῦσι πρὸς τὰς διακονίας. Καὶ
ἐν Τροιζῆνι δὲ μηνὶ Γεραιστίῳ· πανήγυρις δὲ τότε γί-
νεται πολυήμερος, ἧς ἐν μιᾷ οἱ δοῦλοι μετὰ τῶν πο-
 317

λιτῶν κοινῇ τε ἀστραγαλίζουσι, καὶ οἱ κύριοι τοὺς

δούλους ἑστιῶσιν, ὡς ὁ αὐτός φησι Καρύστιος.
Idem I: Ὅτι Καρύστιος ὁ Περγαμη-
νὸς ἱστορεῖ, τὰς Κερκυραίας γυναῖκας ἔτι καὶ νῦν
σφαιριζούσας ᾄδειν. Σφαιρίζουσι δὲ παρ' Ὁμήρῳ οὐ
μόνον ἄνδρες, ἀλλὰ καὶ γυναῖκες.
Schol. Aristoph. Av. 574:

Κεφαλίων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.ante1a, li. 3

Photius Bibl.: Ἀνε-

γνώσθη Κεφαλίωνος
σύντομον ἱστορικόν. Ἄρχεται ἀπὸ τῆς βασιλείας Νί-
νου καὶ Σεμιράμεως, καὶ κάτεισι μέχρι τῶν τοῦ βασι-
λέως Ἀλεξάνδρου χρόνων. Συμπεραίνεται δὲ αὐτοῦ
ἡ ἱστορία ἐν λόγοις θʹ κατ' ἐπωνυμίαν τῶν θʹ Μουσῶν,
Κλειοῦς, Θαλείας, Πολυμνίας, Μελπομένης, Τερψιχό-
ρης, Εὐτέρπης, Καλλιόπης, Ἐρατοῦς, Οὐρανίης· ἐν
ᾗ καὶ τὰ κατὰ Ἀλέξανδρον τὸν Μακεδόνα διέξεισιν. Ἔστι
δὲ τὴν φράσιν ἰωνίζων, καὶ τοῦ προσήκοντος πλέον τῇ
συντομίᾳ ἀποχρώμενος, οὐδ' ἄλλο οὐδὲν ἄξιον θαυμάσαι
καὶ ζηλῶσαι ἐνδεικνύμενος πλὴν τῆς κατὰ τὴν ἱστορίαν
μαθήσεως. Οὗτος τὸ μὲν γένος αὑτοῦ καὶ πατρίδα, ὡς

Κεφαλίων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.ante1d, li. 2.Biographoi:

Vitarum scriptores graeci minores. Anton Westermann - 1845 - Greece ΚΕ
Φ Α Λ Ι.Ω ΙV Ο Σ. 35 Κεφαλίων ή Κεφάλων Γεργίθιος, ρήτωρ και
ιστορικός, γεγονώς επ' Αδριανού, έφυγε δε την πατρίδα δι απέχθειαν
δυναστών και εβίω εν ...

φέων δὲ **, καὶ τὸν ἔννατον δὲ ἐκ βιβλίων μὲν **, συγ-

γραφέων δὲ τριάκοντα· ἐν οἷς καὶ ἡ Κεφαλίωνος ἱστορία.
Idem, de Diodori Siculi
Bibliotheca: Ἔστι δὲ πολλῷ πλατύτερος τοῦ Κεφαλίω-
νος, ἐν οἷς τοὺς αὐτοὺς χρόνους συμβαίνει αὐτοῖς ἀνα-
γράφειν.
Idem, de Sopatris Eclo-gis: Δέκατος δὲ (λόγος) συνηθροίσθη ἔκ τε τῆς
Κεφαλίωνος Ἐρατοῦς, διαλαμβανούσης τὰ κατὰ Ἀλέξανδρον.
Suidas: Κεφαλίων ἢ Κεφάλων, Γεργίθιος,
 318

ῥήτωρ καὶ ἱστορικὸς, γεγονὼς ἐπὶ Ἀδριανοῦ. Ἔφυγε

δὲ τὴν πατρίδα δι' ἀπέχθειαν δυναστῶν, καὶ ἐβίω ἐν
Σικελίᾳ. Ἔγραψε Παντοδαπὰς ἱστορίας ἱστορίας ἐν βιβλίοις
θʹ, ἅτινα ἐπιγράφει Μούσας, Ἰάδι διαλέκτῳ· Μελε-
τάς τε ῥητορικὰς καὶ ἄλλα τινά.

ΙΣΤΟΡΙΑΙ ΕΝ ΒΙΒΛΟΙΣ ΕΝΝΕΑ. LIBER PRIMUS.

ΚΛΕΙΩ.

Syncell.: Ὅτι δὲ ἀσυμφώνως οἱ τῶν

Ἑλλήνων ἱστορικοὶ γεγράφασι περὶ τῶν χρόνων καὶ

Κεφαλίων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.1a, li. 2

ῥήτωρ καὶ ἱστορικὸς, γεγονὼς ἐπὶ Ἀδριανοῦ. Ἔφυγε

δὲ τὴν πατρίδα δι' ἀπέχθειαν δυναστῶν, καὶ ἐβίω ἐν
Σικελίᾳ. Ἔγραψε Παντοδαπὰς ἱστορίας ἱστορίας ἐν βιβλίοις
θʹ, ἅτινα ἐπιγράφει Μούσας, Ἰάδι διαλέκτῳ· Μελε-
τάς τε ῥητορικὰς καὶ ἄλλα τινά.

ΙΣΤΟΡΙΑΙ ΕΝ ΒΙΒΛΟΙΣ ΕΝΝΕΑ. LIBER PRIMUS.

ΚΛΕΙΩ.

Syncell.: Ὅτι δὲ ἀσυμφώνως οἱ τῶν

Ἑλλήνων ἱστορικοὶ γεγράφασι περὶ τῶν χρόνων καὶ
τῶν βασιλέων τούτων, παρέστω Κεφαλίων ἐπίσημος εἷς,
οὐχ ὁ τυχὼν, οὕτω φάσκων· «Ἄρχομαι γράφειν ἀφ' ὧν
ἄλλοι τε ἐμνημόνευσαν καὶ τὰ πρῶτα Ἑλλάνικός τε
ὁ Λέσβιος καὶ Κτησίης ὁ Κνίδιος, ἔπειτα Ἡρόδοτος
ὁ Ἁλικαρνασεύς. Τὸ παλαιὸν τῆς Ἀσίας ἐβασίλευσαν
Ἀσσύριοι, τῶν δὲ ὁ Βήλου Νίνος.» Εἶτ' ἐπάγει γένε-
σιν Σεμιράμεως καὶ Ζωροάστρου μάγου ἔτη τε νβʹ τῆς
Νίνου βασιλείας. Μεθ' ὃν Βαβυλῶνα, φησὶν, ἡ Σεμί-
ραμις ἐτείχισε, τρόπον ὡς πολλοῖσι λέλεκται, Κτησίᾳ,
Δείνωνι], Ἡροδότῳ καὶ τοῖς μετ' αὐτούς·

Κεφαλίων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.3, li. 7

ignobilium ac nequam inter veteres hominum me-

moriam praetermittere, enumerareque fortes solum
 319

ac sapientes rerumque potitios progenitores, neque

tempus inutiliter absumere,» et cetera.
Σύγγελος : Ταύτην Ἀσσυρίων μαʹ διεδέ-
ξαντο βασιλεῖς, οἳ καὶ ἀρξάμενοι ἀπὸ τοῦ ͵γσιϛʹ καθο-
λικοῦ ἔτους κόσμου ἔληξαν εἰς τὸ ͵δχοεʹ ἔτος τοῦ κό-
σμου, διαρκέσαντες ἔτη ὅλα ͵αυξʹ ἀπὸ τοῦ πρώτου
αὐτῶν Βήλου ἕως τοῦ μαʹ Μακοσκολέρου τοῦ καὶ Σαρ-
δαναπάλλου, ὡς συμφωνοῦσι πολλοὶ τῶν ἐπισήμων
ἱστορικῶν, Πολύβιος καὶ Διόδωρος , Κεφαλίων τε καὶ Κάστωρ καὶ
Θάλλος καὶ ἕτεροι. Joan. Malala Chron.: Κτί-
ζει δὲ (sc. Κάδμος) καὶ πόλιν ἐν τῇ Βοιωτίᾳ μεγάλην,
ἥντινα ἐκάλουν εἰς ἴδιον ὄνομα Καδμείαν. Καὶ βασιλεύει
ὁ αὐτὸς Κάδμος ἐκεῖ· ἀνεκαλέσατο δὲ ἐκ τῆς ἐξορίας
τὸν Τειρεσίαν, Βοιώτιον ὄντα φιλόσοφον, τὸν θηρολέ-
την, ὄντα πλούσιον καὶ χρήμασι καὶ ἀξίᾳ καὶ σοφίᾳ.

Χάραξ ιστορικός. Αποσπάσματα Fragm.18, li. 5.

... κατά τε τὴν Λιβύην καὶ Σικελίαν, [οἰκίσαι
τε τοὺς τό]πους καὶ [πόλ]ιν κτίσαι, ὡς ὁ Χάραξ φησὶ,
τ[ὴν τότε μὲν λεγ]ομένην Κρονίαν, νῦν δὲ Ἱερὰν πόλιν,
ὡ[ς Ἰ]σίγον[ος περὶ Ἑλλην]ικῶν θεῶν καὶ Πολέμων
καὶ Αἰσχύλος ἐν τῇ Αἴτνῃ (l. Αἰτναίαις)
π[αραδιδόασιν.] Malala.: Μετὰ δὲ Τρῶον
ἐβασίλευσε τῶν Φρυγῶν ὁ Ἴλιος· ἐν αὐτῷ δὲ τῷ καιρῷ
ἐλαλεῖτο ἡ νίκη τοῦ ἀγῶνος Πέλοπος τοῦ Λυδοῦ καὶ
Οἰνομάου τοῦ Πισαίου, ἐπιτελεσθεῖσα ἐν τῇ Ἠλιακῇ
ἑορτῇ. Ἅτινα συνεγράψατο Χάραξ ὁ ἱστορικός.
Malala: Μετ' αὐτὸν ὁ Ἐριχθόνιος ἐπετέλεσε τὸν αὐτὸν
ἀγῶνα ἅρμασι τετραπώλοις· διὸ καὶ περιβόητος ἐγένετο,
καθὰ ἐν ταῖς Χάρακος ἐμφέρεται ἱστορίαις· ὃς συνεγρά-
ψατο καὶ ταῦτα, ὅτι τοῦ ἱπποδρομίου τὸ κτίσμα εἰς τὴν
τοῦ κόσμου διοίκησιν ᾠκοδομήθη, τοῦτ' ἐστὶ τοῦ οὐρα-
νοῦ καὶ τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης· τὰς δὲ δεκαδύο θύ-
ρας τοὺς δώδεκα οἴκους ἱστόρησε τοῦ ζωδιακοῦ τοῦ διοι-
κοῦντος τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν καὶ τῶν ἀνθρώπων
τὸν παροδικὸν τοῦ βίου δρόμον.

Χάραξ ιστορικός. Αποσπάσματα Fragm.20, li. 4

... τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν καὶ τῶν ἀνθρώπων

τὸν παροδικὸν τοῦ βίου δρόμον. Τὸ δὲ πέλμα τοῦ ἱπ-
 320

πικοῦ τὴν γῆν πᾶσαν εἶναι, τὸν δὲ εὔριπον τὴν θάλας-

σαν ὑπὸ τῆς γῆς μεσαζομένην, τὸν δὲ ἐπὶ τὰς θύρας
καμπτὸν τὴν ἀνατολὴν, τὸν δὲ ἐπὶ τὴν σφενδόνην τὴν
δύσιν, τὰ δὲ ἑπτὰ σπάτια τὸν δρόμον καὶ τὴν κίνησιν (τῆς
ἀστρονομίας) τῶν ἑπτὰ ἀστέρων (τῆς μεγάλης ἄρκτου).
Suidas v. Ὅμηρος· Ὅμηρος ὁ ποιητὴς Μέλητος τοῦ
ἐν Σμύρνῃ ποταμοῦ καὶ Κριθηίδος, ὡς δὲ ἄλλοι, Ἀπόλ-
λωνος καὶ Καλλιόπης τῆς Μούσης, ὡς δὲ Χάραξ ὁ
ἱστορικὸς, Μαίονος ἢ Μητίου καὶ Εὐμήτιδος μητρὸς,
κατὰ δ' ἄλλους Τηλεμάχου τοῦ Ὀδυσσέως καὶ Πολυ-
κάστης τῆς Νέστορος. Ἔστι δ' ἡ τοῦ γένους τάξις
κατὰ τὸν ἱστορικὸν Χάρακα αὕτη· Αἰθούσης Θρᾴσσης Λίνος , τοῦ δὲ
Πίερος, τοῦ δ' Οἴαγρος, τοῦ δ' Ὀρφεὺς, τοῦ δὲ Δρὴς,
τοῦ δὲ Εὐκλέης, τοῦ δ' Ἰδμονίδης, τοῦ δὲ Φιλοτέρπης,
τοῦ δ' Εὔφημος, τοῦ δ' Ἐπιφράδης, τοῦ δὲ Μελάνωπος, τοῦ δ' Ἀπελλῆς,
τοῦ δὲ Μαίων,

Χάραξ ιστορικός. Αποσπάσματα Fragm.20, li. 7

... ὑπὸ τῆς γῆς μεσαζομένην, τὸν δὲ ἐπὶ τὰς θύρας

καμπτὸν τὴν ἀνατολὴν, τὸν δὲ ἐπὶ τὴν σφενδόνην τὴν
δύσιν, τὰ δὲ ἑπτὰ σπάτια τὸν δρόμον καὶ τὴν κίνησιν (τῆς
ἀστρονομίας) τῶν ἑπτὰ ἀστέρων (τῆς μεγάλης ἄρκτου).
Suidas v. Ὅμηρος· Ὅμηρος ὁ ποιητὴς Μέλητος τοῦ
ἐν Σμύρνῃ ποταμοῦ καὶ Κριθηίδος, ὡς δὲ ἄλλοι, Ἀπόλ-
λωνος καὶ Καλλιόπης τῆς Μούσης, ὡς δὲ Χάραξ ὁ
ἱστορικὸς, Μαίονος ἢ Μητίου καὶ Εὐμήτιδος μητρὸς,
κατὰ δ' ἄλλους Τηλεμάχου τοῦ Ὀδυσσέως καὶ Πολυ-
κάστης τῆς Νέστορος. Ἔστι δ' ἡ τοῦ γένους τάξις
κατὰ τὸν ἱστορικὸν Χάρακα αὕτη· Αἰθούσης
Θρᾴσσης Λίνος , τοῦ δὲ Πίερος, τοῦ δ' Οἴαγρος,
τοῦ δ' Ὀρφεὺς, τοῦ δὲ Δρὴς, τοῦ δὲ Εὐκλέης, τοῦ δ' Ἰδμονίδης, τοῦ δὲ
Φιλοτέρπης, τοῦ δ' Εὔφημος, τοῦ δ' Ἐπιφράδης, τοῦ δὲ Μελάνωπος, τοῦ δ'
Ἀπελλῆς, τοῦ δὲ Μαίων, ὃς ἦλθεν ἅμα ταῖς
Ἀμαζόσιν ἐν Σμύρνῃ, καὶ γήμας Εὔμητιν τὴν Εὐέπους
τοῦ Μνησιγένους ἐποίησεν Ὅμη-
ρον.

Chrysippus Phil., Αποσπάσματα moralia Fragm.739, li. 4

 321

ronomia, quae est, ut nomine ipso declaratur, lex gestus, et ab illis tem-
poribus heroicis orta sit et a summis Graeciae viris atque ipso etiam
Socrate probata, a Platone quoque in parte civilium posita virtutum, et
a Chrysippo in praeceptis de liberorum educatione compositis non
omissa.
Diog. Laërt. VII 129. εὐχρηστεῖν δὲ καὶ τὰ ἐγκύκλια μα-
θήματα φησὶν ὁ Χρύσιππος.
Philo de sacrif. Abel et Cain § 78 Vol. I p. 234, 7 Wendl. ὠφέ-
λιμον μὲν οὖν, εἰ καὶ μὴ πρὸς ἀρετῆς κτῆσιν τελείας, ἀλλά τοι πρὸς πολι-
τείαν, καὶ τὸ παλαιαῖς καὶ ὠγυγίοις ἐντρέφεσθαι δόξαις, καὶ ἀρχαίαν ἀκοὴν
ἔργων καλῶν μεταδιώκειν, ἅπερ ἱστορικοὶ καὶ πᾶν τὸ ποιητικὸν γένος τοῖς
τε
καθ' ἑαυτοὺς καὶ τοῖς ἔπειτα μνήμῃ παραδεδώκασι.
Quintilianus instit. orat. I 10, 15. et eius sectae quae aliis
severissima, aliis asperrima videtur, principes in hac fuere sententia, ut
existimarent sapientium aliquos nonnullam operam his studiis accommo-
daturos.
Origenes contra celsum III 25 Vol. I p. 221, 3 Kö. (p. 461
Delarue). εἴπερ μέσον ἐστὶν ἡ τῶν σωμάτων ἰατρικὴ καὶ πρᾶγμα πῖπτον
οὐκ εἰς ἀστείους μόνον ἀλλὰ καὶ φαύλους, μέσον δὲ καὶ ἡ περὶ τῶν μελ-
λόντων πρόγνωσις· οὐ γὰρ πάντως ἐμφαίνει τὸ ἀστεῖον ὁ προγιγνώσκων.
Origenes contra Celsum IV 96 Vol. I p. 368, 23 Kö. (p. 574

Clinias Phil., Σωζόμενα. Fragm.2, li. 1

ταῦτα γὰρ (sc. the numbers 1 – 4) ἄρα μένοντα μέν, φησίν, ἀριθμητικὰν
καὶ γεωμετρίαν ἐγέννασεν, ἐκκινηθέντα δὲ ἁρμονίαν καὶ ἀστρονομίαν.
Syrian. CAG 6.1 p. 168 Kroll ἄξιον δὴ τούτοις ἢ τὰ Κλεινίου τοῦ
Πυθαγορείου παραβάλλειν, ὃς ἐξῃρῆσθαι βούλεται πανταχοῦ τὸ ἓν καὶ τὸ
μέτρον οὐ μόνον σωμάτων οὐδὲ τῶν ἐγκοσμίων πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ
αὐτῶν τῶν νοητῶν, ἡνίκα ἂν αὐτὸ σεμνύνων ἀρχὰν εἶναι τῶν ὄντων λέγῃ
καὶ νοατῶν μέτρον καὶ ἀγένητον καὶ ἀίδιον καὶ μόνον καὶ κυριῶδες, αὐτὸ
ἑαυτὸ δηλοῦν. IAMBL. V. P. 127 καὶ ταῦτα πρὸς ἐκεῖνον [Aristoxenos]
εἰπεῖν [d. jüngere Dionys] καὶ τὰ περὶ Φιντίαν καὶ Δάμωνα περί τε
Πλάτωνος καὶ Ἀρ-χύτου, καὶ τὰ περὶ Κλεινίαν καὶ Πρῶρον.
DIOG. IX 40 Ἀριστόξενος δ' ἐν τοῖς ἱστορικοῖς ὑπομνήμασί [fr. 83
FHG II 290] φησι Πλάτωνα θελῆσαι συμφλέξαι τὰ Δημοκρίτου
συγγράμματα, ὁπόσα ἐδυνήθη συναγαγεῖν· Ἀμύκλαν δὲ καὶ Κλεινίαν τοὺς
Πυθαγορικοὺς κωλῦσαι αὐτόν, ὡς οὐδὲν ὄφελος· παρὰ πολλοῖς γὰρ εἶναι
ἤδη τὰ βιβλία. DIODOR. X 4, 1 ὅτι Κλεινίας, Ταραντῖνος τὸ γένος,
εἷς δὲ τῶν ἐκ τοῦ προειρημένου συστήματος ὤν, πυθόμενος Πρῶρον τὸν
Κυρηναῖον διά τινα πολιτικὴν περίστασιν ἀπολωλεκότα τὴν οὐσίαν καὶ
τελέως ἀπορούμενον, ἐξεδήμησεν ἐκ τῆς Ἰταλίας εἰς Κυρήνην μετὰ
 322

χρημάτων ἱκανῶν καὶ τὴν οὐσίαν ἀποκατέστησε τῶι προειρημένωι,

οὐδέποτε τοῦτον ἑωρακώς, ἀκούων δὲ μόνον
ὅτι Πυθαγόρειος ἦν. ATHEN. XIV 624A Κλεινίας γοῦν ὁ Πυθαγόρειος,
ὡς Χαμαιλέων ὁ Ποντικὸς

Democritus Phil., Σωζόμενα. Fragm.1, li. 57

κότα· τρέφεσθαί τε διὰ τὴν ἀπορίαν ἀπὸ τἀδελφοῦ Δαμάσου. ὡς δὲ

προειπών
τινα τῶν μελλόντων εὐδοκίμησε, λοιπὸν ἐνθέου δόξης παρὰ τοῖς πλείστοις
ἠξιώθη.
νόμου δὲ ὄντος τὸν ἀναλώσαντα τὴν πατρώιαν οὐσίαν μὴ ἀξιοῦσθαι ταφῆς
ἐν
τῆι πατρίδι, φησὶν ὁ Ἀντισθένης, συνέντα, μὴ ὑπεύθυνος γενηθείη πρός
τινων
φθονούντων καὶ συκοφαντούντων, ἀναγνῶναι αὐτοῖς τὸν Μέγαν
διάκοσμον, ὃς
ἁπάντων αὐτοῦ τῶν συγγραμμάτων προέχει· καὶ πεντακοσίοις ταλάντοις
τιμη-
θῆναι· μὴ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ χαλκαῖς εἰκόσι· καὶ τελευτήσαντα δημοσίαι
ταφῆναι.
βιώσαντα ὑπὲρ τὰ ἑκατὸν ἔτη. (40) ὁ δὲ Δημήτριος τοὺς συγγενέας αὐτοῦ
φησιν
ἀναγνῶναι τὸν Μέγαν διάκοσμον, ὃν μόνον ἑκατὸν ταλάντων τιμηθῆναι.
ταὐτά δὲ καὶ Ἱππόβοτός φησιν. Ἀριστόξενος δ' ἐν τοῖς ἱστορικοῖς
ὑπομνήμασί [fr. 83 FHG II 290] φησι Πλά-
τωνα θελῆσαι συμφλέξαι τὰ Δημοκρίτου συγγράμματα, ὁπόσα ἐδυνήθη
συναγαγεῖν. Ἀμύκλαν δὲ καὶ Κλεινίαν τοὺς Πυθαγορικοὺς [c. 54, 2]
κωλῦσαι αὐτόν, ὡς οὐδὲν ὄφελος· παρὰ πολλοῖς γὰρ εἶναι ἤδη τὰ βιβλία.
καὶ δῆλον δέ· πάντων γὰρ σχεδὸν τῶν ἀρχαίων μεμνημένος ὁ Πλάτων
οὐδαμοῦ Δημοκρίτου διαμνημονεύει, ἀλλ' οὐδ' ἔνθα
ἀντειπεῖν τι αὐτῶι δέοι, δῆλον ὅτι εἰδὼς ὡς πρὸς τὸν ἄριστον αὐτῶι τῶν
φιλοσό-φων ὁ ἀγὼν ἔσοιτο· ὅν γε καὶ Τίμων τοῦτον ἐπαινέσας τὸν τρόπον
ἔχει [fr. 46 D.]· οἷον Δημόκριτόν τε περίφρονα, ποιμένα μύθων,
ἀμφίνοον λεσχῆνα μετὰ πρώτοισιν ἀνέγνων.
(41) γέγονε δὲ τοῖς χρόνοις, ὡς αὐτός φησιν ἐν τῶι Μικρῶι διακόσμωι [68
B 5], νέος κατὰ πρεσβύτην Ἀναξαγόραν, ἔτεσιν αὐτοῦ νεώτερος
τετταράκοντα.
Δίκτυς Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,49,T, fragm.1, li. 1

SUID. s. Δίκτυς · ἱστορικός. ἔγραψεν Ἐφημερίδα (ἔστι δὲ τὰ μεθ'

 323

Ὅμηρον καταλογάδην ἐν βιβλίοις θ Ἰλιακά) Τρωικοῦ διακόσμου. οὗτος

ἔγραψε τὰ περὶ τῆς ἁρπαγῆς Ἑλένης καὶ περὶ Μενελάου καὶ πάσης Ἰλιακῆς
ὑποθέσεως.
JOHANN. MALALAS Chronogr. V p. 107, 1 ed. Bonn. (ΤΖΈΤΖΗΣ.
Chil. V 834ff. KEDREN. Hist. comp. 223, 4ff.): Δίκτυς ὁ ἐκ τῆς
Κρήτης ὑπεμνημάτισε μετὰ ἀληθείας τὰ προγεγραμμένα καὶ τὰ λοιπὰ
πάντα
τῶν ἐπὶ τὸ Ἴλιον ἐπιστρατευσάντων Ἑλλήνων· ἦν γὰρ μετὰ τοῦ Ἰδομενέως
τοῦ προμάχου τῶν Δαναῶν τοῦ κατελθόντος εἰς τὸν πόλεμον ἅμα τοῖς
ἄλλοις
Ἀχαιοῖς. ὑπογραφεὺς γὰρ αὐτοῦ τοῦ Ἰδομενέως ἐτύγχανεν ὁ αὐτὸς Δίκτυς
καὶ ἑωρακὼς ἀκριβῶς τὰ τοῦ πολέμου καὶ συγγραψάμενος, ὡς παρὼν τότε

Δινίας ιστορικός ., Αποσπάσματα Fragm.4, li. 3.

ὅπου δικάζουσιν Ἀργεῖοι. Ἱστορεῖ δὲ περὶ τοῦ χωρίου

Δεινίας [ἐν θʹ τῆς πρώτης συντάξεως, ἐκδόσεως δὲ δευ-
τέρας,] γράφων οὕτως· «Ταχέως δὲ κυριεύσαντες τὸν
Μέλαγχρον καὶ τὴν Κλεομήτραν βάλλοντες λίθοις ἀπέ-
κτειναν. Καὶ τὸν τάφον αὐτοῦ δεικνύουσιν ἔτι καὶ νῦν
ὑπεράνω τοῦ καλουμένου Πρῶνος, χῶμα παντελῶς, οὗ
συμβαίνει τοὺς Ἀργείους δικάζειν.»

E LIBRIS INCERTIS.

Agatharchides De mari Rubr. ap. Phot. cod. 250.:

Οἱ δὲ περὶ Κλεινίαν (Δεινίαν
em. Reines.) ἱστορικοί φασιν, ἀπὸ τῆς ποιητικῆς ἐξου-
σίας καὶ αὐτοὶ ἄδειαν λαβόντες, ἐξ Ἄργους εἰς Αἰθιο-
πίαν (ἐκαλεῖτο δὲ τότε Κηφηνία) παραγεγονότα ἐπὶ
λύσει τῆς Κηφέως θυγατρὸς τὸν Περσέα, ἐκεῖθεν δὲ
εἰς Πέρσας μεταστάντα, Πέρσαις μὲν ἀπό τινος τῶν
ἐγγόνων τῆς κλήσεως μεταδοῦναι, Ἐρύθραν δὲ γεννῆσαι
υἱὸν, καὶ ἐξ ἐκείνου τῇ θαλάσσῃ τὴν κλῆσιν παρασχεῖν.
Τοιοῦτος μὲν καὶ ὁ Ἀργολικὸς περὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάς-
σης σχεδιασμός.
Schol. Pind. Nem. III, 104: Δεινίας δὲ ὁ Ἀργεῖος
(Herculis e Megara filios esse dicit) Θηρίμαχον,
Diogenes Phil., Σωζόμενα. et Αποσπάσματα Fragm.64, li. 3

μιμητικὰς μὲ(ν ἔχ)ει, πάντως δὲ πάσα(ς τῶν ἠ)θῶν ποιότητας ἐπ(ι-

φα)ίνε(ι) τοιαύτας ἐναρ(γῶς), τ(ὸ) μεγα(λ)οπρεπὲς καὶ ταπεινὸν καὶ
ἀνδρῶδες καὶ ἄνανδρον καὶ κ(ός)μιον καὶ θρασύ, μ(ᾶ)λλον ἤπερ ἡ
 324

μαγειρική. (δι)όπερ οὐδὲ καθ' αὑτὰς ἔ(χουσι) διαφόρως οὐδὲ κατὰ

τὴν (ἀ)λλήλαις μεῖξιν· οὐδὲ τὰς ἐναντίας ἀλλήλαις διαθέσεις, ὅσον
ἐπὶ τοῖ(ς) πρὸς ἀκοὴν ἐπαισθήμασιν (δι' ἁρ)μ(ο)νιῶν ἔστιν δημι-
ο(υ)ργ(εῖν). ἃ δὲ λέγει πρὸς | .........ασθαι κίνησιν ‖ (ἐν) ἄλλῳ
τόπῳ κατοψ(όμεθα.
Philodemus de musica p. 12 Kemke. ἐν δὲ τῷ τρίτῳ μα-
κρότερα μὲν εἴρηκε καὶ μάλιστα περ(ὶ τ)ῆς πρὸς τὸ δαιμόνιον μουσι-
κῆς, οὐκ ἀποδεικτικῶς ἀλλ' ἱστορικῶς καὶ ἐξηγητικῶς, ἀρκέσει δὲ τὴν
συγκεφαλαίωσιν ἐπιτεμεῖν. κ)αὶ τ(ὴ)ν ἔννομόν τε καὶ ς(π)ου(δαζο-
μ)ένην μουσικὴν πρῶ(τα) μέν φησιν ἕνεκα τῆς πρὸς τὸ θεῖον συν-
ταχθῆναι τειμῆς, ἔπειτα τῆς τῶν ἐλευθέρων παιδείας· ὅτι δὲ πρὸς
τ(ὸ) θε(ῖον), καὶ αὐτὰ σημαίνειν τὰ ὀνόματα, τό τε θεωρεῖν (καὶ τὸ)ν
θεατὴν (καὶ τ)ὸ θέατρον.
Idem lib. IV p. 66. περὶ τοίνυν τῆς διὰ τ(ῶν μου)σικῶν (τ)οῦ
θείου τει(μῆς εἴρη)ται μὲν αὐτάρκως καὶ πρότερον – – – διόπερ
οὐδ(ὲ) συνάγετα(ι) τὸ τοῖς κατὰ μέρος αὐτὴν χρησιμεύειν, ἀλλ' εἴπερ
ἄρα (τ)ῶ(ι) δημοσίῳ· καὶ τούτῳ δ' οὔτε πᾶν εἶδος αὐτῆς οὔτε ὅσον
ποτὲ παρ(αλαμ)βάνεται διαπεποι(κιλμέν)ο(ν),

Δούρις ιστορικός ., Αποσπάσματα Fragm.16, li. 2

δην τε μετ' αὐτῶν καθήμενον, γυναικείαν δὲ στολὴν

ἔχοντα, καὶ κατεξυρημένον τὸν πώγωνα, καὶ κατακε-
κισσηρισμένον (ἦν δὲ καὶ γάλακτος λευκότερος, καὶ
ὑπεγέγραπτο τοὺς ὀφθαλμούς· ἐπεὶ δὲ καὶ προσεῖδε τὸν
Ἀρβάκην, τὰ λευκὰ ἐπαναβαλὼν τοῖς ὀφθαλμοῖς)· οἱ
μὲν πολλοὶ, ὧν ἐστι καὶ Δοῦρις, ἱστοροῦσιν ὑπὸ τού-
του ἀγανακτήσαντος, εἰ τοιοῦτος αὐτῶν βασιλεύει, συγ-
κεντηθέντα ἀποθανεῖν. Κτησίας δὲ κ. τ. λ.

E LIBRO OCTAVO.

Anecdot. Gr. Bekkeri: Δοῦρις δὲ ὁ Σά-

μιος ὁ ἱστορικὸς ἐν ὀγδόῃ τῶν Μακεδονικῶν, ἀπὸ Φοί-
νικος τοῦ Ἀχιλλέως τροφοῦ.

E LIBRO NONO.

Athenaeus XIII: Δελφῖνα δ' ἐν Ἰασῷ

παιδὸς ἐρασθῆναι λόγος, ὡς ἱστορεῖ Δοῦρις ἐν τῇ ἐνάτῃ.
 325

Ὁ δὲ λόγος ἐστὶν αὐτῷ ὁ περὶ Ἀλεξάνδρου, καὶ λέγει

οὕτως· «Μετεπέμψατο δὲ καὶ τὸν ἐκ τῆς Ἰασοῦ παῖδα.
Περὶ γὰρ τὴν πόλιν ταύτην Διονύσιός τις ἦν παῖς, ὃς
μετὰ τῶν ἄλλων ἐκ παλαίστρας παραγενόμενος ἐπὶ
τὴν θάλατταν ἐκολύμβα. Δελφὶς δὲ πρὸς αὐτὸν ἐκ τοῦ
πελάγους ἀπήντα, καὶ ἀναλαμβάνων ἐπὶ τὰ νῶτα,

Εύδοξος αστρονόμος Αποσπάσματα Fragm.133, li. 1

Καὶ τέτταρας μῆνας πρὸς ἐνιαυτῷ διατρίψαντ' αὐ-

τόθι ξυρόμενόν τε ἥβην καὶ ὀφρῦν τὴν Ὀκταετηρίδα κατά τινας συγ-
γράψαι.
ACHILL. Isagog. Arat. phaen. 19 p. 47 Maass Λέγεται δὲ
ἐνιαυτὸς ἡ ἀπὸ ζῳδίου ἐπὶ ζῴδιον ἀποκατάστασις αὐτοῦ ἐν ἡμέραις
τξεʹ καὶ ἐλαχίστῳ μορίῳ. Ἀπὸ δὲ σημείου ἐπὶ σημεῖον ἀποκαθίσταται
ἐν ὀκταετηρίδι, ὡς μὲν λέγει Εὔδοξος ἐν τῇ Ὀκταετηρίδι, εἴγε γνήσιόν
ἐστι τὸ σύγγραμμα (Ἐρατοσθένης γὰρ ἀντέγραψεν δεικνὺς ὡς οὐκ εἴη
Εὐδόξου), κατὰ δέ τινας ἐν ἓξ καὶ ἑβδομήκοντα ἔτεσιν, ἧς δόξης ἐστὶ
καὶ Κάλλιππος, κατὰ δὲ Μέτωνα δι' ἐννεακαιδεκαετηρίδος.
SUD. K 2454 Κρίτων (IV), Νάξιος, ἱστορικός. Ἔγραψεν Ὀκτα-
ετηρίδα, ἣν Εὐδόξου φασί.
LEPTIN. (?) Acrostichis iambica in averso volumine descripta
quod Οὐράνιος διδασκαλία (vulg. Ars Eudoxi) inscribitur (P. Par. 1)
Ἐν τῷδε δείξω πᾶσιν ἐκμαθεῖν σοφήν
Ὑμῖν πόλου σύνταξιν ἐν βραχεῖ λόγῳ
Δοὺς τῆσδε τέχνης εἰδέναι σαφῆ πέρι.
Οὐδεὶς γάρ ἐστιν ἐνδεὴς γνώμης ὅτῳ
Ξένον φανεῖται τῷδ' ἐὰν ξυνῇ καλῶς.
Ὁ μὲν στίχος μεῖς ἐστί, γράμμα δ' ἡμέρα.

Favorinus Phil., Rhet., Αποσπάσματα Fragm.53, li. 3

... ἔτι τ' ἐμβάδας χαλκᾶς καὶ στέμμα Δελφικόν. κόμη

τε ἦν αὐτῷ βαθεῖα καὶ παῖδες ἀκόλουθοι, καὶ αὐτὸς ἀεὶ σκυθρω-
πὸς ἐφ' ἑνὸς σχήματος ἦν. τοιοῦτος δὴ προῄει τῶν πολιτῶν ἐντυ-
χόντων καὶ τοῦτο ἀξιωσάντων οἱονεὶ βασιλείας τινὸς παράσημον.
Diog. L. VIII 90 (de Eudoxo Cnidio) ὅτε δὲ συνεγένετο
ἐν Αἰγύπτῳ Χονούφιδι τῷ Ἡλιουπολίτῃ, ὁ Ἆπις αὐτοῦ θοἰμάτιον
περιελιχμήσατο. ἔνδοξον οὖν αὐτόν, ἀλλ' ὀλιγοχρόνιον, ἔφασαν οἱ
ἱερεῖς ἔσεσθαι, καθά φησι Φαβωρῖνος ἐν Ἀπομνημονεύμασιν.
Στέφανος Βυζάντιος. s. v. Τετράπολις τῆς Ἀττικῆς (p. 618, 6 Mei-
neke): ... οἱ οἰκήτορες Τετραπολιεῖς καὶ Τετραπολῖται, ὡς Φαβω-
ρῖνος ἐν πρώτῳ Παντοδαπῆς ὕλης ἱστορικῆς.
 326

Στέφανος Βυζάντιος. s. v. Ἀλεξάνδρειαι (p. 72, 3 M.) ... τὸ ἐθνικὸν

Ἀλεξανδρεύς ... Δίδυμος δὲ παρατίθεται χρῆσιν ἐξ Ἐρατοσθένους
τὸ Ἀλεξανδρίτης. Φαβωρῖνος δὲ ἐν πρώτῳ Περὶ παντοδαπῆς
ὕλης Ἀλεξανδρειώτην φησί. Diog. L. III 57 (de Platone) ἣν (sc. τὴν
Πολιτείαν) καὶ εὑρίσκεσθαι σχεδὸν ὅλην παρὰ Πρωταγόρᾳ ἐν τοῖς
Ἀντιλογικοῖς (fr. 5, I 265 Diels) φησι Φαβωρῖνος ἐν Παντοδαπῆς ἱστορίας
δευτέρῳ. Versio armena Alex. hist. (R. Raabe, ἱστορία Ἀλεξάνδρου,
die arm. Uebers. 1886, p. 8) (post Alexandri educatores

Historia Alexandri Magni, Recensio Byzantina poetica (cod. Marcianus

08) Li. 1

ψυχή μας θέλει πάρει κοντά της τὰ ὅσα ἀποκτᾶ, τόσον καλά, ὡσὰν
καὶ κακά. Καὶ διὰ τοῦτο αὐτὴν μόνον πρέπει νὰ ἐγνοιαζώμεσθεν,
αὐτὴν νὰ στολίζωμεν μὲ καλὰ καὶ χριστιανικὰ ἔργα, μὲ
φόβον
Θεοῦ, μὲ ἐλεημοσύνην, μὲ συμπάθειαν πρὸς τοὺς ἀδελφούς μας.
Καὶ διὰ αὐτὰ θέλομεν λάβει πλουσίαν τὴν ἀνταπόδοσιν καὶ ζωὴν
τὴν αἰώνιον. Ἀπὸ δὲ τὰ σωματικά, ἂς μὴν ἐλπίζωμεν κανένα ὄφελος
ἀπὸ αὐτά, διατὶ ὅλα εἶναι μάταια. Κατὰ τὸν Σολομῶντα: Ματαιότης
ματαιοτήτων, τὰ πάντα ματαιότης.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ

Ἐξήγησις ἱστορικὴ κατὰ λεπτὸν δηλοῦσα

τὴν γέννησιν, ἀνατροφὴν καὶ πράξεις Ἀλεξάνδρου,
μέγιστα κατορθώματα καὶ τελευτὴν τὴν τούτου,
παρ' Αἰγυπτίων ἔκπαλαι καλῶς παραδοθεῖσα.
Ὁ Μακεδόνων βασιλεὺς Ἀλέξανδρος ἐκεῖνος,
ὁ γίγας ὁ περίφημος, ὁ συνετὸς ἐν λόγοις,
ἡ πάρδαλις ἡ πτερωτή, λέων ὁ βρυχητίας,
ὁ πρὸς πολέμους ἰσχυρός, ὁ δυνατὸς ἐν μάχαις,
παντὶ τῷ κόσμῳ γέγονε περιφανὴς καὶ μέγας.
Ἅπαν γὰρ εἶδος ἀρετῆς καλλίστως κατορθώσας
ἔσχε τὴν τύχην συνεργόν, πρόνοιαν συμμαχοῦσαν.
Historia Alexandri Magni, Recensio Byzantina poetica (cod. Marcianus
408) Li. 4840

τὸ θῆλυ συναυλίζεται, πρόσωπον φέρον ταύτης.

Ἐπὰν δὲ ταύταις εὑρεθῇ γυνὴ στειρευομένη,
μέχρι καὶ πέντ' ἐνιαυτῶν ὁ σύνευνος ὁ ταύτης
 327

ἐκεῖ προσαπερχόμενος αὐτῇ συνουσιάζει·

εἰ δ' ἐν αὐτοῖς τοῖς ἔτεσιν οὔπω συλλάβῃ σπέρμα,
ταύτην ὁ ταύτης σύνευνος οὐκέτι προσεγγίζει,
ἀλλ' ἔκτοτ' ἐγκρατεύονται ζῶντες ἐν σωφροσύνῃ·
ἔνθεν οὐδὲ πολύανδρος ἔστιν ἡμῶν ἡ χώρα
διὰ ταὐτὴν ἐγκράτειαν, τὴν ὀλιγοδεΐαν.
Καὶ αὕτη μέν ἐστιν ἡμῶν Βραχμάνων πολιτεία·
ἱστορικοὶ δὲ λέγουσι τὸν ποταμὸν τὸν Γάγγην
εἶναι δυσπεραιότατον καὶ κινδυνώδη τοῦτον.
Ὀδοντοτύραννος ἐκεῖ θηρίον ἐφιζάνει,
λίαν πολὺ τὸ μέγεθος, ὥστε πιεῖν ἀκόπως
ἐλέφαντα τὸν ἰσχυρὸν ὅλον ἐξ ὁλοκλήρου·
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ δράκοντες μέγιστοι πρὸς τοῖς τόποις
πήχεσιν ἑβδομήκοντα τὸ μῆκος κατοικοῦσι,
τὸ πάχος φρικωδέστατον καὶ φοβερὸν δεικνύντες,
δόξαν ἐκδιηγούμενοι τοῦ πλάστου καὶ σοφίαν.
Αὖθις σκορπίοι γίνονται τῷ τόπῳ πηχυαῖοι,
μύρμηκες οἱ πρὸς ἔρημον ταύτην παλαιστιαῖοι,

Δερκύλον Δερκύλον Αποσπάσματα Fragm.3, li. 2

E LIBRO TERTIO.

Clemens Alex. Strom. I, 21: Ἀγίας

δὲ καὶ Δερκύλος ἐν τῇ τρίτῃ μηνὸς Πανέμου ὀγδόῃ
φθίνοντος (Ilium captum esse dicunt).
Schol. Vatican. Eur. Troad. 16: Τὸν δὲ ἕρκειον
Δία ἄλλοι ἱστορικοὶ ἀναγράφουσιν ἰδίαν τινὰ σχέσιν
περὶ αὐτοῦ ἱστοροῦντες, τρισὶν ὀφθαλμοῖς αὐτὸν κεχρῆ-
σθαί φασιν, ὡς οἱ περὶ Ἀγίαν καὶ Δερκύλον.
Athenaeus XIV: Ἀγίας δ' ὁ μουσικὸς
ἔφη, τὸν στύρακα, τὸν ἐν ταῖς ὀρχήστραις θυμιώμενον
τοῖς Διονυσίοις, Φρύγιον ποιεῖν ὀδμὴν τοῖς αἰσθανομέ-
νοις.

Αρποκρατίων , Lexicon in decem oratores Atticos P. 86, li. 16

“δεκάς.” Ἀριστοτέλης δ' ἐν Ἀθηναίων πολιτείᾳ Ἄνυτόν φησι κατα-

δεῖξαι τὸ δεκάζειν τὰ δικαστήρια.
Δέκα καὶ 8δεκαδοῦχος: Ἰσοκράτης ἐν τῇ πρὸς Καλλίμαχον
παραγραφῇ “ἦρχον μὲν γὰρ οἱ ιʹ οἱ μετὰ τοὺς λʹ καταστάντες.”
περὶ τῶν μετὰ τὴν κατάλυσιν τῶν λʹ Ἀθήνησι χειροτονηθέντων ἀν-
δρῶν ιʹ καὶ τῶν ἑξῆς εἴρηκεν Ἀνδροτίων ἐν τῇ γʹ. ἐκαλεῖτο μέντοι
 328

τούτων ἕκαστος τῶν ἀρχόντων δεκαδοῦχος, ὡς δῆλον ποιεῖ Λυσίας ἐν

τῷ περὶ τοῦ Διογένους κλήρου.
Δεκαδαρχία: Ἰσοκράτης. τὰς μὲν ὑπὸ Λακεδαιμονίων κατα-
σταθείσας ἐν ταῖς πόλεσι δεκαδαρχίας συνεχῶς ὀνομάζουσιν οἱ ἱστο-
ρικοὶ, ὁ μέντοι Ἰσοκράτης ἐν τῷ Παναθηναϊκῷ τρόπον τινὰ ἐξηγήσατο
τοὔνομα· φησὶ γὰρ ὅτι Λακεδαιμόνιοι ιʹ μόνον ἄνδρας κυρίους ἑκά-
στης πόλεως ἐποίησαν. Φίλιππος μέντοι παρὰ Θετταλοῖς δεκαδαρ-
χίαν οὐ κατέστησεν, ὡς γέγραπται ἐν ϛʹ Φιλιππικῷ Δημοσθένους,
ἀλλὰ τετραρχίαν.
Δεκατεύειν: Δημοσθένης κατ' Ἀνδροτίωνος “οὐ γὰρ αὐτοὺς δε-
“κατεύοντες” ἀντὶ τοῦ τὴν δεκάτην εἰσπραττόμενοι καὶ οἷον λαφυ-
ραγωγοῦντες· τὰ γὰρ ἐκ τῶν πολεμίων ληφθέντα ἐδεκάτευον τοῖς
θεοῖς. Δημοσθένους δ' ἐν τῷ κατὰ Μέδοντος περί τινος παρθένου λέ-
γοντος οὕτως “οὐ δεκατεῦσαι ταύτην οὐδὲ μυῆσαι,” Δίδυμος ὁ γραμ-
ματικὸς περὶ τούτου βιβλίον γράψας φησὶν ὅτι τὸ δεκατεῦσαι

Αρποκρατίων , Lexicon in decem oratores Atticos P. 165, li. 12

Καβύλη: Δημοσθένης ἐν ηʹ Φιλιππικῶν. χωρίον ἐστὶ τῆς Θρᾴ-

κης, ὥς φησι Θεόπομπός τε ἐν μζʹ καὶ Ἀναξιμένης ἐν ηʹ Φιλιππι-
κῶν. οὗτος δέ φησιν αὐτὸ ἱδρύσθαι πρὸς τῷ Τάξῳ ποταμῷ κατὰ
μέσον τῆς Θρᾴκης.
Καδίσκος: Ἰσαῖος ἐν τῷ περὶ τοῦ Ἁγνίου κλήρου. ἀγγεῖόν τι
εἰς ὃ ἐψηφοφόρουν οἱ δικασταὶ οὕτως ἔλεγον. Φρύνιχος Μούσαις
ἰδοὺ, δέχου τὴν ψῆφον. ὁ καδίσκος δέ σοι
ὁ μὲν ἀπολύων οὗτος, ὁ δ' ἀπολλὺς ὁδί.
Καδμεία: Ἰσοκράτης Πανηγυρικῷ. τῆς Καδμείας καὶ οἱ ἄλλοι
ῥήτορες πολλάκις μνημονεύουσι, λέγεται δὲ οὕτως ἡ τῶν Θηβαίων
ἀκρόπολις, ὡς παρὰ πᾶσι σχεδὸν τοῖς ἱστορικοῖς ὡμολόγηται.
Καθάρσιον: Αἰσχίνης κατὰ Τιμάρχου. ἔθος ἦν Ἀθήνησι καθαί-
ρειν τὴν ἐκκλησίαν καὶ τὰ θέατρα καὶ ὅλως τὰς τοῦ δήμου συνόδους
μικροῖς πάνυ χοιριδίοις, ἅπερ ὠνόμαζον καθάρσια. τοῦτο δ' ἐποίουν
οἱ λεγόμενοι περιστίαρχοι, οἵπερ ὠνομάσθησαν οὕτως ἤτοι ἀπὸ τοῦ
περιστείχειν ἢ ἀπὸ τῆς ἑστίας.
Καθελών: Δημοσθένης ἐν τῷ κατ' Ἀριστοκράτους φησὶν “ἢ ἐν
“ὁδῷ καθελών” ἀντὶ τοῦ ἀνελὼν ἢ ἀποκτείνας. ἐχρήσαντο δὲ οὕτω
τῷ ὀνόματι καὶ ἄλλοι, ὡς καὶ Στησίχορος ἐν Ἰλιοπέρσιδι καὶ Σοφο-
κλῆς ἐν Εὐμήλῳ.

Αρποκρατίων , Lexicon in decem oratores Atticos P. 175, li. 4

 329

τὰ Μακεδονικὰ φρονούντων ἦν εἴρηκε καὶ Θεόπομπος ἐν ιεʹ Φι-

λιππικῶν.
Κέρκουρος: εἶδος τι νεώς· Δείναρχος Τυρρηνικῷ.
Κέρκωψ: Αἰσχίνης ἐν τῷ περὶ τῆς πρεσβείας. ἐν τοῖς εἰς
Ὅμηρον ἀναφερομένοις Κέρκωψιν δηλοῦται ὡς ἐξαπατητῆρές τε ἦσαν
καὶ ψεῦσται οἱ Κέρκωπες· Ξεναγόρας δὲ εἰς πιθήκους αὐτοὺς μετα-
βαλεῖν φησι, καὶ τὰς Πιθηκούσσας νήσους ἀπ' αὐτῶν κληθῆναι.
Αἰσχρίων δὲ ὁ Σάμιος ἐν τοῖς ἰάμβοις καὶ τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἀνα-
γράφει, Κάνδουλον καὶ Ἄτλαντον.
Κεινέας: Δημοσθένης ἐν τῷ ὑπὲρ Κτησιφῶντος. ὡμολόγηται
καὶ παρὰ τοῖς ἱστορικοῖς ὅτι Κεινέας εἷς ἦν τῶν προϊεμένων Φιλίππῳ
τὰ Θετταλῶν πράγματα, καὶ μάλιστα Θεοπόμπῳ ἐν αʹ, ἅμα καὶ
διεξερχομένῳ τὰ περὶ τὸν ἄνδρα.
Κερσοβλέπτης: πολλάκις τούτου μνημονεύουσιν οἱ ῥήτορες,
ὥσπερ καὶ Δημοσθένης κατ' Ἀριστοκράτους. ἦν δὲ παῖς Κότυος, καὶ
νεώτατος ὢν βασιλεὺς κατεστάθη ὑπὸ τοῦ πατρὸς Θρᾴκης. ὅτι δὲ
καὶ περὶ Χερρονήσου ποτὲ ἐπολέμησεν Ἀθηναίοις δηλοῖ καὶ Ἰσοκρά-
της ἐν τῷ περὶ εἰρήνης.

Αρποκρατίων , Lexicon in decem oratores Atticos P. 194, li. 18

λουμένη· εἰσὶ δὲ τὸν ἀριθμὸν δέκα, οἳ τὰς εὐθύνας τῶν διῳκημένων

ἐκλογίζονται ἐν ἡμέραις τριάκοντα, ὅταν τὰς ἀρχὰς ἀποθῶνται οἱ
ἄρχοντες· Δημοσθένης ἐν τῷ ὑπὲρ Κτησιφῶντος. διείλεκται περὶ
τούτων Ἀριστοτέλης ἐν τῇ Ἀθηναίων πολιτείᾳ, ἔνθα δείκνυται ὅτι
διαφέρουσι τῶν εὐθύνων. μέμνηνται τῆς ἀρχῆς καὶ οἱ κωμικοί· Εὔ-
πολις Πόλεσιν
ἄνδρες λογισταὶ τῶν ὑπευθύνων χορῶν.
λογιστήρια δ' ἐστὶ τὰ τῶν λογιστῶν ἀρχεῖα, ὡς Δείναρχος ἐν τῷ
κατὰ Τιμοκράτους καὶ Ἀνδοκίδης ἐν τῷ περὶ τῶν μυστηρίων
δηλοῦσιν.
Λογοποιός: ὁ ὑφ' ἡμῶν ἱστορικὸς λεγόμενος· Ἰσοκράτης Βουσί-
ριδι καὶ Ἡρόδοτος ἐν τῷ βʹ.
Λόγου τυχεῖν: ἀντὶ τοῦ ἐπαίνου Δημοσθένης ἐν τῷ ὑπὲρ Κτησι-
φῶντος.
Λοιδίας: Αἰσχίνης ἐν τῷ περὶ τῆς πρεσβείας. ὅτι Μακεδονίας
ἐστὶ ποταμὸς ἄλλοι τε ἱστοροῦσι καὶ Ἑκαταῖος ἐν περιόδῳ Εὐ-
ρώπης.
Λουτροφόρος καὶ 8λουτροφορεῖν: ἔθος ἦν τοῖς γαμοῦσι λουτρὰ
μεταπέμπεσθαι ἑαυτοῖς κατὰ τὴν τοῦ γάμου ἡμέραν, ἔπεμπον δ' ἐπὶ
ταῦτα τὸν ἐγγύτατα γένους παῖδα ἄρρενα, καὶ οὗτοι ἐλουτροφόρουν.
 330

Αρποκρατίων , Lexicon in decem oratores Atticos P. 208, li. 9

δαιμονίων πολιτείᾳ. φησὶ δὲ ὡς εἰσὶ μόραι ἓξ ὠνομασμέναι, καὶ

διῄρηνται εἰς τὰς μόρας Λακεδαιμόνιοι πάντες. Ξενοφῶν δὲ ἐν τῇ
Λακώνων πολιτείᾳ φησὶν “ἑκάστη δὲ τῶν πολιτικῶν μορῶν ἔχει πο-
“λέμαρχον ἕνα, λοχαγοὺς δʹ, πεντηκοστύας ηʹ, ἐνωμοτάρχας ιϛʹ.”
Μυλωθρός: ὁ μυλῶνα κεκτημένος καὶ ἐργαζόμενος ἐν αὐτῷ· Δεί-
ναρχος ἐν τῷ κατὰ Καλλισθένους πολλάκις. ἔστι δὲ καὶ παρὰ τοῖς
κωμικοῖς πολὺ τοὔνομα.
Μύριοι ἐν Μεγάληι πόλει: Δημοσθένης ἐν τῷ κατ' Αἰσχίνου.
συνέδριόν ἐστι κοινὸν Ἀρκάδων ἁπάντων, οὗ πολλάκις μνημονεύουσιν
οἱ ἱστορικοί. διείλεκται δὲ περὶ αὐτῶν καὶ Ἀριστοτέλης ἐν τῇ κοινῇ
Ἀρκάδων πολιτείᾳ, ἀρχόμενος τοῦ βιβλίου.
Μύρτανον: Δημοσθένης ὑπὲρ Κτησιφῶντος. φρούριον ἦν ἐν
Θρᾴκῃ, ὡς Μαρσύας ὁ πρεσβύτερος ἐν ζʹ Μακεδονικῶν καὶ Ἀναξιμέ-
νης ἐν Φιλιππικοῖς.
Μύρτις: Δημοσθένης ἐν τῷ ὑπὲρ Κτησιφῶντος καταλέγων τοὺς
προδεδωκότας ἑκάστην πόλιν φησὶν “Ἀργείους Μύρτις, Τελέδαμος,
“Μνασέας.” Θεόπομπος δ' ἐν τῇ ναʹ Πασέαν καὶ Ἀμυρταῖον ὀνομά-
ζει τῶν Ἀργείων τοὺς μακεδονίζοντας. ἰδεῖν οὖν εἰ γραφικά ἐστιν
ἁμαρτήματα.

Εκαταίος Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 3a,264,T, fragm.7c, li. 2

ξανδρον δὲ τεθνάναι πάντες ὁμολογοῦσιν ἐπὶ τῆς ριδ ὀλυμπιάδος. δῆλον

οὖν ὅτι καὶ κατ' ἐκεῖνον καὶ κατὰ Ἀλέξανδρον ἤκμαζεν ἡμῶν τὸ ἔθνος.
λέγει τοίνυν ὁ Ἑκαταῖος (F 21) .... – – 1, 213: ὅτι δὲ οὐκ ἀγνοοῦντες
ἔνιοι τῶν συγγραφέων τὸ ἔθνος ἡμῶν, ἀλλ'
ὑπὸ φθόνου τινὸς ἢ δι' ἄλλας αἰτίας οὐχ ὑγιεῖς τὴν μνήμην παρέλιπον,
τεκμήριον οἶμαι παρέ-
ξειν· Ἱερώνυμος γάρ, ὁ τὴν περὶ τῶν διαδόχων ἱστορίαν συγγεγραφὼς
(154 T 6) κατὰ τὸν αὐτὸν μὲν ἦν Ἑκαταίωι χρόνον, φίλος δ' ὢν Ἀντιγόνου
τοῦ βασιλέως τὴν Συρίαν ἐπε-τρόπευεν· (214) ἀλλ' ὅμως Ἑκαταῖος μὲν καὶ
βιβλίον ἔγραψεν περὶ ἡμῶν, Ἱερώνυμος δ'
οὐδαμοῦ κατὰ τὴν ἱστορίαν ἐμνημόνευσε.
ORIGEN. c. Cels. 1, 15: καὶ Ἑκαταίου δὲ
τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται περὶ Ἰουδαίων βιβλίον, ἐν ὧι προστίθεται μᾶλλόν
πως ὡς σοφῶι τῶι ἔθνει ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα ἐν τῶι περὶ
Ἰουδαίων συγγράμματι πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν εἰ τοῦ ἱστορικοῦ ἐστι τὸ
σύγγραμμα, δεύτερον δὲ λέγειν ὅτι εἴπερ ἔστιν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν
συνηρπάσθαι ἀπὸ τῆς παρὰ Ἰουδαίοις
πιθανότητος καὶ συγκατατεθεῖσθαι αὐτῶν τῶι λόγωι.
JOSEPH. AJ 1, 158: μνημονεύει δὲ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἀβράμου Βηρως-
 331

σός (III C u. Assyrien), οὐκ ὀνομάζων λέγων δ' οὕτως .... (159) Ἑκαταῖος
δὲ καὶ τοῦ μνησθῆναι πλεῖόν τι πεποίηκε· βιβλίον γὰρ περὶ αὐτοῦ
συνταξάμενος κατέλιπε. CLEM. AL. Strom. 5, 113, 1: Ἑκαταῖος ὁ τὰς
ἱστορίας συνταξάμενος ἐν τῶι κατ' Ἄβραμον
καὶ τοὺς Αἰγυπτίους (F 24).

Εκαταίος Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 3a,264,T, fragm.7c, li. 4

21) ....
– – 1, 213: ὅτι δὲ οὐκ ἀγνοοῦντες ἔνιοι τῶν συγγραφέων τὸ ἔθνος
ἡμῶν, ἀλλ'
ὑπὸ φθόνου τινὸς ἢ δι' ἄλλας αἰτίας οὐχ ὑγιεῖς τὴν μνήμην παρέλιπον,
τεκμήριον οἶμαι παρέ-
ξειν· Ἱερώνυμος γάρ, ὁ τὴν περὶ τῶν διαδόχων ἱστορίαν συγγεγραφὼς
(154 T 6) κατὰ τὸν
αὐτὸν μὲν ἦν Ἑκαταίωι χρόνον, φίλος δ' ὢν Ἀντιγόνου τοῦ βασιλέως τὴν
Συρίαν ἐπε-
τρόπευεν· (214) ἀλλ' ὅμως Ἑκαταῖος μὲν καὶ βιβλίον ἔγραψεν περὶ ἡμῶν,
Ἱερώνυμος δ'
οὐδαμοῦ κατὰ τὴν ἱστορίαν ἐμνημόνευσε.
ORIGEN. c. Cels. 1, 15: καὶ Ἑκαταίου δὲ
τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται περὶ Ἰουδαίων βιβλίον, ἐν ὧι προστίθεται μᾶλλόν
πως ὡς σοφῶι
τῶι ἔθνει ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα ἐν τῶι περὶ Ἰουδαίων
συγγράμματι
πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν εἰ τοῦ ἱστορικοῦ ἐστι τὸ σύγγραμμα, δεύτερον
δὲ λέγειν ὅτι εἴπερ ἔστιν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν συνηρπάσθαι ἀπὸ τῆς παρὰ
Ἰουδαίοις
πιθανότητος καὶ συγκατατεθεῖσθαι αὐτῶν τῶι λόγωι.
JOSEPH. AJ 1, 158: μνημονεύει δὲ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἀβράμου Βηρως-
σός (III C u. Assyrien), οὐκ ὀνομάζων λέγων δ' οὕτως .... (159) Ἑκαταῖος
δὲ καὶ τοῦ
μνησθῆναι πλεῖόν τι πεποίηκε· βιβλίον γὰρ περὶ αὐτοῦ συνταξάμενος
κατέλιπε. CLEM. AL. Strom. 5, 113, 1: Ἑκαταῖος ὁ τὰς ἱστορίας
συνταξάμενος ἐν τῶι κατ' Ἄβραμον
καὶ τοὺς Αἰγυπτίους (F 24). AGATHARCHIDES. (De M. r.) – PHOT. Bibl.
250 p. 454 b 30: τῆς ὅλης οἰκου-
μένης ἐν τέτταρσι κυκλιζομένης μέρεσιν .... τὰ μὲν πρὸς ἑσπέραν ἐξείργασται
Λύκος (III B u.

Εκαταίος Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 3a,264,F, fragm.23, li. 8

 332

εἴ τινες ἦσαν αἰχμάλωτοι παρ' αὐτῶι τῶν ἡμετέρων πάντας ἀπέδωκεν, ἀλλὰ
καὶ χρήματα
πολλάκις ἐδωρήσατο, καὶ τὸ μέγιστον ἐπιθυμητὴς ἐγένετο τοῦ γνῶναι τοὺς
ἡμετέρους
νόμους καὶ ταῖς τῶν ἱερῶν γραφῶν βίβλοις ἐντυχεῖν. (46) ἔπεμψε γοῦν
ἀξιῶν ἄνδρας
ἀποσταλῆναι τοὺς ἑρμηνεύσοντας αὐτῶι τὸν νόμον, καὶ τοῦ γραφῆναι ταῦτα
καλῶς τὴν
ἐπιμέλειαν ἐπέταξεν οὐ τοῖς τυχοῦσιν, ἀλλὰ Δημήτριον τὸν Φαληρέα καὶ
Ἀνδρέαν καὶ
Ἀριστέα, (47) τὸν μὲν παιδείαι τῶν καθ' ἑαυτὸν διαφέροντα Δημήτριον, τοὺς
δὲ τὴν τοῦ
σώματος αὐτοῦ φυλακὴν ἐγκεχειρισμένους, ἐπὶ τῆς ἐπιμελείας ταύτης ἔταξεν.
ARIST. ad Aristocr. ep. 31
δέον δ' ἐστὶ καὶ ταῦθ' ὑπάρχειν παρά σοι διηκριβω-
μένα διὰ τὸ καὶ φιλοσοφωτέραν εἶναι καὶ ἀκέραιον τὴν νομοθεσίαν ταύτην
ὡς ἂν οὖσαν
θείαν. διὸ πόρρω γεγόνασιν οἵ τε συγγραφεῖς καὶ ποιηταὶ καὶ τὸ τῶν
ἱστορικῶν πλῆθος
τῆς ἐπιμνήσεως τῶν προειρημένων βιβλίων καὶ τῶν κατ' αὐτὰ
πεπολιτευμένων [καὶ πολι-
τευομένων] ἀνδρῶν, διὸ τὸ ἁγνήν τινα καὶ σεμνὴν εἶναι τὴν ἐν αὐτοῖς
θεωρίαν, ὥς φησιν
Ἑκαταῖος ὁ Ἀβδηρίτης.
CLEM. AL. Strom. 5, 113, 1 (EUSEB. PE 13, 13, 40): (112, 4)
ναὶ μὴν καὶ ἡ τραγωιδία ἀπὸ τῶν εἰδώλων ἀποσπῶσα εἰς τὸν οὐρανὸν
ἀναβλέπειν διδάσκει. ὁ μὲν Σοφοκλῆς (F 1025 N2), ὥς φησιν Ἑκαταῖος ὁ τὰς ἱστορίας
συνταξάμενος ἐν τῶι Κατ' Ἄβραμον καὶ τοὺς Αἰγυπτίους, ἄντικρυς ἐπὶ τῆς σκηνῆς ἐκβοᾶι· «εἷς ταῖς ἀληθείαι-
σιν, εἷς ἐστιν θεός, / ὃς οὐρανόν τε ἔτευξε καὶ γαῖαν μακρὴν / πόντου τε χαροπὸν οἶδμα καὶ
ἀνέμων βίας. / θνητοὶ δὲ πολλοὶ καρδίαν πλανώμενοι, / ἱδρυσάμεσθα πημάτων παραψυχὴν /

Εκαταίος Αποσπάσματα Fragm.16, li. 1

IOSEPH. c. Ap. I 183 Ἑ. δὲ ὁ Ἀβδηρίτης ἀνὴρ φιλόσοφος ἅμα

καὶ περὶ τὰς πράξεις ἱκανώτατος Ἀλεξάνδρωι τῶι βασιλεῖ συνακμάσας καὶ
Πτολε-
μαίωι τῶι Λάγου συγγενόμενος οὐ παρέργως, ἀλλὰ περὶ αὐτῶν Ἰουδαίων
συγγέ-
γραφε βιβλίον. 184 – 204; I 214 Ἑ. μὲν καὶ βιβλίον ἔγραψεν
περὶ ἡμῶν.
Abraham Ant. I 158. 159
μνημονεύει δὲ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἀβράμου Βηρωσός ... Ἑ. δὲ καὶ τοῦ
 333

μνησθῆναι
πλεῖόν τι πεποίηκε· βιβλίον γὰρ περὶ αὐτοῦ συνταξάμενος κατέλιπε. Vgl.
CLEM.
Strom. V [II 402, 20 St.] ὁ μὲν Σοφοκλῆς, ὥς φησιν Ἑ. ὁ τὰς ἱστορίας
συνταξάμενος ἐν τῶι κατ' Ἄβραμον καὶ τοὺς Αἰγυπτίους....
ORIG. c. Cels. I 15 καὶ Ἑκαταίου δὲ τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται Περὶ
Ἰουδαίων βιβλίον, ἐν ὧι προστίθεται μᾶλλόν πως ὡς σοφῶι τῶι ἔθνει ἐπὶ
τοσοτον, ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα ἐν τῶι Περὶ Ἰουδαίων συγγράμματι
πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν, εἰ τοῦ ἱστορικοῦ ἐστι τὸ σύγγραμμα, δεύτερον
δὲ λέγειν ὅτι, εἴπερ ἔστιν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν συνηρπάσθαι ἀπὸ τῆς παρὰ
Ἰουδαίοις πιθανότητος καὶ συγκατατεθεῖσθαι αὐτῶν τῶι λόγωι.

Εκαταίος Αποσπάσματα Fragm.16, li. 4

γραφε βιβλίον. 184 – 204; I 214 Ἑ. μὲν καὶ βιβλίον ἔγραψεν

περὶ ἡμῶν.
Abraham Ant. I 158. 159
μνημονεύει δὲ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἀβράμου Βηρωσός ... Ἑ. δὲ καὶ τοῦ
μνησθῆναι
πλεῖόν τι πεποίηκε· βιβλίον γὰρ περὶ αὐτοῦ συνταξάμενος κατέλιπε. Vgl.
CLEM.
Strom. V [II 402, 20 St.] ὁ μὲν Σοφοκλῆς, ὥς φησιν Ἑ. ὁ τὰς ἱστορίας
συνταξά-
μενος ἐν τῶι κατ' Ἄβραμον καὶ τοὺς Αἰγυπτίους....
ORIG. c. Cels. I 15 καὶ Ἑκαταίου δὲ τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται Περὶ
Ἰουδαίων βιβλίον, ἐν ὧι προστίθεται μᾶλλόν πως ὡς σοφῶι τῶι ἔθνει ἐπὶ
τοσοῦ-
τον, ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα ἐν τῶι Περὶ Ἰουδαίων συγγράμματι πρῶτον
μὲν
ἀμφιβάλλειν, εἰ τοῦ ἱστορικοῦ ἐστι τὸ σύγγραμμα, δεύτερον δὲ λέγειν ὅτι,
εἴπερ
ἔστιν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν συνηρπάσθαι ἀπὸ τῆς παρὰ Ἰουδαίοις
πιθανότητος καὶ συγκατατεθεῖσθαι αὐτῶν τῶι λόγωι.

Ἡγήσιππος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.5, li. 3

παντοδαπὴν θοίνην ἑτοιμασάμενος συγκατακλίνει καὶ
τὴν Λαοδίκην αὐτῷ, φάμενος μίαν εἶναι τῶν τοῦ βασι-
λέως παλλακίδων. Καὶ Λαοδίκη μὲν οὕτως ἐξέπλησε τὴν
ἐπιθυμίαν, χρόνου δὲ προϊόντος γίγνεται τῷ Ἀκάμαντι
 334

υἱὸς Μούνιτος, ὃν ὑπ' Αἴθρᾳ τραφέντα μετὰ Τροίας

ἅλωσιν διεκόμισεν ἐπ' οἴκου· καὶ αὐτὸν θηρεύοντα ἐν
Ὀλύνθῳ τῆς Θρᾴκης ὄφις ἀνεῖλεν.

INCERTA.

Etym. M.: Ἀγὼ ἡ ναῦς εἴρηται ὅτι

ἐν Ἄργει τῇ πόλει κατεσκευάσθη, ὡς Ἡγήσιππος
ὁ ἱστορικός.
Schol. Vatican. Eurip. Rhes. 28: Διττὰς δὲ τὰς
Εὐρώπας ἀναγράφουσιν ἔνιοι· μίαν μὲν Ὠκεανίδα ....
ἑτέραν δὲ Φοίνισσαν καὶ Ἀγήνορος ... Εἰσὶ δὲ οἳ καὶ τρί-
την ἀναγράφουσι, καθάπερ Ἡγήσιππος ἐν τοῖς Παλλη-
νιακοῖς γράφων οὕτως· «Κάδμος σὺν τῇ μητρὶ τῆς Εὐ-
ρώπης Τηλεφάνῃ ἐπῄει πρὸς Ἀθήνας (?) καὶ
ἐπυνθάνετο Εὐρώπην ἔχεσθαι ἐν Θρᾴκῃ, καὶ οὕτως ἀφί-
κετο εἰς τὴν καταντιπέραν ἤπειρον, καὶ ἦρχεν ἐν τῇ χώρᾳ
ταύτῃ πάντων. Εὐρώπη [δὲ] τοῦ ἀνδρὸς ἀπολειφθεῖσα
οὐχ ἡ Φοίνικος, ἀλλ' ἐπιχωρία τις γυνὴ, ἀφ' ἧς καὶ

Heraclides Ponticus Phil., Αποσπάσματα Fragm.22, li. 23

γραμματικὰ δὲ
περὶ τῆς Ὁμήρου καὶ Ἡσιόδου ἡλικίας αʹ βʹ· περὶ Ἀρχιλόχου καὶ
Ὁμήρου αʹ βʹ·
καὶ μουσικὰ δὲ
περὶ τῶν παρ' Εὐριπίδῃ καὶ Σοφοκλεῖ αʹ βʹ γʹ· περὶ μουσικῆς αʹ βʹ· λύσεων
Ὁμηρικῶν αʹ βʹ· θεωρηματικὸν αʹ· περὶ τῶν τριῶν τραγῳδοποιῶν αʹ·
χαρακ-
τῆρες αʹ· περὶ ποιητικῆς καὶ τῶν ποιητῶν αʹ· περὶ στοχασμοῦ αʹ·
προοπτικῶν αʹ·
Ἡρακλείτου ἐξηγήσεις δʹ· πρὸς τὸν Δημόκριτον ἐξηγήσεις αʹ· λύσεων
ἐριστι-
κῶν αʹ βʹ· ἀξίωμα αʹ· περὶ εἰδῶν αʹ· λύσεις αʹ· ὑποθῆκαι αʹ· πρὸς
Διονύσιον αʹ·
ῥητορικὰ δὲ
περὶ τοῦ ῥητορεύειν ἢ Πρωταγόρας.
ἱστορικὰ
περὶ τῶν Πυθαγορείων καὶ περὶ εὑρημάτων.
τούτων τὰ μὲν κωμικῶς πέπλακεν ὡς τὸ περὶ ἡδονῆς καὶ περὶ
σωφροσύνης,
τὰ δὲ τραγικῶς ὡς τὸ περὶ τῶν καθ' Ἅιδην καὶ τὸ περὶ εὐσεβείας καὶ τὸ
 335

περὶ
ἐξουσίας.
ἔστι δ' αὐτῷ καὶ μεσότης ... διαλεγομένων (fr. 25). ἀλλὰ καὶ γεωμετρικά
ἐστιν αὐτοῦ καὶ διαλεκτικά.
Proclus In Platonis Parmenidem comment. IV p. 54 Cousin:
τὸ δὲ παντελῶς ἀλλότρια τὰ προοίμια τῶν ἑπομένων εἶναι καθάπερ τὰ τῶν
Ἡρακλείδου τοῦ Ποντικοῦ καὶ Θεοφράστου διαλόγων πᾶσαν ἀνιᾷ κρίσεως
μετέχουσαν ἀκοήν.

(Ερένιος Φίλων ιστορικός De diversis verborum significationibus (=

Περὶ διαφόρους σημασίας) (epitome operis Herennii Philonis) (e c
Alphabetic letter nu, entry 122, li. 2.

...τοῖς θεοῖς, μηροὶ δὲ τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα.

μνᾶται καὶ μνηστεύεται διαφέρει. μνᾶται μὲν ὁ
ἀνὴρ γυναῖκα, μνηστεύεται δὲ ἡ γυνὴ ἄνδρα.
ἀρχὴ τοῦ ν
νεαρὸν νεαλοῦς καὶ προσφάτου διαφέρει. νεαρὸν μὲν
γάρ ἐστι τὸ νεωστὶ ὕδωρ κομισθέν· ἔγκειται γὰρ τῇ λέξει τὸ
ἀρύειν. πρόσφατον δὲ τὸ κρέας· πεποίηται γὰρ ἀπὸ τοῦ φάσαι,
ὅ ἐστι φονεῦσαι· ὅθεν καὶ τὸ φάσγανον. νεαλὲς δὲ τὸ νεωστὶ
ἑαλωκός, οἷον ἰχθύς· δύναται δὲ καὶ τὸ ἁλσὶ νεωστὶ πεπασμένον.
νῆες τῶν πλοίων διαφέρει. Δίδυμος (p. 321 Schmidt)
ἐν Ἱστορικῷ φησιν οὕτως· ὅτι διαφέρουσιν αἱ νῆες τῶν πλοίων.
αἱ μὲν γὰρ ν̣η= ̣ ε̣/σ̣ εἰσι στρογγύλαι, αἱ δὲ στρατιώτιδες. Ἀριστο-
τέλης (fr. 614 R.) δέ φησιν ἐν τοῖς Δικαιώμασι τῶν πόλεων
οὕτως· ‘ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον Ἀλέξανδρος ὁ Μολοττός,
αὐτὸν καταπεμψαμένων Ταραντίνων ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς βαρβά-
ρους πόλεμον, ἐξέπλευσε ναυσὶ μὲν πεντεκαίδεκα, πλοίοις δὲ
συχνοῖς ἱππαγωγοῖς καὶ στρατιωτικοῖς’.
νηρεΐδας καὶ Νηρέως θυγατέρας φασὶ διαφέρειν.
Δίδυμος (p. 300 schmidt) ἐν Ὑπομνήματι Βακχυλίδου Ἐπινί-
κων (cf. 1, 8 et 13, 123 Sn. – M.) κατὰ λέξιν· ‘εἰσὶ τοίνυν οἵ
φασι διαφέρειν τὰς Νηρεΐδας τῶν Νηρέως θυγατέρων, καὶ

(Ερένιος Φίλων ιστορικός Αποσπάσματα

Volume-Jacobyʹ-F 3c,790,F, fragm.9, li. 6

δαίοις ἐν τοῖς μυστικοῖς αὐτὸν λέγεσθαι Ἰάω ἀντὶ τοῦ φῶς νοητὸν τῆι
Φοινίκων
γλώσσηι, ὥς φησιν Ἑρέννιος. καὶ Σαβαὼθ δὲ πολλαχοῦ λέγεται, οἷον ὁ
ὑπὲρ τοὺς
ἑπτὰ πόλους (τουτέστιν ὁ δημιουργός). πολλαὶ μὲν οὖν οὕτω περὶ αὐτοῦ
 336

δόξαι, κρείττους
δὲ μᾶλλον οἱ ἄγνωστον αὐτὸν καὶ ἄδηλον θεολογοῦντες. ὅτι δὲ
σφάλλονται οἱ Διόνυσον
αὐτὸν εἶναι νομίζοντες .... ἐξ αὐτῶν ἄν τις τῶν παρ' αὐτοῖς νομίμων λάβοι
....
ORIGENES c. Cels. 1, 15 p. 67, 21 Koetschau: πόσωι δὲ βελτίων
Κέλσου ... ὁ Πυθαγόρειος Νουμήνιος, ὅστις ἐν τῶι πρώτωι Περὶ τἀγαθοῦ
λέγων περὶ
τῶν ἐθνῶν ὅσα περὶ τοῦ θεοῦ ὡς ἀσωμάτου διείληφεν, ἐγκατέταξεν αὐτοῖς
καὶ Ἰουδαί-
ους ..... λέγεται δὲ καὶ Ἕρμιππον (IV) ἐν τῶι πρώτωι Περὶ νομοθετῶν
ἱστορηκέναι Πυθαγόραν τὴν ἑαυτοῦ φιλοσοφίαν ἀπὸ Ἰουδαίων εἰς
Ἕλληνας ἀγαγεῖν. καὶ Ἑκαταίου δὲ τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται Περὶ
Ἰουδαίων βιβλίον (264 T 7c), ἐν ὧι προστίθεται
μᾶλλόν πως ὡς σοφῶι τῶι ἔθνει ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα
ἐν τῶι Περὶ Ἰουδαίων συγγράμματι πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν,
εἰ τοῦ ἱστορικοῦ ἐστι τὸ σύγγραμμα, δεύτερον δὲ λέγειν ὅτι
εἴπερ ἔστιν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν συνηρπάσθαι ἀπὸ τῆς παρὰ
Ἰουδαίοις πιθανότητος, καὶ συγκατατεθεῖσθαι αὐτῶν τῶι λόγωι.
EUSEB. P.E. 1, 10, 42: (F 2) ὁ δ' αὐτὸς ἐν τῶι Περὶ Ἰου-
δαίων συγγράμματι ἔτι καὶ ταῦτα περὶ τοῦ Κρόνου γράφει·
(43) «Τάαυτος, ὃν Αἰγύπτιοι προσαγορεύουσι Θωύθ, σοφίαι
διενεγκὼν παρὰ τοῖς Φοίνιξι, πρῶτος τὰ κατὰ τὴν θεοσέβειαν
ἐκ τῆς τῶν χυδαίων ἀπειρίας εἰς ἐπιστημονικὴν ἐμπειρίαν

(Ερένιος Φίλων ιστορικός Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 3c,790,F,

fragm.9, li. 9.

δὲ μᾶλλον οἱ ἄγνωστον αὐτὸν καὶ ἄδηλον θεολογοῦντες. ὅτι δὲ

σφάλλονται οἱ Διόνυσον
αὐτὸν εἶναι νομίζοντες .... ἐξ αὐτῶν ἄν τις τῶν παρ' αὐτοῖς νομίμων λάβοι
....
ORIGENES c. Cels. 1, 15 p. 67, 21 Koetschau: πόσωι δὲ βελτίων
Κέλσου ... ὁ Πυθαγόρειος Νουμήνιος, ὅστις ἐν τῶι πρώτωι Περὶ τἀγαθοῦ
λέγων περὶ
τῶν ἐθνῶν ὅσα περὶ τοῦ θεοῦ ὡς ἀσωμάτου διείληφεν, ἐγκατέταξεν αὐτοῖς
καὶ Ἰουδαί-
ους ..... λέγεται δὲ καὶ Ἕρμιππον (IV) ἐν τῶι πρώτωι Περὶ νομοθετῶν
ἱστορηκέναι
Πυθαγόραν τὴν ἑαυτοῦ φιλοσοφίαν ἀπὸ Ἰουδαίων εἰς Ἕλληνας ἀγαγεῖν.
καὶ Ἑκαταίου δὲ
τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται Περὶ Ἰουδαίων βιβλίον (264 T 7c), ἐν ὧι
 337

προστίθεται
μᾶλλόν πως ὡς σοφῶι τῶι ἔθνει ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα
ἐν τῶι Περὶ Ἰουδαίων συγγράμματι πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν,
εἰ τοῦ ἱστορικοῦ ἐστι τὸ σύγγραμμα, δεύτερον δὲ λέγειν ὅτι
εἴπερ ἔστιν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν συνηρπάσθαι ἀπὸ τῆς παρὰ
Ἰουδαίοις πιθανότητος, καὶ συγκατατεθεῖσθαι αὐτῶν τῶι λόγωι.
EUSEB. P.E. 1, 10, 42: (F 2) ὁ δ' αὐτὸς ἐν τῶι Περὶ Ἰου-
δαίων συγγράμματι ἔτι καὶ ταῦτα περὶ τοῦ Κρόνου γράφει·
(43) «Τάαυτος, ὃν Αἰγύπτιοι προσαγορεύουσι Θωύθ, σοφίαι
διενεγκὼν παρὰ τοῖς Φοίνιξι, πρῶτος τὰ κατὰ τὴν θεοσέβειαν
ἐκ τῆς τῶν χυδαίων ἀπειρίας εἰς ἐπιστημονικὴν ἐμπειρίαν
διέταξεν, ὧι μετὰ γενεὰς πλείους (?) θεὸς Σουρμουβηλὸς Θουρώ
τε ἡ μετονομασθεῖσα Χούσαρθις (?) ἀκολουθήσαντες κεκρυμ-
μένην τοῦ Τααύτου καὶ ἀλληγορίαις ἐπεσκιασμένην τὴν.

Ερένιος Φίλων ιστορικός Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 3c,790,F,

fragm.13, li. 1.

διενεγκὼν παρὰ τοῖς Φοίνιξι, πρῶτος τὰ κατὰ τὴν θεοσέβειαν

ἐκ τῆς τῶν χυδαίων ἀπειρίας εἰς ἐπιστημονικὴν ἐμπειρίαν
διέταξεν, ὧι μετὰ γενεὰς πλείους (?) θεὸς Σουρμουβηλὸς Θουρώ
τε ἡ μετονομασθεῖσα Χούσαρθις (?) ἀκολουθήσαντες κεκρυμ-
μένην τοῦ Τααύτου καὶ ἀλληγορίαις ἐπεσκιασμένην τὴν θεο-
λογίαν ἐφώτισαν».
(44) καὶ μετὰ βραχέα φησίν· «ἔθος ἦν – κατέθυσεν» (= F 3b).
HELLADIOS Chrestomath. (PHOT. Bibl. p. 529 b 27): ὅτι φλυαρεῖ
καὶ οὗτος τὸν Μωσὴν Ἄλφα καλεῖσθαι, διότι ἀλφοῖς τὸ σῶμα κατάστικτος
ἦν, καὶ καλεῖ τοῦ ψεύδους τὸν Φίλωνα μάρτυρα.
ΣΟΎΔΑ s.v. Παλαίφατος Ἀβυδηνός· ἱστορικὸς (44 T 3) ....
γέγονε δὲ ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος· παιδικὰ δὲ Ἀριστοτέλους τοῦ
φιλοσόφου, ὡς Φίλων ἐν τῶι ει στοιχείωι τοῦ Περὶ παραδόξου
ἱστορίας βιβλίου α καὶ Θεόδωρος ὁ Ἰλιεὺς ἐν δευτέρωι Τρωικῶν (48 F
1).
ET. GEN. (ET. M. p. 227, 52; ET. GUD. p. 306, 16 Stef)
S V. γέρανος· ὁ ὄμβρος ὑπὸ Κυρηναίων παρὰ τὸ τὴν γῆν ῥαίνειν· οὕτως
Ἑρέννιος Φίλων ἐν τῶι Περὶ χρηστομαθίας· φησὶ δὲ τὴν δευτέραν
δασύνεσθαι. ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ. s.v. Ἀμισός· .... ἐν τῶι Πόντωι
... τὸ ἐθνικὸν Ἀμισηνός. λέγεται καὶ Ἀμίσιος, ὡς Φίλων ἐν τῶι Περὶ
πόλεων. ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ. s.v. Ἀνδανία· πόλις Μεσσήνης
ὁμώνυμος τῆι χώραι·
 338

(Ερένιος Φίλων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.6, li. 2

προσαγορεύουσι, βασιλεύων τῆς χώρας, καὶ

ὕστερον μετὰ τὴν τοῦ βίου τελευτὴν εἰς τὸν τοῦ Κρόνου
ἀστέρα καθιερωθεὶς ἐξ ἐπιχωρίας νύμφης Ἀνωβρὲτ
λεγομένης υἱὸν ἔχων μονογενῆ (ὃν διὰ τοῦτο Ἰεδοὺδ
ἐκάλουν, τοῦ μονογενοῦς οὕτως
ἔτι καὶ νῦν καλουμένου παρὰ τοῖς Φοίνιξι,) κινδύνων
ἐκ πολέμου μεγίστων κατειληφότων τὴν χώραν, βασι-
λικῷ κοσμήσας σχήματι τὸν υἱὸν βωμόν τε κατασκευά-
σας ἄσμενος κατέθυσε.»
Origenes C. Celsum I, 15:
Ἑκαταίου τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται περὶ Ἰουδαίων βιβλίον,
ἐν ᾧ προστίθεται μᾶλλον ὡς σοφῷ τῷ ἔθνει ἐπὶ τοσοῦ-
τον ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα ἐν τῷ Περὶ Ἰουδαίων
συγγράμματι πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν, εἰ τοῦ ἱστορι-
κοῦ ἐστὶ τὸ σύγγραμμα, δεύτερον δὲ λέγειν, ὅτι, εἴπερ
ἐστὶν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν συνηρπάσθαι ὑπὸ τῆς παρὰ
Ἰουδαίοις πιθανότητος καὶ συγκατατεθεῖσθαι αὐτῷ (αὐ-
τῶν?) τῷ λόγῳ.

(Ερένιος Φίλων ιστορικός Αποσπάσματα

Fragm.6, li. 6.

ἐκάλουν, τοῦ μονογενοῦς οὕτως

ἔτι καὶ νῦν καλουμένου παρὰ τοῖς Φοίνιξι,) κινδύνων
ἐκ πολέμου μεγίστων κατειληφότων τὴν χώραν, βασι-
λικῷ κοσμήσας σχήματι τὸν υἱὸν βωμόν τε κατασκευά-
σας ἄσμενος κατέθυσε.»
Origenes C. Celsum I, 15:
Ἑκαταίου τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται περὶ Ἰουδαίων βιβλίον,
ἐν ᾧ προστίθεται μᾶλλον ὡς σοφῷ τῷ ἔθνει ἐπὶ τοσοῦ-
τον ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα ἐν τῷ Περὶ Ἰουδαίων
συγγράμματι πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν, εἰ τοῦ ἱστορι-
κοῦ ἐστὶ τὸ σύγγραμμα, δεύτερον δὲ λέγειν, ὅτι, εἴπερ
ἐστὶν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν συνηρπάσθαι ὑπὸ τῆς παρὰ
Ἰουδαίοις πιθανότητος καὶ συγκατατεθεῖσθαι αὐτῷ (αὐ-
τῶν?) τῷ λόγῳ.

E PHOENICICON LIBRO SECUNDO.

 339

Joh. Lydi De mens. ed. Hase: Οἱ δὲ

[Φοίνι]κες κατὰ τ[ὸν τῆ]ς ὁμωνυμίας [τρόπον, εἴτε]
[κατ]ά τινα ἀ[λληγορ]ίαν, ἄλλως πως περὶ Κρόνου
ἔχου[σιν, ὡς ἐκ τῆ]ς δευτέρας τῶν [Φο]ινικικῶν τοῦ
Ἑρεννίου Φίλωνος [ἔστι λαβεῖ]ν· καὶ βασιλεῦσαι δὲ
αὐτὸν ἡ ἱστορία πα[ρα]δίδωσιν, [ὡς ἔμπρο]σθεν ἀφηγη

(Ερένιος Φίλων ιστορικός Αποσπάσματα

Fragm.10, li. 1.

σικὸς, καὶ τέλειος, καὶ σοφὸς, καὶ ἱεροῦ φυσικοῦ μόνος

εὑρετής.» Τὰ δὲ αὐτὰ καὶ Ὀστάνης φησὶ περὶ αὐτοῦ
ἐν τῇ ἐπιγραφομένῃ Ὀκτατεύχῳ.
Πάντες δὲ τὰς ἀφορμὰς παρὰ Τααύτου λαβόντες,
ἐφυσιολόγησαν, ὥσπερ πρόκειται. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα
στοιχεῖα τὰ διὰ τῶν ὄφεων, ναοὺς κατασκευασάμενοι,
ἐν αὐτοῖς ἀφιέρωσαν, καὶ τούτοις ἑορτὰς καὶ θυσίας ἐπε-
τέλουν καὶ ὄργια, θεοὺς τοὺς μεγίστους νομίζοντες καὶ
ἀρχηγοὺς τῶν ὅλων.» Τοσαῦτα καὶ περὶ τῶν ὄφεων.

ΠΑΡΑΔΟΞΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ.

Suidas: Παλαίφατος, Ἀβυδηνὸς, ἱστορικός. Κυ-

πριακὰ, Δηλιακὰ, Ἀττικὰ, Ἀραβικά. Γέγονε δὲ ἐπὶ
Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος· παιδικὰ δὲ Ἀριστοτέλους
τοῦ φιλοσόφου, ὡς Φίλων ἐν τῷ ειʹ στοιχείῳ τοῦ Περὶ
παραδόξου ἱστορίας βιβλίον αʹ, καὶ Θεόδωρος ὁ Ἰλιεὺς
ἐν δευτέρῳ Τρωικῶν.

ΠΕΡΙ ΠΟΛΕΩΝ ΚΑΙ ΟΥΣ ΕΚΑΣΤΗ ΑΥΤΩΝ

ΕΝΔΟΞΟΥΣ ΗΝΕΓΚΕ.

Steph. Byz.: Μεγάλη πόλις ... Ἔστι καὶ Ἰβη-

ρίας Μεγάλη πόλις, ὡς Φίλων.
Idem: Ἀγάθη, πόλις Λιγύων ἢ Κελτῶν. Σκύ

Hieronymus Phil., Αποσπάσματα

Fragm.35, li. 3

ἀπενέγκασθαι παρὰ τοῖς παιδικοῖς. ἔργῳ γοῦν τοῦτο ἔδειξεν ὁ συνταχθεὶς

 340

Θή-
βησιν ὑπὸ Ἐπαμινώνδου ἱερὸς λόχος καὶ ὁ κατὰ τῶν Πεισιστρατιδῶν
θάνατος
ὑπὸ Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονος γενόμενος, περὶ Σικελίαν δ' ἐν
Ἀκράγαντι ὁ
Χαρίτωνος καὶ Μελανίππου ἔρως κτλ (cf. Heraclid. Pont. fr. 65). διὰ τοὺς
τοι-
ούτους οὖν ἔρωτας οἱ τύραννοι (πολέμιοι γὰρ αὐτοῖς αὗται αἱ φιλίαι) τὸ
παράπαν
ἐκώλυον τοὺς παιδικοὺς ἔρωτας, πανταχόθεν αὐτοὺς ἐκκόπτοντες. εἰσὶ δὲ
οἳ καὶ
τὰς παλαίστρας ὥσπερ ἀντιτειχίσματα ταῖς ἰδίαις ἀκροπόλεσιν
ἐνεπίμπρασάν τε
καὶ κατέσκαψαν· ὡς ἐποίησε Πολυκράτης ὁ Σαμίων τύραννος.
– XIII 603e: φιλομεῖραξ δὲ ἦν ὁ Σοφοκλῆς ὡς Εὐριπίδης φιλο-
γύνης.
ib. 604d: Ἱερώνυμος δ' ὁ Ῥόδιος ἐν τοῖς ἱστορικοῖς ὑπομνήμασίν φησιν
ὅτι
Σοφοκλῆς εὐπρεπῆ παῖδα ἔξω τείχους ἀπήγαγε χρησόμενος αὐτῷ. ὁ μὲν
οὖν παῖς
τὸ ἴδιον ἱμάτιον ἐπὶ τῇ πόᾳ ὑπέστρωσεν, τὴν δὲ τοῦ Σοφοκλέους χλανίδα
περιεβά-
λοντο. μετ' οὖν τὴν ὁμιλίαν ὁ παῖς ἁρπάσας τὸ τοῦ Σοφοκλέους χλανίδιον
ᾤχετο,
καταλιπὼν τῷ Σοφοκλεῖ τὸ παιδικὸν ἱμάτιον. οἷα δὲ εἰκὸς διαλαληθέντος
τοῦ συμ-
βεβηκότος Εὐριπίδης πυθόμενος καὶ ἐπιτωθάζων τὸ γεγονὸς καὶ αὐτός
ποτε ἔφη
τούτῳ κεχρῆσθαι τῷ παιδί, ἀλλὰ μηδὲν προσθεῖναι, τὸν δὲ Σοφοκλέα διὰ
τὴν
ἀκολασίαν καταφρονηθῆναι. καὶ ὁ Σοφοκλῆς ἀκούσας ἐποίησεν εἰς αὐτὸν
τὸ τοι-
οῦτον ἐπίγραμμα, χρησάμενος τῷ περὶ τοῦ Ἡλίου καὶ Βορέου λόγῳ, καί τι
πρὸς
μοιχείαν αὐτοῦ παραινιττόμενος·

Hieronymus Phil., Αποσπάσματα Fragm.36, li. 2

βεβηκότος Εὐριπίδης πυθόμενος καὶ ἐπιτωθάζων τὸ γεγονὸς καὶ αὐτός

ποτε ἔφη
τούτῳ κεχρῆσθαι τῷ παιδί, ἀλλὰ μηδὲν προσθεῖναι, τὸν δὲ Σοφοκλέα διὰ
τὴν
 341

ἀκολασίαν καταφρονηθῆναι. καὶ ὁ Σοφοκλῆς ἀκούσας ἐποίησεν εἰς αὐτὸν

τὸ τοι-
οῦτον ἐπίγραμμα, χρησάμενος τῷ περὶ τοῦ Ἡλίου καὶ Βορέου λόγῳ, καί τι
πρὸς
μοιχείαν αὐτοῦ παραινιττόμενος·
Ἥλιος ἦν, οὐ παῖς, Εὐριπίδη, ὅς με χλιαίνων
γυμνὸν ἐποίησεν· σοὶ δὲ φιλοῦνθ' ἑτέραν
Βορρᾶς ὡμίλησε. σὺ δ' οὐ σοφός, ὃς τὸν Ἔρωτα
ἀλλοτρίαν σπείρων λωποδύτην ἀπάγεις (Sophocles fr. 3 D).
– XIII 557e: φιλογύνης δ' ἦν καὶ Εὐριπίδης ὁ ποιητής. Ἱερώνυμος
γοῦν ἐν ἱστορικοῖς ὑπομνήμασίν φησιν οὕτως· «εἰπόντος Σοφοκλεῖ τινος
ὅτι
μισογύνης ἐστὶν Εὐριπίδης· ἔν γε ταῖς τραγῳδίαις, ἔφη ὁ Σοφοκλῆς, ἐπεὶ
ἐν [γε]
τῇ κλίνῃ φιλογύνης».
Plutarchus Agesilaus XIII: τἆλλα μὲν γὰρ ἦν ἀκριβὴς καὶ νόμιμος
(sc. Ἀγησίλαος), ἐν δὲ τοῖς φιλικοῖς πρόφασιν ἐνόμιζεν εἶναι τὸ λίαν
δίκαιον.
φέρεται γοῦν ἐπιστόλιον αὐτοῦ πρὸς Ἱδριέα τὸν Κᾶρα τοιοῦτο· «Νικίας εἰ
μὲν μὴ
ἀδικεῖ, ἄφες· εἰ δὲ ἀδικεῖ, ἁμὶν ἄφες, πάντως δ' ἄφες». ἐν μὲν οὖν τοῖς
πλείστοις
τοιοῦτος ὑπὲρ τῶν Φίλων ὁ Ἀγησίλαος· ἔστι δ' ὅπου πρὸς τὸ συμφέρον
ἐχρῆτο
τῷ καιρῷ μᾶλλον, ὡς ἐδήλωσεν ἀναζυγῆς αὐτῷ θορυβωδεστέρας
γενομένης, ἀσθενοῦντα καταλιπὼν τὸν ἐρώμενον. ἐκείνου γὰρ δεομένου
καὶ καλοῦντος αὐτὸν ἀπιόντα, μεταστραφεὶς εἶπεν, ὡς χαλεπὸν ἐλεεῖν ἅμα
καὶ φρονεῖν.

Juba II Rex Mauretaniae Hist., Αποσπάσματα Fragm.19, li. 17

ἑξήκοντα μῆκος, ὥς φασι, κατεπλάγη καὶ σφάγιον ἐν-

τεμὼν συνέχωσε τὸ μνῆμα καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ τιμήν
τε καὶ φήμην συνηύξησε. Τιγεννῖται δὲ μυθολογοῦσιν
Ἀνταίου τελευτήσαντος τὴν γυναῖκα Τίγγην Ἡρακλεῖ
συνελθεῖν, Σόφακα δ' ἐξ αὐτῶν γενόμενον βασιλεῦσαι
τῆς χώρας καὶ πόλιν ἐπώνυμον τῆς μητρὸς ἀποδεῖξαι,
Σόφακος δὲ παῖδα γενέσθαι Διόδωρον, ᾧ πολλὰ τῶν
Λιβυκῶν ἐθνῶν ὑπήκουσεν Ἑλληνικὸν ἔχοντι στράτευμα
τῶν αὐτόθι κατῳκισμένων ὑφ' Ἡρακλέους Ὀλβιανῶν
καὶ Μυκηναίων. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀνακείσθω τῇ Ἰόβα
χάριτι τοῦ πάντων ἱστορικωτάτου βασιλέων· ἐκείνου
 342

γὰρ ἱστοροῦσι τοὺς προγόνους Διοδώρου καὶ Σόφακος

ἀπογόνους εἶναι.
Athenaeus VI: Μέχρι γὰρ τῶν Μακεδο-
νικῶν χρόνων κεραμέοις σκεύεσιν οἱ δειπνοῦντες διηκο-
νοῦντο, ὥς φησιν ὁ ἐμὸς Ἰόβας. Μεταβαλόντων δ' ἐπὶ
τὸ πολυτελέστερον Ῥωμαίων τὴν δίαιταν, κατὰ μίμη-
σιν ἐκδιαιτηθεῖσα Κλεοπάτρα, ἡ τὴν Αἰγύπτου κατα-
λύσασα βασιλείαν, τοὔνομα οὐ δυναμένη ἀλλάξαι,
ἀργυροῦν καὶ χρυσοῦν ἀπεκάλει κέραμον αὐτὸ,

Λέπιδος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.2, li. 2

Δώσω τοι Τεγέην ποσσίκροτον ὀρχήσασθαι.

[καὶ καλὸν πεδίον σχοίνῳ διαμετρήσασθαι].
Ἐχρῶντο δὲ καὶ πάλιν, καὶ ἀφικνεῖται αὐτοῖς τάδε·
ἔστι τις Ἀρκαδίης Τεγέη λευρῷ ἐνὶ χώρῳ,
ἔνθ' ἄνεμοι πνείουσι δύο κρατερῆς ὑπ' ἀνάγκης,
καὶ τύπος ἀντίτυπος, καὶ πῆμ' ἐπὶ πήματι κεῖται·
ἔνθ' Ἀγαμεμνονίδην κατέχει φυσίζοος αἶα,
τὸν σὺ κομισσάμενος Τεγέης ἐπιτάρροθος ἔσσῃ·«

Αιμίλιος Λέπιδος - Ygeiaonline.gr. 23 Φεβ 2012 - Αιμίλιος Λέπιδος

(Aemilius Lepidus). Όνομα ιστορικών προσώπων της ρωμαϊκής εποχής

E LIBRO OCTAVO.

Idem: Σκοῦποι, πόλις Θρᾴκης. Λέπιδος ἐν Ἱστο-

ρικῆς ἐπιτομῆς ὀγδόῳ. Τὸ ἐθνικὸν Σκουπηνοί.

E LIBRO INCERTO.

Idem: Βουθρωτὸς, χερρόνησος περὶ Κέρκυραν ...

τὸ ἐθνικὸν Βουθρώτιος. Λέπιδος δέ φησι διὰ τοῦ τ Βου-
τρώτιος.

Liber Jubilaeorum, Αποσπάσματα P. frag c, li. 2

ραστος, μηδεμιᾶς ἐν αὐτῇ γενο-

μένης δημιουργίας, τούτου χάριν ηὐλογήθη καὶ αὕτη ὑπὸ τοῦ θεοῦ
καὶ ἡγιάσθη, καὶ σάββατον ὡς καταπαύσιμος προσηγορεύθη, καὶ
 343

ὡς τύπος τῆς ἑβδόμης χιλιοετηρί-δος καὶ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν συν-

τελείας, ὡς Ἰώσηπος μαρτυρεῖ καὶ ἡ Λεπτὴ Γένεσις.
ἀναγκαίως προήχθην καὶ περὶ τούτου δηλῶσαι ἐν μέρει, ὅσα καὶ ἄλλοις
ἱστορικοῖς Ἰουδαϊκὰς ἀρχαιολογίας ἢ καὶ Χριστιανικὰς ἱστορίας
γράψασι περὶ τούτου εἴρηται ἐκ τῆς λεπτῆς Γενέσεως καὶ τοῦ λεγομένου
βίου Ἀδάμ, εἰ καὶ μὴ κύρια εἶναι δοκεῖ, ὡς ἂν μὴ εἰς ἀτοπωτέρας δόξας
ἐκπέσοιεν οἱ ταῦτα συζητοῦντες. κεῖται γοῦν ἐν τῷ λεγομένῳ βίῳ Ἀδὰμ ὁ
τῶν ἡμερῶν ἀριθμὸς τῆς τε ὀνομασίας τῶν θηρίων καὶ τῆς πλάσεως τῆς
γυναικὸς καὶ τῆς εἰσόδου αὐτοῦ Ἀδὰμ ἐν τῷ παραδείσῳ καὶ τῆς περὶ τοῦ
ξύλου τῆς βρώσεως ἐντολῆς τοῦ θεοῦ πρὸς αὐτόν, καὶ τῆς μετὰ τούτου
εἰσόδου Εὔας ἐν τῷ παρα-δείσῳ τά τε τῆς παραβάσεως καὶ τὰ μετὰ τὴν
παράβασιν, ὡς ὑποτέτακται. (3, 1) Τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ ἑβδομά-δος, ἥτις ἦν
τρίτη μὲν ἡμέρα τῆς πλάσεως τοῦ Ἀδάμ, ὀγδόῃ δὲ τοῦ

Μανέθων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.3, li. 10

Μεστρὲμ ἐβασιλεύθη, οἶμαι δ' ὅτι οὐδ' ᾠκίσθη.

Σύγγελος :

Περὶ τῆς τῶν Αἰγυπτίων ἀρχαιολογίας.

Μανεθῶ ὁ Σεβεννύτης ἀρχιερεὺς τῶν ἐν Αἰγύπτῳ

μιαρῶν ἱερῶν μετὰ Βήρωσσον γενόμενος ἐπὶ Πτολε-
μαίου τοῦ Φιλαδέλφου γράφει τῷ αὐτῷ Πτολεμαίῳ,
ψευδηγορῶν καὶ αὐτὸς ὡς ὁ Βήρωσσος, περὶ δυναστειῶν
ϛʹ, ἤτοι θεῶν τῶν μηδέποτε γεγονότων ζʹ, οἳ,
φησὶ, διαγεγόνασιν ἐπὶ ἔτη αʹ ͵αϡπεʹ. Ὧν πρῶτος θεὸς
Ἥφαιστος ἔτη ͵θ ἐβασίλευσε. Ταῦτα τὰ ͵θ ἔτη πάλιν
τινὲς τῶν καθ' ἡμᾶς ἱστορικῶν ἀντὶ μηνῶν σεληνιακῶν
λογισάμενοι καὶ μερίσαντες τὸ τῶν ἡμερῶν πλῆθος τῶν
αὐτῶν ͵θ σεληνίων παρὰ τὰς τριακοσίας ἑξήκοντα πέντε
ἡμέρας τοῦ ἐνιαυτοῦ συνῆξαν ἔτη ψκζʹ δʹ, ξένον τι δο-
κοῦντες κατωρθωκέναι, γελοίων δὲ μᾶλλον εἰπεῖν ἄξιον
τὸ ψεῦδος τῇ ἀληθείᾳ συμβιβάζοντες.
Αἰγυπτίων αʹ ἐβασίλευσεν Ἥφαιστος ἔτη ψκʹ δʹ.
Πρώτη δυναστεία.
βʹ Ἥλιος Ἡφαίστου ἔτη πʹ ϛʹ.
γʹ Ἀγαθοδαίμων ἔτη νϛʹ ιβʹ.
δʹ Κρόνος ἔτη μʹ.
Μανέθων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.6, li. 6
 344

ἕως τοῦ αὐτοῦ Νεκταναβῶ ἔτη ͵βτξεʹ, ἃ καὶ ἔφθασεν, ὡς

προείρηται, εἰς τὸ κοσμικὸν ͵ερμζʹ ἔτος
πρὸ τῆς Ἀλεξάνδρου τοῦ κτίστου ἀρχῆς ἔτεσι ιεʹ ἐγγύς.

DYNASTIAE MORTALIUM
SECUNDUM AFRICANUM ET EUSEBIUM

Syncell.: Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἀπὸ Μεστραῒμ

Αἰγυπτιακῶν δυναστειῶν οἱ
χρόνοι ἕως Νεκταναβῶ χρειώδεις τυγχάνουσιν ἐν πολλοῖς
τοῖς περὶ τὰς χρονικὰς καταγινομένοις ζητήσεις, αὐταὶ
δὲ παρὰ Μανεθῶ ληφθεῖσαι τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ἱστο-
ρικοῖς διαπεφωνημένως κατά τε τὰς αὐτῶν προσηγορίας
καὶ τὴν ποσότητα τῶν χρόνων τῆς βασιλείας ἐκδέδον-
ται, ἐπὶ τίνος τε αὐτῶν Ἰωσὴφ ἡγεμόνευσε τῆς Αἰγύ-
πτου καὶ μετ' αὐτὸν ὁ θεόπτης Μωϋσῆς τῆς τοῦ Ἰσραὴλ
ἐξ Αἰγύπτου πορείας ἡγήσατο, ἀναγκαῖον ἡγησάμην
δύο τῶν ἐπισημοτάτων ἐκδόσεις ἐκλέξασθαι καὶ ταύτας
ἀλλήλαις παραθέσθαι, Ἀφρικανοῦ τέ φημι καὶ τοῦ μετ'
αὐτὸν Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου καλουμένου, ὡς ἂν τὴν
ἐγγίζουσαν τῇ γραφικῇ ἀληθείᾳ δόξαν ὀρθῶς ἐπιβάλλων
τις καταμάθοι, τοῦτο πρό γε πάντων εἰδὼς ἀκριβῶς,
ὅτι Ἀφρικανὸς μὲν εἴκοσιν ἔτη προστίθησιν ἐν τοῖς ἀπὸ

Μέμνων ιστορικόςΑποσπάσματα Fragm.Prol, li. 1

ΠΕΡΙ ΗΡΑΚΛΕΙΑΣ.

Ἀνεγνώσθη βιβλίον Μέμνονος ἱστορικὸν, ἀπὸ τοῦ θ'

λόγου ἕως ιϛʹ. Ἡ δὲ πραγματεία, ὅσα περὶ τὴν Ποντικὴν
Ἡράκλειαν συνηνέχθη, σκοπὸν ἀναγράψαι προτίθεται, τοὺς
ἐν αὐτῇ τυραννήσαντας ἀναλεγομένη καὶ πράξεις αὐτῶν καὶ
ἤθη, καὶ τοὺς ἄλλων (αὐτῶν?) βίους καὶ τέλη οἷς ἐχρήσαν-
το, καὶ ὅσα τῶν εἰρημένων ἐξήρτηται.

ΕΚ ΤΟΥ Θʹ ΚΑΙ ΤΟΥ Ιʹ ΒΙΒΛΙΟΥ.

Κλέαρχον μὲν οὖν ἐπιθέσθαι πρῶτον τυραννίδι

κατὰ τῆς πόλεως ἀναγράφει. Φησὶ δὲ παιδείας μὲν
 345

τῆς κατὰ φιλοσοφίαν οὐκ ἀγύμναστον, ἀλλὰ καὶ Πλά-

τωνος τῶν ἀκροατῶν ἕνα γεγονέναι, καὶ Ἰσοκράτους δὲ

Μέμνων ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.24, li. 12

βαρζάνην γενέσθαι, παῖδα Μιθριδάτην καταλιπόντα,

καὶ ἐν διαφορᾷ πρὸς τοὺς Γαλάτας γεγονότα. Δι' ἣν
αἰτίαν καταφρονήσαντες τοῦ παιδὸς οὗτοι, τὴν αὐτοῦ
βασιλείαν ἐσίνοντο. Καὶ ἀπορίας αὐτοὺς καταλαβούσης,
ἀνελάμβανον οἱ ἀπὸ τῆς Ἡρακλείας, σῖτον εἰς Ἀμισὸν
πέμποντες, ἐξ ἧς ῥᾷον ἦν τοὺς τοῦ Μιθριδάτου σιτη-
γεῖν ἑαυτοῖς καὶ ἐξακεῖσθαι τὴν ἔνδειαν. Διὰ ταῦτα
πάλιν οἱ Γαλάται εἰς τὴν Ἡρακλεῶτιν ἔπεμψαν στρά-
τευμα, καὶ ταύτην κατέτρεχον, μέχρις ἂν οἱ Ἡρακλε-
ῶται διεπρεσβεύσαντο πρὸς αὐτούς. Νύμφις δὲ ἦν
ὁ ἱστορικὸς ὁ κορυφαῖος τῶν πρέσβεων, ὃς τὸν μὲν
στρατὸν ἐν τῷ κοινῷ χρυσοῖς πεντακισχιλίοις, τοὺς δὲ
ἡγεμόνας ἰδίᾳ διακοσίοις ὑποθεραπεύσας, τῆς χώρας
ἀπαναστῆναι παρεσκεύασεν. Πτολεμαῖος δὲ ὁ τῆς Αἰγύπτου βασιλεὺς,
εἰς ἄκρον εὐδαιμονίας ἀναβὰς, λαμπροτάταις μὲν δω-
ρεαῖς εὐεργετεῖν τὰς πόλεις προήγετο· ἔπεμψε δὲ καὶ
τοῖς Ἡρακλεώταις ἀρτάβας πυροῦ πεντακοσίας, καὶ
νεὼν αὐτοῖς Προκοννησίας πέτρας ἐν τῇ ἀκροπόλει
Ἡρακλέους ἀνεδείματο. (2). Μέχρι τούτου φθάσας ὁ συγγραφεὺς εἰς τὴν

Νύμφις: (3ος αι. π.Χ.). Ιστοριογράφος του από την Ηράκλεια της Ποντικής. Από τα έργα
του σώθηκαν μερικά αποσπάσματα, ιδιαίτερα από το έργο του Ηράκλεια.

Phaenias Phil., Αποσπάσματα Fragm.25, li. 14

παῖδες εἶναι τῆς βασιλέως ἀδελφῆς καὶ Ἀρταΰκτου. τούτους ἰδὼν

Εὐφραντίδης ὁ μάντις, ὡς ἅμα μὲν ἀνέλαμψεν ἐκ τῶν ἱερῶν μέγα καὶ
περιφανὲς πῦρ, ἅμα δὲ πταρμὸς ἐκ δεξιῶν ἐσήμηνε, τὸν Θεμιστοκλέα
δεξιωσάμενος ἐκέλευσε τῶν νεα-νίσκων κατάρξασθαι καὶ καθιερεῦσαι
πάντας ὠμηστῇ Διονύσῳ προσευξάμενον· οὕτω γὰρ ἅμα σωτηρίαν καὶ
νίκην ἔσεσθαι τοῖς Ἕλλησιν. ἐκπλαγέντος δὲ τοῦ Θεμιστοκλέους ὡς μέγα
τὸ μάντευμα καὶ δεινόν, οἷον εἴωθεν ἐν μεγάλοις ἀγῶσι
καὶ πράγμασι χαλεποῖς, μᾶλλον ἐκ τῶν παραλόγων ἢ τῶν εὐλόγων τὴν
σωτηρίαν ἐλπίζοντες οἱ πολλοὶ τὸν θεὸν ἅμα κοινῇ κατεκαλοῦντο φωνῇ
καὶ τοὺς αἰχμαλώ-τους τῷ βωμῷ προσαγαγόντες ἠνάγκασαν, ὡς ὁ μάντις
ἐκέλευσε, τὴν θυσίαν συντελεσθῆναι. ταῦτα μὲν οὖν ἀνὴρ φιλόσοφος καὶ
γραμμάτων οὐκ ἄπειρος ἱστορικῶν Φανίας ὁ Λέσβιος εἴρηκε.
Plutarchus Themistocles XXVII: Θουκυδίδης μὲν οὖν (I 137, 3)
 346

καὶ Χάρων ὁ Λαμψακηνὸς (F Gr Hist 262 F 11) ἱστοροῦσι τεθνηκότος

Ξέρξου πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ τῷ Θεμιστοκλεῖ γενέσθαι τὴν ἔντευξιν·
Ἔφορος δὲ (F Gr Hist 70 F 190) καὶ Δείνων (Müller F H G II p. 93 fr. 20)
καὶ Κλείταρχος (F Gr Hist 137 F 33) καὶ Ἡρακλείδης (Müller F H G II
p. 97 fr. 6), ἔτι δ' ἄλλοι πλείονες πρὸς αὐτὸν ἀφικέσθαι τὸν Ξέρξην. τοῖς
δὲ χρονικοῖς δοκεῖ μᾶλλον ὁ Θουκυδίδης συμφέρεσθαι, καίπερ οὐδ'
αὐτοῖς ἀτρέμα συνταττομένοις. ὁ δ' οὖν Θεμιστοκλῆς γενόμενος παρ' αὐτὸ
τὸ δεινὸν ἐντυγχάνει πρῶτον Ἀρταβάνῳ τῷ
χιλιάρχῳ, λέγων Ἕλλην μὲν εἶναι, βούλεσθαι δ' ἐντυχεῖν βασιλεῖ περὶ
πραγμάτων

Φανόδημος ιστορικός. ., Αποσπάσματα Fragm.11, li. 3.

ἐκ Φερῶν Ἄδμητος ἦλθε πρὸς Θησέα, τὸν Ἀλκήστι-

δος καὶ Ἱππάσου νεώτατον παῖδα, καὶ κατῳκίσθη
παρ' αὐτοῦ ἐν τῇ αὐτοῦ χώρᾳ, εἰς ὃν τὸ σκόλιον.
Etymolog. M.: Ταυροπό-
λον, τὴν Ἄρτεμιν· ... οἱ δὲ λέγουσιν, ὅτι τῶν Ἑλλή-
νων βουλομένων ἀνελεῖν τὴν Ἰφιγένειαν ἐν Αὐλίδι,
ἡ Ἄρτεμις ἀντέδωκεν ἔλαφον· κατὰ δὲ Φανόδημον,
ἄρκτον. Tzetzes ad Lycophr. 183: Ἡ δὲ Ἄρτεμις αὐτὴν
(τὴν Ἰφιγένειαν) ἐλεήσασα, κατὰ Φανόδημον τὸν
ἱστορικὸν, εἰς ἄρκτον μετέβαλε.
Suidas: Ἐπὶ Παλλαδίῳ, δικαστήριον Ἀθήνησιν,
ἐν ᾧ οἱ Ἐφέται ἀκουσίου φόνου ἐδίκαζον. Ἀργεῖοι
γὰρ ἀπὸ Ἰλίου πλέοντες, ἡνίκα προσέσχον Φαλήροις,
ὑπὸ Ἀθηναίων ἀγνούμενοι ἀνῃρέθησαν. Ὕστερον δὲ
Ἀκάμαντος γνωρίσαντος, καὶ τοῦ Παλλαδίου εὑρεθέν-
τος, κατὰ χρησμὸν αὐτόθι τὸ δικαστήριον ἀπέδειξαν,
ὡς Φανόδημος. Athenaeus X, 10: Τὴν δὲ τῶν Χοῶν
ἑορτὴν, τὴν Ἀθήνησιν ἐπιτελουμένην, Φανόδημός
φησι Δημοφῶντα τὸν βασιλέα βουλόμενον .

Φερεκύδης ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.99, li. 3

κατὰ τὸ χρηστήριον κρέα διαρπάζοντας τοὺς Δελφοὺς,

ἀφαιρεῖται τὰ κρέα αὐτοὺς, ἑαυτὸν δὲ κτείνει μαχαί-
ρᾳ. Ὁ δὲ τούτων ἱερεὺς κατορύσσει αὐτὸν ὑπὸ τὸν οὐ-
δὸν τοῦ νεῷ.
Schol Venet. ad Eurip.
Androm. 1217: Ὅτι μὲν ἐν Δελφοῖς ὁ Νεοπτό-
λεμος τέθαπται καὶ Φερεκύδης ἱστορεῖ· ὅτι δὲ νεκρὸς
 347

ἐλθὼν εἰς Φθίαν πάλιν εἰς Δελφοὺς ἐπέμφθη, διεψεύσθη.

Τζέτζης. in Exegesi in Iliadem: Πρία-
μος ὁ Λαομέδοντος καὶ Λευκίππης υἱὸς, κατὰ Φερε-
κύδη τὸν Σύρον ἱστορικὸν, γήμας Ἑκάβην τὴν Δύ-
μαντος, τοῦ Ἠϊονέως, πολλοὺς μὲν υἱοὺς, πολλὰς δὲ
θυγατέρας ἐσχήκει. Scol. Venet. ad Eur.
Hecub. 1: Φερεκύδης γράφει
οὕτως· «Πρίαμος δὲ ὁ Λαομέδοντος γαμεῖ Ἑκάβην
τὴν Δύμαντος, τοῦ Ἰονέως (l. Ἠιονέως) τοῦ Πρωτέως
ἢ Σαγγαρίου τοῦ ποταμοῦ, καὶ Νηίδος νύμφης Εὐαγό-
ρας.» Γλαυκίππην δ' ἔνιοι
τὴν Ξάνθου τῆς Ἑκάβης παρέδοσαν μητέρα.
Schol. Victor. ad Il. π, 718:

Φίλιστος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.64, li. 4.

Pollux Onom. II, 111: Ἀπὸ φωνῆς φώνημα,

μεγαλόφωνος, εὔφωνος, ἄφωνος, ἔμφωνος. Φίλιστος
καὶ δίφωνον λέγει.
Idem VII, 168: Βαλανείῳ δ' ἂν καὶ ἡ πυρία
ἕποιτο. Εἴρηκε δ' Ἡρόδοτος (IV, 75)· πυρία Ἑλλη-
νική. Φίλιστος δὲ λουτρὰ καὶ πυριάματα.
Choeroboscus In Theodosium ap. Bekker.
Anecd: Ἄδρυξ Ἄδρυκος, πόλις Συρακου-
σίων, ἀρσενικῶς λεγομένη. «Ἔφυγον εἰς τὸν Ἄδρυκα,»
Φίλιππος (sic) ὁ ἱστορικός φησιν.

Φύλαρχος ιστορικός ., Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 2a,81,T, fragm.1,

li. 2

SUID. s. Φύλαρχος· Ἀθηναῖος ἢ Ναυκρατίτης (= F 50)· οἱ δὲ

Σικυώνιον, ἄλλοι δὲ Αἰγύπτιον ἀνέγραψαν· ἱστορικός. Τὴν ἐπὶ Πελοπόν-
νησον Πύρρου τοῦ Ἠπειρώτου στρατείαν ἐν βιβλίοις κη – κατάγει
δὲ καὶ μέχρι Πτολεμαίου τοῦ Εὐεργέτου κληθέντος καὶ
τῆς Βερενίκης τελευτῆς καὶ ἕως τοῦ θανάτου Κλεομένους τοῦ Λακεδαι-
μονίου, ἐπιστρατεύσαντος αὐτῶι Ἀντιγόνου. Τὰ κατὰ Ἀντίοχον
καὶ τὸν Περγαμηνὸν Εὐμένη. Ἐπιτομὴν Μυθικήν. Περὶ τῆς τοῦ Διὸς
ἐπιφανείας. Περὶ Εὑρημάτων. Παρεμβάσεων βιβλία θ.
PLUT. De glor. Ath. 1 p. 345 E: οἱ δ' ἄλλοι πάντες ἱστορικοί,
Κλειτόδημοι (III) Δίυλλοι (73 T 4) Φιλόχορος (III) Φύλαρχος, ἀλλοτρίων
 348

γεγόνασιν ἔργων ὥσπερ δραμάτων ὑποκριταί.

POLYB. II 56: ἐπεὶ δὲ τῶν κατὰ τοὺς αὐτοὺς καιροὺς Ἀράτωι

Πτολεμαίος γραμματικός De differentia vocabulorum (= Περὶ διαφορᾶς

λέξεων κατὰ στοιχεῖον) [Sp.] (e cod. Ambros. E 26 sup.)
Alphabetic letter iota, entry 76, li. 2

ἴκες καὶ ἶπες καὶ θρίπες καὶ κίες διαφέρει. ἴκες

μὲν γάρ εἰσι τὰ ἐσθίοντα τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν ἀμπέλων· ἶπες δὲ τὰ
διαβρωτικὰ τῶν κεράτων· θρίπες δὲ τὰ ἐσθίοντα τὰ ξύλα· κίες δὲ τὰ ἐν
τοῖς πυροῖς καὶ κριθαῖς ζῳύφια.
ἰσθμὸς πορθμοῦ διαφέρει. ἰσθμὸς μὲν γάρ ἐστι γῆς
στενῆς δίοδος, ἑκατέρωθεν θαλάσσῃ περιεχομένη· πορθμὸς δὲ στενῆς
θαλάσσης τόπος, ἑκατέρωθεν ὑπὸ γῆς περιεχόμενος.
ἴστρος ὄνομα ποταμοῦ, ὃς Δανοῦβις λέγεται· Ἵστρος ὁ
ἱστορικὸς καὶ ποιητής, ὄνομα κύριον.
ἱστοριογράφος συγγραφέως διαφέρει. ἱστοριογράφος
μέν ἐστιν ὁ τὰ πρὸ αὐτοῦ γεγονότα συγγραφόμενος, ὡς Ἡρόδοτος·
συγγραφεὺς δὲ ὁ τὰ ὑφ' ἑαυτοῦ, ὡς Ἡσίοδος ὁ ποιητής.

Θάλλος Αποσπάσματα Fragm.4, li. 5

... ἔτη συνάγεται χίλια εἴκοσιν. Ταῦτα γὰρ οἱ τὰ

Ἀθηναίων ἱστοροῦντες Ἑλλάνικός τε καὶ Φιλόχορος
οἱ τὰς Ἀτθίδας, οἵ τε τὰ Σύρια Κάστωρ καὶ
Θάλλος καὶ Διόδωρος Ἀλέξανδρός τε ὁ Πολυίστωρ καί
τινες τῶν καθ' ἡμᾶς ἀκριβέστερον ἐμνήσθησαν καὶ τῶν
Ἀττικῶν ἁπάντων.
Σύγγελος : Ταύτην (τῶν Ἀράβων βασι-
λείαν) Ἀσσυρίων μαʹ διεδέξαντο βασιλεῖς ... ἀπὸ τοῦ
πρώτου αὐτῶν Βήλου ἕως τοῦ μαʹ Μακοσκολέρου τοῦ
καὶ Σαρδαναπάλλου, ὡς συμφωνοῦσι πολλοὶ τῶν ἐπι-
σήμων ἱστορικῶν, Πολύβιος καὶ Διόδωρος , Κεφαλίων
τε καὶ Κάστωρ καὶ Θάλλος καὶ ἕτεροι.
Justin. Martyr. Coh. ad Gr.: Thallus
inter eos ponitur, qui Moysis ὡς σφόδρα ἀρχαίου καὶ
παλαιοῦ τῶν Ἰουδαίων ἄρχοντος meminerint.
Africanus ap. Euseb. P.E. X: Κῦρος
Περσῶν ἐβασίλευσεν ᾧ ἔτει Ὀλυμπιὰς ἤχθη νεʹ, ὡς ἐκ
τῶν Βιβλιοθηκῶν Διοδώρου καὶ τῶν Θάλλου καὶ Κά-
στορος Ἱστοριῶν, ἔτι δὲ Πολυβίου
καὶ Φλέγοντός ἐστιν εὑρεῖν. Malala, de Croeso ad Halyn
 349

Τίμαιος ιστορικός Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 3b,566,T, fragm.3b, li.

4

DIODOR. 21, 16, 5 (F 123): Τίμαιος ὁ Συρακόσιος.

DIODOR. 16, 7, 1: ἅμα δὲ τούτοις πραττομένοις
Ἀνδρόμαχος ὁ Ταυρομενίτης, Τιμαίου μὲν τοῦ τὰς ἱστορίας
συγγράψαντος πατὴρ ὤν, πλούτωι δὲ καὶ ψυχῆς λαμπρότητι διαφέρων,
ἤθροισε τοὺς ἐκ τῆς Νάξου τῆς κατασκαφείσης ὑπὸ Διονυσίου
περιλειφθέντας. οἰκίσας δὲ τὸν ὑπὲρ τῆς Νάξου λόφον τὸν ὀνομαζόμενον
Ταῦρον, καὶ μείνας κατ' αὐτὸν πλείω
χρόνον, ἀπὸ τῆς ἐπὶ τοῦ Ταύρου μονῆς ὠνόμασε Ταυρομένιον.
PLUTARCH. Timol. 10, 6: καὶ κατήχθησαν εἰς Ταυρομένιον τῆς
Σικελίας, ὑποδεχομένου καὶ καλοῦντος αὐτοὺς ἐκπάλαι προθύμως
Ἀνδρομάχου τοῦ τὴν πόλιν ἔχοντος καὶ δυναστεύοντος. (7) οὗτος ἦν πατὴρ
Τιμαίου τοῦ ἱστορικοῦ, καὶ πολὺ κράτιστος τῶν τότε δυναστευόντων ἐν
Σικελίαι γενόμενος, τῶν θ' ἑαυτοῦ πολιτῶν ἡγεῖτο νομίμως καὶ δικαίως,
καὶ πρὸς τοὺς τυράννους φανερὸς
ἦν ἀεὶ διακείμενος ἀπεχθῶς καὶ ἀλλοτρίως. (8) διὸ καὶ Τιμολέοντι τότε τὴν
πόλιν ὁρμητήριον παρέσχε, καὶ τοὺς πολίτας ἔπεισε συναγωνίζεσθαι τοῖς
Κορινθίοις καὶ συνελευθεροῦν τὴν Σικελίαν.
DIODOR. 21, 17, 1 (F 124 d): φυγαδευθεὶς γὰρ ὑπ' Ἀγα-
θοκλέους ἐκ τῆς Σικελίας. POLYB. 12, 25 h 1: πεντήκοντα συνε-
χῶς ἔτη διατρίψας Ἀθήνησι ξενιτεύων. – 12, 25 d 1: ἀποκαθίσας

Σημειώσεων Συναγωγή: Φεβρουαρίου 2014 ἅμα δὲ τούτοις πραττομένοις Ἀνδρόμαχος ὁ

Ταυρομενίτης, Τιμαίου μὲν τοῦ τὰς ἱστορίας συγγράψαντος πατὴρ ὤν, πλούτῳ δὲ καὶ ψυχῆς
λαμπρότητι ...

Τίμαιος ιστορικός Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 3b,566,T, fragm.12, li.

1

τῶν ἐφόρων πρὸς τοὺς βασιλεῖς τοὺς ἐν Λακεδαίμονι καὶ τοὺς ἄρχοντας
τοὺς
Ἀθήνησι, καὶ τὰς ἱερείας τὰς ἐν Ἄργει παραβάλλων πρὸς τοὺς
Ὀλυμπιονίκας,
καὶ τὰς ἁμαρτίας τῶν πόλεων περὶ τὰς ἀναγραφὰς τὰς τούτων ἐξελέγχων,
παρὰ τρίμηνον ἐχούσας τὸ διαφέρον, οὗτός ἐστι. (2) καὶ μὴν ὁ τὰς
ὀπισθοδό-
μους στήλας καὶ τὰς ἐν ταῖς φλιαῖς τῶν νεῶν προξενίας ἐξευρηκὼς Τίμαιός
ἐστιν.
DIODOR. 5, 1, 3: Τίμαιος μὲν οὖν μεγίστην πρόνοιαν πεποιημένος τῆς
 350

τῶν χρόνων ἀκριβείας καὶ τῆς πολυπειρίας πεφροντικώς (T 20; 23), διὰ
τὰς
ἀκαίρους καὶ μακρὰς ἐπιτιμήσεις εὐλόγως διαβάλλεται, καὶ διὰ τὴν
ὑπερβολὴν
τῆς ἐπιτιμήσεως ἘπιΤίμαιος ὑπό τινων ὠνομάσθη.
DIODOR. 21, 17, 1: ὅτι οὗτος ὁ ἱστορικὸς τὰς ἁμαρτίας τῶν πρὸ
ἑαυτοῦ συγγραφέων πικρότατα ἐλέγξας κατὰ μὲν τἄλλα μέρη τῆς γραφῆς
πλείστην πρόνοιαν εἶχε τῆς ἀληθείας, ἐν δὲ ταῖς Ἀγαθοκλέους πράξεσι τὰ
πολλὰ κατέψευσται τοῦ δυνάστου διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἔχθραν (F 124).
MARCELLIN. Vit. Thucyd. 27: Τίμαιος δ' ὁ Ταυρομενίτης Τιμολέον-
τα ὑπερεπήινεσε τοῦ μετρίου, καθότι Ἀνδρόμαχον τὸν αὐτοῦ πατέρα οὐ
κατέλυσε τῆς μοναρχίας. AGATHARCHIDES De m. Rubr. 64: τῆς ὅλης
οἰκουμένης ἐν τέτταρσι κυκλιζομένης μέρεσιν ... τὰ μὲν πρὸς ἑσπέραν
ἐξείργασται Λύκος (570) τε καὶ Τίμαιος, τὰ δὲ πρὸς ἀνατολὰς Ἑκαταῖος
(1 T 14) καὶ Βάσιλις (III C) τὰ δὲ πρὸς τὰς ἄρκτους Διόφαντος (III C) καὶ
Δημήτριος,

Τίμαιος ιστορικός Αποσπάσματα Volume-Jacobyʹ-F 3b,566,F,

fragm.37, li. 3

τὴν ἅλωσιν διὰ τὸν ἵππον γενέσθαι τὸν δούριον προσαγορευόμενον,

(2) πρᾶγμα πάντων παιδαριωδέστατον· οὕτω μὲν γὰρ δεήσει πάντας τοὺς
βαρβάρους λέγειν
Τρώων ἀπογόνους ὑπάρχειν· (3) σχεδὸν γὰρ πάντες, εἰ δὲ μή γ' οἱ πλείους,
ὅταν ἢ πολεμεῖν
μέλλωσιν ἐξ ἀρχῆς ἢ διακινδυνεύειν πρός τινας ὁλοσχερῶς, ἵππωι
προθύονται καὶ σφαγιά-
ζονται, σημειούμενοι τὸ μέλλον ἐκ τῆς τοῦ ζώου πτώσεως, (4c) ὁ δὲ
Τίμαιος περὶ τοῦτο
τὸ μέρος τῆς ἀλογίας οὐ μόνον ἀπειρίαν, ἔτι δὲ μᾶλλον ὀψιμαθίαν δοκεῖ
μοι πολλὴν ἐπιφαίνειν,
ὅς γε διότι θύουσιν ἵππον, εὐθέως ὑπέλαβε τοῦτο ποιεῖν αὐτοὺς διὰ τὸ τὴν
Τροίαν ἀπὸ ἵππου
δοκεῖν ἑαλωκέναι.
SCHOL. APOLL. RHOD. 4, 965: Θρινακίης λειμῶνα, βοῶν τρο-
φὸν Ἠελίοιο] Τίμαιος Θρινακίαν φησὶ καλεῖσθαι τὴν Σικελίαν, ὅτι τρεῖς
ἄκρας ἔχει· οἱ δὲ ἱστορικοὶ Θρίνακόν φασιν ἄρξαι τῆς Σικελίας ** Μύλας
δὲ
χερσόνησον Σικελίας, ἐν ἧι αἱ τοῦ Ἡλίου βόες ἐνέμοντο.
DIODOR. 5, 6, 1: περὶ δὲ τῶν κατοικησάντων ἐν αὐτῆι πρώτων
Σικανῶν, ἐπειδή τινες τῶν συγγραφέων διαφωνοῦσιν, ἀναγκαῖόν ἐστι
συντό-
μως εἰπεῖν. Φίλιστος (556 F 45) μὲν γάρ φησιν ἐξ Ἰβηρίας αὐτοὺς ἀποικι-
 351

σθέντας κατοικῆσαι τὴν νῆσον, ἀπό τινος Σικανοῦ ποταμοῦ κατ' Ἰβηρίαν
ὄντος τετευχότας ταύτης τῆς προσηγορίας, Τίμαιος δὲ τὴν ἄγνοιαν τούτου
τοῦ συγγραφέως ἐλέγξας, ἀκριβῶς ἀποφαίνεται τούτους αὐτόχθονας
εἶναι. πολλὰς δ' αὐτοῦ φέροντος ἀποδείξεις τῆς τούτων ἀρχαιότητος, οὐκ
ἀναγκαῖον ἡγούμεθα περὶ τούτων διεξιέναι.
ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ. s. v. Ἀτάβυρον· ὄρος Ῥόδου· Ῥιανὸς ϛ Μες

Vitae Prophetarum, Index apostolorum discipulorumque Domini (textus

seudo-Dorothei) P. 157, li. 10

καὶ τελειωθεὶς θάπτεται ἐκεῖ.

ιβʹ. Σίμων δὲ ὁ ζηλωτὴς πᾶσαν τὴν Μαυριτανίαν καὶ
τὴν τῶν Ἀφρῶν χώραν διελθὼν καὶ κηρύξας τὸν Χριστόν,
ὕστερον δὲ καὶ ἐν Βρεττανίᾳ σταυρωθεὶς ὑπ' αὐτῶν καὶ
τελειωθεὶς θάπτεται ἐκεῖ.
Ταῦτα ἡμῖν ὁ Δωρόθεος ἐξ Ἑλληνικῶν καὶ Ἑβραικῶν
συνήγαγε καὶ παρέδωκε Ῥωμαϊκοῖς ὑπομνήμασιν, ἅπερ ἡμεῖς
ὡς χρηστὰ καὶ εὐπαράδεκτα συναγαγόντες ἐμφανῆ πεποιή-
καμεν, ὅπως τε ἡ ἔναρξις τῆς ἐπισκοπῆς Κωνσταντινουπόλεως
γέγονεν, ἐξ οἵου τε γένους ὁ Μητροφάνης κατήγετο.
Εὕρομεν δὲ ταῦτα ἐν τοῖς ἱστορικοῖς συγγράμμασι τοῦ
λεχθέντος θείου ἀνδρὸς Δωροθέου. ὅτι ὁ Σίμων ὁ Κυρη-
ναῖος ἐσταυρώθη ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ,
[Περὶ τοῦ προφήτου Ἱερεμίου καὶ τῆς αἰχμαλωσίας
Ἱερουσαλήμ]
καὶ ὅτιπερ ὁ Ἱερεμίας ἱερεὺς ὢν καὶ προφήτης θείῳ
πνεύματι προθεωρήσας καὶ τὴν τῆς Ἱερουσαλὴμ αἰχμαλωσίαν
μετὰ τὴν τελευτὴν Ἰωσίου τοῦ βασιλέως Ἰουδαίας.
[Περὶ τῆς κιβωτοῦ καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ἁγίων.]
Ἄρας τὴν σκηνὴν τὴν Μωσαϊκὴν καὶ τὴν κιβωτὸν τῆς
διαθήκης καὶ πάντα τὰ ἅγια ἐν αὐτῇ καὶ πάντα τὰ σκεύη,

Vitae Prophetarum, Index apostolorum discipulorumque Domini (textus

Pseudo-Dorothei) P. 159, li. 22.

καὶ ὅλου τοῦ σώματος γενόμενος κακινκάκως τὴν ψυχὴν

ἀπέῤῥηξεν. Ὁ δὲ Πιλάτος καθότι κατ' ὀφθαλμοὺς ἰδὼν τοῦ
Ἡρώδου καὶ τοὺς τέσσαρας υἱοὺς αὐτοῦ σκωληκοβρώτους
γενομένους καὶ ἀποψύξαντας ἔλαβε πάντα τὰ αὐτοῦ καὶ
ἐκληρονόμησεν αὐτόν, ἀλλὰ καὶ αὕτη ἡ μοιχαλὶς Ἡρωδιὰς
 352

ἅμα τοῖς τέσσαρσιν υἱοῖς αὐτῆς καὶ τῷ Ἡρώδῃ σκωληκό-

βρωτος γενομένη τὴν ἰδίαν ψυχὴν ἀπέῤῥηξεν.]
Προκόπιος τοίνυν τις τοῦ πρεσβυτερίου ἠξιωμένος βίῳ τε
καὶ λόγῳ εὐσεβείας διαπρέψας καὶ πάσῃ τῇ περὶ τὰς γραφὰς
ἐμμελείᾳ τε καὶ ἐμπειρίᾳ ἀεὶ ἐνασκηθεὶς καὶ ἐντετυχηκὼς
ταῖς ἱστορικαῖς συγγραφαῖς τοῦ ἁγιωτάτου καὶ μακαριωτάτου
ἐπισκόπου καὶ μάρτυρος Δωροθέου, ταῦτα πάντα ἡμῖν ἐγ-
γράφως καταλέλοιπεν. Χάρις τοίνυν αὐτοῦ τοῖς πόνοις καὶ
τῇ ἀθανάτῳ μνήμῃ νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων, ἀμήν.

Tatianus Apol., Oratio ad Graecos Chap. 31, sec. 1, li. 5

βάρβαροι λέγοιντο, ταύτην λαμβάνειν τῆς χλεύης τὴν ἀφορ-

μήν; τοῦ γὰρ πάντας ἀλλήλων ἐπακούειν τῆς διαλέκτου μὴ δύ-
νασθαι τὴν αἰτίαν εὑρεῖν, ἢν ἐθέλητε, δυνήσεσθε· τοῖς ἐξε-
τάζειν γὰρ βουλομένοις τὰ ἡμέτερα ῥᾳδίαν καὶ ἄφθονον ποιή-
σομαι τὴν διήγησιν.
Νῦν δὲ προσήκειν μοι νομίζω παραστῆσαι πρεσβυ-
τέραν τὴν ἡμετέραν φιλοσοφίαν τῶν παρ' Ἕλλησιν ἐπιτηδευμά-
των· ὅροι δὲ ἡμῖν κείσονται Μωυσῆς καὶ Ὅμηρος. τῷ γὰρ
ἑκάτερον αὐτῶν εἶναι παλαίτατον καὶ τὸν μὲν ποιητῶν καὶ
ἱστορικῶν εἶναι πρεσβύτατον, τὸν δὲ πάσης βαρβάρου σοφίας
ἀρχηγόν, καὶ ὑφ' ἡμῶν νῦν εἰς σύγκρισιν παραλαμβανέσθωσαν·
εὑρήσομεν γὰρ οὐ μόνον τῆς Ἑλλήνων παιδείας τὰ παρ' ἡμῖν,
ἔτι δὲ καὶ τῆς τῶν γραμμάτων εὑρέσεως ἀνώτερα. μάρτυρας
δὲ οὐ τοὺς οἴκοι παραλήψομαι, βοηθοῖς δὲ μᾶλλον Ἕλλησι
καταχρήσομαι. τὸ μὲν γὰρ ἄγνωμον, ὅτι μηδὲ ὑφ' ἡμῶν παρα-
δεκτόν, τὸ δ' ἂν ἀποδεικνύηται θαυμαστόν, ὅτ' ἂν ὑμῖν
διὰ τῶν ὑμετέρων ὅπλων ἀντερείδων ἀνυπόπτους παρ'
ὑμῶν τοὺς ἐλέγχους λαμβάνω. περὶ γὰρ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως γέ-
νους τε αὐτοῦ καὶ χρόνου καθ' ὃν ἤκμασεν προηρεύνησαν.

Vitae Homeri, Plutarchi vita Part 2, li. 11

Ὅμηρον τὸν ποιητὴν χρόνῳ μὲν τῶν πλείστων δυνάμει

δὲ πάντων πρῶτον γενόμενον εἰκότως ἀναγινώσκομεν πρῶ-
τον, ὠφελούμενοι τὰ μέγιστα εἴς τε τὴν φωνὴν καὶ τὴν
διάνοιαν καὶ τὴν τῶν πραγμάτων πολυπειρίαν. λέγωμεν δὲ περὶ τῆς τούτου
ποιήσεως, πρότερον μνησθέντες διὰ βραχέων τοῦ γένους αὐτοῦ.
Ὅμηρον τοίνυν Πίνδαρος fr. 264 μὲν ἔφη Χῖόν τε
 353

καὶ Σμυρναῖον γενέσθαι, Σιμωνίδης fr. 85 δὲ Χῖον, Ἀντί-

μαχος δὲ καὶ Νίκανδρος fr. 14 Schn. Κολοφώνιον,
Ἀριστοτέλης cf. I. 3 δ' ὁ φιλόσοφος Ἰήτην, Ἔφορος
cf. I. 7 δ' ὁ ἱστορικὸς Κυμαῖον. οὐκ ὤκνησαν δέ τινες
Σαλαμίνιον αὐτὸν εἰπεῖν ἀπὸ Κύπρου, τινὲς δ' Ἀργεῖον,
Ἀρίσταρχος δὲ καὶ Διονύσιος ὁ Θρᾷξ Ἀθηναῖον. υἱὸς δ'
ὑπ' ἐνίων λέγεται Μαίονος καὶ Κριθηίδος, ὑπὸ δέ τινων
Μέλητος τοῦ ποταμοῦ.
Ὥσπερ δὲ τὰ τοῦ γένους αὐτῷ διαπορεῖται, οὕτω καὶ
περὶ τῶν χρόνων καθ' οὓς ἐγένετο. καὶ οἱ μὲν περὶ
Ἀρίσταρχόν φασιν αὐτὸν γενέσθαι κατὰ τὴν τῶν Ἰώνων
ἀποικίαν, ἥτις ὑστερεῖ τῆς τῶν Ἡρακλειδῶν καθόδου
ἔτεσιν ἑξήκοντα, τὰ δὲ περὶ τοὺς Ἡρακλείδας λείπεται τῶν
Τρωικῶν ἔτεσιν ὀγδοήκοντα. οἱ δὲ περὶ Κράτητα καὶ

Vitae Homeri, Vita quinta Li. 7

ἐπιγέγραπται δ' ἐν τῷ μνήματι αὐτοῦ

ἐνθάδε τὴν ἱερὴν κεφαλὴν κατὰ γαῖα καλύπτει
ἀνδρῶν ἡρώων κοσμήτορα, θεῖον Ὅμηρον.
Ὅμηρος ὁ ποιητὴς πατρὸς μὲν ἦν Μέλητος, μητρὸς δὲ
Κριθηίδος, τὸ δὲ γένος κατὰ μὲν Πίνδαρον fr. 264
Σμυρναῖος, κατὰ δὲ Σιμωνίδην fr. 85 Χῖος, κατὰ δ'
Ἀντίμαχον F. H. G. II. 58 fr. 18 καὶ Νίκανδρον fr. 14
Schn. Κολοφώνιος, κατὰ δὲ Βαγχυλίδην fr. 48 Bl. καὶ
Ἀριστοτέλην τὸν φιλόσοφον fr. 66 R. Ἰήτης, κατὰ
δ' Ἔφορον fr. 164 καὶ τοὺς ἱστορικοὺς Κυμαῖος, κατὰ δ'
Ἀρίσταρχον καὶ Διονύσιον τὸν Θρᾷκα Ἀθηναῖος. τινὲς δὲ
καὶ Σαλαμίνιον αὐτὸν εἶναί φασιν, ἄλλοι δ' Ἀργεῖον, ἄλλοι
δ' Αἰγύπτιον ἀπὸ Θηβῶν. τοῖς δὲ χρόνοις κατὰ μέν τινας
πρὸ τῆς τῶν Ἡρακλειδῶν ἐγένετο καθόδου, ὥστε ἕνεκεν
τούτου γιγνώσκεσθαι ὑπ' αὐτοῦ τοὺς ἐπ' Ἴλιον στρατεύ-
σαντας· τὰ γὰρ ἀπὸ τῶν Τρωικῶν ἐπὶ τὴν κάθοδον τῶν
Ἡρακλειδῶν πʹ ἔτη. τοῦτο δ' ἀπίθανον ὑπάρχει· καὶ γὰρ
αὐτὸς ὁ Ὅμηρος ὑστεροῦντα πολλοῖς χρόνοις ἑαυτὸν ἀπο-
δείκνυσι λέγων ἡμεῖς δὲ κλέος οἶον ἀκούομεν οὐδέ τι ἴδμεν.

Vitae Homeri, Sudae vita Li. 4

γὰρ κατὰ τὴν τῶν ποθούντων ἔφεσιν καὶ Ἰήτης καὶ Σμυρ-
ναῖος καὶ Ἀθηναῖος καὶ Αἰγύπτιος, ἤδη δὲ καὶ Ἰταλός. ἀμφι-
σβητοῦσι δ' αὐτοῦ καὶ Χῖοι μαρτύριον προχειριζόμενοι
τοὺς καλουμένους Ὁμηρίδας ὧν καὶ Πίνδαρος μέμνηται. καὶ
 354

ἕτεροι δὲ πολλοὶ Ὁμήρου μεταποιοῦνται σφετεριζόμενοι

καὶ ἁβρυνόμενοι αὐτὸν ἔχειν πολίτην ἢ ἑτέροις ἀγαθοῖς
σεμνύνεσθαι.
Ὅμηρος ὁ ποιητὴς ἦν υἱὸς Μέλητος τοῦ ἐν Σμύρνῃ
ποταμοῦ καὶ Κριθηίδος νύμφης ὥς φησι Καστρίκιος ὁ
Νικαεύς, ὡς δ' ἄλλοι φασὶν Ἀπόλλωνος καὶ Καλλιόπης
τῆς Μούσης, ὡς δὲ Χάραξ φησιν ὁ ἱστορικὸς Φ.Η.Γ. III.
641 fr. 20 Μαίονος ἢ Μητίου καὶ Εὐμήτιδος μητρός, κατὰ
δ' ἄλλους ἦν υἱὸς Τηλεμάχου τοῦ υἱοῦ Ὀδυσσέως καὶ
Πολυκάστης τῆς Νέστορος. ἔστι δ' ἡ τοῦ γένους τάξις
κατὰ τὸν ἱστορικὸν Χάρακα αὕτη. Αἰθούσης Θρᾴσσης
Λίνος , τοῦ δὲ Πίερος, τοῦ δ' Οἴαγρος, τοῦ δ' Ὀρφεύς, τοῦ
δὲ Δρής, τοῦ δ' Εὐκλέης, τοῦ δ' Ἰδμονίδης, τοῦ δὲ Φιλο-
τέρπης, τοῦ δ' Εὔφημος, τοῦ δ' Ἐπιφράδης, τοῦ δὲ Μελά-
νωπος, τοῦ δ' Ἀπελλῆς, τοῦ δὲ Μαίων, ὃς ἦλθεν ἅμα ταῖς
Ἀμαζόσιν ἐν Σμύρνῃ καὶ γήμας Εὔμητιν τὴν Εὐέπους τοῦ
Μνησιγένους ἐποίησεν Ὅμηρον.

Vitae Homeri, Sudae vita Li. 8

ἕτεροι δὲ πολλοὶ Ὁμήρου μεταποιοῦνται σφετεριζόμενοι

καὶ ἁβρυνόμενοι αὐτὸν ἔχειν πολίτην ἢ ἑτέροις ἀγαθοῖς
σεμνύνεσθαι.
Ὅμηρος ὁ ποιητὴς ἦν υἱὸς Μέλητος τοῦ ἐν Σμύρνῃ
ποταμοῦ καὶ Κριθηίδος νύμφης ὥς φησι Καστρίκιος ὁ
Νικαεύς, ὡς δ' ἄλλοι φασὶν Ἀπόλλωνος καὶ Καλλιόπης
τῆς Μούσης, ὡς δὲ Χάραξ φησιν ὁ ἱστορικὸς Φ.Η.Γ. III.
641 fr. 20 Μαίονος ἢ Μητίου καὶ Εὐμήτιδος μητρός, κατὰ
δ' ἄλλους ἦν υἱὸς Τηλεμάχου τοῦ υἱοῦ Ὀδυσσέως καὶ
Πολυκάστης τῆς Νέστορος. ἔστι δ' ἡ τοῦ γένους τάξις
κατὰ τὸν ἱστορικὸν Χάρακα αὕτη. Αἰθούσης Θρᾴσσης
Λίνος , τοῦ δὲ Πίερος, τοῦ δ' Οἴαγρος, τοῦ δ' Ὀρφεύς, τοῦ
δὲ Δρής, τοῦ δ' Εὐκλέης, τοῦ δ' Ἰδμονίδης, τοῦ δὲ Φιλο-
τέρπης, τοῦ δ' Εὔφημος, τοῦ δ' Ἐπιφράδης, τοῦ δὲ Μελά-
νωπος, τοῦ δ' Ἀπελλῆς, τοῦ δὲ Μαίων, ὃς ἦλθεν ἅμα ταῖς
Ἀμαζόσιν ἐν Σμύρνῃ καὶ γήμας Εὔμητιν τὴν Εὐέπους τοῦ
Μνησιγένους ἐποίησεν Ὅμηρον. ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὴν
πατρίδα ἀμφίβολος διὰ τὸ ἀπιστηθῆναι ὅλως εἶναι θνητὸν
τῷ μεγέθει τῆς φύσεως. οἱ μὲν γὰρ ἔφασαν γενέσθαι
Σμυρναῖον, οἱ δὲ Χῖον, οἱ δὲ Κολοφώνιον, οἱ δ' Ἰήτην,
οἱ δὲ Κυμαῖον, οἱ δ' ἐκ Τροίας ἀπὸ χωρίου Κεγχρεῶν, οἱ δὲ
 355

Vitae Homeri, Plutarchi De Homero 2 Li. 8

ΠΕΡΙ ΟΜΗΡΟΥ Βʹ

Ὅμηρον τὸν ποιητὴν χρόνῳ μὲν τῶν πλείστων, δυνάμει δὲ πάντων

πρῶτον γενόμενον εἰκότως ἀναγινώσκομεν πρῶτον, ὠφελούμενοι τὰ μέ-
γιστα εἴς τε τὴν φωνὴν καὶ τὴν διάνοιαν καὶ τὴν τῶν πραγμάτων
πολυπειρίαν. λέγωμεν δὲ περὶ τῆς τούτου ποιήσεως, πρότερον μνη-
σθέντες διὰ βραχέων τοῦ γένους αὐτοῦ.
Ὅμηρον τοίνυν Πίνδαρος μὲν ἔφη Χῖόν τε καὶ Σμυρναῖον γενέσθαι,
Σιμωνίδης δὲ Χῖον, Ἀντίμαχος δὲ καὶ Νίκανδρος Κολοφώνιον, Ἀρι-
στοτέλης δὲ ὁ φιλόσοφος Ἰήτην, Ἔφορος δὲ ὁ ἱστορικὸς Κυμαῖον. οὐκ
ὤκνησαν δέ τινες καὶ Σαλαμίνιον αὐτὸν εἰπεῖν ἀπὸ Κύπρου, τινὲς δὲ
Ἀργεῖον, Ἀρίσταρχος δὲ καὶ Διονύσιος ὁ Θρᾷξ Ἀθηναῖον. υἱὸς δὲ ὑπ'
ἐνίων λέγεται Μαίονος καὶ Κριθηίδος, ὑπὸ δέ τινων Μέλητος τοῦ
ποταμοῦ.
Ὥσπερ δὲ τὰ τοῦ γένους αὐτοῦ διαπορεῖται, οὕτω καὶ τὰ περὶ τῶν
χρόνων καθ' οὓς ἐγένετο. καὶ οἱ μὲν περὶ Ἀρίσταρχόν φασιν αὐτὸν γε-
νέσθαι κατὰ τὴν τῶν Ἰώνων ἀποικίαν, ἥτις ὑστερεῖ τῆς τῶν Ἡρακλει-
δῶν καθόδου ἔτεσιν ἑξήκοντα (τὰ δὲ περὶ τοὺς Ἡρακλείδας λείπεται
τῶν Τρωικῶν ἔτεσιν ὀγδοήκοντα). οἱ δὲ περὶ Κράτητα καὶ πρὸ τῆς
τῶν Ἡρακλειδῶν καθόδου λέγουσιν αὐτὸν γενέσθαι, ὡς οὐδὲ ὅλα

Vitae Homeri, Plutarchi De Homero 2 Li. 53

τοὺς ἐντυγχάνοντας καὶ ἐκπληκτικὴν τὴν ἀκρόασιν καθιστάναι. (ὅθεν

δοκεῖ τινα παρὰ τὸ εἰκὸς εἰρηκέναι· οὐ γὰρ ἀεὶ τὸ πιθανὸν ἕπεται, ἐν
ᾧ τὸ παράδοξον καὶ ἐπηρμένον πρόκειται.) διὸ καὶ οὐ μόνον τὰ πράγ-
ματα μετεωρίζει καὶ ἐκτρέπει τῆς συνηθείας ἀλλὰ καὶ τοὺς λόγους.
ὅτι δὲ ἀεὶ τὰ καινὰ καὶ ἔξω τοῦ προχείρου θαυμάζεται καὶ τὸν ἀκρο-
ατὴν ἐπάγεται, παντί που δῆλον. πλὴν καὶ ἐν τοῖς μυθώδεσι τούτοις
λόγοις, εἴ τις μὴ παρέργως ἀλλ' ἀκριβῶς ἕκαστα τῶν εἰρημένων ἐπιλέ-
γοιτο, φανεῖται πάσης λογικῆς ἐπιστήμης καὶ τέχνης ἐντὸς γενόμενος
καὶ πολλὰς ἀφορμὰς καὶ οἱονεὶ σπέρματα λόγων καὶ πράξεων παντο-
δαπῶν τοῖς μετ' αὐτὸν παρεσχημένος, καὶ οὐ τοῖς ποιηταῖς μόνον ἀλλὰ
καὶ τοῖς πεζῶν λόγων συνθέταις ἱστορικῶν τε καὶ θεωρηματικῶν. ἴδω-
μεν γὰρ πρότερον τὴν τῆς λέξεως αὐτοῦ πολυφωνίαν, ἔπειτα καὶ τὴν
ἐν τῇ πραγματείᾳ πολυμάθειαν.
Πᾶσα μὲν οὖν ποίησις, τάξει τινὶ τῶν λέξεων συντιθεμένων, ῥυθμῷ
καὶ μέτρῳ περαίνεται, ἐπεὶ τὸ λεῖον καὶ εὐεπές, σεμνὸν ἅμα καὶ ἡδὺ
γενόμενον, διὰ [δὲ] τοῦ τέρπειν εἰς τὸ προσέχειν τὸν ἀκροατὴν ἐπ-
άγεται. ὅθεν συμβαίνει κατὰ τὸ αὐτὸ μὴ μόνον τοῖς ἐκπλήττουσι καὶ
θέλγουσι τέρπεσθαι ἀλλὰ καὶ τοῖς πρὸς ἀρετὴν ὠφελοῦσι πείθεσθαι
 356

ῥᾳδίως. Τὰ δὲ Ὁμήρου ἔπη τὸ τελειότατον ἔχει μέτρον, τουτέστι τὸ

ἑξάμετρον, ὃ καὶ ἡρῷον καλεῖται. ἑξάμετρον μέν, ὅτι εἷς ἕκαστος στίχος

Vitae Homeri, Plutarchi De Homero 2 Li. 763

ἆλτο δ' ἐπὶ μέγαν οὐδόν, ἔχων βιὸν ἠδὲ φαρέτρην

ἰῶν ἐμπλείην, ταχέας δ' ἐκχεύατ' ὀιστοὺς
αὐτοῦ πρόσθε ποδῶν, μετὰ δὲ μνηστῆρσιν ἔειπεν.
Ὅτι δὲ καὶ τὸ ἀνθηρὸν εἶδος τῶν λόγων ἐστὶ πολὺ παρὰ τῷ
ποιητῇ, κάλλος ἔχον καὶ χάριν εἰς τὸ τέρπειν καὶ ἥδειν ὥσπερ ἄνθος,
τί ἄν τις καὶ λέγοι; μεστὴ γάρ ἐστιν ἡ ποίησις τῆς τοιαύτης κατα-
σκευῆς. ἡ μὲν δὴ τῆς φράσεως ἰδέα τοιαύτην ἔχει ποικιλίαν παρὰ τῷ
Ὁμήρῳ, οἵαν διήλθομεν ὀλίγα παραδείγματα παραθέμενοι, ἐξ ὧν
ἔστι καὶ τὰ ἄλλα κατανοεῖν.
Ἐπεὶ δὲ παντὸς τοῦ ἀσκουμένου παρὰ ἀνθρώποις λόγου ὁ μέν τίς
ἐστιν ἱστορικός, ὁ δὲ πολιτικός, φέρε θεασώμεθα εἰ καὶ τούτων εἰσὶν
αἱ ἀρχαὶ παρ' αὐτῷ. ὁ μὲν δὴ ἱστορικός ἐστιν ὁ τῶν γεγονότων πραγ-
μάτων ἔχων διήγησιν. πάσης δὲ διηγήσεως ἀφορμαὶ γίνονται
πρόσωπον, [αἰτία], τόπος, χρόνος, αἰτία, ὄργανον, πρᾶξις, πάθος,
τρόπος· καὶ οὐδὲν ἔξω τούτων ἐν ἱστορίᾳ περιέχει οὐδεμία διήγησις.
οὕτως ἔστι καὶ παρὰ τῷ ποιητῇ πολλὰ πράγματα ὡς γεγονότα ἢ ὄντα
διηγουμένῳ, ἐνίοτε δὲ καὶ ἑκάστου τούτων διηγήσεις εὑρεῖν ἔστι.
Προσώπου μέν, ὡς τὸ τοιόνδε·
ἦν δέ τις ἐν Τρώεσσι Δάρης ἀφνειὸς ἀμύμων
ἱρεὺς Ἡφαίστοιο· δύω δέ οἱ υἱέες ἤστην,
Φηγεὺς Ἰδαῖός τε, μάχης εὖ εἰδότε πάσης.

Vitae Homeri, Plutarchi De Homero 2 Li. 764

ἰῶν ἐμπλείην, ταχέας δ' ἐκχεύατ' ὀιστοὺς

αὐτοῦ πρόσθε ποδῶν, μετὰ δὲ μνηστῆρσιν ἔειπεν.
Ὅτι δὲ καὶ τὸ ἀνθηρὸν εἶδος τῶν λόγων ἐστὶ πολὺ παρὰ τῷ
ποιητῇ, κάλλος ἔχον καὶ χάριν εἰς τὸ τέρπειν καὶ ἥδειν ὥσπερ ἄνθος,
τί ἄν τις καὶ λέγοι; μεστὴ γάρ ἐστιν ἡ ποίησις τῆς τοιαύτης κατα-
σκευῆς. ἡ μὲν δὴ τῆς φράσεως ἰδέα τοιαύτην ἔχει ποικιλίαν παρὰ τῷ
Ὁμήρῳ, οἵαν διήλθομεν ὀλίγα παραδείγματα παραθέμενοι, ἐξ ὧν
ἔστι καὶ τὰ ἄλλα κατανοεῖν.
Ἐπεὶ δὲ παντὸς τοῦ ἀσκουμένου παρὰ ἀνθρώποις λόγου ὁ μέν τίς
ἐστιν ἱστορικός, ὁ δὲ πολιτικός, φέρε θεασώμεθα εἰ καὶ τούτων εἰσὶν
αἱ ἀρχαὶ παρ' αὐτῷ. ὁ μὲν δὴ ἱστορικός ἐστιν ὁ τῶν γεγονότων πραγ-
μάτων ἔχων διήγησιν. πάσης δὲ διηγήσεως ἀφορμαὶ γίνονται
πρόσωπον, [αἰτία], τόπος, χρόνος, αἰτία, ὄργανον, πρᾶξις, πάθος,
 357

τρόπος· καὶ οὐδὲν ἔξω τούτων ἐν ἱστορίᾳ περιέχει οὐδεμία διήγησις.

οὕτως ἔστι καὶ παρὰ τῷ ποιητῇ πολλὰ πράγματα ὡς γεγονότα ἢ ὄντα
διηγουμένῳ, ἐνίοτε δὲ καὶ ἑκάστου τούτων διηγήσεις εὑρεῖν ἔστι.
Προσώπου μέν, ὡς τὸ τοιόνδε·
ἦν δέ τις ἐν Τρώεσσι Δάρης ἀφνειὸς ἀμύμων
ἱρεὺς Ἡφαίστοιο· δύω δέ οἱ υἱέες ἤστην,
Φηγεὺς Ἰδαῖός τε, μάχης εὖ εἰδότε πάσης.
καὶ ἐν οἷς εἴδη τινῶν διαγράφει, ὡς ἐπὶ τοῦ Θερσίτου

Pamphila Hist., Αποσπάσματα Fragm.t1-10, li. 1

ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ.

Diog. L. I, 24, de Thalete: Παρά τε Αἰγυπτίων

γεωμετρεῖν μαθόντα φησὶ Παμφίλη πρῶτον καταγράψαι
κύκλου τὸ τρίγωνον ὀρθογώνιον, καὶ θῦσαι βοῦν.
Idem I, 63, de Chilone Lacedaemonio: Πρός τε
τὸν ἀδελφὸν δυσφοροῦντα ὅτι μὴ ἔφορος ἐγένετο, αὐτοῦ
ὄντος, «Ἐγὼ μὲν γὰρ ἐπίσταμαι,» εἶπεν, «ἀδικεῖσθαι,
σὺ δὲ οὔ.» Γέγονε δὲ ἔφορος κατὰ τὴν πεντηκοστὴν
πέμπτην Ὀλυμπιάδα· Παμφίλη δέ φησι κατὰ τὴν
ἕκτην. Καὶ πρῶτον ἔφορον γενέσθαι ἐπὶ Εὐθυδήμου,
ὥς φησι Σωσικράτης. Καὶ πρῶτος εἰσηγήσατο ἐφόρους

Διονύσιος Σκυτοβραχίων Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,32,T,

fragm.5, li. 1

brachionis; quod equidem non temere crediderim, cum temporum ratio

vix congruat – .....
DIODOR. III 52, 3: Διονυσίωι τῶι συντεταγμένωι τὰ περὶ τοὺς
Ἀργοναύτας καὶ τὸν Διόνυσον καὶ ἕτερα πολλὰ τῶν ἐν τοῖς παλαιοτάτοις
χρόνοις πραχθέντων.
– III 66, 5: Διονυσίωι τῶι συνταξαμένωι τὰς παλαιὰς μυθο-
ποιίας. (6) οὗτος γὰρ τά τε περὶ τὸν Διόνυσον καὶ τὰς Ἀμαζόνας, ἔτι
δὲ τοὺς Ἀργοναύτας καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰλιακὸν πόλεμον πραχθέντα καὶ
πόλλ' ἕτερα συντέτακται, παρατιθεὶς τὰ ποιήματα τῶν ἀρχαίων, τῶν τε
μυθολόγων καὶ τῶν ποιητῶν.
SUID. s. Διονύσιος Μιλήσιος· ἱστορικός. Τὰ μετὰ Δαρεῖον ἐν βιβλίοις
ε· Πε-ριήγησιν Οἰκουμένης· Περσικά, Ἰάδι διαλέκτωι. Τρωικῶν βιβλία γ·
Μυθικά· Κύκλον ἱστορικὸν ἐν βιβλίοις ζ.
ATHEN. XII 515 D E: Ξάνθος ὁ Λυδὸς- Ο Ξάνθος ο Λυδός ήταν εξελληνισμένος
λογογράφος του 5ου π. Χ. ἢ ὁ τὰς εἰς αὐτὸν ἀνα-
 358

φερομένας ἱστορίας συγγεγραφώς – Διονύσιος δ' ἐστὶν ὁ Σκυτοβραχίων,

ὡς Ἀρτέμων φησὶν ὁ Κασανδρεὺς ἐν τῶι Περὶ Συναγωγῆς βιβλίων – ...
SCHOL. APOLL. RHOD. III 200: ἐπὶ θρωσμοῦ πεδίοιο· Κιρκαῖον
τόδε που κικλήσκεται] τὴν Κίρκην Διονύσιος ὁ Μιλήσιος ἐν πρώτωι τῶν
Ἀργοναυτικῶν θυγατέρα Αἰήτου καὶ Ἑκάτης τῆς Περσέως θυγατρός,
ἀδελφὴν δὲ Μηδείας. Ἡλίωι γάρ φησιν υἱοὺς γενέσθαι δύω ἐν τοῖς τόποις
ἐκείνοις, οἷς ὀνόματα ἦν Περσεὺς καὶ Αἰήτης. τούτους δὲ κατασχεῖν τὴν
χώραν,

Διονύσιος Σκυτοβραχίων Σωζόμενα. Volume-Jacobyʹ-T 1a,32,T,

fragm.5, li. 3

DIODOR. III 52, 3: Διονυσίωι τῶι συντεταγμένωι τὰ περὶ τοὺς

Ἀργοναύτας καὶ τὸν Διόνυσον καὶ ἕτερα πολλὰ τῶν ἐν τοῖς παλαιοτάτοις
χρόνοις πραχθέντων.
– III 66, 5: Διονυσίωι τῶι συνταξαμένωι τὰς παλαιὰς μυθο-
ποιίας. (6) οὗτος γὰρ τά τε περὶ τὸν Διόνυσον καὶ τὰς Ἀμαζόνας, ἔτι
δὲ τοὺς Ἀργοναύτας καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰλιακὸν πόλεμον πραχθέντα καὶ
πόλλ' ἕτερα συντέτακται, παρατιθεὶς τὰ ποιήματα τῶν ἀρχαίων, τῶν τε
μυθολόγων καὶ τῶν ποιητῶν.
SUID. s. Διονύσιος Μιλήσιος· ἱστορικός. Τὰ μετὰ Δαρεῖον ἐν βιβλίοις
ε· Πε-
ριήγησιν Οἰκουμένης· Περσικά, Ἰάδι διαλέκτωι. Τρωικῶν βιβλία γ·
Μυθικά·
Κύκλον ἱστορικὸν ἐν βιβλίοις ζ.
ATHEN. XII 515 D E: Ξάνθος ὁ Λυδὸς ἢ ὁ τὰς εἰς αὐτὸν ἀνα-
φερομένας ἱστορίας συγγεγραφώς – Διονύσιος δ' ἐστὶν ὁ Σκυτοβραχίων,
ὡς
Ἀρτέμων φησὶν ὁ Κασανδρεὺς ἐν τῶι Περὶ Συναγωγῆς βιβλίων – ...
SCHOL. APOLL. RHOD. III 200: ἐπὶ θρωσμοῦ πεδίοιο· Κιρκαῖον
τόδε που κικλήσκεται] τὴν Κίρκην Διονύσιος ὁ Μιλήσιος ἐν πρώτωι τῶν
Ἀργοναυτικῶν θυγατέρα Αἰήτου καὶ Ἑκάτης τῆς Περσέως θυγατρός,
ἀδελφὴν δὲ Μηδείας. Ἡλίωι γάρ φησιν υἱοὺς γενέσθαι δύω ἐν τοῖς τόποις
ἐκείνοις, οἷς ὀνόματα ἦν Περσεὺς καὶ Αἰήτης. τούτους δὲ κατασχεῖν τὴν
χώραν, καὶ Αἰήτην μὲν Κόλχους καὶ Μαιώτας, Περσέα δὲ τῆς Ταυρικῆς
κυριεῦσαι. τὸν δὲ Περσέα πρεσβύτερον ὄντα γῆμαι γυναῖκα τῶν ἐγχωρίων
τινά, καὶ γενέσθαι

Διονύσιος Σκυτοβραχίων Αποσπάσματα

Volume-Jacobyʹ-F 1a,32,F, fragm.7, li. 137
 359

Πιτάνην, Πριήνην. (7) ταύτας μὲν οὖν οἰκίσαι παρὰ θάλατταν, ἄλλας δὲ
πλείους ἐν τοῖς πρὸς μεσόγειον ἀνήκουσι τόποις. κατασχεῖν δ' αὐτὴν καὶ
τῶν νήσων τινάς, καὶ μάλιστα τὴν Λέσβον, ἐν ἧι κτίσαι πόλιν Μιτυλήνην
ὁμώνυμον τῆι μετεχούσηι τῆς στρατείας ἀδελφῆι. (8) ἔπειτα καὶ τῶν
ἄλλων νήσων τινὰς καταστρεφομένην χειμασθῆναι, καὶ ποιησαμένην τῆι
μητρὶ τῶν θεῶν εὐχὰς ὑπὲρ τῆς σωτηρίας προσενεχθῆναι νήσωι τινὶ τῶν
ἐρήμων· ταύτην δὲ κατά τινα ἐν τοῖς ὀνείροις φαντασίαν καθιερῶσαι τῆι
προειρημένηι θεῶι καὶ βωμοὺς ἱδρύσασθαι καὶ θυσίας μεγαλοπρεπεῖς
ἐπιτελέσαι· ὀνομάσαι δ' αὐτὴν Σαμοθράικην, ὅπερ εἶναι
μεθερμηνευόμενον
εἰς τὴν Ἑλληνικὴν διάλεκτον ἱερὰν νῆσον. ἔνιοι δὲ τῶν ἱστορικῶν λέγουσι
τὸ
πρὸ τοῦ Σάμον αὐτὴν καλουμένην ὑπὸ τῶν κατοικούντων ἐν αὐτῆι τότε
Θραικῶν
Σαμοθράικην ὀνομασθῆναι. (9) οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν Ἀμαζόνων
ἐπανελθουσῶν
εἰς τὴν ἤπειρον μυθολογοῦσι τὴν μητέρα τῶν θεῶν εὐαρεστηθεῖσαν τῆι
νήσωι ἄλλους τέ τινας ἐν αὐτῆι κατοικίσαι καὶ τοὺς ἑαυτῆς υἱοὺς τοὺς
ὀνομαζομένους Κορύβαντας· ἐξ οὗ δ' εἰσὶ πατρὸς ἐν ἀπορρήτωι κατὰ τὴν
τελετὴν παραδίδοσθαι· καταδεῖξαι δὲ καὶ τὰ νῦν ἐν αὐτῆι συντελούμενα
μυστήρια καὶ τὸ τέμενος ἄσυλον νομοθετῆσαι. (10) περὶ δὲ τούτους τοὺς
χρόνους Μόψον τὸν Θρᾶικα, φυγάδα γενόμενον ὑπὸ Λυκούργου τοῦ
βασιλέως
τῶν Θραικῶν, ἐμβαλεῖν εἰς τὴν χώραν τῶν Ἀμαζόνων μετὰ στρατιᾶς τῆς
συνεκπεσούσης αὐτῶι· συστρατεῦσαι δὲ καὶ Σίπυλον τῶι Μόψωι τὸν
Σκύθην

Διονύσιος Σκυτοβραχίων Αποσπάσματα

Volume-Jacobyʹ-F 1a,32,F, fragm.14, li. 134

ταῦτα συνοικήσασαν Αἰήτηι γεννῆσαι δύο θυγατέρας Κίρκην τε καὶ

Μήδειαν, ἔτι
δ' υἱὸν Αἰγιαλέα. καὶ τὴν μὲν Κίρκην εἰς φαρμάκων παντοδαπῶν ἐπίνοιαν
ἐκτρα-
πεῖσαν ἐξευρεῖν ῥιζῶν παντοίας φύσεις καὶ δυνάμεις ἀπιστουμένας· οὐκ
ὀλίγα μὲν
γὰρ ὑπὸ τῆς μητρὸς Ἑκάτης διδαχθῆναι, πολὺ δὲ πλείω διὰ τῆς ἰδίας
ἐπιμελείας
ἐξευροῦσαν μηδεμίαν ὑπερβολὴν ἀπολιπεῖν ἑτέραι πρὸς ἐπίνοιαν
φαρμακείας.
(4) δοθῆναι δ' αὐτὴν εἰς γάμον τῶι βασιλεῖ τῶν Σαρματῶν, οὓς ἔνιοι
Σκύθας προς-
 360

αγορεύουσι. καὶ τὸ μὲν πρῶτον τὸν ἄνδρα φαρμάκοις ἀνελεῖν, μετὰ δὲ

ταῦτα τὴν
βασιλείαν διαδεξαμένην πολλὰ κατὰ τῶν ἀρχομένων ὠμὰ πρᾶξαι καὶ
βίαια. (5)⟦διόπερ
ἐκπεσοῦσαν τῆς βασιλείας κατὰ μέν τινας τῶν μυθογράφων φυγεῖν ἐπὶ τὸν
ὠκεανόν,
καὶ νῆσον ἔρημον καταλαβομένην ἐνταῦθα μετὰ τῶν συμφυγουσῶν
γυναικῶν καθι-
δρυθῆναι, κατὰ δέ τινας τῶν ἱστορικῶν ἐκλιποῦσαν τὸν Πόντον
κατοικῆσαι τῆς
Ἰταλίας ἀκρωτήριον τὸ μέχρι τοῦ νῦν ἀπ' ἐκείνης Κίρκειον
ὀνομαζόμενον.⟧ (46) τὴν
δὲ Μήδειαν ἱστοροῦσι μαθεῖν παρά τε τῆς μητρὸς καὶ τῆς ἀδελφῆς ἁπάσας
τὰς τῶν
φαρμάκων δυνάμεις, προαιρέσει δ' ἐναντιωτάτηι χρῆσθαι. διατελεῖν γὰρ
τοὺς κατα-
πλεόντας τῶν ξένων ἐξαιρουμένην ἐκ τῶν κινδύνων, καὶ ποτὲ μὲν παρὰ
τοῦ πατρὸς
αἰτεῖσθαι δεήσει καὶ χάριτι τὴν τῶν μελλόντων ἀπόλλυσθαι σωτηρίαν,
ποτὲ δ' αὐτὴν ἐκ
τῆς φυλακῆς ἀφιεῖσαν προνοεῖσθαι τῆς τῶν ἀτυχούντων ἀσφαλείας. τὸν
γὰρ Αἰήτην τὰ
μὲν διὰ τὴν ἰδίαν ὠμότητα, τὰ δ' ὑπὸ τῆς γυναικὸς Ἑκάτης πεισθέντα
προσδέξασθαι
τὸ τῆς ξενοκτονίας νόμιμον. (2) ἀντιπραττούσης δὲ τῆς Μηδείας ἀεὶ
μᾶλλον τῆι
προαιρέσει τῶν γονέων, φασὶ τὸν Αἰήτην ὑποπτεύσαντα τὴν ἐκ τῆς
θυγατρὸς ἐπι-
βουλὴν εἰς ἐλευθέραν αὐτὴν ἀποθέσθαι φυλακήν· τὴν δὲ Μήδειαν
διαδρᾶσαν κατα

ΦιΛίνος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.3a, li. 5

καθόλου Μαμερτίνους προσέλαβον εἰς τὴν φιλίαν, καὶ

μετὰ ταῦτα δεομένοις ἐβοήθησαν, οἵτινες οὐ μόνον τὴν
Μεσσηνίων πόλιν, ἀλλὰ καὶ τὴν Ῥηγίνων παρεσπόν-
δησαν, εἰκότως ἂν δόξειε δυσαρεστεῖν. Εἰ δὲ παρὰ
τοὺς ὅρκους καὶ τὰς συνθήκας ὑπολαμβάνει τις αὐτοὺς
πεποιῆσθαι τὴν διάβασιν, ἀγνοεῖ προφανῶς.
Diodor. XXIII, 8: Ὅτι
Ἄννων ὁ πρεσβύτερος ἐκ τῆς Λιβύης κατὰ τὴν πολιορ-
κίαν Ἀκράγαντος ἐπέρασε μεγάλην δύναμιν ἐν Σικελίᾳ,
πεζῶν μυριάδας πέντε, ἱππεῖς δὲ ἑξακισχιλίους, ἐλέφαν-
 361

τας δὲ ἑξήκοντα. Φιλῖνος δὲ ὁ Ἀκραγαντῖνος ἱστορικὸς

ἀνεγράψατο. Ὁ δὲ οὖν Ἄννων ἀναζεύξας μετὰ πάσης τῆς
δυνάμεως ἐκ τοῦ Λιλυβαίου, παρῆλθεν εἰς τὴν Ἡρά-
κλειαν, καθ' ὃν καιρὸν ἦλθόν τινες ἀπαγγέλλοντες τὸν
Ἔρβησσον παραδώσειν. Ἄννων δὲ πολεμήσας ἐν δυσὶ μά-
χαις ἀπέβαλε στρατιώτας πεζοὺς μὲν τρισχιλίους, ἱππεῖς
διακοσίους, ζωγρίας δὲ τετρακισχιλίους· ἐλέφαντας
ὀκτὼ θανεῖν, τριάκοντα τρεῖς δὲ κατατραυματισθῆναι.
Idem XXIII, 17: Φίλιστος δὲ ἱστορικὸς ἦν. Diodor. XXIV, 11:

ΦιΛίνος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.3b, li. 2

πεζῶν μυριάδας πέντε, ἱππεῖς δὲ ἑξακισχιλίους, ἐλέφαν-

τας δὲ ἑξήκοντα. Φιλῖνος δὲ ὁ Ἀκραγαντῖνος ἱστορικὸς
ἀνεγράψατο. Ὁ δὲ οὖν Ἄννων ἀναζεύξας μετὰ πάσης τῆς
δυνάμεως ἐκ τοῦ Λιλυβαίου, παρῆλθεν εἰς τὴν Ἡρά-
κλειαν, καθ' ὃν καιρὸν ἦλθόν τινες ἀπαγγέλλοντες τὸν
Ἔρβησσον παραδώσειν. Ἄννων δὲ πολεμήσας ἐν δυσὶ μά-
χαις ἀπέβαλε στρατιώτας πεζοὺς μὲν τρισχιλίους, ἱππεῖς
διακοσίους, ζωγρίας δὲ τετρακισχιλίους· ἐλέφαντας
ὀκτὼ θανεῖν, τριάκοντα τρεῖς δὲ κατατραυματισθῆναι.
Idem XXIII, 17: Φίλιστος δὲ ἱστορικὸς ἦν. Diodor. XXIV, 11:
Λυτάτιος δὲ ὁ ὕπατος ναυσὶ μακραῖς τριακοσίαις καὶ
πλοίοις καὶ πορείοις ἑπτακοσίοις ὁμοῦ χιλίοις εἰς Σι-
κελίαν ἔπλευσε, καὶ εἰς τὸ Ἐρυκίνων ἐμπόριον καθωρ-
μίσθη. Ἄννων δὲ καὶ αὐτὸς ἐκ Καρχηδόνος ναυσὶ
διακοσίαις πεντήκοντα μακραῖς καὶ τοῖς φορτηγοῖς εἰς
τὴν νῆσον τὴν Ἱέραν ἦλθεν. Εἶτα δὲ ἐξ αὐτῆς πρὸς
τὸν Ἔρυκα ἐρχόμενος, καὶ τῶν Ῥωμαίων ὑπαντησάν-
των, παρ' ἀμφοτέρων πόλεμος ἐγένετο μέγας. Κατὰ
δὲ τοῦτον τὸν πόλεμον ἀπέβαλον Καρχηδόνιοι ναῦς

Anonymus Seguerianus Rhet., Ars rhetorica (olim sub nomine Cornuti)

Sec. 54, li. 2

διήγησίς ἐστιν ἀπαγγελία πραγμάτων γεγονότων ἢ

ὄντων ἢ μελλόντων, ἡ δὲ εἰδικὴ ἀπαγγελία πραγμάτων
γεγενημένων ἢ ὄντων ἐπὶ κριτοῦ ἢ κριτῶν, ὑπὲρ ὧν
δεῖ φέρειν τὰς ἀποδείξεις· τῆς δὲ εἰδικῆς ἀποδόσεις
αἱ προλαβοῦσαι.
ἔστι δὲ τῶν διηγήσεων εἴδη
ταῦτα· αἱ μὲν γὰρ αὐτῶν εἰσιν ἀληθεῖς, αἱ δὲ πεπλα-
 362

σμέναι, καὶ αἱ μὲν ἐπὶ κριτῶν λεγόμεναι, αἱ δὲ καθ'

ἑαυτάς.
καὶ τῶν καθ' ἑαυτὰς αἱ μέν εἰσι βιωτι-
καί, αἱ δὲ ἱστορικαί, αἱ δὲ μυθικαί, αἱ δὲ περιπετικαί.
τῶν δὲ ἐπὶ κριτῶν αἱ μὲν κατὰ τὸ ἀμφισβητού-
μενον αὐτὸ συνίστανται, αἱ δὲ πρὸς ἰδίας διηγήσεις
τῆς ὑποθέσεως λέγονται, αἱ δὲ παρεμπίπτουσι πίστεως
ἕνεκεν ἢ αὐξήσεως ἢ διαβολῆς ἢ ἄλλου τινὸς τοιούτου,
ἅστινας καὶ παραδιηγήσεις τινὲς καλοῦσιν.
ἔτι
τῶν ἐπὶ κριτῶν διηγήσεων ἃς μὲν ἡμεῖς προηγουμένως
εἰσάγομεν, ἃς δὲ τῶν ἀντιδίκων εἰσαγόντων ἑτέρως
ἐπαγομένας αὐτοὶ ἀντιδιηγούμεθα, παρ' ὃ καὶ ἀντιδιηγή-
σεις προσαγορεύονται. ἀντιδιηγούμεθα δὲ ἢ τὸ καθόλου

Anonymus Seguerianus Rhet., Ars rhetorica (olim sub nomine Cornuti)

Sec. 252, li. 9

χαρακτῆρα τῆς λέξεως, οὐ τὸν τρόπον τῆς μεταχειρί-

σεως λέξειν ἐπηγγειλάμεθα.
Τοὺς δὲ ἐπιλόγους, φησίν, ἁπλοῖς μὲν ἁπλοῦς
εἶναι δεῖ, ἐν δὲ τοῖς ἀμφισβητήμασι λείαν μὲν καὶ
ἀφελῆ τὴν λέξιν διὰ τὰς κατασκευάς· ὁ γὰρ τοιοῦτος,
φησίν, ἐπίλογος εὐμάθειαν ἐπαγγέλλεται. ὅπου δὲ δεί-
νωσίς τις ᾖ, τροπικῇ λέξει χρηστέον· τραγικωτέραν δέ,
φησί, τὴν λέξιν καὶ σφοδροτέραν ἐπιτιθέντες. ὅπου δὲ
πανήγυρις, τοὺς δεσμούς, φησί, τῶν κώλων οὐ τραχεῖς,
ἀλλὰ λείους ἀποδώσομεν, καὶ τὴν λέξιν ὡσαύτως οὐ
τραχεῖαν, ἀλλὰ ἱστορικὴν προθήσομεν, τὸ μὲν κῶλον οὐ
ποιητικὸν ἔχουσαν, ἐγγὺς δὲ τοῦ γλαφυροῦ καὶ ἡδέος.
Διονύσιος δὲ ὁ Ἁλικαρνασσεύς, ὃν κανόνα ἄν τις
εἴποι δικαίως τῆς περὶ ῥητορικὴν μελέτης, ἐν τῷ Λυ-
σίου χαρακτῆρι ἐπαινῶν τὸν Λυσίαν ἐπιδείκνυσιν ἅμα
καὶ ποίαν δεῖ ἑρμηνείαν εἶναι ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ λόγου,
καί φησιν οὕτως· ‘διαφοράς τε αὐτῶν λαμβάνει κατὰ
ἰδέας τῶν πραγμάτων ἡ λέξις· ἀρχομένῳ μὲν γάρ ἐστι
καθεστηκυῖα καὶ ἠθική, διηγουμένῳ δὲ πιθανὴ καὶ
ἀπερίεργος, ἐπιδεικνύντι δὲ στρογγύλη καὶ πυκνή,
αὔξοντι δὲ καὶ παθαινομένῳ σεμνὴ καὶ ἀληθινή·

Γρηγόριος Νύσσης De tridui inter mortem et resurrectionem domini nostri

Jesu Christi spatio (vulgo In Christi resurrectionem orati
Volume 9, p. 273, li. 8
 363

καμεν τῇ ἀναστάσει δόξαν ἀναπέμποντες τῷ πατρὶ καὶ τῷ

υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας
τῶν αἰώνων, ἀμήν.

ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΡΙΗΜΕΡΟΥ

ΠΡΟΘΕΣΜΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ
ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Εἴ τις πατριαρχῶν εὐλογία θείῳ πνεύματι τὸ βέβαιον

ἔχουσα, εἴ τι τῆς πνευματικῆς νομοθεσίας ἀγαθὸν δι'
ἐπαγγελίας τοῖς κατορθοῦσιν ἐλπίζεται, εἴ τις διὰ τῶν
ἱστορικῶν αἰνιγμάτων τῆς ἀληθείας προδιατύπωσις εἶναι
πεπίστευται, εἴ τις προφητικὴ φωνὴ τὰ ὑπὲρ φύσιν εὐαγγελί-
ζεται, πάντα ἐκεῖνα ἡ παροῦσα χάρις ἐστίν. καὶ ὥσπερ κατὰ
τὸ προκείμενον τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν θέαμα ἓν φῶς περια-
στράπτει τὰς ὄψεις ἐκ μυρίων λαμπάδων ἐρανιζόμενον, οὕτω
πᾶσα ἡ τοῦ Χριστοῦ εὐλογία πυρσοῦ δίκην καθ' ἑαυτὴν
λάμπουσα τοῦτο ἡμῖν τὸ μέγα φῶς ἀπεργάζεται τὸ ἐκ
πολλῶν τε καὶ ποικίλων τῶν τῆς γραφῆς ἀκτίνων συγκεραννύ-
μενον· ἔξεστι γὰρ λαβεῖν ἀφ' ἑκάστου τῶν θεοπνεύστων
ὑποδειγμάτων τὸ τῇ παρούσῃ ἱερομηνίᾳ κατάλληλον. ζητεῖς
τὴν τοῦ Ἀβραὰμ εὐλογίαν·

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 72, li. 4

τινὰ τῶν ὁμοίως ἐχόντων τὴν ἑρμηνείαν ποιήσασθαι· εἶθ'

οὕτως δι' ἀκολούθου πρὸς τὰς φαινομένας διαφορὰς προαγαγεῖν
τὴν ἐξέτασιν. καθόλου μὲν οὖν τῆς ἐπιγραφῆς ὁ λόγος
διπλοῦν τὸν σκοπὸν ἔχει. ἢ γὰρ πρὸς ἔνδειξιν τοῦ ὑποκει-
μένου προγέγραπται, ὥστε τὸν σκοπὸν τῆς ψαλμῳδίας
προδιδαχθέντας ἡμᾶς εὐμαθεστέρους γενέσθαι τῆς ἐν τοῖς
ῥητοῖς διανοίας· ἢ πολλάκις καὶ δι' ἑαυτῆς τι παιδεύει τὴν
ἀκοὴν ἡ ἐπιγραφὴ τῇ ἐγκειμένῃ τοῖς ῥητοῖς διανοίᾳ τῶν
κατ' ἀρετήν τι κατορθουμένων ὑποδεικνύουσα· μᾶλλον δὲ
καθ' ἑκάτερον εἶδος τῆς τῶν ἐπιγραφῶν θεωρίας εἷς ἐστιν ὁ
σκοπὸς τὸ πρός τι τῶν ἀγαθῶν καθηγήσασθαι, κἂν ἱστορικόν
τι δηλοῦσθαι διὰ τῶν εἰρημένων δοκῇ, κἂν ψιλόν τι ὄνομα
προσγεγραμμένον τύχῃ. οὐ γὰρ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ ἡ θεία
γραφὴ ταῖς ἱστορίαις συγκέχρηται, ὥστε ἡμῖν πραγμάτων
ἐγγενέσθαι γνῶσιν, δι' ὧν ἔργα τινὰ καὶ πάθη τῶν ἀρχαιο-
 364

τέρων μανθάνομεν, ἀλλ' ὅπως ἂν διδασκαλίαν τινὰ πρὸς τὸν

κατ' ἀρετὴν ἡμῖν ὑποδείξειε βίον, τῆς ἱστορικῆς θεωρίας
μεταλαμβανομένης πρὸς τὴν ὑψηλοτέραν διάνοιαν. τούτου
τοίνυν ἡμῖν διωμολογημένου, τοῦ δεῖν τοιαύτην περὶ τῶν
ἐπιγραφῶν ἔχειν τὴν ἔννοιαν, ἀκόλουθον ἂν εἴη, καθὼς
φθάσαντες εἴπομεν, τῶν μὲν ὁμοίως ἐνόντων γενικωτέραν

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 72, li. 10

ῥητοῖς διανοίας· ἢ πολλάκις καὶ δι' ἑαυτῆς τι παιδεύει τὴν

ἀκοὴν ἡ ἐπιγραφὴ τῇ ἐγκειμένῃ τοῖς ῥητοῖς διανοίᾳ τῶν
κατ' ἀρετήν τι κατορθουμένων ὑποδεικνύουσα· μᾶλλον δὲ
καθ' ἑκάτερον εἶδος τῆς τῶν ἐπιγραφῶν θεωρίας εἷς ἐστιν ὁ
σκοπὸς τὸ πρός τι τῶν ἀγαθῶν καθηγήσασθαι, κἂν ἱστορικόν
τι δηλοῦσθαι διὰ τῶν εἰρημένων δοκῇ, κἂν ψιλόν τι ὄνομα
προσγεγραμμένον τύχῃ. οὐ γὰρ ἐπὶ τούτῳ μόνῳ ἡ θεία
γραφὴ ταῖς ἱστορίαις συγκέχρηται, ὥστε ἡμῖν πραγμάτων
ἐγγενέσθαι γνῶσιν, δι' ὧν ἔργα τινὰ καὶ πάθη τῶν ἀρχαιο-
τέρων μανθάνομεν, ἀλλ' ὅπως ἂν διδασκαλίαν τινὰ πρὸς τὸν
κατ' ἀρετὴν ἡμῖν ὑποδείξειε βίον, τῆς ἱστορικῆς θεωρίας
μεταλαμβανομένης πρὸς τὴν ὑψηλοτέραν διάνοιαν. τούτου
τοίνυν ἡμῖν διωμολογημένου, τοῦ δεῖν τοιαύτην περὶ τῶν
ἐπιγραφῶν ἔχειν τὴν ἔννοιαν, ἀκόλουθον ἂν εἴη, καθὼς
φθάσαντες εἴπομεν, τῶν μὲν ὁμοίως ἐνόντων γενικωτέραν
τινὰ προεκθέσθαι διάνοιαν, τῶν δὲ κατά τινα διαφορὰν
ἐκτιθεμένων, ἰδικωτέραν ποιήσασθαι τὴν ἐξέτασιν.
Ἐπειδὴ τοίνυν ἡ Εἰς τὸ τέλος φωνὴ τοῖς πλείστοις τῶν
ψαλμῶν ἐπιγέγραπται, τοῦτο οἶμαι δεῖν περὶ τούτου γινώ-
σκειν, ὅπερ ἡ τῶν λοιπῶν σαφηνίζει διάνοια τῶν τὴν αὐτὴν
μεθερμηνευσάντων γραφήν. ὁ μὲν γάρ τις ἀντὶ τοῦ εἰς

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 74, li. 20

πρὸς τὸν Κορὲ συγγενείας γενοίμεθα, τήν τε μεγάλην

ἐκείνην τοῦ Δαβὶδ φωνὴν τὴν Μὴ διαφθείρῃς, ἣν πρὸς
τὸν ὑπασπιστὴν ἐποιήσατο πρὸς τὸν τοῦ Σαοὺλ φόνον
ὁρμήσαντα ἐνστηλογραφηθῆναι ἐν τῇ ἑκάστου ψυχῇ πρὸς
ὑπόδειγμα μακροθυμίας συμβάλλει ὁ λόγος. καὶ πάντα
τὰ τοιαῦτα εὕροι τις ἂν δι' ἀκριβείας σκοπούμενος, ὅτι ἀθλη-
τικαί τινές εἰσιν ὑποφωνήσεις παρὰ τοῦ παιδοτρίβου πρὸς
τοὺς ἀθλητὰς γινόμεναι, ὅπως ἄν τις πρὸς τὸ τῆς νίκης
φθάσειε τέλος. ὡσαύτως δὲ καὶ εἴ τι τῆς ἱστορίας συμπαρα-
 365

γέγραπται τῇ Εἰς τέλος φωνῇ, πρὸς αὐτὸ τοῦτο βλέπει,

ὡς ἂν διὰ τῶν ἱστορικῶν ὑποδειγμάτων μᾶλλον πρὸς τοὺς
ἀγῶνας ἐπιρρωσθείημεν. αὕτη μὲν ἡ Εἰς τὸ τέλος διάνοια.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γʹ

Ψαλμὸς δὲ καὶ ᾠδὴ καὶ αἴνεσις καὶ ὕμνος καὶ προσευχὴ

τοιαύτην πρὸς ἄλληλα τὴν διαφορὰν ἔχει· ψαλμὸς μὲν γάρ
ἐστιν ἡ διὰ τοῦ ὀργάνου τοῦ μουσικοῦ μελῳδία, ᾠδὴ
δὲ ἡ διὰ στόματος γινομένη τοῦ μέλους μετὰ τῶν
ῥημάτων ἐκφώνησις, ἡ δὲ προσευχὴ ἱκετηρία ἐστὶ περί
τινος τῶν συμφερόντων προσαγομένη τῷ θεῷ, ὕμνος δὲ ἡ
ἐπὶ τοῖς ὑπάρχουσιν ἡμῖν ἀγαθοῖς ἀνατιθεμένη τῷ θεῷ εὐ-
φημία αἶνος δὲ ἤτοι αἴνεσις (ταὐτὸν γὰρ ἐπ' ἀμφοτέρων

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 80, li. 19

ἀνεξάλειπτόν τε καὶ ἐντετυπωμένον ἔχειν τῇ μνήμῃ τὸν λόγον

ἐνδείκνυται, ὡς εἶναι στήλην μὲν τὸ μνημονικὸν τῆς ψυχῆς,
τὰ δὲ ἐπὶ τῆς στήλης χαράγματα τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα.
ταῦτα δὲ ἦν ἡ τοῦ ἀρχιστρατήγου τῆς δυνάμεως τοῦ Δαβὶδ
ἀριστεία, δι' ὧν διπλοῦν γίνεται κατὰ τῶν πολεμίων τὸ
πάθος, τῶν μὲν πυρὶ δαπανηθέντων, τῶν δὲ διὰ πληγῆς ἐν
ἀφανισμῷ γενομένων. ἡ μὲν γὰρ μέση τῶν ποταμῶν Συρία
διὰ τοῦ πυρὸς ἀναλίσκεται καὶ τὸ πρόσχωρον αὐτοῖς μέρος
τῶν Σύρων, ὡσαύτως δὲ καὶ ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν ἐν πολλαῖς
χιλιάσι καταφονεύεται· ἀλλὰ τὸ μὲν δι' ἀκριβείας τὴν
ἱστορικὴν ἀκολουθίαν ἐκθέσθαι μακρὸν ἂν εἴη καὶ περιττὸν
ἅμα. τί γὰρ ἂν γένοιτο πλέον ἡμῖν δι' ἀκολούθου τὴν ἔκθεσιν
τῶν γεγονότων μαθοῦσιν; ἀλλὰ πρὸς τί φέρει τῆς ἱστορικῆς
μνήμης τὸ αἴνιγμα κρεῖττον οἶμαι δι' ὀλίγων προθεῖναι
τῷ λόγῳ, ὡς ἂν γένοιτο ἡμῖν ἡ τοιαύτη στηλογραφία εἰς
διδαχὴν τοῦ ἡμετέρου βίου. τί οὖν ἐστιν ὅ φημι; ὅλον τὸ
ἔθνος Συρίαν ὠνόμασε, μερίζει δὲ τοῦτο εἰς δύο τμήματα
ἕκαστον αὐτῶν ἰδίοις γνωρίσμασι σημειούμενος· ἡ μὲν
γὰρ αὐτῶν Μεσοποταμία Συρίας λέγεται· ἡ δὲ ἑτέρα τοῦ
Σωβὰ Συρία κατονομάζεται· καταπίμπραται δὲ καὶ αὕτη καὶ
αὕτη. καὶ μετὰ τοῦτο ἐξ ἐπιστροφῆς τοῦ ἀρχιστρατήγου ἡ

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 80, li. 21

τὰ δὲ ἐπὶ τῆς στήλης χαράγματα τὰ τῶν ἀγαθῶν ὑποδείγματα.

 366

ταῦτα δὲ ἦν ἡ τοῦ ἀρχιστρατήγου τῆς δυνάμεως τοῦ Δαβὶδ

ἀριστεία, δι' ὧν διπλοῦν γίνεται κατὰ τῶν πολεμίων τὸ
πάθος, τῶν μὲν πυρὶ δαπανηθέντων, τῶν δὲ διὰ πληγῆς ἐν
ἀφανισμῷ γενομένων. ἡ μὲν γὰρ μέση τῶν ποταμῶν Συρία
διὰ τοῦ πυρὸς ἀναλίσκεται καὶ τὸ πρόσχωρον αὐτοῖς μέρος
τῶν Σύρων, ὡσαύτως δὲ καὶ ἡ φάραγξ τῶν ἁλῶν ἐν πολλαῖς
χιλιάσι καταφονεύεται· ἀλλὰ τὸ μὲν δι' ἀκριβείας τὴν
ἱστορικὴν ἀκολουθίαν ἐκθέσθαι μακρὸν ἂν εἴη καὶ περιττὸν
ἅμα. τί γὰρ ἂν γένοιτο πλέον ἡμῖν δι' ἀκολούθου τὴν ἔκθεσιν
τῶν γεγονότων μαθοῦσιν; ἀλλὰ πρὸς τί φέρει τῆς ἱστορικῆς
μνήμης τὸ αἴνιγμα κρεῖττον οἶμαι δι' ὀλίγων προθεῖναι
τῷ λόγῳ, ὡς ἂν γένοιτο ἡμῖν ἡ τοιαύτη στηλογραφία εἰς
διδαχὴν τοῦ ἡμετέρου βίου. τί οὖν ἐστιν ὅ φημι; ὅλον τὸ
ἔθνος Συρίαν ὠνόμασε, μερίζει δὲ τοῦτο εἰς δύο τμήματα
ἕκαστον αὐτῶν ἰδίοις γνωρίσμασι σημειούμενος· ἡ μὲν
γὰρ αὐτῶν Μεσοποταμία Συρίας λέγεται· ἡ δὲ ἑτέρα τοῦ
Σωβὰ Συρία κατονομάζεται· καταπίμπραται δὲ καὶ αὕτη καὶ
αὕτη. καὶ μετὰ τοῦτο ἐξ ἐπιστροφῆς τοῦ ἀρχιστρατήγου ἡ
φάραγξ τῶν ἁλῶν ἐν δυοκαίδεκα χιλιάσι τῷ θανάτῳ κατα-
δικάζεται· οὐκοῦν νοήσωμεν ὅτι διπλοῦν ἐστι τῆς Συρίας τὸ

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 81, li. 26

πονηρῶν δογμάτων ἀνακειμένη τῷ ἄρχοντι τοῦ κόσμου

Σωβὰ Συρίας κατονομάζεται· ὧν τῷ καυστικῷ τε καὶ
καθαρσίῳ λόγῳ δαπανηθέντων ἕπεται τὸ τὴν ἄγονόν τε καὶ
ἁλμῶσαν γῆν, ἥτις στρατόπεδόν ἐστι τῶν ἀντικειμένων
δυνάμεων, τῇ τοῦ ἀρχιστρατήγου πληγῇ παταχθῆναι· οὐ
γὰρ ἂν γένοιτο ἡμῖν ἡ κατὰ τῶν ἐχθρῶν νίκη, μὴ τοῦ ἄρ-
χοντος τῶν στρατιῶν ὑπερσχόντος τῇ χειρί. τῇ δὲ τῶν
πολεμίων ἀπωλείᾳ εἰρήνη κατὰ τὸ ἀκόλουθον ἕπεται· καὶ
τοῦτό ἐστι τὸ ἀκόλουθον τῆς νίκης, πρὸς ὃ βλέπουσα ἡ
ἐπιγραφὴ ἐνστηλιτεύει ταῖς μνήμαις ἡμῶν τὴν πρὸς τὸ
ἀλλοιωθῆναι ὑφήγησιν διὰ τῶν ἱστορικῶν ὑποδειγμάτων
τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν παθημάτων ὑποδεικνύουσα. μᾶλλον
δ' ἂν ἡμῖν φανερὸν γένοιτο τὸ κατὰ τὴν ἀλλοίωσιν μάθημα,
εἰ τοῖς λοιποῖς τῶν ἑρμηνέων ἀκολουθήσαιμεν, ὧν ὁ μὲν
τὸ Ὑπὲρ τῶν ἀνθῶν, ὁ δὲ Ὑπὲρ τῶν κρίνων, ἀντὶ τῆς
ἀλλοιώσεως τῷ λόγῳ προσέγραψεν. τό τε γὰρ ἄνθος ἐνδεί-
κνυται τοῦ χειμῶνος τὴν εἰς ἔαρ μεταβολήν, ὅπερ σημαίνει
τὴν ἀπὸ κακίας εἰς τὸν κατ' ἀρετὴν βίον μετάστασιν. ἥ τε
τοῦ κρίνου ὄψις πρὸς ὅ τι χρὴ γενέσθαι τὴν ἀλλοίωσιν
 367

διερμηνεύει· ὁ γὰρ δι' ἀλλοιώσεως λαμπρὸς γινόμενος

δηλονότι ἐκ μέλανός τε καὶ ἐσκοτισμένου λαμπρόν τε καὶ

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 117, li. 6

λεαίνων ἡμῶν τὴν διάνοιαν, τότε διὰ τῶν τῆς ἀρετῆς τύπων
ἐμμορφοῖ ἡμῖν τὸν Χριστόν· οὗ κατ' εἰκόνα ἐξ ἀρχῆς τε
ἦμεν καὶ πάλιν γινόμεθα. τίς οὖν ἐστιν ἡ τῆς γλυφῆς τῶν
ἡμετέρων ψυχῶν τάξις; ἐν τῷ πρώτῳ τμήματι τῆς ψαλμῳδίας
τῆς ἐν κακίᾳ ζωῆς ἀπεσχίσθημεν· ἐν δὲ τοῖς ἐφεξῆς διὰ τῆς
προσεχοῦς ἀκολουθίας ἐπὶ τὸ τέλειον προήχθη ἡ μίμησις. σύγ-
κειται τοίνυν τῶν ψαλμῶν ἡ τάξις, ἐπειδὴ τὸ σπουδαζόμενόν
ἐστι τῷ πνεύματι, καθὼς εἴρηται, οὐχ ἱστορίαν ἡμᾶς διδάξαι
ψιλήν, ἀλλὰ τὰς ψυχὰς ἡμῶν δι' ἀρετῆς κατὰ θεὸν μορφῶσαι.
ὡς ἐπιζητεῖ τὸ τῆς διανοίας τῶν ἐν τοῖς ψαλμοῖς γεγραμμένων
ἀκόλουθον, οὐχ ὡς ἡ ἱστορικὴ βούλεται ἀκολουθία. καθάπερ
γὰρ ἐπὶ τοῦ ἐκτεθέντος ἡμῖν τοῦ κατὰ τὴν γλυφὴν ὑποδείγ-
ματος πολλῶν ἐστιν ὀργάνων πρὸς τὴν τοῦ ἀγάλματος
ἀπεργασίαν χρεία τῇ τέχνῃ (τὰ δὲ ὄργανα ταῦτα οὐχ ὁμοίως
ἔχει πρὸς ἄλληλα κατὰ τὸν τύπον τοῦ σχήματος, ἀλλὰ τὸ μὲν
ἑλικοειδῶς κατὰ τὸ ἄκρον τετύπωται, τὰ δὲ πριονώδη τὴν
ἀκμὴν ἔχει· ἄλλα σμιλοειδῶς κατεσκεύασται ἑτέροις
περιῆκται τὸ εἶδος εἰς ἡμικύκλιον. πάντα δὲ ταῦτα καὶ τὰ
τοιαῦτα κατὰ τὸν ἴδιον ἕκαστον καιρὸν ὑπουργεῖ τῷ τεχνίτῃ)·
οὕτως τῷ ἀληθινῷ ἐπιστάτῃ τῷ τεχνικῶς διαγλύφοντι
ἡμῶν τὰς ψυχὰς πρὸς τὴν τοῦ θείου ὁμοίωσιν οἷον ὄργανά

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 133, li. 22

με τοσοῦτον ὀνίνησιν ἐν πρώτοις τὸ κατὰ τὸν Ἰδουμαῖον

μαθεῖν καὶ μετὰ ταῦτα τὸ κατὰ τὴν Βηρσαβεὲ διδαχθῆναι;
τίς ἀρετὴ διὰ τούτου; ποία πρὸς τὸ κρεῖττον ἀνάβασις;
τίς πρὸς τὴν τῶν ὑψηλῶν ἐπιθυμίαν διδασκαλία; εἰ δὲ μαθὼν
τὰ ἐν τῷ πεντηκοστῷ μυστήρια, ὅσα κατὰ τὸ βαθύτερον
περιέχει ὁ λόγος, καὶ μετ' ἐκείνου τὸ πρὸς τὴν κατάλυσιν
τοῦ ἀντιπάλου δοθὲν ἡμῖν φάρμακον διδαχθείην, τὸ τῆς
μετανοίας λέγω, ὥστε διὰ τούτου με πάντοτε νίκῃ τῇ κατὰ
τοῦ ἐχθροῦ συνεθίζεσθαί τε καὶ ἐγγυμνάζεσθαι, σκόπησον
ὅπως προσβαίνω κατὰ τὸ ἀκόλουθον τῇ ἐφεξῆς ἀνόδῳ, νίκην
ἐκ νίκης μεταλαμβάνων. ἀναγνώσομαι δέ σοι τῆς ἱστορικῆς
ἐπιγραφῆς τὴν ἀκολουθίαν ἔχουσαν οὕτως· Εἰς τὸ τέλος
συνέσεως τῷ Δαβὶδ ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωὴκ τὸν Ἰδουμαῖον καὶ
 368

ἀναγγεῖλαι τῷ Σαοὺλ καὶ εἰπεῖν αὐτῷ Ἦλθεν Δαβὶδ

εἰς τὸν οἶκον Ἀβιμέλεχ. δι' ὧν διδάσκομαι ὅτι τοῦτο μὲν εἰς
τὸ τέλος τῆς νίκης ἄγει, ὅταν σύνεσις καθηγῆται τοῦ βίου
καθ' ὁμοιότητα τοῦ μεγάλου Δαβίδ. καὶ τότε μάλιστα λυπῶ
τὸν Δωὴκ τὸν τῆς ἐμῆς σωτηρίας τύραννον, ὅταν ἐν τῷ
οἴκῳ τοῦ ἱερέως γένωμαι καὶ ὅταν ἡμιόνων ὑπηρέτης, μηκέτι
μοι κατὰ πρόσωπον συμπλέκεσθαι δύναμιν ἔχων, λάθρα
κατ' ἐμοῦ τὴν ἐπιβουλὴν ἐξαρτύηται τῷ κατ' ἐμοῦ φονῶντι

Γρηγόριος Νύσσης In inscriptiones Psalmorum Volume 5, p. 151, li. 15

φωτὶ τῷ ζῶντι. Εὐαρεστήσω γάρ, φησί, κυρίῳ ἐν φωτὶ

ζώντων, ὅθεν καταρχὰς διὰ τῆς ἁμαρτίας ἀπεξενώθη. καὶ
περὶ μὲν τούτων τοσαῦτα. οὐ γὰρ οἶμαι δεῖν τὰ καθ' ἕκαστον
φιλοπονώτερον ἐξετάζοντα εἰς ἀμετρίαν παρατείνειν τὸν
λόγον. πολλῶν δὲ ὄντων ἐν ταῖς ἱεραῖς ὑμνῳδίαις τῶν ἐπινικίων
ψαλμῶν, οὓς ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ τέλους ἐνδείκνυται καὶ πολυτρό-
πως τῆς κατὰ τῶν ἀντιπάλων νίκης ἐν τούτοις θεωρουμένης,
ἴδιόν τινα λόγον ἔοικεν ἔχειν ἡ διὰ τῶν τῆς ἱστορίας αἰνιγ-
μάτων σημαινομένη κατὰ τοῦ προσπαλαίοντος νίκη· ταύτης
λέγω τῆς ἱστορίας , ᾗ τὰ περὶ τοῦ Σαοὺλ διεξέρχεται· ἐν
οἷς ἡ τῶν ψαλμῶν τάξις οὐκ ἐκ τῆς ἀκολουθίας τῶν ἱστορικῶν
συνέστη πραγμάτων, ἀλλὰ τοῖς κατὰ Προκοπὴν δι' ἀρετῆς
τελειουμένοις ἐπηκολούθησεν, ἕκαστον τῶν ἐν τοῖς πράγμασι
δηλουμένων εἰς ἔνδειξιν τῆς κατὰ τὴν ἀρετὴν αὐξήσεως καταλ-
λήλως ἁρμόσασα, καὶ πρῶτα καὶ τελευταῖα κατὰ τὸν λόγον
τῆς ἀρετῆς δι' ἀκολούθου ταχθῆναι καὶ μὴ τῇ ὑλικῇ συντυχίᾳ
τῶν πραγμάτων δουλεῦσαι τὴν τάξιν. διά τοι τοῦτο μετὰ πολλὰ
ἑρμηνεύεται ἡ πρὸ πολλῶν πραγμάτων γεγενημένη κατὰ
τὸ σπήλαιον συνδρομὴ τοῦ τε Σαοὺλ τοῦ πρὸς τὸν φόνον
διώκοντος καὶ τοῦ Δαβὶδ τοῦ τὸν φόνον ἐκκλίνοντος. ἐν ᾧ
πρὸς τὸ ἐναντίον ἀνεστράφη τοῦ φόνου ἡ ἐξουσία, ὡς τὸν ἐπὶ

Γρηγόριος Νύσσης Contra Eunomium Book 2, chap. 1, sec. 85, li. 4

Ὡς δείλαιοι τῆς ἀγχινοίας, ὡς δυστυχὴς αὐτοῖς καὶ

ὀλέθριος ἡ περιττὴ καὶ κατεσκεμμένη φιλοσοφία. τίς
οὕτω κατὰ σπουδὴν αὐτομολεῖ πρὸς τὸ βάραθρον, ὡς οὗτοι
πόνῳ καὶ σπουδῇ τὸν λάκκον ἑαυτοῖς τῆς βλασφημίας
ὡρύξαντο; ὅσῳ τῷ μέτρῳ τῆς ἐλπίδος τῶν Χριστιανῶν
ἀφωρίσθησαν· οἵῳ χάσματι πρὸς τὴν σῴζουσαν πίστιν διε-
τειχίσθησαν· ὅσον τῶν κόλπων τοῦ πατρὸς τῆς πίστεως
 369

Ἀβραὰμ ἀπῳκίσθησαν. ἐκεῖνος, εἰ δεῖ κατὰ τὴν τοῦ

ἀποστόλου μεγαλοφυΐαν ἀλλάξαντα τὴν φωνὴν ἀλληγορικῶς
τὸν νοῦν τῆς ἱστορίας κατανοῆσαι, μενούσης δηλαδὴ καὶ
τῆς ἱστορικῆς ἀληθείας, ἐξῆλθε διὰ θείου προστάγματος
τῆς ἰδίας γῆς καὶ τῆς καθ' ἑαυτὸν συγγενείας ἔξοδον
ἀνδρὶ προφήτῃ πρὸς θεοῦ κατανόησιν ἐπειγομένῳ πρέ-
πουσαν. οὐ γάρ μοι δοκεῖ τοπική τις μετάστασις τῶν
νοητῶς εὑρισκομένων προξενεῖν τὴν κατάληψιν. ἀλλ' αὐτὸς
ἑαυτοῦ καὶ τῆς ἰδίας γῆς, τοῦ ταπεινοῦ λέγω καὶ γηΐνου
φρονήματος, ἔξω γενόμενος καὶ ὑπεράρας ὡς οἷόν τε ἦν
τῶν κοινῶν τῆς φύσεως ὅρων ἑαυτοῦ τὴν διάνοιαν καὶ κατα-
λιπὼν τῆς ψυχῆς τὴν πρὸς τὰς αἰσθήσεις συγγένειαν, ὡς
μηδενὶ τῶν κατ' αἴσθησιν προφαινομένων διοχλούμενος πρὸς
τὴν κατανόησιν τῶν ἀοράτων ἀμαυρωθῆναι, μήτε ἀκοῆς

Γρηγόριος Νύσσης Contra Eunomium Book 2, chap. 1, sec. 255, li. 3

πινον, θεοῦ ῥημάτων τινὰ διδασκαλίαν γεγενῆσθαι τοῖς ἀν-

θρώποις παρὰ τῆς γραφῆς μεμαθήκαμεν οὔτε εἰς ποικίλας
γλωσσῶν διαφορὰς διατμηθέντων ὅπως ἂν ἕκαστος φθέγγοιτο
θεῖος ἐπεστάτησε νόμος· ἀλλὰ θελήσας ὁ θεὸς τοὺς ἀν-
θρώπους ἐν ἄλλαις γενέσθαι γλώσσαις ἀφῆκεν ὁδῷ τὴν
φύσιν πορεύεσθαι κατὰ τὸ ἀρέσκον διαρθροῦσαν παρ' ἑκά-
στοις τὸν ἦχον πρὸς τὴν τῶν ὀνομάτων σαφήνειαν.
Ὁ τοίνυν Μωϋσῆς πολλαῖς ὕστερον γενεαῖς τῆς πυργο-
ποιΐας γενόμενος μιᾷ τῶν μετὰ ταῦτα κέχρηται γλώσσῃ
ἱστορικῶς τὴν κοσμογένειαν ἡμῖν διηγούμενος καί τινας τῷ
θεῷ προσάπτει φωνάς, τῇ ἑαυτοῦ γλώσσῃ καθ' ἣν πεπαί-
δευτό τε καὶ συνείθιστο ταῦτα διεξιὼν καὶ οὐκ ἐξαλλάσσων
τὰς τοῦ θεοῦ φωνὰς ἀλλοιοτρόπῳ τινὶ καὶ ξενίζοντι φωνῆς
χαρακτῆρι, ὥστε διὰ τοῦ ξένου τῆς συνηθείας καὶ παρηλ-
λαγμένου τῶν ὀνομάτων αὐτοῦ τοῦ θεοῦ εἶναι τὰς φωνὰς
κατασκευάζειν, ἀλλὰ τῇ συνήθει χρώμενος γλώσσῃ ὁμοίως
τά τε ἑαυτοῦ καὶ τὰ τοῦ θεοῦ διεξέρχεται. φασὶ δέ τινες
τῶν ἐπιμελέστερον ταῖς θείαις γραφαῖς ἐπηκολουθηκότων
μηδὲ ἀρχαΐζειν τὴν Ἑβραίων φωνὴν καθ' ὁμοιότητα τῶν
λοιπῶν, ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων θαυμάτων καὶ τοῦτο τοῖς

Γρηγόριος Νύσσης Contra Eunomium Book 2, chap. 1, sec. 278, li. 1

τῇ πανταχόθεν τῶν ἑτεροφυῶν στοιχείων περιβολῇ ἑαυτὴν

ἀνεχούσης, καθώς φησιν ὁ Ἰὼβ ὅτι Κρεμάζων γῆν ἐπὶ
μηδενός, ἐπάναγκες ἦν καθ' ἓν μέρος τοῦ φωτὸς διο-
 370

δεύοντος ἀντιφραττούσης κατὰ τὸ ἀντικείμενον ἐν τῷ ἰδίῳ

ὄγκῳ τῆς γῆς ὑπολειφθῆναί τινα διὰ τοῦ ἀποσκιάσματος
μοῖραν τοῦ σκότους, τῆς δὲ ἀεικινήτου περιφορᾶς τοῦ πόλου
συμπεριαγούσης ἑαυτῇ κατ' ἀνάγκην καὶ τὸν ἐκ τοῦ ἀπο-
σκιάσματος ἐπισυμβαίνοντα ζόφον τὴν ἐγκύκλιον ταύτην
περίοδον τάξαι τὸν θεὸν εἰς τὸ γενέσθαι μέτρον τῆς χρο-
νικῆς παρατάσεως· τὸ δὲ μέτρον τοῦτο ἡμέρα ἐστὶ καὶ
νύξ. διὰ τοῦτο κατὰ τὴν ἑαυτοῦ σοφίαν ἱστορικώτερον τὰ
τοιαῦτα τῶν δογμάτων ὁ Μωϋσῆς ἡμῖν σαφηνίζων τὸν ἐξ
ἀντιφράξεως τῆς γῆς ἐπεισιόντα ζόφον χωρισμὸν φωτὸς
καὶ σκότους ὠνόμασε καὶ τὴν ἀεὶ γινομένην περὶ τὸν περί-
γειον χῶρον τοῦ φωτὸς πρὸς τὸ σκότος ἔμμετρον διαδοχὴν
ἡμέραν καὶ νύκτα προσεῖπεν. ὥστε οὐχὶ ἐπίκλητον τὸ
φῶς ἡμέρα προσηγορεύθη, ἀλλ' ὥσπερ ἐγένετο φῶς καὶ
οὐχὶ ψιλὴ προσηγορία φωτός, οὕτως καὶ τοῦ χρόνου τὸ
μέτρον ἐγένετο, ἐπηκολούθησε δὲ τῷ μέτρῳ τὸ ὄνομα, οὐκ
ἐν ῥημάτων ψόφῳ παρὰ τοῦ πεποιηκότος γενόμενον, ἀλλ'
αὐτῆς τῆς τοῦ πράγματος φύσεως ἐπισπασαμένης τὴν διὰ

Γρηγόριος Νύσσης Contra Eunomium Book 2, chap. 1, sec. 285, li. 6

λίαν εὐλαβὴς τῶν σοφῶν τούτων ἐθελοθρησκεία, δι' ὧν, εἰ

δοθείη παρὰ ἀνθρώπων εἶναι τοῖς πράγμασι τὰς φωνάς,
τὸ ἀρχηγικωτέρους εἶναι τοῦ θεοῦ τοὺς ἀνθρώπους
κατασκευάζει, ἐλέγχεται ματαία τις οὖσα καὶ ἀνυπόστατος
καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ κατὰ τὸν Μωϋσέα μνημονευθέντος ἡμῖν
ὑποδείγματος. αὐτῷ γὰρ τῷ Μωϋσῇ τίς ἔθετο τὴν προς-
ηγορίαν; οὐχ ἡ θυγάτηρ τοῦ Φαραὼ ἐκ τοῦ συμβάντος
ἐπονομάσασα; Μωϋσῆς γὰρ τὸ ὕδωρ λέγεται τῇ τῶν
Αἰγυπτίων φωνῇ. ἐπεὶ οὖν κατὰ τὸ πρόσταγμα τοῦ τυράννου
κιβωτῷ τὸ βρέφος ἐνθέντες οἱ γεννησάμενοι τοῖς ῥείθροις
ἔδωκαν (οὕτω γάρ τινες τῶν ἱστορικῶν τὰ κατ' αὐτὸν διη-
γήσαντο), ἡ δὲ κατὰ θεῖον βούλημα ὑπὸ τῆς δίνης τῶν
ὑδάτων ἐκκυμανθεῖσα προσηνέχθη τῇ ὄχθῃ καὶ εὕρημα
τῆς βασιλίδος κατ' ἐκεῖνο τῷ λουτρῷ τὸ σῶμα φαιδρυνομένης
ἐγένετο, ὡς ἐξ ὕδατος αὐτῇ τοῦ παιδὸς κτηθέντος μνημό-
συνον τῆς συντυχίας λέγεται τῷ παιδὶ θέσθαι τὸ ὄνομα, ᾧ
καὶ αὐτὸς ὁ θεὸς ἐπὶ τοῦ θεράποντος κεχρῆσθαι οὐ παρῃ-
τήσατο, οὐδὲ ἀνάξιον ἔκρινε τὴν τῆς βαρβάρου κλῆσιν ἐπὶ
τοῦ προφήτου κυρίαν ἐᾶσαι. οὕτω πρὸ τούτου ὁ Ἰακὼβ
τῆς τοῦ συγγόνου πτέρνης ἐπειλημμένος πτερνιστὴς ἐκ τοῦ
σχήματος ᾧ συναπεκυήθη προσηγορεύθη· εἰς τοῦτο γὰρ
 371

Γρηγόριος Νύσσης Contra Eunomium Book 2, chap. 1, sec. 292, li. 4

ἐν συλλαβαῖς τὸ εἶναι ἔχει, ἢ οὕτως ἂν εἰς ὁμότιμον ἔλθοι

τῷ θεῷ πᾶς ὁστισοῦν εὑρετὴς ῥημάτων γενόμενος, ἀλλ'
αἰῶνες ἄπειροι καὶ κόσμου κάλλη καὶ φωστήρων αὐγαὶ
καὶ τὰ ἐπὶ γῆς καὶ θαλάττης θαύματα ἀγγέλων τε στρα-
τιαὶ καὶ ὑπερκόσμιοι δυνάμεις καὶ εἴ τι ἄλλο κατὰ τὴν
ἄνω λῆξιν παρὰ τῆς γραφῆς εἶναι δι' αἰνιγμάτων ἀκούομεν,
ταῦτά ἐστι τὰ μαρτυροῦντα τῷ θεῷ ὑπὲρ πάντα δύναμιν.
φωνῆς δὲ ἦχον τοῖς πεφυκόσι φθέγγεσθαι μαρτυρῶν τις
οὐδὲν εἰς τὸν δεδωκότα τὴν φωνὴν ἀσεβήσει. οὐδὲ γὰρ
μέγα τι τοῦτο οἰόμεθα τὸ σημαντικὰς τῶν πραγμάτων
ἐξευρίσκειν φωνάς. ᾧ γὰρ ἡ γραφὴ κατὰ τὴν ἱστορικὴν
κοσμογένειαν ἀνθρώπου ὄνομα τῷ καθ' ἡμᾶς ἔθετο πλάς-
ματι, τοῦτον ὁ Ἰὼβ βροτὸν ὀνομάζει καί τινες τῶν ἔξωθεν
φῶτα καὶ μέροπα ἕτεροι, ἵνα ἐάσω τὰς κατὰ ἔθνος τοῦ
ὀνόματος τούτου διαφοράς. ἆρ' οὖν εἰς ἴσον ἄγομεν τῷ
θεῷ καὶ τὰς ἐκείνων τιμάς, ὅτι ἰσοδυναμούσας τῇ τοῦ ἀν-
θρώπου προσηγορίᾳ κἀκεῖνοί τινας ἐξεῦρον φωνάς, δι' ὧν
ὁμοίως δηλοῦται τὸ ὑποκείμενον; ἀλλὰ ταύτην μὲν τὴν
ματαιολογίαν ἐατέον ἡμῖν, καθὼς προεῖπον, καὶ τὰς ἐφεξῆς
λοιδορίας ἐν οὐδενὸς μέρει θετέον, ἐν αἷς καταψεύδε-
σθαι τῶν θείων ἡμᾶς λογίων φησί, καὶ κατὰ πᾶσαν

Γρηγόριος Νύσσης In Canticum canticorum (homiliae 15) Volume 6, p.

5, li. 11

εἰς ὠφέλειαν εἴη κατὰ τὸ πρόχειρον νόημα, τοὺς τοιούτους

λόγους ἀναστρέφειν, καθὼς ὑφηγεῖται ὁ διὰ τῶν Παροιμιῶν
ἡμᾶς παιδεύων λόγος, εἰς τὸ νοῆσαι ἢ ὡς παραβολὴν τὸ
λεγόμενον ἢ ὡς σκοτεινὸν λόγον ἢ ὡς ῥῆσιν σοφῶν ἢ ὥς τι
τῶν αἰνιγμάτων. ὧν τὴν διὰ τῆς ἀναγωγῆς θεωρίαν εἴτε
τροπολογίαν εἴτε ἀλληγορίαν εἴτε τι ἄλλο τις ὀνομάζειν
ἐθέλοι, οὐδὲν περὶ τοῦ ὀνόματος διοισόμεθα, μόνον εἰ τῶν
ἐπωφελῶν ἔχοιτο νοημάτων· καὶ γὰρ ὁ μέγας ἀπόστολος
πνευματικὸν εἶναι λέγων τὸν νόμον, ἐμπεριλαμβάνων δὲ
τῷ ὀνόματι τοῦ νόμου καὶ τὰ ἱστορικὰ διηγήματα, ὡς πᾶσαν
τὴν θεόπνευστον γραφὴν νόμον εἶναι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐ
μόνον διὰ τῶν φανερῶν παραγγελμάτων ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν
ἱστορικῶν διηγημάτων παιδεύουσαν πρός τε γνῶσιν τῶν
 372

μυστηρίων καὶ πρὸς καθαρὰν πολιτείαν τοὺς ἐπιστατικῶς

ἐπαΐοντας, κέχρηται μὲν τῇ ἐξηγήσει κατὰ τὸ ἀρέσκον
αὐτῷ πρὸς τὸ ὠφέλιμον βλέπων, οὐ φροντίζει δὲ τοῦ ὀνό-
ματος, ᾧ χρὴ κατονομάζεσθαι τὸ εἶδος τῆς ἐξηγήσεως·
ἀλλὰ νῦν μὲν ἀλλάσσειν φησὶ τὴν φωνήν, μέλλων μετάγειν
τὴν ἱστορίαν εἰς ἔνδειξιν τῆς περὶ τῶν διαθηκῶν οἰκονομίας,
εἶτα μνησθεὶς τῶν δύο τοῦ Ἀβραὰμ τέκνων, τῶν ἔκ τε

Γρηγόριος Νύσσης In Canticum canticorum (homiliae 15) Volume 6, p.

5, li. 14

λεγόμενον ἢ ὡς σκοτεινὸν λόγον ἢ ὡς ῥῆσιν σοφῶν ἢ ὥς τι

τῶν αἰνιγμάτων. ὧν τὴν διὰ τῆς ἀναγωγῆς θεωρίαν εἴτε
τροπολογίαν εἴτε ἀλληγορίαν εἴτε τι ἄλλο τις ὀνομάζειν
ἐθέλοι, οὐδὲν περὶ τοῦ ὀνόματος διοισόμεθα, μόνον εἰ τῶν
ἐπωφελῶν ἔχοιτο νοημάτων· καὶ γὰρ ὁ μέγας ἀπόστολος
πνευματικὸν εἶναι λέγων τὸν νόμον, ἐμπεριλαμβάνων δὲ
τῷ ὀνόματι τοῦ νόμου καὶ τὰ ἱστορικὰ διηγήματα, ὡς πᾶσαν
τὴν θεόπνευστον γραφὴν νόμον εἶναι τοῖς ἐντυγχάνουσιν, οὐ
μόνον διὰ τῶν φανερῶν παραγγελμάτων ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν
ἱστορικῶν διηγημάτων παιδεύουσαν πρός τε γνῶσιν τῶν
μυστηρίων καὶ πρὸς καθαρὰν πολιτείαν τοὺς ἐπιστατικῶς
ἐπαΐοντας, κέχρηται μὲν τῇ ἐξηγήσει κατὰ τὸ ἀρέσκον
αὐτῷ πρὸς τὸ ὠφέλιμον βλέπων, οὐ φροντίζει δὲ τοῦ ὀνό-
ματος, ᾧ χρὴ κατονομάζεσθαι τὸ εἶδος τῆς ἐξηγήσεως·
ἀλλὰ νῦν μὲν ἀλλάσσειν φησὶ τὴν φωνήν, μέλλων μετάγειν
τὴν ἱστορίαν εἰς ἔνδειξιν τῆς περὶ τῶν διαθηκῶν οἰκονομίας,
εἶτα μνησθεὶς τῶν δύο τοῦ Ἀβραὰμ τέκνων, τῶν ἔκ τε
τῆς παιδίσκης καὶ τῆς ἐλευθέρας αὐτῷ γεγονότων, ἀλλη-
γορίαν ὀνομάζει τὴν περὶ αὐτῶν θεωρίαν, πάλιν δὲ πράγ-
ματά τινα διηγησάμενος τῆς ἱστορίας φησὶν ὅτι Τυπικῶς

Γρηγόριος Νύσσης De vita Mosis

Chap. 2, sec. 16, li. 8

φθορὰ τῆς εἰδωλολατρείας γίνεται. Οὕτω καὶ διὰ τῆς

δικαιοσύνης ἀναιρεῖται ἡ ἀδικία καὶ τῇ μετριότητι ὁ τύφος
καταφονεύεται.
Ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν ἐμφυλίων πρὸς ἀλλήλους στάσις καὶ
ἐν ἡμῖν γίνεται. Οὐ γὰρ ἂν αἱ τῶν πονηρῶν αἱρέσεων δογμα-
τοποιΐαι χώραν ἔσχον, μὴ εἰς ἀντίπαλον τάξιν τῶν πεπλανη-
 373

μένων λογισμῶν τοῖς ἀληθεστέροις ἀντιβαινόντων. Ἐὰν οὖν

ἀσθενέστεροι ὦμεν ἢ ὥστε δι' ἑαυτῶν δοῦναι τῷ δικαίῳ τὸ
κράτος, ὑπερισχύοντος διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ χείρονος
καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀληθείας ἀπωθουμένου, φευκτέον ἐντεῦθεν
ὡς τάχιστα καθ' ὁμοιότητα τοῦ ἱστορικοῦ ὑποδείγματος,
πρὸς μείζονά τε καὶ ὑψηλοτέραν τῶν μυστηρίων διδασκαλίαν.
Κἂν ἀλλοφύλῳ πάλιν συνοικῆσαι δέῃ, τουτέστι κἂν τῇ
ἔξω συγγενέσθαι σοφίᾳ καταναγκάζῃ ἡ χρεία, καὶ τοῦτο
ἑλώμεθα τοὺς πονηροὺς ποιμένας τῆς ἀδίκου τῶν φρεάτων
χρήσεως ἀποσκεδάσαντες, ὅπερ ἐστὶ τοὺς τῶν κακῶν
διδασκάλους ἐπὶ τῇ πονηρᾷ χρήσει τῆς παιδεύσεως διελέγ-
ξαντες.

Γρηγόριος Νύσσης De vita Mosis Chap. 2, sec. 39, li. 1

τε καὶ φυσικὴ φιλοσοφία γένοιτο ἄν ποτε τῷ ὑψηλοτέρῳ

βίῳ σύζυγός τε καὶ φίλη καὶ κοινωνὸς τῆς ζωῆς, μόνον εἰ
τὰ ἐκ ταύτης κυήματα μηδὲν ἐπάγοιτο τοῦ ἀλλοφύλου
μιάσματος.
Τούτου γὰρ μὴ περιτμηθέντος καὶ περιαι-
ρεθέντος, ὥστε πᾶν ἐπιβλαβὲς καὶ ἀκάθαρτον ἀφαιρεθῆναι, ὁ
συναντῶν ἄγγελος τὸν περὶ θανάτου φόβον ἐπάγει· ὃν
ἱλεοῦται ἡ σύμβιος, ἡ καθαρὸν ἀποδεικνύουσα τὸ ἑαυτῆς
ἔγγονον τῇ περιαιρέσει τοῦ ἰδιώματος ἀφ' οὗ γνωρίζεται τὸ
ἀλλόφυλον.
Οἶμαι δὲ τῷ μεμυημένῳ τῆς ἱστορικῆς ὑφηγήσεως
πρόδηλον εἶναι διὰ τῶν εἰρημένων τὴν ἀκολουθίαν τῆς
κατ' ἀρετὴν ἐπιδόσεως ἣν ὑποδείκνυσιν ὁ λόγος, τῷ εἱρμῷ
τῶν ἱστορικῶν αἰνιγμάτων ἀκολούθως ἑπόμενος. Ἔστι γάρ
τι τῆς φιλοσόφου γονῆς ἐν μαθήμασι σαρκῶδές τε καὶ
ἀκρόβυστον, οὗ περιαιρεθέντος τῆς Ἰσραηλιτικῆς εὐγενείας
ἐστὶ τὸ λειπόμενον.
Οἷον ἀθάνατον εἶναι τὴν ψυχὴν καὶ ἡ
ἔξωθεν φιλοσοφία φησίν· οὗτος ὁ εὐσεβής ἐστι τόκος.
Ἀλλὰ μεταβαίνειν ἀπὸ σωμάτων εἰς σώματα καὶ ἐκ λογικῆς
φύσεως εἰς ἄλογον αὐτὴν μεταφύεσθαι, τοῦτο ἡ σαρκώδης

Γρηγόριος Νύσσης De vita Mosis Chap. 2, sec. 39, li. 4

 374

Τούτου γὰρ μὴ περιτμηθέντος καὶ περιαι-

ρεθέντος, ὥστε πᾶν ἐπιβλαβὲς καὶ ἀκάθαρτον ἀφαιρεθῆναι, ὁ
συναντῶν ἄγγελος τὸν περὶ θανάτου φόβον ἐπάγει· ὃν
ἱλεοῦται ἡ σύμβιος, ἡ καθαρὸν ἀποδεικνύουσα τὸ ἑαυτῆς
ἔγγονον τῇ περιαιρέσει τοῦ ἰδιώματος ἀφ' οὗ γνωρίζεται τὸ
ἀλλόφυλον.
Οἶμαι δὲ τῷ μεμυημένῳ τῆς ἱστορικῆς ὑφηγήσεως
πρόδηλον εἶναι διὰ τῶν εἰρημένων τὴν ἀκολουθίαν τῆς
κατ' ἀρετὴν ἐπιδόσεως ἣν ὑποδείκνυσιν ὁ λόγος, τῷ εἱρμῷ
τῶν ἱστορικῶν αἰνιγμάτων ἀκολούθως ἑπόμενος. Ἔστι γάρ
τι τῆς φιλοσόφου γονῆς ἐν μαθήμασι σαρκῶδές τε καὶ
ἀκρόβυστον, οὗ περιαιρεθέντος τῆς Ἰσραηλιτικῆς εὐγενείας
ἐστὶ τὸ λειπόμενον.
Οἷον ἀθάνατον εἶναι τὴν ψυχὴν καὶ ἡ
ἔξωθεν φιλοσοφία φησίν· οὗτος ὁ εὐσεβής ἐστι τόκος.
Ἀλλὰ μεταβαίνειν ἀπὸ σωμάτων εἰς σώματα καὶ ἐκ λογικῆς
φύσεως εἰς ἄλογον αὐτὴν μεταφύεσθαι, τοῦτο ἡ σαρκώδης
τε καὶ ἀλλόφυλός ἐστιν ἀκροβυστία. Καὶ ἄλλα τοιαῦτα
πολλά. Θεὸν εἶναί φησιν, ἀλλὰ καὶ ὑλικὸν αὐτὸν οἴεται.
Δημιουργὸν αὐτὸν ὁμολογεῖ, ἀλλὰ ὕλης πρὸς τὴν δημιουργίαν

Γρηγόριος Νύσσης De vita Mosis Chap. 2, sec. 320, li. 5

μετὰ πάντων, εἰ μὴ κἀκείνοις ἐφ' οἷς ἐπλημμέλησαν ἱλεωθείη

δι' εὐμενείας τὸ Θεῖον, στῆσαι κατὰ τῶν Ἰσραηλιτῶν τὴν
ὀργήν, τὴν ἰδίαν τοῦ Θεοῦ κρίσιν παρατρέψαντος, ἵνα μὴ
λυπήσῃ τὸν φίλον. Καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα μαρτυρία σαφής
ἐστι καὶ ἀπόδειξις τοῦ πρὸς τὸν ἀκρότατον τῆς τελειότητος
ὅρον ἀναβεβηκέναι τοῦ Μωϋσέως τὸν βίον.
Ἐπεὶ οὖν τοῦτο παρ' ἡμῶν τὸ ζητούμενον ἦν τί τὸ
τέλειον τῆς ἐναρέτου πολιτείας ἐστίν, εὑρέθη δὲ διὰ τῶν
εἰρημένων τὸ τέλειον, ὥρα σοι, ὦ γενναῖε, πρὸς τὸ ὑπόδειγμα
βλέπειν καὶ τὰ δι' ὑψηλοτέρας ἀναγωγῆς θεωρηθέντα περὶ τῶν
ἱστορικῶς εἰρημένων· ἐπὶ τὸν ἴδιον μεταφέροντα βίον γνως-
θῆναί τε ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ φίλον γενέσθαι αὐτοῦ. Τοῦτο γάρ
ἐστιν ὡς ἀληθῶς ἡ τελειότης τὸ μηκέτι δουλοπρεπῶς φόβῳ
κολάσεως τοῦ κατὰ κακίαν βίου χωρίζεσθαι, μηδὲ τῇ τῶν
μισθῶν ἐλπίδι τὸ ἀγαθὸν ἐνεργεῖν, πραγματευτικῇ τινι καὶ
συναλλαγματικῇ διαθέσει κατεμπορευομένους τῆς ἐναρέτου
ζωῆς, ἀλλ' ὑπεριδόντας πάντων καὶ τῶν ἐν ἐπαγγελίαις
δι' ἐλπίδος ἀποκειμένων, μόνον ἡγεῖσθαι φοβερὸν τὸ τῆς
 375

φιλίας τοῦ Θεοῦ ἐκπεσεῖν, καὶ μόνον τίμιόν τε καὶ ἐράσμιον

ἑαυτοῖς κρῖναι τὸ φίλον γενέσθαι Θεῷ, ὅπερ ἐστί, κατά γε

Γρηγόριος Νύσσης Oratio catechetica magna Sec. 5, li. 69

ἐπιθυμίαν ἔχοι. ἐπεὶ οὖν ἓν τῶν περὶ τὴν θείαν φύσιν

ἀγαθῶν καὶ ἡ ἀιδιότης ἐστίν, ἔδει πάντως μηδὲ τούτου
τὴν κατασκευὴν εἶναι τῆς φύσεως ἡμῶν ἀπόκληρον, ἀλλ'
ἔχειν ἐν ἑαυτῇ τὸ ἀθάνατον, ὡς ἂν διὰ τῆς ἐγκειμένης
δυνάμεως γνωρίζοι τε τὸ ὑπερκείμενον καὶ ἐν ἐπιθυμίᾳ
τῆς θείας ἀιδιότητος εἴη. ταῦτά τοι περιληπτικῇ φωνῇ
δι' ἑνὸς ῥήματος ὁ τῆς κοσμογονίας ἐνεδείξατο λόγος, κατ'
εἰκόνα θεοῦ τὸν ἄνθρωπον γεγενῆσθαι λέγων· ἐν γὰρ τῇ
ὁμοιώσει τῇ κατὰ τὴν εἰκόνα πάντων ἐστὶ τῶν τὸ θεῖον
χαρακτηριζόντων ἡ ἀπαρίθμησις, καὶ ὅσα περὶ τούτων
ἱστορικώτερον ὁ Μωσῆς διεξέρχεται, ἐν διηγήσεως εἴδει
δόγματα ἡμῖν παρατιθέμενος, τῆς αὐτῆς ἔχεται διδας-
καλίας. ὁ γὰρ παράδεισος ἐκεῖνος καὶ ἡ τῶν καρπῶν
ἰδιότης, ὧν ἡ βρῶσις οὐ γαστρὸς πλησμονήν, ἀλλὰ γνῶσιν
καὶ ἀιδιότητα ζωῆς τοῖς γευσαμένοις δίδωσι, πάντα ταῦτα
συνᾴδει τοῖς προτεθεωρημένοις περὶ τὸν ἄνθρωπον, ὡς
ἀγαθῆς τε καὶ ἐν ἀγαθοῖς οὔσης κατ' ἀρχὰς ἡμῖν τῆς
φύσεως. ἀλλ' ἀντιλέγει τυχὸν τοῖς εἰρημένοις ὁ πρὸς
τὰ παρόντα βλέπων καὶ οἴεται διελέγχειν τὸν λόγον οὐκ
ἀληθεύοντα τῷ μὴ ἐν ἐκείνοις νῦν, ἀλλ' ἐν πᾶσι σχεδὸν
τοῖς ὑπεναντίοις, ὁρᾶσθαι τὸν ἄνθρωπον.

Γρηγόριος Νύσσης Oratio catechetica magna

Sec. 8, li. 22

ἐξετάσωμεν εἰ ὁ τῆς ζωῆς χορηγὸς πρὸς ἄλλο τι βλέπει,

καὶ οὐχ ὅπως ἂν ἐν τοῖς καλλίστοις βιῴημεν. ἐπειδὴ
γὰρ τῷ αὐτεξουσίῳ κινήματι τοῦ κακοῦ τὴν κοινωνίαν
ἐπεσπασάμεθα, διά τινος ἡδονῆς οἷόν τι δηλητήριον μέλιτι
παραρτυθὲν τῇ φύσει τὸ κακὸν καταμίξαντες, καὶ διὰ
τοῦτο τῆς κατὰ τὸ ἀπαθὲς νοουμένης μακαριότητος ἐκ-
πεσόντες, πρὸς τὴν κακίαν μετεμορφώθημεν, τούτου ἕνεκεν
οἷόν τι σκεῦος ὀστράκινον πάλιν ὁ ἄνθρωπος εἰς γῆν ἀνα-
λύεται, ὅπως ἂν τῆς νῦν ἐναπειλημμένης αὐτῷ ῥυπαρίας
ἀποκριθείσης εἰς τὸ ἐξ ἀρχῆς σχῆμα διὰ τῆς ἀναστάσεως
ἀναπλασθείη. τὸ δὲ τοιοῦτον δόγμα ἱστορικώτερον μὲν
 376

καὶ δι' αἰνιγμάτων ὁ Μωσῆς ἡμῖν ἐκτίθεται. πλὴν ἔκ-

δηλον καὶ τὰ αἰνίγματα τὴν διδασκαλίαν ἔχει. ἐπειδὴ
γάρ, φησίν, ἐν τοῖς ἀπηγορευμένοις ἐγένοντο οἱ πρῶτοι
ἄνθρωποι καὶ τῆς μακαριότητος ἐκείνης ἀπεγυμνώθησαν,
δερματίνους ἐπιβάλλει χιτῶνας τοῖς πρωτοπλάστοις ὁ
κύριος· οὔ μοι δοκεῖ πρὸς τὰ τοιαῦτα δέρματα τοῦ
λόγου τὴν διάνοιαν φέρων· ποίων γὰρ ἀποσφαγέντων τε
καὶ δαρέντων ζῴων ἐπινοεῖται αὐτοῖς ἡ περιβολή; ἀλλ',
ἐπειδὴ πᾶν δέρμα χωρισθὲν τοῦ ζῴου νεκρόν ἐστι, πάντως

Γρηγόριος Νύσσης De oratione dominica orationes v

P. 238, li. 21

ῥημάτων πάλιν, εἴ τις ἄρα γένοιτο ἡμῖν τῶν κρυφίων τοῦ

νοῦ κατανόησις διὰ τῆς συνεχεστέρας ἐπαναλήψεως. Πά-
τερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὅτι μὲν οὖν χρὴ τῷ κατ'
ἀρετὴν βίῳ τὸν θεὸν οἰκειώσασθαι, μετρίως ἡμῖν διὰ τῶν
προλαβόντων ἐξήτασται λόγων. Δοκεῖ δέ μοι καὶ βαθυ-
τέραν τινὰ διάνοιαν ὑποσημαίνειν ὁ λόγος· ταῦτα γὰρ
ὑπόμνησιν ἡμῖν ἐμποιεῖ τῆς τε πατρίδος ἧς ἐκπεπτώκα-
μεν, καὶ τῆς εὐγενείας ἧς ἀπεβλήθημεν. Καὶ γὰρ ἐν τῷ
κατὰ τὸν νέον διηγήματι τὸν ἀποστάντα τῆς πατρῴας
ἑστίας καὶ πρὸς τὸν χοιρώδη βίον αὐτομολήσαντα τὴν ἀν-
θρωπίνην ἀθλιότητα δείκνυσιν ὁ λόγος, ἱστορικῶς διηγού-
μενος τὴν ἀποφοίτησιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀσωτίαν, οὐ πρό-
τερον δὲ αὐτὸν ἐπανάγει πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς εὐκληρίαν,
πρὶν αἴσθησιν αὐτὸν τῆς παρούσης ἀναλαβεῖν συμφορᾶς,
καὶ εἰς ἑαυτὸν ἐλθεῖν καὶ μελετῆσαι τὰ τῆς μεταμελείας
ῥήματα. Ταῦτα δὲ ἦν συμβαίνοντά πως τοῖς τῆς προς-
ευχῆς λόγοις· φησὶν γὰρ ἐκεῖ, Πάτερ, ἥμαρτον εἰς τὸν
οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου· οὐκ ἂν προςθεὶς τῇ ἐξομολο-
γήσει τὴν εἰς τὸν οὐρανὸν ἁμαρτίαν, μὴ πεπεισμένος ἑαυ-
τοῦ πατρίδα εἶναι τὸν οὐρανὸν, ὃν καταλιπὼν ἐπλημμέ-
λησεν.

Γρηγόριος Νύσσης Apologia in hexaemeron

P. 76, li. 43

κατεσπαρμένης, πρὸς τὸ συγγενὲς συνδραμούσης,

καὶ πάσης περὶ ἑαυτὴν ἀθροισθείσης, ἀναγκαίως τὰ
ἐπιπροσθούμενα τῇ λοιπῇ τῶν στοιχείων ὕλῃ κατ-
 377

εσκιάζετο, καὶ τὸ ἀποσκίασμα, σκότος ἦν. Τοῦτο τοί-

νυν τὸ ἀκολούθως γενόμενον, ὡς ἂν μή τις ἀνάγοι
πρὸς αὐτόματόν τινα συντυχίαν, Θεοῦ φησιν ἔργον ὁ
Μωϋσῆς, τοῦ τὴν δύναμιν ταύτην ἐναποθεμένου τοῖς
γενομένοις· ἀλλὰ μὴν τὸ ὀξεῖάν τε καὶ ἀνωφερῆ καὶ
ἀεικίνητον τοῦ πυρὸς εἶναι τὴν φύσιν, παντὶ δῆλον
ἐκ τῶν φαινομένων ἐστίν· ἃ δὲ διὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης
ἐκ τοῦ ἀκολούθου νοεῖν ὑποτίθεται ὁ λόγος, ἱστορικῶς
παρὰ τοῦ Μωϋσέως ἐν διηγήματος εἴδει συγκαταγέ-
γραπται, τὸ, «Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωΐ.»
Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι διχῆ τῆς κτίσεως νοουμένης, εἰς τε
τὸ νοητὸν καὶ αἰσθητὸν, ἡ πᾶσα σπουδὴ τῷ νομοθέτῃ νῦν
ἐστιν, οὐ τὰ νοητὰ ἐξηγήσασθαι, ἀλλὰ ὑποδεῖξαι διὰ τῶν
φαινομένων ἡμῖν τὴν ἐν τοῖς αἰσθητοῖς διακόσμησιν;
Ἐπεὶ οὖν τὸ πῦρ ὁμοῦ τὸ συστῆναι τὸ πᾶν,
τῶν ἑτεροφυῶν στοιχείων ἐκτοξευθὲν, καθάπερ τι
βέλος, ἐν τῷ ἀνωφερεῖ καὶ κούφῳ τῆς κατὰ
φύσιν κινήσεως τοῦ παντὸς προεξήλατο· καὶ ἴσῳ

Γρηγόριος Νύσσης Apologia in hexaemeron

P. 113, li. 22

ἐξετασθέντων ἀκολουθία δίδωσιν, εἴπερ τῷ μὴ

τρέφεσθαι τῇ τοῦ ὑγροῦ δαπάνῃ τὴν τοῦ πυρὸς
φύσιν ἐκ τῶν εἰρημένων κατενοήσαμεν. Δέδεικται
γὰρ ἐν τοῖς ἐξητασμένοις, ὅτι τὸ θερμὸν τῷ ψυχρῷ
οὐχὶ τρέφεται, ἀλλὰ σβέννυται· καὶ τὸ ὑγρὸν τῷ
ξηρῷ ἀφανίζεται, οὐ πλεονάζει. Ἀλλ' ἐπὶ τὸ ἕτερον
τῶν ζητουμένων καιρὸς ἂν εἴη τρέψαι τὴν θεωρίαν,
πῶς μετὰ τὴν τρίτην ἡμέραν πάντες οἱ κατ' οὐρα-
νὸν φωστῆρες πεποίηνται. Ὅτι μὲν οὖν ἑκάστου τῶν
γινομένων θαυμάτων λόγος τις θεῖος καθηγεῖται
προστακτικὸς, οὕτω τοῦ Μωσέως ἱστορικῶς ἡμᾶς
τὰ ὑψηλὰ τῶν δογμάτων διδάσκοντος, ἐν τοῖς φθά-
σασιν ἐξητάσαμεν λόγοις, ἐν οἷς τοῦτο κατενοήσα-
μεν, τὸ μὴ πρόσταγμα εἶναι διὰ ῥημάτων γινόμενον
τὴν θείαν φωνὴν, ἀλλὰ τὴν τεχνικήν τε καὶ σοφὴν
δύναμιν ἑκάστου τῶν γινομένων, καθ' ἣν ἐνεργεῖται
τὰ ἐν τοῖς οὖσι θαύματα, τοῦτο λόγον Θεοῦ καὶ εἶναι
καὶ λέγεσθαι, καὶ ὅτι παντὸς ἀθρόως τοῦ κατὰ τὴν
κτίσιν πληρώματος ἐν τῷ πρώτῳ τοῦ Θεοῦ θελή-
 378

ματι συστάντος, ἡ ἀναγκαίως κατὰ τὴν ἐγκειμένην

τοῖς οὖσι σοφίαν ἑπομένη τάξις, πρὸς τὴν ἑκάστου

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica Book 1,

chap. 6, sec. 9, li. 4

ἱστορίας , ὡς ἂν διὰ τῆς τῶν ἑκασταχοῦ τεθαυμασμένων παραθέσεως

ὁ τῆς ἀληθείας ἔλεγχος ἀποδειχθείη ὁποίων τε ἡμεῖς ἀποστάντες τὴν
ὁποίαν εἱλόμεθα φανερὸν τοῖς ἐντυγχάνουσι γένοιτο. ἀλλὰ γὰρ
ἀπίωμεν ἐπὶ τὸ πρῶτον. πόθεν δῆτα πιστωσόμεθα τὰς ἀποδείξεις; οὐ μὲν
δὴ ἐκ τῶν παρ' ἡμῖν γραμμάτων, ὡς ἂν μὴ δοκοίημεν κεχαρισμένα
πράττειν τῷ λόγῳ· μάρτυρες δὲ παρέστωσαν ἡμῖν Ἑλλήνων αὐτῶν οἵ
τε τὴν φιλοσοφίαν αὐχοῦντες καὶ τὴν ἄλλην τῶν ἐθνῶν ἱστορίαν διηρευνη-
κότες. γράφει τοίνυν ἄνωθεν τὴν παλαιὰν Αἰγυπτίων ὑφηγούμενος
θεολογίαν ὁ Σικελιώτης Διόδωρος , γνωριμώτατος ἀνὴρ τοῖς Ἑλλή-
νων λογιωτάτοις, ὡς ἂν ὑπὸ μίαν συναγηοχὼς πραγματείαν ἅπασαν
τὴν ἱστορικὴν βιβλιοθήκην. ἐξ οὗ πρῶτα παραθήσομαι ἃ περὶ τῆς τοῦ
παντὸς κοσμογονίας ἀρχόμενος τοῦ λόγου διείληφεν, τὰς τῶν παλαιῶν
ἱστορῶν δόξας τοῦτον τὸν τρόπον·

ϛʹ. ΟΠΟΙΑ ΤΙΣ ΕΙΝΑΙ ΛΕΓΕΤΑΙ Η ΚΑΘ' ΕΛΛΗΝΑΣ

ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ

“Περὶ μὲν οὖν θεῶν τίνας ἐννοίας ἔσχον οἱ πρῶτοι καταδείξαντες

τιμᾶν
τὸ θεῖον καὶ περὶ τῶν μυθολογουμένων ἑκάστου τῶν ἀθανάτων τὰ μὲν
πολλὰ
συντάξασθαι πειρασόμεθα κατ' ἰδίαν, διὰ τὸ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην πολλοῦ
λόγου προσδεῖσθαι, ὅσα δ' ἂν ταῖς προκειμέναις ἱστορίαις ἐοικότα
δόξωμεν
ὑπάρχειν, παραθήσομεν ἐν κεφαλαίοις, ἵνα μηδὲν τῶν ἀκοῆς ἀξίων ἐπιζητῆ

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica Book 1,

chap. 7, sec. 3, li. 2

“Περὶ μὲν οὖν θεῶν τίνας ἐννοίας ἔσχον οἱ πρῶτοι καταδείξαντες

τιμᾶν τὸ θεῖον καὶ περὶ τῶν μυθολογουμένων ἑκάστου τῶν ἀθανάτων τὰ
μὲν πολλὰ συντάξασθαι πειρασόμεθα κατ' ἰδίαν, διὰ τὸ τὴν ὑπόθεσιν
ταύτην πολλοῦ
 379

λόγου προσδεῖσθαι, ὅσα δ' ἂν ταῖς προκειμέναις ἱστορίαις ἐοικότα

δόξωμεν
ὑπάρχειν, παραθήσομεν ἐν κεφαλαίοις, ἵνα μηδὲν τῶν ἀκοῆς ἀξίων
ἐπιζητῆ-
ται. περὶ δὲ τοῦ γένους τῶν ἁπάντων ἀνθρώπων καὶ τῶν πραχθέντων
ἐν τοῖς γνωριζομένοις μέρεσι τῆς οἰκουμένης, ὡς ἂν ἐνδέχηται περὶ τῶν
οὕτω
παλαιῶν, ἀκριβῶς ἀναγράψομεν ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων ἀρξάμενοι.
Περὶ τῆς πρώτης τοίνυν γενέσεως τῶν ἀνθρώπων διτταὶ γεγόνασιν
ἀποφάσεις παρὰ τοῖς νομιμωτάτοις τῶν τε φυσιολόγων καὶ τῶν
ἱστορικῶν.
οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀγένητον καὶ ἄφθαρτον ὑποστησάμενοι τὸν κόσμον
ἀπεφή-
ναντο καὶ τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων ἐξ αἰῶνος ὑπάρχειν, μηδέποτε τῆς
αὐτῶν
τεκνώσεως ἀρχὴν ἐσχηκυίας, οἱ δὲ γενητὸν καὶ φθαρτὸν εἶναι νομίσαντες
ἔφησαν ὁμοίως ἐκείνοις τοὺς ἀνθρώπους τυχεῖν τῆς πρώτης γενέσεως
ὡρισμέ-
νοις χρόνοις. κατὰ γὰρ τὴν ἐξ ἀρχῆς τῶν ὅλων σύστασιν μίαν ἔχειν ἰδέαν
οὐρανόν τε καὶ γῆν, μεμιγμένης αὐτῶν τῆς φύσεως· μετὰ δὲ ταῦτα διαστάν-
των τῶν σωμάτων ἀπ' ἀλλήλων τὸν μὲν κόσμον περιλαβεῖν ἅπασαν τὴν

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 2, chap. 2, sec. 54, li. 2

ἀπὸ τῆς Εὐημέρου τοῦ Μεσσηνίου γραφῆς ἐπικυροῖ τὴν αὐτὴν θεολογίαν,
ὧδε κατὰ λέξιν φάσκων·
“Περὶ θεῶν τοίνυν διττὰς οἱ παλαιοὶ τῶν ἀνθρώπων τοῖς
μεταγενεστέροις
παραδεδώκασιν ἐννοίας. τοὺς μὲν γὰρ ἀϊδίους καὶ ἀφθάρτους εἶναί φασιν,
οἷον ἥλιόν τε καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα τὰ κατ' οὐρανόν, πρὸς δὲ
τούτοις
ἀνέμους καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς τῆς ὁμοίας φύσεως τούτοις τετευχότας· τού-
των γὰρ ἕκαστον ἀΐδιον ἔχειν τὴν γένεσιν καὶ τὴν διαμονήν· ἑτέρους δὲ λέ-
γουσιν ἐπιγείους γενέσθαι θεούς, διὰ δὲ τὰς εἰς ἀνθρώπους εὐεργεσίας
ἀθα-
νάτου τετευχότας τιμῆς τε καὶ δόξης, οἷον Ἡρακλέα, Διόνυσον, Ἀρισταῖον,
τοὺς ἄλλους τοὺς τούτοις ὁμοίους. περὶ δὲ τῶν ἐπιγείων θεῶν πολλοὶ
καὶ ποικίλοι παραδέδονται λόγοι παρὰ τοῖς ἱστορικοῖς τε καὶ
μυθογράφοις. καὶ τῶν μὲν ἱστορικῶν Εὐήμερος, ὁ τὴν Ἱερὰν Ἀναγραφὴν
ποιησάμενος,ἰδίως ἀναγέγραφεν, τῶν δὲ μυθολόγων Ὅμηρος καὶ
Ἡσίοδος καὶ Ὀρφεὺς καὶ ἕτεροι τοιοῦτοι τερατωδεστέρους μύθους περὶ
 380

θεῶν πεπλάκασιν·
ἡμεῖς δὲ τὰ παρ' ἀμφοτέροις ἀναγεγραμμένα πειρασόμεθα συντόμως
ἐπιδρα-
μεῖν, στοχαζόμενοι τῆς συμμετρίας. Εὐήμερος μὲν οὖν φίλος γεγονὼς
Κας-
σάνδρου τοῦ βασιλέως καὶ διὰ τοῦτον ἠναγκασμένος τελεῖν βασιλικάς
τινας
χρείας καὶ μεγάλας ἀποδημίας, φησὶν ἐκτοπισθῆναι κατὰ τὴν μεσημβρίαν
εἰς τὸν ὠκεανόν· ἐκπλεύσαντα γὰρ αὐτὸν ἐκ τῆς εὐδαίμονος Ἀραβίας
ποιή-
σασθαι τὸν πλοῦν δι' ὠκεανοῦ πλείους ἡμέρας καὶ προσενεχθῆναι νήσοις
πελαγίαις·

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 2, chap. 2, sec. 54, li. 3

ὧδε κατὰ λέξιν φάσκων· “Περὶ θεῶν τοίνυν διττὰς οἱ παλαιοὶ τῶν
ἀνθρώπων τοῖς μεταγενεστέροις
παραδεδώκασιν ἐννοίας. τοὺς μὲν γὰρ ἀϊδίους καὶ ἀφθάρτους εἶναί φασιν,
οἷον ἥλιόν τε καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα τὰ κατ' οὐρανόν, πρὸς δὲ
τούτοις
ἀνέμους καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς τῆς ὁμοίας φύσεως τούτοις τετευχότας· τού-
των γὰρ ἕκαστον ἀΐδιον ἔχειν τὴν γένεσιν καὶ τὴν διαμονήν· ἑτέρους δὲ λέ-
γουσιν ἐπιγείους γενέσθαι θεούς, διὰ δὲ τὰς εἰς ἀνθρώπους εὐεργεσίας
ἀθανάτου τετευχότας τιμῆς τε καὶ δόξης, οἷον Ἡρακλέα, Διόνυσον,
Ἀρισταῖον, τοὺς ἄλλους τοὺς τούτοις ὁμοίους. περὶ δὲ τῶν ἐπιγείων θεῶν
πολλοὶ καὶ ποικίλοι παραδέδονται λόγοι παρὰ τοῖς ἱστορικοῖς τε καὶ
μυθογράφοις. καὶ τῶν μὲν ἱστορικῶν Εὐήμερος, ὁ τὴν Ἱερὰν Ἀναγραφὴν
ποιησάμενος, ἰδίως ἀναγέγραφεν, τῶν δὲ μυθολόγων Ὅμηρος καὶ
Ἡσίοδος καὶ Ὀρφεὺς
καὶ ἕτεροι τοιοῦτοι τερατωδεστέρους μύθους περὶ θεῶν πεπλάκασιν·
ἡμεῖς δὲ τὰ παρ' ἀμφοτέροις ἀναγεγραμμένα πειρασόμεθα συντόμως
ἐπιδρα-
μεῖν, στοχαζόμενοι τῆς συμμετρίας. Εὐήμερος μὲν οὖν φίλος γεγονὼς
Κας-
σάνδρου τοῦ βασιλέως καὶ διὰ τοῦτον ἠναγκασμένος τελεῖν βασιλικάς
τινας
χρείας καὶ μεγάλας ἀποδημίας, φησὶν ἐκτοπισθῆναι κατὰ τὴν μεσημβρίαν
εἰς τὸν ὠκεανόν· ἐκπλεύσαντα γὰρ αὐτὸν ἐκ τῆς εὐδαίμονος Ἀραβίας ποιή
σασθαι τὸν πλοῦν δι' ὠκεανοῦ πλείους ἡμέρας καὶ προσενεχθῆναι νήσοις
πελαγίαις·
 381

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 4, chap. 1, sec. 2, li. 6

ΠΑΡΑΔΟΞΟΙΣ ΔΑΙΜΟΝΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΙΣ· ΤΙΝΙ ΤΕ ΛΟΓΩ

ΚΑΙ ΤΟΥΤΩΝ ΚΑΤΕΦΡΟΝΗΣΑΜΕΝ

Τὸ τρίτον εἶδος τῆς πολυθέου πλάνης, ἀφ' ἧς δυνάμει καὶ εὐεργεσίᾳ

τοῦ λυτρωτοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν ἠλευθερώθημεν, ἐν τετάρτῳ τούτῳ συγ-
γράμματι τῆς Εὐαγγελικῆς Προπαρασκευῆς καιρὸς ἀπελέγξαι καλεῖ.
ἐπειδὴ γὰρ τὸ πᾶν τῆς θεολογίας αὐτῶν εἶδος εἰς τρία γενικώτερον διαι-
ροῦσιν, εἴς τε τὸ μυθικὸν ὑπὸ τῶν ποιητῶν τετραγῳδημένον καὶ εἰς τὸ
φυσικὸν τὸ δὴ πρὸς τῶν φιλοσόφων ἐφευρημένον εἴς τε τὸ πρὸς τῶν νόμων
διεκδικούμενον ἐν ἑκάστῃ πόλει καὶ χώρᾳ πεφυλαγμένον, τούτων δὲ μέρη
δύο ἤδη πρότερον διὰ τῶν πρὸ τούτου συγγραμμάτων ἡμῖν ἐξήπλωται, τό
τε ἱστορικόν, ὃ δὴ μυθικὸν ἀποκαλοῦσιν, καὶ τὸ ἐπαναβεβηκὸς τοὺς μύ-
θους, ὃ δὴ φυσικὸν ἢ θεωρητικὸν ἢ ὅπη ἄλλῃ χαίρουσι προσαγορεύοντες,
καιρὸς ἂν εἴη τὸ τρίτον ἐπὶ τοῦ παρόντος διελθεῖν. τοῦτο δέ ἐστι τὸ κατὰ
πόλεις καὶ χώρας συνεστώς, πολιτικὸν αὐτοῖς προσηγορευμένον· ὃ καὶ μά-
λιστα πρὸς τῶν νόμων διεκδικεῖται, ὡς ἂν παλαιὸν ὁμοῦ καὶ πάτριον καὶ
τῆς τῶν θεολογουμένων δυνάμεως αὐτόθεν τὴν ἀρετὴν ὑποφαῖνον. δια-
τεθρύληται γοῦν αὐτοῖς μαντεῖα καὶ χρησμοὶ θεραπεῖαί τε καὶ ἀκέσεις
παντοίων παθῶν ἐπισκήψεις τε κατ' ἀσεβῶν· ὧν δὴ καὶ διὰ πείρας ἐλθεῖν

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 4, chap. 1, sec. 4, li. 1

λιστα πρὸς τῶν νόμων διεκδικεῖται, ὡς ἂν παλαιὸν ὁμοῦ καὶ πάτριον καὶ
τῆς τῶν θεολογουμένων δυνάμεως αὐτόθεν τὴν ἀρετὴν ὑποφαῖνον. δια-
τεθρύληται γοῦν αὐτοῖς μαντεῖα καὶ χρησμοὶ θεραπεῖαί τε καὶ ἀκέσεις
παντοίων παθῶν ἐπισκήψεις τε κατ' ἀσεβῶν· ὧν δὴ καὶ διὰ πείρας ἐλθεῖν
φά-
σκοντες εὖ μάλα πεπείκασιν ἑαυτοὺς τὰ θεῖα τιμῶντας δίκαια πράττειν,
ἡμᾶς δὲ τὰ μέγιστα ἀσεβεῖν, τὰς οὕτως ἐμφανεῖς καὶ εὐεργετικὰς δυνάμεις
ἐν οὐδενὶ λόγῳ τιθεμένους, ἄντικρυς δὲ παρανομοῦντας, δέον σέβειν
ἕκαστον
τὰ πάτρια μηδὲ κινεῖν τὰ ἀκίνητα, στοιχεῖν δὲ καὶ ἐφέπεσθαι τῇ τῶν
προπατό-
ρων εὐσεβείᾳ μηδὲ πολυπραγμονεῖν ἔρωτι καινοτομίας. ταύτη γοῦν φασιν
ἐπαξίως καὶ θάνατον ὑπὸ τῶν νόμων ὡρίσθαι τοῖς πλημμελοῦσι τὴν
ζημίαν.
 382

τὸ μὲν οὖν πρῶτον ἱστορικόν τε ὂν καὶ μυθικὸν τῆς θεολογίας εἶδος ὅπη
τις βούλεται ποιητῶν τιθέσθω, ὥσπερ οὖν καὶ φιλοσόφων τὸ δεύτερον, διὰ
τῆς
τῶν μύθων φυσικωτέρας ἀλληγορίας ἀπηγγελμένον· τὸ δὲ τρίτον, ὃ καὶ
πρὸς τῶν ἀρχόντων ὡς ἂν παλαιὸν ὁμοῦ καὶ πολιτικὸν τιμητέον τε καὶ φυ-
λακτέον εἶναι νενομοθέτηται, μήτε τις ποιητῶν, φασίν, μήτε φιλοσόφων
κινείτω, τοῖς δ' ἐκ παλαιοῦ κρατήσασι θεσμοῖς ἔν τε ἀγροῖς καὶ πόλεσι με-
νέτω πᾶς στοιχῶν, νόμοις πατρίοις πειθόμενος. πρὸς δὴ οὖν ταῦτα
καιρὸς ἀποδοῦναι τὸν παρ' ἡμῖν λόγον ἀπολογισμόν τε ὑποσχεῖν τῆς τοῦ
σωτῆρος ἡμῶν εὐαγγελικῆς πραγματείας ἀντικηρυττούσης τοῖς εἰρημένοις
καὶ τοῖς τῶν ἐθνῶν ἁπάντων νόμοις ἀντινομοθετούσης.

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 4, chap. 16, sec. 19, li. 2

ποτε ἦν ἐν ταῖς ἁπάντων ψυχαῖς παραμένον ἐξαιρεθῇ, τῶν εἰκόνων τοῦ

παλαιοῦ πάθους ἔτι σῳζομένων. τοῦτο δὲ καὶ μέχρις ἐμοῦ ἔτι διετέλουν
Ῥωμαῖοι δρῶντες [ἔτι] μικρὸν ὕστερον ἐαρινῆς ἰσημερίας ἐν μηνὶ Μαΐῳ
ταῖς καλου-μέναις Εἰδοῖς, διχομήνιδα βουλόμενοι ταύτην εἶναι τὴν
ἡμέραν, ἐν ᾗ προθύ-σαντες ἱερεῖα τὰ κατὰ τοὺς νόμους οἱ καλούμενοι
ποντίφικες, ἱερέων οἱ δια-φανέστατοι, καὶ σὺν αὐτοῖς αἱ τὸ ἀθάνατον πῦρ
διαφυλάττουσαι παρθένοι
στρατηγοί τε καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν οὓς παρεῖναι ταῖς ἱερουργίαις θέμις,
εἴδωλα
εἰς μορφὰς ἀνθρώπων εἰκασμένα τριάκοντα τὸν ἀριθμὸν ἀπὸ τῆς ἱερᾶς
γεφύ-
ρας βάλλουσιν εἰς τὸ ῥεῦμα τοῦ Τιβέριος, Ἀργείους αὐτὰ καλοῦντες.”
Τοσαῦτα μὲν δὴ ταῦτα. καὶ ὁ Διόδωρος δὲ τὰ ὅμοια τούτοις ἐν εἰκοστῇ
βίβλῳ τῆς ἱστορικῆς 8Βιβλιοθήκης ἱστορεῖ, μετὰ τὴν Ἀλεξάνδρου τοῦ
Μακε-
δόνος τελευτὴν ἐπὶ τοῦ πρώτου Πτολεμαίου, περὶ Καρχηδονίων ὑπὸ Ἀγα-
θοκλέους τοῦ Σικελίας τυράννου πολιορκουμένων, ταῦτα πρὸς λέξιν
γράφων·
“Ἠιτιῶντο δὲ καὶ τὸν Κρόνον αὐτοῖς ἐναντιοῦσθαι, καθ' ὅσον ἐν τοῖς
ἔμπροσθεν χρόνοις θύοντες τούτῳ τῷ θεῷ τῶν υἱῶν τοὺς κρατίστους,
ὕστερον
ὠνούμενοι λάθρα παῖδας καὶ θρέψαντες ἔπεμπον ἐπὶ τὴν θυσίαν, καὶ ζητή-
σεως γενομένης εὑρέθησάν τινες τῶν καθιερουργημένων ὑποβολιμαῖοι
γεγονότες.
 383

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 8, chap. 3, sec. 3, li. 3

ΜΑΙΟΝ ΤΟΝ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΑ

‘Βασιλεῖ μεγάλῳ παρὰ Δημητρίου. Προστάξαντός σου, βασιλεῦ,

περὶ τῶν ἀπολειφθέντων εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῆς βιβλιοθήκης
βιβλιοθήκης βιβλίων, ὅπως
ἐπισυναχθῇ καὶ τὰ διαπεπτωκότα τύχῃ τῆς προσηκούσης ἐπισκευῆς,
πεποιημέ-
νος οὐ παρέργως τὴν ἐν τούτοις ἐπιμέλειαν προσαναφέρω σοι. τὰ δὲ τοῦ
νόμου τῶν Ἰουδαίων βιβλία σὺν ἑτέροις ὀλίγοις τισὶν ἀπολείπει. τυγχάνει
γὰρ
Ἑβραϊκοῖς γράμμασι καὶ φωνῇ λεγόμενα· ἀμελέστερον δὲ καὶ οὐχ ὡς
ὑπάρχει
σεσήμανται, καθὼς ὑπὸ τῶν εἰδότων προσαναφέρεται· προνοίας γὰρ
βασιλι-
κῆς οὐ τετύχηκε. δέον δὲ ἔτι καὶ ταῦθ' ὑπάρχειν παρὰ σοὶ διηκριβωμένα,
διὰ
τὸ καὶ φιλοσοφωτέραν εἶναι καὶ ἀκέραιον τὴν νομοθεσίαν ταύτην, ὡς ἂν
οὖσαν
θείαν. διὸ πόρρω γεγόνασιν οἵ τε συγγραφεῖς καὶ ποιηταὶ καὶ τὸ τῶν
ἱστορικῶν
πλῆθος τῆς ἐπιμνήσεως τῶν προειρημένων βιβλίων καὶ τῶν κατ' αὐτὰ
πεπολι-
τευμένων ἀνδρῶν, διὰ τὸ ἁγνήν τινα καὶ σεμνὴν εἶναι τὴν ἐν αὐτοῖς
θεωρίαν,
ὥς φησιν Ἑκαταῖος ὁ Ἀβδηρίτης. ἐὰν οὖν φαίνηται, βασιλεῦ, γραφή-
σεται πρὸς τὸν ἀρχιερέα τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ἀποστεῖλαι τοὺς μάλιστα
καλῶς
βεβιωκότας καὶ πρεσβυτέρους ἄνδρας, ἐμπείρους τῶν κατὰ τὸν νόμον τὸν
ἑαυτῶν,
ἀφ' ἑκάστης φυλῆς ἕξ, ὅπως τὸ σύμφωνον ἐκ τῶν πλειόνων ἐξετάσαντες
καὶ λα-
βόντες τὸ κατὰ τὴν ἑρμηνείαν ἀκριβές, ἀξίως καὶ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς
σῆς προαιρέσεως θῶμεν εὐσήμως. εὐτύχει διὰ παντός.’

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 8, chap. 5, sec. 7, li. 5
 384

πρεσβύτεροι καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ πολιτεύματος οἵ τε ἡγούμενοι τοῦ πλήθους

εἶπον· Ἐπεὶ καλῶς καὶ ὁσίως διηρμήνευται καὶ κατὰ πᾶν ἀκριβῶς, καλῶς
ἔχον
ἐστὶν ἵνα διαμένῃ ταῦθ' οὕτως ἔχοντα καὶ μὴ γένηται μηδεμία διασκευή.
πάντων
δὲ ἐπιφωνησάντων τοῖς εἰρημένοις, ἐκέλευσαν ἐπαρᾶσθαι, καθὼς ἔθος
αὐτοῖς
ἐστιν, εἴ τις διασκευάσει προστιθεὶς ἢ μεταφέρων τι τὸ σύνολον τῶν
γεγραμμένων
ἢ ποιούμενος ἀφαίρεσιν· καλῶς τοῦτο πράσσοντες, ἵνα διὰ παντὸς ἀέναα
μένοντα
φυλάσσηται. προσφωνηθέντων δὲ καὶ τούτων τῷ βασιλεῖ μεγάλως ἐχάρη·
τὴν
γὰρ πρόθεσιν ἣν εἶχεν ἀσφαλῶς ἔδοξε τετελειῶσθαι. παρανεγνώσθη δὲ
αὐτῷ
καὶ πάντα, καὶ λίαν ἐξεθαύμασε τὴν τοῦ νομοθέτου διάνοιαν καὶ πρὸς τὸν
Δη-
μήτριον εἶπε· Πῶς τηλικούτων πραγμάτων συντετελεσμένων οὐδεὶς
ἐπεβάλετο
τῶν ἱστορικῶν οὐδὲ ποιητῶν ἐπιμνησθῆναι; ἐκεῖνος δὲ ἔφη· Διὰ τὸ σεμνὴν
εἶναι
τὴν νομοθεσίαν καὶ διὰ θεοῦ γεγονέναι, καὶ τῶν ἐπιβαλλομένων τινὲς ὑπὸ
τοῦ
θεοῦ πληγέντες τῆς ἐπιβολῆς ἀπέστησαν. καὶ γὰρ ἔφησεν ἀκηκοέναι Θεο-
πόμπου, διότι μέλλων τινὰ τῶν προηρμηνευμένων ἐπισφαλέστερον ἐκ τοῦ
νό-
μου προσιστορεῖν ταραχὴν λάβοι τῆς διανοίας πλεῖον ἡμερῶν τριάκοντα·
κατὰ
δὲ τὴν αἴτησιν ἐξιλάσκεσθαι τὸν θεὸν σαφὲς αὐτῷ γενέσθαι, τίνος χάριν τὸ
συμ-
βαῖνόν ἐστι· δι' ὀνείρου δὲ μαθόντος ὅτι τὰ θεῖα βούλεται περιεργασάμενος
εἰς
κοινοὺς ἀνθρώπους ἐκφέρειν, ἀποσχόμενον δὲ οὕτως ἀποκαταστῆναι. καὶ
παρὰ Θεοδέκτου δὲ τοῦ τῶν τραγῳδιῶν ποιητοῦ μετέλαβον ἐγὼ διότι
παρα-
φέρειν μέλλοντός τι τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ βίβλῳ πρός τι δρᾶμα τὰς
ὄψεις
ἀπεγλαυκώθη καὶ λαβὼν ὑπόνοιαν ὅτι διὰ τοῦτ' αὐτῷ γέγονεν,
ἐξιλασάμενος τὸν
 385

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 9, chap. 1, sec. 1, li. 5

μεʹ. Τοῦ αὐτοῦ περὶ τῆς Βαβυλῶνος κτίσεως

μϛʹ. Ἰωσήπου περὶ τῶν μνημονευσάντων τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους, ἀπὸ τοῦ
αʹ τῆς Ἰωσήπου ἀρχαιολογίας

αʹ. ΟΠΟΣΟΙ ΤΩΝ ΠΑΡ' ΕΛΛΗΣΙ ΛΟΓΟΓΡΑΦΩΝ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑΙΩΝ

ΕΘΝΟΥΣ ΜΝΕΙΑΝ ΕΠΟΙΗΣΑΝΤΟ

Καὶ τῆς τῶν παρ' Ἑβραίοις λογίων ἀποδοχῆς οὐκ ἀσυλλογίστως ἡμῖν,
κρίσει δὲ καὶ διανοίᾳ ἐξητασμένῃ γεγενημένης, ἐπειδὴ συνῶπται τὰ τῆς
ἀποδείξεως, ὥρα συνιδεῖν ὡς καὶ αὐτῶν Ἑλλήνων οἱ μάλιστα διαφανεῖς
τῶν
καθ' Ἑβραίους οὐκ ἄπειροι γεγόνασι πραγμάτων, ἀλλ' οἱ μὲν καὶ τῷ βίῳ
τῶν ἀνδρῶν ταῖς τε παρ' αὐτοῖς φερομέναις ἱστορικαῖς διηγήσεσιν
ἀλήθειαν
ἐπεμαρτύρησαν, οἱ δὲ καὶ τῆς δογματικῆς ὁμοίως αὐτοῖς ἐφήψαντο
θεολογίας.
πρῶτα δὲ τὰ πρῶτα παραθήσομαι, δεικνὺς ὅσοι τῶν Ἑλληνικῶν συγγρα-
φέων ἐπ' ὀνόματος Ἰουδαίων τε καὶ Ἑβραίων τῆς τε παρ' αὐτοῖς τὸ παλαιὸν
ἀσκουμένης φιλοσοφίας καὶ τῆς ἀνέκαθεν τῶν προπατόρων αὐτῶν
ἱστορίας
ἐμνημόνευσαν. ἄρξεται δέ μοι ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ τῶν ἀνδρῶν βίου, ὡς ἂν
μάθοις ὅτι μὴ ἐκτὸς σώφρονος λογισμοῦ τὴν τῶν δηλουμένων φιλοσοφίαν
τῆς Ἑλλήνων προτετιμήκαμεν. ἀκόλουθα γοῦν τοῖς προεξητασμένοις
ἐν τῷ πρὸ τούτου συγγράμματι καὶ τὰ τῆς ἠθικῆς αὐτοῖς ἐπιτελεῖσθαι
συνασκήσεως οὐ μόνον αἱ παρ' αὐτοῖς ἱεραὶ βίβλοι, ἀλλὰ καὶ τῶν παρ' Ἕλ-
λησι φιλοσόφων οἱ μάλιστα διαφανεῖς καὶ καθ' ἡμᾶς βεβοημένοι
μαρτυροῦσι.

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 9, chap. 10, sec. 7, li. 5

εἷς ἐν παντὶ πέλει κόσμου κύκλος, ἀλλὰ σὺν ἑπτὰ

ζώναισιν πεφόρηται ἐς ἀστερόεντα κέλευθα,
ἃς δὴ Χαλδαῖοι καὶ ἀριζήλωτοι Ἑβραῖοι
οὐρανίας ὀνόμηναν, ἐς ἑβδόματον δρόμον ἕρπειν.”
Περὶ μὲν οὖν τῆς Ἰουδαίων τε καὶ Ἑβραίων προσηγορίας τῆς τε παρ'
αὐτοῖς πάλαι διαπρεπούσης εὐσεβείας τε καὶ φιλοσοφίας ἐκκείσθω ταῦτα.
περὶ δὲ τῆς πατρίου αὐτῶν ἱστορίας θέα ὁπόσοι συνεφώνησαν· Μωσέως
 386

ἐν ταῖς περὶ τοῦ παντὸς ἀρχαιολογίαις κατακλυσμὸν ἱστορήσαντος καὶ ὡς

ὁ παρ' Ἑβραίοις ὀνομαζόμενος Νῶε ἐν λάρνακι ξύλου πεποιημένῃ μετὰ
τῶν
οἰκείων διασέσωσται, Βηρωσσὸς ὁ Χαλδαῖος καὶ Ἱερώνυμος ὁ Αἰγύπτιος
Νικόλαός τε ὁ Δαμασκηνός, ἱστορικοὶ συγγραφεῖς, ὅπως τῶν αὐτῶν
ἐμνημόνευσαν, Ἰώσηπος ἐν τῇ πρώτῃ τῆς Ἀρχαιολογίας τοῦτον
παρατίθεται τὸν τρόπον·

ιαʹ. ΑΠΟ ΤΗΣ ΙΩΣΗΠΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ, ΟΠΟΣΟΙ ΤΩΝ

ΕΞΩΘΕΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΕΜΝΗΣΘΗΣΑΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑ ΜΩΣΕΙ
ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΥ

“Τοῦ δὲ κατακλυσμοῦ τούτου καὶ τῆς λάρνακος μέμνηνται πάντες οἱ

τὰς βαρβαρικὰς ἱστορίας ἀναγεγραφότες, ὧν ἐστι καὶ Βηρωσσὸς ὁ
Χαλδαῖος. διη-γούμενος γὰρ τὰ περὶ τὸν κατακλυσμὸν οὕτω που διέξεισι·
‘Λέγεται δὲ καὶ τοῦ πλοίου ἐν τῇ Ἀρμενίᾳ πρὸς τῷ ὄρει τῶν Κορδυαίων
ἔτι μέρος τε εἶναι καὶ κομίζειν τινὰς τῆς ἀσφάλτου ἀφαιροῦντας· χρῶνται
δὲ μάλιστα οἱ ἄνθρω

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 9, chap. 16, sec. 1, li. 2

καὶ Σίβυλλα, λέγουσα οὕτως· ‘Πάντων ὁμοφώνων ὄντων τῶν ἀνθρώπων

πύργον
ᾠκοδόμησάν τινες ὑψηλότατον, ὡς ἐπὶ τὸν οὐρανὸν ἀναβησόμενοι δι'
αὐτοῦ. οἱ
δὲ θεοὶ ἀνέμους ἐπιπέμψαντες ἀνέτρεψαν τὸν πύργον, καὶ ἰδίαν ἑκάστῳ
φωνὴν
ἔδωκαν, καὶ διὰ τοῦτο Βαβυλῶνα συνέβη κληθῆναι τὴν πόλιν.’ περὶ δὲ τοῦ
πεδίου τοῦ λεγομένου Σενναὰρ ἐν τῇ Βαβυλωνίᾳ χώρᾳ μνημονεύει
Ἑστιαῖος,
λέγων οὕτως· ‘Τῶν δὲ ἱερέων τοὺς διασωθέντας, τὰ τοῦ Ἐνυαλίου Διὸς
ἱερώ-
ματα λαβόντας, εἰς Σενναὰρ τῆς Βαβυλωνίας ἐλθεῖν· σκίδνανται δὴ τὸ
λοιπὸν ἐντεῦθεν ὑπὸ τῆς ὁμογλωσσίας τὰς συνοικίας ποιησάμενοι
πανταχοῦ, καὶ γῆν ἕκαστοι κατελάμβανον τὴν ἐντυχοῦσαν.’”
Πάλιν Μωσέως τὴν κατὰ τὸν Ἑβραίων προπάτορα Ἁβραὰμ ἱστορίαν
εἰς πλάτος ἐκθεμένου, μαρτυρεῖν αὐτῷ καὶ τοὺς ἔξωθεν ἱστορικοὺς ὁ
Ἰώσηπος λέγει διὰ τούτων·
 387

ιϛʹ. ΟΣΟΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΑΝΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΠΡΟΠΑΤΟΡΟΣ

ΑΒΡΑΑΜ ΕΜΝΗΣΘΗΣΑΝ

“Μνημονεύει δὲ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἁβραάμου Βηρωσσός, οὐκ

ὀνομάζων, λέ-
γων δὲ οὕτως· ‘Μετὰ τὸν κατακλυσμὸν δεκάτῃ γενεᾷ παρὰ Χαλδαίοις τις
ἦν δίκαιος ἀνὴρ καὶ μέγας καὶ τὰ οὐράνια ἔμπειρος.’ Ἑκαταῖος δὲ καὶ τοῦ
μνησθῆναι πλεῖόν τι πεποίηκε· βιβλίον γὰρ περὶ αὐτοῦ συνταξάμενος
κατέλιπε.
Νικόλαος δὲ ὁ Δαμασκηνὸς ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἱστοριῶν λέγει οὕτως·
‘Ἁβρα-
άμης ἐβασίλευε Δαμασκοῦ, ἔπηλυς σὺν στρατῷ ἀφιγμένος ἐκ τῆς γῆς τῆς
ὑπὲρ
Βαβυλῶνος, Χαλδαίων λεγομένης. μετ' οὐ πολὺν δὲ χρόνον ἐξαναστὰς καὶ
ἀπὸ ταύ

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 10, chap. 11, sec. 1, li. 4

μένους, ὥς φασιν ἄλλοι τε καὶ ἐν τῷ Τρικαράνῳ Θεόπομπος. ὁ δὲ μεταξὺ

χρόνος παραλέλειπται, ἐν ᾧ μηδὲν ἐξαίρετον Ἕλλησιν ἱστόρηται. μετὰ δὲ
τές-
σαρα καὶ ἐνενήκοντα ἔτη ἦν Προμηθεύς, ὥς τινες, ὃς πλάσσειν ἀνθρώπους
ἐμυθεύετο· σοφὸς γὰρ ὢν εἰς παιδείαν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ἄγαν ἰδιωτείας μετέ-
πλασσε.”
Ταῦτα μὲν ὁ Ἀφρικανός. μεταβῶμεν δ' ἡμεῖς ἐφ' ἕτερον·

ιαʹ. ΑΠΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΤΑΤΙΑΝΟΥ

“Νῦν δὲ προσήκειν μοι νομίζω παραστῆσαι πρεσβυτέραν τὴν

ἡμετέραν
φιλοσοφίαν τῶν παρ' Ἕλλησιν ἐπιτηδευμάτων. ὅροι δ' ἡμῖν κείσονται
Μωσῆς καὶ Ὅμηρος. τῷ γὰρ ἑκάτερον αὐτῶν εἶναι παλαίτατον καὶ τὸν μὲν
ποιητῶν καὶ ἱστορικῶν εἶναι πρεσβύτατον, τὸν δὲ πάσης σοφίας
βαρβάρου ἀρχηγόν, καὶ ὑφ' ἡμῶν νῦν εἰς σύγκρισιν παραλαμβανέσθωσαν.
εὑρήσομεν γὰρ οὐ μόνον τῆς Ἑλλήνων παιδείας τὰ παρ' ἡμῖν, ἔτι δὲ καὶ
τῆς τῶν γραμμάτων εὑρέσεως ἀνώτερα· μάρτυρας δὲ οὐ τοὺς οἴκοι
παραλήψομαι, βοηθοῖς δὲ μᾶλ-λον Ἕλλησι καταχρήσομαι. τὸ μὲν γὰρ
ἄγνωμον, ὅτι μηδ' ὑφ' ὑμῶν παραδεκτόν·
τὸ δὲ ἂν ἀποδεικνύηται, θαυμαστόν, ὁπόταν ὑμῖν διὰ τῶν ὑμετέρων ὅπλων
ἀντερείδων ἀνυπόπτους καθ' ὑμῶν τοὺς ἐλέγχους παραλαμβάνω. περὶ γὰρ
 388

τῆς Ὁμήρου ποιήσεως γένους τε αὐτοῦ καὶ χρόνου καθ' ὃν ἤκμασε

προηρεύνησαν πρεσβύτατοι μὲν Θεαγένης τε ὁ Ῥηγῖνος, κατὰ Καμβύσην
γεγονώς, καὶ Στησίμβροτος ὁ Θάσιος καὶ Καλλίμαχος ὁ Κολοφώνιος
Ἡρόδοτός τε Ἁλικαρνασεὺς καὶ Διονύσιος Ὀλύνθιος· μετὰ δὲ ἐκείνους
Ἔφορος ὁ Κυμαῖος καὶ Φιλόχορος ...

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Praeparatio evangelica

Book 11, chap. 4, sec. 4, li. 3

μὴν οὐδὲ τὴν ἐσχάτην ἄγνοιάν τε καὶ ἀμαθίαν, ἣν ὀνόματι σεμνοτέρῳ τινὲς
ἐποχὴν ἀνειρήκασιν, ἀλλ' οὐδ' αὖ τῆς ψυχῆς τὴν ἀρετήν· πόση γὰρ ἐν ἀν-
θρώποις αὕτη καὶ τί καθ' ἑαυτὴν ἄνευ θεοῦ πρὸς τὸν ἄλυπον συντείνοι ἂν
βίον; δι' ὃν τὰ πάντα τῆς εἰς τὸν θεὸν ἐλπίδος, πείσματος ὥσπερ ἀρραγοῦς,
ἐξάψαντες, τὸν θεοφιλῆ μόνον ἀπέφηναν εἶναι μακάριον· ὅτι δὴ ὁ πάν-
των ἀγαθῶν ταμίας θεός, ζωῆς ὢν πάροχος καὶ αὐτῆς ἀρετῆς πηγὴ τῶν τε
περὶ σῶμα καὶ τῶν ἐκτὸς ἁπάντων χορηγὸς ὑπάρχων, μόνος ἂν εἴη πρὸς
τὸν μακάριον βίον τῷ τὴν πρὸς αὐτὸν φιλίαν διὰ τῆς παναληθοῦς
εὐσεβείας
στειλαμένῳ αὐτάρκης. ἔνθεν ὁ πάνσοφος Μωσῆς πρῶτος ἁπάντων
ἀνθρώπων γραφῇ παραδοὺς τὸν τῶν πρὸ αὐτοῦ θεοφιλῶν Ἑβραίων βίον,
τὸν πολιτικὸν ὁμοῦ καὶ πρακτικὸν δι' ὑφηγήσεως ἱστορικῆς ὑποτέθειται
τρόπον. ἧς ἀρχόμενος ἀπὸ τῶν καθόλου τὴν διδασκαλίαν ἐποιήσατο, θεὸν
τῶν ὅλων αἴτιον ὑποστησάμενος κοσμογονίαν τε καὶ ἀνθρωπογονίαν ὑπο-
γράψας. εἶθ' οὕτως ἀπὸ τῶν καθόλου ἐπὶ τὰ κατὰ μέρος προελθὼν
τῷ λόγῳ καὶ διὰ τῆς τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν μνήμης εἰς τὸν τῆς ἐκείνων ἀρε-
τῆς τε καὶ θεοσεβείας ζῆλον τοὺς φοιτητὰς παρορμήσας, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ
αὐτὸς αὐθέντης νόμων εὐσεβῶν τῶν πρὸς αὐτοῦ τεθέντων ἀποφανθείς,
κατὰ πάντα δῆλος ἂν εἴη τοῦ φιλοθέου τρόπου διὰ τῆς τῶν ἠθῶν ἐπιμελείας
πρόνοιαν πεποιημένος, ὥσπερ οὖν καὶ τοῦτο προλαβὼν ὁ λόγος ἐν τοῖς
πρόσθεν φανερὸν κατεστήσατο. μακρὸν δ' ἂν εἴη καὶ τοὺς ἑξῆς μετὰ
Μωσέα προφήτας τούς τε τούτων προτρεπτικοὺς μὲν ἀρετῆς,

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Historia ecclesiastica

Book 1, chap. 1, sec. 4, li. 5

οὐδαμῶς εὑρεῖν οἷοί τε ὄντες ἴχνη γυμνὰ τὴν αὐτὴν ἡμῖν προω-
δευκότων, μὴ ὅτι σμικρὰς αὐτὸ μόνον προφάσεις, δι' ὧν ἄλλος
ἄλλως ὧν διηνύκασι χρόνων μερικὰς ἡμῖν καταλελοίπασι δι-
ηγήσεις, πόρρωθεν ὥσπερ εἰ πυρσοὺς τὰς ἑαυτῶν προανατείνοντες
φωνὰς καὶ ἄνωθέν ποθεν ὡς ἐξ ἀπόπτου καὶ ἀπὸ σκοπῆς βοῶντες
καὶ διακελευόμενοι, ᾗ χρὴ βαδίζειν καὶ τὴν τοῦ λόγου πορείαν
ἀπλανῶς καὶ ἀκινδύνως εὐθύνειν. ὅσα, τοίνυν εἰς τὴν προκει-
 389

μένην ὑπόθεσιν λυσιτελεῖν ἡγούμεθα τῶν αὐτοῖς ἐκείνοις σπο-

ράδην μνημονευθέντων, ἀναλεξάμενοι καὶ ὡς ἂν ἐκ λογικῶν
λειμώνων τὰς ἐπιτηδείους αὐτῶν τῶν πάλαι συγγραφέων
ἀπανθισάμενοι φωνάς, δι' ὑφηγήσεως ἱστορικῆς πειρασόμεθα
σωματοποιῆσαι, ἀγαπῶντες, εἰ καὶ μὴ ἁπάντων, τῶν δ' οὖν μάλιστα
διαφανεστάτων τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἀποστόλων τὰς διαδοχὰς
κατὰ τὰς διαπρεπούσας ἔτι καὶ νῦν μνημονευομένας ἐκκλησίας
ἀνασωσαίμεθα. ἀναγκαιότατα δέ μοι πονεῖσθαι τὴν ὑπόθεσιν
ἡγοῦμαι, ὅτι μηδένα πω εἰς δεῦρο τῶν ἐκκλησιαστικῶν συγγρα-
φέων διέγνων περὶ τοῦτο τῆς γραφῆς σπουδὴν πεποιημένον τὸ
μέρος· ἐλπίζω δ' ὅτι καὶ ὠφελιμωτάτη τοῖς φιλοτίμως περὶ
τὸ χρηστομαθὲς τῆς ἱστορίας ἔχουσιν ἀναφανήσεται. ἤδη μὲν
οὖν τούτων καὶ πρότερον ἐν οἷς διετυπωσάμην χρονικοῖς κανόσιν
ἐπιτομὴν κατεστησάμην, πληρεστάτην δ' οὖν ὅμως αὐτῶν ἐπὶ τοῦ

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Historia ecclesiastica

Book 1, chap. 5, sec. 3, li. 2

τὸν σωτῆρα καὶ κύριον ἡμῶν, τὸν οὐράνιον τοῦ θεοῦ λόγον, βοηθὸν
ἡμῖν καὶ συνεργὸν τῆς κατὰ τὴν διήγησιν ἀληθείας ἐπικαλεσά-
μενοι. ἦν δὴ οὖν τοῦτο δεύτερον καὶ τεσσαρακοστὸν ἔτος τῆς
Αὐγούστου βασιλείας, Αἰγύπτου δ' ὑποταγῆς καὶ τελευτῆς
Ἀντωνίου καὶ Κλεοπάτρας, εἰς ἣν ὑστάτην ἡ κατ' Αἴγυπτον τῶν
Πτολεμαίων κατέληξε δυναστεία, ὄγδοον ἔτος καὶ εἰκοστόν,
ὁπηνίκα ὁ σωτὴρ καὶ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἐπὶ τῆς
τότε πρώτης ἀπογραφῆς, ἡγεμονεύοντος Κυρινίου τῆς Συρίας,
ἀκολούθως ταῖς περὶ αὐτοῦ προφητείαις ἐν Βηθλεὲμ γεννᾶται
τῆς Ἰουδαίας. ταύτης δὲ τῆς κατὰ Κυρίνιον ἀπογραφῆς καὶ ὁ
τῶν παρ' Ἑβραίοις ἐπισημότατος ἱστορικῶν Φλαύιος Ἰώσηπος
μνημονεύει, καὶ ἄλλην ἐπισυνάπτων ἱστορίαν περὶ τῆς τῶν
Γαλιλαίων κατὰ τοὺς αὐτοὺς ἐπιφυείσης χρόνους αἱρέσεως, ἧς
καὶ παρ' ἡμῖν ὁ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσιν μνήμην ὧδέ πως
λέγων πεποίηται· «μετὰ τοῦτον ἀνέστη Ἰούδας ὁ Γαλιλαῖος ἐν
ταῖς ἡμέραις τῆς ἀπογραφῆς, καὶ ἀπέστησε λαὸν ὀπίσω αὐτοῦ
κἀκεῖνος ἀπώλετο, καὶ πάντες ὅσοι ἐπείσθησαν αὐτῷ, διεσκορπί-
σθησαν». τούτοις δ' οὖν καὶ ὁ δεδηλωμένος ἐν ὀκτωκαιδε-
κάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας συνᾴδων ταῦτα παρατίθεται κατὰ
λέξιν·

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Historia ecclesiastica

Book 1, chap. 9, sec. 1, li. 2
 390

μὲν τὸ πέρας τῆς Ἡρῴδου γέγονεν τελευτῆς, ποινὴν δικαίαν

ἐκτίσαντος ὧν ἀμφὶ τὴν Βηθλεὲμ ἀνεῖλεν παίδων τῆς τοῦ σωτῆ-
ρος ἡμῶν ἐπιβουλῆς ἕνεκα· μεθ' ἣν ἄγγελος ὄναρ ἐπιστὰς ἐν
Αἰγύπτῳ διατρίβοντι τῷ Ἰωσὴφ ἀπᾶραι ἅμα τῷ παιδὶ καὶ τῇ
τούτου μητρὶ ἐπὶ τὴν Ἰουδαίαν παρακελεύεται, τεθνηκέναι
δηλῶν τοὺς ἀναζητοῦντας τὴν ψυχὴν τοῦ παιδίου. τούτοις
δ' ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπιφέρει λέγων· «ἀκούσας δὲ ὅτι Ἀρχέλαος
βασιλεύει ἀντὶ Ἡρῴδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, ἐφοβήθη ἐκεῖ
ἀπελθεῖν· χρηματισθεὶς δὲ κατ' ὄναρ ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη
τῆς Γαλιλαίας». τῇ δ' ἐπὶ τὴν ἀρχὴν μετὰ τὸν Ἡρῴδην τοῦ
Ἀρχελάου καταστάσει συνᾴδει καὶ ὁ προειρημένος ἱστορικός,
τόν τε τρόπον ἀναγράφων, καθ' ὃν ἐκ διαθηκῶν Ἡρῴδου τοῦ
πατρὸς ἐπικρίσεώς τε Καίσαρος Αὐγούστου τὴν κατὰ Ἰουδαίων
βασιλείαν διεδέξατο, καὶ ὡς τῆς ἀρχῆς μετὰ δεκαέτη χρόνον
ἀποπεσόντος οἱ ἀδελφοὶ Φίλιππός τε καὶ ὁ νέος Ἡρῴδης ἅμα
Λυσανίᾳ τὰς ἑαυτῶν διεῖπον τετραρχίας.
Ὁ δ' αὐτὸς ἐν ὀκτωκαιδεκάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας κατὰ τὸ
δωδέκατον ἔτος τῆς Τιβερίου βασιλείας (τοῦτον γὰρ τὴν καθ'
ὅλων ἀρχὴν διαδέξασθαι ἑπτὰ ἐπὶ πεντήκοντα ἔτεσιν τὴν ἡγεμο-
νίαν ἐπικρατήσαντος Αὐγούστου) Πόντιον Πιλᾶτον τὴν Ἰουδαίαν
ἐπιτραπῆναι δηλοῖ, ἐνταῦθα δὲ ἐφ' ὅλοις ἔτεσιν δέκα σχεδὸν

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Historia ecclesiastica

Book 5, chap. Pref, sec. 2, li. 4

ται, ἔτος δ' ἦν ἑπτακαιδέκατον αὐτοκράτορος Ἀντωνίνου

Οὐήρου· ἐν ᾧ κατά τινα μέρη τῆς γῆς σφοδρότερον
ἀναρριπισθέντος τοῦ καθ' ἡμῶν διωγμοῦ, ἐξ ἐπιθέσεως
τῶν κατὰ πόλεις δήμων μυριάδας μαρτύρων διαπρέψαι
στοχασμῷ λαβεῖν ἔνεστιν ἀπὸ τῶν καθ' ἓν ἔθνος συμβεβη-
κότων, ἃ καὶ γραφῇ τοῖς μετέπειτα παραδοθῆναι, ἀλήστου
μνήμης ὡς ἀληθῶς ἐπάξια ὄντα, συμβέβηκεν.
τῆς
μὲν οὖν περὶ τούτων ἐντελεστάτης ὑφηγήσεως τὸ πᾶν
σύγγραμμα τῇ τῶν μαρτύρων ἡμῖν κατατέτακται συναγωγῇ,
οὐχ ἱστορικὴν αὐτὸ μόνον, ἀλλὰ καὶ διδασκαλικὴν περιέχον
διήγησιν· ὁπόσα γέ τοι τῆς παρούσης ἔχοιτο πραγματείας,
ταῦτ' ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀναλεξάμενος παραθήσομαι.
ἄλλοι μὲν οὖν ἱστορικὰς ποιούμενοι διηγήσεις, πάντως ἂν
παρέδωκαν τῇ γραφῇ Πολέμων νίκας καὶ τρόπαια κατ'
ἐχθρῶν στρατηγῶν τε ἀριστείας καὶ ὁπλιτῶν ἀνδραγαθίας,
αἵματι καὶ μυρίοις φόνοις παίδων καὶ πατρίδος καὶ τῆς
 391

ἄλλης ἕνεκεν περιουσίας μιανθέντων·

ὁ δέ γε τοῦ
κατὰ θεὸν πολιτεύματος διηγηματικὸς ἡμῖν λόγος τοὺς
ὑπὲρ αὐτῆς τῆς κατὰ ψυχὴν εἰρήνης εἰρηνικωτάτους

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Historia ecclesiastica

Book 5, chap. Pref, sec. 3, li. 1

τῶν κατὰ πόλεις δήμων μυριάδας μαρτύρων διαπρέψαι

στοχασμῷ λαβεῖν ἔνεστιν ἀπὸ τῶν καθ' ἓν ἔθνος συμβεβη-
κότων, ἃ καὶ γραφῇ τοῖς μετέπειτα παραδοθῆναι, ἀλήστου
μνήμης ὡς ἀληθῶς ἐπάξια ὄντα, συμβέβηκεν.
τῆς
μὲν οὖν περὶ τούτων ἐντελεστάτης ὑφηγήσεως τὸ πᾶν
σύγγραμμα τῇ τῶν μαρτύρων ἡμῖν κατατέτακται συναγωγῇ,
οὐχ ἱστορικὴν αὐτὸ μόνον, ἀλλὰ καὶ διδασκαλικὴν περιέχον
διήγησιν· ὁπόσα γέ τοι τῆς παρούσης ἔχοιτο πραγματείας,
ταῦτ' ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀναλεξάμενος παραθήσομαι.
ἄλλοι μὲν οὖν ἱστορικὰς ποιούμενοι διηγήσεις, πάντως ἂν
παρέδωκαν τῇ γραφῇ Πολέμων νίκας καὶ τρόπαια κατ'
ἐχθρῶν στρατηγῶν τε ἀριστείας καὶ ὁπλιτῶν ἀνδραγαθίας,
αἵματι καὶ μυρίοις φόνοις παίδων καὶ πατρίδος καὶ τῆς
ἄλλης ἕνεκεν περιουσίας μιανθέντων·
ὁ δέ γε τοῦ
κατὰ θεὸν πολιτεύματος διηγηματικὸς ἡμῖν λόγος τοὺς
ὑπὲρ αὐτῆς τῆς κατὰ ψυχὴν εἰρήνης εἰρηνικωτάτους
πολέμους καὶ τοὺς ἐν τούτοις ὑπὲρ ἀληθείας μᾶλλον ἢ
πατρίδος καὶ μᾶλλον ὑπὲρ εὐσεβείας ἢ τῶν φιλτάτων
ἀνδρισαμένους αἰωνίαις ἀναγράψεται στήλαις, τῶν εὐσεβείας

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Historia ecclesiastica

Book 5, chap. 5, sec. 3, li. 4

παραδόξου δὲ
τοῖς πολεμίοις τοῦ τοιούτου δὴ θεάματος φανέντος, ἄλλο τι
λόγος ἔχει παραδοξότερον ἐπικαταλαβεῖν αὐτίκα, σκηπτὸν
μὲν εἰς φυγὴν καὶ ἀπώλειαν συνελαύνοντα τοὺς πολεμίους,
ὄμβρον δὲ ἐπὶ τὴν τῶν τὸ θεῖον παρακεκληκότων στρατιάν,
πᾶσαν αὐτὴν ἐκ τοῦ δίψους μέλλουσαν ὅσον οὔπω διαφθεί-
ρεσθαι ἀνακτώμενον.
ἡ δ' ἱστορία φέρεται μὲν καὶ
 392

παρὰ τοῖς πόρρω τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου συγγραφεῦσιν οἷς

μέλον γέγονεν τῆς κατὰ τοὺς δηλουμένους γραφῆς, δεδήλωται
δὲ καὶ πρὸς τῶν ἡμετέρων. ἀλλὰ τοῖς μὲν ἔξωθεν ἱστορικοῖς,
ἅτε τῆς πίστεως ἀνοικείοις, τέθειται μὲν τὸ παράδοξον,
οὐ μὴν καὶ ταῖς τῶν ἡμετέρων εὐχαῖς τοῦθ' ὡμολογήθη
γεγονέναι· τοῖς δέ γε ἡμετέροις, ἅτε ἀληθείας φίλοις,
ἁπλῷ καὶ ἀκακοήθει τρόπῳ τὸ πραχθὲν παραδέδοται.
τούτων δ' ἂν εἴη καὶ Ἀπολινάριος, ἐξ ἐκείνου φήσας
τὴν δι' εὐχῆς τὸ παράδοξον πεποιηκυῖαν λεγεῶνα οἰκείαν
τῷ γεγονότι πρὸς τοῦ βασιλέως εἰληφέναι προσηγορίαν,
κεραυνοβόλον τῇ Ῥωμαίων ἐπικληθεῖσαν φωνῇ.
μάρτυς δὲ τούτων γένοιτ' ἂν ἀξιόχρεως ὁ Τερτυλλιανός, τὴν

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. De martyribus Palaestinae

(recensio brevior) Chap. 13, sec. 7, li. 11

τοιοῦτον δὴ ὄντα
ἤθους μὲν καὶ βίου φιλοσόφου τί ἄν τις ἀποθαυμάσειεν, οὐχ
οὕτως ἀναφανέντος παραδόξου, ὅσον τῆς ἐν μνήμαις ἀρετῆς,
ὅλας βίβλους τῶν θείων γραφῶν οὐκ ἐν πλαξὶ λιθίναις ᾗ
φησιν ὁ θεῖος ἀπόστολος, ἀλλ' οὐδὲ ἐν ζῴων δοραῖς ἢ
χάρταις ὑπὸ σητῶν καὶ χρόνου διαφθειρομένοις, ἀλλ' ἐν
πλαξὶν ὡς ἀληθῶς καρδίας σαρκίναις ψυχῇ τε διαυγεῖ
καὶ καθαρωτάτῳ διανοίας ὄμματι καταγεγραμμένου, ὡς
προφέρειν γε, ὅτε καὶ βούλοιτο, διὰ στόματος ὥσπερ ἀπό
τινος λόγων θησαυροῦ τοτὲ μὲν νομικὴν καὶ προφητικὴν
γραφήν, τοτὲ δὲ ἱστορικήν, εὐαγγελικήν τε ἄλλοτε καὶ
ἀποστολικήν.
καταπλαγῆναί ποτε αὐτὸς ὁμολογῶ
πρῶτον τὸν ἄνδρα θεασάμενος μέσον ἱκανοῦ πλήθους
ἐκκλησίας ἑστῶτα καί τινα μέρη θείας γραφῆς διεξιόντα.
ἕως μὲν γὰρ φωνῆς αὐτὸ μόνον ἐπακροᾶσθαί μοι παρῆν,
ἀναγινώσκειν, οἷα δὴ ἔθος ἐν ταῖς συνόδοις, τινὰ ἡγούμην·
ὡς δὲ ἄγχιστα γενόμενος τὸ πραττόμενον συνεῖδον, τοὺς μὲν
ἄλλους ἅπαντας ὑγιέσιν ὀφθαλμοῖς ἐν κύκλῳ περιεστῶτας,
τοῦτον δὲ μόνοις τοῖς τῆς διανοίας χρώμενον καὶ ἀτεχνῶς
οἷά τινα προφήτην ἀποφθεγγόμενον παρὰ πολύ τε

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Demonstratio evangelica

Book 3, chap. 5, sec. 107, li. 1
 393

»Γίνεται δὲ κατ' ἐκεῖνον τὸν χρόνον Ἰησοῦς, σοφὸς ἀνήρ, εἴ

γε ἄνδρα αὐτὸν λέγειν χρή. ἦν γὰρ παραδόξων ἔργων ποιητής, δι-
δάσκαλος ἀνθρώπων τἀληθῆ σεβομένων. καὶ πολλοὺς μὲν τοῦ Ἰου-
δαϊκοῦ, πολλοὺς δὲ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο. ὁ Χριστὸς οὗτος
ἦν· καὶ αὐτὸν ἐνδείξει τῶν παρ' ἡμῖν ἀρχόντων σταυρῷ ἐπιτετιμη-
κότος Πιλάτου, οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τὸ πρῶτον ἀγαπήσαντες.
ἐφάνη
γὰρ αὐτοῖς τρίτην ἡμέραν πάλιν ζῶν, τῶν θείων προφητῶν ταῦτά
τε καὶ ἄλλα μυρία περὶ αὐτοῦ εἰρηκότων. ὅθεν εἰσέτι νῦν ἀπὸ τοῦδε
τῶν Χριστιανῶν οὐκ ἐπέλ[ε]ιπεν τὸ φῦλον.»
Εἰ τοίνυν καὶ κατὰ τὸν ἱστορικὸν μαρτυρεῖται οὐ μόνον τοὺς
δώδεκα ἀποστόλους οὐδὲ τοὺς ἑβδομήκοντα μαθητὰς ἐξῳκειωμένος,
ἀλλὰ «πολλοὺς μὲν τοῦ Ἰουδαϊκοῦ, πολλοὺς δὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ» προς-
αγόμενος, δῆλος ἂν εἴη περιττόν τι κεκτημένος παρὰ τοὺς λοιποὺς
ἀνθρώπους.
πῶς γὰρ ἂν ἄλλως προσήγετο τοῦ Ἰουδαϊκοῦ καὶ
τοῦ Ἑλληνικοῦ πλείους, εἰ μή τισιν θαυμαστοῖς καὶ παραδόξοις ἔργοις
καὶ ξενιζούσῃ κέχρητο διδασκαλίᾳ; μαρτυρεῖ δὲ καὶ ἡ τῶν Πράξεων
τῶν ἀποστόλων γραφή, ὅτι πολλαὶ μυριάδες ἦσαν Ἰουδαίων ἀνδρῶν
πεπεισμένων αὐτὸν εἶναι τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ, τὸν ὑπὸ τῶν προ-
φητῶν κατηγγελμένον. καὶ ἡ ἱστορία δὲ κατέχει ὡς καὶ μεγίστη τις

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Demonstratio evangelica

Book 9, chap. 1, sec. 12, li. 4

σημεῖά» φησιν ὁ Μωσῆς καὶ «εἰς καιροὺς» τεθεῖσθαι τοὺς πάντας

»ἐν τῷ στερεώματι» ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἀστέρας. ξένος δὲ ἦν καὶ οὐ συνή-
θης οὐδὲ τῶν πολλῶν καὶ γνωρίμων εἷς, ἀλλά τις καινὸς καὶ νέος
ἀστὴρ ἐπιφανεὶς τῷ βίῳ σημεῖον ξένου «φωστῆρος» ἐδήλου κατα-
λάμψαντος τῷ παντὶ κόσμῳ, ὃς ἦν ὁ Χριστὸς τοῦ θεοῦ, μέγας καὶ
νέος ἀστήρ, οὗ τὴν εἰκόνα συμβολικῶς ὁ φανεὶς τότε τοῖς μάγοις
ἐπεφέρετο.
ἐπειδὴ γὰρ καθ' ὅλης τῆς ἱερᾶς καὶ θεοπνεύστου γρα-
φῆς ὁ προηγούμενος τῆς διανοίας σκοπὸς μυστικώτερα καὶ θεῖα βού-
λεται παιδεύειν, μετὰ τοῦ καὶ τὴν πρόχειρον διάνοιαν σῴζεσθαι ἐν
μέρει τῶν ἱστορικῶς πεπραγμένων, εἰκότως καὶ ἡ μετὰ χεῖρας πρόρ-
ρησις ἐπληροῦτο πρὸς λέξιν ἐπὶ τῇ τοῦ προαναφωνηθέντος ἀστέρος
ἐπὶ τῇ γενέσει τοῦ σωτῆρος ἡμῶν προφητείᾳ.
γίνονται μὲν οὖν
καὶ ἐφ' ἑτέρων ἐπιδόξων καὶ ἐπιφανῶν ἀνδρῶν ξενιζόντων ἀστέρων
ἐκλάμψεις, οἷον τῶν καλουμένων παρά τισιν κομητῶν, ἢ δοκίδων, ἢ
πωγωνιῶν, ἤ τινων ἑτέρων τούτοις παραπλησίων ἐπὶ μεγάλοις
 394

πράγμασιν ἐξ ἔθους ἀναφαινομένων.

ἀλλὰ τί γὰρ κρεῖττον ἢ
μεῖζον τῷ παντὶ κόσμῳ γένοιτ' ἄν ποτε οἷον τὸ διὰ τῆς σωτηρίου
ἐπιφανείας πᾶσιν ὑπάρξαν ἀνθρώποις νοερὸν φῶς, εὐσεβείας καὶ

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. De theophania (Αποσπάσματα )

Fragm.13, li. 8

χώρᾳ μὴ καταφεύγειν ἐπ' αὐτὴν ὡς ἐπὶ ὀχυρὸν τόπον. [ ] διό φησιν·

»καὶ οἱ ἐν ταῖς χώραις μὴ εἰσελθέτωσαν εἰς αὐτήν, ὅτι ἡμέραι ἐκδι-
κήσεως αὗταί εἰσι τοῦ πληρωθῆναι πάντα τὰ γεγραμμένα» ......
ταύτας τὰς συμφορὰς ἀπὸ μυρίων τέθεικα διὰ τὴν θείαν τοῦ σω-
τῆρος ἡμῶν πρόρρησιν τὴν φήσασαν, «οὐαὶ δὲ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχού-
σαις καὶ ταῖς θηλαζούσαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις». ἐπεὶ δὲ καὶ
τοῦτο ταῖς προρρήσεσι τοῦ σωτῆρος πρόσκειται, τὸ «ἔσται ἀνάγκη
μεγάλη ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ὀργὴ μεγάλη τῷ λαῷ τούτῳ» ἢ κατὰ τὸν
Ματθαῖον «ἔσται γὰρ τότε θλῖψις μεγάλη, οἵα οὐδέποτε γέγονεν
ἀπ' ἀρχῆς κόσμου ἕως τοῦ νῦν οὐδ' οὐ μὴ γένηται», ἐπακοῦσαι
καλὸν τοῦ ἱστορικοῦ τούτων αὐτῶν τὰ ἀποτελέσματα ὧδέ πη ἱστο-
ροῦντος· «καθ' ἕκαστον μὲν οὖν ἐπεξιέναι τὴν παρανομίαν αὐτῶν
ἀδύνατον. συνελόντι δ' εἰπεῖν μήτε πόλιν ἄλλην τοιαῦτα πεπονθέναι
μήτε γενεὰν ἐξ αἰῶνος γεγονέναι κακίας γονιμωτέραν. τὴν μὲν πόλιν
ἀνέτρεψαν αὐτοί, Ῥωμαίους δὲ ἄκοντας ἠνάγκασαν ἐπιγραφῆναι σκυ-
θρωπῷ κατορθώματι καὶ μόνον οὐχ εἵλκυσαν βραδῦνον ἐπὶ τὸν ναὸν
τὸ πῦρ. ἀμέλει καιόμενον ἐκ τῆς ἄνω πόλεως ἀφορῶντες οὔτε ἤλγη-
σαν οὔτε ἐδάκρυσαν». ταῦτα διὰ τὸ «ἔσται γὰρ τότε θλῖψις μεγάλη,
οἵα οὐδέποτε γέγονεν ἀπ' ἀρχῆς κόσμου», ὃ δὴ καὶ προρρηθὲν ὑπὸ
τοῦ σωτῆρος μεμαρτύρηται ὑπὸ τοῦ συγγραφέως μεθ' ὅλα ἔτη τες-
σαράκοντα κατὰ τὴν Οὐεσπασιανοῦ Ῥωμαίων αὐτοκρατορίαν

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Commentarius in Isaiam

Book 1, sec. 24, li. 12

εὔσκιος» καὶ «ἄμπελος εὐκληματοῦσα Ἰσραὴλ» τοσαύτην πείσεσθαι

αὐτοὺς
τὴν ἐπὶ τὰ χείρω τροπὴν διδάσκει ὡς τερεβίνθῳ παραβαλέσθαι καὶ οὐδὲ
ἀν-
θούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ ἀποβεβληκυίᾳ τὰ φύλλα. ὃ δὴ σημεῖον ἔσται τοῦ
μηδαμῆ
μηδαμῶς ὑγρᾶς νοτίδος μετέχειν μηδέ τινα ζωτικὴν ἐπάγεσθαι δύναμιν,
πλῆθος
 395

δὲ μόνον φέρειν ψυχῶν ἀπεσκληκυιῶν καὶ διὰ τοῦτο καρποῖς τερεβίνθου

σκλη-
ροτάτοις καὶ ξηροτάτοις παραβαλλομένῳ. τοιαῦτα δ' ἂν ἴδοις τὰ ἐπὶ τοῦ
παρόντος
πλήθη τοῦ τῶν Ἰουδαίων ἔθνους, διὸ εἴρηται· ὡς τερέβινθος ἀποβεβληκυῖα
τὰ φύλλα, κατὰ δὲ τὸν 8Σύμμαχον· ὡς τερέβινθος ἀπορρεύσασα τὰ
φύλλα αὐτῆς. γεγόνασι δὲ καὶ ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων· ⌈εἰ γοῦν
τις θεάσαιτο τὰς παρ' αὐτοῖς τῶν θείων γραφῶν ἀπαγγελίας, νομικῶν τε
καὶ
προφητικῶν ἀναγνώσεις, βίβλους τε ἱστορικῶν καὶ στιχηρῶν λόγων,
ὑμνῳδίας
τε τρόπους καὶ ψαλμῳδίας, ὄψεται παράδεισον ἀληθῶς καὶ λειμῶνα
παντοίων
ἀγαθῶν. εἰ δὲ ζητήσειεν παρ' αὐτοῖς τὸν ἔμψυχον καὶ γόνιμον καὶ ζῶντα
λόγον,
οὗ «ὁ πίνων πηγὴν ἕξει ὕδατος ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον», οὐκ ἂν
εὕροι.⌉
διὸ θεσπίζονται ὡς παράδεισος ὕδωρ μὴ ἔχων.
Τὴν ἰσχὺν αὐτῶν φησιν ἔσεσθαι ὡς καλάμην ⌈οὐ
σίτου οὐδέ τινος ἑτέρου τῶν ἀναγκαίων, ἀλλ' ὡς στιππύου καλάμην διὰ
τὸ ἀφῃρῆσθαι ἀπ' αὐτῶν «ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, ἰσχὺν ἄρτου καὶ
ἰσχὺν ὕδατος, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα«.⌉ ⌊διὸ οὐδὲ δύνανται λέγειν τοῖς
Χριστοῦ μαθηταῖς ὁμοίως· «πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ»,
καί· «τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; θλῖψις ἢ στενοχωρία»

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Commentarius in Isaiam

Book 2, sec. 28, li. 104

τοῦ Χριστοῦ πᾶσαι ἀληθῶς αἱ ὁδοὶ ἦσαν εὐθεῖαι, καὶ αὐτὸς ᾠκοδόμησε
τὴν ἀληθινὴν πόλιν τοῦ θεοῦ, καθ' ἣν πεποίηται ἐπαγγελίαν εἰπών· «ἐπὶ
τὴν
πέτραν οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν
αὐτῆς». πόλις γὰρ ὡς ἀληθῶς αὕτη «ἐκ λίθων» συνεστῶσα «ζώντων»
τυγχάνει
πόλις θεοῦ ἀκαθαίρετος «ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν» διήκουσα
καὶ
πληροῦσα πάντα τὰ ἔθνη διὰ τοῦ θεοσεβοῦς πολιτεύματος, ⌈ἀλλὰ καὶ τὴν
 396

τῶν
ψυχῶν αἰχμαλωσίαν μόνος ὁ Χριστὸς τοῦ θεοῦ ὑπέστρεψε τῆς δαιμονικῆς
πλάνης ἐλευθερώσας αὐτὰς καὶ δουλείας. καὶ τοῦτ' ἔπραξεν οὐ μετὰ
λύτρων
οὐδὲ μετὰ δώρων, ὃ δὴ διδάσκει ὁ 8Ἀπόστολος εἰπών· «χάριτί ἐσμεν
σεσῳς-
μένοι». καὶ εἴποι δ' ἄν τις τὰ κατὰ τὸν Ζοροβάβελ ἢ κατὰ τὸν Κῦρον
ἱστορικῶς
γενόμενα εἰκόνας καὶ σύμβολα περιέχειν τῶν ἀληθῶν, τὰ δὲ κατὰ τὸν
ἀληθῆ
κύριον καὶ τὸν ἀληθῆ Χριστὸν τοῦ θεοῦ πνευματικῶς πεπληρῶσθαι ὡς ἐπ'
αὐτοῦ μᾶλλον ἀληθεύειν τὸν λόγον τὸν φήσαντα· «τάδε λέγει κύριος τῷ
χριστῷ
μου Κύρῳ». κατὰ γὰρ τὸν πρόχειρον λέξιν οὔτε Χριστὸς ὢν τοῦ θεοῦ ὁ
Περσῶν
βασιλεὺς φαίνεται οἰκοδομήσας τὴν Ἰερουσαλήμ, ἀλλ' οὐδ' ὅλως κατὰ τὴν
αὐτοῦ ζωὴν προὔκοψε τῆς οἰκοδομῆς τὸ ἔργον· μόνον γὰρ ἤρξαντο τῶν
θεμελίων
κατὰ τοὺς αὐτοῦ χρόνους, εἶτ' ἐπισχεθέντος τοῦ ἔργου διέμεινεν ἔρημος ὁ
τόπος
μέχρι τῆς Δαρείου βασιλείας. καὶ τὰ ἑξῆς δὲ ἐπιλεγόμενα μᾶλλον τῷ
Χριστῷ
τοῦ θεοῦ ἢ τῷ τῶν Περσῶν βασιλεῖ ἐφαρμόσειεν ἂν καὶ μᾶλλον τῷ
ἡμετέρῳ σωτῆρι
ἢ τῷ Ζοροβάβελ.⌉

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Generalis elementaria introductio

(= Eclogae propheticae) P. 63, li. 18

παρατεθείμεθα περὶ τῆς ἀληθείας δηλοῦντα, ὡς ἄρα

ὑπόστασίν τινα παρὰ τὸν Πατέρα καθ' ἑαυτὴν ἔχει·
Μένει γὰρ, φησὶν, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἰσχύει εἰς τὸν αἰῶνα,
καὶ ζῇ καὶ κρατεῖ· καὶ οὐκ ἔστι παρ' αὐτῇ λαβεῖν
πρόσωπα, καὶ τὰ ἑξῆς, οἷς ἐπιφέρει περὶ τοῦ Πατρὸς
Θεοῦ τυγχάνοντος καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τῆς
ἀληθείας, εὐλογητὸς ὁ Θεὸς τῆς ἀληθείας, ᾧ καὶ αὐτοὶ
προσθήσομεν τὸ ἀμήν.
Ἀλλὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ Ἔζρα γραφῆς·
ἀπό γε μὴν τῆς Ἐσθὴρ οὐδ' ἓν εὕρομεν περὶ τοῦ
προκειμένου· μετὰ δή τοι τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν
γραφῶν ἐκλογὰς μετίωμεν ἐπὶ τὰ στιχήρη, ὅτι δὴ
 397

ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται·

τούτων δὲ πρῶτα ἴδωμεν τὰ ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν.

8Ψ. Τάδε ἔνεστιν κεφάλαια ἐν τῶι βʹ τῶν περὶ τοῦ

Χριστοῦ προφητικῶν ἐκλογῶν.

Ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν.

αʹ. Πρώτου Ψαλμοῦ περὶ τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου τοῦ Χριστοῦ·

καὶ περὶ τῆς ἐπ' ἄκρον ἀρετῆς πολιτείας αὐτοῦ.
βʹ. Περὶ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς οὐρανίου βασιλείας
αὐτοῦ, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἐθνῶν τοῦ Πατρὸς

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Generalis elementaria introductio

(= Eclogae propheticae) P. 67, li. 2

Περιγράψαντες τὰς ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν γραφῶν

περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν μαρτυρίας, ἑξῆς ἐκείναις
τὰς ἀπὸ τῶν στιχηρῶν ἐν δευτέρᾳ ταύτῃ συντάξει
τῶν Ἐκλογῶν ἀπανθισάμενοι προσθήσομεν· ὅτι δὴ
ταῦτα τοῖς χρόνοις τῶν λοιπῶν προφητειῶν ἡγεῖται.
Καὶ δὴ πρώτας τὰς ἀπὸ τῆς βίβλου τῶν Ψαλμῶν
ἐπισκεψώμεθα.

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Supplementa ad quaestiones ad

Stephanum
Volume 22, p. 961, li. 8

λόγου, φήσας, Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ

τὰ ἑξῆς· ἀκολούθως τε τὴν ὅλην ἑξῆς ἱστορίαν τίθησι
μετὰ τὸν τῶν προπατόρων κατάλογον, τοὺς Μάγους,
τὴν Ἡρώδου μανίαν, τὴν εἰς Αἴγυπτον Ἰησοῦ φυγὴν,
τὴν ἐκεῖθεν ἐπάνοδον, τὸν Ἀρχέλαον· καὶ ὡς μετὰ
ταῦτα ἤδη λοιπὸν εἰς ἄνδρας Ιωάννης προβὰς μετὰ
τριακοστὸν ἔτος τῆς Ἰησοῦ γενέσεως, ἐπὶ τῆς ἐρήμου
κηρύσσει βάπτισμα μετανοίας, πάρεισί τε μετὰ τῶν
ἄλλων καὶ ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ Ἰορδάνῃ βαπτισθησόμενος
ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου· καὶ δὴ συνόρα ἐν τούτοις ὕφος καὶ
ἀκολουθίαν ἱστορικῆς διηγήσεως ἣν ὁ Ματθαῖος ἐκτί-
θεται, Σύρος ἀνὴρ, τελώνης τὸν βίον, τὴν φωνὴν
Ἑβραῖος.
 398

δʹ. Ὁ δὲ Λουκᾶς τὸ μὲν γένος ἀπὸ τῆς βοωμένης

Ἀντιοχείας ἦν, ἐν ᾗ δὴ οἱ πάντες λογιώτατοι τοὺς
Ἴωνας προγόνους αὐχοῦσιν· οὐ μὴν ἀλλὰ πρὸς
τῷ κατὰ φύσιν Ἑλληνικῷ τῶν ἀνδρῶν, ἐπήγετό τι
πλέον ὁ Λουκᾶς ἐν λόγοις, ἅτε ἰατρικῆς ἔμπειρος ὢν
ἐπιστήμης. Ὅμως δὴ ὁ τοιοῦτος τῆς τοῦ κατ' αὐτὸν
Εὐαγγελίου γραφῆς ἀρχόμενος, τὰ μὲν κατὰ τὸν Ζα-
χαρίαν καὶ τὴν Ἐλισάβετ ἱστορεῖ πρῶτα.

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Commentaria in Psalmos

Volume 23, p. 905, li. 50

τὰς καὶ ἀποστόλους, πληθυντικῶς διεξέρχεται τὰ

μετὰ χεῖρας λέγων· Ὅσα ἠκούσαμεν καὶ ἔγνωμεν
αὐτά. Ὅτε μὲν γὰρ τὸν λαὸν ἑαυτοῦ ἀνεκαλεῖτο, καὶ
οἰκεῖον νόμον αὐτοῖς προὐβάλλετο, παρῄνει τε κλίνειν
τὸ οὖς τοῖς αὑτοῦ ῥήμασι, σὺν αὐθεντείᾳ βασιλικῇ ἐξ
ἑνὸς προσώπου προεφέρετο τὴν παραγγελίαν· νῦν δὲ,
ὅτε τῶν παλαιῶν ἀναγνωσμάτων ἐπιτέμνεται τὴν διή-
γησιν, κοινοποιεῖ τὸν λόγον ὑπομιμνήσκων τὰ πάλαι
πεπραγμένα, καὶ ὡς ἂν τοῖς πᾶσι γνώριμα ἐπαναλαμ-
βάνων τὰ ἀπὸ τῆς ἱστορικῆς Γραφῆς δηλούμενα. Διό
φησιν· Ὅσα ἠκούσαμεν καὶ ἔγνωμεν αὐτά. Οὐ πάν-
των δέ ἐστι τὸ ἀκούειν καὶ γινώσκειν, ἀλλ' ἢ μόνων
τῶν συνιέντων τοὺς λόγους. Διὸ καὶ ὁ Φίλιππος τῷ
εὐνούχῳ ἔλεγεν· Ἆρα γινώσκεις ἃ ἀναγινώσκεις;
Ἀλλ' οὐδὲ πᾶσιν οἱ πατέρες διηγήσαντο. Οὐκ ἔχομεν
γοῦν ἡμεῖς οἱ ἐξ ἐθνῶν τῷ θείῳ λόγῳ προσελθόντες
διδασκάλους ἐπιγράψασθαι τῶν θείων μαθημάτων
τοὺς κατὰ σάρκα πατέρας· ἀλλ' ὅ γε Σωτὴρ ἐξ αὐτοῦ
προσώπου καὶ τῶν κατὰ σάρκα ἐκ τῶν αὐτῶν πατέ-
ρων γενομένων ἀποστόλων αὐτοῦ καὶ μαθητῶν καὶ

Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας θεολόγος. Commentaria in Psalmos

Volume 23, p. 1277, li. 38

καὶ πρῶτον χλόη, καὶ τότε σῖτος ἐν τῇ βλάστῃ, ἐπειδὴ

διὰ τὸν σῖτον ἡ χλόη. Καὶ οἶνος εὐφραίνει καρδίαν
ἀνθρώπου. Οὐ πᾶς, ἢ μόνος ὁ τὴν γένεσιν ἔχων ἐκ
τοῦ εἰπόντος· Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή.
Ἀλλ' ἐπεὶ τὰ αἰσθητὰ πάντα γῆ διὰ τὸ ὑλικὸν ὀνο-
 399

μάζεται, εἰς τοῦτον δὲ λαβεῖν ἐστι λόγον ἀναβιβάζοντα

διά τινος ἀναλογίας ἐπὶ τὰ νοητά· καὶ οὗτος ὁ λόγος
ἄρτος ἐστὶν ἐκ τῆς γῆς ἐξαγόμενος, ἐπὶ τὸ τρέφειν
τὸν ἔνδον καὶ ἐν κρυπτῷ ἄνθρωπον, καὶ ἀπὸ τῶν
σωματικῶν δὲ τῆς γραφῆς διηγημάτων διὰ τὸ ἱστο-
ρικὸν γῆ εἰρημένον. Ἄρτος ἐξαγόμενος ὁ μυστικός
ἐστι λόγος. Τοῦ ἐξιλαρῦναι πρόσωπον ἐν ἐλαίῳ,
καὶ ἄρτος καρδίαν ἀνθρώπου στηρίζει. Ἱλαρύνε-
ται δὲ καὶ φαιδρύνεται τὸ πρόσωπον τοῦ ἔσω ἀνθρώ-
που ἐλαίῳ τῷ θρεπτικῷ τοῦ θείου φωτὸς, καὶ λύοντι
τὰς νόσους καὶ τοὺς πόνους τῆς ψυχῆς, ἐπινοίᾳ μόνῃ
διαφέρον τοῦ ἀποδοθέντος οἴνου. Ὁ γὰρ τοῦ Θεοῦ
λόγος ὥσπερ ἄμπελος, οὕτω καὶ ἐλαία ἐστίν· Ἐγὼ,
φησὶν, ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ
Θεοῦ.

Theodosius Gramm., Περὶ γραμματικῆς [Sp.] (fort. auctore Theodoro

Prodromo) P. 56, li. 32

τῶν διαλέκτων καὶ διηγημάτων ἕτοιμος ἀπόκρισις·

τέταρτον ἐτυμολογίας εὕρεσις· ἐτυμολογία δέ ἐστιν
ἀνάπτυξις λέξεων, δι' ἧς τὸ ἀληθὲς σαφηνίζεται· ἔτυ-
μον γὰρ τὸ ἀληθές· πέμπτον· ἀναλογίας ἐκλογισμός.
Τί ἔστιν ἀναλογία; ἡ παράδοσις τῶν ὁμοίων· ἀνά-
λογον γάρ ἐστι τὸ Αἴας Αἴαντος τῷ Θόας Θοάντος.
Τί ἔστιν ἐκλογισμός; ἡ ἀκριβὴς διόρθωσις· ἕκτον·
κρίσις ποιημάτων, τουτέστι τῶν ἐμμέτρως γεγραμμέ-
νων ποιημάτων.
Πόσα ὄργανα τῆς γραμματικῆς; τέσσαρα· γλως-
σηματικόν, ἱστορικόν, μετρικὸν καὶ τεχνικόν. Πόσα
θεωρούμενα κατὰ τὴν γραμματικήν; ὀκτώ· αἴτιον,
ἀρχή, ἔννοια, ὕλη, μέρη, ὄργανα, ἔργα καὶ τέλος.
Τί τὸ ὑποκείμενον τῆς γραμματικῆς; Ἑλληνισμός·
ἤγουν ἑλληνίδες φωναί. Τί ἔστι φωνή; πλῆξις ἀέρος
ἢ ἀὴρ πεπληγμένος. Πόσα ὄργανα φωνητικά; τρία·
γλῶσσα, ὀδόντες καὶ χείλη. Τίς ἀρχὴ τῆς γραμματι-
κῆς; Ἀποριῶν τῶν περὶ αὐτῆς ἀντιστοίχων συζήτησις
καὶ χρόνων καὶ πνευμάτων βαρβαρισμοῦ τε καὶ σο-
λοικισμοῦ.
 400

Γρηγόριος Ναζιανζηνός ., In sanctum pascha (orat. 45)

Volume 36, p. 636, li. 30

πῶλον περὶ τὴν νύσσαν· τὰ τῆς ἑορτῆς ἡμῖν φιλο-

σόφει, καὶ οἷς προκαθεζόμεθα σήμερον. Τοῦτο δὴ
καὶ ποιήσω, καὶ εἰ μικρὸν ἄνωθεν ἠρξάμην, οὕτω
τοῦ λόγου καὶ τοῦ πόθου βιασαμένων. Οὐ χεῖρον δὲ
ἴσως τοῖς φιλομαθέσι καὶ φιλοκάλοις περὶ τῆς προς-
ηγορίας αὐτῆς τοῦ Πάσχα βραχέα διαλαβεῖν. Γέ-
νοιτο γὰρ ἂν οὐ φαῦλον τοῦτο ταῖς ἀκοαῖς ἐπεισόδιον.
Τὸ Πάσχα τοῦτο, τὸ μέγα τε καὶ σεβάσμιον, Φάσκα
τοῖς Ἑβραίοις προσαγορεύεται, κατὰ τὴν ἐκεί-
νων φωνήν· δηλοῖ δὲ ἡ φωνὴ τὴν διάβασιν· ἱστορι-
κῶς μὲν, διὰ τὴν ἐξ Αἰγύπτου πρὸς τὴν Χαναναίαν
φυγὴν καὶ μετανάστασιν· πνευματικῶς δὲ, διὰ
τὴν ἐκ τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω, καὶ τὴν γῆν τῆς
ἐπαγγελίας πρόοδον καὶ ἀνάβασιν.

Γρηγόριος Ναζιανζηνός ., Carmina dogmatica

P. 472, li. 11

ΙΒʹ. Περὶ τῶν γνησίων βιβλίων τῆς θεοπνεύστου

Γραφῆς.

Θείοις ἐν λογίοισιν ἀεὶ γλώσσῃ τε νόῳ τε

Στρωφᾶσθ'· ἢ γὰρ ἔδωκε Θεὸς καμάτων τόδ' ἄεθλον,
Καί τι κρυπτὸν ἰδεῖν ὀλίγον φάος, ἢ τόδ' ἄριστον,
Νύττεσθαι καθαροῖο Θεοῦ μεγάλῃσιν ἐφετμαῖς·
Ἢ τρίτατον, χθονίων ἀπάγειν φρένα ταῖσδε μερίμναις.
Ὄφρα δὲ μὴ ξείνῃσι νόον κλέπτοιο βίβλοισι
(Πολλαὶ γὰρ τελέθουσι παρέγγραπτοι κακότητες),
Δέχνυσο τοῦτον ἐμεῖο τὸν ἔγκριτον, ὦ φίλ', ἀριθμόν.
Ἱστορικαὶ μὲν ἔασι βίβλοι δυοκαίδεκα πᾶσαι
Τῆς ἀρχαιοτέρης Ἑβραϊκῆς σοφίης.
Πρωτίστη, Γένεσις, εἶτ' Ἔξοδος, Λευιτικόν τε.
Ἔπειτ' Ἀριθμοί. Εἶτα Δεύτερος Νόμος.
Ἔπειτ' Ἰησοῦς, καὶ Κριταί. Ῥοὺθ ὀγδόη.
Ἡ δ' ἐνάτη δεκάτη τε βίβλοι, Πράξεις βασιλήων,
Καὶ Παραλειπόμεναι. Ἔσχατον Ἔσδραν ἔχεις.
Αἱ δὲ στιχηραὶ πέντε, ὧν πρῶτός γ' Ἰώβ·
Ἔπειτα Δαυΐδ· εἶτα τρεῖς Σολομωντίαι·
 401

Ἐκκλησιαστὴς, ᾌσμα καὶ Παροιμίαι.

Καὶ πένθ' ὁμοίως Πνεύματος προφητικοῦ.

Γρηγόριος Ναζιανζηνός ., Carmina de se ipso

P. 969, li. 1t

Μʹ. Εἰς τῶν ἀνθρωπίνων ματαιότητα.

Οἱ τοὺς ἀραχνῶν ἐκμιμούμενοι μίτους,

Καὶ τοῖς ἀφαυροῖς ἐντρυφῶντες τοῦ βίου,
Ἴστωσαν ὡς εὔληπτα καὶ αὔραις πέλει
Τὰ τερπνὰ πάντα τοῦ ἀραχνώδους βίου.
Οἱ τοὺς θρόνους ἔχοντες ὡραϊσμένους,
Καὶ ταῖς ῥεούσαις ἐξοχαῖς ἐπηρμένοι,
Σκοπεῖτε τὴν ἄφευκτον ἐσχάτως δίκην,
Ὡς οὐδὲν αὐτὴν οὐδαμῶς παραδράμοι.

ΒΙΒΛΟΣ Βʹ. ΕΠΗ ΙΣΤΟΡΙΚΑ.

ΤΟΜΗ Αʹ. ΠΕΡΙ ΕΑΥΤΟΥ.

Ιάμβλιχος. De vita Pythagorica Chap. 34, sec. 243, li. 9

Αἰόλον, αἷς ὑφηγήσεσιν ἀκολουθῆσαι καὶ αὐτὸν Ἡσίοδον.

ὁποτέρως μὲν οὖν ἔχει, περὶ τῶν ἀρχαίων οὐκ εὐμαρὲς
δέχεσθαι τἀκριβὲς τοῖς νεωτέροις ἢ καταμαθεῖν, ὁμολο-
γούμενον δὲ δι' ἑκατέρας τῶν ἱστοριῶν συνάγεσθαι τὸ
πρεσβυτάτην εἶναι τῶν διαλέκτων τὴν Δωρίδα, μετὰ δὲ
ταύτην γενέσθαι τὴν Αἰολίδα, λαχοῦσαν ἀπὸ Αἰόλου τοὔ-
νομα, τρίτην δὲ τὴν Ἀτθίδα, κληθεῖσαν ἀπὸ Ἀτθίδος τῆς
Κραναοῦ, τετάρτην δὲ τὴν Ἰάδα, λεγομένην ἀπὸ Ἴωνος
τοῦ Ξούθου καὶ Κρεούσης τῆς Ἐρεχθέως, τεθειμένην δὲ
τρισὶ γενεαῖς ὕστερον τῶν πρότερον κατὰ Θρᾷκας καὶ
τὴν Ὠρειθυίας ἁρπαγήν, ὡς οἱ πλείους τῶν ἱστορικῶν
ἀποφαίνουσι. κεχρῆσθαι δὲ τῇ Δωρικῇ διαλέκτῳ καὶ τὸν
Ὀρφέα, πρεσβύτατον ὄντα τῶν ποιητῶν. τῆς δὲ ἰατρικῆς
μάλιστά φασιν αὐτοὺς ἀποδέχεσθαι τὸ διαιτητικὸν εἶδος
καὶ εἶναι ἀκριβεστάτους ἐν τούτῳ, καὶ πειρᾶσθαι πρῶτον
μὲν καταμανθάνειν σημεῖα συμμετρίας ποτῶν τε καὶ σίτων
καὶ ἀναπαύσεως, ἔπειτα περὶ αὐτῆς τῆς κατασκευῆς τῶν
προσφερομένων σχεδὸν πρώτους ἐπιχειρῆσαί τε πραγ-
ματεύεσθαι καὶ διορίζειν. ἅψασθαι δὲ καὶ καταπλασμάτων
 402

ἐπὶ πλεῖον τοὺς Πυθαγορείους τῶν ἔμπροσθεν, τὰ δὲ περὶ

τὰς φαρμακείας ἧττον δοκιμάζειν,

Βαλέριος Αψίνης Ars rhetorica

P. 353, li. 9

κεφαλαίων ἀσθενὴς εἶναι καὶ λέγῃς μὴ οὕτως ἀσθενῆ

δείξειν, ἀλλὰ καὶ ἰσχυρότατα· ἢ ὁπόταν τοῦ ἐναντίου
δοκοῦντος ἰσχυρίζεσθαί τινι κεφαλαίῳ λέγῃς ἐπαγγελλό-
μενος, οὐ πρὸς ἐκείνου μᾶλλον ἢ πρὸς ἡμῶν εἶναι.

ΠΕΡΙ ΔΙΗΓΗΣΕΩΣ.

Ὅτι μὲν αἱ διηγήσεις πραγμάτων γενομένων ἐκθέσεις,

καὶ ὅτι μάλιστα πιθανότητος καὶ σαφηνείας δεῖ ἐν διη-
γήσει, καὶ ὅτι διττὸν τὸ γένος τῶν διηγήσεων, τὸ μὲν
διὰ ψιλῶν πραγμάτων, τὸ δὲ μετὰ διανοιῶν ἐξεταζομέ-
νων καὶ κατασκευῶν προστιθεμένων, ἑτέροις λέγειν
ἀφίημι, καὶ ὅτι αἱ μὲν ἱστορικαί, ὧν πολὺ εἶδος ἐν συγ-
γραφαῖς, αἱ δὲ ἀγωνιστικαὶ οἷον παρὰ τοῖς πολιτικοῖς.
ἔλθοιεν δ' ἄν ποτε καὶ ἱστορικαὶ πρὸς πολιτικόν. ἔσται
μὲν πολιτικὸς ὁ λόγος, δεῖ δὲ τὸ ὕπτιον αὐτῶν ἐπανορ-
θοῦσθαι διὰ τῶν γοργῶν σχημάτων. ἐῶ δὲ κἀκεῖνο λέ-
γειν, ὅτι ὁ μὲν Λυσίας κατὰ ὄρθωσιν ἀνηπλωμένως τὰς
διηγήσεις, ὁ δὲ Δημοσθένης πλαγιάζων μετ' ἐννοίας εἰσά-
γει, καὶ ὁ μὲν ψιλάς, ὁ δὲ συμπερινοῶν τι αὐταῖς. εἰ δὲ
δὴ βούλει κἀκεῖνο μαθεῖν, ὅτι πρώταις διηγήσεσιν οὐ
χρὴ προεκκενοῦν τὰ πράγματα, ἀλλὰ συμμέτρως, καὶ
ὅτι ἐνίοτε οὐ διηγητέον, ὅταν καθ' ἡμῶν ἡ διήγησις ᾖ,

Βαλέριος Αψίνης Ars rhetorica

P. 353, li. 11

ΠΕΡΙ ΔΙΗΓΗΣΕΩΣ.

Ὅτι μὲν αἱ διηγήσεις πραγμάτων γενομένων ἐκθέσεις,

καὶ ὅτι μάλιστα πιθανότητος καὶ σαφηνείας δεῖ ἐν διη-
γήσει, καὶ ὅτι διττὸν τὸ γένος τῶν διηγήσεων, τὸ μὲν
διὰ ψιλῶν πραγμάτων, τὸ δὲ μετὰ διανοιῶν ἐξεταζομέ-
 403

νων καὶ κατασκευῶν προστιθεμένων, ἑτέροις λέγειν

ἀφίημι, καὶ ὅτι αἱ μὲν ἱστορικαί, ὧν πολὺ εἶδος ἐν συγ-
γραφαῖς, αἱ δὲ ἀγωνιστικαὶ οἷον παρὰ τοῖς πολιτικοῖς.
ἔλθοιεν δ' ἄν ποτε καὶ ἱστορικαὶ πρὸς πολιτικόν. ἔσται
μὲν πολιτικὸς ὁ λόγος, δεῖ δὲ τὸ ὕπτιον αὐτῶν ἐπανορ-
θοῦσθαι διὰ τῶν γοργῶν σχημάτων. ἐῶ δὲ κἀκεῖνο λέ-
γειν, ὅτι ὁ μὲν Λυσίας κατὰ ὄρθωσιν ἀνηπλωμένως τὰς
διηγήσεις, ὁ δὲ Δημοσθένης πλαγιάζων μετ' ἐννοίας εἰσά-
γει, καὶ ὁ μὲν ψιλάς, ὁ δὲ συμπερινοῶν τι αὐταῖς. εἰ δὲ
δὴ βούλει κἀκεῖνο μαθεῖν, ὅτι πρώταις διηγήσεσιν οὐ
χρὴ προεκκενοῦν τὰ πράγματα, ἀλλὰ συμμέτρως, καὶ
ὅτι ἐνίοτε οὐ διηγητέον, ὅταν καθ' ἡμῶν ἡ διήγησις ᾖ,
ὅταν δὲ τὰ μὲν τῶν πραγμάτων ὑπὲρ ἡμῶν ᾖ, τὰ μὲν
ὑπὲρ ἡμῶν διηγητέον,

Αθανάσιος θεολόγος Expositiones in Psalmos

Volume 27, p. 300, li. 32

οὖν, ὡς ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ παραπικραίνοντος, τουτέστι

τοῦ Ἰσραὴλ, ἐπιστρέψω πρὸς ἐμαυτόν. Ἐπιστρέψω
ἐν βυθοῖς θαλάσσης. Καὶ τοὺς κατενεχθέντας,
φησὶν, εἰς τὸν τῶν ἡδονῶν βυθὸν ἐπιστρέψω πρὸς
ἐμαυτόν.
Ὅπως ὂν βαφῇ ὁ ποῦς σου ἐν αἵματι. Πῶς ἐπι-
στρέψουσι διδάσκει. Πῶς δὲ ἐπιστρέψουσιν ἢ αὐτῶν
ἀναιρεθεισῶν δηλονότι τῶν πονηρῶν δυνάμεων; Κατ-
ήγαγον γὰρ αὐτῶν τὸ αἷμα εἰς γῆν, κατὰ τὴν Ἡσαΐου
φωνὴν, ὡς καὶ τὸν πόδα αὐτοῦ βαφῆναι ἐν αἵματι.
Ἱστορικώτερον δὲ τὰ τοιάδε γράφει ὁ λόγος. Ἡ γλῶς-
σα τῶν κυνῶν σου ἐξ ἐχθρῶν παρ' αὐτοῦ. Κύνας
μὲν τοὺς τῆς νοητῆς ποίμνης φύλακάς φησι, τοὺς
ἁγίους κήρυκας· ὧν δὲ καὶ ἡ γλῶσσα μονονουχὶ τοῦ
αἵματος τῶν νοητῶν ἐχθρῶν ἀπογεύεται. Λέγει οὖν,
ὡς μονονουχὶ θανάτου αἰτία τῶν πονηρῶν δαιμόνων
γενήσεται ἡ τῶν ἀποστόλων φωνή.
Ἐθεωρήθησαν αἱ πορεῖαί σου, ὁ Θεός. Πορείας
Θεοῦ φησι τὰς ἐν τῇ οἰκονομίᾳ πράξεις γενομένας·
οἷον τὴν διὰ Παρθένου ἀπότεξιν, τήν τε τῶν σημείων
ἐργασίαν, τήν τε ἀνάβασιν τὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ,
 404

Αθανάσιος θεολόγος Expositiones in Psalmos

Volume 27, p. 465, li. 43.

διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος;

Οἰκονομήσει τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει. Οὐ
δεῖ γὰρ ἁπλῶς καὶ ἀκρίτως πᾶσι προθεῖναι τῆς μυ-
σταγωγίας τὸν λόγον. Καὶ τοῦτο ἦν ὃ εἶπεν αὐτοῖς ὁ
Κύριος· Μὴ βάλετε τὰ ἅγια τοῖς κυσίν.
Ἀπὸ ἀκοῆς πονηρᾶς οὐ φοβηθήσεται. Οὐδὲν
γὰρ πρὸς τοὺς ἁγίους τῶν κολαζομένων ὁ φόβος.
Ἐσκόρπισεν, ἔδωκε τοῖς πένησι. Πένητας κἀν-
ταῦθα τοὺς ἐνδεεῖς νοήσεις τοῦ θείου λόγου, τὰ ἔθνη
δηλονότι· οἳ γεωργῶν δίκην τὸν νοητὸν κατέσπειραν
λόγον. Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ ἱστορικῶς αὐτὸ δέξασθαι.
Ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τὰ
ἑξῆς. Τοῦ διανείμαντος δηλονότι τὸν εὐαγγελικὸν
λόγον.
Ἁμαρτωλὸς ὄψεται καὶ ὀργισθήσεται. Ἁμαρ-
τωλὸν τὸν διάβολόν φησιν, ὃς καὶ σωζομένων τῶν
ἐθνῶν ἀγανακτήσει, ἅτε τὴν πάντων διψήσας ἀπ-
ώλειαν.

Αθανάσιος θεολόγος Quaestiones ad Antiochum ducem [Sp.]

Volume 28, p. 628, li. 34

δεισος; Οἱ μὲν γάρ φασιν, ὅτι ἐν Ἱερουσαλὴμ, οἱ δὲ

ἐν οὐρανοῖς.
Ἀπόκ. Οὐδὲ εἷς τῶν δύο ἀληθής. Καὶ ὅτι
μὲν οὐκ ἐν Ἱερουσαλήμ ἐστιν ὁ παράδεισος μαρτυ-
ρεῖ ὁ Ἀδὰμ ὁ ἐν τῷ Κρανίῳ κείμενος. Εὔδηλον δὲ,
ὅτι οὐκ ἐν τῷ παραδείσῳ ἐτάφη, ἀλλ' ἐξεβλήθη, Ὅτι
δὲ οὐκ (ἐν) οὐρανοῖς ἐστιν ὁ παράδεισος μαρτυρεῖ ἡ
Γραφὴ λέγουσα· «Καὶ ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς παράδεισον
ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολάς.» Διδάσκει οὖν ἡμᾶς, ὅτι ἐξ
ἀνατολῶν πάσης τῆς γῆς ἐστιν ὁ παράδεισος. Ὅθεν
φασὶν ἱστορικοί τινες ἀκριβεῖς παῖδες, ὅτι τού-
του χάριν πάντα τὰ εὐώδη τῶν ἀρωμάτων περὶ τὰ
ἀνατολικώτερα, ἤγουν τὰ Ἰνδικὰ μέρη, ὑπάρχουσιν
ὡς πλησιόχωρα τυγχάνοντα τοῦ παραδείσου. Καὶ
ὥσπερ φοίνικες ἄρσενες τοὺς πλησιάζοντας φοίνικας
θηλυκοὺς τῇ πνοῇ τῶν ἀνέμων συμβιβάζοντες, καρ-
ποφόρους ποιοῦσιν· οὕτω δὴ καὶ ἐκ τοῦ παρα-
 405

δείσου τῇ τῶν ἀνέμων πνοῇ εὐωδία ἐξερχομένη τὰ

πλησιώτερα τῶν ἐκεῖσε τόπων δένδρα ἀρωματίζειν
ποιεῖ.

Ιωάννης Στοβαίος. Ανθολόγιον Book 1, chap. 49, sec. 51, li. 5

Ὑποτίθεται γὰρ τὰς ψυχὰς τοῖς εἰδώλοις τοῖς ἐν τοῖς

κατόπτροις φαινομένοις ὁμοίας καὶ τοῖς διὰ τῶν ὑδάτων
συνισταμένοις, ἃ καθάπαξ ἡμῖν ἐξείκασται καὶ τὰς κινή-
σεις μιμεῖται, στερεμνιώδη δ' ὑπόστασιν οὐδεμίαν ἔχει
εἰς ἀντίληψιν καὶ ἁφήν· ὅθεν αὐτὰς ‘βροτῶν εἴδωλα κα-
μόντων’ (λ 476) λέγει.”
Ἐν ταὐτῷ.
Ἅπαντες δὲ ὕδωρ ἱστόρησαν τὴν Στύγα ἐπίγειον,
φύσιν ἔχον ἀμύνεσθαι τοὺς κατ' αὐτοῦ ψευδῶς ὀμόσαι
τολμήσαντας. Διαβόητον μὲν τοίνυν Στυγὸς ὕδωρ κατὰ
τὴν Ἀρκαδίαν οἱ ἱστορικοὶ ἀναγεγράφασιν, ὧν ἐστι καὶ
Ἡρόδοτος, ὃς ἐν τῇ ἕκτῃ (c. 74) τὰ κατὰ Κλεομένην ἀφη-
γούμενος γράφει ταῦτα· “Ἐντεῦθεν δὲ ἀφικόμενος εἰς τὴν
Ἀρκαδίαν νεώτερα ἔπρησσε πράγματα, συνιστὰς τοὺς Ἀρ-
κάδας ἐπὶ τῇ Σπάρτῃ, ἄλλους τε ὅρκους προσάγων καὶ
δὴ καὶ ἐς Νώνακριν πόλιν πρόθυμος ἦν τῶν Ἀρκάδων
τοὺς προεστῶτας ἀγινεῖν, ἐξορκῶν τὸ Στυγὸς ὕδωρ.” Καλ-
λίμαχος δ' ἐν τῷ Περὶ νυμφῶν συγγράμματι (fr. 100b 2
p. 290 Schneid.) καὶ τὸ ἰδίωμα τοῦ ὕδατος ἀφηγεῖται λέ-
γων οὕτω· “Στὺξ ἐν Νωνακρίνῃ τῆς Ἀρκαδίας ὕδωρ ἐστὶ
τὸ διακόπτον πάντα τὰ ἀγγεῖα πλὴν τῶν κερατίνων.”

Βασίλειος θεολόγος Epistulae Epistle 269, sec. 2, li. 15

ὡς Ἀβραάμ, ὡς Μωσῆς, ὡς ὅν τινα ἂν εἴποις τῶν τῆς

αὐτῆς φύσεως μετεχόντων. Μὴ οὖν, ἐπειδὴ ἀφῃρέθημεν
αὐτόν, ἀγανακτῶμεν, ἀλλ', ὅτι τὴν ἀρχὴν συνῳκήσαμεν,
χάριν ἔχωμεν τῷ συζεύξαντι. Τὸ μὲν γὰρ στερηθῆναι ἀνδρὸς
κοινόν σοι πρὸς τὰς ἄλλας γυναῖκας, ἐπὶ δὲ τοιαύτῃ συνοι-
κήσει οὐκ οἶμαι ἄλλην γυναικῶν τὰ ἴσα ἔχειν σεμνύνεσθαι.
Ἓν γὰρ τῷ ὄντι ὑπόδειγμα τῆς ἀνθρωπείας φύσεως τὸν
ἄνδρα ἐκεῖνον ὁ δημιουργήσας ἡμᾶς ἔκτισεν, ὥστε πάντες
μὲν ὀφθαλμοὶ πρὸς αὐτὸν ἐφέροντο, πᾶσα δὲ γλῶσσα τὰ κατ'
αὐτὸν διεξῄει, γραφεῖς δὲ καὶ πλάσται τῆς ἀξίας ἀπελιμ-
πάνοντο, ἱστορικοὶ δὲ ἄνδρες τὰ κατὰ τοὺς πολέμους ἀνδρα-
γαθήματα διηγούμενοι πρὸς τὴν τῶν μύθων ἐκπίπτουσιν
 406

ἀπιστίαν. Ὅθεν οὐδὲ πιστεύειν ἠνείχοντο οἱ πολλοὶ τῇ

φήμῃ τὴν σκυθρωπὴν ἐκείνην ἀγγελίαν περιαγούσῃ οὐδὲ
καταδέχεσθαι ὅλως ὅτι τέθνηκεν Ἀρινθαῖος. Ἀλλ' ὅμως
πέπονθεν ἃ καὶ οὐρανῷ καὶ γῇ καὶ ἡλίῳ συμβήσεται. Οἴχεται
καταλύσας λαμπρῶς μὴ ὑπὸ γήρως καμφθείς, μὴ καθυφείς
τι τῆς περιφανείας· μέγας μὲν ἐν τῷ παρόντι βίῳ, μέγας δὲ
ἐν τῷ μέλλοντι, μηδὲν ἐκ τῆς παρούσης λαμπρότητος πρὸς
τὴν ἐλπιζομένην δόξαν ζημιωθεὶς διὰ τὸ πᾶσαν κηλῖδα τῆς
ψυχῆς πρὸς αὐταῖς ταῖς ἐξόδοις τοῦ βίου τῷ λουτρῷ τῆς

Βασίλειος θεολόγος Homiliae super Psalmos Volume 29, p. 212, li. 2

ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟΝ ΨΑΛΜΟΝ.

Πᾶσα Γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος, διὰ

τοῦτο συγγραφεῖσα παρὰ τοῦ Πνεύματος, ἵν', ὥσπερ
ἐν κοινῷ τῶν ψυχῶν ἰατρείῳ, πάντες ἄνθρωποι τὸ
ἴαμα τοῦ οἰκείου πάθους ἕκαστος ἐκλεγώμεθα. Ἴαμα
γὰρ, φησὶ, καταπαύσει ἁμαρτίας μεγάλας. Ἄλλα
μὲν οὖν προφῆται παιδεύουσι, καὶ ἄλλα ἱστορικοὶ,
καὶ ὁ νόμος ἕτερα, καὶ ἄλλα τὸ εἶδος τῆς παροιμια-
κῆς παραινέσεως. Ἡ δὲ τῶν Ψαλμῶν βίβλος τὸ ἐκ
πάντων ὠφέλιμον περιείληφε. Προφητεύει τὰ μέλ-
λοντα· ἱστορίας ὑπομιμνήσκει· νομοθετεῖ τῷ βίῳ·
ὑποτίθεται τὰ πρακτέα· καὶ ἁπαξαπλῶς κοινὸν τα-
μιεῖόν ἐστιν ἀγαθῶν διδαγμάτων, τὸ ἑκάστῳ πρόσφο-
ρον κατὰ τὴν ἐπιμέλειαν ἐξευρίσκουσα. Τά τε γὰρ
παλαιὰ τραύματα τῶν ψυχῶν ἐξιᾶται, καὶ τῷ νεο-
τρώτῳ ταχεῖαν ἐπάγει τὴν ἐπανόρθωσιν, καὶ τὸ

Βασίλειος θεολόγος Sermones de moribus a Symeone Metaphrasta

collecti Volume 32, p. 1276, li. 26

στὸς ἐκεῖνος, καὶ ἐφάμιλλος τῇ ῥώμῃ τοῦ σώματος

τὴν τῆς ψυχῆς ἀρετὴν, φημὶ κἀγώ· οὐμενοῦν ἔχων
ὑπερβολὴν εἰς ἑκάτερα, ἀλλ' ὅμως ἄνθρωπος, καὶ
τέθνηκεν, ὡς Ἀδὰμ, ὡς Νῶε, ὡς Ἀβραὰμ, ὡς
Μωϋσῆς, ὡς ὅντινα ἂν εἴπῃς τῶν τῆς αὐτῆς φύσεως
μετασχόντων. Ἓν τῷ ὄντι ὑπόδειγμα τῆς ἀνθρωπείας
φύσεως τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον ὁ κτίσας ἡμᾶς ἐδημιούρ-
γησεν· ὥστε πάντες μὲν ὀφθαλμοὶ πρὸς αὐτὸν ἐφέ-
 407

ροντο· πᾶσα δὲ γλῶσσα τὰ κατ' αὐτὸν διεξῄει· γρα-

φεῖς δὲ καὶ πλάσται τῆς ἀξίας ἀπελιμπάνοντο·
ἱστορικοὶ δὲ ἄνδρες, τὰ κατ' ἀρετὴν ἀνδραγαθήματα
διηγούμενοι, πρὸς τὴν τῶν μύθων ἐκπίπτουσιν ἀπι-
στίαν. Ὅθεν οὐδὲ πιστεύειν ἠνείχοντο οἱ πολλοὶ τῇ
φήμῃ τὴν σκυθρωπὴν ἀγγελίαν περιαγούσῃ, οὐδὲ
καταδέχεσθαι ὅλως, ὅτι τέθνηκεν ὁ τοιοῦτος. Ἀλλ'
ὅμως πέπονθεν ἃ καὶ οὐρανῷ καὶ ἡλίῳ καὶ γῇ συμ-
βήσεται. Οὕτω τοίνυν τὸ πάθος μέτρησον, ὡς μήτε
ἐκβαλεῖν τῆς καρδίας, μήτε καταποθῆναι ὑπὸ τῆς
λύπης.

Ωριγένης Contra Celsum Book 1, sec. 15, li. 11

Πόσῳ δὲ βελτίων Κέλσου καὶ διὰ πολλῶν δείξας

εἶναι ἐλλογιμώτατος καὶ πλείονα βασανίσας δόγματα καὶ
ἀπὸ πλειόνων συναγαγὼν ἃ ἐφαντάσθη εἶναι ἀληθῆ ὁ
πυθαγόρειος Νουμήνιος, ὅστις ἐν τῷ πρώτῳ περὶ τἀγαθοῦ
λέγων περὶ τῶν ἐθνῶν, ὅσα περὶ τοῦ θεοῦ ὡς ἀσωμάτου
διείληφεν, ἐγκατέταξεν αὐτοῖς καὶ Ἰουδαίους, οὐκ ὀκνήσας
ἐν τῇ συγγραφῇ αὐτοῦ χρήσασθαι καὶ λόγοις προφητικοῖς
καὶ τροπολογῆσαι αὐτούς. Λέγεται δὲ καὶ Ἕρμιππον ἐν τῷ
πρώτῳ περὶ νομοθετῶν ἱστορηκέναι Πυθαγόραν τὴν ἑαυτοῦ
φιλοσοφίαν ἀπὸ Ἰουδαίων εἰς Ἕλληνας ἀγαγεῖν. Καὶ
Ἑκαταίου δὲ τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται περὶ Ἰουδαίων βιβλίον,
ἐν ᾧ προστίθεται μᾶλλόν πως ὡς σοφῷ τῷ ἔθνει ἐπὶ τοσοῦτον,
ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα ἐν τῷ περὶ Ἰουδαίων συγγράμματι
πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν, εἰ τοῦ ἱστορικοῦ ἐστι τὸ σύγγραμμα,
δεύτερον δὲ λέγειν ὅτι, εἴπερ ἐστὶν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν
συνηρπάσθαι ἀπὸ τῆς παρὰ Ἰουδαίοις πιθανότητος καὶ
συγκατατεθεῖσθαι αὐτῶν τῷ λόγῳ.
Θαυμάζω δέ, πῶς Ὀδρύσας μὲν καὶ Σαμόθρᾳκας καὶ
Ἐλευσινίους καὶ Ὑπερβορέους ἐν τοῖς ἀρχαιοτάτοις καὶ
σοφωτάτοις ἔταξεν ἔθνεσιν ὁ Κέλσος, τοὺς δὲ Ἰουδαίους οὐκ
ἠξίωσεν οὔτε εἰς σοφοὺς παραδέξασθαι οὔτε εἰς ἀρχαίους·

Ωριγένης Contra Celsum Book 1, sec. 15, li. 14

πυθαγόρειος Νουμήνιος, ὅστις ἐν τῷ πρώτῳ περὶ τἀγαθοῦ

λέγων περὶ τῶν ἐθνῶν, ὅσα περὶ τοῦ θεοῦ ὡς ἀσωμάτου
διείληφεν, ἐγκατέταξεν αὐτοῖς καὶ Ἰουδαίους, οὐκ ὀκνήσας
ἐν τῇ συγγραφῇ αὐτοῦ χρήσασθαι καὶ λόγοις προφητικοῖς
 408

καὶ τροπολογῆσαι αὐτούς. Λέγεται δὲ καὶ Ἕρμιππον ἐν τῷ

πρώτῳ περὶ νομοθετῶν ἱστορηκέναι Πυθαγόραν τὴν ἑαυτοῦ
φιλοσοφίαν ἀπὸ Ἰουδαίων εἰς Ἕλληνας ἀγαγεῖν. Καὶ
Ἑκαταίου δὲ τοῦ ἱστορικοῦ φέρεται περὶ Ἰουδαίων βιβλίον,
ἐν ᾧ προστίθεται μᾶλλόν πως ὡς σοφῷ τῷ ἔθνει ἐπὶ τοσοῦτον,
ὡς καὶ Ἑρέννιον Φίλωνα ἐν τῷ περὶ Ἰουδαίων συγγράμματι
πρῶτον μὲν ἀμφιβάλλειν, εἰ τοῦ ἱστορικοῦ ἐστι τὸ σύγγραμμα,
δεύτερον δὲ λέγειν ὅτι, εἴπερ ἐστὶν αὐτοῦ, εἰκὸς αὐτὸν
συνηρπάσθαι ἀπὸ τῆς παρὰ Ἰουδαίοις πιθανότητος καὶ
συγκατατεθεῖσθαι αὐτῶν τῷ λόγῳ.
Θαυμάζω δέ, πῶς Ὀδρύσας μὲν καὶ Σαμόθρᾳκας καὶ
Ἐλευσινίους καὶ Ὑπερβορέους ἐν τοῖς ἀρχαιοτάτοις καὶ
σοφωτάτοις ἔταξεν ἔθνεσιν ὁ Κέλσος, τοὺς δὲ Ἰουδαίους οὐκ
ἠξίωσεν οὔτε εἰς σοφοὺς παραδέξασθαι οὔτε εἰς ἀρχαίους·
πολλῶν φερομένων συγγραμμάτων παρὰ Αἰγυπτίοις καὶ
Φοίνιξι καὶ Ἕλλησι, μαρτυρούντων αὐτῶν τῇ ἀρχαιότητι,
ἅπερ ἐγὼ περισσὸν ἡγησάμην εἶναι παραθέσθαι.

Ωριγένης Commentarii in evangelium Joannis (lib. 1, 2, 4, 5, 6, 10, 13)

Book 10, chap. 4, sec. 17, li. 5

νέναι παρὰ τῷ προτέρῳ χρόνον ἔν τινι πόλει ἀπαγγελλέτω τὸν

θεὸν ὦφθαι, ᾧ καὶ αὐτὸς νοεῖ, τινὶ δευτέρῳ ὄντι ἐν πολὺ
ἀπεσχοινισμένῳ τόπῳ παρὰ τὸν τόπον τὸν τοῦ προτέρου, καὶ
ἑτέρους λόγους ἀναγραφέτω κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν εἰρῆσθαι
ᾧ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν εἰλήφαμεν δευτέρῳ. Τὰ δὲ παραπλήσια
περὶ τοῦ τρίτου καὶ τοῦ τετάρτου νοητέον.
Συμφερέσθωσαν δέ, ὡς προειρήκαμεν, οὗτοι τὰ ἀληθῆ
ἀπαγγέλλοντες περὶ τοῦ θεοῦ καὶ τῶν πρός τινας εὐεργεσιῶν
αὐτοῦ ἀλλήλοις ἐπί τινων ἀπαγγελλομένων ὑπ' αὐτῶν διηγή-
σεων. Δόξει τοίνυν τῷ ἱστορίαν εἶναι νομίζοντι τὴν τούτων
γραφήν, ἣ διὰ εἰκόνος ἱστορικῆς πρόσθοιτ' ἂν παραστῆσαι τὰ
πράγματα, καὶ τὸν θεὸν ὑπολαμβάνοντι κατὰ περιγραφὴν εἶναι
ἐν τόπῳ, μὴ δυνάμενον τῷ αὐτῷ πλείονας ἑαυτοῦ ἐμποιῆσαι
φαντασίας πλείοσιν ἐν πλείοσιν τόποις καὶ πλείονα ἅμα λέγειν,
ἀδύνατον εἶναι ἀληθεύειν οὓς ὑπεθέμην τέσσαρας, τῷ ἀδύνατον
εἶναι ἐν τῷδέ τινι τῷ τεταγμένῳ καιρῷ τὸν θεὸν εἶναι, ἅτε καὶ
κατὰ περιγραφὴν αὐτὸν νενοημένον ἐν τόπῳ εἶναι, καὶ τῷδε
καὶ τῷδε λέγειν τάδε καὶ τάδε, καὶ ποιεῖν τάδε καὶ τὰ τούτοις
ἐναντία, καὶ φέρε εἰπεῖν καθεζόμενον ἅμα καὶ ἑστῶτα εἶναι,
εἰ ὁ μὲν τῷδε τῷ καιρῷ λέγοι αὐτὸν ἑστῶτα τάδε τινὰ εἰρη-
κέναι ἢ πεποιηκέναι ἐν τῷδε τῷ τόπῳ, ὁ δὲ καθεζόμενον.
 409

Ωριγένης Commentarii in evangelium Joannis (lib. 1, 2, 4, 5, 6, 10, 13)

Book 10, chap. 5, sec. 18, li. 2

ἐν τόπῳ, μὴ δυνάμενον τῷ αὐτῷ πλείονας ἑαυτοῦ ἐμποιῆσαι

φαντασίας πλείοσιν ἐν πλείοσιν τόποις καὶ πλείονα ἅμα λέγειν,
ἀδύνατον εἶναι ἀληθεύειν οὓς ὑπεθέμην τέσσαρας, τῷ ἀδύνατον
εἶναι ἐν τῷδέ τινι τῷ τεταγμένῳ καιρῷ τὸν θεὸν εἶναι, ἅτε καὶ
κατὰ περιγραφὴν αὐτὸν νενοημένον ἐν τόπῳ εἶναι, καὶ τῷδε
καὶ τῷδε λέγειν τάδε καὶ τάδε, καὶ ποιεῖν τάδε καὶ τὰ τούτοις
ἐναντία, καὶ φέρε εἰπεῖν καθεζόμενον ἅμα καὶ ἑστῶτα εἶναι,
εἰ ὁ μὲν τῷδε τῷ καιρῷ λέγοι αὐτὸν ἑστῶτα τάδε τινὰ εἰρη-
κέναι ἢ πεποιηκέναι ἐν τῷδε τῷ τόπῳ, ὁ δὲ καθεζόμενον.
Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τούτων, ὧν ὑπεθέμην, ἐκληφθεὶς
ὁ νοῦς τῶν ἱστορικῶν, χαρακτῆρι βουληθέντων ἡμᾶς διδάξαι
τὰ ὑπὸ τοῦ νοῦ αὐτῶν τεθεωρημένα, οὐδεμίαν ἂν εὑρεθείη
ἔχων διαφωνίαν, εἰ οἱ τέσσαρες εἶεν σοφοί· οὕτω νοητέον καὶ
ἐπὶ τῶν τεσσάρων ἔχειν εὐαγγελιστῶν καταχρησαμένων μὲν
πολλοῖς τῶν κατὰ τὸ τεράστιον καὶ παραδοξότατον τῆς δυνά-
μεως Ἰησοῦ πεπραγμένων καὶ εἰρημένων, ἔσθ' ὅπου καὶ
προσυφανάντων τῇ γραφῇ μετὰ λέξεως ὡς περὶ αἰσθητῶν τὸ
καθαρῶς νοητῶς αὐτοῖς τετρανωμένον.

Ωριγένης Commentarii in evangelium Joannis (lib. 1, 2, 4, 5, 6, 10, 13)

Book 10, chap. 18, sec. 110, li. 4

τὸν ἄζυμον μάννα, ἡ ἀγγελικὴ καὶ μὴ ἀνθρωπίνη τροφή.

Ἑκάστῳ τοίνυν ἡμῶν θυέσθω τὸ πρόβατον ἐν παντὶ οἴκῳ
πατριᾶς ἡμῶν, καὶ δυνατὸν ἔστω τόνδε μέν τινα παρανομεῖν
μὴ θύοντα τὸ πρόβατον, τόνδε δὲ πᾶσαν φυλάττειν τὴν
ἐντολὴν θύοντα καὶ περιέψοντα καὶ ὀστέον αὐτοῦ μὴ συντρί-
βοντα.
Καὶ οὕτως ὡς ἐν βραχέσι, συμφώνως τῇ
ἀποστολικῇ ἐκδοχῇ καὶ τῷ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἀμνῷ ἀποδι-
δόσθω τὸ τυθὲν πάσχα Χριστός.
Οὐ γὰρ νομιστέον τὰ ἱστορικὰ ἱστορικῶν εἶναι τύπους καὶ
τὰ σωματικὰ σωματικῶν, ἀλλὰ τὰ σωματικὰ πνευματικῶν καὶ
τὰ ἱστορικὰ νοητῶν.
Ἀναβῆναι δὲ τῷ λόγῳ καὶ ἐπὶ τὸ τρίτον πάσχα
ἐπιτελεσθησόμενον ἐν μυριάσιν ἀγγέλων πανηγύρει ἐπιτε-
λειοτάτῃ καὶ μακαριωτάτῃ ἐξόδῳ, νῦν οὐκ ἔστιν ἀναγκαῖον,
καὶ τούτων ἐπιπλεῖον καὶ περισσότερον παρ' ὃ ἀπῄτει τὸ
 410

ἀνάγνωσμα εἰρημένων ἡμῖν.

Ωριγένης Commentarii in evangelium Joannis (lib. 1, 2, 4, 5, 6, 10, 13)

Book 10, chap. 18, sec. 110, li. 6

Ἑκάστῳ τοίνυν ἡμῶν θυέσθω τὸ πρόβατον ἐν παντὶ οἴκῳ

πατριᾶς ἡμῶν, καὶ δυνατὸν ἔστω τόνδε μέν τινα παρανομεῖν
μὴ θύοντα τὸ πρόβατον, τόνδε δὲ πᾶσαν φυλάττειν τὴν
ἐντολὴν θύοντα καὶ περιέψοντα καὶ ὀστέον αὐτοῦ μὴ συντρί-
βοντα.
Καὶ οὕτως ὡς ἐν βραχέσι, συμφώνως τῇ
ἀποστολικῇ ἐκδοχῇ καὶ τῷ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἀμνῷ ἀποδι-
δόσθω τὸ τυθὲν πάσχα Χριστός.
Οὐ γὰρ νομιστέον τὰ ἱστορικὰ ἱστορικῶν εἶναι τύπους καὶ
τὰ σωματικὰ σωματικῶν, ἀλλὰ τὰ σωματικὰ πνευματικῶν καὶ
τὰ ἱστορικὰ νοητῶν.
Ἀναβῆναι δὲ τῷ λόγῳ καὶ ἐπὶ τὸ τρίτον πάσχα
ἐπιτελεσθησόμενον ἐν μυριάσιν ἀγγέλων πανηγύρει ἐπιτε-
λειοτάτῃ καὶ μακαριωτάτῃ ἐξόδῳ, νῦν οὐκ ἔστιν ἀναγκαῖον,
καὶ τούτων ἐπιπλεῖον καὶ περισσότερον παρ' ὃ ἀπῄτει τὸ
ἀνάγνωσμα εἰρημένων ἡμῖν.
Οὐκ ἀζήτητον δὲ οὐδὲ ἐατέον πῶς
»ἐγγὺς ἦν τὸ πάσχα τῶν Ἰουδαίων», ὅτε ἦν ὁ κύριος ἅμα
τῇ μητρὶ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς καὶ τοῖς μαθηταῖς ἐν τῇ Καφαρ-
ναούμ.

Ωριγένης Αποσπάσματα in evangelium Joannis (in catenis)

Fragm.20, li. 68.

δεικνύον τὸν βαπτίζοντα ἐν ἁγίῳ πνεύματι. ἀποδεικτέον δὲ καὶ

τοῦτο οὕτως· τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀχράντοις καὶ καθαραῖς ψυχαῖς
ἐνοικίζεται, οὐχ ὑπομένον εἶναι ἔνθα ἁμαρτία. «Ἅγιον γὰρ πνεῦμα
»παιδείας φεύξεται δόλον καὶ ἀπαναστήσεται ἀπὸ λογισμῶν ἀσυνέτων».
καὶ ὁ Δαυεὶδ ἐν τινὶ ἁμαρτίᾳ γεγονὼς ἀξιοῖ τὸν θεὸν λέγων· «Τὸ
»πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ' ἐμοῦ». ἐπεὶ οὖν Ἰησοῦς
μόνος ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ δόλον ἔσχεν ἐν τῷ στόματι
αὐτοῦ (περὶ μόνου γὰρ αὐτοῦ εἴρηται· «Τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν»),
εἰκότως κατελθὸν ἐπ' αὐτὸν τὸ ἅγιον πνεῦμα ἔμεινεν. ταῦτα δὲ
πάντα, τὸ κατελθεῖν λέγω ἐξ οὐρανοῦ τὸ πνεῦμα ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν
καὶ μεῖναι ἐπ' αὐτόν, οἰκονομίας ἕνεκεν γέγραπται, οὐχ ἱστορικὴν
διήγησιν ἔχοντα, ἀλλὰ θεωρίαν νοητήν, ὡς ἤδη εἴρηται. ἀχώριστον
γὰρ τοῦ υἱοῦ τὸ ἅγιον πνεῦμα· οὐδὲ γὰρ ὁ υἱὸς ἐν τόπῳ οὐδ' αὖ
ὁ πατήρ, ἵνα καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα μεταβατικῶς κινούμενον ἐκ τοῦ
 411

πατρὸς εἰς τὸν υἱὸν μεταβαίνῃ. καθόλου γὰρ τὰ περὶ τῆς θεότητος
νοητῶς ἐκλαμβάνειν προσῆκεν, κἂν ἀνθρωπίνως λέγηται, οἷον τὸ
ἵστασθαι καὶ τὸ καθῆσθαι καὶ τὸ ἀναβαίνειν ⟦καὶ ὅσα ὅμοια τού-
τοις γέγραπται περὶ τῆς θεότητος⟧.

Ωριγένης Αποσπάσματα in evangelium Joannis (in catenis)

Fragm.74, li. 11.

Εἰ πάλιν ἐβάστασαν πρότερον ἐβάστασαν. εἴπερ οὖν μὴ λανθάνει

ἡμᾶς τοῦτο γεγραμμένον, ἀναγκαῖον ζητῆσαι τὴν αἰτίαν τῆς προσθή-
κης τοῦ «Πάλιν». οἶμαι δὲ ὅτι ὁ κακῶς λέγων τινὰ λίθον ἐπὶ τὸν
κακολογούμενον βάλλει. κακῶς δὲ αὐτὸν ἔλεγον ἐν τοῖς ἀνωτέρω,
ὅτε καὶ «σχίσμα ἐγένετο ἐν τοῖς Ἰουδαίοις διὰ τοὺς λόγους αὐτοῦ».
πάλιν οὖν τὸ βάρος τῶν δυσφήμων βαστάσαντες λόγων τρόπον
ἀφιεμένων ἐπ' αὐτὸν λίθων ὥρμησαν ἐπὶ τὸ λιθάσαι αὐτὸν τῇ κα-
κολογίᾳ. διὰ τοῦτό φησιν ἡ σοφία· «Ὁ βάλλων λίθον εἰς ὕψος ἐπὶ
»τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει». βάλλειν γὰρ λίθον εἰς ὕψος λέγεται ὁ
ἀδικίαν εἰς ὕψος λαλῶν. εὑρήσεις δὲ ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ μίγμα τοῦ ὡς-
ὰν ἱστορικοῦ πρὸς τὸ γυμναστικόν, καὶ μάλιστα παρὰ τῷ Ἰωάννῃ. τήρει
γὰρ ἐν τῇ πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν διαλέξει πῶς τὸ μὲν «Ἐκαθέζετο
»ἐπὶ πηγῆς ὁ Ἰησοῦς» ἀπαγγελία ἐστὶν ὡς περὶ σωματικῆς πηγῆς
καὶ σώματος αἰσθητοῦ· οὐκέτι δὲ δυνατὸν περὶ τοῦ σωματικοῦ πο-
τοῦ ἀκούειν ὅτε «Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ· Εἰ ᾔδεις τὴν
»δωρεὰν τοῦ θεοῦ καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι· Δός μοι πιεῖν, σὺ ἂν ᾔτη-
»σας αὐτὸν καὶ ἔδωκέ σοι ὕδωρ ζῶν». καὶ τὰ παραπλήσια· «Πολλὰ
»ἔργα ἔδειξα ὑμῖν· διὰ ποῖον αὐτῶν ἔργον λιθάζετέ με;» εἴ τις ἐπαν-
ελθὼν συναγάγοι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ εὐαγγελίου τὰ ἔργα Ἰησοῦ,
ἀναγαγὼν αὐτὰ ἐπὶ τὰς πνευματικὰς ἐργασίας, οὗτος μάλιστα ὄψεται
ποῖα πολλὰ ἔργα ἔδειξε τοῖς βαστάσασι λίθους,

Ωριγένης Αποσπάσματα in Lamentationes (in catenis) Fragm.98, li. 1

λους μὴ δυνάμενοι, ἀλλὰ τὴν γῆν ἀεὶ διαθέοντες; τὸ γὰρ στρουθίον

οὕτως ἐξέδωκε Σύμμαχος, τοὺς δὲ τούτων διδασκάλους οὐκ ἀπεικότως
Σειρῆνας ἐκάλεσεν. κατὰ γὰρ τὸν ἔξω μῦθον αὗται διὰ τῆς ἡδονῆς
τοὺς προστυχόντας ἀπώλλυον, ὥσπερ οὖν τὸν ἰὸν ἐνδακόντες οἱ
δράκοντες. ὀνειδίζει τοίνυν τοῖς δῆθεν ἀγαθοῖς διδασκάλοις, ὅτι
μηδὲ τούτοις ὁμοίως περὶ τοὺς φοιτῶντας ἐσπούδασαν.
Ταῦτα πεπόνθασι πολιορκούμενοί τε καὶ ἀπαγόμενοι. λέγοις δ'
ἂν καὶ ὡς «λιμὸν ὑπέμειναν οὐκ ἄρτου, οὐχ ὕδατος» κατὰ τὸ λόγιον
τὸ προφητικόν, «ἀλλὰ τοῦ ἀκοῦσαι λόγον κυρίου». διὸ περὶ τῶν
 412

νεογνῶν αὐτῶν προφητεύει.

Ἱστορικῶς μὲν ἐπανῆλθεν ἐπὶ τὰ συμβάντα ἐπὶ τῆς αἰχμαλωσίας,
πρὸς δὲ διάνοιαν περὶ τοῦ λιμοῦ τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου φησίν.
Οὐ γὰρ τοσοῦτον ἐλεεινὸν οἱ πένητες οἱ κακούμενοι. τούτους δὲ
θρηνεῖ καὶ Παῦλος, «ὧν ἡ υἱοθεσία» λέγων «καὶ ἡ δόξα». κενὰ γὰρ
νῦν μελετῶντες οὐκ ἐντρυφῶσι Μωσεῖ τε καὶ τοῖς προφήταις, ὡς
τὸ «κατατρύφησον τῷ κυρίῳ». οὐδεὶς γὰρ αὐτοῖς ὁ πέττων τὸν
τρόφιμον λόγον, οὐδὲ τοῦ σιτευτοῦ μεταλαμβάνουσι μόσχου καίπερ
αὐτοὶ τεθυκότες. διεξόδους δὲ καλεῖ τὰς διασπορὰς ἢ καὶ τὰς τῶν
νομικῶν γραμμάτων παρατροπάς.

Ωριγένης Αποσπάσματα in Lucam (in catenis) Fragm.105, li. 1

ἐναντία λέγειν οἱ εὐαγγελισταί, πλὴν ὁ ἐπιχειρῶν ἀπὸ τῆς γραφῆς τοιαῦτα

δύναται εἰς τὸν τόπον τοῦτον λέγειν· εἰ τὰ συστήματα τῶν ὑδάτων ἐκάλεσε
θαλάσσας ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς κοσμοποιΐας ὁ θεός, συστήματα δὲ τῶν ὑδάτων
εἰσὶ καὶ ὁ ποταμοί, κατὰ τοῦτο τὸ σημαινόμενον καὶ οὗτοί εἰσι θάλασσαι·
ὥσπερ καὶ ἡ γλυκυτάτη καὶ ποτιμωτάτη Γενησαρὲτ λίμνη, ἡ νῦν
καλουμένη
Τιβεριὰς θάλασσα ἐν τοῖς εὐαγγελίοις, μάλιστα ἐπεὶ καὶ αὐτὴ σύστημά
ἐστιν ὑδάτων. ἔστι δὲ ἡ Γενησαρὲτ χώρα τῆς μερίδος τοῦ Χαναναίου, ἐν ᾗ
ἐποιχόμενος τὰ πρὸς θάλασσαν ὁ κύριος εὗρε τοὺς περὶ Πέτρον καὶ
Ἰωάννην
καὶ ἐπανεκαλέσατο αὐτοὺς μετὰ τὴν ἄγραν τῶν ἰχθύων, ὄντας τὸ πρότερον
Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ μαθητάς.
Ἱστορικῶς δέ· μετὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὀρνιθίου expl. διὰ δὲ τῶν
ὀφρύων, ἅπασαν οἴησιν.
Τὸ δὲ τὸ στόμα κεκαλύφθαι δηλοῖ, ὅτι χρὴ ἑαυτὸν καταδικάζειν τῇ σιωπῇ·
μέχρις ἂν ὑποστρέψας καθαρίσῃ ἑαυτόν· οὐκ ἄκαιρον δὲ χρήσασθαι τῷ
ῥητῷ πρὸς τοὺς ἐνόχους ἁμαρτίαις, καὶ περὶ τῶν θείων διδάσκειν προῃρη-
μένους.

Ωριγένης Αποσπάσματα in Lucam (in catenis) Fragm.217, li. 2

Νοήσεις δὲ καὶ οὕτως τὸ ἐπιθυμεῖν, κορεσθῆναι τὸν ἄσωτον ἐκ τῶν

κερατίων.
ἡ λογικὴ φύσις ἐν ἀλογίᾳ γενομένη ἐπιθυμεῖ, κἂν μὴ ἐν κρείττοσι λόγοις,
ἐν ὁποίοις γοῦν καταντῆσαι. ἐπεὶ δὲ τὰ κεράτια γλυκάζει μὲν καὶ πιαίνει
τὸ σῶμα, τῷ δὲ σκυβάλῳ οὐ δίδωσιν ὁδόν, εἶεν ἂν ταῦτα φιλοΰλων καὶ
φιλοσωμάτων λόγοι πιθανοί, τὴν ἡδονὴν λεγόντων ἀγαθόν, «κνηθομένων
 413

τὴν ἀκοὴν καὶ ἐπὶ τοὺς μύθους ἐκτρεπομένων». «καὶ οὐδεὶς ἐδίδου»· τοῖς
γὰρ εὐφυέσι τὰ σαθρὰ μαθήματα οὐ παραδιδόασιν οἱ φαῦλοι, ἵνα μὴ ἐλέγ-
χωνται. ἄλλως τε οἱ τῶν ἔξωθεν λόγοι ἄτροφοι καὶ τὸ χωρητικὸν καὶ
ἀναδοτικὸν τῶν λογικῶν τροφῶν ἐμπλῆσαι οὐ δύνανται.
Καταλιπὼν τὰ οὐράνια προσέθηκα τὸ ἀσεβῆσαι πρός σε· τὴν ἀνθρωπίνην
ἀθλιότητα δείκνυσιν ὁ λόγος ἱστορικῶς διηγούμενος τὴν ἀποφοίτησιν
αὐτοῦ
καὶ τὴν ἀτοπίαν. οὐ πρότερον δὲ αὐτὸν ἐπανάγει πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς
εὐκληρίαν,
πρὶν αἴσθησιν αὐτὸν τῆς παρούσης λαβεῖν συμφορᾶς καὶ εἰς ἑαυτὸν ἐλθεῖν
καὶ μελετῆσαι τὰ τῆς μεταμελείας ῥήματα· φησὶ γὰρ «ἥμαρτον» καὶ τὰ
ἑξῆς, οὐκ ἂν προσθεὶς τῇ ἐξομολογήσει τὴν «εἰς τὸν οὐρανὸν» ἁμαρτίαν,
μὴ πεπεισμένος ἑαυτοῦ πατρίδα εἶναι τὸν οὐρανόν, ὃν καταλιπὼν ἐπλημ-
μέλησεν. διὰ τοῦτο καὶ εὐπρόσιτον αὐτῷ τὸν πατέρα ἡ μελέτη τῆς τοιαύτης
ἐξομολογήσεως ἀπεργάζεται ὥστε καὶ προσδραμεῖν αὐτῷ καὶ φιλήματι τὸν
τράχηλον δεξιώσασθαι.

Ωριγένης Scholia in Apocalypsem (scholia 1, 3-39) Scholion 13, li. 1

κοινὸν θάνατον ἐν νῷ λαβὼν πέπονθεν ταραχήν.

Ἡ ἐκπορευομένη ἐκ τοῦ στόματος τοῦ σωτῆρος ῥομφαία
δίστομος ἡ θεία διδασκαλία αὐτοῦ τυγχάνει, περὶ ἧς καὶ ἐν εὐαγ-
γελίοις φησίν· οὐκ ἦλθεν βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν.
εἴρηται δὲ δίστομος ἑκατέρωθεν οὖσα τμητική· τέμνει γὰρ οὐ τὰ
τῆς κακίας μόνης βλαστήματα, ἀλλὰ καὶ τὰς τῶν φρονημάτων
ψευδοδοξίας. εἰκότως δὲ ταύτῃ κέχρηται πρὸς Περγαμηνοὺς
ἔχοντας ἐν ἑαυτοῖς τοῦ μάντεως Βαλαὰμ καὶ τῶν Νικολαϊτῶν τὴν
διδασκαλίαν· λόγῳ γὰρ δεῖ ἐκτέμνειν καὶ ἀναιρεῖν τὰς τῶν ἑτερο-
δόξων σοφιστικὰς ἀπάτας.
Ἀνακτέον τὰ ἱστορικῶς γεγενημένα ἐπὶ τοὺς ἐνταῦθα δηλου-
μένους ἀπατεῶνας, πορνείαν καὶ εἰδωλολατρείαν κατὰ ἀναγωγὴν
εἰσηγουμένους. τοιοῦτοι πολλοὶ τῶν αἱρετικῶν εἰσιν. οὐκ ἀπε-
γνωστέον καὶ περὶ ἀσάρκων τινῶν ψευδομάντεων ταῦτα εἰρῆσθαι·
δι' ἀποκαλύψεως γὰρ ἐδείχθη τῷ ἀποστόλῳ.
Οὐ Μωσῆς ὑμῖν δέδωκεν τὸν ἄρτον, εἶπεν κύριος πρὸς
τοὺς ἀγνώμονας Ἰουδαίους, ἀλλ' ὁ πατὴρ δώσει τὸν ἄρτον τὸν
ἀληθινόν· οὗτος δέ ἐστιν ὁ ἄρτος τοῦ θεοῦ, ἵνα τις φαγὼν
ἐξ αὐτοῦ μὴ ἀποθάνῃ. τοῦτό ἐστι τὸ μάννα τὸ κεκρυμμένον καὶ
ἐπὶ τὴν ψῆφον ὄνομα καινόν. ἐπειδὴ δὲ περὶ πνευματικῶν ὁ λόγος
ἀνωτέρω, χωριστέον παντὸς αἰσθητοῦ δηλουμένου περὶ τῆς ψήφου.

Ωριγένης Αποσπάσματα in Psalmos 1-150 [Dub.] Psalm 76, ver 21, li. 4
 414

γελικὸν λόγον, τὸν κατακτυπήσαντα τὴν

ἐπούρανον, διὸ καὶ τὸν εὐαγγελιστὴν υἱὸν
βροντῆς ἐπεκάλεσε. Τροχὸν δὲ τῶν ἀνθρώ-
πων τὸν βίον, ὡς ἐκ τοῦ Ἱεζεχιὴλ ἔστι μα-
θεῖν. – Ἄλλος δὲ φωνὴν ἐν τῷ τροχῷ, ἡ-
νίκα ἐνέδησε τοὺς ἄξονας τῶν αἰγυπτίων
ἁρμάτων.
Ὡδήγησας ὡς πρόβατα τὸν λαόν
σου ἐν χειρὶ Μωϋσῆ καὶ Ἀαρών.
Ἡ κατὰ Μωσέα φιλοσοφία τετραχῆ τέ-
μνεται· εἰς τὸ ἱστορικὸν, καὶ τὸ κυρίως λε-
γόμενον νομοθετικὸν, ἅπερ ἂν εἴη τῆς ἠθι-
κῆς πραγματείας ἴδια· τὸ τρίτον τε εἰς τὸ
ἱερουργικὸν, ὅ ἐστιν ἤδη τῆς φυσικῆς θεω-
ρίας, καὶ τέταρτον ἐπὶ πᾶσι τὸ θεολογικὸν εἶ-
δος. Τετραχῶς δὲ ἡμῖν ἐκληπτέον καὶ τοῦ
νόμου τὴν βουλὴν ὡς τύπον τινὰ δηλοῦσαν,
ἢ ὡς σημεῖον ἐμφαίνουσαν, ἢ ὡς ἐντολὴν
κυροῦσαν εἰς πολιτείαν ὀρθὴν, ἢ θεσπίζουσαν
ὡς προφητείαν. Ταύτῃ δὲ μεθόδῳ Μωϋσῆς
καὶ Ἀαρὼν ὁδηγοῦσι τὸν ἀπὸ κακίας .

Ωριγένης Αποσπάσματα in Psalmos 1-150 [Dub.] Psalm 77, verse 44, li.
18

τρια ῥεύματα ὁ Θεὸς ὅταν βούληταί τινας

ἐπιστρέψαι, ἵνα ἐξελθόντες πίωσιν ἀπὸ τῆς
πέτρας (ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστὸς) ποιεῖ
στραφῆναι εἰς αἷμα. Ὅταν γὰρ ἐγὼ κα-
ταγνῶ ἀλλοτρίου ὕδατος, καὶ φρονήματος,
τοῦ Θεοῦ μοι παραστήσαντος, ὅτι αἷμά ἐς-
τιν, οὐκέτι πίνω, ἵνα μὴ μέτοχος γένωμαι
αἵματος. Ὀμβρήματα δὲ εἶεν ἂν οἱ βραχέα
μὲν λέγοντες, ὀλέθρια δέ. Κατὰ δὲ τὴν ἱστο-
ρίαν Αἰγύπτιοι ἄνωθεν ὕδωρ οὐκ ἔχουσιν,
οὐδὲ γίνεται ὑετὸς ἐν Αἰγύπτῳ. Ἱστορικῶς
μὲν οὖν πάσης τότε τῆς τῶν ὑδάτων φύσεως
κατὰ τὴν Αἴγυπτον τῷ προστάγματι τοῦ
Μωσέως εἰς αἷμα τραπείσης, ὡς καὶ τοὺς
ἰχθύας, εἰς σαρκώδη παχύτητα τοῦ ὕδατος
μετατεθέντος, διαφθαρῆναι, τοῖς Ἑβραίοις
 415

ἀρυομένοις αἷμα οὐκ ἦν. Ὅθεν ἔσχε καὶ ἡ

μαγγανεία καιρὸν ἐν τῷ παρὰ Ἑβραίοις εὑ-
ρισκομένῳ ὕδατι, τὸ αἱματῶδες ὕδωρ παρα-
σοφίσασθαι.

Ωριγένης Selecta in Psalmos [Dub.] (Αποσπάσματα e catenis) Volume

12, p. 1164, li. 6.

κακὰ οὐχ ὑποίσομεν;» καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ· «Κατέβη

κακὰ παρὰ Κυρίου ἐπὶ πύλας Ἱερουσαλήμ.» Ἀντὶ
γὰρ τοῦ εἰπεῖν, Εἰ τὰ τοιάδε χρηστά τινα, καὶ ἡδέα τυγχάνοντα ἐδεξάμεθα
παρὰ τῆς Προνοίας εἰς ἡμᾶς
ἐφθακότα, πικρὰ καὶ ἐπίπονα οὐχὶ προθύμως ἐνεγκοῦμεν; λέγεται τό· «Εἰ
τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χει-
ρὸς Κυρίου, τὰ κακὰ οὐχ ὑποίσομεν;» Καὶ ἀντὶ τοῦ φάναι, Κατὰ Πρόνοιαν
τάδε τινὰ τῇ Ἱερουσαλὴμ ὑπὲρ
τοῦ παιδευθῆναι τοὺς ἐνοικοῦντας ἐν αὐτῇ γεγένηται, γέγραπται τό·
«Κατέβη κακὰ παρὰ Κυρίου ἐπὶ πύ-
λας Ἱερουσαλήμ.» Δεήσει τοίνυν τὰ πράγματα συνιέντας, μὴ γλίσχρους
εἶναι περὶ τὰ ὀνόματα, ἀλλὰ
καταλαμβάνειν πότε κυρίως τῶν πραγμάτων ταῦτα τέτακται, καὶ πότε διὰ
τὴν στενοχωρίαν τῶν ὀνομά-
των ἐν καταχρήσει. Εἰ δὲ ὁ Σωτὴρ τάδε τινὰ ἰάσατο, καὶ ἐδωρήσατο ὑγείαν,
καὶ ὄψεις, καὶ ἀκοὰς ἀνθρώ-
ποις, προηγουμένως μὲν τὴν ἀναγωγὴν αὐτῶν ζητητέον, τοῦ Λόγου τὰ τῆς
ψυχῆς πάθη θεραπεύειν διὰ
τούτων τῶν ἱστορικῶν δηλουμένου. Οὐκ ἄτοπον δὲ ἐπὶ τοῖς τοιούτοις καὶ
κατὰ τὴν ἱστορίαν ἀπαγγελλόμενα
νοεῖν γεγονέναι ὑπὲρ καταπλήξεως τῶν τότε ἀνθρώπων, ἵνα οἱ μὴ
πειθόμενοι λόγοις ἀποδεικτικοῖς καὶ
διδασκαλικοῖς, δυσωπηθέντες τὰς τεραστίας δυνάμεις, συγκαταθῶνται τῷ
διδάσκοντι.
Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου,
Κύριε, κ. τ. ἑ. Ὅτι φῶς ἐστιν ὁ Θεὸς, Ιωάννης
φησὶν ἐν τῇ Καθολικῇ ἐπιστολῇ· «Ὁ Θεὸς φῶς ἐστι,
καὶ σκοτία ἐν αὐτῷ ἐστιν οὐδεμία.» Κἂν πῦρ δὲ λέ-
γηται, ὡς ὁ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους φησί· «Καὶ
γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστί·»

Ωριγένης Adnotationes in Numeros Volume 17, p. 21, li. 30

ΚΕΦ. ΚΓʹ.
 416

Στίχ. ζʹ. Καὶ ἀναλαβὼν τὴν παραβολήν.

Ἡ θεία Γραφὴ ἔν τισιν τόποις προκρίνει καὶ προ-
τίθησι τὸ συμβολικὸν ὂν τῆς ἱστορικῆς διηγήσεως ἐν
τῇ αὐτοῦ ὑποθέσει.

ΚΕΦ. ΚΔʹ.

Στίχ. ζʹ. Καὶ κυριεύσει ἐθνῶν πολλῶν.

Εἰσὶ δὲ κύριοι πολλοὶ, καὶ θεοὶ πολλοί. Μακά-
ριοι δὲ οἱ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἔχοντες
κύριον· κυριεύσουσι γὰρ κυρίας πολλάς.
Στίχ. ιζʹ. Καὶ ἀναστήσεται ἄνθρωπος ἐξ Ἰσραήλ.
Φασὶ τὸν Βαλαὰμ ἔχειν φοιτητὰς τῇ τέχνῃ, μα-
θητεύσαντας αὐτῷ τῇ μαγικῇ· καὶ δόξαν περὶ αὐ-
τοῦ ἔχοντας,

Ωριγένης Excerpta in Psalmos [Dub.] Volume 17, p. 147, li. 35

τὰ ὁρμήματα τὴν Ἐκκλησίαν εὐφραίνει. Πάντα δὲ τὰ

τῆς σωτηρίας ἀλλότρια ῥεύματα, ἃ ὁ Θεὸς, ὅταν
βούληταί τινας ἐπιστρέψαι, ἵνα ἐξελθόντες πίωσιν
ἀπὸ τῆς πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν ὁ Χριστὸς, ποιεῖ
στραφῆναι εἰς αἷμα. Ὅταν γὰρ ἐγὼ καταγὼ οὓς
ἀλλοτρίου ὕδατος καὶ φρονήματος, τοῦ Θεοῦ μὴ
παραστήσαντος, ὅτι αἷμά ἐστιν, οὐκέτι πίνω, ἵνα
μὴ μέτοχος γίνωμαι αἵματος ὀμβρήματος. Οἱ δὲ εἶεν
ἂν, οἱ βραχέα μὲν λέγοντες, ὀλέθρια δέ. Κατὰ δὲ
τὴν ἱστορίαν, Αἰγύπτιοι ἄνωθεν ὕδωρ οὐκ ἔχουσιν,
οὐδὲ γίνεται ὑετὸς ἐν Αἰγύπτῳ. Ἱστορικῶς μὲν οὖν,
πάσης τότε τῆς τῶν ὑδάτων φύσεως κατὰ τὴν Αἴ-
γυπτον τῷ προστάγματι τοῦ Μωσέως εἰς αἷμα τρα-
πείσης, ὡς καὶ τοὺς ἰχθύας, εἰς σαρκώδη παχύτητα
τοῦ ὕδατος μετατεθέντος, διαφθαρῆναι, τοῖς Ἑβραίοις
ἀρυομένοις αἷμα οὐκ ἦν. Ὅθεν ἔσχε καὶ ἡ μαγγα-
νεία καιρὸν ἐν τῷ παρὰ τοῖς Ἑβραίοις εὑρισκομένῳ
ὕδατι, τὸ αἱματῶδες ὕδωρ παρασοφίσασθαι. Πνευμα-
τικῶς δὲ καὶ νῦν τὸ ἴσον ἔστιν ἰδεῖν γινόμενον.

Ωριγένης Scholia in Matthaeum Volume 17, p. 296, li. 2

 417

Στιχ. μδʹ. Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα-

νῶν θησαυρῷ, κ. τ. λ.
Καθ' ἑτέραν δὲ ἐκδοχὴν εἴη δ' ἂν, ἀγρὸς μὲν ἡ
Γραφὴ, πολλοῖς καταπεφυτευμένη ῥητοῖς νομικοῖς τε
καὶ γραφικοῖς, καὶ ἱστορικοῖς· θησαυρὸς δὲ τὰ τού-
τοις ποικίλα ἐνόντα φανερά τε καὶ κεκρυμμένα νοή-
ματα· καὶ Χριστὸς ὁ τίμιος τῆς Γραφῆς θησαυρός.
Ἢ ἀγρὸς ὁ Χριστὸς, ἐν ᾧ Παῦλος λέγει ἐγκεκρύφθαι
τοὺς ἀποκρύφους θησαυροὺς τῆς σοφίας καὶ τῆς
γνώσεως τοῦ Θεοῦ. Τὰ οὐράνια τοίνυν πράγματα,
καὶ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ὥσπερ ἐν εἰκόνι γέγρα-
πται ταῖς Γραφαῖς, αἵτινές εἰσι βασιλεία τῶν οὐρα-
νῶν· ἡ δέ ἐστιν αὐτὸς ὁ Χριστὸς, οὗ ἡ γνῶσις κατὰ
δύναμιν ἐν ἡμῖν ἐστιν· εὑρίσκεται δὲ διὰ τῆς πίστεως,
καὶ ἀγοράζεται διὰ τῶν ἀρετῶν.

Ωριγένης Scholia in Lucam (Αποσπάσματα e cod. Venet. 28) Volume 17,

p. 333, li. 13.

Περὶ δυσμὰς δὲ τούτους προσῆγον, ἤτοι μεθ' ἡμέ-

ραν, αἰσχυνόμενοι, ἢ τοὺς Φαρισαίους φοβούμενοι,
καὶ περὶ ἕτερα ἀσχολούμενοι, ἢ τάχα νομίζοντες
ἐξεῖναι θεραπεύειν Σαββάτῳ. Ἐπεσημήνατο γὰρ ὁ
εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἦν διδάσκων αὐτοὺς ἐν Σαβ-
βάτῳ. Διὰ τοῦτο περὶ δύσιν ἡλίου τοὺς κακῶς ἔχον-
τας προσέφερον οἱ προσήκοντες· ὁ δὲ αὐτοὺς ἐθερά-
πευσε.
Ἱστορικῶς δέ· Μετὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὀρνι-
θίου, πρῶτον τὰ ἱμάτια πλύνεται ὁ καθαρισθεὶς, εἶτα
πᾶσαν τρίχα ξυρᾶται, καὶ ἐπὶ τούτοις λούεται ὕδατι,
μεθ' ὃ ἐπιφέρεται τὸ, Καθαρὸς ἔσται. Εἴη δ' ἂν
τὰ ἱμάτια πολιτεία μὴ πάντως κακῶς ὑφασμένη,
ἐπεὶ κἂν ἀπέθετο ταῦτα. Τρίχα δὲ τὰ ἐξανθήσαντα
νεκρὰ τῇ ψυχῇ, αἷς ἐναντίαι αἰτοῦσι Σαμουὴλ,
καὶ τῶν Ναζιραίων καὶ αὐτῶν μαθητῶν ἠριθμημέ-
ναι. Τῶν γὰρ Ναζιραίων σίδηρος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν
οὐκ ἀνέβαινε.

Συριανοῦ, Σωπάτερ, Μαρκελλίνου Scholia Ad Hermogenis Status,

Scholia ad Hermogenis librum περὶ στάσεων Volume 4, p. 60, li. 9
 418

Συριανοῦ . Ἐπειδὴ τὸ τῆς διαιρέσεως ὄνομα

πολλαῖς τέχναις ἁρμόττει ταῖς περὶ τῶν εἰδῶν τῆς ῥη-
τορικῆς διαλαμβανούσαις καὶ ταῖς περὶ τῶν μερῶν τοῦ
πολιτικοῦ λόγου, διαστέλλει τὴν ὁμωνυμίαν φάσκων, λέ-
γω δὲ οὐ τῆς ἀπὸ τῶν γενῶν εἰς τὰ εἴδη· οἱ γάρ τοι
περὶ τῆς διαιρέσεως πραγματευόμενοι τῆς ἀπὸ τῶν γε-
νῶν εἰς εἴδη τῆς ῥητορικῆς γένος μὲν εἶναί φασιν τὴν
ῥητορικὴν, εἴδη δὲ αὐτῆς οἱ μὲν δύο, πραγματικὸν καὶ
ἐπιδεικτικὸν, οἱ δὲ τρία, δικανικὸν, συμβουλευτικὸν,
πανηγυρικόν· εἰσὶ δὲ οἳ καὶ τέταρτον προστιθέασιν,
ἱστορικόν. Ἀριστοτέλης δὲ δύο γένη τῶν πολιτικῶν λό-
γων, δικανικὸν καὶ δημηγορικόν· εἴδη δὲ ἑπτὰ, προ-
τρεπτικὸν, ἀποτρεπτικὸν, ἐγκωμιαστικὸν, ψεκτικὸν, κα-
τηγορικὸν, ἀπολογητικὸν, ἐξεταστικόν· ὃ μόνον, τὸ
ἐξεταστικόν φημι, ἐν τοῖς ἀκροωμένοις ἐστίν· οἵπερ
τῶν λεγομένων ἕκαστον ἐξετάζουσι· τὰ δὲ ἄλλα ἓξ ἐν
τῷ λέγοντι· καὶ αὕτη μὲν ἡ ἀπὸ τῶν γενῶν, ἡ δὲ ἀπὸ
τῶν ὅλων εἰς μέρη τοιαύτη· τοῦ πολιτικοῦ λόγου ὅλου
ὄντος, οἱ μὲν ἔφασαν εἶναι μέρη, προοίμιον, διήγησιν,
ἀντίθεσιν, λύσιν, ἐπίλογον·

Συριανοῦ, Σωπάτερ, Μαρκελλίνου Scholia Ad Hermogenis Status,

Scholia ad Hermogenis librum περὶ στάσεων
Volume 4, p. 282, li. 12

τὴν εὐθυδικίαν ἐφύλαξεν· εἰ γὰρ ἐν τῷ κατὰ Τιμάρχου

ἐχρήσατο τῇ εὐθυδικίᾳ, προηγουμένως ταύτην ποιούμε-
νος ἤμβλυνε τὴν πρὸς Δημοσθένην ἀπολογίαν· ἐπειρά-
θησαν δέ τινες τὸν κατὰ Τιμάρχου μηδ' ὅλως παρα-
γραφὴν εἰπεῖν, ἀλλὰ στοχασμόν· οὓς ἐπειδὰν ἐλέγξω-
μεν ἀπὸ τῆς τῶν νόμων ἀναγνώσεως, ὡς οὐκέτι στο-
χασμὸς, φασὶν ὅτι προκατασκευῆς ἕνεκεν τοὺς νόμους
ἀναγινώσκει· ἀλλὰ καὶ τούτῳ ἀντιτίθεμεν, ὅτι οὐδεὶς
κατηγορούμενος ἀντικατηγορεῖν δύναται, μὴ πρότερον
ἀπολογησάμενος· καὶ ὅτι μὲν ὁ Τίμαρχος κατηγόρησε,
παντί τῳ δῆλον· ἔκ τε τῶν ἱστορικῶν καὶ ἐξ ὧν ὁ Δη-
μοσθένης φησίν· τὸν μὲν ἀνῄρηκε τῶν ἐπὶ τὰς εὐθύνας
ἐλθόντων. Εἰ τοίνυν κατηγόρησεν ὁ Τίμαρχος, οὐδαμοῦ
δὲ πρὸς τὴν κατηγορίαν Αἰσχίνης ἀπήντησε, δῆλον ὡς
παραγραφὴ ἂν εἴη· παραγραφὴ μέντοι κατὰ στοχασμὸν,
στοχαστικῶς γὰρ ζητεῖται τὰ περὶ τῆς ἑταιρήσεως. Ἰστέον
 419

δὲ καὶ τοῦτο, ὡς ἡ ἔγγραφος αὕτη μετάληψις, ἥτις καὶ

παραγραφὴ κυρίως καλεῖται, παρώθησίς τις οὖσα τῆς γρα-
φῆς κατὰ δύο στάσεις ἀεὶ μελετᾶται, καὶ γὰρ ἡ μὲν
πρώτη ζήτησις, ἡ περὶ τῆς παραγραφῆς, κατὰ μίαν τῶν
νομικῶν ἔχει τὴν ζήτησιν· ἀπὸ νόμου γὰρ ἀεὶ ἡ παρα

Συριανοῦ, Σωπάτερ, Μαρκελλίνου Scholia Ad Hermogenis Status,

Scholia ad Hermogenis librum περὶ στάσεων
Volume 4, p. 525, li. 6

πηλακισμοῦ χάριν ἐβιάζετο· ὁ δὲ φεύγων ἐρεῖ, ὅτι μηδενὸς

ἔργου πραχθέντος οὐκ ἄξιον ὀργίζεσθαι καὶ τιμᾷν θανάτου.
Τὸ δὲ αὖ πρός τι, ὅτι καὶ μεῖζον τὸ ἄνευ σφαγῶν καὶ θορύβου
καὶ ταραχῆς παῦσαι τὴν τυραννίδα τοῦ μετὰ ὅπλων.
Συριανοῦ . Τὰ πρός τι ἔνιοι καὶ συγκριτικὰ
καλοῦσιν· ὡς γὰρ καὶ τὸ ὄνομα δηλοῖ τὴν πρὸς ἕτερα
σχέσιν ἐξετάζομεν ἐν αὐτῷ· καὶ ὁ μὲν κατήγορος μείζω
τὰ πεπραγμένα τῶν λειπόντων δείκνυσιν, ὁ δὲ φεύγων
τὰ λείποντα τῶν πεπραγμένων· ὅτ' ἂν δὲ πάνυ μείζω
ᾖ τὰ λείποντα τῶν πεπραγμένων, ἐὰν μὲν ᾖ τὸ ζήτημα
ἱστορικὸν, παραδείγματα ὅμοια κινήσομεν, κἀκείνων μεί-
ζω δείξομεν τὰ παρὰ τοῦ φεύγοντος καθ' ἡμῶν τετολ-
μημένα, ὥσπερ Δημοσθένης ἐν τῷ κατὰ Μειδίου πεποίη-
κε· βουλόμενος γὰρ δεῖξαι χαλεπώτατα καὶ φόνοις ὅμοια
τὸν Μειδίαν διὰ τοῦ κονδύλου τετολμηκότα, πιστοῦται
διὰ παραδειγμάτων, ὅτι πολλοὶ διὰ πληγὴν ἀγανακτή-
σαντες ἐφόνευσαν τοὺς τυπτήσαντας, ἐν οἷς παρεισάγει
τὸν Εὐαίωνα, εἰ δὲ μὴ ᾖ τὸ ζήτημα ἱστορικὸν, συλλο-
γισμοῖς αὐτὸ μεθοδεύσομεν, ὡς ἐπὶ τοῦ πλουσίου· εἰ
γὰρ καὶ τὸ τυπτῆσαι μεῖζον εἶναι δοκεῖ τοῦ ἐπανατεί-
νασθαι, ἀλλ' οὖν βιαιότερον ἐπιχειροῦντες ἔλαττον αὐ

Συριανοῦ, Σωπάτερ, Μαρκελλίνου Scholia Ad Hermogenis Status,

Scholia ad Hermogenis librum περὶ στάσεων
Volume 4, p. 525, li. 13

τὰ πεπραγμένα τῶν λειπόντων δείκνυσιν, ὁ δὲ φεύγων

τὰ λείποντα τῶν πεπραγμένων· ὅτ' ἂν δὲ πάνυ μείζω
ᾖ τὰ λείποντα τῶν πεπραγμένων, ἐὰν μὲν ᾖ τὸ ζήτημα
ἱστορικὸν, παραδείγματα ὅμοια κινήσομεν, κἀκείνων μεί-
ζω δείξομεν τὰ παρὰ τοῦ φεύγοντος καθ' ἡμῶν τετολ-
 420

μημένα, ὥσπερ Δημοσθένης ἐν τῷ κατὰ Μειδίου πεποίη-

κε· βουλόμενος γὰρ δεῖξαι χαλεπώτατα καὶ φόνοις ὅμοια
τὸν Μειδίαν διὰ τοῦ κονδύλου τετολμηκότα, πιστοῦται
διὰ παραδειγμάτων, ὅτι πολλοὶ διὰ πληγὴν ἀγανακτή-
σαντες ἐφόνευσαν τοὺς τυπτήσαντας, ἐν οἷς παρεισάγει
τὸν Εὐαίωνα, εἰ δὲ μὴ ᾖ τὸ ζήτημα ἱστορικὸν, συλλο-
γισμοῖς αὐτὸ μεθοδεύσομεν, ὡς ἐπὶ τοῦ πλουσίου· εἰ
γὰρ καὶ τὸ τυπτῆσαι μεῖζον εἶναι δοκεῖ τοῦ ἐπανατεί-
νασθαι, ἀλλ' οὖν βιαιότερον ἐπιχειροῦντες ἔλαττον αὐ-
τῷ δείξομεν τῷ λόγῳ λέγοντες· αἴθε γὰρ ἐπάγων συνε-
χῶς οὑτοσὶ τὰς χεῖρας ἔπληξεν, αἴθε τὴν ἄτιμον ἐπάτα-
ξε πληγὴν, ὡς εὐθέως ἂν ἐπικουροῦντος ηὐτύχουν τοῦ
νόμου· καὶ δίκην αἰτίας εἰσπραξάμενος αὐτός τε τῆς
ὕβρεως ἀνεπεπαύμην, καὶ ὁ σοβαρὸς ἡμῖν ἐπὶ τῷ πλούτῳ
ταπεινότερος γενόμενος, ἐσωφρόνει· νυνὶ δὲ ἡ συνε-
χὴς ἐπανάτασις τῶν χειρῶν ἐμοὶ τῆς ὕβρεως ἀφορητό

Ευνάπιος ιστορικός.Βίοι σοφιστών Book 7, chap. 5, sec. 4, li. 3

ὅση κατὰ τὴν ἐξουσίαν ἀφ' Ἑλλησπόντου διὰ Λυδίας καὶ

Πισιδίας ἐπὶ Παμφυλίαν ἀφορίζεται. καὶ πολλὴν εἰς τὰ
πράγματα συνέφερεν εὔνοιαν, τῷ τε σώματι παραβαλλόμενος
ἐς τοὺς πρώτους κινδύνους, καὶ πρὸς τὸν τῆς αὐλῆς ἔπαρχον
ἄντικρυς διαφερόμενος, ὥστε οὐδὲ ὁ βασιλεὺς τὴν διαφορὰν
ἠγνόει. καί τοί γε ἦν ἔπαρχος Σαλούτιος, ἀνὴρ καὶ ἐπὶ τῆς
Ἰουλιανοῦ βασιλείας κοσμήσας τὴν ἑαυτοῦ τύχην, ἀλλ' ὅμως
τήν τε βλακείαν αὐτοῦ διὰ τὸ γῆρας ἀπήλεγχεν καὶ Νικίαν
ἀπεκάλει· καὶ γὰρ ἔμελεν αὐτῷ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον
μοσχεύειν καὶ ῥωννύναι τὴν ψυχὴν ὑπ' ἀναγνώσεώς τε καὶ
τῆς ἱστορικῆς ἐμπειρίας.
Χωρησάντων δὲ καλῶς τῶν πραγμάτων, ὁ Βάλης
ὑπερηγάσθη τὸν Κλέαρχον, καὶ οὐκ ἀπέλυσε τῆς ἀρχῆς,
ἀλλ' εἰς ἀρχὴν μετέστησε χείρονα, ἀνθύπατον αὐτὸν ἐπιστή-
σας τῆς νῦν ἰδίως Ἀσίας καλουμένης. αὕτη δὲ ἀπὸ Περγά-
μου τὸ ἁλιτενὲς ἐπέχουσα πρὸς τὴν ὑπερκειμένην ἤπειρον
ἄχρι Καρίας ἀποτέμνεται, καὶ ὁ Τμῶλος αὐτῆς περιγράφει
τὸ πρὸς Λυδίαν. ἔστι δὲ ἀρχῶν ἐνδοξοτάτη, καὶ οὐ κατήκοος
τοῦ τῆς αὐλῆς ἐπάρχου, πλὴν ὅσα γε νῦν πάλιν ἐς τὸν
νεώτερον τουτονὶ θόρυβον ἅπαντα συμπεφύραται καὶ ἀνα-
τετάρακται. τότε δὲ τὴν ὑγιαίνουσαν Ἀσίαν ἀπολαβὼν ὁ

Ευνάπιος ιστορικός.Βίοι σοφιστών Book 10, chap. 1, sec. 1, li. 2

 421

βαρὺς ἐκεῖνος καὶ ἀμείλικτος ἐκρότει τὸν Προαιρέσιον· συν-

εκρότει δὲ ὁ Ἀψίνης οὔτι ἑκών, ἀλλ' ἀνάγκης βιαιότερον
οὐδέν· ὁ διδάσκαλος Ἰουλιανὸς ἐδάκρυε μόνον. ὁ δὲ ἀνθύ-
πατος τὸ μὲν διωκόμενον μέρος ἐξελθεῖν κελεύσας, τοῦ δὲ
διώκοντος τὸν διδάσκαλον μόνον, εἶτα ἀπολαβὼν τὸν Θε-
μιστοκλέα καὶ τοὺς Λάκωνας, τῶν ἐν Λακεδαιμονίᾳ μαστίγων
ὑπέμνησε, προσθεὶς αὐτοῖς καὶ τῶν Ἀθηναίων. εὐδοκιμῶν
δὲ καὶ αὐτὸς ἄγαν καὶ διὰ τῶν ὁμιλητῶν, Ἀθήνησιν ἐτελεύτα,
μέγαν ἐπιτάφιον ἀγῶνα τοῖς ἑαυτοῦ παραδεδωκὼς ἑταίροις.
ΠΡΟΑΙΡΕΣΙΟΣ. Περὶ δὲ Προαιρεσίου καὶ προλαβοῦσιν
ἱκανῶς εἴρηται, καὶ ἐν τοῖς ἱστορικοῖς κατὰ τὴν ἐξήγησιν
ὑπομνήμασιν. καὶ νῦν δὲ ἐπελθεῖν καιρὸς εἰς τὸ ἀκριβέστερον
εἰδότι τε ἀσφαλῶς καὶ ἀξιωθέντι τῆς ἐκείνου γλώττης καὶ
ὁμιλίας· καὶ ταῦτά γε, εἰ καὶ πάνυ μεγάλα καὶ οὐρανομήκη
πρὸς χάριν, εἴ τις διδάσκαλος, ἀλλ' ὅμως πολλῷ τινι καὶ
μακρῷ τῆς εἰς τὸν συγγραφέα φιλίας ἀφεστήκεσαν αἱ τοσαῦ-
ται καὶ ἀδιήγητοι χάριτες. διέβαλε μὲν γὰρ ὁ ταῦτα συντι-
θεὶς ἐξ Ἀσίας εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ Ἀθήνας, τελῶν εἰς ἕκτον
καὶ δέκατον ἔτος. ὁ δὲ Προαιρέσιος προεληλύθει μὲν ἐπὶ τὸ
ἕβδομον ἐπὶ τοῖς ὀγδοήκοντα ἔτεσιν, ὡς αὐτὸς ἔλεγεν· καὶ
περὶ τὴν ἡλικίαν ταύτην οὔλη τε ἦν αὐτῷ καὶ ἄγαν συνεχὴς

Ευνάπιος ιστορικός.Αποσπάσματα historica Volume 1, p. 206, li. 10

καὶ ἐλαφωδέστερον καὶ συωδέστερον, καὶ δὴ καὶ

τοὺς ἱερακώδεις καὶ κορακώδεις καὶ πιθηκώδεις καὶ
τὸ ποταμῶδες δάκρυον καὶ τὰ ὅμοια· τούτοις γὰρ
καὶ τὴν ἄλλην τῶν ὀνομάτων περιλυμαίνεται καὶ
διανοθεύει εὐγένειαν. καὶ τροπαῖς μὲν κέχρηται
παραβόλως, ὅπερ ὁ τῆς ἱστορίας οὐκ ἐθέλει νόμος,
ἀφαιρεῖται δὲ τὸ λυποῦν ἡ τῆς λέξεως ἔμφασις τὰ
πολλὰ καὶ ἀστειότης. τῇ συνθήκῃ δὲ καὶ τῷ σαφεῖ
πρὸς ἱστορίαν καὶ ταῖς περιόδοις συμμέτρως καὶ
οἰκείως ἔχει· πλὴν ἐνιαχοῦ δικανικώτερον μᾶλλον ἢ
ἱστορικώτερον μεστοῖ καὶ περιβάλλει τὸν λόγον.
νεωτερίζει δ' οὐκ ὀλίγα καὶ περὶ τὰς συντάξεις, πλὴν
οὐκ εἰς τὸ ἄχαρι οὐδ' εἰς τὸ ταῖς μεθόδοις λαβὴν
ἐπιδοῦναι.
Δύο δὲ πραγματείας τὴν αὐτὴν περιεχούσας ἱστο-
ρίαν συνεγράψατο, πρώτην καὶ δευτέραν. καὶ ἐν μὲν
τῇ πρώτῃ πολλὴν κατὰ τῆς καθαρᾶς ἡμῶν τῶν Χρι-
στιανῶν πίστεως κατασπείρει βλασφημίαν καὶ τὴν
 422

Ἑλληνικὴν ἀποσεμνύνει δεισιδαιμονίαν, πολλὰ τῶν

εὐσεβῶν βασιλέων καθαπτόμενος·

Ευνάπιος ιστορικός.Αποσπάσματα historica Volume 1, p. 207, li. 28

ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ.

Δεξίππῳ τῷ Ἀθηναίῳ κατὰ τοὺς Ἀθήνησιν ἄρ-

χοντας, ἀφ' οὗ παρὰ Ἀθηναίοις ἄρχοντες, ἱστορία
συγγέγραπται, προσαριθμουμένων καὶ τῶν Ῥωμαϊ-
κῶν ὑπάτων, καὶ πρό γε αὐτῶν τῶν ὑπάτων τε καὶ
ἀρχόντων ἀρξαμένης τῆς γραφῆς. τὸ δὲ ἓν κεφά-
λαιον τῆς ἱστορίας τὰ μὲν ἀνωτέρω καὶ ὅσα τὸ ποιη-
τικὸν νέμεται γένος ἀφεῖναι καὶ ἐπιτρέψαι τῷ πιθανῷ
καὶ μᾶλλον ἀναπείθοντι τὸν ἐντυγχάνοντα, τὰ δὲ
προϊόντα καὶ ἐπὶ πλέον μαρτυρούμενα συνενεγκεῖν
καὶ κατακλεῖσαι πρὸς ἱστορικὴν ἀκρίβειαν καὶ κρίσιν
ἀληθεστέραν. βιάζεται γοῦν καὶ συναριθμεῖται τὸν
χρόνον ἔς τε τὰς ὀλυμπιάδας περιγράφων καὶ τοὺς
ἐντὸς ἑκάστης ὀλυμπιάδος ἄρχοντας. πρόθυρα δὲ
κάλλους ἀνάμεστα προθεὶς τῆς συγγραφῆς καὶ προ-
ΐων τά τε ἔνδον ἐπιδείξας σεμνότερα, τὸ μὲν μυ-
θῶδες καὶ λίαν ἀρχαῖον ἀφαιρεῖ καὶ ἀφίησιν ὥσπερ
φάρμακον παλαιὸν καὶ ἀδόκιμον ἐς τοὺς συντε-
θεικότας· Αἰγυπτίους δὲ χρόνους ἀναλεγόμενος καὶ
συνωθούμενος ἐπὶ τὰ πρῶτα καὶ παλαιότερα τῶν
παρ' ἑκάστοις ἀρχῶν, τοὺς ἡγεμόνας καὶ πατέρας

Ευνάπιος ιστορικός. Αποσπάσματα historica Volume 1, p. 209, li. 23

κλεῖ πρὸς δεινότητα συντελεῖται παρὰ τῶν χρόνων;

ποῦ δὲ ἐκεῖνοι καλοὶ κἀγαθοὶ διὰ θέρος ἦσαν; ποῦ
δὲ τὰς ἀρετὰς ἐφ' ἑαυτῶν, καθάπερ τὰ φύλλα, πρὸς
τὴν ὥραν τοῦ ἔτους αὐξανομένας καὶ ἀπορρεούσας
παρείχοντο; ἀλλ' ἴσως ἕκαστος αὐτῶν τὸ γοῦν ἐς
φύσιν καὶ δύναμιν ἀγαθὸν διαρκῶς καὶ συνεχῶς ἐν
ταῖς ἐνεργείαις ἀπεδίδου καὶ διέσωζεν. τίς οὖν λό-
γος πρὸς ἱστορίας τέλος εἰδέναι καὶ γιγνώσκειν ὅτι
τὴν ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίαν ἐνίκων οἱ Ἕλληνες κυνὸς
ἐπιτέλλοντος; τί δ' ὄφελος ἦν τοῖς ἐντυγχάνουσιν
 423

ἐς ὠφέλειαν ἱστορικῆς χρείας, εἰ κατὰ ταύτην ἐτέχθη

τὴν ἡμέραν ὁ δεῖνα καὶ μελοποιὸς ἀνέσχεν ἢ τραγῳ-
δὸς ἄριστος; εἰ γὰρ ἔσχατος ὅρος τῶν περὶ τὴν ἱστο-
ρίαν καλῶν τὸ πολλῶν καὶ ἀπείρων πραγμάτων ἐν
ὀλίγῳ χρόνῳ καὶ διὰ βραχείας ἀναγνώσεως πεῖραν
λαβεῖν καὶ γενέσθαι γέροντας ἔτι νέους ὄντας δι'
ἐπιστήμην τῶν προγεγονότων, ὥστε τίνα μὲν φευ-
κτέον, τίνα δὲ αἱρετέον, εἰδέναι, τοὐναντίον ἔμοιγε
δοκοῦσι ποιεῖν οἱ περιττοῖς καὶ ἀπηρτημένοις ἐπες-
οδίοις ὥσπερ ξενικοῖς ἡδύσμασι τὸ τῆς ἱστορίας ἐδώ-
διμον καὶ χρήσιμον ἀνατρέποντες καὶ διαφθείροντες

Ευνάπιος ιστορικός.Αποσπάσματα historica Volume 1, p. 217, li. 12

ὅλον τῇδε ἀναθεὶς τῇ μάχῃ διῆλθεν ὁ βασιλικώτατος

καὶ ἐν λόγοις Ἰουλιανός, αὐτοὶ παραβαλούμεθα καὶ
συνεκθήσομεν ἑτέραν γραφὴν τὰ αὐτὰ σημαίνουσαν,
ἀλλὰ τοῖς μὲν βουλομένοις τὸ μέγεθος τῶν ἐκείνου
λόγων τε καὶ ἔργων ἀνασκοπεῖν τὸ περὶ τούτων βι-
βλίον [ἀναγιγνώσκειν] ἐπιτάξομεν, καὶ πρὸς ἐκείνην
φέρεσθαι τὴν ἀκτῖνα τῆς συγγραφῆς , ἐκ τῆς ἐνερ-
γείας τῶν τότε ὑπ' αὐτοῦ πραχθέντων ἐπὶ τὴν τοῦ
λόγου δύναμιν ἀπορρυεῖσαν καὶ διαλάμψασαν· αὐτοὶ
δὲ ὅσον οὐ πρὸς ἅμιλλαν μειρακιώδη καὶ σοφιστικήν,
ἀλλ' ἐς ἱστορικὴν ἀκρίβειαν ἀναστῆσαι καὶ διαπλάσαι
τὸν λόγον, ἐπιδραμούμεθα τὰ γεγενημένα, συνάπτον-
τες τοῖς εἰρημένοις τὰ ἐχόμενα. [Exc. de sentent. (cod.
p. 122) p. 255 Mai., 63 – 64 Niebuhr.]
Ὅτι Ἰουλιανὸς τοὺς ἀρχομένους καὶ τοὺς πολε-
μίους ἐδίδασκεν ἀρεταῖς τίσι δεῖ τὸν ὄντως βασιλέα
κρατεῖν, καὶ ὡς ἀνδρεία μὲν καὶ ῥώμη καὶ χειρῶν
κράτος πρὸς τοὺς ἀνθεστηκότας μόνον τῶν πολεμίων
χρήσιμα, δικαιοσύνη δὲ μετ' ἐξουσίας ὥσπερ πηγή
τις οὖσα τῶν ἀρετῶν καὶ τοὺς μὴ παρόντας χειροή-
θεις ἐμποιεῖ (τε ποιεῖν Bekk.)

Ευνάπιος ιστορικός.Αποσπάσματα historica Volume 1, p. 230, li. 7

δὴ τότε σὲ πρὸς Ὄλυμπον ἄγει πυριλαμπὲς ὄχημα

ἀμφὶ θυελλείῃσι κυκώμενον ἐν στροφάλιγξι,
λυσάμενον (ῥίψαντα S.) βροτέων ῥεθέων πολύτλη-
τον ἀνίην.
 424

ἥξεις δ' αἰθερίου φάεος πατρώιον αὐλήν,

ἔνθεν ἀποπλαγχθεὶς μεροπήιον ἐς δέμας ἦλθες.
τούτοις ἀρθέντα τοῖς ἔπεσιν αὐτὸν καὶ λογίοις
μάλα ἡδέως φησὶν ἀπολιπεῖν τὸ θνητὸν καὶ ἐπίκη-
ρον. πρόκεινται δὲ τῶν λογίων ἄλλαι τινες εὐχαί τε
καὶ θυσίαι περὶ τοὺς θεούς, ἃς ἐκείνῳ μὲν δρᾶν
ἀναγκαῖον ἦν ἴσως, ἐς δὲ ἱστορικὸν τύπον καὶ βάρος
φέρειν οὐκ ἦν εὔλογον· τὸ γὰρ [γράφειν addit Nieb.]
καθ' ἕκαστα οὐκ ἦν ἀλήθειαν τιμῶντος, ἀλλὰ διὰ
πολυπραγμοσύνην ἐς λῆρον ἀποφερομένου καὶ παρο-
λισθάνοντος. [Exc. de sentent. (cod. p. 172, 173) p. 265
– 266 Mai., 72 Niebuhr. Idem oraculum Suidas v. Ἰου-
λιανὸς affert, praemissis verbis quae uncis inclusimus.]
Ἔστι δὲ καὶ ὁ χρησμὸς ὁ δοθεὶς αὐτῷ, ὅτε περὶ
Κτησιφῶντα διῆγε,
γηγενέων ποτὲ φῦλον ἐνήρατο μητιέτα Ζεὺς
ἔχθιστον μακάρεσσιν Ὀλύμπια δώματ' ἔχουσι.

Ευνάπιος ιστορικός.Αποσπάσματα historica Volume 1, p. 237, li. 17

περιστέλλουσιν, οὕτως αὐτοὶ τὰ προειρημένα γεγρά-

φθαι συγχωρήσαντες ἑτέρων ἀποστε[ρούμεθα] πάλιν,
ἀλλὰ μᾶλλον ὥσπερ οἱ κατά τινα θεραπείαν σώματος
τὰ πρῶτα χρησάμενοί τινι φαρμάκῳ δι' ὠφελείας
ἐλπίδα, κᾆτα τὸ κρεῖττον πείρᾳ δοκιμάσαντες ἐπ'
ἐκεῖνο μεθίστανται καὶ ῥέπουσιν, οὐ τῷ δευτέρῳ τὸ
πρότερον ἀναιροῦντες, ἀλλὰ τῷ δεδοξασμένῳ κακῶς
καὶ τὸ ἀληθὲς ἐπεσάγοντες, καὶ καθάπερ φῶς ἀπὸ
λαμπάδος διὰ τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος ἀφανίζοντες καὶ
ἀμβλύνοντες, ὁμοίως ἐπιθήσομεν τοῖς εἰρημένοις
τἀληθέστερα, κἀκεῖνα διὰ τὴν ἱστορικὴν δόξαν συγ-
χωρήσαντες μένειν καὶ ταῦτα διὰ τὴν ἀλήθειαν ἐφελ-
κυσάμενοι καὶ παραζεύξαντες. [Exc. de sentent. (cod.
p. 174, 283) p. 269 – 270 Mai., 75 – 76 Niebuhr.]
Ὅτι τῶν Σκυθῶν ἡττηθέντων καὶ ὑπὸ τῶν Οὔν-
νων ἀναιρεθέντων καὶ ἄρδην ἀπολλυμένων (τὸ πλῆ-
θος), οἱ μὲν ἐγκαταλαμβανόμενοι σὺν γυναιξὶ καὶ
τέκνοις διεφθείροντο, καὶ οὐδεμία φειδὼ τῆς περὶ
τοὺς φόνους ἦν ὠμότητος. τὸ δὲ συναλισθὲν καὶ πρὸς
φυγὴν ὁρμῆσαν πλῆθος μὲν (ἦν?) οὐ πολὺ τῶν εἴ-
κοσι μυριάδων ἀποδέουσαι (ἀποδέον, ὅσοι?) συνῆλθον

Ευνάπιος ιστορικός.Αποσπάσματα historica Volume 1, p. 256, li. 21

 425

τοῦ πρέποντος ἐκτὸς ἐδόκει κατεξανίστασθαι τῆς

νεωτεριζούσης ἅπαντα τύχης· ὁ δὲ θαλαμηπόλος εὐ-
νοῦχος παραλαβὼν τὸ ἐκείνου κράτος ἐς τοσόνδε
κατέσεισεν ἅπαντα καὶ κατεβρόντησεν ὥστε οὐ μό-
νον Ῥουφῖνος ἦν αὐτός, ἀλλ' ὁ τοῦ μύθου Σαλμωνεὺς
μικρόν τι χρῆμα πρὸς αὐτὸν ἦν. ὅς γε ὢν εὐνοῦχος
ἀνὴρ εἶναι κατεβιάζετο. καὶ οἱ μὲν μῦθοί φασι τὴν
Γοργόνα φανεῖσαν ἅμα τε φαίνεσθαι καὶ τοὺς ἰδόν-
τας μεταβάλλειν ἐς λίθον· ὁ δὲ καθ' ἡμᾶς βίος λῆρόν
τινα περιττὸν καὶ φλήναφον τὸν μῦθον ἀπέδειξε.”
καὶ πολὺν καταχέει διασυρμὸν ὁ ἱστορικὸς τουτουῒ
τοῦ εὐνούχου, τοῦ βίου αὐτοῦ ἐπάξιον. [Suidas.]
Ὁ δὲ Εὐτρόπιος καιροῦ καὶ τύχης ἀμέτρως τε
καὶ χανδὸν ἀρυόμενος καὶ κατεμφορούμενος καὶ πο-
λυπραγμονῶν, ὥστε οὐκ ἔλαθε πατὴρ παῖδα μισῶν
ἢ ἀνὴρ γυναῖκα ἢ μήτηρ τέκνον, ἀλλ' ἐξηκοντίζετο
ἅπαντας πρὸς τὴν ἐκείνου γνώμην. [Suidas v. χαν-
δόν. Eunapio locum vindicavit Maius. Pro ἐξηκοντίζετο
ἅπαντας ad Thes. Stephani correxi ἐξηκοντίζοντο ἅπαν-
τες.]

Σωκράτης ιστορικός Historia ecclesiastica Book 5, chap. 22, li. 34

Μετατιθεμένης γὰρ τῆς ἱερωσύνης, ἐξ ἀνάγκης καὶ νόμου μετάθεσις

γίνεται.
Οὐδαμοῦ τοίνυν ὁ ἀπόστολος οὐδὲ τὰ εὐαγγέλια ‘ζυγὸν δουλείας’
τοῖς τῷ κηρύγματι προσελθοῦσιν ἐπέθηκαν· ἀλλὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ
Πάσχα καὶ τὰς ἄλλας ἑορτὰς τιμᾷν, τῇ εὐγνωμοσύνῃ τῶν εὐεργετη-
θέντων κατέλιπον. Ὅθεν ἐπειδὴ φιλοῦσι τὰς ἑορτὰς οἱ ἄνθρωποι
διὰ τὸ ἀνίεσθαι τῶν πόνων ἐν αὐταῖς, ἕκαστοι κατὰ χώρας, ὡς
ἐβουλήθησαν, τὴν μνήμην τοῦ σωτηριώδους πάθους ἐξ ἔθους τινὸς
ἐπετέλεσαν. Οὐ γὰρ νόμῳ τοῦτο παραφυλάττειν ὁ Σωτὴρ ἢ οἱ
ἀπόστολοι ἡμῖν παρήγγειλαν· οὐδὲ καταδίκην ἢ τιμωρίαν ἢ κατάραν,
ὡς ὁ Μωϋσέως νόμος τοῖς Ἰουδαίοις, καὶ ἡμῖν τὰ εὐαγγέλια ἢ οἱ
ἀπόστολοι διηπείλησαν. Ἱστορικῶς δὲ μόνον πρὸς διαβολὴν Ἰου-
δαίων, ὅτι ἐμιαιφόνουν κατὰ τὰς ἑορτὰς, ἐν τοῖς εὐαγγελίοις καὶ
καιρῷ τῶν ἀζύμων πεπονθέναι ὁ Σωτὴρ ἀναγέγραπται. Σκοπὸς
μὲν οὖν γέγονε τοῖς ἀποστόλοις οὐ περὶ ἡμερῶν ἑορταστικῶν νομο-
θετεῖν, ἀλλὰ βίον ὀρθὸν καὶ τὴν θεοσέβειαν εἰσηγήσασθαι. Ἐμοὶ
δὲ φαίνεται, ὅτι ὥσπερ ἄλλα πολλὰ κατὰ χώρας συνήθειαν ἔλαβεν,
οὕτω καὶ ἡ τοῦ Πάσχα ἑορτὴ παρ' ἑκάστοις ἐκ συνηθείας τινὸς
 426

ἰδιάζουσαν ἔσχε τὴν παρατήρησιν, διὰ τὸ μηδένα τῶν ἀποστόλων,

ὡς ἔφην, μηδενὶ νενομοθετηκέναι περὶ αὐτῆς. Ὅτι δὲ ἐξ ἔθους
μᾶλλον ἢ ἀπὸ νόμου παρ' ἑκάστοις ἐξ ἀρχαίου τὴν παρατήρησιν
ἔλαβεν, αὐτὰ τὰ πράγματα δεικνύει.

Ιωάννης Χρυσόστομος Expositiones in Psalmos Vol 55, pg 242, ln 15

ραγγες καὶ θεμέλια τῆς γῆς· ὅτι κρίσις τῷ Θεῷ

πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ μετὰ τοῦ λαοῦ διαλε-
χθήσεται. Καὶ πάλιν· Κριθήσεται πρὸς ὑμᾶς, καὶ
πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν. Καὶ πολλαχοῦ τῶν Γρα-
φῶν ἴδοι τις ἂν τοῦτο τὸ σχῆμα, ὅπερ ἐστὶ μάλιστα
πληκτικώτατον, καὶ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Θεοῦ ἄξιον.
Καὶ γὰρ τὴν ἄφατον αὐτοῦ δείκνυσιν ἀγαθότητα,
τοσοῦτον καταβαίνοντος, ὥστε κρίνεσθαι μετὰ ἀνθρώ-
πων. Ἐκ Σιὼν ἡ εὐπρέπεια τῆς ὡραιότητος αὐ-
τοῦ. Ἔχει μέν τι καὶ προφητικὸν, ἔχει δὲ καὶ ἱστο-
ρικὸν, τὸ εἰρημένον· γέγονε μὲν γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς Πα-
λαιᾶς ἐκεῖθεν αὐτοῦ ἡ εὐπρέπεια. Καὶ γὰρ ὁ ναὸς,
τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων, ἡ λατρεία πᾶσα καὶ ἡ πολιτεία
τῆς παλαιᾶς νομοθεσίας, καὶ ἱερέων τὸ πλῆθος, καὶ
θυσίαι, καὶ ὁλοκαυτώσεις, καὶ ὕμνοι ἱεροὶ καὶ ψαλμ-
ῳδίαι, καὶ πάντα ἐκεῖθεν, καὶ τῶν μελλόντων ἐκεῖ-
θεν ὁ τύπος προδιεγέγραπτο. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ ἀλή-
θεια παραγέγονεν, ἐκεῖθεν πάλιν τὴν ἀρχὴν ἔλαβεν.
Ἐκεῖθεν ὁ σταυρὸς ἔλαμψεν· ἐκεῖθεν τὰ μυρία
κατορθώματα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ περὶ τοῦ νόμου φη-
σὶν ὁ Ἡσαΐας τῆς Καινῆς Διαθήκης γράφων

Ιωάννης Χρυσόστομος Synopsis scripturae sacrae [Sp.]

Vol 56, pg 314, ln 8

ἀνδρῶν μεγάλων κατωρθωκότων, ὥστε τοῖς μετὰ

ταῦτα τῶν ἐκείνοις βεβιωμένων τὴν διήγησιν γενέ-
σθαι διδασκαλίας ἀγαθῆς ὑπόθεσιν. Διὰ δὴ τοῦτο οὐ
μόνον τοὺς κατωρθωκότας εἰς μέσον ἄγει, ἀλλὰ καὶ
τοὺς ἡμαρτηκότας, ἵνα τοὺς μὲν ζηλώσωμεν, τοὺς δὲ
ἐκφύγωμεν, καὶ ἑκατέρωθεν ὀρθωθῇ τὰ τῆς ἀρετῆς
καὶ τὰ τῆς ἐπιμελείας. Μὴ τοίνυν νομιζέτω τις ξένον
εἶναι νομοθέτου τὸ παλαιὰς ἱστορίας διηγεῖσθαι καὶ
νόμους ἀναγράφειν. Ὅπερ γὰρ ἰσχύει νόμος,
τοῦτο καὶ ἡ διήγησις τοῦ βίου τῶν ἁγίων. Ἔστι
 427

τοίνυν τῆς Παλαιᾶς τὸ μὲν ἱστορικὸν, ὡς ἡ Ὀκτά-

τευχος· ἡ μὲν Γένεσις τὰ περὶ τῆς δημιουργίας δι-
ηγουμένη, καὶ τὰ περὶ τοῦ βίου τῶν εὐηρεστηκότων
Θεῷ· ἡ δὲ Ἔξοδος τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν Ἰουδαίων τὴν
ἐξ Αἰγύπτου, τὴν παράδοξον ἐκείνην, καὶ τὴν τῆς
ἐρήμου διατριβὴν, καὶ τὴν τοῦ νόμου δόσιν· τὸ δὲ
Λευιτικὸν τὰ περὶ θυσιῶν καὶ ἱερουργίας· ἡ γὰρ τοῦ
Λευὶ φυλὴ αὕτη ἦν ἡ τὴν ἱερωσύνην κεκληρωμένη,
καὶ ἀπὸ τοῦ ὀνόματος τῆς φυλῆς τὴν προσηγορίαν
ἔλαχε τὸ βιβλίον. Μετ' ἐκεῖνο οἱ Ἀριθμοί·

Ιωάννης Χρυσόστομος Synopsis scripturae sacrae [Sp.] Vol 56, pg 316,

ln 18

ἔπραττον· ἡ δὲ τοῦ Λευὶ τὰ ἱερατικὰ ἦν ἐπιτεταγμένη

μόνη. Ἐκ ταύτης ἦν ὁ Μωϋσῆς. Οὗτοι τοίνυν οἱ
δώδεκα πατριάρχαι ἀπελθόντες εἰς Αἴγυπτον, τῆς τοῦ
Θεοῦ ἐπαγγελίας τῆς πρὸς τὸν Ἀβραὰμ πληρουμένης
τῆς λεγούσης, Ποιήσω τὸ σπέρμα σου ὡς τὰ ἄστρα
τοῦ οὐρανοῦ, ἑξακοσίων χιλιάδων ἐγένοντο πρόγονοι.
Ἐντεῦθεν τὸ τῶν Ἰουδαίων συνέστη γένος ἀπὸ τῆς
Ἰούδα φυλῆς ὀνομασθὲν τῆς βασιλικωτάτης, ὅθεν οἱ
βασιλεῖς ἂν ἐγένοντο. Τῆς οὖν Παλαιᾶς ἐστι τὸ μὲν
ἱστορικὸν, τοῦτο δὴ ὃ προειρήκαμεν· τὸ δὲ συμβου-
λευτικὸν, ὡς αἵ τε Παροιμίαι, καὶ ἡ τοῦ Σειρὰχ
Σοφία, καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴς, καὶ τὰ ᾌσματα τῶν
ᾀσμάτων· τὸ δὲ προφητικὸν, ὡς οἱ δεκαὲξ λέγω
Προφῆται, καὶ Ῥοὺθ, καὶ Δαυΐδ. Εὕροι δ' ἄν τις
τὰ εἴδη ταῦτα διῃρημένα ἁδρομερῆ ἐν ἀλλήλοις ὄντα.
Οἷόν τι λέγω, ἐν ταῖς ἱστορίαις εὕροι τις ἂν προφη-
τείαν· καὶ τῶν προφητῶν ἀκούσειεν ἂν πολλὰ ἱστο-
ρικὰ διαλεγομένων. Καὶ τὸ τῆς συμβουλῆς δὲ εἶδος
καὶ τὸ τῆς παραινέσεως, ἐν ἑκατέρῳ τούτων, ἔν τε τῇ
προφητείᾳ, ἔν τε τῇ ἱστορίᾳ.

Ιωάννης Χρυσόστομος Synopsis scripturae sacrae [Sp.]

Vol 56, pg 316, ln 26

Ἰούδα φυλῆς ὀνομασθὲν τῆς βασιλικωτάτης, ὅθεν οἱ

βασιλεῖς ἂν ἐγένοντο. Τῆς οὖν Παλαιᾶς ἐστι τὸ μὲν
ἱστορικὸν, τοῦτο δὴ ὃ προειρήκαμεν· τὸ δὲ συμβου-
 428

λευτικὸν, ὡς αἵ τε Παροιμίαι, καὶ ἡ τοῦ Σειρὰχ

Σοφία, καὶ ὁ Ἐκκλησιαστὴς, καὶ τὰ ᾌσματα τῶν
ᾀσμάτων· τὸ δὲ προφητικὸν, ὡς οἱ δεκαὲξ λέγω
Προφῆται, καὶ Ῥοὺθ, καὶ Δαυΐδ. Εὕροι δ' ἄν τις
τὰ εἴδη ταῦτα διῃρημένα ἁδρομερῆ ἐν ἀλλήλοις ὄντα.
Οἷόν τι λέγω, ἐν ταῖς ἱστορίαις εὕροι τις ἂν προφη-
τείαν· καὶ τῶν προφητῶν ἀκούσειεν ἂν πολλὰ ἱστο-
ρικὰ διαλεγομένων. Καὶ τὸ τῆς συμβουλῆς δὲ εἶδος
καὶ τὸ τῆς παραινέσεως, ἐν ἑκατέρῳ τούτων, ἔν τε τῇ
προφητείᾳ, ἔν τε τῇ ἱστορίᾳ. Πάντα δὲ ταῦτα, ὥσπερ
ἔφθην εἰπὼν, εἰς ἓν βλέπει, τὴν τῶν ἀκουόντων διόρ-
θωσιν, ὥστε καὶ ἀπὸ τῆς τῶν προτέρων διηγήσεως,
καὶ ἀπὸ τῆς συμβουλῆς καὶ τῆς παραινέσεως, καὶ
ἀπὸ τῆς προφητείας ῥυθμίζεσθαι πρὸς τὸ δέον. Προ-
φητείας δὲ τοῦτο ἔργον μᾶλλον ἦν, τὸ τὰ μέλλοντα
προαναφωνεῖν, εἴτε χρηστὰ, εἴτε λυπηρὰ, ἵνα τοὺς μὲν
ἀποσπάσωνται, τοὺς δὲ τῷ φόβῳ τῆς κακίας ἀπείρξω-
σιν.

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Job (5.1-6.29)

Codex p. 144, li. 16

γ̣[έλ]ων ὄψῃ.” “εἶτ[α γνώ]σῃ ὅτι εἰ-ρην]εύσει σου ὁ οἶ[κος], ἡ δὲ δίαιτ̣α̣

τ[ῆς ς]κηνῆς σου ο̣[ὐ μὴ] ἁμάρτῃ̣. γνώ]σῃ δὲ ὅτι πο[λὺ τὸ] σπέρμα
σου, τ]ὰ̣ δὲ τέκνα [σου ἔ]σται ὥσπερ τὸ] πανβότανο[ν το]ῦ ἀγροῦ.” οτο̣
...]ν διηγημ[...]νενυπο̣ν ...].η τὴν ἀλή[θει]αν δι' ἱστορί-
ας τ]ρόπου ἀπα[γγελλ]όμενον ...]οῦμεν, εἰ τὰ [οἱο]ν̣εὶ ἱστορι-
κῶς] ἀπαγγελλό[με]να δυνατά ἐστι]ν ὑπάρξαι ἡμ̣[ῖν] ἢ ἀσύμφο-
ρα ἢ] συμφέροντα. κ[αὶ ν]ῦν οὖν ο̣[ἶ-κον] τοῦ Ἰὼβ μηκέ[τι ἔ]χοντος
– αὐτὸ]ς γὰρ ἐν τοῖς ἑ[ξῆ]ς φησιν· “ἀ-πω]λόμην δὲ κα[ὶ ἔξ]οικος ἐ[γε-
νόμ]ην” – φησὶν πρ[ὸς] αὐτὸν ἐ̣π̣[ὶ κοπ]ρίας ἐρριμμέν[ον]· “εἶτα γ[νώ-
σῃ, ὅ]τι εἰρηνεύσει [ς]ου ὁ οἶκος.” πά-λιν γὰ]ρ τὰ περὶ αὐτὸν ἀφανισθέ(ν)-
τα μ]όνης τῆς γυνα[ι]κὸς.

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Zacchariam Book 1, sec. 29, li. 5.

τοῦ Σενναχηρεὶμ βασιλέως τῶν Ἀσσυρίων καὶ Ἐζεχίου τοῦ

κρατοῦντος τῶν Ἑβραίων. Πρὸς τούτοις καὶ ᾠδός, ὅπου μὲν
λέγων· «Ἄισω δὴ τῷ ἠγαπημένῳ ᾆσμα τοῦ ἀγαπητοῦ τῷ ἀμπε-
λῶνί μου», ὅπου δέ· «Τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ᾄσονται τὸ ᾆσμα τοῦτο
καινόν· Ἰδοὺ πόλις ὀχυρά, καὶ σωτήριον ἡμῶν.»
Ὡσαύτως ὁ Δαυὶδ ὡς μελῳδὸς ἔφασκεν· «Ὁ Θεός,
 429

ᾠδὴν καινὴν ᾄσωμέν σοι»· ὡς νομοθέτης· «Ἔκκλινον ἀπὸ

κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν»· ὡς προθεσπίζων τὰ μέλλοντα
ἐβόα· «Ὀφθήσεται ὁ Θεὸς τῶν θεῶν ἐν Σιών.» Οὐ παρῆκεν
δὲ οὐδὲ τὸ ἱστορικὸν διήγημα, πολλὰ τῶν αἰσθητῶς γεναμένων
ὑπὲρ τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ κατὰ τῶν Αἰγυπτίων καὶ τοῦ Φαραὼ
διεξεληλυθὼς ἐν πλείοσιν ψαλμοῖς.
Τί δὲ οἱ ὀπίσω τοῦ ἀνδρὸς τοῦ ἐπιβεβηκότος ἐπὶ ἵππον
πυρρὸν οἱ πνευματικοὶ ἵπποι εἰργάσαντο, ἐν ταῖς ἑξῆς λέξεσιν
τοῦ ἐκκειμένου προφήτο[υ] ἴδωμεν.
Zach. I, 9: Καὶ εἶπα· Τί οὗτοι, Κύριε; καὶ εἶπεν πρός
με ἄγγελος ὁ λαλῶν ἐν ἐμοί· Ἐγὼ δείξω σοι τί ἐστιν ταῦτα.
Φησὶν αὐτὸς ὁ προφήτης τῷ ἀγγέλῳ τῷ ἐν αὐτῷ λα-
λοῦντι· «Τί οὗτοι, Κύριε;» Ἄγγελος δὲ ὁ ἐν αὐτῷ λαλῶν
ἤτοι ὁ ἐφεστὼς τῇ προφητείᾳ ἄγγελός ἐστιν, ἢ κατὰ ἄλλην ἐπί

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Zacchariam Book 3, sec. 211, li. 2

εὐεργετουμένῳ· «Ὅπλῳ κυκλώσει σε ἡ ἀλήθεια αὐτοῦ.»

Ἐπεὶ εἴρηται ἔναγχος ὡς σαλπίζων Κύριος παντοκρά-
τωρ διατόρως καὶ μεγαλοφώνως ἄγει τὰς παρ' αὐτοῦ εὐεργεσίας,
γραφικὰς περὶ τούτου μαρτυρίας συνακτέον.
Προστάττει τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῷ κήρυκι τῆς ἀληθείας
ὑψῶσαι τὴν φωνὴν ἑαυτοῦ ὡς σάλπιγγα, ὅπως ἡ διδασκαλία ἣν
προφέρει εἰς πόλεμον διεγείρῃ τοὺς Θεῷ στρατευομένους πρὸς
τοὺς ἀντιπαρατεταγμένους πολεμικῶς, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ συγκα-
λεῖν εἰς τὰς ἑορτασίμους πανηγύρεις.
Κεῖται δὲ τὰ περὶ τούτων ἐν τοῖς θεοπνεύστοις λογίοις,
ποτὲ μὲν μετ' αἰνιγμοῦ, ποτὲ δὲ ἱστορικῇ διηγήσει.
Ὑπὲρ δὲ τοῦ δειχθῆναι ὡς τὸ σαλπίζειν σημαίνει
φανέρωσιν, αὔταρκες τὸ ὑπὸ Ἰησοῦ λεχθὲν τοῖς ἐμπομπεύειν
ἐθέλουσιν τῇ εἰς τοὺς πέλας εὐποιΐᾳ· «Σύ, φησίν, ποιῶν ἐλε-
ημοσύνην, μὴ σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου.» Μάλιστα γὰρ ταύτην
τὴν ἀρετὴν κεκρυμμένως βούλεται πράττεσθαι, διὰ τὸ παρα-
φύεσθαι φιλοδοξίαν καὶ τὸ φιλέπαινον φανερῶς αὐτῆς τελουμέ-
νης, ἀλλὰ καὶ παραβαίνεται ἐντολὴ ἡ διαγορεύουσα· «Ὃ μισεῖς,
ἑτέρῳ σου μὴ ποίει.» Τὸ γὰρ ἐμπομπεύειν τῇ τῶν δεομένων,
ἵν' οὕτω φράσω, δυστυχίᾳ, οὐ φίλον τῷ εὐεργετουμένῳ, ᾧ ἕπε-
ται καὶ αὐτὸν τὸν μεταδιδόντα πράττειν ὃ μὴ βούλεται παθεῖν.

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Zacchariam Book 4, sec. 7, li. 1

ἡ παρθενίαν ἐπαγγελλομένη ψυχὴ ἄνευ θείας σ̣[υνέ]σεως. Ἡ γ̣ὰ̣ρ

 430

....γ̣ο̣ρ̣ια ἄ̣ν̣θ̣ρ̣ω̣π̣οσ̣ ̣ μωρά τισ̣ οὖσα, κἂν δοκ[ῇ ς]ώματι καθα-

ρεύειν, ἡ̣μί̣ ̣ο̣νος ἀλλ' οὐ νύμφη τοῦ Λόγου [τυ]γχάνει.
Ἔστιν ὀνό̣μα ̣ τα πολλὰ ζ̣ῴων ψεκτῶς ἀνθρώποις ἐφαρμο-
ζόμενα, ὄνων καὶ καμήλων ἐν δίκῃ καλουμ[έν]ων τῶν τὰ̣ ἄχθη
τ̣ῆσ̣ ̣ κακίασ̣ φ̣ερόντων, ἐπιβαλλόντ[ω]ν αὐτὰ δαιμόνων ἀλιτηρίων
καὶ δυνάμεων ἀντικειμ̣ένων. Περὶ τῶν τοιούτων θεολημπτούμε-
νος ὁ μέγ[ας] προφήτης Ἠσαΐας .........νου καὶ ἀσπίδων
γενήματα φέρειν «τὸν πλοῦτον αὐτῶν ἐπὶ ὄνων καὶ καμ[ή]λων»
εἶπεν.
Οὐ γὰρ ἱστορικὰ τὰ οὕτως ἀπαγγελλόμενα κατ' ἀνα-
γωγὴν ἔχοντα τὴν νόησιν. Καὶ ὁ Σωτήρ, προστάττων τοῖς ἑαυ-
τοῦ μαθηταῖς «τὸ ἅγιον κυσὶν μὴ διδόναι μηδὲ τὰς μαργαρίτας
χοίροις παραβάλλειν», ἀλληγορικῶς τὴν πρόσταξιν δίδωσιν.
Κύνες γὰρ καὶ χοῖροι οἱ κόλακες καὶ φιλήδονοι καταχαίροντες
τοῖς ἀκολάσ̣τ̣ο̣ι̣σ̣ .........θ̣ι̣ας βορβόροις.
Ἔστι γὰρ ὁ
κύων κατωφερὲς ζῷον ἀναιδῶς μετ' οἴστρου ἐπιμαινό̣με̣ νον τ̣α̣ῖ̣σ̣
ὀ̣χε̣ ̣ί̣α̣ι̣σ̣, κολ̣α̣κευτικὸν δὲ καὶ ὑλακτικόν. Ἢ οὐχ ὑλακτεῖ [ὁ λοι-
δ]ορῶν τὸν πέλας, τρόπον τινὰ βομβύζων ταῖς κα[τ]ηγορίαις;
Περὶ τῶν τοιούτων ἀνθρώπων ὁ μεγαλοβοή[σας] Ἠσαΐας .

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Zacchariam Book 5, sec. 81, li. 1

θάλασσαν τὴν πρώτην κ[αὶ τὸ ἥ]μισυ αὐτοῦ ε[ἰς τὴν] θάλας-

σαν τὴν ἐσχάτην, καὶ ἐν [θέρει] καὶ ἐν ἔαρι ἔ[σται οὕ]τως.
Κα̣[ὶ] ἔσται Κύριος εἰς βασιλέα ἐπὶ [πᾶς]αν τὴν γῆν.
Ἐν τῇ γνωστῇ τ[ῷ] Κυρίῳ ἡμέρᾳ, ζῶν ὕδωρ ἐξελε[ύσε-
τ]αι ἐξ Ἰερουσαλήμ, «τῆς ἐπουρανίου [πό]λ̣εως τοῦ ζῶντος
Θεοῦ», οὗπε[ρ τ]ὸ ἥμισυ ἐπὶ τὴν πρώτην θάλατταν ἔσται, τοῦ
λοιποῦ ἡμ[ίς]εως ἐπὶ τὴν ἐσχάτη[ν] θάλατταν φθάνοντος, τοῦ
αὐτοῦ γινομένου οὐκ ἐν μό[νῳ] τῷ θέρει ἀλλὰ καὶ τῷ ἔαρι,
πάσης τ[ῆ]ς γῆς, τοῦτ' ἔστιν τῶν ἀ̣[νθρώπων], τοῦ Κυρίου βασι-
λεύοντος.
Οὐδὲν αἰσθητὸν ἢ ἱστορικὸν ἐμφαινούσης τῆς προφητείας,
πᾶσαν αὐτὴν κατ' ἀναγωγὴν ἐκδεκτέον.
Ἐξερχόμενον γὰρ ὕδωρ ζῶν ἐκ τῆς νοητῆς Ἰερουσαλήμ,
τῆς τὴν εἰρήνην ὁρώσης Ἐκκλησίας, ὁ πνευμ[α]τικὸς νόμος
ἐστίν, μᾶλλον δὲ ἡ τῶν ἐκκλησιαστικῶν φρονημάτων γνῶσις,
ἥτις, εἰς τὴν θάλασσαν ἐξερχομένη, γλυκαίνει αὐτὴν καὶ γαλη-
νείαν ποιεῖ, πάντα χειμῶνα ἐξωθουμένη καὶ ἀνατρέπουσα.
Τοῦτό τοι τὸ θεώρημα σαφηνείας τετύχηκεν ὁπηνίκα
ἐξηγούμεθα τὸ ἐν Ἠσαίᾳ οὕτως ἔχον· «Ἐνεπλήσθη ἡ σύμπασα
 431

τοῦ γνῶναι τὸν Κύριον ὡς ὕδωρ πολὺ κατακαλύψαι θάλασσαν.»

Ὥσπερ γὰρ ἡ θεία ἀγάπη, ἡ ἐκ τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς εὐπάσχον

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Psalmos 22-26.10 Codex p. 66, li. 25

δὲ τῆς γῆς ἡ οἰκουμένη ἐστίν, καὶ αὐτὴ εἰκότως ἐν ταύτῃ

τὴν | ἕδραν ἔχει τῇ ὑγρᾷ οὐσίᾳ.
καὶ λέγει ἐπὶ ποταμῶν αὐτὴν ἡτοιμάσθαι· οὐκ ἐπὶ ποτα-
μῶν τεθεμε|λιῶσθαι, ἀλλ' ἡτοιμάσθαι· οὐ γὰρ οἷ[ό]ν τε εἰ-
πεῖν, ὅτι καὶ ἐν τῇ θαλάσσῃ τὸν θεμέλιον ἔχει καὶ | ἐν
τοῖς ποταμοῖς, ἀλλὰ αὐτὴ μὲν τεθεμελίωται ἐπὶ τῆς θαλάτ-
της ἡτοιμασμένη τοῖς | ποταμοῖς, ἵν' ἐν αὐτῇ ὥσπερ πηγαί
τινες καὶ πίδακες ῥέοντες ὠφελήσουσιν αὐτήν. | τὰ τοιαῦ-
τα σώματα ἐὰν μὴ ἔχῃ παρεσπαρμένον ὕδωρ ᾧ δύναται δια-
κρατεῖσθαι, ψήγματα | γίνεται. καὶ ταῦτα μὲν πρὸς τὸ ῥη-
τόν. ἐπειδὴ δὲ τὰ ἑξῆς οὐκέτι ἱστορικῶς δύναται ληφθῆναι· |
“τίς” γὰρ “ἀναβήσεται εἰς τὸ ὄρος τοῦ κυρίου καὶ τίς στή-
σεται ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ”; δέον εἰπεῖν | τὴν ὁδὸν τῆς ἀν-
όδου καὶ τὴν ἕδραν τῆς στάσεως, οὐδὲν τοιοῦτο εἶπεν, ἀλλὰ
ἡ ἀπόκρισις | γίνεται πρὸς τὸν ἐρωτήσαντα· “τίς ὁ ἀναβαί-
νων καὶ τίς ὁ ἑστηκώς”; οὕτως· “ἀθῷός” ἐστιν | “χερσὶν
καὶ καθαρὸς τῇ καρδίᾳ”. τὸ ἀθῷον εἶναι ταῖς χερσὶν τὸ κα-
θαρὸν εἶναι ταῖς πράξεσιν | σημαίνει.
εἶτα λέγει χαρακτῆρα θεῖον· “ἀθῶος χερσὶν καὶ καθαρὸς
τῇ καρδίᾳ, ὃς οὐκ ἔλαβεν ἐπὶ | ματαίῳ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ”.

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Psalmos 29-34 Codex p. 189, li. 7

“διὰ παντὸς ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί μου”. οὐ τοῦ-

το δὲ λέγομεν, ἵνα μὴ ἀ|δύνατόν τι ἀκολουθήσῃ, ὅτι ἐν τῷ
προφορικῷ διὰ παντὸς ἔχει τὴν αἴνεσιν. ἀδύνατον δὲ τοῦτο·
καθεύδων γὰρ οὐ ποιεῖ | τοῦτο, ἐσθίων ἐνίοτε οὐ ποιεῖ· ἀλλὰ
οὕτως αἰνεῖν δεῖ· πάντα ἃ ποιῶ, κἄν τε ἐσθίω κἂν πίνω κ[ἂν]
καθεύδω, εὐχαρις|τῶν τῷ θεῷ ὑφίσταμαι ταῦτα. οὕτω γοῦν ἀ-
κουστέον καὶ τοῦ; “πάντοτε χαίρετε”. ἐὰν κατ' ἐνέ̣[ργειαν
λάβ]ῃ̣σ̣ χάριν, ὁ κοιμώ̣|μενος οὐκ ἔχει ταύτην. δυνάμει αὐ-
τὴν ἔχει. “ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε”. ἐὰν ἐπὶ τοῦ δεικτ̣[ι-
κῶς προσεύχ]εσθαι λάβῃς, οὐ δύναται | ἀδιαλείπτως τελεῖσθαι.
ἀμέλει γοῦν εἴ τις ἱστορικῶς ἀνεγράφη {η}, “τρὶς τῆς ἡμέ-
ρας” λέγεται [προσεύχεσθαι, μες]ημβρινῆς ἢ περὶ | ἐνάτην
ὥραν, δῶμεν ὅτι καὶ ἑσπερινῆς. τὸ ἀδιαλείπτως οὖν προσεύ-
 432

χεσθαι τοιοῦτόν ἐστιν· ο̣[ὐ]δ̣ὲ̣ν̣ ἕ̣τ̣[ε]ρ̣όν [ἐ]στιν προσευχὴ

ἢ | αἴτησις ἀγαθῶν παρὰ θεοῦ. ὅταν τις τοίνυν διὰ παντὸς
οὗ ποιεῖ, αἰτῆται ἀγαθὰ τὸν θεόν, προ[σεύ]χεται. κἂν τὸ
ἰδικὸν | μὴ ποιῇ, πόθον ἔχων τοῦ τυχεῖν τῶν ὠφελίμων, προς-
εύχεται. αὐτὸς ὁ πόθος προσευχή ἐστιν· ἔχει γὰρ τὸν πόθον.
ὅ τι ποτὲ | ἐὰν ποιῇ, κἂν ἐνποδίζηται τοῦ τὸ ἰδικὸν τῆς
προσευχῆς ποιεῖν, ἀλλὰ ἔχει τὸ αἰτεῖσθαι τὸν θεόν.
οὕτω γοῦν καὶ ἐν τῇ Σοφίᾳ τοῦ Σιρὰχ | λέγεται· “
Δίδυμος Καίκος Αποσπάσματα in Psalmos (e commentario altero)
Fragm.995, li. 28

καὶ ὁ ἠθικώτερος οὗ μεταλαβεῖν καὶ οἱ πολλοὶ δυνήσονται, ἑκάστου τῶν

τοιούτων λέγοντος Εἰς τόπον χλόης, ἐκεῖ με κατεσκήνωσεν. ὑπερβάντες δέ
ποτε τὴν τοιαύτην κατάστασιν οὐκέτι δουλεία τῶν ἀνθρώπων ὄντες ἀλλ'
ἄνθρωποι γεγενημένοι ἐροῦσι πάλιν ἕκαστος Ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου
τράπεζαν.
Οἶνος δ' εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπων, οὐ πᾶς ἢ μόνος ὁ τὴν γένεσιν
ἔχων ἐκ τοῦ εἰπόντος Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή, ἀλλ' ἐπεὶ τὰ
αἰσθητὰ πάντα γῆ διὰ τὸ ὑλικὸν ὀνομάζεται.
Ἐκ τούτων δὲ λαβεῖν ἔστι λόγον ἀναβιβάζοντα διά τινος ἀναλογίας ἐπὶ τὰ
νοητά. καὶ οὗτος ὁ λόγος ἄρτος ἐστὶν ἐκ τῆς γῆς ἐξαγόμενος ἐπὶ τῷ τρέφειν
τὸν ἔνδον καὶ ἐν κρυπτῷ ἄνθρωπον· καὶ ἀπὸ τῶν σωματικῶν δὲ τῆς
γραφῆς διηγημάτων διὰ τὸ ἱστορικὸν γῆ εἰρημένων ἄρτος ἐξαγόμενος ὁ
μυστικός ἐστι λόγος. ἱλαρύνεται δὲ καὶ φαιδρύνεται τὸ πρόσωπον τοῦ ἔσω
ἀνθρώπου ἐλαίῳ τῷ θρεπτικῷ τοῦ θείου φωτὸς καὶ λύοντι τὰς νόσους καὶ
τοὺς πόνους τῆς ψυχῆς ἐπινοίᾳ μόνῃ διαφέρον τοῦ ἀποδοθέντος οἴνου. ὁ
γὰρ
τοῦ θεοῦ λόγος ὥσπερ ἄμπελος, οὕτως καὶ ἐλαία ἐστίν· Ἐγὼ γάρ φησι
ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ. ἡ γὰρ αὐτοῦ διδασκαλία κατὰ
διάφορον σχέσιν οἶνός τε καὶ ἔλαιόν ἐστι καὶ ἄρτος.

Δίδυμος Καίκος Αποσπάσματα in Psalmos (e commentario altero)

Fragm.1286, li. 7.

ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης. τοῦτον * κακὸν γεγενημένον διὰ τοῦ πάντων

καταπεφρονηκέναι οὐκ ἐλεγκτέον ἐστί· μισήσει γὰρ πάντα τὸν ἐλέγχοντα,
κἂν ἅγιος τυγχάνῃ.
Ps 149,8.9
Δήσουσι γὰρ οὗτοι, φησίν, τὰς χεῖρας ἐν χειροπέδαις σιδηραῖς τῶν
δοκούντων ἐνδόξων εἶναι παρ' αὐτοῖς, πράττειν αὐτοὺς οὐκ ἐῶντες ἃ πρὸ
τοῦ
δεθῆναι κακῶς καὶ ἐπὶ βλάβῃ πολλῶν ἔπραττον. οὐκ ἀκρίτως δὲ τὴν
 433

ἐκδίκησιν
καὶ τοὺς ἐλεγμοὺς ἢ τὴν περιβολὴν τῶν δεσμῶν ποιοῦνται οἱ ὅσιοι ἀλλ' ἢ
ἐγγράπτῳ κρίματι, ἐκ τῶν γεγραμμένων λογίων τὴν κατασκευὴν τῶν
ἀληθῶν δογμάτων καὶ ἀνατροπὴν τῆς ψευδωνύμου γνώσεως ἐπιφέροντες.
Οὐκ ἀγνοῶ δὲ ὥς τινες τῶν ἐξηγησαμένων ἱστορικῶς ἔλαβον τὴν
ἑρμηνείαν,
κατὰ πολεμίων τινῶν αἰσθητῶν νίκην καὶ τρόπαια καὶ ὑμνολογίας ἑαυτοῖς
ἀναπλάσαντες.
Ps 150,1c.2a Ἀλλὰ καὶ ἡ διὰ τῶν θείων γραφῶν τοῦ θεοῦ κατάληψις
στερέωμα
δυνάμεως θεοῦ, ἀλλ' οὐκ αὐτὴ ἡ δύναμις θεοῦ ὑπάρχει.
Νοήσεις δὲ καὶ οὕτως· ἡ θεοῦ δύναμις εἰς ἀνθρώπους ἧκεν, ὅτε τοῦ ἁγίου
πνεύματος μετέσχον· Λήψεσθε γὰρ δύναμιν τοῦ ἁγίου πνεύματος
ἐπελθόντος
ἐφ' ὑμᾶς, τοῖς ἀποστόλοις ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἴρηται, καὶ τὸ Ὑμεῖς δὲ
καθήσεσθε ἐν τῇ πόλει, ἕως οὗ ἐνδύσησθε δύναμιν ἐξ ὕψους. ὅταν τοίνυν

Δίδυμος Καίκος De trinitate (lib. 2.8-27) [Sp.]

Volume 39, p. 672, li. 26

τῷ πλήθει τῆς δυνάμεώς σου ψεύσονταί σε οἱ ἐχθροί

σου.» Εἶπεν δέ· «Δεῖ γεννηθῆναι ἐξ ὕδατος·»
ἐπειδὴ τὸ ἀποπλῦναι ἐν τῷ βαπτίσματι τὸν ῥύπον τοῦ
σώματος γνώρισμά ἐστιν τῶν ἀνακτιζομένων ὑπὸ
τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ὁρατῶς μὲν γὰρ τὸ ὁρατὸν
ἡμῶν σῶμα, ἱερέων διακονουμένων ἡ κολυμβή-
θρα τίκτει· νοητῶς δὲ, σῶμα ὁμοῦ καὶ ψυ-
χὴν, ἀγγέλων ὑπηρετουμένων, τὸ πάσαις νοήσεσιν
ἀόρατον Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ βαπτίζει εἰς ἑαυτὸ καὶ
ἀναγεννᾷ. Καὶ γὰρ καὶ Βαπτιστὴς ἱστορικῶς, καὶ
ἑπομένως τῷ, «Ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος,» εἶπεν
περὶ τοῦ Χριστοῦ· «Ἐκεῖνος ὑμᾶς βαπτίσει ἐν
Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί.» Ὀστράκινον γὰρ ὃν τὸ
ἀνθρώπειον σκεῦος, δεῖται πρότερον τοῦ ἀπὸ ὕδατος
καθαρσίου, εἶτα καὶ τοῦ στερέμνιον αὐτὸ ἀποτελοῦντος
νοητοῦ πυρὸς (ὁ γὰρ Θεὸς πῦρ καταναλίσκον), καὶ οὕ-
τω τοῦ ἀπαρτίζοντος καὶ ἀνακαινίζοντος ἁγίου Πνεύ-
ματος· ὁπότε οἶδεν τό τε πῦρ τὸ πνευματικὸν καὶ
ἀρδεύειν, τό τε ὕδωρ καὶ ἀναχωνεύειν. Ἀπόδειξις
δὲ τούτου, ὁ Παῦλος γράφων Κορινθίοις τὸ δεύτερον·

Δίδυμος Καίκος Commentarii in Ecclesiasten (9.8-10.20)

Codex p. 308, li. 16.
 434

ἀλλοκότως ποιοῦσιν τὰς συνκρίσεις· | γέροντα οὖν, οὐ

τὸν ὑπέργηρον ἄξιον ἀξιώματος τίθενται εἶναι. οὐ συμ-
φέρει οὖν ποτε | νεώτερον ἄρχοντα ἔχειν. λοιπὸν ἐὰν καὶ
τῷ ἤθει νέος ᾖ{ν} καὶ νεαρός, τότε | τέλεον βλάβη γίνε-
ται.
λοιπὸν τὰ παραδόξως γινόμενα σκόπει· ὁ Δανιὴλ | κο-
μιδῇ νήπι[ος ὢν] τὴν προφήτου ἀρχὴν ἀπηνέγκατο καὶ με-
μαρτύρηται | ὡς σοφός· λέγεται γ[οῦν] τῷ ἐπὶ σοφίᾳ μέγα
φρονοῦντι· “μὴ σὺ σοφώτερος εἶ τοῦ | Δανιήλ”; καὶ οἵως
[δ]ὲ [ν]έ[ος] ὢν ἐβασίλευσεν καὶ ὁ Σολομών. ἔχομεν δὲ
ἱστορι|κῶς τοῦτο, ὅτι ὁ Ῥοβ[οὰ]ν υἱὸς τοῦ Σολομῶνος
νέος ὢν ἐβασίλευσεν καὶ ἐχρή|σατο συμβούλοις τοῖς γέ-
ρ[ου]σιν τοῖς πρεσβυτέροις, καὶ συνεβούλευσαν ἄριστα.
καὶ | ἀπήρεσεν αὐτῷ ἡ ἐκείνων γνώμη, καὶ τὰ σύν-
τροφα αὐτοῦ παιδάρια καλέσας | παρ' αὐτῶν γνώμην ἔλα-
βεν· καὶ τραγῳδία ὅλη ἡ βασιλεία καὶ αὐτὸς γεγένηται. |
καὶ πρὸς τὸ ῥητὸν οὖν καὶ τὴν διάνοιαν αἱρετώτερόν
ἐστιν τοὺς πρεσβύτας ἄρχειν | ἢ τοὺς νέους.
καὶ ὅρα· οὐχ ἁπλῶς ἔψεξεν τὴν πόλ[ι]ν τὴν νεώτερον
ἄρχοντα | ἔχουσαν, ἀλλὰ καὶ ἐκάλεσεν αὐτὴν καὶ λέγει
τὴν αἰτίαν·

Κύριλλος εκκ. συγγραφέας Catecheses ad illuminandos 1-18

Catechesis 4, chap. 35, li. 13.

... ἃς καὶ ἐν Ἐκκλησίᾳ μετὰ παῤῥησίας ἀναγινώσκομεν. Πολύ

σου φρονιμώτεροι καὶ εὐλαβέστεροι ἦσαν οἱ ἀπόστολοι καὶ
οἱ ἀρχαῖοι ἐπίσκοποι, οἱ τῆς Ἐκκλησίας προστάται, οἱ ταύτας
παραδόντες. Σὺ οὖν, τέκνον τῆς Ἐκκλησίας ὢν, μὴ παραχάραττε
τοὺς θεσμούς. Καὶ τῆς μὲν παλαιᾶς διαθήκης, καθὼς εἴρηται,
τὰς εἴκοσι δύο μελέτα βίβλους· ἃς, εἰ φιλομαθὴς τυγχάνεις,
ἐμοῦ λέγοντος, ὀνομαστὶ μεμνῆσθαι σπούδασον. Τοῦ νόμου μὲν
γάρ εἰσιν αἱ Μωσέως πρῶται πέντε βίβλοι, Γένεσις, Ἔξοδος,
Λευιτικὸν, Ἀριθμοὶ, Δευτερονόμιον· ἑξῆς δὲ, ἡ Ἰησοῦ υἱοῦ
Ναυῆ· καὶ τὸ τῶν Κριτῶν βιβλίον μετὰ τῆς Ῥοὺθ, ἕβδομον
ἀριθμούμενον. Τῶν δὲ λοιπῶν ἱστορικῶν βιβλίων, ἡ πρώτη καὶ
ἡ δευτέρα τῶν Βασιλειῶν μία παρ' Ἑβραίοις ἐστὶ βίβλος· μία
δὲ καὶ ἡ τρίτη καὶ ἡ τετάρτη. Ὁμοίως δὲ παρ' αὐτοῖς καὶ τῶν
Παραλειπομένων ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα μία τυγχάνει βίβλος·
καὶ τοῦ Ἔσδρα ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα μία λελόγισται· δωδε-
κάτη δὲ βίβλος ἡ Ἐσθήρ. Καὶ τὰ μὲν ἱστορικὰ ταῦτα. Τὰ
 435

δὲ στιχηρὰ τυγχάνει πέντε· Ἰὼβ, καὶ βίβλος Ψαλμῶν, καὶ Πα-

ροιμίαι, καὶ Ἐκκλησιαστὴς, καὶ Ἆισμα ᾀσμάτων ἑπτακαιδέκατον
βιβλίον. Ἐπὶ δὲ τούτοις τὰ προφητικὰ πέντε· τῶν δώδεκα προ-
φητῶν μία βίβλος, καὶ Ἡσαΐου μία, καὶ Ἱερεμίου μετὰ Βαροὺχ,

Κύριλλος εκκ. συγγραφέας Catecheses ad illuminandos 1-18

Catechesis 4, chap. 35, li. 18

τὰς εἴκοσι δύο μελέτα βίβλους· ἃς, εἰ φιλομαθὴς τυγχάνεις,

ἐμοῦ λέγοντος, ὀνομαστὶ μεμνῆσθαι σπούδασον. Τοῦ νόμου μὲν
γάρ εἰσιν αἱ Μωσέως πρῶται πέντε βίβλοι, Γένεσις, Ἔξοδος,
Λευιτικὸν, Ἀριθμοὶ, Δευτερονόμιον· ἑξῆς δὲ, ἡ Ἰησοῦ υἱοῦ
Ναυῆ· καὶ τὸ τῶν Κριτῶν βιβλίον μετὰ τῆς Ῥοὺθ, ἕβδομον
ἀριθμούμενον. Τῶν δὲ λοιπῶν ἱστορικῶν βιβλίων, ἡ πρώτη καὶ
ἡ δευτέρα τῶν Βασιλειῶν μία παρ' Ἑβραίοις ἐστὶ βίβλος· μία
δὲ καὶ ἡ τρίτη καὶ ἡ τετάρτη. Ὁμοίως δὲ παρ' αὐτοῖς καὶ τῶν
Παραλειπομένων ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα μία τυγχάνει βίβλος·
καὶ τοῦ Ἔσδρα ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα μία λελόγισται· δωδε-
κάτη δὲ βίβλος ἡ Ἐσθήρ. Καὶ τὰ μὲν ἱστορικὰ ταῦτα. Τὰ
δὲ στιχηρὰ τυγχάνει πέντε· Ἰὼβ, καὶ βίβλος Ψαλμῶν, καὶ Πα-
ροιμίαι, καὶ Ἐκκλησιαστὴς, καὶ Ἆισμα ᾀσμάτων ἑπτακαιδέκατον
βιβλίον. Ἐπὶ δὲ τούτοις τὰ προφητικὰ πέντε· τῶν δώδεκα προ-
φητῶν μία βίβλος, καὶ Ἡσαΐου μία, καὶ Ἱερεμίου μετὰ Βαροὺχ,
καὶ Θρήνων, καὶ Ἐπιστολῆς· εἶτα Ἱεζεκιὴλ, καὶ ἡ τοῦ Δανιὴλ,
εἰκοστηδευτέρα βίβλος τῆς παλαιᾶς διαθήκης.
Τῆς δὲ καινῆς διαθήκης, τὰ τέσσαρα μόνα εὐαγ-
γελία· τὰ δὲ λοιπὰ ψευδεπίγραφα καὶ βλαβερὰ τυγχάνει.

Παλλάδιος εκ. συγγραφέας Dialogus de vita Joannis Chrysostomi P. 3,

li. 1t

τε ἀλυπία καὶ ἡ ἀπτοησία καὶ ἡ ἀδειλία καὶ τὸ ἀόργητον, καὶ ἡ ἐπὶ πάντων
παρρησία, ἡ καὶ τοὺς λόγους ὡς πυρὸς φλόγα γεννῶσα. εἰ γὰρ μὴ ἦν τοῦτο,
οὐκ
ἂν ἔλεγεν ὁ μέγας διδάσκαλος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς· Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ ὅτι
πραΰς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ· οὐ τῇ εὐλεξίᾳ ῥυθμίζων τοὺς ἀποστό-
λους, ἀλλὰ τῇ εὐλαβείᾳ τοῦ ἤθους, μηδένα λυπῶν πλὴν τῶν μισολόγων καὶ
διδασκάλους μισούντων. δεῖ γὰρ τὴν κατὰ θεὸν ἀσκουμένην ψυχὴν ἢ
μανθάνειν
πιστῶς ἃ οὐκ οἶδεν, ἢ διδάσκειν σαφῶς ἃ ἔγνω. εἰ δὲ ὁπότερον μὴ βούληται
εἰ δύναται, μανίαν νοσεῖ. ἀρχὴ γὰρ ἀποστασίας διδασκαλίας κόρος καὶ
ἀνορεξία λόγου, ὃν ἀεὶ πεινᾷ ἡ ψυχὴ τοῦ φιλοθέου. ἴσχυε οὖν καὶ ὑγίαινε
 436

καὶ
ἀνδρίζου, καὶ χαρίσηταί σοι ὁ θεὸς τὸ μεταδιώκειν τὴν γνῶσιν τοῦ
Χριστοῦ.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ, ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ

ΕΛΕΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΓΕΝΟΜΕΝΟΣ ΠΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΝ,
ΔΙΑΚΟΝΟΝ ΡΩΜΗΣ, ΠΕΡΙ ΒΙΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ
ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ, ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Αʹ

Παλλάδιος εκ. συγγραφέας Dialogus de vita Joannis Chrysostomi

P. 147, li. 27t

Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγησάμενος

ἐν ᾧ ἡγιάσθη, καὶ τὸ πνεῦμα τῆς χάριτος ἐνυβρίσας; οἴδαμεν
γὰρ τὸν εἰπόντα· ‘”Ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω,” λέγει
Κύριος.’ φοβερὸν τὸ ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος.” ὁ δὲ τὸν
ὅσιον τοῦτον καὶ ἅγιον ποιμένα καὶ τῆς δικαιοσύνης φωστῆρα
δοξάσας Θεός, δῴη ἡμῖν μέρος καὶ κλῆρον εὑρεῖν σὺν αὐτῷ ἐν τῇ
φοβερᾷ αὐτοῦ τῆς δικαιοκρισίας ἡμέρᾳ· ᾧ πρέπει δόξα, τιμή,
μεγαλωσύνη, καὶ μεγαλοπρέπεια τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ
Ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
ἀμήν.

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ, ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ

ΕΛΕΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΠΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΝ, ΔΙΑΚΟΝΟΝ ΡΩΜΗΣ,
ΠΕΡΙ ΒΙΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ
ΚΑΙ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΓΕΝΟΜΕΝΟΥ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ,
ΤΕΤΕΛΕΣΤΑΙ.

Παλλαδίου περὶ τῶν τῆς Ἰνδίας ἐθνῶν καὶ τῶν Βραγμάνων

Ἡ πολλὴ φιλοπονία σου καὶ φιλομαθία καὶ φιληκοΐα καὶ

Πόπλιος Ερρένιος Δέξιππος Αποσπάσματα Fragm.2b, li. 11

Eunapius in Exc. De sent.: Δεξίππῳ τῷ Ἀθηναίῳ

κατὰ τοὺς Ἀθήνησιν ἄρχοντας, ἀφ' οὗ παρὰ Ἀθηναίοις
ἄρχοντες, ἱστορία συγγέγραπται, προσαριθμουμένων
τῶν Ῥωμαϊκῶν ὑπάτων καὶ πρό γε αὐτῶν ὑπάτων
καὶ ἀρχόντων ἀρξαμένης τῆς γραφῆς. Τὸ δὲ ἓν κεφά-
 437

λαιον τῆς ἱστορίας τὰ μὲν ἀνωτέρω καὶ ὅσα τὸ ποιητι-

κὸν νέμεται γένος, ἐφεῖναι καὶ ἐπιτρέψαι τῷ πιθανῷ
καὶ μᾶλλον ἀναπείθοντι τὸν ἐντυγχάνοντα, τὰ δὲ
προϊόντα καὶ ἐπὶ πλέον μαρτυρούμενα συνενεγκεῖν καὶ
κατακλεῖσαι πρὸς ἱστορικὴν ἀκρίβειαν καὶ κρίσιν ἀληθε-
στέραν. Βιάζεται γοῦν καὶ συναριθμεῖται τὸν χρόνον εἴς
τε τὰς Ὀλυμπιάδας περιγράφων καὶ τοὺς ἐντὸς ἑκά-
στης Ὀλυμπιάδος ἄρχοντας. Πρόθυρα δὲ κάλλους ἀνά-
μεστα προθεὶς τῆς συγγραφῆς , καὶ προϊὼν τά τε ἔνδον
ἐπιδείξας σεμνότερα, τὸ μὲν μυθῶδες καὶ λίαν ἀρχαῖον
ἀφαιρεῖ, καὶ ἀφίησιν ὥσπερ φάρμακον παλαιὸν καὶ
ἀδόκιμον εἰς τοὺς συντεθεικότας· Αἰγυπτίους δὲ χρόνους
ἀναλεγόμενος καὶ συνωθούμενος ἐπὶ τὰ πρῶτα καὶ τε-
λεώτερα τῶν παρ' ἑκάστοις
ἀρχῶν, τοὺς ἡγεμόνας καὶ πατέρας τῆς ἱστορίας .

Χρύσερμος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.3, li.

ΠΕΡΣΙΚΑ. E LIBRO SECUNDO.

Idem ibid. c. 10: Περσῶν τὴν Ἑλλάδα

λεηλατούντων, Παυσανίας, ὁ τῶν Λακεδαιμονίων στρα-
τηγὸς, πεντακόσια χρυσοῦ τάλαντα παρὰ Ξέρξου λα-
βὼν, ἔμελλε προδιδόναι τὴν Σπάρτην. Φωραθέντος δὲ
τούτου, Ἀγησίλαος ὁ πατὴρ μέχρι τοῦ ναοῦ τῆς Χαλ-
κιοίκου συνεδίωξεν Ἀθηνᾶς, καὶ τὰς θύρας τοῦ τεμέ-
νους πλίνθῳ φράξας, λιμῷ ἀπέκτεινεν· ἡ δὲ μήτηρ καὶ
ἄταφον ἔρριψεν· ὡς Χρύσερμος ἐν δευτέρῳ Ἱστορικῶν.

ΟἰνοπίδηςΣωζόμενα. Fragm.1a, li. 4

PROCL. in Eucl. S. 65, 21

μετὰ δὲ τοῦτον Ἀναξαγόρας ὁ Κλαζομένιος πολλῶν ἐφήψατο τῶν κατὰ
γεωμετρίαν καὶ Οἰνοπίδης ὁ Χῖος ὀλίγωι νεώτερος ὢν Ἀναξαγόρου.
VITA PTOLEM. Neapol. [Rohde Kl. Schr. I 1234 von Oinopides von
Chios] ἐγνωρίζετο δὲ κατὰ τέλος τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου, καθ' ὃν καιρὸν
καὶ Γοργίας ὁ ῥήτωρ ἦν καὶ Ζήνων ὁ Ἐλεάτης καὶ Ἡρόδοτος, ὡς ἔνιοί φασιν, ὁ
ἱστορικὸς Ἁλικαρνασσεύς. [PLAT.] Erast. p. 132 A ἐφαινέσθην [δύο τῶν μειρακίων] μέν-
τοι ἢ περὶ Ἀναξαγόρου ἢ περὶ Οἰνοπίδου ἐρίζειν. κύκλους γοῦν γράφειν ἐφαινέ-
σθην καὶ ἐγκλίσεις τινὰς ἐμιμοῦντο τοῖν χεροῖν ἐπικλίνοντε καὶ μάλ' ἐσπουδακότε.
 438

DIOG. IX 41 εἴη ἂν οὖν κατ' Ἀρχέλαον τὸν Ἀναξαγόρου

μαθητὴν καὶ τοὺς περὶ Οἰνοπίδην. καὶ γὰρ τούτου μέμνηται.
GNOMOL. VATIC. 743 ed. Sternbach n. 420 Οἰν. ὁρῶν μειράκιον ἀπαί-
δευτον πολλὰ βιβλία κτώμενον ἔφη· ‘μὴ τῶι κιβωτῶι, ἀλλὰ τῶι στήθει’.
SEXT. Pyrrh. hyp. III 30 Οἰν. δὲ ὁ Χῖος πῦρ καὶ ἀέρα [ἀρχὰς εἶναι].
AËT. I 7, 17 (D. 302) Διογένης καὶ Κλεάνθης καὶ Οἰν. τὴν
τοῦ κόσμου ψυχήν [θεὸν εἶναι].

Pythagoristae (D-K) Phil., Σωζόμενα. et Αποσπάσματα

Fragm.c6, li. 1

αἱ δὲ προστιθέμεναι εἰκοτολογίαι περὶ τῶν τοιούτων οὐκ εἰσὶ Πυθαγορικαί,

ἀλλ' ἐνίων ἔξωθεν ἐπισοφιζομένων καὶ πειρωμένων προσάπτειν εἰκότα
λόγον, οἷον καὶ περὶ τοῦ νῦν λεχθέντος, διὰ τί οὐ δεῖ καταγνύναι τὸν ἄρτον.
οἱ μὲν γάρ φασιν, ὅτι οὐ δεῖ τὸν συνάγοντα διαλύειν· τὸ γὰρ ἀρχαῖον
βαρβαρικῶς πάντες ἐπὶ ἕνα ἄρτον συνήιεσαν οἱ φίλοι· οἱ δ' ὅτι οὐ δεῖ
οἰωνὸν ποιεῖσθαι τοιοῦτον ἀρχόμενον
καταγνύντα καὶ συντρίβοντα. [ARISTOT.] Oec. Α 4. 1344a 8 πρῶτον μὲν
οὖν νόμοι πρὸς γυναῖκα καὶ τὸ
μὴ ἀδικεῖν· οὕτως γὰρ ἂν οὐδ' αὐτὸς ἀδικοῖτο. τοῦθ' ὑφηγεῖται δὲ [ὃ] καὶ ὁ
κοινὸς νόμος, καθάπερ οἱ Πυθαγόρειοι λέγουσιν, ὥσπερ ἱκέτιν καὶ ἀφ'
ἑστίας ἠγ-μένην ὡς ἥκιστα δεῖν [δοκεῖν] ἀδικεῖν.
SUID. Ἀναξίμανδρος Ἀναξιμάνδρου Μιλήσιος ὁ νεώτερος ἱστορικός
[F GrHist. 9 T 1. 2 I 159]: γέγονε δὲ κατὰ τοὺς Ἀρταξέρξου χρόνους τοῦ
Μνήμονος κληθέντος [405 – 359]· ἔγραψε Συμβόλων Πυθαγορείων
ἐξήγησιν, οἷόν ἐστι τὸ ‘ζυγὸν μὴ ὑπερβαίνειν’, ‘μαχαίραι πῦρ μὴ
σκαλεύειν’, ’ἀπὸ ὁλοκλήρου ἄρτου μὴ ἐσθίειν’ κτλ. DIOG. II 2 [s. I 82, 5]
γέγονε δὲ καὶ ἄλλος Ἀναξίμανδρος ἱστορικὸς καὶ αὐτὸς Μιλήσιος τῆι
Ἰάδι γεγραφώς. Probe aus PORPH. V. P. 42 ἦν δὲ καὶ ἄλλο εἶδος τῶν
Συμβόλων τοιοῦτον, ‘ζυγὸν μὴ ὑπερβαίνειν’, τουτέστι μὴ πλεονεκτεῖν, ‘μὴ
τὸ πῦρ τῆι μαχαίραι σκα-λεύειν’, ὅπερ ἦν μὴ τὸν ἀνοιδοῦντα καὶ
ὀργιζόμενον κινεῖν λόγοις παρατεθη-
γμένοις, ‘στέφανόν τε μὴ τίλλειν’, τουτέστι τοὺς νόμους μὴ λυμαίνεσθαι·
στέφανοι γὰρ πόλεων οὗτοι. πάλιν δ' αὖ ἕτερα τοιαῦτα ‘μὴ καρδίαν
ἐσθίειν’,

Pythagoristae (D-K) Phil., Σωζόμενα. et Αποσπάσματα

Fragm.c6, li. 6.

καταγνύντα καὶ συντρίβοντα.

[ARISTOT.] Oec. Α 4. 1344a 8 πρῶτον μὲν οὖν νόμοι πρὸς γυναῖκα καὶ
τὸ
 439

μὴ ἀδικεῖν· οὕτως γὰρ ἂν οὐδ' αὐτὸς ἀδικοῖτο. τοῦθ' ὑφηγεῖται δὲ [ὃ] καὶ ὁ
κοινὸς
νόμος, καθάπερ οἱ Πυθαγόρειοι λέγουσιν, ὥσπερ ἱκέτιν καὶ ἀφ' ἑστίας ἠγ-
μένην ὡς ἥκιστα δεῖν [δοκεῖν] ἀδικεῖν.
SUID. Ἀναξίμανδρος Ἀναξιμάνδρου Μιλήσιος ὁ νεώτερος ἱστορικός
[F GrHist. 9 T 1. 2 I 159]: γέγονε δὲ κατὰ τοὺς Ἀρταξέρξου χρόνους τοῦ
Μνή-
μονος κληθέντος [405 – 359]· ἔγραψε Συμβόλων Πυθαγορείων ἐξήγησιν,
οἷόν ἐστι τὸ ‘ζυγὸν μὴ ὑπερβαίνειν’, ‘μαχαίραι πῦρ μὴ σκαλεύειν’,
’ἀπὸ ὁλοκλήρου ἄρτου μὴ ἐσθίειν’ κτλ. DIOG. II 2 [s. I 82, 5] γέγονε δὲ
καὶ ἄλλος Ἀναξίμανδρος ἱστορικὸς καὶ αὐτὸς Μιλήσιος τῆι Ἰάδι
γεγραφώς. Probe
aus PORPH. V. P. 42 ἦν δὲ καὶ ἄλλο εἶδος τῶν Συμβόλων τοιοῦτον, ‘ζυγὸν
μὴ
ὑπερβαίνειν’, τουτέστι μὴ πλεονεκτεῖν, ‘μὴ τὸ πῦρ τῆι μαχαίραι σκα-
λεύειν’, ὅπερ ἦν μὴ τὸν ἀνοιδοῦντα καὶ ὀργιζόμενον κινεῖν λόγοις
παρατεθη-
γμένοις, ‘στέφανόν τε μὴ τίλλειν’, τουτέστι τοὺς νόμους μὴ λυμαίνεσθαι·
στέφανοι γὰρ πόλεων οὗτοι. πάλιν δ' αὖ ἕτερα τοιαῦτα ‘μὴ καρδίαν
ἐσθίειν’,

Ησύχιος Illustrius Hist., Αποσπάσματα Fragm.7, li. 758

μεὺς, τὴν Πλάτωνος διάνοιαν ἤλεγξεν, ὡς ἐκ τῶν Μω-

σαϊκῶν βιβλίων τὰ περὶ θεοῦ καὶ κόσμου ἀποσυλή-
σασαν· διὸ καὶ φησί· «Τί γάρ ἐστι Πλάτων ἢ Μωσῆς
ἀττικίζων;»
Νέστωρ ἐποποιὸς, ὁ ἐκ Λυκίας, ἔγραψεν Ἰλιάδα
λειπογράμματον. Ἔστι γὰρ ἐν τῷ αʹ μὴ εὑρίσκεσθαι
α, καὶ κατὰ ῥαψῳδίαν οὕτω τὸ ἑκάστης ἐκλιμπάνειν
στοιχεῖον. Ἐποίησε δὲ καὶ Τρυφιόδωρος Ὀδύσσειαν
ὁμοίως αὐτῷ. Ξ.
Ξάνθος, Λυδὸς ἱστορικὸς, ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν
Λυδιακῶν ἱστοριῶν φησὶν ὅτι πρῶτος Γύγης ὁ Λυδῶν
βασιλεὺς γυναῖκας εὐνούχισεν, ὅπως αὐταῖς χρῷτο ἀεὶ
νεαζούσαις.
Ξενοκράτης ὁ φιλόσοφος, πέμψαντος αὐτῷ
τοῦ Μακεδόνος Ἀλεξάνδρου χρυσοῦ τριάκοντα τάλαντα,
ἀπέπεμψεν, εἰπὼν βασιλέα δεῖσθαι χρημάτων, οὐ φι-
λόσοφον. Ἀντιπάτρου ποτὲ ἐλθόντος εἰς Ἀθήνας, καὶ
ἀσπασαμένου τοῦτον, οὐ πρότερον ἀντιπροσηγόρευσε,
πρὶν ἢ τὸν λόγον, ὃν ἔλεγε, διαπεράνασθαι. Ἀτυφότατος
 440

Αντισθένης Σωζόμενα. Fragm.1, li. 2

DIOG VI 19 γεγόνασι δὲ καὶ ἄλλοι Ἀντισθένεις

τρεῖς· Ἡρακλείτειος εἷς καὶ ἕτερος Ἐφέσιος καὶ Ῥόδιός τις ἱστορικός
[FHG II 174ff.]. ANDERE HERAKLITEER [ARISTOT.] Probl. 23, 30.
934b 33 διὸ καί φασί τινες τῶν ἡρακλειτιζόντων ἐκ μὲν τοῦ ποτίμου
ξηραινομένου καὶ πηγνυμένου λίθους γίνεσθαι καὶ γῆν, ἐκ δὲ τῆς θαλάττης
τὸν ἥλιον ἀναθυμιᾶσθαι. PLATO Theaet. p. 179D οἱ γὰρ τοῦ Ἡρακλείτου
ἑταῖροι χορηγοῦσι τού-του τοῦ λόγου μάλα ἐρρωμένως [sc. αἴσθησιν καὶ
ἐπιστήμην ταὐτὸν εἶναι].

Μύρσιλος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.t16, li. 1

μναίων κτίσμα εἶναι Ἄσσον· Ἑλλάνικος δὲ Αἰολίδα

φησίν· ὥστε καὶ τὰ Γάργαρα καὶ ἡ Λαμπωνία Αἰο-
λέων. Plinius H. N. III, 13: Sardiniam ipsam Timaeus
Sandaliotim appellavit ab effigie soleae, Myrsilus
Ichnusam a similitudine vestigii.
Plinius H. N. IV, 22: Ipsam (Andrum ins.)
Myrsilus Cauron, deinde Antandrom cognomina-
tam tradit: Callimachus Lasiam, alii Nonagriam,
Hydrussam, Epagrin.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΑΡΑΔΟΞΑ.

Athenaeus XIII: Θεόφραστος δὲ ἀγῶνα

κάλλους φησὶ γενέσθαι παρὰ Ἠλείοις, καὶ τὴν κρίσιν
ἐπιτελεῖσθαι μετὰ σπουδῆς, λαμβάνειν τε τοὺς νική-
σαντας ἆθλα ὅπλα· ἅπερ ἀνατίθεσθαί φησι Διονύσιος
ὁ Λευκτρικὸς τῇ Ἀθηνᾷ, τὸν δὲ νικήσαντα ταινιούμενον
ὑπὸ τῶν Φίλων καὶ πομπεύοντα ἕως τοῦ ἱεροῦ παραγί-
γνεσθαι. Τὸν στέφανον δ' αὐτοῖς δίδοσθαι μυρρίνης,
ἱστορεῖ Μυρσίλος ἐν Ἱστορικοῖς παραδόξοις.
Plutarch. Arat. c. 3.: Τοῦτον (Νικοκλέα) ἐμφε-
ρέστατον λέγουσι τὴν ὄψιν Περιάνδρῳ τῷ Κυψέλου .

Μύρσιλος ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.16, li. 8

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΑΡΑΔΟΞΑ.

Athenaeus XIII: Θεόφραστος δὲ ἀγῶνα

 441

κάλλους φησὶ γενέσθαι παρὰ Ἠλείοις, καὶ τὴν κρίσιν

ἐπιτελεῖσθαι μετὰ σπουδῆς, λαμβάνειν τε τοὺς νική-
σαντας ἆθλα ὅπλα· ἅπερ ἀνατίθεσθαί φησι Διονύσιος
ὁ Λευκτρικὸς τῇ Ἀθηνᾷ, τὸν δὲ νικήσαντα ταινιούμενον
ὑπὸ τῶν Φίλων καὶ πομπεύοντα ἕως τοῦ ἱεροῦ παραγί-
γνεσθαι. Τὸν στέφανον δ' αὐτοῖς δίδοσθαι μυρρίνης,
ἱστορεῖ Μυρσίλος ἐν Ἱστορικοῖς παραδόξοις.
Plutarch. Arat. c. 3.: Τοῦτον (Νικοκλέα) ἐμφε-
ρέστατον λέγουσι τὴν ὄψιν Περιάνδρῳ τῷ Κυψέλου γε-
νέσθαι, καθάπερ Ἀλκμαίωνι μὲν τῷ Ἀμφιάρεω τὸν Πέρ-
σην Ὀρόντην, Ἕκτορι δὲ τὸν Λακεδαιμόνιον νεανίσκον,
ὃν ἱστορεῖ Μυρσίλος ὑπὸ πλήθους τῶν θεωμένων, ὡς
τοῦτ' ἔγνωσαν, καταπατηθῆναι.

Αγαθοσθένης ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.6, li. 3

stoteles ita appellatam prodidit, quoniam repente

apparuerit enata. Aeglosthenes (scr. Aglaosthenes)
Cynthiam, alii Ortygiam, Asteriam, Lagiam,
Chlamydiam, Cynaethum, Pyrpilen igne ibi pri-
mum reperto. – Naxus a Delo XVIII (mill. pass.)
cum oppido, quam Strongylen, dein Dian, mox
Dionysiada a vinearum fertilitate, alii Siciliam
minorem aut Callipolin appellarunt.
Tzetzes ad Lycophr. 1023: Κρᾶθις, ποταμὸς
Ἰταλίας τῶν λουομένων πυρσαίνων τὰς χαίτας, καθά-
περ Ἰσίγονοςὁ ἱστορικός φησι, Σωτίων τε καὶ Ἀγα-
θοσθένης οἱ φιλόσοφοι.
Idem ibid. 704: Ἄλλοι δὲ τὴν Ἄορνον, Σωτίων
τε καὶ Ἀγαθοσθένης καὶ Δίων καὶ οἱ λοιποὶ τῶν ἱστο-
ρικῶν, οὐ λίμνην οὐδὲ πέτραν φασὶ, στόμιον δέ τι
περὶ τὴν Ἀδιαβηνὴν, ὅπερ στόμιον ὄρνεον ὑπερπε-
τασθῆναι οὐ δύναται· ἀπὸ γὰρ τῆς ἐκεῖθεν ἀναφερομένης
ἀναθυμιάσεως τελευτᾷ καὶ πᾶν ζῷον ἄλογον.

Αγαθοσθένης ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.7, li. 3

mum reperto. – Naxus a Delo XVIII (mill. pass.)

cum oppido, quam Strongylen, dein Dian, mox
Dionysiada a vinearum fertilitate, alii Siciliam
 442

minorem aut Callipolin appellarunt.

Tzetzes ad Lycophr. 1023: Κρᾶθις, ποταμὸς
Ἰταλίας τῶν λουομένων πυρσαίνων τὰς χαίτας, καθά-
περ Ἰσίγονος ὁ ἱστορικός φησι, Σωτίων τε καὶ Ἀγα-
θοσθένης οἱ φιλόσοφοι.
Idem ibid. 704: Ἄλλοι δὲ τὴν Ἄορνον, Σωτίων
τε καὶ Ἀγαθοσθένης καὶ Δίων καὶ οἱ λοιποὶ τῶν ἱστο-
ρικῶν, οὐ λίμνην οὐδὲ πέτραν φασὶ, στόμιον δέ τι
περὶ τὴν Ἀδιαβηνὴν, ὅπερ στόμιον ὄρνεον ὑπερπε-
τασθῆναι οὐ δύναται· ἀπὸ γὰρ τῆς ἐκεῖθεν ἀναφερομένης
ἀναθυμιάσεως τελευτᾷ καὶ πᾶν ζῷον ἄλογον.

Διονύσιος Αποσπάσματα Fragm.t1-10, li. 1

ΚΥΚΛΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ.

E LIBRO PRIMO.

Schol. Eur. Phoen. 1116: Διονύσιος δὲ ἐν τῷ πρώ-

τῳ τοῦ Κύκλου βύρσαν αὐτὸν (Argum) ἠμφιέσθαι φησὶ,
καὶ κύκλῳ τὸ σῶμα ὅλον ὠμματῶσθαι. Ὁ δὲ τὸν Αἰγί-
μιον ποιήσας φησὶν
Καί οἱ ἐπίσκοπον Ἄργον ἵει κρατερόν τε μέγαν τε,
τέτρασιν ὀφθαλμοῖσιν ὁρώμενον ἔνθα καὶ ἔνθα,
ἀκάματον δέ οἱ ὦρσε θεὰ μένος, οὐδέ οἱ ὕπνος
πῖπτεν ἐπὶ βλεφάροις, φυλακὴ δ' ἔχεν ἔμπεδον αὐτόν.
Schol. Venet. et Vatican. in

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό P. 69, li. 14

βασιλεύων αὐτῆς· καὶ ἔσχεν υἱοὺς πολλοὺς καὶ θυγατέρας ἀπὸ

τῶν εὐπρεπῶν γυναικῶν. ἔσχεν δὲ ὁ αὐτὸς Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς
υἱὸν ὀνόματι Φαῦνον, ὃν καὶ Ἑρμῆν ἐκάλεσεν εἰς ὄνομα τοῦ
πλάνητος ἀστέρος. ὁ αὐτὸς Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς ἔσχε μετὰ τὸν Ἑρ-
μῆν καὶ Ἡρακλέα, καὶ μετ' ἐκεῖνον ἄλλον υἱὸν τὸν Περσέα ἀπὸ
εὐπρεποῦς γυναικὸς ὀνόματι Δανάης, θυγατρὸς τοῦ Ἀκρισίου
τοῦ καταγομένου ἐκ τῆς Ἀργείων χώρας, περὶ ἧς ἐμυθολόγησεν
Εὐριπίδης ὁ σοφώτατος ἐν τῇ συντάξει τοῦ αὐτοῦ δράματος ἐν
κιβωτῷ τινι βληθεῖσαν τὴν Δανάην βληθῆναι κατὰ θάλασσαν,
ὡς φθαρεῖσαν ὑπὸ Διὸς μεταβληθέντος εἰς χρυσόν. ὁ δὲ σοφώ-
τατος Βρούττιος ὁ ἱστορικὸς καὶ χρονογράφος ἐξέθετο ὡς ὁ αὐ-
 443

τὸς Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς οὖσαν ταύτην ἐν κουβουκλείῳ παρακειμένῳ

τῇ θαλάσσῃ πολλῷ χρυσίῳ πείσας ἠδυνήθη προτρεψάμενος ἐκ-
βαλεῖν, ἥντινα ἁρπάσας ὡς πάνυ εὐπρεπῆ ἔφθειρεν, καὶ ἐξ αὐ-
τῆς ἔσχεν υἱὸν ὀνόματι Περσέα τὸν προειρημένον· ὅντινα πτερω-
τὸν γράφουσιν διὰ τὸ ἐκ παιδόθεν περίγοργον εἶναι τὸν παῖδα.
ὅθεν καὶ ὁ τούτου πατὴρ Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς ἐδίδαξεν αὐτὸν πράτ-
τειν καὶ τελεῖν τὴν μαγείαν τοῦ μυσαροῦ σκύφου, διδάξας αὐτὸν
πάντα τὰ περὶ αὐτοῦ μυστικὰ καὶ δυσσεβῆ πλανήματα, λέγων
αὐτῷ ὅτι Νικᾷς πάντας τοὺς πολεμίους ἐξ αὐτοῦ καὶ τοὺς
ἐχθρούς σου καὶ πάντα ἄνθρωπον ἐναντίον καὶ πάντας τοὺς .

Πασχάλιο χρονικό , Πασχάλιο χρονικό P. 211, li. 6

λάθρᾳ γυναῖκα οὖσαν ὕπανδρον Ῥωμαίαν πολίτιδα μὴ θεωρῆσαι,
κελεύσας καὶ τῷ ἰδίῳ πάλιν στρατῷ ὥστε ὑπάνδρῳ γυναικὶ
μὴ τολμῆσαι ἅψασθαι, ἀλλὰ τὰς παρθένους ἁρπάσαι καὶ τὰς μὴ
ἐχούσας ἄνδρας, καὶ ἀνελθὼν ἐν τῷ Ἱππικῷ ὁ Ῥῶμος ἐθεώρει·
καὶ ἐν τῷ ἐπιτελεῖσθαι τὸν ἀγῶνα ἀπολυθεὶς ἀπὸ τοῦ Παλατίου
ὁ στρατὸς ὥρμησεν ἐν τῷ Ἱππικῷ, καὶ ἐκ τῶν βάθρων ἀπεσπῶ-
σαν τὰς παρθένους κόρας καὶ τὰς μὴ ἐχούσας ἄνδρας, καὶ ἔλαβον
ἑαυτοῖς γυναῖκας. τοῦτο πρὸς ἅπαξ ἐποίησεν ὁ Ῥῶμος γενέσθαι,
καθὼς ὁ σοφώτατος Βηργίλιος ποιητής, ὡσαύτως δὲ καὶ Ἀπολ-
λώνιος Ῥωμαίων ἱστοριογράφος συνεγράψατο, ὁμοίως δὲ καὶ
Σίλβιος. ἕτεροι δὲ ἱστορικοὶ συνεγράψαντο τὸ πρῶτον ἱππο-
δρόμιον ἐπιτελεσθῆναι τοῖς Ῥωμαίοις εἰς βουρδῶνας.
Τὸν δὲ Ῥῶμον καὶ τὸν Ῥῆμον ἱστοροῦσιν ἀπὸ λυκαίνης γα-
λακτοτροφηθῆναι, διότι ὁ βασιλεὺς ὁ Ἀμούλιος ὁ αὐτῶν πάππος
ἐκέλευσεν αὐτοὺς ῥιφῆναι εἰς τὰς ὕλας, ὡς πορνογεννήτους, ἐπει-
δὴ ἡ Ἰλία ἡ μήτηρ αὐτῶν, ἱέρεια οὖσα τοῦ Ἄρεως, ἐφθάρη πορ-
νευθεῖσα ὑπό τινος στρατιώτου, περὶ οὗ λέγουσι μυθολογοῦντες
τὸν Ἄρεα αὐτὴν ἐγγαστρῶσαι, καὶ ἐγέννησεν αὐτοὺς διδύμους, καὶ
διὰ τοῦτο ὁ πάππος αὐτῶν ἔῤῥιψεν αὐτοὺς εἰς τὰς ὕλας. καὶ
ηὗρεν τοὺς αὐτοὺς παῖδας χωρική τις βόσκουσα πρόβατα, καὶ
σπλαγχνισθεῖσα, ὅτι ἦσαν εὔμορφοι,

Artemon Hist., Αποσπάσματα Fragm.3a, li. 4

Commentarii in Pindari carmina. Siculis scripta.

Schol. Pind. Pyth. I, 1: [Ἱέρωνι Αἰτναίῳ]

 444

Γέγραπται μὲν ὁ ἐπίνικος Ἱέρωνι, λέγεται δὲ ὁ Πίν-

δαρος οὕτως (sc. verbis χρυσέα φόρμιγξ) ἐπιβεβλῆ-
σθαι κατὰ Ἀρτέμονα τὸν ἱστορικὸν, ὅτι δὴ αὐτῷ
ὁ Ἱέρων χρυσῆν ὑπέσχετο κιθάραν.
Idem paullo post:
Τινὲς χρυσῆν ὑποσχέσθαι φασὶ κιθάραν τὸν Ἱέρωνα τῷ
Πινδάρῳ. Διὸ καὶ ὁ ποιητὴς ὑπομιμνήσκων αὐτὸν τῆς
ἐπαγγελίας ἀπὸ τῆς κιθάρας ἤρξατο.
Idem ib. I, 32: Ἀρτέμων δέ τις ἱστορικὸς πιθα-
νώτερον λογοποιεῖ· καθάπαξ γὰρ, φησὶν, πᾶν ὄρος ἔχον
πυρὸς ἀναδόσεις ἐπὶ Τυφῶνι καίεται.
Idem Ol. II, 16: [Καμόντες οἳ (sc. οἱ τοῦ Θή-
ρωνος πατέρες) πολλὰ θυμῷ ἱερὸν ἔσχον οἴκημα

Quintus Fabius Pictor Hist., Αποσπάσματα Fragm.7, li. 3

Romani, equites peditesque, in suis quisque centu-

riis, in campo Martio cum prima luce adessent.
Ibi instructum exercitum omnem suovetaurilibus
lustravit: idque conditum lustrum appellatum, quia
is censendo finis factus est. Millia octoginta eo
lustro civium censa dicuntur. Adiicit scriptorum an-
tiquissimus Fabius Pictor, eorum, qui ferre arma
possent, eum numerum fuisse.
Dionys. H. IV, 6: Βούλομαι δ' ἐπι-
στήσας τὸν ἑξῆς λόγον ἀποδοῦναι τὰς αἰτίας δι' ἃς οὔτε
Φαβίῳ συγκατεθέμην οὔτε τοῖς ἄλλοις ἱστορικοῖς ὅσοι
γράφουσιν υἱοὺς εἶναι τοὺς καταλειφθέντας παῖδας ὑπὸ
Ταρκυνίου, ἵνα μή τινες τῶν ἐκείναις ἐντυχόντων ἱστο-
ρίαις σχεδιάζειν ὑπολάβωσιν, οὐχ υἱοὺς ἀλλ' υἱωνοὺς
αὐτοὺς γράφοντα τοὺς παῖδας· παντάπασι γὰρ ἀπερι-
σκέπτως καὶ ῥᾳθύμως οἱ συγγραφεῖς αὐτῶν ταύτην ἐξε-
νηνόχασι τὴν ἱστορίαν, οὐδὲν ἐζητηκότες τῶν ἀναιρούν-
των αὐτὴν ἀδυνάτων καὶ ἀτόπων.
Dionys. H. IV, 30: Ἐνταῦθα πάλιν
ἀναγκάζομαι μεμνῆσθαι Φαβίου, καὶ τὸ ῥᾴθυμον αὐτοῦ
περὶ τὴν ἐξέτασιν τῶν χρόνων ἐλέγχειν.

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De magistratibus populi Romani P. 2, li.

13.
 445

πολιτεύματος οὐδενὶ τῶν πάντων ἠγνόηται, Τυρρηνοῦ ἐπὶ τὴν

ἐσπέραν ἐκ τῆς Λυδίας μεταναστάντος τοὺς τότε καλουμένους
Ἐτρούσκους (ἔθνος δὲ ἦν Σικανόν) τὰς Λυδῶν τελετὰς διδά-
ξαντος, οὓς ἐκ τῆς θυοσκοπίας Θούσκους συμβέβηκε μετονομα-
σθῆναι· καὶ τούτων εἰς πλάτος ἐν τῇ πρώτῃ τῆς Περὶ Μηνῶν
γραφείσης ἡμῖν πραγματείας ἴσμεν μνημονεύσαντες. τὰ γὰρ
ἐπίσημα τῶν ἀρχόντων ἀπὸ Θούσκων λαβὼν ὁ βασιλεὺς Νουμᾶς
τῇ πολιτείᾳ εἰσήγαγεν, ὥσπερ καὶ τῶν ὅπλων τὸ δύσμαχον ἀπὸ
Γαλατῶν. καὶ μάρτυρες μὲν τούτων ὅ τε Καπίτων καὶ Φοντήϊος,
ἐξ ὧν καὶ ὁ διδασκαλικώτατος Οὐάρρων, Ῥωμαῖοι πάντες, μεθ'
οὓς Σαλλούστιος οὗτος, ὁ ἱστορικός, ἐπὶ τῆς Πρώτης Ἱστορίας
σαφῶς ἀναδιδάσκει. ὥστε ὑπόλοιπον περὶ τῶν πολιτικῶν ἀφηγή-
σασθαι ἐξουσιῶν καὶ ὅτι ἀπὸ ἱερατικῆς τάξεως ἐπὶ τὸ πολιτικὸν
μετεφύησαν σχῆμα. μὴ οὖν ἡμᾶς ἀλλοίους πρὸς τὰ πάλαι δοθέντα
κρίνοι τις, πλὴν εἰ μὴ τυχὸν ἀπηχὲς λογικῆς ἀσφαλείας ὑφιστά-
μενος φθόνῳ τὸν ἔπαινον μεταβάλοι. ὅτι δὲ καὶ Γρακχιανός τις
πάλαι περὶ τούτων ἔγραφεν, ἴσμεν τοὺς νομογράφους ἀναφέ-
ροντας· οὐδαμοῦ δὲ τὰ γραφέντα φέρεται ἴσως αὐτά, πάντως δὲ
καὶ αὐτὰ τοῦ χρόνου τεκόντος ἅμα καὶ κρύψαντος.

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De magistratibus populi Romani P. 40, li.

2

ΤΡΙΤΗ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΟἹ ΚΥΑΙΣΤΩΡΕΣ

24 Τὸ πιστὸν τοῖς γράφουσιν ἡ τῶν ἀρχαίων ἐπιτίθησι μαρ-

τυρία. Ἰούνιος τοίνυν Γρακχιανὸς ἐν τῷ Περὶ Ἐξουσιῶν αὐτοῖς
ῥήμασι περὶ τοῦ καλουμένου παρὰ Ῥωμαίοις κυαίστωρος· ‘προε-
χωρήσαντο ψήφῳ τοῦ δήμου. Τοῦλλος δὲ ὁ ῥὴξ μετὰ τούτους
ἀναγκαίαν εἶναι τὴν τῶν κυαιστώρων ἀρχὴν ἔκρινεν, ὡς τοὺς
πλείους τῶν ἱστορικῶν αὐτῷ τὴν τοιαύτην προαγωγὴν ἀναγράψαι
καὶ μόνῳ. ἀπὸ δὲ τῆς ζητήσεως οὕτως ὀνομασθῆναι αὐτοὺς Ἰού-
νιος καὶ Τρεβάτιος καὶ Φενεστέλλας εἶπον.’ καὶ μεθ' ἕτερα· ‘πλὴν
ὕστερον ἐξῃρέθησαν οἱ κανδιδᾶτοι τοῦ βασιλέως κυαίστωρες οἳ
πρὸς ἀνάγνωσιν τῶν βασιλικῶν γραμμάτων καὶ μόνην ἐσχόλαζον·
οἱ δὲ αὐτοὶ καὶ ψήφους ἀπὸ τοῦ κοινοῦ τῆς βουλῆς ἀνεγίνω-
σκον ὑπὲρ τῶν εἰς ἀξιώματα προαγομένων.’ ταῦτα μὲν ὁ Ἰούνιος,
ὁ νομικὸς δὲ Οὐλπιανὸς ἐν τῷ De Officio Quaestoris, ἀντὶ τοῦ
Περὶ τῆς τοῦ Κυαίστωρος Τάξεως, περὶ κυαίστωρος ἀποχρών-
τως διαλέγεται.
 446

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De magistratibus populi Romani P. 76, li.

22
λαζον, δευτέραν δὲ τὴν γεωργικὴν ἅμα καὶ πρόμαχον, τρίτην
τὴν βάναυσον καὶ τεχνουργόν· τὴν δὲ μετὰ ταύτας ἄτιμον, ἐξ
ἧς οἱ δῆθεν χρειωδέστεροι ἐν τοῖς γεωργικοῖς ἅμα καὶ μαχίμοις
προσήδρευον, δουλεύοντες αὐτοῖς καὶ τὸ πολεμεῖν καὶ γεωργεῖν
διδασκόμενοι· τούτους Ἰταλοὶ τείρωνας ἐκάλεσαν ἀπὸ τοῦ
τείρεσθαι καὶ ταλαιπωρεῖν ἐν τῷ δουλεύειν. Ἀθηναίους γὰρ ἐν
ἅπασιν οἱ Ῥωμαῖοι ζηλώσαντες οὕτως καὶ αὐτοὶ τὸν δῆμον
διέθηκαν. ταύτῃ γὰρ καὶ τρίβους τὰς φυλὰς ἐπωνόμασαν ἐκ
τῆς εἰς τρεῖς μοίρας τῆς πολιτείας διανομῆς.
48 Καὶ οὗτοι μὲν ἐκ προσθήκης ἐτάχθησαν, ὥς τινες τῶν
ἱστορικῶν φασιν, ὑπὸ Μαρίου τοῦ ὕστερον τυραννήσαντος, οἱ
δὲ ἀνέκαθεν τῷ ἱππάρχῳ ἑπόμενοι προμῶται καθ' ὁμαλοῦ προς-
ηγορεύθησαν, συνεστῶτες εἰς τάγματα τέσσαρα· βιάρχους, δου-
κηναρίους, κεντουρίωνας. κεντηναρίους ....
... ἐκ τούτων μὲν πάντων δέκα μὲν δήμαρχοι, δύο δὲ
ὕπατοι καὶ δέκα καὶ ὀκτὼ πραίτωρες καὶ ἓξ ἀγορανόμοι ἐπὶ
τῆς πόλεως δίκαια ἀπένειμαν καὶ μόνοι.’ ταῦτα ὁ Πομπώνιος,
ὡς ἔοικεν, τὸ πλῆθος καὶ ποικίλον τῆς ἱστορίας διαφυγών. ὅ
γε μὴν Οὐλπιανὸς ἐν τοῖς προγραφομένοις Προτριβουναλίοις
λεπτοτέρως τοὺς περὶ τῶν πραιτώρων διεξῆλθε λόγους, τοὺς
μὲν tutelarios, τοὺς δὲ fideicommissarios ὀνομάζων·

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De magistratibus populi Romani

P. 140, li. 12.

γουλαρίους δὲ τοὺς εἰρημένους καλεῖσθαι συμβέβηκεν ἐκ τοῦ

ἑνὶ βεραίδῳ χρωμένους ἤ γ' οὖν ἑνὶ δῆλον ὅτι παρίππῳ ἐπὶ
τὰς ἐπαρχίας ὁρμᾶν· σιγγουλάριον γὰρ τὸν μονήρη Ἰταλοῖς ἔθος
καλεῖν. μεθ' οὓς μάγκιπες οἱ τοῦ δημώδους καὶ ἀνδραποδώδους
ἄρτου δημιουργοί· ὑφ' οἷς ἀρτοποιοὶ καὶ οἱ λεγόμενοι καθολικῶς
συστήματα διαψηφιστῶν, οἳ πᾶσι τοῖς ὅπως οὖν σίτησιν δημοσίαν
ἔχειν ἠξιωμένοις ὑπακούουσιν· καὶ Ῥωμαῖοι μὲν αὐτοὺς ῥατιω-
ναλίους καλοῦσιν, ὅτι κατ' αὐτοὺς ῥατίωνες οἱ λογισμοὶ λέ-
γονται, οἱ δὲ Ἕλληνες καθολικοὺς μετωνόμασαν ἐκ τῆς καθ'
ὅλου περὶ τοὺς δημοσίους λογισμοὺς ἀγρυπνίας. ἔνθεν σιτῶναι,
οὓς Οὐΐκτωρ ὁ ἱστορικὸς ἐν τῇ Ἱστορίᾳ τῶν Ἐμφυλίων φρου-
μενταρίους οἶδε τὸ πρὶν ὀνομασθῆναι, ὅτι τῆς τοῦ παλατίου
εὐθηνίας τὸ πρὶν ἐφρόντιζον. Ῥουφίνου δὲ τηνικαῦτα τὴν ὕπαρχον
ἀρχὴν τυραννίδι κρημνίσαντος, καὶ αὐτοὶ παραπώλοντο. τελευ-
ταῖοι πάντων οἱ τὸ πρὶν πρωτεύοντες, οἷα τὴν τοῦ ἱππάρχου
 447

κατ' ἀρχὰς πληροῦντες θεραπείαν· δουκηνάριοι καὶ βίαρχοι καὶ

κεντηνάριοι καὶ κεντουρίωνες, ὧν πάντων τὰς Ἑλληνικὰς σημα-
σίας προαποδεδώκαμεν· ὅτι δὲ τῆς τοῦ ἱππάρχου ἐτύγχανον
τάξεως, γνῶναι δυνατὸν διὰ τῶν ἐπ' αὐτοῖς ἐκ τῆς αὐλῆς προ-
φερομένων κωδικίλλων, οἳ περὶ ἀξιωμάτων τινῶν καὶ οὐ περὶ
αὐτῶν διαγορεύουσιν.

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De magistratibus populi Romani

P. 184, li. 12.

βαρισμοῦ καινοτομοῦντες ἐκάλεσαν) καὶ Σιρμίου, τῆς πάλαι μὲν

Ῥωμαίων εὐδαίμονος πόλεως, νῦν δὲ Γηπαίδων, τὴν ἰδίαν
διασῴζει προσηγορίαν, περὶ δὲ τὴν Θρᾳκίαν εἰλούμενος ἀποβάλ-
λει μὲν παρὰ τοῖς ἐπιχωρίοις τὸ ἔμπροσθεν ὄνομα, Δανούβιος
μετακληθείς· οὕτως δὲ αὐτὸν οἱ Θρᾷκες ἐκάλεσαν δι' ὅτι ἐπὶ
τὰ πρὸς ἄρκτον ὄρη καὶ θρασκίαν ἄνεμον συννεφὴς ὁ ἀὴρ
ἐκ τῆς ὑποκειμένης τῶν ὑγρῶν ἀμετρίας σχεδὸν διὰ παντὸς
ἀποτελούμενος αἴτιος αὐτοῖς συνεχοῦς ἐπομβρίας ἀποτελεῖσθαι
νομίζεται· Δανούβιον δὲ τὸν νεφελοφόρον ἐκεῖνοι καλοῦσι πα-
τρίως. καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν ποταμῶν, ὡς ἐν παρεκβάσει,
κατὰ Σαμμωνικὸν τὸν Ῥωμαῖον ἱστορικόν, ὃς πρὸς Διοκλητιανὸν
καὶ Γαλέριον τὸν γέροντα Περὶ Ποικίλων Ζητημάτων διελέχθη.
33 Κωνσταντῖνος οὖν Σκυθίαν τε καὶ Μυσίαν καὶ τοὺς ἐξ
αὐτῶν φόρους, ὡς ἔφην, ἀπώλεσεν. Συρίαν δὲ ὅλην καὶ Πα-
λαιστίνην (μία δέ ἐστι χώρα καὶ διὰ μόνον ἀριθμὸν εἰς πλῆθος
ἀνάγεται) ἐπαρχίας ἀναδείξας, ἐδεήθη ὕπαρχον μετὰ τὸν Λιβύης
καὶ Γαλατίας Ἰλλυρίδος τε καὶ Ἰταλίας καὶ τῆς ἑῴας προ-
χωρήσασθαι, σκεπτόμενος, ὡς αὐτὸς ὁ βασιλεὺς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ
λέγει συγγράμμασιν, Πέρσαις ἀδοκήτως ἐπελθεῖν. ἠπίστατο γὰρ
Κωνσταντῖνος, πολὺς ὢν ἔν τε παιδεύσει λόγων καὶ συνασκήσει
ὅπλων (οὐδὲ γάρ, εἰ μὴ καθ' ἑκατέραν παίδευσιν ἔτυχέ τις

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De mensibus Book 1, sec. 37, li. 15

ἔθνος δὲ ἦν Σικανόν – τὰς Λυδῶν τελετὰς διδά-

ξαντος, οὓς ἐκ τῆς θυοσκοπίας Θούσκους συμβέβηκε
μετονομασθῆναι· καὶ τούτων εἰς πλάτος ἐν τῇ πρώτῃ
τῆς περὶ μηνῶν γραφείσης ἡμῖν πραγματείας ἴσμεν
μνημονεύσαντες. τὰ γὰρ ἐπίσημα τῶν ἀρχόντων ἀπὸ
Θούσκων λαβὼν ὁ βασιλεὺς Νουμᾶς τῇ πολιτείᾳ εἰσή-
γαγεν, ὥσπερ καὶ τῶν ὅπλων τὸ δύσμαχον ἀπὸ Γαλα-
τῶν. καὶ μάρτυρες μὲν τούτων ὅ τε Καπίτων καὶ
Φοντήϊος, ἐξ ὧν καὶ ὁ διδασκαλικώτατος Οὐάρρων,
 448

Ῥωμαῖοι πάντες, μεθ' οὓς Σαλούστιος οὗτος ὁ ἱστο-

ρικὸς ἐπὶ τῆς πρώτης ἱστορίας σαφῶς ἀναδιδάσκει.
Ῥαμνίτας καὶ Τιτίους ἱστῶν καὶ Λούκερας· τὰς
δὲ αἰτίας τουτωνὶ τῶν ὀνομάτων ἐν τοῖς περὶ μηνῶν,
ὡς εἴρηται, τεθεῖσιν ἡμῖν ἀποδεδώκαμεν.
Γλωσσίδα τινὰ ἤγουν διάβλημα, χρυσοτελὲς
καὶ αὐτό, εἰς βότρυος σχῆμα πεποιημένον δι' ἣν ἐν
τῇ περὶ μηνῶν συγγραφῇ ἀποδεδώκαμεν αἰτίαν.
Πάλαι γὰρ καὶ νῦν δὲ παρ' αὐτοῖς τῶν ὅπλων
στρατεύμασιν ἐπιφέρεται ὁ τῶν λεγομένων βιάρχων
πρῶτος ῥάβδον κλήματι ἐξ ἀργύρου πεποιημένῳ περι-
πεπλεγμένην πρὸς τιμῆς τοῦ ποτε τιμηθέντος

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De mensibus Book 3, sec. 11, li. 54

ἀλλὰ καὶ Ἀρχέλαός φησι τὰ τῶν μυῶν ἥπατα λοβοὺς

ἔχειν πεντεκαίδεκα, οἵτινες οὐκ ἀθρόοι πάντες ἐγγίνον-
ται, ἀλλ' ἕκαστος καθ' ἡμέραν σεληνιακὴν εἷς ἐπι-
γινόμενος ἐξ οὐκ ὄντος προστίθεται ἀπὸ τῆς νεομηνίας
μέχρι τῆς πανσελήνου, πάλιν δὲ ἀπὸ τῆς πανσελήνου
εἷς ἐφ' ἑνὶ καθ' ἡμέραν φθίνων λοβὸς πάντες μέχρι
τῆς νεομηνίας ἐκλείπουσι. καὶ αὖθις ἐξ ἐκείνης ἄρ-
χονται γίνεσθαι πρὸς τὴν τῆς σελήνης περίοδον καὶ
τὸν ἀριθμὸν τῆς ἐκείνης ἡμερῶν καὶ αὐτοὶ γινόμενοι
καὶ ἀπογινόμενοι καὶ πληθυνόμενοι καὶ μειούμενοι. ὁ
δ' αὐτὸς ἱστορικὸς λέγει καὶ τὰ τῶν θαλασσίων ἐχίνων
ᾠὰ τὸ αὐτὸ πάσχειν.
Ἀναξιμένης τοίνυν κύκλον τὴν σελήνην εἶναι
βούλεται ἐννεακαιδεκαπλασίονα τῆς γῆς, πλήρη πυρὸς
ὥσπερ τὸν τοῦ ἡλίου, Ξενοφάνης δὲ νέφος εἶναι πε-
πυρωμένον, οἱ Στωικοὶ μικτὴν πυρὸς καὶ ἀέρος, Πλάτων
ἐκ πλείονος τοῦ πυρώδους, Ἀναξαγόρας καὶ Δημόκρι-
τος στερέωμα διάπυρον, ἔχον ἐν ἑαυτῷ πεδία καὶ ὄρη
καὶ φάραγγας, Ἡράκλειτος γῆν ὁμίχλῃ περιειλημμένην,
Πυθαγόρας γε μὴν πυροειδὲς σῶμα. περὶ δὲ τοῦ κατ'
αὐτὴν φωτὸς ἐροῦμεν, ὡς Ἀναξίμανδρος μὲν ἴδιον

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De mensibus

Book 4, sec. 102, li. 18.

μόνον, ἀλλὰ καὶ ἱερωσύνῃ κοσμούμενος – καὶ γὰρ πόν-

τιφεξ ἦν, οἱονεὶ γεφυραῖος ἀρχιερεὺς ἢ θεουργός, διὰ
 449

τὴν ἐξ Ἀφροδίτης σειράν – εὑρὼν τὸν Κυντίλιον

μῆνα τὴν προσηγορίαν μετέβαλεν, οὐ διὰ τὴν τοῦ
ἀριθμοῦ μόνον τελειότητα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ αὐτὸν
ἐκεῖνον κατὰ τὴν πρὸ τεσσάρων Εἰδῶν τοῦ μηνὸς
τούτου τεχθῆναι. Καῖσαρ δὲ ὠνομάσθη, οὐ καθώς
φασιν οἱ παλαιοί, ἐκ τῆς ἀνατομῆς τῆς γαστρὸς Αὐρη-
λίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ, ἧς δῆθεν ἀποβιούσης ἐγκύ-
μονος αὐτὸν ἀνατμηθείσης ἐκείνης ληφθῆναι· τὸ δ'
ἀληθὲς κεκριμένον τοῖς ἱστορικοῖς περὶ τῆς τοιαύτης
αὐτοῦ προσηγορίας τοιοῦτόν ἐστιν· ἐπὶ τοῦ Φοινικι-
κοῦ πολέμου, ὅτε ὁ Σύφαξ Ἀννίβᾳ συνεμάχει, λέγεται
Γάϊον Ῥουτίλιον – πρόγονος δὲ οὗτος παλαιὸς τῷ
Καίσαρι γέγονε – ἐν αὐτῇ τῇ παρατάξει μαχόμενον τος-
αύτῃ δυνάμει ἐπαφεῖναι τὸ δόρυ κατὰ τοῦ Μαυρουσίου,
ὥστε τὸν ἐλέφαντα, ᾧ ἐπωχεῖτο ὁ πολέμιος, καταβαλεῖν,
κἀκεῖθεν τὴν Καίσαρος ἐπωνυμίαν λαβεῖν, ἐπεὶ παρὰ
Φοίνιξιν ὁ ἐλέφας τὸ ζῶον καῖσαρ λέγεται. Οὐάλης
δὲ, ὃς καὶ αὐτὸς τὰ Καίσαρος ἔγραψε, φησὶν ἄριστον
μὲν αὐτὸν καὶ πρεπωδέστατον ἐν μεγέθει γενέσθαι,

Ιωάννης Λαυρεντιος Λύδος ., De mensibus Book 4, sec. 105, li. 1

ἐπιληψίᾳ περιπεσεῖν· θεραπευθῆναι δὲ ὕστερον ἡρα-

κλείου βοτάνης χυλὸν σὺν πυτίᾳ φώκης ἑλκύσαντα.
καὶ Καῖσαρ μὲν οὔπω θαυμαστὸν εἰ καὶ φώκης πυτίας
ηὐπόρησεν· Ἀρέτας δὲ ὁ τῶν Σκηνιτῶν Ἀράβων φύλ-
αρχος Κλαυδίῳ Καίσαρι γράφων ἐπιστολὴν περὶ τῆς
δι' ὀρνέων θεραπείας φησίν, ἧπαρ γυπὸς σὺν τῷ
αἵματι ὀπτὸν μετὰ μέλιτος διδόμενον ἐπὶ ἑβδομάδας
τρεῖς ἀπαλλάττειν ἐπιληψίας, ὁμοίως δὲ καὶ τὴν καρ-
δίαν τοῦ γυπός, ὅτε ξηρανθῇ, ἐν ὕδατι διδομένην τῷ
ἴσῳ τρόπῳ ἰσχύειν.
Ὅτι οἱ πολλοὶ τῶν ἱστορικῶν φασι τὸν Καί-
σαρα ἑπτάμηνον τεχθῆναι, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἕβδομον
μῆνα τοῦ ἱερατικοῦ ἐνιαυτοῦ εἰς τὴν οἰκείαν μεταβα-
λεῖν προσηγορίαν. οὐδεὶς δὲ ἄλλος ἠνδραγάθισεν ὡς
οὗτος.
Χρησμὸς ἐδόθη Ῥωμαίοις πρὸς τῆς Μητρός,
μηδ' ὅλως ἀφροδισίοις χρῆσθαι ἀνὰ πάντα τὸν Ἰού-
λιον μῆνα, εἴπερ αὐτοῖς ὑγιαίνειν τὰ σώματα μέλλοι.
Κατὰ τὸν ἐν λέοντι ἥλιον ἀναχεῖται ὁ Νεῖ-
λος. Ἰλὰς ὄνομα τῷ Νείλῳ πρότερον, εἴτα Αἴγυπτος
ἐξ Αἰγύπτου, εἶτα Χρυσορρόας καὶ τὸ λοιπὸν Νεῖλος
 450

Marcellinus Biogr., Vita Thucydidis Sec. 38, li. 2

ἐζήλωσε δὲ ἐπ' ὀλίγον, ὥς φησιν Ἄντυλλος, καὶ τὰς Γοργίου τοῦ

Λεοντίνου παρι-
σώσεις καὶ τὰς ἀντιθέσεις τῶν ὀνομάτων, εὐδοκιμούσας κατ' ἐκεῖνο
καιροῦ παρὰ τοῖς Ἕλλησι, καὶ μέντοι καὶ Προδίκου τοῦ Κείου τὴν ἐπὶ
τοῖς ὀνόμασιν ἀκριβολογίαν.
μάλιστα δὲ πάντων, ὅπερ εἴπομεν,
ἐζήλωσεν Ὅμηρον καὶ τῆς περὶ τὰ ὀνόματα ἐκλογῆς καὶ τῆς περὶ τὴν
σύνθεσιν ἀκριβείας, τῆς τε ἰσχύος τῆς κατὰ τὴν ἑρμηνείαν καὶ τοῦ
κάλλους καὶ τοῦ τάχους.
τῶν δὲ πρὸ αὐτοῦ συγγραφέων τε καὶ ἱστο-
ρικῶν ὥσπερ ἀψύχους εἰσαγαγόντων τὰς συγγραφὰς καὶ ψιλῇ μόνῃ
χρησαμένων διὰ παντὸς διηγήσει, προσώποις δὲ οὐ περιθέντων λόγους
τινὰς οὐδὲ ποιησάντων δημηγορίας, ἀλλ' Ἡροδότου μὲν ἐπιχειρήσαντος,
οὐ μὴν ἐξισχύσαντος (δι' ὀλίγων γὰρ ἐποίησε λόγων ὡς προσωποποιίας
μᾶλλον ἤπερ δημηγορίας), μόνος ὁ συγγραφεὺς ἐξεῦρέ τε δημηγορίας
καὶ τελείως ἐποίησε μετὰ κεφαλαίων καὶ διαιρέσεως, ὥστε καὶ στάσει
ὑποπίπτειν τὰς δημηγορίας· ὅπερ ἐστὶ λόγων τελείων εἰκών.
τριῶν δὲ
ὄντων χαρακτήρων φραστικῶν, ὑψηλοῦ ἰσχνοῦ μέσου, παρεὶς τοὺς
ἄλλους ἐζήλωσε τὸν ὑψηλὸν ὡς ὄντα τῇ φύσει πρόσφορον τῇ οἰκείᾳ
καὶ τῷ μεγέθει πρέποντα τοῦ τοσούτου πολέμου· ὧν γὰρ αἱ πράξεις

Marcellinus Biogr., Vita Thucydidis Sec. 48, li. 3

εχθάνεται τῷ Κλέωνι καὶ ὡς μεμηνότα αὐτὸν εἰσάγει πανταχοῦ καὶ

κοῦφον.
καὶ ἀπελθών, ὥς φασιν, ἐν τῇ Θρᾴκῃ τὸ κάλλος ἐκεῖ τῆς συγγραφῆς
συνέθηκεν.
ἀφ' οὗ μὲν γὰρ ὁ πόλεμος ἤρξατο, ἐσημειοῦτο τὰ λεγόμενα
πάντα καὶ τὰ πραττόμενα, οὐ μὴν κάλλους ἐφρόντισε τὴν ἀρχήν, ἀλλὰ
τοῦ μόνον σῶσαι τῇ σημειώσει τὰ πράγματα· ὕστερον δὲ μετὰ τὴν
ἐξορίαν ἐν Σκαπτῇ ὕλῃ τῆς Θρᾴκης χωρίῳ διαιτώμενος συνέταξε μετὰ
κάλλους ἃ ἐξ ἀρχῆς μόνον ἐσημειοῦτο διὰ τὴν μνήμην.
ἔστι δὲ τοῖς
μύθοις ἐναντίος διὰ τὸ χαίρειν ταῖς ἀληθείαις. οὐ γὰρ ἐπετήδευσε τοῖς
ἄλλοις ταὐτὸν συγγραφεῦσιν οὐδὲ ἱστορικοῖς, οἳ μύθους ἐγκατέμιξαν
ταῖς ἑαυτῶν ἱστορίαις, τοῦ τερπνοῦ πλέον τῆς ἀληθείας ἀντιποιούμενοι.
ἀλλ' ἐκεῖνοι μὲν οὕτως, τῷ συγγραφεῖ δ' οὐκ ἐμέλησε πρὸς τέρψιν τῶν
ἀκουόντων, ἀλλὰ πρὸς ἀκρίβειαν τῶν μανθανόντων γράφειν. καὶ γὰρ
 451

ὠνόμασεν ἀγώνισμα τὴν ἑαυτοῦ συγγραφήν. πολλὰ γὰρ τῶν πρὸς

ἡδονὴν ἀπέφυγε, τὰς παρενθήκας ἃς εἰώθασι ποιεῖν οἱ πλείονες ἀπο-
κλίνας, ὅπου γε καὶ παρ'
Ἡροδότῳ καὶ ὁ δελφίς ἐστιν ὁ φιλήκοος καὶ
Ἀρίων ὁ κυβερνώμενος μουσικῇ, καὶ ὅλως ἡ δευτέρα τῶν ἱστοριῶν τὴν
ὑπόθεσιν ψεύδεται. ὁ δὲ συγγραφεὺς οὗτος ἂν ἀναμνησθῇ τινὸς περιτ-
τοῦ, διὰ μὲν τὴν ἀνάγκην λέγει, διηγεῖται δὲ μόνον εἰς γνῶσιν τῶν

Προκόπιος εκκ. συγγραφέας Commentarii in Isaiam P. 2088, li. 1

... ὡς ὁμοίως ὑπάρχοντας ἀσεβεῖς. Τὸ δὲ εἰς τὴν

χώραν αὐτοῦ διῶξαι, ἀντὶ τοῦ ἐπειχθῆναι. Δεδιό-
τες γὰρ τοὺς πολεμίους, φησὶ, καὶ τὴν ἡδίστην αὐτοῖς
φεύξονται χώραν. Συμφωνεῖ δὲ τῷ τοὺς παῖδας
ἄρξουσιν, ὁ Δαβὶδ πρὸς τὴν Βαβυλῶνα λέγων,
»Μακάριος ὃς κρατήσει καὶ ἐδαφιεῖ τὰ νήπιά σου
πρὸς τὴν πέτραν.» Εἰ δὲ δεῖ νοητῶς περὶ τῶν συμ-
βεβηκότων Ἀσσυρίοις εἰπεῖν, εὕροις ἂν ἀκωλύτως
τῇ περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητείᾳ λεχθείσῃ τὰ περὶ
τῆς νοητῆς Βαβυλῶνος, καὶ τοῦ ταύτης ἄρχοντος
διαβόλου λεγόμενα, ὃς κατὰ τὸν ἱστορικὸν βασιλέα
πολεμεῖ μὲν ἀεὶ τοῖς ἀνακειμένοις Θεῷ, πολλούς τε
λίαν αἰχμαλώτους ἐργάζεται, καὶ τούτοις ἐπιχαίρει
τῆς πατρίδος ἐληλαμένοις, καὶ γῆς τῆς ἁγίας. Ἀλλ'
ἐγήγερται τὸ τοῦ Σωτῆρος σημεῖον ὁ θεῖος σταυρὸς,
καὶ ἠλαλάξαμεν κατ' αὐτοῦ ᾠδὴν ᾄδοντες ἐπινίκιον
τῷ δι' ἡμᾶς ὑπὲρ ἡμῶν τε νενικηκότι, καὶ τὴν φω-
νὴν ὑψώσαμεν, τῆς πίστεως τὴν ὁμολογίαν ποιού-
μενοι. Ἐντέταλται δὲ καὶ ὁ Κύριος ἔρχεσθαι ἔθνει
ὁπλομάχῳ, δηλονότι τῷ τῶν ἁγίων, οἷς ἡ μάχη οὐ
πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, πρὸς ἀρχὰς δὲ μᾶλλον καὶ

Προκόπιος εκκ. συγγραφέας Commentarii in Isaiam

P. 2332, li. 16

ἐπέταξεν, ὡς ἂν δεομένους παραμυθίας. Εἴποις δ'

ἂν καὶ τῆς αἰσθητῆς Ἱερουσαλὴμ τοὺς λογικωτέρους
σημαίνεσθαι, τοῦ λοιποῦ πλήθους οἱονεὶ σαρκώδους
καὶ παχυτάτου τυγχάνοντος, καὶ αὐτοῖς οὖν βούλεται
λαλεῖν τοὺς εἰληφότας τὸ Πνεῦμα τῆς παρακλήσεως,
ἄφεσιν ἁμαρτιῶν εὐαγγελιζομένους διὰ τὴν προφη-
τείαν, ἣν ἐπάγει περὶ τῆς Χριστοῦ παρουσίας, παυο-
μένης τῆς ταπεινώσεως, καὶ λυομένης τῆς ἀμαρ-
 452

τίας. Τῇ οὖν εἰρημένῃ καρδίᾳ τῆς Ἱερουσαλὴμ

διπλῆν ἐπενηνέχθαι λέγει τὴν κόλασιν, ἐπεὶ καὶ
ἱστορικῶς συναπέλαυον τῶν τοῦ πλήθους κακῶν οἱ
δηλωθέντες ὑπ' ἀλλοφύλοις ἔθνεσι ταπεινούμενοι,
καὶ κατὰ διάνοιαν ἐκόλαζον ἑαυτοὺς, τὴν τοῦ λαοῦ
πενθοῦντες ἀποβολήν. Ἀλλὰ καὶ δεύτερον ἡ πόλις
ἥλωκεν ὡς καὶ τὸν ἐν αὐτῇ νεὼν κατενεχθῆναι πρὸς
ἔδαφος. Τὴν δ' οὖν παράκλησιν τῆς τοῦ Σωτῆρος
ἐπιφανείας ἐφ' ἑξῆς ἐπενήνοχε, φωνὴ λέγων βοῶντος·
εἶθ' ἑξῆς ἐπιφέρων· Καὶ ὄψεται πᾶσα σὰρξ τὸ σω-
τήριον τοῦ Θεοῦ, τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα, δι' οὗ
Σωτὴρ ἐγνωρίζετο. Ἑτέρα δὲ νῦν ἔρημος εἴρηται
παρ' ἣν ὁ Μωσῆς διήγαγε τὸν λαόν. Καὶ τίνος ἀνδρὸς

Προκόπιος εκκ. συγγραφέας Commentarii in Isaiam

P. 2424, li. 23

Οἰκειότερον δ' ἂν ἐπὶ Χριστοῦ λαμβάνοιτο, ὃς καί

φησιν· «Ἐγὼ δὲ κατεστάθην βασιλεὺς ὑπ' αὐτοῦ
ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ.» Οὗπερ ἀληθῶς αἱ
ὁδοὶ εὐθεῖαι. Καὶ τὴν ἀληθινὴν αὐτὸς ᾠκοδόμησε
πόλιν, λέγων· «Ἐπὶ τὴν πέτραν οἰκοδομήσω μου
τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν
αὐτῆς.» Ἥτις ἐκ λίθων συνέστηκε ζώντων, ἀκαθαί-
ρετός τε, καὶ ἀπὸ ἀνατολῶν εἰς δυσμὰς παρατείνουσα
ἠλευθέρωσέν τε τῆς ἐκ διαμόνων δουλείας, καὶ ταῦτα
προῖκα, κατὰ τὸ, «Χάριτί ἐστε σεσωσμένοι.» Τὰ γὰρ
κατὰ Κῦρον, ἢ Ζοροβάβελ ἱστορικὰ, σύμβολα τῶν
ἀληθῶν ὑπῆρχεν. Ἑπὶ Χριστοῦ γὰρ μᾶλλον ἁρμόσει
τὸ, Τάδε λέγει Κύριος τῷ χριστῷ μου Κύρω. Κατὰ
γὰρ τὴν πρόχειρον λέξιν, οὔτε Χριστὸς Κυρίους,
Πέρσης ὢν ὑπῆρχεν ὁ Κῦρος, οὔτε τὴν πόλιν ᾠκο-
δόμησεν, πλὴν τῆς τῶν θεμελίων ἀρχῆς. Εἶτα δι-
έμεινεν ἔρημος μέχρι τῆς βασιλείας Δαρείου. Καὶ τὰ
ἑξῆς δὲ μᾶλλον τῷ Χριστῷ ἤπερ Ζοροβάβελ ἁρμόσει
καὶ κύρῳ, ἐν οἷς Αἴγυπτόν φησι κεκοπιακέναι, δι'
αὐτῆς δηλῶν τοὺς ὅσοι πάλαι διὰ τῆς εἰδωλολατρείας

Προκόπιος εκκ. συγγραφέας Commentarii in Isaiam

P. 2432, li. 2.

ἐπὶ ταῖς ἑαυτῶν ἐμπορίαις. Ἀλλ' ὅμως ἐμὲ πι-

στεύσαντες ἕξετε πάντας ὑποσόνδους τοὺς ἐνδόξους,
 453

καὶ φρονήματος γέμοντας, καὶ ἀγάπης δεδεμένοι

δεσμοῖς καταντήσουσιν εἰς Ἱερουσαλὴμ, ὡς εἰς
θεοσεβείας διδασκαλεῖον, καὶ μακαριοῦσιν ὑμᾶς, ὡς
Θεῷ τῷ μόνῳ λατρεύοντας, ὃν ἠγνόουν αὐτοί.
Ὑμῶν δὲ πρὸς μετάνοιαν ἀμελούντων, ὁ μονογε-
νής μου παρέσται Υἱὸς Ἱερουσαλὴμ γενόμενος
καὶ Ἰούδας, ἐν ᾧ προσεύξονται, οὗ σφραγῖδι καὶ
ἄνδρες πονηροὶ καὶ δαίμονες ἡττηθήσονται. Ἱστο-
ρικῶς δὲ καὶ ἐπὶ Κύρου ληπτέον, ᾧ πᾶς ἐναντιού-
μενος αἰσχυνθήσεται. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ἰσραὴλ, ὡς
ἐπανελθόντες ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τοὺς ἀντιστα-
τοῦντας νικήσουσιν. Εἶτα νήσους εἰπὼν, δηλοῖ καὶ
τὴν Ἱερουσαλὴμ συνεχομένην ὑπὸ τῶν αὐτὴν περι-
κυκλούντων ἐθνῶν περικλυζομένην τε, τῶν οἰκητό-
ρων τοῖς ἁμαρτήμασιν ζηλούντων ἀεὶ τὴν τῶν περιοι-
κούντων ἀσέβειαν. Προηγουμένως οὖν αὐτὴν ἀνα-
καινισθῆναι προτρέπεται. Ἤδη δὲ καὶ πάντα τό-
πον ἐθνῶν τὴν τοῦ Θεοῦ λαβόντας ἐπίγνωσιν. Εἰ
γὰρ ὁ τοσούτων ἀξιωθεὶς Ἰσραὴλ καὶ χρηματίσας

Προκόπιος εκκ. συγγραφέας Commentarii in Isaiam P. 2484, li. 45

ραν δὲ διάνοιαν, ὡς ἐξ ἑτέρας ἀρχῆς, περὶ τῶν διω-

ξάντων τὴν Ἐκκλησίαν ὁ λόγος, ὅτιπερ ἐσχάτας τί-
σουσι δίκας, ὡς γνωσθῆναι πᾶσιν, ὅτι μὴ θνητῆς
ὑπῆρχε δυνάμεως τῆς Ἐκκλησίας ἡ σκέπη, τοῦ δὲ
Θεοῦ Ἰακώβ.
Εἰς καιρὸν δὲ ῥηθεὶς Ἰακὼβ ἀναπέμπει τὴν ἔν-
νοιαν ἐπὶ τὸν ἐν ἀνθρώπου σχήματι τῷ πατριάρχῃ
φανέντα, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Δύναται δὲ καὶ πάντα
δηλοῦν πτερνίζοντα τὸν διάβολον, καὶ τοὺς τῆς ἁμαρ-
τίας παραλύοντα βρόχους. Τὸ δέ· Ἰδοὺ αἴρω εἰς
τὰ ἔθνη τὴν χεῖρά μου, καὶ τὰ ἑξῆς, ἱστορικῶς
τινες πάλιν ἐξέλαβον, περὶ τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ. Βου-
λομένου γάρ μου συναχθήσεσθε, φησὶ, πανταχόθεν
ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν δορυφορηθησόμενοι. Τοῦτο δὲ μέχρι
τῆς ἐπαγγελίας ἔστη μὴ γενόμενον ἔργῳ, οὐχ ὡς ψευ-
δὲς, ἀλλ' ὡς ἐκείνων διὰ τὸ ἀνάξιον μὴ δεδωκότων
καιρὸν ταῖς θείαις ἐπαγγελίαις· πρὸς δὲ τὰς κακὰς
αὐτῶν ἐννοίας μαχόμενος, δείκνυσιν ὡς οὐ διὰ τὴν αὐ-
τοῦ γεγόνασιν ἀδυναμίαν αἰχμάλωτοι, διὰ δὲ τὰς ἑαυ-
τῶν ἁμαρτίας. Ὡς γὰρ οὐδεὶς τῶν παρ' ὑμῖν νομιζομέ-
νων γιγάντων ὑπὸ ἀσθενεστέρου σκυλεύεται,
 454

Προκόπιος εκκ. συγγραφέας Commentarii in Isaiam P. 2505, li. 20

πάλιν· Ὅσοι γὰρ Χριστὸν ἐβαπτίσασθε, Χριστὸν

ἐνεδύσασθε. Τὸ δὲ πρόσωπον τῆς Ἐκκλησίας Ἡσαΐας
εἰσάγει λέγων· «Ἀγαλλιάσθω ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῷ
Κυρίῳ. Ἐνέδυσε γάρ με ἱμάτιον σωτηρίου, καὶ
χιτῶνα εὐφροσύνης·» ἣν νῦν ἁγίαν καλεῖ, ὡς σύμ-
μορφον τῷ Χριστῷ, καὶ ἁγίου μετέχουσαν Πνεύμα-
τος, ἐν ᾧ καὶ ἐσφραγίσθημεν εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώ-
σεως πάντα ῥύπον ἀπονιψάμενοι, ὃς καὶ πᾶσαν ἔφ-
οδον ἡμῶν διαβολικὴν ἀποκρούεται λέγων· Οὐκέτι
προστεθήσεται διὰ σοῦ διελθεῖν ἀπερίτμητος καὶ
ἀκάθαρτος. Καὶ ἱστορικῶς δὲ τὰ περίοικα ἔθνη συν-
έχεις ἐφόδους ποιούμενα, μονονουχὶ δι' αὐτῆς χαμαὶ
κειμένης διήρχοντο. Ὡς ἐκ γῆς δὲ ἀνισταμένη, καὶ
τῶν γηΐνων γεμούση τὸν χοῦν ἐκτινάξαι παρα-
κελεύεται, τὸ φρόνημα δηλονότι τὸ σαρκικὸν, ὃ δεῖ
προαποθεμένους, οὕτω προσιέναι Χριστῷ, Παύλου
λέγοντος· «Ἐκδύσασθε τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον,» καὶ τὰ
ἑξῆς. Ὃ δὴ δράσαντες ἀνιστάμεθα ὀρθῷ καὶ βεβη-
κότι τῷ λογισμῷ, καθά τις παραγγέλλει προφήτης·
»Στῆσον σεαυτὴν, Σιών.» Καὶ Δαβὶδ δέ φησιν·
»Ἔστησεν ἐπὶ πέτρας τοὺς πόδας μου.»

Προκόπιος εκκ. συγγραφέας Commentarii in Isaiam P. 2513, li. 24

κατὰ τὸ, ὁ Θεὸς ἐμφανῶς ἥξει. Ἤγουν, οὐ τοῖς

σοῖς ὀφθαλμοῖς εὐφραινομένους, ἅμα τῇ σῇ φωνῇ
τοὺς ἀκούοντας. Ἀντὶ δὲ τοῦ, ῥηξάτω ἅμα εὐ-
φροσύνην τὰ ἔρημα Ἱερουσαλήμ· ὁ Σύμμαχος,
Ἱλαρύνθητε καὶ ἀγαλλιᾶσθε ὁμοῦ τὰ ἔρημα
Ἱερουσαλὴμ, φησί. Τὸ δὲ ῥῆξαι φωνὴν, παρ-
ίστησι τόνῳ χρῆσθαι φωνῆς χαριστηρίους ᾠδὰς ἀνα-
πέμποντας, δι' ὧν εὐφραίνοιτο Θεὸς, κατὰ τό· «Καὶ
ἡ γλῶσσά μου μελετήσει τὴν δικαιοσύνην σου, ὅλην
τὴν ἡμέραν τὸν ἔπαινόν σου.» Ἔρημα δέ φησιν
ἱστορικῶς μὲν, ὅτι τῶν πλείστων μετὰ τὴν κατὰ Χρι-
στοῦ τόλμαν δαπανηθέντων, ἐρημία τὰ πλεῖστα κατ-
εῖχε τῆς πόλεως. Πρὸς δὲ νοῦν, ὅτιπερ ἡ Ἐκκλη-
σία κατ' ἀρχὰς ὀλιγανδροῦσα πρὸς ἄπειρον πλῆθος
 455

ἐπέδωκεν ὕστερον· πρὸς ἣν ἔλεγεν· «Ἆρον κύκλῳ

τοὺς ὀφθαλμούς σου, καὶ ἴδε συνηγμένα τὰ τέκνα
σου.» Τοιοῦτον καὶ τό· «Ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς
ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα.» Πῶς δὲ
γένοιτο τοῦτο, παρίστησι λέγων, ὅτι Ἀποκαλύψει
Κύριος τὸν βραχίονα αὐτοῦ, τὴν τοῦ Μονογενοῦς
ἐπιδημίαν δηλῶν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐπιλάμψουσαν.

Προκόπιος εκκ. συγγραφέας Commentarii in Isaiam P. 2633, li. 1

των πίστει προσέδραμον. Καὶ τότε δὴ, φησὶ, Κληθήσῃ

πόλις Κυρίου Σιών. Θεοῦ γὰρ πόλις ἡ Ἐκκλησία,
περὶ ἧς φησιν ὁ Δαβίδ· «Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ
σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ.» Τινὲς δὲ Τότε, φησὶν, ὅτε τὸ
πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, καὶ πᾶς Ἰσραὴλ σω-
θήσεται. Τότε γὰρ ἓν ἐκ τῶν δύο γενήσεται σῶμα
λαῶν. Μήπω γὰρ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ συναφθέντος τῷ
προτέρῳ Ἰσραὴλ, οὐχ οἷόν τε μόνους ἐκείνους πάντα
Ἰσραὴλ ὀνομάζεσθαι ἠκρωτηριασμένους τῷ δευτέρῳ
τάγματι τοῦ νέου Ἰσραήλ. Ἄμφω δὲ τότε μιᾶς τῆς
παρὰ Θεῷ τεύξονται σωτηρίας. Τινὲς δὲ ἱστορικῶς
ἀπέδοσαν, ὡς οὕτω διακειμένης τῆς πόλεως, οἱ εἰς
αὐτὴν πλημμελήσαντες αἰσχυνθήσονται, ἐννοοῦντες
ἃ ἔδρασαν. Καὶ γὰρ πρεσβυτέρων τὸν ζυγὸν ἐβάρυ-
ναν, καὶ νήπιον οὐκ ἠλέησαν, ὥστε λοιπὸν Κυρίου
πόλιν καλεῖσθαι τὴν Ἱερουσαλήμ. Ὡς γὰρ παρῶπται
δι' ἀσέβειαν, οὕτως ἐπανελθοῦσα πρὸς ἑαυτὴν ἔσται
κόσμος, οὐ μόνον ἐκείνῃ τῇ γενεᾷ, ἀλλὰ καὶ ταῖς
μετ' ἐκείνην.

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Oratoria minora Oration 25, li. 161

μεθ' ἣν τὰ Μήδων καὶ Περσῶν ἤκμασεν), ἀνοιγνύς τε οἷόν τινας ἡμῖν

κιβωτοῦ θύρας καὶ δεικνὺς τοὺς λέοντας, τοὺς ἐλέφαντας, τὰς μελίς[σας],
τοὺς κώνωπας, τοὺς μὲν τὴν Ἰνδικὴν νεμομένους, τοὺς δὲ τὸ βόρειον
κλίμα διώκοντας, καὶ τοὺς μὲν αὐλοῦντας, τοὺς δὲ μελουργοῦντας καὶ
ἄλλον ἄλλο τι περὶ τὸ ἦθος διενεργοῦντας· καὶ οἷς μὲν εὐφυῶς πλάττεται
ἀπὸ τῶν ῥητορικῆς θαλάμων προέρχεται, οἷς δὲ ἤθη καὶ φύσεις διερευνᾷ
τῇ φιλοσόφῳ μερίδι προστίθεται, οἷς δὲ τὰ διάφορα τῆς γῆς ἐρευνᾷ
κλίματα τῇ γεωγραφίᾳ σεμνύνεται, ἀγάλλεται δὲ καὶ μουσικῆς ἐν ἀώτῳ,
ὅ φησι Πίνδαρος, σύντονα πολυπραγμονῶν μέλη καὶ ἐναρμόνια, οἷς δὲ τὰς
ἀράχνας συντίθησι τῶν τῆς γεωμετρίας ὅρων προκύπτειν ἐοικέναι δοκεῖ,
 456

οἷς δὲ τοῖς διαφόροις μερίζεται ἔθνεσιν οὐδὲ τῆς ἱστορικῆς πραγματείας

ἀπήλλακται. πῶς οὖν οὐκ ἄν τις τὸν μῦθον ἕλοιτό τε καὶ ἐνστερνίσαιτο τὰ
τῶν ἐπιστημῶν καὶ τεχνῶν κράτιστα ἑαυτῷ συμπηξάμενον; ἔγωγ' οὖν
ἑλοίμην μᾶλλον παρὰ ῥητορικῆς τὸν μῦθόν μοι προσαγόμενον ἢ παρὰ
Μουσῶν τὸ βρῶμα τῆς γνώσεως, ἀφ' οὗ δὴ ὁ Ἀσκραῖος τὴν ποιητικὴν
ἀνάδοσιν ἐποιήσατο· ἐκεῖνο μὲν γὰρ ἴσως καὶ πέπλασται καὶ θαυμάζω τὸν
ποιητὴν ὃς ἐξαπατήσειν ἡμᾶς ᾤετο, τὸ δὲ τοῦ μύθου ἐπ' αὐτῶν τῶν
πραγμάτων ἀληθῶς ἔχον ἐλέγχεται.
Τὸ δὲ ὄνομα τίς ἂν τῶν ἁπάντων ἀπαξιώσειε; Σωκράτης μουσικὴν
ποιεῖν καὶ ἐργάζεσθαι παρὰ τοῦ ἐνυπνίου κελευόμενος τῇ φιλοσοφίᾳ
ἐπέτεινεν ἑαυτόν, ὡς δὲ πολλάκις τὸ αὐτὸ ἐφοίτᾳ ἐνύπνιον,

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Opuscula logica, physica, allegorica, alia

Opusculum 3, li. 14

τῶν φιλοσοφουμένων λόγων προσφυῶς ἠρωτήκατε. ὥσπερ γὰρ ἑτέραν

τραπομένους ὁδόν, τὴν ἐν τύποις φημὶ καὶ προρρήσεσι, καὶ ἣν οὔπω
ἐγνώκαμεν, εἰκός ἐστιν ἀπορεῖν, τίς ἐστιν αὕτη καὶ τί παρὰ τὴν συν-
ήθη καὶ λεωφόρον ἔχουσα. ὥσπερ γὰρ ὁ χαλδαΐσας τοῖς λόγοις ἐς τὴν
Αἰγυπτίων σοφίαν ἐμβαλὼν καὶ ὁ αἰγυπτιάσας ἐς τὴν Ἑλλήνων μετα-
θέμενος ἀπορήσαιεν ἂν εἰκότως, τί τὸ γένος τῶν λόγων ἐφ' οὓς μετέ-
θεντο, οὕτω δὴ καὶ ὁ ἀπὸ τῶν ἐκβάσεων εἰς τὰς ἐμφάσεις ἀναδραμὼν
ὥσπερ εἰς σκιὰν μεταπεσὼν ἀπὸ τοῦ φωτὸς ζητήσειεν ἄν, τίς ἡ τῶν
τοιούτων λόγων οὐσία καὶ ποίων γενῶν ἤρτηται καὶ τί μὲν τὸ προς-
εχὲς αὐτῶν εἶδος, τί δὲ τὸ πόρρω, καὶ εἰ ἀπὸ τῶν ὑπερκειμένων γενῶν
οὐσίωται ἢ τῶν μὲν ἔχεται, τῶν δὲ ἀπολείπεται, διὰ ταῦτα ἱστορικώ-
τερον ἅμα καὶ φιλοσοφώτερον προῄρημαι περὶ τῶν φιλοσοφουμένων
ἡμῖν λόγων διαλεχθῆναι τήμερον πρὸς ὑμᾶς.
Ἰστέον οὖν ὅτι πέντε ταῦτα πρῶτα μαθήματα ἰσαρίθμοις κατεμερί-
σθησαν ἔθνεσι· Χαλδαῖοι γὰρ καὶ Αἰγύπτιοι Ἕλληνές τε καὶ Ἰουδαῖοι
καὶ τὸ ἡμέτερον γένος, οἷς ἰδιαζόντως ἡ χριστώνυμος κλῆσις ἐπιφημί-
ζεται, τὰ πρῶτα τῶν λόγων γένη διεμερίσαντο. οὐ γὰρ ὥσπερ οἱ
πολλοὶ τῶν διελόντων τὰ παρ' ἑκάστοις δοξάσματα τὴν μίαν τῶν Ἑλ-
λήνων δόξαν εἰς πολλὰ κατατέμωμαι, ἀλλ' εἴτε Ἰταλική τίς ἐστι παρ'
αὐτοῖς σοφία ἧς ἤρξατο Πυθαγόρας.

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Opuscula logica, physica, allegorica, alia

Opusculum 43, li. 40

σιν, ἐκεῖνο μὲν ὡς ζωῆς τοῖς οὖσι χορηγόν, τοῦτο δὲ ὡς αἰτίαν τινὰ
διὰ πάντων τῶν ὄντων φοιτήσασαν, ὃν δὴ καὶ τρίτον ποιοῦσιν ἀπὸ
 457

τοῦ ἑνός. ἓν γάρ φασι τὸ ἐκ τῶν πάντων καὶ πρὸ τῶν πάντων, μεθ' ὃ
ἰδέας καὶ ἐφεξῆς τὸν δημιουργόν· τοῦτον γὰρ ἀμέσως προσάγουσι τοῖς
ποιήμασιν. οἱ δέ τινες ταύτην μὲν τὴν αἰτίαν ἀπέγνωσαν, φαινομένῃ
δέ τινι φύσει τὴν προσηγορίαν ταύτην ἐπιφημίζουσιν, ἥτις δὴ ὁ δεύτε-
ρος πλάνης ἐστί, Ζεὺς τοῖς ἀστρολόγοις ὀνομαζόμενος, ὅτι τοῦ ὑπερ-
κειμένου τοῦτον φθαρτικοῦ τυγχάνοντος ταῖς γενέσεσιν, οὗτος οἷς ἂν
ἁλῷ σχηματιζόμενος ἢ ὑφαιρεῖταί τι τῶν κακιόνων ἢ προστίθησι τὰ
καλλίονα. τοιαύτη μὲν καὶ ἡ δευτέρα δόξα περὶ τοῦ Διὸς τοῖς
Ἕλλησιν. ἡ δὲ τρίτη ἱστορικωτέρα ἴσως καὶ ἀληθεστέρα· αὐτόν τε
γὰρ καὶ τὸν τούτου πατέρα τὸν Κρόνον ὁμόθεν ἀπὸ Κρήτης γεννῶσι,
καὶ τὸν μὲν οὐκ ἴσασιν ὅποι γῆς κατορώρυκται, τοῦ δὲ τὸν ἐπὶ τῷ
τάφῳ δεικνύουσι κολωνόν. εἶτα τὴν θνητὴν φύσιν ὑπεραναβάντας ἀγ-
χισπόρους ποιοῦσι τῆς οὐσίας τοῦ κρείττονος καὶ πρὸς τὸ τῆς θειότη-
τος εἶδος μεταβιβάζουσι. τούτῳ δὴ τῷ λόγῳ καὶ Ἑρμῆς προστίθεται ὁ
Τρισμέγιστος· τἆλλα γὰρ θεωρῶν τοὺς μύθους τοῦτον δὴ μόνον γυμ-
νὸν ἐξεδέξατο καὶ πρὸς τὴν ἐκείνου μίμησιν τὸν ἑαυτοῦ παῖδα

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Theologica Opusculum 10, li. 130

τρόπων ἐνταῦθα τῆς περὶ τὴν σοφίαν παραγωγῆς εὐ[...

κτ]ίσεως καὶ γεννήσεως. ‘κύριος’, γάρ φησιν, ‘ἔκτισέ με’, καὶ αὖθις
μετ' οὐ πολλά, ‘πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννᾷ με’. τῇ μὲν κτίσει τὸ διὰ τί
ἔκτισται πρόσκειται· ‘ἔκτισε γάρ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ’·
ἡ δὲ γέννησις ἀπρόσθετός ἐστι καὶ ἀναίτιος. τί οὖν ἐστι τὸ ἐντεῦθεν
καταλαμβανόμενον; ὡς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ γεννᾶται παρὰ τοῦ πατρὸς ὑπὲρ
αἰτίαν καὶ λόγον, κτίζεται δὲ ἐπ' ἐσχάτων τῶν αἰώνων, ‘τὴν τοῦ δούλου
μορφὴν’ ὑποδὺς διὰ τὴν ἐμὴν σωτηρίαν. τῷ μὲν οὖν ‘κύριος ἔκτισέ με’
τὴν δευτέραν προσαρμόσεις γέννησιν· τῷ δὲ ‘πρὸ πάντων βουνῶν γεννᾷ
με’
τὴν πρώτην τε καὶ ἀναίτιον. τέθεικε δὲ τὴν δευτέραν ἐν πρώτοις ὁ
Σολομῶν, ὅτι μὴ ἱστορικὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ προφητικός. ‘κύριος’ οὖν
φησιν ἡ μετὰ τοῦ προσλήμματος σοφία ‘ἔκτισέ με’ διὰ τὴν τῆς σαρκὸς
πρόσληψιν· ‘ἀρχὴν’ δὲ ‘τῶν ὁδῶν αὐτοῦ’ ἤτοι τῶν περὶ τὸν ἄνθρωπον
οἰκονομιῶν· ‘εἰς ἔργα αὐτοῦ’, τουτέστιν εἰς τὰ δημιουργήματα, καὶ
μάλιστα τὰ λογικὰ καὶ θνητά, δι' ἃ δὴ καὶ τῶν κρειττόνων οἰκονομιῶν
προκατήρξατο, καὶ ἐμὲ τούτων ἀρχὴν τέθεικεν.
Ἀλλὰ πῶς τὰ μετὰ ταῦτα σώσομεν; ‘πρὸ γὰρ τοῦ αἰῶνος’ φησίν ‘ἐθεμε-
λίωσέ με’, οὐ δήπου δὲ πρὸ τοῦ αἰῶνος τὸ τῆς οἰκονομίας ἐτελέσθη
μυστήριον. ἢ ὅτι, ἐπειδὴ διπλῆ τις ἦν ἡ σοφία, ὅτε ταῦτα ἐφθέγγετο, θεὸς
γὰρ καὶ ἄνθρωπος, ἵνα μὴ διὰ τὸ ‘ἔκτισε’ καὶ αὐτὴν δὴ τὴν ὑπόστασιν,
ἥτις ἦν ὁ θεὸς αὐτός, ὑπολήψῃ θνητήν, διὰ τοῦτο τὸν λόγον ἐπανορθού
 458

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Theologica pusculum 17, li. 14

καὶ τίνες αἱ ‘ἀκρίδες’ καὶ τὸ ‘ἄγριον μέλι’, ὅπερ ἡ πρόδρομος τοῦ λόγου
φωνή, ὁ τῆς ἐρημίας μετάρσιος ἄνθρωπος, ἀποχρῶσαν ἐκέκτητο δίαιταν,
καὶ τίς ‘ὁ ἐπικείμενος ἄρτος τῇ ἀνθρακιᾷ’· ἄλογον γὰρ τοῦτο οἴονται.
Περὶ δὲ τούτων πυνθάνονται οὐ μαθεῖν τι τῶν δεόντων προῃρημένοι,
ἀλλ' ἢ μόνον τοὺς διδάσκειν τεταγμένους ἐπαπορεῖν, καί τινων ἐγὼ
πολλάκις ἀμαθεστάτων ἀνθρώπων ἠκροασάμην, ὡς ταῦτα δὴ μόνα
ἀπορώτατα τῶν γραφικῶν ζητημάτων ἐστίν. εἶτα δὴ πολλὰ περὶ τούτων
αὐτοῖς εἰρηκὼς καὶ τὰ μὲν ἱστορήσας, τὰ δὲ θεωρήσας, μεταβαλεῖν
αὐτοῖς τὸ τῆς ἀμαθίας εἶδος οὐ πάνυ τι προσευπόρησα. τοὺς μὲν οὖν
ἀφῆκα ‘παίζειν ἐν οὐ παικτοῖς’, σοῦ δ' ἂν εἰκότως καθαψαίμην τῆς
ἱερᾶς κεφαλῆς, εἰ ἐξὸν καὶ ἱστορικώτερον ταῦτα καὶ θεωρητικώτερον
δέχεσθαι, ἔπειτα τῷ πολλῷ ἐγκαταμέμιξαι συρφετῷ.
Ὅ τε γὰρ ἐπενδύτης, ὃν ὁ Πέτρος περιεζώσατο, σύνηθές ἐστι θέαμα
τοῖς περὶ τὴν τῶν ἰχθύων ἄγραν ἐσπουδακόσι· καὶ τὸ τούτοις χιτώνιον
ἄχρι γονάτων καθειμένον καὶ ἐς ὤμους ἀναβεβλημένον ζώνης ἄτερ
ἀμπίσχεται, ὅπως ἂν εὔλυτοι εἶεν τοῖν ποδοῖν ἅμα καὶ ταῖν χεροῖν· κᾆτα
δέον εἰς θάλασσαν καταβῆναι ἀπὸ τῆς νεὼς περιζώννυνται τοῦτο, ἵν' εὐκό-
λως πρὸς τοὺς αἰγιαλοὺς ἀπονήχωνται, μὴ χωροῦντος ἐν τοῖς κόλποις τοῦ
ὕδατος διὰ τὴν τῆς ζώνης περιβολήν. τοῦτον οὖν τὸν ἐπενδύτην καὶ ὁ
Πέτρος ἁλιεύων ἠμφιεσμένος, ἐπειδὴ ἔδει διὰ τῆς θαλάσσης πρὸς τὸν
Ἰησοῦν ἀνανήξασθαι, ‘περιζωσάμενος ἔρριψεν ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν’.

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Theologica Opusculum 36, li. 7

νγʹ. Εἰς τὰ ζητούμενα τοῦ ἑξηκοστοῦ ἑβδόμου ψαλμοῦ

Τί μοι τάδε ἢ τάδε τοῦ παρόντος ψαλμοῦ; ξύμπας οὗτος οὐδέν τι τῶν
αἰνιγμάτων ἀπέοικε, τήν τε φράσιν ἔχει κεκαινοτομημένην καὶ τὰ πολλὰ
μεταπίπτουσαν ταῖς ὑπαλλαγαῖς τῶν προσώπων, ἔστι δὲ καὶ πολύστιχος
καὶ μὴ ἀρκῶν μέτρῳ ἐπιστολῆς. ἀλλ' ἡμεῖς σοι τὸν δυνατὸν τρόπον οὐ
πλατύτερον ἑρμηνεύοντες, ἀλλ' οἷον μεταφράζοντες ἐπὶ τὸ σαφέστερον,
καὶ τὰ μὲν ἀλληγοροῦντες, τὰ δὲ ἱστορικώτερον λέγοντες, ἀκόλουθον
ἑαυτῇ τὴν τοῦ ψαλμοῦ φυλάξομεν ἔννοιαν.
Τὰ μὲν οὖν πρῶτα τῆς ᾠδῆς τοῦ ψαλμοῦ καὶ τὴν τούτου ἐπιγραφὴν
ἐατέον ἡμῖν, σαφῆ πᾶσιν ὄντα καὶ γνώριμα· ἀρξώμεθα δ' ἐντεῦθεν. ‘ὁ
θεὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ, ὁ θεὸς κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ,
ἐξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρείᾳ, ὁμοίως τοὺς παραπικραίνοντας, τοὺς
κατοικοῦντας ἐν τάφοις’. σκοπὸς γὰρ ἐνταῦθα τῷ προφήτῃ περὶ πολλῶν
 459

μὲν καὶ ἄλλων διαλαβεῖν, μάλιστα δὲ τῆς τοῦ κυρίου σαρκώσεως, καὶ ὡς
διὰ ταύτης οἱ παραπικραίνοντες τοῦτον καὶ τὸν θάνατον ἀναταλλαξάμενοι
τῆς ζωῆς τῆς τε σωτηρίας καὶ τῆς ἀθανασίας κατηξιώθησαν. οὐ γὰρ
ἐπειδή, φησί, μέλλει τῇ καθ' ἡμᾶς ἑνωθῆναι φύσει

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Theologica Opusculum 80, li. 13

Ἐπειδὴ πρὸς τῷ πέρατι γέγονε τῆς μετὰ τοῦ σώματος ἐν τῷ βίῳ διαγω-
γῆς, συμπεραίνεται ἑαυτῷ καὶ ξύμπασαν τοῦ σώματος τὴν διοίκησιν καὶ
τὴν σωματικὴν ἑαυτῷ ἀπαγορεύει τροφήν, καὶ ‘ἀπ' ἄρτι’ μέν φησι ‘μη-
κέτι πιεῖν ἀπὸ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου’ ταύτης, ὕστερον δέ ποτε
σπάσαι τοῦ νάματος καινοτέρῳ πόσεως τρόπῳ καὶ συμπιεῖν τοῦτο τοῖς
μαθηταῖς. πρὸ δὲ τῆς κατὰ μέρος τούτου τοῦ λογίου συνεξετάσεως ὁ
λόγος καὶ τοῦτο ζητεῖ· διὰ τί νῦν τὸ μὲν τῆς ἀμπέλου γέννημα νῦν μὲν
ἑαυτῷ ἀπαγορεύει, εἰς ἄλλην δὲ ζωὴν ἀποτίθεται, οὐδὲν δὲ τοιοῦτο περὶ
τοῦ ἄρτου φησίν, ἄμφω δὲ κοινὰ πρὸς ὑπόστασιν τῷ ῥέοντι σώματι;
Τοῦτο γοῦν πρῶτον λύσαντες, οὕτω δὴ καὶ πρὸς τὰ λοιπὰ βαδιούμεθα
ἄπορα. ἔστι δὲ λύσιν ἐπενεγκεῖν τῷ λόγῳ τὴν μὲν ἱστορικωτέραν, τὴν δὲ
θεολογικωτέραν καὶ κρείττονα. ἱστόρηται γὰρ ὁ κύριος μετὰ τὴν ἐκ
νεκρῶν
ἀνάστασιν μέρος τι ἀπολαβὼν τοῦ μελισσείου κηρίου ἐδηδοκέναι, μὴ
μέντοι
γε καὶ πόματι χρήσασθαι· δι' ὃν μέν τινα λόγον τοῦτο πεποίηκε, κατιόντες
ἐροῦμεν, ὅτι δ' οὕτως ἐγένετο, ἡ ἱστορία διασαφεῖ. ὡς οὖν μέλλων αὖθις
μὲν φαγεῖν, μὴ μέντοι πιεῖν, τούτου μὲν τοῦ μέρους οὐκ ἐμνημόνευσε, τὸν
δὲ οἶνον μόνον ἐς ἄλλην ζωὴν τεταμίευται νῦν ἀποθέμενος.
Ἡ δὲ μυστικωτέρα λύσις αὕτη, ὡς αἱ τοῦ σώματος αὗται τροφαί τε
καὶ πόσεις ἀναλογίαν ἔχουσι πρὸς τὰς ἐν ψυχῇ, δεῖ γὰρ καὶ ταύτην τὸ
μέν τι φαγεῖν νοητῶς, τὸ δὲ καὶ πιεῖν.

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Poemata Poem 53, li. 24

ποτὲ δὲ χειμαζόμενος θλίψεων τρικυμίαις,

ἄλλοτε πάλιν τὴν ὁδὸν τὴν θείαν διοδεύων,
ποτὲ δὲ καὶ πλανώμενος ..... ἐκ ταύτης,
ἅπερ σαφῶς μανθάνομεν ἀπὸ τῆς ἱστορίας ,
ἅπαντα νῦν τὰ καθ' αὑτὸν ὡς ἔχει κατὰ μέρος
ἐν τούτῳ τῷ συγγράμματι διδάσκων ἀνατάττει.
Καὶ πρώτη μὲν ὑπόθεσις τῆσδε τῆς πραγματείας
ἀφήγησις διδάσκουσα τὰ πάθη τοῦ προφήτου.
Δεύτερον δὲ κεφάλαιον τῆς συγγραφῆς εὑρήσεις
τὴν θαυμαστὴν ἀφήγησιν τῆς ἀρχαιολογίας.
 460

ἐν διαφόροις γὰρ ψαλμοῖς ἱστορικῶς συγγράφει

πατριαρχῶν τὴν γένεσιν, τὴν ἀγωγήν, τὴν πρᾶξιν,
τὴν ἐν Αἰγύπτῳ μοχθηρὰν δουλείαν τῶν Ἑβραίων
τῶν νώτων τὴν ἐπίτριψιν, τὴν ἄρσιν τῶν κοφίνων,
πρὸς δὲ καὶ τὴν δεκάπληγον ποινὴν τῶν Αἰγυπτίων·
εἶθ' οὕτως καὶ τὴν ἔξοδον τὴν ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου,
τῆς Ἐρυθρᾶς τὴν χέρσωσιν, τοῦ Φαραὼ τὴν πνῖξιν,
ἀναβατῶν καὶ τριστατῶν τὸν ὄλεθρον τὸν ξένον·
τὰ τῆς ἐρήμου θαύματα καὶ τὴν μαννοβροχίαν,
τὸν ἐκ τῆς πέτρας ποταμὸν καὶ τὴν ὀρτυγομήτραν·
τὰ νομικά, τὰ τῆς σκηνῆς, τὰ τῆς ἱερατείας,

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Poemata Poem 53, li. 250

καὶ τούτους ἁπαξάπαντας αὐτὸν ἐκτεθεικέναι,

τοὺς ἔχοντας ἐπιγραφὰς καὶ τοὺς ἀνεπιγράφους·
καὶ τὰς αἰτίας φράζουσιν ὡς ἁρμοδιωτάτας.
τὸν γὰρ ἐπιγραφόμενον εἰς πρόσωπον Μωσέως
προδήλως ἀποφαίνουσιν οὐκ ὄντα τοῦ Μωσέως·
ἦ γὰρ ἂν πρῶτος τῶν ψαλμῶν ἐτέθειτο τῶν ἄλλων,
τὴν τάξιν κομισάμενος ἐκ τῆς προγενεσίας
ὡς ποίημα πρεσβύτερον καὶ πρώτου συγγραφέως·
ἢ πάντως ἂν ἐνέκειτο ταῖς βίβλοις ταῖς ἐκείνου,
ἐν αἷσπερ καὶ τὰς τρεῖς ᾠδὰς ἔχομεν γεγραμμένας.
ἡ μὲν γὰρ τοῖς ἱστορικοῖς ἔγκειται τῆς Ἐξόδου,
ἡ βίβλος δὲ τῶν Ἀριθμῶν διδάσκει τὴν ἑτέραν,
ἡ μετ' αὐτὴν δ' ἐντέθειται τῷ Δευτερονομίῳ.
ἄρα λοιπὸν Δαυίδ ἐστιν ὁ τοῦ ψαλμοῦ γεννήτωρ,
τὸ τοῦ Μωσέως δ' ὄνομα τροπολογῶν μοι νόει·
παρ' Αἰγυπτίοις γὰρ τὸ ‘μῶς’ ὕδωρ ἐστὶ σημαῖνον,
ὁ δὲ ληφθεὶς ἐξ ὕδατος Μωσῆς αὐτοῖς καλεῖται.
ἁρμόζει τοίνυν ὁ ψαλμὸς τοῖς ἀναγεννηθεῖσιν,
οἵπερ ἐν τῷ βαπτίσματι τοῦ ῥύπου καθαρθέντες
ἄνθρωποι γίνονται θεοῦ Μωσαϊκῶς βιοῦντες.
τοὺς δὲ ψαλμοὺς τοῦ Σολομῶν εἰς τὸν Χριστὸν ἀνάξεις,

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Poemata Poem 53, li. 311

εὑρήσεις γὰρ καὶ γενικὴν ἐν πλείοσι κειμένην

καὶ ‘τοῦ Δαυὶδ’ καὶ ‘τῷ Δαυὶδ’ πολλάκις γεγραμμένα,
ἐν ταῖς λοιπαῖς δ' ἐπιγραφαῖς τῶν ἄλλων ὀνομάτων
ὄψει κειμένην πανταχοῦ τὴν δοτικὴν καὶ μόνην.
 461

τί τοίνυν ἡ παραλλαγὴ τῶν ἄρθρων ὑπεμφαίνει,

καὶ νῦν μὲν κεῖται γενικῶς ἡ κλῆσις τοῦ προφήτου,
νῦν δ' ἔχει τὴν ἐπιγραφὴν ἐν δοτικαῖς κειμένην;
ἢ δῆλον ὡς αὐτός ἐστι γραφεὺς τῶν ἀμφοτέρων,
τοῦ γὰρ Δαυὶδ πάντως εἰσὶ καὶ τῷ Δαυὶδ ἐγράφη.
ἔστι δ' ἑτέρως προσφυῶς τὸν λόγον ἑρμηνεῦσαι,
ὡς ἔνθα μὲν ἱστορικῶς ἀφήγησιν συγγράφει
ἢ τῶν οἰκείων συμφορῶν τὸ μέγεθος διδάσκει
ἢ λυτρωθεὶς τῷ λυτρωτῇ τὸν ὕμνον ἀναπέμπει,
εἴθ' ἕτερα τῶν καθ' αὑτὸν τοιαῦτα καταγγέλλει,
οἰκεῖα ταῦτα τοῦ Δαυίδ, καὶ ‘τοῦ Δαυὶδ’ γραπτέον·
ἔνθα δ' ἁρμόζει τῷ χριστῷ τινὰ τῶν γεγραμμένων,
ἀνήχθη ταῦτα πρὸς Χριστόν, καὶ δοτικῶς λεκτέον.
ὁ γὰρ Χριστὸς ἐν ταῖς γραφαῖς Δαυὶδ καλεῖται νέος,
καὶ γὰρ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ ἐτέχθη κατὰ σάρκα.
εἰ βούλει δέ, διδάχθητι καὶ τοῦ Δαυὶδ τὴν λέξιν·
χειρὶ γὰρ ἱκανώτατος Ἑλληνιστὶ καλεῖται·

Μιχαήλ Ψελλός Πολυϊστωρ. Poemata Poem 53, li. 596

τούτους τοὺς ἑβδομήκοντα τοὺς προδεδηλωμένους,

ἑρμηνευτὰς καθίστησιν εἰς τὴν γραφὴν τὴν θείαν.
κατὰ δυάδα δ' ἅπαντες ἐν οἴκοις μερισθέντες
ὁμόφωνον ἐξέθεντο γραφὴν τῆς ἑρμηνείας.
μᾶλλον δὲ καί τι λέγεται τοιοῦτον γεγονέναι·
ἀναγνωσθείσης γάρ φασι τῆς ὅλης ἑρμηνείας
εἰς θάμβος καὶ κατάπληξιν ἐλθεῖν τὸν Πτολεμαῖον
θαυμάσαντα τὴν δύναμιν τοῦ λόγου καὶ τὸ κάλλος.
ἐπαπορῶν δ' ὁ βασιλεὺς ἠρώτα τοὺς παρόντας,
πῶς οὐκ ἐχρήσαντό τισιν ἐκ τούτων τῶν γραμμάτων
ἱστορικοὶ καὶ ποιηταὶ καί τινες τῶν ὁμοίων.
Δημήτριος δ' Ἀλιφαρεὺς παρατυχὼν ἐν τούτῳ –
παρῆν δὲ καὶ Μενέδημος, ἀνὴρ τῶν φιλοσόφων –
ἔφησαν μή τινα τολμᾶν ἅπλεσθαι τῶν τοιούτων·
λέγουσι γὰρ Θεόπεμπτον τὸν ἱστοριογράφον
μνησθέντα τούτων ἐν γραφαῖς εὐθὺς παραφρονῆσαι·
σὺν τούτῳ καὶ Θεόδεκτον αὐτοῖς ἐπιβαλόντα,
τὸν τραγῳδίας ποιητήν, αὐτίκα τυφλωθῆναι·
τούτους δ' ἐξευμενίσαντας ἐς ὕστερον τὸ θεῖον
ἀποβαλεῖν τὴν πήρωσιν καὶ τὴν παραφροσύνην.
οὗτοι μὲν οὖν ἡρμήνευσαν ἐπὶ τοῦ Πτολεμαίου·
 462

Άννα Κομνηνή ιστορικός. ., Αλεξιάς. Book p, chap. 4, sec. 3, li. 15

ἀναλεξαμένη τοῦ πάθους τῶν ἑξῆς ἕξομαι διπλᾶ κατὰ τὴν

τραγῳδίαν κερδαίνουσα δάκρυα, οἷον ἐπὶ τῇ συμφορᾷ συμ-
φορᾶς μεμνημένη. Τὸ γὰρ εἰς μέσον προθεῖναι τοιούτου
βασιλέως ὑπόθεσιν καὶ τοσούτου πρὸς ἀρετὴν ἀνάμνησίς
ἐστι καὶ τῶν κατ' ἐκεῖνον θαυμάτων, ἅπερ κἀμὲ πρὸς δάκρυα
θερμότατα καταφέρει μετὰ πάσης τῆς οἰκουμένης δακρύου-
σαν. Τὸ γὰρ ἐκείνου μεμνῆσθαι καὶ τὴν αὐτοῦ βασιλείαν
εἰς μέσον ἄγειν ἐμοὶ μὲν θρήνων ὑπόθεσις, τοῖς ἄλλοις δὲ
ζημίας ἀνάμνησις. Ἀρκτέον τοίνυν ἐνθένδε τῆς ἱστορίας
τοὐμοῦ πατρός, ὅθεν καὶ ἄρχεσθαι ἄμεινον· ἄμεινον δὲ
ὅθεν σαφέστερός τε καὶ ἱστορικώτερος ὁ λόγος γενήσεται

Άννα Κομνηνή ιστορικός. ., Αλεξιάς. Book 1, chap. 12, sec. 3, li. 13

λογισμοὺς συγχέομαι· ἀνακόπτομαι δὲ τὴν ἀμφὶ τοῦτον

διήγησιν φυλάττουσα πάντα καιρῷ τῷ προσήκοντι. Τοῦτο
δὲ μόνον οὐχ ὑπομένω μὴ λέγειν, κἂν ἔξω τοῦ καιροῦ
λέγοιμι, ὡς ἄγαλμα φύσεως ἦν ὁ νεανίας ἐκεῖνος καὶ Θεοῦ
χειρῶν, ὡς οὕτως εἰπεῖν, φιλοτίμημα. Εἰ γὰρ καὶ μόνον
ἐθεάσατό τις αὐτόν, εἶπεν ἂν ὡς τοῦ παρ' Ἕλλησι μυθευο-
μένου χρυσοῦ γένους ἀπορροή· οὕτως ἀμήχανον εἶχε τὸ
κάλλος. Ἐγὼ δὲ μετὰ τοσούτους ἐνιαυτοὺς μεμνημένη τοῦ
νεανίου τούτου δακρύων ἐμπίπλαμαι· ἐπέχω δὲ ὅμως τὸ
δάκρυον καὶ ταμιεύω πρὸς τοὺς ἐπικαίρους τῶν τόπων,
ἵνα μὴ τὰς μονῳδίας τῶν ἐμῶν ἀναμιγνῦσα ταῖς ἱστορικαῖς
διηγήσεσι τὴν ἱστορίαν συγχέοιμι.
Οὗτος γὰρ ὁ νεανί-
σκος, περὶ οὗ κἀνταῦθα καὶ ἀλλαχόσε εἰρήκειμεν, προ-
χρόνιος πρὸ ἡμῶν καὶ πρὶν ἡμεῖς τὸν ἥλιον ἴδοιμεν, μνηστὴρ
ἐγεγόνει τῆς τοῦ Ῥομπέρτου Ἑλένης καθαρὸς καὶ ἀμό-
λυντος, καὶ τὰ ἔγγραφα συναλλάγματα ἐπ' αὐτῇ ἐγεγρά-
φεισαν κἂν ἀτέλεστα καὶ ἐν ἐπαγγελίαις μόνον, ἀτελοῦς
τὴν ἡλικίαν ὄντος τοῦ νεανίσκου. Διεσπάσθη δὲ ἅμα τῷ
τῆς βασιλείας ἐπιβῆναι τὸν βασιλέα Νικηφόρον τὸν Βοτα-
νειάτην

Άννα Κομνηνή ιστορικός. ., Αλεξιάς. Book 7, chap. 5, sec. 3, li. 17

Μακεδόνων βασιλέως καταμανθάνω. Καὶ γὰρ ὅπου μὲν

Ἀλεξάνδρεια ἡ κατ' Αἴγυπτον, ὅπου δὲ Ἀλεξάνδρεια ἡ
κατ' Ἰνδοὺς ἀπ' ἐκείνου ὠνόμασται· ἴσμεν δὲ καὶ ἀπὸ
 463

Λυσιμάχου ἑνὸς τῶν ἀμφ' αὐτὸν στρατιωτῶν Λυσιμαχίαν

κατονομάζεσθαι. Οὐκ ἂν οὖν θαυμασαίμην εἰ καὶ ὁ βασι-
λεὺς Ἀλέξιος ζῆλον ἀλεξάνδρειον ἀναλαβὼν ὅπου μὲν ἐξ
ἐθνῶν ἢ συρραγέντων ἢ προσκεκλημένων παρ' αὐτοῦ περι-
ῆψε τοῖς τόποις ὀνομάτων καινότητας ἢ ἀφ' ὧν αὐτὸς
κατεπράξατο τῆς ἑαυτοῦ προσηγορίας τοῖς τόποις μετέ-
δωκε. Τοσαῦτα μὲν περὶ τῆς ἄνωθεν εἰρημένης Ὀζολίμνης
ἐπερρίφθω ἱστορικώτερον. Οἱ δὲ Κόμανοι, ἐπεὶ σπάνιν τῶν
χρειωδῶν εἶχον, παλινδρομοῦσιν εἰς τὰ ἴδια ἐφ' ᾧ τὰ
χρειώδη συγκομισάμενοι αὖθις κατὰ τῶν Σκυθῶν ἐπανα-
στρέψαι.
Συνάγεται ἐν τῷ μεταξὺ ὁ βασιλεὺς κείμενος εἰς
Βερόην, ἐξοπλίζει τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τὸ λοιπὸν ἅπαν
ὁπλιτικόν. Τότε καὶ ὁ Φλάντρας κόμης ἐξ Ἱεροσολύμων
ἐπανερχόμενος ἐκεῖσε καταλαμβάνει τὸν αὐτοκράτορα καὶ
τὸν συνήθη τοῖς Λατίνοις ἀποδίδωσιν ὅρκον ὑποσχόμενος
ἅμα τῷ τὰ οἴκοι καταλαβεῖν συμμάχους ἀποστεῖλαί οἱ
ἱππεῖς πεντακοσίους.

Άννα Κομνηνή ιστορικός. ., Αλεξιάς. Book 15, chap. 7, sec. 1, li. 3

ἀκοῶν τοῦ Μασοὺτ ὁ λόγος ἐφθακὼς ἐξετάραξε τὴν ψυχὴν

τοῦ βαρβάρου. Ὁ δὲ θυμοῦ πλησθεὶς τῷ Ἐλεγμῷ (σατράπης
δὲ οὗτος τῶν ἐπιφανῶν) ἐπέσκηψε διὰ νευρᾶς τοῦτον
ἀπάγξαι. Τοιοῦτον τέλος τὰ τοῦ Σαϊσὰν σουλτάνου ἔσχεν
ἐξ ἀβουλίας μὴ πεισθέντος ταῖς τοῦ αὐτοκράτορος παραι-
νέσεσιν. Ὁ δὲ αὐτοκράτωρ τῆς πρὸς τὴν βασιλεύουσαν
φερούσης εἴχετο τὴν παράταξιν διόλου ἐπὶ τῆς αὐτῆς
συντηρήσας εὐταξίας.
Ἀλλὰ παράταξιν καὶ φάλαγγάς τις ἀκούων, ἀλλὰ
δορυαλώτους καὶ λάφυρα, ἀλλὰ στρατηγὸν καὶ ξυνταγματάρ-
χας, νομίζοι ἂν ἐκείνων ἀκούειν ὁποίων ἅπας ἱστορικὸς
καὶ ποιητὴς ξυγγράφων μέμνηται. Ἀλλ' αὕτη ἡ παράταξις
καινή τις καὶ παράδοξος ἅπασι κατεφαίνετο, καὶ ὁποίαν
οὐδείς πω οὔτε τεθέαται οὔθ' ἱστορήσας τοῖς ἐς ὕστερον
παρεπέμψατο. Ἐπὰν γὰρ τῆς πρὸς τὸ Ἰκόνιον εἴχετο,
συντεταγμένως τε ἐπορεύετο καὶ εὔρυθμον αὐλῷ τὴν κίνη-
σιν τοῦ συντάγματος ἐπεποίητο. Εἶπες ἂν τὴν φάλαγγα
πᾶσαν ἰδὼν καὶ κινουμένην ἀκίνητον μένειν καὶ ἱσταμένην
πορεύεσθαι. Τῷ μὲν γὰρ συνασπισμῷ καὶ τῇ ἀλληλουχίᾳ
τῆς παρατάξεως τοῖς ἀσαλεύτοις ὄρεσιν ἐῴκει, ταῖς δὲ
μεταβάσεσι κινεῖσθαι ὥσπερ ζῷον μέγιστον ἓν ἡ
 464

Θεόδωρος Στουδίτης Epistulae Epistle 533, li. 8

Πέτρῳ Νικαίας

Ἤκουσεν πάντως ἡ ἱερά σου ἀκοὴ τὸ περὶ τὸν μακάριον καὶ

κοινὸν πατέρα ἡμῶν μητροπολίτην Συννάδων πάθος καὶ ὠδύρατό
σου ἡ ἁγία ψυχὴ ἐπ' αὐτῷ τὰ εἰκότα, ἐπεὶ καὶ ἔτι τοῦ στεναγμοῦ οὐκ
ἀποπαύσοι οὐδὲ τῆς οἱονεὶ ἐκ τῆς διχοτομίας γενομένης ἀλγηδόνος
ἀπολήξειεν. ἀλλὰ δεῦρο καὶ παρ' ἡμῶν, ὦ τριπόθητε, διδάχθητι
ἐνεργέστερον, ὡς ἂν καὶ ἡμεῖς τὸ ὀφειλόμενον χρέος τίσωμεν καὶ
αὐτὸς ἱστορικώτερον ἐπιγνοὺς τὰ κατ' αὐτὸν ῥᾳστώνην τινὰ λάβοις
ἐκ τῆς ἐξηγορίας. ὤ, ὤ, πῶς ἀδακρυτὶ ἐνέγκοιμεν τὸ ὀδυρτικὸν
ἀπάγγελμα; ὑγιαίνων ἦν ὁ πατήρ, τὰ συνήθη ἐνεργῶν τῆς ἀνυποκρί-
του αὐτοῦ ἀγάπης καὶ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ πατέρας δεξιώσεως.
τίς γὰρ ὁ πλέον ἐκείνου φιλοξενίαν ἀσπαζόμενος καὶ θεραπεύων
φιλουμένους, ὃν οὐχὶ ἡ ἐπάλληλος τῶν ἐπιφοιτώντων παρουσία καὶ
ἐπιμονὴ ἐδάμαζεν, ὅσον ἠνία μᾶλλον ἡ σπάνη τούτων καὶ ταχεῖα
παλινοδία;

Manuel Philes Poeta, Scr. Rerum Nat., Carmina Chap. 1, poem 94, li. 2

Ἐχρῆν ἀτεχνῶς ἐκμαθεῖν καὶ τοὺς λίθους

Τὴν ἱστορικὴν Ἁβραὰμ ἀπλαστίαν.
ὐκοῦν ὁ παρὼν ζωγραφεῖ ταύτην λίθος,
Ἐνθεὶς ἑαυτῷ καὶ πνοὴν πεπηγμένην.

Εἰς τὴν αὐτήν.

Πεισθεὶς ὁ πατὴρ Ἁβραὰμ τῷ πρὸ χρόνων

Εἰπόντι κινεῖν πρὸς γονὴν καὶ τοὺς λίθους,
Νῦν εἶδεν ὡς καὶ τοῦτον εἰς ξένην φύσιν
Ὁ καινοποιὸς ἐξεπέτρωσε χρόνος.

Εἰς τὴν αὐτήν.

Θαυμαστὸν οὐδέν ἐστιν εἰ ζῶν μὴ πνέει

Φονῶν ὁ πατὴρ Ἁβραὰμ τῷ φιλτάτῳ·
 465

Apophthegmata, Dialogus de contemplatione Question+answer 14, li. 2

Ἐρ.· Πῶς;
Ἀπ.· Ὁ μὲν Δανιὴλ ὡς παλαιὸν ἡμερῶν ἐθεωρεῖ, ὁ δὲ Ἱεζεχιὴλ
ἐπὶ ἅρματος Χερουβίμ, ὃ δὲ Ἡσαΐας ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, ὁ
δὲ
Μωϋσῆς τὸν ἀόρατον ὡς ὁρῶν ἐκαρτέρησεν.
Ἐρ.· Πῶς δύναται θεωρεῖν ὁ νοῦς ὃ οὐδέποτε εἶδεν;
Ἀπ.· Βασιλέα οὐδέποτε εἶδες καθήμενον ὥσπερ ἐπὶ τῶν εἰκόνων.
Ἐρ.· Καὶ ὀφείλει ὁ νοῦς διαγράφειν τὸ θεῖον;
Ἀπ.· Οὔκ ἐστι καλλίον διαγράψαι ἢ τοῖς ἀκαθάρτοις λογισμοῖς συγκα-
τατίθεσθαι;
Ἐρ.· Μήποτε ὡς ἁμαρτία λογισθῇ;
Ἀπ.· Κράτει τέως τοῦτο ὡς οἱ προφῆται εἶδον ἱστορικῶς, καὶ αὐτὸ τὸ
τέλειον ἔρχεται καθὼς ὁ ἀπόστολος φησί· βλέπομεν ἄρτι ὡς δι' ἐσόπτρου
ἐν αἰνίγματι, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον. Φησίν· ὅτε ὁ λογισμὸς
τελειωθῇ
τότε παρρησία βλέπει.
Ἐρ. Οὐκ ἔχει οὖν ἔκστασιν φρενῶν τοῦτο;
Ἀπ. Ὅλως τὸ σύνολον ἐάν τις ἐν ἀληθείᾳ ἀγωνίζεται. Ἔλεγε δὲ ὅτι·
ὅλην τὴν ἑβδομάδα ἐποίησα καὶ οὐκ ἐμνημόνευσα ἀνθρωπίνης μνήμης.
Ἄλλος
ἔφη ὅτι· ἔμεινα περιπατῶν ἐν ὁδῷ ποτέ, καὶ ἀγγέλους δύο ἔνθεν καὶ ἔνθεν
εἶδον περιπατοῦντας μετ' ἐμοῦ καὶ οὐ προσέσχον αὐτοῖς.

Alexander Scr. Eccl., Inventio crucis (fort. auctore Alexandro alio) P.

4016, li. 3

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΥΡΕΣΙΝ

ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.

Τὴν κέλευσιν τῆς ὑμετέρας πατρικῆς ὁσιότητος

δεξάμενος, λίαν ἰλιγγίασα. Ἐκελεύσατε γὰρ τῇ ἐμῇ
οὐδενείᾳ, ἱστορικόν τινα λόγον ποιήσασθαι περὶ
τῆς εὑρέσεως τοῦ ζωοποιοῦ ξύλου, τοῦ πανσέπτου καὶ
σεβασμίου σταυροῦ, ἐν ᾧ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς
Χριστὸς τανυσθεὶς ἑκουσίως, κατέλυσε μὲν τοῦ
διαβόλου τὴν δύναμιν, καὶ θανάτου τὴν τυραννίδα,
σωτηρίαν δὲ ἀκατάληπτον τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύου-
σιν ἐδωρήσατο. Τοῦτο τὸ ἐπίταγμα, σφόδρα τυγχά-
 466

νον ὑπὲρ τὴν ἐμὴν δύναμιν, δεξάμενος, ἐγχείρησιν

ἐδειλίασα· ἑτέρων γὰρ ἢ καθ' ἡμᾶς τό γε ὑπάρχει τὸ
πόνημα· οὐδὲν γὰρ τῆς ἐγκυκλίου παιδεύσεως ἐν
μυήσει γεγόναμεν, καὶ τὴν ἐξ ἀσκήσεως γυμνασίαν

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΚ*οΝ ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΥΡΕΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ
ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.

Olympiodorus Diaconus Scr. Eccl., Commentarii in Job P. 2, li. 6

Ἑβραίῳ τινὶ πεισθέντες ὑπορύττειν ἐπιχειρήσαντι καὶ παραλύειν τῶν ἑβδο-

μήκοντα τὴν ἑρμηνείαν ἕτερα ἀντὶ τῶν γεγραμμένων παρενέβαλον ῥήματα
τῷ
συγγράμματι. ἄλλοι δὲ τὴν μὲν συγγραφὴν ἀπεδέξαντο ὡς θεόπνευστον
οὖσαν,
τοὺς δὲ φίλους τοῦ Ἰὼβ ἰσχυρῶς διέσυραν ὡς βασκάνους αὐτοὺς φήσοντες
καὶ
ὑπὸ βασκανίας οὕτως ἐπιθέσθαι τῷ Ἰώβ. ἕτεροι δὲ τὰ ἱστορικῶς
ἐγγεγραμμένα
ἀφέντες σχεδὸν ἅπαντα τὰ ῥητὰ πρὸς ἀλληγορίας ἔτρεψαν.
καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς τοῦ βιβλίου συγγραφῆς . περὶ δὲ αὐτοῦ τοῦ ἀνδρὸς
οὐδὲν ἧττον διεφώνησαν οἱ μὲν πρὸ τοῦ νόμου τοῦτον γεγονέναι λέγοντες,
οἱ
δὲ μετὰ νόμον, ἕτεροι δὲ καὶ ἐπὶ τῶν χρόνων αὐτῶν τῶν βασιλέων τοῦ τε
Ἰουδὰ
καὶ τοῦ Ἰσραὴλ γεγονέναι φασίν. ἐγὼ δὲ θεῷ πειθόμενος τῷ καὶ μετὰ
δικαίων
καὶ μετὰ προφητῶν τὸν ἄνδρα συντάξαντι καὶ διὰ τοῦ θεοφόρου στόματος
Ἰεζεκιὴλ τοῦ προφήτου φήσαντι περὶ αὐτοῦ· ἐὰν στῇ Νῶε καὶ Ἰὼβ καὶ
Δανιήλ,

Ιωάννης Μαλαλάς P. 34, li. 5

τοῦ σχήματος, πρῶτος ἐν τῇ Ῥώμῃ ἐπενόησε χλαμύδας φορεῖσθαι,

τὰς μὲν βασιλικὰς πορφυρᾶς, ἐχούσας ταβλία χρυσᾶ, τὰς δὲ τῶν
συγκλητικῶν αὐτοῦ καὶ τῶν ἐν ἀξίαις καὶ στρατείαις χλαμύδας
ἐχούσας σήμαντρον τῆς βασιλικῆς φορεσίας ταβλία πορφυρᾶ, δη-
λοῦντα ἀξίαν Ῥωμαϊκῆς πολιτείας καὶ ὑποταγήν, κελεύσας μηδέ-
να συγχωρεῖσθαι εἰσελθεῖν εἰς τὸ παλάτιον πρὸς αὐτὸν δίχα τοῦ
σχήματος τῆς αὐτῆς χλαμύδος, καὶ οὐ συνεχώρουν τινὰ εἰσελθεῖν
 467

οἱ φυλάττοντες τὸ παλάτιον, εἰ μὴ ἐφόρει χλαμύδα ἔχουσαν φι-

λοτιμίαν βασιλικῆς ἐσθῆτος, καθὼς ὁ σοφώτατος Τραγκύλλος,
Ῥωμαίων ἱστορικός, ταῦτα συνεγράψατο. Ὁ δὲ Σύρος, ὁ υἱὸς τοῦ
Ἀγήνορος, ἀνὴρ ἐγένετο σοφός, ὃς συνεγράψατο Φοινικικοῖς γράμμασι
τὴν ἀριθμητικὴν φιλοσοφίαν· ὑπέθετο δὲ ἀσωμάτους εἶναι ἀρχάς, καὶ
σώματα μεταβάλλεσθαι καὶ τὰς ψυχὰς εἰς ἀλλογενῆ ζῶα. οὗτος πρῶτος
ἐξέθετο ταῦτα, ὡς Κλήμιος ὁ σοφώτατος συνεγράψατο.
Ἐν τοῖς χρόνοις τούτοις ἐγένετο Φάλεκ, υἱὸς Ἕβερ, ἀνὴρ
θεοσεβὴς καὶ σοφός, ζήσας ἔτη τλθʹ, περὶ οὗ Μωσῆς ὁ προφή-
της συνεγράψατο. ἔστιν οὖν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Φάλεκ ἔτη ͵γʹ
κατὰ τὴν προφητείαν. Ὁ δὲ προειρημένος Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς ἐν τοῖς
ἀνωτέροις

Ιωάννης Μαλαλάς P. 34, li. 22

θεοσεβὴς καὶ σοφός, ζήσας ἔτη τλθʹ, περὶ οὗ Μωσῆς ὁ προφή-

της συνεγράψατο. ἔστιν οὖν ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Φάλεκ ἔτη ͵γʹ
κατὰ τὴν προφητείαν.
Ὁ δὲ προειρημένος Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς ἐν τοῖς ἀνωτέροις
χρόνοις ἔσχε μετὰ τὸν Ἑρμῆν καὶ τὸν Ἡρακλέα καὶ ἄλλον υἱόν,
τὸν Περσέα, ἀπὸ εὐπρεποῦς γυναικὸς ὀνόματι Δανάης, θυγα-
τρὸς τοῦ Ἀκρισίου τοῦ καταγομένου ἐκ τῆς Ἀργείων χώρας· περὶ
ἧς ἐμυθολόγησεν Εὐριπίδης ὁ σοφώτατος ἐν τῇ συντάξει τοῦ αὐ-
τοῦ δράματος ἐν κιβωτίῳ τινὶ βληθεῖσαν καὶ ῥιφεῖσαν τὴν Δα-
νάην, ὡς φθαρεῖσαν ὑπὸ Διὸς μεταβληθέντος εἰς χρυσόν. ὁ δὲ
σοφώτατος Βούττιος, ἱστορικὸς χρονογράφος, ἐξέθετο ὡς ὁ αὐτὸς
Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς οὖσαν ταύτην ἐν κουβουκλείῳ παρακειμένῳ
τῇ θαλάσσῃ πολλῷ χρυσῷ πείσας ἠδυνήθη προτρεψάμενος· ἥν-
τινα ἁρπάσας ὡς πάνυ εὐπρεπῆ ἔφθειρεν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἔσχεν
υἱὸν ὀνόματι Περσέα, τὸν προειρημένον. ὅντινα πτερωτὸν γρά-
φουσι διὰ τὸ ἐκ παιδόθεν περίγοργον εἶναι τὸν παῖδα· ὅθεν καὶ
ὁ τούτου πατὴρ Πῖκος ὁ καὶ Ζεὺς ἐδίδαξεν αὐτὸν πράττειν καὶ
τελεῖν τὴν μαγγανείαν τοῦ μυσεροῦ σκύφους, διδάξας αὐτὸν πάν-
τα τὰ περὶ αὐτοῦ μυστικὰ καὶ δυσσεβῆ πλανήματα, λέγων αὐτῷ
ὅτι Νικᾷς πάντας τοὺς πολεμίους ἐξ αὐτοῦ καὶ τοὺς ἐχθρούς σου
καὶ πάντα ἄνθρωπον ἐναντίον καὶ πάντας τοὺς

Ιωάννης Μαλαλάς P. 79, li. 17

ὁράματι τὸ ὄνομα τῆς δυνάμεως, εὐθέως ἐγερθεὶς ἐκόσμησε τὸν

τόπον, ποιήσας κατὰ ἀνατολὰς εὐχήν. καὶ ἐπωνόμασε τὸ εὐ-
κτήριον, ἤτοι τὸν τόπον, τοῦ ἁγίου ἀρχαγγέλου Μιχαήλ.
 468

Οἱ δὲ Ἀργοναῦται μετὰ τὴν νίκην τοῦ Ἀμύκου ἐκεῖθεν ἐξορ-

μήσαντες ἐπὶ τὴν Ποντικὴν ἀνέπλευσαν διὰ τὸ χρύσεον δέρας.
οἵτινες ἔλαβον αὐτὸ καὶ τὴν Μήδειαν, τὴν τοῦ Ἀέτου θυγατέρα,
βασιλέως τῆς Σκυθίας, ἀπὸ Κολχίδος χώρας· ὅθεν ἱστορεῖται
τὰ κατὰ Ἰάσονα καὶ Γλαύκην, τοῦ Κρέοντος θυγατέρα, βασιλέως
τῆς Θεσσαλίας, τὴν καὶ ἐμπρησθεῖσαν ἐκ συμβάντος τινὸς ἅμα
τῷ πατρὶ ἐν τοῖς ὑμεναίοις, καὶ τὰ ἄλλα τῆς ἱστορίας , ἅτινα ὁ
σοφώτατος Ἀπολλώνιος ὁ ἱστορικὸς συνεγράψατο.
Μετὰ δὲ Θῶλαν ἡγεῖτο τοῦ Ἰσραὴλ Αἰγλὼμ ὁ Ζαβουλωνί-
της· ἐν ἐκείνοις δὲ τοῖς χρόνοις ἦν παρ' Ἕλλησι μάντις ἄλλη,
Σίβυλλα ἡ Ἐρυθραία. ἐν οἷς χρόνοις ἐβασίλευσε τῆς Φρυγίας
ὁ Τρῶος, ὃς ἐγένετο πατὴρ Ἰλίου καὶ Γανυμήδους. οὗτος ἔκτι-
σε πόλεις δύο, τὴν Τροίαν εἰς ὄνομα ἴδιον καὶ τὸ Ἴλιον εἰς
ὄνομα Ἰλίου τοῦ μείζονος αὐτοῦ υἱοῦ. ὅστις πληρώσας τὰ τεί-
χη τῶν πόλεων, τοὺς τοπαρχοῦντας, ἤτοι βασιλεύοντας, τῆς Εὐ-
ρώπης χώρας πάντας προετρέψατο δίχα τοῦ Ταντάλου, βασιλέως
τῆς Μυκηναίων χώρας. καὶ πρὸς τοῦτο ἐλυπήθη ὁ Τάνταλος,
καὶ ἔσχεν ἔχθραν μεγάλην πρὸς αὐτόν· ἦν δὲ ταξάμενος ὁ Τρῶος

Ιωάννης Μαλαλάς P. 81, li. 8

τὸς Γανυμήδης τρεῖς ἡμέρας ἀῤῥωστήσας τελευτᾷ· καὶ ἐκέλευ-

σεν ὁ Τάνταλος ἀποδοθῆναι ἃ ἤνεγκε δῶρα καὶ τὴν θυσίαν εἰς
τὸ ἱερὸν τοῦ Διός· καὶ τὸ λείψανον δὲ τοῦ αὐτοῦ Γανυμήδους
τεθῆναι ἔσω ἐν τῷ ναῷ τοῦ Διὸς πρὸς τιμήν. οἱ δὲ μετ' αὐτοῦ
ἀποσταλέντες ποιήσαντες αὐτῷ σορόν, ἔθηκαν αὐτὸν ἐπιγράψαν-
τες ἐν αὐτῷ, Τρῶος, βασιλεὺς Ἀσίας, σὺν τῇ θυσίᾳ τὸν ἐνταῦθα
κείμενον Γανυμήδην, υἱὸν αὐτοῦ, ἀνέθετο Διί. τοῦτο δὲ
ἐποίησεν ὁ Τάνταλος πρὸς θεραπείαν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ·
οὐκ ἦν γὰρ ἔθος Ἕλλησι θάπτειν ἔνδον ἱεροῦ οἴκου λείψανον
θνητοῦ ἀνθρώπου διὰ τὸ μὴ κοινοῦσθαι τὰ θεῖα. ταῦ-
τα δὲ συνεγράψατο ὁ σοφώτατος Δίδυμος ὁ ἱστορικὸς χρονο-
γράφος. λέγουσιν οὖν τινες τὸν Γανυμήδην ἁρπαγέντα ὑπὸ ἀε-
τοῦ διὰ τὸ συμβὰν αὐτῷ ὀξύτατον τοῦ θανάτου.
Μετὰ δὲ Τρῶον ἐβασίλευσε τῶν Φρυγῶν ὁ Ἴλιος· ἐν αὐτῷ
δὲ τῷ καιρῷ ἐλαλεῖτο ἡ νίκη τοῦ ἀγῶνος Πέλοπος τοῦ Λυδοῦ
καὶ Οἰνομάου τοῦ Πισαίου, ἐπιτελεσθεῖσα ἐν τῇ ἡλιακῇ ἑορτῇ·
ἅτινα συνεγράψατο Χάραξ ὁ ἱστορικός.
Μετὰ δὲ τοὺς χρόνους τούτους ἦν κριτὴς καὶ ἡγούμενος τοῦ
Ἰσραὴλ Σαμψών, ἀνὴρ γενναῖος καὶ μυστικὸς καὶ θαύματα ποι-
ῶν, καθὰ ἐν τῇ Ἑβραϊκῇ ἐμφέρεται συγγραφῇ. ἐν οἷς χρόνοις
ἐβασίλευσε τῆς Αἰγύπτου χώρας ὁ Λάπαθος· ἔσχε δὲ υἱοὺς δύο,
 469

Ιωάννης Μαλαλάς P. 81, li. 14

κείμενον Γανυμήδην, υἱὸν αὐτοῦ, ἀνέθετο Διί. τοῦτο δὲ

ἐποίησεν ὁ Τάνταλος πρὸς θεραπείαν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ·
οὐκ ἦν γὰρ ἔθος Ἕλλησι θάπτειν ἔνδον ἱεροῦ οἴκου λείψανον
θνητοῦ ἀνθρώπου διὰ τὸ μὴ κοινοῦσθαι τὰ θεῖα. ταῦ-
τα δὲ συνεγράψατο ὁ σοφώτατος Δίδυμος ὁ ἱστορικὸς χρονο-
γράφος. λέγουσιν οὖν τινες τὸν Γανυμήδην ἁρπαγέντα ὑπὸ ἀε-
τοῦ διὰ τὸ συμβὰν αὐτῷ ὀξύτατον τοῦ θανάτου.
Μετὰ δὲ Τρῶον ἐβασίλευσε τῶν Φρυγῶν ὁ Ἴλιος· ἐν αὐτῷ
δὲ τῷ καιρῷ ἐλαλεῖτο ἡ νίκη τοῦ ἀγῶνος Πέλοπος τοῦ Λυδοῦ
καὶ Οἰνομάου τοῦ Πισαίου, ἐπιτελεσθεῖσα ἐν τῇ ἡλιακῇ ἑορτῇ·
ἅτινα συνεγράψατο Χάραξ ὁ ἱστορικός.
Μετὰ δὲ τοὺς χρόνους τούτους ἦν κριτὴς καὶ ἡγούμενος τοῦ
Ἰσραὴλ Σαμψών, ἀνὴρ γενναῖος καὶ μυστικὸς καὶ θαύματα ποι-
ῶν, καθὰ ἐν τῇ Ἑβραϊκῇ ἐμφέρεται συγγραφῇ. ἐν οἷς χρόνοις
ἐβασίλευσε τῆς Αἰγύπτου χώρας ὁ Λάπαθος· ἔσχε δὲ υἱοὺς δύο,
τὸν Ἀχαὸν καὶ τὸν Λάκωνα. μέλλων δὲ τελευτᾶν ἐκέλευσε τοῖς
ἑαυτοῦ υἱοῖς διαμερίσασθαι τὸ βασίλειον αὐτοῦ καὶ τὴν χώραν
εἰς δύο· ὅστις Ἀχαὸς μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ αὐτοῦ πατρὸς ἀπο-
μερίσας τὴν χώραν πᾶσαν εἰς δύο ἔδωκε τῷ αὐτοῦ ἀδελφῷ Λά-
κωνι τὸ ἥμισυ τῆς χώρας ἐκ τῆς πατρικῆς αὐτῶν βασιλείας. καὶ
ἐκάλεσε τὴν ὑπ' αὐτοῦ βασιλευομένην χώραν εἰς ὄνομα ἴδιον

Ιωάννης Μαλαλάς P. 178, li. 15

ὕπανδρον οὖσαν Ῥωμαίαν πολίτιδα μὴ θεωρῆσαι, κελεύσας καὶ

ἰδίῳ στρατῷ ὥστε ὑπάνδρου γυναικὸς μὴ τολμῆσαι ἅψασθαι,
ἀλλὰ τὰς παρθένους ἁρπάσαι καὶ τὰς μὴ ἐχούσας ἄνδρας καὶ
μόνας, ἀνελθὼν ἐν τῷ ἱππικῷ ὁ Ῥῶμος ἐθεώρει. καὶ ἐν τῷ ἐπι-
τελεῖσθαι τὸ ἱπποδρόμιον ἀπολυθεὶς ὁ στρατὸς ἐκ τοῦ παλατίου
ὥρμησαν ἐν τῷ ἱππικῷ, καὶ ἐκ τῶν βάθρων ἀνέσπασαν τὰς παρ-
θένους γυναῖκας καὶ τὰς μὴ ἐχούσας ἄνδρας· καὶ ἔλαβον ἑαυ-
τοῖς γυναῖκας. τοῦτο δὲ πρὸς ἅπαξ ἐποίησεν ὁ Ῥῶμος γενέσθαι·
καθὼς ὁ σοφώτατος Βεργίλλως ἐξέθετο· ὡσαύτως δὲ καὶ Πλί-
νιος ὁ Ῥωμαίων ἱστοριογράφος συνεγράψατο, ὁμοίως δὲ καὶ Λί-
βιος. ἕτεροι δὲ ἱστορικοὶ συνεγράψαντο πρῶτον ἱπποδρόμιον
ἐπιτελέσαι αὐτοῖς τὸν Ῥῶμον εἰς βούρδωνας.
Τὸν δὲ Ῥῶμον καὶ τὸν Ῥῆμον τοὺς ἀδελφοὺς ἱστοροῦσιν
ὑπὸ Λυκαίνης γαλακτοτροφέντας, ὅτι βασιλεὺς ὁ Ἀμούλιος, ὁ
αὐτῶν πάππος, ἐκέλευσεν αὐτοὺς ῥιφῆναι εἰς τὰς ὕλας, ὡς πορ-
νογεννήτους, ἐπειδὴ ἡ Ἰλία ἡ μήτηρ αὐτῶν, ἱέρεια οὖσα τοῦ
 470

Ἄρεως, ἐφθάρη, πορνευθεῖσα ὑπό τινος στρατιώτου, περὶ οὗ

λέγουσι μυθολογοῦντες τὸν Ἄρεα ἐγγαστρῶσαι αὐτήν, καὶ
ἐγέννησεν αὐτοὺς διδύμους, καὶ διὰ τοῦτο ὁ πάππος αὐτῶν ἔῤ-
ῥιψεν αὐτοὺς εἰς τὰς ὕλας. καὶ εὗρε τοὺς αὐτοὺς παῖδας χωρική
τις, βόσκουσα πρόβατα· καὶ σπλαγχνισθεῖσα, ὅτι ἦσαν εὔμορφα,

Ιωάννης Μαλαλάς P. 215, li. 20

πάντων τῶν δυτικῶν μερῶν, ἐπεστράτευσε κατὰ Πομπηίου Μά-

γνου· καὶ καταφθάσας αὐτὸν ἀνεῖλεν αὐτὸν εἰς τὴν Αἴγυπτον
χώραν, καθὼς περὶ αὐτοῦ ὁ σοφώτατος Λουκανὸς συνεγράψατο.
οὗτος οὖν ὁ Καῖσαρ πρῶτος καὶ μόνος ἐκράτησε τῶν Ῥωμαίων
μετὰ πολλοῦ φόβου καὶ πάντα ἐξεδίκησεν. οἱ γὰρ Μακεδόνες
οἱ μετὰ Σέλευκον τὸν Νικάτορα ἀδρανεῖς ὄντες περιεφρόνησαν
τῆς Βαβυλωνίας χώρας, συγχωρήσαντες τοῖς Πέρσαις ποιεῖν ἑαυ-
τοῖς βασιλέα· ὁμοίως δὲ καὶ τοῖς Ἰουδαίοις παρεχώρησαν λαβεῖν
ἀπὸ τῆς συγκλήτου Ῥώμης τετραρχίας βασιλείας.
Ἐν τοῖς αὐτοῖς οὖν χρόνοις Λίβιος ὁ σοφὸς Ῥωμαίων ὑπῆρ-
χεν ἱστορικός, ὃς ἐξέθετο πολλὰ περὶ Ῥωμαίων.
Ὁ δὲ Καῖσαρ Ἰούλιος ὁ δικτάτωρ, ὅ ἐστι μονάρχης, μετὰ
ταῦτα τῶν πάντων ἐκράτησεν ἐν ὑπερηφανίᾳ καὶ τυραννίδι ἐπὶ
ἔτη ιηʹ. ὅστις καὶ τὸ βίσεξτον ἐφηῦρε καὶ νόμους Ῥωμαίοις ἔδω-
κε, καὶ ὑπάτους δὲ αὐτὸς προεβάλλετο καθ' ἕκαστον ἔτος οὓς
ἠβούλετο.
Ἐν δὲ τῷ αὐτῷ καιρῷ Βεργίλλιος ὁ σοφὸς Ῥωμαίων ποιητὴς
συνεγράψατο τὴν τοῦ Αἰνείου ἱστορίαν καὶ τῆς Διδὼ τῆς ἐκ
Φοινίκης καταγομένης καὶ τὸν δούριον ἵππον καὶ τῆς Τροίης τὴν
ἅλωσιν.

Ιωάννης Μαλαλάς (eclogae e cod. Paris. gr. 1336) P. 231, li. 2t

μονανδρεῖν καὶ σωφρόνως διάγειν, τὰς δὲ ἐπὶ μοιχείαν εὑρισκο-

μένας τιμωρεῖσθαι. καὶ ηὐχαρίστησαν αὐτῷ οἱ Αἰγύπτιοι, διότι
πρῶτον νόμον σωφροσύνης τοῦτον ἐδέξαντο.
Ὁ δὲ αὐτὸς Ἥφαιστος ἀπὸ μυστικῆς τινος εὐχῆς τὴν ὀξυλά-
βην ἐδέξατο ἐκ τοῦ ἀέρος εἰς τὸ κατασκευάζειν ἐκ σιδήρου ὅπλα·
ὅθεν καὶ ἐπικρατὴς σιδήρου ηὑρέθη εἰς τοὺς πολέμους· ἀπεθέω-
σαν οὖν αὐτόν, ὡς σωφροσύνην νομοθετήσαντα καὶ τροφὴν ἀν-
θρώποις διὰ κατασκευῆς ὅπλων εὑρηκότα καὶ ἐν τοῖς πολέμοις δύ-
ναμιν καὶ σωτηρίαν ποιήσαντα· πρὸ γὰρ αὐτοῦ ῥοπάλοις καὶ λί-
θοις ἐπολέμουν.
 471

Ἐκλογὴ τῶν Χρονικῶν ἀπὸ Ἰωάννου Ἱστορικοῦ ἀπὸ

Ἀδὰμ ἕως βασιλείας Καίσαρος.

Ὁ ΠΡΩΤΟΣ ἄνθρωπος ἐκ τῆς γῆς Ἀδὰμ, εἶχε μέτρον ἡλικίας

πόδας ἓξ, μετὰ τῆς αὐτοῦ κεφαλῆς, ὡς εἶναι τὴν αὐτοῦ ἡλικίαν
δακτύλων ϙϛ. ἡ δὲ σπιθαμὴ αὐτοῦ εἶχε δακτύλους ιδ. ὁ δὲ πή-
χυς αὐτοῦ εἶχε δακτύλους κδ. ὁ δὲ ποῦς αὐτοῦ εἶχε δακτύλους
ιϛ. ἔζησε δὲ ἔτη ϡλ. ἡ δὲ τούτου γυνὴ Εὔα ἐγέννησεν υἱοὺς τρεῖς,
τὸν Κάϊν, τὸν Ἄβελ, τὸν Σήθ·

Μάξιμος ομολογητής θεολόγος. Quaestiones ad Thalassium Sec. 27, li.

139

δίδωσι πλέον νοεῖν ὅτι πρακτικῆς ἐστιν ἕξις φυλακτικὴ

Ἰόππη, τὰς ἀοράτους ἐφόδους φυλαττομένη τῶν πνευμάτων
τῆς πονηρίας. Ταύτης οὖν ἀναστάντα πρὸς τὴν τῶν
ὑψηλῶν γνῶσιν μεταθεῖναι τὸν νοῦν ἴσως ἐκελεύετο ὁ
μέγας ἀπόστολος.
Ὁ τοίνυν τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας οἰκῶν τὸ τῆς
κατασκοπῆς ὕψος ἐν Ἰόππῃ λεγέσθω εἶναι, ὁ δὲ τὴν ἐν
Ἱεροσολύμοις Σιὼν κατοικῶν, τουτέστι τὸ σκοπευτήριον τὸ
κατὰ τὴν ὅρασιν τῆς εἰρήνης ἰδρυμένον – τοῦτο γὰρ Ἱε-
ρουσαὴμ ἑρμηνεύεται – , πάσης μακρὰν γέγονε τῆς κατ' αἴ-
σθησιν σχέσεως, ὅσον ἱστορικῶς τοῦ τόπου τῆς Σιὼν
κατὰ τὴν θέσιν ἡ θάλασσα, καὶ σκοπεύει μόνον κατὰ τὸ
ὕψος ὑπάρχων τῆς γνώσεως τὰ νοητὰ τῶν ὄντων θεάματα
τῇ κατὰ νοῦν περιαιρέσει τῶν φαινομένων ἐν τοῖς οὖσι
σχημάτων, καὶ δέχεται τὰς τῶν θείων ἐμφάσεις κατὰ τὸ
θεμιτὸν ἐκφανεῖς, τυποῦσας αὐτοῦ τὸ ἡγεμονικὸν πρὸς τὸ
θειότερον. Ὁ γοῦν οἰκῶν Ἰόππην πρακτικός ἐστι, κατα-
θεωρῶν τῶν ἐναντίων τὰ θήρατρα, ὁ δὲ κατοικῶν ἐν Σιὼν
γνωστικός ἐστι, μόνην κατὰ νοῦν τῶν θείων θεωρῶν τὴν
εὐπρέπειαν.

Μάξιμος ομολογητής θεολόγος. Quaestiones et dubia Sec. 108, li. 2

τὸ ἴαμα τὸ ἐᾶσαι τὸν ἐπεισελθόντα πονηρὸν λογισμὸν καὶ

μὴ παραδέξασθαι ἐξέδωκεν, αὐτὸς δὲ ἐπὶ τῆς ἰάσεως τὴν
λέξιν ἐξέδωκεν.
Ἐπειδὴ πᾶσα ἀρχὴ καὶ τέλος ἔχει, καὶ πᾶσα ῥῆσις
 472

ἀνθυπακουόμενον, καὶ πᾶσα ἐνέργεια ἀποτέλεσμα, πολλάκις

οἱ ἀκριβέστεροι τῶν διδασκάλων ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων
τὴν ἀρχὴν τοῦ ἰδίου λόγου ποιοῦνται, καθάπερ καὶ
ἐνταῦθα ὁ διδάσκαλος ἐχρήσατο· καὶ γὰρ τέλος τοῦ ἐᾶσαι
καὶ μὴ παραδέξασθαι τὸ κακὸν ἴασίς ἐστιν καὶ ὑγεῖα.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· ἄλλα μὲν οὖν προφῆται παιδεύουσιν καὶ ἄλλα
ἱστορικοί, καὶ ὁ νόμος ἕτερα, καὶ ἄλλο τὸ εἶδος τῆς παροιμιακῆς
παραινέσεως.
Προφῆται μὲν παιδεύουσιν τὰ προγνωστικά, ἱστορικοὶ δὲ
τὴν τῶν καλῶν ἀνάμνησιν καὶ παράθεσιν, ὁ δὲ νόμος τὴν
τοῦ καλοῦ καὶ κακοῦ εἴδησιν· τὸ δὲ εἶδος τῆς παροιμιακῆς
παραινέσεως συμβουλὴν γνώμης παρέχεται, τουτέστιν τοὺς
τρόπους τῶν πρακτέων ὑποτίθεται.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· καὶ πού τις τῶν σφόδρα ἐκτεθηριωμένων
ὑπὸ θυμοῦ, ἐπειδὰν ἄρξηται τῷ ψαλμῷ κατεπᾴδεσθαι, ἀπῆλθεν
εὐθὺς τὸ ἀγριαῖνον τῆς ψυχῆς τῇ μελῳδίᾳ κατακοιμήσας.

Μάξιμος ομολογητής θεολόγος. Quaestiones et dubia ec. 108, li. 4

λέξιν ἐξέδωκεν.
Ἐπειδὴ πᾶσα ἀρχὴ καὶ τέλος ἔχει, καὶ πᾶσα ῥῆσις
ἀνθυπακουόμενον, καὶ πᾶσα ἐνέργεια ἀποτέλεσμα, πολλάκις
οἱ ἀκριβέστεροι τῶν διδασκάλων ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων
τὴν ἀρχὴν τοῦ ἰδίου λόγου ποιοῦνται, καθάπερ καὶ
ἐνταῦθα ὁ διδάσκαλος ἐχρήσατο· καὶ γὰρ τέλος τοῦ ἐᾶσαι
καὶ μὴ παραδέξασθαι τὸ κακὸν ἴασίς ἐστιν καὶ ὑγεῖα.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· ἄλλα μὲν οὖν προφῆται παιδεύουσιν καὶ ἄλλα
ἱστορικοί, καὶ ὁ νόμος ἕτερα, καὶ ἄλλο τὸ εἶδος τῆς παροιμιακῆς
παραινέσεως.
Προφῆται μὲν παιδεύουσιν τὰ προγνωστικά, ἱστορικοὶ δὲ
τὴν τῶν καλῶν ἀνάμνησιν καὶ παράθεσιν, ὁ δὲ νόμος τὴν
τοῦ καλοῦ καὶ κακοῦ εἴδησιν· τὸ δὲ εἶδος τῆς παροιμιακῆς
παραινέσεως συμβουλὴν γνώμης παρέχεται, τουτέστιν τοὺς
τρόπους τῶν πρακτέων ὑποτίθεται.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· καὶ πού τις τῶν σφόδρα ἐκτεθηριωμένων
ὑπὸ θυμοῦ, ἐπειδὰν ἄρξηται τῷ ψαλμῷ κατεπᾴδεσθαι, ἀπῆλθεν
εὐθὺς τὸ ἀγριαῖνον τῆς ψυχῆς τῇ μελῳδίᾳ κατακοιμήσας.
Οὐ περὶ τοῦ ἁπλῶς ψάλλοντος ἀλλὰ περὶ τοῦ εἰδότος
ψάλλειν εἶπεν ὁ διδάσκαλος· οὕτω γὰρ καὶ Ἐλισσαῖος

Μάξιμος ομολογητής θεολόγος. Capita de caritate Book 2, sec. 31, li. 12

πολεμοῦντες τὸν νοῦν, ἐκβιάζονται αὐτὸν εἰς συγκατάθεσιν ἐλθεῖν τῆς

 473

ἁμαρτίας. Ἡττηθέντος δὲ αὐτοῦ, ἄγουσιν εἰς τὴν κατὰ διάνοιαν ἁμαρτίαν·

καὶ ταύτης ἀποτελεσθείσης, φέρουσιν αὐτὸν λοιπὸν αἰχμάλωτον εἰς τὴν
πρᾶξιν. Μετὰ δὲ ταύτην λοιπὸν οἱ τὴν ψυχὴν διὰ τῶν λογισμῶν
ἐρημώσαντες
σὺν αὐτοῖς ὑποχωροῦσι. Μένει δὲ μόνον ἐν τῷ νῷ τὸ εἴδωλον τῆς
ἁμαρτίας,
περὶ οὗ φησὶν ὁ Κύριος· Ὄταν ἴδητε τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως ἑστὸς
ἐν τόπῳ ἁγίῳ, ὁ ἀναγιγνώσκων νοείτω. Τόπος ἅγιος καὶ ναὸς Θεοῦ ὁ νοῦς
ὑπάρχει τοῦ ἀνθρώπου, ἐν ᾧ οἱ δαίμονες διὰ τῶν ἐμπαθῶν λογισμῶν τὴν
ψυχὴν ἐρημώσαντες, τὸ εἴδωλον τῆς ἁμαρτίας ἔστησαν. Ὅτι δὲ καὶ ἰστορι-
κῶς ἤδη ταῦτα γέγονεν, οὐδεὶς τῶν τὰ ἰωσήππεια ἀνεγνωκότων, ὡς οἶμαι,
ἀμφιβάλλει· πλὴν τινές φασι καὶ ἐπὶ τοῦ Ἀντιχρίστου ταῦτα γενήσεσθαι.

Constitutiones Apostolorum, Constitutiones apostolorum (fort.

compilatore Juliano Ariano) Book 1, chap. 6, li. 5

πρὸς τὸ τρέφεσθαι οὐκ ἔχων, ῥεμβὸς μὴ γίνου μηδὲ ἀκαιρο-

περιπάτητος· ἀλλ' εἴτε προσέρχῃ τοῖς πιστοῖς τε καὶ
ὁμοδόξοις, συμβάλλων τὰ ζωοποιὰ προσομίλει ῥήματα.
Εἰ δὲ μή, καθεζόμενος ἔνδον ἀναγίνωσκε τὸν Νόμον,
τὰς Βασιλείους, τοὺς Προφήτας, ψάλλε τοὺς Ὕμνους,
διέρχου ἐπιμελῶς τὸ Εὐαγγέλιον τὸ τούτων συμπλήρωμα.
Τῶν ἐθνικῶν βιβλίων πάντων ἀπέχου. Τί γὰρ
σοὶ καὶ ἀλλοτρίοις λόγοις ἢ νόμοις ἢ ψευδοπροφήταις, ἃ δὴ
καὶ παρατρέπει τῆς πίστεως τοὺς ἐλαφρούς; Τί γὰρ σοὶ
καὶ λείπει ἐν τῷ Νόμῳ τοῦ Θεοῦ, ἵνα ἐπ' ἐκεῖνα τὰ ἐθνόμυθα
ὁρμήσῃς; Εἴτε γὰρ ἱστορικὰ θέλεις διέρχεσθαι, ἔχεις τὰς
Βασιλείους· εἴτε σοφιστικὰ καὶ ποιητικά, ἔχεις τοὺς Προ-
φήτας, τὸν Ἰώβ, τὸν Παροιμιαστήν, ἐν οἷς πάσης ποιήσεως
καὶ σοφιστείας πλείονα ἀγχίνοιαν εὑρήσεις, ὅτι Κυρίου
τοῦ μόνου σοφοῦ Θεοῦ φθογγαί εἰσιν. Εἴτε ᾀσματικῶν
ὀρέγῃ, ἔχεις τοὺς Ψαλμούς· εἴτε ἀρχαιογονίας, ἔχεις τὴν
Γένεσιν· εἴτε νομίμων καὶ παραγγελιῶν, τὸν ἔνδοξον
Κυρίου τοῦ Θεοῦ Νόμον. Πάντων οὖν τῶν ἀλλοτρίων
καὶ διαβολικῶν ἰσχυρῶς ἀπόσχου.

Nicolaus Rhet., Soph., Progymnasmata P. 12, li. 18

τὰ μὲν γάρ ἐστιν ἀφηγηματικά, τὰ δὲ δραματικά, τὰ δὲ

μικτά. ἀφηγηματικὰ μὲν οὖν ἐστιν, ὅσα ἀπὸ μόνου λέ-
γεται τοῦ προσώπου τοῦ ἀπαγγέλλοντος αὐτά, οἷά ἐστι
τὰ παρὰ Πινδάρῳ· δραματικὰ δέ, ὅσα οὐκ ἀπ' αὐτοῦ
τοῦ συντιθέντος, ἀπὸ δὲ τῶν ὑποκειμένων προσώπων
 474

λέγεται, οἷα τὰ ἐν τοῖς κωμικοῖς καὶ τραγικοῖς δράμασι·

μικτὰ δὲ τὰ ἐξ ἀμφοτέρων συγκείμενα, οἷα τὰ Ὁμήρου
καὶ Ἡροδότου καὶ εἴ τινα ἄλλα τοιαῦτα, πῇ μὲν ἀπ'
αὐτοῦ τοῦ ἀπαγγέλλοντος ἐκφερόμενα, πῇ δὲ ἐξ ἑτέρων
προσώπων. ἔτι τῶν διηγημάτων τὰ μέν ἐστι μυθικά, τὰ
δὲ ἱστορικά, τὰ δὲ πραγματικά, ἃ καὶ δικανικὰ καλοῦσι,
τὰ δὲ πλασματικά. μυθικὰ μὲν οὖν ἐστι τὰ οὐκ ἀναμφις-
βητήτου πίστεως ἠξιωμένα, ἀλλ' ἔχοντα καὶ ψεύδους
ὑπόνοιαν, οἷα τὰ περὶ Κυκλώπων καὶ Κενταύρων· ἱστο-
ρικὰ δὲ τὰ τῶν ὁμολογουμένως γενομένων παλαιῶν
πραγμάτων, οἷα τὰ περὶ Ἐπιδάμνου· πραγματικὰ δὲ ἤτοι
δικανικὰ τὰ ἐν τοῖς πολιτικοῖς ἀγῶσι λεγόμενα· πλα-
σματικὰ δὲ τὰ ἐν ταῖς κωμῳδίαις καὶ ὅλως τὰ ἐν τοῖς
ἄλλοις δράμασι. κοινωνεῖ δὲ τὰ μυθικὰ διηγήματα τοῖς
μύθοις [ἐν] τῷ ἀμφότερα δεῖσθαι πίστεως, διαφέρει δέ,
ὅτι οἱ μὲν μῦθοι ὁμολογουμένως εἰσὶ ψευδεῖς

Nicolaus Rhet., Soph., Progymnasmata P. 12, li. 22

τοῦ συντιθέντος, ἀπὸ δὲ τῶν ὑποκειμένων προσώπων

λέγεται, οἷα τὰ ἐν τοῖς κωμικοῖς καὶ τραγικοῖς δράμασι·
μικτὰ δὲ τὰ ἐξ ἀμφοτέρων συγκείμενα, οἷα τὰ Ὁμήρου
καὶ Ἡροδότου καὶ εἴ τινα ἄλλα τοιαῦτα, πῇ μὲν ἀπ'
αὐτοῦ τοῦ ἀπαγγέλλοντος ἐκφερόμενα, πῇ δὲ ἐξ ἑτέρων
προσώπων. ἔτι τῶν διηγημάτων τὰ μέν ἐστι μυθικά, τὰ
δὲ ἱστορικά, τὰ δὲ πραγματικά, ἃ καὶ δικανικὰ καλοῦσι,
τὰ δὲ πλασματικά. μυθικὰ μὲν οὖν ἐστι τὰ οὐκ ἀναμφις-
βητήτου πίστεως ἠξιωμένα, ἀλλ' ἔχοντα καὶ ψεύδους
ὑπόνοιαν, οἷα τὰ περὶ Κυκλώπων καὶ Κενταύρων· ἱστο-
ρικὰ δὲ τὰ τῶν ὁμολογουμένως γενομένων παλαιῶν
πραγμάτων, οἷα τὰ περὶ Ἐπιδάμνου· πραγματικὰ δὲ ἤτοι
δικανικὰ τὰ ἐν τοῖς πολιτικοῖς ἀγῶσι λεγόμενα· πλα-
σματικὰ δὲ τὰ ἐν ταῖς κωμῳδίαις καὶ ὅλως τὰ ἐν τοῖς
ἄλλοις δράμασι. κοινωνεῖ δὲ τὰ μυθικὰ διηγήματα τοῖς
μύθοις [ἐν] τῷ ἀμφότερα δεῖσθαι πίστεως, διαφέρει δέ,
ὅτι οἱ μὲν μῦθοι ὁμολογουμένως εἰσὶ ψευδεῖς καὶ πε-
πλασμένοι, τὰ δὲ μυθικὰ διηγήματα καὶ παρ' ἄλλων ὡς
γεγονότα ἱστόρηται καὶ τῶν ἐνδεχομένων ἐστὶ γενέσθαι
καὶ μὴ γενέσθαι. ἔτι κοινωνεῖ τὰ πλασματικὰ διηγή-
ματα τοῖς μύθοις τῷ ἀμφότερα πεπλάσθαι,
 475

Nicolaus Rhet., Soph., Progymnasmata P. 16, li. 16

λέγεται διὰ τὴν ὀνομαστικὴν πτῶσιν. κατὰ δὲ τὸ ἐγκεκλι-

μένον, ὃ καὶ οὕτως ὀνομάζεται διὰ τὰς πλαγίας πτώσεις,
οἷον Φαέθοντα τὸν Ἡλίου λόγος. κατὰ δὲ τὸ ἐλεγκτικόν,
ὅταν ὡς ἐλέγχοντες λέγωμεν· τί δαί; οὐ τὸ καὶ τὸ ἐγένετο
περὶ τοῦ Φαέθοντος; κατὰ δὲ τὸ συγκριτικόν, [καὶ]
ὅταν λέγωμεν, ὅτι ἀντὶ τοῦ σωφρονεῖν ἠράσθη ἀτόπων,
ἀντὶ δὲ τοῦ καρτερῆσαι τὸν ἔρωτα ἐπέβη τῶν ἵππων καὶ
τὰ ἑξῆς. κατὰ δὲ τὸ ἀσύνδετον, ὅταν διεξίωμεν· ἠράσθη
Φαέθων ἐπιβῆναι τῶν ἵππων, ἔπεισε τὸν πατέρα, ἐδέξατο
τὰς ἡνίας. οὕτω δὲ οὔσης διαφόρου τῆς ἀπαγγελίας τῇ
μὲν κατ' ὀρθὸν διὰ τὴν σαφήνειαν ἐν τοῖς ἱστορικοῖς
ἢ ἐν οἷς δεόμεθα σαφηνείας χρησόμεθα, τῇ δὲ κατὰ τὸ
ἐγκεκλιμένον καὶ τὸ ἐλεγκτικὸν ἐν τοῖς ἀγῶσι καὶ τοῖς
ἐλέγχοις, τῇ δὲ κατὰ τὸ ἀσύνδετον ἐν τοῖς ἐπιλόγοις,
τῇ δὲ κατὰ τὸ συγκριτικόν, ὅπου ὁ καιρὸς δίδωσι· πολλα-
χοῦ γὰρ καὶ ἐν ἅπασι τοῖς τῆς ῥητορικῆς εἴδεσι καὶ
τοῖς τοῦ πολιτικοῦ λόγου μέρεσι τῆς ἐργασίας ταύτης
δεόμεθα.

Nicolaus Rhet., Soph., Progymnasmata P. 55, li. 12

τέχναις ἐπιμελέστερον ἐντευξόμεθα. τῶν γὰρ τεχνογράφων

οἳ μὲν ἀπὸ τῶν ὑποκειμένων προσώπων μόνων ἐχαρακτή-
ρισαν τοὺς λόγους, καὶ ἐν τρισὶν εἴδεσιν ἔστησαν τῆς
ῥητορικῆς, λέγοντες, ὡς οἱ ὑποκείμενοι ἡμῖν ἀκροαταὶ
ἢ ἐκκλησιάζουσιν ἢ δικάζουσιν ἢ πανηγυρίζουσι, καὶ
δεῖ πάντως ἑνὸς εἶναι τούτων τῶν εἰδῶν τὸν λόγον τὸν
λεγόμενον, οἳ δὲ οὐκ ᾠήθησαν δεῖν τρία μόνον ὀνομάζειν
εἴδη, ἀλλ' εἰς πλείονα ἐξέτειναν. καὶ ἐμοὶ δοκεῖν πρὸς
τοῦτο ἐκινήθησαν πεισθέντες ὑπὸ Ἀριστοτέλους· ὁ ἀνὴρ
γὰρ ἐκεῖνος αἰδέσιμος ὢν τέταρτον παρὰ τὰ τρία τὰ
προλεχθέντα τὸ ἱστορικὸν ἐκάλεσε, μικτὸν ἀπὸ τῶν
τριῶν εἶναι εἰπών. εἰ δὲ δοίη τις εἶναι τέταρτον, ὥσπερ
οὖν καὶ δεῖ δοῦναι, οὐδὲν κωλύει καὶ τοῖς ἄλλοις ἕπε-
σθαι τοῖς μέχρι καὶ τριάκοντα εἰδῶν οἶμαι προελθοῦσιν·
ἴσως δ' ἂν εὑρεθείη καὶ πλείονα· σχεδὸν γὰρ ὅσα ἐν ἀνθρώ-
ποις πράγματα, τοσοῦτοι καὶ λόγοι. ἀλλὰ λήσεταί τις
οὕτω σύγχυσιν ἐργαζόμενος· διὸ ὑπ' ἐκεῖνα τὰ παρὰ
τῷ Κουρνούτῳ ὀνομαζόμενα καὶ Πορφυρίῳ ἅπαντα χρὴ
πειρᾶσθαι ἀνάγειν τὰ πράγματα, εἰδοποιοῦντας αὐτῶν
τὰς ὑποθέσεις.
 476

Ιωάννης Δαμασκηνός Orationes de imaginibus tres Sec. 3,75, li. 3

ποιήματα τοῦ θεοῦ καὶ δούλους αὐτοῦ· εἰκὼν γάρ ἐστιν ὄνομα καὶ
ὁμοίωσις τοῦ ἐν αὐτῇ γραφέντος. Διὸ καὶ γράμμασι καὶ χαράγμασιν ἀεὶ
μνημονεύομεν τῶν τοῦ κυρίου παθημάτων καὶ τῶν ἁγίων προφητῶν
τῶν ἐν νόμῳ καὶ εὐαγγελίοις γεγραμμένων.
Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Ναζιανζοῦ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ κατὰ
Ἰουλιανοῦ τοῦ παραβάτου·
Οὗ τὰ σύμβολα τῆς ἐπὶ τούτῳ πληγῆς αἱ εἰκόνες φέρουσιν ἔτι δημόσιαι
προκείμεναι.
Τοῦ Χρυσοστόμου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τοῦ δικαίου Ἰώβ·
»Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσιν αὐτῷ οὐκ ἔδωκεν ἀφροσύνην τῷ
θεῷ.» Καθάπερ ἐπὶ τῶν εἰκόνων, ἐπειδάν τινα γράφωμεν ἐν τῇ ἱστορικῇ
γραφῇ, «Ὁ δεῖνα ἀνέθηκε» γράφομεν, οὕτω καὶ ἐνταῦθα, τὴν εἰκόνα τῆς
ψυχῆς αὐτοῦ γράψας, ὁ γράψας τὸ βιβλίον ὥσπερ ἐν χοινικίδι κάτωθεν
ὑπογράφων λέγει· «Ἐν τούτοις πᾶσι τοῖς συμβεβηκόσιν αὐτῷ οὐχ
ἥμαρτεν Ἰώβ.»
Ἐκ τοῦ βίου τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου, βιβλίου δʹ·
Ὅσῃ δὲ αὐτοῦ ἡ ψυχὴ πίστεως ἐνθέου ἐστήρικτο δυνάμει, μάθοι ἄν τις
καὶ ἐκ τοῦδε λογιζόμενος, ὡς ἐν τοῖς χρυσοῖς νομίσμασιν αὐτὸς τὴν
αὐτοῦ εἰκόνα διεγράφετο, ὡς ἄνω βλέπειν δοκεῖν ἀνατεταμένην πρὸς
θεὸν εὐχομένου τρόπον. Τούτου μὲν οὖν τὰ ἐκτυπώματα καθ' ὅλης τῆς
Ῥωμαίων γῆς, ἐν αὐτοῖς δὲ τοῖς βασιλείοις κατά τινας πόλεις ἐν ταῖς εἰς τὸ

Ιωάννης Δαμασκηνός Orationes de imaginibus tres Sec. 3,89, li. 14

Ἐπεὶ πάντα ἂν τὰ ξύλα προσεκυνοῦμεν τοῦ ἀγροῦ, καὶ ὥσπερ ὁ Ἰσραὴλ

προσεκύνει τὰ ἄλση καὶ τὰ δένδρα λέγων· «Σύ μου εἶ θεός, καὶ σύ με
ἐγέννησας.» Ἡμεῖς δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ μνήμην καὶ γραφὴν ἔχομεν τῶν
τοῦ κυρίου παθημάτων καὶ τῶν δι' αὐτὸν ἀθλησάντων ἐν ταῖς ἐκκλησί-
αις καὶ οἴκοις ἔχομεν πάντα δι' αὐτὸν ποιοῦντες, τὸν ἡμέτερον κύριον.
Καὶ αὖθις, εἰπέ, ὦ Ἰουδαῖε, ποία γραφὴ ἐπέτρεψε Μωσεῖ προσκυνῆσαι
Ἰοθόρ, τῷ γαμβρῷ αὐτοῦ, εἰδωλολάτρῃ ὄντι, καὶ Ἰακὼβ τῷ Φαραὼ
καὶ Ἀβραὰμ τοῖς υἱοῖς Ἐμμὼρ καὶ Δανιὴλ τῷ Ναβουχοδονόσορ ἀσεβεῖ
ὄντι; Καὶ εἰ ἐκεῖνοι δίκαιοι καὶ προφῆται ὄντες διὰ κοσμικὴν καὶ πρός-
καιρον ζωὴν ταῦτα ἐποίουν, πῶς ἐμοὶ ἐγκαλεῖς προσκυνοῦντι ταῖς
ἁγίαις τῶν ἁγίων μνήμαις γραφικαῖς καὶ ἱστορικαῖς καὶ τὰ πάθη καὶ
τὰς ἀθλήσεις, ἐξ ὧν καθ' ἡμέραν εὐεργετοῦμαι καὶ αἰώνιον καὶ ἀΐδιον
ζωὴν ἐκδέχομαι; Τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας Θεοδώρου δʹ τόμου·
Ὑπὸ δὲ ταύτην τὴν ὑπατείαν κατὰ τὸν μῆνα τὸν Δεκέμβριον, ἔχοντα
 477

αὐτὸν τριακάδα καὶ πέμπτην ἡμέραν, θαῦμα φοβερὸν καὶ ἐξαίσιον

πᾶσάν τε ἀκοὴν ἀνθρώπων καταπλῆττον γεγένηται. Ὀλύμπιος γάρ
τις τοὔνομα Εὐθυμίου τοῦ τῆς Ἀρείου θρησκείας ἐξάρχοντος τὸν βαδι-
στὴν παραχορεύων ἐν τῷ λουτρῷ τοῦ παλατίου Ἑλενιανῶν γενόμενος
κατὰ τὸν προμαλάττοντα καὶ θεασάμενός τινας τῶν λουομένων τὴν τοῦ
ὁμοουσίου δόξαν σεμνύνοντας ἔφη αὐταῖς λέξεσιν οὕτως·

Ιωάννης Δαμασκηνός Contra Jacobitas Sec. 86, li. 1

μεμυσταγώγητο τὰς τρεῖς ὑποστάσεις τῆς θεότητος μυστικῶς ἐμφαί-

νοντος καὶ τὴν μίαν κυριότητα καὶ φύσιν. Αὐτὸς μὲν γὰρ ὁ Ἡσαΐας τὸν
θεὸν καὶ πατέρα ἔφη ἑωρακέναι, ὁ θεολόγος δὲ Ιωάννης τὸν υἱὸν αὐτῷ
ἔφη ἀποκεκαλύφθαι, Παῦλος δὲ ὁ θεῖος ἀπόστολος τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον.
Ἐντεῦθεν ἅπας ὁ τῶν ἁγίων πατέρων ἑσμὸς εἰς τὴν ἁγίαν τριάδα τοῦτον
τὸν τρισάγιον ἐξειλήφασιν ὕμνον. «Φησὶ γοῦν ὁ θεολόγος Γρηγόριος·
’Οὕτω μὲν οὖν τὰ ἅγια τῶν ἁγίων, ἃ καὶ τοῖς σεραφὶμ συγκαλύπτεται
καὶ δοξάζεται τρισὶν ἁγιασμοῖς, εἰς μίαν συνιοῦσι κυριότητά τε καὶ
θεότητα· ὃ καὶ ἄλλῳ τινὶ τῶν πρὸ ἡμῶν πεφιλοσόφηται κάλλιστά τε
καὶ ὑψηλότατα.’»
Ἔκ τινος δὲ θείας ἀποκαλύψεως, αἱ ἱστορικαὶ διαγορεύουσι βίβλοι
ἐπὶ Πρόκλου, προέδρου Κωνσταντινουπόλεως, λιτανεύοντος τοῦ αὐτόθι
λαοῦ διά τινα θεήλατον ἀπειλὴν ἀφαρπαγῆναι τοῦ λαοῦ παιδίον καὶ
τὸν ὕμνον οὕτω διδαχθῆναι ὑπ' ἀγγελικῆς τινος μυσταγωγίας· «Ἅγιος
ὁ θεός, ἅγιος ἰσχυρός, ἅγιος ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς», καὶ κελευσθῆναι
ᾄδειν. Ἐκύρωσε δὲ τὴν ἀποκάλυψιν ἡ σύντομος ἔκβασις· ἅμα γὰρ ᾖσαν,
καὶ ἐκόπασεν ἡ ὀργή. Φαμὲν δὲ ταύτην εἶναι τοῦ ὕμνου τὴν δύναμιν·
»Ἅγιος ὁ θεὸς» ὁ πατήρ, ἐξ οὗ θεὸς ὁ υἱὸς καὶ θεὸς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον·
»ἅγιος ἰσχυρὸς» ὁ υἱός, ἡ τοῦ πατρὸς σοφία καὶ δύναμις· «ἅγιος ἀθάνατος»
τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· «τὸ πνεῦμα γάρ ἐστι τὸ ζωοποιοῦν,» καὶ «ὁ νόμος τοῦ
πνεύματος τῆς ζωῆς,» καὶ ὁ θεοπάτωρ Δαυίδ·

Ιωάννης Δαμασκηνός Oratio de his qui in fide dormierunt [Sp.] Volume

95, p. 256, li. 8

Σκόπει δὲ πάλιν, ὑπὲρ τίνος ἡ αἴτη-

σις· ὅτιπερ ὑπὲρ Ἑλληνίδος, εἰδωλολάτριδός τε καὶ
πάμπαν ἀνιέρου καὶ ἀλλοτρίου κυρίου ἐργάτιδος.
Ἐνταῦθα δὲ πιστὸς ὑπὲρ πιστοῦ πρὸς τὸν αὐτὸν Δε-
σπότην. Θὲς τοίνυν ἐκ θατέρου εἰς θάτερον, ὡς ἂν τὸ
πρᾶγμα ἐξισωθήσεται, καὶ τὸ διστάζον οὐχ ὑπολει-
φθήσεται.
 478

ιʹ. Δίελθέ μοι αὖθις ἐκ τούτων εἰς ἕτερα ταυ-

τοδύναμα καὶ ὁμότροπα· λέγω δὴ τὴν Παλλαδίου
πρὸς Λαῦσον ἱστορικὴν βίβλον, ἐν ᾗ τὰ κατὰ τὸν μέ-
γαν καὶ θαυματουργὸν Μακάριον παναληθῶς ἀναγέ-
γραπται θαύματα· πῶς τὸ ξηρὸν κρανίον πυθόμενος,
τὰ περὶ τῶν κεκοιμημένων μεμάθηκεν ἅπαντα. Εἶτα
πρὸς τοῦτο· Οὐδέποτε τοίνυν τινὰ παραμυθίαν εὑρί-
σκετε; (ἦν γὰρ ὁ ἅγιος συνήθως ποιῶν ὑπὲρ τῶν
κεκοιμημένων εὐχὰς, καὶ γνῶναι ἐφίετο εἰ ἄρα πρὸς
ὄνησιν γίνονται·) τοῦτο δὲ βουληθεὶς ἐπιδείξασθαι ὁ
φιλόψυχος Κύριος, καὶ τὸν ἑαυτοῦ πληροφορῆσαι
θεράποντα, τῷ ξηρανθέντι κρανίῳ λόγον ἀληθείας
ἐνέπνευσεν.

Ιωάννης Δαμασκηνός Epistula ad Theophilum imperatorem de sanctis et

venerandis imaginibus [Sp.] Volume 95, p. 349, li. 32

κατέχων δρακὶ, καὶ τῇ χειρὶ τὸ ὕδωρ μετρήσας· ὁ

χερσὶν ἀχράντοις τὸν ἄνθρωπον πλάσας, ἄνθρωπος
ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας ἀτρέ-
πτως καὶ ἀναλλοιώτως χρηματίσας, κεκοινώνηκε
σαρκὸς καὶ αἵματος, καθὸ ἄνθρωπος γέγονε, ζῶον
λογικὸν νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικὸν, τρίπηχυ ἴσως
περιγραφῆς, καὶ σαρκὸς παχύτητι περιγραφόμενος
τῇ καθ' ἡμᾶς ὁρωμένῃ, τῆς μητρῴας ἐμφερείας τὰ
ἰδιώματα χαρακτηρίζων, καὶ τὴν τοῦ Ἀδαμιαίου
μόρφωσιν ἐμφαίνων. Τοῦ χάριν χαρακτηριζόμενος,
καθὼς οἱ ἀρχαιοῖ ἱστορικοὶ διαγράφουσιν αὐτοῦ τὴν
ἐκτύπωσιν, σύνοφρυν, εὐόφθαλμον, ἐπίῤῥινον, οὐλό-
θριξιν, ἐπίκυφον, εὔχρονον, γενειάδα μέλανα ἔχοντα,
σιτόχρουν τῷ εἴδει κατὰ τὴν μητρῴαν ἐμφάνειαν·
μακροδάκτυλον, εὐήφωνον, ἡδύλογον, πραότατον,
ἥσυχον, μακρόθυμον, ἀνεξίκακον, καὶ τὰ παραπλή-
σια τῆς ἀρετῆς πλεονεκτήματα περιφέροντα, ἐν
οἷσπερ ἰδιώμασιν ὁ θεανδρικὸς αὐτοῦ χαρακτηρίζε-
ται λόγος, ἵνα μὴ τροπῆς ἀποσκίασμα, ἢ παραλλα-
γῆς ἀλλοίωσις ἐν τῇ θείᾳ τοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσει
φωραθείη, κατὰ τοὺς τῶν Μανιχαίων λήρους.

Prolegomena De Comoedia, De poeticae generibus (fort. auctore Joanne

Tzetza) Li. 7
προοίμιον δὲ τούτοις οὐκ ἦν ὡς ἐκείνοις, ὅτι ἅμα τῷ εἰσελθεῖν εἰς τὸ
θέατρον
 479

πρὸς τὸν δῆμον στραφέντες ἅμα τὸ αὐτὸ ἔλεγον καὶ στροφὴν καὶ
προοίμιον.

DE POETICAE GENERIBUS

διαιρεῖται ἡ ποιητικὴ εἰς δʹ· εἰς τραγῳδίαν, κωμῳδίαν, ἐποποιίαν καὶ

ἱστορίαν. διαφέρει δὲ ἡ κωμῳδία τῆς τραγῳδίας, ὅτι ἡ μὲν κωμῳδία ἀπὸ
γέλωτος εἰς γέλωτα καταλήγει, ἡ δὲ τραγῳδία ἀπὸ θρήνου εἰς θρῆνον. ἡ δὲ
ἐποποιία διαφέρει τῆς τε κωμῳδίας καὶ τῆς τραγῳδίας, καθὸ ὁ μὲν
ἐποποιὸς ἤτοι ὁ Ὅμηρος δείκνυσι τὸ οἰκεῖον πρόσωπον σὺν τῷ καὶ ἕτερον
παρεισάγειν πρόσωπον, ὁ δὲ τραγῳδὸς καὶ ὁ κωμῳδὸς οὐ παριστᾷ τὸ
οἰκεῖον πρόσωπον λέγον· ὁ δέ γε ἱστορικὸς “ἀπ' ἀρχῆς ἄκρας” τὸ οἰκεῖον
παριστᾷ πρόσωπον, καὶ οὐχ ἕτερον.

Prolegomena De Comoedia, Tractatus Coislinianus (e cod. Paris. Coislin.

120) Sec. 1, li. 2

ἰωνικοῖς, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀπὸ μείζονος ἐπὶ τῶν ἀρτίων.

θʹ. τὸ δὲ παιωνικὸν εἴδη μὲν ἔχει τρία, τό τε κρητικόν (–⏑–), τὸ βακχεια-
κὸν (––⏑) καὶ τὸ παλιμβακχειακόν (⏑––), ὃ καὶ ἀνεπιτήδειόν ἐστι πρὸς
μελοποιίαν· τὸ δὲ κρητικὸν ἐπιτήδειον, δέχεται δὲ καὶ λύσεις τὰς εἰς τοὺς
καλουμένους παίωνας· καλεῖται δὲ καὶ ὑπ' αὐτῶν τῶν ποιητῶν κρητικόν.
τοσαῦτα περὶ τῶν ἐννέα μέτρων τῶν μονοειδῶν καὶ ὁμοιοειδῶν.
παντὸς δὲ μέτρου ἀδιάφορός ἐστιν ἡ τελευταία συλλαβή, ὥστε δύνασθαι
εἶναι
αὐτὴν καὶ βραχεῖαν καὶ μακράν· καὶ πᾶν δὲ μέτρον εἰς τελείαν
περατοῦται
λέξιν, ὅθεν ἐπίληπτά ἐστι τὰ μὴ οὕτως ἔχοντα.
I Τῆς ποιήσεως ἡ μὲν ἀμίμητος
A ἱστορική
B παιδευτική

Γεώργιος Κέδρηνος ., Compendium historiarum Volume 1, p. 6, li. 6

βεβηκότων καιροῖς, τὰς τῶν ἄνωθεν λεχθέντων συγγραφέων ἱστο-

ρίας ἀναλεξάμενος καὶ ἐγκατάσκευον ποιησάμενος τὴν γραφὴν
ἀπὸ τοῦ τέλους ἤρξατο τοῦ ἀπὸ γενικῶν Νικηφόρου, καὶ τὰ ἐμ-
παθῶς ἢ καὶ πρὸς χάριν λεχθέντα ἀποδιοπόμπησε, γυμνὴν τὴν
ἱστορίαν παραδέδωκεν. ἡμεῖς δὲ τὰς τούτων ἐπελθόντες βίβλους
τὰ εἰκότα συνελέξαμεν, προσθέντες καὶ ὅσα ἀγράφως ἐκ παλαιῶν
 480

ἀνδρῶν ἐδιδάχθημεν. ἀλλὰ μὴν καὶ ἀπὸ τῆς Λεπτῆς Γενέσεως

οὐκ ὀλίγα συλλέξαντες καὶ ἀπὸ ἐκκλησιαστικῶν ἱστοριῶν καὶ ἀφ'
ἑτέρων βιβλίων, καὶ ὑφ' ἓν ἐπιδρομάδην συνθέμενοι, τοῖς μετα-
γενεστέροις καταλελοίπαμεν τροφὴν ἁπαλὴν καὶ ἀληλεσμένην, ἵν'
οἱ μὲν τὰς τῶν ῥηθέντων ἱστορικῶν βίβλους ἐπελθόντες ἔχοιεν
ὑπομνήματα (οἶδε γὰρ ἡ ἀνάγνωσις ἀνάμνησιν ἐμποιεῖν, ἡ δ'
ἀνάμνησις τρέφειν καὶ μεγαλύνειν τὴν μνήμην, ὥσπερ τοὐναντίον
ἡ ἀμέλεια καὶ ῥαστώνη ἐπιφέρειν ἀμνηστίαν, ᾗ τινὶ πάντως ἕπε-
ται λήθη, ἀμαυροῦσα καὶ συγχέουσα τὴν μνήμην τῶν πεπραγμέ-
νων), οἱ δὲ μήπω ἐντετυχηκότες ταῖς ἱστορίαις ὁδηγὸν ἔχοιεν
τήνδε τὴν ἐπιτομήν.

Γεώργιος Κέδρηνος ., Compendium historiarum Volume 1, p. 290, li. 4

Πτολεμαῖος ὁ φιλάδελφος ἐβασίλευσεν ἔτη ληʹ, ὃς καὶ τὴν μετα-

βολὴν τῶν θείων γραφῶν καὶ λοιπῶν Ἑλληνικῶν Χαλδαϊκῶν Αἰ-
γυπτίων καὶ Ῥωμαϊκῶν εἰς δέκα μυριάδας ἀριθμουμένων βιβλίων,
πασῶν τε ἀλλογλώσσων οὐσῶν, εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν μετε-
ποίησε διὰ τῶν οʹ σοφωτάτων Ἑβραίων· ἃς καὶ ἐν ταῖς κατὰ τὴν
Ἀλεξάνδρειαν βιβλιοθήκαις αὐτοῦ ἐναπέθετο. γέγονε δὲ ἡ μετα-
βολὴ πᾶσα τῶν Ἑβραϊκῶν βιβλίων ἐν ὅλαις ἡμέραις οβʹ. ἐπὶ τῷ
κάλλει τοίνυν τῶν θείων γραφῶν ἐκπλαγέντος τοῦ βασιλέως καὶ
πάντων τῶν ἐν τέλει, παρόντος καὶ Μενεδήμου φιλοσόφου καὶ
Δημητρίου Φαληρέως ἠρώτα ὁ βασιλεὺς ὅτι πῶς τοιούτων ὄντων
τῶν θείων λόγων, οὐδεὶς ἱστορικῶν ἢ ποιητῶν ἐμνήσθη αὐτῶν.
καὶ ἀπεκρίθη ὁ Δημήτριος ὅτι οὐδείς ποτε ἐτόλμησε τούτων ἅψα-
σθαι διὰ τὸ καὶ Θεόπομπον θελήσαντα ἱστορῆσαι περὶ αὐτῶν
παραφροσύνῃ κρατηθῆναι καὶ ὄναρ ἰδεῖν, ὅτι διὰ τοῦτο αὐτῷ
συνέβη περιειργασμένῳ τὰ θεῖα. καὶ Θεόδεκτον τὸν τῶν τραγῳ-
διῶν ποιητὴν ἐν ἑνὶ δράματι μνησθέντα τῶν ἱερῶν βίβλων τούτων
τυφλωθῆναι. ἑκατέρους δὲ ἀποσχομένους τοῦ τολμήματος καὶ τὸ
θεῖον ἐξευμενισαμένους ὑγιεῖς γενέσθαι.
Πτολεμαῖος ὁ εὐεργέτης, ὁ φιλαδέλφου καὶ Ἀρσινόης,
ἔτη κϛʹ. κατὰ τούτους τοὺς χρόνους Ἰησοῦς ὁ τοῦ Σιρὰχ ὁ τὴν
Σοφίαν συγγράψας παρ' Ἑβραίοις ἐγνωρίζετο.

Γεώργιος Κέδρηνος ., Compendium historiarum Volume 1, pag 611, li. 7

δὲ τὴν στέγην ἔκ τε νοτίου καὶ βορείου πλευροῦ σὺν τοῖς παρ' ἑκά-
τερα κατὰ τὸ ἀνατολικὸν καὶ δυτικὸν ψαλίσιν, οὗ τὸ μὲν μῆκος
σμʹ ποδῶν τὸ δὲ πλάτος πδʹ ἦν· καὶ τῶν ἱερῶν δὲ οἶκοι μέγιστοι
δύο, διακεκοσμημένοι παντοίοις λίθοις, ὧν ὁ μὲν τοῦ τετραπύλου
 481

οὐ πόρρω ἐτύγχανεν ὤν, ὁ δὲ τῇ τοῦ ταύρου ἐνέκειτο ἀγορᾷ. καὶ

ἄλλα πολλὰ κατελυμήνατο τὸ πῦρ, οἷον στοὰς ἐμβόλων, ἀγορὰς
καὶ οἰκήσεις ἀπὸ θαλάσσης ἕως θαλάσσης, ἄχρι τοῦ ναοῦ τῶν
ἁγίων μαρτύρων Σεργίου καὶ Βάκχου.
Τῷ ϛʹ ἔτει ζωγράφου τινὸς τὸν σωτῆρα γράψαι τολμήσαν-
τος καθ' ὁμοιότητα τοῦ Διὸς ἐξηράνθη ἡ χείρ· ὃν ἐξαγορεύσαντα
δι' εὐχῆς ἰάσατο Γεννάδιος. φασὶ δέ τινες τῶν ἱστορικῶν ὅτι τὸ
οὖλον καὶ ὀλιγότριχον σχῆμα ἐπὶ τοῦ σωτῆρος οἰκειότερόν ἐστιν.
οὗτος ὁ Γεννάδιος τῇ νυκτὶ ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ εἶδε φάντασμα
δαιμονίου, ᾧ καὶ ἐπιτιμήσας ἤκουσεν αὐτοῦ κράζοντος ὡς αὐτοῦ
μὲν ζῶντος ἐνδίδωσι, μετὰ δὲ θάνατον αὐτοῦ κρατήσει πάντως
τῆς ἐκκλησίας. οὗτος ὁ Γεννάδιος κληρικῷ τῆς ἐκκλησίας τοῦ
ἁγίου Ἐλευθερίου ἀτάκτῳ ὄντι πολλάκις ἐνουθέτει. ἐπεὶ δὲ αὐτὸν
κάμψαι οὐκ ἴσχυσε, δηλοῖ τῷ ἁγίῳ Ἐλευθερίῳ, ἐν τῷ ναῷ εἰπὼν
διά τινος τῶν ὑπηρετουμένων αὐτῷ “ἅγιε μάρτυρ Ἐλευθέριε, ἢ
διόρθωσαι τὸν κληρικόν σου ἢ ἔκκοψον αὐτόν.” καὶ εὐθὺς ἐτε-
λεύτησεν ὁ κληρικός. τῷ δ' αὐτῷ ἔτει Στούδιος τὸν ναὸν ἔκτισε

Γεώργιος Κέδρηνος ., Compendium historiarum Volume 1, p. 696, li. 9

δύσιν ἐξερχομένου, ἐκωλύετο παρὰ πάντων ὑπουργῆσαι τῷ πο-

λέμῳ. ἐν δὲ τῷ Δαονίῳ ἔτεκε γυνὴ παιδίον μήτε ὀφθαλμοὺς μήτε
βλέφαρα μήτε χεῖρας μήτε πόδας ἔχων, πρὸς δὲ τῷ ἰσχίῳ ἰχθύος
οὐρὰ προσφυῶς ὑπῆρχεν αὐτῷ ὀστρακόδερμος. τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ
καὶ κύων ἑξάπους, κεφαλὴν ἔχων λεοντώδη, γεννηθεὶς ἐγένετο
μέγας σφόδρα. τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ ὁ ἵππος τοῦ βασιλέως, ὁ τὸν
χρυσοῦν περικείμενος κόσμον, ἀθρόως διερράγη πεσών. τούτοις
πᾶσιν οἰωνισάμενος ὁ βασιλεὺς περίλυπος ἦν. μαθὼν δὲ ὅτι
πρέσβεις εἰς τὸ Βυζάντιον Περσῶν τε καὶ Φράγγων παρεγένοντο,
ὑπέστρεψεν εἰς τὰ βασίλεια.
Ἀπὸ τῶν ἱστορικῶν τοῦ Σιμοκάτου λόγος Χοσρόου βασιλέως
Περσῶν πρὸς Ἰωάννην στρατηγὸν Ῥωμαίων, ἀποσκώψαντα εἰς
αὐτὸν ὅτε ἀπεστάλη παρὰ τοῦ Μαυρικίου εἰς βοήθειαν αὐτοῦ.
“εἰ μή περ ἀπὸ τοῦ καιροῦ ἐτυραννούμεθα, οὐκ ἂν ἐθάρρησας,
στρατηγέ, τὸν μέγαν ἐν ἀνθρώποις βασιλέα βάλλειν τοῖς σκώμ-
μασιν. ἐπεὶ δὲ τοῖς παροῦσι μέγα φρονεῖς, ἀκούσῃ τί δῆτα τοῖς
θεοῖς ἐσύστερον μεμελέτηται. ἀντικαταρρεύσει, εὖ ἴσθι, εἰς τοὺς
Ῥωμαίους ὑμᾶς δεινά, ἕξετε δὲ τὸ Βαβυλώνιον φῦλον τῆς Ῥωμαϊ-
κῆς πολιτείας κρατοῦν τριττὴν κυκλοφορικὴν ἑβδομάδα ἐτῶν. μετὰ
δὲ τοῦτο πεμπταίαν ἑβδομάδα ἐνιαυτῶν Ῥωμαῖοι Πέρσας δουλα-
γωγήσετε. τούτων δὴ διηνυσμένων τὴν ἀνέσπερον ἡμέραν ἐνδη
Γεώργιος Κέδρηνος ., Compendium historiarum Volume 2, p. 609, li. 7
 482

τὸν ἀμφὶ τὰς πεντήκοντα χιλιάδας ἀριθμούμενον διὰ Λέοντος τοῦ

Σερβλίου, καὶ ἀντὶ στρατιωτῶν φόρους πολλοὺς ἐπορίζετο ἀπὸ
τῶν χωρίων ἐκείνων· καὶ ἄλλας πλείους εἰσπράξεις ἐπενοήσατο
πονηρὰς καὶ ἀθέσμους, ἃς καὶ καταλέγειν αἰσχύνη. ὃ δὲ εἰπεῖν
ἐστὶν ἀναγκαῖον, τοῦτο δὴ λέξω, ὅτι περ ἐξ ἐκείνου τοῦ βασιλέως
καὶ τῆς ἐκείνου ἀσωτίας καὶ σαλακωνίας τὰ Ῥωμαίων ἤρξατο
φθίνειν πράγματα, καὶ ἔκτοτε καὶ μέχρι τῆς δεῦρο κατὰ μικρὸν
εἰς τὸ κατόπιν χωροῦντα ἐς παντελῆ κατήντησε τὴν ἀσθένειαν· τὸ
γὰρ ἐλευθέριον ἀτέχνως διώκων εἰς ἄκραν ἐληλάκει τὴν ἀσωτίαν.
οὐ μήν γε καὶ παντάπασι πράξεων ἀγαθῶν ἐστέρητο, ἀλλὰ φέρον-
ται καί τινα ἔργα αὐτοῦ ἱστορικῆς μνήμης ἐπάξια. τό τε γὰρ ῥηθὲν
μοναστήριον καὶ τὰ ἐν αὐτῷ γηρωτροφεῖα καὶ οἱ ξενῶνες καὶ τὰ
πτωχοτροφεῖα ἐπαίνων οὐκ ἀμοιροῦσι, καὶ τὸ γενόμενον ἔργον εἰς
τὴν τοῦ θεοῦ μεγάλην ἐκκλησίαν ἐγκωμίων οὐκ ἀπολείπεται. ἕως
ἐκείνου γὰρ ἐν μόναις ταῖς ἐπισήμοις ἑορταῖς ἐν ταύτῃ, ἔτι δὲ καὶ
τοῖς σάββασι καὶ ταῖς κυριακαῖς ἡμέραις ἡ ἀναίμακτος τῷ θεῷ
ἐπετελεῖτο ἱερουργία, ἐν δὲ ταῖς λοιπαῖς οὐδαμῶς ἡμέραις. τοῦτο
δὲ ἐγίνετο διὰ προσόδου ἔνδειαν, ἣν οὗτος δαψιλῶς ἀφορίσας καὶ
ἀποχρώντως καθ' ἑκάστην τελεῖσθαι τὴν ἱερὰν παρεσκεύασε λει-
τουργίαν· ὃ καὶ κρατεῖ γινόμενον μέχρις ἡμῶν. καὶ σκεύη δὲ τὰ
τῇ ἱερᾷ ἀνειμένα σπονδείᾳ τῇ τοιαύτῃ ἀνέθετο ἐκκλησίᾳ

Ιωάννης ΚίνναμοςEpitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 266, li. 12

τεινόντων διελέξατο τούτῳ πολλά, γράμματά τε τὰ μὲν λαβὼν

παρ' αὐτοῦ τὰ δ' ἀντιδοὺς ἐν οἷς τὰ δεδογμένα σφίσιν ἐγέγραπτο,
τότε μὲν ἐπὶ Κιλικίαν ἦλθε, χρόνῳ δὲ ὕστερον ἐς Βυζάντιον
ἐπανιών, ἐπειδή ποτε γραφαῖς ἐπαγλαΐσαι τῶν προαστείων αὐτῷ
δωματίων ἠβουλήθη τινά, οὔτε τινὰς Ἑλληνίους παλαιοτέρας
ἐνέθετο πράξεις αὐτοῖς, οὔτε μὴν τὰ βασιλέως, ὁποῖα καὶ μᾶλ-
λον τοῖς ἐν ἀρχαῖς εἴθισται, διεξῆλθεν ἔργα, ὅσα ἔν τε πολέ-
μοις καὶ θηροκτονίαις αὐτὸς εἴργαστο. τοσούτοις γὰρ αὐτὸν
ξυμπλακῆναι συνέβη καὶ τοιοῖσδε φύσιν ἀντικαταστῆναι θηρίοις,
ὅσοις οὐδένα τῶν πώποτε γεγονότων ἠκούσαμεν. καὶ εἴ τι μὴ νό-
μων ἄπο φέρομαι ἱστορικῶν, ὁποιονοῦν τι ἄρτι ἐκ τούτων ἐξέλθω.
ἦν μὲν περὶ τροπὰς ἤδη χειμερινάς, καὶ χιὼν κατὰ γῆς τοσαύτη
ἐπεστοίβαστο, ὡς φάραγγας μὲν καὶ τὰς ἐν ὄρεσι σήραγγας πάσας
ὑποκεκρύφθαι μονονουχί, ὑπερβολῇ δὲ τῇ ἐκ τοῦ ψύχους μικροῦ
καὶ πεπῆχθαι τὰ σώματα· ἀμέλει καὶ θηρία μὲν πάντα οὐκ ἔχοντα
ὅπη κρύψαιντο, τὰς λόχμας ἐξαναδύντα ἀθρόα ὑπὲρ τῆς χιόνος
ἐφέροντο, πτηνῶν δὲ ἀγέλαι οὐκέτι τοῖς πτίλοις κεχρῆσθαι δεδυ-
νημέναι (συνεῖχε γὰρ ταῦτα ὁ κρύσταλλος καὶ οἷόν τις δεσμὸς
 483

ἐπεκάθιζεν, ὡς ἐπὶ τῶν ἰξευτῶν ἔστιν ἰδεῖν) πεζαὶ λοιπὸν ἀντὶ

πτηνῶν ᾖσαν θηρσὶ καὶ ἀνθρώποις ἑτοιμότατον θήραμα κείμεναι.
βασιλεὺς δὲ θηρευσόμενος ἐπί τι τῶν ἑῴων ἐξῄει χώρων,

Ιωάννης Κίνναμος Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 291, li. 7

συχνοῖς. ἥ γε μὴν λέξις καθαρὰ μᾶλλον καὶ ἀφελὴς ὁ χαρακτήρ,

καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν ἀσχημάτιστος, αὐτοφυὴς δὲ ὅμως καὶ τὸν γεν-
νήτορα ἐναργῶς ἐμφανίζων. καθάπερ γάρ μοι πολλάκις ἐρρήθη,
φυσικοῖς πλεονεκτήμασιν οὐδενὶ ἀνθρώπων ξυμβλητὸς ἦν. ἔγωγέ
τοι πολλάκις αὐτῷ τῶν Ἀριστοτέλους διαλεξάμενος πολλὰ τῶν
πολυζητήτων αὐτοφυῶς ἐπιλυόμενα ἔγνων, πρᾶγμα οὐδενὶ τῶν
ἁπάντων οἶμαι γεγονὸς τοῦ παντὸς αἰῶνος. ὁ δ' αὐτὸς καὶ πολλὰ
τῶν ἐν γραφαῖς ἀδιεξηγήτων εἰς δεῦρο μεινάντων, ἢ γοῦν οὐκ
εὔστοχα διηρμηνευμένων σὺν θαυμασίᾳ τινι διεσάφησεν ἁπλό-
τητι· ἅπερ ἐμοὶ ἐνθάδε γεγράψεσθαι ἄπο νόμων ἔδοξεν εἶναι
ἱστορικῶν.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De legationibus

P. 2, li. 7

βίβλους ἄλλοθεν ἄλλας ἐξ ἁπάσης ἑκασταχοῦ οἰκουμένης συλλέ-

ξασθαι παντοδαπῆς καὶ πολυειδοῦς ἐπιστήμης ἐγκύμονας, ἔπειτα
τὸ τῆς πλατυεπείας μέγεθος καὶ ἀκοὰς ἀποκναῖον ἄλλως τε καὶ
ὀχληρὸν καὶ φορτικὸν φαινόμενον τοῖς πολλοῖς δεῖν ᾠήθη κατα-
μερίσαι τοῦτο εἰς λεπτομέρειαν ἀνεπιφθόνως τε προθεῖναι κοινῇ
τὴν ἐκ τούτων ἀναφυομένην ὠφέλειαν, ὡς ἐκ μὲν τῆς ἐκλογῆς προς-
εκτικωτέρως καὶ ἐνδελεχέστερον κατεντυγχάνειν εἰς τοὺς τροφί-
μους τῶν λόγων καὶ μονιμώτερον ἐντυποῦσθαι τούτοις τὴν τῶν
λόγων εὐφράδειαν, μεγαλοφυῶς τε καὶ εὐεπιβόλως πρὸς ἐπὶ τούτοις
καταμερίσαι εἰς ὑποθέσεις διαφόρους, τρεῖς ἐπὶ τοῖς πεντήκοντα
τὸν ἀριθμὸν οὔσας, ἐν αἷς καὶ ὑφ' αἷς ἅπασα ἱστορικὴ μεγαλουρ-
γία συγκλείεται. κοὐκ ἔστιν οὐδὲν τῶν ἐγκειμένων, ὃ διαφεύξεται
τὴν τοιαύτην τῶν ὑποθέσεων ἀπαρίθμησιν, οὐδὲν τὸ παράπαν
ἀφαιρουμένης τῆς τοῦ λόγου ἀκολουθίας τῇ διαιρέσει τῶν ἐννοιῶν,
ἀλλὰ σύσσωμον σωζούσης, καὶ ἑκάστῃ ὑποθέσει προσαρμοζομένης
τῆς τηλικαύτης οὐ συνόψεως, ἀληθέστερον δ' εἰπεῖν οἰκειώσεως.
ὧν κεφαλαιωδῶν ὑποθέσεων ἡ προκειμένη αὕτη καὶ ἐπιγραφο-
μένη περὶ πρέσβεων Ῥωμαίων πρὸς ἐθνικοὺς τυγχάνει οὖσα ἑβδόμη
 484

ἐπὶ τοῖς εἴκοσι, τῆς πρώτης τὸ ἐπώνυμον λαχούσης περὶ βασιλέων

ἀναγορεύσεως. ἐμφαίνει δὲ τουτὶ τὸ προοίμιον, τίνας οἱ λόγοι
πατέρας κέκτηνται, καὶ ὅθεν ἀποκυΐσκονται,

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis Volume 1, p. 2, li. 13

διεγέρσει βίβλους ἄλλοθεν ἄλλας ἐξ ἁπάσης ἑκασταχοῦ οἰκουμένης

συλλέξασθαι παντοδαπῆς καὶ πολυειδοῦς ἐπιστήμης ἐγκύμονας,
ἔπειτα τὸ τῆς πλατυεπείας μέγεθος καὶ ἀκοὰς ἀποκναῖον ἄλλως
τε καὶ ὀχληρὸν καὶ φορτικὸν φαινόμενον τοῖς πολλοῖς δεῖν ᾠήθη
καταμερίσαι τοῦτο εἰς λεπτομέρειαν ἀνεπιφθόνως τε προθεῖναι
πᾶσι κοινῇ τὴν ἐκ τούτων ἀναφυομένην ὠφέλειαν, ὡς ἐκ μὲν τῆς
ἐκλογῆς προσεκτικωτέρως καὶ ἐνδελεχέστερον κατεντυγχάνειν τοὺς
τροφίμους τῶν λόγων καὶ μονιμώτερον ἐντυποῦσθαι τούτοις τὴν
τῶν λόγων εὐφράδειαν, μεγαλοφυῶς τε καὶ εὐεπηβόλως πρὸς ἐπὶ
τούτοις καταμερίσαι εἰς ὑποθέσεις διαφόρους, τρεῖς ἐπὶ τοῖς πεντή-
κοντα τὸν ἀριθμὸν οὔσας, ἐν αἷς καὶ ὑφ' αἷς ἅπασα ἱστορικὴ μεγα-
λουργία συγκλείεται. κοὐκ ἔστιν οὐδὲν τῶν συγκειμένων, ὃ δια-
φεύξεται τὴν τοιαύτην τῶν ὑποθέσεων ἀπαρίθμησιν, οὐδὲν τὸ
παράπαν ἀφαιρουμένης τῆς τοῦ λόγου ἀκολουθίας τῇ διαιρέσει
τῶν ἐννοιῶν, ἀλλὰ σύσσωμον σωζούσης καὶ ἑκάστῃ ὑποθέσει προς-
αρμοζομένης τηλικαύτης οὐ συνόψεως, ἀληθέστερον δ' εἰπεῖν,
οἰκειώσεως. ὧν κεφαλαιωδῶν ὑποθέσεων ἡ προκειμένη αὕτη καὶ
ἐπιγραφομένη περὶ ἀρετῆς καὶ κακίας πεντηκοστὴ οὖσα τυγ-
χάνει, τῆς πρώτης τὸ ἐπώνυμον λαχούσης περὶ βασιλέων ἀνα-
γορεύσεως.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis Volume 1, p. 245, li. 23

δὲ τῆς Δαρείου γυναικὸς καὶ τῆς περὶ αὐτὴν σεμνότητος πρόνοιαν

ἕξειν ἔφησεν, ὅπως μηδὲν ἀνάξιον πάθῃ τῆς προγεγενημένης εὐ-
δαιμονίας. καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ πρὸς ἔλεον καὶ φιλανθρωπίαν
διαλεχθεὶς ἐποίησε τὰς γυναῖκας διὰ τὸ μέγεθος τῆς ἀνελπίστου
χαρᾶς εἰς ἀκατάσχετα προπεσεῖν δάκρυα. ἐπὶ δὲ πᾶσι τοῖς προ-
ειρημένοις δοὺς τὴν δεξιὰν οὐ μόνον ὑπὸ τῶν εὖ παθόντων ἐπαί-
νων ἐτύγχανεν, ἀλλὰ καὶ παρὰ πᾶσι τοῖς στρατευομένοις περιβόη-
τον ἔσχε τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἐπιεικείας. καθόλου δ' ἔγωγε νομίζω
πολλῶν καὶ καλῶν ἔργων ὑπ' Ἀλεξάνδρου συντετελεσμένων μηδὲν
τούτων μεῖζον ὑπάρχειν μηδὲ μᾶλλον ἄξιον ἀναγραφῆς καὶ μνήμης
 485

ἱστορικῆς. αἱ μὲν γὰρ τῶν πόλεων πολιορκίαι καὶ παρατάξεις

καὶ τἄλλα τὰ κατὰ πόλεμον προτερήματα τὰ πλείονα δι' ἀρετὴν ἢ
τύχην ἐπιτυγχάνεται· ὁ δὲ ἐν ταῖς ἐξουσίαις εἰς τοὺς ἐπταικότας
ἔλεος μεριζόμενος διὰ μόνης τῆς φρονήσεως γίνεται. οἱ πλεῖστοι
γὰρ διὰ τὴν εὐτυχίαν ἐπαίρονται μὲν ταῖς εὐπραξίαις, ὑπερήφα-
νοι δὲ ἐν ταῖς εὐτυχίαις γινόμενοι τῆς ἀνθρωπίνης καὶ κοινῆς
ἀσθενείας ἐπιλανθάνονται· διὸ νῦν καὶ τοὺς πλείστους ὁρᾶν ἔστιν
τὴν εὐτυχίαν ὥσπερ βαρὺ φορτίον φέρειν ἀδυνατοῦντας. Ἀλέξαν-
δρος μὲν οὖν καίπερ πολλαῖς γενεαῖς προγεγονὼς τοῦ καθ'
ἡμᾶς βίου τυγχανέτω καὶ παρὰ τῶν μεταγενεστέρων δικαίου καὶ
πρέποντος ταῖς ἰδίαις ἱστορίαις* ἐπαίνου.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis Volume 1, p. 254, li. 19

πατέρα τὸν Λυσίμαχον ἠρώτησε, πότερον αὐτῷ δοκεῖ [τὸ] δεῖπνον

βασιλικώτερον, τὸ Μακεδονικὸν ἢ τὸ Θρᾴκιον. τοῦ δὲ Λυσιμάχου
τὸ Μακεδονικὸν εἰπόντος. ΖΗΤΕΙ ΕΙΣ ΤΟ ΠΕΡΙ ΓΝΩΜΩΝ.
189. (21, 14, 1). Ὅτι ὁ βασιλεὺς Δρομιχαίτης* παραλαβὼν
καὶ τὰς ἄλλας πόλεις προσηνέχθη τοῖς Βοιωτοῖς μεγαλοψύχως.
πλὴν γὰρ ἀνδρῶν δέκα καὶ τεττάρων τῶν αἰτιωτάτων τῆς ἀποστά-
σεως ἀπέλυσε τῶν ἐγκλημάτων ἅπαντας.
190. (21, 16, 7). Ὅτι Ἀγάθαρχος ἀνδρείᾳ καὶ ψυχῆς εὐτολμίᾳ
πολὺ τοῦ κατὰ λόγον ὑπεραίρων τῆς ἰδίας ἡλικίας· ἦν γὰρ παν-
τελῶς νέος.
191. (21, 17, 1). Ὅτι οὗτος ἱστορικὸς τὰς ἁμαρτίας τῶν πρὸ
ἑαυτοῦ συγγραφέων πικρότατα ἐλέγξας κατὰ μὲν τἄλλα μέρη τῆς
γραφῆς πλείστην πρόνοιαν εἶχε τῆς ἀληθείας, ἐν δὲ ταῖς Ἀγαθο-
κλέους πράξεσι τὰ πολλὰ κατέψευσται τοῦ δυνάστου διὰ τὴν πρὸς
αὐτὸν ἔχθραν. φυγαδευθεὶς γὰρ ὑπ' Ἀγαθοκλέους ἐκ τῆς Σικε-
λίας ζῶντα μὲν ἀμύνασθαι τὸν δυνάστην οὐκ ἴσχυσε, τελευτήσαντα
δὲ διὰ τῆς ἱστορίας ἐβλασφήμησεν εἰς τὸν αἰῶνα. καθόλου γὰρ
ταῖς προϋπαρχούσαις τῷ βασιλεῖ τούτῳ κακίαις ἄλλα πολλὰ παρ'
ἑαυτοῦ προσθεὶς ὁ συγγραφεύς, τὰς μὲν εὐημερίας ἀφαιρούμενος
αὐτοῦ, τὰς δὲ ἀποτεύξεις, οὐ τὰς δι' αὐτὸν μόνον γενομένας ἀλλὰ
καὶ τὰς διὰ τύχην, μεταφέρων εἰς τὸν μηδὲν ἐξαμαρτόντα.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis Volume 1, p. 255, li. 14

ἄνανδρον καὶ δειλόν. καίτοι γε τίς οὐκ οἶδεν, ὅτι τῶν πώποτε
δυναστευσάντων οὐδεὶς ἐλάττοσιν ἀφορμαῖς χρησάμενος μείζω βα-
 486

σιλείαν περιεποιήσατο; χειροτέχνης γὰρ ἐκ παίδων γενόμενος δι'

ἀπορίαν βίου καὶ πατέρων ἀδοξίαν ἐξ ὑστέρου διὰ τὴν ἰδίαν ἀρε-
τὴν οὐ μόνον Σικελίας σχεδὸν ὅλης ἐκυρίευσεν, ἀλλὰ πολλὴν τῆς
Ἰταλίας τε καὶ Λιβύης τοῖς ὅπλοις κατεστρέψατο. θαυμάσαι δ'
ἄν τις τοῦ συγγραφέως τὴν εὐχερίαν*· παρ' ὅλην γὰρ τὴν γρα-
φὴν ἐγκωμιάζων τὴν τῶν Συρακουσίων ἀνδρείαν τὸν τούτων κρα-
τήσαντα δειλίᾳ φησὶ διενηνοχέναι τοὺς ἅπαντας ἀνθρώπους. διὰ
γὰρ τῶν ἐν ταῖς ἐναντιώσεσιν ἐλέγχων φανερός ἐστι τὸ φιλάληθες
τῆς ἱστορικῆς παρρησίας προδεδωκὼς ἰδίας ἕνεκεν ἔχθρας καὶ
φιλονεικίας. διόπερ τὰς ἐσχάτας τῆς συντάξεως εʹ βίβλους τοῦ
συγγραφέως τούτου, καθ' ἃς περιείληφεν τὰς Ἀγαθοκλέους πρά-
ξεις, οὐκ ἄν τις δικαίως ἀποδέξαιτο.
192. (21, 17, 4). Ὅτι καὶ Καλλίας ὁ Συρακούσιος δικαίως καὶ
προσηκόντως κατηγορίας ἀξιωθείη. ἀναληφθεὶς γὰρ ὑπ' Ἀγα-
θοκλέους καὶ δώρων μεγάλων ἀποδόμενος τὴν προφῆτιν τῆς ἀλη-
θείας ἱστορίαν οὐ διαλέλοιπεν ἀδίκως ἐγκωμιάζων τὸν μισθοδό-
την. οὐκ ὀλίγων γὰρ αὐτῷ πεπραγμένων πρὸς ἀσεβείας θεῶν καὶ
παρανομίας ἀνθρώπων, φησὶν ὁ συγγραφεὺς αὐτὸν εὐσεβείᾳ καὶ
φιλανθρωπίᾳ πολὺ τοὺς ἄλλους ὑπερβεβληκέναι.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis Volume 1, p. 351, li. 8

Νεμέτορι τῆς Ἀμολίου γνώμης. ὁ δὲ τοῖς παισὶ δηλώσας τὸν

κατειληφότα κίνδυνον αὐτοὺς καὶ παρακελευσάμενος ἄνδρας ἀγα-
θοὺς γενέσθαι, παρῆν ἄγων ὡπλισμένους ἐπὶ τὰ βασίλεια, τῶν
τε ἄλλων πελατῶν καὶ ἑταίρων καὶ θεραπείας πιστῆς χεῖρα οὐκ
ὀλίγην. ἧκον δὲ καὶ οἱ ἐκ τῶν ἀγρῶν συνελθόντες εἰς τὴν πόλιν,
ἐκλιπόντες τὴν ἀγοράν, ἔχοντες ὑπὸ ταῖς περιβολαῖς ξίφη κεκρυμ-
μένα, στῖφος καρτερόν. βιασάμενοι δὲ τὴν εἴσοδον ἀθρόᾳ ὁρμῇ
πάντες, οὐ πολλοῖς ὁπλίταις φρουρουμένην, ἀποσφάττουσιν εὐ-
πετῶς Ἀμόλιον καὶ μετὰ τοῦτο τὴν ἄκραν καταλαμβάνουσι. ταῦτα
εἴρηται τοῖς περὶ Φάβιον.
Ἕτεροι δὲ οὐδὲν τῶν μυθωδεστέρων ἀξιοῦντες ἱστορικῇ γραφῇ
προσήκειν τήν γε* ἀπόθεσιν τὴν τῶν βρεφῶν οὐχ, ὡς ἐκελεύσθη
τοῖς ὑπηρέταις, γενομένην ἀπίθανον εἶναί φασι, καὶ τῆς λυκαίνης
τὸ τιθασόν, ἣ τοὺς μασθοὺς ἐπεῖχε τοῖς παιδίοις, ὡς δραματικῆς
μεστὸν ἀτοπίας διασύρουσιν. ἀντιδιαλλαττόμενοι δὲ πρὸς ταῦτα
λέγουσιν, ὡς ὁ Νεμέτωρ ἐπειδὴ τὴν Ἰλουίαν ἔγνω κύουσαν, ἕτερα
παρασκευασάμενος παιδία νεογνὰ διηλλάξατο τεκούσης αὐτῆς τὰ
βρέφη καὶ τὰ μὲν ὀθνεῖα δέδωκε τοῖς φυλάττουσι τὰς ὠδῖνας
ἀποφέρειν, εἴτε χρημάτων τὸ πιστὸν τῆς χρείας αὐτῶν πριάμενος
 487

εἴτε διὰ γυναικῶν τὴν ὑπαλλαγὴν ποιησάμενος· καὶ αὐτὰ λαβὼν

ὁ Ἀμόλιος ὅτῳ δὴ τρόπῳ ἀναιρεῖ, τὰ δὲ ἐκ τῆς Ἰλουίας

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis Volume 2, p. 32, li. 9

ἀλλὰ τοῖς λίαν σοφοῖς δοκιμαζόμενος παρὰ τούτοις θαυμάζηται·

ὁ γὰρ τοῖς ἀρίστοις ἐπαινούμενος καὶ κεκριμένην δόξαν λαβὼν
ἀνάγραπτον εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον κέκτηται τὴν τιμήν, οὐ κινδυ-
νεύουσαν ἐξαλειφῆναι τοῖς ἐπικρίνουσιν. ἐζήλωσε δὲ ἐπ' ὀλίγον,
ὥς φησιν Ἄντυλλος, καὶ τὰς Γοργίου τοῦ Λεοντίνου παρισώσεις
καὶ τὰς ἀντιθέσεις τῶν ὀνομάτων, εὐδοκιμούσας κατ' ἐκεῖνο και-
ροῦ παρὰ τοῖς Ἕλλησι, καὶ μέντοι καὶ Προδίκου τοῦ Κείου τὴν
ἐπὶ τοῖς ὀνόμασιν ἀκριβολογίαν, μάλιστα δὲ πάντων Ὅμηρον καὶ
τῆς περὶ τὰ ὀνόματα ἐκλογῆς καὶ τῆς περὶ τὴν σύνθεσιν ἀκρι-
βείας, τῆς τε ἰσχύος τῆς κατὰ τὴν ἑρμηνείαν καὶ τοῦ κάλλους καὶ
τοῦ τάχους. τῶν δὲ πρὸ αὐτοῦ συγγραφέων καὶ ἱστορικῶν ἀψύ-
χους ὥσπερ εἰσαγόντων τὰς συγγραφὰς καὶ ψιλῇ μόνῃ χρησαμέ-
νων διὰ παντὸς διηγήσει, προσώποις δὲ οὐ περιθέντων λόγους
τινὰς οὐδὲ ποιησάντων δημηγορίας, ἀλλ' Ἡροδότου μὲν ἐπιχειρή-
σαντος, οὐ μὴν ἐξισχύσαντος (δι' ὀλίγων γὰρ ἐποίησε λόγων ὡς
προσωποποιίας μᾶλλον ἤπερ δημηγορίας), μόνος ὁ συγγραφεὺς
ἐξεῦρέν τε δημηγορίας καὶ τελείως ἐποίησε μετὰ κεφαλαίων καὶ
διαιρέσεως. 6. Ὅτι ὁ Θουκυδίδης ἔστι τοῖς μύθοις ἐναντίος διὰ τὸ χαί-
ρειν ταῖς ἀληθείαις. οὐ γὰρ ἐπετήδευσε τοῖς ἄλλοις ταὐτὸν
συγγραφεῦσιν οὐδὲ ἱστορικοῖς, οἳ μύθους ἐγκατέμιξαν ταῖς ἑαυτῶν

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De virtutibus et

vitiis Volume 2, p. 32, li. 19

τοῦ τάχους. τῶν δὲ πρὸ αὐτοῦ συγγραφέων καὶ ἱστορικῶν ἀψύ-

χους ὥσπερ εἰσαγόντων τὰς συγγραφὰς καὶ ψιλῇ μόνῃ χρησαμέ-
νων διὰ παντὸς διηγήσει, προσώποις δὲ οὐ περιθέντων λόγους
τινὰς οὐδὲ ποιησάντων δημηγορίας, ἀλλ' Ἡροδότου μὲν ἐπιχειρή-
σαντος, οὐ μὴν ἐξισχύσαντος (δι' ὀλίγων γὰρ ἐποίησε λόγων ὡς
προσωποποιίας μᾶλλον ἤπερ δημηγορίας), μόνος ὁ συγγραφεὺς
ἐξεῦρέν τε δημηγορίας καὶ τελείως ἐποίησε μετὰ κεφαλαίων καὶ
διαιρέσεως.
6. Ὅτι ὁ Θουκυδίδης ἔστι τοῖς μύθοις ἐναντίος διὰ τὸ χαί-
ρειν ταῖς ἀληθείαις. οὐ γὰρ ἐπετήδευσε τοῖς ἄλλοις ταὐτὸν
συγγραφεῦσιν οὐδὲ ἱστορικοῖς, οἳ μύθους ἐγκατέμιξαν ταῖς ἑαυτῶν
ἱστορίαις, τοῦ τερπνοῦ πλέον τῆς ἀληθείας ἀντιποιούμενοι. ἀλλ'
 488

ἐκεῖνοι μὲν οὕτως, τῷ συγγραφεῖ δ' οὐκ ἐμέλησε πρὸς τέρψιν τῶν
ἀκουόντων, ἀλλὰ πρὸς ἀκρίβειαν τῶν μανθανόντων γράφειν. καὶ
γὰρ ὠνόμασεν ἀγώνισμα τὴν ἑαυτοῦ συγγραφήν. πολλὰ γὰρ τῶν
πρὸς ἡδονὴν ἀπέφυγεν, τὰς παρενθήκας ἃς εἰώθασι ποιεῖν οἱ
πλείονες ἀποκλίνας, ὅπου γε καὶ παρ' Ἡροδότῳ καὶ ὁ δελφίς
ἐστιν ὁ φιλήκοος καὶ Ἀρίων ὁ κυβερνώμενος μουσικῇ, καὶ ὅλως ἡ
δευτέρα τῶν ἱστοριῶν τὴν ὑπόθεσιν ψεύδεται. ὁ δὲ Θουκυδίδης
ἂν ἀναμνησθῇ τινος περιττοῦ, διὰ μὲν τὴν ἀνάγκην λέγει, διηγεῖ-
ται δὲ μόνον εἰς γνῶσιν τῶν ἀκουόντων ἀφικνούμενος.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 19, li. 15

γέλαστον τίθησι τὸν ἐπαινούμενον, καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐπισκιάζειν

βουλόμενος κἀν τοῖς ὁμολογουμένοις ψεύδεσθαι δόξει.
8. Ὅτι ὀλισθηρότατόν τι χρῆμα ἡ νίκη καὶ διαδιδράσκειν οἵα
τε οὖσα ῥᾳδίως. ταῦτά τοι καὶ Ὅμηρος αὐτήν φησιν ἐπαμείβε-
σθαι τοὺς ἄνδρας.
9. Ὅτι ψυχὴ τυραννουμένη πρὸς φόβου τῶν δεόντων κατ'
οὐδὲν ὁτιοῦν προμηθεύσεται.
10. Πᾶν γὰρ ἀγαθόν τε καὶ κακὸν τῇ ἀνθρωπίνῃ ταλαντεύ-
εται γνώμῃ καὶ τῷ βουλομένῳ προσδέχεται τὴν ῥοπήν.
11. Ὅτι φησὶν ὁ Μένανδρος ὁ ἱστορικὸς περὶ Πέτρου τοῦ
πρέσβεως καὶ Χοσρόου· οἵδε μὲν οὖν οἱ λόγοι προῆλθον ἐξ
ἀμφοῖν, καὶ οὐχ ἕτερα νοήματα ἐλέχθη Σουανίας πέρι, οὐδὲ μὴν
ἀνθ' ἑτέρων ἑτέραις λέξεσιν ἐχρησάμην, ἢ τὸ χθαμαλώτερόν πως
ἔστιν ᾗ τῶν λόγων, καθ' ὅσον οἷόν τέ μοι, μετέφρασα ἐς τὸ Ἀτ-
τικώτερον. οὐ γὰρ ἔμοιγε θυμῆρες τὰ εἰρημένα κυρίως καὶ ἐς ἐμὲ
ἥκοντα, ὡς οἶμαι, ἐς τὸ ἀκριβὲς μεταφέρειν ἐς ἑτερολογίαν, καὶ
τῷ γλαφυρῷ τῶν ῥημάτων οὐχὶ τὰ ὅσα ἐρρέθη, ἀλλὰ γὰρ τὴν τῆς
ῥητορικῆς ἐπιδείκνυσθαι δύναμιν, μάλιστα καὶ περὶ σπονδῶν οὕτω
μεγίστοιν δυοῖν βασιλέοιν καὶ πολιτείαιν ποιουμένῳ μοι τὴν ἀπαγ-
γελίαν. εἰ δέ γε ἄρα βούλεταί τις τὰ ὅσα Περσῶν βασιλεὺς καὶ

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 22, li. 3

μὴν ἀλλὰ καὶ κομπωδεστέραις ἐχρῶντο ταῖς ἀντιλογίαις.

22. Ὅτι μεμίσηται τυραννίς, κἂν ἀντίπαλος εἴη ὁ τυραννού-
μενος.
23. Ὅτι τῇ κακηγορίᾳ ἔνεστιν ὡς τὰ πολλὰ ἐπιχαιρεκάκῳ
οὔσῃ ἀόκνως περινοστεῖν τε καὶ ἀνευρύνεσθαι. τὸ ἑαυτῆς οὖν
 489

ἐπιτελοῦσα ἐφοίτα ψιθυρίζουσα κατὰ τούτου. ἐπεὶ δὲ ἐνεφώλευε

τοῖς ὠσί, τὸ ἀστάθμητόν τε καὶ ἀλλόκοτον τούτου ἐκτραγωδοῦσα,
οἱ ταύτῃ οἰκήτορες (φύσει γὰρ τοῖς οὔπω παροῦσιν ........
ὑπήκοον) ἤχθοντο, καὶ περιέφερον ἐν στόματι τὸν ἡγεμόνα ἅτε
ἀνοσιουργόν.
24. Ὅτι ὁ ἱστορικός φησι Μένανδρος περὶ Ἰσαοζίτου τοῦ ἐν
Περσίδι σταυρωθέντος· ἐγὼ δὲ πυθόμενος καὶ τὸν ἄνδρα ἐσότι
ἀγασθεὶς ἐν νῷ ἐβαλόμην ὡς καὶ ἄξιον τῷ τοῦ θεοῦ θεραπευτῇ
τῷ βαρβάρῳ ἐν ἑξαμέτρῳ ἐπίγραμμα λέξαι. καὶ δὴ λέλεκταί μοι
τὸ ἐπίγραμμα ὧδε·
ἦν πάρος ἐν Πέρσῃσιν ἐγὼ μάγος Ἰσαοζίτης
εἰς ὀλοὴν ἀπάτην ἐλπίδας ἐκκρεμάσας.
εὖτε δὲ πυρσὸς ἔδαπτεν ἐμὴν πόλιν, ἦλθον ἀρῆξαι,
ἦλθε δὲ καὶ Χριστοῦ πανσθενέος θεράπων.
κείνῳ δ' ἐσβέσθη δύναμις φλογός, ἀλλὰ καὶ ἔμπης
νικηθεὶς νίκην ἤνυσα θειοτέρην.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 23, li. 1

25. Ὅτι ὁ αὐτὸς Ἰσαοζίτης, παραινούντων αὐτὸν ἐσταυρω-

μένον ὄντα ἐς τὰ πάτρια μεταθεῖναι νόμιμα καὶ σώζεσθαι, ἔφη
μεταμελεῖσθαι οὐχ ὅτι ἐς τοῦτο ἔγνω σωτηρίας ἐλθεῖν, ἀλλ' ὅτι
ἔγνω ὀψέ. ταῦτα ἔλεγε γλιχόμενος κατὰ τὸ ἀπαραίτητόν τε καὶ
καρτερὸν τῶν οὐρανίων ἐκ τῶν παλαιῶν στεφάνων τὰ ἀκήρατα
ἀναδεῖσθαι νικητήρια, καὶ ἠξίου τὸ βραχὺ καὶ ἀνόνητον τοῦ βίου
ἑκοντὶ ἀποτίθεσθαι ἐπὶ ῥητῷ μισθῷ τινι τοῦ διαβιῶναι ἐς ἀεί.
26. Ὅτι ἡ ἐς τὰ μέγιστα τῶν ἐγχειρημάτων ὁρμὴ πλέον πέ-
φυκε τὸ ἀναχαιτίζον τοῦ παρορμῶντος ἔχειν, ἄλλως τε καὶ ἢν πλη-
θὺς ὦσιν οἱ ἐς προῦπτον κίνδυνον ἐθέλοντες ἀφιέναι.
27. Ὅτι περὶ Προκοπίου τοῦ ἱστορικοῦ καὶ δικηγόρου φησὶν
ὁ Μένανδρος· οὐ γὰρ ἔμοιγε δυνατὸν οὐδέ γε ἄλλως πέφυκε θυ-
μῆρες τοσαύτῃ λόγων ἀκτῖνι τὴν ἑαυτοῦ θρυαλλίδα ἀντανασχεῖν.
ἀρκέσει δέ μοι ἐν μικροῖς ἐγκαλινδεῖσθαι τοῖς ἐμαυτοῦ καὶ τῷ
Ἀσκραίῳ ἕπεσθαι ποιητῇ ἠλίθιόν τινα καὶ παράφρονα εἶναι φάς-
κοντι τὸν ἐς τοὺς κρείσσονας ἁμιλλώμενον.
28. Ὅτι μετὰ τὴν τῶν Ῥωμαίων ἧτταν λέγεται ὡς τηνικαῦτα
ἀγγελίαις ἐχρήσατο ὁ τῶν Ἀβάρων στρατιάρχης ὡς Τιβέριον· καὶ
ὁ σταλεὶς ἀγγελιαφόρος ἔλεξεν “τί δὴ τὴν ὀλιγοχειρίαν νοσοῦντες
πρὸς Ἀβάρους φημὶ καὶ Σκύθας πόλεμον ἐξενεγκεῖν ἐτολμήσατε.
ἢ οὐχ ὑμῖν γράμματά τε καὶ διφθέραι εἰσὶν, ὅθεν ἀναλεγόμενοι
 490

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 24, li. 17

λέσθη, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπέσκηψεν ἐς τοὐναντίον. φιλεῖ γάρ πως

τὸ θεῖον τοῖς ἄδικα πεπραχόσιν οὔτι οἰομένοις τὰς ποινὰς ἐπιφέ-
ρειν, ὡς ἂν τῷ παραλόγῳ τῶν ἀποβάντων σωφρονίζοιντο πλέον.
37. Συνεστηκότος γὰρ ἔτι τοῦ τῶν πολεμίων στρατοῦ καὶ τὸ
πλῆθος τῆς Ῥωμαίων στρατιᾶς δεδιότος, καιροφυλακοῦντος δὲ εἴ
πῃ διασπασθεῖεν καὶ δώσοιεν αὐτοὶ τῆς καθ' ἑαυτῶν ἐφόδου και-
ρὸν ἀσύμφορον, ἔδοξε δέ τισι τοὺς ἅμα πάντας ἀπροσμάχους
νομιζομένους, τούτους κατὰ τὴν πολεμίαν διαιρεθέντας εὐεπιχει-
ρήτους ποιῆσαι.
38. Ὅτι εἰπὼν περὶ τῶν ὀκτακοσίων λευκῶν ἵππων ὑπὸ Ἀζα-
ρέφθου ἁλόντων καὶ ἐς θρίαμβον ἀχθέντων φησὶν ὁ ἱστορικὸς
Μένανδρος· ταῦτά μοι ἡ ἀβουλία καὶ ἡ καταφρόνησις ἡλίκα ἐργά-
ζονται κακὰ παραστῆσαι βουλομένῳ λέλεκται, καὶ ὡς ὁ θεός, ἡνίκα
ἂν οὐ ξυνεπιλαμβάνηται, καὶ τὰ δοκοῦντα εὖ βεβουλεῦσθαι περι-
άγεται ἐς τοὐναντίον, καὶ ὡς ἄγαν χαλεπὸν καὶ πολιτείαν δια-
φθεῖραι δυνάμενον τὸ τῶν ὑπηκόων ἀνήκοον. Μαυρίκιος μὲν γὰρ
ὁ τῶν Ῥωμαίων στρατηγὸς εὖ βεβουλεῦσθαι ἐδόκει, καὶ καθ' ὅσον
οἷόν τε ἦν ἀνθρώπῳ προέγνω τὰς ἀδήλους τῶν πράξεων ἀπο-
βάσεις, τῇ δὲ τῶν ἄλλων στρατηγῶν ἀκοσμίᾳ τῷ μὴ φυλάξαι τὰ
πρὸς αὐτοῦ εἰρημένα τε καὶ παρεγγυηθέντα ἐς ἔσχατον κινδύνου
τὰ Ῥωμαίων ἤλασε πράγματα.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 71, li. 19.

προϊοῦσι τὴν παροιμίαν ἀνασοβεῖν τῆς ἐπὶ τῇ φάτνῃ κυνός, ἣ

μήτ' αὐτὴ τῶν τῇ φάτνῃ ἀποκειμένων ἐπαπολαύει, καὶ τῶν
βουλομένων καὶ δυναμένων ἀκόσμως καθυλακτεῖ.
1. Δεξίππῳ τῷ Ἀθηναίῳ κατὰ τοὺς Ἀθήνησιν ἄρχοντας, ἀφ'
οὗ παρὰ Ἀθηναίοις ἄρχοντες, ἱστορία συγγέγραπται, προσαριθμου-
μένων καὶ τῶν Ῥωμαϊκῶν ὑπάτων, καὶ πρό γε αὐτῶν τῶν ὑπά-
των τε καὶ ἀρχόντων ἀρξαμένης τῆς γραφῆς. τὸ δὲ ἓν κεφάλαιον
τῆς ἱστορίας τὰ μὲν ἀνωτέρω καὶ ὅσα τὸ ποιητικὸν νέμεται γένος
ἐφεῖναι καὶ ἐπιτρέψαι τῷ πιθανῷ καὶ μᾶλλον ἀναπείθοντι τὸν
ἐντυγχάνοντα, τὰ δὲ προϊόντα καὶ ἐπὶ πλέον μαρτυρούμενα συνε-
νεγκεῖν καὶ κατακλεῖσαι πρὸς ἱστορικὴν ἀκρίβειαν καὶ κρίσιν ἀλη-
θεστέραν. βιάζεται γοῦν καὶ συναριθμεῖται τὸν χρόνον ἔς τε τὰς
ὀλυμπιάδας περιγράφων καὶ τοὺς ἐντὸς ἑκάστης ὀλυμπιάδος ἄρ-
χοντας. πρόθυρα δὲ κάλλους ἀνάμεστα προθεὶς τῆς συγγραφῆς
 491

καὶ προϊὼν τά τε ἔνδον ἐπιδείξας σεμνότερα, τὸ μὲν μυθῶδες

καὶ λίαν ἀρχαῖον ἀφαιρεῖ καὶ ἀφίησιν ὥσπερ φάρμακον παλαιὸν
καὶ ἀδόκιμον ἐς τοὺς συντεθεικότας· Αἰγυπτίους δὲ χρόνους ἀνα-
λεγόμενος καὶ συνωθούμενος ἐπὶ τὰ πρῶτα καὶ τελεώτερα τῶν
παρ' ἑκάστοις ἀρχῶν, τοὺς ἡγεμόνας καὶ πατέρας τῆς ἱστορίας
ἐκτίθησιν, ἔνδηλος ὢν καὶ σχεδόν τι μαρτυρόμενος ὅτι τῶν ἀπι-
στουμένων ἕκαστον ἕτερος προλαβὼν εἴρηκεν.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 73, li. 8

αὐτομάτως ἐπεισιόντες ἐς ταῦτα ὠφελοῦσιν οὐδέν. τί γὰρ Σω-

κράτει πρὸς σοφίαν καὶ Θεμιστοκλεῖ πρὸς δεινότητα συντελεῖται
παρὰ τῶν χρόνων; ποῦ δὲ ἐκεῖνοι καλοὶ κἀγαθοὶ διὰ θέρος ἦσαν;
ποῦ δὲ τὰς ἀρετὰς ἐφ' ἑαυτῶν, καθάπερ τὰ φύλλα, πρὸς τὴν
ὥραν τοῦ ἔτους αὐξανομένας καὶ ἀπορρεούσας παρείχοντο; ἀλλ'
ἴσως ἕκαστος αὐτῶν τὸ γοῦν ἐς φύσιν καὶ δύναμιν ἀγαθὸν διαρ-
κῶς καὶ συνεχῶς ἐν ταῖς ἐνεργείαις ἀπεδίδου καὶ διέσωζεν. τίς
οὖν λόγος πρὸς ἱστορίας τέλος εἰδέναι καὶ γινώσκειν ὅτι τὴν ἐν
Σαλαμῖνι ναυμαχίαν ἐνίκων οἱ Ἕλληνες κυνὸς ἐπιτέλλοντος; τί δ'
ὄφελος ἦν τοῖς ἐντυγχάνουσιν εἰς ὠφέλειαν ἱστορικῆς χρείας, εἰ
κατὰ ταύτην ἐτέχθη τὴν ἡμέραν ὁ δεῖνα, καὶ μελοποιὸς ἀνέσχεν
ἢ τραγωδὸς ἄριστος; εἰ γὰρ ἔσχατος ὅρος τῶν περὶ τὴν ἱστορίαν
καλῶν τὸ πολλῶν καὶ ἀπείρων πραγμάτων ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ καὶ
διὰ βραχείας ἀναγνώσεως πεῖραν λαβεῖν καὶ γενέσθαι γέροντας
ἔτι νέους ὄντας δι' ἐπιστήμην τῶν προγεγονότων, ὥστε τίνα μὲν
φευκτέον, τίνα δὲ αἱρετέον, εἰδέναι, τοὐναντίον ἔμοιγε δοκοῦσι
ποιεῖν οἱ περιττοῖς καὶ ἀπηρτημένοις ἐπεισοδίοις ὥσπερ ξενικοῖς
ἡδύσμασι τὸ τῆς ἱστορίας ἐδώδιμον καὶ χρήσιμον ἀνατρέποντες
καὶ διαφθείροντες ἁλμυρῷ λόγῳ πότιμον ἀκοήν. κωλύει μὲν γὰρ
ἴσως οὐδὲν καὶ περιττόν τι μαθεῖν, βλαβερὸν δὲ ὁμολογουμένως

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 77, li. 21

τείνοντες οὐ πεισόμεθα ταὐτὸν τοῖς ἐν ἡμέρᾳ δᾷδας ἀνασχοῦσιν,

ἵνα τι κρυπτόμενον ἀνεύρωσιν, οὐδὲ ὑπὲρ ὧν ἱκανῶς ἅμα καὶ συν-
ενθουσιῶν τοῖς ἑαυτοῦ καλοῖς βιβλίδιον ὅλον τῇδε ἀναθεὶς τῇ
μάχῃ διῆλθεν ὁ βασιλικώτατος καὶ ἐν λόγοις Ἰουλιανός, αὐτοὶ
παραβαλούμεθα καὶ συνεκθήσομεν ἑτέραν γραφὴν τὰ αὐτὰ σημαί-
νουσαν, ἀλλὰ τοῖς μὲν βουλομένοις τὸ μέγεθος τῶν ἐκείνου λόγων
τε καὶ ἔργων ἀνασκοπεῖν τὸ περὶ τούτων βιβλίον ἀναγινώσκειν
 492

ἐπιτάξομεν, καὶ πρὸς ἐκείνην φέρεσθαι τὴν ἀκτῖνα τῆς συγγραφῆς ,

ἐκ τῆς ἐνεργείας τῶν τότε ὑπ' αὐτοῦ πραχθέντων ἐπὶ τὴν τοῦ
λόγου δύναμιν ἀπορρυεῖσαν καὶ διαλάμψασαν· αὐτοὶ δὲ ὅσον οὐ
πρὸς ἅμιλλαν μειρακιώδη καὶ σοφιστικήν, ἀλλ' εἰς ἱστορικὴν ἀκρί-
βειαν ἀναστῆσαι καὶ διαπλάσαι τὸν λόγον, ἐπιδραμούμεθα τὰ
γεγενημένα, συνάπτοντες τοῖς εἰρημένοις τὰ ἐχόμενα.
8. Ὅτι Ἰουλιανὸς τοὺς ἀρχομένους καὶ τοὺς πολεμίους ἐδί-
δασκεν ἅμα τίσι δοκεῖ τὸν ὄντως βασιλέα κρατεῖν, καὶ ὡς ἀνδρεία
μὲν καὶ ῥώμη καὶ χειρῶν κράτος πρὸς τοὺς ἀνθεστηκότας μόνον
τῶν πολεμίων χρήσιμα, δικαιοσύνη δὲ μετ' ἐξουσίας ὥσπερ πηγή
τις οὖσα τῶν ἀρετῶν καὶ τοὺς μὴ παρόντας χειροήθεις ἐμποιεῖ
καὶ δουλοῦσθαι πέφυκε. τοιαύτας ὑποτείνων ἀρετὰς καὶ σπέρ-
ματα φιλοσοφίας ἐς τοὺς ὑπηκόους ἅπαντας ἀπὸ βήματος ἐπέ-
ταττε Ῥωμαίοις μηδένα Σαλίων ἀδικεῖν μηδὲ δῃοῦν ἢ σίνεσθαι

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 83, li. 1

29. Ἀλλ' ὁπότε σκήπτροισι τεοῖς Περσήιον αἷμα

ἄχρι Σελευκείης κλονέων ξιφέεσσι δαμάσσῃς,
δὴ τότε σὲ πρὸς Ὄλυμπον ἄγει πυριλαμπὲς ὄχημα
ἀμφὶ θυελλείῃσι κυκώμενον ἐν στροφάλιγξι,
λυσάμενον βροτέων ῥεθέων πολύτλητον ἀνίην.
ἥξεις δ' αἰθερίου φάεος πατρώιον αὐλήν,
ἔνθεν ἀποπλαγχθεὶς μεροπήιον ἐς δέμας ἦλθες.
τούτοις ἀρθέντα τοῖς ἔπεσιν αὐτὸν καὶ λογίοις μάλα ἡδέως
φησὶν ἀπολιπεῖν τὸ θνητὸν καὶ ἐπίκηρον. πρόκεινται δὲ τῶν λο-
γίων ἄλλαι τινὲς εὐχαί τε καὶ θυσίαι περὶ τοὺς θεούς, ἃς ἐκείνῳ
μὲν δρᾶν ἀναγκαῖον ἦν ἴσως, ἐς δὲ ἱστορικὸν τύπον καὶ βάρος
φέρειν οὐκ ἦν εὔλογον· τὸ γὰρ καθ' ἕκαστα γράφειν οὐκ ἦν ἀλή-
θειαν τιμῶντος, ἀλλὰ διὰ πολυπραγμοσύνην εἰς λῆρον ἀποφερο-
μένου καὶ παρολισθάνοντος.
30. Ὅτι φησὶν ὁ Εὐνάπιος· περὶ μὲν οὖν τῶν παλαιοτέρων
καὶ ὅσα πρὸ ἡμῶν ἀνάγκη συγχωρεῖν τοῖς γράψασιν ἢ τοῖς πρὸ
ἐκείνων λόγοις εἰς ἡμᾶς κατὰ μνήμην ἄγραφον εἰς διαδοχὴν περι-
φερομένοις καὶ καθήκουσιν· ὅσα δὲ ἐφ' ἡμῶν αὐτῶν γέγονεν, ἀλήθειαν
τιμῶντι, καθά φησιν ὁ Πλάτων, παραδοτέον τοῖς ἐντυγχάνουσιν.
31. Ὅτι Φίλιππος ὁ Μακεδὼν τὸ μέτρον ἰδὼν τοῦ σφετέρου
σώματος (ἐν παλαίστρᾳ γὰρ ἐπεπτώκει), διαναστὰς ἀπὸ τοῦ πτώ
Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis
P. 85, li. 11
 493

ροιαν μεγάλων καὶ λαμπρῶν ἐπιλαβομένοις οἰκοδομημάτων ὅμως

διὰ συνήθειαν τὰ ἀρχαῖα θαυμάζουσι καὶ περιστέλλουσιν, οὕ-
τως αὐτοὶ τὰ προειρημένα γεγράφθαι συγχωρήσαντες ἑτέρων
ἁψόμεθα πάλιν, ἀλλὰ μᾶλλον ὥσπερ οἱ κατά τινα θεραπείαν
σώματος τὰ πρῶτα χρησάμενοί τινι φαρμάκῳ δι' ὠφελείας ἐλπίδα,
κᾆτα τὸ κρεῖττον πείρᾳ δοκιμάσαντες ἐπ' ἐκεῖνο μεθίστανται καὶ
ῥέπουσιν, οὐ τῷ δευτέρῳ τὸ πρότερον ἀναιροῦντες, ἀλλὰ τῷ δεδο-
ξασμένῳ κακῶς τὸ ἀληθὲς ἐπεισάγοντες, καὶ καθάπερ φῶς ἀπὸ
λαμπάδος διὰ τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος ἀφανίζοντες καὶ ἀμβλύνοντες,
ὁμοίως ἐπιθήσομεν τοῖς εἰρημένοις τὰ ἀληθέστερα, κἀκεῖνα διὰ
τὴν ἱστορικὴν δόξαν συγχωρήσαντες μένειν καὶ ταῦτα διὰ τὴν ἀλή-
θειαν ἐφελκυσάμενοι καὶ παραζεύξαντες.
40. Ὅτι Μαρκιανὸς ἀνὴρ ἐς ἀρετὴν ἅπασαν ὥσπερ τις κανὼν
ἠκριβωμένος.
41. Φιλόκαλος γὰρ ὢν καὶ φιλάγαθος ὁ Μουσώνιος τοὺς
πανταχόθεν καθεῖλκεν παρ' ἑαυτόν, ὥσπερ ἡ μαγνῆτις λίθος τὸν
σίδηρον. οὐκ ἦν δὲ βασανίζειν ὁποῖός τις ὁ δεῖνα, ἀλλὰ Μου-
σωνίου φίλον ἀκούσαντα ὅτι καλὸς ἦν εἰδέναι.
42. Ὅτι συνῃρῆσθαι τοῦ πολέμου δοκοῦντος Μουσώνιος ἵπ-
πον ἐπιβὰς ἐξῄει τῶν Σάρδεων. καὶ ὁ Θεόδωρος τὸν συγγραφέα
μεταπεμψάμενος ἐδάκρυσε τὴν ἔξοδον, καὶ ἀνδρὶ τἄλλα γε ἀτερά

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 104, li. 21

πρότερον οὐχ εὑρίσκεται γεγονός. τίς δὲ πάλιν οὕτως ἐκπαθὴς

πρός τι τῶν ἄλλων θεαμάτων ἢ μαθημάτων, ὃς προυργιαίτερον
ἄν τι ποιήσαιτο τῆσδε τῆς ἐμπειρίας;
Ὡς δ' ἔστιν παράδοξον καὶ μέγα τι περὶ τὴν ἡμετέραν
ὑπόθεσιν θεώρημα, γένοιτ' ἂν οὕτως μάλιστα ἐμφανές, εἰ τὰς ἐλ-
λογιμωτάτας τῶν προγεγενημένων δυναστειῶν, περὶ ἃς οἱ συγγρα-
φεῖς τοὺς πλείστους διατέθεινται λόγους, παραβάλοιμεν καὶ συγ-
κρίναιμεν πρὸς τὴν Ῥωμαίων ὑπεροχήν. εἰσὶ δ' αἱ τῆς παραβολῆς
ἄξιαι καὶ συγκρίσεως αὗται.
2. Εἰρήσεται δὲ πόσα καὶ πηλίκα συμβάλλεσθαι πέφυκε τοῖς
φιλομαθοῦσιν ὁ τῆς ἱστορικῆς πραγματείας τρόπος. ἄρξει δὲ τῆς
πραγματείας ἡμῖν τῶν μὲν χρόνων ὀλυμπιὰς ἑκατοστή τε καὶ τετ-
ταρακοστή, τῶν δὲ πράξεων παρὰ μὲν τοῖς Ἕλλησιν ὁ προσαγο-
ρευθεὶς συμμαχικὸς πόλεμος, ὃν πρῶτον ἐξήνεγκε μετ' Ἀχαιῶν
πρὸς Αἰτωλοὺς Φίλιππος Δημητρίου μὲν υἱὸς πατὴρ δὲ Περσέως,
παρὰ δὲ τοῖς τὴν Ἀσίαν οἰκοῦσιν ὁ περὶ Κοίλης Συρίας, ὃν Ἀν-
 494

τίοχος καὶ Πτολεμαῖος ὁ Φιλοπάτωρ ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους,

ἐν δὲ τοῖς κατὰ τὴν Ἰταλίαν καὶ Λιβύην τόποις ὁ συστὰς Ῥω-
μαίοις καὶ Καρχηδονίοις, ὃν οἱ πλεῖστοι προσαγορεύουσιν Ἀννιβια-
κόν. ταῦτα δ' ἐστὶ συνεχῆ τοῖς τελευταίοις τῆς παρὰ τοῦ Σικυω-
νίου συντάξεως.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 214, li. 11

ρησαν, ἀλλ' ἠτύχησαν ἀτυχίαν αἰσχρὰν .. καὶ ἐπονεί-

διστον· ἅμα μὲν γὰρ ἀπιστίας, ἅμα δ' ἀνανδρίας δόξαν αἱ πρά-
ξεις αὐτοῖς ἐπήνεγκαν διὰ τὴν ............. τοιγαροῦν
στερηθέντες πάντων τῶν ..λων, οἱ μὲν ..... τὰς πόλεις τότε παρεδέξαντο
ῥάβδους καὶ πελέκεις
ἐθελοντήν· ἐν μεγάλῳ γὰρ φόβῳ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῶν ἰΔίων
ἁμαρτημάτων ἦσαν, εἰ χρὴ λέγειν ἰΔίων· ἐγὼ γὰρ ἠγνοηκέναι μὲν
φαίην ἂν τοὺς πολλοὺς καὶ παραπεπαικέναι τοῦ καθηκόντος,
ἡμαρτηκέναι δὲ τοὺς αἰτίους γεγονότας τῆς ἐπὶ τοσοῦτον ἀγνοίας.
Ὑπὲρ ὧν οὐ δεήσει θαυμάζειν ἐὰν παρεκβαίνοντες τὸ τῆς ἱστο-
ρικῆς διηγήσεως ἦθος ἀποδεικτικωτέραν καὶ φιλοτιμοτέραν φαινώ-
μεθα ποιούμενοι περὶ αὐτῶν τὴν ἀπαγγελίαν. καίτοι τινὲς ἴσως
ἐπιτιμήσουσιν ἡμῖν ὡς φιλαπεχθῶς ποιουμένοις τὴν γραφήν, οἷς
καθῆκον ἦν μάλιστα πάντων περιστέλλειν τὰς τῶν Ἑλλήνων ἁμαρ-
τίας. ἐγὼ δὲ οὔτε φίλον οὐδέποτ' ἂν ὑπολαμβάνω γνήσιον νο-
μισθῆναι παρὰ τοῖς ὀρθῶς φρονοῦσι τὸν δεδιότα καὶ φοβούμενον
τοὺς μετὰ παρρησίας λόγους, καὶ μὴν οὐδὲ πολίτην ἀγαθὸν τὸν
ἐγκαταλείποντα τὴν ἀλήθειαν διὰ τὴν ἐσομένην ὑπ' ἐνίων προς-
κοπὴν παρ' αὐτὸν τὸν καιρόν. συγγραφέα δὲ κοινῶν πράξεων
οὐδ' ὅλως ἀποδεκτέον τὸν ἄλλο τι περὶ πλείονος ποιούμενον τῆς
ἀληθείας. ὅσῳ γὰρ εἰς πλείους διατείνει καὶ ἐπὶ πλείω χρόνον

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 320, li. 14.

169. Ὅτι τοῦ βασιλέως τῶν Αἰγυπτίων Παχὼ τῆς βασιλείας

ἐκπεσόντος, παρὰ δὲ τοῦ Περσῶν βασιλέως Ἀρταξέρξου στρατηγοῦ
τοῦ πρὸς Αἰγυπτίους πολέμου πάλιν ἀποκατασταθέντος ὁ Νεκτε-
ναβὼς δέκα μυριάδας ἔχων ὁ ἀποστάτης προεκαλεῖτο αὐτὸν περὶ
τῆς βασιλείας διαγωνίσασθαι. ὁ δὲ Ἀγησίλαος ὁ στρατηγὸς ὁ
τοὺς μισθοφόρους ἔχων ὁρῶν αὐτὸν καταπεπληγμένον καὶ μὴ τολ-
 495

μῶντα διακινδυνεύειν, παρεκάλει θαρρεῖν· τῆς γὰρ νίκης τυγχάνειν

οὐ τοὺς κατὰ τὸ πλῆθος προέχοντας, ἀλλὰ τοὺς κατὰ τὰς ἀνδρα-
γαθίας πρωτεύοντας. οὐ προσέχοντος δὲ αὐτοῦ συνηναγκάσθη
μετ' αὐτοῦ ποιήσασθαι τὴν ἀναχώρησιν εἴς τινα πόλιν εὐμεγέθη.
170. Ὅτι ἐν πάσαις ταῖς ἱστορικαῖς πραγματείαις καθήκει
τοὺς συγγραφεῖς περιλαμβάνειν ἐν ταῖς βίβλοις ἢ πόλεων ἢ βασι-
λέων πράξεις αὐτοτελεῖς· οὕτω γὰρ μάλιστα διαλαμβάνομεν τὴν
ἱστορίαν εὐμνημόνευτον καὶ σαφῆ γενέσθαι τοῖς ἀναγινώσκουσιν.
αἱ γὰρ ἡμιτελεῖς πράξεις, οὐκ ἔχουσαι [τὸ] συνεχὲς ταῖς ἀρχαῖς
τὸ πέρας, μεσολαβοῦσι τὴν ἐπιθυμίαν τῶν φιλαναγνωστούντων,
αἱ δὲ τὸ τῆς διηγήσεως συνεχὲς περιλαμβάνουσαι μέχρι τῆς τελευ-
τῆς ἀπηρτισμένην τὴν τῶν πράξεων ἔχουσιν ἀπαγγελίαν. ὅταν δὲ
ἡ φύσις αὐτὴ τῶν πραχθέντων συνεργῇ τοῖς γραφεῦσι, τότ' ἤδη
παντελῶς οὐκ ἀποστατέον ταύτης τῆς προαιρέσεως.
Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis
P. 380, li. 10.

383. Ὅτι τῆς Καρχηδόνος ἐμπρησθείσης καὶ τῆς φλογὸς ἅπα-

σαν τὴν πόλιν καταπληκτικῶς λυμαινομένης ὁ Σκιπίων ἀπρος-
ποιήτως ἐδάκρυεν. ἐρωτηθεὶς δὲ ὑπὸ τοῦ Πολυβίου τοῦ ἐπιστά-
του τίνος ἕνεκα τοῦτο πάσχει εἶπε “διότι τῆς κατὰ τὴν τύχην
μεταβολῆς ἔννοιαν λαμβάνω.” ἔσεσθαι γὰρ ἴσως ποτέ τινα καιρὸν
ἐν ᾧ τὸ παραπλήσιον πάθος ὑπάρξει κατὰ τὴν Ῥώμην· καὶ τού-
τους τοὺς στίχους παρὰ τοῦ ποιητοῦ προηνέγκατο,
ἔσσεται ἦμαρ ὅταν ποτ' ὀλώλῃ Ἴλιος ἱρὴ
καὶ Πρίαμος καὶ λαός.
384. Ὅτι οὐδέποτε συμφοραὶ τηλικαῦται τὴν Ἑλλάδα κατέσχον
ἀφ' ὅτου μνήμης ἱστορικῆς αἱ πράξεις τετεύχασι. διὰ γὰρ τὴν
ὑπερβολὴν τῶν ἀκληρημάτων οὔτε γράφων τις οὔτ' ἀναγινώσκων
ἄδακρυς ἂν γένοιτο. ἐγὼ δὲ οὐκ ἀγνοῶ μὲν ὅτι πρόσαντές ἐστιν
μεμνῆσθαι τῶν Ἑλληνικῶν ἀτυχημάτων καὶ τοῖς ἐπιγινομένοις διὰ
τῆς γραφῆς παραδιδόναι τὰ πραχθέντα πρὸς αἰώνιον μνήμην·
ἀλλ' ὁρῶ μέρος οὐκ ἐλάχιστον πρὸς διόρθωσιν τῶν ἁμαρτανομέ-
νων συμβαλλόμενον τοῖς ἀνθρώποις τὰ διὰ τῆς τῶν ἀποτελες-
μάτων πείρας νουθετήματα. ὥστ' οὐ χρὴ τοῖς ἱστοροῦσι τὰς
μέμψεις ἀναφέρειν, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς κεχειρηκόσι τὰς πράξεις
ἀφρόνως· οὐ γὰρ δι' ἀνανδρείαν στρατιωτικὴν ἀλλὰ δι' ἀπειρίαν
στρατηγῶν τὸ ἔθνος τῶν Ἀχαιῶν περιέπεσε τοῖς ἀκληρήμασι.
 496

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 393, li. 7

ὑπερβολὴν τῶν κλαυθμῶν τὸ πολὺ κατέστελλε καὶ τὴν ἐπὶ τῇ συμ-

φορᾷ λύπην ἐπικρυπτομένη βαρέως ἔφερεν.
434. Ὅτι Λούκουλλος ὁ στρατηγὸς πυθόμενος διαβεβηκέναι
τὸν πορθμὸν Σερουίλιον Γάιον στρατηγὸν ἐπὶ τὴν διαδοχὴν τοῦ
πολέμου, τούς τε στρατιώτας ἀπέλυσε καὶ τοὺς Χάρακας καὶ τὰς
κατασκευὰς ἐνέπρησε, βουλόμενος τὸν διαδεχόμενον τὴν ἀρχὴν μη-
δεμίαν ἔχειν ἀξιόλογον ἀφορμὴν εἰς τὸν πόλεμον. βλασφημού-
μενος γὰρ ἐπὶ τῷ δοκεῖν τὸν πόλεμον αὔξειν ὑπελάμβανε τῇ τού-
του ταπεινώσει καὶ ἀδοξίᾳ καὶ τὴν τούτου κατηγορίαν καταλύειν.
435. Ἀφ' ὧν χρόνων αἱ τῶν ἀνθρώπων πράξεις διὰ τῆς
ἱστορικῆς ἀναγραφῆς εἰς αἰώνιον μνήμην παρεδόθησαν μέγιστον
ἴσμεν πόλεμον τὸν Μαρσικὸν ὀνομασθέντα ἀπὸ Μαρσῶν. οὗτος
γὰρ πάντας τοὺς προγεγονότας ὑπερεβάλετο ταῖς τῶν στρατηγῶν
ἀνδραγαθίαις καὶ τῷ μεγέθει τῶν πράξεων. τὸν γὰρ Τρωικὸν
πόλεμον καὶ τὰς τῶν ἡρώων ἀρετὰς ὁ ἐπιφανέστατος τῶν ποι-
ητῶν Ὅμηρος εἰς ὑπερβολὴν δόξης ἐτραγώδησεν· ἐν ᾧ τῆς Εὐρώ-
πης πρὸς τὴν Ἀσίαν διαπολεμούσης καὶ τῶν μεγίστων ἠπείρων
ὑπὲρ τῆς νίκης διαφιλοτιμουμένων, τοιαῦται πράξεις ὑπὸ τῶν
ἀγωνιζομένων συνετελέσθησαν ὥστε τοῖς ἐπιγενομένοις ἀνθρώποις
ἐμπλησθῆναι τὰ θέατρα μυθικῶν καὶ τραγικῶν ἀγωνισμάτων.
ἀλλ' ὅμως ἐκεῖνοι μὲν ἔτεσι δέκα τὰς ἐν τῇ Τρωάδι πόλεις

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De sententiis

P. 394, li. 27

μον ἐξέκαυσεν. ἐπαναστάντων γὰρ τῶν κατὰ τὴν Ἰταλίαν ἐθνῶν

τῇ τῆς Ῥώμης ἡγεμονίᾳ καὶ τῶν ἐξ αἰῶνος ἀρίστων κεκριμένων
ἐλθόντων εἰς αἵρεσιν καὶ φιλοτιμίαν, ὁ γενόμενος πόλεμος εἰς
ὑπερβολὴν μεγέθους κατήντησεν, ὃς ὠνομάσθη Μαρσικὸς ἀπὸ τῶν
ἀρχηγῶν γενομένων τῆς ἀποστάσεως Μαρσῶν.
436. Ὅτι Μάρκος Κάτων, ἀνὴρ σώφρων καὶ ἀγωγῇ καλῇ δια-
φέρων, ἐν τῇ συγκλήτῳ κατηγορῶν τῆς ἐπιπολαζούσης ἐν τῇ
Ῥώμῃ τρυφῆς ἔφησεν ἐν μόνῃ τῇ πόλει ταύτῃ τὰ μὲν κεράμια
τῶν Ποντικῶν ταρίχων ὑπάρχειν τιμιώτερα τῶν ζευγηλατῶν, τοὺς
δ' ἐρωμένους τῶν ἀγρῶν.
437. Ὅτι φησὶν ὁ ἱστορικὸς Διόδωρος · μνησθήσομαί τινων
παραδείγματος ἕνεκα καὶ ἐπαίνου δικαίου καὶ τῷ κοινῷ βίῳ συμ-
φέροντος, ἵν' οἱ μὲν πονηροὶ τῶν ἀνθρώπων διὰ τῆς κατὰ τὴν
ἱστορίαν βλασφημίας ἀποτρέπωνται τῆς ἀπὸ τῆς κακίας ὁρμῆς,
 497

οἱ δὲ ἀγαθοὶ διὰ τοὺς ἐκ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐπαίνους ἀντέχεσθαι

τῶν καλῶν ἐπιτηδευμάτων ὀρέγωνται.
438. Ὅτι τὸ προϋπάρχον εἰς τὴν ἡγεμονίαν μῖσος ἡ τοῦ στρα-
τηγοῦ σύνεσις καὶ ἀρετὴ τοῖς ἐνδεχομένοις βοηθήμασι διωρθώ-
σαντο, καὶ παρὰ μὲν τοῖς εὐεργετηθεῖσι τιμῶν ἰσοθέων ἔτυχε,
παρὰ δὲ τῶν πολιτῶν πολλὰς ἀμοιβὰς τῶν κατορθωμάτων ἀπέλαβε.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De administrando

imperio Chap. 21, li. 31

κατ' αὐτῶν, καὶ συνῆψεν πόλεμον παρὰ τὸν ποταμὸν Εὐφράτην, καὶ
ἡττήθη τὸ μέρος Ἀλή, καὶ παρέλαβεν ὁ Μαυίας τὴν Αἴθριβον καὶ
πᾶσαν τὴν γῆν τῆς Συρίας. Ἐκράτησεν δὲ ἡ αὐτοῦ γενεὰ ἔτη πεʹ. Καὶ
μετ' αὐτὸν ἐξῆλθον οἱ λεγόμενοι Μαυροφόροι ἀπὸ Περσίδος, οἱ κρατοῦν-
τες ἕως τῆς σήμερον, καὶ ἐπολέμησαν τὴν γενεὰν τοῦ Μαυίου καὶ ἠφάνι-
σαν αὐτήν. Ἔσφαξαν δὲ καὶ Μαρουάμ, τὴν κεφαλὴν αὐτῶν. Ὑπελείφθη-
σαν δὲ ὀλίγοι τοῦ Μαυίου, καὶ ἐδιώχθησαν παρὰ τῶν Μαυροφόρων
ἕως τῆς Ἀφρικῆς μετὰ καὶ ἑνὸς ἐκγόνου τοῦ Μαυίου. Ὁ δὲ αὐτὸς ἔκ-
γονος τοῦ Μαυίου μετ' ὀλίγων τινῶν διεπέρασεν εἰς τὴν Ἱσπανίαν ἐν
ταῖς ἡμέραις Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου, οὐχὶ δὲ τοῦ Πωγωνάτου.
Τοῦτο δὲ παρὰ τοῖς ἡμετέροις ἱστορικοῖς οὐ γέγραπται. Ἀφ' οὗ γὰρ
παρελήφθη ἡ μεγάλη Ῥώμη παρὰ τῶν Γότθων, ἤρξατο ἀκρωτηριάζεσθαι
τὰ Ῥωμαϊκὰ πράγματα, καὶ οὐδεὶς τῶν ἱστορικῶν τῶν τῆς Ἱσπανίας
μερῶν ἐποιήσατο μνείαν, οὔτε τῆς γενεᾶς τοῦ Μαυίου. Ἔχει δὲ τοῦ
μακαρίου Θεοφάνους ἡ ἱστορία οὕτως. Ἀπεβίω οὖν ὁ Μαυίας, ὁ τῶν
Σαρακηνῶν ἀρχηγός, γεγονὼς στρατηγὸς ἔτη κϛʹ, ἀμηρεύσας δὲ ἔτη
κδʹ. Καὶ ἐκράτησεν τῆς ἀρχῆς τῶν Ἀράβων Ἰζίδ, ὁ υἱὸς αὐτοῦ, ἔτη ϛʹ.
Τούτου τελευτήσαντος, ἐταράχθησαν οἱ Ἄραβες τῆς Αἰθρίβου, καὶ
διεγερθέντες κατέστησαν ἑαυτοῖς ἀρχηγὸν Ἀβδελᾶν, τὸν υἱὸν Ζουβέρ.
Τοῦτο ἀκούσαντες οἱ τὴν Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην καὶ Δαμασκὸν
κατοικοῦντες Ἀγαρηνοί, ἔρχονται πρὸς Οὐσάν, ἀμηρᾶν Παλαιστίνης, καὶ

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De administrando

imperio Chap. 21, li. 33.

πᾶσαν τὴν γῆν τῆς Συρίας. Ἐκράτησεν δὲ ἡ αὐτοῦ γενεὰ ἔτη πεʹ. Καὶ
μετ' αὐτὸν ἐξῆλθον οἱ λεγόμενοι Μαυροφόροι ἀπὸ Περσίδος, οἱ κρατοῦν-
τες ἕως τῆς σήμερον, καὶ ἐπολέμησαν τὴν γενεὰν τοῦ Μαυίου καὶ ἠφάνι-
σαν αὐτήν. Ἔσφαξαν δὲ καὶ Μαρουάμ, τὴν κεφαλὴν αὐτῶν. Ὑπελείφθη-
σαν δὲ ὀλίγοι τοῦ Μαυίου, καὶ ἐδιώχθησαν παρὰ τῶν Μαυροφόρων
ἕως τῆς Ἀφρικῆς μετὰ καὶ ἑνὸς ἐκγόνου τοῦ Μαυίου. Ὁ δὲ αὐτὸς ἔκ-
γονος τοῦ Μαυίου μετ' ὀλίγων τινῶν διεπέρασεν εἰς τὴν Ἱσπανίαν ἐν
 498

ταῖς ἡμέραις Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου, οὐχὶ δὲ τοῦ Πωγωνάτου.

Τοῦτο δὲ παρὰ τοῖς ἡμετέροις ἱστορικοῖς οὐ γέγραπται. Ἀφ' οὗ γὰρ
παρελήφθη ἡ μεγάλη Ῥώμη παρὰ τῶν Γότθων, ἤρξατο ἀκρωτηριάζεσθαι
τὰ Ῥωμαϊκὰ πράγματα, καὶ οὐδεὶς τῶν ἱστορικῶν τῶν τῆς Ἱσπανίας
μερῶν ἐποιήσατο μνείαν, οὔτε τῆς γενεᾶς τοῦ Μαυίου. Ἔχει δὲ τοῦ
μακαρίου Θεοφάνους ἡ ἱστορία οὕτως. Ἀπεβίω οὖν ὁ Μαυίας, ὁ τῶν
Σαρακηνῶν ἀρχηγός, γεγονὼς στρατηγὸς ἔτη κϛʹ, ἀμηρεύσας δὲ ἔτη
κδʹ. Καὶ ἐκράτησεν τῆς ἀρχῆς τῶν Ἀράβων Ἰζίδ, ὁ υἱὸς αὐτοῦ, ἔτη ϛʹ.
Τούτου τελευτήσαντος, ἐταράχθησαν οἱ Ἄραβες τῆς Αἰθρίβου, καὶ
διεγερθέντες κατέστησαν ἑαυτοῖς ἀρχηγὸν Ἀβδελᾶν, τὸν υἱὸν Ζουβέρ.
Τοῦτο ἀκούσαντες οἱ τὴν Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην καὶ Δαμασκὸν
κατοικοῦντες Ἀγαρηνοί, ἔρχονται πρὸς Οὐσάν, ἀμηρᾶν Παλαιστίνης, καὶ
προβάλλονται Μαρουάμ, καὶ ἱστῶσιν αὐτὸν ἀρχηγόν, καὶ κρατεῖ τῆς
ἀρχῆς μῆνας θʹ.

Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος VII αυτ. ιστορικός. De cerimoniis

aulae Byzantinae (lib. 1.84-2.56) P. 467, li. 7

τὰ σαγμάρια βαστάζεσθαι. ψυχριστάρια ἀργυρᾶ μετὰ ἐνδυ-

μάτων εἰς οἰνάνθην καὶ εἰς ῥοδόσταγμα καὶ εἰς νερὸν ηʹ· ἐξ
αὐτῶν εἰς οἰνάνθην ἄσπρον μικρὸν αʹ, εἰς ῥοδόσταγμα μεγά-
λα δύο, εἰς νερὸν μεγάλα δʹ. βεδούρια ἀργυρᾶ εἰς νερὸν
βʹ. ἀσκοδάβλαι διάφοροι μικραὶ καὶ μεγάλαι. ἕτερα ψυχρι-
στάρια δίκην μαγαρικῶν χαλκᾶ γανωτὰ εἰς νερὸν μεγάλα δʹ.
βεδούρια χαλκᾶ γανωτὰ βʹ. ἱερὰ τῆς ἐκκλησίας, ἣν ἐπιφέρε-
ται ὁ μινσουράτωρ. βιβλία· ἡ ἀκολουθία τῆς ἐκκλησίας, βι-
βλία σταρατηγικὰ, βιβλία μηχανικὰ, ἑλεπόλεις ἔχοντα, καὶ βε-
λοποιϊκὰ καὶ ἕτερα ἁρμόδια τῇ ὑποθέσει, ἤγουν πρὸς πολέ-
μους καὶ καστρομαχίας· βιβλία ἱστορικὰ, ἐξαιρέτως δὲ τὸν
Πολύαινον καὶ τὸν Συριανόν· βιβλίον τὸν ὀνειροκρίτην· βι-
βλίον συναντηματικόν· βιβλίον τὸ περιέχον περὶ εὐδείας καὶ
χειμῶνος καὶ ζάλης, ὑετοῦ τε καὶ ἀστραπῶν καὶ βροντῶν
καὶ ἀνέμων ἐπιφορᾶς· πρὸς τούτοις βροντολόγιον καὶ σει-
σμολόγιον, καὶ ἕτερα, ὅσα παρατηροῦνται οἱ πλευστικοί. ἰστέ-
ον δὲ, ὅτι τοιοῦτον βιβλίον ἐφιλοπονήθη καὶ ἐκ πολλῶν βι-
βλίων ἠρανίσθη παρ' ἐμοῦ Κωνσταντίνου ἐν Χριστῷ βασι-
λεῖ αἰωνίῳ βασιλέως Ῥωμαίων. ἐπεύχια φουνδάτα εἰς τὰ
χαμόκουμβα, ἵνα ἀναπαύονται οἱ φίλοι, ἅπερ καὶ προείρην-
ται εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ μινσουράτωρος, ὅτι δίδονται ἀπὸ
 499

Joannes Doxapatres Rhet., Prolegomena in Aphthonii progymnasmata

Volume 14, p. 140, li. 1.

προοιμίοις ἀναλογούσας καὶ εἰς τὰς σῳζούσας εἰκόνα

τῆς διηγήσεως, ἔτι δὲ καὶ εἰς τὰς ἀγώνων καὶ ἐπιλό-
γων χρείαν ἀναπληρούσας.
Ἔλθωμεν τοίνυν καὶ ἐπὶ τὸν τρόπον τὸν διδασκαλικὸν
λέξοντες, ὅτι διδασκαλικῶν τρόπων ὄντων τεσσάρων, διαι-
ρετικοῦ, ὁριστικοῦ, ἀποδεικτικοῦ, ἀναλυτικοῦ, δυσὶ μό-
νοις χρῆται ὁ Ἀφθόνιος ἐν τῷ παρόντι συγγράμματι,
τῷ μὲν διαιρετικῷ, ἡνίκα διαιρεῖ τῶν προγυμνασμάτων
ἕκαστον λέγων ὅτι «τοῦ μύθου τὸ μέν ἐστι λογικόν, τὸ
δὲ ἠθικόν, τὸ δὲ μικτόν» καὶ ὅτι «τοῦ διηγήματος τὸ
μέν ἐστι δραματικόν, τὸ δὲ ἱστορικόν, τὸ δὲ πολιτικόν»,
καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως. τῷ δὲ ὁριστικῷ χρῆται,
ἡνίκα ὁρίζεται τὰ γυμνάσματα, λέγων τὸν μὲν μῦθον
λόγον ψευδῆ ἀλήθειαν εἰκονίζοντα, τὸ δὲ διήγημα ἔκθε-
σιν πράγματος γεγονότος ἢ ὡς γεγονότος. – Τινὲς δέ
φασιν αὐτὸν καὶ τῷ ἀναλυτικῷ χρήσασθαι τρόπῳ ἐν
τῷ λέγειν τοῦ μύθου τὸ γένος· ἀπὸ γὰρ τῶν κάτω,
φασί, καὶ ὑστέρων πρόεισιν ἐπὶ τὰ ἄνω καὶ πρῶτα
ἤτοι ἀπὸ τοῦ μύθου ἐπὶ τὰ πρόσωπα τὰ ἐξ ὧν ἔχει τὴν
γένεσιν·

Joannes Galenus Gramm., Allegoriae in Hesiodi theogoniam

P. 363, li. 23.

ἀναδιδομένων μὲν ἐκ θαλάσσης καὶ ἁπλῶς ἐξ ὑδάτων

ἀναθυμιάσεων, ὑφ' ἡλίου δὲ ἀναγομένων. Γηρυόνην γὰρ
τὸν χειμῶνά φαμεν, ὡς γαρυόνην ὄντα τινὰ καὶ θορυ-
βώδη, οὗ τὰς βοάς τε καὶ βροντὰς ἀπελαύνει μακρόθεν
ὁ ἥλιος ἐλθών, αἵ τινες βρονταὶ τρέφονταί τε καὶ νέμον-
ται ἐν καθύγροις τόποις· ἐκεῖθεν γὰρ ἡ αὐτῶν σύστασις,
ὡς πολλάκις περὶ τούτων πλατύτερον εἴρηται ὑφ' ἡμῶν.
μέχρι μὲν τοῦδε προῆλθον ἡμῖν αἱ τῆς Ἡσιόδου Θεο-
γονίας ἀλληγορίαι, καὶ τάχα τὸ εὔλογον ἀπέλαβον τέρμα·
τὰ γὰρ ἑξῆς οὐκ ἂν ἀλληγοροῖτο δικαίως, ὅτι τε πλήρεις
τούτων εἰσὶ συγγραφεῖς ἄνδρες καὶ ἱστορικοί, καὶ ὅτι
γεγόνασιν ἀληθῶς, καθὼς μαρτυροῦσι βίβλοι σοφῶν, ὡς
δῆλον ἀπὸ τῆς κατὰ Ἰάσονα ἱστορίας καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ
τὸν Μέμνονα τὸν Αἰγύπτιον, ἔτι δὲ καὶ ἀπὸ τῆς κατὰ
τὸν Λαερτιάδην Ὀδυσσέα καὶ τὸν Ἀγχίσου Αἰνείαν. ἵνα
 500

δὲ μὴ ἐπικρώζῃ λακέρυζα κορώνη, γλῶσσα πονηρά τις καὶ

λοίδορος, τὸν λόγον ἡμῶν ὡς ἀτερμάτιστον αἰτιωμένη,
καὶ τοῦτο προσθετέον τὸ εἶδος τῆς ἀλληγορίας τοῖς εἰρη-
μένοις, ὡς ἄνδρες τινὲς γυναιξὶ συνελθόντες, ῥυηφενῶν
γονέων θυγατράσι καὶ βασιλέων, ἐμυθεύθησαν παρὰ τῆς
Ἑλληνικῆς αὐτονομίας,

Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. (lib. 1-4) P. 1, li. 1.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΧΡΟΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ.

Πολλοὶ μὲν τῶν ἔξω φιλόλογοι καὶ λογογράφοι ἱστορικοί

τε καὶ ποιηταὶ καὶ χρονογράφοι τὰς τῶν ἀρχαίων βασιλέων
καὶ δυναστῶν καὶ τὰς ἀνέκαθεν φιλοσόφων καὶ ῥητόρων τε
καὶ τῶν ἐπ' εὐγλωττίᾳ καὶ δεινότητι λόγων καὶ στωμυλίᾳ
διαθρυλλουμένων πράξεις καὶ ῥήσεις καὶ μέντοι καὶ τὸν τρό-
πον ἐνίοτε τῆς τούτων ἀποβιώσεως δι' ὑψηγορίας καὶ ἐπι-
τάσεως λόγου συγγεγραφότες οὐκ εὔληπτά τε καὶ εὐκατά-
ληπτα καὶ εὐκρινῆ τοῖς πολλοῖς τὰς πραγματείας ἅτε δι'
ἐπίδειξιν καὶ κρότον ἔσθ' ὅτε καὶ ἀνάρρησιν τοῦτο δεδράκασιν
ἥκιστα πεφροντικότες τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα καὶ διηγήματα
καὶ ἀνθρώποις ὠφέλιμα.

Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. (lib. 1-4) P. 1, li. 14

καὶ τῶν ἐπ' εὐγλωττίᾳ καὶ δεινότητι λόγων καὶ στωμυλίᾳ

διαθρυλλουμένων πράξεις καὶ ῥήσεις καὶ μέντοι καὶ τὸν τρό-
πον ἐνίοτε τῆς τούτων ἀποβιώσεως δι' ὑψηγορίας καὶ ἐπι-
τάσεως λόγου συγγεγραφότες οὐκ εὔληπτά τε καὶ εὐκατά-
ληπτα καὶ εὐκρινῆ τοῖς πολλοῖς τὰς πραγματείας ἅτε δι'
ἐπίδειξιν καὶ κρότον ἔσθ' ὅτε καὶ ἀνάρρησιν τοῦτο δεδράκασιν
ἥκιστα πεφροντικότες τὰ τῆς ἀληθείας δόγματα καὶ διηγήματα
καὶ ἀνθρώποις ὠφέλιμα. ἡμεῖς δὲ πάμπαν οἱ τῶν ἔνδον ἀνά-
ξιοι δοῦλοι τῶν δούλων τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀμέ-
τοχοι τῆς τῶν ἔξω φυσιολογίας καὶ τεχνολογίας ἐξ ἐπιμέτρου
πέλοντες οὐ μόνον Ἑλληνικῶν καὶ παλαιῶν ἱστορικῶν, ἀλλὰ
καὶ νέων καὶ πολὺ μεταγενεστέρων καὶ σεμνοπρεπῶν ἀνδρῶν
ἐλλογίμων ἐξηγήσεις καὶ χρονογραφίας ἱστορίας τε καὶ δι-
δασκαλίας ψυχωφελεῖς ἐντετυχηκότες ἀκριβῶς κατὰ τὸ ἡμῖν
ἐφικτὸν καὶ περιεσκεμμένως ἐν φόβῳ θεοῦ καὶ πίστει χρο-
νικόν, τοῦτο δὴ τὸ μικρὸν καὶ πανευτελὲς βιβλιδάριον, ἐξε-
 501

θέμεθα τὰ πρὸς ὄνησιν ἐκ πολλῶν ὀλίγιστα συντείνοντα

ποσῶς μετὰ πόνου συλλέξαντες καὶ συνθέντες, ὅ γε πᾶσαν
μὲν ἀλήθειαν ἄκομψον καὶ ἀκατάσκευον σφόδρα περιέχον
δραματουργίαν,

Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. (lib. 1-4)

P. 616, li. 14

[ιβʹ. Περὶ Λέοντος τοῦ μεγάλου.]

Μετὰ δὲ Μαρκιανὸν ἐβασίλευσε Λέων ὁ μέγας ἔτη ιηʹ

καὶ ἀπέθανε δυσεντερικῶς. ἐφ' οὗ σημεῖον ἐφάνη ἐν τῷ
οὐρανῷ νεφέλη σαλπιγγοειδὴς ἐπὶ ἡμέρας μʹ. καὶ ἔβρεξε
σποδὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει σπιθαμῆς τὸ πάχος, τῶν
νεφῶν πυρακτούντων. καὶ πάντες ἐλιτάνευον λέγοντες ὅτι
πῦρ ἦν καὶ τῇ φιλανθρωπίᾳ τοῦ θεοῦ ἐσβέσθη. καὶ ζω-
γράφου τινὸς γράψαι τὸν Χριστὸν καθ' ὁμοιότητα τοῦ Διὸς
τολμήσαντος, παραυτίκα ἡ χεὶρ αὐτοῦ ἐξηράνθη. ἰάσατο δὲ
αὐτὸν Γεννάδιος ὁ πατριάρχης. φασὶ δέ τινες τῶν ἱστορι-
κῶν ὅτι τὸ οὐλὸν καὶ ὀλιγότριχον ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ σχῆμα
οἰκειότερόν ἐστιν. ὅς γε θεῖος ἀνὴρ Γεννάδιος Ἐλευθερίῳ
τῷ μάρτυρι δι' ἕνα κληρικὸν τοῦ ναοῦ αὐτοῦ μὴ καλῶς
πολιτευόμενον ἐδήλωσε φάσκων· ὁ στρατιώτης σου ἀτακτεῖ·
ἢ διόρθωσαι τοῦτον ἢ ἔκκοψον. ὁ δὲ εὐθὺς ἐτελεύτησεν.
ὁ αὐτὸς νυκτὸς ἐλθὼν εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον εὔξασθαι
εἶδέ τι φάσμα δαιμόνιον, ᾧ ἐπιτιμήσας ἤκουσε κράζοντος
ὡς αὐτοῦ μὲν ζῶντος ἐνδίδωσιν, ὕστερον δὲ κρατήσει πάν-
τως τῆς ἐκκλησίας. ὅπερ δείσας Γεννάδιος πολλὰ τὸν θεὸν
ἱκετεύσας μετὰ μικρὸν ἐτελεύτησεν.

Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. (lib. 1-4) P. 657, li. 3

[κʹ. Περὶ Μαυρικίου.]

Μετὰ δὲ Τιβέριον ἐβασίλευσε Μαυρίκιος Ἀρμένοις καὶ

γαμβρὸς αὐτοῦ ἔτη κʹ. ὃς ἔκτισε τὸν ναὸν τῶν ἁγίων μʹ
ἐν Κωνσταντινουπόλει. ἐφ' οὗ καὶ γυνὴ παιδίον ἔτεκεν ἐν
Κωνσταντινουπόλει χωρὶς ὀφθαλμῶν καὶ χειρῶν, πρὸς δὲ τῷ
ἰσχίῳ ἰχθύος οὐρὰ προσφυὴς αὐτῷ ὑπῆρχεν, ὀστρακοδέρμῳ
ἰχθύϊ ἐμφερές. καὶ κύων ἑξάπους κεφαλὴν ἔχων λεοντώδη
 502

γεννηθεὶς ἐγένετο παμμεγέθης σφόδρα. ὡσαύτως καὶ ἐν τῇ

Θρᾴκῃ δύο παιδία ἐγεννήθησαν, τὸ μὲν τετράπουν, τὸ δὲ
δικέφαλον. λέγουσι δέ τινες τῶν ἱστορικῶν μὴ προσημαί-
νειν ἀγαθὰ ταῖς πόλεσιν, ἐν αἷς ἂν τεχθῶσι τοιαῦτα. ἐφά-
νησαν δὲ καὶ ἐν τῷ Νείλῳ ποταμῷ ἡλίου ἀνατέλλοντος ἀν-
θρωπόμορφα ζῶα δύο, ἀνὴρ καὶ γυνή, ἅπερ σειρῆναι προς-
αγορεύονται ἡδύφθογγα πάνυ καὶ θανατηφόρα. τὴν δὲ
μορφὴν ἔχουσι τὸ μὲν ἥμισυ ἀπὸ κεφαλῆς μέχρις ὀμφαλοῦ
ἀνθρώπου, τὸ δὲ λοιπὸν πετεινοῦ. καὶ ὁ μὲν ἀνὴρ εὔστερ-
νος ἦν καὶ κατάπληκτος τὴν ὄψιν καὶ τὴν κόμην ξανθός,
ἡ δὲ γυνὴ ὁμοίως ὁρωμένη τούς τε μαζοὺς εἶχε καὶ τὴν
ὄψιν ἄτριχον καὶ τὴν κόμην βαθεῖαν. ὁ δὲ λαὸς μετὰ τοῦ
ὑπάρχου θαυμάζοντες ὅρκοις ἔβαλλον ἐκεῖνο τὸ ἀνδρόγυνον

Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Volume 110, p. 41, li. 12.

ΧΡΟΝΙΚΟΝ ΣΥΝΤΟΜΟΝ ΕΚ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΩΝ ΤΕ

ΚΑΙ ΕΞΗΓΗΤΩΝ ΣΥΛΛΕΓΕΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΕΘΕΝ
ΥΠΟ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΜΑΡΤΩΛΩΥ ΜΟΝΑΧΟΥ.

1 Πολλοὶ μὲν τῶν ἔξω φιλόλογοι καὶ λογογράφοι,

ἱστορικοί τε καὶ ποιηταὶ καὶ χρονογράφοι τὰς τῶν
ἀρχαίων βασιλέων καὶ δυναστῶν καὶ τὰς τῶν ἀνέκα-
θεν φιλοσόφων καὶ ῥητόρων τε καὶ τῶν ἐπ' εὐ-
γλωττίᾳ καὶ δεινότητι λόγων καὶ στομυλίᾳ διαθρυλ-
λουμένων, πράξεις καὶ ῥήσεις καὶ μέν τοι καὶ τὸν
τρόπον ἐνίοτε τῆς τούτων ἀποβιώσεως δι' ὑψηγο-
ρίας καὶ ἐπιτάσεως λόγων συγγεγραφότες, οὐκ εὐ-
λήπτους καὶ εὐκαταλήπτους τε καὶ εὐκρινεῖς τοῖς
πολλοῖς τὰς πραγματείας, ἅτε δι' ἐπίδειξιν καὶ
κρότον ἔσθ' ὅτε καὶ ἀνάῤῥησιν τοῦτο δεδράκασιν,
ἥκιστα πεφροντικότες τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων

Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Volume 110, p. 348, li. 25.

λον αὐτὸν, ὅθεν καὶ λέγεται Καῖσαρ, ἀφ' οὗ Καίσαρες

οἱ Ῥωμαίων βασιλεῖς προσηγορεύθησαν, ὅ ἐστιν
ἀνατομὴ κατὰ τὴν Ῥωμαίων γλῶσσαν.
(2) Τῆς θείας Γραφῆς ἑρμηνευθείσης ἐν τοῖς
χρόνοις Πτολεμαίου καὶ ἀναγνωσθείσης, ἐκπλαγῆναί
 503

τε τὸν βασιλέα ἐπὶ τῷ κάλλει τῶν θείων λογίων

καὶ πάντας (56a) τοὺς ἐν τέλει· παρόντος οὖν Μενε-
δήμου φιλοσόφου καὶ Δημητρίου Φαληρέως καὶ θαυ-
μαζόντων τὴν δύναμιν τῶν λόγων, ἠρώτα ὁ βασι-
λεὺς, «ὅτι τοιούτων ὄντων τῶν θείων λόγων, 213
πῶς οὐδεὶς ἱστορικῶν ἢ ποιητῶν ἐμνήσθη αὐτῶν;»
καὶ ἀπεκρίθη Δημήτριος, ὅτι «Οὐδείς ποτε ἐτόλμησε
τούτων ἅψασθαι, διὰ τὸ καὶ Θεόπεμπτον θελή-
σαντα ἱστορῆσαι περὶ αὐτῶν παραφροσύνῃ κρατηθῆ-
ναι καὶ ὄναρ ἰδεῖν, ὅτι τοῦτο αὐτῷ συμβέβηκε πε-
ριεργασμένῳ τὰ θεῖα. Καὶ Θεόδεκτον τὸν τῶν τρα-
γῳδιῶν ποιητὴν ἐν ἑνὶ δράματι μνησθέντα τῶν
ἱερῶν τούτων βιβλίων τυφλωθῆναι· ἑκατέρους δὲ
ἀποσχομένους τοῦ τολμήματος καὶ τὸ θεῖον ἐξευμε-
νιζομένους ὑγιεῖς γενέσθαι.

Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Volume 110, p. 756, li. 42

(2) Ἐφ' οὗ (σημεῖον) ἐφάνη ἐν τῷ οὐρανῷ

νεφέλη σαλπιγγοειδὴς ἐπὶ ἡμέρας μʹ, καὶ σποδὸν
ἔβρεξε ἐν ΚΠ. Σπιθαμῆς τὸ πάχος· τῶν γὰρ νεφῶν
ὡς πῦρ ὁρωμένων, ἐδόκει πῦρ ῥέειν. Διὰ τοῦτο
πάντων λιτανευόντων, τῇ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Θεοῦ
ἐσβέσθη καὶ εἰς κόνιν μετεβλήθη.
(3) Ζωγράφου δέ τινος γράψαι τὸν Χριστὸν
καθ' ὁμοιότητα τοῦ Διὸς τολμήσαντος, παραυτίκα ἡ
χεὶρ αὐτοῦ ἐξηράνθη. Ἰάσατο δὲ αὐτὸν Γεννάδιος ὁ
πατριάρχης. Φασὶ δέ τινες τῶν ἱστορικῶν, ὅτι τὸ
οὖλον καὶ ὀλιγότριχον ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ σχῆμα
οἰκειότερόν ἐστιν.
(4) Ὁ δέ γε θεῖος Γεννάδιος Ἐλευθερίῳ τῷ
μάρτυρι δι' ἕνα κληρικὸν τοῦ ναοῦ μὴ καλῶς διά-
γοντα ἐδήλωσε τάδε· «Ἅγιε τοῦ Θεοῦ Ἐλευθέριε·
ὁ στρατιώτης σου ἀτακτεῖ· καὶ ἢ διόρθωσον τοῦτον
ἢ ἔκκοψον.» Ὁ δὲ εὐθὺς ἐτελεύτησεν.
(5) Ὁ αὐτὸς Γεννάδιος νυκτὸς ἐλθὼν εἰς τὸ
ἅγιον θυσιαστήριον εὔξασθαι, εἶδέ τι φάσμα δαιμό-
νιον, ᾧ ἐπιτιμήσας ἤκουσε κράζοντος·
 504

Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Volume 110, p. 808, li. 7

548 τὰς ἀθλίας γυναῖκας κατὰ τὴν ἀνοσιουργίαν

αὐτῶν, οὕτως ἐμμανῶς οἱ ἀνόσιοι κατεργάζεσθαι.
(142b) Καὶ τοῦτο δηλῶν ὁ σοφὸς ἀριδήλως ἔφη.
»Μακάριος» εὐνοῦχος ὁ μὴ ἐργασάμενος ἐν χειρὶ ἀνόμημα, «καὶ παρθένος
ἥτις οὐκ ἔγνω κοίτην ἐν
παραπτώματι.» Εἰκότως οὖν ἄθηλοι, ἄνανδροι, ἀνδρόγυνοι,
σιδηροκατάδικοι καὶ γυναικομανεῖς προς-
αγορευέσθωσαν. Ἀκουέτωσαν τοίνυν οἱ καθαροὶ, καὶ σώφρονες τούτους
ὑποτοπαζέτωσαν, καὶ μὴ πι-
στευέτωσαν τῷ ψεύδει ἀλλὰ τῇ κατισχυμμένῃ καθαρότητι καὶ
σωφροσύνῃ· ἀπὸ γὰρ ἀκαθάρτου τί
καθαρισθήσεται καὶ ἀπὸ ψεύδους τί ἀληθεύσει;
(9) Ὁ δὲ βασιλεὺς Ἰουστινιανὸς πάμπολλα κτί-
σματα ποιήσας θαυμαστὰ καὶ τὴν πενταγέφυραν
τοῦ Σαγάρου, ἅπερ Προκόπιος ὁ ἱστορικὸς ἐν
ὀκτὼ λόγοις συνεγράψατο.
(10) Εἰς δὲ τὰ τέλη αὐτοῦ τὸ περὶ φθαρτοῦ
καὶ ἀφθάρτου κινήσας δόγμα, ἀλλότριος τῆς
εὐσεβείας Θεοῦ ἐτελεύτησε (προβαλλόμενος Ἰουστῖνον
ἀνεψιὸν αὐτοῦ εἰς βασιλέα, κουροπαλάτην τότε ὄντα).
(11) Γελίμερ Βελισάριον ἐκφεύγων [εἰς ὄρος
ὀχυρὸν κατέφυγεν ἔθνους τῶν Μαυρουσίων]. Οὗτος
γὰρ ὁ Βελισάριος στρατηγὸς ἦν, ὅστις καὶ μετὰ πλή-
θους ἀναριθμήτου καὶ πλοίων καὶ χρυσοῦ πολλοῦ
(σταλεὶς παρὰ Ἰουστινιανοῦ) πολεμῆσαι Οὐανδάλους

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 1, li. 22

Νισὰν λεγομένου παρ' Ἑβραίοις καὶ ταῖς θεοπνεύστοις γραφαῖς, εἰκάδι

πέμπτῃ τοῦ παρὰ Ῥωμαίοις Μαρτίου μηνὸς οὖσα, τοῦ δὲ παρ' Αἰγυπτίοις
ἑβδόμου μηνὸς κθʹ. τοῦτο πᾶσιν ὁμολογούμενόν ἐστι τοῖς ἁγίοις ἡμῶν
πατράσι καὶ διδασκάλοις καὶ τῇ ἁγίᾳ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ ἐκκλησίᾳ.
ἐν ταύτῃ καὶ Γαβριὴλ τὸν ἀσπασμὸν καὶ τὸ χαῖρε τῇ ἁγίᾳ παρθένῳ τῆς
θείας συλλήψεως προεφθέγξατο. ἐν ταύτῃ καὶ ὁ μονογενὴς υἱὸς τοῦ πα-
τρὸς μετὰ τὴν ἐξ αὐτῆς ἄρρητον σάρκωσιν πᾶσαν πληρώσας οἰκονομίαν
ἐκ νεκρῶν ἀνέστη, ἀρχὴν λαβόντος κατὰ τὴν αὐτὴν ἁγίαν τῆς ζωηφόρου
ἀναστάσεως ἡμέραν τοῦ ͵εφλδʹ ἔτους ἀπὸ κτίσεως κόσμου. περὶ οὗ μοι
πᾶσα σπουδὴ γέγονε τόδε τὸ χρονικὸν συντάξαι κανονικῶς τε καὶ ἐξηγητι-
 505

κῶς, ὅπερ τοῖς πολλοῖς τῶν ἱστορικῶν οὐ συμπεφώνηται, ὅτι τε τῷ ͵εφʹ

ἔτει τοῦ κόσμου ὁ κύριος ἡμῶν καὶ θεὸς ἐσαρκώθη ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου
καὶ ὅτι τῷ ͵εφλδʹ ἔτει ἀρχομένῳ, ὡς προείρηται, τῇ πρώτῃ τοῦ Νισὰν
παρ' Ἑβραίοις μηνός, κεʹ τοῦ παρὰ Ῥωμαίοις Μαρτίου, παρὰ δὲ Αἰγυ-
πτίοις Φαμενὼθ ζʹ μηνὶ κθʹ ἀνέστη ἐκ νεκρῶν πατήσας τὸν θάνατον.
πρόδηλον δὲ ὅτι καὶ πρῶτον κυριακὸν πάσχα τοῖς καταξιωθεῖσι τῆς θείας
χάριτος κατὰ ταύτην ἤρξατο τὴν ἁγίαν πρωτόκτιστον ἡμέραν. εὐλόγως
ἄρα καὶ ἐν αὐτῇ τῆς ὁρωμένης ἤρξατο δημιουργίας ἡ ἁγία καὶ παντουργὸς
τριάς, ὡς προτυπούσης τὴν ἁγίαν ἀναστάσιμον ἡμέραν· οὗ χάριν καὶ
πρώτην τοῦ πρώτου μηνὸς Νισὰν φυσικῶς αὐτὴν καὶ θεοδιδάκτως ὁ
θεόπτης Μωϋσῆς παραλαβὼν ἐξ αὐτῆς ἤρξατο τῆς συγγραφῆς λέγων

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 4, li. 20.

γῆς ἔτι πᾶν ξύλον ὡραῖον εἰς ὅρασιν καὶ καλὸν εἰς βρῶσιν, καὶ τὸ ξύλον
τῆς ζωῆς ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου, καὶ τὸ ξύλον τοῦ εἰδέναι γνωστὸν κα-
λοῦ καὶ πονηροῦ. καὶ ἔπλασεν ὁ θεὸς ἔτι ἐκ τῆς γῆς πάντα τὰ θηρία τοῦ
ἀγροῦ καὶ πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ. καὶ ἤγαγεν αὐτὰ πρὸς τὸν
Ἀδὰμ ἰδεῖν τί καλέσει αὐτά.
Εἴτα μετὰ τοιαῦτα ἐπάγει· τῷ δὲ Ἀδὰμ οὐχ εὑρέθη βοηθὸς ὅμοιος αὐτῷ.
καὶ ἐπέβαλεν κύριος ἔκστασιν ἐπὶ τὸν Ἀδάμ, καὶ ὕπνωσε, καὶ ἔλαβε μίαν
τῶν πλευρῶν αὐτοῦ, καὶ ἀνεπλήρωσε σάρκα ἀντ' αὐτῆς, καὶ τὰ ἑξῆς·
ἀναγκαίως προήχθην καὶ περὶ τούτου δηλῶσαι ἐν μέρει, ὅσα καὶ ἄλλοις
ἱστορικοῖς Ἰουδαϊκὰς ἀρχαιολογίας ἢ καὶ Χριστιανικὰς ἱστορίας
γράψασι
περὶ τούτου εἴρηται ἐκ τῆς λεπτῆς Γενέσεως καὶ τοῦ λεγομένου βίου
Ἀδάμ, εἰ καὶ μὴ κύρια εἶναι δοκεῖ, ὡς ἂν μὴ εἰς ἀτοπωτέρας δόξας ἐκπέ-
σοιεν οἱ ταῦτα συζητοῦντες. κεῖται γοῦν ἐν τῷ λεγομένῳ βίῳ Ἀδὰμ ὁ τῶν
ἡμερῶν ἀριθμὸς τῆς τε ὀνομασίας τῶν θηρίων καὶ τῆς πλάσεως τῆς γυναι-
κὸς καὶ τῆς εἰσόδου αὐτοῦ Ἀδὰμ ἐν τῷ παραδείσῳ καὶ τῆς περὶ τοῦ ξύλου
τῆς βρώσεως ἐντολῆς τοῦ θεοῦ πρὸς αὐτόν, καὶ τῆς μετὰ τούτου εἰσόδου
Εὔας ἐν τῷ παραδείσῳ, τά τε τῆς παραβάσεως καὶ τὰ μετὰ τὴν παράβασιν,
ὡς ὑποτέτακται.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 5, li. 30.

καὶ Ἀδὰμ τῇ μʹ ἡμέρᾳ τῆς πλάσεως αὐτοῦ εἰσήχθη ἐν τῷ παραδείσῳ, οὗ

χάριν καὶ τὰ γεννώμενα τῇ μʹ ἡμέρᾳ εἰσφέρουσιν ἐν τῷ ἱερῷ κατὰ τὸν νό-
μον. ἐπὶ δὲ θήλεος ἀκάθαρτον εἶναι αὐτὴν ἐπὶ ἡμέρας πʹ διά τε τὴν ἐν
τῷ παραδείσῳ αὐτῆς εἴσοδον τῇ πʹ ἡμέρᾳ καὶ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ θήλεος
 506

πρὸς τὸ ἄρσεν. ἀφεδρῶς γὰρ πάλιν οὖσα οὐκ εἰσέρχεται ἕως ἑπτὰ ἡμέρας
ἐν τῷ ἱερῷ κατὰ τὸν θεῖον νόμον.
Ταῦτα ἐκ τοῦ βίου λεγομένου Ἀδὰμ φιλομαθίας χάριν ἐν συντόμῳ
ἐστοιχείωσα, ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει τῆς πλάσεως τοῦ Ἀδάμ, ἐπ' αὐτῷ τὰ
πραχθέντα, ἐφεξῆς δὲ καὶ τὰ λοιπὰ στοιχειωθήσεται, ἕως ἐννακοσιοστοῦ
τριακοστοῦ ἔτους τῆς ζωῆς αὐτοῦ, καὶ τῶν λοιπῶν γενέσεων, ἔκ τε τῶν
θεοπνεύστων γραφῶν καὶ ἐκ τῶν ἐπισημοτέρων ἱστορικῶν τῶν ταύταις
ἐξακολουθησάντων, ἐξ ὧν καὶ τὰ πλείω λαβών, πλὴν ὀλίγων τῶν κατὰ
τοὺς ἡμετέρους χρόνους γεγονότων, σύνοψίν τινα σπουδάσω ποιῆσαι,
συν-
αφείας ἅμα καὶ ἀληθείας ἐν πᾶσι φροντίζων καὶ τῆς καταλλήλου τῶν πραγ-
μάτων ἀκολουθίας, διαφοράς φημι βασιλέων καὶ ἱερέων ἀριθμόν, προ-
φητῶν τε καὶ ἀποστόλων καὶ μαρτύρων καὶ διδασκάλων, καὶ τῶν παρ' Ἕλ-
λησιν ἢ ἄλλοις ἔθνεσιν ἐπὶ σοφίᾳ βεβοημένων ἢ ἄλλῃ τινὶ τέχνῃ ἢ ἀριστείᾳ
πολεμικῇ καὶ ἐπὶ μοχθηρίᾳ προδήλῳ, πάντα ὡς οἷός τε ὢν ἀναλεξάμενος
ἐκ τῶν προειρημένων ἱστορικῶν ἀνδρῶν·

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 6, li. 7

πραχθέντα, ἐφεξῆς δὲ καὶ τὰ λοιπὰ στοιχειωθήσεται, ἕως ἐννακοσιοστοῦ

τριακοστοῦ ἔτους τῆς ζωῆς αὐτοῦ, καὶ τῶν λοιπῶν γενέσεων, ἔκ τε τῶν
θεοπνεύστων γραφῶν καὶ ἐκ τῶν ἐπισημοτέρων ἱστορικῶν τῶν ταύταις
ἐξακολουθησάντων, ἐξ ὧν καὶ τὰ πλείω λαβών, πλὴν ὀλίγων τῶν κατὰ
τοὺς ἡμετέρους χρόνους γεγονότων, σύνοψίν τινα σπουδάσω ποιῆσαι,
συν-
αφείας ἅμα καὶ ἀληθείας ἐν πᾶσι φροντίζων καὶ τῆς καταλλήλου τῶν πραγ-
μάτων ἀκολουθίας, διαφοράς φημι βασιλέων καὶ ἱερέων ἀριθμόν, προ-
φητῶν τε καὶ ἀποστόλων καὶ μαρτύρων καὶ διδασκάλων, καὶ τῶν παρ' Ἕλ-
λησιν ἢ ἄλλοις ἔθνεσιν ἐπὶ σοφίᾳ βεβοημένων ἢ ἄλλῃ τινὶ τέχνῃ ἢ ἀριστείᾳ
πολεμικῇ καὶ ἐπὶ μοχθηρίᾳ προδήλῳ, πάντα ὡς οἷός τε ὢν ἀναλεξάμενος
ἐκ τῶν προειρημένων ἱστορικῶν ἀνδρῶν· ἐπὶ πᾶσι τὴν κατὰ Χριστοῦ καὶ
τοῦ γένους ἡμῶν θεοβδέλυκτον διαθήκην, ἣν διέθετο τὰ σκηνώματα τῶν
Ἰδουμαίων καὶ οἱ Ἰσμαηλῖται διώκοντες τὸν κατὰ τὸ πνεῦμα λαόν, θείοις
κρίμασι καὶ ἀποστασίαν μελετῶντες τὴν ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ὑπὸ
τοῦ μακαρίου Παύλου προφητευθεῖσαν, διαγράψω κατὰ δύναμιν, ἕως τοῦ
νῦν ἐνεστῶτος ͵ϛτʹ ἔτους ἀπὸ κτίσεως κόσμου ἰνδικτίωνος αʹ. ἀρχὴν δὲ
παντὸς ἔτους ἐν τῷδε τῷ χρονικῷ τὴν αʹ τοῦ πρώτου μηνὸς τοῦ παρ' Ἑβ-
ραίοις Νισὰν πᾶς τις ἐντυγχάνων αὐτῷ λογιζέσθω, καὶ οὐ τὴν κατὰ τοὺς
Αἰγυπτίους πρώτην τοῦ Θώθ, ἢ τὴν κατὰ Ῥωμαίους πρώτην τοῦ Ἰανουα-
ρίου μηνός, ἢ ἄλλου τινὸς ἔθνους ἄλλοθεν ἀρχομένου. διαφόρως γὰρ παρὰ
 507

διαφόροις ἔθνεσιν οἱ μῆνες καὶ αἱ τῶν μηνῶν καὶ ἐνιαυτῶν ἀρχαὶ

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 17, li. 6

τες καὶ ταῖς θείαις ἡμῶν γραφαῖς ἀνακόλουθα οἱ τὰς Χριστιανικὰς ἱστο-
ρίας συγγράψαντες, θαυμάζω πῶς κατεδέξαντο ὅλως κανονικῇ
στοιχειώσει
ὑποβαλεῖν ἀνάξια πάσης ὄντα μνήμης, οὓς κατ' ὄνομα λέγειν περισσὸν
ἡγοῦμαι αἰδοῖ τῶν ἀνδρῶν, δι' οὓς ἀναγκάζομαι κἀγὼ τῇ αὐτῇ στοιχειώσει
χρήσασθαι, ἵνα μὴ δόξῃ ἀτελὲς εἶναι τὸ πόνημα. τῆς οὖν Χαλδαϊκῆς
ἀρχῆς
ἀπὸ Νεβρὼδ ἀποδεδειγμένης συναποδέδεικται δηλονότι καὶ τὰ περὶ τῶν
Αἰγυπτιακῶν δυναστειῶν ὑπὸ Μανεθῶ τοῦ Σεβεννύτου πρὸς Πτολεμαῖον
τὸν Φιλάδελφον συγγεγραμμένα πλήρη ψεύδους καὶ κατὰ μίμησιν Βηρώς-
σου πεπλασμένα κατὰ τοὺς αὐτοὺς σχεδόν που χρόνους ἢ μικρὸν ὕστερον·
πλὴν καὶ αὐτὰ ἀνωφελῆ ὄντα στοιχειωθήσεται ἐκ τῶν παρὰ πολλοῖς
ἱστορικοῖς κανονισθέντων.
Τῷ ͵ανηʹ ἔτει τοῦ κόσμου οἱ ἐγρήγοροι κατῆλθον καὶ διήρκεσαν ἐν τῇ
παραβάσει ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ.
Ὁ δεύτερος κύκλος τῶν φλβʹ ἐτῶν ἐπληρώθη, καὶ ἤρξατο ὁ τρίτος τῷ
͵αξεʹ ἔτει τοῦ κόσμου, σοʹ τοῦ Μαλελεήλ.
Ὁ ἀκριβῶς ἐφιστάνων τοῖς ὑποκειμένοις δυσὶ κανονίοις αὐτόθεν ἕξει
πᾶσαν πληροφορίαν ὅτι ἐπίπλαστός ἐστιν ἡ τούτων ἐπίνοια ἀμφοτέρων,
ὡς προείρηται, τοῦ τε Βηρώσσου καὶ τοῦ Μανεθῶ τὸ ἴδιον ἔθνος θέλοντος
δοξάσαι, τοῦ μὲν τὸ τῶν Χαλδαίων, τοῦ δὲ τὸ τῶν Αἰγυπτίων. θαυμαζέτω
δὲ πῶς οὐκ ᾐσχύνθησαν ἀφ' ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀρχὴν θέσθαι ταῖς
τερατώδεσιν αὐτῶν συγγραφαῖς, ἀλλ' ὁ μὲν Βήρωσσος διὰ σάρων καὶ νή

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 17, li. 20

͵αξεʹ ἔτει τοῦ κόσμου, σοʹ τοῦ Μαλελεήλ.

Ὁ ἀκριβῶς ἐφιστάνων τοῖς ὑποκειμένοις δυσὶ κανονίοις αὐτόθεν ἕξει
πᾶσαν πληροφορίαν ὅτι ἐπίπλαστός ἐστιν ἡ τούτων ἐπίνοια ἀμφοτέρων,
ὡς προείρηται, τοῦ τε Βηρώσσου καὶ τοῦ Μανεθῶ τὸ ἴδιον ἔθνος θέλοντος
δοξάσαι, τοῦ μὲν τὸ τῶν Χαλδαίων, τοῦ δὲ τὸ τῶν Αἰγυπτίων. θαυμαζέτω
δὲ πῶς οὐκ ᾐσχύνθησαν ἀφ' ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀρχὴν θέσθαι ταῖς
τερατώδεσιν αὐτῶν συγγραφαῖς, ἀλλ' ὁ μὲν Βήρωσσος διὰ σάρων καὶ νή-
ρων καὶ σώσσων ἀνεγράψατο, ὧν ὁ μὲν σάρος ͵γχʹ ἐτῶν χρόνον σημαίνει,
ὁ δὲ νῆρος ἐτῶν χʹ, ὁ δὲ σῶσσος ξʹ. καὶ συνῆξε σάρους ρκʹ διὰ βασιλέων
 508

δέκα, ἤτοι χρόνον ἐτῶν μυριάδων μγʹ καὶ ͵β. ταῦτα δὲ ἔτη τινὲς τῶν
καθ' ἡμᾶς ἱστορικῶν ἡμέρας ἐλογίσαντο στοχαστικῶς μεμψάμενοι τὸν
Παμφίλου Εὐσέβιον, ὡς μὴ νοήσαντα τὰ ἔτη τῶν σάρων ἡμέρας. μάτην
δὲ αὐτὸν ἐν τούτῳ μέμφονται. πῶς γὰρ τὸ μὴ ὂν εἶχε νοῆσαι πολυμαθὴς
ὢν καὶ εἰδὼς τὴν Ἑλληνικὴν δόξαν πολλοὺς αἰῶνας ὁμολογοῦσαν, ἤτοι
μυριάδας ἐτῶν παρεληλυθέναι ἀπὸ τῆς κοσμικῆς γενέσεως κατὰ τὴν
παρ' αὐτοῖς μυθικὴν τοῦ ζωδιακοῦ ἐπὶ τὰ ἐναντία κίνησιν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς
τοῦ κριοῦ καὶ πάλιν εἰς αὐτὴν ἀποκατάστασιν; ποίαν δὲ αὐτοὶ ἀνάγκην
εἶχον συμβιβάζειν τὸ ψεῦδος τῇ ἀληθείᾳ;

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 18, li. 27

Περὶ τῆς τῶν Αἰγυπτίων ἀρχαιολογίας

Μανεθῶ ὁ Σεβεννύτης ἀρχιερεὺς τῶν ἐν Αἰγύπτῳ μιαρῶν ἱερῶν μετὰ

Βήρωσσον γενόμενος ἐπὶ Πτολεμαίου τοῦ Φιλαδέλφου γράφει τῷ αὐτῷ
Πτολεμαίῳ, ψευδηγορῶν καὶ αὐτὸς ὡς ὁ Βήρωσσος, περὶ δυναστειῶν ϛʹ,
ἤτοι θεῶν τῶν μηδέποτε γεγονότων ϛʹ, οἵ, φησί, διαγεγόνασιν ἐπὶ ἔτη
αʹ ͵αϡπεʹ. ὧν πρῶτος, φησί, θεὸς Ἥφαιστος ἔτη ͵θ ἐβασίλευσε. ταῦτα τὰ
͵θ ἔτη πάλιν τινὲς τῶν καθ' ἡμᾶς ἱστορικῶν ἀντὶ μηνῶν σεληνιακῶν
λογισάμενοι καὶ μερίσαντες τὸ τῶν ἡμερῶν πλῆθος τῶν αὐτῶν ͵θ σεληνίων
παρὰ τὰς τξεʹ ἡμέρας τοῦ ἐνιαυτοῦ συνῆξαν ἔτη ψκζ⏑ʹδʹ, ξένον τι
δοκοῦντες κατ-ωρθωκέναι, γελοίων δὲ μᾶλλον εἰπεῖν ἄξιον τὸ ψεῦδος τῇ
ἀληθείᾳ συμβι-βάζοντες.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 34, li. 25

αὐτοῦ, ἤγουν τοῦ Ἀδάμ, δι' ἑβδομάδων τοὺς χρόνους ἠρίθμουν, ἕως τοῦ
ρξεʹ ἔτους Ἐνώχ, ὅπερ ἦν κοσμικὸν ͵ασπϛʹ – ἐν τούτῳ γὰρ κατ' ἐπιτρο-
πὴν τοῦ ἐπὶ πάντων θεοῦ ὁ ἐπὶ τῶν ἄστρων ἀρχάγγελος Οὐριὴλ ἐμήνυσε
τῷ Ἐνὼχ τί ἐστὶ μὴν καὶ τροπὴ καὶ ἐνιαυτός, ὡς ἐν τῇ βίβλῳ αὐτοῦ Ἐνὼχ
φέρεται, καὶ τὸ ἔχειν τὸν ἐνιαυτὸν νβʹ ἑβδομάδας, καὶ ὅτι τῶν ͵ασπϛʹ
ἐτῶν γίνονται ἡμερῶν μὲν μυριάδες μϛʹ καὶ ͵θτϙʹ, ἑβδομάδων δὲ μυριάδες
ϛʹ καὶ ͵ζνϛʹ, ἐν αἷς οὔτε μὴν οὔτε τροπαὶ οὔτε ἐνιαυτοὶ οὔτε τὰ τούτων
μέτρα τοῖς ἀνθρώποις ἐγνώσθησαν – ἀτοπώτερον συναχθήσεται συμ-
πέρασμα τοῖς τὰ Χαλδαϊκὰ συγγραψαμένοις τότε βασιλεύουσιν, ὡς ἐκεί-
νοις δοκεῖ καὶ τῷ αὐτῶν εὐλαβεστάτῳ μοναχῷ συγγραφεῖ Ἀννιανῷ καὶ
Πανοδώρῳ μονάζοντι συγχρόνῳ αὐτοῦ ἱστορικῷ. εἰ γὰρ ἐννακοσίοις πεν-
τήκοντα ἓξ ἔτεσι πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἐγνωρίσθη τῷ Ἐνὼχ καὶ τοῖς
 509

μετ' αὐτοῦ ὁ ἐνιαύσιος χρόνος καὶ ὁ τετραμερὴς αὐτοῦ τροπικῶς καὶ ὁ

δωδεκαμερὴς μηνιαῖος, ἄρα ἐγίνωσκον καὶ οἱ πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἄν-
θρωποι χιλίοις που ἔτεσιν, ἤγουν ϡνϛʹ, τοῖς ἡλιακοῖς ἔτεσι καὶ μησὶ
καταμετρεῖν τὰ τῶν βασιλέων αὐτῶν ἔτη. καὶ περὶ τῶν ψʹ τὰ παρ' ἐκείνοις
ἔτη ψηφιζόμενα λογίζεσθαι ἡμᾶς ἡμέρας, διὰ τὸ συμφωνῆσαι, ὥς φασι,
τῇ θείᾳ γραφῇ καὶ τῇ ἀληθείᾳ, ἧς ἐκπεπτώκασι κατὰ πάντα τρόπον, καὶ
οὔτε ταῖς περὶ κατακλυσμοῦ μαρτυρίαις αὐτῶν πρὸς τὴν τῶν ἡμετέρων
πίστωσιν προσέχειν χρὴ οὔτε ἄλλῃ τινὶ δαιμονιώδει αὐτῶν ἱστορίᾳ. σχεδὸν
γὰρ ἀπὸ ταύτης τῆς συγγραφῆς καθάπερ ἔκ τινος πηγῆς βορβορώδους καὶ

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 35, li. 9.

οὔτε ταῖς περὶ κατακλυσμοῦ μαρτυρίαις αὐτῶν πρὸς τὴν τῶν ἡμετέρων
πίστωσιν προσέχειν χρὴ οὔτε ἄλλῃ τινὶ δαιμονιώδει αὐτῶν ἱστορίᾳ.
σχεδὸν
γὰρ ἀπὸ ταύτης τῆς συγγραφῆς καθάπερ ἔκ τινος πηγῆς βορβορώδους καὶ
τῶν παραπλησίων αὐτῇ πᾶσα μυθώδης Ἑλληνικὴ καὶ Μανιχαϊκὴ κακο-
δοξία ἀνέβλυσε, καὶ τῶν καθ' ἡμᾶς δὲ αἱρέσεων οὐκ ὀλίγαι τὰς ἀρχὰς ἐκ
τοιούτων ἀπατηλῶν γραφῶν ἐσχήκασι τὰς ἀφορμάς. οὗ χάριν προήχθη-
μεν ἀσφαλείας ἕνεκα τῶν τὰ τοιαῦτα μυθάρια ὡς καίρια λογιζομένων τὰς
προγραφείσας μαρτυρίας Ἀλεξάνδρου καὶ τῶν προειρημένων δύο
μοναζόν-
των Ἀννιανοῦ τε καὶ Πανοδώρου τῶν ὁμοχρόνων ἐπὶ Θεοφίλου τοῦ εἰκο-
στοῦ δευτέρου ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας ἀκμασάντων καὶ πολλὰ χρή-
σιμα κεφάλαια ἱστορικὰ πεπονηκότων παραθέσθαι, εἰ καὶ ἐν τῷδε τῷ
μέρει δοκοῦντές τι κατορθοῦν οὐδὲν τῇ ἀληθείᾳ κέρδος προσήγαγον, δε-
ξάμενοι τὰς Ἀλεξάνδρου τοῦ προρρηθέντος περὶ τῆς τῶν Χαλδαίων βασι-
λείας δόξας, ὅτι πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἐν Βαβυλῶνι ἐβασίλευσαν, καὶ τὸν
τῶν ἐτῶν μυριαδισμὸν ἀλληγορησάντων, πρὸς τούτοις δὲ καὶ Ἀβυδηνοῦ
καὶ Ἀπολλοδώρου περὶ τῶν αὐτῶν, καὶ ἔτι Μανεθῶ περὶ τῆς Αἰγυπτίων
δυναστείας πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ παρόμοια μυθολογούντων, ὧν τὰς χρή-
σεις, Ἀβυδηνοῦ φημὶ καὶ Ἀπολλοδώρου καὶ Μανεθῶ, προστεθῆναι ταύτης
ἡγοῦμαι τῆς προθέσεως, ὡς ἂν καὶ ἐξ ἀλλήλων αὐτοῖς τὸ ἀσύμφωνον
συναχθῇ καὶ ὑφ' ἑαυτοῦ τὸ κακὸν ἀνατραπῇ, καὶ οὕτω τοῖς μετὰ τὸν
κατακλυσμὸν ἔτεσι τὰ κατὰ μέρος ὅση δύναμις ἐπισημήνασθαι.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 35, li. 20

μέρει δοκοῦντές τι κατορθοῦν οὐδὲν τῇ ἀληθείᾳ κέρδος προσήγαγον, δε-

ξάμενοι τὰς Ἀλεξάνδρου τοῦ προρρηθέντος περὶ τῆς τῶν Χαλδαίων βασι-
λείας δόξας, ὅτι πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἐν Βαβυλῶνι ἐβασίλευσαν, καὶ τὸν
 510

τῶν ἐτῶν μυριαδισμὸν ἀλληγορησάντων, πρὸς τούτοις δὲ καὶ Ἀβυδηνοῦ

καὶ Ἀπολλοδώρου περὶ τῶν αὐτῶν, καὶ ἔτι Μανεθῶ περὶ τῆς Αἰγυπτίων
δυναστείας πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ παρόμοια μυθολογούντων, ὧν τὰς χρή-
σεις, Ἀβυδηνοῦ φημὶ καὶ Ἀπολλοδώρου καὶ Μανεθῶ, προστεθῆναι ταύτης
ἡγοῦμαι τῆς προθέσεως, ὡς ἂν καὶ ἐξ ἀλλήλων αὐτοῖς τὸ ἀσύμφωνον
συναχθῇ καὶ ὑφ' ἑαυτοῦ τὸ κακὸν ἀνατραπῇ, καὶ οὕτω τοῖς μετὰ τὸν
κατακλυσμὸν ἔτεσι τὰ κατὰ μέρος ὅση δύναμις ἐπισημήνασθαι.
Τῶν μέντοι προαναφερομένων θεοφιλεστάτων ἱστορικῶν μοναχῶν
ἰστέον
εἶναι τὴν ἔκδοσιν Ἀννιανοῦ μὲν ἐπιτομωτέραν καὶ ἀκριβεστέραν τῇ ἀπο-
στολικῇ τε καὶ πατρικῇ παραδόσει ἀκόλουθον, ἐν ᾗ τὴν θείαν σάρκωσιν
τῷ ͵εφʹ πληρουμένῳ καὶ ἀρξαμένῳ τῷ ͵εφαʹ ἀποδείκνυσι, τὴν δὲ ἁγίαν καὶ
ὁλόφωτον ἡμέραν τῆς ἀναστάσεως κεʹ τοῦ παρὰ Ῥωμαίοις Μαρτίου μη-
νός, τοῦ δὲ παρ' Αἰγυπτίοις Φαμενὼθ κθʹ, ἣν καὶ πρωτόκτιστον ἡμέραν
ἐν τῷ ὑπ' αὐτοῦ συστάντι πασχουαλίῳ τῶν φλβʹ ἐτῶν μετά τινων σχο-
λαστικῶν ἐπιστασιῶν διεσάφησε, τῷ ͵εφλδʹ ἔτει τοῦ κόσμου ἀρξαμένῳ
κατὰ αὐτὴν τὴν ζωοποιὸν τοῦ πρώτου κυριακοῦ πάσχα ἡμέραν, οὗτινος
πασχουαλίου φιλαληθεστάτην ἔκδοσιν εὑρήσει ὁ φιλομαθὴς ἐν τῷδε τῷ
πονήματι κατὰ τὸν δέοντα τόπον μετὰ καὶ τοῦ παρ' ἡμῶν

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 37, li. 16

μήνευσαν αὐτοὺς κρατήσαντας τοῦ Ἰσραὴλ ἔτη ριαʹ, τοὺς ιγʹ κριτὰς κρί-
ναντας τὸν Ἰσραὴλ ἔτη ςϙθʹ, ὡς εἶναι ὅλον τὸ τῶν κριτῶν βασίλειον ἐτῶν
υιʹ. ἔτι δὲ καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν Σαμψὼν τοῦ κριτοῦ τῆς ἀναρχίας, ἤτοι
εἰρήνης, τοῦ λαοῦ μʹ ἔτη ἐν τῷ κατὰ πλάτος οὐκ ἔθηκεν· ὁ δὲ Ἀφρικανὸς
αὐτῶν ἐμνημόνευσε καὶ τῇ τοῦ χρονογραφίου αὐτοῦ ὁμάδι
συμψηφισάμενος
ἥνωσε.
Ταῦτα Ἀννιανὸς ἐπὶ λέξεώς φησι μεμφόμενος Εὐσέβιον τὸν Παμφίλου
δικαίως περὶ τῆς παραλήψεως τῶν ςϙʹ ἐτῶν. συνῳδὰ δὲ αὐτῷ καὶ Πανό-
δωρος περὶ τούτων ἐγκαλεῖ, οὗ τὰς χρήσεις περὶ τούτου παρέλκον ἡγού-
μεθα παραθέσθαι. πλὴν καὶ Εὐσέβιος καὶ Ἰώσηππος καὶ ἄλλοι περὶ τῆς
τῶν Χαλδαίων βασιλείας ἱστορικοὶ φαίνονται λέγοντες ὅτι πρὸ τοῦ
κατακλυσμοῦ ἐβασίλευον ἑπόμενοι Ἀλεξάνδρῳ τῷ Πολυίστορι καὶ
Ἀβυδηνῷ καὶ Ἀπολλοδώρῳ, μηδεμίαν ἔχοντες ἀφορμὴν ἐκ τῶν θειῶν
γραφῶν. ὅτι γὰρ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν διαμερισθέντες τὴν οἰκουμένην οἱ
τρεῖς υἱοὶ
Νῶε πάλιν ἐπὶ τὴν ἀνατολὴν ἐξ αὐτῶν ὥρμησαν κἀκεῖθεν, ὥς φησιν ἡ
γραφὴ κατ' ἐπανάληψίν τινα, μετὰ τὸν διαμερισμὸν καὶ τὰς γεννήσεις
αὐτῶν ἦλθον ἐν γῇ Σεναάρ, ἥτις ἐστὶ Βαβυλών, ὃ ἑρμηνεύεται σύγχυσις,
 511

διὰ τὸ συγκεχύσθαι ἐκεῖ τὰς γλώσσας τῶν τὸν πύργον οἰκοδομούντων,

ἀκουστέον τρανῶς τῆς γραφῆς λεγούσης ‘καὶ ἐγένετο ἐν τῷ κινῆσαι
αὐτοὺς ἀπὸ ἀνατολῶν εὗρον πεδίον ἐν γῇ Σεναάρ, καὶ κατῴκησαν ἐκεῖ.
καὶ εἶπεν ὁ ἄνθρωπος τῷ πλησίον· δεῦτε, πλινθεύσωμεν πλίνθους καὶ
ὀπτήσωμεν

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 38, li. 26.

κλυσμοῦ καὶ δυναστειῶν τῶν Αἰγυπτίων συγγραφὴ ψευδής, πρῶτον μὲν

ἐξ ὧν ἑκάτερος αὐτῶν ἑαυτὸν συνιστῶν, ἤγουν οἱ τῶν Χαλδαϊκῶν καὶ οἱ
τῶν Αἰγυπτιακῶν συγγραφεῖς, θάτερος οὐ μέμνηται οὐδὲ συνιστᾷ ὁ τῶν
Αἰγυπτιακῶν τὰ τῶν Χαλδαϊκῶν, περὶ αὐτούς, ὥς φασι, ψευδόμενοι γε-
γονότα, οὐδ' ὁ τῶν Χαλδαϊκῶν τὰ τῶν Αἰγυπτιακῶν, ἀλλ' ἕκαστος τὸ
ἴδιον ἔθνος καὶ τὴν πατρίδα δοξάζων ἀράχνας ὑφαίνει· ἔπειτα καὶ ἐκ τοῦ
πρώτου τὴν Αἴγυπτον ὑπὸ τοῦ Μεστρὲμ τοῦ δευτέρου υἱοῦ Χάμ, κατὰ τὴν
γραφήν, θείου δὲ τοῦ Νεβρὼδ υἱοῦ Χοῦς υἱοῦ Χὰμ τοῦ πρώτου, κατοι-
κισθῆναι καὶ βασιλευθῆναι, ἀφ' οὗ καὶ ἕως τοῦδε τοῦ χρόνου παρ' Ἑβ-
ραίοις καὶ Σύροις καὶ Ἄραψι οὕτω καλεῖται ἡ χώρα Μεστραία, καὶ τοῦτο
πᾶσίν ἐστιν ἱστορικοῖς πρόδηλον, εἰ καὶ οὐκ οἶδ' ὅπως ὥσπερ τὰ τῆς
Χαλδαϊκῆς, οὕτω καὶ τὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς δυναστείας ψευδηγορήματα
στοιχειῶσαι ἠξίωσαν πάντα ψεύδη πεφυκότα, ὡς ἡ ἀλήθεια μόνη ἀπέδει-
ξεν, ἧς οὐδὲν ἰσχυρότερον. τούτων οὖν οὐ περιττῶς οἶμαι διασαφισθέντων
ἀκόλουθόν ἐστιν Ἀβυδηνοῦ τε καὶ Ἀπολλοδώρου μικρὰ κεφάλαια περὶ
τῶν
αὐτῶν παραθέντας, ἔτι δὲ καὶ Μανεθῶ πρὸς τελείαν ἀπόδειξιν τῆς ἐκείνων
ἀνατροπῆς, καὶ ἵνα μή τις ἐκεῖνα ζητῶν ἀναγνῶναι τὰ συγγράμματα περὶ
πολλὰς ἀσχολοῖτο βίβλους, πέρας ἐπιθεῖναι τῷ περὶ αὐτῶν λόγῳ, καὶ
οὕτω τῆς λοιπῆς κατὰ δύναμιν ἱστορίας ἐπιλαβέσθαι. λέγει γὰρ ὁ Ἀβυδη-
νὸς συνᾴδων μέν, οὐκ ἐν πᾶσι δέ, τῷ Ἀλεξάνδρῳ·

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 40, li. 29.

τὰ ὑπὸ Ὠάννου κεφαλαιωδῶς ῥηθέντα κατὰ μέρος ἐξηγήσασθαι. περὶ τού-

του Ἀβυδηνὸς οὐδὲν εἶπεν. εἶτα ἄρξαι Ἀμεμψινὸν Χαλδαῖον ἐκ Λαράγχων·
βασιλεῦσαι δὲ αὐτὸν ὄγδοον σάρους ιʹ. εἶτα ἄρξαι Ὠτιάρτην Χαλδαῖον ἐκ
Λαράγχων, βασιλεῦσαι δὲ σάρους ηʹ. Ὠτιάρτου δὲ τελευτήσαντος τὸν
υἱὸν αὐτοῦ Ξίσουθρον βασιλεῦσαι σάρους ιηʹ. ἐπὶ τούτου τὸν μέγαν κατα-
κλυσμόν φησι γεγενῆσθαι. ὡς γίνεσθαι ὁμοῦ πάντας βασιλεῖς ιʹ, σάρους
δὲ ρκʹ.
Ταῦτά μοι ἐκ τῶν τὰ Χαλδαϊκὰ μεγαλαυχούντων Ἀλεξάνδρου τοῦ Πο-
λυίστορος καὶ Ἀβυδηνοῦ καὶ Ἀπολλοδώρου προσενήνεκται πρὸς ἔλεγχον
 512

τῆς ἀλόγου καὶ μυθώδους αὐτῶν δόξης καὶ ὠφέλειαν τῶν ἀναγινωσκόν-
των αὐτούς, καὶ τοὺς ἐπιμαρτυροῦντας αὐτοῖς τῶν ἡμετέρων ἱστορικῶν,
καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον βλαπτομένους, ὥστε μὴ πείθεσθαι τοῖς λεγομένοις
παρ' αὐτῶν ὡς ἀληθέσι. πρόκειται δὲ λοιπὸν καὶ περὶ τῆς τῶν Αἰγυπτίων
δυναστείας μικρὰ διαλαβεῖν ἐκ τῶν Μανεθῶ τοῦ Σεβεννύτου, ὃς ἐπὶ Πτο-
λεμαίου τοῦ Φιλαδέλφου ἀρχιερεὺς τῶν ἐν Αἰγύπτῳ εἰδωλείων χρηματί-
σας ἐκ τῶν ἐν τῇ Σηριαδικῇ γῇ κειμένων στηλῶν ἱερᾷ φησι διαλέκτῳ
καὶ ἱερογραφικοῖς γράμμασι κεχαρακτηρισμένων ὑπὸ Θῶθ τοῦ πρώτου
Ἑρμοῦ, καὶ ἑρμηνευθεισῶν μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἐκ τῆς ἱερᾶς διαλέκτου
εἰς τὴν Ἑλληνίδα φωνὴν γράμμασιν ἱερογλυφικοῖς, καὶ ἀποτεθέντων ἐν
βίβλοις ὑπὸ τοῦ Ἀγαθοδαίμονος υἱοῦ τοῦ δευτέρου Ἑρμοῦ, πατρὸς δὲ τοῦ
Τὰτ ἐν τοῖς ἀδύτοις τῶν ἱερῶν Αἰγύπτου, προσεφώνησε τῷ αὐτῷ

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 43, li. 6.

οἱ ἑβδομήκοντα ἑρμηνευταὶ ἑπόμενοι οὕτως ἐξέδωκαν, μὴ εἰδότων

ἀκούειν
τὴν τῆς Αἰγύπτου προσηγορίαν τῶν αἰτησάντων τὰς ἑρμηνείας τῶν
Ἑβραϊκῶν θείων γραφῶν, λέγω δὲ Πτολεμαίου τούτου τοῦ φιλολογωτάτου
Φιλαδέλφου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτόν, ἀλλ' ἢ μόνον Αἴγυπτον ἀπὸ Αἰγύπτου
τινὸς καλουμένου τοῦ ἀδελφοῦ Δαναοῦ βασιλεύσαντος ἐπὶ τῆς ιθʹ δυνα-
στείας ἑβδόμου ἔτη ξηʹ, χρόνους ὕστερον ἐγγύς που τοῦ ͵δ κοσμικοῦ
ἔτους, ὡς ἐκεῖσε στοιχειωθήσεται, τοῦ καὶ μετονομάσαντος τὴν Με-
στραίαν χώραν εἰς τὸ ἴδιον ὄνομα Αἴγυπτον.
Τούτων δὲ οὕτω διειλημμένων ἡμῖν μετέλθωμεν καὶ ἐπὶ τὴν καθεξῆς
ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν χρόνων στοιχείωσιν, τῇ θείᾳ γραφῇ καὶ τοῖς
ἀκολούθως αὐτῇ γράψασιν ἱστορικοῖς ἑπόμενοι. μετὰ γὰρ τὸν κατακλυ-
σμὸν εὐθὺς οὐδαμοῦ δεδήλωται ἐν αὐτῇ βασιλεύς. μόνον δὲ τὸν Νῶε ἡγε-
μονεύειν τῶν ἑαυτοῦ υἱῶν καὶ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων τὰ ὅλα φησὶ τῆς
ζωῆς αὐτοῦ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἔτη τνʹ. καὶ μετ' αὐτὸν Σὴμ ὁ υἱὸς
αὐτοῦ διεδέξατο τὴν ἀρχὴν ἐπ' ὀλιγανδρίας τὰ λοιπὰ τῆς ζωῆς αὐτοῦ ρνʹ,
καὶ μετ' αὐτὸν ἡγεμόνευσεν Ἀρφαξὰδ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἔτη λγʹ, ὡς γίνεσθαι
τὰ πάντα τῆς ἡγεμονίας αὐτῶν γʹ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἔτη φλδʹ, ἀπὸ
δὲ τοῦ προπάτορος Ἀδὰμ ͵βψοεʹ. κατὰ δὲ τοὺς χρόνους τοῦ Ἀρφαξάδ,
μικρῷ πρότερον ἔτεσιν ζʹ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ, ἤτοι τῷ καθολικῷ ͵βψλϛʹ
ἔτει, ὅπερ ἦν τῆς ζωῆς τοῦ Σὴμ φϙδʹ, τοῦ δὲ Ἀρφαξὰδ υϙγʹ,

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 48, li. 4

σιν ζʹ, Ἀμορραίοις, Χετταίοις, Φερεζαίοις, Εὐαίοις, Γεργεσαίοις, Ἰεβου-

 513

σαίοις καὶ Χαναναίοις, οὓς διὰ Μωυσέως καὶ Ἰησοῦ ἐξωλόθρευσεν ὁ

θεός, καὶ κατά τινας καιροὺς διὰ τῶν κριτῶν ἀπέδωκε τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ
τὴν πατρῴαν γῆν, ὡς ἐκ τοῦ Σὴμ καταγομένοις διὰ γενεῶν ληʹ, ἐτῶν
͵αχπζʹ. ὃ καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ ͵δυοεʹ ἔτος, ἤτοι τῷ κγʹ τῆς βασιλείας Σα-
λομῶν, καθ' ὃ ἐνεκαίνισε τὸν ὑπ' αὐτοῦ κτισθέντα πολυτελῆ ναόν, θύσας
τῷ πατρῴῳ θεῷ λαμπρῶς· περὶ ὧν ἐν τοῖς ἰδίοις τόποις ἑκάστης τῶν
αὐτῶν ληʹ γενεῶν κατὰ τὸ ἐγχωροῦν στοιχειώδει ἐπιτομῇ σὺν θεῷ λεχθή-
σεται. νῦν δὲ ἐπανέλθωμεν πάλιν ἐπὶ τὴν πυργοποιίαν καὶ τὴν σύγχυσιν
τῶν οβʹ ἐθνῶν καὶ γλωσσῶν, αἳ συνεχύθησαν, καὶ εἴπωμεν ἃ τοῖς πολλοῖς
τῶν ἱστορικῶν προείρηται, ποῖα καὶ πόσα ἔθνη ἑκάστῳ τῶν γʹ υἱῶν τοῦ
Νῶε
ἔλαχεν ἐκ τῶν διασπαρέντων οβʹ ἐθνῶν. χρὴ δὲ ἀναμνησθῆναι τῶν προ-
λεχθέντων ἀνωτέρω, ὅτι ἀρξάμενοι τῷ καθολικῷ ͵βψλϛʹ ἔτει οἰκοδομεῖν
τὸν πύργον, ὅπερ ἦν τῆς ζωῆς τοῦ Σὴμ φϙδʹ, τοῦ δὲ υἱοῦ αὐτοῦ Ἀρφαξὰδ
υϙγʹ καὶ τοῦ υἱοῦ τούτου Καϊνᾶν τνηʹ καὶ τοῦ Σαλᾶ σλʹ καὶ τοῦ Ἕβερ
ϙθʹ, ἔμειναν οἰκοδομοῦντες ἐπὶ ἔτη μʹ ἕως τοῦ κοσμικοῦ ͵βψοϛʹ. ἐν τού-
τῳ γὰρ τῷ ἔτει διεσπάρησαν ὑπὸ τοῦ θεοῦ εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην
οὕτως·

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 59, li. 9

Νῶε μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἡγήσατο κόσμου τὰ λοιπὰ τῆς ζωῆς αὐτοῦ
ἔτη τνʹ· Σὴμ ἡγήσατο τοῦ κόσμου τὰ λοιπὰ τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς ἔτη ρνʹ·
Ἀρφαξὰδ ἔτη λγʹ. ὁμοῦ φλδʹ.
Ἐπειδὴ δὲ τῶν ἀπὸ Μεστραῒμ Αἰγυπτιακῶν ἐτῶν οἱ χρόνοι ἕως Νεκτα-
ναβῶ χρειώδεις τυγχάνουσιν ἐν πολλοῖς τοῖς περὶ τὰς χρονικὰς
καταγινομέ-
νοις ζητήσεις, αὐταὶ δὲ παρὰ Μανεθῶ ληφθεῖσαι τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς
ἱστορικοῖς διαπεφωνημένως κατά τε τὰς αὐτῶν προσηγορίας καὶ τὴν
ποσότητα
τῶν χρόνων τῆς βασιλείας ἐκδέδονται, ἐπὶ τίνος τε αὐτῶν Ἰωσὴφ ἡγεμό-
νευσε τῆς Αἰγύπτου καὶ μετ' αὐτὸν ὁ θεόπτης Μωυσῆς τῆς τοῦ Ἰσραὴλ ἐξ
Αἰγύπτου πορείας ἡγήσατο, ἀναγκαῖον ἡγησάμην δύο τῶν ἐπισημοτάτων
ἐκδόσεις ἐκλέξασθαι καὶ ταύτας ἀλλήλαις παραθέσθαι, Ἀφρικανοῦ τέ
φημι καὶ τοῦ μετ' αὐτὸν Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου καλουμένου, ὡς ἂν τὴν
ἐγγίζουσαν τῇ γραφικῇ ἀληθείᾳ δόξαν ὀρθῶς ἐπιβάλλων καταμάθοι,
τοῦτο πρό γε πάντων εἰδὼς ἀκριβῶς, ὅτι Ἀφρικανὸς μὲν κʹ ἔτη προς-
τίθησιν ἐν τοῖς ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ χρόνοις, καὶ ἀντὶ ͵βσμβʹ
͵βσξβʹ ἔτη βούλεται εἶναι, ὅπερ οὐ δοκεῖ καλῶς ἔχειν. Εὐσέβιος δὲ ͵βσμβʹ
ὑγιῶς ἔθετο καὶ ὁμοφώνως τῇ γραφῇ. ἐν δὲ τοῖς ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ
 514

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 88, li. 18

Τούτῳ τῷ ͵βτοβʹ ἔτει Ἀρφαξὰδ ἔλαβε γυναῖκα ἔτος ἄγων ρλʹ.

Τούτῳ τῷ ͵βτοζʹ ἔτει Ἀρφαξὰδ ἐγέννησε τὸν Καϊνᾶν ἔτος ἄγων ρλεʹ.
Καϊνᾶν δὲ γενόμενος ρλʹ ἐγέννησε τὸν Σαλὰ τῷ ͵βφζʹ ἔτει τοῦ κόσμου,
καὶ ἔζησε Καϊνᾶν μετὰ τὸ γεννῆσαι αὐτὸν τὸν Σαλὰ ἔτη τλʹ ἕως ͵βωλζʹ
κοσμικοῦ ἔτους.
Ἀλέξανδρος ὁ Πολυίστωρ ἐκ τοῦδε τοῦ ͵βυεʹ κοσμικοῦ ἔτους βούλεται
πάλιν τὴν μετὰ τὸν κατακλυσμὸν τῶν Χαλδαίων βασιλείαν κατάρξασθαι
μυθολογῶν διὰ σάρων καὶ νήρων καὶ σώσσων βεβασιλευκέναι Χαλδαίων
καὶ Μήδων βασιλεῖς πϛʹ ἐν τρισμυρίοις ἔτεσι καὶ ͵δϙʹ, τοῦτ' ἔστιν ἐν
σάροις θʹ καὶ νήροις βʹ καὶ σώσσοις ηʹ, ἅπερ τινὲς τῶν ἐκκλησιαστικῶν
ἡμῶν ἱστορικῶν οὐ καλῶς ἐξελάβοντο πάλιν εἰς ἔτη ἡλιακὰ ϙδʹ καὶ μῆνας
ηʹ, ἅπερ, ὥς φασιν, εἰς τὸ ͵βυϙθʹ ἔτος κοσμικὸν συντρέχει. ἀπὸ δὲ τούτου
τοῦ χρόνου τῶν πϛʹ δύο μὲν Χαλδαίων βασιλέων, Εὐηχίου καὶ Χωμασβή-
λου, πδʹ δὲ Μήδων, Ζωροάστρην καὶ τοὺς μετ' αὐτὸν ζʹ Χαλδαίων βασι-
λεῖς εἰσάγει, ἔτη κρατήσαντας ἡλιακὰ ρϙʹ, ὁ αὐτὸς Πολυίστωρ, οὐκέτι
διὰ σάρων καὶ νήρων καὶ σώσσων καὶ τῆς λοιπῆς ἀλόγου μυθικῆς ἱστορίας
, ἀλλὰ δι' ἡλιακῶν ἐτῶν. τοὺς γὰρ προγενεστέρους ὡς θεοὺς ἢ ἡμιθέους
νομίζοντες καὶ τοὺς μετ' αὐτοὺς τὴν πλάνην εἰσηγούμενοι τῷ ὄντι χρόνους
ἀπείρους βεβασιλευκέναι συνέγραψαν, ἀίδιον εἶναι τὸν κόσμον
δοξάζοντες ἐναντίως ταῖς θεοπνεύστοις γραφαῖς· τοὺς δὲ μεταγενεστέρους
καὶ πᾶσι φανεροὺς δι' ἡλιακῶν ἐτῶν ὡς θνητούς, καὶ οὐχ, ὡς τῷ Πανοδώρῳ
δοκεῖ

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 89, li. 15.

ἐκ τῶν τοῦ Ἐνὼχ ἐγνωσμένων ἔκτοτε ἡλιακοῖς ἔτεσιν ἐπιμετρεῖσθαι τὰ

τῶν βασιλέων ἔτη. διόπερ ἐκ τῶν θείων γραφῶν πεπεισμένοι καὶ ταῦτα
ψευδῆ εἶναι καὶ μηδεμίαν βασιλείαν ἐπὶ τῆς γῆς γενέσθαι ἕως τῆς τοῦ
Νεβρὼδ ἐπὶ τῆς πυργοποιίας γιγαντομιμήτου καὶ ἀποστατικῆς τυραννίδος,
ὡς καὶ ἀνωτέρω δέδεικται, μόνους δὲ τοὺς τρεῖς ἄνδρας μετὰ τὸν κατα-
κλυσμὸν ἕως τῆς διασπορᾶς ἡγεῖσθαι τῶν πολλῶν εὐσεβῶς, λέγω δὴ τὸν
δίκαιον Νῶε, τὰ λοιπὰ τῆς ζωῆς ἔτη τνʹ, καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Σήμ, τὰ λοιπὰ
τῆς ζωῆς αὐτοῦ ρνʹ, καὶ ἔτι μετὰ τοῦτον τὸν υἱὸν αὐτοῦ Ἀρφαξὰδ τὰ
λοιπὰ λδʹ, τοῦτ' ἔστιν ἔτη φλδʹ τὰ γινόμενα σὺν τοῖς ͵βσμβʹ τοῦ κατακλυ-
σμοῦ ͵βψοϛʹ, ταῦτα οὖν οὕτω μαθόντες καὶ πιστεύοντες καὶ τοὺς λοιποὺς
τῶν ἱστορικῶν, ὡς δειχθήσεται, ὁμοφωνοῦντας, ἀπὸ δὲ τοῦ ͵βψοϛʹ ἔτους,
ὅπερ ἦν τοῦ Ἀρφαξὰδ λδʹ τῆς ἡγεμονίας, ἔχοντες, τῆς δὲ γενέσεως τοῦ
Φαλὲκ ἔτος εʹ, ἐξ αὐτοῦ καὶ τὴν τότε τῶν Χαλδαίων βασιλείαν, ἧς πρῶτος
Εὐήχιος ὁ καὶ Νεβρὼδ ἡγήσατο, φαμὲν κατάρξασθαι καὶ τὴν τῶν Αἰγυπ-
 515

τίων, ἧς καὶ αὐτῆς πρῶτος ὁ οἰκιστὴς Αἰγύπτου Μεστραῒμ ἐβασίλευσε·

διὸ καὶ περιττὸν ἡγησάμεθα ἐκθέσθαι κανόνιον ἀπὸ τοῦδε τοῦ ͵βυεʹ ἔτους
κατὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἀποδειξάντων βεβιασμένως ἀπὸ τούτου μετὰ τὸν
κατακλυσμὸν ἄρξασθαι τὴν τῶν Χαλδαίων βασιλείαν, οὐχ οὕτως ἔχοντος
τοῦ ἀληθοῦς λόγου, οὐδὲ τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν τὰς ἡμέρας
ἔτη καταριθμούντων, ἀλλὰ μᾶλλον πρὸς ἀνατροπὴν τῆς θείας γραφῆς, ὡς

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 104, li. 11.

εʹ Ἀράβων πέμπτος ἐβασίλευσε Πάραννος ἔτη μʹ. τοῦ δὲ κόσμου ἦν

ἔτος ͵γρναʹ. ϛʹ Ἀράβων ἕκτος ἐβασίλευσε Ναβούνναβος ἔτη κεʹ. τοῦ δὲ
κόσμου ἦν ἔτος ͵γρϙαʹ. Ἡ τῶν Ἀράβων βασιλεία διαδεξαμένη τὴν τῶν
Χαλδαίων διήρκεσεν ἔτη σιεʹ, ἀρξαμένη ἀπὸ τοῦ καθολικοῦ κοσμικοῦ ͵γαʹ
ἔτους καὶ λήξασα εἰς τὸ παρὸν ͵γσιεʹ. ταύτην Ἀσσυρίων μαʹ διεδέξαντο
βασιλεῖς, οἳ καὶ ἀρξάμενοι ἀπὸ τοῦ ͵γσιϛʹ καθολικοῦ ἔτους κόσμου ἔληξαν
εἰς τὸ ͵δχοεʹ ἔτος τοῦ κόσμου, διαρκέσαντες ἔτη ὅλα ͵αυξʹ ἀπὸ τοῦ πρώτου
αὐτῶν Βή-λου ἕως τοῦ μαʹ Κονκολέρου τοῦ καὶ Σαρδαναπάλου, ὡς
συμφωνοῦσι πολλοὶ τῶν ἐπισήμων ἱστορικῶν, Πολύβιος καὶ Διόδωρος ,
Κεφαλίων τε καὶ Κάστωρ καὶ Θάλλος καὶ ἕτεροι.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 109, li. 25

Αἱ παρ' Ἕλλησιν ἀρχαιολογίαι πᾶσαι μὲν ἀσύμφωνοι φέρονται παρὰ

τοῖς συλλεξαμένοις αὐτὰς ἱστορικοῖς, ἐξαιρέτως δὲ αἱ πρὸ τῆς πρώτης
ὀλυμπιάδος. τούτων πρώτη καὶ πάντων παλαιοτάτη ἀνεγράφη ἡ Σικυω-
νίων ἀρχή, ἧς πρῶτος ἡγήσατο Αἰγιαλεύς, ἀφ' οὗ καὶ Αἰγιάλεια ἡ νῦν
Πελοπόννησος τὸ πρὶν ἐκαλεῖτο.

Σικυωνίων βασιλεῖς ἔτη ϡξζʹ καὶ ἱερεῖς ϛʹ

Τῷ ͵γσλθʹ ἔτει τοῦ κόσμου, οϛʹ τοῦ Ναχὼρ ἡ Σικυωνίων βασιλεία

ἤρξατο ἀπὸ πρώτου βασιλέως Αἰγιαλέως ἕως κϛʹ βασιλέως Ζευξίππου
ἐπὶ ἔτη διαρκέσασα ϡξζʹ. μεθ' οὓς ἄρχοντες ἱερεῖς ϛʹ ἔτη λγʹ. ὁμοῦ τὰ
πάντα τῆς Σικυωνίων ἀρχῆς ἔτη ͵α, ὡς Ἀπολλόδωρος καὶ ἕτεροι, ἐν οἷς
καὶ Εὐσέβιος, ἔγραψαν. ἔστιν οὖν ἀπὸ ͵γσλθʹ κοσμικοῦ ἔτους ἕως ͵δσληʹ,
ὡς ὑπόκειται.
 516

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 134, li. 12

γνώμην τῇ Λείᾳ μιχθεὶς τρίτον ἔσχε παῖδα τὸν Λευὶ παρ' αὐτῆς ἐν τρισὶν
ἔτεσι δηλονότι. ὥστε οὔτε τῷ Ἀφρικανῷ πιστευτέον πζʹ ἔτει τοῦ Ἰακὼβ
λέγοντι γεννηθῆναι τὸν Λευὶ οὔτε τῷ Εὐσεβίῳ λέγοντι τῷ πϛʹ ἔτει.
κατ' ἄμφω γὰρ ἢ τῷ ϙϛʹ ἢ τῷ ϙεʹ τῆς ζωῆς Ἰακὼβ εὑρεθήσεται γεννη-
θεὶς ὁ Ἰωσήφ· ὅπερ ἀσύμφωνον τῇ θείᾳ γραφῇ παριστώσῃ τοῦτον ἐτῶν
λʹ ἄρξαντα τῆς Αἰγύπτου καὶ μετὰ τὰ δέκα ἔτη, ἑπτὰ λέγω τῆς εὐθηνίας
καὶ τρία τῆς λιμοῦ, ἀπολαβόντα τὸν πατέρα Ἰσραὴλ πανοικὶ ρλʹ ἐτῶν,
σερακοντούτην ὄντα δηλονότι. ὥστε ἐκ τούτων ἀκριβῶς παρίσταται ἡ
ἑκατέρου γένεσις, καὶ οὕτως ἡμῖν στοιχειωθήσεται ἔχουσι καὶ ἑτέρους
μεταγενεστέρους ἐκκλησιαστικοὺς ἱστορικοὺς συνᾴδοντας, μὴ μέντοι
μετὰ τῆς προκειμένης αἰτιολογίας καὶ ἀκριβοῦς ἀποδείξεως.
Ἰακὼβ ἔτει ϙαʹ ἐγέννησε τὸν Ἰωσήφ, ἔσχατον πάντων τῶν ἐν Μεσοπο-
ταμίᾳ τεχθέντων αὐτῷ παίδων, πρῶτον δὲ ἐκ τῆς Ῥαχήλ. Ἰωσὴφ δὲ
μετὰ τὴν ἐν γῇ Χαναὰν ἐπάνοδον τοῦ πατρὸς φθόνῳ τῶν ἀδελφῶν δοῦλος
πραθεὶς κατήχθη εἰς Αἴγυπτον τῷ ρζʹ ἔτει τοῦ Ἰακώβ, αὐτὸς ὢν ἐτῶν ιζʹ,
καὶ μετὰ ιγʹ ἔτος ἐτῶν ὑπάρχων λʹ τὴν ἡγεμονίαν Αἰγύπτου ἐγχειρίζεται
ἐπὶ Ἀφώφεως Φαραῶ βασιλέως Αἰγύπτου, κατὰ τὴν δυναστείαν, τῷ ρκʹ
ἔτει τοῦ πατρός. καὶ μετὰ ἔτη ιʹ, ἕβδομον μὲν τῆς εὐθηνίας, τρίτον δὲ τῆς
λιμοῦ, κατῆλθεν Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον, ἔτει μʹ τοῦ Ἰωσήφ, ρλʹ ἄγοντος
ἔτος, καὶ ἐπέζησεν ἐν Αἰγύπτῳ ἔτη ιζʹ, ὡς ἡ θεία γραφὴ τῆς Γενέσεως

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 135, li. 3.

Ἦν δ' ἄρα καὶ Ἰωσὴφ κατὰ τὴν ἀκόλουθον ἀπαρίθμησιν ἐν τῷ καιρῷ

τοῦ θανάτου Ἰακὼβ ἐτῶν νζʹ. τοῦ δὲ πατρὸς αὐτοῦ τῷ ρμζʹ τῆς ζωῆς
αὐτοῦ μεταλλάξαντος ἔτει, ὅπερ ἦν κοσμικὸν ͵γχιθʹ, αὐτὸς ἐπέζησεν
Ἰωσὴφ ἔτη λοιπὰ νγʹ. ὁμοῦ γίνονται ἔτη τῆς ζωῆς Ἰωσὴφ ριʹ, κόσμου δὲ
͵γχοβʹ. μέχρι μὲν οὖν τῆς αὐτοῦ τελευτῆς ἡ ἱερὰ Γένεσις ἱστορεῖ, μηδαμοῦ
χρόνους ἡμῖν τοῦ Λευὶ διαγράφουσα, καθ' οὓς ἐγέννησε τὸν Καὰθ ἢ τοὺς
τοῦ Καάθ, καθ' οὓς οὗτος τὸν Ἄμβραμ ἢ ὁ Ἄμβραμ τὸν Μωυσῆν.
Ἡ δὲ τῶν υλʹ ἐτῶν ἀπαρίθμησις τῆς ἐν γῇ Χαναὰν παροικίας τοῦ
Ἰσραὴλ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, κατὰ τὴν πρὸς Ἀβραὰμ τοῦ θεοῦ πρόρρησιν,
κατὰ πάντας τοὺς ἑρμηνευτὰς καὶ ἱστορικοὺς ἀπὸ τοῦ εʹ καὶ οʹ ἔτους
ἀριθμεῖται· καὶ ἔστιν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ οεʹ ἔτους Ἀβραὰμ ἕως τελευτῆς
Ἰωσὴφ καὶ τῆς βίβλου τῆς Γενέσεως ἔτος τῆς αὐτῆς παροικίας ςʹ οὕτως·
ἀπὸ οεʹ ἔτους Ἀβραὰμ ἕως γεννήσεως τοῦ Ἰσαὰκ ἔτη κεʹ. Ἰσαὰκ ἐγέν-
νησε τὸν Ἰακὼβ ἔτει αὐτοῦ ξʹ. Ἰακὼβ ἐτῶν ρλʹ μετῆρε πρὸς Ἰωσὴφ εἰς
Αἴγυπτον, δεκάτῳ ἔτει τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ καὶ μʹ τῆς ζωῆς ὑπάρχοντι. ἔζησε
δὲ Ἰωσὴφ μετὰ τὸ ρλʹ ἔτος Ἰσραήλ, ἤτοι τὸ μʹ τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἔτη οʹ.
 517

ἦν ἄρα κατὰ μὲν τὸ ρλʹ ἔτος Ἰακὼβ ἔτος τῆς θείας προρρήσεως καὶ τῆς
ἐν γῇ Χαναὰν παροικίας σιεʹ, ὡς ἅπαντες σὺν τῇ γραφῇ καθομολογοῦσι,
κόσμου δὲ ͵γχʹ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 140, li. 11

Τὰ μέντοι τῶν Ἑβραίων ἄρρενα, φησὶν Ἰώσηππος, ἀναιρεῖσθαι προσέ-

ταξε Φαραῶ, δεινοῦ τινος Ἑβραίων ἱερογραμματέως πρόρρησιν εἰπόντος
ἀκούσας, ὅτι γεννώμενον παιδίον τὴν Αἰγυπτίων ἀρχὴν καταλύσει. τοιαύ-
τη τις ἐκ βρέφους τῷ Μωυσῇ θεία χάρις προσῆπται καὶ δύναμις καὶ ἐν
τοῖς Αἰγυπτίων βασιλείοις ἐξουσία ἕως τοῦ χρόνου τῆς ζωῆς Φαρίης καὶ
Ἀμώσιος Φαραῶ, τοῦ κατὰ τινὰς μὲν πατρός, καθ' ἑτέρους δὲ ἀδελφοῦ
αὐτῆς. ἄμφω γὰρ παῖδας αὐξηθῆναι βούλονται τοῦ πρὸ Ἀμώσιος, ἐφ' οὗ
καὶ Μωυσέα γεννηθῆναι βεβαιοῦνται.
Ἀλλ' ἡμῖν ἐπὶ Ἀμώσιος ἐπιλελόγισται ἔτη δύο αὐτοῦ κατὰ Ἴναχον
πρῶτον Ἄργους βασιλέα, καθ' ὃν καὶ πάντες οἵ τε ἐκ περιτομῆς οἵ τε ἐκ
χάριτος ἱστορικοί, Ἰώσηππος καὶ Ἰοῦστος, Κλήμης ὁ ἱερὸς στρωματεύς,
Τατιανός τε καὶ Ἀφρικανὸς συνομολογοῦσι κατὰ Ἴναχον γεννηθῆναι
Μωυσέα καὶ κατὰ Φορωνέα τὸν Ἰνάχου παῖδα καὶ Νιόβης ἀκμαῖον, κατὰ
Ἄπιδα δὲ τῆς ἐξ Αἰγύπτου πορείας τοῦ Ἰσραὴλ ἡγήσασθαι, τὰς ἀπο-
δείξεις καὶ ἐκ τῶν παρ' Ἕλλησι δοκουμένων ὑποσχόντες ἱστορικῶν, οἷς
μόνος ὁ Καισαρεὺς Εὐσέβιος καὶ ἑαυτῷ ἀντιπίπτων χρόνοις ὕστερον κατὰ
Κέκροπα τὸν διφυῆ, πρῶτον Ἀθήνησι βασιλέα, μετὰ Ὤγυγον καὶ τὸν
ἐπ' αὐτοῦ κατακλυσμὸν ἔφη γενέσθαι Μωυσέα, καίτοι τῶν εἰρημένων
ἐπιμνησθεὶς σοφωτέρων ἀνδρῶν· πρὸς ὃν ἐν τοῖς προλαβοῦσιν ἀρκούντως
οἶμαι τῆς ἀληθείας ἡμῖν ὁ λόγος διήνυσται καὶ περιττὸν ἐνταῦθα ταυτο-
λογεῖν.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 140, li. 15.

τοῖς Αἰγυπτίων βασιλείοις ἐξουσία ἕως τοῦ χρόνου τῆς ζωῆς Φαρίης καὶ
Ἀμώσιος Φαραῶ, τοῦ κατὰ τινὰς μὲν πατρός, καθ' ἑτέρους δὲ ἀδελφοῦ
αὐτῆς. ἄμφω γὰρ παῖδας αὐξηθῆναι βούλονται τοῦ πρὸ Ἀμώσιος, ἐφ' οὗ
καὶ Μωυσέα γεννηθῆναι βεβαιοῦνται.
Ἀλλ' ἡμῖν ἐπὶ Ἀμώσιος ἐπιλελόγισται ἔτη δύο αὐτοῦ κατὰ Ἴναχον
πρῶτον Ἄργους βασιλέα, καθ' ὃν καὶ πάντες οἵ τε ἐκ περιτομῆς οἵ τε ἐκ
χάριτος ἱστορικοί, Ἰώσηππος καὶ Ἰοῦστος, Κλήμης ὁ ἱερὸς στρωματεύς,
Τατιανός τε καὶ Ἀφρικανὸς συνομολογοῦσι κατὰ Ἴναχον γεννηθῆναι
Μωυσέα καὶ κατὰ Φορωνέα τὸν Ἰνάχου παῖδα καὶ Νιόβης ἀκμαῖον, κατὰ
Ἄπιδα δὲ τῆς ἐξ Αἰγύπτου πορείας τοῦ Ἰσραὴλ ἡγήσασθαι, τὰς ἀπο-
 518

δείξεις καὶ ἐκ τῶν παρ' Ἕλλησι δοκουμένων ὑποσχόντες ἱστορικῶν, οἷς

μόνος ὁ Καισαρεὺς Εὐσέβιος καὶ ἑαυτῷ ἀντιπίπτων χρόνοις ὕστερον κατὰ
Κέκροπα τὸν διφυῆ, πρῶτον Ἀθήνησι βασιλέα, μετὰ Ὤγυγον καὶ τὸν
ἐπ' αὐτοῦ κατακλυσμὸν ἔφη γενέσθαι Μωυσέα, καίτοι τῶν εἰρημένων
ἐπιμνησθεὶς σοφωτέρων ἀνδρῶν· πρὸς ὃν ἐν τοῖς προλαβοῦσιν ἀρκούντως
οἶμαι τῆς ἀληθείας ἡμῖν ὁ λόγος διήνυσται καὶ περιττὸν ἐνταῦθα ταυτο-
λογεῖν.
Μωυσῆς οὖν ἀνδρωθεὶς καταλιμπάνει τὴν ἀνθρωπίνην πᾶσαν εὐημε-
ρίαν καὶ πρὸς τοὺς ὁμοφύλους χωρεῖ κακοχουμένους. καὶ κατανοήσας
δέ ποτε τύπτοντα Αἰγύπτιόν τινα τῶν Ἑβραίων, πατάξας τῇ ἄμμῳ κρύβει.
Αὖθίς τε δυσὶ μαχομένοις Ἑβραίοις πειρασθεὶς καταστεῖλαι τὴν μάχην,

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 144, li. 15.

Δευτέρα μετὰ τὴν Σικυωνίων βασιλείαν κατὰ τὴν Εὐρώπην λέγεται

γενέσθαι καὶ αὕτη ἀρχαιοτάτη τῶν Ἀργείων χρόνοις ὕστερον ὀνομαζομέ-
νων ἀπό τινος Ἄργου βασιλεύσαντος. ταύτης πρῶτος Ἴναχος ἐβασίλευσεν
ἔτη νʹ, ἀφ' οὗ καὶ ἡ χώρα πρῶτον Ἰναχία ἐλέγετο ἕως Ἄργου. βασιλεύει
δὲ Ἴναχος κατὰ Βασχάλεον ιγʹ βασιλέα Ἀσσυρίων ἔτους αὐτοῦ γʹ, τῆς δὲ
Ἀσσυρίων ἀρχῆς ἔτη υνγʹ, καθ' ὃν Αἰγύπτου μὲν Κήρτως, Σικυωνίων δὲ
Πλημναῖος ἐβασίλευσεν. ὁ δὲ χρόνος τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἀσύμφωνος
φέρεται παρ' Ἕλλησι διὰ τὴν ἀρχαιότητα, καθάπερ τῶν λοιπῶν. ἔστι δὲ
κατὰ τοὺς πολλοὺς ἀπὸ μὲν τοῦ πρώτου Ἰνάχου ἕως τοῦ θʹ Σθενέλου
ἐτῶν υιγʹ. τὸν δὲ Σθένελον Δαναὸς ἐκβαλὼν ἐκράτησε τοῦ Ἄργους, ὡς
μαρτυροῦσι πάντες ἱστορικοί, σὺν τοῖς ἀπογόνοις ἔτη ρξβʹ. ὁμοῦ ἔτη φοεʹ
ἀπὸ Ἰνάχου ἐπὶ Ἀκρίσιον εʹ ἀπὸ Δαναοῦ βασιλέως τοῦ Ἄργους.
Μετὰ δὲ Ἀκρίσιον ἔσχατον τῶν Δαναϊδῶν εἰς Μυκήνας μετετέθη ἡ βασι-
λεία τῶν Ἀργείων κατὰ Εὐρυσθέα τὸν Σθενέλου τοῦ Περσέως. καὶ διε-
δέξαντο τὴν βασιλείαν οἱ Πελοπίδες ὧν πρῶτος ἐβασίλευσε Πέλοψ,
ἀφ' οὗ καὶ ἡ χώρα Πελοπόννησος. οὗτος Ὀλυμπίων προέστη. βασιλεύει
δὲ ἔτη νγʹ. ἐν δὲ τοῖς πρὸ αὐτοῦ ἔτεσι διαφωνεῖται ἔτη κζʹ, κατὰ Οἰνόμαον
ἴσως ὑπονοούμενα, μετατεθείσης τῆς ἀρχῆς εἰς Μυκήνας μετὰ Ἀκρίσιον
ἐπὶ Εὐρυσθέως, ὃν οἱ μὲν πρὸ Πέλοπος ἔτη φασὶ βασιλεῦσαι πγʹ, οἱ δὲ
μετὰ Πέλοπα ἔτη μεʹ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 145, li. 6

μετὰ Πέλοπα ἔτη μεʹ.

Εἶτα Πελοπίδες· μετὰ Πέλοπα Ἀτρεὺς καὶ Θυέστης ἔτη ξεʹ, μεθ' οὓς
Ἀγαμέμνων Ἀτρέως παῖς ἔτη σὺν ἀδελφῷ Μενελάῳ κατὰ μὲν τινὰς λγʹ,
κατὰ δὲ ἄλλους λʹ ἢ καὶ κηʹ. Αἴγισθος ζʹ ἢ ιζʹ. Ὀρέστης ἈγαΜέμνονος
 519

υἱὸς καὶ Πένθιλος καὶ Κομήτης ἔτη νηʹ.

Ἡρακλειδῶν κάθοδος, οἳ Πελοπόννησον λαβόντες ἐκράτησαν μετὰ τοὺς
Πελοπίδας ἔτη νηʹ. ἀφ' ἧς ἐπὶ τὴν Ἰώνων ἀποικίαν ἔτη ξʹ, ἀπὸ δὲ τῆς
Ἰώνων ἀποικίας ἐπὶ πρώτην ὀλυμπιάδα ἔτη ἀναγράφουσιν σξζʹ.

Ἀρχὴ βασιλείας Ἀργείων

Ὧν πρῶτος βασιλεὺς Ἴναχος ἔτη νϛʹ. τοῦ δὲ κόσμου ἦν ἔτος ͵γχϙβʹ.

Οὔ μοι δοκεῖ καλῶς ὁ Ἀφρικανὸς ἐν γʹ λόγῳ τῶν ἱστορικῶν αὐτοῦ φάναι
τὴν Ἀργείων βασιλείαν τῷ ςʹ ἔτει τῆς Ἀσσυρίων βασιλείας ἄρξασθαι ἐπὶ
Ἀρείου εʹ βασιλέως Ἀσσυρίων. ἔσται γὰρ κατὰ τοῦτο Μωυσῆς πρὸς τῷ
τέλει τῆς ζωῆς Ἀβραὰμ τεχθείς, εἴ γε πάντες ὁμολογοῦσι τὸ πρῶτον
ἔτος Ἀβραὰμ κατὰ τὸ μδʹ ἔτος Νίνου τοῦ δευτέρου βασιλεύοντος μετὰ
Βῆλον Ἀσσυρίων. Βήλου γὰρ νεʹ, Νίνου μδʹ, Ἀβραὰμ ραʹ. ἔσται ἄρα
Μωυσῆς κατὰ τὸ ραʹ ἔτος Ἀβραάμ, ὅπερ ἀδύνατον. ὁμολογεῖ δὲ αὐτὸν
κατὰ Ἴναχον.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 173, li. 16

ΑΡΓΕΙΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΣ

Ἀργείων γʹ ἐβασίλευσεν Ἆπις ἔτη λεʹ. τοῦ δὲ κόσμου ἦν ἔτος ͵γωηʹ.

Ὁ ἐπὶ Ὠγύγου παλαιότατος παρ' Ἕλλησιν ἱστορούμενος ἐν Ἀκτῇ, τῇ
νῦν Ἀττικῇ, κατακλυσμὸς τούτοις γέγονε τοῖς χρόνοις. διαφόρως γὰρ ἱστο-
ρεῖται, τῶν μὲν ἐπὶ Φορωνέως, τῶν δὲ ἐπὶ Ἄπιδος λεγόντων. ὁμοίως δὲ
καὶ ἡ ἀπ' Αἰγύπτου πορεία τοῖς Ἑλλήνων ἱστορικοῖς οὕτω φέρεται δια-
φόρως κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους τῷ ἐπὶ Ὠγύγου κατακλυσμῷ. συμφω-
νοῦσι δὲ τούτοις ἐν τούτῳ καὶ Ἰώσηππος καὶ Ἰοῦστος Ἰουδαῖοι ἱστορικοὶ
καὶ τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου Κλήμης ὁ στρωματεὺς καὶ Τατιανὸς καὶ Ἀφρι-
κανός, οὗ καὶ χρῆσιν ἑξῆς παραθώμεθα.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 173, li. 18

Ἀργείων γʹ ἐβασίλευσεν Ἆπις ἔτη λεʹ. τοῦ δὲ κόσμου ἦν ἔτος ͵γωηʹ.

Ὁ ἐπὶ Ὠγύγου παλαιότατος παρ' Ἕλλησιν ἱστορούμενος ἐν Ἀκτῇ, τῇ
νῦν Ἀττικῇ, κατακλυσμὸς τούτοις γέγονε τοῖς χρόνοις. διαφόρως γὰρ ἱστο-
ρεῖται, τῶν μὲν ἐπὶ Φορωνέως, τῶν δὲ ἐπὶ Ἄπιδος λεγόντων. ὁμοίως δὲ
 520

καὶ ἡ ἀπ' Αἰγύπτου πορεία τοῖς Ἑλλήνων ἱστορικοῖς οὕτω φέρεται δια-
φόρως κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους τῷ ἐπὶ Ὠγύγου κατακλυσμῷ. συμφω-
νοῦσι δὲ τούτοις ἐν τούτῳ καὶ Ἰώσηππος καὶ Ἰοῦστος Ἰουδαῖοι ἱστορικοὶ
καὶ τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου Κλήμης ὁ στρωματεὺς καὶ Τατιανὸς καὶ Ἀφρι-
κανός, οὗ καὶ χρῆσιν ἑξῆς παραθώμεθα.

Ἀφρικανοῦ

Ἐν τρίτῳ λόγῳ φησί· ‘Φαμὲν τοίνυν ἔκ γε τοῦδε τοῦ συντάγματος

Ὤγυγον, ὃς τοῦ πρώτου κατακλυσμοῦ γέγονεν ἐπώνυμος, πολλῶν δια-
φθαρέντων διασωθεὶς κατὰ τὴν ἀπ' Αἰγύπτου τοῦ λαοῦ μετὰ Μωυσέως
ἔξοδον, γεγενῆσθαι.’ καὶ μετ' ὀλίγα ‘Μετὰ δὲ Ὤγυγον διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ
κατακλυσμοῦ πολλὴν φθορὰν ἀβασίλευτος ἔμεινεν ἡ νῦν Ἀττικὴ μέχρι
Κέκροπος ἔτη ρπθʹ. τὸν μὲν γὰρ Ὤγυγον Ἀκταῖον ἢ τὰ πλασσόμενα τῶν
ὀνομάτων οὐδὲ γενέσθαι φησὶν ὁ Φιλόχορος.’

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 175, li. 8.

ἀνθρώπους ἐξ ἀπαιδευσίας καὶ ἀλογίας εἰς παίδευσιν μετάγων, ὥς φησιν

ὁ Πλάτων, ὁ τὴν παλαιὰν κωμῳδίαν, ἐν Σοφισταῖς· προμήθεια γάρ ἐστιν
ἀνθρώποις ὁ νοῦς. ἑρμηνεύουσι δὲ οἱ Ἀναξαγόριοι τοὺς μυθώδεις θεοὺς
νοῦν μὲν τὸν Δία, τὴν δὲ Ἀθηνᾶν τέχνην, ὅθεν καὶ τό· χειρῶν ὀλλυμένων
ἔρρει πολύμητις Ἀθήνη.
Ἀφρικανοῦ· Καλλίθυια Πείραντος ἐν Ἄργει πρῶτον ἱεράτευσε τῆς Ἥρας.
Τούτοις τοῖς χρόνοις Ἄτλας ὁ Προμηθέως ἀδελφὸς ἄριστος ἀστρολόγος
διέλαμπεν, ὡς ἐπιστήμης ἕνεκεν τὸν οὐρανὸν αὐτὸν φέρειν πεφήμισται.
Εὐριπίδης δὲ τὸν Ἄτλαντα ὄρος εἶναί φησιν ὑπερνεφές.
Οὗτος κατὰ τοὺς χρόνους Γοθονιὴλ ἤκμαζεν, ὡς μαρτυροῦσι πάντες οἱ
ἐκ τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου ἱστορικοί, ἐν οἷς καὶ Ἀφρικανός φησιν ‘Οἱ ἀπὸ
τῆς Κουρητείας τῆς νῦν Ἀκαρνανίας Κουρῆτες καὶ Κορύβαντες Κνωσσὸν
ᾤκισαν, οἱ τὴν ἐν ὅπλοις εὔρυθμον κίνησιν εὑρόντες.’
Τούτοις τοῖς χρόνοις Σύρος ἱστορεῖται γεγονέναι γηγενής, οὗ ἐπώνυμος
ἡ Συρία. ἄλλοι δὲ πρότερον ἔτεσιν ρʹ. καὶ περὶ Προμηθέως δὲ καὶ Ἐπι-
μηθέως τὸ αὐτὸ διαφόρως ἱστοροῦσι καὶ Ἄτλαντος Ἄργου τε καὶ Ἰοῦς
τῆς Προμηθέως θυγατρὸς καὶ Πανόπτου. οἱ μὲν γὰρ ὅτι κατὰ Κέκροπα
τὸν διφυῆ γεγόνασιν, οἱ δ' ὅτι πρότερον ἔτεσιν ξʹ, ἄλλοι δὲ ϙʹ.
Πᾶσι δὲ τοῖς πρὸ αὐτοῦ σοφωτάτοις ἱστορικοῖς Χριστιανοῖς τε καὶ
Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησιν ἀντιπίπτων Εὐσέβιος Κέκροπα τὸν διφυῆ πρῶτον
βασιλεύσαντα μετὰ Ὤγυγον τῆς τότε μὲν Ἀκτῆς, νῦν δὲ Ἀττικῆς, ὃς ἦν
 521

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 175, li. 16.

Εὐριπίδης δὲ τὸν Ἄτλαντα ὄρος εἶναί φησιν ὑπερνεφές.

Οὗτος κατὰ τοὺς χρόνους Γοθονιὴλ ἤκμαζεν, ὡς μαρτυροῦσι πάντες οἱ
ἐκ τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου ἱστορικοί, ἐν οἷς καὶ Ἀφρικανός φησιν ‘Οἱ ἀπὸ
τῆς Κουρητείας τῆς νῦν Ἀκαρνανίας Κουρῆτες καὶ Κορύβαντες Κνωσσὸν
ᾤκισαν, οἱ τὴν ἐν ὅπλοις εὔρυθμον κίνησιν εὑρόντες.’
Τούτοις τοῖς χρόνοις Σύρος ἱστορεῖται γεγονέναι γηγενής, οὗ ἐπώνυμος
ἡ Συρία. ἄλλοι δὲ πρότερον ἔτεσιν ρʹ. καὶ περὶ Προμηθέως δὲ καὶ Ἐπι-
μηθέως τὸ αὐτὸ διαφόρως ἱστοροῦσι καὶ Ἄτλαντος Ἄργου τε καὶ Ἰοῦς
τῆς Προμηθέως θυγατρὸς καὶ Πανόπτου. οἱ μὲν γὰρ ὅτι κατὰ Κέκροπα
τὸν διφυῆ γεγόνασιν, οἱ δ' ὅτι πρότερον ἔτεσιν ξʹ, ἄλλοι δὲ ϙʹ.
Πᾶσι δὲ τοῖς πρὸ αὐτοῦ σοφωτάτοις ἱστορικοῖς Χριστιανοῖς τε καὶ
Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησιν ἀντιπίπτων Εὐσέβιος Κέκροπα τὸν διφυῆ πρῶτον
βασιλεύσαντα μετὰ Ὤγυγον τῆς τότε μὲν Ἀκτῆς, νῦν δὲ Ἀττικῆς, ὃς ἦν
κατὰ Φορωνέα καὶ τὸν μέγαν Μωυσέα πρὸ ἐτῶν τούτων, ἐν οἷς Κέκροψ
ἡμῖν ἐστοιχείωται λίαν ἀκριβῶς, ἐπὶ Μωυσέως γενέσθαι ἀλόγως ἀπεφή-
νατο τὸν αὐτὸν Κέκροπα καὶ ἀμαρτύρως.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 183, li. 11

καὶ Δαναοὶ Ἀργεῖοι ἐλέγοντο. μετὰ δὲ τούτους ἐβασίλευσε τοῦ Ἄργους

Πέλοψ, παρ' Ὁμήρῳ τῷ ποιητῇ λεγόμενος πλήξιππος ἐν τῇ Ἰλιάδι τὸ
σκῆπτρον τῆς βασιλείας παρ' αὐτοῦ Διὸς εἰληφέναι· οὗτος Ἀτρεῖ παιδὶ
κατέλιπε τὴν βασιλείαν. μεθ' οὓς Θυέστης, εἶτα Ἀγαμέμνων καὶ Μενέ-
λαος υἱοὶ Ἀτρέως, οἳ καὶ κατὰ τῆς Τροίας διὰ τὴν Ἑλένης κλοπὴν ἐπι-
στρατεύσαντες σὺν Ἀχιλλεῖ καὶ Ὀδυσσεῖ καὶ Αἴαντι καὶ τοῖς λοιποῖς τῆς
Εὐρώπης καὶ τῶν νήσων βασιλεῦσι καὶ ναυσὶ καὶ στρατεύμασι. μεθ' οὓς
Αἴγισθος, εἶτα Ὀρέστης καὶ οἱ λοιποὶ Πελοπίδαι Ἀργείων καὶ αὐτοὶ βασι-
λεῖς ἀναγορευόμενοι κατὰ τὴν Ὁμήρου ποίησιν, κατὰ δέ τινας τῶν ἱστορι-
κῶν Μυκηνῶν διὰ τὸ κυριεύειν ἄμφω τῶν χωρῶν, οἷς καὶ Εὐσέβιος ἕπεται.
ἡμεῖς δὲ αὐτοὺς Ἀργείων ἐφεξῆς κατατάττομεν λογιζόμενοι κατὰ συν-
έχειαν τῶν Δαναϊδῶν τοῦ Ἄργους μὲν βασιλεύσαντας, Πελοπίδας δὲ κα-
λουμένους ἀπὸ Πέλοπος, εἰς ὃν καὶ τὸ γένος ἀναφέρουσι, καὶ τὴν Ἀργείων
ἀρχὴν ἐπὶ πλέον αὐξήσαντας. τινὲς δὲ διαφέρονται λέγοντες μετὰ Ἀκρί-
σιον εἰς Μυκήνας μετατεθείσης τῆς ἀρχῆς τῶν Ἀρείων βασιλεῦσαι Περ-
σέα, Σθένελον, Εὐρυσθέα πρὸ τοῦ Ἀτρέως, Πέλοπος μνήμην οὐδ' ὅλως
ποιούμενοι, οἷς οὐχ ἑπόμεθα μάρτυρα ἔχοντες Ὅμηρον.
 522

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 195, li. 7.

τῇ βʹ βίβλῳ. τὰ δὲ ὀνόματα τῶν βασιλέων καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἐτῶν οὐ

κατεπείγει γράφειν διὰ τὸ μηδὲν ὑπ' αὐτῶν πεπρᾶχθαι μνήμης ἄξιον.
μόνη γὰρ τέτευχεν ἀναγραφῆς ἡ πεμφθεῖσα συμμαχία τοῖς Τρωσὶν ὑπὸ
Ἀσσυρίων, ἧς ἐστρατήγει Μέμνων ὁ Τιθωνοῦ. Ταυτάνου γὰρ βασιλεύον-
τος τῆς Ἀσίας, ὃς ἦν κϛʹ ἀπὸ Νίνου τοῦ Σεμιράμιδος, φασὶ τοὺς μετὰ
ἈγαΜέμνονος Ἕλληνας ἐπὶ Τροίαν στρατεῦσαι τὴν ἡγεμονίαν ἐχόντων
τῆς
Ἀσίας Ἀσσυρίων ἔτη πλείω τῶν χιλίων.
Ταῦτα ὁ Διόδωρος ἡμῖν παραδίδωσι μηδ' οὕτω θαρρήσας ἀποφήνασθαι
τὸν τῶν βασιλέων ἀριθμὸν ἢ χρόνου τὴν ἀκριβῆ ποσότητα προσηγορίας
τε αὐτῶν καὶ ἐπὶ τίνος ἡ κατὰ Τροίας τῶν Ἀχαιῶν ἔφοδος γέγονεν, ἀλλὰ
πάντα φειδόμενος διὰ τὸ τῶν παλαιοτέρων αὐτοῦ ἱστορικῶν ἀσύμφωνον,
μόνον δ' ὅτι πλείω τῶν ͵ατʹ ἐτῶν ὁ χρόνος τῶν ἀπὸ Νίνου λεʹ βασιλέων
ἐστὶν ἀπεφήνατο, καὶ ὅτι τὴν Τροίας ἅλωσιν ἐπὶ τοῦ κϛʹ ἀπὸ Νίνου βασι-
λεύσαντος Ἀσσυρίων Ταυτάνου φασὶ γενέσθαι μετὰ ͵α ἔτη πλείω, ἄλλοις
ἐπιγράφων τὰ λεγόμενα, ὡς μὴ πάντη συντιθέμενος. ὁ γὰρ Ταυτάνου
χρόνος τῷ ϡμβʹ ἔτει συντρέχει τῆς Ἀσσυρίων ἀρχῆς, κζʹ λογιζομένου
Ταυτάνου ἀπὸ Βήλου. εἰ γὰρ τὰ Βήλου νεʹ ἔτη ἀφέλωμεν ἐκ τῶν ϡμβʹ,
πολλοῖς ἔτεσι κατὰ τὸν ἀκριβῆ λόγον ἐλαττωθήσεται ἐκ τῶν ͵α πλείω
χρόνων ἢ μετὰ ͵α πλείω κατὰ Διόδωρον καὶ τὴν ἀληθῆ ἀνάλωσιν Τροίας.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 195, li. 20.

ἐπιγράφων τὰ λεγόμενα, ὡς μὴ πάντη συντιθέμενος. ὁ γὰρ Ταυτάνου

χρόνος τῷ ϡμβʹ ἔτει συντρέχει τῆς Ἀσσυρίων ἀρχῆς, κζʹ λογιζομένου
Ταυτάνου ἀπὸ Βήλου. εἰ γὰρ τὰ Βήλου νεʹ ἔτη ἀφέλωμεν ἐκ τῶν ϡμβʹ,
πολλοῖς ἔτεσι κατὰ τὸν ἀκριβῆ λόγον ἐλαττωθήσεται ἐκ τῶν ͵α πλείω
χρόνων ἢ μετὰ ͵α πλείω κατὰ Διόδωρον καὶ τὴν ἀληθῆ ἀνάλωσιν Τροίας.
καλῶς ἄρα ἡμῖν ἐστοιχείωται καὶ τοῖς ἐκθεμένοις ἐγγύς που τοῦ ͵αρʹ
ἔτους τῆς Ἀσσυρίων ἀρχῆς κατὰ τὸ ͵δτκθʹ ἔτος τοῦ κόσμου ἡ Τροίας
ἅλωσις, ἐπὶ τοῦ λβʹ βασιλέως Ἀσσυρίων Βαβίου, ἐπὶ Δημοφῶντος τοῦ
Θησέως ιβʹ βασιλέως Ἀθηναίων, οἷς κατηκολουθήσαμεν.
Ὅτι δὲ ἀσυμφώνως οἱ τῶν Ἑλλήνων ἱστορικοὶ γεγράφασι περὶ τῶν χρό-
νων καὶ τῶν βασιλέων τούτων παρέστω Κεφαλίων ἐπίσημος εἷς, οὐχ ὁ
τυχών, οὕτω φάσκων. Ἄρχομαι γράφειν ἀφ' ὧν ἄλλοι τε ἐμνημόνευσαν
καὶ τὰ πρῶτα Ἑλλά-νικός τε ὁ Λέσβιος καὶ Κτησίας ὁ Κνίδιος, ἔπειτα
Ἡρόδοτος ὁ Ἁλικαρ-νασεύς. τὸ παλαιὸν τῆς Ἀσίας ἐβασίλευσαν
Ἀσσύριοι, τῶν δὲ ὁ Βήλου Νί-νος. εἶτ' ἐπάγει γένεσιν Σεμιράμεως καὶ
 523

Ζωροάστρου μάγου ἔτη τε νβʹ τῆς Νίνου βασιλείας. μεθ' ὃν Βαβυλῶνα,

φησίν, ἡ Σεμίραμις ἐτείχισε τρό-πον ὡς πολλοῖσι λέλεκται, Κτησίᾳ,
Ζήνωνι, Ἡροδότῳ καὶ τοῖς μετ' αὐ-
τούς. στρατείην τε αὐτῆς κατὰ τῶν Ἰνδῶν καὶ ἧτταν καὶ ὅτι τοὺς ἰδίους
ἀνεῖλεν υἱοὺς καὶ ὑπὸ Νίνου τῶν παίδων ἑνὸς ἀνῃρέθη τοῦ διαδεξαμένου

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 232, li. 12

χρῆσθαι ὑπὸ Ἡρακλέους, καὶ χεῖρας ἀλλήλοις οὐκ ἐπέφερον. τὸν δὲ ἀγῶνα
τετέλεκεν Ἴφιτος Ἡρακλείδης σὺν Λυκούργῳ συγγενεῖ· ἑκάτεροι δὲ
Ἡρακλεῖδαι. τότε δὲ ἀγὼν σταδίου μόνον ἦν καὶ οὐδεὶς ἀνεγράφετο
νικηφόρος, ἀμελούντων τῶν τηνικάδε. ὀγδόῃ δὲ καὶ εἰκοστῇ ὀλυμπιάδι
Κόροιβος Ἠλεῖος ἀνεγράφη στάδιον νικήσας, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν ὀλυμπιὰς
πρώτη ἐτάχθη, ἀφ' ἧς Ἕλληνες ἀριθμεῖν τι δοκοῦσιν ἀκριβῶς χρονικόν.
ταῦτα Ἀριστόδημος ἱστορεῖ καὶ συνῳδὰ τούτῳ Πολύβιος. Καλλίμαχος δέ
φησιν ὀλυμπιάδας ιγʹ παρεῖσθαι μὴ ἀναγραφείσας, τῇ δὲ ιδʹ Κόροιβον
Ἠλεῖον νικῆσαι. ὥστε ἐκ πάντων ἡμῖν δείκνυσθαι τὸν περὶ τῶν
ὀλυμπιάδων
λόγον οὐ παρὰ πᾶσιν εἶναι τὸν αὐτόν. ὅθεν καὶ τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς
ἱστορικοῖς οὐ συμπεφώνηται, ὡς ἔστι μαθεῖν τοὺς βουλομένους τοῖς
ἐκείνων συγγράμμασιν ἐντυγχάνοντας. ἡμῖν γὰρ τοῦτο μόνον
ἐσπούδασται,
σαφῆ τινα καὶ κεφαλαιώδη τοῖς ἀγνοοῦσι θεωρίαν ἐκθέσθαι, οὐχ ὅτι
ταῖς θείαις γραφαῖς περὶ ὀλυμπιάδων τι εἴρηται, ἀλλ' ὅτι πολλοῖς ὁ περὶ
αὐτῶν λόγος πατράσιν ἐν χρήσει γέγονε διὰ τὸ μετρεῖσθαι αὐτὰς παρά τε
Μακεδόσι καὶ Ῥωμαίοις καὶ Πέρσαις καὶ Αἰγυπτίοις καὶ αὐτοῖς Ἰουδαίοις,
ὡς μαρτυρεῖ Φίλων καὶ Ἰώσηππος ὀνομάζοντες αὐτάς.
Οὐκ ἄμουσον δ' ἂν εἴη καὶ τὴν παρ' Αἰγυπτίοις περὶ τῶν τετραετηρικῶν
ὀλυμπιάδων ἔννοιαν ἄλλην τινὰ τῆς παρὰ τοῖς Ἀθηναίοις οὖσαν ἐν
βραχεῖ δηλῶσαι τοῖς ἀγνοοῦσιν. ἡ γὰρ σελήνη παρ' Αἰγυπτίοις κυρίως
ὀλυμπιὰς καλεῖται διὰ τὸ κατὰ μῆνα περιπολεῖν τὸν ζῳδιακὸν κύκλον,

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 233, li. 13

λεπτὰ κθʹ, ὡς λείπεσθαι σελήνιον αʹ ⏑. ἐν δὲ ὀλυμπιάσι δύο γίνονται

σελήνια ϙθʹ, νυχθήμερα δὲ ͵βϡκβʹ, ἃ καὶ ὁ ἥλιος ἐν τοῖς ηʹ ἔτεσι.
Καὶ τοιαύτη μὲν ἡ τῶν Αἰγυπτίων δόξα περὶ ὀλυμπιάδων, τῶν δὲ παρὰ
τοῖς Ἀθηναίοις ὀλυμπιάδων ἀνεγράφησαν σταδιονῖκαι σμηʹ μόνοι καὶ
ἐτῶν ϡπθʹ, ἀρξαμένων ἀπὸ τοῦ καθολικοῦ κοσμικοῦ ͵δψκεʹ ἔτους ἕως
τοῦ ͵εψιδʹ, τοῦτ' ἔστιν ἀπὸ τοῦ μεʹ ἔτους Ὀζίου.
Εὐσέβιος δὲ τὴν πρώτην ὀλυμπιάδα ἐπὶ Ἰωάθαμ συνάγει τοῦ μετὰ ηʹ
 524

ἔτη βασιλεύσαντος τοῦ Ἰούδα καὶ τὸν Ἀφρικανὸν προφέρει συνᾴδοντα

αὐτῷ ἐν τούτῳ. ὁ δὲ Ἀφρικανὸς μᾶλλον ἐναντιοῦται τῷ Εὐσεβίῳ, κατὰ τὸ
αʹ ἔτος Ἄχαζ τὴν πρώτην ὀλυμπιάδα φάσκων ἦρχθαι ἔν τε τῷ γʹ καὶ ἐν
τῷ δʹ λόγῳ τῶν ἱστορικῶν αὐτοῦ τρανῶς, ἐν οἷς ὧδε γράφει· ἀναγραφῆναι
δὲ πρώτην τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην, ἡνίκα καὶ Κόροιβος στάδιον. τότε
ἐβασίλευσεν Ἄχας ἐπὶ Ἱερουσαλὴμ ἔτος πρῶτον. εἶτα ἐν τῷ τετάρτῳ
φησίν· ἦν δ' ἄρα τοῦ Ἄχας βασιλείας ἔτος πρῶτον, ᾧ συντρέχειν ἀπεδεί-
ξαμεν τὴν πρώτην ὀλυμπιάδα.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 250, li. 17

Νουμᾶς μετὰ Ῥωμύλον βασιλεύσας Ῥώμης πρῶτος νόμους Ῥωμαίοις

εἰσήγαγεν. ὁ αὐτὸς τὸ Καπετώλιον ἐκ θεμελίων ᾠκοδόμησεν. ὁ αὐτὸς τῷ
ἐνιαυτῷ δύο μῆνας προσέθηκε, τόν τε Ἰανουάριον καὶ τὸν Φεβρουάριον,
δεκαμηνιαίου τοῦ ἐνιαυτοῦ πρὸ τούτου χρηματίζοντος. ὁ αὐτὸς καὶ
γογγιάριον ἔδωκεν, ἀσσάρια ξύλινα καὶ σκύτινα καὶ ὀστράκινα.
Ῥωμαίων ιηʹ ἐβασίλευσε Τοῦλλος Ὁστίλιος ἔτη λβʹ. τοῦ δὲ κόσμου ἦν
ἔτος ͵δωκαʹ.
Οὗτος καὶ Σίλβιος παρά τισι λέγεται. τοῦτόν φασι πρῶτον περιβα-
λέσθαι πορφύραν ἐν βασιλεῦσι Ῥωμαίων καὶ ῥάβδον κατασχεῖν. οὗτος
τῆς οἰκίας αὐτῷ καταφλεχθείσης σκηπτῷ συγκαυσθεὶς τελευτᾷ.
Ἄλλοι δέ τινες τῶν ἱστορικῶν τέταρτον αὐτὸν ἀπὸ Ῥωμύλου τάττουσιν
ἢ εʹ, Ἀγκῶνα Μαρκίωνα μετὰ Νουμᾶν προτάττοντες αὐτοῦ καὶ Πρίσκον
Ταρκύνιον καὶ Σίλβιον Τοῦλλον, καὶ μετὰ τούτους τὸν Τοῦλλον Ὁστίλιον.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 263, li. 18

λείοις ἕτερα βασίλεια ἐχόμενα ἐκείνων, ὑπὲρ ὧν τὸ μὲν ἀνάστημα καὶ τὴν
λοιπὴν πολυτέλειαν μακρὸν ἴσως ἔσται ἐάν τις ἐξηγῆται, πλὴν ὄντα
ὑπερβολῇ μεγάλα καὶ ὑπερήφανα συνετελέσθη ἡμέραις ιεʹ. ἐν δὲ τοῖς
βασιλείοις τούτοις ἀναλήμματα λίθινα ὑψηλὰ ἀνοικοδομήσας καὶ τὴν
ὄψιν ἀποδοὺς ὁμοιοτάτην τοῖς ὄρεσι, καταφυτεύσας δένδρεσι παντοδαποῖς
ἐξειργάσατο· καὶ κατεσκεύασε τὸν καλούμενον κρεμαστὸν παράδεισον
διὰ τὸ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ἐπιθυμεῖν τῆς ὀρείας διαθέσεως, τεθραμμένην
ἐν τοῖς κατὰ Μήδειαν τόποις.
Ταῦτα ὁ Βήρωσσος ἱστορεῖ περὶ τοῦ Ναβουχοδονόσωρ καὶ ἕτερα
πλεῖστα ἐν τρίτῃ τῶν Χαλδαϊκῶν βίβλῳ, μεμφόμενος τοῖς ψευδῶς
γράψασιν Ἑλλήνων ἱστορικοῖς ὑπὸ τῆς Ἀσσυρίας Σεμιράμεως κτισθῆναι
Βαβυλῶνα καὶ τὰ κατ' αὐτὴν θαυμάσια.
Τὸν Φαραῶ Νεχαῶ Ναβουχοδονόσωρ δευτέρῳ ἔτει τῆς βασιλείας
αὐτοῦ ἀνεῖλε κατὰ τὸν Εὐφράτην ἐπὶ μάχῃ κρατερᾷ εʹ ἔτει Ἰωακεὶμ
 525

ἀρχομένῳ, καὶ ἐλθὼν ἐπὶ Ἰωακεὶμ καὶ τὴν Ἰουδαίαν κατεδουλώσατο τὸν
Ἰωακεὶμ γʹ ἔτη, ὥς φησιν ἡ δʹ τῶν βασιλειῶν καὶ ἡ βʹ τῶν Παραλειπο-
μένων. καὶ μετὰ γʹ ἔτη ἠθέτησεν αὐτῷ, καὶ ἀπέστειλε κύριος αὐτῷ
τοὺς μονοζώνους τῶν Χαλδαίων καὶ τοὺς μονοζώνους Συρίας καὶ Μωὰβ
καὶ υἱῶν Ἀμμών, καὶ κατίσχυσαν ἐν γῇ Ἰούδα κατὰ τὸν λόγον κυρίου ὃν
ἐλάλησεν ἐν χειρὶ δούλων αὐτοῦ τῶν προφητῶν. ταῦτα παρ' αὐτοῖς ἦν
προφητεύων κατὰ τοὺς χρόνους τούτους Οὐρίας υἱὸς Ἀμαίου, ὃν φυγόντα

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 266, li. 1

τελευτῆς Ναβουχοδονόσωρ ἐπὶ τὴν τελείαν οἰκοδομὴν τοῦ ναοῦ καὶ τοὺς
χρηματισμοὺς Ζαχαρίου τοῦ προφήτου πάλιν οʹ ἔτη συναριθμεῖται
οὕτως· Εὐειλὰδ Μαροδὰχ ἔτη εʹ. Νιριγλήσαρος ἔτη γʹ. Δαρεῖος Ἀστυάγης
ἔτη ιζʹ. Κῦρος λαʹ. Καμβύσης ηʹ. Δαρεῖος Ὑστάσπου ϛʹ. ἐτελειώθη
ὁμοῦ οʹ.
Ἐκ ταύτης τῆς αἰχμαλωσίας ἦν Δανιὴλ ἅμα τοῖς σὺν αὐτῷ Ἀνανίᾳ,
Ἀζαρίᾳ, Μιζαήλ. οὗτος ὁ Δανιὴλ παιδευθεὶς τὴν παιδείαν εὐάρεστος
ἐγένετο τῷ βασιλεῖ Ναβουχοδονόσωρ. ταῦτα καὶ ὁ Ἀφρικανὸς μαρτυρῶν,
ὅτι ἐκ τῆς βʹ αἰχμαλωσίας Ἰούδα ἦν ὅ τε Δανιὴλ καὶ οἱ τρεῖς παῖδες.
Πανόδωρος δὲ καὶ ἕτεροι τῶν ἱστορικῶν ἐκ τῆς ἐν Σαμαρείᾳ ὑπὸ
Σαλμανα-
σὰρ αἰχμαλωσίας.
Τοῦ Ἰούδα κʹ ἐβασίλευσε Σεδεκίας ἔτη ιαʹ. τοῦ δὲ κόσμου ἦν ἔτος
͵δωϙϛʹ.
Ἀφρικανὸς ἀπὸ τοῦ αʹ ἔτους Σεδεκίου τὰ οʹ ἔτη τῆς αἰχμαλωσίας
ἀριθμεῖ.
Τῷ εʹ ἔτει Σεδεκίου, κόσμου δὲ ͵δϡʹ, ἤρξατο προφητεύειν ὁ μέγας
προφήτης Ἰεζεκιήλ. τῷ δ' αὐτῷ ἔτει τῆς αἰχμαλωσίας Ἰωακεὶμ Σεδεκίας
τοῖς ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλώτοις ἐδήλωσεν ὅτι μετὰ οʹ ἔτη ἀναζεύξουσιν ἐκ
Βαβυλῶνος κατὰ τὴν Ἱερεμίου προφητείαν.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 270, li. 8.

των, ϛʹ πάλιν τῆς Δαρείου βασιλείας ἐτελέσθη. εἰσὶν οὖν τὰ ἀπὸ τοῦ
ιθʹ ἔτους Ναβουχοδονόσωρ ἔτη κεʹ. Εὐειλὰδ Μαροδὰχ υἱοῦ αὐτοῦ ἔτη βʹ.
Νιριγλησάρου γαμβροῦ αὐτοῦ ἔτη εʹ, σὺν τοῖς θʹ μησὶ τοῦ παιδός.
Ναβοννήδου τοῦ καὶ Ἀσσουήρου Δαρείου τοῦ καὶ Ἀστυάγους καλουμένου
ἔτη ιζʹ. Κύρου αʹ ἔτος, ἐν ᾧ καὶ ἡ πρώτη ἄφεσις γέγονεν. ὁμοῦ ἔτη νʹ.
Ὁ μέντοι Εὐσέβιος τὸν Ἀστυάγην ἀπὸ τοῦδε τοῦ Σεδεκίου ἐστοιχείωσε
βασιλεύσαντα Μήδων ἔτη ληʹ, ἤτοι ἀπὸ τοῦ ιβʹ ἔτους Ναβουχοδονόσωρ
 526

ἕως τοῦ εʹ ἔτους Νιριγλησάρου· τούτου τὸ εʹ ἔτος λογισάμενος πρῶτον

ἔτος τῆς Κύρου βασιλείας ἐν τῷ κανονίῳ αὐτοῦ, τῆς δὲ ἐπὶ Σεδεκίου αἰχ-
μαλωσίας ἔτος λαʹ, καὶ μηδ' ὅλως λογισάμενος τὰ Δαρείου τοῦ Ἀστυά-
γους ἔτη ιζʹ, ὅπερ καὶ ἄλλοι τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἱστορικῶν πεποιή-
κασιν, εἶτα Κύρου λʹ ἐστοιχείωσε, καὶ μετ' αὐτοὺς Καμβύσου ἔτη
ηʹ, ἔπειτα βʹ Μάγων ἀδελφῶν μῆνας ζʹ, καὶ Δαρείου Ὑστάσπου ἔτος
αʹ. γίνονται ὁμοῦ ἔτη οʹ ἀπὸ δʹ ἔτους Σεδεκίου.
Οὐ μέντοι ἐπεσημήνατο ὅτι ἀπὸ τοῦ δʹ ἔτους Σεδεκίου τὰ τῆς αἰχμαλω-
σίας οʹ ἔτη συναριθμεῖ, ἀλλὰ μᾶλλον ἀπὸ τοῦ ιαʹ ἔτους τοῦ αὐτοῦ Σεδε-
κίου, λέγω δὴ ἀπὸ τοῦ ιθʹ ἔτους Ναβουχοδονόσωρ, παραθεὶς καὶ Κλήμεν-
τος χρῆσιν, ἐν οἷς γράφει·

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 272, li. 6.

χρόνους οὐχ οἷόν τε ἐξ ὀλυμπιάδων μόνων τὰ ἀπορούμενα τῆς γραφῆς

ἐπιλύσασθαι, καὶ μάλιστα τῆς τῶν ὀλυμπιάδων ἀρχῆς οὐκ ἐχούσης μίαν
καὶ τὴν αὐτὴν θέσιν, ὡς ἐν τῷ περὶ αὐτῶν εἴρηται ἡμῖν λόγῳ.
Τὸ δὲ κατὰ διαφόρους τρόπους τὰ οʹ ἔτη τῆς αἰχμαλωσίας ἀριθμεῖσθαι
ἀληθές, ἐπεὶ καὶ κατὰ διαφόρους καιροὺς γέγονεν ἡ αὐτὴ αἰχμαλωσία τοῦ
Ἰουδαίων γένους, καὶ πᾶσα ἀνάγκη τὰ κατ' ἄλλους καὶ ἄλλους καιροὺς
πραχθέντα μὴ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ἀρχὴν ἔχειν. ἀλλὰ καὶ ἐπάνοδος κατὰ
διαφόρους γέγονε χρόνους. καὶ χρὴ κἀκεῖνα συλλογίζεσθαι τοὺς ἀκριβῶς
ἐπιβάλλοντας καὶ μὴ βιάζεσθαι μήτε τὰς γραφικὰς ἀποφάσεις μήτε τὰς
ἐθνικὰς χρονοκρατορίας πρὸς τὸν ἴδιον σκοπόν. ἐντεῦθεν γὰρ ἡ πολλὴ
διαφωνία γίνεται καὶ γέγονε τοῖς πολλοῖς τῶν ἱστορικῶν, ὥστε σχεδὸν
δύο μὴ εὑρίσκειν ἡμᾶς τοὺς ἐν πᾶσιν ὁμοφωνοῦντας.
Ὅθεν καὶ σπουδὴ γέγονεν ἡμῖν κατὰ δύναμιν ταῖς θείαις πρότερον
ἐξακολουθοῦσι γραφαῖς, ἔπειτα δὲ καὶ τοῖς ἀκριβῶς τι γράψασι τὸν
περὶ τούτων λόγον ὑποσημήνασθαι, εἰ καὶ ἐν ἄλλοις τι διήμαρτον.
Ἐπειδὴ δὲ τὰ καθολικὰ τῶν μερικωτέρων προλαμβανόμενα σαφεστέραν
ἔχει τὴν ἀπόδειξιν, ἡ δὲ τῶν οʹ ἐτῶν τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ Ἰούδα μερική
τις οὖσα πρὸς τὴν τῶν ιβʹ φυλῶν ἀνάκλησις ποτὲ μὲν τῷ αʹ ἔτει Κύρου
λέγεται γενέσθαι, ποτὲ δὲ τῷ βʹ ἔτει Δαρείου τοῦ Ὑστάσπου, ὡς ἐφεξῆς
τὰς δι' Ἱερεμίου τοῦ προφήτου θείας ἐξενεχθείσας ἀποφάσεις δείξομεν
μαρτυρούσας, ἀπὸ ποίου χρόνου ἀρξάμεναί πως ἐπὶ τὸ αʹ ἔτος Κύρου

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 285, li. 10

ΣΠΟΡΑΔΗΝ
 527

Πρῶτοι ὕπατοι Ῥωμαίων Κολατῖνος καὶ Βροῦττος.

Σάμου τύραννοι Πολυκράτης καὶ Συλοσῶν καὶ Παντόγνωστος ἀδελ-
φοὶ γεγόνασι. Θαλῆς θνήσκει. Κῦρος Σάρδεις εἷλεν.
Ἅρπαγος εὐδοκιμῶν παρὰ Κύρῳ κατὰ τῆς Ἰωνίας ἐστράτευσε.
Θεόγνιος ποιητὴς ἐγνωρίζετο. Πεισίστρατος Ἀθηναίων τὸ βʹ ἐβασίλευσε.
Φερεκύδης ἱστορικὸς ἐγνωρίζετο Πυθαγόρου διδάσκαλος.
Σιμωνίδης μελοποιὸς ἐγνωρίζετο. Φωκυλίδης καὶ Ξενοφάνης φυσικὸς
τραγῳδοποιὸς ἐγνωρίζετο. Πολυκράτης Σαμίων τυραννῶν ἀνεσταυρώθη.
Ἁρμόδιος καὶ Ἀριστογείτων ἀνεῖλον Ἵππαρχον τύραννον, καθ' οὓς
Λέαινα ἡ ἑταίρα ὑπ' αὐτῶν ἐταζομένη κατειπεῖν τοὺς συνωμότας τὴν
ἑαυτῆς ἀπέτρισε γλῶτταν. Λέαιναν μόνην ἑταίραν εἰκόνι Ἀθηναῖοι
ἐτίμησαν ἐν ἀκροπόλει. ἄγλωττον δὲ Λέαιναν ταύτην παρεζωγράφησαν
ἀντὶ ἐπιγραφῆς τὸ πάθος δηλοῦντες.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 285, li. 23.

Πολυκράτης Σαμίων τυραννῶν ἀνεσταυρώθη.

Ἁρμόδιος καὶ Ἀριστογείτων ἀνεῖλον Ἵππαρχον τύραννον, καθ' οὓς
Λέαινα ἡ ἑταίρα ὑπ' αὐτῶν ἐταζομένη κατειπεῖν τοὺς συνωμότας τὴν
ἑαυτῆς ἀπέτρισε γλῶτταν.
Λέαιναν μόνην ἑταίραν εἰκόνι Ἀθηναῖοι ἐτίμησαν ἐν ἀκροπόλει.
ἄγλωττον δὲ Λέαιναν ταύτην παρεζωγράφησαν ἀντὶ ἐπιγραφῆς τὸ πάθος
δηλοῦντες.
Τιμήσεως ἐν Ῥώμῃ γενομένης εὑρέθησαν μυριάδες ιβʹ τοῦ πλήθους.
Λακεδαιμόνιοι ιδʹ ἐθαλασσοκράτησαν ἔτη {ιβʹ τοῦ πλήθους} βʹ.
Δημόκριτος Ἀβδηρίτης φυσικὸς φιλόσοφος καὶ Ἡράκλειτος ὁ σκοτεινὸς
λεγόμενος καὶ Ἀναξαγόρας φυσικοὶ ἤκμαζον· Ἑλλάνικος ἱστορικὸς
ἐγνωρίζετο.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 297, li. 11

Ἀθηναίοις καὶ πᾶσιν Ἕλλησιν ἀπ' αὐτοῦ. Φιβάλεις δὲ δῆμος τῆς Ἀττι-
κῆς. Κρατῖνος καὶ Πλάτων οἱ κωμικοὶ ἤκμαζον.
Ἐν Ῥώμῃ Κλαρίων ἀγὼν ἑκατονταετὴς ἤχθη αʹ.
Κράτης ὁ κωμικὸς καὶ Τελέσιλλα καὶ Πραξίλλα καὶ Κλεοβουλίνα
ἐγνωρίζοντο.
Βακχυλίδης ὁ μελοποιὸς ἤκμαζεν.
Ὁ τῆς Ἥρας ναὸς ἐνεπρήσθη.
Ἀθηναῖοι καὶ Λακεδαιμόνιοι σπονδὰς ἐποιήσαντο πρὸς ἀλλήλους
 528

τριακοντούτεις.
Ἡρόδοτος ἱστορικὸς ἐτιμήθη παρὰ τῆς Ἀθηναίων βουλῆς ἐπαναγνοὺς
αὐτοῖς τὰς βίβλους. Εὐριπίδης τραγῳδοποιὸς ἐγνωρίζετο.
Πρωταγόρας ὁ σοφιστὴς ἤκμαζε. τούτου Ἀθηναῖοι τὰς βίβλους
ἐψηλάφησαν τοῦ καῦσαι. Ἐν Ῥώμῃ πάλιν ὕπατοι.
Ἄβαρις Ὑπερβόριος χρησμολόγος ἐγνωρίζετο. Μέλισσος φυσικὸς
ἐγνωρίζετο. Φειδίας πλάστης καὶ ἀγαλματοποιὸς ἐγνωρίζετο, ὃς τὴν
λεφαντίνην Ἀθηνᾶν ἐποίησε. Θεαίτητος μαθηματικὸς ἤνθει.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 301, li. 21

αὐτὸν ὑπολάβοι Ξέρξην, οὗ κατὰ τὸ ιηʹ ἔτος ὁ Ὁλοφέρνης ἐξαπεστάλη

κατὰ πάσης Συρίας καὶ Αἰγύπτου, ὡς ἐκεῖσε γέγραπται.
Οὗτος καὶ τὴν Αἴγυπτον τυραννήσασαν ἐπὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Δαρείου
καθυπέταξε καὶ τὰς Ἀθήνας ἐνέπρησε σὺν πολλαῖς μυριάσι καὶ ναυτικῷ
μεγίστῳ παραγενόμενος εἰς Ἑλλάδα· ὃς εἰσελθὼν τὰς Θερμοπύλας καὶ
κατελθὼν εἰς Πειραιᾶ τῇ στρατηγίᾳ Θεμιστοκλέους ἐν Ἀρτεμισίῳ καὶ
Σαλαμῖνι νίκῃ δεινῶς πράξας μόλις ἐπάνεισιν εἰς τὰ οἰκεῖα, Μαρδόνιον
καὶ Μασίστιον στρατηγοὺς καταλείψας σὺν λʹ μυριάσιν ἐν Πλατείαις καὶ
Μυκάλῃ πολέμῳ κρατηθέντας κἀκεῖσε διαφθαρέντας πολλά τε βουληθέν-
τας Ἀθηναίοις σπείσασθαι καὶ μὴ δυνηθέντας.
Τότε καὶ Φειδίας ὁ πλάστης καὶ Ἡρόδοτος ἱστορικὸς ἤκμαζον.
Κατὰ τοῦτόν φασι πρῶτον γενέσθαι δικάτωρα Ῥωμαίοις Τιβέριον
Μάρκιον.
Καὶ Μιλτιάδην τὸν στρατηγὸν μετὰ τὴν ἐν Μαραθῶνι κατὰ Περσῶν
νίκην ἐκείνην ἀδίκως ὑπ' Ἀθηναίων μέχρι θανάτου δεθῆναι καὶ μηδὲ
ταφῆς ἀξιωθῆναι, ἕως Κίμων ἑαυτὸν εἰς τὸν δεσμὸν ὑπὲρ τοῦ πατρὸς
ἔδωκε, μόλις ἔπειτα λυθεὶς δι' Ἐλπινίκης ἰδίας ἀδελφῆς ἀνδρὶ πλουσίῳ
συναφθείσης διὰ τὴν ὥραν, δι' οὗ καὶ τὸν ἀδελφὸν ἔλυσε Κίμωνα.
Περσῶν ϛʹ ἐβασίλευσεν Ἀρτάβανος υἱὸς Ξέρξου μῆνας ζʹ. τοῦ δὲ
κόσμου ἦν ἔτος ͵εμηʹ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 307, li. 2

Περσῶν ιαʹ ἐβασίλευσεν Ἀρταξέρξης, υἱὸς Δαρείου Νόθου, ὁ καὶ

Μνήμων, ἔτη μʹ. τοῦ δὲ κόσμου ἦν ἔτος ͵εριʹ.
Εὐσέβιός φησι· κατὰ τοῦτόν μοι δοκεῖ ἡ κατὰ τὴν Ἐσθὴρ ἱστορία, εἰ
δὴ αὐτός ἐστιν ὁ παρὰ μὲν Ἑβραίοις Ἀσούηρος, παρὰ δὲ τοῖς οʹ
ἑρμηνευταῖς
 529

Ἀρταξέρξης.
Τῷ λβʹ ἔτει Ἀρταξέρξου υἱοῦ Δαρείου Νόθου Ἀλέξανδρος ὁ Φιλίππου
Μακεδόνων βασιλεὺς ἐξ Ὀλυμπιάδος ἐγεννήθη.
Ἐπὶ τοῦ Ἀρταξέρξου τοῦ Μνήμονος Κῦρος ἀδελφὸς αὐτοῦ, Δαρείου τοῦ
Νόθου παῖς καὶ Παρυσάτιδος, οἰκῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ, ἐπιστρατεύει κατὰ τοῦ
ἀδελφοῦ περὶ τῆς βασιλείας μετὰ πλήθους Ἑλληνικοῦ στρατοπέδου,
συνόντος αὐτῷ Ξενοφῶντος ἱστορικοῦ τοῦ γράψαντος τὴν ἀνάβασιν
αὐτοῦ. πολέμου δὲ συστάντος ὑπὲρ τὸν Τίγριν ποταμὸν σταδίοις τξʹ κατὰ
τὸν Ξενοφῶντα, πίπτει μὲν τρωθεὶς ὁ Κῦρος, κρατοῦσι δὲ τῶν Περσῶν
Ἕλληνες. Ἀρταξέρξης δὲ μηδ' ὅπλοις κρατεῖν Ἑλλήνων ἰσχύων μηδ'
ἀταράχως ἐπανελθεῖν πείθων, παρασπονδήσας δόλῳ τοὺς στρατηγοὺς διὰ
Τησαφέρνους ἀνεῖλε. Ξενοφῶν δὲ τοὺς Ἕλληνας παραλαβών, ἀπαχθεὶς
εἰς
Ἑλλάδα διέσωσε διὰ μαχίμων ἐθνῶν ἐπὶ τὸν Εὔξεινον πόντον ἐπανελθὼν
εἰς Βυζάντιον, κἀκεῖθεν ἐλθὼν εἰς Θρᾴκην, Σεύθῃ τῷ Θρᾳκῶν βασιλεῖ
παραδοὺς Λακεδαιμονίους συμμαχήσοντας Θίβρωνι παρέπεμψε διαβιβά-
σας εἰς Πέργαμον ναυαρχοῦντι τῶν Λακεδαιμονίων.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 315, li. 9

ὁ αὐτὸς τὴν Ἀορνὴν πέτραν ἐχειρώσατο καὶ Βερναβοᾶν ποταμὸν Ἰνδῶν

πρὸς Δάνδαμιν διέβη Βραχμανόν.
Σπουδὴν θέμενος τὸ ͵εροʹ ἔτος τοῦ κόσμου κατὰ τὸ τέλος Ἀλεξάνδρου
τοῦ Μακεδόνος ἀποδεῖξαι συντρέχον, ὡς ἂν καὶ τὰ ἀπὸ Φιλίππου μετὰ
Ἀλέξανδρον ἔτη λαμβανόμενα κατὰ τοὺς Πτολεμαίου προχείρους τῆς
ἀστρονομίας κανόνας ὁμοφωνεῖν ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἡμῖν ἔτεσιν, εὗρον Κῦρον
τὸν αʹ βασιλέα Περσῶν ἐν τοῖς ἀπὸ Ναβονασάρου καταγομένοις ἐπὶ
Ἀλέξανδρον ἔτεσιν θʹ μόνον ἔτη βασιλεύσαντα Περσῶν ἐν πᾶσι τοῖς
ἀκριβέσι κανονίοις. μὴ δυνάμενος δὲ Κῦρον οὕτω στοιχειῶσαι διὰ τὸ ταῖς
θείαις γραφαῖς ἀντιπίπτειν (ἁπανταχοῦ γὰρ λαʹ ἔτη κεῖται βασιλεύσας
παρὰ τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ἱστορικοῖς) ἐξ ἀνάγκης ἐκ τῶν Ὤχου χρόνων
ἀμφιβαλλομένων παρ' ἐνίοις ὑφελὼν ἔτη τὰ δοκοῦντα εἶναι περιττὰ ἀντὶ
τῶν καʹ εʹ μόνα ἐπ' αὐτοῦ ἐστοιχείωσα, καὶ ἔστιν ὁ κανὼν σύμφωνος.
Ὁ περὶ τῆς βασιλείας Μακεδόνων λόγος διὰ τὴν ἀρετὴν Ἀλεξάνδρου
καὶ Φιλίππου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῖς φιλομαθέσι καὶ περὶ ταῦτα σπουδά-
ζουσιν ἀναγκαῖος πέφυκε. προκείσθω γοῦν κεφαλαιωδῶς ὑπὸ μίαν
σύνοψιν ἀρχόμενος ἀπὸ Καράνου τοῦ πρώτου βασιλέως Μακεδόνων ἕως
Ἀλεξάνδρου. τὸ μὲν οὖν πρῶτον γένος τοῖς βασιλεῦσι τῶν Μακεδόνων εἰς
Ἡρακλέα ἀναφέρεται. μετὰ γὰρ τὴν ἅλωσιν Τροίας ἔτεσιν πʹ Ἡρακλεῖδαι
κατέσχον τὴν Πελοπόννησον, ἐξ ὧν αἱ τῶν Κορινθίων καὶ Λακεδαιμονίων
βασιλεῖαι πρῶται συνέστησαν.
 530

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 329, li. 14

νομοθέτου Ἀθηναίων, ἀνδρὸς παρ' Ἕλλησι σπουδαίου, ἐν οἷς καὶ τὴν

Ἑβραίων γραφήν, ὡς προτέτακται, τὴν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ βιβλιοθήκην καθ-
ίστησιν ρλβʹ ὀλυμπιάδι, ἧς πληρουμένης τελευτᾷ. δέκα μυριάδες βίβλων
ἦσαν, ὥς τινές φασιν.
Ἀλεξανδρείας καὶ Αἰγύπτου γʹ ἐβασίλευσε Πτολεμαῖος ὁ Εὐεργέτης
ἔτη κδʹ. τοῦ δὲ κόσμου ἦν ἔτος ͵εσμθʹ.

ΑΣΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΣ

Ἀσίας αʹ μετὰ Ἀλέξανδρον Ἀντίγονος ἐβασίλευσεν ἔτη ιηʹ. τοῦ δὲ κό-

σμου ἦν ἔτος ͵εροαʹ.
Ἡ τῶν Μακκαβαίων ἱστορικὴ γραφὴ τοὺς Ἑλλήνων βασιλεῖς ἀπὸ Ἀντι-
γόνου ἀριθμεῖ, ἣν Ἰώσηππος ἔγραψεν, ἥτις τῶν μὲν θεοπνεύστων οὐκ
ἔστι, χρησίμη δὲ πάνυ πέφυκεν.
Ἀντίγονος Ἀντιγονίαν τὴν πρὸς τῷ Ὀρέντῃ ποταμῷ ἔκτισεν, ἣν Σέλευ-
κος ἐπικτίσας Ἀντιόχειαν ὠνόμασεν.
Ἀσίας μόνης βʹ Δημήτριος ὁ Πολιορκητής, Ἀντιγόνου παῖς, ἔτη ιʹ. τοῦ
δὲ κόσμου ἦν ἔτος ͵ερπθʹ.
Δημήτριον τὸν Πολιορκητὴν ὁ Σέλευκος λαβὼν ἐν Κιλικίᾳ βασιλικῶς
τηρεῖσθαι προσέταξεν ἕως θανάτου, ὑπὸ χεῖρα τὴν τῆς Ἀσίας ἀρχὴν κτη-
σάμενος. ἐκβαλὼν δὲ καὶ Λυσίμαχον τῆς Μακεδόνων ἀρχῆς, ἀναιρεῖται
τάχιστα ὑπὸ τοῦ Λάγου Πτολεμαίου τοῦ καὶ Κεραυνοῦ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 396, li. 12

ἕως γενέσεως Ἀβραὰμ ἔτη ͵γλβʹ περιέχει συμφώνως τῇ θείᾳ Μωυσέως

γραφῇ καὶ ταῖς γενεαῖς τοῦ κατὰ Λουκᾶν εὐαγγελίου. καὶ ἀπὸ τῆς γεν-
νήσεως Ἀβραὰμ ἕως τοῦ σωτηρίου σταυροῦ καὶ τῆς ζωοποιοῦ ἀναστάσεως
͵βμηʹ ἔτη συνῆξεν, ἅτινα κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον ἔτη ͵βσκαʹ ἡμῖν ἐπιλε-
λόγισται. ἔτη δὲ τὰ πάντα ἐξ Ἀδὰμ ͵εφλγʹ, κατὰ δὲ Εὐσέβιον ͵εσλβʹ,
ὅπερ ἀλλότριον πάντη τῆς ἀποστολικῆς παραδόσεως· ὃ καὶ ἐκ παραλογι-
σμοῦ τοιοῦδε πέπονθε πρὸς τοῖς ρλʹ τοῦ Καϊνᾶν ἔτεσι καὶ τῶν ἐν τοῖς κρι-
ταῖς ἀλλοφύλων ἔτη ριαʹ, παραλείψας τά τε τῆς ἀναρχίας καὶ εἰρήνης ἔτη
μʹ καὶ ἔτι τὰ Δαρείου τοῦ καὶ Ἀστυάγους ἔτη ιαʹ.
Πανόδωρος δέ τις τῶν κατ' Αἴγυπτον εἷς Μοναχός , ἱστορικὸς οὐκ ἄπει-
 531

ρος χρονικῆς ἀκριβείας, ἐν τοῖς χρόνοις ἀκμάσας Ἀρκαδίου βασιλέως καὶ

Θεοφίλου Ἀλεξανδρείας ἀρχιεπισκόπου, ἀλήθειαν ἀσπασάμενος ἐν πολ-
λοῖς, ζʹ διήμαρτεν ἔτεσιν, ἐλθὼν εἰς τὴν σωτήριον σάρκωσιν τῷ ͵ευϙγʹ
ἔτει ταύτην συλλογισάμενος. ἡ δὲ αἰτία τοῦ σφάλματος αὐτοῦ γέγονεν
οὕτως· ἐπεὶ γὰρ τὸ πρῶτον ἔτος Φιλίππου τοῦ Ἀριδαίου τοῦ μετὰ Ἀλέξαν-
δρον τὸν Μακεδόνα βασιλεύσαντος Μακεδόνων αʹ, καθ' ὃ ἔτος καὶ ὁ
Κλαύδιος Πτολεμαῖος τὴν τῶν προχείρων κανόνων ψηφηφορίαν ἐπήξατο,
ἀρχὴν Αἰγυπτιακοῦ καὶ Ἑλληνικοῦ ἔτους κατὰ τὴν πρώτην τοῦ Θὼθ μη-
νὸς παρ' Αἰγυπτίοις λεγομένου, κθʹ τοῦ Αὐγούστου μηνὸς οὖσαν ἀπο-
καταστατικήν, ὁμόχρονον ὁμολογουμένως ἐστὶ τῷ ͵εροʹ ἔτει τοῦ κόσμου,

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 415, li. 17

Ἐντύχετε τοῖς ὑπομνήμασιν ὑμῶν· ἐκεῖ εὑρήσετε πρῶτον Νέρωνα τοῦτο

δογματίσαντα, ἡνίκα μάλιστα ἐν Ῥώμῃ τὴν ἀνατολὴν πᾶσαν ὑποτάξας
ὠμὸς ἦν εἰς πάντας διώκτης. τοιούτῳ τῆς κολάσεως ἡμῶν ἀρχηγῷ καυ-
χώμεθα. ὁ γὰρ εἰδὼς ἐκεῖνον νοῆσαι δύναται οὐκ ἄν, εἰ μὴ μέγα τι ἀγαθῶν
ἦν, ὑπὸ Νέρωνος κατακριθῆναι. ταύτῃ γοῦν οὗτος θεομάχος ἐν τοῖς μά-
λιστα πρῶτος ἀνακηρυχθεὶς ἐπὶ τὰς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπήρθη σφα-
γάς. Παῦλος δὴ οὖν ἐπὶ τῆς Ῥώμης τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη καὶ Πέτρος
ὡσαύτως ἀνασκολοπισθῆναι κατ' αὐτὸν λέγεται. καὶ πιστοῦταί γε τὴν
ἱστορίαν ἡ Παύλου καὶ Πέτρου εἰς δεῦρο κρατήσασα ἐπὶ τῶν αὐτόθι
κοιμητηρίων πρόρρησις. τούτοις καὶ Γάιος ἱστορικός, ἀνὴρ ἐκκλησιαστι-
κός, ὅμοια γράφει Πρόκλῳ τινὶ τῆς Φρυγῶν αἱρέσεως διαλεγόμενος ἐν
τοῖς χρόνοις Ζεφυρίνου, πεντεκαιδέκατος τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας ἐπί-
σκοπος κατὰ Σεβῆρον Ῥωμαίων αὐτοκράτορα· ἐγὼ δὲ τὰ τρόπαια τῶν
ἀποστόλων ἔχω. ἐὰν γὰρ θελήσῃς ἀπελθεῖν ἐπὶ τὸν Βασίκανον ἐπὶ τὴν
ὁδὸν τὴν Ὀστείαν, εὑρήσεις τὰ τρόπαια τῶν ταύτην ἱδρυσαμένων τὴν
ἐκκλησίαν.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 434, li. 15

ρεύθη ἄριστος ἀνήρ, σφόδρα τῶν στρατιωτικῶν προνοῶν· ὑπὸ στρατιωτῶν

ἀναιρεῖται διὰ τοῦτο, βασιλεύσας κατὰ μὲν Εὐσέβιον μῆνας ϛʹ, κατὰ δὲ
ἄλλους οὐδὲ τρεῖς ὅλους· μεθ' ὃν βασιλεύσας Ἰουλιανὸς ὁ κληθεὶς Δίδιος
διὰ τὸ χρήμασι τὴν βασιλείαν ὠνήσασθαι καθαιρεῖται τῆς ἀρχῆς μετὰ δύο
μῆνας ὑπὸ τῶν Φίλων Σευήρου.
Σευῆρος δὲ βασιλεύσας εὐθὺς τοὺς Περτίνακος φονευτὰς ἀνεῖλε.
Κλήμης ὁ Στρωματεὺς πρεσβύτερος Ἀλεξανδρείας ἄριστος διδάσκαλος
 532

ἐν τῇ κατὰ Χριστὸν φιλοσοφίᾳ συντάττων διέλαμπε.

Πάνταινος φιλόσοφος ἀπὸ στωικῶν ἐν τῷ θείῳ λόγῳ διέπρεπεν.
Ἀφρικανὸς ἱστορικὸς Χριστιανὸς ἤκμαζε.
Λεωνίδης Ὠριγένους πατὴρ ἐμαρτύρησε διωγμοῦ γεγονότος ἐν Ἀλεξαν-
δρείᾳ.
Μουσιανὸς ἐκκλησιαστικὸς συγγραφεὺς ἐγνωρίζετο.
Ὠριγένης ὁ ματαιόφρων ἐν Ἀλεξανδρείᾳ κενοδοξῶν Ἑλληνικοῖς δόγμα-
σιν ἐνεωτέριζε. τοῦτον Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου ὡς ὁμόφρων ἐκθειάζων σὺν
αὐτῷ λογισθείη.
Νίγερα στρατηγὸν ἐπαναστάντα τοῖς πράγμασι καὶ τὸ Βυζάντιον χει-
ρωσάμενον κατά τε Νικαίας μητροπόλεως Βιθυνίας Περσικὴν δύναμιν
ἀθροίσαντα, καὶ Οὐλίγισσον τὸν Περσῶν βασιλέα καὶ ἄλλους βαρβάρους
ὁ Σευῆρος ἀναιρεῖ διὰ τῶν ἑαυτοῦ στρατηγῶν, τό τε Βυζάντιον
ἀναλαμβάνει

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 446, li. 5

Πολλῶν δὲ καὶ ἄλλων τελειωθέντων ὑπὲρ Χριστοῦ ἐν τῷ αὐτῷ διωγμῷ,

ὧν τὰ ὀνόματα μόνος ὁ μαρτυρηθεὶς ὑπ' αὐτῶν κύριος οἶδεν, Ὠριγένης
αὐχῶν ἐπὶ λόγοις σεσοφισμένοις καὶ μύθοις Ἑλληνικοῖς ἀπελείφθη τοῦ
τηλικούτου στεφάνου, οὐδὲν διὰ θείας χρηστότητος, ἀλλὰ δι' ὑπερήφανον
καὶ αὐτοπεποίθητον γνώμην. ἀλλὰ ταῦτα Εὐσεβίῳ τῷ Καισαρεῖ οὐ δοκεῖ,
ὃς μείζω πάντων ἁγίων καὶ διδασκάλων αὐτὸν ἀποδεῖξαι σπουδάζων ἐν
ἕκτῳ τῆς ἐκκλησιαστικῆς αὐτοῦ ἱστορίας λόγῳ ὁμοφρονῶν αὐτῷ πολλοῖς
ἐγκωμίοις αὐτὸν ἐνυβρίζει, μὴ εἰδὼς ἃ λέγει ἢ περὶ ὧν διαβεβαιοῦται.
πάνυ γὰρ ὀλίγον περὶ τῶν κατὰ τούσδε τοὺς χρόνους ἱερῶν καὶ μακαρίων
πατέρων ἐπιμνησθείς, Κλήμεντος λέγω τοῦ Στρωματέως, Ἱππολύτου
τοῦ ἱερομάρτυρος, Ἀφρικανοῦ τοῦ ἱστορικοῦ, Διονυσίου τοῦ μεγάλου
Ἀλεξανδρείας καὶ ἄλλων, μόνου τοῦ ματαιόφρονος Ὠριγένους τὴν ἐκ παι-
δὸς ἀναγωγὴν ἐκθειάζει μέχρι τῆς ἐν τῷ μαρτυρίῳ λειποτακτήσεως. Φα-
βιανοῦ τε γὰρ τοῦ λεχθέντος ἱερομάρτυρος καὶ ἐπισκόπου Ῥώμης πέρι
καὶ Βαβυλᾶ τοῦ Ἀντιοχείας καὶ Ἀλεξάνδρου Ἱεροσολύμων ἐν ὀλίγοις
διεξῆλθε τοῖς ῥήμασιν, ἐπὶ δὲ τὸν ὁμόφρονα ἐλθὼν Ὠριγένην πλεῖστα
προεγκωμιάσας τὸν θεοκατάρατον ὧδέ που προστίθησι φήσας·
Τὰ μὲν οὖν Ὠριγένει κατὰ τὸν διωγμὸν ξυμβάντα οἷα καὶ ὅσα καὶ ὁποίας
ἔτυχε τελευτῆς, τοῦ πονηροῦ δαίμονος ἐφαμίλλως τῷ ἀνδρὶ πανστρατιᾷ

Μιχαήλ Γλύκας αστ. ιστορικός. Annales P. 239, li. 22.

αγόντων πονηρία τὸ θυμίαμα τὸ εὐῶδες βδέλυγμα ὀφθῆναι

παρεσκεύασεν. Ὁ μὲν οὖν Ἰώσηπος καὶ κατ' αὐτὸν τὸν κόρακα τὸν ἀπο-
 533

λυθέντα παρὰ τοῦ Νῶε τοῦ ἰδεῖν εἰ τὸ ὕδωρ ἐκόπασεν,

ἐναντιούμενος φαίνεται τῇ τοῦ Μωσέως ἱστορίᾳ. ὑποστρέψαι
καὶ γὰρ πρὸς τὴν κιβωτὸν λέγει τὸν κόρακα, ὡς ἐπὶ πάσῃ
τῇ γῇ τοῦ ὕδατος ἔτι λιμνάζοντος. ὁ δὲ Μωσῆς περὶ τού-
των οὕτω φησίν “καὶ οὐχ ὑπέστρεψεν ὁ κόραξ ἕως οὗ ἐξη-
ράνθη ἡ γῆ.” κατὰ γὰρ τοῦτο καὶ περιστερὰν ἀπέστειλεν
ὕστερον, ἅτε δὴ παλινοστῆσαι τοῦ κόρακος πρὸς αὐτὸν μὴ θε-
λήσαντος. ἀλλὰ καὶ ἱστορικοὺς εἰσάγει τινὰς ὁ Ἰώσηπος, περί
τι λέγοντας ὄρος τῆς Ἀρμενίας ὑψηλότατον ἐν τῷ τοῦ κατα-
κλυσμοῦ πεφευγέναι καιρῷ τῶν ἀνθρώπων τινάς, κἀκεῖσε σω-
τηρίας διὰ τὸ ὕψος τυχεῖν. ἀλλ' ἐξω βάλλουσιν ἐκεῖνοι τοῦ
σκοποῦ, καὶ τῆς εὐθείας πόρρω που φέρονται. εἰ γὰρ ὑψώ-
θη τότε τὸ ὕδωρ ἐπάνω τῶν ὑψηλοτάτων ὀρέων ἐπὶ πήχεσι
πεντεκαίδεκα, καθὰ Μωσῆς ἱστορεῖ, οὐκ ἂν ὁτιοῦν ὑπελεί-
φθη τηνικαῦτα ὄρος, ὡς οἶμαι, τοὺς ἐν αὐτῷ πεφευγότας
ἰσχῦον ἀβλαβεῖς διασώσασθαι.

Μιχαήλ Γλύκας αστ. ιστορικός. Annales

P. 367, li. 11

Ὁ δέ γε διαληφθεὶς βασιλεὺς καὶ ἐγγαστριμύθους ἐποίη-

σε, καὶ γνώστας ἤτοι μάντεις ἐπλήθυνε, καὶ τὸ πάντων
ἀνοσιώτερον, ἐν τῷ θείῳ νεῷ τὸ τῆς ἀκολάστου δαίμονος
ἔστησεν ἄγαλμα. οὐ μόνον δὲ εἰδώλοις ἐλάτρευεν ἐν ἔτεσι
πεντήκοντα καὶ δύο, ἀλλὰ καὶ αἷμα ἀθῷον ἐξέχεεν, εἴτε
προφητῶν εἴτε καὶ ἄλλων τινῶν εὐσεβῶν. καὶ αὐτὸν δὲ τὸν
Ἠσαΐαν ξυλίνῳ λέγουσι πρῖσαι πρίονι. πλὴν ὥς φησι Γεώρ-
γιος, Μαροδὰχ βασιλεὺς Ἀσσυρίων δεσμώτην ἤγαγε τὸν Μα-
νασσῆν, καὶ βαλὼν ἐν φυλακῇ ἄρτῳ πιτυρίνῳ καὶ ὕδατι σὺν
ὄξει ἔτρεφεν. ὡς δὲ καὶ ὁ θειότατός φησιν Ἀναστάσιος ἐξ
ἱστορικῶν τινῶν τοῦτο μαθών, καὶ ζωδίῳ χαλκῷ παρὰ τοῦ
βασιλέως Βαβυλῶνος ἐμβάλλεται· ἀλλ' ἔνδον τοῦ ζωδίου ὢν
ἐπέγνω τε τὸν θεὸν καὶ τὴν ᾠδὴν ἔψαλλεν. ἐφ' ᾧ καὶ δυ-
νάμει θείᾳ διερράγη τὸ εἴδωλον, καὶ ἄγγελος κυρίου κατήγα-
γεν αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα. καὶ ἔζησε τὸ λοιπὸν ἐν μετανοίᾳ,
καὶ τὰ προλαβόντα διωρθώσατο. τοσαῦτα δὲ εἰς θεὸν ἐπλημ-
μέλησεν ὡς καὶ τὸν θειότατον Ἀναστάσιον οὕτως εἰπεῖν “εἰ
Μανασσῆν ἔσωσεν ὁ θεός, τολμῶ εἰπεῖν ὡς καὶ τὸν διάβολον
ἔσωσεν ἄν, εἴπερ ἐπιστρέψαι ἠθέλησεν.”
Μετὰ δὲ Μανασσῆν ἐβασίλευσεν Ἀμμὼς ὁ υἱὸς αὐτοῦ.
 534

Μιχαήλ Γλύκας αστ. ιστορικός. Annales

P. 423, li. 11

φοιτήσει τὸ τῶν γλωσσῶν ἐδέχοντο χάρισμα· ἐπὶ δέ γε

τοὺς περὶ τὸν Κορνήλιον καὶ πρὸ τοῦ βαπτισθῆναι ἐπέπεσε
τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἐλάλουν γλώσσαις. διὰ τί δὲ καὶ
πρὸ τοῦ βαπτισθῆναι τὴν τοῦ παναγίου πνεύματος ἐνέργειαν
ἐδέχοντο; διὰ τὴν πολλὴν τῶν ἐκ περιτομῆς πιστευσάντων
διάκρισιν. διεκρίνοντο γὰρ οὗτοι μὴ θέλοντες καὶ βαπτιζο-
μένοις τοῖς ἐθνικοῖς ἀναμίγνυσθαι.
Οἶδα δέ, ἀγαπητέ, ὅτι καὶ τὸν καιρὸν ἐκβιάζῃ μαθεῖν καθ'
ὃν ἡ τοῦ μακαρίου Παύλου γέγονε κλῆσις. καὶ κατὰ τινὰς
μὲν ἱστορικοὺς, καὶ μᾶλλον Ἱππόλυτον τὸν Θηβαῖον, ἐνιαυτοὶ
διῆλθον ζʹ μετὰ τὴν τοῦ κυρίου ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν, καὶ ὁ
πρωτομάρτυς Στέφανος τὸ μακάριον τέλος ἐδέξατο· μετὰ δὲ
ταῦτα ὡσεὶ μῆνες διῆλθον ἕξ, καὶ ἡ τοῦ Παύλου γέγονε κλῆ-
σις. ἀλλ' ἡ Εὐσεβίου τοῦ Παμφύλου ἱστορία διέξεισιν ὡς
οὔπω εἷς ἐνιαυτὸς ἐπεπλήρωτο μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν τοῦ κυ-
ρίου ἀνάστασιν, καὶ ταῦτα πάντα ἐγένετο, οἱ ἆθλοί τε τοῦ
πρωτομάρτυρος καὶ ἡ τοῦ μακαρίου Παύλου προσέλευσις.
ἀλλ' ἦν ἰδεῖν ἐπ' αὐτῷ τηνικαῦτα πληρούμενον τὸ λόγιον τὸ
λέγον “ποῦ ὑπάγεις, οἶδας· τί δὲ μέλλεις παθεῖν, οὐκ οἶ-
δας”.

Μιχαήλ Γλύκας αστ. ιστορικός. Annales

P. 437, li. 18

Ἀνάχαρσιν δὲ τὸν Σκύθην τοσοῦτον ὁ τῆς σωφροσύνης καὶ

τῆς ἀσκήσεως ἔρως κατέσχεν ὡς καὶ κοιμώμενον τὰ χείλη
αὐτοῦ καὶ τὰ αἰδοῖα κρατεῖν δι' οἰκείων χειρῶν· οὐ μόνον
γὰρ γρηγορῶν ἀλλὰ καὶ ὑπνώττων ἐδείκνυε πόσης ἀσφαλείας
τὰ τοιαῦτα δέονται μόρια.
Μετὰ δὲ Γαΐον κρατεῖ ὁ Κλαύδιος ἔτη ιγʹ. οὗτος ὁ
Κλαύδιος τοσοῦτον λέγεται εἶναι δειλὸς ὥστε τοὺς παριστα-
μένους ἐρευνᾶν, μή ποτε ξίφος ἐν κόλποις φέροιεν. μετὰ δὲ
τοῦτον Νέρων ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἔτη ιδʹ. οὗτος ὁ παμμίαρος
ἐτῶν ὡσεὶ ιʹ καὶ ζʹ ὢν πρῶτος τοῦ διωγμοῦ ἤρξατο, καὶ
τοὺς κορυφαίους ἀναιρεῖ, ὡς μὲν ἱστορικοί τινες ἕτεροι λέ-
γουσιν, ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ, ἐν ἄλλῳ δὲ καὶ ἄλλῳ
ἔτει, ὡς δὲ Εὐσέβιος ὁ τοῦ Παμφίλου, καὶ ἔτει τῷ αὐτῷ
καὶ ἡμέρᾳ τῇ αὐτῇ. ἀλλὰ Τερτουλλιανός τις ἀνὴρ τῶν ἐπὶ
Ῥώμῃ λαμπρῶν καὶ Γαΐος ἀνὴρ ἐκκλησιαστικὸς καὶ Διονύσιος
 535

ἐπίσκοπος Κορίνθου γράφουσι καθ' ἕνα καιρὸν καὶ ὁμοῦ

μαρτυρῆσαι Πέτρον καὶ Παῦλον, τρισκαιδεκάτῳ ἔτει τῆς
βασιλείας Νέρωνος. καὶ Πέτρον μὲν ἀναιρεῖ δι' αἰτίαν τοι-
αύτην.

Ιωάννης Σκυλίτζης ιστορικός. Synopsis historiarum Emperor life pro,

sec. 1, li. 4.

ΣΥΝΟΨΙΣ ΙΣΤΟΡΙΩΝ ΑΡΧΟΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΗΣ ΑΝΑΙΡΕΣΕΩΣ

ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΤΟΥ ΑΠΟ ΓΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ
ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΙΣΑΑΚΙΟΥ ΤΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣΑ
ΠΑΡΑ ΙΩΑΝΝΟΥ ΚΟΥΡΟΠΑΛΑΤΟΥ ΚΑΙ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ
ΜΕΓΑΛΟΥ ΔΡΟΥΓΓΑΡΙΟΥ ΤΗΣ ΒΙΓΛΑΣ ΤΟΥ ΣΚΥΛΙΤΖΗ.

Τὴν ἐπιτομὴν τῆς ἱστορίας ἄριστα μετὰ τοὺς παλαιοὺς ἐπραγμα-

τεύσαντο πρῶτον μὲν ὁ μοναχὸς Γεώργιος καὶ σύγκελλος χρηματίσας
Ταρασίου τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου, μετ' ἐκεῖνον δὲ ὁ ὁμολογητὴς
Θεοφάνης καὶ τοῦ Ἀγροῦ ἡγούμενος, ἐπιστατικώτερον τὰς ἱστορικὰς
ἐπιδραμόντες βίβλους καὶ συνοψίσαντες λόγῳ μὲν ἀφελεῖ καὶ ἀπεριέργῳ,
μονονουχὶ δὲ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἐφαπτομένῳ τῶν πεπραγμένων. ἀλλ'
ὁ μέν, ὁ Γεώργιος, ἀπὸ καταβολῆς ἀρξάμενος κόσμου ἐς τοὺς τυράν-
νους κατέληξε, Μαξιμιανόν φημι καὶ τὸν τούτου υἱὸν Μαξιμῖνον. ὁ δέ,
ὁ Θεοφάνης, τὸ ἐκείνου τέλος οἰκείαν ἀρχὴν ποιησάμενος καὶ τὴν ἐπίλοι-
πον συντεμὼν χρονογραφίαν καὶ ἐς τὴν τελευτὴν τοῦ βασιλέως Νικη-
φόρου τοῦ ἀπὸ γενικῶν καταντήσας ἔστη τοῦ δρόμου. μετὰ δὲ τοῦτον
οὐδεὶς ἄλλος ἐπέδωκεν ἑαυτὸν τῷ τοιούτῳ σπουδάσματι. ἐπεχείρησαν
μὲν γάρ τινες, οἷον ὁ Σικελιώτης διδάσκαλος, καὶ ὁ καθ' ἡμᾶς ὕπατος
τῶν φιλοσόφων καὶ ὑπέρτιμος ὁ Ψελλός, καὶ πρὸς τούτοις ἕτεροι.

Ιωάννης Σκυλίτζης ιστορικός. Synopsis historiarum

Emperor life pro, sec. 1, li. 31

ὠφέλησαν. ὁ γὰρ Δαφνοπάτης Θεόδωρος, Νικήτας ὁ Παφλαγών,

Ἰωσὴφ Γενέσιος, καὶ Μανουὴλ οἱ Βυζάντιοι, Νικηφόρος διάκονος ὁ
Φρύξ, ὁ Ἀσιανὸς Λέων, Θεόδωρος ὁ τῆς Σίδης γενόμενος πρόεδρος, καὶ
ὁ τούτου ἀνεψιὸς καὶ ὁμώνυμος ὁ τῆς ἐν Σεβαστείᾳ καθηγησάμενος
ἐκκλησίας, καὶ ἐπὶ τούτῳ Δημήτριος ὁ τῆς Κυζίκου, καὶ ὁ μοναχὸς
Ιωάννης ὁ Λυδὸς οἰκείαν ἕκαστος ὑπόθεσιν προστησάμενοι, ὁ μὲν ἔπαι-
νον φέρε εἰπεῖν βασιλέως, ὁ δὲ ψόγον πατριάρχου, ἅτερος δὲ φίλου
ἐγκώμιον καὶ ἐν ἱστορίας σχήματι τὸν ἑαυτοῦ ἕκαστος ἀποπληροῦντες
σκοπὸν πόρρω τῆς τῶν εἰρημένων θεοφόρων ἀνδρῶν ἀποπεπτώκασι
 536

διανοίας. ἀποτάδην γὰρ τὰ κατὰ τοὺς αὐτῶν χρόνους συνενεχθέντα,

καὶ μικρὸν ἄνωθεν, ἱστορικῶς συγγραψάμενοι, καὶ ὁ μὲν συμπαθῶς, ὁ
δ' ἀντιπαθῶς, ὁ δὲ καὶ κατὰ χάριν, ἄλλος δὲ καὶ ὡς προσετέτακτο,
τὴν ἑαυτοῦ συνθεὶς ἱστορίαν καὶ πρὸς ἀλλήλους ἐν τῇ τῶν αὐτῶν ἀφη-
γήσει διαφερόμενοι ἰλίγγου καὶ ταραχῆς τοὺς ἀκροατὰς ἐμπεπλήκασιν.
ἡμεῖς δὲ τῷ πόνῳ τῶν εἰρημένων ἀνδρῶν ἐκείνων ἀρεσθέντες καὶ λυσιτε-
λήσειν οὐ μικρὰ τὴν σύνοψιν τοῖς φιλιστοροῦσιν ἐλπίσαντες καὶ μάλιστα
τοῖς τὸ ῥᾷστον τοῦ ἐπιπονωτέρου προτιθεμένοις, συντομωτάτην διδοῦ-
σαν κατάληψιν τῶν ἐν διαφόροις συμβεβηκότων καιροῖς καὶ τοῦ βάρους
τῶν ὑπομνημάτων ἐλευθεροῦσαν, τὰς τῶν ἄνωθεν λεχθέντων συγγρα-
φέων ἐπ' ἀκριβὲς ἱστορίας ἀναλεξάμενοι καὶ τὰ ἐμπαθῶς ἢ καὶ πρὸς
χάριν λεχθέντα ἀποδιοπομπήσαντες καὶ τὰς διαφορὰς καὶ διαφωνίας

Ιωάννης Σκυλίτζης ιστορικός. Synopsis historiarum

Emperor life pro, sec. 1, li. 47

τοῖς τὸ ῥᾷστον τοῦ ἐπιπονωτέρου προτιθεμένοις, συντομωτάτην διδοῦ-

σαν κατάληψιν τῶν ἐν διαφόροις συμβεβηκότων καιροῖς καὶ τοῦ βάρους
τῶν ὑπομνημάτων ἐλευθεροῦσαν, τὰς τῶν ἄνωθεν λεχθέντων συγγρα-
φέων ἐπ' ἀκριβὲς ἱστορίας ἀναλεξάμενοι καὶ τὰ ἐμπαθῶς ἢ καὶ πρὸς
χάριν λεχθέντα ἀποδιοπομπήσαντες καὶ τὰς διαφορὰς καὶ διαφωνίας
παρέντες, ἀποξέσαντες δὲ καὶ ὅσα ἐγγὺς ἐρχόμενα εὕρομεν τοῦ μυθώ-
δους, τὰ δὲ εἰκότα καὶ ὁπόσα μὴ τοῦ πιθανοῦ ἀπέπιπτε συλλεξάμενοι,
προσθέντες δὲ καὶ ὁπόσα ἀγράφως ἐκ παλαιῶν ἀνδρῶν ἐδιδάχθημεν,
καὶ ὑφ' ἓν ἐπιδρομάδην συνθέμενοι τοῖς μεταγενεστέροις καταλελοίπαμεν
τροφὴν ἁπαλὴν καὶ τοῦτο δὴ τὸ τοῦ λόγου ἀληλεσμένην, ἵν' οἱ μὲν τὰς
τῶν ῥηθέντων ἱστορικῶν βίβλους ἐπελθόντες ὑπομνήματα ἔχοιεν συνέκ-
δημον φέροντες καὶ ἐπιόντες τουτὶ τὸ βιβλίον – οἶδε γὰρ ἡ ἀνάγνωσις
ἀνάμνησιν ἐμποιεῖν, ἡ δ' ἀνάμνησις τρέφειν καὶ μεγαλύνειν τὴν μνήμην,
ὥσπερ τοὐναντίον ἡ ἀμέλεια καὶ ῥαστώνη ἐπιφέρειν ἀμνηστίαν, ᾗτινι
πάντως ἕπεται λήθη ἀμαυροῦσα καὶ συγχέουσα τὴν μνήμην τῶν πεπραγ-
μένων – οἱ δὲ μήπω ἐντετυχηκότες ταῖς ἱστορίαις ὁδηγὸν ἔχοιεν τήνδε
τὴν ἐπιτομὴν καὶ ἀναζητοῦντες τὰ πλατικῶς γεγραμμένα ἐντελεστέραν
τῶν πεπραγμένων λαμβάνοιεν εἴδησιν. ἀλλ' ἀρκτέον ἐντεῦθεν.

Ιωάννης Σκυλίτζης ιστορικός. Synopsis historiarum

Emperor life Const9, sec. 29, li. 18

κατέλυσε δὲ καὶ τὸν Ἰβηρικὸν στρατὸν ἀμφὶ τὰς πεντήκοντα χιλιάδας

ἀριθμούμενον διὰ Λέοντος τοῦ Σερβλίου, καὶ ἀντὶ στρατιωτῶν φόρους
πολλοὺς ἐπορίζετο ἀπὸ τῶν χωρίων ἐκείνων. καὶ ἄλλας πλείους εἰσπρά-
ξεις ἐπενοήσατο πονηρὰς καὶ ἀθέσμους, ἃς καὶ καταλέγειν αἰσχύνη.
ὃ δὲ εἰπεῖν ἐστιν ἀναγκαῖον, τοῦτο δὴ καὶ λέξω, ὅτι περ ἐξ ἐκείνου τοῦ
 537

βασιλέως καὶ τῆς ἐκείνου ἀσωτίας καὶ σαλακωνείας τὰ Ῥωμαίων ἤρξατο

φθίνειν πράγματα, καὶ ἔκτοτε καὶ μέχρι τῆς δεῦρο κατὰ μικρὸν εἰς τὸ
κατόπιν χωροῦντα ἐς παντελῆ κατήντησε τὴν ἀσθένειαν· τὸ γὰρ ἐλευ-
θέριον ἀτεχνῶς διώκων εἰς ἄκραν ἐληλάκει τὴν ἀσωτίαν. οὐ μήν γε καὶ
παντάπασι πράξεων ἀγαθῶν ἐστέρητο, ἀλλὰ φέρονται καί τινα ἔργα
αὐτοῦ ἱστορικῆς μνήμης ἄξια. τό τε γὰρ ῥηθὲν μοναστήριον καὶ τὰ ἐν
αὐτῷ γηροτροφεῖα καὶ οἱ ξενῶνες καὶ τὰ πτωχοτροφεῖα ἐπαίνων οὐκ
ἀμοιροῦσι, καὶ τὸ γενόμενον ἔργον εἰς τὴν τοῦ θεοῦ μεγάλην ἐκκλησίαν
ἐγκωμίων οὐκ ἀπολείπεται. ἕως ἐκείνου γὰρ ἐν μόναις ταῖς ἐπισήμοις
ἑορταῖς ἐν ταύτῃ, ἔτι δὲ καὶ τοῖς σάββασι καὶ ταῖς κυριακαῖς ἡμέραις ἡ
ἀναίμακτος τῷ θεῷ ἐπετελεῖτο ἱερουργία, ἐν δὲ ταῖς λοιπαῖς οὐδαμῶς
ἡμέραις. τοῦτο δὲ ἐγίνετο διὰ προσόδου ἔνδειαν, ἣν οὗτος δαψιλῶς
ἀφορίσας καὶ ἀποχρώντως καθ' ἑκάστην τελεῖσθαι τὴν ἱερὰν παρ-
εσκεύασε λειτουργίαν· ὃ καὶ κρατεῖ γινόμενον μέχρι τῆς ἡμῶν. καὶ σκεύη
δὲ τὰ τῇ ἱερᾷ ἀνειμένα σπονδείᾳ τῇ τοιαύτῃ ἀνέθετο ἐκκλησίᾳ, ἐκ χρυ-
σοῦ καὶ πολυτίμων μαργάρων καὶ λίθων κατεσκευασμένα,

Συμεών Λογοθέτης ιστορικός Chronicon (sub nomine Leonis

Grammatici vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B
operis sub t P. 50, li. 9.

μʹ. κατὰ τούτους τοὺς χρόνους Ἐπίκουρος ὁ φιλόσοφος ἐγνω-

ρίζετο. Πτολεμαῖος ὁ φιλάδελφος ἐβασίλευσεν ἔτη ληʹ. οὗτος
Ἑβραίους καταδουλωσάμενος εἰς τὴν Ἑλληνίδα μεταβάλλει
φωνὴν ἐκ τῆς Ἑβραΐδος τὰς θείας γραφάς, καὶ ποιοῦνται τὴν
ἑρμηνείαν ἄνδρες ἑβδομήκοντα ἐν σοφίᾳ παρὰ τοῖς Ἑβραίοις
ἐπαινούμενοι. τῆς θείας οὖν γραφῆς ἑρμηνευθείσης καὶ ἀνα-
γνωσθείσης ἐκπλαγῆναί τε τὸν βασιλέα ἐπὶ τῷ κάλλει τῶν
θείων λογίων καὶ πάντας τοὺς ἐν τέλει. παρόντος οὖν Με-
νεδήμου φιλοσόφου καὶ Δημητρίου Φαληρέως, καὶ θαυμαζόν-
των τὴν δύναμιν τῶν λόγων, ἠρώτησεν ὁ βασιλεὺς ὅτι τοι-
ούτων τῶν θείων λόγων, πῶς οὐδεὶς ἱστορικῶν ἢ ποιητῶν
ἐμνήσθη αὐτῶν; καὶ ἀπεκρίθη Δημήτριος ὅτι οὐδείς ποτε
ἐτόλμησε τούτων ἅψασθαι διὰ τὸ καὶ Θεόπομπον θελήσαντα
περὶ αὐτῶν παραφροσύνῃ κρατηθῆναι, καὶ ὄναρ ἰδεῖν ὅτι
τοῦτο αὐτῷ συμβέβηκε περιεργασαμένῳ τὰ θεῖα, καὶ Θεόδε-
κτον τὸν τραγῳδιῶν ποιητὴν ἐν ἑνὶ δράματι μνησθέντα τῶν
ἱερῶν τούτων βιβλίων τυφλωθῆναι· ἑκατέρους δὲ ἀποιχομέ-
νους τοῦ τολμήματος καὶ τὸ θεῖον ἐξευμενισαμένους ὑγιεῖς
γενέσθαι.
 538

Συμεών Λογοθέτης ιστορικός Chronicon (sub nomine Leonis

Grammatici vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B
operis sub t P. 87, li. 1

θοις περιεργότερον κοσμηθῆναι. ἀλλὰ καὶ πτύχας εὐαγγελίων

χρυσᾶς διὰ μαργαριτῶν καὶ λίθων κατασκευάσας ἐν τῇ με-
γάλῃ ἐκκλησίᾳ προσήγαγε θαύματος ἀξίας. οὗτος ἐξέθετο νό-
μον ὥστε τοὺς τῶν εἰδώλων ναοὺς καὶ τὰς τούτων προσόδους
ἀποδίδοσθαι τοῖς Χριστιανῶν ἱερεῦσι, καὶ μόνους Χριστια-
νοὺς ἄρχειν καὶ στρατεύεσθαι.
Τῷ εἰκοστῷ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ γέγονεν ἡ ἐν Νι-
καίᾳ πρώτη σύνοδος κατὰ Ἀρείου πρεσβυτέρου Ἀλεξανδρείας,
ὑπὸ πατέρων ἁγίων τιηʹ. τὸν δὲ χρόνον ὡς ἐν παρασημειώ-
σεσιν εὕρομεν, ἔτη ἀπὸ τῆς Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος τε-
λευτῆς χλϛʹ, καθὰ Σωκράτει τῷ ἱστορικῷ δοκεῖ. ὑπῆρχον δὲ
πατέρες Σίλβεστρος πάπας Ῥώμης, Μητροφάνης τῆς Κων-
σταντινουπόλεως τῆς Βυζαντίδος, Ἀλέξανδρος Ἀλεξανδρείας,
Εὐστάθιος Ἀντιοχείας, Μακάριος Ἱεροσολύμων. συνῆλθον
δὲ κατὰ Ἀρείου βλασφημοῦντος τὸν θεὸν λόγον κτίσμα εἶναι
καὶ ἑτεροούσιον τοῦ πατρός, καὶ ὅτι ἦν ὅτε οὐκ ἦν.
Κτίζει δὲ τὴν πόλιν, ἀπὸ μὲν τῆς ἐλεύσεως αὐτοῦ τῆς
πρὸς τὸ Βυζάντιον εἰκοστὸν πρῶτον ἔτος, ἀπὸ δὲ τῆς ἀρχῆς
τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἔτη κεʹ, ἀπὸ δὲ Ἀδὰμ ἔτος ἦν ͵εωλζʹ.
ἐντεῦθεν ἦλθεν εἰς τὸ Βυζάντιον, ἀναλαβὼν καὶ τοὺς ἁγίους
καὶ ἐμφανεῖς πατέρας πρὸς τὸ εὐλογηθῆναι παρ' αὐτῶν τὴν

Συμεών Λογοθέτης ιστορικός Chronicon (sub nomine Leonis

Grammatici vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B
operis sub t P. 130, li. 15

τὸ ἔδαφος περισκέπων αὐτὰ χώματι, καὶ ἐπέτρεπε τῷ κυνί,

καὶ ἐλάμβανε καὶ ἐδίδου ἑκάστῳ τὸ ἴδιον. ὁμοίως καὶ δια-
φόρων βασιλέων νομίσματα μιγνύμενα ἀπεδίδου κατ' ὄνομα.
ἀλλὰ καὶ τῶν παρεστώτων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν ἐπεδεί-
κνυε τὰς ἐν γαστρὶ ἐχούσας καὶ πόρνους καὶ μοιχοὺς καὶ
ἀνελεήμονας καὶ κνιποὺς ἀπλανῶς καὶ μετὰ ἀληθείας ἐδεί-
κνυε· ὅθεν ἔλεγον τὸν κύνα πνεῦμα Πύθωνος ἔχειν.
Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς κτίζει καὶ τὸν ἐν τῇ πηγῇ ναὸν
τῆς ὑπεραγίας θεοτόκου, καὶ πάμπολλα κτίσματα ἐποίησεν
ἐκκλησιῶν τε καὶ πόλεως, καὶ τὴν πενταγέφυραν τοῦ Σαγγα-
ρίου ἅπερ Προκόπιος ὁ ἱστορικὸς ἐν ὀκτὼ λόγοις ἀνεγράψα-
το. εἰς δὲ τὰ τέλη αὐτοῦ τὸ περὶ φθαρτοῦ καὶ ἀφθάρτου
κινήσας δόγμα ἀλλότριος τῆς εὐσεβείας θεοῦ ἐτελεύτησε, προ-
 539

βαλόμενος Ἰουστῖνον ἀνεψιὸν αὐτοῦ εἰς βασιλέα, κουροπαλά-

την τότε ὄντα. κατετέθη δὲ τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐν τῷ ναῷ τῶν
ἁγίων ἀποστόλων πρὸς βορρὰν ἐν λάρνακι βοθυνῇ· ἡ δὲ
γυνὴ αὐτοῦ Θεοδώρα προετελεύτησεν. τὴν δὲ τῆς ἀρχιερω-
σύνης τιμὴν ἐπὶ αὐτοῦ εἴληφε πρῶτον μὲν Ιωάννης, ἔπειτα
Ἐπιφάνιος, τρίτον Μηνᾶς, τέταρτον Εὐτύχιος, καὶ μετὰ τοῦ-
τον πάλιν Ιωάννης .

Μιχαηλ Ατταλιάτης ιστορικός Historia P. 8, li. 12

χρηματίζοντα καὶ ῥυθμὸς τῶν μετέπειτα, πρὸς μίμησιν ἀτε-

χνῶς ἕλκοντα τῶν εὖ διακεκριμένων καὶ ἀποτροπὴν τῶν ἀσυμ-
βούλως καὶ δυσκλεῶς πεπραγμένων ἐν πολέμοις καὶ μάχαις
καὶ λοιποῖς ἀναγκαιοτάτοις ἐπιχειρήμασι καὶ προβλήμασι. διὸ
δὴ ἔδοξε κἀμοί, καίτοι μυρίαις ἀσχολίαις ἀλύοντι περὶ τὸ
στρατόπεδον καὶ δικαστικοῖς διαλόγοις ἀεὶ περιδονουμένῳ καὶ
ὅσαι ὧραι τοῖς ἐξ αὐτῶν συγγράμμασι κάμνοντι, προσθήκην
ἐμποιῆσαι τοῖς πόνοις καὶ μικρὰ ἄττα διαλαβεῖν βραχεῖ τινι
ῥήματι καὶ ἁπλοϊκῷ, καθὰ προσήκει τοῖς ἱστορίας συγγρά-
φουσιν, ὅτι μὴ ἀγωνιστικὸς ὁ λόγος καὶ διὰ τοῦτο μεθόδου
προσδεόμενος τεχνικῆς, ἀλλ' ἱστορικὸς καὶ διπλόης ἁπάσης
καὶ ἀκαιρολογίας ἀνώτερος, περὶ ὧν οὐκ ἀκοῇ καὶ μύθοις
ἑτέρων παρέλαβον, ἀλλ' ὧν αὐτὸς αὐτόπτης καὶ θεατὴς ἐχρη-
μάτισα, ἵνα μὴ λήθης βυθοῖς διὰ τῆς τοῦ χρόνου παραρροῆς
τὰ λόγου καὶ ἄξια συγχωσθεῖεν, ἀλλὰ τὴν μνήμην ἀθάνατον
ἔχωσιν.

Νικήτας Χωνιατης ιστορικός Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Man1,pt1, p. 71, li. of p. 26

τόξων πολλούς, καταβληθῆναι δὲ καὶ ἀφυπνῶσαι βραχεῖς εἰς θάνατον.

Καὶ μαρτυροῦσι τὸ τῶν πεσόντων ἐς δεῦρο πολύποσον οἱ τῶν
ὀστέων σωροὶ οὕτω συχνοὶ καὶ μετέωροι ὄντες καὶ κατὰ τὰ ἀνεστηκότα
γήλοφα ἐπαιρόμενοι, ὡς θαῦμα κεῖσθαι καὶ ἄλλοις μὲν ὁπόσοι τῆς ἐκεῖσε
φερούσης ἥψαντο, κἀμοὶ δὲ τῷ ταῦτα συγγράφοντι. ὁποῖαι μὲν οὖν
ἦσαν τῶν θριγγῶν αἱ περίμετροι, οἳ τῶν Κίμβρων τοῖς ὀστέοις τὰς τῶν
Μασαλιητῶν ἀμπέλους περιεφράγμωσαν Μαρίου τοῦ Ῥωμαίου τοὺς
βαρβάρους καταστρεψαμένου, εἰδεῖεν ἂν σαφέστατα ὅσοι τὸ καινὸν
ἐκεῖνο ἔργον ὀφθαλμοῖς διειλήφεσαν καὶ τοῖς λοιποῖς εἰς ἀκοὴν ὠτίου
παρέπεμψαν· τὸ δὲ νῦν τοῦτο καὶ ὑπὲρ ἐκεῖνο δήπουθεν, εἴγε μὴ
μεγαλοφωνία ἦν τὰ κατὰ Κίμβρους ἱστορικὴ τὴν φύσιν ὑπερφωνοῦσα καὶ
εἰς μῦθον
 540

ἐκπίπτουσα.

Symeon Metaphrastes Biogr., Hist., Chronicon breve (lib. 7-8) (redactio

recentior) P. 1285, li. 45

ἰνδ. δʹ τοῦ ͵ϛφπθʹ ἔτους, καὶ ἐβασίλευσεν ἔτη λζʹ

μῆνας εʹ. (101) Ἰω. ὁ Πορφυρογέννητος ὁ υἱὸς αὐ-
τοῦ ἐβασίλευσε μηνὶ Αὐγούστῳ, ἰνδ. ιαʹ ἔτους ͵ϛχκϛʹ,
καὶ ἐβασίλευσεν ἔτη κεʹ.
[Ἔστι] δ[ὲ] καὶ [τοῦτο περὶ τῶν βασιλέων τῶν
Ῥωμ.] γεγραμμένον· Ῥομφαία Ῥωμανὸς Νικητοῦ | Νικηφόρος ἰωμένη Ἰω.
Τζιμισκῆς
[β]λάπτουσα Βασίλειος κόσμον· Κωνσταντῖνος ῥόπαλον, Ῥωμανὸς μικρὸν
Μιχαὴλ μικρὸν | Μιχαὴλ
κόσμου Κωνσταντῖνος? λύτρα [Μιχαὴλ?] φέρεις. Ἀπὸ τοῦ κυρίου Ἀλεξίου
921 Κομνηνοῦ γʹ εἰσὶν ἕτεραι βασιλεῖαι, ὧν ὁ ἀρι-
θμὸς ἀποκεκρυμμένος τυγχάνει· τελευταῖον, ὡς τὸ
ἱστορικόν φησιν, ἀπὸ τῶν ὧδε μέχρι τῆς συντελείας
διὰ ηʹ λέγοντ[αι]· εἰ[σὶν] αἱ τῶν μελλόντων βασιλεῖαι,
[αἱ] τοῦ Ἀντιχρίστου, ἕτερος ἱστορικός φησιν· [καὶ]
ὁμοῦ τὸ [τῶν βασιλέων] ρα...
. ἔλαβα ...ρρ..ει νοεμβρίου [ἔτει] λθʹ νώκαρα τὸν πο-
λέμιον ἐπὶ ἔτος ͵ϛχξαʹ. νοεμβρίῳ ι[γʹ] ἡμέρᾳ Παρα-
σκευῆς. [13 Nov. 1153, Veneris die].

Symeon Metaphrastes Biogr., Hist., Chronicon breve (lib. 7-8) (redactio

recentior) P. 1285, li. 47

τοῦ ἐβασίλευσε μηνὶ Αὐγούστῳ, ἰνδ. ιαʹ ἔτους ͵ϛχκϛʹ,

καὶ ἐβασίλευσεν ἔτη κεʹ.
[Ἔστι] δ[ὲ] καὶ [τοῦτο περὶ τῶν βασιλέων τῶν
Ῥωμ.] γεγραμμένον· Ῥομφαία Ῥωμανὸς Νικητοῦ | Νικηφόρος ἰωμένη Ἰω.
Τζιμισκῆς
[β]λάπτουσα Βασίλειος κόσμον· Κωνσταντῖνος ῥόπαλον, Ῥωμανὸς μικρὸν
Μιχαὴλ μικρὸν | Μιχαὴλ
κόσμου Κωνσταντῖνος? λύτρα [Μιχαὴλ?] φέρεις. Ἀπὸ τοῦ κυρίου Ἀλεξίου
921 Κομνηνοῦ γʹ εἰσὶν ἕτεραι βασιλεῖαι, ὧν ὁ ἀρι-
θμὸς ἀποκεκρυμμένος τυγχάνει· τελευταῖον, ὡς τὸ
ἱστορικόν φησιν, ἀπὸ τῶν ὧδε μέχρι τῆς συντελείας
 541

διὰ ηʹ λέγοντ[αι]· εἰ[σὶν] αἱ τῶν μελλόντων βασιλεῖαι,

[αἱ] τοῦ Ἀντιχρίστου, ἕτερος ἱστορικός φησιν· [καὶ]
ὁμοῦ τὸ [τῶν βασιλέων] ρα...

Patria Constantinopoleos, Παραστάσεις σύντομοι χρονικαί

Sec. 85, li. 3

οἱ ζωγράφοι τὸν γράψαντα, ὅτι οὐκ ἐχώρησε τὴν τοῦ βασι-

λέως μορφὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον.
Ἐκ τοῦ λεγομένου Ἰκονίου στῆλαι ἥκασιν ἐν Κων-
σταντινουπόλει πλεῖσται, καθ' ἣν καὶ τοῦ Διὸς ἐν τῷ Ἱπ-
ποδρομίῳ σώζεται.
Τὰ τέσσαρα ἱππάρια τὰ χρυσόβαφα τὰ φερόμενα
ἄνωθεν τοῦ Ἱππικοῦ ἐκ τῆς Χίου νήσου ἥκασιν ἐπὶ Θεο-
δοσίου τοῦ μικροῦ.
Ἐκ τοῦ προειρημένου Ἰκονίου Περσέως στήλη καὶ
Ἀνδρομέδας θυγατρὸς Βασιλίσκου ὑπαρχούσης, ὡς οἱ μῦθοί
φασι καί τις τῶν ἱστορικῶν, δίδοσθαι θυσίαν τῷ ἐκεῖσε ἐμ-
φωλεύοντι δράκοντι. Οὕτως γὰρ ἦν ἐκ παλαιᾶς συνηθείας
δίδοσθαι παρθένον κόρην τῷ θηρίῳ· καθ' ἣν Ἀνδρομέδα
δεθεῖσα θανάτου αἰτία τῷ θηρίῳ ἔμελλεν δίδοσθαι. Ὁ
γοῦν προειρημένος Περσεὺς ἐκεῖσε ἥκων πύθεται κλαιούσῃ
τῇ Ἀνδρομέδῃ, τί ἂν εἴη δεδεμένη καὶ θρηνοῦσα. Ἡ δὲ τὸ
συμβὰν ἐξηγήσατο. Τοῦ δὲ καθίσαντος ἧκε τὸ θηρίον. Αὐτὸς
δὲ Γοργόνης κεφαλὴν ἐν πήρᾳ κατέχων ὀπισθοφανῶς στρα-
φεὶς δείκνυσι τὸ θηρίον· ὅπερ ἰδὼν ἐκεῖνος ἀπέψυξεν.

Pseudo-Nonnus, Scholia mythologica Oration 5, historia 27, li. 2

Εἰκοστὴ ἕκτη ἐστὶν ἱστορία ἡ περὶ τοῦ Κερδῴου θεοῦ.

Καὶ εἴρηται μὲν καὶ ἐν τῷ Πρώτῳ Λόγῳ, καὶ νῦν δὲ ῥηθήσε-

ται, ὅτι τὸν Ἑρμῆν οἱ Ἕλληνες ἔφορον ἔλεγον εἶναι τοῦ
κέρδους, διὸ καὶ μαρσίππιον αὐτὸν ποιοῦσι βαστάζειν, καὶ
ἔφορον τοῦ λόγου καὶ τῆς κλοπῆς. καλοῦσιν οὖν αὐτὸν Κερδῷον
καὶ Λόγιον καὶ Ἄγγελον καὶ Κλῶπα καὶ εἴ τι τοιοῦτο.

Εἰκοστὴ ἑβδόμη ἐστὶν ἱστορία ἡ περὶ τῆς τιμῆς τῶν Αἰγυπτίων

τῆς γινομένης τῷ Νείλῳ.
 542

Περὶ δὲ ταύτης Ἡρόδοτος οὐδὲν λέγει· ἀνέγνων δὲ παρ'

Ἀρισταινέτῳ τῷ ἱστορικῷ, ὃς ἱστορεῖ ὅτι ἑορτάζουσιν
Αἰγύπτιοι τῷ Νείλῳ ἑορτὴν πανδημεὶ πάντες καὶ πᾶσαι ἐρχόμε-
νοι περὶ τὰ θέατρα τῶν πόλεων, κἀκεῖσε θοινῶνται ἕκαστος ὃ
ἔχει καὶ ἑκάστη ὃ ἔχει. χορούς τε συστησάμενοι ᾄδουσι τῷ
Νείλῳ ᾠδὰς ἃς τῷ Διὶ ᾄδουσιν ὡς τοῦ Νείλου τὸ τοῦ Διὸς ἔργον
ποιοῦντος καὶ ἄρδοντος τὴν χώραν. ἀνδρογύνων δὲ δοκεῖ λέγειν
τιμὰς τὸ πανδημεὶ τοὺς ἄρρενας μετὰ τῶν γυναικῶν ἐκβακχεύες-
θαι καὶ πολλάκις ὡς ἐν μέθῃ καὶ ἀσελγαίνειν.

Ιωάννης Ζωναράς ιστορικός Epitome historiarum (lib. 1-12)

Volume 1, p. 4, li. 7

μνεῖσθαι δικαίας, βράχιστα δέ τινα περὶ ἐκείνων

εἰπόντας, καὶ ταῦτα μήτε τὸ ἦθος ἐκείνων ἢ τὴν
φύσιν παραδηλοῦντα καὶ τὴν προαίρεσιν, μήθ' ὅπως
τῶν βασιλευσάντων ἕκαστος τῆς βασιλείας ἐκράτησε,
μήθ' ὅστις ἦν πρὸ ταύτης, μήτ' ἐκ τίνων ἐγένετο.
τινὰ δὲ τῶν συγγραμμάτων τούτων καὶ ἀφελεστέρᾳ
λίαν ἐκδεδόσθαι προσετίθουν τῇ φράσει, καὶ ἰδιωτι-
καῖς ἐκφέρεσθαι λέξεσιν ἢ καὶ βαρβάροις ἐνίοτε, συν-
τεθεῖσθαί τε σολοικότερον, ὥστε κἀντεῦθεν ἀηδῶς
τοὺς λόγοις ὡμιληκότας πρὸς αὐτὰ διατίθεσθαι. τοι-
αῦτα λέγοντες καὶ οὕτω τῶν ἱστορικῶν συγγραμμά-
των ὡς εἴρηται καθαπτόμενοι, πολλάκις με παρέθη-
γον τὰς βίβλους ἀνὰ χεῖρας λαβεῖν, καὶ παρεάσαντα
τὰ πολλά, ὧν τὰ μὲν τῇ μνήμῃ προσιζάνειν διὰ τὸ
πλῆθος ἀποπεφύκασι, τὰ δ' εἰς οὐδὲν τελευτῶσιν
ὀνήσιμον, τὴν δέ γε πεπλατυσμένην ἐπιτεμόντα διή-
γησιν σύντομον ἱστορίαν ἐκδεδωκέναι συνοπτικῶς
διδάσκουσαν τοὺς ἐπιόντας τὸ σύγγραμμα τὰ καιριώ-
τερα τῶν πεπραγμένων ἢ καὶ ἄλλως συμβεβηκότων
τοῖς περὶ ὧν ἡ συγγραφὴ διαλέγεται.

Ιωάννης Ζωναράς ιστορικός Epitome historiarum (lib. 1-12)

Volume 1, p. 186, li. 26

του γὰρ εἶναι σημαντικὸν τὸ τὴν φυὴν τῶν ῥιζῶν

ἐαθῆναι τοῦ δένδρου. τοιαύτην τῷ Ναβουχοδονόσορ
ὁ Δανιὴλ τὴν ἐξήγησιν τοῦ ὁράματος ἐποιήσατο. καὶ
γέγονε πάντα κατὰ τὸν θεῖον χρηματισμόν, καὶ μα-
 543

νίαν νοσήσας ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος διὰ τὸ ἀλαζονικόν

τε καὶ ὑπερήφανον καὶ ἐπὶ τῆς ἐρήμου διατρίψας
ἑπταετίαν, οὐδενὸς ἐπιθεμένου τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ
πάλιν ἀπολαμβάνει αὐτὴν ἱλεωσάμενος τὸν θεόν. ἔτη
δὲ τρία βασιλεύσας καὶ τεσσαράκοντα τελευτᾷ. με-
μνῆσθαι δὲ αὐτοῦ ὁ Ἰώσηπος λέγει καὶ πολλοὺς τῶν
ἀρχαίων ἱστορικῶν, τόν τε Βηρωσὸν καὶ τὸν Μεγα-
σθένη καὶ τὸν Διοκλέα καὶ τὸν Φιλόστρατον.
Τούτου δὲ τελευτήσαντος Εὐιλὰδ Μαροδὰχ ὁ υἱὸς
αὐτοῦ ὁ πρεσβύτερος τὴν ἀρχὴν διαδέχεται. ὃς αὐ-
τίκα λύει μὲν τῶν δεσμῶν τὸν βασιλέα Ἰωακεὶμ τὸν
καὶ Ἰεχονίαν καλούμενον, ὃν καθειργμένον εἶχεν ὁ
Ναβουχοδονόσορ, καὶ τιμῆς ἀξιοῖ, δίδωσι δὲ καὶ δω-
ρεὰς αὐτῷ καὶ ὁμοδίαιτον εἶχε διὰ παντός.

Ιωάννης Ζωναράς ιστορικός Epitome historiarum (lib. 1-12)

Volume 1, p. 309, li. 17

αὐτοῖς, καὶ ἀνὰ τρία δέδωκε τάλαντα, καὶ καταλύ-

σεις αὐτοῖς ἡτοίμασε καλλίστας. εἶτα παραλαβὼν
αὐτοὺς ὁ Δημήτριος, καὶ εἰς ἕνα οἶκον ἀπαγαγὼν
ἤρεμον ἔργου ἔχεσθαι παρεκάλει. οἱ δὲ ὡς ἐνῆν
φιλοτίμως ἀκριβῆ τὴν ἑρμηνείαν ἐτίθεντο. τοῦ δ'
ἔργου ἐν ἑβδομήκοντα καὶ δυεῖν ἡμέραις τετελεσμέ-
νου, καὶ τῶν μεταγραφέντων ἀναγνωσθέντων τῷ
βασιλεῖ, ἐκεῖνος καὶ ἔχαιρεν ὅτι εἰς ἔργον ἤχθη τὸ
αὐτοῦ βούλημα καὶ τὴν διάνοιαν τοῦ νομοθέτου καὶ
τὴν σοφίαν ὑπερεθαύμαζε. καὶ ἠπόρει πῶς οὐδεὶς
οὔτε τῶν ἱστορικῶν οὔτε τῶν ἄλλων σοφῶν αὐτῆς
ἐπεμνήσθη. ἔφη δὲ αὐτῷ ὁ Δημήτριος μηδένα τολ-
μῆσαι τῆς τῶν νόμων τούτων ἀναγραφῆς ἅψασθαι
διὰ τὸ θείαν αὐτὴν εἶναι, καὶ ὅτι τινὲς ἐγχειρήσαν-
τες τούτοις ἐβλάβησαν ὑπὸ τοῦ θεοῦ. Θεόπεμπτός
τε γὰρ βουληθεὶς περὶ τούτων συγγράψασθαι ἐβλάβη
τὰς φρένας ἐφ' ἡμέραις πλείοσι τῶν τριάκοντα· καὶ
συνεὶς ὅθεν αὐτῷ ἡ παραφροσύνη ἐγένετο, ἐν τοῖς
διαλείμμασιν ἐξιλάσκετο τὸν θεόν· ὄναρ τε εἶδεν ὡς
αὐτῷ τὸ πάθος συμβέβηκε περιεργαζομένῳ τὰ θεῖα
καὶ εἰς κοινοὺς ἀνθρώπους ἐκφέρειν ταῦτα θελή
 544

Joel Chronogr., Chronographia compendiaria

P. 51, li. 20

φυγών, λόγον τε ἀπαθείας λαβών, τὸ μοναδικὸν περιεβάλετο

σχῆμα· ὃν Θεοδόσιος ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐξώρισεν. Λέων δὲ ὁ καὶ
Ἴσαυρος καὶ τῶν ἀνατολικῶν στρατηγὸς ὑπερμαχῶν Ἀρτεμίῳ οὐχ
ὑπετάγη Θεοδοσίῳ.
Μετὰ δὲ Ἀρτέμιον ἐβασίλευσε Θεοδόσιος ὁ Ἀτραμυτηνὸς
ἔτη βʹ, ἐφ' οὗ Λέων ὁ Ἴσαυρος ὑπὸ Μαλσάβα τοῦ τῶν Σαρα-
κηνῶν ἀρχηγοῦ συγκρατηθεὶς καὶ παρὰ πάντων εὐφημηθεὶς μετὰ
πλείστου στρατοῦ καταλαμβάνει τὴν Χρυσόπολιν. ὁ δὲ Θεοδό-
σιος λόγον ἀπαθείας παρ' αὐτοῦ λαβὼν παρεχώρησεν αὐτῷ τῆς
βασιλείας, κληρικὸς σὺν υἱῷ γενόμενος. τὸν αὐτὸν δέ φασιν οἱ
ἱστορικοὶ καὶ χρυσογράφον εἶναι, καὶ γεγονέναι ἐπίσκοπον Ἐφέσου
ὑπ' αὐτοῦ.
Μετὰ δὲ Θεοδόσιον ἐβασίλευσε Λέων ὁ Ἴσαυρος ὁ καὶ Κό-
νων ἔτη κεʹ, πολλὰ κακὰ τοῖς Χριστιανοῖς ἐνδειξάμενος διὰ τὴν
τῶν ἁγίων εἰκόνων καθαίρεσιν. ἔστεψε δὲ τὸν υἱὸν αὑτοῦ Κων-
σταντῖνον. καὶ νόσῳ δυσεντερίας ὁ παμμίαρος καὶ ἀλάστωρ περι-
πεσὼν τὴν ψυχὴν αἰσχρῶς ἀπέρρηξεν.

Γεώγιος Ακροπολίτης ιστορικός Annales Sec. 1, li. 13

ταῦτ' ἂν καὶ ἡμεῖς ἐρεῖν ἔχωμεν· τί γὰρ ἂν καὶ εὕροιμεν

καινότερον νόημα τοσούτων ἱστορησάντων καὶ σύμπαν κα-
λὸν τῆς ἱστορίας ἀποφηναμένων ἐν τοῖς σφετέροις συγγράμ-
μασι; τάχα δέ, ὃ πλέον ἐκείνων ἐν τοῖς νῦν προκειμένοις
ἡμῖν λέξειν ἄξιον, τοῦτό γε ἂν τῆς ἡμετέρας συγγραφῆς
προβαλούμεθα· τὸ δέ ἐστιν ὅτι, καινοτέρων ἡμῖν προκει-
μένων πραγμάτων, ἃ μήπω τις γραφῇ παραδέδωκε, καινό-
τερον συμβαίνει εἶναι καὶ τὸ ὠφέλιμον, ἐκείνων ἐν γνώσει
τῶν ἀνθρώπων γεγενημένων, ἅπερ ὁ χύδην ῥέων λόγος
οὐκ ἀληθῶς ἀποφαίνεται. οἱ μὲν οὖν τὰ καθ' ἡμᾶς ἱστο-
ρικῶς συγγραψάμενοι ἄλλην ἄλλος πεποίηνται τὴν ἀρχήν·
οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ἤρξαντο,
οἱ δὲ ἐξ ἀξιολόγου τινὸς ἀρχῆς, ἢ Περσῶν ἢ Ἑλλήνων ἢ
Ῥωμαίων ἢ ἄλλου οὑτινοσοῦν τῶν ἐθνῶν, ἕκαστος πρὸς τὸν
ἑαυτοῦ σκοπὸν τὸ οἰκεῖον καταρτιζόμενος σύγγραμμα. καὶ
ἡμῖν οὐχ ἥκιστα οὕτω τὰ τῆς συγγραφῆς τελεσθήσεται. τὰ
μὲν γὰρ ἀπ' ἀρχῆς γεγενημένα τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως
πολλοῖς τε καὶ πολλάκις ἐξιστορήθη, οὐ χρὴ δὲ λέγειν καὶ εἰ
πρὸς ἀλλήλους οἱ πλείους ἠναντιοφώνησαν τὰ τῶν βασιλέων
 545

συγγράφοντες, ἀλλοιώσεις τε χωρῶν καὶ πόλεων στάσεις καὶ

Πολέμων συρρήξεις καὶ ἀνδραποδισμοὺς καὶ νίκας καὶ ἥττας

Γεώγιος Ακροπολίτης ιστορικός Historia in brevius redacta

Sec. 1, li. 12

ψάμενοι διωρίσαντο, καὶ ἅπερ ἂν ἐκείνοις ἐπῆλθεν εἰπεῖν,

ταῦτα ἂν καὶ ἡμεῖς ἐρεῖν ἔχωμεν· τί γὰρ ἂν καὶ εὕροιμεν
καινότερον νόημα τοσούτων ἱστορησάντων καὶ σύμπαν κα-
λὸν τῆς ἱστορίας ἀποφηναμένων ἐν τοῖς σφετέροις συγγράμ-
μασι; τάχα δέ, ὃ πλέον ἐκείνων ἐν τοῖς νῦν προκειμένοις
ἡμῖν λέξειν ἄξιον, τοῦτό γε ἂν τῆς ἡμετέρας συγγραφῆς
προβαλούμεθα. τὸ δέ ἐστιν ὅτι καινοτέρων ἡμῖν προκει-
μένων πραγμάτων, ἃ μήπω τις γραφῇ παραδέδωκε, καινό-
τερον συμβαίνει εἶναι καὶ τὸ ὠφέλιμον, ἐκείνων ἐν γνώσει
τῶν ἀνθρώπων γεγενημένων ἅπερ ὁ χύδην ῥέων λόγος οὐκ
ἀληθῶς ἀποφαίνεται. οἱ μὲν οὖν τὰ καθ' ἡμᾶς ἱστορικῶς
συγγραψάμενοι ἄλλην ἄλλος πεποίηνται τὴν ἀρχήν· οἱ μὲν
γὰρ αὐτῶν ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ἤρξαντο, οἱ δὲ
ἐξ ἀξιολόγου τινὸς ἀρχῆς, ἢ Περσῶν ἢ Ἑλλήνων ἢ Ῥω-
μαίων ἢ ἄλλου οὑτινοσοῦν τῶν ἐθνῶν, ἕκαστος πρὸς τὸν
ἑαυτοῦ σκοπὸν τὸ οἰκεῖον καταρτιζόμενος σύγγραμμα. καὶ
ἡμῖν οὐχ ἥκιστα οὕτω τὰ τῆς συγγραφῆς τελεσθήσεται. τὰ
μὲν γὰρ ἀπ' ἀρχῆς γεγενημένα τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως
πολλοῖς τε πολλάκις ἐξιστορήθη, οὐ χρὴ δὲ λέγειν καὶ εἰ
πρὸς ἀλλήλους οἱ πλείους ἠναντιοφώνησαν τὰ τῶν βασιλέων
συγγράφοντες, ἀλλοιώσεις τε χωρῶν καὶ πόλεων στάσεις καὶ

Σφραντζής ιστορικός Chronicon sive Maius (partim sub auctore

Macario Melisseno) P. 150, li. 14

ΣΧΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΟΝΟΜΑΣΘΕΝΤΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ

ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ

Τὸ τῆς ἱστορίας χρήσιμον καὶ πρὸ ἡμῶν οἱ πολλοὶ συγγραψάμενοι

διωρίσαντο
καὶ ἅπερ ἂν ἐκείνοις ἐπῆλθεν εἰπεῖν, ταῦτα ἂν καὶ ἡμεῖς ἐρεῖν ἔχωμεν· τὶ
γὰρ ἂν εὕ-
ροιμεν καινότερον νόημα τοσούτων ἱστορησάντων καὶ σύμπαν τῆς
 546

ἱστορίας ἀποφηνα-
μένων ἐν τοῖς σφετέροις συγγράμμασι; τάχα δὲ ὃ πλέον ἐκείνων ἐν τοῖς
νῦν προκειμέ-
νοις ἡμῖν λέξειν ἄξιον, τοῦτό γε ἂν τῆς ἡμετέρας συγγραφῆς
προβαλλώμεθα· τὸ δέ
ἐστιν ὅτι, καινοτέρων ἡμῖν προκειμένων πραγμάτων, ἃ μήπω τις γραφῇ
παρέδωκε, και-
νότερον συμβαίνει εἶναι καὶ τὸ ὠφέλιμον, ἐκείνων ἐν γνώσει τῶν
ἀνθρώπων γεγενη-
μένων, ἅπερ ὁ ῥέων χύδην λόγος οὐκ ἀληθῶς ἀποφαίνεται. Οἱ μὲν οὖν τὰ
καθ' ἡμᾶς
ἱστορικῶς συγγραψάμενοι ἄλλην ἄλλως πεποίηνται τὴν ἀρχήν· οἱ μὲν γὰρ
αὐτῶν ἀπὸ
τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ἤρξαντο, οἱ δὲ ἐξ ἀξιολόγου τῆς ἀρχῆς, ἢ
Περσῶν ἢ Ἑλλή-
νων ἢ Ῥωμαίων ἢ ἄλλου οὑτινοσοῦν ἐθνῶν, ἕκαστος πρὸς τὸν ἑαυτοῦ
σκοπὸν τὸ οἰ-
κεῖον καταρτιζόμενος σύγγραμμα. Καὶ ἡμῖν οὐχ ἥκιστα οὕτω τὰ τῆς
συγγραφῆς τελε-
σθήσεται. Τὰ μὲν γὰρ ἅπαντα γεγενημένα τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως
πολλοῖς τε καὶ
πολλάκις ἐξιστορήθη, οὐχὶ λέγειν με. Καὶ πρὸς ἀλλήλους οἱ πλείους οὐ
συνεφώνησαν
τὰ τῶν βασιλέων συγγράφοντες, ἀλλοιώσεις τε χωρῶν καὶ πόλεων στάσεις
καὶ πολέ-
μων συῤῥήξεις καὶ ἀνδραποδισμοὺς καὶ νίκας καὶ ἧττας καὶ ὅσα τοιαῦτα
συμβαίνει
τοῖς καθ' ἡμᾶς. Πολυσχιδῶν γὰρ τουτωνὶ τελούντων καὶ μηδὲ παρ' αὐτῶν

Σφραντζής ιστορικός Chronicon sive Maius (partim sub auctore Macario

Melisseno) P. 590, li. 9

γοῦν τὸν ἐκδεχόμενον λῆξιν τόνδε χρόνον δοῦναι δίκην ἐμοὶ παράσχου,
ἀλλὰ μὴ εἰς τὸν μέλλοντα τὸν ἀπέραντον, ἔνθα οὐκ ἔστι πραγμάτων ἀπο-
κατάστασις. Ἐνταῦθα τοίνυν ἀνακαθάρας, ἅπασι χρησάμενος τοῖς εἰς
τοῦτο φέρουσιν, οὕτω τῶν τῇδε μεταστήσας ἀξίωσόν με τοῦ μὴ τῶν σῶν
ἐκπεσεῖν με οἰκτιρμῶν ἐν τῇ δευτέρᾳ τε καὶ φρικτῇ παρουσίᾳ σου.”
19. Τῷ δὲ θέρει τοῦ αὐτοῦ ἔτους ͵ϛϡπε-ου ὁ ἀμηρᾶς ἀποστείλας
πλεῖστον στρατόπεδον κατὰ τοῦ Ναυπάκτου, ἵνα παραλάβῃ αὐτόν, εἶτα
εἰς τὴν Ἁγίαν Μαύραν ἐπέλθῃ, ὅθεν βοηθείᾳ θεοῦ, οὔτε τὸν Ναύπακτον
παρέλαβε τῷ αὐτῷ ἔτει, οὔτε κατὰ τῆς Ἁγίας Μαύρας ἦλθεν, ἀλλ'
ὑπέστρεψεν ἄπρακτος.
20 Τέλος τοῦ παρόντος ἱστορικοῦ, ἤτοι χρονικοῦ βιβλίου παρ' ἐμοῦ τοῦ
 547

συγ-
γραφέως πονηθὲν αἰτήσει τινῶν εὐγενῶν Κερκυραίων, παρακαλούντων
με, ἵνα μὴ σιω-
πῇ παραλείψω, ἃ οἶδα ὀφθαλμοφανῶς καὶ ἤκουσα καὶ ἀνέγνωκα. Καὶ
οὕτως ἔγραψα
ἰδιοχείρως καὶ ἀπέδωκα ἀνὰ χεῖρας τοῦ εὐλαβεστάτου ἱερέως κὺρ
Ἀντωνίου. Καὶ οἱ
ἀναγινώσκοντες εὔχεσθέ μοι διὰ τὸν Κύριον, εἰ ἔλαθα τι· τὸ γῆρας γὰρ τὸ
ἐμὸν καὶ
ἡ δεινὴ ἀσθένεια οὐκ εἴασέ με καλῶς διορθῶσαι καὶ τὸ παρὸν πρωτότυπον
μεταγρά-
ψαι καί, εἰ ἀντίστοιχα ἔλειπον ἢ συλλαβαὶ ἢ λέξεις ἢ λόγοι, ἢ καὶ
καλλιγραφίᾳ ἀκῤ-
ῥιβῶς διορθῶσαι. Ἐγράφη οὖν ἐν ἔτει τῷ ἀπὸ τῆς κτίσεως, ͵ϛϡπϛ-ῳ
Μαρτίῳ μηνὸς
κθ-ῃ, ἰνδικτιῶνος ἑνδεκάτης. Τέλος καὶ τῷ θεῷ δόξα.
ἀλλ' οὖν καὶ οὕτως ἐνδέδωκε πρὸς αὐτὸν ὅσα ἐν τοῖς ποσὶ
τοῖς πρὸς δυσμὰς ἡλίου εἰσὶ τοῦ ὑπερμεγέθους ὄρους τοῦ Ταϋγέτου ἄχρι
καὶ

Nicephorus II Phocas Imperator Tact., De velitatione bellica (sub nomine

Nicephori II Phocae) Chap. 10, sec. 9, li. 3

κατὰ τούλδου αὐτῶν πόλεμος συντόμως οὐδέποτε ἐναντίωσιν ἢ βλάβην

τῷ ἡμετέρῳ
στρατῷ προεξένησεν, ὀλίγους ἔχον μαχίμους ἱππεῖς εἰς φυλακὴν ἑαυτοῦ·
ἀλλ' ὁσάκις
ἂν κατ' αὐτῶν συνήφθη πόλεμος, πολλοὺς αὐτῶν ὁ τῶν Ῥωμαίων στρατὸς
καὶ
ἠνδραποδίσατο καὶ ἀνεῖλε, καὶ πολλὰ τῶν ὑποζυγίων καὶ ἡμιόνων αὐτῶν
πεφορτι-
σμένα ἀνελάβοντο.
Εἰ δὲ καὶ τὸ πεζικὸν στράτευμα ἐν ἡμέρᾳ πολέμου τύχῃ,
τὸ ὡπλισμένον δηλονότι καὶ πρὸς πολέμους ἐγγεγυμνασμένον, καὶ κύκλῳ
κατ' αὐτῶν
στρατηγικῶς παρασκευάσει τὸν πόλεμον, τελείῳ τούτους ἀφανισμῷ
παραδῷ.
Τοι-
αῦτα γὰρ γενέσθαι ἐν τῷ τούλδῳ τῶν πολεμίων, ἀλλὰ καὶ παρ' αὐτῶν ἐν
τῷ ἡμετέρῳ
καὶ ἐθεασάμεθα καὶ ἐν ἱστορικοῖς ἀνέγνωμεν καὶ παρὰ τῶν ἀρχαιοτέρων
μεμαθή-
καμεν. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν ὠφέλιμος ὁ κατὰ τοῦ τούλδου πόλεμος, ὡς μὴ
 548

φέρων τινὰ βλάβην ἢ ἐναντίωσιν, μᾶλλον δὲ νίκην καὶ εὔκλειαν· εἰ γὰρ καὶ
μὴ τὴν νικῶσαν εὕρῃ εἰς τὸν κατ' αὐτῶν πόλεμον ὁ τῶν Ῥωμαίων στρατός,
ἀλλ' οὗν οὐδεμίαν βλάβην ὑποστήσεται.

Anonymus Dialogus Cum Judaeis, Anonymus dialogus cum Judaeis (e

cod. Vatoped. 236) (olim sub auctore Joanne Damasceno)
Chap. 6, li. 136

πρὸ προσώπου σου, καὶ ἐξαίφνης ἥξει εἰς τὸν ναὸν

αὐτοῦ κύριος, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, καὶ ὁ ἄγγελος τῆς
διαθήκης, ὃν ὑμεῖς θέλετε· ἐν δὲ τῇ Ἐξόδῳ οὐχ' οὕτως,
ἀλλ' Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, ἵνα φυλάξῃ
σε ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ εἰσαγάγῃ σε εἰς τὴν γῆν· οὐ γὰρ
ἵνα κατασκευάσῃ σοι ὁδόν, ὅπερ ἐστὶν ἐπιβλέψηται.
Μικρὸν ὁ λόγος ἀκολουθίαν διεκβέβηκεν, ἀλλ' οὐκ ἔξω
τοῦ πρέποντος τοῦτο πεποίηκεν, δεῖξαι σπουδάσας καὶ
τὸν κύριον θεϊκῶς – τί γὰρ ἐπὶ θεοῦ πλέον ἐστὶν
εἰπεῖν; – τὴν Μαλαχίου χρῆσιν προαγαγόντα, καὶ νῦν
τὴν χρῆσιν τῆς Ἐξόδου εἰς Ἰησοῦν τοῦ Ναυὴ ἱστορικῶς
λεγομένην, καὶ τὸν θεὸν τὸ ὄνομα τὸ Ἰησοῦς ἐξ αἰώνων
αὐτῷ οἰκειούμενον.
Τί ἔτι; Τόπον εἰσάγουσι τῆς γεννήσεως τοῦ ἡμετέρου
σωτῆρος οἱ παρ' ἡμῖν εὐαγγελισταὶ τὴν πόλιν τῆς Ἰου-
δαίας τὴν λεγομένην Βηθλεέμ. Φησὶ γὰρ Ματθαῖος· Τοῦ
Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐν ἡμέραις
Ἡρώδου τοῦ βασιλέως, ἰδοὺ μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ
τὰ ἑξῆς. Καὶ Λουκᾶς δὲ ὁμοίως τὴν Βηθλεὲμ οἶδε χωρίον
τῆς θείας γεννήσεως· ἀπογραφῆς γάρ τινος ὑπὸ Ῥωμαίων
γενομένης, ἐπιεικῶς ἐμνημόνευσε καὶ τοῦ Ἰωσήφ· εἰσή

Marcianus Geogr., Menippi periplus maris interni (epitome Marciani)

Sec. 3, li. 40

Ὀλυμπιάδα γεγονὼς, τὸ δὲ πλεῖστον μέρος τῆς ἐντὸς

καὶ καθ' ἡμᾶς τυγχανούσης θαλάττης ἐκπεριπλεύσας,
θεασάμενος δὲ καὶ τὴν νῆσον τὰ Γάδειρα καὶ μέρη τινὰ
τῆς ἐκτὸς θαλάττης, ἣν ὠκεανὸν καλοῦσι, τῆς μὲν
ἀκριβοῦς γεωγραφίας λείπεται, τὸν δὲ περίπλουν τῆς
ἐντὸς Ἡρακλείου πορθμοῦ θαλάσσης καὶ τὴν ἀναμέ-
τρησιν ταύτης μετὰ τῆς προσηκούσης ἐπιμελείας ἐν
ἕνδεκα διεξῆλθε βιβλίοις, ὡς σαφέστατον καὶ ἀκριβέ-
στατον περίπλουν τῆς καθ' ἡμᾶς ἀναγράψαι θαλάττης.
 549

Μένιππος δὲ ὁ Περγαμηνὸς, [ὃς] καὶ αὐτὸς τῆς ἐντὸς θα-

λάττης περίπλουν ἐν τρισὶν ἤθροισε βιβλίοις, ἱστορικήν
τινα καὶ γεωγραφικὴν ἐποιήσατο τὴν ἐπαγγελίαν.
Ἐγὼ τοίνυν πάντων τῶν μνημονευθέντων προ-
κρίνας Ἀρτεμίδωρον τὸν Ἐφέσιον, ἐπιτομὴν τῶν ἕν-
δεκα βιβλίων τοῦ μνημονευθέντος ἐποιησάμην, προσθεὶς
καὶ ἐξ ἑτέρων παλαιῶν τὰ ἐλλείποντα, καὶ τὴν διαί-
ρεσιν τῶν ιαʹ βιβλίων φυλάξας, ὡς μετρίαν μὲν γεω-
γραφίαν, τελειότατον δὲ περίπλουν ἀπεργάσασθαι.
Θεασάμενος δὲ τοὺς πλείστους τῶν παλαιῶν ἢ μηδ'
ὅλως ἢ ἐπ' ὀλίγον τῆς ἔξω θαλάσσης μνήμην ποιησα-
μένους,

Συμπλίκιος In Aristotelis physicorum libros commentaria

Volume 9, p. 3, li. 7.

πρώτοις εἴρηται τῶν Περὶ οὐρανοῦ, περὶ δὲ τῶν γενητῶν καὶ φθαρτῶν ὡς
μὲν ἁπλῶν ἐν τῷ τρίτῳ καὶ τετάρτῳ τῆς πραγματείας ἐκείνης· περὶ δὲ
τῶν γενητῶν μέλλων λέγειν πρῶτα συνέγραψε τὰ Περὶ γενέσεως καὶ
φθορᾶς
δύο βιβλία τὰ κοινῶς πᾶσι τοῖς γινομένοις καὶ φθειρομένοις
ἀκολουθοῦντα
ᾗ τοιαῦτα διδάσκων. τούτων δὲ λοιπὸν ἄλλα ἄλλοις ἰδίως πρόσεστι. καὶ
τὰ μὲν ὅσα ἐν τῷ προσεχῶς ὑπὲρ ἡμᾶς συνίσταται τόπῳ διὰ τῆς Μετεω-
ρολογικῆς πραγματείας ἐδίδαξε, τῶν δὲ ἐν τῷ καθ' ἡμᾶς τόπῳ ἐπειδὴ τὰ
μέν
ἐστιν ἔμψυχα τὰ δὲ ἄψυχα, περὶ μὲν τῶν ἀψύχων ἐν ταῖς Περὶ μετάλλων
πραγματείαις διδάσκουσιν· τῶν δὲ ἐμψύχων τὰ μέν ἐστι ζῷα τὰ δὲ φυτὰ τὰ
δὲ ζῳόφυτα· περὶ μὲν οὖν ζῴων ἐν ταῖς περὶ ζῴων παντοδαπαῖς πρα-
γματείαις διελέχθησαν πῇ μὲν ἱστορικῶς τὰ περὶ αὐτῶν ἀφηγούμενοι ὡς
ἐν
ταῖς Περὶ ζῴων ἱστορίαις, πῇ δὲ αἰτιολογικῶς διδάσκοντες, ὡς ἐν τοῖς Περὶ
ζῴων γενέσεως καὶ μορίων καὶ κινήσεως καὶ ὕπνου καὶ τῶν τοιούτων.
ὁμοίως δὲ καὶ περὶ φυτῶν κατὰ τὸν διττὸν τοῦτον ἐδίδαξαν τρόπον. ἡ μὲν
οὖν διαίρεσις τοιαύτη τίς ἐστι τοῦ φυσικοῦ τῆς φιλοσοφίας κατὰ τὴν περι-
πατητικὴν αἵρεσιν ὡς συνελόντι εἰπεῖν.
Τῆς δὲ προκειμένης πραγματείας ὁ σκοπὸς περὶ τῶν κοινῇ πᾶσιν
ὑπαρχόντων τοῖς φυσικοῖς πράγμασι καθ' ὅσον εἰσὶ φυσικά, ταὐτὸν δὲ
εἰπεῖν
σωματικά, διδάξαι. κοιναὶ δὲ πάντων αἱ ἀρχαὶ καὶ τὰ ταῖς ἀρχαῖς παρα-
κολουθοῦντα. ἀρχαὶ δέ εἰσι τά τε αἴτια κυρίως λεγόμενα καὶ τὰ συναίτια·
καὶ αἴτια μὲν τό τε ποιητικόν ἐστι καὶ τὸ τελικὸν κατὰ τούτους, συναίτια
 550

Συμπλίκιος In Aristotelis physicorum libros commentaria

Volume 9, p. 8, li. 17

ἔμεινεν ὡς ἐπὶ πρώτης ἢ κυρίως ποιητικῆς, ἀλλ' αὐτὸς ἐπὶ τὸ ἀκίνητον

καὶ πάντων κινητικὸν αἴτιον ἀνῆλθε καὶ πάντα τούτου ἐξῆψεν ἐπὶ τέλει
τῆς-
δε τῆς πραγματείας τὰ κινούμενα. καὶ τὸ εἶδος δὲ τῆς τοῦ ἀνδρὸς τούτου
φυσιολογίας διήνεγκε τῶν μὲν παλαιοτέρων, καθ' ὅσον τὸ αἰνιγματῶδες
ἐκείνων εἰς τὸ σαφέστερον μετέβαλε καὶ ἀκρίβειαν ταῖς ἀποδείξεσι
προσέθηκε,
τοῦ δὲ Πλάτωνος, καθ' ὅσον προφανεστέρας τίθησι τὰς τῶν ἀποδείξεων
ἀνάγκας καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτῶν ἀπό τε τῆς αἰσθήσεως καὶ ἀπὸ τῶν προ-
χείρων δοξῶν σπουδάζει λαμβάνειν, πάντων δὲ ὁμοῦ τῷ πάντα τὰ τῆς φυ-
σιολογίας μέρη μέχρι τῶν μερικωτάτων ἀπεξεργάσασθαι.
Διχῇ δὲ διῃρημένων αὐτοῦ τῶν συγγραμμάτων εἴς τε τὰ ἐξωτερικὰ
οἷα τὰ ἱστορικὰ καὶ τὰ διαλογικὰ καὶ ὅλως τὰ μὴ ἄκρας ἀκριβείας φροντί-
ζοντα καὶ εἰς τὰ ἀκροαματικά, ὧν καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ πραγματεία, ἐν τοῖς
ἀκροαματικοῖς ἀσάφειαν ἐπετήδευσε διὰ ταύτης τοὺς ῥᾳθυμοτέρους ἀπο-
κρουόμενος, ὡς παρ' ἐκείνοις μηδὲ γεγράφθαι δοκεῖν. τοιγαροῦν
Ἀλεξάνδρου
μετὰ τὴν Περσῶν καθαίρεσιν τάδε πρὸς αὐτὸν γεγραφότος “Ἀλέξανδρος
Ἀριστοτέλει εὖ πράττειν. οὐκ ὀρθῶς ἐποίησας ἐκδοὺς τοὺς ἀκροαματικοὺς
τῶν λόγων. τίνι γὰρ ἔτι διοίσομεν ἡμεῖς τῶν ἄλλων, εἰ καθ' οὓς ἐπαι-
δεύθημεν λόγους, οὗτοι πάντων ἔσονται κοινοί. ἐγὼ δὲ βουλοίμην ἂν ταῖς
περὶ τὰ ἄριστα ἐμπειρίαις ἢ ταῖς δυνάμεσι διαφέρειν”, αὐτὸς τάδε ἀντέ-
γραψεν “Ἀριστοτέλης βασιλεῖ Ἀλεξάνδρῳ εὖ πράττειν.

Συμπλίκιος In Aristotelis physicorum libros commentaria

Volume 9, p. 28, li. 33

τὰς οὐσίας ἀποδώσειν ἐπηγγέλλοντο, ὑφ' οὗ τέ τι γίνεται καὶ πῶς. διὸ καί
φασι μόνοις τοῖς ἄπειρα ποιοῦσι τὰ στοιχεῖα πάντα συμβαίνειν κατὰ λόγον.
καὶ τῶν ἐν ταῖς ἀτόμοις σχημάτων ἄπειρον τὸ πλῆθός φασι διὰ τὸ μηδὲν
μᾶλλον τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον εἶναι. ταύτην γὰρ αὐτοὶ τῆς ἀπειρίας αἰτίαν
ἀπο-
διδόασι. καὶ Μητρόδωρος δὲ ὁ Χῖος ἀρχὰς σχεδόν τι τὰς αὐτὰς τοῖς περὶ
Δημόκριτον ποιεῖ, τὸ πλῆρες καὶ τὸ κενὸν τὰς πρώτας αἰτίας ὑποθέμενος,
ὧν τὸ μὲν ὄν, τὸ δὲ μὴ ὂν εἶναι· περὶ δὲ τῶν ἄλλων ἰδίαν τινὰ ποιεῖται
τὴν μέθοδον. αὕτη μὲν ἡ σύντομος περίληψις τῶν ἱστορημένων περὶ ἀρχῶν
οὐ κατὰ χρόνους ἀναγραφεῖσα, ἀλλὰ τὴν τῆς δόξης συγγένειαν.
Οὐ χρὴ δὲ τοὺς τοσαύτης ἀκούοντας διαφορᾶς νομίζειν ἐναντιολογίας
εἶναι ταύτας τῶν φιλοσοφησάντων, ὅπερ τινὲς ταῖς ἱστορικαῖς μόναις ἀνα-
 551

γραφαῖς ἐντυγχάνοντες καὶ μηδὲν τῶν λεγομένων συνιέντες ὀνειδίζειν

ἐπι-
χειροῦσι, καίτοι μυρίοις σχίσμασιν αὐτοὶ κατεσχισμένοι οὐ περὶ τὰς
φυσικὰς
ἀρχάς (τούτων γὰρ οὐδὲ ὄναρ ἐπαΐουσιν), ἀλλὰ περὶ τὴν καθαίρεσιν τῆς
θείας ὑπεροχῆς. οὐδὲν δὲ ἴσως χεῖρον ὀλίγον παρεκβάντα τοῖς φιλομαθε-
στέροις ἐπιδεῖξαι, πῶς καίτοι διαφέρεσθαι δοκοῦντες οἱ παλαιοὶ περὶ τὰς
τῶν ἀρχῶν δόξας, ἐναρμονίως ὅμως συμφέρονται. καὶ γὰρ οἱ μὲν περὶ τῆς
νοητῆς καὶ πρώτης ἀρχῆς διελέχθησαν, ὡς Ξενοφάνης τε καὶ Παρμενίδης
καὶ Μέλισσος, ὁ μὲν Ξενοφάνης καὶ Παρμενίδης ἓν λέγοντες καὶ πεπερα-
σμένον. ἀνάγκη γὰρ τὸ ἓν τοῦ πλήθους προϋπάρχειν καὶ τὸ πᾶσιν ὅρου
καὶ πέρατος αἴτιον κατὰ τὸ πέρας μᾶλλον ἤπερ κατὰ τὴν ἀπειρίαν

Joannes Philoponus Phil., De vocabulis quae diversum significatum

exhibent secundum differentiam accentus Recensio c, alphabetic letter
kappa, entry 17, li. 1

Κῆρος· ὁ ποταμὸς Ἀρμενίας,

κηρός· ὁ συνεγνωσμένος.
Κόμων· τὸ κύριον· γέγονεν δὲ οὗτος ἱστορικὸς ὃς ἐξέθετο ἱστορίας ,
κομῶν· ὁ κοσμῶν.

Συριανός In Aristotelis metaphysica commentaria

P. 103, li. 8

μαθημάτων ἀποδείξεις παρ' αὐτῶν τις τῶν ἡγεμόνων τῆς μαθηματικῆς

ἐπιστήμης ὑποδεξάμενος καὶ πείρᾳ μαθών, ὅπως ἐξ αὐτῶν ὄργανόν τι τῆς
ἑκάστου ψυχῆς ἐκκαθαίρεταί τε καὶ ἀναζωπυρεῖται, ἀπολλύμενον καὶ
τυφλού-
μενον ὑπὸ τῶν ἄλλων ἐπιτηδευμάτων, κρεῖττον ὂν σωθῆναι μυρίων
ὀμμάτων,
αἰσχυνθείη ἂν τὸ σῶζον ἡμᾶς καὶ οὕτω γλαφυρὸν καὶ λόγοις
ἐπιστημονικοῖς
καὶ νοεροῖς [καὶ] διαπεποικιλμένον τῆς θεωρίας εἶδος εἰς ἀνούσιον
καθέλκειν
ὑποκείμενον. εἰ δέ τινι καὶ τῆς ἀνελίξεως καὶ διεξοδικωτέρας ὑφηγήσεως
ὧν ἀνεγράψαμεν προβλημάτων ἔρως ἐνέστακται φιλομαθής, ἐντυχὼν
οὗτος
ταῖς τε Νικομάχου συναγωγαῖς τῶν Πυθαγορείων δογμάτων καὶ ταῖς τοῦ
θείου Ἰαμβλίχου περὶ αὐτῶν τούτων πραγματείαις ἀποπλήσει τὸν ἔρωτα,
τοῦ μὲν ἱστορικῶς ἅπαντα καὶ φιλαλήθως ἀφηγουμένου, τοῦ δὲ
 552

κατασκευαῖς
καὶ ἀποδείξεσι καὶ νοερωτέραις ἐπιβολαῖς αὐτὰ διακοσμήσαντος, δῆλον δὲ
ποτέρου ποτέρως. καὶ περὶ μὲν τῶν μαθημάτων ἅ τε εἶπεν Ἀριστοτέλης
καὶ ἃ πρὸς αὐτὸν ἡμεῖς διομολογούμεθα, μέχρι τούτων ἀρκέσει πρὸς τὸ
παρόν· λοιπὸν δὲ ὡς πρὸς τὰς ἰδέας ἠπόρησεν ἐπισκεψώμεθα.

Συριανός Commentarium in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν

P. 14, li. 21

σιν’ αἱ μὲν γὰρ ἑνὶ τῶν ὀκτὼ μερῶν ἀλλήλαις κοι-

νωνοῦσιν, αἱ δὲ πλείοσιν, ὡς ἡ καθαρότης τῇ εὐκρι-
νείᾳ λέξει κώλοις συνθήκῃ κοινωνεῖ καὶ ἡ τραχύτης
τῇ σφοδρότητι καὶ κατὰ πλείονα.
[269, 8] ‘ἅπας τοίνυν λόγος ἔννοιαν ἔχει
πάντως τινὰ ἢ ἐννοίας’ αἱ μὲν γὰρ τῶν ἰδεῶν
μονοειδεῖς ἔχουσι τὰς ἐννοίας, ὡς ἡ καθαρότης, αἱ
δὲ καὶ μέχρι τριῶν καὶ τεττάρων προέρχονται τόπων,
ὡς ἡ σεμνότης.
[269, 19] ‘καὶ εἴ τινες ἕτεραι ταύταις ὅμοιαι’
ὡς αἱ ἱστορικαί· καὶ γὰρ αὗται διὰ τὸν χρόνον πλη-
σιάζουσι ταῖς μυθικαῖς, ὡς καὶ Θουκυδίδης φησίν, καὶ
ὅσαι τὰ ταῖς αἰσθήσεσιν ἡδέα ἐκφράζουσιν, ὄψει ἀκοῇ
ὀσφρήσει γεύσει ἁφῇ, ὡς Ὅμηρος ‘τοῖσι δ' ὑπὸ χθὼν
δῖα φύεν νεοθηλέα ποίην λωτόν θ' ἑρσήεντα ἰδὲ
κρόκον ἠδ' ὑάκινθον’ καὶ Σαπφὼ ‘ἀμφὶ δὲ ὕδωρ
ψυχρὸν κελαδεῖ δι' ὄσδων μαλίνων’ καὶ ‘οἶον τὸ γλυκύ-
μαλον ἐρεύθεται ἄκρῳ ἐπ' ὄσδῳ ἄκρον ἐπ' ἀκροτάτῳ,
λελάθοντο δὲ μαλοδρόπηες, οὐ μὰν ἐκλελάθοντ' ἀλλ'
οὐκ ἐδύναντ' ἐφικέσθαι’ καὶ Θεόκριτος ‘ἁδὺ δὲ τῶ

Συριανός Commentarium in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν

P. 80, li. 2

μενοι μὴ σφόδρα ἀτηρᾷ μηδὲ σκληρᾷ’ ἀτηρὰν

ἐκάλεσε τροπὴν τὴν ἰταμωτέραν καὶ πόρρωθεν ἐπάγου-
σαν τὴν τροπήν, οἷαι ἦσαν αἱ προειρημέναι καὶ τὸ
καταρρεῖ.
[368, 13] ‘τὸ δὲ ἤνθησεν τροπικὸν μὲν οὐ
σκληρὸν δέ’ ἡ γὰρ ἄνθησις οὐ πόρρω τῆς τῶν
πραγμάτων ἀκμῆς βαίνουσα τυγχάνει· καὶ γὰρ τὰ φυτὰ
καὶ πάντα ἐφ' ὧν τὸ ἀνθεῖν τάττεται κυρίως, ὅταν
 553

ἀκμάζῃ τῷ γονίμῳ, χωρεῖ πρὸς ἄνθησιν.

[369, 1] ‘ἢ καὶ τῶν ἄλλων τι τῶν ἰΔίων
γλυκύτητος’ οἷον μυθικὸν ἱστορικὸν ἢ τὴν
αἴσθησιν εὐφραῖνον ἢ θεῖα πράγματα διηγούμενον.
[370, 4] ‘τῷ οὖν Χαριδήμῳ δίδωσι τὸ ὡς
πολίτῃ ἐξετάζεσθαι’ καὶ τοῦτο τῆς Δημοσθενικῆς
δεινότητος ἄξιον τὸ τοῦτο δοκεῖν χαρίζεσθαι τῷ ἐχθρῷ,
δι' οὗ μάλιστα παρανομωτάτην ἀποδείκνυσι τὴν γε-
γραμμένην αὐτῷ δωρεάν· νόμῳ γὰρ αὐτὸν πολίτην
γεγενῆσθαι φήσας οὐδὲν ἀξιοῖ παρὰ τοὺς Ἀθήνησι
νόμους αὐτῷ ψηφίζεσθαι, ὅσα τοίνυν οὐδὲ κατὰ τῶν
τοὺς πολίτας ἀπεκτονότων οἱ νόμοι γίγνεσθαι συγ-
χωροῦσι, ταῦτα διὰ τοῦ ψηφίσματος Ἀριστοκράτη

Συριανός Commentarium in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν P. 95, li. 8

Νέστορα καὶ τοὺς κακοὺς ἐς μέσον ἐλαύνων.

[397, 18] ‘ταῦτα γὰρ δὴ πάντα καὶ τὰ τοιαῦτα
τέχνῃ διαλαβεῖν’ ἕως τοῦ ‘θεῖον οἶμαι πρᾶγμά
ἐστιν’ πολλαχοῦ πάνυ τῆς πραγματείας ταύτης τὸ
περὶ μεθόδου δεινότητος ἀνυμνεῖ καὶ περὶ πολλῶν ἐν
ταύτῃ ἐρεῖν ἐπαγγέλλεται, διόπερ καὶ μετὰ τοῦτο
γέγραφεν εὐθέως ἐκεῖνο.
Τὰ δὲ λοιπὰ περὶ τῶν καθόλου πολιτικῶν λόγων
δικανικοῦ τε καὶ συμβουλευτικοῦ καὶ πανηγυρικοῦ
τοῦ ἀρίστου λεχθέντα ἔτι τε περὶ τῶν καθ' ἕκαστον
εὐδοκιμησάντων ῥητόρων διαλογογράφων ἱστορικῶν
πρόδηλα τοῖς ἀκριβῶς τὰ πρὸ τούτων ἐπεσκεμμένοις.

Συριανός Commentarium in Hermogenis librum περὶ στάσεων P. 11, li.

17

γυμνάζουσιν ἡμᾶς εἰς τὰ μέρη τοῦ πολιτικοῦ λόγου,

οἵας δὴ γεγράφασιν Ἀριστοτέλης τε καὶ Ἀψίνης καὶ
Καικίλιος καὶ μυρίοι ἕτεροι, διδασκαλικῶς πάνυ δια-
στέλλει τὴν ὁμωνυμίαν.
[133, 9] ‘λέγω δὲ οὐ τῆς ἀπὸ τῶν γενῶν εἰς
εἴδη’ οἱ γάρτοι περὶ τῆς διαιρέσεως πραγματευσά-
μενοι τῆς ἀπὸ τῶν γενῶν εἰς εἴδη γένος μὲν εἶναί
φασι τὴν ῥητορικήν, εἴδη δὲ αὐτῆς οἱ μὲν δύο,
πραγματικὸν καὶ ἐπιδεικτικόν, οἱ δὲ τρία, δικανικὸν
συμβουλευτικὸν πανηγυρικόν, οἱ δὲ τέταρτον τούτοις
προστιθέασι τὸ ἱστορικόν. Ἀριστοτέλης δὲ δύο γένη
 554

φησὶν εἶναι τῶν πολιτικῶν λόγων, δικανικόν τε καὶ

δημηγορικόν, εἴδη δὲ ἑπτά, προτρεπτικὸν ἀποτρεπτικὸν
ἐγκωμιαστικὸν ψεκτικὸν κατηγορικὸν ἀπολογητικὸν ἐξ-
εταστικόν· τὰ μὲν οὖν ἓξ ἐν τῷ λέγοντί φησι θεωρεῖ-
σθαι, τὸ δὲ ἕβδομον ἐν τοῖς ἀκροωμένοις οἵπερ τῶν
λεγομένων ἕκαστον ἐξετάζουσιν, ὁρίζεται δὲ αὐτὸ
οὕτως ‘ἐξεταστικόν ἐστι κρίσις προαιρέσεων ἢ λόγων
ἢ πράξεων πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς τὸν ἄλλων βίον
ὁμολογούντων ἢ ἐναντιουμένων’. ἡ μὲν οὖν ἀπὸ τῶν
γενῶν εἰς τὰ εἴδη διαίρεσις περὶ τούτων

Συριανός Commentarium in Hermogenis librum περὶ στάσεων P. 112, li.

2

ρωσιν τῶν ἀγώνων ἐπάγειν τοὺς ἐπιλόγους, ὡς ἐν τῷ

κατὰ Τιμοκράτους ὁ ῥήτωρ ποιεῖ.
Μετὰ δὲ ταῦτά ἐστι τὰ πρός τι, ἅπερ καὶ συγκρι-
τικὰ καλοῦσιν ἔνιοι· ὡς γὰρ καὶ τὸ ὄνομα δηλοῖ, τὴν
πρὸς ἕτερα σχέσιν ἐξετάζομεν ἐν αὐτῷ, καὶ ὁ μὲν
κατήγορος μείζονα τὰ πεπραγμένα τῶν λειπόντων
δείκνυσιν ὁ δὲ φεύγων τὰ λείποντα τῶν πεπραγ-
μένων. ὅταν δὲ πάνυ μείζονα ᾖ τὰ πεπραγμένα,
ἐπειδὴ ἀναίσχυντόν ἐστι τὸ λέγειν μείζονα εἶναι τὰ
λείποντα τῶν πεπραγμένων, ἐὰν μὲν ᾖ τὸ ζήτημα
ἱστορικόν, παραδείγματα ὅμοια κινήσομεν κἀκείνων
μείζονα δείξομεν τὰ παρὰ τοῦ φεύγοντος καθ' ἡμῶν
τετολμημένα, ὥσπερ Δημοσθένης ἐν τῷ κατὰ Μειδίου
πεποίηκεν – βουλόμενος γὰρ δεῖξαι χαλεπώτατα καὶ
φόνοις ὅμοια τὸν Μειδίαν διὰ τοῦ κονδύλου τετολμη-
κότα πιστοῦται διὰ παραδειγμάτων, ὅτι πολλοὶ διὰ
πληγὴν ἀγανακτήσαντες ἐφόνευσαν τοὺς τυπτήσαντας
καί φησιν ‘ἴσασιν Εὐαίωνα πολλοὶ τὸν Λεωδάμαντος
ἀδελφὸν ἀποκτείναντα Βοιωτὸν ἐν δείπνῳ καὶ συνόδῳ
κοινῇ διὰ πληγὴν μίαν’ – · ἐὰν δὲ μὴ ᾖ τὸ ζήτημα
ἱστορικόν, λογισμοῖς αὐτὸ μεθοδεύσομεν, οἷον ὡς ἐπὶ

Ολυμπιόδωρος In Aristotelis meteora commentaria

P. 85, li. 29

φερομένου καὶ αὐτὸς κάτω φέρεται καὶ εἰς ὕδωρ μεταβάλλεται. οὕτω
μᾶλλον καὶ εὖ γε, ὅτι τοῦ μὲν θερμοῦ ἐπικρατοῦντος γίνεται ἀὴρ κρεῖττον
 555

ὂν στοιχεῖον, τοῦ δὲ ψυχροῦ τὸ ὕδωρ χεῖρον ὄν, εἴ γε τὸ μὲν θερμὸν τῶν

κρειττόνων ποιητικόν, τὸ δὲ ψυχρὸν τῶν χειρόνων. καὶ εὖ γε, ὅτι τοῦ
ἡλίου γενομένου ἄνω τὸ κρεῖττον στοιχεῖον γίνεται, φημὶ δὴ ὁ ἀήρ, κάτω
δὲ τὸ χεῖρον, φημὶ δὴ τὸ ὕδωρ. καὶ τοῦτο γὰρ αἴτιόν ἐστι τοῦ διοικεῖ-
σθαι τὰ τῇδε ὑπὸ τῆς τοιᾶσδε τοῦ ἡλίου κινήσεως. τοῦτον οὖν τὸν κύ-
κλον δεῖ μᾶλλον ὁλότητα λέγειν τοῦ ὕδατος ἤπερ ὥς τινες τὴν θάλατταν,
διότι, ὥς φησιν Ἀριστοτέλης ἐφεξῆς ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ, ὅτι εἰσὶ δύο
θάλασσαι πάντη διακεκριμέναι καὶ μὴ συμβάλλουσαι, ἡ Ὑρκανία καὶ
ἡ Κασπία. πλήν τινες τῶν ἱστορικῶν ἱστοροῦσιν, ὅτι καὶ αὗται συμ-
βάλλουσιν.

Ολυμπιόδωρος In Platonis Gorgiam commentaria Chap. 44, sec. 1, li. 5

Ἐπὶ ποτέραν οὖν [521 a 2].

Δεῖ καὶ πρὸς τὰς τυχούσας ἀπορίας ἀπαντᾶν, ἵνα μὴ
δόξωσί τι εἶναι καὶ θορυβεῖν τὴν ψυχήν. ἦσαν δὲ ἀπορίαι
περί τε Λυκούργου καὶ Θησέως, καὶ ἐλέγετο ὅτι ‘ἆρα
πολιτικοὶ ἦσαν, ἐπειδὴ οἱ ἱστορικοὶ μέμνηνται αὐτῶν ὡς
μὴ μεγίστων ἀλλ' ὡς κακῶς ἀναιρεθέντων;’ φαμὲν οὖν
ὅτι ψεῦδος, οὐ γὰρ τοιαῦτα λέγεται περὶ Λυκούργου, ἀλλὰ
θαυμαστά· πρῶτον μὲν γὰρ ὁ χρησμὸς ὁ Πυθικὸς ἐπ-
ῄνεσεν αὐτὸν ὡς θείαν ἔχοντα πολιτείαν, ἔπειτα δὲ καὶ
ἄλλα πολλὰ μαρτυρεῖ αὐτῷ ὅτι ἦν πολιτικός. πρῶτον μὲν
τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἀποθανόντος καὶ καταλείψαντος παῖδα
καὶ βασιλεύσαντος τοῦ παιδός, καὶ πάλιν ἔγκυον γυναῖκα
αὐτοῦ καταλιπόντος καὶ τεθνηκότος ἡ γυνὴ ἐδήλωσε τῷ
Λυκούργῳ ὅτι ‘εἰ βούλει, διαφθείρω τὸ ἔμβρυον καὶ βασί-
λευσον σύ’· ὁ δὲ ἐμέμψατο πάνυ τῇ γυναικὶ καὶ τεχθὲν τὸ

Ολυμπιόδωρος In Platonis Gorgiam commentaria Chap. 44, sec. 2, li. 21

των ἐκέλευσεν διοικεῖσθαι, ἵνα ὡς γέροντες μήτε τῶν

ἀρχόντων φείδοιντο, εἰ φαῦλόν τι διαπράξοιντο περὶ τὸν
δῆμον, ἀλλ' ἐπιπλήξουσιν, μήτε τῶν πολιτῶν, εἰ ἴδοιέν
τι ἄτακτον αὐτοὺς πράττοντας. ἀμέλει καὶ ἐλάττονα
ἐποίησε τὴν πόλιν· καὶ ἐρωτηθεὶς ὅτι ‘ἐλάττων γέγονεν
ἡ πόλις’, ἔφη ὅτι ‘ἀλλ' ἀσφαλεστέρα’. πρὸς δὲ τούτοις
καὶ ἀγῶνας καὶ γυμνάσια ἐποίησε τοῖς Λακεδαιμονίοις
καὶ ἐκέλευσε συνεστιᾶσθαι αὐτούς, ἵνα φιλίαν σχοῖεν, καὶ
συντέλειαν ἐποίησε τῶν πλουσίων. ὅθεν τινὲς μὲν ἱστο-
ροῦσιν ὅτι οἱ πλούσιοι ἀχθεσθέντες ἐφόνευσαν αὐτόν·
Διοσκουρίδης δὲ ὁ ἱστορικὸς λέγει ὅτι ‘οὔ, ἀλλ' ἐπῆλθον
 556

αὐτῷ, καὶ Κλέανδρός τις ἐξετύφλωσεν αὐτὸν καὶ ἔφριξαν

πάντες οἱ ἄλλοι ἀνιαθέντες’. ἀληθέστερον δὲ εἰπεῖν οὐδὲ
ἐβλάβησαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀλλὰ ἔσχεν καλῶς. ἱστο-
ρεῖται γὰρ ὅτι Πτιλλίας Ἀθηνᾶς ἱερὸν ἐποίησεν, πτίλλους
δὲ ἐκάλουν τοὺς ὀφθαλμούς· εἰ δὲ ἦν τυφλωθείς, οὐκ ἂν
ἐποίησεν ἱερόν. καὶ ἄλλο δὲ ἐποίησεν, ἐμηχανήσατο γὰρ τὸν
πλοῦτον ἄχρηστον εἶναι, ὡς μηδένα θέλειν πλουτεῖν· ἐκέ-
λευσε γὰρ χρυσοῦν καὶ ἀργυροῦν νόμισμα μὴ πολιτεύεσθαι,
ἀλλὰ χαλκοῦν,

Ολυμπιόδωρος In Platonis Gorgiam commentaria Chap. 44, sec. 3, li. 1

ἐποίησεν ἱερόν. καὶ ἄλλο δὲ ἐποίησεν, ἐμηχανήσατο γὰρ τὸν

πλοῦτον ἄχρηστον εἶναι, ὡς μηδένα θέλειν πλουτεῖν· ἐκέ-
λευσε γὰρ χρυσοῦν καὶ ἀργυροῦν νόμισμα μὴ πολιτεύεσθαι,
ἀλλὰ χαλκοῦν, καὶ τοῦτο ὄξει βρεχόμενον, ἵνα σήποιτο.
λοιπὸν οὖν καὶ ξενηλασίαι ἐγίνοντο· ἕκαστος γὰρ ἐνεθυ-
μεῖτο ὅτι ‘εἰ ἐνταῦθα μείνω καὶ ἐργάσωμαι καὶ λάβω
νομίσματα τοιαῦτα ἐν τῇ ἐμῇ πόλει, οὐ δύναμαι αὐτοῖς
χρήσασθαι’. ταῦτα μὲν περὶ Λυκούργου· καὶ οὐδὲν ἄτο-
πον ὕλην τινὰ εὑρεθεῖσαν ἄχρηστον, οἷον τὸν Κλέανδρον,
ἐπιβουλεῦσαι τηλικούτῳ ἀνδρί.
Εἴπωμεν δέ τι καὶ περὶ Θησέως. ἰστέον ὅτι οἱ ἱστορικοὶ
πολλὰ μυθώδη ὡς ἱστορίας λέγουσιν. οὕτως γοῦν φασὶν
αὐτόχθονας εἶναι τοὺς Ἀθηναίους· καὶ μὴν μυθῶδες καὶ
παντελῶς ἀνόητον. μῦθος γάρ ἐστιν ὅτι, ὅτε ὁ Ἥφαιστος
ἀπέτεμεν τὴν κεφαλὴν τοῦ Διός, ἐξῆλθεν ἡ Ἀθηνᾶ, καὶ
ἤρξατο διώκειν αὐτὴν ὁ Ἥφαιστος ὡς θέλων μιγῆναι,
εἶτα μὴ καταλαβὼν ἀπεσπέρμαινεν ἐν τῇ γῇ, καὶ ἐγένετο
ὁ Ἐριχθόνιος, ἐξ οὗ οἱ Ἀττικοί. ἰδοὺ οὖν ὅτι ταῦτα ὡς
ἱστορίας οἱ ἱστορικοὶ παραλαμβάνουσιν, ἔδει δὲ κατὰ
Πλάτωνα αὐτόχθονας εἰπεῖν. λέγει γὰρ αὐτὸς ὅτι ‘εἴπω-
μεν τοὺς ἐν τῇ πόλει αὐτόχθονας ψευσάμενοι Φοινικικόν

Ολυμπιόδωρος In Platonis Gorgiam commentaria Chap. 44, sec. 3, li. 9

πον ὕλην τινὰ εὑρεθεῖσαν ἄχρηστον, οἷον τὸν Κλέανδρον,

ἐπιβουλεῦσαι τηλικούτῳ ἀνδρί.
Εἴπωμεν δέ τι καὶ περὶ Θησέως. ἰστέον ὅτι οἱ ἱστορικοὶ
πολλὰ μυθώδη ὡς ἱστορίας λέγουσιν. οὕτως γοῦν φασὶν
αὐτόχθονας εἶναι τοὺς Ἀθηναίους· καὶ μὴν μυθῶδες καὶ
παντελῶς ἀνόητον. μῦθος γάρ ἐστιν ὅτι, ὅτε ὁ Ἥφαιστος
ἀπέτεμεν τὴν κεφαλὴν τοῦ Διός, ἐξῆλθεν ἡ Ἀθηνᾶ, καὶ
 557

ἤρξατο διώκειν αὐτὴν ὁ Ἥφαιστος ὡς θέλων μιγῆναι,

εἶτα μὴ καταλαβὼν ἀπεσπέρμαινεν ἐν τῇ γῇ, καὶ ἐγένετο
ὁ Ἐριχθόνιος, ἐξ οὗ οἱ Ἀττικοί. ἰδοὺ οὖν ὅτι ταῦτα ὡς
ἱστορίας οἱ ἱστορικοὶ παραλαμβάνουσιν, ἔδει δὲ κατὰ
Πλάτωνα αὐτόχθονας εἰπεῖν. λέγει γὰρ αὐτὸς ὅτι ‘εἴπω-
μεν τοὺς ἐν τῇ πόλει αὐτόχθονας ψευσάμενοι Φοινικικόν
τι’ (ἔστι δὲ Φοινικικὸν τὸ τοῦ Κάδμου, ὅτι ἔσπειρεν ὀδόν-
τας δράκοντος καὶ ἀνῆλθον)· ‘ὀδόντας οὖν ἂν θρέψωμεν
τοὺς ἀνθρώπους ψευσώμεθα, καὶ εἴπωμεν αὐτοὺς αὐτό-
χθονας, ἵνα μὴ μόνον ὡς θρεψαμένην εὐεργετήσωσι τὴν
πόλιν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐνεγκαμένην, καὶ μὴ ὡς ξένοι πολι-
τεύσωνται’. οὐ δεῖ οὖν τὰ μυθώδη παραδέχεσθαι, ἀλλ'
εἰδέναι ὅτι δράκων μέν ἐστιν ἡ μερικὴ τῶν ψυχῶν ζωή
(ὥσπερ γὰρ οὗτος ἀποδύεσθαι τὸ γῆρας λέγεται,

Αγαθίας Ιστορίαι. P. 156, li. 26

δεδουλωμένης εἰκότως ὁ παῖς τὴν ἐπωνυμίαν ἐκτήσατο, καθά που πρότε-

ρον καὶ παρὰ Ῥωμαίοις ὁ μὲν Ἀφρικανὸς τυχόν, ὁ δὲ Γερμανικός, ὁ δὲ
ἐξ ἄλλου του γένους νενικημένου ἐπεκλήθη. 3 ἐπὶ τούτοις Ἰσδιγέρδης
ὁ Σαβώρου τὴν Περσικὴν ἡγεμονίαν παραλαμβάνει, ὁ πολὺς παρὰ
Ῥωμαίοις καὶ περιλάλητος. φασὶ γὰρ Ἀρκάδιον τὸν βασιλέα πρὸς τῷ
θανάτῳ γεγενημένον καὶ τὰ μετ' αὐτόν, ὥς πῃ τοῖς ἀνθρώποις νενό-
μισται, διατάττοντα, τούτῳ δὴ φύλακι χρήσασθαι καὶ κηδεμόνι ἐπί
τε τῷ παιδὶ Θεοδοσίῳ καὶ πάσῃ τῇ Ῥωμαϊκῇ καταστάσει. 4 ᾄδεται
γὰρ οὗτος ὁ λόγος ἐπὶ πλεῖστον ἐν ἡμῖν ἐκ παλαιοῦ τῇ μνήμῃ παραδο-
θεὶς τοῖς ἐφεξῆς καὶ μέχρι νῦν παρά τε τοῖς λογίμοις καὶ τῷ δήμῳ περια-
γόμενος· γραφῇ δέ τινι καὶ λόγοις ἱστορικοῖς οὐκ οἶδα εὑρὼν τοῦτο
φερόμενον, οὐδὲ παρ' οἷς τυχὸν τὰ τῆς Ἀρκαδίου τελευτῆς ἀπεμνημόνευ-
ται, ὅτι μὴ μόνον ἐν τοῖς Προκοπίῳ τῷ ῥήτορι ξυγγεγραμμένοις. καὶ
οὐδέν, οἶμαι, θαυμαστὸν ἐκεῖνον μὲν ὡς πλεῖστα μεμαθηκότα καὶ πᾶσαν,
ὡς εἰπεῖν, ἱστορίαν ἀναλεξάμενον καὶ τήνδε παραλαβεῖν τὴν ἀφήγησιν
ἑτέρῳ πρότερον ἐκπεπονημένην, ἐμὲ δὲ αὐτὴν μηδαμῶς ἔτι ἑλεῖν ἐλάχιστα
εἰδότα, εἴ γε ἄρα δὴ καὶ ἐλάχιστα. 5 ἀλλ' ἐκεῖνο καὶ μάλα θαύματος
ἄξιον εἶναι ἡγοῦμαι, ὅτι διεξιὼν τὰ περὶ τούτων οὐχ ἁπλῶς οὕτω τὰ
ἐγνωσμένα διέξεισιν, ἀλλ' ἐπαινεῖ τὸν Ἀρκάδιον καὶ ἀποσεμνύνει, ὡς
ἀρίστῃ χρησάμενον εὐβουλίᾳ. φησὶ γὰρ αὐτὸν οὐ λίαν ἀγχίνουν εἶναι
τὰ ἄλλα πεφυκότα ἐν τούτῳ δὴ μόνῳ φρενήρη τε καὶ προμηθέστατον

Anonymi In Aristotelis Artem Rhetoricam Rhet., In Aristotelis artem

rhetoricam commentarium P. 14, li. 33
 558

ἡ πόλις τριήρεων τετρακοσίων τυχόν, ἀρκουμένη ταῖς ἡμισείαις. οὐ μόνον

γὰρ εἰ προστιθέασιν οἱ πολῖται τοῖς χρήμασι χρήματα καὶ ταῖς προσόδοις
προσόδους, εἰ δεκάτας ἐπινοοῦσι καὶ τῶν νηῶν πορθμεῖα, πλουσιώτεροι
γίνονται, ἀλλὰ καὶ εἰ ἀφαιροῦσι τέλεον τὰ περιττὰ δαπανήματα, ὥσπερ
εἰ κόψειέ τις τέλεον τὰ πάλαι τοῖς ἀξιώμασι διδόμενα κατ' ἔτος, εἴτε τὰ
ἡμίση παρέχουσιν ἀντὶ τοῦ διπλασίου, οἷον εἰ τριήρεις ἔχοντες ὡς εἴρηται
τόσας, ὑποδιπλασίους κατέλειψαν, τὰς ἄλλας παρεικότες ὡς ἀχρήστους τῇ
πόλει τυχόν. [b30] ταῦτα δὲ ἐνδέχεται συνορᾶν οὐ μόνον ἐκ τῆς
περὶ τὰ ἴδια πράγματα ἐπιστήμης καὶ πείρας ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν παρ'
ἄλλοις εὑρημένων ἱστορικὸν εἶναι καὶ ἔμπειρον τὸν περὶ ταῦτα
συμβουλεύοντα. [b33] περὶ δὲ πολέμου καὶ εἰρήνης δεῖ τὴν δύνα-
μιν εἰδέναι τῆς πόλεως, πόση τε ὑπάρχει, ἣν ἔχει, οἷον εἰ ἱππόται
χίλιοί εἰσι καὶ πεζοὶ διπλάσιοι καθ' ὑπόθεσιν, καὶ πόσην ἐνδέχεται
ἀρκεῖν τῇ πόλει, πλείω ἢ ἐλάττω, καὶ ποία τις ἡ ὑπάρχουσά ἐστι,
πεζὴ ἢ ἱππικὴ ἢ ναυτική, καὶ τοξικὴ ἢ μετὰ δόρατος παρατάττεται, καὶ
ποίαν χρὴ προσγενέσθαι τῇ πόλει, ποίας χρῄζει, τοξικῆς ἢ ἄλλης
δυνάμεως· ἔτι δὲ τίνας πολέμους ἡ πόλις ἐπολέμησε, δεῖ σκοπεῖν, καὶ
πρὸς τίνας καὶ πότε καὶ πῶς ἐπολέμησε, τοξικῶς ἢ μετὰ σπάθης ἢ ἐν
δόρατι καὶ πάλιν μετὰ ναυμαχίας ἢ ἱππικῶς ἢ πεζικῷ λαῷ. [b37]
οὐ μόνον δὲ τῆς πόλεως εἰδέναι δεῖ τὴν δύναμιν καὶ πότε καὶ πρὸς

Anonymi In Aristotelis Artem Rhetoricam Rhet., In Aristotelis artem

rhetoricam commentarium P. 146, li. 24

Θρασύβουλος· θρασὺς γὰρ εἶ καὶ τολμητίας καὶ τολμηρὰ βουλευόμενος’.

καὶ πρὸς τὸν Θρασύμαχον ‘ἀεὶ θρασὺς εἶ περὶ τὰς μάχας’. σὺ αἰεὶ
πῶλος ἤτοι ἀεὶ λάρος εἶ, ὦ Πῶλε. [b23] καὶ πρὸς τὴν Ἀφροδίτην
’ὀρθῶς ἔχεις τὸ ὄνομα ἤτοι ὠνομάσθης Ἀφροδίτη· ἀφροσύνης γὰρ ἄρχεις’.
[b24] ὡς ὁ Χαιρήμων λέγει, ὁ Πενθεὺς ἐκλήθη Πενθεὺς ὡς ἐπώνυ-
μος τῆς ἑπομένης συμφορᾶς. ὁ Κάδμος γεννᾷ Σεμέλην καὶ Ἰνώ· ἐκ τῆς
Σεμέλης ὁ Διόνυσος. τοῦτον ὁ τοῦ Κάδμου υἱὸς ὁ Πενθεὺς οὐκ ἐκάλει
θεόν· βουλόμενος δὲ δεῖξαι ὁ Διόνυσος, ὡς ἔστι θεός, ἔσεισε καὶ ἐξῆλθεν
ὁ Πενθεὺς εἰς τὸ ὄρος καὶ διεσπάσθη ὑπὸ τῶν μαινάδων πρώτης τῆς
μητρὸς καταρξαμένης τῶν σπαραγμῶν. ὁ Χαιρήμων ποιητὴς ἦν. [b19]
ὁ δὲ Ἡρόδικος Ἀθηναῖος ἱστορικός. ὁ Πῶλος μαθητὴς καὶ παῖς ἦν τοῦ
Γοργίου. [b23] ἐν ταῖς Τρωάσι τῷ δράματι εἰσάγει τὴν Ἑκάβην λέγουσαν
πρὸς τὴν Ἀφροδίτην. [b17] φησὶν ὁ βιάζων πρὸς τὴν Σιδηρὼ
“αὕτη δὲ μάχιμός ἐστιν ὡς κεχρημένη
σαφῶς σιδήρῳ καὶ φέρουσα τοὔνομα
οὐκ οἴεται δύσκλειαν ἐκ τούτου φέρειν”.
[b11] πρὸς τὴν Γλαύκην, ἣν ἀνελάβετο ὁ Ἰάσων, ἔπεμψεν ἡ Μήδεια τοὺς
αὑτῆς
παῖδας, καὶ πτοηθεῖσα, μὴ ἀναιρεθῶσιν ὑπὸ τῶν θεραπόντων τῆς Γλαύκης,
 559

προανῃρέθησαν παρ' αὐτῆς. [b18] ὁ Κόνων στρατηγὸς Ἀθηναῖος, Θρασύ-

βουλος δὲ κατήγορος. [b26] διὰ τὸ εἶναι τὸ ἐλεγκτικὸν ἐνθύμημα
συναγωγὴν τῶν ἐναντίων ἐν μικρῷ, οἷον ‘καλὸν ὁ γάμος ἢ κακόν·

Anonymi In Aristotelis Artem Rhetoricam Rhet., In Aristotelis artem

rhetoricam commentarium P. 164, li. 31

[b12] ἐπὶ μὲν τῶν μέτρων ἤτοι τῶν ἐμμέτρων λόγων ἤτοι τῶν ἡρωι-
κῶν στίχων πολλὰ δύναται τοῦτο ἤτοι τὸ ποιητικαῖς χρᾶσθαι λέξεσι καὶ
ἁρμόττει τοῦτο ἤτοι ἡ τῶν ποιητικῶν λέξεων χρῆσις ἐκεῖ ἤτοι περὶ
τοὺς ἡρωικοὺς στίχους· τὰ γὰρ πράγματα, περὶ ἃ ἡ ποίησις καταγίνεται,
καὶ τὰ πρόσωπα, περὶ οὓς ἤτοι περὶ ἃ ὁ ποιητικὸς λόγος καταγίνεται,
κατὰ πολὺ διαφέρουσι τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων, περὶ ἃ ἡ ῥητο-
ρικὴ καὶ ὁ ῥήτωρ καταγίνεται· ἐκεῖ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς ποιήσεως οἱ ἀκροαταὶ
τῶν
ποιητικῶν λόγων σοφοί, ἐνταῦθα δὲ ἐπὶ τῶν ῥητορικῶν λόγων οἱ ἀκροαταὶ
πολλοὶ ἤτοι χυδαῖοι καὶ διὰ τοῦτο δεῖ τοὺς ῥήτορας χρᾶσθαι λέξεσι
συνήθεσι·
καὶ ἐπὶ μὲν τῆς ῥητορικῆς τὰ πράγματα πολιτικά, ἐπὶ δὲ τῶν ποιητικῶν
λόγων
τὰ πράγματά εἰσιν ἱστορικὰ καὶ πεπλασμένα· ὥστε κατὰ πολὺ ἐξέστηκεν
ἤτοι διαφέρει. [b14] ἐν δὲ τοῖς ψιλοῖς λόγοις ἤτοι τοῖς ῥητορικοῖς
χρώμεθα κατὰ πολὺ ἐλάττοσι πράγμασιν· τὰ γὰρ πολιτικὰ ἐλάττω εἰσὶ τῶν
ἱστορικῶν· αἱ γὰρ ἱστορίαι πράγματα μεγάλα ἀφηγοῦνται. [b15] ἡ γὰρ
ὑπόθεσις, ᾗ χρᾶται ὁ ῥήτωρ, ἐλάττων ἐστίν· ἡ γὰρ πολιτικὴ ὑπόθεσις
ἐλάττων ἐστὶ τῆς ἱστορικῆς· ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα ἤτοι ἐπὶ τῆς ποιήσεως,
εἰ παρεισάγεται παρὰ τοῦ ποιητοῦ δοῦλος καλλιεπείᾳ χρώμενος καὶ ῥητο-
ρικῶς δημηγορῶν ἢ λίαν νέος οἷον πέντε χρόνων ὢν εἰ παρεισάγεται δημη-
γορῶν ἀνθηραῖς λέξεσι χρώμενος, ἀπρεπές ἐστι· δεῖ γὰρ τὸν δοῦλον
παρεισάγειν βαρβαρικὰ λέγοντα καὶ ἀνάλογα ἑαυτῷ καὶ τὸν λίαν νέον
παρεισάγειν τραυλίζοντα καὶ παιδικὰ λέγοντα καὶ μὴ κομψά·

Anonymi In Aristotelis Artem Rhetoricam Rhet., In Aristotelis artem

rhetoricam commentarium P. 219, li. 21

λέγουσιν ὡς σφοδράς.
[a31] “οὐδ' εἴ μοι τόσα δοίης, ὅσα ψάμαθός τε κόνις τε”,
ἐκ τοῦ ἰῶτα τοῦ Ὁμήρου· λέγει ὁ Ἀχιλλεύς, ὅτι δίδοται αὐτῷ ἡ θυγάτηρ
τοῦ ἈγαΜέμνονος μετὰ τῆς Βρισηίδος. [b1] χρῶνται δὲ μάλιστα
τούτῳ ἤτοι ταῖς ὑπερβαλλούσαις εἰκόσιν οἱ Ἀττικοὶ ῥήτορες, διὸ
πρεσβυτέρῳ λέγειν ἀπρεπές, ἤτοι αἱ ὑπερβάλλουσαι αὗται εἰκόνες
 560

οἰκεῖαί εἰσι τοῖς μειρακίοις καὶ τοῖς νέοις ἐνθυμουμένοις, λοιπὸν τοῖς πρες-
βυτέροις εἰσὶν ἀνοίκειαι ὡς μὴ πεφυκόσι θυμοῦσθαι διὰ τὴν ψυχρότητα.
Ὅτι ἄλλη λέξις ἁρμόζει ἑκάστῳ γένει ἤτοι εἴδει τῆς ῥητορι-
κῆς. γραφικὴν λέξιν οἱ μὲν εἶπον τὴν προσαρμόζουσαν τῷ γραφικῷ λόγῳ
ἤτοι τῷ ἱστορικῷ, οἱ δὲ εἶπον γραφικὴν λέξιν τὴν πανηγυρικήν. [b4]
καὶ ἄλλη λέξις ἐστὶν ἡ ἁρμόζουσα τῷ ἀγωνιστικῷ λόγῳ ἤτοι τῷ δικανικῷ,
οἱ δὲ ἀγωνιστικὴν λέξιν εἶπον τὴν ὑποκριτικήν. δημηγορικὴ λέξις ἐστὶν
ἡ ἁρμόττουσα τῷ δημηγορικῷ ἤτοι τῷ συμβουλευτικῷ λόγῳ. [b5]
ἄμφω δὲ ἤτοι καὶ τὰς ἀγωνιστικὰς λέξεις (διὰ δὲ τῶν ἀγωνιστικῶν ἐδή-
λωσε καὶ τὰς δημηγορικὰς λέξεις καὶ τὰς δικανικάς) καὶ τὰς γραφικὰς ἤτοι
τὰς ἱστορικὰς ἀνάγκη εἰδέναι· τὸ μὲν γὰρ ἤτοι τὸ γινώσκειν καὶ τὰς
δημηγορικὰς λέξεις καὶ τὰς δικανικὰς ἔστιν ἀνθρώπου ἐπισταμένου καὶ
δυναμένου ἑλληνίζειν ἤτοι παριστᾶν τὰ πράγματα καὶ δηλοῦν τοῖς ἀκροα-
ταῖς διὰ λέξεων, ἃ ἔχει ἐν τῇ ψυχῇ, τὸ δὲ μὴ ἤτοι τὸ δὲ μὴ εἰδέναι
τὰς δικανικὰς λέξεις καὶ συμβουλευτικὰς ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον ἀναγκά

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 92, li. 7

... ὄρους ἢ ἀπὸ Ἀναζάρβα τοῦ κτίσαντος. τὸ ἐθνικὸν

Ἀναζαρβεύς ὡς Καρυανδεύς. ἀφ' ἧς ἦν Διοσκουρίδης ὁ δια-
σημότατος ἰατρός, χρηματίζων Ἀναζαρβεύς, καὶ Ἀσκληπιάδης
ὁ Ἀναζαρβεύς, ὁ πολλά τε καὶ ἄλλα καὶ περὶ ποταμῶν γρά-
ψας βιβλίον.
Ἀναία, παροξυτόνως, οὐχ ὡς Λίλαια Ἱστίαια Κάρθαια.
ἔστι δὲ Καρίας. “ἀντικρὺ Σάμοιο”. κέκληται ἀπὸ Ἀναίας
Ἀμαζόνος ἐκεῖ ταφείσης, ὡς Ἔφορος . τὸ ἐθνικὸν Ἀναῖος.
ἐντεῦθεν ἦν Μενέλαος ὁ περιπατητικὸς φιλόσοφος. καὶ Μέλας
ἱστορικὸς Ἀναῖος. Θουκυδίδης ἐν τρίτῃ Ἀναΐτας φησὶ τοὺς
πολίτας. καὶ θηλυκόν.
Ἀνακαία, δῆμος τῆς Ἱπποθοωντίδος φυλῆς. ὁ δημότης
Ἀνακαιεύς. τὰ τοπικὰ Ἀνακαίαθεν Ἀνακαίαζε Ἀνακαίασιν.
οἱ δὲ λέγοντες Ἀνακωνόθεν Ἀνακῶνάδε Ἀνακωνᾶς οὐ καλῶς
φασίν.
Ἀνάκη, ὡς Ἀνάφη, πόλις Ἀχαΐας. τὸ ἐθνικὸν Ἀνακαῖος
ὡς Ἀναφαῖος.
Ἀνακτόριον, Ἀκαρνανίας πόλις, οὐδετέρως, Κορινθίων
ἄποικος. Θουκυδίδης τετάρτῃ. ἀρσενικῶς παρὰ Σοφοκλεῖ.
τὸ ἐθνικὸν Ἀνακτόριος καὶ Ἀνακτορία ἡ γῆ καὶ Ἀνακτοριεύς.
 561

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 132, li. 7

θένου ἐρασθεὶς πόλιν κτίσαι, ἣν ἀφ' ἑαυτοῦ οὕτως ὠνόμασε.

τὰ αὐτὰ καὶ Νικόλαος ἐν τετάρτῃ ἱστοριῶν. λέγεται οὖν
Ἄσκαλος καὶ ἐξ αὐτοῦ Ἀσκάλης, ὡς δάμαλος “δαμάλης ἔρως”,
Ἄραξος Ἀράξης, ὡς ἀπὸ τοῦ χαράξω Χάραξος Χαράξης, Λά-
πιθος Λαπίθης. λέγεται καὶ Ἀσκαλώνιον ἡ πόλις. τὸ ἐθνι-
κὸν Ἀσκαλωνίτης καὶ Ἀσκαλώνιος παρὰ τὸ Ἀσκαλώνιον, ὡς
Ξάνθος ὁ Λυδός, καὶ Ἀσκαλωνίς θηλυκόν. πολλοὶ δὲ ἐξ
αὐτῆς κεχρηματίκασι, φιλόσοφοι μὲν Ἀντίοχος ὁ Κύκνος καὶ
Σῶσος καὶ Ἀντίβιος καὶ Εὔβιος στωικοὶ ἐπιφανεῖς, γραμμα-
τικοὶ δὲ Πτολεμαῖος Ἀριστάρχου γνώριμος καὶ Δωρόθεος,
ἱστορικοὶ Ἀπολλώνιος καὶ Ἀρτεμίδωρος ὁ τὰ περὶ Βιθυνίας
γεγραφὼς καὶ ἄλλοι. παρὰ δ' Εὐδόξῳ διὰ τῆς αι ἐν τῷ αʹ
“καὶ ἡ μὲν πόλις, οὗ πρῶτόν φασι τὰ κρόμμυα γενέσθαι”.
καὶ κατὰ τὴν Ἀλεξανδρέων συνήθειαν. Ἀσκαλωναῖα κεράμια.
Ἀσκανία, πόλις Τρωική. Νικόλαος τετάρτῃ ἱστοριῶν
“Σκαμάνδριος Ἕκτορος καὶ Ἀνδρομάχης ἐκ τῆς Ἴδης καὶ τοῦ
Δασκυλείου καὶ τῆς Ἀσκανίας καλουμένης, ἣν ἔκτισεν ὁ Αἰ-
νείου παῖς Ἀσκάνιος ....”. οὐ μόνον δὲ ἡ λίμνη ἀλλὰ καὶ ἡ
χώρα δισσὴ καὶ ὁμώνυμος .... Φρυγίας μέν “Φόρκυς αὖ Φρύ-
γας ἦγε καὶ Ἀσκάνιος θεοειδὴς τῆλ' ἐξ Ἀσκανίης” τῆς δὲ
Μυσίας “[οἵ ῥ' ἐξ Ἀσκανίης] ἐριβώλακος ἦλθον ἀμοιβοί.”

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 392, li. 19

Κυλλήνη, ὄρος Ἀρκαδίας, σταΔίων [Ὀλυμπιακῶν] ἐννέα

παρὰ πόδας ὀγδοήκοντα [κατ' Ἀπολλόδωρον]. ἀπὸ Κυλλήνης
Ναΐδος νύμφης. “ἐν τούτῳ δέ φασι τῷ ὄρει τοὺς κοττύφους
λευκοὺς γίνεσθαι, ἄλλοθι δὲ μηδαμῆ, καὶ φωνὰς ποικίλας
προΐεσθαι, θηρεύεσθαι δὲ πρὸς τὴν σελήνην, τὴν δὲ ἡμέραν
εἴ τις ἐπιχειροίη δυσθηράτους εἶναι σφόδρα”. ἔστι δὲ καὶ
Ἠλείων ἐπίνειον Κυλλήνη. τὸ ἐθνικὸν Κυλληνεύς καὶ Κυλλή-
νιος· καὶ Κύλλιος λέγεται Ἑρμῆς κατὰ συγκοπὴν τοῦ Κυλλήνιος.
Κύμη, πόλις Αἰολίδος πρὸ τῆς Λέσβου, ἀπὸ Κύμης
Ἀμαζόνος. ἐκαλεῖτο δὲ Ἀμαζόνειον. τὸ ἐθνικὸν Κυμαῖος.
ἐντεῦθεν ἦν Ἔφορος ὁ ἱστορικὸς καὶ Ἡσίοδος Κυμαῖοι. ἔστι
δὲ καὶ ἑτέρα Φρικωνῖτις λεγομένη. αὕτη δὲ καὶ ἡ Λέσβος
σκώπτεται εἰς ἀναισθησίαν. ἔστι δὲ καὶ ἑτέρα Ἰταλίας.
ταύτης τὸ ἐθνικὸν Κυμεύς. τετάρτη τῆς Ἠλείας. πέμπτη
τῆς Εὐβοίας. ἕκτη Παμφυλίας. [ἔστι καὶ νῆσος πλησίον Σι-
κελίας.]
 562

Κύναιθα, πόλις Ἀρκαδίας, ἀπὸ Κυναίθου ἑνὸς τῶν

Λυκάονος παίδων. τὸ ἐθνικὸν Κυναιθεύς. καὶ Κυναιθαιεύς
καὶ Κυναιθαεύς ἀπὸ τοῦ τετρασυλλάβου τοῦ Κυναίθαια.
ἔστι καὶ Κύναιθα πόλις Ἰθάκης ὑπὸ τῷ Νηρίτῳ ὄρει.
Κυνέτεια, πόλις Ἄργους. Καλλίμαχος δευτέρῳ.

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 396, li. 20

Ἡρόδοτος τετάρτῃ. ὁ νησιώτης Κυραυνίτης.

Κύρβασα, ὡς Πήδασα Μέδμασα, πόλις Καρίας. ὁ
πολίτης Κυρβασεύς.
Κύρβη, πόλις Παμφυλίας. Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ. ὁ πολίτης
Κυρβαῖος.
Κύρη, νῆσος ἐν τῷ Περσικῷ πόντῳ. Ἑκαταῖος ἐν περι-
ηγήσεως δευτέρῳ. ὁ νησιώτης Κυραῖος ὡς Ἀσκραῖος.
Κυρήνη, πόλις Λιβύης, ἀπὸ Κυρήνης τῆς Ὑψέως [κατὰ
Πίνδαρον] ἢ Κύρης πηγῆς ἐγχωρίου. ἔστι καὶ Ἰβηρίας. καὶ
Μασσαλίας ἄλλη. τὸ ἐθνικὸν Κυρηναῖος. ἐντεῦθεν ἦν Ἐρα-
τοσθένης Ἀγακλέους παῖς ὁ ἱστορικός. καὶ Κυρηναΐς ὡς
Θηβαΐς. καὶ Κυρηνίτης.
Κύρης, Κύρητος, πόλις, ὡς Φάγρης Μένδης Ἀδρύμης.
τὸ ἐθνικὸν Κυρήσιος.
Κύρις, μητρόπολις Σαβίνων. τὸ ἐθνικὸν Κυρίτης. τὸ
κτητικὸν Κυρίτιος καὶ Κυριτία ἡ Ἥρα.
Κύρνος, νῆσος πρόσβορρος Ἰαπυγίας. Ἑκαταῖος Εὐρώπῃ.
τὸ ἐθνικὸν Κύρνιοι καὶ Κυρναῖοι. φασὶ δὲ “τοὺς Κυρναίους
πολυχρονιωτάτους εἶναι (οἰκοῦσι δὲ οὗτοι περὶ τὴν Σαρ-
δόνα) διὰ τὸ μέλιτι ἀεὶ χρῆσθαι. πλεῖστον δὲ τοῦτο γίνεται
παρ' αὐτοῖς”.

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 488, li. 6

Κρηταιεύς. καὶ τὸ οὐδέτερον Οἰταῖον.

Οἴτυλος, πόλις Λακωνικῆς. “ἠδ' Οἴτυλον”, ὡς δά-
κτυλον, ἀπὸ τοῦ Οἰτύλου ἥρωος. τινὲς δὲ τὸ οι ἄρθρον φασὶ
καὶ τὴν πόλιν Τύλον. τὸ ἐθνικὸν Οἰτύλιος.
Οἰχαλία, πόλις, ἣν Ὅμηρος ἐν τῷ Πελασγικῷ Ἄργει
τάσσει λέγων “οἵ τ' ἔχον Οἰχαλίην, πόλιν Εὐρύτου”. οἱ δὲ
νεώτεροι τεθείκασιν αὐτὴν ἐν Εὐβοίᾳ. ἔστι καὶ Μεσσηνὶς
Οἰχαλία καὶ ἑτέρα ἐν Τραχῖνι καὶ ἐν Θετταλίᾳ καὶ ἐν Ἀρκα-
δίᾳ. ὁ πολίτης Οἰχαλιεύς ὡς τὸ Αἱμονία Αἱμονιεύς, καὶ [ὡς]
Αἱμονίς οὕτω καὶ Οἰχαλίς, καὶ Οἰχαλιώτης ὡς Ἀμβρακιώτης
[καὶ] Σικελιώτης. Λίνος γὰρ ὁ ἱστορικὸς Οἰχαλιώτης ἦν.
 563

λέγεται καὶ Οἰχάλιος καὶ Οἰχαλίηθεν ἐκ τόπου.

Ὀκρίκολα, πόλις Τυρρηνῶν. Διονύσιος ὀκτωκαιδεκάτῳ
Ῥωμαϊκῆς ἀρχαιολογίας. τὸ ἐθνικὸν Ὀκρικολανός, ὡς αὐτός
φησιν.
Ὄκωλον, χωρίον Ἐρετριέων. Θεόπομπος Φιλιππικῶν
εἰκοστῷ τετάρτῳ. τὸ ἐθνικὸν Ὀκώλιος.
Ὄλβηλος, πόλις Μακεδονίας. Βάλακρος Μακεδονικῶν ..
τὸ ἐθνικὸν Ὀλβήλιος.
Ὀλβία, πόλις Λιγυστική. ὁ πολίτης Ὀλβιοπολίτης.

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 578, li. 4

Σκορπιανός, ἔθνος. Ἡρωδιανὸς ἑβδόμῃ “Ζυγιανός

Ταυριανός Σκορπιανός”.
Σκότινα, τόπος ἐν Λακεδαίμονι, ἐν ᾧ τιμᾶται Ζεὺς
Σκοτινᾶς, ὡς Παυσανίας τρίτῳ “ἰοῦσι δὲ ἀπὸ τῶν Ἑρμῶν
ἔστι τόπος οὗτος δρυῶν πλήρης. ὄνομα δὲ τῷ χωρίῳ Σκο-
τινὰ οὐ τὸ συνεχὲς τῶν δένδρων ἐποίησεν, ἀλλὰ Ζεὺς ἐπί-
κλησιν Σκοτινᾶς”.
Σκότουσα, πόλις καὶ χωρίον τῆς ἐν Θετταλίᾳ Πελας-
γίας. καὶ πληθυντικῶς Σκότουσαι. τὸ ἐθνικὸν Σκοτουσαῖος
καὶ Σκοτουσαία.
Σκοῦποι, πόλις Θρᾴκης. Λέπιδος ἐν ἱστορικῆς ἐπιτο-
μῆς ὀγδόῳ. τὸ ἐθνικὸν Σκουπηνοί.
Σκύβρος, χωρίον Μακεδονικόν, ὡς Θεόπομπος. τὸ ἐθ-
νικὸν Σκύβριος.
Σκύδρα, Μακεδονικὴ πόλις, ὡς Θεαγένης ἐν Μακεδο-
νικοῖς. τὸ ἐθνικὸν Σκυδραῖος.
Σκύθαι, ἔθνος Θρᾴκιον. ἐκαλοῦντο δὲ πρότερον Νο-
μαῖοι. Σκύθαι δὲ ἀπὸ Σκύθου παιδὸς Ἡρακλέους, τινὲς δὲ
ἀπὸ τοῦ σκύζεσθαι· ὀργιλώτατοι γάρ. Σκυθία τοίνυν καὶ
Σκύθαι καὶ Σκυθικοί καὶ Σκυθικά λέγεται καὶ Σκυθική.
ἔστι καὶ ὑποδήματος εἶδος, ὡς Περσικαί.

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 618, li. 7

Τέρμερα, πόλις Λυκίας, ἀπὸ Τερμέρου. ὁ πολίτης

Τερμερεύς. Ἡρόδοτος δὲ Τερμίλας αὐτοὺς καλεῖ ἐν τῷ πρώτῳ.
ὁ δὲ χρησμὸς ὁ περὶ αὐτῶν Τερμιλέας αὐτούς φησι.
Τερμησσός, πόλις Πισιδίας. ἔστι καὶ ἄλλη ταύτης
ἄποικος καὶ αὐτὴ Πισιδίας, λεγομένη μικρά, ὡς ἡ προτέρα
μείζων. τὸ ἐθνικὸν Τερμησσεύς.
 564

Τετράπολις τῆς Ἀττικῆς, ἔχουσα δήμους καὶ πόλεις

τέτταρας, Οἰνόην Προβάλινθον Τρικόρυνθον Μαραθῶνα. Ἀν-
δροτίων δὲ Τετραπόλιδός φησι διὰ τοῦ δ. αὕτη πρότερον
ἐκαλεῖτο Ὑττηνία. οἱ οἰκήτορες Τετραπολεῖς καὶ Τετραπο-
λῖται, ὡς Φαβωρῖνος ἐν πρώτῳ παντοδαπῆς ὕλης ἱστορικῆς.
Τετραχωρῖται, οἱ Βεσσοί, ὡς Στράβων ἑβδόμῃ. οὗτοι
λέγονται καὶ Τετράκωμοι.
Τευθίς, πόλις Ἀρκαδίας. τὸ ἐθνικὸν πατρωνυμικῶς
Τευθίδης.
Τευθρανία, Μυσίας πόλις, ἀπὸ Τεύθραντος. ὁ Τεύ-
θρας δὲ τὴν Αὔγην ἔγημε καὶ τὸν Τήλεφον ἐπαιδοποιήσατο.
τὸ ἐθνικὸν Τευθράνιος, ὡς τῆς Παρρασίας Παρράσιος. λέγε-
ται καὶ Τευθράντιος, Εὐριπίδης Λικυμνίῳ “Τευθράντιον δὲ
σχῆμα Μυσίας χθονός”, τὸ θηλυκὸν Τευθραντίς, ἀπὸ τῆς
Τεύθραντος γενικῆς.

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 671, li. 8

σίαν μετωνόμασεν, ὡς Χάραξ ἐν ἕκτῳ χρονικῶν.

Φρατρία, ἐξ ἧς οἱ φράτορες λέγονται, οἱ ἐκ τῆς αὐτῆς
φρατρίας ὄντες, ὅ ἐστι τρίτον φυλῆς, ἥν τινες τριττὺν λέγου-
σιν. ἐλέγετο δὲ φράτηρ καὶ φράτωρ. ἀλλὰ τὸ μὲν φράτηρ
ἀρχαῖον μετὰ τῆς αὐτοῦ κλίσεως, θάτερον δὲ νεώτερον. λέ-
γεται καὶ φράτριον τόπος ἐν ᾧ οἱ τῆς αὐτῆς φρατρίας συνά-
γονται. λέγεται καὶ φρατρίζειν τὸ εἰς αὐτὴν συνιέναι. καὶ
μετὰ τοῦ α φρατριάζειν, ὅπερ σύνηθες τοῖς Ἀττικοῖς. φρα-
τριάζειν δ' ἔλεγον τὸ ἐν τῷ φρατρίῳ εὐωχεῖσθαι, ὅ ἐστι τὸ
τῆς φρατρίας ἔθος. [καὶ κίνημα τοῖς Ῥωμαίοις καὶ τοῖς τού-
των ἱστορικοῖς.] ἀλλὰ καὶ φρατριεῖς ἐκαλοῦντο οἱ ἐν αὐτῷ
συνιόντες. ἐλέγοντο δὲ καὶ φρᾶτραι καὶ φᾶτραι· ἀλλ' οὐ
συνᾴδει τῷ φρατριεύς. ὡς γὰρ Ὑρία Ὑριεύς Ὑσία Ὑσιεύς,
οὕτως φρατρία φρατριεύς.
Φρέαροι, δῆμος Ἀθήνησι τῆς Λεοντίδος φυλῆς, ἀπὸ
Φρεάρου Ἀθήνησιν ἐπισήμου ἥρωος. ὁ δημότης Φρεάριος. τὰ
τοπικὰ Φρεαρόθεν Φρέαρόνδε Φρεαροῖ.
Φρέγελλα, πόλις Ἰταλίας, ἣ τὸ μὲν ἀρχαῖον ἦν Ὀπι-
κῶν, ἔπειτα Οὐολούσκων ἐγένετο. τὸ ἐθνικὸν Φρεγελλανός, ὡς
Διονύσιος ιϛʹ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχαιολογίας καὶ ἄλλοι πλεῖστοι.
Φρεντανόν, πόλις Ἰταλίας. τὸ ἐθνικὸν Φρεντανοί.

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 683, li. 4

Πόντου, καταντικρὺ τοῦ Βυζαντίου. ὁ πολίτης Χαλκηδόνιος.

 565

Στράβων “Χαλκηδόνιοι ἐπὶ τῆς περαίας ἱδρυμένοι πλησίον

[οὐ] μετέχουσι τῆς εὐπορίας ταύτης”. τὸ θηλυκὸν Χαλκηδονία
καὶ Χαλκηδονίς. Στράβων ἐν δωδεκάτῃ “καλεῖται δὲ τὰ ἀρι-
στερὰ τοῦ Πόντου [Θρᾳκικά], τὰ δ' ἐν δεξιᾷ Χαλκηδονίς”.
καὶ Μένιππος ἐν περίπλῳ Βιθυνίας “ἀπὸ ἱεροῦ Διὸς οὐρίου
καὶ τοῦ στόματος τοῦ Πόντου ἀριστερὰν ἔχοντι τὴν ἤπειρον
καὶ ἐπιπλέοντι εἰς Χαλκηδόνα τὴν πόλιν εἰσὶ στάδια ρκʹ,
ἀπὸ δὲ ταύτης ἕως τοῦ Ἀκρίτου στάδια ξʹ”. μέμνηται ὁ
αὐτὸς καὶ τῆς Χαλκίτιδος νήσου. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Χάλκιδος
τοῦ παρακειμένου ποταμοῦ, ὡς οἱ ἱστορικοὶ ἅπαντές φασι.
Χαλκητόριον, πόλις Κρήτης. ὁ πολίτης Χαλκητορεύς.
Ἀπολλόδωρος τετάρτῳ χρονικῶν “μεθ' οὗ Χαρίδημος ἦν φυ-
γὰς Χαλκητορεύς”. Κρατερὸς δ' ἐν τῷ περὶ ψηφισμάτων
Χαλκήτορας αὐτούς φησι.
Χαλκίς, πόλις Εὐβοίας. Ἑκαταῖος Εὐρώπῃ “Χαλκὶς
πόλις ἐστίν, ἣ πρότερον Εὔβοια προσηγορεύετο”. ἐκλήθη δὲ
ἀπὸ Κόμβης τῆς Χαλκίδος καλουμένης, θυγατρὸς Ἀσωποῦ.
τινὲς δὲ Χαλκιδεῖς φασι κληθῆναι διὰ τὸ χαλκουργεῖα πρῶ-
τον παρ' αὐτοῖς ὀφθῆναι. τὸ παλαιὸν δὲ Στύμφηλος προς-
ηγορεύετο, νῦν δὲ Ἁλίκαρνα.

Στέφανος γραμματικός Εθνικά (epitome) P. 691, li. 8

Χέμμις, πόλις Αἰγύπτου. Ἡρόδοτος “ἔστι καὶ Χέμμις

πόλις μεγάλη νομοῦ τοῦ Θηβαϊκοῦ, ἐγγὺς τῆς Νέης πόλιος”.
φησὶ δ' ὁ αὐτὸς καὶ νῆσον εἶναι Χέμμιν ἐν αὐτῇ. ὁ πολίτης
Χεμμίτης, νομὸς Χεμμίτης. κλίνεται δὲ διὰ τοῦ εως Χέμμεως.
ἔστι καὶ Χέμβις νῆσος διὰ τοῦ β ἐν Βουτοῖ, ὡς Ἑκαταῖος
ἐν περιηγήσει Αἰγύπτου “ἐν Βουτοῖ περὶ τὸ ἱρὸν τῆς Λη-
τοῦς ἐστι νῆσος Χέμβις οὔνομα, ἱρὴ τοῦ Ἀπόλλωνος· ἔστι
δὲ ἡ νῆσος μεταρσίη καὶ περιπλέει καὶ κινέεται ἐπὶ τοῦ
ὕδατος”. ὁ νησιώτης Χεμβίτης καὶ Χέμβιος.
Χερρόνησος, πόλις ἐν τῇ κατὰ Κνίδον χερρονήσῳ, κατὰ
Τριόπιον. ὁ πολίτης Χερρονήσιος. Αἰλιανὸς ἐν βʹ ἱστορικῆς
διαλέξεως “Χερρονήσιοι δ' ἀπὸ Κνίδου”. ἔστι βʹ πόλις ἐν
τῇ Θρᾴκῃ Χερρόνησος, περὶ ἧς Ἑκαταῖος ἐν Εὐρώπῃ “ἐν
δὲ αὐτοῖσι πόλις Χερσόνησος ἐν τῷ ἰσθμῷ τῆς χερσονήσου”.
καὶ τὸν πολίτην Χερρονήσιόν φησιν “Ἀψινθίοισι πρὸς με-
σαμβρίην ὁμουρέουσι [Χερσονήσιοι. Ἡρόδοτος δέ] “Χερσο-
νησῖται ἀπὸ τῶν πύργων ἐσημήναντο τοῖσι Ἀθηναίοισι τὸ
γεγονός”. τούτους καὶ ... Χερρονησίους λέγει. ὧν τὸ θηλυ-
κὸν Εὐριπίδης “ὃς τὴν ἀρίστην Χερσονησίαν πλάκα”. ἔστι
 566

καὶ γʹ πόλις τῆς Ταυρικῆς. Ἡρόδοτος τετάρτῃ “νέμεται τὸ

Ταυρικὸν ἔθνος μέχρι Χερσονήσου τῆς τρηχείης καλεομένης”.

Πρόκλος In Platonis rem publicam commentarii Volume 2, p. 115, li. 14

ἀναβοῆσαι τοῦτον εἶναι τὸν Λυσίαν , καὶ τοῦτον ὡσαύτως

ἐπιγνῶναί τε πρὶν προσέλθῃ καὶ τοῖς παροῦσιν εἰπεῖν
τοῦτον εἶναι τὸν Κλεώνυμον.
Ταῦτα μὲν ὁ Κλεάρχου λόγος· ἱστορεῖ δὲ καὶ Ναυ-
μάχιος ὁ Ἠπειρώτης, ἀνὴρ ἐπὶ τῶν ἡμετέρων πάππων
γεγονώς, Πολύκριτον Αἰτωλὸν ἐπιφανέστατον Αἰτωλῶν καὶ
Αἰτωλαρχίας τυχόντα καὶ ἀποθανεῖν καὶ ἀναβιῶναι μηνὶ
μετὰ τὸν θάνατον ἐνάτῳ, καὶ ἀφικέσθαι εἰς ἐκκλησίαν κοι-
νὴν τῶν Αἰτωλῶν καὶ συμβουλεῦσαι τὰ ἄριστα περὶ ὧν
ἐβουλεύοντο· καὶ τούτων εἶναι μάρτυρας Ἱέρωνα τὸν Ἐφέ-
σιον καὶ ἄλλους ἱστορικοὺς Ἀντιγόνῳ τε τῷ βασιλεῖ καὶ
ἄλλοις ἑαυτῶν φίλοις ἀποῦσι τὰ συμβάντα γράψαντας. Καὶ
οὐ τοῦτον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Νικοπόλει τῶν οὐ πρὸ
πολλοῦ τινα γεγονότων, Εὐρύνουν ὄνομα, ταὐτὸν παθεῖν,
καὶ ταφέντα πρὸ τῆς πόλεως ὑπὸ τῶν προσηκόντων ἀνα-
βιῶναι μετὰ πεντεκαιδεκάτην ἡμέραν τῆς ταφῆς καὶ λέγειν,
ὅτι πολλὰ μὲν ἴδοι καὶ ἀκούσειεν ὑπὸ γῆς θαυμαστά,
κελευσθῆναι δὲ πάντα ἄρρητα φυλάττειν· καὶ ἐπιβιῶναι
χρόνον οὐκ ὀλίγον καὶ ὀφθῆναι δικαιότερον μετὰ τὴν ἀνα-
βίωσιν ἢ πρότερον. Προστίθησιν δὲ καὶ τρίτον ἄλλον χθές,
ὥς φησιν, γεγονότα, Ῥοῦφον τὸν ἐκ Φιλίππων τῶν ἐν

Πρόκλος In Platonis Timaeum commentaria Volume 1, p. 62, li. 18

πρεσβυτέρων τινὲς εἰρήκασιν, ὅτι τὸ ἐγκωμιαστικὸν εἶδος

ἁδρόν ἐστι καὶ γαῦρον καὶ μεγαλοπρεπές, ὁ δὲ Σωκρατικὸς
χαρακτὴρ τῶν λόγων ἰσχνὸς καὶ ἀκριβὴς καὶ διαλεκτικός.
ἔχει δὴ οὖν ἀπ' ἐναντίας πρὸς ἐκεῖνον. διὸ καὶ ὁ Σωκρά-
της ἀποφεύγει τὸ ἐγκωμιάζειν, εἰδὼς τὴν παρ' ἑαυτῷ δύ-
ναμιν πρὸς ἃ πέφυκεν. οἱ δὲ τοῦτο λέγοντες πρὸς τῷ τὸν
Μενέξενον ἄντικρυς ἀθετεῖν δοκοῦσί μοι μηδὲ τῆς ἐν Φαί-
δρῳ τοῦ Σωκράτους ἐπῃσθῆσθαι μεγαλοφωνίας. εἰσὶ δὲ
οἳ λέγουσι τὸν τῶν τοιούτων ἐγκωμίων ἐργάτην προσήκειν
καὶ τῶν πολεμικῶν πραγμάτων ἐν πείρᾳ γεγονέναι, διὸ καὶ
τῶν ἱστορικῶν σφάλλεσθαι πολλοὺς ἐν ταῖς διαθέσεσιν ἀπειρίᾳ
τῶν τακτικῶν. ἀλλ' ὅ γε Σωκράτης καὶ ἐπὶ Δηλίῳ καὶ ἐν
Ποτιδαίᾳ στρατευσάμενος οὐκ ἄπειρος ἦν τῶν τοιούτων πάν-
 567

των. ἄλλοι τοίνυν φασὶν εἰρωνευόμενον αὐτόν, ὥσπερ ἄλλ'

ἄττα μὴ εἰδέναι φησίν, οὕτω καὶ ἐνταῦθα μὴ εἶναι δυνατὸν
φάναι τὴν πόλιν ἀξίως ἐγκωμιάσαι ταύτην. ἀλλ' ἥ γε εἰρω-
νεία Σωκράτους εἰς σοφιστὰς ἐγίγνετο καὶ νέους, οὐχ οὕτως
ἔμφρονας καὶ ἐπιστήμονας ἄνδρας. βέλτιον οὖν ἀντὶ τού-
των λέγειν, ὅτι φυλάττεται τρίτος ἀπὸ τῆς ἀληθείας
[rep. X 599 D] γενέσθαι· τὰ γὰρ ἔργα τῆς ὀρθῶς πολιτευομέ-
νης πόλεως τρίτα ἐστὶν ἀπὸ τοῦ παραδείγματος

Πρόκλος In Platonis Timaeum commentaria Volume 1, p. 75, li. 20

αἰτιατὰ πρὸς τὴν τῶν αἰτίων ἀντοχήν, οὕτως ἐν τούτοις ὁ

μὲν Ἑρμοκράτης εἰς τὸν Κριτίαν ἀποτείνεται, οὗτος δὲ εἰς
τὴν Σωκράτους ἐπίταξιν ἀποβλέπει. καὶ ὡς ἐν ἐκείνοις πάντα
τὰ δημιουργικὰ αἴτια τοῦ ἑνὸς ἐξήρτηται πατρὸς καὶ τῷ ἐκεί-
νου βουλήματι πάντα κυβερνᾷ, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐν-
ταῦθα πάντες ἐπὶ τὸν Τίμαιον καταφεύγουσι καὶ τὴν τοῦ
Τιμαίου νεῦσιν ἢ ἐπίνευσιν ἢ βούλησιν, ἵν' ἐξ ἐκείνης οἷον
ἐκ ῥίζης ὁρμηθέντες κατὰ νοῦν αὐτῷ διαθῶσι τὸν λόγον·
οὕτω γὰρ ἂν καὶ συντελέσοι πρὸς τὴν ὅλην κοσμοποιίαν τὰ
μέλλοντα λέγεσθαι. καὶ μὴν καὶ τὸ ἐκ παλαιᾶς ἀκοῆς,
εἰ μὲν ἱστορικὸς ὁ λόγος, τὸ κατὰ χρόνον σημαίνει παλαιόν,
εἰ δὲ ἔνδειξίς ἐστι τῶν ἐν τῷ παντὶ γιγνομένων, τοὺς ἐξ
ἀιδίου ταῖς ψυχαῖς ἐνυπάρχοντας λόγους αἰνίσσοιτο ἄν· εἰ
δὲ καὶ τῶν θείων αἰτίων εἰκόνα φέρει, δείκνυσιν, ὅτι ταῦτα
τὰ δημιουργικὰ αἴτια πληρούμενα ἄνωθεν ἀπὸ τῶν πρες-
βυτάτων θεῶν μεταδίδωσι καὶ τοῖς δευτέροις τῆς ἑαυτῶν
προνοίας.

Πρόκλος In Platonis Timaeum commentaria Volume 1, p. 90, li. 28

ποίησιν ὁ Πλάτων ἀσφαλῶς ἰδιώτῃ τὸν ἔπαινον ἀναθεὶς καὶ

εἰς χάριν ἄλλων, ἀλλ' οὐ κατὰ νοῦν λέγοντι καὶ λόγον·
εἴπερ γάρ τις ἄλλος καὶ ποιητῶν ἄριστος κριτὴς ὁ Πλάτων,
ὡς καὶ Λογγῖνος συνίστησιν. Ἡρακλείδης γοῦν ὁ Πον-
τικός φησιν, ὅτι τῶν Χοιρίλου τότε εὐδοκιμούντων Πλάτων
τὰ Ἀντιμάχου προὐτίμησε καὶ αὐτὸν ἔπεισε τὸν Ἡρακλείδην
εἰς Κολοφῶνα ἐλθόντα τὰ ποιήματα συλλέξαι τοῦ ἀνδρός.
μάτην οὖν φληναφῶσι Καλλίμαχος καὶ Δοῦρις ὡς Πλά-
τωνος οὐκ ὄντος ἱκανοῦ κρίνειν ποιητάς· δηλοῖ γοῦν αὐτοῦ
καὶ τὰ προκείμενα τὴν φιλόσοφον κρίσιν. καὶ ταῦτα ἱστο-
 568

ρικώτερα θείη τις ἄν. ὁ δὲ τῶν πραγμάτων ἐξεταστὴς

ἀξιώσει εἰπεῖν ἡμᾶς, ὅπως πάντα τὰ αἴτια τῆς διακοσμήσεως
καὶ τὰ συνεκτικὰ τῆς ἐναντιώσεως εἰς μίαν ἀρχὴν ἀνατεί-
νεται καὶ τὰ ἔσχατα διὰ τῶν μέσων ἀντέχεται τῶν πρώτων·
οὕτω γὰρ οἱ μὲν τοῦ παλαιοῦ Κριτίου παραδεξάμενοι τὸν
λόγον ἐπ' αὐτόν, ἐκεῖνος δὲ ἐπὶ τὸν Σόλωνα βλέπει, καὶ
οὗτος μὲν θαυμάζει τὴν Σόλωνος ποιητικὴν δύναμιν, ἐκεῖνοι
δὲ διὰ μέσου τοῦ Κριτίου πρὸς τὴν Σόλωνος ἀναπέμπονται
ποίησιν· τούτῳ γὰρ χαριζόμενοι κἀκείνην ἐγκωμιάζουσιν.
ἀλλὰ δὴ τίνα περὶ Σόλωνός φησιν ὁ Κριτίας;

Πρόκλος In Platonis Timaeum commentaria Volume 1, p. 109, li. 8

αἰνίσσεται οὗτος ὁ λόγος; ὅτι ἄρα καὶ αἱ ψυχικαὶ ζωαὶ καὶ

ἡ τῶν σωμάτων φύσις πολυειδεῖς ἔχουσι μεταβολάς, καὶ
ταῦτα ἐπιτροπεύουσι μὲν καὶ ὑπερκόσμιοι δυνάμεις, συνέχουσι
δὲ καὶ νοηταὶ τῶν θεῶν τάξεις. σύμβολον δὲ τοῦ μὲν τὸ τὸ
φαινόμενον ἱστορεῖσθαι παρ' Ἕλλησι, τοῦ δὲ τὸ τὴν διά-
νοιαν ἰχνεῦσαι τῆς ἱστορίας τὸν ἱερέα καὶ τὸ ἀπ' αὐτῆς
δηλούμενον εἰς φῶς ἀναγαγεῖν τῷ Σόλωνι. ταῦτα μὲν οὖν
τῆς ὅλης ἕνεκα θεωρίας εἰρήσθω παρ' ἡμῶν, ὡς ἂν μὴ
ἀπᾴδοντα καὶ ταῦτα φανείη τῶν προκειμένων. ὁ δὲ περὶ
τὸν Φαέθοντα μῦθος ποικίλην ἔχει τὴν περὶ αὐτὸν διατρι-
βήν· δεῖ γὰρ πρῶτον μὲν ἱστορικῶς αὐτὸν μετελθεῖν, δεύ-
τερον δὲ φυσικῶς καὶ τρίτον φιλοσόφως. ἡ μὲν οὖν ἱστορία
φησίν, ὅτι Φαέθων, Ἡλίου παῖς καὶ τῆς Ὠκεανοῦ Κλυμένης,
τὸ τοῦ πατρὸς ἅρμα ἐλαύνων ἐξετράπετο τῆς ὁδοῦ, καὶ ὁ
Ζεὺς περὶ τῷ παντὶ δείσας ἐκεραύνωσεν αὐτόν, ὃ δὲ κεραυ-
νωθεὶς κατέπεσεν ἐπὶ τὸν Ἠριδανόν, καὶ ἔφλεξε πάντα τὸ
ἐξ αὐτοῦ πῦρ ἐπιβοσκηθὲν τὴν γῆν, πεσόντα δὲ αὐτὸν αἱ
ἀδελφαὶ αἱ Ἡλιάδες ἐθρήνουν. ὁ μὲν οὖν ἀπὸ τῆς ἱστορίας
λόγος τοιοῦτος. δεῖ δὲ ὑποκεῖσθαι καὶ τὴν ἐκπύρωσιν
γεγονέναι – τούτου γὰρ ἕνεκα καὶ ὁ πᾶς λόγος –

Πρόκλος In Platonis Timaeum commentaria Volume 1, p. 144, li. 19

τῆς Ἀθηνᾶς ἀφῆκε τὸ σπέρμα εἰς γῆν, καὶ ἐκεῖθεν ἐβλά-

στησε τὸ τῶν Ἀθηναίων γένος. ἀεὶ μὲν οὖν ὁ Ἥφαιστος
καὶ ὅλως ἐρᾷ τῆς Ἀθηνᾶς τὸ νοερὸν αὐτῆς τοῖς αἰσθητοῖς
ἔργοις μιμούμενος. αἱ δὲ Ἀθηναϊκαὶ ψυχαὶ μάλιστα κατὰ
ταύτην τοῦ Ἡφαίστου τὴν ἐνέργειαν δέχονται τὰ ὀχήματα
παρ' αὐτοῦ καὶ εἰσοικίζονται ἐν σώμασιν ἐκ τῶν Ἡφαίστου
 569

λόγων καὶ τῆς γῆς ὑποστᾶσιν, τῶν λόγων Ἀθηναϊκὰ συν-

θήματα λαβόντων· οὗτος γάρ ἐστιν ὁ πρὸ τῆς φύσεως τε-
λεστὴς τῶν σωμάτων ἄλλοις ἄλλα σύμβολα τῶν θείων ἐπι-
τιθείς. ἀλλὰ τίς ἡ χιλιάς, καθ' ἣν Ἀθηναῖοι πρότεροι τῶν
Σαϊτῶν; λεγέσθω μὲν οὖν καὶ ταῦτα ἱστορικῶς, σημαίνειν
δὲ ἔοικε καὶ τὸ πρεσβεῖον τῆς τῶν Ἀθηναίων ζωῆς, ὅτι
ὅλῳ εἴδει τὴν ἑαυτῶν ζωὴν ὑπερτέραν εἶχον τῆς τῶν Σαϊτῶν·
ὡς γὰρ ἐν ταῖς ἀφανέσι τάξεσι τοῦ αὐτοῦ ἡγεμόνος ἐξῆπται
πλείω γένη, τὰ μὲν προσεχέστερα, τὰ δὲ ὑφειμένα, τὸν αὐτὸν
τρόπον καὶ τῶν εἰς γένεσιν κατιουσῶν Ἀθηναϊκῶν ψυχῶν
αἳ μὲν κατ' ἄκραν ὑπερβολὴν ὡμοίωνται πρὸς τὴν θεόν, αἳ
δὲ προσεχῶς εἰσι μετὰ ταύτας· τὴν οὖν ὑπερβολὴν ταύτην
ἡ χιλιὰς σημαίνει τῶν ἐτῶν· περιόδου γὰρ μέτρον τελείας
γενεσιουργοῦ διὰ τὸ κυβικόν·

Πρόκλος In Platonis Timaeum commentaria Volume 1, p. 145, li. 4

δὲ προσεχῶς εἰσι μετὰ ταύτας· τὴν οὖν ὑπερβολὴν ταύτην

ἡ χιλιὰς σημαίνει τῶν ἐτῶν· περιόδου γὰρ μέτρον τελείας
γενεσιουργοῦ διὰ τὸ κυβικόν· ὅθεν εἰκότως ἐφαρμόζει τῇ
κατὰ τὴν γένεσιν ὑπερτέρᾳ ζωῇ καὶ μᾶλλον ὡμοιωμένῃ πρὸς
τὴν ἔφορον θεόν. εἰ δὲ καὶ ταῦτ' ἐπὶ τὸ πᾶν ἐθέλοις
μετάγειν, ὄψει κἀκεῖ πᾶσαν μὲν τὴν ἐμφανῆ διακόσμησιν
Ἡφαίστειον οὖσαν, καὶ τὰ κοσμοῦντα καὶ τὰ κοσμούμενα,
τῶν δὲ κοσμούντων τὰ μὲν ὁλικώτερα, τὰ δὲ μερικώτερα, καὶ τὰ
μὲν ἀνάλογον τοῖς Ἀθηναίοις, τὰ δὲ τοῖς Σαΐταις· οὐδὲν γὰρ
κωλύει τὰ αὐτὰ καὶ ἐν ταῖς δημιουργικαῖς αἰτίαις καὶ ἐν τῷ
παντὶ καὶ ἐν τῇ ἱστορικῇ παραδόσει θεωρεῖν ἀνάλογον.
ἀπορήσας δὲ ὁ θεῖος Ἰάμβλιχος, πῶς οἱ θεοὶ κατὰ χρόνους
ἀφωρισμένους λαγχάνειν λέγονται τόπους τινάς, οἷον Ἀθηνᾶ
πρότερον μὲν τὰς Ἀθήνας, ὕστερον δὲ τὴν Σάιν· εἰ γὰρ
ἄρχονταί ποτε τῆς κληρώσεως, καὶ παύοιντ' ἄν ποτε· τὸ γὰρ
χρόνῳ παραμετρούμενον ἅπαν τοιοῦτόν ἐστιν· ἔτι δὲ ὅν ποτε
λαγχάνουσι τόπον, πότερον ἀδέσποτον ὄντα λαγχάνουσιν, ἢ
ὑπ' ἄλλων θεῶν προστατούμενον· εἰ μὲν γὰρ ἀδέσποτον, πῶς
ἂν εἴη τι τοῦ παντὸς ἔρημον θεοῦ παντελῶς; πῶς δ' ἂν
διαμένοι τις τόπος ὅλως ἀφρούρητος ὑπὸ τῶν κρειττόνων;
πῶς δ' ἄν, εἰ αὐτάρκης ἐστὶν εἰς τὸ σῴζειν ἑαυτόν,

Πρόκλος In primum Euclidis elementorum librum commentarii P. 38, li.

18
 570

τῶν ἐνύλων ἑαυτὴν εἰδῶν. καὶ τῆς μὲν περὶ τὰ νοητὰ

πραγματευομένης δύο τὰ πρώτιστα καὶ κυριώτατα μέρη
τίθενται ἀριθμητικὴν καὶ γεωμετρίαν, τῆς δὲ περὶ τὰ
αἰσθητὰ τὴν ἐνέργειαν ἐχούσης ἕξ, μηχανικήν, ἀστρο-
λογίαν, ὀπτικήν, γεωδεσίαν, κανονικήν, λογιστικήν.
τὸ δ' αὖ τακτικὸν οὐκ ἀξιοῦσιν ἕν τι τῶν μερῶν τῆς
μαθηματικῆς λέγειν, ὥσπερ ἕτεροι, ἀλλὰ προσχρῆσθαι
τότε μὲν λογιστικῇ, καθάπερ ἐν ταῖς ἐξαριθμήσεσι
τῶν λόγων, τότε δὲ γεωδεσίᾳ, καθάπερ ἐν ταῖς διαι-
ρέσεσι τῶν χωρίων καὶ ταῖς ἀναμετρήσεσιν, ὥσπερ δὴ
πολλῷ πλέον οὔτε τὸ ἱστορικὸν οὔτε τὸ ἰατρικὸν μέρος
εἶναι μαθηματικῆς, εἰ καὶ προσχρῶνται πολλάκις οἵ τε
τὰς ἱστορίας γράφοντες τοῖς μαθηματικοῖς θεωρήμα-
σιν, ἢ θέσεις κλιμάτων φράζοντες ἢ μεγέθη πόλεων
καὶ διαμέτρους ἢ περιβόλους καὶ διαμέτρους ἢ περι-
μέτρους συλλογιζόμενοι, καὶ οἱ ἰατροὶ πολλὰ τῶν οἰ-
κείων διὰ τῶν τοιούτων ἐφόδων σαφηνίζοντες. τὸ
γὰρ ἀπὸ τῆς ἀστρολογίας ὄφελος εἰς ἰατρικὴν καὶ
Ἱπποκράτης δῆλον ποιεῖ καὶ πάντες ὅσοι τι περὶ
ὡρῶν καὶ τόπων εἰρήκασι. κατὰ τὰ αὐτὰ δὴ οὖν καὶ

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca Codex 15, Bekker

p. 4b, li. 25

περὶ εὐσεβείας καὶ περὶ ἀληθείας. Ἔστι δὲ Ἱεραπολί-

της ὁ συγγραφεύς, τῆς ἐν Ἀσίᾳ Ἱεραπόλεως γεγονὼς
ἐπίσκοπος· ἤνθησεν ἐπὶ Μάρκου Ἀντωνίνου Βήρου
βασιλέως Ῥωμαίων.
Ἀξιόλογος δὲ ὁ ἀνὴρ καὶ φράσει
ἀξιολόγῳ κεχρημένος. Λέγεται δὲ αὐτοῦ καὶ ἕτερα συγ-
γράμματα ἀξιομνημόνευτα εἶναι, οἷς οὔπω ἡμεῖς ἐνε-
τύχομεν.
Ἀνεγνώσθη πρακτικὸν τῆς πρώτης συνόδου ἐν τρισὶ
τόμοις. Γελασίου δὲ ἔφερε τὸ βιβλίον ἐπιγρα-
φήν, οὐ μᾶλλον ὑπάρχον πρακτικὸν ἢ ἱστορικόν. Εὐ-
τελὴς δὲ καὶ ταπεινὸς τὴν φράσιν, πλήν γε λεπτομε-
ρῶς διέξεισι τὰ ἐν τῇ συνόδῳ.
Ἀνεγνώσθη πρακτικὸν τῆς τρίτης
συνόδου, σχεδόν τι δι' ἐπιστολῶν τοῦ τε θείου πρὸς
Νεστόριον Κυρίλλου καὶ τοῦ δυσσεβοῦς ἐκείνου πρὸς αὐ-
τὸν συντεθειμένον.
 571

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 29, Bekker p. 6a, li. 33

Ἀνεγνώσθη Εὐαγρίου σχολαστικοῦ ἀπὸ

ὑπάρχων, πόλεως δὲ Ἐπιφανείας τῆς κατὰ τὴν κοίλην
Συρίαν, ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία ἐν τόμοις ἕξ, ἀρχὴν ποιου-
μένη τὸ τέλος τῆς Σωκράτους καὶ Θεοδωρήτου ἱστορίας ,
καὶ κατιοῦσα μέχρι τῆς βασιλείας Μαυρικίου, ἔτος δω-
δέκατον ἐν τῇ βασιλείᾳ διανύοντος.
Ἔστι δὲ τὴν φρά-
σιν οὐκ ἄχαρις, εἰ καί πως περιττεύεσθαι ἐνίοτε δοκεῖ·
ἐν τῇ δὲ τῶν δογμάτων ὀρθότητι, ἀκριβὴς τῶν ἄλ-
λων μᾶλλον ἱστορικῶν. Ἔχει δὲ καὶ χρήσεις περὶ εἰκόνων.
Ἀνεγνώσθη Σαλαμανοῦ Ἑρμείου Σωζομε-
νοῦ σχολαστικοῦ ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία ἐν λόγοις θʹ.
Προσφωνεῖ δὲ τὴν ἱστορίαν πρὸς Θεοδόσιον τὸν νέον.
Ἄρχεται δὲ ἀπὸ τῆς ὑπατείας Κρίσπου καὶ τοῦ πατρὸς
Κωνσταντίνου, καὶ κάτεισι μέχρι τῆς τοῦ νέου Θεοδοσίου
βασιλείας.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 34, Bekker p. 7a, li. 7

Οὗτος παῖς μὲν ἦν Ἰουδαίου τινὸς ὄνομα Πιστοῦ,

ἀνθρώπων δέ, ὥς φησιν Ἰώσηπος, κακουργότατος,
χρημάτων τε καὶ ἡδονῶν ἥττων. Ἀντεπολιτεύετο δὲ
Ἰωσήπῳ, καὶ πολλὰς κατ' ἐκείνου λέγεται ἐπιβουλὰς ῥά-
ψαι· ἀλλὰ τόν γε Ἰώσηπον, καίτοι ὑπὸ χεῖρα πολ-
λάκις λαβόντα τὸν ἐχθρόν, λόγοις μόνον ὀνειδίσαντα
ἀπαθῆ κακῶν ἀφεῖναι. Καὶ τὴν ἱστορίαν δέ, ἣν ἐκεῖ-
νος ἔγραψε, πεπλασμένην τὰ πλεῖστά φασι τυγχά-
νειν, καὶ μάλιστα οἷς τὸν Ῥωμαϊκὸν πρὸς Ἰουδαίους
διέξεισι πόλεμον καὶ τὴν Ἱεροσολύμων ἅλωσιν.
Ἀνεγνώσθη Ἀφρικανοῦ ἱστορικόν. Οὗτός ἐστιν ὁ
καὶ τοὺς λεγομένους κεστοὺς ἐν λόγοις συντάξας ιδʹ.
Ἔστι
δὲ σύντομος μέν, ἀλλὰ μηδὲν τῶν ἀναγκαίων ἱστορη-
θῆναι παραλιμπάνων. Ἄρχεται δὲ ἀπὸ τῆς Μωϋσαϊ-
κῆς κοσμογενείας, καὶ κάτεισιν ἕως τῆς Χριστοῦ παρου-
 572

σίας. Ἐπιτροχάδην δὲ διαλαμβάνει καὶ τὰ ἀπὸ Χριστοῦ

μέχρι τῆς Μακρίνου τοῦ Ῥωμαίων βασιλέως βασιλείας,
ὅτε αὐτῷ, ὥς φησι, καὶ ἥδε ἡ συγγραφὴ συνετελεῖτο,
ἐτῶν οὖσα εψκγʹ. Τεύχη δὲ τὸ βιβλίον πέντε.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 40, Bekker p. 8a, li. 33

γόμενος.
Οὗτος δέ ἐστιν ὁ Μοψουεστίας, ὃν καὶ πλείστας
εὐθύνας Ιωάννης ὁ Φιλόπονος, ὡς αὐτός φησι, τῆς
τοιαύτης ἑρμηνείας ἐν οἰκείῳ τῷ εἰς τὴν κτίσιν πο-
νήματι ἐδείχθη σπουδαίως εἰσπραττόμενος.
Ἀνεγνώσθη Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου
ἀνασκευαστικὸν βιβλιδάριον πρὸς τοὺς ὑπὲρ Ἀπολλω-
νίου τοῦ Τυανέως Ἱεροκλέους λόγους.
Ἀνεγνώσθη Φιλοστοργίου Ἀρειανοῦ τὴν θρης-
κείαν, ὡς δῆθεν ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία. Ἱστορεῖ δὲ τἀ-
ναντία σχεδὸν ἅπασι τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς ἱστορικοῖς.
Ἐξαίρει τοὺς Ἀρειανίζοντας ἅπαντας, λοιδορίαις πλύ-
νει τοὺς ὀρθοδόξους, ὡς εἶναι τὴν ἱστορίαν αὐτοῦ μὴ
ἱστορίαν μᾶλλον ἀλλ' ἐγκώμιον μὲν τῶν αἱρετικῶν,
ψόγον δὲ γυμνὸν καὶ κατηγορίαν τῶν ὀρθοδόξων.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 63, Bekker p. 21b, li. 19

Ἔτος δὲ τῆς ἡλικίας ἦγε δεύτερον καὶ εἰκοστὸν Πρα-

ξαγόρας, ὡς αὐτός φησίν, ὅτε ταῦτα συνέγραφε. Συνε-
γράψατο δὲ ὁ αὐτὸς καὶ ἕτερα βιβλία δύο, περὶ τῶν
Ἀθήνῃσι βασιλευσάντων, ἔτος ἀνύων ἐννεακαιδέκα-
τον. Συνέταξε δὲ καὶ ἕτερα βιβλία ἓξ εἰς τὸν τῶν Μα-
κεδόνων βασιλέα Ἀλέξανδρον, τριακοστὸν πρῶτον ἐλαύ-
νων ἐνιαυτόν.
Ἔστι δὲ τὴν φράσιν σαφὴς καὶ ἡδύς,
ὀλίγον δὲ τοῦ δέοντος ἀτονώτερος. Κέχρηται δὲ Ἰωνικῇ
διαλέκτῳ.
Ἀνεγνώσθη Προκοπίου τοῦ ῥήτορος ἱστορικὸν
ἐν βιβλίοις ὀκτώ. Ἱστορεῖ δὲ τὰ ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ συνε-
νεχθέντα πρός τε Πέρσας Ῥωμαίοις καὶ πρὸς Βαν-
δήλους καὶ Γότθους, ἃ Βελισάριος στρατηγῶν διεπράξατο
μάλιστα· ᾧ καὶ τὰ πολλὰ ὁ ῥήτωρ συνὼν τὴν ἱστορίαν
ἐξ ὧν ὄψει παρείληφε συνεγράψατο.
 573

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 64, Bekker p. 26a, li. 13

Ἀρέθαν ἅμα στρατῷ ἐν Ἀσσυρίοις πέμψας τὰ ἐκείνῃ

χωρία ἐληΐζετο· ἐξ ἧς χρήματα πολλὰ οἱ περὶ Ἀρέ-
θαν περιβαλλόμενοι οὐκ ἤθελον ὑποστρέφειν ἐπὶ Βελι-
σάριον. Βελισάριος δὲ τοῦ στρατοῦ νοσοῦντος καὶ τῶν
περὶ Ἀρέθαν ἀγνοουμένων, καὶ Ῥεκιθάγγου καὶ Θεο-
κτίστου ἀποπορεύεσθαι μελλόντων ἐς φυλακὴν τῶν περὶ
Φοινίκην χωρίων ἃ ὑπὸ Ἀλαμουνδάρου κατετρέχετο,
διὰ ταῦτα ἐξ ἠθῶν τῶν Περσῶν ἐς τὰ οἰκεῖα ἐπα-
νῄει, καὶ ἐς Βυζάντιον παρὰ βασιλέως μετεπέμπετο.
Ἀνεγνώσθη Θεοφάνους Βυζαντίου ἱστο-
ρικῶν λόγοι δέκα.
Ἄρχεται δὲ ὁ πρῶτος λόγος ἀπὸ τοῦ
Περσικοῦ πολέμου τοῦ συστάντος μετὰ τὴν διάλυσιν τῶν
σπονδῶν ἃς Ἰουστινιανὸς ὁ βασιλεὺς καὶ Χοσρόης ὁ Περ-
σῶν ἀλλήλοις ἔθεντο, ἔλυσε δὲ Χοσρόης τε αὐτὸς καὶ
Ἰουστῖνος διάδοχος Ἰουστινιανοῦ καταστάς, δευτέρου ἔτους
τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ περαιουμένου. Ἀρχόμενος δὲ ἐντεῦθεν
τῆς ἱστορίας κάτεισι μέχρι δεκάτου ἔτους αὐτοῦ τοῦ πο-
λέμου.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 66, Bekker p. 33b, li. 16

ναῖκα ἅμα ταῖς θυγατράσιν ἐν ἰδιωτικῇ οἰκίᾳ ἐνέκλεισε.

Πρεσβεία τοῦ τυράννου πρὸς Χοσρόην τὸν Περσῶν βα-
σιλέα, καὶ ἀποτυχία, κατάλυσίς τε τῶν σπονδῶν προ-
φασιζομένου Χοσρόου τὴν ὁσίαν διεκδικεῖν Μαυρικίου· καὶ
οὕτως ὁ Λίλιος (οὗτος γὰρ ὁ πρεσβεύων ἦν) ἀνεχώρησεν
ἄπρακτος.
Ἀναίρεσις Ἀλεξάνδρου τοῦ συννεωτερίσαντος
τῷ Φωκᾷ, δι' ὑπόνοιαν ὅτι Θεοδόσιον τὸν Μαυρικίου
παῖδα, ὃν ἀνεῖλε, περιεποιήσατο. Ἐν οἷς καὶ τῆς ὅλης
ἱστορίας τὸ πέρας.
Ἀνεγνώσθη ἱστορικὸν σύντομον Νικηφόρου τοῦ
ἐν ἁγίοις Κωνσταντινουπόλεως ἀρχιερέως. Ἄρχεται ἀπὸ
τῆς ἀναιρέσεως Μαυρικίου καὶ κάτεισι μέχρι τῆς εἰς
γάμον κοινωνίας Λέοντος καὶ Εἰρήνης.
Ἔστι δὲ τὴν φρά-
σιν ἀπέριττός τε καὶ σαφής, καλλιλεξίᾳ τε καὶ συνθήκῃ
λόγου οὔτε λελυμένῃ οὔτε αὖ πάλιν συμπεπιεσμένῃ περιέρ-
 574

γως κεχρημένος, ἀλλ' οἵᾳ ἂν χρήσαιτο ὁ ῥητορικὸς ὡς

ἀληθῶς καὶ τέλειος ἀνήρ· τό τε γὰρ νεωτεροποιὸν ἐκκλί-
νει, καὶ τὸ ἀρχαιότροπον καὶ ἐξησκημένον οὐ παρατρέχει.
Ἔτι δὲ καὶ ἡδονὴ κέκραται αὐτοῦ σὺν χάριτι τοῖς λόγοις.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 68, Bekker p. 34a, li. 4

ἀλλὰ καὶ ἃ κατὰ πόλεμον αὐτῷ ξυνηνέχθη, καὶ οἷος ἐτύγ-

χανε τὴν δόξαν περὶ τοῦ θείου, πάντα λεπτομερῶς διε-
ξιών.
Ἔστι δὲ τὴν φράσιν, εἴ πέρ τις, σαφηνείᾳ καὶ τῷ
ἀπεριέργῳ κοσμούμενος ἔν τε τῷ εὐσήμῳ τῶν λέξεων
καὶ τῇ συνθήκῃ καὶ τῇ ἄλλῃ τοῦ λόγου οἰκονομίᾳ, ὥστε
δοκεῖν καὶ αὐτοσχεδίᾳ πως αὐτῷ συγγεγράφθαι· ἐμφύτῳ
γὰρ ὁ λόγος ἀνθῶν χάριτι τὴν ἐκ περιεργίας οὔ τι προς-
ήκατο μόρφωσιν. Διὸ καὶ πρέπων ὁ λόγος ἐκκλη-
σιαστικῇ μάλιστα ἱστορίᾳ· ὃ καὶ βούλεται.
Ἀνεγνώσθη Κεφαλίωνος σύντομον ἱστορικόν.
Ἄρχεται ἀπὸ τῆς βασιλείας Νίνου καὶ Σεμιράμεως, καὶ
κάτεισι μέχρι τῶν τοῦ βασιλέως Ἀλεξάνδρου χρόνων.
Συμπεραίνεται δὲ αὐτοῦ ἡ ἱστορία ἐν λόγοις θʹ κατ' ἐπω-
νυμίαν τῶν θʹ Μουσῶν, Κλειοῦς, Θαλείας, Πολυμνίας,
Μελπομένης, Τερψιχόρης, Εὐτέρπης, Καλλιοπῆς, Ἐρα-
τοῦς, Οὐρανίης· ἐν ᾗ καὶ τὰ κατὰ Ἀλέξανδρον τὸν Μα-
κεδόνα διέξεισιν.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 69, Bekker p. 34a, li. 36

Τὸν δὲ δεύτερον ἐκ βιβλίων μὲν σηʹ, συγγραφέων δὲ κεʹ.

Καὶ τὸν τρίτον δὲ ἐκ βιβλίων μὲν χʹ συγγραφέων δὲ
κʹ· τὸν μέντοι τέταρτον ἐκ βιβλίων μὲν ωνʹ, συγγρα-
φέων δὲ λβʹ· καὶ τὸν πέμπτον ἐκ βιβλίων μὲν ςʹ,
συγγραφέων δὲ καʹ, τὸν δὲ ἕκτον ἐκ βιβλίων μὲν ...
συγγραφέων δὲ ..., τὸν δὲ ἕβδομον ἐκ βιβλίων μὲν ...,
συγγραφέων δὲ ..., τὸν δὲ ὄγδοον ἐκ βιβλίων μὲν ...,
συγγραφέων δὲ ..., καὶ τὸν ἔννατον δὲ ἐκ βιβλίων μὲν ...,
συγγραφέων δὲ τριάκοντα. Ἐν οἷς καὶ ἡ Κεφαλίωνος
ἱστορία.
Ἀνεγνώσθη μοι βιβλίον ἱστορικὸν ὡς ἐν συνόψει
κοσμικῆς ἱστορίας . Ὁ δὲ συγγραφεὺς Ἡσύχιος ὁ
Ἰλλούστριος, Μιλήσιος μὲν ἐκ πατρίδος, παῖς
 575

δὲ Ἡσυχίου καὶ Φιλοσοφίας, καθ' ὃ καὶ ἡ ἐπιγραφὴ

τοῦ βιβλίου μετὰ τοῦ ἱστορίας Ῥωμαϊκῆς τε καὶ παντο-
δαπῆς τυγχάνει.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 70, Bekker p. 35a, li. 3

καὶ ἡ συγγραφή.
Ἀνεγνώσθη δέ μοι καὶ ἑτέρα αὐτοῦ βίβλος ἐν
ᾗ περιείχετο τά τε Ἰουστίνῳ πραχθέντα, ὅπως τε
Ἀναστασίου τελευτήσαντος αὐτὸς ἀνερρήθη. Εἶτα καὶ
τὴν Ἰουστινιανοῦ τοῦ μετὰ Ἰουστῖνον ἔστιν ἀνάρρησιν κα-
τιδεῖν, καὶ τὰς ἄλλας πράξεις μέχρις ἐτῶν τινῶν τῆς
αὐτοῦ βασιλείας. Καὶ τὸ λοιπὸν ὁ συγγραφεὺς ἐπε-
σχέθη, θανάτῳ τοῦ παιδὸς Ἰωάννου τὴν ψυχὴν καιρίαν
βληθεὶς καὶ τῆς πρὸς τὸ γράφειν ὁρμῆς ἐκκοπείς.
Ἀνεγνώσθη μοι Διοδώρου Σικελιώτου
βιβλίον ἱστορικὸν ἐν λόγοις μʹ. Οἰκουμενικὴν περιέχου-
σιν ἱστορίαν. Ἔστι δὲ πολλῷ πλατύτερος τοῦ τε Κεφα-
λίωνος, ἐν οἷς τοὺς αὐτοὺς χρόνους συμβαίνει αὐτοῖς
ἀναγράφειν, καὶ τοῦ Ἡσυχίου τοῦ Ἰλλουστρίου.
Κέχρηται δὲ
φράσει σαφεῖ τε καὶ ἀκόμψῳ καὶ ἱστορίᾳ μάλιστα πρε-
πούσῃ, καὶ μήτε τὰς (ὡς ἂν εἴποι τις) λίαν ὑπερητ-
τικισμένας ἢ ἀρχαιοτρόπους διώκων συντάξεις, μήτε
πρὸς τὴν καθωμιλημένην νεύων παντελῶς, ἀλλὰ τῷ
μέσῳ τῶν λόγων χαρακτῆρι χαίρων, φεύγων τε τρο-
πὰς καὶ τἄλλα, πλὴν τῶν παρ' Ἕλλησι μυθολογουμέ

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 77, Bekker p. 54a, li. 23

έλοι τις αὐτοῦ τῶν λόγων τὸ ἀλεκτρυονῶδες καὶ ἐλα-

φωδέστερον καὶ συωδέστερον καὶ δέκα τοὺς ἱερακώδεις
καὶ κορακώδεις καὶ πιθηκώδεις, καὶ τὸ ποταμῶδες δά-
κρυον, καὶ τὰ ὅμοια· τούτοις γὰρ καὶ τὴν ἄλλην τῶν ὀνο-
μάτων περιλυμαίνεται καὶ διανοθεύει εὐγένειαν. Καὶ τρο-
παῖς μὲν κέχρηται παραβόλως, ὅπερ ὁ τῆς ἱστορίας οὐκ
ἐθέλει νόμος· ἀφαιρεῖται δὲ τὸ λυποῦν ἡ τῆς λέξεως
ἔμφασις τὰ πολλὰ καὶ ἀστειότης. Τῇ συνθήκῃ δὲ καὶ
τῷ σαφεῖ πρὸς ἱστορίαν καὶ ταῖς περιόδοις συμμέτρως
καὶ οἰκείως ἔχει· πλὴν ἐνιαχοῦ δικανικώτερον μᾶλλον ἢ
ἱστορικώτερον μεστοῖ καὶ περιβάλλει τὸν λόγον. Νεω-
 576

τερίζει δ' οὐκ ὀλίγα καὶ περὶ τὰς συντάξεις, πλὴν οὐκ εἰς
τὸ ἄχαρι οὐδ' εἰς τὸ ταῖς μεθόδοις λαβὴν ἐπιδοῦναι.
Δύο δὲ πραγματείας τὴν αὐτὴν περιέχουσας ἱστορίαν
συνεγράψατο, πρώτην καὶ δευτέραν. Καὶ ἐν μὲν τῇ πρώτῃ
πολλὴν κατὰ τῆς καθαρᾶς ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν πίστεως
κατασπείρει βλασφημίαν, καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἀποσεμ-
νύνει δεισιδαιμονίαν, πολλὰ τῶν εὐσεβῶν βασιλέων κα-
θαπτόμενος· ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ, ἣν καὶ νέαν ἔκδοσιν
ἐπιγράφει, τὴν μὲν πολλὴν ὕβριν καὶ ἀσέλγειαν, ἣν
κατὰ τῆς εὐσεβείας ἐσκέδαζεν,

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 78, Bekker p. 54b, li. 41bis

νουσιν αὐτῷ λόγους ἄλλους διαπεπονῆσθαι· καὶ ἡ ἀπαρχὴ

δὲ τῶν ἑπτὰ τοῦ πρώτου λόγου τοῦτο παραδηλοῖ· οὐ μὴν
ἀλλὰ καὶ ἑπομένους, εἰ τὸ ζῆν προσῆν τῷ συγγραφεῖ,
ὡς τοῦ ἑβδόμου λόγου τὸ πέρας ἐνδείκνυσιν.
Ἔστι δὲ ὁ συγγραφεὺς Φιλαδελφεύς, εἴ τις ἄλλος
κατὰ συγγραφὴν ἱστορίας ἄριστος, καθαρός, ἀπέριττος,
εὐκρινής, λέξεων ταῖς ἀνθηροτάταις καὶ εὐσήμοις καὶ εἰς
ὄγκον τινὰ ἀνηγμέναις χρώμενος· οὐδὲ αἱ καινοπρεπεῖς
αὐτῷ, ὅσαι τὸ ἐμφατικὸν καὶ εὔηχον καὶ μεγαλεῖον ἔχουσι,
παραβλέπονται ὥσπερ τὸ ... καὶ τοιαῦτ' ἔνια
καὶ ὅλως κανών ἐστιν ἱστορικοῦ λόγου. Σοφιστὴς
δ' ἦν τὸ ἐπιτήδευμα, καὶ ῥητορικῆς εἰς ἄκρον ἐληλα-
κώς, καὶ τὴν θρησκείαν οὐκ ἔξω τοῦ χριστιανικοῦ θειασμοῦ.
Ἀνεγνώσθη Κανδίδου ἱστορίας λόγοι τρεῖς.
Ἄρχεται μὲν τῆς ἱστορίας ἀπὸ τῆς Λέοντος ἀναρρή-
σεως, ὃς ἦν ἐκ Δακίας μὲν τῆς ἐν Ἰλλυριοῖς στρατιω-
τικῷ παραγγείλας τάγματι καὶ τελῶν ἄρξας τῶν ἐν
Σηλυμβρίᾳ, τὴν βασιλείαν σπουδῇ Ἄσπαρος ἐγχει-
ρισθείς, ὃς ἦν Ἀλανὸς μὲν γένος, ἐκ νεαρᾶς δὲ στρα-
τευσάμενος ἡλικίας, καὶ παιδοποιησάμενος ἐκ τριῶν
γάμων Ἀρδαβούριον, Πατρίκιον, Ἐρμενάριχον,

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 79, Bekker p. 55a, li. 20

γάμων Ἀρδαβούριον, Πατρίκιον, Ἐρμενάριχον, καὶ θη-

λείας δύο.
Ποιεῖται μὲν ὁ συγγραφεύς, ὡς εἴρηται, ἀρ-
χὴν τῆς ἱστορίας τὴν ἀρχὴν τῆς Λέοντος βασιλείας, τε-
 577

λευτᾷ δὲ εἰς τὴν ἀναγόρευσιν Ἀναστασίου. Ἔστι δὲ πα-

τρίδος μὲν Ἰσαυρίας, ὡς αὐτός φησι, τῆς Τραχείας,
ἐπιτήδευμα δὲ ἔσχεν ὑπογραφεὺς τῶν ἐν Ἰσαύροις πλεῖ-
στον ἰσχυσάντων. Τὴν δὲ θρησκείαν χριστιανὸς ἦν καὶ
ὀρθόδοξος· τήν τε γὰρ τετάρτην σύνοδον ἐπαίνοις στέφει,
καὶ τοὺς κατ' αὐτῆς καινοτομοῦντας καθάπτεται δικαίως.
Τὴν δὲ φράσιν οὐκ ἔχει πρέπουσαν λόγῳ ἱστορικῷ· ταῖς
τε γὰρ ποιητικαῖς λέξεσιν ἀπειροκάλως τε κέχρηται καὶ
μειρακιωδῶς, καὶ ἡ συνθήκη αὐτῷ εἰς τὸ τραχύτερον
καὶ δύσηχον ἐκδιθυραμβοῦται, ὥσπερ αὖ πάλιν εἰς τὸ
ἐκλελυμένον τε καὶ ἐκμελὲς ὑπτιάζει. Νεωτερίζει δὲ καὶ
ταῖς συντάξεσιν, οὐκ εἰς τὸ γλαφυρὸν μᾶλλον καὶ ἐπα-
φρόδιτον, ὥσπερ ἕτεροι, ἀλλ' ὥστε δυσχερὴς ἀκοῦσαι καὶ
τοῦ ἡδέος ὑπερόριος. Πλὴν αὐτὸς ἑαυτοῦ πολὺ βελτίων
ἐνιαχοῦ τοῖς λόγοις πάντα γενόμενος, συμμιγῆ τὴν ἱστο-
ρίαν καὶ ἐξ ἀνομοιοτάτων ἁρμόζων ἁλίσκεται.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 80, Bekker p. 56b, li. 7

ὡς ὑπερορισθεὶς Μαρκιανὸς ἐν Καππαδοκίᾳ καὶ δια-

φυγὼν ἐτάραξε τὴν κατὰ Ἄγκυραν Γαλατίαν, εἶτα
συλληφθεὶς εἰς Ἰσαυρίαν διῳκίσθη. Καὶ ὡς ἡ πρὸς
Ἴλλουν ἔχθρα τῷ βασιλεῖ συνέστη καὶ ηὐξήθη. Οὕτω
καὶ ὁ δεύτερος.
Ὁ δὲ τρίτος ἄλλα τε περιέχει καὶ ὡς εἰς τὸ ἐμ-
φανὲς Ἴλλους ἐπαναστὰς Ζήνωνι βασιλέα Λεόντιον σὺν
Βηρίνῃ ἀνεῖπεν, ὅπως τε δυσπραγήσαντες ἐπολιορκή-
θησαν καὶ ἁλόντες ἀπετμήθησαν, καὶ τἄλλα ἕως τῆς
Ζήνωνος τελευτῆς. Ἀνεγνώσθη Ὀλυμπιοδώρου ἱστορικοὶ λό-
γοι κβʹ. Ἄρχεται ἀπὸ τῆς Ὁνωρίου τοῦ βασιλέως Ῥώμης
τῆς ὑπατείας τὸ ἕβδομον καὶ Θεοδοσίου τὸ δεύτερον, κα-
τέρχεται δὲ μέχρις ὅτου Βαλεντινιανὸς ὁ Πλακιδίας καὶ ωνσταντίνου παῖς
εἰς τὴν βασίλειον τῆς Ῥώμης ἀνερρήθη
ἀρχήν. Οὗτος ὁ συγγραφεὺς Θηβαῖος μέν ἐστιν, ἐκ τῶν
πρὸς Αἴγυπτον Θηβῶν τὸ γένος ἔχων, ποιητής, ὡς
αὐτός φησι, τὸ ἐπιτήδευμα, Ἕλλην τὴν θρησκείαν,
σαφὴς μὲν τὴν φράσιν, ἄτονος δὲ καὶ ἐκλελυμένος καὶ
πρὸς τὴν πεπατημένην κατενηνεγμένος χυδαιολογίαν,

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 80, Bekker p. 58a, li. 21
 578

βασιλεύει, εἶτα καθαιρεῖται. Καὶ μετὰ ταῦτα ὕστερον

ἐπὶ Ῥάβενναν παραγεγονὼς καὶ τοὺς τῆς δεξιᾶς χειρὸς
δακτύλους ἀκρωτηριασθεὶς ἐξορίᾳ παραπέμπεται.
Ὅτι Ἀλλόβιχος μετὰ βραχὺ τὴν ἐφ' ᾧ τὸν πραι-
πόσιτον Εὐσέβιον ἀνεῖλε δίκην τιννύς, γνώμῃ τοῦ βα-
σιλέως κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ ἀναιρεῖται· καὶ Κωνσταν-
τῖνος ὁ τύραννος τὸν Ἀλλοβίχου θάνατον μαθών, ἐπει-
γόμενος πρὸς Ῥάβενναν ὥστε σπείσασθαι Ὁνωρίῳ, φο-
βηθεὶς ὑποστρέφει.
Ὅτι τὸ Ῥήγιον μητρόπολίς ἐστι τῆς Βρεττίας, ἐξ
οὗ φησὶν ὁ ἱστορικὸς Ἀλάριχον ἐπὶ Σικελίαν βουλόμενον
περαιωθῆναι ἐπισχεθῆναι· ἄγαλμα γάρ, φησί, τετελε-
σμένον ἱστάμενον ἐκώλυσε τὴν περαίωσιν. Τετέλεστο δέ,
ὡς μυθολογεῖ, παρὰ τῶν ἀρχαίων ἀποτρόπαιόν τε τοῦ
ἀπὸ τῆς Αἴτνης πυρὸς καὶ πρὸς κώλυσιν παρόδου διὰ
θαλάσσης βαρβάρων· ἐν γὰρ τῷ ἑνὶ ποδὶ πῦρ ἀκοίμη-
τον ἐτύγχανε, καὶ ἐν τῷ ἑτέρῳ ὕδωρ ἀδιάφθορον. Οὗ
καταλυθέντος, ὕστερον ἔκ τε τοῦ Αἰτναίου πυρὸς καὶ ἐκ
τῶν βαρβάρων βλάβας ἡ Σικελία ἐδέξατο. Κατέστρεψε
δὲ τὸ ἄγαλμα Ἀσκληπιὸς ὁ τῶν ἐν Σικελίᾳ κτημάτων
Κωνσταντίνου καὶ Πλακιδίας διοικητὴς καταστάς.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 80, Bekker p. 58b, li. 37

τοῦτο μαθὼν προὐπαντιάζει χιλιάδας δέκα συνεπαγό-

μενος στρατιώτην, ἔχοντι ἄνδρας περὶ αὑτὸν Ἀσάρῳ
ὀκτωκαίδεκα ἢ καὶ εἴκοσιν. Ὃν ἔργα ἡρωϊκὰ καὶ θαυ-
μάσαι ἄξια ἐπιδειξάμενον μόλις σόκκοις ἐζώγρησαν,
καὶ ὕστερον ἀναιροῦσι. Σάρος δ' ἦν ἀποστὰς Ὁνωρίου
ὅτι Βελλερίδου, ὃς ἦν αὐτῷ δομέστικος, ἀναιρεθέντος
οὐδεὶς λόγος τῷ βασιλεῖ τῆς ἀναιρέσεως οὐδὲ τοῦ φόνου
γίνεται εἴσπραξις.
Ὅτι διαλαμβάνει περὶ Δονάτου καὶ περὶ τῶν Οὔννων,
καὶ περὶ τῶν ῥηγῶν αὐτῶν τῆς εὐφυεστάτης τοξείας,
καὶ ὡς πρὸς αὐτοὺς καὶ Δόνατον ὁ ἱστορικὸς ἐπρέσβευσε.
Καὶ τὴν διὰ θαλάσσης αὑτοῦ πλάνην ἐκτραγῳδεῖ καὶ
τὸν κίνδυνον. Καὶ ὅπως ὅρκῳ Δόνατος ἀπατηθεὶς ἐκ-
θέσμως ἀποσφάζεται, καὶ ὅπως Χαράτων, ὁ τῶν
ῥηγῶν πρῶτος, ἐπὶ τῷ φόνῳ εἰς θυμὸν ἀνάπτεται,
ὅπως τε πάλιν βασιλικοῖς δώροις διαπραΰνεται καὶ
ἡσυχάζει· ἐν οἷς καὶ ἡ πρώτη τῆς ἱστορίας δεκά-
λογος.
 579

Ἄρχεται δὲ ἡ δευτέρα ὧδε, ὅτι Ἰοβῖνος, παρὰ γνώ-

μην Ἀδαούλφου τὸν ἴδιον ἀδελφὸν Σεβαστιανὸν βασιλέα
χειροτονήσας, εἰς ἔχθραν Ἀδαούλφῳ κατέστη· καὶ πέμπει

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 80, Bekker p. 60a, li. 23

Σιγγέριχος σπουδῇ μᾶλλον καὶ δυναστείᾳ ἢ ἀκολουθίᾳ

καὶ νόμῳ γίνεται· ὃς τά τε παιδία, ἃ ἐκ τῆς προτέρας
γυναικὸς ἐτύγχανεν Ἀδαούλφῳ γεγενημένα, ἀνεῖλε
βίᾳ τῶν τοῦ ἐπισκόπου Σιγησάρου κόλπων ἀποσπάσας,
καὶ τὴν βασιλίδα Πλακιδίαν εἰς ὕβριν Ἀδαούλφου ἐκ
ποδὸς προηγήσασθαι τοῦ ἵππου ἅμα λοιπῶν αἰχμαλώτων
ἐπέταξε· καὶ τὸ διάστημα ἦν τῆς προπομπῆς ἐκ τῆς
πόλεως μέχρι δωδεκάτου σημείου. Ἑπτὰ δὲ ἡμέρας ἄρ-
ξας ἀναιρεῖται, ἡγεμὼν δὲ τῶν Γότθων Οὐαλίας κα-
θίσταται.
Ὅτι ὁ ἱστορικός φησι παρὰ Οὐαλερίου τινὸς τῶν
ἐπισήμων ἀκοῦσαι περὶ ἀνδριάντων ἀργυρῶν τετελε-
σμένων εἰς βαρβάρων ἀποκώλυσιν. Ἐν γὰρ ταῖς ἡμέ-
ραις, φησί, Κωνσταντίου τοῦ βασιλέως, ἐν τῇ Θρᾴκῃ
Οὐαλερίου ἄρχοντος, μήνυσις γέγονεν ὡς θησαυρὸς
εὑρεθείη. Οὐαλέριος δὲ παρὰ τὸν τόπον παραγενόμε-
νος μανθάνει παρὰ τῶν ἐπιχωρίων ἱερὸν εἶναι τὸν τό-
πον, καὶ ἐξ ἀρχαίας τελετῆς ἀνδριάντας ἐν αὐτῷ ἀφιε-
ρῶσθαι. Εἶτα ἀναφέρει ταῦτα τῷ βασιλεῖ, καὶ δέχεται
γράμμα ἐπιτρέπον αὐτῷ ἀναλαβεῖν τὰ μηνυθέντα.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 80, Bekker p. 60b, li. 6

κιλμένην ἐσθῆτα, καὶ κομῶντες τὰς κεφαλάς, νεύον-

τες ἐπὶ τὸ ἀρκτῷον μέρος, τουτέστι κατὰ τοῦ βαρβα-
ρικοῦ χώρου. Ὧν ἀνδριάντων ἀναληφθέντων πάραυτα
καὶ μετ' ὀλίγας ἡμέρας πρῶτον μὲν τὸ Γότθων ἔθνος
πᾶσαν ἐπιτρέχει τὴν Θρᾴκην, ἔμελλε δὲ μικρὸν ὕστε-
ρον καὶ τὸ τῶν Οὔννων καὶ τὸ τῶν Σαρματῶν κα-
ταδραμεῖσθαι τό τε Ἰλλυρικὸν καὶ αὐτὴν τὴν Θρᾴκην·
ἐν μέσῳ γὰρ αὐτῆς τε Θρᾴκης καὶ τοῦ Ἰλλυρικοῦ κατέ-
κειτο τὰ τῆς τελετῆς, καὶ ἐῴκει τῶν τριῶν ἀνδριάν-
των ὁ ἀριθμὸς κατὰ παντὸς τετελέσθαι βαρβάρου.
Ὅτι ὁ ἱστορικὸς περὶ τοῦ οἰκείου διαλαμβάνων διά-
πλου πολλὰ παθεῖν καὶ δυστυχῆσαί φησι. Λέγει δὲ καὶ
 580

εἰς τὰς Ἀθήνας κατᾶραι, καὶ τῇ αὐτοῦ σπουδῇ καὶ

ἐπιμελείᾳ εἰς τὸν σοφιστικὸν θρόνον ἀναχθῆναι Λεόν-
τιον οὔπω ἐθέλοντα. Λέγει δὲ καὶ περὶ τοῦ τρίβωνος,
ὡς οὐκ ἐξῆν κατὰ τὰς Ἀθήνας περιβαλέσθαι αὐτόν τι-
να, καὶ μάλιστα ξένον, ᾧ μὴ τῶν σοφιστῶν ἡ γνώμη
ἐπέτρεπε καὶ αἱ κατὰ τοὺς σοφιστικοὺς νόμους τελεταὶ
ἐβεβαίουν τὸ ἀξίωμα.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 80, Bekker p. 61a, li. 9

ποιουμένη τὴν τῶν ὑπολοίπων τροφὴν καὶ σωτηρίαν, ἕως

ἂν πάντα καταφαγοῦσα λίθοις ὑπὸ τοῦ δήμου ἀνῃρέθη.
Ὅτι Εὐπλούτιος ὁ μαγιστριανὸς πρὸς Οὐάλιον, ὃς
τῶν Γότθων ἐχρημάτιζε Φύλαρχος, ἀποστέλλεται ἐφ' ᾧ
σπονδάς τε θέσθαι εἰρηνικὰς καὶ ἀπολαβεῖν τὴν Πλακιδίαν·
ὁ δὲ ἑτοίμως δέχεται καὶ ἀποσταλέντος αὐτῷ σίτου ἐν
μυριάσιν ἑξήκοντα, ἀπολύεται Πλακιδία παραδοθεῖσα
Εὐπλουτίῳ πρὸς Ὁνώριον τὸν οἰκεῖον αὐτῆς ἀδελφόν.
Ὅτι ζητήματος ἐν ταῖς Ἀθήναις ἀνακύψαντος περὶ
τῶν κεκολλημένων βιβλίων μαθεῖν τοῖς ἐπιζητοῦσι τὸ
μέτρον τοῦ κόλλου, Φιλτάτιος ὁ τοῦ ἱστορικοῦ ἑταῖρος εὐ-
φυῶς περὶ γραμματικὴν ἔχων, τοῦτο ἐπέδειξε καὶ εὐ-
δοκιμήσας τυγχάνει παρὰ τῶν πολιτῶν εἰκόνος.
Ὅτι περὶ τῆς Ὀάσεως ὁ συγγραφεὺς πολλὰ παρα-
δοξολογεῖ, περί τε τῆς εὐκρασίας αὐτῆς καὶ ὅτι οἱ
τὴν ἱερὰν νόσον ἔχοντες οὐ μόνον ἐκεῖσε οὐ γίνονται,
ἀλλὰ καὶ ἀλλαχόθεν παραγινόμενοι ἀπαλλάττονται
διὰ τὴν τοῦ ἀέρος εὐκρασίαν τοῦ νοσήματος.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 80, Bekker p. 62a, li. 9

Ὅτι Οὐαλίου τοῦ Φυλάρχου τελευτήσαντος, Θευδέριχος

τὴν ἀρχὴν διαδέχεται.
Ὅτι κατὰ θάλασσαν πολλὰ παθὼν ὁ συγγραφεὺς
μόλις διασῴζεται. Ἐν ᾧ καὶ περὶ ἀστέρος τινὸς τερατο-
λογεῖ ἐπιβρίσαντος τῷ ἱστίῳ τοῦ πλοίου μέλλειν αὐτοὺς
βυθίζεσθαι. Οὐρανίαν δὲ τὸ φανὲν παρὰ τῶν ναυτῶν κα-
λεῖσθαι. Λέγει δὲ περὶ ψιττακοῦ, ᾧ εἴκοσιν ἔτεσι συνδιῆ-
γεν, ὡς σχεδόν τι οὐδὲν τῶν ἀνθρώπῳ πραττομένων
ἀμίμητον κατελίμπανεν· ὠρχεῖτό τε γὰρ καὶ ᾖδε καὶ ἐκάλει
ἐξ ὀνόματος καὶ τἄλλα ἔπραττεν.
 581

Ὅτι ὁ ἱστορικός φησι διάγοντος αὐτοῦ κατὰ τὰς Θή-

βας καὶ τὴν Σοήνην ἱστορίας ἕνεκα, ἐν ἐπιθυμίᾳ γενέσθαι
τοὺς Φυλάρχους καὶ προφήτας τῶν κατὰ τὴν Τάλμιν
βαρβάρων, ἤτοι τῶν Βλεμμύων, τῆς ἐντυχίας αὐτοῦ·
ἐκίνει γὰρ αὐτοὺς ἐπὶ τοῦτο ἡ φήμη. Καὶ ἔλαβόν με, φησί,
μέχρι αὐτῆς τῆς Τάλμεως, ὥστε κἀκείνους τοὺς χώρους
ἱστορῆσαι διέχοντας ἀπὸ τῶν Φιλῶν διάστημα ἡμερῶν
πέντε, μέχρι πόλεως τῆς λεγομένης Πρῖμα, ἥτις τὸ
παλαιὸν πρώτη πόλις τῆς Θηβαΐδος ἀπὸ τοῦ βαρβα-
ρικοῦ ἐτύγχανε· διὸ παρὰ τῶν Ῥωμαίων ῥωμαίᾳ φωνῇ
Πρῖμα ἤτοι πρώτη ὠνομάσθη, καὶ νῦν οὕτω καλεῖται

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 82, Bekker p. 64a, li. 13

δόγμα κατὰ λέξιν ἐκθεὶς ἀνασκευάζει ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ.

Ἐν δὲ τοῖς λοιποῖς δυσὶ λόγοις τὰ περὶ τῆς εὐσεβοῦς διέρ-
χεται πίστεως, ἀπὸ τῆς κοσμογονίας ἀρξάμενος, καὶ περὶ
αὐτῆς τῆς χάριτος ὁμοίως καὶ ἐπιτροχάδην διελθών.
Οὗτος ὁ Θεόδωρος ὁ Μοψουεστίας εἶναι δοκεῖ· τήν
τε γὰρ Νεστορίου αἵρεσιν, καὶ μάλιστα ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ,
κρατύνων προαναφωνεῖ, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶν ἁμαρτωλῶν
ἀποκατάστασιν τερατεύεται.
Ἀνεγνώσθη Δεξίππου τὰ μετὰ Ἀλέξανδρον
ἐν λόγοις τέσσαρσιν. Ἀνεγνώσθη δὲ αὐτοῦ καὶ ἕτερον
σύντομον ἱστορικὸν μέχρι τῆς Κλαυδίου ἐπιτρέχον τὰς
κεφαλαιώδεις πράξεις βασιλείας. Ἀνεγνώσθη δὲ αὐτοῦ
καὶ τὰ Σκυθικά, ἐν οἷς αἱ Ῥωμαίων αὐτῷ καὶ Σκυ-
θῶν ἀναγράφονται πρὸς ἀλλήλους μάχαι τε καὶ ἀξιό-
λογοι πράξεις.
Ἔστι δὲ τὴν φράσιν ἀπέριττός τε καὶ
ὄγκῳ καὶ ἀξιώματι χαίρων, καὶ (ὡς ἄν τις εἴποι) ἄλ-
λος μετά τινος σαφηνείας Θουκυδίδης, μάλιστά γε ἐν
ταῖς σκυθικαῖς ἱστορίαις.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 83, Bekker p. 64b, li. 35

αὐτοῦ Ἀλεξάνδρου· ἐπεὶ δὲ τύχη τις αὐτῷ συνέπεσεν,

ἐπαναστάσεως αἰτίαν φεύγοντι παραλυθῆναι τῆς ἀρχῆς,
τότε κοινῶς αὐτῶν τὴν ἀρχὴν εἶχε. Βαβυλωνίων δὲ καὶ
τῆς μέσης τῶν ποταμῶν Τίγρητος καὶ Εὐφράτου, τῶν
 582

μὲν Σέλευκος, τῆς δὲ Μεσοποταμίας Ἀρχέλαος ἦρχε.

Τοσόσδε ἀριθμὸς ἐθνῶν τε καὶ ἔθνεσιν ἀρχόντων ἦν
ὅτε Περδίκκας μετὰ τὴν Ἀλεξάνδρου τελευτὴν τὰς ἀρ-
χὰς ἔνειμε. Καὶ τὰ ἄλλα διέξεισιν ἐν πολλοῖς, ὡς κἂν
τούτοις, Ἀρριανῷ κατὰ τὸ πλεῖστον σύμφωνα γράφων.
Ἀνεγνώσθη Διονυσίου Ἁλικαρνασσέως
τοῦ Ἀλεξάνδρου βιβλία ἱστορικῶν λόγων εἴκοσιν. Ἄρχεται
ἀπὸ τῆς Αἰνείου μετὰ Τροίας ἅλωσιν ἐπὶ τὴν Ἰταλίαν
ἀφίξεως, καὶ διέξεισιν ἐν πολλῇ λεπτολογίᾳ τήν τε τῆς
Ῥώμης οἴκισιν καὶ τὴν Ῥέμου καὶ Ῥωμύλου γέννησιν
καὶ ἁπλῶς ἐφεξῆς ἅπαντα μέχρις ὅτου Ῥωμαίοις ὁ πρὸς
Πύρρον τὸν ἠπειρώτην πόλεμος συνέστη. Διέρχεται δὲ καὶ
αὐτὸν ἐκεῖνον, καὶ τελευτᾷ εἰς τὴν ρʹ καὶ κηʹ Ὀλυμπιάδα,
ἔτους αὐτῆς ἐνεστηκότος τρίτου· ἀφ' ἧς καί φησιν
ἀπάρξασθαι τὸν Μεγαλοπολίτην Πολύβιον τῆς ἱστορίας .

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 92, Bekker p. 73a, li. 28

προσήκατο. Καὶ τῷ ἐλλείποντι δὲ τῶν τρόπων οὕτω κέ-

χρηται, οὐ κατὰ τὰς περιοδικὰς ἐλλείψεις τοῦτο ποιῶν,
ἀλλὰ κατά γε τὰς τῶν λέξεων, ὥστε μηδ' ἐλλείπειν δι-
δόναι συναίσθησιν· καὶ εἴ τις τὸ λεῖπον ἐπιχειροίη προς-
θεῖναι, εἰς τὸ παρέλκον ἂν ἐπιτεῖναι δόξαι, ἀλλὰ μὴ
τοῦ ἐλλιποῦς ἐξευρεῖν τὴν ἀναπλήρωσιν. Ἄριστα δὲ αὐτοῦ
καὶ τὸ πολυσχημάτιστον ἔχει, οὐκ ἀθρόον μεταβαλλό-
μενον ἀπὸ τῆς αὐτοσχηματίστου χρήσεως, ἀλλ' ἠρέμα καὶ
ἐξ ἀρχῆς συμπλεκόμενον, ὡς μήτε τῷ προσκορεῖ ἀνιᾶν
μήτε τῷ ἀθρόῳ ποιεῖν ἐκταράσσεσθαι. Καὶ ἁπλῶς, εἴ
τις κατ' αὐτὸν ἐπὶ τοὺς ἱστορικοὺς ἀναχθείη λόγους, πολ-
λοὺς καὶ τῶν ἀρχαίων ἴδοι τῆς αὐτοῦ τάξεως ἱσταμένους
ταπεινότερον.
Ἀνεγνώσθη τοῦ αὐτοῦ τὰ Βιθυνιακὰ ἐν βιβλίοις
ὀκτώ, ἐν οἷς τά τε μυθικὰ τὰ περὶ Βιθυνίας καὶ τἄλλα
ὅσα συνέστη περὶ αὐτὴν εἰς λεπτὸν ἀναγράφει, τῇ πα-
τρίδι δῶρον ἀναφέρων τὰ πάτρια· Νικομήδειον γάρ
τι τὸ γένος αὑτοῦ ἐν ταύτῃ τῇ συγγραφῇ διορίζει, ἐν
αὐτῇ τε γεννηθῆναι καὶ τραφῆναι καὶ παιδευθῆναι
καὶ ἱερέα τῆς Δήμητρος καὶ τῆς παιδὸς αὐτῆς, αἷς
καὶ τὴν πόλιν ἀνακεῖσθαί φησι, χρηματίσαι.
 583

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 98, Bekker p. 84b, li. 4

λόγοις πέντε ἡ ἀνάγνωσις γέγονεν. Ἔστι δὲ τὴν φρά-

σιν οὔτε λίαν χαμαιπετὴς οὔτε τὸν Ἀττικὸν ἐς τὸ ἀκρι-
βὲς διασῴζων χαρακτῆρα. Ἄλλως τε δὲ καὶ ἡ περὶ τὰς
Ὀλυμπιάδας καὶ τὰ ἐν αὐταῖς τῶν ἀγωνισμάτων ὀνό-
ματα καὶ πράξεις καὶ ἡ περὶ τοὺς χρησμοὺς ἄκαιρος
φιλοπονία τε καὶ φιλοτιμία, εἰς κόρον ἀπάγουσα τὸν
ἀκροατὴν καὶ μηδὲν ἄλλο τῶν ἐν τῷ λόγῳ σχεδόν τι προ-
κύπτειν συγχωροῦσα, ἀηδῆ τε τὸν λόγον δεικνύει καὶ
χάριτος οὐδὲν ἔχειν παρατίθησι. Χρησμοῖς δὲ παν-
τοίοις ἐς ὑπερβολήν ἐστι κεχρημένος.
Ἀνεγνώσθη ἱστορικὸν λόγοις ἓξ Ζωσίμου κό-
μητος ἀπὸ φισκοσυνηγόρου. Ἔστι τὴν θρησκείαν ἀσεβὴς
καὶ πολλάκις ἐν πολλοῖς ὑλακτῶν κατὰ τῶν εὐσεβῶν,
σύντομος δὲ καὶ τὴν φράσιν εὐκρινής τε καὶ καθαρός,
οὐδὲ τοῦ ἡδέος ἀπῳκισμένος.
Ἄρχεται μὲν τῆς ἱστορίας , ὡς
ἄν τις εἴποι, ἀπὸ Αὐγούστου, ἐπιτρέχει δὲ πάντας τοὺς
μέχρι Διοκλητιανοῦ, ψιλὴν ὥσπερ τὴν ἀνάρρησιν καὶ τὴν
διαδοχὴν αὐτῶν ἀφηγούμενος. Ἀπὸ δὲ Διοκλητιανοῦ πλα-
τύτερον περὶ τῶν βεβασιλευκότων διαλαμβάνει ἐν βι-
βλίοις πέντε.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 99, Bekker p. 84b, li. 40

... καὶ ὅτι οὐχ, ὥσπερ ἐκεῖνος, οὕτω καὶ οὗτος Στε-
λίχωνα διασύρει· τὰ δ' ἄλλα κατὰ τὴν ἱστορίαν σχε-
δόν τι ὁ αὐτός, καὶ μάλιστα ἐν ταῖς τῶν εὐσεβῶν βα-
σιλέων διαβολαῖς. Δοκεῖ δέ μοι καὶ οὗτος δύο ἐκδό-
σεις, ὥσπερ κἀκεῖνος, πεποιηκέναι. Ἀλλὰ τούτου μὲν
τὴν προτέραν οὐκ εἶδον· ἐξ ὧν δὲ ἣν ἀνέγνωμεν ἐπέ-
γραψε «νέας ἐκδόσεως» συμβαλεῖν ἦν καὶ ἑτέραν αὐ-
τῷ, ὥσπερ καὶ τῷ Εὐναπίῳ, ἐκδεδόσθαι. Σαφὴς δὲ μᾶλ-
λον οὗτος καὶ συντομώτερος, ὥσπερ ἔφημεν, Εὐναπίου,
καὶ ταῖς τροπαῖς, εἰ μὴ σπάνιον, οὐ κεχρημένος.
Ἀνεγνώσθη Ἡρωδιανοῦ ἱστορικοὶ λόγοι
ὀκτώ. Ἄρχεται ἐξ οὗ Μάρκος ὁ Ῥωμαίων βασιλεὺς ἐτε-
λεύτησε, καὶ διέξεισιν ὅπως τε Κομόδος ὁ Μάρκου υἱὸς
ἐβασίλευσεν, ὅπως τε τῶν πατρῴων ἠθῶν ὑπὸ τῶν
κολάκων ἐκδιαιτηθεὶς ὕστερον ὑπὸ Μαρκίας τῆς αὐτοῦ
 584

παλλακῆς καὶ Λαΐτου καὶ Ἐκλέκτου συσκευσαθεὶς ἀνῃ-

ρέθη.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 99, Bekker p. 85b, li. 42

ἐν μέσῳ, καὶ οἱ στρατιῶται στασιάσαντες ἐξάγουσι τῶν βα-

σιλείων Βαλβῖνον καὶ Μάξιμον, καὶ πᾶσαν αὐτοὺς
αἰκίαν αἰκισάμενοι ἀναιροῦσι, μόνον ἀνειπόντες βασιλέα
Γορδιανόν, περὶ ἔτη τρισκαίδεκα γεγονότα· ἐν οἷς καὶ
ὁ ὄγδοος τελειοῦται λόγος.
Ἔστι δὲ τὴν φράσιν σαφὴς καὶ λαμπρὸς καὶ ἡδύς,
καὶ λέξει χρώμενος σώφρονι, μήτε ὑπεραττικιζούσῃ καὶ
τὴν ἔμφυτον ἐξυβριζούσῃ χάριν τοῦ συνήθους, μήτε πρὸς
τὸ ταπεινὸν ἐκλελυμένῃ καὶ τὴν ἔντεχνον ὑπερορώσῃ
γνῶσιν. Οὔτε δὲ περιττολογίαις ἐστὶ σεμνυνόμενος, οὔτε
τι τῶν ἀναγκαίων παραλιμπάνων, καὶ ἁπλῶς ἱστορικῶν ἐν
πάσαις ταῖς κατὰ τὴν ἱστορίαν ἀρεταῖς οὐ πολλῶν
ἐστὶ δεύτερος.
Ἀνεγνώσθη Ἁδριανοῦ τοῦ βασιλέως μελέται διά-
φοροι, εἰς τὸ μέτριον τοῦ λόγου ἀνηγμέναι καὶ οὐκ ἀηδεῖς.
Ἀνεγνώσθη Βικτωρίνου τοῦ Λαμπαδίου
(Ἀντιοχεὺς δὲ οὗτος) ὑπατικοὶ λόγοι διάφοροι, καὶ βα-
σιλικοὶ δὲ εἰς Ζήνωνα τὸν βασιλέα, ἐφ' οὗ καὶ εἰς βαθὺ
γῆρας ἦν ἐληλακώς. Τὴν δὲ φράσιν τό τε σαφὲς
καὶ τὸ ἀπέριττον καὶ τὸ σύνηθες ἐπικοσμεῖ.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 160, Bekker p. 103a, li. 2

μίγνυσι τοῖς ἑαυτοῦ συγγράμμασιν, ἔστιν ὅτε καὶ ἱερο-

λογῶν.
Ποικίλα δὲ αὐτοῦ καὶ πολλὰ συγγράμματα φέ-
ρεται· πλασματικοῖς τε γὰρ καὶ πανηγυρικοῖς καὶ μονῳ-
δίαις καὶ ἐπιθαλαμίοις καὶ ἀντιρρητικοῖς ἔστιν αὐτοῦ
λόγοις ἐντυχεῖν καὶ τοιούτοις ἑτέροις.
Ἤκμασε δὲ ἐν τοῖς
Ἰουστινιανοῦ χρόνοις. Γέγονε δὲ μαθητὴς Προκοπίου ῥή-
τορος, ἑνὸς τῶν ἀρίστων, οὐ τοῦ Καισαρέως δέ, ὃς ἐς
μέγα κτῆμα καὶ ὄφελος κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τὰς
ἱστορικὰς γραφὰς συντάξας ἀείμνηστον αὑτοῦ κλέος τοῖς
σπουδαιοτέροις καταλέλοιπεν· ἑτέρῳ δέ τινι προσωμίλη-
σεν ἐν τῇ αὐτῇ πατρίδι καὶ αὐτῷ λαχόντι σοφιστεύειν, ὃς
 585

καὶ εἰς γῆρας ἐλάσας, ἡδέως εἶχεν ὁρᾶν ἀνθ' ἑαυτοῦ τὸν
ὁμιλητὴν τῆς σχολῆς ἐξηγούμενον.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 175, Bekker p. 119b, li. 18

ρίαν καὶ ὠφέλειαν, οὐδὲν οὐδαμοῦ παρῆκε. Διό μοι καὶ ἀεὶ
θαυμάζειν ἔπεισι τὸν τρισμακάριστον ἄνθρωπον ἐκεῖ-
νον, ὅτι ἀεὶ καὶ ἐν πᾶσιν αὐτοῦ τοῖς λόγοις τοῦτο σκο-
πὸν ἐποιεῖτο, τὴν ὠφέλειαν τῶν ἀκροατῶν, τῶν δ'
ἄλλων ἢ οὐδ' ὅλως ἐφρόντιζεν ἢ ὡς ἐλάχιστον, ἀλλὰ
καὶ τοῦ δόξαι λαθεῖν αὐτὸν ἔνια τῶν νοημάτων καὶ τοῦ
πρὸς τὰ βαθύτερα μὴ πειρᾶσθαι παρεισδύνειν, καὶ εἴ
τι τοιοῦτον, ὑπὲρ τῆς τῶν ἀκροωμένων ὠφελείας
παντάπασιν ὠλιγώρει.
Ἀνεγνώσθη Παμφίλης συμμίκτων ἱστο-
ρικῶν ὑπομνημάτων λόγοι ηʹ. Αὕτη ἀνδρὶ μὲν συνῴκει,
ὡς καὶ αὐτὴ τῶν ὑπομνημάτων προοιμιαζομένη ἐπιση-
μαίνεται· ᾧ καὶ ιγʹ ἔτη ἐκ παιδὸς συμβιοῦσα ἤδη τῆς
ὑπομνηματικῆς ταύτης συγγραφῆς λέγει ἀπάρξασθαι,
συγγράψαι δὲ ἅ τε παρὰ τοῦ ἀνδρὸς μάθοι, τὰ ιγʹ
ἔτη συνεχῶς αὐτῷ συνοῦσα καὶ μηδ' ἡμέραν μηδ' ὥραν
ἀπολειπομένη, καὶ ἃ παρ' ἄλλου τινὸς ἀκοῦσαι συνέβη
τῶν παρ' αὐτὸν ἀφικνουμένων (πολλοὺς δὲ φοιτᾶν ὄνομα
καὶ δόξαν ἔχοντας ἐπὶ παιδείᾳ) καὶ δὴ καὶ ὅσα βιβλίων
αὐτὴ ἀνελέξατο.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 175, Bekker p. 119b, li. 35

αὐτὴ ἀνελέξατο.
Ταῦτα δὲ πάντα, ὅσα λόγου καὶ μνή-
μης αὐτῇ ἄξια ἐδόκει, εἰς ὑπομνήματα συμμιγῆ καὶ
οὐ πρὸς τὰς ἰδίας ὑποθέσεις διακεκριμένον ἕκαστον διε-
λεῖν, ἀλλ' οὕτως εἰκῇ καὶ ὡς ἕκαστον ἐπῆλθεν ἀναγράψαι,
ὡς οὐχὶ χαλεπὸν ἔχουσα, φησί, τὸ κατ' εἶδος αὐτὰ διε-
λεῖν, ἐπιτερπέστερον δὲ καὶ χαριέστερον τὸ ἀναμεμιγμέ-
νον καὶ τὴν ποικιλίαν τοῦ μονοειδοῦς νομίζουσα.
Χρή-
σιμον δὲ τὸ βιβλίον εἰς πολυμαθίαν· εὕροι γὰρ ἄν τις
καὶ τῶν ἱστορικῶν οὐκ ὀλίγα ἀναγκαῖα, καὶ δὴ καὶ ἀπο-
φθεγμάτων καὶ ῥητορικῆς διατριβῆς ἔνια καὶ φιλο-
 586

σόφου θεωρίας καὶ ποιητικῆς ἰδέας, καὶ εἴ τι τοιοῦτον

ἐμπέσοι.
Αἰγυπτία δὲ τὸ γένος ἡ Παμφίλη, ἤκμασε
δὲ καθ' οὓς χρόνους Νέρων ὁ Ῥωμαίων ἤκμαζεν αὐτο-
κράτωρ. Ἡ δὲ φράσις, ὡς ἔστιν ἐκ τῶν προοιμίων συλ-
λαβεῖν, καὶ ἐν οἷς ἄλλοθί που ἴδιόν τι λέγει, καὶ μάλιστα
κατὰ τὴν διάνοιαν, οἷα δὴ καὶ γυναικὸς ἔκγονον οὖσα,
τῆς ἀφελοῦς ἐστιν ἰδέας, οὐδὲ τῇ λέξει πρὸς τὴν
ἰδέαν ἀλλοτριουμένη.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 176, Bekker p. 120a, li. 6

Αἰγυπτία δὲ τὸ γένος ἡ Παμφίλη, ἤκμασε

δὲ καθ' οὓς χρόνους Νέρων ὁ Ῥωμαίων ἤκμαζεν αὐτο-
κράτωρ. Ἡ δὲ φράσις, ὡς ἔστιν ἐκ τῶν προοιμίων συλ-
λαβεῖν, καὶ ἐν οἷς ἄλλοθί που ἴδιόν τι λέγει, καὶ μάλιστα
κατὰ τὴν διάνοιαν, οἷα δὴ καὶ γυναικὸς ἔκγονον οὖσα,
τῆς ἀφελοῦς ἐστιν ἰδέας, οὐδὲ τῇ λέξει πρὸς τὴν
ἰδέαν ἀλλοτριουμένη. Ἐν οἷς δὲ τὰ τῶν ἀρχαιοτέρων ἀπο-
μνημονεύουσα λέγει, ποικιλώτερον αὐτῇ καὶ οὐ καθ' ἓν εἶδος
σύγκειται ὁ λόγος.
Ἀνεγνώσθη Θεοπόμπου λόγοι ἱστορικοί.
Νʹ δὲ καὶ γʹ εἰσὶν οἱ σῳζόμενοι αὐτοῦ τῶν ἱστορικῶν λόγοι.
Διαπεπτωκέναι δὲ καὶ τῶν παλαιῶν τινες ἔφησαν τήν
τε ἕκτην καὶ ἑβδόμην καὶ δὴ καὶ τὴν ἐνάτην καὶ εἰκοστὴν
καὶ τὴν τριακοστήν. Ἀλλὰ ταύτας μὲν οὐδ' ἡμεῖς εἴδομεν,
Μηνοφάνης δέ τις τὰ περὶ Θεοπόμπου διεξιών (ἀρ-
χαῖος δὲ καὶ οὐκ εὐκαταφρόνητος ὁ ἀνήρ), καὶ τὴν δω-
δεκάτην συνδιαπεπτωκέναι λέγει· καίτοι αὐτὴν ἡμεῖς
ταῖς ἄλλαις συνανέγνωμεν.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 176, Bekker p. 120a, li. 7

Αἰγυπτία δὲ τὸ γένος ἡ Παμφίλη, ἤκμασε

δὲ καθ' οὓς χρόνους Νέρων ὁ Ῥωμαίων ἤκμαζεν αὐτο-
κράτωρ. Ἡ δὲ φράσις, ὡς ἔστιν ἐκ τῶν προοιμίων συλ-
λαβεῖν, καὶ ἐν οἷς ἄλλοθί που ἴδιόν τι λέγει, καὶ μάλιστα
κατὰ τὴν διάνοιαν, οἷα δὴ καὶ γυναικὸς ἔκγονον οὖσα,
τῆς ἀφελοῦς ἐστιν ἰδέας, οὐδὲ τῇ λέξει πρὸς τὴν
 587

ἰδέαν ἀλλοτριουμένη. Ἐν οἷς δὲ τὰ τῶν ἀρχαιοτέρων ἀπο-

μνημονεύουσα λέγει, ποικιλώτερον αὐτῇ καὶ οὐ καθ' ἓν εἶδος
σύγκειται ὁ λόγος.
Ἀνεγνώσθη Θεοπόμπου λόγοι ἱστορικοί.
Νʹ δὲ καὶ γʹ εἰσὶν οἱ σῳζόμενοι αὐτοῦ τῶν ἱστορικῶν λόγοι.
Διαπεπτωκέναι δὲ καὶ τῶν παλαιῶν τινες ἔφησαν τήν
τε ἕκτην καὶ ἑβδόμην καὶ δὴ καὶ τὴν ἐνάτην καὶ εἰκοστὴν
καὶ τὴν τριακοστήν. Ἀλλὰ ταύτας μὲν οὐδ' ἡμεῖς εἴδομεν,
Μηνοφάνης δέ τις τὰ περὶ Θεοπόμπου διεξιών (ἀρ-
χαῖος δὲ καὶ οὐκ εὐκαταφρόνητος ὁ ἀνήρ), καὶ τὴν δω-
δεκάτην συνδιαπεπτωκέναι λέγει· καίτοι αὐτὴν ἡμεῖς
ταῖς ἄλλαις συνανέγνωμεν.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 176, Bekker p. 121a, li. 19

τεύειν πολὺ καταδεεστέρους ἀποφαίνεται τῶν καθ' ἑαυτὸν

οὐδὲ τῆς δευτέρας τάξεως ἀξιουμένων, καὶ τοῦτο δῆλον
εἶναί φησι καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν παρ' ἑκατέροις ἐκπεπο-
νημένων καὶ κατειλημμένων λόγων· πολλὴν γὰρ τὴν
τοιαύτην παίδευσιν ἐπίδοσιν λαβεῖν κατὰ τὴν αὑτοῦ
ἡλικίαν. Ἀλλὰ τίνας λέγει τοὺς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρό-
νοις, οὐκ ἔχω σαφῶς συμβαλεῖν· οὐ γὰρ δή γε τολμῆσαι
αὐτὸν ὑπολαμβάνω εἰς Ἡρόδοτον καὶ Θουκυδίδην ἀπο-
τείνεσθαι, πολὺ καὶ αὐτοῦ ἐν πολλοῖς ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν
ἐλαττουμένου. Ἢ τάχα πρὸς Ἑλλάνικον καὶ Φίλιστον
ἀφορᾷ τοὺς ἱστορικούς, ἢ Γοργίαν καὶ Λυσίαν καὶ τοὺς
τοιούτους, ἐγγὺς τῆς αὐτοῦ ἡλικίας προγεγονότας, αἰνίτ-
τεται, οὐδ' ἐκείνων τοσοῦτον ἐνδεέστερον ἐχόντων πρὸς
τοὺς λόγους. Ἀλλὰ Θεόπομπος μὲν ταῦτα.
Φασὶ δὲ αὐτόν τε καὶ Ἔφορον Ἰσοκράτους γενέσθαι
μαθητάς. Δῆλον δὲ τοῦτο ποιοῦσι καὶ οἱ λόγοι· πολὺ γὰρ
ἐν τοῖς Θεοπόμπου ἡ κατὰ μίμησιν ἰδέα τῶν παρ' Ἰσο-
κράτει, εἰ καὶ λείπεται τῆς κατὰ τὴν ἐργασίαν ἀκρι-
βείας. Καὶ τὰς ἱστορικὰς δὲ ὑποθέσεις τὸν διδάσκαλον
αὐτοῖς προβαλεῖν, τὰς μὲν ἄνω τῶν χρόνων Ἐφόρῳ,
Θεοπόμπῳ δὲ τὰς μετὰ Θουκυδίδην Ἑλληνικάς, πρὸς

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 176, Bekker p. 121a, li. 27

τείνεσθαι, πολὺ καὶ αὐτοῦ ἐν πολλοῖς ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν

ἐλαττουμένου. Ἢ τάχα πρὸς Ἑλλάνικον καὶ Φίλιστον
 588

ἀφορᾷ τοὺς ἱστορικούς, ἢ Γοργίαν καὶ Λυσίαν καὶ τοὺς

τοιούτους, ἐγγὺς τῆς αὐτοῦ ἡλικίας προγεγονότας, αἰνίτ-
τεται, οὐδ' ἐκείνων τοσοῦτον ἐνδεέστερον ἐχόντων πρὸς
τοὺς λόγους. Ἀλλὰ Θεόπομπος μὲν ταῦτα.
Φασὶ δὲ αὐτόν τε καὶ Ἔφορον Ἰσοκράτους γενέσθαι
μαθητάς. Δῆλον δὲ τοῦτο ποιοῦσι καὶ οἱ λόγοι· πολὺ γὰρ
ἐν τοῖς Θεοπόμπου ἡ κατὰ μίμησιν ἰδέα τῶν παρ' Ἰσο-
κράτει, εἰ καὶ λείπεται τῆς κατὰ τὴν ἐργασίαν ἀκρι-
βείας. Καὶ τὰς ἱστορικὰς δὲ ὑποθέσεις τὸν διδάσκαλον
αὐτοῖς προβαλεῖν, τὰς μὲν ἄνω τῶν χρόνων Ἐφόρῳ,
Θεοπόμπῳ δὲ τὰς μετὰ Θουκυδίδην Ἑλληνικάς, πρὸς
τὴν ἑκατέρου φύσιν καὶ τὸ ἔργον ἁρμοσάμενον. Διὸ καὶ
τὰ προοίμια αὐτοῖς τῶν ἱστοριῶν τῇ τε διανοίᾳ καὶ
τοῖς ἄλλοις ἐστὶν ὁμοιότατα, ὡς ἂν ἀπὸ τῆς αὐτῆς
ἀφετηρίας ἐκδραμόντων ἑκατέρου πρὸς τὸ στάδιον τῆς
ἱστορίας .
Πλείσταις μὲν οὖν παρεκβάσεσι παντοδαπῆς ἱστορίας
τοὺς ἱστορικοὺς αὑτοῦ λόγους Θεόπομπος παρατείνει. Διὸ
καὶ Φίλιππος, ὁ πρὸς Ῥωμαίους πολεμήσας, ἐξελὼν...

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 176, Bekker p. 121a, li. 36

κράτει, εἰ καὶ λείπεται τῆς κατὰ τὴν ἐργασίαν ἀκρι-

βείας. Καὶ τὰς ἱστορικὰς δὲ ὑποθέσεις τὸν διδάσκαλον
αὐτοῖς προβαλεῖν, τὰς μὲν ἄνω τῶν χρόνων Ἐφόρῳ,
Θεοπόμπῳ δὲ τὰς μετὰ Θουκυδίδην Ἑλληνικάς, πρὸς
τὴν ἑκατέρου φύσιν καὶ τὸ ἔργον ἁρμοσάμενον. Διὸ καὶ
τὰ προοίμια αὐτοῖς τῶν ἱστοριῶν τῇ τε διανοίᾳ καὶ
τοῖς ἄλλοις ἐστὶν ὁμοιότατα, ὡς ἂν ἀπὸ τῆς αὐτῆς
ἀφετηρίας ἐκδραμόντων ἑκατέρου πρὸς τὸ στάδιον τῆς
ἱστορίας .
Πλείσταις μὲν οὖν παρεκβάσεσι παντοδαπῆς ἱστορίας
τοὺς ἱστορικοὺς αὑτοῦ λόγους Θεόπομπος παρατείνει. Διὸ
καὶ Φίλιππος, ὁ πρὸς Ῥωμαίους πολεμήσας, ἐξελὼν ταύ-
τας καὶ τὰς Φιλίππου συνταξάμενος πράξεις, αἳ σκοπός
εἰσι Θεοπόμπῳ εἰς ιϛʹ βίβλους μόνας, μηδὲν παρ' ἑαυτοῦ
προσθεὶς ἢ ἀφελὼν πλήν (ὡς εἴρηται) τῶν παρεκτροπῶν,
τὰς πάσας ἀπήρτισε.
Δοῦρις μὲν οὖν ὁ Σάμιος ἐν τῇ
πρώτῃ τῶν αὑτοῦ ἱστοριῶν οὕτω φησίν· «Ἔφορος δὲ καὶ
Θεόπομπος τῶν γενομένων πλεῖστον ἀπελείφθη-
 589

σαν· οὔτε γὰρ μιμήσεως μετέλαβον οὐδεμιᾶς οὔτε ἡδονῆς

ἐν τῷ φράσαι, αὐτοῦ δὲ τοῦ γράφειν μόνον ἐπεμελήθησαν».

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 180, Bekker p. 125b, li. 12

λίαν, ὑπερόπτης ἐν οἷς οὐ δεῖ, καὶ κατεπτηχὼς πάλιν ἐν

οἷς μὴ δεῖ, κόλαξ τε τῶν περιόντων ἀπροφάσιστος, καὶ
τῶν ἀποιχομένων, καὶ παρ' ὧν οὐ νομίζει δίκην ὕβρεως
πράττεσθαι, εἰς τὸ φορτικώτατον τοὺς μώμους καταχέων.
Καὶ λέξει μὲν ἔστιν οὗ κέχρηται λογάδι τε καὶ ἐς τὸ ἠτ-
τικισμένον ἀνηγμένῃ, ἔστι δ' ὅπου χαμαιπετεῖ τε καὶ
παρεωραμένῃ καὶ μηδὲν ἐχούσῃ τῶν ἐκ τριόδου πλέον.
Ἀλλ' ἐν μὲν τῇ περὶ διοσημειῶν καὶ περὶ μηνῶν συγ-
γραφῇ τούτου γε ἕνεκα οὐ μάλα ἄν τις ἴσως αὐτῷ
νεμεσήσῃ· ὅτε δὲ καὶ πολιτικὰς ἀρχὰς ἀναγράφων
καὶ δὴ καὶ ἱστορικοὺς διεξιὼν λόγους, ἀλλὰ καὶ εἰς ἐνίων
ἐγκώμια καθιεὶς ἑαυτόν, τῆς αὐτῆς ἐστι φίλος ἀνω-
μαλίας περί τε τὴν λέξιν καὶ τὸν νοῦν καὶ τὴν σύν-
ταξιν τῶν γεγραμμένων, εἰς οὐδεμίαν λοιπὸν συγγνώ-
μην ὁρῶ τὴν τοιαύτην πλημμέλειαν ἀναφερομένην.
Ἐστρατεύσατο δ' οὗτος ὁ ἀνὴρ ὑπὸ τοῖς ὑπάρ-
χοις ἄγων ἡλικίας καʹ, ἔτη μʹ δικολόγος ὤν, εἶτα
καὶ ματρικουλάριος· μεθ' ὃν χρόνον καὶ τὰς εἰρημέ-
νας συγγράψαι λέγει πραγματείας, καὶ τῆς βασιλι-
κῆς αὐλῆς ψήφῳ βασιλέως ἀξιωθῆναι. Χρόνος δὲ
καθ' ὃν οὗτος ἐβίου,

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 190, Bekker p. 146b, li. 2

μυθικὸν οὐκ ἐπὶ διαβολῇ τῶν συντεταγμένων αὐτῷ

ἐπειρῆσθαι ἀλλὰ τὸ χαρίεν καὶ ψυχαγωγὸν αὐτῶν ἐν-
δεικνυμένῳ, πλὴν ἀλλ' ἔμοιγε κριτῇ εὐγνώμονος ἂν
ἀπενέγκοι δόξαν, ὅτι πολλὰ ψευδῆ τοῖς γεγενημέ-
νοις συναναγράφειν μέλλων ἀμφιβόλῳ ῥήματι τῆς
ἐπιγραφῆς ἀφοσιοῦται τὴν μέμψιν. Παραπλήσιος δὲ
τὴν φράσιν καὶ οὗτος.
Ἀνεγνώσθη Πτολεμαίου τοῦ Ἡφαιστίω-
νος περὶ τῆς εἰς πολυμαθίαν καινῆς ἱστορίας λόγοι ϛʹ.
Χρήσιμον ὡς ἀληθῶς τὸ βιβλίον τοῖς περὶ
τὴν ἱστορικὴν πολυμαθίαν πονεῖν ὡρμημένοις· ἔχει γὰρ
 590

δοῦναι συνειλεγμένα βραχεῖ χρόνῳ εἰδέναι, ἃ σπορά-

δην τις τῶν βιβλίων ἀναλέγειν πόνον δεδεγμένος μα-
κρὸν κατατρίψει βίον. Ἔχει δὲ πολλὰ καὶ τερατώδη
καὶ κακόπλαστα, καὶ τὸ ἀλογώτερον, ὅτι καὶ ἐνίων μυ-
θαρίων αἰτίας, δι' ἃς ὑπέστησαν, ἀποδιδόναι πειρᾶται.
Ὁ μέντοι τούτων συναγωγεὺς ὑπόκενός τέ ἐστι καὶ πρὸς
ἀλαζονείαν ἐπτοημένος, καὶ οὐδ' ἀστεῖος τὴν λέξιν. Προς-
φωνεῖ δὲ τὸ σύνταγμα Τερτύλλᾳ τινί, ἣν καὶ δέσποι-
ναν ἀνυμνεῖ καὶ τὸ φιλολόγον αὐτῇ καὶ πολυμαθὲς
ἐπιφημίζει.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 190, Bekker p. 148b, li. 25

ριῶν ἀρχήν· «Περσέων οἱ λόγιοι Φοίνικας αἰτίους γε-

νέσθαι φασὶ τῆς διαφορῆς». Καὶ ὡς Κυρηναῖος ὁ Πο-
λύζηλος οὐδέποτε γελάσειεν· ἐξ οὗ καὶ τὸ ἐπώνυμον αὐ-
τῷ ὁ ἀγέλαστος. Καὶ ὡς ἐπὶ θεοσεβείᾳ πάντων διενεγ-
κεῖν οἱ μὲν Ἀντίγονον τὸν Ἐφέσιον, οἱ δὲ Λυκίαν
τὸν Ἑρμιονέα, οὗ καὶ Θεόφραστος ἐν ἐπιστολαῖς μνημο-
νεύει, καὶ ὡς Ἀχιλλέως καὶ Δηϊδαμίας δύο ἐγε-
νέσθην παῖδες, Νεοπτόλεμος καὶ Ὄνειρος· καὶ ἀναιρεῖ-
ται κατ' ἄγνοιαν ὑπὸ Ὀρέστου ἐν Φωκίδι ὁ Ὄνειρος
περὶ σκηνοπηγίας αὐτῷ μαχεσάμενος.
Εἶτα διαλαμβάνει περὶ συνεμπτώσεως ἱστορικῆς,
ὡς Ἀμύκου τῷ τάφῳ ῥοδοδάφνη ἔφυ, καὶ οἱ φαγόν-
τες αὐτῆς ἐπεθύμουν πυκτικήν, καὶ ὡς Ἀντόδωρος
φαγὼν αὐτῆς δεκατρεῖς στεφάνους ἀνείλετο, πλὴν ὑπὸ
Διοσκόρου τοῦ Θηραίου ἐν τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ ἀγω-
νίᾳ ἡττήθη, ὥσπερ καὶ αὐτὸς ὁ Ἄμυκος λέγεται ὑφ'
ἑνὸς τῶν Διοσκούρων καταπαλαισθῆναι. Καὶ τὸν Κροῖ-
σόν φασι γεννηθῆναι ἐν ἑορτῇ Ἀφροδίτης, καθ' ἣν
Λυδοὶ τὸν ἅπαντα πλοῦτον περιτιθέντες αὐτῇ πομ-
πεύουσι.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 213, Bekker p. 171a, li. 6

ἀγῶνα κονίζονται· ὅτι δὲ ματαιότης αὐτῶν καὶ πολλὴ

λέσχη ἡ σπουδή, Πλάτωνί τε καὶ πολλοῖς ἄλλοις τῶν
πρὸ ἡμῶν τὸν ἔλεγχον ἔδοσαν· καὶ ὅτι μηδὲν εἰς δόγμα
συντελεῖ, καὶ τοῦτο κατάδηλον, ὅπου γε καὶ τὰς ἐνού-
σας δογματικὰς θεωρίας ἐλαύνειν ἡμῶν τῆς διανοίας
 591

ἐπεχείρησαν. Τοῖς μέντοι κατὰ διαλεκτικὴν μελέ-

την πονουμένοις, ἂν μὴ τὸ ἀστήρικτον αὐτῶν τοῖς λογις-
μοῖς ἐνεδρεύῃ καὶ ἡ κρίσις πρὸς ἀγχίνοιαν οὐ νενοθευμένη
τὸ βιβλίον οὐκ ἄχρηστον.
Ἀνεγνώσθη Ἀγαθαρχίδου ἱστορικόν· ἔνιοι
δὲ αὐτὸν Ἀγάθαρχον ὀνομάζουσι. Τούτῳ πατρὶς
μὲν ἡ Κνίδος ἦν, ἡ δὲ τέχνη γραμματικὸν ἐπεδείκνυτο·
ὑπογραφέα δὲ καὶ ἀναγνωστὴν ὁ τοῦ Λέμβου Ἡρακλείδης
δι' ὧν αὐτῷ ἐξυπηρετεῖτο, παρέσχε γνωρίζεσθαι. Ἦν δὲ
καὶ θρεπτὸς Κινναίου. Γράψαι δὲ τὸν ἄνδρα τοῦτον τὰ
κατὰ τὴν Ἀσίαν ἔγνωμεν ἐν βιβλίοις ιʹ· καὶ τῶν κατὰ
τὴν Εὐρώπην δὲ εἰς θʹ καὶ μʹ παρατείνεται αὐτῷ ἡ ἱστορία·
ἀλλὰ καὶ εʹ βιβλία τὴν Ἐρυθρὰν αὐτῷ πᾶσαν καὶ τὰ
περὶ ταύτην ἐξιστοροῦσι.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 223, Bekker p. 217b, li. 11

Ἐν δὲ τῷ ϛʹ μὲν λόγῳ, δʹ δὲ καὶ μʹ κεφαλαίῳ,

ταῦτα ὑποβάλλει. Εἰ τῆς γενέσεως, φησίν, ὁ δρόμος
ἀπὸ γῆς τὸν ἄνθρωπον καὶ τὰ ἄλλα τῶν ζῴων ἀπε-
τέλεσε, πῶς νυνὶ χωρὶς γάμου οὔτε ἄνθρωπον οὔτε τὰ
μυρία εἴδη τῶν ζῴων οὐδαμῶς προάγουσα δείκνυται; Εἰ
δέ τινα τούτων καὶ νυνὶ προάγει, ὥσπερ σκώληκας καὶ
τοιαῦτα ἔνια, πῶς μὴ καὶ πάντα ὅσα ὁμοίως ἀπ' ἀρχῆς
τῆς γῆς ἔδειξε φυόμενα; Ἀλλ' εἰ καὶ δρόμος ἀστέρων
τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ γῆς κατ' ἀρχὰς ἔπλασε, πῶς οὐχὶ
καὶ τεχνίτας αὐτίκα συμπροήγαγεν, ἀλλὰ πολλῷ χρόνῳ
ὕστερον τεκτονικὴ καὶ ὑφαντικὴ καὶ ἱστορική, γεωμετρία
τε καὶ ῥητορικὴ καὶ μυρίαι τέχναι ἄλλαι λογισμοῖς
ἀνθρωπίνοις εὑρέθησάν τε καὶ ἐπεγένοντο; Εἰ δὲ καὶ
προελθεῖν ἀπὸ γῆς ἐπιστήμονας τοὺς ἀνθρώπους τερα-
τεύσοιντο, πῶς τότε μὲν ἄνευ μαθήσεως ἐπιστήμονες
ἀνεφύοντο, νυνὶ δὲ πόνοις καὶ μελέταις μόλις κατορ-
θοῦσι τὴν μάθησιν; Ποῦ δ' οὖν οἴχεται δρόμος ἐκεῖνος
ὁ παλαιός, ὁ τοὺς ἅμα τῇ προόδῳ σοφοὺς ἀναπλάττων;
Καὶ πόθεν τὰ νῦν ἀντανέστη ὁ τοὺς αὐτοφυεῖς ἐπιστή-
μονας πόνοις προβιβάζων καὶ μακρᾷ μελέτῃ;

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 224, Bekker p. 222b, li. 2
 592

της ἑαυτόν, δεικνὺς ὅτι καὶ μάγων καὶ γοήτων τοῖς

ἐθέλουσιν ἡ δι' αὐτοῦ παρέχεται χάρις καὶ σωτηρία.
Ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτερα διαπερανάμενος, τὸ
τελευταῖον κεφάλαιον ἀνακεφαλαίωσιν τῶν εἰρημέ-
νων ποιεῖται, καὶ ἅμα τό τε γʹ καὶ νʹ καὶ τὸν ηʹ τούτοις
ἀπαρτίζει λόγον.
Ἔστι δὲ τὴν φράσιν καθαρός τε καὶ εὐκρινὴς ὁ
ἀνήρ, τοῖς δὲ ἐνθυμήμασι καὶ τῇ τῶν ἐπιχειρημά-
των διαπλάσει, οἷον αὐτὸν κατὰ μέρος ἐν τῇ τῶν
λόγων αὐτοῦ ὑπεδείξαμεν ἐκλογῇ.
Ἀνεγνώσθη βιβλίον Μέμνονος ἱστορικόν, ἀπὸ
τοῦ θʹ λόγου ἕως ϛʹ καὶ ιʹ. Ἡ δὲ πραγματεία, ὅσα περὶ τὴν
Ποντικὴν Ἡράκλειαν συνηνέχθη σκοπὸν ἀναγράψαι
προτίθεται, τοὺς ἐν αὐτῇ τυραννήσαντας ἀναλεγομένη
καὶ πράξεις αὐτῶν καὶ ἤθη, καὶ τοὺς ἄλλων βίους, καὶ
τὰ τέλη οἷς ἐχρήσαντο, καὶ ὅσα τῶν εἰρημένων ἐξήρ-
τηται.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 224, Bekker p. 228b, li. 41

Συνέβη δὲ μετ' οὐ πολὺ ἐξ ἀνθρώπων Ἀριοβαρ-

ζάνην γενέσθαι, παῖδα Μιθριδάτην καταλιπόντα καὶ ἐν
διαφορᾷ πρὸς τοὺς Γαλάτας γεγονότα· δι' ἣν αἰτίαν
καταφρονήσαντες τοῦ παιδὸς οὗτοι τὴν αὐτοῦ βασιλείαν
ἐσίνοντο. Καὶ ἀπορίας αὐτοὺς καταλαβούσης, ἀνελάμβανον
οἱ ἀπὸ τῆς Ἡρακλείας, σῖτον εἰς Ἄμισον πέμποντες,
ἐξ ἧς ῥᾷον ἦν τοὺς τοῦ Μιθριδάτου σιτηγεῖν ἑαυτοῖς καὶ
ἐξακεῖσθαι τὴν ἔνδειαν. Διὰ ταῦτα πάλιν οἱ Γαλάται
εἰς τὴν Ἡρακλεῶτιν ἔπεμψαν στράτευμα, καὶ ταύ-
την κατέτρεχον, μέχρις ἂν οἱ Ἡρακλεῶται διεπρε-
σβεύσαντο πρὸς αὐτούς. Νύμφις δὲ ἦν ὁ ἱστορικὸς ὁ
κορυφαῖος τῶν πρέσβεων, ὃς τὸν μὲν στρατὸν ἐν τῷ
κοινῷ χρυσοῖς πεντακισχιλίοις, τοὺς δὲ ἡγεμόνας
ἰδίᾳ διακοσίοις ὑποθεραπεύσας τῆς χώρας ἀπαναστῆναι
παρεσκεύασε.
Πτολεμαῖος δὲ ὁ τῆς Αἰγύπτου βασιλεὺς εἰς ἄκρον
εὐδαιμονίας ἀναβάς, λαμπροτάταις μὲν δωρεαῖς εὐεργε-
τεῖν τὰς πόλεις προήγετο, ἔπεμψε δὲ καὶ τοῖς Ἡρακλεώ-
ταις ἀρτάβας πυροῦ πεντακοσίας, καὶ νεὼν αὐτοῖς Προκον-
νησίας πέτρας ἐν τῇ ἀκροπόλει Ἡρακλέος ἀνεδείματο.
 593

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 244, Bekker p. 379a, li. 32

φύσιν, προσώρισται τὸ ψευδογραφοῦν καὶ παρακρουόμενον

τοὺς εἰκῆ θεωροῦντας· τῇ μὲν γὰρ θηλείᾳ πρόσκειταί τι
κατὰ τὴν φύσιν παρεμφερὲς ἄρρενι μορίῳ, τῷ δὲ ἄρ-
ρενι κατὰ τὸ ἐναντίον ἔμφασις θηλείας φύσεως. Ὁ δ'
αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ πάντων τῶν ζῴων, γινομένων μὲν
πρὸς ἀλήθειαν πολλῶν καὶ παντοδαπῶν τεράτων, μὴ
τρεφομένων δὲ καὶ εἰς τελείαν αὔξησιν ἐλθεῖν οὐ δυ-
ναμένων. Ταῦτα μὲν εἰρήσθω πρὸς διόρθωσιν δεισι-
δαιμονίας
Ὁ μὲν οὖν Διόδωρος πρὸς τῷ τέλει που τοῦ λβʹ λόγου
τῆς ἱστορικῆς αὐτοῦ πραγματείας τοσαῦτα διέξεισι· καὶ
ἄλλοι δὲ πλεῖστοι τοιαύτας περιπετείας ἱστορήκασιν.

Ὡς Ἀντίοχος ὁ βασιλεύς, φησίν, ἐπολιόρκει τὰ Ἱε-

ροσόλυμα, οἱ δὲ Ἰουδαῖοι μέχρι μέν τινος ἀντέσχον, ἐξα-
ναλωθέντων δὲ τῶν ἐπιτηδείων ἁπάντων ἠναγκάσθη-
σαν περὶ διαλύσεως διαπρεσβεύσασθαι. Οἱ δὲ πλείους
αὐτῷ τῶν Φίλων συνεβούλευον κατὰ κράτος αἱρήσειν
τὴν πόλιν καὶ τὸ γένος ἄρδην ἀνελεῖν τῶν Ἰουδαίων.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 250, Bekker p. 441b, li. 25

Ὅτι Πτολεμαῖόν φησι τὸν μετὰ τὸν Λάγου πρῶτον

ἐλεφάντων θήραν συστήσασθαι ἀλλὰ γὰρ καὶ τῶν ὁμοιο-
τρόπων· καὶ τὰ τῇ φύσει κεχωρισμένα τῇ προνοίᾳ συν-
αγαγεῖν ὑπὸ μίαν οἴκησιν. Σκεπτέον δὲ τί φησιν ἐν-
ταῦθα ὁ ἱστορικός. Καὶ γὰρ καὶ πρὸ τῶν Πτολεμαίων ἐλέ-
φασι πολλοὶ χειροήθεσι καὶ ἐν πολέμῳ ἐχρῶντο, ὡς
Πῶρός τε ὁ Ἰνδὸς ὁ πρὸς Ἀλέξανδρον πολεμήσας καὶ
ἄλλοι οὐκ ὀλίγοι. Ἢ ὅτι Πτολεμαῖος οὗτος πολὺς πρῶ-
τος περὶ ταύτην ὤφθη τὴν σπουδήν, ἢ πρῶτος τῶν
μετὰ Ἀλέξανδρον, ἢ τῶν Αἰγύπτου βασιλέων πρῶτος.
Ὅτι τὴν ἐρυθρὰν θάλατταν τὸ ὄνομα ἑλκύσαι φη-
σὶν οὔτε ὅτι τοῦ Ἀραβίου καλουμένου κόλπου τὰ μὲν πρὸς
ἑσπέραν ὄρη, δριμείας καὶ διαπύρου τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖ-
νος βαλλούσης, ἄνθρακος φαντασίαν ἀποδίδωσι, τὰ δὲ
πρὸς ἀνατολὰς θῖνες ἄμμου γεώδεις ὑπέρυθροι παρὰ
 594

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 250, Bekker p. 442a, li. 13

Οὕτω μὲν οὖν

ὁ πρῶτος εἰ καὶ μὴ ἀληθὴς τῆς αἰτίας λόγος.
Δεύτερος δέ, ὁμοίως ἔχων, τὸν ἥλιον ἐκεῖσέ φησιν ἐπι-
τέλλοντα οὐχ ὡς παρ' ἡμῖν λαμπραῖς ταῖς ἀκτῖσιν εἰς
τὸν πόρον βάλλειν, ἀλλὰ παρομοίαις αἵματι, ἐξ ὧν
τοῖς ὁρῶσιν ὕφαιμον παρασκευάζειν τὸ πάθος τὴν τῆς
θαλάττης ἔμφασιν, κἀκεῖθεν ἐρυθρὰν κατονομάζεσθαι.
Τρίτος δέ ἐστιν ὁ Ἀργολικὸς λόγος, ὅς ἐστί, φησι, τῇ
μὲν τόλμῃ μέγας, τῇ δὲ δόξῃ κενός. Οἱ γὰρ περὶ
Δεινίαν ἱστορικοί φασιν, ἀπὸ τῆς ποιητικῆς ἐξουσίας
καὶ αὐτοὶ ἄδειαν λαβόντες, ἐξ Ἄργους εἰς Αἰθιοπίαν
(ἐκαλεῖτο δὲ τότε Κηφηνία) παραγεγονότα ἐπὶ λύσει
τῆς Κηφέως θυγατρὸς τὸν Περσέα, ἐκεῖθεν δὲ εἰς
Πέρσας μεταστάντα, Πέρσαις μὲν ἀπό τινος τῶν ἐγ-
γόνων τῆς κλήσεως μεταδοῦναι, Ἐρύθραν δὲ γεννῆσαι
υἱόν, καὶ ἐξ ἐκείνου τῇ θαλάττῃ τὴν κλῆσιν παρασχεῖν.
Τοιοῦτος μὲν καὶ ὁ Ἀργολικὸς περὶ τῆς ἐρυθρᾶς θα-
λάσσης σχεδιασμός.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Bibliotheca

Codex 260, Bekker p. 486b, li. 38

Χίου, μαθητὰς ἔχων ἐννέα, ἡνίκα καὶ τὸν μισθὸν ἰδὼν

τῆς διδασκαλίας ἀριθμούμενον φάναι δακρύσαντα ὡς·
»Νῦν ἐμαυτὸν ἔγνων τούτοις πεπραμένον».
Ἠκροάσαντο
δὲ αὐτοῦ ἄλλοι τε πολλοί, ὡς καὶ εἰς ἑκατὸν συντελέ-
σαι, καὶ δὴ καὶ Τιμόθεος ὁ Κόνωνος, μεθ' οὗ καὶ πολλὰς
ἐπιὼν πόλεις τὰς πρὸς Ἀθηναίους ἐπιστολὰς συνετίθει,
αἳ τὸν Τιμόθεον ἐπεγράφοντο· ὅθεν ἐκεῖνος ταλάντῳ
αὐτὸν ἐδωρήσατο. Γεγόνασι δὲ αὐτοῦ ἀκροαταὶ καὶ Ξε-
νοφῶν ὁ Γρύλλου καὶ Θεόπομπος ὁ Χῖος καὶ Ἔφορος
ὁ Κυμαῖος, οἷς καὶ ταῖς ἱστορικαῖς συγγραφαῖς προὐ-
τρέψατο χρήσασθαι, πρὸς τὴν ἑκάστου φύσιν ἀναλόγως καὶ
τὰς ὑποθέσεις τῆς ἱστορίας αὐτοῖς διανειμάμενος· ἐπὶ
τούτοις καὶ Ἀσκληπιάδης, ὃς τὰ τραγῳδούμενα μὲν συν-
εγράψατο, Θεοδέκτης δὲ ὁ Φασηλίτης, καὶ αὐτὸς
ὕστερον τραγῳδίας συνταξάμενος· ἀλλὰ καὶ Λαοδάμας ὁ
Ἀθηναῖος καὶ Λάκριτος ὁ νομοθετήσας Ἀθηναίοις, ὡς
 595

δέ φασιν ἄλλοι, καὶ Ὑπερείδης καὶ Ἰσαῖος. Δημοσθέ-

νης δὲ προσῆλθε μὲν αὐτῷ μετὰ σπουδῆς, καὶ χιλίας
μέν, ἃς εἰσεπράττετο, οὐκ ἔχειν ἔφη παρασχεῖν, διακο-
σίας δὲ ἐφ' ᾧ τὸ πέμπτον μέρος ἐκμαθεῖν δώσειν·

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Lexicon (Α – Δ)

Alphabetic letter alpha, entry 1717, li. 2

Ἀναφλασμόν· τὰ ἀφροδίσια. Εὔπολις Αὐτολύκῳ (fr.

61 K.).
καὶ ἀναφλᾶν τὸ μαλάττειν τὸ αἰδοῖον.
Ἀναφλύστιοι· δῆμος φυλῆς Ἀντιοχίδος. ἔνιοι μέντοι τῶν
ἱστορικῶν ὡς πόλεως τῆς Ἀναφλύστου μνημονεύουσιν.
Ἀναφοράν· τὸ ἀναφέρειν τὴν αἰτίαν τῶν ἁμαρτηθέντων ἐπ'
ἄλλους. Δημοσθένης κατὰ Κτησιφῶντος (18, 219).
Ἀναφοιβάσας· ἀνακαθάρας.
Ἀναφράξαντες· ἀναπτύξαντες, ἀναπετάσαντες.
Ἀναφρονέων· ἀναλογιζόμενος.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Lexicon (Α – Δ) Alphabetic

letter delta, entry 150, li. 2

Δεκάζων· τὸ σημαινόμενον δῆλον. ἐποιήθη δὲ τὸ ὄνομα ἐντεῦ-

θεν. Λύκος μέν ἐστιν ἥρως μορφὴν ἔχων τοῦ θηρίου, πρὸς δὲ τοῖς ἐν
Ἀθήναις ἀνεστήλωται δικαστηρίοις· πρὸς ὃν οἱ δωροδοκοῦντες κατὰ
δέκα γινόμενοι ἀνεστρέφοντο. ἔνθα καὶ ἡ παροιμία “Λύκου δεκάς”. ἐξ
οὖν τῆς δεκάδος τὸ δεκάζειν καὶ δεκάζεσθαι.
Δέκα καὶ δεκαδοῦχος· δέκα μὲν ἦρχον μετὰ τοὺς λʹ κατα-
στάντες, ἐκαλεῖτο μέντοι τούτων ἕκαστος τῶν ἀρχόντων δεκαδοῦχος,
ὡς δηλοῖ Λυσίας (fr. 79 S.).
Δεκάζεσθαι· δωροδοκεῖσθαι.
Δεκαδαρχίαι· τὰς ὑπὸ Λακεδαιμονίων κατασταθείσας ἐν
ταῖς πόλεσι δεκαδαρχίας συνεχῶς ὀνομάζουσιν οἱ ἱστορικοί. καὶ Φίλιπ-
πος μέντοι παρὰ Θετταλοῖς δεκαδάρχην κατέστησεν, ὡς Δημοσθένης ἐν
ϛʹ Φιλιππικῶν (22).
Δεκατεύειν· ἀντὶ τοῦ δεκάτην εἰσπράττεσθαι καὶ λαφυραγω-
γεῖν. τὰ δὲ ἐκ τῶν πολεμίων ληφθέντα ἐδεκατεύοντο θεοῖς. διὸ κυρίως
δεκατεῦσαι τὸ καθιερῶσαι. κατὰ μεταφορὰν δὲ καὶ τὸ δεκάτην
ὁπωσοῦν λαβεῖν καὶ ἀπαιτῆσαι.
Δεκάπαλαι· τὸ πρὸ πολλοῦ πάνυ λέγουσιν.
Δεκαδέας· τοὺς τῆς αὐτῆς δεκάδος καὶ ὑπὸ τῷ αὐτῷ δεκάρχῃ.
 596

οὕτω Ξενοφῶν (Cyr. 2, 2, 30).

Δεκάδραχμος· τελώνης δεκάτην πράσσων. οὕτως Κράτης (fr.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Lexicon (Ε – Ω)

Alphabetic letter kappa, P. 165, li. 7

Κίκκασος: ὀβολοῦ ὄνομα.

Κικκαβίζειν: τὴν τῶν γλαυκῶν φωνὴν οὕτως καλεῖ
Ἀριστοφάνης.
Κιλίκων: ἐπώνυμον Ἀχαιοῦ τοῦ Μέροπος, ἀπὸ
τροφοῦ Κιλίσσης· ὃς τὴν πατρίδα Μίλητον πρού-
δωκεν τοῖς Πριηνεῦσι· καὶ τὸν βασιλέα στρατηγῶν·
ἢ, παρόσον Κίλικες διεβέβληντο ἐπὶ πονηρίαι καὶ
ὠμότητι, διὰ τοῦτο ἐκλήθη Κιλίκων· Φερεκράτης·
Ἀεὶ πόθ' ἡμῖν ἐγκιλικίζουσ' οἱ θεοί.
Κιλίκιος ὄλεθρος: ****
Κιλικισμόν: Θεόπομπος ὁ ἱστορικὸς τὸν ἐκ παρα-
νομίας φόνον λέγει.
Κιλικίους: τὰς πικρὰς τιμωρίας οὕτως ἐκάλουν.
Κιλλεία: πρὸς τῶ Ὑμηττωῖ δασύ· οἱ δὲ κρήνην·
Καλλίστρατος δὲ ἄγριον λάχανον τραχύ· Εὐ-
φρόνιος δὲ τὰ ἀκανθώδη τῶν ἐχίνων.
Κιλλικύριοι: ἐν Συρακόσσαις τινὲς ἐκλήθησαν· οἱ ἀντὶ
τῶν γεωμόρων μέρος καταλαβόντες τοῦ πολιτεύ-
ματος· οἷον Εἴλωτες καὶ Πενέσται τινες.
Κίλικι λιμῶ: ἀντὶ τοῦ ὀλέθρωι· καὶ Κιλικιστούς·
τοὺς ἔκ τινος παρανομίας φόνους.

Φώτιος λεξικογράφος Scr. Eccl., Theol., Lexicon (Ε – Ω)

Alphabetic letter lambda, P. 229, li. 17

Λογισταί· καὶ λογιστήρια: ἀρχὴ τίς παρ' Ἀθηναί-

οις οἱ λογισταί· εἰσὶν δὲ τὸν ἀριθμὸν δέκα· οἳ τὰς
εὐθύνας τῶν διωικημένων ἐκλογίζονται ἐν ἡμέραις
τριάκοντα· ὅτ' ἂν τὰς ἀρχὰς ἀπόθωνται οἱ ἄρχον-
τες· λογιστήρια δέ ἐστι τὰ τῶν λογιστῶν ἀρχεῖα·
ὡς Δείναρχος καὶ Ἀνδοκίδης δηλοῦσιν.
Λογιστής: κριτής· δοκιμαστής· ἐξεταστής.
Λογογράφος: ὁ δίκας ἢ τοὺς δικανικοὺς γράφων.
Λόγον ἔχειν: ἀντὶ τοῦ φροντίζειν· Θεόπομπος Φιλιπ-
πικῶν πρώτωι.
Λογοποιός: ὁ ὑφ' ἡμῶν ἱστορικὸς λεγόμενος· Ἰσοκρά-
 597

της καὶ Ἡρόδοτος.

Μένανδρος ιστορικός De sententiis (ap. Constantinum Porphyrogenitum,

De sententiis) Sec. 11, li. 1

...τούτοις ἐγκώμια προσφέρων τις παρὰ τὴν πάντων δόξαν κατα-

γέλαστον τίθησι τὸν ἐπαινούμενον, καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐπισκιάζειν
βουλόμενος κἀν τοῖς ὁμολογουμένοις ψεύδεσθαι δόξει.
Ὅτι ὀλισθηρότατόν τι χρῆμα ἡ νίκη καὶ διαδιδράσκειν οἵα
τε οὖσα ῥᾳδίως. ταῦτά τοι καὶ Ὅμηρος αὐτήν φησιν ἐπαμείβε-
σθαι τοὺς ἄνδρας.
Ὅτι ψυχὴ τυραννουμένη πρὸς φόβου τῶν δεόντων κατ'
οὐδὲν ὁτιοῦν προμηθεύσεται.
Πᾶν γὰρ ἀγαθόν τε καὶ κακὸν τῇ ἀνθρωπίνῃ ταλαντεύ-
εται γνώμῃ καὶ τῷ βουλομένῳ προσδέχεται τὴν ῥοπήν.
Ὅτι φησὶν ὁ Μένανδρος ὁ ἱστορικὸς περὶ Πέτρου τοῦ
πρέσβεως καὶ Χοσρόου· οἵδε μὲν οὖν οἱ λόγοι προῆλθον ἐξ
ἀμφοῖν, καὶ οὐχ ἕτερα νοήματα ἐλέχθη Σουανίας πέρι, οὐδὲ μὴν
ἀνθ' ἑτέρων ἑτέραις λέξεσιν ἐχρησάμην, ἢ τὸ χθαμαλώτερόν πως
ἔστιν ᾗ τῶν λόγων, καθ' ὅσον οἶόν τέ μοι, μετέφρασα ἐς τὸ Ἀτ-
τικώτερον. οὐ γὰρ ἔμοιγε θυμῆρες τὰ εἰρημένα κυρίως καὶ ἐς ἐμὲ
ἥκοντα, ὡς οἶμαι, ἐς τὸ ἀκριβὲς μεταφέρειν ἐς ἑτερολογίαν, καὶ
τῷ γλαφυρῷ τῶν ῥημάτων οὐχὶ τὰ ὅσα ἐρρέθη, ἀλλὰ γὰρ τὴν τῆς
ῥητορικῆς ἐπιδείκνυσθαι δύναμιν, μάλιστα καὶ περὶ σπονδῶν οὕτω
μεγίστοιν δυοῖν βασιλέοιν καὶ πολιτείαιν ποιουμένῳ μοι τὴν ἀπαγ-
γελίαν

Μένανδρος ιστορικός De sententiis (ap. Constantinum Porphyrogenitum,

De sententiis) Sec. 24, li. 1

μὴν ἀλλὰ καὶ κομπωδεστέραις ἐχρῶντο ταῖς ἀντιλογίαις.

Ὅτι μεμίσηται τυραννίς, κἂν ἀντίπαλος εἴη ὁ τυραννού-
μενος.
Ὅτι τῇ κακηγορίᾳ ἔνεστιν ὡς τὰ πολλὰ ἐπιχαιρεκάκῳ
οὔσῃ ἀόκνως περινοστεῖν τε καὶ ἀνευρύνεσθαι. τὸ ἑαυτῆς οὖν
ἐπιτελοῦσα ἐφοίτα ψιθυρίζουσα κατὰ τούτου. ἐπεὶ δὲ ἐνεφώλευε
τοῖς ὠσί, τὸ ἀστάθμητόν τε καὶ ἀλλόκοτον τούτου ἐκτραγωδοῦσα,
 598

οἱ ταύτῃ οἰκήτορες (φύσει γὰρ τοῖς οὔπω παροῦσιν ........

ὑπήκοον) ἤχθοντο, καὶ περιέφερον ἐν στόματι τὸν ἡγεμόνα ἅτε
ἀνοσιουργόν.
Ὅτι ὁ ἱστορικός φησι Μένανδρος περὶ Ἰσαοζίτου τοῦ ἐν
Περσίδι σταυρωθέντος· ἐγὼ δὲ πυθόμενος καὶ τὸν ἄνδρα ἐσότι
ἀγασθεὶς ἐν νῷ ἐβαλόμην ὡς καὶ ἄξιον τῷ τοῦ θεοῦ θεραπευτῇ
τῷ βαρβάρῳ ἐν ἑξαμέτρῳ ἐπίγραμμα λέξαι. καὶ δὴ λέλεκταί μοι
τὸ ἐπίγραμμα ὧδε·
ἦν πάρος ἐν Πέρσῃσιν ἐγὼ μάγος Ἰσαοζίτης
εἰς ὀλοὴν ἀπάτην ἐλπίδας ἐκκρεμάσας.
εὖτε δὲ πυρσὸς ἔδαπτεν ἐμὴν πόλιν, ἦλθον ἀρῆξαι,
ἦλθε δὲ καὶ Χριστοῦ πανσθενέος θεράπων.
κείνῳ δ' ἐσβέσθη δύναμις φλογός, ἀλλὰ καὶ ἔμπης
νικηθεὶς νίκην ἤνυσα θειοτέρην.

Μένανδρος ιστορικός De sententiis (ap. Constantinum Porphyrogenitum,

De sententiis) Sec. 27, li. 1

Ὅτι ὁ αὐτὸς Ἰσαοζίτης, παραινούντων αὐτὸν ἐσταυρω-

μένον ὄντα ἐς τὰ πάτρια μεταθεῖναι νόμιμα καὶ σώζεσθαι, ἔφη
μεταμελεῖσθαι οὐχ ὅτι ἐς τοῦτο ἔγνω σωτηρίας ἐλθεῖν, ἀλλ' ὅτι
ἔγνω ὀψέ. ταῦτα ἔλεγε γλιχόμενος κατὰ τὸ ἀπαραίτητόν τε καὶ
καρτερὸν τῶν οὐρανίων ἐκ τῶν παλαιῶν στεφάνων τὰ ἀκήρατα
ἀναδεῖσθαι νικητήρια, καὶ ἠξίου τὸ βραχὺ καὶ ἀνόνητον τοῦ βίου
ἑκοντὶ ἀποτίθεσθαι ἐπὶ ῥητῷ μισθῷ τινι τοῦ διαβιῶναι ἐς ἀεί.
Ὅτι ἡ ἐς τὰ μέγιστα τῶν ἐγχειρημάτων ὁρμὴ πλέον πέ-
φυκε τὸ ἀναχαιτίζον τοῦ παρορμῶντος ἔχειν, ἄλλως τε καὶ ἢν πλη-
θὺς ὦσιν οἱ ἐς προῦπτον κίνδυνον ἐθέλοντες ἀφιέναι.
Ὅτι περὶ Προκοπίου τοῦ ἱστορικοῦ καὶ δικηγόρου φησὶν
ὁ Μένανδρος· οὐ γὰρ ἔμοιγε δυνατὸν οὐδέ γε ἄλλως πέφυκε θυ-
μῆρες τοσαύτῃ λόγων ἀκτῖνι τὴν ἑαυτοῦ θρυαλλίδα ἀντανασχεῖν.
ἀρκέσει δέ μοι ἐν μικροῖς ἐγκαλινδεῖσθαι τοῖς ἐμαυτοῦ καὶ τῷ
Ἀσκραίῳ ἕπεσθαι ποιητῇ ἠλίθιόν τινα καὶ παράφρονα εἶναι φάς-
κοντι τὸν ἐς τοὺς κρείσσονας ἁμιλλώμενον.
Ὅτι μετὰ τὴν τῶν Ῥωμαίων ἧτταν λέγεται ὡς τηνικαῦτα
ἀγγελίαις ἐχρήσατο ὁ τῶν Ἀβάρων στρατιάρχης ὡς Τιβέριον· καὶ
ὁ σταλεὶς ἀγγελιαφόρος ἔλεξεν “τί δὴ τὴν ὀλιγοχειρίαν νοσοῦντες
πρὸς Ἀβάρους φημὶ καὶ Σκύθας πόλεμον ἐξενεγκεῖν ἐτολμήσατε.

Μένανδρος ιστορικός De sententiis (ap. Constantinum Porphyrogenitum,

De sententiis) Sec. 38, li. 2
 599

λέσθη, ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπέσκηψεν ἐς τοὐναντίον. φιλεῖ γάρ πως

τὸ θεῖον τοῖς ἄδικα πεπραχόσιν οὔτι οἰομένοις τὰς ποινὰς ἐπιφέ-
ρειν, ὡς ἂν τῷ παραλόγῳ τῶν ἀποβάντων σωφρονίζοιντο πλέον.
Συνεστηκότος γὰρ ἔτι τοῦ τῶν πολεμίων στρατοῦ καὶ τὸ
πλῆθος τῆς Ῥωμαίων στρατιᾶς δεδιότος, καιροφυλακοῦντος δὲ εἴ
πῃ διασπασθεῖεν καὶ δώσοιεν αὐτοὶ τῆς καθ' ἑαυτῶν ἐφόδου και-
ρὸν ἀσύμφορον, ἔδοξε δέ τισι τοὺς ἅμα πάντας ἀπροσμάχους
νομιζομένους, τούτους κατὰ τὴν πολεμίαν διαιρεθέντας εὐεπιχει-
ρήτους ποιῆσαι.
Ὅτι εἰπὼν περὶ τῶν ὀκτακοσίων λευκῶν ἵππων ὑπὸ Ἀζα-
ρέφθου ἁλόντων καὶ ἐς θρίαμβον ἀχθέντων φησὶν ὁ ἱστορικὸς
Μένανδρος· ταῦτά μοι ἡ ἀβουλία καὶ ἡ καταφρόνησις ἡλίκα ἐργά-
ζονται κακὰ παραστῆσαι βουλομένῳ λέλεκται, καὶ ὡς ὁ θεός, ἡνίκα
ἂν οὐ ξυνεπιλαμβάνηται, καὶ τὰ δοκοῦντα εὖ βεβουλεῦσθαι περι-
άγεται ἐς τοὐναντίον, καὶ ὡς ἄγαν χαλεπὸν καὶ πολιτείαν δια-
φθεῖραι δυνάμενον τὸ τῶν ὑπηκόων ἀνήκοον. Μαυρίκιος μὲν γὰρ
ὁ τῶν Ῥωμαίων στρατηγὸς εὖ βεβουλεῦσθαι ἐδόκει, καὶ καθ' ὅσον
οἷόν τε ἦν ἀνθρώπῳ προέγνω τὰς ἀδήλους τῶν πράξεων ἀπο-
βάσεις, τῇ δὲ τῶν ἄλλων στρατηγῶν ἀκοσμίᾳ τῷ μὴ φυλάξαι τὰ
πρὸς αὐτοῦ εἰρημένα τε καὶ παρεγγυηθέντα ἐς ἔσχατον κινδύνου
τὰ Ῥωμαίων ἤλασε πράγματα. καὶ οὐχ ἡ σταλεῖσα μὲν πρὸς τοῦ

Geoponica, Geoponica Book 1, chap. 14, sec. 3, li. 4

Γυνὴ ἔμμηνος δειξάτω τὰ αἰδοῖα αὐτῆς χα-

λάζῃ, καὶ ἀποστρέφει· ὁμοίως δὲ τὴν τοιαύτην θέαν
καὶ πᾶν θηρίον φεύγει.
Καὶ παρθένου ῥάκος τὸ
πρῶτον λαβών, ἀνὰ μέσον τοῦ χωρίου χῶσον, καὶ
οὔτε ἡ ἄμπελος, οὔτε τὰ σπέρματα ὑπὸ χαλάζης ἀδι-
κηθήσεται.
Καὶ ἀπὸ δέρματος φώκης ἱμάντος ἀπαρ-
τηθέντος ἐκ μιᾶς τῆς περιφανοῦς ἀμπέλου, οὐ γίνεται
βλάβη ἀπὸ χαλάζης, ὡς ἱστορεῖ Φιλόστρατος ἐν τῷ
ἱστορικῷ.
Φασὶ δέ τινες, ὅτι κάτοπτρον ἐὰν ἐπι-
δείξῃς τῷ ἐπικειμένῳ νέφει, παρελεύσεται ἡ χάλαζα.
Πάλιν ἐὰν ἐν τῷ χωρίῳ περιαγάγῃς ὑαίνης ἢ κρο-
κοδείλου ἢ φώκης δέρμα, καὶ τοῦτο πρὸ πυλῶν τῆς
οἰκήσεως ἀναρτήσῃς, οὐ πεσεῖται χάλαζα.
Εἰ δὲ καὶ
κλειδία πολλὰ διαφόρων οἰκημάτων κύκλῳ τοῦ χωρίου
ἐν σχοινίοις ἀπαρτήσεις, παρελεύσεται ἡ χάλαζα.
 600

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα

Volume 1, p. 4, li. 29

γενόμενοι μόνου καὶ κατασπάσαντες τοῦ ἀναγωγικοῦ ὕψους τὸν ποιητὴν

οὐδὲν
οὐδ' ὅλως ἀφῆκαν ἀλληγορεῖσθαι παρ' αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ τὰς ἱστορίας
ἀφῆκαν
οὕτως ἔχειν, καλῶς γε τοῦτο ποιοῦντες, καὶ τοὺς μύθους δὲ ἀπαραποιήτους
εἰς ἀλληγορίαν εἶναι προσέταξαν. ἐν οἷς, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δηλωθήσεται,
καὶ
ὁ Ἀρίσταρχος, οὐ πάνυ καλῶς τοῦτο νομοθετήσας. οἱ δὲ ἀκριβέστεροι,
ὥσπερ
τὰς ἱστορίας ἐφ' ἑαυτῶν μένειν ἀφῆκαν, οὕτω καὶ τοὺς μύθους τὰ πρῶτα
μὲν
τίθενται οὕτως ἔχειν ὡς λέγονται, καὶ ἐπισκέπτονται τὴν πλάσιν αὐτῶν καὶ
τὴν
ἐν αὐτῇ πιθανότητα, δι' ἧς ἐν μύθοις ἀλήθειά τις εἰκονίζεται. εἶτα διὰ τὸ ἐν
αὐτοῖς φύσει ψευδὲς ἀφέντες τὸ σωματικὸν εἰκόνισμα ἀνατρέχουσιν εἰς
τὴν ἐξ
ἀλληγορίας θεραπείαν τοῦ μύθου ἢ φυσικῶς ἐξετάζοντες, ὡς ἄλλοι
δηλοῦσι
πλατύτερον, ἢ κατὰ ἦθος· πολλαχοῦ δὲ καὶ ἱστορικῶς. οὐκ ὀλίγοι γὰρ
μῦθοι καὶ
πρὸς ἱστορίαν ἐκθεραπεύονται, ὡς ἀληθῶς μὲν γενομένου τοῦδέ τινος
πράγματος
ἐν τῷ καθ' ἡμᾶς βίῳ, τοῦ δὲ μύθου τὸ ἀληθὲς ἐκβιαζομένου πρὸς τὸ
τερατω-
δέστερον. ταύτης τῆς ὁδοῦ ἐχομένη καὶ ἡ παροῦσα πραγματεία οὐδὲ τοὺς
μύθους
ἀνεπισκέπτους εἰς τὸ πᾶν ἀφήσει, ἀλλὰ περιεργάσεταί που αὐτοὺς
ἀκολούθως
τοῖς παλαιοῖς. οὐ χρὴ δὲ ἀναπεσεῖν οὐδὲ νῦν τὸν ἀκούσαντα τοῖς παλαιοῖς
ἡμᾶς
καὶ ἐν τούτοις ἀκολουθεῖν, ὡς δυνατὸν ὂν καὶ αὐτὸν ἐκεῖθεν τὰ τοιαῦτα
ἐρανίσα-
σθαι. πρῶτον μὲν γάρ, καθάπερ τοῖς μαγειρεύουσι χάρις, οὐχ' ὅτι τὰ μὴ
ὄντα
δαιτρεύουσιν, ἀλλ' ὅτι τὰ ἐπιπόνως ἔχοντα τοῦ συναγαγεῖν αὐτοὶ

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 7, li. 3

 601

φασι τὰ ἐπὶ εἰρήνῃ ὅμηρα οὕτω λέγεσθαι παρὰ τὸ ὁμοῦ καὶ τὸ ἀρῶ τὸ
ἁρμόζω·
εἰς ὁμόνοιαν γὰρ ἁρμόττονται διὰ τῶν ὁμήρων οἱ διεστῶτες ἀλλήλων καὶ
στασιάζοντες. [χρῆσις δὲ τοιαύτης λέξεως παρὰ πολλοῖς τε ἄλλοις καὶ παρ'
Εὐριπίδῃ ἐν τῷ «συλλάβετε ὅμηρον τήνδε».] Εἰ δὲ καὶ ἕτερα ποιήματά
εἰσιν
Ὁμήρου, οἷον καὶ ὁ Μαργίτης καὶ ἡ τῶν μυῶν καὶ βατράχων Μάχη, ἄλλοι
καὶ αὐτὸ ἐξήτασαν πρὸς ἀκρίβειαν, καὶ ἐὰν ἡ Ἰλιὰς τῆς Ὀδυσσείας
προπεποίηται
ἢ καὶ ἀνάπαλιν. Εἰ δὲ καὶ ἤρισεν Ὅμηρος Ἡσιόδῳ τῷ Ἀσκραίῳ καὶ
ἡττήθη,
ὅπερ ὄκνος τοῖς Ὁμηρίδαις καὶ λέγειν, ζητητέον ἐν τοῖς εἰς τοῦτο
γράψασιν,
ἐν οἷς ἔκκεινται καὶ τὰ ῥητὰ τῆς ἔριδος. ὡσαύτως καὶ ἐὰν ἐπὶ τῶν Τρωϊκῶν
ἔτυχεν ὢν ἢ μᾶλλον μετὰ τὰ Τρωϊκά. ταῦτα γὰρ πάντα εἰ ἐπιμελῶς
φυλοκρινήσει
τις, βίβλος ἱστορικὴ πολύλογος συντεθήσεται. ἡμῖν δὲ οὐ τοῦτο σκοπός,
ἐκεῖνο
δὲ μᾶλλον ὃ καὶ προεξεθέμεθα. Ἔτι κἀκεῖνο προλαβεῖν χρὴ ἐχόμενον ἤδη
καὶ
προκλητικὸν τοῦ παρεκβολικοῦ σκοποῦ, ὅτι ἀνδρώδης μὲν ἡ Ἰλιὰς καὶ
σεμνοτέρα
καὶ ὕψος ἔχουσα, ἐπεὶ καὶ ἡρωϊκωτέρα· ἠθικὴ δὲ ἡ Ὀδύσσεια, ὡς ἐκεῖ
σαφέ-
στερον γέγραπται· καὶ ὅτι τὴν Ὁμηρικὴν ἰσχὺν οὐ τοσοῦτον ἐν τῇ Ἰλιάδι
ἔστι καταμαθεῖν, ὅσον ἐν τῇ Ὀδυσσείᾳ. ἐνταῦθα μὲν γὰρ πολλαὶ ἀφορμαὶ
εἰς ῥητορείας δαψίλειαν, ἐκεῖ δὲ γλισχρότατος καὶ πάντῃ ὀλιγόϋλος ὁ τοῦ
βιβλίου σκοπός.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 30, li. 14

τὸ Πανελλήνιον ἥρωας αὐτοὺς καλεῖ ὁμοῦ πάντας καὶ οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ
φίλους καὶ θεράποντας Ἄρεος. Κἀκεῖνο δὲ ἰστέον ὅτι σοφώτερόν τινες
ἐμβαθύναντες τὸ ἐξ ἀνδρὸς καὶ θεᾶς ἢ ἐκ θεοῦ καὶ γυναικὸς θνητῆς τοὺς
ἥρωας γενέσθαι οὕτως ἀνήγαγον φάμενοι τῶν ἀρετῶν τὰς μὲν ἀρρενωποὺς
καὶ
ἀνδρώδεις, οἷον τὴν ἀνδρίαν, τὸ τῆς δικαιοσύνης ἐπεξελευστικὸν κατὰ τῶν
ἀδικούντων, τὸ τῆς φρονήσεως δραστικόν, καὶ τὰ τοιαῦτα· τὰς δὲ οἷον
θηλυτέρας
διὰ τὸ μαλθακώτερον, οἷον τὴν ἐπείκειαν, τὴν φιλίαν, τὸ πρᾷον, τὸ ἐλεεῖν
καὶ
ὅσα τοιάδε. οἱ μὲν οὖν ἀνδρώδους ἀρετῆς μέτοχοι ἄνθρωποι θεοῦ πατρὸς
ἐλέ-
 602

γοντο· οἱ δὲ τῆς θηλυτέρας, ἀλλ' οὗτοι μητρὸς θεᾶς ἐφημίζοντο. καὶ

τοιοῦτον
μὲν καὶ τοῦτο. Ἡ δὲ ἱστορικὴ κατάστασις ἡ περὶ τοῦ τῶν ἡμιθέων μύθου
τοιάδε· ἀγὼν τοῖς παλαιοῖς ἦν πολύς, ὡς εἰκός, ἀποσεμνύνειν τοὺς
ἄρχοντας ἢ
καὶ ἄλλως ὑπερέχοντας· καὶ ἕκαστοι τῶν ἐξ ἔθνους ἡμιλλῶντο τοῖς οἰκείοις
βασιλεῦσιν ἐπινοήσασθαι πλείω τῶν λοιπῶν σεμνώματα. διὸ καὶ τοὺς
κοινοὺς
ἐγκωμιαστικοὺς ὑπεραναβάντες τόπους διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ θειότερον τῆς
βασιλείας οὐκέτι ἐκ πατέρων ἢ προγόνων τῶν ἁπλῶς ἤθελον κατάγειν τοὺς
ἡγουμένους, ἀλλ' ἔνθεόν τι γένος τὸ βασιλικὸν ὑπολαβόντες θεοὺς αὐτοῖς
πατέρας ἐπέστησαν καὶ τοῦτο κατὰ μέθοδον πολυσχιδῆ καὶ πολύτροπον

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 31, li. 7

καταβαίνει πρὸς γένεσιν. καὶ ἄλλως δὲ εἰπεῖν, ὁ ποδώκης καὶ θέειν ὑγρὸς
ἢ καὶ
τὰ εἰς ναυτιλίαν δεινὸς ἢ καὶ θαλαττοκρατεῖν εὐτυχῶς ἐπιβαλὼν
Ποσειδῶνος
ἢ Τρίτωνος ἢ Νηρέως ἢ Νηρηΐδος ἢ ὅλως θαλαττίου καὶ ἐνύγρου τινὸς
δαίμονος τὸ γένος ἕλκειν ἐλέγετο. εἰ δὲ καὶ λουτροῖς προσπαθῶς εἶχε, πηγή
τις
μάλιστα ἢ ποταμός, τοῦτον τεκεῖν ἐμυθεύετο. οἱ κυνηγετεῖν εἰδότες καὶ
ἀσχόλως
τοῦ θηρᾶν ἔχοντες ὀρεινόμοις νύμφαις ὅσα καὶ μητράσιν ἐμέλοντο. τὸν ἐκ
γῆς
πλουτοῦντα οἷα καὶ μήτηρ ἡ Δημήτηρ ἀμφεῖπεν. αὐτόχρημα δὲ γῆ ἐλέγετο
γείνασθαι, εἴ τίς που ἄρχων βουγάϊος ἦν, ὁποῖος ὁ Ἀνταῖος φαίνεται καὶ ὁ
Τιτυός. ὅλως δὲ εἰπεῖν, τερατωδέστερον μὲν διὰ σεμνότητα οἱ παλαιοὶ τοὺς
βασιλεῖς ἐκ θείου γένους ἐγενεαλόγουν καὶ ἡμιθέους ἔλεγον, τὴν δὲ τοῦ
λόγου
αὐτόνομον ἀτοπίαν ἀλληγορία ἐθεράπευεν ἢ ἀναγωγικὴ ἢ καὶ ἱστορική·
ἀλληγορία γάρ τις καὶ ἡ διὰ ἱστοριῶν θεραπεία τῶν μύθων εἶναι δοκεῖ τοῖς
παλαιοῖς. εἰ δὲ καθ' Ἡρόδοτον οἱ θεοὶ οὕτω καλοῦνται διότι κόσμῳ ἔθεντο
τὰ
πάντα πρήγματα, εὐλόγως καὶ τοὺς βασιλεῖς ἐθεοποίουν οἱ παλαιοὶ ὡς
«λαῶν
κοσμήτορας» κατὰ τὴν ποίησιν καὶ τούτῳ τῷ λόγῳ ἀπεκλήρουν αὐτοῖς
τὸ ἡρωϊκὸν ὡς οἷα καταγομένοις θεόθεν. οὐ μόνον δὲ θεοὺς ἀνθρώποις
ἐφιστᾷ
προγόνους ἡ κατά τι ἀγαθότης καὶ ἀρετὴ ὡς λέγεσθαι ἥρωας, ἀλλὰ καὶ εἰς
θεοῦ ἀνάγει ὄνομα. πολλοὶ γοῦν ἢ τέχνας ἐκφήναντες ἢ τεχνῶν ὄργανα
ἐξευρηκό-
 603

τες ἢ εὐηργετηκότες θεῖον ὄνομα ἐκληρώσαντο. καὶ τοῦτ' ἦν τὸ τὴν

Ῥωμαϊκὴν

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 122, li. 6

τὸ τίθησι καὶ δίδωσι καὶ τὰ ὅμοια. (v. 180) Ὅτι οἱ κατὰ κλῆσιν ἐθνικὴν
Μυρμιδόνες κεκλημένοι, οἱ τῷ Ἀχιλλεῖ ὑποτεταγμένοι, Φθιῶται ἐλέγοντο,
περὶ
ὧν καὶ ἑξῆς ἐν τῇ Βοιωτίᾳ δηλωθήσεται. κληθῆναι δέ φασι τὴν ἀρχὴν
Μυρμιδόνας
πρώτους τοὺς περὶ Αἴγιναν – νῆσος δὲ αὕτη πρὸ τῆς Ἀττικῆς – προς-
αναπλάττοντες μῦθον τοιοῦτον· ὡς ἄρα εἶχε μὲν Αἰακὸς τὴν νῆσον τὴν
Αἴγιναν,
σπάνις δὲ ἦν τῶν ἀρχομένων δι' ὀλιγανθρωπίαν. μικροβασιλείας δὲ οὔσης
αὐτῷ τῆς ἀρχῆς δέεται τοῦ πατρὸς Διὸς κἀκεῖνος τοὺς ἐκεῖ μύρμηκας εἰς
ἀνθρώπους μεταποιεῖ κἀκεῖθεν εἰς πλῆθος οἱ ἀρχόμενοι ἐπιδεδώκασι τῷ
Αἰακῷ
καὶ οἱ τοιοῦτοι ἐκ τῆς αὐτῶν πρωτογόνου φύτλης Μυρμιδόνες
παρωνομάσθησαν.
καὶ τοιαῦτα μὲν οἱ μυθογραφοῦντες, ἐν οἷς καὶ ὁ Λυκόφρων «στρατὸν
μύρμων
ἑξάπεζον» τοὺς Μυρμιδόνας εἰπών. οἱ δὲ τὸν μῦθον ἱστορικῶς
θεραπεύοντες
γεωρύχους τοὺς Αἰγινήτας εἶναί φασι κοιλαίνοντας τὴν γῆν δίκην
σπηλαίων καὶ
ὑπὸ μὲν τὰς καταδύσεις οἰκοῦντας, τὸ δὲ ἀναβαλλόμενον χῶμα εἰς
εὔχρηστον
καρποῖς γῆν διαπεταννύοντας διὰ τὸ τὴν νῆσον τὰ μὲν ἄνω τραχεῖαν εἶναι,
ἀγαθὴν δὲ τὰ ἔνερθεν. διὰ τοῦτο τοίνυν τοὺς ταῦτα ποιοῦντας μύρμηξιν
εἰκάζοντες οἱ ἰδόντες διὰ τὸ τῆς διαίτης, ὡς εἰπεῖν, μυρμηκόβιον
Μυρμιδόνας ἐπεκάλουν αὐτούς.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 149, li. 26

μεταπείθουσιν, Ὀδυσσεὺς δὲ καὶ ἀπειλαῖς ἐπέχει καὶ πληγαῖς. ἐπὶ δὲ πᾶσιν

ὁ διὰ τὸν Θερσίτην γέλως ἀπάγει τῆς σκυθρωπότητος τοὺς Ἀχαιοὺς καὶ
ἱλαρύνων ποιεῖ γλυκύτερον ἡγεῖσθαι τοῦ νόστου τὸν πόλεμον. καὶ οὕτω
μὲν ἐκεῖ.
ἀλλαχοῦ μέντοι, ἔνθα μὴ πάνυ μέγιστα τὰ τῆς ἀνάγκης, οὐ πάσαις χρᾶται
λύσεσιν ἀλλά τισιν, ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τούτοις τὸν τοῦ Ἀχιλλέως θυμὸν
Ἀθηνᾶ
 604

τε ἔπαυσε καὶ νῦν ἡ δημηγορία τοῦ γέροντος Νέστορος. ἐν δὲ τῷ τέλει τῆς

ῥαψῳδίας ταύτης ὁ τῆς Ἥρας θυμὸς καὶ ὁ τοῦ Διὸς χόλος γέλωτι τῷ διὰ
τὸν
Ἥφαιστον ἱλαρύνονται, ἡ δὲ Ἥρα καὶ ἀπειλῇ τινι σωφρονίζεται. τὸν
μέντοι τοῦ
ἈγαΜέμνονος χόλον οὔτε Νέστωρ συμβουλεύων ἰσχύσει σβέσαι οὔτε
Ἀχιλλεὺς
ἀπειλούμενος, ἀλλ' ἀφαιρήσεται τὴν Βρισηΐδα κατὰ τὴν ἱστορικὴν
ἀλήθειαν. διὸ καὶ πάσχει κακῶς ὕστερον ὡς μηδενὶ τῶν πάντων ὑπείκων,
οἷς
ὑπάγονται ἄνθρωποι. (v. 247 – 252) Ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς προλαβοῦσιν
ἐγενεαλόγη-
σεν ἐπὶ συστάσει προσώπου τὸν Κάλχαντα οἷα πρόσωπον ἀξιόλογον καὶ
πολλαχοῦ τῆς ποιήσεως παραληφθησόμενον, οὕτω καὶ νῦν εἰς τὸ Νέστορα
δαπανᾷ στίχους τινὰς ὀλίγους, ὡς ἂν ἔχοιμεν καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς μεμνῆσθαι
αὐτοῦ.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 162, li. 19

ἀκολουθίαν, ἀλλ' εἰς ἑτέραν πτῶσιν μετακλιθείη ἢ μεταληφθείη, οἷον καὶ

τὸ
»τούς, ὅσοι τὸ Πελασγικὸν Ἄργος ἔναιον» καὶ «τοίην ἀοιδὴν ἐπικλείουσιν
ἄνθρωποι, ἥ κεν ἀκουόντεσσι νεωτάτη ἐστί». τοιοῦτον, ὡς προερρέθη, καὶ
τὸ
»μῆνιν ἄειδε οὐλομένην, ἣ μυρία ἔθηκεν ἄλγεα». ἐν τούτοις γὰρ αἱ
αἰτιατικαὶ
εἰς εὐθείας μετεκλίθησαν ἢ μετελήφθησαν. ὅμοιον καὶ τὸ «ἄνδρα μοι
ἔννεπε, ὃς
πολλὰ ἐπλανήθη». καὶ ὅρα ἑτέραν ταύτην μετάληψιν παρὰ τὴν πρὸ μικροῦ
ῥηθεῖσαν. Ὅτι ἡ τοῦ Νέστορος ἐνταῦθα δημηγορία τὴν προσωπικὴν αὐτοῦ
σύστασιν πλείονα ἔχει τῆς ἀξιώσεως καὶ τὸ πάρεργον πλεῖον αὐτοῦ τοῦ
ἐργώδους
πράγματος καὶ τὸ προοίμιον ὑπὲρ τὸν ἀγῶνα καί, ὡς ἄν τις εἴποι, τὴν
κεφαλὴν
τοῦ λόγου μείζω τοῦ λοιποῦ σώματος. τὸ μὲν γὰρ πρᾶγμα ἐν μόνοις δέκα
ἔπεσι
διείληπται, ὁ δὲ τοῦ Νέστορος ἔπαινος καὶ ἡ ἱστορικὴ παρεμπλοκὴ ἐν
τρισκαί-
δεκα στίχοις ἐκτέθειται. αἴτιον δὲ τούτου, ὅτι τὸ μὲν πρᾶγμα αὐτόθεν ἔχει
τὸ δυνατὸν καί, ὡς δίκαιον, «οὐ ποικίλων ἑρμηνευμάτων δέεται», τῷ δὲ
προσώπῳ χρεία ἦν μακροτέρας συστάσεως, ὡς ἂν ἀξιωματικῶς καταιδέσῃ
καὶ μὴ ἀχρειώσῃ τὴν τοῦ πράγματος ἰσχὺν τὸ δοκοῦν εὐτελὲς τοῦ
 605

προσώπου.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 196, li. 24

νείφω νένοιφα. [Περὶ οὗ ἔστιν εἰπεῖν, ὡς οὐκ ἐκ τοῦ νείφω ἐκλίθη κατὰ τὸ
πείθω
πέποιθα καὶ ὅσα ἕτερα ἐπὶ ἐνεστῶτος ἔχουσι τὸ ε μετὰ τοῦ ι, ἀλλ', ὡς εἰκός,
ἐκ τοῦ νέφω, ἵνα ᾖ, ὥσπερ λέγω λέλογα, οὕτω καὶ νέφω νένοφα, κατὰ τὰ
ἔχοντα
τὸ ε μόνον ἐν τῷ ἐνεστῶτι. τοῦ δὲ νέφω, εἰ καὶ μὴ ἔστι χρῆσις, ἀλλὰ δοκεῖ
ὅμως πρωτότυπον αὐτὸ εἶναι τοῦ νείφω, ὡς ὑποδηλοῖ καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ
νέφος καὶ
ἡ νεφέλη.] Ἔτι ἰστέον καὶ ὅτι τὸ ἄγαν οὐκ ἀεὶ [ἐν ταῖς συνθέσεσι]
φυλάσσει τὸ τοῦ
τέλους ἀμετάβολον, ἀλλ' ἔστιν οὗ, ὡς ἔστι μαθεῖν ἐξ ἐπαγωγῆς. (v. 421)
[Ὅτι ἐρεθιστικὸν τῷ Ἀχιλλεῖ πρὸς τῆς μητρὸς ῥηθὲν τὸ «ἀλλὰ σὺ μὲν νῦν
νηυσὶ
παρήμενος μήνι' Ἀχαιοῖς, πολέμου δ' ἀποπαύεο πάμπαν.] (v. 423) Ὅτι τὸ
τὸν Δία εἰς Ὠκεανὸν ἔρχεσθαι ἐπὶ τοὺς ἀμύμονας Αἰθιοπῆας, θεοὺς δ' ἅμα
πάντας ἕπεσθαι, δωδεκάτῃ δὲ αὖθις ἔρχεσθαι εἰς Ὄλυμπον, τινὲς μὲν
ἱστορικῶς
θεραπεύουσι λέγοντες, ὅτι ἐν Διοσπόλει μέγιστόν ἐστι Διὸς ἱερόν, ἀφ' οὗ
λαβόντες Αἰθίοπες Διὸς ξόανον καὶ ἄλλων δαιμόνων σὺν αὐτῷ κατά τινα
καιρὸν
τεταγμένον περινοστοῦσι τὰ κατὰ τὴν Λιβύην καὶ πανηγυρίζουσι
πολυτελῶς
ἐπὶ δώδεκα ἡμέρας, ἐπεὶ καὶ τοσοῦτοι παρ' αὐτοῖς οἱ θεοί. τοῦτο γοῦν,
φασίν,
εἰδὼς ὁ ποιητής, οἷα καὶ τοιούτων ἐθῶν ἔμπειρος, ὅνγε καὶ Αἰγύπτιον
γενεα-
λογοῦσί τινες, πλάττει ἐνταῦθα δωδεκαήμερον ἀποδημίαν Διὸς ἐξ
ἱστορικῆς
ἀφορμῆς καὶ νῦν εἰς τὸ πλάσμα ἐλθών. Ἕτεροι δὲ ἀλληγορίαν τινὰ καὶ εἰς
τοῦτό
φασι λέγοντες Δία μὲν τὸν ἥλιον, Ὠκεανὸν δέ, ὡς ὁ Γεωγράφος φησί, τὸν

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 196, li. 30

τέλους ἀμετάβολον, ἀλλ' ἔστιν οὗ, ὡς ἔστι μαθεῖν ἐξ ἐπαγωγῆς. (v. 421)
[Ὅτι ἐρεθιστικὸν τῷ Ἀχιλλεῖ πρὸς τῆς μητρὸς ῥηθὲν τὸ «ἀλλὰ σὺ μὲν νῦν
νηυσὶ
παρήμενος μήνι' Ἀχαιοῖς, πολέμου δ' ἀποπαύεο πάμπαν.] (v. 423) Ὅτι τὸ
 606

τὸν Δία εἰς Ὠκεανὸν ἔρχεσθαι ἐπὶ τοὺς ἀμύμονας Αἰθιοπῆας, θεοὺς δ' ἅμα
πάντας ἕπεσθαι, δωδεκάτῃ δὲ αὖθις ἔρχεσθαι εἰς Ὄλυμπον, τινὲς μὲν
ἱστορικῶς
θεραπεύουσι λέγοντες, ὅτι ἐν Διοσπόλει μέγιστόν ἐστι Διὸς ἱερόν, ἀφ' οὗ
λαβόντες Αἰθίοπες Διὸς ξόανον καὶ ἄλλων δαιμόνων σὺν αὐτῷ κατά τινα
καιρὸν
τεταγμένον περινοστοῦσι τὰ κατὰ τὴν Λιβύην καὶ πανηγυρίζουσι
πολυτελῶς
ἐπὶ δώδεκα ἡμέρας, ἐπεὶ καὶ τοσοῦτοι παρ' αὐτοῖς οἱ θεοί. τοῦτο γοῦν,
φασίν,
εἰδὼς ὁ ποιητής, οἷα καὶ τοιούτων ἐθῶν ἔμπειρος, ὅνγε καὶ Αἰγύπτιον
γενεα-
λογοῦσί τινες, πλάττει ἐνταῦθα δωδεκαήμερον ἀποδημίαν Διὸς ἐξ
ἱστορικῆς
ἀφορμῆς καὶ νῦν εἰς τὸ πλάσμα ἐλθών. Ἕτεροι δὲ ἀλληγορίαν τινὰ καὶ εἰς
τοῦτό
φασι λέγοντες Δία μὲν τὸν ἥλιον, Ὠκεανὸν δέ, ὡς ὁ Γεωγράφος φησί, τὸν
καθ'
ὅλον τὸ μεσημβρινὸν κλίμα τεταγμένον, ἤγουν τὰ νότια τῆς οἰκουμένης τὰ
πρὸς
τοῖς Αἰθίοψιν, ὅπου κατὰ τὸν χειμέριον καιρὸν ὁ τοιοῦτος ἄπεισι Ζεύς «ἐπὶ
κυανέων ἀνδρῶν δῆμον» κατὰ τὴν ποίησιν ἤτοι ἐπὶ Αἰθιοπίαν. ἐπεὶ δὲ καὶ
ὁ τῶν
πραγμάτων τούτων καιρὸς καὶ ὁ λοιμὸς μετὰ χειμῶνα γενέσθαι φαίνεται,
εἰκότως ἂν χθιζός που καὶ πρῴην ὁ τῆς ἀλληγορίας ταύτης Ζεὺς
Αἰθιοπικώτερος

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 227, li. 6

Περσέως. (v. 545 – 50) Ὅτι περίεργον μὲν ἡ γυνὴ καὶ πάντα εἰδέναι θέλει
ὅσα
βούλεται ἀνήρ. ἀλλ' ὁ συνετὸς οὐ ποιήσει οὕτως, ἕψεται δὲ τῷ ποιητῇ εἰς
ἀρίστην ὑποθήκην καὶ λυσιτελεστάτην ἀνδρὶ τῷ μὴ πάντα τῇ γυναικὶ
φράζειν,
ἀλλ', ὡς παραγγέλλει ἀλλαχοῦ, τὸ μέν τι ἐκκαλύπτειν αὐτῇ, τὸ δὲ κρύπτειν.
διὸ
καὶ Ὀδυσσεύς που οὕτω ποιεῖ οὐδὲν φράσας τῇ Πηνελόπῃ, ἐξ ὧν ἔμελλε
ποιεῖν.
καὶ ὁ Ζεὺς δὲ ἐνταῦθά φησι πρὸς τὴν Ἥραν, ὅτι μὴ δὴ πάντας ἐμοὺς
ἐπιέλπεο
μύθους εἰδήσειν· χαλεποί τοι ἔσονται [ἀλόχῳ περ ἐούσῃ.] ἀλλ' ὃν μέν κ'
ἐπιεικὲς ἀκουέμεν οὔ τις αὐτὸν πρότερος εἴσεται· ὃν δ' ἂν ἐγὼν ἀπάνευθεν
 607

ἐθέλοιμι νοῆσαι, μή τι σὺ ταῦτα ἕκαστα διείρεο μηδὲ μετάλλα. Ἰστέον δὲ

ὅτι ὁ
ποιητὴς παιδευτικὸς ὢν οὐ μόνον ἐν ἱστορίαις ἀλλὰ καὶ ἐν μύθοις διδάσκει
τὸ
ποιητέον, ὃς τὸ μὴ πάντα φράζειν ταῖς γυναιξὶν ἱστορικῶς μὲν ἐπὶ
Ὀδυσσέως
ἐδίδαξε, μυθικῶς δὲ ἐνταῦθα διὰ τοῦ Διός. οὕτω καὶ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα τὸ
μὴ
δεῖν παννύχιον τὸν ἄρχοντα ὑπνοῦν πραγματικῶς τε διδάξει διὰ τοῦ
Ἀγαμέμ-
νονος καὶ μυθικῶς δὲ διὰ τοῦ Διός. Ἰστέον δὲ καὶ ὅτι τὸ «μὴ δὴ πάντας
ἐμοὺς
ἐπιέλπεο μύθους εἰδήσειν» καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς προγέγραπται, οἰκεῖά εἰσι
λέγεσθαι
παρά τινος πρὸς τὸν ἀκαίρως θέλοντα μαθεῖν ἐξ αὐτοῦ μυστήρια. (v. 547)

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 242, li. 21

Ὅτι φησὶν ὁ μυθικὸς Ἥφαιστος καὶ ταῦτα· «πᾶν δ' ἦμαρ» ἤ «πανδῆμαρ
φερόμην», ὅτε δηλαδὴ ὁ Ζεὺς αὐτὸν ἄνωθεν ἔρριψεν, «ἅμα δ' ἠελίῳ
καταδύντι
κάππεσον ἐν Λήμνῳ· ὀλίγος δέ μοι θυμὸς ἐνῆεν». καὶ ὅρα ὅτι τὸ φέρεσθαι
μὲν
λέγεται παρὰ τῷ ποιητῇ ἐπὶ κινήσεως, ἡ δὲ φορὰ οὐχ' εὕρηται παρ' αὐτῷ.
λέγει δὲ καὶ ὅτι ἐνταῦθά με πεσόντα Σίντιες ἄνδρες κομίσαντο. ταῦτα δὲ
μύθου τε πιθανότητα ἔχουσιν ἀσφαλῆ ἐν τῷ πλάσματι, ὡς ἐξ ἀφορμῆς
τινος
ἱστορικῆς, καί που καὶ ἀλληγορικῶς θεραπεύονται. μυθικῶς μὲν γὰρ
ἀκόλουθον
ἦν τῇ ἄνωθεν ῥίψει τοῦ Ἡφαίστου τὸ καὶ εἰς γῆν που εἰπεῖν κατενεχθῆναι
αὐτὸν καὶ περισωθῆναι ὑπό τινων περί τινα καιρόν. καὶ τοίνυν ἦν ἡ μὲν γῆ
Λῆ-
μνος, οἱ δὲ ἄνδρες Σίντιες, ὁ δὲ καιρὸς ἠέλιος καταδὺς ἤγουν ἑσπέρα, ὅθεν
καὶ
ἱερὰ ἡ Λῆμνος ἐνομίσθη Ἡφαίστου καὶ ἱκανῶς ἐτιμᾶτο ἐκεῖ καὶ πόλις
Ἡφαιστία
ἦν αὐτόθι. καὶ ὁ μὲν μῦθος οὕτω πιθανῶς πέπλασται, ἡ δὲ ἀλληγορία κατὰ
τὸ
δυνατὸν συμβιβαζομένη τοιαῦτά τινα νοεῖ. ὁ ῥιπτόμενος μὲν Ἥφαιστος
οὐρανόθεν εἴη ἂν ἡ τῶν ἄνωθεν κατασκηπτόντων εἰς γῆν πυρωδῶν
κατένεξις,
 608

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 277, li. 9

αὔξησις δέ ἐστι καὶ τοῦτο τοῦ θορύβου τῆς ἀγορᾶς, εἰ τοσοῦτοι κήρυκες
μόλις
ἔπειθον αὐτοὺς σχέσθαι μὲν τῆς βοῆς, ἀκοῦσαι δὲ τῶν βασιλέων.
Σημείωσαι
δὲ καὶ νῦν ὅτι, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς πολλαχοῦ φανήσεται, προσπαθῶς ἔχει ὁ
ποιητὴς τῷ ἐννέα ἀριθμῷ διά τε ἄλλας αἰτίας, ἃς λέγουσιν οἱ παλαιοί, οἷον
καὶ
ὅτι τετράγωνός ἐστι καὶ τέλειος ἐκ τελείου τοῦ τρία γινόμενος
πολυπλασιασθέν-
τος εἰς ἑαυτόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς Μούσας, αἳ τῷ ἀριθμῷ τούτῳ
περιγράφονται.
οἱ δ' αὐτοὶ παλαιοὶ καὶ ὡς περισσάκις περισσὸν τὸν ἐννέα σεμνύνουσιν
ἀριθμὸν
εἰς τρεῖς διαιρούμενον τριάδας, ὧν ἑκάστη πάλιν τριὰς εἰς μονάδας τρεῖς.
πολλαχοῦ τοίνυν ὁ ποιητὴς εὐεπίφορός ἐστιν εἰς τὸν ἐννέα ἀριθμόν, ὡς
δειχθήσε-
ται. διὸ καὶ ἐνταῦθα τοὺς κήρυκας ἐννέα εἶναί φησι καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δέ που
ἐννέα τινὰς ἀντανιστᾷ τῷ Ἕκτορι πολεμίους. Τινὲς δὲ πειρῶνται καὶ
ἱστορικῶς
ἀποκαθιστᾶν τὴν τῶν κηρύκων τούτων ἐννεάδα λέγοντες, ὅτι Ταλθύβιος
καὶ
Εὐρυβάτης ἈγαΜέμνονος κήρυκες, Ὀδίος Αἴαντος, Εὐρυβάτης ἕτερος
Ὀδυσσέως, Ἀσφαλίων καὶ Ἐτεωνεὺς Μενελάου. συγκαταριθμοῦσι δὲ
αὐτοῖς
καὶ Στέντορα τὸν εὐρυβόαν, οὗπερ Ὅμηρος ἐν τοῖς ἑξῆς μεμνήσεται, καὶ
τὸν
Θοώτην, ἤδη δὲ καὶ τὸν Κάλχαντα μεγαλόφωνον καὶ αὐτὸν
τεκμηριούμενοι ἐξ
ὧν εὕρηταί που ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα ὁ Ποσειδῶν τῷ Κάλχαντι
ἐξομοιούμενος

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 334, li. 5

Νέστωρ, οὐ μὴν ἄρτι καὶ πολεμιστής. (v. 274 s.) Εἶτά φασιν οἱ Ἀχαιοὶ καὶ
ὅτι «νῦν δὲ τόδε μέγ' ἄριστον ἐν Ἀργείοισιν ἔρεξεν, ὃς τὸν λωβητῆρα
ἐπεσβό-
λον ἔσχεν ἀγοράων». καὶ ὅρα ὅπως μισοῦσι μὲν τὸν Θερσίτην οἱ Ἕλληνες,
φιλοῦσι δὲ τὸν Ὀδυσσέα, καὶ ὅπως φιλαλήθεις εἰσίν, οἳ καὶ ἀχνύμενοι
ὅμως οὐκ
ἀποκρύπτουσι τὸν τοῦ Ὀδυσσέως ἔπαινον. λέγουσι δὲ καὶ ὅτι οὐκ ἂν
 609

εἰσαῦθις
τὸν Θερσίτην ἀναπείσῃ θυμὸς ἀγήνωρ νεικεῖν τοὺς βασιλεῖς. τοῦτο δὲ
λέγει ὁ
ποιητὴς ἀναφωνῶν, ὡς οὐκέτι οὐδαμοῦ μεμνήσεται τοῦ Θερσίτου, ἀχρείου
ἀνθρώπου καὶ οὐδὲν τῇ αὐτοῦ ποιήσει προσήκοντος, ἐπεὶ μηδὲ παίζειν
ἐθέλει
καὶ συχνὰ γελωτοποιεῖν. οὐ γὰρ κόσμου χάριν οὐδὲ ὕψους τοῦ ἐν λόγῳ τὸ
τοῦ
Θερσίτου παρενέθετο ἐπεισόδιον ὁ ποιητής, ὁποῖα πολλὰ ποιεῖ, ἀλλὰ χάριν
ἱστορικῆς τινος μεθόδου, ἣν ἀνύσας οὐκέτι δεύτερον αὐτῇ χρήσεται. καὶ
ἴσως
διὰ τοῦτο ἐποίησε τὸν Ὀδυσσέα πληγὴν ἐπεντρίψαντα τῷ Θερσίτῃ αὐτίκα
νῦν.
εἰ γὰρ καὶ ὑπέσχετο ἄλλοτε τοῦτο ποιήσειν, ἀλλ' ὁ Θερσίτης οὐκέτι
λαλήσει·
οὐκοῦν οὐδὲ πληγήσεται. πληκτέον ἄρα τὸν ἀδόλεσχον πρὸς τὸ παρόν, ἵνα
μηδέν
τι ἀτιμίας ἐλλείπῃ αὐτῷ μήτε τῆς ἐν λόγοις μήτε τῆς ἐν ἔργοις. (v. 272) Τὸ
δέ «ὢ πόποι» φανερῶς ἐνταῦθα ἐπὶ θαύματος κεῖται· θαυμάζοντες γὰρ
Ἕλληνες τὸν Ὀδυσσέα τὸ «ὢ πόποι» φασί.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 371, li. 11

πολλῷ ἱδρῶτι· οὐ γὰρ αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ τελαμὼν ἱδροῖ, [ὡς ὁ ἵππος.]

Τελαμὼν δὲ
νῦν λῶρος πλατύς, δι' οὗ ἡ ἀσπὶς ἀνεφέρετο· διὸ καὶ ἀναφορεὺς ὁ αὐτὸς
ἐλέγετο.
Ἐνταῦθα δὲ σημειοῦνται οἱ παλαιοί, ὅτι οὔπω τότε πόρπακας εἶχον αἱ
ἀσπίδες,
ἀλλ' ὑπὸ τελαμώνων διῳκοῦντο διηκόντων ἀπ' ἄκρου εἰς ἄκρον.
φανήσεται γὰρ
ἐν τοῖς ἑξῆς, ὅτι ἐν τῷ μέσῳ κανόνιόν τι τὸ παλαιὸν εἶχεν ἡ ἀσπίς. οὔπω
γὰρ
ἐπενοήθησαν οἱ νῦν χιαστοὶ πόρπακες, οἳ καὶ ὄχανα λέγονται. λέγεται δὲ
καὶ ὁ
τελαμών, ὡς καὶ ὁ τάλας, ἀπὸ τοῦ ταλάσσω, τὸ καρτερῶ, οἱονεὶ ταλαμών,
ὁ
καρτερικὸς καὶ βαστακτικός. [Τὸ δὲ μῦ ἀπὸ πλεονασμοῦ παραγωγικοῦ
ἔχει, ὡς
καὶ ὁ πλαταμών. τελαμὼν δὲ ἀσπίδος πρὸς διαστολὴν ἑτέρων ἐρρέθη, ὧν
εἷς καὶ
ὁ τοῦ ξίφους. εἰ δέ τι καινὸν δοκεῖ τελαμῶνι τοιούτῳ ὁμωνυμεῖν τὸν ἥρωα
 610

τὸν
ἐξ Αἰακοῦ, ἐνθυμητέον ὅτι καὶ ὁ Δοῦρις, ἀνὴρ ἱστορικός, εἰ καὶ μὴ
ὁμωνυμεῖ,
ἀλλ' οὖν παρωνόμασται δόρατι.] (v. 389) Ἀσπὶς δὲ ἀμφιβρότη ἡ ἀμφὶ τὸν
βροτὸν ἄνθρωπον ἢ ἡ σκέπουσα ὅλον τὸν ἄνθρωπον. φασὶ δὲ ἐνταῦθα οἱ
παλαιοί,
ὅτι τὸ βροτός ἐν ταῖς συνθέσεσι προσλαμβάνει τὸ μ, οἷον τερψίμβροτος,
φαεσίμβροτος, Κλεόμβροτος, ἐναρίμβροτος αἰχμή, πλειστόμβροτος
ἀγορά, δίχα
τοῦ ἀμφιβρότη καὶ ἀβρότη, ἡ νύξ. [(v. 390) Ἐΰξοον δὲ ἅρμα οὐ μόνον τὸ
εὖ
ἐξεσμένον πρὸς κάλλος, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄλλως πρὸς τέχνης ἀρετὴν ξεσθέν,
ἵνα
συμμέτρως ἔχῃ πρὸς τὸ καλῶς ὑπὸ ζῴων ἕλκεσθαι. χρεία γὰρ συμμετρίας
πάντως καὶ ἅρμασι, τοῖς τε πολεμιστηρίοις καὶ τοῖς ἐναγωνίοις.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 462, li. 3

ὁμώνυμος τῇ Τραχινίᾳ καὶ τῇ περὶ Τρίκκην καὶ τῇ Ἀρκαδικῇ καὶ τῇ ἐν

Αἰτωλίᾳ·
ἐξ οὗ πέντε ἀναφαίνονται Οἰχαλίαι, ὧν αἱ μὲν τρεῖς ἀναμφίλεκτοι μὴ
εἰδέναι τὰ
κατὰ Θάμυριν, αἱ δὲ δύο, ἤγουν ἡ Ἀρκαδικὴ καὶ ἡ περὶ Τρίκκην, ἤτοι ἡ
Θετταλική, μεταποιοῦνται τοῦ κατὰ Θάμυριν πάθους. νικᾷ δὲ ἡ Ἀρκαδική.
κατὰ δὲ τὸν ἀναγραψάμενον τὰ Ἐθνικὰ καὶ ὑπὲρ τὰς πέντε εἰσὶν Οἰχαλίαι.
λέγει γάρ, ὅτι Οἰχαλία, ἣν Ὅμηρος ἐν τῷ Πελασγικῷ Ἄργει τάσσει· οἱ δὲ
νεώτεροι τεθείκασιν αὐτὴν ἐν Εὐβοίᾳ. ἔστι δέ, φησί, καὶ Μεσσήνης καὶ
ἑτέρα
ἐν Τραχῖνι καὶ Θεσσαλίᾳ καὶ Ἀρκαδίᾳ. πολίτης δὲ Οἰχαλίας Οἰχαλιεύς καὶ
Οἰχαλιώτης καὶ Οἰχάλιος. δῆλον δὲ ὅτι Εὔρυτον βασιλέα Οἰχαλίας οἱ μὲν
τῆς
Θετταλικῆς εἶπον, οἱ δὲ τῆς Ἀρκαδικῆς, αἳ καὶ τὰ κατὰ Θάμυριν
μερίζονται.
ἄδηλον δὲ διὰ ταῦτα καὶ ποίας ἦν ὁ Λίνος · φησὶ γὰρ ἡ ἱστορία, ὅτι ὁ
ἱστορικὸς
Λίνος Οἰχαλιώτης ἦν. ὅτι δὲ καὶ ἐμάνη ὁ Θάμυρις κατὰ τὴν ἀνωτέρω
μνημονευ-
θεῖσαν παροιμίαν, δηλοῖ ὁ ταῦτα ἱστορήσας. Θάμυρις παῖς Φιλάμμωνος,
τὸ γένος
Θρᾷξ, κάλλει διενεγκὼν καὶ πρῶτος αἰσχρὸν ἔρωτα νοσήσας. οὗτος ἐν
ἀοιδῇ
 611

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 493, li. 27

ἀνδρῶν τε θεῶν τε», ὡς ταὐτὸν ὂν τρόπον τινὰ βασιλέα τε καὶ πατέρα

εἰπεῖν,
διὰ τὸ χρῆναι τὸν ἄρχοντα πατρὸς δίκην τῶν ὑπηκόων κήδεσθαι, ὃ καὶ ἐν
Ὀδυσσείᾳ φανερῶς δηλοῦται, ὅπου λέγει· «πατὴρ δ' ὣς ἤπιος ἦεν». διὸ καὶ
παρ' Ἡροδότῳ Καμβύσης μὲν δεσπότης, Κῦρος δὲ πατὴρ τοῖς Πέρσαις ἦν.
ὁ μὲν γὰρ ἀγρίως ἦρχεν, ὁ δὲ ἠπίως. [Λαμβάνει δ' ἐκ τῆς ἐννοίας ταύτης
ἀφορμὴν καὶ ὁ «παγκρατῆ» τὸν Δία εἰπών, ὡς πάντων ἀνάσσοντα. ὃ δὴ
καὶ τῷ
ὕπνῳ καθ' ἕτερον λόγον ἐπιλέγεται.] Θεσπέσιος δὲ πλοῦτος ἢ ὁ πολύς, ὃν
θεὸς
ἂν εἴποι, ἢ μᾶλλον ὁ ἐκ θεοῦ πεσὼν ἤτοι χεθείς, ὅθεν καὶ οἱ διϊπετεῖς
γίνονται
ποταμοί. Τὸ δὲ Κρονίων καὶ ἐνταῦθα ἐκτείνει τὴν παραλήγουσαν. (v. 671
– 5)
Ὅτι Νιρεὺς τρεῖς νῆας ἦγε Σύμηθεν, ἤγουν ἀπὸ τῆς νήσου Σύμης, ὃν
ἐξευτε-
λίσαι μέλλων ἱστορικῶς ὁ ποιητής, ὡς καὶ ἀλαπαδνὸν καὶ βραχύπολιν,
προ-
λαμβάνει συνιστῶν ἄλλως διὰ ἐπιμονῆς ἐπαναληπτικῶς ὡς μνήμης ἄξιον.
φησὶ γάρ, εἰ καὶ ὁ γραμματικὸς Ζηνόδοτος ἀθετεῖν τὰ ἐπαγόμενα λέγεται,
ὅτι «Νιρεὺς Ἀγλαΐης υἱὸς Χαρόποιό τ' ἄνακτος, Νιρεύς, ὃς κάλλιστος ἀνὴρ
ὑπὸ Ἴλιον ἦλθε τῶν ἄλλων Δαναῶν μετ' ἀμύμονα Πηλείωνα». καὶ ὅρα
ὅπως
τὸν καλὸν Νιρέα σχήματι κάλλους τῇ ἐπαναφορᾷ συνεξωράϊσε. φασὶ δὲ
ἐνταῦθα οἱ παλαιοί, ὅτι οὐδὲν πρὸς δόξαν κάλλος ἀγεννές. τοῦτο δὲ εἶπον
ἐκεῖνοι διὰ τὸ ἐπαγαγεῖν τὸν ποιητήν, ὅτι «ἀλλ' ἀλαπαδνὸς ἦν, παῦρος δέ
οἱ εἵπετο»,

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 505, li. 10

ἀνθηρὸς παρὰ τὸ ἄνθεμον, ὃ σημαίνει τὸ ἄνθος. Ὁ δέ γε Ἀπίων καὶ

Ἡρόδωρος
οὐκ ἀρέσκονται τοῖς οὕτω νοοῦσιν, ἀλλ' ἰδιάζουσαν λέγουσι πόλιν τὸ τῆς
Δημήτρος τέμενος· Δήμητρος γάρ, φασί, πόλις, οὐχ' ὁ Πύρασος, ἀλλὰ
πόλις
Δημήτρειον καλουμένη καθ' ἑαυτήν. ὁ μέντοι Γεωγράφος οὐ συντρέχει
τούτοις.
φησὶ γάρ, ὅτι τὸ Δημήτρειον Δήμητρος τέμενος ὁ ποιητὴς εἴρηκε καὶ
 612

ἐκάλεσε
Πύρασον. ἦν δέ, φησί, πόλις εὐλίμενος ἡ Πύρασος, ἔχουσα Δήμητρος
ἄλσος καὶ
ἱερὸν ἅγιον. τὴν δὲ Ἴτωνα προπαροξύνεσθαί φασιν οἱ παλαιοὶ ὡς Μήκωνα.
τινὲς δὲ ὀξύνουσι λέγοντες, ὅτι ὠνομάζετο καὶ Σιτών διὰ τὸ σιτοφόρον.
λέγεται δέ, φασί, καὶ Ἰτώνη τρισυλλάβως, ἔτι δὲ καὶ Ἴτωνος ἀπὸ Ἰτώνου
ἥρωος, καὶ Ἀθηνᾶ δὲ ἐξ αὐτῆς Ἰτωνία. εἰσὶ δὲ καὶ ἕτεραι Ἰτῶναι κατὰ τοὺς
Ἱστορικούς. Μητέρα δὲ μήλων εἰπὼν Ὅμηρος τὴν Ἴτωνα μονονουχὶ καὶ
οὖθαρ ἀρούρης λέγει τὰ ἐκεῖ. θρεπτικὸν γὰρ καὶ μήτηρ καὶ οὖθαρ. εἰ δὲ
πολύμηλος
ὁ Ἴφικλος, ὡς δεδήλωται, εἴη ἂν ὀρθῶς [μήλων] μήτηρ καὶ ἡ κατ' αὐτὸν
πόλις.
[ἐφ' οὗ ὅρα, ὡς οὐ μόνον χώρα πολύμηλος πολλαχοῦ, ἀλλ' ἰδοὺ καὶ ἥρως
τοιοῦτος ὡς πολυθρέμμων. λεχθείη δ' ἂν οὕτω καὶ ὁ Οἰδίπους διὰ τὸ
«μήλων
ἕνεκ' Οἰδιπόδαο». καὶ ὁ τοῦ Ἀδμήτου δὲ Εὔμηλος καὶ ἡ ἐν τοῖς ἑξῆς που
Πολυμήλη τοιαύτην ὑποβάλλουσιν ἔννοιαν. ἡ μέντοι Φιλομήλα πρὸς τὸ
τῆς
ἀλφεσιβοίας παρεκκλίνει νόημα, ὥσπερ καὶ ἡ Πολύβοια.] (v. 697) Καὶ τὴν

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 586, li. 26

καὶ μονονουχὶ λέγει, ὅτι ὄρνιθας τὰς γεράνους εἰδικῶς ἐνταυθοῖ νοητέον.
(v. 3 – 7)
Οὕτω γὰρ οἱ Τρῶες ἐχρῶντο κραυγῇ, καθά, φησί, «κλαγγὴ γεράνων πέλει
οὐρανόθι πρό, αἵ τ' ἐπεὶ οὖν χειμῶνα φύγον καὶ ἀθέσφατον», ὅ ἐστι
πάμπολυν,
»ὄμβρον, κλαγγῇ ταί γε πέτονται ἐπ' Ὠκεανοῖο ῥοάων ἀνδράσι Πυγμαίοισι
φόνον καὶ κῆρα φέρουσαι· ἠέριαι δ' ἄρα ταί γε κακὴν ἔριδα προφέρονται».
καὶ
ἄλλως δὲ τὴν ῥηθεῖσαν παραβολήν, τὸ «ὄρνιθες ὥς», σύντομον οὖσαν καὶ
ἀσαφῆ, οὐ μόνον, ὡς εἴρηται, διὰ τὸ γενικὸν τῆς φωνῆς καὶ ἀόριστον, ἀλλὰ
καὶ
διὰ τὸ ἄδηλον τοῦ τόπου, περὶ ὃν ἡ κλαγγή, διασαφεῖ ὁ ποιητὴς ἐν στίχῳ
ἑνὶ
διὰ τοῦ ὡρισμένου εἴδους τοῦ τῶν κλαγκτικῶν γεράνων καὶ τῆς προσθήκης
τοῦ
τόπου, εἰπών· καθὰ κλαγγὴ γεράνων πέλει οὐρανόθι πρό. τὰ δὲ ἑξῆς
ἱστορικῶς
κεῖνται κατὰ ἰδίαν ἐκφώνησιν, ὅπερ ἀλλαχοῦ Ὅμηρος οὐ ῥᾳδίως εὕρηται
ποιῶν. ἃ γὰρ παρενείρει ταῖς παραβολαῖς, οὐκ ἀπαρτᾷ ἰδίᾳ, παρεμπλέκει
δὲ
 613

ἐκεῖνα καὶ ἐπεμβλητικῶς πρὸ τῆς ἀποδόσεως τίθησιν. ἔστι δὲ ἀναπόδοτος

ἡ τῶν γεράνων παραβολὴ αὕτη. οὐ γὰρ ἐπάγει πρὸς τὸ «ἠΰτε κλαγγὴ
γεράνων πέλει» τὸ οὕτω καὶ οἱ Τρῶες ἔκλαζον.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 643, li. 26

ἔπαινον, περὶ δὲ Μενελάου μηδενὸς ἐρωτήσαντος παραρριπτεῖ ὁ Ἀντήνωρ

ὡς
εὖ εἰδὼς τὰ περὶ μεγέθους καὶ φυῆς καὶ λογιότητος, περὶ δὲ τοῦ Αἴαντος
ἐρωτήσας καὶ μαθὼν ὁ Πρίαμος οὐδὲν οὐδ' ὅλως λέγει δι' αὐτόν, τὸν δ'
Ἰδομενέα
δείκνυσιν ἡ Ἑλένη μηδὲν ἐρωτηθεῖσα περὶ αὐτοῦ. μικρὸν δὲ προϊοῦσα καὶ
τῶν
ἀδελφῶν δίχα ἐρωτήσεως μεμνήσεται τῶν ἤδη τεθνεώτων. καὶ οὕτως ὁ
ἀκροατὴς
πολλὰς ἱστορίας πολυτρόπως ἐνταῦθα μανθάνει οὐ μόνον περὶ ἔτι
ζώντων,
ἀλλὰ καὶ μηκέτ' ὄντων, ὡς καὶ πρὸ μικροῦ περὶ Ὀτρέως καὶ Μυγδόνος καὶ
Ἀμαζόνων. οὕτως εὐμηχάνως Ὅμηρος τὰς ἔξω τε τοῦ νῦν καιροῦ
ἱστορίας
ἐπεισοδιάζει τῇ ποιήσει καὶ ταῖς μεθόδοις αὐτὴν καταποικίλλει τῶν
ἀφηγήσεων.
ἕκαστον γὰρ τῶν ἐνταῦθα προσώπων ἄλλως καὶ ἄλλως μεθοδεύσας
παρέθετο
ἐκφεύγων, ὡς εἴωθε, τὸ μονοειδὲς καὶ ὕπτιον τοῦ ἱστορικοῦ
ἀφηγηματικοῦ.
μεμάθηκε γοῦν ὁ ἀκροατὴς τὰ μὲν ἐρωτήσαντος Πριάμου, τὰ δὲ καὶ ἄλλως

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 1, p. 701, li. 26

ἀντιγράφων δι' ἑνὸς σ γράφουσιν ἐκτάσει τῆς παραληγούσης καὶ

ἀρέσκεται
οὕτω καὶ Ἡρωδιανός, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ δηλοῦται πλατύτερον. Τὸ δέ «τὸ γὰρ
λάχομεν γέρας ἡμεῖς» σχῆμά ἐστιν Ὁμήρῳ σύνηθες, ὡς δηλοῖ σὺν ἄλλοις
καὶ
τὸ «τὸ γὰρ γέρας ἐστὶ γερόντων» καὶ «τὸ γὰρ γέρας ἐστὶ θανόντων».
δικαιοσύνης
δὲ καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἰσότητος δηλωτικὸν τὸ ἐλάχομεν, ὡς πολλαχοῦ
φαίνεται.
(v. 54) Τὸ δέ «πρόσθεν ἵσταμαι» ὅμοιόν ἐστι τῷ προΐσταμαι. δῆλον γάρ,
ὡς ὁ
 614

πρόσθεν τινὸς ἱστάμενος προΐσταται ἐκείνου. (v. 55) Τὸ δὲ φθονεῖν ταὐτὸν

μὲν
κατὰ πολυωνυμίαν τῷ μεγαίρειν, σαφέστερον δὲ ἐκείνου. διὸ δὶς ἐνταῦθα
τῇ
τοιαύτῃ λέξει ὁ Ζεὺς ἐχρήσατο. ἔστι δὲ νῦν φθονεῖν τὸ μέμφεσθαι καὶ
ἐμποδίζειν,
ὡς καὶ ἐν Ὀδυσσείᾳ. Ὅτι δὲ καὶ ἄλλως ἡ ποίησις καὶ οἱ ποιητικώτεροι τῶν
Ἱστορικῶν φθονερὸν τὸ θεῖόν φασι φῦλον, δηλοῖ καὶ Ἡρόδοτος, ὃ καὶ
ἀλλαχοῦ
παρασεσημείωται. Ὅρα δὲ καί, ὅτι τὸ μεγαίρειν ἑρμηνεύων ἐπήγαγεν· «εἴ
περ γὰρ φθονέω» καὶ ἑξῆς. Ἰστέον δὲ καί, ὅτι ὁ μὴ δυνάμενος μὲν
ἀντιστῆναί
τινι δυνατῷ ἐμποδίζοντι, δυσωπῶν δὲ τυχεῖν οὗ θέλει, εὐκαίρως ἂν
παρῳδήσας
εἴποι τὸ «οὔ τοι ἐγὼ πρόσθεν ἵσταμαι οὐδὲ μεγαίρω· εἴπερ γὰρ φθονέω,

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα

Volume 2, p. 467, li. 10

τελαμῶνι, οὐκ ἠθέλησε κατὰ τοὺς ψυχροὺς ἀχρειῶσαι παιγνίῳ τὸ

σπουδαῖον
τῆς ποιήσεως. (v. 314 s. et 321) Ὅτι βοῦν ἱέρευσε Διῒ Ἀγαμέμνων «ἄρσενα
πενταέτηρον», «νώτοισι δ' Αἴαντα διηνεκέεσσι γέραιρε», διότι, φασίν, οὐκ
ἔκλινε νῶτα τῷ πολεμίῳ, ἢ καὶ τοῖς αὐτῷ παρατιθεμένοις ὁ βασιλεὺς
δεξιοῦται
τὸν νικητήν. ἔοικε γὰρ τοῖς ἐν ὑπεροχῇ τὰ νωτιαῖα κρέα παρατίθεσθαι.
Φησὶ
γοῦν καὶ Ἡρόδοτος γέρα εἶναι τοῖς βασιλεῦσιν ἐν Σπάρτῃ τῶν θυομένων
τὰ
δέρματα καὶ τὰ νῶτα λαμβάνειν καὶ πρώτους ἵζειν ἐπὶ τῷ δείπνῳ καὶ
διπλάσια νέμειν αὐτοῖς τὰ πάντα. Ὅρα δὲ καὶ νῦν οἷα εὐτελῆ τὰ τῆς
ἀνδραγαθίας
ἔπαθλα τοῖς ἥρωσιν, ὅπουγε καὶ τοῖς ὕστερον πίτυς ἢ σέλινον ἢ κότινος
ἀγώ-
νων μεγάλων ἦσαν ἔπαθλα. [Ὅλως δὲ πολλαχοῦ παρά τε ἄλλοις καὶ
ἱστορικοῖς
καὶ ποιηταῖς κατὰ τὰ δεῖπνα τιμαὶ ἦσαν τοῖς ἀρίστοις, καὶ παρ' Ὁμήρῳ δέ.
καὶ δῆλον ἔκ τε Σαρπηδόνος, ὃς παρὰ Λυκίοις ἕδρῃ καὶ κρέασι τιμᾶται,
καὶ
ἐκ τοῦ κρέασι τὸν Τυδείδην καὶ πλείοις δεπάεσσι δεξιοῦσθαι, καὶ ἐκ τοῦ
τὸν Μενέλαον νῶτα βοὸς χαρίζεσθαί τινι, τὰ ῥά οἱ πάρθεσαν αὐτῷ.
 615

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 2, p. 474, li. 2

κύματος εἶλαρ τὸ περὶ τοὺς τοίχους τῆς νεὼς ἄνω πλέγμα. (v. 339) Τὸ δὲ
πολλὰς
ἱππηλάτους πύλας τῷ Ἑλληνικῷ γενέσθαι τείχει ἀντιλέγεται. Ἀρίσταρχος
γὰρ οὐ συγκατατίθεται, ὡς καὶ αὐτό που ἐν τοῖς ἑξῆς δηλωθήσεται. Τὸ δὲ
»εὖ ἀραρυίας» ταὐτὸν τῷ πυκινάς, ὃ ἐν ἄλλοις κεῖται. (v. 340) Τὸ δὲ
«ἱππηλασίη
ὁδός» ἐντελῶς ἐφράσθη, ἄλλως δὲ ἱππηλασία παρὰ τοῖς ὕστερον ἀπολύτως
τὸ ἐλάσαι ἵππους. (v. 341) Τὸ δὲ «βαθεῖαν» ἀρετὴ τάφρου, καθὰ καὶ τὸ
εὐρεῖαν,
ὡς μετ' ὀλίγα ἐρεῖ ὁ ποιητής. Ὡς δὲ καὶ μακρὰ ἡ τάφρος ἦν, δῆλον ἐκ τοῦ
συνδιήκειν τοσαύταις ναυσὶν εἰς ἀσφάλειαν. διὸ πληθύνει αὐτὴν τῇ φράσει
ὁ
Σοφοκλῆς «τάφρους» εἰπών, ὥσπερ καὶ τὸ τεῖχος ἕρκη πληθυντικῶς
νηῶν,
αἳ ὅτι διαφέρουσι τῶν ὕστερον κοινότερον λεγομένων πλοίων, δηλοῖ ὁ
γράψας
οὕτω· Δίδυμος ἐν Ἱστορικῷ φησιν, ὡς διαφέρουσι νῆες πλοίων, ὅτι αἱ
μέν
εἰσι στρογγύλαι, αἱ δὲ στρατιώτιδες. Ἀριστοτέλης δέ, φασίν, ἱστορεῖ ἐν
Δικαιώμασι πόλεων οὕτως· ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον Ἀλέξανδρος ὁ
Μολοττὸς
αὐτὸν μεταπεμψαμένων Ταραντίνων ἐπὶ τὸν πρὸς βαρβάρους πόλεμον
ἐξέπλευσε
ναυσὶ μὲν πεντεκαίδεκα, πλοίοις δὲ συχνοῖς ἱππαγωγοῖς καὶ στρατιωτικοῖς.
(v. 341) Τὸ δὲ «ἐγγύθι» ἀκριβῶς ἔχει. οὐ μακρὰν γὰρ τοῦ τείχους εἶναι χρὴ
τὴν τάφρον, ὡς δεδοκίμασται. (v. 342) Τὸ δὲ «ἀμφὶς ἐοῦσα» ἀντὶ τοῦ
κύκλῳ εἴτ' οὖν πέριξ. Ταὐτὸν γὰρ ἡ ἀμφι καὶ ἡ περι, ἀφ' ἧς τὸ πέριξ γίνεται,
[ἢ μᾶλλον ἀντὶ τοῦ ἀμφὶ τὸ τεῖχος οὖσα, ἵνα ᾖ ἀντὶ προθέσεως ἐπίρρημα
τὸ γενόμενον ἐξ αὐτῆς.] (v. 343) Τὸ δὲ «ἐπιβρίσει πόλεμος Τρώων»
ζαχρῃεῖς ἐν πολέμῳ καὶ τοὺς Τρῶας εἶναι βούλεται. τοιοῦτον γάρ τι
ποιητικῶς οἱ ζαχρηεῖς, δηλοῦντες

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 2, p. 743, li. 1

τὸ ἐν Δελφοῖς ἱερὸν τοῦ Ἀπόλλωνος ἐξ ἀναθημάτων, ὡς δῆλον ἐκ τῶν

παλαιῶν
ἱστοριῶν. Οὐ μόνον γὰρ ἀνδριάντες παγχρύσεοι προέκειντο καὶ ζῴων
τύποι
καὶ σκεύη καὶ λοιπά, ἐν οἷς καὶ αἱ τοῦ Κροίσου χρυσαῖ πλίνθοι, ὧν ἐκεῖνος
τὸ
πολυτίμητον ἐμπορευσάμενος ψεῦσμα τοῦ χρησμοῦ ἐξωνήσατο, ἀλλὰ καὶ
 616

λοιπὸς πλοῦτος ὑπωρώρυκτο κατὰ γῆς ἐν τῷ ἱερῷ, ὁ καὶ συληθεὶς ὕστερον.

Ἱστορεῖ γοῦν ὁ Γεωγράφος, ὅτι λέγονται οἱ Φωκεῖς συλῆσαι τὸ τοῦ
Ἀπόλλωνος
ἱερὸν κατὰ Φίλιππον τὸν Ἀμύντου. Ἐπίφθονος γάρ, φησίν, ὢν ὁ πλοῦτος
δυσφύλακτός ἐστι, κἂν ἱερὸς ᾖ. Ὅθεν ὁ Φωκικὸς καὶ ἱερὸς καλούμενος
ἐξήφθη
πόλεμος. Γέγονε δὲ καὶ πρότερον σύλησις, ἥτις τὸν ἐφ' Ὁμήρου λεγόμενον
πλοῦτον ἐξεφόρησεν. Ὡς δὲ καὶ ἐν Σαμοθρᾴκῃ ἐσυλήθη ἱερόν ποτε
πλούσιον,
ἐν τοῖς ἑξῆς που γραφήσεται. Σκοπητέον δὲ καὶ ὅτι τῶν ἐνταῦθα
ἱστορικῶν
ὑπερβολῶν, ἃς καὶ αὐτὰς ὁ ποιητὴς διεῖλε διαφόροις τόποις, ἐν μὲν Θήβαις
καὶ Ἰλίῳ ἰθαγενὴς ἦν ὁ πλοῦτος, τῷ μέντοι Ὀρχομενῷ ἔπηλυς ἐτύγχανεν.
Ἦν γὰρ οἷον γαζοφυλάκιον δι' ἀσφάλειαν τῆς πόλεως, ὡς προγέγραπται.
Καὶ τῷ Πυθίῳ δὲ ναῷ οὐκ ἐγχώριος ὁ ὄλβος διὰ τὸ τῶν ἀναθημάτων
ἀλλοδαπόν.
Οὕτω πολυειδὴς ὁ ποιητὴς καὶ ἐν ταῖς ποικίλαις τῶν ἱστοριῶν
παρενθέσεσιν.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 2, p. 749, li. 9

κρατερῶς ἀπέειπεν». Ἔστι δὲ τὸ μὲν «ἀπέειπε» ταὐτὸν τῷ ἀπέφησεν, ἐξ

οὗ πρὸ ὀλίγου τὸ «ἀγγελίην ἀπόφασθε». Τὸ δὲ «κρατερῶς» ὅμοιον τῷ
ἀπηλε-
γέως, ὃ ἐν προοιμίοις εἴρηκεν ὁ Ἀχιλλεύς. Ὅρα δὲ τὸ «πάντες» ἐπὶ τριῶν
λεχθέν. οὐ γὰρ ἐξ ἀνάγκης ἡ τοιαύτη λέξις ἀεὶ πολυλαΐαν δηλοῖ. Ὅτι
στρυφνο-
τέρα μὲν ἡ ῥηθεῖσα τοῦ Ὀδυσσέως δημηγορία καὶ σεμνοτέρα καί, τὸ ὅλον
εἰπεῖν, πρέπουσα πρέσβει βασιλικῷ. Ἡ δὲ ἐφεξῆς τοῦ Φοίνικος
πειστικωτέρα
ὡς οἰκείου καί πως ἐλέου ἔοικεν εἰσβολὴ ἐπὶ προϋπαρξάσῃ ἑτέρᾳ
πρεσβείᾳ.
Δακρύοις οὖν ὁ γέρων κιρνᾷ τὸ προοίμιον, παρρησιάζεταί τε ἐπὶ πλέον καὶ
ἐντρέπει ὀνειδίζων καὶ ἀφελῶς δὲ λαλεῖ, τῆς βρεφικῆς τοῦ Ἀχιλλέως
μεμνη-
μένος ἡλικίας, ἔτι δὲ καὶ ἱστορικήν τινα ὁμοιότητα παραφέρει, καὶ ὅλως
πολυειδῶς ποικίλλεται πρὸς πλείω πιθανότητα, καθὰ προϊοῦσι τῷ λόγῳ
φανεῖται, οὐχ' ὅτι ῥητορικώτερος Ὀδυσσέως ἐστίν, ἀλλ' ὅτι οὐδὲν τῶν
τοιούτων ἔπρεπε τῷ Ὀδυσσεῖ, ἀλλ' αὐτῷ καὶ μόνῳ, οἷα καὶ διδασκάλῳ τοῦ
Ἀχιλλέως καὶ πατρὶ κατὰ θέσιν, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς δειχθήσεται. Ἰστέον δὲ ὅτι
καὶ ὁ Φοῖνιξ ἐκ τοῦ παρόντος, καθὰ ποιεῖν Ὁμήρῳ σύνηθες, καὶ ἀπ' αὐτῶν
τῶν,
 617

ὅ φασι, παρὰ πόδας λαμβάνει τὸ πρεσβευτικὸν προοίμιον, ὡς καὶ

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 3, p. 181, li. 24

τράφη ἐν Θρῄκῃ ἐριβώλακι μητέρι μήλων. Κισσῆς τόν γ' ἔθρεψε δόμοις
ἔνι
τυτθὸν ἐόντα, μητροπάτωρ, ὃς τίκτε Θεανὼ καλλιπάρῃον. αὐτὰρ ἐπεί ῥ'
ἥβης ἐρικυδέος ἵκετο μέτρον, αὐτοῦ μιν κατέρυκε, δίδου δ' ὅ γε», ἤγουν
οὗτος,
»θυγατέρα ἥν», ἀδελφὴν δηλαδὴ Θεανοῦς, τῆς τοῦ Ἰφιδάμαντος μητρός.
»γήμας δ' ἐκ θαλάμοιο μετὰ κλέος ἵκετ' Ἀχαιῶν». ὃ δὴ κλέος καὶ τοῖς περὶ
Κινύραν ἐν Κύπρῳ ἤκουστο. ἦλθε δὲ σὺν δυοκαίδεκα, φησί, «ναυσίν, αἵ
οἱ
ἕποντο». τὰς μὲν περί που τὴν Λαμψακηνῶν ἀφῆκε χώραν – αὐτόθι γὰρ ἡ
Περκώπη, πόλις οὖσα Τρῳάδος – , αὐτὸς δὲ πεζὸς ὢν εἰς Ἴλιον εἰληλούθει.
Καὶ νῦν μὲν ἄχρι τούτων ὁ Ὅμηρος τὴν ἱστορίαν ἱστᾷ, μετ' ὀλίγα δὲ καὶ
ἕδνα λέγει διὰ πιθανότητα ἱστορικήν, ὧν τὰ μὲν δέδωκεν ὁ Ἰφιδάμας τῇ
γυναικί, Τροίηθεν δηλαδὴ ἔχων αὐτὰ ἐκ τῶν πατρῴων, τὰ δ' ὑπέστη,
τουτέστιν
ὑπέσχετο. Καὶ ὅρα ὅπως ἱστορίαις κἀνταῦθα Ὅμηρος πυκάζει τὴν
ποίησιν
ποικίλαις, ἐκκλίνων τὸ ὁμοειδὲς διὰ τὸ προσκορές, ἐν αἷς καὶ τοπογραφεῖ
καὶ
γενεαλογεῖ καὶ πολλὰ ἕτερα κατορθοῖ, μερίζων διαφόροις τόποις αὐτάς.
(v. 222 s.) Ἰστέον δὲ ὅτι τὸ «τράφη ἐν Θρῄκῃ» τοπικῶς μὲν σαφὲς ὄν,

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 3, p. 215, li. 4

δὲ «καὶ βάλεν οὐδ' ἄρα μιν ἅλιον βέλος ἔκφυγεν» ἀποδεξάμενος τῆς
φράσεως
ὁ ποιητὴς ἢ καὶ ὡς ἐν σχεδιασμῷ διττολογῶν, παρακατιὼν πάλιν ὁμοίως
ἔφρασεν ἐν τῷ «βέβληαι οὐδ' ἅλιον» καὶ ἐφεξῆς, ὡς ἀνωτέρω κεῖται, οὐκ
ἀπαξιώσας πλάσαι τὸν Πάριν λαλοῦντα, ὡς καὶ αὐτὸς δὴ Ὅμηρος
ἔφρασεν,
ἀλλὰ δείξας κἀνταῦθα, ὡς δυνατόν ἐστι τὴν αὐτὴν καὶ ἔννοιαν καὶ φράσιν
εἰς
διαφόρους ἔρχεσθαι. (v. 377) Ταρσὸς δὲ ποδὸς τὸ κάτω πλατύ, ἀπὸ τοῦ
τέρσω,
τὸ ξηραίνω. τοιοῦτον γὰρ τὸ μέρος ὀστῶδες ὄν. ὅτι δὲ καὶ ἐπὶ πτέρυγος
ὀρνέων
ἡ λέξις αὕτη κεῖται καὶ ἐπὶ μέρους τριήρεων, σημαίνει δέ ποτε καὶ πόλιν
καὶ τάλαρον δὲ τυρῷ χρήσιμον, ἐν ἄλλοις εἴρηται. ὧν πάντων πρὸς
 618

διαστολὴν
πέφρασται ταρσὸς ποδός. Δεξιτερὸς δὲ πλάττεται ποὺς πρὸς ἱστορικὴν
πιθανότητα

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 3, p. 246, li. 3

διὸ καὶ τὸν παρῄορον Πήδασον, τὸν τοῦ Ἀχιλλέως

ἵππον, ὡς θνητὸν ἀμύμονα λέγει, διαστέλλων αὐτὸν τῶν ζυγιτῶν, οὓς ὁ
μῦθος
ἀθανάτους ληρεῖ. Ὅρα δὲ ὅτι τὸ «Ἀσκληπιοῦ υἱός» καὶ ἑξῆς, ἐξὸν ὂν
προσκολ-
ληθῆναι τοῖς ἄνω, ὅμως μεμέρισται κατωτέρω, ἴσως μὲν κατὰ σχεδιασμόν,
μάλιστα δὲ κατ' ἔθος Ὁμήρου, εἰωθότος διαφόροις τόποις μερίζειν τὰς
ἱστορικὰς
ἀκολουθίας. [(v. 519 s.) Ὅτι ἐν τῷ «μάστιξε δ' ἐλάαν, τὼ δ' οὐκ ἄκοντε
πετέσθην νῆας ἐπὶ γλαφυράς. τῇ γὰρ φίλον ἔπλετο θυμῷ» τὸ μὲν πετέσθην
ὑπερβολῆς τρόπῳ τάχος ἵππων δηλοῖ, ὧν καὶ τοὔνομα παρὰ τὸ ἵπτασθαι
ποσί,
τὸ δὲ «οὐκ ἄκοντε» ἀρετή ἐστιν ἵππων. οὐ γὰρ ἀτεχνῶς κεντρηνεκέες εἰσίν,
ἀλλ' εἰ καὶ μαστίζονται, ὅμως ἄλλως ἀκέντητον δέμας ἔχειν δοκοῦσι κατά
γε
τὸ εὐψύχως θέειν. Τὸ δὲ «τῇ γάρ», ἤγουν ἐνταῦθα, «φίλον ἔπλετο θυμῷ»
εὐπει-
θεῖς ἐμφαίνει τοὺς ἵππους εἶναι, ὡς εὐστοχοῦντας τοῦ ποθουμένου τῷ
ἡνιοχοῦντι,

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 3, p. 299, li. 16

καὶ παρὰ Θεοκρίτῳ καὶ ἑτέροις. Ἴς δὲ ἰνός ἡ δύναμις μεταφορικῶς, κυρίως

γὰρ ἐπὶ νεύρων ἡ λέξις τίθεται καὶ ἐπὶ νευρωδῶν. ἰνίον γοῦν λέγεται νεῦρον
ὄπισθεν τοῦ τραχήλου τεῖνον, καθῆκον ἀπὸ κεφαλῆς εἰς αὐχένα. οὕτω δὲ
κατὰ
μεταφορὰν καὶ ἰνᾶσθαι παρὰ Αἰλίῳ Διονυσίῳ τὸ καθαίρεσθαι καὶ
ἐκκενοῦσθαι,
καὶ ὑπέρινος ὁ ὑπερκεκαθαρμένος διὰ τὸ κατὰ οἷον ἶνας λεπτύνεσθαι.
λέγον-
ται δέ που καὶ αἵματος ἶνες κατά τινα ὁμοιότητα. ὁ μέντοι ἴννος ἕτερος
ἴσως
ὢν παρὰ τὸν Ἀριστοτελικὸν γίννον, ἄδηλον εἰ ἐκ τοιούτου τινὸς γίνεται.
Τοῦτο δὲ μόνον οἴδαμεν περὶ αὐτοῦ ἔκ τινος παλαιοῦ, εἰπόντος ὅτι ἴννος ὁ
ἐξ ἡμιόνου καὶ θηλείας ἵππου, προστίθησι δὲ ἐκεῖνος καὶ ὅτι ζῇ δὲ ἡμίονος
πεντήκοντα ἔτη. ὅτι δὲ Ἲς καὶ ὄνομά ἐστι ποταμοῦ, ὡς καὶ Ἡρόδοτος οἶδε
καί τις δὲ Φύλαξ ἱστορικός, παρεσημειώσαντο οἱ Τεχνικοί. (v. 669) Τὸ δὲ
 619

»γναμπτοῖσι μέλεσσι» κατ' ἀκολουθίαν εἴρηται τῆς ἰνός.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 3, p. 346, li. 12

κος, Ξένικος, Ἀριστόνικος, ἤδη δὲ καὶ Κάϊκος ποταμός. ὅθεν κατὰ τὸν
Τεχνι-
κὸν ἄνεμος καικίας, ὡς ἐκεῖθεν πνέων. Αἰσήπου δὲ καὶ ἀλλαχοῦ μνεία
γέγονε,
Σκαμάνδρου δὲ καὶ Σιμόεντος μυριαχοῦ. Νῦν δὲ οὕτω καὶ μόνον ἐν
βραχυτάτῳ
ἀναμνηστέον, ὡς ὁ μὲν Σκάμανδρος καὶ Ξάνθος λέγεται, κληθεὶς
Σκάμανδρος
ὡς ὑπὸ Ἡρακλέος, καθὰ καὶ ἀλλαχοῦ ἐρρέθη, ἀναφανθεὶς ἐν δίψης καιρῷ
καὶ
κάματον ἀνδρὸς παραμυθησάμενος. ὃν καὶ τιμᾷ ὁ ποιητὴς δῖον εἰπών –
τοὺς
γὰρ ἄλλους ἐπιθέτων δίχα παρέδραμε – διὰ τὸ χρησιμώτατον γενέσθαι τοῖς
Ἕλλησι. διὸ καὶ ὁ φιλόμηρος Σοφοκλῆς καὶ τὰς αὐτοῦ ῥοὰς εὔφρονας τοῖς
Ἀργείοις φησίν. ὁ δὲ Σιμόεις τῶν ἄλλων, ὥς φασι, σμικρότερος. Σημείωσαι
δὲ καί, ὅτι ἐνταῦθα τὸ ὕπτιον τῆς ἁπλῆς διηγήσεως ἐξαιρῶν ἠρέμα ὁ
ποιητὴς
δι' ἐξαλλαγῆς ἑτέρας ἱστορικῆς καὶ παρασημειωσάμενος ἐν βραχεῖ, ὡς
περὶ
Σκάμανδρον καὶ Σιμόεντα βαρεῖς ἐγένοντο πόλεμοι, εἶτα πάλιν γίνεται τοῦ
διηγήματος. (v. 22) Βοάγρια δὲ οἱ μέν φασι λάφυρα τὰ ἐκ βοῆς, ἤγουν
μάχης,
ἀγειρόμενα, οἱ δὲ εἶδος ἀσπίδος φασὶ παρὰ τὸ εἰς βοὴν ἀγείρεσθαι, ἢ βόεια
γέρρα, ὅ ἐστι δέρα, ἢ ἐκ βοῶν ἀγρίων γινόμενα. ἔχει δέ τινα κοινωνίαν
πρὸς
τὴν τοιαύτην λέξιν καὶ τὸ ἀνδράγρια, ὃ δηλοῖ τὰ ἀπὸ ἀνδρῶν ἀγρεύματα,
σκῦλα, ἀσπίδας. τὰ μέντοι ζωάγρια ἕτερα τούτων εἰσίν, ὡς ἐν ἄλλοις
δηλοῦται.
καθυπάγεται δὲ τῇ τοιαύτῃ παραγωγῇ καὶ τὸ μοιχάγρια. (v. 23) Ὅρα δὲ
καὶ ὅτι πρῶτος Ὅμηρος τοὺς ἥρωας ἡρμήνευσεν εἰπὼν «ἡμιθέων γένος
ἀνδρῶν»,

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα olume 3, p. 588, li. 19

κέκαστο δὲ πάντας Ἀχαιούς», ὅ ἐστι κατὰ πάντας τοὺς τότε, «ἐγχείῃ. τὰ

δέ»,
ἤγουν ταῦτα, «μέλλετ' ἀκουέμεν, ὡς ἐτεόν περ». (v. 126 – 32) Καὶ οὕτω
συστήσας ἑαυτὸν καὶ τὸν λόγον συμπεράνας εἰς τὸ «τῷ», ἤγουν διό, «οὐκ
ἄν
 620

με γένος γε κακὸν καὶ ἀνάλκιδα φάντες μῦθον ἀτιμήσετε πεφασμένον, ὅν

κ' εὖ
εἴπω», ἐπιφέρει τὸ πρακτέον «δεῦτ' ἴομεν πόλεμόνδε καὶ οὐτάμενοί περ
ἀνάγκῃ.
ἔνθα δ' ἔπειτα αὐτοὶ μὲν ἐχώμεθα δηϊοτῆτος ἐκ βελέων, μή πού τις ἐφ' ἕλκεϊ
ἕλκος ἄρηται· ἄλλους δ' ὀτρύνοντες ἐνήσομεν», ἤγουν ἐμβάλωμεν τῷ
πολέμῳ,
»οἳ τὸ πάρος περ θυμῷ ἦρα φέροντες ἀφεστᾶσιν οὐδὲ μάχονται». (v. 133)
Καὶ
οὕτω μὲν ὁ Διομήδης ἔφατο, «οἳ δ' ἄρα τοῦ μάλα μὲν κλύον ἠδὲ πίθοντο».
Καὶ σημείωσαι ὅπως τε εὐμεθόδως καὶ νῦν ἀνέπαυσε τὸν ἀκροατὴν ὁ
ποιητὴς
παρενθέσει ἐπεισοδίου ἱστορικοῦ, καὶ ὅτι πολλὰ ἔχων εἰπεῖν ἀγαθὰ ἴδια ὁ
Διομήδης αὐτὰ μὲν ἀφίησιν ὡς φανερά – παρὰ πόδας γὰρ τὰ τῆς ἀνδρίας
δέδεικται – , ἀνέρχεται δὲ εἰς τὰ τοῦ πατρός. καὶ καινὸν οὐδέν, εἰ τὰ ἑαυτοῦ
σιγᾷ ὡς ἔκδηλα, ἵνα μὴ ταὐτολογῇ, ὅσγε καὶ τὰ τοῦ πατρὸς ἐπιτέμνει,
λέγων

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 3, p. 765, li. 12

Τοῦ δὲ «μαιμώωσα» διασαφητικόν τί ἐστι τὸ «πρόσω ἱεμένη». ἄμφω δὲ ὡς

ἐπὶ ἐμψύχου τῆς αἰχμῆς γλυκέως εἴρηται κατὰ συνήθειαν ποιητικήν. (v.
545)
Ὅτι οὐκ ἀναμφιλέκτως μέν, ὅμως δὲ σημειοῦνταί τινες, ὡς κασιγνήτους
ἐνταῦθα ὁ Ἕκτωρ εἶπε τοὺς ἀνεψιοὺς ἢ ἁπλῶς συγγενεῖς. καί φασιν, ὅτι
καὶ
νῦν παρὰ Ἴωσιν οἱ συγγενεῖς κασίγνητοι λέγονται. (v. 545 – 7) Ἔχει δὲ
οὕτως
ἡ Ὁμηρικὴ φράσις «Ἕκτωρ δὲ κασιγνήτοισι κέλευσε πᾶσι μάλα, πρῶτον
δ' Ἱκεταονίδην ἐνένιπτε» Μελάνιππον, ὅς, καθὰ καὶ ὁ προρρηθεὶς
Λαμπετίδης
Δόλοψ ὁ ἐκ τοῦ Λαομέδοντος, ἀνεψιὸς ἦν Ἕκτορι, οὐ μὴν ἀδελφός. οὐ
γὰρ
Πριαμίδης ὁ Ἱκεταονίδης ὡς οὐδὲ ὁ Λαμπετίδης. δημογέροντες δὲ καὶ ὁ
Λάμπος καὶ ὁ Ἱκετάων προϊστόρηνται, ὧν οἱ παῖδες ἐνταῦθα πίπτουσι.
(v. 547 – 51) Τὸν δὲ ῥηθέντα Μελάνιππον ὑπογράφων ἱστορικῶς, ὃ δὴ
πολλαχοῦ
ἐπὶ πολλῶν ὁ ποιητὴς καὶ ἐν τῇ ῥαψῳδίᾳ ταύτῃ ποιεῖ, λέγει ὅτι «ὃ δέ, ὄφρα
μὲν βοῦς», [ὡς καὶ βασιλεῦσιν ἔθος,] «βόσκεν ἐν Περκώτῃ», περὶ ἧς
προδεδήλωται, «αὐτὰρ ἐπεὶ Δαναῶν νέες ἤλυθον ἀμφιέλισσαι, ἂψ εἰς
Ἴλιον ἦλθε, μετέπρεπε
 621

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 3, p. 776, li. 6

λέων βουσὶν ἐπελθὼν ἁρπάζει τινὰ μίαν, αἱ δὲ λοιπαὶ πᾶσαι ὑπέτρεσαν,

οὕτως
τότε Ἀχαιοὶ μὲν πάντες ἐφόβηθεν ὑφ' Ἕκτορι καὶ Διΐ, ὁ δὲ Ἕκτωρ ἕνα
τὸν δεῖνα ἔπεφνεν. Ἰστέον δὲ ὅτι τὸ μὴ εὐσύντακτον τῆς ῥηθείσης
παραβολῆς
γέγονε διὰ τὸ μιᾶς αὐτῆς δύο ἀποδόσεις κεῖσθαι, μίαν περὶ Ἀχαιῶν, καὶ
μίαν περὶ Ἕκτορος. ὧν φυσικωτέρα ἦν εὐτάκτως ἡ τοῦ Ἕκτορος. διὸ καὶ
ὕστερον αὐτὴν ἐταμιεύσατο, ἵνα δι' αὐτῆς ὁ λόγος συνεχισθεὶς ὕφος ἓν
γένηται.
σκοπὸν γὰρ ἔθετο εἰπεῖν ἔπαινον τοῦ ῥηθέντος Κοπρείδου Περιφήτου καὶ
ἀπ' αὐτοῦ φυλάξαι τὴν εὔτακτον ἀκολουθίαν τῆς ἱστορίας . διὸ καί, ἵνα μὴ
περικόψῃ τὴν τοιαύτην τοῦ λόγου ἁρμονίαν ἡ τῶν φοβηθέντων Ἀχαιῶν
ἀπόδο-
σις, τίθησι πρῶτον αὐτήν, εἶτα μεταβὰς εἰς τὴν κατὰ τὸν Ἕκτορα φυλάσσει
τὴν ἱστορικὴν συνέχειαν. Εἰ δέ τις εἴποι καὶ ἐπίτηδες τῇ τῶν πραγμάτων
ἄρτι καινότητι τὴν ποιητικὴν συνεξομοιωθῆναι φράσιν καὶ δεινωθῆναι
πλέον
τοῦ συνήθους ὡς οἷον ἐνθουσιῶντος Ὁμήρου μεγαλοπρεπέστερον, εἴποι
ἂν
οὐκ ἀπροσφυῶς. Ὅρα δὲ καὶ ὅτι ἐν τῇ ῥηθείσῃ παραβολῇ σχῆμα κεῖται
Ὁμήρῳ
σύνηθες, δύο πραγμάτων προϋποκειμένων ἡ πρὸς τὸ δεύτερον ἀπάντησις.
Εἰπὼν γὰρ ὡς δὲ λέων μίαν βοῦν ἐσθίει, αἱ δὲ λοιπαὶ φεύγουσιν, οὐκ
ἀπήντησε

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 3, p. 919, li. 1

καὶ τοῖς τοιούτοις. (v. 710) Τὸ δὲ «ἀνεχάζετο πολλὸν ὀπίσω» πάνυ

πτοηθῆναι
δηλοῖ τὸν Πάτροκλον. ἀλλαχοῦ δέ τις γενναῖος χάζεται τυτθὸν ὀπίσω, οὐ
μὴν
κατὰ πολύ. (v. 712) Ὅτι κεῖται καὶ ἐνταῦθα τὸ ἔχειν ἐπὶ ἐλάσεως ἵππων.
Φησὶ γὰρ «Ἕκτωρ δ' ἐν Σκαιῇσι πύλῃς ἔχε μώνυχας ἵππους». (v. 713 s.)
Εἶτα σαφῶς δηλῶν τὴν ἕως καὶ ἐκεῖ φυγὴν τῶν Τρώων, ἐπάγει «δίζε γὰρ
ἠὲ μάχοιτο κατὰ κλόνον αὖτις ἐλάσας», κατὰ παλίωξιν, «ἢ λαοὺς ἐς τεῖχος
ὁμοκλήσειεν ἀλῆναι». Καὶ ὅρα οἷα κακὰ τοὺς Τρῶας ὁ ψευδαχιλλεὺς
Πάτρο-
κλος διέθετο, εἰπεῖν δὲ καὶ ἄλλως, ὁ Ἀχιλλεὺς διὰ τοῦ βλεπομένου
μετώπου
τῆς αὐτοῦ κόρυθος. (v. 715 – 7) Ὅτι τὸ κατὰ πραγματικὴν ἀφήγησιν
ὕπτιον
 622

ἐξεγείρων καὶ νῦν εὐμεθόδως ὁ ποιητὴς παραρρίπτει καί τι ἱστορικὸν

ἀναμεμιγμένον μύθῳ παρεισάγων Ἄσιόν τινα αἰζηόν τε κρατερόν τε, ᾧ
εἰκάζει τὸν Ἀπόλλωνα ὀτρύνοντα, ὡς ἂν Ἕκτωρ τῷ Πατρόκλῳ
ἀντικαταστῇ. (v. 717 s.) Περὶ οὗ Ἀσίου ἱστορεῖ, ὅτι μήτρως ἦν Ἕκτορος,
αὐτοκασίγνητος Ἑκάβης, υἱὸς δὲ Δύμαντος.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 4, p. 10, li. 3

φον γυναῖκα δηλοῖ, ἔτι δὲ καὶ σώφρονα ἥτις διὰ σωφροσύνην τοῦ θαλάμου
ἐστὶν
ἀπρόϊτος. Ἐν δὲ τῷ «θαλάμοιο νέοιο» δύναται τὸ «νέοιο» καὶ ὑπερβατῶς
κεῖσθαι, ἵνα λέγῃ ὅτι ἐχήρωσας γυναῖκα νέου ἀνδρός. ἐκ δὲ τούτου καὶ οἱ
χηρωσταί, ὡς προδεδήλωται. καὶ ἔχει ἐντελῶς οὕτω τὸ νόημα. ἄλλως γὰρ
ἐλλιπῶς, ὡς ἐρρέθη, πέφρασται. (v. 37) Τὸ δὲ ἀρητός ἐπίθετον μὲν ὂν
ὀξύνεται
κατὰ ἀναλογίαν, κύριον δὲ τυγχάνον προπαροξύνεται, ὡς δηλοῖ ἐν τοῖς
ἑξῆς τὸ
Χρόμιος καὶ Ἄρητος θεοειδής, ἐξ οὗ κατὰ παρωνυμίαν καὶ ἡ Ἀρήτη
γίνεται.
ἐκεῖθεν δὲ καὶ ὁ παρὰ τοῖς ὕστερον Ἄρατος [καὶ τὸ σύνθετον ὁ Δημάρατος
καὶ
ὅσα κατ' αὐτό. πολλῶν δὲ ὄντων, ἅπερ διαφόρως τονοῦνται πρὸς διάφορον
σημασίαν κατὰ τὸ ἀρητός καὶ Ἄρητος, μνηστέον ἐν αὐτοῖς καὶ τοῦ
μαλακός
ὀξυτόνου ἐπιθετικοῦ καὶ τοῦ Μάλακος προπαροξυτόνου κυρίου.
ἱστορικὸς δὲ ἦν
ἐκεῖνος, ὡς ἱστορεῖ ὁ Δειπνοσοφιστής.] Ὅτι δὲ τὸ ἀρητὸν πένθος
«ἄρρητον»
τινὲς γράφουσι, δῆλον, καὶ ὡς οὐκ εὐαρεστοῦνται οἱ παλαιοὶ τῇ γραφῇ.
πάντως
δὲ παῖς μὲν ἀρητὸς ὁ εὐκταῖος, γόος δὲ ἀρητὸς ὁ ἀπευκταῖος καί, ὡς εἰπεῖν,
ἐπάρατος. μέση γὰρ λέξις ἡ ἀρὰ καὶ τὸ ἀρᾶσθαι, ἀφ' ὧν τὰ τοιαῦτα
γίνονται.
(v. 38 s.) Τοῦ δὲ «ἦ κέ σφιν δειλοῖσιν», ἤγουν δειλαίοις, καὶ τοῦ «εἴ κεν
ἐγὼ
κεφαλήν» καὶ ἑξῆς, ὁμοία ἡ γραφὴ πρὸς τὸ «ἔδδεισαν θεοὶ οὐδέ τ'
ἔδησαν».

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 4, p. 118, li. 5

ταληπτικώτερον. (v. 750) Τὸ δὲ «ἴσχει» πρωτότυπον ῥῆμά ἐστι τοῦ

ἰσχάνειν.
 623

(v. 751) Τὸ δὲ «πλάζων» ἀντὶ τοῦ ἀποπλανῶν, ἀνακόπτων, ἀνείργων,

οὗπερ
αἰτία, ὅτι οὐ δύνανται τὸν τοσοῦτον πρῶνα οὔτε ὑπερβῆναι οὔτε σθένεϊ
ῥῆξαι. διὸ
ἐξ ἀνάγκης ῥέουσιν ἀνόπιν. καὶ τοῦτό ἐστι τὸ «πᾶσι ῥόον πεδίονδε
τίθησιν», ἐξ οὗ
καὶ συμβαίνει πλεισταχοῦ πεδία λιμνάζεσθαι. ὅτι δὲ καὶ ἐρράγησαν
πολλαχοῦ
πρῶνες ὑπὸ ἰφθίμων ποταμῶν ἀλγεινὰ ῥέεθρα ἐπιρρησσόντων, αἱ
ἱστορίαι
δηλοῦσιν, ἐν αἷς καὶ ὁ Πηνειὸς οὕτω λέγεται διεκδῦναι κατὰ τὰ Θετταλικὰ
Τέμπη, λιμνάζων πρὸ τούτου σὺν ἄλλοις ποταμοῖς τὰ ἐκεῖ. Ὅρα δὲ τὸ
πλάζων
συντελοῦν καὶ εἰς τὸ «νῦν ἄμμε παλιμπλαγχθέντας ὀΐω ἂψ ἀπονοστήσειν»,
[καὶ
εἰς τὸ «πλάγχθη δ' ἀπὸ χαλκόφι χαλκός», καὶ εἰς τὸ παλιμπετές, καὶ τὰ
ὅμοια.]
Τὸ δὲ «οὐδὲ σθένεϊ ῥηγνῦσι ῥέοντες» ἱστορικὴν ἐμφαίνει πολυπειρίαν, ὡς
εἰδότος
τοῦ ποιητοῦ πολλὰ ὕδατα προσαράξαντα εἰς τοιούτους πρῶνας καὶ
ἐκρήξαντα καὶ
διαδύντα. Καὶ ζητητέον αὐτὰ ἐν τοῖς τοῦ Περιηγητοῦ, ὅτε ἱστορεῖ τὰ οὕτω
συρρέοντα ὕδατα ἢ πλάζεσθαι ἀπὸ τοῦ τοιούτου πρωνός, ὅτε καὶ
λιμνάζονται αἱ
πεδιάδες, ἢ ἀλλὰ ῥηγνῦντα τὸν πρῶνα ἐκρέειν. ἐξ οὗ ῥηγνύειν καὶ τὰ τῆς
ἱστορίας παρῆκται κατά τινας Ῥήγια. Ὅρα δὲ καὶ ὅτι σθένος ἔφη ποταμοῦ,
ὥς
που καὶ Ὠκεανοῦ μέγα σθένος ἐρεῖ. [Σύμφωνον δὲ τῇ τροπῇ τοῦ σθένεος

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 4, p. 475, li. 1

Λαιστρυγών, κατὰ τοὺς παλαιοὺς λέγοντας, ὅτι τὰ εἰς γων ὀξυνόμενα

τρέπει τὸ
ω εἰς ο ἐπὶ γενικῆς, οἷον Πηλεγόνος, Λαιστρυγόνος, καὶ ἀνάπαλιν τὰ μὴ
φυλάσσοντα ἐπὶ γενικῆς τὸ ω δῆλον ὅτι ἐπ' εὐθείας ὀξύνονται. τὰ δὲ μὴ
ὀξυνόμε-
να ἢ φυλάσσει τὸ ω, ὡς τὸ Φαλάγγωνος, Αἴγωνος, ἢ διὰ τοῦ ντ κλίνεται,
ὡς τὸ
Οὐκαλέγοντος. τὸ καταπύγων βαρυνόμενον, φασί, καὶ διὰ τοῦ ο
κλινόμενον ἔχει
ἀφορμὴν τὴν ἐκ τοῦ ὁ κατάπυγος παρωνυμίαν, ὡς καὶ τὸ ἀπείρων τὴν ἐκ
τοῦ ὁ
ἄπειρος. Ἐν δὲ τῷ «εὐρυρέεθρος» ἐνθυμητέον καὶ τὸ ἐϋρείτης καὶ ἐΰρροον
 624

καὶ
»εὐρῆος ποταμοῖο» καὶ τὸ βαθύρροος, ὠκύρροος, βαθυρείτης,
ἀκαλαρείτης, καὶ ὅσοις ἄλλοις τοιούτοις ἐπιθέτοις ῥέει ὁ ποιητής, οἷα κἂν
τοῖς τοιούτοις
εὐροῶν. (v. 142) Τὸ δὲ Ἀκεσσαμενός ὡς κύριον ὀξύνεται πρὸς διαστολὴν
τῆς μετοχῆς, ὥσπερ καὶ τὸ Σῳζομενός καὶ Τισαμενός, [ὧν ὁ μὲν
Ἱστορικός, ὁ δὲ υἱὸς Ὀρέστου τοῦ Ἀτρείδου. τοιούτου δὲ τόνου καὶ
Ἀλεξαμενός, Τήϊος ἀνήρ, εὑρετής, φασί, τοῦ μιμητικῶς γράφειν.] Διὰ
τοιαύτην δὲ αἰτίαν καὶ αἱ Κλαζομεναί, ἡ πόλις, ὀξύνεται, καὶ ἡ δεξαμενή
δὲ καὶ ἡ εἰαμενή, ὡς προδεδήλωται. (v. 143) Τὸ δέ· ταύτῃ γὰρ ἐμίγη
ποταμός, δοκεῖ μὲν ἐκ περισσοῦ κεῖσθαι, ἤρκει γὰρ εἰς νοῦν τέλειον τὸ
«τὸν δ' Ἄξιος γείνατο καὶ Περίβοια», Ὅμηρος δὲ προστίθησιν αὐτό, ἵνα
οὕτω κρατυνεῖ τὸν μῦθον, καὶ μή τις ὀκνήσῃ ποταμοῦ
παῖδα τὸν Ἀστεροπαῖον εἰπεῖν.

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 4, p. 868, li. 22

τοὺς ἐξ ἐκείνου, καθὰ καὶ ὁ Ποσειδῶν διάκειται, ὅμως ἑταιρισάμενος

αὐτοὺς
ἐπικουρεῖ, τῷ ἅρπαγι καὶ κακῷ Πάριδι βοηθῶν. Σημείωσαι δὲ ὅτι τῶν μὲν
κατὰ
πράξεις ἐγκωμίων ἅλις ἤδη ἔχει ὁ Ἀχιλλεὺς παρὰ τῷ φίλῳ ποιητῇ, τὰ δὲ
νῦν
λεχθέντα τοῦ κατὰ πατέρας ἐγκωμιαστικοῦ κεφαλαίου ἔχεται, περὶ ὧν πολ-
λαχοῦ μὲν δεδήλωται ἱστορικώτερον, ἐνταῦθα δὲ σεμνότερον διὰ τὸ ὑπὸ
θείου
προσώπου τὰ λεγόμενα φράζεσθαι. εἰ δὲ καὶ πρὸ τούτων συγκρίσεις
τοιαῦταί
τινες ἦσαν, ἀλλ' αὕτη οὐχ' ὁμοία ἐστὶν ἐκείναις, οὐδὲ ἀνδρίαν
παραβάλλουσα,
ἀλλὰ μόνην εὐγένειαν. (v. 57) Τοῦ δὲ «ὁμήν» ὅ ἐστιν ὁμοίαν, εἴρηται καὶ
οὐδέτερον οὐ πρὸ πολλῶν ἐν τῷ «ὁμὸν λέχος εἰσαναβαίνοι». ἐξ ὧν
ἐπίρρημα
μεσότητος τὸ ὁμῶς ἤγουν ὁμοίως. (v. 58) Τὸ δὲ «Ἕκτωρ μὲν θνητός» ἦν
ἂν
τέλειον μετὰ συνδέσμου λεχθέν, οἷον «Ἕκτωρ μὲν γὰρ θνητός».

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 4, p. 923, li. 2

ἔλευσις, οἱ ἓξ πλάνητες, οἷς συντέτακται καὶ Ἑρμῆς, ἑταιρίζειν τε λαχὼν

καὶ τὰ
 625

λοιπά, ὡς προγέγραπται. (v. 398) Τὸ δὲ «ὡς σύ περ ὧδε» ἀφιδρύματα θεῖα

τοὺς γηραιοὺς εἶναι δηλοῖ, καὶ μάλιστα τοὺς καὶ βασιλικοὺς καὶ ἀγαθούς,
κατά
τε ἀρετὴν καὶ τιμὴν καὶ τὸ μακροχρόνιον. Ἰστέον δὲ ὅτι ποιητικώτερον μὲν
καὶ
τερατωδέστερον Ἑρμῆς αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ σωματοειδὴς νοοῖτο ἂν ἐναργὴς
φανῆναι
τῷ Πριάμῳ, ἵνα πολλὰ λύσῃ τῶν ἀπόρων, τὸ λαθεῖν ἐν τῇ εἰσόδῳ τοὺς
πυλωρούς, τὸ τὰς πύλας τοῦ τείχους καὶ τὰς τοῦ Ἀχιλλέως ἀνοῖξαι, τὸ εἰς
Ἀχιλλέα ἐλθεῖν καὶ αὖθις ἀκινδύνως ἐπανελθεῖν. καὶ οὕτω μὲν
ποιητικώτερον.
ἑτέρως δὲ ἀναγωγικῶς Ἑρμοῦ ταῦτα ἔργα, τοῦ ἀστέρος, οὗ συλλαβομένου
ἔλαθέ τε καὶ ἐφιλιώθη, ὡς αὐτοῦ καὶ τούτοις ἐπιστατοῦντος. ἱστορικῶς
μέντοι
καὶ κατά τινα ἠθικὴν ἀλληγορίαν ἔοικε τῶν τις Μυρμιδόνων ἐντυχεῖν που
πρὸ
τοῦ τείχους ἀγαθῇ τύχῃ τῷ Πριάμῳ, καὶ καταπράξασθαι αὐτῷ ἐλλόγως καὶ
οὕτως Ἑρμαϊκῶς τὰ καιριώτατα, ὃν διὰ τὸ ἄγαν εὐτυχῶς ἐπιφανῆναι καὶ
κερδῷον γενέσθαι καὶ ὡς οἷά τι ἀγαθὸν ἕρμαιον εὑρεθῆναι τῷ τε δόλῳ
συμπράξαντα καὶ ἑταιρίσαντα. ταῦτα δὴ τὰ Ἑρμαϊκὰ εἰς Ἑρμῆν ὁ μῦθος
εἴκασεν, ὥσπερ καὶ τὸν διὰ φρονήσεως ἐνεργοῦντα ἡ ποίησις εἰκάζει
πολλαχοῦ ῇ Ἀθηνᾷ καὶ τὸν ἀρεϊκὸν Ἄρεϊ. (v. 400)

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 4, p. 952, li. 9

Ἀχιλλέα δηλοῖ, αἱρούμενον οὐχ' ἑαυτῷ ζῆν, ἀλλ' ἵνα ἐπιμελοῖτο πατρὸς
γέροντος, ὃ δηλοῖ καὶ ὁ ἐν Ὀδυσσείᾳ καθ' Ἅιδου Ἀχιλλεύς, αἱρούμενος
πτωχικῶς ἄνω γῆς εἶναι διὰ τὸν πατέρα ἢ πᾶσι νεκύεσσιν ἀνάσσειν. (v.
542) Τὸ
δὲ «σὲ κήδων καὶ σὰ τέκνα» διττόν τινα ἔχει μυκτῆρα, ἕνα μέν, ὅτι σὺ μὲν
ὁ
γέρων ἔφης διστάζων ὡς τὸν Πηλέα τείρουσί που οἱ περίοικοι, ἐγὼ δέ σε
κήδω
κατὰ τὸ ὁμολογούμενον, ἕτερον δέ, ὅτι σὺ μὲν ἔφης πολλὰ τέκνα σχεῖν, τί
δέ σοι
τῶν πολλῶν ὄφελος, εἴπερ ὁ εἷς ἐγὼ κήδω καὶ σὲ καὶ αὐτά. ἐκ δὲ τοῦ
τοιούτου
κήδειν καὶ ἀκηδέες ἀνωτέρω εἴρηνται, οὓς οὐκ ἔστι κήδειν ἢ κήδεα ἔχειν.
(v. 544 s.) Ἐν δὲ τῷ μέγαν εἶναι τὸν Πρίαμον περὶ τόπον ὅσον Λέσβος
ἐντὸς
εἴργει καὶ Φρυγία καθ' ὕπερθεν καὶ Ἑλλήσποντος περιορισμὸς κεῖται
ἱστορικὸς
τῆς Πριάμου ἀρχῆς, ἣν περιώριζεν ἐκ μεσημβρίας μὲν Λέσβος, Φρυγία δὲ
 626

ἐξ
ἀνατολῆς, ἐκ δὲ ἄρκτων Ἑλλήσποντος. Ἰστέον δὲ ὅτι τὴν ὑπὸ τῷ Πριάμῳ
χώραν κατὰ τὴν τοῦ Γεωγράφου ἐν τρισκαιδεκάτῳ αὐτοῦ βιβλίῳ
παρατήρησιν
εἰς ἐννέα δυναστείας διαιροῦσιν οἱ παλαιοί, ἐξ Ὁμήρου ὁρμώμενοι, ὧν
δυναστειῶν ὁ Πρίαμος ἦρχε, φησίν, ὡς δηλοῖ τὸ «καὶ σὲ γέρον τὸ πρὶν
ἀκούομεν» καὶ ἑξῆς ἕως τοῦ «καὶ Ἑλλήσποντος ἀπείρων». ὑπ' αὐτῷ γάρ,
φησίν, ἦν καὶ ἡ τοῦ Μύνητος πόλις ἡ Λυρνησσός, καὶ ἡ Ὑπόπλακος Θήβη.
Τρωϊκὴ δὲ καὶ ἡ τῶν Λελέγων, ἧς, ὡς προϊστόρηται, ὁ Ἄλτης ἦρχε, Τρῶές

Ευστάθιος Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα Volume 4, p. 959, li. 4

«ὄψεαι αὐτὸς ἄγων», ἐρεῖ δὲ καὶ προϊὼν «Ἴλιον εἰσαγαγών», καὶ «ἡμίονοι
νέκυν ἄγον», καὶ «ξύμβληντο νεκρὸν ἄγοντι», καὶ «ἐπὴν ἀγάγοιμι
δόμονδε»,
καὶ «εἰσάγαγον κλυτὰ δώματα». φθάσας δὲ τὴν λέξιν καὶ ἐπὶ ζῶντος εἶπεν
ἐν τῷ
»ἐς δ' ἄγαγον κήρυκα». ἔστι δὲ τοῦτο μὲν δηλοῦν εἴσοδον τοῦ κήρυκος,
ἐκεῖνα
δὲ φορὰν τοῦ νεκροῦ. Ἰστέον δὲ ὅτι ἐπιδεικνύμενος Ἀχιλλεὺς κἀνταῦθα
πολυ-
πειρίαν ῥητορικήν, ἣν, ὡς εἰκός, ἀπώνατο καὶ Φοίνικος, ὃς αὐτῷ οὐ μόνον
ἔργων πρηκτὴρ ἕπεται ἀλλὰ καὶ μύθου ῥητήρ, ὥς που δεδήλωται, φθάσας
μὲν
φιλοσοφώτερον τὸν γέροντα τοῦ πενθεῖν ἀνεκτήσατο, ἐνταῦθα δὲ,
ὀτρύνων αὐτὸν
φαγεῖν, ἐξ ἱστορίας πειρᾶται πείθειν ὡς ἐν λόγῳ καὶ τοῦτο παραμυθητικῷ,
ἐπεξεργαζόμενος τὸ ἱστορικὸν σιωπῶντι τῷ γέροντι, ὡς ἢ ἀγνοοῦντι
τυχόν, ἢ
καί, ὡς εἰκός, ὑποκρινομένῳ τὴν ἄγνοιαν πρὸς χάριν Ἀχιλλέως καὶ
μείλιγμα.
(v. 599 – 613) Ἔστι δὲ ὃ λέγει τοιοῦτον «υἱὸς μὲν δή τοι λέλυται, γέρον,
ὡς ἐκέλευες, κεῖται δ' ἐν λεχέεσσ', ἅμα δ' ἠοῖ φαινομένῃφι ὄψεαι αὐτὸς
ἄγων», ὡς ἐρρέθη, «νῦν δὲ μνησώμεθα δόρπου. καὶ γάρ τ' ἠΰκομος Νιόβη
ἐμνήσατο σίτου, τῇ περ δώδεκα παῖδες ἐνὶ μεγάροισιν ὄλοντο, ἓξ μὲν
θυγατέρες, ἓξ δ' υἱέες ἡβώωντες. τοὺς μὲν Ἀπόλλων πέφνεν ἀπ' ἀργυρέοιο
βιοῖο, χωόμενος Νιόβῃ,

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 114, li. 45

πρὸ αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτίκα κειμένων μετ' αὐτό. φησὶ γάρ. ἄλλους μὲν γὰρ
πάντας πευθόμεθα ὅποι ἕκα-
 627

στος ἀπόλωλεν. ἐκείνου δὲ ὁ ὄλεθρος, ἀπευθής. οὐ γάρ τις δύναται σάφα

εἰπεῖν. ἐξ οὗ δηλαδὴ πευ-
σόμεθα. Ἰστέον δὲ ὅτι ἐκ τοῦ τοιούτου πεύθω, γίνεται καὶ πευθὴν πευθῆνος
ὡς σωλὴν σωλῆνος,
ὁ στελλόμενος ἐφ' ᾧ τὰ τῶν πολεμίων πεύθεσθαι. καὶ πολλὴ τῆς λέξεως
ταύτης χρῆσις παρὰ τοῖς
παλαιοῖς. (Vers. 91.) Ὅτι καὶ ἐνταῦθα ἡ μετα πρόθεσις, δοτικῇ
συντάσσεται. φησὶ γὰρ. ἐν πελά-
γει μετὰ κύμασιν Ἀμφιτρίτης. περὶ ἧς μῦθος ὅτι ἐν Νάξῳ τὴν Ἀμφιτρίτην
χορεύουσαν ἰδὼν Ποσειδῶν
ἥρπασεν. (Vers. 92.) Ὅτι τὸ γουνάζεσθαι περιφράζων ἅμα καὶ
παραφράζων, φησί. τοὔνεκα νῦν τὰ
σὰ γούναθ' ἱκάνομαι. ὅ ἐστιν, ἵκω. ἱκετεύω δηλαδή. (Vers. 94.) Τὸ δὲ ἐὰν
εἶδες ἢ ἤκουσας περιφρα-
στικῶς προάγων, λέγει, εἴπου ὄπωπας ὀφθαλμοῖσι τεοῖσιν ἤγουν σοῖς, ἢ
ἄλλου μῦθον ἄκουσας. Καὶ
ὅρα τὸ τεοῖσι, ῥηθὲν πρὸς ἀκρίβειαν, ἐπεὶ ἔστι βλέπειν καὶ ἑτέρων
ὀφθαλμοῖς. ὁποῖοι καὶ οἱ κατὰ τοὺς
ἱστορικοὺς ὀφθαλμοὶ τῶν βασιλέων. Ἐκ δὲ τοῦ ὄπωπα, κεῖται μετ' ὀλίγα
ὄνομα ῥηματικὸν ἡ ὀπωπὴ
μετὰ τῆς τοῦ οἰκείου παρακειμένου αὐξήσεως. ἣν ἔχει καὶ ἡ
ἀντιπεπόνθησις. καὶ ἡ ἐγρήγορσις. καὶ
ἡ πεποίθησις. (Vers. 92.) Ἐκ δὲ τοῦ ῥηθέντος ἵκω, εὕρηται καὶ ἀφίκτωρ
παρὰ τοῖς παλαιοῖς ὁ ἱκέ-
σιος. (Vers. 96.) Ὅτι ὁ τὰ ἐπὶ λύπην μαθεῖν ἀξιῶν ἔκ τινος, εἴποι ἂν, μὴ δέ
τι μ' αἰδόμενος μειλίσσεο
μὴ δ' ἐλεαίρων. ἀλλ' εὖ μοι κατάλεξον. Καὶ ὅρα τὸ κατάλεξον. οὗ τὸ
παράγωγον ὁ λόγος οὐκ ἔγνω-
σταί φασι τῷ ποιητῇ ὡς πολλαχοῦ ἐσημειώθη. (Vers. 96.) Τὸ δὲ μειλίσσεο,
οὐ δηλοῖ συνήθως τὸ
καταπράϋνε, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ λέγειν τὰ μείλιχα εἴληπται. (Vers. 94.) Ὅτι
στοχαζόμενος ὁ Τηλέμαχος τοῦ
εἰκότος, φησὶ πρὸς Νέστορα, εἴ ποτέ τοι πατὴρ ἐμὸς ἐσθλὸς Ὀδυσσεὺς,

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 147, li. 10

τὸ ἠχῆεν αὐτοῖς ἀπεκλήρωσε. Καὶ οὕτω μὲν πρὸς οὖς ἐλάλει ὁ νεανίας.
(Vers. 76.) Ἐπεὶ δὲ περίερ-
γός ποτε καὶ ὁ συνετὸς ἐν δέοντι, παραβαλὼν δεξιῶς ἀκοὴν ὁ βασιλεὺς,
ἀκούει τὸ ψιθυρισθὲν
καὶ λαλεῖ τὰ ἐφεξῆς. φησὶ γὰρ ὁ ποιητής. τοῦ δ' ἀγορεύοντος ξύνετο ξανθὸς
 628

Μενέλαος. καὶ εἶπε.

τέκνα φίλα, Ζηνὶ μὲν, βροτῶν οὐκ ἄν τις ἐρίζοι. ἀθάνατοι γὰρ τοῦ γε δόμοι
καὶ κτήματ' ἔασιν. ἀνδρῶν
δ' ἤ κέν τις μοι ἐρίσσεται ἠὲ καὶ οὐκὶ, κτήμασιν. ἃ δὴ καὶ δηλῶν ὅπως
περιῆλθον αὐτῷ, ἐπάγει. ἦ γὰρ,
πολλὰ παθὼν καὶ πόλλ' ἐπαληθεὶς ἠγαγόμην ἐν νηυσί. καὶ ὀγδοάτῳ ἔτει
ἦλθον. ὃ καὶ ὁ Νέστωρ πρὸ
ὀλίγων ἱστόρησεν. (Vers. 83.) Εἶτα καὶ τὸ πολλὰ ἐπαληθεὶς ἀορίστως
λεχθὲν, ὁρίζων ἱστορικῶς, ἐπι-
φέρει. Κύπρον Φοινίκην τε καὶ Αἰγυπτίους ἐπαληθείς. Αἰθίοπάς θ' ἱκόμην.
καὶ Σιδονίους. καὶ Ἐρεμ-
βούς. καὶ Λιβύην ἵνα τ' ἄρνες ἄφαρ κεραοὶ τελέθουσι. τρὶς γὰρ τίκτει μῆλα
τελεσφόρον εἰς ἐνιαυτόν.
ἔνθα μὲν οὔτε ἄναξ ἐπιδευὴς, οὔ τέ τι ποιμὴν τυροῦ καὶ κρειῶν οὐδὲ
γλυκεροῖο γάλακτος. ἀλλ' αἰεὶ
παρέχουσιν ἐπηετανὸν γάλα θῆσθαι. καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὅρα ἐξ αὐτῆς
καταρχῆς, ὡς ἱστοριῶν χορηγία
τῷ ποιητῇ γέγονεν ὁ τοῦ Τηλεμάχου εἰς τὴν Σπάρτην πλοῦς. ἐν αἷς οὐ
μόνον ξενικὰ ἐκτεθήσεται διηγή-
ματα, ἀλλὰ καὶ Τρωϊκὰ καὶ Ἑλληνικά. πάνυ οὖν δεινῶς ἔπλασεν Ὅμηρος
εἰς καλὸν τῇ ἑαυτοῦ ποιήσει
ὡς καὶ προδεδήλωται, τὸν τοῦ Τηλεμάχου πλοῦν. δι' οὗ πολλὰ ποικίλματα
ἡ Ὁμηρικὴ Μοῦσα τῷ τῆς
ποιήσεως ταύτης πέπλῳ ἐνέπασεν. (Vers. 72.) Ἰστέον δὲ ὅτι τὸ στεροπὴν,

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 170, li. 14

ἀμπέλους. ἦν δέ φασι βασιλεῖ ἐξαίρετον, καὶ τὸ ἀπ' Αἰγύπτου ἅλας

ἀμμωνιακὸν αὐτῷ πέμπεσθαι. ναὶ
μὴν καὶ τὸ ἐλαίῳ ἀκανθίνῳ χρῆσθαι μετὰ λουτρόν. περιᾴδεται δὲ καὶ ὁ ἐν
τοῖς ἐκεῖ πλοῦτος. τὸν γοῦν
ἐν Ἀλεξανδρείᾳ βασιλικὸν πάνυ πολὺν πλοῦτον περιηγησάμενός τις,
ἐπάγει. ποία γοῦν βασιλεία οὕτω
πολύχρυσος; μόνος γὰρ ὡς ἀληθῶς ὁ χρυσοῤῥόας καλούμενος Νεῖλος,
μετὰ τροφῶν ἀφθόνων, καὶ
χρυσὸν ἀκίβδηλον καταφέρει ἀκινδύνως γεωργούμενον, ὡς πᾶσιν
ἐξαρκεῖν ἀνθρώποις, δίκην Τριπτο-
λέμου πεμπόμενον πᾶσαν γῆν. διὸ καὶ ὁ Βυζάντιος ποιητὴς Παρμένων
ἐπικαλούμενος αὐτὸν, Αἰγύπτιε
Ζεῦ φησι Νεῖλε εἰς ταυτὸν ἄγων, Δία καὶ Νεῖλον, διὰ τὸ ζωογόνον τὸ ἐξ
ἀμφοῖν. τοπικὰ δὲ παράγωγα
Νείλου ὅτι οὐ μόνον Νείλιος καὶ Νειλῷος ἀλλὰ καὶ Νειλώτης, δῆλον ἐκ
τοῦ, οἱ δὲ Νειλῶται ἰχθύες
 629

δηλαδή τινες, γλυκεῖς εἰσιν. ὃ κεῖται παρὰ τῷ δειπνοσοφιστῇ. (Vers. 351.)

Ὅρα δὲ καὶ νῦν τὸ ἔρεξε
δι' ἑνὸς ρ γραφέν. (Vers. 353.) Τὸ δὲ αἰεὶ βούλεσθαι τὸ θεῖον μεμνῆσθαι
ἐφετμέων, γνωμικῶς
ἐῤῥέθη. ἐπεὶ καὶ θεοὶ τιμαῖς εἴκουσι. Πολύκλυστον δὲ πόντον κατ' ἐνάγειαν
ἱστορικὴν λέγει, τὸν Αἰ-
γυπτιακὸν ὅ ἐστι τὸν προπάροιθεν Αἰγύπτου τουτέστι τοῦ Νείλου, ὡς
τοιοῦτον ἀληθῶς ὄντα κατὰ
τὴν πεῖραν τῶν καὶ ἰδόντων καὶ παθόντων. (Vers. 355.) Περὶ δὲ Φάρου,
ἱστορία φέρεται κατὰ
τοὺς παλαιοὺς παρὰ Ἀντικλείδῃ, ὡς Ἑλένη πόθῳ Μενελάου λάθρα
ἐξελθοῦσα τῆς πόλεως ὅτε κατέ-
σχεν αὐτὴν ὁ Πρωτεὺς ὡς μετ' ὀλίγα ῥηθήσεται καὶ Καρικὸν εὑροῦσα
πλοῖον, ἔπεισε τὸν ναύκληρον
Φάρον ἀποκαταστῆσαι αὐτὴν εἰς Λακεδαίμονα. χειμῶνος δὲ ἐπιγεγονότος,
ἐλθεῖν αὐτὸν εἰς Αἴγυπτον.
ἔνθα, τὸν Φάρον ὑπὸ ὄφεως θανεῖν. τὴν δὲ, θάψασαν αὐτὸν, οὕτω τὴν
νῆσον ἀπ' ἐκείνου ὀνομάσαι.
παράμηκες δέ φασι νησίον ἡ Φάρος πρὸς ἔσχατον τῇ ἠπείρῳ. στάδια δὲ εἰς
αὐτὴν ἀπὸ τοῦ Κανωβικοῦ,
ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα. ὁ δὲ γεωγράφος φησὶ καὶ ταῦτα περὶ Φάρου.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 175, li. 9

νον προσήσεται. καὶ μετὰ μακρὰν πεῖραν, ὁμιλήσει αὐτῷ ἱλαρῶς πρὸς
ὀρθότητα. τοιοῦτος ὢν οἷος
ἦν πρὸ τῆς πείρας κατά γε τὸ ἀποίκιλον. διὸ καὶ ὁ ποιητὴς φησί. πάντα δὲ
γινόμενος, πειρήσεται,
καὶ τὰ ἑξῆς. ὡς δέον ὂν, πείρᾳ τὴν φιλίαν ποιεῖσθαι. καὶ οὕτω μὲν καὶ οὗτοι.
τινὲς δὲ, τῆς τῶν θαυ-
ματοποιῶν τέχνης καὶ τὸν εἰρημένον Πρωτέα ἔθεντο. καθ' ἣν ἐθαυμάζετο
καὶ Κρατισθένης ὁ Φλιά-σιος. ὃς πῦρ τέ φασιν αὐτόματον ἀνέφαινε. καὶ
ἄλλα ἐτεχνᾶτο φάσματα δι' ὧν ἀνθρώπων ἐξίστα διά-νοιαν. ἦν δὲ τοιοῦτος,
καί τις Ξενοφῶν. καὶ Σκύμνος ὁ Ταραντῖνος. καὶ Φιλιππίδης ὁ
Συρακούσιος. καὶ ὁ ἐκ Μιτυλήνης Ἡράκλειτος. καὶ Νυμφόδωρος ὁ
πρῶτος Ῥηγίνους εἰς δειλίαν σκώψας. ἄλλοι δὲ,
πρὸς τῇ λοιπῇ σοφίᾳ, καὶ ὀρχηστὴν τὸν Αἰγύπτιον τοῦτον Πρωτέα
παρέδοσαν, εὐλύγιστόν τινα. καὶ
πολυσχημάτιστον. καὶ ὑγρὸν τὴν κίνησιν. καὶ κοῦφον καὶ ἁλτικόν. διὸ καὶ
ἡ ποίησις, τὴν εἰς διάφορα σώματα μεταβολὴν αὐτοῦ ἐπλάσατο. καὶ ὅμοιά
τινα ἔφη ταῖς ποιαῖς ἐκείνου κινήσεσιν. Ὅτι δὲ καὶ
εὐγενεῖς ὀρχηστικαὶ ἦσαν παρὰ τοῖς παλαιοῖς, δηλοῦσιν οἱ ἱστορικοί. καὶ
 630

εἴρηταί τι καὶ ἐν Ἰλιάδι

περὶ τοιαύτης ὀρχήσεως. ῥητέον δ' ἐνταῦθα οὐ παρέργως, καὶ ὡς οἱ
φθάσαντες πολυτρόποις ἤδη δὲ καὶ
κακοήθεσι πολυειδῶς ἀνθρώποις προσαρμόσαι τὸ τοῦ Πρωτέως ὄνομα,
τοιούτῳ εἴκασαν καὶ τοὺς κόλα-
κας καὶ δηλοῖ γράψας Ἀθήναιος, ὅτι κατ' ἀλήθειαν ὁ κόλαξ ἔοικεν εἶναι τῷ
Πρωτεῖ ὁ αὐτός. γίνεται

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 180, li. 4

ἀεικέα μερμηρίζων. τόν δ' οὐκ εἰδότ' ὄλεθρον, ἀνήγαγε. καὶ κατέπεφνε
δειπνίσσας, ὥς τίς τε κατέ-
πεφνε βοῦν ἐπὶ φάτνῃ. (Vers. 536.) Εἶτα ἐμφαίνων ὡς εἴπερ ἐμνήσθη
θούριδος ἀλκῆς ὁ βασιλεὺς
οὐκ ἂν ἀπώλετο, ἐπάγει. οὐδέ τις Ἀτρείδεω ἑτάρων λίπετο οἵ οἱ ἕποντο,
οὐδέ τις Αἰγίσθου, ἀλλ' ἔκτα-
θεν ἐν μεγάροισιν. εἰ δὲ τοιοῦτοι καὶ μετὰ δόλον οἱ περὶ τὸν βασιλέα, τίνες
ἂν ἐγένοντο εἰ καὶ προῄ-
σθοντο; Καὶ ὅρα ὅτι σαφέστερον τῶν φθασάντων ἔφρασε διὰ τοῦ
Πρωτέως, τὰ κατὰ τὸν Ἀγαμέ-
μνονα ὁ ποιητής. ὁ μέντοι τοῖς ἑξῆς, ἄλλως τὴν τοιαύτην ἱστορίαν
μεταχειρίσεται κατά τε οἴκτου
πάθος καὶ ποικιλίαν οἷος αὐτὸς καὶ τὰ τοιαῦτα δεινὸς. (Vers. 515.) Ὅρα δὲ
τὸ, ἀναρπάξασα
θύελλα. ὅμοιόν τι ὂν τῷ, Ἅρπυιαι ἀνηρείψαντο. (Vers. 516.) Τὸ δὲ ἔφερεν
ἐπὶ πόντον, νῦν μὲν,
ἐπὶ θυέλλης εἶπε. πρὸ βραχέων δὲ, ἐπὶ Ποσειδῶνος, ἐν τῷ, τόν δ' ἐφόρει
κατὰ πόντον. ταυτὸν γὰρ
ἐν τούτοις τὸ φέρειν καὶ τὸ φορεῖν. (Vers. 517.) ὁ δὲ ῥηθεὶς ἀγρὸς, φασὶν
οἱ παλαιοὶ ὅτι κατὰ τὸν
ἱστορικὸν Ἄνδρωνα, ὑφίσταται περὶ Κύθηρα εἶναι, ὅπου φασὶν ἡ τοῦ
Θυέστου οἴκησις. (Vers. 517.)
Τὸ δὲ ἐφαίνετο νόστος ἀπήμων, ἑρμηνεύει ὁ ποιητὴς διὰ στίχου ἀκεραίου,
τὸ μὲν νόστος, διὰ τοῦ
καὶ οἴκαδ' ἵκοντο. (Vers. 520.) Τὸ δὲ ἀπήμων, διὰ τοῦ, ἂψ δὲ θεοὶ οὖρον
τρέψαν ἢ στρέψαν, ἀντὶ
τοῦ μετήλλαξαν ἀπὸ θυέλλης εἰς πνεῦμα εὐδιεινόν. ἄλλως γὰρ, ὁ τοῦ

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 217, li. 43

γένηται καὶ μὴ χωλεύσῃ τῷ ἐξ ἀρχῆς τροχαίῳ τὸ μέτρον. (Vers. 279.) Ὅρα

δὲ καὶ τὸ ποντοπορεύειν
 631

δὶς λεχθὲν κατὰ συνέχειαν, διὰ τὸ ὡς ἐν ποιήσει καίριον τῆς λέξεως. καὶ ὸ,
ρεα σκιόεντα. μέτρου γὰρ μὴ χρῄζοντος, οὐκ ἐῤῥέθη Ἰωνικῶς οὔρεα
σκιόεντα. (Vers. 283.) Ὅτι ἐκ Σολύμων ὀρέων ὁ Ποσειδῶν εἶδε τὸν
Ὀδυσσέα πλέοντα ἐν τῷ ἐξ Αἰθιόπων ἀνιέναι. τῶν ἀνατολικῶν δηλαδὴ ὡς
ἐν τῇ α ῥαψῳδίᾳ ἐγράφη. ὁ γὰρ ἐκ τοιούτων Αἰθιόπων ἐρχόμενος, διὰ
Σολύμων ἔρχεται, ὀρέων ἀνατολικῶν ὁμωνύμων τῷ τῶν Σολύμων ἔθνει. ὁ
δὲ γεωγράφος, λέγει ὅτι τὸ, ἐξ Αἰθιόπων ἀνιὼν ἐκ
Σολύμων ὀρέων, ἶσόν ἐστι τῷ, ἐκ τῶν μεσημβρινῶν τόπων. Σολύμους δέ
φησιν, οὐ τοὺς ἐν Πισιδίᾳ λέγει ὁ ποιητὴς, ἀλλὰ πλάττει τινὰς ὁμωνύμους
ἐκείνοις. ὁ δ' αὐτὸς γεωγράφος καὶ ἐν τῷ, εἰς Αἰ-
θίοπας χθιζὸς ἔβη ὁ Ζεὺς εἰς Ὠκεανὸν, λέγει, ὡς κοινότερον Ὠκεανὸς
λέγεται ὁ καθ' ὅλον τὸ μεσημ-βρινὸν κλίμα τεταγμένος. καὶ οὕτω μὲν ὁ
γεωγράφος περὶ τῶν Ὁμηρικῶν Αἰθιόπων καὶ τῶν ἐν-ταῦθα Σολύμων.
κυρίως δὲ οἱ Σόλυμοι ὡς καὶ τοῦτο ὁ αὐτὸς ἱστορικὸς λέγει, οἱ περὶ τὰ
ἄκρα τοῦ ταύρου τὰ περὶ Λυκίαν ἕως Πισιδίας εἰ καὶ Ὅμηρος ἐξωκεανίζει
φησὶν αὐτούς. διελήφθη δὲ περὶ τούτων καὶ ἐν Ἰλιάδι. ὅτι δὲ διὰ τερατείαν,
καὶ τὴν τῶν Φαιάκων γῆν ἐκτοπίσει ὡς ἄλλο τι νοεῖν τοὺς πολλοὺς περὶ
αὐτῆς παρὰ τὰ ἱστορούμενα, ἐν τοῖς ἑξῆς δηλωθήσεται. Ὅρα δὲ ὅπως
ἔπλασε τὸν Ποσειδῶνα βραδύναντα παρ' Αἰθίοψι μέχρι τῆς νῦν ῥαψῳδίας,
ἵνα εὐαφόρμως πιθανολο-
γηθῇ ὁ τοῦ Ὀδυσσέως κίνδυνος. ὥσπερ πρὸ αὐτοῦ, καὶ ὁ ἀπόπλους.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 224, li. 38

Τὸ δὲ ἀναρπάξασα θύελλα, οὐ πάνυ πόῤῥω φράζεται τοῦ, ἀνηρείψαντο

ἅρπυιαι. εἰ καὶ ἄλλως μὲν
ἐκεῖνο, ἑτέρως δὲ τοῦτο νοεῖται. (Vers. 421.) Ὁ δὲ τοῦ μεγάλου κήτους
φόβος καὶ ὁ τῶν ἐν ὄρει
θηρῶν, οὐχ' ἱστορικῶς ἀλλὰ κατὰ τὸ εἰκὸς ἔπεισι τῷ Ὀδυσσεῖ, τὰ μὲν τῶν
κακῶν πάσχοντι, τὰ δὲ,
ὑποπτεύοντι. (Vers. 426.) Τὸ δὲ δρύπτεσθαι καὶ ἀράσσεσθαι ὡς τὸ μὲν ἀπὸ
τοῦ δόρυ, τὸ δὲ ἀπὸ
τοῦ Ἄρης γίνεται, ἀλλαχοῦ δηλοῦται. εἰσὶ δὲ οἳ καὶ ταῦτα
ὠνοματοπεποιῆσθαι φασί. τραχύφωνα δὲ
οἰκείως τῷ παρόντι τόπῳ, καὶ τὸ ἐδρύφθη, καὶ τὸ ἐδρύφθη, καὶ τὸ ἀράχθη.
(Vers. 430.) Παλιῤ-
ῥόθιον δὲ κῦμα, τὸ ῥοθοῦν καὶ κατὰ τὴν παλίῤῥοιαν. ἦν μὲν γὰρ ἐκεῖνο
ῥόθιον, καὶ ὅτε ἐπιδραμὸν
παρῆλθε τὸν Ὀδυσσέα. γέγονε δὲ παλιῤῥόθιον, ὅτε διαύλου τρόπον εἰς
θάλασσαν αὖθις ἐκ τοῦ αἰγια-
λοῦ ἀποκαθίστατο. οὕτω δὲ σφοδρὸν ἦν, ὥστε τῆς πέτρας ἀποσπάσαν τὸν
Ὀδυσσέα οὐχ' ἁπλῶς ἔφερεν
ἔσω θαλάσσης, ἀλλὰ τηλοῦ ἔβαλε πόντῳ. τοῦτο δὲ πρὸς ἀγαθοῦ γέγονε τῷ
 632

Ὀδυσσεῖ. ἐκεῖθεν γὰρ πλαγίως νηχόμενος εὗρε τόπον ἀκίνδυνον τὸν πρὸς
τῷ ποταμῷ. (Vers. 432.)

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 261, li. 25

καὶ ἠλάκατα στρωφῶσιν, ἥμεναι οἷά τε φύλλα μακεδνῆς αἰγείροιο.

καιροσέων δ' ὀθονέων ἀπολείβεται
ὑγρὸν ἔλαιον. τόσσον Φαίηκες περὶ πάντων ἴδριες ἀνδρῶν νῆα θοὴν ἐνὶ
πόντῳ ἐλαυνέμεν. ὡς δὲ, γυ-
ναῖκες ἱστὸν τεχνῆσαι. περὶ γάρ σφισι δῶκεν Ἀθήνη ἔργα τ' ἐπίστασθαι
περικαλλέα, καὶ φρένας
ἐσθλάς. ἔκτοσθεν δ' αὐλῆς μέγας ὄρχατος ἄγχι θυράων τετράγυος. περὶ δ'
ἕρκος ἐλήλαται ἀφοτέρωθεν.
ἔνθα δὲ δένδρεα μακρὰ πεφύκει τηλεθόωντα, ὄγχναι καὶ ῥοιαὶ καὶ μηλέαι
ἀγλαόκαρποι. συκαῖ τε
γλυκεραὶ καὶ ἐλαῖαι τηλεθόωσαι. τῶν, οὔ ποτε καρπὸς ἀπόλλυται, οὐδ'
ἀπολείπει χείματος οὐδὲ θέρευς
ἐπετήσιος. ἀλλὰ μάλ' αἰεὶ Ζεφυρίη πνείουσα, τὰ μὲν, φύει. ἄλλα δὲ, πέσσει.
ὄγχνη ἐπ' ὄγχνῃ γηρά-
σκει. μῆλον δ' ἐπὶ μήλῳ. αὐτὰρ ἐπὶ σταφυλῇ σταφυλή. σῦκον δ' ἐπὶ σύκῳ.
(Vers. 115.) Ἔνθα ὅρα
τὸ ὀπωροφόρον τοῦ τόπου περὶ ὃ ἡ τοῦ Ἀλκινόου νῆσος εὐδοκιμεῖν ᾄδεται.
ὃ δὴ καὶ μέχρι νῦν καθιστο-
ρεῖται μάλιστα ἐπὶ τὰ ἔξω αὐτῆς. καὶ ἔστι καὶ τοῦτο μέθοδος ἐξ Ὁμήρου
ἐνδεδομένη τοῖς μετ' αὐτὸν ἱστο-
ρικοῖς. οἳ μυρία παραδιδόασι χωρικὰ ἰδιώματα πρὸς ἐξοχήν τινα, ἢ
φυόμενα γῆθεν, ἢ ἄλλως γινόμενα.
ὁποῖον τὸ, πολλὴ κυπάριττος ἐν τῇ Κρήτῃ. καὶ τὸ, Ῥόδος, ἀσταφίδας.
παρέχει δηλαδή. καὶ ἰσχάδας
ἡδυονείρους. καὶ τὸ, αὐτὰρ ἀπ' Εὐβοίης, ἀπίους καὶ ἴφια μῆλα. περὶ ὧν
ἀλλαχοῦ ἐῤῥέθη. καὶ τὸ, Ἀρ-
καδία, ἐπικούρους. Φοινίκη δ' αὖ, καρπὸν φοίνικος καὶ σεμίδαλιν.
Καρχηθὼν, δάπιδας καὶ ποι-
κίλα προσκεφάλαια. οὕτω δὲ καὶ Σκύριαι ἐς ἄμελξιν γλάγους αἶγες
ἐξοχώταται λέγεται εἶναι. ὅπλα
δ' ἀπ' Ἄργεος. ἅρμα Θηβαῖον. τέως μέντοι, Ὅμηρος προσιστορεῖ καὶ τάδε,
ἔνθα δέ οἱ (Vers. 122.)
πολύκαρπος ἀλωὴ ἐῤῥίζωται. τῆς, ἕτερον μὲν, θειλόπεδον λευρῷ ἐνὶ χώρῳ
τέρσεται ἠελίῳ. ἤγουν
ἕτερον μέν τι μέρος τῶν κατ' αὐτὴν σταφυλῶν, ἐν θειλοπέδῳ εἰληθερεῖται.
ἑτέρας δ' ἄρα τε, τρυγόωσιν.
ἄλλας δὲ τραπέουσι. πάροιθε δέ τ' ὄμφακές εἰσιν ἄνθος ἀφιεῖσαι. ἕτεραι δ'
ὑποπερκάζουσιν.
 633

καὶ ἐπὶ στα-

φυλῇ σταφυλή. ἐν οἷς καλὸν σχῆμα τὸ κατ' ἐπιμονὴν ὁμοιόσχημον. Τὸ δὲ
σῦκον δ' ἐπὶ σύκῳ, ἀπέχρησέ
ποτε τῷ σταγειρόθεν σοφῷ εἰς σκῶμμα τῶν Ἀθηναίων ὡς χαιρόντων
συκοφαντείᾳ ὅτε Σωκράτην ὑπε-
ξήγαγον κωνείῳ, τοῦ βίου. μελετήσας γὰρ ὑποχωρῆσαι τότε ὁ Σταγειρίτης,
εἶπεν ἐξ Ὁμήρου τρυγήσας
τὴν ὀπώραν τῆς ἐν λόγῳ χάριτος ὡς οὐκ ἂν μείνῃ παρὰ τοιαύτῃ πόλει ἐν ᾗ
γηράσκει σῦκον ἐπὶ σύκῳ.
τουτέστιν ὅπου τὰ τῆς συκοφαντίας διηνεκῆ καὶ ἀδιάδοχα καὶ τῷ μακρῷ
τοῦ χρόνου συμπαρεκτεινό-
μενα. οὗ δηλωτικὸν τὸ γηράσκει, τιθέμενον καὶ ἐπὶ ἀψύχων, ὡς δῆλον ἔκ
τε τοῦ γερανδρύου καὶ ἐκ
τοῦ, γέρον σάκος. Ἰστέον δὲ ὅτι κατὰ τὴν ἱστορικὴν παράδοσιν καθάπερ
ἡ Φαιακία, οὕτω καὶ ἡ Αἴ-
γυπτος διὰ τὴν τοῦ περιέχοντος ἀέρος εὐκρασίαν καὶ διὰ τοὺς κηπεύοντας
τὰ σπανίως καὶ καθ' ὥραν
ἐνεστηκυῖαν ἐν ἄλλοις φυόμενα τόποις, ἄφθονα γεννᾷ καὶ διαπαντός. καὶ
οὔτε ῥόδον οὔτε λευ-
κόϊον οὔτ' ἄλλῳ ῥᾳδίως ἄνθος ἐκλείπειν οὐδὲν οὐδέ ποτ' εἴωθεν.
Ἀριστοφάνης δὲ ἐν Εἰρήνῃ σεμνύνων
καὶ αὐτὸς τὰς Ἀθήνας, μαρτυρεῖ, ὡς διηνεκεῖς ἐκεῖ αἱ ὀπῶραι. Ἀέθλιος δὲ
ὁ Σάμιος, ἔφη ὡς ἐν Σάμῳ, σῦκον σταφυλὴ ὁμομηλὶς ἢ ἀμαμηλὶς καὶ μῆλα
καὶ ῥόδα, δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐγένετό ποτε. παραμονὴ δὲ
σταφυλῶν ἠστεΐσθη κατὰ τὸν Ἀθήναιον ὑπὸ Λυγκέως, οὕτω. βότρυς, ὃς
οἷα περ ἀγαθὸς οἰκέτης δια-
μένει τὴν αὐτὴν ἔχων εὔνοιαν. (Vers. 122.)

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 282, li. 5

Ὅτι παρέχειν ἐνταῦθα κεῖται τὸ διδόναι. φησὶ γάρ, ἐγώ δ' εὖ πάντεσσι
παρέξω. οὗ τὸ ἀνάπαλιν,
ἀφέξω. ἵνα εἴη παρέχειν μέν τι, τὸ ἐγγύς τινος ἔχειν. ἀπέχειν δὲ, τὸ πόῤῥω
ἔχειν. ὡς δηλοῖ ἐν τοῖς
ἑξῆς καὶ τὸ, ἄπισχε δὲ φάσγανον ὀξύ. (Vers. 37.) Ὅτι ἐν τῷ, δησάμενοι ἐπὶ
κληῖσιν ἐρετμὰ, ἔοικε
κληῖδας λέγειν. τὴν συνοχὴν τῶν κωπῶν πρὸς τοὺς σκαλμούς. τοιαύτη δὲ
συνοχὴ, οἱ τροποί. οὓς καὶ
φθάσας εἶπεν. (Vers. 41.) Ὅτι σκηπτούχους βασιλεῖς λέγει τοὺς δώδεκα οἳ
συνάρχουσι τῷ Ἀλκινόῳ
 634

οὐκ ἀποστερήσας οὐδ' αὐτοὺς τῆς βασιλικῆς κλήσεως, εἰ καὶ ὑπερέχει ὁ

Ἀλκίνοος. ὑποκαταβὰς δὲ,
(Vers. 26.) σκηπτούχους μόνον αὐτοὺς λέγει, ἐλλείψας τὸ βασιλεῖς. οὓς
καὶ ἕπεσθαι ἡγουμένῳ τῷ
Ἀλκινόῳ λέγει, ὡς ἐλάττονας μείζονι. Ὅτι προτροπὴ εἰς φιλοξενίαν τὸ,
ἔρχεσθ' ὄφρα ξεῖνον ἐνὶ μεγά-
ροις φιλέωμεν μὴ δέ τις ἀρνείσθω. (Vers. 44.) Ὅτι καθὰ τοῖς Ἰθακησίοις
τὸν Φήμιον, οὕτω καὶ
τοῖς Φαίαξι περικλυτὸν καὶ θεῖον ἀειδὸν Ὅμηρος δίδωσι τὸν Δημόδοκον
καὶ ἔφθασε γραφῆναί τι ἱστορι-
κῶς περὶ τούτων τῶν δύο ἀνδρῶν. Εἰ δὲ θεῖος ἀοιδὸς ὁ Δημόδοκος ὡς μὴ
μόνον τὰ κατ' ἀνθρώπους
ἀείδων ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ θεοὺς ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς εἰρήσεται, οὐκ ἂν οὐδ' ὁ
ποιητὴς στεροῖτο τοῦ, θεῖος
καὶ αὐτὸς ἀοιδὸς καλεῖσθαι. ᾧ καὶ ἄλλως ἐμφέρειά ἐστι πρὸς τὸν
Δημόδοκον. ἐρίηρος γὰρ καὶ Ὅμηρος
κατ' ἐκεῖνον ἀοιδός, καὶ περικλυτός. καὶ Μούσαις φίλος. καὶ ἔχων ἀγαθόν
τε κακόν τε τὸ κατὰ σο-
φίαν καὶ πήρωσιν καθὰ καὶ ἐκεῖνος, ὡς μετ' ὀλίγα ῥηθήσεται. καὶ οἴμην
καὶ αὐτὸς μεταχειρισάμενος
συγγενῆ τῇ τοῦ Δημοδόκου. Τρωϊκὴν γὰρ ᾄδει μετ' ὀλίγα ἱστορίαν ὁ
Δημόδοκος, ἧς τότε τὸ κλέος οὐρά-
νιον. καὶ Ὅμηρος δὲ, Τρωϊκὸν βιβλίον τὴν Ἰλιάδα ᾗσεν. ἧς τὸ κλέος
οὐρανὸν εὐρὺν ἵκει. καί πως κατὰ
τὴν τῆς τραγῳδίας Ἑκάβην εἰποῦσαν δύστην' ἐμαυτὴν γὰρ λέγω λέγουσα
σὲ, εἰπεῖν ἔχει καὶ ὁ ποιητὴς
πρὸς ἑαυτόν. θεῖε ἀοιδὲ, ἐμαυτὸν γὰρ λέγω ἐν οἷς χαρακτηρίζω τὸν
Δημόδοκον. εἰ δὲ καὶ τῷ Δημο-
δόκῳ (Vers. 45.) θεὸς περιδῶκεν ἀοιδὴν τερπνὴν ὅπῃ οἱ θυμὸς
ἐποτρύνῃσιν ἀείδειν, τίς ἂν πλέον
Ὁμήρου καὶ τὸ τοιοῦτον ἔχοι καλόν; Ἐν τούτῳ δὲ τὸ μὲν τερπνὴν,
γράφεται καὶ τέρπειν.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 320, li. 36

.... καὶ τοῖς ὁμοίοις. ἢ καὶ ἡ εὖ πρὸς δείλην κειμένη, ὅ ἐστι

πρὸς δύσιν καὶ ζόφον. ὡς τῶν ἄλλων τῶν πέριξ αὐτῆς κειμένων πρὸς ἠῶτε
ἠέλιόν τε. (Vers. 22.) Τὸ
δὲ Νήριτον περὶ οὗ καὶ προγέγραπται Κράτης τε ἐν τῷ περὶ λιμένων Νήϊον
γράφει, καὶ Φιλόξενος δὲ
ὁμοίως. ὃς καὶ τὴν Ἰθάκην ὑπονήϊον ἐντεῦθεν εἰρῆσθαι φησίν.
Εἰνοσίφυλλον δὲ κατὰ τοὺς παλαιοὺς
τὸ κινησίφυλλον παρὰ τὸ ἐνόθω ἐνόσω. ἀφ' οὗ ἔνοσις. ἐντεῦθεν ἡ κίνησις
 635

δέ φασι, τὸ καταπνεόμε-
νον δηλοῦται. καὶ ὡς ἂν εἴποι τις ἠνεμόεν, κατὰ τὸ, παρ' ἠνεμόεντα
μίμαντα. καὶ ἄλλως δέ φασιν
εἰνοσίφυλλον τὸ σεισόφυλλον. τὸ κατάδενδρον. ὁμοιότης δὲ παραγωγῆς
ἐνταῦθά τε καὶ ἐν τῷ ἐνοσίχθων
καὶ ἐνοσίγαιος. Τὸ δὲ ἀριπρεπὲς καὶ καλόν τι ὄρος εἶναι δηλοῖ τὸ Νήριτον,
εἴτε ἀληθῶς, εἴτε κατὰ
τὸν ἐπαινέτην ἐγχώριον ῥήτορα, ὃς καὶ τὴν Ἰθάκην σεμνύνει ὡς δυνατόν.
(Vers. 23.) Τὸ δὲ πυκνὰς
εἶναι τὰς ἀμφὶ τὴν Ἰθάκην νήσους καθ' ἱστορικὴν ἀλήθειαν λέγεται. (Vers.
24.) Ἡ δὲ Σάμη αὕτη
ὅτι καὶ Σάμος λέγεται προδεδήλωται. εἴρηται δὲ καὶ ἐν Ἰλιάδι περί τε αὐτῆς
καὶ περὶ τοῦ Δουλιχίου.
Τὸ δὲ ὑλήεσσα Ζάκυνθος, ὡς καὶ τὸ ἠγαθέη Πύλος, θηλυκοῦ γένους εἶναι
δηλοῖ τήν τε Ζάκυνθον καὶ
τὴν Πύλον, ὥστε καὶ ἐν τῷ, Πύλου ἠμαθόεντος καὶ ἐν τῷ, ὑλήεντι
Ζακύνθῳ, οὐδέν τι κωλύει ταῖς
νήσοις ταύταις τὸ θῆλυ γένος φυλάσσεσθαι. Ἐν δὲ τῷ (Vers. 25.) χθαμαλὴ
πανυπερτάτη, ἀπορεῖται
μὲν πῶς κατ' ἐναντιότητα ἐπιθέτων ἡ αὐτὴ καὶ χθαμαλὴ καὶ πανυπερτάτη
ἐστί. συμβιβάζεται δὲ τὸ
ἄπορον, οὕτως. ἄλλως μὲν χθαμαλή ἐστι, πρὸς δὲ τὰς πλησίον, ὑπερτάτη.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 321, li. 4

νήσοις ταύταις τὸ θῆλυ γένος φυλάσσεσθαι. Ἐν δὲ τῷ (Vers. 25.) χθαμαλὴ

πανυπερτάτη, ἀπορεῖται
μὲν πῶς κατ' ἐναντιότητα ἐπιθέτων ἡ αὐτὴ καὶ χθαμαλὴ καὶ πανυπερτάτη
ἐστί. συμβιβάζεται δὲ τὸ
ἄπορον, οὕτως. ἄλλως μὲν χθαμαλή ἐστι, πρὸς δὲ τὰς πλησίον, ὑπερτάτη.
ἢ τῇ μὲν θέσει χθαμαλή.
οὐ τοιαύτη δὲ, διὰ τὴν τῶν ἐνοικούντων λαμπρότητα. (Vers. 27.)
κουροτρόφος γὰρ ἀγαθὴ ὅ ἐστι
νέους ἀγαθοὺς φέρουσα. ἧς καὶ ὁ βασιλεὺς Ὀδυσσεὺς πρὸ βραχέων
οὐρανόμηκες ἔχειν ἔφη κλέος. οὗ
τί ἂν εἴη ὑπέρτατον; ἴσως δὲ καὶ (Vers. 25.) ἄλλως χθαμαλὴ μὲν τὰ κάτω,
διὰ δὲ τὸ Νήριτον ἢ Νήϊον
ὄρος ὑπερτάτη. διὸ ἡ τῆς Κίρκης νῆσος χθαμαλὴ μὲν κεῖται οὐ μὴν
ὑπερτάτη. ὁ δὲ γεωγράφος φησὶν
ὅτι χθαμαλὴ μὲν, ὡς τῇ ἀντικρὺ Ἠπείρῳ πρόχωρος, πανυπερτάτη δὲ, ὡς
πρὸς τὰς ἐκεῖ πάσας ἐσχάτη
τετραμμένη πρὸς Ἄρκτον. τοῦτο γὰρ σημαίνει φησὶ τὸ, πρὸς ζόφον. οὔτε
γοῦν ἁπλῶς ταπεινὴ
 636

ἀλλὰ πρόσχωρος τῇ Ἠπείρῳ ἐγγυτάτω οὔσῃ ἀντιπέραν, οὔθ' ἁπλῶς

ὑψηλοτάτη, ἀλλὰ πανυπερ-
τάτη πρὸς ζόφον, ἤγουν ἐσχάτη πρὸς ἄρκτον ὑπὲρ πάσας. (Vers. 27.) Τὸ
δὲ τρηχεῖα, ἱστορικῶς
εἴρηται καθὰ καὶ πρὸ τούτων τὸ αἰγίβοτος, ἵνα λέγῃ ὥσπερ ἐκεῖ ὅτι
αἰγίβοτός ἐστιν ἡ Ἰθάκη, οὕτω
καὶ νῦν ὅτι τρηχεῖα ἐστίν. οὗ ἀντίθετον εὐθὺς τὸ, ἀλλ' ἀγαθὴ κουροτρόφος
ὡς προεγράφη. καὶ ἔστι
τὸ νόημα μίγμα ψόγου τε καὶ ἐπαίνου. ἐν ᾧ καὶ τὸ φιλόπατρι τοῦ
Ὀδυσσέως δηλοῦται καὶ τὸ φιλάλη-
θες, εἰ μὴ ἀποκρύπτει τὰ τῆς πατρίδος ἐλαττώματα, καὶ τὸ μὴ ἐμποδὼν
εἶναι χώρας λυπρότητα πρὸς
γένεσιν ἀνδρὸς ἀγαθοῦ. (Vers. 28.) Σημείωσαι δὲ καὶ ὅτι τεχνικωτέρα
ἐγκωμιαστικὴ μέθοδος ἡ τοῦ
Ὀδυσσέως ἐπὶ Ἰθάκῃ παρὰ τὴν τοῦ Τηλεμάχου. οἷα τοῦ ποιητοῦ, κάλλιον
ἐπίτηδες χαρισαμένου τῷ
γέροντι ῥήτορι. Τὸ δὲ οὔτι ἔγωγε δύναμαι, ἀποφαντικῶς ἔφη λόγῳ
σεμνότητος. (Vers. 31.) Τὸ δὲ ἧς
γαίης, ἧς πατρίδος εἶπεν ὑποκατιών. Κίρκη δὲ νῦν μὲν συνήθως κύριον
ὄνομα, ἐξ ἧς που καὶ Κιρ-
καῖον πεδίον. ὅτι δὲ καὶ ὄρνιθος ὄνομα ἡ κίρκη δηλοῦσιν οἱ παλαιοί. ὧν
καὶ ὁ Αἰλιανός. ἄλλο δέ τι
ἡ τοιαύτη παρὰ τὸν κίρκον. (Vers. 32.) Τὸ δὲ Αἰαίη, ἀντὶ τοῦ Κολχικὴ κατὰ
ἐπωνυμίαν τοπικήν.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια.

Volume 1, p. 325, li. 14

γὰρ τοιοῦτόν τι καὶ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ εἶναι ὁποῖον καὶ ἐν Ἀθήναις. (Vers.

92.) δίκαιοι δὲ μαρτυροῦνται
οἱ Λωτοφάγοι καὶ φιλόξενοι. ὅθεν οὐδὲ μήδονται ὄλεθρον. ἀλλὰ
φιλοξένως διδόασι λωτοῦ πάσασθαι.
διὸ καὶ ἡ τῆς κατ' αὐτοὺς ἱστορίας ἀναγωγὴ χώραν ἡδονῆς τῆς περὶ γεῦσιν
τὴν τῶν Λωτοφάγων εἶναι
βούλεται γῆν. καὶ τὴν τοῦ λωτοῦ προσφορὰν εἰς τὴν ἐν γευστοῖς ἀρτύει
ἀπόλαυσιν, ἣ κατέχει ὡς εἰπεῖν
τῆς γλώττης τοὺς αὐτόθι γενομένους, οὐκέτι παλινδρομῆσαι εἰς τὸ ἄλλως
βιοῦν ἀφίησι. καὶ οὕτω μὲν
οἱ πολλοὶ ὅσοι πρὸς φιλοσοφίαν ἔτι ἔχουσιν ἀτελῶς οὐκ ἂν τὴν
Λωτοφαγίτιν παραπλεύσωσιν. Ὀδυς-
σεὺς δὲ ὁ σοφὸς καὶ τοῦ τοιούτου γλυκυπίκρου κακοῦ περιγενήσεται, καὶ
τοὺς μὴ πειθομένους ἑταίρους
 637

ἀνάγκῃ πειθοῦς ἢ καὶ βίας ὑπαγαγόμενος παραπλεύσει καὶ συναπαγάγῃ

ἑαυτῷ ἔνθα χρή. Ἰστέον δὲ
ὡς εἴτε γευσάμενος τοῦ λωτοῦ καὶ Ὀδυσσεὺς ὅμως ἀπέστη, ἐγκράτειαν
αἰτιατέον αὐτοῦ, εἴτε καὶ μὴ γευ-
σάμενος οὐκ ἐκινήθη δι' ἐπιθυμίας, ἐπαινετέον τῆς φιλοσοφίας αὐτὸν, δι'
ἣν ἀπαθὴς ἦν. (Vers. 82.)
Ὅρα δὲ καὶ τὸν ῥηθέντα ἐνναήμερον πλοῦν εἴτε ἱστορικῶς λεχθέντα εἴτε
καὶ ἄλλως πλασθέντα, ὅτι
πάνυ μακρὰν δι' αὐτοῦ ἐξῶσε τὸν Ὀδυσσέα ὁ ποιητὴς τῶν τοῖς Ἕλλησι
γνωρίμων τόπων. (Vers. 89.)
Ἔτι ἰστέον καὶ ὅτι οὐκ ἐνταῦθα μόνον ἀλλά που καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς ἑταῖροι
δύο στέλλονται καὶ τρίτατος
κῆρυξ εἰς ἔμφασίν τε τοῦ βασιλικὴν οὐ μὴν ἰδιωτικὴν εἶναι τὴν τῆς ὁδοῦ
πρόφασιν. βασιλέων γὰρ ὑπο-
δρηστῆνες οἱ κήρυκες διογενῶν ἀνδρῶν θεῖον γένος αὐτοί. ἔτι δὲ καὶ ὡς
ἂν οἱ στελλόμενοι ἄσυλοι
ἀπεκβαίνωσιν. ἱεροὶ γὰρ οἱ κήρυκες ὡς ἐξ Ἑρμοῦ καὶ αἰδέσιμοι, μετὰ
κηρυκίου προϊόντες. ὅπερ αὐτοῖς
τοῦ κήρυκας εἶναι σύμβολον ἦν. Λαιστρυγόνες μέντοι ἄδηλον εἴτε
ἐφείσαντο τοῦ κήρυκος εἴτε ἐθοινή-
σαντο. Ὅμηρος γὰρ ἐκεῖ τὴν σπουδὴν τῆς τῶν σταλέντων φυγῆς
μιμούμενος οὐκ εἶπε τίς ἦν ὁ εἷς ἐκεῖνος
ὃν ὁ Ἀντιφάτης Λαιστρυγὼν ἀπώλεσεν, ἀλλὰ μόνον ἐρεῖ ὅτι ἕνα μάρψας
ὡπλίσσατο δόρπον, οἱ δὲ
δύο ἀναΐξαντες ἔφυγον. Κύκλωψ δὲ εἴπερ ἂν φείσαιτο κήρυκος, ἀπόσχοιτο
ἂν καὶ λέων πεινῶν ζῴου
παρεμπεσόντος αὐτῷ. (Vers. 94.) Τὸ δὲ λωτοῖο φαγεῖν, τὸ αἴτιόν ἐστι τῆς
τῶν Λωτοφάγων κλήσεως.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια.

Volume 1, p. 363, li. 28

τοιοῦτόν τι καὶ τὸν ποιητὴν εἰπεῖν, εἴγε περὶ τὴν Λιβύην ἕτεροι
τερατεύονται Διονύσου πόλιν εἶναι,
ἣν οὐκ ἐνδέχεται δὶς τὸν αὐτὸν ἐξευρεῖν ὡς μεθισταμένην. καὶ Ἡρόδοτος
δὲ ἱστορεῖ ὡς νῆσος πλωτὴ
λέγεται περὶ Αἴγυπτον ἐν λίμνῃ βαθείᾳ καὶ πλατείᾳ. ἐκαλεῖτο δὲ ἡ τοιαύτη
Ἔχεμις. (Vers. 2.) Ὅτι τὸν
ῥηθέντα Αἴολον ὁ τῆς ἀλληγορίας λόγος εἰς ἐνιαυτὸν ἀνάγει. διὸ καὶ
δίδωσιν αὐτῷ δώδεκα παῖδας τὴν
τῶν μηνῶν δωδεκάδα. καὶ τούτων τὰς μὲν θηλείας λέγει, τοὺς
καρποφόρους δηλαδὴ μῆνας καὶ κατὰ
τὰ θήλεα γεννητικούς. τοὺς δὲ ἄῤῥενας ὅσοι δηλονότι οὐ τοιοῦτοι μὲν
 638

συμβάλλονται δὲ ἄλλως τῇ γῇ
πρὸς γονημότητα τὴν ἐφεξῆς. ὁποῖοί τινες οἱ πρὸ τοῦ ἔαρος. οὓς δὴ παῖδας
τοῦ ἐνιαυτοῦ καὶ συνηρμό-
σθαι ἀλλήλοις λέγει διὰ τὸ κατὰ τὰς ὥρας οὐ μόνον ἐναμόρνιον, ἀλλὰ καὶ
ἀλληλουχούμενον. τὸν δὲ
τοιοῦτον Αἴολον Ἱππότου τε υἱὸν εἶναι φησὶ διὰ τὸ ταχὺ τῆς χρονικῆς
παραῤῥοῆς, καὶ ταμίαν δὲ ἀνέ-
μων ἐπεὶ καὶ ἄνεμοι καθ' ὥρας τινὰς πνέουσι καὶ κατὰ καιρὸν ὡς τὰ πολλά,
οἷον οἱ ἐτησίαι μὲν θέρους,
φθινοπώρου δὲ οἱ νῶτοι, καὶ ἔαρος, οἱ λευκόνοτοι. ὁ δὲ ὡς εἰκὸς ἱστορικὸς
λόγος ἄνθρωπον συνε-
τὸν καὶ εὔπορον τὰ εἰς βουλὴν καὶ εἰς λοιποὺς λόγους τὸν Αἴολον
παραδίδωσι διὰ περιουσίαν φρονή-
σεως. διὸ καὶ ἡ παροιμία Αἰόλον τὸν ποικίλον καὶ πανοῦργον φησίν. ἀφ'
οὗ σύνθετον αἰολοχαίτης
ὁ ποικίλας ἔχων τρίχας ἄνθρωπος δηλαδὴ ἢ ἵππος ἢ ἄλλο τι ζῷον. ὅπερ εἰ
καὶ πέκεται, λέγοιτ' ἂν καὶ
ποικίλον κυρίως. δοκεῖ γὰρ παρὰ τὸν πόκον εἰρεῖσθαι ὁ ποικίλος. δῆλον δὲ
ὡς ἡ σύνθεσις τοῦ αἰολο-
χαίτης κατὰ τὸ κυανοχαίτης. δρομιχαίτης. γλαυκοχαίτης. μελαγχαίτης. ἡ
δὲ περὶ τούτων Ὁμηρικὴ φρά-
σις τοιαύτη. τοῦ καὶ δώδεκα παῖδες ἐνὶ μεγάροις γεγάασιν, ἓξ μὲν
θυγατέρες, ἓξ δ' υἱέες ἡβώωντες.
ἔνθ' ὅγε θυγατέρας (Vers. 7.) πόρεν υἱάσιν εἶναι ἀκοίτις κατὰ ἔθος ἀρχαῖον.
καθ' ὃ καὶ ὁ Ζεὺς συνῴ-
κει τῇ Ἥρᾳ. ἐδόκει γὰρ τοῖς παλαιοῖς μέγα τι καὶ τὴν ἐκ φύσεως
φιλοστοργίαν εἰς ὁμοφροσύνην συμβάλ-
λεσθαι. Ἀλκιβιάδην μέντοι παρεξηυλημένον ἐν τῷ ἄλλως βιοῦν
ἐξωλέστερον, ἔσκωψέ φησιν Ἀντισθένης

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 368, li. 13

ὁ ποιητὴς αὐτῇ τε καὶ ταῖς ἐξ αὐτῆς κινήσεσιν. οἷον ἠδὲ κέλευον πεμπέμεν.
καὶ, τεῦχε δὲ πομπήν.
καὶ, ἐνδυκέως ἀπεπέμπομεν. καὶ, οὐ κομιζέμεν οὐδ' ἀποπέμπειν. καὶ,
οὐκέτι φαίνετο πομπή.
(Vers. 76.) καὶ, ὣς εἰπὼν, ἀπέπεμπε δόμων βαρέα στενάχοντα. ὅπερ
οἰκεῖον εἰπεῖν ἐπὶ τοῦ ἐν ἱκεσίᾳ
μὴ ἐλεηθέντος. (Vers. 78.) Ὅτι ἐπίμονον κωπηλασίαν δηλοῖ τὸ, τείρετο δ'
ἀνδρῶν θυμὸς ὑπ' εἰρε-
σίης ἀλεγεινῆς. (Vers. 79.) Ὅτι ὥσπερ ἁμαρτῶ ἁμαρτία, οὕτω ματῶ ματία
ἡ ματαιότης. φησὶ
γάρ. τείρετο δ' ἀνδρῶν θυμὸς ἡμετέρῃ ματίῃ. Τοῦ δὲ ματῶ ματήσω ἡ
 639

χρῆσις ἐν Ἰλιάδι, τεθεῖσα

ἐπὶ ἵππων μὴ ἐθελόντων θέειν. ὅτι δὲ καὶ μάτιόν ἐστιν οὐδέτερον ὄνομα ἐξ
οὗ καὶ ὁ ματιολοιχὸς,
ἐῤῥέθη ἐκεῖ.
(Vers. 80.) Ὅτι ἐκ τῆς κατὰ τὸν Αἴολον νήσου μακράν που ἀπῳκισμένης
οἱ περὶ τὸν Ὀδυσσέα
ἑξῆμαρ ὁμῶς πλέοντες νύκτας τε καὶ ἦμαρ, ἑβδομάτῃ ἵκοντο (Vers. 81.)
Λάμου αἰπὺ πτολίεθρον.
ὃ ἐφερμηνεύων φησί. τηλέπυλον Λαιστρυγονίην. εἶτα ἱστορικῶς ἐκτιθεὶς
τὴν ἐκεῖ τοπικὴν ἰδιότητα
φησίν. (Vers. 83.) ἔνθα ποιμένα ποιμὴν ἠπύει ὅ ἐστι προσφωνεῖ. καὶ
ἐφερμηνεύων, τί ποιῶν
ποιμὴν τί ποιοῦντα ποιμένα ἠπύει φησίν. εἰσελάων. ὁ δ' ἐξελάων ὑπακούει.
τουτέστι ποιμὴν εἰσελαύ-
νων ἐκ νομῆς προσφωνεῖ τὸν ἐξελαύνοντα εἰς νομὴν καὶ αὐτὸς ὑπακούει.
(Vers. 82.) λαμβάνει δὲ
νῦν ἢ τὸ ποιμένα ἢ τὸ ποιμὴν ἀντὶ βουκόλου καταχρηστικώτερον. Ἐφ' οἷς
τὴν εὐχρηστίαν τοῦ τόπου
ἱστορῶν λέγει. (Vers. 84.) ἔνθα κ' ἄϋπνος ἀνὴρ δοιοὺς ἐξήρατο μισθοὺς,
τὸν μὲν βουκολέων, τὸν
δ' ἄργυφα μῆλα νομεύων. ἐν ᾧ δηλοῦται ὅτι ποιμὴν καὶ ὁ βουκόλος
ἀνωτέρω ἐῤῥέθη. δείκνυσι δὲ διὰ
τούτων ὁ ποιητὴς καθ' ἱστορίαν,

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 371, li. 23

ἄγειν σεσημείωται τοῖς παλαιοῖς ὡς ἀεὶ ἐκτείνει τὴν γι συλλαβήν. οἷον.

ἕκαστος μῆλον ἀγινεῖ. καὶ, πά-
ροιθεν ἀγίνεσκον. καὶ, ἠγίνεον ἀνὰ ἄστυ. ἔνθα ἡ γι συλλαβὴ μετὰ τῆς
ὄπισθεν αὐτῆς ἀπαρτίζουσα
σπονδεῖον, τὰς ἐφεξῆς τέσσαρας προκοιλίου στίχου λόγῳ, δακτυλικῶς
ποδίζει. Τὸ δὲ πρὸ ἄστεος ἀρχή
ἐστι τοῦ παρὰ τοῖς ὕστερον προαστείου. (Vers. 105.) Τὸ δὲ ὑδρευούσῃ
παθητικῶς οἱ μεθ' Ὅμηρον φασὶν
Ἀττικοί. παράφρασις δὲ ἢ περίφρασις τοῦ ὑδρεύειν εἴτουν ὑδρεύεσθαι τὸ,
ὕδωρ προτὶ ἄστυ φέρεσκον.
(Vers. 106.) Ὁ δὲ Ἀντιφάτης καὶ Ἀντιφατεὺς ἐνταῦθα κεῖται ὁμοίως τῷ
Γηρυόνης καὶ Γηρυονεύς.
οὕτω δὲ καὶ Τυφῶν καὶ Τυφῶς καὶ Τυφωεύς. τοῦτο δὲ καὶ πλείους ἔχει
κλίσεις. ἔστι γὰρ καὶ Τυφῶν
Τυφῶνος, ἔτι δὲ καὶ Τυφάων Τυφάονος, ὡς δηλοῖ καὶ πραὰ Ὀππιανῷ τὸ
Τυφαονίων ἀλαλητῶν.
 640

(Vers. 107.) Τὸ δὲ κατεβήσετο γράφεται μὲν παρά τισι καὶ κατεβήσατο.

κλίνεται δὲ ὡς παθητικὸς
παρατατικός. οἷα τοῦ καταβήσω μέλλοντος ἀναδραμόντος εἰς ἐνεστῶτα.
(Vers. 108.) Ἀρτακία δὲ
παρ' Ὁμήρῳ μὲν πηγὴ περὶ Λαιστρυγόνας, ἴσως μὲν ἱστορικῶς
περιφερομένη, τυχὸν δὲ καὶ πεπλα-
σμένη διὰ τὸ ἀένναον, παρὰ τὸ ἄρτι κίειν ὅ ἐστιν ἀναδίδοσθαι καὶ προιέναι
ἢ ἀνακηκίειν, πρὸς ὁμοιό-
τητα τοῦ, αἰεὶ νέον ἐρχομενάων. Ἡρόδοτος δὲ καὶ πόλιν οἶδεν Ἀσιανὴν
Ἀρτακίαν, ὡς δηλοῖ ἐν τῷ,
ἄνδρα Κυζικηνὸν ἐξ Ἀρτακίης πόλεως. (Vers. 110.) Τὸ δὲ ὅστις τῶνδε
βασιλεὺς καὶ τοῖσιν ἀνάσσει,
ἐκ παραλλήλου κατὰ μίαν ἔννοιαν κεῖται. εἴη δὲ ἂν ὁ ἐνταῦθα βασιλεὺς
τυραννικὸς διὰ τὸ ἄγριον, εἰ
καὶ μὴ οἶδε τὴν τοῦ τυράννου λέξιν ὁ ποιητής. (Vers. 111.) Ὅρα δὲ καὶ τὸ
ὑψερεφὲς ἐνταῦθα ὡς καὶ
ἀλλαχοῦ συστέλλον τὴν προπαραλήγουσαν. (Vers. 112.) Τὸ δὲ γυναῖκα ὅτι
οὐ τὴν κατὰ φύσιν λέγει
ἀλλὰ τὴν ὕπανδρον,

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 391, li. 25

(Vers. 501.) Σημείωσαι δὲ ὅτι ἐν τῷ, ὦ Κίρκη, τίς γὰρ ταύτην ὁδὸν
ἡγεμονεύσει, δοκεῖ πάντῃ καὶ ἐκ
περισσοῦ κεῖσθαι ὁ αἰτιολογικὸς σύνδεσμος. θεραπευθείη δ' ἂν λόγῳ
ἐλλείψεως, ἵνα λέγῃ ὅτι ὦ Κίρκη
ἀδύνατα φής. τίς γὰρ εἰς Ἅιδου ἡγεμονεύσει; καὶ ἔχει πολὺ τὸ σεμνὸν ἡ
τοιαύτη ἔλλειψις διὰ τὴν προ-
σωπικὴν ποιότητα. (Vers. 508.) Ὅτι οὐχ' ἁπλῶς πρὸς δύσιν τὰ τοῦ
ποιητικοῦ Ἅιδου, ἀλλ' ὑπερέκεινα
τοῦ Ὠκεανοῦ. φησὶ γοῦν ἡ ποιητικὴ Κίρκῃ· ἀλλ' ὁπότ' ἂν δὴ νηῒ δι'
Ὠκεανοῖο περήσῃς, ἔνθ' ἀκτή τε
λάχεια καὶ ἄλσεα Περσεφονείης, μακραί τ' αἴγειροι καὶ ἰτέαι ὠλεσίκαρποι·
νῆα μὲν αὐτοῦ κέλσαι ἐπ'
Ὠκεανῷ βαθυδίνῃ. ἤγουν ἐπὶ τῷ ἐκεῖσε πέρατι τοῦ Ὠκεανοῦ, ὡς ἐκεῖ δῆθεν
περατουμένου. αὐτὸς δ' εἰς
Ἀΐδεω ἰέναι δόμον (Vers. 512.) εὐρώεντα, ἤγουν σκοτεινὸν ἢ καὶ πλατύν.
Καὶ ὅρα τὸ εἰς Ἀΐδεω
δόμον ἐντελῶς φρασθὲν καὶ οὐκ ἐλλιπῶς κατὰ τὸ, εἰς Ἄϊδος δ' οὔπω τις
ἀφίκετο. ἡ δὲ τοπογραφία
τῶν ἐκεῖθεν τοῦ Ὠκεανοῦ ἤγουν τοῦ κατὰ Περσεφόνην ἄλσους καὶ τῶν
ἐφεξῆς, ἃ δὴ μετ' ὀλίγα εἰρήσε-
 641

ται, οὐκ ἂν εἶχον ἱστορικῶς ῥηθῆναι, εἰ μὴ Μοῦσα μυθικῶς ὑπέκειτο

λέγουσα καὶ Κίρκη, δαιμόνια
πρόσωπα. διὸ οἱ τοιαῦτα προτιθέμενοι λαλεῖν ποιηταὶ εἰκότως καὶ
τοιούτοις προσώποις χρῶνται πρὸς
ἀφήγησιν. Πιθανῶς δὲ πέπλασται τὰ κατὰ τὸ ῥηθὲν ἄλσος καὶ προσφυῶς
τοῖς περὶ τὸν Ἅιδην.
(Vers. 509.) ἀκτή τε γὰρ ὁ τόπος καὶ οὐ λιπαρὰ γῆ, καὶ ἄκαρπα τὰ ἐκεῖ
δένδρα. τοιαῦτα γὰρ
(Vers. 510.) αἴγειροι καὶ ἰτέαι, δένδρα προσήκοντα τόποις νεκρῶν. οἷς καὶ
τρίχας ἔκειρον, τὰ ἐν
ζῴοις ἄψυχα. καὶ ζωμάτων ἀπήρχοντο, καὶ ἀνθέων, καὶ ἀκροδρύων, καὶ
τοιούτων τινῶν ἀψύχων.
κἂν εἴ που ζῷόν τι ἔδει ἐπισφάξαι, στεῖραν βοῦν καὶ ἕτερα ζῷα ἔντομα, οὐ
μὴν ἔνορχα καὶ γόνιμα,
ἐκείνοις ἔθυον. ἀλλὰ τὰ, ὡς εἰπεῖν, ἐν ζῴοις ἄζωα διὰ τὸ ἄγονον.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 409, li. 6

τοιοῦτον, ἵνα λέγῃ, ὅτι τάχιστα λιλαίεο εἰς φῶς ἐλθεῖν. (Vers. 223.) Ἰστέον
δὲ ὅτι Ἀντικλείας εἰπού-
σης τῷ υἱῷ Ὀδυσσεῖ τὸ, ταῦτα δὲ πάντα ἴσθ' ἵνα καὶ μετόπισθε τεῇ εἴπῃσθα
γυναικὶ, πρὸς ἔνδειξιν
δηλαδὴ φιλίας, φέρεται ἐν τοῖς τοῦ γραμματικοῦ Ἀριστοφάνους, ὅτι τὸ ἴσθι
ἀντὶ τοῦ γίνωσκε εἶδεν
Ὅμηρος. ἀντὶ δὲ τοῦ ὕπαρχε τὸ ἔσο τίθησιν, οἷον· καὶ σὺ φίλος, μάλα γάρ
σ' ὁρόω καλόν τε μέγαν τε,
ἄλκιμος ἔσσο. καὶ οὕτω μέν φησι παρ' Ὁμήρῳ ἔχει καὶ οὐκ ἄλλως. Ἀττικοὶ
δὲ ἅπαντες τὸ ἴσθι καὶ ἐπὶ
τοῦ ὕπαρχε τάττουσιν. Εὔπολις· μὴ τρηχὺς ἴσθι, καὶ, ὦ δαιμόνι' ἀνδρῶν,
μὴ φθονερὸν ἴσθ' ἀνδρίον,
ἤγουν μὴ φθονερῶς ἔσο ἄνθρωπος. Καὶ ὅρα τὸ ἀνδρίον ὑποκοριστικῶς
γενόμενον ἐκ τοῦ ἀνδρὸς κατὰ
τὸ, χρυσὸς χρυσίον καὶ χαλκὸς χαλκίον παρὰ τῷ κωμικῷ, καὶ φανὸς
φανίον. κοινότερον δὲ τοῦ ἀνδρίον
τὸ ἀνδράριον. (Vers. 225.) Ὅτι πάνυ δεξιῶς ὁ ποιητὴς τὴν ῥαψῳδίαν
ταύτην ἡρώων ἅμα καὶ ἡρωΐδων
πεποίηκε κατάλογον, Ἡσιόδου μόνων γυναικῶν ποιησαμένου κατάλογον.
καὶ ἔστιν ἰδεῖν αὐτὸν ἐνταῦθα
τῇ τῆς νεκυίας ἀφορμῇ πῇ μὲν ἱστορικῶς ἐμπλατυνόμενον καὶ διηγήσεσιν
ἐγκροαίνοντα, πῇ δὲ ἐπιτρέ-
χοντα τὰ πολλὰ καὶ στενολεσχοῦντα καὶ τὴν πολυλογίαν ἐπιτέμνοντα καὶ
μικροῖς μακρὰ παραβύοντα, ὡς
 642

ἐν τῷ, Φαίδρην τε Πρόκριν τε ἴδον καὶ Μαῖραν Κλυμένην τε. ἀφ' ὧν δῆλον
ὡς καὶ τῷ σκοτεινῷ καὶ
στενῷ τὴν ἱστορίαν Λυκόφρονι αὐτὸς ἐνδοῦναι φαίνεται ἀρχάς τινας τῆς
ἐκείνου ποιήσεως. ἐρεῖ δέ τι
καὶ περὶ Ἀχιλλέως

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 411, li. 1

ρος πατὴρ, ὑφ' Ἡρακλέος ἐδυστύχησε. καὶ ὅτι Αἴσων πατὴρ Ἰάσονος
διαλυθέντος τοῦ Αἴσονος πατρι-
κοῦ ὀνόματος καὶ καθ' ὑπέρθεσιν ποιήσαντος τὸν Ἰάσονα, ὁμοίως τῷ,
αἵματα ἰάματα. Φέρης δὲ υἱὸν
ἔσχε τὸν Ἄδμητον, οὗ υἱὸς Εὔμηλος ὁ ἐν Ἰλιάδι καλλίστους ἔχων ἵππους.
Ἀμυθάονος δὲ προήχθη
Μελάμπους ὁ μαντικώτατος, ὃν δὴ Ἀμυθάονα ὁ Πίνδαρος Ἀμυθᾶνα λέγει,
ὡς καὶ τὸν Ἀλκμάονα
Ἀλκμᾶνα. (Vers. 253.) Ἰστέον δὲ καὶ ὅτι φέρεται λόγος ὡς Τυρὼ δύο
γεννήσασα παῖδας παρὰ τοῖς
Ἐνιπέως ῥείθροις ἔλιπεν, ὧν τὸν ἕτερον μὲν κύων ἀφαιρεθεῖσα τῶν
σκυλάκων ἔτρεφε θηλὴν ἐμπαρέ-
χουσα, τὸν δὲ ἕτερον ἵππος πατήσας κατὰ τὸ μέτωπον ἐκ συνδρομῆς
αἵματος ἐπελίωσε, τουτέστιν ἐμέ-
λανε, πελιδνὸν ἐποίησεν. ὅθεν τοῦτον μὲν ἱπποφορβὸς ἀνελόμενος Πελίαν
ἐκάλεσε, τὸν δὲ ἕτερον Νηλέα
διὰ τὸ παραδόξως ἐλεηθῆναι, ἢ διὰ τὸ ὑπὸ τῆς μητρὸς μὴ ἐλεηθῆναι. ὅτι
δὲ καὶ ἕτερος παραφέρεται
ἥρως, φωνὴς μὲν κοινωνῶν τῷ εἰρημένῳ Νηλεῖ, γραφῆς δὲ οὔ, ἐκεῖνος γὰρ
ἐν διφθόγγῳ ἔχει τὴν
παραλήγουσαν, δηλοῖ σὺν τοῖς ἄλλοις ἱστορικοῖς καὶ ὁ γράψας τεχνικὸς
τὸ Νειλεὺς ἐν διφθόγγῳ, οὐχ'
ὁ πατὴρ τοῦ Νέστορος ἀλλ' ὁ Ἀττικὸς, ὁ καὶ Νείλεως, οὗ γενικὴ Νείλεω,
ὡς Μενέλεω. τούτου δὲ Νει-
λεῖδαι οἱ ἀπόγονοι, ὡς καὶ Εὐνεῖδαι φησὶν οἱ τοῦ Εὔνεω. τοῦ δὲ τοιούτου
Νειλέως καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ
Νειλειδῶν, ἀποικία περιᾴδεται εἰς Ἀσίαν ἀξία λόγου. καὶ οὕτω μὲν καὶ
τοῦτο. (Vers. 255.) περὶ δὲ
Ἰαωλκοῦ εἴτουν Ἰωλκοῦ ἡ Βοιωτία δηλοῖ. (Vers. 256.) Περὶ δὲ Πύλου
ἠμαθόεντος ὡς οὐχ' οὕτω παρὰ
τὴν ἄμαθον γίνεται ἀλλ' ὁμωνύμως ποταμῷ οὕτω καλεῖται, ἐπειδὴ τριῶν
ὄντων Πύλων, ποταμοὶ
αὐτοὺς παραῤῥέουσι καλούμενοι ἀμαθόεντες ἀφ' ὧν ἐοίκασι καὶ αὐτοὶ
 643

οὕτω καλεῖσθαι, ἀλλαχοῦ ἱκα-

νῶς ἐῤῥέθη. (Vers. 235.)

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 411, li. 33

ἔστι νοῆσαι, ὡς ἐκεῖ μὲν τοῦ ἀξίου τὸ ὕδωρ ἐσέμνυνεν, ἐνταῦθα δὲ τὸ σῶμα
τοῦ μυθικοῦ Ἐνιπέως.
ὅθεν καὶ ἐρᾶται ὡς ἐπαφρόδιτος. ὅτι δὲ τὰς αἰσχρὰς ἐν ποταμοῖς φιλότητας
μυθοποιΐαις οἱ παλαιοὶ
ἐσέμνυνον ὁποῖά τις ἐνταῦθα ἡ κατὰ τὸν Ἐνιπέα καὶ τὴν Τυρὼ καὶ τὸν
Ποσειδῶνα, εἴσεταί τις ἐντυχὼν
καὶ τῷ τοῦ Αἰσχίνου ἐπιστολιμαίῳ Κίμωνι, καὶ μαθὼν τὸ ἐκεῖ λεχθὲν ὑπό
τινος ἐγχωρίου κόρης· λάβε
μου Σκάμανδρε τὴν παρθενίαν. ποῖον δὲ προσφωνεῖ ἐκεῖ Σκάμανδρον ἡ
παῖς, δῆλον. Κίμωνα γὰρ τὸν
τοῦ Αἰσχίνου ἑταῖρον, ὃς ἐν Σκαμάνδρῳ λουομένην ἔγνω αὐτήν. δῆλον δὲ
καὶ ὅτι τὸ νυμφικὸν λοῦμα
ταῖς παρθένοις ἐν ποταμοῖς ἐγίνετο διὰ τὸ κουροτρόφους μὲν τοὺς
ποταμοὺς λέγεσθαι, ἔφεσιν δὲ καὶ
αὐταῖς εἶναι, κούρους καὶ κούρας ἀπὸ γάμου τεκεῖν, καὶ γονίμως ἔχειν
κατὰ τὸ ἐν ποταμοῖς γόνιμον.
(Vers. 235.) Ὅρα δὲ ὅτι κἀνταῦθα ἔκγονος διὰ τοῦ κ ἡ παῖς οὐ μὴν ἔγγονος
διὰ τοῦ γάμμα. καὶ τηρεῖ,
φασὶν, Ὅμηρος τοῦτο δι' ὅλης τῆς ποιήσεως αὐτοῦ, οἷον καὶ ἐν τῷ, κείνου
ἔκγονός ἐσσι. ἀπόγονος
δέ φασιν ἤτοι υἱὸς ἢ ἔτι ἄνωθεν. καταχρῶνται δέ φασιν ἔσθ' ὅτε οἱ
ἱστορικοὶ τῷ ἀπογόνῳ ἀντὶ τοῦ
υἱοῦ. εἴη ἂν οὖν κυριολεκτικῶς ἔκγονος μὲν ὁ προσεχῶς ἔκ τινος
γεννηθεὶς, ἔγγονος δὲ ὁ ὡς εἰπεῖν ἐγγύ-
γονος. ἀπόγονος δὲ ὁ ἀποτέρω γόνος. (Vers. 236.) Ἔτι ὅρα καὶ ὅτι
ποικιλίαν θηρώμενος ἐνταῦθα
ὁ ποιητὴς φάτο εἰπὼν καὶ εἶναι ἐν τῷ ἐφεξῆς στίχῳ, φῆ καὶ ἔμμεναι λέγει.
(Vers. 238.) Τὸ δὲ πολὺ
κάλλιστος πρὸς πλείω ἐῤῥέθη ἐπίτασιν, ἤρκει γὰρ τὸ κάλλιστος. (Vers.
238.) Τοῦ δὲ καλλίστου ποτα-
μοῦ καλὰ πάντως καὶ τὰ ῥέεθρα. (Vers. 241.) Τὸ δὲ παρελέξατο καὶ τὸ
ἐτέλεσε φιλοτήσια ἔργα,
σεμνῶς ἐῤῥέθη. καθὰ καὶ τὸ, (Vers. 244.) λῦσε δὲ παρθενίην ζώνην, ὡς καὶ
Ἑρμογένης παρασημαί-νεται.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 1, p. 412, li. 39

 644

πυργῶσαι τὰς Θήβας ᾄδονται, ὡς ἐμμελῶς καὶ ἱλαρῶς καὶ ὡς εἰπεῖν

ἐμμούσως καὶ δίχα τοῦ ἄπῳδόν τι
τοῖς ὑπηκόοις ἐνδείξασθαι, τειχίσαι τὴν πόλιν, ἣν ἑπτάπυλόν φασιν
ἤνοιξαν ἐκεῖνοι διὰ τὸ ἑπτάχορδον
εἶναι τὴν λύραν αὐτοῖς, ὡς εἶναι τὰς ἐκεῖ πύλας ἰσαρίθμους ταῖς ῥηθείσαις
χορδαῖς. ὁ δὲ γεωγράφος
καὶ τὴν Τερπάνδρου ἑπτάχορδον ἱστορεῖ. (Vers. 260.) Τὸ δὲ Διὸς ἐν
ἀγκοίναις ἰαῦσαι, σεμνῶς εἴρη-
ται ἐπὶ μίξεως. λειότερον ἐκφωνηθὲν τοῦ ἀγκὰς ἔμαρψεν ἣν παράκοιτιν.
τούτοις δὲ ὅμοιον μετ' ὀλίγα
ἐπὶ Ἀλκμήνης τὸ, ἐν ἀγκοίναις Διὸς μεγάλοιο μιγεῖσα. (Vers. 262.) Τὸ δὲ
πρῶτοι ἔκτισαν, διαστέλ-
λει αὐτοὺς τοῦ μεταταῦτα, ὡς ἐῤῥέθη, ἀνακτίσαντος Κάδμου. Τὸ δὲ
πύργωσαν τειχισμὸν πόλεως δια-
σαφεῖ. τὸ γὰρ ἔκτισαν καὶ ἐπὶ ἑτέρων οἰκοδομημάτων λέγεται.
(Vers. 265.) Ὅτι τὸν πολὺν Ἡρακλέα πολλαχοῦ τῆς τε Ἰλιάδος καὶ τῆς
Ὀδυσσείας καταμερίσας
ἱστορικῶς ὁ ποιητὴς, ἐνταῦθα μικροῦ τινὸς αὐτὸν ἀξιοῖ λόγου. διὸ καὶ περὶ
τὴν αὐτοῦ μητέρα σμικρο-
λογεῖται, εἰπών· Ἀλκμήνην ἴδον Ἀμφιτρύωνος ἄκοιτιν, ἥπερ Ἡρακλέα
γείνατο Διῒ μιγεῖσα. καλεῖ δὲ
αὐτὸν θρασυμέμνονα θυμολέοντα καὶ μένος αἰὲν ἀτηρῆ. Ἰστέον δὲ ὅτι
φθάσας εἰπεῖν, ὡς πρώτην
Τυρὼ ἴδον, εἶτα ὅτι Ἀντιόπην ἴδον, ἐνταῦθα τρεῖς ἡρωΐδας εἰς ἓν συνάγει
ῥῆμα, εἰπών· Ἀλκμήνην ἴδον
καὶ Μεγάραν καὶ Ἐπικάστην. ἐπαναπαυσάμενος δὲ τῷ τοιούτῳ ῥήματι ἐρεῖ
ἐφεξῆς καὶ Χλῶριν ἴδον,
καὶ Λήδην ἴδον, καὶ Ἰφιμέδειαν εἰσίδον. εἶτα καθ' ὑπαλλαγήν τινα εἰπὼν
Φαίδρην τε Πρόκριν τε ἴδον
καὶ Ἀριάδνην ἐπάγει πάλιν· Μαῖράν τε Κλυμένην τε ἴδον καὶ Ἐριφύλην.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 5, li. 3

συγγινόμενος, ἀλλὰ ποιῶν ἄμφω, καὶ πῇ μὲν ἐν χρῷ αὐταῖς γινόμενος, πῇ

δὲ ἀφιστάμενος. (Vers. 47.)
τοῦτο γὰρ δηλοῖ τὸ, παρὲξ ἐλάαν, ὡς ἡ τοῦ παρὲξ ἐπιῤῥήματος πολλαχοῦ
φαινομένη σημασία δείκνυ-
σιν. ἐοίκασιν οὖν αἱ Ὁμηρικαὶ Σειρῆνες θεωρητικώτεραι εἶναι, οἷα περί τε
ἱστορίαν οὖσαι καὶ περὶ
φυσιολογίαν, ὡς ἐῤῥέθη, καὶ ὅλως εἰπεῖν, μάθησιν. διὸ καὶ Ὀδυσσεὺς ἔχων
λέγειν καὶ αὐτὸς, ὡς καὶ
γηράσκων μανθάνω, γλίχεται ἀκούσειν. καὶ τοῦ σκοποῦ τῆς ᾠδῆς
ἀκροασάμενος γενέσθαι ἱμείρεται ταύ-
 645

της. ἀλλ' οὐ παραμένει, οὐδ' ἐγκάθηται μόνῃ τῇ θεωρίᾳ, ἀλλὰ καὶ εἰς
πρᾶξιν σπεύδει, ὡς ἂν
τέλειος εἴη φιλόσοφος, ἔκ τε θεωρίας συγκεκροτημένος ἔκ τε πράξεως,
κιρνάμενος οὕτως ἐπ' ἀγαθῷ τῶν
ἑαυτοῦ ἑταίρων καὶ φυλετῶν, εἴ γε πείθοιντο. καὶ οὕτω μέν ἐστι τὰ τῶν
Σειρήνων συμβιβάσαι ἀλληγο-
ρικῶς. ἐν οἷς ἐφάνη Ὀδυσσεὺς εἰς τοσοῦτον καὶ μόνον ἀπονάμενος τῶν
Σειρήνων, εἰς ὅσον μαθεῖν τὸν
σκοπὸν τῆς αὐτῶν ᾠδῆς καὶ μαρτυρεῖν τῇ τοῦ μέλους γλυκύτητι. Ἕτεροι
δὲ ψαλτρίας τινὰς καὶ ἑταιρί-
δας ἱστορικώτερον τὰς Σειρῆνας ὑπέθεντο, αἳ τοὺς παροδεύοντας τῶν
ἐφοΔίων στερίσκουσαι θνήσκειν
μὲν οὐκ ἐποίουν· τοῦτο γὰρ τῆς τοῦ μύθου ὑπερβολῆς· ἐνδεεῖς δὲ εἶναι καὶ
οὕτω κακῶς πάσχειν ἠνάγ-
καζον. Ἄλλοι δὲ τόπους ἔφασαν εἶναι συνεχὲς ἀνιόντας πνεῦμα γῆθεν
ἀναφυσώμενον, ᾧ προστεθέντες
ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων αὐλοί τινες μέλος ἀπετέλουν τοὺς παροδεύοντας
ἐπαγόμενον, καὶ θαῦμα ἐμποιοῦν,
καὶ παραμένειν ποιοῦν, οὐ μὴν ὥστε καὶ θάνατον πάσχειν, τῶν ἀναγκαίων
ἐπιλειπόντων. τοῦτο γὰρ
μυθικῶς ὑπερβέβληται. καὶ τεθέαται τοῦτο πολλαχοῦ τὸ τῆς ᾠδῆς
αὐτοφυές. καὶ οὐ μόνον ἐπὶ συστό-
μων τόπων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ᾐόνων, αἷς κύματα προσπλαζόμενα καὶ ὄχθοις
ἠρέμα κοίλοις ὧδε καὶ ἐκεῖ
προσαρασσόμενα κέλαδον ἀφιᾶσιν οὐ δύσηχον,

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 9, li. 43

ἄνθρωπον, ἀφαρπάζουσαι δαινυμένου τὰ βρώματα. τοῦτον ἰδόντες οἱ περὶ

τὸν Ἰάσονα καὶ σοφὸν
εἶναι μαθόντες παρεκάλουν ὑποθέσθαι ὡς διεκπλευσοῦνται τὰς πέτρας. ὁ
δὲ ἤθελεν ὑποθέσθαι, εἰ τὰς
Ἁρπυίας ἀπελάσουσι. καὶ αὐτοὶ ἐπαγγέλλονται οὕτω ποιήσειν. ἐρωτᾷ οὖν
ὁ Φινεὺς, ὅσον ἂν εἴη τὸ
τάχος τῆς Ἀργοῦς. εἰπόντος δὲ ἐκείνου, ὅσον πελειάδος, ἐκέλευσεν ἀφεῖναι
περιστερὰν μέσον τῶν πετρῶν.
κἂν μὲν αὐτὴ μεσολαβηθῇ, μηδὲ τούτους πλέειν, ἐὰν δὲ περισωθῇ, τότε
περαίνειν ἀφόβως τὸν πλοῦν.
ἀπολυθείσης οὖν τῆς περιστερᾶς καὶ συσχεθείσης οὐ πάσης ἀλλὰ κατὰ τὸ
οὐραῖον, εἰσβάλλουσι τοῦ λοι-
ποῦ διὰ τῶν Συμπληγάδων αὐτοί. αἱ δὲ συμβύσασαι τὴν ἄκραν πρώραν τῆς
Ἀργοῦς ἔκλασαν κατὰ
 646

τὸ ἐν τῇ περιστερᾷ σύμβολον. οἱ δὲ Βορεάδαι Ζήτης καὶ Κάλαϊς, οὓς ὁ

μῦθος πτερωτοὺς πλάττει, καθά
που καὶ Περσέα τὸν ποιητικῶς ἀρβυλόπτερον, ἤγουν πτερόπουν κατὰ τὸν
μῦθον· ταῖς γὰρ ἀρβυλαῖς
αἵ πέρ εἰσιν εἶδος ὑποδήματος οἱ πόδες δηλοῦνται· οἱ τοίνυν Βορεάδαι
συμπλέοντες τοῖς Ἀργοναύταις
τὰς Ἁρπυίας, ἃς ἡ τοῦ μύθου ἱστορικὴ θεραπεία ἀσώτους δαπάνους οἶδε
γυναῖκας, ἀπελαύνουσιν,
ἀέριοι ἀρθέντες καὶ ἐκδιώξαντες, καὶ οὕτως ἐλευθεροῦσι τὸν γέροντα, ὃ
δὴ προϋπέσχητο. καὶ τὸ ἐντεῦ-
θεν οἱ Ἀργοναῦται εἰς Κόλχους περισώζονται. τοῦ λοιποῦ δὲ ἐν τῇ τῶν
Ἀργοναυτῶν ἐπανελεύσει μετεκ-
δέχεται ἡ ποιητικὴ διασκευὴ τὴν καὶ διὰ τῶν Πλαγκτῶν διέκδυσιν τῆς
Ἀργοῦς. καὶ τοῦτο μὲν τοιοῦτον.
(Vers. 61.) παρὰ δὲ τοῖς παλαιοῖς φέρεται καὶ ταῦτα ῥητῶς. αἱ Πλαγκταὶ
οὕτω καλούμεναι κατέχουσι
τὸν περὶ Σικελίαν πορθμὸν, συντρέχειν μεμυθευμέναι κατὰ αἰτίαν
τοιαύτην· στενοῦ τοῦ πορθμοῦ ὄντος
καὶ πολλοὺς ἀγκωνισμοὺς ἔχοντος, ὁτὲ μὲν συμπίπτειν δοκεῖ τοῖς πλέουσι
τὰ προκείμενα, ὁτὲ δὲ ἀνοί-
γεσθαι, πλανωμένης τῆς ὄψεως διὰ τὸ τάχος τοῦ πλοῦ. Πλαγκτὰς οὖν

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 97, li. 8

καῖα παρατρέχων ὁ ποιητὴς, εἰ καὶ εἶχε πλατύνειν καὶ ἀπ' αὐτῶν τὴν
ποίησιν, ὅμως οὔτε Πεισιστρά-
του οὔτε Νέστορος μεμνήσεται τί δή ποτε μετὰ ταῦτα πεποιήκασι καὶ εἴτε
εἶπέ τι ὁ Πεισίστρατος τῷ
πατρὶ εἴτε καὶ μὴ, καὶ εἴτε ἐδυσχέρανεν ὁ γέρων εἴτε καὶ μή. Ἔτι δὲ ὅρα
καὶ ὡς ἐψεύσατο κατά τινα
περιπέτειαν ἀναγκαίως ὁ Τηλέμαχος. ὑπέσχετο μὲν γὰρ τῷ Μενελάῳ, ὡς
πάντα τάδ' ἐλθόντες κατα-
λέξομεν τῷ Νέστορι. οὐ ποιεῖ δὲ αὐτὸ, οἷα ἐπειγόμενος εἰς τὴν πατρίδα διὰ
τὸ ἐκ τῆς Ἑλένης οἰωνίσα-
σθαι, ὡς ἴσως οἴκοι ἐστὶν ἄρτι Ὀδυσσεύς. διὸ καὶ εἶπεν ὅτι ἐμὲ δὲ χρεὼ
θᾶσσον ἱκέσθαι. (Vers. 218.)
Ὅτι τὰ τῆς νηὸς ὅπλα τεύχεα καὶ ἐνταῦθα λέγει διὰ τὸ ταυτοδυνάμους τὰς
λέξεις εἶναι κατὰ πολυωνυ-
μίαν. φησὶ γὰρ Τηλέμαχος· ἐγκοσμεῖτε τὰ τεύχεα ἑταῖροι νηῒ μελαίνῃ,
αὐτοί τ' ἀμβαίνωμεν, ἵνα
πρήσσωμεν ὁδοῖο, ἤγουν περάσωμεν διὰ κελεύθου τῆς κατὰ θάλασσαν.
μετ' ὀλίγα δὲ ὁ αὐτὸς κελεύσει
 647

τοῖς ἑταίροις ὅπλων ἅπτεσθαι, τὰ τεύχεα ὅπλα εἰπών. (Vers. 222.) Ὅτι
ἐπιτηδείως κἀνταῦθα
ὁ ποιητὴς ἱστορικὸν ἐπεισόδιον τῇ αὐτοῦ ποιήσει ἐγκατατίθεται, ἀφορμὴν
εὑρηκὼς τὴν τοῦ μάντεως
Θεοκλυμένου ἔλευσιν εἰς τὸν Τηλέμαχον καὶ τὴν αὐτοῦ γενεαλογίαν, ὡς
ῥηθήσεται. καὶ οὕτω ποικιλίαν
τῇ ποιήσει τεχνᾶται, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις ποιεῖ. ἔστι δὲ ἃ περὶ τοῦ
Θεοκλυμένου λέγει, τοιαῦτα· ὁ μὲν δὴ,
τουτέστιν ὁ Τηλέμαχος, ἐπονεῖτο θύων. σχεδόθεν δέ οἱ ἤλυθεν ἀνὴρ,
τηλεδαπὸς, φεύγων ἐξ Ἄργεος,
αὐτῆς δὴ τῆς πόλεως, (Vers. 224.) ἄνδρα κατακτὰς, μάντις. ἀτὰρ γενεήν γε
Μελάμποδος ἔκγονος
ἦεν, τοῦ ἐν τῇ νεκυίᾳ γραφέντος, ὃς, ἤγουν ὁ Μελάμπους, πρὶν μέν ποτ'
ἔναιε Πύλῳ ἔνι, μητέρι μήλων,
ἀφνειὸς Πυλίοισι, μέγ' ἔξοχα δώματα ναίων. (Vers. 228.) δὴ τότε, ἄλλων
δῆμον ἀφίκετο πατρίδα
φεύγων, τουτέστιν εἰς Ἄργος ἦλθε τὴν Πύλον φυγών. Νηλέα τε μεγάθυμον

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 98, li. 2

Θεοκλύμενον μὲν ἐρώτησιν θέσθαι πρὸς τὸν Τηλέμαχον τίς καὶ πόθεν καὶ
τίνων γονέων ἐστὶ, τὸν δὲ
Τηλέμαχον ἀπολογήσασθαι τὰ δοκοῦντα, ἐπάγει καὶ τὰ ἐφεξῆς καὶ
συγκολλᾷ δεξιώτατα. (Vers. 272.)
μαθὼν γὰρ ὁ Θεοκλύμενος ἀποδημεῖν τῆς πατρίδος ἄρτι ἄκοντα τὸν
Τηλέμαχον, φησὶν αὐτὸς ἀφηγη-
ματικῶς· οὕτω τοι καὶ ἐγὼν ἐκ πατρίδος, ἤγουν μακρὰν τῆς πατρίδος, ἄκων
εἰμὶ δηλαδὴ, ἄνδρα
κατακτὰς ἔμφυλον, τουτέστι φυλέτην, ὁμόφυλον. πολλοὶ δὲ αὐτῷ
κασίγνητοί τε ἔται τε Ἄργος ἀν' ἱππό-
βοτον. μέγα δὲ κρατέουσιν Ἀχαιῶν, ἤγουν Ἀργείων. τῶν ὑπαλευάμενος
θάνατον φεύγω. ἐπεί νύ μοι
αἶσα κατ' ἀνθρώπους ἀλάλησθαι. (Vers. 277.) εἶτα καὶ ἀξιῶν φησίν· ἀλλά
με νηὸς ἔφεσσαι,
τουτέστιν ἐπὶ τῆς νηὸς κάθισον, ἐπιβίβασον· ἐπεί σε φυγὼν ἱκέτευσα, μή
με κατακτείνωσι, διωκέμεναι
γὰρ ὀΐω. Καὶ ὅρα τὸ κομματικὸν τῆς ἀξιώσεως, ἐναγωνίως προαχθὲν, ὡς
εἴ περ ἐπνευστία ὁ λέγων.
δυσὶ γὰρ στίχοις ἔννοιαι τέσσαρες ἔγκεινται. ὧν αἱ δύο μὲν προτάσεις
εἰσὶν, αἱ δὲ δύο κατασκευαὶ
αὐτῶν. οὕτω δὲ καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ ἱστορικοῦ διηγήματος κομματικῶς
προήχθη, συνεξομοιουμένη τῷ
προσώπῳ περὶ οὗ τὸ διήγημα. ἔφη γὰρ οὕτω· (Vers. 223.) σχεδόθεν δέ οἱ
 648

ἦλθεν ἀνὴρ, τηλεδαπὸς,

φεύγων ἐξ Ἄργεος, ἄνδρα κατακτὰς, μάντις. (Vers. 272.) Πάνυ δὲ πολλὴ
τῷ Θεοκλυμένῳ ἡ δει-
λία διὰ τὸ κρατερὸν τῶν τοῦ πεφονευμένου συγγενῶν, εἴ γε καὶ ὡς
διώκοντας αὐτοὺς φαντάζεται. Ἡ δὲ
ῥηθεῖσα περὶ Μελάμποδος καὶ Βίαντος τῶν ἀδελφῶν ἱστορία καὶ περὶ
Νηλέως καὶ Πηροῦς ἱκα-
νῶς ἐν τοῖς φθάσασι περὶ τῶν ἐν Ἅιδου ἡρωΐδων λεχθῆναι διείληπται. ἐν
τοῖς ἐκεῖ δὲ καὶ περὶ τοῦ
χρυσοῦ λέλεκται ὅρμου, ὃν ἡ Ἐριφύλη παρὰ Πολυνείκους λαβοῦσα τὸν
ἄνδρα προέδωκεν Ἀμφιά-
ραον, ὃν δὴ ὅρμον ἐνταῦθα δηλοῖ ὁ ποιητὴς ἐν τῷ, (Vers. 247.) γυναίων
εἵνεκα δώρων.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 159, li. 8

Ὅτι καὶ ὁ Εὔμαιος ἀνακεφαλαιούμενος τὰ τοῦ Ὀδυσσέως ἐν ἐπιτομῇ, ὅσα

γε αὐτὸς ἐξ
ἐκείνου ἔγνω, λέγει τῇ δεσποίνῃ ὅτι, φησὶν, Ὀδυσσῆος ξεῖνος πατρώϊος
εἶναι Κρήτῃ ναιετάων, ὅθι
Μίνωος γένος ἐστίν. (Vers. 525.) ἔνθεν ἵκετο πήματα πάσχων
προπροκυλινδόμενος, ἤγουν ἱκετεύων,
ἢ καὶ ἱκετευτικῶς ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἥκων. στεῦται δ' Ὀδυσῆος ἀκοῦσαι
ἀγχοῦ Θεσπρωτῶν ἀνδρῶν
ἐν πίονι δήμῳ, ζῳοῦ. (Vers. 527.) πολλὰ δ' ἄγει κειμήλια ὅνδε δόμονδε, ὁ
Ὀδυσσεὺς δηλαδή· εἰ καὶ
ὁ Εὔμαιος διὰ τὸ τῆς ἀνακεφαλαιώσεως σύντομον οὐ διεσάφησε. (Vers.
523.) Τὸ δὲ ὅθι Μίνωος
γένος ἐστὶν, ἱστορικῶς ἔφη διὰ πολυπειρίαν ὁ Εὔμαιος, ὥς περ καὶ τὸ
ἀγχοῦ Ἰθάκης εἶναι τοὺς Θεσπρω-
τοὺς καὶ πίονα δῆμον ἔχειν. τοῦτο δὲ ἢ διὰ τὸ ἐκεῖσε λιπαρόγεων, ἢ διὰ τὸ
ἄλλως εὐδαιμονεῖν τὰ ἐκεῖ.
περιᾴδεται δὲ ἐν ταῖς ἱστορίαις ὁ Μίνως ὡς καὶ εὐγενὴς καὶ λόγιος καὶ
ἀνακαθαίρων τοὺς πειρατάς.
ἕτεροι δὲ καὶ αὐτὸν λῃστρικὸν ἱστόρησαν. Ἰστέον δὲ, ὡς Ὅμηρος μὲν
ἀναλόγως καθὰ ἥρως ἥρωος, οὕτω
καὶ Μίνως Μίνωος ἔκλινεν. οἱ δὲ ὕστερον καὶ ἰσοσυλλάβως ὡς Μενέλεως
Μενέλεω, οὕτω καὶ Μίνως
Μίνω. ἄλλοι δὲ καὶ ἄλλως ἔφασαν καινότερον, ὅτι ὥς περ Ἀττικῶς Πετεὼς
Πετεὼ καὶ πλεονασμῷ
Πετεῶο ἐν Ἰλιάδι, καὶ Ἀνδρόγεως Ἀνδρόγεω καὶ Ἀνδρογέωο, οὕτω καὶ
Μίνως Μίνω καὶ Μίνωο. ἦν δὲ
 649

ἄν, φασι, καὶ Ἄθως Ἄθωο, εἰ μὴ ἐκώλυε τὸ μέτρον ἐν τῷ, ἐξ Ἀθόω δ' ἐπὶ
πόντον ἐδύσατο κυμαίνοντα.
(Vers. 525.) Αἱ δὲ δύο προθέσεις ἐν τῷ προπροκυλινδόμενος τὸ ἄγαν
ὑποπτωτικὸν τοῦ ξένου δηλοῦσιν
ἐν τῷ ἱκετεύειν. Τὸ δὲ στεῦται καὶ νῦν ἀντὶ τοῦ διαβεβαιοῦται, ὑφίσταται.
ἀλλαχοῦ μέντοι καὶ τὸ ὑπι-
σχνεῖσθαι ἡ λέξις δηλοῖ. Τὸ δὲ ἄγειν καὶ νῦν ἐπὶ ἀψύχων κεῖται τῶν
κειμηλίων. (Vers. 530.)

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 196, li. 25

θυμὸν ἐμπλήσῃς ὀδυνάων μνησαμένῳ καὶ ἑξῆς, φησίν· ἦ μέν με ἀχέεσσί

γε δώσεις πλείοσιν ἢ ἔχομαι.
(Vers. 169.) ἣ γὰρ δίκη ὁππότε πάτρης ἀπέῃσιν ἀνὴρ τόσσον χρόνον ὅσσον
ἐγὼ νῦν, μονονουχὶ λέγων,
ὡς ἐγὼ μὲν ἠξίουν μὴ ἀνακινῆσαί μοι τὴν μνήμην τῶν ἐμῶν κακῶν, σὺ δὲ
ἀνηκουστοῦσα πλεῖόν με τῶν
συνήθων λυπήσεις. (Vers. 167.) τούτου γάρ ἐστι περίφρασις τὸ, ἦ μέν μ'
ἀχέεσσί γε δώσεις.
(Vers. 168.) τί δέ ἐστι τὸ, ἣ γὰρ δίκη, πρὸ ὀλίγων εἴρηται. καὶ τέως
προοιμιακὴν ταύτην ἔννοιαν
ὁ ῥήτωρ θεὶς λαλεῖ καὶ πρὸς ἐρώτησιν εἰπὼν διηγηματικῶς· (Vers. 172.)
Κρήτη τις γαῖα ἐστὶ μέσῳ
ἐνὶ οἴνοπι πόντῳ, καλὴ καὶ πίειρα, περίῤῥυτος, ἐν δ' ἄνθρωποι πολλοὶ,
ἀπειρέσιοι, καὶ ἐνενήκοντα
πόληες, ἄλλη δ' ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη· ἐν μὲν Ἀχαιοί· ἔν δ' Ἐτεόκρητες
μεγαλήτορες· ἐν δὲ Κύδω-
νες Δωριέες τε τριχάϊκες, δῖοι τε Πελασγοὶ, τοῖσι δ' ἐνὶ Κνωσσὸς μεγάλη
πόλις. (Vers. 179.) ἔνθα τε
Μίνως ἐννέωρος βασίλευε Διὸς μεγάλου ὀαριστὴς, τουτέστιν ὁμιλητὴς,
φοιτητής. καὶ ταῦτα μὲν ἱστορικὰ,
καὶ εἰς ἔπαινον Κρήτης λαλοῦνται ὡς πρὸς γυναῖκα σοφὴν, ἵνα τούτοις
πιστευτικῶς ἀκολουθοῦσα
δέξηται καταθετικῶς ὡς ἀληθῆ καὶ τὰ ἐφεξῆς ψεύσματα. (Vers. 180.) ἐν
οἷς ὁ ξένος γενεαλογήσας ἐκ
Μίνωος τὸν Δευκαλίωνα, οὗ καθ' ἱστορίαν υἱὸς ὁ Ἰδομενεὺς ἀδελφὸν
ἑαυτὸν τοῦ τοιούτου Ἰδομενέως
φησὶν, ὁπλότερον γενεῇ. ὁ δ' ἄρα, φησὶ, πρότερος καὶ ἀρείων. λέγει δὲ καὶ
ὅτι ἐμοὶ ὄνομα κλυτὸν
Αἴθων. (Vers. 187.) καὶ ὅτι τὸν Ὀδυσσέα ἐν Κρήτῃ ἐξένισεν ὅτε κατήγαγεν
αὐτὸν ἐκεῖ ἄνεμος παρα-
 650

πλάγξας Μαλειῶν, ὡς καὶ ἑτέρους ἀληθῶς τῶν ἡρώων ὕστερον. (Vers.

188.) ἔστησε δ' αὐτὸν, ὁ ἄνε-
μος δηλαδὴ, ἐν Ἀμνισῷ, ὅθι τε σπέος Εἰλειθυίης ἐν λιμέσι χαλεποῖσιν.
ἱστορικὰ καὶ ταῦτα τὸ περὶ
Ἀμνισοῦ καὶ τὸ τοῦ σπέους καὶ τὸ τῶν λιμένων, ἵνα παραμιγμένα τοῖς
ψεύδεσι πιθανολογοῖεν αὐτὰ
ὡς ἐξόν. (Vers. 190.) λέγει δὲ καὶ ὡς Ὀδυσσεὺς μὲν τὸν Ἰδομενέα μετάλλα,
τουτέστιν ἀνεζήτει.

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 196, li. 32

ἐνὶ οἴνοπι πόντῳ, καλὴ καὶ πίειρα, περίῤῥυτος, ἐν δ' ἄνθρωποι πολλοὶ,
ἀπειρέσιοι, καὶ ἐνενήκοντα
πόληες, ἄλλη δ' ἄλλων γλῶσσα μεμιγμένη· ἐν μὲν Ἀχαιοί· ἔν δ' Ἐτεόκρητες
μεγαλήτορες· ἐν δὲ Κύδω-
νες Δωριέες τε τριχάϊκες, δῖοι τε Πελασγοὶ, τοῖσι δ' ἐνὶ Κνωσσὸς μεγάλη
πόλις. (Vers. 179.) ἔνθα τε
Μίνως ἐννέωρος βασίλευε Διὸς μεγάλου ὀαριστὴς, τουτέστιν ὁμιλητὴς,
φοιτητής. καὶ ταῦτα μὲν ἱστορικὰ,
καὶ εἰς ἔπαινον Κρήτης λαλοῦνται ὡς πρὸς γυναῖκα σοφὴν, ἵνα τούτοις
πιστευτικῶς ἀκολουθοῦσα
δέξηται καταθετικῶς ὡς ἀληθῆ καὶ τὰ ἐφεξῆς ψεύσματα. (Vers. 180.) ἐν
οἷς ὁ ξένος γενεαλογήσας ἐκ
Μίνωος τὸν Δευκαλίωνα, οὗ καθ' ἱστορίαν υἱὸς ὁ Ἰδομενεὺς ἀδελφὸν
ἑαυτὸν τοῦ τοιούτου Ἰδομενέως
φησὶν, ὁπλότερον γενεῇ. ὁ δ' ἄρα, φησὶ, πρότερος καὶ ἀρείων. λέγει δὲ καὶ
ὅτι ἐμοὶ ὄνομα κλυτὸν
Αἴθων. (Vers. 187.) καὶ ὅτι τὸν Ὀδυσσέα ἐν Κρήτῃ ἐξένισεν ὅτε κατήγαγεν
αὐτὸν ἐκεῖ ἄνεμος παρα-
πλάγξας Μαλειῶν, ὡς καὶ ἑτέρους ἀληθῶς τῶν ἡρώων ὕστερον. (Vers.
188.) ἔστησε δ' αὐτὸν, ὁ ἄνε-
μος δηλαδὴ, ἐν Ἀμνισῷ, ὅθι τε σπέος Εἰλειθυίης ἐν λιμέσι χαλεποῖσιν.
ἱστορικὰ καὶ ταῦτα τὸ περὶ
Ἀμνισοῦ καὶ τὸ τοῦ σπέους καὶ τὸ τῶν λιμένων, ἵνα παραμιγμένα τοῖς
ψεύδεσι πιθανολογοῖεν αὐτὰ
ὡς ἐξόν. (Vers. 190.) λέγει δὲ καὶ ὡς Ὀδυσσεὺς μὲν τὸν Ἰδομενέα μετάλλα,
τουτέστιν ἀνεζήτει.
ἐπεὶ δ' ἐκεῖνος προῴχετο εἰς Τροίαν, ἐγώ, φησιν, ἄγων αὐτὸν ἐξείνισα καὶ
τοὺς σὺν αὐτῷ, δημόθεν
ἄλφιτα δοὺς καὶ αἴθοπα οἶνον ἀγείρας, (Vers. 198.) καὶ βοῦς ἱερεύσασθαι
ἵνα πλησαίατο θυμόν·
 651

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 243, li. 21

ὅτε διοϊστεύσει τοῦ σιδήρου, ἐρεῖ· Τηλέμαχε, οὔ σε ὁ ξεῖνος ἐλέγχει καὶ τὰ

ἑξῆς. Περὶ δὲ τῆς γραφῆς τοῦ
κακοξεινότερος εἴτε διὰ τοῦ ω μεγάλου εἴτε καὶ διὰ μικροῦ ἡ
προπαραλήγουσα, ἱκανῶς ἑτέρωθι προδε-
δήλωται. (Vers. 377.) Ἐπίμαστος δὲ ὁ ἐπαίτης ὡς τροφὴν μαστεύων, ὅ
ἐστιν ἐπιζητῶν. διὸ ἑρμη-
νεύων ἐπάγει· σίτου καὶ οἴνου κεχρημένος, οὗ ἀνάπαλιν ἔχει ὁ σίτου καὶ
οἴνου κεκορημένος.
(Vers. 379.) Ἔμπαιος δὲ ὁ ἔμπειρος καὶ ἐντριβὴς, παρὰ τὸ παίω, ὁ πολλοῖς
δηλαδὴ προσπεπαικὼς
πράγμασι. καὶ νῦν μὲν ἐν ἀρχῇ στίχου ἡ λέξις κειμένη δόξοι ἂν συστέλλειν
τὴν παραλήγουσαν κατὰ
λόγον δακτύλου ποδός· ἐν δὲ τῇ ἑξῆς ῥαψῳδίᾳ ἐν τῷ, κακῶν ἔμπαιος
ἀλήτης, ἔκδηλος ἡ διὰ διφθόγ-
γου γραφή· διὸ καὶ ἐνταῦθα οὕτω γραπτέον καὶ μετρητέον τὴν λέξιν κατὰ
πόδα σπονδεῖον ἐκ συνιζή-
σεως. Τὸ δὲ, ἄχθος ἀρούρης, παροιμιῶδες μέν ἐστιν· ὑποδηλοῖ δὲ τὸν
βουγάϊον. (Vers. 383.) Ἐν
δὲ τῷ, ἐς Σικελοὺς πέμψωμεν, ὅρα ὡς ἐγίνωσκον οἱ παλαιοὶ τοὺς Σικελούς.
διὸ εἴ περ ἐκεῖ πλανᾶσθαι
τὸν Ὀδυσσέα ἱστορικῶς ἐδόξαζε καὶ ὁ ποιητὴς, εἶχεν ἂν ἐπισημήνασθαι
καὶ οὐκ ἂν ἐσίγησε. νῦν δὲ,
ὡς καὶ προεῤῥέθη, ἑκὼν τερατευόμενος ποιητικώτερον, ἐξετόπισε τὴν
πλάνην. καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς δὲ
Σικελὴ γραῦς ἱστορεῖται γυνὴ τοῦ Δολίου. διαφορὰν δέ τινές φασι
Σικελιωτῶν καὶ Σικελῶν τὸ τοὺς μὲν
Ἕλληνας, τοὺς δὲ βαρβάρους εἶναι. φησὶ γοῦν Αἴλιος Διονύσιος, ὅτι
Ἰταλοὶ μὲν οἱ βάρβαροι, Ἰτα-
λιῶται δὲ οἱ ἐπῳκηκότες Ἕλληνες τὴν Ἰταλίαν. οὕτω καὶ Σικελοί φησι καὶ
Σικελιῶται διαφέρουσιν.
οὐκέτι δὲ ἀνάλογον Θεσσαλοί, φησι, καὶ Θεσσαλιῶται πρὸς ἀλλήλους
ἔχουσιν, ἀλλ' ἐκ τοῦ ἐναντίου
σχεδόν. ἔθνος γάρ τι τῶν ὑπεροικούντων τὴν Θεσσαλίαν βαρβάρων
Θεσσαλιῶται καλοῦνται. Ἰστέον δὲ
ὅτι οἱ Σικελοὶ καὶ Σικανοὶ δοκοῦσι λέγεσθαι, ἐπεὶ καὶ Ἡρόδοτος Σικανίαν
ἔοικε τὴν νῦν Σικελίαν
λέγειν. Διόδωρος μέντοι διαφορὰν τούτων οἶδεν ἐν οἷς λέγει, Σικανῶν καὶ
Σικελῶν. Τὸ δὲ, ἄξιον
ἄλφοι, ἢ οὐδετέρως ἀντὶ τοῦ, εὑρήσει τὸ ἄξιον, ἤγουν τὴν ἀξίαν τιμὴν,
 652

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 315, li. 31

καὶ ἀκεραίῳ σπουδῇ παραπείσαντες Ὀδυσσέα, τουτέστι μόλις ὡς καὶ

ἀλλαχοῦ ἐδηλώθη. ὤκνει γὰρ τὸν
πόλεμον διὰ τὸ μέγεθός φασι τοῦ κινδύνου καὶ τὸ τῆς μάχης
δυσκατόρθωτον· καθὰ καὶ ὁ λαμπρὸς
Ἀμφιάραος μόλις ἐπείσθη ταῖς Θήβαις ἐπιστρατεῦσαι, καὶ Ἀχιλλεὺς δὲ
ὁμοίως τῇ Τροίᾳ ὁ καὶ
ἀνδρεῖος καὶ καλός. οὕτω τοίνυν μηνὶ οὔλῳ τὸν Ὀδυσσέα πείσαντές,
φησιν, ἐπερήσαμεν πόντον.
(Vers. 106.) τοῦτον οὖν τὸν Ἀμφιμέδοντα ἰδὼν ἐν Ἅιδου καταχθέντα νῦν
ὁ Ἀγαμέμνων ἐρωτᾷ πλα-
σματικῶς ὡς ἐν ἠθοποιΐᾳ καὶ τοῦτο· τί παθόντες ἐρέμνην γαῖαν ἔδυτε
πάντες κεκριμένοι καὶ ὁμήλικες;
οὐδ' ἂν ἄλλος κρινάμενος λέξαιτο κατὰ πτόλιν ἄνδρας ἀρίστους. ἔπαινος
δὲ ταῦτα ἐκΚρίτων καὶ ἐπι-
λέκτων νέων. εἶτα ἐρωτήσας πέντε στίχους καθεξῆς (Vers. 109 – 113.)
ἀπαραποιήτως οὓς ἐν τῇ πρώτῃ
νεκυίᾳ τὸν Ὀδυσσέα ἠρώτησε περὶ τοῦ ἢ κατὰ τὴν θάλασσαν ἔπαθεν ἢ
περὶ χέρσον ληϊζόμενος.
(Vers. 115.) καὶ εἰπὼν, ἢ οὐ μέμνῃ ὅτε ἐκεῖσε, ἤγουν εἰς Ἰθάκην, κατῆλθον,
ὡς ἐῤῥέθη, καὶ ἀπαι-
τήσας ἀπόκρισιν ἀκούει ἐκ τοῦ Ἀμφιμέδοντος ἱστορικῶς, ὅτι τε (Vers.
122.) μέμνημαι τάδε πάντα,
συνταχθέντος νῦν ἀρχαϊκῶς τοῦ μέμνημαι μετὰ αἰτιατικῆς, καὶ μετὰ τοῦτο
ἀφήγησιν μανθάνει δηλοῦ-
σαν τί παθόντες οἱ τηλικοῦτοι ἦλθον πρὸ ὥρας ὑπὸ γῆν. (Vers. 128 – 148.)
καὶ πρῶτος ἀφηγεῖ-
ται τὰ κατὰ τὸν ἱστὸν, καὶ ὡς τρίετες μὲν ἔληθε δόλῳ ἡ Πηνελόπη καὶ
ἔπειθε τοὺς Ἀχαιούς· εἰς δὲ
τὸ ἑξῆς ἐφευρέθη τεχνωμένη δόλον. καὶ ὡς τὸ μὲν ἐξετέλεσεν ὑπ' ἀνάγκης.
ἐπεὶ δὲ φᾶρος ἔδειξεν ὑφῄ-
νασα μέγαν ἱστὸν πλύνασα, ἠελίῳ ἐναλίγκιον ἠὲ σελήνῃ, (Vers. 149 sqq.)
καὶ τότε Ὀδυσῆα κακός
ποθεν ἤγαγε δαίμων ἀγροῦ ἐπ' ἐσχατιὴν, ὅθι δώματα ναῖε συβώτης. ἔνθα
ἦλθε φίλος υἱὸς Ὀδυσῆος
θείοιο ἐκ Πύλου διεκφυγὼν μνηστῆρας (Vers. 153.) θάνατον κακὸν
ἀρτύνοντας, τουτέστιν ἀρτύον-
τας, εὐτρεπίζοντας. καὶ Τηλέμαχος μὲν πρόσθεν ἡγεμόνευε, συβώτης δὲ
ὕστερον ἦγε κακὰ χροῒ εἵματα
 653

Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου Οδύσσεια. Volume 2, p. 332, li. 18

σαρες ἀμφ' Ὀδυσῆα, ἓξ δ' υἱοὶ Δολίου καὶ Λαέρτης καὶ Δολίος, οἳ ἐς τεύχεα
ἔδυνον, ὃ ταυτόν
ἐστι τῷ, ἐν τεύχεσιν ἐδύοντο καὶ πολιοί περ ἐόντες ἀναγκαῖοι πολεμισταὶ,
τουτέστιν, ὡς καὶ προεδη-
λώθη, κατ' ἀνάγκην μαχηταί. οὗ ἑρμηνευτικὸν τὸ, καὶ πολιοί περ ἐόντες·
οἱ τοιοῦτοι γὰρ πάντως
πολεμισταὶ εἶεν ἄν ποτε ἀναγκαῖοι, τουτέστι βιαστοί. (Vers. 499.) ἐνταῦθα
δὲ ἰστέον ὅτι τε παρὰ
τοῖς παλαιοῖς ὁ πολιὸς εὕρηται ἀλωπόχρους καλούμενος, καὶ ὅτι
ἀναγκαῖον δίχα τῶν ἄλλων αὐτοῦ
σημαινομένων εὑρίσκεται καὶ τὸ αἰδοῖον καλούμενον ὥς τινος ἀνάγκης
σύμβολον. ἀλλαχοῦ δὲ καὶ οὐρὰ
τὸ αὐτὸ ἐφάνη λέγεσθαι· δηλοῖ δ' αὐτὸ καὶ ὁ εἰπὼν, ὡς τῶν γερόντων οὐραὶ
μὲν ἀπήβλυνται, θυμὸς
δὲ μενοινᾷ. ὡς δὲ καὶ ἀνδρία τὸ τοιοῦτον λέγεται, οἶδεν ἀρχαία χρῆσις· ἧς
καὶ ὅτι ἀνδροσάθων
ὁ μεγάλα ἔχων αἰδοῖα· ἐξ οὗ ὑπεμφαίνεται καὶ τί δή ποτέ ἐστι τὸ κατὰ τὸν
σάθωνα σκῶμμα, οὐ
πάνυ ὂν ἄλλως ἀρίδηλον. δοκεῖ δὲ ἀλωπόχρους ὁ ῥηθεὶς εἶναι ὁ καὶ
ὠμογέρων· ὁ γὰρ πάλλευκον ἔχων
κάρα πῶς ἂν ἀλωπόχρους εἴη, κύκνῳ ἄλλως ἐοικὼς ἤ τινι τοιούτῳ, εἴ τι
ἐπιστῆσαι χρὴ τῷ ἱστορικῷ
Κύκνῳ τῷ ἐκ γενετῆς λεγομένῳ πεπολιῶσθαι· εἰ μὴ ἄρα ὑποθετέον καθὰ
λαγωούς τινας καὶ μύας,
οὕτω καὶ ἀλώπεκας ὁλολεύκους, ὁποῖαι πολλαὶ φαίνονται· ἀφ' ὧν εἰκὸς
ῥηθῆναι ἀλωπόχρουν τὸν
ἀκριβῶς πολιόν. (Vers. 500.) Ὅτι κατοικιδίου ὁπλίσεως φράσις τὸ,
ἕσσαντο περὶ χροῒ νώροπα,
τουτέστι λαμπρὸν, χαλκὸν, ὃ πολλαχοῦ κεῖται, ὤϊξαν δὲ θύρας, ἐκ δ' ἤϊον,
ἤγουν ἐξώρμων, ἦρχε δὲ
ὁ δεῖνα. Τὸ δὲ, περὶ χροῒ, δῆλον ὅτι ἀντὶ τοῦ ἐπὶ χροῒ εἴληπται καὶ νῦν.
(Vers. 506 – 515.)
Ὅτι παραίνεσις ἐπὶ ἀνδραγαθίᾳ πρὸς νέον εὐγενῆ τὸ, ἦ δὴ τόδε γε εἴσεαι
αὐτὸς, τουτέστιν αὐτὸς
γνώσῃ καὶ νοήσεις, ἀνδρῶν μαρναμένων ἵνα τε κρίνονται ἄριστοι,
τουτέστιν ἔνθα διακρίνονται οἱ
ἀριστεῖς, μή τι καταισχύνειν πατέρων γένος, οἳ τὸ πάρος περ ἀλκῇ τε
ἠνορέῃ τε κεκάσμεθα πᾶσαν ἐπ'
αἶαν.
 654

Ευστάθιος.., De capta Thessalonica P. 4, li. 1

Καὶ οὕτω μὲν ὁ τὰ πρὸς ἱστορίαν δηλῶν. Ὁ δὲ καὶ συγγραφόμενος καὶ

χρω-
τισθεὶς τῷ κακῷ πάντων ἐκείνων προσάψεται μὲν ἀναγκαίως, οὐκ ἐπὶ
τοσοῦ-
τον δέ, μόνῳ πλεονάζειν ὀφείλων τῷ πάθει, καὶ αὐτῷ ἀναλόγως τῇ κατ'
αὐτὸν
προσωπικῇ ποιότητι. Τοῦ λαοῦ μὲν γὰρ ὤν, τίνα ἂν ἔχοι ψόγον εἰς κόρον
πα-
θαινόμενος; Βίῳ δὲ ἀνειμένος τῷ κατὰ πνεῦμα καὶ μεταξὺ τοῦ πενθεῖν καὶ
τοῦ
εὐχαριστεῖν τῷ κρείττονι οὐκ ἐπιτείχισμα ἐρυμνὸν ἀλλὰ χάος μέγα
βλέπων,
φείδοιτ' ἂν ἀκράτως τραγῳδεῖν. Ὁ δ' αὐτὸς οὐδ' ἂν παίζοι χορεύων ἐν πέν-
θεσιν, ὁποῖον δή τι καὶ τὸ πάνυ καλλύνειν τοὺς λόγους κομμωτικῶς ἐν σκυ-
θρωποῖς πάθεσι. Καὶ τὰ ἄλλα δὲ συγγραφικὰ εἴδη σωφρόνως
μεταχειριεῖται
κατὰ μέθοδον ἰδίαν, οὔτε παράδοξα ἐκτιθεὶς ἀκούσματα κατὰ τὸν ἀπαθῆ
ἱστορικὸν οὔτ' ἄλλα, ὅσα πρὸς οὐκ ἄκαιρον φιλοτιμίαν καὶ πολυμαθίας
ἔνδειξιν οἱ ἔξω πάθους τεχνάζονται.
Εἰ τοίνυν καὶ ἐμὲ τοιονδέτινα ἡ παροῦσα συγγραφὴ διαδείξει, αὐτίκα
φανεῖται. Ἄρξεται δὲ ὁ ὑποτεταγμένος λόγος ἀναγκαίως ἐξ αὐτοῦ πάθους,
ὅτι μηδὲ ἦν τὸν ἐν ἐλεεινοῖς ὄντα μὴ τραγικεύσασθαι τό γε πρῶτον. Εἶτα
καθιστάμενος τοῦ οἴκτου καί τι πρὸς βάρος ὑπομεμψάμενος τὸν αἴτιον καὶ
συναίτιον τοῦ κακοῦ, γενήσεται τοῦ καὶ εὐκρινῶς καὶ σαφῶς, ἐπί τι δὲ καὶ
μεγαλείως ἀφηγεῖσθαι· καὶ πῆ μὲν ἀφελῶς, ὡς ἐχρῆν, πῆ δὲ καὶ γλαφυρώ-
τερον καὶ ἀπὸ κεφαλῆς ἠργμένος, ἧς οὐδὲν καιρίως πρεσβύτερον, καταβή-
σεται εἰς τὰ ἐχόμενα καθ' εἱρμὸν καὶ τάξιν οὐ πάντῃ ἀπεριλάλητον καὶ

Ευστάθιος.., Commentarium in Dionysii periegetae orbis descriptionem c.

epist, li. 506
φιλόσοφον εἶναί τι χρῆμα καὶ βασιλικόν.
Καὶ ταῦτα μὲν τὰ χρηστὰ τῆς περιηγήσεως. Ὁ
δὲ Διονύσιος Λίβυς μὲν ἱστορεῖται τὸ γένος· συγγράψαι
δὲ καὶ ἄλλα βιβλία λέγεται, Λιθιακά τε καὶ Ὀρνι-
θιακὰ καὶ Βασσαρικὰ, ὧν τὰ μὲν Λιθιακὰ ἐνεκρίθησαν
καὶ αὐτὰ, διὰ τὴν τοῦ χαρακτῆρος ὁμοιότητα, τὰ δὲ
Βασσαρικὰ διὰ τὴν τραχύτητα οὐκ ἄξια τούτου κρι-
θέντα εἰς τὸν Σάμιον ἀνηνέχθησαν Διονύσιον, τὰ δὲ
Ὀρνιθιακὰ εἰς ἄλλον τινὰ Φιλαδελφέα Διονύσιον, ὃν
διὰ λέξεως ἀκυρολογίαν ἀπεκάλουν ὑπόκενον. Τὸ δὲ
παρὸν ποίημα ἱστορικὸν καλοῦσιν οἱ παλαιοὶ, συγκεί-
 655

μενον ἐκ τοπικοῦ καὶ πραγματικοῦ καὶ χρονικοῦ καὶ

γενεαλογικοῦ, εἰς ἃ διαιρεῖσθαι τὴν ἱστορίαν φασίν·
ἐκ μὲν τοπικοῦ, ὅτι καὶ ὁ πᾶς ἐνταῦθα τοῦ βιβλίου
σκοπὸς τόπων γῆς ἐστι περιήγησις· πραγματικοῦ δὲ,
ἐν οἷς ἄλλα τέ τινα ἱστορεῖ καὶ ἐθνῶν ἔθη ἐκτίθεται·
χρονικοῦ δὲ, ὡς ὅτε καιροῦ μέμνηται, καθ' ὃν αὐτὸς
περιῆν, ὅτι δηλαδὴ οὐκ ἐπὶ τῶν ὑπάτων, ἀλλ' ἐπὶ
τῶν ἀνάκτων· γενεαλογικοῦ δὲ, οἷον ὅτε τοὺς Σαυρο-
μάτας ἐξ Ἀμαζόνων εἶπε κατάγεσθαι, καὶ ἐκ δούλων
τοὺς Ἐπιζεφυρίους Λοκρούς.

Ευστάθιος.., Commentarium in Dionysii periegetae orbis descriptionem

Sec. 66, li. 18

πληθύνει δι' ἔμφασιν, πρόσωπα λέγων, καὶ τὸ τόξον

τόξα, καὶ τὸ ἅρμα ὁμοίως ἅρματα. Ὁ δὲ τὰ Ἐθνικὰ
γράψας ἔθνος Λιβυκὸν λέγει τοὺς Ἄτλαντας. Καὶ
Ῥιανὸς δὲ, ὥς φασιν, Ἀτάραντάς τινας ἱστορεῖ, καὶ
μετ' ἐκείνους κεῖσθαι τοὺς ἄτλαντας, οἳ καὶ λέγονται
μὴ βλέπειν ὀνείρους. Ὠνόμασται δὲ τὸ ὄρος ἀπ' ἀνδρὸς
ἐγχωρίου Ἄτλαντος, περὶ οὗ ἐν τοῖς εἰς τὴν Ὀδύσσειαν
κάλλιον γέγραπται. Ἐνταῦθα δὲ, ὥς φησιν ὁ Διονύσιος,
καὶ χάλκεος εἰς οὐρανὸν ἔδραμε κίων, ἠλίβατος,
πυκνοῖς καλυπτόμενος νεφέεσσι. Καὶ τάχα ὁ Διονύσιος
ἐν τούτοις ἱστορικήν τινα θεραπείαν παρακαλεῖ τῆς
μυθικῆς κιονοφορίας τοῦ Ἄτλαντος. Ὁ γάρ τοι κίων
οὗτος, οὗπερ, ὡς αὐτὸς λέγει, κορυφὴν οὐκ ἔστιν ἰδεῖν
διὰ τὰ καλύπτοντα νέφη, δόξοι ἂν τῷ πολλῷ τοῦ
ὕψους ἕως εἰς τὸν αἰθέρα ἀνήκειν, καὶ οὕτως λέγοιτ' ἂν
ἀνέχειν τὸν οὐρανὸν, ὡς εἶναι τούτῳ τῷ τρόπῳ τὸν
Ἄτλαντα τὸ ὄρος οἷόν τινα κιονοφόρον, εἴτε καὶ αὐτό-
χρημα κίονα κατὰ τὸν Ἡρόδοτον. Τινὲς δὲ ἐνταῦθα
ἀντὶ τοῦ χάλκεος κίων «χάλκεος ἄξων» γράφουσιν· ὡς
ἐκεῖ που τάχα διήκοντος τοῦ κοσμικοῦ ἄξονος, ὡς καὶ
τοῦτο ἐν τῷ ἄλφα τῆς Ὀδυσσείας γέγραπται. Ἡρόδοτος

Ζώσιμος ιστορικός Historia nova Book 2, chap. 36, sec. 2, li. 2

οὐκ ὀλίγον, πάλων κύκλῳ παγέντων καὶ οἰκοδομημάτων

αὐτοῖς ἐπιτεθέντων, ἃ καὶ καθ' ἑαυτὰ πόλιν ἀρκεῖ
μεγάλην πληρῶσαι.
Καί μοι πολλάκις ἐπῆλθε θαυμάσαι πῶς
 656

εἰς τοσοῦτο τῆς Βυζαντίων πόλεως ηὐξημένης ὡς

μηδεμίαν ἄλλην εἰς εὐδαιμονίαν ἢ μέγεθος αὐτῇ παρα-
βάλλεσθαι, πρόρρησις ἐκ θεῶν οὐδεμία περὶ τῆς εἰς
ἀμείνονα τύχην αὐτῆς ἐπιδόσεως τοῖς πρὸ ἡμῶν ἀνθρώ-
ποις ἐδόθη.
Καὶ ταύτην ἐκ πολλοῦ τὴν ἔννοιαν
ἔχων, πολλάς τε βίβλους ἱστορικὰς καὶ χρησμῶν συνα-
γωγὰς ἀνελίξας, χρόνον τε ἐν τῷ περὶ τούτων ἀπορεῖν
δαπανήσας, ἐνέτυχον μόλις χρησμῷ τινὶ Σιβύλλης εἶναι
λεγομένῳ τῆς Ἐρυθραίας ἢ Φαεννοῦς τῆς Ἠπειρώτιδος
(καὶ αὐτὴ γὰρ γενομένη κάτοχος ἐκδεδωκέναι χρησμοὺς
λέγεται), ᾧ πεποιθότα Νικομήδην τὸν Προυσίου καὶ πρὸς
τὸ δοκοῦν λυσιτελεῖν ἑρμηνεύοντα πόλεμον ἄρασθαι
πρὸς τὸν πατέρα Προυσίαν, Ἀττάλῳ πειθόμενον· ἔχει
δὲ τὸ λόγιον οὕτως.

Θεοδώρετος Quaestiones in Octateuchum P. 78, li. 12

LXXXVII

Τίνος δὲ χάριν αἱ γυναῖκες ἐζηλοτύπουν ἀλλήλας;

Ἀτελεῖς ἦσαν καὶ δυσσεβοῦς ἀνδρὸς θυγατέρες, τὰ ξόανα θεοὺς ὀνομά-
ζοντος. τούτου ἕνεκεν νομοθετῶν ὁ Θεὸς τὸν τοιοῦτον ἀπαγορεύει γάμον·
»οὐ λήψῃ, γάρ φησι, γυναῖκα ἐπ' ἀδελφῇ αὐτῆς
ἀντίζηλον αὐτῆς«.

LXXXVIII

Διὰ τί ἡ γραφὴ μέμνηται τύχης;

Ἴδια τῆς γραφῆς, τὰ τοῦ πνεύματος λόγια, αἱ θεῖαι διατάξεις, τῶν εὐσε-
βῶν ἀνθρώπων τὰ ῥήματα· τὰ δὲ ἄλλα ἱστορικῶς λέγει. χρὴ τοίνυν μὴ
μόνον προσέχειν τῷ λόγῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ προσώπῳ τοῦ λέγοντος· τὸ
τοίνυν «εὐτύχηκα« οὐ τοῦ Ἰακώβ ἐστι ῥῆμα, ἀλλὰ τῆς Λείας γυναικός,
ὡς ἔφην, ἐν δυσσεβείᾳ τραφείσης καὶ κατὰ βραχὺ τὰ θεῖα παιδευομένης·
οὕτω καὶ ὁ ταύτης πατὴρ ἔφη τὸ «οἰωνισάμην«, ἀλλ' ὁ θεῖος
ἀπαγορεύει νόμος τοῖς οἰωνοῖς κεχρῆσθαι. μηδεὶς τοίνυν τοὺς τοιούτους
λόγους τῆς θείας εἶναι νομιζέτω γραφῆς· τὰ γὰρ παρὰ τῶν οὐκ εὐσεβῶν
εἰρημένα τίθησιν ὁ συγγραφεύς, ἅτε δὴ ἱστορίαν συγγράφων· οὕτω τέ-
θεικεν ὁ θειότατος Μωϋσῆς καὶ τοῦ Φαραὼ τὸν βλάσφημον λόγον· «οὐκ
οἶδα τὸν Κύριον καὶ τὸν Ἰσραὴλ οὐκ ἐξαπος-
τέλλω«. ἀλλ' οὐ τοῦ θείου πνεύματος οὗτος ὁ λόγος, ἀλλὰ τοῦ
 657

Θεοδώρετος Interpretatio in Jeremiam Volume 81, p. 757, li. 18

προσευξάμενος, καὶ λίθῳ τὸ βιβλίον προσδήσας,

ῥίψον εἰς τὸν Εὐφράτην, καὶ ἐρεῖς·
ξδʹ. Οὕτως καταδύσεται Βαβυλὼν, καὶ οὐ μὴ
ἀναστῇ ἀπὸ προσώπου τῶν κακῶν, ὧν ἐγὼ ἐπάγω
ἐπ' αὐτήν. Τοῦτο δὲ εἰς ψυχαγωγίαν τῶν αἰχμαλώ-
των γενέσθαι προσέταξεν ὁ Δεσπότης· ἵνα μαθόντες
καὶ ταύτης τὴν ἅλωσιν, καὶ τὴν οἰκείαν ἐλευθερίαν,
παραψυχὴν ἔχωσι τῶν ἀγαθῶν τὴν ἐλπίδα. Ἡ μὲν
οὖν προφητεία ἐντεῦθεν ἔσχε τὸ τέλος.

ΚΕΦΑΛ. ΝΒʹ.

Ἱστορικώτερον δὲ διέξεισι τὰ ἑξῆς· καὶ διδάσκων,

ὅπως τε ἐβασίλευσεν ὁ Σεδεκίας, καὶ ὅτι παρανο-
μῶν διετέλεσε· καὶ ὡς ἐν τῷ ἐννάτῳ ἔτει τῆς βα-
σιλείας αὐτοῦ ἐπεστράτευσε Ναβουχοδονόσορ, καὶ
τὴν Ἱερουσαλὴμ πολιορκῶν διετέλεσε μέχρις ἑν-
δεκάτου ἔτους, ἕτερον ἔξωθεν ἐγείρας περίβολον ἀπὸ
λίθων μεγίστων· καὶ ὅπως ὁ λιμὸς τοὺς ἔνδον τῶν
πολεμίων χαλεπώτερον κατειργάζετο. Διηγεῖται δὲ,
ὡς τοῦ τείχους πεσόντος νύκτωρ ἀπέδρασαν οἱ δυ-
νατοὶ σὺν τῷ βασιλεῖ, καὶ ὡς οἱ Χαλδαῖοι διώξαντες
συνέλαβόν τε αὐτοὺς, καὶ ἀπήγαγον εἰς Δεβλαθὰ,

Θεοδώρετος Interpretatio in Danielem Volume 81, p. 1412, li. 8

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζʹ.

αʹ. «Ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει Βαλτάσαρ, τοῦ βασιλέως

Χαλδαίων, Δανιὴλ ἐνύπνιον εἶδε, καὶ ἡ ὅρασις τῆς
κεφαλῆς αὐτοῦ ἐπὶ τῆς κοίτης αὐτοῦ, καὶ τὸ ἐν-
ύπνιον ἔγραψε.» Μέχρι μὲν τούτων τῶν λόγων
ὁ μακάριος Δανιὴλ ἱστορικώτερον τὴν προφητείαν
συνέγραψε. Πρῶτον μὲν γὰρ εὐθὺς ἀρξάμενος τὰ
συμβεβηκότα αὐτοῖς δορυαλώτοις γεγενημένοις ἐδί-
δαξε· προστέθεικε δὲ καὶ ὅσης παρὰ τοῦ Θεοῦ τῶν
ὅλων κηδεμονίας ἀπήλαυσαν. Ἔπειτα διηγήσατο,
ἡλίκας ὁ Ναβουχοδονόσορ τῆς ὠμότητός τε καὶ ἀλα-
ζονείας ἔδωκε δίκας· μετὰ ταῦτα οἵαν ὁ Βαλτάσαρ
 658

ἔτισε τιμωρίαν τῶν ἱερῶν καταφρονήσας σκευῶν.

Θεοδώρετος Interpretatio in Danielem Volume 81, p. 1532, li. 9

...Παῦλος ἐν Ἀθηναίοις δημηγορῶν· «Γένος

οὖν ὑπάρχοντες τοῦ Θεοῦ, οὐκ ὀφείλομεν νομίζειν,
χρυσίῳ, ἢ ἀργύρῳ, ἢ λίθῳ, χαράγματι τέχνης
καὶ ἐνθυμήσεως ἀνθρώπων τὸ Θεῖον εἶναι ὅμοιον.»
Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς, γένος αὑτοῦ τοὺς ἁγίους ἐκά-
λεσε· «Ποτίσαι γὰρ, φησὶ, τὸ γένος μου τὸ ἐκλε-
κτὸν, ὃ περιεποιησάμην τὰς ἀρετάς μου διηγεῖ-
σθαι.» Οὐδὲν οὖν ἀπεικὸς, καὶ τοὺς τῆς θείας συγ-
γενείας διὰ τῆς θείας χάριτος ἠξιωμένους Ἀμμὰν
ὀνομάζεσθαι. Εἰ μὲν οὖν τροπικῶς βούλει νοῆσαι τὰ
ὀνόματα, οὕτω νοήσεις. Εἰ δὲ ἱστορικῶς, ὡς ἤδη
προειρήκαμεν, ὅτι τούτων καταφρονήσει, ὡς τῶν
μὲν πλειόνων ἀσεβείᾳ συζώντων, αὐτῶν δὲ τῶν ὀλί-
γων τῶν ἐν αὐτοῖς εὐσεβῶν οὐ θερμῶς περὶ τὰ θεῖα
διακειμένων.
μβʹ, μγʹ. «Καὶ ἐκτενεῖ, φησὶ, τὴν χεῖρα αὑτοῦ ἐπὶ
τὴν γῆν Αἰγύπτου, καὶ ἡ γῆ Αἰγύπτου οὐκ ἔσται εἰς
σωτηρίαν. Καὶ κυριεύσει ἐν τοῖς ἀποκρύφοις τοῦ
χρυσίου καὶ τοῦ ἀργυρίου, καὶ ἐν πᾶσιν ἐπιθυμητοῖς
Αἰγύπτου, καὶ Λιβύων, καὶ Αἰθιόπων, καὶ ἐν τοῖς
ὀχυρώμασιν αὐτῶν.»

Θεοδώρετος Interpretatio in xii prophetas minores

Volume 81, p. 1836, li. 33

τοῦ νικῆσαί με ἐν τῇ ᾠδῇ αὐτοῦ.» Εἰ γὰρ καὶ δι'

ἐκείνους ἀθυμίας ἐνεπλήσθην καὶ δέους, ἀλλὰ διὰ
τὴν τοῦ Θεοῦ μου δόξαν τὴν ἅπασιν ἀνθρώποις
δήλην γενησομένην, καὶ γάννυμαι, καὶ εὐφραίνομαι.
Ὑπερείσει γάρ μου τῆς φύσεως τὴν ἀσθένειαν, καὶ
δίκην ἐλάφου τοὺς ὄφεις, καὶ τοὺς σκορπίους, καὶ
τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας παρασκευάσει πατεῖν,
ἕως ἂν τοῦ ὕψους τῆς ἀρετῆς ἐφικόμενος, τὸν ἐπι-
νίκιον ὕμνον ᾄσω τῷ Σωτῆρι καὶ Ποιητῇ. Οἶδα
μὲν οὖν, ὥς τινες ἅπασαν τὴν τοῦ Ἀμβακοὺμ προς-
ευχὴν ἱστορικῶς νενοηκότες, περὶ τῆς ἐκ Βαβυλῶ-
νος ἐπανόδου ἔφασαν τὸν Προφήτην ταῦτα προειρη-
κέναι· ἐγὼ δὲ, εἰ μὲν καὶ τυπικῶς ἐπ' ἐκείνοις τις
ταῦτα προειρῆσθαι βούλεται, οὐ διενεχθήσομαι· τοῖς
 659

γὰρ ὑφ' ἡμῶν ἑρμηνευθεῖσι συμβαίνει καὶ ἡ τοιαύτη

διάνοια, εἴπερ ἀληθῶς τύπος ἐναργὴς τῶν νέων τὰ
παλαιά.

Κύριλλος Commentarius in xii prophetas minores Volume 1, p. 25, li. 13

οἶκον Ἰούδα, καὶ καταπαύσω βασιλείαν οἴκου Ἰσραήλ· καὶ

ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ συντρίψω τὸ τόξον τοῦ Ἰσραὴλ ἐν
τῇ κοιλάδι τοῦ Ἰεσράελ.
Ἐν τούτοις ἡμῖν ὁ λόγος διττὴν ὠδίνει τὴν θεωρίαν.
Φέρεται δὲ καὶ ἑτέρα γραφὴ παρά τισιν, ἧς ἀναγκαῖον
ἐπιμνησθῆναι νῦν διά γε τὸ ἀκριβές· ὀνίνησι γὰρ οὐ μετρίως,
τὸ ἀμφοῖν ἡμᾶς ἐπιμνησθῆναι τοῖν λόγοιν. ἡ μὲν οὖν
καθ' ἡμᾶς ἔκδοσις, τουτέστιν, ἡ τῶν ἑβδομήκοντα, Καὶ
ἐκδικήσω, φησὶ, τὸ αἷμα τοῦ Ἰεσράελ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα· ἡ
δὲ ἑτέρα φησί, Καὶ ἐκδικήσω τὸ αἷμα τοῦ Ἰεσράελ ἐπὶ τὸν
οἶκον Ἰηοῦ. καὶ εἰ μὲν οὕτω νοεῖν ἕλοιντό τινες, ἱστορικω-
τέραν ἀνάγκη ποιεῖσθαι τὴν ἀφήγησιν. ἔχει δὲ οὕτως·
Γέγονε μὲν Ἀχαὰβ βασιλεὺς ἐν Ἰσραὴλ, ὁ καὶ σύνοικον
ἔχων τὴν Ἰεζάβελ. ἐπειδὴ δὲ ἐζήτει τὸν ἀμπελῶνα τοῦ Ναβου-
θαὶ, ὁ δὲ πρὸς τοῦτο ἀπήντα, λέγων, “Μή μοι γένοιτο δοῦναι
“ἀμπελῶνα πατρός μου σοί·” πεφόνευται, ταῖς τῆς Ἰεζάβελ
δυστροπίαις περιπεσών. ἐπειδὴ τοίνυν πεφόνευτο, κεκλη-
ρονόμηκεν Ἀχαὰβ τὸν ἀμπελῶνα τοῦ Ναβουθαὶ, προσέκειτο
δὲ καὶ ἑτέρως ταῖς τῶν δαιμόνων λατρείαις, καὶ τοῦτο ἐκτόπως,
ἠγανάκτει λοιπὸν ὁ τῶν ὅλων Θεός. εἶτα προστέταχεν
Ἑλισσαιὲ τῷ προφήτῃ χρῖσαι τὸν Ἰηοῦ, βασιλέα ἐπὶ τὸν

Κύριλλος Commentarius in xii prophetas minores Volume 1, p. 27, li. 5

πεπολέμηκεν Ἀζαὴλ βασιλεὺς Συρίας, καὶ μέντοι καὶ Ἄδερ,

καὶ νενικήκασι τὸν Ἰσραὴλ, πλείστας δὲ ὅσας τῶν ἐν Σαμα-
ρείᾳ πεπορθήκασι πόλεις. τίκτεται τοίνυν τῷ προφήτῃ
παιδίον, ᾧ καὶ ὄνομα τὸ Ἰεσράελ· οἱονεί πως Θεοῦ τὴν ἐπὶ τῷ
Ναβουθαὶ γενομένην ἁμαρτίαν ἀναμιμνήσκοντος· ἀνδρὸς γὰρ
δικαίου καὶ εὐλαβοῦς ἀδίκως ἀνῃρημένου, πῶς ἂν ἠρέμησεν
ὁ τῶν δικαίων προστάτης; συντρίψειν οὖν ἐπαγγέλλεται τὸ
τόξον τοῦ Ἰσραὴλ ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Ἰεσράελ. νενίκηνται
γὰρ, ὡς ἔφην, ὑπό τε τοῦ Ἀζαὴλ καὶ μέντοι τοῦ Ἄδερ αἱ
φυλαὶ τοῦ Ἰσραήλ.
Καὶ ὁ μὲν λόγος ἐν τούτοις, τῶν ἱστορικῶς πεπραγμένων·
φέρε δὲ καὶ εἰς τὴν ἑτέραν γραφὴν τὰ εἰκότα λέγωμεν, ἀνα-
κομίζοντες ἤδη πρὸς θεωρίαν πνευματικὴν τὰ εἰρημένα παρὰ
 660

Θεοῦ. εὐγενὴς μὲν διὰ τοὺς πατέρας ἡ τῶν Ἰουδαίων συνα-

γωγή. λελατρεύκασι γὰρ οἱ ἀμφὶ τὸν θεσπέσιον Ἁβραὰμ
Θεῷ ζῶντι καὶ ἀληθινῷ· καὶ μὴν καὶ δικαιοσύνης γεγόνασιν
ἐπιμεληταὶ, καὶ ἁπάσαις ἀγαθοεργίαις εὖ μάλα κατεστεμμένοι,
καὶ γνησιότητι διαπρέποντες· καὶ ἀκλόνητοι τὴν πίστιν, καὶ
πᾶν εἶδος ἐπιεικείας ἐπησκηκότες. ἐπειδὴ δὲ λιμοῦ κατωθή-
σαντος ἐπέμιξαν Αἰγυπτίοις, εἶτα μακροὺς ἐκεῖσε διατετε-
λέκασι χρόνους, ἑτερότροποί τε καὶ ἑτερογνώμονες οἱ ἐξ

Κύριλλος Commentarius in xii prophetas minores Volume 1, p. 28, li. 22

οἰκονομηθέντων παρὰ Θεοῦ τεθειμένον τὸν Ὠσηέ. συνάπ-

τεται τῇ Γόμερ, πόρνῃ γυναικὶ προφήτης ἅγιος. ἡ δὲ
τέτοκεν αὐτῷ τὸν Ἰεσράελ. οὕτω καὶ Θεὸς ἐκάλει πρὸς
οἰκειότητα διὰ τοῦ πανσόφου Μωυσέως τὴν τῶν Ἰουδαίων
συναγωγὴν, καὶ εἰς κοινωνίαν πνευματικὴν, διὰ τὸν ἐξ αὐτῆς
ἐσόμενον πρωτότοκον, τουτέστι Χριστὸν, ὅς ἐστι σπορὰ
Θεοῦ κατὰ τὸ ἀληθές· γεγέννηται γὰρ ἐκ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, εἰ
καὶ γέγονε σάρξ.
Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἂν ἑτέρως γένοιτο σαφὴς καὶ εὐκρινεστάτη
τῆς πνευματικῆς θεωρίας ἡ παράθεσις, μὴ παρενεχθέντων εἰς
μέσον τῶν ἱστορικῶς γεγονότων, φέρε πάλιν αὐτῶν ἐπιμνή-
σομαι. ὅτι μὲν οὖν πόλις ἡ Ἰεσράελ, προαπήγγελκεν ἡμῖν
ἐναργῶς ὁ λόγος, ἀλλ' ὡς ἐκ πόλεως τῆς Ἰεσράελ σημαίνει
τὸν Ναβουθαί. τύπος δ' ἂν γένοιτο καὶ αὐτὸς τῆς ἐν
Χριστῷ νοουμένης οἰκονομίας· ἑρμηνεύεται δὲ καὶ αὐτὸς,
Ἐρχόμενος. ὀνόματι δὲ τῷ τοιῷδε τὸν Ἐμμανουὴλ σημαίνει
πλειστάκις τὸ γράμμα τὸ ἱερόν. εἴρηται μὲν οὖν πρὸς τὸν
μακάριον προφήτην Ἀμβακούμ “Ἔτι μικρὸν, ὁ ἐρχόμενος
“ἥξει καὶ οὐ χρονιεῖ·” ψάλλει δέ που καὶ ὁ Δαυεὶδ, “Εὐ-
“λογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου·”

Κύριλλος Commentarius in xii prophetas minores

Volume 1, p. 68, li. 14

“Ἄχρι γὰρ τῆς σήμερον ἡμέρας τὸ αὐτὸ κάλυμμα ἐπὶ τῇ

“ἀναγνώσει τῆς παλαιᾶς διαθήκης μένει, μὴ ἀνακαλυπτό-
“μενον, ὅτι ἐν Χριστῷ καταργεῖται· ἀλλ' ἕως σήμερον,
“ἡνίκα ἂν ἀναγινώσκηται Μωυσῆς, κάλυμμα ἐπὶ τὴν καρ-
“δίαν αὐτῶν κεῖται. ἡνίκα δ' ἂν ἐπιστρέψῃ πρὸς Κύριον,
“περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα. ὁ δὲ Κύριος τὸ πνεῦμα ἐστίν·
“οὗ δὲ τὸ πνεῦμα Κυρίου, ἐλευθερία.” πρότερον τοίνυν εἰς
 661

τὴν καρδίαν αὐτῆς λαλήσειν ἐπαγγέλλεται, τοὺς θείους αὐτοῖς

ἐγχαράττοντος νόμους καὶ παιδαγωγίαν τὴν ἄνωθεν τοῦ Ἁγίου
Πνεύματος· εἶθ' οὕτως συνήσειν καὶ τὰ ἐν τῇ κοιλάδι τῆς
Ἐμεκαχὼρ τυπικῶς τε καὶ ἱστορικῶς πεπραγμένα, καὶ οὐκ
ἀνικάνως ἔχοντα πρὸς τὸ διανοῖξαι τὴν σύνεσιν αὐτῆς, καὶ
τῆς ἀρχαίας πωρώσεως ἀπαλλάξαι λοιπόν. “Πώρωσις γὰρ
“ἀπὸ μέρους γέγονε τῷ Ἰσραὴλ,” καθὰ καὶ ὁ σοφὸς γράφει
Παῦλος.

Κύριλλος Commentarius in xii prophetas minores

Volume 1, p. 543, li. 2

τὸν τρυγητὸν, καὶ περκάσει ἡ σταφυλὴ ἐν τῷ σπόρῳ, καὶ

ἀποσταλάξει τὰ ὄρη γλυκασμὸν, καὶ πάντες οἱ βουνοὶ σύμφυτοι
ἔσονται· καὶ ἐπιστρέψω τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου Ἰσραὴλ,
καὶ οἰκοδομήσουσι πόλεις τὰς ἠφανισμένας καὶ κατοικήσουσι,
καὶ καταφυτεύσουσιν ἀμπελῶνας καὶ πίονται τὸν οἶνον αὐτῶν,
καὶ φυτεύσουσι κήπους καὶ φάγονται τὸν καρπὸν αὐτῶν. καὶ
καταφυτεύσω αὐτοὺς ἐπὶ τῆς γῆς αὐτῶν, καὶ οὐ μὴ ἐκσπασθῶ-
σιν οὐκέτι ἀπὸ τῆς γῆς αὐτῶν ἧς ἔδωκα αὐτοῖς, λέγει Κύριος
ὁ Θεὸς ὁ Παντοκράτωρ.
Αὐτὸ δὴ σαφῶς ἡρμήνευσεν, ὅπερ ἔφην. καὶ εἰ μέν τις
ἕλοιτο παχεῖάν τε καὶ ἱστορικὴν ποιεῖσθαι τὴν ἀφήγησιν,
ἐρεῖ δὴ πάλιν ἐκεῖνο, ὡς ἐπήγγελται σαφῶς τοῖς τὴν αἰχμα-
λωσίαν ὑπομεμενηκόσι τὴν ἐπάνοδον, καὶ ὅτι τὴν ἑαυτῶν
καθέξουσι γῆν, πόλεις τε καὶ οἴκους ἀναδειμάμενοι, καὶ ἐν
καλῷ τῆς εὐημερίας λοιπὸν γεγονότες, τὰ ἐξ ἀγρῶν συλ-
λέξουσιν ἀγαθὰ, καὶ τῷ γηπονεῖν ἐγκείσονται μετ' εὐφρο-
σύνης καὶ χαρᾶς, ὡς ἀδιάλειπτον αὐτοῖς τὸν ἐπί γε ταῖς τῶν
ἡδίστων συγκομιδαῖς γενέσθαι πόνον, τῶν ἐξ ἅλωνος ἀγαθῶν
συμποδιζόντων αὐτοῖς τὸν τρυγητὸν, παρατείνοντος δὲ αὖ καὶ
τοῦ τρυγητοῦ πάλιν εἰς τὸν τοῦ σπόρου καιρὸν, ὡς ἐκ ληνοῦ
καὶ δρεπάνης καὶ βοτρύων αὐτῶν μεταφοιτᾶν τὸν γηπόνον

Κύριλλος Commentarius in xii prophetas minores

Volume 2, p. 435, li. 18

ἀποσεισάμενοι τὸν ζυγόν. κατηνδρίσαντο δὲ οὕτω τῶν παρ'

Ἕλλησι σοφῶν οἱ θεσπέσιοι μαθηταὶ, ὡς ἤδη πως δοκεῖν
πηλὸν ἐν τριόδοις διεῤῥιμμένον συμπατεῖν. καὶ γὰρ ἦν Κύριος
μετ' αὐτῶν, ὁ ποιῶν “μεγάλα καὶ ἀνεξιχνίαστα, ἔνδοξά τε
 662

“καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός.” ἐπεφώνει δέ που καὶ

ὁ Χριστὸς τοῖς πιστεύσασιν εἰς αὐτόν “Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν
“πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν
“δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ.”
Ἰστέον δὲ ὅτι πνευματικὴν μὲν ἡμεῖς ἐξυφαίνοντες θεωρίαν,
τὰ τοιαῦτά φαμεν· Ἰουδαίοις γεμὴν οὐχ ὧδε ἔχειν τὸ χρῆμα
δοκεῖ, δέχονται δὲ μᾶλλον ἱστορικῶς, καί φασιν, ὅτι μετὰ τοὺς
τῆς αἰχμαλωσίας καιροὺς πεπολέμηκεν αὐτοῖς ὁ ἐπίκλην ἐπι-
φανὴς Ἀντίοχος, πλείστην τε ὅσην συνενεγκὼν ἐκ τῆς
Ἑλλήνων χώρας τῶν μαχομένων τὴν ἄθροισιν καὶ μὴν καὶ
ταῖς παρ' ἐκείνων ἐπικουρίαις ὠφρυωμένος· ἀλλ' ὡς αὐτοί
φασι, νενίκηκεν ὁ Ἰσραὴλ, καὶ τῆς ἐκείνου σκαιότητος τὴν
ἀμείνω δόξαν ἀπηνέγκατο. τότε γὰρ συμβέβηκε καὶ τοὺς ἐκ
τῶν Μακκαβαίων μεμαρτυρηκότας τὸν τῆς εὐδοκιμήσεως ἀνα-
δήσασθαι στέφανον. παρακομίζουσι δὲ τῶν αὐτοῖς δοκούν-
των εἰς ἀπόδειξιν τά τε ἀρτίως ἡμῖν εἰρημένα, καὶ μὴν καὶ τὰ
ὀλίγῳ κατόπιν, ἔχουσι δὲ οὕτως “Διότι ἐνέτεινά σε Ἰούδα

Κύριλλος Commentarius in Isaiam prophetam

Volume 70, p. 305, li. 29

καὶ ἔφασκεν ὁ τῶν ὅλων Θεός· Μὴ φοβοῦ, ὁ λαός μου,

οἱ κατοικοῦντες ἐν Σιὼν, ἀπὸ Ἀσσυρίων. Κατεγρά-
φετο δὲ καὶ ὁ τῆς φυγῆς τρόπος, μονονουχὶ πόλεις τε
καὶ κώμας κατασείοντος αὐτοῦ τῇ παρόδῳ. Καὶ πά-
λιν· Φόβος λήψεται Ῥαμὰ πόλιν Σαούλ. Διερμηνεύον-
τες δὲ τὰ τοιάδε, πεποιήμεθα τὴν ἀφήγησιν ἱστορι-
κωτέραν μὲν, πλὴν οὐκ ἔξω τῆς ἀληθείας. Πᾶσα
γάρ πως ἀνάγκη, τῇ τῶν προκειμένων ποιότητι καὶ
δυνάμει κατάλληλον τὸν τῆς ἑρμηνείας ἐφαρμόζε-
σθαι λόγον. Ἐπειδὴ δέ ἐστιν ἔθος τῇ θεοπνεύστῳ
Γραφῇ, διὰ τῶν ἐν τάχει, καὶ ἱστορικῶς δρωμέ-
νων καταδηλοῦν ἔσθ' ὅτε τὰ μυστήρια, καὶ κεκρυμ-
μένων ἐννοιῶν ἀναπλάττειν εἰκόνας, φαμὲν ὅτι τετυ-
ράννηκε μὲν καθ' ἡμῶν ὁ τῆς ἁμαρτίας εὑρετὴς, καὶ
τοῖς τοῦ Σωτῆρος λαοῖς τοῖς ἡγιασμένοις, δηλονότι
διὰ Πνεύματος, καὶ κεκαθαρμένοις διὰ τῆς πίστεως,
δεινῶς ἐπεπήδα καὶ πικρῶς, καὶ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ
Θεοῦ κατεστρατεύετο, τῶν ὑπὸ χεῖρα πνευμάτων ἐπι-
σείων αὐτῇ τὴν ἀνοσιωτάτην φάλαγγα·
 663

Κύριλλος Commentarius in Isaiam prophetam

Volume 70, p. 436, li. 16

ἴδιον κλῆρον. Κατονειδίζει διὰ τούτων τοὺς ἐξ Ἰς-

ραὴλ, ὅτι πεπράχασι μὲν αὐτοὶ τὰ δι' ὧν ἦν εἰκὸς
ὁλόῤῥιζον ἀπολέσθαι τὸ ἔθνος, κατοικτείρει δὲ πάλιν
αὐτὸς, καὶ θανάτῳ κολάζει τοὺς διαρπάζοντας τὸν
ἐκνεμηθέντα λαὸν αὐτῷ. «Ὅτε γὰρ, φησὶ, διεμέριζεν
ὁ Ὕψιστος ἔθνη, ὡς διέσπειρεν υἱοὺς Ἀδὰμ, ἔστησεν
ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ· καὶ ἐγε-
νήθη μερὶς Κυρίου λαὸς αὐτοῦ Ἰακὼβ, σχοίνισμα
κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ.» Ἀλλά μοι πρὸς τού-
τοις κἀκεῖνο ἄθρει λεπτῶς, καὶ ὡς ἀπό γε τῶν ἱστο-
ρικῶς γεγονότων εἰς ἐννοίας ἔρχου τὰς ἐσωτάτω.
Ὅταν ἡμᾶς αἱ πονηραί τε καὶ ἀντικείμεναι δυνά-
μεις, ὕδατος βιαίου δίκην καταχεόμεναι τῆς ψυχῆς,
ἢ τοῖς ἔξωθεν πειρασμοῖς ἐμβάλλουσαι, ἤγουν τοῖς
ἐμφύτοις κινήμασι τῆς σαρκὸς, ἐκπολιορκεῖν ἐπείγον-
ται τὸν εὐσεβηκότα νοῦν· μὴ εἰς ἀδρανῆ δειλίαν κα-
ταπιπτέτω τις τῶν ἀριστεύειν εἰδότων μετὰ Θεοῦ, ἐπ'
αὐτῷ δὲ μᾶλλον ποιησάμενος τὴν ἐλπίδα, παντὸς
ἔστω κρείττων δείματος. Τεύξεται γὰρ ὅτι τῆς ἐπι-
κουρίας παρὰ αὐτοῦ, πῶς ἔστιν ἀμφιβαλεῖν;

Κύριλλος Commentarius in Isaiam prophetam

Volume 70, p. 1125, li. 23

μετρίως κατεμιαίνοντο· παρωσάμενοι δὲ καὶ τὴν τοῦ

πανσόφου Μωσέως ἐντολὴν, ἐτράποντο πρὸς διδασκα-
λίαν καὶ ἐντάλματα ἀνθρώπων. Τούτων ἕνεκα πάν-
των δέδονται κατὰ καιροὺς τοῖς Βαβυλωνίοις, καὶ
ἦσαν αἰχμάλωτοι τὴν Περσῶν τε καὶ Μήδων νεμόμε-
νοι χώραν. Ἀλλ' ἠλέηνται πάλιν. Κύρου γὰρ ἀνέντος
αὐτοὺς κατὰ βούλησιν Θεοῦ, καὶ ἀποτρέχειν αὐτοῖς
ἐφέντος, εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἀνεκομίζοντο χαίροντες,
καὶ ἀλαλάζοντες, καὶ τὰς εἰς Θεὸν ὑμνῳδίας οἷά
τινα στέφανον ἔχοντες ἐπὶ κεφαλῆς. Οὐκοῦν ὡς ἀπό
γε τῶν ἱστορικῶς γεγονότων, καὶ τὴν ἐπὶ ταῖς τε-
λευταίαις κλήσεσι θυμηδίαν εὖ μάλα διαμορφοῖ.
Ἐπιστραφήσονται γὰρ παρὰ Κυρίου, φησὶ, καὶ
ἥξουσιν εἰς Σιὼν, τὴν νοητὴν δηλονότι, τοῦτ' ἔστι,
τὴν Ἐκκλησίαν, εὐφραινόμενοί τε καὶ χαίροντες.
 664

Ἔσται γὰρ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν αἴνεσις καὶ εὐφρο-

σύνη, καὶ ἀγαλλίαμα καταλήψεται αὐτούς. Στεφανοῖ
γὰρ ὥσπερ τὰς τῶν πιστευόντων ψυχὰς, καὶ πάσης
αὐτὰς ἐμπίμπλησι χαρᾶς, ἀγαλλιάσεώς τε καὶ εὐ-
φροσύνης ὁ τῶν ὅλων Σωτὴρ, δοξολογούμενος παρ'
αὐτῶν, καὶ χορδὴ καὶ λύρα γεγονὼς αὐτοῖς.

Γεώγιος Χοιροβοσκός. Prolegomena et scholia in Theodosii Alexandrini

canones isagogicos de flexione nominum
P. 104, li. 30

εἰσίν, ὄνομα ῥῆμα μετοχὴ ἄρθρον ἀντωνυμία πρόθεσις ἐπίρρημα καὶ

σύνδεσμος. Πρὸ τούτου δὲ διάφοροι δόξαι γεγόνασιν· οἱ μὲν γὰρ δύο
μόνα μέρη τοῦ λόγου εἶναι ἔλεγον, οἱ δὲ πέντε, οἱ δὲ ὀκτώ, οἱ δὲ
ἐννέα, οἱ δὲ δέκα, οἱ δὲ ἕνδεκα, οἱ δὲ ἀκριβέστερον δοξάσαντες ὀκτὼ
μόνα τὰ μέρη τοῦ λόγου λέγουσιν εἶναι, ἅπερ καὶ εἴπομεν. [Ἐν δὲ
τούτοις κατὰ Πλάτωνα ἔχομεν σὺν θεῷ γνῶναι, πῶς λέγουσιν οἱ δο-
ξάσαντες ὀκτὼ μέρη τοῦ λόγου.] Καὶ ἄξιόν ἐστι ζητῆσαι, διὰ ποίαν
αἰτίαν ὀκτὼ μέρη τοῦ λόγου εἰσὶ καὶ μὴ πλείονα ἢ ἐλάττονα· καὶ ἔστιν
εἰπεῖν, διὰ τοῦτο ὀκτὼ μέρη τοῦ λόγου εἰσίν, ἐπειδὴ καὶ τέσσαρα μέρη
τῆς γραμματικῆς εἰσι καὶ τέσσαρα ὄργανα· μέρη μὲν ἀναγνωστικὸν ἐξη-
γητικὸν διορθωτικὸν καὶ κριτικόν, ὄργανα δὲ γλωσσηματικὸν ἱστορικὸν
μετρικὸν καὶ τεχνικόν· ἐκ τῶν τεσσάρων οὖν τούτων μερῶν καὶ τῶν
τεσσάρων ὀργάνων συνίσταται ἡ γραμματική, καὶ τούτου χάριν ὀκτώ
εἰσι τὰ μέρη τοῦ λόγου.
Τούτων οὕτως ἐχόντων τὸ ὄνομα καὶ τὸ ῥῆμα προτερεύουσι τῶν
ἄλλων μερῶν τοῦ λόγου· τὰ γὰρ ἄλλα μέρη τοῦ λόγου εἰς χρείαν τοῦ
ὀνόματος καὶ τοῦ ῥήματος ἐπενοήθησαν· τὰ δὲ εἰς χρείαν τινῶν ἐπι-
νοούμενα δεύτερα ὑπάρχουσιν ἐκείνων ὧν χάριν ἐπενοήθησαν· οἷον εἰς
χρείαν τοῦ βασιλέως ἐπενοήθησαν οἱ ἄρχοντες καὶ τὴν πρώτην τάξιν
φέρειν οὐ δύνανται, καὶ πάλιν τὸ ἱμάτιον τὸ εἰς χρείαν τινὸς ἐπινοηθὲν
δεύτερόν ἐστιν οὗτινος χάριν ἐπενοήθη.

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)

Alphabetic entry iota, p. 279, li. 3

πικόν· καὶ εἰς τὸ κινῶ.

Ἴνα κρατοῦντος, γίνεται ἐκ τοῦ ἲς ἰνὸς, ὃ σημαίνει τὴν
τῶν νευρῶν δύναμιν. καὶ οὐχ ὡς τινὲς νομίζουσι σύν-
δεσμον, ἔνθεν καὶ ψιλοῦται, ὁ γὰρ ἵνα σύνδεσμος δα-
σύνεται.
Ἲν, διὰ τοῦ ι, ἐπειδὴ δικατάληκτόν ἐστιν, ἲς γὰρ καὶ ἲν,
 665

οἷον ῥὶν καὶ ῥὶς, Σαλαμὶν Σαλαμὶς, Ἐλευσὶν Ἐλευ-

σὶς, ἀκτὶν ἀκτὶς, οὕτως οὖν ἲν ἲς. ἰστέον ὅτι τὸ ἲς,
οὐ τὴν δύναμιν σημαίνει μόνον, ὡς παρὰ τῷ ποιητῇ,
ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο, ἀλλὰ καὶ ὄνομα ποταμοῦ, ὡς
φησὶν Ἡρόδοτος, καὶ Θύλαξ ὁ ἱστορικός.
Ἰνὼ, διὰ τοῦ ι. παρὰ τὸ ἲς ἰνός. ἢ παρὰ τὸ δύνειν
γέγονε δύνω κατ' καὶ ἀποβολὴν τοῦ δ ὔνω, καὶ τροπῇ
τοῦ υ εἰς ι Ἰνὼ, ὥσπερ δύφρος δίφρος· καὶ γὰρ εἰς
θάλασσαν ἔδυσεν ἡ Ἰνώ.
Ἰνίον, διὰ τοῦ ι γράφεται. ἰστέον δὲ, ὥσπερ ἀπὸ τοῦ
σφὴξ, σφηκὸς γίνεται σφήκιον, σημαίνει δὲ τὴν μι-
κρὰν σφῆκα, οὕτω παρὰ τὸ ἲς ἰνὸς ἰνίον, σημαίνει δὲ
τὸ πλατὺ νεῦρον.

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)

Alphabetic entry iota, p. 290, li. 3.

Ἀμφίων.
Ἰλλάδες, σχοινία, ἀπὸ τοῦ εἱλῆσθαι, ἐξ ἱμάντα ἰλ-
λασία οὐκ ἐθέλοντα.
Ἰνδάλλω, ὥσπερ γὰρ ἀπὸ τοῦ ἄγω γίνεται ἀγάλλω,
ἴω τὸ πέμπω ἰάλλω, οὕτω καὶ παρὰ τὸ εἴδω τὸ ὁμοιῶ
γίνεται εἰδάλλω· ἀποβολῇ τοῦ ε καὶ πλεονασμῷ τοῦ ν
ἰνδάλλω, ἐξ οὗ καὶ ἴνδαλμα.
Ἲς, τὸ δὲ ἲς, διὰ τοῦ ἰῶτα, ὃ σημαίνει τὴν δύναμιν,
ὡς δικατάληκτον. τὸ δὲ ἲς οὐ σημαίνει μόνον τὴν δύ-
ναμιν, ἀλλ' ἔστι καὶ ὄνομα ποταμοῦ, ὡς φησὶν Ἡρό-
δοτος, καὶ Γύλαξ ὁ ἱστορικός.
Ἰνίον, ὥσπερ παρὰ τὸ σφὴξ σφηκὸς γίνεται σφηκίον,
σημαίνει δὲ τὸν μικρὸν σφῆκα, οὕτω καὶ παρὰ τὸ ἲς
ἰνὸς γίνεται ἰνίον. σημαίνει τὸ νεῦρον, τὸ ὂν ὀπίσω
τοῦ τραχήλου· τὰ γὰρ ἡνία διὰ τοῦ η γράφεται, παρὰ
τὸ ἀνύω γίνεται γὰρ ἀνίον καὶ ἠνίον. διὰ γὰρ τῶν
λώρων τῶν ἵππων ἀνύομεν τὴν ὁδὸν· τὸ δὲ ἶς γέγονε
παρὰ τὸ ἔω τὸ ὑπάρχω, ἲς, ὡς ῥήσσω ῥηγμίς. καὶ
γὰρ ἶνες τὸ εἶναι καὶ συστᾶναι παρέχουσι τῷ σώματι·
ἢ παρὰ τὸ ἰέναι ἡμῖν.
 666

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum Kallierges p. 254, li.

25

Καὶ δεκάφυιον εἴρηται οἱονεὶ δεκάφυον, δεκάκις πε-

φυκότα. Τὸ γὰρ φύω Αἰολικῶς φυίω φασί· καὶ
τὸ ἀλύω, ἀλυίω.
Δεκαδοῦχος: Δέκα μὲν ἦρχον μετὰ τοὺς τριά-
κοντα καταστάντες· ἐκαλεῖτο μέντοι τούτων ἕκαστος
τῶν ἀρχόντων, δεκαδοῦχος, ὡς δηλοῖ Λυσίας.
Δεκαδέας: Τοὺς τῆς αὐτῆς δεκάδος, καὶ ὑπὸ τῷ
αὐτῷ δεκάρχῃ.
Δεκαδαρχίαι: Τὰς ὑπὸ Λακεδαιμονίων κατα-
σταθείσας ἐν ταῖς πόλεσι δεκαδαρχίας συνεχῶς ὀνο-
μάζουσιν οἱ ἱστορικοί. Καὶ Φίλιππος μέντοι παρὰ
Θετταλοῖς δεκαδάρχην κατέστησεν, ὡς Δημοσθένης
ἐν ἕκτῳ Φιλιππικῶν.
Δεκάσαι: Τὸ διαφθείρειν τοὺς δικάζοντας ἢ τοὺς
ἐκκλησιαστὰς χρήμασι καὶ δώροις. Ἐκλήθη δὲ
ἀπὸ τοῦ κατὰ δέκα ἀθροιζομένους λαμβάνειν τὰ δῶρα.
Πρῶτον δέ φησι δεκάσαι Μέλητα. Ἐξ οὗ καὶ τὸ
ἐριθεύεσθαι τὸ δεκάζεσθαί ἐστι· καὶ γὰρ ἡ
ἐρίθεια εἴρηται ἀπὸ τῆς τοῦ μισθοῦ δόσεως. ἌΛ-
ΛΩΣ· Λύκος ἔστιν ἥρως, μορφὴν ἔχων τοῦ θηρίου·
πρὸς δὲ τοῖς ἐν Ἀθήναις ἀνεστήλωται δικαστηρίοις.

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum

Kallierges p. 470*, li. 310

καθότι καὶ ἱμὰς λέγεται κυρίως μὲν ὁ λῶρος, κατα-

χρηστικῶς δὲ καὶ τὸ σχοινίον.
Ἰνάσσω: Τὸ ἰσχὺν παρέχω. Ἀπὸ τοῦ ἲς ἶνος,
ὃ σημαίνει τὴν δύναμιν, ἐξ οὗ ῥῆμα ἰνῶ ἰνώσω, καὶ
ἐξίνωσεν, τὸ ἐξενεύρωσεν. Παρὰ τὸ ἔω, τὸ ὑπάρχω, ὁ
μέλλων ἔσω, ὄνομα ῥηματικὸν ἓς καὶ ἲς, ἡ δύναμις, ἡ
ὑπάρχουσα ἔν τινι, ὥσπερ ἀπὸ τοῦ θέω θὶς, καὶ ῥήσσω
ῥηγμίς· τὸ δὲ ἲς γράφεται διὰ τοῦ ϊ, ὡς δικατά-
ληκτον· οὐ μόνον δὲ τὴν δύσιν (δύναμιν) σημαίνει,
ἀλλ' ἐστὶ καὶ ὄνομα ποταμοῦ, ὡς φησὶν Ἡρόδοτος
καὶ γοίλαξ (Γύλαξ Sorb.) ὁ ἱστορικός. Χοιρο-
βοσκός. (Vid. Wesseling. ad Herodot. I. 179.)
Ἶνες: Τὰ νεῦρα τῶν (τὰ) τοῦ ἰέναι αἴτια, αἱ παρέ-
 667

χουσαι τῷ σώματι τὸ εἶναι καὶ συνεστάναι ἐξ ὧν ἡ

δύναμις·

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum

Kallierges p. 795, li. 15

ὑπερδισύλλαβον ἐστί· τὸ μέντοι φίλτερον, καίτοι

ὑπὲρ δύο συλλαβὰς ὂν, διαφωνεῖ ὡς πρὸς τὰ συγκρι-
τικά· οὐκ ἔχει γὰρ τοῦ πρωτοτύπου τὸ ο. Πεποί-
ηται οὖν παρὰ τὸ φίλος, φιλώτερος· (ἐξ οὗ τὸ
θηλυκὸν,
Γελλὼ παιδοφιλωτέρα)
καὶ κατὰ συγκοπὴν, φίλτερος.
Φιλτέας: Παρὰ τὸ φιλῶ, φιλτὸς ῥηματικὸν
ὄνομα· οὗ παρώνυμον Φιλτέας, ὡς πρῶτος, Πρωτέας·
ἄριστος, Ἀριστέας. Φιλτέας δέ ἐστιν, ὁ καὶ
καλούμενος ἱστορικὸς, ὁ τὰ Νάξια συνθείς.
Φίλτρον: Δύναται παρὰ τὸ φίλω βαρύτονον
εἶναι· καὶ ἀπὸ τοῦ φιλῶ περισπωμένου, φίλητρον·
καὶ συγκοπῇ, φίλτρον.
Φιμοί: Κυβευτικὰ ὄργανα· φιμός ἐστιν ὁ κα-
λούμενος κημὸς, εἰς ὃν ἐνεβάλλοντο. Γίνεται ἀπὸ
τοῦ σφίγγω σφιγμὸς, καὶ φιγμός. Καὶ φιμοῖ,
ἄγχει, ἐπιστομίζει.
Φινεύς: Παρὰ τὸ ἶφι καὶ τὸν νοῦν γίνεται,
οἱονεὶ ὁ ἰσχυρὸν νοῦν ἔχων.

Aphthonius Rhet., Progymnasmata Volume 10, p. 2, li. 20

ΠΕΡΙ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ.

Διήγημά ἐστιν ἔκθεσις πράγματος γεγονότος ἢ ὡς

γεγονότος.
Διενήνοχε δὲ διήγημα διηγήσεως ὡς ποιήσεως ποίημα·
ποίησις μὲν γὰρ πᾶσα ἡ Ἰλιάς, ποίημα δὲ ἡ τῶν Ἀχιλ-
λέως ὅπλων κατασκευή.
Τοῦ δὲ διηγήματος τὸ μέν ἐστι δραματικόν, τὸ δὲ
ἱστορικόν, τὸ δὲ πολιτικόν· καὶ δραματικὸν μὲν τὸ πε-
πλασμένον, ἱστορικὸν δὲ τὸ παλαιὰν ἔχον ἀφήγησιν,
πολιτικὸν δὲ ᾧ παρὰ τοὺς ἀγῶνας οἱ ῥήτορες κέχρηνται.
Παρέπεται δὲ τῷ διηγήματι ἕξ· τὸ πρᾶξαν πρόσωπον,
τὸ πραχθὲν πρᾶγμα, χρόνος καθ' ὅ, τόπος ἐν ᾧ, τρόπος
ὅπως, αἰτία δι' ἥν.
 668

Ἀρεταὶ δὲ διηγήματος τέσσαρες· σαφήνεια, συντομία,

πιθανότης καὶ ὁ τῶν ὀνομάτων ἑλληνισμός.

Aphthonius Rhet., Progymnasmata Volume 10, p. 2, li. 21

Οὕτω νεότης πονεῖν οὐκ ἐθέλουσα παρὰ τὸ γῆρας

κακοπραγεῖ.

ΠΕΡΙ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ.

Διήγημά ἐστιν ἔκθεσις πράγματος γεγονότος ἢ ὡς

γεγονότος. Διενήνοχε δὲ διήγημα διηγήσεως ὡς ποιήσεως ποίημα·
ποίησις μὲν γὰρ πᾶσα ἡ Ἰλιάς, ποίημα δὲ ἡ τῶν Ἀχιλ-
λέως ὅπλων κατασκευή.
Τοῦ δὲ διηγήματος τὸ μέν ἐστι δραματικόν, τὸ δὲ
ἱστορικόν, τὸ δὲ πολιτικόν· καὶ δραματικὸν μὲν τὸ πε-
πλασμένον, ἱστορικὸν δὲ τὸ παλαιὰν ἔχον ἀφήγησιν,
πολιτικὸν δὲ ᾧ παρὰ τοὺς ἀγῶνας οἱ ῥήτορες κέχρηνται.
Παρέπεται δὲ τῷ διηγήματι ἕξ· τὸ πρᾶξαν πρόσωπον,
τὸ πραχθὲν πρᾶγμα, χρόνος καθ' ὅ, τόπος ἐν ᾧ, τρόπος
ὅπως, αἰτία δι' ἥν.
Ἀρεταὶ δὲ διηγήματος τέσσαρες· σαφήνεια, συντομία,
πιθανότης καὶ ὁ τῶν ὀνομάτων ἑλληνισμός.

Catenae (Novum Testamentum), Catena in Acta (catena Andreae) (e cod.

Oxon. coll. nov. 58) P. 218, li. 31t

Παύλου εὐθαλὴς διδασκαλία εἰς Χριστὸν ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ καθεξῆς

τῶν προφητῶν, ἱστορικὴ καὶ εὐαγγελική.

Ἀναστὰς δὲ Παῦλος, καὶ κατασείσας τῇ χειρὶ, εἶπεν,

ἄνδρες Ἰσραηλῖται, καὶ οἱ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, ἀκού-
σατε.
{Τοῦ Χρυσοστόμου.} Ἐνταῦθα κηρύττει πρῶτον Παῦλος· καὶ
ὅρα αὐτοῦ τὴν σύνεσιν· ἔνθα μὲν ἦν κατεσπαρμένος ὁ λόγος, πα-
ρατρέχει· ἔνθα δὲ οὐδεὶς ἦν, διατρίβει· καθὼς αὐτός φησι γρά-
φων· “οὕτως δὲ φιλοτιμούμενος εὐαγγελίζεσθαι, οὐχ ὅπου ὠνο-
“μάσθη Χριστός” – Καὶ μετ' ὀλίγα – Ὅρα τὸν Βαρνάβαν παρα-
χωροῦντα τῷ Παύλῳ· πῶς γὰρ οὔ; ὃν ἤγαγεν ἀπὸ Ταρσοῦ· ὥσπερ
καὶ Πέτρῳ Ιωάννης πανταχοῦ· καίτοι αὐτοῦ αἰδεσιμώτερος ἦν·
 669

Severianus Scr. Eccl., Αποσπάσματα in epistulam ad Hebraeos (in

catenis) P. 346, li. 1

ἐν ταῖς ἄλλαις ἐπιστολαῖς· δεύτερον τὸ τὴν φράσιν ἄλλην εἶναι, τοῦτ'

ἔστι ξένην παρὰ τὴν Παύλου καὶ τὴν κατασκευήν. δεῖ τοίνυν εἰδέναι
ὅτι Παῦλος ἐμισεῖτο ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀποστασίαν νόμου διδάσκων,
διὰ τοῦτο καὶ κινδυνεύσας ἐν Ἱεροσολύμοις καὶ μόλις διαφυγὼν
ἐπέμφθη εἰς Ῥώμην. ὠφέλιμα τοίνυν γράφων Ἑβραίοις οὐ προτίθησι
τὸ ὄνομα ἑαυτοῦ, ἵνα μὴ τῷ μίσει τῷ πρὸς αὐτὸν ζημιωθῶσι τὴν
ὠφέλειαν τὴν ἀπὸ τῆς ἐπιστολῆς.
Γράφει δὲ αὐτοῖς [ὥς φησιν ὁ μακάριος Σευηριανός] τῇ Ἑβραίων
γλώττῃ, ἃ καὶ ἡρμηνεύθη ὑπό τινος τῶν μαθητῶν, ὑπὸ Λουκᾶ, ἢ
μᾶλλον ὑπὸ Κλήμεντος οὗ καὶ μέμνηται. διὰ τοῦτο ξένη φράσις. καὶ
τοῦτο ἐζήτηται τοῖς πρὸ ἡμῶν, καὶ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου ἱστορικώτερος
γεγονὼς τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ μετ' αὐτοῦ, ἐμνημόνευσε τῆς ζητήσεως, καὶ
ὅτι τοῖς πατράσιν ἡμῶν τοῖς παλαιοῖς τῶν ἐπισκόπων ἔδοξε Παύλου
τὴν ἐπιστολὴν εἶναι.
Hebr 1,1 – 2
Πολυμερῶς μὲν κατὰ τὰς διαφορὰς τῶν χρόνων ἐν αἷς
ᾠκονομήθη τὰ περὶ ἡμῶν, οἷον ἐν τῇ τοῦ Ἀδὰμ γενέσει, ἐν τοῖς κατὰ
τὸν Κάϊν, ἐν τοῖς κατὰ τὸν Νῶε, ἐν τοῖς κατὰ τὸν Ἀβραάμ, ἐν τοῖς πρὸ
νόμου, ἐν τοῖς μετὰ νόμον· πολλὰ γὰρ τὰ μέρη τῆς ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ
θεοῦ διοικήσεως. πολυτρόπως δέ, ὅτι ἄλλη ἐδόθη ἐντολὴ τῷ
Ἀδάμ, ἄλλη τῷ Νῶε, ἑτέρα τῷ Ἀβραάμ, καὶ διὰ Μωϋσέως ἄλλη, καὶ

Theophanes Continuatus, Chronographia (lib. 1-6) P. 21, li. 22

ριον τοῦ ἀρχιστρατήγου Μιχαὴλ τοῦ ἀνατέλλοντος, ὅπερ ἐνεθρό-

νισεν ὁ ἀπόστολος Ἀνδρέας.” ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὐ τότε, χρόνου
δὲ παρεληλυθότος πολλοῦ ὕστερον.
11 Ἐπανακτέον δὲ τὸν λόγον, καὶ τὴν αἰτίαν ζητητέον
τὴν οὕτως ὡς ἐξ ὁμολόγου πείσασαν ἀμφοτέρους, τὸν μὲν Μιχαὴλ
μηδ' ὅλως ὑπὲρ τῆς βασιλείας ἀντισχεῖν (ἔνεστι γάρ, ὡς ἡ παροι-
μία, κἀν μύρμηκι χολή), τὸν Λέοντα δὲ θαρρούντως ἐπιβῆναι
καὶ κατατολμῆσαι αὐτῆς. καὶ γὰρ ταύτην μόνην εἴποιμι ἂν ἐγὼ
εἶναι ἀληθινωτάτην παιδείαν τε καὶ γυμνασίαν πρὸς τὰς πολιτικὰς
πράξεις, τὴν ἐναργεστάτην αἰτίαν καὶ τὸ μὴ τήνδε ἀλλὰ τήνδε
ἐπικεκαλυμμένην καταφοράν, ἧς πᾶσα δὴ βίβλος ἱστορικὴ στερου-
μένη καὶ ἀπογυμνουμένη οὐκ οἶδ' εἴ τινα ὄνησιν παράσχοι τοῖς
ἐντυγχάνουσιν. ὑπῆρχε δὲ Μιχαὴλ θεραπαινίδιόν τι πρόσοικον,
ὃ κατά τινας ἐκβακχευόμενόν τε καὶ ἐνεργούμενον περιόδους ἀπε-
 670

φοίβαζέ τε καὶ ἐμαντεύετο, καὶ πρὸς τῷ τοῦ Βουκολέοντος αἰγια-

λῷ προσφοιτῶν “κατάβηθι ἐκεῖθεν, κατάβηθι,” γεγωνότερον, “ὦ
Μιχαήλ,” ἐπεβόα, “καὶ τῶν ἀλλοτρίων ἀφίστασο,” πρὸς αὐτὸν
δὴ τοῦτον ἀπορριπτοῦσα φωνάς. οὐκ ἔλαθε γοῦν τοῦτο πολλάκις
γενόμενον οὐδὲ τοὺς ἐθελοκωφεῖν ἐθέλοντας καὶ τὸν βίον παρα-
πέμπειν εὐφρόσυνον, ἀλλ' ἔφθασεν ὀψὲ γοῦν εἰς τὰς βασιλικὰς
ἀκοάς, θροῦν καὶ λαλιάν τινα οὐκ εὔελπιν ἐμποιοῦν.

Theophanes Continuatus, Chronographia (lib. 1-6)

P. 211, li. 6t

σκευὴ φιλεργῶς τελεσθεῖσα καὶ φιλοτίμως ἐπαινετή. οὔτε γὰρ

τῷ δίσκῳ τῶν παλαιῶν τι κειμηλίων καὶ ἱερῶν, καὶ τῶν ἀφ' οὗ
γεγόνασιν ἄνθρωποι τεχνουργηθέντων ἐν ναοῖς, κατὰ τὸ μέγεθος
ἐξισάζεται, οὔτε τις εὐπρέπεια καὶ ὡραιότης τινὶ τῶν γενομένων
ἐπήνθησεν, πάντων ἐκεῖ τῶν ὡραίων καὶ τιμίων συνδεδραμηκότων·
καὶ τὸ ποτήριον δὲ τούτῳ λίαν κατάλληλον. οὐ μὴν δὲ καὶ ὁ εἰς
φωταγωγίαν κατασκευασθεὶς αὐτῷ κύκλος, ὅπερ φασὶ πολυκάνδη-
λον, τινὶ τῶν ἄλλων ἠλάττωται, ἀλλὰ καὶ οὗτος ἐκ χρυσοῦ ὅλος
γενόμενος, λίτρας ἔχων ἑξήκοντα, τῶν ἄλλων διαφέρει κατὰ πολὺ
καὶ τούτῳ δίδωσι τὰ πρωτεῖα καὶ τὸ σεβάσμιον.

ΙΣΤΟΡΙΚ*η ΔΙΗΓΗΣΙΣ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΟΙΔΙΜΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ,
ΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΛΣΙΛΕΥΣ ΕΝ ΘΕΩΙ ΡΩΜΑΙΩΝ, Ο
ΤΟΥΤΟΥ ΥΙΩΝΟΣ, ΦΙΛΟΠΟΝΩΣ ΑΠΟ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΘΡΟΙΣΑΣ
ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ ΤΩΙ ΓΡΑΦΟΝΤΙ ΠΡΟΣΑΝΕΘΕΤΟ.

Ἦν μὲν προθυμία καὶ ἔφεσις ἐκ πολλοῦ ἐμπειρίαν πραγμάτων

καὶ γνῶσιν ταῖς τῶν σπουδαιοτέρων ἐμφυτεῦσαι διανοίαις διὰ τοῦ
ἀειμνήστου καὶ ἀθανάτου τῆς ἱστορίας στόματος, καὶ ἐβουλόμην,
ἂν ἄρα οἷός τε ὦ, τοῦ σύμπαντος τῆς ἐν Βυζαντίῳ Ῥωμαϊκῆς ἀρ-
χῆς χρόνου τῶν τε αὐτοκρατόρων καὶ τῶν ὑπ' αὐτοὺς ἀρχόντων

Theophanes Continuatus, Chronographia (lib. 1-6) P. 314, li. 8

τοῦτο μίαν κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν τάξιν ἐδέξατο ἅπαντα.

Καὶ τὰ μὲν ἐν πολέμοις καταπραχθέντα διά τε αὐτοῦ καὶ
διὰ τῶν ὑποστρατήγων Βασιλείῳ τῷ βασιλεῖ, ὅσα εἰς ἐμὴν ἔφθα-
σεν ἐλθεῖν ἀκοήν, διά τε τῆς ξηρᾶς καὶ ὑγρᾶς κατὰ ἀνατολὴν καὶ
δύσιν, τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα ἐτύγχανεν.
 671

72 Χρὴ δὲ αὖθις τὸν λόγον ἀναδραμεῖν ἐπὶ τὰς πράξεις

ἐκείνας ὧν αὐτουργὸς ὁ βασιλεὺς ἐχρημάτιζεν, καὶ διηγήσασθαι
ὅπως ἀεὶ τοῖς κοινοῖς ἐνασχολούμενος πράγμασι καὶ πρὸς τὴν
κοσμικὴν ἐπιμέλειαν τεταμένην ἔχων διηνεκῶς τὴν διάνοιαν ἄλλοτε
μὲν τὰ πρὸς τὸ δέον τῇ ἔμφρονι μεταχειρίσει κατηύθυνεν, ἄλλοτε
δὲ τὴν ἀκοὴν ὑπετίθει καὶ ἐπιμελῶς ἠκροᾶτο ἱστορικῶν τε διηγη-
μάτων καὶ πολιτικῶν παραγγελμάτων καὶ ἠθικῶν παιδευμάτων
καὶ πατρικῶν τε καὶ πνευματικῶν νουθετημάτων καὶ εἰσηγήσεων,
ἄλλοτε δὲ καὶ τὴν χεῖρα πρὸς τὸν γραφικὸν ἐξεπαίδευε καὶ κατηύ-
θυνε κάλαμον, καὶ νῦν μὲν στρατηγῶν τε καὶ αὐτοκρατόρων ἀν-
δρῶν ἤθη καὶ βίους καὶ μεταχειρίσεις πραγμάτων καὶ πολεμικοὺς
ἀγῶνας διηρευνᾶτο, καὶ ἀνασκοπῶν, τὰ κράτιστα τούτων καὶ
ἐπαινούμενα ἐκλεγόμενος, εἰς οἰκείας πράξεις ἐσπούδαζε τὴν μί-
μησιν κατατίθεσθαι, νῦν δὲ τῶν ἐν τῇ κατὰ θεὸν ἀρίστῃ πολιτείᾳ
διαπρεψάντων ἀνδρῶν τοὺς βίους ἐπιμελῶς καταμανθάνων καὶ
τὰς ἀλόγους ὁρμὰς τῆς ψυχῆς περιέκοπτεν, αὐτὸν ἑαυτοῦ δεικνύειν

Vitae Arati Et Varia De Arato, Vita Arati (= Vita 1) (olim sub auctore
Achille Tatio) (e cod. Vat. gr. 191) P. 10, li. 10

σιάναξ καὶ Ἀριστοφάνης ὁ Βυζάντιος καὶ ἄλλοι πολλοί,

ὧν καὶ Πτολεμαῖος μέμνηται ὁ βασιλεὺς Ἰδιοφυέσιν
οὕτως·
πάνθ' Ἡγησιάναξ τε καὶ Ἕρμιππος τὰ κατ' αἴθρην
τείρεα καὶ πολλοὶ ταῦτα τὰ φαινόμενα
βίβλοις ἐγκατέθεντο ἀπὸ σκοποῦ δ' ἀφάμαρτον·
ἀλλ' ὅ γε λεπτολόγος σκῆπτρον Ἄρατος ἔχει.
καὶ ἄλλοι δὲ πολλοὶ γεγόνασιν Ἄρατοι ἄνδρες ἐλλόγιμοι,
ἱστοριογράφοι, ὥσπερ ὁ Κνίδιος, οὗ φέρονται Αἰγυπτιακὰ
ἱστορικὰ συγγράμματα, καὶ τρίτος ἐπισημότατος Σι-
κυώνιος, οὗ ἐστιν ἡ Πολύβιβλος ἱστορία ὑπὲρ τὰ λʹ
βιβλία ἔχουσα.
τὰς δὲ Ἀράτου ἐπιστολάς, ὧν ἀνωτέρω ἐμνήσθημεν,
πάντων σχεδὸν συμφωνούντων τὰς εἰς αὐτὸν ἀναφερο-
μένας αὐτοῦ εἶναι καὶ ὁμολογούντων γνησίας αὐτάς,
μόνος Ἀπολλωνίδης ὁ Κηφεὺς ἐν τῷ ὀγδόῳ περὶ κατε-
ψευσμένης ἱστορίας οὐκ εἶναι αὐτὰς Ἀράτου φησίν,
ἀλλὰ Σαβιρίου Πόλλωνος· τοῦ δὲ αὐτοῦ τούτου φησὶν
εἶναι τὰς ἐπιγεγραμμένας Εὐριπίδου ἐπιστολάς.

Vitae Dionysii Periegetae, Vita Dionysii

Li. 24
 672

καὶ Γιγαντείων ἕτερα, καὶ κατά τινας Ὀρνιθιακῶν· νοθεύουσι γὰρ αὐτά
τινες, Διονυσίου τοῦ Φιλαδελφέως αὐτὰ λέγοντες. τὰ δὲ Λιθικὰ μᾶλλον
ἀποδέχονται διὰ τὸ τὸν αὐτὸν εἶναι χαρακτῆρα. τὰ δὲ Βασσαρικὰ διὰ
τραχύτητα ποσὴν αὐτοῦ χωρίζοντες ἀναφέρουσιν εἰς τὸν Σάμιον. χαί-
ρει δὲ οὗτος Ὁμηρικῶι ζήλωι πρὸς ἔνια· πολλὴ γὰρ ἐπανάληψίς ἐστι
καὶ παρ' αὐτῶι. γλαφυρὸς δὲ ὢν τῶι πλάσματι τῶν ποιημάτων οὐχ ἥκι-
στα μεταδιώκει τὸ ἀνθηρόν. ὥσπερ γάρ τις ἄριστος ἐν τούτωι ζωγράφος
ἀφορῶν εἰς τὸ ἄπειρον τῶν ἐθνῶν ἐπιλέγεται δεόντως, αὐτοῦ τοῦ κάλ-
λους ἔργον, τῶν μὲν ὀνομάτων τὰ εὐσύνθετα, τῶν δὲ λέξεων τὰ ἀνθηρά,
ὥστε γίνεσθαι σύμμετρα μὲν τὰ ὀνόματα, χρώματα δὲ τὰς λέξεις.
ἱστορικὸν δὲ τὸ ὑποκείμενον ποίημα ῥητέον. ἡ γὰρ ἱστορία διαι-
ρεῖται εἴς τε γενεαλογικὸν καὶ χρονικόν, πραγματικόν τε καὶ τοπικόν,
οὗπερ εἴδους ἡ ὑποκειμένη πραγματεία τῶι ποιητῆι. ὅτι δὲ καὶ χρή-
σιμον τὸ ποίημα δηλοῖ ἐκ τοῦ σαφηνίζεσθαι διὰ τούτων παρὰ ποιηταῖς
ἔνια πρὸς ἐμπορίαν τε καὶ ἀποδημίαν ὠφέλιμα, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ γεωρ-
γίαν, ὅταν, ἐπιγνῶμεν ὡς ἥδε μὲν ἡ γῆ λεία τε ἄρα καὶ κατάρρυτος,
ἑτέρα δὲ αὐχμηρά, πρὸς ἐπίγνωσίν τε ἤθους ἀνδρῶν ἐπιτήδειον ἡγε-
μονικόν τε πρὸς τὰς ἐπιμιξίας. ἀποδείκνυσι δὲ τοῦτο καὶ ὁ ποιητής, ὡς
ὠφέλιμόν τι χρῆμα περιήγησις. θαυμάζων δὲ τὴν Ὀδυσσέως πολυπει-
ρίαν ἔφη (α 3)

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Prolegomena

Vossiana P. 10, li. 10

δοῦναι εὕρῃ. Τί οὖν διαφέρει πεῖρα ἐμπειρίας, εἰ κᾀκείνη λόγον οὐκ

ἀποδίδωσιν οὐδὲ αὕτη; Συμβαίνει οὖν ἐπὶ τῆς πείρας ἐπὶ τῆς καθ' ἓν
ἢ δεύτερον γνώσεως καὶ λόγον τινὰ παρέπεσθαι, τὴν μέντοι ἐμπειρίαν
παντελῶς εἶναι ἄλογον. Ἴδωμεν οὖν, τίνι συνάψωμεν τὴν γραμματικήν.
Καὶ ὅτι μὲν ἐπιστήμη οὐκ ἔστι, δῆλον, ἐξ ὧν σημειοῦταί τινα καὶ ἀλόγως
ἀφορίζει· πάλιν οὔτε πεῖρα· εἰ γὰρ πεῖραν ἔφαμεν τὴν ἑνὸς ἢ δευτέρου
γνῶσιν, πῶς οὖν τὴν γραμματικὴν πεῖραν εἴπωμεν τὴν πάσης λέξεως
ἐργάτιν; εἰ δὲ οὐ πεῖραν, πολλῷ μᾶλλον οὐδὲ ἐμπειρίαν. Τί οὖν ἐστι;
Τέχνη· συνέστηκε γὰρ ἐκ μερῶν τεσσάρων, διορθωτικοῦ, ἀναγνωστικοῦ,
ἐξηγητικοῦ καὶ κριτικοῦ, καὶ ἐξ ὀργάνων τεσσάρων, γλωσσηματικοῦ,
ἱστορικοῦ, μετρικοῦ καὶ τεχνικοῦ. Καὶ μέρος μὲν ὃ ἀπό τινος ἀπέσπασται
καὶ αὐτῷ μόνῳ κοινωνεῖ ἀφ' οὗ ἀπέσπασται, ὡς ἂν εἴπωμεν πρώραν
μόνης νεὼς εἶναι ἢ κλάδον μόνου φυτοῦ. Μόριον δέ ἐστι τὸ μέρους μέρος·
μέρος μὲν γὰρ ἡ κεφαλή, μόριον δὲ τὸ χεῖλος ἢ ἡ ῥὶς ἢ τὸ οὖς. Ὄργανον
δέ ἐστι τὸ καὶ ἑτέροις κοινωνοῦν καὶ ἁρμόζον ἀντιπεπονθότως τῷ μέρει·
τὸ γὰρ μέρος αὐτῷ μόνῳ οὗ ἐστι μέρος πεποίηται, τὸ δὲ ὄργανον, ὡς
εἴπομεν, καὶ ἑτέροις· οἷον τὸ σμιλίον οὐκ ἐπὶ ἑνὶ ἔργῳ ἐστὶ χρήσιμον,
ἀλλ' ἐν πολλοῖς. Οὕτως οὖν τέχνη ἡ γραμματική, τὸ δὲ τέλος χρειῶδες
 673

ἔχει τῷ βίῳ· λόγου γάρ ἐστιν εὑρέτις, δι' οὗ πᾶς ὁ βίος καὶ τὰ ὁρώ-
μενα τέλος ἐδέξατο.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede
P. 114, li. 30

ὁμωνυμίαν, δεῖ γινώσκειν καὶ τὴν ὁμωνυμίαν, καὶ οὕτως ὁρίζεσθαι ἐκεῖνο,
περὶ οὗ ὁ σκοπὸς ἔχει διαλαβεῖν· περὶ γραμματικῆς οὖν βουλόμενοι δια-
λαβεῖν, εἴπωμεν ποσαχῶς λέγεται ἡ γραμματική, καὶ εἶθ' οὕτως τὸν ὅρον
αὐτῆς διαλέξομεν. Διχῶς οὖν λέγεται παρὰ τοῖς ἀρχαίοις, γραμματικὴ
μικρὰ καὶ γραμματικὴ μεγάλη· καὶ μικρὰ μέν ἐστιν, ἧς ἔργον τοὺς χα-
ρακτῆρας τῶν γραμμάτων εἰδέναι καὶ τὰς συλλήψεις αὐτῶν· τοὺς με-
τιόντας ταύτην νῦν διδασκάλους καλοῦσι, καὶ ἔστιν αὕτη τέχνη περὶ τὸ
γράφειν καὶ ἀναγινώσκειν τὴν ἔγγραφον φωνήν. Μεγάλην δὲ γραμμα-
τικὴν λέγουσι τὴν καταγινομένην περὶ τὴν ἑρμηνείαν τῶν ποιητῶν, ἥν-
τινα οὕτως ὁρίζουσι· «γραμματική ἐστι τέχνη θεωρητικὴ τῶν παρὰ
ποιηταῖς τε καὶ λογεῦσι»· λογεῖς δὲ λέγουσι τοὺς ἱστορικοὺς καὶ φιλο-
σόφους καὶ ἰατροὺς καὶ ὅσους ἐν τῷ χορῷ τῶν λογίων τιθέναι δίκαιον·
καὶ γὰρ φιλοσόφου ὄντος τοῦ θεωρήματος, ἡ μὲν ἀφήγησις καὶ ἡ σύν-
ταξις τῷ γραμματικῷ ἁρμόζει, τὸ δὲ ζήτημα αὐτὸ τῷ φιλοσόφῳ. Πρό-
εισιν οὖν ἡ γραμματικὴ μέχρι τούτων.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede
P. 123, li. 14
Τέλος δὲ τῶν τεχνῶν ἐστιν ἐφ' ὃ πάντα νεύει τὰ θεωρήματα καὶ
ὃ ζητοῦμεν αὐτῆς ἔσχατον. Τὸ δὲ αὐτὸ δυνάμει καὶ αἴτιόν ἐστιν· οἷον
φοβηθέντες οἱ ἄνθρωποι ναυαγίαν ἐξεῦρον πόθῳ τῆς εὐπλοίας τὴν
κυβερνητικήν, ἧς τὸ τέλος τὸ εὐπλοεῖν· τοῦτο δὲ τὸ εὐπλοεῖν καὶ τέλος
ἐστὶ τῆς κυβερνητικῆς καὶ αἴτιον, διὰ γὰρ τὸ εὐπλοεῖν ἐπενοήθη ἡ
κυβερνητική· καὶ πάλιν τὰς νόσους βουλόμενοι φυγεῖν ἔρωτι ὑγείας τὴν
ἰατρικὴν συνεστήσαντο, ἧς τὸ τέλος τὸ ὑγιάζειν· τοῦτο δὲ τὸ ὑγιά-
ζειν καὶ τέλος ἐστὶ τῆς ἰατρικῆς καὶ αἴτιον, διὰ γὰρ τὴν ὑγείαν ἐπενοήθη
ἡ ἰατρική.
Ἐπειδὴ οὖν ἡ γραμματικὴ διὰ τοῦ γλωσσηματικοῦ καὶ μετρικοῦ καὶ
τεχνικοῦ καὶ ἱστορικοῦ θεωρεῖται, καὶ διδάσκει τὴν ἀνάγνωσιν καὶ τὴν
ἐξήγησιν καὶ τὴν διόρθωσιν καὶ τὴν κρίσιν, τούτου χάριν πρόςκειται
»θεωρητικὴ τῶν παρὰ ποιηταῖς τε καὶ λογεῦσιν». Εἰ ἄρα δὲ ἡ γραμ-
ματικὴ μικτή ἐστι – καὶ γὰρ καὶ θεωρίᾳ κέχρηται, ἡνίκα καταλέγει
 674

κανόνας, καὶ πράξει, ἡνίκα ποιεῖ τόνους καὶ στιγμάς – πῶς ὁρίζομεν
αὐτὴν θεωρητικήν, καὶ οὐ μικτήν; Καὶ λέγομεν ὅτι ἡ γραμματικὴ οὐκ
ἔστι πρακτική, ἀλλὰ μόνον θεωρητική, ὁ μέντοι γραμματικός ἐστιν ὁ
πρακτικός· οὐ γὰρ ἡ γραμματικὴ ποιεῖ τοὺς τύπους τῶν τόνων καὶ τὰς
στιγμάς, ἀλλὰ θεωρεῖ μόνον καὶ διδάσκει αὐτούς, ὁ γραμματικὸς δὲ ἐξ
αὐτῆς λαμβάνων τὰς ἀφορμὰς ἀποτελεῖ καὶ τόνους καὶ στιγμὰς καὶ
πνεύματα.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede
P. 164, li. 10

Ἀπὸ τοῦδε τοίνυν τοῦ δηλοῦντος τὸ ποίημα ὠνομάσθη γραμματικός, ὡς

πρᾶγμα πράγματος πραγματικός, ὁ πολλῶν ποιημάτων ἐπιστήμων.
Ὁρίζονται δὲ τὴν γραμματικὴν οὕτως· γραμματική ἐστιν ἕξις θεω-
ρητική τε καὶ καταληπτικὴ τῶν κατὰ πλεῖστον παρὰ ποιηταῖς τε καὶ
συγγραφεῦσι λεγομένων, δι' ἧς ἑκάστην λέξιν τῷ οἰκείῳ κόσμῳ ἀποδι-
δόντες εὐκατάληπτον ἐξ ἀπείρου κατασκευάζουσιν.
Μέρη δὲ αὐτῆς τέσσαρα, ἀναγνωστικόν, ἐξηγητικόν, διορθωτικὸν καὶ
κριτικόν· ὄργανα δὲ τέσσαρα, γλωσσηματικόν, ἱστορικόν, τεχνικόν,
μετρικόν. Πολλὴ δέ ἐστιν ἡ διαφορὰ μέρους καὶ ὀργάνου καὶ εἴδους·
εἶδος γάρ ἐστιν ὃ διῄρηται μὲν ἐκ τοῦ γένους, αὐτοτελὲς δέ ἐστι καὶ
μηδενὸς εἰς συμπλήρωσιν δεόμενον, οἷον εἰ λέγοιμεν γένος τὸ φυτόν,
εἶδος δὲ τὴν ἐλαίαν, καὶ γένος τὴν τέχνην, εἶδος δὲ τὴν γραμματικήν·
τὸ δὲ μέρος ἀτελὲς καὶ ἀπόσπασμα ἑνὸς μόνου, ὡς λέγομεν πρύμναν,
μόνης γὰρ νηός, καὶ στέλεχος, μόνου γὰρ φυτοῦ. Καὶ τὸ μὲν εἶδος ἔχει
ἐν ἑαυτῷ τὸ γένος· εἴ τι γὰρ ἐλαία, τοῦτο καὶ φυτόν, καὶ εἴ τι ἵππος,
τοῦτο καὶ ζῷον· τό γε μὴν μέρος οὐχ οὕτως ἔχει· οὔτε γὰρ αὐτοτελές
τί ἐστιν, ὡς τὸ εἶδος, οὔτε ἐν ἑαυτῷ περιέχει τὸ ὅλον. Καὶ ταῦτα μὲν
περὶ εἴδους καὶ περὶ μέρους.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede
P. 170, li. 20

μέρη τῆς γραμματικῆς, τοῦ κρίνειν ποιεῖν τὸ ἔργον οὐ δύναται.

Πόσα θεωρούμενα περὶ τὴν γραμματικήν; Ὀκτώ· αἴτιον, ἀρχή, ἔν-
νοια, ὕλη, μέρη, ὄργανα, ἔργα καὶ τέλος. Αἴτιον, κατὰ πᾶσαν γὰρ λέξιν
αἴτιον ὁρᾶται καὶ αἰτιατόν. Ἀρχὴ δέ, ὅτι ἀρχὴν ἔχει ὥσπερ καὶ τέλος·
ἀρχὴν γὰρ ἔχει τὰ στοιχεῖα. Ἔννοιαν δὲ λέγει τὸν σκοπόν· σκοπὸς
γὰρ ὁρᾶται καὶ περὶ τὴν γραμματικήν, ὥσπερ καὶ περὶ τὴν διαλεκτικὴν
 675

καὶ τὰς λοιπὰς τέχνας καὶ ἐπιστήμας. Ὕλην δὲ ἔχει πᾶσαν Ἑλληνίδα
φωνήν. Μέρη δὲ λέγει, ἢ ὅτι πᾶσα Ἑλληνικὴ φωνὴ εἰς ὀκτὼ μέρη
διαιρεῖται, ἢ ὅτι τῆς γραμματικῆς μέρη κυρίως τέσσαρα, διορθωτικόν,
ἀναγνωστικόν, ἐξηγητικόν, κριτικόν. Ὄργανα δέ εἰσι τέσσαρα τὰ περὶ
τὴν γραμματικὴν ὄντα, γλωσσηματικόν, μετρικόν, τεχνικόν, ἱστορικόν.
Ἔργα τὸ τὸν ἔμμετρον καὶ τὸν πεζὸν λόγον τεχνᾶσθαι. Τέλος τὸ μὴ
ἁμαρτάνειν μήτε περὶ μίαν λέξιν μήτε περὶ πλείονας· τὸ γὰρ περὶ μίαν
ἁμαρτάνειν βαρβαρισμός ἐστι, τὸ δὲ περὶ πλείονας σολοικισμός· σολοι-
κισμὸς δέ ἐστιν ὁ τοῦ σώου λόγου αἰκισμός, ἤγουν ἡ ὕβρις ὁλοκλήρου
λόγου.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede
P. 182, li. 15

Περὶ στοιχείου. – Διδάξας ἡμᾶς ὁ Διονύσιος περὶ προσῳδιῶν

καὶ τέχνης καὶ γραμματικῆς καὶ ἀναγνώσεως καὶ τῶν ἐφεξῆς τοὺς
λόγους, ἄρχεται λοιπὸν καὶ περὶ τῶν τῆς γραμματικῆς ἀρχῶν, τοῦ στοι-
χείου, καὶ τὴν τούτου διάκρισιν ποιεῖται. Δέον δὲ εἰπεῖν τί ἐστι στοι-
χεῖον· ἀλλ' ἐπειδὴ ἀδύνατον εἰπεῖν τί ἐστιν, εἰ μὴ διαστείλωμεν τὸ τοῦ
στοιχείου ὄνομα, ὁμώνυμον γάρ, πρότερον δέον εἰπεῖν, ποσαχῶς τὸ στοι-
χεῖον. Λέγουσι τοίνυν αὐτὸ διχῶς, τά τε ἀφ' ἑαυτῶν ἀρχόμενα γράμ-
ματα καὶ τὰ ἐξ ὧν σύγκειται τὰ σώματα. – Στοιχεῖον δέ ἐστιν ἡ πρώτη
καὶ ἀμερὴς τοῦ ἀνθρώπου φωνή, ἢ φωνὴ ἐγγράμματος ἀμερής, ἢ φωνῆς
Ἑλληνίδος φθόγγος ἐλάχιστος.
Περὶ δὲ τῆς τῶν γραμμάτων εὑρέσεως διαφόρως οἱ ἱστορικοὶ ἱστό-
ρησαν· οἱ μὲν γὰρ Προμηθέα λέγουσι τούτων εὑρετήν, ἄλλοι δὲ Φοίνικα
τὸν τοῦ Ἀχιλλέως παιδαγωγόν, ἄλλοι δὲ τὸν Μιλήσιον Κάδμον, ἄλλοι
δὲ τὴν Ἀθηνᾶν, ἄλλοι δὲ ἐξ οὐρανοῦ ἐρρῖφθαι τοῖς ἀνθρώποις πρὸς
ὠφέλειαν. Εὕρηνται δὲ οὐχ ὑφ' ἑνὸς ἅπαντα· ὕστερον γὰρ ἐπενοήθησαν
τὰ δασέα καὶ τὰ διπλᾶ· πρὶν γὰρ ταῦτα ἐπινοηθῆναι, τοῖς ἀντιστοίχοις
ἐχρῶντο, οἷον εἰ ἠθέλησαν χ ποιῆσαι, ἐποίουν κ καὶ δασεῖαν, εἰ δὲ θ ἢ
φ, πάλιν ὁμοίως τὰ ἀντίστοιχα μετὰ δασειῶν, ὡς νῦν οἱ Ῥωμαῖοι· καὶ
τὰ διπλᾶ δέ, ἐξ ὧν σύγκεινται. Ἄλλοι δὲ λέγουσιν, ὅτι καὶ τὰ μακρὰ
τελευταῖον ἐπενοήθησαν, τῶν βραχέων τὸ πρότερον μετὰ μακρᾶς προς-
τιθεμένης ἄνωθεν ἀναπληρούντων αὐτῶν τὴν τάξιν·

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Vaticana (partim excerpta ex Georgio Choerobosco, Georgio quodam,
Porphyrio, Melampode, Stephano, Diomede
P. 184, li. 28
 676

νωνται· παρὰ Δημοκρίτῳ δὲ κλίνονται, λέγει γὰρ δέλτατος καὶ θήτατος.

Ταῦτα μὲν ἐν τούτοις.
Φοινίκεια δὲ τὰ γράμματα ἐλέγοντο, ὥς φησιν Ἔφορος ὁ Κυμαῖος
καὶ Ἡρόδοτος V 58, ἐπεὶ Φοίνικες εὗρον αὐτά· Εὐφρόνιος δέ,
ὅτι μίλτῳ τὸ πρότερον ἐγράφοντο, ὅ ἐστι χρῶμά τι φοινικοῦν· Ἐτεω-
νεὺς δὲ καὶ Μένανδρος, ἐπειδὴ ἐν πετάλοις φοινικείοις ἐγράφοντο·
ἤ, ὅπερ κρεῖττόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι φοινίσσεται ὑπ' αὐτῶν ὁ νοῦς ἤγουν
λαμπρύνεται· Ἄνδρων δὲ καὶ Μενεκράτης ὁ Ὀλύνθιος ἀπὸ Φοινίκης
τῆς Ἀκταίωνος θυγατρός· Ἀπολλώνιος δὲ ὁ τοῦ Ἀρχιβίου, ἐπειδὴ οἱ
ἀντίγραφοι ἀπὸ φοίνικος ξύλον εἶχον καὶ μετ' αὐτοῦ ἔγραφον· Δοῦρις
δὲ ὁ Σάμιος ὁ ἱστορικὸς ἐν ὀγδόῃ τῶν Μακεδονικῶν ἀπὸ Φοίνικος
τοῦ Ἀχιλλέως τροφοῦ· Ἀλέξανδρος δὲ ὁ Ῥόδιος ἀπὸ Φοίνικος τοῦ
Προνάπου καὶ Εὐρώπης, εὑρόντος αὐτὰ ἐν Κρήτῃ, ὃν ἀπέκτεινε Ῥαδά-
μανθυς φθονήσας.
Εὑρεταὶ δὲ τῶν λοιπῶν [τῶν] χαρακτήρων, τουτέστι τῶν ὀκτώ,
οἷον τῶν δύο μακρῶν καὶ τῶν τριῶν διπλῶν καὶ τῶν τριῶν δασέων,
δηλονότι Σιμωνίδης μὲν ὁ Κεῖος τῶν δύο μακρῶν καὶ τοῦ ξ καὶ τοῦ ψ,
Παλαμήδης δὲ τῶν δασέων καὶ τοῦ ζ, ἤ, ὥς φασί τινες, Ἐπίχαρμος ὁ
Συρακούσιος.

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Londinensia (partim excerpta ex Heliodoro)
P. 449, li. 1

Κρεῖττον οὖν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι ἐμπειρία εἶπεν οἱονεὶ πολυπειρία· ἡ γὰρ
ἐμπειρία δηλοῖ καὶ τὴν πολυπειρίαν, ὡς Εὐριπίδης, Phoen. 532 seq
ἀλλ' ἡμπειρία Ἔχει τι λέξαι τῶν νέων σοφώτερον, ἀντὶ τοῦ ἡ
πολυπειρία· ὅτι γὰρ καὶ οὗτος τέχνην αὐτὴν οἶδε, δηλοῖ λέγων, «ἕκτον
κρίσις ποιημάτων, ὃ δὴ κάλλιστόν ἐστι πάντων τῶν ἐν τῇ τέχνῃ».
Τῶν παρὰ ποιηταῖς τε καὶ συγγραφεῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ
λεγομένων.] Πολύπειρος ὁ γραμματικὸς ποιητῶν τε καὶ πεζολόγων,
καθὸ πάσης τετριμμένης λέξεως ἐπιστήμων, οὐ καθὸ ζητημάτων Δημο-
σθενικῶν ἢ δογμάτων Πλατωνικῶν ἐπιστήμων· οὐ γὰρ ἀνάγκη ταῦτα
αὐτὸν εἰδέναι. Συγγραφεῖς δὲ λέγουσι πάντας τοὺς πεζολόγους· τού-
των δὲ οἱ μὲν ῥήτορες, οἱ δὲ συγγραφεῖς, οἱ δὲ ἱστορικοί· οὐκ ἔστι γὰρ
μόνον παρὰ τοῖς ποιηταῖς καὶ συγγραφεῦσι χρειώδης ἡ γραμματική etc.
= Σv 167, 26 – 168, 8.
Heliodori. – Ποιητὴς δὲ κεκόσμηται τοῖς τέσσαρσι τούτοις, μέτρῳ,
μύθῳ ἢ πλάσματι, ἱστορίᾳ καὶ ποιᾷ λέξει· καὶ πᾶν ποίημα μὴ μετέχον
τούτων οὐκ ἔστι ποίημα, εἰ καὶ μέτρῳ κέχρηται. Ἔστι δὲ μέτρον μὲν ποιὰ
καὶ ποσὴ λέξεων ἀπηρτισμένων σύνθεσις, κατά τε μέγεθος ἀπηρτισμένη
καὶ
 677

τάξιν συλλαβῶν, ἐν ἰσότητι ἢ ὁμοιότητι ἢ οἰκειότητι ἤτοι τῶν μερῶν πρὸς

ἄλληλα ἢ τοῦ ὅλου πρὸς τὰ μέρη. Ποιὰ δὲ λέξις ἡ ὀνοματοπεποιη-
μένη·

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Londinensia (partim excerpta ex Heliodoro)
P. 470, li. 6

καὶ ὅσοι ἀπὸ τούτων μετοικίας ἔσχον, ὑπὸ δὲ τὴν Αἰολίδα [ὡς] ἡ Βοιω-
τιακή, ᾗ κέχρηται Κόριννα, καὶ ΛεσΒίων, ᾗ κέχρηται Σαπφώ· τὸν αὐτὸν
δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. Εἰπὼν οὖν τὰ εἴδη συμπεριείληφε καὶ
τὰ γένη· οὐ γὰρ ταὐτὸν εἰδέναι τὴν Δωρίδα καὶ τὰ εἴδη τῆς Δωρίδος·
ἡ μὲν γὰρ Δωρὶς διάλεκτος ἰδίως ἔχει τινὰ κοινὰ θεωρήματα, αἱ δὲ
ταύτης γλῶτται παρὰ τὴν συνήθειαν καὶ ἰδιάζουσιν· ὡς Δώριον μὲν
λέγειν τοὺς τέσσαρας τέτορας, Συρακουσίων δὲ ἴδιον τὸ λέγειν τοὺς
τέσσαρας πίσυρας.
Ἱστορία δὲ διττῶς λέγεται καὶ γὰρ τὴν διήγησιν τῶν πάλαι πραγ-
μάτων ἱστορίαν φαμέν, καὶ τὴν τῶν παλαιῶν χρῆσιν· τῶν γὰρ γραμμα-
τικῶν τινὲς λέγονται ἱστορικοί, τινὲς δὲ βιβλιακοί· καὶ οἱ μὲν βιβλιακοὶ
ἐλέγοντο, ὅτι οὐκ ἀπεδίδοσαν λόγον, ἀλλ' ἔλεγον, ὅτι οὕτως ἔχει τὰ
βιβλία· ἱστορικοὶ δὲ ὅσοι ἔλεγον, ὅτι οὕτως ἔγραψεν ἢ ἀνέγνω Ἀρίσταρ-
χος. Οὐχ ὥσπερ δὲ τὰς γλώσσας πάσας ὀφείλει ὁ γραμματικὸς εἰδέναι,
οὕτω καὶ πᾶσαν ἱστορίαν, ἀλλὰ τὴν τετριμμένην· πολλαὶ γάρ εἰσι πε-
πλασμέναι τοῖς νεωτέροις. Πᾶσαν δέ, εἴπομεν, γνώσεται γλῶσσαν οὕτως·
εἰ γὰρ ἡ γλῶττα ἐν τύποις τῆς φωνῆς διαφόροις θεωρεῖται, ὁ δὲ γραμ-
ματικὸς πάντας τοὺς τύπους ἔχει τῶν φωνῶν, εἰκότως πάσας γνώσεται
γλώσσας. Ὃν δὲ τρόπον γνώσεται τὰς γλώσσας λεκτέον· καὶ καθολικοί
τινές εἰσι λόγοι καὶ κανόνες ἐν ταῖς διαλέκτοις καὶ ταῖς γλώσσαις, ὡς
ἔφαμεν ὅτι οἱ Αἰολεῖς ἀντὶ τοῦ ο τὸ υ λέγουσι· καὶ δῆλον ὅτι διὰ τῶν

Σχόλια στον Διονύσιο τον Θράκα Artem Grammaticam, Scholia

Londinensia (partim excerpta ex Heliodoro)
P. 470, li. 8

δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. Εἰπὼν οὖν τὰ εἴδη συμπεριείληφε καὶ
τὰ γένη· οὐ γὰρ ταὐτὸν εἰδέναι τὴν Δωρίδα καὶ τὰ εἴδη τῆς Δωρίδος·
ἡ μὲν γὰρ Δωρὶς διάλεκτος ἰδίως ἔχει τινὰ κοινὰ θεωρήματα, αἱ δὲ
ταύτης γλῶτται παρὰ τὴν συνήθειαν καὶ ἰδιάζουσιν· ὡς Δώριον μὲν
λέγειν τοὺς τέσσαρας τέτορας, Συρακουσίων δὲ ἴδιον τὸ λέγειν τοὺς
τέσσαρας πίσυρας.
Ἱστορία δὲ διττῶς λέγεται καὶ γὰρ τὴν διήγησιν τῶν πάλαι πραγ-
μάτων ἱστορίαν φαμέν, καὶ τὴν τῶν παλαιῶν χρῆσιν· τῶν γὰρ γραμμα-
τικῶν τινὲς λέγονται ἱστορικοί, τινὲς δὲ βιβλιακοί· καὶ οἱ μὲν βιβλιακοὶ
 678

ἐλέγοντο, ὅτι οὐκ ἀπεδίδοσαν λόγον, ἀλλ' ἔλεγον, ὅτι οὕτως ἔχει τὰ
βιβλία· ἱστορικοὶ δὲ ὅσοι ἔλεγον, ὅτι οὕτως ἔγραψεν ἢ ἀνέγνω Ἀρίσταρ-
χος. Οὐχ ὥσπερ δὲ τὰς γλώσσας πάσας ὀφείλει ὁ γραμματικὸς εἰδέναι,
οὕτω καὶ πᾶσαν ἱστορίαν, ἀλλὰ τὴν τετριμμένην· πολλαὶ γάρ εἰσι πε-
πλασμέναι τοῖς νεωτέροις. Πᾶσαν δέ, εἴπομεν, γνώσεται γλῶσσαν οὕτως·
εἰ γὰρ ἡ γλῶττα ἐν τύποις τῆς φωνῆς διαφόροις θεωρεῖται, ὁ δὲ γραμ-
ματικὸς πάντας τοὺς τύπους ἔχει τῶν φωνῶν, εἰκότως πάσας γνώσεται
γλώσσας. Ὃν δὲ τρόπον γνώσεται τὰς γλώσσας λεκτέον· καὶ καθολικοί
τινές εἰσι λόγοι καὶ κανόνες ἐν ταῖς διαλέκτοις καὶ ταῖς γλώσσαις, ὡς
ἔφαμεν ὅτι οἱ Αἰολεῖς ἀντὶ τοῦ ο τὸ υ λέγουσι· καὶ δῆλον ὅτι διὰ τῶν
κανόνων ἔστιν ἐφικέσθαι τῆς γνώσεως τῶν γλωσσῶν. Διὰ τοῦτο δὲ αἱ
γλῶτται καὶ αἱ διάλεκτοι συμβάλλονται τῇ γραμματικῇ, ὅτι πολλάκις τοῖς

Anonymus De Philosophia Platonica Phil., Prolegomena philosophiae

Platonicae (fort. auctore Elia, olim sub auctore Olympiodoro)
Sec. 16, li. 28

ροῦμεν, χρόνου δὲ καὶ τόπου οὐκ ἀεί. ταῦτα δὲ τὰ πρόσωπα ἢ ἐπιστη-

μονικά ἐστιν ἢ ὀρθοδοξαστικὰ ἢ ἀμαθῆ· καὶ ἀμαθῆ ἢ τὴν ἁπλῆν
ἄγνοιαν ἀγνοοῦντα ἢ τὴν διπλῆν ἢ τὴν μεγίστην ἢ τὴν σοφιστικήν. ἁπλῆ
μὲν οὖν ἐστὶν ἀμαθία ὅταν τις ἀγνοῇ τόδε τι ⟦εἶναι⟧ καὶ οἶδεν ὅτι
ἀγνοεῖ· διπλῆ ἐστὶν ὅταν καὶ ἀγνοῇ τόδε τι καὶ μὴ γινώσκῃ ὅτι ἀγνοεῖ,
ὡς φησὶν ἐν Φαίδρῳ ‘οὐ δύναμαι κατὰ τὸ Δελφικὸν γράμμα γνῶναι
ἐμαυτόν’· μεγίστη δ' ἄγνοιά ἐστιν ὅταν καὶ ἀγνοῇ καὶ οἶδεν ὅτι ἀγνοεῖ,
κρατούμενος δ' ὑπὸ τοῦ πάθους τοῦ ἐναντίου δόγματος οὐκ ἀφίσταται
τῆς οἰκείας ἀγνοίας· σοφιστικὴ δ' ἐστὶν ἄγνοια ὅταν ἀγνοῇ μέν τις,
σπεύδῃ δὲ διὰ πιθανολογίας ἐπικαλύψαι τὴν οἰκείαν ἄγνοιαν. ταῦτα δὲ
τὰ πρόσωπα οὔτε πάντη κέκτηνται τὸ ἱστορικόν (οὐ γὰρ ἂν καὶ τὰ
μικρότατα εἶχεν ἱστορῆσαι ὁ Πλάτων, οἷον ὅτι συνέκαμψεν τὸ σκέλος
ὁ Σωκράτης), ἀλλ' οὔτε πάντα πλασματώδη εἰσὶν τὰ περὶ τὰ πρόσωπα
(οὐ γὰρ ἂν ἐκέκτηντο τὸ ἀληθές), ἀλλὰ τὰ εἰς ἑνὸς πράγματος ἀπό-
δειξιν συντείνοντα λέγει ⟦δ'⟧ ὁ Πλάτων δίκην τῶν γραφέων τῶν ἐκλεγο-
μένων τὰ ἐπιτήδεια χρώματα πρὸς ἑνὸς εἴδους γραφήν. τοσαῦτα μὲν
περὶ τῶν προσώπων.
Ἐν χρόνῳ δὲ τοὺς διαλόγους ἐξέδωκεν οὐ τῷ τυχόντι, ἀλλ' ἐν ᾧ
πανηγύρεις ἦσαν καὶ ἑορταὶ τῶν θεῶν, ἵνα τότε καθάπερ ὕμνοι ἀνυμ-
νῶνται καὶ κηρύττωνται τὰ συγγράμματα αὐτοῦ, ἐν γὰρ ταῖς ἑορταῖς

Anonymus De Philosophia Platonica Phil., Prolegomena philosophiae

Platonicae (fort. auctore Elia, olim sub auctore Olympiodoro)
Sec. 27, li. 7
 679

τε εἶναι ἅμα καὶ ἀλλοτρίαν· περὶ μὲν οὖν τοῦ ἐξ ἐπανορθώσεως ἐν ταῖς
Ἐπιστολαῖς διαλαμβάνει, περὶ δὲ τοῦ ἐξ ὑποθέσεως ἐν τοῖς Νόμοις,
περὶ δὲ τοῦ ἀνυποθέτου ἐν τῇ Πολιτείᾳ.
Τελευταίου δ' ὄντος εἰς ζήτησιν κεφαλαίου ἐν τοῖς προτελείοις τῶν
τοῦ Πλάτωνος διαλόγων τοῦ γνῶναι ποίῳ τρόπῳ κέχρηται διδασκαλίας
ὁ Πλάτων, πεντεκαίδεκα τοίνυν κέχρηται τρόποις διδασκαλικοῖς· τῷ
ἐνθουσιαστικῷ, τῷ ἀποδεικτικῷ, τῷ ὁριστικῷ, τῷ διαιρετικῷ, τῷ ἀνα-
λυτικῷ, τῷ τεκμηριώδει, τῷ εἰκονικῷ, τῷ παραδειγματικῷ, τῷ ἐπαγω-
γικῷ, τῷ ἀναλογικῷ, τῷ ἀριθμητικῷ, τῷ κατὰ ἀφαίρεσιν, τῷ κατὰ
πρόσθεσιν, τῷ ἱστορικῷ, τῷ ἐτυμολογικῷ.
Καὶ τῷ μὲν ἐνθουσιαστικῷ κέχρηται ἐν τῷ Φαίδρῳ νυμφόληπτος
γενόμενος καὶ ἐν τῷ ηʹ τῶν Πολιτειῶν περὶ Μουσῶν διαλεγόμενος καὶ
ἐν τῷ Τιμαίῳ ὑποκρινόμενος τὸν δημιουργὸν διαλεγόμενον πρὸς τὰ
οὐράνια, καὶ ἐν ἄλλοις δέ τισιν.
Τῷ δ' ἀποδεικτικῷ πάλιν ἐν τῷ Φαίδωνι δεικνὺς τὴν ἀθανασίαν τῆς
ψυχῆς διὰ μέσου τοῦ αὐτοκινήτου.
Τῷ δ' ὁριστικῷ ἐν πᾶσι σχεδὸν τοῖς διαλόγοις, αὐτός τε ὁριζόμενος
καὶ τοὺς προσδιαλεγομένους ὁρίζεσθαι παρασκευάζων.
Τῷ δὲ διαιρετικῷ κέχρηται ἐν τῷ Σοφιστῇ, λέγων, ὡς καὶ ἀνωτέρω
εἰρήκαμεν,

Anonymus De Philosophia Platonica Phil., Prolegomena philosophiae

Platonicae (fort. auctore Elia, olim sub auctore Olympiodoro)
Sec. 27, li. 64

Τῷ δ' ἀριθμητικῷ κέχρηται ἐν Φιλήβῳ λέγων ἓξ εἶναι τάξεις τῶν

ἀγαθῶν καὶ ποῖαι αὗται, ταύτας ἀπαριθμούμενος.
Τῷ δ' ἀφαιρετικῷ κέχρηται ἐν Τιμαίῳ τηρῶν καὶ εὑρίσκων τὴν ὕλην
ἐκ τῆς ἀφαιρέσεως πάντων τῶν εἰδῶν.
Τῷ δὲ προσθετικῷ ἐν τῷ Ἀλκιβιάδῃ· προτίθεται γὰρ ζητεῖν τί ἐστιν
ὁ ἄνθρωπος, πότερον σῶμα ἢ ψυχὴ ἢ τὸ συναμφότερον, καὶ δείκνυσιν
ὡς οὔτε τὸ σῶμα οὔτε τὸ συναμφότερον, ἀλλ' ἡ ψυχὴ καθ' αὑτήν· εἶτα
προϊὼν προστίθησιν ὡς οὐ πᾶσα ψυχή, οὐ γὰρ δὴ ἥ γε φυτικὴ ἢ ἡ
ἄλογος, ἀλλ' ἡ λογική· καὶ πάλιν ὅτι ὁ ἄνθρωπος μεσότης ἐστὶν τῶν τε
θείων καὶ τῶν γενητῶν. καὶ ὅρα πῶς προϊὼν προσέθηκε τῇ ζητήσει.
Τῷ δ' ἱστορικῷ κέχρηται ἐν τοῖς Νόμοις ἱστορῶν τὰ ἀπὸ τοῦ κατα-
κλυσμοῦ ἕως τῶν Περσικῶν.
Τῷ δ' ἐτυμολογικῷ ἐν τῷ Θεαιτήτῳ.
Καὶ μέχρι μὲν τούτων ἔστω τὰ προτέλεια τῆς συναναγνώσεως τῆς
Πλάτωνος φιλοσοφίας ἐν ἕνδεκα κεφαλαίοις περικλεισθέντα·
ἑνὶ μὲν τῷ περιέχοντι τὴν ἱστορίαν τοῦ φιλοσόφου,
 680

ἑτέρῳ δὲ τὸ εἶδος τῆς φιλοσοφίας αὐτοῦ,

καὶ τρίτῳ διὰ τί εἰς τὸ συγγράφειν ἦλθεν,
τετάρτῳ δὲ διὰ τί τὸ διαλογικὸν εἶδος τῆς λογογραφία ς ἐπετήδευσε,
πέμπτῳ δὲ τίνα συμπληροῦσι τοὺς διαλόγους,
ἕκτῳ πόθεν τὰς διαιρέσεις τῶν Πλάτωνος διαλόγων ποιητέον,

Joannes Rhet., Prolegomena in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν

Volume 14, p. 408, li. 17

τινὰ μετὰ τῆς τῶν γενῶν εἰς τὰ εἴδη διαιρέσεως καὶ τῶν
μορίων ἀπὸ τούτων. δεύτερον αὐτὰς ἐκείνας διηυκρινημέ-
νως ἐκτίθησι καὶ σαφῶς. τρίτον τὸν πολιτικὸν λόγον δια-
τρανοῖ διεξερχόμενος καὶ λέγων, τίς ὁ πανηγυρικὸς αὐτοῦ
κάλλιστος συμβουλευτικός τ' αὖ καὶ δικανικὸς καὶ τίνες
οἱ καθ' ἕκαστον εὐδοκιμήσαντες κατὰ πρῶτον καὶ
τίνες οἱ μετ' αὐτοὺς κατὰ δεύτερον καὶ τρίτον καὶ ἐπ-
έκεινα διαφορᾶς ἰδέαν, καὶ πῶς ἂν γένοιντο καὶ ἐκ
πόσων καὶ τίνων ἰδεῶν. τέταρτον ἐπὶ τούτοις καὶ τελευ-
ταῖον, τίς τε ἡ ἰδέα ἑνὸς ἑκάστου τῶν κατὰ γένη ῥητόρων,
εἴτε πολιτικοὶ εἴησαν εἴτε διαλεκτικοὶ εἴτε ἱστορικοί,
κατά τε ποίησιν καὶ τὴν ἄλλην λογογραφίαν. καὶ οὕτως
τὸν Περὶ ἰδεῶν λόγον καταπαύει λοιπόν· τὸ γὰρ Περὶ
μεθόδου δεινότητος ἰδίαν ἐσχηκὸς τάξιν καὶ πραγμα-
τείαν δείκνυται ἔχον καθ' αὑτὸ τὴν πρὸς τὰ πάντα δια-
φοράν, κοινὸν ὂν καὶ εὑρέσεως καὶ διαιρέσεως καὶ κρί-
σεως, καὶ λήψεως καὶ ἀφαιρέσεως, προοιμίων, προκατα-
στάσεων, διηγήσεων, προκατασκευῶν, εἰσαγωγῆς κεφα-
λαίων, ἐπιχειρημάτων, ἐργασιῶν, εἰδῶν, ἰδεῶν, ὅλων,
μορίων καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν τοῦ λόγου σωμάτων τε
καὶ ὑπάρξεων·

Joannes Rhet., Commentarium in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν

6, P. 219, li. 4

λὰ ταῖς ἀληθέσιν, οἷαί εἰσιν αἱ κατὰ τὴν Ἱεριχὼ πράξεις

Ἰησοῦ καὶ αἱ παραπλήσιαι· αἱ γάρ τοι τῶν ἐν Αἰγύπτῳ
θαυμάτων καὶ τῇ θαλάσσῃ καὶ τῇ πέτρᾳ καὶ τὰ τοι-
αῦτα τῆς δευτέρας εἰσὶν ἐννοίας· αἱ δὲ τῆς Ἱεριχὼ καὶ
τῶν ἄλλων τετάρτης· εἰ γὰρ καὶ μετὰ θείας δυνάμεως
ἐγένοντο, ἀλλ' ὑπ' ἀνθρώπων τὸ πλέον, οἷον ἐννοῶ δὲ
καὶ τὰς ἑπτὰ σάλπιγγας Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ καὶ περιόδους
τοσαύτας καὶ ἡμέρας καὶ ἱερέας, ἐξ ὧν τὰ Ἱεριχούντεια
 681

τείχη· ὡς δὲ καὶ τὴν ἑβδόμην ἀναστροφὴν καὶ τὰ παρα-

πλήσια, ἃ ἐνταῦθα μὲν λεγόμενα σεμνά εἰσιν· ἐκεῖσε δὲ
καὶ γλυκύτητος ἔχουσί τι, ὡς ἐροῦμεν, ὅτι αἱ ἱστορικαὶ
γλυκύτητα ποιοῦσι, πλέον δὲ ὅμως σεμναί.

Joannes Rhet., Commentarium in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν

6, P. 470, li. 27

δὲ τὰς πανηγύρεις καὶ τὰς ἐκκλησίας καὶ τοὺς ἐκκλησια-

στάς· ἐκκλησίας δὲ ἔλεγον οἱ παλαιοὶ τὰς ἐκ μετακλή-
σεως συναθροίσεις ἐπί τε ἑορταῖς ἢ πανηγύρεσιν, ἐγ-
κωμίοις τε ἢ ψόγοις, ἀπὸ Γοργίου τὴν ἀρχὴν λαβοῦσαι·
ὅπου δ' ἂν γένοιτο ταῦτα τὰ εἴδη, εἴτε ἐν πολέμῳ,
εἴτε ἐν εἰρήνῃ, εἴτε ἐν τριήρεσιν, εἴτε ἄλλοθί που κα-
τὰ τὴν οἰκείαν διαφορὰν καὶ τὴν σύνοδον εἶχεν· ὥστε
εἰ μὴ τοῦτο εἴη, οὐκ ἂν ἐλέγετο λόγος πολιτικός· διὸ
οὔτε τὰς ἱστορίας οὔτως ὠνόμαζον, οὔτε τινὰ τῶν ἄλλων
τῶν παρὰ ταύτην τὴν πρόθεσιν· ἐπιγνώσει δὲ τῶν ἰδε-
ῶν καὶ διακρίσει τῶν καθ' ἕκαστον καὶ ἱστορικοὺς πολι-
τικοὺς οὐ κυρίως ὀνομάζει ὁ τεχνικὸς, καὶ λογογράφους
καὶ φιλοσόφους, εἰ καὶ τὰ μάλιστά πως καὶ αὐτοὶ περὶ
τῆς τῶν ἀκουόντων ὠφελείας τὰ συντάγματα συνέθε-
σαν· ὁ μέντοι Πλάτων περὶ φύσεως τῶν ὄντων ὡς ἐπί-
παν τὰς συνελεύσεις ποιούμενος, διαλεκτικαῖς μεθόδοις
διὰ τὸ εἶναι σεβασμοῦ τοῖς Ἕλλησιν ἄξιος τοῖς πολιτι-
κοῖς συνεκρίθη· καὶ ἀπὸ μέρους τῆς ῥητορικῆς ἢ μορίου
τούτου τυχόν· ἀνασκευαῖς γὰρ χρῆται καὶ κατασκευαῖς,
αἳ καὶ ἐπαίνους τῶν ὑποπιπτόντων προσώπων ἔχουσι·
καὶ τὰ λοιπὰ διέξεισιν Ἑρμογένης καὶ ἀποδείκνυσι,

Joannes Rhet., Commentarium in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν

6, P. 486, li. 27

σθω καὶ παρὰ καιρὸν ὑψηλοτέρων λόγων ἐφαπτομένους,

κοινωνίᾳ δύο προτάσεων κατ' ἀμφοτέρους τοὺς ὅρους·
τοῦ μὲν ποιοῦ τοῦ αὐτοῦ μένοντος, τῆς δὲ τάξεως τῶν
ὅρων ἐναλλαττομένης μετὰ τοῦ συναληθεύειν. ὅπερ δὴ
κἀνταῦθα προφανῶς συμβαίνει, εἰ μή που ἀδιαφόρως ὁ
ῥήτωρ τὴν ἀντιστροφὴν ἀναστροφὴν ὠνόμασεν.
μαʹ. Ἀρίστη γὰρ ποίησις ἡ Ὁμήρειος· καὶ πῶς σα-
φῶς διέξεισι· ῥήτορας μὲν, φησὶ, τοὺς ἐφ' ὡρισμένῳ
προσώπῳ λέγοντας συμβούλους ἢ ἐκκλησιαστὰς ἢ πανη-
γυριστὰς, λογογράφους δὲ τοὺς μὴ τοιούτους, ἀλλὰ τοὺς
 682

ἁπλῶς γράφοντας καὶ ἱστορικούς· διαφέρει δὲ λογογράφος

καὶ λογοποιὸς, καθὰ ἐκεῖνος μὲν τὰ ὄντα γράφει· ὁ δὲ
λογοποιὸς πλαστουργός ἐστι τῶν μὴ ὄντων· ὥσπερ οἱ μῦ-
θοι καὶ αἱ μελέται καὶ τὰ πεζὰ δράματα.
μβʹ. Οὔτε λογικὴ τέχνη ἐστὶ, φησὶν, ἡ στρατηγι-
κὴ ἢ τεκτονικὴ τὴν ἀρχὴν, ἀλλ' οὐδὲ μὴν περὶ λόγου ἔχει
τὴν ἐπιτήδευσιν, ὡς εἴγε ἕν τι τούτων ἐθεωρεῖτο ἐν αὐ-
ταῖς, ἤπου πολλῷ τοὺς τοιούτους ὁ ποιητὴς παρελά-
σας ἐφαίνετο·

Joannes Rhet., Commentarium in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν

6, P. 503, li. 15t

Ὁ δὲ Νικόστρατος· ὥσπερ ἐν τοῖς πολιτικοῖς

τὸν Κριτίαν διὰ τὴν ὁμοιότητα τοῦ χαρακτῆρος μετὰ
τὸν Ἀντιφῶντα τέταχε πρὸ Λυκούργου καὶ Ἀνδοκίδου,
τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐν τοῖς λογογραφικοῖς Νικόστρα-
τον πρὸ τῶν ἄλλων διὰ τὴν ὁμοιότητα τὴν πρὸς Αἰ-
σχίνην, ἐπεί τοι καὶ αὐτὸς διστάζει, εἰ ἄρα μετὰ τοῦ-
τον δεῖ τάττειν αὐτόν. Οὐκ Αἰσωπείους μόνον·
ὡς ὅταν διηγῆται τὰ περὶ τὴν χελιδόνα καὶ λαμίαν,
καὶ ὅλως τὰ ἐν τῷ δεκαμύθῳ εἰρημένα, οὐ πολιτικὰ ἀλ-
λὰ δραματικὰ καὶ ποιητικά.

Περὶ ἐλλογίμων ἱστορικῶν.

Πλὴν Ξενοφῶντος· ὑπεξαίρει τὸν Ξενοφῶντα·

εἰ γὰρ καὶ ἱστορικός ἐστιν, ἀλλὰ διείληφεν ἤδη πε-
ρὶ αὐτοῦ.

Περὶ Ἡροδότου.

Πανηγυρικοῖς· μετὰ τῶν ἐν τῷ πανηγυρικῷ εὐ-

δοκιμησάντων, καὶ δι' ἄλλα μὲν, πλεῖον δὲ τὴν ἀφέλειαν,
ἥτις ἰδιαίτατόν ἐστι τοῦ πανηγυρικοῦ.

Περὶ Θουκυδίδου.

Τῷ Πρόκνην· ἐνταῦθα τῶν λόγων Θουκυδίδου

προσέγραψέ τις ἀστεῖος, ὅτι ὁ λέων ἐγέλασεν· οὐδαμοῦ
 683

Joannes Rhet., Commentarium in Hermogenis librum περὶ ἰδεῶν

6, P. 503, li. 17

τὸν Ἀντιφῶντα τέταχε πρὸ Λυκούργου καὶ Ἀνδοκίδου,

τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐν τοῖς λογογραφικοῖς Νικόστρα-
τον πρὸ τῶν ἄλλων διὰ τὴν ὁμοιότητα τὴν πρὸς Αἰ-
σχίνην, ἐπεί τοι καὶ αὐτὸς διστάζει, εἰ ἄρα μετὰ τοῦ-
τον δεῖ τάττειν αὐτόν. Οὐκ Αἰσωπείους μόνον·
ὡς ὅταν διηγῆται τὰ περὶ τὴν χελιδόνα καὶ λαμίαν,
καὶ ὅλως τὰ ἐν τῷ δεκαμύθῳ εἰρημένα, οὐ πολιτικὰ ἀλ-
λὰ δραματικὰ καὶ ποιητικά.

Περὶ ἐλλογίμων ἱστορικῶν.

Πλὴν Ξενοφῶντος· ὑπεξαίρει τὸν Ξενοφῶντα·

εἰ γὰρ καὶ ἱστορικός ἐστιν, ἀλλὰ διείληφεν ἤδη πε-
ρὶ αὐτοῦ.

Περὶ Ἡροδότου.

Πανηγυρικοῖς· μετὰ τῶν ἐν τῷ πανηγυρικῷ εὐ-

δοκιμησάντων, καὶ δι' ἄλλα μὲν, πλεῖον δὲ τὴν ἀφέλειαν,
ἥτις ἰδιαίτατόν ἐστι τοῦ πανηγυρικοῦ.

Περὶ Θουκυδίδου.

Τῷ Πρόκνην· ἐνταῦθα τῶν λόγων Θουκυδίδου

προσέγραψέ τις ἀστεῖος, ὅτι ὁ λέων ἐγέλασεν· οὐδαμοῦ
γὰρ ἑτέρωθι εἶ μὴ ἐνταῦθα τῶν αὐτοῦ λόγων ἐχρήσατο
τῇ γλυκύτητι·

Lexica Segueriana, Collectio verborum utilium e differentibus rhetoribus

et sapientibus multis (Σb) (recensio aucta e cod. Co
Alphabetic entry chi, p. 417, li. 5

χρεωκοπεῖται: ....
χρεών: εἱμαρμένον τέλος ζωῆς.
χρῆμα: χρῆσις. Θουκυδίδης.
χρεῶν ἀποκοπαί: ὅτ' ἂν ὑπὸ τῶν πενήτων ἀφαι-
 684

ρεθέντα ἄφεσιν λάβωσιν.

χρῆμα: πρᾶγμα. κτῆμα. πλοῦτος. οὐσία. λῆμμα.
παρὰ δὲ Ἀττικοῖς χρῆμα μόνον τὸ πρᾶγμα λέ-
γεται.
χρηματίζεσθαι: πλουτεῖν.
χρηματίζει: ἀποκρίνεται. πρᾶγμα διοικεῖ. οὕτως
Ἀππιανὸς ὁ ἱστορικός.
χρηματισάμενοι: πραγματευσάμενοι. καὶ χρημα-
τίσαι μέν ἐστι, τὸ πρᾶξαι· χρηματίσασθαι δέ,
τὸ κερδᾶναι.

Lexicon Sabbaiticum, Lexicon Sabbaiticum (e cod. Sabbaitico 137)

Alphabetic letter delta, p. 47, li. 20

ροις. ὅτε γὰρ βούλοιντό τινες ἀρχῆς τυχεῖν ἢ ἄλλο τι ἀν(ύσασθαι),

κατὰ δέκα ἀνθρώπους ἐδίδοσάν τινα, ὅπως συμπράττωσιν αὐτοῖς. ἐξ
ἐκείνου δὲ ἤδη τὸν λαμβάνοντα ἕνεκα τοῦ συμπράττειν μὴ ἀπὸ παν-
τὸς τοῦ βελτίστου δεκάζεσθαι φασίν. ὅμοιον καὶ τὸ ἐριθεύεσθαι.
Δεκάζων. τὸ σημαινόμενον δῆλον. ἐποιήθη δὲ τὸ ὄνομα ἐντεῦ-
θεν. Λύκος μὲν ἔστιν ἥρως μορφὴν ἔχων τοῦ θηρίου, πρὸς δὲ τοῖς
ἐν Ἀθήναις ἀνεστήλωτο δικαστηρίοις· πρὸς ὃν οἱ δωροδοκοῦντες κατὰ
δέκα γινόμενοι ἀνεστρέφοντο. ἔνθεν καὶ ἡ παροιμία “Λύκου δεκάς”.
ἐξ οὖν τῆς δεκάδος τὸ δεκάζειν καὶ δεκάζεσθαι.
(Δεκαδαρχίαι. τὰς ὑπὸ Λακεδαιμονίων κατασταθείσας ἐν ταῖς
πόλεσι δεκαδαρχίας συνεχῶς ὀνομάζουσιν οἱ ἱστορικοί.) καὶ Φίλιππος
μέντοι παρὰ Θετταλοῖς δεκαδάρχην κατέστησεν, ὡς Δημοσθένης ἐν
ϛʹ Φιλιππικῶν.
(Δενδρυάζειν, εἰς δρῦς καταδύεσθαι κυρίως.) ἀπὸ τῶν τὸ πα-
λαιὸν ταῖς δρυσὶ σκέπῃ χρωμένων, πρὶν τὰς οἰκήσεις εὑρεθῆναι. καὶ
τὸ καθ' ὕδατος δύεσθαι καὶ ἀποκρύπτειν ἑαυτόν.
Δερμηστὴς ἔσθων. οἳ μὲν φασὶν εἶναι σκώληκος (εἶδος,) ὃ κατ-
εσθίει τὰ δέρματα. Ἀρίσταρχος δὲ ὄφεως εἶδος τοῦτο εἶναι φησί.
(Δεῦρ' ἀεὶ, ἀντὶ τοῦ ἕως τούτου,) Πλάτων νόμων ζʹ· “πρὸς τοὺς
λόγους οὓς ἐξ ἕω μέχρι δεῦρο ἀεὶ διεληλύθαμεν”. τινὲς δὲ ἀντὶ τοῦ
ὡδὶ τιθέασι.

Μυρονιανός ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.t1-6, li. 1

ΟΜΟΙΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑ.

 685

Diogen. L. I, 114, de Epimenide: Μυρωνιανὸς

δ' ἐν Ὁμοίοις φησὶν, ὅτι Κούρητα αὐτὸν ἐκάλουν
Κρῆτες.
Idem III, 40, de Platone: Μυρωνιανὸς δ' ἐν
Ὁμοίοις φησὶ Φίλωνα παροιμίας μνημονεύειν περὶ
τῶν Πλάτωνος φθειρῶν, ὡς οὕτως αὐτοῦ τελευτή-
σαντος.
Idem IV, 8, de Xenocrate: Καὶ δὴ καὶ αὐταρκέ-
στατος ἦν. Ἀλεξάνδρου γοῦν ποτὲ συχνὸν ἀργύριον
ἀποστείλαντος αὐτῷ, τρισχιλίας Ἀττικὰς ἀφελὼν,

Μυρονιανός ιστορικός Αποσπάσματα

Fragm.4, li. 6

έσθαι, ὥς φησι Μυρωνιανὸς ἐν Ὁμοίοις. Καὶ χρυσῷ

στεφάνῳ τιμηθέντα ἐπ' ἄθλῳ πολυποσίας τοῖς Χοῦσι
παρὰ Διονυσίῳ, ἐξιόντα θεῖναι πρὸς τὸν ἱδρυμένον Ἑρ-
μῆν, ἔνθαπερ τιθέναι καὶ τοὺς ἀνθινοὺς εἰώθει.

E LIBRO PRIMO.

Idem IV, 14: Ἀθηναῖοι δ' ὅμως αὐτὸν

ὄντα τοιοῦτον ἐπίπρασκόν ποτε, τὸ μετοίκιον ἀτονοῦντα
θεῖναι. Καὶ αὐτὸν ὠνεῖται Δημήτριος ὁ Φαληρεὺς, καὶ
ἑκάτερον ἀποκατέστησε· Ξενοκράτει μὲν τὴν ἐλευθε-
ρίαν, Ἀθηναίοις δὲ τὸ μετοίκιον. Τοῦτό φησι Μυρωνια-
νὸς ὁ Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ἱστορικῶν ὁμοίων
κεφαλαίων.

EX EODEM LIBRO.

Idem V, 36, de Theophrasto: Φέρεται δ' αὐτοῦ

καὶ δοῦλος φιλόσοφος, ὄνομα Πομπύλος, καθά φησι
Μυρωνιανὸς Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ὁμοίων
ἱστορικῶν κεφαλαίων.
Idem X, 3, de Epicuro: Συνεφιλοσόφουν δ' αὐτῷ
προτρεψαμένῳ καὶ οἱ ἀδελφοὶ τρεῖς ὄντες, Νεοκλῆς,
Χαιρέδημος, Ἀριστόβουλος, καθά φησι Φιλόδημος
ὁ Ἐπικούρειος ἐν τῷ δεκάτῳ τῆς τῶν φιλοσόφων συν
 686

Μυρονιανός ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.5, li. 4

ὄντα τοιοῦτον ἐπίπρασκόν ποτε, τὸ μετοίκιον ἀτονοῦντα

θεῖναι. Καὶ αὐτὸν ὠνεῖται Δημήτριος ὁ Φαληρεὺς, καὶ
ἑκάτερον ἀποκατέστησε· Ξενοκράτει μὲν τὴν ἐλευθε-
ρίαν, Ἀθηναίοις δὲ τὸ μετοίκιον. Τοῦτό φησι Μυρωνια-
νὸς ὁ Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ἱστορικῶν ὁμοίων
κεφαλαίων.

EX EODEM LIBRO.

Idem V, 36, de Theophrasto: Φέρεται δ' αὐτοῦ

καὶ δοῦλος φιλόσοφος, ὄνομα Πομπύλος, καθά φησι
Μυρωνιανὸς Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ὁμοίων
ἱστορικῶν κεφαλαίων.
Idem X, 3, de Epicuro: Συνεφιλοσόφουν δ' αὐτῷ
προτρεψαμένῳ καὶ οἱ ἀδελφοὶ τρεῖς ὄντες, Νεοκλῆς,
Χαιρέδημος, Ἀριστόβουλος, καθά φησι Φιλόδημος
ὁ Ἐπικούρειος ἐν τῷ δεκάτῳ τῆς τῶν φιλοσόφων συν-
τάξεως· ἀλλὰ καὶ δοῦλος Μῦς ὄνομα, καθά φησι Μυ-
ρωνιανὸς ἐν Ὁμοίοις ἱστορικοῖς κεφαλαίοις.

Μυρονιανός ιστορικός Αποσπάσματα Fragm.6, li. 6

EX EODEM LIBRO.

Idem V, 36, de Theophrasto: Φέρεται δ' αὐτοῦ

καὶ δοῦλος φιλόσοφος, ὄνομα Πομπύλος, καθά φησι
Μυρωνιανὸς Ἀμαστριανὸς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ὁμοίων
ἱστορικῶν κεφαλαίων.
Idem X, 3, de Epicuro: Συνεφιλοσόφουν δ' αὐτῷ
προτρεψαμένῳ καὶ οἱ ἀδελφοὶ τρεῖς ὄντες, Νεοκλῆς,
Χαιρέδημος, Ἀριστόβουλος, καθά φησι Φιλόδημος
ὁ Ἐπικούρειος ἐν τῷ δεκάτῳ τῆς τῶν φιλοσόφων συν-
τάξεως· ἀλλὰ καὶ δοῦλος Μῦς ὄνομα, καθά φησι Μυ-
ρωνιανὸς ἐν Ὁμοίοις ἱστορικοῖς κεφαλαίοις.

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Pan, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 111,10, li. 4
 687

μόνη διετήρησε τοὺς λοιποὺς αὐτῶν] οἷον

τὸ λειπόμενον, καὶ τὸ λείψανον. διπλῆν γὰρ λέγει τὴν
εὐεργεσίαν τὸ δέξασθαι καὶ δοῦναι οἴκησιν. λέγει δὲ τὴν
Ναύπακτον. D.
δεξαμένη τε καὶ σκεψαμένη τόπους, ἐν οἷς ἔμελλον
ἱδρύσεσθαι] τὴν γὰρ Ναύπακτον ἔδωκεν αὐτοῖς κατοικεῖν.
A. τὴν γὰρ Ναύπακτον αὐτοῖς ἔδωκεν ἱδρύσεσθαι. C.
αὖθις δὲ τοῦ περὶ Βοιωτίαν πάθους] πλη-
σίον Βοιωτίας ἡ Πλάταια, ἣν πολιορκοῦντες μετὰ Θη-
βαίων Λακεδαιμόνιοι, ὡς Θουκυδίδης ἐν τῇ τρίτῃ τῶν ἱστο-
ρικῶν φησι, καὶ πάσῃ χρώμενοι μηχανῇ μόλις κατέσκα-
ψαν. πρὶν δὲ τῆς κατασκαφῆς ἄνδρες τινὲς τῶν Πλα-
ταιέων νυκτὸς ὑπερβάντες τῷ τείχει, καὶ λαθόντες τὸ
τῶν πολεμίων στράτευμα Ἀθήναζε παρεγένοντο, οὓς καὶ
πταίσαντας λέγει ἤγουν δυστυχήσαντας. AC. ἡ ἱστορία
ἐν τῇ γʹ Θουκυδίδου. ὅτι Θηβαῖοι κατέσκαψαν Πλάταιαν
μετὰ Λακεδαιμονίων. τοὺς δὲ νύκτωρ ἐξελθόντας λέγει τῶν
Πλαταιῶν, καὶ ὑπερβάντας τὰ τείχη. τὸ δὲ αὖθις εἶπε
διὰ τὸν Οἰδίπουν. D.
ἐνευτυχῆσαι] ἐνευτυχῆσαι λέγει, ἐπειδὴ ἐν
ταύτῃ Παυσανίας μετὰ τῶν Ἑλλήνων τὸ τοῦ Πέρσου πε

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Pan, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 122,19, li. 2

τῆς ὀργῆς ἀπολαύων, ἕως ἐξῆν] οὐ μόνον

φαμὲν, ἀπολαύω τῆς ὀργῆς, ἀντὶ τοῦ πεῖραν λαμβάνω,
ἀλλὰ καὶ ἀπολαύω τῆς ὀργῆς, ἀντὶ τοῦ ἀποκερδαίνω τὸ
τέως αὐτὴν ἐκφυγεῖν, εἰ καὶ μικρὸν ὕστερον πειραθήσο-
μαι, ὡς ἔστι κἀνταῦθα. διὰ δὲ τοῦ ἕως ἐξῆν δείκνυσιν ὡς
οὐ παντελῶς ἂν ταύτην ἐκφύγοιεν. C.
ἕως ἐξῆν] ἕως ἐδύνατο. D.
αὐτάγγελον] ἄγγελον αὐτὸν ἑαυτοῦ. C.
προστήσας] ἤγουν προστάτας αὐτοὺς καταστήσας. C.
δίδωσι πλῆθος στρατιᾶς, οὗ τὸ διαλλάτ-
τον] οἱ μὲν τῶν ἱστορικῶν μʹ μυριάδας εἶναι τὸν Δαρείου
φασὶ στρατὸν, οἱ δὲ νʹ. λέγει οὖν τὴν τοιαύτην διαφορὰν
μέγιστον ὅρον στόλου· οὐ γὰρ ὀλίγος στρατὸς αἱ δέκα
μυριάδες. Ἀθηναῖοι δὲ πρὸς τοσοῦτον πλῆθος χιλίους μό-
νον ἔπεμψαν, ἐπιστήσαντες αὐτοῖς στρατηγοὺς, Πολύ-
ζηλον, Καλλίμαχον, Κυναίγειρον, Μιλτιάδην, καὶ ἑτέρους
ἕξ. γενομένης δὲ τῆς παρατάξεως, Πολύζηλος μὲν ὑπὲρ ἄν-
 688

θρωπον φαντασίαν θεασάμενος τὴν ὅρασιν ἀπέβαλλε, καὶ

τυφλὸς ὢν ἀνεῖλεν ὀκτὼ καὶ τεσσαράκοντα. Κυναίγειρος
δὲ Περσικὴν ἀγομένην ναῦν κατασχὼν ἐχειροκοπήθη. εἶτα
πάλιν κατασχὼν τοῖς ὀδοῦσιν ἀφηρέθη τὴν κεφαλήν.

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Pan, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 122,19, li. 39

ἡ τροπὴ τῶν βαρβάρων ἐγένετο Μιλτιάδης στρατηγῶν. καὶ

διὰ τοῦτο τὸ πᾶν τῆς νίκης εἰς μόνον τοῦτον στρατηγῶν
ἀνετέθη. AC. οἱ μὲν γὰρ τριάκοντα μυριάδας εἶπον αὐ-
τούς· διὸ Ἀριστείδης φησὶν ἐν ἑτέρῳ λόγῳ ἐπιταφίῳ αὐ-
τοῦ πεντήκοντα μυριάδας εἶναι. λέγει γὰρ αὐτός· οἱ μὲν
ἐλάττους ὄντες σύμπαντες ἐναντία τρεῖς μυριάδας ἔταξαν
τῷ Μαραθῶνι· τοσοῦτοι γὰρ ἦσαν πρῶτος στόλος, ὃν
κατέπεμψε Δαρεῖος. D.
οὗ τὸ διαλλάττον – τὸν μέγιστον ὅρον στόλου] διαλ-
λάττον λέγει τὸ ἀμφιβαλλόμενον. ἀφηγουμένοις δὲ λέγει
τοῖς ἱστορικοῖς. οἱ μὲν γάρ φασι μʹ εἶναι μυριάδας, οἱ
δὲ μϛʹ. τότε οὖν, φησὶ, τὸ διαλλαττόμενον, καὶ μυριάδες
ἐποίουν μέγιστον ὅρον στόλου ἀντὶ μέτρου στρατεύματος
ἱκανόν. D.
παρ' ἑκάστους τοὺς ἀφηγουμένους] τοὺς ἱστορικούς. A.
ταῦτα δ' ἦν, τὴν μὲν πόλιν καταποντίσαι]
τὰς Περσικὰς ἀπειλὰς μιμεῖται. ἀδύνατον γὰρ θνητὸν κα-
ταποντίσαι τὰς Ἀθήνας. D.
ᾧ δὴ προειρήκειν τῷ σχήματι] δεδεμένους
δηλονότι. A. τῷ τοῦ δεσμοῦ.

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Pan, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 122,19, li. 43

τοῦ πεντήκοντα μυριάδας εἶναι. λέγει γὰρ αὐτός· οἱ μὲν

ἐλάττους ὄντες σύμπαντες ἐναντία τρεῖς μυριάδας ἔταξαν
τῷ Μαραθῶνι· τοσοῦτοι γὰρ ἦσαν πρῶτος στόλος, ὃν
κατέπεμψε Δαρεῖος. D.
οὗ τὸ διαλλάττον – τὸν μέγιστον ὅρον στόλου] διαλ-
λάττον λέγει τὸ ἀμφιβαλλόμενον. ἀφηγουμένοις δὲ λέγει
τοῖς ἱστορικοῖς. οἱ μὲν γάρ φασι μʹ εἶναι μυριάδας, οἱ
δὲ μϛʹ. τότε οὖν, φησὶ, τὸ διαλλαττόμενον, καὶ μυριάδες
ἐποίουν μέγιστον ὅρον στόλου ἀντὶ μέτρου στρατεύματος
 689

ἱκανόν. D.
παρ' ἑκάστους τοὺς ἀφηγουμένους] τοὺς ἱστορικούς. A.
ταῦτα δ' ἦν, τὴν μὲν πόλιν καταποντίσαι]
τὰς Περσικὰς ἀπειλὰς μιμεῖται. ἀδύνατον γὰρ θνητὸν κα-
ταποντίσαι τὰς Ἀθήνας. D.
ᾧ δὴ προειρήκειν τῷ σχήματι] δεδεμένους
δηλονότι. A. τῷ τοῦ δεσμοῦ. C.
ὑπερηχοῦντες] διαβαίνοντες. A.
ὑπερηχοῦντες μὲν τὸν Αἰγαῖον] διὰ τῶν κωπῶν. C.
ἀντὶ τοῦ πλέον ἠχοῦντες τοῦ Αἰγαίου πελάγους. D.
ἀποστεροῦντες δὲ τὴν ὄψιν τοὺς ἐντυγχάνοντας] διὰ
τὸ ἔκπληξιν ἄγειν κἀκ μόνης τῆς θέας.

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Pan, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 123,13, li. 4

τῷ λέγοντι δηλονότι, τῇ πα-

ροιμίᾳ. ἔστι δὲ ἡ παροιμία ἐπὶ τῶν Ἀθηναίων, ὅτι τὰ
φεύγοντα διώκουσιν. D.
τούτων] τῶν κατὰ τοὺς Ἐρετριεῖς πρα-
γμάτων. C. αὐτῶν] τῶν Περσῶν. C. ὥσπερ ἄλλου τινὸς ἐκ τοῦ πελάγους
κακοῦ] ἐπέρχονται τοῖς ἀνθρώποις ἐκ θαλάττης κακὰ, κατα-
κλύσεις, καὶ σεισμοὶ, καὶ κήτη φρικώδη. AC. τινὲς ἱστορι-
κῶς τοῦτο ἐξηγοῦνται, ὡς ἀπὸ τοῦ κήτους τοῦ κατὰ
Τροίας ἀφεθέντος ἐκ θαλάττης, ἢ διὰ τὸν λοιμὸν, ὅν φησι
Θουκυδίδης διὰ τοῦ πελάγους ἐκπεσεῖν πρῶτον εἰς τὸν
Πειραῖα. ἢ ἄλλως· σημαίνει κατακλυσμὸν, ἢ σεισμὸν, ἢ
θύελλαν, ἢ λοιμὸν, καθ' ὃν ἡ νόσος ἡ τῶν Ἀθηναίων
πρῶτον ἥψατο τοῦ Πειραιοῦ. D.
τὸ μέλλον ἀποσκοποῦντες] ἀντὶ τοῦ τὴν
ἀπώλειαν μόνην λογιζόμενοι. τὸ δὲ κάθηντο κατὰ ἀποκο-
πήν ἐστι, παροξυτόνως δὲ ἀναγνωστέον.

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Pan, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 166,16 – 19, li. 13

αἰτιατική ἐστι, τὸ δὲ οὐκ ἴσον εὐθεῖα. συντάσσεται δὲ

οὕτως. τὸ οὐκ ἴσον, ἤγουν ἡ οὐκ ἰσότης, οὐ μόνον δεί-
κνυσι ταῦτα, λέγω τοὺς ἄλλοθεν ἥκοντας, καὶ πολλῷ
νεωτέρους πρὸς αὐτόχθονας καὶ πρεσβυτέρους, οὐδὲ τὸ τῆς
πόλεως καταδειξάσης ἑτέροις, τοῦτο δηλονότι, οὐδὲ τοῦτο
 690

τὸ προνοουμένους μηδενὸς ἄλλου, πλὴν τῶν εἰς τὸν πό-

λεμον, νικώσης τῆς πόλεως, οὐ πλέον ἐν τοῖς ἄλλοις ἢ
ταύτῃ καὶ οὕτως. λέγει δὲ ἄλλοθεν ἥκοντας καὶ πολλῷ
νεωτέρους τοὺς Λακεδαιμονίους. καὶ γὰρ Δωριεῖς ὄντες τὸ
παλαιὸν, Πελοποννήσιοι ὕστερον γεγόνασιν, ὡς Ἑλλάνικος
λέγει καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ἱστορικῶν, οἱ περὶ αὐτῶν
γράψαντες. αὐτόχθονας δὲ καὶ πρεσβυτάτους ἁπάντων
Ἑλλήνων λέγει τοὺς Ἀθηναίους, ὡς ἐμάθομεν. τὸ δὲ ἥκον-
τας ἢ σύναπτε πρὸς τὸ αὐτόχθονας, ἵν' ᾖ διὰ τὴν πά-
λαι τῶν Ἡρακλειδῶν φυγὴν εἰς Ἀθήνας, ὅτ' ἐπ' Εὐ-
ρυσθέως ἐδιώκοντο, ἢ τὸ μὲν ἥκοντας λέγει, διότι Δω-
ριεῖς ὄντες ἦλθον εἰς Πελοπόννησον, ὡς ἔφημεν. τὴν δὲ
πρὸς πρόθεσιν νόει συγκριτικῶς ἐκφέρεσθαι. καὶ γὰρ οὕ-
τως εἰώθαμεν λέγειν, δείκνυμι τὸν δεῖνα νεώτερον πρὸς
τὸν δεῖνα. τὸ τῆς πόλεως δὲ λέγει, ἀντὶ τοῦ ὅπερ εἴωθεν
ἡ πόλις ποιεῖν ἐξαρχῆς, τοὺς καταφεύγοντας δέχεσθαι,

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Tett, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 118,9,10, li. 4

λέσαι περιττόν. BD.

καὶ πρῶτον μὲν τὸν Περικλέα σκεψώμεθα]
ἐπειδὴ ἔναυλον εἶχε Περικλέους τὴν μνήμην, διὰ τοῦτο
προέταξε· νεώτερος γὰρ ἦν τῶν ἄλλων ῥητόρων· ἔπειτα,
ὅτι ἐκ πάντων τῶν μορίων τῆς ἀρετῆς εἶχεν αὐτὸν ἐπαι-
νεῖν. BD.
ἐκεῖνος τοίνυν λέγεται βιῶναι μὲν οὕτω
σεμνῶς, ὥστε μηδὲν τῶν προφητῶν καὶ τῶν ἱερέων τὸν
ἐκείνου βίον διαφέρειν] Δημοσθενικῶς, ἵνα πανταχόθεν
τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ πιστώσηται· ἐκ γὰρ τῶν ἱστορικῶν τὴν
μαρτυρίαν λαμβάνει, ἵνα μὴ δοκῇ ἐκ τοῦ ἰδίου προσώπου
αὐτὸν ἐπαινεῖν. δείκνυσι δὲ καὶ ἐκ τούτων ὅτι οὐκ ἔστι
τῶν ἐγκωμιαστικῶν τόπων ἤρξατο· ποῦ γὰρ ἡ πατρίς;
ποῦ τὸ γένος, ἢ οἱ πρόγονοι; προφήτῃ δὲ αὐτοῦ παρα-
βάλλει τὸν βίον. ἄλλο δὲ προφήτης, καὶ ἕτερον ἱερεύς·
ἀμφότεροι θεῶν θεραπευταί.

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Tett, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 119,5, li. 4

οὕτω δ' ἦν παραπλήσιος κατὰ τὸν βίον]

λείπει ἡ πρόθεσις. ὁ δὲ νοῦς οὕτως· οὕτω δὲ ἦν ὅμοιος,
 691

ὡς αὐτὸς ἑαυτῷ κατὰ τὸν βίον ἑαυτῷ. BD.

τοσοῦτον ἀπεῖχε τοῦ ζῆν πρὸς τὰς ἑτέρων ἡδονὰς]
τοῦτο γὰρ αὐτῷ τὸ ἔγκλημα ἐπήγαγεν ὁ Πλάτων· λέγω δὲ
τὸ τῆς κολακείας. B.
ὥστε φασὶν οἱ γράψαντες περὶ αὐτοῦ, διδα-
σκάλου τάξιν πρὸς παῖδας πρὸς τοὺς Ἀθηναίους αὐτὸν
ἔχειν] δεινῶς εἶπεν οἱ γράψαντες, πλῆθος δηλῶν ἱστορι-
κῶν. διδασκάλῳ δὲ παραβάλλει τὸν Περικλέα, παισὶ δὲ
τοὺς Ἀθηναίους, οὐχ ὅτι παῖδες Ἀθηναῖοι, (τοῦτο γὰρ
ὕβρις) ἀλλὰ συμβουλεύων, φησὶν, Ἀθηναίοις, ὡς παῖδας
εἶχε πειθομένους αὐτούς. BD.
ὃ δὲ φασὶν ὑπάρξαι Σωκράτει σοφιστῶν
διαφερόντως] δεινῶς καὶ ῥητορικῶς τῷ διδασκάλῳ Πλάτω-
νος παραβάλλει τὸν Περικλέα, καὶ κρείττονα δείκνυσι, λέ-
γων αὐτὸν ἀνδρῶν ἡγεῖσθαι τεσσαράκοντα· οἱ δὲ τὸν
ἔπαινον Σωκράτους νέων αὐτὸν εἰρηκὼς διδάσκαλον. δει-
νῶς δὲ καὶ φιλόσοφον σοφιστὴν ὠνόμασε, βουλόμενος
δεῖξαι ὅτι κοινά ἐστι τὰ ὀνόματα·

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. Scholia in Aelium Aristidem (scholia

vetera) Treatise Tett, Jebb pagëli.-Hypothesis-Epigram 119,9, li. 13

νος παραβάλλει τὸν Περικλέα, καὶ κρείττονα δείκνυσι, λέ-

γων αὐτὸν ἀνδρῶν ἡγεῖσθαι τεσσαράκοντα· οἱ δὲ τὸν
ἔπαινον Σωκράτους νέων αὐτὸν εἰρηκὼς διδάσκαλον. δει-
νῶς δὲ καὶ φιλόσοφον σοφιστὴν ὠνόμασε, βουλόμενος
δεῖξαι ὅτι κοινά ἐστι τὰ ὀνόματα· καὶ γὰρ ἐν τῷ τέλει
τοῦ λόγου περὶ τῶν ὀνομάτων ἡμῖν διαλέγεται, ὡς κοινῶν
ὄντων ἀμφοτέρων, ἐπειδὴ πλεῖστον διαβάλλει τὸ τοῦ
σοφιστοῦ ὄνομα. BD.
ἐπαρθέντα μὲν γὰρ τὸν δῆμον καὶ μεῖζον] προλαμ-
βάνει τὴν μαρτυρίαν καὶ τὸν ἔπαινον τοῦ Θουκυδίδου, ὃν
εἶπε περὶ αὐτοῦ, ἵνα εὑρεθῇ συνῳδὰ τῷ ἱστορικῷ φθεγ-
γόμενος. BD.
ὥσπερ ἐκεῖνος εἰώθει περὶ τοὺς νέους ποιεῖν]
σημείωσον, ὡς ἐπὶ μέγα φρονούντων ὡς εἴωθε ποιεῖν
εἰπών. τοῦτο δὲ, φησὶν, ἐποίει πρὸς τοὺς νέους· καὶ γὰρ
δὴ μέγα ἐφρόνουν, ὡς λοιπὸν ἐπιστάμενοι τὴν φιλοσοφίαν·
καθαίρων αὐτῶν τὸ φρόνημα τῷ δεῖξαι αὐτοὺς ἐλλιπεῖς
καὶ μήπω εἰσακουσθέντας, ὅτε δὲ ἀθυμοῦντας διὰ τὴν
δυσχέρειαν τῆς φιλοσοφίας, ψυχαγωγεῖ αὐτοὺς τῷ κατὰ
 692

μικρὸν αὐτοὺς ἐμβιβάζειν πρὸς τὴν μάθησιν. BD.

σχῆμα] καλλώπισμα.

Σχόλια στον Απολλώνιο Ρόδιο. Argonautica (scholia vetera) P. 296, li. 2

περὶ τὴν Ἰταλίαν, ὅ ἐστιν ἐν τῷ πορθμῷ. L

G ἣν τέκε Φόρκῳ: Ἀκουσίλαος (2 fg 42 J.) Φόρκυνος καὶ
Ἑκάτης τὴν Σκύλλαν λέγει, Ὅμηρος (μ 124) δὲ οὐχ Ἑκάτην ἀλλὰ Κρά-
ταιιν. ἀμφοτέροις οὖν Ἀπολλώνιος κατηκολούθησεν. ἐν δὲ ταῖς Μεγάλαις
Ἠοίαις (Hesiodi fg 150 Rz.2) Φόρβαντος καὶ Ἑκάτης ἡ Σκύλλα. Στη-
σίχορος δὲ ἐν τῇ Σκύλλῃ (fg 13 B. III 210) εἶδός τινος Λαμίας τὴν
Σκύλλαν φησὶ θυγατέρα εἶναι.
834 εἰ μὲν δὴ μαλεροῖο πυρός: περὶ τὸν πορθμὸν ἐν τῇ
θαλάσσῃ πυρὸς ἀναφυσήματα γίνεται, ὥστε καὶ τὴν θάλασσαν θερμαί-
νεσθαι, ὥς φησι καὶ Μητρόδωρος ἐν αʹ Περὶ ἱστορίας (184 fg 2 J.)
καὶ Θεόφραστος ἐν Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν (fg 165 Wimmer). καί
φησι τὸν βρόμον τὸν ἀπὸ τῶν Αἰόλου νήσων ἀκούεσθαι ἕως ͵α σταΔίων·
περὶ Ταυρομένιον γοῦν ἀκούεσθαι βροντῇ παραπλήσιον ψόφον.
839 – 41a ἀπέρχομαι δέ, ὅπου τὰ ἀπόγεια σχοινία τῆς Ἀργοῦς
δέδεται, ὅπως ἑωθινοὶ τῆς ἐπανόδου μνήμην ποιήσωνται, ὅπως αὐτοὺς
ἕωθεν ποιήσω ἀποπλεῦσαι ἐκ τῆς γῆς τῶν Τυρσηνῶν. L b ὑπη-
ῷοι δὲ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἠοῦς, ἤγουν ἕωθεν· ὄνομα ἀντὶ ἐπιρρή-
ματος.

Σχόλια στον Απολλώνιο Ρόδιο. Argonautica (scholia vetera) P. 299, li.

20

954 [τὴν δὲ παρηορίην] διηερίην: μετέωρον· ἐβάσταζον γὰρ

αὐτὴν αἱ Νηρεΐδες ἄνωθεν τῶν πετρῶν, ἀλλήλαις ὡς σφαῖραν
ἀκοντίζουσαι.
957 ὀρθὸς ἐπὶ στελεῇ: στελεῇ τῇ λαβῇ, τυπίδος δὲ
τῆς σφύρας· ἐπὶ τοῦ ξύλου ἐπερεισθεὶς τῆς σφύρας.
960 βάλλε: ἔκρουσε. Sm
961 ὅσση δ' εἰαρινοῦ: ὅσον ἐστὶ διάστημα ἐαρινῆς ἡμέρας
καὶ ὥρας· ἀντὶ τοῦ [καὶ] διαστήματος αἶσα καὶ μοῖρα. ἐαρινὴν δὲ
εἴρηκεν ἡμέραν τὴν ἰσημερίαν.
965 Θρινακίης λειμῶνα: Τίμαιος (fg 1 M. I 193) Θρι-
νακίαν φησὶ καλεῖσθαι τὴν Σικελίαν, ὅτι τρεῖς ἄκρας ἔχει· οἱ δὲ ἱστο-
ρικοὶ Θρίνακόν φασιν ἄρξαι τῆς Σικελίας ... Μύλας δὲ χερσόνησον
Σικελίας, ἐν ᾗ αἱ τοῦ Ἡλίου βόες ἐνέμοντο.
972a ἀργύρεον χαῖον: χαῖόν ἐστι καμπύλη βακτηρία, ᾗ οἱ
 693

ποιμένες χρῶνται· Ἀμερίας δὲ ψιλὴν ἀπέδωκε ῥάβδον. Καλλίμαχος

(fg 125 Schn. = 4 Kapp)· ’ἔπρεπέ τοι προέχουσα κάρης εὐρεῖα
καλύπτρη, ποιμενικὸν πίλημα· καὶ ἐν χερὶ χαῖον ἔχουσα.’
καὶ τὸ παρ' Ἀλκμᾶνι (fg 24 B. III 45) δὲ λεγόμενον ἐρυσίχαιον, τῷ
χαίῳ ἐρύοντα καὶ ποιμαίνοντα. πηχύνουσα δὲ ἀντὶ τοῦ τῷ πήχει
τῆς χειρὸς προσηρτηκυῖα.

Σχόλια στον Απολλώνιο Ρόδιο. Argonautica (scholia vetera) P. 301, li.

10

φασίν, ᾧ τὰ τοῦ πατρὸς αἰδοῖα ἀπέτεμεν. οἱ δέ φασι Δήμητρος εἶναι

τοῦτο, ᾧ τοὺς Τιτᾶνας ἐδίδαξε σταχυοτομεῖν· κατῴκησε γὰρ ἡ θεὸς
τότε τὴν νῆσον ἐκείνην, ἀγαπήσασα τὴν Μάκριδα. ... ἣν Φαίακες
κατῴκουν, ἀπὸ θεῶν ὄντες τὸ γένος.
b παροιτέρη: ἔμπροσθεν. LgP
c ἀμφιλαφής: ἀμφοτέρωθεν πρόσορμον ἔχουσα.
d πορθμοῖο παροιτέρη Ἰονίοιο: [καὶ] τὸ Ἰόνιον πέλα-
γος, διότι τὴν Ἰταλίαν ἀπὸ τῆς Ἠπείρου διορίζει. Κεραυνίη δὲ
ἅλς ... κεῖται δὲ ἐν αὐτῇ νῆσος Κέρκυρα· αὕτη πρότερον Σχερία ἐκα-
λεῖτο. ἀμφιλαφῆ δὲ τὸν λιμένα εἴρηκεν τὸν ἀμφοτέρωθεν πρόσορμον
ἔχοντα, ὃν Καλλίμαχος (fg 336 Schn.) ἀμφίδυμον εἶπεν. ἱστορικῶς δὲ
Ἀπολλώνιος ἀμφιλαφῆ τὸν λιμένα φησὶ πανταχόθεν πρόσορμον ἔχοντα·
ἱστορεῖ δὲ περὶ τοῦ λιμένος τῶν Φαιάκων Ἀπολλωνίδης ἐν τῷ Περίπλῳ
τῆς Εὐρώπης (M. IV 309). e. τινὲς δὲ τὸ ἀμφιλαφὴς ἀντὶ
τοῦ ξυλώδης ἀπέδωκαν· ᾧ οἰκείως ἐπισυνάπτει τὸ πίειρα, δηλονότι
λιπαρὰ καὶ εὔγειος.

Σχόλια στον Απολλώνιο Ρόδιο. Argonautica (scholia vetera) P. 308, li.

18

Τιμαίου (fg 8 M. I 195) λέγοντος ἐν Κερκύρᾳ τοὺς γάμους ἀχθῆναι,

Διονύσιος ὁ Μιλήσιος ἐν βʹ τῶν Ἀργοναυτῶν (32 fg 3 J.) ἐν Βυζαντίῳ
φησίν, Ἀντίμαχος δὲ ἐν Λύδῃ (fg 11 B. II 291) ἐν Κόλχοις πλησίον
τοῦ ποταμοῦ μιγῆναι.
1160 προμολὰς εἴρηκε τοὺς ἐκτὸς τοῦ ἄντρου τόπους. LmP
1167 παρμέμβλωκε: πάρεστι. Lg P
1170a φαέεσσιν: ἀντὶ τοῦ φωτισμοῖς, φύσει γὰρ ὄντα σκο-
τεινὸν τὸν ἀέρα τοῖς φωτισμοῖς ἐλάμπρυνεν. Lm
b γράφεται φαρέεσσιν. F
1174 – 75a ἀνὰ πτόλιν: ἡ τῶν Κερκυραίων ἐπὶ χερσονήσου
κεῖται. φησὶν οὖν ἱστορικῶς, ὅτι μακρὰν ἀπὸ τῆς πόλεως ἐπὶ τοῦ αἰγια-
 694

λοῦ τῆς χερσονήσου ἦσαν· ἐν ᾗ ἐστιν ἡ πόλις, ὡς Ἀπολλωνίδης ἐν τῷ

Περίπλῳ τῆς Εὐρώπης (M. IV 309). Lm(P)
b χερνήσοιο: τὴν χερσόνησον χέρνησον εἴρηκεν ὡς ἐν τῷ αʹ
(925). τὴν δὲ ἀντικρύ, τῆς Κερκύρας χερσόνησον εἴρηκε Μακριδίην,
ἴσως διὰ τὸ ᾠκηκέναι ἐκεῖ τοὺς Εὐβοεῖς, ἡ δὲ Εὔβοια Μάκρις ἐκαλεῖτο
τὸ πρότερον. ταύτην οἱ κατοικοῦντες μετὰ Ἰλίου ἅλωσιν ... οἱ μὲν
Ἄβαντες ... ‘Ἀμαντίνην ᾤκισαν’ (Call. fg 259 Schn.).
1187 ἄλλοι δ' ἀμφιφορῆας: Θεόπομπος (115 fg 405 J.)
ἀμφιφορεῖς λέγεσθαί φησι τοὺς ὑπ' ἐνίων μετρητάς, Λυσανίας δέ φησι
τὸν ἀμφιφορέα ὑπὸ Ἀθηναίων ἀμφορέα καλεῖσθαι.

Σχόλια στον Αριστοφάνην. , Scholia in Acharnenses (scholia vetera et

recentiora Triclinii) Hypothesis-epigram-scholion sch ach, verse 703a, li.
3

vet ἀνδρῶν] τῶν νέων ῥητόρων.

vet Tr
διωκόμεθα] ἀντὶ τοῦ κατηγορούμεθα.
vet προσαλισκόμεθα: ἀντὶ τοῦ πρὸς τούτοις καταδικαζόμεθα καὶ
ζημιούμεθα. Tr
προσαλισκόμεθα] ἤγουν τιμωρούμεθα. Lh
vet Μαρψίας: οὗτος ὁ Μαρψίας ὡς φιλόνεικος καὶ φλύαρος καὶ
θορυβώδης ῥήτωρ κωμῳδεῖται.
Tr Μαρψίας] οὗτος ῥήτωρ ἦν ταραχώδης, διὸ καὶ κωμῳδεῖται. Lh
vet τῷ γὰρ εἰκὸς: πῶς δίκαιόν ἐστιν ἄνδρα γεγηρακότα ἀπολείπεσθαι
συμπλακέντα ἀγριότητι; τοῦτο γὰρ δηλοῖ ἡ Σκυθῶν ἐρημία. ⟦λέγει δὲ
ἀγριότητι.⟧ οὗτος δὲ ὁ Θουκυδίδης Μελησίου παῖς ἦν· γεγόνασι δὲ δʹ· ὁ
ἱστορικός, ὁ Γαργήττιος, ὁ Θετταλός, ὁ Μελησίου υἱός.
τῷ] τῷ τρόπῳ; Θουκυδίδην] τινὰ παλαιὸν γέροντα ἀντιπολιτευσάμενον
Περικλεῖ. Tr οὗτος ὁ Θουκυδίδης Μελησίου παῖς ἦν· γεγόνασι δὲ δʹ· ὁ
ἱστορικός, ὁ Γαργήττιος, ⟦καὶ⟧ ὁ Μελησίου υἱός, ὁ Θετταλός. Lh vet
συμπλακέντα τῇ Σκυθῶν ἐρημίᾳ: ἐπεὶ θηριώδεις αἱ ἐρημίαι τῶν Σκυθῶν.
ἀντὶ τοῦ ὀλέθρῳ καὶ κακοῖς συμπλακέντα. τοῦτο δὲ λέγει ὅτι καὶ οἱ Σκύθαι
ἄοικοι ὄντες καὶ ἐπὶ τῶν ἁμαξῶν φερόμενοι αἴτιοι ἑαυτοῖς

Σχόλια στον Αριστοφάνην. , Scholia in Acharnenses (scholia vetera et

recentiora Triclinii) Hypothesis-epigr-scholion sch ach, verse 703d, li. 1

vet Μαρψίας: οὗτος ὁ Μαρψίας ὡς φιλόνεικος καὶ φλύαρος καὶ

θορυβώδης ῥήτωρ κωμῳδεῖται. Tr Μαρψίας] οὗτος ῥήτωρ ἦν ταραχώδης,
διὸ καὶ κωμῳδεῖται. vet τῷ γὰρ εἰκὸς: πῶς δίκαιόν ἐστιν ἄνδρα γεγηρακότα
ἀπολείπεσθαι συμπλακέντα ἀγριότητι; τοῦτο γὰρ δηλοῖ ἡ Σκυθῶν ἐρημία.
⟦λέγει δὲ ἀγριό-τητι.⟧ οὗτος δὲ ὁ Θουκυδίδης Μελησίου παῖς ἦν· γεγόνασι
 695

δὲ δʹ· ὁ ἱστορικός, ὁ Γαργήττιος, ὁ Θετταλός, ὁ Μελησίου υἱός.

τῷ] τῷ τρόπῳ; Θουκυδίδην] τινὰ παλαιὸν γέροντα ἀντιπολιτευσάμενον
Περικλεῖ.
EΓ3Lh
Tr οὗτος ὁ Θουκυδίδης Μελησίου παῖς ἦν· γεγόνασι δὲ δʹ· ὁ ἱστορικός,
ὁ Γαργήττιος, ⟦καὶ⟧ ὁ Μελησίου υἱός, ὁ Θετταλός. Lh
vet συμπλακέντα τῇ Σκυθῶν ἐρημίᾳ: ἐπεὶ θηριώδεις αἱ ἐρημίαι
τῶν Σκυθῶν. ἀντὶ τοῦ ὀλέθρῳ καὶ κακοῖς συμπλακέντα. τοῦτο δὲ λέγει ὅτι
καὶ οἱ Σκύθαι ἄοικοι ὄντες καὶ ἐπὶ τῶν ἁμαξῶν φερόμενοι αἴτιοι ἑαυτοῖς
ὀλέθρου γίνονται. ἔστι δὲ παροιμία ἡ Σκυθῶν ἐρημία ⟦τουτέστιν ἔρημον

Σχόλια στον Αριστοφάνην. , Scholia in vespas (scholia vetera, recentiora

Tricliniana et Aldina) Argumentum-dramatis personae-scholion sch vesp,
verse 947c, li. 6

...ὃς κατηγορηθεὶς ἐν τῷ δικάζειν οὐκ ἠδυνήθη ἀπολογήσασθαι ὑπὲρ

ἑαυτοῦ,
ἀλλ' ὥσπερ ἐγκατεχομένην ἔσχε τὴν γλῶτταν, καὶ οὕτω(ς) ⌈κατεδικάσθη,
εἶτα
ΓAld ἐξωστρακίσθη (.)ὑπὸ Ἀθηναίων δέκα ἔτη κατὰ τὸν νόμον.
Lh
vet πρὸς τὴν ἱστορίαν. μήποτε ὁ Περικλεῖ ἀντιπολιτευσάμενος· τοῦτο δὲ
Φιλόχορος μὲν ἱστορεῖ , ὃς οὐδὲ πάντῃ γνώριμος ἐγένετο, ἀλλ' οὐδὲ παρὰ
τοῖς
κωμικοῖς, διὰ τὸ ἐπ' ὀλίγον στρατηγίας ἀξιωθέντα μετὰ Κλέωνος ἐπὶ
Θρᾴκης φυγῇ καταψηφισθῆναι. ἔνιοι δέ, ὧν καὶ Ἀμμώνιος, τοῦ Στεφάνου·
καὶ
τοῦτο δὲ ὑπίδοιτό τις, ὥσπερ προείρηται, ὁ γενόμενος ὀστρακισμὸς
ἐμφαίνει
τὸν Μελησίου. Θεόπομπος μέντοι ὁ ἱστορικὸς τὸν Πανταίνου φησὶν ἀντὶ
τούτου
ἀντιπολιτεύσασθαι Περικλεῖ· ἀλλ' οὐκ Ἀνδροτίων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς τὸν
Μελη-
σίου καὶ τὸν ὀστρακισθέντα. VΓAld
vet δέον εἰπεῖν τὴν γλῶσσαν.

Σχόλια στον Αριστοφάνην. , Commentarium in ranas (scholia recentiora

Tzetzae) Argumentum-dramatis personae-scholion sch ran, verse 538/39,
li. 10

τὸ δὲ μεταστρέφεσθαι μεταστρέφειν πρὸς τὸ μαλθακώτερον: τὸ δὲ πρὸς τὸ

 696

ἡδύτερον καὶ ἁπαλὸν καὶ μαλακώτερον καὶ τρυφηλὸν μετατρέπεσθαι

περιδεξίου
καὶ εὐπεριστρέπτου ἀνδρός ἐστι καὶ φύσει Θηραμένους καὶ φυσικῶς
ἐκμιμουμέ-
νου τὸν Θηραμένην, τὸν καλούμενον διὰ τὸ εὐπερίστρεπτον κόθορνον.
προεί-
πομεν δέ, ὅτι ὁ κόθορνος ὑπόδημά ἐστι προσφυὲς καὶ ἀνδράσι καὶ
γυναιξίν, ἢ
ἐπαμφοτερίζον καὶ κατάλληλον ὂν δεξιῷ ποδὶ καὶ ἀριστερῷ, οἷά εἰσι μέχρι
καὶ
νῦν τὰ ἱερατικὰ ὑποδήματα.
τίς δὲ ὁ Θηραμένης, ῥητέον μοι. Ἄγνωνος ἦν παῖς, Στηριεὺς τὸν δῆμον,
τῶν δήμων,
ἢ κατά τινας ἐκ Κέω τῆς νήσου, υἱὸς ποιητὸς τῷ Ἄγνωνι, Θουκυδίδῃ τῷ
ἱστορικῷ ἐπαινούμενος. οὗτος ὁ Θηραμένης Εὐριπίδου μαθητὴς ἦν,
διδάσκαλος
δὲ γέγονεν Ἰσοκράτους τοῦ ῥήτορος· ὃς διὰ τὸ πανοῦργον αὐτοῦ καὶ
δραστήριον
καὶ τὸ σκολιὸν τῆς γνώμης ἀμφοτεροπρόσωπόν τε καὶ οὐχ ἁπλοῦν καὶ
κόθορνος,
ὡς εἶπον, καλούμενος ἦν. στρατηγὸς γὰρ γεγονὼς σὺν τοῖς τριάκοντα τοῖς
τυραννήσασιν Ἀθηναίων ἰδίᾳ μὲν τὸν δῆμον τῶν Ἀθηναίων κατὰ τῶν
τυράννων
ἠρέθιζε, ἰδίᾳ δὲ τούτοις κοινολογούμενος κατὰ τοῦ δήμου τῶν Ἀθηναίων
αὐτοὺς ἀνερρίπιζεν. οὗτος καὶ μετὰ Διομέδοντος τοῦ Χολαργέως καὶ
Καλλιξένου
τοὺς δέκα στρατηγοὺς τοὺς ἐν Ἀργιννούσαις ἑλκύσας εἰς δικαστήριον
ἔπεισεν
ἀναιρεθῆναι ψήφῳ μιᾷ δύο μόνον τινῶν πεφευγότων. εὕρατο δὲ καὶ αὐτὸς
τῆς
αὑτοῦ γνώμης τέλος ἐπάξιον ἀναιρεθεὶς ὑπὸ τῶν τριάκοντα.

Σχόλια στον Δημοσθένην (scholia vetera) (fort. auctore Ulpiano) Oration

3, sec. 86, li. 3

ὃν πολεμοῦσι Φιλίππῳ, καιρὸν δὲ τὸν νῦν εἰς ὃν πολεμοῦσιν αὐτῷ διὰ τοὺς
Ὀλυνθίους. F2
τίνα ... καιρὸν] καὶ τοῦτο τοῦ δυνατοῦ μέρους ἐστί. πᾶσα γὰρ περὶ
καιρὸν καὶ χρόνον ἐξέτασις εἰς τὸ δυνατὸν ἔχει τὴν ἀναφοράν. A2RPr
TBcAfVbWd
οὐχ ἅπαντα μὲν] ἀνακεφαλαίωσις ἡ κατὰ ἀναποδισμόν. PrTBcAfWd
οὐκ ἐχθρός;] σφοδρὰ καὶ κατ' ἔννοιαν καὶ κατὰ σχῆμα τὰ κῶλα ἢ
μᾶλλον τὰ κόμματα. F4
 697

οὐ βάρβαρος;] ὑβρίσαι τοῦτον βουλόμενος καλεῖ αὐτὸν βάρβαρον. ἐπεὶ

εἴ τις τὸ ἀληθὲς σκοπήσει, εὑρήσει αὐτὸν Ἕλληνα Ἀργεῖον καὶ ἀπὸ Ἡρα-
κλέους τὸ γένος καταγόμενον, ὡς πάντες οἱ ἱστορικοὶ μαρτυροῦσιν·
ἀμέλει
καὶ τὸν υἱὸν αὑτοῦ Ἀλέξανδρον μικρὸν κομιδῇ ὄντα ἀναγαγὼν εἰς τὸ
Ἄργος
μιᾷ φυλῇ τῶν ἐν τῷ Ἄργει ἐνέγραψεν. F4
πάντων μᾶλλον] ἤπερ ἑαυτοῦ. F4
καὶ νῦν οὐ λέγει τις] εἰς ἑαυτὸν ἀποτείνεται ὁ ῥήτωρ. F4
ἀνθυποφορὰ ἣν λύει ὅρῳ. R
ἀγαθῇ τύχῃ] ἡδομένου ὥσπερ καὶ συνευχομένου αὐτοῖς τὰ κάλλιστα
τὸ ῥῆμα, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐ διαφωνεῖται τοῖς ἄλλοις ῥήτορσιν. F2
ἀλλ' οὐχ ἡδέα ταῦτα] κατὰ ἐρώτησιν. οὐχ ἡδέα, φησί, τὰ παρ' ἐμοῦ
λεγόμενα, ὅτι συμβουλεύω τὰ θεωρικὰ γενέσθαι στρατιωτικά; ἀλλ' οὐκ
ἐγώ, φησιν, αἴτιος τούτων, ἀλλ' ἡ φύσις τῶν πραγμάτων, ὅτι οὐ δύναμαι

Σχόλια στον Δημοσθένην (scholia vetera) ort. auctore Ulpiano) Oration

17, sec. 2, li. 7

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ

Τινὲς Ὑπερίδου λέγουσιν εἶναι τὸν λόγον καὶ οὐ Δημοσθένους. F2Y

Οὐκ ἔστιν ἄδηλον τοῖς φιλομαθέσιν ἐξ ὧν ἀνεγνώκασιν ὑπομνημάτων,
ὅτι νοθεύεται ὁ ὑπὲρ τῶν πρὸς Ἀλέξανδρον συνθηκῶν καὶ νενόμισται εἶναι
τοῦ Δημοσθένους ἀλλότριος, ὥσπερ καὶ ὁ ἕβδομος τῶν Φιλιππικῶν, ὃν
ὑπὲρ Ἁλοννήσου τινὲς ἐπιγράφουσιν. ἀμφοτέρους γὰρ τούτους
ἀναφέρουσιν εἰς Ἡγήσιππον τὸν Κρώβυλον ἐπικληθέντα, Τιμάρχου δὲ
ἀγαθὸν φίλον. ἐπάγουσι δὲ ἐγκλήματα τῷ λόγῳ, πρῶτον μὲν ὅτι αἱ
εἰσαγωγαὶ τῶν κε-φαλαίων ὕπτιαι καὶ ἱστορικαί, οἷαι καὶ αἱ παρ'
Ἡροδότῳ ἔννοιαι, ἄλλο, ὅτι τοῦ πολιτικοῦ λόγου καὶ γοργότης καὶ
τραχύτης καὶ τὰ τμητικά, ἐν τούτῳ δὲ πολὺ τὸ ἀναβεβλημένον, εἶτα οὐδὲ
τὸ πνεῦμα φαμὲν Δημοσθενι-
κόν, ἀλλ' ἀσθενὲς καὶ ἄτονον καὶ ἀτελές. μέμφονται καὶ τῇ λέξει δικαίως·
τὸ γὰρ (23) ‘νεοπλούτου’ καὶ (7) ‘τυραννίζοντος’ καὶ (11) ‘βδελυρεύσεταί
τις’ καὶ ὅσα τοιαῦτα οὐ συνήθη Δημοσθένει. τό τε ἦθος τοῦ λόγου τὴν
παρρησίαν οὐκ ἔχει καθαρὰν τὴν Δημοσθενικὴν οὐδὲ τὴν ἐπίπληξιν ἐκεί-
νην καὶ τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἐλεγκτικήν· ὅλον δὲ τὸ εἶδος τοῦ λόγου σχεδὸν
ὑπὸ καλύμματι κεῖται, πολὺ τῆς Δημοσθενικῆς παρρησίας ἀποδέον.
παρρησιάζεται γὰρ καὶ οὐ παρρησιάζεται καὶ παρακαλεῖ πρὸς πόλε-
μον καὶ δέδοικε τὸν περὶ τούτου λόγον, κατὰ μέσον φόβου καὶ θάρσους,
 698

Σχόλια στον Δημοσθένην (scholia vetera) (fort. auctore Ulpiano) Oration

20, sec. 29a, li. 2

μείζονος, κἀκείνῳ δὲ τοῦτο ὁμοίως. μὴ ἔχων δὲ ἀντιθεῖναι τῷ συμφέροντι

ἕτερον συμφέρον ἐκ χρημάτων καὶ κέρδους, τὴν εὔκλειαν καὶ τὴν εὐδοξίαν
τῷ τῶν χρημάτων κέρδει πειρᾶται ἀντιτιθέναι. δείξει δὲ μετὰ μικρὸν ὅτι
οὐδὲ κέρδος προσγίνεται. gT
ὅτι τοίνυν οὐδ' ἐστὶν ὅλως] ἄλλος τόπος εἰς τὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα ἀπὸ
τοῦ μείζονος ἐκ παραδείγματος.
ὅτι ... ὅλως] ἄλλος τόπος εἰς τὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα [ὁ] ἀπὸ τοῦ μείζο-
νος. ὅταν γὰρ πλειόνων εὐπορῇ τόπων, οὐ φείδεται. ἔστι δ' ὁ μὲν πρότερος
τόπος ἐξ ἐνθυμήματος, ὁ δὲ ἐντεῦθεν ἐκ παραδείγματος. gT
λέγονται χρήματα οἱ τριάκοντα δανείσασθαι] ἔστι μὲν τὸ παράδειγμα
ἱστορικὸν πρὸς πίστιν τῶν προκειμένων εἰλημμένον· ὅσην δὲ ἔχει καὶ
δεινότητα καὶ χάριν ἄξιον συνιδεῖν. F4YLS
πρόσωπον δὲ ἔλαβε
τῶν τριάκοντα τῶν λελυπηκότων, ἵνα φαίνηται ἡ πόλις πολλάκις καὶ
ὑπὲρ αὐτῶν τῶν πολεμίων αἱρουμένη προΐεσθαι. καὶ τὸ δριμὺ τοῦ ἐπιχει-
ρήματος, ὅτι ἐδανείσαντο καὶ κατὰ τῆς πόλεως καὶ παρά τινων πολεμίων
ἑτέρων ἐπὶ τοὺς ἐν Πειραιεῖ, τοῦτο δέ ἐστι κατὰ τῶν δημοτικῶν τῶν
κατειληφότων τὸν Πειραιᾶ. καὶ προσέθηκε καὶ τὸν καιρὸν καὶ τὸν τόπον,
ἵνα καὶ τὴν χρείαν δηλώσῃ, ὅτε ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ὁ δῆμος ἐκ Πειραιῶς
ἠγωνίζετο. οὕτω πανταχόθεν ἡ αὔξησις, ἐκ τῶν τόπων, ἐκ τοῦ προσώπου,
ἐκ τῶν πράξεων.

Σχόλια στον Δημοσθένην (scholia vetera) (fort. auctore Ulpiano) Oration

23, sec. 86b, li. 17

πρώτοις εὐμαρέστερον τούτου δέξασθαι πεποίηκε τὴν ἐξέτασιν. ἤρξατο

μὲν οὖν ἐκ προοιμίου. τίθησι δ' εὐθὺς ἀνθυποφορὰν πρὸ τοῦ κεφαλαίου
ὑπιδόμενος αὐτοῦ τὸ ἀπίθανον· ‘ἀλλ' εἰ τοιοῦτος ἦν, οὐκ ἂν πολίτην
αὐτὸν ἐποιησάμεθα, οὐδ' ἂν χρυσῷ στεφάνῳ ἐστεφανώσαμεν’. ἔθος δὲ
τῷ Δημοσθένει μετὰ τὴν εἴσοδον τῶν κεφαλαίων τιθέναι ἀντιθέσεις, ὡς
κἀνταῦθα πεποίηκεν, ἵνα ἀκολούθως μετὰ τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ δείξειν
αὐτὸν πονηρὸν ἀντιπέσοι· ‘πῶς οὖν ἔλαθε τοιοῦτος ὤν, ἡνίκα ἐστεφανοῦτο
καὶ ἐπῃνεῖτο καὶ πολιτείας ἐτύγχανε;’ καὶ ἡ λύσις μεταστατική· ‘διὰ
τοὺς παρ' ἡμῖν ῥήτορας’. ὑπτιότητος δὲ περιπιπτούσης ἐν τοῖς διηγήμασι
διὰ τὸ περὶ πάλαι γεγονότων ἀδικημάτων λέγειν, ἵνα μὴ τὸν λόγον
ἱστορικὸν ἐργάσηται, τοῖς σχήμασι καὶ ταῖς τομαῖς, ταῖς τε ἐξαλλαγαῖς
καὶ ταῖς ἀποστάσεσι καὶ ταῖς παραλείψεσι, παραμυθεῖται τὸ ὕπτιον.
πανταχοῦ δὲ συμπλέκει τὰ πρόσωπα, τό τε τοῦ Χαριδήμου καὶ τοῦ
Κερσοβλέπτου, ἵνα γένηται πίστις τῆς διαβολῆς· τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου
 699

συστατικόν, τοῦ μὲν Χαριδήμου Κερσοβλέπτης, τοῦ δὲ Κερσοβλέπτου

Χαρίδημος· καὶ Χαρίδημος μὲν ὅτι, ὡς Ἀθηναίων εἷς ὤν, ‘οἰκεῖος ἦν καὶ
εὔνους ἐκείνῳ καὶ τῆς παρανοίας τῆς Κερσοβλέπτου προσθήκη’, Κερσο-
βλέπτης δὲ ὅτι ‘πονηρὸς καὶ βάρβαρος καὶ τὸ σύμπαν πλεονέκτης καὶ
τύραννος’. εἰ τὰ τηλικαῦτα οὕτως ἐξηπάτησθε] ἀκόλουθον ἦν εἰπεῖν ὅτι
‘δείξω οὐκ ὄντα εὔνουν εἰς ὑμᾶς αὐτόν, ἀλλ' ἐξαπατηθέντες ὑμεῖς
ἐνομίσατε

Σχόλια στον Δημοσθένην (scholia vetera) (fort. auctore Ulpiano)

Oration 24, sec. 2c, li. 6

αὐτὴν τῇ προτάσει εὐθύς; ὅτι ἀπίθανος ἦν ἄνευ τῆς αὐξήσεως τῆς ‘παρὰ
πάντας τοὺς νόμους’. οὐδεὶς γὰρ ἂν ἐπίστευσεν ἁπλῶς εἰληφέναι τὸν
νομοθέτην ἀργύριον· ῥηθείσης δὲ τῆς εἰς τὴν πόλιν βλάβης, ῥᾳδίως
ἔμελλεν ὁ ἀκροατὴς πιστεύειν μὴ προῖκα ταῦτα γεγράφθαι τῷ νομοθέτῃ.
οὕτω φαίνεται διὰ μακροῦ τὸν σύνδεσμον ἀνταποδούς. YL
καὶ ἔστι μὲν ὡς ἀληθῶς περισκελεστέρα ἡ τάξις τῶν νοημάτων καὶ
πρὸς τὴν
Θουκυδίδειον ἀπαγγελίαν ἔχει τὴν ἅμιλλαν· σῴζει μέντοι γε τὴν ἀκο-
λουθίαν ἔντεχνον καὶ σὺν ἐπιστήμῃ τὸ προοίμιον. εἰ δὲ εὐκρινῆ τὸν
λόγον ἐποίησεν ἐκτιθέμενος τὰς αἰτίας, ὕπτιος ἂν αὐτῷ ὁ λόγος καὶ
ἱστορικὸς ἐγένετο ἢ καὶ ἐξαγώνιος, ἀλλ' οὐ προοιμιακός. δεῖ γὰρ ἄγαν
συνεστράφθαι καὶ ὥσπερ ἐν πνεύματι κύκλον τινὰ τὸ προοίμιον εἶναι.
ἠναγκάσθη τοίνυν δουλεῦσαι μᾶλλον τῇ τοῦ προοιμίου τέχνῃ ἢ τῇ τῶν
πραγμάτων εὐκρινείᾳ, ἡγούμενος τὴν μὲν εὐκρίνειαν τῶν αἰτιῶν καὶ τῶν
ἐγκλημάτων ἀκώλυτον ἔσεσθαι αὐτῷ θᾶττον εἰς τὸν ἀγῶνα, τὴν δὲ τοῦ
προοιμίου τέχνην εἰ διαφθείρειεν, μὴ ἂν ἔτι σωθήσεσθαι. YL
εἴληπται δὲ τὸ ἐννόημα τοῦ προοιμίου ἐκ διαβολῆς τοῦ προσώπου
κατασκευαζομένης διὰ τῆς ἐπιφορᾶς τοῦ νόμου, λεχθησομένης ἐν τοῖς
κεφαλαίοις ὅτι ‘παράνομος καὶ ἀσύμφορος καὶ ἄδικος’. τὸ δὲ ὡς ‘αἴτιός
ἐστιν αὐτὸς ἑαυτῷ Τιμοκράτης’ παροξυντικὰς μέν, ἀπαριθμητικὰς δὲ
τὰς αἰτίας ἔχει.

Σχόλια στον Δημοσθένην (scholia vetera) (fort. auctore Ulpiano) Oration

24, sec. 2d, li. 10

προοιμίου τέχνην εἰ διαφθείρειεν, μὴ ἂν ἔτι σωθήσεσθαι. YL

εἴληπται δὲ τὸ ἐννόημα τοῦ προοιμίου ἐκ διαβολῆς τοῦ προσώπου
κατασκευαζομένης διὰ τῆς ἐπιφορᾶς τοῦ νόμου, λεχθησομένης ἐν τοῖς
κεφαλαίοις ὅτι ‘παράνομος καὶ ἀσύμφορος καὶ ἄδικος’. τὸ δὲ ὡς ‘αἴτιός
ἐστιν αὐτὸς ἑαυτῷ Τιμοκράτης’ παροξυντικὰς μέν, ἀπαριθμητικὰς δὲ
τὰς αἰτίας ἔχει. πρῶτον μὲν ὅτι ‘χρημάτων διττῶν ἀποστερῆσαι βούλεται
τὴν πόλιν’, τοῦτο μὲν ὧν ὀφείλουσιν οἱ δεσμῶται, τοῦτο δὲ ὧν
 700

χρεωστοῦσιν
οἱ πρέσβεις. δεύτερον δὲ ὅτι ‘παράνομον καὶ ἄδικον’. τρίτον δὲ ‘ἵνα
λάβῃ ἀργύριον’. ἀλλ' ἐπειδὴ τὴν εὐκρίνειαν ταύτην καὶ ἀπαρίθμησιν τῶν
αἰτιῶν εἰ ἐποιεῖτο ἐκτιθέμενος τὰς αἰτίας, ὕπτιος ἂν αὐτῷ ὁ λόγος καὶ
ἱστορικὸς ἐγένετο ἢ καὶ ἐξαγώνιος, οὐ προοιμιακὸς (δεῖ γὰρ ἄγαν
συνεστρά-
φθαι καὶ ὥσπερ ἐν πνεύματι κύκλον τινὰ τὸ προοίμιον εἶναι), ἠναγκάσθη
δουλεῦσαι μᾶλλον τῇ τοῦ προοιμίου τέχνῃ ἢ τῇ τῶν πραγμάτων εὐκρινείᾳ.
δωροδοκίαν δὲ ἐπικαλῶν οὐ πρὸς ἀπόδειξιν τῆς παρανομίας αὐτὴν ἔλαβεν,
ἀλλὰ τὴν δωροδοκίαν ἐκ τῆς παρανομίας συνέστησεν, ἵνα μὴ τὸ πάρεργον
χαλεπώτερον τοῦ ἔργου γένηται· ᾔδει γὰρ ὅτι δειχθείσης διὰ τῶν ἀγώνων
τῆς παρανομίας τὰ τῆς δωροδοκίας αὐτόθεν καὶ ἄνευ μακρᾶς ἀποδείξεως
πιστευθήσεται. ἐπειδὴ δὲ κατεκρίθη μὲν Ἀνδροτίων ὀφείλειν τὰ
χρήματα,
ἔδει δὲ αὐτὸν ἢ ἐκτῖσαι ἢ μέλλοντα πρὸς τὴν ἔκτισιν περιπεσεῖν τῷ δεσμῷ,
διὰ τοῦτο ἐπήγαγεν εἰπὼν ὅτι (cf. 2) ‘ἄκυρα ποιεῖ τῶν προστιμημάτων τὰ
δικαστήρια’, τουτέστιν οὐκ ἐᾷ κυρίαν γενέσθαι τὴν ψῆφον τὴν τοῦ

Σχόλια στον Διονύσιο περιηγητή orbis descriptionem (scholia vetera)

(olim sub auctore Demetrio Lampsaceno)
Vita-verse of Orbis descriptio vita, li. of scholion 13

μετὰ Αὔγουστον Καίσαρα ἢ ἐπ' αὐτοῦ. [Οἱ δὲ κατὰ

Νέρωνα τὸν Ῥωμαίων βασιλέα φασὶ γενέσθαι. Ἄδη-
λον δὲ πόθεν γέγονε καὶ τίνων γονέων.] Φέρονται
δὲ αὐτοῦ καὶ ἄλλα συγγράμματα, Λιθιακά τε καὶ
Ὀρνιθιακὰ καὶ Βασσαρικά. Ὧν τὰ μὲν Λιθιακὰ
ἐκρίθησαν ἴδια Διονυσίου καὶ αὐτὰ διὰ τὴν τοῦ χαρα-
κτῆρος ὁμοιότητα· τὰ δὲ Βασσαρικὰ διὰ τὴν τραχύ-
τητα οὐκ ἄξια τούτου κριθέντα εἰς τὸν Σάμιον ἀνενέ-
χθησαν Διονύσιον· τὰ δὲ Ὀρνιθιακὰ εἰς ἄλλον τινὰ
Φιλαδελφέα Διονύσιον. Τὸ δὲ παρὸν ποίημα ἱστορι-
κόν τινες ἐκάλεσαν, συγκείμενον ἐκ τοπικοῦ καὶ
πραγματικοῦ καὶ χρονικοῦ καὶ γενεαλογικοῦ, εἰς ἃ
τὴν ἱστορίαν φασὶ διαιρεῖσθαι.
τὰ ἔπη, ὡς ἐν τοῖς αὐτοῦ Λιθιακοῖς ἀποδέδεικται·
ποτὲ δὲ τῷ γλαφυρῷ διατορεύων, ὡς ἐκ τοῦ παρακει-
μένου βιβλίου σαφές. Ὅτι δὲ διαβέβληται τὸ παχὺ,
σαφῶς ὁ Καλλίμαχος ἐν τοῖς Ἐπιγράμμασι δηλοῖ·
διασύρων γὰρ Ἀντιμάχου τὸ ποίημα τὴν Λύδην ἔφη·
Λύδη καὶ παχὺ γράμμα καὶ οὐ τορόν.
 701

Κρημνοποιός τε καὶ στόμφαξ παρὰ τοῖς τραγικοῖς Αἰ-

σχύλος εἴρηται, ἐπεὶ μὴ κέχρηται καθαρᾷ καὶ ἀνειμένῃ

Σχόλια στον Ευρυπίδην (scholia vetera)

Vita-argumentum-scholion sch Hec, sec. 910, li. 3

γαληνὸν, χωρὶς ἀνέμου: – Mg

γένοιτο δ' εὖ πως: εἴη δὲ πραχθῆναι τὸ κατὰ σὲ καλῶς,
ὅτι πᾶσι καταθύμιον τοῦτο. ὁ γὰρ φόνον δράσας κοινὸν τοῖς ἀνθρώποις
ἀδίκημα ἐποίησε λυμηνάμενος τῷ κοινῷ νόμῳ καὶ ἀδικήσας τὸ τῆς
φύσεως ὁμοιογενές: – MB
ἀριθμηθήσῃ κληθήσῃ: – Mi
ἀντὶ τοῦ ὁ πόλεμος: – Mi
ἡ ἀμφί πρὸς τὸ κρύπτει, ὅ ἐστι περικαλύπτει: – Mi
ἀπὸ δὲ στεφάναν κέκαρσαι: Καλλισθένης ἐν β τῶν Ἑλλη-
νικῶν [frg. 15] οὕτως γράφει· ‘ἑάλω μὲν ἡ Τροία Θαργηλιῶνος μηνὸς,
ὡς μέν τινες τῶν ἱστορικῶν, ιβ ἱσταμένου, ὡς δὲ ὁ τὴν μικρὰν Ἰλιάδα,
η φθίνοντος. διορίζει γὰρ αὐτὸς τὴν ἅλωσιν φάσκων συμβῆναι τότε τὴν
κατάληψιν, ἡνίκα [frg. 11] ‘νὺξ μὲν ἔην μέσση, λαμπρὰ δ' ἐπέτελλε
σελήνη’. μεσονύκτιος δὲ μόνον τῇ ὀγδόῃ φθίνοντος ἀνατέλλει, ἐν ἄλλῃ
δ' οὔ’. ᾧ συμπεφώνηκεν Εὐριπίδης ὡς ὁμολογουμένης τῆς δόξης.
Λυσίμαχος [frg. 20] δέ φησι Δημοφῶντος Ἀθήνησι βασιλεύοντος ἔτους
πρώτου Θαργηλιῶνος [ἱσταμένου] δωδεκάτῃ: – MB
τὸ κάλλος, τὴν ἐξοχὴν τοῦ τείχους: – Mi
ἀντὶ τοῦ ἀπεκόπης: – Mi
κατὰ δ' αἰθάλου καπνοῦ: τοῦ ἀπὸ αἰθάλης καὶ πυρὸς
γενομένου καπνοῦ. ῥυπαρίαν τοῦ μελαίνοντος καπνοῦ:

Σχόλια στον Ευρυπίδην (scholia vetera)

Vita-argumentum-scholion sch Med, sec. 9, li. 19

νίδης [frg. 48]· ὅτι δὲ καὶ ἀθάνατος ἦν ἡ Μήδεια, Μουσαῖος ἐν τῷ περὶ

Ἰσθμίων [FHG IV p. 518a] ἱστορεῖ, ἅμα καὶ περὶ τῶν τῆς Ἀκραίας
Ἥρας ἑορτῶν ἐκτιθείς: – B
οὐδ' ἂν κτανεῖν: ὅτι ἡ Κόρινθος πατρῷον ἦν αὐτῆς κτῆμα τῷ
λόγῳ τούτῳ. Ἀλωεὺς καὶ Αἰήτης ὁ τῆς Μηδείας πατὴρ παῖδες Ἡλίου
καὶ Ἀντιόπης γεγόνασι. τούτοις ὁ Ἥλιος διένειμε τὴν χώραν, καὶ ἔλαβεν
ὁ μὲν Ἀλωεὺς τὴν ἐν Ἀρκαδίᾳ, τὴν δὲ Κόρινθον ὁ Αἰήτης. οὗτος οὖν
μὴ ἀρεσθεὶς τῇ ἀρχῇ Βουνῷ μέν τινι Ἑρμοῦ παιδὶ παρέδωκε τὴν
πόλιν εἰπὼν φυλάσσειν αὐτὴν τοῖς ἐσομένοις ἐξ αὐτοῦ, αὐτὸς δὲ εἰς
Κολχίδα ἀφικόμενος τῆς Σκυθίας ᾤκησε βασιλεύων. διδάσκει δὲ τοῦτο
καὶ Εὔμηλος ποιητὴς ἱστορικὸς λέγων [frg. 2]· ‘ἀλλ' ὅτε δ' Αἰήτης καὶ
 702

Ἀλωεὺς ἐξεγένοντο Ἠελίου τε καὶ Ἀντιόπης, τότε δ' ἄνδιχα χώρην δάς-
σατο παισὶν ἑοῖς Ὑπερίονος ἀγλαὸς υἱός’ καὶ τὰ ἑξῆς. Βουνὸς δὲ Ἑρμοῦ
καὶ νύμφης υἱὸς γέγονεν. ταῦτα δὲ ἀπὸ τοῦ ἀνεπιγράφου ὑπομνήματος
τοῦ εἰς Πίνδαρον [ol. 13, 74] ἔγραψα: – AB
Πελιάδας κόρας: τὰς Πελίου θυγατέρας ἔπεισεν ἡ Μήδεια τὸν
πατέρα σφάξαι καὶ ἑψῆσαι ὡς ἐσόμενον νεώτερον, ἑψήσασα πρότερον
κριὸν καὶ ποιήσασα ἄρνα διὰ τῶν φαρμάκων: – AB
ἁνδάνουσα μέν: ἁνδάνουσα ἀντὶ τοῦ ἁνδανούσῃ. τὸ δὲ
πολιτῶν ἀντὶ δοτικῆς, τοῖς πολίταις. ἤρεσκε δὲ τοῖς Κορινθίοις, ἐπεὶ
λιμώττοντας αὐτοὺς ἐπῳδαῖς τισιν ἰάσατο, καὶ αὐτὴ δὲ ἠρέσκετο τῇ

Σχόλια στον Ευρυπίδην (scholia vetera)

Vita-argumentum-scholion sch Tr, sec. 16, li. 3

Φωκεῦσιν ἐτάττοντο. ἢ διὰ τὸ πλησίον τῇ Φωκίδι εἶναι τὸν Παρ-

νασσόν: –
δούρειος ἵππος: ψυχρῶς ἠτυμολόγησε τὸν ἵππον ἀπὸ τῶν
δοράτων· ἄμεινον γὰρ παρὰ τὰ δοῦρα πεποιῆσθαι ἤγουν τὰ ξύλα. Ὅμη-
ρος [θ 512] ‘δουράτεον’, ὅ ἐστι ξύλινον: –
ἔρημα δ' ἄλση: ἔρημα αὐτά φησιν ὡς τῶν θεῶν ἐκλελοι-
πότων τὰ ἱερά. αὐτὸς γοῦν ὁ Ποσειδῶν φησι [25] λείπω τὸ κλεινὸν
Ἴλιον βωμούς τ' ἐμούς: –
πρὸς δὲ κρηπίδων βάθροις: παρὰ τοῖς βάθροις δὲ τῶν
κρηπίδων τοῦ Ἑρκείου Διὸς ἀντὶ τοῦ· ἐπὶ τοῖς βωμοῖς τοῦ Διός.
τὸν δὲ Ἕρκειον Δία ἄλλοι ἱστορικοὶ ἀναγράφουσιν ἰδίαν τινὰ σχέσιν περὶ
αὐτοῦ ἱστοροῦντες. τρισὶ γὰρ ὀφθαλμοῖς αὐτὸν κεχρῆσθαί φασιν ὡς
οἱ περὶ Ἀγίαν καὶ Δερκύλον [frg. 3]. πεφόνευται δὲ ὁ Πρίαμος
ὑπὸ Νεοπτολέμου δικαίως, ἐπειδὴ καὶ τὸν πατέρα αὐτοῦ Ἀχιλλέα ἐλ-
θόντα ἐπὶ τὸν γάμον τῆς Πολυξένης οἱ περὶ Ἀλέξανδρον ἐν τῷ τοῦ
Θυμβραίου Ἀπόλλωνος ἱερῷ λόγχαις ἀνεῖλον: –
δεκασπόρῳ χρόνῳ: ἀντὶ τοῦ διὰ δέκα ἐνιαυτῶν. ἔνθεν καὶ
ποίας τοὺς ἐνιαυτοὺς ἔλεγον ἀπὸ τῆς τῶν καρπῶν ἀναδόσεως: –
νοσεῖ τὰ τῶν θεῶν: ἀντὶ τοῦ ἐξασθενεῖ, οἷον· τὰ τῶν θεῶν
ἀμελεῖται ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων: –
βοᾷ Σκάμανδρος: ἀντὶ τοῦ καταβοᾶται ἐν τῷ αὐτὰς βοᾶν: –

Σχόλια ανωνύμου εις Ερμογένη ., Commentarium in librum περὶ

εὑρέσεως Volume 7, p. 794, li. 6

φὼς, ὡς τὸ συμφέρον σοι ἀεὶ προμηθούμεθα· καὶ οὕ-

τως μὲν ἐπὶ τῶν τοιούτων καὶ τῶν ὁμοίων, δίδωσι γὰρ
ταῦτα καὶ χορηγεῖ ἡ ὑπόθεσις· ἐπεὶ καὶ τύραννος τυχὸν,
 703

ὧν ἐβούλετο, ἀνήσει τὴν τιμωρίαν, ἐὰν δὲ φόνου τυχὸν

ἤ τινος τῶν τοιούτων ὑπέχων τὴν δίκην ἐπὶ τῷ κολασθῆ-
ναι ἐκδίδοται, οὐκ ἔχει ταῦτα χώραν πραχθῆναι, ὧν
οὐδὲν ποιούντων ἢ λεγόντων τῆς τιμωρίας ἐξελέσθαι
δύναται.
ϛʹ. Οἷον ἡ ἔκφρασις· τὸ παρὸν δὲ τοῦτο παράγ-
γελμα οὐ περὶ τῶν ἐναγωνίων ἐστὶ διηγημάτων, ἀλλὰ
περὶ τῶν ἁπλῶς, ἱστορικῶν φημι καὶ πανηγυρικῶν· ἀν-
τιδιαστέλλομεν γὰρ τὸ ἱστορικὸν τοῦ πανηγυρικοῦ, Ἀρι-
στοτέλει ἐξακολουθοῦντες, τέταρτον τοῦτο εἶδος ἐπεισά-
γοντι ῥητορικῆς· τὰ δὲ ἐφεξῆς εἰρημένα Ἑρμογένει περὶ
τῶν ἐναγωνίων προϊόντες σὺν θεῷ ἐπιδείξομεν, ἰστέον
μέντοι, ὡς ἐκφράζοντές τινα μάλιστα τόδε διατυπώ-
σομεν διὰ τὸ ἐνάργειαν τηνικαῦτα ποιεῖν βούλεσθαι.
ζʹ. Εἰ γὰρ κατὰ τοὺς τρεῖς χρόνους τῇ διατυπώσει
χρῷο, προσκορὴς ἔσῃ, καὶ ψυχρολογίᾳ ἁλώσῃ· τὰ παρ-
ελθόντα δὲ μόνα διατυποῦν κελευόμεθα, ἐπεί τοι δεό-
μεθα τὰ μηκέτι ὄντα ὥσπερ εἰς μέσον θεῖναι, καὶ οἱ

Σχόλια ανωνύμου εις Ερμογένη ., Commentarium in librum περὶ

εὑρέσεως Volume 7, p. 794, li. 7

τως μὲν ἐπὶ τῶν τοιούτων καὶ τῶν ὁμοίων, δίδωσι γὰρ
ταῦτα καὶ χορηγεῖ ἡ ὑπόθεσις· ἐπεὶ καὶ τύραννος τυχὸν,
ὧν ἐβούλετο, ἀνήσει τὴν τιμωρίαν, ἐὰν δὲ φόνου τυχὸν
ἤ τινος τῶν τοιούτων ὑπέχων τὴν δίκην ἐπὶ τῷ κολασθῆ-
ναι ἐκδίδοται, οὐκ ἔχει ταῦτα χώραν πραχθῆναι, ὧν
οὐδὲν ποιούντων ἢ λεγόντων τῆς τιμωρίας ἐξελέσθαι
δύναται.
ϛʹ. Οἷον ἡ ἔκφρασις· τὸ παρὸν δὲ τοῦτο παράγ-
γελμα οὐ περὶ τῶν ἐναγωνίων ἐστὶ διηγημάτων, ἀλλὰ
περὶ τῶν ἁπλῶς, ἱστορικῶν φημι καὶ πανηγυρικῶν· ἀν-
τιδιαστέλλομεν γὰρ τὸ ἱστορικὸν τοῦ πανηγυρικοῦ, Ἀρι-
στοτέλει ἐξακολουθοῦντες, τέταρτον τοῦτο εἶδος ἐπεισά-
γοντι ῥητορικῆς· τὰ δὲ ἐφεξῆς εἰρημένα Ἑρμογένει περὶ
τῶν ἐναγωνίων προϊόντες σὺν θεῷ ἐπιδείξομεν, ἰστέον
μέντοι, ὡς ἐκφράζοντές τινα μάλιστα τόδε διατυπώ-
σομεν διὰ τὸ ἐνάργειαν τηνικαῦτα ποιεῖν βούλεσθαι.
ζʹ. Εἰ γὰρ κατὰ τοὺς τρεῖς χρόνους τῇ διατυπώσει
χρῷο, προσκορὴς ἔσῃ, καὶ ψυχρολογίᾳ ἁλώσῃ· τὰ παρ-
ελθόντα δὲ μόνα διατυποῦν κελευόμεθα, ἐπεί τοι δεό-
 704

μεθα τὰ μηκέτι ὄντα ὥσπερ εἰς μέσον θεῖναι, καὶ οἱ-

ονεὶ ὑπ' ὄψιν ἀγαγεῖν τῇ διασκευῇ, ὡσαύτως δὲ καὶ

Σχόλια ανωνύμου εις Ερμογένη ., Commentarium in librum περὶ ἰδεῶν

Volume 7, p. 882, li. 25

τῶν κοινῶν πρῶτον εἰπεῖν, ἐξ ὧν πᾶς πέφυκε γίνεσθαι

λόγος· τάχα γὰρ ἂν ἡ τούτων διδασκαλία συντελέσει
πρὸς ῥᾳδίαν τῶν κατὰ μέρος κατάληψιν· ὅτε καὶ τὰς
ὑποβεβηκυίας τισὶ τῶν προειρημένων ἰδεῶν προθέντες,
ἐξ ὧν πεφύκασι γίνεσθαι, λέγοιμεν, ὥστε προλαμβάνειν
δεῖ τὴν τῶν κοινῶν διδασκαλίαν· εὐμαρέστερον γάρ πως
ὁ ταῦτα καταλαβὼν παρακολουθήσει τοῖς ὑπολοίποις.
αʹ. Αἱ μὲν γὰρ τῶν ἰδεῶν μονοειδεῖς ἔχουσι τὰς
ἐννοίας, ὡς ἡ καθαρότης, αἱ δὲ καὶ μέχρι τριῶν καὶ
τεττάρων προέρχονται τόπων, ὡς ἡ σεμνότης καὶ εἴ τι-
νες ἕτεραι ταύτῃ ὅμοιαι, ὡς αἱ ἱστορικαί· καὶ γὰρ αὗ-
ται διὰ τὸν χρόνον πλησιάζουσι ταῖς μυθικαῖς, ὡς καὶ
Θουκυδίδης φησί· καὶ ὅσαι τὰ ταῖς αἰσθήσεσιν ἡδέα
ἐκφράζουσιν, ὄψει, ἀκοῇ, ὀσφρήσει, γεύσει, ἁφῇ, ὡς
Ὅμηρος·

Σχόλια ανωνύμου εις Ερμογένη ., Commentarium in librum περὶ ἰδεῶν

Volume 7, p. 1087, li. 8

καίως ἂν ψυχὴ τοῦ λόγου νομίζοιτο, ἡ δὲ ἑρμηνεία σῶ-

μα· Πορφύριος οὖν φησι ψυχὴν καὶ σῶμα ἔχειν τὸν
λόγον, καὶ καλῶς ἀποφαίνεται.
καʹ. Πολλαχοῦ πάνυ τῆς πραγματείας ταύτης
τὸ περὶ μεθόδου δεινότητος ἀνυμνεῖ καὶ περὶ πολλῶν
ἐν ταύτῃ ἐρεῖν ἐπαγγέλλεται, διόπερ καὶ μετὰ τοῦτο γέ-
γραφεν εὐθέως ἐκεῖνο, τὰ δὲ λοιπὰ περὶ τῶν καθόλου
πολιτικῶν λόγων, δικανικοῦ τε καὶ συμβουλευτικοῦ καὶ
πανηγυρικοῦ τοῦ ἀρίστου λεχθέντα, ἔτι περὶ τῶν καθ'
ἕκαστον εὐδοκιμησάντων ῥητόρων, λογογράφων, ἱστορι-
κῶν, πρόδηλα τοῖς ἀκριβῶς τὰ πρὸ τούτων ἐπεσκεμ-
μένοις.

ΠΕΡΙ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΩΝ ΕΡΜΟΓΕΝΗΣ ΕΜΝΗΜΟΝΕΥΣΕΝ ΕΝ

ΤΟΙΣ ΠΕΡΙ ΕΥΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΙΔΕΩΝ ΒΙΒΛΙΟΙΣ ΣΥΝΟΨΙΣ
 705

Στρογγύλον σχῆμά ἐστι τόδε· “ὥσπερ γὰρ εἴ

τις ἐκείνων ἑάλω σὺ τάδε οὐκ ἂν ἔγραψας, οὕτως ἂν
σὺ νῦν ἁλῷς, ἄλλος οὐ γράψει.”
Ἀντίθετον δὲ, ἐπειδὴ ἡμέρα ἐστὶ, δεῖ ποιῆσαι τό

Σχόλια στον Ησίοδο. , Scholia in opera et dies (scholia vetera)

Prolegomenon-scholion sch, sec.-verse 27a, li. 2

* ὦ Πέρση: τὸ ποίημα γέγραπται πρὸς τὸν

Πέρσην τὸν ἀδελφόν. νουθεσία δὲ καὶ δικαιολογία· νει-
μάμενος γὰρ τὴν πατρῴαν οὐσίαν κατηνάλωσε θεραπεύων τοὺς
ἐν τῇ πολιτείᾳ καὶ καταδυναστεύων Ἡσιόδου καὶ πολλὰ
παρενοχλῶν, ἐζημίου πρὸς ἄρχοντας καὶ κριτήρια ἕλκων διὰ
τὴν τῶν χρημάτων ἐπίθεσιν.
ὦ Πέρση: τὰ κατὰ τὸν Πέρσην, ἤτοι ἱστο-
ρικῶς ἐκληπτέον ἢ πλασματικῶς καὶ ὑποθετικῶς διὰ τὸ εὐ-
πρόσωπον τοῦ λόγου.
ὦ Πέρση: ἀποστροφὴ τὸ σχῆμα· ἀποστρέ-
φεται γὰρ πρὸς Πέρσην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ παρακαλῶν αὐτὸν
ἐμβαλεῖν τὰ προρρηθέντα εἰς τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν.
ὦ Πέρση: λέγουσι τοῦτον τὸν ἀδελφὸν
Ἡσιόδου τὰ ἑαυτοῦ δαπανήσαντα καλὰ διὰ τὴν τῆς γυναικὸς
μοχθηρίαν καὶ τοῖς ἄρχουσι προσιόντα κακοπραγμονεῖν τὸν
ἀδελφὸν διὰ τὴν τῶν χρημάτων ἐπιθυμίαν.
ἐνικάτθεο: ἔμβαλε.

Σχόλια στον Ησίοδο. , Scholia in opera et dies (scholia vetera partim

Procli et recentiora partim Moschopuli, Tzetzae et Joannis Galeni
Prolegomenon-scholion sch, p. -verse 1, li. 154

πανταχοῦ, δίκην χορείας κηρύττουσαι τὸν αὐτὰς γεννησάμενον.

νοῦν. Οὕτω τὸ τοῦ νοὸς οἰκητήριον ἐγὼ Πιερίαν καλῶ, τὰς
βίβλους δὲ Ἑλικῶνα, ἐν αἷς περιχορεύουσιν αἱ Μοῦσαι γνώ-
σεις καὶ τὰ συγγράμματα. Οὐ γὰρ Ἑλικῶνα ὄρη καλεῖν ἐνθάδε
γινώσκω. Καὶ σφαίρας ἐννέα, ἐν αἷς αἱ Μοῦσαι κατὰ τὸν
Πρόκλον βαδίζουσιν, οὐ δεδοικυῖαι τὸν ὄλισθον. Ἀλλ' ἐπεὶ
διεξήλθομεν περὶ Διὸς καὶ Μουσῶν καὶ Πιερίας καὶ Ἑλικῶνος,
εἴπωμεν καὶ πῶς Μουσῶν ἔφασαν παῖδας τοὺς, οὕσπερ εἰρή-
καμεν. Ἰάλεμον μὲν, καὶ Ὑμέναιον, Κλειοῦς Μούσης παῖδας φα-
σὶν, ἤγουν ἱστορικῆς γνώσεως, παρὰ τὸ κλείω, τὸ δοξάζω, λεγο-
 706

μένης· ὅτι ὁ μὲν τὰς θρηνώδεις, ὁ δὲ τὰς ἐπιθαλαμίους

καὶ γαμικὰς ἐφεῦρεν ᾠδάς. Ῥῆσον δὲ τῆς Εὐτέρπης, ὅτι τῶν
πρὸς κόσμον καὶ ὡραιότητα σώματος καὶ στολισμῶν εὐπα-
ρύφων εὑρετὴς ἐγεγόνει· ὡς τὸ κόσμιον τούτου ἐν τοῖς πολέ-
μοις παρίστησιν Ὅμηρος, λέγων,
Ἅρμα δέ οἱ χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ εὖ ἤσκηται.
καὶ τὰ λοιπὰ, ἵνα μὴ μακρολογῶ. Θαλείας δὲ παῖς ὁ Παλαί-
φατος λέγεται, ὡς τὰ περὶ φυτουργίας συγγεγραφώς. Λῖνος
δὲ Οὐρανίας, ὡς τὰ περὶ οὐρανοῦ καὶ κόσμου παντὸς συντα-
ξάμενος. Σειρῆνες δὲ καὶ Μέλπος τῆς Τερψιχόρης καὶ

Σχόλια στον Ησίοδο. , Scholia in opera et dies (scholia vetera partim

Procli et recentiora partim Moschopuli, Tzetzae et Joannis Galeni
Prolegomenon-scholion sch, p. -verse 32, li. 13

τὸ ἔαρ φέρει, τὰ δὲ τὸ θέρος, τὰ δὲ τὸ μετόπωρον, τὰ δὲ ὁ χειμὼν

τῶν πρὸς τὸν βίον ἡμῶν ἀναγκαίων. Ὡραῖος μὲν γὰρ διὰ ταῦτα
ὁ βίος. Δημήτερος δὲ ἀκτὴν πᾶσαν τὴν τῶν καρπῶν φορὰν
ἐκάλεσεν, οὐ μόνον τῶν ἰδίως λεγομένων Δημητριακῶν, οἷον
πυρῶν καὶ κριθῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων. Τὴν γὰρ γῆν, ἀφ'
ἧς οἱ καρποὶ πάντες, Δήμητραν ὠνόμαζον οἱ παλαιοί. ΑΛ-
ΛΩΣ. Ὁ γὰρ, φησὶ, μὴ ἔχων πλοῦτον ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ὀφεί-
λει ποτὲ μὲν ἐργάζεσθαι, ποτὲ δὲ ἀκροᾶσθαι. Κάμνε, φησὶ,
καὶ τότε φιλονείκει. Τοῦτο δὲ εἶπεν, ἵνα κατὰ μέρος
ἀπάρῃ αὐτὸν τοῦ φιλονεικεῖν ἐπὶ τὸ ἐργάζεσθαι. ΑΛΛΩΣ.
Τὰ κατὰ τὸν Πέρσην ἤτοι ἱστορικῶς ἐκληπτέον, ἢ πλασμα-
τικῶς, καὶ ὑποθετικῶς διὰ τὸ ἀπρόσωπον τοῦ λόγου. Ἡ ἀκτὴ,
φασὶ, θηλυκόν· σημαίνει δὲ τὸν καρπόν. PROCLUS.
ὩΡΑΙΟΣ. Ὁ ἐκ τεσσάρων ὡρῶν τῶν χρονιαίων γι-
νόμενος· εἰδὼς δὲ καὶ τὸ βίος ὄνομα σημαῖνον πολλὰ, διαιρῶν
τέθεικε τὸ ὡραῖος. Ἐπεὶ δὲ βιωφελῆ καὶ ὡραῖα οἶδε καὶ ἕτε-
ρα, οὐκ ἀπὸ γῆς δὲ, προσέθηκε τὸ, ΤΟΝ ΓΑΙΑ ΦΕΡΕΙ.
TZETZES.

Σχόλια στον Ησίοδο. , Scholia in opera et dies (scholia vetera partim

Procli et recentiora partim Moschopuli, Tzetzae et Joannis Galeni
Prolegomenon-scholion sch, p. -verse 42bis, li. 22

πρότερον καὶ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἐργασάμενος εἶχες ἂν ἀρκοῦσαν

ζωὴν πρὸς ὅλον ἐνιαυτὸν, καὶ ἀργὸς διάγων· καὶ ταχέως
ἂν τὸ πηδάλιον ὑπεράνω τοῦ καπνοῦ κατετέθου, δηλονότι
 707

ἅπαξ πλεύσας· καὶ ἀπόλοιτο καὶ ἀπώλοντο ἂν τὰ ἔργα τῶν

βοῶν, δηλονότι ἅπαξ σου ἐργασαμένου. Ἀλλὰ Ζεὺς, ἤγουν
ἡ εἱμαρμένη, ἀπέκρυψε τὴν ῥᾳδίαν καὶ εὔκολον ταύτην ζωὴν,
ἀπατηθεὶς παρὰ τοῦ Προμηθέως, καὶ κλαπεὶς ὑπ' αὐτοῦ τὸ
πῦρ· ἀνθ' οὗ κλέμματος τοῦ πυρὸς τὴν γυναῖκα ποιήσας,
συμφορῶν τὸν βίον ἐπλήρωσε. Ταῦτα μὲν τὰ μυθικά· καὶ δὴ
σαφέστερον, καὶ κατὰ ἀλληγορίαν μοι μάνθανε, καὶ ἱστορι-
κωτέρως καὶ ἀληθῶς κατὰ Ἕλληνας. Φασὶν Ἕλληνες, ὅσοι
τὸν κόσμον γεννητὸν εἶναι λέγουσιν, ὅτι μετὰ τὸ διαῤῥαγῆναι
τὸ Ἔρεβος, καὶ τὸν ἀέρα συστῆναι, καὶ ὑποστῆναι τὴν γῆν
πηλώδη καὶ παντελῶς ἁπαλὴν, σηπεδονώδεις καὶ πομφολυγώ-
δεις ὑμένας ἐκ ταύτης ἀναδοθῆναι· ὧν ὑπὸ τοῦ ἡλίου θερμαι-
νομένων ἡμέρας, νυκτὸς δὲ τρεφομένων ταῖς σεληναίαις
ὑγρότησι, καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν ἐκραγέντων, ἀνθρώπους συνέ-
βη γενέσθαι, καὶ παντοίων ζώων ἰδέας πρὸς τὴν στοιχειακὴν
ἐπικράτειαν, τὴν ὑδατώδη φημὶ καὶ πυρώδη, καὶ γεώδη καὶ
ἀερώδη.

Σχόλια στον Ησίοδο. , Scholia in opera et dies (scholia vetera partim

Procli et recentiora partim Moschopuli, Tzetzae et Joannis Galeni
Prolegomenon-scholion sch, p. -verse 171, li. 3

δότες φέρουσιν ἐπιβάτας. Οὐδένα δὲ ὁρῶντες ἀκούουσι φω-

νῆς τῶν ὑποδεχομένων αὐτοὺς κατ' ὄνομα, καὶ κατὰ φυλὴν,
καὶ κατὰ συγγένειαν καὶ τέχνην καλούσης αὐτούς· καὶ αὐτῶν
δὲ ὁμοίως ἀποκρινομένων. Καὶ οὕτω πάλιν μιᾷ ῥοπῇ πρὸς
τὴν ἑαυτῶν ἀποπλέοντες αἰσθάνονται τῶν νηῶν ἐλαφροτέρων,
ἢ ὅτε οὓς εἶχον ἀπεκόμιζον.” Ἐκ τούτου πάντες ἔφασαν
παῖδες Ἑλλήνων, ἐκεῖ τὰς τῶν ἀποβεβιωκότων διάγειν ψυχάς·
ὃ νῦν καὶ Ἡσίοδός φησι περὶ τῶν ἡρώων. TZETZES.
ΤΡΙΣ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ ΘΑΛΛΟΝΤΑ. Ζεφύρῳ ἔφην
τὴν χώραν καταπνεῖσθαι, καὶ τρὶς τοῦ ἔτους τὰ ἐκεῖ δένδρα
καρποφοροῦσιν, ὥς φασιν οἱ ἱστορικοὶ, ὡς ἀληθὲς καὶ οὐχ
ὡς μῦθος. Τίς δὲ καὶ Γάϊον Ἰούλιον Καίσαρα εὐτυχέστατον
ὄντα ἐν πολλοῖς, καὶ τοῦ Ὠκεανοῦ εὔρου τυχόντα, διαπεραιω-
θῆναί φησι τριήρει μιᾷ καὶ ἑκατὸν ἐπιβάταις, ἀρεσθέντα δὲ τῷ
λίαν περικαλλεστάτῳ τῆς χώρας ἐκεῖ θελῆσαι κατοικῆσαι,
ἐξωσθῆναι δὲ ὑπὸ τῶν ἐκεῖ καὶ ἄκοντα. TZETZES.
ΜΗΚΕΤ' ΕΠΕΙΤ' ΩΦΕΙΛΟΝ. Ἐπιμνησθεὶς ὁ
Ἡσίοδος τοῦ ἡρωϊκοῦ γένους, καὶ δείξας τοῦτο ἀγχίθεον,
ἐπεύχεται μήτε ὕστερος τοῦ ἡρωϊκοῦ τούτου γένους γενέσθαι,
 708

μήτε ὑστερώτερος, ἀλλὰ θανεῖν ἐν τῇ τούτων γενεᾷ. Οὕτω

δὲ συντακτέον·

Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα (scholia vetera)

Book of Iliad 5, verse 60-2, li. of scholion 3

... ex. ἤριπε δὲ πρηνής: ἀπὸ τῆς βίας τοῦ δόρατος ἀνατραπείς.
ἔδειξε δὲ ἡμῖν ὅπλα κραδαινόμενα τῇ πτώσει τοῦ
τεθνηῶτος. ex. Φέρεκλον: Φέρεκλος ὁ φέρων κλόνον διὰ τῶν νέων.
ex. [Τέκτονος υἱόν / Ἁρμονίδεω:] ὄνομα κύριον ὁ
Ἁρμονίδου. ὁ δὲ ἁρμονίδης ὄνομά ἐστι κύριον.
ex. ὃς χερσὶν ἐπίστατο – / ὃς καὶ Ἀλεξάνδρῳ:
ὁ Ἁρμονίδης, οὐχ ὁ Φέρεκλος, ἐπεὶ πρὸς τὰ δεύτερα ὑπαντᾷ. T καὶ οἱ
ἱστορικοί. ὁ δὲ δεύτερος ὅς (62) ἐπὶ Φερέκλου, T
ὡς καὶ Λυκόφρων (Alex. 97)· “τράμπις σ' ὀχήσει καὶ Φερέκλειοι πό-
δες”. Ariston. Ἁρμονίδεω: ὅτι ὀνοματοθετικὸς ὁ ποιητής, καὶ ἐν Ὀδυς-
σείᾳ παραπλησίως ποιεῖ· οἰκεῖον γὰρ τέκτονος τὸ ἁρμόζειν, κἀκεῖ (sc.
χ 330)· “Τερπιάδης δέ τ' ἀοιδός”. καὶ ὅτι ἀμφίβολον, πότερον ὁ Φέ-
ρεκλος ἔπηξεν τὰς ναῦς ἢ ὁ Ἁρμονίδης, ἐφ' ἃ καὶ Ἀρίσταρχος φέ-
ρεται. Did. δαίδαλα πάντα: ἐν τῇ ἑτέρᾳ τῶν Ἀριστάρχου “δαί-
δαλα πολλά”. δαίδαλα πάντα: Ἀρίσταρχος δὲ “δαίδαλα πολλά”.

Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα (scholia vetera) Book of Iliad 6, verse 21a1,
li. of scholion 2

Ariston. {ἔσκεν} ὑφηνίοχος: ὅτι παρέλκει ἡ πρόθεσις ὡς ἐν τῷ

“Ποσειδάωνος ὑποδμώς” (δ 386). ex. (Ariston.) ὑφηνίοχος: πλεονάζει ἡ
ὑπό, ὥσπερ τὸ “ὑποδμώς” (δ
386) καὶ “ἐπαινὴ Περσεφόνεια” (Ι 457). T ἢ
ὅτι καὶ ὁ παραιβάτης ἡνίοχος λέγεται, ὡς τὸ “θρασὺν ἡνίοχον φέ-
ροντες / Ἕκτορα” (Θ 89 – 90).
ex. γαῖαν ἐδύτην: ἐνεδύσαντο τὴν γῆν ταφέντες.
τὸ δὲ γαῖαν ἐδύτην φησίν, ὅτι γῆν ταφέντες ἐνεδύσαντο.
ex. βῆ δὲ μετ' Αἴσηπον καὶ Πήδασον: Αἴσηπος ἐκ τοῦ
ποταμοῦ, Πήδασος παρὰ τὸ πηδύειν. οἱ δὲ ἄλλοι ἱστορικοὶ τὸν
Πήδασον “Τήρεχον” καλοῦσιν.
οὗτος μὲν ἐξ Αἰσήπου τοῦ ποταμοῦ λέγεται, ὁ δὲ Πήδασος
παρὰ τὸ πηδᾶν. οἱ δὲ περὶ Ἀρίσταρχον “Πήρεχον” τὴν Πήδα-
σον λέγουσιν.
ex. νηΐς: ἢ παρὰ τὰ νάματα, ἢ παρὰ τὰ νήϊα ξύλα· φασὶ γὰρ
 709

τὰς λεγομένας νηΐδας νύμφας ἐν ὑλώδεσιν ὄρεσι διαιτᾶσθαι.

νηΐς: παρὰ τὰ νήματα· ἢ παρὰ τὰ νήϊα ξύλα, ὅ ἐστιν
ἁμαδρυάς

Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα (scholia vetera)

Book of Iliad 9, verse 383b, li. of scholion 1

Θήβας / Αἰγυπτίας: δύο πόλεις συνήγαγεν ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀσίᾳ

κομώσας πλούτῳ καὶ οὐδὲ τούτοις ἠρκέσθη μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὸν
ἀόριστον ἀριθμὸν ψάμμου τε καὶ κόνεως τὴν ὑπερβολὴν ἀνήνεγκε τοῦ
λόγου (cf. Ι 385 – 6), ὡς εἰ ἔλεγεν ‘ὑπὲρ τὰ τῆς οἰκουμένης ἀγαθά’.
Did.(?) ὅθι: γράφεται καὶ ἀντὶ τοῦ ὅθι.
Ariston. αἵ θ' ἑκατόμπυλοί εἰσι, διηκόσιοι δ' ἀν' ἑκάστας:
ὅτι ἀν' ἑκάστας πληθυντικῶς τὰς πύλας, A ὡς εἶναι ἑκατὸν τάγ-
ματα. οὕτω δὲ ἀν' ἑκάστας δεῖ γράφειν· οὐδέποτε γὰρ ἑνικῶς Ὅμη-
ρος πύλην φησίν, ἀλλὰ πύλας.
ex. αἵ θ' ἑκατόμπυλοι – ἑκάστην: τὸ ἱστορικὸν
τῆς παιδείας ἐνδείκνυται καὶ πρὸς Πρίαμον (sc. Ω 602 – 7).
Porph. διηκόσιοι δ' ἀν' ἑκάστην: οὐ τὸ πλάτος τῶν πυλῶν
θέλει σημαίνειν (οὐδὲ γὰρ ἅμα πάντας ἐξιέναι φησίν), ἀλλὰ τὸ μέγεθος
τῆς πόλεως καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἀνδρῶν, εἴ γε πύλας μὲν ἑκατὸν ἔχει,
ἄνδρας δὲ ἁρματοφόρους δισμυρίους. ἐν ταύτῃ δὲ ἦν
πρότερον τὰ βασίλεια τῆς Αἰγύπτου, εἰς ἃ πολλοὺς ἔφερον φόρους Λί-
βυες, Αἰγύπτιοι, Αἰθίοπες, νῦν δὲ Διόσπολις ὀνομάζεται.
εἶχε δὲ κώμας μὲν τρισμυρίας τρισχιλίας τριάκοντα· τὸ δὲ ἄστυ εἶχεν
ἀρούρας τρισχιλίας ἑπτακοσίας καὶ πύλας ἑκατόν, ἀν-
δρῶν δὲ μυριάδας ἑπτακοσίας. ταύτην ἐτείχισεν ὁ βασιλεὺς Ὄσιρις.

Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα (scholia vetera) Book of Iliad 14, verse 415,
li. of scholion 1

δὲ τὸν βέμβικα, οἱ δὲ τὸν ῥόμβον, οἱ δὲ στρογγύλον λίθον. ὑπεροχὴ δὲ

ῥώμης ἄνδρα τηλικοῦτον ἔνοπλον οὕτω δεδινῆσθαι. τινὲς δὲ ἐπὶ τοῦ
λίθου ἀκούουσι· πῶς γὰρ ἂν ὑπὸ χερμαδίου οὕτω περιεστράφη; πῶς
“ἐπ' αὐτῷ δ' ἀσπὶς ἑάφθη” (Ξ 419); πῶς δὲ δρυῒ εἰκάζεται (sc.
Ξ 414 – 5), ἣ πεσοῦσα αὐτοῦ μένει;
D στρόμβον: ὡς ῥόμβον – σφοδρῶς πλήξας. A
ex. ὡς δ' ὅθ' ὑπὸ ῥιπῆς πατρὸς Διὸς ἐξερίπῃ δρῦς
/ πρόρριζος: Αἴας Ζεύς, ὁ λίθος κεραυνός· Ἕκτωρ δρυῒ μεγίστῃ
πεσούσῃ ἐκ ῥιζῶν εἴκασται.
Did. (?) ὑπὸ πληγῆς: γράφεται “ὑπὸ ῥιπῆς”. Aim
ex. πρόρριζος: ἱστορικῶς· bἅπαντα γὰρ τὰ
 710

διόβλητα τῶν δένδρων ἐκ ῥιζῶν ἀνασπᾶται· ὅθεν

ἐνέφηνε καὶ ἐν τῷ “ἐξερίπῃ” (Ξ 414) ψιλὴν τὴν πτῶσιν οὖσαν. T
Ariston. | Did. {ἐξ αὐτῆς·} τὸν δ' οὔ περ ἔχει θράσος, ὅς κεν ἴδη-
ται: ὅτι τὸ ἀντικείμενον δεῖ ὑπακούειν ‘ἀλλὰ δέος’. | Ἀριστοφάνης
δὲ “τὸν δ' οὔτιν' ἔχει θράσος, ὅστις ἴδηται”. A
Ariston. {ὡς ἔπεσ' ἕκτορος} ὦκα: ὅτι “ὠκύ” γραπτέον, εἴτε ἐπιθε-
τικῶς εἴτε κατὰ μεσότητα ἀντὶ τοῦ ὠκέως, ὡς “ὀξὺ δὲ κωκύσασα”
(Σ 71). A Did. ὦκα: Ἀρίσταρχος “ὠκύ”. Aim ἡ δὲ Μασσαλιω-
τικὴ καὶ ἡ Χία ὦκα.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 73, li. 19

ἐλθὼν
κτίζει τὴν Δαρδανίαν κἀκεῖ τελευτᾷ καὶ ὁ τάφος αὐτοῦ κεῖ-
ται περὶ τὴν Τροίαν (72) ἐν μέρει τῆς Δαρδανίας T. ὕστερον
δὲ καὶ ἡ Δαρδανία καὶ ἡ Ἴλιος καὶ ἡ Τροία μία πόλις γε-
γόνασι. Νυκτίμου δὲ τὴν βασιλείαν παραλαβόντος ὁ κατα-
κλυσμὸς ὡς ληροῦσι, γέγονε διὰ τὴν Πέλοπος κρεουργίαν.
πέμπτον δὲ τὸν Πέλοπα ἔγωγε γινώσκω ἀπὸ Δαρδάνου. διὰ
τοῦτον γοῦν ληροῦσι γενέσθαι τὸν κατακλυσμὸν ἢ διὰ Ἀζᾶνα
τὸν Λυκάονος καὶ τὸ τῶν Λυκάονος παίδων ἀσέβημα ὅτι
τὸν Νύκτιμον κατατεμὼν ἔθυσε τῷ Διί. γέγονε δὲ καθ'
ἑτέρους ἱστορικοὺς ὁ κατακλυσμὸς οὕτως· περὶ Ἑλίκην καὶ
Βοῦραν τὰς πόλεις ἀνέμων πνευσάντων ἐναντίων συνέστη
νέφος πολὺ καὶ ἐρρύη ὑετὸς καὶ γέγονεν ὁ κατακλυσμός (591).
δύπτου δὲ εἶπε τοῦ συνεχῶς δύνοντος ἐν τῇ σχεδίᾳ διὰ τὸ
χειμάζεσθαι ἢ τοῦ κολυμβητοῦ ἢ παρὰ τὸ εἰς δύο ξύλα
πήξαντα τὴν σχεδίαν ἀπὸ Σαμοθρᾴκης πλεῦσαι φεύγοντα τὸν
ἐπὶ Δευκαλίωνος κατακλυσμόν. ss3s4 καὶ ῥαπτὸν κύτος τὴν
σχεδίαν εἶπε. πόρκος ζῷόν ἐστι περὶ τὸν Ἴστρον ποταμὸν τὸν
νῦν λεγόμενον Δανούβιον τετρασκελές

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 88, li. 16

γύψ, νῦν δὲ τὸν κύκνον λέγει ss4 ὃν μιμησάμενος ὁ Ζεὺς συνε-

μίγη τῇ Λήδᾳ ὑγρόφοιτος δὲ ὁ ἐν τοῖς ὑγροῖς φοιτῶν
καὶ ἀναστρεφόμενος. ὁ γὺψ νῦν δὲ τὸν ἀετὸν ἢ τὸν κύκνον
λέγει. s ἔλαβε δὲ ζῶον ἀντὶ ζώου. T Ζεὺς γὰρ ὁμοιωθεὶς κύκνῳ
Νεμέσει τῇ τοῦ Ὠκεανοῦ θυγατρὶ συνῆλθεν εἰς χῆνα, ὡς ληροῦ-
 711

σιν (Ap. III 127), αὐτὴν μεταβαλών, ἡ δὲ τεκοῦσα ὠὸν ἐν τῷ

ἕλει τοῦτο κατέλιπε. ποιμὴν δὲ εὑρὼν τῇ Λήδᾳ τοῦτο κομί-
ζει, ἡ δὲ λάρνακι θεμένη ἐφύλαττε. χρόνῳ δὲ τῷ καθήκοντι
Ἑλένη γεννᾶται τοῦ ὠοῦ, ἣν ὡς ἰδίαν παῖδα ἡ Λήδα ἀνέ-
τρεφε. τινὲς δὲ καὶ Κάστορα καὶ Πολυδεύκην ἐκ τοῦ αὐτοῦ
ὠοῦ φασι γεννηθῆναι. ἐν ἄλλοις δέ τισιν εὗρον ἱστορικοῖς
ὅτι ὁ Ζεὺς ἄστρῳ εἰκασθεὶς καὶ μιγεὶς Λήδᾳ Κάστορα καὶ
Πολυδεύκην γεννᾷ, ὕστερον δὲ οὕτως, ὡς ἔφημεν, τὴν Ἑλένην.
ἕτεροι δὲ πάλιν φασὶν (Ap. III 126) ὅτι ὁ Ζεὺς κύκνῳ ὁμοιω-
θεὶς τῇ Λήδᾳ ἐμίγη, κατὰ τὴν αὐτὴν δὲ νύκτα καὶ ὁ Τυνδά-
ρεως· ἡ δὲ ἐκ μὲν Διὸς Πολυδεύκην καὶ Ἑλένην γεννᾷ, ἐκ δὲ
Τυνδάρεω Κάστορα ὅθεν καὶ θνητὸς ἦν ὁ Κάστωρ, ὁ δ'
ἕτερος ἀθάνατος, τῇ δὲ τοῦ ἀδελφοῦ παρακλήσει ἀθάνατος καὶ
αὐτὸς ἐγεγόνει, καθά φησιν ὁ Πίνδαρος (Pind. N X 50 c. sch.).
τὰς δ' ἀλληγορίας, *ὡς ἔφην, ἐατέον· ἐπεὶ δὲ ποθεῖτε καὶ
ταύτας μαθεῖν*, ἀκούετε.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 148, li. 17

θαλμίας καὶ ὀξυωπεῖς – μόνοι γὰρ τῶν ἄλλων ὄρνεων

πρὸς τὰς τοῦ ἡλίου ἀκτῖνας ἀντιβλέπουσιν – ἢ ἅρπαγας
τῆς ὀφθαλμίας ἤτοι εὐοφ-θάλμου Ἑλένης. πρώτους δὲ
τῶν νομίμων τοὺς ἅρπαγας εἶ-πεν οὐ προκρίνων αὐτούς, ἀλλὰ
κατὰ ῥητορικῆς δεινότητος μέθοδον ὡς μέλλων τὰ τούτων
παραδραμεῖν, ἐμβραδῦναι δὲ τῇ τῶν νομίμων νυμφίων ὑπο-
θέσει ὥσπερ καὶ Ἔφορος (Diod. I 9) ὁ ἱστορικὸς καὶ Διό-
δωρος ποιεῖ ἀπὸ τῶν βαρβαρικῶν πρῶτον κατὰ παραδρο-
μὴν ἀρξάμενοι γράφειν, ἐν δὲ τοῖς Ἑλληνικοῖς ὕστερον τὴν
ἱστορίαν πλατύνοντες. ἄλλως· εἰ μὲν ἐπὶ τῶν ἀετῶν λέ-
γοιτο τὸ ὀφθαλμίας, δηλοῖ τὴν ὀξυδορκίαν αὐτῶν· λέ-
γουσι (Aristot. 1. 1.) γὰρ τοὺς νεοσσοὺς αὐτῶν οὕτως δοκιμάζειν·
εἰ μὲν γὰρ πρὸς τὸν ἥλιον ἀφορῶσιν ὀξυδορκοῦντες, τού-
τους ὡς οἰκείους κρίναντες φιλοῦσιν, εἰ δ' οὐκ ὀξυδορκοῦντές
εἰσι, τούτους τάχει ῥίπτουσιν ὡς ἀλλοτρίους· εἰ δὲ ἐπὶ τῆς
Ἑλένης λέγοιτο,

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 157, li. 24
 712

τον ἤκμασε τὴν φυσικὴν ἡλικίαν, δεύτερον δὲ κατακοπεὶς καὶ

τυθεὶς, ὥς φασι, τοῖς θεοῖς ἀφεψήθη καὶ ἤκμασεν. ἠράσθη
*δὲ* τούτου μετὰ τὴν ἀφέψησιν ὁ Ποσειδῶν, παρ' οὗ ὁ
Πέλοψ ἵππους πτερωτοὺς λαβὼν σὺν τῷ ὀχήματι ἀπελθὼν
εἰς Ἦλιν νικᾷ τὸν μνηστηροκτόνον Οἰνόμαον καὶ ἀναιρεῖ
*τὸν* ιβʹ πρότερον νυμφίους ἀνῃρηκότα. οὕτω δὲ τοῦτον
ἀναιρεῖ· Ἱπποδάμεια ἡ τοῦ Οἰνομάου θυγάτηρ καὶ Εὐρυ-
θόης τῆς Δαναοῦ θυγατρὸς ἣ καὶ παρὰ τοῦ ἰδίου πατρὸς
ἐρωμένη καὶ διὰ τοῦτο μὴ ἐκδιδομένη πρὸς γάμον καθὼς οἱ
ἀκριβέστεροι τῶν ἱστορικῶν γράφουσιν T ἠρᾶτο καὶ παρὰ Μυρ-
τίλου τοῦ ἡνιοχοῦντος τῷ ταύτης πατρί, υἱοῦ δὲ τυγχάνοντος
Ἑρμοῦ καὶ Κλεοβούλης τῆς Αἰόλου ἢ Αἰπόλου θυγατρός.
αὕτη τὸν Πέλοπα ὡραῖον ἰδοῦσα μετὰ τὴν τῶν ιβʹ νυμφίων
ἀναίρεσιν ἔρωτι τούτου κατέσχετο καὶ τῷ Μυρτίλῳ φησὶ
συνεργῆσαι τῷ νεανίσκῳ εἰς τὴν κατὰ τοῦ πατρὸς νίκην. ὁ
δὲ ταῖς χοινικίσι τῶν τροχῶν τοὺς ἥλους οὐκ ἐμβαλὼν ἐποίησε
τὸν Οἰνόμαον ἐν τῷ τρέχειν ἡττηθῆναι καὶ ἀναιρεθῆναι παρὰ
τοῦ Πέλοπος ἐκπεσόντων τῶν τροχῶν *ἢ*, ὥς τινες λέγουσιν
(schol. Ap. A 752), ἀντὶ σιδηρείων ἥλων ἐμβαλὼν τῷ ἄξονι τοῦ
ἅρματος κηρίνους καὶ οὕτως ἥττησε Πέλοψ Οἰνόμαον.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 174, li. 26

... Αἰήτῃ. Αἰήτης δὲ μὴ ἀρεσθεὶς τῇ Κορίνθῳ παρέ-

θετο ταύτην φυλάττειν Βουνῷ Ἑρμοῦ καὶ νύμφης υἱῷ, αὐ-
τὸς δ' εἰς Κόλχους ἀφίκετο ἐντειλάμενος Βουνῷ φυλάττειν
τὴν τῆς Κορίνθου βασιλείαν, ἕως οὗ ἢ αὐτὸς ἤ τις τῶν ἐξ
αὐτοῦ ἵκοιτο. ἐν Κόλχοις δὲ ὁ Αἰήτης γήμας Εἰδυῖαν τὴν
Ὠκεανοῦ θυγατέρα ἐν Κυταίᾳ πόλει Μήδειαν καὶ Ἄψυρτον
γεννᾷ. ἀδελφαὶ δὲ Αἰήτου καὶ Ἀλωέως ἤτοι Ἡλίου θυγατέρες
Κίρκη καὶ Πασιφάη, καθ' ἑτέρους (Mal. p. 153) καὶ Καλυψώ. περὶ
δὲ τῆς Ἡλίου βασιλείας εἰς τοὺς αὐτοῦ παῖδας Αἰήτην καὶ
Ἀλωέα διαιρέσεως Θεόπομπος ὁ Χῖος Εὐμήλου τοῦ Κο-
ρινθίου ἱστορικοῦ ποιητοῦ μέμνηται λέγοντος· ἀλλ' ὅτε –
γαῖαν. σημείωσαι δὲ τοῦτο ὅτι οἱ μὲν πολλοὶ τῶν ἱστορι-
κῶν (κ 139 c. sch.) Πέρσης καὶ Ἡλίου παῖδάς φασι τὸν Αἰή-
την καὶ Ἀλωέα, ὁ δὲ Εὔμηλος οὗτος Ἀντιόπης καὶ Ἡλίου.
ἄλλως· τοῦτο δισσῶς ἱστορεῖται. οἱ μὲν γάρ φασιν ὅτι
κατ' ὄναρ ὁ Ἀχιλεὺς μιγεὶς τῇ Ἑλένῃ ἰδεῖν αὐτὴν ἐπεθύ-
μησεν ἐρωτικῶς ἔχων ἀπὸ τοῦ ὀνείρου καὶ ἠξίωσεν ἐλθεῖν
ἐπὶ τὸ τεῖχος, ἵνα αὐτὴν θεάσηται· πεισθέντες οὖν οἱ Τρῶες
 713

προσήγαγον ἐπὶ τῷ τείχει, ὁ δὲ ἰδὼν ἐπὶ πλείω ἔρωτα διε-

τέθη αὐτῇ.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 174, li. 28

... δ' εἰς Κόλχους ἀφίκετο ἐντειλάμενος Βουνῷ φυλάττειν

τὴν τῆς Κορίνθου βασιλείαν, ἕως οὗ ἢ αὐτὸς ἤ τις τῶν ἐξ
αὐτοῦ ἵκοιτο. ἐν Κόλχοις δὲ ὁ Αἰήτης γήμας Εἰδυῖαν τὴν
Ὠκεανοῦ θυγατέρα ἐν Κυταίᾳ πόλει Μήδειαν καὶ Ἄψυρτον
γεννᾷ. ἀδελφαὶ δὲ Αἰήτου καὶ Ἀλωέως ἤτοι Ἡλίου θυγατέρες
Κίρκη καὶ Πασιφάη, καθ' ἑτέρους (Mal. p. 153) καὶ Καλυψώ. περὶ
δὲ τῆς Ἡλίου βασιλείας εἰς τοὺς αὐτοῦ παῖδας Αἰήτην καὶ
Ἀλωέα διαιρέσεως Θεόπομπος ὁ Χῖος Εὐμήλου τοῦ Κο-
ρινθίου ἱστορικοῦ ποιητοῦ μέμνηται λέγοντος· ἀλλ' ὅτε –
γαῖαν. σημείωσαι δὲ τοῦτο ὅτι οἱ μὲν πολλοὶ τῶν ἱστορι-
κῶν (κ 139 c. sch.) Πέρσης καὶ Ἡλίου παῖδάς φασι τὸν Αἰή-
την καὶ Ἀλωέα, ὁ δὲ Εὔμηλος οὗτος Ἀντιόπης καὶ Ἡλίου.
ἄλλως· τοῦτο δισσῶς ἱστορεῖται. οἱ μὲν γάρ φασιν ὅτι
κατ' ὄναρ ὁ Ἀχιλεὺς μιγεὶς τῇ Ἑλένῃ ἰδεῖν αὐτὴν ἐπεθύ-
μησεν ἐρωτικῶς ἔχων ἀπὸ τοῦ ὀνείρου καὶ ἠξίωσεν ἐλθεῖν
ἐπὶ τὸ τεῖχος, ἵνα αὐτὴν θεάσηται· πεισθέντες οὖν οἱ Τρῶες
προσήγαγον ἐπὶ τῷ τείχει, ὁ δὲ ἰδὼν ἐπὶ πλείω ἔρωτα διε-
τέθη αὐτῇ. οἱ δὲ οὕτως ὅτι ἰδὼν αὐτὴν πρῶτον ἐπὶ τῷ
τείχει ἔρωτι συνεσχέθη καὶ ἠξίωσε τὴν μητέρα αὐτοῦ συμ-
πρᾶξαι αὐτῷ εἰς τὸ συμμιγῆναι αὐτῇ.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 175, li. 100

Μήδειαν ἐλύπησεν, ἣ φαρμάκοις Γλαύκην ἀνελοῦσα καὶ

Κρέοντα καὶ τοὺς ἰδίους παῖδας Μέρμερον καὶ Φέρητα ξίφει
διαχρησαμένη ἐφ' ἅρματος δρακόντων πτερωτῶν εἰς Ἀθή-
νας ἀποδημεῖ καὶ συνοικήσασα Αἰγεῖ τῷ Πανδίονος γεννᾷ
Μῆδον. ὕστερον δὲ τῷ Θησεῖ ἐπιβουλεύσασα ἐκβάλλεται
τῆς πατρίδος μετὰ τοῦ παιδός, ὃς βαρβάρων ἐπικρατήσας
τὴν ὑπ' αὐτὸν Μηδείαν ἐκάλεσε καὶ στρατεύσας ἐν Ἰνδοῖς
τελευτᾷ. Μήδεια δὲ ἄγνωστος εἰς Κόλχους ἧκε καὶ τῷ πατρὶ
τὴν βασιλείαν δίδωσι πάλιν Πέρσην ἀνελοῦσα τὸν ἀδελφὸν
ἐκείνου τὸν αὐτὸν ἐκβαλόντα τῆς βασιλείας. οὕτω μὲν οἱ
 714

πολλοὶ τῶν ἱστορικῶν τὸν τῶν Ἀργοναυτῶν ἀπόπλουν εἰς

Κόλχους γενέσθαι φασὶ τοῦ Ἰάσονος εἰπόντος Πελίᾳ ὅτι, εἰ
ἔγνων τὸν ἐμὲ μέλλοντα ἀνελεῖν, ἀπέσταλκα ἂν αὐτὸν τὸ
χρυσοῦν δέρας ἀποκομίσαι μοι καὶ τοῦ Πελίου κατὰ τὴν αὐτοῦ
κρίσιν αὐτῷ ἐπιτάξαντος τοῦτο ἀποκομίσαι. ὁ δὲ Πίνδα-
ρός (P IV) φησιν ὅτι κατελθὼν ὁ Ἰάσων ἀπὸ τοῦ Χείρονος
ἄντρου καὶ γνωρισθεὶς τῷ πατρὶ *καὶ* τοῖς συγγενέσιν
ἀριστοποιεῖται καὶ συνευωχεῖται αὐτοῖς, εἶτα πρὸς Πελίαν
ἀπελθὼν ταχέως μέσον ὄχλου πολλοῦ τὴν τῶν προγόνων
βασιλείαν ἀπῄτει. ὁ δὲ Πελίας ὑπέσχετο δοῦναι αὐτῷ πρῶ-
τον εἰπὼν αὐτὸν ἀπελθεῖν εἰς Κολχίδα καὶ τὴν Φρίξου .

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 176, li. 6

ἄποινα ἔστελλεν Ἀκάστῳ ὑπὲρ Ἄκτορος τοῦ ἐκείνου υἱοῦ, ὃν

ἄκων ἀνεῖλεν ἐν κυνηγεσίῳ. οἱ δέ φασιν ὅτι ὁ Πηλεὺς
πρὸ Θέτιδος Πολυμήλην εἶχε γυναῖκα τὴν Ἄκτορος θυγατέρα,
ἧς ἀδελφὸς Ἶρος, οὗ παῖδα Εὐρυτίωνα ἐν κυνηγεσίῳ ἄκων
Πηλεὺς ἀναιρεῖ ἕνα ὄντα τῶν Ἀργοναυτῶν.
μύρμων· ληροῦσιν ὅτι Αἰακὸς ἐξ Αἰγίνης Διὶ
γεννηθεὶς ἐν τῇ ἀπ' αὐτοῦ Αἰγίνῃ νήσῳ κατελείφθη μόνος
ᾐτήσατο δὲ τῷ Διὶ καὶ ὃς *τοὺς* μύρμηκας ἀνθρώπους ἐποί-
ησε (8415b) καθὰ καὶ Ἡσίοδος ἐν τῇ ἡρωικῇ γενεαλογίᾳ
φησίν seqq. sex vv. sch. Pind. καὶ ταῦτα μὲν τὰ ληρώδη καὶ
μυθικὰ Θεογένης δὲ ὁ ἱστορικὸς ἐν τῷ περὶ Αἰγίνης φησὶν
ὀλιγανθρωπούσης τῆς νήσου τοὺς ἐν αὐτῇ ἐν σπηλαίοις οἰ-
κεῖν ἀκατασκεύους ὄντας καὶ τοὺς μὲν γεωργουμένους καρποὺς
ἐν τοῖς σπηλαίοις τίθεσθαι, τὴν δ' ἐκ τούτων ὀρυττομένην
γῆν εἰς τὰς γεωργίας ἀναφέρειν ὡς ὑπάντρου τῆς νήσου τε-
λούσης καὶ μᾶλλον ἐπὶ τῶν πεδινῶν. Αἰακὸς δ' ἐλθὼν μετά
τινων ἐκ Πελοπονήσου καὶ οἰκήσας τὴν νῆσον ἐξημέρωσεν
αὐτὴν πάντα διδάξας τὰ πρὸς πόλεμον καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν
ὅσοις ἄνθρωποι κέχρηνται. ὅθεν ἐμυθεύσαντο ὅτι Αἰακῷ
χαριζόμενος ὁ Ζεὺς τοὺς τῆς Αἰγίνης νήσου μύρμηκας ἀνθρώ-
πους ἐποίησε *τουτέστιν* ἡ εἱμαρμένη καὶ ὁ νοῦς .

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 177bis, li. 37

τοῦ ὄρους πέτρας ῥηγνύον καὶ κυλίον εἰς θάλασσαν – * εἰ

μὲν ὕδωρ ἐστὶ τὸ ἐξερχόμενον ἀπὸ τῶν κισσηρώδων καὶ τρα-
 715

φώδων τόπων τῆς γῆς, μετὰ βίας ποιοῦν τὴν ἔξοδον καὶ μετὰ
ῥύμης ἐκθλιβόμενον ποιεῖ τὰ θερμὰ λουτρά, εἰ δὲ ἀὴρ εἴ τε
πνεῦμα, ξηροτέρων καὶ τραφωδεστέρων ὄντων τῶν τοιούτων
τόπων τέμνει καὶ συνθλίβει τούτους ἐν τῷ ἐξέρχεσθαι καὶ
οὕτω ποιεῖ τὸ πῦρ καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἐξερχομένην ἀναθυμίασιν
πυρώδη, ἐμυθεύσαντο ὅτι ἐν Σικελίᾳ Ζεὺς τὸν Τυφῶνα
κατεταρτάρωσεν οἱ δὲ ἐν Λυδίᾳ, ἄλλοι ἐν Κιλικίᾳ καὶ ἕτεροι ἐν
Φρυγίᾳ· καὶ ἐν Βοιωτίᾳ λέγουσιν ἕτεροι τοῦτον ταρταρωθῆναι.
Ἀρτέμων δὲ ὁ ἱστορικός φησιν ὥσπερ ἐγὼ ὅτι πᾶν ὄρος ἔχον
ἀνάδοσιν καθάπαξ ὑπὸ Τυφῶνι καίεται εἰς ὃ πάντων οἱ
λόγοι συντρέχουσι τῶν μυθικῶς ἐν διαφόροις τόποις λεγόν-
των ταρταρωθῆναι τὸν Τυφῶνα . Πελασγικὸν δὲ Τυφῶ-
να ἢ δαίμονα ἢ ἀνάδοσιν πυρίπνοον τὸν Ἀχιλέα καλεῖ
διὰ τὸ φοβερὸν καὶ ἀνδρεῖον εἶναι καὶ τὴν ἀλκὴν ἀνυπό-
στατον. ἀλλ', ὦ φίλε, ἐς πεδίον ἵππον κινεῖς ἱστορίας
ἱκετεύων τὸν Τζέτζην πλατύνειν, ἀντὶ δὲ σαφηνείας τῷ πλάτει
τῶν ἱστοριῶν μᾶλλον ποιήσω ἀσάφειαν· σὺν γὰρ θεῷ φάναι,
καὶ τοῦ Πολυίστορος Ἀλεξάνδρου καὶ Ἀπολλοδώρου καὶ

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 177bis, li. 49

των ταρταρωθῆναι τὸν Τυφῶνα T. Πελασγικὸν δὲ Τυφῶ-

να ἢ T δαίμονα ἢ ἀνάδοσιν πυρίπνοον T τὸν Ἀχιλέα καλεῖ
διὰ τὸ φοβερὸν καὶ ἀνδρεῖον εἶναι καὶ τὴν ἀλκὴν ἀνυπό-
στατον s4. *ἀλλ', ὦ φίλε, ἐς πεδίον ἵππον κινεῖς ἱστορίας
ἱκετεύων τὸν Τζέτζην πλατύνειν, ἀντὶ δὲ σαφηνείας τῷ πλάτει
τῶν ἱστοριῶν μᾶλλον ποιήσω ἀσάφειαν· σὺν γὰρ θεῷ φάναι,
καὶ τοῦ Πολυίστορος Ἀλεξάνδρου καὶ Ἀπολλοδώρου καὶ
Ῥηγίνου τοῦ πολυμνήμονος καὶ Ἀρτέμωνος τοῦ Περγαμηνοῦ
(sch. Pind. O II 16) καὶ Κασσάνδρου τοῦ Σαλαμινίου καὶ τῶν
λοιπῶν ἱστορικῶν ἱστορικώτεροι καθεστήκαμεν καὶ ἀλληγο-
ρεῖν ἐπιστάμεθα καὶ ὑπὲρ Κορνοῦτόν τε καὶ Παλαίφατον
καὶ Δομνῖνον (Mal. 109 O) καὶ Κεφαλίωνα (id. 111) καὶ Ἡρά-
κλειτον καὶ τοὺς ἄλλους, ὁπόσοι ἢ ἑτέρωθεν ἀρυσάμενοι ἢ
ἀφ' ἑαυτῶν γράφοντες ἠλληγόρησαν. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἢ ἀσύμ-
φορα ἢ παντελῶς ὀλίγα ἠλληγορήκεισαν ὡς καὶ Φικούλης ὁ
Κορίνθιος, ἡμεῖς δ' ἀφ' ἑαυτῶν μεμαθήκαμεν καὶ κατὰ πλά-
τος καὶ καιρίως ἀλληγορεῖν καὶ ἱστορίας πλάτος ἐπεξεργά-
ζεσθαι. ἀλλ' ἔασον, ἄνθρωπε, καὶ μὴ ἐνόχλει πλατυτέρως
γράφειν ἡμᾶς, μὴ μᾶλλον συνθολώσωμεν, μηδ' ἀλληγορεῖν ἐν
οὐκ ἀλληγορουμένοις μύθοις Λυκόφρονος.* *γεννᾶται γεν
 716

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 178, li. 10

λύθη ἀφ' ἑπτὰ παίδων· ὁ μὲν Λυκόφρων οὗτος οὐκ

οἶδ' ὅθεν εὑρὼν ἢ ψευδογραφῶν T
ἑπτὰ παῖδας ἄρρενας λέγει
τὴν Θέτιν ἐκ Πηλέως τεκεῖν
καὶ τοὺς μὲν ἓξ εἰς πῦρ βαλοῦσα ἀνεῖλεν ὡς ἀνάξια
πάσχουσα ἑαυτῆς, ἐπὶ δὲ τοῦ Ἀχιλέως ἐφωράθη καὶ ἐκω-
λύθη . Πίνδαρος (J VIII 60) δὲ λέγει Ποσειδῶνα Ἀπόλ-
λωνα T Δία περὶ γάμων τῆς Θέτιδος ἐρίσαι, κωλυθῆναι δὲ
αὐτοὺς κατά τινας τῶν ἱστορικῶν ὑπὸ Θέμιδος κατὰ δὲ
Αἰσχύλον ὑπὸ Προμηθέως· φησὶ γὰρ ἢ – πατρός (Prom.
766). Ἀπολλόδωρος (III 168) δὲ Δία καὶ Ποσειδῶνά φησι μό-
νους ἐρίσαι περὶ τοῦ γάμου τῆς Θέτιδος, Θέτιν δὲ ὡς τραφεῖ-
σαν ὑφ' Ἥρας μὴ θέλειν Διὶ συνελθεῖν, ὅθεν ὀργισθέντα τὸν
Δία θνητῷ συζεῦξαι αὐτήν. Χείρωνος δὲ βουλαῖς ὁ Πηλεὺς
κατέσχεν αὐτὴν εἰς παντοίας μορφὰς μεταβάλλουσαν ἑαυ-
τὴν καὶ ἐμίγη αὐτῇ ἐν εἴδει σηπίας (855) καὶ γίνεται ὁ γά-
μος Πηλέως ἐν Πηλίῳ καὶ οἱ θεοὶ δῶρα ἔδωκαν, ὁ μὲν Πο-
σειδῶν ἵππους Ξάνθον καὶ Βαλλίον Ἥφαιστος μάχαιραν
καὶ οἱ λοιποὶ ἕτερα.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 183, li. 28

...Πάρις ὁ Ἀλέξανδρος· ss3 *οἱ γὰρ ποιμένες ἐν πήρᾳ αὐτὸν

ἐκτεθέντα εὗρον* ss3s4 οὐλὰς δὲ, ὡς εἴρηται, ἡ πήρα. ss3
προγεννήτειραν· κατά τινας (supr. 14) ἐξ Ἰφιγενείας καὶ
Ἀχιλέως ἐγεννήθη ὁ Νεοπτόλεμος, μετὰ δὲ τὴν ἐπ' Εὐρίπῳ
Ἰφιγενείας θυσίαν ὥς φησι Πίνδαρος *Ἰφιγένεια ἐπ' Εὐ-
ρίπῳ σφαχθεῖσα (P XI 36)* παρέθετο, ὥς *τινες* φασίν,
Ἀχιλεὺς τὸν παῖδα Δηιδαμείᾳ ἐν Σκύρῳ τῇ νήσῳ. Τρυ-
φιόδωρος δὲ καὶ οἱ λοιποὶ πάντες Δηιδαμείας τῆς Λυκομήδους
θυγατρὸς καὶ Ἀχιλέως παῖδα τὸν Νεοπτόλεμον οἴδασι· φησὶ
γὰρ ὁ Τρυφιόδωρος οὕτως υἱὸς – Δηιδαμείης (52). τὴν
δὲ Ἰφιγένειαν κατὰ τοὺς ἀκριβεῖς τῶν ἱστορικῶν οὐ γυ-
ναῖκα ἔσχηκεν Ἀχιλεύς, ἀλλὰ κατασχεθέντων τῶν ἀνέμων ἐν
τῷ διάγειν τοὺς Ἕλληνας ἐν Αὐλίδι οἱ Ἕλληνες πέμπουσιν
 717

εἰς Μυκήνην ἀφελέσθαι πρὸς θυσίαν Ἰφιγένειαν, ἐρομένης

δὲ τῆς Κλυταιμνήστρας, τίς ἡ χρεία αὐτῆς, ἔφασαν· Ἀχιλεῖ
μέλλουσι συνάψαι αὐτήν. οἱ δὲ τῷ ὄντι λέγουσι δι' Ἀχιλέα
ταύτην κομισθῆναι ἐν Αὐλίδι· διὰ τὸ συμβὰν περὶ τοὺς
ἀνέμους ἔμελλον αὐτὴν θύειν. ἡ δὲ Ἄρτεμις ἐλεήσασα T
κατὰ Φανόδημον τὸν ἱστορικὸν εἰς ἄρκτον μετέβαλλε, κατὰ
δὲ Νίκανδρον εἰς ταῦρον καθ' ἑτέρους εἰς γραῦν (Al. 196),
κατ' ἄλλους εἰς ἔλαφον. ταῦτα δὲ πάντα λῆρος μυθικός ἐστι,

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 183, li. 36

θυγατρὸς καὶ Ἀχιλέως παῖδα τὸν Νεοπτόλεμον οἴδασι· φησὶ

γὰρ ὁ Τρυφιόδωρος οὕτως υἱὸς – Δηιδαμείης (52). τὴν
δὲ Ἰφιγένειαν κατὰ τοὺς ἀκριβεῖς τῶν ἱστορικῶν οὐ γυ-
ναῖκα ἔσχηκεν Ἀχιλεύς, ἀλλὰ κατασχεθέντων τῶν ἀνέμων ἐν
τῷ διάγειν τοὺς Ἕλληνας ἐν Αὐλίδι οἱ Ἕλληνες πέμπουσιν
εἰς Μυκήνην ἀφελέσθαι πρὸς θυσίαν Ἰφιγένειαν, ἐρομένης
δὲ τῆς Κλυταιμνήστρας, τίς ἡ χρεία αὐτῆς, ἔφασαν· Ἀχιλεῖ
μέλλουσι συνάψαι αὐτήν. οἱ δὲ τῷ ὄντι λέγουσι δι' Ἀχιλέα
ταύτην κομισθῆναι ἐν Αὐλίδι· διὰ τὸ συμβὰν περὶ τοὺς
ἀνέμους ἔμελλον αὐτὴν θύειν. ἡ δὲ Ἄρτεμις ἐλεήσασα T
κατὰ Φανόδημον τὸν ἱστορικὸν εἰς ἄρκτον μετέβαλλε, κατὰ
δὲ Νίκανδρον εἰς ταῦρον καθ' ἑτέρους εἰς γραῦν (Al. 196),
κατ' ἄλλους εἰς ἔλαφον. ταῦτα δὲ πάντα λῆρος μυθικός ἐστι,
τὸ δ' ἀληθὲς οὕτως *ἔχει*· παραστάσης Ἰφιγενείας τῇ θυ-
σίᾳ καὶ μελλούσης θύεσθαι ἄρκτος ἢ ταῦρος ἢ γραῦς *ἢ ἔλαφος*
διέδραμε μέσον τοῦ τῶν Ἑλλήνων στρατοῦ καὶ προσταγαῖς
τοῦ μάντεως τῷ διελθεῖν ἐκεῖνον ἀναιρεῖται. ἡ δὲ Ἰφιγέ-
νεια σωθεῖσα φεύγει περὶ Σκύθας καὶ νηοπόλος Ἀρτέμι-
δος γίνεται καὶ ἀνῄρει πάντας ἐκεῖσε τοὺς ἐξ Ἑλλήνων
ἀφικομένους. τινὲς δὲ τὴν Ἰφιγένειαν ταύτην.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 355, li. 23

αἰγίδα περιεβάλλετο καὶ τὰ πτερὰ τούτου τοῖς ποσὶ ταύτης

συνήρμοσεν. ὅθεν αὐτὴν ἐθεοποίησαν οἱ Ἕλληνες καθάπερ
καὶ τὴν πολεμικωτάτην Ἀθηνᾶν Ἰτωνίου μὲν ὑπάρχουσαν
θυγατέρα, Ἰοδάμας δὲ ἀδελφήν, ἣν Ἰοδάμαν ἀντιπολεμοῦσαν
Ἀθηνᾶ ἀνεῖλεν, ὥς φησι Σιμωνίδης ὁ γενεαλόγος seqq. Ap.
A 550 – 552. Φερεκύδης δὲ Παλλάδιά φησι τὰ ἀχειροποίητα
μορφώματα καὶ πᾶν τὸ ἐξ οὐρανοῦ πρὸς γῆν βαλλόμενον.
 718

καὶ τὸ Παλλάδιον δὲ τῆς Ἀθηνᾶς τοιοῦτο ἦν, τρίπηχυ ξύ-

λινον ἐξ οὐρανοῦ καταπεσὸν ἐν Πεσινοῦντι τῆς Φρυγίας,
ὅθεν Διόδωρος (fr. 26) καὶ Δίων (fr. I p. LIX) τὸν τόπον
φασὶ κληθῆναι. ἕτερος δέ τις ἱστορικὸς (*Herod. I 11) οὕτω
λέγει κληθῆναι τὸν τόπον ἀπὸ τοῦ πολλοὺς ἐκεῖ πεσεῖν ἐν
τῇ συμβολῇ τοῦ πολέμου, ὁπότε διὰ τὴν ἁρπαγὴν Γαννυμή-
δους ἐμάχοντο Τάνταλος ὁ ἐραστὴς Γαννυμήδους καὶ Ἶλος
ὁ ἀδελφός. Ιωάννης δὲ ὁ Ἀντιοχεὺς οὐκ ἐξ οὐρανοῦ λέγει
πεσεῖν τὸ Παλλάδιον, Ἄσιον δέ τινα φιλόσοφον μαθημα-
τικὸν τοῦτο ποιῆσαι ὡροσκοπίᾳ καλλίστῃ εἰς τὸ ἀπόρθη-
τον εἶναι τὴν πόλιν ἐκείνην, ἔνθα ἂν τοῦτο μένῃ πεφυλαγ-
μένον καὶ ἄσυλον, χαρίσασθαι δὲ τοιοῦτο τῷ Τρωὶ Παλλά-
διον (Mal. 137 O).

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 433, li. 27

Καλαβρίαν (Al. 595). μόσυνες κυρίως τὰ ξύλινα τείχη,

νῦν δὲ καταχρηστικῶς τὰ τείχη τῶν Ἐκτήνων καὶ Θηβαίων
λέγει T. ?Ἐκτῆνες· οἱ Βοιωτοὶ οὕτως ὠνομάζοντο
ὥσπερ καὶ Ὕαντες διὰ τὸ κτηνώδεις καὶ χοιρώδεις αὐ-
τοὺς ὑπάρχειν. Eg (EM 31136 EG 15840) οὐκ οἶδα δὲ, ὅθεν
καλεῖ τοὺς Θηβαίους Ἐκτῆνας, εἰ μή πως οὕτως φησι τοὺς
ἐκ κτηνῶν ποτε. διεβάλλοντο γὰρ οἱ Θηβαῖοι ὡς κτη-
νώδεις καὶ ἀμαθεῖς, ὡς καὶ ὁ Πίνδαρος πρὸς τὸν χορο-
διδάσκαλον Αἰνέαν ἔφη ἄγε δὴ ποίησον τόδε καὶ τόδε, εἰ
φεύγομεν ἀρχαῖον ὄνειδος Βοιωτίας ὗν (Ol. VI 148).
ἄλλος δέ τις ἱστορικός φησιν· Ὕαντες ἔθνος βάρβαρον παρῴ-
κησαν τὰς Θήβας. οἱ δὲ ἰδιῶται κατὰ ἰδιωτισμὸν παραφθορὰν
τοῦ ὀνόματος ἐποίησαν ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν Ὕας Βοιώτιος ὗς
Βοιωτία λέγοντες. μέμνηται δὲ τοῦ ἔθνους τούτου καὶ Φρύ-
νιχος ὁ τραγικὸς ἐν δράματι Πλευρωνίαις λέγων στρατός
ποτ' εἰς γῆν τὴν δ' ἐπεστρώφα ποδὶ Ὕαντος, ὃς
γῆν ναῖεν ἀρχαῖος λεώς· πεδία δὲ πάντα καὶ παρ-
άκτιον πλάκα ὁποῖα μάργοις φλὸξ ἐδέννυτο γνά-
θοις. γόνος δὲ τοῦ Καπανέως τοῦ κατασκάψαντος ἢ μέλ-
λοντος κατασκάψαι T τὰ τείχη τῶν Βοιωτικῶν Θηβῶν ὁ

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 663, li. 26
 719

ἦν ὁ Ἡρακλῆς καὶ ποδὸς ἑνός, καθάπερ ὁ Ποντικὸς Ἡρόδο-

τος ἱστορεῖ. Μενεκράτης δὲ ὁ περὶ Νικαίας συγγεγραφὼς
Ἀλκαῖόν φησι πρότερον καλεῖσθαι τὸν Ἡρακλέα, ὁπότε τοὺς
ἐκ Μεγάρας αὐτῷ γεγενημένους ὀκτὼ παῖδας καὶ οὐ τέσσα-
ρας ἀνεῖλεν, ὥς φησι καὶ Πίνδαρος χαλκοαρᾶν – Κρεον-
τιὰς υἱοὺς (J III 108). ἔκτοτε δὲ Ἡρακλῆς ἀπὸ χρησμοῦ
ἐκλήθη. ὁ δὲ χρησμὸς οὕτω πως ἔχει οὐκέτι Παλαίμων
κληθήσῃ T Ἡρακλέην δέ σε Φοῖβος Ἀπόλλων καλεῖ
T ἦρα γὰρ ἀνθρώποισι φέρων κλέος ἄφθιτον
ἕξεις. τὸν δὲ χρησμὸν τοῦτον, ὃν οὐδὲ γινώσκω, ἕτερος
πάλιν ἱστορικὸς (Ael. VH II 32) λέγει.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) cholion 695, li. 7

κληθῆναί φασι Βαίας τὰς νήσους ss3s4 καὶ πόλεις T παρὰ

τὴν κατ' Ἰταλίαν Ἄορνιν s4. Βαῖαι αἱ ἐν Ἰταλίᾳ, ἀπὸ
Βαίου τοῦ Ὀδυσσέως κυβερνήτου ἐκλήθη τελευτήσαντος κατὰ
τὴν Ἄορνιν τῆς Ἰταλίας Eg (EM 19245).
ἔπαυλα ἤτοι τὰς ἐπαύλεις. τὸ δὲ σχῆμα μετα-
πλασμός. οἱ Κιμμέριοι κατὰ μὲν Ὅμηρον περὶ τὸν δυτι-
κὸν Ὠκεανὸν κεῖνται κατὰ δὲ τὸν Περιηγητὴν Κιμμέριοι –
Ταύρου (168). T ἄλλως. Κιμμέριοι s4 ἔθνος τὰς ἐπαύλεις
ἔχον s4s6 περὶ τὸν δυτικὸν Ὠκεανόν, ὡς καὶ Ὅμηρος seqq.
λ 14. 15 – κεκαλυμμένοι. s4 κἀχερουσίαν· μυθικῶς
μὲν ὁ Ἀχέρων ποταμός ἐστιν Ἅδου, ἱστορικῶς δὲ καὶ περι-
ηγητικῶς ὁ Ἀχέρων ποταμός ἐστιν Ἡρακλείας τῆς περὶ
Σινώπην, καλεῖται δὲ νῦν Σωοναύτης (15221). οὐκ οἶδα δὲ,
ποῦ ὁ Λυκόφρων οὗτος λέγει εἶναι τὸν Ἀχέροντα.
Ὄσσαν τε καὶ λέον-τος· Ὄσσα ὄρος Ἰταλίας
μέγιστον, ὥς φησι Μητρόδω-ρος (FHG III 205).
Κύμη καὶ (*infr.28) Ὄσσα ὄρη Ἰταλίας μέγιστα, ὥς φησι
Μητρόδωρος. καὶ Ὅμηρός

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 704, li. 15

καὶ ὁ μὲν Λυκόφρων λίμνην λέγει τὴν Ἄορνιν καὶ ἕτε-

ροί τινες περὶ τὸν Ἠριδανὸν λίμνην θερμὴν ὀζώδη φασίν, ἧς
 720

οὐδὲν ζῶον γεύεται· τελευτᾷ γάρ. ἐκεῖ δὲ λέγουσι γενέσθαι

τὰ κατὰ Φαέθοντα, ἐκεῖ καὶ αἴγειροι ἵστανται κατάγουσαι
ἤλεκτρον (Ar. π. θ. ἀκ. 81). οἱ δὲ τὰς Ἀλεξάνδρου πράξεις συγ-
γραψάμενοι πέτραν φασὶν ὑψηλὴν ιεʹ σταΔίων εἶναι τὸ ὕψος
τὴν Ἄορνιν. Ἄορνις δὲ λέγεται, ὅτι διὰ τὴν ψύξιν T αὐ-
τὴν ὄρνεον οὐχ ὑπερίπταται. ὁ δὲ Ἀλέξανδρος καὶ ταύτην
ἐπόρθησεν T (*Phil. v. Ap. II 10). ἄλλοι δὲ τὴν Ἄορνιν
Σωτίων τε (*fr. 28 W.) καὶ Ἀγαθοσθένης καὶ Δίων καὶ οἱ
λοιποὶ τῶν ἱστορικῶν οὐ λίμνην οὐδὲ πέτραν φασί, στόμιον
δέ τι περὶ τὴν Ἀδιαβήνην, οὗ στομίου ὄρνεον ὑπερπετασθῆ-
ναι οὐ δύναται· ἀπὸ τῆς ἐκεῖ γὰρ ἀναφερομένης ἀναθυμιά-
σεως τελευτᾷ καὶ πᾶν ζῶον ἄλογον. ἡ Ἀδιαβήνη δὲ χώρα
τῆς Μεσοποταμίας ἐστὶ καὶ τῆς περὶ Νῖνον Συρίας· ἐν τῇ
Ἀδιαβήνῃ τοῦτο τὸ Ἄορνον στόμιον καὶ ἡ Κτησιφὼν πόλις
(DC III 215 Bo.) καὶ ἡ Ἀσφαλτῖτις λίμνη. ἄσφαλτος δέ ἐστιν
ἡ νάφθα μᾶλλον δὲ ὡς ἡ πίσσα T. περὶ δὲ τῆς Ἀσφαλτί-
τιδος λίμνης Ἰώσηπος λέγει περὶ Ἰορδάνην καὶ Ἰεριχοῦντα
εἶναι πικρὰν καὶ ἄγονον τῇ κουφότητι. ἐν ταύτῃ φησὶ τῇ
Ἀσφαλτίτιδι καὶ *τὰ* ἐμβαλλόμενα πάντα ἀναφέρεσθαι καὶ

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 852, li. 7

κόρης· κόρη κυρίως ἡ *καθαρὰ καὶ* παρθένος κατὰ δὲ

Μολοσσοὺς καὶ κατὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν T κόρη ἡ εὔμορ-
φος ὅπερ καὶ νῦν δηλοῖ· οὐ γὰρ παρθένον τὴν θηλύπαιδα
καὶ πολύανδρον λέγει, ἀλλ' εὔμορφον αὐτὴν καλεῖ.
ἥξει δ' ἀλήτης ss 3
ἕως καὶ τὰς δάμαρτος
ἥξει, φησὶν εἰς Σικελίαν s: Ἰάπυγες γὰρ ἔθνος Ἰταλίας·
καὶ δῶρα δώσει τῇ Ἀθηνᾷ Σκυλητρίᾳ διὰ τὰ ἐν
πολέμῳ σκῦλα. ss 3
παραγενήσεται δὲ ὁ Μενέλαος πλα-
νώμενος εἰς τὴν χώραν τῶν Ἰαπύγων ἤτοι τῶν Καλαυρῶν·
ἡ γὰρ Μεσαπυγία ὕστερον Σαλεντία, εἶτα Καλαυρία ἐκλήθη,
καθά φησιν ὁ ἱστορικὸς Δίων ὁ τὰς Ῥωμαίων πράξεις συν-
τάξας (I 219 Bo). κεῖται δ' ἡ Καλαυρία περὶ τὸν Ἰόνιον
κόλπον καὶ τὸν Ἀδρίαν.
?Σκυλλήτιον πόλις Σικελίας, ὡς Εὔδοξος ἕκτῃ.
Steph. καὶ δῶρ' ἀνάψει καὶ τῇ Ἰαπυγίᾳ ἤτοι τῇ Καλαυ-
ρίδι *ἢ* σκυλευτικῇ καὶ πολεμητικῇ Ἀθηνᾷ καθιερώσει ἀνα-
θήματα κρατῆρα χαλκοῦν ἀπὸ Τεμέσης πόλεως Καλαυρίδος
καὶ τὸν ἑαυτοῦ θυρεὸν ἤτοι τὸ σάκος καὶ τὰ τῆς Ἑλένης
 721

εὐυπόδητα (27713) πέδιλα. Τέμεσα πόλις Καλαυρὶς ἀρι-όχαλκος, περὶ ἧς

φησιν

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 886, li. 52

πλοίῳ, μαντεύεται ἡ Μήδεια τοῖς Ἀργοναύταις τοὺς ἀπ'

Εὐφήμου ἑπτακαιδεκάτῃ γενεᾷ στεῖλαι ἀποικίαν εἰς Λιβύην
ἐκ τῆς Θήρας ἡ δὲ Θήρα Καλλίστη πρότερον ἐλέγετο ὃ καὶ
γέγονεν· Εὔφημος γὰρ ἐν Λήμνῳ Λαμάχῃ μιγεὶς Λευκοφά-
νην γεννᾷ, ἐξ οὗ κατάγεται Βάττος ὁ κτίστωρ Κυρήνης ὁ
διὰ στάσιν ἐκ τῆς Θήρας χρησμῷ εἰς Λιβύην μεταστὰς καὶ
οὕτως κτίσας τὴν Κυρήνην, ὥς φησι Μενεκλῆς. Βάττον δὲ
οἱ μὲν αὐτὸν φασὶ διὰ τὸ βατταρίζειν καὶ κεκομμένην ἔχειν
τὴν φωνὴν Ἀριστοτέλην καλούμενον, ἄλλοι δέ φασιν ὅτι τὸ
βάττος λιβυακῶς βασιλεὺς εἶναι λέγεται. οὕτω μὲν οὖν
Πίνδαρος καὶ οἱ λοιποὶ οὓς εἶπον ἱστορικοὶ τὸν Τρίτωνα καὶ
Ποσειδῶνος υἱὸν λέγουσι καὶ δοῦναι βῶλον γῆς τοῖς Ἀργο-
ναύταις, ἐξ ἧς αὐτοῖς ἐμαντεύσατο Μήδεια ἐκ τῆς Θήρας
εἰς τὴν Λιβύην γενέθαι ἀποικίαν. ὁ δὲ Λυκόφρων οὗτος
τὸν Τρίτωνα καὶ Νηρέως υἱόν. Γραικοὺς δὲ· ἔχρησε
γὰρ ὁ Τρίτων τότε τοὺς Ἕλλη-νας κρατήσειν τῆς Λιβύης,
ὅταν τὸν κρατῆρα παραγενο-μένῳ Ἕλληνι ἀνδρὶ s Λίβυς τις
ss3 δώσῃ, ὅπερ φοβούμενοι οἱ

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 890, li. 13b

Ἀγνίου· τότε γὰρ τελευτήσας ὁ Τῖφυς ἦν. μετὰ δὲ θάνατον

αὐτοῦ Ἀγκαῖος ἐκυβέρνα τὴν Ἀργώ, ὃν ἔδει *εἰπεῖν*. ἦν
δ' ὁ Ἀγκαῖος υἱὸς Λυκούρ-γου ἢ κατά τινας Ποσειδῶ-
νος ὥς φησιν Ἀπολλώνιος ὁ Ῥόδιος (ib. 185 sch.) ὁ τὰ Ἀρ-
γοναυτικὰ γράψας καὶ Ἀπολ-λόδωρος ὁ Ἀθηναῖος ἱστορικός (Ap. bibl. I
112). Πίνδαρος δὲ πολλῷ παλαιότερος ὢν
ἀμφοτέρων τὸν Εὔφημον, ὡς εἶπον, λέγει ἐκ τῆς πρώρας τῆς Ἀργοῦς
δέξασθαι τὴν βῶ-λον. εἴτε δὲ πρωρεὺς ἦν ὁ
Εὔφημος κατά τινας (P IV 35 sch.) εἴτε κυβερνήτης T οὐκ ἔχω λέγειν τὸ
ἀληθές. τέως οὕτω πώς φησιν ὁ Πίνδαρος· Εὔφαμος πρώραθεν καταβὰς
δέξατο βώλακα δαιμονίαν (P IV 37). θαλασσόπαις ὁ Τρίτων δίμορφος δὲ
 722

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 894, li. 2

τῆς Ἀργοῦς δέξασθαι τὴν βῶ-λον. εἴτε δὲ πρωρεὺς ἦν ὁ

Εὔφημος κατά τινας (P IV 35
sch.) εἴτε κυβερνήτης T οὐκ ἔχω λέγειν τὸ ἀληθές. τέως
οὕτω πώς φησιν ὁ Πίνδαρος· Εὔφαμος πρώραθεν καταβὰς
δέξατο βώλακα δαιμονίαν (P IV 37).
θαλασσόπαις ὁ Τρίτων ss
3 6
δίμορφος δὲ
παρόσον s s τὰ γὰρ ἄνω εἶχεν ἀνθρώπου, τὰ δὲ κάτω
3 6

ἰχθύος. Λιβύη ἡ χώρα λέγεται ἀπὸ Λιβύης τῆς Ἐπάφου

καὶ Μέμφεως θυγατρός, καθὼς σχεδὸν οἱ πάντες ἱστορικοί
φασιν. Ἄνδρων δὲ ὁ Ἁλικαρνασεὺς Ὠκεανόν φησι γῆμαι
βʹ γυναῖκας Πομφολύγην καὶ Παρθενόπην, ἐξ ὧν δʹ θυγα-
τέρας γεννᾷ, τῆς μὲν Ἀσίαν καὶ Λιβύην, Θράκην δὲ τῆς
ἑτέρας καὶ Εὐρώπην, ἀφ' ὧν λέγει καὶ κληθῆναι τὰς χώρας.
*Ἀσβύσται ἔθνος εἰσὶ Λιβυκόν.*
εὐχὰς δὲ· τὸ δῶρον τῆς Μηδείας, τὸν κρατῆρα
... s τὸ δὲ ἐν s νειροῖς η τοῖς κοίλοις ἢ τοῖς καθύγροις
3

ss3 ×Eg (×EM 60452) .... ἤτοι κρύψαι τὸν κρατῆρα ... τῆς
Μηδείας s.

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 932bis, li. 40

παρὰ Κρέοντι ἐν Θήβαις τοῦ φόνου καθαίρεται. καθαρθεὶς

*δὲ* σὺν Κρέοντι καὶ Κεφάλῳ καὶ Πανοπεῖ κατὰ Λυκό-
φρονα T καὶ σὺν ἑτέροις τὰς Ταφίων νήσους πολεμῶν ἑλεῖν
οὐκ ἠδύνατο, ἕως ἐρασθεῖσα Ἀμφιτρύωνος ἢ Κεφάλου (infr.22)
ἡ Πτερέλου θυγάτηρ Κομαιθὼ ἀπέτεμε τὴν τοῦ πατρὸς
αὐτῆς Πτερέλου χρυσῆν τρίχα καὶ ἀνεῖλεν αὐτόν. σχὼν δὲ
Ἀμφιτρύων τὰς νήσους Κεφάλῳ δίδωσιν, ὃς οἰκήσας ἐν
ταύταις Κεφαληνίαν αὐτὰς ἐκάλεσεν. ἐν γοῦν τῇ πρὸς
τοὺς Ταφίους μάχῃ πρὸ τῆς συμβολῆς τοῦ πολέμου φησὶ*ν
ὁ πᾶσιν ἱστορικοῖς ἐναντιούμενος* Λυκόφρων ὅτι ὥρκωσεν
ἅπαντας Ἄρεα καὶ Ἀθηνᾶν μηδὲν ἀποκρύψειν τῶν λαφύ-
ρων, μόνος δὲ παραβὰς τοὺς ὅρκους ὁ Πανοπεὺς καὶ ἅψας
τι τῶν λαφύρων τούτου ἕνεκα δειλὸν παῖδα τὸν Ἐπειὸν
ἐγέννησε (29911). ἀμφὶ μήλων ἀπὸ μέρους τῶν κτημάτων ὅλων
ὡς καὶ Ἡσίοδος μήλων ἕνεκ' Οἰδιπόδαο (E 163) ἀντὶ
τοῦ πλούτου καὶ τῆς βασιλείας Οἰδίποδος. s3s6
 723

Κομαιθοῦς· Κομαιθὼ θυγάτηρ Πτερελάου ἥτις

ἐρασθεῖσα Κεφάλου τινὸς τῶν μετὰ Ἀμφιτρύωνος προὔδωκε
τὴν πόλιν καὶ τὸν πατέρα τοῖς πολεμίοις· τοῦτο οὖν φησι

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 1021, li. 22

Κόλχων κτισθείσαις καλου-μέναις δὲ Πόλαις ταῖς κτι-

σθείσαις ὑπὸ Κόλχων ποί-
ων; οὓς ψηλαφητὰς ἔστειλε τῆς ἑαυτοῦ θυγατρὸς Μη-
δείας ὁ Αἰήτης ὁ βαρὺς ἡγεμὼν τῆς Αἴας πόλεως τῆς
Κορίνθου τε Αἰήτης ὁ ἀνὴρ τῆς Εἰδυίας· Εἰδυῖα γὰρ
ἦν ἡ μήτηρ Μηδείας· τὴν νυμφαγωγὸν ναῦν ἤγουν τὴν
Ἀργὼ θηρώμενος καὶ ἀναζητῶν, οἵτινες Κόλχοι κατῴκη-
σαν πλησίον Διζηροῦ ποταμοῦ παραρρέοντος τὰς Πόλας.
Κρᾶθις ποταμὸς Ἰταλίας τῶν λουομένων πυρσαίνων τὰς
χαίτας, καθάτε Ἡσίγονος ὁ ἱστορικός φησι Σωτίων τε καὶ
Ἀγαθοσθένης οἱ φιλόσοφοι καὶ Εὐριπίδης ὁ τραγικὸς οὑ-
τωσὶ λέγων ἃν ὑγραίνει καλλιστεύων ὁ ξανθὰν χαί-
ταν πυρσαίνων Κρᾶθις (Tro. 226). Μύλακες ἔθνος
Ἠπειρωτικόν. ×Steph. Μυλάκων ὅροις· *Μύλακες ἔθνος
Ἰλλυρικόν s 4
φασί τινες* T.
Πόλαι δὲ πόλις Ἠπείρου ὑπὸ Κόλχων κτισθεῖσα
τῶν καταδιωξάντων τὴν Μήδειαν καὶ μὴ καταλαβόντων αὐ-
τὴν καὶ διὰ φόβον ss3s4 Αἰήτου s4 ἐνταῦθα κατοικησάντων
καὶ κτισάντων τὴν πόλιν, ἥτις τῇ Κολχίδι φωνῇ Πόλαι κα-
λεῖται σημαίνοντος τοῦ ὀνόματος τοὺς φυγάδας, ὥς φησι

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 1206, li. 12

ἀρχαῖον ὠγύγιόν φασι διὰ τὸ πολὺ αὐτὸν γενέσθαι ἀρχαιό-

τατον. ss3 s4 Eg (EM 82037) σπαρτὸς δὲ λεὼς οἱ Θηβαῖοι·
Κάδμου γὰρ ἀνελόντος τὸν δράκοντα τὸν φύλακα τοῦ Ἄρεος
καὶ τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ ἀνασπάσαντος καὶ εἰς γῆν ῥίψαντος
μυθεύονται ἀναδοθῆναι ἄνδρας ἐνόπλους, ἐξ ὧν εἰσιν οἱ Θη-
βαῖοι. ss3 Eg ὁ δὲ Ὤγυγος υἱὸς ἦν Ποσειδῶνος καὶ Ἀλίστρας.
Λύκος δὲ ἐν τῷ περὶ Θηβῶν ἱστορεῖ· μετὰ *τὰ κατὰ* Δευκα-
λίωνα Ζεὺς μιγεὶς Ἰοδάμᾳ τῇ Τιθωνοῦ τοῦ Ἀμφικτύωνος
γεννᾷ Θήβην, ἣν δίδωσιν Αἰγύπτῳ (FHG IV 657a), ἀφ' οὗ
Ὠγυγίη ἡ Θήβη (D P 249). ἄλλος δὲ πάλιν ἱστορικὸς γρά-
 724

φει· Ζεὺς Θήβῃ μιγεὶς Αἴγυπτον γεννᾷ, οὗ θυγάτηρ Κάρχος,

ἀφ' ὧν ἥ τε τῆς Αἰγύπτου πόλις Θήβη ἐκλήθη καὶ ἡ Καρ-
χηδὼν νῆσος. καὶ ὁ Ὤγυγος Θηβῶν Αἰγυπτίων ἦν βασιλεὺς
ὅθεν ὁ Κάδμος ὑπάρχων ἐλθὼν ἐν Ἑλλάδι τὰς ἑπταπύλους
ἔκτισε καὶ Ὠγυγίας πύλας ἐκάλεσε πάντα ποιήσας εἰς ὄνομα
τῶν Αἰγυπτίων Θηβῶν. ἄλλοι δὲ ἀπὸ τῆς σφαγιασθείσης
ὑπὸ τοῦ Κάδμου βοός φασι Θήβην τὴν ἑπτάπυλον κληθῆναι.
θήβη γὰρ ἡ βοῦς κατὰ Σύρους. μαρτυρεῖ δὲ σὺν ἄλλοις καὶ
ὁ Περιηγητὴς τὰς Αἰγυπτίας Θήβας λέγων Ὠγυγίας καλεῖ-
σθαι· φησὶ γὰρ οὕτω DP 249. 250. οὗτος δὲ ὁ Λυκόφρων

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 1206, li. 33.

Από την πλευρά της μητέρας του είχε Γεωργιανή καταγωγή. Ο ίδιος ανέφερε ότι η γιαγιά του
ήταν συγγενής της Γεωργιανής πριγκίπισσας Μαρίας της Αλανίας, συζύγου του αυτοκράτορα
Μιχαήλ Ζ' Δούκα και ότι είχε έλθει μαζί της στην Κωνσταντινούπολη από τη Γεωργία. Εκεί
έγινε δεύτερη σύζυγος του Σεβαστού Κωνσταντίνου, Μεγάλου Δρουγγαρίου και ανιψιού του
πατριάρχη Μιχαήλ Α΄ Κηρουλάριου. Αδελφός του ήταν ο Ισαάκ Τζέτζης, συγγραφέας του
έργου Σχόλια εις Λυκόφρωνα. Το έργο αυτό συνήθως παρουσιάζεται ανάμεσα στα έργα του
Ιωάννη, ως «Ισαακίου και Ιωάννου Τζέτζου»... Ο Λυκόφρων ο Χαλκιδεύς υπήρξε σπουδαίος
ποιητής, κυρίως τραγῳδός και λόγιος. Γεννήθηκε τη Χαλκίδα περί το 330 π.Χ.. Ερχόμενος στην
αρχή στην Αθήνα καλλιέργησε το σατυρικό δράμα ονομάζοντάς το "Μενέδημον".
Βικιπαίδεια.

τὰς ἑπταπύλους Ὠγυγίας καλεῖ. σπαρτὸς δὲ λεὼς εἰσὶν

οἱ Θηβαῖοι· Κάδμος γὰρ Ἄρεος δράκοντα φύλακα τῶν τῆς
Δίρκης ὑδάτων ὑπάρχοντα, ὅτι Σέριφον ἀνεῖλε καὶ Δηιο-
λέοντα φίλους τοῦ Κάδμου ὕδωρ πρὸς τὴν θυσίαν ἀπο-
κομίζοντας ἀνασπάσας τοὺς ὀδόντας αὐτοῦ ἔσπειρε καὶ
ἀνεδόθησαν ἔνοπλοι ἄνδρες, ἐξ ὧν, ὥς φασιν, οἱ Θηβαῖοι
κατάγονται. ἀλλὰ ταῦτα μὲν μυθικά, Παλαίφατος δὲ ὁ
Στωϊκὸς ψυχρῶς μέν, ὅμως δὲ ἀλληγορικῶς ὀδόντας ἔχειν
ἐλεφάντων τὸν Κάδμον λέγων ἐλθόντα ἐκ Φοινίκης καὶ τού-
τους διασπείροντα συμμαχίαν σχεῖν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ
(* c. 6). Ἀνδροτίων δὲ ὁ ἱστορικὸς μετὰ σποράδων τινῶν
φησι τὸν Κάδμον εἰς Θήβας ἐλθεῖν. ἐγὼ δέ φημι τὸν Δρά-
κοντα τοῦτον λῃστὴν εἶναι *ἢ* τοπαρχοῦντα, ἐπιθέσθαι δὲ
θύοντι τῷ Κάδμῳ καὶ ἀνελεῖν τινας τῶν Φίλων αὐτοῦ.
ὕστερον δὲ ὁ Κάδμος παραταξάμενος αὐτόν τε κτείνει τὸν
Δράκοντα καὶ ἑτέρους τῶν σὺν αὐτῷ, οὓς καὶ ὀδόντας καλεῖ
 725

διὰ τὸ δηκτικοὺς εἶναι, πολλοὺς δ' αὐτῶν καὶ διεσκόρπισεν,

ὧν τινας καὶ ἀγχιστεῖς καὶ γαμβροὺς ἐποιήσατο. ἡ σύνταξις·
ὅπου σε Ἕκτορ ἄξει ὁ σπαρτὸς λεὼς τοῦ Ὠγύγου εἰς
τὰς Θήβας τὴν τύρσιν καὶ τὸ τεῖχος τοῦ Καλύδνου
τὴν γῆν τε τῶν Ἀόνων – ἄξει δὲ ποταπόν; σωτῆρα –

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 1312, li. 19

θη ἀπὸ Λίγυος τοῦ ἈλεΒίωνος ἀδελφοῦ τῆς Κυρήνης καὶ

Καρχηδόνος καὶ Ἀλεξάνδρου εἰσίν. ὁ δὲ Λυκόφρων οὗτος
καινοτομῶν τὰ πολλὰ καὶ τὴν Κολχικὴν Λιγυστικὴν καλεῖ T.
ὁ δὲ Λίγυς οὗτος κωλύων Ἡρακλῆ ἐπὶ τὰς Γηρυόνου βοῦς
ἀνελθεῖν ἀνῃρέθη. καὶ κατὰ μὲν τοὺς μὴ εἰδότας διαίρεσιν
κλιμάτων, ἀλλὰ τὴν αὐτὴν δοκοῦντας Λιβυστικὴν καὶ Λιγυ-
στικὴν (21510. 23) οὕτως εἴπομεν ἔχειν, κατὰ δὲ τὴν ἀκρίβειαν
Λιβυστικὰ μέρη εἰσίν, ἵναπερ νῦν εἴπομεν, οἱ δὲ Λίγυες τὴν
παραλίαν ἀπὸ Τυρσηνίδος μέχρι τῶν Ἄλπεων καὶ ἄχρι Γα-
λατῶν νέμονται, ὥς φασι Δίων (I 174 Bo) καὶ ἄλλοι ἀκρι-
βέστατοι ἱστορικοὶ συγγραφεῖς τε (Plut. Aem. P 6) καὶ γεω-
γράφοι (DP 76).

Σχόλια στον Λυκόφρονα (scholia vetera et recentiora partim Isaac et

Ιωάννου Τζέτζου. ) Scholion 1378, li. 26

ἤριζον περὶ τῆς βασιλείας. ἐχρήσθη οὖν αὐτοῖς τὸν πρῶ-

τον θύσαντα, ἔνθα ὁ σίαλος τὸν σίαλον τρίβει, λαβεῖν τὴν
βασιλείαν. ὁ Μέδων γοῦν θεασάμενος βʹ ἐλαίας κινουμέ-
νας καὶ τριβούσας ἀλλήλας καὶ πρίσμα πεμπούσας θύσας
ἐκεῖ βασιλεύει τῆς Ἀττικῆς. Νηλεὺς δὲ πάλιν χρησμὸν
λαβὼν ἤκουσε Νηλεῦ, φράζευ ὅπως ἀδίκων Καρῶν
γένος ἀνδρῶν καὶ τὰ ἑξῆς. λαβὼν οὖν Ἴωνας τοὺς ἐλα-
θέντας ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν ἤγαγεν εἰς *τὴν* Ἀσίαν καὶ
ἐκράτησε Μιλήτου καὶ (38213) Καρίας καὶ ἔκτισε πόλιν, ὥς
φησιν Ἀριστείδης ὁ ῥήτωρ (*sch. Arist. Pan. 11018). καὶ πολλοὶ
(sch. Ar. et infr. 38213) τῶν ἱστορικῶν.
υἱοὶ δὲ Κόδρου ἦσαν Νηλεὺς καὶ Μέδων. κληρωθεὶς οὖν
ὁ Μέδων βασιλεύων, ἐλθὼν ὁ Νηλεὺς εἰς Δελφοὺς ἔλαβε
χρησμὸν στέλλεσθαι ἐπὶ χρυσοῦς ἄνδρας, δείξειν δὲ αὐτῷ τὴν θυγα-
τέρα. παραγενόμενος δὲ εἰς Ἀθήνας ἤκουσε τῆς θυγα-
τρὸς γυμνῆς τυπτούσης τὸ ἐπείσιον καὶ λεγούσης δίζεο
σευ μάλα ἐς θαλερὸν πόσιν ἢ ἐς Ἀθήνας ἢ εἰς
 726

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera)

Ode O 1, scholion 40a, li. 2.

[ἐπεί νιν καθαροῦ λέβητος:] λόγος τις παρὰ

τοῖς ἱστορικοῖς ἐπὶ τὸ μυθικώτερον πέπλασται, ὡς οἱ θεοὶ
ἐπὶ ἑστίασιν ἐκάλεσαν τὸν Τάνταλον [εἰς] ἔρανον [ὅ ἐστι
τὴν εὐωχίαν] παρασκευάσαντες. ἐπειδὴ οὖν καὶ αὐτὸς ὁ
Τάνταλος τῷ τοῦ ἐράνου τρόπῳ ἀντεισφέρειν τε τοῖς θεοῖς
εὐωχίαν ἠπόρησεν, ἀσεβοῦς ἐπιχειρήματος πρόφασιν τὸ
ἄπορον ἔσχε· διακόψας γὰρ τὸν Πέλοπα ἐγκαθῆκε λέβητι
καὶ ἑψήσας τοῖς θεοῖς παρέθηκε τῶν κρεῶν. μόνην δὲ
τὴν Δήμητραν ἀγνοίᾳ μεταλαβεῖν λέγουσι· τινὲς δὲ τὴν
Θέμιν. γνωρίσαντα δὲ τὸν Δία Ἑρμῇ προστάξαι ἐγκαθεῖναι
πάλιν λέβητι τὰ κρέα καὶ ὑγιῆ τὸν παῖδα ἀποδοῦναι. ὁ δὲ
Βακχυλίδης (fr. 42) τὸν Πέλοπα τὴν Ῥέαν λέγει ὑγιάσαι καθ ...

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera)

Ode O 3, scholion 1d, li. 8

τοὺς θεούς. θύοντος οὖν τοῦ Θήρωνος εἰς θεοξένια, ἐν

τοσούτῳ ἠγγέλθη αὐτῷ καὶ ἑτέρων αὐτοῦ ἵππων νίκη, καὶ
εἰς τοῦτο γράφει ὁ ποιητής.
ζητεῖται δὲ διὰ τί μὴ Διὶ
ηὔξατο, ᾧ οὗτος ὁ ἀγὼν ἀνάκειται, ἢ Ἡρακλεῖ τῷ κατα-
βολεῖ, ἀλλὰ Διοσκούροις. καὶ φαμὲν πρῶτον ὅτι πρὸς τὸ
παρόν εἰσιν αὐτοὶ οἱ διοικοῦντες τὸν ἀγῶνα· ἔπειτα ὅ τε
Ζεὺς καὶ Ἡρακλῆς. ὁ δὲ Ἀρίσταρχός φησι παρὰ τοῖς
Ἀκραγαντίνοις διὰ τιμῆς εἶναι τοὺς Διοσκούρους, καὶ πα-
τρίῳ ἔθει καὶ νῦν αὐτοὺς χρῆσθαι. ὁ δὲ Δίδυμος ἱστορι-
κώτερον λέγει καί φησι διὰ τὸ τὸν Θήρωνα ἄνωθεν Ἀργεῖον
εἶναι· τιμῶνται δὲ κατὰ τὸ Ἄργος καὶ τὴν Πελοπόννησον
οἱ Διόσκουροι. metr. B
A ὕμνον ὀρθώσαις: τὸν ὕμνον τῶν ἵππων ἄωτον
προσηγόρευσεν ὡς ἄνθος καὶ στεφάνωμα αὐτῶν.
τὸ
δὲ ὀρθώσας εἶπε μετενεγκὼν ἀπὸ τιθεμένων ἀνδριάντων ἢ
ἀγαλμάτων.
AC ἣ ὀρθώσας καὶ ὑψώσας καὶ αὐξήσας τὸν
ὕμνον.
 727

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera)

Ode O 7, scholion 101, li. 2

τὸ ἀκριβὲς τῆς γνώσεως ἐμαρτύρει, τὰς ἱστορίας κατακούον-

τες ἐμάνθανον.
λέγει δὲ τοιοῦτόν τι· καθ' ὃν χρόνον
οἱ θεοὶ τὸν ὅλον κόσμον πρὸς ἑαυτοὺς διεμερίζοντο, ἀπόν-
τος τοῦ Ἡλίου καὶ τὸν ἑαυτοῦ διανύοντος δρόμον, οὐδὲ
εἷς τῶν θεῶν ὑπέμνησεν ὥστε καὶ αὐτῷ τοῦ κόσμου μερίδα
φυλαχθῆναι. οὐδέπω δὲ ἡ Ῥόδος ἦν ἐκ θαλάσσης ἀναδο-
θεῖσα· διὸ καὶ ἀκλήρωτος μείνας ὁ θεὸς ταύτην εἵλετο τὴν
μερίδα, ἱερὰν αὑτῷ τὴν νῆσον ἐπιτρεψάμενος.
A οὔπω ὅτε χθόνα: διὰ τὸ μηδέπω εἴναι τοὺς
ἱστορικοὺς συγγραφέας, ἀπὸ τῶν κατὰ τὴν πόλιν λογίων
πυνθάνονται τὰ ἐπιχώρια οἱ ποιηταί. πρὸ Πινδάρου δὲ
τοῦτο οὐχ ἱστόρητο.

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode O 13, scholion 74f, li. 10

Σισύφου φησὶ Θεόπομπος ἄλλως· διὰ τί Μη-

δείας ἐμνημόνευσεν; ὅτι ἡ Κόρινθος πατρῷον αὐτῆς κτῆμα
γέγονε τούτῳ τῷ λόγῳ· Ἀλωεὺς γὰρ καὶ Αἰήτης ὁ Μηδείας
πατὴρ ἐγένοντο παῖδες Ἡλίου καὶ Ἀντιόπης. τούτοις ὁ
Ἥλιος διένειμε τὴν χώραν, καὶ ἔλαβεν Ἀλωεὺς τὴν ἐν Ἀρ-
καδίᾳ, τὴν δὲ Κόρινθον Αἰήτης. Αἰήτης δὲ μὴ ἀρεσθεὶς
τῇ ἀρχῇ Βούνῳ μέν τινι Ἑρμοῦ υἱῷ παρέδωκε τὴν πόλιν
εἰπὼν φυλάττειν τοῖς ἐσομένοις ἐξ αὐτοῦ. αὐτὸς δὲ εἰς
Κολχίδα τῆς Σκυθίας ἀφικόμενος ᾤκησε βασιλεύων. διδά-
σκει δὲ τοῦτο Εὔμηλός τις ποιητὴς ἱστορικὸς εἰπών (fr. 2 K.)·
BCEQ ἀλλ' ὅτε δ' Αἰήτης καὶ Ἀλωεὺς ἐξεγένοντο
Ἠελίου τε καὶ Ἀντιόπης, τότε δ' ἄνδιχα χώρην
δάσσατο παισὶν ἑοῖς Ὑπερίονος ἀγλαὸς υἱός.
ἣν μὲν ἔχ' Ἀσωπὸς, ταύτην πόρε δίῳ Ἀλωεῖ·
ἣν δ' Ἐφύρη κτεάτισσ', Αἰήτῃ δῶκεν ἅπασαν.
Αἰήτης δ' ἄρ' ἑκὼν Βούνῳ παρέδωκε φυλάσσειν
εἰσόκεν αὐτὸς ἵκοιτ' ἢ ἐξ αὐτοῖό τις ἄλλος,
ἢ παῖς ἢ υἱωνός· ὁ δ' ἵκετο Κολχίδα γαῖαν.
Βοῦνος δὲ Ἑρμοῦ καὶ νύμφης τινὸς παῖς.
 728

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode P 1, scholion inscr a, li. 3

ὅμοιον τῷ ϛʹ τῆς στροφῆς. τὸ ηʹ ὅμοιον τῷ γʹ τῆς στροφῆς.

τὸ θʹ ἰωνικὸν δίμετρον ἀπ' ἐλάσσονος καταληκτικόν. τὸ ιʹ
ὅμοιον τῷ δʹ τῆς στροφῆς, ἐκείνου ὑπερκαταλήκτου ὄντος.
τὸ ιαʹ δίμετρον τροχαϊκὸν ἀκατάληκτον, ὅμοιον τῷ αʹ τῆς
στροφῆς. τὸ ιβʹ ὁμοίως. τὸ ιγʹ πενθημιμερὲς δακτυλικόν,
ὅμοιον τῷ μῆνιν ἄειδε θεά. τὸ ιδʹ προσοδιακόν· ἐξ ἰωνικοῦ
ἀπ' ἐλάσσονος σύγκειται καὶ χοριάμβου. τὸ ιεʹ δίμετρον τρο-
χαϊκὸν ἀκατάληκτον, ὅμοιον τῷ αʹ τῆς στροφῆς. Γέγραπται μὲν ὁ ἐπίνικος
Ἱέρωνι, λέγεται δὲ
ὁ Πίνδαρος οὕτως ἐπιβεβλῆσθαι κατὰ Ἀρτέμωνα τὸν ἱστο-
ρικόν (FHG IV p. 341), ὅτι δὴ αὐτῷ ὁ Ἱέρων χρυσῆν ὑπέσχετο
κιθάραν. τὰ δὲ τοιαῦτα περιεργίας πεπλήρωται. οἰκειότατα
γὰρ Πυθίου ὄντος τοῦ ἀγῶνος τὸν θεὸν προστάτην ὄντα
ἀνυμνεῖ.
Πυθὼ δὲ λέγεται ἢ παρὰ τὸ πυνθάνεσθαι τοὺς
ἀφικνουμένους, ἢ παρὰ τὸ σήπεσθαι τὸν Πυθῶνα ἐν αὐτῇ.
ἐκαλεῖτο δὲ τὸ πρότερον Νάπη, εἶτα Πετρήεσσα, εἶτα Κρίσσα,
εἶτα Πυθώ. Αἰτναῖος δὲ ἀνηγορεύθη, ἐπειδὴ Συρακούσιος
ὢν ἔκτισε τὴν Αἴτνην. χρυσέα φόρμιγξ: τινὲς χρυσῆν ὑποσχέσθαι κιθάραν
τὸν Ἱέρωνα τῷ Πινδάρῳ. διὸ καὶ ὁ ποιητὴς ὑπομιμνήσκων

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode P 1, scholion 31c, li. 5

Cr ἑκατοντακάρανος: οὐκ ἀριθμητικῶς, ἀλλ' ἀντὶ

τοῦ πολυκέφαλος. DEFGQ τόν ποτε Κιλίκιον: ὅν ποτε, τὸν Τυφῶνα,
ἔθρεψε μὲν τὸ ἐν Κιλικίᾳ πολυθρύλλητον σπήλαιον, νῦν δὲ
αἱ τῆς Κύμης ὄχθαι καὶ ἡ Σικελία τὰ δασέα αὐτοῦ στήθη
πιέζει.
ἄλλως· τόν ποτε Κιλίκιον θρέψε: στασιάζεται
ἡ περὶ τοῦ Τυφῶνος ἱστορία. οἱ μὲν γὰρ αὐτὸν ὄρει τῆς
Βοιωτίας ὑποκεῖσθαι ἔφασαν, καὶ ὥς εἰσιν αὐτόθι πυρὸς
ἀναδόσεις· οἱ δὲ ἐν Φρυγίᾳ· ἕτεροι ἐν Λυδίᾳ. Ἀρτέμων δέ
τις ἱστορικὸς (FHG IV p. 341) πιθανώτερον λογοποιεῖ. καθάπαξ
γάρ φησι πᾶν ὄρος ἔχον πυρὸς ἀναδόσεις ἐπὶ Τυφῶνι καίε-
σθαι. ἔστι δὲ τὸ πιθανὸν ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ ὀνόματος ἱστο-
ρίας· τύφειν γὰρ τὸ καίειν. ὁ δὲ Πίνδαρός φησι τὸν Τυ-
φῶνα ἐν Κιλικίᾳ τεθράφθαι, ὡς καὶ Ὅμηρος (Β 783)· EFGQ
εἰν Ἀρίμοις, ὅθι φασὶ Τυφωέος ἔμμεναι εὐνάς·
ὑποκεῖσθαι δὲ τῷ ὄρει καὶ αὐτόθι πυρὸς κρατῆρας καὶ τοὺς
ἀναδιδομένους πρηστῆρας.
 729

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode P 3, scholion 117, li. 2

ὁ δὲ νοῦς· εἰ δὲ ὁ
σώφρων καὶ ὁ συνετώτατος κατὰ τὸ Πήλιον ἔτι ᾤκει ἄντρον
Χείρων, καί τι αὐτῷ φίλτρον καὶ ἡδονὴν οἱ ἐμοὶ ἡδύφωνοι
ὕμνοι ἐτίθεσαν, ἰατρὸν ἂν αὐτὸν καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος τοῖς
ἀγαθοῖς ἀνδράσιν ἔπεισα παρασχεῖν, ἤτοι τοῦ τῆς Λητοῦς
παιδὸς Ἀπόλλωνος κεκλημένον υἱόν· φησὶ δὲ τὸν Ἀσκληπιόν·
ἢ τοῦ Διὸς, καὶ ἀπὸ κοινοῦ κεκλημένον, αὐτὸν τὸν Ἀπόλ-
λωνα. θερμᾶν νόσων: ἢ ὅτι ἐπύρεττεν ὁ Ἱέρων, ὡς ἔνιοι
τῶν ἱστορικῶν ἐβουλήθησαν, ἢ ὅτι ἐποδαλγία· τὸ δὲ νόσημα
τῶν διαπύρων φασίν. οἱ δὲ τὴν λιθουρίαν ἀποδεδώκασιν. τινα Λατοΐδα:
μητρωνυμικῶς τοῦ Ἀπόλλω-
νος· φησὶ δὲ τὸν Ἀσκληπιόν.
ἄλλως· ἤ τινα τοῦ Ἀπόλ-
λωνος ἀπόγονον κεκλημένον ἢ καὶ υἱὸν αὐτοῦ· ἀπὸ κοινοῦ
δὲ τὸ κεκλημένον.
DEGQ ἢ πατέρος: τοῦ Διός. παρὰ τὸ Ὁμηρικόν (Ο 47)·
πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε. ἢ πατέρος υἱὸν τὸν Ἀπόλλωνα.
καί κεν ἐν ναυσί: καὶ δὴ ἂν ναυσὶ διαπλεύσας,
[καὶ] διατεμὼν τὸ Ἰόνιον πέλαγος παρεγενόμην ἐπὶ τὴν .

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode P 4, scholion inscr a, li. 8

θημιμεροῦς λείποντος μιᾷ συλλαβῇ. τὸ ιʹ ὅμοιον τῷ τίς σὰς

παρήειρε φρένας. τὸ ιαʹ τὸ αὐτό. τὸ ιβʹ ὅμοιον τῷ αʹ.
τὸ ιγʹ δίμετρον τροχαϊκὸν ἀκατάληκτον.
Γράφεται ἡ ᾠδὴ Ἀρκεσιλάῳ Πολυμνήστου παιδὶ,
Κυρηναίῳ τὸ γένος τῆς Λιβύης, νικήσαντι τὴν τριακοστὴν
πρώτην Πυθιάδα. ἔνιοι καὶ τὴν ὀγδοηκοστὴν Ὀλυμπιάδα·
ἀλλ' οὐκ ἔγραψεν εἰς τὴν Ὀλυμπιακὴν αὐτοῦ νίκην, καίτοι
μετὰ τὴν Πυθικὴν γενομένην, ἀλλ' εἰς τὰ Πύθια μόνον.
γράφει δὲ καὶ εἰς ταύτην καὶ ἑτέραν αὐτοῦ νίκην ἐφεξῆς,
ἥτις καὶ οἰκειοτέρα ἐστὶ κατὰ τὰ νοήματα καὶ κατὰ τὴν οἰκο-
νομίαν· ἡ γὰρ δὴ προκειμένη ᾠδὴ ἱστορικὴν ἔχει παρέκβασιν.
τὰ γὰρ ἐπὶ Κυρήνης κτίσεως καὶ τῶν ἐπ' αὐτῇ ταραχῶν περι-
έχει. ὁ δὲ Ἀρκεσίλαος τοὺς μὲν ἀνεῖλε, τοὺς δὲ ἐφυγάδευσεν,
ἐν οἷς τις ἦν καὶ Δαμόφιλος, ὃς ἐκπεσὼν τῆς πατρίδος ἦλθεν
εἰς Θήβας, ὑπὲρ οὗ φαίνεται ὁ Πίνδαρος παρακαλῶν καὶ
βουλόμενος αὐτὸν διαλλάξαι καὶ ἀξιῶν τὴν Μοῦσαν παρα-
 730

στῆναι τῷ Ἀρκεσιλάῳ, καθ' ἣν ἡμέραν διαπέμπεται τὸν ἐπί-

νικον. οὐ γὰρ προσκαλεῖται αὑτῷ γράφων παραστῆναι τὴν
Μοῦσαν· οὐ γὰρ ἂν διωρίσατο ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ γράψαι τὸν
ὕμνον.

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode P 4, scholion 450a, li. 1

Λημνιᾶν τ' ἔθνει γυναικῶν: οὐκ ἀκολούθως.

οὐ γὰρ ὑποστρέφοντες προσέβαλον τῇ Λήμνῳ, ἀλλ' ἀπιόντες.
ἀνδροφόνων: ἐξ ἐκείνης τῆς ἱστορίας. αἱ τῶν
Λημνίων γυναῖκες ἀσεβήσασαι ἀεὶ εἰς τὴν Ἀφροδίτην διηνε-
κῶς ἔσχον μηνιῶσαν τὴν θεόν· μῖσος γὰρ αὐταῖς πρὸς τοὺς
ἄνδρας προσετρίψατο, καὶ οὕτως ἐκεῖνοι πρὸς τοὺς Θρᾷκας
πολεμοῦντες κἀκ τοῦ πολέμου τὰς αἰχμαλωτίδας λαβόντες
παρεκοιμῶντο· ἐφ' ᾧ ζηλοτυπήσασαι αἱ γυναῖκες ἐψηφίσαντο
ἐκ Θρᾴκης ὑποστρέφοντας τοὺς ἄνδρας ἀνελεῖν, ὅπερ καὶ πε-
ποιήκασιν.
ἔνθα καὶ γυίων ἀέθλοις: οἱ μὲν τῶν ἱστορικῶν
βούλονται τοὺς Ἀργοναύτας ἀγωνίζεσθαι ἐπὶ τοῖς ἀναιρε-
θεῖσιν ἀνδράσιν, οἱ δὲ ἐπὶ τῷ Θόαντος .....
τὸ δὲ ἔνθα,
ἐν τῇ Λήμνῳ· ἐν τοῖς ἀγῶσιν ἐπεδείξαντο τῶν μελῶν τὴν
ἀνδρείαν καὶ τὴν κρίσιν, ἀγωνιζόμενοι περὶ ἐσθῆτος.
τὸ ἐσθᾶτος ἀμφὶς ἀμφίβολον, πότερον τῆς ἐσθῆ-
τος χωρὶς ἠγωνίσαντο, τουτέστι γυμνοὶ, ἢ τὸ ἀμφίς ἀντὶ τῆς
περί δεκτέον· χρῶνται γὰρ τῇ λέξει καὶ ἐπὶ τούτου· ἵν' ᾖ τὸ
ἔπαθλον ἐσθὴς, ὥστε περὶ ἐσθῆτος αὐτοὺς ἠγωνίσθαι, ὃ καὶ

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode N 1, scholion 3, li. 7

τὴν ἱερὰν τῆς Ἀρτέμιδος διὰ τὴν πρὸς Δῆλον ὁμωνυμίαν· ᾗ

χαριζόμεναι τῇ θεῷ αἱ Νύμφαι καὶ πηγὴν πεποιήκασιν ὀνό-
ματι Ἀρέθουσαν ἐν ταύτῃ τῇ νήσῳ, ἐξ ἧς οὔτε ἀρύσασθαι
οὔτε ἰχθῦς λαμβάνειν νόμος. δέμνιον Ἀρτέμιδος: ὁ μὲν Ἀρίσταρχος τὴν
Ὀρτυγίαν ἀκούει, διὰ τὸ κατ' ἐνίους αὐτόθι δοκεῖν αὐτὴν γεγεν-
νῆσθαι· προσθείη δ' ἄν τις, ὅτι συνήθως ὁ Πίνδαρος τοῖς
ὁμωνύμοις χωρίοις ἐπιτίθησι καὶ τὰ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις ἱστορού-
μενα· καθὰ καὶ ἐπὶ τῶν Πλειάδων (N. II 10)· ἔστι δ' ἐοικὸς
ὀρειᾶν τε Πελειάδων μὴ τηλόθεν Ὠαρίωνα νεῖσθαι· ὄρειον
δὲ τὸ ζῷον. ἔνιοι δὲ ἱστορικώτερον ἀκούουσι. τὸν γὰρ Ἀλ-
 731

φειόν φασιν ἔρωτι ἁλόντα τῆς Ἀρτέμιδος ἐπιδιῶξαι αὐτὴν ἄχρι

Σικελίας· τοῦ δὲ τέλους τῆς διώξεως αὐτόθι γενομένου αὐτόθι
συστῆναι τὴν Ἀρέθουσαν. διὰ τοῦτο δὲ καὶ τὴν Ἄρτεμιν
Ἀλφειώαν προσαγορεύεσθαι· καὶ ἐν Ὀλυμπίᾳ δὲ ὁ Ἀλφειὸς
τῇ Ἀρτέμιδι συναφίδρυται· καὶ τὴν ποταμίαν δὲ Ἄρτεμιν
εἶναι οἳ παρὰ τῷ Πινδάρῳ (P. II 7) ἀκούουσι διὰ τὸ ἐπ'
αὐτῇ τοῦ Ἀλφειοῦ πάθος· εἶναι δὲ οἳ Ἀλφειώαν τὴν Ἄρτεμιν
λέγουσι διὰ τὸ τὸν Ἀλφειὸν διὰ τοῦ πλησίον τῆς Ἠλείας
Ἀρτεμισίου καταφέρεσθαι. ἔχοι δ' ἂν οὐ φαύλως δέμνιον
Ἀρτέμιδος λέγεσθαι τὴν Ὀρτυγίαν, οἷον ἐνδιαίτημα καὶ

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode N 10, scholion 12b, li. 16

σαχθείσης δὲ αὐτῷ τῆς κεφαλῆς καὶ τῆς ὀργῆς νικησάσης τὸν

δέοντα λογισμὸν, ἀπεγεύσατο τῶν Μελανιππείων κρεῶν, ὡς
καὶ Εὐριπίδης ἐν τῷ Μελεάγρῳ φησίν (fr. 537)·
εἰς ἀνδροβρώτους ἡδονὰς ἀφίξεται
κάρηνα πυρσαῖς γένυσι Μελανίππου σπάσας.
τετρωμένῳ οὖν τῷ Τυδεῖ ἡ Ἀθηνᾶ τὴν ἀθανασίαν παρήγαγε,
καὶ οὐκ ἀπήλαυσε τῆς δωρεᾶς ἔτι διὰ τὴν τῶν ἀνθρωπείων
κρεῶν βρῶσιν· εἶτα ὡς αὐτὸς οὐκ ἠδυνήθη τῆς ἀθανασίας τυ-
χεῖν, ἠξίωσε τὴν θεὸν ἐπὶ τὸν Διομήδην τὸ δῶρον μεταθεῖναι.
τιμᾶται γοῦν καὶ παρὰ Θουρίοις καὶ Μεταποντίοις ὡς θεὸς
Διομήδης, καὶ οὐκ ἔστι παρὰ τοῖς ἱστορικοῖς εὑρέσθαι αὐτοῦ
τὸν θάνατον.
γαῖα δ' ἐν Θήβαις ὑπέδεκτο: καὶ ὁ Ἀμφιάραος
Ἀργεῖος. Θηβαῖοι οὖν οὐκ ἔχουσιν ὡς θεὸν τὸν Ὀϊκλέους
παῖδα Ἀμφιάραον, σχισθείσης ὑπὸ κεραυνοῦ τῆς γῆς καὶ
δεξαμένης αὐτόν; ὁ γὰρ Ζεὺς εἰς τιμὴν αὐτοῦ σχίσας τὴν
γῆν τῷ κεραυνῷ καταδεχθῆναι ἐποίησεν αὐτὸν σὺν τῷ ἅρ-
ματι, καὶ ἐποίησεν αὐτὸν ἀθάνατον· ἀφ' οὗ δὴ μέχρι νῦν τὸ
τοῦ Ἀμφιαράου μαντεῖον ἐνδοξότατον τῶν ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος.
ἀμφίβολον δὲ πότερον τὸν Ἀμφιάραον ἐδέξατο ἡ γῆ πολέμου
ὄντα νέφος, ἢ ὅτε τὸ τοῦ πολέμου νέφος τοῖς Ἀργείοις ἐπῆλθε

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode N 10, scholion 150a, li. 3

παῦροι δ' ἐν πόνῳ πιστοὶ βροτῶν: ἀντὶ τοῦ

οὐδὲ ὀλίγοι· ὡς καὶ παρ' Ὁμήρῳ (Ε 800)·
ἦ ὀλίγον οἷ παῖδα ἐοικότα γείνατο Τυδεύς.
ὁ δὲ νοῦς· οὐδὲ ὀλίγων δὲ ἀνθρώπων ἐστὶν ἐν τοῖς ὑπερ-
 732

βάλλουσι κινδύνοις τῶν δεινῶν κοινωνεῖν.

ἢ οὕτως·
οὐδὲ ὀλίγοι δὲ τῶν ἀνθρώπων πιστοὶ κατὰ τοὺς πόνους
πάσχουσι τοῖς ἑταίροις τοῦ καμάτου κοινωνεῖν.
ἐσσί μοι υἱός· τὸν δ' ἔπειτα: ὁ μὲν Ἡσίοδος
(fr. 91) ἀμφοτέρους Διὸς εἶναι γενεαλογεῖ· ὁ δὲ Πίνδαρος
ἑτέροις τῶν ἱστορικῶν ἐξακολουθήσας τὸν μὲν Πολυδεύκην
ἐκ Διός, τὸν δὲ Κάστορα ἐκ Τυνδάρεω εἶναί φησιν, ὡς καὶ
Ἡρακλῆς μὲν ἐξ Ἀλκμήνης καὶ Διός, Ἰφικλῆς δὲ ἐξ Ἀμ-
φιτρύωνος. λέγεται γὰρ τοῦτο, ὅτι Πολυδεύκης καὶ Ἑλένη
ἐκ Διός εἰσι καὶ Λήδας, Κάστωρ δὲ ἐκ Τυνδάρεω. ὁ μέντοι
Ἡσίοδος (fr. 92) οὔτε Λήδας οὔτε Νεμέσεως δίδωσι τὴν
Ἑλένην, ἀλλὰ θυγατρὸς Ὠκεανοῦ καὶ Διός.
τὸ δὲ σαφὲς
οὕτως· σὺ μὲν, ὦ Πολύδευκες, τυγχάνεις μοι υἱός, τὸν δὲ
Κάστορα μετὰ ταῦτα ὁ Τυνδάρεως σπέρμα θνητὸν ὄντα τῇ
σῇ μητρὶ συνελθὼν ἔσπειρεν.

Σχόλια στον Πίνδαρο (scholia vetera) Ode N 11, scholion inscr c, li. 2

τὸν Φασηλίτην ἀρέσκει.

ὅλως οὖν οὐδὲ δεῖ τετάχθαι
τὴν ᾠδήν· οὐ γὰρ οἷον Νεμεονίκης ἐστίν, ἀλλ' οὐδ' ὅλως
ἀθλοῦντι γέγραπται ἔτι, ἀλλ' ἀνδρὶ τελείῳ πρυτανεύοντι τῆς
πατρίδος. εἰ δὲ παραμιμνῄσκεται, ὅτι περιχώρους ἀγῶνας
ἐνίκα παῖς ὢν, οὐ διὰ τοῦτο ἀθλητής· καθὸ οὐκ ἀθλητῇ
γέγραπται, ἀλλὰ πρυτάνει καθὸ ἐπρυτάνευεν· ἔτυχε δὲ ἐπὶ
τῆς παιδικῆς ἡλικίας ἄθλων. διὸ δὴ καὶ ὡς πρυτανεύοντος
τὴν Ἑστίαν προσφωνεῖ.
ἔοικε δὲ ὁ Ἀρισταγόρας μὴ
νῦν νενικηκέναι· φασὶ γὰρ οἱ ἱστορικοὶ παιδὶ μὲν ὄντι πολ-
λὰς ὑπεισελθεῖν νίκας, ἀνδρωθέντι δὲ νῦν καὶ πρυτανεύοντι
τὸν Πίνδαρον πρόσχημα μὲν ἐπίνικον γράψαι, τὸ δὲ ἀληθὲς
προσφώνησιν εἰς τὴν πρυτανείαν. Τένεδος δέ ἐστι καὶ τῆς
Λιβύης καὶ τῆς Τροίας.
παῖ Ῥέας, ἅ τε πρυτανεῖα λέλογχας, Ἑστία:
τὰ πρυτανεῖά φησι λαχεῖν τὴν Ἑστίαν, παρόσον αἱ τῶν πό-
λεων ἑστίαι ἐν τοῖς πρυτανείοις ἀφίδρυνται, καὶ τὸ ἱερὸν
λεγόμενον πῦρ ἐπὶ τούτων ἀπόκειται. τοῦ δὲ ἱεροῦ πυρὸς ἐν
τοῖς πρυτανείοις φυλαττομένου εἴη ἂν τὸ ἔτυμον πυροταμεῖον,
κατὰ συγγένειαν τοῦ μ εἰς τὸ ν, ὡς τὸ μίν καὶ τὸ νίν·
 733

Σχόλια στον Πίνδαρο. , Scholia et glossae in Olympia et Pythia (scholia

recentiora Triclinii, Thomae Magistri, Moschopuli, Germani) (col
Ode-treatise O 1, scholion-sec. 26, li. 1

ται πάντες οἱ φίλοι, οὐδεὶς δ' ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν· ἢ ἐν ᾗ γίνονται

οἱ φίλοι.
τῷ ἀπανθίσματι· ἀπάνθισμα δὲ μουσικῆς ἡ ᾠδη
καὶ ἡ ἐξ αὐτῆς ἡδονή.
M. Οἷα παίζομεν] ἀντὶ τοῦ κατ' ἐκεῖνο τὸ μέρος ὃ
παίζομεν. ὁμοιωματικὸν ἀναφορικὸν δεικτικὸν ἀντὶ ἀναφορικοῦ
δεικτικοῦ. τοῦτο δὲ καὶ παρὰ τοῖς κοινοῖς ἐστιν ἐν χρήσει.
καθά.
συνεχῶς· τὸ δὲ ἀμφὶ καθ' ὑπέρβα-
τον πρὸς τὸ τράπεζαν λάμβανε.
Th. Τὸ Δωρίαν οἱ μέν φασιν ἱστορικῶς διὰ τοῦτο ὅτι
πρῶτοι οἱ ἐν Παρνασῷ Δωριεῖς λύραν ἐπήξαντο· οἱ δὲ μυθικῶς
ὅτι πρῶτος Ἑρμῆς ταύτην πήξας Ἀπόλλωνι δῶρον ἔδωκεν· οὓς
αὐτὸς χαίρειν ἐάσας Δωρίαν νόει τὴν Δώριον μέλος ᾄσασαν ἐν
τῷ Ἱέρωνος ἐπινικίῳ, ἢ ὅτι ὁ ἐπινίκιος Δωριστὶ συνετέτακτο.
εἰσὶ δὲ ἁρμονίαι τρεῖς· Δώριος, Φρύγιος, Λύδιος. ἀναλάμβανε
δέ, ὦ Πίνδαρε, τὴν Δωρίαν φόρμιγγα καὶ ὕμνει τὸν Φερένικον
ἵππον τοῦ Ἱέρωνος καὶ τὴν Πίσαν, εἰ ἄρα σοι ἡ τούτου χάρις
τὸν νοῦν ηὔφρανε.
κιθάραν. – ἐν ᾧ ἦν κρεμαμένη.

Σχόλια στον Πίνδαρο. , Scholia et glossae in Olympia et Pythia (scholia

recentiora Triclinii, Thomae Magistri, Moschopuli, Germani) (col
Ode-treatise O 1, scholion-sec. 59g, li. 1.

...τὰ μείλιχα, ἤγουν τὰ εὐπαράδεκτα, τὰ ἡδέα, ἐπιτιθεῖσα

αὐτοῖς τιμήν, ἀντὶ τοῦ δύναμιν αἰδοῦς καὶ τιμῆς ἀξίαν· ἢ ἐπιφέ-
ρουσα τιμὴν ἑαυτῇ δηλονότι καὶ τὸ ἄπιστον ἀπὸ τῆς ἑαυτῆς
φύσεως ἐμηχανήσατο πολλάκις πιστὸν τοῦτο εἶναι, ἀντὶ τοῦ
δοκεῖν, αἱ ἡμέραι δὲ (53) αἱ ἔμπροσθεν γίνονται ἔλεγχοι σοφώ-
τατοι τοῦ ἀληθοῦς καὶ τοῦ ψεύδους. ἔστι δὲ πρέπον τῷ ἀν-
θρώπῳ εἰπεῖν περὶ τῶν θεῶν καλά, τουτέστι λόγους ἀγαθὴν
δόξαν ἔχοντας. ἐλάττων γὰρ οὕτω μέμψις, ἀντὶ τοῦ οὐδεμία,
ἀλλὰ καὶ ἔπαινος μᾶλλον.
προκατάστασις. – * Πέλοψ. – ἐναντίως.
 734

ἱστορικῶν, ποιητῶν. – εἴπω· ἔχει δὲ τὴν δύναμιν πρὸς τὸ

ἁρπάσαι.
M. Ὁπότε κάλεσε πατήρ] ἀσαφὴς δοκεῖ ὁ λόγος
οὐκ ἔχων, τίνα ἐκάλεσεν ὁ Τάνταλος· τὸ ἐπαγόμενον δὲ λύει
τὴν αὐτοῦ ἀσάφειαν· ἐπάγεται γάρ· ἀμοιβαῖα θεοῖσι δεῖπνα
παρέχων. ἀφ' οὗ δῆλον γίνεται, ὅτι τοὺς θεοὺς ἐκάλεσεν.
εἶχε δ' ἂν σαφέστερον, εἰ οὕτως ἂν ἐλέγετο· ὁπότε κάλεσε
πατὴρ τοὺς θεούς, ἀμοιβαῖα αὐτοῖς δεῖπνα παρέχων.
Tr. Ἐλλειπτικὸν δοκεῖ εἶναι πρὸς τὴν σύνταξιν τὸ ὅλον
χωρίον, καὶ ληπτέον ἔξωθεν τὸ ᾄδεται.
ᾄδεται. – συνήγαγε. – ὁ Τάνταλος.

Σχόλια στον Πίνδαρο. , Scholia et glossae in Olympia et Pythia (scholia

recentiora Triclinii, Thomae Magistri, Moschopuli, Germani) (col
Ode-treatise O 1, scholion-sec. 62, li. 7

ᾄδεται. – συνήγαγε. – ὁ Τάνταλος.

δικαι-ότατον· ἐπειδὴ ἀντίδοσις ἦν ὧν ὑπὸ θεῶν ἀγαθῶν ἔπασχεν· * ἢ
τοῦτο λέγει διὰ τὸ θεοὺς ἑστιάτορας εἶναι.
Germ. δαίς
ἔρανος ὁ ἐκ πολλῶν συναθροισθεὶς δώρων
εἰλαπίνη τὸ ἐξ ἑνὸς γινόμενον δεῖπνον
γάμος δὲ ὁ ἐκ νυμφίου καὶ νύμφης.
Th. Ἀγνοοῦντές τινες εἰς πρὸς τὸ ἔρανον λαμβάνουσιν
ἔξωθεν λέγοντες καὶ ἐν τῷ φίλαν τε τὸ τε ἀργόν. τὸ δὲ πᾶν ἐστι
τοιοῦτον· ἀντία δὲ καὶ ἐναντίως τῶν προτέρων ἱστορικῶν, ὦ υἱὲ
τοῦ Ταντάλου Πέλοψ, φθέγξομαι καὶ εἴπω, τότε ἁρπάσαι σε τὸν
ἀγλαοτρίαιναν Ποσειδῶνα ἀνὰ ταῖς χρυσέαις ἵπποις δαμέντα καὶ
τρωθέντα τὰς φρένας ἐν ἱμέρῳ καὶ τῇ σῇ ἐπιθυμίᾳ, ὥστε μετα-
βᾶσαι καὶ μετενεγκεῖν εἰς τὸ ὕπατον καὶ ὑπερεξοχώτατον δῶμα
τοῦ εὐρυτίμου Διός· τότε ἁρπάσαι, ὅτε ἐκάλεσε καὶ συνήγαγεν
ὁ σὸς πατὴρ Τάνταλος τὸν εὐνομώτατον ἔρανον, ἤτοι τὴν δικαιο-
τάτην συναγωγὴν τῶν θεῶν καὶ τὴν φίλην καὶ προσφιλῆ αὐτῷ,
τῷ Ταντάλῳ, Σίπυλον, ἤτοι τοὺς ἐν αὐτῇ ὄντας θεούς, παρέχων
τοῖς θεοῖς δεῖπνα ἀμοιβαῖα καὶ ἀντίδοτα. μὴ ξενίζου δέ, εἰ λέγεις
ἐκάλεσε καὶ τὴν φίλην Σίπυλον·

Σχόλια στον Πίνδαρο. , Scholia in Nemea et Isthmia (scholia vetera et

recentiora partim Thomae Magistri et Triclinii)
Ode N 1, scholion 3, li. 3
 735

ὥστε τὸ σημαινόμενον εἶναι τοιοῦτον· ὦ ὀρτυγία, ἐν ᾗ

ἐστι τὸ τοῦ ἀλφειοῦ πνεῦμα ἡ ἀρέθουσα· ἀλλ' οὐ τὴν ἀρέ-
θουσαν εἴρηκεν ἄμπνευμα, ἀλλὰ τὴν ὀρτυγίαν, ἐν ᾗ ὁ ἀλ-
φειὸς ἀναπνεῖ, τῷ περιέχειν τὴν ἀρέθουσαν. ἡ δὲ ὀρτυγία
νῆσός ἐστι πρὸ τῶν συρακουσῶν, εἰς ἣν διὰ τοῦ πελάγους
φερόμενος ὁ ἀλφειὸς ἐμβάλλει καὶ ποιεῖ τὴν ἀρέθουσαν.
νῆσος δὲ οὖσα πρότερον, εἶτα προσχωθεῖσα, χερρόνησος
γέγονεν, ὡς καὶ ἴβυκος ἱστορεῖ:
Δέμνιον ἀρτέμιδος. οἱ μὲν τὴν ὀρτυγίαν φασὶ
διὰ τὸ αὐτόθι δοκεῖν τὴν ἄρτεμιν γεγενῆσθαι, ἔνιοι δὲ
ἱστορικώτερον ἀκούουσι. τὸν γὰρ ἀλφειόν φασιν ἔρωτι ἁλόντα
τῆς ἀρτέμιδος καταδιῶξαι αὐτὴν ἄχρι τῆς σικελίας· τοῦ δὲ
τέλους τῆς διώξεως αὐτόθι γινομένου αὐτόθι συστῆσαι τὴν
ἀρέθουσαν· διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἄρτεμιν ἀλφειώαν προσα-
γορεύεσθαι. καὶ ἐν ὀλυμπίᾳ δὲ ὁ ἀλφειὸς τῇ ἀρτέμιδι
συναφίδρυται:
Δάλου κασιγνήτα. διὰ τὴν ὁμωνυμίαν τοῦτό
φησιν· οὐ γὰρ τῆς ἐν συρακούσαις ὀρτυγίας ἀδελφὴ ἡ δῆλος,
ἀλλὰ τῆς περὶ ἔφεσον. ἢ ἐπεὶ κατά τινας ἡ μὲν ἄρτεμις
ἐν ὀρτυγίᾳ, ὁ δὲ ἀπόλλων ἐν δήλῳ, ἀδελφοὶ δὲ οἱ θεοί,
διὰ τοῦτο καὶ τὰς τῶν ἀδελφῶν οἰκίας ἀδελφὰς ἐκάλεσεν: –

Σχόλια ανωνύμου στον Αφθόνιο.., Prolegomena in progymnasmata

Volume 14, p. 78, li. 23. Ο Αφθόνιος ήταν αρχαίος Έλληνας ρήτορας από την Αντιόχεια,
που έζησε στο τέλος του 3ου και στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ.., και υπήρξε μαθητής ή και
φίλος ...

νικὸν καὶ εἰς τὰς πρὸς τὸ πανηγυρικόν, καὶ πάλιν εἴς

τε τὰς προοιμίοις ἀναλογούσας καὶ εἰς τὰς σῳζούσας
εἰκόνα τῆς διηγήσεως, ἔτι δὲ καὶ εἰς τὰς ἀγώνων καὶ
ἐπιλόγων χρείαν ἀναπληρούσας.
Διδασκαλικῶν δὲ τρόπων ὄντων δʹ, διαιρετικοῦ, ὁρι-
στικοῦ, ἀποδεικτικοῦ, ἀναλυτικοῦ, δυσὶ μόνοις χρῆται ὁ
Ἀφθόνιος ἐν τῷ παρόντι συγγράμματι, τῷ μὲν διαιρε-
τικῷ, ἡνίκα διαιρεῖ τῶν προγυμνασμάτων ἕκαστον λέ-
γων ὅτι «τοῦ μύθου τὸ μέν ἐστι λογικόν, τὸ δὲ ἠθικόν,
τὸ δὲ μικτόν» καὶ ὅτι «τοῦ διηγήματος τὸ μέν ἐστι
δραματικόν, τὸ δὲ ἱστορικόν, τὸ δὲ πολιτικόν» καὶ ἐπὶ
τῶν ἄλλων ὁμοίως. τῷ δὲ ὁριστικῷ χρῆται, ἡνίκα ὁρί-
ζεται τὰ προγυμνάσματα λέγων τὸν μὲν μῦθον λόγον
ψευδῆ εἰκονίζοντα ἀλήθειαν, τὸ δὲ διήγημα ἔκθεσιν
πράγματος γεγονότος ἢ ὡς γεγονότος. – Τινὲς δέ
 736

φασιν αὐτὸν καὶ τῷ ἀναλυτικῷ χρήσασθαι τρόπῳ ἐν

τῷ λέγειν τοῦ μύθου τὸ γένος· ἀπὸ γὰρ τῶν κάτω,
φασί, καὶ ὑστέρων πρόεισιν ἐπὶ τὰ ἄνω καὶ πρῶτα ἤτοι
ἀπὸ τοῦ μύθου ἐπὶ τὰ πρόσωπα τὰ ἐξ ὧν ἔσχε τὴν γέ-
νεσιν· τοῦτο δὲ ἴδιόν ἐστι τοῦ ἀναλυτικοῦ τρόπου τὸ
ἀπὸ τῶν ὑστέρων ἐπὶ τὰ πρῶτα ἔρχεσθαι, οἷον πρῶτα

Scholia In Theonem Rhetorem, Scholia in progymnasmata (scholia

recentiora) P. 260, li. 5.

Λόγον ἐνταῦθα τὸ ἐπιμύθιον λέγει, καὶ γὰρ ἐπιμύθιόν

ἐστι λόγος ὁ πρὸς τὸν μῦθον εἰσφερόμενος, καὶ δηλῶν
τὸ ἐν αὐτῷ χρήσιμον. Τοῦτο δὲ τριχῶς ἐκφέρουσιν, ἢ
παραδειγματικῶς, ἢ ἐνθυμηματικῶς, ἢ προφωνηματικῶς·
οἷον παραδειγματικῶς μὲν, οὕτω νεότης πονεῖν οὐκ ἐθέ-
λουσα παρὰ τὸ γῆρας κακοπραγεῖ· ἐνθυμηματικῶς δὲ,
ὅτ' ἂν λέγωμεν· ὁ γὰρ μὴ τόδε τι ποιῶν κατηγορίας ἄ-
ξιος· προσφωνηματικῶς δὲ, καὶ σὺ, ὦ παῖ, τῶνδε ἢ
τῶνδε ἀπέχου. Ἐπιλόγου δὲ τάξιν τὸ ἐπιμύθιον ἔχει.
Εἰδέναι χρὴ, ὅτι πραγμάτων γεγονό-
των εἶπε διὰ τὰ ἱστορικὰ καὶ ἀτελῆ, ἢ ὡς γεγονότων
πάλιν εἶπε διὰ τὰ πλασματικὰ καὶ ψευδῆ. Καὶ γὰρ τὸ
διήγημα ἀφήγησίς ἐστι πραγμάτων ἀληθῶς γενομένων
ἢ γεγενῆσθαι δοκούντων· τῶν γὰρ πραγμάτων τὰ μέν ἐστι
φύσει ἀληθῆ, τὸ γὰρ ἀληθὲς ὁ ῥήτωρ οὐ μόνον κρίνει
πρὸς τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων ὁρῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς
τὸ τῶν εἰπόντων ἔνδοξον πρόσωπον· τὸ γὰρ ὁμολογού-
μενον ἀληθὲς ἐν δυσὶ θεωρεῖται τούτοις, ἢ ὅταν δοκῇ
πᾶσι τοῦθ' οὕτως ἔχειν, ἢ ὅταν οὕτως ἀρέσκῃ τοῖς ἐν-
δόξοις τῶν παλαιῶν φιλοσόφων ἢ ποιητῶν·

Σχόλια στον Κλήμη τον Αλεξανδρινό. , Scholia in protrepticum et

paedagogum (scholia recentiora partim sub auctore Aretha)
P. 311, li. 15.

35, 22 βρέτη] διὰ τὸ βροτοῖς ἀπεικονίζεσθαι.

35, 27 ἀνδρείκελα] ἀνθρώπων μορφαῖς ἀπεικαζόμενα.
35, 30 κατὰ κοινοῦ τὸ οὐ παραιτητέον.
36, 3 Σεμνῶν] Εὐμενίδων ἤτοι τῶν Ἐρινύων.
36, 4 Σκόπας] οὗτος ὁ Σκόπας ἀγαλματοποιὸς ἐπίσημος ἐγέ-
 737

νετο.
Κάλως] ὄνομα ἀνδριαντοποιοῦ.
36, 9 Βρυάξιος] ὡς εἰ ἔλεγεν εἴτε Βρύξου (sic) εἴτε Φειδίου ἦν ἡ
τέχνη.
36, 12 Τήνῳ] νῆσος μία τῶν Κυκλάδων.
36, 20 Κύκλου] Κύκλος αὐτοῦ τὸ βιβλίον τὸ ἱστορικὸν ἐκα-
λεῖτο.
36, 23 Μορύχου] οὕτως ἐπίκλην ἐκαλεῖτο ὁ Διόνυσος.
36, 24 τοῦ φελλάτα] ἀπὸ ὄρους Φελλέως καλουμένου.
φελλάτας λίθους καλοῦσι τοὺς τραχεῖς, ἔνθεν καὶ Ἀριστοφάνης
ὁ κωμῳδικός φησιν·
ὅταν μὲν οὖν τὰς αἶγας ἐκ τοῦ Φελλέως,
σημαίνων τὸν τραχὺν τόπον.
37, 1 Σκύλλις καὶ Δίποινος] ὀνόματα κύρια ἀγαλματοποιῶν.
37, 3 Μουνυχίας] Μουνυχία Ἄρτεμις ἐν τῷ Πειραιεῖ τιμᾶται καὶ
ἀπ' αὐτῆς μέρος τοῦ λιμένος Μουνύχιον ὠνόμασται.
Σχόλια στον Κλήμη τον Αλεξανδρινό. , Scholia in protrepticum et
paedagogum (scholia recentiora partim sub auctore Aretha)
P. 313, li. 32.

ἐξαχθεὶς ἀλόγῳ οἴστρῳ.

42, 28 Λάμιαν] αὕτη ἐστὶ δι' ἣν καὶ τὰ πραττόμενα μορμολύκια
κατ' αὐτὴν προσηγόρευται, φοβερὰν τοῖς βρέφεσιν γενομένην· διὰ
γὰρ τὴν τῶν οἰκείων παίδων ἀπώλειαν ἐφόνα κατὰ τῶν ἀλλοτρίων,
οἰστρουμένη φθόνῳ πολλῷ.
42, 29 εὐφήμως εἶπεν.
43, 4 Ἵππωνος] Ἵππων· οὗτος ἐγένετο μὲν τῶν παλαιῶν σοφῶν,
ἐνόμισε δὲ θεοὺς μὴ εἶναι, νομίζεσθαι δὲ μόνον ὑπὸ τῶν ἀνθρώ-
πων.
43, 25 δεισαλέα] ἀκάθαρτα, παρὰ τὴν δεῖσαν.
43, 30 Βίωνα] ἱστορικὸς οὗτος ἐγένετο.
44, 14 ὁ Πάριος λίθος] ὁ ἄγαν λευκός.
44, 32 ὁ Πυγμαλίων] οὗτος ὁ Πυγμαλίων Κυπρίων βασιλεὺς
ἐγένετο. τούτου ἀδελφὸν καταθύει τῷ Διὶ Βούσιρις, Αἰγυπτίων βα-
σιλεύς.
45, 5 βάραθρον] βάραθρον τόπος Ἀθήνησι χασματώδης καὶ ἄβυς-
σος, εἰς ὃν οἱ κατάκριτοι ἐνεβάλλοντο, ὧν οὐδὲ τὰ σώματα ἔτι
ἐφαίνετο.
ἦσαν καὶ ἀλλαχόθι κολαστήριοι τόποι, ὥσπερ ἐν Λακεδαίμονι ὁ
κεάτας, ἐν Ῥώμῃ δὲ ὁ κάρκαρος.

Ελληνική Ανθολογία. Book 7, epigram 45, li. p1

 738

Χαῖρε μελαμπετάλοις, Εὐριπίδη, ἐν γυάλοισι

Πιερίας τὸν ἀεὶ νυκτὸς ἔχων θάλαμον·
ἴσθι δ' ὑπὸ χθονὸς ὤν, ὅτι σοι κλέος ἄφθιτον ἔσται
ἶσον Ὁμηρείαις ἀενάοις χάρισιν.
Εἰ καὶ δακρυόεις, Εὐριπίδη, εἷλέ σε πότμος,
καί σε λυκορραῖσται δεῖπνον ἔθεντο κύνες,
τὸν σκηνῇ μελίγηρυν ἀηδόνα, κόσμον Ἀθηνῶν,
τὸν σοφίῃ Μουσέων μιξάμενον χάριτα,
ἀλλ' ἔμολες Πελλαῖον ὑπ' ἠρίον, ὡς ἂν ὁ λάτρις
Πιερίδων ναίῃς ἀγχόθι Πιερίδων.

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

Μνᾶμα μὲν Ἑλλὰς ἅπασ' Εὐριπίδου, ὀστέα δ' ἴσχει

γῆ Μακεδών, ᾗπερ δέξατο τέρμα βίου.
πατρὶς δ' Ἑλλάδος Ἑλλάς, Ἀθῆναι· πλεῖστα δὲ Μούσαις
τέρψας ἐκ πολλῶν καὶ τὸν ἔπαινον ἔχει.
Οὐ σὸν μνῆμα τόδ' ἔστ', Εὐριπίδη, ἀλλὰ σὺ τοῦδε·
τῇ σῇ γὰρ δόξῃ μνῆμα τόδ' ἀμπέχεται.
Ἅπασ' Ἀχαιὶς μνῆμα σόν γ', Εὐριπίδη·
οὔκουν ἄφωνος, ἀλλὰ καὶ λαλητέος.
Αἰθαλέοιο πυρὸς σάρκες ῥιπῇσι τρυφηλαὶ
ληφθεῖσαι νοτίην ὦσαν ἀπαιθόμεναι·

Ελληνική Ανθολογία. Appendix, Epigrammata dedicatoria Epigram 160,

li. 8

τᾷδε Φίλαι φωνεῦντι· καλὸν πέρας Αἰγύπτοιο

ἐμμὶ καὶ Αἰθιόπων γᾶς ὅριον νεάτας.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ.

ΚΑ Κἀμὲ τὸν εὐτέχνου φωτὸς στίχον, ὦ φίλε, βῆμα

ΤΙ τίμιον ἀμπαύσας ἔκμαθε καὶ χάρισαι
ΛΙ λιταῖς ἱστορίαις λιτὸν πόνον, οἷα πέπαιγμαι
ΟΥ οὐδένα μηνύων, οὗπερ ἔφυν γενέτου.
ΤΟΥ Τοῦ δὲ καλοῦ πλώσας, φησί, ξένε, χεύματα Νείλου
ΚΑΙ καιρὸν ἔχω φωνεῖν· χαίρετε πολλὰ, Φίλαι.
ΝΙ Νικῶμαι πέτραις τε καὶ οὔρεσιν, ὦ καταράκται·
ΚΑ κἀγὼ ἔχω τεύχειν ἱστορικὴν σελίδα
 739

ΝΟ νοστήσας καὶ ἰδὼν Νικάνορα καὶ γένος, ἄλλο

ΡΟΣ ρος κατάλοιπον ἔχω· τοῦτο γάρ ἐστι τέλος.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ.

........... καὶ Φίλαι

.......... κατὰ ψ[υχὰν χάριν·
Νείλου δ' ἐ]πε[λ]θὼν ἀμβολὰς Κατίλιος
σοφὸν λαβὼ]ν γραφεῖον εἰς μνάμαν τόδε
μναμεῖον] ἁγνὸν ἐνεκόλαψ' ἐν ἱαρῷ,
ἐμοῖς προσώ]ποις τὰς καλὰς δρακὼν Φίλας.
Τὸ σεμνὸν εἴ] τῳ μὴ συνέζευκται, ξένε,

Ελληνική Ανθολογία. Appendix, Epigrammata exhortatoria et

supplicatoria Epigram 76, li. 4

τὴν τρισσόφωτον φαῦσιν, ποθῶν δὲ καὶ ζητήσεις·

ζητῶν δὲ καὶ θεώσεις μετουσίᾳ τὸ κρεῖττον.

ΑΔΕΣΠΟΤΟΝ.

Εἰς τὰ Ναυμαχικὰ συνταχθέντα παρὰ Βασιλείου

Πατρικίου καὶ Παρακοιμωμένου.
Αὐσονίων σοφίης δεδιδαγμένος ἔξοχα ἔργα,
καὶ στίχας ἠδὲ φάλαγγας ἰδ' ἀρραγέας παρατάξεις
ὁπλιτῶν, πρυλέων, κρατερῶν πάλιν ἱπποκορυστῶν,
ἱστορικαῖς σελίδεσσιν, ὑπ' εὐγενέων βασιλήων
δειχθεὶς Αὐσονίων στρατιῆς πανυπέρτατος ἀρχός,
Χαμβδᾶν ἡττήσας, Ἀράβων γένος ἐξεναρίξας·
νηῶν δ' ὠκυπόρων δεδαήμεναι εἴ ποτε βούλει,
ἄνδιχα ναυμαχίης ὄφρ' εὐκλέα μήσεαι ἔργα,
βίβλου τῆσδε, φέριστε, νοήματα πάντα κατ' αἶσαν
ὄμμασι σοῖς σκοπίαζε, καὶ ἐν φρεσὶ βάλλεο σῇσιν.
Ἔνθεν δὴ, Βασίλειε, πέδον Κρήτης ἀλαπάξεις,
καὶ γενεὴν ὀλέσεις Καρχηδονίων μεγαθύμων.

ΛΕΟΝΤΟΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter alpha, entry 20, li. 1

ἀκτήν, τὴν δὲ χώραν ἀπολιπόντων διὰ τὸ ἐξ ἀναχύσεως τοῦ Ὠκεανοῦ

 740

ὁμιχλῶδες γινόμενον, καὶ γρυπῶν δὲ πλῆθος ἀναφανέν· ὅπερ ἦν λόγος

μὴ πρότερον παύσασθαι πρὶν ἢ βορὰν ποιῆσαι τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος.
διὸ δὴ ὑπὸ τῶνδε ἐλαυνόμενοι τῶν δεινῶν τοῖς πλησιοχώροις ἐνέβαλλον·
καὶ τῶν ἐπιόντων δυνατωτέρων ὄντων οἱ τὴν ἔφοδον ὑφιστάμενοι
μετανίσταντο, ὥσπερ καὶ οἱ Σαράγουροι ἐλαθέντες πρὸς τοῖς Ἀκατί-
ροις Οὔννοις ἐγένοντο. κλίνεται δὲ Ἄβαρις, Ἀβάριδος, τοὺς Ἀβά-
ριδας, καὶ κατὰ ἀποκοπὴν Ἀβάρις. ζήτει περὶ τῶν αὐτῶν ἐν τῷ
Βούλγαροι.
Ἀβαρνίς: ὄνομα πόλεως.
Ἄβας· σοφιστὴς, Ἱστορικὰ ὑπομνήματα καὶ Τέχνην ῥητορικὴν
καταλιπών.
Ἀβασάνιστος: ἀγύμναστος ἢ ἀνεξέταστος, ἀδοκίμαστος. εἴρηται
δὲ ἀπὸ τῆς βασάνου τῆς χρυσοχοϊκῆς λίθου, ἐν ᾗ δοκιμάζουσι τὸ χρυ-
σίον. ἐχρήσατο δὲ Αἰλιανὸς ἐν τῷ περὶ προνοίας τῷ ἀβασάνιστος
ἀντὶ τοῦ ἄνευ ὀδύνης.
Ἀβάσκανος: ἀψευδὴς, ἀνεπίφθονος. ὁ δὲ μάρτυς ἀβάσκανος
γίνεται πρὸς Καίσαρα τῶν Ἀντιπάτρου κατορθωμάτων.
Ἄβατον: ἱερὸν, ἀπρόσιτον, ἔρημον· καὶ ὁδὸς ἄβατος, ἡ ἀπόρευτος.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter alpha, entry 942, li. 2

παράδειγμα τὸ τοῦ θεολόγου Γρηγορίου· ἀκούσατε λόγον ἀνδρὸς οὐ

μετρίως τὰ
τοιαῦτα πεπαιδευμένου. καὶ ἐν τῷ Ἥττημαι· τοῦτό με ἵστη κάτω, καὶ εἶναι
βέλτιον ἔπειθε φωνὴν ἀκούειν αἰνέσεως ἢ ἐξηγητὴν εἶναι τῶν ὑπὲρ
δύναμιν. τοῦ
δὲ ἐνωτίζομαι παράδειγμα τοῦ αὐτοῦ θεολόγου. ὡς δὲ ἐγώ τινος ἤκουσα
ἀνδρὸς
οὐ μετρίως τὰ τοιαῦτα πεπαιδευμένου. καὶ ἄλλα πλεῖστα.
Ἄκουρον: μισόδημε, μοναρχίας ἐραστὰ, καὶ φορῶν κράσπεδα
στεμμάτων, τήν θ' ὑπήνην ἄκουρον τρέφων. Ἀριστοφάνης φησί.
Ἀκουσίθεον: τὸ εἰς θεοῦ ἀκοὰς ἐρχόμενον. ἢν δέ μ' ἀνά-
ψας εὔχηται, λάμψω φέγγος ἀκουσίθεον.
Ἀκουσίλαος· Κάβα υἱὸς, Ἀργεῖος, ἀπὸ Κερκάδος πόλεως, οὔσης
Αὐλίδος πλησίον· ἱστορικὸς πρεσβύτατος. ἔγραψε δὲ γενεαλογίας ἐκ
δέλτων χαλκῶν, ἃς λόγος εὑρεῖν τὸν πατέρα αὐτοῦ ὀρύξαντά τινα
τόπον τῆς οἰκίας αὐτοῦ.
Ἀκουσίλαος· Ἀθηναῖος ὢν, Ἀγαθοκλείας. οὗτος ἠράσθη λόγων
ἐν Ἀθήναις καὶ ἐλθὼν εἰς Ῥώμην ἐπὶ Γάλβα διέτριβεν ἐν λόγοις
ῥητορικοῖς. καὶ χρηματισάμενος ἐν τῷ τελευτᾶν κατέλιπεν Ἀθηναίοις
δώδεκα μυριάδας ἐκ τόκων.
Ἀκουτίσαι: διδάξαι. δοτικῇ καὶ αἰτιατικῇ· καὶ ἐπὶ γενικήν· ἀκου-
 741

τισθῶμεν πάντες οἱ πιστοὶ συγκαλουμένης.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter alpha, entry 1987, li. 2

τοῦ οὐκ ἄξιον ἡγούμενοι.

Ἀναξίβιος, Λακεδαιμονίων στρατηγός.
Ἀναξίλας, κωμικὸς ποιητής.
Ἀναξίμανδρος, Πραξιάδου, Μιλήσιος, φιλόσοφος, συγγενὴς
καὶ μαθητὴς καὶ διάδοχος Θάλητος. πρῶτος δὲ ἰσημερίαν εὗρε
καὶ τροπὰς καὶ ὡρολογεῖα καὶ τὴν γῆν ἐν μεσαιτάτῳ κεῖσθαι. γνώμονά
τε εἰσήγαγε καὶ ὅλως γεωμετρίας ὑποτύπωσιν ἔδειξεν. ἔγραψε
Περὶ φύσεως, Γῆς περίοδον, καὶ Περὶ τῶν ἀπλανῶν καὶ Σφαῖραν καὶ
ἄλλα τινά.
Ἀναξίμανδρος, Ἀναξιμάνδρου, Μιλήσιος, ὁ νεώτερος, ἱστο-
ρικός. γέγονε δὲ κατὰ τοὺς Ἀρταξέρξου χρόνους τοῦ Μνήμονος
κληθέντος. ἔγραψε συμβόλων Πυθαγορείων ἐξήγησιν· οἷόν ἐστι τὸ
ζυγὸν μὴ ὑπερβαίνειν, μαχαίρᾳ πῦρ μὴ σκαλεύειν, ἀπὸ ὁλοκλήρου
ἄρτου μὴ ἐσθίειν· καὶ τὰ λοιπά.
Ἀναξιμένης, Εὐρυστράτου, Μιλήσιος, φιλόσοφος, μαθητὴς καὶ
διάδοχος Ἀναξιμάνδρου τοῦ Μιλησίου· οἱ δὲ καὶ Παρμενίδου ἔφασαν.
γέγονεν ἐν τῇ νεʹ Ὀλυμπιάδι ἐν τῇ Σάρδεων ἁλώσει, ὅτε Κῦρος ὁ
Πέρσης Κροῖσον καθεῖλεν.
Ἀναξιμένης, Ἀριστοκλέους, Λαμψακηνὸς, ῥήτωρ· μαθητὴς
Διογένους τοῦ Κυνὸς καὶ Ζωΐλου τοῦ Ἀμφιπολίτου γραμματικοῦ, τοῦ
κακίζοντος Ὅμηρον, διδάσκαλος δὲ τοῦ Μακεδόνος Ἀλεξάνδρου.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter alpha, entry 2123, li. 2

Ἀναφλασμόν: τὰ Ἀφροδίσια. Εὔπολις Αὐτολύκῳ. καὶ

Ἀναφλᾶν ἔλεγον τὸ μαλάττειν τὸ αἰδοῖον.
Ἀναφλύστιοι· Ἀναφλύστιος, δῆμος Ἀττικῆς, τῆς Ἀντιοχίδος·
ἔνιοι μέντοι τῶν ἱστορικῶν ὡς πόλεως τῆς Ἀναφλύστου μνημονεύουσιν.
Ἀναφοράν: τὸ ἀναφέρειν τὴν αἰτίαν τῶν ἁμαρτηθέντων ἐπ'
ἄλλους. Δημοσθένης κατὰ Κτησιφῶντος. καὶ Ἀναφορᾶς· τὸ
κελευόμενον ὑπὸ θατέρου κοινῇ δοκεῖν κελεύεσθαι, μηδεμιᾶς εἰς τὸν
ἕτερον ὑπολειπομένης ἀναφορᾶς. ἤτοι συμβουλίας.
Ἀναφορεύς: ὁ λῶρος. καὶ πληθυντικόν. Ἀναφορεῖς,
οἱ ἀνέχοντες, οἱ ἀναβαστάζοντες.
Ἀνάφορον: ξύλον ἀμφίκοιλον, ἐν ᾧ τὰ φορτία ἐξαρτήσαντες
οἱ ἐργάται βαστάζουσιν. Ἀριστοφάνης· φέρε σὺ τἀνάφορον ὁ παῖς.
ἢ ἀμφίκυρτον γραπτέον, ὅπερ καὶ ἀληθές.
 742

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter alpha, entry 2705, li. 1

ελθούσης· ἡττᾶται δὲ αὐτῆς καὶ νόμου ἐπίταξις μὴ παντελῶς κολά-

ζουσα, καὶ ἰσχὺς αὐτῇ ἀνανταγώνιστος ἐφ' ὅπερ ἂν ῥέψῃ· καὶ οὔτε
φόβῳ ἀποτρέπεται τὸ θρασύνεσθαι, οὔτε αἰδὼς ἐξείργουσα παραπεῖσαι
ἱκανή ἐστιν ἐς τὸ τῷ νόμῳ ὑπήκοον.
Ἀντίπατρος· οὗτος ἐπεὶ διεδέξατο τὴν ἀρχὴν τῶν Μακεδό-
νων, ἐπολιορκήθη μὲν ἐν Λαμίᾳ τῆς Θεσσαλίας ὑφ' Ἑλλήνων· ἀναχω-
ρησάντων δὲ τῶν Αἰτωλῶν, εἶτα τῶν ἄλλων, ἐσώθη. νικήσας δὲ ᾔτει
τοὺς ιʹ ῥήτορας, οὓς ἐξέδοσαν Ἀθηναῖοι, Δημοσθένην, Ὑπερίδην, Λυ-
κοῦργον, Πολύευκτον, Ἐφιάλτην, Θρασύβουλον, Χάρητα, Χαρίδημον,
Διότιμον, Πατροκλέα, Κάσσανδρον.
Ἀντίπατρος, Νικολάου τοῦ Δαμασκηνοῦ πατὴρ τοῦ ἱστορικοῦ,
ὃς ἔσχε Στρατονίκην γυναῖκα, τὴν μητέρα Νικολάου, οἳ διαφανεῖς ἦσαν
ἐν Δαμασκῷ κατά τε σωφροσύνην καὶ ἄλλην λαμπρότητα. πλούτῳ τε
γὰρ πολλῷ διαφέροντες ἥκιστα ἐπ' αὐτῷ ἐμεγαλύνοντο, εὐδοξίας τε
οὐ τὰ δεύτερα φερόμενοι βραχὺ τοῦτο ἐλογίζοντο. ὁ δὲ δὴ Ἀντί-
πατρος καὶ λόγου δεινότητι προὔχων ἔβλαψε μὲν οὐδ' ὁντινοῦν, ὤνησε
δὲ μυρία τούτῳ οὐ τῶν κοινῶν μόνων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀστῶν συχνούς.
δικαιοσύνην γὰρ ἀσκῶν, εἴπερ τις ἕτερος, πλεῖστα μὲν διῄτησε νείκη
τοῖς πολίταις πρὸς ἀλλήλους, πλεῖστα δὲ τῇ πατρίδι πρὸς τοὺς ἐν
κύκλῳ δυνάστας· καὶ ἐτιμᾶτο ὑπὸ πάντων διὰ τοῦτο. πλείστας δὲ
ἐπιστεύθη πρεσβείας καὶ ἐπιτροπὰς ἀρχάς τε πάσας διεξῆλθε .

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter alpha, entry 3424, li. 1

των ἤτοι Ὀνοματικὸν αʹ, Περὶ ὀνομάτων κατὰ διάλεκτον, Περὶ τῆς
ἐν θηλυκοῖς ὀνόμασιν εὐθείας αʹ, Περὶ παρωνύμων αʹ, Περὶ συγκριτι-
κῶν, καὶ Περὶ διαλέκτων, Δωρίδος, Ἰάδος, Αἰολίδος, Ἀτθίδος, Περὶ
σχημάτων Ὁμηρικῶν, Περὶ κατεψευσμένης ἱστορίας , Περὶ παθῶν, Περὶ
τόνων κατηναγκασμένων βιβλία βʹ, Περὶ τόνων σκολιῶν βιβλίον αʹ,
Περὶ προσῳδιῶν εʹ, Περὶ στοιχείων, Περὶ προθέσεων, Περὶ τῶν Δι-
δύμου πιθανῶν, Περὶ συνθέσεως, Περὶ διφορουμένων, Περὶ τοῦ τίς,
Περὶ γενῶν, Περὶ πνευμάτων, Περὶ κτητικῶν, Περὶ συζυγίας.
Ἀπολλώνιος, Ἀρχεβούλου ἢ Ἀρχιβίου. ἔγραψε περὶ λέξεων
Ὁμηρικῶν κατὰ στοιχεῖον.
Ἀπολλώνιος, Ἀφροδισιεὺς, ἀρχιερεὺς καὶ ἱστορικός. γέγραφε
Καρικὰ, Περὶ Τράλλεων, Περὶ Ὀρφέως καὶ τῶν τελετῶν αὐτοῦ.
Ἀπόλλωνος ἄγαλμα· κιθάραν ἐπὶ χειρῶν πλάττουσι τοῦ
Ἀπόλλωνος ἄγαλμα, οἱονεὶ τὸν ἥλιον, τὴν τοῦ παντὸς ἁρμονίαν·
κιρνώμενος γὰρ τοῖς λοιποῖς ἀστράσι καὶ κτίζει καὶ ζῳογονεῖ.
 743

Ἀπολλὼς, Ἀπολλῶ: ὄνομα κύριον. Ἀττικῶς.

Ἀπολοίμην εὐκτικῶς. καὶ Ἀπόλοιντο. ὡς ἀπόλοιτο ἡ
κακία. Ἀπολλύειν δὲ καὶ ἀπολλύναι, διττῶς λέγουσι. καὶ ἀπο-
δεικνύναι, καὶ ἀποδεικνύειν, καὶ πάντα τὰ ὅμοια.
Ἀπὸ λύκου θύρας: ἐπὶ τῶν ἀπράκτως εὐθὺς ἀπιόντων. οἱ
δὲ ἐπὶ τῶν ἀπηνῶν καὶ ἀγρίων.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter alpha, entry 4204, li. 1

Περικλῆς τὸν ὁμώνυμον αὐτῷ Περικλέα τὸν νόθον. ὅτι Ἀσπασίαι

δύο ἑταῖραι. τῇ δὲ μιᾷ τούτων ἐκέχρητο ὁ Περικλῆς, δι' ἣν ὀργισθεὶς
ἔγραψε τὸ κατὰ Μεγαρέων ψήφισμα, ἀπαγορεῦον δέχεσθαι αὐτοὺς εἰς
τὰς Ἀθήνας. ὅθεν ἐκεῖνοι εἰργόμενοι τῶν Ἀθηναίων προσέφυγον
τοῖς Λακεδαιμονίοις. ἡ δὲ Ἀσπασία σοφίστρια ἦν καὶ διδάσκαλος λόγων
ῥητορικῶν. ὕστερον δὲ καὶ γαμετὴ αὐτοῦ γέγονεν.
Ἀσπάσιος, Βύβλιος, σοφιστὴς, συγχρονῶν Ἀριστείδῃ καὶ
Ἀδριανῷ. ἔγραψε Περὶ Βύβλου, Περὶ στάσεων ἐσχηματισμένων, Μελέ-
τας, Τέχνας, Ὑπομνήματα, Λαλιὰς, Ἐγκώμιον εἰς Ἀδριανὸν τὸν βα-
σιλέα καὶ εἰς ἄλλους τινάς. Ἀσπάσιος, Τύριος, σοφιστὴς, ἱστορικός.
ἔγραψε περὶ Ἠπείρου καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ἱστορίαν σύμμικτον ἐν βιβλίοις κʹ,
Περὶ τέχνης ῥητο-ρικῆς καὶ ἄλλα. Ἀσπάσιος, Δημητριανοῦ τοῦ κριτικοῦ
μαθητὴς, Ῥαβενναῖος, σοφιστὴς, γεγονὼς ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ Μαμαίας.
Πρὸς τοὺς φιλο- λοιδόρους καὶ Πρὸς Ἀρίστωνα λόγους διαφόρους.
ἠκροάσατο δὲ Παυ-σανίου καὶ Ἱπποδρόμου καὶ ἐσοφίστευσεν ἐν Ῥώμῃ,
διαπρέψας μέχρι πολλοῦ.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter beta, entry 123, li. 1

Βάρος· περὶ Πολέμωνος· ἦν δὲ καὶ τὸ βάρος οἱονεὶ Δώριός

τις οἰκονομία. προορώμενος δὲ καὶ κατορρωδῶν τὸ βάρος καὶ τὸ
φιλόνεικον τῶν ἀνθρώπων. ἀντὶ τοῦ τὸ πλῆθος, τὴν ἰσχύν. Πολύ-
βιός φησι. καὶ αὖθις· ἐπισημηνάμενος δὲ τοῦ Σικυῶνος τὴν ὀχυρό-
τητα καὶ τὸ βάρος τῆς τῶν Ἀργείων πόλεως ἦλθεν εἰς Ἐπίδαυρον.
καὶ αὖθις· ἐπολυπραγμόνησαν ἀκριβῶς τῆς πόλεως τὴν θέσιν καὶ τὸ
βάρος. βάρος γὰρ ἡμᾶς οὐδὲν ἐκ τούτων ἔχει. οὐ γὰρ λόγοισι
τὸν βίον σπουδάζομεν λαμπρὸν ποιεῖσθαι μᾶλλον, ἢ τοῖς δρωμένοις.
Βάρος: ὄνομα κύριον. ἦν δὲ ἱερεύς. καὶ ζήτει τὴν περὶ τούτου ἱστορίαν
ἐν τῷ ἔμβαρός εἰμι. Βάρρων, ἱστορικός. ἐπιτομὴν τῶν κατ' Ἀλέξανδρον
τὸν Μακεδόνα. Βαρῶ· αἰτιατικῇ. Βαρῶν: τειχῶν. Βαρσύμης Πέτρος· ζήτει
ἐν τῷ δέξιος. Βαρύβρομος: βαρύηχος. καὶ πόντον βαρύβρομον. διὰ τὸν τῶν
κυμάτων ψόφον.
Βαρυδαίμων: ἀτυχής. ὁ δὲ Κρὴς ὑπάρχων καὶ φύσει ποι-
κίλος, πᾶν ἐβάσταζε πρᾶγμα καὶ πᾶσαν ἐπίνοιαν ἐψηλάφα. ἀντὶ τοῦ
 744

διεσκέπτετο.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter beta, entry 561, li. 2

Βρούτιδες: γυναῖκες οὕτω καλούμεναι, οἱονεὶ Σίβυλλαι καὶ

προφήτιδες. πάσας δὲ τὰς ἐνθουσιώσας Σιβύλλας ἐκάλουν.
Βροῦτος, στρατηγὸς Ῥωμαίων, ἔγραψεν Ἐπιστολὰς καὶ τῶν
Πολυβίου τοῦ ἱστορικοῦ βίβλων ἐπιτομήν. θαυμάζεται δὲ εἰς τὴν τῶν
ἐπιστολῶν ἰδέαν, ἤγουν χαρακτῆρα. ζήτει ἐν τῷ δήμαρχοι.
Βροῦχος. ἡ κάμπη.
Βρωμᾶσθαι: τὸ ὀγκᾶσθαι πεινῶντα ὄνον. καὶ Βρῶμα, ἡ
φωνή. καὶ Βρωματίζω· αἰτιατικῇ.
Βρώμης: βρώσεως, τροφῆς.
Βρωτόν: βρῶσιν, τροφήν. Ξενοφῶν· ὁ δὲ παριὼν ἐπὶ τὰ
ὑποζύγια, εἴ τί που ὁρῴη βρωτὸν, ἐδίδου τοῖς βουλιμιῶσιν.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 41, li. 3

Δαμασκηνός: ἀπὸ τόπου.

Δαμάσκιος, Στωϊκὸς φιλόσοφος, Σύρος, Σιμπλικίου καὶ Εὐλαλίου
τῶν φρυγῶν ὁμιλητής· ἤκμαζεν ἐπὶ τῶν Ἰουστινιανοῦ χρόνων. γέ-
γραπται αὐτῷ ὑπομνήματα εἰς Πλάτωνα καὶ Περὶ ἀρχῶν καὶ Φιλό-
σοφος ἱστορία.
Δάμασος, Ῥώμης ἐπίσκοπος, εἰς ἐποποιΐαν εὐφυής, πολλὰ καὶ
σύντομα ἡρωϊκῷ μέτρῳ ἐξέδωκε, καὶ ὀγδοηκοντούτης ἐπὶ Θεοδοσίου
βασιλέως ἐτελεύτησεν. ἔγραψε καὶ ἄλλα πολλά.
Δαμάστης, Σιγειεύς, ἀπὸ Σιγείου τῆς Τρωάδος, Διωξίππου
υἱός, γεγονὼς πρὸ τῶν Πελοποννησιακῶν, σύγχρονος Ἡροδότῳ, τῶν
πλουσιωτάτων, ἱστορικός. γέγραφε Περὶ τῶν ἐν Ἑλλάδι γενομένων,
Περὶ γονέων καὶ προγόνων τῶν εἰς Ἴλιον στρατευσαμένων βιβλία βʹ,
Ἐθνῶν κατάλογον καὶ πόλεων, Περὶ ποιητῶν καὶ σοφιστῶν· καὶ ἄλλα
συχνά. γέγονε δὲ Ἑλλανίκου μαθητής. Δαμάτειρα: ἡ δαμάστρια. Δαμαίων:
κύριον.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 49, li. 1

μνημονεύων. φωνὴ δὲ ἦν τῷ Ἀσσυρίῳ ξυμμέτρως πράττουσα. τὸ

γὰρ λογοειδὲς οὐκ εἶχεν, ἅτε παιδευθεὶς ἐν βαρβάροις· διατριβὴν δὲ
ἀναγράψαι καὶ ξυνουσίαν καὶ ὅ τι ἤκουσεν ἢ εἶδεν ἀνατυπῶσαι καὶ
ὑπομνήματα τοιάδε ξυνθεῖναι σφόδρα ἱκανὸς ἦν. οὐ μὴν ὡς δυοῖν γε
ἀμελῆσαι τούτοιν, τῆς τε ἀνδρίας, ᾗ χρώμενος Ἀπολλώνιος διεπορεύθη
 745

βάρβαρα ἔθνη καὶ λῃστρικά, οὐδ' ὑπὸ Ῥωμαίους πω ὄντα, τῆς τε

σοφίας, ᾗ τὸν Ἀράβιον τρόπον ἐς ξύνεσιν τῆς τῶν ζῴων φωνῆς
ἦλθεν. ἔμαθε δὲ τοῦτο διὰ τουτωνὶ τῶν ἈραΒίων πορευόμενος.
Δάμνα: ἐδάμαζεν.
Δάμνημι: δαμάζω.
Δαμόκριτος, ἱστορικός. Τακτικὰ ἐν βιβλίοις βʹ, Περὶ Ἰουδαίων·
ἐν ᾧ φησιν, ὅτι χρυσῆν ὄνου κεφαλὴν προσεκύνουν καὶ κατὰ ἑπταετίαν
ξένον ἀγρεύοντες προσέφερον καὶ κατὰ λεπτὰ τὰς σάρκας διέξαινον
καὶ οὕτως ἀνῄρουν.
Δαμόξενος, Ἀθηναῖος, κωμικός. τῶν δραμάτων αὐτοῦ Σύν-
τροφοι, ὡς Ἀθήναιος λέγει ἐν γʹ Δειπνοσοφιστῶν· καὶ Ἑαυτὸν πενθῶν,
ὡς πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ.
Δαμόστρατος, ἱστορικός. Ἁλιευτικὰ ἐν βιβλίοις κʹ καὶ Περὶ
τῆς ἐνύδρου μαντικῆς καὶ ἕτερα σύμμικτα ἐχόμενα ἱστορίας .
Δαμόφιλος, φιλόσοφος, σοφιστής· ὃν ἀνεθρέψατο Ἰουλιανός, ὁ
ἐπὶ Μάρκου τοῦ βασιλέως ὕπατος·... .Δαμόκριτος. Ιστοριογράφος (1ος αι. μ.Χ.).
Έγραψε το Περί Ιουδαίων, έργο που χαρακτηρίζεται αντισημιτικό.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 51, li. 1

ἦλθεν. ἔμαθε δὲ τοῦτο διὰ τουτωνὶ τῶν ἈραΒίων πορευόμενος.

Δάμνα: ἐδάμαζεν. Δάμνημι: δαμάζω.
Δαμόκριτος, ἱστορικός. Τακτικὰ ἐν βιβλίοις βʹ, Περὶ Ἰουδαίων·
ἐν ᾧ φησιν, ὅτι χρυσῆν ὄνου κεφαλὴν προσεκύνουν καὶ κατὰ ἑπταετίαν
ξένον ἀγρεύοντες προσέφερον καὶ κατὰ λεπτὰ τὰς σάρκας διέξαινον
καὶ οὕτως ἀνῄρουν.
Δαμόξενος, Ἀθηναῖος, κωμικός. τῶν δραμάτων αὐτοῦ Σύν-
τροφοι, ὡς Ἀθήναιος λέγει ἐν γʹ Δειπνοσοφιστῶν· καὶ Ἑαυτὸν πενθῶν,
ὡς πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ.
Δαμόστρατος, ἱστορικός. Ἁλιευτικὰ ἐν βιβλίοις κʹ καὶ Περὶ
τῆς ἐνύδρου μαντικῆς καὶ ἕτερα σύμμικτα ἐχόμενα ἱστορίας .
Δαμόφιλος, φιλόσοφος, σοφιστής· ὃν ἀνεθρέψατο Ἰουλιανός, ὁ
ἐπὶ Μάρκου τοῦ βασιλέως ὕπατος· γράψας πάμπολλα, ἐξ ὧν ταῦτά
μοι εὕρηται ἐπὶ ταῖς τῶν βιβλίων θήκαις· Φιλόβιβλος πρῶτος περὶ
ἀξιοκτήτων βιβλίων πρὸς Λόλλιον Μάξιμον, Περὶ βίου ἀρχαίων, καὶ
ἕτερα πάμπολλα.
Δαμώματα: τὰ δημοσίᾳ ᾀδόμενα. Ἀριστοφάνης· τοιάδε χρὴ
Χαρίτων δαμώματα καλλικόμων τὸν σοφὸν ποιητὴν ὑμνεῖν.
Δάμων: ὄνομα κύριον.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 172, li. 2

Νικόμαχος ὡς πεφωραμένος ἐν παντὶ ἦν δέει.

 746

Δεεινός: ὁ δεινός.
Δέημα· ὡς γελοῖον, ὦ θεοί, τὸ δέημα τῆς νύμφης, ὃ δεῖταί
μου σφόδρα.
Δεῆσαν: χρείας γενομένης.
Δεήσεις: ἀντὶ τοῦ ἐνδείας. Ἀντιφῶν Ἀληθείας πρώτῳ.
Δέκα καὶ Δεκαδοῦχος· δέκα μὲν ἦρχον μετὰ τοὺς λʹ κατα-
στάντες, ἐκαλεῖτο μέντοι τούτων ἕκαστος τῶν ἀρχόντων δεκαδοῦχος,
ὡς δηλοῖ Λυσίας.
Δεκαδαρχίαι· τὰς ὑπὸ Λακεδαιμονίων κατασταθείσας ἐν ταῖς
πόλεσι δεκαδαρχίας συνεχῶς ὀνομάζουσιν οἱ ἱστορικοί. καὶ Φίλιππος
μέντοι παρὰ Θετταλοῖς δεκαδάρχην κατέστησεν, ὡς Δημοσθένης ἐν ϛʹ
Φιλιππικῶν.
Δεκάζεσθαι: ἐρρήθη μὲν ἀπὸ τοῦ κατὰ δεκάδα φθείρεσθαι
δώροις. ὅτε γὰρ βούλοιντό τινες ἀρχῆς τυχεῖν ἢ ἄλλο τι ἀνύσασθαι,
κατὰ δέκα ἀνθρώπους ἐδίδοσάν τινα, ὅπως συμπράττωσιν αὐτοῖς. ἐξ
ἐκείνου δὲ ἤδη τὸν λαμβάνοντα ἕνεκα τοῦ συμπράττειν μὴ ἀπαντῶντος
τοῦ βελτίστου, δεκάζεσθαί φασιν. ὅμοιον καὶ τὸ ἐριθεύεσθαι τῷ δε-
κάζεσθαί ἐστιν. καὶ γὰρ ἡ ἐρίθεια εἴρηται ἀπὸ τῆς τοῦ μισθοῦ δόσεως.
Δεκάζεσθαι: δωροδοκεῖσθαι. καὶ Δεκάζειν, διαφθείρειν χρή-
μασιν, ἢ δώροις. Αἰλιανός· πολλοὺς διέφθειρε νομάδων δεκάσας

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 429, li. 3

πυργοφόρος. καὶ αὖθις· ᾤκουν δὲ γῆν εὐδαίμονα μάλιστα καὶ καρ-

ποὺς ἐνεγκεῖν οὖσαν ἀγαθήν, οἶνον ἡδὺν καὶ πολὺν ἔχουσαν.
Δήμητρα: ὄνομα θεᾶς.
Δημήτρειος καρπός: ὁ τῆς Δήμητρος. ὅτι Ἀπολλώνιον
βραχέως, τὸ ἱερὸν τοῦ Ἀπόλλωνος. οὕτως καὶ παρὰ Θουκυδίδῃ
ἀναγνωστέον.
καὶ Ποσειδώνιον, τὸ τοῦ Ποσειδῶνος· ὡς Ἀθήναιον, τὸ τῆς Ἀθηνᾶς· καὶ
Διο-
νύσιον καὶ Δημήτριον καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὁμώνυμα τοῖς ἀνδρωνυμικοῖς.
τὸ
δὲ Ποσειδάνειον δῆλον ὅτι Δωριαῖον.
Δημήτριος, Φανοστράτου, Φαληρεύς (Φάληρον δὲ λιμὴν τῆς
Ἀττικῆς), ὃς τὸ πρῶτον Φανὸς ἐκαλεῖτο· φιλόσοφος Περιπατητικός.
γέγραφε φιλόσοφά τε καὶ ἱστορικὰ καὶ ῥητορικὰ καὶ πολιτικὰ καὶ περὶ
ποιητῶν. ἠκροάσατο δὲ Θεοφράστου καὶ δημαγωγὸς Ἀθήνησι γέγονε.
συνέγραψε δὲ συχνὰ βιβλία. οὕτως ἦν δὲ σφόδρα εὐπρεπὴς ὡς καὶ
διαβολὴν λαβεῖν, ὅτι γέγονεν ἐρώμενος Νέωνος, καὶ προσαγορευθῆναι
ὑπό τινων αὐτὸν Λαμπετὼ καὶ Χαριτοβλέφαρον. εἰς μέγα δὲ ἀρθεὶς
δόξης καὶ ἐπικρατείας ὑπὸ τοῦ φθόνου κατεστρατηγήθη καὶ ἐξελαθεὶς
 747

ὑπὸ Ἀθηναίων εἰς Αἴγυπτον ἦλθε καὶ παρὰ τῷ Σωτῆρι Πτολεμαίῳ

διατρίβων δηχθεὶς ὑπὸ ἀσπίδος ἀπέθανε καὶ ἐτάφη ἐν τῷ Βουσιρίτῃ
νομῷ, πλησίον Διοσπόλεως τῆς ἐν τοῖς ἕλεσι. τοῦ πατρὸς δὲ ἤδη
γεγηρακότος Δημητρίου τοῦ Πολιορκητοῦ, αἱ τῆς βασιλείας ἐλπίδες ἐς
τὴν τούτου διαδοχὴν ἦγον ἅμα τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν τῶν ὅπλων εὔνοιαν.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 1117, li. 1

εἶχε τὸ κράτος καὶ ἰσοτύραννον ἐν τῷ καθεστηκότι χρόνῳ τὴν ἐξ-

ουσίαν. τοιγαροῦν Γάϊος Καῖσαρ πρότερος καὶ μετὰ τοῦτον Αὔγουστος
Ὀκταούιος, ὧν ὕστερον κατὰ τοὺς οἰκείους χρόνους μνημονεύσομεν,
ὑπὸ τῷδε ὀνόματι τῆς μοναρχίας ἀντιλαμβάνεσθαι διέγνωσαν.
Δικταῖον σπήλαιον.
Δικτυεύς: ὁ ἁλιεύς· τῷ δικτυεῖ.
Δίκτυον. καὶ παροιμία· Δικτύῳ ἄνεμον θηρᾷς, ἐπὶ
τῶν μάτην καὶ ἀνοήτως τι ποιούντων. καί, Δίκτυον φυσᾷς, ἐπὶ
τῶν ὁμοίως ἀνοήτων.
Δικτυωτή: καγκελλωτή. καὶ Δικτυωτός, ὁ πολύπλοκος.
Δίκτυς , ἱστορικός. ἔγραψεν Ἐφημερίδα· ἔστι δὲ τὰ μεθ'
Ὅμηρον καταλογάδην ἐν βιβλίοις θʹ, Ἰταλικά, Τρωικοῦ διακόσμου.
οὗτος ἔγραψε τὰ περὶ τῆς ἁρπαγῆς Ἑλένης καὶ περὶ Μενελάου καὶ
πάσης Ἰλιακῆς ὑποθέσεως.
Δίκτυς · ὅτι ἐπὶ Κλαυδίου τῆς Κρήτης ὑπὸ σεισμοῦ κατενεχθείσης
καὶ πολλῶν τάφων ἀνεωχθέντων εὑρέθη ἐν ἑνὶ τούτων τὸ σύνταγμα
τῆς ἱστορίας Δίκτυος, τὸν Τρωικὸν περιέχον πόλεμον, ὅπερ λαβὼν
Κλαύδιος ἐξέδωκε γράφεσθαι. Δίκυμα: τὰ διδυμοτόκα πρόβατα.
Δίλημμα: τὸ δισσῶς λαμβανόμενον φρόνημα.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 1151, li. 1

θεοῦ καὶ ὕλης Ἑλληνικῆς πεπλασμένης, Ὅτι αἱ ἀόρατοι φύσεις οὐκ

ἐκ τῶν στοιχείων, ἀλλ' ἐκ μηδενὸς μετὰ τῶν στοιχείων ἐδημιουργή-
θησαν, Πρὸς Εὐφρόνιον φιλόσοφον κατὰ πεῦσιν καὶ ἀπόκρισιν, Κατὰ
Ἀριστοτέλους περὶ σώματος οὐρανίου, Πῶς θερμὸς ὁ ἥλιος, Κατὰ τῶν
λεγόντων ζῷον τὸν οὐρανόν, Περὶ τοῦ πῶς ἀεὶ μὲν ὁ δημιουργός,
οὐκ ἀεὶ δὲ τὰ δημιουργήματα, Πῶς τὸ θέλειν καὶ τὸ μὴ θέλειν ἐπὶ
θεοῦ ἀϊδίου ὄντος, Κατὰ Πορφυρίου περὶ ζῴων καὶ θυσιῶν.
Διόδωρος , ὁ Οὐαλέριος ἐπικληθείς, φιλόσοφος, μαθητὴς Τηλε-
κλέους, Ἀλεξανδρεύς, υἱὸς Πωλίωνος τοῦ φιλοσόφου, τοῦ γράψαντος
τὴν Ἀττικὴν λέξιν· γεγονὼς ἐπὶ τοῦ Καίσαρος Ἀδριανοῦ.
Διόδωρος , Σικελιώτης, ἱστορικός. ἔγραψε Βιβλιοθήκην· ἔστι
 748

δὲ ἱστορία Ῥωμαϊκή τε καὶ ποικίλη ἐν βιβλίοις μʹ. γέγονε δὲ ἐπὶ

τῶν χρόνων Αὐγούστου Καίσαρος καὶ ἐπάνω.
Διόδωρος , καὶ αὐτὸς κωμικός. τῶν δραμάτων αὐτοῦ ἐστιν
Αὐλητρίς, ὡς Ἀθήναιος ἐν τῷ δεκάτῳ τῶν Δειπνοσοφιστῶν λέγει. ἐν
δὲ τῷ ιβʹ φησίν, ὅτι καὶ Ἐπίκληρος καὶ Πανηγυρισταί.
Δίοδοι: αἱ ὁδοί, ἀπὸ τοῦ διοδεύειν. Ἀριστοφάνης· αἱ δὲ
γυναῖκες κατὰ τὰς διόδους προσπίπτουσαι τοῖς ἀπὸ τοῦ δείπνου, τάδε
λέξουσι· δεῦρο παρ' ἡμᾶς, ἐνθάδε μεῖραξ ἔσθ' ὡραία.
Διοκαισάρεια, ἡ νῦν λεγομένη Ἀνάζαρβα, πόλις ἐν Κιλικίᾳ·
πρότερον δὲ Κύϊνδα ἐλέγετο. καὶ ζήτει ἐν τῷ Ἀνάζαρβα.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 1178, li. 2

Διονύσιος, Μιτυληναῖος, ἐποποιός. οὗτος ἐκλήθη Σκυτο-

βραχίων καὶ Σκυτεύς. τὴν Διονύσου καὶ Ἀθηνᾶς στρατιάν, Ἀργο-
ναῦται ἐν βιβλίοις ϛʹ· ταῦτα δέ ἐστι πεζά· Μυθικὰ πρὸς Παρμένοντα.
Διονύσιος, Βυζάντιος, ἐποποιός. Περιήγησιν τοῦ ἐν τῷ Βος-
πόρῳ ἀνάπλου, Περὶ θρήνων· ἔστι δὲ ποίημα μεστὸν ἐπικηδείων.
Διονύσιος, Κορίνθιος, ἐποποιός. Ὑποθήκας, Αἴτια ἐν βι-
βλίῳ αʹ, Μετεωρολογούμενα· καὶ καταλογάδην Ὑπόμνημα εἰς Ἡσίοδον·
Οἰκουμένης περιήγησιν δι' ἐπῶν. ταῦτα δὲ εὗρον καὶ ἐν Διονυσίῳ
τῷ τὰ Λιθιακὰ γράψαντι· πότερος οὖν αὐτῶν οὐκ οἶδα.
Διονύσιος, Σικελίας τύραννος· ἔγραψε τραγῳδίας καὶ κωμῳ-
δίας καὶ ἱστορικά. ὅτι καὶ ἕτεροι ἐτυράννησαν, ἀλλ' ἡ τελευταία
καὶ μεγίστη κάκωσις πάσαις ταῖς πόλεσιν ἡ Διονυσίου τυραννὶς ἐγέ-
νετο. περὶ Διονυσίου τοῦ τυράννου ζήτει περὶ Φιλοξένου διθυραμβοποιοῦ
ἐν τῷ ἄπαγέ με εἰς τὰς λατομίας.
Διονύσιος, υἱὸς τοῦ Σικελίας τυράννου καὶ αὐτὸς τύραννος
καὶ φιλόσοφος. Ἐπιστολὰς καὶ Περὶ τῶν ποιημάτων Ἐπιχάρμου.
Διονύσιος, Μιλήσιος, ἱστορικός. Τὰ μετὰ Δαρεῖον ἐν βι-
βλίοις εʹ, Περιήγησιν οἰκουμένης, Περσικὰ Ἰάδι διαλέκτῳ, Τρωικῶν
βιβλία γʹ, Μυθικά, Κύκλον ἱστορικὸν ἐν βιβλίοις ζʹ.
Διονύσιος, Μουσωνίου, Ῥόδιος ἢ Σάμιος, ἱστορικός·

Σούδα ΛεξικόνAlphabetic letter delta, entry 1180, li. 1

βλίῳ αʹ, Μετεωρολογούμενα· καὶ καταλογάδην Ὑπόμνημα εἰς Ἡσίοδον·

Οἰκουμένης περιήγησιν δι' ἐπῶν. ταῦτα δὲ εὗρον καὶ ἐν Διονυσίῳ
τῷ τὰ Λιθιακὰ γράψαντι· πότερος οὖν αὐτῶν οὐκ οἶδα.
Διονύσιος, Σικελίας τύραννος· ἔγραψε τραγῳδίας καὶ κωμῳ-
δίας καὶ ἱστορικά. ὅτι καὶ ἕτεροι ἐτυράννησαν, ἀλλ' ἡ τελευταία
καὶ μεγίστη κάκωσις πάσαις ταῖς πόλεσιν ἡ Διονυσίου τυραννὶς ἐγέ-
 749

νετο. περὶ Διονυσίου τοῦ τυράννου ζήτει περὶ Φιλοξένου διθυραμβοποιοῦ

ἐν τῷ ἄπαγέ με εἰς τὰς λατομίας.
Διονύσιος, υἱὸς τοῦ Σικελίας τυράννου καὶ αὐτὸς τύραννος
καὶ φιλόσοφος. Ἐπιστολὰς καὶ Περὶ τῶν ποιημάτων Ἐπιχάρμου.
Διονύσιος, Μιλήσιος, ἱστορικός. Τὰ μετὰ Δαρεῖον ἐν βι-
βλίοις εʹ, Περιήγησιν οἰκουμένης, Περσικὰ Ἰάδι διαλέκτῳ, Τρωικῶν
βιβλία γʹ, Μυθικά, Κύκλον ἱστορικὸν ἐν βιβλίοις ζʹ.
Διονύσιος, Μουσωνίου, Ῥόδιος ἢ Σάμιος, ἱστορικός· ἦν δὲ
καὶ ἱερεὺς τοῦ ἐκεῖσε ἱεροῦ τοῦ ἡλίου. Ἱστορίας τοπικὰς ἐν βιβλίοις ϛʹ,
Οἰκουμένης περιήγησιν, Ἱστορίας παιδευτικῆς βιβλία ιʹ. ὑπολαμβάνω
ὅτι Διονύσιος ὁ Περιηγητὴς Βυζάντιος ἦν, διὰ τὸν ποταμὸν Ῥήβαν.
Διονύσιος, Ἀλεξανδρείας· οὗ εὗρον ὑπόμνημα εἰς τὸν Ἐκ-
κλησιαστὴν Σολομῶντος, λίαν εὐφραδές.
Διονυσίων σκώμματα. ποτὲ μὲν βάλλων καὶ σκώπτων
Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 1180, li. 3

τῷ τὰ Λιθιακὰ γράψαντι· πότερος οὖν αὐτῶν οὐκ οἶδα.

Διονύσιος, Σικελίας τύραννος· ἔγραψε τραγῳδίας καὶ κωμῳ-
δίας καὶ ἱστορικά. ὅτι καὶ ἕτεροι ἐτυράννησαν, ἀλλ' ἡ τελευταία
καὶ μεγίστη κάκωσις πάσαις ταῖς πόλεσιν ἡ Διονυσίου τυραννὶς ἐγέ-
νετο. περὶ Διονυσίου τοῦ τυράννου ζήτει περὶ Φιλοξένου διθυραμβοποιοῦ
ἐν τῷ ἄπαγέ με εἰς τὰς λατομίας.
Διονύσιος, υἱὸς τοῦ Σικελίας τυράννου καὶ αὐτὸς τύραννος
καὶ φιλόσοφος. Ἐπιστολὰς καὶ Περὶ τῶν ποιημάτων Ἐπιχάρμου.
Διονύσιος, Μιλήσιος, ἱστορικός. Τὰ μετὰ Δαρεῖον ἐν βι-
βλίοις εʹ, Περιήγησιν οἰκουμένης, Περσικὰ Ἰάδι διαλέκτῳ, Τρωικῶν
βιβλία γʹ, Μυθικά, Κύκλον ἱστορικὸν ἐν βιβλίοις ζʹ.
Διονύσιος, Μουσωνίου, Ῥόδιος ἢ Σάμιος, ἱστορικός· ἦν δὲ
καὶ ἱερεὺς τοῦ ἐκεῖσε ἱεροῦ τοῦ ἡλίου. Ἱστορίας τοπικὰς ἐν βιβλίοις ϛʹ,
Οἰκουμένης περιήγησιν, Ἱστορίας παιδευτικῆς βιβλία ιʹ. ὑπολαμβάνω
ὅτι Διονύσιος ὁ Περιηγητὴς Βυζάντιος ἦν, διὰ τὸν ποταμὸν Ῥήβαν.
Διονύσιος, Ἀλεξανδρείας· οὗ εὗρον ὑπόμνημα εἰς τὸν Ἐκ-
κλησιαστὴν Σολομῶντος, λίαν εὐφραδές.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 1181, li. 1

δίας καὶ ἱστορικά. ὅτι καὶ ἕτεροι ἐτυράννησαν, ἀλλ' ἡ τελευταία

καὶ μεγίστη κάκωσις πάσαις ταῖς πόλεσιν ἡ Διονυσίου τυραννὶς ἐγέ-
νετο. περὶ Διονυσίου τοῦ τυράννου ζήτει περὶ Φιλοξένου διθυραμβοποιοῦ
ἐν τῷ ἄπαγέ με εἰς τὰς λατομίας.
Διονύσιος, υἱὸς τοῦ Σικελίας τυράννου καὶ αὐτὸς τύραννος
καὶ φιλόσοφος. Ἐπιστολὰς καὶ Περὶ τῶν ποιημάτων Ἐπιχάρμου.
Διονύσιος, Μιλήσιος, ἱστορικός. Τὰ μετὰ Δαρεῖον ἐν βι-
 750

βλίοις εʹ, Περιήγησιν οἰκουμένης, Περσικὰ Ἰάδι διαλέκτῳ, Τρωικῶν

βιβλία γʹ, Μυθικά, Κύκλον ἱστορικὸν ἐν βιβλίοις ζʹ.
Διονύσιος, Μουσωνίου, Ῥόδιος ἢ Σάμιος, ἱστορικός· ἦν δὲ
καὶ ἱερεὺς τοῦ ἐκεῖσε ἱεροῦ τοῦ ἡλίου. Ἱστορίας τοπικὰς ἐν βιβλίοις ϛʹ,
Οἰκουμένης περιήγησιν, Ἱστορίας παιδευτικῆς βιβλία ιʹ. ὑπολαμβάνω
ὅτι Διονύσιος ὁ Περιηγητὴς Βυζάντιος ἦν, διὰ τὸν ποταμὸν Ῥήβαν.
Διονύσιος, Ἀλεξανδρείας· οὗ εὗρον ὑπόμνημα εἰς τὸν Ἐκ-
κλησιαστὴν Σολομῶντος, λίαν εὐφραδές.
Διονυσίων σκώμματα. ποτὲ μὲν βάλλων καὶ σκώπτων
τοῖς ἐκ Διονυσίων σκώμμασιν. ἑορτὴ δὲ ἦν τὰ Διονύσια. ὃς λοξὰ
βλέπων καὶ δεδορκὼς ἄλλο μὲν ἔκευθε φρεσίν, ἄλλο δὲ ἔφασκεν· οὗ ἀρᾶς
καὶ πικρίας καὶ δόλου τὸ στόμα ἔγεμεν· ὃν ἐνδίκως ἡ δίκη δικάσασα
κατεδίκασεν·

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter delta, entry 1239, li. 2

ἐπὶ τοῦ ὅρκου ἐχρήσατο τῷ διωμοσία λέγων· οἱ Μαυρούσιοι διωμοσίαν

κατὰ τῶν Ῥωμαίων ἐποιήσαντο.
Διώμνυτο: παρατατικός.
Δίων, Ἱππαρίνου, Συρακούσιος, φιλόσοφος Πλατωνικός, τοῦ
Σικελίας τυράννου Διονυσίου τοῦ προτέρου τῆς γαμετῆς Ἀριστομάχης
ἀδελφός· ὃς καὶ ἐκράτησε τῆς Σικελίας τυραννίδος, ἐκβαλὼν τὸν τοῦ
προτέρου Διονυσίου υἱὸν Διονύσιον· οὗ πάλιν ἀδελφὸς Νισαῖος
ἐξέβαλε Δίωνα τοῦτον. ἔγραψεν ἐπιστολὰς πρὸς Πλάτωνα καὶ ἄλλους
τινάς.
Δίων, ὁ Κάσσιος χρηματίσας, ὁ ἐπίκλην Κοκκήϊος· οἱ δὲ Κοκ-
κηϊανός· Νικαεύς, ἱστορικός, γεγονὼς ἐπὶ τῶν χρόνων Ἀλεξάνδρου
τοῦ Μαμαίας. ἔγραψε Ῥωμαϊκὴν ἱστορίαν ἐν βιβλίοις πʹ· διαιροῦνται
δὲ κατὰ δεκάδας. Περσικά, Γετικά, Ἐνόδια, Τὰ κατὰ Τραϊανόν, Βίον
Ἀρριανοῦ τοῦ φιλοσόφου.
Δίων, ὁ Πασικράτους, Προυσαεύς, σοφιστὴς καὶ φιλόσοφος, ὃν
Χρυσόστομον ἐκάλεσαν. ἀντεποιεῖτο δὲ σεμνότητος ὡς καὶ λεοντῆν
φορῶν προϊέναι. ἦν δὲ λεπτὸς τὸ σῶμα καὶ διέτριψε τὸ πλεῖστον
παρὰ Τραιανῷ τῷ Καίσαρι, ὡς καὶ συγκαθέζεσθαι ἐν τῷ βασιλικῷ
ὀχήματι. ἔγραψεν Εἰ φθαρτὸς ὁ κόσμος, Ἐγκώμιον Ἡρακλέους καὶ
Πλάτωνος, Ὑπὲρ Ὁμήρου πρὸς Πλάτωνα δʹ, Περὶ τῶν Ἀλεξάνδρου
ἀρετῶν ηʹ.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter epsilon, entry 738, li. 1

φρασιν φιλοτιμίας, Διόνυσον ἢ Μοῦσαν, Ἔκφρασιν τοῦ λουτροῦ Κων-

σταντιανῶν, Ἔπαινον Θεοδοσίου τοῦ βασιλέως.
 751

Ἐλαΐδας: ἐλαίας δένδρη.

Ἐλαϊτή: πόλις.
Ἐλάκησε: μέσος ἐσχίσθη. Ἐλάκησε δὲ ἐκτύπησεν, ἀνεκροτάλησεν.
Ἐλάκκισε δὲ λάκκους ὤρυξεν.
Ἐλακωμάνουν: τῆς τῶν Λακώνων ἤρων πολιτείας. ἐμνήσθη
δὲ αὐτῶν διὰ τὸ ὑπερέχειν τότε τοὺς Λάκωνας τῷ πολέμῳ.
Ἔλαμψαν αὐτῶν τὰ ἔργα: ἀντὶ τοῦ φανεροὺς αὐτοὺς
ἐποίησαν.
Ἑλλάνικος, Μιλήσιος, ἱστορικός. Περίοδον γῆς, καὶ ἱστορίας .
Ἑλλάνικος, Μιτυληναῖος, ἱστορικός, υἱὸς Ἀνδρομένους, οἱ δὲ
Ἀριστομένους, οἱ δὲ Σκάμωνος· οὗ ὁμώνυμον ἔσχεν υἱόν. διέτριψε δὲ
Ἑλλάνικος σὺν Ἡροδότῳ παρὰ Ἀμύντᾳ τῷ Μακεδόνων βασιλεῖ κατὰ
τοὺς χρόνους Εὐριπίδου καὶ Σοφοκλέους· καὶ Ἑκαταίῳ τῷ Μιλησίῳ
ἐπέβαλε, γεγονότι κατὰ τὰ Περσικὰ καὶ μικρῷ πρός. ἐξέτεινε δὲ καὶ
μέχρι τῶν Περδίκκου χρόνων καὶ ἐτελεύτησεν ἐν Περπερηνῇ τῇ κατ'
ἀντικρὺ Λέσβου. συνεγράψατο δὲ πλεῖστα πεζῶς τε καὶ ποιητικῶς.
Ἑλλανοδίκαι: οἱ κριταὶ οἱ καθήμενοι εἰς τοὺς ἀγῶνας.
Εὐνάπιος· οὕτω καὶ τότε ὁ μέγιστος Ἑλλανοδίκης Γαϊνᾶς τὸν Ῥω-
μαϊκὸν ὄλεθρον ἠθλοθέτει.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter epsilon, entry 739, li. 1

σταντιανῶν, Ἔπαινον Θεοδοσίου τοῦ βασιλέως.

Ἐλαΐδας: ἐλαίας δένδρη.
Ἐλαϊτή: πόλις.
Ἐλάκησε: μέσος ἐσχίσθη. Ἐλάκησε δὲ ἐκτύπησεν, ἀνεκροτάλησεν.
Ἐλάκκισε δὲ λάκκους ὤρυξεν.
Ἐλακωμάνουν: τῆς τῶν Λακώνων ἤρων πολιτείας. ἐμνήσθη
δὲ αὐτῶν διὰ τὸ ὑπερέχειν τότε τοὺς Λάκωνας τῷ πολέμῳ.
Ἔλαμψαν αὐτῶν τὰ ἔργα: ἀντὶ τοῦ φανεροὺς αὐτοὺς
ἐποίησαν.
Ἑλλάνικος, Μιλήσιος, ἱστορικός. Περίοδον γῆς, καὶ ἱστορίας .
Ἑλλάνικος, Μιτυληναῖος, ἱστορικός, υἱὸς Ἀνδρομένους, οἱ δὲ
Ἀριστομένους, οἱ δὲ Σκάμωνος· οὗ ὁμώνυμον ἔσχεν υἱόν. διέτριψε δὲ
Ἑλλάνικος σὺν Ἡροδότῳ παρὰ Ἀμύντᾳ τῷ Μακεδόνων βασιλεῖ κατὰ
τοὺς χρόνους Εὐριπίδου καὶ Σοφοκλέους· καὶ Ἑκαταίῳ τῷ Μιλησίῳ
ἐπέβαλε, γεγονότι κατὰ τὰ Περσικὰ καὶ μικρῷ πρός. ἐξέτεινε δὲ καὶ
μέχρι τῶν Περδίκκου χρόνων καὶ ἐτελεύτησεν ἐν Περπερηνῇ τῇ κατ'
ἀντικρὺ Λέσβου. συνεγράψατο δὲ πλεῖστα πεζῶς τε καὶ ποιητικῶς.
Ἑλλανοδίκαι: οἱ κριταὶ οἱ καθήμενοι εἰς τοὺς ἀγῶνας.
Εὐνάπιος· οὕτω καὶ τότε ὁ μέγιστος Ἑλλανοδίκης Γαϊνᾶς τὸν Ῥω-
μαϊκὸν ὄλεθρον ἠθλοθέτει.
 752

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter epsilon, entry 3363, li. 1

των περιουσίᾳ κολακικῇ.

Εὐαγές: καλῶς κεκλασμένον.
Εὐαγής: καλῶς περιηγμένος. μεταφορικὸς κύκλος. καὶ
ἐν Ἐπιγράμμασι· Πιερικὰν σάλπιγγα, τὸν εὐαγέων βαρὺν ὕμνων χαλ-
κευτὰν κατέχει Πίνδαρον ἥδε κόνις.
Εὐάγητον: καθαράν, λαμπράν. Ἀριστοφάνης Νεφέλαις· δροσε-
ρὰν εὐάγητον φύσιν.
Εὐάγκαλον: ἐλαφρόν, εὐμαρῆ. ὁ δὲ Αἰνείας τὸν πατέρα ἐπι-
θέμενος τοῖς ὤμοις ἐξῆγε, φόρτον ὡς υἱεῖ φιλοπάτορι καὶ τοῦτον
εὐάγκαλον. οὕτω φησὶν Αἰλιανός.
Εὐαγόρας, Λίνδιος , ἱστορικός. ἔγραψε Βίον Τιμαγένους καὶ
ἑτέρων λογίων, Ζητήσεις κατὰ στοιχεῖον Θουκυδίδου, Τέχνην ῥητορι-
κὴν ἐν βιβλίοις εʹ, τῶν παρὰ Θουκυδίδῃ ζητουμένων κατὰ λέξιν,
ἱστορίαν τε περιέχουσαν τὰς Αἰγυπτίων βασιλείας.
Εὐάγωγον: εὐχερές. καλῶς ἀναγόμενον. ἢ Εὐάγω-
γον, εὐθήρατον, εὔληπτον. Εὐάγριος · οὗτος ἔγραψε διάφορα καὶ
ὑπόμνημα εἰς τὰς παροιμίας Σολομῶντος.
Εὔαδεν: ἤρεσεν. Εὐάθλους δέκα: Εὔαθλος ῥήτωρ ἦν πονηρός.
Ἀριστοφάνης Ὁλκάσιν· ἔστι τις πονηρὸς ἡμῖν τοξότης συνήγορος, ὥσπερ
Εὔαθλος

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter epsilon, entry 3776, li. 12

καί φησιν Εὐνάπιος· ὁ μὲν γὰρ Ῥουφῖνος ἀνήρ τε ὢν ἢ δοκῶν καὶ

ἐν ἀξιώμασι γεγονὼς καὶ ποικίλαις ὁμιλήσας τύχαις, οὐ παρὰ λόγον
οὐδὲ τοῦ πρέποντος ἐκτὸς ἐδόκει κατεξανίστασθαι τῆς νεωτεριζούσης
ἅπαντα τύχης. ὁ δὲ θαλαμηπόλος εὐνοῦχος παραλαβὼν τὸ ἐκείνου
κράτος ἐς τοσόνδε κατέσεισεν ἅπαντα καὶ κατεβρόντησεν, ὥστε οὐ
μόνον Ῥουφῖνος ἦν αὐτός, ἀλλ' ὁ τοῦ μύθου Σαλμωνεὺς μικρόν τι
χρῆμα πρὸς αὐτὸν ἦν, ὅσγε ὢν εὐνοῦχος ἀνὴρ εἶναι κατεβιάζετο.
καὶ οἱ μὲν μῦθοί φασι τὴν Γοργόνα φανεῖσαν ἅμα τε φαίνεσθαι καὶ
τοὺς ἰδόντας μεταβάλλειν εἰς λίθον· ὁ δὲ καθ' ἡμᾶς βίος ληρόν τινα
περιττὸν καὶ φλήναφον τὸν μῦθον ἀπέδειξε. καὶ πολὺν καταχέει
διασυρμὸν ὁ ἱστορικὸς τουτουῒ τοῦ εὐνούχου, τοῦ βίου αὐτοῦ ἐπάξιον.
Εὐτρόπιος, ὁ τοῦ Ἀρκαδίου τοῦ βασιλέως πρόκοιτος· ὃς οὐδὲν
τῶν δεινῶν ἀπελίμπανεν, τάς τε ἀρχὰς δημοσίᾳ πιπράσκων καὶ τοὺς
τῆς δυνάμεως συκοφαντῶν ἐξορίαις τε τοὺς μεγιστᾶνας ὑποβάλλων
καὶ πᾶσαν ὕβριν τοῖς τῆς συγκλήτου βουλῆς ἐπάγων. ἀλλ' οὐδὲ τῆς
τῶν βαρβάρων ἀπείχετο συμμαχίας, ὡς ἂν αὐτὸς ἐλπίζων ἐς τὴν τοῦ
 753

βασιλέως μεταβαίνειν ἀξίαν. καί ποτε καὶ τοὺς ἐν ταῖς ἐκκλησίαις πεφευ-
γότας συλλαμβάνειν βουλόμενος προὔθηκεν ἐπιτρέπων τούτους ἐκ τῶν
θυσιαστηρίων ἀφέλκεσθαι. καὶ ὁ μὲν νόμος ἐγέγραπτο, δίκη δὲ εὐθέως
τῆς ὠμότητος ἠκολούθει. μετ' οὐ πολὺ γὰρ προσκρούσας τῷ βασιλεῖ
Εὐτρόπιος ἐν τοῖς πρόσφυξιν ἐγένετο καὶ ὑπὸ τὸ θυσιαστήριον ἔκειτο,

Σούδα ΛεξικόνAlphabetic letter epsilon, entry 3930, li. 2

Ἐφίππειον. ἐκλῦσαι δὲ τὸν ἵππον τοῦ χαλινοῦ καὶ τοῦ

ἐφιππείου. οἱ δὲ Σκύθαι ᾔτουν ἀποδοθῆναι σφίσι τὸ ἐφίππειον, τʹ
αἰχμαλώτους Ῥωμαίων ἀντιδωρούμενοι. ἐμοὶ μὲν ἔξω λόγου δοκεῖ.
ὅτι τοσούτοις τὸ ἐφίππειον ἐτιμήσαντο. οἱ δὲ Ῥωμαῖοι τῶν αἰχμαλώ-
των οὐκ ἠλλάξαντο. Προκόπιός φησιν.
Ἐφίππιον: ἀγώνισμα ἐφ' ἵππων τρεχόντων.
Ἔφιππος, Ἀθηναῖος, κωμικὸς τῆς μέσης κωμῳδίας.
Ἔφιππος, Κυμαῖος, υἱὸς Δημοφίλου, οἱ δὲ Ἀντιόχου, Ἰσοκρά-
τους ἀκουστὴς τοῦ ῥήτορος, ἱστορικός· ἔσχε δὲ υἱὸν Δημόφιλον τὸν
ἱστορικόν. ἦν δὲ ἐπὶ τῆς Ϟγʹ ὀλυμπιάδος, ὡς καὶ πρὸ τῆς Φιλίππου
βασιλείας εἶναι τοῦ Μακεδόνος. ἔγραψεν ἀπὸ τῆς Ἰλίου πορθήσεως
καὶ τῶν Τρωϊκῶν μέχρι τῶν αὑτοῦ χρόνων βιβλία λʹ, Περὶ ἀγαθῶν
καὶ κακῶν βιβλία κδʹ, Παραδόξων τῶν ἑκασταχοῦ βιβλία ιεʹ, Εὑρε-
μάτων, ὧν ἕκαστος εὗρε, βιβλία βʹ. καὶ λοιπά.
Ἐφίππων ὀνόματα: ἴλη ἱππέων, ἄνδρες ξδʹ. ἐπιλαρχία, βʹ
ἶλαι ἱππέων, ἀνδρῶν ρκηʹ. ταραντιναρχία, βʹ ἶλαι ἱππέων, ἀνδρῶν σνϛʹ.
ἱππαρχία, βʹ ταραντινοὶ ἱππέων, ἀνδρῶν ιβʹ. ἐφιππαρχία, βʹ ἱππαρχίαι
ἱππέων, ἀνδρῶν ͵ακδʹ. τέλος, βʹ ἐφιππαρχίαι ἱππέων ͵βμηʹ. ἐπίταγμα,
βʹ τέλη ἱππέων, ἀνδρῶν ͵θϞϛʹ.

Σούδα ΛεξικόνAlphabetic letter epsilon, entry 3930, li. 3

Ἐφίππειον. ἐκλῦσαι δὲ τὸν ἵππον τοῦ χαλινοῦ καὶ τοῦ

ἐφιππείου. οἱ δὲ Σκύθαι ᾔτουν ἀποδοθῆναι σφίσι τὸ ἐφίππειον, τʹ
αἰχμαλώτους Ῥωμαίων ἀντιδωρούμενοι. ἐμοὶ μὲν ἔξω λόγου δοκεῖ.
ὅτι τοσούτοις τὸ ἐφίππειον ἐτιμήσαντο. οἱ δὲ Ῥωμαῖοι τῶν αἰχμαλώ-
των οὐκ ἠλλάξαντο. Προκόπιός φησιν.
Ἐφίππιον: ἀγώνισμα ἐφ' ἵππων τρεχόντων.
Ἔφιππος, Ἀθηναῖος, κωμικὸς τῆς μέσης κωμῳδίας.
Ἔφιππος, Κυμαῖος, υἱὸς Δημοφίλου, οἱ δὲ Ἀντιόχου, Ἰσοκρά-
τους ἀκουστὴς τοῦ ῥήτορος, ἱστορικός· ἔσχε δὲ υἱὸν Δημόφιλον τὸν
ἱστορικόν. ἦν δὲ ἐπὶ τῆς Ϟγʹ ὀλυμπιάδος, ὡς καὶ πρὸ τῆς Φιλίππου
βασιλείας εἶναι τοῦ Μακεδόνος. ἔγραψεν ἀπὸ τῆς Ἰλίου πορθήσεως
καὶ τῶν Τρωϊκῶν μέχρι τῶν αὑτοῦ χρόνων βιβλία λʹ, Περὶ ἀγαθῶν
 754

καὶ κακῶν βιβλία κδʹ, Παραδόξων τῶν ἑκασταχοῦ βιβλία ιεʹ, Εὑρε-
μάτων, ὧν ἕκαστος εὗρε, βιβλία βʹ. καὶ λοιπά.
Ἐφίππων ὀνόματα: ἴλη ἱππέων, ἄνδρες ξδʹ. ἐπιλαρχία, βʹ
ἶλαι ἱππέων, ἀνδρῶν ρκηʹ. ταραντιναρχία, βʹ ἶλαι ἱππέων, ἀνδρῶν σνϛʹ.
ἱππαρχία, βʹ ταραντινοὶ ἱππέων, ἀνδρῶν ιβʹ. ἐφιππαρχία, βʹ ἱππαρχίαι
ἱππέων, ἀνδρῶν ͵ακδʹ. τέλος, βʹ ἐφιππαρχίαι ἱππέων ͵βμηʹ. ἐπίταγμα,
βʹ τέλη ἱππέων, ἀνδρῶν ͵θϞϛʹ. Ἐφίπταται· αἰτιατικῇ.

Σούδα ΛεξικόνAlphabetic letter epsilon, entry 3952, li. 1

παρακαλεῖν τινας. ζήτει ἐν τῷ Ἀπίκιος Μάρκος. Ἐφορεύειν: ἐποπτεύειν.

Ἐφορεία: ἡ ἐποψία, ἡ ἐπίσκεψις. Ἐφορεία: ἡ ἐπὶ τῶν ὅρων γιγνομένη
προαγόρευσις· ὡς Δη-μοσθένης ἐν τῷ κατὰ Ἀριστοκράτους.
Ἐφορμεῖν: ἐν τῷ ἐφεδρεύειν. οὕτω Δημοσθένης ἐν Φιλιππι-
κοῖς. ἐνεδρεύειν δὲ ἐν πλοίοις.
Ἐφόρμους· Θουκυδίδης· οἱ Ἀθηναῖοι τοὺς ἐφόρμους ἐπ'
ἀμφοτέροις τοῖς λιμέσιν ἐποιοῦντο. τὰς ἐφορμίσεις.
Ἔφορος : ὁ πάντων ἐπόπτης καὶ θεωρὸς θεός.
Ἔφορος , Κυμαῖος, ἱστορικός, ὁ νεώτερος. ἔγραψε τὰς Γα-
ληνοῦ ἱστορίας ἐν βιβλίοις κζʹ, Κορινθιακά, Περὶ τῶν Ἀλευαδῶν·
καὶ ἄλλα.
Ἔφορος Κυμαῖος καὶ Θεόπομπος Δαμασιστράτου, Χῖος, ἄμφω
Ἰσοκράτους μαθηταί, ἀπ' ἐναντίων τό τε ἦθος καὶ τοὺς λόγους ὁρμώ-
μενοι. ὁ μὲν γὰρ Ἔφορος ἦν τὸ ἦθος ἁπλοῦς, τὴν δὲ ἑρμηνείαν τῆς
ἱστορίας ὕπτιος καὶ νωθρὸς καὶ μηδεμίαν ἔχων ἐπίτασιν· ὁ δὲ Θεό-
πομπος τὸ ἦθος πικρὸς καὶ κακοήθης, τῇ δὲ φράσει πολὺς καὶ συνεχὴς
καὶ φορᾶς μεστός, φιλαλήθης ἐν οἷς ἔγραψεν. ὁ γοῦν Ἰσοκράτης τὸν
μὲν ἔφη χαλινοῦ δεῖσθαι, τὸν δὲ Ἔφορον κέντρου. φυγὰς δὲ γενό-
μενος ὁ Θεόπομπος ἱκέτης ἐγένετο τῆς Ἐφεσίας Ἀρτέμιδος, ἐπέστελλέ

Σούδα ΛεξικόνAlphabetic letter zeta, entry 73, li. 4

Ζημία: ἡ στέρησις. Ζημιῶ· δοτικῇ. ἐζημίωσε χρήμασιν. αἰτιατικῇ δέ, πῶς

μὴ τὰ μέγιστα ζη-μιώσω τοὺς παρόντας;
Ζήν, Ζηνός, Ζηνί. Ζῆν καὶ Ἀποζῆν: ζῆν μὲν τὸ μετὰ τρυφῆς καὶ
πολυτελείας, ἀποζῆν δὲ τὸ
εὐτελῶς ζῆν. καὶ ζήτει ἐν τῷ ἀποζῆν.
Ζηνόβιος, σοφιστής, παιδεύσας ἐν Ῥώμῃ ἐπὶ Ἀδριανοῦ Καίσαρος.
ἔγραψεν Ἐπιτομὴν τῶν παροιμιῶν Διδύμου καὶ Ταρραίου ἐν βιβλίοις
τρισί, Μετάφρασιν Ἑλληνικῶς τῶν Ἱστοριῶν Σαλουστίου τοῦ Ῥωμαϊ-
κοῦ ἱστορικοῦ καὶ τῶν καλουμένων αὐτοῦ Βελῶν, Γενεθλιακὸν εἰς
Ἀδριανὸν Καίσαρα· καὶ ἄλλα.
Ζηνόδοτος, Ἐφέσιος , ἐποποιὸς καὶ γραμματικός, μαθητὴς Φι-
 755

λητᾶ, ἐπὶ Πτολεμαίου γεγονὼς τοῦ πρώτου, ὃς καὶ πρῶτος τῶν

Ὁμήρου διορθωτὴς ἐγένετο καὶ τῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ βιβλιοθηκῶν
προὔστη καὶ τοὺς παῖδας Πτολεμαίου ἐπαίδευσεν.
Ζηνόδοτος, Ἀλεξανδρεύς, γραμματικός, ὁ ἐν ἄστει κληθείς. Πρὸς
τὰ ὑπ' Ἀριστάρχου ἀθετούμενα τοῦ ποιητοῦ. ἔγραψε Πρὸς Πλάτωνα
περὶ θεῶν, Περὶ τῆς Ὁμηρικῆς συνηθείας, Λύσεις Ὁμηρικῶν ἀπορημά-
των, Εἰς τὴν Ἡσιόδου Θεογονίαν, καὶ ἄλλα συχνά.
Ζηνόθεμις: ὄνομα κύριον. Ο Σαλλούστιος (Gaius Sallustius Crispus, 1 Οκτωβρίου 86
π.Χ. - 13 Μαΐου 34 π.Χ.) ήταν Ρωμαίος ιστορικός και πολιτικός από πληβεία οικογένεια. Το
52 π.

Σούδα ΛεξικόνAlphabetic letter epsilon iota, entry 92, li. 3

Εἰκοτολογῆσαι: ἐστοχασμένως εἰπεῖν. Εἰκότος: μετοχή.

Εἰκότων: ὁμοίων. ὁ δέ, εἴ τι τύχοι, πρὸς ἕκαστον τῶν προσιόν-
των ἠλαζονεύετο, συμπλάττων ἀπὸ τῶν εἰκότων. τουτέστιν ἐψεύ-
δετο. καὶ παροιμία· Εἰκῇ τῷ Ἡρακλεῖ, ἐπὶ τῶν ἀσυκοφαντήτως
πάντα τελούντων.
Εἰκότως: δικαίως, πρεπόντως.
Εἴκω· δοτικῇ. τὸ ὑποτάττομαι. καὶ ὁμοιῶ.
Εἰκῶ: τὴν εἰκόνα κατὰ ἀποκοπήν. Εἰκὼν δὲ τὸ ὁμοίωμα, παρὰ
τὸ εἴκω, τὸ ὁμοιῶ. ἰστέον δέ, ὅτι φασὶν οἱ ἀκριβέστατοι τῶν
ἱστορικῶν, ὡς τὸ οὖλον καὶ ὀλιγότριχον οἰκειότερόν ἐστι γράφειν ἐπὶ
τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ. καὶ Εἰκῶ, τὴν εἰκόνα. καὶ Εἰκοῦς,
τὰς εἰκόνας. Ἀριστοφάνης Νεφέλαις· τὰς εἰκοῦς τῶν ἐγχέλεων τὰς
ἐμὰς μιμούμενοι.
Εἰκών, εἰκόνος: ὁμοίωμα. Δαβίδ· κύριε, ἐν τῇ πόλει σου τὴν
εἰκόνα αὐτῶν ἐξουδενώσεις. ἡ γὰρ εἰκὼν πρόσκαιρον ἔχει τὸ ἄνθος.
εἰκόνας δύο κειμένας τῆς πόλεως ἐν πάνυ καλῷ.
Εἴκων: ὑποχωρῶν. καὶ Εἴκοι, ὑποχωροίη.

Σούδα ΛεξικόνAlphabetic letter iota, entry 53, li. 1

δ' ἂν εὕροις τῶν ἐμῶν σὺ πημάτων ἄρηξιν, οἷς ἴασις οὐκ ἔνεστιν ἰδεῖν;
τουτέστι κατ' οὐδένα τρόπον προκόπτει τὰ ἡμέτερα ἐπὶ τὸ βέλτιον.
Ἰάσονος: ὄνομα κύριον.
Ἴασος: ὄνομα τόπου. καὶ Ἰασίτης, ἀπὸ τόπου.
Ἰασώ: ὄνομα γαμετῆς, θυγατρὸς Φιλάρου.
Ἰάσων, Μενεκράτους, Νυσαεὺς ἐκ πατρός, ἀπὸ δὲ μητρὸς Ῥόδιος·
φιλόσοφος, μαθητὴς καὶ θυγατριδοῦς καὶ διάδοχος τῆς ἐν Ῥόδῳ δια-
τριβῆς Ποσειδωνίου τοῦ φιλοσόφου. ἔγραψε Βίους ἐνδόξων καὶ Φιλο-
 756

σόφων διαδοχὰς καὶ Βίον Ἑλλάδος ἐν βιβλίοις δʹ κατά τινας. οὗτος

ἔγραψε καὶ περὶ Ῥόδου.
Ἰάσων, Ἀργεῖος, ἱστορικός, νεώτερος Πλουτάρχου τοῦ Χαιρωνέως,
γραμματικός. ἔγραψε περὶ τῆς Ἑλλάδος βιβλία δʹ· ἔχει δὲ ἀρχαιολο-
γίαν Ἑλλάδος καὶ τὰ ἀπὸ τῶν Μηδικῶν τά τε κατ' Ἀλέξανδρον ἕως
τελευτῆς αὐτοῦ καὶ τὰ μέχρι τῆς Ἀθηναίων ἁλώσεως, τῆς γενομένης
ὑπὸ Ἀντιπάτρου τοῦ πατρὸς Κασάνδρου.
Ἴασπις: λίθος πολυτελής.
Ἰαστί: Ἑλληνιστί.
: σχετλιαστικά. τοῦτο ἀλγή-
σας φησίν.
Ἰατρεία μίξεως· ζήτει ἐν τῷ Ἁρμάτος.
Ἰατρὸς Δημοκήδης· ζήτει ἐν τῷ Δημοκήδης.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter iota, entry 126, li. 1

πρὸς γένος ἴδιος, καὶ ὁ ἀμαθής. καὶ ἐν Πλούτῳ ἴδιον τὸ ἰδιωτικόν

φησιν.
Ἰδιώτης: ὁ ἀγράμματος. Δαμάσκιος περὶ Ἰσιδώρου φησί·
πάντων τῶν καθ' αὑτὸν ἰδιωτῶν ὁμοίως καὶ φιλοσόφων ἐχέμυθος ἐς
τὰ μάλιστα καὶ κρυψίνους ἦν, ἀλλ' εἴς γε συναύξησιν τῆς ἀρετῆς καὶ
τῆς κακίας μείωσιν ὅλην ἐξεκέχυτο τὴν ψυχήν. καὶ Ἰδιωτεία.
Ἴδμεν: οἴδαμεν.
Ἴδμονα: ἔμπειρον. καὶ Ἐπιΐδμονα. τὸν κύνα τὸν πάσης
κρατερῆς ἐπιΐδμονα θήρης.
Ἰδνωθείς: καμφθείς.
Ἰδομενεύς, ἱστορικός. ἔγραψεν ἱστορίαν τῶν κατὰ Σαμοθρᾴκην.
Ἴδοσάν σε ὕδατα: δευτέρου ἀορίστου.
Ἰδού: ἀντὶ τοῦ λάβε, κράτει.
Ἰδού, θέασαι.
Ἰδριεύς· δυνάστης ἦν οὗτος ἐν Καρίᾳ, υἱὸς Ἑκατόμνου, ἀδελφὸς
δὲ Μαυσώλου καὶ Ἀρτεμισίας.
Ἴδριας: ἐμπείρους. Πολέμων τε γὰρ ἡμᾶς ἴδριας ὄντας ἁμωσγέ-
πως εὑρήσοιτε ἄν. καὶ ἐν Ἐπιγράμμασι Ἰδρίτης· ἰδρίτα καὶ
γαίης, ἰδρίτα καὶ πελάγευς. Σοφοκλῆς· εἰ γὰρ πέφυκα τῶνδε τῶν
λόγων ἴδρις, σχεδόν τι τὴν σὴν οὐ καταισχύνω φύσιν. τουτέστι
ζηλῶ σε.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter iota, entry 429, li. 1

Ἰού: σχετλιαστικὸν ἐπίρρημα, ἀντὶ τοῦ οἴμοι. καὶ Ἰού, ἰού,

σχετλιαστικὸν ὁμοίως ἐπίρρημα.
Ἰοῦ, ἰοῦ: τὸ ἰοῦ ἐπὶ χαρᾶς περισπᾶται.
 757

Ἰουβενάλιος, ποιητὴς Ῥωμαῖος. οὗτος ἦν ἐπὶ Δομετιανοῦ

βασιλέως Ῥωμαίων. ὁ δὲ Δομετιανὸς ἐφίλει τὸν ὀρχηστὴν τοῦ πρα-
σίνου μέρους, τὸν λεγόμενον Πάριν, περὶ οὗ καὶ ἐλοιδορεῖτο ἀπὸ τῆς
συγκλήτου καὶ Ἰουβεναλίου τοῦ ποιητοῦ. ὅστις βασιλεὺς ἐξώρισε τὸν
Ἰουβενάλιον ἐν Πενταπόλει ἐπὶ τὴν Λιβύην, τὸν δὲ ὀρχηστὴν πλουτί-
σας ἔπεμψεν ἐν Ἀντιοχείᾳ· ὃς κτίσας οἶκον καὶ λουτρὸν ἔξω τῆς
πόλεως ἐκεῖ τελευτᾷ.
Ἰούδας καὶ Ἰουδαῖος. ὅτι Δαμόκριτος ἱστορικὸς περὶ Ἰουδαίων
φησί· χρυσῆν ὄνου κεφαλὴν προσεκύνουν καὶ κατὰ τριετίαν ξένον
ἀγρεύοντες
προσέφερον καὶ κατὰ λεπτὰ τὰς σάρκας διέξαινον καὶ οὕτως ἀνῄρουν.
Ἰουδήθ· ὅτι ἐπὶ Ξέρξου, τοῦ βασιλέως Περσῶν, οἱ τῶν Αἰθιό-
πων βασιλεῖς ἐπανίστανται Πέρσαις, καὶ τοῦ βασιλέως κατ' ἐκείνων
στρατεύσαντος, οἱ Ἰουδαῖοι πρὸς ἀπόστασιν εἶδον καὶ καταφρονήσαντες
αὐτοῦ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀνῆλθον. οὗτος δὲ περιγενόμενος τῶν
Αἰθιόπων ἐπὶ τοὺς Ἰουδαίους στρατεύει Ὁλοφέρνῃ τὸν κατ' αὐτῶν
πόλεμον ἐπιτρέψας. πολιορκοῦντος τοίνυν Ὁλοφέρνου τὴν Ἱερου-
σαλήμ, γυνή τις, ὄνομα Ἰουδήθ, προσποιησαμένη τὴν φιλοῦσαν αὐτόν,
ὡς ἐκάθευδε, νυκτὸς ἀπέτεμεν αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν καὶ ἀνασκολοπίσασα

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter iota, entry 591, li. 1

Ἵππῳ γηράσκοντι τὰ μείονα κύκλον ἐπίβαλλε: ἐπὶ

τῶν διὰ γῆρας δεομένων ῥᾳστώνης τινὸς καὶ ἀναπαύλης.
Ἵππων, Ἵππωνος: ὄνομα κύριον. σημαίνει δὲ καὶ τὸν τόπον,
ἐν ᾧ οἱ ἵπποι ἵστανται. Ἱππῶν δὲ περισπωμένως.
Ἱππώναξ, Πύθεω καὶ μητρὸς Πρωτίδος, Ἐφέσιος , ἰαμβογράφος.
ᾤκησε δὲ Κλαζομενὰς ὑπὸ τῶν τυράννων Ἀθηναγόρα καὶ Κωμᾶ
ἐξελαθείς. γράφει δὲ πρὸς Βούπαλον καὶ Ἄθηνιν ἀγαλματοποιούς,
ὅτι αὐτοῦ εἰκόνας πρὸς ὕβριν εἰργάσαντο.
Ἵπταται: πέτεται.
Ἴπτω: βλάπτω· αἰτιατικῇ.
Ἵπυς, Ῥηγῖνος, ἱστορικός, γεγονὼς ἐπὶ τῶν Περσικῶν, καὶ
πρῶτος ἔγραψε τὰς Σικελικὰς πράξεις, ἃς ὕστερον Μύης ἐπετέμετο·
Κτίσιν Ἰταλίας, Σικελικῶν βιβλία εʹ, Χρονικὰ ἐν βιβλίοις εʹ, Ἀργολικῶν
γʹ. οὗτος πρῶτος ἔγραψε παρῳδίαν καὶ χωλίαμβον καὶ ἄλλα.
Ἱρά: ἐκκλησία· καὶ πληθυντικὸν ἱραί. ἱράων προπάροιθεν. Ὅμηρος.
Ἱρέων: ἐθνικόν. Ἱρεῖον: θυσία. Ἱρεῖς: ἐθνικόν.
Ἱρή: πόλις. Ἰριδανός: ποταμός. Ἶρις: νέφους ὑγρότης κατ' ἔμπτωσιν ἡλίου
πεποικιλμένου, οἷον

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter theta, entry 123, li. 1

 758

Θεμίστιος, φιλόσοφος, γεγονὼς ἐπὶ τῶν χρόνων Ἰουλιανοῦ

τοῦ Παραβάτου, ὑφ' οὗ καὶ ὕπαρχος προεβλήθη Κωνσταντινουπόλεως.
γέγραφε δὲ τῆς Ἀριστοτέλους Φυσικῆς ἀκροάσεως παράφρασιν ἐν
βιβλίοις ηʹ, Παράφρασιν τῶν Ἀναλυτικῶν ἐν βιβλίοις βʹ, τῶν Ἀπο-
δεικτικῶν ἐν βιβλίοις βʹ, τοῦ Περὶ ψυχῆς ἐν βιβλίοις ζʹ· ἐν δὲ τούτῳ
καὶ ἴδια παρεισήγαγε περὶ τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς ἐπιγραφῆς τῶν Κατη-
γοριῶν ἐν βιβλίῳ ἑνί· καὶ Διαλέξεις.
ἸΘεμιστογένης, Συρακούσιος, ἱστορικός. Κύρου ἀνάβασιν, ἥτις
ἐν τοῖς Ξενοφῶντος φέρεται· καὶ ἄλλα τινὰ περὶ τῆς ἑαυτοῦ πατρίδος.
Θεμιστοκλῆς, Ἀθηναῖος δημαγωγός, Νεοκλέους υἱός, ἄσωτος
τὴν πρώτην ἡλικίαν γενόμενος, μετὰ δὲ ταῦτα στρατηγὸς αἱρεθεὶς καὶ
κτίσας τὸν Πειραιᾶ καὶ ναυμαχίᾳ νικήσας τοὺς Πέρσας κατὰ Σαλαμῖνα
καὶ φθονηθεὶς φεύγει πρὸς Ἀρταξέρξην τὸν τῶν Περσῶν βασιλέα καὶ
σφόδρα τιμηθεὶς ὑπ' αὐτοῦ ἠναγκάζετο μετὰ ταῦτα τοῖς Ἕλλησι
πολεμεῖν. καὶ μὴ βουληθεὶς προδοῦναι τὴν πατρίδα καὶ τὸ ἑαυτοῦ
κλέος, ταύρειον αἷμα πιὼν ἀπώλετο. ἔγραψεν ἐπιστολὰς φρονήματος
γεμούσας.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter theta, entry 139, li. 2

Θεοδέκτης, Ἀριστάνδρου, Φασηλίτης ἐκ Λυκίας, ῥήτωρ, τραπεὶς

δὲ ἐπὶ τραγῳδίας, μαθητὴς Πλάτωνος καὶ Ἰσοκράτους καὶ Ἀριστοτέ-
λους. οὗτος καὶ ὁ Ἐρυθραῖος Ναυκράτης καὶ Ἰσοκράτης ὁ ῥήτωρ, ὁ
Ἀπολλωνιάτης, καὶ Θεόπομπος, ἐπὶ τῆς ργʹ ὀλυμπιάδος εἶπον ἐπι-
τάφιον ἐπὶ Μαυσώλῳ, Ἀρτεμισίας τῆς γυναικὸς αὐτοῦ προτρεψαμένης.
καὶ ἐνίκησε μάλιστα εὐδοκιμήσας ἐν ᾗ εἶπε τραγῳδίᾳ. ἄλλοι δέ φασι
Θεόπομπον ἔχειν τὰ πρωτεῖα. δράματα δὲ ἐδίδαξε νʹ. τελευτᾷ δὲ ἐν
Ἀθήναις ἐτῶν ἑνὸς καὶ μʹ, ἔτι τοῦ πατρὸς αὐτοῦ περιόντος. ἔγραψε
δὲ καὶ τέχνην ῥητορικὴν ἐν μέτρῳ, καὶ ἄλλα τινα καταλογάδην.
Θεοδέκτης, Φασηλίτης, ῥήτωρ, υἱὸς τοῦ προτέρου. ἔγραψεν
ἐγκώμιον Ἀλεξάνδρου τοῦ Ἠπειρώτου, ἱστορικὰ ὑπομνήματα, Νόμιμα
βαρβαρικά, Τέχνην ῥητορικὴν ἐν βιβλίοις ζʹ, καὶ ἄλλα πολλὰ ὑπο-
μνήματα.
Θεόδμητος: ὑπὸ θεοῦ κατεσκευασμένος.
Θεόδοτος· οὗτος ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ ὕπαρχος ἦν τῶν στρατευ-
μάτων, ὃν παραλύσας τῆς ἀρχῆς Πέτρον ἐπέστησε, Βαρσυάμην καλού-
μενον, ὃς πάλαι μὲν ἐπὶ τῆς τοῦ χαλκοῦ τραπέζης καθήμενος κέρδη
αἰσχρότατα ἐκ ταύτης δὴ ἐπορίζετο τῆς ἐργασίας, τὴν περὶ τοὺς
ὀβολοὺς κλοπὴν εὖ μάλα τεχνάζων καὶ τοὺς αὐτῷ ξυμβάλλοντας ἀεὶ
τῷ τῶν δακτύλων τάχει ἐκκρούων. δεξιός γε ἦν κλέψαι μετὰ τῶν
αὐτῷ περιπεπτωκότων ἀναίδην.
 759

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter theta, entry 166, li. 2

ἐκκρεμάμεναι. καὶ Αἰλιανός· οὐδαμῇ φορητὸν εἶναι τὸν βίον ἑαυτῇ

μετὰ τὴν εὐνὴν τὴν ἄθεσμον πεπιστευκυῖα, θεοκλυτοῦσα καὶ μυρίας
ἀρὰς Ἐφεσίοις ἐπαρωμένη, εἰ μὴ πράξαιντο τιμωρίαν τούτοις παρὰ
τῶν τυράννων, ἑαυτὴν διέφθειρεν.
Θεόκλυτος: θεότιμος.
Θεοκλυτοῦντες: θεοὺς ἐπικαλεσάμενοι. καὶ ἐν ἑαυτοῖς θεο-
κλυτοῦντες, ἅμα καὶ τῶν ὀργίων ἐμέμνηντο. τουτέστι τῶν μυστηρίων.
Θεοκρίνης· Δημοσθένης ἐν τῷ ὑπὲρ Κτησιφῶντος. ἦν δὲ συκο-
φάντης.
Θεόκριτος, Χῖος, ῥήτωρ, μαθητὴς Μητροδώρου τοῦ Ἰσοκρατι-
κοῦ. ἔγραψε Χρείας· ἀντεπολιτεύσατο δὲ Θεοπόμπῳ τῷ ἱστορικῷ.
φέρεται αὐτοῦ ἱστορία Λιβύης καὶ ἐπιστολαὶ θαυμάσιαι. ἔστι καὶ ἕτερος
Θεόκριτος, Πραξαγόρου καὶ Φιλίννης, οἱ δὲ Σιμμίχου· Συρακούσιος,
οἱ δέ φασι Κῷον· μετῴκησε δὲ ἐν Συρακούσαις. οὗτος ἔγραψε τὰ
καλούμενα Βουκολικὰ ἔπη Δωρίδι διαλέκτῳ. τινὲς δὲ ἀναφέρουσιν
εἰς αὐτὸν καὶ ταῦτα· Προιτίδας, Ἐλπίδας, Ὕμνους, Ἡρωΐνας, Ἐπι-
κήδεια μέλη, ἐλεγείας καὶ ἰάμβους, ἐπιγράμματα. ἰστέον δὲ ὅτι τρεῖς
γεγόνασι Βουκολικῶν ἐπῶν ποιηταί, Θεόκριτος οὑτοσί, Μόσχος Σικελιώ-
της καὶ Βίων ὁ Σμυρναῖος, ἔκ τινος χωριδίου καλουμένου Φλώσσης.
Θεόληπτος: ὑπὸ θεοῦ συσχεθείς, ἔνθεος. ὁ δὲ Φιλιππικὸς
θέραψ ἦν καὶ κολακικὸς καὶ μέντοι καὶ τῷ περὶ Ἀντώνιον θιάσῳ

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter theta, entry 363, li. 1

Θηρώμενοι: ἀντὶ τοῦ ζητοῦντες. καὶ τιμὴν ἐκ τούτου παρὰ τῶν ἄλλων
θηρώμενοι. Θηρῶντες: ἐπιτηροῦντες. Θής, θητός: ὁ μισθωτός.
Θῆσσαν: μισθωτικήν, ἢ εὐτελῆ, ἢ δουλικὴν τροφήν. Θησαυρίζω·
αἰτιατικῇ. Θησαυροὶ ἀνέμων: οὐκ ἀποθῆκαί τινες, ἀλλ' ἡ ῥᾳδία κίνησις,
ἀπηνέμου τοῦ ἀέρος ὄντος.
Θησαυρούς· Ἀππιανός· ὅπλα τε πολλὰ καὶ σῖτον ἡτοιμάζετο
καὶ θησαυροὺς ἐποίει. καὶ Θησαυροφυλάκιον.
Θησεύς, ἱστορικός. Βίους ἐνδόξων ἐν βιβλίοις πέντε, Κορινθια-
κῶν ἐν βιβλίοις τρισίν, ἐν ᾧ δηλοῖ τὴν κατάστασιν τοῦ Ἰσθμιακοῦ
ἀγῶνος. ζήτει περὶ Θησέως ἐν τῷ ἀρχὴ Σκυρία.
Θησεύς, ὁ Αἰγέως υἱός, ὁ βασιλεὺς Κρητῶν. καὶ ζήτει ἐν τῷ
Αἰγαῖον πέλαγος.
Θητεὺς καὶ Θητικόν· εἰς δʹ διαιρουμένης παρ' Ἀθηναίοις τῆς
πολιτείας, οἱ ἀπορώτατοι θητεῖς ἐλέγοντο, καὶ θητικὸν τελεῖν. οὗτοι
δὲ οὐδεμιᾶς μετεῖχον ἀρχῆς οὐδὲ ἐστρατεύοντο. καὶ θῆσσαν δὲ ὠνό-
μαζον οἱ Ἀττικοὶ τὴν πενιχρὰν κόρην, ἣν ἐπαναγκὲς ἦν τοὺς ἔγγιστα
 760

γένους ἢ λαμβάνειν πρὸς γάμον ἢ πέντε μνᾶς διδόναι.

Θησείδας· τίς φθόνος αἰὲν Θησείδας ἀγαθῶν ἔγκοτος αἰὲν ἔχει;

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 22, li. 1

δράκοντα ἐθήτευσεν Ἄρεϊ ὀκτὼ ἔτη.

Καδμεία νίκη: ἀποδιδόασι τὴν ἐπὶ τῆς ἀλυσιτελοῦς νίκης· ἐπεὶ
Ἐτεοκλῆς καὶ Πολυνείκης μονομαχήσαντες ἀμφότεροι ἀπώλοντο. ἕτεροι
δέ φασιν αὐτὴν λέγεσθαι ἐπὶ τῶν νικώντων μὲν τοὺς πολεμίους,
πλείονας δὲ τῶν οἰκείων ἀποβαλλόντων.
Καδμεῖος: ὁ Θηβαῖος. Καδμείωνος.
Κάδμος: ὁ Μιλήσιος, εὑρετὴς τῶν γραμμάτων. ἐν ἐπιγράμματι
Ζήνωνος· εἰ δὲ πάτρα Φοίνισσα, τίς ὁ φθόνος; ὃν καὶ ὁ Κάδμος
κεῖνος, ἀφ' οὗ γραπτὰν Ἑλλὰς ἔχει σελίδα.
Κάδμος, Πανδίονος, Μιλήσιος, ἱστορικός, ὃς πρῶτος κατά τινας
συγγραφὴν ἔγραψε καταλογάδην, μικρῷ νεώτερος Ὀρφέως. συνέταξε
δὲ κτίσιν Μιλήτου καὶ τῆς ὅλης Ἰωνίας ἐν βιβλίοις δʹ. ὅτι τὸν
Κάδμον φασὶ πρῶτον ἐς τὴν Ἑλλάδα κομίσαι τὰ γράμματα, ἅπερ
πρῶτοι Φοίνικες ἐφεῦρον. Κάδμος, Ἀρχελάου, Μιλήσιος, ἱστορικὸς
νεώτερος. τινὲς δὲ Λυκῖνον Κάδμον ἀνέγραψαν. ἴσως οὖν ἐστὶν ἕτερος.
ἔγραφε δὲ ταῦτα· Λύσιν ἐρωτικῶν παθῶν ἐν βιβλίοις δʹ, Ἀττικὰς ἱστορίας
ιϛʹ. Κάδος: μέτρον οἰνηρόν. τρισσῶν οἰνοπέδων τρισσοὺς ἱερώσατο
τούσδε ἐμπλήσας οἴνου πρωτοχύτοιο κάδους. ἐν Ἐπιγράμμασι.
Καδουΐας: βασιλεὺς Σκυθῶν.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 23, li. 1

Καδμεῖος: ὁ Θηβαῖος. Καδμείωνος.

Κάδμος: ὁ Μιλήσιος, εὑρετὴς τῶν γραμμάτων. ἐν ἐπιγράμματι
Ζήνωνος· εἰ δὲ πάτρα Φοίνισσα, τίς ὁ φθόνος; ὃν καὶ ὁ Κάδμος
κεῖνος, ἀφ' οὗ γραπτὰν Ἑλλὰς ἔχει σελίδα.
Κάδμος, Πανδίονος, Μιλήσιος, ἱστορικός, ὃς πρῶτος κατά τινας
συγγραφὴν ἔγραψε καταλογάδην, μικρῷ νεώτερος Ὀρφέως. συνέταξε
δὲ κτίσιν Μιλήτου καὶ τῆς ὅλης Ἰωνίας ἐν βιβλίοις δʹ. ὅτι τὸν
Κάδμον φασὶ πρῶτον ἐς τὴν Ἑλλάδα κομίσαι τὰ γράμματα, ἅπερ
πρῶτοι Φοίνικες ἐφεῦρον.
Κάδμος, Ἀρχελάου, Μιλήσιος, ἱστορικὸς νεώτερος. τινὲς δὲ
Λυκῖνον Κάδμον ἀνέγραψαν. ἴσως οὖν ἐστὶν ἕτερος. ἔγραφε δὲ ταῦτα·
Λύσιν ἐρωτικῶν παθῶν ἐν βιβλίοις δʹ, Ἀττικὰς ἱστορίας ιϛʹ.
Κάδος: μέτρον οἰνηρόν. τρισσῶν οἰνοπέδων τρισσοὺς ἱερώσατο
τούσδε ἐμπλήσας οἴνου πρωτοχύτοιο κάδους. ἐν Ἐπιγράμμασι.
Καδουΐας: βασιλεὺς Σκυθῶν.
 761

Κάειρα: πόλις καὶ ὄνομα κύριον.

Κάϊν: ὁ τοῦ Ἄβελ ἀδελφός, ὃς πλεονέκτης ἦν· ὁ δὲ Ἄβελ δικαιο-
σύνης ἐπεμελεῖτο. καὶ ὁ Κάϊν κτείνας τὸν Ἄβελ ἔκρυψε τὸν νεκρὸν
αὐτοῦ, λαθεῖν ἐντεῦθεν οἰόμενος. καὶ μετὰ τὴν καταδίκην χειρόνως
ἐβίω, ἅρπαξ καὶ πλεονέκτης γενόμενος μέτρα καὶ στάθμια καὶ ὅρους

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 342, li. 1

Κἀπιδώσειν μοι δοκῶ τὸ χρῆμα μᾶλλον: ἀντὶ τοῦ προσθή-

κην σχήσειν. Καπίστριον: ἡ τοῦ ἵππου φορβεία. Κάπους γὰρ Ῥωμαϊκῶς ἡ
κε-φαλή· καὶ ἐξ αὐτοῦ καπίστριον.
Καπιτώλιον· ὁ Ῥωμύλος μετὰ τὸ κτίσαι τὸ Παλάτιον ἔκτισε
καὶ τὸ Καπιτώλιον, ὅ ἐστι κεφαλὴ τῆς πόλεως· ἐν ᾧ καὶ τὸ Παλλά-
διον ἐπέθετο λαβὼν ἀπὸ πόλεως Σίλβης. Σατούρειον δὲ πρότερον
ἐκαλεῖτο, ὕστερον δὲ Καπιτώλιον ἐκ τῆς φανείσης ὀρυττομένων τῶν
θεμελίων ἐν τῇ γῇ κεφαλῆς σώματος νεοσφαγοῦς.
Καπίτων, Λύκιος, ἱστορικός. οὗτος ἔγραψεν Ἰσαυρικὰ βιβλία
ὀκτώ, Μετάφρασιν τῆς ἐπιτομῆς Εὐτροπίου, Ῥωμαϊστὶ ἐπιτεμόντος
Λίβιον τὸν Ῥωμαῖον, καὶ περὶ Λυκίας καὶ Παμφυλίας.
Κάπνη: ἡ καπνοδόκη. Ἀριστοφάνης· τί ποτ' ἄρ' ἡ κάπνη
ψοφεῖ;
Καπνίας οἶνος· ὃς γίνεται ἐν Βενεβεντῷ τῆς Ἰταλίας. καὶ
Καπνία ἄμπελος, ἡ μέλαινα. λύσις ὀνείρου· Βενεβεντὸν λέγουσι
πνευμάτων βίαν. περὶ καπνιζομένων ζήτει ἐν τῷ θυμιᾶν.
Καπνίας: ποιητής, ὁ μηδὲν λαμπρὸν γράφων.
Καπνοῦ σκιά: ἐπὶ τῶν λίαν ἰσχνῶν. κοὐκ οἶδ' ἐναίρων
νεκρὸν ἢ καπνοῦ σκιάν, εἴδωλον ἄλλως· οὐ γὰρ ἂν σθένοντά γε εἷλέ

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 1449, li. 1

ῥαφανῖδος οὐδ' ἄνηθον τῶν πρεσβυτέρων ἁρπάζειν. κεφάλαιόν ἐστι

τὸ πρὸς τὰ φύλλα καυλῶδες. οὐκ ἔτεμνον δὲ κατὰ μῆκος ὡς νῦν,
ἀλλὰ κατὰ κύκλον τὴν ῥαφανῖδα. ῥαφανίς, ἄνηθον.
Κεφαλαίωσον: συντόμησον, συνάγαγε.
Κεφαλή: παρὰ τὸ κεκυφῶσθαι, ἤγουν κεκάμφθαι. καὶ οἱ ἰατροὶ
σκαφεῖον αὐτὸ καλοῦσι. καὶ ὁ Ἱπποκράτης δὲ κύβητον. Μακεδόνες
δὲ κέβην, τὸ β ἀντὶ τοῦ φ λαμβάνοντες, ὡς ἐπὶ Φερενίκης, Βερε-
νίκης.
Κεφαλῆθεν: δῆμος Ἀκαμαντίδος ἡ Κεφαλή.
Κεφαλήν, Κεφαλῆνος κλίνεται. καὶ Κεφαληνία, χώρα.
Κεφαλίων ἢ Κεφάλων, Γεργίθιος, ῥήτωρ καὶ ἱστορικός,
γεγονὼς ἐπὶ Ἀδριανοῦ. ἔφυγε δὲ τὴν πατρίδα δι' ἀπέχθειαν δυναστῶν
 762

καὶ ἐβίω ἐν Σικελίᾳ. ἔγραψε παντοδαπὰς ἱστορίας ἐν βιβλίοις θʹ, ἅ-

τινα ἐπιγράφει Μούσας, Ἰάδι διαλέκτῳ· Μελέτας τε ῥητορικὰς καὶ
ἄλλα τινά.
Κεφαλὶς βιβλίου: ὅπερ τινὲς εἴλημά φασιν. ἐν κεφαλίδι
βιβλίου γέγραπται περὶ ἐμοῦ.
Κεφαλισμός· κεφαλισμοὺς λέγει Ἀριστοτέλης τοὺς τῶν πρώ-
των ἀριθμῶν τῶν μέχρι δεκάδος πολλαπλασιασμούς. διὰ γὰρ τῆς περὶ
τούτων γυμνασίας καὶ οἱ τῶν ὑστέρων καὶ μειζόνων καὶ ὁμοίων αὐτοῖς
πολλαπλασιασμοὶ κατὰ μετάβασιν γνωρίζονται· ἀπὸ γὰρ τοῦ δὶς δύο

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 1608, li. 1

Κιλλίβαντες: τρισκελῆ ἐστί τινα ξύλα, ἐφ' ὧν τιθέασι τὰς

ἀσπίδας διαναπαυόμενοι, ἐπειδὰν κάμωσι πολεμοῦντες. Ἀριστοφάνης·
τοὺς κιλλίβαντας οἶσε, παῖ, τῆς ἀσπίδος.
Κιλίκια: τὰ ἐκ τριχῶν συντιθέμενα ὑφάσματα.
Κιλίκιος ὄλεθρος: οἱ γὰρ Κίλικες λῃστείαις χρώμενοι ἐπ'
ὠμότητι διεβέβληντο.
Κιλίκιος τράγος: ὁ δασύς. τοιοῦτοι γὰρ ἐν Κιλικίᾳ γίνονται
τράγοι. ὅθεν καὶ τὰ ἐκ τῶν τριχῶν συντιθέμενα Κιλίκια λέγονται.
ὅτι οἱ Κίλικες ἐπὶ πονηρίᾳ διεβέβληντο. ὅθεν καὶ τὸ ἐγκιλικεύεται, ἀντὶ τοῦ
κακοηθεύεται· ἐγκιλικίζειν γὰρ τὸ κακοηθίζεσθαι.
Κιλικισμόν: Θεόπομπος ὁ ἱστορικὸς τὸν ἐκ παροινίας φόνον
λέγει.
Κιλίκων: ἐπώνυμον Ἀχαιοῦ τοῦ Μέροπος, ἀπὸ τροφοῦ
Κιλίσσης· ὃς τὴν πατρίδα Μίλητον προδέδωκε τοῖς Πριηνεῦσι καὶ
τὸν βασιλέα στρατηγῶν. παρόσον Κίλικες διεβέβληντο ἐπὶ πονηρίᾳ καὶ
ὠμότητι, διὰ τοῦτο ἐκλήθη Κιλίκων. Φερεκράτης· ἀεί ποθ' ἡμῖν
ἐγκιλικίζουσ' οἱ θεοί. εὔπορος δὲ ἦν, ὥστε καὶ παροιμίαν ἐπ'
αὐτῷ εἰρῆσθαι· ἀγαθὰ Κιλίκων. λείπει τὸ ἔχει.
Κιλλικών· οὐδὲν πονηρόν, ἀλλ' ὅπερ καὶ Κιλλικών. οὗτος
παρέδωκε τὴν Σάμον. ὡσεὶ εἶπεν· οὐδὲν κακὸν ποιῶ, ἀλλ' ἱεροσυλῶ.
ἐπὶ πονηρίᾳ γὰρ ἐτεθρύλλητο ὁ Κιλλικών, ὃς προὔδωκε Μίλητον

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 1778, li. 1

.
Κλήθρη: ὄνομα δένδρου. καὶ Κλῆθρον, τὸ φυτόν.
Κληῗδα: οὕτω καὶ οἱ τραγικοὶ καὶ Θουκυδίδης.
Κληΐζω: καλῶ.
Κληΐσατε: ὑμνήσατε.
Κληΐσαι οἱ ἀρχαῖοι λέγουσιν, οὐ κλεῖσαι. καὶ κληΐδα οὕτως.
Κλημακτήρων: δυσχερειῶν. χωρὶς γὰρ ἐγκοπῶν καὶ κλημακτή-
 763

ρων οὐχ οἷόν τ' ἦν ἐπιβαίνειν.

Κληματίς: ἡ ἄμπελος. λύσις ὀνείρου· κλῆμα κρατήσας ἐγκα-
λεῖσθαι προσδόκα.
Κλήμης, ἱστορικός· ἔγραψε Ῥωμαίων βασιλεῖς καὶ αὐτοκράτο-
ρας· καὶ Πρὸς Ἱερώνυμον περὶ τῶν Ἰσοκρατικῶν σχημάτων· καὶ ἄλλα.
Κληρονομοῦσα: ἡ ἐκκλησία κοινῶς, ἰδικῶς δὲ ἡ κατ' εὐσέ-
βειαν ζῶσα ψυχή. Κληρονομῶ: τὸ κατεξουσιάζω, τὸ κτῶμαι. τοσούτων
ἐκληρονόμουν οἱ Ῥωμαῖοι κτημάτων, ὅσων σωμάτων ὁ πόλεμος.
Κληρονομῶ· ὅτε σημαίνει τὸ λαμβάνω καὶ μετέχω, γενικῇ· ὡς τό, ταύτης
γε τῆς αἰσχύνης κληρονομῶ. καί, ὅς γε κεκληρονόμηκας τῶν Φίλων τοῦ
κηδεστοῦ. αἰτιατικῇ δέ· ὡς τό, μέχρι τίνος κληρονομήσετε τὸ ὄρος τὸ ἅγιόν
μου; καί, οὐκ ἔφθη κληρονομῆσαι τὸν οὐρανόν. ἀντὶ τοῦ εὑρεῖν καὶ
οἰκῆσαι. Κλῆρος: τόπος, κτῆμα.
Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 1905, li. 1

οἱ κύνες πόρρωθεν τῶν ὀσμῶν ἀντιλαμβάνονται διὰ τὴν δίοσμον τοῦ

ἀέρος δύναμιν, οὕτω καὶ τῶν ἐνύδρων διὰ τὸ εἶναι καὶ ἐν ὕδατι τὴν
δύναμιν ταύτην, πόρρωθεν τῶν ὀσμῶν οἱ ἰχθύες ἀντιλαμβάνονται. αἱ
κογχύλαι γοῦν ὄψιν οὐκ ἔχουσαι φαίνονται δελέατι ἐφεπόμεναι,
ὁμοίως καὶ οἱ κροκόδειλοι τῶν κρεῶν ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδα-
τος κρεμαμένων ἐφέπονται αὐτοῖς.
Κοδάλου χοίνιξ: παροιμία ἐπὶ τῶν μείζοσι μέτροις κεχρη-
μένων. Κοδομήϊον: καμινευτικόν.
Κοδράντης: τὸ πᾶν, ἢ λεπτὰ δύο. Κοδράτος, Ῥωμαῖος, ἱστορικός.
ἔγραψεν Ἰάδι διαλέκτῳ ἱστορίαν Ῥωμαϊκὴν ἐν βιβλίοις ιεʹ, ἐπιγραφὴν δὲ
Χιλιετηρίδα, καὶ περιέχει ἀπὸ κτίσεως Ῥώμης ἕως Ἀλεξάνδρου τοῦ
Μαμαίας υἱοῦ Καίσαρος. Κοδρίτης ἄρτος.
Κοδρομήνη: ὄνομα τόπου. Κόδροι: ἐθνικόν.
Κόθορνος: ὑπόδημα ἀμφοτεροδέξιον. Ἀριστοφάνης· τίς ὁ
κόθορνος τῆς ὁδοῦ; οἷον τί ὑποδησάμενος πάρει; οὕτως ἐκαλεῖτο
καὶ Θηραμένης, Ἀθηναῖος ῥήτωρ, μαθητὴς Προδίκου τοῦ Κείου. εἴρη-
ται δὲ ἐπὶ τοῦ στρεφομένου συνεχῶς. οὗτος γὰρ καὶ τοῖς λʹ συνέσπευδε
καὶ τῷ πλήθει. ὅτι ὁ κόθορνος ἀνδράσι καὶ γυναιξὶ πρὸς τὰς ὑποδέσεις

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 2453, li. 2

Κριτικόν: τὸ κρίσιμον. Κρίτιος· τοιγάρτοι τῆς τοῦ βίου προαιρέσεως

ἐπαξίως ἔτυχεν ὁ Θηρα-μένης τῆς τελευτῆς, Κριτίου κρίναντος αὐτόν.
Κριτός: ὁ κρινόμενος. Κριτός: ἐπίλεκτος. καὶ ὁ κρινόμενος. Κριτὴς δὲ ὁ
κρίνων. Κρίτων, Ἀθηναῖος, φιλόσοφος, Σωκράτους μαθητής· ὃς καὶ
γνησίως διετέθη πρὸς Σωκράτην καὶ τὰ πρὸς τὴν χρείαν πάντα ἐδί-
δου αὐτῷ. ἔγραψε Σωκράτους ἀπολογίαν.
 764

Κρίτων ἔγραψεν ἐν τοῖς Γετικοῖς.

Κρίτων, Πιεριώτης (πόλις δὲ Μακεδονίας ἐστὶν ἡ Πιερία),
ἱστορικός. ἔγραψε Παλληνιακά, Συρακουσῶν κτίσιν, Περσικά,
Σικελιακά,
Συρακουσῶν περιήγησιν καὶ Περὶ τῆς ἀρχῆς τῶν Μακεδόνων.
Κρίτων, Νάξιος, ἱστορικός. ἔγραψεν Ὀκταετηρίδα· ἣν Εὐδοξίου
φασί.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter kappa, entry 2454, li. 1

μένης τῆς τελευτῆς, Κριτίου κρίναντος αὐτόν.

Κριτός: ὁ κρινόμενος.
Κριτός: ἐπίλεκτος. καὶ ὁ κρινόμενος. Κριτὴς δὲ ὁ κρίνων.
Κρίτων, Ἀθηναῖος, φιλόσοφος, Σωκράτους μαθητής· ὃς καὶ
γνησίως διετέθη πρὸς Σωκράτην καὶ τὰ πρὸς τὴν χρείαν πάντα ἐδί-
δου αὐτῷ. ἔγραψε Σωκράτους ἀπολογίαν.
Κρίτων ἔγραψεν ἐν τοῖς Γετικοῖς.
Κρίτων, Πιεριώτης (πόλις δὲ Μακεδονίας ἐστὶν ἡ Πιερία),
ἱστορικός. ἔγραψε Παλληνιακά, Συρακουσῶν κτίσιν, Περσικά,
Σικελιακά,
Συρακουσῶν περιήγησιν καὶ Περὶ τῆς ἀρχῆς τῶν Μακεδόνων.
Κρίτων, Νάξιος, ἱστορικός. ἔγραψεν Ὀκταετηρίδα· ἣν Εὐδοξίου
φασί.
Κρόβυζοι: ὄνομα ἔθνους.
Κροβύζου ζεῦγος: ἐπὶ τῶν ἐπὶ κακίᾳ καὶ πονηρίᾳ σπενδο-
μένων δύο. τοῦτο εἴρηται ἀπὸ Κροβύζου τινὸς πορνοβοσκοῦ, δύο
ἔχοντος ἑταίρας ἐπ' ὀλέθρῳ πολλῶν. κροβύζου οὖν ζεῦγος ἐπὶ δια-
συρμῷ δύο ὁμονοούντων, οὓς πρότερον τοῦ ἀναπνεῖν φασὶν ἢ τοῦ
κακουργεῖν παύσασθαι.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter lambda, entry 645, li. 6

θεία, καὶ ἡ θεόπνευστος γραφή. καὶ Λόγος. Δαβίδ· ὑπέμεινεν ἡ

ψυχή μου εἰς τὸν λόγον σου. Λόγιος δὲ ὁ φρόνιμος.
Λογίζω: σκέπτομαι. καὶ Λογίσομαι, ἀναψηφίσομαι, ἀναριθμήσω.
καὶ Λογιοῦμαι, ἀπαριθμήσω, ψηφίσω. καὶ Λογῶ, τὸ νομίζω. ὡς
τό, ἐλογίσατο αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην.
Λογγῖνος, ὁ Κάσσιος, φιλόσοφος, διδάσκαλος Πορφυρίου τοῦ
φιλοσόφου, πολυμαθὴς καὶ κριτικὸς γενόμενος. ἦν δὲ ἐπὶ Αὐρηλιανοῦ
τοῦ Καίσαρος καὶ ἀνῃρέθη ὑπ' αὐτοῦ, ὡς σύμπνους Ζηνοβίᾳ τῇ Ὀδυμ-
νάθου γυναικί. ἔγραψε Περὶ τοῦ κατὰ φύσιν βίου, Ἀπορήματα Ὁμηρικά,
Εἰ φιλόσοφος Ὅμηρος, Προβλήματα Ὁμήρου καὶ λύσεις ἐν βιβλίοις βʹ,
 765

Τίνα παρὰ τὰς ἱστορίας οἱ γραμματικοὶ ὡς ἱστορικὰ ἐξηγοῦνται, Περὶ

τῶν παρ' Ὁμήρῳ πολλὰ σημαινουσῶν λέξεων δʹ, Ἀττικῶν λέξεων
ἐκδόσεις βʹ, εἰσὶ δὲ κατὰ στοιχεῖον, Λέξεις Ἀντιμάχου καὶ Ἡρακλέωνος·
καὶ ἄλλα πολλά.
Λογγῖνος· οὗτος ὁ Λογγῖνος καὶ Κόνων ἀδελφοὶ Ζήνωνος τοῦ
βασιλέως. οἳ παραδυναστεύοντες ἀθέσμως οἷον ἐν πάσαις ταῖς πό-
λεσιν ἐπὶ κτήμασιν ἀλλοτρίοις ὅρους ἐτίθεσαν καὶ τοῖς γε τὰ ἔσχατα
πλημμελοῦσιν ἔνεμον τὰς βοηθείας ἐπὶ μισθῷ. Λογγῖνος δὲ καὶ πάσης
ἀκρασίας ἦν πλήρης, ἀεὶ μὲν μεθύουσι συνδιάγων ἀνθρώποις, ἀεὶ δὲ
πορνοβοσκοὺς ἔνδον ἔχων ἀφθόνους, οἳ γυναῖκας μὲν αὐτῷ τὰς τῶν
πρώτων ἀρχόντων ἐπηγγέλλοντο ἄξειν· οἱ δὲ πόρνας ἄγοντες ἀπὸ

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter lambda, entry 656, li. 1

ἐκλογίζονται ἐν ἡμέραις λʹ, ὅταν τὰς ἀρχὰς ἀπόθωνται οἱ ἄρχοντες.

λογιστήρια δέ ἐστι τὰ τῶν λογιστῶν ἀρχεῖα, ὡς Δείναρχος καὶ Ἀνδο-
κίδης δηλοῦσι.
Λογιστεῦσαι: ἀπαριθμήσασθαι, ἀναμετρῆσαι. οὐ δυνάμενος
ἢ οὐ βουλόμενος λογιστεῦσαι τὰ πεπραγμένα καὶ μισῆσαι τὰ κακῶς
πραχθέντα.
Λογιστής: κριτής, δοκιμαστής, ἐξεταστής.
Λογογράφος: ὁ δίκας, ἢ τοὺς δικανικοὺς γράφων. καὶ Λογο-
γραφῶ· αἰτιατικῇ.
Λόγον ἔχειν: ἀντὶ τοῦ φροντίζειν. Θεόπομπος Φιλιππικῶν αʹ.
Λογοποιός: ὁ ὑφ' ἡμῶν ἱστορικὸς λεγόμενος. Ἰσοκράτης καὶ
Ἡρόδοτος. ὅς ἐστιν εὑρετὴς λόγων καὶ ἀποκριμάτων.
Λογοποιῶν: πλάττων λόγους ψευδεῖς.
Λόγος· λόγος ἐστὶ φωνὴ σημαντικὴ ἀπὸ διανοίας ἐκπεμπομένη.
λόγος δὲ σημαίνει ϛʹ. διαφέρει δὲ λέξις καὶ λόγος· λέξις μὲν γὰρ
ἄσημος γίνεται ὡς βλίτυρι, λόγος δὲ οὐδαμῶς. διαφέρει δὲ καὶ τὸ
λέγειν τοῦ προφέρεσθαι· προφέρονται μὲν γὰρ αἱ φωναί, λέγεται δὲ
τὰ πράγματα, ἃ δὴ καὶ λεκτὰ τυγχάνει. ἀρεταὶ δὲ τοῦ λόγου εʹ·
Ἑλληνισμός, σαφήνεια, συντομία, πρέπον, ἀποσκευή. Λόγος καὶ ἡ
ὑπόθεσις. Ἀριστοφάνης· Εὐριπίδῃ λόγον παράσχῃς, καὶ τραγῳδία
γένῃ. ζήτει λόγους ἀπορρήτους Χρυσίππου ἐν τῷ Χρυσίππος.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter lambda, entry 814, li. 1

τοὺς γὰρ ἀκμάζοντας τῶν οἰκετῶν ἐπὶ τῇ τοῦ σώματος φυλακῇ ἔβαλ-
λον. λυκόποδες δὲ ἐκαλοῦντο, ὅτι διὰ παντὸς εἶχον τοὺς πόδας
λύκων δέρμασι κεκαλυμμένους, ὥστε μὴ ἐπικαίεσθαι ἐκ τοῦ περιέχοντος·
 766

ἢ διὰ τὸ ἔχειν ἐπὶ τῶν ἀσπίδων ἐπίσημον λύκον. ὁ δὲ Ἀριστοφάνης

ἐν Λυσιστράτῃ τοὺς Ἀλκμαιονίδας φησίν. οὗτοι γὰρ πόλεμον ἀρά-
μενοι πρὸς Ἱππίαν τὸν τύραννον καὶ τοὺς Πεισιστράτους ἐτείχισαν
Λειψύδριον τὸ ὑπὲρ Πάρνηθος· εἰς ὃ συνῆλθόν τινες τῶν ἐκ τοῦ
ἄστεος, ὥς φησιν Ἀριστοτέλης ἐν Ἀθηναίων πολιτείᾳ.
Λυκορραίστης: ὁ τοὺς λύκους διαφθείρων. δέρμα λυκορραίστης
ἐκρέμασε Τελέβων.
Λύκος, ὁ καὶ Βουθήρας, Ῥηγῖνος, ἱστορικός, πατὴρ Λυκόφρονος
τοῦ τραγικοῦ, ἐπὶ τῶν διαδόχων γεγονὼς καὶ ἐπιβουλευθεὶς ὑπὸ Δη-
μητρίου τοῦ Φαληρέως. οὗτος ἔγραψεν ἱστορίαν Λιβύης, καὶ περὶ
Σικελίας.
Λύκος ἀετὸν φεύγει: ἐπὶ τῶν ἀφύκτων.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter mu, entry 141, li. 1

Μανδάτωρος: εἶδος ἀξιώματος.

Μανδραγόρας: ὑπνωτικὸς καρπός. ἢ λήθης ποιητικός.
καὶ φανεῖται πολὺν τὸν μανδραγόραν ἐκπεπωκώς.
Μανδραγορίζω.
Μάνδρων: ὄνομα κύριον. καὶ ζήτει περὶ τούτου παροιμίαν ἐν τῷ ἐγέ-
νετο καὶ Μάνδρωνι.
Μανδύας: εἶδος ἱματίου, ὅπερ καλεῖται λωρίκιον.
Μάναιχμος, Ἀλωπεκοννήσιος, κατὰ δέ τινας Προικοννήσιος,
φιλόσοφος Πλατωνικός. ἔγραψε φιλόσοφα· καὶ εἰς τὰς Πλάτωνος
Πολιτείας βιβλία γʹ.
Μάναιχμος, Σικυώνιος, υἱὸς Ἀλκιβίου ἢ Ἀλκιβιάδου, ἱστορικός·
γέγονε δὲ ἐπὶ τῶν διαδόχων. ἔγραψεν ἱστορίαν τὴν κατὰ τὸν Μακε-
δόνα Ἀλέξανδρον.
Μάνεθως, Μένδης τῆς Αἰγύπτου, ἀρχιερεύς. ἔγραψε περὶ κα-
τασκευῆς κυφίων. ζήτει τί τὸ κῦφι.
Μάνεθως, Διοσπόλεως τῆς Αἰγύπτου ἢ Σεβεννύτης. Φυσιο-
λογικά, Ἀποτελεσματικὰ δι' ἐπῶν· καὶ ἄλλα τινὰ ἀστρονομούμενα.
Μανέρως καὶ Περιμανώς: ὀνόματα ᾠδῆς. Εὔβουλος Καμπυλίωνι.
Μανείην: εὐκτικόν.
Μάνης: ὄνομα κύριον οἰκέτου. Ἀριστοφάνης Ὄρνισι· νῦν δ'
ἀνδράποδα, ἠλιθίους, Μάνας.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter mu, entry 227, li. 1

Μαρμαρυγή: ἄστραψις, λαμπηδών.

Μαρώνεια: τόπος ἐστὶ τῆς Ἀττικῆς, οὗ Δημοσθένης ἐν τῇ πρὸς
Πανταίνετον παραγραφῇ μνημονεύει. ἔστι δὲ καὶ πόλις ἐν Θρᾴκῃ, ἥν
 767

φησιν εἶναι τὴν ὑφ' Ὁμήρου Ἴσμαρον καλουμένην.

Μαρωνεῖτις φυλή. καὶ γυνή. καὶ Μαρώνειος οἶνος.
Μάρωνος: ὄνομα κύριον.
Μάρπησσος: ὄνομα κύριον.
Μάρσιππος: σάκκος, θυλάκιον, σακέλλιον. εἶδόν τινας ἐν
πέτραις μαρσιππίους ἱματίων κατατιθεμένους. Ξενοφῶν.
Μαρσύας, Περιάνδρου, Πελλαῖος, ἱστορικός. οὗτος δὲ ἦν πρό-
τερον γραμματοδιδάσκαλος, καὶ ἀδελφὸς Ἀντιγόνου τοῦ μετὰ ταῦτα
βασιλεύσαντος, σύντροφος δὲ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως. ἔγραψε Μα-
κεδονικὰ ἐν βιβλίοις δέκα· ἤρξατο δὲ ἀπὸ τοῦ πρώτου βασιλεύσαντος
Μακεδόνων, καὶ μέχρι τῆς Ἀλεξάνδρου τοῦ Φιλίππου ἐπὶ τὴν Συρίαν
ἐφόδου, μετὰ τὴν Ἀλεξανδρείας κτίσιν· Ἀττικὰ ἐν βιβλίοις ιβʹ· καὶ
αὐτοῦ Ἀλεξάνδρου ἀγωγήν.
Μαρσύας, Κριτοφήμου, Φιλιππεύς, ἱστορικός, ὁ νεώτερος.
Μαρσύας, Μάρσου, Ταβηνός, ἱστορικός. ἔγραψεν Ἀρχαιολογίαν
ἐν βιβλίοις ιβʹ, Μυθικὰ ἐν βιβλίοις ζʹ, καὶ ἕτερά τινα περὶ τῆς ἰδίας
πατρίδος.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter mu, entry 228, li. 1

Μάρπησσος: ὄνομα κύριον.

Μάρσιππος: σάκκος, θυλάκιον, σακέλλιον. εἶδόν τινας ἐν
πέτραις μαρσιππίους ἱματίων κατατιθεμένους. Ξενοφῶν.
Μαρσύας, Περιάνδρου, Πελλαῖος, ἱστορικός. οὗτος δὲ ἦν πρό-
τερον γραμματοδιδάσκαλος, καὶ ἀδελφὸς Ἀντιγόνου τοῦ μετὰ ταῦτα
βασιλεύσαντος, σύντροφος δὲ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως. ἔγραψε Μα-
κεδονικὰ ἐν βιβλίοις δέκα· ἤρξατο δὲ ἀπὸ τοῦ πρώτου βασιλεύσαντος
Μακεδόνων, καὶ μέχρι τῆς Ἀλεξάνδρου τοῦ Φιλίππου ἐπὶ τὴν Συρίαν
ἐφόδου, μετὰ τὴν Ἀλεξανδρείας κτίσιν· Ἀττικὰ ἐν βιβλίοις ιβʹ· καὶ
αὐτοῦ Ἀλεξάνδρου ἀγωγήν.
Μαρσύας, Κριτοφήμου, Φιλιππεύς, ἱστορικός, ὁ νεώτερος.
Μαρσύας, Μάρσου, Ταβηνός, ἱστορικός. ἔγραψεν Ἀρχαιολογίαν
ἐν βιβλίοις ιβʹ, Μυθικὰ ἐν βιβλίοις ζʹ, καὶ ἕτερά τινα περὶ τῆς ἰδίας
πατρίδος.
Μαρσύας· ἐν τοῖς χρόνοις τῶν Ἰουδαίων Κριτῶν καὶ Μαρσύας
ἐγένετο σοφός, ὅστις ἐφεῦρε διὰ μουσικῆς αὐλοὺς ἀπὸ καλάμων καὶ
χαλκοῦ· ὃς παραφρονήσας ἔρριψεν εἰς ποταμὸν ἑαυτὸν καὶ ἀπώλετο·
καὶ ὠνομάσθη ὁ ποταμὸς Μαρσύας· περὶ οὗ μῦθος φέρεται, ὅτι ἑαυτὸν
ἀποθεώσας ἀπώλετο. κατὰ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους ἐγένετο καὶ τὰ
κατὰ Ἰάσονα καὶ τοὺς Ἀργοναύτας, ὡς Ἀπολλώνιος ὁ Ῥόδιός φησι.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter mu, entry 229, li. 1

 768

Μάρσιππος: σάκκος, θυλάκιον, σακέλλιον. εἶδόν τινας ἐν

πέτραις μαρσιππίους ἱματίων κατατιθεμένους. Ξενοφῶν.
Μαρσύας, Περιάνδρου, Πελλαῖος, ἱστορικός. οὗτος δὲ ἦν πρό-
τερον γραμματοδιδάσκαλος, καὶ ἀδελφὸς Ἀντιγόνου τοῦ μετὰ ταῦτα
βασιλεύσαντος, σύντροφος δὲ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως. ἔγραψε Μα-
κεδονικὰ ἐν βιβλίοις δέκα· ἤρξατο δὲ ἀπὸ τοῦ πρώτου βασιλεύσαντος
Μακεδόνων, καὶ μέχρι τῆς Ἀλεξάνδρου τοῦ Φιλίππου ἐπὶ τὴν Συρίαν
ἐφόδου, μετὰ τὴν Ἀλεξανδρείας κτίσιν· Ἀττικὰ ἐν βιβλίοις ιβʹ· καὶ
αὐτοῦ Ἀλεξάνδρου ἀγωγήν.
Μαρσύας, Κριτοφήμου, Φιλιππεύς, ἱστορικός, ὁ νεώτερος.
Μαρσύας, Μάρσου, Ταβηνός, ἱστορικός. ἔγραψεν Ἀρχαιολογίαν
ἐν βιβλίοις ιβʹ, Μυθικὰ ἐν βιβλίοις ζʹ, καὶ ἕτερά τινα περὶ τῆς ἰδίας
πατρίδος.
Μαρσύας· ἐν τοῖς χρόνοις τῶν Ἰουδαίων Κριτῶν καὶ Μαρσύας
ἐγένετο σοφός, ὅστις ἐφεῦρε διὰ μουσικῆς αὐλοὺς ἀπὸ καλάμων καὶ
χαλκοῦ· ὃς παραφρονήσας ἔρριψεν εἰς ποταμὸν ἑαυτὸν καὶ ἀπώλετο·
καὶ ὠνομάσθη ὁ ποταμὸς Μαρσύας· περὶ οὗ μῦθος φέρεται, ὅτι ἑαυτὸν
ἀποθεώσας ἀπώλετο. κατὰ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους ἐγένετο καὶ τὰ
κατὰ Ἰάσονα καὶ τοὺς Ἀργοναύτας, ὡς Ἀπολλώνιος ὁ Ῥόδιός φησι.
λέγεται μῦθος, ὅτι ἐξεδάρη ὑπὸ Ἀπόλλωνος. καὶ φέρεται λόγος
περὶ Ὁρμίσδου τοῦ Πέρσου, ὃς ηὐτομόλησε πρὸς Κωνσταντῖνον τὸν

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter mu, entry 591, li. 1

Μεμψίμοιρος: φιλεγκλήμων.
Μένανδρος, Ἀθηναῖος, κωμικὸς ἀρχαῖος. καὶ Μένανδρος ἕτε-
ρος, Ἀθηναῖος, ὁ Διοπείθους καὶ Ἡγεστράτης· περὶ οὗ πολὺς παρὰ πᾶσιν
ὁ λόγος· κωμικὸς τῆς νέας κωμῳδίας, στραβὸς τὰς ὄψεις, ὀξὺς δὲ
τὸν νοῦν καὶ περὶ γυναῖκας ἐκμανέστατος. γέγραφε κωμῳδίας ρηʹ καὶ
ἐπιστολὰς πρὸς Πτολεμαῖον τὸν βασιλέα, καὶ λόγους ἑτέρους πλείστους
καταλογάδην.
Μένανδρος, Λαοδικεὺς τῆς παρὰ τῷ Λύκῳ τῷ ποταμῷ, σο-
φιστής. ἔγραψεν ὑπόμνημα εἰς τὴν Ἑρμογένους τέχνην καὶ Μινου-
κιανοῦ Προγυμνάσματα· καὶ ἄλλα.
Μένανδρος, προτίκτωρ, ἱστορικός· ὃς λέγει περὶ ἑαυτοῦ· ἐμοὶ
πατὴρ Εὐφρατᾶς ἐκ Βυζαντίου ὁρμώμενος ἦν· οὗτος δὴ οὖν ἥκιστα
τῆς τῶν λόγων μετειλήχει παιδείας. Ἡρόδοτος μὲν οὖν ὁμόγνιος δέ
μοι τῆς πρὸς τὸν νόμον ἀπογευσάμενος παιδείας εἶτα ἀφηνίασε τῆς
περὶ ταῦτα σπουδῆς· ἀλλ' ἔγωγε οὔτι χρῆναι ᾠόμην μὴ καὶ νόμοις
ὁμιλῆσαι καὶ ἐς τέλος ἱκέσθαι τῶν πόνων· καὶ δὴ ἀφικόμην, ὥς μοι
ὑπῆρχε δυνατόν. ἥκιστα δὲ ἐχρησάμην τῇ ἐπαγγελίᾳ τοῦ ἐπιτηδεύ-
ματος· οὐ γάρ μοι θυμῆρες ἦν ἀγωνίζεσθαι δίκας οὔτε μὴν ἐν τῇ
 769

βασιλείῳ στοᾷ θαμίζειν καὶ δεινότητι λόγων τὰς τῶν ἐντυγχανόντων

οἰκειοῦσθαι φροντίδας. καὶ τὰ σπουδαῖα τοιγαροῦν παρεὶς καὶ τὰ
χείριστα ἑλόμενος, κεχηνὼς περιενόστουν. καί μοι καταθύμιοι ἦσαν

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter mu, entry 1440, li. 3

μένος παρέδωκεν ἑαυτόν.

Μυρίκη: εἶδος φυτοῦ. πεδίον ἦν ἀχανές, ἐν ᾧ μυρῖκαί τε
ἐπεπήγεσαν.
Μυρρίνη: εἶδος φυτοῦ. καὶ Μυρρινῶν, ἀρχῆς ἐπιθυμῶν.
μυρρίναις γὰρ στεφανοῦνται οἱ ἄρχοντες. τὸ δὲ δένδρον Μυρίκη.
μυρρίνην λαβόντα, τῶν Αἰσχύλου λέξαι τι. οἱ γὰρ παῖδες ἐν τοῖς
συμποσίοις κλῶνα δάφνης ἢ μυρρίνης λαβόντες ᾖδον.
Μυριοπραγότερον καὶ Μυριοπρατότερον.
Μύριοι ἐν Μεγαλοπόλει: Δημοσθένης ἐν τῷ κατ' Αἰσχίνου.
συνέδριόν ἐστι κοινὸν Ἀρκάδων ἁπάντων, οὗ πολλάκις μνημονεύουσιν
οἱ ἱστορικοί.
Μύρις: ὄνομα κύριον. καὶ Μυρίτης οἶνος.
Μυρλεανός: ὄνομα πόλεως Βιθυνίας, ἡ νῦν Ἀπάμεια καλουμένη.
Μυρμηκανθρώποις Φερεκράτης γράφει.
Μυρμηκίδην ἀντιπραττόμενον τῇ Φειδίου τέχνῃ.
Μύρμηξ· μυρμήκων ἀτραποὺς ἤ τί διαμινυρίζεται. περὶ Ἀγά-
θωνός φησι τοῦ ποιητοῦ, ὡς λεπτὰ καὶ ἀγκύλα ἀνακρουομένου μέλη·
τοιαῦται γὰρ αἱ τῶν μυρμήκων ὁδοί. ὁ δὲ Ἀγάθων ὑποκριτικὰ μέλη
ἐποίει καὶ αὐτὸς ὑποκρίνεται. διὸ καὶ χορικὰ λέγεται.
Μυρμιδόνες: ὄνομα ἔθνους.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter nu, entry 598, li. 2

καὶ τὸ ἀνὰ μέσον τῶν γυναικείων αἰδοίων. ὡς προεγράφη.

Νυμφικὰ λουτρά: τὰ εἰς γάμους ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἀπὸ κρήνης
λαμβανόμενα.
Νυμφίος: ὄνομα ποταμοῦ. Πισίδης· καὶ τὸν μέγιστον ἐκ-
περάσας Νυμφίον, ὅστις Τίγριδος ταῖς ῥοαῖς ἐπιρρέων ἀποστερεῖται
τοῦ καλεῖσθαι Νυμφίος.
Νυμφίου βίον: παροιμία. ὑμεῖς μὲν ἄρα ζῆτε νυμφίου βίον.
οἱ γὰρ γαμοῦντες ἐστέφοντο σισύμβροις καὶ φυτοῖς τισι πρὸς τὰς τῶν
γάμων ἡμέρας.
Νύμφις, Νύμφιδος, Ξεναγόρου, Ἡρακλεώτης ἐκ Πόντου, ἱστορι-
κός. Περὶ Ἀλεξάνδρου καὶ τῶν διαδόχων καὶ ἐπιγόνων βιβλία κδʹ,
Περὶ Ἡρακλείας βιβλία ιγʹ· ἔχει δὲ μέχρι τῆς καθαιρέσεως τῶν τυ-
ράννων τὰ μετὰ τοὺς ἐπιγόνους καὶ μέχρι τοῦ τρίτου Πτολεμαίου.
Νυμφοστολῆσαι: νύμφην κοσμῆσαι. Νυμφοστόλος: νυμφαγωγός.
 770

Νυμφῶνος: τοῦ κοιτῶνος. Νῦν: χρονικὸν ἐπίρρημα. νῦν δεῖ σε πάντα δὴ

κάλων ἐξιέναι σεαυτοῦ, καὶ λῆμα θούριον φορεῖν καὶ λόγους ἀφύκτους,
ὅτοισι τόνδ' ὑπερβαλῇ· ποικίλος γὰρ ἁνὴρ κἀκ τῶν ἀμηχάνων πόρους
εὐμηχάνους πορίζων. Κάλων, σχοινίον. τροπικῶς δὲ ὡς ἐπὶ τοῦ ἱστοῦ
λέγει, δεῖ τὰ ἄρμενα πάντα κινεῖν ὑπὲρ τοῦ γενέσθαι αὐτοῦ.

Σούδα Λεξικόν lphabetic letter xi, entry 9, li. 1

τῶν ἐρίων ἐργασίαν. Ξανήσει: κοπιάσει.

Ξανθήν: πυρροειδῆ. Ξανθίζετε: οἷον τῷ μέλιτι χρωΐζετε, ἢ πυρρὰ τῇ
ὀπτήσει ποιεῖτε. ἡ γὰρ καλῶς ἔχουσα ὄπτησις τῶν κρεῶν ἐστιν, ἵνα πυρρὰ
ᾖ. Ξανθίζεσθαι: κοσμεῖσθαι τὰς τρίχας.
Ξανθικός: ὄνομα μηνὸς παρὰ Μακεδόσιν. ὁ Ἀπρίλλιος. Ξάνθιον:
ἐπίκοπον. Ξάνθιος: ὄνομα κύριον. ἦν δὲ Βοιωτὸς καὶ μονομαχῶν ἀνῃρέθη
ὑπὸ Μελάνθου Ἀθηναίου. ζήτει ἐν τῷ Ἀπατούρια.
Ξάνθος, Κανδαύλου, Λυδὸς ἐκ Σάρδεων, ἱστορικός, γεγονὼς ἐπὶ
τῆς ἁλώσεως Σάρδεων. Λυδιακὰ βιβλία δʹ. ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ
τούτων ἱστορεῖ, ὡς πρῶτος Γύγης ὁ Λυδῶν βασιλεὺς γυναῖκας εὐνού-
χισεν, ὅπως αὐταῖς χρῷτο ἀεὶ νεαζούσαις. οὗτος ἱστορεῖ ὁ Ξάνθος,
Ἄλκιμόν τινα βασιλεῦσαι τῆς ἐκεῖσε χώρας, εὐσεβέστατον καὶ πραότα-
τον ἄνδρα, καὶ ἐπ' αὐτοῦ γενέσθαι εἰρήνην βαθεῖαν καὶ πλοῦτον
πολύν, ἀδεῶς δὲ καὶ ἀνεπιβουλεύτως ζῆν ἕκαστον. εἶτα ἐπειδὴ ἑπτὰ
ἔτη ἦν τῷ Ἀλκίμῳ, προελθόντας τοὺς Λυδοὺς παγγενῆ τε καὶ
πανδημεὶ προσεύξασθαι καὶ αἰτῆσαι τῷ Ἀλκίμῳ τοιαῦτα ἔτη δοθῆναι
ἐς τὸ Λυδῶν ἀγαθόν· ὃ καὶ γέγονε· καὶ ἐν εὐποτμίᾳ τε καὶ εὐδαιμονίᾳ...
Ξάνθος ο Λυδός - Βικιπαίδεια. Ο Ξάνθος ο Λυδός ήταν εξελληνισμένος
λογογράφος του 5ου π. ... πάνω ↑ Λεξικόν Σουίδα, (Ξάνθος, Κανδαύλου,
Λυδὸς ἐκ Σάρδεων, ἱστορικός, γεγονὼς ἐπὶ ...

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter xi, entry 49, li. 1

συνῄεσαν. Κῦρος δὲ γυμνῇ τῇ κεφαλῇ πρὸς Τισσαφέρνην μαχόμενος,

καίτοι Κλεάρχου ἀπαγορεύοντος αὐτῷ μὴ πολεμεῖν, ἀπέθανεν. οἱ δὲ
Ἕλληνες ὑπὸ Κλεάρχῳ τεταγμένοι Ἀριαῖον προεβάλλοντο βασιλέα
ἑαυτῶν, ὁ δὲ παρῃτήσατο. βασιλεὺς δὲ τὴν τοῦ Κύρου κεφαλὴν καὶ
τὴν χεῖρα ἀποκόψας τοῖς Ἕλλησιν ἔπεμπε, ζητῶν τὰ ὅπλα ὡς παρὰ
νενικημένων· οἱ δὲ οὐκ ἔδοσαν. δόλῳ δὲ Τισσαφέρνης παραβὰς τοὺς
ὅρκους προδίδωσι βασιλεῖ τοὺς Ἕλληνας καὶ Κλέαρχον καὶ Μένωνα,
οὓς ἀναιρεῖ. καὶ Ξενοφῶν αὐτῶν στρατηγεῖ καὶ πάντας νικᾷ. ἐλθόντες
δὲ εἰς Θρᾴκην ἐμίσθωσαν ἑαυτοὺς Σεύθῃ τῷ βασιλεῖ μύριοι διασωθέντες.
 771

Ξενοφῶν, Ἀντιοχεύς, ἱστορικός. Βαβυλωνιακά· ἔστι δὲ ἐρωτικά.

Ξενοφῶν, Ἐφέσιος , ἱστορικός. Ἐφεσιακά· ἔστι δὲ ἐρωτικὰ
βιβλία ιʹ περὶ Ἀβροκόμου καὶ Ἀνθίας· καὶ Περὶ τῆς πόλεως Ἐφε-
σίων· καὶ ἄλλα.
Ξενοφῶν, Κύπριος, ἱστορικός. Κυπριακά· ἔστι δὲ καὶ αὐτὰ ἐρω-
τικῶν ὑποθέσεων ἱστορία περί τε Κινύραν καὶ Μύρραν καὶ Ἄδωνιν.
Ξενῶνος: δόμου τοῦ ὑποδεχομένου τοὺς ξένους καὶ ἀρρω-
στοῦντας.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter xi, entry 50, li. 1

καίτοι Κλεάρχου ἀπαγορεύοντος αὐτῷ μὴ πολεμεῖν, ἀπέθανεν. οἱ δὲ

Ἕλληνες ὑπὸ Κλεάρχῳ τεταγμένοι Ἀριαῖον προεβάλλοντο βασιλέα
ἑαυτῶν, ὁ δὲ παρῃτήσατο. βασιλεὺς δὲ τὴν τοῦ Κύρου κεφαλὴν καὶ
τὴν χεῖρα ἀποκόψας τοῖς Ἕλλησιν ἔπεμπε, ζητῶν τὰ ὅπλα ὡς παρὰ
νενικημένων· οἱ δὲ οὐκ ἔδοσαν. δόλῳ δὲ Τισσαφέρνης παραβὰς τοὺς
ὅρκους προδίδωσι βασιλεῖ τοὺς Ἕλληνας καὶ Κλέαρχον καὶ Μένωνα,
οὓς ἀναιρεῖ. καὶ Ξενοφῶν αὐτῶν στρατηγεῖ καὶ πάντας νικᾷ. ἐλθόντες
δὲ εἰς Θρᾴκην ἐμίσθωσαν ἑαυτοὺς Σεύθῃ τῷ βασιλεῖ μύριοι διασωθέντες.
Ξενοφῶν, Ἀντιοχεύς, ἱστορικός. Βαβυλωνιακά· ἔστι δὲ ἐρωτικά.
Ξενοφῶν, Ἐφέσιος , ἱστορικός. Ἐφεσιακά· ἔστι δὲ ἐρωτικὰ
βιβλία ιʹ περὶ Ἀβροκόμου καὶ Ἀνθίας· καὶ Περὶ τῆς πόλεως Ἐφε-
σίων· καὶ ἄλλα.
Ξενοφῶν, Κύπριος, ἱστορικός. Κυπριακά· ἔστι δὲ καὶ αὐτὰ ἐρω-
τικῶν ὑποθέσεων ἱστορία περί τε Κινύραν καὶ Μύρραν καὶ Ἄδωνιν.
Ξενῶνος: δόμου τοῦ ὑποδεχομένου τοὺς ξένους καὶ ἀρρω-
στοῦντας.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter xi, entry 51, li. 1

ἑαυτῶν, ὁ δὲ παρῃτήσατο. βασιλεὺς δὲ τὴν τοῦ Κύρου κεφαλὴν καὶ

τὴν χεῖρα ἀποκόψας τοῖς Ἕλλησιν ἔπεμπε, ζητῶν τὰ ὅπλα ὡς παρὰ
νενικημένων· οἱ δὲ οὐκ ἔδοσαν. δόλῳ δὲ Τισσαφέρνης παραβὰς τοὺς
ὅρκους προδίδωσι βασιλεῖ τοὺς Ἕλληνας καὶ Κλέαρχον καὶ Μένωνα,
οὓς ἀναιρεῖ. καὶ Ξενοφῶν αὐτῶν στρατηγεῖ καὶ πάντας νικᾷ. ἐλθόντες
δὲ εἰς Θρᾴκην ἐμίσθωσαν ἑαυτοὺς Σεύθῃ τῷ βασιλεῖ μύριοι διασωθέντες.
Ξενοφῶν, Ἀντιοχεύς, ἱστορικός. Βαβυλωνιακά· ἔστι δὲ ἐρωτικά.
Ξενοφῶν, Ἐφέσιος , ἱστορικός. Ἐφεσιακά· ἔστι δὲ ἐρωτικὰ
βιβλία ιʹ περὶ Ἀβροκόμου καὶ Ἀνθίας· καὶ Περὶ τῆς πόλεως Ἐφε-
σίων· καὶ ἄλλα.
Ξενοφῶν, Κύπριος, ἱστορικός. Κυπριακά· ἔστι δὲ καὶ αὐτὰ ἐρω-
τικῶν ὑποθέσεων ἱστορία περί τε Κινύραν καὶ Μύρραν καὶ Ἄδωνιν.
Ξενῶνος: δόμου τοῦ ὑποδεχομένου τοὺς ξένους καὶ ἀρρω-
 772

στοῦντας.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter omicron, entry 251, li. 3

Ὁμηρίζω: τοῖς Ὁμήρου χρῶμαι.

Ὅμηρον: παρὰ Θουκυδίδῃ ἐνέχυρον, τὸ εἰς εἰρήνην διδόμε-
νον. ἐπὶ συνθήκαις. Αἰλιανός· ὁ δὲ ὑφαιρεῖται τὸν κώδωνα καὶ
φιλίας σύμβολον καὶ ὅμηρον πρῶτον κομίζει τῷ ἑταίρῳ αὐτοῦ.
Ὅμηροι δέ εἰσιν οἱ ἐπὶ συμβάσει διδόμενοι· ὁμηρῶσαι γὰρ τὸ συμ-
βαλεῖν. Θεόπομπος δὲ ὁμηρεῖν φησι παρὰ τοῖς Ἀχαιοῖς λέγεσθαι τὸ
ἀκολουθεῖν. τοὺς οὖν ἐπ' ἀκολουθίᾳ τῶν ὡμολογημένων διδομένους
ἐντεῦθεν ὁμήρους φασὶ λέγεσθαι.
Ὅμηρος ὁ ποιητής, Μέλητος τοῦ ἐν Σμύρνῃ ποταμοῦ καὶ
Κριθηΐδος νύμφης, ὡς δὲ ἄλλοι Ἀπόλλωνος καὶ Καλλιόπης τῆς Μούσης·
ὡς δὲ Χάραξ ὁ ἱστορικὸς Μαίονος ἢ Μητίου καὶ Εὐμήτιδος μητρός·
κατὰ δὲ ἄλλους Τηλεμάχου τοῦ Ὀδυσσέως καὶ Πολυκάστης τῆς Νέστο-
ρος. ἔστι δὲ ἡ τοῦ γένους τάξις κατὰ τὸν ἱστορικὸν Χάρακα αὕτη·
Αἰθούσης Θρᾴσσης Λίνος , τοῦ δὲ Πίερος, τοῦ δὲ Οἴαγρος, τοῦ δὲ
Ὀρφεύς, τοῦ δὲ Δρής, τοῦ δὲ Εὐκλέης, τοῦ δὲ Ἰδμονίδης, τοῦ δὲ
Φιλοτερπής, τοῦ δὲ Εὔφημος, τοῦ δ' Ἐπιφράδης, τοῦ δὲ Μελάνωπος,
τοῦ δὲ Ἀπελλῆς, τοῦ δὲ Μαίων, ὃς ἦλθεν ἅμα ταῖς Ἀμαζόσιν ἐν
Σμύρνῃ καὶ γήμας Εὔμητιν τὴν Εὐέπους τοῦ Μνησιγένους ἐποίησεν
Ὅμηρον. ὁμοίως δὲ καὶ τὴν πατρίδα ἀμφίβολος διὰ τὸ ἀπιστηθῆναι
ὅλως εἶναι θνητὸν τῷ μεγέθει τῆς φύσεως. οἱ μὲν γὰρ ἔφασαν γενέσθαι
Σμυρναῖον, οἱ δὲ Χῖον, οἱ δὲ Κολοφώνιον, οἱ δὲ Ἰήτην, οἱ δὲ Κυμαῖον,

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter omicron, entry 251, li. 5

... ἐπὶ συνθήκαις. Αἰλιανός· ὁ δὲ ὑφαιρεῖται τὸν κώδωνα καὶ

φιλίας σύμβολον καὶ ὅμηρον πρῶτον κομίζει τῷ ἑταίρῳ αὐτοῦ.
Ὅμηροι δέ εἰσιν οἱ ἐπὶ συμβάσει διδόμενοι· ὁμηρῶσαι γὰρ τὸ συμ-
βαλεῖν. Θεόπομπος δὲ ὁμηρεῖν φησι παρὰ τοῖς Ἀχαιοῖς λέγεσθαι τὸ
ἀκολουθεῖν. τοὺς οὖν ἐπ' ἀκολουθίᾳ τῶν ὡμολογημένων διδομένους
ἐντεῦθεν ὁμήρους φασὶ λέγεσθαι.
Ὅμηρος ὁ ποιητής, Μέλητος τοῦ ἐν Σμύρνῃ ποταμοῦ καὶ
Κριθηΐδος νύμφης, ὡς δὲ ἄλλοι Ἀπόλλωνος καὶ Καλλιόπης τῆς Μούσης·
ὡς δὲ Χάραξ ὁ ἱστορικὸς Μαίονος ἢ Μητίου καὶ Εὐμήτιδος μητρός·
κατὰ δὲ ἄλλους Τηλεμάχου τοῦ Ὀδυσσέως καὶ Πολυκάστης τῆς Νέστο-
ρος. ἔστι δὲ ἡ τοῦ γένους τάξις κατὰ τὸν ἱστορικὸν Χάρακα αὕτη·
Αἰθούσης Θρᾴσσης Λίνος , τοῦ δὲ Πίερος, τοῦ δὲ Οἴαγρος, τοῦ δὲ
Ὀρφεύς, τοῦ δὲ Δρής, τοῦ δὲ Εὐκλέης, τοῦ δὲ Ἰδμονίδης, τοῦ δὲ
 773

Φιλοτερπής, τοῦ δὲ Εὔφημος, τοῦ δ' Ἐπιφράδης, τοῦ δὲ Μελάνωπος,

τοῦ δὲ Ἀπελλῆς, τοῦ δὲ Μαίων, ὃς ἦλθεν ἅμα ταῖς Ἀμαζόσιν ἐν
Σμύρνῃ καὶ γήμας Εὔμητιν τὴν Εὐέπους τοῦ Μνησιγένους ἐποίησεν
Ὅμηρον. ὁμοίως δὲ καὶ τὴν πατρίδα ἀμφίβολος διὰ τὸ ἀπιστηθῆναι
ὅλως εἶναι θνητὸν τῷ μεγέθει τῆς φύσεως. οἱ μὲν γὰρ ἔφασαν γενέσθαι
Σμυρναῖον, οἱ δὲ Χῖον, οἱ δὲ Κολοφώνιον, οἱ δὲ Ἰήτην, οἱ δὲ Κυμαῖον,
οἱ δὲ ἐκ Τροίας ἀπὸ χωρίου Κεγχρεῶν, οἱ δὲ Λυδόν, οἱ δὲ Ἀθηναῖον,
οἱ δὲ Αἰγύπτιον, οἱ δὲ Ἰθακήσιον, οἱ δὲ Κύπριον, οἱ δὲ Κνώσσιον.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter omicron, entry 252, li. 1

καθήμενοι δὲ ἐν τῇ γῇ ἐφθειρίζοντο· καὶ ὅσους μὲν ἔλαβον τῶν

φθειρῶν ἀνῄρουν, ὅσους δὲ μὴ ἐδύναντο, εἰς οἶκον ἀπεφέροντο. ὁ δὲ
Ὅμηρος ἀκούσας ταῦτα ἔλεγε τὰ ἔπη τάδε· τοίων γὰρ πατέρων ἐξ
αἵματος ἐκγεγάασθε, οὔτε βαθυκλήρων οὔτε ἄσπετα μῆλα νεμόντων.
ἐκ δὲ τῆς ἀσθενείας ταύτης συνέβη τὸν Ὅμηρον τελευτῆσαι ἐν τῇ Ἴῳ,
οὐ παρὰ τὸ μὴ γνῶναι τὸ παρὰ τῶν παίδων λεχθέν, καθάπερ οἴονταί
τινες, ἀλλὰ τῇ μαλακίᾳ. καὶ ἐτάφη ἐν τῇ Ἴῳ ἐπ' ἀκτῆς, καὶ ἐπέγραψαν
οἱ Ἰῆται ἐπίγραμμα· ἐνθάδε τὴν ἱερὴν κεφαλὴν κατὰ γαῖα καλύπτει
ἀνδρῶν ἡρώων κοσμήτορα θεῖον Ὅμηρον. ἡ δὲ ποίησις ἐκπέπτωκε
καὶ ἐθαυμάζετο ὑπὸ πάντων.
Ὅμηρος: ἄγνωστος τοῖς ἀνθρώποις. Ἡρόδοτος δὲ ὁ ἱστορικὸς
ἔγραψε βίον Ὁμήρου, μᾶλλον τοῦδε ἁρμοδιώτερον.
Ὅμηρος: Ἀνδρομάχου καὶ Μυροῦς Βυζαντίας, γραμματικὸς καὶ
τραγῳδιῶν ποιητής· διὸ συνηριθμήθη τοῖς ἑπτά, οἳ τὰ δευτερεῖα τῶν
τραγικῶν ἔχουσι καὶ ἐκλήθησαν τῆς Πλειάδος. ἤκμαζεν ὀλυμπιάδι ρκδʹ.
ἔγραψε δὲ τραγῳδίας μεʹ.
Ὅμηρος, Σέλλιος χρηματίσας, γραμματικός. ἐποίησε τάδε·
ὕμνους, παίγνια δι' ἐπῶν, εἴδη πλεῖστα· καταλογάδην Περὶ τῶν
κωμικῶν προσώπων, Περιοχὰς τῶν Μενάνδρου δραμάτων.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter omicron, entry 327, li. 1

Ὄμφαξ: ὠμόφαξ τις ὤν. ὁ ὠμὸς εἰς τὸ φαγεῖν. καὶ παροι-

μία· Σικελὸς ὀμφακίζεται.
Ὀμφή: θεία κλῃδών, ἢ φήμη.
Ὀμφήν: κλῃδόνα, φήμην θείαν, ἢ ὀνείρου φάντασμα.
Ὄν: τὸ οἷόν τε ἐστὶ ποιεῖν ἢ πάσχειν.
Ὄναγρος: εἶδος ζῴου.
Ὄναγροι: μηχανήματα, οἱ λεγόμενοι ἅρπαγες, οἵγε ἁρπάζειν
τοὺς προσιόντας ἐπιβαλλόμενοι εἶχον.
Ὄναρ: ὄνειρος. ζήτει ἐν τῷ Ἀλκιβιάδης. λύσις ὀνείρου· ὄναρ
 774

καθ' ὕπνους νητρεκὲς λαλεῖν τόδε. ὄναρ ἡ μάρτυς αὐτῇ ἐφίσταται.

Ὀνάσιμος, Κύπριος ἢ Σπαρτιάτης, ἱστορικὸς καὶ σοφιστής, τῶν
ἐπὶ Κωνσταντίνου γενομένων. ἔγραψε Στάσεων διαιρέσεις, Τέχνην
δικανικὴν πρὸς Ἀψίνην, Περὶ ἀντιρρητικῆς τέχνης, προγυμνάσματα,
μελέτας, ἐγκώμια, καὶ ἄλλα πλεῖστα.
Ὄνασθαι: ἐπαπολαῦσαι, ὠφεληθῆναι. ἐπὶ τούτοις πολλὰ καὶ
ἀγαθὰ τῷ βασιλεῖ ηὔχοντο καὶ ὄνασθαι τῶν παρόντων.
Ὀναίατο: ἀπολαύσειαν. Σοφοκλῆς· μηδέποτ' ἀγλαΐας ὀναίατο·
τουτέστιν ἡδονῆς, δόξης· τοιάδ' ἀνύσαντες ἔργα. ἤτοι τὸν ἐμὸν
πατέρα ἀνελόντες.
Ὀναίμην: ἐπιτύχοιμι, ἀπολαύσω. καὐτὴ γὰρ ἐγώ, οὕτως
ὀναίμην τῶν τέκνων.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 71, li. 1

Παλαίφατος, Ἀθήνησιν ἐποποιός, υἱὸς Ἀκταίου καὶ Βοιοῦς, οἱ

δὲ Ἰοκλέους φασὶ καὶ Μετανείρας· οἱ δὲ Ἑρμοῦ. γέγονε δὲ κατὰ
μέν τινας μετὰ Φημονόην, κατὰ δὲ ἄλλους καὶ πρὸ αὐτῆς. ἔγραψε
δὲ Κοσμοποιΐαν εἰς ἔπη ͵εʹ, Ἀπόλλωνος καὶ Ἀρτέμιδος γονάς, ἔπη ͵γʹ,
Ἀφροδίτης καὶ Ἔρωτος λόγους καὶ φωνὰς ἔπη ͵εʹ, Ἀθηνᾶς ἔριν καὶ
Ποσειδῶνος ἔπη ͵αʹ, Λητοῦς πλόκαμον.
Παλαίφατος, Πάριος ἢ Πριηνεύς, γεγονὼς κατὰ Ἀρταξέρξην.
Ἀπίστων βιβλία εʹ· Τρωικῶν βιβλία εʹ· τινὲς δὲ ταῦτα εἰς τὸν Ἀθη-
ναῖον ἀναφέρουσι· πλὴν καὶ οὗτος ἔγραψε.
Παλαίφατος, Ἀβυδηνός, ἱστορικός. Κυπριακά, Ἀττικά, Δηλιακά,
Ἀραβικά. γέγονε δὲ ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος· παιδικὰ δὲ
Ἀριστοτέλους τοῦ φιλοσόφου, ὡς Φίλων ἐν τῷ ε στοιχείῳ τοῦ περὶ
παραδόξου ἱστορίας βιβλίον αʹ καὶ Θεόδωρος ὁ Ἰλιεὺς ἐν δευτέρῳ
Τρωϊκῶν.
Παλαίφατος, Αἰγύπτιος ἢ Ἀθηναῖος, γραμματικός. Αἰγυπτιακὴν
θεολογίαν, Μυθικῶν βιβλίον αʹ, Λύσεις τῶν μυθικῶς εἰρημένων, Ὑπο-
θέσεις εἰς Σιμωνίδην, Τρωϊκά· ἅ τινες εἰς τὸν Ἀθηναῖον, τινὲς δὲ εἰς
τὸν Πάριον ἀνήνεγκαν. ἔγραψε καὶ ἱστορίαν ἰδίαν.
Παλαιφάτου: παλαιᾶς, καὶ ἀρχαίας· περὶ ἧς ἔφασαν ἔκπαλαι
μύθους.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 139, li. 3

... Πλουτάρχου τε τοῦ Ἱερίου, ἀνδρὸς Ἀθηναίου, καὶ Ἀλεξαν-

δρέως Ἑρμείου τοῦ ῥήτορος, ὧν τὸ κλέος ὑπερβαλεῖν ἐσπουδάκει τῆς
πολυμαθίας. τέως μὲν τοίνυν ἐτιμᾶτο πρὸς τῶν Ἀθηναίων, οἷα δι-
δάσκαλος οὐκ ἀγεννής· μετὰ δὲ ταῦτα ἀρχὴ ἑτέρων πραγμάτων αὐτὸν
διαδέχεται μεγίστων τε καὶ κακίστων, ἵνα μάθωμεν τὰς τῆς τύχης
 775

μεταβολὰς ἐλεγχούσας ἑκάστοτε τῶν ψυχῶν τὰς παντοίας προαιρέσεις

οὐδὲ μιᾶς ἧττον μέθης συμποτικῆς. Παμφαής: ἡ πᾶσι φαίνουσα φαιδρότης.
Παμφίλη, Ἐπιδαυρία, σοφή, θυγάτηρ Σωτηρίδου, οὗ λέγεται
εἶναι καὶ τὰ συντάγματα, ὡς Διονύσιος ἐν τῷ λʹ τῆς Μουσικῆς ἱστο-
ρίας· ὡς δὲ ἕτεροι γεγράφασι Σωκρατίδα τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς. Ἱστορικὰ
ὑπομνήματα ἐν βιβλίοις λγʹ, Ἐπιτομὴν τῶν Κτησίου ἐν βιβλίοις γʹ,
ἐπιτομὰς ἱστοριῶν τε καὶ ἑτέρων βιβλίων παμπλείστας, Περὶ ἀμφισβη-
τήσεων, Περὶ ἀφροδισίων καὶ ἄλλων πολλῶν.
Παμφιλίδας, Ῥοδίων ναύαρχος· ὃς ἐδόκει πρὸς πάντας τοὺς
καιροὺς εὐαρμοστότερος εἶναι τοῦ Πασιστράτου, διὰ τὸ βαθύτερος
φύσει καὶ στασιμώτερος μᾶλλον ἢ τολμηρότερος ὑπάρχειν. ἀγαθοὶ γὰρ
οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων οὐκ ἐκ τῶν κατὰ λόγον, ἀλλ' ἐκ τῶν συμ-
βαινόντων ποιεῖσθαι τὰς διαλήψεις.
Πάμφιλος, Ἀμφιπολίτης ἢ Σικυώνιος ἢ Νικοπολίτης, φιλόσοφος,
ὁ ἐπικληθεὶς Φιλοπράγματος. Εἰκόνας κατὰ στοιχεῖον, Τέχνην γραμ

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 248, li. 4

πανούργῳ καὶ ἀναιδεῖ. Σοφοκλῆς· φωτὶ παντουργῷ φρένας ἔπραξαν

ἀνδρὸς τοῦδ' ἀπώσαντες κράτη.
Πάντως: παντελῶς. οὐδὲ μνήμας σύγε πάντως νικήσεις.
Παντοίας ἤδη μούσης πειραθέντες καθ' ἑαυτούς: τουτ-
έστι ποικίλης καὶ παντοδαπῆς. Πανοικί: ὅλῳ οἴκῳ.
Πάνυ: λίαν. Πανύασις, Πολυάρχου, Ἁλικαρνασσεύς, τερατοσκόπος καὶ
ποιητὴς ἐπῶν· ὃς σβεσθεῖσαν τὴν ποιητικὴν ἐπανήγαγε. Δοῦρις δὲ Διο-
κλέους τε παῖδα ἀνέγραψε καὶ Σάμιον, ὁμοίως δὲ καὶ Ἡρόδοτος Θού-
ριον. ἱστόρηται δὲ Πανύασις Ἡροδότου τοῦ ἱστορικοῦ ἐξάδελφος·
γέγονε γὰρ Πανύασις Πολυάρχου, ὁ δὲ Ἡρόδοτος Λύξου τοῦ Πολυ-
άρχου ἀδελφοῦ. τινὲς δὲ οὐ Λύξην, ἀλλὰ Ῥοιὼ τὴν μητέρα Ἡροδό-
του, Πανυάσιδος ἀδελφήν, ἱστόρησαν. ὁ δὲ Πανύασις γέγονε κατὰ
τὴν οηʹ ὀλυμπιάδα, κατὰ δέ τινας πολλῷ πρεσβύτερος· καὶ γὰρ ἦν
ἐπὶ τῶν Περσικῶν. ἀνῃρέθη δὲ ὑπὸ Λυγδάμιδος τοῦ τρίτου τυραν-
νήσαντος Ἁλικαρνασσοῦ. ἐν δὲ ποιηταῖς τάττεται μεθ' Ὅμηρον, κατὰ
δέ τινας καὶ μετὰ Ἡσίοδον καὶ Ἀντίμαχον. ἔγραψε δὲ καὶ Ἡρακλει-
άδα ἐν βιβλίοις ιδʹ, εἰς ἔπη ͵θʹ, Ἰωνικὰ ἐν πενταμέτρῳ, ἔστι δὲ τὰ
περὶ Κόδρον καὶ Νηλέα καὶ τὰς Ἰωνικὰς ἀποικίας, εἰς ἔπη ͵ζʹ.
Πανύασις, Ἁλικαρνασσεύς, νεώτερος, φιλόσοφος.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 818, li. 1

τοῦ μεγάλου, διὰ τὸ λιτῶς διαιτᾶσθαι, ὡς μηδὲ κοῖλον ἄργυρον κεκ-

τῆσθαι εἰς πλῆθος, μηδ' ἕτερόν τι πρὸς τρυφὴν βλέπον· ἀλλὰ παρὰ
 776

τὰς ἱερὰς καὶ δημοτελεῖς εὐφροσύνας τῷ τῶν ἰδιωτῶν ἀργύρῳ καὶ

στρωμναῖς ἐκόσμει τὰ βασίλεια.
Παῦρα: ὀλίγα, βραχέα. Ὅμηρος· παῦρα μέν, ἀλλὰ μάλα λιγέως·
ἐπεὶ οὐ πολύμυθος. καὶ αὖθις Ἀριστοφάνης· παῦρ' ἀνιάσας, πόλλ'
εὐφράνας. ἀντὶ τοῦ ὀλίγα κωμῳδήσας. ὁμοίως τῷ, ἦ ὀλίγον οἱ παῖδα
ἐοικότα.
Παυρόλας: ὄνομα κύριον. οὗτος υἱὸς Φαλάριδος, τοῦ τυράννου
Ἀκραγαντίνων, ἐξ Ἐρυθείας τῆς αὐτοῦ γυναικός.
Παυσανίας, Λάκων, ἱστορικός. Περὶ Ἑλλησπόντου, Λακωνικά,
Χρονικά, Περὶ Ἀμφικτυόνων, Περὶ τῶν ἐν Λάκωσιν ἑορτῶν.
Παυσανίας, Καισαρεύς, σοφιστής, σύγχρονος Ἀριστείδου· οὗ
μέμνηται ὡς φαύλου ῥήτορος Φιλόστρατος ἐν τοῖς Βίοις τῶν σο-
φιστῶν. ἔγραψε Περὶ συντάξεως βιβλίον αʹ, Προβλημάτων βιβλίον αʹ·
καὶ ἕτερα.
Παυσανίας, Κλεομβρότου καὶ Ἀγχιθέας, βασιλεὺς Λακεδαιμονίων·
ὃς μετὰ Πλαταιὰς τρίποδα ἀναθεὶς τῷ Ἀπόλλωνι ἐπέγραψεν, Ἑλ-
λήνων ἀρχηγός, ἐπεὶ στρατὸν ὤλεσε Μήδων, Παυσανίας Φοίβῳ
μνῆμ' ἀνέθηκε τόδε. Μηδίζειν δὲ ἀρξάμενος ὑπὸ Αἰγυπτίων καὶ Φοινί-
κων ἐν τῷ Βυζαντίῳ ἐδορυφορεῖτο καὶ ἐσθῆτι καὶ τραπέζῃ ἐχρῆτο

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 1406, li. 1

Πέτρα: πόλις.
Πετρόβολον: ἡ τοῦ μηχανήματος ἀλκὴ τοῦ πετροβόλου, τοῦ
κατὰ τὴν πολιορκίαν τῆς Ἰουδαίας ὑπὸ Οὐεσπεσιανοῦ, τοιάδε τις ἦν·
πληγεὶς γάρ τις ὑπ' αὐτοῦ τῶν περὶ τὸν Ἰώσηπον τῶν ἀνὰ τὸ τεῖχος,
ἀπαράσσεται τὴν κεφαλὴν ὑπὸ τῆς πέτρας καὶ τὸ κρανίον ἀπὸ τριῶν
ἐσφενδονήθη σταΔίων. γυναικός τε μεθ' ἡμέραν ἐγκύμονος πληγείσης
τὴν γαστέρα, προῄει δὲ νέον ἐξ οἰκίας, ἐξέσεισεν ἐφ' ἡμιστάδιον τὸ
βρέφος. τοσαύτη ἦν ἡ τοῦ λίθου βία. τῶν οὖν ὀργάνων φοβερώτατος
ὁ ῥοῖζος, τῶν δὲ βαλλομένων ἦν ὁ ψόφος.
Πέτρος, ὁ ῥήτωρ, ὁ καὶ μάγιστρος καὶ ἱστορικός, πρεσβευτὴς
ὡς Χοσρόην σταλεὶς μάλα ἐμβριθής τε ἦν καὶ ἀνάλωτος ἐν τῷ ῥητο-
ρεύειν, τῷ καταμαλάξαι φρονήματα βαρβαρικὰ σκληρά τε καὶ ὀγκώδη.
ἔγραψεν ἱστορίαν καὶ περὶ πολιτικῆς καταστάσεως.
Πέτρος ὁ Μογγός, Ἀλεξανδρείας μὲν ἦν ἐπίσκοπος, αἱρετι-
κὸς δὲ διάπυρος· Εὐφήμιος δὲ ὁ πατριάρχης ζηλωτὴς ἦν τῆς ὀρθο-
δόξου πίστεως.
Πέτρος· οὗτος ἦν ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ, ἔφθασε δὲ καὶ μέχρι μα-
γίστρου γενέσθαι· ὃς ἀεὶ καὶ καθημέραν τοὺς βασιλεῖς κλοπαῖς ἀμυ-
θήτοις ἀπέκναιε. πρᾶος μὲν γὰρ ἦν, καὶ ὡς ἥκιστα ὑβρίζειν εἰδώς,
κλεπτίστατος δὲ ἁπάντων ἀνθρώπων καὶ ῥύπου αἰσχροῦ ἀτεχνῶς ἔμ
 777

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 1619, li. 5

Ὀλυμπιονίκας, Πυθιονίκας, Προσόδια, Παρθένια, Ἐνθρονισμούς, Βακ-

χικά, Δαφνηφορικά, Παιᾶνας, Ὑπορχήματα, Ὕμνους, Διθυράμβους,
Σκολιά, Ἐγκώμια, Θρήνους, δράματα τραγικὰ ιζʹ, ἐπιγράμματα ἐπικὰ
καὶ καταλογάδην παραινέσεις τοῖς Ἕλλησι, καὶ ἄλλα πλεῖστα.
Πίνδαρος, Σκοπελίνου, Θηβαῖος, καὶ αὐτὸς λυρικός, ἀνεψιὸς
τοῦ προτέρου.
Περὶ Πινδάρου· ὅτι τὰς Θήβας τὴν πόλιν Ἀλέξανδρόν φα-
σιν εἰς ἔδαφος κατασκάψαι καὶ πλὴν ἱερῶν τε καὶ ἱερέων τοὺς ἄλλους
ἀνδραποδίσαι· καὶ τὴν Πινδάρου δὲ τοῦ ποιητοῦ οἰκίαν καὶ τοὺς ἀπο-
γόνους τοῦ Πινδάρου λέγουσιν ὅτι ἀπαθεῖς ἐφύλαξεν, αἰδοῖ τῇ Πιν-
δάρου, ὡς φησὶν Ἀρριανὸς ὁ ἱστορικὸς ἐν τῇ αʹ Ἀναβάσει Ἀλεξάνδρου.
Πινόεσσα: ῥυπῶσα, αὐχμῶσα. θυμοβαρὴς Ἀρετὰ μύρομαι
ἑζομένα, ἀπλόκαμος, πινόεσσα, διὰ κρίσιν, ὅτι Πελασγῶν οὐκ ἀρετὰ
νικᾶν ἔλλαχεν, ἀλλὰ δόλος.
Πίνος. ὁ δὲ ἦν καὶ λέγειν ἱκανός, οὐ τοὺς νεωτέρους
ἐκμιμούμενος σοφιστάς, ἀλλὰ πρὸς τὸν ἀρχαῖον πίνον τῆς λογογραφία ς
ἁμιλλώμενος.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 1888, li. 3

τοὺς πολεμοῦντάς με. Πολέμων, Φιλοστράτου ἢ Φιλοκράτους, Ἀθηναῖος,

φιλόσοφος, μαθητὴς Ξενοκράτους τοῦ Πλάτωνος διαδόχου καὶ αὐτὸς
ἡγησάμενος τῆς Ἀκαδημίας. ἐγεγόνει δὲ σφόδρα ἄσωτος· εἶτα
ἐφιλοσόφησε. καὶ πολλὰ μὲν συνέγραψε βιβλία, οὐδὲν δὲ αὐτοῦ φέρεται.
ἔχαιρε δὲ Ὁμήρῳ τε καὶ Σοφοκλεῖ καὶ ἴσως ἔχειν ἑκάτερον αὐτῶν σοφίας
ἔλεγεν· ὥστε καὶ φάσκειν Ὅμηρον μὲν Σοφοκλέα ἐπικόν, Σοφοκλέα δὲ
Ὅμηρον τραγικόν.
Πολέμων, Εὐηγέτου, Ἰλιεύς, κώμης Γλυκείας ὄνομα, Ἀθήνησι
δὲ πολιτογραφηθείς· διὸ ἐπεγράφετο Ἑλλαδικός· ὁ κληθεὶς Περιηγητής,
ἱστορικός. γέγονε δὲ κατὰ Πτολεμαῖον τὸν Ἐπιφανῆ. κατὰ δὲ Ἀσκλη-
πιάδην τὸν Μυρλεανὸν συνεχρόνισεν Ἀριστοφάνει τῷ γραμματικῷ καὶ
διήκουσε καὶ τοῦ Ῥοδίου Παναιτίου. ἔγραψε Περιήγησιν Ἰλίου ἐν
βιβλίοις γʹ, Κτίσεις τῶν ἐν Φωκίδι πόλεων καὶ περὶ τῆς πρὸς Ἀθη-
ναίους συγγενείας αὐτῶν, Κτίσεις τῶν ἐν Πόντῳ πόλεων, Περὶ τῶν
ἐν Λακεδαίμονι πόλεων· καὶ ἄλλα πλεῖστα· ἐν οἷς καὶ Κοσμικὴν περι-
ήγησιν ἤτοι Γεωγραφίαν.
Πολέμων, Λαοδικεύς, ἤγουν ἐκ Λαοδικείας τῆς πρὸς τῷ Λύκῳ
ποταμῷ, ῥήτωρ καὶ σοφιστής, σοφιστεύσας ἐν Σμύρνῃ, διδάσκαλος
 778

Ἀριστείδου τοῦ ῥήτορος. ἦν δὲ ἐπί τε Τραιανοῦ καὶ μετ' αὐτόν.

μαθητὴς δὲ ἐγένετο Τιμοκράτους τοῦ ἐξ Ἡρακλείας τῆς ἐν τῷ Πόντῳ

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 2109, li. 1

Ποσειδώνιος, Ἀπαμεὺς ἐκ Συρίας ἢ Ῥόδιος, φιλόσοφος Στωϊκός·

ἐπεκλήθη Ἀθλητής· σχολὴν δ' ἔσχεν ἐν Ῥόδῳ, διάδοχος γεγονὼς καὶ
μαθητὴς Παναιτίου. ἦλθε δὲ καὶ εἰς Ῥώμην ἐπὶ Μάρκου Μαρκέλλου.
ἔγραψε πολλά.
Ποσειδώνιος, Ἀλεξανδρεύς, φιλόσοφος Στωϊκός, μαθητὴς Ζή-
νωνος τοῦ Κιτιέως. ἔγραψεν ἱστορίαν τὴν μετὰ Πολύβιον ἐν βιβλίοις νβʹ
ἕως τοῦ πολέμου τοῦ Κυρηναϊκοῦ καὶ Πτολεμαίου, καὶ μελέτας ῥη-
τορικάς, ὑποθέσεις εἰς Δημοσθένην· καὶ οἶμαι ταῦτα μᾶλλον Ποσει-
δωνίου τοῦ σοφιστοῦ εἶναι, τοῦ Ὀλβιοπολίτου.
Ποσειδώνιος, Ὀλβιοπολίτης, σοφιστὴς καὶ ἱστορικός. Περὶ τοῦ
Ὠκεανοῦ καὶ τῶν κατ' αὐτόν, Περὶ τῆς Τυρικῆς καλουμένης χώρας,
Ἀττικὰς ἱστορίας ἐν βιβλίοις δʹ, Λιβυκὰ ἐν βιβλίοις ιαʹ, καὶ ἄλλα τινά.
Ποσειδώνιος: ὄνομα κύριον. ὃς συνέγραψε τὸ παλμικὸν
οἰώνισμα· ὅτι, ἐὰν πάλλῃ ὁ δεξιὸς ὀφθαλμός, τόδε σημαίνει.
Ποσίδιππος, Κασανδρεύς, υἱὸς Κυνίσκου, τρίτῳ ἔτει μετὰ τὸ
τελευτῆσαι τὸν Μένανδρον διδάξας, κωμικός. ἔστι δὲ τὰ δράματα

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter pi, entry 3037, li. 4

τῷ Ἀριστάρχῳ. διηκηκόει δὲ Ἑλλανίκου τοῦ γραμματικοῦ, ὁ δὲ

Ἀγαθοκλέους, ὁ δὲ Ζηνοδότου τοῦ Ἐφεσίου. ἔγραψε Περὶ τῶν παρ'
Ὁμήρῳ πληγῶν, Ὑπόμνημα εἰς τὴν Ὀδύσσειαν.
Πτολεμαῖος, Ἀριστονίκου τοῦ γραμματικοῦ πατήρ, καὶ αὐτὸς
γραμματικός· ἄμφω δὲ ἐπεδείκνυντο ἐν Ῥώμῃ. Τὰ ὁμοίως εἰρημένα
τοῖς Τραγικοῖς, Εἰς Ὅμηρον βιβλία νʹ, Τὰ παρὰ τῷ ποιητῇ ξένως
ἱστορημένα, Τὰ περὶ Μουσῶν καὶ Νηρηΐδων.
Πτολεμαῖος, Ἀλεξανδρεύς, γραμματικός, ὁ τοῦ Ἡφαιστίωνος,
γεγονὼς ἐπί τε Τραιανοῦ καὶ Ἀδριανοῦ τῶν αὐτοκρατόρων, προσαγο-
ρευθεὶς δὲ Χέννος. Περὶ παραδόξου ἱστορίας , Σφίγγα (δρᾶμα δέ ἐστιν
ἱστορικόν), Ἀνθόμηρον (ἔστι δὲ ποίησις ῥαψῳδιῶν εἰκοσιτεσσάρων)·
καὶ ἄλλα τινά.
Πτολεμαῖος, ὁ Ἀσκαλωνίτης, γραμματικός, ὃς ἐπαίδευσεν ἐν
Ῥώμῃ. ἔγραψε Προσῳδίαν Ὁμηρικήν, Περὶ Ἑλληνισμοῦ ἤτοι ὀρθο-
επίας βιβλία ιεʹ, Περὶ μέτρων, Περὶ τῆς ἐν Ὀδυσσείᾳ Ἀριστάρχου
διορθώσεως, Περὶ διαφορᾶς λέξεως. καὶ ἕτερα γραμματικά.
Πτολεμαῖος, ὁ Φιλοπάτωρ. οὗτος ἕκαστα τῶν πραγμάτων
ὀλιγώρως χειρίζων διὰ τοὺς ἀπρεπεῖς ἔρωτας καὶ τὰς ἀλόγους καὶ
 779

συνεχεῖς μέθας εἰκότως ἐν πάνυ βραχεῖ χρόνῳ καὶ τῆς ἀρχῆς ἅμα
καὶ τῆς ψυχῆς ἐπιβούλους εὗρε καὶ πλείους, ὧν ἐγένετο Κλεομένης
καὶ Θεόδοτος καὶ ἄλλοι πολλοί.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter sigma, entry 1179, li. 1

Στρατεία δὲ τὸ ἀξίωμα. ὅτε δὲ λέγει ἡ Γραφὴ περὶ Μανασσῆ,

ὅτι ἐλάτρευσε τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ
τοὺς ἀστέρας λέγει.
Στρατιά: ἡ ἐνέργεια καὶ ὥσπερ πάλη.
Στρατιώτης: ἀρσενικόν. θηλυκὸν δὲ διὰ τοῦ ι.
Στράττις, Ἀθηναῖος, τραγικός. τῶν δραμάτων αὐτοῦ ἐστι
ταῦτα· Ἀνθρωπορέστης, Ἀταλάντη, Ἀγαθοὶ ἤτοι Ἀργυρίου ἀφανισμός,
Ἰφιγέρων, Καλλιππίδης, Κινησίας, Λιμνομέδων, Μακεδόνες, Μήδεια,
Τρωΐλος, Φοίνισσαι, Φιλοκτήτης, Χρύσιππος, Παυσανίας, Ψυχασταί· ὥς
φησιν Ἀθήναιος ἐν τῷ βʹ βιβλίῳ τῶν Δειπνοσοφιστῶν.
Στράττις, Ὀλύνθιος, ἱστορικός. Περὶ τῶν Ἀλεξάνδρου ἐφη-
μερίδων βιβλία εʹ, Περὶ ποταμῶν καὶ κρηνῶν καὶ λιμνῶν, Περὶ τῆς
Ἀλεξάνδρου τελευτῆς.

Σούδα Λεξικόν lphabetic letter tau, entry 589, li. 1

Τίλλοντες· αἰτιατικῇ. ἀνασπῶντες τοὺς στάχυας.

Τιλφώσαιον: ὄρος, μικρὸν ἀπέχον τῆς λίμνης τῆς Κωπαΐδος.
Τιμαγένης, βασιλικοῦ ἀργυραμοιβοῦ υἱός, Ἀλεξανδρεύς, ῥήτωρ·
ὡς δέ τινες Αἰγύπτιος· ὃς ἐπὶ Πομπηΐου τοῦ μεγάλου αἰχμάλωτος
ἀχθεὶς ἐν Ῥώμῃ ὑπὸ τοῦ Γαβινίου ἐξωνήθη ὑπὸ Φαύστου, τοῦ υἱοῦ
Σύλλου, καὶ ἐσοφίστευσεν ἐν Ῥώμῃ ἐπί τε τοῦ αὐτοῦ Πομπηΐου καὶ
μετ' αὐτὸν ἐπί τε Καίσαρος τοῦ Αὐγούστου καὶ μετέπειτα ἅμα Κε-
κιλίῳ. ἐκπεσὼν δὲ τῆς σχολῆς διὰ τὸ παρρησιαστὴς εἶναι ἐν ἀγρῷ
διῆγε Τουσκλάνῳ λεγομένῳ. ἐτελεύτησε δὲ ἐν Ἀλβάνῳ, ἐμέσαι βουλη-
θεὶς μετὰ δεῖπνον καὶ σφηνωθείς. βιβλία δὲ ἔγραψε πολλά.
Τιμαγένης, ἱστορικός. Περίπλουν πάσης θαλάσσης ἐν βιβ-
λίοις εʹ. Τιμαγένης ἢ Τιμογένης, Μιλήσιος, ἱστορικὸς καὶ ῥήτωρ.
Περὶ Ἡρακλείας τῆς ἐν τῷ Πόντῳ καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς λογίων ἀνδρῶν
βιβλία γʹ, καὶ ἐπιστολάς.
Τιμαγόρας· οὗτος πρεσβευτὴς πεμφθεὶς πρὸς βασιλέα Ἀρτα-
ξέρξην ὑπὸ Ἀθηναίων, οὐ μόνον χρυσίον ἔλαβε παρ' αὐτοῦ καὶ ἀρ-
γύριον, ἀλλὰ καὶ κλίνην πολυτελῆ καὶ στρατιώτας θεράποντας καὶ
βοῦς πʹ καὶ κατέβη ἐπὶ θάλασσαν ἐν φορείῳ κομιζόμενος· καὶ τοῖς
κομίσασι παρὰ βασιλέως ἐδόθη μισθὸς τάλαντα δʹ. τοῦτον οὖν ἀνεῖλον
 780

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter tau, entry 590, li. 1

ὡς δέ τινες Αἰγύπτιος· ὃς ἐπὶ Πομπηΐου τοῦ μεγάλου αἰχμάλωτος

ἀχθεὶς ἐν Ῥώμῃ ὑπὸ τοῦ Γαβινίου ἐξωνήθη ὑπὸ Φαύστου, τοῦ υἱοῦ
Σύλλου, καὶ ἐσοφίστευσεν ἐν Ῥώμῃ ἐπί τε τοῦ αὐτοῦ Πομπηΐου καὶ
μετ' αὐτὸν ἐπί τε Καίσαρος τοῦ Αὐγούστου καὶ μετέπειτα ἅμα Κε-
κιλίῳ. ἐκπεσὼν δὲ τῆς σχολῆς διὰ τὸ παρρησιαστὴς εἶναι ἐν ἀγρῷ
διῆγε Τουσκλάνῳ λεγομένῳ. ἐτελεύτησε δὲ ἐν Ἀλβάνῳ, ἐμέσαι βουλη-
θεὶς μετὰ δεῖπνον καὶ σφηνωθείς. βιβλία δὲ ἔγραψε πολλά.
Τιμαγένης, ἱστορικός. Περίπλουν πάσης θαλάσσης ἐν βιβ-
λίοις εʹ.
Τιμαγένης ἢ Τιμογένης, Μιλήσιος, ἱστορικὸς καὶ ῥήτωρ.
Περὶ Ἡρακλείας τῆς ἐν τῷ Πόντῳ καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς λογίων ἀνδρῶν
βιβλία γʹ, καὶ ἐπιστολάς.
Τιμαγόρας· οὗτος πρεσβευτὴς πεμφθεὶς πρὸς βασιλέα Ἀρτα-
ξέρξην ὑπὸ Ἀθηναίων, οὐ μόνον χρυσίον ἔλαβε παρ' αὐτοῦ καὶ ἀρ-
γύριον, ἀλλὰ καὶ κλίνην πολυτελῆ καὶ στρατιώτας θεράποντας καὶ
βοῦς πʹ καὶ κατέβη ἐπὶ θάλασσαν ἐν φορείῳ κομιζόμενος· καὶ τοῖς
κομίσασι παρὰ βασιλέως ἐδόθη μισθὸς τάλαντα δʹ. τοῦτον οὖν ἀνεῖλον
Ἀθηναῖοι. οἱ δέ φασιν ὑπεσχῆσθαι αὐτὸν διαλύσειν τὴν οὖσαν
Λακεδαιμονίοις καὶ Ἀθηναίοις φιλίαν. οὗτος οὖν ὁ Τιμαγόρας προς-
κυνήσας τὸν Περσῶν βασιλέα παρὰ τὰ Ἑλλήνων ἔθη καὶ δωροδοκηθεὶς

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter tau, entry 600, li. 1

ρος, ὁ Ψευδοαριστοφάνειος, ὁ ὀψαρτυτικὰς λέξεις συναγαγών· καὶ
Φιλόξενος ὁ Λευκαδίου· ἀφ' οὗ καὶ Φιλοξένειοι πλακοῦντες. ἦν δὲ ὁ
Φιλόξενος ὀψοφάγος ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε φανερῶς ἐν τοῖς βαλανείοις
τὴν χεῖρα συνεθίζειν πρὸς τὰ θερμά, καθιέντα εἰς ὕδωρ θερμὸν καὶ
τὸ στόμα ἀναγαργαριζόμενον θερμῷ ὕδατι, ὅπως ἐν τοῖς θερμοῖς
δυσκίνητος ᾖ. καὶ τοὺς ὀψοποιοῦντας ἐπεποιεῖτο, ἵνα θερμότατα
παρατιθῶσι καὶ μόνος καταναλίσκῃ. παραπλήσια δὲ ἱστοροῦσι καὶ περὶ
Ἀρχύτου. καὶ Κρώβυλός φησιν· ἐγὼ δὲ πρὸς τὰ θερμὰ ταῦθ' ὑπερ-
βολῇ τοὺς δακτύλους δήπουθεν Ἰδαίους ἔχω (ἀντὶ τοῦ ψυχρούς), καὶ
τὸν φάρυγγ' ἥδιστα πυριῶ τεμαχίοις.
Τίμαιος, ὁ ἱστορικός. οὗτος κατὰ τοῦ Ἐφόρου πλείστην πε-
ποίηται καταδρομήν, αὐτὸς ὢν δυσὶν ἁμαρτήμασιν ἔνοχος, τῷ μὲν ὅτι
πικρῶς κατηγορεῖ τῶν πέλας ἐπὶ τούτοις, οἷς αὐτὸς ἔνοχός ἐστι, τῷ
δὲ διότι καθόλου διέφθαρται τῇ ψυχῇ, τοιαύτας ἀποφάσεις ἐκτιθέ-
μενος ἐν τοῖς ὑπομνήμασι καὶ τοιαύτας ἐντίκτων δόξας τοῖς ἐντυγχά-
νουσι. πλὴν εἰ τὸν Καλλισθένην θετέον εἰκότως κολασθέντα μεταλ-
λάξαι τὸν βίον, τί χρὴ πάσχειν Τίμαιον; πολὺ γὰρ ἂν δικαιότερον
τούτῳ νεμεσήσαι τὸ δαιμόνιον ἢ Καλλισθένει. ἐκεῖνος μὲν οὖν ἀπο-
 781

θεοῦν Ἀλέξανδρον ἐβουλήθη, Τίμαιος δὲ μείζω ποιεῖν Τιμολέοντα τῶν

ἐπιφανεστάτων θεῶν, καὶ Καλλισθένης μὲν ἄνδρα τοιοῦτον, ὃν πάντες

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter tau, entry 602, li. 30

λείπει παρ' ὅλην τὴν ἱστορίαν ἀποκαλῶν αὐτὸν ἄνανδρον καὶ δειλόν.
καίτοι γε τίς οὐκ οἶδεν, ὅτι τῶν πώποτε δυναστευσάντων οὐδεὶς ἐλάτ-
τοσιν ἀφορμαῖς χρησάμενος μείζω βασιλείαν περιεποιήσατο; χειροτέχ-
νης γὰρ ἐκ παίδων γενόμενος δι' ἀπορίαν βίου καὶ πατέρων ἀδοξίαν
ἐξ ὑστέρου διὰ τὴν ἰδίαν ἀρετὴν οὐ μόνον Σικελίας ὅλης ἐκυρίευσεν,
ἀλλὰ πολλὴν τῆς Ἰταλίας τε καὶ Λιβύης τοῖς ὅπλοις κατεστρέψατο.
θαυμάσαι δ' ἄν τις τοῦ συγγραφέως τὴν εὐχειρίαν. παρ' ὅλην γὰρ τὴν
γραφὴν ἐγκωμιάζων τὴν τῶν Συρακουσίων ἀνδρείαν, τὸν τούτων κρα-
τήσαντα δειλίᾳ φησὶ διενηνοχέναι τοὺς ἅπαντας ἀνθρώπους. διὰ γὰρ
τῶν ἐν ταῖς ἐναντιώσεσιν ἐλέγχων φανερός ἐστι τὸ φιλαληθὲς τῆς
ἱστορικῆς παρρησίας προδεδωκὼς ἰδίας ἕνεκα ἔχθρας καὶ φιλονεικίας.
διόπερ τὰς ἐσχάτας τῆς συντάξεως εʹ βίβλους τοῦ συγγραφέως τούτου,
καθ' ἃς περιείληφε τὰς Ἀγαθοκλέους πράξεις, οὐκ ἄν τις δικαίως ἀπο-
δέξαιτο. Τιμή: ἔσθ' ὅτε δηλοῖ καὶ τὸ πρόστιμον. Ὅμηρος· εἰ δ' ἂν ἐμοὶ
τιμὴν Πρίαμος Πριάμοιό τε παῖδες τίνειν οὐκ ἐθέλωσι.
Τιμὴ εὐσεβῶν τὸ δουλεύειν θεῷ· πλὴν τὴν τιμήν μου ἐβουλεύ-
σαντο ἀπώσασθαι. Τιμήεις, τιμήεντος.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter phi, entry 4, li. 7

κρείττοσιν ἔργοις ὑφιστάμενος. εἴξασα ἡ βουλὴ αἰδοῖ τοῦ ἀνδρὸς ἐπι-

τρέπει αὖθις τῷ νέῳ τὴν τοῦ πολέμου ἡγεμονίαν, πρεσβευτὴν αὐτῷ
τὸν πατέρα δοῦσα, ὡς ἂν μή τι δι' ἀπειρίαν σφάλλοιτο. καὶ ὃς ἀφι-
κόμενος ἐς τὴν πολεμίαν ἀριστεύει καὶ θρίαμβον κατάγει.
Φαβωρῖνος, Ἀρλεάτου τῆς ἐν Γαλλίᾳ πόλεως, ἀνὴρ πολυμαθὴς
κατὰ πᾶσαν παιδείαν, γεγονὼς δὲ τὴν τοῦ σώματος ἕξιν ἀνδρόγυνος
(ὅν φασιν ἑρμαφρόδιτον), φιλοσοφίας μεστός, ῥητορικῇ δὲ μᾶλλον ἐπι-
θέμενος· γεγονὼς ἐπὶ Τραϊανοῦ τοῦ καίσαρος καὶ παρατείνας μέχρι
τῶν Ἀδριανοῦ χρόνων τοῦ βασιλέως. ἀντεφιλοτιμεῖτο γοῦν καὶ ζῆλον
εἶχε πρὸς Πλούταρχον τὸν Χαιρωνέα εἰς τὸ τῶν συνταττομένων
βιβλίων ἄπειρον. γέγραπται γοῦν αὐτῷ φιλόσοφά τε καὶ ἱστορικά, ὧν
πολὺς ἀριθμός. ἔστι δὲ καὶ τῶν βιβλίων αὐτοῦ ταῦτα· Περὶ τῆς
Ὁμήρου φιλοσοφίας, Περὶ Σωκράτους καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἐρωτικῆς
τέχνης, Περὶ Πλάτωνος, Περὶ τῆς διαίτης τῶν φιλοσόφων· καὶ ἄλλα.
οὗτος ἔγραψε καὶ γνωμολογικά.
Φαβρίκιος· ὅτι Φαβρίκιος τῆς ἐπὶ τὸν Πύρρον σταλείσης δυνά-
 782

μεως ἀποδείκνυται ἡγεμών· ἀνὴρ πάλαι ἐγνωσμένος τῷ βασιλεῖ καὶ

τῆς αὐτοῦ μεγαλοφροσύνης ἐναργὲς ἐξενηνοχὼς σύμβολον. ἀντικαθε-
ζομένων γὰρ ἀλλήλοις τῶν στρατοπέδων, νύκτα φυλάξας ἀνήρ τις,
εἴτε ἰατρὸς εἴτε ἕτερος τῶν περὶ τὴν τράπεζαν τοῦ βασιλέως τεταγ-
μένων, ὡς τὸν Φαβρίκιον ἀφίκετο, δηλητηρίοις φαρμάκοις ἀνελεῖν τὸν

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter phi, entry 217, li. 1

τὸν περὶ τῆς μετεμψυχώσεως λόγον εἰσηγήσασθαι. ἐζηλοτύπει δὲ τὴν

Θάλητος δόξαν. καὶ τελευτᾷ ὑπὸ πλήθους φθειρῶν. ἔστι δὲ ἅπαντα
ἃ συνέγραψε, ταῦτα· Ἑπτάμυχος ἤτοι Θεοκρασία ἢ Θεογονία. ἔστι
δὲ θεολογία ἐν βιβλίοις δέκα, ἔχουσα θεῶν γένεσιν καὶ διαδόχους.
Φερεκύδης, ὁ σοφός. ζήτει ἐν τῷ χροῒ δῆλα.
Φερεκύδης, Ἀθηναῖος, πρεσβύτερος τοῦ Συρίου, ὃν λόγος τὰ
Ὀρφέως συναγαγεῖν. ἔγραψεν Αὐτόχθονας· ἔστι δὲ περὶ τῆς Ἀττικῆς
ἀρχαιολογίας ἐν βιβλίοις ιʹ· Παραινέσεις δι' ἐπῶν. Πορφύριος δὲ τοῦ
προτέρου οὐδένα πρεσβύτερον δέχεται, ἀλλ' ἐκεῖνον μόνον ἡγεῖται
ἀρχηγὸν συγγραφῆς .
Φερεκύδης, Λέριος, ἱστορικός, γεγονὼς πρὸ ὀλίγου τῆς οεʹ
ὀλυμπιάδος. Περὶ Λέρου, Περὶ Ἰφιγενείας, Περὶ τῶν Διονύσου
ἑορτῶν· καὶ ἄλλα.
Φέρε νῦν ἀπὸ τοῦ κράνους μοι τὸ πτερόν: τὸ πτερὸν
ζητεῖ, ἵνα ἐξεμέσῃ· εἰώθασι γὰρ οἱ δυσεμοῦντες πτερῷ χρῆσθαι πρὸς
τὸ εὐχερῶς ἐμέσαι.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter phi, entry 351, li. 1

ἐνθέως δογματισθέντα δύο τοῦ Σωτῆρος θελήματα καὶ ἐνεργείας μὴ

ἀποδεχόμενος· συλλήπτορας εὑρηκὼς Ἰωάννην τὸν τηνικαῦτα τῆς
πόλεως ἀρχιερέα καὶ Γερμανὸν τὸν Κυζίκου μητροπολίτην καὶ ἑτέρους
ἱερεῖς καὶ συγκλητικοὺς πλείστους.
Φιλιππικός, στρατηγὸς τῶν ἑῴων στρατιωτῶν. οὗτος ἔσχεν
Ἡράκλειον τὸν Ἡρακλείου τοῦ βασιλέως πατέρα ὑποστράτηγον. δυστυ-
χήσαντος δὲ ἐν πολέμῳ τοῦ Φιλιππικοῦ καὶ ἀπομάχου γενομένου, ὁ
Ἡράκλειος ἐγχειρίζεται τὸ ὁπλιτικόν. ἦν δὲ ὁ Φιλιππικὸς γαμβρὸς
Μαυρικίου ἐπὶ θυγατρί.
Φιλιππίων: ὄνομα κύριον.
Φίλιππος, Ἀμφιπολίτης, ἱστορικός. Ῥοδιακὰ βιβλία ιθʹ· ἔστι δὲ
τῶν πάνυ αἰσχρῶν· Κῳακὰ βιβλία βʹ, Θασιακὰ βιβλία βʹ· καὶ ἄλλα.
Φίλιππος, σοφιστής, ὁ γράψας περὶ πνευμάτων, ἐκ τῶν Ἡρω-
διανοῦ, κατὰ στοιχεῖον· καὶ περὶ συναλοιφῆς.
Φίλιππος, κωμικός. τῶν δραμάτων αὐτοῦ ἐστι Κωδωνιασταί·
ὡς Ἀθήναιος ἐν Δειπνοσοφισταῖς.
 783

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter phi, entry 361, li. 1

τὸ Φιλίσκιον μέτρον προσηγορεύθη, ἐπείπερ αὐτῷ ἐνεδαψιλεύετο. ἔστι

δὲ τῆς δευτέρας τάξεως τῶν τραγικῶν, οἵτινές εἰσιν ζʹ καὶ ἐκλήθησαν
Πλείας. αἱ δὲ τραγῳδίαι αὐτοῦ εἰσι μβʹ.
Φιλίσκος, Αἰγινήτης, ὁ διδάξας γράμματα Ἀλέξανδρον τὸν
Μακεδόνα. αὐτὸς δὲ ἀκουστὴς ἦν τοῦ Κυνὸς Διογένους, κατὰ δὲ
Ἕρμιππον Στίλπωνος. ἔγραψε διαλόγους, ὧν ἐστι Κόδρος.
Φιλίσκος, Μιλήσιος, ῥήτωρ, Ἰσοκράτους ἀκουστὴς τοῦ ῥήτορος.
ἐγένετο δὲ πρότερον αὐλητὴς παραδοξότατος· διὸ καὶ Αὐλοτρύπην
Ἰσοκράτης αὐτὸν ἐκάλει. γέγραπται δὲ αὐτῷ τάδε· Μιλησιακός, Ἀμ-
φικτυονικός, Τέχνη ῥητορικὴ ἐν βιβλίοις δυσίν, Ἰσοκράτους ἀπόφασις.
Φιλίσκος ἢ Φίλιστος, Συρακούσιος, ἱστορικός. ἦν δὲ συγγενὴς
Διονυσίου τοῦ τυράννου Σικελίας καὶ ἐν τῇ πρὸς Καρχηδονίους ναυ-
μαχίᾳ ἐτελεύτησε. μαθητὴς δὲ ἦν Εὐήνου τοῦ ἐλεγειοποιοῦ. ἔγραψε
Σικελικά· ἔστι δὲ τὰ πρὸς Ἕλληνας αὐτοῖς πραχθέντα διαφόρως· καὶ
Γενεαλογίαν, Περὶ Φοινίκης, καὶ ἄλλα τινά· Περὶ τῆς νήσου Σικελίας.
Φιλίσκος, Αἰγινήτης· ὃς κατὰ θέαν ἐλθὼν τῶν Ἀθηναίων,
ἀκούσας Διογένους ἐφιλοσόφησεν. ὁ δὲ τούτου πατὴρ ἀπέστειλεν ἐπ'
αὐτὸν τὸν ἀδελφόν, καὶ ταυτὸν ἔπαθε καὶ οὗτος· καὶ ὁ πατὴρ πάλιν
ἐπ' ἀμφοτέρους ἐλθὼν ἐφιλοσόφησε καὶ αὐτός. ἐγένετο δὲ αὐτοῦ ὁμι-
λητὴς καὶ Φωκίων ὁ χρηστός. τελευτήσας δὲ ἐν Κορίνθῳ κεῖται, καὶ
κύων ἐστὶν ἐπὶ τῷ μνήματι. ἐτιμήθη δὲ εἰκόνι παρὰ Σινωπέων καὶ

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter phi, entry 527, li. 2

Φλέγμα: οὐ λέγεται πρῶτον ἀπὸ τροφῆς· πρῶτον γὰρ ἀπὸ

τροφῆς τὸ αἷμα· τὸ δὲ φλέγμα πρῶτον τῶν ἀπέπτων. ἔστι γὰρ καὶ
ἄλλα ἄπεπτα· ἀπὸ γὰρ φλέγματος μεταβάλλεται ὀξὺς χυμὸς περὶ τὸν
στόμαχον· ἔστιν οὖν οὐχ ἁπλῶς πρῶτον, ἀλλὰ τῶν ἀπέπτων.
Φλεγμαίνουσαν πόλιν: ἡ μεταφορὰ ἀπὸ τῶν ἑλκῶν τῶν διὰ
φλεγμονὴν κινδυνευόντων ἐκρήσσειν.
Φλέγει: ἀντὶ τοῦ ζωπυρεῖ. Σοφοκλῆς· πάνθ' ὁ μέγας χρόνος
μαραίνει τε καὶ φλέγει.
Φλέγων: ζωπυρῶν, ἀνεγείρων. ἄταν οὐρανίαν φλέγων.
Φλέγων, Τραλλιανός, ἀπελεύθερος τοῦ Σεβαστοῦ καίσαρος, οἱ
δὲ Ἀδριανοῦ φασιν· ἱστορικός. ἔγραψεν Ὀλυμπιάδας ἐν βιβλίοις ιϛʹ·
ἔστι δὲ μέχρι τῆς σκθʹ ὀλυμπιάδος τὰ πραχθέντα πανταχοῦ· τὰ δὲ
αὐτὰ ἐν βιβλίοις ηʹ· Ἔκφρασιν Σικελίας, Περὶ μακροΒίων καὶ θαυμα-
σίων, Περὶ τῶν παρὰ Ῥωμαίοις ἑορτῶν βιβλία γʹ, Περὶ τῶν ἐν Ῥώμῃ
τόπων καὶ ὧν ἐπικέκληνται ὀνομάτων, Ἐπιτομὴν ὀλυμπιονικῶν ἐν
 784

βιβλίοις βʹ, καὶ ἄλλα. τούτου τοῦ Φλέγοντος, ὥς φησι Φιλοστόργιος,

ὅσον τὰ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους συμπεσόντα διὰ πλείονος ἐπεξελθεῖν τοῦ
πλάτους, Φλέγοντος καὶ Δίωνος βραχέως ἐπιμνησθέντων καὶ παρεν-
θήκην αὐτὰ τοῦ οἰκείου λόγου ποιησαμένων. ἐπεὶ τῶν γε εἰς εὐσέ-
βειαν καὶ τὴν ἄλλην ἀρετὴν ἑλκόντων οὐδ' ὁτιοῦν οὐδ' οὗτος δεί-
κνυται πεφροντικώς, ὅνπερ οὐδ' ἐκεῖνοι τρόπον. τοὐναντίον μὲν οὖν

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter phi, entry 828, li. 2

Φυλακτήριον: τόπος, ἔνθα οἱ φύλακες.

Φυλάξαντες: ἐπιτηρήσαντες. Ἡρόδοτος. καὶ Φυλάξασα,
καιροφυλακήσασα, εὐκαίρως ἐπιτηρήσασα. Ἀρριανός· ἡ δὲ τὸν πατέρα
φυλάξασα ἀποδημοῦντα ὑπισχνεῖται Τατίῳ προδώσειν τὸ φρούριον.
Φυλάρχης: δυνάστης. ξυμβάλλει τῷ Τραϊανῷ περὶ Αὐγάρου,
ὃς ἦν Ὀσροήνης χώρας δυνάστης· οὕσπερ Φυλάρχους ὀνομάζουσιν οἱ
ἐκείνῃ, ὅτι καὶ τὰ χωρία αὐτῶν φυλαὶ ὀνομάζονται. καὶ Ἀριστο-
φάνης· μὴ μνησικακήσῃς, εἰ σὺ Φυλὴν κατέλαβες. Φυλή, ὄνομα τόπου.
καὶ Φυλάσιοι, οἱ ἐνοικοῦντες. Φύλαρχος, Ἀθηναῖος ἢ Ναυκρατίτης· οἱ
δὲ Σικυώνιον· ἄλλοι Αἰγύπτιον ἔγραψαν· ἱστορικός. τὴν ἐπὶ
Πελοπόννησον Πύρρου τοῦ Ἠπειρώτου στρατείαν ἐν βιβλίοις κηʹ· κατάγει
δὲ καὶ μέχρι Πτολε-μαίου τοῦ Εὐεργέτου κληθέντος καὶ τῆς Βερενίκης
τελευτῆς καὶ ἕως τοῦ θανάτου Κλεωνύμου τοῦ Λακεδαιμονίου,
ἐπιστρατεύσαντος αὐτῷ Ἀντιγόνου· τὰ κατὰ τὸν Ἀντίοχον καὶ τὸν
Περγαμηνὸν Εὐμένη, Ἐπιτομὴν μυθικήν, Περὶ τῆς τοῦ Διὸς ἐπιφανείας,
Περὶ εὑρημάτων, Παρεμβάσεων βιβλία θʹ.
Φύλαρχος: ὁ κατὰ φυλὴν ἑκάστην τοῦ ἱππικοῦ ἄρχων, ὑποτε-
ταγμένος δὲ τῷ ἱππάρχῳ. Δημοσθένης Φιλιππικοῖς.
Φυλάσιμος: ὁ ἐκ τοῦ δήμου. καὶ Φυλασσόμενος,
προορώμενος, προσκοπούμενος. οὐ μέντοι οὐδ' ἀπέκλινε, φυλασσό

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter chi, entry 136, li. 3

Χάροψ: Χάροπος κλίνεται. Χάρων: ὁ θάνατος. καὶ πορθμευτικαὶ παρὰ

Χάρωνος πεύσεις καὶ κηρύγματα· τίς εἰς ἀναπαύλας ἐκ κακῶν (πόνων) καὶ
πραγμάτων; τίς εἰς τὸ Λήθης πεδίον; χωρίον διατετύπωκεν ἐν ᾅδου οὕτω
λεγόμενον· ὡς καὶ τὸν Αὐαίνου λίθον. τίς εἰς ὄνου πόκας; οὕτω λέγουσι τὸ
ἄχρηστον· οὐδὲ γὰρ τοῦ ὄνου πόκαι χρησιμεύουσι. λέγεται δὲ καὶ ἡ
παροιμία ἐπὶ τῶν ἀνηνύτων, ἐν ᾧ τρόπῳ φαμὲν χύτραν ποικίλλεις· ἀνήνυτα
δὲ καὶ τὰ ἐν ᾅδου. διὰ τοῦτο οὖν ὄνου πόκας ἀνεπλάσατο ποιητικῶς.
Χάρων, Λαμψακηνός, υἱὸς Πυθοκλέους, γενόμενος κατὰ τὸν
πρῶτον Δαρεῖον, οθʹ ὀλυμπιάδι· μᾶλλον δὲ ἦν ἐπὶ τῶν Περσικῶν,
 785

κατὰ τὴν οεʹ ὀλυμπιάδα· ἱστορικός. ἔγραψεν Αἰθιοπικά, Περσικὰ ἐν

βιβλίοις βʹ, Ἑλληνικὰ ἐν βιβλίοις δʹ, Περὶ Λαμψάκου βʹ, Λιβυκά, Ὥρους
Λαμψακηνῶν ἐν βιβλίοις δʹ, Πρυτάνεις ἢ ἄρχοντας τοὺς τῶν Λακε-
δαιμονίων· ἔστι δὲ χρονικά· Κτίσεις πόλεων ἐν βιβλίοις βʹ, Κρητικὰ ἐν
βιβλίοις γʹ· λέγει δὲ καὶ τοὺς ὑπὸ Μίνωος τεθέντας νόμους· Περίπλουν
τῶν ἐκτὸς τῶν Ἡρακλέους στηλῶν.
Χάρων, Καρχηδόνιος, ἱστορικός. ἔγραψε Τυράννους ὅσοι ἐν τῇ
Εὐρώπῃ καὶ Ἀσίᾳ γεγόνασι, Βίους ἐνδόξων ἀνδρῶν ἐν βιβλίοις δʹ,
Βίους γυναικῶν ὁμοίως ἐν τέσσαρσιν.
Χάρων, Ναυκρατίτης, ἱστορικός. Ἱερεῖς τοὺς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ
καὶ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τὰ ἐπὶ ἑκάστου πραχθέντα,

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter chi, entry 138, li. 1

πρῶτον Δαρεῖον, οθʹ ὀλυμπιάδι· μᾶλλον δὲ ἦν ἐπὶ τῶν Περσικῶν,

κατὰ τὴν οεʹ ὀλυμπιάδα· ἱστορικός. ἔγραψεν Αἰθιοπικά, Περσικὰ ἐν
βιβλίοις βʹ, Ἑλληνικὰ ἐν βιβλίοις δʹ, Περὶ Λαμψάκου βʹ, Λιβυκά, Ὥρους
Λαμψακηνῶν ἐν βιβλίοις δʹ, Πρυτάνεις ἢ ἄρχοντας τοὺς τῶν Λακε-
δαιμονίων· ἔστι δὲ χρονικά· Κτίσεις πόλεων ἐν βιβλίοις βʹ, Κρητικὰ ἐν
βιβλίοις γʹ· λέγει δὲ καὶ τοὺς ὑπὸ Μίνωος τεθέντας νόμους· Περίπλουν
τῶν ἐκτὸς τῶν Ἡρακλέους στηλῶν.
Χάρων, Καρχηδόνιος, ἱστορικός. ἔγραψε Τυράννους ὅσοι ἐν τῇ
Εὐρώπῃ καὶ Ἀσίᾳ γεγόνασι, Βίους ἐνδόξων ἀνδρῶν ἐν βιβλίοις δʹ,
Βίους γυναικῶν ὁμοίως ἐν τέσσαρσιν.
Χάρων, Ναυκρατίτης, ἱστορικός. Ἱερεῖς τοὺς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ
καὶ τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τὰ ἐπὶ ἑκάστου πραχθέντα, Βασιλεῖς τοὺς ἐκ
παλαιοῦ γεγονότας ἐν ἑκάστῳ ἔθνει καὶ ... Ναυκράτεως, καὶ ἄλλα τινὰ
περὶ Αἰγύπτου. Χαρώνδας: ὄνομα κύριον.
Χαρώνειος θύρα: μία τοῦ νομοφυλακίου θύρα, δι' ἧς οἱ
κατάδικοι τὴν ἐπὶ θάνατον ἐξάγονται. καὶ Ἀριστοφάνης ἐν Πλούτῳ·
ὁ δὲ Χάρων σοι τὸ ξύμβολον δίδωσιν. ἀντὶ τοῦ μέλλεις ἀποθανεῖν.
Χαρτά: χαρᾶς ἄξια. σύμβολον φρονήσεως, τὸ διακριτικὸν τῶν
χαρτῶν καὶ λυπηρῶν.

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter chi, entry 481, li. 2

Ἀριστοδήμου τοῦ Σπαρτιάτου φησί, Πίνδαρος δὲ ὑπό τινος Ἀργείου

τὸ ὄνομα, οὕτως λέγων. ὁ δ' Ἀριστόδημος ἐγκαταριθμεῖται τοῖς σοφοῖς
ὑπό τινων. Χρηματίζεσθαι: χρήματα πράττεσθαι. ἐὰν δέ τις εἴπῃ τὴν
λέξιν ἐνεργητικῶς χρηματίζει, οὐκέτι τὸ αὐτὸ δηλοῖ, ἀλλὰ τὸ πράγ-
μασι χρῆσθαι· οἷον φαμέν, χρηματίζει ἡ βουλὴ καὶ ὁ δῆμος· οἷον
 786

πράγμασι σχολάζει. ἀφ' οὗ χρήματα, τὰ πράγματα.

Χρηματίζεσθαι: πλουτεῖν. οὐδὲ χρηματίζομαι· πάλαι γάρ
μοι ταῦτα ἐδόκει καὶ ἐκ μειρακίων λῆρος καὶ φλήναφοι.
Χρηματίζει· δοτικῇ. ἀποκρίνεται, πρᾶγμα διοικεῖ. οὕτως Ἀπ-
πιανὸς ὁ ἱστορικός. τοῖς πρέσβεσιν ἐχρημάτισε. Χρηματίζειν
ἐστὶ τὸ λόγους διδόναι ἀλλήλοις. Ἀριστοφάνης· καὶ χρηματίζειν πρῶτα
περὶ Εὐριπίδου, ὅ τι χρὴ παθεῖν.
Χρηματισαμένων: χρήματα λαβόντων. Ἀρριανός· χρηματισα-
μένων δὲ καὶ αὐτῶν, τρίτη παρεγένετο πρεσβεία.
Χρηματισάμενοι: πραγματευσάμενοι. καὶ χρηματίσαι μέν ἐστι
τὸ πρᾶξαι, χρηματίσασθαι τὸ κερδᾶναι. παρὰ Θουκυδίδῃ.
Χρηματίσεσθαι: χρήματα λαβεῖν. Ἡροφίλα ἡ καὶ Σίβυλλα
Ἐρυθραία ἔγραψε βιβλία γʹ μαντικά· καὶ ἦλθεν εἰς Ῥώμην χρημα-
τίσεσθαι· καταφρονηθεῖσα δὲ ἔκαυσε τὰς δύο βίβλους.
Χρημάτισις: χρημάτων συναγωγή. Αἰλιανός·

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter chi, entry 568, li. 5

Χρύσιππος, Ἀπολλωνίδου, Σολεὺς ἢ Ταρσεύς, φιλόσοφος, μα-

θητὴς Κλεάνθους, καθηγησάμενος τῆς Στωϊκῆς σχολῆς μετὰ Κλεάνθην.
καὶ τελευτήσας οʹ καὶ τρίων ἐτῶν, ὑπὸ τοῦ πιεῖν ἄκρατον καὶ ἰλιγ-
γιάσαι· κατὰ δὲ ἄλλους ὑπὸ γέλωτος ἀπείρου· ἐπὶ ρμγʹ ὀλυμπιάδος.
συντέταχε δὲ βιβλία πλεῖον ἢ ψʹ φιλόσοφά τε καὶ ἱστορικὰ καὶ γραμ-
ματικά.
Χρύσιππος: ὄνομα κύριον. ὅτι Χρύσιππος ὁ φιλόσοφος
τοιούτους τινὰς ἠρώτα λόγους· ὁ λέγων τοῖς ἀμυήτοις τὰ μυστήρια
ἀσεβεῖ· ὁ δέ γε ἱεροφάντης τοῖς ἀμυήτοις λέγει· ἀσεβεῖ ἄρα ὁ ἱερο-
φάντης. ὅ ἐστιν ἐν τῇ πόλει, τοῦτο καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ· οὐκ ἔστι δὲ
φρέαρ ἐν τῇ πόλει· οὐδ' ἄρα ἐν τῇ οἰκίᾳ. ἔστι τις κεφαλή· ἐκείνην
δὲ οὐκ ἔχεις· ἔστι δέ γε τις κεφαλή, ἣν οὐκ ἔχεις· οὐκ ἄρα ἔχεις
κεφαλήν. εἴ τίς ἐστιν ἐν Μεγάροις, οὐκ ἔστιν ἐν Ἀθήναις· ἄνθρωπος
δέ ἐστιν ἐν Μεγάροις· οὐκ ἄρα ἐστὶν ἄνθρωπος ἐν Ἀθήναις. εἴ τι
λαλεῖς, τοῦτό σου διὰ στόματος διέρχεται· ἅμαξαν δὲ λαλεῖς· ἅμαξά

Σούδα Λεξικόν Alphabetic letter chi, entry 595, li. 5

περιόδους μετροῦσιν Αἰγύπτιοι· οἷος ἦν Ἀμοῦς καὶ Ἀντώνιος.

Χοιράδες: πέτραι λεῖαι ἐν θαλάσσῃ· ἢ ἐξοχαί· ἢ ὄχθοι πετρῶν.
Χοιρίλη: ἡ Ἑκάβη.
Χοιρίλος, Ἀθηναῖος, τραγικός, ξδʹ ὀλυμπιάδι καθεὶς εἰς ἀγῶνας·
καὶ ἐδίδαξε μὲν δράματα ἑξήκοντα καὶ ἑκατόν, ἐνίκησε δὲ ιγʹ. οὗτος
κατά τινας τοῖς προσωπείοις καὶ τῇ σκηνῇ τῶν στολῶν ἐπεχείρησεν.
Χοιρίλος, Σάμιος, τινὲς δὲ Ἰασέα, ἄλλοι δὲ Ἁλικαρνασέα ἱστο-
 787

ροῦσι. γενέσθαι δὲ κατὰ Πανύασιν τοῖς χρόνοις, ἐπὶ δὲ τῶν Περσικῶν,

ὀλυμπιάδι οεʹ, νεανίσκον ἤδη εἶναι· δοῦλόν τε Σαμίου τινὸς αὐτὸν
γενέσθαι, εὐειδῆ πάνυ τὴν ὥραν· φυγεῖν τε ἐκ Σάμου καὶ Ἡροδότῳ
τῷ ἱστορικῷ παρεδρεύσαντα λόγων ἐρασθῆναι· οὗτινος αὐτὸν καὶ
παιδικὰ γεγονέναι φασίν. ἐπιθέσθαι δὲ ποιητικῇ καὶ τελευτῆσαι ἐν
Μακεδονίᾳ παρὰ Ἀρχελάῳ, τῷ τότε αὐτῆς βασιλεῖ. ἔγραψε δὲ ταῦτα·
τὴν Ἀθηναίων νίκην κατὰ Ξέρξου· ἐφ' οὗ ποιήματος κατὰ στίχον
στατῆρα χρυσοῦν ἔλαβε καὶ σὺν τοῖς Ὁμήρου ἀναγινώσκεσθαι ἐψη-
φίσθη· Λαμιακά· καὶ ἄλλα τινὰ ποιήματα αὐτοῦ φέρεται.
Χοιρῖναι: κόγχαι θαλάσσιαι, αἷς καὶ ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἐχρῶντο
Ἀθήνησι. καὶ ἡ θρὶξ τοῦ χοίρου. οὕτω κιττῶμαι διὰ τῶν σανί-
δων μετὰ χοιρίνης περιελθεῖν.
Χοιρίων μυστηρικῶν: ἐν τοῖς μυστηρίοις τῆς Δήμητρος
χοῖρος ἐθύετο· ἀνάκειται γὰρ τὸ ζῷον τῇ θεῷ.

Ιωάννης Τζέτζης Versus de poematum generibus Sec. poem, li. 170

οὗπερ παρεισέγραψέ τις τύμβῳ τάδε· “οὐ βότρυν, ἀλλ' ἄχερδον ἐν τάφῳ
φέρει, “στύφοντα, πικραίνοντα πικρίᾳ λόγων·
“ἀλλά τις Ἱππώνακτος ἐλθὼν ἐς τάφον “τὸν ἄνδρα κνώσσειν εὐμενῶς
εὔχου κάτω.” ἰὸν δέ πως βάζοντες ἐν πικροῖς λόγοις
κλῆσιν κατεπλούτησαν ἰαμβογράφων. ποιητικὸν δὲ πᾶν ἀνωνύμως λέγε,
ὅπουπερ εὑρήσειας αὐτό μοι, τέκνον, ἡρωικὸν μέτρον τε καὶ μύθους ἅμα
λέξιν τε ποιὰν ἱστορικήν τε φράσιν. πεντὰς δὲ τούτων ἐστὶν ἐξῃρημένη
Ὅμηρος, Ἡσίοδος, Πάνυσις τρίτος, Πείσανδρος, Ἀντίμαχος, οἱ δ' ἄλλοι
νέοι, ὧνπερ τὸν ἐσμὸν τίς διαγράψει λόγος; οὕτω τὰ πάντα σὺ μαθὼν κατ'
ἀξίαν γίνωσκε καλῶς καὶ διάκριναι βίβλους
καὶ τεχνικῶς βάδιζε πρὸς λόγων τρίβους.

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ λέξεων-εννιών σχετικά με την ιστορία,

ιστοριογραφία.Επίσης και κυρίως ονόματα ιστορικών της
αρχαιότητας.

Αγαθαρχίδης, 6, 188, 189, 190 Αθηναίος σοφιστής, 26, 27, 28, 150, 151,
Ἀγαθαρχίδης, 30, 45, 162, 189, 190 152, 153, 154, 155, 156, 157, 159, 160,
Ἀγάθαρχον, 189, 589 161
Αγαθίας, 71, 555 Αἰλιανός, 72, 634, 744, 750, 757, 770, 784
Ἀγαθοκλῆς, 32, 67, 89 Αίλιος Ηρωδιανός, 33, 215, 216, 217
Αθανάσιος θεολόγος, 104, 401, 402 Αίλιος Θέων, 287, 288, 289, 290
Ἀκουσίλαον, 35, 231, 232
 788

Ακουσίλαος, 6, 34, 35 βιβλία, 4, 18, 26, 47, 73, 81, 89, 129, 132,
Ἀκουσίλαος, 34, 35, 43, 231, 232, 238, 167, 189, 217, 234, 273, 276, 278, 297,
267, 690, 738 308, 319, 320, 345, 355, 356, 381, 436,
Ἀκουσίλαος· Ἀθηναῖος, 738 496, 547, 570, 580, 589, 652, 669, 675,
Ἀλέξανδρος ὁ Πολυίστωρ, 512 676, 740, 742, 744, 746, 747, 751, 754,
Ἁλικαρνασεὺς, 40, 88, 386, 720 755, 759, 764, 767, 768, 769, 772, 775,
Ἀμαστριανὸς, 126, 127, 297, 683, 684 776, 777, 778, 780, 781, 782, 784
Ἀμφίλοχός, 43, 267 βιβλία ἱστορικὰ, 496
Ἀναξίμανδρος, 124, 125, 238, 299, 436, βιβλιογράφος, 33, 60
437, 446, 739 Βίων, 7, 43, 133, 165, 166, 267, 283, 757
Ἀναξιμένης, 43, 125, 233, 236, 238, 241, Γαργήττιος, 692, 693
262, 263, 267, 270, 294, 326, 446, 739 Γεώγιος Ακροπολίτης, 542, 543
Ἀνδρόμαχος, 347 Γεώγιος Χοιροβοσκός, 662
Ἀνδροτίων, 43, 267, 271, 276, 277, 307, Γεώργιος Κέδρηνος, 67, 477, 478, 479
325, 693, 698, 722 Γεώργιος Μοναχός, 119, 120, 498, 499,
Ἀνδροτίωνος, 326 500, 501, 502
Ἄνδρων, 160, 306, 674, 720 Γεώργιος Μοναχός, Χρονογράφος, 119,
Άννα Κομνηνή, 63, 97, 122, 123, 460, 120
461 Γεώργιος Σύγγελος, 68, 502, 503, 504,
Αντίγονος, 44, 273, 274 505, 506, 507, 508, 509, 510, 511, 512,
Ἀντισθένης, 126, 132, 151, 320, 636 513, 514, 515, 516, 517, 518, 519, 520,
Ἀντισθένους, 126, 131 521, 522, 523, 524, 525, 526, 527, 528,
Ἀντιφάνης, 150, 161 529, 530
Ἀντιφῶντα, 202, 283, 680, 681 Γοργίας, 43, 72, 144, 154, 155, 267, 435
Απολλόδωρος, 7, 42, 264, 265 Γρηγόριος Ναζιανζηνός, 103, 398, 399
Ἀπολλόδωρος, 43, 71, 124, 125, 241, 242, Γρηγόριος Νύσσης, 101, 102, 360, 361,
265, 294, 299, 513, 563, 714 362, 363, 364, 365, 366, 367, 368, 369,
Ἀπολλώνιος, 86, 117, 466, 559, 674, 690, 370, 371, 372, 373, 374, 375
691, 719, 740, 742, 765, 766 Γύλαξ, 663, 664
Ἀπολλώνιος, Ἀφροδισιεὺς, 740 Δαμόκριτος, 743, 755
Ἀρίσταρχος, 351, 353, 598, 613, 682, Δεινίαν, 189, 321, 592
706, 708, 728 Δημόφιλον, 234, 751
Ἀριστοκλῆς, 43, 72, 267 Δημόφιλος, 32, 39
Αριστόξενος, 217 Δίδυμος, 59, 117, 214, 216, 324, 326, 333,
Ἀριστόξενος, 132, 217, 219, 319, 320 426, 427, 428, 429, 430, 431, 466, 467,
Αριστοτέλης, 98, 212, 213, 214, 215 613, 724
Ἀριστοτέλης, 44, 46, 71, 100, 128, 152, Διευχίδας, 43, 267
214, 215, 257, 263, 266, 273, 274, 307, Δικαίαρχος, 157, 215
325, 327, 351, 416, 548, 550, 551, 553, Δικαιοκλῆς, 155
613, 760, 764 Διογένης Λαέρτιος, 26, 124, 125, 126,
Αρποκρατίων, 99, 100, 325, 326 127, 128, 129, 130, 131, 132
Ἀρριανὸς, 189, 775 Διόδωρος, 7, 28, 29, 30, 31, 32, 47, 49,
Ἀρτεμίδωρος, 174, 190, 559 86, 170, 171, 172, 173, 174, 175, 176,
ἀφήγησιν, 77, 110, 457, 459, 555, 619, 177, 178, 179, 180, 182, 183, 184, 185,
639, 650, 657, 659, 660, 665, 666 186, 187, 303, 317, 346, 376, 380, 494,
Ἀφρικανὸς, 342, 508, 511, 515, 517, 522, 513, 520, 591, 649, 716, 745
523, 530, 555 Διόδωρος Σικελός., 28, 29, 30, 31, 32
Βασίλειος θεολόγος, 57, 403, 404 Διόδωρος Σικελός, 170, 171, 172, 173,
Βεργίλλιος, 468 174, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 182,
Βήρωσος, 160 183, 184, 185, 186, 187
Βήρωσσος, 265, 341, 505, 506, 522 Διοδώρου, 30, 140, 179, 340, 346, 573
 789

Διονύσιος, 7, 33, 40, 88, 129, 133, 158, Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου ἱστορικώτερος,
193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 667
201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, 208, Ευσέβιος. Εκκ. συγγραφέας, 376, 377,
209, 210, 211, 219, 231, 238, 250, 251, 378, 379, 380, 381, 383, 384, 385, 386,
252, 254, 296, 351, 353, 355, 356, 357, 387, 388, 389, 390, 391, 392, 393, 394,
360, 386, 438, 439, 440, 532, 561, 562, 395, 396
649, 652, 653, 673, 691,746, 747, 773 Εὐσεβίου τοῦ Παμφύλου, 532
Διονύσιος Αλικαρνασσέας, 33, 193, 194, Ευστάθιος, 79, 80, 598, 599, 601, 605,
195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 202, 607, 608, 609, 610, 611, 612, 613, 614,
203, 204, 205, 206, 207, 208, 209, 210, 615, 616, 619, 620, 621, 622, 624, 625,
211 626, 627, 630, 631, 632, 633, 634, 635,
Διονυσίου, 88, 153, 160, 180, 276, 347, 636, 637, 638, 639, 640, 641, 642, 643,
530, 580, 670, 698, 746, 747, 748, 781 644, 646, 647, 648, 649, 650, 651, 652,
Δίων Χρυσόστομος, 291 653
Δοῦρις, 32, 152, 162, 322, 565, 586, 608, Ευστάθιος. Σχόλια στην Ομήρου
674, 773 Οδύσσεια, 624, 625, 626, 627, 630,
ἔγραψεν, 35, 124, 232, 234, 278, 299, 303, 631, 632, 633, 634, 635, 636, 637, 638,
320, 328, 329, 330, 331, 437, 528, 675, 639, 640, 641, 642, 643, 644, 646, 647,
676, 727, 742, 745, 748, 751, 752, 754, 648, 649, 650, 651
756, 759, 761, 762, 764, 765, 766, 774, Εὐτρόπιος, 423, 750
776, 780, 781, 783 Εὔφαντος, 26
Ἑκαταῖον, 222, 239, 301 Ἐφέσιος, 131, 174, 190, 297, 438, 752,
Εκαταίος, 7, 39, 238, 328, 329, 330, 331 755, 769
Ἑκαταῖος, 35, 40, 43, 88, 217, 232, 238, Ἔφορον, 26, 39, 43, 234, 235, 267, 351,
242, 267, 283, 308, 327, 329, 330, 348, 585, 586, 752
381, 385, 560, 563 Έφορος, 7, 38, 39, 234, 235, 236, 237
Ἑκαταίου τοῦ ἱστορικοῦ, 336 Ἔφορος, 31, 33, 37, 38, 49, 54, 72, 73,
Ελεγχ. 760, 1 233, 234, 235, 236, 237, 241, 242, 263,
Ἑλλάνικον, 235, 239, 241, 270, 585 266, 268, 270, 292, 344, 351, 353, 386,
Ἑλλάνικος, 35, 43, 61, 193, 233, 236, 558, 559, 586, 592, 674, 709, 752
238, 240, 241, 242, 243, 244, 263, 267, Ζηνόδοτος, 150, 609, 752
270, 275, 306, 438, 525, 688, 749 Ζήνωνα, 26, 582
Ελληνική Ανθολογία, 735, 736, 737 Ζώπυρος, 72, 146
Επιφάνιος, 55 Ἡγησιάνακτα, 162
Ἐρασιστράτου, 128, 257 Ἡγήσιππος, 331, 332
Ἐρατοσθένης, 85, 220, 224, 305, 323 Ἡρακλείδης, 71, 128, 130, 189, 214, 344,
Ἑρέννιον Φίλωνα, 328, 329, 331, 334, 521, 565, 589
335, 336, 405, 406 Ἡρόδικος, 556
Ἑρέννιος, 333, 335 Ἡρόδοτον, 46, 270, 281, 282, 585, 600,
Ἕρμιππος, 132, 150, 161, 232, 669 653
Εὔβουλος, 26, 153, 764 Ἡρόδοτος, 30, 33, 40, 48, 49, 52, 53, 57,
Εὔδημος, 43, 267, 283 62, 66, 72, 78, 79, 83, 84, 88, 100, 120,
Εὐήμερος, 178, 377, 378 156, 206, 207, 217, 233, 236, 238, 241,
Εύμελος, 34, 230 263, 264, 270, 281, 291, 298, 316, 327,
Εὔμηλος, 34, 610, 640, 699, 710, 711 345, 346, 403, 435, 520, 526, 540, 560,
Εὔμηλός, 34, 35, 43, 231, 232, 267, 725 561, 563, 595, 612, 616, 635, 638, 649,
Εὐμήλου, 34, 231, 273, 710, 711 653, 663, 664, 674, 763, 766, 771, 773,
Εὐνάπιος, 490, 749, 750 782
Εὔπολις·, 639 Ἡροδότου, 60, 98, 203, 204, 207, 213,
Εὐρύπυλος, 35, 86, 155 237, 270, 278, 281, 282, 290, 448, 472,
Ευσέβιος εκκ. συγγραφέας, 102, 103 485, 680, 681, 773
 790

Ἡσίοδος, 34, 52, 84, 346, 377, 378, 559, 532, 539, 566, 569, 572, 589, 608, 627,
705, 712, 720, 730, 785 646, 669, 670, 685, 726, 742, 746, 757,
Ησύχιος, 73, 74, 437 769
Θάλλος, 52, 317, 346, 513 ἱστορίαι, 47, 257, 258, 299, 557, 621
Θεοδώρεος, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 106, ἱστορίαις ὁδηγὸν, 478, 534
107 ἱστορίαν, 1, 3, 17, 31, 35, 37, 40, 41, 48,
Θεοδώρετος, 74, 75, 76, 654, 655, 656 53, 54, 58, 70, 71, 88, 89, 90, 101, 123,
Θεόδωρος Στουδίτης, 462 131, 176, 179, 180, 184, 185, 187, 196,
Θεόπομπον, 70, 121, 234, 235, 268, 269, 200, 222, 229, 232, 238, 241, 257, 260,
478, 535, 756 261, 268, 277, 281, 292, 302, 303, 315,
Θεοπομπός, 43, 268, 269, 270, 271, 272 328, 329, 365, 370, 376, 384, 387, 395,
Θεόπομπος, 7, 37, 38, 44, 120, 233, 236, 406, 413, 414, 419, 442, 460, 468, 477,
241, 263, 268, 269, 270, 271, 272, 273, 484, 489, 493, 494, 529, 534, 540, 555,
276, 277, 292, 307, 327, 385, 561, 585, 569, 573, 581, 598, 615, 628, 632, 637,
586, 592, 594, 692, 693, 710, 711, 725, 640, 642, 647, 648, 652, 653, 654, 675,
752, 756, 760, 763, 770 677, 693, 698, 709, 741, 748, 750, 754,
Θεοπόμπου, 27, 40, 43, 68, 268, 269, 270, 761, 764, 772, 774, 776, 779
290, 584, 585, 586 Ἱστορίαν συγγράψας, 234, 235
Θεόφραστος, 127, 158, 160, 215, 218, Ἱστορίαν συντάξας, 238
438, 588, 690 ιστορίας, 4, 12, 20, 21, 22, 23
Θουκυδίδῃ, 201, 207, 246, 694, 744, 750, ἱστορίας, 26, 38, 47, 53, 54, 55, 63, 65,
770, 784 87, 109, 117, 122, 128, 171, 176, 181,
Θουκυδίδην, 35, 151, 232, 235, 241, 270, 183, 184, 189, 191, 193, 194, 197, 200,
585, 586, 692, 693 203, 206, 210, 213, 215, 221, 222, 223,
Θουκυδίδης, 7, 27, 28, 70, 72, 82, 83, 84, 229, 231, 243, 245, 257, 258, 259, 269,
124, 136, 138, 147, 200, 203, 205, 206, 270, 283, 303, 316, 324, 329, 330, 331,
233, 236, 241, 263, 270, 271, 272, 277, 335, 337, 341, 347, 356, 362, 366, 367,
281, 282, 283, 292, 298, 307, 343, 485, 370, 376, 383, 384, 387, 404, 419, 420,
550, 558, 579, 681, 685, 687, 692, 702, 424, 435, 444, 446, 457, 460, 466, 474,
752, 760 483, 488, 489, 497, 498, 503, 509, 512,
Ἱερώνυμον, 141, 761 530, 533, 534, 537, 542, 543, 549, 554,
Ἱερώνυμος, 45, 156, 328, 329, 338, 384 566, 568, 569, 572, 573, 576, 579, 580,
Ἴναχον, 515, 517 581, 586, 587, 592, 598, 611, 619, 621,
Ιουστίνος, 46, 47 624, 634, 668, 669, 679, 690, 713, 725,
Ἰοῦστος, 515, 517, 518 728, 740, 743, 745, 749, 752, 758, 760,
Ἰσίγονος, 278, 306, 440 763, 772, 776
ἱστορεῖ, 27, 35, 62, 86, 137, 156, 158, 215, ἱστορίας ἀλήθειαν, 223, 245
230, 242, 254, 271, 272, 277, 278, 304, ἱστορικὰ διηγήματα, 369, 370
306, 314, 315, 322, 344, 380, 396, 438, ἱστορικὰ καὶ πεπλασμένα, 557
439, 514, 521, 522, 531, 540, 564, 597, ἱστορικὰ πεπονηκότων, 507
613, 620, 635, 642, 653, 691, 693, 699, ἱστορικὰ συγγράμματα, 81, 228, 669
717, 721, 733, 768 ἱστορικὰ ὑπομνήματα, 756
ἱστορεῖται, 466, 518, 519, 649, 652, 710, Ἱστορικὰ ὑπομνήματα, 738
711 Ἱστορικὰ χρήσιμα, 229
ιστορημένος, 17, 22 ἱστορικαὶ διαγορεύουσι βίβλοι, 475
ιστορία, 12, 17, 19, 20, 21, 23 Ἱστορικαὶ μὲν ἔασι βίβλοι, 103, 398
Ιστορία, 4, 11, 23 ἱστορικαί, αἱ δὲ μυθικαί, 360
ἱστορία, 17, 35, 45, 58, 70, 81, 83, 84, 98, ἱστορικαῖς πραγματείαι, 180
139, 146, 189, 195, 210, 213, 226, 259, ἱστορικαῖς πραγματείαις, 493
260, 273, 278, 306, 315, 324, 337, 389, ἱστορικαῖς σελίδεσσιν,, 737
391, 420, 434, 457, 488, 495, 496, 526, ἱστορικαῖς συγγραφαῖς, 350, 592
 791

ἱστορικὰς ἀνάγκη εἰδέναι, 558 ιστορικός, 7, 8, 9, 20, 21, 23, 48, 49, 50,
ἱστορικὰς ποιούμενοι διηγήσεις, 388, 389 53, 54, 57, 63, 67, 68, 97, 98, 122, 123,
Ιστορική βιβλιοθηκη, 28, 29, 30, 31, 32 124, 141, 204, 240, 241, 242, 243, 276,
ἱστορικὴ γραφὴ, 528 277, 306, 307, 309, 310, 311, 312, 313,
ἱστορικῇ γραφῇ, 196, 275, 484 314, 315, 316, 317, 318, 321, 322, 331,
ἱστορικὴ θεραπεία, 644 333, 334, 335, 336, 337, 340, 341, 343,
ἱστορικὴν ἀκρίβειαν, 420, 421, 435, 488 344, 345, 347, 358,359, 418, 419, 420,
ἱστορικὴν βίβλον, 119, 476 421, 422, 435, 438, 439, 460, 461, 481,
ἱστορικὴν δόξαν, 422, 491 482, 483, 484, 485, 486, 487, 488, 489,
ἱστορικὴν παράδοσιν, 631 490, 491, 492, 493, 494, 495, 496, 530,
ἱστορικῆς, 101, 102, 103, 148, 176, 177, 531, 532, 533, 534, 535, 536, 537, 540,
181, 183, 185, 187, 194, 199, 205, 208, 541, 542, 543, 544, 595, 596, 653, 682,
209, 217, 224, 245, 294, 323, 362, 363, 683, 684, 753
364, 365, 367, 371, 372, 380, 386, 387, ἱστορικός, 116, 117, 118, 121, 122, 124,
395, 396, 406, 414, 418, 421, 454, 480, 125, 126, 128, 131, 138, 142, 188, 216,
483, 484, 489, 491, 493, 494, 535, 557, 231, 234, 235, 238, 240, 263, 276, 278,
561, 563, 588, 603, 605,617, 703, 779 294, 297, 303, 306, 317, 320, 323, 332,
ἱστορικῆς πραγματείας, 181, 199, 205, 337, 345, 354, 355, 356, 388, 436, 437,
454, 491 438, 439, 440, 443, 465, 466, 467, 468,
ιστορικοί, 6, 12, 21 487, 529, 538, 539, 556,560, 577, 591,
ἱστορικοὶ, 43, 61, 62, 97, 104, 117, 119, 596, 608, 616, 663, 664, 680, 681, 682,
133, 135, 162, 168, 193, 210, 222, 233, 692, 693, 713, 716, 719, 721, 740, 741,
236, 257, 258, 263, 264, 267, 270, 283, 742, 743, 745, 746, 747, 748, 749, 750,
298, 316, 319, 325, 348, 384, 403, 404, 751, 752, 754, 755, 756, 757, 758, 759,
405, 441, 459, 467, 470, 476, 508, 517, 761, 762, 764, 765, 766, 768, 769, 772,
518, 520, 542, 553, 554, 559, 563, 575, 774, 775, 776, 777, 778, 780, 781, 782,
581, 641, 673, 675, 676, 695, 700, 705, 783, 784
706, 719, 723, 730 ἱστορικὸς, 35, 52, 98, 100, 116, 117, 120,
ἱστορικοὶ δὲ λέγουσι, 325 121, 122, 123, 137, 183, 184, 185, 187,
ἱστορικοί, τινὲς δὲ βιβλιακοί, 675 213, 231, 232, 240, 271, 272, 277, 283,
ἱστορικοῖς ἔγκειται, 458 295, 299, 303, 307, 316, 318, 322, 327,
ἱστορικοῖς συγγράμμασι, 349 335, 343, 346, 348, 351, 352, 353, 359,
Ἱστορικοῖς ὑπομνήμασι, 219, 311, 312 423, 435, 436, 437, 440, 442, 444, 446,
Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασιν, 154, 156, 159, 455, 461, 465, 466, 467, 477, 483, 486,
161, 230 488, 494, 502, 525, 526, 528, 530, 536,
ἱστορικοῖς ὑπομνήμασίν, 338 537, 549, 553, 558, 559, 560, 565, 576,
Ἱστορικοῖς Ὑπομνήμασίν, 156, 157 577, 590, 594, 595, 597, 608, 620, 623,
ἱστορικοῖς ὡμολόγηται, 99, 326 629, 636, 665, 674, 693, 697, 698, 699,
ἱστορικοῖς, οἳ μύθους ἐγκατέμιξαν, 448, 709, 712, 716, 717, 718, 721, 722, 725,
485 726, 735, 738, 750, 755, 758, 760, 763,
ἱστορικόν, 118, 121, 122, 141, 149, 203, 770, 771, 772, 775, 777, 778
208, 209, 210, 223, 234, 244, 249, 250, ιστορικοσυγκριτικός, 21
251, 252, 253, 254, 255, 256, 257, 260, ἱστορικοῦ βίβλων ἐπιτομήν, 742
279, 287, 296, 315, 361, 362, 379, 380, ἱστορικοῦ διηγήματος, 645
397, 416, 445, 463, 497, 538, 551, 552, ἱστορικοῦ ἐστι τὸ σύγγραμμα, 328, 329,
568, 572, 589, 665, 666, 672, 673, 676, 331, 334, 335, 405, 406
733, 751, 776 ἱστορικοῦ ὑποδείγματος, 371
ἱστορικὸν Ἄνδρωνα, 306, 628 ἱστορικοὺς Κυμαῖος, 351
ἱστορικὸν ἐν βιβλίοις, 355, 356, 746, 747 ἱστορικοὺς συγγραφέας, 725
ἱστορικὸν καλοῦσιν, 652 ἱστορικοὺς συνᾴδοντας, 514
ἱστορικούς· διαφέρει δὲ λογογράφος, 680
 792

ἱστορικῷ, τῷ ἐτυμολογικῷ, 677 ἱστοριογράφους, 45, 60, 64, 68, 72, 88

ἱστορικῶν, 29, 101, 119, 121, 123, 127, Ἱστοριογράφῳ, 26
134, 135, 140, 145, 147, 148, 169, 170, ἱστοριογράφων, 29, 30, 31, 33, 36, 37, 38,
172, 173, 174, 175, 178, 179, 190, 191, 41, 47, 48, 53, 54, 55, 59, 63, 69, 71, 81,
197, 198, 220, 225, 227, 232, 233, 237, 85, 87, 89, 98, 171, 199
239, 242, 243, 244, 246, 257, 258, 262, ιστοριοδίφης, 21, 22
266, 268, 280, 281, 282, 285, 288, 289, ΐστωρ, 19, 23
290, 298, 308, 317, 330, 341, 343, 346, Ιωάννης Δαμασκηνός, 65, 118, 119, 474,
350, 353, 357, 358, 361, 363, 364, 366, 475, 476
368, 369, 370, 371, 372, 377, 378, 381, Ιωάννης Μαλαλάς, 64, 96, 97, 116, 117,
382, 385, 387, 393, 394, 395, 399, 407, 464, 465, 466, 467, 468
413, 416, 432, 433, 443, 444, 447, 478, Ιωάννης Στοβαίος, 56, 403
479, 480, 481, 485, 495, 496, 498, 500, Ιωάννης Χρυσόστομος, 58, 90, 91, 105,
501, 503, 504, 506, 508, 510, 511, 512, 106, 424, 425
513, 515, 516, 517, 520, 522, 523, 524, Ιωάννης Ζωναράς, 540, 541
531, 534, 535, 539, 540, 541, 551, 553, Ιωάννης Κίνναμος, 481
557, 564, 569, 580, 582, 584, 593, 614, Ιωάννης ὁ Λυδὸς, 533
669, 680, 681, 683, 684, 685, 688, 699, Ιωάννης Σκυλίτζης, 533, 534
701, 710, 712, 713, 714, 715, 718, 723, Ἰώσηπος, 47, 56, 89, 94, 341, 384, 387,
727, 728, 730, 732, 739, 753 530, 541, 569, 718
ἱστορικῶν ἀνδρῶν, 504 Ἰωσήπου, 383
ἱστορικῶς, 98, 102, 104, 105, 106, 107, Κάδμος, 8, 317, 332, 556, 722, 758
108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, Καλλίας, 183, 484
116, 122, 167, 212, 220, 246, 274, 322, Καλλίμαχος, 264, 386, 521, 560, 565,
367, 372, 374, 375, 391, 394, 402, 411, 691, 698
429, 431, 450, 451, 452, 453, 458, 459, Κάλλιππος, 154, 323
463, 464, 469, 534, 543, 544, 546, 547, Καλλισθένης, 8, 31, 36, 37, 38, 49, 50, 66,
549, 566, 567, 598, 601, 603, 606, 609, 233, 236, 241, 263, 270, 699, 779
610, 618, 623, 626, 629, 634, 635, 637, Καρύστιος, 152, 153, 154, 155, 156, 157,
638, 639, 642, 646, 649, 650, 654, 656, 159, 161, 309, 310, 311, 312, 313, 314
657, 658, 659, 660, 661, 691, 704, 707, Κάσσιος, 145, 192, 748, 762
717, 731 Κάστωρ, 52, 64, 97, 317, 346, 513, 709,
ἱστορικώτερον ἐπιγνοὺς, 462 730
ἱστορικώτερον τὴν προφητείαν, 106, 655 Κεφαλίων, 315, 316, 346, 513, 520, 759
ἱστοριογραφεῖν, 58, 90 Κηφισόδωρος, 155, 312
ιστοριογραφία, 1, 3, 12, 18, 21, 22 Κινέας, 271
ἱστοριογράφοι, 34, 35, 42, 43, 55, 72, 75, Κλέαρχος, 159
81, 91, 96, 232, 267, 669 Κλείταρχος, 8, 57, 344
ἱστοριογράφοις, 29, 31, 40, 42, 46, 63, Κλήμης, 43, 265, 266, 267, 515, 517, 518,
68, 70, 82 529, 761
ἱστοριογράφον, 26, 39, 40, 44, 46, 57, 62, Κλήμης Αλεξανδρινός, 43, 265, 266, 267
66, 68, 69, 70, 236, 459 Κλήμιος, 465
ἰστοριόγραφος, 28 Κνίδιον πηγὴν ἱστορεῖν, 228
ἱστοριογράφος, 27, 30, 31, 32, 33, 34, 37, Κνίδιος, 30, 81, 155, 174, 189, 190, 316,
38, 39, 40, 42, 44, 45, 48, 49, 50, 51, 52, 520, 669
53, 56, 57, 58, 59, 61, 62, 64, 65, 66, 67, Κοδράτος, 761
72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 82, 83, Κρίτων, 154, 323, 761
84, 86, 88, 89, 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, Κτησίαν, 46, 228
97, 117, 238, 346, 441, 467 Κτησίας, 48, 49, 322, 520
ἱστοριογράφου, 27, 32, 39, 43, 54, 60, 65, Κτησίβιος, 43, 45
83, 84, 85, 86, 87, 88, 90, 97, 151
 793

Κύριλλος, 77, 107, 108, 109, 110, 111, Ξενοφῶν, 52, 72, 126, 146, 151, 204, 233,
112, 113, 114, 432, 433, 657, 658, 659, 236, 241, 263, 268, 270, 280, 297, 328,
660, 661 527, 594, 627, 742, 765, 766, 768, 769
Κωνσταντίνος Πορφυρογένητος, 67, 68, Ξενοφῶν, Κύπριος, 769
481, 482, 483, 484, 485, 486, 487, 488, Ξενοφῶντος ἱστορικοῦ τοῦ γράψαντος
489, 490, 491, 492, 493, 494, 495, 496 τὴν ἀνάβασιν, 527
Λαμψακηνός, 7, 155, 262, 782 Ολυμπιόδωρος, 8, 70, 552, 553, 554
Λεάνδριος, 43, 267 Ὅμηρος, 27, 35, 83, 84, 86, 143, 178,
Λεξικό, 17 187, 220, 289, 291, 298, 318, 350, 351,
Λέπιδος, 340, 561 352, 377, 378, 385, 477, 486, 494, 550,
Λέσβιος, 7, 44, 135, 240, 241, 316, 343, 560, 595, 599, 606, 608, 610, 611, 615,
520 617, 622, 626, 629, 630, 632, 635, 639,
Λίβιος, 118, 468 641, 646, 690, 702, 704, 717, 726, 755,
Λίνος, 318, 352, 560, 608, 770 762, 770, 771, 774, 779,785
Λογγῖνον, 69 Ὁρτήσιον, 139
Λογγῖνος, 565, 762 Παλαίφατος, 8, 335, 337, 722, 772
λογογραφία, 45, 46, 678, 775 Παλλαδίου, 118, 344, 434, 476
λογογράφοι, 55, 119, 498, 500 Πασχάλιο χρονικό, 61, 62, 440, 441
Λουκιανού, 1, 3 Περγαμηνὸν Εὐμένη, 345, 782
Λυκόφρονι, 640 Περγαμηνὸς, 152, 155, 309, 310, 547
Μανεθῶ, 265, 341, 342, 505, 506, 507, Πῖκος, 116, 440, 465
508, 509, 510, 511 Πίνδαρος, 35, 86, 206, 350, 351, 353,
Μανέθων, 341 453, 640, 709, 714, 716, 717, 719, 720,
Μάξιμος ομολογητής θεολόγος, 469, 470 726, 727, 728, 730, 775, 783
Μαρσύας, 8, 153, 328, 765, 766 Πλάτων, 27, 28, 43, 126, 132, 154, 169,
Μελησαγόρου, 43, 263, 267, 276, 283 217, 263, 266, 267, 272, 280, 309, 320,
Μέμνονος, 342, 590 437, 446, 490, 518, 525, 565, 676, 677,
Μένανδρος, 70, 128, 141, 486, 487, 488, 679, 682, 689
595, 596, 674, 766 Πλούταρχος, 8, 33, 74, 133, 134, 135,
Μηνοφάνης, 269, 584 136, 137, 138, 139, 140, 141, 142, 143,
Μητρόδωρος, 215, 548, 690, 717 144, 145, 146, 147, 148, 149, 219
Μιλήσιος, 7, 8, 40, 88, 125, 238, 242, Πολέμων, 8, 40, 68, 129, 156, 210, 298,
283, 294, 299, 355, 356, 436, 437, 572, 317, 388, 389, 543, 754, 775
691, 739, 746, 747, 749, 758, 777, 778, Πολύανθος, 258
781 Πολύβιον, 227, 229, 302, 303, 580, 776
Μιλήσιος·, 40, 238, 355, 356 Πολύβιος, 8, 40, 41, 42, 51, 52, 64, 97,
Μιμνέρμου, 159 225, 229, 233, 236, 241, 244, 245, 263,
Μιχαήλ Γλύκας, 530, 531, 532 270, 317, 346, 513, 521
Μιχαήλ Ψελλός, 62, 453, 454, 455, 456, Πολυίστορος, 77, 713
457, 458, 459 Πολυίστωρ, 6, 346, 512
Μνησιπτολέμου, 28, 54 Πολυϊστωρ, 62, 453, 454, 455, 456, 457,
Μόνιμος, 87 458, 459
Μυρσίλος, 44, 158, 438, 439 Ποσείδιππος, 162
Μυρωνιανὸς, 126, 127, 133, 297, 683, Ποσειδώνιος, 8, 137, 227, 229, 301, 302,
684 303, 304, 305, 776
Νικήτας Χωνιατης, 537 Προκόπιοε εκκ. συγγραφέας, 114, 115, 116
Ξάνθος, 8, 228, 355, 356, 437, 559, 617, Προκοπίου, 284, 487, 570, 582, 596
768 Πτολεμαίος, 8, 52, 346
Ξενοκράτης, 127, 158, 297, 437 Ρούφος, 286, 287
Ξενοφάνης, 34, 77, 257, 446, 525, 549 Σέξτος Εμπειρίκος, 245, 246, 247, 248,
249, 250, 251, 252, 253, 254, 255, 256,
257, 258, 259, 260, 261
 794

Σίλβιος, 61, 441, 522 Σχόλια στον Λουκιανό, 85

Σιμοκάτου, 479 Σχόλια στον Λυκόφρονα, 86, 708, 709,
Σισεννᾶν, 139 710, 711, 712, 713, 714, 715, 716, 717,
Σκυτοβραχίων, 355, 356, 357 718, 719, 720, 721, 722, 723
Σούδα, 87, 88, 89, 90, 296, 737, 739, 740, Σχόλια στον Πίνδαρο, 86, 724, 725, 726,
741, 742, 743, 744, 745, 746, 747, 748, 727, 728, 729, 730, 731, 732
749, 750, 751, 752, 753, 754, 755, 756, Σωκράτει τῷ ἱστορικῷ, 121, 536
757, 758, 759, 760, 761, 762, 763, 764, Σωτίων, 130, 133, 278, 306, 439, 440,
765, 766, 767, 768, 769, 770, 771, 772, 718, 721
773, 774, 775, 776, 777, 778, 779, 780, Τζέτζης, 307, 345, 722, 785
781, 782, 783, 784 ΤΖΈΤΖΗΣ, 49, 243, 244, 273, 321
Στέφανος, 71, 323, 532, 558, 559, 560, Τίμαιος, 8, 31, 39, 41, 53, 54, 183, 235,
562, 563 347, 348, 690, 778
ΣΤΈΦΑΝΟΣ ΒΥΖΆΝΤΙΟΣ, 234, 235, Τραγκύλλος, 116, 465
241, 271, 335, 349 Φανίαν, 127
Στέφανος γραμματικός, 71, 558, 559, Φανόδημον, 344, 715
560, 562, 563 Φερεκύδη, 222, 301
Στράβων, 8, 139, 219, 220, 221, 222, 223, Φερεκύδην, 232
224, 225, 226, 228, 229, 230, 562, 563 Φερεκύδης, 8, 34, 40, 77, 88, 232, 238,
συγγραφεὺς, 28, 33, 49, 52, 54, 56, 67, 241, 242, 344, 525, 715, 780
78, 82, 83, 84, 89, 164, 165, 223, 228, Φιλῖνος, 184, 359
303, 343, 346, 448, 449, 484, 485, 530, Φίλιστον, 270, 585
572, 574, 578 Φίλιστος, 8, 184, 204, 207, 233, 236, 241,
συγγραφέως ἱστορικοῦ, 163 263, 269, 270, 345, 348, 359, 781
συγγραφή, 12, 34, 573 Φιλόστρατον, 69, 541
συγγραφῆς, 264, 420, 421, 435, 448, 457, Φιλόστρατος, 597, 774
464, 488, 490, 503, 507, 542, 543, 544, Φιλόχορος, 8, 43, 85, 146, 267, 276, 277,
583, 780 345, 346, 386, 518, 693
συγγραφῆς τελεσθήσεται, 542, 543 Φιλοχόρου, 276
συγγράψαι, 583, 587, 652 Φιλτέας, 665
Συμεών Λογοθέτης, 535, 536 Φίλων, 30, 44, 47, 62, 74, 89, 136, 137,
Συμπλίκιος, 547, 548 142, 158, 162, 163, 164, 165, 166, 265,
Συρακούσιος, 6, 7, 183, 484, 627, 674, 303, 304, 333, 334, 335, 336, 337, 339,
726, 748, 756, 757, 781 438, 439, 521, 529, 591, 722, 761, 772
Συριανός, 549, 550, 551 Φίλωνα, 155, 335, 683
Σχόλια ανωνύμου εις Ερμογένη, 700, Φλάβιος Αρριανός, 9, 192
701, 702 Φλάβιος Ιώσηπος, 36, 232
Σχόλια στην Ομήρου Ιλιάδα, 85, 706, Φλαβίου Ἰωσήπου, 47
707 Φύλαρχος, 9, 146, 158, 276, 345, 578,
Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη, 684, 685, 782
686, 687, 688, 689 Φυλάρχου, 158, 578
Σχόλια στον Απολλώνιο Ρόδιο, 690, 691 Φωκυλίδου, 159
Σχόλια στον Αριστοφάνην, 692, 693 Φώτιος λεξικογράφος, 71, 72, 120, 568,
Σχόλια στον Δημοσθένην, 694, 695, 696, 569, 572, 573, 575, 576, 577, 579, 581,
697 584, 585, 586, 587, 591, 592, 593, 594
Σχόλια στον Διονύσιο, 81, 82, 83, 84, Χαιρήμων, 9, 72, 556
670, 671, 672, 673, 674, 675, 698 Χάρακα, 318, 352, 770
Σχόλια στον Ευρυπίδην, 84, 85, 699, 700 Χάραξ, 9, 50, 117, 317, 318, 352, 466,
Σχόλια στον Ησίοδο, 703, 704, 705 467, 562, 770
Σχόλια στον Κλήμη τον Αλεξανδρινό, Χάρων, 9, 157, 344, 782, 783
87, 734, 735 χρονογραφίαν, 72, 533
 795

χρονογράφοι, 119, 498, 500 Ωριγένης, 57, 100, 101, 405, 407, 409,
Χρύσερμος, 145, 435 410, 411, 412, 413, 414, 415
Χρύσιππος, 149, 319, 777, 784

TLG Texts doing_search ιστοριογραφ tlg Go

UTF-8 search TLG Texts