1

Οδυσσέας Γκιλής
Επιμέλεια

ΑΡΧΑΙΑ
ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗ
ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΟΙ
Αποσπάσματα από αρχαία, Βυζαντινά και θεολογικά κείμενα

Θεσσαλονίκη 2019
2
 3

Περιεχόμενα

Φιλισταίοι-Φυλιστεὶμ...............................................................................................................3
Οι 154 ελληνικές πόλεις της Παλαιστίνης................................................................................3
Παλαιστίνη...............................................................................................................................7
Αποσπάσματα από αρχαία, Βυζαντινά και θεολογικά κείμενα..............................................11
Χρονολογική ταξινόμηση αποσπασμάτων.............................................................................11
Αποσπάσματα από αρχαία, Βυζαντινά και θεολογικά κείμενα..............................................75
Σόλυμοι................................................................................................................................821
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟΝ.........................................................................................................................823

Φιλισταίοι-Φυλιστεὶμ

Οι Φιλισταίοι ή Πελεσέτ ήταν λαός που κατοικούσε στη γη της

Παλαιστίνης. Η πρώτη αναφορά στους Φιλισταίους στην εβραϊκή Βίβλο
αλλά και στην Παλαιά ... είναι στον Πίνακα των Εθνών (Γένεσις, 10:14),
στον οποίο λέγεται ότι κατάγονταν από τους Χασλωνιείμ, που
κατάγονταν απο τον Μεσραίν. Ανήκαν στους Λαούς της Θάλασσας.

Οι 154 ελληνικές πόλεις της Παλαιστίνης

154 Ελληνικές πόλεις υπήρχαν στην Παλαιστίνη, κατά την εποχή του
Ιησού Χριστού, η οποία περιλάμβανε τα σημερινά κράτη Ισραήλ,
Ιορδανία, Λίβανο και Συρία, σύμφωνα με χάρτη του κ.
Κωνσταντίνου Γεωργακόπουλου, Καθηγητή της Ιστορίας της
Επιστήμης.

Η Παλαιστίνη την εποχή του Χριστού.

Κατωτέρω παραθέτουμε έναν αλφαβητικό πίνακα του κ. Κων/νου

Γεωργακόπουλου, Καθηγητή της Ιστορίας της Επιστήμης, ο οποίος
εμφανίζει τις μέχρι τότε ανευρεθείσες 154 Ελληνικές πόλεις της
Παλαιστίνης, κατά την εποχή του Ιησού Χριστού, η οποία περιλάμβανε
τα σημερινά κράτη Ισραήλ, Ιορδανία, Λίβανο και Συρία.
 4

Περιττό να πούμε ότι τις πόλεις αυτές μνημονεύουν πάρα πολλοί αρχαίοι
Έλληνες, Λατίνοι και Ιουδαίοι ιστορικοί και συγγραφείς, όπως για
παράδειγμα ο Ηρόδοτος, ο Διόδωρος Σικελιώτης, ο Πλούταρχος, ο
Παυσανίας, ο Στοβαίος, ο Βιργίλιος , ο Ιώσηπος και άλλοι.

Ο πίνακας έχει ως ακολούθως:

    1. Αβέλα Βαταναίας

    2. Αβίλη (Ιορδάνης)
    3. Αβίλη (Φοινίκη)
    4. Αγκάλη
    5. Άδρα
    6. Άδουρα (Ιδουμαία)
    7. Άζωτος (Ashdod: Πεντάπολις Φιλισταίων)
    8. Αιαλών
    9. Αιλία (Eyiat)
    10. Αινών (Σαμάρεια)
    11. Αίρη (Πεντάπολις Φιλισταίων)
    12. Άκη
    13. ΑἈδάρων (Πεντάπολις Φιλισταίων)
    14. Ακράβατα
    15. Αμάθη
    16. Αμαθούς (Ιουδαία)
    17. Ανθηδών (πλ. Γάζα)
    18. Αντιόχεια η προ Ίππου (πλ. Τιβεριάς)
    19. Αντιόχεια (Γέρασα)
    20. Αντιπατρίς (Ιουδαία, ΒΔ Ιόππης)
    21. Απολλωνία (μετ. Ιόππης-Καισαρείας )
    22. Άραδος (εκβ. Ελευθέρου /ομοσπονδία: Τύρος, Σιδών, Άραδος)
    23. Άρβηλα (Γαλιλαία)
    24. Αρέθουσα (Ιδουμαία)
    25. Αρέθουσα (Ιουδαία)
    26. Αρεόπολις (επί Αρνώνος)
    27. Αρίνδηλα (Ιτουραία)
    28. Άρκη (Φοιν)
    29. Αρχελαϊς (Ιουδαία)
    30. Αρχελαίς (μετ. Ιεριχούς-Σκυθοπόλεως / Πτολεμαίος / Δ. Ιουδαία)
    31. Ασκαλών (Asguelon /ΒΔ Γάζας)
    32. Άστυρα
    33. Βαιταρρούς
    34. Βαλανέαι (: Λευκάς)
    35. Βάλδας (Φοιν.)
 5

    36. Βάσηρα (Φοιν.)

    37. Βηθανία (Δεκάπολις)
    38. Βερενίκη – Πέλλα
    39. Βόστρα
    40. Βότρυς (Φοιν Β. Βύβλος .)
    41. Bουκόλων πόλις
    42. Γάβα (Ιουδαία / Α. Καισάρειας )
    43. Γάβαλα (Φοιν.)
    44. Γάδαρα (Δεκάπολις)
    45. Γάδαρα (Ιουδαία /ΝΑ Ιόππης)
    46. Γάδωρα (Δεκάπολις)
    47. Γάζα (Φιλιστ. /τέως Καδύτις)
    48. Γαζαίων Λιμήν (Επ. Nazle)
    49. Γάζωρος
    50. Γέθη (Φιλιστ. Tel – Es - Safi)
    51. Γέραρα (Φιλιστ. / έδρα βασιλέων)
    52. Γέρασα (Πολύβιος/30χιλ. β. Αman)
    53. Γιγγλυμώτη (Φοιν)
    54. Γίππα (ή Γίττα ;)
    55. Γάαρα
    56. Γυναικόσπολις
    57. Δάβειρα (Γαλιλ. Τ. Φιλωτέρεια)
    58. Δαμασκός (Δεκάπολις)
    59. Δημητριάς (Ν. λίμνης Γεννησαρέτ)
    60. Δίον (Δεκάπολις / Husn)
    61. Διόσπολις (τ. Λύδδα / ΝΑ Ιόππης)
    62. Δίφροι (Φοιν)
    63. Δώρος (Φοιν.)
    64. Έβοδα
    65. Εκρών (Φιλιστ)
    66. Ελαία (Φοιν. Μετ. Τύρου –Σιδώνος)
    67. Ελευθερόπολις (μετ. ΙεροΣόλυμα –Ασκαλόν)
    68. Ελούσα (πλ. Αραβίας)
    69. Έμεσα (Φοιν.)
    70. Έμμαθα
    71. Εσεβών
    72. Επτάπηγον (Ettarga / B. λίμνης Γεννησαρέτ)
    73. Ζόρα
    74. Ηλιούπολις (Δεκάπολις)
    75. Θήβαι
    76. Θήνα (Σαμάρεια )
    77. Ιάμνεια (Φιλιστ. Μετ. Αζωτη-Ιόππης/5 χιλ. ακτή / Iebna)
    78. Ιεριχός (-ώς)
 6

    79. Ιήνυσας (λιμήν /Ηρόδοτος/ μετ. Γάζας –Αιγυπτ. συνόρων)

    80. Ίμυρα
    81. Ίνα (Δεκάπολις)
    82. Ιόππη (Yafa)
    83. Ιουλιάς (Βηθσαϊδά)
    84. Ιππόνη (Δεκάπολις)
    85. Ίππος (Δεκάπολις / πα. Γαλιλαία)
    86. Ιτύκη
    87. Ιωτάπατα (Γαλιλαία)
    88. Κάδυτις (πλ. Θαλάσσης > Γάζα > ΙεροΣόλυμα)
    89. Καισάρεια (μετ. Ιόππης –Τύρου /τ. Στρατωνίς)
    90. Καισάρεια η Φιλίππου (πηγές Ιορδάνου / τ. Πανιάς)
    91. Κάναθα
    92. Καναλά (Δεκάπολις)
    93. Καπιτωλιάς
    94. Κάρνη (= Κάρνιον /Φοιν.)
    95. Κορεαί (Β. Ιουδαία, δεξ. Παραποτ. Ιορδάνου .Β. Ιεριχούς / Kurana)
    96. Κροκοδείλων πόλις
    97. Κρομμύων πόλις (πλ. Ασκαλών)
    98. Λάρισα (Ιδουμαία)
    99. Λαχίς
    100. Λεοντόπολις (Φοιν. / μετ. Βηρυτ. – Σιδώνος)
    101. Λήγιον (Leggio, πλ. Θαβώρ / 15 χιλ. Ναζαρέτ)
    102. Λίσα
    103. Λύδδα (Σαμάρεια (< Διόσπολις)
    104. Μάζαινα
    105. Μάμυις
    106. Μαριαμμία (Φοιν)
    107. Μάρμη
    108. Μάρσιππος (Φοιν)
    109. Μαρσύα (Μάρισα).
    110. Μαχαιρούς (Ιουδαία / Mukawir / 60 σταδ. Ν. Θαλ.)
    111. Μέδεβα
    112. Νάζαρα (Ναζαρέτ / El Nazira)
    113. Νεάπολις ( Nablus / Σαμάρεια)
    114. Νέσσοινα
    115. Νικόπολις (Emaus)
    116. Νίειβις (Περαία, πλ. Τίγρητος)
    117. Νόμβα (Ιουδαία)
    118. Πανεάς (= Πάνειον /Φοιν)
    119. Πάφανα (Δεκάπολις)
    120. Πέλλα (Δεκάπολις)
    121. Περιστερή (Φοιν)
 7

    122. Πέτρα (Περαία, πλ. Ιορδάνου)

    123. Πέτρα (Ιδουμαία, πλ. Αραβίας)
    124. Πηγαί
    125. Πλάτανος (Φοιν.)
    126. Πορφυρών (Φοιν,)
    127. Πτολεμαίς (τ. Άκκα)
    128. Πύργος Στράτωνος ( > Καισάρεια)
    129. Ραφάνεια
    130. Ραφία
    131. Σαμουλίς
    132. Σάρηπτα
    133. Σεβάστεια (    134. Σέκελλα
    135. Σελεύκεια (τ. Άβιλα /Περαία / Ιδρ. Σέλευκος Νικ.)
    136. Σεπφωρίς (Γαλιλαία /Sefuri / Δοκαισάρεια)
    137. Σίκυμα (Σαμάρεια)
    138. Σκυθόπολις (Beth – Shan /Δεκάπολις / 600 σταδ. ΙεροΣόλυμα,
αρ. Ιορδάνου)
    139. Σόανα (Δεκάπολις)
    140. Συκαμίνων (Φοιν)
    141. Σύναγγος (Φοιν.)
    142. Σώζουσα
    143. Τάβαι (Περαία)
    144. Ταριχέαι (- εία) (Ιουδαία /Λίμνη Γεννησαρέτ)
    145. Τιβεριάς (Tiberiya /Γαλιλαία)
    146. Τύρος
    147. Φαινά
    148. Φάραθος (Γαλιλαία)
    149. Φασαηλίς (Ιουδαία)
    150. Φιλαδέλφεια (Δεκάπολις)
    151. Φιλωτέρεια (Ν. λίμνης Γεννησαρέτ)
    152. Χάλκη
    153. Χαλκίς (Ιδουμαία)
    154. Χαράκμωβα (Μουβουχάραξ).

Πηγή: arxaia-ellinika.blogspot.gr

Παλαιστίνη

Eguklopaideia/Xwres_kai_laoi/Palaistinh.htm http://users.sch.gr/aiasgr/
 8

Με το όνομα Παλαιστίνη ονομάζεται η περιοχή της ανατολικής

Μεσογείου που περιλαμβάνει τμήμα του σημερινού Ισραήλ και
εκτείνεται από τα σύνορα της Αιγύπτου, (νότια), μέχρι τα σύνορα του
Λιβάνου (βόρεια), και ανατολικά μέχρι τον Ιορδάνη ποταμό.
 Η ονομασία Παλαιστίνη είναι ελληνική που προέρχεται από την
εβραϊκή Πλεσέτ (χώρα των Φιλισταίων) που αναφέρονταν σε μια μικρή
παράλια χερσαία ζώνη που ονομάζονταν επίσης και «Φιλισταία»
(Ησαΐας 14,29,31. Ψαλμοί 60,10 κλπ.) και ο λαός του ως «Φιλιστιίμ»
(Έξοδος 15,14) ή συχνότερα «αλλόφυλοι» (Ο').
Η ετυμολογική συγγένεια μεταξύ των λέξεων «Παλαιστίνη» -
«Φιλισταία» και «Φιλισταίοι» είναι φανερή, αφού και οι δύο όροι
έχουν τα ίδια σύμφωνα.
 Ο Ηρόδοτος τον 5ο π.Χ. αιώνα μας πληροφορεί ότι οι κάτοικοι που
ζούσαν εκεί ονομάζονταν «Παλαιστίνοι» (ΙΙΙ,5) και η περιοχή
Παλαιστίνη» (Ι,105). Τον Ηρόδοτο ακολουθούν μεταξύ άλλων οι
ιστορικοί Πολύβιος και Αγαθαρχίδης του 2ου π.Χ. αιώνα και ονομάζουν
την παραλιακή λωρίδα « Παλαιστινήν χώραν». Οι Ρωμαίοι μετά την
ιουδαϊκή επανάσταση του 132-135 μ.Χ. αντικατέστησαν την ονομασία
Ιουδαία, που επικράτησε από την εποχή των Μακαβαίων, σε
«Παλαιστίνη». Ο Φίλων ταυτίζει την Παλαιστίνη με τη Χαναάν.
 Ο γεωγραφικός χώρος της Παλαιστίνης είναι περίπου η ίδια εκείνη γη
που ο Θεός υποσχέθηκε στον Αβραάμ και αργότερα εγκαταστάθηκαν οι
δώδεκα φυλές του Ισραήλ. Στον ίδιο αυτό χώρο έζησε και δημιούργησε
τον πολιτισμό του ο βιβλικός Ισραήλ. Εδώ διαδραματίστηκαν ύψιστης
σημασίας γεγονότα για τον Ιουδαϊσμό και το Χριστιανισμό. Για
γεωγραφικούς, εθνολογικούς, ιστορικούς και θεολογικούς λόγους η
περιοχή αυτή αναφέρεται στα κείμενα με διάφορες ονομασίες, όπως
Χαναάν, Παλαιστίνη, Γη Ισραήλ, Γη Ιούδα, Γη της Επαγγελίας κλπ..
 Στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο η Παλαιστίνη ήταν αυτοκρατορική
επαρχία με γεωγραφικά όμως όρια όχι και τόσο σαφώς καθορισμένα.
Στην αρχή Παλαιστίνη ονομαζόταν η περιοχή της παραλίας με κέντρο
την Καισαρεία (της Παλαιστίνης), αργότερα όμως ευρύνθηκε και
περιλάμβανε και τα ενδότερα μέρη, πρώτα τη δυτικά του Ιορδάνη
περιοχή και έπειτα τα ανατολικά του ποταμού μέρη, την Περαία και τη
Δεκάπολη. Οι Άραβες, αν και τη μετονόμασαν σε «Χώρα του Ιορδάνη»,
εξακολουθούν να την αποκαλούν και Παλαιστίνη. Έτσι σήμερα ο χώρος,
όπου διαδραματίστηκαν τα περισσότερα και σημαντικότερα γεγονότα της
 9

ισραηλιτικής ιστορίας, επικράτησε να ονομάζεται Παλαιστίνη και στη

θεολογική γλώσσα να είναι γνωστή ως «Γη της Επαγγελίας».
Για τον Χριστιανισμό η αυτή περιοχή χαρακτηρίζεται ως "Άγιοι Τόποι"
επειδή εκεί έζησαν και δίδαξαν ο Ιησούς Χριστός και οι Απόστολοι.
Αλλά ακόμη και για τον Ισλαμισμό αυτός ο τόπος είναι επίσης ιερός
αφού κάποιες τοποθεσίες συνδέονται με τον Προφήτη Μωάμεθ.
  
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ
 
Η Παλαιστίνη καταλαμβάνει περιοχή εξαιρετικής στρατηγικής και
εμπορικής σημασίας και αποτέλεσε από τα πανάρχαια χρόνια μήλο της
έριδας ανάμεσα σε πολλούς λαούς. Η ιστορία της χαρακτηρίζεται από
συνεχείς εθνολογικές ανακατατάξεις, πολεμικές περιπέτειες και
πολιτιστικές επιμειξίες. Ο πληθυσμός της Παλαιστίνης δεν ήταν ποτέ
ομοιογενής. Στο σύνολο του ήταν σημιτικός με πολλά όμως μη σημιτικά
φύλα, όπως φαίνεται τόσο από τα τοπωνύμια όσο και τα ονόματα των
ηγεμόνων που μνημονεύονται στην Παλαιά Διαθήκη, στις Επιστολές της
Αμάρνα και σε αιγυπτιακά κείμενα.
Πρώτοι ιστορικά γνωστοί κάτοικοι της Παλαιστίνης είναι τα διάφορα
σημιτικά φύλα που μετανάστευσαν πριν 5.000 περίπου χρόνια στην
περιοχή της και κατόρθωσαν να δημιουργήσουν αρκετά κρατίδια. Το 15ο
αιώνα π.Χ. περίπου κατακτήθηκε από τους Αιγύπτιους, που δεν
μπόρεσαν όμως να εμποδίσουν τις επιδρομές των Χετταίων της Μικράς
Ασίας, καθώς και ορισμένων λαών της Μεσοποταμίας, οι οποίοι
κατόρθωσαν προσωρινά να καταλύσουν την αιγυπτιακή κυριαρχία, που
αποκαταστάθηκε όμως και πάλι στα τέλη του 14ου π.Χ. αιώνα.
 
Από το 13ο ως τον 11ο αιώνα συντελέστηκαν μεγάλες ανακατατάξεις
στην περιοχή της Παλαιστίνης. Οι παράκτιες περιοχές της εποικίστηκαν
από τον πολεμικό λαό των Φιλισταίων, ενώ η ενδοχώρα από τους
προγόνους των σημερινών Εβραίων, που είχαν κατορθώσει να
ενοποιήσουν τις διάφορες ετερογενείς εθνικές ομάδες τους. Οι δύο αυτοί
λαοί ξεκίνησαν συνεχείς και αιματηρότατους πολέμους μεταξύ τους. Το
10ο π.Χ. αιώνα είχε ολοκληρωθεί η πλήρης ήττα των Φιλισταίων και οι
Εβραίοι δημιούργησαν ένα ισχυρότατο βασίλειο. Σημαντικότεροι,
σύμφωνα με τη Βίβλο, βασιλιάδες του εβραϊκού κράτους ήταν ο Δαυίδ,
 10

και κυρίως ο γιος του ο Σολομώντας, επί της βασιλείας των οποίων το
κράτος επεκτάθηκε προς όλες τις κατευθύνσεις και γνώρισε μεγάλη
οικονομική ακμή.
Το θάνατο του Σολομώντα ακολούθησαν εμφύλιες συγκρούσεις και
τελικά η διάσπαση του βασιλείου. Στις βόρειες περιοχές της
Παλαιστίνης δημιουργήθηκε το βασίλειο του Ισραήλ με πρωτεύουσα τη
Σαμάρεια και στις νότιες το βασίλειο του Ιούδα με πρωτεύουσα την
Ιερουσαλήμ. Τα δύο αυτά κράτη γνώρισαν πολλές πολεμικές δοκιμασίες
και το πρώτο καταλύθηκε από τους Ασσύριους  το 720 π Χ., ενώ το
δεύτερο από τους Βαβυλώνιους  το 586 π.Χ.. Οι Ασσύριοι και οι
Βαβυλώνιοι καταδίωξαν το εβραϊκό στοιχείο, που αναγκάστηκε να
διασκορπιστεί προς όλες τις κατευθύνσεις.
Στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα η Παλαιστίνη προσαρτήθηκε στο βασίλειο
του Κύρου του Μεγάλου, ο οποίος επέτρεψε την επανεγκατάσταση των
Εβραίων στην περιοχή. Η περσική κυριαρχία κράτησε μέχρι το 323 π.Χ,
οπότε η Παλαιστίνη κατακτήθηκε από τις δυνάμεις του Μεγάλου
Αλεξάνδρου. Τον Αλέξανδρο διαδέχτηκαν οι Πτολεμαίοι κι αυτούς οι
Σελευκίδες. Το 63 π.Χ. κύριοι της περιοχής έγιναν οι Ρωμαίοι.
 Οι Ρωμαίοι παραχώρησαν αρκετά διοικητικά και οικονομικά προνόμια
στους Εβραίους και η χώρα μπήκε σε νέα περίοδο ακμής. Δεν έπαψαν
όμως και να εκδηλώνονται αλλεπάλληλες θρησκευτικές και εθνικές
αναστατώσεις, που τελικά οδήγησαν τους Ρωμαίους στο να εκδιώξουν
βίαια τους Εβραίους από την Παλαιστίνη (70 μ.Χ.).
Στους πρώτους βυζαντινούς χρόνους η Παλαιστίνη εξελίχτηκε σε μιαν
από τις σημαντικότερες επαρχίες της Αυτοκρατορίας και αποτέλεσε
εστία συνάντησης, σύγκρουσης και συγχώνευσης λαών με τελείως
ετερογενή προέλευση. Ταυτόχρονα στάθηκε πεδίο δράσης διάφορων
χριστιανικών αιρέσεων της εποχής εκείνης, που συγκλόνισαν το
χριστιανικό κόσμο. Το 614 η περιοχή καταλήφθηκε από τους Πέρσες,
που εκδιώχτηκαν όμως 14 χρόνια αργότερα από τους Βυζαντινούς από
τον Ηράκλειο.
 Η Παλαιστίνη αποτέλεσε έναν από τους πρώτους σταθμούς στη μεγάλη
κατακτητική προσπάθεια των Αράβων και το 634 πέρασε κάτω από την
κυριαρχία τους. Από τότε η μοίρα της συνδέθηκε μ' εκείνη του αραβικού
έθνους. Στους αιώνες που ακολούθησαν έζησε αλλεπάλληλες διοικητικές
μετατροπές, διασπάστηκε πολλές φορές ή προσαρτήθηκε σε διάφορα
μεγαλύτερα βασίλεια και γενικά δεν μπόρεσε να αποτελέσει ένα ενιαίο
 11

και ομοιογενές σύνολο. Δοκιμάστηκε πολλές φορές από πολέμους

ανάμεσα στους διάφορους Άραβες ηγεμόνες και ιδιαίτερα από τις
συνεχείς κατακτητικές εκστρατείες των Ευρωπαίων ηγεμόνων, που
έμειναν γνωστές στην ιστορία ως Σταυροφορίες. Μετά την κατάρρευση
της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, αποτέλεσε αναμφισβήτητο πια τμήμα του
εθνικού αραβικού χώρου. Το 16ο αιώνα ενσωματώθηκε στην Οθωμανική
αυτοκρατορία. Οι Σουλτάνοι παραχώρησαν στην Παλαιστίνη αρκετά
προνόμια, η κυριαρχία τους όμως συνοδεύτηκε από αρκετές εξεγέρσεις
του αραβικού στοιχείου.
 
Μετά τη λήξη του Α' Παγκόσμιου πολέμου η Παλαιστίνη πέρασε κάτω
από καθεστώς βρετανικής εντολής, που υποστήριξε με κάθε μέσο τον
εβραϊκό εποικισμό. Το Νοέμβριο του 1947, ο ΟΗΕ αποφάσισε τον
τερματισμό του καθεστώτος της βρετανικής εντολής και τη δημιουργία 2
παλαιστινιακών κρατών, ενός αραβικού και ενός εβραϊκού. Ακολούθησε
η κλιμάκωση της σύρραξης ανάμεσα στο εβραϊκό και αραβικό στοιχείο
της Παλαιστίνης. Στις 14 Μαΐου 1948 κηρύχθηκε η ίδρυση του κράτους
του Ισραήλ. Την ίδρυση του νέου κράτους ακολούθησε η πολεμική
παρέμβαση 5 αραβικών χωρών (Αιγύπτου, Συρίας, Ιορδανίας, Ιράκ και
Λιβάνου) υπέρ των ομοεθνών τους Παλαιστινίων. Στις πολεμικές
επιχειρήσεις, που κράτησαν μέχρι το Μάρτιο του 1949, υπερίσχυσε το
Ισραήλ, το οποίο όχι μόνο απέκρουσε τους αντιπάλους του, αλλά
προσάρτησε και νέες περιοχές, τις οποίες ο ΟΗΕ είχε παραχωρήσει στους
Άραβες της Παλαιστίνης. Σπουδαιότερη συνέπεια του πολέμου αυτού
ήταν ο αναγκαστικός εκπατρισμός εκατοντάδων χιλιάδων Αράβων από
τις εθνικές τους εστίες και η προσφυγή τους στις γειτονικές χώρες. Είχε
δημιουργηθεί έτσι το περίφημο παλαιστινιακό πρόβλημα, το πρόβλημα
δηλαδή της επιστροφής των προσφύγων στην πατρίδα τους και της
αποκατάστασης των αραβικών συμφερόντων στην περιοχή.

Αποσπάσματα από αρχαία, Βυζαντινά και θεολογικά κείμενα

Χρονολογική ταξινόμηση αποσπασμάτων.

1. Ηρόδοτος ιστορίαι. (5 B.C.) Book 1 sec.105 line 2

 12

ἑσσωθέντες τῇ μάχῃ τῆς ἀρχῆς κατελύθησαν, οἱ δὲ Σκύθαι

(105) τὴν Ἀσίην πᾶσαν ἐπέσχον. Ἐνθεῦτεν δὲ ἤισαν ἐπ’
Αἴγυπτον. Καὶ ἐπείτε ἐγένοντο ἐν τῇ Παλαιστίνῃ Συρίῃ,
Ψαμμήτιχός σφεας Αἰγύπτου βασιλεὺς ἀντιάσας δώροισί
τε καὶ λιτῇσι ἀποτρέπει τὸ προσωτέρω μὴ πορεύεσθαι. Οἱ
 
2. Ηρόδοτος ιστορίαι. (5 B.C.) Book 2 sec.104 line 12
ἀνθρώπων Κόλχοι καὶ Αἰγύπτιοι καὶ Αἰθίοπες περιτάμ-  (10)
νονται ἀπ’ ἀρχῆς τὰ αἰδοῖα. Φοίνικες δὲ καὶ Σύριοι οἱ
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καὶ αὐτοὶ ὁμολογέουσι παρ’ Αἰγυπτίων
μεμαθηκέναι, Σύριοι δὲ οἱ περὶ Θερμώδοντα ποταμὸν
καὶ Παρθένιον καὶ Μάκρωνες οἱ τούτοισι ἀστυγείτονες
 
3. Ηρόδοτος ιστορίαι. (5 B.C.) Book 2 sec.106 line 3
(106)   Τὰς δὲ στήλας τὰς ἵστα κατὰ τὰς χώρας ὁ Αἰγύπτου
βασιλεὺς Σέσωστρις, αἱ μὲν πλέονες οὐκέτι φαίνονται
περιεοῦσαι, ἐν δὲ τῇ Παλαιστίνῃ Συρίῃ αὐτὸς ὥρων
ἐούσας καὶ τὰ γράμματα τὰ εἰρημένα ἐνεόντα καὶ
γυναικὸς αἰδοῖα. Εἰσὶ δὲ καὶ περὶ Ἰωνίην δύο τύποι ἐν   (5)
 
4. Ηρόδοτος ιστορίαι. (5 B.C.) Book 3 sec.5 line 3
(5)   Μούνῃ δὲ ταύτῃ εἰσὶ φανεραὶ ἐσβολαὶ ἐς Αἴγυπτον.
Ἀπὸ γὰρ Φοινίκης μέχρις οὔρων τῶν Καδύτιος πόλιος
ἡ γῆ ἐστι Συρίων τῶν Παλαιστίνων καλεομένων· ἀπὸ δὲ
Καδύτιος ἐούσης πόλιος, ὡς ἐμοὶ δοκέει, Σαρδίων οὐ
πολλῷ ἐλάσσονος, ἀπὸ ταύτης τὰ ἐμπόρια τὰ ἐπὶ θαλάσσης   (5)
 
5. Ηρόδοτος ιστορίαι. (5 B.C.) Book 3 sec.91 line 6
μοίρης τῆς Ἀραβίων (ταῦτα γὰρ ἦν ἀτελέα), πεντήκοντα
καὶ τριηκόσια τάλαντα φόρος ἦν· ἔστι δὲ ἐν τῷ νομῷ τούτῳ   (5)
Φοινίκη τε πᾶσα καὶ Συρίη ἡ Παλαιστίνη καλεομένη καὶ
Κύπρος· νομὸς πέμπτος οὗτος. Ἀπ’ Αἰγύπτου δὲ καὶ
Λιβύων τῶν προσεχέων Αἰγύπτῳ καὶ Κυρήνης τε καὶ
 
6. Ηρόδοτος ιστορίαι. (5 B.C.) Book 4 sec.39 line 9
 13

νυν Φοινίκης ἀπὸ Περσέων χῶρος πλατὺς καὶ πολλός ἐστι,

τὸ δ’ ἀπὸ Φοινίκης παρήκει διὰ τῆσδε τῆς θαλάσσης ἡ
ἀκτὴ αὕτη παρά τε Συρίην τὴν Παλαιστίνην καὶ Αἴγυπτον,
(40) ἐς τὴν τελευτᾷ· ἐν τῇ ἔθνεά ἐστι τρία μοῦνα. Ταῦτα μὲν
ἀπὸ Περσέων τὰ πρὸς ἑσπέρης τῆς Ἀσίης ἔχοντά ἐστι.
 
7. Ηρόδοτος ιστορίαι. (5 B.C.) Book 7 sec.89 line 3
(89)   Τῶν δὲ τριηρέων ἀριθμὸς μὲν ἐγένετο ἑπτὰ καὶ διηκόσιαι
καὶ χίλιαι, παρείχοντο δὲ αὐτὰς οἵδε. Φοίνικες μὲν σὺν
Συρίοισι τοῖσι ἐν τῇ Παλαιστίνῃ τριηκοσίας, ὧδε ἐσκευασ-
μένοι· περὶ μὲν τῇσι κεφαλῇσι κυνέας εἶχον ἀγχοτάτω
πεποιημένας τρόπον τὸν Ἑλληνικόν, ἐνδεδυκότες δὲ θώρη-   (5)
 
8. Ηρόδοτος ιστορίαι. (5 B.C.) Book 7 sec.89 line 10
λέγουσι, ἐπὶ τῇ Ἐρυθρῇ θαλάσσῃ, ἐνθεῦτεν δὲ ὑπερβάντες
τῆς Συρίης οἰκέουσι τὰ παρὰ θάλασσαν· τῆς δὲ Συρίης
τοῦτο τὸ χωρίον καὶ τὸ μέχρι Αἰγύπτου πᾶν Παλαιστίνη   (10)
καλέεται. Αἰγύπτιοι δὲ νέας παρείχοντο διηκοσίας· οὗτοι
δὲ εἶχον περὶ μὲν τῇσι κεφαλῇσι κράνεα χηλευτά, ἀσπίδας
 
9. Αριστοτέλης. Meteorologica {0086.026} (4 B.C.) Bekker p. 359a line
17
λὸς γίγνεται· τοσοῦτον ἔχει σωματῶδες πλῆθος ἡ θάλαττα.   (15)
ταὐτὸ δὲ τοῦτο δρῶσι καὶ περὶ τὰς ταριχείας. εἰ δ’ ἔστιν
ὥσπερ μυθολογοῦσί τινες ἐν Παλαιστίνῃ τοιαύτη λίμνη, εἰς
ἣν ἐάν τις ἐμβάλῃ συνδήσας ἄνθρωπον ἢ ὑποζύγιον ἐπι-
πλεῖν καὶ οὐ καταδύεσθαι κατὰ τοῦ ὕδατος, μαρτύριον ἂν
 
10. Κλαύδιος Πτολεμαίος. Geographia (lib. 4-8) {0363.014} (A.D. 2)
Book 5 chap.C sec.16 line 1
(14) Κύπρου,
(15) Συρίας κοίλης (Φοινίκης),
(16) Παλαιστίνης Ἰουδαίας,
(17) Ἀραβίας Πετραίας,
(18) Μεσοποταμίας,
 
 14

11. Κλαύδιος Πτολεμαίος. Geographia (lib. 4-8) {0363.014} (A.D. 2)

Book 5 chap.16 sec.T line 1
ἥ τε Ἄραδος ἐπέχουσα μοίρας .... ξη λδ 𐅵ʹ
καὶ ἡ Τύρος ἡ πρόσγειος ........ ξζ λγ γʹ.
5.16.(T) Παλαιστίνης θέσις. [Ἀσίας πίναξ δ’.]
(1)   Ἡ Παλαιστίνη (Συρία), ἥτις καὶ Ἰου-
 
12. Κλαύδιος Πτολεμαίος. Geographia (lib. 4-8) {0363.014} (A.D. 2)
Book 5 chap.16 sec.1 line 1
(T) Παλαιστίνης θέσις. [Ἀσίας πίναξ δ’.]
(1)   Ἡ Παλαιστίνη (Συρία), ἥτις καὶ Ἰου-
δαία καλεῖται, περιορίζεται ἀπὸ μὲν ἄρκτων Συ-
ρίᾳ κατὰ τὴν ἐκτεθειμένην γραμμὴν, ἀπὸ δὲ ἀνα-
 
13. Κλαύδιος Πτολεμαίος. Geographia (lib. 4-8) {0363.014} (A.D. 2)
Book 5 chap.17 sec.1 line 3
(1)   Ἡ Πετραία Ἀραβία περιορίζεται ἀπὸ μὲν
δύσεως τῷ ἐκτεθειμένῳ τῆς Αἰγύπτου μέρει, ἀπὸ δὲ
ἄρκτων τῇ τε Παλαιστίνῃ Ἰουδαίᾳ καὶ τῷ μέρει τῆς
Συρίας κατὰ τὰς διωρισμένας αὐτῶν γραμμάς,
ἀπὸ δὲ μεσημβρίας τῷ μυχῷ τοῦ   (5)
 
14. Κλαύδιος Πτολεμαίος. Geographia (lib. 4-8) {0363.014} (A.D. 2)
Book 8 chap.20 sec.14 line 1
ὡρῶν ιδ δʹ, καὶ διέστηκεν Ἀλεξανδρείας πρὸς ἀνατο-
λὰς ἡμίσει καὶ δωδεκάτῳ μιᾶς ὥρας.
(14)   Τῆς δὲ Παλαιστίνης Ἰουδαίας
  ἡ μὲν Καισάρεια τοῦ Στράτωνος ἔχει τὴν μεγί-
στην ἡμέραν ὡρῶν ιδ ϛʹ, καὶ διέστηκεν Ἀλεξανδρείας
 
15. Κλαύδιος Πτολεμαίος. Geographia (lib. 4-8) {0363.014} (A.D. 2)
Book 8 chap.29 sec.20 line 5
Συρία κοίλη
Φοινίκη
Παλαιστίνη Ἰουδαία    (5)
 15

Ἀραβία Πετραία
Ἀραβία Ἔρημος
 
16. JUSTINUS MARTYR Apol. Apologia {0645.001} (A.D. 2) Chap.1
sec.1 line 7
Ῥωμαίων, ὑπὲρ τῶν ἐκ παντὸς γένους ἀνθρώπων ἀδίκως μι-    (5)
σουμένων καὶ ἐπηρεαζομένων, Ἰουστῖνος Πρίσκου τοῦ Βακ-
χείου, τῶν ἀπὸ Φλαουΐας Νέας πόλεως τῆς Συρίας Παλαιστίνης, εἷς
αὐτῶν, τὴν προσφώνησιν καὶ ἔντευξιν πεποίημαι. 2.(1)   Τοὺς κατὰ
ἀλήθειαν εὐσεβεῖς καὶ φιλοσόφους μόνον
τἀληθὲς τιμᾶν καὶ στέργειν ὁ λόγος ὑπαγορεύει, παραιτουμέ-
 
17. Ωριγένης. Adnotationes in Numeros {2042.069} (A.D. 2-3) Vol. 17
p. 21 line 19
(21)   Στίχ. λϛʹ. Καὶ οἱ ἄνθρωποι.    (17n)
  Οἱ τὴν γῆν ψέγοντες, ψεύστην τὸν Θεὸν, κατ’ αὐ-   (18)
τοὺς εὐσεβῶς, ἔδειξαν, ἐπαινοῦντα τὴν Παλαιστίνην.   (20)ΚΕΦ.
ΚΒʹ.     Στίχ. βʹ. Καὶ ἰδὼν Βαλάκ.    (22n)
 
18. GREGORIUS NYSSENUS Theol. De iis qui baptismum differunt
{2017.060} (A.D. 4) Vol. 46 p. 420 line 40
σον, ἄνθρωπε, ἐπὶ τὸν ἐμὸν Ἰορδάνην, οὐκ Ἰωάννου
καλοῦντος, ἀλλὰ Χριστοῦ προτρέποντος. Ὁ γὰρ τῆς
χάριτος ποταμὸς ῥεῖ πανταχοῦ, οὐκ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ τὰς πηγὰς ἔχων,
καὶ εἰς τὴν γείτονα καλυπτό-
μενος θάλασσαν, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην κυκλῶν,
καὶ εἰσβάλλων εἰς τὸν παράδεισον· ἀντιπρόσωπος
 
19.Ευσέβιος. Antiquorum martyriorum collectio (fragmenta)
{2018.025} (A.D. 4) Vol. 20 p. 1528 line 25
τῆς ἐπιστολῆς Διονυσίου τοῦ Ἀλεξανδρείας.
  Εʹ. Ἐπὶ Οὐαλεριανοῦ βασιλέως Ῥωμαίων διωγμοῦ
κινηθέντος, ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης, τρεῖς ἄν-   (25)
δρες, Πρίσκος τε καὶ Μάλλος καὶ Ἀλέξανδρος, ἐν ἀγρῷ
οἰκοῦντες, ἐπεὶ περὶ τοῦ διωγμοῦ μεμαθήκεσαν, κα-
 
 16

20.Ευσέβιος. Antiquorum martyriorum collectio (fragmenta)

{2018.025} (A.D. 4) Vol. 20 p. 1529 line 58
ἄριστος Ζηνόβιος ταῖς κατὰ τῶν πλευρῶν ἐπιτεθεί-
σαις αὐτῷ καρτερῶς ἐναποθανὼν βασάνοις. Τῶν δ’
ἐπὶ Παλαιστίνης μαρτύρων, Σιλβανὸς ἐπίσκοπος
(1532) Γάζης, κατὰ τὰ ἐν Φοινίκῃ χαλκοῦ μέταλλα, σὺν
ἑτέροις, ἑνὸς δέοντος, τὸν ἀριθμὸν τεσσαράκοντα, τὴν
 
21.Ευσέβιος. Antiquorum martyriorum collectio (fragmenta)
{2018.025} (A.D. 4) Vol. 20 p. 1532 line 6
καὶ Νεῖλος, ἐπίσκοποι, μεθ’ ἑτέρων τὴν διὰ πυρὸς
ὑπέμειναν τελευτήν· καὶ Πάμφιλος δὲ τότε, πρεσβύ-   (5)
τερος ὢν Καισαρείας τῆς κατὰ Παλαιστίνην, θείῳ
μαρτυρίῳ κατακοσμεῖται λαμπρῶς ἀγωνισάμενος.
Τῶν δ’ ἐπ’ Ἀλεξανδρείας καθ’ ὅλης τε τῆς Αἰγύπτου,
 
22.Ευσέβιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. {2018.034} (A.D. 4) Vol. 23 p.
829 line 27
ἄνδρα δεξιᾶς τοῦ Θεοῦ τοῦτον ὀνομάζει. Πρῶτον μὲν    (25)
οὖν τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους τὴν ἀπὸ Αἰγύπτου πορείαν
καὶ τὴν ἐπὶ τῆς Παλαιστινῶν γῆς οἴκησιν παρίστη-
σιν ἐν ἀλληγορίας τρόπῳ φάσκων· Ἄμπελον ἐξ Αἰ-
γύπτου μετῆρας, ἐξέβαλες ἔθνη καὶ κατεφύτευ-
 
23.Ευσέβιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. {2018.034} (A.D. 4) Vol. 23 p.
876 line 55
οὐ κρατῶν τὴν κεφαλὴν κατὰ τὸν ἱερὸν Ἀπόστολον.
Διὸ ἑαυτὸν μὲν εἶναι τὸν Ἰσραὴλ οἰήσεται, καὶ τὴν
Ἰουδαίαν οὐδ’ ἑτέραν εἶναι τῆς Παλαιστίνων χώρας,    (55)
καὶ τὸν τόπον τοῦ Θεοῦ, τὴν ἐπὶ γῆς Ἱερουσαλήμ·
ἐπειδήπερ ἡ Ἑβραϊκὴ λέξις περιέχει ἐν Σαλὴμ γε-
 
24.Ευσέβιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. {2018.034} (A.D. 4) Vol. 23 p.
877 line 49
ἡ Γραφὴ παρίστησι λέγουσα· Γνωστὸς ἐν τῇ Ἰου-
δαίᾳ ὁ Θεός. Εἰ δὲ μὴ τὸ πρᾶγμα ἐπὶ τῆς Ἰουδαίας,
 17

λέγω δὲ τῆς Παλαιστίνων χώρας εὑρίσκοιτο, πλείστης

οὔσης εἰδωλολατρείας ἐν αὐτῇ γενομένης, αὐτῶν Ἰου-    (50)
δαίων τὸ παλαιὸν εἰδωλολατρευόντων ἐν αὐτῇ, ὡς τοὺς
 
25.Ευσέβιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. {2018.034} (A.D. 4) Vol. 23 p.
952 line 24
Βαβυλωνίων προαναφωνεῖ. Πρῶτον μὲν οὖν διεξέρ-
χεται τὴν ἀπ’ Αἰγύπτου τῶν Ἰουδαίων ἔξοδον, καὶ
τὴν κατοίκησιν αὐτῶν τὴν ἐπὶ τῆς τῶν Παλαιστίνων
γῆς· ἔπειτα συνάπτει τὴν μετὰ ταῦτα εἰσελθοῦσαν   (25)
αὐτοῖς πολιορκίαν ὑπὸ Ἀσσυρίων καὶ Βαβυλωνίων καὶ
 
26.Ευσέβιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. {2018.034} (A.D. 4) Vol. 23 p.
1044 line 27
μέλιοι αὐτοῦ, προσυπακούσωμεν ἡμεῖς τὸ τοῦ ἀν-   (25)
δρὸς τοῦ θεμελιώσαντος αὐτήν· δῆλον δ’ ὅτι τὴν τοῦ
Θεοῦ πόλιν. Πόλιν δὲ τοῦ Θεοῦ νομίζειν τὴν κατὰ Πααιστίνην τὸ πάλαι
συνεστῶσαν Ἰουδαίων μητρόπολιν
οὐ μόνον ταπεινὸν, ἀλλὰ καὶ δυσσεβές. Τὸ γὰρ περὶ
τῆς νῦν ὑπὸ ἀλλοφύλων ἐθνῶν οἰκουμένης ἐν τῇ Ἰου-   (30)
 
27. Αθανάσιος θεολόγος. Expositiones in Psalmos {2035.061} (A.D. 4)
Vol. 27 p. 273 line 6
νον τὰς λιτάς. Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ
ἐκέκραξα. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοῖς σταθμοῖς ἡ Βαβυλὼν    (5)
τῆς Παλαιστίνης ἀφέστηκε, τὰς ἐσχατιὰς ὑπελάμβα-
νον τῆς οἰκουμένης οἰκεῖν οἱ ἐξανδραποδισθέντες,
κἀκείνην τεταγμένοι τὴν γῆν οἰκεῖν. Ἐν πέτρᾳ
 
28. Αθανάσιος θεολόγος. Expositiones in Psalmos {2035.061} (A.D. 4)
Vol. 27 p. 303 line 5
μεναίνοντες, καὶ μάλιστα οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες,
τούτου χάριν εὔχεται ἐπιτιμηθῆναι αὐτοὺς θηρία
ὄντας καλάμου. Κάλαμος δὲ τόπος ἐστὶν ἐν τῇ Πα-   (5)
λαιστίνῃ, ὃν διώδευον οἱ ἀνιόντες εἰς Ἱερουσαλήμ.
Οὗτος δὲ δὴ ὁ κάλαμος καὶ μεστὸς λεόντων ἐστὶν
 18

ἐμφωλευόντων παρὰ τὸ ἕλος· οἳ καὶ ἐπεβούλευον τοῖς

 
29. Αθανάσιος θεολόγος. Expositiones in Psalmos {2035.061} (A.D. 4)
Vol. 27 p. 444 line 30

  Καὶ διῆλθον ἐξ ἔθνους εἰς ἔθνος. Ἀπὸ τοῦ Βαβυλωνίων ἔθνους εἰς τὸ
Παλαιστίνων.   (30)  Καὶ ἤλεγξεν ὑπὲρ αὐτῶν βασιλεῖς. Τὸν Ἀβι-
μέλεχ περὶ τῆς εἰς Σάῤῥαν παροινίας.
 
30. Αθανάσιος θεολόγος. Expositiones in Psalmos {2035.061} (A.D. 4)
Vol. 27 p. 444 line 59
εἰσῆλθεν Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον εἰκὸς ἦν τὸν Χὰμ
πάππον ὄντα τοῦ Μεστραῒμ ἐν Αἰγύπτῳ κατῳκηκέ-
ναι, τοῦ Χαναὰν ἐπὶ τῆς Παλαιστίνης οἰκοῦντος. Διὰ
(445) δὲ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακὼβ, ὃς εἰσῆλθεν εἰς Αἴγυ-
πτον, καὶ οἱ τούτου παῖδες δηλοῦνται. Ἐν ἑβδομήκοντα
 
31. Αθανάσιος θεολόγος. Quaestiones ad Antiochum ducem [Sp.]
{2035.077} (A.D. 4) Vol. 28 p. 625 line 43
γει ὁ δι’ ἐναντίας, ὅτι βασιλικῇ τυραννίδι τού-
τους κατέχομεν, μανθανέτω ὁ τοιοῦτος, ὅτιπερ, καὶ
βαρβάρων πολλάκις τὴν Παλαιστίνην παραλαβόντων,
οὐ συνεχώρησε Χριστὸς τοὺς ἑαυτοῦ τόπους αἱρετι-
κοῖς παραδοθῆναι. Ἀλλὰ, κἂν πρὸς βραχὺ τοῦτο   (45)
 
32. Αθανάσιος θεολόγος. Epistulae ad Castorem [Sp.] {2035.085}
(A.D. 4) Vol. 28 p. 860 line 2
παραλελοιπέναι, ἐπιμνησθῆναι δεῖ καὶ τῶν ἐν ἄλλοις
(860) κλίμασι παραδεδομένων διατυπώσεων. Κατὰ πᾶσαν
τοίνυν τὴν Μεσοποταμίαν καὶ Παλαιστίνην, καὶ Καπ-
παδοκίαν, καὶ πᾶσαν τὴν Ἀνατολὴν ἐν τῷ καιρῷ τῆς
συνάξεως, τρίτης, καὶ ἕκτης, καὶ ἐνάτης ὥρας, εἴ
 
33. Αθανάσιος θεολόγος. Epistulae ad Castorem [Sp.] {2035.085}
(A.D. 4) Vol. 28 p. 864 line 35
 19

τῆς ταπεινώσεως καὶ ὑποταγῆς, ἐπιτηρήσας καιρὸν

νυκτὸς, ἔφυγεν οὐκ ἔτι ξένην χώραν· ἀνελθὼν γὰρ εἰς
πλοῖον ἦλθεν εἰς τὰ μέρη Παλαιστίνης, ἐλπίζων ἐκεῖσε   (35)
εἰς τέλος διαλαθεῖν. Παραγενόμενος τοίνυν ἐν Παλαι-
στίνῃ ὥρμησεν εἰς τὸ μοναστήριον τὸ πλησίον τοῦ σπη-
 
34. Αθανάσιος θεολόγος. Epistulae ad Castorem [Sp.] {2035.085}
(A.D. 4) Vol. 28 p. 864 line 36
νυκτὸς, ἔφυγεν οὐκ ἔτι ξένην χώραν· ἀνελθὼν γὰρ εἰς
πλοῖον ἦλθεν εἰς τὰ μέρη Παλαιστίνης, ἐλπίζων ἐκεῖσε   (35)
εἰς τέλος διαλαθεῖν. Παραγενόμενος τοίνυν ἐν Παλαι-
στίνῃ ὥρμησεν εἰς τὸ μοναστήριον τὸ πλησίον τοῦ σπη-
λαίου ἔνθα ὁ Δεσπότης Χριστὸς ἐτέχθη· ἐν ᾧ μοναστηρίῳ
ἔτυχε τὸ τηνικαῦτα διατρίβων. Καὶ ἐκεῖσε δὲ παρα-
 
35. Αθανάσιος θεολόγος. Epistula ad episcopum Persarum [Sp.]
{2035.105} (A.D. 4) Vol. 28 p. 1565 line 29
δουλείαν τοῖς ὑμετέροις βασιλεῦσιν. Αἰχμάλωτοι δὲ
γενόμενοι, καταδικάζονται ὑπὸ Σαλαμανασάρου βα-
σιλέως Ἀσσυρίων οἴκησιν ἀντὶ τῆς αὐτῶν γῆς, Παλαιστίνης φημὶ, τὴν
Ἀσσυρίων ἐν Ἀλαὲ καὶ ἐν    (30)
Ἀμὼρ, ποταμοῖς Γιζὰν, καὶ ὄρη Μήδων. Εἰσάγει
ἀντ’ αὐτῶν οἴκησιν τὴν Σαμάρειαν, Βαβυλωνίους ἐκ...
 
36. Ευστάθιος. . Commentarius in hexaemeron [Sp.] {4117.022} (A.D.
4) P. 756 line 40
ἕως Αἴγυπτον κατέσχον γῆν. Τοῦ δὲ Φιλιστιεὶμ ἡ
χώρα τότε κατεῖχεν ἕως τινὸς τὴν ὁμωνυμίαν, ὕστε-
ρον δὲ ἐκλήθη Παλαιστίνη.   (40)
  Ἐγένοντο δὲ καὶ τῷ Χανὰν παῖδες ἕνδεκα· Σιδὼν
πρωτότοκος, ὅστις ὁμώνυμον ἑαυτοῦ πόλιν τῇ Φοι-
 
37. Ευστάθιος. . Commentarius in hexaemeron [Sp.] {4117.022} (A.D.
4) P. 757 line 1
Λίβανον ᾤκουν καὶ Ἄμαρον· οἱ δὲ Ἐνιακεὶμ γίγαν-
τες τὴν Χεβρών· καὶ περὶ αὐτὴν οἱ Χετταῖοι καὶ οἱ    (55)
 20

(757) Φερεζαῖοι ἀναμὶξ τοῖς Χαναναίοις τὴν Παλαιστίνην

κατεῖχον· οἱ δὲ Ῥαφίαν τὴν Φιλαδελφίαν· πάλιν δὲ
οἱ Γεργεσαῖοι τὰ Γάδαρα, καὶ Γέργισαν πόλιν, καὶ
 
38. Ευστάθιος. . Commentarius in hexaemeron [Sp.] {4117.022} (A.D.
4) P. 757 line 18
  Υἱοὶ δὲ τοῦ Ἀρὰμ τέσσαρες ἐγεννήθησαν· Οὒζ,  
ὅστις ἔκτισε Δαμασκὸν καὶ τὴν Τραχωνῖτιν, ἥτις
μέση τῆς Παλαιστίνης καὶ Κοίλης Συρίας ἐστίν· Οὒλ,
ἀφ’ οὗ Λαζονεῖς· Γαθὲρ, ἀφ’ οὗ Σταφηνοί· Μεσὸχ,
ἀφ’ οὗ Μασσήνιοι.   (20)
 
39. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 1 chap.8 line 24
Ἀσίαν ἐπλήρουν, ὁμοῦ συνῆκτο τῶν τοῦ Θεοῦ λειτουργῶν τὰ ἀκροθίνια·
εἷς
τε οἶκος εὐκτήριος, ὥσπερ ἐκ Θεοῦ πλατυνόμενος, ἔνδον ἐχώρει κατὰ τὸ
αὐτὸ
Σύρους τε καὶ Κίλικας, Φοίνικάς τε καὶ Ἀραβίους, καὶ Παλαιστινοὺς,
καὶ ἐπὶ
τούτοις Αἰγυπτίους, Θηβαίους, Λίβυας, τούς τε ἐκ μέσης τῶν ποταμῶν
ὁρμω-   (25)
μένους· ἤδη δὲ καὶ Πέρσης ἐπίσκοπος τῇ συνόδῳ παρῆν· οὔτε Σκύθης
ἀπελιμ-
 
40. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 1 chap.8 line 160
μετανοίας ἐπιδόντες, τῇ πίστει τοῦ ‘ὁμοουσίου’ συνέθεντο, ὡς προϊ-
όντες δηλώσομεν· τότε δὲ ἐν τῇ συνόδῳ, Εὐσέβιος ὁ τὴν Παμφίλου
προσωνυμίαν ἔχων, καὶ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Καισαρείας τὴν ἐπισκο-
(160)
πὴν κεκληρωμένος, μικρὸν ἐπιστήσας, καὶ διασκεψάμενος εἰ δεῖ
προσδέξασθαι τὸν ὅρον τῆς πίστεως, οὕτως ἅμα τοῖς πολλοῖς πᾶσι
 
41. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 1 chap.8 line 271
 21

μόνως ἐξετάζουσι τῶν λόγων τὴν διάνοιαν ἐφάνη συντρέχειν τοῖς ὑφ’
ἡμῶν
αὐτῶν ἐν τῇ προεκτεθείσῃ πίστει ὡμολογημένοις.    (270)
  Τοιαῦτα μὲν ὁ τοῦ Παμφίλου Εὐσέβιος εἰς τὴν Παλαιστίνης
Καισάρειαν διεπέμψατο. Καὶ τῇ Ἀλεξανδρέων δὲ ἐκκλησίᾳ, καὶ
τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ καὶ Πενταπόλει, κοινῇ ψήφῳ τάδε ἡ
 
42. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 1 chap.9 line 256
καθ’ ἑκάστην ἐναρχίαν ἐπισκόπους ἐπέστειλεν. Ὁποῖα δὲ καὶ
περὶ τῆς τῶν ἱερῶν βιβλίων κατασκευῆς πρὸς Εὐσέβιον ἔγραψε    (255)
τὸν Παλαιστῖνον, ἐξ αὐτῶν τῶν γραμμάτων καταμαθεῖν εὐπετές.
Νικητὴς Κωνσταντῖνος, μέγιστος, Σεβαστὸς, Εὐσεβίῳ Καισαρείας.
  Κατὰ τὴν ἐπώνυμον ἡμῖν πόλιν, τῆς τοῦ Σωτῆρος Θεοῦ συναιρομένης
προ-
 
43. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 1 chap.18 line 52
Ὅτι δὲ καὶ περὶ τὸ ἀνορθοῦν τὰς πόλεις σπουδαῖος ἦν ὁ βασιλεὺς,    (50)
καὶ ὅπως κώμας πολλὰς πόλεις ἀπέδειξεν, ὡς τὴν Δρεπάνην ἐπώ-
νυμον τῆς μητρὸς, καὶ ἐν Παλαιστίνῃ Κωνσταντίαν ἐπ’ ὀνόματι
τῆς ἑαυτοῦ ἀδελφῆς Κωνσταντίας, οὐκ εὔκαιρον ἡγοῦμαι γράφειν.
Οὐ γὰρ πρόκειται τὰς πράξεις τοῦ βασιλέως ἀριθμεῖν, ὅτι μὴ ὅσαι
 
44. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 1 chap.20 line 79
γὰρ εἰλικρινῶς ἔλεγον τῷ Χριστῷ. Ταῦτα φησὶν ὁ Ῥουφῖνος
παρὰ Βακουρίου μεμαθηκέναι, ὃς πρότερον μὲν ἦν βασιλίσκος
Ἰβήρων, ὕστερον δὲ Ῥωμαίοις προσελθὼν, ταξίαρχος τοῦ ἐν Παλαι-
στίνῃ στρατιωτικοῦ κατέστη· καὶ μετὰ ταῦτα στρατηλατῶν τὸν κατὰ
(80)
Μαξίμου τοῦ τυράννου πόλεμον τῷ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ συνηγωνί-
σατο. Τοῦτον μὲν τὸν τρόπον καὶ Ἴβηρες ἐχριστιάνισαν ἐπὶ τῶν
 
45. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 1 chap.24 line 23
 22

πυρσὸς, ὡς μικροῦ δεῆσαι τὴν πᾶσαν ἀνατραπῆναι πόλιν, εἰς δύο

τμήματα διαιρεθέντος τοῦ λαοῦ· τῶν μὲν Εὐσέβιον τὸν Παμφίλου
ἐκ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Καισαρείας μεταφέρειν φιλονεικούντων ἐπὶ
τὴν Ἀντιόχειαν, τῶν δὲ σπευδόντων ἐπαναγαγεῖν Εὐστάθιον.
Συνελαμβάνετο δὲ ἑκατέρῳ μέρει καὶ τὸ κοινὸν τῆς πόλεως· καὶ    (25)
 
46. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 2 chap.4 line 4
Καισαρείας διεδέξατο.

  Ἐν δὲ τῷδε τῷ χρόνῳ τελευτήσαντος Εὐσεβίου, ὃς τῆς ἐν

Παλαιστίνῃ Καισαρείας ἐπίσκοπος ἦν καὶ τὴν Παμφίλου προσωνυ-
μίαν ἐκέκτητο, Ἀκάκιος μαθητὴς αὐτοῦ τὴν ἐπισκοπὴν διαδέχεται·    (5)
ὃς ἄλλα μὲν βιβλία πολλὰ ἐξέθετο, καὶ εἰς τὸν βίον δὲ τοῦ
 
47. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 2 chap.24 line 4
εἰς κοινωνίαν ἀνεδέχθη, καὶ σύνοδον ἐπισκόπων τὰ ἐν Νικαίᾳ κυροῦσαν
συνήγαγεν.

  Ταῖς τοιαύταις ἐπιστολαῖς ὀχυρωθεὶς Ἀθανάσιος ὁ ἐπίσκοπος,

διὰ τῆς Συρίας ὁρμήσας τῆς Παλαιστίνης ἐπέβη· καταλαβών τε
τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τῷ ἐπισκόπῳ Μαξίμῳ καταφανῆ ποιήσας τά    (5)
τε ὑπὸ τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου γνωσθέντα, καὶ ὡς ὁ βασιλεὺς
 
48. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 2 chap.24 line 9
Κωνστάντιος τῇ ἐκείνων κρίσει ἐγένετο σύμψηφος, παρασκευάζει
σύνοδον τῶν ἐκεῖ ἐπισκόπων γενέσθαι. Μάξιμός τε μηδὲν μελλή-
σας μετεπέμπετό τινας τῶν ἀπὸ Συρίας καὶ Παλαιστίνης ἐπισκό-
πων· καὶ καθίσας συνέδριον, ἀποδίδωσι καὶ αὐτὸς τὴν κοινωνίαν    (10)
Ἀθανασίῳ καὶ τὴν ἀξίαν. Γράφει τε καὶ αὐτὴ ἡ συνόδος τοῖς τε
 
49. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 2 chap.33 line 1
 23

ἐπανέστη τύραννος, ᾧ ὄνομα Σιλουανός. Καὶ τοῦτον δὲ οἱ Κων-    (30)

σταντίου στρατηγοὶ περὶ τὴν Γαλλίαν ταράττοντα ταχέως καθεῖλον.
(33) Περὶ τῶν ἐν Διοκαισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης Ἰουδαίων.

  Ἐπισυνήχθη δὲ τοῖς γινομένοις καὶ περὶ τὴν ἀνατολὴν ἕτερος

ἐγχώριος πόλεμος. Οἱ γὰρ ἐν Διοκαισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης Ἰου-
 
50. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 2 chap.33 line 3
(33) Περὶ τῶν ἐν Διοκαισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης Ἰουδαίων.
  Ἐπισυνήχθη δὲ τοῖς γινομένοις καὶ περὶ τὴν ἀνατολὴν ἕτερος
ἐγχώριος πόλεμος. Οἱ γὰρ ἐν Διοκαισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης Ἰου-
δαῖοι κατὰ Ῥωμαίων ὅπλα ἀντῇραν, καὶ περὶ τοὺς τόπους ἐκείνους
κατέτρεχον. Ἀλλὰ τούτους μὲν Γάλλος, ὁ καὶ Κωνστάντιος, ὃν   (5)
 
51. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 2 chap.39 line 47
γέγονε προφάσεως ἀρχὴ τοῦ καὶ τὴν ἐν Σελευκείᾳ εἰς δύο μέρη    (45)
διαιρεθῆναι σύνοδον. Ἡγοῦντο δὲ τοῦ μὲν ἑνὸς μέρους Ἀκά-
κιος ὁ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Καισαρείας, Γεώργιος Ἀλεξανδρείας,
Οὐράνιος Τύρου, Εὐδόξιος Ἀντιοχείας· οἷς τριάκοντα δύο μόνον
συνῄνουν ἄλλοι. Τοῦ δὲ ἑτέρου, Γεώργιος Λαοδικείας τῆς ἐν
 
52. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 3 chap.23 line 3
(23) Πρὸς Λιβάνιον τὸν σοφιστὴν ἀντιλογία περὶ Ἰουλιανοῦ.
  Τοῦ χειμῶνος, φησὶ, τὰς νύκτας ἐκτείνοντος, ἐπιθέμενος ὁ βασιλεὺς ταῖς

βίβλοις, αἳ τὸν ἐκ Παλαιστίνης ἄνθρωπον Θεόν τε καὶ Θεοῦ παῖδα

ποιοῦσι, μάχῃ τε μακρᾷ καὶ ἐλέγχων ἰσχύϊ γέλωτα ἀποφῄνας καὶ
φλήναφον τὰ τιμώμενα, σοφώτερος ἐν τοῖς αὐτοῖς δέδεικται τοῦ Τυρίου
γέροντος. Ἵλεως δὲ   (5)
 
53. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 3 chap.23 line 115
 24

νοούμενα, ὅτι μὴ πάντες αὐτὰ ἐνόουν ὡς αὐτὸς ἐβούλετο. Νῦν

δὲ, ὡς ἔοικε, τὰ αὐτὰ Πορφυρίῳ πέπονθεν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ πληγὰς
ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ὑπό τινων Χριστιανῶν εἰληφὼς,    (115)
καὶ μὴ ἐνεγκὼν τὴν ὀργὴν, ἐκ μελαγχολίας τὸν μὲν Χριστιανισ-
μὸν ἀπέλειπε, μίσει δὲ τῶν τυπτησάντων αὐτὸν εἰς τὸ βλάσφημα
 
54. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 3 chap.23 line 124
οὖν ἑκουσίως δυσσεβήσαντες, ἐν γνώσει ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον
ἔχουσιν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ σοφιστὴς Λιβάνιος ἐπιχλευάζων,
‘τὸν ἐκ Παλαιστίνης,’ φησὶν, ‘ἄνθρωπον Θεόν τε καὶ Θεοῦ παῖδα
ποιοῦσιν,’ ἐκλελῆσθαί μοι δοκεῖ, ὅπως αὐτὸς ἐπὶ τέλει τοῦ αὐτοῦ    (125)
λόγου τὸν Ἰουλιανὸν ἀπεθέωσε. ‘Τὸν γὰρ πρῶτον,’ φησὶ, ‘ἄγγελον
 
55. Σωκράτης Σχολαστικός. Εκκλησιαστική ιστορία. {2057.001}
(A.D. 4-5) Book 5 chap.10 line 98
τῇ συνόδῳ παρόντας διέκρινεν. Αἰγύπτιοι μὲν γὰρ καὶ οἱ ἐξ
Ἀραβίας καὶ Κύπρου πάλιν συμπράττοντες, τὸν Φλαβιανὸν ἐξω-
θεῖσθαι τῆς Ἀντιοχείας ἔλεγον. Οἱ δὲ ἐκ Παλαιστίνης Φοινίκης
τε καὶ Συρίας ὑπὲρ Φλαβιανοῦ συνεστήκεσαν· τοῦτο μὲν οἷον τέλος
ἐδέξατο, κατὰ χώραν ἐρῶ.   (100)
 
56.Ιωάννης Χρυσόστομος. Ad Stagirium a daemone vexatum (lib. 1-3)
{2062.006} (A.D. 4-5) Vol. 47 p. 457 line 47
δὲ τῆς ἀποδημίας αὐτοῦ ποιησώμεθα τοῦ λόγου τὴν    (45)
ἀρχὴν, πρότερον ἐκεῖνο ἐξετάσαντες, πόσον ἡ τῶν Χαλ-
δαίων γῆ τῆς Παλαιστίνης ἀφέστηκεν, ἢ ποία τις ἦν ἡ
τῶν ὁδῶν κατασκευὴ, πῶς τοῖς ἀνθρώποις τὰ τῆς ἐπι-
μιξίας τῆς πρὸς ἀλλήλους διέκειτο, τίς ὁ τῆς πολιτείας
 
57.Ιωάννης Χρυσόστομος. Ad Stagirium a daemone vexatum (lib. 1-3)
{2062.006} (A.D. 4-5) Vol. 47 p. 459 line 8
νόν· ὥστε εἰ καὶ μὴ πᾶσαν ἐπῆλθε τὴν γῆν, ἀλλὰ τὴν
φροντίδα τῆς τοσαύτης ὁδοιπορίας ὑπέμεινεν. Οὐ γὰρ ὡς
μέχρι τῆς Παλαιστίνης ἥξων οὕτω παρεσκευάκει τὴν
ψυχὴν, ἀλλ’ ὡς ἑψόμενος πανταχοῦ, καὶ τὴν οἰκουμένην
 25

ἐκβῆναι κελεύηται, κἂν εἰς τὰς ἐκτὸς ταύτης νήσους    (10)

 
58.Ιωάννης Χρυσόστομος. Ad Stagirium a daemone vexatum (lib. 1-3)
{2062.006} (A.D. 4-5) Vol. 47 p. 459 line 20
ἀπιστεῖν.
  ζʹ. Καὶ ταῦτα μὲν πρὶν ἐλθεῖν εἰς τὴν ἐπαγγελθεῖσαν
γῆν· ἐπειδὴ δέ ποτε τῆς Παλαιστίνης ἐπελάβετο, καὶ λοι-    (20)
πὸν ἀναπαύσασθαι προσεδόκησε, τότε δὴ μείζονα ἐν τῷ
λιμένι τὸν χειμῶνα εὕρισκεν. Οὐ μικρὸν δὲ τοῦτο εἰς
 
59.Ιωάννης Χρυσόστομος. Ad Stagirium a daemone vexatum (lib. 1-3)
{2062.006} (A.D. 4-5) Vol. 47 p. 459 line 34
λελύσθαι τὴν σπουδὴν ἅπασαν αὐτῷ καὶ τὴν παρα-
σκευήν. Τίς οὖν ὁ χειμὼν ἦν; Λιμὸς οὕτω σφοδρὸς τὴν
Παλαιστίνην κατέλαβε τότε, ὡς ἀναστῆσαι εὐθέως αὐ-
τὸν ἐκεῖθεν, καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον καταγαγεῖν. Ἐλθὼν   (35)
δὲ ἐκεῖ ὡς λύσιν εὑρήσων τοῦ κακοῦ, τοῦ λιμοῦ πά-
 
60.Ιωάννης Χρυσόστομος. Adversus Judaeos (orationes 1-8)
{2062.021} (A.D. 4-5) Vol. 48 p. 870 line 46
φερομένην ἁπάσης· ἐκεῖνο Αἰγύπτου τότε ἀπήλλαξε,
τοῦτο εἰδωλολατρείας ἠλευθέρωσεν· ἐκεῖνο τὸν Φα-    (45)
ραὼ, τοῦτο τὸν διάβολον ἀπέπνιξε· μετ’ ἐκεῖνο Πα-
λαιστίνη, μετὰ τοῦτο οὐρανός.
  Τί τοίνυν τῷ λύχνῳ προσεδρεύεις, τοῦ ἡλίου φα-
νέντος; τί δὲ τῷ γάλακτι τρέφεσθαι βούλει, στερεᾶς
 
61.Ιωάννης Χρυσόστομος. Adversus Judaeos (orationes 1-8)
{2062.021} (A.D. 4-5) Vol. 48 p. 895 line 9
τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ τὴν κατὰ τῶν Ἰουδαίων οὕτως
ἐκεῖνος ἐκράτει. Εἰπὼν δὲ δι’ ἑτέρων πλειόνων ὁ Δα-
νιὴλ, ὅσα κακὰ ἐργάσεται τὴν Αἴγυπτον καὶ τὴν Πα-
λαιστίνην, πῶς ἐπανήξει, καὶ τίνος καλοῦντος, καὶ    (10)
ποίας αἰτίας καταναγκαζούσης, λέγει λοιπὸν, καὶ
τὴν τῶν καιρῶν μεταβολὴν, καὶ ὅτι διελθόντες οἱ
 
 26

62.Ιωάννης Χρυσόστομος. De Lazaro (homiliae 1-7) {2062.023} (A.D.

4-5) Vol. 48 p. 1004 line 24
ὑπέμεινεν; οὐχὶ, καθάπερ ἀλήτης, συνεχῶς μεταν-
ίστατο, ἀπὸ Βαβυλῶνος εἰς Μεσοποταμίαν, κἀκεῖθεν
εἰς Παλαιστίνην, εἶτα ἐντεῦθεν εἰς Αἴγυπτον; Τί ἄν
τις εἴποι τοὺς τῆς γυναικὸς, τοὺς τῶν βαρβάρων πο-   (25)
λέμους καὶ σφαγάς; τὴν αἰχμαλωσίαν τῆς τοῦ συγγε-
 
63.Ιωάννης Χρυσόστομος. De paenitentia (homiliae 1-9) {2062.027}
(A.D. 4-5) Vol. 49 p. 286 line 14
τίαν. Ἔλθωμεν ἐπὶ τὸν Δαυῒδ, τὸν προφήτην καὶ βα-
σιλέα· μᾶλλον δὲ αὐτὸν ἡδέως ἀπὸ τῆς προφητείας
καλῶ· ἡ μὲν γὰρ βασιλεία εἰς Παλαιστίνην, ἡ δὲ
προφητεία εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης· καὶ ἡ μὲν   (15)
βασιλεία μικρῷ κατελύθη τῷ χρόνῳ, ἡ δὲ προφητεία
 
64.Ιωάννης Χρυσόστομος. De paenitentia (homiliae 1-9) {2062.027}
(A.D. 4-5) Vol. 49 p. 322 line 20
τὰ ἔπαθλα· εἰπὼν τοὺς πόνους, εἰπὼν τοὺς ἀγῶνας,
εἰπὼν τὴν ἐπίτασιν τῆς νομοθεσίας, ἐμνημόνευσε καὶ
τῶν ἐπάθλων. Οὐ γὰρ τὴν Παλαιστίνην ὑμῖν δέδωκα,   (20)
φησὶν, οὐδὲ τὴν γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι, ἀλλ’ αὐτὸν
ὑμῖν κομίζω τὸν οὐρανόν. Οὐκ ἐν τῷ μισθῷ δὲ τῶν
 
65.Ιωάννης Χρυσόστομος. In diem natalem {2062.028} (A.D. 4-5) Vol.
49 p. 353 line 27
ἀλλὰ καὶ σφόδρα μέγα, καὶ τῶν ἀναγκαίων καὶ σπου-    (25)
δαζομένων ἕν. Ποῖον δὴ τοῦτο; Ἡ Γαλιλαία χώρα
τίς ἐστιν ἐν Παλαιστίνῃ, ἡ δὲ Ναζαρὲθ πόλις τῆς
Γαλιλαίας. Πάλιν ἡ Ἰουδαία χώρα τίς ἐστι,
παρὰ τῶν ἐγχωρίων οὕτω καλουμένη, ἡ δὲ Βηθλεὲμ
 
66.Ιωάννης Χρυσόστομος. De sancta pentecoste (homiliae 1-2)
{2062.037} (A.D. 4-5) Vol. 50 p. 467 line 2
οἱ μαθηταὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν ἀπολαύσαντες,
(467) καὶ ἀπὸ τοῦ συνδιατρίβειν αὐτῷ ἐν πολλῇ ἦσαν εὐ-
 27

ημερίᾳ· καὶ γὰρ οἱ τὴν Παλαιστίνην ἅπαντες οἰκοῦν-

τες, ὥσπερ εἰς φωστῆράς τινας οὕτως εἰς τὰ
τούτων ἐνέβλεπον πρόσωπα· ἐπειδὴ καὶ νεκροὺς ἀν-
 
67.Ιωάννης Χρυσόστομος. De sancta Droside martyre {2062.055}
(A.D. 4-5) Vol. 50 p. 690 line 1
οἴκαδε.
  εʹ. Ἀλλ’ ἴσως εἴποι τις ἄν· Καὶ τίνος ἕνεκεν ἐξ
(690) Αἰγύπτου μετεφέρετο εἰς Παλαιστίνην; ἐν γὰρ μαρ-
τύρων μνήμῃ τὰ τοιαῦτα μάλιστα ἐξετάζειν ἀνάγκη.
Καὶ γὰρ πολλοὶ περὶ ταφῆς ἀκριβολογούμενοι, καὶ
 
68.Ιωάννης Χρυσόστομος. De sancta Droside martyre {2062.055}
(A.D. 4-5) Vol. 50 p. 690 line 12
ἔλεγον· Οὐκοῦν τίνος ἕνεκεν, εἰ μηδὲν διαφέρει, ἀπὸ   (10)
τῆς Αἰγύπτου τὰ ὀστᾶ λαβὼν τοῦ Ἰωσὴφ εἰς τὴν
Παλαιστίνην ἐκόμισεν ὁ Μωσῆς; Ἐγὼ δὲ καὶ μεῖζον
ἐρῶ, ὅτι οὐ μόνον ὁ Μωσῆς ἔλαβεν, ἀλλ’ ὅτι κἀκεῖ-
νος τελευτῶν ἐνετείλατο. Τὸ γὰρ δὴ μεῖζον τοῦτό
 
69.Ιωάννης Χρυσόστομος. De mutatione nominum (homiliae 1-4)
{2062.065} (A.D. 4-5) Vol. 51 p. 137 line 64
Συρίας καὶ τῆς Κιλικίας· ἤμην δὲ ἀγνοούμενος
τῷ προσώπῳ ταῖς Ἐκκλησίαις τῆς Ἰουδαίας ταῖς
ἐν Παλαιστίνῃ, φησίν. Εἰ δὲ ταῖς ἐν Παλαιστίνῃ
ἠγνοεῖτο ἔνθα διέτριβε, πολλῷ μᾶλλον ταῖς ἀλλαχοῦ    (65)
(138) κειμέναις. Ἤμην δὲ ἀγνοούμενος τῷ προσώπῳ, φη-
 
70.Ιωάννης Χρυσόστομος. De mutatione nominum (homiliae 1-4)
{2062.065} (A.D. 4-5) Vol. 51 p. 137 line 64
Συρίας καὶ τῆς Κιλικίας· ἤμην δὲ ἀγνοούμενος
τῷ προσώπῳ ταῖς Ἐκκλησίαις τῆς Ἰουδαίας ταῖς
ἐν Παλαιστίνῃ, φησίν. Εἰ δὲ ταῖς ἐν Παλαιστίνῃ
ἠγνοεῖτο ἔνθα διέτριβε, πολλῷ μᾶλλον ταῖς ἀλλαχοῦ    (65)
(138) κειμέναις. Ἤμην δὲ ἀγνοούμενος τῷ προσώπῳ, φη-
 
 28

71.Ιωάννης Χρυσόστομος. In illud: Salutate Priscillam et Aquilam

(sermones 1-2) {2062.069} (A.D. 4-5) Vol. 51 p. 199 line 48
καὶ διαβαστάζουσαι, μετὰ δὲ ταῦτα αὐτοὺς ἑαυτοῖς
ἀφιεῖσαι βοηθεῖν. Οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐποίησε, καθάπερ
ἐν καλιᾷ, τῇ Παλαιστίνῃ τρέφων τοὺς μαθητάς· ἐπειδὴ
δὲ πέτεσθαι ἐδίδαξε παρὼν καὶ διαβαστάζων αὐτοὺς,
τέλος ἀφῆκεν εἰς τὴν οἰκουμένην πτῆναι, κελεύσας καὶ   (50)
 
72.Ιωάννης Χρυσόστομος. In illud: Salutate Priscillam et Aquilam
(sermones 1-2) {2062.069} (A.D. 4-5) Vol. 51 p. 200 line 59
οὖς, καὶ τὸ, Ἐν τῇ σκοτίᾳ, τοῦτο δηλοῖ, ὅτι Ὅπερ
ἐν μικρῷ μέρει τῆς οἰκουμένης, καὶ ἐν ἑνὶ χωρίῳ τῆς
Παλαιστίνης ἠκούσατε, τοῦτο πανταχοῦ τῆς γῆς ἐξ-
(201) ηχήσατε. Οὐ γὰρ δὴ ἐν σκοτίᾳ, οὐδὲ εἰς τὸ οὖς διελέγετο
αὐτοῖς, ἀλλ’ ἐφ’ ὑψηλῶν τῶν ὀρέων, καὶ ἐν ταῖς συν-
 
73.Ιωάννης Χρυσόστομος. Epistulae 18-242 {2062.097} (A.D. 4-5)
Vol. 52 p. 654 line 32
μικρὰ αὕτη, ἀλλὰ καὶ σφόδρα μεγίστη τῶν κακῶν    (30)
διόρθωσις. Ὅτι δὲ τῆς σῆς εὐλαβείας οὕτω διακειμέ-
νης πάντες οἱ κατὰ τὴν Παλαιστίνην κύριοί μου τι-
μιώτατοι καὶ εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι ἕψονταί σου
τοῖς ἴχνεσιν, οὐδὲν οἶμαι δεῖν ἀμφιβάλλειν. Οἶδα γὰρ
 
74.Ιωάννης Χρυσόστομος. Epistulae 18-242 {2062.097} (A.D. 4-5)
Vol. 52 p. 725 line 21
ἑκάστην ἡμέραν μεθιστᾷς. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ θαυμάζω
μόνον, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐν ἑνὶ ἱδρυμένος χωρίῳ, τὴν οἰ-    (20)
κουμένην ἅπασαν μεριμνᾷς, τὰ ἐν Παλαιστίνῃ, τὰ
ἐν Φοινίκῃ, τὰ ἐν Κιλικίᾳ, ὧν καὶ μάλιστα φροντί-
ζειν ὀφείλεις. Παλαιστινοὶ μὲν γὰρ καὶ Φοίνικες,
 
75.Ιωάννης Χρυσόστομος. Epistulae 18-242 {2062.097} (A.D. 4-5)
Vol. 52 p. 725 line 23
κουμένην ἅπασαν μεριμνᾷς, τὰ ἐν Παλαιστίνῃ, τὰ
ἐν Φοινίκῃ, τὰ ἐν Κιλικίᾳ, ὧν καὶ μάλιστα φροντί-
 29

ζειν ὀφείλεις. Παλαιστινοὶ μὲν γὰρ καὶ Φοίνικες,

καθὼς ἔγνων σαφῶς, οὐκ ἐδέξαντο τὸν παρὰ τῶν
ἐναντίων ἀποσταλέντα ἐκεῖσε, οὐδὲ ἀποκρίσεως αὐ-    (25)
 
76.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 240 line 43
οἰκείας ἀρετῆς ἅπαντας ἐναγαγεῖν δυναμένους, καὶ
καθάπερ ἰατροὺς, τοὺς νενοσηκότας θεραπεύειν δυναμέ-
νους. Ποτὲ μὲν εἰς τὴν Παλαιστίνην, ποτὲ δὲ εἰς Αἴγυ-
πτον κατάγει, ὁμοῦ καὶ τῶν αὑτοῦ δούλων ἐγγυμνάζων
τὴν ὑπομονὴν, καὶ τὴν οἰκείαν δύναμιν περιφανεστέραν    (45)
 
77.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 290 line 62
τὸ μέγεθος, διὰ τοῦτο καὶ οἴκοθεν αὐτὸν ἀνέστησε,   (60)
καὶ οὔτε τὸν ἀδελφὸν λαβεῖν ἐπέταξεν, ἐπειδὴ ἐβού-
λετο τοῦτον διδάσκαλον νῦν μὲν τοῖς κατὰ τὴν Παλαι-
στίνην ἅπασι γενέσθαι, μετὰ βραχὺ δὲ καὶ τοῖς
κατὰ τὴν Αἴγυπτον.   Εἶδες πῶς οὐκ ἐν τῇ φύσει, ἀλλ’ ἐν τῇ προαιρέσει    
 
78.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 297 line 34
  δʹ. Σκόπει πῶς μακρότερα τὰ σκάμματα τῷ δικαίῳ
ἐγίνετο. ᾨκονόμει γὰρ ὁ Δεσπότης μὴ μόνον τοῖς τὴν
Παλαιστίνην οἰκοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς κατὰ τὴν Αἴγυπτον
διδάσκαλον αὐτὸν γενέσθαι, καὶ τὸ φῶς τῆς οἰκείας    (35)
ἀρετῆς πᾶσι κατάδηλον ποιῆσαι. Καθάπερ γὰρ φωστῆρά
 
79.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 300 line 52
ἵνα καὶ τὸν δίκαιον περιφανέστερον ἐργάσηται, καὶ διὰ    (50)
τῶν ἐκεῖ γινομένων μὴ μόνον οἱ κατὰ τὴν Αἴγυπτον,
ἀλλὰ καὶ οἱ κατὰ Παλαιστίνην παιδευθῶσιν, ὅσης εὐ-
νοίας ἀπολαύει ὁ πατριάρχης παρὰ τοῦ πάντων Δεσπό-
του. Ἐγένετο γὰρ, φησὶν, ἡνίκα εἰσῆλθεν Ἄβραμ
 
 30

80.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}

(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 303 line 48
σίας πολλῆς, καὶ γίνεται οὐ μόνον τῶν ἐν Αἰγύπτῳ
διδάσκαλος διὰ τῶν συμβεβηκότων, ἀλλὰ καὶ τοῖς κατὰ
τὴν ὁδὸν ἅπασι, καὶ τοῖς εἰς τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσιν.
Οἱ γὰρ ἰδόντες αὐτὸν, ἡνίκα κατῄει διὰ τὴν τοῦ λιμοῦ
ἀνάγκην, μετὰ φόβου καὶ τρόμου κατιόντα, καὶ νῦν    (50)
 
81.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 304 line 14
μενον; Ὅρα πάλιν ἄνοδον περιφανείας πολλῆς γέμουσαν
καὶ λαμπρότητος. Πᾶσι γὰρ λοιπὸν αἰδέσιμος ἦν ὁ δίκαιος,
καὶ τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῖς ἐν Παλαιστίνῃ. Τίς γὰρ οὐκ
ἂν ᾐδέσθη τὸν οὕτως ὑπὸ τοῦ Θεοῦ φρουρούμενον, καὶ τοσ-   (15)
αύτης ἀξιούμενον προνοίας; Οὐδένα γὰρ ἴσως ἔλαθε τὰ
 
82.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 308 line 39
ἀρχῆς εὐθέως πειρᾶται καταστεῖλαι τὴν μέλλουσαν ἐξ-
άπτεσθαι πυρὰν, καὶ παύει τὴν φιλονεικίαν. Ἔδει γὰρ
αὐτὸν πᾶσι τοῖς τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσι διδάσκαλον
φιλοσοφίας ἀφιγμένον μηδεμίαν παρέχειν ἀφορμὴν, μηδὲ   (40)
λαβὴν δοῦναι, ἀλλὰ διὰ τῆς τῶν τρόπων ἐπιεικείας σάλ-
 
83.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 326 line 18
αὐτῷ ἐπέθεσαν, προμηνύοντες αὐτῷ τὴν ἐκεῖθεν αὐ-
τοῦ μετανάστασιν. Ἐπειδὴ γὰρ περᾷν ἔμελλε τὸν
Εὐφράτην, καὶ ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην ἔρχεσθαι, διὰ
τοῦτο καὶ Ἄβραμ ἐκαλεῖτο.
  δʹ. Σκόπει πῶς καὶ ἄπιστοι ὄντες οἱ γονεῖς οὐκ εἰδό-   (20)
 
84.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 334 line 14
  βʹ. Ἐπεὶ οὖν διὰ πάντων δεικνὺς αὐτοῦ τὸ φιλόθεον, καὶ
ταύτην ἐποιήσατο τὴν ἀποδημίαν, ἡνίκα κατέλαβε τὴν
 31

Παλαιστίνην, καὶ τῶν ὅρων ἐπέβη τῶν Χαναναίων, ὀφθεὶς

αὐτῷ ὁ Θεὸς καὶ νευρῶσαι αὐτοῦ βουλόμενος τὴν προθυ-   (15)
μίαν καὶ χεῖρα ὀρέξαι, φησὶ πρὸς αὐτόν· Τῷ σπέρματί
 
85.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 334 line 63
κατὰ τοῦ βασιλέως καὶ παντὸς τοῦ οἴκου αὐτοῦ ἐποιήσατο,
ἀλλὰ καὶ τὸν πατριάρχην μετὰ πολλῆς τῆς περιφανείας
ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην ἐπανελθεῖν πε-
(335) ποίηκε. Σκόπει πῶς μεταξὺ τῶν πειρασμῶν τὴν παρ’
αὐτοῦ ῥοπὴν εἰσφέρων ὁ φιλάνθρωπος Δεσπότης ἀκμά-
 
86.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67) {2062.112}
(A.D. 4-5) Vol. 53 p. 343 line 1
Μὴ γὰρ ἁπλῶς σε ἐκεῖθεν ἀνέστησα; μὴ γὰρ εἰκῆ καὶ
μάτην ἐντεῦθέν σε ἤγαγον; Διὰ τοῦτό σε καταλαβεῖν
(343) τὴν Παλαιστίνην ἐβουλόμην, καὶ ἀφεῖναι τὴν πατρῷαν
οἰκίαν, καὶ ἐλθεῖν εἰς τὴν γῆν ταύτην, ἵνα κληρονομήσῃς
αὐτήν. Λογιζόμενος τοίνυν ὅσης ἀπήλαυσας παρ’ ἐμοῦ
 
87.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (sermones 1-9) {2062.113}
(A.D. 4-5) Vol. 54 p. 625 line 5
φωνῇ πρὸς τὴν τῶν Ἑβραίων γλῶτταν ἡ συγγένεια.
Καὶ διὰ τί περάτης ἐλέγετο, φησίν; Ἡ Ἰουδαία χώρα,
τουτέστιν, ἡ Παλαιστίνη πᾶσα, ἡ ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου   (5)
μέχρι τοῦ Εὐφράτου, κατ’ ἀντικρὺ κεῖται τῆς Βαβυ-
λωνίας, ὅθεν ἦν ὁ Ἀβραάμ· καὶ μέσος ῥεῖ δι’ ἀμφο-
 
88.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (sermones 1-9) {2062.113}
(A.D. 4-5) Vol. 54 p. 625 line 9
λωνίας, ὅθεν ἦν ὁ Ἀβραάμ· καὶ μέσος ῥεῖ δι’ ἀμφο-
τέρων ὁ ποταμὸς, κοινὸν μεθόριον ὢν ἑκατέρας τῆς
γῆς. Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἀπὸ τῆς Παλαιστίνης ἦν, ἀλλ’ ἀπὸ
τοῦ πέραν ἦλθεν ἀπὸ τῆς Βαβυλωνίας, διὰ τοῦτο ἀπὸ   (10)
τοῦ τόπου καὶ τοῦ πράγματος τὸ ὄνομα ἔλαβε, καὶ
 
 32

89.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (sermones 1-9) {2062.113}

(A.D. 4-5) Vol. 54 p. 625 line 21
ρίας; Ὁλόκληρον ἡμῖν πέλαγος ἱστορίας τὸ ὄνομα
ἤνοιξε τοῦτο. Μάθε τοίνυν αὐτοῦ τὸ ὄνομα τὸ παλαιὸν,    (20)
ἵνα ὅταν ἴδῃς αὐτὸν τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦντα, διὰ
τῆς προσηγορίας αὐτοῦ πρὸς τὴν ἀρχαίαν πατρίδα
χειραγωγούμενος, καὶ μανθάνων τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν
 
90.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (sermones 1-9) {2062.113}
(A.D. 4-5) Vol. 54 p. 627 line 2
πάντες, μὴ κομισάμενοι τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ    (65)
(627) πόῤῥωθεν αὐτὰς ἰδόντες. Τί λέγεις; οὐκ ἐκομίσατο
τὰς ἐπαγγελίας ὁ Ἀβραὰμ, οὐδὲ ἦλθεν εἰς τὴν Πα-
λαιστίνην; Ψεῦδος οὖν τὰ εἰρημένα; Οὐχὶ, φησίν.
Ἦλθε μὲν γὰρ εἰς τὴν Παλαιστίνην, οὐ πρὸς ταύτην
δὲ ἔβλεπε τὴν ἐπαγγελίαν, ἀλλ’ ἑτέρας ἐπεθύμει τῆς ἐν   (5)
 
91.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (sermones 1-9) {2062.113}
(A.D. 4-5) Vol. 54 p. 627 line 4
τὰς ἐπαγγελίας ὁ Ἀβραὰμ, οὐδὲ ἦλθεν εἰς τὴν Πα-
λαιστίνην; Ψεῦδος οὖν τὰ εἰρημένα; Οὐχὶ, φησίν.
Ἦλθε μὲν γὰρ εἰς τὴν Παλαιστίνην, οὐ πρὸς ταύτην
δὲ ἔβλεπε τὴν ἐπαγγελίαν, ἀλλ’ ἑτέρας ἐπεθύμει τῆς ἐν   (5)
οὐρανοῖς, καὶ τῶν παρόντων ξένον ἑαυτὸν ἐνόμιζεν
 
92.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (sermones 1-9) {2062.113}
(A.D. 4-5) Vol. 54 p. 627 line 23
μὲν ἡ ὑπόσχεσις, νοητὴ δὲ ἡ ἐπιθυμία τοῦ δικαίου,
ἀπεναντίας ἡμῖν. Ἐκείνῳ μὲν γὰρ ἐπηγγείλατο τὴν
Παλαιστίνην, ὁ δὲ περιεβλέπετο τὸν οὐρανόν· ἡμῖν
δὲ ἐπαγγέλλεται τὸν οὐρανὸν, καὶ πρὸς τὴν γῆν κεχή-
ναμεν.   (25)
 
93.Ιωάννης Χρυσόστομος. Comparatio regis et monachi [Dub.]
{2062.116} (A.D. 4-5) Vol. 47 p. 391 line 11
 33

εστηκότα τὸν θάνατον ὁρῶν, ἐπὶ τὸν προφήτην κατέφυγεν,

ὡς θανάτου δυνατώτερον καὶ ζωῆς χορηγόν; Καὶ μὴν καὶ   (10)
πολέμου καταῤῥαγέντος, καὶ τῆς Παλαιστίνης ἐκ βάθρων
αὐτῶν ἀνασπασθῆναι κινδυνευούσης, οἱ τῶν Ἰουδαίων βα-
σιλεῖς, ἀφέντες τὴν στρατιὰν, καὶ πεζοὺς καὶ τοξότας καὶ
 
94.Ιωάννης Χρυσόστομος. In illud: Exiit edictum [Sp.] {2062.134}
(A.D. 4-5) Vol. 50 p. 796 line 27
οἱ ἀποστραφέντες· Αἴτησαι παρ’ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι    (25)
ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν
σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, οὐ τὴν γωνίαν τῆς Πα-
λαιστίνης, οὐδὲ τὸ ἔθνος τὸ περιτετμημένον, τὸ
μάταιον καὶ ἀκάρδιον τῇ ψυχῇ· ἀλλὰ, Δώσω σοι ἔθνη
τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου    (30)
 
95.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 171 line 45
ἐν τῇ ἐρήμῳ, τῶν ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας· μᾶλλον
δὲ τῶν ἐν τῇ ἐπαγγελίᾳ. Οὐ γὰρ οἱ ἐξ Αἰγύπτου
ἐξελθόντες, οὗτοι καὶ τῆς Παλαιστίνης ἐπέτυχον,    (45)
ἀλλὰ πάντες ἔπεσον ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ὅτε γοῦν οἱ ἐξ
ἐκείνων τεχθέντες, καὶ οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ τραφέντες,
 
96.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 171 line 48
ἀλλὰ πάντες ἔπεσον ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ὅτε γοῦν οἱ ἐξ
ἐκείνων τεχθέντες, καὶ οἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ τραφέντες,
εἰσῄεσαν εἰς Παλαιστίνην, φησὶν, οὐκ ἐδέησεν αὐ-
τοῖς ὅπλων· ἀλλ’ αὐτοβοεὶ τὰς πόλεις εἷλον, καὶ δια-
βάντες τὸν Ἰορδάνην, τὴν πρώτην αὐτοῖς ἀπαντή-    (50)
 
97.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 172 line 15
Τίνος δὲ ἕνεκεν πάντες ἀπώλοντο; Ἐπειδὴ τὰ με-
γάλα ἥμαρτον. Ἐντεῦθεν δὲ καὶ ἕτερον ᾠκονόμει, τὸ
τοὺς μέλλοντας τὴν Παλαιστίνην ἀπολαμβάνειν ἀθεά-   (15)
 34

τους εἶναι τῶν ἐν Αἰγύπτῳ κακῶν, τῆς δεισιδαιμο-

νίας, τῆς ἀσεβείας ἁπάσης, καὶ μηδένα διδάσκαλον
 
98.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 173 line 4
μάν τις ἦν Σύρος. Οὗτος ὑπὸ λέπρας ἁλοὺς, καὶ
αἰσχυνόμενος τῷ πάθει, ὡς ὑπὲρ μεγίστων κινδυ-
νεύων, ἔρχεται εἰς τὴν Παλαιστίνην (δεῖ γὰρ ἐπιτε-
μεῖν τὸν λόγον), λύσιν βουλόμενος εὑρεῖν τοῦ κακοῦ   (5)
παρὰ τοῦ προφήτου. Ἐλθὼν τοίνυν, καὶ πρὸς τῇ
 
99.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 186 line 19
  γʹ. Τοῦτο γοῦν καὶ ἐξέβη. Πᾶσα γὰρ ἡ οἰκουμένη ἐκ
τοῦ Πνεύματος ἐδέξατο ἐκείνου. Ἤρξατο μὲν γὰρ ἐκ
Παλαιστίνης τὸ δῶρον· προῆλθε δὲ εἰς Αἴγυπτον, εἰς
Φοινίκην, τὴν τῶν Σύρων, τὴν Κιλίκων, τὸν Εὐφρά-    (20)
την, τὴν Μέσην τῶν ποταμῶν, τὴν Καππαδοκῶν, τὴν
 
100.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 192 line 20
τὸν, ὅσην τίθεται τὴν ἱκετηρίαν! Καὶ πολλαχόθεν ἑτέ-
ρωθεν ἴδοι τις ἂν αὐτοῦ τὴν πραότητα, ὅτε καὶ τῆς γῆς
ἐκπεσὼν, καὶ εἰς τὴν Παλαιστίνην κωλυθεὶς εἰσελθεῖν,   (20)
μετὰ πάσης ἐπιεικείας διαλέγεται τοῖς Ἰουδαίοις.
Ἀλλ’ ὅμως οὗτος ὁ πρᾶος τὸν Δαθὰν καὶ Ἀβειρὼν
101.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 203 line 5
τάγματα πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἐξετάθη. Ὁ Ῥω-
μαίων βασιλεὺς οὐκ ἂν δύναιτο νομοθετεῖν Πέρσαις,
οὐδὲ ὁ Περσῶν Ῥωμαίοις· οἱ δὲ Παλαιστινοὶ οὗτοι    (5)
καὶ Πέρσαις, καὶ Ῥωμαίοις, καὶ Θρᾳξὶ, καὶ Σκύ-
θαις, καὶ Ἰνδοῖς, καὶ Μαύροις, καὶ πάσῃ τῇ οἰκου-
 
102.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 207 line 53
 35

ἀκήρατος ἐκείνη καὶ ἄφραστος. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο

ὑμεῖς οὐ συνορᾶτε, καὶ διὰ τῶν ἔργων ὑμῖν αὐτὸ ἐπι-
δείξω. Οὐ μόνον δὲ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ, οὐδὲ μόνον ἐν
Ἱεροσολύμοις, ἀλλὰ καὶ παρ’ ὑμῖν τοῖς ἔθνεσιν. Οὕτω
γοῦν ὑψοῦται, κρατῶν αὐτῶν καὶ περιγινόμενος, θαύ-    (55)
 
103.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 218 line 14
λέγουσι, τὸν ἀπὸ βοῤῥᾶ καλοῦντες, καὶ λέβητα ἐκεῖ-
θεν καιόμενον ὑπογράφουσιν· οὕτω γὰρ ἡ Περσῶν
χώρα κεῖται πρὸς τὴν Παλαιστίνην. Θαυμάζων τοίνυν
τὸ γεγενημένον, τοῦτο ἐπήγαγε, δηλῶν, ὅτι ταύτην    (15)
τὴν συνεχῶς ἐκεῖθεν ἐνοχλουμένην ἀχείρωτον ἐποίη-
 
104.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 220 line 26
τοίνυν, τουτέστιν, ἡ εὐφημία ἡ ἀπὸ τῶν ἔργων, τὰ
κατορθώματα ἐποίησεν ἐξάκουστα. Ἐγίνετο μὲν γὰρ    (25)
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ, διὰ δὲ τὸ μέγεθος καὶ τὸν ὄγκον
αὐτὰς τῆς οἰκουμένης κατελάμβανε τὰς ἐσχατιὰς, καὶ
οἱ πόῤῥωθεν ὄντες πάντα ἐμάνθανον. Τά γ’ οὖν ἐν
 
105.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 220 line 30
οἱ πόῤῥωθεν ὄντες πάντα ἐμάνθανον. Τά γ’ οὖν ἐν
Αἰγύπτῳ γενόμενα, ἡ Ἰεριχουντία πόρνη τῶν παρ-
όντων ἀκριβέστερον ᾔδει. Πάλιν τὰ ἐν Παλαιστίνῃ   (30)
συμβάντα καὶ οἱ τὴν τῶν Περσῶν χώραν οἰκοῦντες
ἀνεκήρυττον· τὰ ἐν αὐτῇ τῇ Περσίδι πάλιν οἱ πρὸς
 
106.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 222 line 30
καὶ τοῦ μεγέθους τοῦ συλλόγου ἄξιον ἐρεῖν ἡμῖν ἔμελ-
λεν. Οὐκέτι γὰρ ὡς Ἰουδαίοις προφητεύων τοῖς τὴν
Παλαιστίνην οἰκοῦσι διαλέγεται, ἀλλ’ ὥσπερ τις   (30)
ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστὴς πρὸς ἅπασαν τὴν τῶν
 36

ἀνθρώπων φύσιν ἀποτείνει τὸν λόγον. Ὁ μὲν γὰρ νό-

 
107.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 245 line 57
γῆ, ἅτε τοῦ βασιλέως ἐνταῦθα ὄντος, καὶ Μάγοι προσ-    (55)
εκύνουν, ἐκ τοσούτου διαστήματος ἀφικόμενοι· καὶ
τὸ μὲν παιδίον ἐπὶ φάτνης ἔκειτο ἐν Παλαιστίνῃ, οἱ δὲ
ἀπὸ τῆς βαρβάρου χώρας τοσαύτην τιμὴν καὶ θερα-
πείαν προσῆγον, ὅσην εἰκὸς Θεῷ προσάγειν. Ἀλλὰ
 
108.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 266 line 32
συγχωρῶν πανταχοῦ τὰς εὐχὰς ἐπιτελεῖν, καίτοι γε   (30)
οὐδὲ τοῦτο ἐξ ἀρχῆς ἐνομοθέτησεν. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ
Περσῶν γῇ τῷ Ἀβραὰμ ὤφθη, καὶ ἐν Παλαιστίνῃ,
καὶ πανταχοῦ· καὶ τῷ Μωϋσεῖ μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς
ἐρήμου.
 
109.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 285 line 25
τοῦ Ἀβραὰμ, τὰ ἐπὶ τοῦ Ἰσαὰκ, τὰ ἐπὶ τοῦ Ἰακὼβ,
τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, τὰ ἐν τῇ ἐξόδῳ τῶν Ἰουδαίων, τὰ
ἐν τῇ ἐρήμῳ, τὰ ἐν τῇ γῇ τῆς Παλαιστίνης, τὰ ἐν   (25)
Βαβυλῶνι, τὰ μετὰ τὴν ἐπάνοδον, τὰ ἐπὶ τῶν Μακ-
καβαίων, τὰ μετὰ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν, τὰ ἐν
 
110.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 285 line 51
αὐτοῦ ταῖς πόλεσιν ἐμπεσοῦσα, καὶ ἕτερα μυρία
πανταχοῦ.   (50)
  εʹ. Καὶ ἐν Παλαιστίνῃ τὰ τότε συμβάντα ἔγνωτε. Καὶ
γὰρ ἡνίκα τὸν ναὸν ἐκεῖνον τὸν τῇ ψήφῳ τοῦ Θεοῦ καθ-
αιρεθέντα ἀνοικοδομεῖν ἐβούλοντο Ἰουδαῖοι, πῦρ
 
111.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 286 line 58
 37

λίθου βολῆς μιᾶς; Καὶ ἕτερα δὲ ἄλλα παρά-

δοξα τοιαῦτα συνέβαινεν. Οὕτω τῶν πολεμίων ἐκρά-
τησαν, οὕτω τῆς Παλαιστίνης ἐξέβαλον. Ὅταν οὖν
λέγῃ, Ἰσχὺν ἔργων αὐτοῦ ἀνήγγειλε τῷ λαῷ αὐ-
τοῦ, οὐδὲν ἄλλο λέγει, ἢ ὅτι ἐπέδειξεν αὐτοῦ τὴν δύ-    (60)
 
112.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 301 line 24
ὄνομα Κυρίου. Ὁρᾷς τὴν καινὴν ἤδη προανακρουό-
μενον αὐτὸν πολιτείαν, καὶ παρανοίγοντα τῆς Ἐκ-
κλησίας τὴν εὐγένειαν; Οὐκ ἔτι γὰρ ἐν Παλαιστίνῃ,
οὔτε ἐν Ἰουδαίᾳ, ἀλλὰ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης.    (25)
Πότε δὲ τοῦτο γέγονεν, ἢ ὅτε τὰ ἡμέτερα ἤνθησεν;
 
113.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 301 line 27
οὔτε ἐν Ἰουδαίᾳ, ἀλλὰ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης.    (25)
Πότε δὲ τοῦτο γέγονεν, ἢ ὅτε τὰ ἡμέτερα ἤνθησεν;
Ὡς τό γε παλαιὸν οὐ μόνον οὐκ ηὐλογεῖτο ἐν Πα-
λαιστίνῃ, ἀλλὰ καὶ ἐβλασφημεῖτο διὰ τοὺς ἐν αὐτῇ
κατοικοῦντας Ἰουδαίους. Δι’ ὑμᾶς γὰρ τὸ ὄνομά
μου βλασφημεῖται, φησὶν, ἐν τοῖς ἔθνεσι. Νυνὶ δὲ    (30)
 
114.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 304 line 54
ἐνέχυρα, οὐδὲ ἀπόδειξιν τῆς θεότητος, οὐκ ἔλεγε, Πι-
στεύετε, ὅτι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; ἀλλὰ μόνον τὰ
σημεῖα ἐπεδείκνυ. Ἐπειδὴ δὲ πανταχοῦ τῆς Παλαι-
στίνης ὑπομνήματα τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως ἐναπέθετο,    (55)
σώματα πεπηρωμένα διορθῶν, κακίαν ἐξελαύνων,
περὶ βασιλείας διαλεγόμενος, τοὺς σωτηριώδεις εἰσ-
 
115.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 305 line 57
μυρίους ἤνεγκα καρπούς; ἐλευθερίαν ἀπ’ Αἰγύπτου,   (55)
ἀπαλλαγὴν βαρβάρων, θαυμάτων ἐπίδειξιν, τὴν ἐν
 38

ἐρήμῳ διαγωγὴν, τὴν τῆς Παλαιστίνης κληρονομίαν,

τὴν τῶν ἐθνῶν κράτησιν, τὰ συνεχῆ τρόπαια, τὰς
ἐπαλλήλους νίκας, τὰ θαύματα τὰ παράδοξα, τὰ τε-
 
116.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 313 line 48
ταῦτα διὰ τῶν εἰς τοὺς Ἰουδαίους γινομένων τοὺς Αἰ-
γυπτίους πρὸς θεογνωσίαν ἐχειραγώγει, καὶ τοὺς ἐν
Παλαιστίνῃ, καὶ μετὰ ταῦτα τοὺς ἐν Βαβυλῶνι. Οὕτως
ὅταν λέγῃ, Ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ τῷ Κυρίῳ, τοῦτο
λέγει, ὅτι διὰ τοῦτο ἐπαναπαύεται τοῖς ἐκεῖ, ἐπειδὴ    (50)
 
117.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 328 line 45
αὐτοῦ. Τί λέγεις; Οἶκος Ἰσραὴλ, ὁ μυρίας αἰχμα-
λωσίας ὑπομείνας, ὁ ἐν Αἰγύπτῳ δουλεύσας, ὁ πρὸς
τὰς ἐσχατιὰς τῆς οἰκουμένης ἀπαχθεὶς, ὁ ἐν Παλαι-   (45)
στίνῃ μυρία ταλαιπωρήσας; Ναὶ, φησίν. Οὗτοι γὰρ
μάλιστα μάρτυρές εἰσι τῶν ἀγαθῶν αὐτοῦ, καὶ πλειό-
νων ἀπήλαυσαν, ἢ ἕτεροι. Καὶ αὐτὸ δὲ τοῦτο, ὅπερ
 
118.Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos {2062.143} (A.D.
4-5) Vol. 55 p. 467 line 11
τὴν ἀνθρωπίνην, ὡς καὶ θαύματος καὶ δόξης πλήρη
τὰ γινόμενα εἶναι. Ἐννόησον γοῦν τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, τὰ    (10)
ἐν Παλαιστίνῃ, τὰ ἐπὶ τοῦ Ἀβραὰμ, τὰ ἐπὶ τοῦ
Ἰσαὰκ, τὰ ἐπὶ τοῦ Ἰωσήφ· πάλιν τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, τὰ
ἐπὶ τοῦ Μωϋσέως, τὰ ἐν τῇ ἐρήμῳ, τὰ μετὰ τὴν
 
119.Ιωάννης Χρυσόστομος. In illud: Hoc scitote quod in novissimis
diebus {2062.151} (A.D. 4-5) Vol. 56 p. 272 line 13
  βʹ. Τί λέγεις, ὦ μακάριε Παῦλε; ἐν Γαλατίᾳ σταυρού-
μενον αὐτὸν εἶδον Γαλάται; οὐχὶ πάντες ὁμολογοῦμεν,
ὅτι ἐν Παλαιστίνῃ ἐν μίσῃ Ἰουδαίᾳ τὸ πάθος ἐγένετο;
Πῶς οὖν αὐτὸν εἶδον σταυρούμενον Γαλάται; Τοῖς τῆς
 39

πίστεως ὀφθαλμοῖς, οὐ τοῖς τῆς σαρκός. Εἶδες πῶς οἱ    (15)

 
120.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Matthaeum (homiliae 1-90) {2062.152}
(A.D. 4-5) Vol. 57 column 64 line 26
ἅπαντας ἀστέρας, ἐξ ἀνατολῶν ἐπὶ δύσιν ὁρῶμεν
χωροῦντας· οὗτος δὲ ἀπὸ ἄρκτου πρὸς μεσημβρίαν   (25)
ἐφέρετο· οὕτω γὰρ ἡ Παλαιστίνη πρὸς τὴν Περσίδα
κεῖται. Δεύτερον, καὶ ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦτο ἔστιν ἰδεῖν.
Οὐ γὰρ ἐν νυκτὶ φαίνεται, ἀλλ’ ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ, ἡλίου
 

161.Ιωάννης Χρυσόστομος. Fragmenta in Jeremiam (in catenis)

{2062.186} (A.D. 4-5) Vol. 64 p. 765 line 13
Ἑβραῖος, ὅπερ ἑρμηνεύεται διώρυξ. Ἐπειδὴ γὰρ
καὶ ἐν τῷ νόμῳ ὁ μακάριος Μωϋσῆς παραθέσει τῆς
πρὸς Αἰγυπτίους ἐπῄνεσε τὴν τῆς Παλαιστίνης γῆν,
ὡς οὐκ ἀναμένουσαν συναγωγὴν ὕδατος ὥστε πολυ-
χειρίᾳ τὴν γῆν ὡς κῆπον ἀρδεύειν, ἀλλ’ ἄνωθεν μὲν    (15)
 
162.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Psalmos 101-107 [Sp.] {2062.206}
(A.D. 4-5) Vol. 55 p. 656 line 9
τούντων ὠμότητος, ἀσφαλεῖς ἐποιοῦντο Θεοῦ προνοίᾳ
τὰς μεταβάσεις. Μετῆλθε γὰρ ὁ μὲν Ἀβραὰμ ἀπὸ Χαλ-
δαίων εἰς Χαναὰν, ἀπὸ δὲ Παλαιστίνης εἰς Αἴγυπτον,
κἀκεῖθεν εἰς Γέραρα, ἔνθα μετ’ αὐτὸν κατῴκησεν    (10)
Ἰσαάκ· Ἰακὼβ δὲ μετῆλθεν ἀπὸ Παλαιστίνης εἰς. Αἴ-
 
163.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Psalmos 101-107 [Sp.] {2062.206}
(A.D. 4-5) Vol. 55 p. 656 line 11
δαίων εἰς Χαναὰν, ἀπὸ δὲ Παλαιστίνης εἰς Αἴγυπτον,
κἀκεῖθεν εἰς Γέραρα, ἔνθα μετ’ αὐτὸν κατῴκησεν    (10)
Ἰσαάκ· Ἰακὼβ δὲ μετῆλθεν ἀπὸ Παλαιστίνης εἰς. Αἴ-
γυπτον. Γράφει δὲ Μωϋσῆς, πῶς ἐτάσας ὑπὲρ αὐτῶν ὁ
Θεὸς βασιλεῖς, οὐκ ἀφῆκεν αὐτοὺς ἀδικεῖσθαι. Οὕτω
 
 40

164.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Psalmos 101-107 [Sp.] {2062.206}

(A.D. 4-5) Vol. 55 p. 656 line 19
περὶ Σάῤῥας τῆς γυναικὸς Ἀβραὰμ, αὐτὴ δέ ἐστι
συνῳκηκυῖα ἀνδρί. Οὕτω τὸν Ἰσαὰκ αἰδέσιμον τοῖς
τηνικαῦτα τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσιν ἀπέφηνεν. Οὕτω
φονῶντι τῷ Λάβαν ἠπείλησεν· Ὅρα γὰρ, ἔφη, μὴ λα-    (20)
λήσῃς σκληρὰ κατὰ τοῦ παιδός μου Ἰακώβ. Χριστοὺς
 
165.Ιωάννης Χρυσόστομος. In Psalmos 101-107 [Sp.] {2062.206}
(A.D. 4-5) Vol. 55 p. 657 line 29
Αἴγυπτον, εἰκὸς ἦν τὸν Χὰμ πάππον ὄντα τοῦ
Μεσραῒμ ἐν Αἰγύπτῳ κατοικῆσαι, τοῦ Χα-
ναὰν ἐπὶ τῆς καλουμένης Παλαιστίνης οἰκοῦντος.
Διὰ δὲ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακὼβ εἰσῆλθεν εἰς Αἴγυπτον,    (30)
καὶ οἱ τούτου παῖδες δηλοῦνται. Ἐν ἑβδομήκοντα δὲ
 
178. Θεοδώρετος. Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon
{4089.023} (A.D. 4-5) Vol. 80 p. 649 line 20
πιστοὶ τοῦ Ἰσραήλ;»
  Ὁ Σαβεὲ τυραννήσας, εἶτα φυγὼν, εἰς τὴν Ἀβὲλ
κατέφυγε πόλιν· ἔστι δὲ αὕτη πόλις τῆς Παλαιστί-    (20)
νης, Ἀβελᾶ νῦν ὠνομασμένη. Τοῦ στρατηγοῦ
τοίνυν εἰς πολιορκίαν τὴν στρατιὰν παραστήσαντος,
τῶν θείων αὐτὸν ἀνέμνησε νόμων ἡ σοφωτάτη γυνή.
 
179. Θεοδώρετος. Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon
{4089.023} (A.D. 4-5) Vol. 80 p. 684 line 1
τῷ οἴκῳ αὐτοῦ καὶ εἴκοσι χιλιάδας βὲθ ἐλαίου   (40)
κεκομμένου.» Τὸ δὲ βὲθ οἱ ἄλλοι βάτον ἡρ-
(684) μήνευσαν. Ὁ δὲ βάτος μέτρον ἐστὶ Παλαιστίνων,
ἑβδομήκοντα καὶ τέσσαρας χόας χωροῦν, ὡς
Ἰώσηπος ἔφησεν.
 
180. Θεοδώρετος. Quaestiones in libros Regnorum et Paralipomenon
{4089.023} (A.D. 4-5) Vol. 80 p. 828 line 5
 41

καὶ ἔλαβον πρόβατα πολλὰ, καὶ καμήλους, καὶ ὑπ-  

έστρεψαν εἰς Ἱερουσαλήμ.» Ὅτι δὲ τὰ Γέραρα τῆς  
Παλαιστίνης ἐστὶν, οὐδένα ἀντερεῖν οἶμαι. Περὶ γὰρ    (5)
τὴν καλουμένην Ἐλευθερόπολιν Γεραρηνῶν σαλ-
τὸν μέχρι τοῦ παρόντος ὠνόμασται.
 
181. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1029 line 16
οἰκουμένη, καὶ πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ.»
Ἐπειδὴ γὰρ ὑπελάμβανον Ἰουδαῖοι μόνης αὐτὸν    (15)
δεσπόζειν τῆς Παλαιστίνης, καὶ μόνων αὐτῶν προ-
μηθεῖσθαι, μόνων αὐτῶν ὄντα Θεὸν, εἰκότως ὁ
προφητικὸς διδάσκει λόγος, ὅτι πάσης δεσπόζει τῆς
 
182. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1205 line 26
μέχρι τῶν περάτων τῆς γῆς.» Οὐ γὰρ δὴ ἐπ’ ἐκεί-
νων πάντας ἔπαυσε τοὺς πολέμους, ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τοῦ    (25)
Γὼγ καὶ Μαγὼγ ἡ Παλαιστίνη μόνη εἰρήνης ἀπ-
ήλαυσεν. Ἐπὶ δὲ τοῦ Ἄχαζ οὐδὲ πᾶσα ἡ Παλαιστίνη,
ἀλλ’ Ἰούδα μία φυλή· Φακεὲ γὰρ ὁ τοῦ Ῥωμε-
 
183. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1205 line 27
νων πάντας ἔπαυσε τοὺς πολέμους, ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τοῦ    (25)
Γὼγ καὶ Μαγὼγ ἡ Παλαιστίνη μόνη εἰρήνης ἀπ-
ήλαυσεν. Ἐπὶ δὲ τοῦ Ἄχαζ οὐδὲ πᾶσα ἡ Παλαιστίνη,
ἀλλ’ Ἰούδα μία φυλή· Φακεὲ γὰρ ὁ τοῦ Ῥωμε-
λίου τὴν τῶν Ἀσσυρίων ἐδέξατο προσβολήν. Ἐπὶ δὲ
 
184. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1312 line 45
μνώθησαν χάριτος. Τὸ τοίνυν, οὐχ ὑπάρξου-
σιν, ἀντὶ τοῦ, Εἰς λαὸν οὐκέτι, φησὶ, καθ’ ἑαυτοὺς
πολιτεύσονται, μόνην οἰκοῦντες τὴν Παλαιστίνην, καὶ    (45)
λαὸς Θεοῦ χρηματίζοντες. Συντελείας δὲ τὰς παν-
 42

(1313) τοδαπὰς καλεῖ τιμωρίας. Καὶ γὰρ ἐπὶ Γαΐου τοῦ τε-

 
185. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1321 line 34
γὰρ τοῖς Μωαβίταις, καὶ τοὺς Ἰδουμαίους δουλώσο-
μαι, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους ὑποταγῆναι καταναγκά-
σω. Ἀλλοφύλους μέντοι καλεῖ τοὺς Παλαιστινοὺς ἡ θεία Γραφὴ, οὐχ ὡς
τῶν ἄλλων ἐθνῶν ὁμοφύ-   (35)
λων ὄντων, ἀλλ’ ὡς τῶν ἄλλων μὲν ἀφεστηκότων,
τούτων δὲ οὐ μόνον ὁμόρων ὄντων, ἀλλὰ καὶ με-
 
186. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1324 line 48
  γʹ. «Ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέ-
κραξα.» Ἐπειδὴ γὰρ πολλοῖς σταθμοῖς ἡ Βαβυ-
λὼν τῆς Παλαιστίνης ἀφέστηκε, τὰς ἐσχατιὰς ὑπ-
ελάμβανον τῆς οἰκουμένης οἰκεῖν οἱ ἐξανδραποδι-
(1325) σθέντες, κἀκείνην ἠναγκασμένοι τὴν γῆν οἰκεῖν.
 
187. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1437 line 38
Ἐπειδὴ τῶν ὑψηλῶν ὀρῶν ἐμνημόνευσεν, εἰκότως
καὶ τοῦ Λιβάνου τὴν μνήμην παρήγαγεν, ὡς τῶν
κατὰ τὴν Παλαιστίνην ὀρῶν ὑψηλοτάτου· καί φησι,
τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ, καὶ τοὺς ταύτης ὑποφή-
τας καὶ κήρυκας, ὑψηλοτέρους καὶ περιφανεστέ-    (40)
 
188. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1533 line 44
φυλοι μετὰ τῶν κατοικούντων Τύρον.» Ἀλλοφύλους
οἱ ἄλλοι Φιλιστιαίους καλοῦσιν ἑρμηνευταί· οὓς
ἡμεῖς ὀνομάζομεν Παλαιστινούς· οὗτοι γὰρ μόνοι
καταλειφθέντες ἐκ τοῦ γένους τοῦ Χαναὰν, καὶ παρὰ   (45)
τὸν Ἰσραὴλ οἰκοῦντες, εἰκότως ἀλλόφυλοι διαφερόν-
 
 43

189. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.

80 p. 1713 line 14
ἀποθνήσκεις περὶ Σάῤῥας τῆς γυναικὸς Ἀβραάμ·
αὕτη δέ ἐστιν συνῳκηκυῖα ἀνδρί. Οὕτω τὸν Ἰσαὰκ
αἰδέσιμον τοῖς τηνικαῦτα τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσιν
ἀπέφηνεν. Οὕτω φονῶντι τῷ Λάβαν ἠπείλησεν·   (15)
«Ὅρα γὰρ, ἔφη, μὴ λαλήσῃς σκληρὰ κατὰ τοῦ
 
190. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1721 line 18
πόνων δεσπότας ἀπέφηνε· καὶ ἐκείνους κολάσας ἐν-
δίκως, καὶ τὰς οἰκείας ἐμπεδώσας ἐπαγγελίας. Ὅτι
δὲ οὐκ ἀδίκως ἐξέβαλε τοὺς πρώην τὴν Παλαιστίνην
οἰκοῦντας, διδάσκει μὲν καὶ δι’ ὧν Ἰουδαίοις ἐνομο-
θέτησε, φεύγειν κελεύσας τῆς ἐκείνων πολιτείας τὴν   (20)
 
191. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1808 line 14
ἅπασαν πάλαι προδιεσπάρησαν Ἰουδαῖοι τὴν οἰκου-
μένην, τὸν ἕνα σέβειν δεδιδαγμένοι Θεόν. Ἐπειδὴ
τοίνυν οὐκ ἔτι μόνην ᾤκουν τὴν Παλαιστίνην, οὐδὲ
εἰς ἕνα λαὸν ἐτέλουν ὑφ’ ἑνὶ βασιλεῖ τεταγμένοι, ἀλλὰ   (15)
ἐν τοῖς ἔθνεσι διεσπαρμένοι, τοῖς μὲν ἐκείνων ὑπ-
 
192. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1912 line 40
Σιὼν ἐπιφερομένῃ. Τοσαύτη δὲ αὕτη, ὡς καὶ στα-
γόνας τοὺς κεράμους ἐκπέμπειν. Τὸ δὲ Ἀερμὼν·
ὄρος ἐστὶ, καὶ αὐτὸ τῆς Παλαιστίνης, τῇ γῇ διαφέ-   (40)
ρων τοῦ Ἰσραήλ. «Ὅτι ἐκεῖ ἐνετείλατο Κύριος τὴν
εὐλογίαν, ζωὴν ἕως τοῦ αἰῶνος.» Οὐκ ἐν Ἀερμὼν,
 
193. Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos {4089.024} (A.D. 4-5) Vol.
80 p. 1917 line 12
κου Φαραὼ τοῦ καθημένου ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, ἕως    (10)
πρωτοτόκου τῆς αἰχμαλωτίδος τῆς παρὰ τὸν μύλον.»
 44

  ιʹ. «Ὃς ἐπάταξεν ἔθνη πολλά.» Τὰ τὴν Παλαιστίνην πάλαι οἰκήσαντα.

  «Καὶ ἀπέκτεινε βασιλεῖς κραταιούς. [ιαʹ.] Τὸν Σηὼν βασιλέα τῶν
Ἀμοῤῥαίων· καὶ τὸν Ὢγ βασιλέα    (15)
 
194. Θεοδώρετος. Explanatio in Canticum canticorum {4089.025} (A.D.
4-5) Vol. 81 p. 32 line 18
μὴ πεποιηκότες, ταῖς ἐκεῖθεν χρήσεσι τὰ οἰκεῖα συγ-
γράμματα κατεκόσμησαν. Καὶ οὐ μόνον Εὐσέβιος ὁ
Παλαιστινὸς, καὶ Ὠριγένης ὁ Αἰγύπτιος, καὶ Κυ-
πριανὸς ὁ Καρχηδόνιος, ὁ καὶ τοῦ μαρτυρίου στέφα-
νον ἀναδησάμενος, καὶ οἱ τούτων παλαιότεροι, καὶ    (20)
 
195. Θεοδώρετος. Interpretatio in Jeremiam {4089.026} (A.D. 4-5) Vol.
81 column 533 line 9
  κζʹ. Τάδε λέγει Κύριος· Ἔρημος ἔσται πᾶσα ἡ
γῆ· συντέλειαν δὲ οὐ μὴ ποιήσω. Πᾶσαν τὴν
γῆν τὴν Παλαιστίνην λέγει· ὑπισχνεῖται δὲ τὴν
ἀνάκλησιν. Εἶτα παρακελεύεται·   (10)
  κηʹ. Ἐπὶ τούτοις πενθείτω ἡ γῆ, συσκοτα-
 
196. Θεοδώρετος. Interpretatio in Jeremiam {4089.026} (A.D. 4-5) Vol.
81 column 568 line 38
  ιζʹ. Συνήγαγεν ἔξωθεν τὴν ὑπόστασίν σου,
κατοικοῦσαν ἐν ἐκλεκτοῖς. Τὸν πατριάρχην ἐκ
γῆς Χαλδαίων καλέσας εἰς τὴν Παλαιστίνην μετ-
ήγαγε, καὶ τὸ τούτου γένος εἰς τὴν Αἴγυπτον δου-
λεῦον ἐλευθερωθὲν ἐξήγαγε· τοῦτο οὖν καὶ ὁ προ-    (40)
 
197. Θεοδώρετος. Interpretatio in Jeremiam {4089.026} (A.D. 4-5) Vol.
81 column 717 line 7
ἄλλους προφήτας ἑρμηνεύσαντες, ἐδείξαμεν ὡς ἄπ-    (5)
οικοι Κυπρίων καὶ Καππαδοκῶν ᾤκησαν πάλαι
τὴν Παλαιστίνην.
  εʹ. Ἥκει φαλάκρωμα ἐπὶ Γάζαν. Ἀντὶ τοῦ, τῆς
πάλαι περιφανείας ἀφαιρεθήσῃ· δηλοῖ δὲ πολλάκις
 
 45

198. Θεοδώρετος. Interpretatio in Ezechielem {4089.027} (A.D. 4-5)

Vol. 81 p. 937 line 25
χρυσᾶ, καὶ ἐσκύλευσαν τοὺς Αἰγυπτίους, τῆς βιαίας
ἐργασίας δίκαιον ἀπαιτοῦντες μισθόν. Καὶ μέντοι
καὶ τῶν τὴν Παλαιστίνην οἰκούντων ἐθνῶν πάντα τὸν   (25)
πλοῦτον ἐληΐσαντο. Σημαίνει τοίνυν, πρὸς τοῖς πνευ-
ματικοῖς, καὶ τὴν σωματικὴν περιουσίαν Διὸ ἐπ-
 
199. Θεοδώρετος. Interpretatio in Ezechielem {4089.027} (A.D. 4-5)
Vol. 81 p. 953 line 25
τιμωρίαν, καὶ περιεφέρετο ἐν τῷ στόματί σου ἡ
ἐκείνων πανωλεθρία, ὃν τρόπον νῦν ἡ σὴ πολιορ-
κία ἐν ταῖς τῆς Συρίας καὶ Παλαιστίνης πόλεσι, τί   (25)
πλέον ἂν εἰργάσω κακόν; Οὐδὲ γὰρ τὸ ἐκείνων
ὤνησέ σε παράδειγμα, ἀλλ’ εἰδυῖα τά τε ὑπ’ αὐτῶν
 
200. Θεοδώρετος. Interpretatio in Ezechielem {4089.027} (A.D. 4-5)
Vol. 81 p. 1176 line 22
ψυχήν· ταύτην γὰρ τὴν ψυχαγωγίαν ἔσχεν ὁ Ἰσ-   (20)
ραὴλ, τοῦ Ναβουχοδονόσορ οὐ μόνον αὐτοῖς ἐπελ-
θόντος, ἀλλὰ καὶ Τυρίοις, καὶ Σιδωνίοις, καὶ Παλαιστινοῖς, καὶ
Αἰγυπτίοις· ἀλλ’ ὅμως πρὸς τούτοις
ὑπισχνεῖται διὰ τῆς τιμωρίας εὐεργεσίαν· «Γνώ-
σονται γὰρ, φησὶν, ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεὸς   
201. Θεοδώρετος. Interpretatio in Ezechielem {4089.027} (A.D. 4-5)
Vol. 81 p. 1180 line 12
τες. Ταῦτα δὲ πέρας ἔλαβε μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος   (10)
ἐπάνοδον· καὶ μαρτυρεῖ τὰ πράγματα· πλήρεις γὰρ
τῆς Παλαιστίνης αἱ πόλεις τῶν ἐνοικούντων, ἀνῳκο-
δόμηνταί τε πᾶσαι, καὶ λαμπρότητι διαπρέπουσιν·
ἐκείνη δὲ μόνη μεμένηκεν ἔρημος, ἐν ᾗ κατὰ τοῦ
 
202. Θεοδώρετος. Interpretatio in Danielem {4089.028} (A.D. 4-5) Vol.
81 p. 1417 line 18
κατέσχε. Κρατοῦσα γὰρ τῆς Ἀσίας πάλαι ἁπάσης,
καὶ τῆς Λιβύης, ἀπεστερήθη μὲν τῆς Αἰγύπτου καὶ
 46

τῆς Αἰθιοπίας· οὐκέτι δὲ Παλαιστινῶν, καὶ Φοινί-

κων, καὶ Σύρων κρατεῖ· ἀφῄρηται δὲ καὶ τῆς Ἀσίας
τὴν ἡγεμονίαν, καὶ ὁ Εὔξεινος δὲ Πόντος ἔξω τῶν    (20)
 
203. Θεοδώρετος. Interpretatio in Danielem {4089.028} (A.D. 4-5) Vol.
81 p. 1441 line 14
τὴν Περσῶν ἐλήλυθε χώραν. Ἐνίκησε μὲν γὰρ τὸν
Δαρεῖον ἐν τῇ Κιλικίᾳ, ἀλλ’ ἐκεῖθεν τὴν Συρίαν, καὶ
Φοινίκην, καὶ Παλαιστίνην διαδραμὼν, καὶ τὰς μὲν
τῶν πόλεων ὁμολογίᾳ λαβὼν, τὰς δὲ βίᾳ ἑλὼν, εἰς   (15)
τὴν Αἴγυπτον ὥρμησεν· εἶτα κἀκείνην τὴν βασι-
 
204. Θεοδώρετος. Interpretatio in xii prophetas minores {4089.029}
(A.D. 4-5) Vol. 81 p. 1700 line 26
συκομόρους ἡρμήνευσεν· ὁ δὲ Θεοδοτίων, χαρακῶν
συκαμίνους· ὁ δὲ Σύμμαχος, ἔχων συκομόρους.    (25)
Δένδρου δὲ εἶδός ἐστιν ἡ συκόμορος ἐν τῇ Παλαιστίνῃ· μέμνηται δὲ καὶ
ὁ μακάριος Λουκᾶς ὁ εὐαγγελιστὴς, εἰς συκομοραίαν τὸν μακάριον
Ζακχαῖον
ἀναβῆναι φήσας. Ἤκουσα δέ τινος τὰ ἐκεῖθεν δι-
 
205. Θεοδώρετος. Interpretatio in xii prophetas minores {4089.029}
(A.D. 4-5) Vol. 81 p. 1724 line 33
ρεῖν, καὶ τοῖς τὰ νότια δραπετεύουσιν ἐπὶ τὰ βόρεια
τρέχειν· ἄλλως τε καὶ εἰς τὴν Ἰόππην κατῆλθε,
πόλιν παραλίαν τῆς Παλαιστίνης, ἵνα ἐκεῖθεν ἀπάρῃ·
ἐπίκειται δὲ τῇ πρὸς ἑσπέραν κειμένῃ θαλάττῃ.
Διὰ τούτου δὲ τοῦ πελάγους οὐκ ἂν ναυτιλίᾳ τις χρώ-    (35)
 
206. Θεοδώρετος. Interpretatio in xii prophetas minores {4089.029}
(A.D. 4-5) Vol. 81 p. 1848 line 17
Κρήτης ἀφικέσθαι, καὶ κατοικῆσαι. Καὶ Χαναὰν    (15)
τοίνυν, καὶ σχοίνισμα θαλάσσης, καὶ Κρήτην,
καὶ παροίκους Κρητῶν, τὰ παραθαλάσσια τῆς Πα-
λαιστίνης ὠνόμασε χωρία, οἷς ἐρημίαν ἠπείλησε.
  ζʹ. «Καὶ ἔσται τὸ σχοίνισμα τῆς θαλάσσης τοῖς
 47

καταλοίποις οἴκου Ἰούδα· ἐπ’ αὐτοὺς νεμήσονται ἐν   (20)

 
207. Θεοδώρετος. Interpretatio in xii prophetas minores {4089.029}
(A.D. 4-5) Vol. 81 p. 1849 line 50
σπέσιος Σοφονίας βοᾷ· «Ἐπιφανήσεται Κύριος ἐπ’
αὐτούς·» τουτέστι, τοὺς προῤῥηθέντας ἅπαντας,
Ἀλλοφύλους, Παλαιστινοὺς, Μωαβίτας, Ἀμμανίτας,   (50)
Δαμασκηνοὺς, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἔθνη. «Καὶ ἐξολο-
(1852) θρεύσει ἅπαντας τοὺς θεοὺς τῶν ἐθνῶν τῆς γῆς, καὶ
 
208. Θεοδώρετος. Interpretatio in xii prophetas minores {4089.029}
(A.D. 4-5) Vol. 81 p. 1924 line 7
Ζοροβάβελ ταύτην λίαν ἀναισχύντως ἐκλαμβάνειν    (5)
τολμώντων. Ὅτι γὰρ ὁ Ζοροβάβελ οὐδὲ πάσης τῆς
Παλαιστίνης ἐκράτησεν, ἀλλὰ μόνης τῆς Ἰουδαίας,
καὶ αὐτοὶ συνομολογήσαιεν· ὁ δὲ προφήτης τὸν ἐπὶ
τοῦ πώλου ὀχούμενον πάσης προεῖπεν ἄρξειν τῆς
 
209. Θεοδώρετος. Interpretatio in xii prophetas minores {4089.029}
(A.D. 4-5) Vol. 81 p. 1933 line 30
νοιαν. Τοῦτο γὰρ δι’ ὧν ἐπήγαγε παρεδήλωσε.
  ζʹ. «Καὶ ποιμανῶ τὰ πρόβατα τῆς σφαγῆς ἐν τῇ
γῇ Χαναάν.» Τοῦτο τισὶ μὲν ἔδοξε τὴν Παλαιστί-   (30)
νην αἰνίττεσθαι· ἐμοὶ δὲ δοκεῖ τὴν ἀλλοτρίαν ση-
μαίνειν· διὰ γὰρ τοῦ Χαναὰν τοὺς ἀλλοτρίους αἰ-
νίττεται. Λέγει τοίνυν· Τοὺς ὁπουδήποτε πιστεῦσαί
 
210. Θεοδώρετος. Interpretatio in xiv epistulas sancti Pauli {4089.030}
(A.D. 4-5) Vol. 82 p. 676 line 1
Ἕβραίους Ἐπιστολῆς τὴν ὠφέλειαν καρποῦνται. Εἰ
δὲ μηδὲ τοῦτο ἱκανὸν πεῖσαι αὐτοὺς, Εὐσεβίῳ γοῦν    (45)
(676) ἐχρῆν πεισθῆναι τῷ Παλαιστινῷ, ὃν τῶν οἰκείων
δογμάτων ἀποκαλοῦσι συνήγορον. Καὶ οὗτος γὰρ τοῦ
θειοτάτου Παύλου τήνδε τὴν Ἐπιστολὴν ὡμολόγησεν
 
 48

211. Θεοδώρετος. Interpretatio in xiv epistulas sancti Pauli {4089.030}

(A.D. 4-5) Vol. 82 p. 677 line 14
Διαθήκην· ὁ δὲ τὴν Καινὴν, ἣν διὰ τῶν παλαιῶν
προεπηγγείλατο προφητῶν. Καὶ ὁ μὲν ὑπέσχετο δώ-
σειν τὴν Παλαιστίνην· ὁ δὲ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα-
νῶν. Συγκρίνει δὲ καὶ τῇ Λευϊτικῇ ἱερωσύνῃ τὴν    (15)
κατὰ τάξιν Μελχισεδὲκ, καὶ δείκνυσι τὴν ὑπεροχήν.
 
212. Θεοδώρετος. Interpretatio in xiv epistulas sancti Pauli {4089.030}
(A.D. 4-5) Vol. 82 p. 704 line 41
ρηται· Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ
σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπι-   (40)
κρασμῷ.» Εἶτα διδάσκων ὡς οὐ περὶ τῆς Παλαιστί-
νης ταῦτά φησιν ὁ Προφήτης, ἐπισυλλογίζεται·
  ηʹ. «Εἰ γὰρ αὐτοὺς Ἰησοῦς κατέπαυσεν, οὐκ ἂν
περὶ ἄλλης ἐλάλει μετὰ ταῦτα ἡμέρας.» Οὐκ ἂν,
 
213. Θεοδώρετος. Interpretatio in xiv epistulas sancti Pauli {4089.030}
(A.D. 4-5) Vol. 82 p. 764 line 3
(764) Χαῤῥὰν, ἢ τὴν Χαλδαίων γῆν πατρίδα ὑπελάμβανεν
ὁ πατριάρχης, καὶ τούτου χάριν πάροικον ἑαυτὸν
ὠνόμαζε, τὴν Παλαιστίνην οἰκῶν, ῥᾷστα ἂν ὑπ-
έστρεψεν ἐθελήσας.
  ιϛʹ. «Νῦν δὲ κρείττονος ὀρέγονται, τουτέστιν ἐπ-    (5)
 
214. Θεοδώρετος. Haereticarum fabularum compendium {4089.031}
(A.D. 4-5) Vol. 83 p. 340 line 12
φωτίσαντος ἔθνη, καὶ Κλήμεντος, ὃς ἐπίκλην Στρω-    (10)
ματεὺς προσηγόρευται, καὶ Ὠριγένους, καὶ Εὐσεβίου, τοῦ τε
Παλαιστινοῦ, καὶ τοῦ Φοίνικος, καὶ
Ἀδαμαντίου, καὶ Ῥόδωνος, καὶ Τίτου, καὶ Διοδώ-
ρου, καὶ Γεωργίου, καὶ τῶν ἄλλων, οἳ κατὰ τοῦ
 
215. Θεοδώρετος. De providentia orationes decem {4089.032} (A.D. 4-
5) Vol. 83 p. 764 line 45
 49

καλεῖ μὲν τὸν Ἀβραὰμ, καὶ κελεύει τὴν πατρῴαν

καταλιπεῖν οἰκίαν, ἄγει δὲ αὐτὸν εἰς τὴν πάλαι μὲν
Χαναναίων, νῦν δὲ Παλαιστινῶν προσαγορευομένην    (45)
χώραν, καὶ δίδωσιν αὐτῷ τὴν τῆς περιτομῆς ἐντο-
λὴν, ἵν’ ἔχῃ τὸ ἐκ τούτου γένος σημεῖον τῆς εὐσε-
 
216. Θεοδώρετος. De providentia orationes decem {4089.032} (A.D. 4-
5) Vol. 83 p. 764 line 50
βείας, τῶν περιττῶν τὴν ἀφαίρεσιν. Τοῦ δὲ λι-
μοῦ τὴν ἀνάγκην ἐπαγαγὼν, πανταχόσε παράγει
κήρυκα τῆς εὐσεβείας, καὶ Αἰγυπτίοις καὶ Παλαιστινοῖς ἀποφαίνων τὸν
οἰκεῖον θεράποντα. Καὶ συγ- (765) χωρεῖ μὲν ἁρπαγῆναι παρὰ τῶν
Βαρβάρων τὴν τοῦδε ὁμόζυγα, ἁρπαχθείσης δὲ ὑπερήσπισε, καὶ τοὺς ἁρ-
 
217. Κυριλλος. De adoratione et cultu in spiritu et veritate {4090.096}
(A.D. 4-5) Vol. 68 p. 281 line 28
καὶ πλάνησις, διήκει δὲ καὶ εἰς δεῦρο καὶ παρατείνε-
ται. Φρονοῦσι γὰρ ὧδε παραληροῦντες ἔτι τῶν ἐν τῇ
Φοινίκῃ καὶ Παλαιστίνῃ τινὲς, οἳ σφᾶς μὲν αὐτοὺς
θεοσεβεῖς ὀνομάζουσιν, οἶμον δέ τινα θρησκείας δια-
στείχουσι μέσην, οὔτε τοῖς Ἰουδαίων ἔθεσι καθαρῶς,    (30)
 
218. Κυριλλος. Glaphyra in Pentateuchum {4090.097} (A.D. 4-5) Vol.
69 p. 356 line 10
ἐθνῶν.» Ἦρχον μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι, καὶ ἐξ αἵματος
Ἰσραὴλ ἦσαν οἱ παρ’ αὐτοῖς ἡγούμενοι· μέχρις ἂν
Ἡρώδης ὁ Ἀντιπάτρου παῖς, Παλαιστινὸς ὢν, τε-    (10)
τράρχης ὠνόμασται, καὶ μετεποιήσατο τῆς ἀρχῆς·
ἐφ’ οὗ καὶ αὐτὸς γεγέννηται Χριστὸς, «ἡ τῶν ἐθνῶν
 
219. Κυριλλος. Expositio in Psalmos {4090.100} (A.D. 4-5) Vol. 69 p.
1157 line 31
λιστα οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, τούτου χάριν εὔχεται
ἐπιτιμηθῆναι αὐτοὺς θηρία ὄντας καλάμου. Ἰστέον   (30)
δὲ, ὅτι τόπος ἐστὶν ἐν Παλαιστίνῃ, ἐν παρόδῳ τῆς
Ἱερουσαλὴμ, ᾧ ὄνομα Κάλαμος, διὰ τὸ πλείστους
 50

εἶναι τοὺς καλάμους ἐν αὐτῷ· ἐν τούτῳ λανθάνουσι

 
220. Κυριλλος. Expositio in Psalmos {4090.100} (A.D. 4-5) Vol. 69 p.
1181 line 19
σεται τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Ὅρος δὲ τῇ τῶν Ἰουδαίων
χώρᾳ, ὡς ἐκ μὲν βορειοτέρων, παράκειται τῇ θα-
λάσσῃ τῇ κατὰ Παλαιστίνην καὶ Φοινίκην· ἐκ δὲ τῶν
νοτιωτέρων παράκειται πάλιν θαλάσσῃ τῇ Ἁλυκῇ   (20)
ἤγουν τῇ Ἐρυθρᾷ. Ὁρίζει τοίνυν τῆς Ἰουδαίων
 
221. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)
Vol. 70 p. 25 line 8
...τὴν Ἰουδαίαν, ὑπό τε Ἀσσυρίων καὶ Αἰγυπτίων,
Σύρων τε καὶ Μωαβιτῶν, Ἰδουμαίων τε καὶ τῶν
καλουμένων Φιλιστιεὶμ, ἤτοι Παλαιστινῶν. Ἀλλὰ
ὀλίγα παθοῦσα, καὶ συμμέτροις ἐσθ’ ὅτε περιπε-
σοῦσα συμφοραῖς πάλιν ἀνήνεγκεν ἐπαμύνοντος Θεοῦ,   (10)
 
222. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)
Vol. 70 p. 388 line 53
ἀντεξάγων ἰσχύν. Πολλὰς γοῦν ἐκπολιορκήσας εἷλέ
τε καὶ πεπόρθηκε πόλεις τῶν Φυλιστιεὶμ, ἤτοι τῶν
ἀλλοφύλων, τοῦτ’ ἔστι, τῶν Παλαιστινῶν, καὶ ἐκ
τῶν τῆς καλουμένης Κοίλης Συρίας. Γέγραπται δὲ
οὕτω περὶ αὐτοῦ, ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομέ-   (55)
 
223. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)
Vol. 70 p. 389 line 40
καὶ τέλη. Δεύτερος δὲ μετὰ τοῦτον ὁ Ἄχαζ κατ-
εμισθοῦτο τὸν Ἀσσύριον, καὶ ἐπαφῆκεν αὐτοῖς· ὃς
καὶ πᾶσαν ἐξαναστήσας τὴν Παλαιστινῶν χώραν,   (40)
αὐτοὺς γὰρ εἶναί φησι τοὺς ἀλλοφύλους, ἀπεκόμισεν
αἰχμαλώτους εἰς τὴν ἑαυτοῦ, τοὺς ἐκ τοῦ πολέμου
 
224. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)
Vol. 70 p. 392 line 49
 51

ἀλλοφύλων ἐπαφῆκε χώρᾳ, ὃς καταδῃώσας ἅπασαν, ἀπέκτεινε καὶ αὐτὸν,

ὡς ἔφην, τὸν βασιλέα Ῥαασσών.
Ἀλλ’ ἐν καιροῖς τοῦ βασιλέως Ἐζεχίου κατεστράτευσε τῆς Σαμαρείας ὁ
Σαλαμανασὰρ, βασιλεὺς καὶ
αὐτὸς ὑπάρχων τῶν Ἀσσυρίων. Ἐπιφοιτήσας δὲ πρώτῃ τῇ τῶν
Παλαιστινῶν χώρᾳ, ἤτοι τῇ τῶν ἀλλο-
φύλων, τὰ ἐκ βαρβαρικῆς ὠμότητος κατὰ παντῶν εἰργάζετο. Οὐκοῦν ὡς
ἐκ σπέρματος ὄφεως, τοῦ   (50)
Θεγλαφαλαασὰρ ἔκγονον ἀσπίδος ἐξῆλθεν ὁ Σαλαμανασὰρ, οἷον ὄφις
καὶ αὐτὸς, οὐκ ὀκνηρὸς ἐπ’ ἐφόδους,
 
225. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)
Vol. 70 p. 468 line 38
διαγορεύοντα σαφῶς. Ἔσονται τοίνυν, φησὶ, πέντε
πόλεις ἐν Αἰγύπτῳ λαλοῦσαι τῇ γλώσσῃ τῇ Χανα-
νίτιδι, τοῦτ’ ἔστι τῇ Σύρων, ἤτοι τῇ κατὰ τὴν Πα-
λαιστίνην. Μιᾷ γὰρ λαλοῦσι γλώσσῃ Φοίνικες καὶ
Παλαιστινοί. Ἀγχιτέρμονες δὲ πάλιν ἀλλήλοις εἰσὶ   (40)
Παλαιστινοί τε καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ μεσολαβοῦν
 
226. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)
Vol. 70 p. 468 line 40
νίτιδι, τοῦτ’ ἔστι τῇ Σύρων, ἤτοι τῇ κατὰ τὴν Πα-
λαιστίνην. Μιᾷ γὰρ λαλοῦσι γλώσσῃ Φοίνικες καὶ
Παλαιστινοί. Ἀγχιτέρμονες δὲ πάλιν ἀλλήλοις εἰσὶ   (40)
Παλαιστινοί τε καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ μεσολαβοῦν
οὐδὲν, ἀλλ’ ἐν τοῖς τῆς Αἰγύπτου πέρασι, τοῖς πρός
 
227. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)
Vol. 70 p. 468 line 41
λαιστίνην. Μιᾷ γὰρ λαλοῦσι γλώσσῃ Φοίνικες καὶ
Παλαιστινοί. Ἀγχιτέρμονες δὲ πάλιν ἀλλήλοις εἰσὶ   (40)
Παλαιστινοί τε καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ μεσολαβοῦν
οὐδὲν, ἀλλ’ ἐν τοῖς τῆς Αἰγύπτου πέρασι, τοῖς πρός
γέ φημι τὴν ἕω, καὶ θάλασσαν τῆς Παλαιστινῶν
 
 52

228. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)

Vol. 70 p. 468 line 43
Παλαιστινοί τε καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ μεσολαβοῦν
οὐδὲν, ἀλλ’ ἐν τοῖς τῆς Αἰγύπτου πέρασι, τοῖς πρός
γέ φημι τὴν ἕω, καὶ θάλασσαν τῆς Παλαιστινῶν
γῆς, αἱ πρῶται λοιπὸν ἀνίσχουσιν εἰσβολαί. Ὅμορος
τοίνυν τῇ Χαναναίων ἡ Αἰγυπτίων. Ταύτῃ τοι καὶ αἱ   (45)
 
229. Κυριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam {4090.103} (A.D. 4-5)
Vol. 70 p. 608 line 54
τοῖς τε Εὐφράτου νάμασιν ὡς ἠῶ τε καὶ νότον, καὶ
τῇ καλουμένῃ Ῥινοκορούρων. Πόλις τε αὕτη τήν τε
Αἰγυπτίων ὁρίζουσα, καὶ μέντοι τὴν Παλαιστινῶν.
Οὐκοῦν τῆς Ἰουδαίας ἡμῖν τοὺς ὅρους ὀνομάσας,   (55)
συμφράξαι διαβεβαιοῦται τὸν Κύριον τὰ ἐμπεριεχό-
 
230. Κυριλλος. Contra Julianum imperatorem (libri iii-x) {4090.111}
(A.D. 4-5) Book 3 column 664 line 14
κτων ἄχρι μεσημβρίας, ἔξω μικροῦ γένους, οὐδὲ πρὸ
δισχιλίων ἐτῶν ὅλων ἑνὶ μέρει συνοικισθέντος τῆς
Παλαιστίνης. Εἰ γὰρ πάντων ἡμῶν ἐστι Θεός, καὶ
πάντων δημιουργὸς ὁμοίως, εἰς τί περιεῖδεν ἡμᾶς;   (15)
Καὶ μεθ’ ἕτερα· Ἔτι καὶ προσέξομεν ὑμῖν, ὅτι τὸν
 
231. Κυριλλος. Contra Julianum imperatorem (libri iii-x) {4090.111}
(A.D. 4-5) Book 6 column 820 line 57
Ἀβραάμ, οὐχὶ πάροικος ἦν ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ; Τὸν   (55)
Ἰακώβ, οὐ πρότερον μὲν Σύροις, ἑξῆς δὲ ἐπὶ τούτοις
Παλαιστινοῖς, ἐν γήρᾳ Αἰγυπτίοις ἐδούλευσεν; Οὐκ
ἐξ οἴκου δουλείας ἐξήγαγεν αὐτοὺς ὁ Μωσῆς ἐξ Αἰ-
γύπτου ἐν βραχίονι ὑψηλῷ; Κατοικήσαντες δὲ τὴν
 
232. Κυριλλος. Contra Julianum imperatorem (libri iii-x) {4090.111}
(A.D. 4-5) Book 6 column 820 line 60
ἐξ οἴκου δουλείας ἐξήγαγεν αὐτοὺς ὁ Μωσῆς ἐξ Αἰ-
γύπτου ἐν βραχίονι ὑψηλῷ; Κατοικήσαντες δὲ τὴν
 53

Παλαιστίνην οὐ πικρότερον ἤμειψαν τὰς τύχας, ἢ τὸ   (60)

χρῶμά φασιν οἱ τεθεαμένοι τὸν χαμαιλέοντα, νῦν
μὲν ὑπακούοντες τῶν κριταῖς, νῦν δὲ τοῖς ἀλλοφύλοις
 
233. Προκόπιος. Σχόλια στον Ησαϊα. (A.D. 5-6) P. 2000 line 7
δὲ τούτων καὶ ἀλλογενεῖς ᾤκουν, ὧν μέμνηται λέγων,   (5)
καὶ οἱ λοιποὶ οἱ τὴν παραλίαν, καὶ πέραν τοῦ Ἰορ-
δάνου, τὰ γνωρίσματα λέγων τῆς κατὰ Παλαιστίνην
Γαλιλαίας, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς κατὰ Φοινίκην·
παραλίαν δὲ λέγει πᾶσαν τὴν ἀμφὶ τὴν Γεννησαρῖ-
 
234. Προκόπιος. Σχόλια στον Ησαϊα. (A.D. 5-6) P. 2097 line 6
Βοᾷ γὰρ μέχρη Σηγὼρ, ἣν ὁρίζειν τὴν Μωαβῖτιν
φασὶ, τοῦτ’ ἔστιν ἡ πᾶσα χώρα μέχρι περάτων αὐ-   (5)
τῆς, ἐξ ὧν ἡ Παλαιστίνη τὴν Ἀραβίαν ἐκδέχεται.
Ἄλλως δὲ, τὸ ἐπικείμενον πένθος τῇ Μωαβίτιδι αἴ-
τιον βίου γενόμενον σώφρονος, Βοᾷ ἐπὶ τῇ κραυγῇ
 
235. Προκόπιος. Σχόλια στον Ησαϊα. (A.D. 5-6) P. 2157 line 18
μαχίᾳ προσδοκῶσι διαφεύγειν τὴν ὑπ’ Ἀσσυρίων
μέλλουσαν ἅλωσιν, οἳ καὶ δὴ πλησίον ἦσαν ἑλόντες
τὴν Ἄζωτον τῆς Παλαιστίνης μεγίστην καὶ δυνατω-
τάτην πόλιν ὑπάρχουσαν, ὡς ἂν τοῖς ἐκ γειτόνων
πτοηθέντες κακοῖς, πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἀπογνόντες   (20)
 
236. Προκόπιος. Σχόλια στον Ησαϊα. (A.D. 5-6) P. 2372 line 13
Κηδὰρ καὶ τὴν Πέτραν. Ὧν ἡ μὲν Κηδὰρ Σαρακη-
νῶν πόλις ἐπέκεινα τῆς Ἀραβίας ἐπὶ τῆς ἐσχάτης
ἐρήμου. Πέτρα δὲ δεισιδαιμονεστάτη πόλις τῆς Πα-
λαιστίνης· δι’ ὧν γνωρίμων οὐσῶν Ἰουδαίοις, δηλοῖ
καὶ εἰς τοὺς τὰ ἔσχατα κατοικοῦντας τῆς γῆς φθά-   (15)
σειν τὴν εὐφροσύνην τὴν λογικὴν καὶ εἰς τοὺς
 
237. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 58
line 3
 54

(58) ται. ὅστις Σίδος ἐκ τῆς Αἰγύπτου ἐπελθὼν παρέλαβε τὴν χώραν

τῶν λεγομένων Χαναναίων ἐθνικῶν, τοῦτ’ ἐστὶ τὴν νῦν λεγομέ-
νην Παλαιστίνην. καὶ ὑποτάξας αὐτὴν ᾤκησεν ἐκεῖ ἐν αὐτῇ· καὶ
κτίζει πόλιν, ἣν ἐκάλεσε Σιδόνα εἰς ὄνομα ἴδιον, ἥτις νῦν ἐστιν
ὑπὸ τὴν Φοινίκην χώραν. καὶ λοιπὸν ἐκ τοῦ γένους τοῦ Σίδου   (5)
 
238. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 69
line 15
λιν. καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν Ἰησοῦ, υἱοῦ Ναυή, τοῦ ποιήσαντος
περᾶσαι τὸν λαὸν τῶν Ἰουδαίων τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν κατὰ κέ-
λευσιν θεοῦ καὶ ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν τῆς Παλαιστίνης χώραν καὶ σάλ-   (15)
πιγγι μυστικῇ λῦσαι τὰ τείχη Ἰεριχώ, μετὰ δὲ τοῦτον ἡγεῖτο τοῦ
Ἰσραὴλ Φινεές· μετὰ δὲ Φινεὲς ἐδιῴκουν τὸν Ἰσραὴλ ιγʹ κριταί,
 
239. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 139
line 10
ἐπὶ τὴν χώραν τῶν Ἀδιαβηνῶν. κἀκεῖθεν ἦλθον εἰς τὴν ἀνατο-
λὴν εἰς τὸ Σαρακηνικὸν λίμιτον· καὶ ἀνῆλθον εἰς τὴν χώραν τῆς
Παλαιστίνης ἐπὶ τὴν Τρικωμίαν. καὶ προσεσχηκότες οἱ τῆς   (10)
Τρικωμίας τὸ ἱερατικὸν τῆς Ἰφιγενείας σχῆμα, ἐδέξαντο αὐτὴν
ἐν τιμῇ· καὶ διέτριβον ἐκεῖ, τοῦ Ὀρέστου ληφθέντος ἐκεῖ καὶ
 
240. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 140
line 4
εἶδεν ἐν ὁράματι ἔλαφον λέγουσαν αὐτῇ, Φεῦγε ἐκ τῆς χώρας
ἐκείνης. καὶ ἀναστᾶσα τῷ πρωὶ ἅμα τῷ Ὀρέστῃ καὶ τῷ Πυ-
λάδῃ ἔφυγεν ἐπὶ τὴν πάραλον τῆς Παλαιστίνης· κἀκεῖθεν ἀπο-
πλεύσαντες ἦλθον ἐπὶ τὴν Συρίαν κατὰ τὸν χρησμόν.   (5)
  Ὁ δὲ βασιλεὺς τῆς Σκυθίας ὀνόματι Θόας ἀκούσας ὅτι
 
241. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 140
line 12
μα τὸ ὁλόχρυσον τῆς Ἀρτέμιδος ἀγάγητέ μοι μεθ’ ἑαυτῶν. οἱ   (10)
δὲ καταδιώκοντες καὶ ἐπιζητήσαντες πανταχῇ ἔφθασαν τὴν
Παλαιστίνην χώραν καὶ τὴν πρῴην λεγομένην Τρικωμίαν πό-
λιν Νύσσαν. καὶ μαθόντες ὅτι κατῆλθον οἱ περὶ τὴν Ἰφιγέ-
 55

νειαν καὶ τὸν Ὀρέστην ἐπὶ τὴν πάραλον καὶ εὐθέως ἀπέπλευσαν,
 
242. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 197
line 23
Κιλικίαν χώραν καὶ τὴν Συρίαν, ὅστις Τυφῶν καὶ Ὀφίτης κα-
λεῖται.
  Τῆς δὲ Συρίας καὶ Βαβυλωνίας καὶ Παλαιστίνης διετάξατο
(198) κρατεῖν καὶ βασιλεύειν Σέλευκον τὸν Νικάτορα· ὅστις καὶ τῆς
Ἀσίας ἐβασίλευσε φονεύσας τὸν Ἀντίγονον. πόλεμον γὰρ συνέ-
 
243. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 198
line 22
Στρατονίκης ὀνόματι Φίλαν. καὶ λοιπὸν ἐβασίλευσεν ὁ αὐτὸς   (20)
Σέλευκος τῆς Συρίας καὶ τῆς Ἀσίας πάσης καὶ τῆς Βαβυλῶνος
καὶ Παλαιστίνης ἔτη μγʹ.
  Ὁ δὲ Νικάτωρ Σέλευκος εὐθέως μετὰ τὴν νίκην Ἀντιγόνου
(199) τοῦ Πολιορκητοῦ, βουλόμενος κτίσαι πόλεις διαφόρους ἤρξατο
 
244. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 206
line 3
(206) μαίου, βασιλέως Αἰγύπτου, διότι τέλη ἀπῄτησε τοὺς ἐκ τῆς ὑπ’
αὐτὸν ὄντας χώρας Ἰουδαίους. τῶν γὰρ αὐτῶν Ἰουδαίων ἐκ τῆς
Παλαιστίνης ἐλθόντων ἐν Ἀντιοχείᾳ καὶ αἰτησάντων τὸν αὐτὸν
Ἀντίοχον γράψαι Πτολεμαίῳ τῷ τῆς Αἰγύπτου τοπάρχῃ καὶ βα-
σιλεῖ μὴ ἀπαιτεῖν αὐτοὺς τέλος μετακομίζοντας σῖτον εἰς ἀπο-    (5)
 
245. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 206
line 6
Ἀντίοχον γράψαι Πτολεμαίῳ τῷ τῆς Αἰγύπτου τοπάρχῃ καὶ βα-
σιλεῖ μὴ ἀπαιτεῖν αὐτοὺς τέλος μετακομίζοντας σῖτον εἰς ἀπο-    (5)
τροφὰς αὑτῶν, μεγάλου λιμοῦ τότε γενομένου ἐν τῇ Παλαιστί-
νῃ· ἀπὸ γὰρ τῆς Αἰγυπτιακῆς χώρας μετεκόμιζον σῖτον οἱ Ἰου-
δαῖοι. ὅστις Πτολεμαῖος δεξάμενος τὰ γράμματα Ἀντιόχου πλέον
αὐτοὺς ἐκέλευσεν ἀπαιτεῖσθαι. καὶ λοιπὸν Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανὴς
 
 56

246. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 224

line 1
ἐκάλεσαν δὲ ἀμφότεροι τοπάρχαι τὰς μητροπόλεις αὑτῶν πρὸς   (20)
τιμὴν αὐτοῦ εἰς ὄνομα τοῦ Καίσαρος· ὁ μὲν Ἡρώδης βασιλεὺς
(224) καὶ τοπάρχης ἐκάλεσε Καισάρειαν Παλαιστίνης, τὴν πρῴην λε-
γομένην Στράτωνος πύργον, ὁ δὲ Ἀρχέλαος βασιλεὺς καὶ τοπάρ-
χης ἐκάλεσε Καισάρειαν Καππαδοκίας τὴν πρῴην λεγομένην Μά-
 
247. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 224
line 7
σχηκότος αὐτοῖς ἔχειν τῆς τετραρχίας τὴν βασιλείαν ἐπὶ τῶν τῆς    (5)
ζωῆς αὐτῶν χρόνων.
  Καὶ ἐξορμήσας ἐκ τῆς Παλαιστίνης παρέλαβε καὶ τὴν Αἴγυ-
πτον· καὶ ὑποτάξας αὐτὴν εἰσῆλθεν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τῇ μεγάλῃ,
καὶ ἐκεῖ ἐθριάμβευσε τὴν ἰδίαν νίκην, ποιήσας καὶ τὴν Αἴγυπτον
 
248. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 228
line 21
φοὶ χρονογράφοι, ὁμοφωνήσαντες. ὁ δὲ θεοφιλέστατος χρονο-
γράφος Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου ὁ γενόμενος ἐπίσκοπος Καισα-    (20)
ρείας Παλαιστίνης τῇ μὲν ἕκτῃ χιλιάδι τῶν ἐνιαυτῶν λέγει καὶ
(229) αὐτὸς φανῆναι τὸν ὅλων σωτῆρα καὶ κύριον Ἰησοῦν Χριστόν,
κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἓξ ἡμερῶν τῆς πλάσεως τοῦ Ἀδάμ· πρὸ
 
249. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 229
line 14
μαίνει.
  Ἐπὶ δὲ τῆς βασιλείας τοῦ αὐτοῦ Αὐγούστου Καίσαρος σε-
βαστοῦ ἔπαθεν ὑπὸ θεομηνίας πόλις τῆς Παλαιστίνης ὀνόματι
Σαλαμίνη. ἥντινα πόλιν ἐγείρας ὁ αὐτὸς Αὔγουστος ἐπεκάλεσε    (15)
Διὸς πόλιν.
 
250. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 236
line 10
βαπτισθεὶς ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου τοῦ προδρόμου, γενόμενος
ἐνιαυτῶν περί που λʹ καὶ θαυματουργῶν. ἐβαπτίσθη δὲ ἐν τῷ
 57

Ἰορδάνῃ, ποταμῷ τῆς Παλαιστίνης, μηνὶ αὐδηναίῳ τῷ καὶ    (10)

ἰανουαρίῳ ἕκτῃ, ὥρᾳ νυκτερινῇ ιʹ, ἐν ὑπατείᾳ Ῥούφου καὶ Ῥου-
βελλίωνος. ἀπὸ τότε καὶ ὁ βαπτιστὴς Ἰωάννης δῆλος ἐγένετο
 
251. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 245
line 1
λει συνέβη· οἱ γὰρ Ἀντιοχεῖς Ἕλληνες μετὰ τῶν αὐτόθι Ἰου-
δαίων συμβαλόντες δημοτικὴν μάχην ἐφόνευσαν πολλοὺς Ἰου-
(245) δαίους καὶ τὰς συναγωγὰς αὐτῶν ἔκαυσαν. καὶ ἀκούσας ἐν Πα-
λαιστίνῃ ὁ ἱερεὺς τῶν αὐτῶν Ἰουδαίων ὀνόματι Φινεές, συναθροί-
σας πλῆθος Ἰουδαίων καὶ Γαλιλαίων, πολιτῶν ὄντων, ὡς λʹ χι-
λιάδας ἔχων μεθ’ ἑαυτοῦ ἦλθεν ἐξαίφνης ἐν τῇ αὐτῇ Ἀντιόχου
 
252. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 245
line 16
ραχὴν τῆς πόλεως ἔπαυσαν οὔτε τῷ ἱερεῖ Φινεὲς πορθοῦντι τὴν
πόλιν ἀντέστησαν.   (15)
  Ἔπεμψε δὲ καὶ ἐν Τιβεριάδι πόλει τῆς Παλαιστίνης, καὶ πα-
ρέλαβε τὸν αὐτὸν Φινεές, ἱερέα τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀπεκεφάλισεν
αὐτὸν ὡς τύραννον, καὶ πολλοὺς Ἰουδαίους καὶ Γαλιλαίους ἀπώ-
 
253. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 251
line 6
νοι καὶ μόνον ἐν μηδενὶ μεμφθέντα, ἠγανάκτησε· καὶ ἐκέλευσε, καὶ
ἀνηνέχθησαν ἐν τῇ Ῥώμῃ διὰ Μαξίμου ὅ τε Ἄννας καὶ Καϊάφας.    (5)
καὶ Πιλᾶτον δὲ οἰκοῦντα τὴν Παλαιστίνην μετὰ διαδοχὰς τῆς ἀρ-
χῆς αὐτοῦ ἀνήγαγε διὰ Μάξιμον. πολλὰ δὲ εἰπόντες περὶ τοῦ Πι-
λάτου κακὰ οἱ περὶ τὸν Ἄνναν καὶ Καϊάφαν ἐδίδασκον καὶ τοῦτο,
 
254. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 260
line 8
ρέλαβε καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τῆς ὑπατείας Κομμόδου καὶ
Ῥούφου, βασιλεύοντος τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Οὐεσπασιανοῦ· καὶ
ἐπόρθησε τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ πᾶσαν τὴν Παλαιστίνην καὶ τὸ ἱε-
ρὸν τῶν Ἰουδαίων κατέστρεψεν ἐν τῇ αὐτῇ τῆς ἑορτῆς ἡμέρᾳ, ὅτε
 58

παρέλαβε τὴν πόλιν, καὶ ἀπώλεσε ψυχῶν μυριάδας ριʹ, ξίφεσιν   (10)

 
255. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 261
line 13
τῶν τὴν συναγωγὴν αὐτῶν λύσας ἐποίησε θέατρον, στήσας ἑαυ-
τῷ ἄγαλμα μαρμάρινον ἐκεῖ, ὅπερ ἕως τῆς νῦν ἵσταται.
  Ἔκτισε δὲ καὶ ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ἐκ τῆς αὐτῆς
Ἰουδαϊκῆς πραίδας ὁ αὐτὸς Οὐεσπασιανὸς ᾠδεῖον μέγα πάνυ,
θεάτρου ἔχον διάστημα μέγα, ὄντος καὶ αὐτοῦ τοῦ τόπου    (15)
 
256. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 273
line 7
  Ἐν τῷ δὲ διατρίβειν τὸν αὐτὸν Τραϊανὸν βασιλέα ἐν Ἀντιο-    (5)
χείᾳ τῆς Συρίας βουλευόμενον τὰ περὶ τοῦ πολέμου ἐμήνυσεν
αὐτὸν Τιβεριανός, ἡγεμὼν τοῦ πρώτου Παλαιστινῶν ἔθνους,
ταῦτα. Αὐτοκράτορι νικητῇ Καίσαρι θειοτάτῳ Τραϊανῷ. ἀπέ-
καμον τιμωρούμενος καὶ φονεύων τοὺς Γαλιλαίους τοὺς τοῦ δό-
 
257. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 281
line 7
τῇ λεγομένῃ τῶν Χερουβίμ· ἐκεῖθεν γὰρ ἤρξατο. ἥτις στήλη    (5)
ἐστὶν ἕως τῆς νῦν ἐκεῖ, ὡς μεγάλης οὔσης τῆς φιλοτιμίας.
  Ἔκτισε δὲ καὶ ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης λουτρόν, καὶ
ἐν Νικομηδείᾳ τῆς Βιθυνίας καὶ ἐν Ἐφέσῳ τῆς Ἀσίας· ἅπερ
δημόσια λουτρὰ εἰς τὸ ἴδιον ἐπεκάλεσεν ὄνομα.
 
258. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 319
line 19
τῶν πέντε ἥλων· καὶ ηὐξήθη ἐξ ἐκείνου τὰ τῶν χριστιανῶν
πάντα.
  Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς καὶ τρίτην Παλαιστίνην ἐποίησεν ἐπαρ-
χίαν. καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἐνεκαινίσθη τό ποτε Βυζάν-    (20)
τιον ἐπὶ τῆς ὑπατείας Γαλλιανοῦ καὶ Συμμάχου, τοῦ αὐτοῦ δὲ
 
259. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 347
line 13
 59

  Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς Θεοδόσιος ἐμέρισε τὴν νέαν Ἤπειρον

ἀπὸ τῆς παλαιᾶς καὶ ἐποίησεν ἐπαρχίαν, δοὺς δίκαιον μητροπόλεως
καὶ ἄρχοντα Δοῤῥαχίῳ πόλει· ὁμοίως δὲ καὶ δευτέραν Παλαιστί-
νην ἐμέρισεν ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἐποίησεν ἄρχοντα, δοὺς δίκαιον
μητροπόλεως καὶ ἄρχοντα τῇ λεγομένῃ Σκυθῶν πόλει.   (15)
  Ὁ δὲ αὐτὸς Θεοδόσιος βασιλεὺς ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως
 
260. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 382
line 11
ζίκῳ τῇ μητροπόλει τῆς Ἑλλησπόντου.
  Ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ βασιλείας τυραννήσαντες οἱ Σαμαρεῖται ἐν    (10)
Παλαιστίνῃ ἔστεψαν λῄσταρχον ὀνόματι Ἰουστασὰν Σαμαρεί-
την· καὶ εἰσῆλθεν ἐν Καισαρείᾳ καὶ ἐθεώρησεν ἱππικὸν καὶ ἐφό-
νευσε πολλοὺς χριστιανοὺς ἡγεμονεύοντος τῆς πρώτης Παλαιστί-
 
261. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 382
line 13
Παλαιστίνῃ ἔστεψαν λῄσταρχον ὀνόματι Ἰουστασὰν Σαμαρεί-
την· καὶ εἰσῆλθεν ἐν Καισαρείᾳ καὶ ἐθεώρησεν ἱππικὸν καὶ ἐφό-
νευσε πολλοὺς χριστιανοὺς ἡγεμονεύοντος τῆς πρώτης Παλαιστί-
νης Πορφυρίου. ὁ δὲ αὐτὸς Ἰουστασὰς ἔκαυσε τὸν ἅγιον Προ-
κόπιον ἐπὶ Τιμοθέου ἐπισκόπου Καισαρείας. καὶ ἐλθὼν ὁ δοὺξ   (15)
Παλαιστίνης Ἀσκληπιάδης μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας καὶ ὁ λῃστο-
 
262. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 382
line 16
νης Πορφυρίου. ὁ δὲ αὐτὸς Ἰουστασὰς ἔκαυσε τὸν ἅγιον Προ-
κόπιον ἐπὶ Τιμοθέου ἐπισκόπου Καισαρείας. καὶ ἐλθὼν ὁ δοὺξ   (15)
Παλαιστίνης Ἀσκληπιάδης μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας καὶ ὁ λῃστο-
διώκτης Ῥήγης, ὁ ἀξιωματικὸς Καισαρείας μετὰ τῶν Ἀρκαδια-
κῶν, ὁρμήσαντες κατ’ αὐτοῦ συνέβαλον αὐτῷ καὶ παρέλαβον αὐ-
 
263. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 400
line 7
θη ὡς Νεστοριανός. ὁμοίως δὲ καὶ ὁ πατριάρχης Ἀντιοχείας   (5)
Φλαβιανὸς ὡς Νεστοριανὸς ἐξωρίσθη εἰς Πέτρας, πόλιν οὕτω
 60

καλουμένην, οὖσαν τῆς τρίτης Παλαιστίνης. καὶ ἐγένετο ἀντ’

αὐτοῦ Σέβηρος πατριάρχης ἐν Ἀντιοχείᾳ τῇ μεγάλῃ ἀπὸ μονα-
ζόντων, μηνὶ νοεμβρίῳ ϛʹ, ἔτους χρηματίζοντος κατὰ τοὺς Ἀν-
 
264. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 434
line 20
Ἰνδικὴν χώραν πρὸς Ἄνδαν τὸν βασιλέα αὐτῶν.
  Ἐν αὐτῷ δὲ τῷ χρόνῳ συνέβη ἔχθραν γενέσθαι τοῦ δουκὸς
Παλαιστίνης Διομήδου σιλεντιαρίου μετὰ τοῦ φυλάρχου Ἀρέ-    (20)
θα. ὁ δὲ Ἀρέθας φοβηθεὶς εἰσῆλθεν εἰς τὸ ἐνδότερον λίμιτον
ἐπὶ τὰ Ἰνδικά. καὶ μαθὼν τοῦτο ὁ Ἀλαμούνδαρος ὁ Σαρα-
 
265. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 446
line 14
πέμψας ἀπεκεφάλισε τὸν ἡνίοχον ἐν τῷ ἱπποδρομίῳ. ἐχρήσατο
κακῶς καὶ τῷ ἐπισκόπῳ τῆς αὐτῆς πόλεως. τοῦτο δὲ γνόντες οἱ
ἄρχοντες Παλαιστίνης καὶ ὁ δοὺξ Θεόδωρος ὁ σιμὸς τὸ τῆς τυ-
ραννίδος τόλμημα ἐμήνυσεν εὐθέως τῷ βασιλεῖ Ἰουστινιανῷ· καὶ   (15)
ἀπελθὼν ὁ δοὺξ κατ’ αὐτοῦ μετὰ πολλῆς βοηθείας, λαβὼν μεθ’
 
266. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 446
line 17
ραννίδος τόλμημα ἐμήνυσεν εὐθέως τῷ βασιλεῖ Ἰουστινιανῷ· καὶ   (15)
ἀπελθὼν ὁ δοὺξ κατ’ αὐτοῦ μετὰ πολλῆς βοηθείας, λαβὼν μεθ’
ἑαυτοῦ καὶ τὸν φύλαρχον Παλαιστίνης· καὶ γνοὺς τοῦτο ὁ τύ-
ραννος Ἰουλιανὸς ὁ Σαμαρείτης, φυγὼν ἐξῆλθεν ἀπὸ Νεαπόλεως.
καὶ κατεδίωξεν αὐτὸν ὁ δοὺξ μετὰ τῆς ἑαυτοῦ βοηθείας, καὶ συν-
 
267. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 447
line 13
τινας λαβὼν αἰχμαλώτους ἐπώλησεν ἐν τοῖς Περσικοῖς καὶ
Ἰνδικοῖς μέρεσιν.
  Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς γνοὺς ὅτι πολλὰ κτήματα τῆς Παλαι-
στίνης ἔκαυσαν οἱ Σαμαρεῖται τὴν ἀρχὴν ὅτε ἐτυράννησαν, ἠγα-
νάκτησε κατὰ τοῦ δουκὸς Παλαιστίνης, διότι πρὸ τοῦ ἐπιῤῥίψω-    (15)
 61

σιν εἰς τὰ κτήματα ἢ εἰς τὴν πόλιν, ἢ μόνον ἤκουσεν ὅτι συν-
 
268. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 447
line 15
  Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς γνοὺς ὅτι πολλὰ κτήματα τῆς Παλαι-
στίνης ἔκαυσαν οἱ Σαμαρεῖται τὴν ἀρχὴν ὅτε ἐτυράννησαν, ἠγα-
νάκτησε κατὰ τοῦ δουκὸς Παλαιστίνης, διότι πρὸ τοῦ ἐπιῤῥίψω-    (15)
σιν εἰς τὰ κτήματα ἢ εἰς τὴν πόλιν, ἢ μόνον ἤκουσεν ὅτι συν-
άγονται, οὐχ ὥρμησε κατ’ αὐτῶν καὶ ἐσκορπίζοντο. καὶ δια-
 
269. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 455
line 13
τῶν Ῥωμαίων ἀγανακτηθέντων ὑπὸ τοῦ βασιλέως Ἰουστινιανοῦ,
ὡς προγέγραπται, φυγόντων καὶ ἀπελθόντων πρὸς Κωάδην, βα-
σιλέα Περσῶν, ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν χώρας Παλαιστίνης, καὶ ἐπαγ-
γειλαμένων αὐτῷ συμμαχεῖν· τὸ δὲ πλῆθος αὐτῶν ἦν χιλιάδες
πεντήκοντα, ἐπηγγείλαντο δὲ τῶν Περσῶν βασιλεῖ προδιδόναι   (15)
 
270. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 455
line 16
γειλαμένων αὐτῷ συμμαχεῖν· τὸ δὲ πλῆθος αὐτῶν ἦν χιλιάδες
πεντήκοντα, ἐπηγγείλαντο δὲ τῶν Περσῶν βασιλεῖ προδιδόναι   (15)
τὴν ἑαυτῶν χώραν, τὴν Παλαιστίνην πᾶσαν καὶ τοὺς ἁγίους
τόπους, πόλιν ἔχουσαν διαφόρων βασιλέων χαρίσματα· χρυσοῦ
τε γὰρ πλῆθος πολὺ καὶ λίθων τιμίων ἀναρίθμητος ποσότης·
 
271. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 485
line 9
Ὁρμίσδου.
  Ἰνδικτιῶνος ιδʹ ἐγένετο σεισμὸς μέγας καὶ φοβερὸς ἐν πάσῃ
τῇ χώρᾳ τῆς Παλαιστίνης ἔν τε Ἀραβίᾳ καὶ ἐν τῇ χώρᾳ τῆς
Μεσοποταμίας καὶ Ἀντιοχείας καὶ Φοινίκης παράλου καὶ Λιβα-   (10)
νησίας. καὶ ἐν αὐτῷ τῷ φόβῳ ἔπαθον αἱ πόλεις, τοῦτ’ ἐστὶ Τύ-
 
272. Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. Χρονογραφία. (A.D. 5-6) P. 487
line 11
 62

τὸς σεισμὸς ἡμέρας μʹ.

  Μηνὶ ἰουλίῳ ἰνδικτιῶνος δʹ στασιάσαντες οἱ Σαμαρεῖται    (10)
καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐν Καισαρείᾳ Παλαιστίνης, ποιήσαντες τὸ ἓν εἰς
ἀλλήλους ὡς ἐν τάξει μερικῶν ἐπῆλθον τοῖς χριστιανοῖς τῆς
αὐτῆς πόλεως καὶ πολλοὺς κατέσφαξαν τῶν χριστιανῶν. ἐπῆλ-
 
273. OLYMPIODORUS Diaconus Scr. Eccl. Commentarii in Jeremiam
(in catenis) {2865.003} (A.D. 6) Vol. 93 p. 629 line 45
  «Καὶ ἐπορεύθησαν ὀπίσω τῶν ματαίων.» Τῶν
εἰδώλων καὶ τῶν τρόπων τῆς κακίας.
  Εἰς τὸν Κάρμηλον.» Ὄρος τοῦτο τῆς Παλαιστίνης. Ἑρμηνεύεται δὲ
ἐπίγνωσις περιτομῆς· δι’
ἧς ἀποτέμνομεν τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ τῶν φαύλων.
  «Διέλθετε εἰς νήσους Χεττιείμ.» Τινὲς μὲν Κυ-
 
274. OLYMPIODORUS Diaconus Scr. Eccl. Commentarii in Jeremiam
(in catenis) {2865.003} (A.D. 6) Vol. 93 p. 649 line 37
ἐπισπῶνται τὰ δεινά.   (35)
  «Τοῦ δοῦναι αὐτοῖς γῆν ῥέουσαν γάλα, καὶ μέλι.»
Πρὸς μὲν ἱστορίαν, τὴν Παλαιστίνην· πρὸς δὲ διά-
νοιαν, τὴν Ἐκκλησίαν· γάλα μὲν ποτίζουσαν τοὺς ἀρ-
τιφύτους, μέλι δὲ τοὺς δυναμένους ἀπογεύσασθαι
 
275. ALEXANDER Scr. Eccl. Inventio crucis (fort. auctore Alexandro
alio) {2860.001} (A.D. 6?) P. 4049 line 43
  Ὁ δὲ Κωνσταντῖνος ἔτι ὑπάρχων παῖς παρὰ τῷ
τῆς Ἑῴας τυράννῳ ἐτρέφετο, παιδευόμενος τὴν Ἑλ-
ληνικὴν σοφίαν, ὅθεν αὐτῷ καὶ ἐν Παλαιστίνῃ ὄντι
καὶ θεωροῦντι, ὅσα πάσχουσιν οἱ δοῦλοι Χριστοῦ,
ἐδάκνετο ἡ ψυχή. Ἦν γὰρ μισοπόνηρος ἐκ παιδόθεν.    (45)
 
276.Ιωάννης Δαμασκηνός. Commentarii in epistulas Pauli [Dub.]
{2934.053} (A.D. 7-8) Vol. 95 column 944 line 44
καταπαύσεις εἶναι· μίαν τὴν τοῦ Σαββάτου, ἐν ᾗ ὁ
Θεὸς κατέπαυσεν ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ· δευτέραν
τὴν τῆς Παλαιστίνης, εἰς ἣν οἱ Ἰουδαῖοι εἰσελθόντες
 63

ἔμελλον ἀναπαύεσθαι ἀπὸ τῆς ταλαιπωρίας τῆς   (45)

πολλῆς καὶ τῶν πόνων· τρίτην, τὴν ὄντως ἀνάπαυ-
 
277.Ιωάννης Δαμασκηνός. Commentarii in epistulas Pauli [Dub.]
{2934.053} (A.D. 7-8) Vol. 95 column 944 line 54
τρίτης φῆσαι. Περὶ γὰρ τῆς πρώτης οὐκ εἶπε, φησί.
Πῶς γὰρ ἔλεγε περὶ τῆς πάλαι γεγενημένης· ἀλλ’
οὐδὲ περὶ τῆς δευτέρας τῆς ἐν Παλαιστίνῃ· Πῶς γάρ;
ὅπου γε λέγει, οὐκ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατά-    (55)
παυσίν μου. Λείπεται δὲ ταύτην εἶναι λοιπὸν τὴν
 
278.Ιωάννης Δαμασκηνός. Passio sancti Artemii [Dub.] {2934.062}
(A.D. 7-8) Vol. 96 p. 1260 line 13
τινούπολιν, καὶ νέαν Ῥώμην, ποιεῖται βασίλειον, καὶ
ἀπὸ τοῦ Ἰλλυρικοῦ μέχρι τῆς Προποντίδος ὁπόσα
ὑπήκοα Ῥωμαίοις, τήν τε Συρίαν καὶ Παλαιστίνην
καὶ Μεσοποταμίαν καὶ Αἴγυπτον, καὶ τὰς νήσους
ἁπάσας, τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ καὶ πολιτείᾳ ὑποτελῆ    (15)
 
279.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 60 line 12
ἐκάλεσεν αὐτὴν Φοίνικα Ὁ δὲ Σύρος τὴν ἐπιλα-    (10)
χοῦσαν αὐτῷ χώραν ἐκάλεσεν Συρίαν· ἀφ’ οὗ Σύροι
μετωνομάσθησαν, οἱ πρώην Ἰουδαῖοι καὶ Παλαιστίνοι καλούμενοι· καὶ
Συρία ἡ Ἰουδαία κέκληται. Ὁ
δὲ Κίλιξ τὸ ἐπελθὸν αὐτῷ κτῆμα ἐκάλεσεν Κιλικίαν,
εἰς τὸ ἴδιον ὄνομα ἕκαστος τὰς χώρας αὐτῶν προσ-   (15)
 
280.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 96 line 35
οὕτως ἑρμηνεύεται ἐκ τῆς Συριακῆς βίβλου» καὶ ἑξῆς,
Συριακὴν εἶπεν τὴν Ἑβραϊκὴν διάλεκτον, ἐπειδὴ γὰρ
Συρίαν τὴν Ἰουδαίαν καὶ Σύρους οἱ παλαιοὶ τοὺς Παλαιστινοὺς
ὠνόμαζον. (2) Ὁ μὲν οὖν πύργος ᾠκοδο-
μήθη ἐν ἔτεσι τεσσαράκοντα, ἔμεινεν ἡμιτελὴς μετὰ
 64

τὴν σύγχυσιν. Ὁ δέ γε Θεὸς ἀνέμῳ βιαίῳ τοῦτον ἀνα-

 
281.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 145 line 21
ἐκ πόλεως Χαρὰν καὶ τοῦ 70 οἴκου τοῦ πα-
τρὸς αὐτοῦ κατὰ κέλευσιν Θεοῦ εἰς γῆν Χαναὰν ἢ    (20)
ἐπὶ Παλαιστίνην, ἔτη αιζʹ· ὑπῆρχε δὲ (10b) ἐτῶν
οεʹ. Διατρίψας δὲ εἰς Χαναὰν ἔτη κεʹ, ἐγέννησε τὸν
Ἰσαὰκ, καὶ μετὰ τοῦτο ἔζησεν ἔτη οϛʹ καὶ ἀπέθανε,
 
282.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 148 line 9
ὠνόμασται, ὡς καὶ πρόσθεν εἴρηται, ὅστις Σίδος
ἐξελθὼν ἐξ Αἰγύπτου καὶ τὴν χώραν τῶν 71 Χανα-
ναίων παραλαβὼν, τὴν νῦν Παλαιστίνην καλου-
μένην, εἰς ἣν οἰκήσας καὶ πόλιν κτίσας, ἐκάλεσεν    (10)
αὐτὴν Σιδόνα εἰς τὸ ἴδιον ὄνομα, καὶ λοιπὸν ἐκ τοῦ
 
283.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 252 line 33
Καὶ δοῦσα αὐτῷ τάλαντα χρυσίου ρκʹ, καὶ ἡδύ-
σματα πολλὰ σφόδρα, καὶ λίθους τιμίους, καὶ τὴν
τοῦ ὀποβαλσάμου ῥίζαν (ἀφ’ οὗ ἡ Παλαιστίνη τοῦτο
γεώργιον ἔσχε, ὡς φησὶν Ἰώσηπος), ὑπέστρεψεν
εἰς τὴν γῆν αὐτῆς ὑπερεκπληττομένη λίαν. Περὶ ἧς   (35)
 
284.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 325 line 48
ἔτη λβʹ, ὃς ἀνελὼν Κροῖσον, πάσης ἐκράτησε τῆς
γῆς (τῆς τε τῶν Χαλδαίων, καὶ Ἀσσυρίων, καὶ
Περσῶν, Παλαιστίνην τε καὶ πᾶσαν τὴν Ἀσίαν,
καὶ τὴν Λυδῶν βασιλείαν ὑπέταξε, ἀνελὼν Κροῖσον
ὡς προείρηται). (2) Ἐφ’ οὗ Κύρου Δανιὴλ ἐπιφα-    (50)
 
285.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 340 line 12
 65

γατρὸς Διονυσίου. (5) Τῆς δὲ Ἀσίας πάσης Ἀντί-   (10)

γονος ἐκράτησε, τῆς δὲ Συρίας καὶ Βαβυλωνίας καὶ
Παλαιστίνης Σέλευκος ἐβασίλευσεν ὁ Νικάνωρ, ὃς πό-
λεις βʹ κτίσας, εἰς τὰ μέρη Κιλικίας καὶ ἄλλην ἐν
Συρίᾳ, τὴν μὲν Σελεύκειαν ἐκάλεσε, τὴν δὲ Ἀντιό-
 
286.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 409 line 47
Μαυριτανία τε καὶ αἱ Θηβαΐδες· τούτων Συρία πλή-    (45)
ρης, καὶ Κιλικία, καὶ Γαλατία, Πόντος τε καὶ Ἀρμενία, Μεσοποταμία, καὶ
ἡ Περσὶς ἅπασα τούτων
ἀνάπλεως, Παλαιστίνη καὶ Ἀραβία καὶ Κύπρος, Ἀσία τε καὶ αἱ
Κυκλάδες νῆσοι, καὶ ἡ Ἑλλὰς πᾶσα, καὶ
μὴν καὶ Ῥώμη, καὶ Ἱσπανία, καὶ Γαλατία μέχρι τοῦ πέρατος τῆς γῆς
πέπλησται μοναστηρίων καὶ
ἀσκητῶν, καὶ πᾶσα ἡ γῆ κατευλόγηται καὶ ἁγιάζεται προδήλως ταῖς
τούτων χοροστασίαις τε καὶ
 
287.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 416 line 52
ἀμάραντα προσφέρει τῷ Ποιητῇ καὶ Δεσπότῃ. Καὶ    (50)
γὰρ πανταχοῦ μοναστήρια γεγόνασιν, οὐ παρ’ ἡμῖν
μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν Συρίᾳ πάσῃ, καὶ Παλαιστίνῃ
(417) καὶ ἐν Κιλικίᾳ, καὶ ἐν Μεσοποταμίᾳ· ἐν Αἰγύπτῳ
δέ φασι καὶ ἀνὰ εʹ χιλιάδας ἀνδρῶν ἔχειν ἔνια φρον-
 
288.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 441 line 4
σίας· τῶν δὲ Εὐαγγελίων ἀναγινωσκομένων, οὐκ ἀνίσταται τοῦ θρόνου.
Καὶ τὴν μʹ τῶν νηστειῶν
οἱ μὲν ἑβδομάδας ϛʹ νηστεύουσιν ὡς ἐν τῷ Ἰλλυρικῷ, καὶ Λιβύῃ καὶ
Αἰγύπτῳ, καὶ πάσῃ τῇ Δύσει,
καὶ Παλαιστίνῃ, ἐν δὲ ΚΠ. καὶ πέριξ ἄχρι Φοινίκης, ἑβδομάδας ζʹ
νηστεύουσι, ἄλλοι δὲ τρεῖς μόνας
ἡμέρας ἐν ταῖς ἓξ ἢ ἑπτὰ σποράδην νηστεύουσι· ἕτεροι δὲ τρεῖς
ἑβδομάδας ἐφεξῆς πρὸ τοῦ Πάσχα   (5)
συνάπτουσι, ἄλλοι δὲ δύο ὡς οἱ 278 τὰ Μοντανοῦ φρονοῦντες. Ἔν τισι
 66

δὲ πόλεσι τῆς Αἰγύπτου,

 
289.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 452 line 4
  Μετὰ δὲ Βιτέλιον ἐβασίλευσεν Οὐεσπασιανὸς
ἔτη ιʹ, ἡμέρας ηʹ (ἦν δὲ γονέων ἀσήμων)· αὐτο-
κράτωρ τε γεγονὼς ἐν Παλαιστίνῃ, ἔτι (τε) τὰς
πόλεις τῶν Ἰουδαίων πολιορκῶν, ὅστις καὶ Ἰώση-   (5)
πον τὸν συγγραφέα ὑποχείριον ἐποίησεν· ἀνήχθη δὲ
 
290.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 452 line 9
ἐν Ῥώμῃ ἀναγορευθεὶς ὑπὸ τοῦ στρατοῦ βασιλεὺς,
καταλιπὼν Τίτον, τὸν υἱὸν αὐτοῦ, πολιορκεῖν τὴν
Παλαιστίνην.
(2) Ἐπανελθὼν δὲ εἰς Ῥώμην τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ    (10)
Τίτον καὶ Δομετιανὸν Καίσαρας ἀναδείξας, τὸν μὲν
 
291.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 484 line 8
Θεὸν τῶν θεῶν λαλήσει ὑπέρογκα καὶ κατευθυνεῖ μέχρι συντελεσθῆναι
τὴν ὀργὴν,» δεικνὺς, ὅτι οὐκ
ἀπὸ τῆς οἰκείας γνώμης, ἀλλὰ διὰ τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ τὴν κατὰ τῶν
Ἰουδαίων οὕτως ἐκεῖνος ἐκρά-
τει καὶ ἴσχυεν. Εἰπὼν οὖν δι’ ἑτέρων 307 πλειόνων, ὅσα κακὰ ἐργάσεται
τὴν Αἴγυπτον [καὶ] τὴν Παλαιστίνην, καὶ πῶς ἐπανήξει καὶ τίνος
καλοῦντος καὶ ποίας αἰτίας καταναγκαζούσης, λέγει λοιπὸν καὶ
τὴν μεταβολὴν τῶν πραγμάτων τούτων, καὶ ὅτι δίκην δόντες οἱ Ἰουδαῖοι
διὰ τούτων ἁπάντων, τεύ-   (10)
ξονταί τινος ἀντιλήψεως, ἀγγέλου πεμφθέντος εἰς τὴν ἐκείνων βοήθειαν·
«Ἐν τῷ καιρῷ γὰρ,
 
292.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 505 line 11
ριλλος, ὑπό τε Ἀσσυρίων καὶ Αἰγυπτίων, Σύρων
τε καὶ Μωαβιτῶν, Ἰδουμαίων (δὲ) καὶ τῶν λεγο-   (10)
 67

μένων Φυλιστεὶμ,» τουτέστι Παλαιστινῶν· ἀλλ’

ὀλίγα παθοῦσαν καὶ συμμέτροις ἔσθ’ ὅτε περι-
πεσοῦσαν συμφοραῖς, πάλιν ἀνῆκεν, ἐπαμύναντος
 
293.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 573 line 28
τρὸς αὐτοῦ διάγειν αὐτόθι, διὰ τὸ μὴ δολοφονηθῆναι
παρὰ τῆς μητρυϊᾶς, παιδευομένῳ τὴν Ἑλληνικὴν
σοφίαν· ὅθεν αὐτῷ ἐν Παλαιστίνῃ ὄντι καὶ ὁρῶντι
ὅσα πάσχουσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ δοῦλοι, ἐδάκνετο τὴν
ψυχήν· ἦν γὰρ μισοπόνηρος ἐκ παιδόθεν). 377   (30)
 
294.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 664 line 37
χων πολλὰ κατὰ τῆς πίστεως ἡμῶν ἐμμανεὶς,    (35)
ἐλύττησε· Χριστιανὸς γὰρ γενόμενος 444 καὶ
τυφθεὶς ὑπό τινος Χριστιανοῦ ἐν Παλαιστίνῃ,
θυμωθεὶς ἀπῆλθε πάλιν εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν, ὁ
τάλας, καὶ κατὰ τῆς πίστεως ἐδογμάτισεν.
 
295.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 684 line 4
πολλὰ κακὰ τοῖς Ῥωμαίοις ἔδρασε, ὥστε καὶ τὸν
στρατὸν ἐκτρίψαι σφοδροτάτῳ πολέμῳ, καὶ πόλεις
πολλὰς ἐν Παλαιστίνῃ καὶ Ἀραβίᾳ πορθῆσαι. Πα-
ρακληθεὶς οὖν εἰρήνην ποιήσασθαι· «Οὐκ ἄλλως,   (5)
ἔφη, τοῦτο γενήσεται εἰ μὴ Μωϋσῆς τις τῷ ὀνόματι
 
296.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 793 line 20
καὶ ἀπολέσθαι πλοῖα ἐν τῇ τοῦ ὕδατος ἀναχαιτίσει
(διαπλέοντα πάμπολλα καὶ ἀναρίθμητα) καὶ ἐν μὲν
τῇ Ἀραβίᾳ, καὶ Παλαιστίνῃ, καὶ Μεσοποταμίᾳ,    (20)
539 καὶ Ἀντιοχείᾳ κατεπόθησαν πόλεις πολλαὶ
καὶ κῶμαι. Καὶ συνελήφθησαν ἀνθρώπων πλήθη
 
 68

297.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)

(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 829 line 8
ἕτερον ἄρχοντα κατὰ τῶν Ῥωμαίων, ὀνόματι
Σάρβαρον, μετὰ πλείστης δυνάμεως, καὶ παρέ-
λαβε τὴν Καππαδοκίαν καὶ τὴν Δαμασκὸν, τὴν Πα-
λαιστίνην σὺν τῇ ἁγίᾳ πόλει, καὶ πολλὰς μυριάδας
Χριστιανῶν διὰ χειρὸς τῶν Ἰουδαίων ἀνεῖλεν.    (10)
(7) ᾘχμαλώτευσε καὶ Ζαχαρίαν τὸν πατριάρχην
 
298.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 865 line 18
τῇ γυναικὶ χήρᾳ οὔσῃ, λαμβάνει αὐτὴν (εἰς) γυ-
ναῖκα καὶ ἔσχε τὰς καμήλους αὐτῆς καὶ τὴν ὕπαρ-
ξιν ταύτης· καὶ ἐπιχωριάζων ἐν Παλαιστίνῃ συνα-
νεστρέφετο Ἰουδαίοις καὶ Χριστιανοῖς καὶ 592
ἐθηρᾶτο λόγους καὶ γραφικάς τινας ῥήσεις. Ἔσχε   (20)
 
299.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 876 line 48
συκῆς, ἐθαύμασε σφόδρα τῆς γῆς τὴν εὐκαρπίαν τε
καὶ πιότητα.
(6) Καὶ γοῦν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ πηγή ἐστι παν-
τοίων παθῶν (155a) ἀνθρώπων τε καὶ ἀλόγων ἴασιν
παρέχουσα, ἐν ᾗ λόγος τὸν Κύριον ἐξ ὁδοιπορίας   (50)
 
300.Γεώργιος Μοναχός χρονογράφος. Chronicon breve (lib. 1-6)
(redactio recentior) {3043.002} (A.D. 9) Vol. 110 p. 1025 line 36
δοῦσι καὶ διελέγχουσιν, ἀποστείλας μετ’ ὀργῆς
ἤγαγεν αὐτοὺς πρὸς ἑαυτὸν εἰπὼν τάδε· «Πόθεν    (35)
ἐστέ;» Οἱ δὲ εἶπον· «Ἐκ Παλαιστίνης.» Ὁ δὲ
ἀλιτήριος· «Καὶ διὰ τί τὴν γῆν ὑμῶν ἀφέντες καὶ
εἰς τὴν ἡμετέραν ἐλθόντες οὐ πειθαρχεῖτε
301. Συμεών Λογοθέτης. Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici
vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub
titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001} (A.D. 10)
P. 52 line 23
 69

τόθι τροπωσάμενος καὶ ὑποφόρους καταστήσας, ἰδίους τῶν

τόπων καθίστησιν ἐπιμελητάς. Ἀντίπατρον μὲν οὖν τὸν Ἀσκα-
λωνίτην τῆς Παλαιστίνης κατέστησε διοικητήν· υἱὸς δὲ ἦν
(53) Ἀντίπατρος Ἡρώδου τινὸς τῶν ἐν νεωκόροις ἀριθμουμένων
καὶ τῶν αὐτόθι τοῦ Ἀπόλλωνος ἱεροδούλων. παῖδα δὲ ὄντα  
 
302. Συμεών Λογοθέτης. Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici
vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub
titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001} (A.D. 10)
P. 64 line 15
(64) Οὐεσπασιανός.   

  Οὐεσπασιανὸς ἐβασίλευσεν ἔτη δέκα ἡμέρας ὀκτώ, ἦν δὲ   (14)

γονέων ἀσήμων. αὐτοκράτωρ δὲ γέγονεν ἐν Παλαιστίνῃ, ἔτι   (15)
τὰς πόλεις τῶν Ἰουδαίων πολιορκῶν· ὅστις καὶ Ἰώσηπον
τὸν συγγραφέα ὑποχείριον ἐποιήσατο. ἀνήχθη δὲ ἐν Ῥώμῃ
 
303. Συμεών Λογοθέτης. Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici
vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub
titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001} (A.D. 10)
P. 64 line 19
τὸν συγγραφέα ὑποχείριον ἐποιήσατο. ἀνήχθη δὲ ἐν Ῥώμῃ
ἀναγορευθεὶς ὑπὸ τοῦ στρατοῦ βασιλεύς, καταλιπὼν Τῖτον
τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὴν Παλαιστίνην πολιορκεῖν. οὗτος τελευτᾷ
νόσῳ. περὶ τῆς Οὐεπασιανοῦ ἁλώσεως τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ    (20)
Τίτου υἱοῦ αὐτοῦ Ἰώσηπος θαυμαστῶς ἱστορεῖ.
 
304. Συμεών Λογοθέτης. Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici
vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub
titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001} (A.D. 10)
P. 148 line 13
ρισεν, ἐν ᾗ καὶ ἐτελεύτησεν.
  Οἱ δὲ Πέρσαι παρέλαβον τὴν Καππαδοκίαν καὶ τὴν Δα-
μασκὸν καὶ τὴν Παλαιστίνην καὶ τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ πολ-
λὰς μυριάδας διὰ χειρὸς τῶν Ἰουδαίων Χριστιανοὺς ἀνεῖλον,
ᾐχμαλώτευσαν δὲ καὶ Ζαχαρίαν τὸν πατριάρχην Ἱεροσολύ-    (15)
 
 70

305. Συμεών Λογοθέτης. Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici

vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub
titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001} (A.D. 10)
P. 153 line 13
σθαι. κατ’ ὀλίγον δὲ παρρησιασάμενος ὑπεισῆλθε τῇ γυναικί,
καὶ ἔγημεν αὐτήν, καὶ ἔσχε τὰς καμήλους αὐτῆς καὶ τὴν
ὕπαρξιν. ἐρχόμενος δὲ ἐν Παλαιστίνῃ συνανεστρέφετο καὶ
Χριστιανοῖς, θηρώμενος παρ’ αὐτῶν τινὰ γραφικά. ἔσχε δὲ
τὸ πάθος τῆς ἐπιληψίας· καὶ τοῦτο νοήσασα ἡ γυνὴ ἐλυπεῖτο    (15)
 
306. Συμεών Λογοθέτης. Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici
vel Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub
titulo Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) {3070.001} (A.D. 10)
P. 226 line 5
αὐτοῦ κωμῳδοῦσιν καὶ διελέγχουσιν, ἀποστείλας μετ’ ὀργῆς
ἤγαγεν αὐτοὺς πρὸς αὐτόν, εἰπὼν τάδε “πόθεν ἐστέ;” οἱ δὲ
εἶπον “πόθεν; ἐκ Παλαιστίνης.” ὁ δὲ ἀλιτήριος “καὶ διὰ τί   (5)
τὴν γὴν ὑμῶν ἀφέντες καὶ εἰς τὴν ἡμετέραν ἐλθόντες οὐ πειθ-
αρχεῖτε τῇ βασιλείᾳ ἡμῶν;” τῶν δὲ μηδὲν ἀποκριθέντων
 
307. BASILIUS MINIMUS Scr. Eccl. Commentarium in Nazianzeni
orationes {9028.001} (A.D. 10) P. 25 line 33
    εἰς διάφορον ὑπερορίαν. ἐμὲ γενέσθαι, φησί, ἐν τοῖς κατὰ
Παλαιστίνην παιδευτηρίοις, καὶ ἐν Βυζαντίῳ Βασίλειον διὰ τὴν τῶν
μαθημάτων ἔφεσιν. [Β]
    ἢ τῶν ὅσοι περιττοὶ τὰ σοφιστικά. λήμματα Ἀττικοὶ κατα-   (35)
 
308. Michael PSELLUS Epist., Hagiogr., Phil., Polyhist. et Theol. De
omnifaria doctrina {2702.028} (A.D. 11) sec.174 line 2
ἀναδίδωσι.
(174) Περί τινων λιμνῶν.   

  Ἡ μυθευομένη παρὰ τοῖς πολλοῖς Νεκρὰ θάλασσα ἡ ἐν

Παλαιστίνῃ   (2)
παχυτάτη οὖσα ἁλμυροτάτη ἐστὶ πάντων τῶν ὑδάτων, καὶ πᾶν τὸ ἐμ-
 71

βαλλόμενον ἐν αὐτῇ σῶμα ἀνωθεῖται ὑπὸ τοῦ ὕδατος καὶ οὐ γίνεται

 
309. Constantinus MANASSES Hist. et Poeta Compendium chronicum
{3074.001} (A.D. 12) Line 942
τοῦτον ἡμέροις ἔβλεψεν ἡ τύχη τοῖς βλεφάροις,   (940)
καὶ πᾶν ἀπέβη κατὰ νοῦν τούτῳ τῷ Πτολεμαίῳ·
οὗτος κατέδραμε πολλῶν χωρῶν καὶ Παλαιστίνης,
καὶ γέγονε πολύχρυσος, καὶ βρίθων ἦν τῷ πλούτῳ.
οἱ μετὰ τοῦτον τοιγαροῦν κατάρξαντες Αἰγύπτου,
 
310. Constantinus MANASSES Hist. et Poeta Compendium chronicum
{3074.001} (A.D. 12) Line 1070
ὡς ἀετὸς ἐσκέπαζεν ἀετιδεῖς ἀπτέρους.
ὥδευον τοίνυν ἀκλινῶς εἰς τὴν ἐπηγγελμένην,
τὴν ἀπ’ Αἰγύπτου δ’ ἕως γῆς ὁρίων Παλαιστίνης    (1070)
ἐν ὅλοις τεσσαράκοντα τοῖς ἔτεσι διῆλθον.
καὶ πᾶν δυσκαταμάχητον ἔθνος καὶ φρικαλέον
 
311. Constantinus MANASSES Hist. et Poeta Compendium chronicum
{3074.001} (A.D. 12) Line 1081
μετὰ Μωσῆν δ’ ὁ τοῦ Ναυῆ παῖς Ἰησοῦς κυροῦται
τοῦ δημαρχεῖν καὶ προστατεῖν τοῦ τῶν Ἑβραίων σμήνους.    (1080)
οὗτος αὐτοῖς κληροδοτεῖ τὴν γῆν τῆς Παλαιστίνης,
ἣν ἐπηγγείλατο θεὸς προπάτορσι τοῖς θείοις,
καὶ τῶν φυλῶν ἐμέρισεν ἑκάστῃ τὸ προσῆκον,
 
312. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 92
καὶ “μηδὲ βασίλευε” πρὸς τόνδ’ ἀντέφη·   (90)
ὁ δὲ στραφεὶς προσέσχεν αὐτῆς τῇ δίκῃ.
οὗτος πολίζει πρὸς Παλαιστίνῃ πόλιν,
ὅπου Σιὼν ἵδρυτο κατεσκαμμένη,
Καπιτωλίναν καλέσας τήνδ’ Αἰλίαν·
 
313. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 178
 72

Γορδιανός τις σὺν ὁμωνύμῳ τέκνῳ·

ἐφ’ ὧν ὁ λαμπρὸς ἐν λόγοις Ὠριγένης
ἦν ἐκδιδάσκων μύστας ἐν Παλαιστίνῃ,
οἷσπερ συνηρίθμηντο σύγγονοι δύο,
ὁ γρήγορος νοῦς, θαυματουργὸς τοὐπίκλην,   (180)
 
314. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 926
οὖσι πρὸ τειχῶν ἀσφαλῶς ἦν διάγων.
ἐφ’ οὗπερ ἐσθὴς μητρανάνδρου παρθένου   (925)
ἐκ τῆς Σιών τε καὶ Παλαιστίνης τόπου
πρὸς τὴν βασιλεύουσαν ἀχθεῖσα πόλιν
ναῷ τεθησαύριστο τῷ πρὸς Βλαχέρναις,
 
315. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 1321
κοίλης Συρίας, τῆς ὅλης Ἀρμενίας,
λεηλατοῦντες καὶ μέχρι Χαλκηδόνος,   (1320)
Παλαιστίνην δὲ καὶ τόπους τῆς Φοινίκης
τοῖς ὑφ’ ἑαυτοὺς συνέταξαν χωρίοις.
τὸ δ’ Ἀβάρων στράτευμα πάλιν ἐν δύσει
 
316. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 1368
λεηλατοῦντος τηνικαῦτα Χοσρόου
Περσῶν κρατάρχου πάντα τῆς ἕω μέρη,
καταδραμόντος καὶ Παλαιστίνης ὅρους,
θεοῦ πόλιν τε τὴν Σιὼν ἡλωκότος,
χριστωνύμων ἔφθαρτο πλῆθος μυρίον,   (1370)
 
317. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 1797
μάρτυρας ἀπέφηνε Χριστοῦ δεσπότου,   (1795)
ἄλλους τε πλείστους σὺν μονασταῖς μιγάδας.
  Τούτου τυραννεύοντος ἐν Παλαιστίνῃ
κἀν τῇ Συρίᾳ καὶ βασιλίδι πόλει
 73

σεισμὸς μέγιστος καὶ κλόνος γῆς συνέβη,

 
318. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 5944
αὐτῷ παρασχεῖν σὺν στρατιᾷ φιλίως
γῆς παραδραμεῖν Ῥωμαΐδος τοὺς ὅρους,
πρὸς Παλαιστίνης τοὺς τόπους ὡρμημένῳ.
πρὸς ῥῆγα τοίνυν τοῦ δρόμου λογοθέτην   (5945)
ἄναξ πεπομφὼς συμβιβάσεις ἀρτύει·
 
319. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 5985
δεσμεῖ δὲ συσχὼν καὶ τύραννον τῆς Κύπρου
Κομνηνὸν Ἰσάκιον, Ἔχετον τρόπους·
καὶ καταπλεύσας πρὸς Παλαιστίνης τόπους   (5985)
στράτευμα κατέλιπεν οἰκεῖον Κύπρῳ,
ὁ Γερμανῶν ῥὴξ δηλαδὴ τῶν Ἰγκλίνων,
 
320. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 5991
ζωῆς δ’ ἀφορμὰς αὐτόθεν κεκτημένος.
ἐν τῷ μέλλειν δὲ πρὸς πατρίδ’ ἀπιέναι   (5990)
ῥηγὶ Κύπρον δέδωκε τῆς Παλαιστίνης
οἰκεῖν τε ταύτην, εἰ σχολὴν ἄγει μάχης,
καὶ κυριεύειν καὶ κρατεῖν τῆς Κυπρίων
 
321. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 5996
ὡς ὑπ’ ἐκείνου προσνεμηθείσης πόθῳ
ζωηφόρῳ μνήματι τῷ τοῦ κυρίου   (5995)
καὶ συναφθείσης τοῖς ὅροις Παλαιστίνης.
  Ἄγων μετάγων συγχέων μετατρέπων
ἀνθρώπινα θεῖά τε πράγματα κράτωρ,
 
322. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 6135
 74

ὄντος καθ’ ἡμᾶς τοῦ κακῶς πεπονθότος.

πρὸς τοῖσδε προυφοίβαζεν ὡς μοναρχίαν
περιβαλεῖται, καὶ Παλαιστίνην πάλιν   (6135)
ἐλευθερώσας προσνεμεῖ κραταρχίᾳ,
καὶ γάλα δ’ ἐθνῶν θηλάσει κατὰ κόρον,
 
323. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 6706
συνωμότας σχὼν εἰς σύναρσιν κακίας
ἄνδρας τοπάρχας εὐγενεῖς ἐκ Λατίνων,   (6705)
ἐκπλεῖν ἑτοίμους εἰς Παλαιστίνης ὅρους
πρὸς ἐκδικίαν μνήματος ζωηφόρου.
βουλεύεται δὲ κατὰ Ῥωμαίων σφίσιν.
 
324. Εφραίμ Αινειανός. Chronicon imperatorum Romanorum (A.D.
13-14) Line 6741
γράμμασι πάπα τῆς παλαιτέρας Ῥώμης
Ἀλαμανῶν τε ῥηγὸς ὠχυρωμένος,   (6740)
τοὺς ἐν στόλῳ πλέοντας εἰς Παλαιστίνην
ἐκπλεῖν σὺν αὐτοῖς ἠξίου πρὸς πατρίδα,
συναξιούντων τῷδε ῥηγὸς καὶ πάπα,
 
325. Nicephorus GREGORAS Hist. et Scr. Rerum Nat. Epistulae
{4145.002} (A.D. 13-14) Epistle 44 line 19
  Οἶσθα γὰρ τὸν Ἰλλυριὸν ὅς, ἐπειδὴ προσέσχε τῇ Κύπρῳ, κατέλυσε
παρὰ σοί, καὶ ὅση ἀνήκουσα εἴη ἄν, ὅσον μάλιστ’ ἐξῆν, ἀπολελαύκει
ξενίας. τοῦτον δὴ λέγω ὃς πολὺν τῆς τῶν ἐν Παλαιστίνῃ τόπων ἱερῶν
ἱστορίας ἐπισυρόμενος ἔρωτα, ‘πλήρεσιν ἱστίοις’ ἐξῄει τῶν ὧδε
διαπόν-   (20)
τιος, ὡς εἰπεῖν, ἐραστὴς τῶν καλῶν, καὶ διελθὼν Αἴγυπτον καὶ Βαβυ-
 
326. Nicephorus GREGORAS Hist. et Scr. Rerum Nat. Epistulae
{4145.002} (A.D. 13-14) Epistle 44 line 24
λῶνα καὶ παραλλάξας Κάνωβον καὶ Πηλούσιον καὶ δι’ ὅσων
ἑτέρωνστομάτων ὁ Νεῖλος  ὁ Νεῖλος στομάτωνἀποπτύει τὸ ῥεῖθρον ἐς
τὴν ἐκεῖσε παράλιον, ἐςΠαλαιστίνην ἀφί⸢κετο⸣. κἀκεῖσε τὸν ἔρωτα καθ’
 75

ὅσον ἐξῆν ἀφοσιωσά-μενος, εἶτα ἀπῄει καὶ παρελθὼν Συρίαν Κοίλην καὶ
Φοινίκην, τὴν ἐς    (25)Κύπρον ἔπειτα ἔπλει, ἐπανόδου μεμνημένος ἤδη.

Αποσπάσματα από αρχαία, Βυζαντινά και θεολογικά κείμενα

Πλούταρχος. Lucullus Plutarchi vitae parallelae, vol. 1.1, 4th edn.”, Ed.
Ziegler, K.Leipzig: Teubner, 1969.
Chap.14, sec.6, line 9

‘τοῦτο καὶ βούλομαι καὶ κάθημαι τεχνάζων, μέγαν αὖθις

γενέσθαι τὸν ἄνδρα καὶ συναγαγεῖν αὐτὸν ἀξιόμαχον
δύναμιν, ἵνα μείνῃ καὶ μὴ φύγῃ προσιόντας ἡμᾶς. ἢ
οὐχ ὁρᾶτε πολλὴν μὲν αὐτῷ καὶ ἀτέκμαρτον ἐρημίαν
ὀπίσω παροῦσαν; ἐγγὺς δ' ὁ Καύκασος καὶ ὄρη πολλὰ
καὶ βαθέα καὶ μυρίους βασιλεῖς φυγομαχοῦντας ἀρκοῦντα
κατακρύψαι καὶ περισχεῖν, ὀλίγων δ' ἡμερῶν ὁδὸς εἰς
Ἀρμενίαν ἐκ Καβήρων, καὶ ὑπὲρ Ἀρμενίας κάθηται Τι-
γράνης, βασιλεὺς βασιλέων, ἔχων δύναμιν ᾗ Πάρθους
τε περικόπτει τῆς Ἀσίας καὶ πόλεις Ἑλληνίδας εἰς Μη-  
δίαν ἀνακομίζει καὶ Συρίας κρατεῖ καὶ Παλαιστίνης καὶ
τοὺς ἀπὸ Σελεύκου βασιλεῖς ἀποκτιννύει, θυγατέρας δ' αὐ-
τῶν ἄγει καὶ γυναῖκας ἀνασπάστους. οὗτος οἰκεῖός ἐστι
Μιθριδάτου καὶ γαμβρός, οὐ περιόψεται δ' αὐτὸν ἱκέτην
ὑποδεξάμενος, ἀλλὰ πολεμήσει πρὸς ἡμᾶς, καὶ σπεύ-
δοντες ἐκβάλλειν Μιθριδάτην, κινδυνεύσομεν ἐπισπάσα-
σθαι Τιγράνην, πάλαι μὲν αἰτίας δεόμενον ἐφ' ἡμᾶς,
εὐπρεπεστέραν δ' οὐκ ἂν λαβόντα τῆς ὑπὲρ ἀνδρὸς οἰ-
κείου καὶ βασιλέως ἀναγκασθέντος ὑπουργεῖν αὐτῷ.

Πλούταρχος. Pompeius (0007: 045)“Plutarch's lives, vol. 5”, Ed. Perrin,

B.Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1917, Repr. 1968.
Chap.45, sec.2, line 5

αὐτῶν ἐκεῖνον λογίζεσθαι περὶ τοῦ πρέποντος.  

 Τοῦ δὲ θριάμβου τῷ μεγέθει, καίπερ εἰς
ἡμέρας δύο μερισθέντος, ὁ χρόνος οὐκ ἐξήρκεσεν,
ἀλλὰ τῶν παρεσκευασμένων πολλὰ τῆς θέας
ἐξέπεσεν, ἑτέρας ἀποχρῶντα πομπῆς ἀξίωμα καὶ
 76

κόσμος εἶναι. γράμμασι δὲ προηγουμένοις ἐδη-

λοῦτο τὰ γένη καθ' ὧν ἐθριάμβευεν. ἦν δὲ τάδε·
Πόντος, Ἀρμενία, Καππαδοκία, Παφλαγονία,
Μηδία, Κολχίς, Ἴβηρες, Ἀλβανοί, Συρία, Κιλι-
κία, Μεσοποταμία, τὰ περὶ Φοινίκην καὶ Πα-
λαιστίνην, Ἰουδαία, Ἀραβία, τὸ πειρατικὸν ἅπαν
ἐν γῇ καὶ θαλάσσῃ καταπεπολεμημένον. ἐν δὲ
τούτοις φρούρια μὲν ἡλωκότα χιλίων οὐκ ἐλάτ-
τονα, πόλεις δὲ οὐ πολὺ τῶν ἐνακοσίων ἀποδέ-
ουσαι, πειρατικαὶ δὲ νῆες ὀκτακόσιαι, κατοικίαι
δὲ πόλεων μιᾶς δέουσαι τετταράκοντα. πρὸς δὲ
τούτοις ἔφραζε διὰ τῶν γραμμάτων ὅτι πεντακις-
χίλιαι μὲν μυριάδες ἐκ τῶν τελῶν ὑπῆρχον, ἐκ
δὲ ὧν αὐτὸς προσεκτήσατο τῇ πόλει μυριάδας
ὀκτακισχιλίας πεντακοσίας λαμβάνουσιν, ἀνα-
φέρεται δὲ εἰς τὸ δημόσιον ταμιεῖον

Πλούταρχος. De Iside et Osiride (351c–384c) (0007: 089)

“Plutarchi moralia, vol. 2.3”, Ed. Sieveking, W.Leipzig: Teubner, 1935,
Repr. 1971.Stephanus p. 357, sec.E, line 5

 Ὅπου δὲ πρῶτον ἐρημίας ἔτυχεν, αὐτὴν καθ' ἑαυ-

τὴν γενομένην ἀνοῖξαι τὴν λάρνακα καὶ τῷ προσώπῳ
τὸ πρόσωπον ἐπιθεῖσαν ἀσπάσασθαι καὶ δακρύειν. τοῦ
δὲ παιδίου σιωπῇ προσελθόντος ἐκ τῶν ὄπισθεν καὶ
καταμανθάνοντος αἰσθομένην μεταστραφῆναι καὶ δει-
νὸν ὑπ' ὀργῆς ἐμβλέψαι· τὸ δὲ παιδίον οὐκ ἀνασχέ-
σθαι τὸ τάρβος, ἀλλ' ἀποθανεῖν. οἱ δέ φασιν οὐχ
οὕτως, ἀλλ' ὡς εἴρηται *** τρόπον ἐκπεσεῖν εἰς τὴν
θάλασσαν, ἔχειν δὲ τιμὰς διὰ τὴν θεόν· ὃν γὰρ ᾄδουσιν  
Αἰγύπτιοι παρὰ τὰ συμπόσια Μανερῶτα, τοῦτον εἶναι.
τινὲς δὲ τὸν μὲν παῖδα καλεῖσθαι Παλαιστινὸν ἢ Πηλούσιον καὶ τὴν
πόλιν ἐπώνυμον ἀπ' αὐτοῦ γενέσθαι κτισθεῖ-
σαν ὑπὸ τῆς θεοῦ· τὸν δ' ᾀδόμενον Μανερῶτα πρῶτον
εὑρεῖν μουσικὴν ἱστοροῦσιν. ἔνιοι δέ φασιν ὄνομα μὲν
οὐδενὸς εἶναι, διάλεκτον δὲ πίνουσιν ἀνθρώποις καὶ
θαλειάζουσι πρέπουσαν ‘αἴσιμα τὰ τοιαῦτα παρείη·’
τοῦτο γὰρ τῷ Μανερῶτι φραζόμενον ἀναφωνεῖν ἑκάστοτε
τοὺς Αἰγυπτίους. ὥσπερ ἀμέλει καὶ τὸ δεικνύμενον αὐτοῖς
εἴδωλον ἀνθρώπου τεθνηκότος ἐν κιβωτίῳ περιφερόμενον
οὐκ ἔστιν ὑπόμνημα τοῦ περὶ Ὀσίριδος πάθους,
 77

Ηρόδοτος ιστορίαι. (0016: 001)“Hérodote. Histoires, 9 vols.”, Ed.

Legrand, Ph.–E.Paris: Les Belles Lettres, 1:1932; 2;1930; 3:1939; 4 (3rd
edn.): 1960; 5:1946; 6:1948; 7:1951; 8:1953; 9:1954, Repr. 1:1970;
2:1963; 3:1967; 5:1968; 6:1963; 7:1963; 8:1964; 9:1968.
Book 1, sec.105, line 2

Ἔστι δὲ ἀπὸ τῆς λίμνης τῆς Μαιήτιδος ἐπὶ Φᾶσιν ποταμὸν

καὶ ἐς Κόλχους τριήκοντα ἡμερέων εὐζώνῳ ὁδός, ἐκ δὲ τῆς
Κολχίδος οὐ πολλὸν ὑπερβῆναι ἐς τὴν Μηδικήν, ἀλλ' ἓν τὸ
διὰ μέσου ἔθνος αὐτῶν ἐστι, Σάσπειρες, τοῦτο δὲ παραμει-
βομένοισι εἶναι ἐν τῇ Μηδικῇ. Οὐ μέντοι οἵ γε Σκύθαι
ταύτῃ ἐσέβαλον, ἀλλὰ τὴν κατύπερθε ὁδὸν πολλῷ μακρο-
τέρην ἐκτραπόμενοι, ἐν δεξιῇ ἔχοντες τὸ Καυκάσιον ὄρος.
Ἐνθαῦτα οἱ μὲν Μῆδοι συμβαλόντες τοῖσι Σκύθῃσι καὶ
ἑσσωθέντες τῇ μάχῃ τῆς ἀρχῆς κατελύθησαν, οἱ δὲ Σκύθαι
τὴν Ἀσίην πᾶσαν ἐπέσχον. Ἐνθεῦτεν δὲ ἤισαν ἐπ'
Αἴγυπτον. Καὶ ἐπείτε ἐγένοντο ἐν τῇ Παλαιστίνῃ Συρίῃ,
Ψαμμήτιχός σφεας Αἰγύπτου βασιλεὺς ἀντιάσας δώροισί
τε καὶ λιτῇσι ἀποτρέπει τὸ προσωτέρω μὴ πορεύεσθαι. Οἱ
δὲ ἐπείτε ἀναχωρέοντες ὀπίσω ἐγίνοντο τῆς Συρίης ἐν
Ἀσκάλωνι πόλι, τῶν πλεόνων Σκυθέων παρεξελθόντων
ἀσινέων, ὀλίγοι τινὲς αὐτῶν ὑπολειφθέντες ἐσύλησαν τῆς
Οὐρανίης Ἀφροδίτης τὸ ἱρόν. Ἔστι δὲ τοῦτο τὸ ἱρόν, ὡς
ἐγὼ πυνθανόμενος εὑρίσκω, πάντων ἀρχαιότατον ἱρῶν, ὅσα
ταύτης τῆς θεοῦ· καὶ γὰρ τὸ ἐν Κύπρῳ ἱρὸν ἐνθεῦτεν
ἐγένετο, ὡς αὐτοὶ Κύπριοι λέγουσι, καὶ τὸ ἐν Κυθήροισι
Φοίνικές εἰσι οἱ ἱδρυσάμενοι ἐκ ταύτης τῆς Συρίης ἐόντες.  

Ηρόδοτος ιστορίαι. Book 2, sec.104, line 12

Νοήσας δὲ πρότερον αὐτὸς ἢ ἀκούσας ἄλλων λέγω· ὡς

δέ μοι ἐν φροντίδι ἐγένετο, εἰρόμην ἀμφοτέρους, καὶ
μᾶλλον οἱ Κόλχοι ἐμεμνέατο τῶν Αἰγυπτίων ἢ οἱ Αἰγύπτιοι
τῶν Κόλχων· νομίζειν δ' ἔφασαν [οἱ] Αἰγύπτιοι τῆς
Σεσώστριος στρατιῆς εἶναι τοὺς Κόλχους. Αὐτὸς δὲ
εἴκασα τῇδε· καὶ ὅτι μελάγχροές εἰσι καὶ οὐλότριχες
(καὶ τοῦτο μὲν ἐς οὐδὲν ἀνήκει· εἰσὶ γὰρ καὶ ἕτεροι
τοιοῦτοι), ἀλλὰ τοῖσδε καὶ μᾶλλον ὅτι μοῦνοι πάντων
ἀνθρώπων Κόλχοι καὶ Αἰγύπτιοι καὶ Αἰθίοπες περιτάμ-  
νονται ἀπ' ἀρχῆς τὰ αἰδοῖα. Φοίνικες δὲ καὶ Σύριοι οἱ
 78

ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καὶ αὐτοὶ ὁμολογέουσι παρ' Αἰγυπτίων

μεμαθηκέναι, Σύριοι δὲ οἱ περὶ Θερμώδοντα ποταμὸν
καὶ Παρθένιον καὶ Μάκρωνες οἱ τούτοισι ἀστυγείτονες
ἐόντες ἀπὸ Κόλχων φασὶ νεωστὶ μεμαθηκέναι. Οὗτοι
γάρ εἰσι οἱ περιταμνόμενοι ἀνθρώπων μοῦνοι, καὶ οὗτοι
Αἰγυπτίοισι φαίνονται ποιεῦντες κατὰ ταὐτά. Αὐτῶν δὲ
Αἰγυπτίων καὶ Αἰθιόπων οὐκ ἔχω εἰπεῖν ὁκότεροι παρὰ
τῶν ἑτέρων ἐξέμαθον· ἀρχαῖον γὰρ δή τι φαίνεται ἐόν.
Ὡς δὲ ἐπιμισγόμενοι Αἰγύπτῳ ἐξέμαθον, μέγα μοι καὶ
τόδε τεκμήριον γίνεται· Φοινίκων ὁκόσοι τῇ Ἑλλάδι
ἐπιμίσγονται, οὐκέτι Αἰγυπτίους

Ηρόδοτος ιστορίαι. Book 2, sec.106, line 3

αἰδοῖα, ἀλλὰ τῶν ἐπιγινομένων οὐ περιτάμνουσι τὰ

αἰδοῖα. Φέρε νυν καὶ ἄλλο εἴπω περὶ τῶν Κόλχων, ὡς
Αἰγυπτίοισι προσφερέες εἰσί· λίνον μοῦνοι οὗτοί τε καὶ
Αἰγύπτιοι ἐργάζονται κατὰ ταὐτά. Καὶ ἡ ζόη πᾶσα καὶ
ἡ γλῶσσα ἐμφερής ἐστι ἀλλήλοισι. Λίνον δὲ τὸ μὲν
κολχικὸν ὑπὸ Ἑλλήνων σαρδονικὸν κέκληται, τὸ μέντοι
ἀπ' Αἰγύπτου ἀπικνεόμενον καλέεται αἰγύπτιον.
 Τὰς δὲ στήλας τὰς ἵστα κατὰ τὰς χώρας ὁ Αἰγύπτου  
βασιλεὺς Σέσωστρις, αἱ μὲν πλέονες οὐκέτι φαίνονται
περιεοῦσαι, ἐν δὲ τῇ Παλαιστίνῃ Συρίῃ αὐτὸς ὥρων
ἐούσας καὶ τὰ γράμματα τὰ εἰρημένα ἐνεόντα καὶ
γυναικὸς αἰδοῖα. Εἰσὶ δὲ καὶ περὶ Ἰωνίην δύο τύποι ἐν
πέτρῃσι ἐγκεκολαμμένοι τούτου τοῦ ἀνδρός, τῇ τε ἐκ
τῆς Ἐφεσίης ἐς Φώκαιαν ἔρχονται καὶ τῇ ἐκ Σαρδίων ἐς
Σμύρνην. Ἑκατέρωθι δὲ ἀνὴρ ἐγγέγλυπται μέγαθος
πέμπτης σπιθαμῆς, τῇ μὲν δεξιῇ χειρὶ ἔχων αἰχμήν,
τῇ δὲ ἀριστερῇ τόξα, καὶ τὴν ἄλλην σκευὴν ὡσαύτως· καὶ
γὰρ αἰγυπτίην καὶ αἰθιοπίδα ἔχει. Ἐκ δὲ τοῦ ὤμου ἐς
τὸν ἕτερον ὦμον διὰ τῶν στηθέων γράμματα ἱρὰ αἰγύπτια
διήκει ἐγκεκολαμμένα, λέγοντα τάδε· «Ἐγὼ τήνδε τὴν

Ηρόδοτος ιστορίαι. Book 3, sec.5, line 3

κατ' αὐτόν, ὃς αἱρέει μιν ἐν Λυκίῃ, ἑλὼν δὲ οὐκ ἀνήγαγε ἐς

Αἴγυπτον· σοφίῃ γάρ μιν περιῆλθε ὁ Φάνης· καταμεθύσας
γὰρ τοὺς φυλάκους ἀπαλλάσσετο ἐς Πέρσας. Ὁρμημένῳ
 79

δὲ στρατεύεσθαι Καμβύσῃ ἐπ' Αἴγυπτον καὶ ἀπορέοντι τὴν

ἔλασιν, ὅκως τὴν ἄνυδρον διεκπερᾷ, ἐπελθὼν φράζει μὲν
καὶ τἆλλα τὰ Ἀμάσιος πρήγματα, ἐξηγέεται δὲ καὶ τὴν
ἔλασιν, ὧδε παραινέων, πέμψαντα παρὰ τὸν Ἀραβίων
βασιλέα δέεσθαι τὴν διέξοδόν οἱ ἀσφαλέα παρασχεῖν.
 Μούνῃ δὲ ταύτῃ εἰσὶ φανεραὶ ἐσβολαὶ ἐς Αἴγυπτον.
Ἀπὸ γὰρ Φοινίκης μέχρις οὔρων τῶν Καδύτιος πόλιος
ἡ γῆ ἐστι Συρίων τῶν Παλαιστίνων καλεομένων· ἀπὸ δὲ
Καδύτιος ἐούσης πόλιος, ὡς ἐμοὶ δοκέει, Σαρδίων οὐ
πολλῷ ἐλάσσονος, ἀπὸ ταύτης τὰ ἐμπόρια τὰ ἐπὶ θαλάσσης
μέχρις Ἰηνύσου πόλιός ἐστι τοῦ Ἀραβίου· ἀπὸ δὲ Ἰηνύσου
αὖτις Συρίων μέχρι Σερβωνίδος λίμνης, παρ' ἣν δὴ τὸ
Κάσιον ὄρος τείνει ἐς θάλασσαν· ἀπὸ δὲ Σερβωνίδος
λίμνης, ἐν τῇ δὴ λόγος τὸν Τυφῶ κεκρύφθαι, ἀπὸ ταύτης
ἤδη Αἴγυπτος. Τὸ δὴ μεταξὺ Ἰηνύσου πόλιος καὶ Κασίου
τε ὄρεος καὶ τῆς Σερβωνίδος λίμνης, ἐὸν τοῦτο οὐκ ὀλίγον
χωρίον ἀλλὰ ὅσον τε ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ὁδοῦ, ἄνυδρόν ἐστι
δεινῶς. Τὸ δὲ ὀλίγοι τῶν ἐς Αἴγυπτον ναυτιλλομένων  

Ηρόδοτος ιστορίαι. Book 3, sec.91, line 6

Ἀπὸ δὲ Κιλίκων ἵπποι τε λευκοὶ ἑξήκοντα καὶ τριηκόσιοι,

ἑκάστης ἡμέρης εἷς γινόμενος, καὶ τάλαντα ἀργυρίου πεν-
τακόσια· τούτων [δὲ] τεσσεράκοντα μὲν καὶ ἑκατὸν ἐς
τὴν φρουρέουσαν ἵππον τὴν Κιλικίην χώρην ἀναισιμοῦτο,
τὰ δὲ τριηκόσια καὶ ἑξήκοντα Δαρείῳ ἐφοίτα· νομὸς τέ-
ταρτος οὗτος. Ἀπὸ δὲ Ποσιδηίου πόλιος, τὴν Ἀμφίλοχος  
ὁ Ἀμφιάρεω οἴκισε ἐπ' οὔροισι τοῖσι Κιλίκων τε καὶ
Συρίων, ἀρξάμενος ἀπὸ ταύτης μέχρι Αἰγύπτου, πλὴν
μοίρης τῆς Ἀραβίων (ταῦτα γὰρ ἦν ἀτελέα), πεντήκοντα
καὶ τριηκόσια τάλαντα φόρος ἦν· ἔστι δὲ ἐν τῷ νομῷ τούτῳ
Φοινίκη τε πᾶσα καὶ Συρίη ἡ Παλαιστίνη καλεομένη καὶ
Κύπρος· νομὸς πέμπτος οὗτος. Ἀπ' Αἰγύπτου δὲ καὶ
Λιβύων τῶν προσεχέων Αἰγύπτῳ καὶ Κυρήνης τε καὶ
Βάρκης (ἐς γὰρ τὸν Αἰγύπτιον νομὸν αὗται ἐκεκοσμέατο)
ἑπτακόσια προσήιε τάλαντα, πάρεξ τοῦ ἐκ τῆς Μοίριος
λίμνης γινομένου ἀργυρίου, τὸ ἐγίνετο ἐκ τῶν ἰχθύων· τού-
του τε δὴ χωρὶς τοῦ ἀργυρίου καὶ τοῦ ἐπιμετρεομένου
σίτου προσήιε [τὰ] ἑπτακόσια τάλαντα· πρὸς γὰρ δυοκαί-
δεκα μυριάδας Περσέων τε τοῖσι ἐν τῷ Λευκῷ τείχεϊ τῷ ἐν
 80

Μέμφι κατοικημένοισι καταμετρέουσι καὶ τοῖσι τούτων

ἐπικούροισι· νομὸς ἕκτος οὗτος. Σατταγύδαι δὲ καὶ Γανδά

Ηρόδοτος ιστορίαι. Book 4, sec.39, line 9

Φοινίκῃ κειμένου τείνει [τὰ] ἐς θάλασσαν μέχρι Τριοπίου

ἄκρης. Οἰκέει δ' ἐν τῇ ἀκτῇ ταύτῃ ἔθνεα ἀνθρώπων
τριήκοντα. Αὕτη μέν νυν ἡ ἑτέρη τῶν ἀκτέων. Ἡ δὲ δὴ
ἑτέρη ἀπὸ Περσέων ἀρξαμένη παρατέταται ἐς τὴν
Ἐρυθρὴν θάλασσαν, ἥ τε Περσικὴ καὶ ἀπὸ ταύτης ἐκδε-
κομένη ἡ Ἀσσυρίη καὶ ἀπὸ Ἀσσυρίης ἡ Ἀραβίη· λήγει δὲ
αὕτη, οὐ λήγουσα εἰ μὴ νόμῳ, ἐς τὸν κόλπον τὸν Ἀράβιον,
ἐς τὸν Δαρεῖος ἐκ τοῦ Νείλου διώρυχα ἐσήγαγε· μέχρι μέν
νυν Φοινίκης ἀπὸ Περσέων χῶρος πλατὺς καὶ πολλός ἐστι,
τὸ δ' ἀπὸ Φοινίκης παρήκει διὰ τῆσδε τῆς θαλάσσης ἡ
ἀκτὴ αὕτη παρά τε Συρίην τὴν Παλαιστίνην καὶ Αἴγυπτον,
ἐς τὴν τελευτᾷ· ἐν τῇ ἔθνεά ἐστι τρία μοῦνα. Ταῦτα μὲν
ἀπὸ Περσέων τὰ πρὸς ἑσπέρης τῆς Ἀσίης ἔχοντά ἐστι.
Τὰ δὲ κατύπερθε Περσέων καὶ Μήδων καὶ Σασπείρων καὶ
Κόλχων, τὰ πρὸς ἠῶ τε καὶ ἥλιον ἀνατέλλοντα, ἔνθεν μὲν
ἡ Ἐρυθρὴ παρήκει θάλασσα, πρὸς βορέω δὲ ἡ Κασπίη τε
θάλασσα καὶ ὁ Ἀράξης ποταμός, ῥέων πρὸς ἥλιον ἀνίς-
χοντα. Μέχρι δὲ τῆς Ἰνδικῆς οἰκέεται [ἡ] Ἀσίη· τὸ δὲ  
ἀπὸ ταύτης ἔρημος ἤδη τὸ πρὸς τὴν ἠῶ, οὐδὲ ἔχει οὐδεὶς
φράσαι οἷον δή τι ἐστί.

Ηρόδοτος ιστορίαι. Book 7, sec.89, line 3

ἐς συμφορὴν ἐνέπεσε ἀνεθέλητον· ἐλαύνοντι γάρ οἱ ὑπὸ

τοὺς πόδας τοῦ ἵππου ὑπέδραμε κύων, καὶ ὁ ἵππος οὐ
προϊδὼν ἐφοβήθη τε καὶ στὰς ὀρθὸς ἀπεσείσατο τὸν Φαρ-
νούχεα· πεσὼν δὲ αἷμά τε ἤμεε καὶ ἐς φθίσιν περιῆλθε ἡ
νοῦσος. Τὸν δὲ ἵππον αὐτίκα κατ' ἀρχὰς ἐποίησαν οἱ
οἰκέται ὡς ἐκέλευε· ἐς τὸν χῶρον ἐν τῷ περ κατέβαλε τὸν
δεσπότην ἀπαγαγόντες, ἐν τοῖσι γούνασι ἀπέταμον τὰ
σκέλεα. Φαρνούχης μὲν οὕτω παρελύθη τῆς ἡγεμονίης.
 Τῶν δὲ τριηρέων ἀριθμὸς μὲν ἐγένετο ἑπτὰ καὶ διηκόσιαι
καὶ χίλιαι, παρείχοντο δὲ αὐτὰς οἵδε. Φοίνικες μὲν σὺν
Συρίοισι τοῖσι ἐν τῇ Παλαιστίνῃ τριηκοσίας, ὧδε ἐσκευας-
μένοι· περὶ μὲν τῇσι κεφαλῇσι κυνέας εἶχον ἀγχοτάτω
πεποιημένας τρόπον τὸν Ἑλληνικόν, ἐνδεδυκότες δὲ θώρη-
κας λινέους· ἀσπίδας δὲ ἴτυς οὐκ ἐχούσας εἶχον καὶ
 81

ἀκόντια. Οὗτοι δὲ οἱ Φοίνικες τὸ παλαιὸν οἴκεον, ὡς αὐτοὶ

λέγουσι, ἐπὶ τῇ Ἐρυθρῇ θαλάσσῃ, ἐνθεῦτεν δὲ ὑπερβάντες
τῆς Συρίης οἰκέουσι τὰ παρὰ θάλασσαν· τῆς δὲ Συρίης
τοῦτο τὸ χωρίον καὶ τὸ μέχρι Αἰγύπτου πᾶν Παλαιστίνη
καλέεται. Αἰγύπτιοι δὲ νέας παρείχοντο διηκοσίας· οὗτοι
δὲ εἶχον περὶ μὲν τῇσι κεφαλῇσι κράνεα χηλευτά, ἀσπίδας
δὲ κοίλας τὰς ἴτυς μεγάλας ἐχούσας, καὶ δόρατά τε ναύ

Ηρόδοτος ιστορίαι. Book 7, sec.89, line 10

σκέλεα. Φαρνούχης μὲν οὕτω παρελύθη τῆς ἡγεμονίης.

 Τῶν δὲ τριηρέων ἀριθμὸς μὲν ἐγένετο ἑπτὰ καὶ διηκόσιαι
καὶ χίλιαι, παρείχοντο δὲ αὐτὰς οἵδε. Φοίνικες μὲν σὺν
Συρίοισι τοῖσι ἐν τῇ Παλαιστίνῃ τριηκοσίας, ὧδε ἐσκευας-
μένοι· περὶ μὲν τῇσι κεφαλῇσι κυνέας εἶχον ἀγχοτάτω
πεποιημένας τρόπον τὸν Ἑλληνικόν, ἐνδεδυκότες δὲ θώρη-
κας λινέους· ἀσπίδας δὲ ἴτυς οὐκ ἐχούσας εἶχον καὶ
ἀκόντια. Οὗτοι δὲ οἱ Φοίνικες τὸ παλαιὸν οἴκεον, ὡς αὐτοὶ
λέγουσι, ἐπὶ τῇ Ἐρυθρῇ θαλάσσῃ, ἐνθεῦτεν δὲ ὑπερβάντες
τῆς Συρίης οἰκέουσι τὰ παρὰ θάλασσαν· τῆς δὲ Συρίης
τοῦτο τὸ χωρίον καὶ τὸ μέχρι Αἰγύπτου πᾶν Παλαιστίνη
καλέεται. Αἰγύπτιοι δὲ νέας παρείχοντο διηκοσίας· οὗτοι
δὲ εἶχον περὶ μὲν τῇσι κεφαλῇσι κράνεα χηλευτά, ἀσπίδας
δὲ κοίλας τὰς ἴτυς μεγάλας ἐχούσας, καὶ δόρατά τε ναύ-
μαχα καὶ τύχους μεγάλους· τὸ δὲ πλῆθος αὐτῶν θωρηκο-
φόροι ἦσαν, μαχαίρας δὲ μεγάλας εἶχον· οὗτοι μὲν οὕτω
ἐστάλατο. Κύπριοι δὲ παρείχοντο νέας πεντήκοντα καὶ  
ἑκατόν, ἐσκευασμένοι ὧδε· τὰς μὲν κεφαλὰς εἱλίχατο
μίτρῃσι οἱ βασιλέες αὐτῶν, οἱ δὲ ἄλλοι εἶχον κιτάρις, τὰ
δὲ ἄλλα κατά περ Ἕλληνες· τούτων δὲ τοσάδε ἔθνεά ἐστι·
οἱ μὲν ἀπὸ Σαλαμῖνος καὶ Ἀθηνέων, οἱ δὲ ἀπὸ Ἀρκαδίης,

Φίλων Ιουδαίος. De Abrahamo (0018: 020)“Philonis Alexandrini

opera quae supersunt, vol. 4”, Ed. Cohn, L.Berlin: Reimer, 1902, Repr.
1962.Section 133, line 3

...ἐοικότας ὁδοιπόροις τρεῖς ξενισθῆναι παρ' αὑτῷ, διαλέγεται τούτοις

οὐχ
ὡς τρισίν, ἀλλ' ὡς ἑνί, καί φησι· “κύριε, εἰ ἄρα εὗρον χάριν παρὰ
 82

σοί, μὴ παρέλθῃς τὸν παῖδά σου” (Gen. 18, 3)· τὸ γὰρ “κύριε” καὶ
τὸ “παρὰ σοὶ” καὶ τὸ “μὴ παρέλθῃς” καὶ ὅσα τοιαῦτα πρὸς ἕνα
πέφυκεν ἀλλ' οὐ πρὸς πλείους λέγεσθαι· ἡνίκα δὲ ξενιζόμενοι φιλο-
φρονοῦνται τὸν ξενοδόχον, πάλιν εἷς ὑπισχνεῖται ὡς μόνος αὐτὸς παρὼν
γνησίου παιδὸς σπορὰν διὰ τῶνδε· “ἐπανιὼν ἥξω πρὸς σὲ κατὰ τὸν
καιρὸν τοῦτον εἰς νέωτα, καὶ ἕξει υἱὸν Σάρρα ἡ γυνή σου” (Gen. 18, 10).
 Φανερώτατα μέντοι καὶ διαπονητότατα μηνύει διὰ τῶν ἑξῆς
τὸ δηλούμενον. ἡ Σοδομιτῶν χώρα, μοῖρα τῆς Χανανίτιδος γῆς, ἣν
ὕστερον ὠνόμασαν Συρίαν Παλαιστίνην, ἀδικημάτων μυρίων ὅσων
γεμι-
σθεῖσα καὶ μάλιστα τῶν ἐκ γαστριμαργίας καὶ λαγνείας ὅσα τε μεγέθη
καὶ πλήθη τῶν ἄλλων ἡδονῶν ἐπιτειχίσασα ἤδη παρὰ τῷ δικαστῇ τῶν
ὅλων κατέγνωστο. αἴτιον δὲ τῆς περὶ τὸ ἀκολασταίνειν ἀμετρίας
ἐγένετο τοῖς οἰκήτορσιν ἡ τῶν χορηγιῶν ἐπάλληλος ἀφθονία· βαθύγειος  
γὰρ καὶ εὔυδρος οὖσα ἡ χώρα παντοίων ἀνὰ πᾶν ἔτος εὐφορίᾳ καρπῶν
ἐχρῆτο· “μεγίστη δ' ἀρχὴ κακῶν” ὡς εἶπέ τις οὐκ ἀπὸ σκοποῦ “τὰ λίαν
ἀγαθά.” ὧν ἀδυνατοῦντες φέρειν τὸν κόρον ὥσπερ τὰ θρέμματα
σκιρτῶντες ἀπαυχενίζουσι τὸν τῆς φύσεως νόμον, ἄκρατον πολὺν καὶ
ὀψοφαγίας καὶ ὀχείας ἐκθέσμους μεταδιώκοντες· οὐ γὰρ μόνον θη-
λυμανοῦντες ἀλλοτρίους γάμους διέφθειρον, ἀλλὰ καὶ ἄνδρες ὄντες

Φίλων Ιουδαίος. De vita Mosis (lib. i–ii) (0018: 022)

“Philonis Alexandrini opera quae supersunt, vol. 4”, Ed. Cohn, L.
Berlin: Reimer, 1902, Repr. 1962.Book 1, sec.163, line 3

ψυχὴν οὐκ ἐπίβουλον ἀλλ' εὐμενῆ καὶ ἵλεω κτησάμενοι· ἐὰν δ' αὐστη-
ροτέραν καὶ σεμνοτέραν ἕληται προαίρεσιν, καὶ οἱ λίαν αὐτῶν ἀκράτορες

μεταβάλλουσι πρὸς ἐγκράτειαν ἢ φόβῳ ἢ αἰδοῖ σπουδάζοντες ὑπόληψιν

ἐμποιεῖν, ὅτι ἄρα ζηλωταὶ τῶν ὁμοίων εἰσί· καὶ οὐκ ἄν ποθ' οἱ χείρους
τὰ τῶν κρειττόνων ἀλλ' οὐδὲ μανέντες ἀποδοκιμάζοιεν. τάχα δ', ἐπεὶ
καὶ νομοθέτης ἔμελλεν ἔσεσθαι, πολὺ πρότερον αὐτὸς ἐγίνετο νόμος
ἔμψυχός τε καὶ λογικὸς θείᾳ προνοίᾳ, ἥτις ἀγνοοῦντα αὐτὸν εἰς
νομοθέτην
ἐχειροτόνησεν αὖθις.
 Ἐπειδὴ τοίνυν παρ' ἑκόντων ἔλαβε τὴν ἀρχήν, βραβεύοντος
καὶ ἐπινεύοντος θεοῦ, τὴν ἀποικίαν ἔστελλεν εἰς Φοινίκην καὶ Συρίαν
τὴν κοίλην καὶ Παλαιστίνην, ἣ τότε. προσηγορεύετο Χαναναίων, ἧς οἱ
ὅροι τριῶν ἡμερῶν ὁδὸν διειστήκεσαν ἀπ' Αἰγύπτου. εἶτ' ἦγεν αὐτοὺς
οὐ | τὴν ἐπίτομον, ἅμα μὲν εὐλαβηθείς, μή ποθ', ὑπαντιασάντων τῶν
 83

οἰκητόρων διὰ φόβον ἀναστάσεως καὶ ἀνδραποδισμοῦ καὶ γενομένου

πολέμου, πάλιν τὴν αὐτὴν ὁδὸν ὑποστρέψωσιν εἰς Αἴγυπτον, ἀπ' ἐχθρῶν
ἐπ' ἐχθρούς, νέων ἐπ' ἀρχαίους, γέλως καὶ χλεύη γενησόμενοι καὶ χείρω
καὶ ἀργαλεώτερα τῶν προτέρων ὑπομενοῦντες, ἅμα δὲ καὶ βουλόμενος
αὐτοὺς δι' ἐρήμης ἄγων καὶ μακρᾶς δοκιμάσαι, πῶς ἔχουσι πειθαρχίας
ἐν οὐκ ἀφθόνοις χορηγίαις ἀλλ' ἐκ τοῦ κατ' ὀλίγον ὑποσπανιζούσαις.
ἐκτραπόμενος οὖν τὴν ἐπ' εὐθείας, ἐγκάρσιον ἀτραπὸν εὑρὼν

Φίλων Ιουδαίος. De virtutibus (0018: 025)“Philonis Alexandrini opera

quae supersunt, vol. 5”, Ed. Cohn, L.Berlin: Reimer, 1906, Repr. 1962.
Section 221, line 1

ἀλλὰ χειροτονίᾳ θεοῦ τοῦ φιλαρέτου τοὺς εὐσεβείας ἐραστὰς αὐτο-

κρατέσιν ἐξουσίαις γεραίροντος ἐπ' ὠφελείᾳ τῶν συντυγχανόντων; οὗτος
ἅπασιν ἐπηλύταις εὐγενείας ἐστὶ κανών, δυσγένειαν μὲν τὴν ἐξ ἀλλο-
κότων νόμων καὶ ἐκθέσμων ἐθῶν, ἃ λίθοις καὶ ξύλοις καὶ συνόλως
ἀψύχοις ἰσοθέους ἀπένειμε τιμάς, καταλιποῦσι, καλὴν δ' ἀποικίαν
στειλαμένοις πρὸς ἔμψυχον τῷ ὄντι καὶ ζῶσαν πολιτείαν, ἧς ἔφορος
καὶ ἐπίσκοπος ἀλήθεια.
 Ταύτην τὴν εὐγένειαν οὐ μόνον θεοφιλεῖς ἄνδρες ἀλλὰ καὶ
γυναῖκες ἐζήλωσαν, ἀπομαθοῦσαι μὲν ἀμαθίαν τὴν σύντροφον περὶ τιμῆς

τῶν χειροκμήτων, παιδευθεῖσαι δὲ τὴν περὶ μοναρχίας ἐπιστήμην, ᾗ  

μοναρχεῖται ὁ κόσμος. Θάμαρ ἦν τῶν ἀπὸ τῆς Παλαιστίνης Συρίας
γύναιον, ἐν οἰκίᾳ καὶ πόλει τραφὲν πολυθέῳ γεμούσῃ ξοάνων καὶ
ἀγαλμάτων καὶ συνόλως ἀφιδρυμάτων. ἀλλ' ἐπειδὴ καθάπερ ἐκ σκότους
βαθέος ἐδυνήθη βραχεῖαν αὐγὴν ἀληθείας ἰδεῖν, θανάτου κινδύνῳ πρὸς
εὐσέβειαν ηὐτομόλησεν ὀλίγα φροντίσασα τοῦ ζῆν, εἰ μὴ μέλλοι καλῶς
ζῆν· τὸ δὲ καλῶς ἀνέφερεν ἐπ' οὐδὲν ἕτερον ἢ τὴν θεραπείαν καὶ
ἱκεσίαν τοῦ ἑνὸς αἰτίου. καίτοι δυσὶν ἀδελφοῖς ἀμφοτέροις πονηροῖς ἐν
μέρει γημαμένη, κουριδίῳ μὲν τῷ προτέρῳ, τῷ δ' ὑστέρῳ κατ' ἐπι-
δικασίας νόμον, γενεὰν τοῦ προτέρου μὴ καταλιπόντος, ἀλλ' ὅμως
ἀκηλίδωτον διαφυλάξασα τὸν ἑαυτῆς βίον ἴσχυσε καὶ τῆς προσηκούσης

Φίλων Ιουδαίος. Quod omnis probus liber sit (0018: 027)

“Philonis Alexandrini opera quae supersunt, vol. 6”, Ed. Cohn, L.,
Reiter, S.Berlin: Reimer, 1915, Repr. 1962.Section 75, line 1

σοφοὶ προσονομασθέντες ἤνθησαν, καὶ ἄλλων πρότερον καὶ αὖθις ὡς

εἰκὸς ἀκμασάντων, ὧν ἡ μνήμη παλαιοτέρων μὲν ὄντων μήκει χρόνων
ἠφανίσθη, νεαζόντων δὲ ἔτι διὰ τὴν ἐπιπολάζουσαν τῶν συνόντων ὀλιγω-
ρίαν ἐξαμαυροῦται. κατὰ δὲ τὴν βάρβαρον, ἐν ᾗ πρεσβευταὶ λόγων καὶ
 84

ἔργων, πολυανθρωπότατα στίφη καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἐστιν ἀνδρῶν· ἐν

Πέρσαις μὲν τὸ μάγων, οἳ τὰ φύσεως ἔργα διερευνώμενοι πρὸς ἐπίγνωσιν

τῆς ἀληθείας καθ' ἡσυχίαν τὰς θείας ἀρετὰς τρανοτέραις ἐμφάσεσιν

ἱεροφαντοῦνταί τε καὶ ἱεροφαντοῦσιν· ἐν Ἰνδοῖς δὲ τὸ γυμνοσοφιστῶν, οἳ

πρὸς τῇ φυσικῇ καὶ τὴν ἠθικὴν φιλοσοφίαν | διαπονοῦντες ὅλον ἐπίδειξιν

ἀρετῆς πεποίηνται τὸν βίον.
 Ἔστι δὲ καὶ ἡ Παλαιστίνη Συρία καλοκἀγαθίας οὐκ ἄγονος,  
ἣν πολυανθρωποτάτου ἔθνους τῶν Ἰουδαίων οὐκ ὀλίγη μοῖρα νέμεται.
λέγονταί τινες παρ' αὐτοῖς ὄνομα Ἐσσαῖοι, πλῆθος ὑπερτετρακισχίλιοι,
κατ' ἐμὴν δόξαν – οὐκ ἀκριβεῖ τύπῳ διαλέκτου Ἑλληνικῆς – παρώνυ-
μοι ὁσιότητος, ἐπειδὴ κἀν τοῖς μάλιστα θεραπευταὶ θεοῦ γεγόνασιν, οὐ
ζῷα καταθύοντες, ἀλλ' ἱεροπρεπεῖς τὰς ἑαυτῶν διανοίας κατασκευάζειν
ἀξιοῦντες. οὗτοι τὸ μὲν πρῶτον κωμηδὸν οἰκοῦσι τὰς πόλεις ἐκτρεπό-
μενοι διὰ τὰς τῶν πολιτευομένων χειροήθεις ἀνομίας, εἰδότες ἐκ τῶν
συνόντων ὡς ἀπ' ἀέρος φθοροποιοῦ νόσον ἐγγινομένην προσβολὴν
ψυχαῖς
ἀνίατον· ὧν οἱ μὲν γεωπονοῦντες, οἱ δὲ τέχνας μετιόντες ὅσαι συνερ-
γάτιδες εἰρήνης, ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πλησιάζοντας ὠφελοῦσιν, οὐκ
ἄργυρον

Oppianus Epic., Cynegetica (0024: 001)“Oppian, Colluthus,

Tryphiodorus”, Ed. Mair, A.W.Cambridge, Mass.: Harvard University
Press, 1928, Repr. 1963.Book 1, line 340

ὢ πόσση κραδίη, πόσση μερόπεσσι πέλει φρήν.

ἔρξαν ὅπως ἐθέλουσι· θέσαν πολυειδέας ἵππους,
μητρὸς ἔτι γλαγερῇσι περισχομένους λαγόνεσσιν.
ὁππότε θηλυτέρην γὰρ ἕλῃ φιλοτήσιος ὁρμὴ
ἵππον τ' ἐγγὺς ἰόντα κλυτὸν μεγαλήτορα μίμνῃ,
δὴ τότε δαιδάλλουσι πόσιν καλόν· ἀμφὶ δὲ πάντῃ
πᾶν δέμας εὐστίκτοισι περὶ χροιῇσι γράφουσι,
καὶ ποτὶ λέκτρον ἄγουσιν ἐπ' ἀγλαΐῃ κομόωντα.
ὡς δέ τις ἠϊθέων ὑπὸ νυμφοκόμοισι γυναιξὶν
εἵμασιν ἀργεννοῖσι καὶ ἄνθεσι πορφυρέοισι
στεψάμενος, πνείων τε Παλαιστίνοιο μύροιο,
ἐς θάλαμον βαίνησιν ὑμὴν ὑμέναιον ἀείδων·
ὣς ἵππον σπέρχοντα γαμήλιά τε χρεμέθοντα,
πρόσθεν ἑῆς ἀλόχοιο κλυτὸν πόσιν ἀφριόωντα,
δηρὸν ἐρητύουσι φίλης λελιημένον εὐνῆς·
ὀψὲ δέ τοι μεθιᾶσιν ἐπήρατον ἐς φιλότητα·
 85

ἡ δ' ὑποκυσαμένη πολυανθέα γείνατο παῖδα,

νηδύϊ μὲν πόσιος γόνιμον θορὸν ἀείρασα,
δεξαμένη μορφὴν δὲ πολύχροον ὀφθαλμοῖσι.
τοῖά νυ κἀκεῖνοι, τοῖσιν δόνακες μεμέληνται,
μησάσθην πυκινοῖσι νοήμασιν ἰξευτῆρες,

Γαληνός Ιατρός. De alimentorum facultatibus libri iii (0057: 037)

“Galeni de alimentorum facultatibus libri iii”, Ed. Helmreich, G.
Leipzig: Teubner, 1923; Corpus medicorum Graecorum, vol. 5.4.2.
Kühn Vol. 6, p. 607, line 4

Περὶ τοῦ τῶν φοινίκων καρποῦ.

 Εἴτε βαλάνους φοινίκων ἐθέλεις ὀνομάζειν τὸν καρπὸν αὐτῶν εἴθ'

ὁμωνύμως ὅλῳ τῷ δένδρῳ φοίνικας, ὥσπερ ἔθος ἐστὶν ἤδη πᾶσι τοῖς
Ἕλλησιν, οὐδὲν οὔτε βλαβήσῃ κατ' οὐδέτερον οὔτ' ὠφελήσῃ πρὸς τὴν
τῆς δυνάμεως γνῶσιν.
 ἔστι δ' ἐν | αὐτοῖς οὐ σμικρὰ διαφορά· τινὲς μὲν γὰρ ξηροί τ'
εἰσὶ καὶ στύφοντες ὥσπερ οἱ Αἰγύπτιοι, τινὲς δὲ μαλακοὶ καὶ ὑγροὶ καὶ
γλυκεῖς ὥσπερ οἱ καλούμενοι καρυωτοί, κάλλιστοι δ' οὗτοι γεννῶνται
κατὰ τὴν Παλαιστίνην Συρίαν ἐν Ἱεριχοῦντι· μεταξὺ δ' ἀμφοτέρων
τῶν εἰρημένων γενῶν οἱ ἄλλοι πάντες εἰσὶ φοίνικες, οἱ μὲν μᾶλλον,
οἱ δ' ἧττον ὄντες ὑγροί τε καὶ ξηροὶ καὶ γλυκεῖς καὶ στύφοντες. ἀλλὰ
τῶν ἄκρων ἀφορισθέντων εὐφώρατον ἤδη σοι τὸ μέσον ἔσται πᾶν.
οὐδεὶς γοῦν αὐτῶν ἐστιν, ὃς οὐ γλυκύτητά τινα καὶ στῦψιν ἔχει· καὶ
γὰρ τῷ καρυωτῷ μέτεστι βραχείας στύψεως καὶ τῷ Θηβαϊκῷ γλυκύ-
τητος ἀμυδρᾶς. ἀλλ' ὁ μὲν γλυκὺς χυμὸς ἐδείχθη τρόφιμος, ὁ δ' αὐστη-
ρὸς εὐστόμαχός τε καὶ γαστρὸς ἐφεκτικός.
 ἅπαντες δ' οἱ φοίνικες δύσπεπτοί τ' εἰσὶ καὶ κεφαλαλγεῖς πλείο-
νες βρωθέντες. ἔνιοι δὲ καὶ δήξεώς τινος αἴσθησιν ἐμποιοῦσι τῷ στό-
ματι τῆς κοιλίας, οἳ δὴ καὶ μᾶλλόν εἰσι κεφαλαλγεῖς.

Γαληνός Ιατρός. De simplicium medicamentorum temperamentis ac

facultatibus libri xi (0057: 075)Claudii Galeni opera omnia, vols. 11–
12”, Ed. Kühn, C.G.Leipzig: Knobloch, 1826, Repr. 1965.
Vol. 11, p. 690, line 9

δόνας ἐγγιγνομένας. τὰ δ' ἀκριβῶς πικρὰ, καλῶ δ' οὕτως

ὅσα μηδεμιᾶς ἑτέρας ποιότητος αἰσθητῆς μετέσχηκεν, ἅπασι  
σχεδὸν τοῖς ζώοις, οὐκ ἀνθρώποις μόνοις, ἐστὶν ἄβρωτα, τῷ
πᾶν μὲν ζῶον ὑγρὸν ἢ μᾶλλον ἢ ἧττον ὑπάρχειν, ξηρὰ δ'
εἶναι τὰ πικρὰ, τέφρᾳ καὶ κονίᾳ παραπλήσια. οὔτ' οὖν τέ-
 86

φραν ἢ κονίαν ἢ αἰθάλην ἢ τίτανον ἐσθίει ζῶον οὐδὲν

οὔτε τῶν ἀκριβῶς πικρῶν. ἀψίνθιον μὲν γὰρ οὐ πικρὸν
μόνον, ἀλλὰ καὶ στρυφνόν ἐστιν, ἡ θάλαττα δ' ἁλμυρὰ μᾶλ-
λον ἢ πικρὰ καὶ πλείστου μετέχουσα τοῦ ποτίμου, καθά-
περ καὶ Ἀριστοτέλει πάλαι τοῦθ' ἱκανῶς ἐπιδέδεικται. τὸ
δὲ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Συρίᾳ λίμνης ὕδωρ, ἣν ὀνομάζουσιν
οἱ μὲν θάλασσαν νεκρὰν, οἱ δὲ λίμνην ἀσφαλτῖτιν, ἔστι μὲν
καὶ γευομένοις οὐχ ἁλυκὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ πικρόν. ἔχει
δὲ καὶ τοὺς ἐξ ἑαυτοῦ γεννωμένους ἅλας ὑποπίκρους ὁ-
μοίως καὶ κατὰ τὴν ὄψιν εὐθὺς ἅμα πάσης θαλάσσης λευ-
κότερόν τε καὶ παχύτερον φαίνεται, ἅλμῃ κατακορεῖ προς-
εοικὸς, εἰς ἣν οὐδ' ἂν ἐμβάλῃς ἅλας, ἔτι τακήσονται, πλεῖ-
στον γὰρ τούτων μετέχει. καὶ εἴ τις εἰς αὐτὴν καταδὺς ἀνα-
κύψειεν, ἄχνην ἁλῶν ἂν εὐθέως κύκλῳ περὶ πᾶν ἴσχει τὸ
σῶμα, καὶ διὰ τοῦτό τε βαρύτερόν ἐστι τῆς ἄλλης θαλάττης  
τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο τοσοῦτον ὅσον ἡ θάλαττα τῶν ποταμῶν,

Γαληνός Ιατρός. De simplicium medicamentorum temperamentis ac

facultatibus libri xi Vol. 12, p. 171, line 8

ὄντως μίλτου, χρῶνται δ' οἱ τέκτονες αὐτῇ μάλιστα.

τρίτη δ' ἡ τῆς ῥυπούσης, ᾗ χρῶνται τῶν πλυνόντων ὀθό-  
νας τε καὶ ἐσθῆτας οἱ βουληθέντες. ἀνεγνωκὼς δὲ ἐγὼ παρά
τε Διοσκορίδῃ καὶ ἄλλοις τισὶ μίγνυσθαι τράγειον αἷμα τῇ
Λημνίᾳ γῇ, κᾀκ τοῦ διὰ μίξεως ταύτης γενομένου πηλοῦ
τὴν ἱέρειαν ἀναπλάττειν τε καὶ σφραγίζειν ἃς ὀνομάζουσι
Λημνίας σφραγῖδας, ὠρέχθην αὐτὸς ἱστορῆσαι τὴν συμμε-
τρίαν τῆς μίξεως. ὥσπερ οὖν εἰς Κύπρον ἕνεκα τῶν ἐν αὐ-
τῇ μετάλλων, εἴς τε τὴν κοίλην Συρίαν, μόριον οὖσαν τῆς
Παλαιστίνης, ἕνεκεν ἀσφάλτου καί τινων ἄλλων κατ' αὐτὴν
ἀξίων ἱστορίας ἐπορεύθην, οὕτως καὶ εἰς Λῆμνον οὐκ
ὤκνησα πλεῦσαι, θεασόμενος ὁπόσον μίγνυται τοῦ αἵματος
τῇ γῇ. καὶ τό γε δεύτερον ἐξ Ἀσίας εἰς Ῥώμην ἀφικέσθαι
πεζῇ πορευόμενος διὰ Θρᾴκης τε καὶ Μακεδονίας, ἔπλευσα
πρότερον ἀπὸ Τρωάδος Ἀλεξανδρείας εἰς Λῆμνον, ἐπιτυχὼν
εἰς Θεσσαλονίκην ἀναγομένου πλοίου, συνθεμένῳ τῷ ναυ-
κλήρῳ παραβάλλειν πρότερον τῇ Λήμνῳ· ὁ δὲ προσέσχε
μὲν, οὐ μὴν ᾗ γ' ἐχρῆν πόλει. τὴν ἀρχὴν γὰρ οὐδ' ἠπιστά-
 87

μην δύο πόλεις εἶναι κατὰ τὴν νῆσον, ἀλλὰ ᾤμην, ὡς Σά-  
μον καὶ Χίον καὶ Κῶ Ἄνδρον τε καὶ Τῆνον καὶ πάσας

Γαληνός Ιατρός. De simplicium medicamentorum temperamentis ac

facultatibus libri xi Vol. 12, p. 199, line 7

εἰρημένων λίθων ἰσχυροτέραν ἔχει δύναμιν ὁ ἐκ τῆς Αἰθιο-

πίας κομιζόμενος, ὑπόχλωρός πως, ὡς ἴασπις ὀνομαζόμενος.
ἀνιέμενος οὗτος ὁ λίθος εἰς χυλὸν γαλακτώδη κατὰ τὴν χρόαν
δακνώδη τοῖς γενομένοις, καὶ διὰ τοῦτ' αὐτὴν οὐδεὶς ἔμιξεν  
ὀφθαλμικαῖς δυνάμεσιν, οὔτ' ἀποκρουστικαῖς ῥευμάτων οὔθ'
ἑλκῶν ἰατικαῖς, ἀλλὰ μόνον εἰς τὸ καθῆραί τε καὶ ῥύψαι
τὰ χωρὶς φλεγμονῆς ἐπισκοτοῦντα ταῖς κόραις, ἐξ ὧν εἰσι
καὶ αἱ πρόσφατοι τῶν οὐλῶν, ἃς λεπτύνειν πέφυκεν. ἀποῤ-
ῥύπτει δὲ καὶ τὰ μὴ πάνυ σκληρὰ τῶν πτερυγίων.
 [εʹ. Περὶ Ἰουδαϊκοῦ.] Ἔστι δὲ καὶ ἄλλος λίθος ἰσχυ-
ρότερος τὴν δύναμιν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ Συρίᾳ γινόμενος,
λευκὸς μὲν τὴν χρόαν, εὔρυθμος δὲ κατὰ τὸ σχῆμα
καὶ γραμμὰς ἔχων ὡς ἀπὸ τόρνου γεγονυίας. ὀνομάζουσι δ'
αὐτὸν ἀπὸ τῆς χώρας ἐν ᾗ γεννᾶσθαι πέφυκεν Ἰουδαϊκὸν,
καὶ χρῶνται πρὸς τοὺς ἐν τῇ κύστει λίθους, ἀνιέντες μὲν
ἐπ' ἀκόνης, ποτίζοντες δὲ δι' ὕδατος θερμοῦ κυάθων τριῶν.
ἡμεῖς δ' ἐφ' ὧν ἐπειράθημεν οὐδὲν ἤνυσεν ὡς πρὸς τοὺς
ἐν κύστει λίθους, ἐπὶ δὲ τῶν ἐν νεφροῖς συνιμένων ἐστὶ
δραστήριος.
 [στʹ. Περὶ πυρίτου.] Εἷς τῶν ἰσχυρὰν δύναμιν ἐχόν-
των ἐστὶν καὶ ὁ πυρίτης ὀνομαζόμενος,

Γαληνός Ιατρός. De simplicium medicamentorum temperamentis ac

facultatibus libri xi Vol. 12, p. 216, line 5

φαρμάκων πραγματείας. ἐάσαντες οὖν αὐτὸν ἐπὶ τὸ προς-

κείμενον ἴωμεν, αὐτὴν τὴν καθόλου δύναμιν ἑκάστου λέγον-
τες φαρμάκου, ὥσπερ καὶ τοῦ διφρυγοῦς εἴπομεν. προσθήσω
δή τι τῷ κατ' αὐτὸ λόγῳ χρήσιμον οὐ περὶ διφρυγοῦς μό-
νον γινώσκειν, ἀλλὰ καὶ περὶ Λημνίας σφραγῖδος καὶ πομ-
φόλυγος καὶ ὀποβαλσάμου καὶ λυκίου τοῦ Ἰνδικοῦ. τούτων  
γὰρ ἔμαθον ἔτι μειράκιον ὢν σκευασίας, ἀδιάγνωστον
τὸ σκευασθὲν ἐργαζόμενος τῶν ἀληθινῶν. ἦν δὲ ὁ διδάξας
ἄνθρωπος ἐπὶ μισθῷ μεγάλῳ περιεργότατος οὐκ ἐς ταῦτα
μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλα παραπλήσια. διὰ τοῦτο τοιγαροῦν ἔς
 88

τε Λῆμνον καὶ Κύπρον καὶ τὴν Παλαιστίνην Συρίαν ἐσπού-

δασα πορευθεὶς ἑκάστου τῶν φαρμάκων τούτων πολὺ πλῆ-
θος εἰς ὅλον ἐμαυτοῦ παραθέσθαι τὸν βίον, ἀλλὰ καὶ τὸ
λύκιον τὸ Ἰνδικὸν ἀρτίως ἐνηνεγμένον ἐς Φοινίκην ἅμα
τῇ Ἰνδικῇ ἀλόῃ κατ' ἐκεῖνον τὸν χρόνον εὐτύχησα λαβεῖν,
ἡνίκα τὴν ἀπὸ τῆς Παλαιστίνης ὁδὸν ἐπανῄειν, αὐτῷ τε
τῷ κεκομίσθαι διὰ τῶν καμήλων, σὺν τῷ παντὶ φορτίῳ,
πεισθεὶς Ἰνδικὸν ὑπάρχειν αὐτὸ καὶ τῷ τὸ νοθευόμενον οὐ
δύνασθαι πρὸς τῶν κομιζόντων γινώσκεσθαι, τῆς ὕλης ἐξ ἧς
σκευάζεται κατὰ τοὺς τόπους ἐκείνους μὴ γεννωμένης. ἄμει-
νον δ' ἔδοξέ μοι οὐδαμῶς γράφειν τὰς τῶν νόθων συνθέ

Γαληνός Ιατρός. De antidotis libri ii (0057: 078)

“Claudii Galeni opera omnia, vol. 14”, Ed. Kühn, C.G.
Leipzig: Knobloch, 1827, Repr. 1965.
Vol. 14, p. 7, line 18

ἀνόθευτον ἐκ τοῦ χωρίου, καθ' ὃ κάλλιστον γεννᾶται, πορί-

ζεσθαι τὸ φάρμακον, ἢ ἅπαξ πορευθέντα παρασκευάσασθαι
τὰ διαμεῖναι δυνάμενα πρὸς ὅλον τὸν βίον, ὁποία σχεδὸν
ἅπαντά ἐστι τὰ μεταλλικὰ καλούμενα. Κύπρον γοῦν ἱστο-
ρῆσαι βουληθεὶς ἐγὼ διὰ ταῦτα, φίλον τε ἔχων τὸν ἐν
αὐτῇ πολὺ δυνάμενον, ἑταῖρον ὄντα τοῦ προεστῶτος τῶν
μετάλλων ἐπιτρόπου Καίσαρος, καδμείαν τε πολλὴν ἐκεῖθεν
ἐκόμισα καὶ διφρυγὲς καὶ σπόδιον καὶ πομφόλυγα χαλ-
κῖτίν τε καὶ μίσυ καὶ σῶρυ καὶ χάλκανθον, ὥσπερ γε
πάλιν ἐκ τῆς Παλαιστίνης Συρίας ὀποβάλσαμον ἀκριβές.  
ἄσφαλτος μὲν γὰρ οὐδὲ δολωθῆναι δύναται πανούργως,
ὥσπερ οὐδὲ ὁ τοῦ ὀποβαλσάμου καρπὸς ἢ τὸ ξυλοβάλσα-
μον. ἔπλευσα δὲ καὶ εἰς Λῆμνον, ἴσασι δὲ οἱ θεοὶ, δι'
οὐδὲν ἄλλο ἢ διὰ τὴν Λημνίαν, εἴτε γῆν ἐθέλει τις ὀνο-
μάζειν, εἴτε σφραγῖδα, λέλεκται δὲ περὶ αὐτῆς αὐτάρκως
ἐν τῷ περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως ἐνάτῳ.
ταύτην οὖν εἴτε Λημνίαν γῆν, εἴτε σφραγῖδα καλεῖν ἐθέ-
λεις, παραποιοῦσιν, ὡς μηδένα δυνάσθαι διαγνῶναι τὴν
ἀληθινὴν ἀπὸ τῆς παραπεποιημένης. καθάπερ γε τὸ κα-
λούμενον Ἰνδικὸν Λύκιον, ἕτερά τε πολλὰ δυσκολωτάτην

Γαληνός Ιατρός. De antidotis libri ii Vol. 14, p. 8, line 16

 89

ἐν τῷ περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως ἐνάτῳ.

ταύτην οὖν εἴτε Λημνίαν γῆν, εἴτε σφραγῖδα καλεῖν ἐθέ-
λεις, παραποιοῦσιν, ὡς μηδένα δυνάσθαι διαγνῶναι τὴν
ἀληθινὴν ἀπὸ τῆς παραπεποιημένης. καθάπερ γε τὸ κα-
λούμενον Ἰνδικὸν Λύκιον, ἕτερά τε πολλὰ δυσκολωτάτην
ἔχοντα διάγνωσιν ἀπὸ τῶν νενοθευμένων, ἃ χρὴ παρὰ
τῶν εἰς τὰ χωρία πορευομένων, ἐπιτρόπων τε καὶ συγκλητι-
κῶν ἀρξάντων τῆς χώρας ἀθροίζειν, ἢ καὶ τῶν κατοικούν-
των ἐν αὐτοῖς φίλων, ὥσπερ ἐμὲ ποιοῦντα τεθέασθε. κο-
μίζεται γάρ μοι τὰ μὲν ἐκ τῆς μεγάλης Συρίας, τὰ δ' ἐκ
τῆς Παλαιστίνης, τὰ δὲ ἐξ Αἰγύπτου, τὰ δὲ ἐκ Καππα-
δοκίας, ἐκ Πόντου δ' ἄλλα, καθάπερ γε καὶ Μακεδονίας
τε καὶ τῶν πρὸς τὴν δύσιν χωρίων, ἔνθα Κελτοὶ καὶ Ἴβη-  
ρες, οἵ τε κατὰ τὴν ἀντικειμένην χώραν οἰκοῦντες Μαυρού-
σιοι. τίνα μὲν οὖν ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ γίνεται κάλλιστα φάρ-
μακα, Διοσκουρίδης τε καὶ οἱ ἄλλοι γεγράφασιν ἀληθῶς.
ἡμᾶς δ', ὡς ἔφην, χρὴ παρασκευάσασθαι καθ' ὃν εἴρηκα
τρόπον αὐτὰ, καὶ μάλιστα ἐὰν ἐν Ῥώμῃ κατοικῶμεν, εἰς ἣν
ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν καθ' ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἐξικνοῦνται
πάμπολλα. τίνα δὲ καὶ κατ' αὐτὴν τὴν Ἰταλίαν τὰ μὲν
αὐτοφυῶς γεννᾶται, τὰ δὲ κατασκευάζεται, καθάπερ ἐν

Γαληνός Ιατρός. De antidotis libri ii Vol. 14, p. 25, line 10

φαίνεσθαι ζηλοῦντες. ἐπεὶ δ' ἐκεῖνος ἐξ ἀνθρώπων ἀπῆλθεν,  

ὀλίγιστοι κατασκευάζουσι τὴν ἀντίδοτον ταύτην, ὥσπερ γε
καὶ τὴν Μιθριδάτειον. ὡς οὖν ἐν Ῥώμῃ τῶν ἀρίστων φαρ-
μάκων ἁπάντων εὐπορῆσαι μᾶλλόν ἐστιν, ἢ κατ' ἄλλο χω-
ρίον, οὕτως ἐν αὐτῇ τῇ Ῥώμῃ Καίσαρι σκευάζων τις, ἔτι
μᾶλλον εὐπορεῖ πάντων τῶν εἰς ἄκρον ἀρετῆς ἡκόντων, οἴ-
νου μὲν τοῦ Φαλερίνου καὶ μέλιτος Ὑμηττίου, ὀποβαλσά-
μου τε τοῦ Συριακοῦ καλουμένου. διὰ δὲ τὸν τόπον ἐν ᾧ
γεννᾶται πλεῖστόν τε καὶ κάλλιστον, ἕτερον ὄνομα δεύτερον
ἔχον, τὸ Ἐγγαδηνὸν γὰρ ὀνομάζεται, κρεῖττον ὂν τῶν ἐν
ἄλλοις χωρίοις τῆς Παλαιστίνης γινομένων. ὅσῳ δ' ὁ οἶνος
ὁ Φαλερῖνος ἀμείνων ἐστὶ τοῦ κατὰ τὰ καπηλεῖα, τοσούτῳ
τοῦ κατ' Αἴγυπτον γενομένου. τῷ τοίνυν ἐπισταμένῳ γνω-
ρίζειν ἀκριβῶς ἑκάστου τῶν φαρμάκων τὴν ἀρετὴν ἐὰν
ὑπάρξῃ Καίσαρι σκευάζειν ὡς ὑπῆρξεν ἐμοὶ, τὸ κάλλιστον
σκευασθήσεται. κομιζομένων γὰρ τοῖς βασιλεῦσι τῶν ἀρί-
 90

στων ἁπανταχόθεν, ἐξ αὐτῶν πάλιν τούτων τὸ κάλλιστον

αἱρήσεται, ἔγωγέ τοι τῶν οἴνων τῶν Φαλερίνων ἑκάστου
τὴν ἡλικίαν ἀναγινώσκων ἐπιγεγραμμένην τοῖς κεραμίοις,  
εἰχόμην τῆς γεύσεως, ὅσοι πλειόνων ἐτῶν ἦσαν εἴκοσι, προ-
ερχόμενος ἀπ' αὐτῶν ἄχρι τῶν οὐδὲν ὑπόπικρον ἐχόντων.

Γαληνός Ιατρός. In Hippocratis de victu acutorum commentaria iv

(0057: 087)“Galeni in Hippocratis de victu acutorum commentaria iv”,
Ed. Helmreich, G.Leipzig: Teubner, 1914; Corpus medicorum
Graecorum, vol. 5.9.1.Kühn Vol. 15, p. 648, line 15

τοῖς πυρέττουσιν οἶνος ἐπιτηδειότατός ἐστιν ὁ ὑδατώδης. ἔστι δ' οὗτος

ὁ λευκὸς μὲν τὴν χρόαν, λεπτὸς δὲ τὴν σύστασιν, ἐπιφανῆ μηδεμίαν
ἔχων ποιότητα τῶν τοῖς ἄλλοις οἴνοις ὑπαρχουσῶν, μήτ' αὐστηρότητα
μήτε στρυφνότητα μήτε γλυκύτητα μήτε δριμύτητα μήτ' ὀσμήν· τῷ γὰρ
τοιούτῳ καὶ τὰς τοῦ ὕδατος κακίας καὶ τὰς τοῦ οἴνου ἐκπεφευγέναι
μόνῳ τῶν πάντων οἴνων ὑπάρχει. γεννῶνται δὲ καθ' ἕκαστον ἔθνος
οἶνοι τοιοῦτοι, κατὰ μὲν τὴν Ἰταλίαν ὁ ἄτονος Σαβῖνος, ὃν καὶ διδό-
ασι τοῖς πυρέττουσιν, ἐν Ἀσίᾳ δὲ ὅ τε Τιτακαζηνὸς καὶ Τιβηνός. ἀκη-
κοὼς δ' αὐτοῦ τὰ γνωρίσματα ῥᾳδίως εὑρήσεις καθ' ἕκαστον ἔθνος οἴ-
νους τοιούτους, ἐν οἷς χωρίοις οὐ πάνυ τι λεπτοὶ καὶ ὑδατώδεις οἶνοι
γίνονται· ἐγὼ γοῦν καὶ κατὰ τὴν Κιλικίαν καὶ Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην
καὶ Σκῦρον καὶ Κρήτην εὗρον οἴνους τοιούτους, ἀλλ' ὅμως οἷον εἴρηκα
καὶ κατὰ πάντα τὰ χωρία τεθέαμαι καὶ τό γε | θαυμασιώτερον, ὅτι
καὶ κατ' Αἴγυπτον· παχεῖς γὰρ οἶνοι καὶ ὀσμὴν ἔχοντες καὶ ἰσχυροὶ
σφόδρα ἐν τοῖς θερμοῖς χωρίοις γεννῶνται· κατὰ δὲ τὴν Ἰταλίαν καὶ
τὴν Βιθυνίαν καὶ τὴν Ἀσίαν θαυμαστὸν οὐδέν ἐστι πολλοὺς ὑδατώδεις
γίνεσθαι.

Γαληνός Ιατρός. In Hippocratis librum primum epidemiarum

commentarii iii (0057: 089)“Galeni in Hippocratis epidemiarum librum
i commentaria iii”, Ed. Wenkebach, E.Leipzig: Teubner, 1934; Corpus
medicorum Graecorum, vol. 5.10.1.Kühn Vol. 17a, p. 23, line 3

πέμπτος μίαν ἐπὶ ταῖς τριάκοντα προσείληφεν, ὁ δὲ ἕκτος τριάκοντα,

οἱ δὲ μετὰ τὸν ἕκτον δύο μῆνες μιᾶς καὶ τριάκοντα, ὁ δὲ μετὰ  
τούτους τριάκονθ' ἡμερῶν, ὁ δ' ἐφεξῆς τῷδε μιᾶς καὶ τριάκοντα, δέ-
κατος ὢν τὸν ἀριθμὸν ὅλου τοῦ ἔτους, καὶ ὁ μὲν ἑνδέκατος τριάκονθ'
ἡμερῶν, ὁ δὲ δωδέκατος μιᾶς ἐπὶ ταῖς τριάκοντα. συναριθμοῦντι δέ
σοι τὰς καθ' ἕκαστον τῶν μηνῶν γενομένας ἡμέρας αἱ πᾶσαι γίνονται
πέντε καὶ ἑξήκοντα καὶ τριακόσιαι. καὶ τεσσάρων [δ'] οὕτως ἀριθμη-
θέντων [τῶν] ἐτῶν ἐν τῷ τετάρτῳ τὸν τρίτον ἀπὸ τῆς τροπῆς χει-
 91

μερινῆς μῆνα ποιοῦσι αʹ δεουσῶν | τριάκοντα ἡμερῶν, ἵν' ἕκαστος τῶν

ἐνιαυτῶν γένηται τριακοσίων καὶ ἑξήκοντα καὶ πέντε ἡμερῶν καὶ προ-
σέτι τετάρτης μοίρας ἡμέρας μιᾶς. τοῖς δὲ κατὰ Παλαιστίνην ἀριθμοῦσιν

οἱ δώδεκα μῆνες ἀριθμὸν ἡμερῶν γίνονται τριακοσίων πεντήκοντα

τεσσάρων. ἐπειδὴ γὰρ ὁ ἀπὸ συνόδου τῆς πρὸς ἥλιον σελήνης χρόνος
ἄχρι πάσης ἄλλης συνόδου πρὸς τὰς ἐννέα καὶ εἴκοσιν ἡμέρας ἔτι καὶ
ἄλλης μέρος ἥμισυ προσλαμβάνει, διὰ τοῦτο τοὺς δύο μῆνας ἡμερῶν
γινομένους ἐννέα καὶ πεντήκοντα τέμνουσιν εἰς ἄνισα μέρη, τὸν μὲν
ἕτερον αὐτῶν τριάκοντα ἡμερῶν ἐργαζόμενοι, τὸν δ' ἕτερον ἐννέα καὶ
εἴκοσιν. ἀναγκάζονται τοιγαροῦν οἱ οὕτως ἄγοντες τοὺς μῆνας ἐμβό-
λιμόν τινα ποιεῖν, ὅταν πρῶτον ἀθροισθῇ τὸ τῶν ἔμπροσθεν ἐνιαυ-
τῶν ἔλλειμμα καὶ γένηται χρόνος ἑνὸς μηνός. καὶ γέγραπταί γε τῶν

Γαληνός Ιατρός. De libris propriis liber (0057: 104)

“Claudii Galeni Pergameni scripta minora, vol. 2”, Ed. Marquardt, J.,
Müller, I., Helmreich, G.Leipzig: Teubner, 1891, Repr. 1967.
Kühn Vol. 19, p. 16, line 3

οὔτε διδάσκων ἐν πλήθει, καθάπερ ἔμπροσθεν, οὔτ'

ἐπιδεικνύμενος ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων τῆς τέχνης μόνων
ἐνδεικνύμενος ἣν εἶχον ἕξιν ἐν τοῖς θεωρήμασιν αὐτῆς.
ἔτεσι δὲ τρισὶν ἄλλοις ἐν Ῥώμῃ διατρίψας ἀρξαμένου
τοῦ μεγάλου λοιμοῦ παραχρῆμα τῆς πόλεως ἐξῆλθον
ἐπειγόμενος εἰς τὴν πατρίδα μηδενὶ *** ἐν τῷ χρόνῳ
τούτῳ περὶ μὲν τῶν Ἱπποκράτους καὶ Πλάτωνος δογ-
μάτων ἓξ βιβλία συνέγραψα προτρεψαμένου με τοῦ
Βοηθοῦ, περὶ δὲ μορίων χρείας ἓν ‖ τὸ πρῶτον, ἃ
λαβὼν ὁ Βοηθὸς ἐξῆλθε τῆς πόλεως ἐμοῦ πρότερος,
ἄρξων τῆς Παλαιστίνης Συρίας, ἐν ᾗ καὶ ἀπέθανεν.
καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πολὺν χρόνον ἑκατέραν τὴν πραγ-  
ματείαν συνετέλεσα προσγενομένων μοι κωλυμάτων
μετὰ τὴν εἰς οἶκον ἐπάνοδον, ὧν ἐφεξῆς μνημονεύσω.
      
  
Διόδωρος Σικελός. Ιστορική βιβλιοθήκη. (lib. 1–20) (0060: 001)
“Diodori Βιβλιοθήκη. historica, 5 vols., 3rd edn.”, Ed. Vogel, F.,
Fischer, K.T. (post I. Bekker & L. Dindorf)Leipzig: Teubner, 1:1888;
2:1890; 3:1893; 4–5:1906, Repr. 1964.Book 3, chap.42, sec.5, line 8

ἐπιμέλονται δὲ τοῦ τεμένους ἀνὴρ καὶ γυνή, διὰ

βίου τὴν ἱερωσύνην ἔχοντες. μακρόβιοι δ' εἰσὶν οἱ  
 92

τῇδε κατοικοῦντες, καὶ τὰς κοίτας ἐπὶ τῶν δένδρων

ἔχουσι διὰ τὸν ἀπὸ τῶν θηρίων φόβον. παραπλεύ-
σαντι δὲ τὸν Φοινικῶνα πρὸς ἀκρωτηρίῳ τῆς ἠπεί-
ρου νῆσός ἐστιν ἀπὸ τῶν ἐναυλιζομένων ἐν αὐτῇ
ζῴων Φωκῶν νῆσος ὀνομαζομένη· τοσοῦτο γὰρ πλῆ-
θος τῶν θηρίων τούτων ἐνδιατρίβει τοῖς τόποις
ὥστε θαυμάζειν τοὺς ἰδόντας. τὸ δὲ προκείμενον
ἀκρωτήριον τῆς νήσου κεῖται κατὰ τὴν καλουμένην
Πέτραν καὶ τὴν Παλαιστίνην [τῆς Ἀραβίας]· εἰς
γὰρ ταύτην τόν τε λίβανον καὶ τἄλλα φορτία τὰ
πρὸς εὐωδίαν ἀνήκοντα κατάγουσιν, ὡς λόγος, ἐκ
τῆς ἄνω λεγομένης Ἀραβίας οἵ τε Γερραῖοι καὶ
Μιναῖοι.

Λουκιανός. Philopseudes sive incredulus (0062: 031)

“Lucian, vol. 3”, Ed. Harmon, A.M.Cambridge, Mass.: Harvard
University Press, 1921, Repr. 1969.Section 16, line 5

τε καὶ αὐτοῦ θαυμάζω τοῦ μάγου, εἰ δυνάμενος

αὐτὸς ἐρᾶσθαι πρὸς τῶν πλουσιωτάτων γυναικῶν
καὶ τάλαντα ὅλα παρ' αὐτῶν λαμβάνειν, ὁ δὲ
τεττάρων μνῶν πάνυ σμικρολόγος ὢν Γλαυκίαν
ἐπέραστον ἐργάζεται.”  
 “Γελοῖα ποιεῖς,” ἔφη ὁ Ἴων, “ἀπιστῶν ἅπασιν.
ἐγὼ γοῦν ἡδέως ἂν ἐροίμην σε, τί περὶ τούτων
φὴς ὅσοι τοὺς δαιμονῶντας ἀπαλλάττουσι τῶν
δειμάτων οὕτω σαφῶς ἐξᾴδοντες τὰ φάσματα. καὶ
ταῦτα οὐκ ἐμὲ χρὴ λέγειν, ἀλλὰ πάντες ἴσασι
τὸν Σύρον τὸν ἐκ τῆς Παλαιστίνης, τὸν ἐπὶ τούτῳ
σοφιστήν, ὅσους παραλαβὼν καταπίπτοντας πρὸς
τὴν σελήνην καὶ τὼ ὀφθαλμὼ διαστρέφοντας καὶ
ἀφροῦ πιμπλαμένους τὸ στόμα ὅμως ἀνίστησι
καὶ ἀποπέμπει ἀρτίους τὴν γνώμην, ἐπὶ μισθῷ
μεγάλῳ ἀπαλλάξας τῶν δεινῶν. ἐπειδὰν γὰρ
ἐπιστὰς κειμένοις ἔρηται ὅθεν εἰσεληλύθασιν εἰς
τὸ σῶμα, ὁ μὲν νοσῶν αὐτὸς σιωπᾷ, ὁ δαίμων
δὲ ἀποκρίνεται, ἑλληνίζων ἢ βαρβαρίζων ὁπόθεν
ἂν αὐτὸς ᾖ, ὅπως τε καὶ ὅθεν εἰσῆλθεν εἰς τὸν
ἄνθρωπον· ὁ δὲ ὅρκους ἐπάγων, εἰ δὲ μὴ πεισθείη,

Λουκιανός. De morte Peregrini (0062: 042)

“Lucian, vol. 5”, Ed. Harmon, A.M.Cambridge, Mass.: Harvard
 93

University Press, 1936, Repr. 1972.Section 11, line 2

 “Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἐάσειν μοι δοκῶ·

πηλὸς γὰρ ἔτι ἄπλαστος ἦν καὶ οὐδέπω ἐντελὲς
ἄγαλμα ἡμῖν δεδημιούργητο. ἃ δὲ τὸν πατέρα
ἔδρασεν καὶ πάνυ ἀκοῦσαι ἄξιον· καίτοι πάντες
ἴστε, καὶ ἀκηκόατε ὡς ἀπέπνιξε τὸν γέροντα,
οὐκ ἀνασχόμενος αὐτὸν ὑπὲρ ἑξήκοντα ἔτη ἤδη
γηρῶντα. εἶτα ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα διεβεβόητο,
φυγὴν ἑαυτοῦ καταδικάσας ἐπλανᾶτο ἄλλοτε
ἄλλην ἀμείβων.  
 “Ὅτεπερ καὶ τὴν θαυμαστὴν σοφίαν τῶν
Χριστιανῶν ἐξέμαθεν, περὶ τὴν Παλαιστίνην τοῖς
ἱερεῦσιν καὶ γραμματεῦσιν αὐτῶν ξυγγενόμενος.
καὶ τί γάρ; ἐν βραχεῖ παῖδας αὐτοὺς ἀπέφηνε,
προφήτης καὶ θιασάρχης καὶ ξυναγωγεὺς καὶ
πάντα μόνος αὐτὸς ὤν, καὶ τῶν βίβλων τὰς μὲν ἐξη-
γεῖτο καὶ διεσάφει, πολλὰς δὲ αὐτὸς καὶ συνέγραφεν,
καὶ ὡς θεὸν αὐτὸν ἐκεῖνοι ᾐδοῦντο καὶ νομοθέτῃ
ἐχρῶντο καὶ προστάτην ἐπεγράφοντο, μετὰ
γοῦν ἐκεῖνον ὃν ἔτι σέβουσι, τὸν ἄνθρωπον τὸν
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἀνασκολοπισθέντα, ὅτι καινὴν
ταύτην τελετὴν εἰσῆγεν ἐς τὸν βίον.

Λουκιανός. De morte Peregrini sec.11, line 11

 “Ὅτεπερ καὶ τὴν θαυμαστὴν σοφίαν τῶν

Χριστιανῶν ἐξέμαθεν, περὶ τὴν Παλαιστίνην τοῖς
ἱερεῦσιν καὶ γραμματεῦσιν αὐτῶν ξυγγενόμενος.
καὶ τί γάρ; ἐν βραχεῖ παῖδας αὐτοὺς ἀπέφηνε,
προφήτης καὶ θιασάρχης καὶ ξυναγωγεὺς καὶ
πάντα μόνος αὐτὸς ὤν, καὶ τῶν βίβλων τὰς μὲν ἐξη-
γεῖτο καὶ διεσάφει, πολλὰς δὲ αὐτὸς καὶ συνέγραφεν,
καὶ ὡς θεὸν αὐτὸν ἐκεῖνοι ᾐδοῦντο καὶ νομοθέτῃ
ἐχρῶντο καὶ προστάτην ἐπεγράφοντο, μετὰ
γοῦν ἐκεῖνον ὃν ἔτι σέβουσι, τὸν ἄνθρωπον τὸν
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἀνασκολοπισθέντα, ὅτι καινὴν
ταύτην τελετὴν εἰσῆγεν ἐς τὸν βίον.
 “Τότε δὴ καὶ συλληφθεὶς ἐπὶ τούτῳ ὁ Πρω-
τεὺς ἐνέπεσεν εἰς τὸ δεσμωτήριον, ὅπερ καὶ
αὐτὸ οὐ μικρὸν αὐτῷ ἀξίωμα περιεποίησεν πρὸς
τὸν ἑξῆς βίον καὶ τὴν τερατείαν καὶ δοξοκοπίαν
 94

ὧν ἐρῶν ἐτύγχανεν. ἐπεὶ δ' οὖν ἐδέδετο, οἱ

Χριστιανοὶ συμφορὰν ποιούμενοι τὸ πρᾶγμα πάντα
ἐκίνουν ἐξαρπάσαι πειρώμενοι αὐτόν. εἶτ', ἐπεὶ
τοῦτο ἦν ἀδύνατον, ἥ γε ἄλλη θεραπεία πᾶσα οὐ
παρέργως ἀλλὰ σὺν σπουδῇ ἐγίγνετο·

Λουκιανός. Pseudologista (0062: 049)“Lucian, vol. 5”, Ed. Harmon,

A.M.Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1936, Repr. 1972.
Section 10, line 5

αὐτοῦ τὸ ὕστατον τεκμήριον ἀπαιδευσίας ἐκφέ-

ρων. ἐπὶ τούτῳ τὸν λόγον τόνδε συνέγραψεν ὁ
ἐμὲ προεισπέμψας ὑμῖν, ὡς δείξειε τὸν ἀοίδιμον
σοφιστὴν τὰ κοινὰ τῶν Ἑλλήνων ἀγνοοῦντα καὶ
ὁπόσα κἂν οἱ ἐπὶ τῶν ἐργαστηρίων καὶ τῶν
καπηλείων εἰδεῖεν.”
 Ταῦτα μὲν ὁ Ἔλεγχος, ἐγὼ δέ – ἤδη γὰρ αὐτὸς
παρείληφα τοῦ δράματος τὰ λοιπά – δίκαιος ἂν
εἴην τὰ ἐκ τοῦ Δελφικοῦ τρίποδος ἤδη λέγειν,
οἷα μέν σου τὰ ἐν τῇ πατρίδι, οἷα δὲ τὰ ἐν τῇ
Παλαιστίνῃ, οἷα δὲ τὰ ἐν Αἰγύπτῳ, οἷα δὲ τὰ
ἐν Φοινίκῃ καὶ Συρίᾳ, εἶτα ἑξῆς τὰ ἐν Ἑλλάδι
καὶ Ἰταλίᾳ, καὶ ἐπὶ πᾶσι τὰ ἐν Ἐφέσῳ νῦν, ἅπερ
κεφαλαιωδέστατα τῆς ἀπονοίας τῆς σῆς καὶ  
κορυφὴ καὶ κορωνὶς τοῦ τρόπου. ἐπεὶ γὰρ κατὰ
τὴν παροιμίαν Ἰλιεὺς ὢν τραγῳδοὺς ἐμισθώσω,
καιρὸς ἤδη σοι ἀκούειν τὰ σαυτοῦ κακά. μᾶλλον
δέ, ταῦτα μὲν μηδέπω, περὶ δὲ τῆς ἀποφράδος πρότερον.
Λουκιανός. Pseudologista sec.27, line 4

ὡς ἐπὶ τούτῳ ἔνδοξος ἐν βραχεῖ καὶ γνώριμος

ἅπασι γεγένησαι, πόθεν ἂν οὕτω περιβόητος ἐπὶ
τοῖς λόγοις γενόμενος; ἀγαπητὸν δὲ ὁπωσοῦν
κλεινὸν καὶ ὀνομαστὸν εἶναι. εἶτα καταριθμήσεις
αὐτῇ τὰς πολλάς σου προσηγορίας, ὁπόσας κατὰ
ἔθνη προσείληφας. ὃ καὶ θαυμάζω, ὅτι τὴν μὲν
ἀποφράδα ἐδυσχέρανας ἀκούσας, ἐπ' ἐκείνοις δὲ
τοῖς ὀνόμασιν οὐκ ἠγανάκτεις, ἐν Συρίᾳ μὲν
Ῥοδοδάφνη κληθείς, ἐφ' ᾧ δέ, νὴ τὴν Ἀθηνᾶν,
αἰσχύνομαι διηγεῖσθαι, ὥστε τό γε ἐπ' ἐμοὶ
ἀσαφὲς ἔτι ἔστω· ἐν Παλαιστίνῃ δὲ Φραγμός,
ἐς τὰς ἀκάνθας τοῦ πώγωνος, οἶμαι, ὅτι ἔνυττε
 95

μεταξύ· ἔτι γὰρ ἔξυρες αὐτόν· ἐν Αἰγύπτῳ δὲ

Συνάγχη, πρόδηλον τοῦτο· μικροῦ γοῦν φασιν
ἀποπνιγῆναί σε ναύτῃ τινὶ τῶν τριαρμένων ἐντυ-
χόντα, ὃς ἐμπεσὼν ἀπέφραξέ σοι τὸ στόμα.
Ἀθηναῖοι μὲν γὰρ βέλτιστοι αἰνιγματῶδες οὐδέν,
ἀλλὰ γράμματος ἑνὸς προσθήκῃ τιμήσαντές σε
Ἀτίμαρχον ὠνόμαζον· ἔδει γὰρ κἀκείνου τι
περιττότερον προσεῖναί σοι. ἐν Ἰταλίᾳ δέ, βαβαί,  
ἡρωϊκὸν ἐκεῖνο ἐπεκλήθης, ὁ Κύκλωψ,

Λουκιανός. Navigium (0062: 065)“Lucian, vol. 6”, Ed. Kilburn, K.

Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1959, Repr. 1968.
Section 33, line 17

{ΣΑΜΙΠΠΟΣ}
 Ἀποδιδράσκεις, ὦ Λυκῖνε, τὸν κατάλογον δειλὸς
ὤν. ὁ δὲ νόμος ἀποτετμῆσθαι τὴν κεφαλήν, εἴ τις
λιπὼν φαίνοιτο τὴν τάξιν. ἀλλ' ἐπεὶ κατὰ τὸν
Εὐφράτην ἤδη ἐσμὲν καὶ ὁ ποταμὸς ἔζευκται καὶ
κατόπιν ὁπόσα διεληλύθαμεν ἀσφαλῶς ἔχει καὶ
πάντα ὕπαρχοι κατέχουσιν ὑπ' ἐμοῦ ἑκάστῳ
ἔθνει ἐπεισαχθέντες, οἱ δὲ καὶ ἀπίασι τὴν Φοινίκην
ἡμῖν ἐν τούτῳ καὶ τὴν Παλαιστίνην εἶτα καὶ τὴν
Αἴγυπτον προσαξόμενοι, σὺ πρῶτος, ὦ Λυκῖνε,
διάβαινε τὸ δεξιὸν ἄγων, εἶτα ἐγὼ καὶ μετ' ἐμὲ ὁ
Τιμόλαος· ἐπὶ πᾶσι δὲ τὸ ἱππικὸν ἄγε σύ, ὦ
Ἀδείμαντε. καὶ διὰ μὲν τῆς Μεσοποταμίας οὐδεὶς
ἀπήντηκεν ἡμῖν πολέμιος, ἀλλὰ ἑκόντες αὑτούς τε
καὶ τὰς ἀκροπόλεις ἅνθρωποι ἐνεχείρισαν, καὶ  
ἐπὶ Βαβυλῶνα ἐλθόντες ἀπροσδόκητοι παρήλθομεν
εἰς τὸ εἴσω τῶν τειχῶν καὶ ἔχομεν τὴν πόλιν. ὁ
βασιλεὺς δὲ περὶ Κτησιφῶντα διατρίβων ἤκουσε
τὴν ἔφοδον, εἶτα εἰς Σελεύκειαν παρελθὼν παρας

Agatharchides Geogr., De mari Erythraeo (excerpta) (0067: 001)

“Geographi Graeci minores, vol. 1”, Ed. Müller, K.
Paris: Didot, 1855, Repr. 1965.Section 87, line 6

 Ὅτι τοῦ Φοινικῶνος τὰ μὲν ἄνωθεν ὁρώμενα

Πέτρας ὕψεσι ποικίλαις κατέχεται, τοῖς δὲ πρὸς
 96

θάλασσαν διήκουσιν ᾐὼν ὑπόκειται στενή τε καὶ

μακρά.  
 Τῇ δὲ εἰρημένῃ παραλίᾳ συνάπτει μὲν τόπος,
ὃν προσηγόρευσαν Νῆσσαν ἀπὸ τῆς. τοῦ ζώου πολυ-
πληθίας· αὕτη δὲ ἡ Νῆσσα κεῖται μὲν ἐγγὺς ἀκρωτη-
ρίου καθ' ὑπερβολὴν ὑλώδους, διατείνει δὲ ἀπ' εὐθείας
θεωρουμένη πρός τε τὴν Πέτραν καλουμένην καὶ τὴν
Παλαιστίνην, εἰς ἣν Γερραῖοι καὶ Μιναῖοι καὶ πάντες
οἱ πλησίον ἔχοντες τὰς οἰκήσεις Ἄραβες τόν τε λιβανω-
τὸν, ὡς λόγος, καὶ τὰ φορτία τὰ πρὸς εὐωδίαν ἀνήκον-
τα ἀπὸ τῆς χώρας τῆς ἄνω κατάγουσιν.  
 Ὅτι μετὰ τὸν καλούμενον Λαιανίτην κόλπον, ὃν
Ἄραβες περιοικοῦσιν, ἡ Βυθημανέων ἐστὶ γῆ, πολλή
τε καὶ πεδιὰς, καὶ πᾶσα κατάρρυτος καὶ βαθεῖα, ἀγρώ-
στει δὲ μόνον καὶ μηδίκῃ καὶ λωτῷ βάθος ἀνδρόμηκες
ἔχοντι πᾶς ὁ καρπὸς αὐτῇ περιγράφεται, ἕτερον δὲ
γεωργεῖ οὐδέν. Διὸ πολλαὶ μὲν ἐν αὐτῇ ἄγριαι κάμη-
λοι, πολλαὶ δὲ ἐλάφων καὶ δορκάδων ἀγέλαι,

Φλάβιος Αρριανός. Alexandri anabasis (0074: 001)

“Flavii Arriani quae exstant omnia, vol. 1”, Ed. Roos, A.G., Wirth, G.
Leipzig: Teubner, 1967 (1st edn. corr.).Book 2, chap.25, sec.4, line 2

καὶ ἀπεκρίνατο. ἔφη γὰρ οὔτε χρημάτων δεῖσθαι παρὰ

Δαρείου οὔτε τῆς χώρας λαβεῖν ἀντὶ τῆς πάσης τὸ
μέρος· εἶναι γὰρ τά τε χρήματα καὶ τὴν χώραν αὑτοῦ
πᾶσαν· γῆμαί τε εἰ ἐθέλοι τὴν Δαρείου παῖδα, γῆμαι
ἂν καὶ οὐ διδόντος Δαρείου· ἐκέλευέ τε αὐτὸν ἥκειν,
εἴ τι εὑρέσθαι ἐθέλοι φιλάνθρωπον παρ' αὑτοῦ.
ταῦτα ὡς ἤκουσε Δαρεῖος, τὰς μὲν ξυμβάσεις ἀπέγνω
τὰς πρὸς Ἀλέξανδρον, ἐν παρασκευῇ δὲ τοῦ πολέμου
αὖθις ἦν.
 Ἀλέξανδρος δὲ ἐπ' Αἰγύπτου ἔγνω ποιεῖσθαι τὸν
στόλον. καὶ ἦν αὐτῷ τὰ μὲν ἄλλα τῆς Παλαιστίνης
καλουμένης Συρίας προσκεχωρηκότα ἤδη, εὐνοῦχος δέ
τις, ᾧ ὄνομα ἦν Βάτις, κρατῶν τῆς Γαζαίων πόλεως,
οὐ προσεῖχεν Ἀλεξάνδρῳ, ἀλλὰ Ἄραβάς τε μισθωτοὺς
ἐπαγαγόμενος καὶ σῖτον ἐκ πολλοῦ παρεσκευακὼς
διαρκῆ ἐς χρόνιον πολιορκίαν καὶ τῷ χωρίῳ πιστεύων
μήποτε ἂν βίᾳ ἁλῶναι, ἔγνω μὴ δέχεσθαι τῇ πόλει
Ἀλέξανδρον.
 97

Φλάβιος Αρριανός. Alexandri anabasis Book 7, chap.9, sec.8, line 3

ἄλλα ὀκτακόσια ὁρμηθεὶς ἐκ τῆς χώρας τῆς γε οὐδὲ

ὑμᾶς αὐτοὺς βοσκούσης καλῶς εὐθὺς μὲν τοῦ Ἑλλης-
πόντου ὑμῖν τὸν πόρον θαλασσοκρατούντων ἐν τῷ
τότε Περσῶν ἀνεπέτασα· κρατήσας δὲ τῇ ἵππῳ τοὺς
σατράπας τοὺς Δαρείου τήν τε Ἰωνίαν πᾶσαν τῇ
ὑμετέρᾳ ἀρχῇ προσέθηκα καὶ τὴν Αἰολίδα πᾶσαν καὶ
Φρύγας ἀμφοτέρους καὶ Λυδούς, καὶ Μίλητον εἷλον
πολιορκίᾳ· τὰ δὲ ἄλλα πάντα ἑκόντα προσχωρήσαντα
λαβὼν ὑμῖν καρποῦσθαι ἔδωκα· καὶ τὰ ἐξ Αἰγύπτου
καὶ Κυρήνης ἀγαθά, ὅσα ἀμαχεὶ ἐκτησάμην, ὑμῖν
ἔρχεται, ἥ τε κοίλη Συρία καὶ ἡ Παλαιστίνη καὶ ἡ
μέση τῶν ποταμῶν ὑμέτερον κτῆμά εἰσι, καὶ Βαβυλὼν
καὶ Βάκτρα καὶ Σοῦσα ὑμέτερα, καὶ ὁ Λυδῶν πλοῦτος  
καὶ οἱ Περσῶν θησαυροὶ καὶ τὰ Ἰνδῶν ἀγαθὰ καὶ ἡ
ἔξω θάλασσα ὑμέτερα· ὑμεῖς σατράπαι, ὑμεῖς στρατηγοί,
ὑμεῖς ταξιάρχαι. ὡς ἔμοιγε αὐτῷ τί περίεστιν ἀπὸ
τούτων τῶν πόνων ὅτι μὴ αὕτη ἡ πορφύρα καὶ τὸ
διάδημα τοῦτο; κέκτημαι δὲ ἰδίᾳ οὐδέν, οὐδὲ ἔχει τις
ἀποδεῖξαι θησαυροὺς ἐμοὺς ὅτι μὴ ταῦτα, ὑμέτερα
κτήματα ἢ ὅσα ἕνεκα ὑμῶν φυλάττεται. ἐπεὶ οὐδὲ
ἔστιν ἰδίᾳ μοι ἐς ὅ τι φυλάξω αὐτούς, σιτουμένῳ τε

Φλάβιος Αρριανός. Historia Indica (0074: 002)“Flavii Arriani quae

exstant omnia, vol. 2”, Ed. Roos, A.G., Wirth, G.
Leipzig: Teubner, 1968 (1st edn. corr.).Chap.43, sec.1, line 4

καὶ Νέαρχος ὅποι παραφανείη τῆς στρατιῆς, ἄνθεσί τε

καὶ ταινίῃσιν ἐβάλλετο. ἔνθα καὶ χρυσῷ στεφάνῳ στεφα-
νοῦνται ἐξ Ἀλεξάνδρου Νέαρχός τε καὶ Λεόννατος, Νέ-
αρχος μὲν ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ τῇ σωτηρίῃ, Λεόννατος δὲ
ἐπὶ τῇ νίκῃ, ἣν Ὠρείτας τε ἐνίκησε καὶ τοὺς Ὠρείταις
προσοικέοντας βαρβάρους. οὕτω μὲν ἀπεσώθη Ἀλεξάν-
δρῳ ἐκ τοῦ Ἰνδοῦ τῶν ἐκβολέων ὁρμηθεὶς ὁ στρατός.
 τὰ δὲ ἐν δεξιᾷ τῆς Ἐρυθρῆς θαλάσσης ὑπὲρ τὴν Βα-
βυλωνίην Ἀραβίη ἡ πολλή ἐστι, καὶ ταύτης τὰ μὲν κατ-
ήκει ἔστε ἐπὶ τὴν θάλασσαν τὴν κατὰ Φοινίκην τε καὶ
 98

τὴν Παλαιστίνην Συρίην, πρὸς δυομένου δὲ ἡλίου ὡς

ἐπὶ τὴν εἴσω θάλασσαν Αἰγύπτιοι τῇ Ἀραβίῃ ὁμουρέ-
ουσι. κατὰ δὲ Αἴγυπτον εἰσέχων ἐκ τῆς μεγάλης θαλάς-
σης κόλπος δῆλον ποιέει ὅτι ἕνεκά γε τοῦ σύρρουν εἶναι
τὴν ἔξω θάλασσαν περίπλους ἂν ἦν ἐκ Βαβυλῶνος ἐς
τὸν κόλπον τοῦτον τὸν ἐπέχοντα ὡς ἐπ' Αἴγυπτον.
ἀλλὰ γὰρ οὔ τις παρέπλωσε ταύτῃ οὐδαμῶν ἀνθρώπων
ὑπὸ καύματος καὶ ἐρημίης, εἰ μή τινές γε πελάγιοι κο-
μιζόμενοι. ἀλλὰ οἱ ἀπ' Αἰγύπτου γὰρ ἐς Σοῦσα ἀποσω-
θέντες τῆς στρατιῆς τῆς Καμβύσεω καὶ οἱ παρὰ Πτολε-  
μαίου τοῦ Λάγου παρὰ Σέλευκον τὸν Νικάτορα

Αριστοτέλης. Meteorologica (0086: 026)

“Aristotelis meteorologicorum libri quattuor”, Ed. Fobes, F.H.
Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1919, Repr. 1967.
Bekker p. 359a, line 17

τοῦ πάχους· καὶ γὰρ τὸ πάχος διαφέρει τοσοῦτον ὥστε τὰ

πλοῖα ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ τῶν ἀγωγίμων βάρους ἐν μὲν τοῖς
ποταμοῖς ὀλίγου καταδύνειν, ἐν δὲ τῇ θαλάττῃ μετρίως
ἔχειν καὶ πλευστικῶς· διόπερ ἔνιοι τῶν ἐν τοῖς ποταμοῖς
γεμιζόντων διὰ ταύτην τὴν ἄγνοιαν ἐζημιώθησαν. τεκμήριον
δὲ τοῦ μειγνυμένου τὸ παχύτερον εἶναι τὸν ὄγκον· ἐὰν
γάρ τις ὕδωρ ἁλμυρὸν ποιήσῃ σφόδρα μείξας ἅλας, ἐπι-
πλέουσι τὰ ᾠά, κἂν ᾖ πλήρη· σχεδὸν γὰρ ὥσπερ πη-
λὸς γίγνεται· τοσοῦτον ἔχει σωματῶδες πλῆθος ἡ θάλαττα.
ταὐτὸ δὲ τοῦτο δρῶσι καὶ περὶ τὰς ταριχείας. εἰ δ' ἔστιν
ὥσπερ μυθολογοῦσί τινες ἐν Παλαιστίνῃ τοιαύτη λίμνη, εἰς
ἣν ἐάν τις ἐμβάλῃ συνδήσας ἄνθρωπον ἢ ὑποζύγιον ἐπι-
πλεῖν καὶ οὐ καταδύεσθαι κατὰ τοῦ ὕδατος, μαρτύριον ἂν
εἴη τι τοῖς εἰρημένοις· λέγουσι γὰρ πικρὰν οὕτως εἶναι τὴν
λίμνην καὶ ἁλμυρὰν ὥστε μηδένα ἰχθὺν ἐγγίγνεσθαι, τὰ
δὲ ἱμάτια ῥύπτειν, ἐάν τις διασείσῃ βρέξας. ἔστι δὲ καὶ
τὰ τοιαῦτα σημεῖα πάντα τῶν εἰρημένων, ὅτι τὸ ἁλμυρὸν
ποιεῖ σῶμά τι, καὶ γεῶδές ἐστιν τὸ ἐνυπάρχον· ἔν τε γὰρ
τῇ Χαονίᾳ κρήνη τίς ἐστιν ὕδατος πλατυτέρου, ἀπορρεῖ δ'  
αὕτη εἰς ποταμὸν πλησίον γλυκὺν μέν, ἰχθῦς δ' οὐκ ἔχοντα·

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. (0087: 001)“Grammatici

Graeci, vol. 3.1”, Ed. Lentz, A.
 99

Leipzig: Teubner, 1867, Repr. 1965.Part+Vol. 3,1, p. 92, line 29

γυπτία. Παρθενόπολις Μακεδονίας πόλις ἀπὸ τῶν θυγατέρων Γρα-

στοῦ τοῦ Μυγδόνος υἱοῦ. Ἱεράπολις μεταξὺ Φρυγίας καὶ Λυδίας
πόλις, βʹ Κρήτης, γʹ Συρίας, ἣ καὶ Ἱερόπολις διὰ τοῦ ο. Περσέ-
πολις πόλις Περσίδος. ἔστι καὶ ὄνομα κύριον υἱοῦ Τηλεμάχου. Καλ-
λίπολις πολίχνιον Λαμψάκου ἐν τῇ περαίᾳ τῆς Χερρονήσου ἐπ' ἀκτῆς
κείμενον, ὡς Ἀλέξανδρος ἐν τῷ περὶ Βιθυνίας. ἔστι καὶ Σικελίας καὶ
Καρίας. Νεάπολις πόλις Ἰταλίας· ἔστι καὶ ἄλλη Λιβύης καὶ ἄλλαι.
Νικόπολις πόλις Ἠπείρου· ἔστι καὶ Βιθυνίας καὶ ἄλλη τῆς μικρᾶς
Ἀρμενίας. Πομπηϊούπολις πόλις Παφλαγονίας· τινὲς δὲ δίχα τοῦ
υ Πομπηϊόπολις λέγουσι. Πονηρόπολις πόλις ἐν Θρᾴκῃ, Σκυθόπολις
Παλαιστίνης πόλις, Σκυτόπολις πόλις Λιβύης, περὶ ἧς ὁ
πολυίστωρ ἐν Λιβυκῶν τρίτῳ. Ταυρόπολις πόλις Καρίας. Φιλιππό-
πολις πόλις Μακεδόνων, Φιλίππου τοῦ Ἀμύντου κτίσμα ἐν τῷ Ἕβρῳ.
Φινόπολις πόλις πρὸς τῷ Πόντῳ ἀπὸ Φινέως. Φαγρωριόπολις.
Ἀμφίπολις πόλις Μακεδονίας κατὰ Θρᾴκην, ἥτις Ἐννέα ὁδοί ἐκα-
λεῖτο. κεκλῆσθαι δὲ Μυρίκην καὶ Ἠιόνα, Ἀμφίπολιν δὲ διὰ τὴν περίρ-
ροιαν τοῦ Στρυμόνος, ὡς Θουκυδίδης τετάρτῃ (c. 102). ἀκρόπολις.
ἔστι καὶ Ἀκρόπολις πόλις Λιβύης. μητρόπολις. ἔστι καὶ Μητρόπο-
λις πόλις Φρυγίας ὑπὸ τῆς μητρὸς τῶν θεῶν κτισθεῖσα, ὡς Ἀλέξανδρος
ἐν τῷ περὶ Φρυγίας. ἔστι καὶ ἄλλη Φρυγίας ὁμώνυμος καὶ Λυδίας καὶ
Θεσσαλίας καὶ Ἀκαρνανίας καὶ Δωριέων καὶ τῶν ἐν τῷ Πόντῳ

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 93, line 21

πολεμίων ἐπιπεσόντων καὶ τῶν ἀνδρῶν ἐν γεωργίαις ἀπόντων τὰς γυ-

ναῖκας κρατῆσαι τοῦ πολέμου, ἢ ὅτι γυνή τις νομάρχου, περισπωμένων
τῶν παίδων αὐτῆς ὑπὸ τοῦ βασιλέως, ἅμα τοῖς παισὶν ὁπλισαμένη κατ-
εδίωξε τὸν βασιλέα καὶ ἐνίκησεν, ἢ ὅτι τῶν Ναυκρατιτῶν ἀναπλεόν-
των κατὰ τὸν ποταμὸν καὶ κωλυομένων ὑπὸ τῶν λοιπῶν Αἰγυπτίων
ἀποβαίνειν, οὗτοι καταπλαγέντες ὑπὸ ἀνανδρίας οὐ διεκώλυσαν. ταῦτα
καὶ Ἀρτεμίδωρός φησιν. Σεβαστόπολις νῆσος περὶ τὸν Πόντον ἡ
καὶ Διοσκουριὰς καὶ πρότερον Αἶα. Διόσπολις ἡ μεγάλη πόλις τῆς
Αἰγυπτίας Θηβαΐδος ἡ λεγομένη ἑκατόμπυλος, κτίσμα Ὀσίριδος καὶ Ἴσι-
δος. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι μικραὶ ἐν Αἰγύπτῳ τέσσαρες. ἔστι καὶ Λυδίας καὶ
Παλαιστίνης. Δουλόπολις πόλις κατὰ Κρήτην. σημειωτέον δ' ὅτι Κρατῖ-
νος ἐν Σεριφίοις Πόλιν δούλων φησίν, Ἀπολλωνίου φήσαντος, μὴ δεῖ
ταύ-
τας τὰς παραθέσεις ἐναλλάσσειν δίχα ποιητικῆς ἀνάγκης, ὥς φησι
Κρατῖνος
 100

  »εἶτα Σάκας ἀφικνῇ καὶ Σιδονίους καὶ Ἐρεμβούς,

  ἔς τε πόλιν δούλων ἀνδρῶν νεοπλουτοπονήρων».
ἔστι καὶ Δούλων πόλις πόλις Λιβύης. Ἑκαταῖος ἐν περιηγήσει «καὶ ἐὰν
δοῦλος εἰς τὴν πόλιν ταύτην λίθον προσενέγκῃ, ἐλεύθερος γίνεται κἂν ξέ-
νος ᾖ». Ἑλληνόπολις πόλις Βιθυνίας. Ἀπολλόδωρος «Ἄτταλος ἐκ τῶν
Ἑλληνίδων πόλεων οἰκήτορας συναγαγὼν ἔκτισε πόλιν καὶ ὠνόμασεν

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 187, line 14

δὲ παρὰ τῷ ποιητῇ «καθήραντες ῥύπα πάντα» (Od. ζ 93), εἰ μή ἐστι

πληθυντικὸν οὐδέτερον, μεταπέπλασται ἐκ τῆς ῥύπον αἰτιατικῆς ὡς ἡ
λῖτα ἐκ τῆς λιτόν. τύπος, κτύπος, στύπος τὸ στέλεχος τοῦ δέν-
δρου. Κρῶπος καὶ ῥῶπος ὁ παντοδαπὸς φόρτος. κῆπος. Κνῶπος
κύριον, ἀφ' οὗ Κνωπούπολις, Σκοῦποι πόλις Θρᾴκης. τὸ δὲ γρυπός
– ῥυβός ἐστι παρὰ τοῖς Αἰολεῦσι τὸ ἐπικαμπὲς ἤτοι ῥαιβόν καὶ τροπῇ
τοῦ β εἰς π ῥυπός καὶ πλεονασμῷ τοῦ γ γρυπός – καὶ λοιπός ἐπί-
θετά εἰσιν.
 Τὰ εἰς πος δισύλλαβα παραλήγοντα διχρόνῳ καταλήγοντι εἰς μ ἢ
εἰς π βαρύνεται, ἵππος καὶ Ἵππος νῆσος Ἐρυθραίας. Θεόπομπος
τεσσαρακοστῷ δευτέρῳ· ἔστι καὶ Σικελίας· ἔστι καὶ Παλαιστίνης. πάπ-
πος. κάμπος καὶ Κάμπος τόπος περὶ Κύμην κτίσμα Καμπανῶν.
Λάμπος κύριον, λαμπός δὲ τὸ ἐπίθετον. τὸ δὲ καρπός ὀξύνεται.
οὐ γὰρ ἔχει τὸ δίχρονον λῆγον εἰς μ ἢ εἰς π. πρὸς ἀντιδιαστολὴν
δὲ ἐβαρύνθη τὸ Κάρπος κύριον ὄνομα ὡς Ἄρποι πόλις Δαυνίας ἡ
καὶ Ἀργύριππα.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 222, line 5

καὶ Εὐριπίδης «τὸν δ' ἀμφὶ βοῦς ῥιφέντα Βοιωτὸν καλεῖν». τὸ ἐθνικὸν
ὅμοιον Βοιωτός. Ἀποδωτός ἔθνος Αἰτωλίας. Θουκυδίδης τρίτῃ (c. 94)
»ἐπιχειρεῖν δ' ἐκέλευον πρῶτον μὲν Ἀποδωτοῖς, ἔπειτα Ὀφιονεῦσιν».
Ἀραχωτός ποταμὸς Ἰνδικῆς ῥέων ἀπὸ Καυκάσου, ὡς Φαβωρῖνος καὶ
Στράβων ἑνδεκάτῃ (p. 513). καὶ ἀπ' αὐτοῦ Ἀραχωτοί πόλις Ἰνδικῆς.
εἰσὶ καὶ ἄλλοι πλησίον Μασσαγετῶν ὡς Στράβων ἑνδεκάτῃ. διχῶς δὲ  
λεκτέον καὶ Ἀραχώτης καὶ Ἀραχωτός. Βουθρωτός νῆσος περὶ Κέρ-
κυραν. ἔστι καὶ πόλις. Θεσπρωτός ἔθνος, μυωτός εἶδος χιτῶνος,
ἁλωτός. τὸ δὲ δορυάλωτος σύνθετον προπαροξύνεται. τὰ δὲ ἔχοντα
ἐν τῇ πρώτῃ τὸ α στερητικὸν προπαροξύνεται, ἄγνωτος, ἄτρωτος,
ἄπτωτος, ἄζωτος· ἔστι καὶ Ἄζωτος Πόλις Παλαιστίνης. καὶ ἔτι
τὰ σύνθετα, ἀνακίδωτος ἄνευ ἀκίδος, ἀπύργωτος, πολύγνωτος,
ἀκηλίδωτος. σεσημείωται τὸ Ἄσβωτος πόλις Θεσσαλίας καὶ Μάσκω-
τος πόλις Λιβύης. Ἑκαταῖος περιηγήσεως βʹ.
 101

 Τὰ εἰς τος ὑπερδισύλλαβα κύρια καὶ προσηγορικὰ ἔννοιαν συνθέσεως

ἔχοντα καὶ ἔτι τὴν παραλήγουσαν εἰς ἀμετάβολον καταλήγουσαν βαρύ-
νεται, εἰ μὴ διαστολή τις γένοιτο, Ἁλίαρτος πόλις Βοιωτίας ἀρσε-
νικῶς. Ὅμηρος «ποιήενθ' Ἁλίαρτον» (Il. Β 503). λέγεται δὲ οἰκισθῆναι
ὑπὸ Ἁλιάρτου τοῦ Θερσάνδρου. Ἀρμενίδας δ' ἐν τῷ ρ Ἀρίαρτόν φησιν.
Ἄψυρτος παῖς Αἰήτου καὶ τόπος ἐν τῷ Εὐξείνῳ πόντῳ, Ἄψαρος
ὕστερον λεγόμενος. Ἀρτεμίδωρος ἐν ἐπιτομῇ. καὶ Πολύβιος νῆσον...

Η ΑΖΩΤΟΣ (ΑΣΔΩΔ, ΑΣΕΔΩΘ) (Ιησούς του Ναυή 11,22. 13,3. 15,47.

Κριταί 1,18. Α' Βασιλειών 5,1. 6,17). Η Άζωτος (Ασδώδ, Ασεδώθ) ήταν
πόλη της νότιας Παλαιστίνης. Το βασίλειο της Ασδώθ ήταν ένα από τα
πέντε βασίλεια των Φιλισταίων (Ιησούς του Ναυή 13,3). Ασδώδ-
Χάρτης Α6

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 243, line 25

Σιμοῦς καὶ Σιμόεις, Σιποῦς πόλις Δαυνίων, Σαρνοῦς πόλις Ἰλλυ-

ρική, Φλιοῦς ὁ υἱὸς Διονύσου καὶ Χθονοφύλης. Παυσανίας δὲ Φλίαντα
αὐτὸν καλεῖ. ἀπ' αὐτοῦ ἐκλήθη Φλιοῦς πόλις Πελοποννήσου· Φιλη-
τᾶς φησι
  Φλιοῦς γὰρ πόλις ἐστί, Διωνύσου φίλος υἱός
   Φλιοῦς, ἣν αὐτὸς δείματο λευκολόφος.
ὠνόμασται δὲ παρὰ τὸ φλεῖν, ὅ ἐστιν εὐκαρπεῖν. Ὑδροῦς φρούριον ...
ἀρσενικῶς. Θεόπομπος τριακοστῷ ἐνάτῳ Φιλιππικῶν. Ὑψοῦς παῖς
Λυκάονος καὶ πόλις Ἀρκαδίας, ὡς Παυσανίας ὀγδόῳ (3, 3). Καοῦς
κώμη τῆς ἐν Ἀρκαδίᾳ Τελφουσίας γῆς, Βαιταρροῦς κώμη μεγάλη
τῆς τρίτης Παλαιστίνης. Ἱεριχοῦς πόλις μεταξὺ Ἱεροσολύμων καὶ
Ἰορδάνου ποταμοῦ. εὕρηται δὲ καὶ δοτικὴ Ἱεριχοῖ ἀπὸ τῆς Ἱεριχώ.
 Κατὰ τὸν εἰρημένον κανόνα, ὡς τὰ εἰς ους ἁπλᾶ περισπᾶσθαι θέλει,
καὶ τὸ χρύσὲὸς καὶ ἀργύρὲὸς μετὰ τὴν συναίρεσιν περιεσπάσθη χρυσοῦς
ἀργυροῦς καίπερ ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς συναιρέσεως ἔδει βαρύνεσθαι· αἱ γὰρ
δύο βαρεῖαι εἰς βαρεῖαν συναιροῦνται ὡς τὸ Δημοσθένὲὸς Δημοσθένους.
ὡσαύτως καὶ τὸ ἀδελφιδὲός ἀδελφιδοῦς, θυγατριδὲός θυγατριδοῦς,
ὑϊδοῦς, τηθαλλαδοῦς διὰ τὸν αὐτὸν κανόνα περιεσπάσθησαν, καίτοι
ἡ βαρεῖα καὶ ὀξεῖα εἰς ὀξεῖαν συναιρεῖσθαι θέλει οἷον ζωός ζώς.
 Σημειῶδες ἄρα τὸ ὀδούς παραλόγως ὀξυνθέν. ἀλλ' ἠκολούθησε
καὶ κατὰ τὸν τόνον καὶ κατὰ τὴν κλίσιν ταῖς μετοχαῖς.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 251, line 3

 102

μάχῳ, Μακέτης Μάκεσσα ἐπιθετικῶς, ὡς Ἡρακλείδης, καὶ Μάκεττα

διὰ δύο ττ καὶ δι' ἑνὸς τ. τὸ δὲ τεχνῆσσα ἀπὸ τοῦ τεχνήεσσα. καὶ τὰ
ἀπὸ ὀξυτόνων καὶ περισπωμένων εἰς ης, χερνής χερνῆσσα, ἀργῆς ἀρ-
γῆσσα καὶ Κρής Κρητός Κρῆσσα, θής θῆσσα. οὕτω καὶ Θρᾷξ Θρᾷσσα
καὶ Θρᾷττα Ἀττικῶς καὶ ἀπὸ Θρᾴκης δούλη καὶ εἶδος ἰχθύος καὶ ὀρνέου.
 Τὰ εἰς α βραχὺ ἀπαρασχημάτιστα διὰ διπλοῦ ἐκφερόμενα, εἰ μὲν
δισύλλαβα εἴη καὶ μακρᾷ παραλήγει, προπερισπᾶται, μᾶζα μόνον ἐκ-
τεῖνον τὸ πρὸ διπλοῦ α, ψῷζα, εἰ δὲ βραχείᾳ παραλήγει, παροξύνε-  
ται, ῥίζα, πέζα, φύζα, σχίζα· ἔστι δὲ εἶδος ὀρνέου. Σοφο-
κλῆς ἐν Ναυπλίῳ πυρκαεῖ «κάτω κρέμανται, σπίζα τέτατ' ἐν ἕρκεσι».
ἄζα, Γάζα καὶ Γάζα πόλις Φοινίκης, νῦν δὲ Παλαιστίνης πρὸ τῆς
Αἰγύπτου. ἐκλήθη καὶ Ἄζα. καὶ μέχρι νῦν Σύροι Ἄζαν αὐτὴν καλοῦσιν
ἀπὸ Ἄζωνος τοῦ παιδὸς Ἡρακλέους. μυθολογοῦσι δέ τινες ὑπὸ Διὸς
κτισθῆναι καὶ ἐν αὐτῇ ἀπολιπεῖν τὴν ἰδίαν Γάζαν, οὕτω τῶν Περσῶν
τὰ χρήματα καλούντων. μύζα, κνύζα, ὃ εἰ μὲν ἐπὶ τοῦ φυτοῦ,
συγκοπή ἐστιν οἷον «χαμαιζήλοιο κονύζης», εἰ δὲ ἐπὶ τοῦ παρεφθαρ-
μένου καὶ ἐρρυπωμένου, οὐ συγκοπή ἐστιν, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ κνύω, ἀφ'
οὗ κνύος ἡ φθορά οἷον «κατὰ κνύος ἔχευεν, ψίλωτο δὲ κάρηνα»,
γίνεται κνύζα ὡς παρὰ Ἀνακρέοντι «κνύζη τις ἤδη καὶ πέπειρα γίνο-
μαι σὴν διὰ μαργοσύνην» (fr. 87 Bergk). δόξα, Φρίξα πόλις Τρι-
φυλίας ἀπὸ Φρίξου, ἐπ' ὄρους ὑψηλοῦ πρὸς ἕω τῆς Λεπρεατικῆς.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 254, line 31

τὸν θεὸν δῆμός ἐστι Ὑλλούαλα λεγόμενος». ἄλα γὰρ οἱ Κᾶρες τὸν
ἵππον ἔλεγον. Σκάβαλα χώρα Ἐρετριέων. Θεόπομπος εἰκοστῷ τετάρτῳ
Φιλιππικῶν. Ῥέσαλα πόλις Ὀμβρικῶν. Μίσπιλα πόλις Μήδων. Ξενο-
φῶν τρίτῳ ἀναβάσεως (c. 4, 10). Ὀκρίκολα πόλις Τυρρηνῶν. Διο-
νύσιος ὀκτωκαιδεκάτῳ Ῥωμαϊκῆς ἀρχαιολογίας. Σατίκολα πόλις Ἰταλίας.

Ἀπίολα πόλις Ἰταλίας. Κρόταλλα πόλις Ἰταλίας. Ἑκαταῖος Εὐρώπῃ.

Μάκαλλα πόλις Ἰταλίας. ἄμαλλα. Βίτελλα πόλις Ἰταλίας. Ἄτελλα
πόλις Ὀπικῶν Ἰταλίας μεταξὺ Καπύης καὶ Νεαπόλεως. Ἔντελλα πόλις
Σικελίας. Ἔφορος ιϛʹ. Στύελλα φρούριον τῆς ἐν Σικελίᾳ Μεγαρίδος.
Φίλιστος τετάρτῳ Σικελικῶν. Φρέγελλα πόλις Ἰταλίας. Σίκελλα κώμη
Παλαιστίνης, ὡς Ἰώσηπος (A. I. I 6, 13, 9). θύελλα, δίκελλα, Μύ-
ριλλα, Πράξιλλα, Τελέσιλλα, Κύδιλλα, Κόριλλα πόλις Λατίνων.
Διονύσιος τετάρτῳ Ῥωμαϊκῆς ἀρχαιολογίας. Ἄκριλλα πόλις Σικελίας οὐ
πόρρω Συρακουσῶν. Κορίολλα πόλις Ἰταλίας. Ἄβολλα πόλις Σικελίας.
Ἄχολλα πόλις Λιβύης οὐ πόρρω τῶν Σύρτεων ἄποικος Μελιταίων.
 103

Ἄγυλλα πόλις Τυρρηνίας. Λυκόφρων (v. 1355) «Ἄγυλλαν Αὐσονῖτιν  

εἰσεκώμασεν». Ἄνθυλλα ἀδελφὴ Μέμνονος, ἀφ' ἧς ἐν τῷ Νείλῳ πόλις
ὁμώνυμος. Ἡρόδοτος δευτέρᾳ (c. 98) «Τουτέων δὲ ἡ μὲν Ἄνθυλλα ἐοῦσα

λογίμη πόλις ἐς ὑποδήματα ἐξαίρετος».

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 256, line 15

τὸ Ἑλένα Ἑλένη, Ἀθηνάα Ἀθηνᾶ καὶ μνᾶ καὶ Δανᾶ παρ' Ἑκαταίῳ.
 * Τὰ εἰς να δισύλλαβα βαρύνεται, πῖνα ἐπὶ τοῦ ὀστρέου, πεῖνα,
Σπῖνα πόλις Ἰταλίας ὡς Εὔδοξος καὶ Ἀρτεμίδωρος. Κρῶμνα πόλις
Παφλαγονίας «Κρῶμναν τ' Αἰγιαλόν τε καὶ ὑψηλοὺς Ἐρυθίνους» (Β 855)

ἡ ὕστερον Ἄμαστρις, ἀπὸ Κρώμνου τοῦ Λυκάονος. ἔστι καὶ Πελοπον-

νήσου πόλις ἀρσενικῶς καὶ θηλυκῶς καὶ ἑνικῶς καὶ πληθυντικῶς. Οἴνα
πόλις Τυρρηνίας ἐχυρὰ λίαν. Φάνα πόλις Αἰτωλίας καὶ Φάναι πλη-
θυντικῶς ἀκρωτήριον τῆς Χίου ἀπὸ τοῦ ἐκεῖθεν ἀναφανῆναι τῇ Λητοῖ
τὴν Δῆλον. Μάγνα νῆσος Λιβυκή. Ἀλέξανδρος ἐν τρίτῳ Λιβυκῶν,
ἣ κατὰ τὴν τῶν Λιβύων φωνὴν Σαμαθώ, ὅ ἐστι μεγάλη. Πύδνα πόλις
Μακεδονίας. Θάμνα Πόλις Παλαιστίνης. Ἰώσηπος πέμπτῳ Ἰουδαϊκῆς
ἱστορίας (c. 10). Τάμνα πόλις Ἀραβική, ὡς Ἀλέξανδρος ὁ πολυίστωρ.
Σμύρνα πόλις Ἰωνίας ἀπὸ Σμύρνης Ἀμαζόνος κατεχούσης τὴν Ἔφε-
σον, ἣ καὶ Σμύρνα ἐκαλεῖτο ἀπ' αὐτῆς. Σύρνα πόλις Καρίας. Ἄρνα
πόλις Λυκίας. οὕτω γὰρ ἡ Ξάνθος ἐκαλεῖτο ἀπὸ Ἄρνου τοῦ καταπο-
λεμήσαντος Πρωτόγονον. Πύτνα πόλις Κρήτης ἡ ὕστερον Ἱεράπυτνα.
Ἔννα πόλις Σικελίας. Βέννα πόλις Θρᾴκης δι' ἑνὸς ν καὶ διὰ δύο.
καὶ ἡ γραφὴ διάφορος καὶ διὰ διφθόγγου καὶ διὰ τοῦ ε, ὅπερ κρεῖτ-
τον. ἔστι δὲ καὶ Βέννα μία φυλὴ τῶν ἐν Ἐφέσῳ πέντε.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 257, line 31

λέγεται καὶ πληθυντικῶς. Τόροννα πόλις Σικελίας. Φόρουννα πόλις

Θρᾴκης. Πολύβιος ἐνάτῳ. Δίκτυννα. Ἕρκυννα.
 * Τὰ εἰς να ὑπερδισύλλαβα φωνήεντι παραληγόμενα προπαροξύ-
νεται, Ἴχανα πολίχνιον τῆς Σικελίας, διὰ τὸ τῇ αὐτοῦ ἁλώσει πολλὰ
προσλιπαρῆσαι τοὺς Συρακοσίους. ἰχανᾶν δὲ τὸ ἐπιθυμεῖν. Κάρανα
πόλις Γαλατίας ὑπὸ Ῥωμαίων συνοικισθεῖσα. Κάρμανα νῆσος τῆς
Ἰνδικῆς. Κάρνανα πόλις Μιναίων ἔθνους πλησίον Ἐρυθρᾶς θαλάσσης.
Ἄμμανα πόλις Συρίας ἡ ὕστερον Ἀστάρτη. Μάργανα πόλις τῆς Ἰν-
δικῆς. ἔστι καὶ Μαργάναι πληθυντικῶς. τρίαινα, μύραινα εἶδος
 104

θαλασσίου θηρίου. Ζύγαινα νῆσος ἐν τῇ Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ. Μάζαινα

Πόλις Παλαιστίνης ἀπὸ Μαζαίνου. Δρύαινα πόλις Κιλικίας κτίσμα
Δρυαίνου ὡς Σκύθαινα, Κηρύκαινα, Δύμαινα. Εὐφορίων «δαίμων
ἀντιάσαιτο φιλοπλοκάμοισι Δυμαίναις». Φίδηνα καὶ Φιδήνη πόλις
Ἀλβανῶν. Σάλωνα πόλις Ἐρετρίας. Μόργυνα πόλις Σικελῶν. Φί-
λιστος δευτέρῳ. Τάμυνα πόλις Ἐρετρίας. Στράβων δεκάτῃ (p. 447).
καὶ πληθυντικῶς «εἰς τὰς Ταμύνας» (Demosth. c. Boeot. p. 999, 8).
ἄμυνα, εὔθυνα, χέλυνα, Κίκυνα, σίγυνα. Αἴγινα νῆσος μία τῶν
Κυκλάδων, ἥτις Οἰνώνη ἐκαλεῖτο, ὕστερον δὲ Αἴγινα ἀπὸ τῆς Ἀσωποῦ  
μὲν θυγατρὸς Αἰγίνης, Αἰακοῦ δὲ μητρός. Βέλβινα πόλις Λακωνική.
Παυσανίας ὀγδόῳ (c. 35, 4). ἔστι καὶ νῆσος, ὡς Ἀρτεμίδωρος. Βέμ-
βινα κώμη τῆς Νεμέας. Ἑλλάνικος δὲ Βέμβινον καὶ πόλιν φησίν.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 264, line 12

λις Ἰβηρίας ὡς Στράβων (3 p. 140). Παναίουρα πόλις Ἰνδικὴ περὶ

τὸν Ἰνδὸν ποταμόν. Χέρρουρα πόλις Λιβύης, ὡς Ἀλέξανδρος ἐν Λι-
βυκῶν τρίτῳ «ἔχεται χερρόνησος ὄνομα Χέρρουρα». Κύνουρα πόλις
Ἄργους ἀπὸ Κινούρου παιδὸς Περσέως. Παυσανίας τρίτῳ (c. 2, 2).
Λυκόσουρα πόλις Ἀρκαδίας ἐπὶ τῷ Λυκείῳ ὄρει. Ῥινοκόρουρα
πόλις Αἰγύπτου «ἀπὸ τῶν εἰσῳκισμένων ἐκεῖ τὸ παλαιὸν ἀνθρώπων
τὰς ῥῖνας ἀκρωτηριασμένων οὕτω καλουμένη». Βαλβέρουρα· οὕτως
τινὲς Ἰνδικὴν πόλιν Ἰβηρίας φασίν, μεθ' ὧν καὶ δίφουρα ἡ γέφυρα.
 Τὰ εἰς ρα μονογενῆ μετ' ἐπιπλοκῆς συμφώνου παροξύνεται καὶ
μακρὸν ἔχει τὸ α, ὕδρα· ἔστι καὶ νῆσος Λιβύης περὶ Καρχηδόνα, ὡς
Ἔφορος πέμπτῳ. Πέτρα· ἔστι καὶ Πόλις Παλαιστίνης. λέπρα, ῥήτρα
ἡ συνθήκη «ἀλλά γε νῦν ῥήτρην ποιησόμεθα» (ξ 393). φαρέτρα, γά-
στρα, μήτρα, φρήτρα, φράτρα καὶ φάτρα, μίτρα ἡ ζώνη· Ὅμη-
ρος «μίτρης θ' ἣν ἐφόρειν» (Δ 137), λίτρα, χύτρα, αἴθρα, ξύστρα,
μύστρα, ποτίστρα, κολυμβήθρα, Ἠλέκτρα, καλύπτρα, χαρά-
δρα· ἔστι καὶ πόλις Φωκίδος οὐ πόρρω Λιλαίας. Ἄρρα πόλις Ἰλλυ-
ρική. Ἄτραι πόλις μεταξὺ Εὐφράτου καὶ Πίγρητος. Ἀρριανὸς ἑπτα-
καιδεκάτῳ Παρθικῶν. Ἔγρα πόλις Ἀραβίας πρὸς Ἀϊλανίτῃ κόλπῳ.
Βόστρα πόλις Ἀραβίας. λέγεται καὶ οὐδετέρως. Θύμβρα πόλις
Τρωάδος Δαρδάνου κτίσμα ἀπὸ Θύμβρου φίλου αὐτοῦ.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 264, line 31

Τρωάδος Δαρδάνου κτίσμα ἀπὸ Θύμβρου φίλου αὐτοῦ. Γάγγρα πόλις

Παφλαγονίας. Ἀλέξανδρος ἐν τῷ περὶ Παφλαγονίας «Νικόστρατός φη-
 105

σιν αἰπόλον νέμειν περὶ τοὺς τόπους αἶγας. μίαν δὲ χωριζομένην ἰδών,
ἀπορῶν ὁ αἰπόλος, ὅτι ἐν μὲν τῷ οἴκῳ ἐνδεᾶ εὕρισκεν, ἐπὶ τῆς νομῆς
δὲ πλήρη, ὡμολόγησε τῷ δεσπότῃ. ὁ δ' ἔφη ἐπιτηρῆσαι τὴν χωριζο-
μένην. ἐπιτηρήσας οὖν εἶδεν ἐπί τινα ὑψηλὸν ὄχθον ἀναβαίνουσαν καὶ
πρός τινα ἀπρόσβατον Πέτραν πορευομένην, καὶ κάτωθεν ἐρίφων βλη-
χὴν ἤκουσεν· ἐκεῖ συμβέβηκεν ἐντετοκέναι τὴν αἶγα. ἰδὼν οὖν ἐπιτή-
δειον τόπον πόλιν ἔκτισε καὶ Γάγγραν ὠνόμασεν, ὅτι τοῦτο ἦν ὄνομα
τῇ αἰγί». Ἐρατοσθένης δὲ οὐδετέρως τὰ Γάγγρα φησίν. ἔστι καὶ Ἀρα-
βίας τῆς εὐδαίμονος Γάγγρα. Γάδρα Πόλις Παλαιστίνης. Πάτρα ἓν
τῶν τριῶν παρ' Ἕλλησι κοινωνίας εἰδῶν, ὡς Δικαίαρχος. Πάτραι
πόλις Ἀχαΐας ἀπό τινος Πατρέως. ἕδρα. Γέρρα πόλις Χαλδαίων.  
Ἄγρα καὶ Ἄγραι χωρίον, ἑνικῶς καὶ πληθυντικῶς. ἔστι δὲ τῆς Ἀττι-
κῆς πρὸ τῆς πόλεως, ἐν ᾧ τὰ μικρὰ μυστήρια ἐπιτελεῖται, μίμημα τῶν
περὶ τὸν Διόνυσον, ἐν ᾧ λέγουσι καὶ τὸν Ἡρακλέα μεμυῆσθαι. ἄκρα·
ἔστι καὶ Ἄκρα Ἰαπυγίας πόλις κατά τινας Ὑδροῦς λεγομένη. βʹ ἔστι
καὶ ἑτέρα ἐν αὑτῇ ἔχουσα λιμένα Βρεντέσιον. ἔστι δὲ Ἰταλίας. γʹ Σι-
κελίας. ἔστι Συρακοσίων κτίσμα. δʹ Εὐβοίας. ϛʹ Σκυθίας. ζʹ Κύπρου.
ηʹ Ἀκαρνανίας. ἔστι καὶ πέραν Τίγρητος Ἄκρα. Ἀρριανὸς ἑκκαιδεκάτῃ.
Φλέγρα πόλις Θρᾴκης, ἣν Εὔδοξος μετὰ ταῦτα Παλλήνην φησὶ κλη

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 271, line 1

ποταμοῦ. Ἑκαταῖος περιηγήσει Λιβύης. Δελφοῦσσα κρήνη τῶν Δελ-

φῶν. Γηθοῦσσα πόλις Λιβύης. Γονοῦσσα πόλις Περραιβίας. Ἐλα-
φοῦσσα· οὕτως Ἕλληνες Βρεττίαν νῆσον ἐν τῷ Ἀδρίᾳ καλοῦσιν.
Αἰγειροῦσσα πόλις Αἰολίδος, ὡς Ἡρόδοτος (I 148). Ἀνητοῦσσα
πόλις Λιβύης. πλὴν τοῦ αἴθουσσα, ὅπερ ἔχει δισσὸν τὸ σ ἐπὶ τοῦ
προσηγορικοῦ, Ἔμπουσσα καὶ Συράκουσσαι πόλις μεγίστη, ὡς Ἑκα-
ταῖος Εὐρώπῃ, κτίσμα μὲν Ἀρχίου, Κορίνθου δ' ἄποικος, τοῖς ἐν Σικε-
λίᾳ Μεγάροις καὶ Νάξῳ ὁμόχρονος. τὸ δὲ ἡρῷσσα προπερισπᾶται ἐκ
συναλοιφῆς τοῦ ἡρώϊσσα.
 * Τὰ εἰς τα δισύλλαβα σπάνια ὄντα βαρύνεται, Γέντα πόλις Ἰν-  
δικὴ τῆς ἐκτὸς Γάγγου. Γίττα Πόλις Παλαιστίνης. Πολύβιος ἑκκαι-
δεκάτῳ.
 * Τὰ εἰς τα ὑπὲρ δύο συλλαβὰς μακροκατάληκτα παροξύνεται,
Ἀρτεμίτα νῆσος Τυρρηνικὴ παρὰ τὴν Αἰθάλειαν νῆσον, ὡς Φίλων.
ὡς δὲ Στράβων (16 p. 744) πόλις Παρθυαίων. ὁ δὲ Ἀρτεμίδωρός
 106

φησιν, ὅτι χερρόνησος περὶ τὴν ἐκβολὴν τοῦ Ἀχελῴου ποταμοῦ λεγο-
μένη Ἀρτεμίτα. ἔστι καὶ πλησίον τῶν Ὀξειῶν νήσων νῆσος Ἀρτεμίτα.
Ῥιανὸς ηʹ Θεσσαλικῶν «νήσοις Ὀξείῃσι καὶ Ἀρτεμίτῃ ἐπέβαλλον».
Φουρνίτα πόλις Λιβύης. Κοτύρτα χωρίον Λακωνικόν. Θουκυδίδης (4,
56). τὰ δὲ βραχυκατάληκτα προπαροξύνεται, δίαιτα, Ἕρβιτα πόλις Σικε-
λίας. Ἔφορος κηʹ. Ἔγεστα πόλις Σικελίας, ἔνθα θερμὰ ὕδατα ὡς Φίλων.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 287, line 6

λία χώρα ἀπὸ Αἰτωλοῦ τοῦ Ἐνδυμίωνος, ὃς ἐκπεσὼν ἀπὸ Πίσης ὑπὸ
Σαλμωνέως συνῴκισε τὴν ἀπ' αὐτοῦ κληθεῖσαν Αἰτωλίαν. πρότερον δὲ
Ὑαντίς ἐκαλεῖτο. ἔστι καὶ Αἰτωλία πόλις Πελοποννήσου, ἣν συγκατα-
λέγει ταῖς Λακωνικαῖς πόλεσιν Ἀνδροτίων ἕκτῳ (?) Ἀτθίδος. Ἀμαντία  
Ἰλλυριῶν μοῖρα πλησίον Ὠρικοῦ καὶ Κερκύρας, ἐξ Ἀβάντων τῶν ἀπὸ
Τροίας νοστησάντων ᾠκισμένη, κατὰ βαρβαρικὴν τροπὴν τοῦ β εἰς μ ἐλέ
χθη παρὰ Ἀντιγόνῳ ἐν Μακεδονικῇ περιηγήσει. Καλλίμαχος Ἀμαντίνην
αὐτήν φησι ὡς Λεοντίνην «καὶ Ἀμαντίνην ᾤκισαν Ὠρικίην». Ἀετία·
οὕτως ἐκλήθη ἡ Αἴγυπτος ἀπό τινος Ἰνδοῦ Ἀετοῦ. ἀλλὰ καὶ Ὠγυγία
ἐκαλεῖτο καὶ Ἡφαιστία. Αἰλία Πόλις Παλαιστίνης ἡ πάλαι Ἱεροσόλυμα
ἀπὸ Αἰλίου Ἀδριανοῦ. Ἀκραιφία πόλις Βοιωτίας. οἱ δὲ Ἀκραί-
φιον, Παυσανίας δὲ (9, 23, 5 et 9) Ἀκραίφνιον καὶ οὐδετέρως. ἦν δὲ
ὑπὸ Ἀθάμαντος κτισθεῖσα ἢ ὑπὸ Ἀκραιφέως τοῦ Ἀπόλλωνος. Θεόπομ-
πος δὲ τὰ Ἀκραίφνια φησίν. Ἀλμωπία χώρα τῆς Μακεδονίας, ἣν
ᾤκουν Ἄλμωπες. Λυκόφρων (v. 1238) «ἐκ δ' Ἀλμωπίας παλιμπλανή-
την δέξεται Τυρσηνία» περὶ Αἰνείου λέγων. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Ἄλμωπος
τοῦ Ποσειδῶνος καὶ Ἕλλης τῆς Ἀθάμαντος. Ἀλωπεκία νῆσος. Στρά-
βων ἑνδεκάτῃ (p. 493). Ἀξία πόλις Λοκρῶν τῶν Ὀζολῶν, ἀπὸ Ἀξίας
τῆς θυγατρὸς Κλυμένου ἢ τοῦ παιδὸς τοῦ Ἀξίου. ἔστι καὶ πόλις Ἰτα-
λίας. Ἀπία· οὕτως οἱ νεώτεροι τὸ Ἄργος. Αἰθιοπία.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 331, line 27

Ἰβηρίας· καὶ Μασσαλίας ἄλλη. Κυδρήνη πόλις Ἀρμενίας. Ἰσμήνη ἡρωῒς

καὶ κώμη Βοιωτίας, Ἀλμήνη πόλις πρὸς τῷ Εὐξείνῳ πόντῳ ὡς Ἀρ-
ριανός. Ἀνθήνη, οὕτως Χάραξ Ἀνθάναν φησί, πόλιν Λακωνικὴν μίαν
τῶν ἑκατόν. κέκληται δέ, ὡς Φιλοστέφανος, παρὰ Ἄνθην τὸν Ποσει-
δῶνος, .... ὃν Κλεομένης ὁ Λεωνίδου ἀδελφὸς ἀνελὼν καὶ ἐκδείρας
 107

ἔγραψεν ἐν τῷ δέρματι τοὺς χρησμοὺς ὧδε τηρεῖσθαι. ἔστι καὶ Ἀρκαδίας

πόλις. Ἀτήνη δῆμος τῆς Ἀντιοχίδος φυλῆς. Διονύσιος Ἀτηνίαν.
Ἀτρήνη πόλις .... Φιλοστέφανός φησιν ἀπὸ Δέσου καὶ Ἀτρῶνος καὶ
Ἀτρήνης τῶν Ἄργητος τοῦ Κύκλωπος καὶ Φρυγίας νύμφης, προσηγο-
ρεῦσθαι. Ξιφήνη χώρα Παλαιστίνης. Σιδήνη πόλις Λυκίας ὡς Ξάνθος
ἐν Λυδιακῶν τετάρτῳ. Βαρήνη πόλις Μηδίας ἐγγὺς Ἀγβατάνων.
Συήνη πόλις μέση Αἰγύπτου καὶ Αἰθιοπίας ἐπὶ τῷ Νείλῳ, μεθ' ἣν
ὠνόμασται Σῖρις ὁ ποταμός. μέμνηται δὲ πόλεως Παυσανίας (I 33, 4
e. g.), κέκληται δὲ ἀπὸ Συήνου Ἀετοῦ παιδός. Φιδήνη πόλις Ἀλβα-
νῶν. ἔοικε καὶ Φίδηνα λέγεσθαι ὡς Ῥάβεννα. Μυκῆναι πόλις Πελο-
ποννήσου. Ὅμηρος «οἳ δὲ Μυκήνας εἶχον (Β 569) ἀπὸ Μυκηνέως τοῦ
Σπάρτωνος τοῦ Φορωνέως ἀδελφοῦ. ἢ ἀπὸ μύκητος τοῦ ξίφους, ὃ
ἐφόρει Περσεύς, ἔνθα κρατεῖ τις, οὗ πεσόντος ἐκ Περσέως κατὰ κέλευ-
σιν Ἑρμοῦ τὴν πόλιν ἔκτισεν. ἢ ἀπὸ τοῦ μυκήσασθαι τὴν Ἰὼ βοῦν
ἐκεῖ γενομένην. Πελλήνη πόλις Ἀχαΐας.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 339, line 5

Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ. Ἡρόδοτος ἕκτῃ (c. 20). Τάρπη πόλις Ἰταλίας. Ὄλ-
παι φρούριον κοινὸν Ἀκαρνάνων καὶ Ἀμφιλόχων δικαστήριον. Θου-
κυδίδης τρίτῃ (c. 105). Στίλπαι πόλις Σικελίας. πόρπη παρὰ τὸ
πείρω. τὸ δὲ μολπή ἀπὸ τοῦ μέλπω καὶ πομπή παρὰ τὸ πέμπω
ὀξύνεται. τὸ δὲ Πόμπη κύριον ὂν παροξύνεται.
 Τὰ εἰς πη κύρια ὄντα ὑπερδισύλλαβα βαρύνεται, Καλλιόπη· ἔστι  
καὶ πόλις Παρθυαίων. Πολύβιος δεκάτῳ. Ἀντιόπη. Στερόπη τὸ
κύριον, στεροπή δὲ ἡ ἀστραπή, Μερόπη· οὕτως ἐκαλεῖτο Σίφνος
νῆσος. Κασσιόπη. Κορόπη πόλις Θεσσαλίας. Ὀρόπη πόλις Εὐβοίας,
ὅπου Ἀπόλλωνος διασημότατον ἱερόν. Ἰόπη πόλις Φοινίκης πλησίον
Ἰαμνίας, ὡς Φίλων, ὡς δὲ Διονύσιος Παλαιστίνης. Φοινίκη γὰρ καὶ
ἡ Παλαιστίνη. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Ἰόπης τῆς Αἰόλου θυγατρός, τῆς γυναι-
κὸς Κηφέως τοῦ κτίσαντος καὶ βασιλεύσαντος. ἔστι καὶ Θεσσαλίας ἄλλη.

Πηνελόπη. Ἐνόπη πόλις Μεσσηνίας. Ὅμηρος «Καρδαμύλην Ἐνόπην»

(Il. Ι 150), μέμνηται αὐτῆς καὶ Παυσανίας τρίτῳ (c. 26, 8). Πελόπη
κώμη Λυδίας πρὸς τῇ Φρυγίᾳ. Ἀλόπη πόλις Θεσσαλίας ἀπὸ Ἀλόπης
τῆς Κερκυόνος, ὡς Φερεκύδης, ἢ τῆς Ἄκτορος, ὡς Φίλων. ἔστι δὲ
μεταξὺ Κρεμαστῆς καὶ Ἐχίνου. δευτέρα ἐστὶ καὶ τῆς Ἀττικῆς. τρίτη Πόν-
του, ἀφ' ἧς Πενθεσίλεια. τετάρτη περὶ Εὔβοιαν. πέμπτη περὶ Δελ-
φούς. ἕκτη περὶ Λοκρίδα. Ὅμηρος τὴν μεταξὺ Μυσίας καὶ Καρίας
 108

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 339, line 6

παι φρούριον κοινὸν Ἀκαρνάνων καὶ Ἀμφιλόχων δικαστήριον. Θου-

κυδίδης τρίτῃ (c. 105). Στίλπαι πόλις Σικελίας. πόρπη παρὰ τὸ
πείρω. τὸ δὲ μολπή ἀπὸ τοῦ μέλπω καὶ πομπή παρὰ τὸ πέμπω
ὀξύνεται. τὸ δὲ Πόμπη κύριον ὂν παροξύνεται.
 Τὰ εἰς πη κύρια ὄντα ὑπερδισύλλαβα βαρύνεται, Καλλιόπη· ἔστι  
καὶ πόλις Παρθυαίων. Πολύβιος δεκάτῳ. Ἀντιόπη. Στερόπη τὸ
κύριον, στεροπή δὲ ἡ ἀστραπή, Μερόπη· οὕτως ἐκαλεῖτο Σίφνος
νῆσος. Κασσιόπη. Κορόπη πόλις Θεσσαλίας. Ὀρόπη πόλις Εὐβοίας,
ὅπου Ἀπόλλωνος διασημότατον ἱερόν. Ἰόπη πόλις Φοινίκης πλησίον
Ἰαμνίας, ὡς Φίλων, ὡς δὲ Διονύσιος Παλαιστίνης. Φοινίκη γὰρ καὶ
ἡ Παλαιστίνη. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Ἰόπης τῆς Αἰόλου θυγατρός, τῆς γυναι-
κὸς Κηφέως τοῦ κτίσαντος καὶ βασιλεύσαντος. ἔστι καὶ Θεσσαλίας ἄλλη.

Πηνελόπη. Ἐνόπη πόλις Μεσσηνίας. Ὅμηρος «Καρδαμύλην Ἐνόπην»

(Il. Ι 150), μέμνηται αὐτῆς καὶ Παυσανίας τρίτῳ (c. 26, 8). Πελόπη
κώμη Λυδίας πρὸς τῇ Φρυγίᾳ. Ἀλόπη πόλις Θεσσαλίας ἀπὸ Ἀλόπης
τῆς Κερκυόνος, ὡς Φερεκύδης, ἢ τῆς Ἄκτορος, ὡς Φίλων. ἔστι δὲ
μεταξὺ Κρεμαστῆς καὶ Ἐχίνου. δευτέρα ἐστὶ καὶ τῆς Ἀττικῆς. τρίτη Πόν-
του, ἀφ' ἧς Πενθεσίλεια. τετάρτη περὶ Εὔβοιαν. πέμπτη περὶ Δελ-
φούς. ἕκτη περὶ Λοκρίδα. Ὅμηρος τὴν μεταξὺ Μυσίας καὶ Καρίας καὶ
Λυδίας παράλιόν φησιν «ἐλθόντ' ἐξ Ἀλόπης, ὅθ' Ἀμαζονίδων γένος
ἐστίν» (Β 857). Ῥοδόπη πόλις Ἰωνίας.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 359, line 3

νιον δῆμος Λεοντίδος φυλῆς. Ὅμηρος δὲ ἄκρον καλεῖ «ἀλλ' ὅτε Σού-
νιον ἄκρον» (Od. γ 278). Δώριον πόλις Μεσσηνίας μία τῶν τριῶν,
ὧν Ὅμηρος μνημονεύει «καὶ Πτελεὸν καὶ Ἕλος καὶ Δώριον» (Β 594).
Πύθιον τὸ πάλαι μεσαίτατον τῆς ἐν Κρήτῃ Γόρτυνος. καὶ Μακεδονίας
Πύθιον, ἐν ᾧ καὶ τὰ Πύθια ἐπιτελεῖται. ἔστι καὶ Πύθιον πλησίον τοῦ
Ἀστακηνοῦ κόλπου. Ἄκτιον πόλις Ἀκαρνάνων πρώτη ἀπὸ τοῦ Ἀμ-
βρακικοῦ κόλπου ἀρξαμένοις. ὁμωνύμως δὲ λέγεται καὶ τὸ ἱερὸν τοῦ
Ἀπόλλωνος καὶ ἡ ἄκρα ἡ ποιοῦσα τὸ στόμα τοῦ κόλπου καὶ ἡ πόλις.  
Ἅγιον τόπος Σκυθίας, ἐν ᾧ Ἀσκληπιὸς ἐτιμᾶτο, ὡς Πολυίστωρ.
Πάριον πόλις ἐν Ἑλλησπόντῳ ἀπὸ Παρίου τοῦ Ἰασίωνος. Ὄριον
τόπος Κρήτης. Πάνιον σπήλαιον Παλαιστίνης, ἀφ' οὗ ἐκρεῖ ὁ ποτα-
μὸς Ἰορδάνης. Ὅλκιον πόλις Τυρρηνίας. Πολύβιος ἕκτῳ. Ὅλμιον
πόλις Βοιωτίας, ὡς Ἐπαφρόδιτος ἐν τοῖς Ὁμηρικοῖς. Νότιον πόλις
Ἰωνίας. Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ. Ἄντιον πόλις μετὰ Λωρεντὸν τῆς Ἰταλίας
ἡ καὶ Ἄντεια. Βάκτριον πόλις. Μόψιον πόλις τῆς Πελασγιώτιδος
 109

χώρας Θεσσαλίας. «ὠνόμασται οὐκ ἀπὸ Μόψου τοῦ Μαντοῦς τῆς Τει-
ρεσίου, ἀλλ' ἀπὸ τοῦ Λαπίθου τοῦ συμπλεύσαντος τοῖς Ἀργοναύταις.
ἄλλος δ' ἐστὶ Μόψος, ἀφ' οὗ ἡ Ἀττικὴ Μοψοπία» (Strab. p. 443).
Μάσιον ὄρος ὑπὲρ τῆς Νισίβιος. Στράβων ἑνδεκάτῃ (p. 527). Κάστ-
νιον ὄρος ἐν Ἀσπένδῳ τῆς Παμφυλίας. Κρήσιον πόλις Κύπρου.
Θεόπομπος Φιλιππικῶν πεντεκαιδεκάτῳ. Καύδιον πόλις Ἰταλίας.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 379, line 8

 Τὰ δὲ μεταβολὴν γένους πεπονθότα ὀξύτονα ὀξύνεται, χαλινός

χαλινόν, ζυγός ζυγόν, ἐρετμός ἐρετμόν, τὰ δὲ βαρύτονα βαρύνε-
ται, θύρσος θύρσον, λύχνος λύχνον, κύκλος κύκλον, κέλευθος  
κέλευθον, βάρβιτος βάρβιτον, Τάρταρος Τάρταρον, ἄρκευθος ἄρ-
κευθον.
 * Τὰ εἰς βον οὐδέτερα πληθυντικὰ κύρια ὑπὲρ δύο συλλαβὰς προ-
παροξύνεται, Κάνδυβα πόλις Λυκίας ἀπὸ Κανδύβου παιδὸς Λευκα-
λίωνος. Μαρίαβα μητρόπολις Σαβαίων πρὸς τῇ Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ.
Στράβων ἑκκαιδεκάτῃ (p. 768). Μέσσαβα πόλις Καρῶν. Ἑκαταῖος
Ἀσίᾳ. Μήδαβα πόλις τῶν Ναβαταίων. Τένδηβα πόλις Καρίας ἀρ-
χαία. Ῥαβάθμωβα πόλις τρίτης Παλαιστίνης ἡ νῦν Ἀρεόπολις.
Χαράκμωβα πόλις τῆς νῦν τρίτης Παλαιστίνης, ἣν ἀναγράφει Πτολε-
μαῖος γεωγραφικοῖς ἐν εʹ βιβλίῳ ἐν Ἀραβικαῖς τῆς εὐδαίμονος. Μώαβα
μοῖρα τῆς Ἀραβίας. Ἀνάζαρβα πόλις Κιλικίας. κέκληται ἀπὸ τοῦ
προκειμένου ὄρους ἢ ἀπὸ Ἀναζάρβα τοῦ κτίσαντος.
 * Τὰ εἰς γον καὶ δον οὐδέτερα κύρια ὑπὲρ δύο συλλαβὰς προπαρ-
οξύνεται, Βήσσυγα ἐμπόριον τῆς Ἰνδικῆς. Ἔγγαδα κώμη μεγάλη πλη-
σίον Σοδόμων Ἀραβίας. Μασανώραδα πόλις Καρίας ἀπὸ Μασανωράδου
τοῦ Κινδαψοῦ παιδός. Σύνναδα πόλις Φρυγίας. λέγουσι δὲ Ἀκάμαντα
μετὰ τὰ Τρωϊκὰ ἀποπλανηθέντα ἐλθεῖν εἰς Φρυγίαν καὶ καταλαβεῖν

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 379, line 9

χαλινόν, ζυγός ζυγόν, ἐρετμός ἐρετμόν, τὰ δὲ βαρύτονα βαρύνε-

ται, θύρσος θύρσον, λύχνος λύχνον, κύκλος κύκλον, κέλευθος  
κέλευθον, βάρβιτος βάρβιτον, Τάρταρος Τάρταρον, ἄρκευθος ἄρ-
κευθον.
 * Τὰ εἰς βον οὐδέτερα πληθυντικὰ κύρια ὑπὲρ δύο συλλαβὰς προ-
παροξύνεται, Κάνδυβα πόλις Λυκίας ἀπὸ Κανδύβου παιδὸς Λευκα-
λίωνος. Μαρίαβα μητρόπολις Σαβαίων πρὸς τῇ Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ.
Στράβων ἑκκαιδεκάτῃ (p. 768). Μέσσαβα πόλις Καρῶν. Ἑκαταῖος
Ἀσίᾳ. Μήδαβα πόλις τῶν Ναβαταίων. Τένδηβα πόλις Καρίας ἀρ-
 110

χαία. Ῥαβάθμωβα πόλις τρίτης Παλαιστίνης ἡ νῦν Ἀρεόπολις.

Χαράκμωβα πόλις τῆς νῦν τρίτης Παλαιστίνης, ἣν ἀναγράφει Πτολε-
μαῖος γεωγραφικοῖς ἐν εʹ βιβλίῳ ἐν Ἀραβικαῖς τῆς εὐδαίμονος. Μώαβα
μοῖρα τῆς Ἀραβίας. Ἀνάζαρβα πόλις Κιλικίας. κέκληται ἀπὸ τοῦ
προκειμένου ὄρους ἢ ἀπὸ Ἀναζάρβα τοῦ κτίσαντος.
 * Τὰ εἰς γον καὶ δον οὐδέτερα κύρια ὑπὲρ δύο συλλαβὰς προπαρ-
οξύνεται, Βήσσυγα ἐμπόριον τῆς Ἰνδικῆς. Ἔγγαδα κώμη μεγάλη πλη-
σίον Σοδόμων Ἀραβίας. Μασανώραδα πόλις Καρίας ἀπὸ Μασανωράδου
τοῦ Κινδαψοῦ παιδός. Σύνναδα πόλις Φρυγίας. λέγουσι δὲ Ἀκάμαντα
μετὰ τὰ Τρωϊκὰ ἀποπλανηθέντα ἐλθεῖν εἰς Φρυγίαν καὶ καταλαβεῖν

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 381, line 26

Κορύδαλλα πόλις Ῥοδίων. Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ. Σώβαλα πόλις Καρίας.

Τρίκαλον καὶ Τρίκαλα πόλις Σικελῶν. Φίλιστος. Τραύαλα πόλις Λυ-
κίας. Θεάγγελα πόλις Καρίας. Κύβελα πόλις Φρυγίας καὶ ὄρος ἱερόν,
ἀφ' οὗ Κυβέλη ἡ Ῥέα λέγεται καὶ Κυβεληγενής καὶ Κυβελίς. Πείσαν-
δρος δεκάτῳ. Κύψελα φρούριον τετειχισμένον ἐν Ἀρκαδίᾳ ὑπὸ Μαν-
τινέων. Θουκυδίδης πέμπτῃ (c. 33). ἔστι καὶ Κύψελα πόλις Θρᾴκης
πλησίον τοῦ Ἕβρου ποταμοῦ. Πύγελα πόλις Ἰωνίας. Σουάγγελα
πόλις Καρίας, ἔνθα ὁ τάφος τοῦ Καρός, ὡς δηλοῖ καὶ τοὔνομα. κα-
λοῦσι γὰρ οἱ Κᾶρες σοῦαν τὴν τάφον, γέλαν δὲ τὸν βασιλέα. Ἄρβηλα
πόλις Περσικὴ ἀπὸ Ἀρβήλου τοῦ Ἀθμονέως. Στράβων ἑκκαιδεκάτῃ
(p. 737). Ἀρίνδηλα πόλις τρίτης Παλαιστίνης. Γλαῦκος δὲ κώμην
αὐτὴν καλεῖ. Γαυγάμηλα τόπος Περσίδος. Ἀπολλόδωρος ἐν τῷ περὶ
γῆς δευτέρῳ. Ἰσμάηλα τῆς Ἀραβίας χωρίον. Ὕδρηλα πόλις Καρίας.
Ἐρατοσθένης τριακοστῷ τρίτῳ Γαλατικῶν. Ἄβιλα πόλις Φοινίκης. Αἴ-
γιλα νῆσος μεταξὺ Κρήτης καὶ Πελοποννήσου. Ἄργιλα πόλις Καρίας.
Αὔγιλα πόλις Λιβύης. Ἀπολλόδωρος βʹ περὶ γῆς. Ζήϊλα πόλις Καπ-
παδοκίας, ἣν ἔκτισεν ὁ Νικομήδους υἱὸς Ζηΐλας. Δρόγγιλον χωρίον
Θρᾴκης. Θεόπομπος Φιλιππικῶν θʹ. Τάξιλα πόλις Ἰνδική. Στράβων ιεʹ
(p. 691. 698). Μόσυλον ἀκρωτήριον καὶ ἐμπόριον Αἰθιοπίας. Βαί-
κυλα πόλις Ἰβηρίας πρὸς ταῖς Ἡρακλείαις στήλαις. Ἴωλον ὄρος
Περραιβίας. Ὄκωλον χωρίον Ἐρετριέων.

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 382, line 3

Αὔγιλα πόλις Λιβύης. Ἀπολλόδωρος βʹ περὶ γῆς. Ζήϊλα πόλις Καπ-

παδοκίας, ἣν ἔκτισεν ὁ Νικομήδους υἱὸς Ζηΐλας. Δρόγγιλον χωρίον
 111

Θρᾴκης. Θεόπομπος Φιλιππικῶν θʹ. Τάξιλα πόλις Ἰνδική. Στράβων ιεʹ

(p. 691. 698). Μόσυλον ἀκρωτήριον καὶ ἐμπόριον Αἰθιοπίας. Βαί-
κυλα πόλις Ἰβηρίας πρὸς ταῖς Ἡρακλείαις στήλαις. Ἴωλον ὄρος
Περραιβίας. Ὄκωλον χωρίον Ἐρετριέων. Θεόπομπος Φιλιππικῶν εἰκο-
στῷ τετάρτῳ. Στρόγωλα πόλις Λυδίας. Ξάνθος ἐν Λυδιακῶν δευτέρῳ.
 * Τὰ εἰς μον κύρια ὑπερδισύλλαβα προπαροξύνεται, Σήσαμον  
πόλις Παφλαγονίας, ἐν ᾗ ᾤκησεν ὁ παλαιὸς Φινεύς. Δίδυμος δὲ νῆ-
σον αὐτήν φησιν. Κάδρεμα πόλις Λυκίας, ἄποικος Ὀλβίων. ἑρμη-
νεύεται δὲ σίτου φρυγμὸς ἡ πόλις. Βήθλεμα Πόλις Παλαιστίνης πρὸς
τοῖς Ἱεροσολύμοις. Ἰώσηπος δέ φησιν «ἐκ Βηθλεεμῶν» (A. i. 5, 11).
Ἄριμα ὄρος. Ὅμηρος «εἰν Ἀρίμοις ὅθι φασὶ Τυφωέος ἔμμεναι εὐνάς»
(Β 783). οἱ μὲν ἐν Κιλικίᾳ, οἱ δὲ ἐν Συρίᾳ, οἱ δὲ ἐν Πιθηκούσαις
παρὰ Τυρρηνοῖς φασι γενέσθαι τὸν μῦθον. Σίκιμα πόλις Ἀραβίας, ἣ
καὶ Σίκιμος. Ἔριμον πόλις Οἰνωτρῶν ἐν μεσογείῳ, ὡς Ἑκαταῖος.
Ὑλλάριμα πολίχνιον Καρίας ὕπερθε Στρατονικείας. Γόραμα χώρα
τῶν Σκηνιτῶν Ἀράβων. Σόδομα μητρόπολις ἦν τῶν δέκα πόλεων
τῶν ἐπὶ τῇ Ἀσφαλτίτιδι λίμνῃ καταστραφεισῶν. Σίδυμα πόλις Λυκίας,
ἧς Ἀλέξανδρος μέμνηται ἐν πρώτῳ Λυκιακῶν. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Σιδύμου.
Λώρυμα πόλις Καρίας. Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ. ἔστι καὶ λιμὴν Ῥόδου,

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 382, line 27

μίδωρος. εἰσὶ καὶ ὄρη Λαοδικείας ἐγγύς. Δίνδυμα ὄρη τῆς Τρῳάδος,
ἀφ' ὧν Δινδυμήνη ἡ Ῥέα. Ἴδυμα πόλις Καρίας. λέγεται καὶ Ἰδύμη.
Βούνειμα πόλις Ἠπείρου, κτίσμα Ὀδυσσέως, ἣν ἔκτισε πλησίον Τραμ-
πύας, λαβὼν χρησμὸν ἐλθεῖν πρὸς ἄνδρας «οἳ οὐκ ἴσασι θάλασσαν».
βοῦν οὖν θύσας ἔκτισε.
 * Τὰ εἰς νον ὑπερδισύλλαβα κύρια προπαροξύνεται, Ἀβάκαινον
πόλις Σικελική. ἡ παραλήγουσα διὰ διφθόγγου. Τρικάρανον φρού-
ριον τῆς Φλιασίας. Θεόπομπος πεντηκοστῷ πέμπτῳ. Λίβανα πόλις
Συρίας ταῖς Ἄτραις γειτνιάζουσα. Ἀρριανὸς Παρθικῶν ἐνάτῳ. Κοσίανα
φρούριον Παλαιστίνης ἐν τῇ παραλίᾳ τῆς Συρίας. Χάραξ δεκάτῳ. Ἵπανα

πόλις περὶ Καρχηδόνα, ὡς Πολύβιος πρώτῃ. Ἀγβάτανα πολίχνιον

Συρίας. Ἡρόδοτος τρίτῳ (c. 62 et 64). Δημήτριος δέ φησιν Ἀγβάτανα
διττά, τὰ μὲν τῆς Μηδίας, τὰ δὲ τῆς Συρίας. Κτησίας δὲ πανταχοῦ
τῶν Περσικῶν τὰ παρὰ Μήδοις Ἀγβάτανα διὰ τοῦ α γράφει. παρὰ
δὲ τοῖς ἀρχαίοις διὰ τοῦ ε τὸ Περσικόν. παρὰ δὲ Χάρακι καὶ αὕτη
διὰ τοῦ ε, ἣν καὶ Ἐπιφάνειάν φασι κεκλῆσθαι. ἡ δὲ διὰ τοῦ κ γραφὴ
κρείττων ἐστί, παραιτοῦμαι δὲ τὴν διὰ τοῦ γ, διότι μήτι παρακινδυ-
νεύει τὸ β ὑποτετάχθαι τῷ γ, ὡς ὑποτέτακται ἐν τῷ λάγβατα ὅρκια.  
 112

Δρέπανα πόλις Σικελίας. ἔστι καὶ Δρέπανον πόλις Λιβύης. εἰσὶ καὶ
νησία δύο παρὰ Λέβινθον.
Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία. Part+Vol. 3,1, p. 385, line 35

Λαρίσσης τῆς ἐν Θεσσαλίᾳ. καὶ Γάργαρα ἄκρα. Ἐπαφρόδιτος δέ φησιν,

ὅτι ἡ μὲν πόλις θηλυκῶς λέγεται, τὸ δὲ ἀκρωτήριον οὐδετέρως. Ἑλλά-
νικος δὲ Γάργασον ἔφη τὴν πόλιν διὰ τοῦ σ, ἀλλ' οἴομαι σφάλμα εἶναι.
ἔστι καὶ Λαμψάκου πολισμάτιον Γάργαρον. ἔστι καὶ ἑτέρα τῆς Ἰταλίας
καὶ
τῆς Ἠπείρου ἄλλη. Ταίναρον, οἴναρον. Αὔαρα πόλις Ἀραβίας. Γά-
δαρα πόλις κοίλης Συρίας, ἥτις καὶ Ἀντιόχεια καὶ Σελεύκεια ἐκλήθη. ἔστι

καὶ Γάδαρα κώμη Μακεδονίας. Γίνδαρα κώμη πρὸς τῇ Ἀντιοχείᾳ. Δαύ-

σαρα πόλις περὶ τὴν Ἔδεσσαν. Κύδραρα πόλις πρὸς τοὺς ὅρους τῶν
Φρυγῶν καὶ Λυδῶν. Ἡρόδοτος ἑβδόμῃ (c. 30). Λάβαρα πόλις Καρίας.
Ἀλέξανδρος δευτέρῳ περὶ Καρίας. Ζόαρα πόλις Περσική. ἔστι καὶ
κώμη μεγάλη ἢ φρούριον ἐν Παλαιστίνῃ ἐπὶ τῇ Ἀσφαλτίτιδι θαλάσσῃ.
Ὕκαρον φρούριον Σικελίας, ὡς Φίλιστος Σικελικῶν πρώτῳ. Ἀπολλό-
δωρος δ' ἐν δευτέρῳ χρονικῶν πόλιν λέγει αὐτὴν τὰ Ὕκαρα. μέμνηται  
τῆς λέξεως καὶ Θουκυδίδης (6, 21). Φάλαρα πόλις Θεσσαλίας πλησίον
Λαμίας. Ἄδαρα κώμη μεγάλη τῆς Παλαιστίνης μεταξὺ Χαρακμώβων
καὶ Ἀρεοπόλεως. Θύμβραρα πόλις Ἀσίας τῷ Πακτωλῷ συνεχής, ὡς
Ξενοφῶν (Cyrop. 6, 2, 11). Κάνδαρα χωρίον Παφλαγονίας «ὡς ἀπὸ
σχοίνων τριῶν Γάγγρων, καὶ Θάριβα κώμη». Πάταρα πόλις Λυκίας.
Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Πατάρου τοῦ Ἀπόλλωνος καὶ Λυκίας
τῆς Ξάνθου. Ἀλέξανδρος Σαλακίαν κόρην ἐξ Ὀφιονίδος φησὶ φέρειν
ἱερὰ τῷ Ἀπόλλωνι ἐν πατάρᾳ· εἶναι δὲ ταῦτα πέμματα λύρας τε καὶ

Αίλιος Ηρωδιανός Καθολική προσωδία.

Part+Vol. 3,1, p. 386, line 2

τῆς Ἠπείρου ἄλλη. Ταίναρον, οἴναρον. Αὔαρα πόλις Ἀραβίας. Γά-

δαρα πόλις κοίλης Συρίας, ἥτις καὶ Ἀντιόχεια καὶ Σελεύκεια ἐκλήθη. ἔστι

καὶ Γάδαρα κώμη Μακεδονίας. Γίνδαρα κώμη πρὸς τῇ Ἀντιοχείᾳ. Δαύ-

σαρα πόλις περὶ τὴν Ἔδεσσαν. Κύδραρα πόλις πρὸς τοὺς ὅρους τῶν
Φρυγῶν καὶ Λυδῶν. Ἡρόδοτος ἑβδόμῃ (c. 30). Λάβαρα πόλις Καρίας.
Ἀλέξανδρος δευτέρῳ περὶ Καρίας. Ζόαρα πόλις Περσική. ἔστι καὶ
κώμη μεγάλη ἢ φρούριον ἐν Παλαιστίνῃ ἐπὶ τῇ Ἀσφαλτίτιδι θαλάσσῃ.
Ὕκαρον φρούριον Σικελίας, ὡς Φίλιστος Σικελικῶν πρώτῳ. Ἀπολλό-
δωρος δ' ἐν δευτέρῳ χρονικῶν πόλιν λέγει αὐτὴν τὰ Ὕκαρα. μέμνηται  
τῆς λέξεως καὶ Θουκυδίδης (6, 21). Φάλαρα πόλις Θεσσαλίας πλησίον
 113

Λαμίας. Ἄδαρα κώμη μεγάλη τῆς Παλαιστίνης μεταξὺ Χαρακμώβων

καὶ Ἀρεοπόλεως. Θύμβραρα πόλις Ἀσίας τῷ Πακτωλῷ συνεχής, ὡς
Ξενοφῶν (Cyrop. 6, 2, 11). Κάνδαρα χωρίον Παφλαγονίας «ὡς ἀπὸ
σχοίνων τριῶν Γάγγρων, καὶ Θάριβα κώμη». Πάταρα πόλις Λυκίας.
Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Πατάρου τοῦ Ἀπόλλωνος καὶ Λυκίας
τῆς Ξάνθου. Ἀλέξανδρος Σαλακίαν κόρην ἐξ Ὀφιονίδος φησὶ φέρειν
ἱερὰ τῷ Ἀπόλλωνι ἐν πατάρᾳ· εἶναι δὲ ταῦτα πέμματα λύρας τε καὶ
τόξα καὶ βέλη, οἷς παίζειν νηπίους ὄντας. θεῖσαν δὲ τὸ ἄγγος ἀνα-
παύεσθαι κατὰ τὴν ὁδόν. ἄνεμον δὲ ἐπιπνεύσαντα εἰς τὴν θάλασσαν
βαλεῖν τὴν πατάραν, κλαίουσαν δὲ τὴν παῖδα εἰς τὸν οἶκον ἐλθεῖν,
τὴν δὲ πατάραν τῇ Λυκίων χερρονήσῳ κατενεχθῆναι·

Αίλιος Ηρωδιανός. Περὶ ὀρθογραφίας (0087: 011)“Grammatici Graeci,

vol. 3.2”, Ed. Lentz, A.
Leipzig: Teubner, 1870, Repr. 1965.Part+Vol. 3,2, p. 456, line 30

ἀπὸ γὰρ τοῦ ἐνδεῖν τῇ ἕλῃ, ὅ ἐστι τῇ θερμασίᾳ – τότε γὰρ ἄρχεται ἡ
θερμασία τοῦ ἡλίου ἐνδεῖν – γέγονε δεέλη καὶ κατὰ κρᾶσιν τῶν δύο εε
εἰς τὴν ει δίφθογγον δείλη. πρόσκειται πάλιν «μὴ ἔχοντα ἀπὸ πλεο-
νασμοῦ τὸ ι» ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ ἕλη τοῦ σημαίνοντος τὴν θερμασίαν γίνε-
ται εἴλη διὰ τῆς ει διφθόγγου κατὰ πλεονασμὸν τοῦ ι. δεῖ προσθεῖναι
χωρὶς τοῦ ὀφειλή τὸ χρέος καὶ ἀπειλή καὶ ὠτειλή τὸ τραῦμα.
 Τὰ διὰ τοῦ ινη μονογενῆ, μὴ γενόμενα ἀπὸ ἐπιθέτων κύρια ἀπο-
στρέφεται τὴν διὰ τῆς ει διφθόγγου γραφὴν οἷον δίνη, ῥινή, ἰατρίνη,
θριδακίνη, ὑσμίνη, Ὠκεανίνη, Εὐηνίνη, Αἰητίνη, Ἀδρηστίνη, εἰλα-
πίνη, μυρσίνη, Κλεοβουλίνη, δωτίνη, ἡρωΐνη, ῥητίνη, ἀξίνη, Παλαι-
στίνη. πρόσκειται «μονογενῆ» διὰ τὸ ἐκεῖνος ἐκείνη. πρόσκειται «μὴ
ἀπὸ ἐπιθέτων γινόμενα κύρια» διὰ τὸ φωτεινός φωτεινή καὶ τὸ κύριον
ὄνομα Φωτεινή. μετάγεται γὰρ ἀπὸ ἐπιθέτου. χωρὶς τοῦ πείνη, ὅπερ
ἀπὸ τοῦ πεῖνα γέγονεν.
 

Αίλιος Ηρωδιανός. Περὶ ὀρθογραφίας Part+Vol. 3,2, p. 470, line 21

 Αἴθικες ὡς Κίλικες ἔθνος ἐν Θετταλίᾳ οἰκοῦν ἐν τῷ Πίνδῳ ὄρει

(Β 744).
 αἴθουσσα: ἔχει δισσὸν μὲν τὸ σ ἐπὶ τοῦ προσηγορικοῦ, ἐπὶ δὲ
τοῦ κυρίου κατά τινας ἕν, λέγω δὲ ὅτε σημαίνει θυγατέρα Ποσειδῶνος
καὶ Ἀλκυόνης.
 αἶκνον δεῖπνον.
 ἄϊκες αἱ ὁρμαὶ διὰ τοῦ ι γράφεται. ἐγένετο γὰρ παρὰ τὸ ἀΐσσω
ἆϊξ. καὶ πάλιν τὰ εἰς ξ λήγοντα ἀποστρέφεται τὴν ει δίφθογγον οἷον
 114

πέρδιξ μάστιξ θρίξ· οὕτως οὖν καὶ ἆϊξ.

 Αἰλία Πόλις Παλαιστίνης. τὸ αι δίφθογγον, τὸ λι ι κατὰ παρά-
δοσιν.
 Αἴνεια τόπος Θρᾴκης ἀπὸ Αἰνείου· Αἰνία διὰ τοῦ ι πόλις Περ-
ραιβῶν.
 Αἰνείας: διὰ τῆς ει διφθόγγου τὸ νει. εὕρηται γὰρ καὶ Αἰνέας
λεγόμενον καὶ προσθέσει τοῦ ι Αἰνείας.
 αἰπεινός: διὰ τῆς ει διφθόγγου. τὰ γὰρ εἰς νος ὀξύτονα παρώ-
νυμα μὴ ἐπὶ καιροῦ λαμβανόμενα ἀποστρέφεται τὴν διὰ τοῦ ι μόνου
γραφήν.

Αίλιος Ηρωδιανός. Περὶ ὀρθογραφίας Part+Vol. 3,2, p. 580, line 14

 
 σιγαλόεντα διὰ τοῦ ι γράφεται. σημαίνει δὲ τὰ πεποικιλμένα.
 σιγή: ι. τὰ γὰρ εἰς γη οὐ θέλει τῇ ει διφθόγγῳ παραλήγεσθαι.
 σιγηλός: ι. παρὰ γὰρ τὸ σιγῶ σιγήσω.
 σίγλη.
 σιγῶ: ι. ἐπειδὴ παρὰ τὸ σιγή ἐστιν ὥσπερ καὶ παρὰ τὸ τιμή
γέγονε τιμῶ.
Σιγώρ πόλις μικρὰ τῆς Παλαιστίνης.
 Σίδη: ἔστι δὲ ὄνομα πόλεως. ι. τὰ εἰς δη κτλ.
 Σιδών: ἐπὶ τοῦ πολίτου, ὅτε ἀρσενικῶς λέγεται καὶ ἐπὶ τῆς πό-
λεως, ὅτε θηλυκῶς, διὰ τοῦ ι γράφεται. ἐπειδὴ τὰ εἰς δων κτλ.
 Σικελίδης: μακρὸν τὸ ι διὰ τὰς ἐπαλλήλους βραχείας ὥσπερ καὶ
τὸ Πριαμίδης. ὑπάγεται δὲ τῷ κανόνι τοῦ Κρονίδης.
 σίλουρος: ι ἡ παράδοσις.

Αίλιος Ηρωδιανός. Περὶ παρωνύμων (0087: 026)“Grammatici Graeci,

vol. 3.2”, Ed. Lentz, A.Leipzig: Teubner, 1870, Repr. 1965.Part+Vol. 3,2,
p. 875, line 29

Νειλαῖος, ὡς Ἀπολλώνιός φησιν «ὅσα γὰρ τῶν κτητικῶν παράγεται

διὰ τοῦ ι ἢ παρὰ τὴν γενικὴν τοῦ πρωτοτύπου ἢ τὴν εὐθεῖαν, ταῦτα
μόνον διὰ τοῦ ι ἐκφέρεται, Ποσειδώνιος, Ἑλικώνιος, Σάκιος. τὰ δὲ
φύσει μακρᾷ ἢ διφθόγγῳ παραληγόμενα οὐδέποτε τὸ προκείμενον σχῆμα

ἀποτελεῖ. οὐδὲ γὰρ τὸ κηπαῖος καὶ Νηλαῖος ἐθνικὸν αὐτὸ ἀναλόγως

παραλαμβάνει».
 115

 Νίψα πόλις Θρᾴκης. ὁ πολίτης Νιψαῖος. Ἡρόδοτος τετάρτῃ (c. 93).

 Νόαι πόλις Σικελίας. τὸ ἐθνικὸν Νοαῖος. ὁ τύπος γὰρ οὐκ ἀή-
θης αὐτοῖς. Ἀπολλόδωρος δευτέρῳ χρονικῶν.
 Νώνυμνα πόλις Σικελίας. ὁ πολίτης Νωνυμναῖος ὡς Φίλιστος.
 Ξιφήνη χώρα Παλαιστίνης. Ἰώσηπος ἕκτῳ Ἰουδαϊκῆς ἱστορίας (c. 13)
τὸ ἐθνικὸν Ξιφηναῖός φησι.
 Οἰνώνη νῆσος τῶν Αἰακιδῶν. οἱ οἰκήτορες Οἰνωναῖοι, ὡς Παρ-
θένιος Ἡρακλεῖ.
 Οἴτη ὄρος περὶ Τραχῖνα. οἱ οἰκοῦντες Οἰταῖοι. Σοφοκλῆς (Phi-
loct. 453) «ἐγὼ μὲν ὦ γένεθλον Οἰταίου πατρός».
 Σκέμψα πόλις Θρᾴκης. τὸ ἐθνικὸν Σκεμψαῖος καὶ «Σκέμψιοι,
Δαυνιοτειχῖται».

Αίλιος Ηρωδιανός. Περὶ παρωνύμων

Part+Vol. 3,2, p. 887, line 32

Ἐδεσσαῖος καὶ Ἐδεσσηνός, τῷ τῆς χώρας καὶ τῆς τέχνης.

 Δῖον πόλις Εὐβοίας. τὸ ἐθνικὸν Διηνός, ὡς δηλοῖ τὸ ἐπίγραμμα
  νᾶμα τὸ Διηνὸν γλυκερὸν ποτόν, ἠνιδὲ πίῃς,
  παύσει μὲν δίψης, εὐθὺ δὲ καὶ βιότου.
 Δούμαθα πόλις Ἀραβίας. ὁ πολίτης Δουμαθηνός, ὡς Γλαῦκος
ἐν βʹ Ἀραβικῆς ἀρχαιολογίας.
 Ἔδεσσα πόλις Συρίας. τὸ ἐθνικὸν κατὰ μὲν τοὺς ἐγχωρίους Ἐδες-
σηνός, παρὰ δὲ πλείοσιν Ἐδεσσαῖος.
 Ζεβέκη πόλις τῆς Γαλιλαίας. τὸ ἐθνικὸν Ζεβεκηνός, ὡς Ἰώση-
πος (A. I. V 2).
 Ζόαρα φρούριον ἐν Παλαιστίνῃ. οἱ πολῖται τοῦ χωρίου Ζοαρη-
νοί διὰ τὸν ἐγχώριον τύπον καὶ Ζοαρᾶται. οἱ γὰρ δύο τύποι Ἀράβιοι.
 Κορομάνη πόλις Περσική. τὸ ἐθνικὸν Κορομανηνός διὰ τὸν τύ-
πον τῶν Περσῶν. Παραιτακηνοί γὰρ τῆς Παραιτάκης.
 Κύζικος. τὸ ἐθνικὸν Κυζικηνός. ἡ ποίησις δὲ τοὺς κατοικοῦν-
τας Κύζικον Δολίονάς φησιν ὡς τοὺς τὴν Ἴσμαρον Κίκονας. κέχρηνται

Αίλιος Ηρωδιανός. Περὶ παρωνύμων

Part+Vol. 3,2, p. 888, line 3

 Κορομάνη πόλις Περσική. τὸ ἐθνικὸν Κορομανηνός διὰ τὸν τύ-

πον τῶν Περσῶν. Παραιτακηνοί γὰρ τῆς Παραιτάκης.
 Κύζικος. τὸ ἐθνικὸν Κυζικηνός. ἡ ποίησις δὲ τοὺς κατοικοῦν-
τας Κύζικον Δολίονάς φησιν ὡς τοὺς τὴν Ἴσμαρον Κίκονας. κέχρηνται
δὲ
καὶ τῷ Κυζικηνός ἁπλῷ ἀντὶ κτητικοῦ, ὡς τὸ Τυρσηνοὶ δεσμοὶ ἀντὶ τοῦ
 116

Τυρρηνικοί, οἱ χαλεποί, διὰ τὸ λῃστρικοὺς εἶναι τοὺς Τυρρηνούς.

 Νίσιβις πόλις ἐν τῇ Περαίᾳ τῇ πρὸς τῷ Τίγρητι ποταμῷ. τὸ ἐθνι-
κὸν Νισιβηνός. ἔδει Νισιβίτης, ἀλλ' ὁ τύπος Αἰγύπτιος καὶ Λίβυς,  
ὁ δὲ διὰ τοῦ ηνος παρὰ τὸν Εὐφράτην καὶ τὴν ἕω, ὡς Σωφηνός Τα-
βηνός Καμβυσηνός.
 Χαράκμωβα Πόλις Παλαιστίνης. Χαρακμωβηνός, Γλαῦκος ἐν Ἀρα-
βικῆς ἀρχαιολογίας τετάρτῳ «ἡσύχαζον δ' ἐν τούτοις Χαρακμωβηνοί».
 Χαττηνία χώρα τρίτη Γερραίων. οἱ πολῖται Χαττηνοί ὡς Πολύ-
βιος «τούτοις μὲν γὰρ παρήγγειλε φείδεσθαι τῆς τῶν Χαττηνῶν χώρας».

Αίλιος Ηρωδιανός. Partitiones (= Ἐπιμερισμοί) [Sp.?] (e codd. Paris.

2543 + 2570) (0087: 036)“Herodiani partitiones”, Ed. Boissonade, J.F.
London, 1819, Repr. 1963.P. 226, line 6

 Τὰ διὰ τοῦ ηθρα καὶ ητρα θηλυκὰ διὰ τοῦ η γράφονται·
οἷον· κολυμβήθρα· δακτυλήθρα· οὐρήθρα· ἀλινδήθρα, ἡ τῶν
ἵππων κυλίστρα· ὀρχήστρα· Κλυταιμνήστρα, κύρια·
ῥήτρα· φήτρα· μήτρα· καὶ Δήμητρα.  
 Πλὴν τοῦ κονίστρα· κυλίστρα· ποτίστρα· λίτρα· καὶ
μίτρα, τὸ ὅπλον.
 Τὰ διὰ τοῦ ινη ἐκφερόμενα θηλυκὰ διὰ τοῦ ἰῶτα γρά-
φονται· οἷον· ἀξίνη· μυῤῥίνη· ὑσμίνη, ἡ μάχη· ῥητίνη·
θριδακίνη, τὸ μαϊούλιον· Ἀνδριστίνη, κύρια· εἰλαπίνη,
ἡ εὐωχία· Παλαιστίνη· Παλαιστηνὸς δὲ, η· δωτίνη, ἡ
δωρεά· ἡρωΐνη, γυνή· ξυλίνη· συκίνη· χρυσίνη· πυρίνη· καὶ
τὰ ὅμοια.
 Πλὴν τοῦ εἰρήνη· γαλήνη· σελήνη· καὶ τὰ τῶν πόλεων
ὀνόματα· Μυκήνη· Πυρήνη· καὶ Βηρήνη. Σὺν τούτοις
σαγήνη· ἀπήνη, ἡ ἅμαξα· ὑπήνη, τὸ γένειον· Ἀλκμήνη,
καὶ Ἰσμήνη, κύρια· καὶ τὰ δισύλλαβα· πήνη, ἡ μέταξα·
γλήνη, τὸ ὄμμα· μήνη, ἡ σελήνη· καὶ σκοτομήνη.
 Τὰ διὰ τοῦ ικη ἐκφερόμενα διὰ τοῦ ι γράφονται· οἷον·
μυρίκη· νίκη· καταδίκη· καὶ τὰ λοιπά.
 Πλὴν τοῦ πηνήκη, ἡ περικεφαλαία· θήκη· προσθήκη·  

Pseudo-Plutarchus, De fluviis (0094: 001)

“Geographi Graeci minores, vol. 2”, Ed. Müller, K.
Paris: Didot, 1861, Repr. 1965.Chap.11, sec.1, line 2

      

ΣΤΡΥΜΩΝ.
 117

 Στρυμὼν ποταμός ἐστι τῆς Θρᾴκης κατὰ πόλιν

Ἠδωνίδα· προσηγορεύετο δὲ πρότερον Παλαιστῖνος
ἀπὸ Παλαιστίνου τοῦ Ποσειδῶνος. Οὗτος γὰρ πρὸς
τοὺς ἀστυγείτονας ἔχων πόλεμον καὶ εἰς ἀσθένειαν
ἐμπεσὼν τὸν υἱὸν Ἁλιάκμονα στρατηγὸν ἔπεμψεν· ὁ
δὲ προπετέστερον μαχόμενος ἀνῃρέθη. Περὶ δὲ τῶν
συμβεβηκότων ἀκούσας Παλαιστῖνος καὶ λαθὼν τοὺς
δορυφόρους, διὰ λύπης ὑπερβολὴν ἑαυτὸν ἔρριψεν εἰς
ποταμὸν Κόνοζον, ὃς ἀπ' αὐτοῦ Παλαιστῖνος ὠνομά-
σθη. Στρυμὼν δὲ, Ἄρεως παῖς καὶ Ἡλίκης, ἀκούσας
περὶ τῆς Ῥήσου τελευτῆς καὶ ἀθυμίᾳ συσχεθεὶς ἑαυτὸν

Στράβων Γεωγραφικά. (0099: 001)“Strabonis geographica, 3 vols.”,

Ed. Meineke, A.Leipzig: Teubner, 1877, Repr. 1969.
Book Cap, chap.1, sec.16, line 3

εἰ καὶ ἔρημος, διὰ τὸ ἐπίσημον αὐτῆς καὶ πολυθρύλητον ἐκ τοῦ πολέμου.

{ΙΔ}  Τὸ τεσσαρεσκαιδέκατον περιέχει τὰς Κυκλάδας νήσους καὶ τὴν
ἀντιπέραν χώραν, ἐν ᾗ Παμφυλία Ἰσαυρία Λυκία Πισιδία Κιλικία ἕως
Σελευκείας τῆς Συρίας, καὶ τῆς Ἀσίας * τῆς ἰδίως Ἰωνίας λεγομένης.
{ΙΕ}  Τὸ πεντεκαιδέκατον περιέχει Ἰνδίαν καὶ Περσίδα.
{Ιϛ}  Τὸ ἑκκαιδέκατον περιέχει τὴν Ἀσσυρίων χώραν, ἐν ᾗ Βαβυλὼν
καὶ Νίσιβις, πόλεις μέγιστα, καὶ τὴν Ἀδιαβηνὴν καὶ Μεσοποταμίαν,
Συρίαν πᾶσαν, Φοινίκην, Παλαιστίνην, Ἀραβίαν πᾶσαν καὶ ὅσα τῆς
Ἰνδικῆς τῇ Ἀραβίᾳ συνάπτει, καὶ τὴν Σαρακηνῶν, ἣν Σκηνῆτιν (leg.
Σκηνῖτιν) καλεῖ, καὶ πᾶσαν τὴν παρακειμένην τῇ τε νεκρᾷ θαλάσσῃ
καὶ τῇ ἐρυθρᾶ. {ΙΖ}
 Τὸ ἑπτακαιδέκατον περιέχει Αἴγυπτον πᾶσαι καὶ Λιβύην πᾶσαν.  
{ΣΤΡΑΒΩΝΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ}

Στράβων Γεωγραφικά. Book 16, chap.4, sec.18, line 17

εὔυδρον, τιμᾶσθαί τε κομιδῆ διὰ τὸ πᾶσαν τὴν κύκλῳ

καυματηράν τε καὶ ἄνυδρον καὶ ἄσκιον ὑπάρχειν, ἐν-
ταῦθα δὲ καὶ τὴν εὐκαρπίαν τῶν φοινίκων εἶναι θαυ-
μαστήν· προεστήκασι δὲ τοῦ ἄλσους ἀνὴρ καὶ γυνὴ
διὰ γένους ἀποδεδειγμένοι δερματοφόροι, τροφὴν ἀπὸ
τῶν φοινίκων ἔχοντες· κοιτάζονται δ' ἐπὶ δένδρων
 118

καλυβοποιησάμενοι διὰ τὸ πλῆθος τῶν θηρίων. εἶθ'

ἑξῆς ἔστι νῆσος φωκῶν, ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν θηρίων
τούτων ὠνομασμένη. πλησίον δ' αὐτῆς ἀκρωτήριον, ὃ
διατείνει πρὸς τὴν Πέτραν τὴν τῶν Ναβαταίων καλου-  
μένων Ἀράβων καὶ τὴν Παλαιστίνην χώραν, εἰς ἣν
Μιναῖοί τε καὶ Γερραῖοι καὶ πάντες οἱ πλησιόχωροι τὰ
τῶν ἀρωμάτων φορτία κομίζουσιν. εἶτ' ἄλλη παραλία
πρότερον μὲν Μαρανιτῶν καλουμένη, ὧν οἳ μὲν ἦσαν
γεωργοὶ τινὲς δὲ σκηνῖται, νῦν δὲ Γαρινδαίων ἀνελόν-
των ἐκείνους δόλῳ· ἐπέθεντο γὰρ αὐτοῖς πενταετηρι-
κήν τινα πανήγυριν ἐπιτελοῦσι, καὶ τούτους τε διέ-
φθειραν καὶ τοὺς ἄλλους ἐπελθόντες ἄρδην διελυμή-
ναντο. εἶθ' ὁ Αἰλανίτης κόλπος καὶ ἡ Ναβαταίων, πο-
λύανδρος οὖσα χώρα καὶ εὔβοτος· οἰκοῦσι δὲ καὶ νή-
σους προκειμένας πλησίον·

Αίλιος Αριστείδης. Πρὸς Πλάτωνα ὑπὲρ τῶν τεττάρων (0284: 046)

“Aristides, vol. 2”, Ed. Dindorf, W.Leipzig: Reimer, 1829, Repr. 1964.
Jebb p. 309, line 10

ῥᾷόν γε θρέψεσθαι; καινότατον δέ μοι δοκοῦσι τρόπον

τὴν μεγαλοψυχίαν ὁρίζεσθαι, οὐκ εἰ μεγάλα δώσουσιν,
ἀλλ' εἰ μὴ μικρὰ λήψονται [ἤδη]. οὐ γὰρ τῷ μεγάλα δω-
ρεῖσθαι δεικνύουσιν αὐτὴν, ἀλλὰ τῷ μεγάλα ἀξιοῦν λαμ-
βάνειν. ἤδη δέ τινες καὶ τοῦθ', ὡς ἀκούω, δόγμα πε-
ποίηνται, προσίεσθαι μὲν τὸ διδόμενον, λαμβάνοντες δὲ
λοιδορεῖν. μόνους δὲ τούτους οὔτ' ἐν κόλαξιν οὔτ' ἐν ἐλευ-
θέροις ἄξιον θεῖναι. ἐξαπατῶσι μὲν γὰρ ὡς κόλακες, προ-
πηλακίζουσι δ' ὡς κρείττονες, δύο τοῖς ἐσχάτοις καὶ τοῖς
ἐναντιωτάτοις ἔνοχοι κακοῖς ὄντες, ταπεινότητι καὶ αὐθα-
δείᾳ, τοῖς ἐν τῇ Παλαιστίνῃ δυσσεβέσι παραπλήσιοι τοὺς
τρόπους. καὶ γὰρ ἐκείνοις τοῦτ' ἐστὶ σύμβολον τῆς δυσσε-  
βείας, ὅτι τοὺς κρείττους οὐ νομίζουσι, καὶ οὗτοι τρόπον
τινὰ ἀφεστᾶσι τῶν Ἑλλήνων, μᾶλλον δὲ καὶ πάντων τῶν
κρειττόνων, τὰ μὲν ἄλλ' ἀφωνότεροι τῆς σκιᾶς τῆς ἑαυ-
τῶν, ἐπειδὰν δὲ κακῶς τινας εἰπεῖν δέῃ καὶ διαβαλεῖν,
τῷ Δωδωναίῳ μὲν οὐκ ἂν εἰκάσαις αὐτοὺς χαλκείῳ, μὴ
γὰρ ὦ Ζεῦ, ταῖς δ' ἐμπίσι ταῖς ἐν τῷ σκότῳ βομβού-
σαις· συγκαταπρᾶξαι μέν τι τῶν δεόντων ἁπάντων ἀχρη-
στότατοι, διορύξαι δ' οἰκίαν καὶ ταράξαι καὶ συγκροῦσαι  
τοὺς ἔνδον πρὸς ἀλλήλους καὶ φῆσαι πάντ' αὐτοὺς διοι
 119

Αίλιος Αριστείδης. Αἰγύπτιος (0284: 048)

“Aristides, vol. 2”, Ed. Dindorf, W.Leipzig: Reimer, 1829, Repr. 1964.
Jebb p. 353, line 3

ὅθεν πρόπαλαι κεκίνηται· εἰ δ' ἡ τῆς Αἰθιοπίας φύσις  

αἰτία, τί δεῖ λέγειν ὡς ἡ Αἴγυπτος κοίλη καὶ ὑπὸ τῶν
ὀρῶν συγκέκλειται; οὔτε γὰρ ἐν ταύτῃ τὸ αἴτιον οὔθ', ὡς
ἔοικε, τοῦτο. καὶ μὴν κἀν τοῖς ἄνω καταρρακτῶν τοῖς
περὶ Ψέλχιν κέκλιται τὸ πρὸς ἑσπέραν τοσοῦτον ὥστε μηδ'
ἐγγὺς εἶναι τὸ βάθος τῆς χώρας τῷ ῥείθρῳ. ἔστι μὲν γὰρ
ὀφρὺς ἀμμώδης, ἀπείργουσα τὸν ποταμὸν πρὸς τὴν κάτω
πᾶσαν χώραν, τελευτᾷ δ' εἰς πολλῷ βαθύτερον τὸ πρὸς
ἑσπέραν. ὥστ' εἰ τῆς γῆς νοτὶς ἦν τὸ ὕδωρ, οὐκ ἂν εἰς
τὸν ποταμὸν εἶχε συρρεῖν, ἀλλ' ἐξεχεῖτ' ἂν ἐπὶ θάτερα
τοῦ ποταμοῦ. ἤκουσα δὲ ἔγωγε καὶ τῆς Παλαιστίνης Συ-
ρίας ἐν Σκυθῶν πόλει περὶ τὸν τόπον, ὃς τάς τε δὴ βα-
λάνους τῶν φοινίκων τὰς ὀνομαστὰς καὶ τὸν ὀπὸν φέρει,
λίμνην εἶναι, ἣν ἐπειδὰν ὁ Νεῖλος ἀνέλθῃ, σημαίνειν· καὶ
γὰρ τὸ ῥῆμα τοῦτ' ἦν τῶν ξένων, ἔλεγον δὲ ὡς αὐξανο-
μένης. εἰ μὲν οὖν καὶ αὕτη μεταξὺ Λιβύης καὶ Ἀραβίας
ἐστὶν ἡ γῆ ἢ κοιλοτέρα τῆς ἄλλης ἁπάσης, δῶμεν ἀληθῆ
λέγειν Ἔφορον, καίτοι τοσοῦτόν γε ψεύδεται, εἰπὼν μὴ
δεῖν ἄλλοθι ζητεῖν, μὴ γὰρ εἶναι ταυτόν. εἰ δὲ πολλαὶ
ταύτης οὖσαι κοιλότεραι, εἰ καὶ μὴ ἐπὶ μακρὸν, ἀλλ' οὖν
ἔστ' ἐφ' ὅσον γε, ὅμως δὲ τοῦτ' οὐχὶ πάσχουσιν, ἄλλο  

Κλαύδιος Πτολεμαίος. ., Geographia (lib. 4–8) (0363: 014)

“Claudii Ptolemaei geographia, vols. 1–2”, Ed. Nobbe, C.F.A.
Leipzig: Teubner, 1:1843; 2:1845, Repr. 1966.Book 5, chap.C, sec.16,
line 1

Ἀρμενίας μεγάλης.  
 [Πίναξ τέταρτος]
Κύπρου,
Συρίας κοίλης (Φοινίκης),
Παλαιστίνης Ἰουδαίας,
Ἀραβίας Πετραίας,
 120

Μεσοποταμίας,
Ἀραβίας ἐρήμου,
Βαβυλωνίας.
 Γίνονται ἐπαρχίαι ιθ, πίνακες δ.

Κλαύδιος Πτολεμαίος. ., Geographia (lib. 4-8)

Book 5, chap.16, sec.T, line 1

Βαταναίας χώρας, ἧς ἀπ' ἀνατολῶν ἡ Σακκαία, καὶ ταύτης ὑπὸ τὸ

Ἀλσάδαμον ὄρος οἱ Τρα-
χωνῖται Ἄραβες·
  Γέῤῥα ................ ο λβ 𐅵ʹγʹ
  Ἐλέρη ................. ο λβ γοʹ
  Νέλαξα ............... ο ϛʹ λβ 𐅵ʹ
  Ἄδραμα ............... ξθ 𐅵ʹδ λα 𐅵ʹδ.
 Νῆσοι δὲ παράκεινται τῇ Συρίᾳ
ἥ τε Ἄραδος ἐπέχουσα μοίρας .... ξη λδ 𐅵ʹ
καὶ ἡ Τύρος ἡ πρόσγειος ........ ξζ λγ γʹ.

Παλαιστίνης θέσις.

[Ἀσίας πίναξ δ'.]

 Ἡ Παλαιστίνη (Συρία), ἥτις καὶ Ἰου-

δαία καλεῖται, περιορίζεται ἀπὸ μὲν ἄρκτων Συ-
ρίᾳ κατὰ τὴν ἐκτεθειμένην γραμμὴν, ἀπὸ δὲ ἀνα-
τολῶν καὶ μεσημβρίας Ἀραβίᾳ Πετραίᾳ κατὰ
γραμμὴν τὴν ἀπὸ τοῦ πρὸς τῇ Συρίᾳ ἑωθινοῦ ὁρίου
μέχρι τοῦ πρὸς τῇ Αἰγύπτῳ πέρα-
τος, οὗ πέρατος ἡ θέσις ........ ξδ δʹ λ γοʹ
ἀπὸ δὲ δύσεως τῷ τε ἐντεῦθεν μέχρι θαλάσσης ἐκ-
τεθειμένῳ τῆς Αἰγύπτου μέρει, καὶ τῷ ἐφεξῆς μέχρι

Κλαύδιος Πτολεμαίος. ., Geographia (lib. 4-8)

Book 5, chap.16, sec.1, line 1

χωνῖται Ἄραβες·
  Γέῤῥα ................ ο λβ 𐅵ʹγʹ
 121

  Ἐλέρη ................. ο λβ γοʹ

  Νέλαξα ............... ο ϛʹ λβ 𐅵ʹ
  Ἄδραμα ............... ξθ 𐅵ʹδ λα 𐅵ʹδ.
 Νῆσοι δὲ παράκεινται τῇ Συρίᾳ
ἥ τε Ἄραδος ἐπέχουσα μοίρας .... ξη λδ 𐅵ʹ
καὶ ἡ Τύρος ἡ πρόσγειος ........ ξζ λγ γʹ.

Παλαιστίνης θέσις.

[Ἀσίας πίναξ δ'.]

 Ἡ Παλαιστίνη (Συρία), ἥτις καὶ Ἰου-

δαία καλεῖται, περιορίζεται ἀπὸ μὲν ἄρκτων Συ-
ρίᾳ κατὰ τὴν ἐκτεθειμένην γραμμὴν, ἀπὸ δὲ ἀνα-
τολῶν καὶ μεσημβρίας Ἀραβίᾳ Πετραίᾳ κατὰ
γραμμὴν τὴν ἀπὸ τοῦ πρὸς τῇ Συρίᾳ ἑωθινοῦ ὁρίου
μέχρι τοῦ πρὸς τῇ Αἰγύπτῳ πέρα-
τος, οὗ πέρατος ἡ θέσις ........ ξδ δʹ λ γοʹ
ἀπὸ δὲ δύσεως τῷ τε ἐντεῦθεν μέχρι θαλάσσης ἐκ-
τεθειμένῳ τῆς Αἰγύπτου μέρει, καὶ τῷ ἐφεξῆς μέχρι
τοῦ ὁρίου τῆς Συρίας πελάγει κατὰ περιγραφὴν τοι-
αύτην·

Κλαύδιος Πτολεμαίος. ., Geographia (lib. 4-8) Book 5, chap.17, sec.1,

line 3

  ταμοῦ,
  Βέρζαμμα .............. ξδ 𐅵ʹγ λα δʹ
  Καπάρορσα ............ ξε 𐅵ʹ λα δʹ
  Γεμμαρουρίς ............ ξε 𐅵ʹγ λα ϛʹ
  Ἔλουσα ............... ξε ϛʹ λ 𐅵ʹγιβ
  Μάψ ................. ξε γοʹ λ 𐅵ʹγιβ.  

Ἀραβίας Πετραίας θέσις.

[Ἀσίας πίναξ δʹ.]

 122

 Ἡ Πετραία Ἀραβία περιορίζεται ἀπὸ μὲν

δύσεως τῷ ἐκτεθειμένῳ τῆς Αἰγύπτου μέρει, ἀπὸ δὲ
ἄρκτων τῇ τε Παλαιστίνῃ Ἰουδαίᾳ καὶ τῷ μέρει τῆς
Συρίας κατὰ τὰς διωρισμένας αὐτῶν γραμμάς,
ἀπὸ δὲ μεσημβρίας τῷ μυχῷ τοῦ
Ἀραβικοῦ κόλπου, ὃς ἐπέχει μοίρας ξγ 𐅵ʹ κθ 𐅵ʹγ
τῷ τε κατὰ τὸν Ἡρωοπολίτην κόλπον ἀπὸ τοῦ ἐκτε-
θειμένου πρὸς τῇ Αἰγύπτῳ πέρατος μέχρι τοῦ κατὰ
Φαρὰν ἀκρωτηρίου, ὃ ἐπέχει μοί-

Κλαύδιος Πτολεμαίος. ., Geographia (lib. 4-8)

Book 8, chap.20, sec.14, line 1

ἀνατολὰς ἡμίσει καὶ τετάρτῳ μιᾶς ὥρας·

 ἡ δὲ Ἡλίου πόλις ἔχει τὴν μεγίστην ἡμέ-
ραν ὡρῶν ιδ δʹ, καὶ διέστηκεν Ἀλεξανδρείας πρὸς ἀνα-
τολὰς 𐅵ʹ μιᾶς ὥρας καὶ ιεʹ·  
 ἡ δὲ Πανιὰς Καισάρεια ἔχει τὴν μεγί-
στην ἡμέραν ὡρῶν ιδ δʹ ἔγγιστα, καὶ διέστηκεν Ἀλε-
ξανδρείας πρὸς ἀνατολὰς 𐅵ʹ μιᾶς ὥρας·
 ἡ δὲ Δαμασκὸς ἔχει τὴν μεγίστην ἡμέραν
ὡρῶν ιδ δʹ, καὶ διέστηκεν Ἀλεξανδρείας πρὸς ἀνατο-
λὰς ἡμίσει καὶ δωδεκάτῳ μιᾶς ὥρας.
 Τῆς δὲ Παλαιστίνης Ἰουδαίας
 ἡ μὲν Καισάρεια τοῦ Στράτωνος ἔχει τὴν μεγί-
στην ἡμέραν ὡρῶν ιδ ϛʹ, καὶ διέστηκεν Ἀλεξανδρείας
πρὸς ἀνατολὰς γιεʹ μιᾶς ὥρας.
 ἡ δὲ Ἀσκαλὼν ἔχει τὴν μεγίστην ἡμέραν
ὡρῶν ιδ ηʹ ἔγγιστα, καὶ διέστηκεν Ἀλεξανδρείας πρὸς
ἀνατολὰς γʹ μιᾶς ὥρας.
 ἡ δὲ Τιβεριὰς ἔχει τὴν μεγίστην ἡμέραν
ὡρῶν ιδ ϛʹ, καὶ διέστηκεν Ἀλεξανδρείας πρὸς ἀνατο-
λὰς 𐅵ʹ μιᾶς ὥρας·

Κλαύδιος Πτολεμαίος. ., Geographia (lib. 4-8) Book 8, chap.29, sec.20,

line 5

Κολχίς
 123

Ἰβηρία
Ἀλβανία
Ἀρμενία Μεγάλη·
      πίναξ δʹ
Κύπρος νῆσος
Συρία κοίλη
Φοινίκη
Παλαιστίνη Ἰουδαία
Ἀραβία Πετραία
Ἀραβία Ἔρημος
Μεσοποταμία
Βαβυλωνία·
      πίναξ εʹ
Ἀσσυρία
Μηδία
Σουσιανή
Περσίς
Παρθία

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία.

“Cassii Dionis Cocceiani historiarum Romanarum quae supersunt, 3
vols.”, Ed. Boissevain, U.P.Berlin: Weidmann, 1:1895; 2:1898; 3:1901,
Repr. 1955.Book 37, chap.15, sec.2, line 4

ἐφύλασσον, προδιαρπάσαντές τινες ἐκείνοις τὴν αἰτίαν προσθῶσι,

καὶ διὰ τοῦτο ἀνέμενον, αὐτῷ βουλόμενοι τῷ Πομπηίῳ πάντα ἐπι-
δεῖξαι), ὡς οὖν τά τε ἐνταῦθα κατείργαστο καὶ ὁ Φραάτης ἡσυ-
χίαν ἦγεν, ἥ τε Συρία καὶ ἡ Φοινίκη καθειστήκει, τρέπεται πρὸς
Ἀρέταν. οὗτος δὲ Ἀραβίων μὲν τῶν νῦν τοῖς Ῥωμαίοις δουλευόν-
των μέχρι τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης ἐβασίλευε, πλεῖστα δὲ δὴ τὴν
Συρίαν πρότερον λυπήσας, καὶ διὰ τοῦτο μάχῃ πρὸς τῶν Ῥω-
μαίων ἀμυνόντων αὐτῇ νικηθείς, ὅμως καὶ τότε ἔτ' ἐπολέμει. ἐπ'
οὖν τοῦτον τούς τε πλησιοχώρους αὐτῷ ὁ Πομπήιος ἐλάσας ἀκο-
νιτί τε αὐτοὺς προσηγάγετο καὶ φρουρᾷ παρέδωκε. κἀντεῦθεν ἐπὶ
τὴν Συρίαν τὴν Παλαιστίνην, ὡς καὶ τὴν Φοινίκην κακώσαντας,
ὥρμησεν. ἦρχον δὲ αὐτῶν Ὑρκανός τε καὶ Ἀριστόβουλος ἀδελφοί,
καὶ ἐτύγχανον ὑπὲρ τῆς τοῦ σφετέρου θεοῦ, ὅστις ποτὲ οὗτός ἐστιν,
ἱερωσύνης (οὕτω γὰρ τὴν βασιλείαν σφῶν ὠνόμαζον) αὐτοί τε δια-  
φερόμενοι καὶ τὰς πόλεις στασιάζοντες. ὁ οὖν Πομπήιος Ὑρκανὸν
μὲν οὐδεμίαν ἀξιόχρεων ἰσχὺν ἔχοντα ἀμαχεὶ εὐθὺς προσέθετο, Ἀρι-
στόβουλον δὲ ἐς χωρίον τι κατακλείσας ὁμολογῆσαί οἱ ἠνάγκασε,
καὶ ἐπειδὴ μήτε τὰ χρήματα μήτε τὸ φρούριον παρεδίδου, ἔδησεν
 124

αὐτόν. κἀκ τούτου τοὺς μὲν ἄλλους ῥᾷον προσεποιήσατο, τὰ δὲ

Ἱεροσόλυμα πολιορκῶν πράγματα ἔσχε. τὴν μὲν γὰρ ἄλλην πόλιν,
ἐσδεξαμένων αὐτὸν τῶν τὰ τοῦ Ὑρκανοῦ φρονούντων,

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 37, chap.16, sec.5, line 1

εἴ γε ἐν πάσαις ταῖς ἡμέραις ὁμοίως ἠμύνοντο, οὐκ ἂν αὐτὸ ἐχει-

ρώσατο· νῦν δὲ τὰς τοῦ Κρόνου δὴ ὠνομασμένας διαλείποντες,
καὶ οὐδὲν τὸ παράπαν ἐν αὐταῖς δρῶντες, παρέδωκαν τοῖς Ῥω-
μαίοις καιρὸν ἐν τῷ διακένῳ τούτῳ τὸ τεῖχος διασεῖσαι. μαθόντες
γὰρ τὴν πτόησιν αὐτῶν ταύτην τὸν μὲν ἄλλον χρόνον οὐδὲν σπουδῇ
ἔπραττον, ταῖς δὲ δὴ ἡμέραις ἐκείναις, ὁπότε ἐκ τῆς περιτροπῆς
ἐπέλθοιεν, ἐντονώτατά οἱ προσέβαλλον. καὶ οὕτως ἑάλωσάν τε ἐν
τῇ τοῦ Κρόνου ἡμέρᾳ μηδ' ἀμυνόμενοι, καὶ πάντα τὰ χρήματα
διηρπάσθη. ἥ τε βασιλεία τῷ Ὑρκανῷ ἐδόθη, καὶ ὁ Ἀριστόβουλος
ἀνηνέχθη.
 ταῦτα μὲν τότε ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἐγένετο· οὕτω γὰρ τὸ σύμ-
παν ἔθνος, ὅσον ἀπὸ τῆς Φοινίκης μέχρι τῆς Αἰγύπτου παρὰ τὴν
θάλασσαν τὴν ἔσω παρήκει, ἀπὸ παλαιοῦ κέκληται. ἔχουσι δὲ καὶ
ἕτερον ὄνομα ἐπίκτητον· ἥ τε γὰρ χώρα Ἰουδαία καὶ αὐτοὶ Ἰου-
δαῖοι ὠνομάδαται· ἡ δὲ ἐπίκλησις αὕτη ἐκείνοις μὲν οὐκ οἶδ' ὅθεν
ἤρξατο γενέσθαι, φέρει δὲ καὶ ἐπὶ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους ὅσοι
τὰ νόμιμα αὐτῶν, καίπερ ἀλλοεθνεῖς ὄντες, ζηλοῦσι. καὶ ἔστι καὶ
παρὰ τοῖς Ῥωμαίοις τὸ γένος τοῦτο, κολουσθὲν μὲν πολλάκις, αὐ-
ξηθὲν δὲ ἐπὶ πλεῖστον, ὥστε καὶ ἐς παρρησίαν τῆς νομίσεως ἐκνι-
κῆσαι. κεχωρίδαται δὲ ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων ἔς τε τἆλλα  
τὰ περὶ τὴν δίαιταν πάνθ' ὡς εἰπεῖν, καὶ μάλισθ' ὅτι τῶν μὲν ἄλ

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 38, chap.38, sec.4, line 4

καὶ Περσεὺς ὥστε μὴ ἐπ' αὐτοὺς στρατεῦσαι, πολλὰ Ἀντίοχος,

πολλὰ οἱ παῖδες αὐτοῦ καὶ ἔγγονοι ὥστε ἐπὶ τῆς Εὐρώπης κατα-
μεῖναι. ἀλλ' οὔτε ἐκεῖνοι πρό τε τῆς δόξης καὶ πρὸ τοῦ μεγέθους
τῆς ἀρχῆς ἀργεῖν τε ἀκλεῶς καὶ πλουτεῖν ἀδεῶς εἵλοντο, οὔτ' αὐ-
τῶν ἡμῶν οἱ πρεσβύτεροι οἱ καὶ νῦν ἔτ' ὄντες, ἀλλ' ἅτε εὖ εἰδότες
ὅτι διὰ [τε] τῶν αὐτῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ κτᾶται τὰ ἀγαθὰ καὶ
σώζεται, πολλὰ μὲν ἐβεβαιώσαντο τῶν προϋπαρχόντων, πολλὰ δὲ
καὶ προσεκτήσαντο. τί γὰρ δεῖ κἀνταῦθα καθ' ἕκαστον ἐπεξιέναι
τὴν Κρήτην, τὸν Πόντον, τὴν Κύπρον, τὴν Ἰβηρίαν τὴν Ἀσιανήν, τὴν
Ἀλβανίαν τὴν ἐκεῖ, Σύρους ἀμφοτέρους, Ἀρμενίους ἑκατέρους, Ἀρα-
βίους, Παλαιστίνους; ὧν οὐδὲ τὰ ὀνόματα πρότερον ἀκριβῶς εἰ-
 125

δότες νῦν τῶν μὲν αὐτοὶ δεσπόζομεν, τὰ δὲ ἑτέροις ἐχαρισάμεθα,

ὥστε ἐξ αὐτῶν καὶ προσόδους καὶ δυνάμεις καὶ τιμὰς καὶ συμ-
μαχίας προσειληφέναι.
 τοιαῦτα γοῦν ἔχοντες παραδείγματα, μήτε τὰ τῶν πατέρων
ἔργα καταισχύνητε μήτε τὴν ἀρχὴν μεγίστην ἤδη οὖσαν προῆσθε.  
οὐδὲ γὰρ οὐδ' ἀπ' ἴσης ἡμῖν τε καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς μηδὲν τῶν
ὁμοίων κεκτημένοις βουλευτέον ἐστίν. ἐκείνοις μὲν γὰρ ἐξαρκεῖ ῥᾳ-
στωνεύειν καὶ μετὰ ἀσφαλείας ἄλλοις ὑποπεπτωκέναι, ἡμῖν δ' ἀναγ-
καῖόν ἐστι καὶ πονεῖν καὶ στρατεύεσθαι καὶ μετὰ κινδύνων τὴν
παροῦσαν εὐδαιμονίαν φυλάττειν. πολλοί [τε] γὰρ ἐπιβουλεύουσιν

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 39, chap.56, sec.6, line 1

τοῦ Πομπηίου γραμμάτων ἦλθε, καὶ πολλὰ μὲν αὐτῷ πολλὰ δὲ

καὶ τῷ στρατῷ χρήματα τὰ μὲν ἤδη παρέξειν, τὰ δ' ἂν καταχθῇ
δώσειν ὑπέσχετο, τά τε τῶν Πάρθων εἴασε καὶ ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον
ἠπείχθη, καίπερ ἀπαγορεύοντος μὲν τοῦ νόμου μήτε ἐς τὴν ὑπερο-
ρίαν τοὺς ἄρχοντάς τινων ἀποδημεῖν μήτε πολέμους ἀφ' ἑαυτῶν
ἀναιρεῖσθαι, ἀπειρηκότος δὲ καὶ τοῦ δήμου τῆς τε Σιβύλλης μὴ
καταχθῆναι τὸν ἄνδρα. ἀλλ' ὅσῳ γὰρ ἐκεκώλυτο ταῦτα, τόσῳ πλείο-
νος αὐτὰ ἀπημπόλησε. καταλιπὼν οὖν ἐν τῇ Συρίᾳ Σισένναν τε
τὸν υἱὸν κομιδῇ νέον ὄντα καὶ στρατιώτας μετ' αὐτοῦ πάνυ ὀλί-
γους, τὴν μὲν ἀρχὴν ἐφ' ἧς ἐτέτακτο τοῖς λῃσταῖς ἔτι καὶ μᾶλλον  
ἐξέδωκεν, αὐτὸς δὲ ἐς τὴν Παλαιστίνην ἐλθὼν τόν τε Ἀριστόβου-
λον (διαδρὰς γὰρ ἐκ τῆς Ῥώμης ὑπετάραττέ τι) συνέλαβε καὶ τῷ
Πομπηίῳ ἔπεμψε, καὶ φόρον τοῖς Ἰουδαίοις ἐπέταξε, καὶ μετὰ
τοῦτο καὶ ἐς τὴν Αἴγυπτον ἐνέβαλε. ἦρχε δὲ τότε τῶν Αἰγυπτίων
ἡ Βερενίκη, καὶ ἐπιεικὲς μὲν οὐδὲν πρὸς τὸν ..., καίτοι φοβουμένη
τοὺς Ῥωμαίους, ἔπραξε, Σέλευκον δέ τινα, ὡς καὶ ἐκ τοῦ βασιλείου
γένους τοῦ ποτε ἐν τῇ Συρίᾳ ἀνθήσαντος ὄντα, μεταπέμψασα ἄν-
δρα τε ἐπεγράψατο καὶ κοινωνὸν τῆς τε βασιλείας καὶ τοῦ πολέ-
μου ἐποιήσατο. ὡς δὲ ἐκεῖνος ἐν οὐδενὸς μοίρᾳ ὢν ἑωρᾶτο, τοῦ-
τον μὲν ἀπέκτεινεν, Ἀρχέλαον δὲ τὸν τοῦ Ἀρχελάου τοῦ πρὸς τὸν
Σύλλαν αὐτομολήσαντος, δραστήριόν τε ὄντα καὶ ἐν τῇ Συρίᾳ τὴν

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 41, chap.18, sec.1, line 3

κλεῖν οἱ ὕπατοι εἶχον, ὥσπερ οὐκ ἐξόν τισι πελέκεσιν ἀντ' αὐτῆς
χρήσασθαι) καὶ πάντα τὰ χρήματα ἐξεφόρησαν. καὶ μέντοι καὶ
τὰ ἄλλα τὸν αὐτὸν τρόπον, ὥς μοι πολλαχόθι εἴρηται, ὀνόματι μὲν
ἰσονομίας (καὶ γὰρ διὰ τοῦ Ἀντωνίου τὰ πλείω αὐτῶν ἐσεφέρετο)
 126

ἔργῳ δὲ δυναστείας καὶ ἐψηφίζετο καὶ ἐπράττετο. τούς τε γὰρ

ἀντιστασιάζοντάς σφισι πολεμίους ἑκάτεροι τῆς πατρίδος ὀνομά-
ζοντες, καὶ ἑαυτοὺς ὑπὲρ τῶν κοινῶν πολεμεῖν λέγοντες, τά τε ἴδια
μόνα ηὖξον, κἀκεῖνα ὁμοίως ἀμφότεροι ἔφθειρον.
 ὁ δ' οὖν Καῖσαρ ταῦτά τε οὕτως ἐποίησε, καὶ τὴν Σαρδὼ τήν
τε Σικελίαν ἀμαχεὶ κατέσχεν, ἐκχωρησάντων τῶν τότε ἐν αὐταῖς ἀρ-
χόντων. τόν τε Ἀριστόβουλον οἴκαδε ἐς τὴν Παλαιστίνην, ὅπως
τῷ Πομπηίῳ τι ἀντιπράξῃ, ἔστειλε· καὶ τοῖς παισὶ τῶν ὑπὸ τοῦ
Σύλλου ἐπικηρυχθέντων ἀρχὰς αἰτεῖν ἐφῆκε, τά τε ἄλλα πάντα,
καὶ τὰ ἐν τῇ πόλει καὶ τὰ ἐν τῇ λοιπῇ Ἰταλίᾳ, πρὸς τὸ ἐπιτηδειό-
τατον ἑαυτῷ ὡς ἐκ τῶν παρόντων κατέστησε. καὶ ἐκεῖνα μὲν τῷ
Ἀντωνίῳ ἐπέτρεψεν, αὐτὸς δὲ ἐς τὴν Ἰβηρίαν, τά τε τοῦ Πομπηίου  
ἰσχυρῶς αἱρουμένην καὶ ἐς δέος αὐτόν, μὴ καὶ τὰς Γαλατίας προς-
αποστήσῃ, καθιστάντας, ὥρμησε. κἀν τούτῳ ἄλλοι τε βουλευταὶ
καὶ ὁ Κικέρων, μηδὲ ἐς ὄψιν τῷ Καίσαρι ἐλθών, πρὸς τὸν Πομ-
πήιον ὥς γε τά τε δικαιότερα πράττοντα καὶ τῷ πολέμῳ

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 47, chap.30, sec.1, line 3

τῷ ἄστει διὰ χειρὸς ἐπεποίητο. καὶ τοῖς τε συνοῦσίν οἱ ῥητὴν

ἡμέραν ἐς ἔκλειψιν τῆς φιλίας αὐτοῦ προεῖπον, ἵνα μὴ καὶ ἐκεῖνοι
ἐν ἐχθρῶν μοίρᾳ γένωνται, καὶ τὴν ἀντίταξιν τόν τε πόλεμον τὸν
πρὸς αὐτὸν τὸ μὲν σύμπαν τοῖς ὑπάτοις προσέταξαν, ἐπειδὰν τὰ
παρόντα κατορθώσωσι, ποιήσασθαι (τὸν γὰρ Κάσσιον οὐδέπω τὴν  
Συρίαν ἔχοντα ᾔδεσαν), ἵνα δὲ μὴ ἐπὶ μεῖζον ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ
αὐξηθῇ, τοῖς τῶν προσόρων ἐθνῶν ἄρχουσιν ἐνεχείρισαν· καὶ μετὰ
τοῦτο μαθόντες τὰ κατὰ τὸν Κάσσιον, πρὶν καὶ ὁτιοῦν ὑπ' ἐκείνων
πραχθῆναι, ταῦθ' ἅπερ εἶπον ἐψηφίσαντο. ὁ δ' οὖν Δολοβέλλας
ἐγκρατὴς οὕτω τῆς Ἀσίας γενόμενος ἐς τὴν Κιλικίαν ἦλθε, τοῦ
Κασσίου ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ὄντος, καὶ τοὺς Ταρσέας ἑκουσίους
προσλαβὼν φρουρούς τινας αὐτοῦ ἐν Αἰγέαις ὄντας ἐνίκησε, καὶ ἐς
τὴν Συρίαν ἐνέβαλε. καὶ τῆς μὲν Ἀντιοχείας ὑπὸ τῶν ἐμφρουρούν-
των αὐτὴν ἀπεκρούσθη, τὴν δὲ δὴ Λαοδίκειαν ἀμαχεὶ διὰ τὴν φι-
λίαν αὐτῶν, ἣν πρὸς τὸν Καίσαρα τὸν πρότερον εἶχον, προσεποιή-
σατο. κἀκ τούτων ἡμέρας τινὰς ἰσχύσας (τά τε γὰρ ἄλλα καὶ τὸ
ναυτικὸν αὐτῷ διὰ ταχέων ἐκ τῆς Ἀσίας ἐπῆλθε) διέβαλεν ἐς Ἄρα-
δον, ὅπως καὶ παρ' ἐκείνων καὶ χρήματα καὶ ναῦς λάβῃ· κἀνταῦθα
ἀποληφθεὶς μετ' ὀλίγων ἐκινδύνευσε. διαφυγὼν δ' οὖν ἀπήντησέ
τε τῷ Κασσίῳ προσελαύνοντι, καὶ συμβαλὼν αὐτῷ ἡττήθη. κατα-
κλεισθείς τε ἐς τὴν Λαοδίκειαν ἐπορθεῖτο, τῆς μὲν ἠπείρου
 127

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 48, chap.26, sec.2, line 3

πλείους ἔφθειρε, τοῦ δὲ δὴ Σάξου ἐς Ἀντιόχειαν διαφυγόντος τήν

τε Ἀπάμειαν, οὐδὲν ἔτι ὡς καὶ τεθνεῶτος αὐτοῦ ἀντάρασαν, ἔλαβε,
καὶ μετὰ τοῦτο καὶ τὴν Ἀντιόχειαν ἐκλειφθεῖσαν ὑπ' αὐτοῦ παρ-
εστήσατο, καὶ τέλος καὶ αὐτὸν ἐκεῖνον ἐς Κιλικίαν φυγόντα ἐπι-
διώξας καὶ συλλαβὼν ἀπέκτεινε. τελευτήσαντος δὲ αὐτοῦ ὁ μὲν
Πάκορος τὴν Συρίαν ἐχειροῦτο, καὶ πᾶσάν γε αὐτὴν πλὴν Τύρου
κατεστρέψατο· ταύτην γὰρ οἵ τε Ῥωμαῖοι οἱ περιλιπεῖς καὶ οἱ ἐπι-
χώριοι οἱ ὁμοφρονοῦντές σφισι προκατέλαβον, καὶ οὔτ' ἀναπεισθῆ-
ναι οὔτε βιασθῆναι (ναυτικὸν γὰρ οὐδὲν εἶχεν) ἠδυνήθησαν. οὗτοι
μὲν οὖν ἀνάλωτοι ἔμειναν· τὰ δ' ἄλλα ὁ Πάκορος λαβὼν ἐς Παλαιστίνην
ἐσέβαλε, καὶ τόν τε Ὑρκανόν, ὃς τότε τὰ πράγματα αὐτῶν  
παρὰ τῶν Ῥωμαίων ἐπιτραπεὶς εἶχεν, ἔπαυσε, καὶ τὸν Ἀριστόβουλον
τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἄρχοντα κατὰ τὸ ἐκείνων ἔχθος ἀντικατέστησεν.
ὁ δὲ δὴ Λαβιῆνος ἐν τούτῳ τήν τε Κιλικίαν κατέσχε, καὶ τῆς
Ἀσίας τὰς ἠπειρώτιδας πόλεις (ὁ γὰρ Πλάγκος φοβηθεὶς αὐτὸν ἐς
τὰς νήσους ἐπεραιώθη) παρεστήσατο πλὴν Στρατονικείας, τὰ μὲν
πλεῖστα ἄνευ πολέμου, Μύλασα δὲ καὶ Ἀλάβανδα διὰ κινδύνων
ἑλών. οὗτοι γὰρ ἐδέξαντο μὲν παρ' αὐτοῦ φρουρούς, φονεύσαντες
δὲ αὐτοὺς ἐν ἑορτῇ τινι ἀπέστησαν· καὶ διὰ τοῦτο τοὺς μὲν Ἀλα-
βανδέας αὐτὸς λαβὼν ἐκόλασε, τὰ δὲ δὴ Μύλασα ἐκλειφθέντα
κατέσκαψε. τῇ γὰρ Στρατονικείᾳ προσήδρευσε μὲν πολὺν χρόνον,

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 48, chap.41, sec.4, line 5

τῆς τε Κιλικίας καὶ τῆς Συρίας ἐστί, καὶ στενοπορίαν τοσαύτην

δή τινα ἔχει ὥστε καὶ πύλας ποτὲ ἐν αὐτῇ μετὰ τείχους ἐνοικο-
δομηθῆναι καὶ τὸ χωρίον ἀπ' αὐτῶν ἐπονομασθῆναι. οὐ μέντοι
καὶ κατασχεῖν αὐτὸ ὁ Σίλων ἠδυνήθη, ἀλλὰ καὶ ἐκινδύνευσεν ὑπὸ
Φραναπάτου ὑπάρχου τε τοῦ Πακόρου ὄντος καὶ τὴν δίοδον φυλάτ-
τοντος ἀπολέσθαι. κἂν ἔπαθε τοῦτο, εἰ μὴ ὁ Οὐεντίδιος μαχομένῳ
αὐτῷ κατὰ τύχην ἐπιστὰς ἐπήμυνεν· ἀνελπίστοις τε γὰρ ἅμα καὶ
ἐλάττοσι τοῖς βαρβάροις σφῶν οὖσι προσπεσὼν τόν τε Φραναπάτην
καὶ ἄλλους πολλοὺς ἐφόνευσε, καὶ οὕτω τήν τε Συρίαν ἐκλειφθεῖ-
σαν ὑπὸ τῶν Πάρθων ἀμαχεὶ πλὴν τῶν Ἀραδίων παρέλαβε, καὶ
μετὰ τοῦτο τὴν Παλαιστίνην, Ἀντίγονον τὸν βασιλεύοντα αὐτῆς
ἐκφοβήσας, ἀπόνως κατέσχε. καὶ ὁ μὲν ταῦτά τε διῆγε, καὶ χρή-
ματα πολλὰ μὲν παρὰ τῶν ἄλλων ὡς ἑκάστων, πολλὰ δὲ καὶ παρὰ
τοῦ Ἀντιγόνου τοῦ τε Ἀντιόχου καὶ Μάλχου τοῦ Ναβαταίου, ὅτι
τῷ Πακόρῳ συνήραντο, ἐσέπραξε. καὶ αὐτὸς μὲν οὐδὲν ἐπ' αὐτοῖς
παρὰ τῆς βουλῆς, ἅτε οὐκ αὐτοκράτωρ ὢν ἀλλ' ἑτέρῳ ὑποστρατη-
 128

γῶν, εὕρετο, ὁ δὲ Ἀντώνιος καὶ ἐπαίνους καὶ ἱερομηνίας ἔλαβεν.  

οἵ γε μὴν Ἀράδιοι δείσαντες μὴ καὶ δίκην ὧν ἐς τὸν Ἀντώνιον ἐτετολ-
μήκεσαν ὑπόσχωσιν, ἐκείνῳ μέν, καίτοι χρόνον ὑπ' αὐτοῦ πολιορκη-
θέντες, οὐ προσεχώρησαν, ὕστερον δὲ ὑπ' ἄλλων μόλις ποτὲ ἑάλωσαν.
 κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τοῦτον χρόνον ἐγένετο μὲν καὶ ἐν Ἰλλυριοῖς

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 49, chap.32, sec.5, line 4

ράθην. ὁ δ' Ἀρχέλαος οὗτος πρὸς μὲν πατρὸς ἐκ τῶν Ἀρχελάων

ἐκείνων τῶν τοῖς Ῥωμαίοις ἀντιπολεμησάντων ἦν, ἐκ δὲ μητρὸς
ἑταίρας Γλαφύρας ἐγεγέννητο. οὐ μὴν ἀλλ' ἐπὶ μὲν τούτοις ἧττόν
πως ὁ Ἀντώνιος (ἐν γὰρ τοῖς ἀλλοτρίοις ἐμεγαλοφρονεῖτο) κακῶς
παρὰ τοῖς πολίταις ἤκουεν· ἐπὶ δὲ δὴ τῇ Κλεοπάτρᾳ μεγάλως διε-
βλήθη, ὅτι τε παῖδας ἐξ αὐτῆς, πρεσβυτέρους μὲν Ἀλέξανδρον καὶ
Κλεοπάτραν (καὶ δίδυμοι γὰρ ἐτέχθησαν) νεώτερον δὲ Πτολεμαῖον
τὸν καὶ Φιλάδελφον ἐπικληθέντα, ἀνείλετο, καὶ ὅτι πολλὰ μὲν τῆς
Ἀραβίας τῆς τε Μάλχου καὶ τῆς τῶν Ἰτυραίων (τὸν γὰρ Λυσανίαν,
ὃν αὐτὸς βασιλέα σφῶν ἐπεποιήκει, ἀπέκτεινεν ὡς τὰ τοῦ Πακό-
ρου πράξαντα), πολλὰ δὲ καὶ τῆς Φοινίκης τῆς τε Παλαιστίνης,
Κρήτης τέ τινα καὶ Κυρήνην τήν τε Κύπρον αὐτοῖς ἐχαρίσατο.
 τότε μὲν ταῦτ' ἔπραξε, τῷ δὲ ἐχομένῳ ἔτει, ἐν ᾧ ὅ τε Πομ-
πήιος καὶ ὁ Κορνουφίκιος ὑπάτευσαν, στρατεῦσαι ἐπὶ τὸν Ἀρμέ-
νιον ἐπεχείρησεν, ἐλπίδα τοῦ Μήδου οὐκ ἐλαχίστην ἔχων, ὅτι πρός
τε τὸν Φραάτην ἀγανακτήσας ἐπὶ τῷ μήτε τῶν λαφύρων πολλὰ
παρ' αὐτοῦ μήτ' ἄλλην τινὰ τιμὴν λαβεῖν, καὶ τὸν Ἀρμένιον τι-
μωρήσασθαι τῆς τῶν Ῥωμαίων ἐπαγωγῆς ἐθελήσας, τὸν Πολέ-
μωνα αὐτῷ προσέπεμψε καὶ φιλίαν καὶ συμμαχίαν αἰτῶν. οὕτω
γάρ που ὑπερήσθη τῷ πράγματι ὥστε καὶ ἐκείνῳ σπείσασθαι καὶ
τῷ Πολέμωνι μισθὸν τῆς κηρυκείας τὴν μικροτέραν Ἀρμενίαν μετὰ

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 55, chap.27, sec.6, line 5

ἑαυτὸν ἀντὶ τοῦ Κλαυδίου διὰ τὴν ἐς τὸ τοῦ Αὐγούστου γένος

ἐκποίησιν ὀνομάσας, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐκείνου ἐπέγραψε. τά τε γὰρ
τῶν πολέμων ἅμα διῴκει, καὶ ἐς τὴν πόλιν, ὁπότε παράσχοι, συν-
εχῶς ἐσεφοίτα, τὸ μέν τι πραγμάτων τινῶν ἕνεκα, τὸ δὲ δὴ πλεῖ-
στον φοβούμενος μὴ ὁ Αὔγουστος ἄλλον τινὰ παρὰ τὴν ἀπουσίαν
αὐτοῦ προτιμήσῃ.  
 ταῦτά τε ἐν τῷ ἔτει τούτῳ ἐγένετο, καὶ ἐπειδὴ ὁ τῆς Ἀχαΐας
ἄρχων μεσούσης που τῆς ἡγεμονίας ἀπέθανε, τῷ τε ταμίᾳ καὶ τῷ
παρέδρῳ αὐτοῦ, ὃν πρεσβευτήν, ὥσπερ εἶπον, καλοῦμεν, τῷ μὲν
 129

τὰ ἐντὸς τοῦ ἰσθμοῦ τῷ δὲ τὰ λοιπὰ διοικῆσαι προσετάχθη. ὅ

τε Ἡρώδης ὁ Παλαιστῖνος, αἰτίαν τινὰ ἀπὸ τῶν ἀδελφῶν λαβών,
ὑπὲρ τὰς Ἄλπεις ὑπερωρίσθη, καὶ τὸ μέρος τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ
ἐδημοσιώθη.
 κἀν τοῖς αὐτοῖς τούτοις χρόνοις καὶ πόλεμοι πολλοὶ ἐγένοντο.
καὶ γὰρ λῃσταὶ συχνὰ κατέτρεχον, ὥστε τὴν Σαρδὼ μηδ' ἄρχοντα
βουλευτὴν ἔτεσί τισι σχεῖν, ἀλλὰ στρατιώταις τε καὶ στρατιάρχαις
ἱππεῦσιν ἐπιτραπῆναι· καὶ πόλεις οὐκ ὀλίγαι ἐνεωτέριζον, ὥστε καὶ
ἐπὶ δύο ἔτη τοὺς αὐτοὺς ἐν τοῖς τοῦ δήμου ἔθνεσι, καὶ αἱρετούς
γε ἀντὶ τῶν κληρωτῶν, ἄρξαι· τὰ γὰρ τοῦ Καίσαρος καὶ ἄλλως
ἐπὶ πλείω χρόνον [ἐν] τοῖς αὐτοῖς προσετάττετο. οὐ μέντοι καὶ περὶ
πάντων αὐτῶν ἀκριβῶς ἐπεξάξω· πολλά τε γὰρ ὡς ἑκάστοις καὶ

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 60, chap.8, sec.2, line 4

τε ἕδραν τὴν νῦν οὖσαν τοῖς βουλευταῖς ἀπέκρινε, καὶ προσέτι

τοῖς ἐθέλουσί σφων ἑτέρωθί που καὶ ἔν γε ἰδιωτικῇ ἐσθῆτι θεά-
σασθαι ἐπέτρεψε. ποιήσας δὲ ταῦτα τήν τε γερουσίαν μετὰ τῶν
γυναικῶν καὶ τοὺς ἱππέας τάς τε φυλὰς εἱστίασε. καὶ μετὰ τοῦτο
τῷ τε Ἀντιόχῳ τὴν Κομμαγηνὴν ἀπέδωκεν (ὁ γὰρ Γάιος, καίπερ
αὐτός οἱ δοὺς αὐτήν, ἀφῄρητο), καὶ τὸν Μιθριδάτην τὸν Ἴβηρα,
ὃν ὁ Γάιος μεταπεμψάμενος ἐδεδέκει, οἴκαδε πρὸς ἀνάληψιν τῆς
ἀρχῆς ἀπέπεμψεν. ἄλλῳ τέ τινι Μιθριδάτῃ, τὸ γένος ἀπ' ἐκεί-
νου τοῦ πάνυ ἔχοντι, τὸν Βόσπορον ἐχαρίσατο, καὶ τῷ Πολέμωνι
χώραν τινὰ ἀντ' αὐτοῦ Κιλικίας ἀντέδωκε. τῷ γὰρ Ἀγρίππᾳ τῷ
Παλαιστίνῳ συμπράξαντί οἱ τὴν ἡγεμονίαν (ἔτυχε γὰρ ἐν τῇ Ῥώμῃ
ὤν) τήν τε ἀρχὴν προσεπηύξησε καὶ τιμὰς ὑπατικὰς ἔνειμε. τῷ
τε ἀδελφῷ αὐτοῦ Ἡρώδῃ τό τε στρατηγικὸν ἀξίωμα καὶ δυναστείαν
τινὰ ἔδωκε, καὶ ἔς τε τὸ συνέδριον ἐσελθεῖν σφισι καὶ χάριν οἱ
ἑλληνιστὶ γνῶναι ἐπέτρεψεν.

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 66, chap.1, sec.2, line 1

τοῦ Οὐεσπασιανοῦ συγγενῶν ἀποκτείναντος. πεπραγμένων δὲ τού-

των ἤδη ὡς ἑκάστων ὁ Μουκιανὸς ἐπῆλθε, καὶ τά τε ἄλλα συν-
διῴκει τῷ Δομιτιανῷ, καὶ ἐς τοὺς στρατιώτας αὐτὸν παραγαγὼν
δημηγορῆσαι ἐποίησε καίπερ καὶ παιδίσκον ὄντα. καὶ πέντε καὶ
εἴκοσι δραχμὰς τῶν στρατιωτῶν ἕκαστος ἔλαβεν. Xiph. 201, 18-
202, 26 R. St.  
 ταῦτα μὲν οὕτως ἔσχεν, αὐτοκράτωρ δὲ ἐπ' αὐτοῖς ὁ Οὐεσπα-
σιανὸς καὶ πρὸς τῆς βουλῆς ἀπεδείχθη, καὶ Καίσαρες ὅ τε Τίτος
 130

καὶ ὁ Δομιτιανὸς ἐπεκλήθησαν, τήν τε ὕπατον ἀρχὴν ὁ Οὐεσπασια-

νὸς καὶ ὁ Τίτος ἔλαβον, ὁ μὲν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ὁ δὲ ἐν τῇ Παλαι-
στίνῃ ὤν. ἐγεγόνει μὲν οὖν καὶ σημεῖα καὶ ὀνείρατα τῷ Οὐεσπα-
σιανῷ τὴν μοναρχίαν ἐκ πολλοῦ προδηλοῦντα. βοῦς τε γὰρ ἐν τῷ
ἀγρῷ ἐν ᾧ τὴν δίαιταν ὡς πλήθει ἐποιεῖτο, δειπνοῦντι προσελθὼν
ὤκλασε καὶ τὴν κεφαλὴν ὑπὸ τοὺς πόδας ὑπέθηκε· καὶ κύων αὖ-
θις, σῖτον αὐτοῦ καὶ τότε αἱρουμένου, χεῖρα ἀνθρωπίνην ὑπὸ τὴν
τράπεζαν ὑπέβαλε. κυπάρισσός τε περιφανὴς πρόρριζος ὑπὸ σφο-
δροῦ πνεύματος ἀνατραπεῖσα, ἔπειτα τῇ ὑστεραίᾳ ὑφ' ἑαυτῆς ἀνέ-
στη καὶ ἀκμάζουσα διετέλεσε. καὶ παρ' ὀνείρατος ἔμαθεν ὅτι,
ὅταν ὁ Καῖσαρ Νέρων ὀδόντα ἀποβάλῃ, αὐταρχήσει· καὶ τοῦτό τε
τὸ κατὰ τὸν ὀδόντα τῇ ἐπιούσῃ ἡμέρᾳ συνηνέχθη, καὶ αὐτὸς ὁ
Νέρων ἔδοξέ ποτε ἐν τοῖς ὕπνοις τὸν τοῦ Διὸς ὄχον ἐς τὴν τοῦ

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία.

Book 66, chap.9, sec.2a, line 5

φὰς τὰς ἐπὶ τοιούτοις ἐγκλήμασι καταλύων. τούς τε ἀστρολόγους

ἐκ τῆς Ῥώμης ἐξώρισε, καίτοι πᾶσι τοῖς ἀρίστοις αὐτῶν χρώμενος
οὕτως, ὥστε καὶ διὰ Βάρβιλλόν τινα ἄνδρα τοιουτότροπον ἀγῶνα
τοῖς Ἐφεσίοις ἱερὸν ἄγειν συγχωρῆσαι· ὅπερ οὐδεμιᾷ ἄλλῃ πόλει
ἔνειμεν. Xiph. 205, 13 – 206, 7 R. St. usque ad v. 7, et (inde a p. 140,
18) Exc. Val. 271 (p. 701 sq.).
        τὴν μὲν οὖν Αἴγυπτον δι' ὀλίγου κατεστήσατο, καὶ σῖτον πολὺν
εἰς τὴν Ῥώμην ἔπεμψεν ἀπ' αὐτῆς· τὸν δὲ υἱὸν αὐτοῦ Τίτον εἰς Ἱερο-
Σόλυμα καταλελοιπὼς πορθῆσαι αὐτά, τὴν ἐκείνων ἀνέμεινεν ἅλωσιν,
ἵνα μετὰ τοῦ υἱέος ἐπανέλθῃ πρὸς τὴν Ῥώμην. τριβομένου δὲ χρόνου
ἐν τῇ πολιορκίᾳ τὸν μὲν Τίτον ἐν τῇ Παλαιστίνῃ κατέλιπεν, αὐτὸς δὲ  
ὁλκάδος ἐπιβὰς ἐς Λυκίαν ἔπλευσε, κἀκεῖθεν τὰ μὲν πεζῇ τὰ δὲ ναυ-
τιλλόμενος ἐς τὸ Βρεντέσιον ἐκομίσθη. Zon. 11, 17 p. 493, 11 – 18 B.
(p. 52, 28 – 53, 8 D.)
 ὁ δὲ Οὐεσπασιανὸς μετὰ ταῦτα ἐς τὴν Ῥώμην ἐσεληλύθει, καὶ
Μουκιανῷ μὲν ἄλλοις τε τῶν πρώτων ἐν τῷ Βρεντεσίῳ ἐνέτυχε,
Δομιτιανῷ δὲ ἐν Βενεουεντῷ. ὑπὸ γὰρ τοῦ συνειδότος ὧν τε ἐφρό-
νει καὶ ὧν ἐπεποιήκει οὔτε ἐθάρσει, καὶ προσέτι καὶ μωρίαν ἔστιν
ὅτε προσεποιεῖτο. ἐν γοῦν τῷ Ἀλβανῷ χωρίῳ τὰ πλεῖστα διάγων
ἄλλα τε πολλὰ καὶ γελοῖα ἔπραττε, καὶ τὰς μυίας γραφείοις κατε-
κέντει. τοῦτο γὰρ εἰ καὶ ἀνάξιον τοῦ τῆς ἱστορίας ὄγκου ἐστίν,

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 68, chap.32, sec.5, line 5

 131

συμμῖξαι. Exc. UG9 51 (p. 403 sq., inde Suid. l. l.)  

 ὅτι Κυῆτος Λούσιος Μαῦρος μὲν ἦν, καὶ αὐτὸς τῶν Μαύρων
ἄρχων καὶ ἐν ἱππεῦσιν ἴλης ἐξήταστο, καταγνωσθεὶς δὲ ἐπὶ πονηρίᾳ
τότε μὲν τῆς στρατείας ἀπηλλάγη καὶ ἠτιμώθη, ὕστερον δὲ τοῦ
Δακικοῦ πολέμου ἐνστάντος καὶ τοῦ Τραϊανοῦ τῆς τῶν Μαύρων
συμμαχίας δεηθέντος ἦλθέ τε πρὸς αὐτὸν αὐτεπάγγελτος καὶ με-
γάλα ἔργα ἀπεδείξατο. τιμηθεὶς δὲ ἐπὶ τούτῳ πολὺ πλείω καὶ μείζω
ἐν τῷ δευτέρῳ πολέμῳ ἐξειργάσατο, καὶ τέλος ἐς τοσοῦτον τῆς τε
ἀνδραγαθίας ἅμα καὶ τῆς τύχης ἐν τῷδε τῷ πολέμῳ προεχώρησεν
ὥστε ἐς τοὺς ἐστρατηγηκότας ἐσγραφῆναι καὶ ὑπατεῦσαι τῆς τε
Παλαιστίνης ἄρξαι· ἐξ ὧν που καὶ τὰ μάλιστα ἐφθονήθη καὶ ἐμι-
σήθη καὶ ἀπώλετο. Exc. Val. 290 (p. 710).
 ἐπεὶ δὲ ἐνέβαλεν ἐς τὴν πολεμίαν, ἀπήντων αὐτῷ οἱ τῇδε σα-
τράπαι καὶ βασιλεῖς μετὰ δώρων, ἐν οἷς καὶ ἵππος ἦν δεδιδαγμένος
προσκυνεῖν· τοῖς τε γὰρ [τοῖς] ποσὶ τοῖς προσθίοις ὤκλαζε, καὶ τὴν
κεφαλὴν ὑπὸ τοὺς τοῦ πέλας πόδας ὑπετίθει. Xiph. 235, 20 – 24 R. St.
 ὅτι ὁ Παρθαμάσιρις βίαιόν τι ἐποίησε. γράψας δὲ δὴ τὰ
πρῶτα τῷ Τραϊανῷ ὡς βασιλεύς, ἐπειδὴ μηδὲν ἀντεγράφη, ἐπέστειλέ
τε αὖθις τὸ ὄνομα τοῦτο περικόψας, καὶ ᾔτησε Μᾶρκον Ἰούνιον
τὸν τῆς Καππαδοκίας ἄρχοντα πεμφθῆναί οἱ ὡς καὶ δι' αὐτοῦ τι  
αἰτησόμενος. ὁ οὖν Τραϊανὸς ἐκείνῳ μὲν τὸν τοῦ Ἰουνίου υἱὸν

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. Book 75, chap.13, sec.1, line 2

τὴν πόλιν τοὺς μὲν στρατιώτας δυνηθέντας ἂν ἐς αὐτὴν ἐσελθεῖν

διὰ τοῦ Σεουήρου ἀνεκάλεσε, καὶ τὸν Σεουῆρον αὖ βουληθέντα αὐ-
τὴν μετὰ τοῦτο λαβεῖν διὰ τῶν στρατιωτῶν ἐκώλυσεν. οὕτως γοῦν  
ὁ Σεουῆρος ἐπὶ τούτοις διηπορήθη ὥστε τινὸς τῶν ἀμφ' αὐτὸν ὑπο-
σχομένου αὐτῷ ἐάν γε αὐτῷ δώσῃ πεντακοσίους καὶ πεντήκοντα
μόνους τῶν Εὐρωπαίων στρατιωτῶν, ἄνευ τοῦ τῶν ἄλλων κινδύ-
νου τὴν πόλιν ἐξαιρήσειν, ἔφη πάντων ἀκουόντων “καὶ πόθεν το-
σούτους στρατιώτας ἔχω;” πρὸς τὴν ἀπείθειαν τῶν στρατιωτῶν
τοῦτο εἰπών. Xiph. 369, 17 – 311, 5 R. St.
 εἴκοσι δ' οὖν ἡμέρας τῇ πολιορκίᾳ προσεδρεύσας ἐς τὴν Πα-
λαιστίνην μετὰ τοῦτο ἦλθε καὶ τῷ Πομπηίῳ ἐνήγισε, καὶ ἐς τὴν
Αἴγυπτον τὴν ἄνω διὰ τοῦ Νείλου ἀνέπλευσε καὶ εἶδε πᾶσαν
αὐτὴν πλὴν βραχέων· οὐ γὰρ ἠδυνήθη πρὸς τὰ τῆς Αἰθιοπίας
μεθόρια διὰ λοιμώδη νόσον ἐσβαλεῖν. καὶ ἐπολυπραγμόνησε πάντα
καὶ τὰ πάνυ κεκρυμμένα· ἦν γὰρ οἷος μηδὲν μήτε ἀνθρώπινον μήτε
θεῖον ἀδιερεύνητον καταλιπεῖν· κἀκ τούτου τά τε βιβλία πάντα τὰ
ἀπόρρητόν τι ἔχοντα, ὅσα γε καὶ εὑρεῖν ἠδυνήθη, ἐκ πάντων ὡς
εἰπεῖν τῶν ἀδύτων ἀνεῖλε καὶ τὸ τοῦ Ἀλεξάνδρου μνημεῖον συνέ-
 132

κλεισεν, ἵνα μηδεὶς ἔτι μήτε τὸ τούτου σῶμα ἴδῃ μήτε τὰ ἐν ἐκεί-
νοις γεγραμμένα ἀναλέξηται. Xiph. 311, 5 – 14 R. St., et Exc. Val.
346 (p. 737) = Suid. s. v. Σεβῆρος σοφιστὴς Ῥωμαῖος (unde s. v. οἷος

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. (Xiphilini epitome) (0385: 010)

“Cassii Dionis Cocceiani historiarum Romanarum quae supersunt, vol.
3”, Ed. Boissevain, U.P.Berlin: Weidmann, 1901, Repr. 1955.
Dindorf-Stephanus p. 7, line 10

δυνάσταις τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ διαιτήσας καὶ χρηματίσας, καὶ τοῖς

μὲν τὰς βασιλείας βεβαιώσας τοῖς δὲ τὰς δυναστείας ἐπαυξήσας, τῶν
δὲ καὶ τὰς ὑπεροχὰς κωλύσας καὶ ταπεινώσας, τήν τε κοίλην Συρίαν
καὶ τὴν Φοινίκην ἄρτι τε βασιλέων ἀπηλλαγμένας καὶ ὑπό τε τῶν
Ἀρραβίων καὶ ὑπὸ τοῦ Τιγράνου κεκακωμένας συνεστήσατο. ἐτόλ-
μησε μὲν γὰρ ὁ Ἀντίοχος ἀπαιτῆσαι αὐτάς, οὐκ ἀπέλαβε δέ, ἀλλ' ἔς
τε ἀρχὴν μίαν συνετάχθησαν καὶ νόμους ἔλαβον ὥστε τὸν τῶν Ῥω-
μαίων τρόπον πολιτεύεσθαι. ἐν δὲ τούτῳ καὶ τὸ Μιθριδάτου σῶμα
φονευθέντος ὑπὸ Φαρνάκου τοῦ υἱέος αὐτοῦ πεμφθὲν αὐτῷ θεασά-
μενος, αὐτὸ μὲν ἐν τοῖς πατρῴοις ἠρίοις ταφῆναι ἐκέλευσε. τοὺς δὲ
Ἀρραβίους ἀκονιτὶ χειρωσάμενος, ἐπὶ τὴν Συρίαν τὴν Παλαιστίνην,
ὡς καὶ τὴν Φοινίκην κακώσαντας, ὥρμησεν. ἦρχον δὲ αὐτῶν Ὑρκα-
νός τε καὶ Ἀριστόβουλος ἀδελφοί, καὶ ἐτύγχανον ὑπὲρ τῆς τοῦ σφε-
τέρου θεοῦ, ὅστις ποτὲ οὗτός ἐστιν, ἱερωσύνης διαφερόμενοι· οὕτω
γὰρ τὴν βασιλείαν σφῶν ὠνόμαζον. τοὺς μὲν οὖν ἄλλους ῥᾷον
προσεποιήσατο· τὸν μὲν οὖν Ὑρκανὸν οὐδενὸς λόγου ἀξιώσας, τὸν
δὲ Ἀριστόβουλον δήσας, ἐπειδὴ μήτε τὰ χρήματα μήτε τὸ φρούριον
παρεδίδου, καίτοι προΣιὼν αὐτῷ καὶ ὑποσχόμενος ταῦτα, τὰ δὲ Ἱερο-
Σόλυμα πολιορκῶν πράγματα ἔσχε. καὶ εἴ γε μὴ ἐν ταῖς τοῦ Κρό-
νου ἡμέραις ἄπρακτοι παντελῶς ἦσαν οἱ Ἰουδαῖοι, οὐκ ἂν εἷλεν αὐτά.
νῦν δὲ ἐν τῷ διακένῳ τούτῳ καιρῷ παρέδωκαν τοῖς Ῥωμαίοις τὸ

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. (Xiphilini epitome)

Dindorf-Stephanus p. 57, line 31

οἱ ἐπεθύμησεν· οὐ μὴν ἔτυχεν αὐτοῦ πρὸς τὰς διαλλαγὰς ὁμογνώ-

μονος. τοῦ δὲ Καίσαρος περὶ ταῦτα ὄντος, τοῦ τε Ἀντωνίου ἐκ
τῆς Ἀσίας εἰς Αἴγυπτον ἔρωτι τῆς Κλεοπάτρας ἀποχωρήσαντος, ὁ
Λαβιῆνος τοῦ Μεγάλου Πομπηίου γεγονὼς ἱππάρχης, μᾶλλον δὲ
υἱὸς ἐκείνου ὁ Λαβιῆνος οὗτος ὑπῆρχεν ὁ εἰς τοὺς Πάρθους αὐτο-
μολήσας, ἔπειτα τοῖς ἐκείνου παισὶ συνηγωνισμένος κατὰ τοῦ Καί-
σαρος, ὡς δὲ καὶ ἐκεῖνοι ἐνικήθησαν, εἰς τοὺς Πάρθους καταφυγὼν
 133

ἀνέπεισε τὸν Ὑρώδην τὸν βασιλέα τῶν Πάρθων ἐπιχειρῆσαι Ῥωμαίοις·

καὶ ἐκεῖνος τὸν παῖδα αὐτῷ τὸν Πάκορον δοὺς μετὰ δυνάμεως ἐξαπ-
έστειλε, καὶ ἥ τε Συρία πᾶσα πλὴν τῆς Τύρου ὑπ' αὐτῶν ἑάλω
καὶ ἡ Παλαιστίνη ἐχειρώθη, Κιλικίαν τε καὶ τῆς Ἀσίας τὰς ἠπειρώ-
τιδας πόλεις σχεδὸν ἁπάσας ᾑρήκεσαν. Ἀντώνιος δὲ ἐπυνθάνετο μέν
που ταῦτα, ὑπὸ δὲ τοῦ ἔρωτος καὶ τῆς μέθης οὔτε τῶν συμμάχων
τι οὔτε τῶν πολεμίων ἐφρόντισεν· ὀψὲ δ' οὖν ποτε ἀναγκασθεὶς
ἐξαναστῆναι, καὶ ἰδὼν πάντα προκατειλημμένα ἐγκατέλιπεν αὐτούς,
πρόφασιν τὸν τοῦ Σέξτου πόλεμον ποιησάμενος. διαβαλὼν δὲ ἐς
τὴν Ἑλλάδα, κἀνταῦθα τῇ τε μητρὶ καὶ τῇ γυναικὶ συμμίξας τόν τε
Καίσαρα πολέμιον ἐποιήσατο καὶ τῷ Σέξτῳ φιλίαν ἐσπείσατο. καὶ
μετὰ τοῦτο ἐς τὴν Ἰταλίαν περαιωθείς, καὶ Πουπλίῳ Σερουιλίῳ δύ-
ναμιν παρὰ τοῦ Καίσαρος ἄγοντι κατ' αὐτοῦ ἐξαίφνης προσπεσὼν
πολλοὺς μὲν ἔφθειρε, πολλοὺς δὲ καὶ παρεστήσατο.

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. (Xiphilini epitome)

Dindorf-Stephanus p. S203, line 15

λετο, καίτοι τοῦ Βιτελίου μηδένα μήτε τῶν τοῦ Ὄθωνος μήτε τῶν
τοῦ Βεσπασιανοῦ συγγενῶν ἀποκτείναντος. πεπραγμένων δὲ τούτων
ἤδη ὡς ἑκάστων ὁ Μουκιανὸς ἐπῆλθε, καὶ τά τε ἄλλα συνδιῴκει τῷ
Δομιτιανῷ, καὶ ἐς τοὺς στρατιώτας αὐτὸν παραγαγὼν δημηγορῆσαι
ἐποίησε καίπερ καὶ παιδίσκον ὄντα. καὶ πέντε καὶ εἴκοσι δραχμὰς
τῶν στρατιωτῶν ἕκαστος ἔλαβεν.

ΟΥΕΣΠΑΣΙΑΝΟΣ.

 ταῦτα μὲν οὕτως ἔσχεν, αὐτοκράτωρ δὲ ἐπ' αὐτοῖς ὁ Οὐεσπα-

σιανὸς καὶ πρὸς τῆς βουλῆς ἀπεδείχθη, καὶ Καίσαρες ὅ τε Τίτος καὶ
ὁ Δομιτιανὸς ἐπεδείχθησαν, τήν τε ὕπατον ἀρχὴν ὁ Οὐεσπασιανὸς
καὶ ὁ Τίτος ἔλαβον, ὁ μὲν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ ὁ δὲ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ
ὤν. ἐγεγόνει μὲν οὖν καὶ σημεῖα καὶ ὀνείρατα τῷ Οὐεσπασιανῷ τὴν
μοναρχίαν ἐκ πολλοῦ προδηλοῦντα. βοῦς τε γὰρ ἐν τῷ ἀγρῷ ἐν
ᾧ τὴν δίαιταν ὡς πλήθει ἐποιεῖτο, δειπνοῦντι προσελθὼν ὤκλασε καὶ
τὴν κεφαλὴν ὑπὸ τοὺς πόδας ὑπέθηκε· καὶ κύων αὖθις, σῖτον αὐτοῦ
καὶ τότε αἱρουμένου, χεῖρα ἀνθρωπίνην ὑπὸ τὴν τράπεζαν ὑπέβαλε.
κυπάρισσός τε περιφανὴς πρόρριζος ὑπὸ σφοδροῦ πνεύματος ἀνατρα-
πεῖσα, ἔπειτα τῇ ὑστεραίᾳ ὑφ' ἑαυτῆς ἀνέστη καὶ ἀκμάζουσα διετέλεσε.
καὶ παρ' ὀνείρατος ἔμαθεν ὅτι, ὅταν ὁ Καῖσαρ Νέρων ὀδόντα ἀπο-
βάλῃ, αὐταρχήσει· καὶ τοῦτό τε τὸ κατὰ τὸν ὀδόντα τῇ ἐπιούσῃ
ἡμέρᾳ συνηνέχθη, καὶ αὐτὸς ὁ Νέρων ἔδοξέ ποτε ἐν τοῖς ὕπνοις τὸν
 134

Δίων Κάσσιος. Ρωμαϊκή ιστορία. (Xiphilini epitome)

Dindorf-Stephanus p. S311, line 7

δὲ δὴ Σύροι ἀναγκασθέντες ἀντ' αὐτῶν προσβαλεῖν κακῶς ἐφθάρη-

σαν. καὶ οὕτω θεὸς ὁ ῥυσάμενος τὴν πόλιν τοὺς μὲν στρατιώτας
δυνηθέντας ἂν εἰς αὐτὴν ἐσελθεῖν διὰ τοῦ Σευήρου ἀνεκάλεσε, καὶ
τὸν Σευῆρον αὖ βουληθέντα αὐτὴν μετὰ τοῦτο λαβεῖν διὰ τῶν στρα-
τιωτῶν ἐκώλυσεν. οὕτως γοῦν ὁ Σευῆρος ἐπὶ τούτοις διηπορήθη
ὥστε τινὸς τῶν ἀμφ' αὐτὸν ὑποσχομένου αὐτῷ, ἐάν γε αὐτῷ δώσῃ
πεντακοσίους καὶ πεντήκοντα μόνους τῶν Εὐρωπαίων στρατιωτῶν,
ἄνευ τοῦ τῶν ἄλλων κινδύνου τὴν πόλιν ἐξαιρήσειν, ἔφη πάντων
ἀκουόντων “καὶ πόθεν τοσούτους στρατιώτας ἔχω;” πρὸς τὴν ἀπεί-
θειαν τῶν στρατιωτῶν τοῦτο εἰπών. εἴκοσι δ' οὖν ἡμέρας τῇ πο-
λιορκίᾳ προσεδρεύσας ἐς τὴν Παλαιστίνην μετὰ τοῦτο ἦλθε καὶ τῷ
Πομπηίῳ ἐνήγισεν. ἐλθὼν δὲ καὶ ἐς τὴν Αἴγυπτον πᾶσάν τε εἶδε
καὶ ἐπολυπραγμόνησε πάντα καὶ τὰ πάνυ κεκρυμμένα· ἦν γὰρ οἷος
μηδὲν μήτε ἀνθρώπινον μήτε θεῖον ἀδιερεύνητον καταλιπεῖν· κἀκ
τούτου τά τε βιβλία πάντα τὰ ἀπόρρητόν τι ἔχοντα, ὅσα καὶ εὑρεῖν
ἠδυνήθη, ἐκ πάντων ὡς εἰπεῖν τῶν ἀδύτων ἀνεῖλε καὶ τὸ τοῦ Ἀλε-
ξάνδρου μνημεῖον συνέκλεισεν, ἵνα μηδεὶς ἔτι μήτε τὸ σῶμα τούτου
ἴδῃ μήτε τὰ ἐν ἐκείνοις γεγραμμένα ἀναλέξηται. καὶ ὁ μὲν ταῦτ'
ἐποίει· ἐγὼ δὲ τὰ μὲν ἄλλα τῆς Αἰγύπτου οὐδὲν δέομαι γράφειν, ὃ
δὲ δὴ περὶ τοῦ Νείλου πολλαχόθεν ἀκριβώσας ἔχω, δικαιότατός εἰμι
εἰπεῖν. ἐκ γὰρ τοῦ Ἄτλαντος τοῦ ὄρους σαφῶς ἀναδίδοται.

Παυσανίας περιηγητής. Graeciae descriptio (0525: 001)“Pausaniae

Graeciae descriptio, 3 vols.”, Ed. Spiro, F.Leipzig: Teubner, 1903, Repr.
1:1967.Book 1, chap.14, sec.7, line 5

οἱ παρέστηκεν Ἀθηνᾶς, οὐδὲν θαῦμα ἐποιούμην τὸν

ἐπὶ Ἐριχθονίῳ ἐπιστάμενος λόγον· τὸ δὲ ἄγαλμα ὁρῶν
τῆς Ἀθηνᾶς γλαυκοὺς ἔχον τοὺς ὀφθαλμοὺς Λιβύων
τὸν μῦθον ὄντα εὕρισκον· τούτοις γάρ ἐστιν εἰρημένον
Ποσειδῶνος καὶ λίμνης Τριτωνίδος θυγατέρα εἶναι καὶ
διὰ τοῦτο γλαυκοὺς εἶναι ὥσπερ καὶ τῷ Ποσειδῶνι
τοὺς ὀφθαλμούς. πλησίον δὲ ἱερόν ἐστιν Ἀφροδίτης
Οὐρανίας. πρώτοις δὲ ἀνθρώπων Ἀσσυρίοις κατέστη
σέβεσθαι τὴν Οὐρανίαν, μετὰ δὲ Ἀσσυρίους Κυπρίων
Παφίοις καὶ Φοινίκων τοῖς Ἀσκάλωνα ἔχουσιν ἐν τῇ
Παλαιστίνῃ, παρὰ δὲ Φοινίκων Κυθήριοι μαθόντες
 135

σέβουσιν· Ἀθηναίοις δὲ κατεστήσατο Αἰγεύς, αὑτῷ τε

οὐκ εἶναι παῖδας νομίζων – οὐ γάρ πω τότε ἦσαν –   
καὶ ταῖς ἀδελφαῖς γενέσθαι τὴν συμφορὰν ἐκ μηνί-
ματος τῆς Οὐρανίας. τὸ δὲ ἐφ' ἡμῶν ἔτι ἄγαλμα λίθου
Παρίου καὶ ἔργον Φειδίου· δῆμος δέ ἐστιν Ἀθηναίοις
Ἀθμονέων, οἳ Πορφυρίωνα ἔτι πρότερον Ἀκταίου βα-
σιλεύσαντα τῆς Οὐρανίας φασὶ τὸ παρὰ σφίσιν ἱερὸν
ἱδρύσασθαι. λέγουσι δὲ ἀνὰ τοὺς δήμους καὶ ἄλλα
οὐδὲν ὁμοίως καὶ οἱ τὴν πόλιν ἔχοντες.

Παυσανίας περιηγητής. Graeciae descriptio Book 9, chap.19, sec.8, line

3

σατο μνήμην, τὸ ἔτι τοῦ ξύλου περιὸν φυλάσσουσιν

ἐν τῷ ναῷ. λέγεται δὲ ὡς ἐν Αὐλίδι πνεῦμα τοῖς
Ἕλλησιν οὐκ ἐγίνετο ἐπίφορον, φανέντος δὲ ἐξαίφνης
ἀνέμου σφίσιν οὐρίου θύειν τῇ Ἀρτέμιδι ὅ τι ἕκαστος
εἶχε, θήλεά τε ἱερεῖα καὶ ἄρσενα ὁμοίως· καὶ ἀπ'
ἐκείνου διαμεμένηκεν ἐν Αὐλίδι πάντα τὰ ἱερεῖα εἶναι
δόκιμα. δείκνυται δὲ καὶ ἡ πηγή, παρ' ἣν ἡ πλάτανος
ἐπεφύκει, καὶ ἐπὶ λόφου πλησίον τῆς Ἀγαμέμνονος
σκηνῆς οὐδὸς χαλκοῦς· φοίνικες δὲ πρὸ τοῦ ἱεροῦ  
πεφύκασιν, οὐκ ἐς ἅπαν ἐδώδιμον παρεχόμενοι καρπὸν
ὥσπερ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ, τοῦ δὲ ἐν Ἰωνίᾳ τῶν φοινί-
κων καρποῦ πεπανώτερον. ἄνθρωποι δὲ ἐν τῇ Αὐ-
λίδι οἰκοῦσιν οὐ πολλοί, γῆς δέ εἰσιν οὗτοι κεραμεῖς·
νέμονται δὲ Ταναγραῖοι ταύτην τε τὴν χώραν καὶ ὅση
περὶ Μυκαλησσόν ἐστι καὶ Ἅρμα.

Παυσανίας περιηγητής. Graeciae descriptio Book 10, chap.12, sec.9,

line 2

ζεσθαι. τὸ δὲ ἔπος τὸ ἐς τὴν Μάρπησσον καὶ τὸν

ποταμὸν τὸν Ἀϊδωνέα, τοῦτο οἱ Ἐρυθραῖοι τὸ ἔπος
ἀφαιροῦσιν ἀπὸ τῶν χρησμῶν.
 τὴν δὲ ἐπὶ ταύτῃ χρησμοὺς κατὰ ταὐτὰ εἰποῦσαν
ἐκ Κύμης τῆς ἐν Ὀπικοῖς εἶναι, καλεῖσθαι δὲ [αὐτὴν]
Δημὼ συνέγραψεν Ὑπέροχος ἀνὴρ Κυμαῖος. χρησμὸν
δὲ οἱ Κυμαῖοι τῆς γυναικὸς ταύτης [ἐς] οὐδένα εἶχον
ἐπιδείξασθαι, λίθου δὲ ὑδρίαν ἐν Ἀπόλλωνος ἱερῷ δει-
 136

κνύουσιν οὐ μεγάλην, τῆς Σιβύλλης ἐνταῦθα κεῖσθαι  

φάμενοι τὰ ὀστᾶ. ἐπετράφη δὲ καὶ ὕστερον τῆς Δη-
μοῦς παρ' Ἑβραίοις τοῖς ὑπὲρ τῆς Παλαιστίνης γυνὴ
χρησμολόγος, ὄνομα δὲ αὐτῇ Σάββη· Βηρόσου δὲ εἶναι
πατρὸς καὶ Ἐρυμάνθης μητρός φασι Σάββην· οἱ δὲ
αὐτὴν Βαβυλωνίαν, ἕτεροι δὲ Σίβυλλαν καλοῦσιν
Αἰγυπτίαν.
 Φαεννὶς δὲ θυγάτηρ βασιλεύσαντος ἀνδρὸς ἐν
Χάοσι καὶ αἱ Πέλειαι παρὰ Δωδωναίοις ἐμαντεύσαντο
μὲν ἐκ θεοῦ καὶ αὗται, Σίβυλλαι δὲ ὑπὸ ἀνθρώπων
οὐκ ἐκλήθησαν. τῆς μὲν δὴ πυθέσθαι τὴν ἡλικίαν
καὶ ἐπιλέξασθαι τοὺς χρησμούς

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. (0526: 001)

“Flavii Iosephi opera, vols. 1–4”, Ed. Niese, B.
Berlin: Weidmann, 1:1887; 2:1885: 3:1892; 4:1890, Repr. 1955.
Book 1, chap.136, line 4

ηγόρευσεν. γίνονται δὲ παῖδες ἐξ αὐτῶν Χούσου μὲν ἕξ, ὧν Σάβας

μὲν Σαβαίους, Εὐίλας δὲ Εὐιλαίους ἔκτισεν, οἳ νῦν Γαιτοῦλοι λέ-
γονται, Σαβάθης δὲ Σαβαθηνούς, ὀνομάζονται δὲ Ἀστάβαροι παρ'  
Ἕλλησιν· οἰκίζει δὲ καὶ Σαβάκτας Σαβακτηνούς· Ῥάμος δὲ Ῥαμαίους
ᾤκισε καὶ δύο παῖδας ἔσχεν, ὧν Ἰουδάδας μὲν Ἰουδαδαίους Αἰθιο-
πικὸν ἔθνος τῶν ἑσπερίων οἰκίσας ἐπωνύμους αὐτῷ κατέλιπε, Σα-
βαίους δὲ Σαβαῖος· Ναβρώδης δὲ Χούσου υἱὸς ὑπομείνας παρὰ
Βαβυλωνίοις ἐτυράννησεν, ὡς καὶ πρότερόν μοι δεδήλωται. τῶν
δὲ Μεσραίου παίδων ὀκτὼ γενομένων οἱ πάντες τὴν ἀπὸ Γάζης
ἕως Αἰγύπτου γῆν κατέσχον, μόνου δὲ Φυλιστίνου τὴν ἐπωνυμίαν
ἡ χώρα διεφύλαξε· Παλαιστίνην γὰρ οἱ Ἕλληνες αὐτοῦ τὴν μοῖραν
καλοῦσι. τῶν δὲ ἄλλων, Λουμαίου καὶ Ἀναμία καὶ Λαβίμου τοῦ
μόνου κατοικήσαντος ἐν Λιβύῃ καὶ ὧδε τὴν χώραν ἀπ' αὐτοῦ κα-
λέσαντος, Νεδέμου τε καὶ Πεθρωσίμου καὶ Χεσλοίμου καὶ Χεφθώ-
μου πέρα τῶν ὀνομάτων οὐδὲν ἴσμεν· ὁ γὰρ Αἰθιοπικὸς πόλεμος,
περὶ οὗ δηλώσομεν ὕστερον, ἀναστάτους αὐτῶν τὰς πόλεις ἐποίη-  
σεν. ἐγένοντο δὲ καὶ Χαναναίου παῖδες, Σιδώνιος, ὃς καὶ πόλιν
ἐπώνυμον ἔκτισεν ἐν τῇ Φοινίκῃ, Σιδὼν δ' ὑφ' Ἑλλήνων καλεῖται·
Ἀμαθοῦς δὲ Ἀμάθουν κατῴκισεν, ἥτις ἔστι καὶ νῦν ὑπὸ μὲν τῶν
ἐπιχωρίων Ἀμάθη καλουμένη, Μακεδόνες δ' αὐτὴν Ἐπιφάνειαν ἀφ'
ἑνὸς τῶν ἐπιγόνων ἐπωνόμασαν· Ἀρουδαῖος δὲ Ἄραδον τὴν νῆσον
 137

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία.

Book 1, chap.145, line 3

 Σημᾷ δὲ τῷ τρίτῳ τῶν Νώχου υἱῶν πέντε γίνονται παῖδες,

οἳ τὴν μέχρι τοῦ κατ' Ἰνδίαν ὠκεανοῦ κατοικοῦσιν Ἀσίαν ἀπ' Εὐ-
φράτου τὴν ἀρχὴν πεποιημένοι. Ἔλυμος μὲν γὰρ Ἐλυμαίους Περ-
σῶν ὄντας ἀρχηγέτας κατέλιπεν· Ἀσσούρας δὲ Νίνον οἰκίζει πόλιν
καὶ τοὺς ὑπηκόους Ἀσσυρίους ἐπωνόμασεν, οἳ μάλιστα εὐδαιμόνη-
σαν· Ἀρφαξάδης δὲ τοὺς νῦν Χαλδαίους καλουμένους Ἀρφαξαδαίους
ὠνόμασεν ἄρξας αὐτῶν· Ἀραμαίους δὲ Ἄραμος ἔσχεν, οὓς Ἕλληνες
Σύρους προσαγορεύουσιν· οὓς δὲ Λυδοὺς νῦν καλοῦσι, Λούδους δὲ
τότε, Λούδας ἔκτισε. τῶν δὲ Ἀράμου παίδων τεσσάρων ὄντων Οὔσης
μὲν κτίζει τὴν Τραχωνῖτιν καὶ Δαμασκόν, μέση δ' ἐστὶ τῆς Παλαι-
στίνης καὶ κοίλης Συρίας· Ἀρμενίαν δὲ Ὄτρος, καὶ Γεθέρης Βακ-
τριανούς, Μήσας δὲ Μησαναίους, Σπασίνου Χάραξ ἐν τοῖς νῦν κα-
λεῖται. Ἀρφαξάδου δὲ παῖς γίνεται Σάλης, τοῦ δὲ Ἕβερος, ἀφ' οὗ  
τοὺς Ἰουδαίους Ἑβραίους ἀρχῆθεν ἐκάλουν· Ἕβερος δὲ Ἰούκταν καὶ
Φάλεγον ἐγέννησεν· ἐκλήθη δὲ Φάλεγος, ἐπειδὴ κατὰ τὸν ἀποδα-
σμὸν τῶν οἰκήσεων τίκτεται· φαλὲκ γὰρ τὸν μερισμὸν Ἑβραῖοι κα-
λοῦσιν. Ἰούκτᾳ δὲ τῶν Ἑβέρου παίδων ἦσαν υἱοὶ Ἐλμόδαδος Σά-
λεφος Ἀζερμώθης Εἰράης Ἐδώραμος Οὐζάλης Δαήλης Ἤβαλος
Ἀβιμάηλος Σάφας Ὀφίρης Εὐίλης Ἰόβηλος. οὗτοι ἀπὸ Κωφῆνος
ποταμοῦ τῆς Ἰνδικῆς καὶ τῆς πρὸς αὐτῇ Σηρίας τινὰ κατοικοῦσι.
ταῦτα μὲν περὶ τῶν Σημᾶ παίδων ἱστορήσθω.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 1, chap.207, line 1

ται· καλοῦσι γὰρ οὕτως Ἑβραῖοι τὸ ὀλίγον. ἐνταῦθα τοίνυν ὑπό

τε ἀνθρώπων ἐρημίας καὶ τροφῆς ἀπορίας ταλαιπώρως διῆγεν.
 Αἱ δὲ παρθένοι πᾶν ἠφανίσθαι τὸ ἀνθρώπινον ὑπολα-
βοῦσαι τῷ πατρὶ πλησιάζουσι προνοήσασαι λαθεῖν· ἐποίουν δὲ
τοῦτο ὑπὲρ τοῦ μὴ τὸ γένος ἐκλιπεῖν. γίνονται δὲ παῖδες ὑπὸ μὲν
τῆς πρεσβυτέρας Μώαβος· εἴποι δ' ἄν τις ἀπὸ πατρός. Ἄμμανον  
δ' ἡ νεωτέρα ποιεῖται· γένους υἱὸν ἀποσημαίνει τὸ ὄνομα. καὶ
κτίζει δ' αὐτῶν ὁ μὲν Μωαβίτας μέγιστον ὄντας καὶ νῦν ἔθνος,
Ἀμμανίτας δὲ ὁ ἕτερος· Συρίας τῆς κοίλης ἐστὶν ἀμφότερα. καὶ
Λώτῳ μὲν τοιαύτην συνέβη τὴν ἐκ Σοδομιτῶν ἀναχώρησιν γενέσθαι.
 Ἅβραμος δὲ μετῴκησεν εἰς Γέραρα τῆς Παλαιστίνης
ἐν ἀδελφῆς ἐπαγόμενος σχήματι τὴν Σάρραν, ὅμοια τοῖς πρὶν ὑπο-
κρινάμενος διὰ τὸν φόβον· ἐδεδίει γὰρ Ἀβιμέλεχον τὸν βασιλέα
τῶν ἐπιχωρίων· ὃς καὶ αὐτὸς ἐρασθεὶς τῆς Σάρρας φθείρειν οἷός
τε ἦν. εἴργεται δὲ τῆς ἐπιθυμίας ὑπὸ νόσου χαλεπῆς αὐτῷ προς-
πεσούσης ἐκ θεοῦ καὶ τῶν ἰατρῶν αὐτὸν ἀπεγνωκότων
 138

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 2, chap.322, line 4

τούτων γεγονότων ἐπ' αὐτοὺς ἐγνώκεσαν ἀπιέναι. καὶ λαβόντες

ὅπλα καὶ παρασκευὴν ἐδίωκον ὡς ἐπανάξοντες αὐτοὺς εἰ κατα-
λάβοιεν· καὶ γὰρ οὐκέτ' αὐτοὺς ἐνέχεσθαι τῷ θεῷ· τὴν γὰρ ἔξοδον
αὐτοῖς γεγονέναι· κρατήσειν δὲ ῥᾳδίως αὐτῶν ὑπέλαβον ἀνόπλων  
τε ὄντων καὶ ὑπὸ τῆς ὁδοιπορίας κεκοπωμένων. παρ' ἑκάστων τε
ἀναπυνθανόμενοι ᾗ χωρήσειαν ἐπέσπευδον τὴν δίωξιν, καίτοι χα-
λεπῆς οὔσης ὁδευθῆναι τῆς γῆς οὐ στρατοπέδοις μόνον ἀλλὰ καὶ
καθ' ἕνα. Μωυσῆς δὲ ταύτῃ τοὺς Ἑβραίους ἀπήγαγεν, ἵν' εἰ μετα-
νοήσαντες οἱ Αἰγύπτιοι διώκειν ἐθέλοιεν τιμωρίαν τῆς πονηρίας
καὶ παραβάσεως τῶν ὡμολογημένων ὑπόσχοιεν, καὶ διὰ Παλαιστί-
νους, οὓς δυσμενῶς ἔχοντας κατὰ παλαιὰν ἀπέχθειαν οὖσαν ὁπως-
οῦν ἐβούλετο λανθάνειν ἀπερχόμενος· ὅμορος γάρ ἐστι τῇ τῶν
Αἰγυπτίων χώρᾳ· καὶ διὰ τοῦτο τὴν μὲν ἄγουσαν εἰς τὴν Πα-
λαιστίνην οὐκ ἀνήγαγε τὸν λαὸν, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐρήμου πολλὴν
ἀνύσας ὁδὸν καὶ κακοπαθήσας ἠθέλησεν ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Χανα-
ναίαν· ἔτι τε καὶ διὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ θεοῦ κελεύσαντος ἄγειν τὸν
λαὸν εἰς τὸ Σιναῖον ὄρος ἐκεῖ ποιήσοντας τὰς θυσίας. καταλα-
βόντες δὲ τοὺς Ἑβραίους οἱ Αἰγύπτιοι εἰς μάχην παρεσκευάζοντο καὶ
συνελαύνουσιν αὐτοὺς ὑπὸ πολυχειρίας εἰς ὀλίγον χωρίον· ἑξακόσια
γὰρ αὐτοῖς ἅρματα εἵπετο σὺν ἱππεῦσι πεντακισμυρίοις καὶ ὁπλι-
τῶν μυριάδες ἦσαν εἴκοσι. τὰς δὲ ὁδοὺς ἀπεφράγνυσαν,

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.p, line 27

 ϛʹ. ὡς Χαναναίων αὐτοὺς καταδουλωσαμένων ἐπ' ἔτη εἴκοσιν

ἠλευθερώθησαν ὑπὸ Βαράκου καὶ Δεβώρας, οἳ ἦρξαν αὐτῶν ἐπ' ἔτη
τεσσαράκοντα.
 ζʹ. ὅτι πολεμήσαντες Ἀμαληκῖται τοῖς Ἰσραηλίταις ἐνίκησάν τε καὶ
τὴν χώραν ἐκάκωσαν ἔτη ἑπτά.
 ηʹ. ὡς Γεδεὼν αὐτοὺς ἠλευθέρωσεν ἀπὸ Ἀμαληκιτῶν καὶ ἦρξε
τοῦ πλήθους ἐπὶ ἔτη τεσσαράκοντα.  
 θʹ. ὅτι μετ' αὐτὸν πολλοὶ γενόμενοι διάδοχοι τοῖς πέριξ ἔθνεσιν
ἐπολέμησαν ἱκανῷ χρόνῳ.
 ιʹ. περὶ τῆς Σαμψῶνος ἀνδρείας καὶ ὅσων κακῶν αἴτιος Πα-
λαιστίνοις ἐγένετο.
 ιαʹ. ὡς οἱ υἱοὶ Ἠλῖ τοῦ ἱερέως ἐσφάγησαν ἐν τῇ πρὸς Παλαι-
στίνους μάχῃ.
 ιβʹ. ὡς ὁ πατὴρ αὐτῶν ἀκούσας τὴν συμφορὰν βαλὼν ἑαυτὸν
 139

ἀπὸ τοῦ θρόνου ἀπέθανεν.

 ιγʹ. ὡς νικήσαντες ἐν τούτῳ τῷ πολέμῳ τοὺς Ἑβραίους οἱ Πα-
λαιστῖνοι καὶ τὴν κιβωτὸν αὐτῶν αἰχμάλωτον ἔλαβον.
 ιδʹ. ὡς οἱ ἀπὸ Κενίζου ἄρξαντες πάντες κριταὶ ἐκλήθησαν.
  περιέχει ἡ βίβλος χρόνον ἐτῶν τετρακοσίων ἑβδομήκοντα.
 Μωυσέος δὲ τὸν προειρημένον τρόπον ἐξ ἀνθρώπων ἀπο-
γεγονότος Ἰησοῦς ἁπάντων ἤδη τῶν ἐπ' αὐτῷ νενομισμένων τέλος

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.63, line 5

 Κατεστραμμένων δ' οὕτως τῶν περὶ τοὺς βασιλέας, οἳ τοὺς

Γεβεωνίτας πολεμήσοντες ἐστράτευσαν, ἐπανῄει πάλιν τῆς Χανα-
ναίας ἐπὶ τὴν ὀρεινὴν Ἰησοῦς καὶ πολὺν τῶν ἐν αὐτῇ φόνον ἐργασά-
μενος καὶ λείαν λαβὼν παρῆν εἰς τὸ ἐν Γαλγάλοις στρατόπεδον.
τοῦ δὲ περὶ τῆς τῶν Ἑβραίων ἀρετῆς λόγου πολλοῦ φοιτῶντος εἰς
τοὺς περιοίκους κατάπληξις εἶχε τοὺς ἀκούοντας τὸ τῶν ἀπολωλό-
των πλῆθος καὶ στρατεύουσιν ἐπ' αὐτοὺς οἱ περὶ Λίβανον ὄρος
βασιλεῖς ὄντες Χαναναῖοι καὶ οἱ ἐν τοῖς πεδίοις τῶν Χαναναίων
Παλαιστίνους προσλαβόντες στρατοπεδεύουσι πρὸς Βηρώθῃ πόλει
Γαλιλαίας τῆς ἄνω Κεδέσης οὐ πόρρω· Γαλιλαίων δ' ἐστὶ καὶ
τοῦτο τὸ χωρίον. τοῦ δὲ στρατοῦ παντὸς ὁπλιτῶν μὲν ἦσαν μυ-
ριάδες τριάκοντα μύριοι δ' ἱππεῖς καὶ ἅρματα δισμύρια. κατα-
πλήττει δὲ τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων αὐτόν τε Ἰησοῦν καὶ τοὺς
Ἰσραηλίτας καὶ πρὸς τὴν ἐλπίδα τοῦ κρείττονος εὐλαβεστέρως εἶχον
δι' ὑπερβολὴν τοῦ δέους. τοῦ θεοῦ δ' ἐξονειδίσαντος αὐτοῖς τὸν
φόβον καὶ τί πλέον τῆς παρ' αὐτοῦ βοηθείας ποθοῦσιν, ὑποσχο-
μένου τε νικήσειν τοὺς ἐχθροὺς καὶ κελεύσαντος τούς τε ἵππους
ἀχρήστους ποιῆσαι καὶ τὰ ἅρματα πυρῶσαι, θαρσαλέος πρὸς τὰς
ὑποσχέσεις τοῦ θεοῦ γενόμενος ἐξώρμησεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους,

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.255, line 3

 Τῶν δὲ Ἰσραηλιτῶν τὴν ἡγεμονίαν Ἰάρης ὁ Γαλαδηνὸς ἐκ

τῆς Μανασσίτιδος φυλῆς παραλαμβάνει ἀνὴρ τά τε ἄλλα εὐδαίμων
καὶ παῖδας ἀγαθοὺς πεποιημένος τριάκοντα μὲν τὸν ἀριθμὸν ἱπ-
πεύειν δὲ ἀρίστους καὶ τῶν κατὰ τὴν Γαλαδηνὴν πόλεων ἀρχὰς
ἐγκεχειρισμένους. οὗτος δύο καὶ εἴκοσι ἔτη τὴν ἀρχὴν κατασχὼν
τελευτᾷ γηραιὸς καὶ ταφῆς ἐν Καμμὼν πόλει τῆς Γαλαδηνῆς
ἀξιοῦται.
 140

 Πάντα δὲ τὰ τῶν Ἑβραίων εἰς ἀκοσμίαν καὶ ὕβριν τοῦ θεοῦ

καὶ τῶν νόμων ὑπεφέρετο, καὶ καταφρονήσαντες αὐτῶν Ἀμμανῖται
καὶ Παλαιστῖνοι στρατῷ μεγάλῳ διήρπαζον τὴν χώραν καὶ τὴν Πε-
ραίαν ἅπασαν κατασχόντες καὶ ἐπὶ τὴν τῶν λοιπῶν ἤδη κτῆσιν
διαβαίνειν ἐτόλμων. Ἑβραῖοι δὲ σωφρονισθέντες ὑπὸ τῶν κακῶν
εἰς ἱκετείαν ἐτράποντο τοῦ θεοῦ καὶ θυσίας ἐπέφερον παρακα-
λοῦντες αὐτὸν μετριάσαντα καὶ πρὸς τὴν δέησιν αὐτῶν ὑπαχθέντα
παύσασθαι τῆς ὀργῆς· ὁ δὲ θεὸς μεταβαλόμενος εἰς τὸ ἡμερώτερον
ἔμελλεν αὐτοῖς βοηθεῖν.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.275, line 1

λαβὼν τὴν ἡγεμονίαν Ἤλων ἐπ' ἔτη δέκα κατασχὼν αὐτὴν φυλῆς
ὢν τῆς Ζαβούλης ἔπραξέ τι σπουδῆς ἄξιον.
 Ἀβδὼν δὲ Ἤλωνος παῖς φυλῆς μὲν τῆς Ἐφραμίτιδος πό-
λεως δὲ τῆς Φαραθωνιτῶν γεγονώς, αὐτοκράτωρ ἡγεμὼν ἀποδειχθεὶς
μετ' Ἤλωνα μόνης ἂν τῆς εὐπαιδίας μνημονευθείη, [μηδὲν ἔργον]
διὰ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ἄδειαν τῶν πραγμάτων λαμπρὸν μηδ' αὐ-
τὸς εἰργασμένος. υἱοὶ δὲ ἦσαν αὐτῷ τεσσαράκοντα καὶ τούτων τὴν
γενεὰν καταλιπόντες τριάκοντα, ἤλαυνέ τε σὺν αὐτοῖς οὖσιν ἑβδο-
μήκοντα πᾶσιν ἱππάζειν ἀρίστοις γεγενημένοις, καὶ πάντας ὑπὲρ γῆς
ἀπολιπὼν θνήσκει γηραιὸς καὶ ταφῆς ἐν Φαραθῷ λαμπρᾶς τυγχάνει.
 Μετὰ δὲ τοῦτον Παλαιστῖνοι τελευτήσαντα κρατοῦσι
τῶν Ἰσραηλιτῶν καὶ φόρους παρ' αὐτῶν ἐλάμβανον ἐπ' ἔτη τες-
σαράκοντα. ταύτης δ' ἐλευθεροῦνται τῆς ἀνάγκης τούτῳ τῷ τρόπῳ·  
 Μανώχης τις Δανιτῶν ἐν ὀλίγοις ἄριστος καὶ τῆς πατρίδος
ὁμολογούμενος πρῶτος εἶχε γύναιον ἐπ' εὐμορφίᾳ περίβλεπτον καὶ
τῶν κατ' αὐτὸ διαφέρον. παίδων δ' οὐ γινομένων αὐτῷ δυσφορῶν
ἐπὶ τῇ ἀπαιδίᾳ θεὸν ἱκέτευεν ἐπὶ τὸ προάστειον συνεχῶς φοιτῶν
μετὰ τῆς γυναικὸς δοῦναι διαδοχὴν αὐτοῖς γνησίαν· μέγα δέ ἐστι
τοῦτο πεδίον. ἦν δὲ καὶ μανιώδης ὑπ' ἔρωτος ἐπὶ τῇ γυναικὶ καὶ
διὰ τοῦτο ζηλότυπος ἀκρατῶς. μονωθείσῃ δὲ τῇ γυναικὶ φάντασμα
ἐπιφαίνεται τοῦ θεοῦ νεανίᾳ καλῷ παραπλήσιον μεγάλῳ καὶ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.278, line 1

σαράκοντα. ταύτης δ' ἐλευθεροῦνται τῆς ἀνάγκης τούτῳ τῷ τρόπῳ·  

 Μανώχης τις Δανιτῶν ἐν ὀλίγοις ἄριστος καὶ τῆς πατρίδος
ὁμολογούμενος πρῶτος εἶχε γύναιον ἐπ' εὐμορφίᾳ περίβλεπτον καὶ
τῶν κατ' αὐτὸ διαφέρον. παίδων δ' οὐ γινομένων αὐτῷ δυσφορῶν
 141

ἐπὶ τῇ ἀπαιδίᾳ θεὸν ἱκέτευεν ἐπὶ τὸ προάστειον συνεχῶς φοιτῶν

μετὰ τῆς γυναικὸς δοῦναι διαδοχὴν αὐτοῖς γνησίαν· μέγα δέ ἐστι
τοῦτο πεδίον. ἦν δὲ καὶ μανιώδης ὑπ' ἔρωτος ἐπὶ τῇ γυναικὶ καὶ
διὰ τοῦτο ζηλότυπος ἀκρατῶς. μονωθείσῃ δὲ τῇ γυναικὶ φάντασμα
ἐπιφαίνεται τοῦ θεοῦ νεανίᾳ καλῷ παραπλήσιον μεγάλῳ καὶ εὐαγ-
γελιζόμενον αὐτῇ παιδὸς γονὴν κατὰ θεοῦ πρόνοιαν καλοῦ τε καὶ
ῥώμην ἐπιφανοῦς, ὑφ' ᾧ πονήσειν Παλαιστίνους ἀνδρουμένῳ. παρ-
ῄνει τε τὰς κόμας αὐτῷ μὴ ἀποκείρειν· ἔσται δ' αὐτῷ πρὸς ἄλλο
μὲν ποτὸν ἀποστροφὴ τοῦ θεοῦ τοῦτο προστάσσοντος, πρὸς ὕδωρ
δὲ μόνον οἰκειότης”. καὶ ὁ μὲν ταῦτ' εἰπὼν ᾤχετο κατὰ βούλησιν
ἐλθὼν τοῦ θεοῦ.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.286, line 2

εἰς οὐρανὸν αὐτοῖς φανερὸς ἦν. Μανώχην δὲ φοβούμενον, μή τι

σφαλερὸν αὐτοῖς ἐκ τῆς ὄψεως τοῦ θεοῦ γένοιτο, θαρσεῖν ἡ γυνὴ
παρεκελεύετο· ἐπὶ γὰρ συμφέροντι τῷ αὐτῶν τὸν θεὸν αὐτοῖς ὁρα-
θῆναι.
 Καὶ κύει τε ἐκείνη καὶ φυλακὴν εἶχε τῶν ἐντολῶν, καὶ γενό-
μενον τὸ παιδίον Σαμψῶνα καλοῦσιν, ἰσχυρὸν δ' ἀποσημαίνει τὸ
ὄνομα. ηὔξετο δ' ὁ παῖς ῥᾳδίως καὶ δῆλος ἦν προφητεύσων ὑπὸ
τῆς περὶ τὴν δίαιταν σωφροσύνης καὶ τῆς τῶν τριχῶν ἀνέσεως.
 Ἀφικόμενος δὲ μετὰ τῶν γονέων εἰς Θάμνα πόλιν τῶν
Παλαιστίνων πανηγύρεως ἀγομένης ἐρᾷ παρθένου τῶν ἐπιχωρίων
παρακαλεῖ τε τοὺς γονεῖς ἄγεσθαι πρὸς γάμον αὐτῷ τὴν κόρην. τῶν  
δὲ ἀρνουμένων διὰ τὸ μὴ ὁμόφυλον εἶναι, τοῦ θεοῦ κατὰ τὸ Ἑβραίων
σύμφορον ἐπινοοῦντος τὸν γάμον ἐκνικᾷ μνηστεύσασθαι τὴν παρ-
θένον. συνεχῶς δ' ἀπερχόμενος πρὸς τοὺς γονεῖς αὐτῆς συντυγ-
χάνει λέοντι καὶ γυμνὸς ὢν ἐκδεξάμενος αὐτὸν ἄγχει ταῖς χερσὶ καὶ
εἰς τὸ χωρίον τὸ ὑλῶδες ἐνδοτέρω τῆς ὁδοῦ ῥίπτει τὸ θηρίον.
 Πάλιν τε ἀπιὼν πρὸς τὴν κόρην ἐπιτυγχάνει σμήνει μελιτ-
τῶν ἐν τῷ στήθει τοῦ λέοντος ἐκείνου νενοσσευκότων, καὶ ἀνελό-
μενος τρία μέλιτος κηρία σὺν τοῖς λοιποῖς δώροις οἷς ἐκόμιζε δί-
δωσι τῇ παιδί. τῶν δὲ Θαμνιτῶν παρὰ τὴν εὐωχίαν τὴν

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.294, line 4

πρὸς αὐτὴν δυσνοίας τὸ μὴ λέγειν αὐτῇ, μηνύει τὰ περὶ τὴν ἀναί-

ρεσιν αὐτῇ τοῦ λέοντος καὶ ὡς τὰ τρία βαστάσας ἐξ αὐτοῦ κηρία
μέλιτος γεγονότα κομίσειεν αὐτῇ. καὶ ὁ μὲν οὐδὲν ὑφορώμενος
δολερὸν σημαίνει τὸ πᾶν, ἡ δ' ἐκφέρει τὸν λόγον τοῖς δεηθεῖσι.
 142

κατὰ οὖν τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, καθ' ἣν ἔδει τὸν προβληθέντα λόγον
αὐτῷ διασαφεῖν, πρὶν ἢ δῦναι τὸν ἥλιον συνελθόντες φασίν, “οὔτε
λέοντος ἀηδέστερόν τι τοῖς ἐντυγχάνουσιν οὔτε ἥδιον μέλιτος χρω-
μένοις”. καὶ ὁ Σαμψὼν εἶπεν οὐδὲ γυναικὸς εἶναί τι δολερώτερον,
ἥτις ὑμῖν ἐκφέρει τὸν ἡμέτερον λόγον”. κἀκείνοις μὲν δίδωσιν ἃ
ὑπέσχετο λείαν ποιησάμενος Ἀσκαλωνιτῶν τοὺς κατὰ τὴν ὁδὸν αὐτῷ
συντυχόντας, Παλαιστῖνοι δ' εἰσὶ καὶ οὗτοι, τὸν δὲ γάμον ἐκεῖνον
παραιτεῖται καὶ ἡ παῖς ἐκφαυλίσασα τῆς ὀργῆς αὐτὸν συνῆν αὐτοῦ
φίλῳ νυμφοστόλῳ γεγονότι.
 Πρὸς δὲ τὴν ὕβριν ταύτην Σαμψὼν παροξυνθεὶς ἅπαντας
ἔγνω σὺν αὐτῇ Παλαιστίνους μετέρχεσθαι. θέρους δ' ὄντος καὶ
πρὸς ἄμητον ἤδη τῶν καρπῶν ἀκμαζόντων συλλαβὼν τριακοσίας
ἀλώπεκας καὶ τῶν οὐρῶν ἐξάψας λαμπάδας ἡμμένας ἀφίησιν εἰς
τὰς ἀρούρας τῶν Παλαιστίνων. καὶ φθείρεται μὲν οὕτως αὐτοῖς ὁ
καρπός, Παλαιστῖνοι δὲ γνόντες Σαμψῶνος εἶναι τὸ ἔργον καὶ τὴν
αἰτίαν δι' ἣν ἔπραξε, πέμψαντες τοὺς ἄρχοντας εἰς Θαμνὰ τὴν
γενομένην αὐτοῦ γυναῖκα καὶ τοὺς συγγενεῖς ζῶντας κατέπρησαν ὡς

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.300, line 1

τημάτων φόρους αὐτοὺς τελοῦντας, εἰ βούλονται μὴ ἔχειν αἰτίαν

ἔφασαν αὐτοῖς ὑποχείριον Σαμψῶνα δοῦναι. οἱ δὲ ἀνεπίκλητοι βου-
λόμενοι τυγχάνειν παρῆσαν ἐπὶ τὴν Πέτραν τρισχίλιοι ὁπλῖται καὶ
καταμεμψάμενοι τῶν εἰς Παλαιστίνους αὐτῷ τετολμημένων ἄνδρας
ἅπαντι τῷ γένει τῶν Ἑβραίων συμφορὰν ἐπενεγκεῖν δυναμένους,
ἥκειν τε λέγοντες ὅπως αὐτὸν λαβόντες ὑποχείριον δῶσιν αὐτοῖς
ἠξίουν ἑκοντὶ τοῦθ' ὑπομένειν. ὁ δὲ λαβὼν ὅρκους παρ' αὐτῶν
μηδὲν τούτων ποιήσειν περισσότερον ἀλλὰ τοῖς ἐχθροῖς ἐγχειριεῖν
μόνον, καταβὰς ἐκ τῆς Πέτρας αὑτὸν ἐν τῇ τῶν φυλετῶν τίθησιν
ἐξουσίᾳ, κἀκεῖνοι δήσαντες αὐτὸν δυσὶ καλωδίοις ἦγον παραδοῦναι
τοῖς Παλαιστίνοις. καὶ γενομένων κατὰ χωρίον, ὃ Σιαγὼν καλεῖται
νῦν διὰ τὴν Σαμψῶνος ἀνδραγαθίαν ἐπ' αὐτῷ γενομένην, πάλαι δ'
ἦν ἀνώνυμον, οὐκ ἄπωθεν ἐστρατοπεδευκότων τῶν Παλαιστίνων,
ἀλλ' ὑπαντώντων μετὰ χαρᾶς καὶ βοῆς ὡς ἐπὶ κατωρθωμένοις οἷς
ἐβούλοντο, διαρρήξας τὰ δεσμὰ Σαμψὼν ἁρπασάμενος ὄνου σιαγόνα
παρὰ ποσὶν οὖσαν εἰς τοὺς πολεμίους ὤσατο καὶ παίων αὐτοὺς τῇ
σιαγόνι κτείνει εἰς χιλίους, τοὺς δὲ ἄλλους τρέπεται ταραχθέντας.
 Σαμψὼν δὲ μεῖζον ἢ χρὴ ἐπὶ τούτῳ φρονῶν οὐ κατὰ θεοῦ
συνεργίαν ἔλεγε τοῦτο συμβῆναι, τὴν δ' ἰδίαν ἀρετὴν ἐπέγραψε τῷ
γεγονότι, τῶν πολεμίων τοὺς μὲν πεσεῖν τοὺς δ' εἰς φυγὴν τραπῆ-
ναι διὰ τοῦ παρ' αὐτοῦ δέους αὐχῶν.
 143

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.304, line 2

γεγονότι, τῶν πολεμίων τοὺς μὲν πεσεῖν τοὺς δ' εἰς φυγὴν τραπῆ-
ναι διὰ τοῦ παρ' αὐτοῦ δέους αὐχῶν. δίψους δ' αὐτὸν ἰσχυροῦ
κατασχόντος κατανοῶν ὡς οὐδέν ἐστιν ἀνθρώπειος ἀρετὴ τῷ θεῷ
πάντα προσεμαρτύρει καὶ καθικέτευε μηδὲν τῶν εἰρημένων πρὸς
ὀργὴν λαβόντα τοῖς πολεμίοις αὐτὸν ἐγχειρίσαι, παρασχεῖν δὲ βοή-  
θειαν πρὸς τὸ δεινὸν καὶ ῥύσασθαι τοῦ κακοῦ. καὶ πρὸς τὰς ἱκε-
τείας ἐπικλασθεὶς ὁ θεὸς πηγὴν κατά τινος Πέτρας ἀνίησιν ἡδεῖαν
καὶ πολλήν, ὅθεν καὶ Σαμψὼν ἐκάλει τὸ χωρίον Σιαγόνα καὶ μέχρι
τοῦ δεῦρο τοῦτο λέγεται.
 Μετὰ δὲ ταύτην τὴν μάχην Σαμψὼν καταφρονῶν τῶν Πα-
λαιστίνων εἰς Γάζαν ἀφικνεῖται καὶ ἔν τινι τῶν καταγωγίων διέτριβε.
μαθόντες δὲ τῶν Γαζαίων οἱ ἄρχοντες τὴν αὐτόθι παρουσίαν αὐ-
τοῦ τὰ πρὸ τῶν πυλῶν ἐνέδραις καταλαμβάνουσιν, ὅπως ἐξιὼν μὴ
λάθῃ. Σαμψὼν δέ, οὐ γὰρ λανθάνουσιν αὐτὸν ταῦτα μηχανησά-
μενοι, περὶ μεσοῦσαν ἤδη τὴν νύκτα ἀναστὰς ἐνράσσει ταῖς πύλαις,
αὐταῖς τε φλιαῖς καὶ μοχλοῖς ὅση τε ἄλλη περὶ αὐταῖς ἦν ξύλωσις
ἀράμενος κατωμαδὸν εἰς τὸ ὑπὲρ Ἑβρῶνος ὄρος φέρων κατατίθησιν.
 Παρέβαινε δ' ἤδη τὰ πάτρια καὶ τὴν οἰκείαν δίαιταν παρε-
χάρασσεν ξενικῶν μιμήσει ἐθισμῶν καὶ τοῦτ' αὐτῷ ἀρχὴ κακοῦ
γίνεται· γυναικὸς γὰρ ἑταιριζομένης παρὰ τοῖς Παλαιστίνοις ἐρα-
σθεὶς Δαλάλης τοὔνομα συνῆν αὐτῇ. καὶ τῶν Παλαιστίνων οἱ τοῦ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.314, line 2

τὰς κόμας αὐτοῦ ἐμήνυσεν. ὡς δ' οὐδὲ τούτου γενομένου ἀληθὲς

ηὑρίσκετο, δεομένης τελευταῖον ὁ Σαμψών, ἔδει γὰρ αὐτὸν συμφορᾷ
περιπεσεῖν, χαρίζεσθαι βουλόμενος τῇ Δαλάλῃ, “ἐμοῦ, φησίν, ὁ
θεὸς κήδεται καὶ κατὰ τὴν ἐκείνου πρόνοιαν γεννηθεὶς κόμην ταύ-
την τρέφω παρεγγυήσαντος μὴ ἀποκείρειν τοῦ θεοῦ· τὴν γὰρ ἰσχὺν
εἶναί μοι κατὰ τὴν ταύτης αὔξησιν καὶ παραμονήν”. ταῦτα μα-
θοῦσα καὶ στερήσασα τῆς κόμης αὐτὸν παραδιδοῖ τοῖς πολεμίοις
οὐκέτ' ὄντα ἰσχυρὸν ἀμύνασθαι τὴν ἔφοδον αὐτῶν. οἱ δ' ἐκκόψαντες
αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς δεδεμένον ἄγειν παρέδοσαν.  
 Προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου ηὔξετο ἡ κόμη τῷ Σαμψῶνι, καὶ
ἑορτῆς οὔσης τοῖς Παλαιστίνοις δημοτελοῦς καὶ τῶν ἀρχόντων καὶ
γνωριμωτάτων ἐν ταὐτῷ εὐωχουμένων, οἶκος δ' ἦν δύο κιόνων στε-
γόντων αὐτοῦ τὸν ὄροφον, ἄγεται μεταπεμψαμένων ὁ Σαμψὼν εἰς
τὸ συμπόσιον, ὅπως ἐνυβρίσωσιν αὐτῷ παρὰ τὸν πότον. ὁ δὲ δεινό-
 144

τερον τῶν κακῶν ὑπολαμβάνων τὸ μὴ δύνασθαι ὑβριζόμενος ἀμύ-

νασθαι, τὸν χειραγωγοῦντα παῖδα πείθει, προσαναπαύσασθαι χρῄ-
ζειν εἰπὼν ὑπὸ κόπου, τοῖς κίοσιν αὐτὸν ἐγγὺς ἀγαγεῖν. ὡς δὲ
ἧκεν, ἐνσεισθεὶς αὐτοῖς ἐπικαταβάλλει τὸν οἶκον ἀνατραπέντων τῶν
κιόνων τρισχιλίοις ἀνδράσιν, οἳ πάντες ἀπέθανον, ἐν αὐτοῖς δὲ καὶ
Σαμψών. καὶ τὸν μὲν τοιοῦτον κατέσχε τέλος ἄρξαντα τῶν Ἰσραη-
λιτῶν εἴκοσιν ἔτη. θαυμάζειν δὲ ἄξιον τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς ἰσχύος

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.338, line 2

ἄρρεν. τοῦτο ἡ Ναάμις τιτθευομένη κατὰ συμβουλίαν τῶν γυναι-

κῶν Ὠβήδην ἐκάλεσεν ἐπὶ γηροκομίᾳ τῇ αὐτῆς τραφησόμενον· ὠβή-
δης γὰρ κατὰ διάλεκτον τὴν Ἑβραίων ἀποσημαίνει δουλεύων. Ὠβή-
δου δὲ γίνεται παῖς Ἰεσσαῖος, τούτου Δαβίδης ὁ βασιλεύσας καὶ
παισὶ τοῖς αὐτοῦ καταλιπὼν τὴν ἡγεμονίαν ἐπὶ μίαν καὶ εἴκοσι
γενεὰς ἀνδρῶν. τὰ μὲν οὖν κατὰ Ῥούθην ἀναγκαίως διηγησάμην
ἐπιδεῖξαι βουλόμενος τὴν τοῦ θεοῦ δύναμιν, ὅτι τούτῳ παράγειν
ἐφικτόν ἐστιν εἰς ἀξίωμα λαμπρὸν καὶ τοὺς ἐπιτυχόντας, εἰς οἷον
ἀνήγαγε καὶ Δαβίδην ἐκ τοιούτων γενόμενον.
 Ἑβραῖοι δὲ τῶν πραγμάτων αὐτοῖς ὑπενεχθέντων πάλιν
πόλεμον ἐκφέρουσι Παλαιστίνοις διὰ τοιαύτην αἰτίαν· Ἠλὶ τῷ
ἀρχιερεῖ δύο παῖδες ἦσαν Ὁφνίης τε καὶ Φινεέσης. οὗτοι καὶ πρὸς
ἀνθρώπους ὑβρισταὶ γενόμενοι καὶ πρὸς τὸ θεῖον ἀσεβεῖς οὐδενὸς
ἀπείχοντο παρανομήματος, καὶ τὰ μὲν ἐφέροντο τῶν γερῶν κατὰ
τιμήν, ἃ δ' ἐλάμβανον αὐτοῖς ἁρπαγῆς τρόπῳ, γυναῖκάς τε τὰς ἐπὶ
θρησκείᾳ παραγινομένας ὕβριζον φθοραῖς ταῖς μὲν βίαν προσφέ-
ροντες τὰς δὲ δώροις ὑπαγόμενοι· τυραννίδος δ' οὐθὲν ἀπέλειπεν
ὁ βίος αὐτῶν. ὅ τε οὖν πατὴρ αὐτὸς ἐπὶ τούτοις χαλεπῶς εἶχεν
ὅσον οὐδέπω προσδοκῶν ἥξειν ἐκ θεοῦ τιμωρίαν αὐτοῖς ἐπὶ τοῖς
πραττομένοις, τό τε πλῆθος ἐδυσφόρει, κἀπειδὴ φράζει τὴν ἐσο-  
μένην συμφορὰν ὁ θεὸς τοῖς παισὶν αὐτοῦ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.352, line 1

οἷς ἂν θελήσῃ διακονίας. καὶ ὁ θεός “ἐπεί, φησί, παρατυγχάνεις,

μάνθανε συμφορὰν Ἰσραηλίταις ἐσομένην λόγου μείζονα καὶ πί-
στεως τοῖς παρατυγχάνουσι, καὶ τοὺς Ἠλὶ δὲ παῖδας ἡμέρᾳ μιᾷ
τεθνηξομένους καὶ τὴν ἱερωσύνην μετελευσομένην εἰς τὴν Ἐλεαζάρου
οἰκίαν· Ἠλὶς γὰρ τῆς ἐμῆς θεραπείας μᾶλλον τοὺς υἱοὺς καὶ παρὰ
τὸ συμφέρον αὐτοῖς ἠγάπησε.” ταῦτα βιασάμενος ὅρκοις εἰπεῖν
αὐτῷ τὸν προφήτην Ἠλίς, οὐ γὰρ ἐβούλετο λυπεῖν αὐτὸν λέγων,
ἔτι μᾶλλον βεβαιοτέραν εἶχε τὴν προσδοκίαν τῆς τῶν τέκνων ἀπω-
 145

λείας. Σαμουήλου δὲ ηὔξετο ἐπὶ πλέον ἡ δόξα πάντων ὧν προε-

φήτευσεν ἀληθινῶν βλεπομένων.
 Κατὰ τοῦτον δὴ τὸν καιρὸν καὶ Παλαιστῖνοι στρατεύ-
σαντες ἐπὶ τοὺς Ἰσραηλίτας στρατοπεδεύονται κατὰ πόλιν Ἀμφεκᾶν,
δεξαμένων δ' ἐξ ὀλίγου τῶν Ἰσραηλιτῶν συνῄεσαν εἰς τὴν ἐχομένην
καὶ νικῶσιν οἱ Παλαιστῖνοι καὶ κτείνουσι μὲν τῶν Ἑβραίων εἰς
τετρακισχιλίους, τὸ δὲ λοιπὸν πλῆθος συνδιώκουσιν εἰς τὸ στρατό-
πεδον.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 5, chap.356, line 2

ἀγνοοῦντες, ὅτι μείζων ἐστὶν ὁ καταψηφισάμενος αὐτῶν τὴν συμ-

φορὰν τῆς κιβωτοῦ, δι' ὃν καὶ ταύτην συνέβαινεν εἶναι. παρῆν τε  
οὖν ἡ κιβωτὸς καὶ οἱ τοῦ ἀρχιερέως υἱεῖς τοῦ πατρὸς αὐτοῖς ἐπι-
στείλαντος, εἰ ληφθείσης τῆς κιβωτοῦ ζῆν ἐθέλουσιν, εἰς ὄψιν αὐτῷ
μὴ παραγίνεσθαι. Φινεέσης δὲ ἤδη καὶ ἱερᾶτο τοῦ πατρὸς αὐτῷ
παρακεχωρηκότος διὰ τὸ γῆρας. θάρσος οὖν ἐπιγίνεται πολὺ τοῖς
Ἑβραίοις ὡς διὰ τὴν ἄφιξιν τῆς κιβωτοῦ περιεσομένοις τῶν πολε-
μίων, κατεπλήττοντο δὲ οἱ πολέμιοι δεδιότες τὴν παρουσίαν τῆς
κιβωτοῦ τοῖς Ἰσραηλίταις. ταῖς μέντοι γε ἑκατέρων προσδοκίαις
οὐχ ὅμοιον ἀπήντησε τὸ ἔργον, ἀλλὰ συμβολῆς γενομένης ἣν μὲν
ἤλπιζον νίκην Ἑβραῖοι τῶν Παλαιστίνων αὕτη γίνεται, ἣν δ' ἐφο-
βοῦντο ἧτταν οὗτοι ταύτην Ἑβραῖοι παθόντες ἔγνωσαν αὐτοὺς μάτην
ἐπὶ τῇ κιβωτῷ τεθαρσηκότας· ἐτράπησάν τε γὰρ εὐθὺς εἰς χεῖρας
ἐλθόντες τῶν πολεμίων καὶ ἀπέβαλον εἰς τρισμυρίους, ἐν οἷς ἔπεσον
καὶ οἱ τοῦ ἀρχιερέως υἱεῖς, ἥ τε κιβωτὸς ἤγετο πρὸς τῶν πολεμίων.
 Ἀπαγγελθείσης δὲ τῆς ἥττης εἰς τὴν Σιλὼ καὶ τῆς αἰχμα-
λωσίας τῆς κιβωτοῦ, Βενιαμίτης γάρ τις αὐτοῖς ἄγγελος ἀφικνεῖται
νεανίας παρατετευχὼς τῷ γεγονότι, πένθους ἀνεπλήσθη πᾶσα ἡ
πόλις. καὶ Ἠλὶς ὁ ἀρχιερεύς, ἐκαθέζετο γὰρ καθ' ἑτέρας τῶν πυ-
λῶν ἐφ' ὑψηλοῦ θρόνου, ἀκούσας οἰμωγῆς καὶ νομίσας νεώτερόν τι
πεπρᾶχθαι περὶ τοὺς οἰκείους καὶ μεταπεμψάμενος τὸν νεανίαν,

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.p, line 3

Τάδε ἔνεστιν ἐν τῇ ἕκτῃ τῶν Ἰωσήπου ἱστοριῶν

τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀρχαιολογίας.

 αʹ. Φθορὰ Παλαιστίνων καὶ τῆς γῆς αὐτῶν ἐξ ὀργῆς τοῦ θεοῦ
διὰ τὴν αἰχμαλωτευθεῖσαν ὑπ' αὐτῶν κιβωτόν, καὶ τίνα τρόπον ἀπέ-
πεμψαν αὐτὴν τοῖς Ἑβραίοις.
 146

 βʹ. στρατεία Παλαιστίνων ἐπ' αὐτοὺς καὶ νίκη Ἑβραίων Σα-

μουήλου στρατηγοῦντος αὐτῶν τοῦ προφήτου.
 γʹ. ὡς Σαμουῆλος διὰ τὸ γῆρας ἀσθενὴς ὢν τὰ πράγματα διοι-
κεῖν τοῖς παισὶν αὐτοῦ ἐνεχείρισεν.
 δʹ. ὡς οὐ καλῶς προϊσταμένων ἐκείνων τῆς ἀρχῆς τὸ πλῆθος
ὑπ' ὀργῆς ᾐτήσατο βασιλεύεσθαι.
 εʹ. Σαμουήλου πρὸς τοῦτο ἀγανάκτησις καὶ βασιλέως αὐτοῖς
ἀνάδειξις Σαούλου τοὔνομα κελεύσαντος τοῦ θεοῦ.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.p, line 22

 εʹ. Σαμουήλου πρὸς τοῦτο ἀγανάκτησις καὶ βασιλέως αὐτοῖς

ἀνάδειξις Σαούλου τοὔνομα κελεύσαντος τοῦ θεοῦ.
 ϛʹ. Σαούλου στρατεία ἐπὶ τὸ Ἀμμανιτῶν ἔθνος καὶ νίκη καὶ
διαρπαγὴ τῶν πολεμίων.
 ζʹ. ὡς στρατευσάμενοι πάλιν ἐπὶ τοὺς Ἑβραίους οἱ Παλαιστῖνοι
ἡττήθησαν.
 ηʹ. Σαούλου πρὸς Ἀμαληκίτας πόλεμος καὶ νίκη.
 θʹ. ὅτι παραβαίνοντος Σαούλου τὰς ἐντολὰς τοῦ προφήτου Σα-
μουῆλος ἄλλον ἀπέδειξε βασιλέα κρύφα Δαβίδην ὄνομα κατ' ἐπιτρο-
πὴν τοῦ θεοῦ.  
 ιʹ. ὡς καὶ πάλιν ἐπεστράτευσαν τοῖς Ἑβραίοις οἱ Παλαιστῖνοι
ἔτι Σαούλου βασιλεύοντος.
 ιαʹ. μονομαχία Δαβίδου τότε πρὸς Γολίαθον τὸν ἄριστον τῶν
Παλαιστίνων καὶ ἀναίρεσις τοῦ Γολιάθου καὶ ἧττα τῶν Παλαιστίνων.
 ιβʹ. ὡς θαυμάσας τὸν Δαβίδην τῆς ἀνδρείας συνῴκισεν αὐτῷ
τὴν θυγατέρα Σαοῦλος.
 ιγʹ. ὅτι μετὰ ταῦτα ὕποπτον αὐτῷ τὸν Δαβίδην γενόμενον ὁ
βασιλεὺς ἐσπούδασεν ἀποκτεῖναι.
 ιδʹ. ὡς πολλάκις καὶ Δαβίδης κινδυνεύσας ἀποθανεῖν ὑπὸ τοῦ
Σαούλου διέφυγε καὶ Σαοῦλον δὶς ἐπ' αὐτῷ γενόμενον ὥστε ἀνελεῖν
οὐ διεχρήσατο.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.p, line 33

 ιαʹ. μονομαχία Δαβίδου τότε πρὸς Γολίαθον τὸν ἄριστον τῶν

Παλαιστίνων καὶ ἀναίρεσις τοῦ Γολιάθου καὶ ἧττα τῶν Παλαιστίνων.
 147

 ιβʹ. ὡς θαυμάσας τὸν Δαβίδην τῆς ἀνδρείας συνῴκισεν αὐτῷ

τὴν θυγατέρα Σαοῦλος.
 ιγʹ. ὅτι μετὰ ταῦτα ὕποπτον αὐτῷ τὸν Δαβίδην γενόμενον ὁ
βασιλεὺς ἐσπούδασεν ἀποκτεῖναι.
 ιδʹ. ὡς πολλάκις καὶ Δαβίδης κινδυνεύσας ἀποθανεῖν ὑπὸ τοῦ
Σαούλου διέφυγε καὶ Σαοῦλον δὶς ἐπ' αὐτῷ γενόμενον ὥστε ἀνελεῖν
οὐ διεχρήσατο.
 ιεʹ. ὡς στρατευσαμένων Παλαιστίνων πάλιν ἐπὶ τοὺς Ἑβραίους
ἡττήθησαν οἱ Ἑβραῖοι τῇ μάχῃ καὶ ὁ βασιλεὺς αὐτῶν Σαοῦλος ἀπέ-
θανε μετὰ τῶν παίδων μαχόμενος.
  περιέχει ἡ βίβλος χρόνον ἐτῶν λβʹ.
 Λαβόντες δ' οἱ Παλαιστῖνοι τὴν τῶν πολεμίων κιβωτὸν
αἰχμάλωτον, ὡς προειρήκαμεν μικρὸν ἔμπροσθεν, εἰς Ἄζωτον ἐκό-
μισαν πόλιν καὶ παρὰ τὸν αὐτῶν θεὸν ὥσπερ τι λάφυρον, Δαγὼν
δ' οὗτος ἐκαλεῖτο, τιθέασι. τῇ δ' ἐπιούσῃ πάντες ὑπὸ τὴν τῆς
ἡμέρας ἀρχὴν εἰσιόντες εἰς τὸν ναὸν προσκυνῆσαι τὸν θεὸν ἐπι-
τυγχάνουσιν αὐτῷ τοῦτο ποιοῦντι τὴν κιβωτὸν· ἔκειτο γὰρ ἐπ'  
αὐτῆς ἀποπεπτωκὼς τῆς βάσεως, ἐφ' ἧς ἑστὼς διετέλει· καὶ βα

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία.

Book 6, chap.6, line 4

τας αὐτοῖς ἀνασχεῖν, καὶ τὴν νίκην καὶ τὴν ταύτης αἰχμαλωσίαν
οὐκ ἐπ' ἀγαθῷ γεγενημένην. πέμπουσιν οὖν πρὸς τοὺς Ἀσκαλωνί-
τας ἀξιοῦντες τὴν κιβωτὸν αὐτοὺς παρὰ σφᾶς δέχεσθαι. τοῖς δὲ
οὐκ ἀηδὴς ἡ τῶν Ἀζωτίων δέησις προσέπεσεν, ἀλλ' ἐπινεύουσι
μὲν αὐτοῖς τὴν χάριν, λαβόντες δὲ τὴν κιβωτὸν ἐν τοῖς ὁμοίοις
δεινοῖς κατέστησαν· συνεξεκόμισε γὰρ αὑτῇ τὰ τῶν Ἀζωτίων ἡ
κιβωτὸς πάθη πρὸς τοὺς ἀπ' ἐκείνων αὐτὴν δεχομένους· καὶ πρὸς
ἄλλους παρ' αὑτῶν ἀποπέμπουσιν Ἀσκαλωνῖται. μένει δ' οὐδὲ παρ'
ἐκείνοις· ὑπὸ γὰρ τῶν αὐτῶν παθῶν ἐλαυνόμενοι πρὸς τὰς ἐχομέ-
νας ἀπολύουσι πόλεις. καὶ τοῦτον ἐκπεριέρχεται τὸν τρόπον τὰς
πέντε τῶν Παλαιστίνων πόλεις ἡ κιβωτὸς ὥσπερ δασμὸν ἀπαιτοῦσα
παρ' ἑκάστης τοῦ πρὸς αὐτὰς ἐλθεῖν ἃ δι' αὐτὴν ἔπασχον.  
 Ἀπειρηκότες δὲ τοῖς κακοῖς οἱ πεπειραμένοι καὶ τοῖς ἀκού-
ουσιν αὐτὰ διδασκαλία γινόμενοι τοῦ μὴ προσδέξασθαι τὴν κιβω-
τόν ποτε πρὸς αὑτοὺς ἐπὶ τοιούτῳ μισθῷ καὶ τέλει, τὸ λοιπὸν ἐζή-
τουν μηχανὴν καὶ πόρον ἀπαλλαγῆς αὐτῆς. καὶ συνελθόντες οἱ
ἐκ τῶν [πέντε] πόλεων ἄρχοντες, Γίττης καὶ Ἀκάρων καὶ Ἀσκά-
λωνος ἔτι δὲ Γάζης καὶ Ἀζώτου, ἐσκόπουν τί δεῖ ποιεῖν. καὶ τὸ
μὲν πρῶτον ἐδόκει τὴν κιβωτὸν ἀποπέμπειν τοῖς οἰκείοις, ὡς ὑπερ-
 148

εκδικοῦντος αὐτὴν τοῦ θεοῦ καὶ συνεπιδημησάντων αὐτῇ τῶν δει-

νῶν διὰ τοῦτο καὶ συνεισβαλόντων μετ' ἐκείνης εἰς τὰς πόλεις

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.13, line 5

 Ἔκριναν δ' αὐτὰ καλῶς εἰρῆσθαι καὶ τοῖς ἔργοις εὐθὺς

τὴν γνώμην ἐκύρωσαν. καὶ ποιήσαντες μὲν τὰ προειρημένα προ-
άγουσιν [τὴν ἅμαξαν] ἐπὶ τὴν τρίοδον καὶ καταλιπόντες ἀνεχώρη-
σαν, τῶν δὲ βοῶν τὴν ὀρθὴν ὁδὸν ὥσπερ ἡγουμένου τινὸς αὐταῖς
ἀπιουσῶν ἠκολούθουν οἱ τῶν Παλαιστίνων ἄρχοντες, ποῦ ποτε
στήσονται καὶ πρὸς τίνας ἥξουσι βουλόμενοι μαθεῖν. κώμη δέ τίς
ἐστι τῆς Ἰούδα φυλῆς Βήθης ὄνομα· εἰς ταύτην ἀφικνοῦνται αἱ
βόες, καὶ πεδίου μεγάλου καὶ καλοῦ τὴν πορείαν αὐτῶν ἐκδεξαμένου
παύονται προσωτέρω χωρεῖν στήσασαι τὴν ἅμαξαν αὐτόθι. θέα
δὲ ἦν τοῖς ἐν τῇ κώμῃ καὶ περιχαρεῖς ἐγένοντο· θέρους γὰρ ὥρᾳ
πάντες ἐπὶ τὴν συγκομιδὴν τῶν καρπῶν ἐν ταῖς ἀρούραις ὑπάρ-
χοντες ὡς εἶδον τὴν κιβωτὸν ὑφ' ἡδονῆς ἁρπαγέντες καὶ τὸ ἔργον  
ἐκ τῶν χειρῶν ἀφέντες ἔδραμον εὐθὺς ἐπὶ τὴν ἅμαξαν. καὶ καθ-
ελόντες τὴν κιβωτὸν καὶ τὸ ἄγγος, ὃ τοὺς ἀνδριάντας εἶχε καὶ τοὺς
μύας, τιθέασιν ἐπί τινος Πέτρας, ἥτις ἦν ἐν τῷ πεδίῳ, καὶ θύσαν

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.18, line 6

ἤγειραν οἷον εἰκὸς ἐπὶ θεοπέμπτῳ κακῷ καὶ τὸν ἴδιον ἕκαστος
ἀπεθρήνει· τοῦ τε μένειν τὴν κιβωτὸν παρ' αὐτοῖς ἀναξίους ἀπο-
φαίνοντες αὑτοὺς καὶ πρὸς τὸ κοινὸν τῶν Ἑβραίων πέμψαντες ἐδή-
λουν ἀποδεδόσθαι τὴν κιβωτὸν ὑπὸ τῶν Παλαιστίνων. κἀκεῖνοι
γνόντες τοῦτο ἀποκομίζουσιν αὐτὴν εἰς Καριαθιαρεὶμ γείτονα πόλιν
τῆς Βήθης κώμης. ἔνθα τινὸς Λευΐτου τὸ γένος Ἀμιναδάβου δόξαν
ἔχοντος ἐπὶ δικαιοσύνῃ καὶ θρησκείᾳ καταβιοῦντος εἰς οἰκίαν τὴν
κιβωτὸν ἤγαγον, ὥσπερ εἰς πρέποντα τῷ θεῷ τόπον ἐν ᾧ κατῴκει
δίκαιος ἄνθρωπος. ἐθεράπευον δὲ τὴν κιβωτὸν οἱ τούτου παῖδες
καὶ τῆς ἐπιμελείας ταύτης ἕως ἐτῶν εἴκοσι προέστησαν· τοσαῦτα
γὰρ ἔμεινεν ἐν τῇ Καριαθιαρεὶμ ποιήσασα παρὰ τοῖς Παλαιστίνοις
μῆνας τέσσαρας.
 Τοῦ δὲ λαοῦ παντὸς ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ, καθ' ὃν εἶχεν
ἡ τῶν Καριαθιαρειμιτῶν πόλις τὴν κιβωτὸν, ἐπ' εὐχὰς καὶ θυ-
σίας τραπέντος τοῦ θεοῦ καὶ πολλὴν ἐμφανίζοντος τὴν περὶ αὐτὸν  
θρησκείαν καὶ φιλοτιμίαν, ὁ προφήτης Σαμουῆλος ἰδὼν αὐτῶν τὴν
προθυμίαν, ὡς εὔκαιρον πρὸς οὕτως ἔχοντας εἰπεῖν περὶ ἐλευθε-
ρίας καὶ τῶν ἀγαθῶν τῶν ἐν αὐτῇ, χρῆται λόγοις οἷς ᾤετο μάλιστα
 149

τὴν διάνοιαν αὐτῶν προσάξεσθαι καὶ πείσειν· “ἄνδρες, γὰρ εἶπεν,

οἷς ἔτι νῦν βαρεῖς μὲν πολέμιοι Παλαιστῖνοι, θεὸς δ' εὐμενὴς ἄρ-
χεται γίνεσθαι καὶ φίλος, οὐκ ἐπιθυμεῖν ἐλευθερίας δεῖ μόνον,

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.23, line 1

τὰ ἀγαθά, δουλείας ἀπαλλαγὴ καὶ νίκη πολεμίων, ἃ λαβεῖν οὔθ'

ὅπλοις οὔτε σωμάτων ἀλκαῖς οὔτε πλήθει συμμάχων δυνατόν ἐστιν·
οὐ γὰρ τούτοις ὁ θεὸς ὑπισχνεῖται παρέξειν αὐτά, τῷ δ' ἀγαθοὺς
εἶναι καὶ δικαίους· ἐγγυητὴς δὲ αὐτοῦ τῶν ὑποσχέσεων ἐγὼ γίνο-
μαι.” ταῦτ' εἰπόντος ἐπευφήμησε τὸ πλῆθος ἡσθὲν τῇ παραινέσει
καὶ κατένευσεν αὑτὸ παρέξειν κεχαρισμένον τῷ θεῷ. συνάγει δ'
αὐτοὺς ὁ Σαμουῆλος εἴς τινα πόλιν λεγομένην Μασφάτην· κατ-
οπτευόμενον τοῦτο σημαίνει κατὰ τὴν τῶν Ἑβραίων γλῶτταν· ἐν-
τεῦθεν ὑδρευσάμενοί τε σπένδουσι τῷ θεῷ καὶ διανηστεύσαντες
ὅλην τὴν ἡμέραν ἐπ' εὐχὰς τρέπονται.
 Οὐ λανθάνουσι δὲ τοὺς Παλαιστίνους ἐκεῖ συναχθέντες,
ἀλλὰ μαθόντες οὗτοι τὴν ἄθροισιν αὐτῶν μεγάλῃ στρατιᾷ καὶ δυ-
νάμει κατ' ἐλπίδα τοῦ μὴ προσδοκῶσι μηδὲ παρεσκευασμένοις ἐπι-
πεσεῖσθαι τοῖς Ἑβραίοις ἐπέρχονται. καταπλήττει δ' αὐτοὺς τοῦτο  
καὶ εἰς ταραχὴν ἄγει καὶ δέος, καὶ δραμόντες πρὸς Σαμουῆλον,
ἀναπεπτωκέναι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὸ φόβου καὶ τῆς προτέρας
ἥττης ἔφασκον καὶ διὰ τοῦτ' ἠρεμεῖν, ἵνα μὴ κινήσωμεν τὴν τῶν
πολεμίων δύναμιν, σοῦ δ' ἀναγαγόντος ἡμᾶς ἐπ' εὐχὰς καὶ θυσίας
καὶ ὅρκους γυμνοῖς καὶ ἀνόπλοις ἐπεστράτευσαν οἱ πολέμιοι· ἐλπὶς
οὖν ἡμῖν οὐκ ἄλλη σωτηρίας, ἢ μόνη ἡ παρὰ σοῦ καὶ τοῦ θεοῦ
ἱκετευθέντος ὑπὸ σοῦ παρασχεῖν ἡμῖν διαφυγεῖν Παλαιστίνους.”

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.25, line 5

καὶ εἰς ταραχὴν ἄγει καὶ δέος, καὶ δραμόντες πρὸς Σαμουῆλον,
ἀναπεπτωκέναι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὸ φόβου καὶ τῆς προτέρας
ἥττης ἔφασκον καὶ διὰ τοῦτ' ἠρεμεῖν, ἵνα μὴ κινήσωμεν τὴν τῶν
πολεμίων δύναμιν, σοῦ δ' ἀναγαγόντος ἡμᾶς ἐπ' εὐχὰς καὶ θυσίας
καὶ ὅρκους γυμνοῖς καὶ ἀνόπλοις ἐπεστράτευσαν οἱ πολέμιοι· ἐλπὶς
οὖν ἡμῖν οὐκ ἄλλη σωτηρίας, ἢ μόνη ἡ παρὰ σοῦ καὶ τοῦ θεοῦ
ἱκετευθέντος ὑπὸ σοῦ παρασχεῖν ἡμῖν διαφυγεῖν Παλαιστίνους.” ὁ
δὲ θαρρεῖν τε προτρέπεται καὶ βοηθήσειν αὐτοῖς τὸν θεὸν ἐπαγ-
γέλλεται καὶ λαβὼν ἄρνα γαλαθηνόν, ὑπὲρ τῶν ὄχλων θύει καὶ
 150

παρακαλεῖ τὸν θεὸν ὑπερσχεῖν αὐτῶν τὴν δεξιὰν ἐν τῇ πρὸς Πα-

λαιστίνους μάχῃ καὶ μὴ περιϊδεῖν αὐτοὺς δεύτερον δυστυχήσαντας.
ἐπήκοος δὲ γίνεται τῶν εὐχῶν ὁ θεὸς, καὶ προσδεξάμενος εὐμενεῖ
καὶ συμμάχῳ τῇ διανοίᾳ τὴν θυσίαν ἐπινεύει νίκην αὐτοῖς καὶ κρά-
τος. ἔτι δ' ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τὴν θυσίαν ἔχοντος τοῦ θεοῦ καὶ μήπω
πᾶσαν διὰ τῆς ἱερᾶς φλογὸς ἀπειληφότος προῆλθεν ἐκ τοῦ στρα-
τοπέδου ἡ τῶν πολεμίων δύναμις καὶ παρατάσσεται εἰς μάχην, ἐπ'
ἐλπίδι μὲν νίκης, ὡς ἀπειλημμένων ἐν ἀπορίᾳ τῶν Ἰουδαίων μήτε
ὅπλα ἐχόντων μήτε ὡς ἐπὶ μάχῃ ἐκεῖσε ἀπηντηκότων, περιπίπτουσι
δὲ οἷς οὐδ' εἰ προύλεγέ τις ῥᾳδίως ἐπείσθησαν. πρῶτον μὲν γὰρ
αὐτοὺς ὁ θεὸς κλονεῖ σεισμῷ καὶ τὴν γῆν αὐτοῖς ὑπότρομον καὶ
σφαλερὰν κινήσας τίθησιν, ὡς σαλευομένης τε τὰς βάσεις

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.29, line 3

ἔπειτα βρονταῖς καταψοφήσας καὶ διαπύροις ἀστραπαῖς ὡς κατα-

φλέξων αὐτῶν τὰς ὄψεις περιλάμψας καὶ τῶν χειρῶν ἐκκροτήσας
τὰ ὅπλα, γυμνοὺς εἰς φυγὴν ἀπέστρεψεν. ἐπεξέρχεται δὲ Σαμου-
ῆλος μετὰ τῆς πληθύος καὶ πολλοὺς κατασφάξας κατακολουθεῖ  
μέχρι Κορραίων τόπου τινὸς οὕτω λεγομένου, καὶ καταπήξας ἐκεῖ
λίθον ὥσπερ ὅρον τῆς νίκης καὶ τῆς φυγῆς τῶν πολεμίων, ἰσχυρὸν
αὐτὸν προσαγορεύει σύμβολον τῆς παρὰ τοῦ θεοῦ γενομένης αὐτοῖς
κατὰ τῶν ἐχθρῶν ἰσχύος.
 Οἱ δὲ μετ' ἐκείνην τὴν πληγὴν οὐκέτ' ἐστράτευσαν ἐπὶ τοὺς
Ἰσραηλίτας, ἀλλ' ὑπὸ δέους καὶ μνήμης τῶν συμβεβηκότων ἡσύχα-
ζον· ὃ δ' ἦν πάλαι θάρσος τοῖς Παλαιστίνοις ἐπὶ τοὺς Ἑβραίους,
τοῦτ' ἐκείνων μετὰ τὴν νίκην ἐγένετο. καὶ Σαμουῆλος στρατεύσας
ἐπ' αὐτοὺς ἀναιρεῖ πολλοὺς καὶ τὰ φρονήματ' αὐτῶν εἰς τὸ παν-
τελὲς ταπεινοῖ καὶ τὴν χώραν ἀφαιρεῖται, ἣν τῶν Ἰουδαίων ἀπετέ-
μοντο πρότερον κρατήσαντες τῇ μάχῃ· αὕτη δ' ἦν μέχρι πόλεως
Ἀκάρων ἀπὸ τῶν τῆς Γίττης ὅρων ἐκτεταμένη. ἦν δὲ κατ' ἐκεῖνον
τὸν καιρὸν φίλια τοῖς Ἰσραηλίταις τὰ ὑπολειπόμενα τῶν Χανα-
ναίων.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.35, line 8

πρῶτον μὲν ὑπεναντία ταῦτα ἔπρασσον τῷ θεῷ, δεύτερον δὲ τῷ

προφήτῃ πατρὶ δ' ἑαυτῶν, ὃς πολλὴν καὶ τοῦ τὸ πλῆθος εἶναι
δίκαιον σπουδὴν εἰσεφέρετο καὶ πρόνοιαν.
 Ὁ δὲ λαὸς ἐξυβριζόντων [εἰς] τὴν προτέραν κατάστασιν
καὶ πολιτείαν τῶν τοῦ προφήτου παίδων χαλεπῶς τε τοῖς πραττο-
 151

μένοις ἔφερε καὶ πρὸς αὐτὸν συντρέχουσι, διέτριβε δ' ἐν Ἀρμαθᾶ

πόλει, καὶ τάς τε τῶν υἱῶν παρανομίας ἔλεγον καὶ ὅτι γηραιὸς
ὢν αὐτὸς ἤδη καὶ παρειμένος ὑπὸ τοῦ χρόνου τῶν πραγμάτων οὐ-
κέτι τὸν αὐτὸν προεστάναι δύναται τρόπον· ἐδέοντό τε καὶ ἱκέτευον
ἀποδεῖξαί τινα αὐτῶν βασιλέα, ὃς ἄρξει τοῦ ἔθνους καὶ τιμωρήσε-
ται Παλαιστίνους ὀφείλοντας ἔτ' αὐτοῖς δίκας τῶν προτέρων ἀδι-
κημάτων. ἐλύπησαν δὲ σφόδρα τὸν Σαμουῆλον οἱ λόγοι διὰ τὴν
σύμφυτον δικαιοσύνην καὶ τὸ πρὸς τοὺς βασιλέας μῖσος· ἥττητο
γὰρ δεινῶς τῆς ἀριστοκρατίας ὡς θείας καὶ μακαρίους ποιούσης
τοὺς χρωμένους αὐτῆς τῇ πολιτείᾳ. ὑπὸ δὲ φροντίδος καὶ βασά-  
νου τῆς ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις οὔτε τροφῆς ἐμνημόνευσεν οὔτε ὕπνου,
δι' ὅλης δὲ τῆς νυκτὸς στρέφων τὰς περὶ τῶν πραγμάτων ἐννοίας
διεκαρτέρει.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.54, line 5

ῆγεν οἱ μὲν ἀναστάντες ἀπελύοντο πρὸς αὑτοὺς ἕκαστοι, ὁ δὲ

Σαοῦλος παρὰ τῷ προφήτῃ σὺν τῷ θεράποντι κατεκοιμήθη.
 Ἅμα δὲ ἡμέρᾳ Σαμουῆλος ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ τῆς κοίτης
προύπεμπε καὶ γενόμενος ἔξω τῆς πόλεως ἐκέλευσε τὸν μὲν θερά-
ποντα ποιῆσαι προελθεῖν, ὑπολείπεσθαι δὲ αὐτὸν· ἔχειν γὰρ αὐτῷ
τι φράσαι [μηδενὸς ἄλλου παρόντος]. καὶ ὁ μὲν Σαοῦλος ἀπο-
πέμπεται τὸν ἀκόλουθον, λαβὼν δ' ὁ προφήτης τὸ ἅγιον ἔλαιον
καταχεῖ τῆς τοῦ νεανίσκου κεφαλῆς καὶ κατασπασάμενος “ἴσθι,
φησὶ, βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ θεοῦ κεχειροτονημένος ἐπί τε Παλαιστί-
νους καὶ τὴν ὑπὲρ Ἑβραίων ἄμυναν. τούτων δὲ ἔσται σοι σημεῖον
ὅ σε βούλομαι προγινώσκειν· ὅταν ἀπέλθῃς ἐντεῦθεν καταλήψῃ
τρεῖς ἀνθρώπους ἐν τῇ ὁδῷ προσκυνῆσαι τῷ θεῷ πορευομένους  
εἰς Βέθηλα, ὧν τὸν μὲν πρῶτον τρεῖς ἄρτους ὄψει κομίζοντα, τὸν
δὲ δεύτερον ἔριφον, ὁ τρίτος δὲ ἀσκὸν οἴνου φέρων ἀκολουθήσει.
ἀσπάσονται δέ σε οὗτοι καὶ φιλοφρονήσονται καὶ δώσουσί σοι
ἄρτους δύο, σὺ δὲ λήψῃ. κἀκεῖθεν ἥξεις εἰς τὸ Ῥαχήλας καλού-
μενον μνημεῖον, ὅπου συμβαλεῖς τῷ σεσῶσθαί σου τὰς ὄνους
εὐαγγελιουμένῳ· ἔπειτ' ἐκεῖθεν ἐλθὼν εἰς Γεβαθὰ προφήταις ἐκ-
κλησιάζουσιν ἐπιτεύξῃ καὶ γενόμενος ἔνθεος προφητεύσεις σὺν αὐ-
τοῖς, ὡς πάνθ' ὅντιν' ὁρῶντα ἐκπλήττεσθαί τε καὶ θαυμάζειν

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.90, line 6

... ἐκ τοῦ γένους ἡμῶν ὁ πάππος Ἰάκωβος διὰ λιμὸν εἰς Αἴ-
γυπτον ἦλθε, κἀκεῖ πολλῶν μυριάδων ἐπιτεκνωθεισῶν, ἃς εἰς
 152

δουλείας καὶ χαλεπὰς ὕβρεις ἤγαγον οἱ Αἰγύπτιοι, ὁ θεὸς εὐξα-

μένων τῶν πατέρων χωρὶς βασιλέως παρέσχεν αὐτοῖς ῥύσασθαι
τῆς ἀνάγκης τὸ πλῆθος Μωυσῆν αὐτοῖς καὶ Ἀαρῶνα πέμψας
ἀδελφοὺς, οἳ ἤγαγον ὑμᾶς εἰς τήνδε τὴν γῆν, ἣν νῦν ἔχετε. καὶ
τούτων ἀπολαύσαντες ἐκ τοῦ θεοῦ προδεδώκατε τὴν θρησκείαν
καὶ τὴν εὐσέβειαν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῖς πολεμίοις ὑποχειρίους
γενομένους ἠλευθέρωσε πρῶτον μὲν Ἀσσυρίων καὶ τῆς ἐκείνων
ἰσχύος ὑπερτέρους ἀπεργασάμενος, ἔπειτα Ἀμμανιτῶν κρατῆσαι
παρασχὼν καὶ Μωαβιτῶν καὶ τελευταίων Παλαιστίνων. καὶ ταῦτ'
οὐ βασιλέως ἡγουμένου διεπράξασθε, ἀλλ' Ἰφθάε καὶ Γεδεῶνος  
στρατηγούντων. τίς οὖν ἔσχεν ὑμᾶς ἄνοια φυγεῖν μὲν τὸν θεὸν,
ὑπὸ βασιλέα δὲ εἶναι θέλειν; ἀλλ' ἐγὼ μὲν ἀπέδειξα τοῦτον ὃν
αὐτὸς ἐπελέξατο, ἵνα μέντοι γε φανερὸν ποιήσω τὸν θεὸν ὀργι-
ζόμενον καὶ δυσχεραίνοντα τῇ τῆς βασιλείας ὑμῶν αἱρέσει, δηλῶσαι
τοῦθ' ὑμῖν [τὸν θεὸν] παρασκευάσω διὰ σημείων ἐναργῶς· ὃ γὰρ
οὐδέπω πρότερον εἶδεν ὑμῶν οὐδεὶς ἐνταῦθα γεγενημένον, θέρους
ἀκμῇ χειμῶνα, αἰτησάμενος τὸν θεὸν παρέξω τοῦτο νῦν ὑμῖν ἐπι-
γνῶναι.” καὶ ταῦτα εἰπόντος πρὸς τὸ πλῆθος τοῦ Σαμουήλου
βρονταῖς σημαίνει τὸ θεῖον καὶ ἀστραπαῖς καὶ χαλάζης καταφορᾷ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.96, line 1

καὶ τῶν σημείων τοῦ θεοῦ καὶ τῆς Μωυσέος νομοθεσίας, εἰ σω-
τηρίας αὐτοῖς καὶ τῆς μετὰ τοῦ βασιλέως εὐδαιμονίας ἐστὶν ἐπι-
θυμία. εἰ δὲ τούτων ἀμελήσουσιν, ἔλεγεν ἥξειν αὐτοῖς τε καὶ τῷ
βασιλεῖ μεγάλην ἐκ θεοῦ πληγήν. καὶ Σαμουῆλος μὲν ταῦτα τοῖς
Ἑβραίοις προφητεύσας ἀπέλυσεν αὐτοὺς ἐπὶ τὰ οἰκεῖα βεβαιώσας
ἐκ δευτέρου τῷ Σαούλῳ τὴν βασιλείαν.
 Οὗτος δ' ἐπιλέξας ἐκ τοῦ πλήθους ὡς τρισχιλίους τοὺς  
μὲν δισχιλίους ὥστε σωματοφυλακεῖν αὐτὸν λαβὼν αὐτὸς διέτριβεν
ἐν πόλει Βεθήβῳ, Ἰωνάθῃ δὲ τῷ παιδὶ τοὺς λοιποὺς δοὺς ὥστε
σωματοφυλακεῖν αὐτὸν εἰς Γεβὰλ ἔπεμψεν. ὁ δ' ἐκπολιορκεῖ τι
φρούριον τῶν Παλαιστίνων οὐ πόρρω Γεβάλων. οἱ γὰρ Παλαι-
στῖνοι καταστρεφόμενοι τοὺς Ἰουδαίους τά τε ὅπλα αὐτοὺς ἀφῃ-
ροῦντο καὶ τοὺς ὀχυρωτάτους τῆς χώρας τόπους φρουραῖς κατε-
λαμβάνοντο καὶ σιδηροφορεῖν χρῆσθαί τε καθάπαξ ἀπηγόρευον
σιδήρῳ, καὶ διὰ ταύτην τὴν πρόρρησιν οἱ γεωργοὶ, εἴποτε δεήσει'
αὐτοὺς ἐπισκευάσαι τι τῶν ἐργαλείων, ἢ ὕνιν ἢ δίκελλαν ἢ ἄλλο
τι τῶν εἰς γεωργίαν χρησίμων, φοιτῶντες εἰς τοὺς Παλαιστίνους
ταῦτα ἔπραττον. ὡς δὲ ἠκούσθη τοῖς Παλαιστίνοις ἡ τῆς φρου-
ρᾶς ἀναίρεσις ἀγανακτήσαντες καὶ δεινὴν ὕβριν τὴν καταφρόνησιν
ἡγησάμενοι στρατεύουσιν ἐπὶ τοὺς Ἰουδαίους πεζῶν μὲν τριάκοντα
 153

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.105, line 6

ἐχθρῶν ἐν Μαχμᾶ καὶ ἀκοῆς τῆς ἐπ' αὐτὸν εἰς Γάλγαλα κατα-
βάσεως ἐπειχθῆναι πρὸς τὴν θυσίαν. ὑπολαβὼν δὲ ὁ Σαμουῆλος
“ἀλλὰ σύγε, φησίν, εἰ δίκαιος ἦσθα καὶ μὴ παρήκουσας ἐμοῦ μηδ'
ὧν ὑπέθετό μοι περὶ τῶν παρόντων ὁ θεὸς ὠλιγώρησας ταχύτε-
ρος ἢ συνέφερε τοῖς πράγμασι γεγονὼς, σοί τ' αὐτῷ πλεῖστον ἂν  
βασιλεῦσαι χρόνον ἐξεγένετο καὶ τοῖς σοῖς ἐγγόνοις.” καὶ Σαμουῆλος
μὲν ἀχθόμενος ἐπὶ τοῖς γεγενημένοις ἀνεχώρησε παρ' αὑτὸν, Σαοῦ-
λος δὲ εἰς Γαβαὼν πόλιν ἔχων ἑξακοσίους μεθ' ἑαυτοῦ μόνον ἧκε
σὺν Ἰωνάθῃ τῷ παιδί. τούτων δὲ οἱ πλείους οὐκ εἶχον ὅπλα τῆς
χώρας σπανιζούσης σιδήρου καὶ τῶν ὅπλα χαλκεύειν δυναμένων·
οὐ γὰρ εἴων οἱ Παλαιστῖνοι ταῦτα εἶναι, καθὼς μικρὸν ἔμπροσθεν
δεδηλώκαμεν. διελόντες δ' εἰς τρία μέρη τὴν στρατιὰν οἱ Παλαι-
στῖνοι καὶ κατὰ τοσαύτας ὁδοὺς ἐπερχόμενοι τὴν τῶν Ἑβραίων
χώραν ἐπόρθουν, βλεπόντων τε Σαούλου τοῦ βασιλέως αὐτῶν καὶ
τοῦ παιδὸς Ἰωνάθου ἀμῦναί τε τῇ γῇ, μεθ' ἑξακοσίων γὰρ μόνων
ἦσαν, οὐ δυναμένων. καθεζόμενοι δ' αὐτός τε καὶ ὁ παῖς αὐτοῦ
καὶ ὁ ἀρχιερεὺς Ἐχίας ἀπόγονος ὢν Ἠλὶ τοῦ ἀρχιερέως ἐπὶ βου-
νοῦ ὑψηλοῦ καὶ τὴν γῆν λεηλατουμένην ὁρῶντες ἐν ἀγωνίᾳ δεινῇ
καθεστήκεσαν. συντίθεται δὲ ὁ Σαούλου παῖς τῷ ὁπλοφόρῳ,
κρύφα πορευθέντες αὐτοὶ εἰς τὴν τῶν πολεμίων παρεμβολὴν ἐκ-
δραμεῖν καὶ ταραχὴν ἐμποιῆσαι καὶ θόρυβον [αὐτοῖς]. τοῦ δὲ
Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.111, line 3

τὸν ἀπηκονημέναις μῆκος Πέτρας ἐν κύκλῳ περιστεφανούσης ὥσπερ

προβόλοις τὰς ἐπιχειρήσεις ἀπομαχόμενον. ἔνθεν συνέβαινεν ἠμε-
λῆσθαι τὰς φυλακὰς τοῦ στρατοπέδου διὰ τὸ φύσει περιεῖναι τῷ
χωρίῳ τὴν ἀσφάλειαν καὶ παντὶ νομίζειν ἀμήχανον εἶναι κατ' ἐκεί-  
νας οὐκ ἀναβῆναι μόνον ἀλλὰ καὶ προσελθεῖν. ὡς οὖν ἧκον εἰς
τὴν παρεμβολὴν ὁ Ἰωνάθης παρεθάρσυνε τὸν ὁπλοφόρον καὶ “προς-
βάλωμεν τοῖς πολεμίοις, ἔλεγε, κἂν μὲν ἀναβῆναι κελεύσωσι πρὸς
αὑτοὺς ἡμᾶς ἰδόντες σημεῖον τοῦτο νίκης ὑπολάμβανε, ἐὰν δὲ φθέγ-
ξωνται μηδὲν ὡς οὐ καλοῦντες ἡμᾶς ὑποστρέψωμεν.” προσιόντων
δὲ αὐτῶν τῷ στρατοπέδῳ τῶν πολεμίων ὑποφαινούσης ἤδη τῆς
ἡμέρας ἰδόντες οἱ Παλαιστῖνοι πρὸς ἀλλήλους ἔλεγον ἐκ τῶν ὑπο-
νόμων καὶ σπηλαίων προϊέναι τοὺς Ἑβραίους, καὶ πρὸς Ἰωνάθην
καὶ τὸν ὁπλοφόρον αὐτοῦ “δεῦτε, ἔφασαν, ἀνέλθετε πρὸς ἡμᾶς, ἵνα
ὑμᾶς τιμωρησώμεθα τῶν τετολμημένων ἀξίως.” ἀσπασάμενος δὲ
 154

τὴν φωνὴν ὁ τοῦ Σαούλου παῖς ὡς νίκην αὐτῷ σημαίνουσαν παρ-

αυτίκα μὲν ἀνεχώρησαν ἐξ οὗπερ ὤφθησαν τόπου τοῖς πολεμίοις,
παραμειψάμενοι δὲ τοῦτον ἐπὶ τὴν Πέτραν ἧκον ἔρημον οὖσαν
τῶν φυλαττόντων διὰ τὴν ὀχυρότητα. κἀκεῖθεν ἀνερπύσαντες μετὰ
πολλῆς ταλαιπωρίας ἐβιάσαντο τὴν τοῦ χωρίου φύσιν ἀνελθεῖν ἐπὶ
τοὺς πολεμίους, ἐπιπεσόντες δ' αὐτοῖς κοιμωμένοις ἀποκτείνουσι
μὲν ὡς εἴκοσι, ταραχῆς δὲ καὶ ἐκπλήξεως αὐτοὺς ἐγέμισαν,

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.115, line 2

πολλῆς ταλαιπωρίας ἐβιάσαντο τὴν τοῦ χωρίου φύσιν ἀνελθεῖν ἐπὶ

τοὺς πολεμίους, ἐπιπεσόντες δ' αὐτοῖς κοιμωμένοις ἀποκτείνουσι
μὲν ὡς εἴκοσι, ταραχῆς δὲ καὶ ἐκπλήξεως αὐτοὺς ἐγέμισαν, ὡς τι-
νὰς μὲν φυγεῖν τὰς πανοπλίας ἀπορρίψαντας, οἱ δὲ πολλοὶ μὴ γνω-
ρίζοντες ἑαυτοὺς διὰ τὸ ἐκ πολλῶν ἐθνῶν εἶναι πολεμίους ὑπο-
νοοῦντες ἀλλήλους, καὶ γὰρ εἴκαζον ἀναβῆναι πρὸς αὐτοὺς τῶν
Ἑβραίων οὐ δύο μόνους, εἰς μάχην ἐτράποντο. καὶ οἱ μὲν αὐτῶν
ἀπέθνησκον κτεινόμενοι, τινὲς δὲ φεύγοντες κατὰ τῶν πετρῶν ὠθού-
μενοι κατεκρημνίζοντο.
 Τῶν δὲ τοῦ Σαούλου κατασκόπων τεταράχθαι τὸ στρατό-
πεδον τῶν Παλαιστίνων φρασάντων τῷ βασιλεῖ Σαοῦλος ἠρώτα,
μή τις εἴη τῶν αὑτοῦ κεχωρισμένος. ἀκούσας δὲ τὸν υἱὸν καὶ σὺν  
αὐτῷ τὸν ὁπλοφόρον ἀπεῖναι κελεύει τὸν ἀρχιερέα λαβόντα τὴν
ἀρχιερατικὴν στολὴν προφητεύειν αὐτῷ περὶ τῶν μελλόντων. τοῦ
δὲ νίκην ἔσεσθαι καὶ κράτος κατὰ τῶν πολεμίων φράσαντος ἐπεξ-
έρχεται τοῖς Παλαιστίνοις καὶ τεταραγμένοις προσβάλλει καὶ φο-
νεύουσιν ἀλλήλους. προσρέουσι δὲ αὐτῷ καὶ οἱ πρότερον εἴς τε
τοὺς ὑπονόμους καὶ εἰς τὰ σπήλαια συμφυγόντες ἀκούσαντες ὅτι
νικᾷ Σαοῦλος· γενομένων δὲ ὡς μυρίων ἤδη τῶν Ἑβραίων διώκει
τοὺς πολεμίους κατὰ πᾶσαν ἐσκορπισμένους τὴν χώραν. εἴτε δὲ
ὑπὸ τῆς ἐπὶ τῇ νίκῃ χαρᾶς οὕτω παραλόγως γενομένῃ, συμβαίνει

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.117, line 2

δὲ νίκην ἔσεσθαι καὶ κράτος κατὰ τῶν πολεμίων φράσαντος ἐπεξ-

έρχεται τοῖς Παλαιστίνοις καὶ τεταραγμένοις προσβάλλει καὶ φο-
νεύουσιν ἀλλήλους. προσρέουσι δὲ αὐτῷ καὶ οἱ πρότερον εἴς τε
τοὺς ὑπονόμους καὶ εἰς τὰ σπήλαια συμφυγόντες ἀκούσαντες ὅτι
νικᾷ Σαοῦλος· γενομένων δὲ ὡς μυρίων ἤδη τῶν Ἑβραίων διώκει
τοὺς πολεμίους κατὰ πᾶσαν ἐσκορπισμένους τὴν χώραν. εἴτε δὲ
ὑπὸ τῆς ἐπὶ τῇ νίκῃ χαρᾶς οὕτω παραλόγως γενομένῃ, συμβαίνει
γὰρ μὴ κρατεῖν τοῦ λογισμοῦ τοὺς οὕτως εὐτυχήσαντας, εἴθ' ὑπὸ
 155

ἀγνοίας εἰς δεινὸν προπίπτει καὶ πολλὴν ἔχον κατάμεμψιν ἔργον·

βουλόμενος γὰρ αὑτῷ τε τιμωρῆσαι καὶ δίκην ἀπολαβεῖν παρὰ
τῶν Παλαιστίνων ἐπαρᾶται τοῖς Ἑβραίοις, ἵν' εἴ τις ἀποσχόμενος
τοῦ φονεύειν τοὺς ἐχθροὺς φάγοι καὶ μὴ μέχρι νὺξ ἐπελθοῦσα τῆς
ἀναιρέσεως καὶ τῆς διώξεως αὐτοὺς παύσει τῶν πολεμίων, οὗτος
ἐπάρατος ᾖ. τοῦ δὲ Σαούλου τοῦτο φήσαντος, ἐπεὶ κατά τινα δρυ-
μὸν ἐγένοντο βαθὺν καὶ μελισσῶν γέμοντα τῆς Ἐφράμου κληρου-
χίας, ὁ τοῦ Σαούλου παῖς οὐκ ἐπακηκοὼς τῆς τοῦ πατρὸς ἀρᾶς
οὐδὲ τῆς ἐπ' αὐτῇ τοῦ πλήθους ὁμολογίας ἀποθλίψας τι κηρίον
τοῦ μέλιτος ἤσθιε. μεταξὺ δὲ γνοὺς, ὅτι μετὰ δεινῆς ἀρᾶς ὁ
πατὴρ ἀπεῖπε μὴ γεύσασθαί τινα πρὸ ἡλίου δυσμῶν, ἐσθίων μὲν
ἐπαύσατο, ἔφη δὲ οὐκ ὀρθῶς κωλῦσαι τὸν πατέρα·

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.120, line 1

ἐπάρατος ᾖ. τοῦ δὲ Σαούλου τοῦτο φήσαντος, ἐπεὶ κατά τινα δρυ-

μὸν ἐγένοντο βαθὺν καὶ μελισσῶν γέμοντα τῆς Ἐφράμου κληρου-
χίας, ὁ τοῦ Σαούλου παῖς οὐκ ἐπακηκοὼς τῆς τοῦ πατρὸς ἀρᾶς
οὐδὲ τῆς ἐπ' αὐτῇ τοῦ πλήθους ὁμολογίας ἀποθλίψας τι κηρίον
τοῦ μέλιτος ἤσθιε. μεταξὺ δὲ γνοὺς, ὅτι μετὰ δεινῆς ἀρᾶς ὁ
πατὴρ ἀπεῖπε μὴ γεύσασθαί τινα πρὸ ἡλίου δυσμῶν, ἐσθίων μὲν
ἐπαύσατο, ἔφη δὲ οὐκ ὀρθῶς κωλῦσαι τὸν πατέρα· μετὰ μείζονος
γὰρ ἰσχύος ἂν καὶ προθυμίας διώκοντας, εἰ τροφῆς μετελάμβανον,
πολλῷ πλείονας τῶν ἐχθρῶν καὶ λαβεῖν καὶ φονεῦσαι.
 Πολλὰς γοῦν κατακόψαντες μυριάδας τῶν Παλαιστίνων  
δείλης ὀψίας ἐπὶ διαρπαγὴν τοῦ στρατοπέδου τῶν Παλαιστίνων
τρέπονται, καὶ λείαν πολλὴν καὶ βοσκήματα λαβόντες κατασφάζουσι
καὶ ταῦτ' ἔναιμα κατήσθιον. ἀπαγγέλλεται δὲ τῷ βασιλεῖ ὑπὸ
τῶν γραμματέων, ὅτι τὸ πλῆθος εἰς τὸν θεὸν ἐξαμαρτάνει θῦσαν
καὶ πρὶν ἢ τὸ αἷμα καλῶς ἀποπλῦναι καὶ τὰς σάρκας ποιῆσαι
καθαρὰς ἐσθίον. καὶ Σαοῦλος κελεύει κυλισθῆναι λίθον μέγαν
εἰς μέσον καὶ κηρύσσει θύειν ἐπ' αὐτοῦ τὸν ὄχλον τὰ ἱερεῖα καὶ
τὰ κρέα μὴ σὺν τῷ αἵματι δαίνυσθαι· τοῦτο γὰρ οὐκ εἶναι τῷ
θεῷ κεχαρισμένον. τοῦτο δὲ πάντων κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ
βασιλέως ποιησάντων ἵστησιν ἐκεῖ βωμὸν ὁ Σαοῦλος καὶ ὡλο

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.128, line 1

εἶναι Ἰωνάθης. ἐπερωτώμενος δὲ ὑπὸ τοῦ πατρὸς τί πεπλημμέ-

ληκε καὶ τί παρὰ τὸν βίον οὐκ ὀρθῶς οὐδὲ ὁσίως αὑτῷ διαπρα-
 156

ξαμένῳ συνέγνωκε “πάτερ, εἶπεν, ἄλλο μὲν οὐδὲν, ὅτι δὲ χθὲς ἀγνοῶν
τὴν ἀρὰν αὐτοῦ καὶ τὸν ὅρκον μεταξὺ διώκων τοὺς πολεμίους
ἐγεύσατο κηρίων. Σαοῦλος δ' ἀποκτείνειν αὐτὸν ὄμνυσι καὶ τῆς
γενέσεως καὶ τῆς φύσεως τῶν φίλτρων ἐτίμησε τὸν ὅρκον. ὁ δ'
οὐ καταπλήττεται τὴν ἀπειλὴν τοῦ θανάτου, παραστησάμενος δ'
εὐγενῶς καὶ μεγαλοφρόνως “οὐδ' ἐγώ σε, φησίν, ἱκετεύσω φεί-
σασθαί μου, πάτερ, ἥδιστος δέ μοι ὁ θάνατος ὑπέρ τε τῆς σῆς
εὐσεβείας γινόμενος καὶ ἐπὶ νίκῃ λαμπρᾷ· μέγιστον γὰρ παραμύ-
θιον τὸ καταλιπεῖν Ἑβραίους Παλαιστίνων κεκρατηκότας.” ἐπὶ
τούτοις ὁ λαὸς πᾶς ἤλγησε καὶ συνέπαθεν ὤμοσέ τε μὴ περιό-
ψεσθαι τὸν αἴτιον τῆς νίκης Ἰωνάθην ἀποθανόντα. καὶ τὸν μὲν
οὕτως ἐξαρπάζουσι τῆς τοῦ πατρὸς ἀρᾶς, αὐτοὶ δὲ εὐχὰς ὑπὲρ
τοῦ νεανίσκου ποιοῦνται τῷ θεῷ ὥστε αὐτὸν ἀπολῦσαι τοῦ ἁμαρ-
τήματος.
 Καὶ ὁ Σαοῦλος εἰς τὴν ἑαυτοῦ πόλιν ὑπέστρεψε διαφθεί-
ρας ὡσεὶ μυριάδας ἓξ τῶν πολεμίων. βασιλεύει δὲ εὐτυχῶς, καὶ
τὰ πλησιόχωρα τῶν ἐθνῶν πολεμήσας χειροῦται τό τε Ἀμμανιτῶν  
καὶ Μωαβιτῶν Παλαιστίνους Ἰδουμαίους [Ἀμαληκίτας τε] καὶ τὸν
βασιλέα τῆς Σωβᾶς. ἦσαν δὲ παῖδες αὐτῷ τρεῖς μὲν ἄρσενες

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.165, line 7

δ' ἧκεν ὁ Δαβίδης μεταπεμφθεὶς ὑπὸ τοῦ πατρὸς, παῖς ξανθὸς

μὲν τὴν χρόαν γοργὸς δὲ τὰς ὄψεις καὶ καλὸς ἄλλως “οὗτός ἐστιν,
εἰπὼν ἡσυχῇ πρὸς αὑτὸν Σαμουῆλος, ὁ βασιλεύειν ἀρέσας τῷ θεῷ”
κατακλίνεται μὲν αὐτός, κατακλίνει δ' ὑφ' αὑτὸν τὸν νεανίσκον
καὶ τὸν Ἰεσσαῖον μετὰ καὶ τῶν παίδων. ἔπειτα λαβὼν ὁρῶντος
τοῦ Δαβίδου τὸ ἔλαιον ἀλείφει τ' αὐτὸν καὶ πρὸς τὸ οὖς ἠρέμα
λαλεῖ καὶ σημαίνει τοῦθ', ὅτι βασιλεύειν αὐτὸν ὁ θεὸς ᾕρηται,
παρῄνει δ' εἶναι δίκαιον καὶ κατήκοον αὐτοῦ τῶν προσταγμάτων·
οὕτως γὰρ αὐτῷ παραμενεῖν τὴν βασιλείαν εἰς πολὺν χρόνον καὶ
τὸν οἶκον λαμπρὸν καὶ περιβόητον γενήσεσθαι, καταστρέψεσθαι
δὲ καὶ Παλαιστίνους, καὶ οἷς ἂν ἔθνεσι πολεμῇ νικῶντα καὶ περι-
όντα τῇ μάχῃ κλέος ἀοίδιμον ζῶντά τε ἕξειν καὶ τοῖς μετ' αὐτὸν
ἀπολείψειν.
 Καὶ Σαμουῆλος μὲν ἀπαλλάσσεται ταῦτα παραινέσας, πρὸς
δὲ τὸν Δαβίδην μεταβαίνει τὸ θεῖον καταλιπὸν Σαοῦλον. καὶ ὁ
μὲν προφητεύειν ἤρξατο τοῦ θείου πνεύματος εἰς αὐτὸν μετοικισα-
μένου, τὸν Σαοῦλον δὲ περιήρχετο πάθη τινὰ καὶ δαιμόνια πνιγ-
μοὺς αὐτῷ καὶ στραγγάλας ἐπιφέροντα, ὡς τοὺς ἰατροὺς ἄλλην μὲν
αὐτῷ θεραπείαν μὴ ἐπινοεῖν, εἰ δέ τίς ἐστιν ἐξᾴδειν δυνάμενος  
καὶ ψάλλειν ἐπὶ κινύρᾳ τοῦτον ἐκέλευσαν ζητήσαντας, ὁπόταν αὐτῷ
προσίῃ τὰ δαιμόνια καὶ ταράττῃ, ποιεῖν ὑπὲρ κεφαλῆς
 157

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.170, line 1

ἰδεῖν περὶ τῆς εὐμορφίας καὶ τῆς ἀνδρείας ἀκούσας τοῦ νεανίσκου.
ὁ δὲ Ἰεσσαῖος πέμπει τὸν υἱὸν καὶ ξένια δοὺς κομίσαι τῷ Σαούλῳ.
ἐλθόντι δὲ ἥσθη καὶ ποιήσας ὁπλοφόρον διὰ πάσης ἦγε τιμῆς·
ἐξῄδετο γὰρ ὑπ' αὐτοῦ καὶ πρὸς τὴν ἀπὸ τῶν δαιμονίων ταραχήν,
ὁπότε αὐτῷ ταῦτα προσέλθοι, μόνος ἰατρὸς ἦν λέγων τε τοὺς
ὕμνους καὶ ψάλλων ἐν τῇ κινύρᾳ καὶ ποιῶν ἑαυτοῦ γίνεσθαι τὸν
Σαοῦλον. πέμπει τοίνυν πρὸς τὸν πατέρα τοῦ παιδὸς Ἰεσσαῖον
ἐᾶσαι παρ' αὐτῷ τὸν Δαβίδην κελεύων· ἥδεσθαι γὰρ αὐτῷ βλε-
πομένῳ καὶ παρόντι· τὸν δ' οὐκ ἀντειπεῖν τῷ Σαούλῳ, συγχωρῆ-
σαι δὲ κατέχειν.
 Χρόνοις δ' ὕστερον οὐ πολλοῖς οἱ Παλαιστῖνοι πάλιν
συνελθόντες καὶ δύναμιν ἀθροίσαντες μεγάλην ἐπίασι τοῖς Ἰσραη-
λίταις καὶ μεταξὺ Σωκοῦς καὶ Ἀζηκοῦς καταλαμβανόμενοι στρατο-  
πεδεύονται. ἀντεπεξάγει δ' αὐτοῖς τὴν στρατιὰν καὶ Σαοῦλος
καὶ ἐπί τινος ὄρους στρατοπεδευσάμενος ἀναγκάζει τοὺς Παλαιστί-
νους τὸ μὲν πρῶτον στρατόπεδον καταλιπεῖν, ὁμοίως δ' ἐπί τινος
ὄρους ἀντικρὺ τοῦ καταληφθέντος ὑπὸ τοῦ Σαούλου στρατοπεδεύ-
σασθαι. διίστη δ' ἀπ' ἀλλήλων τὰ στρατόπεδα μέσος αὐλὼν τῶν
ὀρῶν ἐφ' ὧν ἦν. καταβὰς οὖν τις τῶν ἐκ τοῦ Παλαιστίνων στρα-
τοπέδου Γολιάθης ὄνομα· πόλεως δὲ Γίττης ἀνὴρ παμμεγεθέστα-
τος· ἦν γὰρ πηχῶν τεσσάρων καὶ σπιθαμῆς ὅπλα τῇ φύσει τοῦ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.170, line 6

ὕμνους καὶ ψάλλων ἐν τῇ κινύρᾳ καὶ ποιῶν ἑαυτοῦ γίνεσθαι τὸν

Σαοῦλον. πέμπει τοίνυν πρὸς τὸν πατέρα τοῦ παιδὸς Ἰεσσαῖον
ἐᾶσαι παρ' αὐτῷ τὸν Δαβίδην κελεύων· ἥδεσθαι γὰρ αὐτῷ βλε-
πομένῳ καὶ παρόντι· τὸν δ' οὐκ ἀντειπεῖν τῷ Σαούλῳ, συγχωρῆ-
σαι δὲ κατέχειν.
 Χρόνοις δ' ὕστερον οὐ πολλοῖς οἱ Παλαιστῖνοι πάλιν
συνελθόντες καὶ δύναμιν ἀθροίσαντες μεγάλην ἐπίασι τοῖς Ἰσραη-
λίταις καὶ μεταξὺ Σωκοῦς καὶ Ἀζηκοῦς καταλαμβανόμενοι στρατο-  
πεδεύονται. ἀντεπεξάγει δ' αὐτοῖς τὴν στρατιὰν καὶ Σαοῦλος
καὶ ἐπί τινος ὄρους στρατοπεδευσάμενος ἀναγκάζει τοὺς Παλαιστί-
νους τὸ μὲν πρῶτον στρατόπεδον καταλιπεῖν, ὁμοίως δ' ἐπί τινος
ὄρους ἀντικρὺ τοῦ καταληφθέντος ὑπὸ τοῦ Σαούλου στρατοπεδεύ-
σασθαι. διίστη δ' ἀπ' ἀλλήλων τὰ στρατόπεδα μέσος αὐλὼν τῶν
 158

ὀρῶν ἐφ' ὧν ἦν. καταβὰς οὖν τις τῶν ἐκ τοῦ Παλαιστίνων στρα-
τοπέδου Γολιάθης ὄνομα· πόλεως δὲ Γίττης ἀνὴρ παμμεγεθέστα-
τος· ἦν γὰρ πηχῶν τεσσάρων καὶ σπιθαμῆς ὅπλα τῇ φύσει τοῦ
σώματος ἀναλογοῦντα περικείμενος· θώρακα μὲν γὰρ ἐνεδέδυτο
σταθμὸν ἄγοντα πέντε χιλιάδας σίκλων, κόρυθα δὲ καὶ κνημῖδας
χαλκέας ὁποίας εἰκὸς ἦν ἀνδρὸς οὕτω παραδόξου τὸ μέγεθος σκε-
πάσαι μέρη, δόρυ δὲ ἦν οὐ κοῦφον βάσταγμα δεξιᾶς, ἀλλ' ἐπὶ
τῶν ὤμων αὐτὸ αἴρων ἔφερεν, εἶχε δὲ καὶ λόγχην ἑξακοσίων σίκλων,

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.175, line 2

βευθήσεται τὰ τοῦ πολέμου ἑνὶ τῷ νενικηκότι· δουλεύσουσι γὰρ

ἐκεῖνοι τοῖς ἑτέροις, ὧν ἂν ὁ νικήσας γένηται· πολὺ δὲ κρεῖττον
εἶναι καὶ σωφρονέστατον ἑνὸς κινδύνῳ λαβεῖν ὃ βούλεσθε ἢ τῷ
ἁπάντων.” ταῦτ' εἰπὼν ἀνεχώρησεν εἰς τὸ τῶν οἰκείων στρατό-
πεδον. τῇ δ' ἐχομένῃ πάλιν ἐλθὼν τοὺς αὐτοὺς ἐποιήσατο λόγους,
καὶ μέχρι τεσσαράκοντα ἡμερῶν οὐ διέλειπε προκαλούμενος ἐπὶ  
τοῖς προειρημένοις τοὺς πολεμίους, ὡς καταπλαγῆναι αὐτόν τε τὸν
Σαοῦλον καὶ τὴν στρατιάν. καὶ παρετάσσοντο μὲν ὡς εἰς μάχην,
οὐκ ἤρχοντο δὲ εἰς χεῖρας.
 Τοῦ δὲ πολέμου συνεστηκότος τοῖς Ἑβραίοις καὶ τοῖς Παλαι-
στίνοις Σαοῦλος ἀπέλυσε τὸν Δαβίδην πρὸς τὸν πατέρα Ἰεσσαῖον
ἀρκούμενος αὐτοῦ τοῖς τρισὶν υἱοῖς, οὓς ἐπὶ συμμαχίαν καὶ τοὺς
κινδύνους ἔπεμψεν. ὁ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἐπὶ τὰ ποίμνια πάλιν
καὶ τὰς νομὰς τῶν βοσκημάτων παραγίνεται, μετ' οὐ πολὺ δὲ
ἔρχεται εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν Ἑβραίων πεμφθεὶς ὑπὸ τοῦ πα-
τρὸς κομίσαι τε τοῖς ἀδελφοῖς ἐφόδια καὶ γνῶναι τί πράττουσι.
τοῦ δὲ Γολιάθου πάλιν ἐλθόντος καὶ προκαλουμένου καὶ ὀνειδί-
ζοντος, ὅτι μηδείς ἐστιν ἀνδρεῖος ἐν αὐτοῖς, ὃς εἰς μάχην αὐτῷ
τολμᾷ καταβῆναι, μεταξὺ τοῖς ἀδελφοῖς ὁμιλῶν Δαβίδης περὶ ὧν
ἐπέστειλεν ὁ πατὴρ ἀκούσας βλασφημοῦντος τὴν στρατιὰν καὶ κακί-
ζοντος τοῦ Παλαιστίνου ἠγανάκτησε καὶ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.177, line 5

στίνοις Σαοῦλος ἀπέλυσε τὸν Δαβίδην πρὸς τὸν πατέρα Ἰεσσαῖον

ἀρκούμενος αὐτοῦ τοῖς τρισὶν υἱοῖς, οὓς ἐπὶ συμμαχίαν καὶ τοὺς
κινδύνους ἔπεμψεν. ὁ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἐπὶ τὰ ποίμνια πάλιν
καὶ τὰς νομὰς τῶν βοσκημάτων παραγίνεται, μετ' οὐ πολὺ δὲ
 159

ἔρχεται εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν Ἑβραίων πεμφθεὶς ὑπὸ τοῦ πα-

τρὸς κομίσαι τε τοῖς ἀδελφοῖς ἐφόδια καὶ γνῶναι τί πράττουσι.
τοῦ δὲ Γολιάθου πάλιν ἐλθόντος καὶ προκαλουμένου καὶ ὀνειδί-
ζοντος, ὅτι μηδείς ἐστιν ἀνδρεῖος ἐν αὐτοῖς, ὃς εἰς μάχην αὐτῷ
τολμᾷ καταβῆναι, μεταξὺ τοῖς ἀδελφοῖς ὁμιλῶν Δαβίδης περὶ ὧν
ἐπέστειλεν ὁ πατὴρ ἀκούσας βλασφημοῦντος τὴν στρατιὰν καὶ κακί-
ζοντος τοῦ Παλαιστίνου ἠγανάκτησε καὶ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ
εἶπεν ἑτοίμως ἔχειν μονομαχῆσαι τῷ πολεμίῳ. πρὸς τοῦθ' ὁ πρες-
βύτατος τῶν ἀδελφῶν Ἰάναβος ἐπέπληξεν αὐτῷ τολμηρότερον παρ'
ἡλικίαν καὶ ἀμαθῆ τοῦ προσήκοντος εἰπών, ἐκέλευσέ τε πρὸς τὰ
ποίμνια καὶ τὸν πατέρα βαδίζειν. καταιδεσθεὶς δὲ τὸν ἀδελφὸν
ὑπεχώρησε καὶ πρός τινας τῶν στρατιωτῶν ἀπελάλησεν, ὅτι θέλοι
μάχεσθαι τῷ προκαλουμένῳ. δηλωσάντων δ' εὐθὺς τῷ Σαούλῳ
τὴν τοῦ νεανίσκου προαίρεσιν μεταπέμπεται αὐτὸν ὁ βασιλεύς, καὶ
πυθομένου τί βούλεται λέγειν “μὴ ταπεινὸν ἔστω τὸ φρόνημα
μηδ' εὐλαβὲς, ὦ βασιλεῦ· καθαιρήσω γὰρ ἐγὼ τὴν ἀλαζονείαν τοῦ
πολεμίου χωρήσας αὐτῷ διὰ μάχης καὶ τὸν ὑψηλὸν καὶ μέγαν ὑπ'  

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.188, line 1

ἀπεκρίνατο. κινεῖ δὲ πρὸς ὀργὴν τὸν Γολίαθον, καὶ ἀρὰς αὐτῷ

τίθεται ἐκ τῆς προσηγορίας τοῦ θεοῦ καὶ δώσειν ἠπείλησε τὰς
σάρκας αὐτοῦ τοῖς ἐπιγείοις καὶ τοῖς μεταρσίοις διασπάσασθαι·
ἀμείβεται δ' αὐτὸν ὁ Δαβίδης· “σὺ μὲν ἐπέρχῃ μοι ἐν ῥομφαίᾳ
καὶ δόρατι καὶ θώρακι, ἐγὼ δὲ χωρῶν ἐπὶ σὲ τὸν θεὸν ὥπλισμαι,
ὃς σέ τε καὶ πᾶσαν ὑμῶν στρατιὰν χερσὶ ταῖς ἡμετέραις διολέσει.
καρατομήσω μὲν γάρ σε σήμερον καὶ τὸ ἄλλο σῶμα τοῖς ὁμοφύ-
λοις κυσὶ παραβαλῶ, μαθήσονται δὲ πάντες, ὅτι προέστηκεν
Ἑβραίων τὸ θεῖον καὶ ὅπλα ἡμῖν καὶ ἰσχὺς τοῦτ' ἔστι κηδόμενον,
ἡ δ' ἄλλη παρασκευὴ καὶ δύναμις ἀνωφελὴς θεοῦ μὴ παρόντος.”
ὁ δὲ Παλαιστῖνος ὑπὸ βάρους τῶν ὅπλων εἰς ὠκύτητα καὶ δρόμον
ἐμποδιζόμενος βάδην ἐπὶ τὸν Δαβίδην παραγίνεται καταφρονῶν
καὶ πεποιθὼς γυμνὸν ὁμοῦ καὶ παῖδα ἔτι τὴν ἡλικίαν ἀπόνως
ἀναιρήσειν.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.191, line 2

 Ἀπαντᾷ δὲ ὁ νεανίσκος μετὰ συμμάχου μὴ βλεπομένου

τῷ πολεμίῳ· θεὸς δ' ἦν οὗτος. καὶ ἀνελόμενος ἐκ τῆς πήρας ὧν
εἰς αὐτὴν κατέθηκεν ἐκ τοῦ χειμάρρου λίθων ἕνα καὶ ἁρμόσας τῇ
σφενδόνῃ βάλλει ἐπὶ τὸν Γολίαθον εἰς τὸ μέτωπον· καὶ διῆλθεν  
 160

ἕως τοῦ ἐγκεφάλου τὸ βληθέν, ὡς εὐθὺς καρωθέντα πεσεῖν τὸν

Γολίαθον ἐπὶ τὴν ὄψιν. δραμὼν δ' ἐφίσταται τῷ πολεμίῳ κει-
μένῳ καὶ τῇ ῥομφαίᾳ τῇ ἐκείνου μάχαιραν οὐκ ἔχων αὐτὸς ἀπο-
τέμνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ. πεσὼν δ' ὁ Γολίαθος ἧττα καὶ φυγὴ
γίνεται Παλαιστίνοις· τὸν γὰρ δοκιμώτατον ἰδόντες ἐρριμμένον
καὶ περὶ τῶν ὅλων δείσαντες οὐκέτι μένειν διέγνωσαν, ἀλλ' αἰσχρᾷ
καὶ ἀκόσμῳ φυγῇ παραδόντες ἑαυτοὺς ἐξαρπάζειν τῶν κινδύνων
ἐπειρῶντο. Σαοῦλος δὲ καὶ πᾶς ὁ τῶν Ἑβραίων στρατὸς ἀλαλά-
ξαντες ἐκπηδῶσιν εἰς αὐτοὺς καὶ πολλοὺς ἀποσφάττοντες διώκουσιν
ἄχρι τῶν Γίττης ὁρίων καὶ τῶν πυλῶν τῶν Ἀσκάλωνος. καὶ θνή-
σκουσι μὲν τῶν Παλαιστίνων εἰς τρισμυρίους, δὶς δὲ τοσοῦτοι τραυ-
ματίαι γίνονται. Σαοῦλος δὲ ὑποστρέψας εἰς τὸ στρατόπεδον αὐτῶν
διαρπάζει τὸ χαράκωμα καὶ ἐνέπρησε· τὴν κεφαλὴν δὲ Γολιάθου
Δαβίδης εἰς τὴν ἰδίαν σκηνὴν ἐκόμισε καὶ τὴν ῥομφαίαν ἀνέθηκε
τῷ θεῷ.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.193, line 4

ξαντες ἐκπηδῶσιν εἰς αὐτοὺς καὶ πολλοὺς ἀποσφάττοντες διώκουσιν

ἄχρι τῶν Γίττης ὁρίων καὶ τῶν πυλῶν τῶν Ἀσκάλωνος. καὶ θνή-
σκουσι μὲν τῶν Παλαιστίνων εἰς τρισμυρίους, δὶς δὲ τοσοῦτοι τραυ-
ματίαι γίνονται. Σαοῦλος δὲ ὑποστρέψας εἰς τὸ στρατόπεδον αὐτῶν
διαρπάζει τὸ χαράκωμα καὶ ἐνέπρησε· τὴν κεφαλὴν δὲ Γολιάθου
Δαβίδης εἰς τὴν ἰδίαν σκηνὴν ἐκόμισε καὶ τὴν ῥομφαίαν ἀνέθηκε
τῷ θεῷ.
 Φθόνον δὲ καὶ μῖσος τοῦ Σαούλου πρὸς αὐτὸν αἱ γυ-
ναῖκες ἐρεθίζουσιν· ὑπαντῶσαι γὰρ τῇ στρατιᾷ νικηφόρῳ μετὰ
κυμβάλων καὶ τυμπάνων καὶ παντοίας χαρᾶς ᾖδον αἱ μὲν γυναῖκες,
[ὡς] πολλὰς Σαοῦλος ἀπώλεσε Παλαιστίνων χιλιάδας, αἱ παρθένοι
δὲ, ὡς μυριάδας Δαυίδης ἀφανίσειε. τούτων δὲ ἀκούων ὁ βασιλεύς,
ὡς τὸ μὲν ἔλαττον τῆς μαρτυρίας αὐτὸς λάβοι, τὸ δὲ τῶν μυριά-
δων πλῆθος ἀνατεθείη τῷ νεανίσκῳ, καὶ λογισάμενος μηδὲν οὕτω
μετὰ λαμπρὰν εὐφημίαν ἢ τὴν βασιλείαν ὑστερεῖν αὐτῷ φοβεῖσθαι
καὶ ὑποπτεύειν ἤρξατο τὸν Δαυίδην. καὶ τῆς μὲν πρώτης τάξεως,  
ἐπεὶ τῷ δέει πλησίον αὐτοῦ καὶ λίαν ἐγγὺς ἐδόκει, ἐποίησε γὰρ
αὐτὸν ὁπλοφόρον, μεταστήσας ἀποδείκνυσι χιλίαρχον δοὺς αὐτῷ
χώραν ἀμείνονα μὲν ἀσφαλεστέραν δὲ ὡς ἐνόμιζεν αὑτῷ· ἐβούλετο
γὰρ εἰς τοὺς πολεμίους αὐτὸν ἐκπέμπειν καὶ τὰς μάχας ὡς ἐν
τοῖς κινδύνοις τεθνηξόμενον.
 161

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.198, line 4

τῆς ἀνδρείας τόν τε λαὸν αὐτοῦ καὶ τὴν Σαούλου θυγατέρα παρ-
θένον ἔτι οὖσαν λαβεῖν ἔρωτα καὶ τοῦ πάθους ὑπερκρατοῦντος
γενέσθαι φανερὰν καὶ διαβληθῆναι πρὸς τὸν πατέρα. ὁ δ' ὡς
ἀφορμῇ χρησάμενος τῆς ἐπὶ Δαυίδην ἐπιβουλῆς ἡδέως ἤκουσε
καὶ δώσειν προθύμως αὐτῷ τὴν παρθένον πρὸς τοὺς τὸν ἔρωτα
μηνύσαντας αὐτῆς ἔφη γενησόμενον ἀπωλείας καὶ κινδύνων αἴτιον
αὐτῷ ληψομένῳ· “κατεγγυῶ γὰρ, εἶπεν, αὐτῷ τὸν τῆς θυγατρός
μου γάμον, ἂν ἑξακοσίας μοι κομίσῃ κεφαλὰς τῶν πολεμίων. ὁ δὲ
καὶ γέρως οὕτω λαμπροῦ προτεθέντος καὶ βουλόμενος ἐπ' ἔργῳ
παραβόλῳ καὶ ἀπίστῳ λαβεῖν κλέος ὁρμήσει μὲν ἐπὶ τὴν πρᾶξιν,
διαφθαρήσεται δὲ ὑπὸ τῶν Παλαιστίνων καὶ χωρήσει μοι τὰ κατ'
αὐτὸν εὐπρεπῶς· ἀπαλλαγήσομαι γὰρ αὐτοῦ δι' ἄλλων αὐτὸν ἀλλ'
οὐχὶ δι' ἐμαυτοῦ κτείνας.” διάπειραν δὴ τῆς τοῦ Δαυίδου διανοίας
κελεύει τοὺς οἰκέτας λαμβάνειν, πῶς ἔχει πρὸς τὸ γῆμαι τὴν κόρην.
οἱ δ' ἤρξαντο διαλέγεσθαι πρὸς αὐτόν, ὅτι στέργει μὲν αὐτὸν ὁ
βασιλεὺς Σαοῦλος καὶ ὁ λαὸς ἅπας, βούλεται δ' αὐτῷ κηδεῦσαι
τὴν θυγατέρα. ὁ δὲ “μικρὸν ἄρ' ὑμῖν, εἶπε, δοκεῖ γαμβρὸν γενέ-  
σθαι βασιλέως· ἐμοὶ δ' οὐχὶ τοιοῦτον φαίνεται καὶ μάλιστα ὄντι
ταπεινῷ καὶ δόξης καὶ τιμῆς ἀμοίρῳ.” Σαοῦλος δὲ ἀγγειλάντων
αὐτῷ τῶν οἰκετῶν τὰς τοῦ Δαυίδου ἀποκρίσεις “οὐ χρημάτων, ἔφη,
δεῖσθαί με φράζετε αὐτῷ οὐδὲ ἔδνων, ἀπεμπολᾶν γὰρ ἔστιν οὕτως

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.201, line 4

βασιλεὺς Σαοῦλος καὶ ὁ λαὸς ἅπας, βούλεται δ' αὐτῷ κηδεῦσαι
τὴν θυγατέρα. ὁ δὲ “μικρὸν ἄρ' ὑμῖν, εἶπε, δοκεῖ γαμβρὸν γενέ-  
σθαι βασιλέως· ἐμοὶ δ' οὐχὶ τοιοῦτον φαίνεται καὶ μάλιστα ὄντι
ταπεινῷ καὶ δόξης καὶ τιμῆς ἀμοίρῳ.” Σαοῦλος δὲ ἀγγειλάντων
αὐτῷ τῶν οἰκετῶν τὰς τοῦ Δαυίδου ἀποκρίσεις “οὐ χρημάτων, ἔφη,
δεῖσθαί με φράζετε αὐτῷ οὐδὲ ἔδνων, ἀπεμπολᾶν γὰρ ἔστιν οὕτως
τὴν θυγατέρα μᾶλλον ἢ συνοικίζειν, γαμβροῦ δὲ ἀνδρείαν ἔχοντος
καὶ τὴν ἄλλην ἀρετὴν ἅπασαν, ἣν ὁρᾶν ὑπάρχουσαν αὐτῷ. βού-
λεσθαι δή με παρ' αὐτοῦ λαβεῖν ἀντὶ τοῦ γάμου τῆς θυγατρὸς
οὐ χρυσὸν οὐδ' ἄργυρον οὐδ' ὅπως ταῦτα ἐκ τῶν τοῦ πατρὸς οἰ-
κιῶν κομίσῃ, Παλαιστίνων δὲ τιμωρίαν καὶ κεφαλὰς αὐτῶν ἑξακο-
σίας. αὐτῷ τε γὰρ ἐμοὶ τούτων οὐδὲν ἂν οὔτε ποθεινότερον οὔτε
λαμπρότερον οὔτε προτιμότερον δῶρον γένοιτο, τῇ τε παιδί μου
πολὺ τῶν νενομισμένων ἔδνων ζηλωτότερον τὸ συνοικεῖν ἀνδρὶ τοι-
ούτῳ καὶ μαρτυρουμένῳ τὴν τῶν πολεμίων ἧτταν.
 Κομισθέντων δὲ τούτων πρὸς τὸν Δαυίδην τῶν λόγων
ἡσθεὶς τὸν Σαοῦλον ἐσπουδακέναι νομίζων αὐτοῦ περὶ τὴν συγγέ-
 162

νειαν, οὐδὲ βουλεύσασθαι περιμείνας οὐδ' εἰ δυνατὸν ἢ δύσκολόν

ἐστι τὸ προκείμενον ἔργον τῷ λογισμῷ περινοήσας ὥρμησεν εὐθὺς
μετὰ τῆς ἑταιρίας ἐπὶ τοὺς πολεμίους καὶ τὴν ὑπὲρ τοῦ γάμου
κατηγγελμένην πρᾶξιν καί, θεὸς γὰρ ἦν ὁ πάντα ποιῶν εὐμαρῆ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.213, line 1

σῃς κακὸν ἄνδρα πρῶτον μὲν εὐεργεσίαν εὐεργετήσαντα μεγάλην

τὴν σὴν σωτηρίαν, ὅτε σοι τοῦ πονηροῦ πνεύματος καὶ τῶν δαι-
μονίων ἐγκαθεζομένων τὰ μὲν ἐξέβαλεν, εἰρήνην δὲ ἀπ' αὐτῶν τῇ
ψυχῇ σου παρέσχεν, δεύτερον δὲ τὴν ἀπὸ τῶν πολεμίων ἐκδικίαν·
αἰσχρὸν γὰρ τούτων ἐπιλελῆσθαι.” τούτοις παρηγορεῖται τοῖς λό-
γοις Σαοῦλος καὶ μηδὲν ἀδικήσειν τὸν Δαυίδην ὄμνυσι τῷ παιδί·
κρείττων γὰρ ὀργῆς καὶ φόβου δίκαιος λόγος. Ἰωνάθης δὲ μετα-
πεμψάμενος τὸν Δαυίδην σημαίνει τε αὐτῷ χρηστὰ καὶ σωτήρια
τὰ παρὰ τοῦ πατρὸς ἄγει τε πρὸς αὐτόν, καὶ παρέμεινε τῷ βασιλεῖ
Δαυίδης ὥσπερ ἔμπροσθεν.
 Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν καιρὸν τῶν Παλαιστίνων στρατευσα-
μένων πάλιν ἐπὶ τοὺς Ἑβραίους πέμπει μετὰ στρατιᾶς τὸν Δαυίδην
πολεμήσοντα τοῖς Παλαιστίνοις, καὶ συμβαλὼν πολλοὺς αὐτῶν ἀπέ-
κτεινε καὶ νικήσας ἐπάνεισι πρὸς τὸν βασιλέα. προσδέχεται δ'
αὐτὸν ὁ Σαοῦλος οὐχ ὡς ἤλπισεν ἀπὸ τοῦ κατορθώματος, ἀλλ'
ὑπὸ τῆς εὐπραγίας αὐτοῦ λυπηθεὶς ὡς ἐπισφαλέστερος αὐτὸς ἐκ  
τῶν ἐκείνου πράξεων γενόμενος. ἐπεὶ δὲ πάλιν αὐτὸν προσελθὸν τὸ
δαιμόνιον ἐθορύβει πνεῦμα καὶ συνετάραττε, καλέσας εἰς τὸ δωμάτιον
ἐν ᾧ κατέκειτο κατέχων τὸ δόρυ προσέταξε τῷ ψαλμῷ καὶ τοῖς ὕμνοις
ἐξᾴδειν αὐτόν. ἐκείνου δὲ τὰ κελευσθέντα ποιοῦντος διατεινάμενος
ἀκοντίζει τὸ δόρυ· καὶ τὸ μὲν προϊδόμενος ὁ Δαυίδης ἐξέκλινε,

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.245, line 1

οἰκέτην παρόντα ἐθαύμασε καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ μηδένα εἶναι σὺν
αὐτῷ μαθεῖν ἤθελεν. ὁ δὲ πρᾶξιν ἀπόρρητον ἐπιταγῆναι παρὰ
τοῦ βασιλέως ἔφησεν, εἰς ἣν συνοδίας αὐτῷ βουλομένῳ λαθεῖν οὐκ
ἔδει· τοὺς μέντοι θεράποντας εἰς τόνδε μοι τὸν τόπον ἀπαντᾶν
προσέταξα.” ἠξίου δὲ λαβεῖν ἐφόδια· φίλου γὰρ αὐτὸν ποιήσειν
ἔργον παρασχόντα καὶ πρὸς τὸ προκείμενον συλλαμβανομένου. τυ-
χὼν δὲ τούτων ᾔτει καὶ ὅπλον τι μετὰ χεῖρας ῥομφαίαν ἢ δορά-
τιον· παρῆν δὲ καὶ Σαούλου δοῦλος γένει μὲν Σύρος Δώηγος δὲ
ὄνομα τὰς τοῦ βασιλέως ἡμιόνους νέμων· ὁ δ' ἀρχιερεὺς ἔχειν μὲν
αὐτὸς οὐδέν τι εἶπε τοιοῦτον, εἶναι δὲ τὴν Γολιάθου ῥομφαίαν,
ἣν ἀποκτείνας τὸν Παλαιστῖνον αὐτὸς ἀναθείη τῷ θεῷ. λαβὼν  
 163

δὲ ταύτην ὁ Δαβίδης ἔξω τῆς τῶν Ἑβραίων χώρας εἰς Γίτταν διέ-
φυγε τὴν Παλαιστίνων, ἧς Ἄγχους ἐβασίλευεν. ἐπιγνωσθεὶς δὲ
ὑπὸ τῶν τοῦ βασιλέως οἰκετῶν καὶ φανερὸς αὐτῷ γενόμενος μηνυ-
όντων ἐκείνων, ὅτι Δαυίδης ὁ πολλὰς ἀποκτείνας Παλαιστίνων
μυριάδας εἴη, δείσας μὴ πρὸς αὐτοῦ θάνῃ καὶ τὸν κίνδυνον ὃν ἐξ-
έφυγε παρὰ Σαούλου παρ' ἐκείνου πειράσῃ προσποιεῖται μανίαν
καὶ λύσσαν, ὡς ἀφρὸν κατὰ τοῦ στόματος αὐτοῦ φερόμενον καὶ τὰ
ἄλλα ὅσα συνίστησι μανίαν πίστιν παρὰ τῷ Γίττης βασιλεῖ γενέ-
σθαι τῆς νόσου. καὶ τοῖς οἰκέταις ὁ βασιλεὺς προσδυσχεράνας ὡς

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.271, line 2

 Ὁ δ' Ἀβιάθαρος ὁ τοῦ Ἀβιμελέχου παῖς ὁ μόνος δυνη-

θεὶς ἐκ τοῦ γένους τῶν ὑπὸ τοῦ Σαούλου φονευθέντων ἱερέων
φυγὼν πρὸς Δαυίδην τὴν τῶν οἰκείων αὐτοῦ συμφορὰν ἐδήλωσε
καὶ τὴν τοῦ πατρὸς ἀναίρεσιν. ὁ δ' οὐκ ἀγνοεῖν ἔφη ταῦτα περὶ
αὐτοὺς ἐσόμενα ἰδὼν τὸν Δώηγον· ὑπονοῆσαι γὰρ διαβληθήσεσθαι
πρὸς αὐτοῦ τὸν ἀρχιερέα τῷ βασιλεῖ, καὶ τῆς ἀτυχίας ταύτης αὐ-
τοῖς αὑτὸν ᾐτιᾶτο. μένειν δ' αὐτόθι καὶ σὺν αὐτῷ διατρίβειν ὡς
οὐκ ἐν ἄλλῳ τόπῳ λησόμενον οὕτως ἠξίου.
 Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν καιρὸν ἀκούσας ὁ Δαυίδης τοὺς
Παλαιστίνους ἐμβεβληκότας εἰς τὴν Κιλλανῶν χώραν καὶ ταύτην
διαρπάζοντας δίδωσιν ἑαυτὸν στρατεύειν ἐπ' αὐτοὺς τοῦ θεοῦ διὰ
τοῦ προφήτου πυθόμενος εἰ ἐπιτρέπει νίκην. τοῦ δὲ σημαίνειν
φήσαντος ἐξώρμησεν ἐπὶ τοὺς Παλαιστίνους μετὰ τῶν ἑταίρων καὶ
φόνον τε αὐτῶν πολὺν ἐξέχεε καὶ λείαν ἤλασεν. καὶ παραμείνας
τοῖς Κιλλανοῖς ἕως οὗ τὰς ἅλως καὶ τὸν καρπὸν συνεῖλον ἀδεῶς
Σαούλῳ τῷ βασιλεῖ μηνύεται παρ' αὐτοῖς ὤν· τὸ γὰρ ἔργον καὶ
τὸ κατόρθωμα οὐκ ἔμεινε παρ' οἷς ἐγένετο, φήμῃ δ' ἐπίπαν εἴς  
τε τὰς τῶν ἄλλων ἀκοὰς καὶ πρὸς τὰς τοῦ βασιλέως διεκομίσθη
αὑτό τε συνιστάνον καὶ τὸν πεποιηκότα. χαίρει δὲ Σαοῦλος ἀκού-
σας ἐν Κίλλα τὸν Δαυίδην, καί “θεὸς ἤδη χερσὶ ταῖς ἐμαῖς ὑπ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία.

 164

Book 6, chap.271, line 5

φυγὼν πρὸς Δαυίδην τὴν τῶν οἰκείων αὐτοῦ συμφορὰν ἐδήλωσε

καὶ τὴν τοῦ πατρὸς ἀναίρεσιν. ὁ δ' οὐκ ἀγνοεῖν ἔφη ταῦτα περὶ
αὐτοὺς ἐσόμενα ἰδὼν τὸν Δώηγον· ὑπονοῆσαι γὰρ διαβληθήσεσθαι
πρὸς αὐτοῦ τὸν ἀρχιερέα τῷ βασιλεῖ, καὶ τῆς ἀτυχίας ταύτης αὐ-
τοῖς αὑτὸν ᾐτιᾶτο. μένειν δ' αὐτόθι καὶ σὺν αὐτῷ διατρίβειν ὡς
οὐκ ἐν ἄλλῳ τόπῳ λησόμενον οὕτως ἠξίου.
 Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν καιρὸν ἀκούσας ὁ Δαυίδης τοὺς
Παλαιστίνους ἐμβεβληκότας εἰς τὴν Κιλλανῶν χώραν καὶ ταύτην
διαρπάζοντας δίδωσιν ἑαυτὸν στρατεύειν ἐπ' αὐτοὺς τοῦ θεοῦ διὰ
τοῦ προφήτου πυθόμενος εἰ ἐπιτρέπει νίκην. τοῦ δὲ σημαίνειν
φήσαντος ἐξώρμησεν ἐπὶ τοὺς Παλαιστίνους μετὰ τῶν ἑταίρων καὶ
φόνον τε αὐτῶν πολὺν ἐξέχεε καὶ λείαν ἤλασεν. καὶ παραμείνας
τοῖς Κιλλανοῖς ἕως οὗ τὰς ἅλως καὶ τὸν καρπὸν συνεῖλον ἀδεῶς
Σαούλῳ τῷ βασιλεῖ μηνύεται παρ' αὐτοῖς ὤν· τὸ γὰρ ἔργον καὶ
τὸ κατόρθωμα οὐκ ἔμεινε παρ' οἷς ἐγένετο, φήμῃ δ' ἐπίπαν εἴς  
τε τὰς τῶν ἄλλων ἀκοὰς καὶ πρὸς τὰς τοῦ βασιλέως διεκομίσθη
αὑτό τε συνιστάνον καὶ τὸν πεποιηκότα. χαίρει δὲ Σαοῦλος ἀκού-
σας ἐν Κίλλα τὸν Δαυίδην, καί “θεὸς ἤδη χερσὶ ταῖς ἐμαῖς ὑπ-
έθετο αὐτόν, εἰπών, ἐπεὶ καὶ συνηνάγκασεν ἐλθεῖν εἰς πόλιν τείχη
καὶ πύλας καὶ μοχλοὺς ἔχουσαν”, τῷ λαῷ παντὶ προσέταξεν ἐπὶ
τὴν Κίλλαν ἐξορμῆσαι καὶ πολιορκήσαντι καὶ ἑλόντι τὸν Δαυίδην

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.281, line 5

προσδοκίαν παρὰ τοῦ βασιλέως ἄνδρα θεοφιλῆ καὶ παρὰ δίκην

ζητούμενον ἐπὶ θανάτῳ καὶ λανθάνειν δυνάμενον διέβαλλον καὶ
παραδώσειν ὑπέσχοντο· γνοὺς γὰρ ὁ Δαυίδης τὴν τῶν Ζιφηνῶν
κακοήθειαν καὶ τὴν τοῦ βασιλέως ἔφοδον ἐκλείπει μὲν τὰ στενὰ
τῆς ἐκείνων χώρας, φεύγει δὲ ἐπὶ τὴν μεγάλην Πέτραν τὴν οὖσαν
ἐν τῇ Σίμωνος ἐρήμῳ.
 Ὥρμησεν δὲ ἐπ' ἐκείνην διώκειν Σαοῦλος· κατὰ γὰρ τὴν
ὁδὸν ἀναχωρήσαντα ἐκ τῶν στενῶν μαθὼν τὸν Δαυίδην ἐπὶ τὸ
ἕτερον μέρος τῆς Πέτρας ἀπῆρεν. ἀντιπεριέσπασαν δὲ τὸν Σαοῦ-
λον ἀπὸ τῆς διώξεως τοῦ Δαυίδου μέλλοντος ἤδη συλλαμβάνεσθαι
Παλαιστῖνοι πάλιν ἐπὶ τὴν Ἑβραίων ἐστρατευκέναι χάραν ἀκου-
σθέντες· ἐπὶ γὰρ τούτους ἀνέστρεψε φύσει πολεμίους ὄντας αὐτοὺς  
ἀμύνασθαι κρίνας ἀναγκαιότερον, ἢ τὸν ἴδιον σπουδάζοντα λαβεῖν
ἐχθρὸν ὑπεριδεῖν τὴν γῆν κακωθεῖσαν.
 Καὶ Δαυίδης μὲν οὕτως ἐκ παραλόγου τὸν κίνδυνον δια-
 165

φυγὼν εἰς τὰ στενὰ τῆς Ἐνγεδηνῆς ἀφικνεῖται· Σαούλῳ δὲ ἐκβα-

λόντι τοὺς Παλαιστίνους ἧκον ἀπαγγέλλοντές τινες τὸν Δαυίδην ἐν
τοῖς Ἐγγεδηνῆς διατρίβειν ὅροις. λαβὼν δὲ τρισχιλίους ἐπιλέκτους
ὁπλίτας ἐπ' αὐτὸν ἠπείγετο, καὶ γενόμενος οὐ πόρρω τῶν τόπων
ὁρᾷ παρὰ τὴν ὁδὸν σπήλαιον βαθὺ καὶ κοῖλον εἰς πολὺ καὶ μῆκος
ἀνεῳγὸς καὶ πλάτος, ἔνθα συνέβαινε τὸν Δαυίδην μετὰ τῶν

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.319, line 4

χρόνον καὶ ταῖς περὶ τὴν ψυχὴν ἀγωνίαις ἠνάγκασε ζῆσαι φίλων
καὶ συγγενῶν ἔρημον· αὐτὸς δ' οὐ παύεται ὑπ' αὐτοῦ σωζόμενος,
[οὐδὲ τὴν ψυχὴν] φανερῶς ἀπολλυμένην λαμβάνων. ὁ δὲ Δαυίδης
πέμψαντα ἀπολαβεῖν ἐκέλευσε τὸ δόρυ καὶ τὸν φακὸν τοῦ ὕδατος
ἐπειπών, [ὡς] ὁ θεὸς ἑκατέρῳ τῆς ἰδίας φύσεως καὶ τῶν κατ'
αὐτὴν πεπραγμένων ἔσται δικαστής, ὃς ὅτι καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν
ἡμέραν ἀποκτεῖναί σε δυνηθεὶς ἀπεσχόμην οἶδε.”
 Καὶ Σαοῦλος μὲν δεύτερον διαφυγὼν τὰς Δαυίδου χεῖρας
εἰς τὰ βασίλεια καὶ τὴν οἰκείαν ἀπηλλάσσετο, φοβηθεὶς δὲ Δαυί-
δης, μὴ μένων αὐτόθι συλληφθῇ ὑπὸ τοῦ Σαούλου, συμφέρειν ἔκρι-
νεν εἰς τὴν Παλαιστίνην ἀναβὰς διατρίβειν ἐν αὐτῇ, καὶ μετὰ τῶν
ἑξακοσίων, οἳ περὶ αὐτὸν ἦσαν παραγίνεται πρὸς Ἀγχοῦν τὸν Γίτ-
της βασιλέα· μία δ' ἦν αὕτη τῶν πέντε πόλεων. δεξαμένου δ'
αὐτὸν τοῦ βασιλέως σὺν τοῖς ἀνδράσι καὶ δόντος οἰκητήριον ἔχων
ἅμα καὶ τὰς δύο γυναῖκας Ἀχιμὰν καὶ Ἀβιγαίαν διῆγεν ἐν τῇ Γίττῃ.
Σαούλῳ δὲ ταῦτ' ἀκούσαντι λόγος οὐκέτ' ἦν πέμπειν ἐπ' αὐτὸν ἢ
βαδίζειν· δὶς γὰρ ἤδη κινδυνεῦσαι παρὰ μικρὸν ἐπ' ἐκείνῳ γενό-
μενον συλλαβεῖν αὐτὸν σπουδάσαντα. Δαυίδῃ δ' οὐκ ἔδοξεν ἐν τῇ
πόλει τῶν Γιττῶν μένειν, ἀλλ' ἐδεήθη τοῦ βασιλέως αὐτῶν, ἵν'
ἐπειδὴ φιλανθρώπως αὐτὸν ὑπεδέξατο καὶ τοῦτο χαρίσηται, τόπον
τινὰ τῆς χώρας δοὺς αὐτῷ πρὸς κατοίκησιν·

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.322, line 5

Σαούλῳ δὲ ταῦτ' ἀκούσαντι λόγος οὐκέτ' ἦν πέμπειν ἐπ' αὐτὸν ἢ

βαδίζειν· δὶς γὰρ ἤδη κινδυνεῦσαι παρὰ μικρὸν ἐπ' ἐκείνῳ γενό-
μενον συλλαβεῖν αὐτὸν σπουδάσαντα. Δαυίδῃ δ' οὐκ ἔδοξεν ἐν τῇ
πόλει τῶν Γιττῶν μένειν, ἀλλ' ἐδεήθη τοῦ βασιλέως αὐτῶν, ἵν'
ἐπειδὴ φιλανθρώπως αὐτὸν ὑπεδέξατο καὶ τοῦτο χαρίσηται, τόπον
τινὰ τῆς χώρας δοὺς αὐτῷ πρὸς κατοίκησιν· αἰδεῖσθαι γὰρ διατρί-
βων ἐν τῷ πόλει βαρὺς αὐτῷ καὶ φορτικὸς εἶναι. δίδωσι δὲ Ἀγ-
 166

χοῦς αὐτῷ κώμην τινὰ Σέκελλαν καλουμένην, ἣν βασιλεύσας ὁ Δαυ-  

ίδης ἀγαπῶν ἴδιον κτῆμα ἐτίμησεν εἶναι καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ. ἀλλὰ
περὶ μὲν τούτων ἐν ἄλλοις δηλώσομεν· ὁ δὲ χρόνος, ὃν κατῴκησε
Δαυίδης ἐν Σεκέλλα τῆς Παλαιστίνης, ἐγένετο μῆνες τέσσαρες πρὸς
ταῖς εἴκοσιν ἡμέραις. ἐπερχόμενος δὲ λάθρα τοῖς πλησιοχώροις
τῶν Παλαιστίνων Σερρίταις καὶ Ἀμαληκίταις διήρπαζεν αὐτῶν τὴν
χώραν καὶ λείαν πολλὴν κτηνῶν καὶ καμήλων λαμβάνων ὑπέστρε-
φεν· ἀνθρώπων γὰρ ἀπείχετο δεδιὼς μὴ καταμηνύσωσιν αὐτὸν
πρὸς Ἀγχοῦν τὸν βασιλέα, τὸ μέντοι γε τῆς λείας μέρος αὐτῷ δω-
ρεὰν ἔπεμπε. τοῦ δὲ βασιλέως πυθομένου, τίσιν ἐπιθέμενος τὴν
λείαν ἀπήλασε; τοῖς πρὸς τὸν νότον τῶν Ἰουδαίων τετραμμένοις
καὶ ἐν τῇ πεδιάδι κατοικοῦσιν εἰπὼν πείθει τὸν Ἀγχοῦν φρονῆσαι
οὕτως· [ἤλπισε γὰρ οὗτος,] ὅτι Δαυίδης ἐμίσησε τὸ ἴδιον ἔθνος,
καὶ δοῦλον ἕξειν παρ' ὃν ζῇ χρόνον ἐν τοῖς αὐτοῦ καταμένοντα.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.325, line 1

ταῖς εἴκοσιν ἡμέραις. ἐπερχόμενος δὲ λάθρα τοῖς πλησιοχώροις

τῶν Παλαιστίνων Σερρίταις καὶ Ἀμαληκίταις διήρπαζεν αὐτῶν τὴν
χώραν καὶ λείαν πολλὴν κτηνῶν καὶ καμήλων λαμβάνων ὑπέστρε-
φεν· ἀνθρώπων γὰρ ἀπείχετο δεδιὼς μὴ καταμηνύσωσιν αὐτὸν
πρὸς Ἀγχοῦν τὸν βασιλέα, τὸ μέντοι γε τῆς λείας μέρος αὐτῷ δω-
ρεὰν ἔπεμπε. τοῦ δὲ βασιλέως πυθομένου, τίσιν ἐπιθέμενος τὴν
λείαν ἀπήλασε; τοῖς πρὸς τὸν νότον τῶν Ἰουδαίων τετραμμένοις
καὶ ἐν τῇ πεδιάδι κατοικοῦσιν εἰπὼν πείθει τὸν Ἀγχοῦν φρονῆσαι
οὕτως· [ἤλπισε γὰρ οὗτος,] ὅτι Δαυίδης ἐμίσησε τὸ ἴδιον ἔθνος,
καὶ δοῦλον ἕξειν παρ' ὃν ζῇ χρόνον ἐν τοῖς αὐτοῦ καταμένοντα.
 Κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν καιρὸν τῶν Παλαιστίνων ἐπὶ
τοὺς Ἰσραηλίτας στρατεύειν διεγνωκότων καὶ περιπεμψάντων πρὸς
τοὺς συμμάχους ἅπαντας, ἵνα παρῶσιν αὐτοῖς εἰς τὸν πόλεμον
εἰς Ῥεγάν, ἔνθεν ἔμελλον ἀθροισθέντες ἐξορμᾶν ἐπὶ τοὺς Ἑβραί-
ους, ὁ τῶν Γιττῶν βασιλεὺς Ἀγχοῦς συμμαχῆσαι τὸν Δαυίδην
αὐτῷ μετὰ τῶν ἰδίων ὁπλιτῶν ἐκέλευσε. τοῦ δὲ προθύμως ὑπο-
σχομένου καὶ φήσαντος παραστῆναι καιρόν, ἐν ᾧ τὴν ἀμοιβὴν
αὐτῷ τῆς εὐεργεσίας καὶ τῆς ξενίας ἀποδώσει, ποιήσειν αὐτὸν
καὶ φύλακα τοῦ σώματος μετὰ τὴν νίκην καὶ τοὺς ἀγῶνας τοὺς
πρὸς τοὺς πολεμίους κατὰ νοῦν χωρήσαντας αὐτοῖς ἐπηγγείλατο,  
τῆς τιμῆς καὶ πίστεως ὑποσχέσει τὸ πρόθυμον αὐτοῦ μᾶλλον

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.327, line 4

 167

αὐτῷ μετὰ τῶν ἰδίων ὁπλιτῶν ἐκέλευσε. τοῦ δὲ προθύμως ὑπο-

σχομένου καὶ φήσαντος παραστῆναι καιρόν, ἐν ᾧ τὴν ἀμοιβὴν
αὐτῷ τῆς εὐεργεσίας καὶ τῆς ξενίας ἀποδώσει, ποιήσειν αὐτὸν
καὶ φύλακα τοῦ σώματος μετὰ τὴν νίκην καὶ τοὺς ἀγῶνας τοὺς
πρὸς τοὺς πολεμίους κατὰ νοῦν χωρήσαντας αὐτοῖς ἐπηγγείλατο,  
τῆς τιμῆς καὶ πίστεως ὑποσχέσει τὸ πρόθυμον αὐτοῦ μᾶλλον
αὔξων.
 Ἔτυχε δὲ Σαοῦλος ὁ τῶν Ἑβραίων βασιλεὺς τοὺς μάντεις
καὶ τοὺς ἐγγαστριμύθους καὶ πᾶσαν τὴν τοιαύτην τέχνην ἐκ τῆς
χώρας ἐκβεβληκὼς ἔξω τῶν προφητῶν. ἀκούσας δὲ τοὺς Παλαι-
στίνους ἤδη παρόντας καὶ ἔγγιστα Σούνης πόλεως ἐν τῷ πεδίῳ
ἐστρατοπεδευκότας ἐξώρμησεν ἐπ' αὐτοὺς μετὰ τῆς δυνάμεως. καὶ
παραγενόμενος πρὸς ὄρει τινὶ Γελβουὲ καλουμένῳ βάλλεται στρα-
τόπεδον ἀντικρὺ τῶν πολεμίων. ταράττει δ' αὐτὸν οὐχ ὡς ἔτυχεν
ἡ τῶν ἐχθρῶν δύναμις πολλή τε οὖσα καὶ τῆς οἰκείας κρείττων
ὑπονοουμένη, καὶ τὸν θεὸν διὰ τῶν προφητῶν ἐρωτᾷ περὶ τῆς
μάχης καὶ τοῦ περὶ ταύτην ἐσομένου τέλους προειπεῖν. οὐκ ἀπο-
κρινομένου δὲ τοῦ θεοῦ ἔτι μᾶλλον ὁ Σαοῦλος κατέδεισε καὶ τὴν
ψυχὴν ἀνέπεσε, τὸ κακὸν οἷον εἰκὸς οὐ παρόντος αὐτῷ κατὰ χεῖρα
τοῦ θείου προορώμενος. ζητηθῆναι δ' αὑτῷ κελεύει γύναιόν τι
τῶν ἐγγαστριμύθων καὶ τῶν τεθνηκότων ψυχὰς ἐκκαλουμένων

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.351, line 1

δεινόν, ἀλλ' ἐπ' αὐτὸ χωρῆσαι προγινωσκόμενον, τοῦτ' ἀνδρείου

ἀληθῶς τεκμήριον ἐγὼ κρίνω. Σαοῦλος τοίνυν τοῦτο ἐποίησεν
ἐπιδείξας ὅτι πάντας μὲν προσήκει τῆς μετὰ τὸν θάνατον εὐφη-
μίας γλιχομένους ταῦτα ποιεῖν, ἐξ ὧν ἂν αὑτοῖς ταύτην καταλεί-
ποιεν, μάλιστα δὲ τοὺς βασιλέας, ὡς οὐκ ἐξὸν αὐτοῖς διὰ τὸ μέγεθος
τῆς ἀρχῆς οὐ μόνον οὐ κακοῖς εἶναι περὶ τοὺς ἀρχομένους, ἀλλ'
οὐδὲ μετρίως χρηστοῖς. ἔτι τούτων πλείω περὶ Σαούλου καὶ τῆς
εὐψυχίας λέγειν ἠδυνάμην ὕλην ἡμῖν χορηγησάσης τῆς ὑποθέσεως,
ἀλλ' ἵνα μὴ φανῶμεν ἀπειροκάλως αὐτοῦ χρῆσθαι τοῖς ἐπαίνοις,
ἐπάνειμι πάλιν ἀφ' ὧν εἰς τούτους ἐξέβην.
 Κατεστρατοπεδευκότων γὰρ τῶν Παλαιστίνων, ὡς προεῖπον,
καὶ κατὰ ἔθνη καὶ βασιλείας καὶ σατραπείας ἐξαριθμούντων τὴν
δύναμιν, τελευταῖος βασιλεὺς παρῆλθεν Ἀγχοῦς μετὰ τῆς ἰδίας στρα-
τιᾶς καὶ Δαυίδης μετὰ τῶν ἑξακοσίων ὁπλιτῶν εἵπετο. θεασά-
μενοι δὲ αὐτὸν οἱ στρατηγοὶ τῶν Παλαιστίνων, πόθεν εἴησαν ἥκον-
τες οἱ Ἑβραῖοι καὶ τίνων καλεσάντων ἠρώτων τὸν βασιλέα. ὁ δὲ
Δαυίδην ἔλεγεν εἶναι τὸν φυγόντα Σαοῦλον τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην
 168

καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλθόντα δέξασθαι, καὶ νῦν τῆς χάριτος ἀμοιβὴν
ἐκτεῖσαι βουλόμενον καὶ τιμωρήσασθαι τὸν Σαοῦλον συμμαχεῖν

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.354, line 4

Δαυίδην ἔλεγεν εἶναι τὸν φυγόντα Σαοῦλον τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην

καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλθόντα δέξασθαι, καὶ νῦν τῆς χάριτος ἀμοιβὴν
ἐκτεῖσαι βουλόμενον καὶ τιμωρήσασθαι τὸν Σαοῦλον συμμαχεῖν αὐ-
τοῖς. ἐμέμφθη δὲ ὑπὸ τῶν στρατηγῶν ἄνδρα παρειληφὼς ἐπὶ συμ-  
μαχίᾳ πολέμιον καὶ ἀποπέμπειν συνεβούλευον, μὴ καὶ λάθῃ μέγα
δι' αὐτὸν κακὸν τοὺς φίλους ἐργασάμενος· καὶ γὰρ οὕτω παρέξειν
καταλλαγῆναι πρὸς τὸν δεσπότην κακώσαντα τὴν ἡμετέραν δύναμιν.
ὃ δὴ καὶ προορώμενον εἰς τὸν τόπον ὃν ἔδωκεν αὐτῷ κατοικεῖν
ἐκέλευον ἀποπέμπειν σὺν τοῖς ἑξακοσίοις ὁπλίταις· τοῦτον γὰρ
εἶναι τὸν Δαυίδην, ὃν ᾄδουσιν αἱ παρθένοι πολλὰς μυριάδας Παλαι-
στίνων ἀπολέσαντα. ταῦτ' ἀκούσας ὁ τῶν Γιττῶν βασιλεὺς καὶ
καλῶς εἰρῆσθαι λογισάμενος καλέσας τὸν Δαυίδην “ἐγὼ μέν, εἶπε,
μαρτυρῶ σοι πολλὴν περὶ ἐμὲ σπουδὴν καὶ εὔνοιαν καὶ διὰ τοῦτό
σε σύμμαχον ἐπηγόμην· οὐ δοκεῖ δὲ ταὐτὸ τοῖς στρατηγοῖς. ἀλλ'
ἄπιθι μεθ' ἡμέραν εἰς ὃν ἔδωκά σοι τόπον μηδὲν ὑπονοῶν ἄτο-
πον, κἀκεῖ φύλασσέ μοι τὴν χώραν, μή τινες εἰς αὐτὴν τῶν πολε-
μίων ἐμβάλωσιν. ἔστι δὲ καὶ τοῦτο συμμαχίας μέρος.” καὶ Δαυί-
δης μέν, ὡς ἐκέλευσεν ὁ τῶν Γιττῶν βασιλεύς, ἧκεν εἰς Σίκελλαν.
καθ' ὃν δὲ καιρὸν ἐξ αὐτῆς συμμαχήσων τοῖς Παλαιστίνοις ἀπῆλθε
τὸ τῶν Ἀμαληκιτῶν ἔθνος ἐπελθὸν αἱρεῖ τὴν Σίκελλαν κατὰ κρά-
τος, καὶ ἐμπρήσαντες καὶ πολλὴν λείαν ἄλλην ἔκ τ' αὐτῆς ἐκείνης

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.356, line 6

καλῶς εἰρῆσθαι λογισάμενος καλέσας τὸν Δαυίδην “ἐγὼ μέν, εἶπε,

μαρτυρῶ σοι πολλὴν περὶ ἐμὲ σπουδὴν καὶ εὔνοιαν καὶ διὰ τοῦτό
σε σύμμαχον ἐπηγόμην· οὐ δοκεῖ δὲ ταὐτὸ τοῖς στρατηγοῖς. ἀλλ'
ἄπιθι μεθ' ἡμέραν εἰς ὃν ἔδωκά σοι τόπον μηδὲν ὑπονοῶν ἄτο-
πον, κἀκεῖ φύλασσέ μοι τὴν χώραν, μή τινες εἰς αὐτὴν τῶν πολε-
μίων ἐμβάλωσιν. ἔστι δὲ καὶ τοῦτο συμμαχίας μέρος.” καὶ Δαυί-
δης μέν, ὡς ἐκέλευσεν ὁ τῶν Γιττῶν βασιλεύς, ἧκεν εἰς Σίκελλαν.
καθ' ὃν δὲ καιρὸν ἐξ αὐτῆς συμμαχήσων τοῖς Παλαιστίνοις ἀπῆλθε
τὸ τῶν Ἀμαληκιτῶν ἔθνος ἐπελθὸν αἱρεῖ τὴν Σίκελλαν κατὰ κρά-
τος, καὶ ἐμπρήσαντες καὶ πολλὴν λείαν ἄλλην ἔκ τ' αὐτῆς ἐκείνης
καὶ τῆς ἄλλης τῶν Παλαιστίνων χώρας λαβόντες ἀνεχώρησαν.
 Ἐκπεπορθημένην δὲ τὴν Σίκελλαν καταλαβὼν ὁ Δαυί-
 169

δης καὶ διηρπαγμένα πάντα καὶ τὰς γυναῖκας [τὰς] ἑαυτοῦ, δύο
γὰρ ἦσαν, καὶ τὰς γυναῖκας τῶν ἑταίρων σὺν τοῖς τέκνοις ᾐχμα-
λωτισμένας, περιρρήγνυται εὐθὺς τὴν ἐσθῆτα. κλαίων δὲ καὶ ὀδυ-
ρόμενος μετὰ τῶν φίλων ἐπὶ τοσοῦτον παρείθη τοῖς κακοῖς, ὥστε
αὐτὸν ἐπιλιπεῖν ἤδη καὶ τὰ δάκρυα, κινδυνεῦσαι δὲ καὶ βληθεὶς  
ὑπὸ τῶν ἑταίρων ἀλγούντων ἐπὶ ταῖς αἰχμαλωσίαις τῶν γυναικῶν
καὶ τῶν τέκνων ἀποθανεῖν· αὐτὸν γὰρ τῶν γεγονότων ᾐτιῶντο.
ἀνασχὼν δ' ἐκ τῆς λύπης καὶ τὴν διάνοιαν πρὸς τὸν θεὸν ἀνα-
στήσας παρεκάλεσε τὸν ἀρχιερέα Ἀβιάθαρον ἐνδύσασθαι

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.368, line 1

βάνοντας ἔλεγον· Δαυίδης δὲ πονηρὰν καὶ ἄδικον αὐτῶν ταύτην

ἀπέφηνε τὴν γνώμην· εἶναι γὰρ ἀξίους, τοῦ θεοῦ παρασχόντος αὐ-
τοῖς ἀμύνασθαι μὲν τοὺς πολεμίους, κομίσασθαι δὲ πάντα τὰ αὑ-
τῶν, πᾶσιν ἐξ ἴσου τοῖς συστρατευσαμένοις μερίζεσθαι τὴν ὠφέ-
λειαν, καὶ ταῦτ' ἐπὶ φυλακῇ τῶν σκευῶν μεμενηκότων. καὶ ἐξ
ἐκείνου νόμος οὗτος ἐκράτησε παρ' αὐτοῖς, ἵνα ταὐτὰ τοῖς μαχο-
μένοις λαμβάνωσιν οἱ τὰ σκεύη φυλάσσοντες. γενόμενος δ' ἐν
Σικέλλα Δαυίδης διέπεμψε πᾶσι τοῖς ἐν τῇ Ἰούδα φυλῇ συνήθεσι
καὶ φίλοις ἀπομοίρας τῶν λαφύρων. καὶ τὰ μὲν περὶ τὴν Σικέλ-
λων πόρθησιν καὶ Ἀμαληκιτῶν ἀναίρεσιν οὕτως ἐγένετο.
 Τῶν δὲ Παλαιστίνων συμβαλόντων καὶ καρτερᾶς μάχης  
γενομένης νικῶσιν οἱ Παλαιστῖνοι καὶ πολλοὺς ἀναιροῦσι τῶν ἐναν-
τίων, Σαοῦλος δὲ ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεὺς καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ
γενναίως ἀγωνιζόμενοι καὶ πάσῃ προθυμίᾳ χρώμενοι, ὡς ἐν μόνῳ
τῷ καλῶς ἀποθανεῖν καὶ παραβόλως διακινδυνεῦσαι τοῖς πολεμίοις
τῆς ὅλης αὐτοῖς δόξης ἀποκειμένης, οὐδὲν γὰρ τούτου περισσότερον
εἶχον, ἐπιστρέφουσι πᾶσαν εἰς αὑτοὺς τὴν τῶν ἐχθρῶν φάλαγγα
καὶ περικυκλωθέντες ἀποθνήσκουσι πολλοὺς τῶν Παλαιστίνων κατα-
βαλόντες. ἦσαν δὲ οἱ παῖδες Ἰωνάθης καὶ Ἀμινάδαβος καὶ Μέλ-
χισος. τούτων πεσόντων τρέπεται τὸ τῶν Ἑβραίων πλῆθος καὶ
ἀκοσμία καὶ σύγχυσις γίνεται καὶ φόνος ἐπικειμένων τῶν πολεμίων.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 6, chap.373, line 5

χερσὶν αὐτὸν δύνασθαι παρασχεῖν αὐτῷ τελευτὴν ὁποίαν αὐτὸς

βούλεται. ποιήσας δὲ τοῦτο καὶ περιελόμενος τὸν περὶ τὸν βρα-
χίονα αὐτοῦ χρυσὸν καὶ τὸν βασιλικὸν στέφανον ἐκποδὼν ἐγένετο.
θεασάμενος δ' ὁ ὁπλοφόρος Σαοῦλον ἀνῃρημένον ἀπέκτεινεν ἑαυ-
 170

τόν· διεσώθη δ' οὐδεὶς τῶν σωματοφυλάκων τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ

πάντες ἔπεσον περὶ τὸ καλούμενον Γελβουὲ ὄρος. ἀκούσαντες δὲ
τῶν Ἑβραίων οἱ τὴν κοιλάδα πέραν τοῦ Ἰορδάνου κατοικοῦντες καὶ
οἱ ἐν τῷ πεδίῳ τὰς πόλεις ἔχοντες, ὅτι Σαοῦλος πέπτωκε καὶ οἱ
παῖδες αὐτοῦ, καὶ τὸ σὺν αὐτῷ πλῆθος ἀπόλωλε, καταλιπόντες τὰς
ἑαυτῶν πόλεις εἰς ὀχυρωτάτας ἔφυγον. οἱ δὲ Παλαιστῖνοι τὰς
καταλελειμμένας ἐρήμους εὑρόντες κατῴκησαν.
 Τῇ δ' ἐπιούσῃ σκυλεύοντες οἱ Παλαιστῖνοι τοὺς τῶν πολε-
μίων νεκροὺς ἐπιτυγχάνουσι τοῖς Σαούλου καὶ τῶν παίδων αὐτοῦ
σώμασι καὶ σκυλεύσαντες ἀποτέμνουσιν αὐτῶν τὰς κεφαλάς, καὶ
κατὰ πᾶσαν περιήγγειλαν τὴν χώραν πέμψαντες, ὅτι πεπτώκασιν
οἱ πολέμιοι· καὶ τὰς μὲν πανοπλίας αὐτῶν ἀνέθηκαν εἰς τὸ Ἀστάρ-
τειον ἱερόν, τὰ δὲ σώματα ἀνεσταύρωσαν πρὸς τὰ τείχη τῆς Βηθ-
σὰν πόλεως, ἣ νῦν Σκυθόπολις καλεῖται. ἐπεὶ δὲ ἤκουσαν οἱ ἐν
Ἰάβει πόλει τῆς Γαλααδίτιδος κατοικοῦντες, ὅτι λελώβηνται τὸν
Σαούλου νεκρὸν καὶ τοὺς τῶν παίδων αὐτοῦ, δεινὸν ἡγησάμενοι

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.p, line 10

Τάδε ἔνεστιν ἐν τῇ ἑβδόμῃ τῶν Ἰωσήπου ἱστο-ριῶν τῆς Ἰουδαϊκῆς

ἀρχαιολογίας.

 αʹ. Ὡς Δαυίδης μὲν τῆς μιᾶς φυλῆς ἐβασίλευσεν ἐν Γιβρῶνι τῇ

πόλει, τοῦ δ' ἄλλου πλήθους ὁ Σαούλου παῖς.
 βʹ. ὅτι τούτου φονευθέντος ἐξ ἐπιβουλῆς φίλων ἅπασιν τὴν
βασιλείαν Δαυίδης παρέλαβεν.
 γʹ. ὡς πολιορκήσας Ἱεροσόλυμα Δαυίδης καὶ λαβὼν τὴν πόλιν
ἐξέβαλε μὲν ἐξ αὐτῆς τοὺς Χαναναίους, ἐνῴκισε δὲ εἰς αὐτὴν Ἰου-
δαίους.
 δʹ. ὅτι στρατεύσαντας ἐπ' αὐτὸν δὶς Παλαιστίνους ἐν Ἱεροσο-
λύμοις ἐνίκησεν.
 εʹ. ἡ γενομένη πρὸς Εἴρωμον τὸν Τυρίων βασιλέα [καὶ] Δαυίδου
φιλία.
 ϛʹ. ὡς τοῖς πέριξ ἔθνεσι στρατεύσας Δαυίδης καὶ χειρωσάμενος
φόρον ἐπέταξεν αὑτῷ τελεῖν.
 ζʹ. ἡ γενομένη πρὸς Δαμασκηνοὺς Δαυίδῃ μάχη καὶ νίκη.
 ηʹ. πῶς ἐπὶ τοὺς Μεσοποταμίους στρατεύσας ἐκράτησεν αὐτῶν.
 θʹ. ὅτι τῶν περὶ τὴν οἰκίαν αὐτῷ στασιασάντων ὑπὸ τοῦ παι-
δὸς ἐξεβλήθη τῆς ἀρχῆς εἰς τὴν πέραν τοῦ Ἰορδάνου.
 171

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.1, line 4

 ιʹ. ὡς στρατεύσας Ἀψάλωμος ἐπὶ τὸν πατέρα Δαυίδην ἀπώλετο

σὺν τῷ στρατῷ.  
 ιαʹ. πῶς εἰς τὴν βασιλείαν πάλιν κατῆλθε καὶ ζήσας εὐδαιμόνως
ἔτι περιὼν Σολόμωνα τὸν υἱὸν ἀπέδειξε βασιλέα.
 ιβʹ. τελευτὴ Δαυίδου καταλιπόντος τῷ παιδὶ πολλὴν ὕλην ἀρ-
γύρου τε καὶ χρυσοῦ καὶ λιθίας εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ ναοῦ.
  περιέχει ἡ βίβλος χρόνον ἐτῶν τεσσαράκοντα.
 Συνέβη δὲ ταύτην γενέσθαι τὴν μάχην καθ' ἣν ἡμέραν
καὶ Δαυίδης τοὺς Ἀμαληκίτας νικήσας εἰς Σίκελλαν ὑπέστρεψεν.
ἤδη δὲ αὐτοῦ δύο ἡμέρας ἔχοντος ἐν τῇ Σικέλλα τῇ τρίτῃ παραγίνε-
ται διασωθεὶς ἐκ τῆς μάχης τῆς πρὸς Παλαιστίνους ὁ τὸν Σαοῦλον
ἀνελὼν τήν τε ἐσθῆτα περιερρηγμένος καὶ τὴν κεφαλὴν τέφρᾳ περι-
χεάμενος. καὶ προσκυνήσας αὐτὸν πυνθανομένῳ, πόθεν ἥκοι τοιοῦ-
τος, ἀπὸ τῆς τῶν Ἰσραηλιτῶν μάχης ἔλεγε· γενέσθαι δ' ἀτυχὲς
αὐτῆς τὸ τέλος ἐδήλου πολλῶν μὲν ἀναιρεθεισῶν τοῖς Ἑβραίοις
μυριάδων, πεσόντος δὲ καὶ τοῦ βασιλέως αὐτῶν Σαούλου μετὰ τῶν
τέκνων· ταῦτα δὲ σημαίνειν ἔφασκεν αὐτὸς παρατυχὼν τῇ τροπῇ
τῶν Ἑβραίων καὶ τῷ βασιλεῖ πεφευγότι παρών, ὃν καὶ κτεῖναι
μέλλοντα ὑπὸ τῶν πολεμίων λαμβάνεσθαι παρακληθεὶς αὐτὸς ὡμο-
λόγει· τῇ ῥομφαίᾳ γὰρ αὐτὸν ἐπιπεσόντα διὰ τὴν τῶν τραυμάτων
ὑπερβολὴν αὑτὸν ἀσθενῆσαι κατεργάσασθαι. καὶ σύμβολα τῆς ἀναι

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.25, line 5

αὐτὸν χρώμενος, ἠπείλησε μὲν τὴν βασιλείαν εἰς Δαυίδην περιστή-

σειν, ἐπιδείξειν δὲ ὡς οὐχὶ διὰ τὴν ἰδίαν ῥώμην καὶ σύνεσιν ἄρχοι
τῶν πέραν Ἰορδάνου, διὰ δὲ τὴν αὐτοῦ στρατηγίαν τε καὶ πίστιν.
καὶ πέμψας εἰς Γιβρῶνα παρὰ Δαυίδην λαβεῖν ὅρκους τε καὶ πί-
στεις ἠξίου, ἦ μὴν ἕξειν αὐτὸν ἑταῖρον καὶ φίλον ἀναπείσαντα τὸν
λαὸν τοῦ Σαούλου μὲν ἀποστῆναι παιδός, αὐτὸν δὲ ἀποδείξαντα
πάσης τῆς χώρας βασιλέα. τοῦ δὲ Δαυίδου ποιησαμένου τὰς ὁμο-
λογίας, ἥσθη γὰρ ἐφ' οἷς Ἀβεννῆρος διεπρεσβεύσατο πρὸς αὐτόν,
καὶ πρῶτον τεκμήριον παρασχεῖν τῶν συνθηκῶν ἀξιώσαντος ἀνασώ-
σαντα πρὸς αὐτὸν [Μελχάλην] τὴν γυναῖκα μεγάλοις ὠνηθεῖσαν  
ὑπ' αὐτοῦ κινδύνοις καὶ Παλαιστίνων κεφαλαῖς ἑξακοσίαις, ἃς ὑπὲρ
αὐτῆς ἐκόμισε τῷ πατρὶ Σαούλῳ, πέμπει μὲν αὐτῷ τὴν Μελχάλην
ἀποσπάσας Ὀφελτίου τοῦ τότε συνοικοῦντος αὐτῇ, πρὸς τοῦτο καὶ
Ἰεβώσθου συμπράξαντος· ἐγεγράφει γὰρ αὐτῷ Δαυίδης τὴν γυναῖκα
δικαίως ἀπολαβεῖν· συγκαλέσας δὲ τοὺς γεγηρακότας τοῦ πλήθους
 172

καὶ ταξιάρχους καὶ χιλιάρχους λόγους ἐποιήσατο πρὸς αὐτούς, ὡς

ἔχοντας ἑτοίμως ἀποστῆναι μὲν Ἰεβώσθου Δαυίδῃ δὲ προσθέσθαι
ταύτης ἀποστρέψειε τῆς ὁρμῆς, νῦν μέντοι γε ἐπιτρέποι χωρεῖν ᾗ
βούλονται· καὶ γὰρ εἰδέναι τὸν θεὸν διὰ Σαμουήλου τοῦ προφήτου
Δαυίδην χειροτονήσαντα πάντων Ἑβραίων βασιλέα, προειπεῖν δ'
ὅτι Παλαιστίνους ἐκεῖνος αὐτὸς τιμωρήσεται καὶ ποιήσει

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.54, line 1

καὶ τὴν Ἰεβώσθου κεφαλὴν ἐν τῷ Ἀβεννήρου τάφῳ πάντων ἀξιώσας

ἐκήδευσε.
 Τούτων δὲ τοιοῦτον λαβόντων τέλος ἧκον ἅπαντες οἱ τοῦ
λαοῦ τῶν Ἑβραίων πρῶτοι πρὸς Δαυίδην εἰς Γιβρῶνα οἵ τε χιλί-
αρχοι καὶ ἡγεμόνες αὐτῶν, καὶ παρεδίδοσαν αὑτοὺς τήν τε εὔνοιαν,
ἣν ἔτι καὶ Σαούλου ζῶντος εἶχον πρὸς αὐτόν, ὑπομιμνήσκοντες καὶ
τὴν τιμήν, ἣν γενόμενον τότε χιλίαρχον τιμῶντες οὐ διέλιπον, ὅτι
τε βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ θεοῦ διὰ Σαμουήλου τοῦ προφήτου χειροτο-
νηθείη καὶ παῖδες αὐτοῦ καὶ ὡς τὴν Ἑβραίων χώραν αὐτῷ σῶσαι
καταγωνισαμένῳ Παλαιστίνους δέδωκεν ὁ θεὸς ἐμφανίζοντες. ὁ δὲ
ταύτης τε ἀποδέχεται τῆς προθυμίας αὐτοὺς καὶ παρακαλέσας
διαμένειν, οὐ γὰρ ἔσεσθαι μετάνοιαν αὐτοῖς ἐκ τοῦ τοιούτου, καὶ
κατευωχήσας καὶ φιλοφρονησάμενος ἔπεμψε τὸν λαὸν παρ' αὐτὸν
ἄξοντας ἅπαντα. καὶ συνῆλθον ἐκ μὲν τῆς Ἰούδα φυλῆς ὁπλιτῶν
ὡς ὀκτακόσιοι καὶ ἑξακισχίλιοι φοροῦντες ὅπλα θυρεὸν καὶ σιρομά-
στην· οὗτοι δὲ τῷ Σαούλου παιδὶ παρέμενον· τούτων γὰρ χωρὶς ἡ
Ἰούδα φυλὴ τὸν Δαυίδην ἀπέδειξε βασιλέα. ἐκ δὲ τῆς Συμεωνίδος
φυλῆς ἑπτακισχίλιοι καὶ ἑκατόν. ἐκ δὲ τῆς Ληουίτιδος τετρακισχί-
λιοι καὶ ἑπτακόσιοι ἔχοντες ἄρχοντα Ἰώδαμον· μετὰ τούτοις ἦν
ὁ ἀρχιερεὺς Σάδωκος σὺν εἴκοσι δύο συγγενέσιν ἡγεμόσιν.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.71, line 1

Ἰεβουσαίων, οὐκ ἀναιρεθέντος δὲ ἐν τῇ Ἱεροσολύμων πολιορκίᾳ ὑπὸ

Δαυίδου διὰ τὴν πρὸς τοὺς Ἑβραίους εὔνοιαν αὐτοῦ καί τινα καὶ
χάριν καὶ σπουδὴν πρὸς αὐτὸν γενομένην τὸν βασιλέα, ἣν μικρὸν
ὕστερον εὐκαιρότερον σημανῶ. ἔγημε δὲ καὶ ἄλλας γυναῖκας πρὸς
ταῖς οὔσαις αὐτῷ Δαυίδης καὶ παλλακὰς ἔσχεν. ἐποιήσατο δὲ καὶ
παῖδας ἐννέα τὸν ἀριθμόν, οὓς προσηγόρευσεν Ἀμασέ, Ἀμνου, Σεβάν,  
Νάθαν, Σολομῶνα, Ἰεβαρῆ, Ἐλιήν, Φαλναγέην, Ναφήν, Ἰεναέ, Ἐλι-
φαλέ, ἔτι δὲ καὶ θυγατέρα Θαμάραν. τούτων οἱ μὲν ἐννέα ἐξ εὐ-
γενίδων ἦσαν γεγονότες, οὓς δὲ τελευταίους εἰρήκαμεν δύο ἐκ τῶν
 173

παλλακίδων. Θαμάρα δὲ ὁμομήτριος Ἀψαλώμῳ ἦν.

 Γνόντες δ' οἱ Παλαιστῖνοι τὸν Δαυίδην βασιλέα ὑπὸ τῶν
Ἑβραίων ἀποδεδειγμένον στρατεύουσιν ἐπ' αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα·
καὶ καταλαβόμενοι τὴν κοιλάδα τῶν Γιγάντων καλουμένην, τόπος δέ
ἐστιν οὐ πόρρω τῆς πόλεως, ἐν αὐτῇ στρατοπεδεύονται. ὁ δὲ τῶν
Ἰουδαίων βασιλεύς, οὐδὲν γὰρ ἄνευ προφητείας καὶ τοῦ κελεῦσαι τὸν
θεὸν καὶ περὶ τῶν ἐσομένων λαβεῖν ἐγγυητὴν ἐκεῖνον ἑαυτῷ ποιεῖν
ἐπέτρεπεν, ἐκέλευσε τὸν ἀρχιερέα τί δοκεῖ τῷ θεῷ καὶ ποδαπὸν
ἔσται τὸ τέλος τῆς μάχης προλέγειν αὐτῷ. προφητεύσαντος δὲ
νίκην καὶ κράτος ἐξάγει τὴν δύναμιν ἐπὶ τοὺς Παλαιστίνους· καὶ
γενομένης συμβολῆς αὐτὸς κατόπιν αἰφνιδίως ἐπιπεσὼν τοῖς πο-
λεμίοις τοὺς μὲν αὐτῶν ἀπέκτεινε, τοὺς δὲ εἰς φυγὴν ἐτρέψατο.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.96, line 2

ἀφορίᾳ. μαθὼν ταῦτα παρὰ τοῦ προφήτου Δαυίδης καὶ περιχαρὴς

γενόμενος ἐπὶ τῷ τοῖς ἐγγόνοις αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν διαμένουσαν ἐγνω-
κέναι βεβαίως καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ λαμπρὸν ἐσόμενον καὶ περιβόη-
τον πρὸς τὴν κιβωτὸν παραγίνεται, καὶ πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον ἤρξατο
προσκυνεῖν καὶ περὶ πάντων εὐχαριστεῖν τῷ θεῷ, ὧν τε αὐτῷ παρ-
έσχηκεν ἤδη ἐκ ταπεινοῦ καὶ ποιμένος εἰς τηλικοῦτο μέγεθος ἡγε-
μονίας τε καὶ δόξης ἀναγαγών, ὧν τε τοῖς ἐγγόνοις αὐτοῦ καθυπ-
έσχετο, τῆς προνοίας, ἣν Ἑβραίων καὶ τῆς τούτων ἐλευθερίας
ἐποιήσατο. ταῦτ' εἰπὼν καὶ τὸν θεὸν ὑμνήσας ἀπαλλάσσεται.
 Διαλιπὼν δὲ ὀλίγον χρόνον ἔγνω δεῖν ἐπὶ τοὺς Παλαι-
στίνους ἐκστρατεύειν, καὶ μηδὲν ἀργὸν μηδὲ ῥᾴθυμον ἐν τοῖς πράγ-  
μασιν ὁρᾶν γινόμενον, ἵν' ὡς τὸ θεῖον αὐτῷ προεῖπε καταστρε-
ψάμενος τοὺς πολεμίους ἐν εἰρήνῃ τὸ λοιπὸν τοὺς ἐκγόνους αὐτοῦ
βασιλεύοντας καταλείποι. καὶ συγκαλέσας πάλιν τὴν στρατιὰν καὶ
παραγγείλας αὐτῇ πρὸς πόλεμον ἑτοίμῃ καὶ παρεσκευασμένῃ τυγ-
χάνειν, ὅτ' ἔδοξεν αὐτῷ καλῶς ἔχειν τὰ παρ' αὐτῆς ἄρας ἐκ τῶν
Ἱεροσολύμων ἐπὶ τοὺς Παλαιστίνους ἧκε. κρατήσας δ' αὐτῶν τῇ
μάχῃ καὶ πολλὴν τῆς χώρας ἀποτεμόμενος καὶ προσορίσας τῇ τῶν
Ἑβραίων ἐπὶ τοὺς Μωαβίτας τὸν πόλεμον μετήγαγε, καὶ τὰ μὲν
δύο μέρη τῆς στρατιᾶς αὐτῶν τῇ μάχῃ νικήσας διέφθειρε, τὸ δὲ
λειπόμενον αἰχμάλωτον ἔλαβε. φόρους δὲ αὐτοῖς ἐπιτάξας κατ'

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.298, line 2

ἀπαλλάξειν τῶν κακῶν ἐπηγγέλλετο. ὡς οὖν ταῦτα παρὰ τῶν προ-

φητῶν ἔμαθεν ἐπιζητεῖν τὸν θεόν, μεταπέμπεται τοὺς Γαβαωνίτας
καὶ τίνος βούλονται τυχεῖν ἐπηρώτα. τῶν δ' ἐκ τοῦ γένους τοῦ
 174

Σαούλου παραλαβεῖν ἑπτὰ παῖδας ἀξιωσάντων πρὸς τιμωρίαν, ὁ

βασιλεὺς ἀναζητήσας παρέδωκεν αὐτοῖς Ἰεβόσθου φεισάμενος τοῦ
Ἰωνάθου παιδός. παραλαβόντες δ' οἱ Γαβαωνῖται τοὺς ἄνδρας ὡς
ἐβούλοντο ἐκόλασαν. ἤρξατο δ' ὕειν παραχρῆμα ὁ θεὸς καὶ τὴν  
γῆν πρὸς γονὴν καρπῶν ἀνακαλεῖν ἀπολύσας τοῦ πρότερον αὐχμοῦ·
καὶ πάλιν εὐθήνησεν ἡ τῶν Ἑβραίων χώρα.
 Στρατεύεται δὲ μετ' οὐ πολὺν χρόνον ὁ βασιλεὺς ἐπὶ Παλαι-
στίνους, καὶ συνάψας μάχην αὐτοῖς καὶ τρεψάμενος ἐμονώθη διώκων
καὶ γενόμενος ἔκλυτος ὤφθη ὑπό τινος τῶν πολεμίων Ἄκμονος
μὲν τοὔνομα Ἀράφου δὲ παιδός· οὗτος ἦν μὲν καὶ ἀπόγονος τῶν
Γιγάντων, ἔχων δὲ καὶ ξυστόν, οὗ τὴν λαβὴν συνέλκειν σταθμὸν
σίκλους τριακοσίους, καὶ θώρακα ἁλυσιδωτὸν καὶ ῥομφαίαν ὥρμησεν
ἐπιστραφεὶς ὡς ἀποκτενῶν τὸν τῶν πολεμίων βασιλέα· παρεῖτο
γὰρ ὑπὸ τοῦ κόπου. ἐπιφανεὶς δ' ἐξαίφνης Ἀβεσσαῖος ὁ Ἰωάβου
ἀδελφὸς τὸν βασιλέα μὲν ὑπερήσπισε περιβὰς κείμενον, ἀπέκτεινε
δὲ τὸν πολέμιον. ἤνεγκε δ' ἐπὶ τῷ παρ' ὀλίγον κινδυνεῦσαι τὸν
βασιλέα χαλεπῶς τὸ πλῆθος· καὶ οἱ ἡγεμόνες ὥρκωσαν αὐτὸν μη-
κέτι εἰς μάχην ἀπαντῆσαι σὺν αὐτοῖς,

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.301, line 1

σίκλους τριακοσίους, καὶ θώρακα ἁλυσιδωτὸν καὶ ῥομφαίαν ὥρμησεν

ἐπιστραφεὶς ὡς ἀποκτενῶν τὸν τῶν πολεμίων βασιλέα· παρεῖτο
γὰρ ὑπὸ τοῦ κόπου. ἐπιφανεὶς δ' ἐξαίφνης Ἀβεσσαῖος ὁ Ἰωάβου
ἀδελφὸς τὸν βασιλέα μὲν ὑπερήσπισε περιβὰς κείμενον, ἀπέκτεινε
δὲ τὸν πολέμιον. ἤνεγκε δ' ἐπὶ τῷ παρ' ὀλίγον κινδυνεῦσαι τὸν
βασιλέα χαλεπῶς τὸ πλῆθος· καὶ οἱ ἡγεμόνες ὥρκωσαν αὐτὸν μη-
κέτι εἰς μάχην ἀπαντῆσαι σὺν αὐτοῖς, μὴ δι' ἀνδρείαν καὶ προ-
θυμίαν παθών τι τῶν δεινῶν στερήσῃ τὸν λαὸν τῶν δι' αὐτὸν
ἀγαθῶν, ὅσα τε ἤδη παρέσχηκε καὶ ὅσων ἔτι μεθέξουσι πολὺν βιώ-
σαντος χρόνον.
 Συνελθόντων δὲ τῶν Παλαιστίνων εἰς Γάζαρα πόλιν ἀκού-
σας ὁ βασιλεὺς ἔπεμψεν ἐπ' αὐτοὺς στρατιάν. ἠρίστευσε δὲ τότε
καὶ σφόδρ' ηὐδοκίμησε Σαβρήχης ὁ Χετταῖος εἷς τῶν περὶ Δαυί-
δην ἀνδρειοτάτων· ἀπέκτεινε γὰρ πολλοὺς τῶν αὐχούντων προγό-
νους τοὺς Γίγαντας καὶ μέγα ἐπ' ἀνδρείᾳ φρονούντων, αἴτιός τε
τῆς νίκης τοῖς Ἑβραίοις ἐγένετο. καὶ μετ' ἐκείνην τὴν ἧτταν πάλιν  
ἐπολέμησαν οἱ Παλαιστῖνοι· καὶ στρατιὰν ἐπ' αὐτοὺς Δαυίδου πέμ-
ψαντος ἠρίστευσεν Ἐφὰν ὁ συγγενὴς αὐτοῦ· μονομαχήσας γὰρ τῷ
πάντων ἀνδρειοτάτῳ Παλαιστίνων ἀπέκτεινεν αὐτὸν καὶ τοὺς ἄλλους
εἰς φυγὴν ἔτρεψε, πολλοί τε αὐτῶν ἀπέθανον μαχόμενοι. διαλι-
πόντες δ' ὀλίγον χρόνον ἐστρατοπεδεύσαντο πρὸς τῇ πόλει τῶν
 175

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.304, line 4

ἐπολέμησαν οἱ Παλαιστῖνοι· καὶ στρατιὰν ἐπ' αὐτοὺς Δαυίδου πέμ-

ψαντος ἠρίστευσεν Ἐφὰν ὁ συγγενὴς αὐτοῦ· μονομαχήσας γὰρ τῷ
πάντων ἀνδρειοτάτῳ Παλαιστίνων ἀπέκτεινεν αὐτὸν καὶ τοὺς ἄλλους
εἰς φυγὴν ἔτρεψε, πολλοί τε αὐτῶν ἀπέθανον μαχόμενοι. διαλι-
πόντες δ' ὀλίγον χρόνον ἐστρατοπεδεύσαντο πρὸς τῇ πόλει τῶν
ὅρων τῆς Ἑβραίων χώρας οὐκ ἄπωθεν. ἦν δ' αὐτοῖς ἀνὴρ τὸ μὲν
ὕψος ἓξ πηχῶν, δακτύλους δ' ἐν ἑκατέρῳ τῶν βάσεων καὶ τῶν χει-
ρῶν ἑνὶ περισσοτέρους εἶχε τῶν κατὰ φύσιν. ἐκ τῆς οὖν πεμφθεί-
σης ἐπ' αὐτοὺς ὑπὸ Δαυίδου στρατιᾶς τούτῳ μονομαχήσας Ἰωνάθης
ὁ Σουμᾶ υἱὸς ἀνεῖλέ τε αὐτὸν καὶ τῆς ὅλης νίκης ῥοπὴ γενόμενος
δόξαν ἀριστείας ἀπηνέγκατο· καὶ γὰρ οὗτος ὁ Παλαιστῖνος ηὔχει
τῶν Γιγάντων ἀπόγονος εἶναι. μετὰ δὲ ταύτην τὴν μάχην οὐκέτι
τοῖς Ἰσραηλίταις ἐπολέμησαν.
 Ἀπηλλαγμένος δ' ἤδη πολέμων ὁ Δαυίδης καὶ κινδύνων
καὶ βαθείας ἀπολαύων τὸ λοιπὸν εἰρήνης ᾠδὰς εἰς τὸν θεὸν καὶ
ὕμνους συνετάξατο μέτρου ποικίλου· τοὺς μὲν γὰρ τριμέτρους, τοὺς
δὲ πενταμέτρους ἐποίησεν. ὄργανά τε κατασκευάσας ἐδίδαξε πρὸς
αὐτὰ τοὺς Ληουίτας ὑμνεῖν τὸν θεὸν κατά τε τὴν τῶν καλουμένων
σαββάτων ἡμέραν καὶ κατὰ τὰς ἄλλας ἑορτάς. ἡ δὲ τῶν ὀργάνων
ἐστὶν ἰδέα τοιαύτη τις τὸν τρόπον· ἡ μὲν κινύρα δέκα χορδαῖς
ἐξημμένη τύπτεται πλήκτρῳ, ἡ δὲ νάβλα δώδεκα φθόγγους ἔχουσα

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.309, line 2

νοεῖν τὴν τῶν προειρημένων ὀργάνων φύσιν, ἀρκείσθω λελέχθαι.  

 Τῷ δὲ βασιλεῖ πάντες ἦσαν οἱ περὶ αὐτὸν ἀνδρεῖοι· τού-
των δ' οἱ διασημότατοι καὶ λαμπροὶ τὰς πράξεις ὀκτὼ καὶ τριά-
κοντα, ὧν πέντε μόνων διηγήσομαι τὰ ἔργα· φανερὰς γὰρ καὶ τὰς
τῶν ἄλλων ἀρετὰς ἀρκέσουσιν οὗτοι ποιῆσαι· δυνατοὶ γὰρ ἦσαν
οὗτοι καὶ χώραν ὑπάγεσθαι καὶ μεγάλων ἐθνῶν κρατῆσαι. πρῶτος
μὲν οὖν Ἴσεβος υἱὸς Ἀχεμαίου, ὃς πολλάκις εἰς τὴν παράταξιν ἐμ-
πηδῶν τῶν πολεμίων οὐ πρὶν ἀνεπαύετο μαχόμενος πρὶν ἐνακο-
σίους αὐτῶν καταβαλεῖν. μετ' αὐτὸν ἦν Ἐλεάζαρος υἱὸς Δωδείου,
ὃς ἦν μετὰ τοῦ βασιλέως ἐν Ἐρασαμῷ· οὗτός ποτε τῶν Ἰσραηλιτῶν
καταπλαγέντων τὸ πλῆθος τῶν Παλαιστίνων καὶ φευγόντων μόνος
ἔμεινε καὶ συμπεσὼν τοῖς πολεμίοις ἀπέκτεινεν αὐτῶν πολλούς,
ὡς ὑπὸ τοῦ αἵματος προσκολληθῆναι τὴν ῥομφαίαν αὐτοῦ τῇ δεξιᾷ
καὶ τοὺς Ἰσραηλίτας ἰδόντας τετραμμένους ὑπ' αὐτοῦ τοὺς Παλαι-
 176

στίνους καταβάντας διώκειν καὶ θαυμαστὴν καὶ διαβόητον τότε

νίκην ἄρασθαι, τοῦ μὲν Ἐλεαζάρου κτείνοντος ἑπομένου δὲ τοῦ
πλήθους καὶ σκυλεύοντος τοὺς ἀνῃρημένους. τρίτος δὲ ἦν Ἠλοῦ
μὲν υἱὸς Σαβαίας δὲ ὄνομα. καὶ οὗτος ἐν τοῖς πρὸς Παλαιστίνους
ἀγῶσιν εἰς τόπον Σιαγόνα λεγόμενον αὐτῶν παραταξαμένων, ὡς
οἱ Ἑβραῖοι πάλιν τὴν δύναμιν φοβηθέντες οὐχ ὑπέμειναν, ὑπέστη

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.310, line 2

πηδῶν τῶν πολεμίων οὐ πρὶν ἀνεπαύετο μαχόμενος πρὶν ἐνακο-

σίους αὐτῶν καταβαλεῖν. μετ' αὐτὸν ἦν Ἐλεάζαρος υἱὸς Δωδείου,
ὃς ἦν μετὰ τοῦ βασιλέως ἐν Ἐρασαμῷ· οὗτός ποτε τῶν Ἰσραηλιτῶν
καταπλαγέντων τὸ πλῆθος τῶν Παλαιστίνων καὶ φευγόντων μόνος
ἔμεινε καὶ συμπεσὼν τοῖς πολεμίοις ἀπέκτεινεν αὐτῶν πολλούς,
ὡς ὑπὸ τοῦ αἵματος προσκολληθῆναι τὴν ῥομφαίαν αὐτοῦ τῇ δεξιᾷ
καὶ τοὺς Ἰσραηλίτας ἰδόντας τετραμμένους ὑπ' αὐτοῦ τοὺς Παλαι-
στίνους καταβάντας διώκειν καὶ θαυμαστὴν καὶ διαβόητον τότε
νίκην ἄρασθαι, τοῦ μὲν Ἐλεαζάρου κτείνοντος ἑπομένου δὲ τοῦ
πλήθους καὶ σκυλεύοντος τοὺς ἀνῃρημένους. τρίτος δὲ ἦν Ἠλοῦ
μὲν υἱὸς Σαβαίας δὲ ὄνομα. καὶ οὗτος ἐν τοῖς πρὸς Παλαιστίνους
ἀγῶσιν εἰς τόπον Σιαγόνα λεγόμενον αὐτῶν παραταξαμένων, ὡς
οἱ Ἑβραῖοι πάλιν τὴν δύναμιν φοβηθέντες οὐχ ὑπέμειναν, ὑπέστη
μόνος ὡς στράτευμα καὶ τάξις, καὶ τοὺς μὲν αὐτῶν κατέβαλε τοὺς
δ' οὐ καρτερήσαντας αὐτοῦ τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν βίαν ἀλλ' εἰς φυγὴν
ἀποστραφέντας ἐδίωκε. ταῦτα μὲν ἔργα χειρῶν καὶ μάχης οἱ τρεῖς
ἐπεδείξαντο. καθ' ὃν δὲ καιρὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ὄντος τοῦ βασι-
λέως ἐπῆλθεν ἡ τῶν Παλαιστίνων δύναμις πολεμῆσαι, Δαυίδης μὲν
ἐπὶ τὴν ἀκρόπολιν ἀνῆλθεν, ὡς προειρήκαμεν, πευσόμενος τοῦ θεοῦ  
περὶ τοῦ πολέμου, τῆς δὲ τῶν ἐχθρῶν παρεμβολῆς ἐν τῇ κοιλάδι

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 7, chap.313, line 5

ἐπὶ τὴν ἀκρόπολιν ἀνῆλθεν, ὡς προειρήκαμεν, πευσόμενος τοῦ θεοῦ  

περὶ τοῦ πολέμου, τῆς δὲ τῶν ἐχθρῶν παρεμβολῆς ἐν τῇ κοιλάδι
κειμένης, ἣ μέχρι Βηθλεέμης πόλεως διατείνει σταδίους Ἱεροσολύ-
μων ἀπεχούσης εἴκοσιν, ὁ Δαυίδης τοῖς ἑταίροις “καλὸν ὕδωρ, εἶπεν,
ἔχομεν ἐν τῇ πατρίδι μου· καὶ μάλιστα τὸ ἐν τῷ λάκκῳ τῷ πρὸς
τῇ πύλῃ θαυμάζων, εἴ τις ἐξ αὐτοῦ πιεῖν αὐτῷ κομίσειε μᾶλλον
ἐθελήσειν ἢ εἰ πολλὰ χρήματα διδοῖ. ταῦτ' ἀκούσαντες οἱ τρεῖς
ἄνδρες οὗτοι παραχρῆμα ἐκδραμόντες καὶ διὰ μέσου τοῦ τῶν πολεμίων
ὁρμήσαντες στρατοπέδου ἧκον εἰς Βηθλεέμην, καὶ τοῦ ὕδατος ἀρυ-
 177

σάμενοι πάλιν διὰ τῆς παρεμβολῆς ὑπέστρεψαν πρὸς τὸν βασιλέα, ὡς

τοὺς Παλαιστίνους καταπλαγέντας αὐτῶν τὸ θράσος καὶ τὴν εὐψυχίαν
ἠρεμῆσαι [καὶ μηδὲν ἐπ' αὐτοὺς τολμῆσαι] καταφρονήσαντας τῆς ὀλι-
γότητος. κομισθέντος δὲ τοῦ ὕδατος οὐκ ἔπιεν ὁ βασιλεὺς κινδύνῳ καὶ
αἵματι φήσας ἀνθρώπων αὐτὸ κεκομίσθαι καὶ διὰ τοῦτο μὴ προσή-
κειν αὐτῷ πιεῖν, ἔσπεισε δὲ ἀπ' αὐτοῦ τῷ θεῷ καὶ περὶ τῆς σωτηρίας
τῶν ἀνδρῶν εὐχαρίστησεν αὐτῷ. μετὰ τούτους ἦν ὁ Ἰωάβου ἀδελφὸς
Ἀβεσσαῖος· καὶ γὰρ οὗτος μιᾷ ἡμέρᾳ τῶν πολεμίων ἑξακοσίους ἀπέ-
κτεινε. πέμπτος Ναβαῖος ὁ ἱερεὺς τῷ γένει· προκληθεὶς γὰρ ὑπ'
ἀδελφῶν διασήμων ἐν τῇ Μωαβίτιδι χώρᾳ κατ' ἀρετὴν ἐκράτησεν
αὐτῶν. καὶ πάλιν αὐτὸν ἀνδρὸς Αἰγυπτίου τὸ γένος θαυμαστοῦ τὸ
μέγεθος προκαλεσαμένου, γυμνὸς ὡπλισμένον τῷ δόρατι τῷ ἐκείνου

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 8, chap.151, line 2

θέντα λῦσαι τὰ αἰνίγματα πολλὰ τῶν χρημάτων εἰς τὸ ἐπιζήμιον

ἀναλῶσαι· εἶτα δὲ Ἀβδήμονά τινα Τύριον ἄνδρα τὰ προτεθέντα
λῦσαι καὶ αὐτὸν ἄλλα προβαλεῖν, ἃ μὴ λύσαντα τὸν Σολόμωνα
πολλὰ τῷ Εἰρώμῳ προσαποτῖσαι χρήματα.” καὶ Δῖος μὲν οὕτως
εἴρηκεν.
 Ἐπεὶ δ' ἑώρα τὰ τῶν Ἱεροσολύμων τείχη ὁ βασιλεὺς
πύργων πρὸς ἀσφάλειαν δεόμενα καὶ τῆς ἄλλης ὀχυρότητος, πρὸς
γὰρ τἀξίωμα τῆς πόλεως ἡγεῖτο δεῖν καὶ τοὺς περιβόλους εἶναι,
ταῦτά τε προσεπεσκεύαζε καὶ πύργοις αὐτὰ μεγάλοις προσεξῇρεν.
ᾠκοδόμησε δὲ καὶ πόλεις ταῖς βαρυτάταις ἐναρίθμους Ἄσωρόν τε
καὶ Μαγέδω, τὴν τρίτην δὲ Γάζαρα, ἣν τῆς Παλαιστίνων χώρας
ὑπάρχουσαν Φαραώνης ὁ τῶν Αἰγυπτίων βασιλεὺς στρατευσάμενος
καὶ πολιορκήσας αἱρεῖ κατὰ κράτος· ἀποκτείνας δὲ πάντας τοὺς
ἐνοικοῦντας αὐτὴν κατέσκαψεν, εἶτα δωρεὰν ἔδωκεν τῇ θυγατρὶ Σολό-
μωνι γεγαμημένῃ. διὸ καὶ ἀνήγειρεν αὐτὴν ὁ βασιλεὺς οὖσαν ὀχυρὰν
φύσει καὶ πρὸς πολέμους καὶ τὰς τῶν καιρῶν μεταβολὰς χρησίμην
εἶναι δυναμένην. οὐ πόρρω δ' αὐτῆς ἄλλας ᾠκοδόμησε δύο πό-
λεις· Βητχώρα τῇ ἑτέρᾳ ὄνομα ἦν, ἡ δ' ἑτέρα Βελὲθ ἐκαλεῖτο.
προσκατεσκεύασε δὲ ταύταις καὶ ἄλλας εἰς ἀπόλαυσιν καὶ τρυφὴν  
ἐπιτηδείως ἐχούσας τῇ τε τῶν ἀέρων εὐκρασίᾳ καὶ τοῖς ὡραίοις
εὐφυεῖς καὶ νάμασιν ὑδάτων ἐνδρόσους. ἐμβαλὼν δὲ καὶ εἰς τὴν ἔρημον

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 8, chap.260, line 4

ἀμαχητὶ τὴν πόλιν δεξαμένου Ῥοβοάμου διὰ τὸν φόβον οὐκ ἐνέμεινε
ταῖς γενομέναις συνθήκαις, ἀλλ' ἐσύλησε τὸ ἱερὸν καὶ τοὺς θησαυ-
 178

ροὺς ἐξεκένωσε τοῦ θεοῦ καὶ τοὺς βασιλικοὺς χρυσοῦ καὶ ἀργύρου
μυριάδας ἀναριθμήτους βαστάσας καὶ μηδὲν ὅλως ὑπολιπών. πε-
ριεῖλε δὲ καὶ τοὺς χρυσοῦς θυρεοὺς καὶ τὰς ἀσπίδας, ἃς κατεσκεύασε
Σολόμων ὁ βασιλεύς, οὐκ εἴασε δὲ οὐδὲ τὰς χρυσᾶς φαρέτρας, ἃς
ἀνέθηκε Δαυίδης τῷ θεῷ λαβὼν παρὰ τοῦ τῆς Σωφηνῆς βασιλέως,
καὶ τοῦτο ποιήσας ἀνέστρεψεν εἰς τὰ οἰκεῖα. μέμνηται δὲ ταύτης
τῆς στρατείας καὶ ὁ Ἁλικαρνασεὺς Ἡρόδοτος περὶ μόνον τὸ τοῦ
βασιλέως πλανηθεὶς ὄνομα, καὶ ὅτι ἄλλοις τε πολλοῖς ἐπῆλθεν
ἔθνεσι καὶ τὴν Παλαιστίνην Συρίαν ἐδουλώσατο λαβὼν ἀμαχητὶ  
τοὺς ἀνθρώπους τοὺς ἐν αὐτῇ. φανερὸν δ' ἐστίν, ὅτι τὸ ἡμέτερον
ἔθνος βούλεται δηλοῦν κεχειρωμένον ὑπὸ τοῦ Αἰγυπτίου· ἐπάγει
γάρ, ὅτι στήλας κατέλιπεν ἐν τῇ τῶν ἀμαχητὶ παραδόντων ἑαυτοὺς
αἰδοῖα γυναικῶν ἐγγράψας· Ῥοβόαμος δ' αὐτῷ παρέδωκεν ὁ ἡμέ-
τερος βασιλεὺς ἀμαχητὶ τὴν πόλιν. φησὶ δὲ καὶ Αἰθίοπας παρ'
Αἰγυπτίων μεμαθηκέναι τὴν τῶν αἰδοίων περιτομήν· Φοίνικες γὰρ
καὶ Σύροι οἱ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ὁμολογοῦσι παρ' Αἰγυπτίων μεμα-
θηκέναι.” δῆλον οὖν ἐστιν, ὅτι μηδένες ἄλλοι περιτέμνονται τῶν
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ Σύρων ἢ μόνοι ἡμεῖς. ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων
ἕκαστοι λεγέτωσαν ὅ τι ἂν αὐτοῖς δοκῇ.

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 8, chap.396, line 3

καὶ εὐσεβὴς καὶ τί καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἡδὺ ποιήσει καὶ προσηνὲς
τῷ θεῷ ζητῶν. ἐτίμων δ' αὐτὸν οἱ πέριξ βασιλικαῖς δωρεαῖς, ὡς
πλοῦτόν τε ποιῆσαι βαθύτατον καὶ δόξαν ἄρασθαι μεγίστην.
 Τρίτῳ δ' ἔτει τῆς βασιλείας συγκαλέσας τοὺς ἡγεμόνας τῆς
χώρας καὶ τοὺς ἱερεῖς ἐκέλευε τὴν γῆν περιελθόντας ἅπαντα τὸν
λαὸν τὸν ἐπ' αὐτῇ διδάξαι κατὰ πόλιν τοὺς Μωσείους νόμους καὶ
φυλάσσειν τούτους καὶ σπουδάζειν περὶ τὴν θρησκείαν τοῦ θεοῦ.
καὶ ἥσθη πᾶν τὸ πλῆθος οὕτως, ὡς μηδὲν ἄλλο φιλοτιμεῖσθαι
μηδὲ ἀγαπᾶν ὡς τὸ τηρεῖν τὰ νόμιμα. οἵ τε προσχώριοι διετέλουν
στέργοντες τὸν Ἰωσάφατον καὶ πρὸς αὐτὸν εἰρήνην ἄγοντες· οἱ δὲ
Παλαιστῖνοι τακτοὺς ἐτέλουν αὐτῷ φόρους καὶ Ἄραβες ἐχορήγουν
κατ' ἔτος ἄρνας ἑξήκοντα καὶ τριακοσίους καὶ ἐρίφους τοσούτους.
πόλεις τε μεγάλας ὠχύρωσεν ἄλλας τε καὶ βαρεῖς, καὶ δύναμιν
στρατιωτικὴν πρὸς πολέμους ηὐτρέπιστο. ἦν δὲ ἐκ μὲν τῆς Ἰούδα
φυλῆς στρατὸς ὁπλιτῶν μυριάδες τριάκοντα, ὧν Ἐδναῖος τὴν ἡγε-
μονίαν εἶχεν, Ἰωάννης δὲ μυριάδων εἴκοσι. ὁ δ' αὐτὸς οὗτος ἡγε-
μὼν κἀκ τῆς Βενιαμίτιδος φυλῆς εἶχε τοξοτῶν πεζῶν μυριάδας  
εἴκοσι, ἄλλος δ' ἡγεμὼν ᾧ Χάβαθος ὄνομα μυριάδας ὁπλιτῶν ὀκτω-
καίδεκα τὸ πλῆθος τῷ βασιλεῖ προσένειμε, πάρεξ ὧν εἰς τὰς ὀχυ-
ρωτάτας διέπεμψε πόλεις.
 179

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 9, chap.217, line 2

καὶ ταῦτα δηλώσας ὑπέστρεψε. διεξῆλθον δὲ τὴν περὶ αὐτοῦ διή-

γησιν, ὡς εὗρον ἀναγεγραμμένην.
 Ἱερόβαμος δ' ὁ βασιλεὺς μετὰ πάσης εὐδαιμονίας τὸν βίον
διαγαγὼν καὶ ἄρξας ἔτη τεσσαράκοντα ἐτελεύτησε καὶ θάπτεται
μὲν ἐν Σαμαρείᾳ, διαδέχεται δὲ αὐτοῦ τὴν βασιλείαν υἱὸς Ζαχαρίας.  
τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ Ὀζίας ὁ τοῦ Ἀμασία υἱός, ἔτος ἤδη τέ-
ταρτον πρὸς τοῖς δέκα βασιλεύοντος Ἱεροβοάμου, τῶν δύο φυλῶν
ἐβασίλευσεν ἐν Ἱεροσολύμοις μητρὸς ὢν Ἀχίας μὲν τοὔνομα ἀστῆς
δὲ τὸ γένος. ἀγαθὸς δὲ ἦν καὶ δίκαιος τὴν φύσιν καὶ μεγαλόφρων
καὶ προνοῆσαι τῶν πραγμάτων φιλοπονώτατος. στρατευσάμενος
δὲ καὶ ἐπὶ Παλαιστίνους καὶ νικήσας μάχῃ πόλεις αὐτῶν ἔλαβε
κατὰ κράτος Γίτταν καὶ Ἰάμνειαν καὶ κατέσκαψεν αὐτῶν τὰ τείχη.
μετὰ δὲ ταύτην τὴν στρατείαν ἐπῆλθε τοῖς τῇ Αἰγύπτῳ γειτνιῶσιν
Ἄραψι καὶ πόλιν κτίσας ἐπὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης ἐγκατέστησεν
αὐτῇ φρουράν. ἔπειτα τοὺς Ἀμμανίτας καταστρεψάμενος καὶ φό-
ρους αὐτοῖς ὁρίσας τελεῖν καὶ πάντα τὰ μέχρι τῶν Αἰγυπτίων
ὅρων χειρωσάμενος τῶν Ἱεροσολύμων ἤρχετο ποιεῖσθαι τὸ λοιπὸν
τὴν ἐπιμέλειαν· ὅσα γὰρ τῶν τειχῶν ἢ ὑπὸ τοῦ χρόνου καταβέ-
βλητο ἢ ὑπὸ τῆς ὀλιγωρίας τῶν πρὸ αὐτοῦ βασιλέων, ταῦτά τε
ἀνῳκοδόμει καὶ κατεσκεύαζεν, ὅσα τε ἦν καταβεβλημένα ὑπὸ τοῦ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 9, chap.275, line 3

παντὸς ἐκάθηραν μιάσματος εἰδώλων, τάς τε καθημερινὰς θυσίας

ὁ βασιλεὺς ἐκ τῶν ἰδίων ἐπιτελεῖσθαι διέταξε κατὰ τὸν νόμον, καὶ
τοῖς ἱερεῦσι καὶ Ληουίταις τὰς δεκάτας ὥρισε παρὰ τοῦ πλήθους
δίδοσθαι καὶ τὰς ἀπαρχὰς τῶν καρπῶν, ἵν' ἀεὶ τῇ θρησκείᾳ παρα-
μένωσι καὶ τῆς θεραπείας ὦσιν ἀχώριστοι τοῦ θεοῦ. καὶ τὸ μὲν
πλῆθος συνεισέφερε παντοδαπὸν καρπὸν τοῖς ἱερεῦσι καὶ Λευίταις,
ἀποθήκας δὲ καὶ ταμιεῖα τούτων ὁ βασιλεὺς κατασκευάσας ἑκάστῳ
διένειμε τῶν ἱερέων καὶ Ληουιτῶν καὶ παισὶν αὐτῶν καὶ γυναιξί·
καὶ οὕτω πάλιν εἰς τὴν ἀρχαίαν θρησκείαν ἐπανῆλθον. ταῦτα δὲ  
τὸν προειρημένον τρόπον ὁ βασιλεὺς καταστησάμενος πόλεμον ἐξή-
νεγκε πρὸς τοὺς Παλαιστίνους καὶ νικήσας κατέσχεν ἁπάσας ἀπὸ
Γάζης μέχρι Γίττης πόλεις τῶν πολεμίων. ὁ δὲ τῶν Ἀσσυρίων
βασιλεὺς πέμψας ἠπείλει πᾶσαν αὐτοῦ καταστρέψεσθαι τὴν ἀρχήν,
 180

εἰ μὴ τοὺς φόρους, οὓς ὁ πατὴρ αὐτοῦ τὸ πρῶτον ἐτέλει, τούτους

ἀποδώσει. Ἐζεκίας δὲ τῶν μὲν ἀπειλῶν οὐκ ἐφρόντισ', ἐθάρρει
δὲ ἐπὶ τῇ πρὸς τὸ θεῖον εὐσεβείᾳ καὶ τῷ προφήτῃ Ἡσαΐᾳ, παρ'
οὗ πάντ' ἀκριβῶς τὰ μέλλοντα ἐπυνθάνετο. καὶ ὧδε μὲν ἡμῖν
ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐχέτω τὰ περὶ τούτου τοῦ βασιλέως.
 Σαλμανάσσης δὲ ὁ τῶν Ἀσσυρίων βασιλεύς, ἐπεὶ ἠγ-
γέλη αὐτῷ ὁ τῶν Ἰσραηλιτῶν βασιλεὺς Ὠσείης πέμψας κρύφα πρὸς
Σώαν τὸν τῶν Αἰγυπτίων βασιλέα παρακαλῶν αὐτὸν ἐπὶ

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 13, chap.180, line 3

οὐκ ἐνόμιζον εἶναι τοῖς Ἰωνάθου ἀξιόμαχοι. φυγὴν οὖν ἐβουλεύσαντο,

καὶ πυρὰ καύσαντες πολλά, ὡς ὁρῶντες οἱ πολέμιοι μένειν αὐτοὺς
ὑπολάβοιεν, ἀνεχώρησαν. ὁ δὲ Ἰωνάθης ἕωθεν προσμίξας αὐτῶν
τῷ στρατοπέδῳ καὶ καταλαβὼν ἔρημον αὐτό, συνεὶς ὅτι πεφεύγα-
σιν ἐδίωκεν. οὐ μέντοι φθάνει καταλαβεῖν· ἤδη γὰρ τὸν Ἐλεύθε-
ρον ποταμὸν διαβεβηκότες ἦσαν ἐν ἀσφαλεῖ. ποιησάμενος οὖν ἐκεῖ-
θεν τὴν ὑποστροφὴν εἰς τὴν Ἀραβίαν καὶ πολεμήσας τοὺς Ναβα-
τηνοὺς καὶ πολλὴν αὐτῶν λείαν ἀπελάσας καὶ λαβὼν αἰχμαλώτους
ἐλθὼν εἰς Δαμασκὸν ἐκεῖ πάντα ἀπέδοτο. ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν καιρὸν
καὶ Σίμων ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν Ἰουδαίαν ἅπασαν ἐπελθὼν καὶ
τὴν Παλαιστίνην ἕως Ἀσκάλωνος ἠσφαλίσατο φρουρίοις, καὶ ποιή-
σας ταῦτα καὶ τοῖς οἰκοδομήμασιν ὀχυρώτατα καὶ ταῖς φυλακαῖς
ἦλθεν εἰς Ἰόππην καὶ καταλαβόμενος αὐτὴν εἰσήγαγεν μεγάλην  
φρουράν· ἤκουσε γὰρ τοὺς Ἰοππηνοὺς βουλομένους τοῖς Δημητρίου
στρατηγοῖς παραδοῦναι τὴν πόλιν.
 Ταῦτ' οὖν διοικησάμενοι ὅ τε Σίμων καὶ Ἰωνάθης ἦλθον
εἰς Ἱεροσόλυμα. συναγαγὼν δὲ τὸν λαὸν ἅπαντα εἰς τὸ ἱερὸν Ἰω-
νάθης συνεβουλεύετο τά τε τείχη τῶν Ἱεροσολυμιτῶν ἐπισκευάσαι
καὶ τὸ καθῃρημένον τοῦ περὶ τὸ ἱερὸν περιβόλου πάλιν ἀναστῆσαι
καὶ πύργοις ὑψηλοῖς ἐξοχυρῶσαι τὰ περὶ αὐτό, πρὸς τούτοις δὲ
καὶ μέσον τῆς πόλεως ἄλλο τεῖχος ἀνοικοδομησαμένους ἀποφράξαι

Φλάβιος Ιώσηφος. Ιουδαϊκή ιστορία. Book 20, chap.260, line 1

ὁ καταναγκάσας ἡμᾶς ἄρασθαι Φλῶρος ἦν κρεῖττον ἡγουμένους

ἀθρόως ἢ κατ' ὀλίγον ἀπολέσθαι. καὶ δὴ τὴν ἀρχὴν ἔλαβεν ὁ
πόλεμος δευτέρῳ μὲν ἔτει τῆς ἐπιτροπῆς Φλώρου, δωδεκάτῳ δὲ τῆς
Νέρωνος ἀρχῆς. ἀλλ' ὅσα μὲν δρᾶν ἠναγκάσθημεν ἢ παθεῖν ὑπε-
μείναμεν, ἀκριβῶς γνῶναι πάρεστιν τοῖς βουλομένοις ἐντυχεῖν ταῖς
ὑπ' ἐμοῦ περὶ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ πολέμου βίβλοις γεγραμμέναις.
 181

 Παύσεται δ' ἐνταῦθά μοι τὰ τῆς ἀρχαιολογίας μεθ'

ἣν καὶ τὸν πόλεμον ἠρξάμην γράφειν. περιέχει δ' αὕτη τὴν ἀπὸ
πρώτης γενέσεως ἀνθρώπου παράδοσιν μέχρι ἔτους δωδεκάτου τῆς
Νέρωνος ἡγεμονίας τῶν ἡμῖν συμβεβηκότων τοῖς Ἰουδαίοις κατά τε
τὴν Αἴγυπτον καὶ Συρίαν καὶ Παλαιστίνην, ὅσα τε πεπόνθαμεν ὑπὸ
Ἀσσυρίων τε καὶ Βαβυλωνίων, τίνα τε Πέρσαι καὶ Μακεδόνες δια-
τεθείκασιν ἡμᾶς, καὶ μετ' ἐκείνους Ῥωμαῖοι· πάντα γὰρ οἶμαι μετ'
ἀκριβείας συντεταχέναι. τηρῆσαι δὲ πεπείραμαι καὶ τὴν τῶν ἀρχιε-
ρέων ἀναγραφὴν τῶν ἐν δισχιλίοις ἔτεσι γενομένων. ἀπλανῆ δὲ
πεποίημαι καὶ τὴν περὶ τοὺς βασιλεῖς διαδοχὴν τὰς πράξεις αὐτῶν
καὶ τὰς πολιτείας ἀπαγγέλλων μοναρχῶν τε δυναστείας, ὡς αἱ
ἱεραὶ βίβλοι περὶ πάντων ἔχουσι τὴν ἀναγραφήν· τοῦτο γὰρ ποι-
ήσειν ἐν ἀρχῇ τῆς ἱστορίας ἐπηγγειλάμην. λέγω δὴ θαρσήσας ἤδη
διὰ τὴν τῶν προτεθέντων συντέλειαν, ὅτι μηδεὶς ἂν ἕτερος ἠδυ-
νήθη θελήσας μήτε Ἰουδαῖος μήτε ἀλλόφυλος τὴν πραγματείαν

Φλάβιος Ιώσηφος. Contra Apionem (= De Judaeorum vetustate)

(0526: 003)“Flavii Iosephi opera, vol. 5”, Ed. Niese, B.
Berlin: Weidmann, 1889, Repr. 1955.Book 1, sec.169, line 3

διαπεφοιτήκει καὶ ζήλου παρ' ἐνίοις ἠξιοῦτο. δηλοῖ δὲ ὁ Θεόφρα-

στος ἐν τοῖς περὶ νόμων· λέγει γάρ, ὅτι κωλύουσιν οἱ Τυρίων
νόμοι ξενικοὺς ὅρκους ὀμνύειν, ἐν οἷς μετά τινων ἄλλων καὶ τὸν
καλούμενον ὅρκον κορβὰν καταριθμεῖ. παρ' οὐδενὶ δ' ἂν οὗτος
εὑρεθείη πλὴν μόνοις Ἰουδαίοις, δηλοῖ δ' ὡς ἂν εἴποι τις ἐκ τῆς
Ἑβραίων μεθερμηνευόμενος διαλέκτου δῶρον θεοῦ. καὶ μὴν οὐδὲ
Ἡρόδοτος ὁ Ἁλικαρνασεὺς ἠγνόηκεν ἡμῶν τὸ ἔθνος, ἀλλὰ τρόπῳ
τινὶ φαίνεται μεμνημένος· περὶ γὰρ Κόλχων ἱστορῶν ἐν τῇ δευτέρᾳ
βίβλῳ φησὶν οὕτως· “μοῦνοι δὲ πάντων, φησί, Κόλχοι καὶ Αἰγύπτιοι
καὶ Αἰθίοπες περιτέμνονται ἀπ' ἀρχῆς τὰ αἰδοῖα. Φοίνικες δὲ
καὶ Σύριοι οἱ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καὶ οὗτοι ὁμολογοῦσι παρ' Αἰ-
γυπτίων μεμαθηκέναι. Σύριοι δὲ οἱ περὶ Θερμώδοντα καὶ Παρ-
θένιον ποταμὸν καὶ Μάκρωνες οἱ τούτοισιν ἀστυγείτονες ὄντες
ἀπὸ Κόλχων φασὶ νεωστὶ μεμαθηκέναι· οὗτοι γάρ εἰσιν οἱ περι-
τεμνόμενοι ἀνθρώπων μοῦνοι καὶ οὗτοι Αἰγυπτίοισι φαίνονται
ποιοῦντες κατὰ ταὐτά. αὐτῶν δὲ Αἰγυπτίων καὶ Αἰθιόπων οὐκ
ἔχω εἰπεῖν ὁπότεροι παρὰ τῶν ἑτέρων ἐξέμαθον.” οὐκοῦν εἴρηκε
Σύρους τοὺς ἐν τῇ Παλαιστίνῃ περιτέμνεσθαι· τῶν δὲ τὴν Παλαι-
στίνην κατοικούντων μόνοι τοῦτο ποιοῦσιν Ἰουδαῖοι· τοῦτο ἄρα
γιγνώσκων εἴρηκεν περὶ αὐτῶν. καὶ Χοιρίλος δὲ ἀρχαιότερος γενό-
μενος ποιητὴς μέμνηται τοῦ ἔθνους ἡμῶν, ὅτι συνεστράτευται Ξέρξῃ  
 182

Φλάβιος Ιώσηφος. De bello Judaico libri vii (0526: 004)

“Flavii Iosephi opera, vol. 6”, Ed. Niese, B.Berlin: Weidmann, 1895,
Repr. 1955.Book 5, sec.384, line 2

φόνῳ καὶ τρέμων ἀπὸ τῶν ἐν νυκτὶ φαντασμάτων ἔφευγεν ὁ Αἰ-

γύπτιος, ἀργύρῳ δὲ καὶ χρυσῷ τοὺς θεοφιλεῖς Ἑβραίους ἐδωρεῖτο;
εἴπω τὴν εἰς Αἴγυπτον μετοικίαν τῶν πατέρων; οὐ τυραννούμενοι
καὶ βασιλεῦσιν ἀλλοφύλοις ὑποπεπτωκότες τετρακοσίοις ἔτεσι παρὸν
ὅπλοις ἀμύνεσθαι καὶ χερσὶ σφᾶς αὐτοὺς ἐπέτρεψαν τῷ θεῷ; τίς
οὐκ οἶδεν τὴν παντὸς θηρίου καταπλησθεῖσαν Αἴγυπτον καὶ πάσῃ
φθαρεῖσαν νόσῳ, τὴν ἄκαρπον [γῆν], τὸν ἐπιλείποντα Νεῖλον, τὰς
ἐπαλλήλους δέκα πληγάς, τοὺς διὰ ταῦτα μετὰ φρουρᾶς προπεμπο-
μένους πατέρας ἡμῶν ἀναιμάκτους ἀκινδύνους, οὓς ὁ θεὸς αὑτῷ
νεωκόρους ἦγεν; ἀλλὰ τὴν ὑπὸ Σύρων ἁρπαγεῖσαν ἁγίαν ἡμῖν λάρ-
νακα οὐκ ἐστέναξε μὲν ἡ Παλαιστίνη καὶ Δαγὼν τὸ ξόανον, ἐστέ-
ναξε δὲ πᾶν τὸ τῶν ἁρπασαμένων ἔθνος, σηπόμενοι δὲ τὰ κρυπτὰ
τοῦ σώματος καὶ δι' αὐτῶν τὰ σπλάγχνα μετὰ τῶν σιτίων κατα-
φέροντες, χερσὶ ταῖς λῃσαμέναις ἀνεκόμισαν κυμβάλων καὶ τυμ-
πάνων ἤχῳ καὶ πᾶσι μειλικτηρίοις ἱλασκόμενοι τὸ ἅγιον; θεὸς ἦν
ὁ ταῦτα πατράσιν ἡμετέροις στρατηγῶν, ὅτι τὰς χεῖρας καὶ τὰ
ὅπλα παρέντες αὐτῷ κρῖναι τὸ ἔργον ἐπέτρεψαν. βασιλεὺς Ἀσσυ-
ρίων Σενναχηρεὶμ ὅτε πᾶσαν τὴν Ἀσίαν ἐπισυρόμενος τήνδε περιε-
στρατοπεδεύσατο τὴν πόλιν, ἆρα χερσὶν ἀνθρωπίναις ἔπεσεν; οὐχ
αἱ μὲν ἀπὸ τῶν ὅπλων ἠρεμοῦσαι ἐν προσευχαῖς ἦσαν, ἄγγελος δὲ
τοῦ θεοῦ μιᾷ νυκτὶ τὴν ἄπειρον στρατιὰν ἐλυμήνατο,

Achilles Tatius Scr. Erot., Leucippe et Clitophon (0532: 001)

“Achilles Tatius. Leucippe and Clitophon”, Ed. Vilborg, E.
Stockholm: Almqvist & Wiksell, 1955.Book 5, chap.10, sec.3, line 2

 “Δύο δὲ πλεύσαντες ἡμέρας ἐπὶ τὴν πόλιν ἥκομεν, καὶ δέομαί

τε τῶν ἐν τῷ πλοίῳ Σιδωνίων (Ξενοδάμας δὲ ὁ ἔμπορος ἦν καὶ Θεό-
φιλος ὁ τούτου πενθερός), μηδενὶ Τυρίων, εἰ περιτύχοιεν, κατειπεῖν
ὡς ἐκ ναυαγίας περιγενοίμην, ὡς ἂν μὴ μάθοιεν συναποδεδημηκότα.
ἤλπιζον γὰρ λήσειν, εἰ τὰ ἀπὸ τούτων ἐν ἡσυχίᾳ γένοιτο, πέντε
μόνον ἡμερῶν μοι μεταξὺ γενομένων, αἷς οὐκ ἔτυχον ὀφθείς. τοῖς
δὲ κατὰ τὴν οἰκίαν τὴν ἐμήν, ὡς οἶδας, προηγορεύκειν λέγειν τοῖς
 183

πυνθανομένοις, εἰς κώμην ἀποδεδημηκέναι μέχρι δέκα ὅλων ἡμερῶν.

καὶ τοῦτόν γε τὸν λόγον εὗρον περὶ ἐμοῦ κατεσχηκότα. οὔπω δὲ  
οὐδὲ ὁ σὸς πατὴρ ἐκ τῆς Παλαιστίνης ἔτυχεν ἥκων, ἀλλὰ δύο ἄλλων
ὕστερον ἡμερῶν, καὶ καταλαμβάνει πεμφθέντα παρὰ τοῦ τῆς Λευκίπ-
πης πατρὸς γράμματα, ἅπερ ἔτυχε μετὰ μίαν ἡμέραν τῆς ἡμετέρας
ἀποδημίας κεκομισμένα, δι' ὧν ὁ Σώστρατος ἐγγυᾷ σοὶ τὴν θυγατέρα.
ἐν ποικίλαις οὖν ἦν συμφοραῖς ἀναγνοὺς τὰ γράμματα καὶ τὴν
ὑμετέραν ἀκούσας φυγήν, τὸ μὲν ὡς τὸ τῆς ἐπιστολῆς ἀπολέσας
ἆθλον, τὸ δὲ ὅτι παρὰ μικρὸν οὕτως ἡ Τύχη τὰ πράγματα ἔθηκε·
καὶ γὰρ οὐδὲν ἂν τούτων ἐγεγόνει, εἰ θᾶττον ἐκομίσθη τὰ γράμματα.
καὶ τῶν μὲν πεπραγμένων οὐδὲν πρὸς τὸν ἀδελφὸν ἡγήσατό πω
δεῖν γράφειν, ἀλλὰ καὶ τῆς μητρὸς τῆς κόρης ἐδεήθη τὸ παρὸν ἐπισχεῖν·

Πολύβιος. Historiae (0543: 001)“Polybii historiae, vols. 1–4”, Ed.

Büttner–Wobst, T.Leipzig: Teubner, 1:1905; 2:1889; 3:1893; 4:1904,
Repr. 1:1962; 2–3:1965; 4:1967.Book 16, chap.40, sec.2, line 1

VIII. FRAGMENTA INCERTAE SEDIS.

 Βαβράντιον, τόπος περὶ Χίον. 8Πολύβιος ἑκκαι-δεκάτῳ.

Γίττα, Πόλις Παλαιστίνης. 8Πολύβιος ἑκκαιδεκάτῳ.
 Ἕλλα, χωρίον Ἀσίας, 8Ἀττάλου βασιλέως ἐμπό-ριον. 8Πολύβιος ιϛʹ.
 Ἴνσοβροι, 8ἔθνος Ἰταλικόν. Πολύβιος ιϛʹ.
 Κάνδασα ... φρούριον Καρίας. 8Πολύβιος ἑκκαι-δεκάτῳ.
 Κάρθαια, μία τῆς ἐν Κέῳ τετραπόλεως ... 8οἱ
οἰκοῦντες Καρθαεῖς. 8Πολύβιος ιϛʹ.
 Μάντυα, πόλις Ῥωμαίων. 8τὸ ἐθνικὸν Μαντυανός.
8Πολύβιος ἑκκαιδεκάτῳ.  

Αππιανός ιστορικός. Prooemium (0551: 001)“Appiani historia

Romana, vol. 1”, Ed. Viereck, P., Roos, A.G., Gabba, E.Leipzig:
Teubner, 1939, Repr. 1962 (1st edn. corr.).Section 4, line 3

Μαυρουσίων, ὅσοι περὶ τὴν θάλασσαν, ὅσα τε ἄλλα Λιβύων

ἔθνη μέχρι Καρχηδόνος καὶ τούτων ὕπερθε Νομάδες, οὓς
Ῥωμαῖοι καλοῦσι Νουμίδας καὶ τὴν χώραν Νουμιδίαν,
ἕτεροι δὲ Λίβυες, ὅσοι περιοικοῦσι τὰς Σύρτεις μέχρι
Κυρήνης, Κυρήνη τε αὐτὴ καὶ Μαρμαρίδαι καὶ Ἀμμώνιοι
 184

καὶ οἳ τὴν Μάρειαν λίμνην κατοικοῦσι, καὶ ἡ μεγάλη

πόλις, ἣν Ἀλέξανδρος ἔθηκε πρὸ Αἰγύπτου, Αἴγυπτός
τε αὐτὴ μέχρι Αἰθιόπων τῶν ἑῴων ἀνὰ τὸν Νεῖλον
πλέοντι καὶ μέχρι Πηλουσίου διὰ θαλάσσης. ἐπιστρέ-
φοντι δὲ τὸν πλοῦν καὶ περιιόντι Συρία τε ἡ Παλαι-
στίνη καὶ ὑπὲρ αὐτὴν μοῖρα Ἀράβων, ἐχόμενοι δὲ τῶν
Παλαιστινῶν Φοίνικες ἐπὶ τῇ θαλάσσῃ καὶ Φοινίκων
ὕπερθεν ἥ τε Κοίλη Συρία καὶ μέχρι ἐπὶ ποταμὸν Εὐφράτην
ἀπὸ θαλάσσης ἄνω Παλμυρηνοί τε καὶ ἡ Παλμυρηνῶν
ψάμμος, ἐπ' αὐτὸν Εὐφράτην καθήκουσα, Κίλικές τε
Σύρων ἐχόμενοι καὶ Καππαδόκαι Κιλίκων ὅμοροι καὶ
μέρος Ἀρμενίων, οὓς καλοῦσιν Ἀρμενίαν βραχυτέραν,  
παρά τε τὸν Εὔξεινον πόντον ἄλλα ὅσα Ποντικὰ Ῥωμαίων
ὑπήκοα γένη. Σύροι μὲν δὴ καὶ Κίλικες ἐς τήνδε τὴν
θάλατταν ἀφορῶσιν, Ἀρμένιοι δὲ καὶ Καππαδόκαι ἔς
τε τὰ Ποντικὰ γένη καθήκουσι καὶ ἀνὰ τὴν μεσόγαιον

Αππιανός ιστορικός. Prooemium Section 4, line 4

ἔθνη μέχρι Καρχηδόνος καὶ τούτων ὕπερθε Νομάδες, οὓς

Ῥωμαῖοι καλοῦσι Νουμίδας καὶ τὴν χώραν Νουμιδίαν,
ἕτεροι δὲ Λίβυες, ὅσοι περιοικοῦσι τὰς Σύρτεις μέχρι
Κυρήνης, Κυρήνη τε αὐτὴ καὶ Μαρμαρίδαι καὶ Ἀμμώνιοι
καὶ οἳ τὴν Μάρειαν λίμνην κατοικοῦσι, καὶ ἡ μεγάλη
πόλις, ἣν Ἀλέξανδρος ἔθηκε πρὸ Αἰγύπτου, Αἴγυπτός
τε αὐτὴ μέχρι Αἰθιόπων τῶν ἑῴων ἀνὰ τὸν Νεῖλον
πλέοντι καὶ μέχρι Πηλουσίου διὰ θαλάσσης. ἐπιστρέ-
φοντι δὲ τὸν πλοῦν καὶ περιιόντι Συρία τε ἡ Παλαι-
στίνη καὶ ὑπὲρ αὐτὴν μοῖρα Ἀράβων, ἐχόμενοι δὲ τῶν
Παλαιστινῶν Φοίνικες ἐπὶ τῇ θαλάσσῃ καὶ Φοινίκων
ὕπερθεν ἥ τε Κοίλη Συρία καὶ μέχρι ἐπὶ ποταμὸν Εὐφράτην
ἀπὸ θαλάσσης ἄνω Παλμυρηνοί τε καὶ ἡ Παλμυρηνῶν
ψάμμος, ἐπ' αὐτὸν Εὐφράτην καθήκουσα, Κίλικές τε
Σύρων ἐχόμενοι καὶ Καππαδόκαι Κιλίκων ὅμοροι καὶ
μέρος Ἀρμενίων, οὓς καλοῦσιν Ἀρμενίαν βραχυτέραν,  
παρά τε τὸν Εὔξεινον πόντον ἄλλα ὅσα Ποντικὰ Ῥωμαίων
ὑπήκοα γένη. Σύροι μὲν δὴ καὶ Κίλικες ἐς τήνδε τὴν
θάλατταν ἀφορῶσιν, Ἀρμένιοι δὲ καὶ Καππαδόκαι ἔς
 185

τε τὰ Ποντικὰ γένη καθήκουσι καὶ ἀνὰ τὴν μεσόγαιον

ἐπὶ τὴν καλουμένην Ἀρμενίαν μείζονα, ἧς Ῥωμαῖοι οὐκ

Αππιανός ιστορικός. Syriaca (0551: 013)“Appiani historia Romana,

vol. 1”, Ed. Viereck, P., Roos, A.G., Gabba, E.Leipzig: Teubner, 1939,
Repr. 1962 (1st edn. corr.).Section 251, line 2

πολεμήσας καὶ τῆς ἐπικτήτου γῆς αὐτὸν ἐξελάσας, οὐκ

ἐφθόνησεν ἀρχῆς πατρῴας· Πομπήιος δέ, ὁ ἐπὶ Λευκόλλῳ
Μιθριδάτην ἐξελών, Τιγράνῃ μὲν Ἀρμενίας συνεχώρησεν
ἄρχειν, Ἀντίοχον δ' ἐξέβαλε τῆς Σύρων ἀρχῆς, οὐδὲν ἐς
Ῥωμαίους ἁμαρτόντα, ἔργῳ μέν, ὅτι ἦν εὔκολον αὐτῷ,
στρατιὰν ἔχοντι πολλήν, ἀρχὴν ἄνοπλον ἀφελέσθαι, λόγῳ
δέ, ὅτι τοὺς Σελευκίδας, ὑπὸ Τιγράνους ἐκπεσόντας, οὐκ
εἰκὸς ἦν ἔτι Συρίας ἄρχειν μᾶλλον ἢ Ῥωμαίους, Τιγράνην
νενικηκότας.
 οὕτω μὲν δὴ Κιλικίας τε καὶ Συρίας τῆς τε μεσογαίου
καὶ Κοίλης καὶ Φοινίκης καὶ Παλαιστίνης, καὶ ὅσα ἄλλα  
Συρίας ἀπὸ Εὐφράτου μέχρις Αἰγύπτου καὶ μέχρι
θαλάσσης ὀνόματα, ἀμαχεὶ Ῥωμαῖοι κατέσχον. ἓν δὲ
γένος ἔτι, τὸ Ἰουδαίων, ἐνιστάμενον ὁ Πομπήιος ἐξεῖλε
κατὰ κράτος καὶ τὸν βασιλέα Ἀριστόβουλον ἔπεμψεν ἐς
Ῥώμην καὶ τὴν μεγίστην πόλιν Ἱεροσόλυμα καὶ ἁγιωτάτην
αὐτοῖς κατέσκαψεν, ἣν δὴ καὶ Πτολεμαῖος, ὁ πρῶτος
Αἰγύπτου βασιλεύς, καθῃρήκει καὶ Οὐεσπασιανὸς αὖθις
οἰκισθεῖσαν κατέσκαψε καὶ Ἀδριανὸς αὖθις ἐπ' ἐμοῦ.

Αππιανός ιστορικός. Mithridatica (0551: 014)

“Appiani historia Romana, vol. 1”, Ed. Viereck, P., Roos, A.G., Gabba,
E.Leipzig: Teubner, 1939, Repr. 1962 (1st edn. corr.).Section 499, line 3

τὰ λοιπά, καὶ ἥδε ἡ βασιλεία περιῆλθεν ἐς στρατηγίαν.

 ὁ δὲ Πομπήιος καὶ τὸν Ταῦρον ὑπερελθὼν ἐπολέμησεν
Ἀντιόχῳ τῷ Κομμαγηνῷ, ἕως ἐς φιλίαν ὁ Ἀντίοχος αὐτῷ
συνῆλθεν, ἐπολέμησε δὲ καὶ Δαρείῳ τῷ Μήδῳ, μέχρις
ἔφυγεν, εἴτε Ἀντιόχῳ συμμαχῶν εἴτε Τιγράνῃ πρότερον.
ἐπολέμησε δὲ καὶ Ἄραψι τοῖς Ναβαταίοις, Ἀρέτα βασι-
λεύοντος αὐτῶν, καὶ Ἰουδαίοις, Ἀριστοβούλου τοῦ βασι-
λέως ἀποστάντος, ἕως εἷλεν Ἱεροσόλυμα, τὴν ἁγιωτάτην
αὐτοῖς πόλιν. καὶ Κιλικίας δέ, ὅσα οὔπω Ῥωμαίοις ὑπή-
κουε, καὶ τὴν ἄλλην Συρίαν, ὅση τε περὶ Εὐφράτην ἐστὶ
 186

καὶ Κοίλη καὶ Φοινίκη καὶ Παλαιστίνη λέγεται, καὶ τὴν

Ἰδουμαίων καὶ Ἰτουραίων καὶ ὅσα ἄλλα ὀνόματα Συρίας,
ἐπιὼν ἀμαχεὶ Ῥωμαίοις καθίστατο, ἔγκλημα μὲν οὐδὲν
ἔχων ἐς Ἀντίοχον τὸν Εὐσεβῆ, παρόντα καὶ δεόμενον ὑπὲρ  
ἀρχῆς πατρῴας, ἡγούμενος δέ, Τιγράνη, τὸν κρατήσαντα
τοῦ Ἀντιόχου, τῆς γῆς ἀπελάσας, Ῥωμαίοις αὐτὴν κατὰ
τόδε προσεκτῆσθαι. ταῦτα δ' αὐτῷ διοικουμένῳ πρέσβεις
ἀφίκοντο Φραάτου καὶ Τιγράνους ἐς πόλεμον ἀλλήλοις
συμπεσόντων, οἱ μὲν Τιγράνους ὡς φίλῳ συμμαχεῖν τὸν
Πομπήιον ἀξιοῦντες, οἱ δὲ τοῦ Παρθυαίου φιλίαν αὐτῷ
πρὸς Ῥωμαίους τιθέμενοι. καὶ ὁ Πομπήιος,

Αππιανός ιστορικός. Mithridatica Section 562, line 4

λαον ἱερέα, ὅπερ ἐστὶ δυναστεία βασιλική, καὶ τὸν Φανα-

γορέα Κάστορα Ῥωμαίων φίλον. πολλὴν δὲ καὶ ἑτέροις χώ-
ραν τε καὶ χρήματα ἔδωκε. καὶ πόλεις ᾤκισεν ἐν μὲν Ἀρ-
μενίᾳ τῇ Βραχυτέρᾳ Νικόπολιν ἐπὶ τῇ νίκῃ, ἐν δὲ Πόντῳ
Εὐπατορίαν, ἣν αὐτὸς μὲν ὁ Εὐπάτωρ Μιθριδάτης ἔκτισε
καὶ Εὐπατορίαν ὠνόμασεν ἀφ' ἑαυτοῦ, ὑποδεξαμένην δὲ
Ῥωμαίους καθῃρήκει καὶ ὁ Πομπήιος ἐγείρας Μαγνό-
πολιν ἐκάλει. ἐν δὲ Καππαδοκίᾳ Μάζακα, ὑπὸ τοῦ πολέ-
μου λελυμασμένην ἐς τέλος, ἤγειρεν αὖθις. καὶ ἑτέρας
πολλαχοῦ κατενεχθείσας ἢ βεβλαμμένας διωρθοῦτο περί
τε τὸν Πόντον καὶ Παλαιστίνην καὶ Κοίλην Συρίαν καὶ
Κιλικίαν, ἐν ᾗ δὴ καὶ μάλιστα τοὺς λῃστὰς συνῴκιζε, καὶ
ἡ πόλις ἡ πάλαι Σόλοι νῦν Πομπηιούπολίς ἐστι. ἐν δὲ Τα-
λαύροις, ἥν τινα πόλιν ὁ Μιθριδάτης εἶχε ταμιεῖον τῆς  
κατασκευῆς, δισχίλια μὲν ἐκπώματα λίθου τῆς ὀνυχίτιδος
λεγομένης εὑρέθη χρυσοκόλλητα καὶ φιάλαι καὶ ψυκτῆρες
πολλοὶ καὶ ῥυτὰ καὶ κλίναι καὶ θρόνοι κατάκοσμοι καὶ ἵπ-
πων χαλινοὶ καὶ προστερνίδια καὶ ἐπωμίδια, πάντα ὁμοίως
διάλιθα καὶ κατάχρυσα, ὧν ἡ παράδοσις διὰ τὸ πλῆθος
ἐς τριάκοντα ἡμέρας παρέτεινεν. καὶ ἦν τὰ μὲν ἐκ Δα-
ρείου τοῦ Ὑστάσπου, τὰ δὲ ἐκ τῆς Πτολεμαίων ἀρχῆς,

Αππιανός ιστορικός. Mithridatica Section 576, line 4

μενος. τῶν δὲ οὐκ ἀφικομένων εἰκόνες παρεφέροντο, Τι-

γράνους καὶ Μιθριδάτου, μαχομένων τε καὶ νικωμένων
καὶ φευγόντων. Μιθριδάτου δὲ καὶ ἡ πολιορκία καὶ ἡ
 187

νύξ, ὅτε ἔφευγεν, εἴκαστο καὶ ἡ σιωπή. ἐπὶ τέλει δὲ ἐδείχθη

καί, ὡς ἀπέθανεν, αἵ τε παρθένοι αἱ συναποθανεῖν αὐτῷ
ἑλόμεναι παρεζωγράφηντο, καὶ τῶν προαποθανόντων
υἱέων καὶ θυγατέρων ἦσαν γραφαὶ θεῶν τε βαρβαρικῶν
εἰκόνες καὶ κόσμοι πάτριοι. παρεφέρετο δὲ καὶ πίναξ ἐγ-  
γεγραμμένων τῶνδε· “νῆες ἑάλωσαν χαλκέμβολοι ὀκτα-
κόσιαι. πόλεις ἐκτίσθησαν Καππαδοκῶν ὀκτώ, Κιλίκων
δὲ καὶ Κοίλης Συρίας εἴκοσι, Παλαιστίνης δὲ ἡ νῦν Σε-
λευκίς. βασιλεῖς ἐνικήθησαν Τιγράνης Ἀρμένιος, Ἀρτώ-
κης Ἴβηρ, Ὀροίζης Ἀλβανός, Δαρεῖος Μῆδος, Ἀρέτας Να-
βαταῖος, Ἀντίοχος Κομμαγηνός.” τοσαῦτα μὲν ἐδήλου τὸ
διάγραμμα, αὐτὸς δὲ ὁ Πομπήιος ἐπὶ ἅρματος ἦν, καὶ
τοῦδε λιθοκολλήτου, χλαμύδα ἔχων, ὥς φασιν, Ἀλεξάν-
δρου τοῦ Μακεδόνος, εἴ τῳ πιστόν ἐστιν· ἔοικε δ' αὐτὴν
εὑρεῖν ἐν Μιθριδάτου, Κῴων παρὰ Κλεοπάτρας λαβόντων.
εἵποντο δὲ αὐτῷ μετὰ τὸ ἅρμα οἱ συστρατευσάμενοι τῶν
ἡγεμόνων, οἳ μὲν ἐπὶ ἵππων, οἳ δὲ πεζοί. παρελθὼν δ' ἐς
τὸ Καπιτώλιον οὐδένα τῶν αἰχμαλώτων ἔκτεινεν ὡς

Αππιανός ιστορικός. Mithridatica Section 580, line 3

τὸ Καπιτώλιον οὐδένα τῶν αἰχμαλώτων ἔκτεινεν ὡς ἕτε-

ροι τῶν θριάμβους παραγαγόντων, ἀλλ' εἰς τὰς πατρίδας
ἔπεμψε δημοσίοις δαπανήμασι, χωρὶς τῶν βασιλικῶν·
καὶ τούτων μόνος Ἀριστόβουλος εὐθὺς ἀνῃρέθη καὶ Τι-
γράνης ὕστερον. ὁ μὲν δὴ θρίαμβος ἦν τοιόσδε.
 ὧδε μὲν Ῥωμαῖοι Βιθυνοὺς καὶ Καππάδοκας ὅσα τε
αὐτοῖς ὅμορα ἔθνη ἐπὶ τὸν Πόντον κατοικεῖ τὸν Εὔξεινον,
βασιλέα Μιθριδάτην τεσσαράκοντα δύο ἔτεσι μάλιστα καθ-
ελόντες, ὑπηγάγοντο σφίσιν ὑπήκοα εἶναι. τῷ δὲ αὐτῷ
πολέμῳ καὶ Κιλικίας τὰ μήπω σφίσι κατήκοα καὶ Συρίας
τήν τε Φοινίκην καὶ Κοίλην καὶ Παλαιστίνην καὶ τὴν ἐς
τὸ μεσόγαιον ἐπὶ ποταμὸν Εὐφράτην, οὐδὲν τῷ Μιθριδάτῃ  
προσήκοντα, ῥύμῃ τῆσδε τῆς νίκης προσέλαβον καὶ φό-
ρους τοῖς μὲν αὐτίκα, τοῖς δὲ ὕστερον ἔταξαν. Παφλαγο-
νίαν τε καὶ Γαλατίαν καὶ Φρυγίαν καὶ τὴν ὅμορον τῇ Φρυ-
γίᾳ Μυσίαν καὶ ἐπὶ τοῖσδε Λυδίαν καὶ Καρίαν καὶ Ἰωνίαν
καὶ ὅσα ἄλλα Ἀσίας τῆς περὶ τὸ Πέργαμόν ἐστι, καὶ τὴν
ἀρχαίαν Ἑλλάδα καὶ Μακεδονίαν, Μιθριδάτου περισπά-
σαντος, ὀξέως ἀνελάβοντο· καὶ τοῖς πολλοῖς αὐτῶν, οὔπω
σφίσιν ὑποτελέσιν οὖσιν, ἐπέθηκαν φόρους. δι' ἅ μοι καὶ
μάλιστα δοκοῦσι τόνδε τὸν πόλεμον ἡγεῖσθαι μέγαν καὶ
 188

Αππιανός ιστορικός. Bellum civile (0551: 017)

“Appian's Roman history, vols. 3–4 (ed. H. White)”, Ed. Viereck, P.
Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1913, Repr. 3:1964;
4:1961.Book 3, chap.11, sec.78, line 12

σὺν ἐπείξει καταλαβὼν τά τε τοῦ Βάσσου δύο

τέλη παρελάμβανεν αὐτίκα καὶ τὰ τῶν πολιορ-
κούντων αὐτὸν ἕξ, φιλίᾳ τε παραδόντων καὶ ὡς
ἀνθυπάτῳ κατηκόων γενομένων· ἐψήφιστο γάρ,
ὥς μοι προείρηται, πάντας ὑπακούειν Κασσίῳ τε
καὶ Βρούτῳ. ἄρτι δὲ καὶ Ἀλλιηνός, ὑπὸ Δολο-
βέλλα πεμφθεὶς ἐς Αἴγυπτον, ἐπανῆγεν ἐξ αὐτῆς
τέσσαρα τέλη τῶν ἐκ τῆς ἥσσης Πομπηίου τε καὶ
Κράσσου διαρριφέντων ἢ ὑπὸ Καίσαρος Κλεο-
πάτρᾳ καταλελειμμένων. καὶ αὐτὸν ὁ Κάσσιος  
οὐδὲν προπεπυσμένον ἐν τῇ Παλαιστίνῃ περιέλαβέ
τε καὶ ἠνάγκασεν ἑαυτῷ προσθέσθαι, δείσαντα
τοῖς τέσσαρσι μάχεσθαι πρὸς ὀκτώ. ὧδε μὲν δὴ
Κάσσιος ἐκ παραδόξου δυώδεκα τελῶν ἀθρόως
ἐκράτει καὶ Δολοβέλλαν ἐκ τῆς Ἀσίας σὺν δύο
τέλεσιν ἐλθόντα τε καὶ ἐς Λαοδίκειαν ὑπὸ οἰκειό-
τητος ἐσδεχθέντα περικαθήμενος ἐπολιόρκει. καὶ
ἡ βουλὴ μαθοῦσα ἐφήδετο.

Αππιανός ιστορικός. Bellum civile Book 4, chap.8, sec.59, line 11

 Κάσσιος οὖν τήνδε τὴν πολιορκίαν σπουδῇ

καταλαβὼν τόν τε τοῦ Βάσσου στρατὸν αὐτίκα
παρελάμβανεν ἑκόντα καὶ ἐπ' ἐκείνῳ τὰ Μούρκου
τέλη καὶ Μαρκίου, κατά τε φιλίαν αὐτῷ παραδιδόν-
των καὶ κατὰ τὸ δόγμα τῆς βουλῆς ἐς πάντα ὑπα-
κουόντων. ἄρτι δὲ καὶ Ἀλλιηνός, ὑπὸ Δολοβέλλα
πεμφθεὶς ἐς Αἴγυπτον, ἐπανῆγεν ἐξ αὐτῆς τέσσαρα
τέλη τῶν ἀπὸ τῆς ἥσσης Πομπηίου τε καὶ Κράς-
σου διαρριφέντων ἢ ὑπὸ Καίσαρος Κλεοπάτρᾳ
καταλελειμμένων· καὶ αὐτὸν ὁ Κάσσιος ἐν τῇ
Παλαιστίνῃ, τῶν ὄντων οὐ προπεπυσμένον, ἄφνω
περιέλαβέ τε καὶ ἠνάγκασε προσθέσθαι οἱ καὶ
παραδοῦναι τὸν στρατόν, δείσαντα τέσσαρσι
τέλεσι μάχεσθαι πρὸς ὀκτώ. οὕτω μὲν ὁ Κάσσιος
 189

ἐκ παραδόξου δυώδεκα τελῶν ἀρίστων ἀθρόως

ἐκράτει. καὶ αὐτῷ τινες καὶ Παρθυαίων ἱπποτο-
ξόται συνεμάχουν, δόξαν ἔχοντι παρὰ τοῖς Παρ-
θυαίοις, ἐξ οὗ Κράσσῳ ταμιεύων ἐμφρονέστερος
ἔδοξε τοῦ Κράσσου γενέσθαι.  

Αππιανός ιστορικός. Bellum civile Book 5, chap.1, sec.7, line 19

παραινῶν, Ῥοδίοις δὲ διδοὺς Ἄνδρον τε καὶ

Τῆνον καὶ Νάξον καὶ Μύνδον, ἃς οὐ πολὺ ὕστερον
ἀφῃρέθησαν ὡς σκληρότερον ἄρχοντες. Λαοδικέας
δὲ καὶ Ταρσέας ἐλευθέρους ἠφίει καὶ ἀτελεῖς
φόρων· καὶ Ταρσέων τοὺς πεπραμένους ἀπέλυε
τῆς δουλείας διατάγματι. Ἀθηναίοις δ' ἐς αὐτὸν
ἐλθοῦσι μετὰ Τῆνον Αἴγιναν ἔδωκε καὶ Ἴκον καὶ
Κέω καὶ Σκίαθον καὶ Πεπάρηθον. ἐπιπαριὼν δὲ
Φρυγίαν τε καὶ Μυσίαν καὶ Γαλάτας τοὺς ἐν
Ἀσίᾳ Καππαδοκίαν τε καὶ Κιλικίαν καὶ Συρίαν
τὴν κοίλην καὶ Παλαιστίνην καὶ τὴν Ἰτουραίαν
καὶ ὅσα ἄλλα γένη Σύρων, ἅπασιν ἐσφορὰς
ἐπέβαλλε βαρείας καὶ διῄτα πόλεσι καὶ βασι-
λεῦσιν, ἐν μὲν Καππαδοκίᾳ Ἀριαράθῃ τε καὶ
Σισίνῃ, ὧν τῷ Σισίνῃ συνέπραξεν ἐς τὴν βασι-
λείαν, καλῆς οἱ φανείσης τῆς μητρὸς τοῦ Σισίνου  
Γλαφύρας· ἐν δὲ Συρίᾳ τοὺς κατὰ πόλεις ἐξῄρει
τυράννους.

Κλήμης Αλεξανδρινός. Stromata (0555: 004)

“Clemens Alexandrinus, vols. 2, 3rd edn. and 3, 2nd edn.”, Ed. Stählin,
O., Früchtel, L., Treu, U.Berlin: Akademie–Verlag, 2:1960; 3:1970; Die
griechischen christlichen Schriftsteller 52(15), 17.Book 1, chap.1,
sec.11, subsection 2, line 4

οἷον ὁ ἐγκεντρίζων γεωργός, τὸ δὲ ἐνυπάρχον ἀνακινοῦσα. «πολλοὶ

γὰρ ἐν ἡμῖν» κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον «ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι, καὶ
κοιμῶνται ἱκανοί. εἰ δὲ ἑαυτοὺς διεκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα.»
 Ἤδη δὲ οὐ γραφὴ εἰς ἐπίδειξιν τετεχνασμένη ἥδε ἡ πραγματεία,
ἀλλά μοι ὑπομνήματα εἰς γῆρας θησαυρίζεται, λήθης φάρμακον, εἴδω-
λον ἀτεχνῶς καὶ σκιαγραφία τῶν ἐναργῶν καὶ ἐμψύχων ἐκείνων, ὧν
κατηξιώθην ἐπακοῦσαι, λόγων τε καὶ ἀνδρῶν μακαρίων καὶ τῷ ὄντι
ἀξιολόγων. τούτων ὃ μὲν ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος, ὁ Ἰωνικός, οἳ δὲ ἐπὶ τῆς
 190

Μεγάλης Ἑλλάδος (τῆς κοίλης θάτερος αὐτῶν Συρίας ἦν, ὃ δὲ ἀπ'

Αἰγύπτου), ἄλλοι δὲ ἀνὰ τὴν ἀνατολήν· καὶ ταύτης ὃ μὲν τῆς τῶν Ἀσσυ-
ρίων, ὃ δὲ ἐν Παλαιστίνῃ Ἑβραῖος ἀνέκαθεν· ὑστάτῳ δὲ περιτυχὼν
(δυνά-
μει δὲ οὗτος πρῶτος ἦν) ἀνεπαυσάμην, ἐν Αἰγύπτῳ θηράσας λεληθότα.  
Σικελικὴ τῷ ὄντι ἦν μέλιττα προφητικοῦ τε καὶ ἀποστολικοῦ λειμῶνος
τὰ ἄνθη δρεπόμενος ἀκήρατόν τι γνώσεως χρῆμα ταῖς τῶν ἀκροω-
μένων ἐνεγέννησε ψυχαῖς.
 Ἀλλ' οἳ μὲν τὴν ἀληθῆ τῆς μακαρίας σῴζοντες διδασκαλίας
παράδοσιν εὐθὺς ἀπὸ Πέτρου τε καὶ Ἰακώβου Ἰωάννου τε καὶ Παύλου
τῶν ἁγίων ἀποστόλων, παῖς παρὰ πατρὸς ἐκδεχόμενος (ὀλίγοι δὲ οἱ
πατράσιν ὅμοιοι), ἧκον δὴ σὺν θεῷ καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ προγονικὰ ἐκεῖνα
καὶ ἀποστολικὰ καταθησόμενοι σπέρματα. καὶ εὖ οἶδ' ὅτι ἀγαλλιά-
σονται, οὐχὶ τῇ ἐκφράσει ἡσθέντες λέγω τῇδε, μόνῃ δὲ τῇ κατὰ τὴν

Κλήμης Αλεξανδρινός. Stromata Book 1, chap.15, sec.68, subsection 1,

line 5

νομοθέτας τε καὶ διδασκάλους θεοὺς προσειπόντες. ψυχὰς γὰρ ἀγαθὰς

κατὰ Πλάτωνα καταλιπούσας τὸν ὑπερουράνιον τόπον ὑπομεῖναι
ἐλθεῖν εἰς τόνδε τὸν τάρταρον καὶ σῶμα ἀναλαβούσας τῶν ἐν γενέσει
κακῶν ἁπάντων μετασχεῖν ὑπολαμβάνουσι, κηδομένας τοῦ τῶν ἀν-
θρώπων γένους, αἳ νόμους τε ἔθεσαν καὶ φιλοσοφίαν ἐκήρυξαν, «οὗ
μεῖζον ἀγαθὸν τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει οὔτ' ἦλθέν ποτε ἐκ θεῶν
οὔτ' ἀφίξεται.» καί μοι δοκοῦσιν αἰσθόμενοι τῆς μεγάλης εὐποιίας
τῆς διὰ τῶν σοφῶν σεβασθῆναί τε τοὺς ἄνδρας καὶ δημοσίᾳ φιλο-
σοφῆσαι Βραχμᾶνές τε σύμπαντες καὶ Ὀδρύσαι καὶ Γέται καὶ τὸ τῶν
Αἰγυπτίων γένος καὶ ἐθεολόγησαν ἀκριβῶς τὰ ἐκείνων, Χαλδαῖοί
τε καὶ Ἀράβιοι οἱ κληθέντες εὐδαίμονες καὶ ὅσοι γε τὴν Παλαιστίνην
κατῴκησαν καὶ τοῦ Περσικοῦ γένους οὐ τὸ ἐλάχιστον μέρος καὶ ἄλλα
πρὸς τούτοις γένη μυρία. ὁ δὲ Πλάτων δῆλον ὡς σεμνύνων αἰεὶ
τοὺς βαρβάρους εὑρίσκεται, μεμνημένος αὑτοῦ τε καὶ Πυθαγόρου τὰ
πλεῖστα καὶ γενναιότατα τῶν δογμάτων ἐν βαρβάροις μαθόντος.
διὰ τοῦτο καὶ «γένη βαρβάρων» εἶπεν, γένη φιλοσόφων ἀνδρῶν βαρ-  
βάρων γινώσκων, ἔν τε τῷ Φαίδρῳ τὸν Αἰγύπτιον βασιλέα καὶ τοῦ
Θωὺθ ἡμῖν σοφώτερον δείκνυσιν, ὅντινα Ἑρμῆν οἶδεν ὄντα. ἀλλὰ
κἀν τῷ Χαρμίδῃ Θρᾷκάς τινας ἐπιστάμενος φαίνεται, οἳ λέγονται
ἀθανατίζειν τὴν ψυχήν.
 191

Polemon Perieg., Fragmenta (0586: 001)“FHG 3”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1853.Fragment 13, line 6

φρονοῦντας, ὡς ἐν τῇ Ἀργείᾳ σπαρέντος

τῶν πυρῶν σπέρματος, ἐκ Λιβύης Ἄργου μεταπεμψα-
μένου· διὸ καὶ Δήμητρος Λιβύσσης
ἱερὸν ἵδρυσεν ἐν τῷ Ἄργει, ἐν Χαράδρᾳ
οὕτω καλουμένῳ τόπῳ, ὥς φησι Πολέμων.
 Jul. Africanus ap. Euseb. P. E. X, 10:
Καὶ Ἑλλήνων δέ τινες ἱστοροῦσι κατὰ τοὺς αὐτοὺς (sc.
τοῦ Ὠγύγου) χρόνους γενέσθαι Μωυσέα· Πολέμων γὰρ
ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν λέγει· «Ἐπὶ
Ἄπιδος τοῦ Φορωνέως μοῖρα τοῦ Αἰγυπτίων στρατοῦ
ἐξέπεσεν Αἰγύπτου, οἳ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ
Συρίᾳ οὐ πόρρω Ἀραβίας ᾤκησαν,» οὗτοι δηλονότι
οἱ μετὰ Μωυσέως.  

Apollonius Phil., Apollonii epistulae [Dub.] (0619: 003)

“Flavii Philostrati opera, vol. 1”, Ed. Kayser, C.L.
Leipzig: Teubner, 1870, Repr. 1964.Epistle 11, line 6

ἣν πέπαυμαι διαλεγόμενος ἐν πολλοῖς· εἰδέτωσαν

οὖν, οἷς ἂν εἰδέναι μέλῃ τὸ τοιοῦτον· ἀδύνατος
ὠφελῆσαι λόγος ἅπας, ὃς ἂν εἷς ὢν μὴ καὶ πρὸς ἕνα
λέγηται. ὁ τοίνυν ἄλλως διαλεγόμενος δόξης ἥττων
ὢν διαλέγοιτ' ἄν.
 ιαʹ. Καισαρέων προβούλοις. Πρῶτον εἰς
πάντα θεῶν ἄνθρωποι δέονται καὶ περὶ παντός,
ἔπειτα πόλεων, τιμητέον γὰρ δεύτερον πόλεις μετὰ  
θεοὺς καὶ τὰ πόλεως προκριτέον παντὶ νοῦν ἔχοντι·
εἰ δὲ μὴ πόλις μόνον εἴη, ἀλλὰ καὶ μεγίστη τῆς Πα-
λαιστίνης ἀρίστη τε τῶν αὐτόθι μεγέθει καὶ νόμοις
καὶ ἐπιτηδεύμασι καὶ προγόνων κατὰ πόλεμον ἀρε-
ταῖς ἔτι τε ἤθεσι κατ' εἰρήνην, καθάπερ ἡ ὑμετέρα
πόλις, μάλιστα πασῶν τῶν ἄλλων ἐμοί τε θαυμα-
στέα τιμητέα τε καὶ ἄλλῳ δὲ ὁμοίως παντὶ νοῦν
ἔχοντι· τοῦτο μὲν οὖν ἐκ λόγου κοινοῦ τὸ προκριτι-
κὸν ἂν εἴη τὸ κατὰ σύγκρισιν τῶν πολλῶν. ὅταν
δὲ καὶ ἄρχῃ πόλις ποτὲ τῆς πρὸς ἕνα τιμῆς ἄνδρα
πόλις οὖσα καὶ τοῦτον ἑαυτῆς ξένον καὶ ἄποθεν, τί
ἢ τούτου τοῦ ἀνδρὸς πρὸς ἀμοιβὴν ἢ ὑμῶν ἂν πρὸς
τίσιν ἄξιον εἴη; τοῦτο μόνον ἴσως, εἰ θεοφιλής τις
 192

Justinus Martyr Apol., Apologia (0645: 001)“Die ältesten Apologeten”,

Ed. Goodspeed, E.J.Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1915.
Chap.1, sec.1, line 8

Τοῦ ἁγίου Ἰουστίνου Ἀπολογία ὑπὲρ Χριστιανῶν πρὸς Ἀντωνῖνον τὸν

Εὐσεβῆ.

 Αὐτοκράτορι Τίτῳ Αἰλίῳ Ἀδριανῷ Ἀντωνίνῳ

Εὐσεβεῖ Σεβαστῷ Καίσαρι, καὶ Οὐηρισσίμῳ υἱῷ Φιλοσόφῳ, καὶ
Λουκίῳ Φιλοσόφῳ, Καίσαρος φύσει υἱῷ καὶ Εὐσεβοῦς εἰς-
ποιητῷ, ἐραστῇ παιδείας, ἱερᾷ τε συγκλήτῳ καὶ δήμῳ παντὶ
Ῥωμαίων, ὑπὲρ τῶν ἐκ παντὸς γένους ἀνθρώπων ἀδίκως μι-
σουμένων καὶ ἐπηρεαζομένων, Ἰουστῖνος Πρίσκου τοῦ Βακ-
χείου, τῶν ἀπὸ Φλαουΐας Νέας πόλεως τῆς Συρίας Παλαι-
στίνης, εἷς αὐτῶν, τὴν προσφώνησιν καὶ ἔντευξιν πεποίημαι.
 Τοὺς κατὰ ἀλήθειαν εὐσεβεῖς καὶ φιλοσόφους μόνον
τἀληθὲς τιμᾶν καὶ στέργειν ὁ λόγος ὑπαγορεύει, παραιτουμέ-
νους δόξαις παλαιῶν ἐξακολουθεῖν, ἂν φαῦλαι ὦσιν· οὐ γὰρ
μόνον μὴ ἕπεσθαι τοῖς ἀδίκως τι πράξασιν ἢ δογματίσασιν
ὁ σώφρων λόγος ὑπαγορεύει, ἀλλ' ἐκ παντὸς τρόπου καὶ  
πρὸ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς τὸν φιλαλήθη, κἂν θάνατος ἀπειλῆται,
τὰ δίκαια λέγειν τε καὶ πράττειν αἱρεῖσθαι δεῖ.
         ὑμεῖς μὲν
οὖν ὅτι λέγεσθε εὐσεβεῖς καὶ φιλόσοφοι καὶ φύλακες δικαιοσύνης
καὶ ἐρασταὶ παιδείας, ἀκούετε πανταχοῦ·

Aëtius Med., Iatricorum liber ii (0718: 002)“Aëtii Amideni libri

medicinales i–iv”, Ed. Olivieri, A.Leipzig: Teubner, 1935; Corpus
medicorum Graecorum, vol. 8.1.Chap.19, line 2

πτύνειν πέφυκεν. ἀπορρύπτει δὲ καὶ τὰ μὴ πάνυ σκληρὰ τῶν πτερυ-

γίων. ἰδιότητι δέ τινι, ὥσπερ καὶ ἄλλα τινά, ὁ χλωρὸς ἴασπις ὠφελεῖ
τόν τε στόμαχον καὶ τὸ τῆς γαστρὸς στόμα περιαπτόμενος. ἐντιθέασι
δὲ καὶ δακτυλίοις αὐτὸν ἔνιοι, καθάπερ καὶ ὁ βασιλεὺς Νεχεψὼς
ἔγραψε. τούτου μὲν οὖν τοῦ λίθου κἀγὼ πεῖραν ἱκανὴν ἔχω καὶ ὁρ-
μάθιόν γε ποιήσας ἐκ λίθων τοιούτων ἐξῆπτον τοῦ τραχήλου σύμμε-
τρον οὕτως, ὡς ψαύειν τοὺς λίθους τοῦ στόματος τῆς γαστρός. ἐφαί-
νοντο δὲ οὐδὲν ἧττον ὠφελοῦντες καὶ μὴ ἔχοντες τὴν γλυφήν, ἣν ὁ
 193

Νεχεψὼς ἔγραψεν.
 Τηκόλιθος ἢ Συριακὸς λίθος. Ἐστὶ δὲ καὶ ἄλλος λίθος ἰσχυρὸς τὴν  
δύναμιν ἐν τῇ Συρίᾳ τῆς Παλαιστίνης γεννώμενος, λευκὸς μὲν τὴν
χρόαν, εὔρυθμος δὲ κατὰ τὸ σχῆμα, γραμμὰς ἔχων ὡς ἀπὸ τόρνου
γεγονυίας. ὀνομάζεται δὲ Ἰουδαικὸς καὶ τηκόλιθος. ἐστὶ δὲ τῶν ἐν
νεφροῖς συνισταμένων λίθων θραυστήριος, ἀνιέμενος ἐπ' ἀκόνης καὶ
ποτιζόμενος δι' ὕδατος θερμοῦ. ἐπὶ δὲ τῶν ἐν κύστει λίθων οὐδὲν
ἰσχυρὸν ἀνύει. ὁ δὲ Νεχεψώς φησι· “τρίψας τὸν τηκόλιθον μεθ' ὕδα-
τος καὶ ποιήσας γλοιοῦ λεπτοῦ τὸ πάχος καὶ ἀποξυρήσας τὰς τρίχας
τὰς περὶ τὴν κύστιν καὶ τὸ αἰδοῖον κατάχριε καὶ τήκει τὸν λίθον τὸν
ἐν τῇ κύστει. διὸ δὴ χαῖρε θάλασσα Ἀράβων φέρουσα πημάτων ἄκος
εὕρεμα τηκόλιθον.” μετὰ μυρσίνου δὲ ἐλαίου ἀνεθεὶς τοῖς ποδαγρικοῖς

Aëtius Med., Iatricorum liber ii Chap.68, line 9

ἀδήκτως πέφυκεν, ὅθεν εἰς τὰ καρκινώδη τῶν ἑλκῶν ἐστιν ἐπιτήδειος

καὶ τὰ ἄλλα τὰ κακοήθη πάντα καὶ τὰ διαβεβρωμένα τῶν ὀδόνων οὖλα.
 Ῥοιδαρίου σκευασία. Σκευάζεται μὲν ποικίλως τὸ ῥοιδάριον· ἐστὶ
δὲ καὶ αὕτη ἀρίστη σκευασία. λαβὼν λαχχὰ ἀπόβρεχε ὕδατι καὶ λεάνας
λίθον τὸν κουφόλιθον λεγόμενον ἐπίχεε ἐκ τοῦ ἀποβρέγματος τῷ κου-
φολίθῳ καὶ ἔα ξηραίνεσθαι καὶ λαβὼν ῥίζαν ἀγχούσης ἕψε σὺν ἐλαίῳ
ἕως τὸ ἔλαιον πυρρὸν γένηται καὶ ἐπίβαλλε ἐκ τοῦ ἐλαίου ὀλίγον καὶ
λείου καὶ ἔα ξηραίνεσθαι ἐπὶ ἡμέρας ιε καὶ πάλιν ἐπίβαλλε ἐκ τοῦ
ἀποβρέγματος τοῦ λαχχᾶ καὶ ἔα ξηρανθῆναι, ἔπειτα βαλὼν εἰς ὀστρά-
κινον ἄγγος καὶ φιμώσας ὄπτα· καὶ ἔσται ῥοιδάριον καλόν. κομίζεται
δὲ τὸ κουφόλιθον ἀπὸ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης. οἱ δὲ ἀποροῦντες
κουφολίθου, ἀσβέστῳ χρῶνται εἰς τὴν σκευασίαν.
 Σανδαράκη καυστικῆς ἔστι δυνάμεως, ὥσπερ τὸ ἀρσενικόν· ὅθεν
εἰς τὰς διαφορητικὰς δυνάμεις αὐτὴν μιγνύουσι καὶ τὰς ῥυπτικάς.
 Σάνδυξ καὶ συρικοῦν. Ἐν τῷ περὶ ψιμμυθίου λόγῳ περὶ αὐτῶν
ῥηθήσεται.
 Σκωρία. Σκωρία πᾶσα ξηραντικὸν ἱκανῶς ἐστι φάρμακον· τὴν δὲ
τοῦ σιδήρου σκωρίαν λειοτάτην ποιῶν πάνυ ἐν ὄξει δριμυτάτῳ καὶ
μετὰ ταῦτα ἑψῶν εἰς τὰ πυορροῦντα τῶν ὤτων χρονίως χρῶμαι φαρ-  
μάκῳ ξηραίνοντι. ἡ δὲ τοῦ ἀργύρου σκωρία ὀνομάζεται ἕλκυσμα· ξη-
ραντικῆς δέ ἐστι δυνάμεως.

Oribasius Med., Collectiones medicae (lib. 1–16, 24–25, 43–50) (0722:

001)“Oribasii collectionum medicarum reliquiae, vols. 1–4”, Ed. Raeder,
J.Leipzig: Teubner, 6.1.1:1928; 6.1.2:1929; 6.2.1:1931; 6.2.2:1933;
Corpus medicorum Graecorum, vols. 6.1.1–6.2.2.Book 1, chap.53, sec.1,
line 3
 194

Περὶ τοῦ τῶν φοινίκων καρποῦ.

 Τῶν φοινίκων τινὲς μὲν ξηροί τέ εἰσι καὶ στύφοντες, ὥσπερ οἱ

Αἰγύπτιοι, τινὲς δὲ μαλακοὶ καὶ ὑγροὶ καὶ γλυκεῖς, ὥσπερ οἱ καλού-
μενοι καρυωτοί· κάλλιστοι δ' οὗτοι γεννῶνται κατὰ τὴν Παλαιστίνην
Συρίαν ἐν Ἱεριχοῦντι. μεταξὺ δ' ἀμφοτέρων τῶν εἰρημένων γενῶν
οἱ ἄλλοι πάντες εἰσὶ φοίνικες, οἱ μὲν μᾶλλον, οἱ δ' ἧττον ὄντες ὑγροί
τε καὶ ξηροὶ καὶ γλυκεῖς καὶ στύφοντες· ἀλλὰ τῶν ἄκρων ἀφορισθέν-
των εὐφορώτατον ἤδη σοι τὸ μέσον ἔστω πᾶν· ὁ μὲν γὰρ γλυκὺς
χυλὸς ἐδείχθη τρόφιμος, ὁ δ' αὐστηρὸς εὐστόμαχός τε καὶ γαστρὸς
ἐφεκτικός. ἅπαντες δ' οἱ φοίνικες δύσπεπτοί τέ εἰσι καὶ κεφαλαλγεῖς
πλείονες βρωθέντες· ἔνιοι δὲ καὶ δήξεώς τινος αἴσθησιν ἐμποιοῦσι τῷ
στόματι τῆς κοιλίας. ὁ δ' ἀπ' αὐτῶν ἀναδιδόμενος τῷ σώματι χυμὸς
παχὺς μὲν πάντως ἐστίν, ἔχει δέ τι καὶ γλίσχρον, ὅταν ὁ φοίνιξ λιπαρός·

Oribasius Med., Collectiones medicae (lib. 1-16, 24-25, 43-50)

Book 15, chap.1:26, sec.7, line 1

εἰσιν οἱ ῥύπτοντες μόνον ἄνευ τοῦ στύφειν ἢ δάκνειν. ὁ μὲν οὖν αἱμα-
τίτης καὶ ὁ σχιστὸς καὶ ὁ γαλακτίτης ὅ τε μελιτίτης εἰς χυλὸν ἀναλύ-
ονται παρατριβόμενοι θυείαις καὶ ἀκόναις, ὄντων καὶ ἄλλων εἰς χυλὸν
λυομένων λίθων, ὥσπερ καὶ οὗτος ὁ κατ' Αἴγυπτον γεννώμενος, ᾧ
χρῶνται στιλπνοῦντες τὰς ὀθόνας· ἔστι δ' ἀποιότερος τῶν εἰρημένων,
οὔτε στῦψιν οὔτε ῥύψιν οὔτε δῆξιν ἐμφαίνων, ὅθεν αὐτὸ δὴ τοῦτο
μόνον ὑπάρχει τῷ λίθῳ τούτῳ τὸ ξηραίνειν.  – Ἁπάντων δὲ τῶν
εἰρημένων λίθων ἰσχυροτέραν ἔχει τὴν δύναμιν ὁ ἐκ τῆς Αἰθιοπίας
κομιζόμενος ὑπόχλωρος ποσῶς, ὁ ἴασπις. οὗτος ὁ λίθος εἰς χυλὸν
γαλακτώδη κατὰ τὴν χρόαν ἀνίεται, δακνώδης δ' ὑπάρχει γευομένοις.  –  
Ἔστι δὲ καὶ ἄλλος λίθος ἰσχυρὸς τὴν δύναμιν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ Συρίᾳ
γεννώμενος, Ἰουδαϊκὸς ὀνομαζόμενος.  – Εἷς τῶν ἰσχυρὰν δύναμιν
ἐχόντων ἐστὶ καὶ ὁ πυρίτης. καθόλου δ' οἱ δριμεῖς χρήσιμοι πρὸς τὸ
ῥύψαι τε καὶ ἀποσμῆξαι καὶ ἀφελεῖν λεπτῦναί τε καὶ διαφορῆσαι καὶ
σφοδρῶς ξηρᾶναί τε καὶ τῆξαι.  – Ταύτης τῆς δυνάμεως ἔχεται καὶ ὁ
Φρύγιος· ξηραίνει γὰρ ἰσχυρῶς, ἔχων τι καὶ στύψεως ἅμα καὶ δήξεως.  –  
Ἔστι δὲ καὶ ὁ ἀγήρατος καλούμενος λίθος μικτῆς δυνάμεως, στυπτικῆς
καὶ διαφορητικῆς.  – Τὸ δὲ τῆς Ἀσσίας Πέτρας ἄνθος λεπτομερές
ἐστιν, ὡς ἀδήκτως τὰς πλαδαρὰς σάρκας ἐκτήκειν. ὁμοίαν δ' αὐτῷ
δύναμιν ἔχουσα καὶ ἡ Πέτρα, καθ' ἣν γεννᾶται, τῷ σφοδρῷ τῆς ἐνερ
 195

Alexander Phil., In Aristotelis meteorologicorum libros commentaria

(0732: 008)“Alexandri Aphrodisiensis in Aristotelis meteorologicorum
libros commentaria”, Ed. Hayduck, M.Berlin: Reimer, 1899;
Commentaria in Aristotelem Graeca 3.2.P. 88, line 10

καὶ διὰ παχύτητα φέρει τὰ πλοῖα, ἃ τὸ ἴσον γλυκὺ ὕδωρ οὐχ οἷόν τε  
φέρειν. τοῦ δὲ διὰ τὴν μῖξιν τοῦ τὸν χυμὸν ποιοῦντος παχύτερον γίνε-
σθαί τε καὶ εἶναι τὸ τῆς θαλάττης ὕδωρ τεκμήριον παρέθετο τὸ ἄν τις
ὕδωρ ἁλμυρὸν ποιήσῃ ἅλας αὐτῷ μίξας, οὕτω παχύνεσθαι, ὡς τὰ ᾠὰ
ἐπιπλεῖν ἐπ' αὐτοῦ. σχεδὸν γὰρ ἔοικεν ἡ θάλασσα πηλῷ διὰ τὸ πολὺ τὸ
σωματῶδες ἔχειν μεμιγμένον. λέγει δὲ καὶ τοὺς ταριχεύοντάς τι μιγνύναι
ἅλας τῷ ὕδατι, καὶ σημεῖον τοῦ κεκρᾶσθαι τὴν ἅλμην καὶ καλῶς πεποι-
ῆσθαι τὸ τὰ ᾠὰ πλήρη ὄντα ἐπιπλεῖν. μαρτυρίαν δὲ τοῦ κατὰ μῖξίν τινος
γεώδους τόν τε χυμὸν ἁλμυρὸν γίνεσθαι καὶ παχύτερον ἅμα καὶ σωματω-
δέστερον τὸ ὕδωρ καὶ ἀπὸ ἱστοριῶν τινων παρατίθεται τήν τε ἐν Παλαι-
στίνοις λεγομένην λίμνην, ἣν ἅμα μὲν ἁλμυρὰν οὕτως εἶναι, ὡς μηδ'
ἰχθύν
τινα ἐν αὐτῇ γίνεσθαι, ἅμα δὲ παχεῖαν οὕτως, ὡς μηδὲ εἰ συνδεθέν τι
ζῷον τῶν βαρυτάτων εἰς αὐτὴν ἐμβληθῇ, καταφέρεσθαι αὐτὸ καὶ καταδύ-
εσθαι, ἀλλὰ ἐπιπλεῖν· τὸ δ' αὐτὸ τοῦτο ὕδωρ ῥύπτειν τὰ ἱμάτια, ἂν δια-
σείσῃ τις ἐν αὐτῷ αὐτὰ βρέξας. ἀλλὰ καὶ ἐν Χαονίᾳ τις κρήνη πλατυ-
τέρου ὕδατός ἐστιν, οὗ ἀφεψηθέντος καὶ ψυχθέντος καὶ ἀπατμίσαντος,
ἅλες γίνονται. ὡς δ' ἐν Χαονίᾳ τὸ ὕδωρ τὸ ἀπὸ τῆς λίμνης ἀφεψηθὲν
καὶ ψυχθὲν ἅλες γίνεται διὰ τὸ εἶναι πλατύτερον καὶ ἔχειν γεῶδές τι
μεμιγμένον, οὕτως φησὶ καὶ ἐν Ὀμβρικοῖς γίνεσθαι ἅλας· σχοίνους γὰρ
εἶναι καὶ καλάμους πεφυκότας ἔν τινι τόπῳ, ὧν κατακαύσαντες τὴν

Pseudo-Dioscorides Med., De lapidibus (1118: 003)“Les lapidaires de

l'antiquité et du Moyen Age, vol. 2.1”, Ed. Ruelle, C.É.Paris: Leroux,
189.Section 35, line 2

τῇ σελήνῃ νυκτός. Οὗτος γεννᾶται ἐν Ἀραβίᾳ· λευκός, διαυγής, κοῦφος.

Τούτου   τὸ ξέσμα εἰς πότον διδόασι ἐπιληπτικοῖς· φυλακτηρίῳ δὲ
περιάμματι αὐτῷ αἱ γυναῖκες χρῶνται· δοκεῖ δὲ δένδρεσι προστεθεὶς
καρποφορίας ἐμποιεῖν.
 Λίθος σάπφειρος μετὰ γάλακτος ποθεὶς λεῖος ἰᾶται τὰς ἐντὸς ἑλκώσεις
πάσας, καὶ τὰς ἔξω, καὶ ἱδρῶτας παύει· καὶ λεῖος τὰς ἐν γλώσσῃ διακοπὰς

παύει· ξηραντικῆς δέ ἐστι δυνάμεως· ὅθεν πινόμενος τοὺς ὑπὸ σκορπίων

πληγέντας
ὠφελεῖ.
 Λίθος σμάραγδος ὀπτηθεῖσα καὶ λεία μέλιτι ἀττικῷ μιγεῖσα ἀμβλυωπίας
ἰᾶται, καὶ περιαπτομένη αἷμα ἐπέχει, ὁπόθεν ἂν τύχοι φερόμενον.
 196

 Λίθος συριακός, ὅν τινες κόλιθον καλοῦσιν· ἔστιν ἰσχυρὸς τὴν δύναμιν,

ἐν τῇ Συρίᾳ τῆς Παλαιστίνης γινόμενος· λευκὸς μὲν τὴν χρόαν,
εὔρυθμος δὲ τὸ
σχῆμα, γραμμὰς ἔχων ὡς ἀπὸ τόρνου γεγονυίας· ὀνομάζεται δὲ
ἰουδαικῶς καὶ
τηκόλιθος· ἔστι δὲ τῶν ἐν νεφροῖς λίθων δραστήριος δι' ὕδατος θερμοῦ
ποθείς·
μετὰ δὲ μυρσίνου ἐλαίου ποδαγρικοῖς ἐπιχριόμενος βοηθεῖ. Ὁ δὲ
Νεχεψώς φησι·
Τρίψας τὸν τηκόλιθον μεθ' ὕδατος καὶ ποιήσας γλοίου λεπτοῦ πάχος, καὶ
ἀποξυρίσας
τὰς τρίχας, χρίε κύστιν καὶ αἰδοῖα, καὶ τήξεις τὸν ἐν κύστει λίθον.
 Λίθος ὕαλος λεῖος πινόμενος μετ' οἴνου λευκοῦ καὶ λεπτοῦ τοὺς ἐν
κύστει
λίθους θρύπτει ἱκανῶς.
 Λίθος φρύγιος ὁ ἐν Φρυγίᾳ, ᾧ οἱ βασιλεῖς χρῶνται· γεννᾶται δὲ ἐν
Καππαδοκίᾳ· ἄριστος δέ ἐστιν ὁ ὠχρὸς καὶ μέσος καὶ βαρύς· ἔστιν δὲ
δυνάμεως
ξηραντικῆς καὶ στυπτικῆς. Τέλος.    

Celsus Phil., Ἀληθὴς λόγος (1248: 001)

“Der Ἀληθὴς λόγος des Kelsos”, Ed. Bader, R.
Stuttgart: Kohlhammer, 1940; Tübinger Beiträge zur
Altertumswissenschaft 33.
Chap.3, sec.6, line 3

τευόμενον ἢ μή.
 Ἑξῆς δὲ τούτοις ὁ Κέλσος οἰόμενος τοὺς Ἰουδαίους, Αἰγυπ-
τίους τῷ γένει τυγχάνοντας, καταλελοιπέναι τὴν Αἴγυπτον στασιάσαν-
τας πρὸς τὸ κοινὸν τῶν Αἰγυπτίων καὶ τὸ ἐν Αἰγύπτῳ σύνηθες
περὶ τὰς θρησκείας ὑπερφρονήσαντας φησὶν αὐτοὺς ἅπερ ἐποίησαν
Αἰγυπτίοις πεπονθέναι ὑπὸ τῶν προσθεμένων τῷ Ἰησοῦ καὶ πιστευ-
σάντων αὐτῷ ὡς Χριστῷ καὶ ἀμφοτέροις αἴτιον γεγονέναι τῆς καινο-
τομίας τὸ στασιάζειν πρὸς τὸ κοινόν.  
 Τοῦτο δέ μοι βούλεται ὁ λόγος συνάγειν ὅτι ψεῦδος τὸ
Αἰγυπτίους τὸ γένος ὄντας τινὰς ἐστασιακέναι πρὸς Αἰγυπτίους καὶ
τὴν Αἴγυπτον καταλελοιπέναι καὶ ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην ἐληλυθέναι τήν
τε νῦν καλουμένην Ἰουδαίαν ᾠκηκέναι.
 197

 Ὁμοίως δὲ ψεῦδος τὸ Αἰγυπτίους ὄντας ἀπὸ στάσεως τὴν ἀρ-

χὴν εἰληφέναι τοὺς Ἑβραίους καὶ τὸ Ἰουδαίους ὄντας ἄλλους κατὰ
τοὺς Ἰησοῦ χρόνους ἐστασιακέναι πρὸς τὸ κοινὸν τῶν Ἰουδαίων καὶ
τῷ Ἰησοῦ κατηκολουθηκέναι.
 Ταῦτα μὲν πρὸς τὰ ὑπὸ Κέλσου εἰρημένα περὶ τοῦ στάσιν
γεγονέναι τὴν ἀρχὴν πάλαι μὲν τοῦ συστῆναι Ἰουδαίους ὕστερον δὲ
τοῦ τοὺς Χριστιανοὺς γενέσθαι.
 Εἰ ἐθελήσουσι πάντες ἄνθρωποι εἶναι Χριστιανοί, οὐκ ἂν ἔτι
οἵδε ἐθέλοιεν.

Celsus Phil., Ἀληθὴς λόγος Chap.4, sec.36, line 6

πλάνων ἀνθρώπων ἀμυδρὰς καὶ ἀμφιβόλους φωνὰς ἐν σκότῳ που

κρυφίους ἐπιμαρτυρόμενοι καὶ τοῖς ἀμαθέσι καὶ ἀνοήτοις παρεξηγού-
μενοι, καὶ οὐδὲ πώποτ' ἐν πολλῷ τῷ πρόσθεν χρόνῳ ἀμφισβήτησις
γεγένηται περὶ τῶν τοιῶνδε ὀνομάτων, ἀλλὰ νῦν Ἰουδαῖοι πρὸς ἑτέρους
τινάς, οὓς οὐκ ὠνόμασε, περὶ τούτων ἀμφισβητοῦσι.  
 Μετὰ ταῦτα ὁ Κέλσος ἐκτιθέμενος τὰ ἀπὸ τῆς ἔξω τοῦ θείου
λόγου ἱστορίας τὰ περὶ τῶν ἐπιδικασαμένων ἀνθρώπων τῆς ἀρχαιότη-
τος οἷον Ἀθηναίων καὶ Αἰγυπτίων καὶ Ἀρκάδων καὶ Φρυγῶν καὶ
γηγενεῖς τινας παρὰ σφίσιν γεγονέναι λεγόντων καὶ τεκμήρια τούτων
παρεχομένων ἑκάστων, φησίν, ὡς ἄρα Ἰουδαῖοι ἐν γωνίᾳ που τῆς
Παλαιστίνης συγκύψαντες, παντελῶς ἀπαίδευτοι καὶ οὐ προακηκοότες
πάλαι ταῦτα Ἡσιόδῳ καὶ ἄλλοις μυρίοις ἀνδράσιν ἐνθέοις ὑμνημένα,
συνέθεσαν ἀπιθανώτατα καὶ ἀμουσότατα ἄνθρωπόν τινα ὑπὸ χειρῶν
θεοῦ πλαττόμενόν τε καὶ ἐμφυσώμενον καὶ γύναιον ἐκ τῆς πλευρᾶς
καὶ παραγγέλματα τοῦ θεοῦ καὶ ὄφιν τούτοις ἀντιπράττοντα καὶ
περιγενόμενον τῶν θεοῦ προσταγμάτων τὸν ὄφιν, μῦθόν τινα ὡς  
γραυσὶ διηγούμενοι καὶ ποιοῦντες ἀνοσιώτατα τὸν θεὸν εὐθὺς ἀπ'
ἀρχῆς ἀσθενοῦντα καὶ μηδ' ἕν' ἄνθρωπον, ὃν αὐτὸς ἔπλασε, πεῖσαι
δυνάμενον.

Celsus Phil., Ἀληθὴς λόγος Chap.7, sec.3, line 6

τοῦτο οὐκ ἠπίστατο, ὅτι κακοῖς ἀνθρώποις καὶ ἁμαρτησομένοις καὶ

κολάσουσιν αὐτοῦ τὸν υἱὸν πέμπει.  
 Ἴδωμεν ὅπῃ ἐφευρήσουσι παραίτησιν· οἱ μὲν ἄλλον εἰσηγούμενοι
θεὸν οὐδεμίαν, οἱ δὲ τὸν αὐτὸν αὖθις τὸ αὐτὸ ἐροῦσιν, ἐκεῖνο δὴ τὸ σο-
φόν, ὅτι ἐχρῆν οὕτως γενέσθαι· τεκμήριον δέ, πάλαι γὰρ ταῦτα
προείρητο.
 Τὰ μὲν ὑπὸ τῆς Πυθίας ἢ Δωδωνίδων ἢ Κλαρίου ἢ ἐν Βραγ-
 198

χίδαις ἢ ἐν Ἄμμωνος ὑπὸ μυρίων τε ἄλλων θεοπρόπων προειρη-

μένα, ὑφ' ὧν ἐπιεικῶς πᾶσα γῆ κατῳκίσθη, ταῦτα μὲν ἐν οὐδενὶ
λόγῳ τίθενται· τὰ δὲ ὑπὸ τῶν ἐν Ἰουδαίᾳ τῷ ἐκείνων τρόπῳ λεχθέντα
ἢ μὴ λεχθέντα, καὶ ὥσπερ εἰώθασιν ἔτι νῦν οἱ περὶ Φοινίκην τε καὶ
Παλαιστίνην, ταῦτά γε θαυμαστὰ καὶ ἀπαράλλακτα ἡγοῦνται.
 Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν τρόπον τῶν ἐν Φοινίκῃ καὶ Παλαιστίνῃ μαν-
τείων ἐπαγγέλλεται φράσειν ὁ Κέλσος ὡς ἀκούσας καὶ πάνυ κατα-
μαθών, φέρε καὶ ταῦτα κατανοήσωμεν. πρῶτον δὴ λέγει πλείονα
εἶναι εἴδη προφητειῶν μὴ ἐκτιθέμενος αὐτά· οὐδὲ γὰρ εἶχεν, ἀλλὰ
ψευδῶς ἐπανετείνετο. ὃ δέ φησιν εἶναι τελεώτατον παρὰ τοῖς τῇδε
ἀνδράσιν ἴδωμεν. πολλοί, φησί, καὶ ἀνώνυμοι ῥᾷστα ἐκ τῆς προστυ-
χούσης αἰτίας καὶ ἐν ἱεροῖς καὶ ἔξω ἱερῶν, οἱ δὲ καὶ ἀγείροντες καὶ  
ἐπιφοιτῶντες πόλεσιν ἢ στρατοπέδοις, κινοῦνται δῆθεν ὡς θεσπίζοντες.
πρόχειρον δ' ἑκάστῳ καὶ σύνηθες εἰπεῖν· ἐγὼ ὁ θεός εἰμι ἢ θεοῦ
παῖς ἢ πνεῦμα θεῖον. ἥκω δέ· ἤδη γὰρ ὁ κόσμος ἀπόλλυται καὶ

Celsus Phil., Ἀληθὴς λόγος Chap.7, sec.9, line 1

κολάσουσιν αὐτοῦ τὸν υἱὸν πέμπει.  

 Ἴδωμεν ὅπῃ ἐφευρήσουσι παραίτησιν· οἱ μὲν ἄλλον εἰσηγούμενοι
θεὸν οὐδεμίαν, οἱ δὲ τὸν αὐτὸν αὖθις τὸ αὐτὸ ἐροῦσιν, ἐκεῖνο δὴ τὸ σο-
φόν, ὅτι ἐχρῆν οὕτως γενέσθαι· τεκμήριον δέ, πάλαι γὰρ ταῦτα
προείρητο.
 Τὰ μὲν ὑπὸ τῆς Πυθίας ἢ Δωδωνίδων ἢ Κλαρίου ἢ ἐν Βραγ-
χίδαις ἢ ἐν Ἄμμωνος ὑπὸ μυρίων τε ἄλλων θεοπρόπων προειρη-
μένα, ὑφ' ὧν ἐπιεικῶς πᾶσα γῆ κατῳκίσθη, ταῦτα μὲν ἐν οὐδενὶ
λόγῳ τίθενται· τὰ δὲ ὑπὸ τῶν ἐν Ἰουδαίᾳ τῷ ἐκείνων τρόπῳ λεχθέντα
ἢ μὴ λεχθέντα, καὶ ὥσπερ εἰώθασιν ἔτι νῦν οἱ περὶ Φοινίκην τε καὶ
Παλαιστίνην, ταῦτά γε θαυμαστὰ καὶ ἀπαράλλακτα ἡγοῦνται.
 Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν τρόπον τῶν ἐν Φοινίκῃ καὶ Παλαιστίνῃ μαν-
τείων ἐπαγγέλλεται φράσειν ὁ Κέλσος ὡς ἀκούσας καὶ πάνυ κατα-
μαθών, φέρε καὶ ταῦτα κατανοήσωμεν. πρῶτον δὴ λέγει πλείονα
εἶναι εἴδη προφητειῶν μὴ ἐκτιθέμενος αὐτά· οὐδὲ γὰρ εἶχεν, ἀλλὰ
ψευδῶς ἐπανετείνετο. ὃ δέ φησιν εἶναι τελεώτατον παρὰ τοῖς τῇδε
ἀνδράσιν ἴδωμεν. πολλοί, φησί, καὶ ἀνώνυμοι ῥᾷστα ἐκ τῆς προστυ-
χούσης αἰτίας καὶ ἐν ἱεροῖς καὶ ἔξω ἱερῶν, οἱ δὲ καὶ ἀγείροντες καὶ  
ἐπιφοιτῶντες πόλεσιν ἢ στρατοπέδοις, κινοῦνται δῆθεν ὡς θεσπίζοντες.
πρόχειρον δ' ἑκάστῳ καὶ σύνηθες εἰπεῖν· ἐγὼ ὁ θεός εἰμι ἢ θεοῦ
παῖς ἢ πνεῦμα θεῖον. ἥκω δέ· ἤδη γὰρ ὁ κόσμος ἀπόλλυται καὶ
ὑμεῖς, ὦ ἄνθρωποι, διὰ τὰς ἀδικίας οἴχεσθε. ἐγὼ δὲ σῶσαι θέλω· καὶ
 199

Charax Hist., Fragmenta (1254: 003)“FHG 3”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1841–1870.Fragment 39, line 1

Χρονικῶν· «Ἐν Ἱσπανίᾳ τῇ μικρᾷ τῇ ἔξω Λουσιτανῶν

πάλιν ἀποστάντων ἐπέμφθη ὑπὸ Ῥωμαίων στρατηγὸς
ἐπ' αὐτοὺς Κύϊντος». Ὁ αὐτὸς ὁμοῦ περὶ τῶν δύο·
»Κύϊντος ὁ τῶν Ῥωμαίων πολέμαρχος ἐν ἀμφοτέραις
ταῖς Ἱσπανίαις, ἡσσώμενος ὑπὸ Οὐριάθου σπονδὰς πρὸς
αὐτὸν ἐποιήσατο.»
 Stephan. Byz.: Ἄρσα, πόλις Ἱσπανίας, ὡς Χάραξ ἐν
δεκάτῃ Χρονικῶν.  
 Steph. Byz.: Σάλυες, ἔθνος Λιγυστικὸν, πολεμῆ-
σαν Ῥωμαίοις, ὡς Χάραξ ἐν δεκάτῳ Χρονικῶν.
 Idem: Κοσίανα, φρούριον Παλαιστίνης. Χάραξ
δεκάτῳ, ἐν τῇ παραλίᾳ τῆς Συρίας.

Κλήμης Ρωμανός. Pseudo–Clementina (epitome altera auctore

Symeone Metaphrasta) [Sp.] (1271: 011)
“Clementinorum epitomae duae, 2nd edn.”, Ed. Dressel, A.R.M.
Leipzig: Hinrichs, 1873.Section 150, line 4

μενοι θεοὶ ὥρμηνται, καὶ ὅπου γεγέννηνται, ἅ, τε πράξειαν, καὶ εἰς οἷον
ἔλ-
θοιεν τέλος, καὶ ὅπως τὸν βίον ἀθλίως κατέστρεψαν. εἶτα καὶ ὡς οὐκ
ἀπο-
κέκλεισται αὐτοῖς παρὰ τοῦ θεοῦ ἡ τῆς μετανοίας ὁδὸς, οὐδὲ παντάπασι
τῆς
σωτηρίας ἐξέπεσον· ἀλλ' εἰ καὶ μόνον ἐπιστρέψαντας ἴδοι, καὶ τῆς
προτέρας
ἀπωλείας καὶ τῆς ἀπάτης ἀποσχομένους καὶ συγγνώσεται αὐτοῖς
φιλανθρώ-
πως καὶ προσηνῶς ὑποδέξεται καὶ βασιλείαν οὐρανῶν ἑτοιμάσει καὶ
ἀγαθῶν
ἀξιώσει τῶν ἀποῤῥήτων.
 Ἰουδαίοις δὲ πάλιν ἐντεῦθεν ἐδόκει χαρίζεσθαι, ὅτι τε φίλους
τοῦ θεοῦ τοὺς ἐκείνων πατέρας ὑπέφαινε, καὶ ὅτι τὸν παρ' αὐτοῖς νόμον
ἱερόν τε παρίστη καὶ θεῖον, καὶ οὔτε αὐτὸν παυθήσεσθαι, οὔτε τὴν
πολιτείαν
μετατεθήσεσθαι, ἀλλὰ κλῆρον αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν Παλαιστίνην διηνεκῆ,

εἴ γε τὸν τοιοῦτον καὶ αὐτοὶ νόμον τηρήσουσιν· ὥστε γενέσθαι αὐτὸν πα-
τέρα τοσούτων ἐκγόνων, ὡς παρισοῦσθαι τὸ πλῆθος αὐτῶν τῷ πλήθει
 200

τῶν
ἄστρων· καὶ ἐν τῷ σπέρματι αὐτοῦ κληροδοτεῖσθαι πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ὃ
πρὸς τὸν Δαβὶδ εἶπεν αὖθις· ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ
θρόνου σου· καὶ διὰ Ἡσαΐου πάλιν, ὅτι ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται,
καὶ
τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. εἰ τοίνυν μὴ
ἀθετοῦ-
σιν, ἀλλὰ πίστει παραδέχονται ταῦτα, τῆς προτέρας αὐτοὺς τοῦ θεοῦ προ-
νοίας μὴ ἐκπεσεῖν, ἀλλ' ἀναφαίρετον μένειν παρ' αὐτοῖς τὴν
Παλαιστίνην διεβεβαίου. Ἕλληνας μὲν οὕτω καὶ Ἰουδαίους δεξιῶς ἄγαν
καὶ οἰκείως

Κλήμης Ρωμανός. Pseudo-Clementina (epitome altera auctore Symeone

Metaphrasta) [Sp.] Section 150, line 12

τοῦ θεοῦ τοὺς ἐκείνων πατέρας ὑπέφαινε, καὶ ὅτι τὸν παρ' αὐτοῖς νόμον
ἱερόν τε παρίστη καὶ θεῖον, καὶ οὔτε αὐτὸν παυθήσεσθαι, οὔτε τὴν
πολιτείαν
μετατεθήσεσθαι, ἀλλὰ κλῆρον αὐτοῖς ἔσεσθαι τὴν Παλαιστίνην διηνεκῆ,

εἴ γε τὸν τοιοῦτον καὶ αὐτοὶ νόμον τηρήσουσιν· ὥστε γενέσθαι αὐτὸν πα-
τέρα τοσούτων ἐκγόνων, ὡς παρισοῦσθαι τὸ πλῆθος αὐτῶν τῷ πλήθει
τῶν
ἄστρων· καὶ ἐν τῷ σπέρματι αὐτοῦ κληροδοτεῖσθαι πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ὃ
πρὸς τὸν Δαβὶδ εἶπεν αὖθις· ἐκ καρποῦ τῆς κοιλίας σου θήσομαι ἐπὶ τοῦ
θρόνου σου· καὶ διὰ Ἡσαΐου πάλιν, ὅτι ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται,
καὶ
τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ. εἰ τοίνυν μὴ
ἀθετοῦ-
σιν, ἀλλὰ πίστει παραδέχονται ταῦτα, τῆς προτέρας αὐτοὺς τοῦ θεοῦ προ-
νοίας μὴ ἐκπεσεῖν, ἀλλ' ἀναφαίρετον μένειν παρ' αὐτοῖς τὴν
Παλαιστίνην
διεβεβαίου. Ἕλληνας μὲν οὕτω καὶ Ἰουδαίους δεξιῶς ἄγαν καὶ οἰκείως
ὑπήρ-
χετο, χαριζόμενός τε αὐτοῖς ὁμοῦ καὶ ἠρέμα πρὸς τὴν εὐσέβειαν
ἐπαγόμενος.
 Χριστιανοὶ δὲ πολλὰ καὶ ἄλλα τῆς τοῦ ἀνδρὸς περὶ αὐτοὺς
κηδεμονίας δείγματα εἶχον· μάλιστα δὲ τὴν εὐποιίαν, οἷος ἐκεῖνος, πένησι
θη-
σαυρίζων ἀεὶ ταῖς ἀσφαλέσιν ἀποθήκαις, καὶ τῶν ἐπιβουλευόντων
ἰσχυρο-
τέραις. τούς τε γὰρ ἐν ἑκάστῳ μέρει τῆς πόλεως ἐνδεεῖς ἀπογραψάμενος
 201

τῶν ἀναγκαίων αὐτοῖς καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἐποιεῖτο τὴν χορηγίαν· καὶ
ὅσοι
παρ' αὐτῷ πάλιν τοῦ θείου κατηξιοῦντο βαπτίσματος, δημοσίων αὐτοὺς
ἀπέλυε φόρων, καὶ παντελῆ παρεῖχεν ἀτέλειαν. παρῄνει δὲ καὶ τοῖς
ἑκάστοτε
διὰ τὸ κήρυγμα καὶ τὴν διδασκαλίαν πρὸς αὐτὸν συνιοῦσι, καὶ μάλιστα

Eudemus Rhet., Περὶ λέξεων ῥητορικῶν (excerpta) (1376: 001)

“”Excerpta ex Eudemi codice Parisino n. 2635“”, Ed. Niese, B., 1922;
Philologus, suppl. 15.Folio 170, line 40

 παιώνιον. ἰατρεῖον. θεραπευτήριον. ἢ σωτήριον φάρ-

μακον.  παίω: τύπτω.  παλάθαι: μᾶζαι σύκων.
 παλαίτερος: παλαιότερος.  παλαιγενής: πρεσβύτατος.
 πάλαι: ποτὲ. πρῴην.  πάλαι ποτ' ἦσαν ἄλκιμοι Μιλήσιοι: ἐπὶ τῶν
πρότερον μὲν εὐδαιμονούντων, ὕστερον δὲ ἀτυχούντων.
 παλαιστάς: σπιθαμὰς ἢ ἐν πάλῃ ἀνταγωνιστάς.
 Παλαιστίνη: ὄνομα πόλεως.
 παλαίστρα: τὸ γυμνάσιον.
 παλαιὸν: τὸ πρὸ πολλοῦ χρόνου.
 παλαιφάτου: παλαιὰς καὶ ἀρχαίας, περὶ ἧς ἔφασαν
ἔκπαλαι μύθους.  
 παλαμναῖος: φονεὺς ἢ μιαρός. παλαμναῖοι γὰρ λέγον-
ται οἱ διὰ χειρὸς ἀνδροφονοῦντες παρὰ τὴν παλάμνην. καὶ
Ζεὺς παλαμναῖος ὁ τοὺς τοιούτους τιμωρούμενος· καὶ

Fragmenta Alchemica, Tractatus alchemicus (fragmenta) (P. Holm.)

(1379: 002)“Les alchimistes grecs, vol. 1 [Papyrus de Leyde, Papyrus de
Stockholm, fragments de recettes]”, Ed. Halleux, R.
Paris: Les Belles Lettres, 1981.Fragment 62, line 3

κεκαθαρμένον λευκότητά τε προσκτης|άμενον τῆς ἀρχαίας

οὐκ ἀποδέουσαν. |
 Ἄλλη. |
 Ἄσβεστον, μηδέπω λυθεῖσαν ὕδατι ἴδιον ‖ ἔχουσαν
μετὰ τὴν κάμινον τὸ ἀφανὲς ἔν|δοθεν πῦρ, κυνείῳ κατασβεν-
νύουσι γάλακ|τι, κυνὸς δὲ λευκῆς. Εἶτα φυρῶσιν καὶ περι|-
πλάσαντες τῷ μαργάρῳ ἐῶσιν οὕτως αʹ ἡμ(έραν) | καὶ
ἀποψήσαντες εὑρίσκουσιν λελευκασμέν(ον). ‖
 Κεραυνίου ποίησις. |
 Δρακόντιον αἷμα ὀποβαλσάμῳ τῷ σπουδαί|ῳ καὶ
 202

Παλαιστίνης, εἰ δὲ μὴ παρείη τοῦτο, | ῥητίνης τομή τις.  

Τὴν δὲ μείξας ἅμα ἀγχού|σῃ ποντικῇ ἔμβρεχε τὸν
κρύσταλλον ‖ ἠραιωμένον, κἂν μὲν ἄκρατον ᾖ τὸ
φάρ|μακο̣ν, κεραύνιος, ὁ λίθος ἀναφαίνε|ται. Γένοιτο
δ' ἂν ὀλίγης πίσσης {πίσσης} | ὑγρᾶς πρὸς τῇ προκειμένῃ
μείξει πρ|οσβληθείσης ὁ καρχηδόνιος. ‖

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio F (cod. Flor. Laurentianus

Ashburn 1444) (1386: 012)“Ps.–Kallisthenes. Zwei mittelgriechische
Prosa–Fassungen des Alexanderromans, 2 vols.”, Ed. Lolos, A.,
Konstantinopulos, V.L.Meisenheim am Glan: Hain, 1983; Beiträge zur
klassischen Philologie 141 & 150.Chap.49, sec.27, line 3

τοὺς στρατιώτας τῶν Μακεδόνων, ὁ Ἀλέξανδρος ἐδιάλεγεν κάλλιον

καὶ ἔβανέν τον πάλιν εἰς τὸν τόπον ἐκείνου, διότι πάντα νὰ εἶ-
ναι ἑκατὸν ἀρματωμένοι.
 Καὶ ἀπ' αὐτοῦ ἐσηκώθην ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ὑπῆγεν πρὸς
τὴν Ἀνατολὴ μὲ τὰ φουσάτα του· καὶ κάστρη ὁποὺ ἐπροσκυνοῦσαν
μὲ τὸ θέλημάν τους, εἶχαν μεγάλη τιμὴν καὶ συμπάθιον ἀπὸ τὸν  
βασιλέα· καὶ ὅσοι τὸν ἀντίστεκαν ὀλίγο, τὸν τόπον τους καὶ τὰ κά-
στρη τους τὰ ἐχάλα καὶ τοὺς ἀποκεφάλιζεν.
         Ἀπ' αὐτὸν τὸ ἔρ-
γον ἤκουσεν ὁ κόσμος ὅλος καὶ ἐτρόμαξεν. Ὅλοι οἱ βασιλεῖς καὶ
οἱ αὐθέντες τῆς Παλαιστίνης καὶ τῶν Ἰουδαίων τὸ βασίλειον ἧσαν
ἀποκάτου τὸν βασιλέα τῆς Περσίας, τὸν Δάρειον. Καὶ πολλοὶ ἀπὸ τὴν
Περσίαν καὶ ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον ἔδραμαν καὶ ὁμολόγησαν τοῦ Δαρείου
τοῦ βασιλέως τὸ πὼς ἦλθαν ἔξαφνα ὁ Ἀλέξανδρος μὲ τὸ φουσάτο του.
 Ὁ Δάρειος, τῆς Περσίας ὁ βασιλεύς, ὡς ἤκουσεν τοὺς λόγους,
ὄρθωσεν ἔναν ἀποκρισάρη καὶ ἀπέστειλέν τον μὲ τέτοιαν ἐπιστολήν·
 Περὶ ὅταν ἔστειλεν ὁ Δάρειος ἐπιστολὴν
 εἰς τὸν Ἀλέξανδρον.

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio F (cod. Flor. Laurentianus

Ashburn 1444) Chap.119, sec.1, line 10

ὁ Ἀλέξανδρος.

 Καὶ ἔτζι ὁ Ἀλέξανδρος ἐσέβη εἰς τὸ φουσάτον του καὶ

ἔκαμεν φιλίαν μεγάλη εἰς τὸ φουσάτον του ὅλον. Καὶ ἐπῆγεν εἰς
 203

τὴν Περσίαν, πρὸς τὴν βασίλισσαν τὴν ἐδικήν του τὴν Ῥωξάνδραν
ἦλθεν. Καὶ πολλὲς χαρὲς ἔκαμεν αὐτοῦ ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ἐμοίρα-
σε τὲς αὐθεντίες ὁλονοῦ τοῦ κόσμου ὁ Ἀλέξανδρος. Ἀρχὴ τὸν
Ἀντίοχον ἔδωκεν τὴν Ἴνδιαν ὅλη νὰ ἀφεντεύη ὅρισεν. Τὸν Φιλό-
νην ἔδωκεν τῆς Περσίας τὴν αὐθεντίαν ὅλην. Τὸν Ἀντίγονον ἔδω-
κεν ὅλην τὴν Μυρσιλίαν τοῦ Βορέως. Τὸν Πτολομαῖον ἔδωκεν τὴν  
γλυκέα καὶ νόστιμη τὴν Αἴγυπτον καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὴν
Παλαιστίνην ὅλην καὶ τὸ σύνορον τοῦ ποταμοῦ τῆς Συρίας καὶ τὰ
νησιὰ τῆς Φρυγίας. Τὸν Σελεύκιον ἔδωκεν τῆς Ῥώμης τὸ βασίλειον.
Τὸν Λαομεδούσην ἔδωκεν τῆς Ἐγλυτέρας τὴν αὐθεντία. Τὸν Φιλό-
νην ἔδωκεν τὸν τόπον τῆς Νεμισκίας τὴν αὐθεντία. Ὅλα τὰ ὄρθω-
σεν μὲ διάτα καλὴν πολλά. Καὶ μὲ τὴν Ῥωξάνδραν τὴν βασίλισσαν
ἔνα χρόνον ἐποίησεν μεγάλην τιμὴν καὶ χαρὰν πάνμπολλη.
 Καὶ ἀπ' ἐκεῖ ἐσηκώθην μὲ τὴν αὐλήν του καὶ ὑπῆγεν πρὸς
τὴν Βαβυλωνίαν.

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio F (cod. Flor. Laurentianus

Ashburn 1444) Chap.124, sec.3, line 8

χίλια τάλαντα. Καὶ αὐτὸς εἶπεν του· “Βασιλέα, πολλὰ μοῦ εἶναι,
φοβερὲ βασιλέα”. Ἀλέξανδρος τὸν εἶπεν· “Τοῦ βασιλέως τὰ δῶρα
πολλὰ θέλουν νὰ εἶναι”.
 Καὶ αὐτοῦ ὁ Ἀλέξανδρος τὸν Ἀριστοτέλην τὸν ἐδικόν
του ἐδώρισεν ἔναν στέμμα καὶ ἀπανωφόριν μέγαν τοῦ Πώρου τοῦ βα-
σιλέως τῆς Ἴνδιας καὶ δέκα χιλιάδες χρυσὰ τάλαντα καὶ τρεῖς
χιλιάδες μόδια μαργαριτάριν. Καὶ ἐποίησέν τον καὶ βασιλοπάτο-
ραν εἰς ὅλους τοὺς αὐθεντάδες καὶ ἐπροβόδησέ τον ὀπίσω εἰς τὴν
Μακεδονίαν εἰς τὴν μητέρα του. Καὶ ὅρισέν του νὰ φέρη τὴν μάνα
του πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον, τὴν Ὀλυμπιάδα εἰς τὴν Αἴγυπτον εἰς
τὴν Παλαιστίνην εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Ὁ Ἀλέξανδρος αὐτοῦ
ἦλθεν καὶ ἀπέμεινε μὲ τὴν Ῥωξάνδρα τὴν βασίλισσα.
 Καὶ αὐτοῦ ἦλθεν ἕνας ἄνθρωπος εἰς τὸν Ἀλέξανδρον καὶ
εἶπεν του· “Αὐτοῦ καμπόσες ἡμέρες ἔχω, ὁποὺ ἐκυνήγουν ἐπὶ τὴν
ἄκραν τοῦ ποταμοῦ Τίγρη καὶ ηὗρα κρυφὸν βιστιάριν πολὺν χρυσά-
φιν. Καὶ ἂν ὁρίσης, ἔλα τὸ ἰδῆς”. Καὶ ὁ Ἀλέξανδρος ἐγέλασεν
καὶ εἶπεν του· “Ὄλον τὸ χρυσάφιν εἰς τοῦ θεοῦ τὰ χέρια ἔναι·
καὶ ἂν ἤθελε ὁ θεὸς ἐμένα νὰ τὸ δώση, ἤθελεν μοῦ τὸ δώσειν·
ἀμὴ ἀφότις σοῦ τὸ ἔδωκε ἐσένα, σύρε ἔχε το”.

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio F (cod. Flor. Laurentianus

 204

Ashburn 1444) Chap.128, sec.1, line 4

Περὶ τὸν θάνατον τοῦ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως.

 Καὶ τόσην θλῖψιν καὶ θρῆνος καὶ κοπετὸς μέγας ἐγίνη

αὐτοῦ, ὁποὺ πούπετες οὐδὲν ἐγίνετον. Καὶ ἔτζι ἐσήκωσαν τὸ λεί-
ψανόν του μετὰ τιμῆς μεγάλης οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ μεγιστάνοι ὅ-  
λοι ἀλλαζοντάς τους καὶ ἤφεράν τον εἰς τὴν Παλαιστίνην εἰς τὸ
κάστρον τὴν Ἀλεξανδρία. Καὶ ἔκλαψέν το ἡ Ὀλυμπιάδα ἡ μητέ-
ρα του καὶ ἡ Ῥωξάνδρα ἡ βασίλισσα καὶ οἱ αὐθεντάδες καὶ τὸ ἀρ-
χοντολόγι καὶ οἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία ὁλονοῦ τοῦ κόσμου ἐ-
κείνου. Καὶ εἶδες πένθος μέγα ἐγίνηκεν καὶ νὰ εἶδες τὸ τί ἐ-
γίνη ἀπὸ τὰ τε τράποδα ζῶα. Ἐγροικῆστε, ἄνθρωποι, τὸ πῶς τοὺς
ἐλάθωσεν
ἡ Ῥωξάνδρα.
 Ἡ Ῥωξάνδρα ἡ βασίλισσα τὸ ῥοῦχο της ἔσκισεν ἀπὸ πάνου
ἕως τὴν γῆν καὶ ἀπόλυκεν τὰ μαλλία της τὰ χρυσά, ἀπὸ τὸ κεφά-
λιν της ἕως τὴν γῆν ἐσύρνοντα, καὶ θλιβερὰ μὲ κλαυθμὸν τὸν

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio E (cod. Eton College 163)

(1386: 013)“Ps.–Kallisthenes. Zwei mittelgriechische Prosa–Fassungen
des Alexanderromans, 2 vols.”, Ed. Lolos, A., Konstantinopulos, V.L.
Meisenheim am Glan: Hain, 1983; Beiträge zur klassischen Philologie
141 & 150.Chap.49, sec.27, line 2

Ἀλέξανδρος ἐδιάλεγεν καὶ πάλιν αὐτουνοῦ εἰς τὸν τόπον του ἔ-

βαλνεν, διότι πάντοτε νὰ εἶναι ἑκατὸν {χιλιάδες} ἀρματωμένοι
στρατιῶται.
 Καὶ ἀπ' αὐτοῦ ἐσηκώθη ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ἐκίνησε πρὸς
τὴν Ἀνατολὴν πάλιν νὰ ταξιδεύη· καὶ ὅσοι αὐθέντες καὶ κάστρη
μὲ τὸ θέλημάν τους ἐπροσκύνησαν τὸν Ἀλέξανδρον, ἐκεῖνοι αὐθέν-
τευαν καὶ τὰ κάστρη εἶχαν καὶ μεγάλην τιμὴν καὶ συμπάθιον ἀπὸ τὸν  
Ἀλέξανδρον· καὶ ὅσοι τὸν ἀντίστεκαν, αὐτὰ τὰ κάστρη ἐχάλαν
τα καὶ τοὺς ἀνθρώπους μὲ ἀκονισμένον σπαθὶν ἀποκεφάλιζεν.
Ἀπ' αὐτὸ τὸ ἔργο ἐτρόμαξαν καὶ ἐσκιάστηκαν ὅλοι οἱ βασιλεῖς
τῆς Ἀσίας καὶ τῆς Παλαιστίνης καὶ τῶν Ἑβραίων ἡ αὐθεντία
καὶ τὸ βασίλειόν τους ὅλον, τῆς Αἰγύπτου ὁ τόπος ἦσαν ἀποκά-
του τὸν Τάρειον, τῆς Περσίας τὸν βασιλέα. Καὶ ὁμολόγησάν του
τὸ πὼς ἐξαναῆλθεν τῶν Μακεδόνων τὸ φουσάτον ἀπάνω τους, ὀποὺ
 205

οὐδὲν ἐπαντέχαιναν τὸ φουσάτον τοῦ Ἀλεξάνδρου.

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio E (cod. Eton College 163)

Chap.119, sec.1, line 11

ποίησαν φιλίαν μεγάλην. Καὶ ἀσηκώθη μὲ τὰ φουσάτα του καὶ ἐδι-

έβη εἰς τὴν Περσίαν εἰς τὴν βασίλισσαν τὴν ἰδικήν του τὴν Ῥω-
ξάνδραν. Καὶ αὐτοῦ ἠμοίρασεν ὁ Ἀλέξανδρος τὲς αὐθεντίες του
ὁλουνοῦ τοῦ κόσμου, μὲ ὄρθωσιν καὶ τιμὴν τοὺς ἐπροβόδησεν, καὶ
πάλιν τοὺς ἰδικούς του τοὺς μεγιστάνους ἠμοίρασεν. Ἀρχὴ τὴν
Ἰνδίαν ὅλην τὴν ἔδωκεν τοῦ Ἀντιόχου νὰ αὐθεντεύη καὶ νὰ τὴν
ὁρίζη. Τὸν Φιλόνην ἔδωκε τὴν Περσίαν καὶ ὅλα τὰ μέρη τῆς Περ-
σίας. Τὸν Ἀντίοχον πάλιν ἔδωκεν ὅλην τὴν Μυρσιλίαν τοῦ Βο-  
ρέως. Τὸν Πτολομαῖον ἔδωκεν τὴν γλυκεῖαν καὶ νόστιμον τὴν Αἴ-
γυπτον, τὴν Ἰερουσαλὴμ τὴν Παλαιστίνην ὅλην καὶ τὸ σύνορον
τοῦ ποταμοῦ τῆς Περσίας καὶ τὰ νησία τῆς Φραγκίας. Τὸν Σελεύ-
κιον ἔδωκε τῆς Ῥώμης τὸ βασίλειον ὅλον. Τὸν Λαομινούσην ἔδωκε
τῆς Γλυτέρας τὴν αὐθεντίαν. Τὸν Φίλιππον ἔδωκε τὸν τόπον τῆς
Δαμασκοῦ τὴν αὐθεντίαν ὅλην καὶ τοῦ Πάρη. Καὶ αὐτοῦ ὅλους τοὺς
ὄρθωσεν καταποῦ ἔπρεπεν ἡ σύνταξις. Καὶ μὲ τὴν Ῥωξάνδρα τὴν
βασίλισσαν ἔνα χρόνον ἐποίησεν μὲ χαρὰν μεγάλην καὶ τιμὴν παμ-
πόλλην.
 

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio E (cod. Eton College 163)

Chap.124, sec.3, line 8

ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ἔδωκάν του χίλια τάλαντα. Καὶ αὐτὸς εἶπε τὸν
βασιλέα· “Πολλὰ μοῦ εἶναι, φοβερὲ Ἀλέξανδρε”. Ὁ Ἀλέξανδρος
εἶπεν· “Τοῦ βασιλέως τὰ δῶρα πολλὰ θέλουν νὰ εἶναι”.
 Καὶ αὐτοῦ ὁ Ἀλέξανδρος τὸν ἰδικόν του τὸν Ἀριστοτέ-
λην ἐδώρισέν τον ἔνα στέμμα καὶ τὸ ἀπανωφόριν τοῦ Πώρου τοῦ
βασιλέως τῆς Ἰνδίας καὶ δέκα χιλιάδες χρυσὰ τάλαντα καὶ δέκα
χιλιάδες μόδια μαργαριτάριν. Καὶ ἐποίησέν τον καὶ βασιλοπά-
τοραν εἰς ὅλους τοὺς αὐθεντάδες καὶ ἔστειλέ τον ὀπίσω εἰς τὴν
Μακεδονίαν εἰς τὴν μητέρα του. Καὶ ὅρισε νὰ φέρουν τὴν μητέρα
του τὴν Ὀλυμπιάδαν εἰς τὸν Ἀλέξανδρον εἰς τὴν Αἴγυπτον εἰς
τὴν Παλαιστίνην εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Ὁ Ἀλέξανδρος αὐτοῦ ἀ-
πόμεινε μὲ τὴν βασίλισσαν τὴν Ῥωξάνδραν.
 Καὶ αὐτοῦ ἦλθεν ἕνας ἄνθρωπος εἰς τὸν Ἀλέξανδρον καὶ
εἶπε του· “Βασιλέα Ἀλέξανδρε, αὐτοῦ καμπόσες ἡμέρες ἔχω, ὁποὺ
ἐκυνήγησα εἰς τὴν ἄκραν τοῦ ποταμοῦ τοῦ Τίγρη καὶ ηὗρα κρυμμέ-
 206

νον, βιστιάρι πολυαρίθμητον χρυσάφιν. Καὶ ἂν ὁρίσης, νὰ τὸ ἰ-

δῆς”. Καὶ ὁ Ἀλέξανδρος ἐγέλασε καὶ εἶπε του· “Ὅλον τὸ χρυσά-
φιν εἰς τοῦ θεοῦ τὸ χέριν εἶναι καὶ ἂν ἤθελε ὁ θεὸς ἐμένα
νὰ μὲ τὸ δώση, ἤθελε μὲ τὸ δώση· ἀμὴ ἀφότις ὁ θεὸς σὲ τὸ ἔδω-
κε ἐσένα, σύρε ἔχε το”. Καὶ αὐτοῦ τοῦ εἶπεν· “Ἀλέξανδρε, ὅσον
ἠθέλησα ἐγώ, ἐπῆρα. Καὶ ὅσον ἀπόμεινε, ἂς τὸ ἐπάρη ἡ βασιλεία

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio E (cod. Eton College 163)

Chap.128, sec.1, line 4

ἀναστηθοῦν οἱ νεκροὶ εἰς τὸ μέγα κριτήριον”.

 Καὶ τόμου ἔσωσε τοὺς λόγους ὁ Ἀλέξανδρος, ἐξεψύχη-
σεν εἰς τὴν γῆν, ὁποὺ ὀνομάζεται Γὲπ Σὲμ εἰς τὸν τόπον τῶν Χαλ-
δαίων κοντὰ εἰς τὴν Αἴγυπτον εἰς τὸν ποταμὸν τῆς Συρίας, ὁποὺ
ὀνομάζεται Νεῖλος, εἰς τὸν τόπον, ὁποὺ εἶχεν ποιήσει ὁ Ἰωσὴφ
ὁ πάγκαλος ὅρια ἑπτὰ τοῦ Φαραὼ διὰ τὸ γέννημα τοῦ βασιλέως
τῆς Αἰγύπτου.
 Καὶ τόσος θρῆνος καὶ κλαυθμὸς ἐγίνετον, ὁποὺ ποτὲ εἰς
τὸν κόσμον τόσος οὐδὲν ἐγίνετον. Καὶ ἔτζι τὸν ἐπῆραν μὲ τιμὴν
μεγάλην οἱ βασιλεῖς, οἱ βασίλισσες καὶ οἱ μεγιστάνοι ἐπῆραν  
τὸ λείψανον τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ ἤφεράν τον εἰς τὴν Παλαιστίνην
εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν. Καὶ ἔκλαυσέ τον ἡ βασίλισσα ἡ Ὀλυμπιά-
δα ἡ μητέρα του καὶ ἡ γυναῖκα του καὶ οἱ μεγιστάνοι καὶ οἱ αὐ-
θέντες καὶ οἱ ἄρχοντες τῆς γῆς ὅλοι γυναῖκες καὶ παιδία καὶ
ζῶα τετράποδα ἀγροίκητα.
 Ἡ Ῥωξάνδρα ἡ βασίλισσα τὸ ῥοῦχον της τὸ πολυτίμητον
ἔσχισεν ἀπὸ ἄνω ἕως κάτω καὶ ἀπόλυσεν τὰ χρυσά της τὰ μαλλία,
ἀπὸ τὸ κεφάλιν της ἐσύρνονταν ἕως τὴν γῆν, καὶ μὲ κλαυθμὸν φο-
βερὸν καὶ θλιβερὸν τὸν Ἀλέξανδρον ἐλάλει, ὡσὰν νὰ ἦτον ζωντανὸς ἔτζι

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio V (cod. Vind. theol. gr. 244)

(1386: 014)“Der byzantinische Alexanderroman nach dem Codex Vind.
Theol. gr. 244”, Ed. Mitsakis, K.Munich: Institut für Byzantinistik und
neugriechische Philologie der Universität, 1967; Miscellanea Byzantina
Monacensia 7.P. 61, line 13

ματα τοῦ Ἀλεξάνδρου ἦτον δόκιμος. Καὶ ὅταν ἐσκοτώνετον ἀπὸ

τοὺς στρατιώτας τῶν Μακεδόνων, ὁ Ἀλέξανδρος ἐδιάλεγεν κάλλιον
καὶ ἔβανέν τον πάλιν εἰς τὸν τόπον ἐκείνου, διότι πάντα νὰ εἶναι
ἑκατὸν ⟦χιλιάδες⟧ ἀρματωμένοι.
 Καὶ ἀπ' αὐτοῦ ἐσηκώθην ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ὑπῆγεν πρὸς τὴν
 207

Ἀνατολὴ μὲ τὰ φουσάτα του καὶ κάστρη ὁποὺ ἐπροσκυνοῦσαν

μὲ τὸ θέλημάν τους εἶχαν μεγάλη τιμὴν καὶ συμπάθιον ἀπὸ τὸν
βασιλέα· καὶ ὅσοι τὸν ἀντίστεκαν ὀλίγο, τὸν τόπον τους καὶ τὰ
κάστρη τους τὰ ἐχάλα καὶ τοὺς ἀποκεφάλιζεν. Ἀπ' αὐτὸν τὸ ἔργον
ἤκουσεν ὁ κόσμος ὅλος καὶ ἐτρόμαξεν. Ὅλοι οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ
αὐθέντες τῆς Παλαιστίνης καὶ τῶν Ἰουδαίων τὸ βασίλειον ἦσαν
ἀποκάτου τὸν βασιλέα τῆς Περσίας τὸν Δάρειον. Καὶ πολλοὶ
ἀπὸ τὴν Περσίαν καὶ ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον ἔδραμαν καὶ ὁμολόγησαν
τοῦ Δαρείου [f. 37r] τοῦ βασιλέως τὸ πὼς ἦλθαν ἔξαφνα ὁ Ἀλέ-
ξανδρος μὲ τὸ φουσάτο του. Ὁ Δάρειος, τῆς Περσίας ὁ βασιλεύς,
ὡς ἤκουσεν τοὺς λόγους, ὄρθωσεν ἕναν ἀποκρισιάρη καὶ ἀπέστει-
λέν τον μὲ τέτοιαν ἐπιστολήν· «Ὁ Δάρειος ὁ βασιλεύς, τῶν βα-
σιλέων ὁλουνῶν βασιλέας, ὁποὺ εἶμαι τρανὸς πολλὰ καὶ ὑψηλό-
τατος τοῦ κόσμου ὁλουνοῦ βασιλέας, ὁποὺ εἶμαι μέγας καὶ ὑψη-
λότατος τοῦ κόσμου ὁλουνοῦ καὶ τιμημένος ἀπὸ ὅλους τοὺς βασι-
λεῖς καὶ ἴσα μὲ τὸν θεὸν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς εἶμαι καὶ

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio V (cod. Vind. theol. gr. 244)

P. 86, line 11

θανήν σας νὰ μὲ ἐνθυμᾶστε· καὶ πάλιν, ὅταν ἀναστηθοῦν οἱ ἀπὸ

τοῦ αἰῶνος οἱ νεκροί, θέλομεν ἰδεῖ ἕνας τὸν ἄλλον εἰς τὸ φοβερὸν
κριτήριον». Καὶ τόμου ἔσωσεν τοὺς λόγους, ἐξέψυξεν, ὁποὺ ὀνο-
μάζεται Γεψὲμ εἰς τὸν τόπον τῶν Χαλδαίων, κοντὰ εἰς τὴν Αἴγυ-
πτον, εἰς τὸ ποτάμι τῆς Συρίας ὁποὺ ὀνομάζεται χρυσὸς Νεῖλος,
αὐτοῦ ὅπου εἶχεν ποιήσει ἀπὸ ὁρισμὸν τοῦ Φαραοῦ Ἰωσὴφ ὁ
πάγκαλος σωρεία τοῦ Φαραὼ διὰ γέννημα. Καὶ τόσος θρῆνος
ἐγίνη καὶ κλαθμός, ὁποὺ πούπετε εἰς τὸν κόσμον οὐδὲν ἐγίνη
οὐδὲ θέλει γένη. Καὶ οὕτως ἐσήκωσαν τὸ λείψανόν του μὲ τιμὴν
μεγάλην οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ μεγιστάνοι ὅλοι ἀλλάζοντας τους καὶ
ἤφεράν το εἰς τὴν Παλαιστίνην εἰς τὸ κάστρο τὴν Ἀλεξάν-
δρειαν. Καὶ ἔκλαψέ τον ἡ μητέρα του ἡ Ὀλυμπιάδα καὶ ἡ Ῥοξάν-
δρα καὶ οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ αὐθεντάδες, ὅσοι ἦσαν, καὶ τὸ ἀρχοντο-
λόγι καὶ οἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία. Καὶ ἰδὲς ἀπροσεξία ὁποὺ
ἐγίνη ἀπὸ τὰ τετράποδα τὰ ζῶα, τοὺς ἀγροίκιστους ἀνθρώπους,
τὸ πῶς τοὺς ἐλάθωσεν ἡ Ῥοξάνδρα! Ἡ Ῥοξάνδρα ἡ βασίλισσα
τὸ ῥοῦχο της τὸ πολυτίμητον ἔσκισεν ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω καὶ
ἀπόλυσεν τὰ μαλλία της τὰ χρυσὰ ἕως τὴν γῆν καὶ θλιβερὰ ἐλά-
λησεν τὸν Ἀλέξανδρον, ὡσὰν νὰ ἦτον ζωντανός· «Ὦ Ἀλέξανδρε
βασιλέα καὶ ὑψηλότατε αὐθέντη, καὶ ἐχθρὸς ἐδικός μου ἤσουν,
ὀμμάτια μου, καὶ πεισματάρη σὲ εἶχα ἐγώ, ἡ ταλαίπωρη ἡ ξένη,
 208

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio K (cod. 236 Kutlumussiu–

Kloster des Athos) (1386: 015)“”Διήγησις περὶ τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ τῶν
μεγάλων πολέμων””, Ed. Mitsakis, K., 1970; Byzantinisch–
neugriechische Jahrbücher 20.P. 263, line 7

Διήγησις περὶ τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ τῶν μεγάλων πολέμων

 [159v] Ἀλέξανδρος, ἀφέντης τῶν ἀφεντάδων ὅλων καὶ βασιλεὺς

τῶν βασιλέων ὅλων, ἐκίνησεν πρὸς τὴν Ἀνατολὴν νὰ ταξιδεύη. Καὶ
ὅσοι βασιλῆδες καὶ κάστρη μὲ τὸ θέλημά τους τὸν ἐπροσκύνησαν εἶχαν
συμπάθιον ἀπὸ τὸν Ἀλέξανδρον καὶ ὅσοι τὸν ἀντίστεκαν καὶ οὐδὲν
τὸν ἐπροσκυνοῦσαν, ὁλουνοὺς ἀπεκεφάλισεν μὲ ἠκονημένο σπαθί. Ἀπ'
αὐτουνοῦ τὸ ἔργον ἐτρόμαξαν ὅλοι οἱ βασιλεῖς τῆς Ἀσίας καὶ τῆς
Παλαιστίνης καὶ τῶν Ἑβραίων ἡ ἀφεντία καὶ τῆς Αἰγύπτου τὰ βα-
σίλεια ὅλα. Ὅλοι ἦσαν ὑποκάτω τὸν Δάρειον τὸν βασιλέα [160r] καὶ
ὁμολόγησαν τὸ πὼς ἔρχεται Ἀλέξανδρος. Ὁ Δάρειος ὁ βασιλεὺς τῆς
Περσίας ὡς ἤκουσεν, ἕναν ἀπεκλισιάρην ἀπέστειλεν μὲ τὴν ἐπιστολήν.
Καὶ ἔγραφεν ἡ ἐπιστολὴ οὕτως· «Ὁ Δάρειος ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλέων
ὅλων, πολλὰ τρανὸς καὶ ὑψηλὸς καὶ τοῦ κόσμου ὁλουνοῦ τιμημένος. Καὶ

ὀνομάζετον ἄτυχος ἴσα μὲ τὸν θεὸν τὸν οὐράνιον καὶ ἔλεγεν ὥσπερ ἥλιος

λάμπει ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴν ἕως τῆς Δύσης. Οὑκάτι λόγος μοῦ ἦλθεν εἰς
τὸ οὖς, ὦ υἱὲ τοῦ Φιλίππου, ὅτι ὅλην τὴν Μορέαν ἐπῆρες καὶ ἕως τὴν
Ῥώ-
μην ἦλθες καὶ ὅλης τῆς Δύσης τοὺς βασιλεῖς ἀνακάτωσες καὶ ἐχάλασες
καὶ ἦλθες ὡς τὸν Κιανὸν τὸν ποταμόν.

Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου. Recensio φ (1386: 016)

“Ἡ φυλλάδα τοῦ μεγαλέξαντρου. Διήγησις Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος”,
Ed. Veloudis, G.Athens: Hermes, 1977; Νέα Ἑλληνικὴ Βιβλιοθήκη 39.
Section 90, line 5

Πῶς ὁ Ἀλέξανδρος ἐκίνησε διὰ τὴν Ἀνατολήν.

 Καὶ ὁ Ἀλέξανδρος ἐπῆρε τὰ φουσάτα του καὶ ἐπῆγεν εἰς τὴν

Ἀνατολήν. Καὶ ὅσοι αὐθεντάδες τὸν ἐ-
 209

        προσκυνοῦσαν μὲ τὸ θέλημά
τους εἶχαν τιμὴν καὶ ἀγάπην ἀπὸ τὸν Ἀλέξανδρον· καὶ ὅσοι τοῦ
ἐναντιοῦνταν καὶ τὸν τόπον τους ἔπαιρνε καὶ ἐκούρσευε καὶ αὐτοὺς
καὶ τοὺς ἀποκεφάλιζε. Καὶ ἀκούοντάς τον τοιοῦτον ὅλος ὁ κόσμος
τὸν ἐτρόμαζαν. Καὶ οἱ βασιλεῖς ὅλοι τῆς Ἀσίας καὶ τῆς Παλαιστίνης
τὸν ἔφριτταν. Καὶ τὸ βασίλειον τῆς Αἰγύπτου ἦτον τότες ὑποκάτω
εἰς τὸν Δάρειον.

Λόγος εἰς τὸν Δάρειον περὶ Ἀλεξάνδρου.

 Καὶ ἔδραμαν ὅλοι εἰς τὸν Δάρειον καὶ τοῦ εἶπαν πὼς ἦλθε ὁ
Ἀλέξανδρος μὲ τὸ φουσάτον του εἰς τὴν Ἀσίαν. Καὶ ὡς ἤκουσεν
ὁ Δάρειος, ἔστειλέ του εὐθὺς ἀποκρισάρην μὲ ἐπιστολήν, ὁποὺ ἔ-
γραφεν οὕτως:  

ΕΡΕΝΝΙΟΣ ΦΙΛΩΝFragmenta (1416: 006)

“FGrH #790”.Vol.-Jacobyʹ-F 3c,790,F, fragment 38, line 2

σειδῶν αὐτῆι συνῆλθεν, ὡς Φίλων. Στράβων δ' ἐν ζ (5, 8) φησί· «μετὰ δὲ

τὸν Ῥιζονικὸν κόλπον Λίσσος ἐστὶ πόλις καὶ Ἀκρόλισσος καὶ Ἐπίδαμνος,

Κερκυραίων κτίσμα, ἡ νῦν Δυρράχιον ὁμωνύμως τῆι χερρονήσωι

[πρότερον]
λεγομένη, ἐφ' ἧς ἵδρυται, [ὡς Φίλων].
 STEPH. BYZ. s.v. Ἔγεστα· πόλις Σικελίας, ἔνθα θερμὰ
ὕδατα, ὡς Φίλων. ἀπὸ Ἐγέστου τοῦ Τρωός.
 STEPH. BYZ. s.v. Ἐλαία (SCHOL. EUST. DION. PER. 910)·
..... ἔστι καὶ πόλις Φοινίκης Ἐλαία μεταξὺ Τύρου καὶ Σιδῶ-
νος, ὡς Φίλων .....  
 STEPH. BYZ. s.v. Ἰόπη· πόλις Φοινίκης πλησίον Ἰαμνί-
ας, ὡς Φίλων· ὡς δὲ Διονύσιος (Per. 910) Παλαιστίνης· Φοινίκη γὰρ καὶ
ἡ
Παλαιστίνη. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Ἰόπης τῆς Αἰόλου θυγατρός, τῆς γυναικὸς
Κηφέως
τοῦ κτίσαντος καὶ βασιλεύσαντος – τοῦ καταστερισθέντος, οὗ ἐστι γυνὴ
Κασσιέ-
πεια· οἱ Ἕλληνες κακῶς φασιν – , ἀφ' οὗ Κηφῆνες οἱ Αἰθίοπες. ἔστι καὶ
Θεσσαλίας ἄλλη.
 STEPH. BYZ. s.v. Κῦνος· ἐπίνειον Ὀποῦντος, ὡς Φίλων
καὶ Παυσανίας (10, 1, 2)· Ἑκαταῖος (1 F 131) δὲ πόλιν αὐτήν φησιν.
 STEPH. BYZ. s.v. Λάμπη· πόλις Κρήτης ..... καὶ γ τῆς
 210

Ἀργολίδος, ὡς Φίλων.

ΕΡΕΝΝΙΟΣ ΦΙΛΩΝFragmenta Vol.-Jacobyʹ-F 3c,790,F, fragment 38,

line 3

τὸν Ῥιζονικὸν κόλπον Λίσσος ἐστὶ πόλις καὶ Ἀκρόλισσος καὶ Ἐπίδαμνος,

Κερκυραίων κτίσμα, ἡ νῦν Δυρράχιον ὁμωνύμως τῆι χερρονήσωι

[πρότερον]
λεγομένη, ἐφ' ἧς ἵδρυται, [ὡς Φίλων].
 STEPH. BYZ. s.v. Ἔγεστα· πόλις Σικελίας, ἔνθα θερμὰ
ὕδατα, ὡς Φίλων. ἀπὸ Ἐγέστου τοῦ Τρωός.
 STEPH. BYZ. s.v. Ἐλαία (SCHOL. EUST. DION. PER. 910)·
..... ἔστι καὶ πόλις Φοινίκης Ἐλαία μεταξὺ Τύρου καὶ Σιδῶ-
νος, ὡς Φίλων .....  
 STEPH. BYZ. s.v. Ἰόπη· πόλις Φοινίκης πλησίον Ἰαμνί-
ας, ὡς Φίλων· ὡς δὲ Διονύσιος (Per. 910) Παλαιστίνης· Φοινίκη γὰρ καὶ
ἡ
Παλαιστίνη. ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Ἰόπης τῆς Αἰόλου θυγατρός, τῆς γυναικὸς
Κηφέως
τοῦ κτίσαντος καὶ βασιλεύσαντος – τοῦ καταστερισθέντος, οὗ ἐστι γυνὴ
Κασσιέ-
πεια· οἱ Ἕλληνες κακῶς φασιν – , ἀφ' οὗ Κηφῆνες οἱ Αἰθίοπες. ἔστι καὶ
Θεσσαλίας ἄλλη.
 STEPH. BYZ. s.v. Κῦνος· ἐπίνειον Ὀποῦντος, ὡς Φίλων
καὶ Παυσανίας (10, 1, 2)· Ἑκαταῖος (1 F 131) δὲ πόλιν αὐτήν φησιν.
 STEPH. BYZ. s.v. Λάμπη· πόλις Κρήτης ..... καὶ γ τῆς
Ἀργολίδος, ὡς Φίλων.
 STEPH. BYZ. s.v. Λαοδίκεια· πόλις τῆς Συρίας, ἡ πρότερον
Λευκὴ ἀκτὴ λεγομένη καὶ πρὸ τούτου Ῥάμιθα· κεραυνωθεὶς γάρ
τις (?) ἐν αὐτῆι ποιμὴν ἔλεγε ‘ῥαμάνθας’, τουτέστιν ἀφ' ὕψους

ΕΡΕΝΝΙΟΣ ΦΙΛΩΝFragmenta (1416: 008)

“FHG 3”, Ed. Müller, K.Paris: Didot, 1841–1870.Fragment 17, line 16

 Γέρασα, πόλις τῆς Κοίλης Συρίας, τῆς τεσσαρες-

καιδεκαπόλεως.
Ἐξ αὐτῆς Ἀρίστων ῥήτωρ
ἀστεῖος, ὡς Φίλων, καὶ Κήρυκος σοφιστὴς καὶ Πλάτων
νομικὸς ῥήτωρ, πᾶσαν παίδευσιν ὡς μίαν ἀποστοματί-
 211

ζων καὶ ἐν συνηγορίαις καὶ παρεδρευταῖς καὶ θρόνοις

τὴν ὀρθότητα τῶν νόμων ἐπιτηδεύων.
 Ἐλαία ... Ἔστι καὶ πόλις Φοινίκης Ἐλαία μεταξὺ
Τύρου καὶ Σιδῶνος, ὡς Φίλων.
Ἰόπη, πόλις Φοινίκης, πλησίον Ἰαμνίας, ὡς Φί-
λων, ὡς δὲ Διονύσιος, Παλαιστίνης.
 Μαρσύα, πόλις Φοινίκης, ὡς Ἀλέξανδρος καὶ Φί-
λων.
 Βαβυλὼν, Περσικὴ πόλις, μητρόπολις, Σελευκία
καλουμένη, κτίσμα Βαβυλῶνος, ἀνδρὸς σοφοῦ, παιδὸς

Cyranides, Cyranides (1482: 001)“Die Kyraniden”, Ed. Kaimakis, D.

Meisenheim am Glan: Hain, 1976.Book 1, sec.10, line 13

 Κιναίδιος βοτάνη, ἥτις ἐστὶ περιστερεὼν ὕπτιος Ἀφροδίτης.

 Κιναίδιος πτηνόν, ὃ καλεῖται ἴυγξ, ὥς φησιν ὁ Κυρανὸς ἐνεγκὼν
καὶ τὸν τοῦ Θεοκρίτου στῖχον εἰς ὑπόδειγμα·
 ἴυγξ ἕλκε τὸ τηνὸν ἐμὸν ποτὶ δῶμα τὸν ἄνδρα,
οἱ δὲ ἰύγγιον ἀττικόν, στρουθίον ἐδώδιμον ὡς ὄρτυξ, ἀνακλώμενον
τὸν τράχηλον, ὥς φησιν ὁ Ἁρποκρατίων. οὗτος ἔχει τρεῖς λίθους
περὶ τὸν τράχηλον, γλῶσσαν μικράν, ἀνῆκε δὲ τῇ Ἀφροδίτῃ.
 Κιναίδιος ἰχθὺς θαλάσσιος· τὸ μέγεθος ἔχει δακτύλους ἕξ, κε-
φαλὴ πλατεῖα ὡς βλέννου. ἰχθύδιον στρογγύλον, διαυγὲς δὲ τὸ σῶμα
ὡς φαίνεσθαι αὐτοῦ τὴν ῥάχιν διὰ τοῦ σώματος ὡς διὰ σπεκλα-
ρίου. πληθύνει δὲ ἐν τῇ παραλίᾳ τῆς Συρίας καὶ Παλαιστίνης καὶ
Λιβύης. οὗτος οὖν ἔχει λίθους βʹ, οἳ καὶ ἰδίας ἔχουσιν πράξεις,
ὡς καὶ μεταξὺ ῥηθήσεται· εἰσὶ δὲ ἐν τῇ κεφαλῇ. ἔχει δὲ καὶ ἕτερον
λίθον ἐν τῷ τρίτῳ σπονδύλῳ τῆς ῥάχεως παρὰ τὴν οὐράν, ὅς ἐστιν
ἰσχυρότατος λίαν, καὶ ζητούμενος ἐν τῷ κεστῷ τῆς Ἀφροδίτης.  
 Ὁ δὲ κιναίδιος λίθος εὔγνωστος ὢν ὅμως δύσγνωστος ὑπάρχει,
ὃς καλεῖται ὀψιανός. ἐστὶ δὲ Κρόνου. οὗτος ὁ λίθος ἐστὶ δισσός.
ὁ μὲν γάρ ἐστι σκοτεινὸς καὶ μέλας, ὁ δὲ μέλας μέν, διαυγὴς δὲ
ὥσπερ τὰ κάτοπτρα. οὗτός ἐστιν ὃν ζητοῦσιν πολλοί, καὶ οὐ γινώ-
σκουσιν αὐτόν. οὗτος γάρ ἐστι δρακόντιος λίθος.

Teucer Astrol., De duodecim signis (Rhetorii Aegyptii excerpta) (e cod.

Berol. 173) (1703: 001)“Codices Germanici”, Ed. Boll, F.Brussels:
Lamertin, 1908; Catalogus codicum astrologorum Graecorum 7.
Vol. 7, p. 195, line 18
 212

τωτοῦ καὶ τὸ μέσον τοῦ Αἰλούρου τῆς δωδεκαώρου. τῷ δὲ γʹ δεκανῷ

παρανατέλλουσιν ἡ Κασσιέπεια ἐπὶ θρόνου καθεζομένη καὶ Περσεὺς
κατακέφαλα καὶ ἡ κεφαλὴ τοῦ Κήτους καὶ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ Δελτωτοῦ
καὶ ἡ οὐρὰ τοῦ Αἰλούρου τῆς δωδεκαώρου. καὶ ὁ μὲν αʹ δεκανὸς φέρει
πρόσωπον Ἄρεως, ὁ δὲ βʹ Ἡλίου, ὁ δὲ γʹ Ἀφροδίτης. ἐπανατέλλει δὲ
τούτῳ λαμπρὸς ἀστὴρ ὁ ἐπὶ τοῦ ἐσχάτου Ποταμοῦ μοίρας γʹ λεπτῶν νʹ,
νότιος, μεγέθους αʹ, κράσεως Διὸς καὶ Ἀφροδίτης. ἔχει δὲ ὅρια τῶν εʹ
πλανωμένων ἀπὸ μὲν μοίρας αʹ ἕως ϛʹ Διός, ἀπὸ δὲ ζʹ ἕως ιβʹ Ἀφρο-
δίτης, ἀπὸ δὲ ιγʹ ἕως κʹ Ἑρμοῦ, ἀπὸ δὲ καʹ ἕως κεʹ Ἄρεως, ἀπὸ δὲ κϛʹ
ἕως λʹ Κρόνου. εἰσὶ δὲ ὑποτεταγμένα κλίματα τῷ ζῳδίῳ· Περσίς· κατὰ
δὲ Πτολεμαῖον Βρεττανία, Γαλατία, Γερμανία, Παλαιστίνη, Ἰδου-
μαία, Ἰουδαία. κυριεύει δὲ τοῦ σώματος κεφαλῆς καὶ προσώπου καὶ
πάντων τῶν κατὰ τῆς κεφαλῆς γινομένων αἰτίων καὶ συμπτωμάτων,
τουτέστιν αἰσθητηρίων, κεφαλαλγιῶν, ἐπισκιασμῶν, ἀποπληξίας, δυση-
κοΐας, ἀμαυρώσεως, λέπρας, λειχήνων, μαδαρώσεως, φαλακρώσεως,
ἀναισθησίας, τραυμάτων, καὶ ὅσα περὶ τὰς ἀκοὰς καὶ τοὺς ὀδόντας
εἰώθασι γίνεσθαι. κυριεύει δὲ καὶ στοιχείων τοῦ αʹ καὶ τοῦ νʹ.
 Ἔστι δὲ πλάγιον καὶ φωνῆεν. ἀνατέλλει δὲ ἀπὸ μοίρας αʹ ἕως τρίτης
ὅριον τοῦ ζῳδίου, ἀπὸ γʹ ἕως ζʹ κεφαλή, ἀπὸ δὲ ηʹ ἕως ιʹ τράχηλος,  
ἀπὸ δὲ ιαʹ ἕως ιγʹ στῆθος, ἀπὸ δὲ ιδʹ ἕως ιηʹ ὀσφύς, ἀπὸ δὲ ιθʹ ἕως καʹ
ἰσχία, ἀπὸ δὲ κβʹ ἕως κδʹ ὀπίσθια, ἀπὸ κεʹ ἕως κζʹ οὐρά, ἀπὸ κηʹ ἕως

Vitae Prophetarum, Index apostolorum discipulorumque Domini

(textus Pseudo–Dorothei) (1750: 004)“Prophetarum vitae fabulosae”, Ed.
Schermann, T.Leipzig: Teubner, 1907.P. 154, line 6

 βʹ. Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ πᾶσαν τὴν παραλίαν τῆς

Βιθυνίας τε καὶ Πόντου, Θρᾴκης τε καὶ Σκύθας διῆλθεν
εὐαγγελιζόμενος τὸν κύριον. Μετέπειτα δὲ ἐπορεύθη ἐν
Σεβαστοπόλει τῇ μεγάλῃ, ὅπου ἡ παρεμβολὴ Ἄψαρος καὶ
ὁ Φᾶσις ποταμός, ἔνθα οἱ ἐσώτεροι Αἰθίωπες κατοι-  
κοῦσιν. Ἐτάφη ἐν Πάτραις τῆς Ἀχαΐας σταυρωθεὶς ὑπὸ
Αἰγεάτου.
 γʹ. Ἰάκωβος δὲ ὁ τοῦ Ζεβεδαίου τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ
Ἰσραήλ, μεθ' ὧν εὐαγγελιζόμενος τὸν Χριστὸν ἀναιρεῖται
μαχαίρᾳ ὑπὸ Ἡρώδου τοῦ τετράρχου ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης.
 δʹ. Ἰωάννης ὁ τούτου ἀδελφός, ὃς καὶ τὸ εὐαγγέλιον
γεγράφηκεν, ἐν τῇ Ἐφέσῳ κηρύξας τὸν Χριστὸν ὑπὸ Τραιανοῦ
τοῦ βασιλέως εἰς Πάτμον τὴν νῆσον διὰ τὸν λόγον τοῦ
Χριστοῦ ἐξορίζεται. Ἐκ ταύτης μετάρσιος γεγονώς, διὸ καὶ
λόγος κεκράτηκεν σὺν τῷ Ἐνὼχ καὶ τῷ Ἠλίᾳ ἔτι ἐν σαρκὶ
 213

αὐτὸν ὑπάρχειν.

Montanus et Montanistae Theol., Oracula (1771: 001)

“La crise montaniste”, Ed. de Labriolle, P.
Paris: Leroux, 1913.Oracle number 18, line 6

 Διό φασι καὶ ἄχρι τῆς δεῦρο

αυοῦσθταί (μυεῖσθαι?) τινας οὕτω γυναῖκας ἐκεῖσε
ἐν τῷ τόπῳ καὶ ἄνδρας, πρὸς τὸ
ἐπιμεινάσας αὐτὰς ἢ αὐτοὺς τὸν
Χριστὸν θεωρῆσαι.  
 Πάλιν τε αὖ τοὺς ἀρχαίους
προφήτας διαβαλεῖν ἐθέλων φησὶν
αὐτοὺς πεπροφητευκέναι τὸν τρόπον
τοῦτον ὃν εἰώθασι, φησὶν, ἔτι νῦν
οἱ περὶ Φοινίκην τε καὶ Παλαιστί-
νην· μὴ δηλώσας πότερον ἀλλοτρίους
λέγει τινὰς τοῦ Ἰουδαίων λόγου καὶ
Χριστιανῶν ἢ κατὰ τὸν χαρακτῆρα
τῶν προφητῶν Ἰουδαϊκῶς προφη-
τεύοντας.
 Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν τρόπον
τῶν ἐν Φοινίκῃ καὶ Παλαιστίνῃ
μαντείων ἐπαγγέλλεται φράσειν ὁ
Κέλσος ὡς ἀκούσας καὶ πάνυ κατα-
μαθὼν, φέρε καὶ ταῦτα κατανοήσωμεν.

Montanus et Montanistae Theol., Oracula Oracle number 18, line 12

προφήτας διαβαλεῖν ἐθέλων φησὶν

αὐτοὺς πεπροφητευκέναι τὸν τρόπον
τοῦτον ὃν εἰώθασι, φησὶν, ἔτι νῦν
οἱ περὶ Φοινίκην τε καὶ Παλαιστί-
νην· μὴ δηλώσας πότερον ἀλλοτρίους
λέγει τινὰς τοῦ Ἰουδαίων λόγου καὶ
Χριστιανῶν ἢ κατὰ τὸν χαρακτῆρα
τῶν προφητῶν Ἰουδαϊκῶς προφη-
τεύοντας.
 Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν τρόπον
τῶν ἐν Φοινίκῃ καὶ Παλαιστίνῃ
 214

μαντείων ἐπαγγέλλεται φράσειν ὁ

Κέλσος ὡς ἀκούσας καὶ πάνυ κατα-
μαθὼν, φέρε καὶ ταῦτα κατανοή-
σωμεν. Πρῶτον δὴ λέγει πλείονα
εἶναι εἴδη προφητειῶν, μὴ ἐκτιθέ-
μενος αὐτά· οὐδὲ γὰρ εἶχεν, ἀλλὰ
ψευδῶς ἐπανετείνετο. Ὃ δέ φησιν
εἶναι τελεώτατον παρὰ τοῖς τῇδε
ἀνδράσιν ἴδωμεν. Πολλοὶ, φησὶ, καὶ
ἀνώνυμοι ῥᾷστα ἐκ τῆς προστυχούσης

Φλάβιος Κλαύδιος Ιουλιανός. Contra Galilaeos (2003: 017)

“Juliani imperatoris librorum contra Christianos quae supersunt”, Ed.
Neumann, C.J.Leipzig: Teubner, 1880.P. 178, line 12

καὶ τοὺς προφήτας καὶ τὸν νόμον καὶ τὰ παράδοξα καὶ τὰ

τεράστια τῶν μύθων; ἀκούεις γὰρ αὐτῶν βοώντων· «ἄρτον
ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος.» ἐπὶ τέλους δὲ καὶ τὸν Ἰησοῦν
ἔπεμψεν ἐκείνοις, ἡμῖν δὲ οὐ προφήτην, οὐ χρῖσμα, οὐ διδάσκαλον,
οὐ κήρυκα περὶ τῆς μελλούσης ὀψέ ποτε γοῦν ἔσεσθαι καὶ εἰς
ἡμᾶς ἀπ' αὐτοῦ φιλανθρωπίας. ἀλλὰ καὶ περιεῖδεν ἐτῶν
μυριάδας, εἰ δὲ ὑμεῖς βούλεσθε, χιλιάδας ἐν ἀγνωσίᾳ τοιαύτῃ
τοῖς εἰδώλοις, ὥς φατε, λατρεύοντας τοὺς ἀπὸ ἀνίσχοντος ἡλίου
μέχρι δυομένου καὶ τοὺς ἀπὸ [μέσων] τῶν ἄρκτων ἄχρι μεσημ-
βρίας ἔξω καὶ μικροῦ γένους οὐδὲ πρὸ δισχιλίων ὅλων ἐτῶν
ἑνὶ μέρει συνοικισθέντος τῆς Παλαιστίνης. εἰ γὰρ πάντων ἡμῶν
ἐστι θεὸς καὶ πάντων δημιουργὸς ὁμοίως, τί περιεῖδεν ἡμᾶς;
προσήκει τοίνυν τὸν τῶν Ἑβραίων θεὸν οὐχὶ δὴ παντὸς κός-
μου γενεσιουργὸν ὑπάρχειν οἴεσθαι καὶ κατεξουσιάζειν τῶν ὅλων,  
συνεστάλθαι δὲ, ὡς ἔφην, καὶ πεπερασμένην ἔχοντα τὴν ἀρχὴν
ἀναμὶξ τοῖς ἄλλοις νοεῖσθαι θεοῖς. ἔτι προσέξομεν ὑμῖν, ὅτι
τὸν τῶν ὅλων θεὸν ἄχρι ψιλῆς γοῦν ἐννοίας ὑμεῖς ἢ τῆς ὑμε-
τέρας τις ἐφαντάσθη ῥίζης; οὐ μερικὰ πάντα ταῦτά ἐστι; θεὸς
ζηλωτής· ζηλοῖ γὰρ διὰ τί καὶ [θεὸς] ἁμαρτίας ἐκδικῶν πατέ-
ρων ἐπὶ τέκνα;

Φλάβιος Κλαύδιος Ιουλιανός. Contra Galilaeos P. 200, line 11

ἄνδρας τε, οἵους Κορνήλιος καὶ Σέργιος. ὧν εἷς ἐὰν φανῇ

τῶν τηνικαῦτα γνωριζομένων ἐπιμνησθεὶς – ἐπὶ Τιβερίου γὰρ
ἤτοι Κλαυδίου ταῦτα ἐγίνετο – , περὶ πάντων ὅτι ψεύδομαι
 215

νομίζετε.
 Ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐκ οἶδ' ὅθεν ὥσπερ ἐπιπνεόμενος
ἐφθεγξάμην, ὅθεν δὲ ἐξέβην, ὅτι «πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ηὐτομο-
λήσατε, τί τοῖς ἡμετέροις ἀχαριστήσαντες θεοῖς;» ἆρ' ὅτι βασι-
λεύειν ἔδοσαν οἱ θεοὶ τῇ Ῥώμῃ, τοῖς Ἰουδαίοις ὀλίγον μὲν
χρόνον ἐλευθέρους εἶναι, δουλεῦσαι δὲ ἀεὶ καὶ παροικῆσαι; σκό-
πει τὸν Ἁβραάμ· οὐχὶ πάροικος ἦν ἐν [γῇ] ἀλλοτρίᾳ; τὸν Ἰακώβ·
οὐ πρότερον μὲν Σύροις, ἑξῆς δὲ ἐπὶ τούτοις Παλαιστινοῖς, ἐν
γήρᾳ δὲ Αἰγυπτίοις ἐδούλευσεν; οὐκ ἐξ οἴκου δουλείας ἐξαγα-
γεῖν αὐτοὺς ὁ Μωυσῆς φησιν ἐξ Αἰγύπτου ἐν βραχίονι ὑψηλῷ;
κατοικήσαντες δὲ τὴν Παλαιστίνην, οὐ πυκνότερον ἤμειψαν τὰς
τύχας ἢ τὸ χρῶμά φασιν οἱ τεθεαμένοι τὸν χαμαιλέοντα, νῦν
μὲν ὑπακούοντες τοῖς κριταῖς, νῦν δὲ τοῖς ἀλλοφύλοις δουλεύ-
οντες; ἐπειδὴ δὲ ἐβασιλεύθησαν – ἀφείσθω δὲ νῦν ὅπως· οὔτε  
γὰρ ὁ θεὸς ἑκὼν αὐτοῖς τὸ βασιλεύεσθαι συνεχώρησεν, ὡς ἡ
γραφή φησιν, ἀλλὰ βιασθεὶς ὑπ' αὐτῶν καὶ προδιαστειλάμενος,
ὅτι ἄρα φαύλως βασιλευθήσονται. πλὴν ἀλλ' ᾤκησαν γοῦν τὴν
ἑαυτῶν καὶ ἐγεώργησαν ὀλίγα πρὸς τοῖς τριακοσίοις ἔτεσιν. ἐξ

Φλάβιος Κλαύδιος Ιουλιανός. Contra Galilaeos P. 200, line 14

 Ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐκ οἶδ' ὅθεν ὥσπερ ἐπιπνεόμενος

ἐφθεγξάμην, ὅθεν δὲ ἐξέβην, ὅτι «πρὸς τοὺς Ἰουδαίους ηὐτομο-
λήσατε, τί τοῖς ἡμετέροις ἀχαριστήσαντες θεοῖς;» ἆρ' ὅτι βασι-
λεύειν ἔδοσαν οἱ θεοὶ τῇ Ῥώμῃ, τοῖς Ἰουδαίοις ὀλίγον μὲν
χρόνον ἐλευθέρους εἶναι, δουλεῦσαι δὲ ἀεὶ καὶ παροικῆσαι; σκό-
πει τὸν Ἁβραάμ· οὐχὶ πάροικος ἦν ἐν [γῇ] ἀλλοτρίᾳ; τὸν Ἰακώβ·
οὐ πρότερον μὲν Σύροις, ἑξῆς δὲ ἐπὶ τούτοις Παλαιστινοῖς, ἐν
γήρᾳ δὲ Αἰγυπτίοις ἐδούλευσεν; οὐκ ἐξ οἴκου δουλείας ἐξαγα-
γεῖν αὐτοὺς ὁ Μωυσῆς φησιν ἐξ Αἰγύπτου ἐν βραχίονι ὑψηλῷ;
κατοικήσαντες δὲ τὴν Παλαιστίνην, οὐ πυκνότερον ἤμειψαν τὰς
τύχας ἢ τὸ χρῶμά φασιν οἱ τεθεαμένοι τὸν χαμαιλέοντα, νῦν
μὲν ὑπακούοντες τοῖς κριταῖς, νῦν δὲ τοῖς ἀλλοφύλοις δουλεύ-
οντες; ἐπειδὴ δὲ ἐβασιλεύθησαν – ἀφείσθω δὲ νῦν ὅπως· οὔτε  
γὰρ ὁ θεὸς ἑκὼν αὐτοῖς τὸ βασιλεύεσθαι συνεχώρησεν, ὡς ἡ
γραφή φησιν, ἀλλὰ βιασθεὶς ὑπ' αὐτῶν καὶ προδιαστειλάμενος,
ὅτι ἄρα φαύλως βασιλευθήσονται. πλὴν ἀλλ' ᾤκησαν γοῦν τὴν
ἑαυτῶν καὶ ἐγεώργησαν ὀλίγα πρὸς τοῖς τριακοσίοις ἔτεσιν. ἐξ
ἐκείνου πρῶτον Ἀσσυρίοις, εἶτα Μήδοις, ὕστερον Πέρσαις ἐδού-
λευσαν, εἶτα νῦν ἡμῖν αὐτοῖς. καὶ ὁ παρ' ὑμῖν κηρυττόμενος
Ἰησοῦς εἷς ἦν τῶν Καίσαρος ὑπηκόων. εἰ δὲ ἀπιστεῖτε,
 216

Συνέσιος. Oratio de regno (2006: 002)“Synesii Cyrenensis opuscula”,

Ed. Terzaghi, N.Rome: Polygraphica, 1944.Section 21, line 13

γάρ εἰσιν, ἀφ' ὧν οἱ πανταχοῦ δοῦλοι, οἱ μηδέποτε γῆς

ἐγκρατεῖς, δι' οὓς ἡ Σκυθῶν ἐρημία πεπαροιμίασται, φεύ-
γοντες ἀεὶ τὴν οἰκείαν· οὓς ἐξ ἠθέων τῶν σφετέρων, φασὶν
οἱ τὰ παλαιὰ παραδόντες, Κιμμέριοί τε ἀνέστησαν πρότε-
ρον, καὶ αὖθις ἕτεροι, καὶ αἱ γυναῖκές ποτε, καὶ οἱ
πατέρες ὑμῶν, καὶ ὁ Μακεδών, ὑφ' ὧν τῶν μὲν εἰς
τοὺς εἴσω, τῶν δὲ εἰς τοὺς ἔξω προὐχώρησαν· καὶ  
οὐ παύονταί γε, ἕως ἂν ὦσι τοῖς καταντικρὺ παρὰ τῶν
ἐλαυνόντων ἀντιδιδόμενοι, ἀλλ' ὅταν ἐμπέσωσιν ἄφνω τοῖς
οὐ προσδεχομένοις, ἐπὶ χρόνον ταράττουσιν, ὥσπερ Ἀσσυ-
ρίους πάλαι καὶ Μήδους καὶ Παλαιστίνους. καὶ τὸ νῦν δὴ
τοῦτο, παρ' ἡμᾶς οὐ πολεμησείοντες ἦλθον, ἀλλ' ἱκετεύ-
σοντες, ἐπειδὴ πάλιν ἀνίσταντο· μαλακωτέροις δὲ ἐντυ-
χόντες, οὐ τοῖς ὅπλοις Ῥωμαίων, ἀλλὰ τοῖς ἤθεσιν, ὥσπερ
ἴσως ἔδει πρὸς ἱκέτας, γένος ἀμαθὲς τὸ εἰκὸς ἀπεδίδου, καὶ
ἐθρασύνετο, καὶ ἠγνωμόνει τὴν εὐεργεσίαν, ὑπὲρ οὗ πατρὶ
τῷ σῷ δίκας ἐπ' αὐτοὺς ὡπλισμένῳ διδόντες, αὖθις ἦσαν
οἰκτροὶ καὶ ἱκέται σὺν γυναιξὶν ἐκάθιζον· ὁ δὲ τῷ πολέμῳ
νικῶν ἐλέῳ παρὰ πλεῖστον ἡττᾶτο, καὶ ἀνίστη τῆς ἱκετείας,
καὶ συμμάχους ἐποίει, καὶ πολιτείας ἠξίου, καὶ μετεδίδου
γερῶν, καὶ γῆς τι ἐδάσατο τοῖς παλαμναίοις Ῥωμαϊκῆς,

Συνέσιος. Dion (2006: 007)“Synesii Cyrenensis opuscula”, Ed. Terzaghi,

N.Rome: Polygraphica, 1944.Section 3, line 10

αὐτίκα ἀποδώσειν, ὅτῳ ποτὲ πεπρωμένος ἐκ θεῶν ἐγένετο.

 Χωρὶς οὖν τιθέντι τοὺς ἐν τοῖς συχνοῖς λόγοις
Διογένας τε καὶ Σωκράτας, οἳ καὶ περιττοὶ τὴν φύσιν ἔδο-
ξαν· καὶ οὐχ ἅπαντός ἐστιν ὁ τοῖν ἀνδροῖν τούτοιν ζῆλος,
ἀλλ' ὅστις εὐθὺς αἵρεσίν τινα τῶν κατὰ φιλοσοφίαν ὑπέ-
σχετο· τὸν δὲ κατὰ τὴν κοινὴν φύσιν ζητοῦντι, καὶ τὸν
ἅπασιν ἐγχωροῦντα, δίκαιον, ὅσιον, αὐτουργόν, ἀπὸ τῶν
ὄντων φιλάνθρωπον, οὐκ ἂν ἕτερος ἀντὶ τοῦ Εὐβοέως
ἀποδεδομένος εἴη βίος εὐδαιμονικός. ἔτι καὶ τοὺς Ἐσσηνοὺς
ἐπαινεῖ που, πόλιν ὅλην εὐδαίμονα τὴν παρὰ τὸ Νεκρὸν
Ὕδωρ ἐν τῇ μεσογείᾳ τῆς Παλαιστίνης κειμένην παρ' αὐτά
που τὰ Σόδομα. ὁ γὰρ ἀνὴρ ὅλως, ἐπειδὴ τοῦ φιλοσοφεῖν
 217

ἀπήρξατο, καὶ εἰς τὸ νουθετεῖν ἀνθρώπους ἀπέκλινεν, οὐδένα

λόγον ἄκαρπον ἐξενήνοχεν. τῷ δὲ μὴ παρέργως ἐντυγχά-
νοντι δήλη καὶ ἡ τῆς ἑρμηνείας ἰδέα διαλλάττουσα, καὶ
οὐκ οὖσα μία τῷ Δίωνι κατά τε τὰς σοφιστικὰς ὑποθέ-
σεις καὶ κατὰ τὰς πολιτικάς. ἐν ἐκείναις μὲν γὰρ ὑπτιάζει
καὶ ὡραΐζεται, καθάπερ ὁ ταὼς περιαθρῶν ἑαυτόν, καὶ οἷον  
γαννύμενος ἐπὶ ταῖς ἀγλαΐαις τοῦ λόγου, ἅτε πρὸς ἓν τοῦτο
ὁρῶν καὶ τέλος τὴν εὐφωνίαν τιθέμενος. ἔστω παράδειγμα
ἡ τῶν Τεμπῶν φράσις, καὶ ὁ Μέμνων· ἐν τούτῳ μέν

Martyrium Marini, Martyrium Marini (2009: 001)

“The acts of the Christian martyrs”, Ed. Musurillo, H.
Oxford: Clarendon Press, 1972.Section 1, line 2

Μαρτύριον τοῦ Ἁγίου Μαρίνου

Κατὰ τούτους εἰρήνης ἁπανταχοῦ τῶν ἐκκλησιῶν οὔσης, ἐν Καισαρείᾳ

τῆς Παλαιστίνης Μαρῖνος τῶν ἐν στρατείαις ἀξιώμασι τετιμημένων
γένει τε καὶ πλούτῳ περιφανὴς ἀνήρ, διὰ τὴν Χριστοῦ μαρτυρίαν τὴν
κεφαλὴν ἀποτέμνεται, τοιᾶσδε ἕνεκεν αἰτίας.
         τιμή τίς ἐστι παρὰ
Ῥωμαίοις τὸ κλῆμα, οὗ τοὺς τυχόντας φασὶν ἑκατοντάρχους γίνε-
σθαι. τόπου σχολάζοντος, ἐπὶ τοῦτο προκοπῆς τὸν Μαρῖνον ἡ τοῦ
βαθμοῦ τάξις ἐκάλει. ἤδη τε μέλλοντα τῆς τιμῆς ἔχεσθαι, παρελθὼν
ἄλλος πρὸ τοῦ βήματος μὴ ἐξεῖναι μὲν ἐκείνῳ τῆς Ῥωμαίων μετέχειν
ἀξίας κατὰ τοὺς παλαιοὺς νόμους, Χριστιανῷ γε ὄντι καὶ τοῖς
βασιλεῦσι μὴ θύοντι, κατηγόρει, αὐτῷ δὲ ἐπιβάλλειν τὸν κλῆρον.
ἐφ' ᾧ κινηθέντα τὸν δικαστὴν (Ἀχαιὸς οὗτος ἦν) πρῶτον μὲν

Γρηγόριος Νύσσης. Contra Eunomium (2017: 030)

“Gregorii Nysseni opera, vols. 1.1 & 2.2”, Ed. Jaeger, W.
Leiden: Brill, 1960.Book 1, chap.1, sec.143, line 3

τῶν σφόδρα παρεσκευασμένων καταπτοεῖται φρονήματα· καὶ

πάλιν ὁ ἀθλητὴς τοῦ θεοῦ τοῖς δευτέροις τῶν ἀγώνων καὶ
τὴν ἐπὶ τοῖς προλαβοῦσι δόξαν ὑπερβαλλόμενος. εἰ δὲ
ζητεῖς τούτων τὰς ἀποδείξεις, εἰς αὐτὰ βλέπε τὰ πράγ-
ματα. ποῖον γὰρ οὐκ ἐπενείματο τόπον τῶν ἐκκλησιῶν
 218

ἡ τηνικαῦτα καταστροφή; ποῖον ἔμεινεν ἔθνος τῆς τῶν

αἱρετικῶν ἐπιστασίας ἀπείρατον; τίς τῶν κατὰ τὰς ἐκκλη-
σίας εὐδοκιμούντων οὐκ ἀπεσείσθη τῶν πόνων; ποῖος διέ-
φυγε λαὸς τὴν τοιαύτην ἐπήρειαν; οὐ Συρία πᾶσα καὶ τῶν
ποταμῶν ἡ μέση μέχρι τῶν πρὸς τοὺς βαρβάρους ὅρων, οὐ
Φοινίκη καὶ Παλαιστίνη καὶ Ἀραβία καὶ Αἴγυπτος καὶ τὰ  
ἔθνη τῆς Λιβύης ἕως τοῦ τέρματος τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκου-
μένης, οὐ τὰ ἐπὶ τάδε πάντα, Ποντικοὶ καὶ Κίλικες Λύκιοι
Λυδοὶ Πισίδαι Πάμφυλοι Κᾶρες Ἑλλησπόντιοι νησιῶται
μέχρι τῆς Προποντίδος αὐτῆς, οὐ τὰ ἐπὶ Θρᾴκης πάντα
ἕως ἦν ἡ Θρᾴκη καὶ τὰ περὶ αὐτὴν ἔθνη ἕως πρὸς τὸν
Ἴστρον αὐτόν· τί τῶν πάντων ἐπὶ σχήματος ἔμεινε, πλὴν
εἰ μή τι προκατείχετο τῷ τοιούτῳ κακῷ; ἀλλὰ μόνος ἐκ
πάντων ὁ Καππαδόκειος λαὸς τῆς κοινῆς τῶν ἐκκλησιῶν
συμφορᾶς οὐκ ἐπῄσθετο, ὃν ὁ μέγας πρόμαχος ἡμῶν ἐπὶ
τῶν πειρασμῶν διεσώσατο.

Γρηγόριος Νύσσης. Epistulae (2017: 033)“Gregorii Nysseni opera, vol.

8.2, 2nd edn.”, Ed. Pasquali, G.Leiden: Brill, 1959.Epistle 2, sec.18, line
3

σατε αὐτόν· θεοῦ γὰρ προσεγγισμὸν τοπικὴ μετάστασις οὐ

κατεργάζεται, ἀλλ' ὅπουπερ ἂν ᾖς, πρὸς σὲ ἥξει ὁ θεός, ἐάν
γε τὸ τῆς ψυχῆς σου καταγώγιον τοιοῦτον εὑρεθῇ, ὥστε ἐνοι-
κῆσαι τὸν κύριον ἐν σοὶ καὶ ἐμπεριπατῆσαι. εἰ δὲ πλήρη ἔχεις
τὸν ἔσω ἄνθρωπον λογισμῶν πονηρῶν, κἂν ἐπὶ τοῦ Γολγοθᾶ
ᾖς κἂν ἐπὶ τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν κἂν ὑπὸ τὸ μνῆμα τῆς
Ἀναστάσεως, τοσοῦτον ἀπέχεις τοῦ τὸν Χριστὸν δέξασθαι ἐν
ἑαυτῷ ὅσον οἱ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ὁμολογήσαντες. συμβούλευσον
οὖν, ἀγαπητέ, τοῖς ἀδελφοῖς ἐκδημεῖν ἀπὸ τοῦ σώματος πρὸς
τὸν κύριον καὶ μὴ ἀπὸ Καππαδοκίας εἰς Παλαιστίνην. εἰ δέ  
τις τὴν τοῦ κυρίου φωνὴν προβάλοιτο τὴν παραγγείλασαν
τοῖς μαθηταῖς μὴ χωρίζεσθαι ἀπὸ Ἱεροσολύμων, νοησάτω
τὸ εἰρημένον. ἐπειδήπερ ἡ τοῦ ἁγίου πνεύματος χάρις καὶ
διανομὴ οὔπω ἐπεφοίτησε τοῖς ἀποστόλοις, προσέταξεν
αὐτοῖς ὁ κύριος ἐπὶ τὸ αὐτὸ μένειν, ἕως ἂν ἐνδύσωνται δύναμιν
ἐξ ὕψους. εἰ μὲν οὖν ὃ ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ἐγίνετο μέχρι τοῦ νῦν,
τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐν εἴδει πυρὸς τῶν χαρισμάτων οἰκονο-
μοῦντος ἕκαστον, ἔδει πάντας εἶναι ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ ἐν
ᾧ ἡ διανομὴ τοῦ χαρίσματος ἐγίνετο· εἰ δὲ τὸ πνεῦμα ὅπου
θέλει πνεῖ, καὶ οἱ ἐνταῦθα πιστεύσαντες μέτοχοι γίνονται τοῦ
 219

Γρηγόριος Νύσσης. In Basilium fratrem (2017: 048)

“Encomium of Saint Gregory Bishop of Nyssa on his brother Saint Basil”,
Ed. Stein, J.Washington, D.C.: The Catholic University of America,
1928.Section 14, line 6

ὑπεκλίνετο. τῆς δὲ πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης τὸ πάγιον μόνου  

ἦν τοῦ Ἀποστόλου διὰ τῶν ἰδίων λόγων ἐνδείξασθαι, τῷ μήτε
τὴν ζωήν, μήτε τὸν θάνατον, μὴ ἐνεστῶτα, μὴ μέλλοντα, μήτε
τινὰ κτίσιν ἑτέραν δύνασθαι αὐτοῦ τὴν καρδίαν ἀπὸ τῆς πρὸς
τὸν Θεὸν ἀγάπης παρώσασθαι.
 Οὕτω καὶ ἐν πᾶσι τοῖς κατ' ἀρετὴν αὐτῷ κεκριμένοις οὐδα-
μῶς καλαμώδης τις ἦν καὶ ἀβέβαιος τὴν διάνοιαν, ἀλλὰ διὰ
πάντων ὁ βίος εἶχε τὸ ἐν τοῖς καλοῖς ἀμετάπτωτον. παρρη-
σιάζεται πρὸς τὸν Ἡρώδην Ἰωάννης, καὶ οὗτος πρὸς Οὐάλεντα.
ἀντεξετάσωμεν δὲ πρὸς ἄλληλα τῶν ἀνδρῶν τούτων τὰ ἀξιώ-
ματα. ὁ μὲν μέρους τινὸς τῆς Παλαιστίνης ψήφῳ Ῥωμαίων τὴν
δυναστείαν κεκλήρωτο· τούτου δὲ τῆς ἀρχῆς ὅρος ἦν ὅλος μικροῦ
δεῖν ὁ τοῦ ἡλίου δρόμος ἐκ τῶν τῆς Περσίδος ὅρων εἰς Βρεττα-
νούς τε καὶ τὰ ἔσχατα τοῦ Ὠκεανοῦ παρατείνων. καὶ τῆς μὲν
πρὸς τὸν Ἡρώδην παρρησίας ἦν ὁ σκοπός, μὴ παρανομεῖν κατὰ
γυναίου τινὸς ἀλλὰ κολάζειν ἐφ' ἑαυτοῦ τὴν ἐπιθυμίαν ὡς ἀπει-
ρημένην τῷ νόμῳ. ἡ δὲ πρὸς Οὐάλεντα τοῦ διδασκάλου παρρη-
σία τίς ἦν; ἄσυλόν τε καὶ ἀμίαντον τὴν πίστιν ἐᾷν, ἧς ἡ παρανομία
πάσης τῆς οἰκουμένης ἄγος ἐγίνετο. ἀντιτιθέτω τοίνυν ὁ δίκαιος
τῶν πραγμάτων ἐξεταστὴς τήν τε δυναστείαν τῇ δυναστείᾳ, καὶ τὸν
σκοπὸν τῆς παρρησίας ταύτης πρὸς τὴν παρρησίαν ἐκείνην.

Γρηγόριος Νύσσης. De iis qui baptismum differunt (2017: 060); MPG

46.Vol. 46, p. 420, line 41

δυσαι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ὡς ἱμάτιον ῥυπαρὸν, τὸ

αἰσχρὸν, τὸ γέμον αἰσχύνης τὸ ἐκ τοῦ πλήθους τῶν
ἁμαρτιῶν πολυκόλλητον, τοῖς οἰκτροῖς ῥακίοις περι-
κεκεντημένον τῆς ἀνομίας. Δέξαι δὲ τὸ τῆς ἀφθαρσίας
ἔνδυμα, ὅπερ ὁ Χριστός σοι διαπλώσας προτείνεται,
καὶ μὴ ἀπώσῃ τὴν δωρεὰν, ἵνα μὴ ὑβρίσῃς τὸν δωρη-
σάμενον. Ἐπὶ μακρὸν ἐνεκυλίσω τῷ βορβόρῳ· σπεῦ-
σον, ἄνθρωπε, ἐπὶ τὸν ἐμὸν Ἰορδάνην, οὐκ Ἰωάννου
καλοῦντος, ἀλλὰ Χριστοῦ προτρέποντος. Ὁ γὰρ τῆς
χάριτος ποταμὸς ῥεῖ πανταχοῦ, οὐκ ἐν τῇ Παλαι-
 220

στίνῃ τὰς πηγὰς ἔχων, καὶ εἰς τὴν γείτονα καλυπτό-

μενος θάλασσαν, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην κυκλῶν,
καὶ εἰσβάλλων εἰς τὸν παράδεισον· ἀντιπρόσωπος
ῥέων τῶν τεσσάρων τῶν ἐκεῖθεν ἀποῤῥεόντων, καὶ
πολὺ τιμιώτερα εἰσάγων εἰς τὸν παράδεισον τῶν ἐκεῖ-
θεν ἐκφερομένων. Οἱ μὲν γὰρ φέρουσιν ἀρώματα,
γεωργίαν, καὶ βλάστημα γῆς. Ὁ δὲ ἀνθρώπους εἰς-
φέρει γεννήματα πνεύματος. Ὅπου δ' ἂν ἑλκύσῃς,
ἐκεῖ μεταῤῥεῖ, πρὸς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐξοχε-
τεύεται, καὶ οὐ δαπανᾷ ἐν τοῖς μεριζομένοις τὸ ῥεῖ-
θρον. Πηγὴν γὰρ ἔχει πλουσίαν τὸν Χριστὸν, καὶ

Ευστάθιος. Praeparatio evangelica (2018: 001)

“Eusebius Werke, Band 8: Die Praeparatio evangelica”, Ed. Mras, K.
Berlin: Akademie–Verlag, 43.1:1954; 43.2:1956; Die griechischen
christlichen Schriftsteller 43.1 & 43.2.Book 8, chap.12, sec.1, line 1

τερον ὑπούλως ὑπῃνίττετο, ταῦτα ἀπ' εὐτολμοτέρου θράσους ἐκλαλεῖ καὶ

ἀναι-
σχυντοῦσα βιάζεται πράττειν, ὧν ἕκαστον κοινωνίας ἐχθρόν. ὁ γὰρ ἢ
γυναι-
κὸς φίλτροις ἐνδεθεὶς ἢ τέκνων ἀνάγκῃ φύσεως προκηδόμενος οὐκέτι
πρὸς
ἄλλους ὁ αὐτός ἐστιν, ἀλλ' ἕτερος γέγονε λεληθώς, ἀντ' ἐλευθέρου
δοῦλος.
 οὕτως γοῦν ὁ βίος ἐστὶν αὐτῶν περιμάχητος, ὥστ' οὐκ ἰδιῶται μόνον,
ἀλλὰ
καὶ μεγάλοι βασιλεῖς ἀγάμενοι τοὺς ἄνδρας τεθήπασι καὶ τὸ σεμνὸν
αὐτῶν
ἀποδοχαῖς καὶ τιμαῖς ἔτι μᾶλλον σεμνοποιοῦσι.”
 Ταῦτα μὲν ἀπὸ τοῦ εἰρημένου κείσθω συγγράμματος· ἀπὸ δὲ τοῦ 8Περὶ
τοῦ πάντα σπουδαῖον ἐλεύθερον εἶναι τὰ οὕτως ἔχοντα παραθήσομαι·

ιβʹ. ΕΤΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΥΤΩΝ

        “Ἔστι δὲ καὶ ἡ ἐν Παλαιστίνῃ Συρία καλοκαγαθίας οὐκ ἄγονος, ἣν

πολυανθρωποτάτου ἔθνους τῶν Ἰουδαίων οὐκ ὀλίγη μοῖρα νέμεται.
λέγον-
ται δέ τινες παρ' αὐτοῖς ὄνομα Ἐσσαῖοι, πλῆθος ὑπὲρ τετρακισχιλίους,
κατ'
ἐμὴν δόξαν οὐκ ἀκριβεῖ τύπῳ διαλέκτου Ἑλληνικῆς παρώνυμοι
 221

ὁσιότητος, ἐπειδὴ
κἀν τοῖς μάλιστα θεραπευταὶ θεοῦ γεγόνασιν, οὐ ζῷα καταθύοντες, ἀλλ'
ἱερο-
πρεπεῖς τὰς ἑαυτῶν διανοίας κατασκευάζειν ἀξιοῦντες. οὗτοι τὸ μὲν
πρῶτον
κωμηδὸν οἰκοῦσι, τὰς πόλεις ἐκτρεπόμενοι διὰ τὰς τῶν πολιτευομένων

Ευστάθιος. Praeparatio evangelica Book 10, chap.5, sec.2, line 4

εʹ. ΩΣ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΠΑΡΑ ΒΑΡΒΑΡΩΝ ΕΛΛΗΝΕΣ ΩΦΕΛΗΝΤΑΙ

 Πρῶτος τοιγαροῦν ὁ τὰ κοινὰ γράμματα, αὐτὰ δὴ τὰ πρῶτα τῆς γραμ-

ματικῆς στοιχεῖα, Ἕλλησιν εἰσηγησάμενος Κάδμος, τὸ γένος Φοῖνιξ ἦν,
ὅθεν
καὶ Φοινικήια τὰ γράμματά τινες τῶν παλαιῶν ἐπικεκλήκασιν. εἰσὶ
δὲ οἳ Σύρους γράμματα ἐπινοῆσαι πρώτους λέγουσι. Σύροι δ' ἂν εἶεν καὶ
Ἑβραῖοι τὴν γείτονα Φοινίκης καὶ αὐτὴν τὸ μὲν παλαιὸν Φοινίκην, μετέ-
πειτα δὲ Ἰουδαίαν, καθ' ἡμᾶς δὲ Παλαιστίνην ὀνομαζομένην οἰκήσαντες,
ὧν
καὶ μάλιστα οὐκ ἀλλοτρία φαίνεται ἡ τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων φωνή.
 ἕκαστον γοῦν τῶν στοιχείων παρ' αὐτοῖς κατά τινος σημαντικῆς διανοίας

τὴν προσηγορίαν φέρει, ὅπερ οὐκ ἔνεστιν εὑρεῖν παρὰ τοῖς Ἕλλησι· διὸ
καὶ μάλιστα μὴ ὄντα ἴδια Ἑλλήνων ὁμολογεῖται. ἔστι δὲ τὰ πάντα
παρ' Ἑβραίοις στοιχεῖα δύο καὶ εἴκοσιν, ὧν τὸ μὲν πρῶτόν ἐστιν Ἄλφ, ὃ
μεταληφθὲν εἰς τὴν Ἑλλάδα φωνὴν λέγοιτ' ἂν ‘μάθησις’· τὸ δὲ δεύτερον
Βήθ,
ὃ μεθερμηνεύεται ‘οἴκου’· τὸ τρίτον Γίμελ, ὅ ἐστι ‘πλήρωσις’· τὸ
τέταρτον έλθ, ὃ σημαίνει ‘δέλτων’· τὸ πέμπτον Η, ὅ ἐστιν ‘αὕτη’· ὁμοῦ
δὲ τὰ πάντα ἀπαρτίζει τοιαύτην τινὰ διάνοιαν·

Ευστάθιος. Praeparatio evangelica Book 10, chap.10, sec.15, line 6

κοστῆς πέμπτης ἔτος πρῶτον ἔτη ͵ασλζʹ, κἀν τοῖς Ἑλληνικοῖς

συνέδραμεν
ὁ χρόνος. μετὰ δὲ Ὤγυγον, διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ πολλὴν
φθοράν,
ἀβασίλευτος ἔμεινεν ἡ νῦν Ἀττικὴ μέχρι Κέκροπος ἔτη ρπθʹ. τὸν γὰρ
μετὰ Ὤγυγον Ἀκταῖον ἢ τὰ πλασσόμενα τῶν ὀνομάτων οὐδὲ γενέσθαι
φησὶ Φι-λόχορος.”  Καὶ αὖθις·
        “Ἀπὸ Ὠγύγου τοίνυν ἐπὶ Κῦρον, ὁπόσα ἀπὸ Μωσέως ἐπὶ τὸν αὐτὸν
 222

χρόνον, ἔτη ͵ασλζʹ. καὶ Ἑλλήνων δέ τινες ἱστοροῦσι κατὰ τοὺς αὐτοὺς
χρό-
νους γενέσθαι Μωσέα· Πολέμων μὲν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Ἑλληνικῶν
ἱστοριῶν λέ-
γων· ‘Ἐπὶ Ἄπιδος τοῦ Φορωνέως μοῖρα τοῦ Αἰγυπτίων στρατοῦ ἐξέπεσεν
Αἰγύ-
πτου, οἳ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ Συρίᾳ οὐ πόρρω Ἀραβίας
ᾤκησαν’,
αὐτοὶ δηλονότι οἱ μετὰ Μωσέως· Ἀπίων δὲ ὁ Ποσειδωνίου, περιεργό-
τατος γραμματικῶν, ἐν τῇ κατὰ Ἰουδαίων βίβλῳ καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν
ἱστο-
ριῶν φησι κατὰ Ἴναχον Ἄργους βασιλέα, Ἀμώσιος Αἰγυπτίων
βασιλεύοντος,
ἀποστῆναι Ἰουδαίους, ὧν ἡγεῖσθαι Μωσέα. μέμνηται δὲ καὶ Ἡρόδοτος
τῆς
ἀποστασίας ταύτης καὶ Ἀμώσιος ἐν τῇ δευτέρᾳ· τρόπῳ δέ τινι καὶ
Ἰουδαίων
αὐτῶν, ἐν τοῖς περιτεμνομένοις αὐτοὺς καταριθμῶν καὶ Ἀσσυρίους τοὺς
ἐν τῇ
Παλαιστίνῃ ἀποκαλῶν, τάχα δι' Ἁβραάμ. Πτολεμαῖος δὲ ὁ Μενδήσιος τὰ

Αἰγυπτίων ἀνέκαθεν ἱστορῶν ἅπασι τούτοις συντρέχει· ὥστ' οὐδ'

ἐπίσημος
ἐπὶ πλέον ἡ τῶν χρόνων παραλλαγή. σημειωτέον δὲ ὡς ὅ τι ποτὲ
ἐξαίρετον
Ἕλλησι δι' ἀρχαιότητα μυθεύεται, μετὰ Μωσέα τοῦθ' εὑρίσκεται,
κατακλυσμοί

Ευστάθιος. Praeparatio evangelica Book 10, chap.10, sec.18, line 1

χρόνον, ἔτη ͵ασλζʹ. καὶ Ἑλλήνων δέ τινες ἱστοροῦσι κατὰ τοὺς αὐτοὺς
χρό-
νους γενέσθαι Μωσέα· Πολέμων μὲν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Ἑλληνικῶν
ἱστοριῶν λέ-
γων· ‘Ἐπὶ Ἄπιδος τοῦ Φορωνέως μοῖρα τοῦ Αἰγυπτίων στρατοῦ ἐξέπεσεν
Αἰγύ-
πτου, οἳ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ Συρίᾳ οὐ πόρρω Ἀραβίας
ᾤκησαν’,
αὐτοὶ δηλονότι οἱ μετὰ Μωσέως· Ἀπίων δὲ ὁ Ποσειδωνίου, περιεργό-
τατος γραμματικῶν, ἐν τῇ κατὰ Ἰουδαίων βίβλῳ καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν
ἱστο-
ριῶν φησι κατὰ Ἴναχον Ἄργους βασιλέα, Ἀμώσιος Αἰγυπτίων
 223

βασιλεύοντος,
ἀποστῆναι Ἰουδαίους, ὧν ἡγεῖσθαι Μωσέα. μέμνηται δὲ καὶ Ἡρόδοτος
τῆς
ἀποστασίας ταύτης καὶ Ἀμώσιος ἐν τῇ δευτέρᾳ· τρόπῳ δέ τινι καὶ
Ἰουδαίων
αὐτῶν, ἐν τοῖς περιτεμνομένοις αὐτοὺς καταριθμῶν καὶ Ἀσσυρίους τοὺς
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἀποκαλῶν, τάχα δι' Ἁβραάμ. Πτολεμαῖος δὲ ὁ
Μενδήσιος τὰ Αἰγυπτίων ἀνέκαθεν ἱστορῶν ἅπασι τούτοις συντρέχει·
ὥστ' οὐδ' ἐπίσημος
ἐπὶ πλέον ἡ τῶν χρόνων παραλλαγή. σημειωτέον δὲ ὡς ὅ τι ποτὲ
ἐξαίρετον
Ἕλλησι δι' ἀρχαιότητα μυθεύεται, μετὰ Μωσέα τοῦθ' εὑρίσκεται,
κατακλυσμοί
τε καὶ ἐκπυρώσεις, Προμηθεύς, Ἰώ, Εὐρώπη, Σπαρτοί, Κόρης ἁρπαγή,
μυστή-  
ρια, νομοθεσίαι, Διονύσου πράξεις, Περσεύς, ἆθλοι Ἡράκλειοι,
Ἀργοναῦται,
Κένταυροι, Μινώταυρος, τὰ περὶ Ἴλιον, Ἡρακλειδῶν κάθοδος, Ἰώνων
ἀποικία
καὶ Ὀλυμπιάδες. ἔδοξε δή μοι τῆς Ἀττικῆς βασιλείας τὸν προειρημένον
ἐκτιθέναι χρόνον, παρατιθέναι μέλλοντι ταῖς Ἑβραϊκαῖς ἱστορίαις τὰς
Ἑλλη-
νικάς. ἐξέσται γὰρ τῷ βουλομένῳ, παρ' ἐμοῦ τὴν ἀρχὴν κομιζομένῳ,
λογί-
ζεσθαι τὸν ἀριθμὸν ὁμοίως ἐμοί.

Ευστάθιος. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.2, sec.1, line 7

δ' αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ θεοῦ πατρὸς τοῦ ἐγείραντος αὐτὸν
ἐκ νεκρῶν, ἀπόστολος ἀναδείκνυται, δι' ὀπτασίας καὶ τῆς κατὰ
τὴν ἀποκάλυψιν οὐρανίου φωνῆς ἀξιωθεὶς τῆς κλήσεως.
 Καὶ δὴ τῆς παραδόξου τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἀναστάσεώς τε καὶ
εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως τοῖς πλείστοις ἤδη περιβοήτου καθεστώ-
σης, παλαιοῦ κεκρατηκότος ἔθους τοῖς τῶν ἐθνῶν ἄρχουσι τὰ
παρὰ σφίσιν καινοτομούμενα τῷ τὴν βασίλειον ἀρχὴν ἐπικρα-
τοῦντι σημαίνειν, ὡς ἂν μηδὲν αὐτὸν διαδιδράσκοι τῶν γινομένων,
τὰ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ
εἰς πάντας ἤδη καθ' ὅλης Παλαιστίνης βεβοημένα Πιλᾶτος  
Τιβερίῳ βασιλεῖ κοινοῦται, τάς τε ἄλλας αὐτοῦ πυθόμενος
τεραστίας καὶ ὡς ὅτι μετὰ θάνατον ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς ἤδη
θεὸς εἶναι παρὰ τοῖς πολλοῖς πεπίστευτο. τὸν δὲ Τιβέριον
ἀνενεγκεῖν ἐπὶ τὴν σύγκλητον ἐκείνην τ' ἀπώσασθαί φασι τὸν
λόγον, τῷ μὲν δοκεῖν, ὅτι μὴ πρότερον αὐτὴ τοῦτο δοκιμάσασα
 224

ἦν, παλαιοῦ νόμου κεκρατηκότος μὴ ἄλλως τινὰ παρὰ Ῥωμαίοις

θεοποιεῖσθαι μὴ οὐχὶ ψήφῳ καὶ δόγματι συγκλήτου, τῇ δ' ἀληθείᾳ,
ὅτι μηδὲ τῆς ἐξ ἀνθρώπων ἐπικρίσεώς τε καὶ συστάσεως ἡ
σωτήριος τοῦ θείου κηρύγματος ἐδεῖτο διδασκαλία· ταύτῃ δ'
οὖν ἀπωσαμένης τὸν προσαγγελθέντα περὶ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν

Ευστάθιος. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.2, sec.6, line 3

τὴν Ἑλλάδα γλῶτταν ὑπὲρ Χριστιανῶν ἀπολογίᾳ τίθησιν,

κατὰ λέξιν τοῦτον ἱστορῶν τὸν τρόπον·
 »ἵνα δὲ καὶ ἐκ τῆς γενέσεως διαλεχθῶμεν τῶν τοιούτων
νόμων, παλαιὸν ἦν δόγμα μηδένα θεὸν ὑπὸ βασιλέως καθιεροῦσθαι,
πρὶν ὑπὸ τῆς συγκλήτου δοκιμασθῆναι. Μάρκος Αἰμίλιος
οὕτως περί τινος εἰδώλου πεποίηκεν Ἀλβούρνου. καὶ τοῦτο
ὑπὲρ τοῦ ἡμῶν λόγου πεποίηται, ὅτι παρ' ὑμῖν ἀνθρωπείᾳ δοκιμῇ
ἡ θεότης δίδοται. ἐὰν μὴ ἀνθρώπῳ θεὸς ἀρέσῃ, θεὸς οὐ γίνεται·
οὕτως κατά γε τοῦτο ἄνθρωπον θεῷ ἵλεω εἶναι προσῆκεν. Τιβέ-
ριος οὖν, ἐφ' οὗ τὸ τῶν Χριστιανῶν ὄνομα εἰς τὸν κόσμον εἰσε-
λήλυθεν, ἀγγελθέντος αὐτῷ ἐκ Παλαιστίνης τοῦ δόγματος τού-
του, ἔνθα πρῶτον ἤρξατο, τῇ συγκλήτῳ ἀνεκοινώσατο, δῆλος  
ὢν ἐκείνοις ὡς τῷ δόγματι ἀρέσκεται. ἡ δὲ σύγκλητος, ἐπεὶ
οὐκ αὐτὴ δεδοκιμάκει, ἀπώσατο· ὁ δὲ ἐν τῇ αὐτοῦ ἀποφάσει
ἔμεινεν, ἀπειλήσας θάνατον τοῖς τῶν Χριστιανῶν κατηγόροις.»
 τῆς οὐρανίου προνοίας κατ' οἰκονομίαν τοῦτ' αὐτῷ πρὸς νοῦν
βαλλομένης, ὡς ἂν ἀπαραποδίστως ἀρχὰς ἔχων ὁ τοῦ εὐαγγελίου
λόγος πανταχόσε γῆς διαδράμοι.
 Οὕτω δῆτα οὐρανίῳ δυνάμει καὶ συνεργίᾳ ἀθρόως οἷά τις
ἡλίου βολὴ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην ὁ σωτήριος κατηύγαζε
λόγος. αὐτίκα ταῖς θείαις ἑπομένως γραφαῖς ἐπὶ «πᾶσαν»

Ευστάθιος. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.3, sec.3, line 2

ἀνέκαθεν πλάνης παλαιᾷ νόσῳ δεισιδαιμονίας εἰδώλων τὰς

ψυχὰς πεπεδημένοι, πρὸς τῆς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως διὰ τῆς
τῶν φοιτητῶν αὐτοῦ διδασκαλίας τε ὁμοῦ καὶ παραδοξοποιίας
ὥσπερ δεινῶν δεσποτῶν ἀπηλλαγμένοι εἱργμῶν τε χαλεπωτά-
των λύσιν εὑράμενοι, πάσης μὲν δαιμονικῆς κατέπτυον πολυ-
θεΐας, ἕνα δὲ μόνον εἶναι θεὸν ὡμολόγουν, τὸν τῶν συμπάντων
δημιουργόν, τοῦτόν τε αὐτὸν θεσμοῖς ἀληθοῦς εὐσεβείας δι'
ἐνθέου καὶ σώφρονος θρῃσκείας τῆς ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν τῷ
τῶν ἀνθρώπων βίῳ κατασπαρείσης ἐγέραιρον.  
 225

 ἀλλὰ γὰρ τῆς χάριτος ἤδη τῆς θείας καὶ ἐπὶ τὰ λοιπὰ χεο-
μένης ἔθνη καὶ πρώτου μὲν κατὰ τὴν Παλαιστίνων Καισάρειαν
Κορνηλίου σὺν ὅλῳ τῷ οἴκῳ δι' ἐπιφανείας θειοτέρας ὑπουργίας
τε Πέτρου τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν καταδεξαμένου πλείστων τε
καὶ ἄλλων ἐπ' Ἀντιοχείας Ἑλλήνων, οἷς οἱ κατὰ τὸν Στεφάνου δι-
ωγμὸν διασπαρέντες ἐκήρυξαν, ἀνθούσης ἄρτι καὶ πληθυούσης τῆς
κατὰ Ἀντιόχειαν ἐκκλησίας ἐν ταὐτῷ τε ἐπιπαρόντων πλείστων
ὅσων τῶν τε ἀπὸ Ἱεροσολύμων προφητῶν καὶ σὺν αὐτοῖς Βαρναβᾶ
καὶ Παύλου ἑτέρου τε πλήθους ἐπὶ τούτοις ἀδελφῶν, ἡ Χριστια-
νῶν προσηγορία τότε πρῶτον αὐτόθι ὥσπερ ἀπ' εὐθαλοῦς καὶ
γονίμου πηγῆς ἀναδίδοται. καὶ Ἄγαβος μέν, εἷς τῶν συνόντων
αὐτοῖς προφητῶν, περὶ τοῦ μέλλειν ἔσεσθαι λιμὸν προθεσπίζει,

Ευστάθιος. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 4, chap.12, sec.1, line 7

λογίαν ἔχοντας βασιλεῖ Ἀντωνίνῳ τῷ δὴ ἐπικληθέντι Εὐσεβεῖ

καὶ τῇ Ῥωμαίων συγκλήτῳ βουλῇ προσφωνεῖ· καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς
Ῥώμης τὰς διατριβὰς ἐποιεῖτο. ἐμφαίνει δ' ἑαυτὸν ὅστις καὶ
πόθεν ἦν, διὰ τῆς ἀπολογίας ἐν τούτοις·
 »Αὐτοκράτορι Τίτῳ Αἰλίῳ Ἁδριανῷ Ἀντωνίνῳ Εὐσεβεῖ
Καίσαρι Σεβαστῷ καὶ Οὐηρισσίμῳ υἱῷ φιλοσόφῳ καὶ Λουκίῳ
φιλοσόφου Καίσαρος φύσει υἱῷ καὶ Εὐσεβοῦς εἰσποιητῷ, ἐραστῇ
παιδείας, ἱερᾷ τε συγκλήτῳ καὶ παντὶ δήμῳ Ῥωμαίων ὑπὲρ  
τῶν ἐκ παντὸς γένους ἀνθρώπων ἀδίκως μισουμένων καὶ ἐπη-
ρεαζομένων Ἰουστῖνος Πρίσκου τοῦ Βακχείου τῶν ἀπὸ Φλαυίας
Νέας πόλεως τῆς Συρίας Παλαιστίνης, εἷς αὐτῶν, τὴν προσφώ-
νησιν καὶ ἔντευξιν πεποίημαι».
 Ἐντευχθεὶς δὲ καὶ ὑφ' ἑτέρων ὁ αὐτὸς βασιλεὺς ἐπὶ τῆς
Ἀσίας ἀδελφῶν παντοίαις ὕβρεσιν πρὸς τῶν ἐπιχωρίων δήμων
καταπονουμένων, τοιαύτης ἠξίωσεν τὸ κοινὸν τῆς Ἀσίας δια-
τάξεως·

Ευστάθιος. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 5, chap.11, sec.4, line 4

αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ, ὅτε τοὺς ἐμφανεστέρους ἧς κατείληφεν

ἀποστολικῆς διαδοχῆς ἐπισημηνάμενος ταῦτά φησιν·
 »ἤδη δὲ οὐ γραφὴ εἰς ἐπίδειξιν τετεχνασμένη ἥδε  
ἡ πραγματεία, ἀλλά μοι ὑπομνήματα εἰς γῆρας θησαυρίζεται,
λήθης φάρμακον, εἴδωλον ἀτεχνῶς καὶ σκιαγραφία τῶν
ἐναργῶν καὶ ἐμψύχων ἐκείνων ὧν κατηξιώθην ἐπακοῦσαι
λόγων τε καὶ ἀνδρῶν μακαρίων καὶ τῷ ὄντι ἀξιολόγων.
 226

τούτων ὃ μὲν ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος, ὁ Ἰωνικός, ὃ δὲ ἐπὶ

τῆς μεγάλης Ἑλλάδος, τῆς Κοίλης ἅτερος αὐτῶν Συρίας
ἦν, ὃ δὲ ἀπ' Αἰγύπτου, ἄλλοι δὲ ἀνὰ τὴν ἀνατολήν, καὶ
ταύτης ὃ μέν τις τῶν Ἀσσυρίων, ὃ δὲ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ
Ἑβραῖος ἀνέκαθεν· ὑστάτῳ δὲ περιτυχών, δυνάμει δὲ
ἄρα πρῶτος ἦν, ἀνεπαυσάμην, ἐν Αἰγύπτῳ θηράσας
λεληθότα.
         ἀλλ' οἳ μὲν τὴν ἀληθῆ τῆς μακαρίας σῴζοντες
διδασκαλίας παράδοσιν εὐθὺς ἀπὸ Πέτρου καὶ Ἰακώβου
Ἰωάννου τε καὶ Παύλου τῶν ἁγίων ἀποστόλων παῖς παρὰ
πατρὸς ἐκδεξάμενος (ὀλίγοι δὲ οἱ πατράσιν ὅμοιοι), ἧκον
δὴ σὺν θεῷ καὶ εἰς ἡμᾶς, τὰ προγονικὰ ἐκεῖνα καὶ ἀποστολικὰ
καταθησόμενοι σπέρματα».
 Ἐπὶ τούτων τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις ἐκκλησίας ἐπίσκοπος

Ευστάθιος. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 7, chap.32, sec.24, line 2

τὰ τῆς ἐκκλησίας, ἀνορθοῦται δ' αὐτὰ πρὸς αὐτοῦ θεοῦ τοῦ

πάντων σωτῆρος αὐτίκα τῆς αὐτόθι παροικίας ἐπίσκοπος
ἀναδειχθεὶς Θεόδοτος, πράγμασιν αὐτοῖς ἀνὴρ καὶ τὸ κύριον
ὄνομα καὶ τὸν ἐπίσκοπον ἐπαληθεύσας. ἰατρικῆς μὲν γὰρ
σωμάτων ἀπεφέρετο τὰ πρῶτα τῆς ἐπιστήμης, ψυχῶν δὲ θερα-
πευτικῆς οἷος οὐδὲ ἄλλος ἀνθρώπων ἐτύγχανεν φιλανθρωπίας
γνησιότητος συμπαθείας σπουδῆς τῶν τῆς παρ' αὐτοῦ δεομέ-
νων ὠφελείας ἕνεκεν, πολὺ δὲ ἦν αὐτῷ καὶ τὸ περὶ τὰ θεῖα
μαθήματα συνησκημένον.          οὗτος μὲν δὴ τοιοῦτος ἦν·
ἐν Καισαρείᾳ δὲ τῆς Παλαιστίνης Θεότεκνον σπουδαιότατα
τὴν ἐπισκοπὴν διελθόντα Ἀγάπιος διαδέχεται· ὃν καὶ
πολλὰ καμεῖν γνησιωτάτην τε πρόνοιαν τῆς τοῦ λαοῦ
προστασίας ἴσμεν πεποιημένον πλουσίᾳ τε χειρὶ πάντων
μάλιστα πενήτων ἐπιμεμελημένον.  
 κατὰ τοῦτον ἐλλογιμώτατον αὐτῷ τε βίῳ φιλόσοφον
ἀληθῆ πρεσβείου τῆς αὐτόθι παροικίας ἠξιωμένον Πάμφιλον
ἔγνωμεν· ὃν ὁποῖός τις ἦν καὶ ὅθεν ὁρμώμενος, οὐ σμικρᾶς
ἂν γένοιτο δηλοῦν ὑποθέσεως· ἕκαστα δὲ τοῦ κατ' αὐτὸν
βίου καὶ ἧς συνεστήσατο διατριβῆς, τούς τε κατὰ τὸν διω-
γμὸν ἐν διαφόροις ὁμολογίαις ἀγῶνας αὐτοῦ καὶ ὃν ἐπὶ πᾶσιν

Ευστάθιος. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 7, chap.32, sec.28, line 5

(τὸ μέλι τῆς Ἀττικῆς ἐκάλουν αὐτὸν οἱ ἀπὸ παιδείας)

 227

τοιοῦτος ἦν οἷον ἂν γράψειέν τις τὸν κατὰ πάντα λόγων

ἕνεκα τελεώτατον. ῥητορικῆς μέν γε τὴν ἀρετὴν οὐδ' οἷόν τε
θαυμάζειν, ἐπαξίως ἀλλὰ τοῦτο μὲν εἶναι αὐτῷ φαίη ἄν
τις τὸ κατὰ φύσιν· τῆς δ' ἄλλης πολυπειρίας τε καὶ
πολυμαθείας τίς ἂν τὴν ἀρετὴν ὑπερβάλοιτο,
         ὅτι δὴ
ἐπὶ πάσαις λογικαῖς ἐπιστήμαις τὸν τεχνικώτατον καὶ
λογιώτατον, καὶ μόνον πεῖραν αὐτοῦ λαβών, εἶπες ἄν;
ἐφάμιλλα δὲ αὐτῷ καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς παρῆν τοῦ βίου. τοῦτον
κατὰ τὸν τοῦ διωγμοῦ καιρὸν τοῖς κατὰ Παλαιστίνην
κλίμασιν διαδιδράσκοντα ἐφ' ὅλοις ἔτεσιν ἑπτὰ κατενοή-  
σαμεν.
         τῆς δ' ἐν Ἱεροσολύμοις ἐκκλησίας μετὰ τὸν
μικρῷ πρόσθεν δεδηλωμένον ἐπίσκοπον Ὑμέναιον Ζαβδᾶς
τὴν λειτουργίαν παραλαμβάνει· μετ' οὐ πολὺ δὲ τούτου
κεκοιμημένου, Ἕρμων ὕστατος τῶν μέχρι τοῦ καθ' ἡμᾶς
διωγμοῦ τὸν εἰς ἔτι νῦν ἐκεῖσε πεφυλαγμένον ἀποστολικὸν
διαδέχεται θρόνον.
         καὶ ἐπ' Ἀλεξανδρείας δὲ Μάξιμον
ὀκτωκαίδεκα ἔτεσιν μετὰ τὴν Διονυσίου τελευτὴν ἐπισκο

Ευστάθιος. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 8, chap.7, sec.1, line 2

ἔτι τοῖς ἐπὶ κακουργίαις κατακρίτοις αὐτόθι λείπεσθαι.

αὖθις δ' ἑτέρων τὰ πρῶτα γράμματα ἐπικατειληφότων, ἐν
οἷς τοὺς κατακλείστους θύσαντας μὲν ἐᾶν βαδίζειν ἐπ' ἐλευθε-
ρίας, ἐνισταμένους δὲ μυρίαις καταξαίνειν προστέτακτο
βασάνοις, πῶς ἂν πάλιν ἐνταῦθα τῶν καθ' ἑκάστην ἐπαρ-
χίαν μαρτύρων ἀριθμήσειέν τις τὸ πλῆθος καὶ μάλιστα
τῶν κατὰ τὴν Ἀφρικὴν καὶ τὸ Μαύρων ἔθνος Θηβαΐδα
τε καὶ κατ' Αἴγυπτον; ἐξ ἧς καὶ εἰς ἑτέρας ἤδη προ-
ελθόντες πόλεις τε καὶ ἐπαρχίας διέπρεψαν τοῖς μαρτυρίοις.
 Ἴσμεν γοῦν τοὺς ἐξ αὐτῶν διαλάμψαντας ἐν Παλαιστίνῃ, ἴσμεν δὲ καὶ
τοὺς ἐν Τύρῳ τῆς Φοινίκης· οὓς τίς  
ἰδὼν οὐ κατεπλάγη τὰς ἀναρίθμους μάστιγας καὶ τὰς ἐν
τούτοις τῶν ὡς ἀληθῶς παραδόξων τῆς θεοσεβείας ἀθλητῶν
ἐνστάσεις τόν τε παραχρῆμα μετὰ τὰς μάστιγας ἐν θηρσὶν
ἀνθρωποβόροις ἀγῶνα καὶ τὰς ἐν τούτῳ παρδάλεων καὶ
διαφόρων ἄρκτων συῶν τε ἀγρίων καὶ πυρὶ καὶ σιδήρῳ
κεκαυτηριασμένων βοῶν προσβολὰς καὶ τὰς πρὸς ἕκαστον
τῶν θηρίων θαυμασίους τῶν γενναίων ὑπομονάς;
 228

         οἷς γιγνομένοις καὶ αὐτοὶ παρῆμεν, ὁπηνίκα τοῦ μαρτυρουμένου

σωτῆρος ἡμῶν, αὐτοῦ δὴ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὴν θείαν δύναμιν

Ευστάθιος. De martyribus Palaestinae (recensio brevior)

Chap.8, sec.13, line 7

σχηματίσας καὶ τὸν αὐχένα γυμνὸν τῇ τοῦ ξίφους ἀποτομῇ

παραδούς, θείῳ κατεκοσμήθη μαρτυρίῳ, μηνὸς Πανέμου
πέμπτῃ καὶ εἰκάδι, ἣ λέγοιτ' ἂν πρὸ ὀκτὼ Καλανδῶν Αὐγούς-
των. καὶ τὰ μὲν κατὰ τούσδε τοιοῦτο τέλος εἶχεν·
         οὐ
μακροῦ δὲ διαδραμόντος χρόνου, αὖθις ἐκ τῆς Αἰγυπτίων
γῆς οἱ θαυμάσιοι τῆς εἰς Χριστὸν ὁμολογίας ἀθληταί,
τριάκοντα πρὸς ἑκατόν, ἐκ προστάξεως Μαξιμίνου τὰς
αὐτὰς τοῖς πρῴην ἐπ' αὐτῆς Αἰγύπτου εἴς τε τοὺς ὀφθαλμοὺς
καὶ τοὺς πόδας συμφορὰς ὑποστάντες, τοῖς δεδηλωμένοις ἐν
Παλαιστίνῃ μετάλλοις, οἳ δὲ τοῖς κατὰ Κιλικίαν κατακρίτοις
παραπέμπονται.  
 Ἐπὶ δὴ τοῖς τοσούτοις τῶν μεγαλοπρεπῶν Χριστοῦ
μαρτύρων ἀνδραγαθήμασι λωφησάσης καὶ ὡς ἂν εἰ τοῖς
ἱεροῖς αὐτῶν αἵμασι τῆς τοῦ διωγμοῦ πυρκαϊᾶς ἀποσβεννυ-
μένης ἀνέσεώς τε ἤδη καὶ ἐλευθερίας τοῖς ἐπὶ Θηβαΐδος εἰς
τὰ αὐτόθι μέταλλα διὰ Χριστὸν καταπονουμένοις συγκεχω-
ρημένης μικρόν τε καθαροῦ μελλόντων ἡμῶν ὑπαναπνεῖν
ἀέρος, οὐκ οἶδ' ὅπως ἔκ τινος ἀνακινήσεως πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς
ὁ τοῦ διώκειν τὴν ἐξουσίαν εἰληχὼς κατὰ Χριστιανῶν
ἀνεκάετο.

Ευστάθιος. De martyribus Palaestinae (recensio brevior)

Chap.13, sec.1, line 3

κρίνας παραιτουμένῳ τε καὶ ἀποφεύγοντι, ὡς δ' οὖν καὶ

ἀρχομένῳ μοι εἴρηται, τὴν περὶ τούτων διήγησιν, ἀλλὰ γὰρ  
ὅσα σεμνὰ καὶ εὔφημα κατὰ τὸν ἱερὸν λόγον καὶ εἴ τις ἀρετὴ
καὶ ἔπαινος, ταῦτα λέγειν τε καὶ γράφειν καὶ πισταῖς
ἀκοαῖς παρέχεσθαι οἰκειότατον ἡγούμενος τῇ τῶν θαυμαστῶν
μαρτύρων ἱστορίᾳ. καὶ τῇ μετὰ ταύτην οὐρανόθεν ἡμῖν
ἐπιφανείσῃ εἰρήνῃ κοσμήσειν μοι δοκῶ τοῦ παντὸς λόγου
τὴν περιγραφήν.
 Ἕβδομον ἔτος τοῦ καθ' ἡμῶν ἀγῶνος ἠνύετο, καί
πως ἠρέμα τῶν καθ' ἡμᾶς ἡσυχῇ τὸ ἀπερίεργον εἰληφότων
εἰς ὄγδοόν τε διαγενομένων ἔτος, ἀμφὶ τὰ ἐν Παλαιστίνῃ
 229

χαλκοῦ μέταλλα οὐκ ὀλίγης ὁμολογητῶν συγκεκροτημένης

πληθύος πολλῇ τε τῇ παρρησίᾳ χρωμένων, ὡς καὶ οἴκους
εἰς ἐκκλησίας δείμασθαι, ὁ τῆς ἐπαρχίας ἄρχων, δεινός τις
ὢν καὶ πονηρὸς καὶ οἷον αὐτὸν τὰ κατὰ τῶν μαρτύρων
δρασθέντα συνέστησεν, ἐπιδημήσας αὐτόθι καὶ τὴν τῶν
ἐκεῖσε διαγωγὴν πυθόμενος, βασιλεῖ κοινοῦται, ὅσα δοκεῖν,
εἰς διαβολὴν καταγράφων,
         εἶτ' ἐπιστὰς ὁ τοῖς μετάλλοις
ἐπιτεταγμένος, ὡς ἂν ἐκ βασιλικοῦ νεύματος διελὼν τὴν
τῶν ὁμολογητῶν πληθύν, τοῖς μὲν Κύπρον,

Ευστάθιος. De martyribus Palaestinae (recensio brevior)

Chap.13, sec.2, line 4

χαλκοῦ μέταλλα οὐκ ὀλίγης ὁμολογητῶν συγκεκροτημένης

πληθύος πολλῇ τε τῇ παρρησίᾳ χρωμένων, ὡς καὶ οἴκους
εἰς ἐκκλησίας δείμασθαι, ὁ τῆς ἐπαρχίας ἄρχων, δεινός τις
ὢν καὶ πονηρὸς καὶ οἷον αὐτὸν τὰ κατὰ τῶν μαρτύρων
δρασθέντα συνέστησεν, ἐπιδημήσας αὐτόθι καὶ τὴν τῶν
ἐκεῖσε διαγωγὴν πυθόμενος, βασιλεῖ κοινοῦται, ὅσα δοκεῖν,
εἰς διαβολὴν καταγράφων,
         εἶτ' ἐπιστὰς ὁ τοῖς μετάλλοις
ἐπιτεταγμένος, ὡς ἂν ἐκ βασιλικοῦ νεύματος διελὼν τὴν
τῶν ὁμολογητῶν πληθύν, τοῖς μὲν Κύπρον, τοῖς δὲ τὸν
Λίβανον οἰκεῖν ἔνειμεν, ἄλλους τε ἄλλαις κατὰ Παλαιστίνην
χώραις κατασπείρας, τοὺς πάντας διαφόροις πονεῖσθαί τισιν
ἔργοις ἐπικελεύεται.
         εἶτα τέσσαρας τοὺς μάλιστα
δοκοῦντας αὐτῶν κορυφαίους ἐπιλεξάμενος ἐπὶ τὸν ἐφεστῶτα
τοῖς αὐτόθι στρατεύμασι παραπέμπεται· Πηλεὺς ἦν καὶ
Νεῖλος, ἐπίσκοποι Αἰγυπτίων, καὶ πρεσβύτερος ἄλλος, καὶ  
ἐπὶ τούτοις ὁ τοῖς πᾶσι διὰ τὴν περὶ πάντας σπουδὴν γνωρι-
μώτατος Πατερμούθιος· οὓς ὁ στρατοπεδάρχης, ἄρνησιν
τῆς θεοσεβείας αἰτήσας καὶ μὴ τυχών, τῇ διὰ πυρὸς τελειώσει

Ευστάθιος. De martyribus Palaestinae (recensio brevior)

Chap.13, sec.5, line 4

         ἄλλοι δ' αὖ πάλιν ἐτύγχανον ἐκεῖσε ἐφ'

ἑαυτοῖς ἰδίαν χώραν οἰκεῖν λαχόντες, ὅσοι τῶν ὁμολογητῶν
ἤτοι διὰ γῆρας ἢ διὰ πηρώσεις ἢ ἄλλας σωμάτων ἀσθενείας
 230

τῆς ἐν τοῖς ἔργοις ἀπολέλυντο λειτουργίας· ὧν ἡγεῖτο ἐκ

τῆς Γαζαίων ἐπίσκοπος ὁρμώμενος Σιλβανός, εὐλαβές τι
χρῆμα καὶ γνήσιον ὑπόδειγμα Χριστιανισμοῦ φέρων.
οὗτος δή, ὡς εἰπεῖν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τοῦ διωγμοῦ
καὶ διὰ παντὸς τοῦ χρόνου παντοίοις ἀγῶσιν ὁμολογιῶν
διαπρέψας, εἰς ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ τετήρητο, ὡς ἂν ὕστατον
γένοιτο παντὸς τοῦ κατὰ Παλαιστίνην ἀγῶνος ἐπισφράγισμα.
τούτῳ δὲ καὶ τῶν ἀπ' Αἰγύπτου συνῆσαν πλείους, ἐν οἷς
ἦν καὶ Ἰωάννης, ὃς τῇ περὶ μνήμας ἀρετῇ τοὺς καθ' ἡμᾶς
ὑπερεβάλετο πάντας. τῶν μὲν οὖν ὄψεων καὶ πρότερον οὗτος
ἐστέρητο, ὅμως δὲ καὶ ἐφ' αἷς διέπρεψεν ὁμολογίαις, ὁμοίως
τοῖς ἄλλοις καυτῆρσιν ἀφανισθεὶς τὸν πόδα, κατὰ τῆς μὴ
ἐνεργούσης ὁράσεως τὸν αὐτὸν τοῦ πυρὸς καυτῆρα εἰλήφει,
τῶν δημίων ἐπὶ τὸ ἀνηλεὲς καὶ ἀσυμπαθὲς τὸ τοῦ τρόπου
ὠμὸν καὶ ἀπάνθρωπον ἐπιτεινόντων.

Ευστάθιος. De martyribus Palaestinae (recensio brevior)

Chap.13, sec.11, line 1

ἐχθρός, ἅτε σχολαίτατα κατ' αὐτοῦ διὰ τῶν πρὸς θεὸν

εὐχῶν ὁπλιζομένους μηκέθ' οἷός τε φέρειν, κτείνειν καὶ
μεταίρειν ἀπὸ γῆς ὡς ἂν ἐνοχλοῦντας ἐνόμιζεν.
         θεὸς
δὲ αὐτῷ καὶ τοῦτο πράττειν ἐγχειροῦντι συνεχώρει, ὡς
ὁμοῦ γε αὐτὸς τῆς αὐτοῦ κατὰ προαίρεσιν μὴ εἴργοιτο
πονηρίας ἐκεῖνοί τε τῶν πολυτρόπων ἀγώνων ἤδη ποτὲ
ἀπολάβοιεν τὰ βραβεῖα. ταύτῃ οὖν ἑνὸς δέοντες τὸν ἀριθμὸν  
τεσσαράκοντα νεύματι τοῦ παναγεστάτου Μαξιμίνου ἐν
ἡμέρᾳ μιᾷ τὰς κεφαλὰς ἀποτέμνονται.
 Ταῦτα μὲν οὖν τὰ κατὰ Παλαιστίνην ἐν ὅλοις ἔτεσιν
ὀκτὼ συμπερανθέντα μαρτύρια καὶ τοιοῦτος ὁ καθ' ἡμᾶς
διωγμός, ἀρξάμενος μὲν ἀπὸ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν καθαι-
ρέσεως, εἰς μέγα δὲ προκόψας ἐν ταῖς κατὰ χρόνους τῶν
ἀρχόντων ἐπαναστάσεσιν, ἐν αἷς πολύτροποι καὶ πολυειδεῖς
τῶν ὑπὲρ εὐσεβείας ἠθληκότων ἀγῶνες ἀνήριθμόν τι πλῆθος
μαρτύρων κατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν συνεστήσαντο ἐν τοῖς
ἀπὸ Λιβύης καὶ δι' ὅλης Αἰγύπτου Συρίας τε καὶ τῶν
ἀπ' ἀνατολῆς καὶ κύκλῳ μέχρι τῶν κατὰ τὸ Ἰλλυρικὸν
κλίμα παρατείνουσιν.
 231

Ευστάθιος. De martyribus Palaestinae (recensio prolixior) (2018: 004)

“Eusèbe de Césarée. Histoire ecclésiastique, vol. 3”, Ed. Bardy, G.
Paris: Cerf, 1958, Repr. 1967; Sources chrétiennes 55.Chap.5, sec.2, line
7

τὸν ἕνα καὶ μόνον θεὸν τῶν Χριστιανῶν ὡμολόγουν. τοιούτου μὲν δὴ
τέλους τὸ κατὰ τὸν θαυμάσιον Ἀπφιανὸν ἔτυχε δρᾶμα· Ξανθικοῦ
μηνὸς δευτέρᾳ πρὸ δ' Νωνῶν Ἀπριλλίων ἡ τοῦδε μνήμη τελεῖται·
 ἀδελφὰ δ' αὐτῷ μικρὸν τῷ χρόνῳ ὕστερον ὁ ὁμοπάτριος  
ἀδελφὸς ἔπασχεν τοὔνομα Αἰδέσιος. οὗτος μὲν δὴ καὶ πρὸ τῆς τοῦ
ἀδελφοῦ κατὰ θεὸν ὁρμῆς φθάνει φιλοσοφίᾳ ἑαυτὸν ἐπιδιδούς. καὶ
γὰρ λόγων μετεῖχεν παντοίων καὶ παιδείας οὐ τῆς Ἑλλήνων μόνον,
ἀλλὰ δὴ καὶ τῆς Ῥωμαίων ἧπτο, τῆς τε Παμφίλου διατριβῆς πλείονι
χρόνῳ μετέσχηκεν. καὶ δὴ οὗτος μετὰ πλείστας ὁμολογίας πολυχρο-
νίους τε δεσμωτηρίων κακώσεις πρῶτα μὲν τοῖς κατὰ Παλαιστίνην
παραδίδοται χαλκοῦ μετάλλοις·
         εἶτα μετὰ τὴν ἐν τούτοις κακοπά-
θειαν γίνεται ἐπὶ τῆς Ἀλεξανδρέων πόλεως, Ἱεροκλεῖ δὲ παρατυχών,
ὃς τὴν Αἴγυπτον ἐξουσίᾳ τῇ ἑαυτοῦ πᾶσαν διεῖπεν, Χριστιανοῖς
δικάζοντι, ὡς συνεῖδεν πέρα τῶν προσηκόντων θεσμῶν ἐμπαροινοῦντα
τοῖς τοῦ θεοῦ μάρτυσιν παρθένους τε ἁγίας θεοῦ πορνοτρόφοις ἐπ'
ἀσελγείᾳ καὶ ὕβρει τοῦ σώματος παραδιδόντα, οὐχ ὑπομείνας τὴν τῶν
πραττομένων θέαν, τῇ ὁμοίᾳ τῷ ἀδελφῷ ἐπιβάλλεται πράξει.  
ζήλου δ' οὖν πληρωθεὶς ἐνθέου πρόεισιν καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ τὸν
Ἱερακλέα καταισχύνει, αὐτοχειρίᾳ πληγὰς ἐντείνας αὐτῷ κατὰ τοῦ

Ευστάθιος. De martyribus Palaestinae (recensio prolixior)

Chap.5, sec.3, line 16

ἀσελγείᾳ καὶ ὕβρει τοῦ σώματος παραδιδόντα, οὐχ ὑπομείνας τὴν τῶν
πραττομένων θέαν, τῇ ὁμοίᾳ τῷ ἀδελφῷ ἐπιβάλλεται πράξει.  
ζήλου δ' οὖν πληρωθεὶς ἐνθέου πρόεισιν καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ τὸν
Ἱερακλέα καταισχύνει, αὐτοχειρίᾳ πληγὰς ἐντείνας αὐτῷ κατὰ τοῦ
προσώπου χαμαί τε βαλὼν ὕπτιον ἐπὶ τῆς γῆς τύπτων τε ἅμα καὶ
παραινῶν μὴ παρὰ φύσιν τολμᾶν κατὰ τῶν τοῦ θεοῦ δούλων, πολλά τε
καὶ ἄλλα εἰπὼν καὶ ἐπὶ τούτοις εὖ μάλα καρτερῶς ὑπομείνας τὰς κατὰ
τοῦ σώματος ἐπιτεθείσας αὐτῷ βασάνους, τὴν ἀδελφικὴν ἀπηνέγκατο
θαλάττῃ παραδοθεὶς τελευτήν. ἀλλ' οὗτος ἐπὶ τῆς Ἀλεξανδρείας
μικρὸν τῷ χρόνῳ ὕστερον τοῦτον διηγωνίσατο τὸν ἆθλον· τῶν δὲ
ἐπὶ Παλαιστίνης μαρτύρων μετὰ Ἀπφιανὸν Ἀγάπιος ἐπὶ τὸν ἀγῶνα
 232

παρῄει.  
 Ἐπὶ πέμπτον μὲν ἔτος ἤδη ὁ καθ' ἡμῶν διωγμὸς παρετείνετο,
μὴν δὲ ἦν Ξανθικός, ἡμέρα τούτου βʹ, ἡ δ' αὐτὴ ἂν εἴη πρὸ δʹ Νωνῶν
Ἀπριλλίων· καί τις ἱερὰ καὶ παναγία κόρη τῶν ἀπὸ Τύρου τῷ τοῦ
θεοῦ παιδὶ παρθενευομένη, οὐδὲ ὅλων ἐτῶν ὀκτωκαίδεκα, δεσμίοις
ὁμολογηταῖς θεοῦ τῶν ἡγεμονικῶν δικαστηρίων προκαθημένοις  
μέλλουσίν τε αὐτίκα μάλα παρίστασθαι τῷ δικαστῇ πρόσεισιν φιλο-
φρονουμένη, μεμνῆσθαί τε αὐτῆς παρακαλεῖ τοῦ σκοποῦ τυχόντας.
ἐπεὶ δὲ τοῦτο ἔπραξεν, ὥσπερ ἔκθεσμόν τι καὶ ἀνόσιον διαπραξα-
μένην συναρπάζουσι στρατιῶται παραχρῆμά τε τῷ Οὐρβανῷ προσά

Ευστάθιος. De theophania (fragmenta) (2018: 010)

“Eusebius Werke, Band 3.2: Die Theophanie”, Ed. Gressmann, H.
Leipzig: Hinrichs, 1904; Die griechischen christlichen Schriftsteller 11.2.
Fragment 6, line 89

νευσε μυριάδας λόγων ἀπορρήτων δικτύοις θεϊκῇ δυνάμει πλακεῖσιν,

οὐκ ἔστιν ἀριθμῷ περιλαβεῖν δυνατόν. ὄψις δ' ἀδήλων τὰ φαινόμενα. ἃ
γὰρ ὁ μακρὸς αἰὼν τοῦ βίου πρὸ τῆς τοῦ σωτῆρος θεοφανείας οὐκ
ἤνεγκεν, ἃ μήτε Μωσῆς ὁ τῶν Ἑβραίων νομοθέτης μήτε οἱ μετὰ
Μωσέα τοῦ θεοῦ προφῆται μήτε μυρίοι ἄλλοι πάλαι τὴν ἔνθεον
διδασκαλίαν
τοῖς ἀνθρώποις ἀναφωνήσαντες θηρευταὶ πολλὰ καμόντες διὰ πάσης
νυκτὸς
τῆς πρὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ καταπράξασθαι μὴ δεδύνηνται, ταῦτα
ὁ Γαλιλαῖος, ὁ πένης, ὁ βάρβαρος τὴν φωνήν, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Πέτρος
κατεπράξατο. δεῖγμα δὲ τῶν τότε ἐπιτελεσθέντων πρὸς Πέτρου αἱ
εἰς δεῦρο διαλάμπουσαι ἐκκλησίαι, πολὺ μᾶλλον τῶν τότε σκαφῶν
λογικῶν ἰχθύων πληθύουσαι, οἵα ἡ κατὰ Καισάρειαν τῆς Παλαιστίνης
τυγχάνει, οἵα ἡ ἐπὶ Ἀντιοχείας τῆς κατὰ τὴν Συρίαν, οἵα ἡ ἐπ' αὐ-
τῆς τῆς Ῥωμαίων πόλεως. τάσδε γὰρ αὐτὸς ὁ Πέτρος τὰς ἐκκλησίας
καὶ τὰς ἀμφ' αὐτὰς ἁπάσας συστησάμενος μνημονεύεται, καὶ τὰς ἐπ'
Αἰγύπτου κατ' αὐτὴν τὴν Ἀλεξάνδρειαν πάλιν αὐτός, οὐ μὴν δι' αὑ-
τοῦ, διὰ δὲ Μάρκου τοῦ μαθητευθέντος αὑτῷ κατεστήσατο. αὐτὸς
μὲν γὰρ ἀμφὶ τὴν Ἰταλίαν καὶ πάντα τὰ ἀμφὶ ταύτην ἔθνη ἐσχόλαζεν,
τὸν δ' αὐτοῦ φοιτητὴν Μάρκον τῶν κατ' Αἴγυπτον διδάσκαλον καὶ
σαγηνευτὴν ἀποδέδειχεν.

Ευστάθιος. Ονομστικόν. (2018: 011)Eusebius Werke, Band 3.1: Das

Onomastikon”, Ed. Klostermann, E.Leipzig: Hinrichs, 1904; Die
griechischen christlichen Schriftsteller 11.1.P. 2, line 1t
 233

 Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου ἐπισκόπου. Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης

περὶ τῶν τοπικῶν ὀνομάτων τῶν ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ.

 Ὥσπερ ἐν προοιμίῳ τῆς ὑπὸ σοῦ προτεθείσης ὑποθέσεως, ἱερὲ

τοῦ θεοῦ ἄνθρωπε Παυλῖνε, ἐν τῷ πρὸ τούτου τὰς ἐπηγγελμένας
ὑποθέσεις ἀποδούς, καὶ πρῶτα μὲν τῶν ἀνὰ τὴν οἰκουμένην ἐθνῶν
ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα φωνὴν μεταβαλὼν τὰς ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ κειμένας
Ἑβραίοις ὀνόμασι προσρήσεις, ἔπειτα τῆς πάλαι Ἰουδαίας ἀπὸ πάσης
βίβλου καταγραφὴν πεποιημένος, καὶ τὰς ἐν αὐτῇ τῶν δώδεκα φυλῶν
διαιρῶν κληρουχίας, καὶ ἐπὶ τούτοις ὡς ἐν γραφῆς τύπῳ τῆς πάλαι
διαβοήτου μητροπόλεως αὐτῶν, λέγω δὴ τὴν Ἱερουσαλήμ, τοῦ

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 6, line 17

...σημείοις θʹ μεταξὺ Ἀδάρων καὶ Ἀβίλης πόλεως.

 Ἀρβώ (Gen 23, 2). «αὕτη ἐστὶ Χεβρών», κώμη νῦν μεγίστη, μη-
τρόπολις οὖσα τὸ παλαιὸν τῶν ἀλλοφύλων, καὶ γιγάντων οἰκητήριον,
καὶ βασίλειον μετὰ ταῦτα Δαυίδ. κεκλήρωτο δὲ φυλῇ Ἰούδα, καὶ
πόλις ἦν ἱερατική, μία τῶν φυγαδευτηρίων, Αἰλίας ἐκ νότου διεστῶσα
σημείοις βʹ πρὸς κʹ. ἡ δρῦς Ἁβραὰμ καὶ τὸ μνῆμα αὐτόθι θεω-
ρεῖται καὶ θρησκεύεται ἐπιφανῶς πρὸς τῶν ἐθνῶν ἡ τερέβινθος καὶ
οἱ τῷ Ἁβραὰμ ἐπιξενωθέντες ἄγγελοι. πρότερον δὲ Ἀρβὼ καλου-
μένη ὕστερον ἐκλήθη Χεβρὼν ἀπὸ Χεβρών, ἑνὸς τῶν υἱῶν Χαλέβ,
ὡς ἐν Παραλειπομέναις.
 Αἰλάμ (Gen. 14, 1). ἐν ἐσχάτοις ἐστὶ Παλαιστίνης παρακειμένη
τῇ πρὸς μεσημβρίαν ἐρήμῳ καὶ τῇ πρὸς αὐτὴν ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ,
πλωτῇ οὔσῃ τοῖς τε ἀπ' Αἰγύπτου περῶσι καὶ τοῖς ἀπὸ τῆς Ἰνδικῆς.
ἐγκάθηται δὲ αὐτόθι τάγμα Ῥωμαίων τὸ δέκατον. καλεῖται δὲ  
νῦν Ἀϊλά. ἦν δὲ καὶ Αἰλαμιτῶν τὸ παλαιὸν ἔθνος. ταύτης ἦν βα-
σιλεὺς Χοδολλαγόμωρ. κεῖται δὲ καὶ ἄλλη ἐν Βασιλείαις Αἰλὰμ τῶν
ἀλλοφύλων.
 Ἀδαμά (Gen 14, 2). μία τῆς Πενταπόλεως Σοδόμων, ἅμα ταῖς
λοιπαῖς ἀφανισθεῖσα.
 Ἀσασὰν Θαμάρ (Gen 14, 7). ἔνθα κατῴκουν οἱ Ἀμορραῖοι, οὓς
κατέκοψεν Χοδολλαγόμωρ. παράκειται τῇ ἐρήμῳ Κάδης. λέγεται

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 14, line 20

καλουμένης Ἀκραβαττίνης. λέγεται δὲ καὶ ὅριον τῶν Ἀμορραίων

 234

Ἀκραβείμ, ἀφ' ἧς οὐκ ἐξῆρε τοὺς ἀλλοφύλους ἡ φυλὴ Νεφθαλείμ, ὡς

ἐν Κριταῖς.
 Ἀσαδαδδά (Num 34, 8). ὅριον τῆς Ἰουδαίας βόρειον.
 Ἀράδ (Num 34, 4). ὅριον καὶ αὐτὸ τῆς Ἰουδαίας. ἀπέχει δὲ
Χεβρῶνος σημείοις κʹ πρὸς νότον. κεῖται ἀνωτέρω.
 Ἀσαρηνάν (Num 34, 9). ὅριον τῆς Ἰουδαίας βόρειον.
 Ἀσερνά (Num. 34, 10). ὅριον καὶ αὐτὸ τῆς Ἰουδαίας.
 Ἀρβηλά (Num 34, 11). ὅριον ἀνατολικὸν τῆς Ἰουδαίας. ἔστι
δὲ κώμη τις Ἀρβηλὰ πέραν τοῦ Ἰορδάνου ἐν ὁρίοις Πέλλης πόλεως
Παλαιστίνης. καὶ ἄλλη δὲ Ἀρβηλὰ κεῖται ἐν τῷ μεγάλῳ πεδίῳ, τῆς
Λεγεῶνος διεστῶσα σημείοις θʹ.
 Αὐλών (Deut 1, 1). πεδιὰς μεγάλη ἐπιμήκης ὁ Αὐλὼν εἰς ἔτι
καὶ νῦν καλεῖται. αὕτη δὲ περιέχεται ὄρεσιν ἑκατέρωθεν, παρατεί-
νουσιν ἔκ τε τοῦ Λιβάνου καὶ ἔτι ἄνωθεν ἐπὶ τὴν ἔρημον Φαράν.  
εἰσὶν δὲ ἐπὶ τοῦ Αὐλῶνος πόλεις ἐπίσημοι Τιβεριὰς καὶ ἡ πρὸς
αὐτῇ λίμνη, Σκυθόπολις, Ἱεριχὼ καὶ ἡ νεκρὰ θάλασσα αἵ τε περὶ
αὐτὰς χῶραι, ὧν μέσος ὁ Ἰορδάνης φέρεται, ἐξιὼν μὲν ἀπὸ τῶν
κατὰ Πανεάδα πηγῶν, εἰς δὲ τὴν νεκρὰν θάλασσαν ἀφανιζόμενος.
 Ἀμαληκῖτις (?). χώρα ἐν τῇ ἐρήμῳ τῇ πρὸς μεσημβρίαν τῆς
Ἰουδαίας, ὑπερκειμένη τῆς νῦν καλουμένης Πέτρας πόλεως,

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 20, line 19

 Ἀερμών (Jos 11, 17). ὄρος τῶν Ἀμορραίων, ὃ καλοῦσι Φοίνικες

Σανιώρ, ὁ δὲ Ἀμορραῖος ἐκάλει «αὐτὸ Σανίρ». φασὶν δὲ εἰς ἔτι νῦν
Ἀερμὼν ὄρος ὀνομάζεσθαι καὶ ὡς ἱερὸν τιμᾶσθαι ὑπὸ τῶν ἐθνῶν,
καταντικρὺ Πανεάδος καὶ τοῦ Λιβάνου. ἦν δὲ τὰ ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην
καὶ πρὸς ἀνατολὰς ὅρια τῆς κατασχέσεως τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ μέχρις
»ὄρους Ἀερμὼν» «ἀπὸ φάραγγος τοῦ Ἀρνωνᾶ».
 Ἀνώβ (Jos 11, 21). πόλις, ἣν ἐπολιόρκησεν Ἰησοῦς, καὶ ἔστι νῦν
κώμη περὶ Διόσπολιν ἀπὸ σημείων τεσσάρων πρὸς ἀνατολάς, ἣ
καλεῖται Βετοαννάβα.
 Ἀσδὼδ (Jos 11, 22) ἡ καὶ Ἄζωτος. ἐν ᾗ κατελείφθησαν οἱ
Ἐνακείμ, ἣ νῦν ἐστι πολίχνη ἐπίσημος τῆς Παλαιστίνης. ἦν δὲ
κλήρου φυλῆς Ἰούδα.
 Ἄδερ (Jos 12, 14). πόλις, ἣν ἐπολιόρκησεν Ἰησοῦς, τὸν βασιλέα
αὐτῆς ἀνελών.  
 Ἀφέκ (Jos 12, 18). πόλις, ἣν καὶ αὐτὴν ἐπολιόρκησεν Ἰησοῦς, τὸν
βασιλέα αὐτῆς ἀνελών.
 Ἀκσάφ (Jos 12, 20). καὶ ταύτης τὸν βασιλέα ἐπολέμησεν Ἰησοῦς.
λέγεται δέ τις κώμη Χσαλοὺς ἐν τῇ πεδιάδι παρὰ τὸ ὄρος Θαβώρ,
 235

ἀπέχουσα ΔιοΚαισαρείας σημείοις ηʹ.

 ἈἈδάρων (Jos 13, 3). φυλῆς Δάν, «ἐξ εὐωνύμων τῶν Χαναναίων»,

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 22, line 12

 Ἀκσάφ (Jos 12, 20). καὶ ταύτης τὸν βασιλέα ἐπολέμησεν Ἰησοῦς.
λέγεται δέ τις κώμη Χσαλοὺς ἐν τῇ πεδιάδι παρὰ τὸ ὄρος Θαβώρ,
ἀπέχουσα ΔιοΚαισαρείας σημείοις ηʹ.
 ἈἈδάρων (Jos 13, 3). φυλῆς Δάν, «ἐξ εὐωνύμων τῶν Χαναναίων»,
πόλις μία τῶν εʹ σατραπειῶν τῶν ἀλλοφύλων, ἣ καὶ ἀφωρίσθη μὲν
τῇ φυλῇ Ἰούδα, οὐ μὴν ἐκράτησεν αὐτῆς, ὅτι μὴ ἀνεῖλεν τοὺς ἐν αὐτῇ
ἀλλοφύλους. ἣ καὶ ἔστι νῦν κώμη μεγίστη Ἰουδαίων Ἀκκαρὼν κα-
λουμένη ἀναμέσον Ἀζώτου καὶ Ἰαμνίας ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς.
 Ἄζωτος (Jos 13, 3) ἡ καὶ Ἀσδώδ. πόλις εἰς ἔτι νῦν διαμένουσα
τῆς Παλαιστίνης, ἥτις ἦν τὸ παλαιὸν μία τῶν εʹ σατραπειῶν τῶν
ἀλλοφύλων. ἣ καὶ ἀφωρίσθη τῷ Ἰούδα, οὐ μὴν ἐκράτησεν αὐτῆς,
ὅτι μὴ ἀνεῖλε τοὺς ἐν αὐτῇ ἀλλοφύλους.
 Ἀσκαλών (Jos 13, 3). ἐπισημοτάτη πόλις τῆς Παλαιστίνης. καὶ
αὐτὴ τὸ παλαιὸν ἦν τῶν εʹ σατραπειῶν καὶ ἀφωρίσθη μὲν τῷ
Ἰούδα, οὐ μὴν ἐκράτησεν αὐτῆς, ὅτι μὴ ἀνεῖλε τοὺς ἐν αὐτῇ ἀλλο-
φύλους.  Ἀφεκὰ (Jos 13, 4). ὅριον «τῶν Ἀμορραίων» ὑπὲρ τὸν
Ἰορδάνην, ὃ γέγονε φυλῆς Ῥουβίν· καὶ νῦν ἐστι κώμη Ἀφεκὰ λεγομένη
μεγάλη περὶ τὴν Ἵππον πόλιν τῆς Παλαιστίνης.
 Ἀλγάδ (Jos 13, 5). «ὑπὸ τὸ ὄρος τὸ Ἀερμών».

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 22, line 15

ἀπέχουσα ΔιοΚαισαρείας σημείοις ηʹ.

 ἈἈδάρων (Jos 13, 3). φυλῆς Δάν, «ἐξ εὐωνύμων τῶν Χαναναίων»,
πόλις μία τῶν εʹ σατραπειῶν τῶν ἀλλοφύλων, ἣ καὶ ἀφωρίσθη μὲν
τῇ φυλῇ Ἰούδα, οὐ μὴν ἐκράτησεν αὐτῆς, ὅτι μὴ ἀνεῖλεν τοὺς ἐν αὐτῇ
ἀλλοφύλους. ἣ καὶ ἔστι νῦν κώμη μεγίστη Ἰουδαίων Ἀκκαρὼν κα-
λουμένη ἀναμέσον Ἀζώτου καὶ Ἰαμνίας ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς.
 Ἄζωτος (Jos 13, 3) ἡ καὶ Ἀσδώδ. πόλις εἰς ἔτι νῦν διαμένουσα
τῆς Παλαιστίνης, ἥτις ἦν τὸ παλαιὸν μία τῶν εʹ σατραπειῶν τῶν
ἀλλοφύλων. ἣ καὶ ἀφωρίσθη τῷ Ἰούδα, οὐ μὴν ἐκράτησεν αὐτῆς,
ὅτι μὴ ἀνεῖλε τοὺς ἐν αὐτῇ ἀλλοφύλους.
 Ἀσκαλών (Jos 13, 3). ἐπισημοτάτη πόλις τῆς Παλαιστίνης. καὶ
αὐτὴ τὸ παλαιὸν ἦν τῶν εʹ σατραπειῶν καὶ ἀφωρίσθη μὲν τῷ
Ἰούδα, οὐ μὴν ἐκράτησεν αὐτῆς, ὅτι μὴ ἀνεῖλε τοὺς ἐν αὐτῇ ἀλλο-
φύλους.
 236

 Ἀφεκὰ (Jos 13, 4). ὅριον «τῶν Ἀμορραίων» ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην,
ὃ γέγονε φυλῆς Ῥουβίν· καὶ νῦν ἐστι κώμη Ἀφεκὰ λεγομένη μεγάλη
περὶ τὴν Ἵππον πόλιν τῆς Παλαιστίνης.
 Ἀλγάδ (Jos 13, 5). «ὑπὸ τὸ ὄρος τὸ Ἀερμών».
 Αἰμάθ (Jos 13, 5). τῆς κοιλάδος πόλις, ἣ γέγονε φυλῆς Ῥουβίν.
λέγεται δὲ καὶ νῦν Ἀμμαθοῦς κώμη ἐν τῇ Περαίᾳ τῇ κατωτέρᾳ,
Πέλλων διεστῶσα σημείοις καʹ εἰς νότον. καὶ ἄλλη δὲ κώμη πλησίον

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 36, line 14

 Ἀλαέ, Ἀβώρ, Γωζάν (II Kön 17, 6). ἐν χώρᾳ Μήδων ποταμοί,
ὧν ἐν τοῖς ὄρεσιν ἀπῳκίσθη ὁ Ἰσραήλ.
 Ἀβενά (II Kön 5, 12). ποταμὸς Δαμασκοῦ.
 Ἀοφσὶθ (II Kön 15, 5) ἢ Ἀφουσώθ. Ἀʹ τῆς ἐλευθερίας.
 Αἰάν (II Kön 15, 29). ταύτην εἷλεν ὁ «βασιλεὺς Ἀσσυρίων».
 Αἶα (II Kön 17, 24). χώρα Ἀσσυρίων.
 Αἰμάθ (II Kön 17, 24). χώρα Ἀσσυρίων.
 Ἀσιμάθ (II Kön 17, 30). ταύτην ἔκτισαν οἱ ἀπὸ Αἰμὰθ ἐν τῇ
Ἰουδαίᾳ.
 Ἀρκέμ (II Kön 17, 30). κατὰ Ἰώσιππον αὕτη ἐστὶν Πέτρα πόλις
ἐπίσημος τῆς Παλαιστίνης.
 Ἀδραμελέχ (II Kön 17, 31). εἴδωλον Ἀσσυρίων, καὶ Ἀνημελὲχ
ὁμοίως, οἳ καὶ ἦσαν τῶν Σαμαρειτῶν θεοί.
 Ἀρωνιείμ (Jes 15, 5). ὁδός. Ἡσαΐας. Ἀʹ Ὀρωναΐμ, Σʹ Ἀραννείμ.
ἐν ὁράσει τῇ «κατὰ τῆς Μωαβίτιδος».
 Ἀγαλλείμ (Jes 15, 8). Ἡσαΐας ἐν ὁράσει τῇ «κατὰ τῆς Μωαβίτι-
δος». καὶ νῦν ἐστὶν Αἰγαλλεὶμ κώμη πρὸς νότον Ἀρεοπόλεως διε-
στῶσα σημείοις ηʹ.
 Αἰλείμ (Jes 15, 8). φρέαρ Δειμμών. Ἡσαΐας ἐν ὁράσει τῇ «κατὰ
τῆς Μωαβίτιδος».
 Ἀρινὰ (Jes 15, 9) ἡ καὶ Ἀριήλ. Ἀʹ Σʹ λέοντα θεοῦ.

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 50, line 20

φετο κτῆσις, ἐν δὲ τῇ διανομῇ τῶν κλήρων καὶ εἰς ἑτέρας μετεδίδοτο

φυλάς. ἐπισημαίνεται δὲ σαφῶς ἡ γραφὴ ὅτι κατῴκησε Συμεὼν ἐν
μέσῳ φυλῆς Ἰούδα.
 Βαλαάμ (Jos 15, 29). φυλῆς Ἰούδα.
 Βασκώθ (Jos 15, 39). φυλῆς Ἰούδα.
 Βηθδαγών (Jos 15, 41). φυλῆς Ἰούδα. καὶ ἔστι νῦν κώμη με-
γίστη Κεπαραδαγὼν μεταξὺ Διοσπόλεως καὶ Ἰαμνίας.
 237

 Βηθαλώθ (Jos 15, 59). φυλῆς Ἰούδα.

 Βηθαφοῦ (Jos 15, 53). φυλῆς Ἰούδα. κώμη ἐπέκεινα Ῥαφίας
σημείοις ιδʹ εἰσιόντων εἰς Αἴγυπτον. ἣ καὶ ὅριόν ἐστι Παλαιστίνης.
 Βηθαραβά (Jos 15, 61). Σʹ ἐν τοῖς περὶ τὴν ἀοίκητον.
 Βεεσθαρά (Jos 21, 27). φυλῆς Μανασσῆ, Λευίταις ἀφωρισμένη
»ἐν τῇ Βασανίτιδι».
 Βηθαῦν (Jos 18, 12). φυλῆς Βενιαμίν, πλησίον τῆς Γαὶ καὶ
τῆς Βεθήλ, ἔναντι Μαχμάς.
 Βαλιλώθ (Jos 18, 17). φυλῆς Βενιαμίν.  
 Βεθσούρ (Jos 15, 58). φυλῆς Ἰούδα ἢ Βενιαμίν. καὶ ἔστι νῦν
κώμη Βηθσωρὼ ἀπιόντων ἀπὸ Αἰλίας εἰς Χεβρὼν ἐν κʹ σημείῳ,
ἔνθα καὶ πηγὴ ἀπὸ ὄρους ἐξιοῦσα δείκνυται, ἐν ᾗ λέγεται ὁ εὐνοῦχος
Κανδάκης βεβαπτίσθαι ὑπὸ Φιλίππου. ἔστι δὲ καὶ ἄλλη Βεθσούρ,

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 54, line 9

ταναία ἀπὸ ιεʹ σημείων Καισαρείας, ἐν ᾗ λέγεται εἶναι λουτρὰ ἰάσιμα.

κεῖται δὲ καὶ ἀνωτέρω Ἀναία.  
 Βάνη (Jos 19, 45). φυλῆς Δάν.
 Βαράκ (Jos 19, 45). φυλῆς Δάν. εἰς ἔτι νῦν περὶ τὴν Ἄζω-
τόν ἐστι κώμη Βαρκά.

Ἀπὸ τῶν Κριτῶν.

 Βεζέκ (Richt 1, 4), πόλις Ἀδωνιβεζέκ. καὶ νῦν εἰσι κῶμαι βʹ

Βεζέκ, ἀλλήλων πλησίον, Νέας πόλεως ἀπέχουσαι σημείοις ιζʹ κατιόν-
των ἐπὶ Σκυθόπολιν.
 Βηθσάν (Richt 1, 27). ταύτης «οὐκ ἐξῆρε» τοὺς ἀλλοφύλους ἡ
φυλὴ Μανασσῆ. αὕτη ἐστὶ Σκυθόπολις, ἐπίσημος Παλαιστίνης πόλις.
καλεῖ δὲ αὐτὴν ἡ γραφὴ καὶ οἶκον Σάν, ὅπερ ἐστὶν «οἶκος ἐχθροῦ».
 Βηθσαμές (Richt 1, 33). πόλις ἱερατική, φυλῆς Βενιαμίν. καὶ
ἔστιν εἰς ἔτι νῦν ἀπέχουσα Ἐλευθεροπόλεως σημείοις ιʹ πρὸς ἀνατο-
λὰς μεταξὺ Νικοπόλεως.
 Βαθμά (Richt 1, 33). κλήρου Νεφθαλείμ. οὐδὲ ταύτης ἐξῆρεν
τοὺς ἀλλοφύλους.
 Βηθσαμὲς (Richt 1, 33) ἄλλη. φυλῆς Νεφθαλείμ. οὐδὲ ταύτης
ἐξῆρεν τοὺς ἀλλοφύλους.
 Βααλερμών (Richt 3, 3). ὄρος παρὰ τὸν Λίβανον, ὅριον τῶν
ἀλλοφύλων.
 238

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 62, line 26

 Γαί (Num 33, 44). ἐπὶ τῆς ἐρήμου σταθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ.
καὶ ἔστιν εἰς ἔτι νῦν Γαῖα πόλις τῇ Πέτρᾳ παρακειμένη.
 Γελμὼν Δεβλαθαείμ (Num 33, 46). ἐπὶ τῆς ἐρήμου σταθμός.
 Γαδγάδ (Num 33, 32). ὄρος ἐπὶ τῆς ἐρήμου, σταθμὸς τῶν υἱῶν
Ἰσραήλ.
 Γάζα (Deut 2, 23). πόλις τῶν Εὐαίων, ἐν ᾗ κατῴκησαν Καπ-
πάδοκες, τοὺς Εὐαίους ἀνελόντες. τὸ παλαιὸν δὲ ἦν ὅριον τῶν
Χαναναίων τῶν πρὸς τῇ Αἰγύπτῳ. καὶ ἀφωρίσθη μὲν τῇ φυλῇ Ἰούδα,
οὐ μὴν ἐκράτησεν αὐτῆς, οὐδὲ ἠφάνισε τοὺς ἐν αὐτῇ ἀλλοφύλους.
μένει δὲ εἰς ἔτι νῦν πόλις ἐπίσημος τῆς Παλαιστίνης.  
Γεργασεί (Deut 7, 1). ἐπέκεινα τοῦ Ἰορδάνου παρακειμένη πόλις
τῷ Γαλαάδ, ἣν ἔλαβε φυλὴ Μανασσῆ. αὕτη δὲ λέγεται εἶναι ἡ Γερασά,
πόλις ἐπίσημος τῆς Ἀραβίας. τινὲς δὲ αὐτὴν εἶναι τὴν Γάδαράν
φασιν. μέμνηται δὲ καὶ τὸ Εὐαγγέλιον τῶν Γερασσινῶν.
 Γαδγαδά (Deut 10, 7). ἔνθα «χειμάρροι ὑδάτων», τόπος ἐπὶ τῆς ἐρήμου.
 Γαυλὼν (Deut 4, 43) ἢ Γωλάν. φυλῆς Μανασσῆ, πόλις ἱερατικὴ
τῶν φυγαδευτηρίων «ἐν τῇ Βασανίτιδι». καὶ νῦν Γαυλὼν καλεῖται
κώμη μεγίστη ἐν τῇ Βαταναίᾳ. ὁμωνυμεῖ δὲ τῇ κώμῃ καὶ ἡ περίχωρος.
 Γαιβάλ (Deut 11, 29). ὄρος ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας, ἔνθα κε-
λεύει Μωϋσῆς στῆσαι θυσιαστήριον. καὶ λέγεται παρακεῖσθαι

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 78, line 9

Μωαβίτιδος», καὶ Ἱερεμίας.

 Δαιβωνγάδ (Num 33, 45). σταθμὸς υἱῶν Ἰσραήλ.  
 Δυσμαὶ Μωάβ (Num 22, 1ff.). «παρὰ τὸν Ἰορδάνην κατὰ Ἱεριχώ»,
ἔνθα Βαλὰκ «βασιλεὺς Μωὰβ» καὶ «ἡ γερουσία Μαδιὰμ» συσκευάζονται

τὸν Ἰσραήλ, ἔνθα καὶ Μωϋσῆς τὸ Δευτερονόμιον γράφει.

Ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ.

 Δαβειρά (Jos 10, 38), ἧς τὸν βασιλέα ἐπάταξεν Ἰησοῦς. ἣ γέγονε

φυλῆς Δάν. καὶ νῦν ἐστιν ἑτέρα κώμη Ἰουδαίων ἐν τῷ ὄρει Θαβώρ,
ἐν ὁρίοις ΔιοΚαισαρείας.
 Δὼρ τοῦ Ναφέθ (Jos 11, 12), Σʹ Δὼρ «τῆς παραλίας», αὕτη
ἐστὶ Δῶρα ἡ πρὸς Καισάρειαν τῆς Παλαιστίνης ἀπὸ σημείων θʹ
ἀπιόντων Τύρον, νῦν ἔρημος ἣν οὐκ ἔλαβεν ἡ φυλὴ Μανασσῆ, ὅτι
 239

μὴ ἀνεῖλεν τοὺς ἐν αὐτῇ ἀλλοφύλους.

 Δαβείρ (Jos 11, 21). φυλῆς Ἰούδα, πόλις καλουμένη γραμμά-
των. ἣν προκατελάβετο Γοθονιὴλ ἀδελφὸς Χαλέβ, ὡς δέ τινες,
ἀδελφοῦ Χαλὲβ υἱός, ἀνελὼν τοὺς Ἐνακεὶμ ἐξ αὐτῆς. ἣ γέγονεν
ἱερατική.
 Δαβείρ (Jos 13, 26). ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην. πόλις τῶν Ἀμορραίων.
 Δειμωνά (Jos 15, 22). φυλῆς Ἰούδα.
 Δαλαάν (Jos 15, 38). φυλῆς Ἰούδα.
 Δεννά (Jos 15, 49). φυλῆς Ἰούδα, ἡ αὐτή ἐστιν τῇ πόλει τῶν

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 90, line 16

ἐν τῷ Ἱεζεκιήλ. καὶ ἐν τῷ Ἀμὼς Ἐμὰς Ῥεββά, ὅ ἐστιν Ἐμὰθ ἡ

μεγάλη. κεῖται καὶ ἀνωτέρω. καὶ μήποτε αὕτη ἐστὶν ἡ Ἐπιφάνεια
ἡ πλησίον Ἐμέσης.
 Ἔσερ (II Kön 15, 29). πόλις ἣν ᾠκοδόμησε Σολομών.
 Ἐναχεὶμ (Micha 1, 10) ἢ Ἐνβαχείν. Μιχαίας. Ἀʹ Σʹ ἐν κλαυθμῷ.
 Ἐναραβά (II Sam 2, 29?). Ἀʹ ἐν ὁμαλῇ, Σʹ ἐν πεδινῇ.
 Ἐλκεσέ (Nahum 1, 1). ὅθεν ἦν Ναοὺμ ὁ Ἐλκεσαῖος.
 Ἐμακείμ (Jer 49, 4). Ἀʹ Σʹ τῶν κοιλάδων.

Ἀπὸ τῶν Εὐαγγελίων.

 Ἐμμαοῦς (Luc 24, 13). ὅθεν ἦν Κλεώπας ὁ ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν

Εὐαγγελίῳ. αὕτη ἐστὶν ἡ νῦν Νικόπολις τῆς Παλαιστίνης ἐπίσημος
πόλις.
 Ἐφραΐμ (Joh 11, 54). «ἐγγὺς τῆς ἐρήμου», ἔνθα ἦλθεν ὁ Χριστὸς
»μετὰ τῶν μαθητῶν». κεῖται καὶ ἀνωτέρω Ἐφρών.  

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 98, line 9

Ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου.

 Θόφολ (Deut 1, 1). τόπος τῆς ἐρήμου «πέραν τοῦ Ἰορδάνου»,

ἔνθα τὸ Δευτερονόμιον γράφει Μωυσῆς, καταντικρὺ Ἱεριχοῦς.
 Θαάθ (Num 33, 26f.). σταθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ.
 Θαρά (Num 33, 27f.). σταθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ.

Ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ.

 240

 Θαφφοῦ (Jos 12, 17). πόλις ἣν ἐπολιόρκησεν Ἰησοῦς, τὸν βα-

σιλέα αὐτῆς ἀνελών, ἣ γέγονε φυλῆς Ἰούδα. κεῖται καὶ ἀνωτέρω Βη-
θαφοῦ, ὅριον Παλαιστίνης καὶ Αἰγύπτου.
 Θανάκ (Jos 12, 21). πόλις ἣν ἐπολιόρκησεν Ἰησοῦς, τὸν βα-
σιλέα αὐτῆς ἀνελών, ἣ γέγονε φυλῆς Μανασσῆ, Λευίταις ἀφωρισμένη.
καὶ νῦν ἐστιν ἀπὸ δʹ σημείου τῆς Λεγεῶνος.
 Θηνάθ (Jos 16, 6). φυλῆς Ἰωσήφ. καὶ νῦν ἐστι κώμη Θηνὰ ἀπὸ
σημείων ιʹ Νέας πόλεως ἐπ' ἀνατολάς, κατιόντων ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην.
 Θαφφουέ (Jos 16, 8). φυλῆς Ἰωσήφ.
 Θαφφούθ (Jos 17, 8). φυλῆς Μανασσῆ.
 Θεκώ (Jos 15, 59a). καὶ νῦν Θεκωέ ἐστι παρὰ τὴν ἔρημον Αἰλίας
πόλις τὸ πρὶν οὖσα φυγαδευτηρίου. ὅθεν ἦν Ἀμὼς ὁ προφήτης.
 Θερσά (Jos 12, 24). καὶ ταύτην εἷλεν Ἰησοῦς ἅμα τῷ βασιλεῖ

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 104, line 14

 Ἰεταβαθά (Num 33, 33). ἐπὶ τῆς ἐρήμου σταθμὸς τῶν υἱῶν
Ἰσραήλ.
 Ἰαννά (Num 21, 20). «ἥ ἐστιν ἐν πεδίῳ Μωὰβ ἀπὸ κορυφῆς τοῦ
λελαξευμένου, τὸ βλέπον κατὰ πρόσωπον τῆς ἐρήμου», παρὰ τὸν
Ἀρνωνᾶν.
 Ἰεσσά (Num 21, 23). ἔνθα Σηὼν βασιλεὺς τῶν Ἀμορραίων πο-
λεμεῖται. μέμνηται αὐτῆς καὶ Ἡσαΐας ἐν ὁράσει τῇ «κατὰ τῆς Μωα-
βίτιδος». κεῖται καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ. καὶ δείκνυται νῦν μεταξὺ Μηδα-
βῶν καὶ Δηβοῦς.
 Ἰαζήρ (Num 21, 32). πόλις τοῦ Ἀμορραίου ἀπὸ ιʹ σημείου Φιλα-
δελφίας πρὸς δυσμαῖς ἐν τῇ νῦν Περαίᾳ τῆς Παλαιστίνης ὑπὲρ τὸν
Ἰορδάνην, ἣ γέγονεν ὅριον φυλῆς Γάδ, παρατεῖνον «ἕως Ἀροήρ, ἥ
ἐστι κατὰ πρόσωπον Ῥαββά». μέμνηται τῆς Ἰαζὴρ Ἡσαΐας ἐν ὁράσει
τῇ «κατὰ τῆς Μωαβίτιδος», καὶ Ἱερεμίας. ἥτις ἦν Λευίταις ἀφω-
ρισμένη. διέστηκε δὲ τῆς Ἐσσεβῶν σημείοις ιεʹ, καὶ φέρεται ἐπ' αὐτῆς
ποταμὸς μέγιστος ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην ἐκπίπτων.
 Ἰορδάνης (Num 22, 1). ποταμὸς διαιρῶν τὴν Ἰουδαίαν τῆς Ἀρα-
βίας καὶ τὸν μέχρι νεκρᾶς θαλάσσης Αὐλῶνα, ὃς καὶ ἐκπίπτων διὰ
Ἱεριχοῦς ἐπὶ τὴν νεκρὰν θάλασσαν εἰς αὐτὴν ἀφανίζεται.
 Ἰεταβαθά (Deut 10, 7). «χειμάρροι ὑδάτων», τόπος ἐπὶ τῆς ἐρήμου.

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 106, line 21

 Ἰσιμώθ (Jos 12, 3). ἔνθα ἐκρύπτετο Δαυίδ. κεῖται καὶ ἀνωτέρω
 241

Βηθσιμοὺθ καθ' ἃ δεδήλωται. ἐν δὲ τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν ἀντὶ

»τοῦ Ἰεσσεμοῦν» ὁ μὲν Ἀʹ τῆς ἠφανισμένης, ὁ δὲ Σʹ τῆς ἐρήμου Ἐδὼμ
ἐκδεδώκασιν.
 Ἰεδνά (Jos 15, 23?). ἀπὸ ϛʹ σημείων Ἐλευθεροπόλεως ἀπιόντων
ἐπὶ Χεβρών.
 Ἰεκκομάμ (Jos 12, 22). τοῦ Καρμήλου πόλις ἣν εἷλεν Ἰησοῦς τὸν
βασιλέα αὐτῆς ἀνελών.
 Ἰαείρ (Jos 13, 30). πόλις φυλῆς Μανασσῆ.
 Ἰαμνεία (Jos 15, 11). πόλις Ἰούδα. εἰς ἔτι νῦν πολίχνη Παλαι-
στίνης Ἰαμνεία μεταξὺ Διοσπόλεως καὶ Ἀζώτου.
 Ἰαβείρ (Jos 15, 15). πόλις γραμμάτων. φυλῆς Ἰούδα.
 Ἰαγούρ (Jos 15, 21). φυλῆς Ἰούδα.
 Ἰερμοῦς (Jos 15, 35). φυλῆς Ἰούδα. κώμη νῦν ἐστὶν Ἱερμοχὼς
ἀπὸ σημείων ιʹ Ἐλευθεροπόλεως ἀνιόντων εἰς Αἰλίαν.
 Ἰεχθαήλ (Jos 15, 38). φυλῆς Ἰούδα.
 Ἰεφθάν (Jos 15, 43). φυλῆς Ἰούδα.  
 Ἰεθέρ (Jos 15, 48). φυλῆς Ἰούδα, πόλις ἱερατική. καὶ ἔστι νῦν
κώμη μεγίστη Ἰεθειρὰ ὡς ἀπὸ σημείων κʹ Ἐλευθεροπόλεως, ὅλη
Χριστιανῶν, ἐν τῷ ἔσω Δαρωμᾷ πλησίον Μαλαθῶν. κεῖται καὶ
ἀνωτέρω.

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 110, line 24

Βασιλειῶν.

 Ἰαάρ (I Sam 14, 25). δρυμός, ἔνθα ἦν ὁ μελισσών.

 Ἱεραμηλεί (I Sam 30, 29). χώρα τῶν ἀλλοφύλων.
 Ἰέθερ (I Sam 30, 26f.). ἔνθα ἀπέστειλεν Δαυίδ. κώμη νῦν ἐστιν
Ἰεθειρὰ ἐν τῷ Δαρωμᾳ. κεῖται καὶ ἀνωτέρω.
 Ἰεκμαάν (I Kön 4, 12). πόλις ἀρχόντων Σολομών.
 Ἰταβύριον (Hos 5, 1). Ἀʹ Σʹ Θαβώρ. ἐν Ὠσηέ. κεῖται δὲ ἐν τῷ
μεγάλῳ πεδίῳ τῆς Λεγεῶνος πρὸς ἀνατολάς.
 Ἰεκθοήλ (II Kön 14, 7). Πέτρα ἐν Βασιλείαις.
 Ἰεταβά (II Kön 21, 19). πόλις ἀρχαία τῆς Ἰουδαίας.
 Ἰόππη (Jona 1, 3). Πόλις Παλαιστίνης εἰς ἔτι νῦν πάραλος.
κλήρου Δάν.

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 118, line 9

 242

Βασιλειῶν.

 Κηνί (I Sam 27, 10). χώρα ἀλλοφύλων.

 Κάρμηλος (I Sam 25, 2). ἔνθα ἦν Νάβαλ. κώμη ἐστὶν εἰς ἔτι
νῦν Χερμαλὰ ὀνομαζομένη, ἥτις ἑρμηνεύεται Κάρμηλος, ἀπὸ δεκά-
του σημείου Χεβρὼν πρὸς ἀνατολάς, ἔνθα φρούριον ἐγκάθηται.
 Κάρμηλος (I Kön 18, 42). ὄρος ἐπὶ τὸ Φοινίκιον πέλαγος καὶ
διαιροῦν Παλαιστίνην Φοινίκης. ἔνθα ἐκαθέζετο Ἡλίας.
 Καβσεήλ (II Sam 23, 20). ὅθεν ἦν Βαναΐας υἱὸς Ἰωδάε.
Κεδρών (II Sam 15, 23). χειμάρρους ἢ φάραγξ Κεδρών. παράκειται τῇ
Ἱερουσαλήμ.
 Κυρίνη (II Kön 16, 9). ἔνθα ἀπῴκισε βασιλεὺς Ἀσσυρίων τὴν
Δαμασκόν.
 Κωά (I Kön 10, 28). πλησίον Αἰγύπτου.
 Καρχηδών (Jes 23, 1). Ἡσαΐας ἐν ὁράσει Τύρου, καὶ Ἱεζεκιήλ,
παρ' ᾧ Θαρσεῖς ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ κεῖται.
 Κοιλὰς Ἰωσαφάτ. (Joel 3, 2). μεταξὺ κεῖται Ἱερουσαλὴμ καὶ
τοῦ ὄρους τῶν ἐλαιῶν.

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 154, line 23

Μωαβίτιδος».
 Σελχά (Deut 3, 10). πόλις Ὢγ βασιλέως ἐν τῇ Βασανίτιδι.
 Σεννά (Num 34, 4). ὅριον τῆς Ἰουδαίας. καὶ ἔστι νῦν Μαγ-
δαλσεννὰ ἀπὸ ὀγδόου σημείου Ἱεριχοῦς εἰς βορρᾶν.
 Σεφαμά (Num 34, 10). ὅριον τῆς Ἰουδαίας πρὸς ἀνατολάς.
 Σαδαδά (Num 34, 8). ὅριον τῆς Ἰουδαίας.

Ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ.

 Σομερών (Jos 12, 20). καὶ ταύτην εἷλεν Ἰησοῦς, τὸν βασιλέα αὐ-
τῆς ἀνελών. ταύτην λέγουσιν εἶναι Σεβαστήν, τὴν νῦν πολίχνην τῆς
Παλαιστίνης. λέγεται δὲ ἐν Βασιλείαις Ζαμβρὶ βασιλέα Ἰσραὴλ ἐω-
νῆσθαι «τὸ ὄρος τοῦ Σεμερὼν παρὰ Σεμήρ», κτίσαι τε ἐπ' αὐτοῦ
πόλιν καὶ ἐπονομάσαι Σεμηρὼν παρὰ τὸν Σεμήρ.  
 Σηειρά (Jos 11, 17). καὶ ταύτην εἷλεν Ἰησοῦς.
 Σελχά (Jos 13, 11). πόλις ἐν τῇ Βασανίτιδι.
 243

 Σιώρ (Jos 15, 54). ἡ κατὰ πρόσωπον Αἰγύπτου. ἔστιν δὲ καὶ

κώμη Σιὼρ μεταξὺ Αἰλίας καὶ Ἐλευθεροπόλεως. φυλῆς Ἰούδα.
 Σαόρθ (Jos 13, 19). φυλῆς Ῥουβὶν ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην.
 Σαχώθ (Jos 13, 27). φυλῆς Γὰδ ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην.
 Σαφών (Jos 13, 27). φυλῆς Γὰδ ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην.
 Σαχωράν (Jos 15, 11). φυλῆς Ἰούδα.

Ευστάθιος. Ονομστικόν. P. 166, line 19

δὲ «τὴν Ἰνδικὴν φερόμενος ἐκδίδωσιν εἰς τὸ πέλαγος». λέγεται δὲ

κυκλοῦν «πᾶσαν γῆν Εὐιλάτ», οὗ τὸ καλὸν χρυσίον καὶ «ὁ ἄνθραξ
καὶ ὁ λίθος ὁ πράσινος».
 Φαράν (Gen 14, 6). πόλις ἐστὶν ὑπὲρ τὴν Ἀραβίαν, παρακειμένη
τοῖς ἐπὶ τῆς ἐρήμου Σαρακηνοῖς, δι' ἧς ὥδευσαν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, ἀπά-
ραντες ἀπὸ Σινᾶ. κεῖται δὲ καὶ ἐπέκεινα τῆς Ἀραβίας ἐπὶ νότον,
ἀπέχει δὲ Ἀϊλὰ πρὸς ἀνατολὰς ὁδὸν τριῶν ἡμερῶν, οὗ, φησὶν ἡ γραφή,
κατῴκησεν Ἰσμαήλ, ὅθεν οἱ Ἰσμαηλῖται. λέγεται δὲ καὶ Χοδολλαγόμωρ
κατασκῆψαι τοὺς ἐν τῇ «Φαράν, ἥ ἐστιν ἐν τῇ ἐρήμῳ».
 Φυλιστιείμ (Gen 21, 34). ἡ νῦν Ἀσκαλὼν καλουμένη, καὶ ἡ περὶ
αὐτὴν χώρα τῆς Παλαιστίνης ἐπίσημος.
 Φρέαρ ὁρκισμοῦ (Gen 21, 30f.). ὃ ὤρυξεν Ἁβραάμ, ἔνθα ὤμοσεν.
αὕτη νῦν καλεῖται Βηροσοβὰ ἐν τῇ Γεραριτικῇ.
 Φρέαρ ὁράσεως (Gen 24, 62). ἐπὶ τῆς ἐρήμου, ἔνθα κατῴκει Ἰσαάκ.
 Φρέαρ κρίσεως (Gen 26, 20f.). εἰς ἔτι νῦν ἐστι κώμη Βηρδὰν
καλουμένη ἐν τῇ Γεραριτικῇ.  
 Φρέαρ ὅρκου (Gen 26, 33). ἔνθα ὤμοσαν Ἰσαὰκ καὶ Ἀβιμέλεχ.
λέγεται δὲ καὶ πόλις Ἰσαάκ. καὶ πλείονά ἐστι φρέατα ἐν τῇ γραφῇ,
καὶ εἰς ἔτι νῦν ἐν τῇ Γεραριτικῇ καὶ ἐπ' Ἀσκαλῶνος δείκνυται.
 Φανουήλ (Gen 32, 30). ἐν ᾧ πᾶσαν νύκτα παλαίσας Ἰακὼβ
Ἰσραὴλ μετωνομάσθη παρὰ τὸν χειμάρρουν Ἰαβόκ.

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. (2018: 019)

“Eusebius Werke, Band 9: Der Jesajakommentar”, Ed. Ziegler, J.
Berlin: Akademie–Verlag, 1975; Die griechischen christlichen
Schriftsteller.
Book 1, sec.26*, line 33

Ἰουδαίαν ἀποκαλεῖ. ὁ δὲ οἶκος τοῦ θεοῦ ὁ ἐν ταύτῃ ὑποστὰς εἴη ἂν ἡ ἐξ

ἐθνῶν ἐκκλησία οἶκος θεοῦ χρηματίζουσα καὶ «τεθεμελιωμένη ἐπὶ τὴν»
σωτή-
ριον καὶ ἀρραγῆ «Πέτραν» καὶ τὸ ὄρος δὲ τὸν θεοῦ λόγον εἰπών. οὐκ
 244

ἐκτὸς
βάλλοις τῆς ἀληθείας τῷ προφήτῃ μαθητευόμενος Δανιὴλ τεθεαμένῳ «ἐξ

ὄρους τμηθέντα λίθον ἄνευ χειρῶν», δι' ὧν ᾐνίττετο «λίθος» μὲν τὴν
ἀνθρωπό-
τητα τοῦ σωτῆρος, «ὄρος» δὲ τὸν θεὸν λόγον. ταῦτα δὲ ἔσεσθαι ἐν ταῖς
ἐσχάταις
ἡμέραις θεσπίζει. οἶκον δὲ τοῦ θεοῦ ἐπ' ἄκρων τῶν ὀρέων νοήσεις
τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἐπακούσας περὶ τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ εἰρηκότος· «οὐ
δύναται
πόλις κρυβῆναι ἐπάνω ὄρους κειμένη». τὸ δὲ ὄρος τοῦ θεοῦ κατὰ
διαφόρους
ἐξακούεται τρόπους· σωματικώτερον μὲν ὡς ἂν ὑπολάβοιεν Ἰουδαῖοι τὸ
ἐπὶ
τῆς Παλαιστίνης χώρας, κατὰ διάνοιαν δὲ ὁ ὑψηλὸς καὶ ἐπουράνιος τοῦ
θεοῦ
λόγος εὐαγγελικός, κατὰ τρίτον δὲ λόγον ὁ θεῖος 8Ἀπόστολος Σιὼν
«ἐπου-
ράνιον» εἶναι διδάσκει καὶ «τὴν ἄνω Ἰερουσαλήμ, ἥν τινα εἶναι μητέρα
πάντων
ἡμῶν». οὐκ ἦν δὲ ἄρα τοῖς παλαιοῖς ἀνθρώποις ἐμφανὲς τὸ ὄρος τοῦτο,
πλὴν
θεσπίζει τὸ θεῖον πνεῦμα ἐμφανὲς αὐτὸ γενήσεσθαι πᾶσιν τοῖς ἔθνεσιν ἐν
ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, ὅτε Χριστὸς «εἰς ἀθέτησιν τῶν ἁμαρτιῶν πεφανέ-
ρωται». σπεύσουσιν οὖν πάντα τὰ ἔθνη «Ἑλληνικά τε καὶ βάρβαρα»
ἀποστρε-
φόμενα μὲν τὴν πολύθεον πλάνην καὶ τὰ πάλαι νομιζόμενα δαίμοσιν ἢ
θεοῖς
ἀνακεῖσθαι σωματικὰ ὄρη, σπεύδοντα δὲ ἐπὶ τὸν ἐν τοῖς δηλουμένοις
καταγ-
γελλόμενα θεόν, διὸ ἀλλήλοις προσφωνοῦντά φασι· Δεῦτε ἀναβῶμεν εἰς
τὸ ὄρος τοῦ κυρίου καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ θεοῦ Ἰακώβ,

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 1, sec.62, line 176

μάτων εἶεν ἂν σώματα τῶν ὑπὸ δαιμόνων ἐνοχλουμένων, οἷς

ἐμφωλεύοντα τὰ
ἑρπυστικὰ καὶ ἰοβόλα πνεύματα ἐγκοιτάζεται, τρώγλαις ὥσπερ τοῖς τοῦ
σώ-
ματος αἰσθητηρίοις χρώμενα. ταῦτα δὲ τοῦ Χριστοῦ παιδίον, ἀνήρ τις
ἁπλοῦς
καὶ «τῇ κακίᾳ νηπιάζων», τῇ τοῦ σωτῆρος ἀπελαύνων δυνάμει, τὴν χεῖρα
 245

αὐτοῖς ἐπιτίθησι μηδὲν κακοποιεῖν δυναμένοις διὰ τὸν «ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ»
προελθόντα, «ὃς ἐξουσίαν ἐδίδου» τοῖς αὐτοῦ παιδίοις «πατεῖν ἐπάνω
ὄφεων
καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ».⌉ ταῦτα πάντα
ἔσεσθαι
ἐπαγγέλλεται ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ ἅγιον αὐτοῦ, ⌈τὸ καὶ διὰ τῶν ἔμπροσθεν
δεδηλωμένον, οὐκ ἀλλότριον τοῦ ἐπουρανίου καὶ εὐαγγελικοῦ λόγου, ἐφ'
ὃν «ὁ
οἶκος τοῦ θεοῦ» καὶ «ἡ ἐκκλησία αὐτοῦ οἰκοδομεῖται». ἵνα γοῦν μή τις τὸ
ἐνταῦθα
λεγόμενον ὄρος ἅγιον νομίσῃ εἶναι τὸ ἐν μέρει γωνίας τῆς Παλαιστίνης
Ἰου-
δαίοις ὑπειλημμένον, διασαφεῖ τὴν διάνοιαν ἑξῆς ἐπιφέρων· ὅτι
ἐνεπλήσθη ἡ
σύμπασα τοῦ γνῶναι τὸν κύριον ὡς ὕδωρ πολὺ κατακαλύψαι
θαλάσσας, οὕτως σημαίνων τὴν καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης ἱδρυμένην
ἐκκλη-
σίαν τοῦ θεοῦ καὶ τὴν ἐν αὐτῇ κηρυττομένην εὐσεβῆ γνῶσιν, τὴν πᾶν τὸ
ἁλμυρὸν
τῆς κακίας τοῦ βίου, ὥσπερ πολλῷ τῷ ῥεύματι κατακλύζουσαν καὶ πᾶσαν
ψυχῆς ῥυπαρίαν ἀποκαθαίρουσαν.⌉

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 1, sec.65, line 5

φήσας· «ὅπου δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰσὶν ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖ εἰμι
ἐν μέσῳ
αὐτῶν».⌉ πλὴν ἀλλὰ πάλιν τὸ προφητικὸν πνεῦμα τῷ ὀνόματι κέχρηται
καὶ τὴν
Σιὼν ἀγαλλιᾶν τε καὶ εὐφραίνεσθαι τοὺς ἐν αὐτῇ παρακελεύεται τούτοις
τοῖς ῥήμασιν εἰς εὐθυμίαν ἄγον τοὺς ἐκ περιτομῆς διὰ τὸ νομίζειν ταῦτα
περὶ
αὐτῶν λέγεσθαι καὶ ταύτῃ τῇ δόξῃ περιέπειν τὴν βίβλον ὡς ἂν τὰ
κάλλιστα περὶ
αὐτῶν θεσπίζουσαν.  
 Συντελέσας ὁ λόγος τὴν περὶ τοῦ «ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ» προ-
ελευσομένου προφητείαν ⌈καὶ πάντα θεσπίσας τὰ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ
Χριστοῦ
γενησόμενα ἑτέρας ἄρχεται ὑποθέσεως τῆς κατὰ Βαβυλῶνος, εἶθ' ἑξῆς
δευτέραν τίθησι τὴν «περὶ τῶν Φυλιστιέων», οὕτως δὲ εἴωθεν ἡ γραφὴ
τοὺς
Παλαιστίνους ὀνομάζειν, μεθ' οὓς τρίτον ἐστὶ «τὸ ῥῆμα τὸ κατὰ τῆς
 246

Μωαβίτιδος»,
εἶτα καὶ «τὸ ῥῆμα τὸ κατὰ Δαμασκοῦ» καὶ μετὰ ταῦτα «ὅρασις
Αἰγύπτου»,
εἶθ' ἕκτον «τὸ ὅραμα τῆς ἐρήμου» καὶ εἶτα «τὸ ὅραμα τῆς Ἰδουμαίας»,
ἔπειτα
»λῆμμα ἐν τῇ Ἀραβίᾳ», ᾧ ἕπεται «τὸ ὅραμα τῆς φάραγγος Σιὼν» καὶ ἐπὶ
πᾶσι
»τὸ ῥῆμα Τύρου». δέκα δὴ αὗται συνημμέναι τυγχάνουσι προφητεῖαι
περὶ τῶν
ἀλλοφύλων ἐθνῶν, αἷς καὶ «τὴν φάραγγα Σιὼν» περιείληφε τοῖς
ἀλλοφύλοις καὶ
τὸν Ἰουδαίων λαὸν συγκαταλέξας.⌉ ⌊γνῶσιν δὲ αὐτοῖς τὴν διὰ Χριστοῦ
καὶ ἀγαθῶν
ἐπαγγελίας εὐαγγελίζεται, κηρύττει τε καθολικῶς τοῖς πᾶσι τὸν περὶ τῆς
τοῦ θεοῦ
κρίσεως λόγον προτρέπων ἅπαντας ἀνθρώπους θεοσεβῶς ζῆν τοῦ
δικαιωτηρίου
τοῦ θεοῦ μεμνημένους.⌋ ἀναγκαίως δὲ τὰς περὶ τούτων αὐτῶν προφητείας
Ἰουδαίοις

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 1, sec.69, line 2

δρῶν· οὐ γὰρ ἀκρίτως ταῦτα κατὰ τῶν εὐσεβῶν καὶ τῶν τῷ θεῷ
ἀνακειμένων
ἐκδέχεσθαι προσήκει. ὥσπερ οὖν ἤρξατο, τοῦτον καὶ ἀπετέλεσε τὸν
τρόπον τῆς
κατὰ πάντων καθολικῆς τοῦ θεοῦ κρίσεως ἀναγκαίως μνημονεύσας εἰς τὸ
ἐπι-
στρέψαι πάντας τοὺς ἐντυγχάνοντας τῇ γραφῇ,⌉ μὴ νομίζειν οὐδὲν πρὸς
αὐτοὺς
εἶναι τὰ περὶ Βαβυλῶνος εἰρημένα· οὐδὲν γὰρ ἂν ἦν πρὸς ἡμᾶς, εἰ ταῦτα
περὶ
ἐκείνων εἴρητο μόνων. νῦν δὲ ἀναγκαίως ὁ λόγος ἐπιστρέφων καὶ εἰς
ἀγωνίαν
καὶ φόβον ἡμᾶς ἄγων τῆς περιμενούσης ἅπαντας ἀνθρώπους καθολικῆς
τοῦ
θεοῦ κρίσεως καὶ κατ' ἀρχὰς τῆς προφητείας καὶ πρὸς τοῖς τέλεσιν
ἀναγκαίως
ἐμνημόνευσε.
 Τῆς «κατὰ Βαβυλῶνος ὁράσεως» περιγραφείσης ἀρχὴν
ἑτέραν ὑποθέσεως ὁ λόγος ποιεῖται τοῖς τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσιν
 247

ἀλλοφύλοις
προσφωνῶν, οὓς ἡ 8Ἑβραϊκὴ φωνὴ καὶ οἱ 8λοιποὶ ἑρμηνευταὶ
Φυλιστιαίους
ὠνόμαζον, Ἕλληνες δὲ μεταβαλόντες τοὔνομα Παλαιστίνους ἐκάλουν.
ζῶντος
μὲν τοῦ Ἄχαζ ἐν αὐτῇ τε τῇ Ἰερουσαλὴμ καὶ ταῖς λοιπαῖς τῆς Ἰουδαίας
πόλεσιν
εἰδωλολατρούντων, ὡς ἡ ἱστορία δηλοῖ τοὺς ἐκ γειτόνων ἀλλοφύλους,
τάχα δὲ
καὶ τοὺς τούτων ὀνομαζομένους θεοὺς πονηροὺς ὄντας δαίμονας
εὐφραίνεσθαι,  
εἰκὸς ἦν ἐπὶ τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ τε Ἄχαζ καὶ τοῦ ὑπ' αὐτὸν
λαοῦ καλου-
μένου Ἰούδα. ὁ γὰρ λεγόμενος λαὸς Ἰσραὴλ καὶ οἱ ἐν Σαμαρείᾳ βασιλεῖς
ὑπ'
Ἀσσυρίοις ἦσαν αἰχμάλωτοι ληφθέντες ἤδη. ἱστορεῖ γοῦν ἡ βίβλος τῶν
8Βασι-
λειῶν «ὡς ἐταπείνωσε κύριος τὴν Ἰουδαίαν διὰ Ἄχαζ βασιλέα Ἰούδα, ὅτι

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 1, sec.69, line 4

κατὰ πάντων καθολικῆς τοῦ θεοῦ κρίσεως ἀναγκαίως μνημονεύσας εἰς τὸ

ἐπι-
στρέψαι πάντας τοὺς ἐντυγχάνοντας τῇ γραφῇ,⌉ μὴ νομίζειν οὐδὲν πρὸς
αὐτοὺς
εἶναι τὰ περὶ Βαβυλῶνος εἰρημένα· οὐδὲν γὰρ ἂν ἦν πρὸς ἡμᾶς, εἰ ταῦτα
περὶ
ἐκείνων εἴρητο μόνων. νῦν δὲ ἀναγκαίως ὁ λόγος ἐπιστρέφων καὶ εἰς
ἀγωνίαν
καὶ φόβον ἡμᾶς ἄγων τῆς περιμενούσης ἅπαντας ἀνθρώπους καθολικῆς
τοῦ
θεοῦ κρίσεως καὶ κατ' ἀρχὰς τῆς προφητείας καὶ πρὸς τοῖς τέλεσιν
ἀναγκαίως
ἐμνημόνευσε.
 Τῆς «κατὰ Βαβυλῶνος ὁράσεως» περιγραφείσης ἀρχὴν
ἑτέραν ὑποθέσεως ὁ λόγος ποιεῖται τοῖς τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσιν
ἀλλοφύλοις
προσφωνῶν, οὓς ἡ 8Ἑβραϊκὴ φωνὴ καὶ οἱ 8λοιποὶ ἑρμηνευταὶ
Φυλιστιαίους
ὠνόμαζον, Ἕλληνες δὲ μεταβαλόντες τοὔνομα Παλαιστίνους ἐκάλουν.
ζῶντος
μὲν τοῦ Ἄχαζ ἐν αὐτῇ τε τῇ Ἰερουσαλὴμ καὶ ταῖς λοιπαῖς τῆς Ἰουδαίας
 248

πόλεσιν
εἰδωλολατρούντων, ὡς ἡ ἱστορία δηλοῖ τοὺς ἐκ γειτόνων ἀλλοφύλους,
τάχα δὲ
καὶ τοὺς τούτων ὀνομαζομένους θεοὺς πονηροὺς ὄντας δαίμονας
εὐφραίνεσθαι,  
εἰκὸς ἦν ἐπὶ τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ τε Ἄχαζ καὶ τοῦ ὑπ' αὐτὸν
λαοῦ καλου-
μένου Ἰούδα. ὁ γὰρ λεγόμενος λαὸς Ἰσραὴλ καὶ οἱ ἐν Σαμαρείᾳ βασιλεῖς
ὑπ'
Ἀσσυρίοις ἦσαν αἰχμάλωτοι ληφθέντες ἤδη. ἱστορεῖ γοῦν ἡ βίβλος τῶν
8Βασι-
λειῶν «ὡς ἐταπείνωσε κύριος τὴν Ἰουδαίαν διὰ Ἄχαζ βασιλέα Ἰούδα, ὅτι
ἀπέστη
ἀποστάσει ἀπὸ κυρίου». καὶ περὶ τῶν ἀλλοφύλων δὲ γέγραπται· «ὅτι καὶ

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 1, sec.69, line 14

μὲν τοῦ Ἄχαζ ἐν αὐτῇ τε τῇ Ἰερουσαλὴμ καὶ ταῖς λοιπαῖς τῆς Ἰουδαίας
πόλεσιν
εἰδωλολατρούντων, ὡς ἡ ἱστορία δηλοῖ τοὺς ἐκ γειτόνων ἀλλοφύλους,
τάχα δὲ
καὶ τοὺς τούτων ὀνομαζομένους θεοὺς πονηροὺς ὄντας δαίμονας
εὐφραίνεσθαι,  
εἰκὸς ἦν ἐπὶ τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ τε Ἄχαζ καὶ τοῦ ὑπ' αὐτὸν
λαοῦ καλου-
μένου Ἰούδα. ὁ γὰρ λεγόμενος λαὸς Ἰσραὴλ καὶ οἱ ἐν Σαμαρείᾳ βασιλεῖς
ὑπ'
Ἀσσυρίοις ἦσαν αἰχμάλωτοι ληφθέντες ἤδη. ἱστορεῖ γοῦν ἡ βίβλος τῶν
8Βασι-
λειῶν «ὡς ἐταπείνωσε κύριος τὴν Ἰουδαίαν διὰ Ἄχαζ βασιλέα Ἰούδα, ὅτι
ἀπέστη
ἀποστάσει ἀπὸ κυρίου». καὶ περὶ τῶν ἀλλοφύλων δὲ γέγραπται· «ὅτι καὶ
Ἰδου-
μαῖοι ἐπέθεντο καὶ ἐταπείνωσεν ἐν Ἰούδα καὶ ᾐχμαλώτευσεν
αἰχμαλωσίας καὶ
οἱ ἀλλόφυλοι ἐπέθεντο ἐπὶ τὰς πόλεις τῆς Παλαιστίνης καὶ ἀπώλεσαν
τὸν
Βεθσαμύς», καὶ ἐνταῦθα δὲ ἀντὶ τοῦ· «καὶ οἱ ἀλλόφυλοι ἐπέθεντο ἐπὶ τὰς
πόλεις», οἱ Φυλιστιαῖοι ἤτοι Παλαιστῖνοι ἐπιφυέντες τῷ Ἄχαζ. ⌊οὐκέτι
γὰρ
ἐφίεται ὑμῖν εὐφραίνεσθαι ἀποθανόντος μὲν τοῦ ἀσεβοῦς βασιλέως,
ἐφ' ᾧ τὸ παλαιὸν ἐχάρητε, θεοσεβοῦς δὲ ἀνδρὸς τὴν ἀρχὴν διαδεξαμένου
 249

ὡς ἐν
δευτέρᾳ τῶν 8Παραλειπομένων τῷ Ἑζεκίᾳ μεμαρτύρηται καὶ ἐν τῇ
τετάρτῃ τῶν
8Βασιλειῶν. ὥσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ ἀσεβοῦς Ἄχαζ εἰκὸς ἦν χαίρειν καὶ
εὐφραίνεσθαι
τοὺς ἀλλοφύλους, οὕτως ἐπὶ τοῦ δικαίου ἀνδρὸς τοῦ Ἑζεκίου εὐκαίρως ἡ

προφητεία ἀποτεινομένη πρὸς αὐτούς φησι·

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 1, sec.91, line 26

τῶν ἐθνῶν παραδεχομένων τὸν λόγον, τούτου χάριν τὰς γυναῖκας τὸ

θεῖον πνεῦμα
καλεῖ ἐπὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κηρυττομένου λόγου, ἐπειδὴ δὲ
τυφλώττοντας αὐτοὺς
ἑώρα. διὰ τοῦτό φησιν οὐ μὴ οἰκτειρήσει ὁ ποιήσας αὐτούς, οὐδὲ ὁ
πλάσας αὐτοὺς οὐ μὴ ἐλεήσει.
 Ἔσται δὲ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ φησί, τοῦτ' ἔστιν ἐν τῷ καιρῷ
τῷ δηλουμένῳ, συμφράξει κύριος ἀπὸ τῆς διώρυχος τοῦ ποταμοῦ. ἀντὶ
δὲ τοῦ συμφράξει οἱ 8λοιποὶ ἑρμηνευταὶ 8πάντες πατάξει εἰρήκασι,
δηλοῦντες
πατάξειν τὸν κύριον τοὺς ἀπίστους ἐκείνους καὶ τὸν λαὸν τὸν ἀσύνετον.
εἶτα
τόπον ἀφορίζει λέγων· ἀπὸ τοῦ ῥείθρου τοῦ ποταμοῦ ἕως τοῦ χειμάρρου
Αἰγύπτου κατὰ τὸν 8Σύμμαχον, ᾧ ἰσοδυναμοῦσι καὶ οἱ 8λοιποί. ⌈οἶμαι δὲ
διὰ
τούτων σημαίνεσθαι τὸν ἐπελθόντα τοῖς Ἰουδαίοις πόλεμον κατὰ τὸ
Παλαιστίνων ἔθνος μετὰ τὴν κατὰ τοῦ Χριστοῦ τόλμαν.⌉ αὐτῶν τῶν
γοῦν μεθορίων τῆς Παλαιστίνης ἔοικεν ὁ λόγος μνημονεύων ἀπὸ τοῦ
ποταμοῦ λέγων, τάχα που τοῦ Ἰορδάνου, ἕως Ῥινοκορούρων· ⌈πόλις δέ
ἐστιν αὕτη ἀμφὶ τοὺς ὅρους τοὺς μεταξὺ τῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς
Παλαιστίνης κειμένη.⌉ ⌊διὸ κατὰ τοὺς 8λοιποὺς ἑρμηνευτὰς
ἕως τοῦ χειμάρρου Αἰγύπτου εἴρηται, αἰνιττομένου ὡς ἔφην τοῦ λόγου
τὸν γενησόμενον κατὰ Ἰουδαίων πόλεμον ἐν τῷ Παλαιστίνων ἔθνει.⌋  
 τοῖς δὲ τοῦ λόγου κήρυξιν ἑξῆς προστάττει λέγων· ὑμεῖς δὲ συναγάγετε
κατὰ ἕνα ἕνα τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ· εἰ γὰρ καὶ μὴ ἀθρόως ὁ λαὸς βούλεται
προσιέναι τῷ σωτῆρι κηρύγματι· λαὸς γάρ ἐστιν οὐκ ἔχων σύνεσιν, ἀλλὰ
κἂν βραχεῖς τινας ἐξ αὐτῶν κατὰ ἕνα συναγάγετε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ.

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 2, sec.23, line 39

κατὰ τὰς διαφόρους πολιτείας ἐν τῇ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ ἐπινοοῦνται, ὡς

 250

ἐδείκνυτο
»ἐν τῇ ὁράσει Αἰγύπτου», ἐν ᾗ ἐλέγοντο «ἔσεσθαι» «πέντε πόλεις ἐν
Αἰγύπτῳ
λαλοῦσαι τῇ γλώσσῃ τῇ Χανανίτιδι⌉ καὶ ὀμνύουσαι τῷ ὀνόματι κυρίου
σαβαώθ».
ἀλλὰ καὶ τὰς ἐπαύλεις καὶ τοὺς οἰκοῦντας Κηδὰρ καὶ ἔτι πρὸς τούτοις
τοὺς
κατοικοῦντας Πέτραν εὐφρανθήσεσθαι ἐπαγγέλλεται. ⌈ἡ Κηδὰρ δὲ
ἐπέκεινα τῆς Ἀραβίας τυγχάνει ἐπὶ τῆς ἐσχάτης ἐρήμου, ἣν κατέχειν φασὶ
τὸ
Σαρακηνῶν γένος, δι' ὧν ὁ λόγος ἐβουλήθη πάντας τοὺς τὰς ἐρήμους καὶ
τὰ
ἔσχατα τῆς γῆς οἰκοῦντας δηλῶσαι, ὡς τῆς τοῦ θεοῦ λογικῆς εὐφροσύνης
διὰ τῆς
τοῦ Χριστοῦ χάριτος καὶ μέχρις ἡμῶν φθάνειν μελλούσης. καὶ Πέτρα δέ
τίς
ἐστι πόλις τῆς Παλαιστίνης δεισιδαιμόνων ἀνδρῶν καὶ πολλῇ τῇ πλάνῃ
τῇ δαι-
μονικῇ βεβαπτισμένων, ἧς καὶ αὐτῆς τοὺς ἐνοίκους τῆς χάριτος
μεταλήψεσθαί φησι
λέγων· εὐφρανθήσονται οἱ κατοικοῦντες Πέτραν. τούτων δὲ τῶν λόγων
τὴν ἀλήθειαν ἡ διὰ τῶν πραγμάτων ἔκβασις ἐπιστώσατο ἐκκλησιῶν
Χριστοῦ καὶ
ἐπ' αὐτῆς τῆς Πετραίων πόλεως, κατά τε τὴν χώραν αὐτῆς καὶ ἐν ταῖς
ἐρήμοις
τῶν Σαρακηνῶν καθ' ἡμᾶς αὐτοὺς ἱδρυμένων. καὶ ἄλλως δὲ Κηδὰρ
ἑρμηνεύεται
σκοτασμὸς διὰ τοὺς μεταβαλόντας ἀπὸ τοῦ σκοτασμοῦ ἐπὶ τὸ
κατηγγελμένον «φῶς
τοῖς ἔθνεσιν». εὐφρανθήσεσθαι ὁ λόγος φησὶ καὶ τοὺς κατοικοῦντας δὲ
Πέτραν ὁμοίως· «ἡ δὲ Πέτρα ἦν ὁ Χριστός».⌉ ὁμοῦ δὲ πάντας τούτους
οὓς ἡ προφητεία κατέλεξεν ἐν ὕψει γενομένους καὶ ἐν τοῖς τοῦ θεοῦ
μετεώροις λόγοις

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 2, sec.36, line 18

τὴν γεννήσασαν τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας αὐτῆς, οὕτως κἀμὲ τὰς ἐν

ἀνθρώποις
λογικὰς ψυχὰς ὥσπερ τέκνα συστησάμενον ἀδύνατόν ἐστιν ἐπιλαθέσθαι
τοῦ ἐν
ἀνθρώποις θεοσεβοῦς πολιτεύματος.⌉ διὸ μὴ λεγέτω ἡ Σιών Ἐγκατέλιπέ
με
 251

κύριος, καὶ ὁ θεὸς ἐπελάθετό μου· θᾶττον γὰρ μήτηρ ἐπιλάθοιτο τῶν
ἑαυτῆς σπλάγχνων ἢ ἐγὼ τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους, ὅπερ δεῖ πάντως
συνεστάναι,
»εἴτε ἐξ Ἰουδαίων εἴτε ἐξ Ἑλλήνων» εἴτε ἐξ ὁποίων δὴ ἐθνῶν.
 σφόδρα δὲ ἀναγκαίως ἐπεξεργάζεται τὴν διάνοιαν λέγων· ἰδοὺ ἐπὶ τῶν
χειρῶν μου ἐζωγράφηκά σου τὰ τείχη, καὶ ἐναντίον μου εἶ διὰ παντός,
⌈δι' ὧν ἄντικρυς παρίστησι τὴν ἀληθινὴν Σιὼν ἄπτωτον εἶναι καὶ
ἀκαθαίρετον ἀεὶ
μένουσαν καὶ διὰ παντὸς συνεστῶσαν. ὥστ' εἴ τις αὐτῆς ἐν θεωρίᾳ
γενέσθαι ποθεῖ μὴ
κάτω περιβλεπέσθω μηδὲ ἐπὶ τῆς Παλαιστίνης χώρας αὐτὴν ἀναζητείτω,
ἀκουέτω
δὲ τοῦ θεοῦ λέγοντος αὐτῇ· ἰδοὺ ἐπὶ τῶν χειρῶν μου ἐζωγράφηκά σου τὰ
τείχη, καὶ ἐνώπιόν μου εἶ διὰ παντός· χεῖρες γὰρ ὡς ἀληθῶς θεοῦ τὴν τοι-
αύτην οἰκοδομοῦσι πόλιν, μᾶλλον δὲ διατυποῦσιν αὐτὴν καὶ
διαζωγράφουσιν, ὥσπερ
ἐν πίνακος γραφῇ διαχαράττουσαι τὴν θέσιν καὶ τοὺς τύπους τῆς κατὰ
θεὸν πολιτείας
ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς συνιστῶσαι.⌉ ⌊ὃ δὴ καὶ αὐτὸς ὁ τῆς ἑαυτοῦ
πόλεως
οἰκοδόμος, δηλαδὴ ὁ τοῦ θεοῦ λόγος ἐδίδασκε λέγων· «ἐπὶ τὴν Πέτραν
οἰκοδομήσω
μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς».⌋ τὸ γὰρ
θεοσεβὲς
πολίτευμα καὶ ἡ ἄπτωτος καὶ ἀκαθαίρετος τοῦ θεοῦ πόλις ἡ λεγομένη
Σιὼν καὶ
ἐπὶ τῶν κατορθούντων ἐπὶ τῷ προτέρῳ λαῷ νοεῖται καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ
ἐκκλησίᾳ
τοῦ θεοῦ διαπρεπόντων. διὸ λέλεκται πρὸς αὐτήν· μὴ λέγε Ἐγκατέλιπέ με

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 2, sec.36, line 45

ρέσεως αὐτῆς γεγόνασιν αἴτιοι, οὕτω πάλιν ἐξ αὐτῶν ἦσαν οἱ τῆς νέας
οἰκοδομῆς
ἐργάται, οἱ ἀπόστολοι δηλαδὴ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν, μαθηταί τε καὶ
εὐαγγελισταί,
δι' ὧν ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία τοῦ θεοῦ ἀνεγήγερται.⌉ καὶ αὐτοὶ δὲ οὗτοι τὴν
Ἰουδαϊ-
κὴν ἐθελοθρησκείαν καθελόντες, ὡς ὁ 8Παῦλος διδάσκει λέγων· «εἰ γὰρ
ἃ κατέλυσα
 252

ταῦτα πάλιν οἰκοδομῶ», τὴν νέαν Σιὼν κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν

συνεστήσαντο
πολιτείαν, ἕτεροι δὲ παρὰ τούτους δηλοῦνται ἑξῆς οἱ ἐρημώσαντες μὲν
τὴν
Σιών, οὐ μὴν καὶ οἰκοδομήσαντες αὐτήν, περὶ ὧν εἴρηται· καὶ οἱ
ἐρημώσαντές
σε ἐκ σοῦ ἐξελεύσονται. ⌈θαυμάσαι δέ ἐστιν, ὅπως πρὸς τῇ διανοίᾳ καὶ
κατὰ
τὴν ἱστορίαν ὁ λόγος ἐπληροῦτο τοῦ παντὸς Ἰουδαίων ἔθνους μετὰ τὴν
σύστασιν
τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας ἀποβλήτου γενομένου τῆς αἰσθητῆς πόλεως τῆς
κατὰ
Παλαιστίνην κειμένης πρὸς τῷ καὶ τοῦ θεοσεβοῦς πολιτεύματος
ἐκπεσεῖν.⌉  
 Μετὰ ταῦτα προσωποποιεῖ ὥσπερ τινὰ νύμφην εἰσάγων ἐπὶ πλήθει
τέκνων κομῶσαν, προσφωνεῖ τε αὐτῇ λέγων· ἆρον κύκλῳ τοὺς
ὀφθαλμούς
σου καὶ ἴδε πάντας, ἰδοὺ συνήχθησαν καὶ ἤλθοσαν πρὸς σέ· ζῶ ἐγώ,
λέγει κύριος, ὅτι πάντας αὐτοὺς ὡς κόσμον ἐνδύσει. τίνας δὲ πάντας
οὐκ εἴρηκεν διὰ τὸ ἤδη προφθάσαι καὶ διδάξαι, τίνες ἦσαν καὶ πόθεν
οὗτοι, ἐν οἷς
ἔλεγεν· «ἰδοὺ οὗτοι πόρρωθεν ἥξουσιν, οὗτοι ἀπὸ βορρᾶ καὶ θαλάσσης,
ἄλλοι ἐκ γῆς
Περσῶν». οὗτοι πάντες φησὶ συνήχθησαν καὶ ἤλθοσαν πρὸς σέ· ζῶ ἐγώ,
λέγει κύριος, ὅτι πάντας αὐτοὺς ὡς κόσμον ἐνδύσῃ καὶ ἐπιθήσῃ
αὐτοὺς ὡς κόσμον νύμφης· ⌈κοσμίαις γοῦν ψυχαῖς ταῖς ἐν αὐτῇ
διαπρεπούσαις

Ευστάθιος. Σχόλια στον Ησαΐα. Book 2, sec.43, line 43

γὰρ χρησάμενος ὁ λόγος εἰκόνι τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ προσφωνεῖ μὴ κατ'

ἐκείνην
σμικρύναι τὴν ἑαυτῆς οἰκοδομήν, ἀλλὰ πλατύναι τὴν σκηνοπηγίαν
ἑαυτῆς ἐκ-
τείνασαν εἰς ἄφατον «μῆκός» τε καὶ «πλάτος»· ἡ μὲν γὰρ ὑπὸ Μωϋσέως
κατα-
σκευασθεῖσα πηχῶν ἦν «ἑκατὸν μήκους, πλάτος δὲ πεντήκοντα».
ἐνταῦθα δὲ μὴ
φείσῃ φησὶ τούτου μηδὲ στενοχωρήσῃς σεαυτὴν τοῖς μέτροις, ἀλλ'
ἐκτείνασα
μάκρυνον καὶ κατίσχυσον,⌉ ἔτι μᾶλλον εἰς τὰ δεξιὰ καὶ εἰς τὰ ἀριστερὰ
ἐκπέτασον. ⌈νοήσεις δὲ τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος καὶ τὸ μέγεθος τῆς νέας
 253

ταύτης
σκηνῆς, ἣν ἔπηξεν οὐκ ἄνθρωπος, ἀλλ' ὁ κύριος ἐπὶ νοῦν βαλών, ὅση μὲν
ὑπῆρχε
τοῖς μέτροις ἡ ὑπὸ Μωϋσέως κατασκευασθεῖσα, ὅση δὲ ἦν ἡ
Ἰερουσαλὴμ τὸν νεὼν
ἔχουσα «μήκους πηχῶν ἑξήκοντα καὶ πλάτους εἴκοσι». ὥσθ' εἴπερ ἦν
θαύματος
ἄξιος ὅ τε νεὼς ἐν μιᾷ πόλει τῆς Παλαιστίνης ἱδρυμένος, πόσῳ μᾶλλον
τὰ πλήθη
καὶ τὰ μεγέθη καὶ τὰ κάλλη τῶν κατὰ πάντα τόπον ἀνεγηγερμένων
ἐκκλησιῶν
τοῦ θεοῦ.⌉ καὶ ὅτι ταῦτα τῇ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίᾳ θεσπίζεται, παρίστησι
σαφῶς τὸ
λόγιον ἐπιφέρων ἑξῆς· καὶ τὸ σπέρμα σου ἔθνη κληρονομήσει, καὶ
πόλεις ἠρημωμένας κατοικιεῖς. ⌈σπέρμα δὲ τῆς ἐκκλησίας τοῦ θεοῦ εἴη
ἂν ὁ εὐαγγελικὸς λόγος, περὶ οὗ εἴρηται· «ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ
σπεῖραι», καί·
»οὐχὶ καλὸν σπέρμα ἔσπειρας ἐν τῷ σῷ ἀγρῷ»;⌉ τὸ δ' αὐτὸ τοῦτο σπέρμα
καὶ
πόλεις ἠρημωμένας συνεστήσατο. κατὰ δὲ τὸν 8Σύμμαχον εἴρηται· τὸ δὲ
σπέρμα σου ἔθνη κληρονομήσει, καὶ πόλεις ἠφανισμένας κατοι-
κιοῦσι. ⌈δύναται δὲ σπέρμα εἶναι τῆς ἐκκλησίας καὶ ἡ τῶν ἀποστόλων καὶ

μαθητῶν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν διαδοχή, δι' ὧν ἡ θεοσεβὴς πολιτεία ἐν ταῖς

Ευστάθιος. Vita Constantini (2018: 020)“Eusebius Werke, Band 1.1:

Über das Leben des Kaisers Konstantin”, Ed. Winkelmann, F.
Berlin: Akademie–Verlag, 1975; Die griechischen christlichen
Schriftsteller.Book Pin, chap.1, sec.19, line 2

 καὶ Μαξιμιανὸν καὶ Μαξέντιον διῶξαι τοὺς Χριστιανούς.

Ὅπως Κωνστάντιος ὁ πατὴρ ὀνειδισθεὶς πενίαν ὑπὸ Διοκλητιανοῦ καὶ
τοὺς
 θησαυροὺς πλήσας ἀπέδωκε πάλιν τοῖς προσενέγκασι τὰ χρήματα.
Περὶ τοῦ ὑπὸ τῶν ἄλλων διωγμοῦ.
Ὅπως Κωνστάντιος ὁ πατὴρ εἰδωλολατρείαν σχηματισάμενος τοὺς μὲν
θύειν
 θελήσαντας ἐξέβαλε, τοὺς δὲ ὁμολογῆσαι προθεμένους εἶχεν ἐν τῷ
παλατίῳ.
Τοῦ αὐτοῦ περὶ τῆς φιλοχρίστου προαιρέσεως.
Ὅτι Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ ἀποδυσαμένων πρῶτος ἦν λοιπὸν
αὔγουστος
 254

 ὁ Κωνστάντιος, ἐν εὐτεκνίᾳ κομῶν.  

Περὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Κωνσταντίνου νεανίου ἅμα Διοκλητιανῷ τὸ πρὶν εἰς
Παλαιστίνην παραγενομένου.
Κωνσταντίνου πρὸς τὸν πατέρα διὰ τὰς ἐπιβουλὰς Διοκλητιανοῦ
ἀναχώρησις.
Τελευτὴ Κωνσταντίου τὸν υἱὸν Κωνσταντῖνον Βασιλέα καταλιπόντος.
Ὅπως Κωνσταντίου προκομισθέντος τὰ στρατεύματα Κωνσταντῖνον
αὔγουστον
 ἀνηγόρευσεν.
Καταστροφὴ τῶν τυράννων δι' ὑπομνήσεως ὀλίγης.
Ὅτι βουλήσει θεοῦ Κωνσταντῖνος ἔσχε τὸ βασιλεύειν.
Κωνσταντίνου κατὰ βαρβάρων καὶ Βρεττανῶν νῖκαι.
Ὅπως Ῥώμην ἐλευθερῶσαι Μαξεντίου προέθετο.
Ὅτι τὰς εἰδωλολατρησάντων καταστροφὰς ἐνθυμηθεὶς μᾶλλον τὸν
χριστιανισμὸν  ἐξελέξατο.

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 1, chap.19, sec.1, line 4

παρὰ Ῥωμαίοις ἐκοσμεῖτο τιμῇ, πρῶτος σεβαστὸς τεττάρων τῶν ὕστερον

ἀναδειχθέντων χρηματίσας. ἀλλὰ καὶ εὐτεκνίᾳ μόνος παρὰ τοὺς λοιποὺς
αὐτοκράτορας διήνεγκε, παίδων ἀρρένων καὶ θηλειῶν μέγιστον χορὸν
συστη-
σάμενος. ἐπειδὴ δὲ πρὸς αὐτῷ λιπαρῷ γήρᾳ τῇ κοινῇ φύσει τὸ χρεὼν
ἀπο-
διδοὺς λοιπὸν ⌈τὸν βίον⌉ μεταλλάττειν ἔμελλεν, ἐνταῦθα πάλιν ὁ θεὸς
παρα-
δόξων αὐτῷ ποιητὴς ἀνεφαίνετο ἔργων, μέλλοντι τελευτᾶν τὸν πρῶτον
τῶν
παίδων Κωνσταντῖνον εἰς ὑποδοχὴν τῆς βασιλείας παρεῖναι
οἰκονομησάμενος.
 Συνῆν μὲν γὰρ οὗτος τοῖς τῆς βασιλείας κοινωνοῖς, καὶ μέσοις αὐτοῖς,
ὡς εἴρηται, κατ' αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν παλαιὸν τοῦ θεοῦ προφήτην τὰς
διατριβὰς
ἐποιεῖτο. ἤδη δ' ἐκ τοῦ παιδὸς ἐπὶ τὸν νεανίαν διαβὰς τιμῆς τῆς πρώτης
παρ'
αὐτοῖς ἠξιοῦτο· οἷον αὐτὸν καὶ ἡμεῖς ἔγνωμεν τὸ Παλαιστινῶν
διερχόμενον
ἔθνος σὺν τῷ πρεσβυτέρῳ τῶν βασιλέων, οὗ καὶ ἐπὶ δεξιὰ παρεστὼς
περι-
φανέστατος ἦν τοῖς ὁρᾶν ἐθέλουσιν, οἷός τε βασιλικοῦ φρονήματος ἐξ
ἐκείνου  
τεκμήρια παρέχων. σώματος μὲν γὰρ εἰς κάλλους ὥραν ⌈μέγεθός⌉ τε
ἡλικίας
 255

οὐδ' ἦν αὐτῷ παραβαλεῖν ἕτερον, ῥώμῃ δ' ἰσχύος τοσοῦτον ἐπλεονέκτει

τοὺς
ὁμήλικας ὡς καὶ φοβερὸν αὐτοῖς εἶναι, ταῖς δὲ κατὰ ψυχὴν ἀρεταῖς

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 2, chap.24, sec.1, line 1

πεμφθείσῃ⌉. μάθοις δ' ἂν τοῦ λόγου τὴν ἀρετὴν αὐτοῖς προσβαλὼν τοῖς
γράμμασι· δύο δ' ἦν ταῦτα, τὸ μὲν ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ θεοῦ, τὸ δὲ τοῖς  
ἐκτὸς κατὰ πόλιν δήμοις διαπεμφθέν, ὃ τῇ παρούσῃ προσῆκον ὑποθέσει
ἔμοιγε δοκεῖ παρενθεῖναι, ὡς ἂν διὰ τῆς ἱστορίας μένοι καὶ φυλάττοιτο
τοῖς
μεθ' ἡμᾶς καὶ ἡ τοῦδε τοῦ γράμματος ἔκθεσις πρός τ' ἀληθείας καὶ τῶν
ἡμετέρων διηγημάτων πίστωσιν. εἴληπται δ' ἐξ αὐθεντικοῦ τοῦ παρ' ἡμῖν
φυλαττομένου βασιλικοῦ νόμου, ᾧ καὶ τῆς αὐτοῦ δεξιᾶς ἔγγραφος ὑπο-
σημείωσις τῆς τῶν λόγων πιστώσεως οἷά τινι σφραγῖδι κατασημαίνει τὴν
μαρτυρίαν.
        Νικητὴς Κωνσταντῖνος Μέγιστος Σεβαστὸς ἐπαρχιώταις
Παλαιστίνης.
 Ἦν μὲν ἄνωθέν τε καὶ πάλαι παρὰ τοῖς ὀρθῶς καὶ σωφρόνως περὶ
τοῦ κρείττονος δοξάζουσιν ἔκδηλος ἡ διαφορὰ καὶ πᾶσαν ἀνείργουσα
πόρρωθεν ἀμφιβολίαν, ὅσῳ τῷ μέσῳ διήλλαττεν ἡ περὶ τὴν σεβασμιω-
τάτην τοῦ χριστιανισμοῦ θεραπείαν ἀκριβὴς παρατήρησις παρὰ τοὺς
πρὸς αὐτὴν ἐκπεπολεμωμένους τε καὶ καταφρονητικῶς ἔχειν ἐθέλοντας.
νυνὶ δὲ καὶ μᾶλλον ἐπιφανεστέραις πράξεσι καὶ κατορθώμασι λαμπρο-
τέροις τό τε τῆς ἀμφιβολίας ἄλογον ἀποδέδεικται καὶ ὁπόση τις ἡ τοῦ
μεγάλου θεοῦ δύναμις, ἡνίκα τοῖς μὲν πιστῶς τὸν σεμνότατον σέβουσι
νόμον καὶ μηδὲν τῶν παραγγελμάτων παραλύειν τολμῶσιν ἄφθονα τὰ
ἀγαθὰ καὶ πρὸς τὰς ἐγχειρήσεις ἰσχὺς ἀρίστη καὶ μετ' ἐλπίδων ἀγαθῶν

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 3, chap.7, sec.1, line 4

πάσῃ. εἷλκε γὰρ αὐτοὺς ἀγαθῶν ἐλπίς, ἥ τε τῆς εἰρήνης μετουσία, τοῦ τε
ξένου θαύματος τῆς τοῦ τοσούτου βασιλέως ὄψεως ἡ θέα. ἐπειδὴ οὖν
συν-
ῆλθον οἱ πάντες, ἔργον ἤδη θεοῦ τὸ πραττόμενον ἐθεωρεῖτο. οἱ γὰρ μὴ
μόνον ψυχαῖς ἀλλὰ καὶ σώμασι καὶ χώραις καὶ τόποις καὶ ἔθνεσι
πορρωτάτω
διεστῶτες ἀλλήλων ὁμοῦ συνήγοντο, καὶ μία τοὺς πάντας ὑπεδέχετο
πόλις·
ἦν οὖν ὁρᾶν μέγιστον ἱερέων στέφανον οἷόν τινα ἐξ ὡραίων ἀνθέων
κατα-
 256

πεποικιλμένον.
 Τῶν γοῦν ἐκκλησιῶν ἁπασῶν, αἳ τὴν Εὐρώπην ἅπασαν Λιβύην τε καὶ
τὴν Ἀσίαν ἐπλήρουν, ὁμοῦ συνῆκτο τῶν τοῦ θεοῦ λειτουργῶν τὰ
ἀκροθίνια,
εἷς τ' οἶκος εὐκτήριος ὥσπερ ἐκ θεοῦ πλατυνόμενος ἔνδον ἐχώρει κατὰ τὸ

αὐτὸ Σύρους ἅμα καὶ Κίλικας, Φοίνικάς τε καὶ Ἀραβίους καὶ

Παλαιστινούς,
ἐπὶ τούτοις Αἰγυπτίους, Θηβαίους, Λίβυας, τούς τ' ἐκ μέσης τῶν ποταμῶν

ὁρμωμένους· ἤδη καὶ Πέρσης ἐπίσκοπος τῇ συνόδῳ παρῆν, οὐδὲ Σκύθης

ἀπελιμπάνετο τῆς χορείας, Πόντος τε καὶ Γαλατία, Καππαδοκία τε καὶ
Ἀσία, Φρυγία τε καὶ Παμφυλία τοὺς παρ' αὐτοῖς παρεῖχον ἐκκρίτους·
ἀλλὰ
καὶ Θρᾷκες καὶ Μακεδόνες, Ἀχαιοί τε καὶ Ἠπειρῶται, τούτων θ' οἱ ἔτι
προσωτάτω οἰκοῦντες ἀπήντων, αὐτῶν τε Σπάνων ὁ πάνυ βοώμενος εἷς
ἦν
τοῖς πολλοῖς ἅμα συνεδρεύων. τῆς δέ γε βασιλευούσης πόλεως ὁ μὲν
προ-  
εστὼς διὰ γῆρας ὑστέρει, πρεσβύτεροι δ' αὐτοῦ παρόντες τὴν αὐτοῦ τάξιν

ἐπλήρουν. τοιοῦτον μόνος ἐξ αἰῶνος εἷς βασιλεὺς Κωνσταντῖνος Χριστῷ

στέφανον δεσμῷ συνάψας εἰρήνης, τῷ αὐτοῦ σωτῆρι τῆς κατ' ἐχθρῶν καὶ

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 3, chap.25, sec.1, line 2

δόγματα κυρῶν ἐπεσφραγίζετο, παρεκάλει τε συμφωνίας ἔχεσθαι μηδὲ

δια-
σπᾶν καὶ κατατέμνειν τὴν ἐκκλησίαν, τῆς δὲ τοῦ θεοῦ κρίσεως ἐν νῷ τὴν
μνήμην λαμβάνειν. καὶ ταῦτα δὲ βασιλεὺς δι' οἰκείας ἐπέστελλε γραφῆς.
 Καὶ ἄλλα δὲ τούτοις ἔγραφεν ἀδελφὰ μυρία πλείστας θ' ὅσας ἐπιστολὰς
διετύπου, ἐν μέρει μὲν ἐπισκόποις ὑπὲρ τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ τὰ πρός-
φορα διαταττόμενος, ἤδη δὲ καὶ αὐτοῖς προσεφώνει τοῖς πλήθεσιν, ἀδελ-
φοὺς ἀποκαλῶν καὶ συνθεράποντας ἑαυτοῦ τοὺς τῆς ἐκκλησίας λαοὺς ὁ
τρισμακάριος. σχολῆς δ' ἂν γένοιτο ταῦτα ἐπ' οἰκείας ὑποθέσεως συναγα-
γεῖν, ὡς ἂν μὴ τὸ σῶμα τῆς παρούσης ἡμῖν διακόπτοιτο ἱστορίας.
 Τούτων δ' ὧδ' ἐχόντων, μνήμης ἄξιον ἄλλο τι μέγιστον ἐπὶ τοῦ
Παλαιστινῶν ἔθνους ὁ θεοφιλὴς εἰργάζετο. τί δ' ἦν τοῦτο; τὸν ἐν τοῖς
Ἱεροσο-
λύμοις τῆς σωτηρίου ἀναστάσεως μακαριστότατον τόπον ἐδόκει δεῖν
αὐτῷ
προφανῆ καὶ σεπτὸν ἀποφῆναι τοῖς πᾶσιν. αὐτίκα γοῦν οἶκον εὐκτήριον
 257

συστήσασθαι διεκελεύετο, οὐκ ἀθεεὶ τοῦτ' ἐν διανοίᾳ βαλὼν ἀλλ' ὑπ'

αὐτοῦ
τοῦ σωτῆρος ἀνακινηθεὶς τῷ πνεύματι. ἄνδρες μὲν γάρ ποτε δυσσεβεῖς,
μᾶλλον δὲ πᾶν τὸ δαιμόνων διὰ τούτων γένος, σπουδὴν ἔθεντο σκότῳ καὶ

λήθῃ παραδοῦναι τὸ θεσπέσιον ἐκεῖνο τῆς ἀθανασίας μνῆμα, παρ' ᾧ φῶς

ἐξαστράπτων ὁ καταβὰς οὐρανόθεν ἄγγελος ἀπεκύλισε τὸν λίθον τῶν τὰς

διανοίας λελιθωμένων καὶ τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν ἔθ' ὑπάρχειν

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 3, chap.47, sec.4, line 1

ὡς αὐτῷ δοκεῖν ἐκ πρώτης τῷ κοινῷ σωτῆρι μεμαθητεῦσθαι, οὕτω δὲ

ἀξιώ-
ματι βασιλικῷ τετιμηκότα, ὡς ἐν ἅπασιν ἔθνεσι παρ' αὐτοῖς τε τοῖς
στρατιω-
τικοῖς τάγμασιν αὐγούσταν βασιλίδα ἀναγορεύεσθαι, χρυσοῖς τε
νομίσμασι
καὶ τὴν αὐτῆς ἐκτυποῦσθαι εἰκόνα. ἤδη δὲ καὶ βασιλικῶν θησαυρῶν
παρεῖχε
τὴν ἐξουσίαν, ὡς χρῆσθαι κατὰ προαίρεσιν καὶ διοικεῖν κατὰ γνώμην,
ὅπως
ἂν ἐθέλοι καὶ ὡς ἂν εὖ ἔχειν αὐτῇ νομίζοιτο ἕκαστα, τοῦ παιδὸς αὐτὴν
κἀν  
τούτοις διαπρεπῆ καὶ ἀξιοζήλωτον πεποιημένου. διὸ τῶν εἰς αὐτοῦ
μνήμην
ἀναφερομένων καὶ ταῦτ' εἰκότως ἡμῖν ἀνείληπται, ἃ δι' εὐσεβείας
ὑπερβολὴν
μητέρα τιμῶν θεσμοὺς ἀπεπλήρου θείους ἀμφὶ γονέων τιμῆς τὰ πρέποντα

διαταττομένους.
 Τὰς μὲν οὖν λεχθείσας φιλοκαλίας βασιλεὺς πρὸς τῷ Παλαιστινῶν
ἔθνει
τόνδε συνίστη τὸν τρόπον, καὶ κατὰ πάσας δὲ τὰς ἐπαρχίας νεοπαγεῖς
ἐκκλη-
σίας ἐπισκευάζων μακρῷ τῶν προτέρων τιμιωτέρας ἀπέφαινε. τὴν δέ γ'
ἐπώνυμον αὐτοῦ πόλιν ἐξόχῳ τιμῇ γεραίρων εὐκτηρίοις πλείοσιν
ἐφαίδρυνε
μαρτυρίοις τε μεγίστοις καὶ περιφανεστάτοις οἴκοις, τοῖς μὲν πρὸ τοῦ
ἄστεος
τοῖς δ' ἐν αὐτῷ τυγχάνουσι, δι' ὧν ὁμοῦ καὶ τὰς τῶν μαρτύρων μνήμας
ἐτί-
 258

μα καὶ τὴν αὐτοῦ πόλιν τῷ τῶν μαρτύρων καθιέρου θεῷ. ὅλως δ' ἐμπνέων

θεοῦ σοφίας, ἣν τῆς ἐπηγορίας τῆς αὐτοῦ πόλιν ἐπώνυμον ἀποφῆναι

ἔκρινε,

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 3, chap.51, sec.1, line 3

ἐπὶ τῆς ἀνατολικῆς μητροπόλεως, ἣ τὴν ἐπώνυμον εἴληχεν Ἀντιόχου

προς-
ηγορίαν· ἐφ' ἧς ὡς ἐπὶ κεφαλῆς τῶν τῇδε ἐθνῶν μονογενές τι χρῆμα
ἐκκλησίας
μεγέθους ἕνεκα καὶ κάλλους ἀφιέρου, μακροῖς μὲν ἔξωθεν περιβόλοις
τὸν
πάντα νεὼν περιλαβών, εἴσω δὲ τὸν εὐκτήριον οἶκον εἰς ἀμήχανον
ἐπάρας
ὕψος, ἐν ὀκταέδρου {μὲν} συνεστῶτα σχήματι, ἐν κύκλῳ ὑπερῴων τε καὶ

καταγείων χωρημάτων ἁπανταχόθεν περιεστοιχισμένον, ὃν καὶ χρυσοῦ

πλεί-
ονος ἀφθονίᾳ χαλκοῦ τε καὶ τῆς λοιπῆς πολυτελοῦς ὕλης ἐστεφάνου
κάλλεσιν.
 Τάδε μὲν οὖν τὰ ἐξοχώτατα τῶν βασιλέως ἐτύγχανεν ἀφιερώματα. πυθό-
μενος ⌈δέ⌉ τοι ἕνα καὶ τὸ αὐτὸν σωτῆρα τὸν {τε} ἔναγχος ἐπιφανέντα τῷ
βίῳ
καὶ πρόπαλαι θεοφανείας πεποιῆσθαι φιλοθέοις ἀνδράσι τῆς
Παλαιστίνης
ἀμφὶ τὴν καλουμένην δρῦν Μαμβρῆ, κἀνταῦθα οἶκον εὐκτήριον
ἀνεγεῖραι
τῷ ὀφθέντι θεῷ διακελεύεται. τοῖς μὲν οὖν τῶν ἐθνῶν ἄρχουσιν αὐθεντία
βασιλικὴ διὰ τῶν πρὸς ἕκαστον ἐπισταλθέντων γραμμάτων ἐπεφοίτα, εἰς
πέρας ἀγαγεῖν τὸ προσταχθὲν διακελευομένη, ἡμῖν δὲ τοῖς τήνδε
γράφουσι
τὴν ἱστορίαν λογικωτέραν κατέπεμπε διδασκαλίαν, ἧς ἔμοιγε δοκεῖ τὸ
ἴσον
γράμμα τῷ παρόντι συνάψαι λόγῳ εἰς ἀκριβῆ διάγνωσιν τῆς τοῦ
θεοφιλοῦς
ἐπιμελείας. καταμεμψάμενος γοῦν ἡμῖν ἐφ' οἷς ἐπύθετο πραττομένοις
αὐτόθι τάδε κατὰ λέξιν ἔγραφε.         Νικητὴς Κωνσταντῖνος Μέγιστος
Σεβαστὸς Μακαρίῳ καὶ λοιποῖς ἐπισκόποις Παλαιστίνης.

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 3, chap.52, sec.1, line 2

 259

καὶ πρόπαλαι θεοφανείας πεποιῆσθαι φιλοθέοις ἀνδράσι τῆς

Παλαιστίνης ἀμφὶ τὴν καλουμένην δρῦν Μαμβρῆ, κἀνταῦθα οἶκον
εὐκτήριον ἀνεγεῖραι τῷ ὀφθέντι θεῷ διακελεύεται. τοῖς μὲν οὖν τῶν
ἐθνῶν ἄρχουσιν αὐθεντία βασιλικὴ διὰ τῶν πρὸς ἕκαστον ἐπισταλθέντων
γραμμάτων ἐπεφοίτα, εἰς πέρας ἀγαγεῖν τὸ προσταχθὲν διακελευομένη,
ἡμῖν δὲ τοῖς τήνδε γράφουσι
τὴν ἱστορίαν λογικωτέραν κατέπεμπε διδασκαλίαν, ἧς ἔμοιγε δοκεῖ τὸ
ἴσον
γράμμα τῷ παρόντι συνάψαι λόγῳ εἰς ἀκριβῆ διάγνωσιν τῆς τοῦ
θεοφιλοῦς
ἐπιμελείας. καταμεμψάμενος γοῦν ἡμῖν ἐφ' οἷς ἐπύθετο πραττομένοις
αὐτόθι
τάδε κατὰ λέξιν ἔγραφε.
        Νικητὴς Κωνσταντῖνος Μέγιστος Σεβαστὸς Μακαρίῳ καὶ λοιποῖς
ἐπισκόποις Παλαιστίνης.
 Ἓν καὶ τοῦτο μέγιστον τῆς ὁσιωτάτης μου κηδεστρίας γέγονεν εἰς
ἡμᾶς εὐεργέτημα τὸ λανθάνουσαν μέχρι νῦν παρ' ὑμῖν ἐναγῶν ἀνθρώπων

ἀπόνοιαν διὰ τῶν πρὸς ἡμᾶς γνωρίσαι γραμμάτων, ὡς τῆς πρεπούσης

ἐπανορθώσεως καὶ θεραπείας εἰ καὶ βραδέως ἀλλ' ὅμως ἀναγκαίως δι'
ἡμῶν τὸ παροφθὲν ἁμάρτημα τυχεῖν. καὶ γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς δυσσέ-
βημα παμμέγεθες τοὺς ἁγίους τόπους ὑπὸ τῶν ἀνοσίων χραίνεσθαι
μιασμάτων. τί οὖν ἐστιν, ἀδελφοὶ προσφιλέστατοι, ὃ τὴν ὑμετέραν παρ-
ελθὸν ἀγχίνοιαν ἡ προειρημένη διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον εὐλάβειαν οὐχ
οἵα τε γέγονεν ἀποσιωπῆσαι; τὸ χωρίον, ὅπερ παρὰ τὴν δρῦν τὴν
Μαμβρῆ προσαγορεύεται,

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 4, chap.38, sec.1, line 1

ἐκκλησίας διακόνων, ὃς ἐπειδὰν ἀφίκηται πρὸς ἡμᾶς, τῆς ἡμετέρας

πειρα-θήσεται φιλανθρωπίας.
 Ὃ θεός σε διαφυλάξοι, ἀδελφὲ ἀγαπητέ.
 Ταῦτα μὲν οὖν βασιλεὺς διεκελεύετο. αὐτίκα δ' ἔργον ἐπηκολούθει τῷ
λόγῳ, ἐν πολυτελῶς ἠσκημένοις τεύχεσι τρισσὰ καὶ τετρασσὰ
διαπεμψάντων ἡμῶν ***  Ὃ δὴ καὶ αὐτὸ ἑτέρα βασιλέως ἀντιφώνησις
παραστήσει, δι' ἧς, πυθόμενος ς ἡ παρ' ἡμῖν Κωνστάντια πόλις, ἀνδρῶν
ἐκτόπως δεισιδαιμόνων οὖσα
πρότερον, ὁρμῇ θεοσεβείας τῆς ἔμπροσθεν μεταβέβληκεν εἰδωλικῆς
πλάνης,  
χαίρειν ἐδήλου καὶ τὴν πρᾶξιν ἀποδέχεσθαι ***
 Ἤδη μὲν οὖν ἐπὶ τοῦ Παλαιστινῶν ἔθνους ἡ Κωνστάντια τὴν σωτήριον
 260

ἐπιγραψαμένη θεοσέβειαν καὶ παρ' αὐτῷ θεῷ καὶ παρὰ βασιλεῖ τιμῆς
κρείτ-
τονος ἠξιοῦτο, πόλις μὲν ἀποφανθεῖσα ὃ μὴ πρότερον ἦν, ἀμείψασα δὲ
τὴν
προσηγορίαν ἐπωνύμῳ κρείττονι θεοσεβοῦς ἀδελφῆς βασιλέως.
 Ταὐτὸν δὲ καὶ ἕτεραι πλείους διεπράττοντο χῶραι, ὡς ἡ ἐπὶ τοῦ
Φοινίκων
ἔθνους αὐτοῦ βασιλέως ἐπώνυμος, ἧς οἱ πολῖται δυσεξαρίθμητα ξοάνων
ἱδρύ-
ματα πυρὶ παραδόντες τὸν σωτήριον ἀντικατηλλάξαντο νόμον. καὶ ἐφ'
ἑτέρων
δ' ἐπαρχιῶν αὐτόμολοι τῇ σωτηρίῳ προσιόντες γνώσει ἀθρόοι κατὰ
χώρας
καὶ κατὰ πόλεις τὰ μὲν πρότερα αὐτοῖς ἱερὰ νενομισμένα, ἐν ὕλῃ
παντοίων
ὄντα ξοάνων, ὡσανεὶ τὸ μηθὲν ὄντα ἠφάνιζον, ναούς τ' αὐτῶν καὶ τεμένη

εἰς ὕψος ἠρμένα μηδενὸς ἐπικελεύοντος καθῄρουν,

Ευστάθιος. Vita Constantini Book 4, chap.43, sec.4, line 3

⌈μηδὲ⌉ ἀναβάλλεσθαι τὴν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα παρορμῶν γε πορείαν.

ἄραντες
οὖν οἱ πάντες ἀπὸ τοῦ Φοινίκων ἔθνους δημοσίοις δρόμοις ἤλαυνον ἐπὶ
τὰ
προκείμενα, ἐπληροῦτο δὲ τότε πᾶς ὁ τῇδε τόπος μεγίστης θεοῦ χορείας,
ἐπὶ ταὐτὸν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις συνηγμένων τῶν ἐξ ἁπάσης ἐπαρχίας
δια-
φανῶν ἐπισκόπων. Μακεδόνες μὲν γὰρ τὸν τῆς παρ' αὐτοῖς μητροπόλεως
παρέπεμπον, Παννόνιοί τε καὶ Μυσοὶ τὰ παρ' αὐτοῖς ἀνθοῦντα κάλλη τῆς

τοῦ θεοῦ νεολαίας, παρῆν δὲ καὶ Περσῶν ἐπισκόπων ἱερὸν χρῆμα, τὰ

θεῖα
λόγια ἐξηκριβωκὼς ἀνήρ, Βιθυνοί τε καὶ Θρᾷκες τὸ πλήρωμα τῆς
συνόδου
κατεκόσμουν. οὐ μὴν ἀπελιμπάνοντο Κιλίκων οἱ διαφέροντες, καὶ
Καππα-
δοκῶν ⌈δ'⌉ οἱ πρῶτοι παιδεύσει λόγων μέσοι τοῖς πᾶσι διέπρεπον, Συρία
τε
πᾶσα καὶ Μεσοποταμία, Φοινίκη τε καὶ Ἀραβία σὺν αὐτῇ Παλαιστίνῃ,
Αἴγυπτός τε καὶ Λιβύη, οἵ τε τὴν Θηβαίων οἰκοῦντες χώραν, πάντες ὁμοῦ
 261

ἐπλήρουν τὴν μεγάλην τοῦ θεοῦ χορείαν, οἷς ἀνάριθμος ἐξ ἁπασῶν τῶν
ἐπαρχιῶν ἐπηκολούθει λεώς. παρῆν δὲ τούτοις ἅπασι βασιλική τις
ὑπηρεσία,
ἄνδρες τ' ἐξ αὐτῶν βασιλείων δόκιμοι κατεπέμποντο φαιδρῦναι τὴν
ἑορτὴν
ταῖς βασιλέως χορηγίαις, ναὶ μὴν καὶ ὁ τούτοις ἅπασιν ἐφεστὼς βασιλεῖ
δεξιὸς ἀνήρ, πίστει καὶ εὐλαβείᾳ λόγων τε θείων ἐμπρέπων ἀσκήσει, ὃς  
δὴ καὶ ταῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ὁμολογίαις κατὰ τὸν τῶν τυράννων καιρὸν
λαμπρυνόμενος εἰκότως τὴν τῶνδε διάταξιν ἐπιστεύετο. καὶ δὴ τῷ
βασιλέως

Ευστάθιος. De laudibus Constantini (2018: 022)“Eusebius Werke, vol.

1”, Ed. Heikel, I.A.Leipzig: Hinrichs, 1902; Die griechischen
christlichen Schriftsteller 7.Chap.9, sec.15, line 2

 ἀλλ' οἵδε μὲν θεομάχου λύττης τοιοῦτον εὕραντο τέλος, ὁ δὲ

τὸ σωτήριον τρόπαιον προβεβλημένος μόνος αὐτός, οὐ μὴν μόνος
συνόντος δὲ καὶ συμπράττοντος αὐτῷ τοῦ μόνου, τῶν μικρῷ πρόσθεν
ἑαλωκότων τὰ νέα πολὺ κρείττονα τὰ δεύτερα μακρῷ τῶν πρώτων  
ἀπέφαινε τιμιώτερα, ὧδε μὲν τὴν ἐπώνυμον αὐτῷ πόλιν διαφόροις
ἐκκλησίαις θεοῦ φαιδρύνων, ὧδε δὲ τὴν Βιθυνῶν ἄρχουσαν μεγίστῃ
τιμῶν καὶ περικαλλεστάτῃ, καὶ τῶν δὲ λοιπῶν ἐθνῶν τὰς μάλιστα
κρατιστευούσας τοῖς ὁμοίοις ἐκόσμει.
         πάντων δ' ἐξαίρετα δύο τμή-
ματα τῆς ἑῴας ἀπολαβών, τὸ μὲν ἐπὶ τοῦ Παλαιστινῶν ἔθνους ὡς
ἂν ἐνθένδε τοῦ ζωοποιοῦ νάματος πηγῆς δίκην ἀνομβρήσαντος εἰς
πάντας, τὸ δ' ἐπὶ τῆς ἀνατολικῆς μητροπόλεως ἣ τὴν ἐπώνυμον
Ἀντιόχου κοσμεῖ προσηγορίαν, τῇδε μὲν ὥσπερ ἐν κεφαλῇ τῶν τῇδε
ἐθνῶν ἁπάντων θεῖόν τι καὶ μονογενὲς χρῆμα μεγέθους ἕνεκα καὶ
καλλονῆς ἀφιέρου· μακροῖς ἔξωθεν περιβόλοις τὸν πάντα νεὼν περι-
λαμβάνων, εἴσω δὲ τὸ ἀνάκτορον εἰς ἀμήχανον ἐπαίρων ὕψος, ἐν
ὀκταέδρου μὲν σχήματι κατεποίκιλλεν, οἴκοις δὲ τοῦτο πλείοσιν
ἐξέδραις τε ἐν κύκλῳ περιστοιχισάμενος, παντοίοις ἐστεφάνου κάλ-
λεσιν.

Ευστάθιος. De laudibus Constantini Chap.9, sec.16, line 2

ἂν ἐνθένδε τοῦ ζωοποιοῦ νάματος πηγῆς δίκην ἀνομβρήσαντος εἰς

πάντας, τὸ δ' ἐπὶ τῆς ἀνατολικῆς μητροπόλεως ἣ τὴν ἐπώνυμον
Ἀντιόχου κοσμεῖ προσηγορίαν, τῇδε μὲν ὥσπερ ἐν κεφαλῇ τῶν τῇδε
ἐθνῶν ἁπάντων θεῖόν τι καὶ μονογενὲς χρῆμα μεγέθους ἕνεκα καὶ
 262

καλλονῆς ἀφιέρου· μακροῖς ἔξωθεν περιβόλοις τὸν πάντα νεὼν περι-

λαμβάνων, εἴσω δὲ τὸ ἀνάκτορον εἰς ἀμήχανον ἐπαίρων ὕψος, ἐν
ὀκταέδρου μὲν σχήματι κατεποίκιλλεν, οἴκοις δὲ τοῦτο πλείοσιν
ἐξέδραις τε ἐν κύκλῳ περιστοιχισάμενος, παντοίοις ἐστεφάνου κάλ-
λεσιν.
         τάδε μὲν οὖν ὧδε συνετελεῖτο, τὰ δ' ἐπὶ τοῦ Παλαιστι-
νῶν ἔθνους τῆς Ἑβραίων βασιλικῆς ἑστίας ἐν μέσῳ κατ' αὐτὸ δὴ
τὸ σωτήριον μαρτύριον οἶκον εὐκτήριον παμμεγέθη νεών τε ἅγιον τῷ
σωτηρίῳ σημείῳ πλουσίαις καὶ δαψιλέσι κατεκόσμει φιλοτιμίαις, μνῆ-
μά τε μνήμης αἰωνίου γέμον αὐτά τε τοῦ μεγάλου σωτῆρος τὰ κατὰ
τοῦ θανάτου τρόπαια λόγου παντὸς κρείττοσιν ἐτίμα καλλωπίσμασιν.
τρεῖς δ' ἀπολαβὼν ἐν τῇδε χώρας τρισὶν ἄντροις μυστικοῖς τετιμημέ-
νας, πλουσίαις ταύτας οἰκοδομαῖς ἐκόσμει, τῷ μὲν τῆς πρώτης θεο-
φανείας ἄντρῳ τὰ τῆς καταλλήλου νέμων τιμῆς, τῷ δὲ τῆς ὑστάτης
ἀναλήψεως τὴν ἐπὶ τῆς ἀκρωρείας μνήμην σεμνύνων, τῷ δὲ μέσῳ
τοῦ παντὸς ἀγῶνος τὰς σωτηρίους ἀνυψῶν νίκας. ταῦτα δὴ πάντα
βασιλεὺς ἐκόσμει τὸ σωτήριον εἰς ἅπαντας ἀνακηρύττων σημεῖον·

Ευστάθιος. De laudibus Constantini Chap.11, sec.2, line 4

νον οὐδὲ σοὶ τὰ ἀπόρρητα γυμνοῦντες, ᾧ καὶ πρὸ τῶν ἡμετέρων

λόγων θεὸς αὐτὸς οὐκ ἐξ ἀνθρώπων οὐδὲ δι' ἀνθρώπου δι' αὐτοῦ
δὲ τοῦ κοινοῦ σωτῆρος καὶ τῆς αὐτοῦ σοι πολλαχῶς ἐπιλαμψάσης
θεϊκῆς ὄψεως τὰ κρύφια τῶν ἱερῶν ἐξέφηνέν τε καὶ ἀπεκάλυψεν,
τοὺς δ' ἀμαθεῖς ἀνθρώπους εἰς φῶς ἄγοντες καὶ τῶν σῶν τῆς  
εὐσεβείας ὁσίων ἔργων τὰς ὑποθέσεις καὶ τὰς αἰτίας τοῖς ἀγνοοῦσιν
ὑποτιθέμενοι.
         τὰ μὲν γὰρ εἰς τὴν τοῦ παμβασιλέως θεοῦ θεραπείαν
τε καὶ τιμὴν ὁσημέραι καθ' ὅλης τῆς ἀνθρώπων οἰκουμένης πρὸς
τῆς σῆς ἀρετῆς κατορθούμενα πᾶν στόμα θνητῶν ἀνυμνεῖ, τὰ δ'
ἐπὶ τῆς ἡμεδαπῆς ἑστίας, φημὶ δὴ τοῦ Παλαιστινῶν ἔθνους, πόλεώς
τε τῆσδε, ἔνθεν ὁ σωτήριος λόγος ὥσπερ ἀπὸ πηγῆς εἰς πάντας
ἀνώμβρησεν ἀνθρώπους, ἀνατεθέντα τῷ σῷ φύλακί τε καὶ σωτῆρι
χαριστήρια, τρόπαιά τε τῆς κατὰ τοῦ θανάτου νίκης ἐν προσευκ-
τηρίων οἴκοις καὶ ναῶν ἀφιερώμασιν ἀνεγηγερμένα, ὑψηλά τε καὶ
περικαλλῆ βασιλικῆς διανοίας βασιλικὰ μεγαλουργήματα ἀμφὶ τὸ σωτή-
ριον μαρτύριον τῆς ἀθανάτου μνήμης ἐπεσκευασμένα
         οὐ τοῖς πᾶσι
πρόδηλον ἔχει τὴν αἰτίαν, ἀλλ' οἱ μὲν τὰ θεῖα δυνάμει πνεύματος ἐνθέου
πεφωτισμένοι ἴσασί τε καὶ γνωρίζουσι, καὶ σὲ τῆς ἐπὶ ταῦτα διανοίας
 263

Ευστάθιος. De laudibus Constantini Chap.16, sec.5, line 5

ἀνθρώποις παρεδίδοτο καὶ τρόπος εἷς εὐσεβείας σωτήριός τε ἡ Χρι-

στοῦ διδασκαλία, κατὰ ταῦτα καὶ βασιλέως ἑνὸς ὑφ' ἕνα καὶ τὸν
αὐτὸν χρόνον καθ' ὅλης τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς ὑποστάντος εἰρήνη
βαθεῖα τὰ σύμπαντα διελάμβανεν· ὁμοῦ τε καὶ ὑφ' ἑνὶ καιρῷ ὥσπερ
ἐξ ἑνὸς θείου νεύματος ἀνεφύοντο εἰς ἀνθρώπους ἀγαθῶν δύο βλα-
στοί, ἥ τε Ῥωμαίων ἀρχὴ καὶ ἡ εὐσεβὴς διδασκαλία.
         πρό γε μὴν
ταύτης οἱ μὲν ἀφωρισμένως Συρίας ἐκράτουν, οἱ δὲ τῆς Ἀσίας ἐβα-
σίλευον, ἄλλοι δὲ Μακεδονίας, τὴν δὲ Αἴγυπτον ἀποτεμόντες ἕτεροι
κατεῖχον, καὶ χώραν τὴν Ἀράβων ὡσαύτως ἄλλοι, ναὶ μὴν καὶ
Παλαιστινῶν τὸ Ἰουδαίων ἐκράτει γένος, καὶ κατὰ κώμας τε καὶ κατὰ
πόλεις καὶ κατὰ πάντα τόπον ὥσπερ ὑπό τινος παραπληξίας
κατ' ἀλλήλων φονῶντες καὶ δαιμονῶντες ἀληθῶς πολέμοις καὶ
μάχαις ἐσχόλαζον.
 ἀλλὰ γὰρ ἀθρόως ἅπαντα ὥσπερ ἀπὸ νύσσης μιᾶς δύο μεγάλαι
προελθοῦσαι δυνάμεις ἡμέρωσάν τε καὶ εἰς φιλίαν συνήγαγον, ἥ τε
Ῥωμαίων ἀρχὴ μόναρχος ἐξ ἐκείνου φανθεῖσα καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ
διδασκαλία, ὁμοῦ καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ συνακμάσασαι ἀλλήλαις.
         ἡ μέν
γε τοῦ σωτῆρος ἡμῶν δύναμις τὰς τῶν δαιμόνων πολυαρχίας τε καὶ
πολυθεΐας καθεῖλε, μίαν βασιλείαν θεοῦ πᾶσιν ἀνθρώποις Ἑλλησί τε

Ευστάθιος. Antiquorum martyriorum collectio (fragmenta) (2018:

025); MPG 20.Vol. 20, p. 1528, line 25

ἐπεὶ ἔγνωσαν ἀγανακτοῦντας ἐπὶ τούτῳ τοὺς ὄχλους,

πρὶν ὑπ' αὐτῶν συλληφθῆναι, Χριστιανοὺς ἑαυτοὺς
ἀνεκήρυξαν, καὶ οὕτω τὴν ἐπὶ θανάτῳ ἀπήχθησαν.
Ἰσχυρίων ἐπιτροπεύων τινὶ τῶν ἀρχόντων, ἐπὶ
μισθῷ τοῦ μισθοδότου κελεύοντος αὐτὸν θῦσαι, ἐπεὶ
μὴ ἐπείσθη τοῦτο ποιῆσαι, βακτηρίαν μεγίστην κατὰ
τῆς ἕδρας ὠσθεῖσαν διά τε τῶν σπλάγχνων καὶ τῶν
ἐντέρων δεξάμενος, τὸ πνεῦμα παρέδωκε. Ταῦτα ἐκ
τῆς ἐπιστολῆς Διονυσίου τοῦ Ἀλεξανδρείας.
 Εʹ. Ἐπὶ Οὐαλεριανοῦ βασιλέως Ῥωμαίων διωγμοῦ
κινηθέντος, ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης, τρεῖς ἄν-
δρες, Πρίσκος τε καὶ Μάλλος καὶ Ἀλέξανδρος, ἐν ἀγρῷ
οἰκοῦντες, ἐπεὶ περὶ τοῦ διωγμοῦ μεμαθήκεσαν, κα-
λέσαντες ἑαυτοὺς ὡς ἀμελεῖς καὶ ῥᾳθύμους, ὥρμη-
 264

σαν ὁμοθυμαδὸν εἰς τὴν πόλιν, καὶ λαμπρῶς τῇ κατὰ

Χριστὸν διαλάμψαντες ὁμολογίᾳ, θείῳ κατεκοσμήθη-
σαν μαρτυρίῳ, θηρίων γενόμενοι βορά. Ἐπὶ Γαλιη-
νοῦ, ἐν τῇ προειρημένῃ πόλει Μαρῖνος ἑκατοντάρχου
ἀξίαν κομίσασθαι προσελθὼν, τῆς ἐν οὐρανοῖς στρα-
τείας διὰ μαρτυρίου ἐπέτυχε. Παρελθὼν γάρ τις πρὸ
τοῦ βήματος μὴ ἐξεῖναι αὐτῷ ἔφη τῆς Ῥωμαίων

Ευστάθιος. Antiquorum martyriorum collectio (fragmenta)

Vol. 20, p. 1529, line 58

Φοινίκης μαρτύρων, Τυραννίων ἐπίσκοπος τῆς κατὰ

Τύρον Ἐκκλησίας πρώτιστος ἦν, πρεσβύτερός τε τῆς
κατὰ Σιδῶνα Ζηνόβιος, καὶ ἔτι Σιλβανὸς τῶν ἀμφὶ
τὴν Ἔμεσσαν ἐκκλησιῶν ἐπίσκοπος (θηρίων δ' οὗτος
μεθ' ἑτέρων ἐπ' αὐτῆς Ἐμέσσης ἐγεγόνει βορά).
Ἄμφω δὲ οἱ προειρημένοι ἐπ' Ἀντιοχείας τὸν τοῦ
Θεοῦ Λόγον μέχρι θανάτου ἐδοξάτην, ὁ μὲν θαλατ-
τίοις παραδοθεὶς βυθοῖς ὁ ἐπίσκοπος, ὁ δὲ ἰατρῶν
ἄριστος Ζηνόβιος ταῖς κατὰ τῶν πλευρῶν ἐπιτεθεί-
σαις αὐτῷ καρτερῶς ἐναποθανὼν βασάνοις. Τῶν δ'
ἐπὶ Παλαιστίνης μαρτύρων, Σιλβανὸς ἐπίσκοπος  
Γάζης, κατὰ τὰ ἐν Φοινίκῃ χαλκοῦ μέταλλα, σὺν
ἑτέροις, ἑνὸς δέοντος, τὸν ἀριθμὸν τεσσαράκοντα, τὴν
κεφαλὴν ἀποτέμνεται. Αἰγύπτιοί τε αὐτόθι Πηλεὺς
καὶ Νεῖλος, ἐπίσκοποι, μεθ' ἑτέρων τὴν διὰ πυρὸς
ὑπέμειναν τελευτήν· καὶ Πάμφιλος δὲ τότε, πρεσβύ-
τερος ὢν Καισαρείας τῆς κατὰ Παλαιστίνην, θείῳ
μαρτυρίῳ κατακοσμεῖται λαμπρῶς ἀγωνισάμενος.
Τῶν δ' ἐπ' Ἀλεξανδρείας καθ' ὅλης τε τῆς Αἰγύπτου,
καὶ Θηβαΐδος διαπρεπῶς τελειωθέντων, ἐν πρώτοις
ἦν Πέτρος αὐτῆς Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος, καὶ τῶν

Ευστάθιος. Antiquorum martyriorum collectio (fragmenta)

Vol. 20, p. 1532, line 6

Θεοῦ Λόγον μέχρι θανάτου ἐδοξάτην, ὁ μὲν θαλατ-

τίοις παραδοθεὶς βυθοῖς ὁ ἐπίσκοπος, ὁ δὲ ἰατρῶν
ἄριστος Ζηνόβιος ταῖς κατὰ τῶν πλευρῶν ἐπιτεθεί-
σαις αὐτῷ καρτερῶς ἐναποθανὼν βασάνοις. Τῶν δ'
ἐπὶ Παλαιστίνης μαρτύρων, Σιλβανὸς ἐπίσκοπος  
 265

Γάζης, κατὰ τὰ ἐν Φοινίκῃ χαλκοῦ μέταλλα, σὺν

ἑτέροις, ἑνὸς δέοντος, τὸν ἀριθμὸν τεσσαράκοντα, τὴν
κεφαλὴν ἀποτέμνεται. Αἰγύπτιοί τε αὐτόθι Πηλεὺς
καὶ Νεῖλος, ἐπίσκοποι, μεθ' ἑτέρων τὴν διὰ πυρὸς
ὑπέμειναν τελευτήν· καὶ Πάμφιλος δὲ τότε, πρεσβύ-
τερος ὢν Καισαρείας τῆς κατὰ Παλαιστίνην, θείῳ
μαρτυρίῳ κατακοσμεῖται λαμπρῶς ἀγωνισάμενος.
Τῶν δ' ἐπ' Ἀλεξανδρείας καθ' ὅλης τε τῆς Αἰγύπτου,
καὶ Θηβαΐδος διαπρεπῶς τελειωθέντων, ἐν πρώτοις
ἦν Πέτρος αὐτῆς Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος, καὶ τῶν
σὺν αὐτῷ πρεσβυτέρων Φαῦστος, καὶ Δῖος, καὶ Ἀμ-
μώνιος, τέλειοι Χριστοῦ μάρτυρες, Φιλέας τε καὶ
Ἡσύχιος, καὶ Παχύμιος, καὶ Θεόδωρος, τῶν κατ'
Αἴγυπτον ἐκκλησιῶν ἐπίσκοποι. Κατὰ τὸν αὐτὸν
χρόνον, πολίχνην τινὰ κατὰ τὴν Φρυγίαν κειμένην,
ὅτι δὴ πανδημεὶ πάντες οἱ ταύτην οἰκοῦντες

Ευστάθιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. (2018: 034); MPG 23–24.

Vol. 23, p. 829, line 27

μαρτύριον εἴη μόνος οὗτος τῶν ἐν πάσῃ τῇ βίβλῳ

φερομένων οὕτως ἐπιγεγραμμένος. Εἰς μὲν οὖν τὸ
τέλος ἀναπέμπει διὰ τὸ θεσπίζειν τὸ μέλλον· ὑπὲρ
δὲ τῶν ἀλλοιωθησομένων, διὰ τὴν μεταβολὴν
τῶν διὰ τῆς προφητείας δηλουμένων· μαρτύριον
δὲ εἴρηται διὰ τὸ μαρτύρεσθαι περὶ τοῦ ἐν αὐτῷ
προαναφωνουμένου ἀνδρὸς καὶ τοῦ καλουμένου Υἱοῦ
ἀνθρώπου. Υἱὸν γάρ τινα ἀνθρώπου εἰσάγει καὶ
ἄνδρα δεξιᾶς τοῦ Θεοῦ τοῦτον ὀνομάζει. Πρῶτον μὲν
οὖν τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους τὴν ἀπὸ Αἰγύπτου πορείαν
καὶ τὴν ἐπὶ τῆς Παλαιστινῶν γῆς οἴκησιν παρίστη-
σιν ἐν ἀλληγορίας τρόπῳ φάσκων· Ἄμπελον ἐξ Αἰ-
γύπτου μετῆρας, ἐξέβαλες ἔθνη καὶ κατεφύτευ-
σας αὐτὴν, καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα· εἶτα δηλοῖ τὴν
ἐσομένην ἐρημίαν αὐτῶν φάσκων· Ἵνα τί καθεῖλες
τὸν φραγμὸν αὐτῆς, καὶ τρυγῶσιν αὐτὴν πάντες
οἱ παραπορευόμενοι τὴν ὁδόν; Καὶ περὶ τῶν πο-
λιορκησάντων δὲ διδάσκει λέγων·

Ευστάθιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. Vol. 23, p. 876, line 55

 266

μεθ' ὑπερβαλλούσης σοφίας οἰκονομεῖ· ὁμοῦ καὶ τοῖς

ταπεινώτερον καὶ Ἰουδαϊκώτερον ἀκροωμένοις θυμη-
δίαν παρέχον διὰ τῆς ὁμωνυμίας τῶν δηλουμένων,
ὁμοῦ καὶ τοὺς θεωρητικοὺς παιδεύματα διδάσκον
θείων δογμάτων. Ὁ μὲν οὖν Ἰουδαῖος, πλέον οὐδὲν ἢ
σὰρξ καὶ αἷμα τυγχάνων, σαρκίνως καὶ σωματικῶς
ἀκούσεται τῶν προκειμένων· κἄπειτα ἐπαρθήσεται,
εἰκῇ φυσιούμενος ὑπὸ τοῦ νοὸς τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, καὶ
οὐ κρατῶν τὴν κεφαλὴν κατὰ τὸν ἱερὸν Ἀπόστολον.
Διὸ ἑαυτὸν μὲν εἶναι τὸν Ἰσραὴλ οἰήσεται, καὶ τὴν
Ἰουδαίαν οὐδ' ἑτέραν εἶναι τῆς Παλαιστίνων χώρας,
καὶ τὸν τόπον τοῦ Θεοῦ, τὴν ἐπὶ γῆς Ἱερουσαλήμ·
ἐπειδήπερ ἡ Ἑβραϊκὴ λέξις περιέχει ἐν Σαλὴμ γε-  
γονέναι τὸν τόπον αὐτοῦ· καὶ οἱ λοιποὶ δὲ ἑρμηνευταὶ
τοῦτον ἡρμήνευσαν τὸν τρόπον, ἐν Σαλὴμ ἐκδεδωκό-
τες. Ὁ δὲ τοῖς θείοις δόγμασι μεμαθητευμένος, παι-
δευθεὶς, ὅτι οὐ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ οὗτοι Ἰσραὴλ,
οὐδὲ ὅσοι σπέρμα Ἀβραάμ εἰσι, πάντες τέκνα· οὐ
γὰρ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς ταῦτα τέκνα τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ
τὰ τέκνα τῆς ἐπαγγελίας λογίζεται εἰς σπέρμα· ἔτι
τε ἐπακούσας τοῦ αὐτοῦ Ἀποστόλου λέγοντος,

Ευστάθιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. Vol. 23, p. 877, line 49

διαπαντὸς τὸ ὄνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς

ἔθνεσιν. Εἰ τοίνυν ἡ μετὰ χεῖρας Γραφὴ διδάσκει
ἐκεῖνον εἶναι τὸν Ἰσραὴλ, παρ' ᾧ τὸ τοῦ Θεοῦ δοξά-
ζεται ὄνομα, ἐκ τῶν εἰρημένων γένοιτ' ἂν κατάδηλος
ὁ ὀφείλων λέγεσθαι κυρίως Ἰσραήλ. Ἀναλόγως δὲ
τούτῳ νοήσεις καὶ τὴν Ἰουδαίαν· ἔνθα γάρ ἐστιν ἡ
γνῶσις τοῦ Θεοῦ, αὕτη ἐστὶν ἡ Ἰουδαία. Τοῦτο γοῦν
ἡ Γραφὴ παρίστησι λέγουσα· Γνωστὸς ἐν τῇ Ἰου-
δαίᾳ ὁ Θεός. Εἰ δὲ μὴ τὸ πρᾶγμα ἐπὶ τῆς Ἰουδαίας,
λέγω δὲ τῆς Παλαιστίνων χώρας εὑρίσκοιτο, πλείστης
οὔσης εἰδωλολατρείας ἐν αὐτῇ γενομένης, αὐτῶν Ἰου-
δαίων τὸ παλαιὸν εἰδωλολατρευόντων ἐν αὐτῇ, ὡς τοὺς
προφήτας ἀπελέγχειν αὐτοὺς καὶ λέγειν· Κατὰ γὰρ
τὸν ἀριθμὸν τῶν πόλεών σου ἦσαν θεοί σου Ἰού-
δα, καὶ κατὰ ἀριθμὸν ἀμφόδων Ἱερουσαλὴμ ἔθυον
τῇ Βαάλ· πῶς δυνατὸν ταύτην εἶναι λέγεσθαι τὴν τὸ
γνωστὸν τοῦ Θεοῦ κεκτημένην Ἰουδαίαν; Διὰ τί δὲ  
 267

οὐκ ἂν εἴποις τὴν Αἰγυπτίων χώραν ἀξίαν τῆς προς-

ηγορίας, περὶ ἧς εἴρηται· Καὶ ἔσται θυσιαστήριον
τῷ Κυρίῳ ἐν χώρᾳ Αἰγύπτου· καὶ αὖθις· Καὶ γνω

Ευστάθιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. Vol. 23, p. 952, line 24

καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου. Καὶ ἐπιθυμήσει ὁ

βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου, ὅτι αὐτός ἐστι Κύ-
ριός σου, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ, θυγάτηρ
Τύρου ἐν δώροις. Κατὰ τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον καὶ
ὁ μετὰ χεῖρας Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων ἐπιγε-
γραμμένος, καὶ εἰς τὸ τέλος ἀναπέμπων, Χριστοῦ
παρουσίαν, τοῦ τε Ἰουδαίων ἔθνους τὴν αἰχμαλωσίαν
καὶ τὸν ἐμπρησμὸν τῆς Ἱερουσαλὴμ ὃν πέπονθεν ὑπὸ
Βαβυλωνίων προαναφωνεῖ. Πρῶτον μὲν οὖν διεξέρ-
χεται τὴν ἀπ' Αἰγύπτου τῶν Ἰουδαίων ἔξοδον, καὶ
τὴν κατοίκησιν αὐτῶν τὴν ἐπὶ τῆς τῶν Παλαιστίνων
γῆς· ἔπειτα συνάπτει τὴν μετὰ ταῦτα εἰσελθοῦσαν
αὐτοῖς πολιορκίαν ὑπὸ Ἀσσυρίων καὶ Βαβυλωνίων καὶ
πρὸς τούτοις ἱκετηρίαν ἐκτίθεται ὑπὲρ τῆς τοῦ Χρι-
στοῦ ἐπιφανείας· ταῦτα δὲ κατὰ μέρος δειχθήσεται ἐν
τῇ τῶν προφητευομένων ἑρμηνείᾳ· κατὰ δὲ τὴν ἀρχὴν
ἀνακαλεῖται ὁ ψαλμὸς τὸν ποιμαίνοντα τὸν Ἰσραήλ·
οὗτος δὲ ἦν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὡς πολλάκις ἀπεδείξα-
μεν παριστῶντες, μὴ τὸν ἐπέκεινα τὸν ὅλων Θεὸν εἶναι
τὸν ὦφθαι τῷ Ἀβραὰμ ἐν ἀνδρὸς σχήματι ἀναγεγραμ-
μένον, καὶ τῷ Μωϋσεῖ κεχρηματικέναι,

Ευστάθιος. Σχόλια στους Ψαλμούς. Vol. 23, p. 1044, line 28

ἀκολούθως εἰρῆσθαι τό· Οἱ θεμέλιοι αὐτοῦ ἐν τοῖς

ὄρεσι, καὶ μὴ προκεῖσθαι τὸ, τοῦ Θεοῦ· ἵν', ἐπιζη-
τήσαντες τίνος αὐτοῦ, εὕρωμεν ἀπὸ τῶν ἑξῆς τὸν λε-
γόμενον τεθεμελιωκέναι τὴν Σιὼν ἄνδρα, τὸν καὶ γεν-
νηθέντα ἐκεῖ· Ἄνθρωπος, γάρ φησιν, ἐτέχθη ἐν
αὐτῇ, καὶ αὐτὸς ἐθεμελίωσεν αὐτήν· ἢ καὶ αὐτὸς
ἥδρασεν αὐτήν. Λεγομένου τοιγαροῦν τοῦ· Οἱ θε-
μέλιοι αὐτοῦ, προσυπακούσωμεν ἡμεῖς τὸ τοῦ ἀν-
δρὸς τοῦ θεμελιώσαντος αὐτήν· δῆλον δ' ὅτι τὴν τοῦ
Θεοῦ πόλιν. Πόλιν δὲ τοῦ Θεοῦ νομίζειν τὴν κατὰ Πα-
λαιστίνην τὸ πάλαι συνεστῶσαν Ἰουδαίων μητρόπολιν
 268

οὐ μόνον ταπεινὸν, ἀλλὰ καὶ δυσσεβές. Τὸ γὰρ περὶ

τῆς νῦν ὑπὸ ἀλλοφύλων ἐθνῶν οἰκουμένης ἐν τῇ Ἰου-
δαίᾳ πόλεως λέγεσθαι νομίζειν τό· Ἀγαπᾷ Κύριος
τὰς πύλας Σιὼν, τὰς νῦν ἐρήμους καὶ ἠφανισμένας·
καὶ τό· Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις
τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ· Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρ-
μήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ· καὶ πά-
λιν· Μέγας Κύριος καὶ αἰνετὸς σφόδρα ἐν πόλει
τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἐν ὄρει ἁγίῳ αὐτοῦ· καὶ ταῦτα
πάντα νομίζειν λέγεσθαι περὶ πόλεως ἣν ἄνδρες οἰ

Επιφάνιος. Ancoratus (2021: 001)“Epiphanius, Band 1: Ancoratus und

Panarion”, Ed. Holl, K.eipzig: Hinrichs, 1915; Die griechischen
christlichen Schriftsteller 25.Chap.110, sec.9, line 2

Μωυσέως Ἀβραάμ· γίνονται τοίνυν ἀπὸ τοῦ πρώτου Ἀβραάμ, τοῦ

ἑβδομηκοστοῦ αὐτοῦ πέμπτου ἔτους ἕως τῆς γεννήσεως τοῦ ἐσχάτου
Ἀβραὰμ ἔτη σπ, ἀπὸ δὲ τῆς εἰς Αἴγυπτον καταγωγῆς ἔτη ξε. Ἀβραὰμ
δὲ ἐτῶν ἑβδομήκοντα ὢν γεννᾷ τὸν Μωυσέα, καὶ γίνονται ἀπὸ μὲν
τοῦ πρώτου Ἀβραὰμ ἔτη τν, ἀπὸ δὲ τῆς εἰς Αἴγυπτον καταγωγῆς
ἔτη ρλε. ὁ δὲ Μωυσῆς ἐν τῷ λ αὐτοῦ ἔτει πατεῖ τὴν ἐρυθρὰν θά-
λασσαν, ἅμα Ἰσραηλίταις ἐξ Αἰγύπτου ἐξιών. καὶ γίνονται ἀπὸ μὲν
τοῦ μεγάλου Ἀβραὰμ ἔτη τπ, ἀπὸ δὲ τῆς εἰς Αἴγυπτον καθόδου ἔτη
ρξε. τὰ δὲ λοιπὰ πεντήκοντα ἔτη κατηνάλωσαν μετὰ τὴν διαπεραίωσιν
τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης μέχρι τῆς εἰς Παλαιστίνην ἀπαντήσεως, οὐ
διὰ τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ διὰ τὸ μάχεσθαι καὶ ἐμποδίζεσθαι παρὰ
τῶν καθ' ὁδὸν αὐτῶν εὑρισκομένων ἐθνῶν. γίνονται οὖν ἀπὸ μὲν
τοῦ ἑβδομηκοστοῦ πέμπτου ἔτους τοῦ μεγάλου Ἀβραάμ, ἀφ' οὗ ἡ
πρόρρησις αὕτη ἐδόθη αὐτῷ παρὰ τοῦ θεοῦ, μέχρι Μωυσέως καὶ τῆς
εἰς τὴν Παλαιστίνην ἀφίξεως τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἔτη υλ, ἀπὸ δὲ τῆς
καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον καὶ μέχρι τῆς εἰς Παλαιστίνην αὐτῶν
ἀφίξεως ἔτη σιε.

Επιφάνιος. Ancoratus Chap.110, sec.10, line 4

ἔτη ρλε. ὁ δὲ Μωυσῆς ἐν τῷ λ αὐτοῦ ἔτει πατεῖ τὴν ἐρυθρὰν θά-

λασσαν, ἅμα Ἰσραηλίταις ἐξ Αἰγύπτου ἐξιών. καὶ γίνονται ἀπὸ μὲν
τοῦ μεγάλου Ἀβραὰμ ἔτη τπ, ἀπὸ δὲ τῆς εἰς Αἴγυπτον καθόδου ἔτη
ρξε. τὰ δὲ λοιπὰ πεντήκοντα ἔτη κατηνάλωσαν μετὰ τὴν διαπεραίωσιν
τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης μέχρι τῆς εἰς Παλαιστίνην ἀπαντήσεως, οὐ
 269

διὰ τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ διὰ τὸ μάχεσθαι καὶ ἐμποδίζεσθαι παρὰ
τῶν καθ' ὁδὸν αὐτῶν εὑρισκομένων ἐθνῶν. γίνονται οὖν ἀπὸ μὲν
τοῦ ἑβδομηκοστοῦ πέμπτου ἔτους τοῦ μεγάλου Ἀβραάμ, ἀφ' οὗ ἡ
πρόρρησις αὕτη ἐδόθη αὐτῷ παρὰ τοῦ θεοῦ, μέχρι Μωυσέως καὶ τῆς
εἰς τὴν Παλαιστίνην ἀφίξεως τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἔτη υλ, ἀπὸ δὲ τῆς
καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον καὶ μέχρι τῆς εἰς Παλαιστίνην αὐτῶν
ἀφίξεως ἔτη σιε.
 Τοσούτοις οὖν ἔτεσιν ἐργασαμένοις τοῖς Ἰουδαίοις ἀμισθὶ
οὐκ ἦν δίκαιον καὶ παρὰ θεῷ καὶ ἀνθρώποις δοθῆναι αὐτοῖς τὸν
μισθὸν αὐτῶν κἂν ἐπὶ τέλει; οὐκ ἄδικος τοίνυν ὁ θεὸς μετὰ σκύλων
ἐκεῖθεν ἐκβαλὼν τοὺς οἰκείους. εἰ δέ τις ἀμφιβάλλοι μὴ οὕτως ἐξ-
αριθμεῖσθαι τὰ ἔτη, ἀκουέτω Μωυσέως λέγοντος «ἡ δὲ κατοίκησις
τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν γῇ Χαναὰν καὶ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ ἔτη υλ». τοῦ
οὖν δικαιοτάτου μισθοῦ τοῦ κυρίου ἐπιμελομένου, ποία τις ἔτι ὑπο-
λείπεται μάταιος ἀντιλογία τοῖς βουλομένοις κατὰ τοῦ ἁγίου θεοῦ

Επιφάνιος. Ancoratus Chap.110, sec.10, line 5

λασσαν, ἅμα Ἰσραηλίταις ἐξ Αἰγύπτου ἐξιών. καὶ γίνονται ἀπὸ μὲν

τοῦ μεγάλου Ἀβραὰμ ἔτη τπ, ἀπὸ δὲ τῆς εἰς Αἴγυπτον καθόδου ἔτη
ρξε. τὰ δὲ λοιπὰ πεντήκοντα ἔτη κατηνάλωσαν μετὰ τὴν διαπεραίωσιν
τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης μέχρι τῆς εἰς Παλαιστίνην ἀπαντήσεως, οὐ
διὰ τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ διὰ τὸ μάχεσθαι καὶ ἐμποδίζεσθαι παρὰ
τῶν καθ' ὁδὸν αὐτῶν εὑρισκομένων ἐθνῶν. γίνονται οὖν ἀπὸ μὲν
τοῦ ἑβδομηκοστοῦ πέμπτου ἔτους τοῦ μεγάλου Ἀβραάμ, ἀφ' οὗ ἡ
πρόρρησις αὕτη ἐδόθη αὐτῷ παρὰ τοῦ θεοῦ, μέχρι Μωυσέως καὶ τῆς
εἰς τὴν Παλαιστίνην ἀφίξεως τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἔτη υλ, ἀπὸ δὲ τῆς
καθόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον καὶ μέχρι τῆς εἰς Παλαιστίνην αὐτῶν
ἀφίξεως ἔτη σιε.
 Τοσούτοις οὖν ἔτεσιν ἐργασαμένοις τοῖς Ἰουδαίοις ἀμισθὶ
οὐκ ἦν δίκαιον καὶ παρὰ θεῷ καὶ ἀνθρώποις δοθῆναι αὐτοῖς τὸν
μισθὸν αὐτῶν κἂν ἐπὶ τέλει; οὐκ ἄδικος τοίνυν ὁ θεὸς μετὰ σκύλων
ἐκεῖθεν ἐκβαλὼν τοὺς οἰκείους. εἰ δέ τις ἀμφιβάλλοι μὴ οὕτως ἐξ-
αριθμεῖσθαι τὰ ἔτη, ἀκουέτω Μωυσέως λέγοντος «ἡ δὲ κατοίκησις
τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν γῇ Χαναὰν καὶ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ ἔτη υλ». τοῦ
οὖν δικαιοτάτου μισθοῦ τοῦ κυρίου ἐπιμελομένου, ποία τις ἔτι ὑπο-
λείπεται μάταιος ἀντιλογία τοῖς βουλομένοις κατὰ τοῦ ἁγίου θεοῦ
καταφέρειν ψόγον; θεὸν δὲ ἀληθινὸν οὐκ ἄν ποτέ τις ψέξειεν, ἀλλ'

Επιφάνιος. Ancoratus Chap.112, sec.3, line 4

 270

τρεῖς αὐτοῦ υἱοί, οἷα δίκαιος ὢν καὶ τοὺς ἑαυτοῦ παῖδας εὐλαβεῖς
καθιστᾶν πειρώμενος, ἵνα μὴ τοῖς αὐτοῖς ὑποπέσωσι κακοῖς ὡς καὶ
οἱ ἐν τῷ κατακλυσμῷ, οὐ μόνον διὰ λόγων τούτοις τὴν εὐλάβειαν
παρεδίδου, ἀλλὰ καὶ δι' ὅρκου ἀφ' ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν τὴν πρὸς τὸν
ἀδελφὸν εὔνοιαν ἀπῄτησε. καὶ διαμερίζει μὲν ὡς κληρονόμος τοῦ
κόσμου καταστὰς ὑπὸ τοῦ θεοῦ τοῖς τρισὶν υἱοῖς αὐτοῦ τὸν πάντα
κόσμον, ὑπὸ κλήρους διελὼν καὶ ἑκάστην μερίδα κατὰ κλῆρον ἑκάστῳ
ἀπονέμων· καὶ τῷ μὲν Σὴμ τῷ πρωτοτόκῳ ὑπέπεσεν ὁ κλῆρος ἀπὸ  
Περσίδος καὶ Βάκτρων ἕως Ἰνδικῆς τὸ μῆκος, πλάτος δὲ ἀπὸ Ἰνδικῆς
ἕως τῆς χώρας Ῥινοκουρούρων· κεῖται δὲ αὕτη ἡ Ῥινοκουρούρων
ἀνὰ μέσον Αἰγύπτου καὶ Παλαιστίνης, ἀντικρὺ τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης.
Χὰμ δὲ τῷ δευτέρῳ ἀπὸ τῆς αὐτῆς Ῥινοκουρούρων ἕως Γαδείρων
τὰ πρὸς νότον. Ἰάφεθ δὲ τῷ τρίτῳ ἀπὸ Μηδίας ἕως Γαδείρων καὶ
Ῥινοκουρούρων τὰ πρὸς βορρᾶν.
 Τῷ οὖν Σὴμ γίνονται παῖδες καὶ παίδων παῖδες κε ἕως ὅτε
διεμερίσθησαν αἱ γλῶσσαι· καὶ εἰσὶ διεσπαρμένοι ἐν γλώσσαις καὶ
φυλαῖς καὶ βασιλείαις. τὰ δὲ ὀνόματα αὐτῶν ἐστι τάδε· Ἐλυμαῖοι
Παίονες Λαζόνες Κοσσαῖοι Γασφηνοὶ [Παλαιστινοὶ] Ἰνδοὶ Σύροι
Ἄραβες οἱ καὶ Ταϊανοὶ Ἀριανοὶ Μάρδοι Ὑρκανοὶ Μαγουσαῖοι Τρω-
γλοδύται Ἀσσύριοι Γερμανοὶ Λυδοὶ Μεσοποταμῖται Ἑβραῖοι Κοιληνοὶ
Βακτριανοὶ Ἀδιαβηνοὶ Καμήλιοι Σαρακηνοὶ ΣκύθαιΧίονες

Επιφάνιος. Ancoratus Chap.113, sec.2, line 2

ἀπονέμων· καὶ τῷ μὲν Σὴμ τῷ πρωτοτόκῳ ὑπέπεσεν ὁ κλῆρος ἀπὸ  

Περσίδος καὶ Βάκτρων ἕως Ἰνδικῆς τὸ μῆκος, πλάτος δὲ ἀπὸ Ἰνδικῆς
ἕως τῆς χώρας Ῥινοκουρούρων· κεῖται δὲ αὕτη ἡ Ῥινοκουρούρων
ἀνὰ μέσον Αἰγύπτου καὶ Παλαιστίνης, ἀντικρὺ τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης.
Χὰμ δὲ τῷ δευτέρῳ ἀπὸ τῆς αὐτῆς Ῥινοκουρούρων ἕως Γαδείρων
τὰ πρὸς νότον. Ἰάφεθ δὲ τῷ τρίτῳ ἀπὸ Μηδίας ἕως Γαδείρων καὶ
Ῥινοκουρούρων τὰ πρὸς βορρᾶν.
 Τῷ οὖν Σὴμ γίνονται παῖδες καὶ παίδων παῖδες κε ἕως ὅτε
διεμερίσθησαν αἱ γλῶσσαι· καὶ εἰσὶ διεσπαρμένοι ἐν γλώσσαις καὶ
φυλαῖς καὶ βασιλείαις. τὰ δὲ ὀνόματα αὐτῶν ἐστι τάδε· Ἐλυμαῖοι
Παίονες Λαζόνες Κοσσαῖοι Γασφηνοὶ [Παλαιστινοὶ] Ἰνδοὶ Σύροι
Ἄραβες οἱ καὶ Ταϊανοὶ Ἀριανοὶ Μάρδοι Ὑρκανοὶ Μαγουσαῖοι Τρω-
γλοδύται Ἀσσύριοι Γερμανοὶ Λυδοὶ Μεσοποταμῖται Ἑβραῖοι Κοιληνοὶ
Βακτριανοὶ Ἀδιαβηνοὶ Καμήλιοι Σαρακηνοὶ ΣκύθαιΧίονες Γυμνο-  
σοφισταὶ Χαλδαῖοι Πάρθοι Ἐῆται Κορδυληνοὶ Μασσυνοὶ Φοίνικες
Μαδιηναῖοι Κομμαγηνοὶ Δαρδάνιοι Ἐλαμασηνοὶ Κεδρούσιοι Ἐλαμῖται
Ἀρμένιοι Κίλικες [Αἰγύπτιοι] Καππάδοκες [Φοίνικες] Ποντικοὶ [Μαρμα-
ρίδαι]Βίονες [Κᾶρες] Χάλυβες [Ψυλλῖται] Λαζοὶ [Μοσσύνοικοι]
Ἴβηρες [Φρύγες].
 271

Επιφάνιος. Ancoratus Chap.114, sec.3, line 1

Ζάκυνθος Κεφαληνία Ἰθάκη Κέρκυρα Κύπρος. εἴ που δὲ ὄνομα  

ἔθνους ἢ νήσου ἐντέτακται δισσῶς ἐν κλήρῳ ἄλλου καὶ πάλιν ἄλλου,
κατὰ τὰ κοινὰ ὅρια ἢ κατὰ τὰς γενομένας κατὰ καιρὸν ἀποικίας ἢ
κατὰ πρόσληψιν τοῦ Χάμ, ὃς ἐπλεονέκτησε καὶ ἔλαβε τοῦ Σὴμ μέρη,
μηδεὶς θαυμαζέτω ἢ ἀμφιβαλλέτω.
 Τούτων τοίνυν τῶν ἐθνῶν οὕτως ἐκ τῶν τριῶν υἱῶν τοῦ
Νῶε γεγονότων καὶ τριχῆ τοῦ κόσμου τοῖς τρισὶν υἱοῖς διαμερισθέντος,
ὡς προεῖπον ὅρκος ἀπῃτήθη παρ' αὐτῶν ὑπὸ τοῦ πατρὸς μηδένα
ἐπεμβαίνειν τῷ τοῦ ἀδελφοῦ κλήρῳ· τὸν δὲ ὑπερβαίνοντα τὴν τοῦ
ὅρκου διαταγὴν ἐξολοθρεύεσθαι ἐν τῷ ὅρκῳ ἔφησαν καὶ πᾶν τὸ
σπέρμα αὐτοῦ. ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ κλήρῳ τοῦ Σὴμ ἡ Παλαιστίνη
ὑπέπεσε καὶ πάντα τὰ πλησίον αὐτῆς, πλεονέκτης δὲ ὢν ὁ Χαναὰν
υἱὸς Χὰμ ἐπῆλθε τῇ Παλαιστινῶν ὕστερον γῇ τουτέστι τῇ Ἰουδαίᾳ
καὶ ἀφαρπάζει αὐτήν, ἐμακροθύμει δὲ ὁ θεὸς διδοὺς χρόνους μετα-
νοίας, ἵνα μετανοήσειαν οἱ ἐκ τοῦ Χὰμ καὶ ἀποδῶσι τοῖς τοῦ Σὴμ
τὴν ἰδίαν κληρουχίαν, ἐκεῖνοι δὲ οὐ μετενόουν, ἀλλ' ἤθελον τὸ μέτρον
αὐτῶν πληρῶσαι,  – τότε ὁ θεὸς μετὰ πολλὰς ὕστερον γενεὰς δίκαιος
ὢν ἐκδικεῖ τὴν παράβασιν τοῦ ὅρκου· οὕτω γὰρ ἔδει πληρωθῆναι τὸ  
Ἀμορραίων μέτρον. Σὴμ γὰρ γεννᾷ τὸν Ἀρφαξάδ· Χὰμ δὲ γεννᾷ
τὸν Χαναάν, Χαναὰν δὲ γεννᾷ μετὰ τὴν πλεονεξίαν τὸν Ἀμορραῖον
καὶ τὸν Γεργεσαῖον καὶ Φερεζαῖον καὶ Εὐαῖον καὶ Ἀρουκαῖον καὶ

Επιφάνιος. Ancoratus Chap.114, sec.3, line 3

κατὰ τὰ κοινὰ ὅρια ἢ κατὰ τὰς γενομένας κατὰ καιρὸν ἀποικίας ἢ

κατὰ πρόσληψιν τοῦ Χάμ, ὃς ἐπλεονέκτησε καὶ ἔλαβε τοῦ Σὴμ μέρη,
μηδεὶς θαυμαζέτω ἢ ἀμφιβαλλέτω.
 Τούτων τοίνυν τῶν ἐθνῶν οὕτως ἐκ τῶν τριῶν υἱῶν τοῦ
Νῶε γεγονότων καὶ τριχῆ τοῦ κόσμου τοῖς τρισὶν υἱοῖς διαμερισθέντος,
ὡς προεῖπον ὅρκος ἀπῃτήθη παρ' αὐτῶν ὑπὸ τοῦ πατρὸς μηδένα
ἐπεμβαίνειν τῷ τοῦ ἀδελφοῦ κλήρῳ· τὸν δὲ ὑπερβαίνοντα τὴν τοῦ
ὅρκου διαταγὴν ἐξολοθρεύεσθαι ἐν τῷ ὅρκῳ ἔφησαν καὶ πᾶν τὸ
σπέρμα αὐτοῦ. ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ κλήρῳ τοῦ Σὴμ ἡ Παλαιστίνη
ὑπέπεσε καὶ πάντα τὰ πλησίον αὐτῆς, πλεονέκτης δὲ ὢν ὁ Χαναὰν
υἱὸς Χὰμ ἐπῆλθε τῇ Παλαιστινῶν ὕστερον γῇ τουτέστι τῇ Ἰουδαίᾳ
καὶ ἀφαρπάζει αὐτήν, ἐμακροθύμει δὲ ὁ θεὸς διδοὺς χρόνους μετα-
νοίας, ἵνα μετανοήσειαν οἱ ἐκ τοῦ Χὰμ καὶ ἀποδῶσι τοῖς τοῦ Σὴμ
τὴν ἰδίαν κληρουχίαν, ἐκεῖνοι δὲ οὐ μετενόουν, ἀλλ' ἤθελον τὸ μέτρον
 272

αὐτῶν πληρῶσαι,  – τότε ὁ θεὸς μετὰ πολλὰς ὕστερον γενεὰς δίκαιος

ὢν ἐκδικεῖ τὴν παράβασιν τοῦ ὅρκου· οὕτω γὰρ ἔδει πληρωθῆναι τὸ  
Ἀμορραίων μέτρον. Σὴμ γὰρ γεννᾷ τὸν Ἀρφαξάδ· Χὰμ δὲ γεννᾷ
τὸν Χαναάν, Χαναὰν δὲ γεννᾷ μετὰ τὴν πλεονεξίαν τὸν Ἀμορραῖον
καὶ τὸν Γεργεσαῖον καὶ Φερεζαῖον καὶ Εὐαῖον καὶ Ἀρουκαῖον καὶ
Ἀράδιον καὶ Σιδώνιον. ἀριθμοῦνται τοίνυν οὕτως αἱ γενεαὶ ἕως
τῆς τοῦ Σὴμ ἐκδικίας· Σὴμ ὁ πλεονεκτηθεὶς γεννᾷ τὸν Ἀρφαξάδ,

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) (2021: 002)

“Epiphanius, Bände 1–3: Ancoratus und Panaron”, Ed. Holl, K.
Leipzig: Hinrichs, 1:1915; 2:1922; 3:1933; Die griechischen christlichen
Schriftsteller 25, 31, 37.Vol. 1, p. 153, line 3

τρεψαμένης ἡμᾶς εἰ καὶ ἀνικάνους ὑπὲρ τὸ ἑαυτῶν μέτρον παριστᾶν,

ὥστε δέεσθαι βοηθείας, ἐπεκτεινομένους· ἀλλὰ πάντα οἶδεν ὁ ἐν
οὐρανῷ πιστός. πλὴν εἰρήνη παντὶ τῷ στοιχοῦντι τῷ κανόνι τούτῳ
τῆς ἀληθινῆς καὶ ὀρθοδόξου ταύτης πίστεως καὶ ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ τοῦ
θεοῦ. ἀσπάσασθε πάντας τοὺς ἁγίους ἐν κυρίῳ. ἀσπάζονται ὑμᾶς
οἱ τοῦ κυρίου δοῦλοι, μάλιστα δὲ ἐγὼ ὁ Ἀνατόλιος ὁ γράψας τοῦτο
τὸ βιβλίον τοῦ Ἀγκυρωτοῦ ἐπονομασθέντος λόγου καὶ ἐρρῶσθαι
ὑμᾶς ἐν κυρίῳ εὔχομαι.  

Ἐπιστολὴ γραφεῖσα ἐν τῷ ἐνενηκοστῷ δευτέρῳ ἔτει Διοκλητιανοῦ

βασιλείας, Οὐαλεντινιανοῦ καὶ Οὐάλεντος ἔτους δωδεκάτου καὶ
Γρατιανοῦ ἔτους ὀγδόου, πρὸς Ἐπιφάνιον Παλαιστινὸν Ἐλευθερο-
πολίτην, γενόμενόν ποτε πατέρα μοναστηρίου ἐν τῇ τῆς αὐτῆς
Ἐλευθεροπόλεως περιοικίᾳ, ἐπίσκοπον ὄντα νῦν πόλεως Κων-
σταντίας ἐπαρχίας Κύπρου, παρὰ Ἀκακίου καὶ Παύλου, πρεσβυτέ-
ρων ἀρχιμανδριτῶν τουτέστιν πατέρων μοναστηρίων μερῶν
Χαλκίδος καὶ Βεροίας τῆς κοίλης Συρίας, αἰτησάντων αὐτὸν
περὶ τοῦ κατὰ αἱρέσεων πασῶν γράψαι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλων
πολλῶν προτρεψαμένων καὶ ὡς εἰπεῖν ἀναγκασάντων αὐτὸν εἰς
      τοῦτο ἥκειν.

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 1, p. 189, line 21

κον γινόμενον ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ μὴ ἀποστραφῆναι τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ,

ἐπὶ σώματος δὲ φέρειν σφραγῖδα ὑπομνήσεως χάριν καὶ ἐλέγχου εἰς
τὸ ἐμμένειν τῇ τοῦ πατρὸς αὐτῶν θεοσεβείᾳ. ὁ δὲ τούτου παῖς
Ἰσαὰκ ὀκταήμερος περιτέμνεται, ὡς τὸ τοῦ θεοῦ εἶχεν θέσπισμα.
καὶ ὡμολόγηται μὲν ὅτι ἐκ προστάγματος θεοῦ ἡ περιτομὴ τότε
 273

ὑπῆρχεν, τύπῳ δὲ ἦν αὕτη διατεταγμένη τότε, ὡς κατὰ ἀκολουθίαν

προβαίνοντες ὕστερον περὶ τούτου δείξομεν. διήρκεσαν τοίνυν
περιτεμνόμενοι καὶ θεοσεβείᾳ προσανέχοντες οἱ αὐτοῦ τοῦ Ἀβραὰμ
κατὰ διαδοχὴν παῖδες, ἀπ' αὐτοῦ φημι καὶ καθεξῆς Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ
καὶ οἱ τούτου παῖδες, ἔν τε τῇ Χανανίτιδι γῇ, Ἰουδαίᾳ καὶ Φυλιστιεὶμ
οὕτως κληθείσῃ τότε, τανῦν δὲ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν
Αἰγύπτῳ. Ἰακὼβ γὰρ ὁ καὶ Ἰσραὴλ κάτεισιν ἅμα τοῖς ἕνδεκα αὐτοῦ
παισὶν εἰς Αἴγυπτον, ἔτος κατάγων ἑκατοστὸν τριακοστὸν τῆς αὐτοῦ
ζωῆς. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἕτερος αὐτοῦ υἱὸς ἤδη ἐν Αἰγύπτῳ προϋπῆρχεν
βασιλεύων, πραθεὶς ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ διὰ φθόνον. ἡ δὲ τοῦ
θεοῦ οἰκονομία τὰ ἀγαθὰ συνεργοῦσα τῷ δικαίῳ, εἰς θαυμασμὸν
μετήγαγεν τὴν κατὰ τοῦ αὐτοῦ Ἰωσὴφ ἐπιβουλήν. κάτεισι τοίνυν
ὡς προεῖπον ὁ Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον καὶ οἱ αὐτοῦ υἱοὶ καὶ γυναῖκες
καὶ ἔκγονοι ἐν ἑβδομήκοντα πέντε ψυχαῖς ἀριθμηθέντες, ὡς περιέχει  
ἡ πρώτη βίβλος τῆς κατὰ τὸν Μωυσέα πεντατεύχου,

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 2, p. 80, line 26

ὑπὸ τῶν δύο πραχθέντα. εὑρίσκεται γὰρ ἡ μία αἰτία τῶν δύο δυνά-
μεων, καὶ ἄνευ αὐτῆς μηδὲν τῶν γενομένων γεγονέναι. καὶ ἀναδρα-
μοῦνται πάλιν ἐπὶ τὸ ὁμολογεῖν ἕνα εἶναι δεσπότην τῶν πάντων
καὶ δημιουργὸν καὶ κτιστὴν τῶν ὅλων, ἅπαξ μιᾶς δεικνυμένης ἀρ-
χῆς. ἀλλὰ καὶ περὶ ταύτης τῆς αἱρέσεως ταῦτα φήσαντες καὶ ἀπο-
καλύψαντες τὸν ἰὸν τῆς ἑρπετώδους αὐτῶν ἐκ γένους ἀσπίδων
γονῆς, ἐφ' ἑτέραν πάλιν ἴωμεν, ἀγαπητοί, τῇ αὐτῇ ἀκολουθίᾳ τῆς
πραγματείας.
   

Κατὰ Ἀρχοντικῶν κ, τῆς δὲ ἀκολουθίας μ.

 1. Ἀρχοντικῶν τις αἵρεσις τούτοις ἕπεται, οὐκ ἐν πολλοῖς δὲ

τόποις αὕτη φέρεται ἢ μόνον ἐν τῇ Παλαιστινῶν ἐπαρχίᾳ· μετήνεγκαν
δὲ τὸν αὐτῶν ἰὸν ἤδη που καὶ εἰς τὴν μεγάλην Ἀρμενίαν, ἀλλὰ καὶ
ἐν τῇ μικρᾷ Ἀρμενίᾳ τοῦτο τὸ ζιζάνιον ἤδη ἔσπαρται ὑπὸ ἀνδρός
τινος ἐπιδημήσαντος τῇ Παλαιστινῶν γῇ ἀπὸ Ἀρμενίας ἐν χρόνοις
Κωνσταντίου περὶ τὴν αὐτοῦ τελευτήν, Εὐτάκτου ὀνόματι, μᾶλλον
δὲ ἀτάκτου τὸν τρόπον καὶ μαθόντος τὴν κακοδιδασκαλίαν ταύτην,  
εἶτα ἐπανελθόντος εἰς τὰ οἰκεῖα καὶ διδάξαντος. μετέλαβεν δέ,
ὡς ἔφην, ἐν Παλαιστίνῃ ὡς ἀπὸ ἀσπίδος ἰὸν ἀπὸ Πέτρου τινὸς γέ-
ροντος, ἀναξίως Πέτρου καλουμένου, ὃς κατῴκει ἐν τῇ τῆς Ἐλευ-
 274

θεροπόλεως καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐνορίᾳ, ἐπέκεινα τῆς Χεβρὼν σημείοις

τρισί· Καφαρβαριχὰ τὴν κώμην καλοῦσιν. οὗτος ὁ γέρων τὰ πρῶτα

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 2, p. 80, line 29

καὶ δημιουργὸν καὶ κτιστὴν τῶν ὅλων, ἅπαξ μιᾶς δεικνυμένης ἀρ-
χῆς. ἀλλὰ καὶ περὶ ταύτης τῆς αἱρέσεως ταῦτα φήσαντες καὶ ἀπο-
καλύψαντες τὸν ἰὸν τῆς ἑρπετώδους αὐτῶν ἐκ γένους ἀσπίδων
γονῆς, ἐφ' ἑτέραν πάλιν ἴωμεν, ἀγαπητοί, τῇ αὐτῇ ἀκολουθίᾳ τῆς
πραγματείας.
   

Κατὰ Ἀρχοντικῶν κ, τῆς δὲ ἀκολουθίας μ.

 1. Ἀρχοντικῶν τις αἵρεσις τούτοις ἕπεται, οὐκ ἐν πολλοῖς δὲ

τόποις αὕτη φέρεται ἢ μόνον ἐν τῇ Παλαιστινῶν ἐπαρχίᾳ· μετήνεγκαν
δὲ τὸν αὐτῶν ἰὸν ἤδη που καὶ εἰς τὴν μεγάλην Ἀρμενίαν, ἀλλὰ καὶ
ἐν τῇ μικρᾷ Ἀρμενίᾳ τοῦτο τὸ ζιζάνιον ἤδη ἔσπαρται ὑπὸ ἀνδρός
τινος ἐπιδημήσαντος τῇ Παλαιστινῶν γῇ ἀπὸ Ἀρμενίας ἐν χρόνοις
Κωνσταντίου περὶ τὴν αὐτοῦ τελευτήν, Εὐτάκτου ὀνόματι, μᾶλλον
δὲ ἀτάκτου τὸν τρόπον καὶ μαθόντος τὴν κακοδιδασκαλίαν ταύτην,  
εἶτα ἐπανελθόντος εἰς τὰ οἰκεῖα καὶ διδάξαντος. μετέλαβεν δέ,
ὡς ἔφην, ἐν Παλαιστίνῃ ὡς ἀπὸ ἀσπίδος ἰὸν ἀπὸ Πέτρου τινὸς γέ-
ροντος, ἀναξίως Πέτρου καλουμένου, ὃς κατῴκει ἐν τῇ τῆς Ἐλευ-
θεροπόλεως καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐνορίᾳ, ἐπέκεινα τῆς Χεβρὼν σημείοις
τρισί· Καφαρβαριχὰ τὴν κώμην καλοῦσιν. οὗτος ὁ γέρων τὰ πρῶτα
ἔνδυμα εἶχεν ἔκπληκτον, ὑποκρίσεως γέμον· ἔξωθεν μὲν γὰρ ἀληθῶς
κώδιον προβάτου ἠμφίεστο, ἠγνοεῖτο δὲ ἔνδοθεν λύκος ὑπάρχων
ἅρπαξ. ἀναχωρητὴς γὰρ ἐδόκει εἶναι, ἐν σπηλαίῳ τινὶ καθεζόμενος,

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 2, p. 81, line 2

   

Κατὰ Ἀρχοντικῶν κ, τῆς δὲ ἀκολουθίας μ.

 1. Ἀρχοντικῶν τις αἵρεσις τούτοις ἕπεται, οὐκ ἐν πολλοῖς δὲ

τόποις αὕτη φέρεται ἢ μόνον ἐν τῇ Παλαιστινῶν ἐπαρχίᾳ· μετήνεγκαν
δὲ τὸν αὐτῶν ἰὸν ἤδη που καὶ εἰς τὴν μεγάλην Ἀρμενίαν, ἀλλὰ καὶ
 275

ἐν τῇ μικρᾷ Ἀρμενίᾳ τοῦτο τὸ ζιζάνιον ἤδη ἔσπαρται ὑπὸ ἀνδρός

τινος ἐπιδημήσαντος τῇ Παλαιστινῶν γῇ ἀπὸ Ἀρμενίας ἐν χρόνοις
Κωνσταντίου περὶ τὴν αὐτοῦ τελευτήν, Εὐτάκτου ὀνόματι, μᾶλλον
δὲ ἀτάκτου τὸν τρόπον καὶ μαθόντος τὴν κακοδιδασκαλίαν ταύτην,  
εἶτα ἐπανελθόντος εἰς τὰ οἰκεῖα καὶ διδάξαντος. μετέλαβεν δέ,
ὡς ἔφην, ἐν Παλαιστίνῃ ὡς ἀπὸ ἀσπίδος ἰὸν ἀπὸ Πέτρου τινὸς γέ-
ροντος, ἀναξίως Πέτρου καλουμένου, ὃς κατῴκει ἐν τῇ τῆς Ἐλευ-
θεροπόλεως καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐνορίᾳ, ἐπέκεινα τῆς Χεβρὼν σημείοις
τρισί· Καφαρβαριχὰ τὴν κώμην καλοῦσιν. οὗτος ὁ γέρων τὰ πρῶτα
ἔνδυμα εἶχεν ἔκπληκτον, ὑποκρίσεως γέμον· ἔξωθεν μὲν γὰρ ἀληθῶς
κώδιον προβάτου ἠμφίεστο, ἠγνοεῖτο δὲ ἔνδοθεν λύκος ὑπάρχων
ἅρπαξ. ἀναχωρητὴς γὰρ ἐδόκει εἶναι, ἐν σπηλαίῳ τινὶ καθεζόμενος,
ὃς πολλοὺς δῆθεν συνήγαγεν εἰς ἀπόταξιν καὶ πατὴρ δῆθεν διά τε
τὸ γῆρας καὶ τὸ σχῆμα ἐκαλεῖτο, τά τε αὐτοῦ ὑπάρχοντα πτωχοῖς
διένειμεν καὶ καθ' ἡμέραν ἐλεημοσύνας ἐποίει. ἐν δὲ τῇ πρώτῃ ἡλικίᾳ
αὐτοῦ ἐν πολλαῖς αἱρέσεσιν ἐξητάσθη, ἐπὶ Ἀετίου δὲ τοῦ ἐπισκόπου

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 2, p. 94, line 2

Κατὰ Μαρκιωνιστῶν κβ, τῆς δὲ ἀκολουθίας μβ.

 1. Μαρκίων, ἀφ' οὗπερ οἱ Μαρκιωνισταί, ἐκ τούτου τοῦ προειρη-

μένου Κέρδωνος τὴν πρόφασιν εἰληφὼς καὶ αὐτὸς μέγας ὄφις προ-
ῆλθεν τῷ βίῳ, πολὺ δὲ πλῆθος ἐξαπατήσας ἔτι εἰς δεῦρο εἰς πολλοὺς  
τρόπους προεστήσατο διδασκαλεῖον. ἡ δὲ αἵρεσις ἔτι καὶ νῦν ἔν τε
Ῥώμῃ καὶ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ, ἐν Αἰγύπτῳ τε καὶ ἐν Παλαιστίνῃ, ἐν Ἀραβίᾳ
τε καὶ ἐν τῇ Συρίᾳ, ἐν Κύπρῳ τε καὶ Θηβαΐδι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν
τῇ Περσίδι καὶ ἐν ἄλλοις τόποις εὑρίσκεται. μεγάλως γὰρ ὁ πονηρὸς
ἐν αὐτῷ κατίσχυσε τὴν ἀπάτην.
 Οὗτος τὸ γένος Ποντικὸς ὑπῆρχεν, Ἑλενοπόντου δέ φημι, Σινώ-
πης δὲ πόλεως, ὡς πολὺς περὶ αὐτοῦ ᾄδεται λόγος. τὸν δὲ πρῶ-
τον αὐτοῦ βίον παρθενίαν δῆθεν ἤσκει· μονάζων γὰρ ὑπῆρχεν καὶ
υἱὸς ἐπισκόπου τῆς ἡμετέρας ἁγίας καθολικῆς ἐκκλησίας. χρόνου δὲ
προϊόντος προσφθείρεται παρθένῳ τινὶ καὶ ἐξαπατήσας τὴν παρθέ-
νον ἀπὸ τῆς ἐλπίδος αὐτήν τε καὶ ἑαυτὸν κατέσπασε καὶ τὴν φθορὰν
ἀπεργασάμενος ἐξεοῦται τῆς ἐκκλησίας ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρός.

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 2, p. 400, line 8

Ἀνδρέου καὶ τῶν ἄλλων. ἤδη δὲ κἀκεῖνοι αὐτοὶ ἐκαυχήσαντο πολ-

 276

λάκις πεπαρρησιασμένως τοῦτο ἐπιτελεῖν. κατηγοροῦσι δὲ δῆθεν  

τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τὰς ἀγαπητὰς λεγομένας συνεισάκτους γυναῖκας
κεκτημένων, ὡς καὶ αὐτῶν τοῦτο ἐπιτελούντων, κρυφῆ δὲ διὰ τὴν
τῶν ἀνθρώπων αἰδῶ, ἵνα * μὲν τῇ πονηρίᾳ συνάπτωνται, τῷ δὲ
προσχήματι τῶν ἀνθρώπων ἕνεκα τὸ ὄνομα σεμνύνωνται. διε-
λέχθησαν δὲ ἡμῖν καί τινες περί τινων προτελευτησάντων καὶ δῆθεν
ὡς καὶ αὐτῶν τοῦτο ἐπιτελούντων, ὡς ἀπὸ τῶν βεβιασμένων ὑπ' αὐτῶν
γυναικῶν ἀκηκοότες· ἐν οἷς καὶ ὄνομα ἐπισκόπου εἰς μέσον ἔφερον,
ἐν πόλει μικρᾷ τῆς Παλαιστίνης τὸν τοῦ ἐπισκόπου κλῆρον ἐπὶ ἱκα-
νοῖς ἔτεσι διοικήσαντος, ἐσχηκότος δὲ τοιαύτας γυναῖκας ἐξυπηρε-
τουμένας αὐτῷ, φημὶ δὲ συνεισάκτους· ἀλλὰ καὶ ἐξ ὁμολογητῶν
αὐτὸν τὸν τοιοῦτον ὄντα οἴδαμεν. ὅμως τοῖς εἰρηκόσι τοῦτο καὶ
ἀπὸ τῶν γυναικῶν ἀκηκοέναι φάσκουσιν οὐ πεπιστεύκαμεν· ἡ γὰρ
ἀνάγκη τῆς τῶν εἰρηκότων κακοτροπίας ὑπέβαλλεν ἡμῖν ποτὲ μὲν
πιστεύειν, ποτὲ δὲ μὴ πιστεύειν ἐπὶ τῇ τοῦ προειρημένου γέροντος
ἐπισκόπου μετὰ τὴν αὐτοῦ τελευτὴν κακοφημίᾳ. ἡ γὰρ αἰτία ἡ εἰς
αὐτὸν φθάσασα τοιαύτη τις γέγονεν. ἑάλω τις τοιοῦτος ἐπὶ ἁμαρτίᾳ
γυναικὸς καὶ ὡς ἠλέγχετο ὑφ' ἡμῶν, ἀπολογίαν ταύτην ἔφερεν, ὡς
τῆς συμφθαρείσης αὐτῷ γυναικός (καίτοι γε ἤδη πεπαλαιωμένης τὸν
Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 2, p. 404, line 16

ποιῆσαι καὶ τιμωρίαν τοιαύτην ὁρίσαι, εἰς παράχρησιν δὴ τοῦ αὐτοῦ

σώματος Αἰθίοπα αὐτῷ παρασκευάσαντες. ὁ δὲ μὴ φέρων τὴν το-
σαύτην τῆς διαβολικῆς ἐνεργείας ἐπίνοιαν ἔρρηξε φωνήν, τῶν ἀμ-
φοτέρων προτεθέντων αὐτῷ πραγμάτων θῦσαι μᾶλλον ἑλόμενος.
οὐ μὴν δὲ ἑκουσίᾳ γνώμῃ πάλιν τοῦτο ἐπετέλεσεν, ὡς πολὺς ᾄδεται
λόγος· ἀλλ' ἐπειδὴ ὅλως καθωμολόγησε τοῦτο πρᾶξαι, βαλόντες ἐπὶ
χεῖρας αὐτοῦ λίβανον εἰς τὴν τοῦ βωμοῦ πυρὰν καθῆκαν. καὶ οὕτως
τοῦ μαρτυρίου ἀπὸ τῶν κρινάντων ὁμολογητῶν τε καὶ μαρτύρων
ἀπεβλήθη τότε καὶ ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἐξεώθη. ἐν Ἀλεξανδρείᾳ
δὲ τοῦτο ὑποστὰς καὶ μὴ δυνάμενος τὴν τῶν ὀνειδιζόντων χλεύην
φέρειν ἀνεχώρησε καὶ τὴν Παλαιστινῶν, τούτεστι τῆς Ἰουδαίας κατ-  
οικεῖν γῆν εἵλατο. ἀνελθὼν γοῦν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ ὡς τοιοῦ-
τος ἐξηγητὴς καὶ λόγιος προετρέπετο ἀπὸ τοῦ ἱερατείου ἐπὶ τῆς
ἐκκλησίας εἰπεῖν· φασὶ γὰρ αὐτὸν καὶ πρεσβυτερίου κατηξιῶσθαι τὸ
πρίν, πρὶν ἢ τοῦ θῦσαι. προτρεπομένων οὖν, ὡς ἔφην, αὐτὸν ἐπὶ
τῆς ἐκκλησίας εἰπεῖν καὶ πολλὰ καταναγκασάντων τῶν τὸ τηνικαῦτα ἐν
Ἱεροσολύμοις τὴν ἱερωσύνην τῆς ἁγίας ἐκκλησίας διεπόντων, ἀναστὰς
ἐπὶ πόδας τὸ ῥητὸν μόνον τὸ τοῦ ψαλμοῦ τοῦ τεσσαρακοστοῦ ἐνάτου
ἐπειπών, τὴν πᾶσαν διαστολὴν παρελθών, ὡς λέγει ὁ ψαλμός, «τῷ
δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ θεός· ἵνα τί σὺ ἐκδιηγῇ τὰ δικαιώματά μου
καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου»; πτύξας τὸ
 277

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 16, line 4

δῆθεν σκεῦος ἑαυτῷ τὸ ὄνομα ἐπέθετο· τὸ γὰρ Μάνη ἀπὸ τῆς

Βαβυλωνίας
εἰς τὴν Ἑλληνίδα μεταφερόμενον σκεῦος ὑποφαίνει τοὔνομα· ὡς δὲ ἡ
ἀλήθεια ὑποφαίνει, τῆς μανίας τὸ ἐπώνυμον κέκτηται, δι' ἣν ἐνεβροντήθη

ὁ ἐλεεινὸς τῷ κόσμῳ ὑποσπεῖραι κακοδιδασκαλίαν. ἦν δὲ οὗτος ὁ

Κούβρικος χήρας τινὸς δοῦλος, ἥτις ἄπαις τελευτήσασα κατέλειψεν
αὐτῷ χρημάτων ἀσυνείκαστον πλῆθος, χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου καὶ
ἀρωμάτων καὶ ἄλλων. καὶ αὐτὴ δὲ τῆς κληρονομίας τὴν διαδοχὴν  
ἔσχεν ἐκ Τερβίνθου τινός, δούλου καὶ αὐτοῦ ὑπάρξαντος, μετονομας-
θέντος δὲ Βουδδᾶ κατὰ τὴν τῶν Ἀσσυρίων γλῶτταν, ὃς καὶ αὐτὸς δοῦλος
ὑπῆρχε Σκυθιανοῦ τινος. ἀπὸ τῆς Σαρακηνίας ὁρμωμένου, κατὰ δὲ τὰ
τέρματα τῆς Παλαιστίνης τουτέστιν ἐν τῇ Ἀραβίᾳ, ἀνατραφέντος. οὗτος
ὁ Σκυθιανὸς ἐν τοῖς προειρημένοις τόποις παιδευθεὶς τὴν Ἑλλήνων
γλῶσσαν καὶ τὴν τῶν γραμμάτων αὐτῶν παιδείαν δεινός τε γέγονε περὶ
τὰ μάταια τοῦ κόσμου φρονήματα. ἀεὶ δὲ στελλόμενος τὴν πορείαν ἐπὶ
τὴν τῶν Ἰνδῶν χώραν πραγματείας χάριν πολλὴν ἐμπορίαν ἐποιεῖτο. ὅθεν

πολλὰ κτησάμενος ἐν τῷ κόσμῳ καὶ διὰ τῆς Θηβαΐδος διιών, ὅρμοι

γὰρ τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης διάφοροι, ἐπὶ τὰ στόμια τῆς Ῥωμανίας
διακεκριμένοι, ὁ μὲν εἷς ἐπὶ τὴν Αἰλᾶν, ἥτις ἐστὶν ἐν τῇ θείᾳ γραφῇ
Αἰλῶν· ἔνθα που ἡ ναῦς Σολομῶντος διὰ τριῶν ἐτῶν ἐρχομένη ἔφερε  
χρυσὸν καὶ ὀδόντας ἐλεφαντίνους, ἀρώματά τε καὶ ταῶνας καὶ τὰ ἄλλα,
ὁ δὲ ἕτερος ὅρμος ἐπὶ τὸ Κάστρον τοῦ Κλύσματος,

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 126, line 3

ἀπὸ δὲ τῆς Ἑβραΐδος ἑρμηνεύεται κλῆροι, ἐπειδήπερ ὁ Νῶε ἐκεῖ ἔβαλε

τοὺς κλήρους τοῖς τρισὶν υἱοῖς αὐτοῦ. καὶ τῷ μὲν Χὰμ ὑπέπεσεν
ὁ κλῆρος ἀπὸ Ῥινοκορούρων ἄχρι Γαδείρων, Αἴγυπτον ἔχων καὶ
Μάρειαν
λίμνην καὶ Ἄμμωνα, Λιβύην τε καὶ Μαρμαρίδα, Πεντάπολιν, Μακάτην
Μακρόνην τε καὶ Λεπτιμάγνην Σύρτιν Μαυριτανίαν, ἄχρι τῶν Ἡρακλεω-
τικῶν στηλῶν λεγομένων καὶ τῆς ἔσω Γαδείρων. ταῦτα τὰ πρὸς νότον.
ἀπὸ δὲ Ῥινοκορούρων τὰ πρὸς ἀνατολήν, τήν τε Ἰδουμαίαν καὶ Μαδια-
νῖτιν, τήν τε Ἀλαβαστρῖτιν καὶ Ὁμηρῖτιν καὶ Ἀξωμῖτιν καὶ Βουγαίαν  
καὶ Δίβαν, ἄχρι τῆς τῶν Βάκτρων χώρας. ὁ δὲ αὐτὸς κλῆρος διορίζει
ἀνὰ μέσον τοῦ Σὴμ τὰ πρὸς ἀνατολήν. τῷ δὲ Σὴμ ὑπέπεσεν ὁ κλῆρος
 278

πρὸς
πλάτος, ἡ Παλαιστίνη καὶ Φοινίκη καὶ Κοίλη, Κομμαγηνή, Κιλικία,
Καππα-
δοκία, Γαλατία, Παφλαγονία, [Θρᾴκη, Εὐρώπη, Ῥοδόπη], Λαζία, Ἰβηρία,

Κασπία, Καρδυαία ἄχρι τῆς Μηδίας πρὸς βορρᾶν. ἐντεῦθεν οὗτος ὁ

κλῆρος
διορίζει τὸν Ἰάφεθ τὰ πρὸς βορρᾶν. πρὸς δὲ τὴν δύσιν ὑπέπεσεν τῷ
Ἰάφεθ
ὁ κλῆρος ἀπὸ τῆς Εὐρώπης ἄχρι τῆς Ἱσπανίας καὶ Βρεττανίας, Θρᾴκη,
Εὐρώπη, Ῥοδόπη ἐκεῖθέν τε τὰ παρακείμενα ἔθνη. Ἔνητες καὶ Δαύνεις
Ἰάπυγες Καλαβροὶ Λατῖνοι Ὀππικοὶ Μάγαρδες ἕως διακατοχῆς τῆς
Σπανίας
καὶ τῆς Γαλλίας, τῆς τε τῶν Σκόττων καὶ Φράγγων ἄνω χώρας.
 84. Ὅτε οὖν οὕτως διῃρέθησαν οἱ κλῆροι, συγκαλεσάμενος Νῶε
τοὺς τρεῖς υἱοὺς ὥρισεν αὐτοῖς ὅρκῳ, ἵνα μηδεὶς ἐπιβῇ τῷ κλήρῳ τοῦ
ἀδελφοῦ αὐτοῦ καὶ πλεονεκτήσῃ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. Χαναὰν δὲ

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 126, line 14

δοκία, Γαλατία, Παφλαγονία, [Θρᾴκη, Εὐρώπη, Ῥοδόπη], Λαζία, Ἰβηρία,

Κασπία, Καρδυαία ἄχρι τῆς Μηδίας πρὸς βορρᾶν. ἐντεῦθεν οὗτος ὁ

κλῆρος
διορίζει τὸν Ἰάφεθ τὰ πρὸς βορρᾶν. πρὸς δὲ τὴν δύσιν ὑπέπεσεν τῷ
Ἰάφεθ
ὁ κλῆρος ἀπὸ τῆς Εὐρώπης ἄχρι τῆς Ἱσπανίας καὶ Βρεττανίας, Θρᾴκη,
Εὐρώπη, Ῥοδόπη ἐκεῖθέν τε τὰ παρακείμενα ἔθνη. Ἔνητες καὶ Δαύνεις
Ἰάπυγες Καλαβροὶ Λατῖνοι Ὀππικοὶ Μάγαρδες ἕως διακατοχῆς τῆς
Σπανίας
καὶ τῆς Γαλλίας, τῆς τε τῶν Σκόττων καὶ Φράγγων ἄνω χώρας.
 84. Ὅτε οὖν οὕτως διῃρέθησαν οἱ κλῆροι, συγκαλεσάμενος Νῶε
τοὺς τρεῖς υἱοὺς ὥρισεν αὐτοῖς ὅρκῳ, ἵνα μηδεὶς ἐπιβῇ τῷ κλήρῳ τοῦ
ἀδελφοῦ αὐτοῦ καὶ πλεονεκτήσῃ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ. Χαναὰν δὲ πλεο-
νέκτης ὤν, ὁ υἱὸς τοῦ Χάμ, ἐπῆλθε τῇ Παλαιστινῶν γῇ καὶ κατέσχεν
αὐτὴν καὶ ἐπεκλήθη ἡ γῆ Χαναάν, διότι ἐν αὐτῇ κατῴκησε, καταλείψας
τὸν ἴδιον κλῆρον διὰ τὸ δοκεῖν εἶναι καυματινόν. καὶ καθίσας ἐν τῇ γῇ
τοῦ Σήμ, τῇ νῦν καλουμένῃ Ἰουδαίᾳ, ἐγέννησε τοὺς υἱοὺς τούτους, τόν
τε Ἀμορραῖον καὶ Γεργεσαῖον καὶ Φερεζαῖον καὶ Ἰεβουσαῖον καὶ Εὐαῖον
καὶ Ἀρουκαῖον καὶ Χετταῖον καὶ Ἀσεναῖον καὶ Σαμαραῖον καὶ Σιδώνιον
καὶ Φιλιστιαῖον. διὰ τοῦτο καὶ ὁ κύριος λέγει ἐν τῷ νόμῳ, δεικνὺς ὅτι
αἱ ἁμαρτίαι αὐτῶν ἐν τῷ ὅρκῳ ἐπληροῦντο, ὡς λέγει «οὔπω ἐπληρώ-
 279

θησαν αἱ ἁμαρτίαι τῶν Ἀμορραίων». διὰ τοῦτο παρέμειναν ἐν τῷ ὄρει  

χρονοτριβούμενοι ἐν τῇ ἐρήμῳ, ἕως ἂν αὐτοκατακρίτους ἑαυτοὺς

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 144, line 17

γμένος (ἦσαν γὰρ πολλαὶ ἐκκλησίαι, νῦν δὲ πλείους) καὶ αὐτῷ ἡ

ἐκκλησία
ἐγκεχείριστο, κἄν τε ἄλλος σὺν αὐτῷ ἦν· ὧν ἕνεκα γενόμενοι ἐν τῷ τόπῳ
λέξομεν κατὰ λεπτότητα, ὅτε χρεία περὶ τούτου ἔσται. ἐπεὶ οὖν ἐφώρασε
τὸν Ἄρειον σπουδαίως Ἀλέξανδρος, συγκαλέσας ἐπισκόπους καὶ ποιή-
σας σύνοδον ἐζήτει ἀξιῶν περὶ πίστεως καὶ ἀπαιτῶν τὸν Ἄρειον
λόγον περὶ τῆς ἐν αὐτῷ ἐγκισσηθείσης λύμης τῆς κακοδοξίας.
ὁ δὲ Ἄρειος οὐ μὴν ἠρνήσατο, ἀλλὰ καὶ μετὰ τετριμμένου προσώπου
ὡς εἶχεν οὕτως ἀπεκρίνατο· καὶ ἐξεοῖ μὲν Ἀλέξανδρος αὐτὸν τῆς
ἐκκλησίας,
ἐξεοῦται δὲ ἅμα αὐτῷ πλῆθος πολύ, οἱ ἀπ' αὐτοῦ κεχραμμένοι παρθε-
νευουσῶν καὶ ἄλλων κληρικῶν. ὁ δὲ Ἄρειος ἀποδράσας ἐπὶ τὴν
Παλαιστι-
νῶν στέλλεται τὴν πορείαν, ἐν Νικομηδείᾳ τε ἀνελθὼν κἀκεῖθεν γράψας
ἐπιστολὰς Ἀλεξάνδρῳ, οὐχ ὑπερέβαινε τῆς αὐτοῦ κακοδοξίας τὴν μα-
νιώδη διάνοιαν. ἀλλὰ μεταξὺ ὀλίγου τοῦ χρόνου, τοῦ αὐτοῦ Ἀλεξάν-
δρου τοῦ ἁγίου ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας ἐπιμελησαμένου καὶ κινήσαν-
τος τὸν μακάριον Κωνσταντῖνον, συνεκρότησε σύνοδον ἐν [τῇ] Νικαίᾳ
τῇ πόλει. καὶ ἀναθεματίζεται μὲν ἡ Ἀρείου αἵρεσις· μετὰ δὲ τὸ ἀπο-
θανεῖν αὐτὸν *. τὸ πρῶτον μὲν γὰρ ἠρνεῖτο εἰς πρόσωπον τοῦ μακαρίου
βασιλέως Κωνσταντίνου καὶ δι' ὅρκων προσεποιεῖτο εἰρωνείᾳ τὰ τῆς
ὀρθοδοξίας ῥήματα. φήσαντος δὲ τοῦ βασιλέως πρὸς αὐτὸν ὅτι εἰ μὲν  
δικαιότατα ἀπόμνυσαι, πιστωθείη ὁ σὸς ὅρκος, καὶ ἀθῷος ἔσῃ· εἰ δὲ
δολίως, ὁ θεός, καθ' οὗ ὤμοσας, ποιήσαι τὴν κατὰ σοῦ ἐκδικίαν.

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 155, line 22

ἐπιστολαὶ δεικνύουσι καὶ ἡ κατ' αὐτὸν γενομένη τότε ἐξέτασις.

συγκαλεῖται
τοίνυν τὸ πρεσβυτέριον ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ἄλλους τινὰς ἐπισκόπους
παρόντας, καὶ ἀνέτασιν τούτου ποιεῖται καὶ ἀνάκρισιν. ὡς δὲ οὐκ ἐπείσθη

τῇ ἀληθείᾳ, ἐξεοῖ αὐτὸν τῆς ἐκκλησίας καὶ ἐκκήρυκτον ποιεῖ ἐν τῇ πόλει.

σὺν αὐτῷ δὲ ἀπεσπάσθησαν αἱ προειρημέναι παρθενεύουσαι καὶ
κληρικοὶ
οἱ προειρημένοι καὶ ὄχλος ἄλλος πολύς.
 280

 4. Διατρίβοντος δὲ Ἀρείου πολὺν χρόνον ἐν τῇ πόλει, εὐθὺς τελευτᾷ

ὁ ὁμολογητὴς Μελίτιος καὶ μάρτυς. σχίσματα οὖν ποιῶν ὁ αὐτὸς Ἄρειος
καὶ ἕκαστον ὑποκλέπτων πολλοὺς ἠφάνισεν. ἐς ὕστερον δέ, ἐπειδὴ
ἐφωράθη καὶ εἰς ἔλεγχον ἦλθεν ἐν τῇ πόλει καὶ ἐκκήρυκτος γεγένηται,
ἀποδιδράσκει ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρέων καὶ ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην στέλλεται
τὴν πορείαν. ὃς ἐλθὼν προσεπέλαζεν ἑκάστῳ τῶν ἐπισκόπων μετὰ
θωπείας τε καὶ κολακείας, ἵνα ἑαυτῷ πολλοὺς ποιήσῃ συνεργούς. καὶ
δέχονται μὲν αὐτόν τινες, ἄλλοι δὲ αὐτὸν ἀπώσαντο. μετέπειτα δὲ εἰς
ὦτα ἔρχεται τοῦ ἐπισκόπου Ἀλεξάνδρου καὶ γράφει ἐπιστολὰς
ἐγκυκλίους,
αἵτινες παρὰ φιλοκάλοις ἔτι σῴζονται, ὡς τὸν ἀριθμὸν ἑβδομήκοντα,
τῶν ἐπισκόπων ἑκάστῳ, Εὐσεβίῳ εὐθὺς τῷ ἐν Καισαρείᾳ (περιῆν γάρ),
καὶ Μακαρίῳ Ἱεροσολύμων, Ἀσκληπιῷ ἐν Γάζῃ, Λογγίνῳ ἐν Ἀσκά-
λωνι, Μακρίνῳ τῷ ἐν Ἰαμνίᾳ καὶ ἄλλοις, ἔν τε τῇ Φοινίκῃ Ζήνωνί τινι
ἀρχαίῳ ἐν Τύρῳ καὶ ἄλλοις, ἅμα καὶ τοῖς ἐν τῇ Κοίλῃ Συρίᾳ. ὡς
οὖν ἀπεστάλησαν αἱ ἐπιστολαί, μεμφόμεναι τοὺς αὐτὸν ὑποδεξαμένους,

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 163, line 22

γὰρ παρ' αὐτοῦ τὸ λουτρὸν ἐκομίσατο, διὰ τοιαύτης ὑποθέσεως ἠδυνή-

θησαν οὗτοι στῆναι. ἐπεὶ ἂν ἔκπαλαι καὶ ὑπὸ γυναικῶν καὶ παιδαρίων,
οὐ λέγω περὶ τῶν ἐντελεστέρων τῶν τὴν πᾶσαν ἀκρίβειαν τῆς θεοσεβείας

καὶ πίστεως τῆς ὀρθῆς ἐπιγινωσκόντων, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν τι ἀπὸ μέρους
κἂν τὸ τυχὸν τῆς ἀληθείας ἐπισταμένων ἐλέγχοντο καὶ ἐλεγχόμενοι
ἀπὸ τῶν παλαιῶν ἐδιώκοντο, ὡς βλάσφημοι δεσπότου καὶ δεύτεροι
κυριοκτόνοι τινὲς καὶ ἀθετηταὶ τῆς τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ ἐνθέου τε-
λειότητος· διὰ δὲ τῆς τοῦ βασιλέως προστασίας, ὅπερ ἐστὶν ὑπερ-
ασπισμὸς αὐτῶν, * εἰς τὸ ἐπιχειρεῖν πάντα τὰ κακὰ ὅσα γέγονε καὶ ἔτι
δι' αὐτῶν γίνεται ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ ἐν Νικομηδείᾳ, ἐν Μεσοποταμίᾳ,
ἐν Παλαιστίνῃ τῇ τοῦ αὐτοῦ παρόντος βασιλέως προστασίᾳ.
 14. Ἐκ ταύτης οὖν τῆς λέξεως τῆς ἐν τῷ παροιμιαστῇ γεγραμμένης
ὅτι «κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ», λοιπὸν τὰ
πάντα
αὐτοῖς ἐπινοεῖται· ὅσα τε δύναται σύμφωνα τῷ λόγῳ εἶναι καὶ ἰσορροπῆ
καὶ δύναται συνᾴδειν ἐκ τῶν γραφῶν συνάγουσιν, οὔτε αὐτοῦ τοῦ
λόγου οὔτε τῶν ἄλλων ῥημάτων περὶ τῆς θεότητος τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ
τοιοῦτόν τι φασκόντων. ἀλλὰ λοιπὸν ὅσα ἐστὶ τούτοις ὅμοια, τὸ ἐν τῷ
ἀποστόλῳ γεγραμμένον τὸ «δέξασθε τὸν ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν,  
πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόν», καὶ τὸ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίῳ
γεγραμμένον ὅτι «οὗτός ἐστι περὶ οὗ εἶπον ὑμῖν, ὅτι ὁ ὀπίσω μου ἐρχό-
μενος ἔμπροσθέν μου γέγονε», καὶ τὸ ἐν ταῖς Πράξεσι γεγραμμένον
 281

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 248, line 29

ἀλλὰ καὶ οἱ ἡμέτεροι ἐκεῖ Χριστιανοί, διωγμοῦ μεγάλου ἐνστάντος ὑπὸ

βασιλέως Ἕλληνος, δεινοῦ τε γενομένου καὶ πρὸς ζῆλον τῶν Ῥωμαίων,
διὰ τὸ τοὺς βασιλεῖς τῶν Ῥωμαίων εἶναι Χριστιανούς, τὸ πᾶν γένος
τῶν Χριστιανῶν ἀπ' ἐκείνων * ἀπελάσαντος. οὐ λείπει δὲ ῥίζα σοφίας
οὐδὲ φύτευμα πίστεως, ἀλλὰ καὶ εἰ δοκοῦσι πάντες ἀπηλάσθαι, πάντως
εἰσὶν ἐκεῖθεν πιστοὶ ἄνθρωποι· οὐκ ἐγχωρεῖ γὰρ λεῖψαι τὴν πηγὴν
τῆς πίστεως. πολλοὶ οὖν ἀναχωρήσαντες τῶν αὐτῶν Αὐδιανῶν τῆς
Γοτθίας καὶ ἕως τῶν ἡμετέρων μερῶν ἐνταῦθα ἐλθόντες παροικοῦσιν ἀπὸ

τοῦ χρόνου τούτου ἐτῶν τεσσάρων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ Ταύρου ὄρους ἀνε-
χώρησαν πάλιν εἰς τὰ τῶν αὐτῶν Αὐδιανῶν μοναστήρια, ἐπί τε τῆς
Παλαιστίνης καὶ τῆς Ἀραβίας· ἤδη γάρ εἰσι πεπλατυσμένοι, λοιπὸν
δὲ ὀλίγοι καὶ ὀλίγα μοναστήρια, τάχα δὲ καὶ ἐν δυσὶ κώμαις ἐν τοῖς
προειρημένοις μέρεσι κατὰ τὸ ἐξώτερον μέρος τῆς Χαλκίδος καὶ
ἐπέκεινα  
Δαμασκοῦ καὶ τῶν μερῶν τῆς Μεσοποταμίας ἐστὶν ἄχρι δεῦρο τὸ τάγμα,
εἰς ὀλίγον περιστάν, ὡς ἔφην.
 Ἀλλ' ἕως ὧδε ἱκανῶς καὶ περὶ τούτων ἔχειν ἡγοῦμαι· οὓς παρελθὼν
πάλιν τὰ ἑξῆς διασκοπήσω, ἵνα μή τι παραλείψω τῶν εἰς διαιρέσεις τε καὶ

τομὰς καὶ εἰς διαστάσεις καὶ εἰς σχίσματα ἐν τῷ κόσμῳ συμβεβηκότων.

εἰ γὰρ καὶ τῇ πίστει οὐκ ἂν μεταλλάττοιεν καὶ τῷ τρόπῳ τοσοῦτον, *
ἀλλ' ὅμως πᾶν τὸ διαιρεθὲν καὶ ἐν βίῳ ὀνομαζόμενον ὑφ' ἡμῶν κατὰ
τὸ δυνατὸν οὐ παραλειφθήσεται.  

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 296, line 13

φερόμεθα πρός τινας λέγοντες, ἀλλ' ἐξ ἀληθινῶν συστάσεων φιλοτιμού-

μεθα ὁρμᾶσθαι. διηνέχθησαν οὖν οἱ αὐτοὶ πάλιν πρὸς τοὺς σὺν αὐτοῖς διὰ

μίση τινῶν καὶ ζῆλον ἀνθρώπινον ἐρεσχελοῦντες ἑκάτερος πρὸς

ἑκάτερον
καὶ φιλαρχοῦντες, καὶ ἐκρατύνθη τότε τὸ μέρος τούτων τῶν Ἡμιαρείων,
τῶν περὶ Βασίλειον φημὶ καὶ Γεώργιον καὶ Σιλουανὸν καὶ λοιπούς· *
ἔχοντες
μεθ' ἑαυτῶν σαρκὸς δεξιάν, Κωνστάντιον τὸν βασιλέα, οἱ περὶ Εὐδόξιον
καὶ Γεώργιον τὸν Ἀλεξανδρέα καὶ Εὐζώϊον τὸν Ἀντιοχέα. καὶ οἱ μὲν
 282

περὶ Βασίλειον καὶ Γεώργιον τὸν Λαοδικέα ἐταπεινώθησαν, καίπερ

πολλὰ
ἰσχύσαντες, ἐξ ὧν πάλιν ἕτεροι διῃρέθησαν τῆς αὐτῆς αἱρέσεως καὶ
συνόδου,
καὶ γέγονε τὸ τῶν Ἀρειανῶν σύστημα εἰς τρία τάγματα. Ἀκάκιος γὰρ
ὁ Παλαιστινὸς ὁ Καισαρείας ἅμα Μελιτίῳ καὶ Οὐρανίῳ τῷ Τυρίῳ καὶ
Εὐτυχίῳ τῷ Ἐλευθεροπολίτῃ, διὰ τὸν πρὸς Κύριλλον τὸν Ἱεροσολυμίτην
ζῆλόν τε καὶ μῖσος, ἀνθίστατο τοῖς περὶ Βασίλειον καὶ Γεώργιον τὸν
Λαοδικέα καὶ Σιλουανὸν τὸν Ταρσέα, Ἐλεύσιόν τε τὸν Κυζίκου, Μακε-
δόνιον τὸν Κωνσταντινουπολίτην, Εὐστάθιον τὸν Σεβαστείας καὶ
Ἀνιανὸν
τὸν Ἀντιοχέα, τότε κατασταθέντα, κατ' αὐτῶν τε ἑαυτὸν στρατεύσας
ὁ αὐτὸς Ἀκάκιος πολλὴν φύρσιν εἰργάσατο. καὶ γεγόνασιν εἰς ἀλλήλους
ὁμόδοξον μὲν γνώμην κεκτημένοι, διαφόρως δὲ ἑκάστου αὐτῶν ὁμολο-
γοῦντος, [εἰς ἀλλήλους] διενηνεγμένοι καὶ σχισθέντες εἰς τὰ προειρη-
μένα διεσπάσθησαν τρία τάγματα. ὁ μὲν γὰρ Ἀκάκιος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ
οὔτε ὁμοούσιον ὡμολόγουν οὔτε κτίσμα ὡς ἓν τῶν κτισμάτων,

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 296, line 34

καίπερ οἱ αὐτοὶ ὑπάρχοντες· κρυφῆ δὲ διὰ τὸν καιρὸν παρασιωπήσαντες

τὸ τοῦ κτίσματος ὄνομα οἱ αὐτοὶ μὲν ὅλοι ἦσαν ὁποῖοι καὶ οἱ Ἀρειανοί,
παρεκρύβησαν δὲ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, μηδὲν ἄλλο φρονοῦντες ἀλλ'
ἢ οὗτοι, διὰ τοὺς σὺν αὐτοῖς μεμιγμένους φύσει ὀρθοδόξους, ὑποκριτὰς
δὲ ὑπάρχοντας καὶ ὑποκρινομένους τὴν βασιλέως δεξιὰν καὶ δεδιότας·
καὶ ἔχοντες πρὸς ἀλλήλους ἐχθρίαν βουλόμενοι στῆναι οὐκ ἠδυνήθησαν.
Εὐτύχιος μὲν γὰρ ὁ Ἐλευθεροπολίτης, οἷα δὴ ἀπὸ τοῦ μακαρίου Μαξι-
μωνᾶ τοῦ Ἱεροσολυμίτου ὁμολογητοῦ ἐπισκόπου τὴν πίστιν ἔχων σαφῆ
τῆς ὀρθοδοξίας, διὰ τὴν πρὸς τὸν Κύριλλον ἐχθρίαν [οὐκ] ἐμίγη τοῖς
περὶ Ἀκάκιον, ὀρθοδόξως μὲν ἔχων ἄχρι καιροῦ, ὑποκρινόμενος δὲ
διὰ τὸν ἴδιον θρόνον, καὶ ἄλλοι πλείους τῆς Παλαιστίνης· δι' οὓς
Ἀκάκιος

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 300, line 16

 Εὐτύχιος ἐπίσκοπος Ἐλευθεροπόλεως,

 Ζωΐλος ἐπίσκοπος Λαρίσσης τῆς Συρίας,
 Σέρας ἐπίσκοπος ἐκ Παραιτωνίου τῆς Λιβύης,
 Παῦλος ἐπίσκοπος Ἐμίσης,
 Εὐστάθιος ἐπίσκοπος Ἐπιφανίας,
 Εἰρηναῖος ἐπίσκοπος Τριπόλεως τῆς Φοινίκης,
 Εὐσέβιος ἐπίσκοπος Σελευκείας τῆς Συρίας,
 283

 Εὐτυχιανὸς ἐπίσκοπος Πατάρων τῆς Λυκίας,

 Εὐστάθιος ἐπίσκοπος Πινάρων καὶ Σιδύμων,
 Βασίλειος ἐπίσκοπος Καυνίων τῆς Λυδίας,
 Πέτρος ἐπίσκοπος Ἵππου Παλαιστίνης,
 Στέφανος ἐπίσκοπος Πτολεμαΐδος τῆς Λιβύης,
 Εὐδόξιος ἐπίσκοπος *,
 Ἀπολλώνιος ἐπίσκοπος Ὀξυρύγχου,
 Θεόκτιστος ἐπίσκοπος Ὀστρακίνης,
 Λεόντιος ἐπίσκοπος Τριπόλεως τῆς Λυδίας,
 Θεοδόσιος ἐπίσκοπος Φιλαδελφίας τῆς Λυδίας,
 Φοῖβος ἐπίσκοπος Πολυχαλάνδου τῆς Λυδίας,
 Μάγνος ἐπίσκοπος Θεμισῶν τῆς Φρυγίας,
 Εὐάγριος ἐπίσκοπος Μιτυλήνης τῶν νήσων,
 Κυρίων ἐπίσκοπος Δολίχης,

Επιφάνιος. Panarion (= Adversus haereses) Vol. 3, p. 301, line 3

 Φοῖβος ἐπίσκοπος Πολυχαλάνδου τῆς Λυδίας,

 Μάγνος ἐπίσκοπος Θεμισῶν τῆς Φρυγίας,
 Εὐάγριος ἐπίσκοπος Μιτυλήνης τῶν νήσων,
 Κυρίων ἐπίσκοπος Δολίχης,
 Αὔγουστος ἐπίσκοπος Εὐφράτης,
 [Μάγνος ἐπίσκοπος Θεμισῶν τῆς Φρυγίας,]
 Πολυδεύκης ἐπίσκοπος * ἐπαρχίας δευτέρας Λιβύης,
 Παγκράτιος ἐπίσκοπος Πηλουσίου,  
 Φιλίκαδος ἐπίσκοπος Ἀγουσταδῶν Φρυγίας ἐπαρχίας,
 Σεραπίων ἐπίσκοπος Ἀντιπύργου τῆς Λιβύης,
 Εὐσέβιος ἐπίσκοπος Σεβαστῆς τῆς Παλαιστίνης,
 Ἡλιόδωρος ἐπίσκοπος Σωζούσης τῆς Πενταπόλεως,
 Πτολεμαῖος ἐπίσκοπος Θμούεως Ἀγουστονίκης,
 Αὔγαρος ἐπίσκοπος Κύρου Εὐφρασίας,
 Ἐξερέσιος ἐπίσκοπος Γεράσων,
 Ἀραβίων ἐπίσκοπος Ἀδράων,
 Χαρίσιος ἐπίσκοπος Ἀζώτου,
 Ἐλισσαῖος ἐπίσκοπος Διοκλητιανουπόλεως,
 Γερμανὸς ἐπίσκοπος Πέτρων,
 Βαρόχιος ἐπίσκοπος Ἀραβίας.
 ὁμοῦ ἐπίσκοποι μγ.

Επιφάνιος. Apophthegmata (ap. Apophthegmata patrum) [Sp.] (2021:

 284

028); MPG 65.Vol. 65, p. 164, line 24

ἱππικοῦ ἐπιτελουμένου κατέπεσεν· εἶτα ἀναστὰς παρ-

ῆλθε τὸν καταβεβληκότα, καὶ ἐνίκησε. Καὶ τὸ πλῆ-
θος ἀνεβόησεν· Ὁ Υἱὸς Μαρίας πέπτωκε καὶ ἐγήγερ-
ται καὶ ἐνίκησε. Ταύτης ἔτι τῆς φωνῆς λεγομένης,
ἐνέπεσεν ἡ περὶ τοῦ ἱεροῦ τοῦ Σεράπιδος φήμη τῷ
πλήθει, ὅτι ὁ μέγας Θεόφιλος ἀνελθὼν, τὸ τοῦ Σερά-
πιδος κατέστρεψεν εἴδωλον, καὶ τοῦ ναοῦ γέγονεν
ἐγκρατής.
 γʹ. Ἐδηλώθη τῷ μακαρίῳ Ἐπιφανίῳ τῷ ἐπισκόπῳ
Κύπρου παρὰ τοῦ ἀββᾶ τῆς μονῆς ἧς εἶχεν ἐν Πα-
λαιστίνῃ, ὅτι Εὐχαῖς σου οὐκ ἠμελήσαμεν τοῦ κανό-
νος ἡμῶν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὴν τρίτην καὶ
τὴν ἕκτην καὶ τὴν ἐννάτην ἐπιτελοῦμεν. Ὁ δὲ
καταγνοὺς αὐτῶν, ἐδήλωσεν αὐτοῖς λέγων, ὅτι Φανε-
ροί ἐστε ἀμελοῦντες τὰς ἄλλας ὥρας τῆς ἡμέρας
ἀργοῦντες ἀπὸ τῆς εὐχῆς. Δεῖ γὰρ τὸν ἀληθινὸν μο-
ναχὸν ἀδιαλείπτως ἔχειν τὴν εὐχὴν καὶ τὴν ψαλμῳ-
δίαν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.
 δʹ. Ἔπεμψέ ποτε ὁ ἅγιος Ἐπιφάνιος πρὸς τὸν ἀβ-
βᾶν Ἱλαρίωνα, παρακαλῶν αὐτὸν, καὶ λέγων· Δεῦρο,
ἴδωμεν ἑαυτοὺς πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ

Επιφάνιος. De mensuris et ponderibus (2021: 033)

“”Τὸ ‘Περὶ μέτρων καὶ σταθμῶν’ ἔργον Ἐπιφανίου τοῦ Σαλαμῖνος””, Ed.
Moutsoulas, E., 1973; Θεολογία 44.Line 371

μῆνας δʹ παρὰ ἡμέρας θʹ.

 Οὗτος ὁ Ἀδριανὸς λωβηθεὶς τῷ σώματι καὶ μεταστειλάμενος ἅπαν
τὸ πλῆθος τῶν ὑπὸ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ἰατρῶν, ᾔτησε παρ' αὐτῶν
ἰατρεί-
αν τοῦ σώματος αὐτοῦ. Οἱ δὲ πολλὰ κεκμηκότες καὶ πολλὰ ποιήσαντες
καὶ μηδὲν ἀνύσαντες ὑπ' αὐτοῦ ἐσκώφθησαν, ὃς καὶ ἐπιστολὴν ὀνειδιστι-

κὴν ἔγραψε κατ' αὐτῶν, τὴν τέχνην αὐτῶν αἰτιώμενος ὡς μηδὲν εἰδυῖαν.
Τῆς δὲ προκειμένης αὐτῷ νόσου ἕνεκα στέλλεται τὴν πορείαν ἐπὶ τὴν τῶν

Αἰγυπτίων γῆν. Ἔδει δὲ αὐτὸν ἀπὸ τῆς Ῥωμαίων ἐπὶ τὰς ἑξῆς
προβαίνοντα
πόλεις ταύτας κατοπτεύειν. Ἦν γὰρ ὁ ἀνὴρ φιλοΐστωρ. Διέρχεται οὖν τὴν
 285

Ἀντιόχου πόλιν, ὑπερβαίνει τε τὴν Κοίλην καὶ τὴν Φοινίκην, καὶ ἔρχε-
ται εἰς τὴν Παλαιστίνην, τὴν καὶ Ἰουδαίαν καλουμένην μετὰ ἔτη μζʹ τῆς
τῶν Ἱεροσολύμων ἐρημώσεως. Καὶ ἄνεισιν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, τὴν
περί-
πυστον πόλιν καὶ ὀνομαστήν, ἣν κατέστρεψε Τίτος Οὐεσπασιανοῦ παῖς
τῷ
δευτέρῳ ἔτει τῆς αὐτοῦ βασιλείας. Καὶ εὗρε τὴν πόλιν πᾶσαν
ἠδαφισμένην,
καὶ τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ κατεπεπατημένον, παρεκτὸς ὀλίγων οἰκημάτων
καὶ
τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας μικρᾶς οὔσης, ἔνθα ὑποστρέψαντες οἱ μαθηταί,
ὅτε ὁ Σωτὴρ ἀνελήφθη ἀπὸ τοῦ ἐλαιῶνος ἀνέβησαν εἰς τὸ ὑπερῷον. Ἐκεῖ

γὰρ ὠκοδόμητο· τοῦτ' ἐστὶν ἐν τῷ μέρει Σιών, ἥτις ἀπὸ τῆς ἐρημώσεως
περι-
ελήφθη· καὶ μέρη οἰκήσεων περὶ αὐτὴν τὴν Σιὼν καὶ ἑπτὰ συναγωγαί, αἳ
ἐν τῇ Σιὼν μόναι ἑστήκεσαν, ὡς καλύβαι μόνον, ἐξ ὧν μία περιελείφθη
ἕως χρόνου Μαξιμωνᾶ τοῦ ἐπισκόπου καὶ Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως

Γρηγόριος Ναζιανζηνος. Funebris in laudem Caesarii fratris oratio

(orat. 7) (2022: 005)“Grégoire de Nazianze. Discours funèbres en
l'honneur de son frère Césaire et de Basile de Césarée”, Ed. Boulenger,
F.Paris: Picard, 1908.Chap.6, sec.2, line 3

ἄλλοις οὐ μικρὰ φαίνεται, πρὸς τὰ ἐφεξῆς βαδιοῦμαι τοῦ

λόγου, καὶ ἃ μηδὲ βουλομένῳ παραλιπεῖν ῥᾴδιον.
 Ὑπὸ δὴ τοιούτοις ἤθεσι τραφέντες καὶ παιδευθέν-
τες καὶ τοῖς ἐνταῦθα μαθήμασιν ἱκανῶς ἐνασκηθέντες, ἐν
οἷς ἐκεῖνος τάχει τε καὶ μεγέθει φύσεως οὐδ' ἂν εἴποι τις
ὅσον ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ἦν (ὢ πῶς ἀδακρυτὶ τὴν τούτων
παρέλθω μνήμην, καὶ μή με ἀφιλόσοφον ἐλέγξῃ τὸ πάθος
παρὰ τὴν ὑπόσχεσιν;),
         ἀλλ' ἐπειδή γε ἀποδημίας και-
ρὸς ἐδόκει, καὶ τότε πρῶτον ἀπ' ἀλλήλων ἐσχίσθημεν, ἐγὼ
μὲν τοῖς κατὰ Παλαιστίνην ἐγκαταμείνας παιδευτηρίοις,
ἀνθοῦσι τότε, κατὰ ῥητορικῆς ἔρωτα, ὁ δὲ τὴν Ἀλεξάνδρου
πόλιν καταλαβών, παντοίας παιδεύσεως καὶ τότε καὶ νῦν
οὖσάν τε καὶ δοκοῦσαν ἐργαστήριον.  
 Τί πρῶτον, ἢ τί μέγιστον εἴπω τῶν ἐκείνου καλῶν;
τί δὲ παρεὶς μὴ τῷ μεγίστῳ ζημιώσω τὸν λόγον; τίς μὲν
ἐκείνου διδασκάλοις πιστότερος; τίς δὲ ἥλιξι προσφιλέστε-
ρος; τίς μὲν μᾶλλον ἀπέφυγε τὴν τῶν μοχθηρῶν ἑταιρίαν
 286

καὶ ὁμιλίαν; τίς δὲ τῇ τῶν βελτίστων ἑαυτὸν προσέθηκε

πλεῖον, ἄλλοις τε καὶ τῶν ἐκ τῆς πατρίδος τοῖς εὐδοκιμω-
τάτοις καὶ γνωριμωτάτοις; εἰδὼς οὐδὲ τοῦτο φέρειν μικρὸν

Πορφύριος Fragmenta (2034: 025)“FGrH #260”.

Vol.-Jacobyʹ-F 2b,260,F, fragment 12, line 1

         KYRILL. c. Julian. VI p. 186: γέγραφε γὰρ ὡδὶ πάλιν περὶ

αὐτοῦ Πορφύριος· «ἐν δὲ τοῖς περὶ τὸν βίον τὰ μὲν ἄλλα εὔκολον
καὶ μικρᾶς δεόμενον παρασκευῆς εἰς τὰ καθ' ἡμέραν γεγε-
νῆσθαι, πρὸς δὲ τὴν τῶν ἀφροδισίων χρῆσιν σφοδρότερον
μὲν εἶναι, ἀδικίαν δὲ μὴ προσεῖναι ἢ γὰρ ταῖς γαμεταῖς –  
Μενέξενος,»
 STEPH. BYZ. s. Γάδρα· Πόλις Παλαιστίνης. Πορφύριος γ Φιλοσόφου
ἱστορίας.  
 KYRILL. c. Julian. VI p. 208: καίτοι φησὶ καὶ περὶ αὐτοῦ Πορφύριος·
«ἐπαιδεύθη δὲ ὁ Πλάτων παρὰ μὲν Διονυσίωι γράμματα, παρὰ
δὲ Ἀρίστωνι τῶι Ἀργείωι παλαιστῆι τὰ κατὰ τὴν γυμναστικήν·
φασὶ δὲ καὶ Ἴσθμιά τινες καὶ Πύθια παλαῖσαι αὐτόν.»
  – I p. 31: Πορφύριος δέ φησιν ἐν βιβλίωι τετάρτωι Φιλοσόφου
ἱστορίας, δοξάσαι τε τὸν Πλάτωνα καὶ μὴν καὶ φράσαι πάλιν περὶ ἑνὸς
θεοῦ, ὄνομα
δὲ αὐτῶι μηδὲν ἐφαρμόττειν, μηδὲ γνῶσιν ἀνθρωπίνην αὐτὸν
καταλαβεῖν, τὰς δὲ λεγο-
μένας προσηγορίας ἀπὸ τῶν ὑστέρων καταχρηστικῶς αὐτοῦ κατηγορεῖν.
         – II p. 45:

Πορφύριος Historia philosophiae (fragmenta) (2034: 027)

“Porphyrii philosophi Platonici opuscula selecta, 2nd edn.”, Ed. Nauck,
A.Leipzig: Teubner, 1886, Repr. 1963.Fragment 13, line 2

στόξενος δὲ Ἀρχελάου πρῶτον αὐτὸν διακοῦσαι λέγει·

γεγονέναι δὲ αὐτοῦ καὶ παιδικά, σφοδρότατόν τε περὶ
τὰ ἀφροδίσια, ἀλλὰ ἀδικήματος χωρίς, ὡς Πορφύριος
ἐν τῇ φιλοσόφῳ ἱστορίᾳ φησίν. Theodoretus Therap.
IV p. 56, 19: καὶ γὰρ τὸν Σωκράτην τὸν Σωφρο-
νίσκου φησὶν ὁ Πορφύριος, εἰς ἀκολασίαν ἡνίκα νέος
 287

ἦν ἀποκλίναντα, σπουδῇ καὶ διδαχῇ τούτους μὲν

ἀφανίσαι τοὺς τύπους, τοὺς δὲ τῆς φιλοσοφίας
ἐκμάξασθαι.
 Stephanus Byz. p. 193, 17: Γάδρα, Πόλις Παλαιστίνης. Πορφύριος
τρίτῳ φιλοσόφου ἱστορίας.
τὸ ἐθνικὸν Γαδρηνός, ὡς Βόστρα Βοστρηνός καὶ Γαγγρηνός.  
 Cyrillus c. Iulian. VI p. 208 D: καίτοι φησὶ
καὶ περὶ αὐτοῦ (de Platone) Πορφύριος· ‘ἐπαιδεύθη
δὲ ὁ Πλάτων παρὰ μὲν Διονυσίῳ γράμματα, παρὰ δὲ
Ἀρίστωνι τῷ Ἀργείῳ παλαιστῇ τὰ κατὰ τὴν γυμνα-
στικήν· φασὶ δὲ καὶ Ἴσθμιά τινες καὶ Πύθια παλαῖσαι
αὐτόν.’

Αθανάσιος θεολόγος. , De decretis Nicaenae synodi (2035: 003)

“Athanasius Werke, vol. 2.1”, Ed. Opitz, H.G.
Berlin: De Gruyter, 1940.Chap.3, sec.3, line 2

αὐτῶν ἀσεβείας ἦν μεστά, οἱ δὲ συνελθόντες ἐπίσκοποι, ἦσαν δὲ πλέον ἢ

ἔλαττον τρια-
κόσιοι, πρᾴως καὶ φιλανθρώπως ἀπῄτουν αὐτούς, περὶ ὧν ἔλεγον διδόναι
λόγον καὶ
ἀποδείξεις εὐσεβεῖς. ὡς δὲ καὶ μόνον φθεγγόμενοι κατεγινώσκοντο καὶ
πρὸς ἑαυτοὺς
διεμάχοντο πολλὴν ὁρῶντες τῆς ἑαυτῶν αἱρέσεως τὴν ἀπορίαν, ἀχανεῖς
μὲν ἔμενον οὗτοι
καὶ διὰ τῆς σιωπῆς ὡμολόγουν τὴν ἐπὶ τῇ κενοδοξίᾳ αὐτῶν αἰσχύνην. οἱ
τοίνυν
ἐπίσκοποι λοιπὸν ἀνελόντες τὰ παρ' αὐτῶν ἐπινοηθέντα ῥήματα οὕτως
ἐξέθεντο κατ'
αὐτῶν τὴν ὑγιαίνουσαν καὶ ἐκκλησιαστικὴν πίστιν· πάντων τε
ὑπογραψάντων ὑπέ-
γραψαν καὶ οἱ περὶ Εὐσέβιον τούτοις τοῖς ῥήμασιν, οἷς αἰτιῶνται νῦν
οὗτοι· λέγω δὴ
τῷ ἐκ τῆς οὐσίας καὶ τῷ ὁμοουσίῳ, καὶ ὅτι μήτε κτίσμα ἢ ποίημα μήτε
τῶν γενητῶν
ἐστιν ὁ τοῦ θεοῦ υἱός, ἀλλὰ γέννημα ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ πατρός ἐστιν ὁ
λόγος. καὶ τό
γε παράδοξον, Εὐσέβιος ὁ ἀπὸ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, καίτοι πρὸ
μιᾶς ἀρνούμενος,
ὅμως ὕστερον ὑπογράψας ἐπέστειλε τῇ ἐκκλησίᾳ ἑαυτοῦ, λέγων ταύτην
εἶναι τῆς ἐκ-
κλησίας τὴν πίστιν καὶ τῶν πατέρων τὴν παράδοσιν, πᾶσί τε φανερῶς
 288

ἔδειξεν, ὅτι πρό-

τερον ἐσφάλλοντο καὶ μάτην ἐφιλονείκουν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. εἰ γὰρ καὶ
ᾐσχύνθη
τότε ταύταις ταῖς λέξεσι γράψαι καὶ ὡς ἠθέλησεν αὐτὸς ἀπελογήσατο τῇ
ἐκκλησίᾳ,
ἀλλά γε διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας μὴ
ἀρνησάμενος φανερῶς
τοῦτο σημᾶναι βούλεται. καὶ πέπονθέ τι δεινόν· ὡς γὰρ ἀπολογούμενος
κατηγόρησε
λοιπὸν τῶν Ἀρειανῶν, ὅτι γράψαντες ‘οὐκ ἦν ὁ υἱὸς πρὶν γεννηθῆναι’
οὐκ ἤθελον
αὐτὸν εἶναι οὐδὲ πρὸ τῆς κατὰ σάρκα γεννήσεως. καὶ τοῦτο οἶδε καὶ
Ἀκάκιος, ἂν
μὴ καὶ αὐτὸς φοβηθεὶς νῦν διὰ τὸν καιρὸν ὑποκρίνηται καὶ ἀρνήσηται
τὴν ἀλήθειαν.
ὑπέταξα γοῦν ἐν τῷ τέλει τὴν ἐπιστολὴν Εὐσεβίου, ἵνα ἐκ ταύτης γνῷς
τῶν τε χρι

Αθανάσιος θεολόγος. , Apologia contra Arianos sive Apologia

secunda (2035: 005)“Athanasius Werke, vol. 2.1”, Ed. Opitz, H.G.
Berlin: De Gruyter, 1940.Chap.1, sec.2, line 9

ἀπολογήσασθαι, ἵνα μηκέτι μὲν αὐτῶν ἀνάσχησθε γογγυζόντων,

καταγνῶτε δὲ τῆς
πονηρίας καὶ τῆς συκοφαντίας αὐτῶν. ὑμῖν μὲν γὰρ τοῖς γνησίοις
ἀπολογοῦμαι, πρὸς
δὲ τοὺς φιλονεικοῦντας παρρησιάζομαι τοῖς κατ' αὐτῶν ἐλέγχοις. οὐκέτι
γὰρ κρί-
σεως δεῖται τὰ καθ' ἡμᾶς, κέκριται γὰρ οὐχ ἅπαξ, οὐ δεύτερον ἀλλὰ καὶ
πολλάκις. πρῶ-
τον μὲν ἐν τῇ συνόδῳ τῇ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ συναγομένῃ ὑπὸ ἐπισκόπων
ἐγγὺς ἑκατόν,
δεύτερον δὲ ἐν τῇ Ῥώμῃ γράψαντος Εὐσεβίου καὶ κληθέντων αὐτῶν τε
καὶ ἡμῶν καὶ
συναχθέντων ἐπισκόπων κἀκεῖ πλέον πεντήκοντα, καὶ τρίτον ἐν τῇ
μεγάλῃ συνόδῳ τῇ
ἐν Σαρδικῇ συναχθείσῃ κατὰ πρόσταξιν τῶν θεοφιλεστάτων βασιλέων
Κωνσταντίου
καὶ Κώνσταντος· ἐν ᾗ καὶ οἱ καθ' ἡμῶν γενόμενοι καθῃρέθησαν ὡς
συκοφάνται τοῖς τε
κριθεῖσιν ὑπὲρ ἡμῶν συνεψηφίσαντο μὲν ἐπίσκοποι πλείους τριακοσίων
ἐξ ἐπαρχιῶν
 289

Αἰγύπτου Λιβύης καὶ Πενταπόλεως Παλαιστίνης Ἀραβίας Ἰσαυρίας

Κύπρου Παμ-
φυλίας Λυκίας Γαλατίας Δακίας Μυσίας Θρᾴκης Δαρδανίας Μακεδονίας
Ἠπείρων
Θεσσαλίας Ἀχαίας Κρήτης Δαλματίας Σισκίας Παννονίων Νωρικοῦ
Ἰταλίας Πικηνοῦ
Τουσκίας Καμπανίας Καλαβρίας Ἀπουλίας Βριττίας Σικελίας Ἀφρικῆς
πάσης Σερ-  
δανίας Σπανίων Γαλλίων Βρεττανίων. ἐπεμαρτύρησαν δὲ τούτοις
Οὐρσάκιος καὶ
Οὐάλης οἱ πρότερον μὲν διαβάλλοντες, ὕστερον δὲ μεταγνόντες. οὐ γὰρ
μόνον ἀπε-
δέξαντο τὰ κριθέντα ὑπὲρ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ συκοφάντας ἑαυτούς τε καὶ
τοὺς ἄλλους τοὺς
καθ' ἡμῶν γενομένους ὡμολόγησαν. οἱ γὰρ οὕτως μεταγνόντες καὶ οὕτως
γράψαντες
δῆλοί εἰσι καὶ τοὺς περὶ Εὐσέβιον ἐλέγχοντες· μετὰ γὰρ αὐτῶν κοινῇ τὴν
καθ' ἡμῶν
ἐμηχανήσαντο συσκευήν. τὰ τοίνυν ὑπὸ τοσούτων καὶ τηλικούτων
ἐπισκόπων
δοκιμασθέντα καὶ κριθέντα ἀποδειχθέντα τε λευκῶς περιττὸν εἶναι πάλιν
ἀνακρίνεσθαι

Αθανάσιος θεολόγος. , Historia Arianorum (2035: 009)

“Athanasius Werke, vol. 2.1”, Ed. Opitz, H.G.
Berlin: De Gruyter, 1940.Chap.18, sec.3, line 3

αιρεθέντες δέον καὶ οὕτως ἠρεμεῖν, οἱ δὲ καὶ μετὰ τὴν οὕτως αἰσχρὰν
φυγὴν κατελθόντες
τοιαῦτα ἔδρασαν, ὡς ἐκ τούτων μικρὰς αὐτῶν τὰς προτέρας δειχθῆναι
πράξεις. ἐπειδὴ
γὰρ οὐκ ἠθέλησαν αὐτοῖς οἱ ἐν Ἀδριανουπόλει κοινωνῆσαι ὡς φυγοῦσιν
ἀπὸ τῆς συνόδου
καὶ ὑπευθύνοις γενομένοις, ἀνήνεγκαν βασιλεῖ Κωνσταντίῳ καὶ
πεποιήκασιν ἀπὸ τῆς
ἐκεῖ καλουμένης Φάβρικος δέκα λαικῶν ἀποτμηθῆναι τὰς κεφαλὰς
ὑπουργοῦντος αὐτοῖς
καὶ εἰς τοῦτο Φιλαγρίου πάλιν ἐκεῖ κόμητος γενομένου. καὶ τούτων τὰ
μνήματα πρὸ
τῆς πόλεώς ἐστιν, ἅπερ παρερχόμενοι καὶ ἡμεῖς ἑωράκαμεν. εἶτα ὥσπερ
κατορθώσαντες,
 290

ὅτι διὰ τοῦτ' ἔφυγον, ἵνα μὴ ἐλεγχθῶσι συκοφάνται, ἅπερ ἐβούλοντο,

ταῦτα καὶ βασιλεὺς
ἐκέλευε. πεποιήκασι γοῦν καὶ ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρείας εἰς τὴν Ἀρμενίαν
ἐξορισθῆναι
πρεσβυτέρους δύο καὶ διακόνους τρεῖς. καὶ Ἄρειον μὲν καὶ Ἀστέριον, τὸν
μὲν ἀπὸ Πέτρων
τῆς Παλαιστίνης, τὸν δὲ ἀπὸ τῆς Ἀραβίας, ἐπισκόπους τοὺς
ἀποπηδήσαντας ἀπ' αὐτῶν
οὐ μόνον ἐξώρισαν εἰς τὴν ἄνω Λιβύην, ἀλλὰ καὶ ὕβρεων μετασχεῖν
αὐτοὺς πεποιήκασι,
Λούκιον δὲ τὸν τῆς Ἀδριανουπόλεως ἐπίσκοπον, ἐπειδὴ ἔβλεπον πολλῇ
τῇ κατ' αὐτῶν
παρρησίᾳ χρώμενον καὶ ἐλέγχοντα αὐτῶν τὴν ἀσέβειαν, πεποιήκασι
πάλιν, ὥσπερ καὶ
πρότερον, ἁλύσεσι σιδηραῖς δεθῆναι τὸν τράχηλον καὶ τὰς χεῖρας καὶ
οὕτως ἐξώρισαν·
ἔνθα καὶ ἐτελεύτησεν, ὡς ἐκεῖνοι γινώσκουσι. καὶ Διόδωρον μὲν
ἐπίσκοπον ἐκτο-
πίζουσιν, Ὀλύμπιον δὲ τὸν ἀπὸ Αἴνων καὶ Θεόδουλον τὸν ἀπὸ τῆς
Τραιανουπόλεως,
ἀμφοτέρους ἀπὸ τῆς Θρᾴκης ἐπισκόπους, ἀγαθοὺς καὶ ὀρθοδόξους
ἄνδρας, ἐπειδὴ ἑωράκασι
μισοῦντας τὴν αἵρεσιν, διέβαλον, τὸ πρῶτον μὲν οἱ περὶ Εὐσέβιον καὶ
ἔγραψε βασιλεὺς
Κωνστάντιος, τὸ δεύτερον δὲ ὑπέμνησαν οὗτοι. ἦν δὲ τὰ γραφέντα μὴ
μόνον ἐκβάλλεσθαι
τῶν πόλεων καὶ τῶν ἐκκλησιῶν αὐτούς, ἀλλὰ καὶ κεφαλικὴν διδόναι
δίκην, εἴ που εὑρεθεῖεν

Αθανάσιος θεολόγος. , Expositiones in Psalmos Vol. 27, p. 303, line 6

λέγει, κατὰ τὸ εἰρημένον αὐτοῖς· Ὑμεῖς δὲ βασί-

λειον ἱεράτευμα. Φησὶν οὖν, ὡς οἱ κεκλημένοι διὰ
τῆς πίστεως ἀπὸ τοῦ ἐπιγείου ναοῦ, τουτέστι τῆς
Ἐκκλησίας, εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ δῶρα αὐτῷ
προσκομίσουσι· δῆλον δὲ, ὅτι νοητά.  
 Ἐπιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου. Ἐπει-
δὴ πολλοὶ οἱ τῇ κατὰ Θεὸν πολιτείᾳ τῶν ἁγίων δυς-
μεναίνοντες, καὶ μάλιστα οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες,
τούτου χάριν εὔχεται ἐπιτιμηθῆναι αὐτοὺς θηρία
ὄντας καλάμου. Κάλαμος δὲ τόπος ἐστὶν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ, ὃν διώδευον
οἱ ἀνιόντες εἰς Ἱερουσαλήμ.
 291

Οὗτος δὲ δὴ ὁ κάλαμος καὶ μεστὸς λεόντων ἐστὶν

ἐμφωλευόντων παρὰ τὸ ἕλος· οἳ καὶ ἐπεβούλευον τοῖς
ἀνιοῦσιν εἰς Ἱερουσαλήμ. Ὥσπερ οὖν τοῖς ἐν τῇ
Ἱερουσαλὴμ ἀνιοῦσιν ἐπεβούλευον οἱ λέοντες, οὕτως
καὶ τοῖς ἐν τῇ νοητῇ Ἱερουσαλὴμ ἀνιοῦσιν ἐπιβου-
λεύουσιν οἱ νοητοὶ λέοντες. Ἡ συναγωγὴ τῶν ταύ-
ρων ἐν ταῖς δαμάλεσι τῶν λαῶν. Ἑτέρους ἐναν-
τίους τῷ κηρύγματί φησι. Τίνες δὲ οὗτοι, ἢ οἱ ἄρ-
χοντες τοῦ τῶν Ἰουδαίων δήμου, οἳ καὶ ταῦροι προς-
ηγορεύθησαν; δαμάλεων ὠνομασμένων τοῦ λαοῦ.

Αθανάσιος θεολόγος. , Expositiones in Psalmos Vol. 27, p. 444, line 30

τοὺς ἀκαθάρτους δαίμονας· ἢ καὶ τὰς ἐντολὰς τῆς

Καινῆς Διαθήκης.
 Σπέρμα Ἀβραὰμ δοῦλοι αὐτοῦ, Υἱοῦ Ἰακὼβ
ἐκλεκτοῦ αὐτοῦ. Ἔτι ὡς πρὸς τοὺς ἀποστόλους ὁ
λόγος, ἵνα ᾖ· Ὡς σπέρμα μὲν ὄντες τοῦ Ἀβραὰμ
καὶ δοῦλοι αὐτοῦ, καὶ υἱοὶ ὄντες τοῦ Ἰακὼβ καὶ ἐκ-
λεκτοὶ αὐτοῦ (αὐτὸς γὰρ αὐτοὺς ἐξελέξατο), ἀπαγ-
γείλατε ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὡς αὐτός ἐστι Κύριος ὁ Θεὸς
ἡμῶν.
 Καὶ διῆλθον ἐξ ἔθνους εἰς ἔθνος. Ἀπὸ τοῦ Βαβυλωνίων ἔθνους εἰς τὸ
Παλαιστίνων.
 Καὶ ἤλεγξεν ὑπὲρ αὐτῶν βασιλεῖς. Τὸν Ἀβι-
μέλεχ περὶ τῆς εἰς Σάῤῥαν παροινίας.
 Μὴ ἅψησθε τῶν χριστῶν μου. Χριστοὶ καὶ οἱ περὶ
τὸν Ἀβραὰμ, διὰ τὸ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐπιφανείας
ἠξιῶσθαι ἐν ὁράσεσιν.
 Καὶ ἐκάλεσε λιμὸν ἐπὶ τὴν γῆν. Οἰκονομικῶς
ἐποίησε γενέσθαι τὸν λιμὸν, ἵνα, δι' αὐτὸν κατελ-
θόντες εἰς Αἴγυπτον καὶ αὐξηθέντες, τὴν γῆν ἀπο-
λάβωσι τῆς ἐπαγγελίας. Πᾶν στήριγμα ἄρτου συν-
έτριψε. Τοῦτο κατ' ὀργὴν Θεοῦ ἐν τοῖς λιμοῖς εἴωθε

Αθανάσιος θεολόγος. , Expositiones in Psalmos Vol. 27, p. 444, line 59

τόν. Ὅμοιον τό· Οὐχὶ διὰ τοῦ Θεοῦ ἡ διασάφησις

αὐτῶν ἐστιν; Οὐ γὰρ ἔλυσε τοὺς ὀνείρους τῷ Φα-
ραὼ, μὴ τοῦ Θεοῦ παρασχόντος τὸ δύνασθαι συνιέναι
αὐτούς.
 292

 Καὶ εἰσῆλθεν Ἰσραὴλ εἰς Αἴγυπτον, καὶ Ἰακὼβ

παρῴκησεν ἐν γῇ Χάμ. Υἱοὶ Νῶε, Σὴμ, Χὰμ, Ἰάφετ·
τοῦ δὲ Χὰμ παῖς Χαναάν. Τούτου δὲ Μεστραῒμ ἑρμη-
νεύεται Αἴγυπτος, ἀφ' οὗ καὶ ἡ χώρα. Ὅτε τοίνυν
εἰσῆλθεν Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον εἰκὸς ἦν τὸν Χὰμ
πάππον ὄντα τοῦ Μεστραῒμ ἐν Αἰγύπτῳ κατῳκηκέ-
ναι, τοῦ Χαναὰν ἐπὶ τῆς Παλαιστίνης οἰκοῦντος. Διὰ  
δὲ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακὼβ, ὃς εἰσῆλθεν εἰς Αἴγυ-
πτον, καὶ οἱ τούτου παῖδες δηλοῦνται. Ἐν ἑβδομήκοντα
γὰρ ψυχαῖς κατέβη Ἰσραὴλ εἰς Αἴγυπτον, εἶπεν ἡ
Γραφή. Καὶ Ἰακὼβ παρῴκησεν ἐν γῇ Χάμ. Χὰμ
ἐγέννησε τὸν Χαναὰν, Χαναὰν δὲ τὸν Μεστραῒμ, ὃς
ἑρμηνεύεται Αἴγυπτος. Διὸ καὶ Χὰμ γῆν τὴν Αἴγυ-
πτον καλεῖ, ὡς τοῦ ἀπογόνου οὖσαν τοῦ Χάμ.
 Καὶ ηὔξησε τὸν λαὸν αὐτοῦ σφόδρα. Ὥστε τὸν
Φαραὼ λέγειν, ὃς οὐκ ᾔδει τὸν Ἰωσήφ·

Αθανάσιος θεολόγος. , Quaestiones ad Antiochum ducem [Sp.] (2035:

077); MPG 28.Vol. 28, p. 625, line 43

ἀλλ' ὡς εὐσεβεστέρᾳ δηλονότι καὶ τιμιωτέρᾳ πάντων

ἐπὶ τῶν ἁγίων παρὰ Χριστιανοῖς ὀνομαζομένων πί-
στεων καὶ ἐκκλησιῶν. Καὶ ὥσπερ βασιλεὺς τοὺς τι-
μίους αὐτοῦ τοῦ παλατίου κοιτῶνας καὶ θησαυροὺς
τοῖς πιστοτέροις πάντων τῶν ὑπουργῶν αὐτοῦ ἐγχει-
ρίζει τε καὶ πιστεύει· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἀπ' ἀρ-
χῆς τῆς παρουσίας αὐτοῦ τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ
τοὺς σεβασμίους αὐτοῦ τόπους ἐπίστευσεν. Εἰ δὲ λέ-
γει ὁ δι' ἐναντίας, ὅτι βασιλικῇ τυραννίδι τού-
τους κατέχομεν, μανθανέτω ὁ τοιοῦτος, ὅτιπερ, καὶ
βαρβάρων πολλάκις τὴν Παλαιστίνην παραλαβόντων,
οὐ συνεχώρησε Χριστὸς τοὺς ἑαυτοῦ τόπους αἱρετι-
κοῖς παραδοθῆναι. Ἀλλὰ, κἂν πρὸς βραχὺ τοῦτο
ἐπεχείρησαν, συντόμως πάλιν ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία τούτους ἀπεδίωξεν,
ὡς χοίρους τῶν ἁγίων Χριστοῦ
τοῦ Θεοῦ ἡμῶν αὐλῶν καὶ τόπων.
 Ἐρώτ. μεʹ. Ποῦ ἐπέτρεψεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀποστό-
λοις Χριστιανοὺς ὀνομάζειν τοὺς πιστεύοντας τῷ
Χριστῷ;

Βασίλειος θεολόγος. De spiritu sancto (2040: 003)“Basile de Césarée.

 293

Sur le Saint–Esprit, 2nd edn.”, Ed. Pruche, B.Paris: Cerf, 1968; Sources
chrétiennes 17 bis.Chap.29, sec.72, line 32

καὶ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον».

Εἰρηναῖος δέ, ὁ ἐγγὺς τῶν ἀποστόλων γενόμενος, πῶς  
ἐμνήσθη τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ πρὸς τὰς αἱρέσεις λόγῳ,
ἀκούσωμεν. «Τοὺς δὲ ἀχαλιναγωγήτους, φησί, καὶ κατα-
φερομένους εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐπιθυμίας, μηδεμίαν ἔχοντας
ἐπιθυμίαν θείου Πνεύματος, δικαίως ὁ ἀπόστολος σαρκικοὺς
καλεῖ.» Καὶ ἐν ἄλλοις ὁ αὐτός φησιν· «Ἵνα μὴ ἄμοιροι
θείου Πνεύματος γενόμενοι, ἀποτύχωμεν τῆς βασιλείας τῶν
οὐρανῶν, ἐπεβόησεν ὁ ἀπόστολος μὴ δύνασθαι τὴν σάρκα
βασιλείαν οὐρανῶν κληρονομῆσαι.»
 Εἰ δὲ τῷ καὶ ὁ Παλαιστινὸς Εὐσέβιος ἀξιόπιστος διὰ
πολυπειρίαν, κἀκείνου τὰς αὐτὰς φωνὰς ἐπιδείκνυμεν ἐν
τοῖς ἐπαπορήμασι περὶ τῆς τῶν ἀρχαίων πολυγαμίας. Λέγει
γὰρ οὕτω παρορμῶν ἑαυτὸν ἐπὶ τὸν λόγον· «Τὸν τῶν
προφητῶν ἅγιον Θεὸν φωταγωγὸν διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι καλέσαντες.»
 Ἤδη δὲ καὶ Ὠριγένην ἐν πολλαῖς τῶν εἰς τοὺς
ψαλμοὺς διαλέξεων εὕρομεν, σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν
δόξαν ἀποδιδόντα, ἄνδρα οὐδὲ πάνυ τι ὑγιεῖς περὶ τοῦ
Πνεύματος τὰς ὑπολήψεις ἐν πᾶσιν ἔχοντα· πλὴν ἀλλὰ
πολλαχοῦ καὶ αὐτὸς τῆς συνηθείας τὸ ἰσχυρὸν

Βασίλειος θεολόγος. Epistulae (2040: 004)“Saint Basile. Lettres, 3

vols.”, Ed. Courtonne, Y.Paris: Les Belles Lettres, 1:1957; 2:1961;
3:1966.Epistle 207, sec.2, line 16

τῆς εὐσεβείας ἀσκητάς, ἀποταξαμένους τῷ κόσμῳ καὶ

πάσαις ταῖς βιωτικαῖς μερίμναις ἃς ἀκάνθαις παρεικάζει
ὁ Κύριος, εἰς καρποφορίαν ἐλθεῖν τὸν λόγον μὴ συγχω-
ρούσαις. Οἱ τοιοῦτοι τὴν νεκρότητα τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ
σώματι περιφέρουσι καὶ ἄραντες τὸν ἑαυτῶν σταυρὸν
ἕπονται τῷ Θεῷ. Ἐγὼ δὲ παντὸς ἂν τιμησαίμην τοῦ
ἐμαυτοῦ βίου ἐμὰ εἶναι τὰ ἀδικήματα ταῦτα καὶ ἔχειν
ἄνδρας παρ' ἐμαυτῷ, ὑπ' ἐμοὶ διδασκάλῳ, τὴν ἄσκησιν
ταύτην προελομένους Νῦν δὲ ἐν Αἰγύπτῳ μὲν ἀκούω
τοιαύτην εἶναι ἀνδρῶν ἀρετήν, καὶ τάχα τινὲς καὶ ἐπὶ τῆς
Παλαιστίνης τὴν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτείαν κατορ-
θοῦσιν. Ἀκούω δέ τινας καὶ ἐπὶ τῆς Μέσης τῶν ποταμῶν
τελείους καὶ μακαρίους ἄνδρας. Ἡμεῖς δὲ παῖδές ἐσμεν
 294

πρός γε τὴν τῶν τελείων σύγκρισιν. Εἰ δὲ καὶ γυναῖκες

εὐαγγελικῶς ζῆν προελόμεναι παρθενίαν μὲν γάμου προτι-
μῶσαι, δουλαγωγοῦσαι δὲ τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς καὶ ἐν
πένθει ζῶσαι τῷ μακαριζομένῳ, μακάριαι τῆς προαιρέσεως,
ὅπου ἂν ὦσι τῆς γῆς. Παρὰ δὲ ἡμῶν μικρὰ ταῦτα
στοιχειουμένων ἔτι καὶ εἰσαγομένων πρὸς τὴν εὐσέβειαν.
Εἰ δέ τινα ἀκοσμίαν τῷ βίῳ τῶν γυναικῶν ἐπιφέρουσιν,
ἀπολογεῖσθαι μὲν ὑπὲρ αὐτῶν οὐ καταδέχομαι.

Βασίλειος θεολόγος. Epistulae Epistle 207, sec.3, line 20

μελέτην τῶν Λογίων ἐντεῦθεν κρατύνοντες, ὁμοῦ δὲ καὶ

τὴν προσοχὴν καὶ τὸ ἀμετεώριστον τῶν καρδιῶν ἑαυτοῖς
διοικούμενοι. Ἔπειτα πάλιν ἐπιτρέψαντες ἑνὶ κατάρχειν
τοῦ μέλους οἱ λοιποὶ ὑπηχοῦσι· καὶ οὕτως ἐν τῇ ποικιλίᾳ
τῆς ψαλμῳδίας τὴν νύκτα διενεγκόντες μεταξὺ προσευχό-
μενοι, ἡμέρας ἤδη ὑπολαμπούσης πάντες κοινῇ, ὡς ἐξ
ἑνὸς στόματος καὶ μιᾶς καρδίας, τὸν τῆς ἐξομολογήσεως
ψαλμὸν ἀναφέρουσι τῷ Κυρίῳ, ἴδια ἑαυτῶν ἕκαστος τὰ ῥή-
ματα τῆς μετανοίας ποιούμενοι. Ἐπὶ τούτοις εἰ ἡμᾶς
ἀποφεύγετε, φεύξεσθε μὲν Αἰγυπτίους, φεύξεσθε δὲ
Λιβύας ἀμφοτέρους, Θηβαίους, Παλαιστίνους, Ἄραβας,
Φοίνικας, Σύρους καὶ τοὺς πρὸς τῷ Εὐφράτῃ κατῳκισμέ-
νους, καὶ πάντας ἁπαξαπλῶς παρ' οἷς ἀγρυπνίαι καὶ
προσευχαὶ καὶ αἱ κοιναὶ ψαλμῳδίαι τετίμηνται.
 Ἀλλ' οὐκ ἦν, φησί, ταῦτα ἐπὶ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου.
Ἀλλ' οὐδὲ αἱ λιτανεῖαι ἃς ὑμεῖς νῦν ἐπιτηδεύετε. Καὶ οὐ  
κατηγορῶν ὑμῶν λέγω· ηὐχόμην γὰρ πάντας ὑμᾶς ἐν
δάκρυσι ζῆν καὶ μετανοίᾳ διηνεκεῖ, ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς οὐδὲν
ἕτερον ἢ λιτανεύομεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν,
Βασίλειος θεολόγος. Epistulae Epistle 223, sec.2, line 22

χρόνον ἐκ τῆς πρὸς τοὺς φαύλους ὁμιλίας διαστραφέντος.

Καὶ τοίνυν ἀναγνοὺς τὸ Εὐαγγέλιον καὶ θεασάμενος ἐκεῖ
μεγίστην ἀφορμὴν εἰς τελείωσιν τὴν διάπρασιν τῶν ὑπαρ-
χόντων καὶ τὴν πρὸς τοὺς ἐνδεεῖς τῶν ἀδελφῶν κοινωνίαν,
καὶ ὅλως τὸ ἀφροντίστως ἔχειν τοῦ βίου τούτου καὶ ὑπὸ μη-
δεμιᾶς συμπαθείας πρὸς τὰ ὧδε τὴν ψυχὴν ἐπιστρέφεσθαι,
ηὐχόμην εὑρεῖν τινα τῶν ἀδελφῶν ταύτην ἑλόμενον τὴν ὁδὸν
τοῦ βίου, ὥστε αὐτῷ συνδιαπεραιωθῆναι τὸν βαθὺν τοῦτον
τοῦ βίου κλύδωνα. Καὶ δὴ πολλοὺς μὲν εὗρον κατὰ τὴν
Ἀλεξάνδρειαν, πολλοὺς δὲ κατὰ τὴν λοιπὴν Αἴγυπτον καὶ
ἐπὶ τῆς Παλαιστίνης ἑτέρους καὶ τῆς κοίλης Συρίας καὶ τῆς
 295

Μεσοποταμίας· ὧν ἐθαύμαζον μὲν τὸ περὶ δίαιταν ἐγκρατές,

ἐθαύμαζον δὲ τὸ καρτερικὸν ἐν πόνοις, ἐξεπλάγην τὴν ἐν
προσευχαῖς εὐτονίαν ὅπως τε ὕπνου κατεκράτουν ὑπ' οὐδε-
μιᾶς φυσικῆς ἀνάγκης κατακαμπτόμενοι, ὑψηλὸν ἀεὶ καὶ  
ἀδούλωτον τῆς ψυχῆς τὸ φρόνημα διασώζοντες ἐν λιμῷ καὶ
δίψει, ἐν ψύχει καὶ γυμνότητι, μὴ ἐπιστρεφόμενοι πρὸς τὸ
σῶμα, μηδὲ καταδεχόμενοι αὐτῷ προσαναλῶσαί τινα φρον-
τίδα, ἀλλ' ὡς ἐν ἀλλοτρίᾳ τῇ σαρκὶ διάγοντες ἔργῳ ἔδειξαν τί
τὸ παροικεῖν τοῖς ὧδε καὶ τί τὸ πολίτευμα ἔχειν ἐν οὐρανῷ.
Ἐκεῖνα θαυμάσας καὶ μακαρίσας τῶν ἀνδρῶν τὴν ζωήν, ὅτι

Βασίλειος θεολόγος. Epistulae Epistle 265, sec.1, line 8

Ἁγίου. ΕΥΛΟΓΙῼ ΑΛΕΞΑΝΔΡῼ ΑΔΕΛΦΟΚΡΑΤΙΩΝΙ

ΕΠΙΣΚΟΠΟΙΣ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙΣ ΕΞΟΡΙΣΘΕΙΣΙΝ

 Μεγάλην ἐν πᾶσιν εὑρίσκομεν τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ τὴν

περὶ τὰς Ἐκκλησίας αὐτοῦ οἰκονομίαν, ὥστε καὶ τὰ δοκοῦντα
εἶναι σκυθρωπὰ καὶ μὴ πάντη κατὰ βούλησιν ἀπαντῶντα
καὶ ταῦτα ἐπ' ὠφελείᾳ τῶν πολλῶν οἰκονομεῖσθαι ἐν τῇ
δυσθεωρήτῳ τοῦ Θεοῦ σοφίᾳ καὶ τοῖς ἀνεξιχνιάστοις αὐτοῦ
κρίμασιν τῆς δικαιοσύνης. Ἰδοὺ γὰρ καὶ τὴν ὑμετέραν
ἀγάπην ἐκ τῶν κατ' Αἴγυπτον τόπων ἀναστήσας ὁ Κύριος
εἰς μέσην ἀγαγὼν τὴν Παλαιστίνην ἱδρύσατο, κατὰ μίμησιν
τοῦ πάλαι Ἰσραὴλ ὃν διὰ τῆς αἰχμαλωσίας ἀγαγὼν εἰς τὴν  
Ἀσσυρίων γῆν ἔσβεσε τὴν ἐκεῖ εἰδωλολατρείαν διὰ τῆς τῶν
ἁγίων ἐπιδημίας. Καὶ νῦν τοίνυν οὕτως εὑρίσκομεν λογιζό-
μενοι ὅτι τὸν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἆθλον ὑμῖν προβαλλόμενος
ὁ Κύριος ὑμῖν μὲν διὰ τῆς ἐξορίας στάδιον ἤνοιξε τῶν
μακαρίων ἀγωνισμάτων, τοῖς δὲ περιτυγχάνουσιν ὑμῶν τῇ
ἀγαθῇ προαιρέσει ἐναργῆ τὰ πρὸς σωτηρίαν ὑποδείγματα
ἐχαρίσατο. Ἐπεὶ οὖν τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι ἐμάθομεν ὑμῶν
τὴν ὀρθότητα τῆς πίστεως, ἐμάθομεν τὸ περὶ τὴν ἀδελφό

Βασίλειος θεολόγος. Enarratio in prophetam Isaiam [Dub.] (2040:

009)“San Basilio. Commento al profeta Isaia, 2 vols.”, Ed. Trevisan, P.
Turin: Società Editrice Internazionale, 1939.Chap.2, sec.78, line 36

ταπεινὰ φρονῶν, τὰς τῶν ἀλόγων κινήσεις τῷ ἰδίῳ σκο-

πῷ συναρμόζειν ἐπιχειρῶν, καταλιπὼν Θεὸν, δαίμοσιν ἐπι-
 296

βούλοις ἔκδοτον ἔδωκεν ἑαυτὸν, οἳ τῷ κρατεῖν τοῦ ἀέρος

ὧδε καὶ ὧδε στρέφειν ἐπινοοῦντες τοὺς ὄρνιθας, ἀθεράπευ-
τον τὴν ἀπάτην τῶν ἀνοήτων συνέχουσι.  – Ταῦτα εἰ καὶ
παρεκβατικώτερον εἴρηται· ἀλλ' οὐκ ἀχρήστως ὁ λόγος τῇ
ἐκ τοῦ ῥητοῦ ἀφορμῇ εἰς θεραπείαν τῶν ἀνοήτων ἐχρήσατο.
– Σημειωτέον δὲ ὅτι τὸν κληδονισμὸν ἴδιον ἐπιτήδευμα
τῶν Φυλιστιαίων ἡ Γραφὴ παραδίδωσι, τουτέστι τῶν Πα-
λαιστινῶν· τούτους γὰρ καὶ μόνους ἀλλοφύλους ἔθος αὐτῇ
ὀνομάζειν. Ὥσπερ γὰρ Χαλδαῖοι γενεθλιαλογίαν, καὶ Αἰ-
γύπτιοι φαρμακείας καὶ ἐπαοιδὰς, καὶ Κρῆτες οἰωνιστικήν,
οὕτω καὶ οἱ ἀλλόφυλοι τὸν κληδονισμὸν ἰδιώσαντο. Πρὸς
οὖν τὰ ἴδια ἑαυτῆς κακὰ ἐπανῆλθεν ἡ χώρα, γενομένη ὡς τὸ
ἀπαρχῆς.  

Βασίλειος θεολόγος. Enarratio in prophetam Isaiam [Dub.]

Chap.14, sec.287, line 51

ἀλλοφύλους παρὰ τοῦ εὐεργέτου Θεοῦ.

 Εὕραμεν γὰρ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν, ὅτι οὗτος ὁ
Ἀχὰζ οὐκ ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐν ὀφθαλμοῖς Κυρίου· καί γε
υἱὸν αὐτοῦ διῆγεν ἐν πυρὶ, κατὰ τὰ βδελύγματα τῶν ἐθνῶν,
καὶ ἐθυσίαζε καὶ ἐθυμία ἐν τοῖς ὑψηλοῖς. Οὗτος δὲ καὶ ἀπὸ
τῶν θησαυρῶν τοῦ οἴκου Κυρίου χρυσίον καὶ ἀργύριον ἀπές-
τειλε τῷ βασιλεῖ τῶν Ἀσσυρίων, ἐν οἷς οὐ μικρὰ αὐτοῦ
κατηγορεῖται ἡ ἀσέβεια περὶ τὰ ἱερὰ χρήματα. Πεσούσης
οὖν τῆς πονηρᾶς δυναστείας, γίνεται τὸ κατὰ τῶν ἀλλοφύλων
ῥῆμα.  – Ἀλλόφυλοι δὲ ἰδίως οἱ Φυλιστιαῖοι λέγονται, οὓς
Παλαιστινοὺς Ἕλληνες ὀνομάζουσιν.
 Ἰστέον δὲ, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἑκάστου ἡμῶν ζωῇ, ἐπει-
δὰν ἡ βασιλεύουσα ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι ἁμαρτία
ἀποθάνῃ, τότε γίνεται ὁ λόγος τοῦ Κυρίου ἐν ἡμῖν. Τάχα
γὰρ ἑκάστη ἁμαρτία πρὸς ἕκαστον τῶν ἐν ταῖς Γραφαῖς  
κατηγορουμένων καὶ ὅλως ψεκτῶν βασιλέων ἀναλογίαν
τινὰ ἔχει, ὧν πολλαχοῦ τὰ ὀνόματα δι' ὅλης τῆς Γραφῆς
δηλοῦται· ὡς καὶ νῦν ἑρμηνεύεται ὁ Ἀχὰζ κατάσχεσις,
σύμβολον ὢν προκαταλαβόντος καὶ κατέχοντος τὴν ψυχὴν
ἡμῶν δόγματος πονηροῦ· οὗ ἀποθανόντος, ἡ ψυχὴ ἡμῶν,
ἐλευθερωθεῖσα ἀπὸ τοῦ κατέχοντος,

Βασίλειος θεολόγος. Enarratio in prophetam Isaiam [Dub.]

Chap.15, sec.298, line 23
 297

Ἔστι δὲ ἡ Σηγὼρ αὕτη, ἔνθα Λὼτ, ἀπὸ Σοδόμων ἐξελθὼν,

φθάσαι δεδύνηται. Οἱ μὲν γὰρ Ἄγγελοι ἐβούλοντο εἰς τὸ ὄρος
ἀναβαίνειν καὶ εἶπον αὐτῷ· Σῶζε τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν. Μὴ
περιβλέψῃς εἰς τὰ ὀπίσω, μηδὲ στῇς ἐν πάσῃ τῇ περιχώρῳ.
Εἰς τὸ ὄρος σώζου, μήποτε συμπαραληφθῇς. Ὁ δὲ εἶπε·
Δέομαι, Κύριε, μὴ καταλάβῃ με τὰ κακὰ καὶ ἀποθάνω. Ἰδοὺ
ἡ πόλις αὕτη ἐγγὺς, τοῦ καταφυγεῖν με ἐκεῖ. Οὐ μικρά ἐστι;
Καὶ ζήσεται ἡ ψυχή μου. Διὰ τοῦτο ἐκλήθη τὸ ὄνομα τῆς
πόλεως, Σηγώρ, τουτέστι μικρά.  
 Βοᾷ οὖν ἡ καρδία τῆς Μωαβίτιδος ἕως Σηγὼρ, ἥτις ἐπὶ
τοῖς ὁρίοις ἤδη κεῖται τῆς Παλαιστίνης. Τὴν οὖν ἰσχυρὰν καὶ
εὔτονον μετάνοιαν, ἢ τὸν βαρὺν θρῆνον, τὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς
τῶν κακῶς αὐτῇ πεπραγμένων, ἐνδεικνύμενος ὁ λόγος τὸ
διάστημα ἡμῖν ὑποφαίνει, μέχρι τίνος ἀκουστὴ γίνεται ἡ βοὴ
τῆς Μωάβ. Καλεῖ δὲ ἡ μετάνοια, τὸ πρότερον ἐν ἑαυτῷ τινα
βοῆσαι καὶ ἑαυτοῦ συντρίψαι τὴν καρδίαν· ἔπειτα καὶ ὑπὲρ
τοῦ ἄλλοις ἀγαθὸν γενέσθαι ὑπόδειγμα, ἐξάκουστον ἑαυτοῦ
κατασκευάσαι, καὶ δημοσιεῦσαι τὸν τρόπον τῆς μετανοίας.
 Δάμαλις γὰρ τριετής ἐστι, τουτέστι τελεία ἐστὶ καθ' ἡλι-
κίαν. Ἡ γὰρ τριετὴς δάμαλις ἤδη τοῦ γεννᾷν δύναμιν ἔχει
καὶ τοῦ ὑπέχειν τὸν τράχηλον τῷ ζυγῷ.

Βασίλειος θεολόγος. Quod deus non est auctor malorum (2040: 025);
MPG 31.Vol. 31, p. 340, line 20

τῶν φοβερῶν παρὰ τῆς δικαίας τοῦ Θεοῦ κρίσεως

ἐπαγόμενον, ἐπὶ τῷ σωφρονεστέρους ποιῆσαι τοὺς
πρὸς ἁμαρτίαν εὐολισθήτους· ὡς ὁ Δαθὰν καὶ Ἀβει-
ρὼν ὑπὸ τῆς γῆς κατεπόθησαν, βαράθρων αὐτοῖς καὶ
χασμάτων ὑποῤῥαγέντων. Ἐνταῦθα γὰρ οὐκ αὐτοί
τι τῷ τοιούτῳ τρόπῳ τῆς κολάσεως βελτίους γεγό-
νασι (πῶς γὰρ οἱ καταβάντες εἰς ᾅδου;), ἀλλὰ
τοὺς λοιποὺς σωφρονεστέρους τῷ ὑποδείγματι πε-
ποιήκασιν. Οὕτω καὶ Φαραὼ κατεποντίσθη πανστρα-
τιᾷ. Οὕτως ἐξετρίβησαν οἱ προενοικοῦντες τὴν Παλαι-
στίνην. Ὥστε, κἂν λέγῃ ποτὲ ὁ Ἀπόστολος, Σκεύη
ὀργῆς κατηρτισμένα εἰς ἀπώλειαν, μὴ κατα-
σκευήν τινα πονηρὰν οἰηθῶμεν εἶναι τοῦ Φαραώ
(οὕτω γὰρ ἐπὶ τὸν κατασκευάσαντα δικαιότερον ἡ
αἰτία μετενεχθήσεται)· ἀλλ' ὅταν ἀκούσῃς σκεύη,
νόει, ὅτι πρός τι χρήσιμον ἕκαστος ἡμῶν πεποίη-
 298

ται. Καὶ ὥσπερ ἐν τῇ μεγάλῃ οἰκίᾳ τὸ μέν τοι χρυ-

σοῦν ἐστι σκεῦος, τὸ δὲ ἀργυροῦν, τὸ δὲ ὀστράκινον,
τὸ δὲ ξύλινον (τῆς προαιρέσεως ἑκάστου τὴν πρὸς τὰς
ὕλας ὁμοιότητα παρεχομένης· καὶ χρυσοῦν μὲν ἔστι
σκεῦος ὁ καθαρὸς τὸν τρόπον καὶ ἄδολος·

Βασίλειος θεολόγος. Homilia dicta in Lacisis (2040: 058); MPG 31.

Vol. 31, p. 1457, line 4

χάρτην, κἀκεῖ δείκνυσι τὸ μισάνθρωπον. Οὕτω καὶ

ὁ διάβολος ἐν τῇ εἰκόνι τὸ μισόθεον ἔδειξεν, ἐπειδὴ
Θεοῦ προσάψασθαι οὐκ ἐδύνατο. Οὕτως ὁ εἰς ἡμᾶς
πόλεμος ἀπόδειξιν ἔχει τοῦ θεομάχον εἶναι τὸν πονη-
ρὸν, καὶ πρῶτον πολεμεῖν τῷ Δεσπότῃ. Ἐκεῖνος κατ-
ήγαγεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχὼ τὸν ἄνθρωπον,
ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν ἐπὶ τὰ κοῖλα. Ἐπὶ μὲν τῆς ὀρεινῆς ἡ  
Ἱερουσαλήμ· ἡ δὲ Ἱεριχὼ κάτω ἐν τῇ ἁλμυρᾷ θαλάσσῃ.
Εἴ τις ὑμῶν οἶδε τὸν τόπον, οἶδε τῶν λεγομένων τὴν
ἀλήθειαν, ὅτι Ἱεριχὼ μὲν ἔχει τὰ κοῖλα τῆς Παλαιστί-
νης, Ἱερουσαλὴμ δὲ ἐπὶ τῆς κορυφῆς ἐρήρεισται, τὴν
ἄκραν κατέχουσα τοῦ ὄρους τοῦ διὰ πάσης ἐκείνης
τῆς χώρας ἀνεστηκότος. Ἀπὸ τοίνυν τῶν ὑψηλῶν ἐπὶ
τὰ κάτω ἦλθεν ὁ ἄνθρωπος, ἵνα τοῖς λῃσταῖς περι-
πέσῃ· τῆς ἀσφαλείας ἐξελθὼν τῆς κατὰ Ἱερου-
σαλὴμ, ἵνα εὐάλωτος γένηται τοῖς κατὰ τὴν ἐρημίαν
λῃσταῖς, οἳ πληγὰς ἐπέθηκαν, καὶ ἐξέδυσαν. Πρότε-
ρον πληγαὶ, καὶ τότε γύμνωσις.

Βασίλειος θεολόγος. Constitutiones asceticae [Sp.] (2040: 074); MPG

31.Vol. 31, p. 1333, line 44

χρὴ, στήκειν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν οὕτω βιάζῃ

ἑαυτὸν εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, μὴ ἀποστῇς, ἕως ὅτου
λάβῃς τὸ αἴτημά σου, ἀλλὰ μακροθύμως κροῦε τὴν
θύραν αὐτοῦ, αἰτῶν τὸ αἴτημά σου. Πᾶς γὰρ ὁ αἰ-
τῶν λαμβάνει, φησὶ, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ
τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται. Τίνος γὰρ ἄλλου θέλεις
τυχεῖν εἰ μὴ μόνης τῆς κατὰ Θεὸν σωτηρίας;
 Θέλεις μαθεῖν, ἀγαπητὲ, πῶς ἐμακροθύμουν οἱ
ἅγιοι, καὶ οὐκ ἀπεγίνωσκον; Τὸν Ἀβραὰμ ὁ Θεὸς
νεώτερον ἐκάλεσε, καὶ ἐκ τῆς Ἀσσυρίων γῆς μετ-
 299

έθηκεν αὐτὸν εἰς τὴν Παλαιστίνην, φήσας αὐτῷ· Σοὶ

δώσω τὴν γῆν ταύτην, καὶ τῷ σπέρματί σου μετὰ
σέ· καὶ ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρανοῦ, οὕτως ἔσται τὸ
σπέρμα σου, ὃ οὐκ ἐξαριθμηθήσεται. Καὶ παρῆλθε
πολὺς ἐτῶν ἀριθμὸς, καὶ ἐνεκρώθη μὲν αὐτοῦ ἡ φύ-
σις, ἐν προθύροις δὲ ἡ τελευτὴ, καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι,
Κύριε, ἀεί μοι παῖδας ἐπαγγέλλῃ, καὶ πατέρα με
ἔσεσθαι πάντων τῶν ἐθνῶν προλέγεις. Νεκρά  
μου διὰ γῆρας τῆς φύσεως τὰ κινήματα, καὶ Σάῤῥα,
ἡ γυνή μου, οὐκέτι ὑπομένει τι γυναικεῖον διὰ τὸ

Βασίλειος θεολόγος. Constitutiones asceticae [Sp.]

Vol. 31, p. 1405, line 10

τούτοις διώκειν τὰ ἐναντία, τὴν ξένην, τὸ ἀν-

επίγνωστον, τὴν πλάνην, τὴν πενίαν, τοὺς φόβους,  
τοὺς κινδύνους, καὶ ὅσα τοῖς ξενιτεύουσιν ἕπεται
δυσχερῆ· καὶ ἀμελητὶ ὑπακούοντα, καὶ κατα-
λιμπάνοντα μὲν τὴν οἴκοι εὐπραγίαν καὶ ἀνά-
παυσιν, ἀνθαιρούμενον δὲ ταύτης τὴν ἐπὶ τῆς ἀλ-
λοδαπῆς ταλαιπωρίαν καὶ ἄλην.
 Ὁρᾷς ἀσκητὴν ἀκριβέστατον, καὶ τῆς κοσμικῆς
ἁπάσης εὐημερίας διὰ τὸν Θεὸν ὑπερόπτην; Ἀλλ'
ἐπίωμεν τὰ ἑξῆς. Καταλαμβάνει μὲν τὴν Παλαι-
στίνην, τὸν παρὰ Θεοῦ ὑποδειχθέντα τόπον εἰς παροι-
κίαν· λιμοῦ δὲ καταλαβόντος τὴν χώραν, εἰς Αἴγυ-
πτον μετανίσταται, κἀκεῖ τῆς γυναικὸς ἀφαιρεθεί-
σης, οὐ μικροψυχεῖ, οὐδὲ ταῖς οἰκονομίαις τοῦ
Θεοῦ καταμέμφεται, ὡς τῆς εὐπειθείας τοιαύτας
ἀντιδεχόμενος ἀμοιβάς· ἀλλὰ πράως καὶ τοῦτο ἤνεγκε
τὸ πάντων βαρύτατον ἀδικημάτων ἀδίκημα, οὐχ
ἅπαξ, ἀλλὰ γὰρ καὶ αὖθις ὑπὸ τοῦ Γεράρων βασι-
λέως γενόμενον. Κρίνας γὰρ ἅπαξ ὑπακούειν Θεῷ,
οὐκ ἐσκόπει τί ἐπ' αὐτῷ οἰκονομεῖ ὁ Θεὸς,

Ωριγένης. , Contra Celsum (2042: 001)“Origène. Contre Celse, 4

vols.”, Ed. Borret, M.Paris: Cerf, 1:1967; 2:1968; 3–4:1969; Sources
chrétiennes 132, 136, 147, 150.Book 1, sec.57, line 43

ἦσαν⌋, οὔτε υἱοὶ θεοῦ οὔτε δυνάμεις ὄντες αὐτοῦ, ὁ δὲ Χριστὸς

ὁ Ἰησοῦς ἀληθῶς ἦν υἱὸς θεοῦ. Εἶπε δ' ἐκεῖ ὁ Γαμαλιήλ·
 300

»Ὅτι ⌊ἐὰν ᾖ ἐξ ἀνθρώπων ἡ βουλὴ αὕτη καὶ ὁ λόγος  

οὗτος, καταλυθήσεται», ὡς καὶ τὰ ἐκείνων κατελύθη
ἀποθανόντων· «Ἐὰν δὲ ᾖ ἐκ θεοῦ, οὐ δυνήσεσθε καταλῦσαι
τὴν τούτου διδασκαλίαν, μή ποτε καὶ θεομάχοι εὑρεθῆτε.»
Ἠθέλησε δὲ καὶ Σίμων ὁ Σαμαρεὺς μάγος⌋ τῇ μαγείᾳ
ὑφελέσθαι τινάς. Καὶ τότε μὲν ἠπάτησε, νυνὶ δὲ τοὺς πάντας
⌊ἐν τῇ οἰκουμένῃ οὐκ ἔστι Σιμωνιανοὺς εὑρεῖν τὸν ἀριθμὸν
οἶμαι τριάκοντα⌋, καὶ τάχα πλείονας εἶπον τῶν ὄντων.
⌊Εἰσὶ δὲ περὶ τὴν Παλαιστίνην σφόδρα ἐλάχιστοι⌋· τῆς δὲ
λοιπῆς οἰκουμένης οὐδαμοῦ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καθ' ἣν ἠθέλησε
δόξαν περὶ ἑαυτοῦ διασκεδάσαι. Παρὰ γὰρ οἷς φέρεται, ἐκ
τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων φέρεται· Χριστιανοὶ δ'
εἰσὶν οἱ ταῦτα περὶ αὐτοῦ λέγοντες, καὶ ἡ ἐνάργεια ἐμαρ-
τύρησεν ὅτι οὐδὲν θεῖον ὁ Σίμων ἦν.

Ωριγένης. , Contra Celsum Book 3, sec.6, line 18

ἔχον τὴν στάσιν, γενέσθαι ἔθνος ἅμα τῷ στασιάζειν καὶ τὴν

διάλεκτον ἀμεῖβον, ἵν' οἱ τέως τῇ Αἰγυπτίων φωνῇ χρώμενοι
αἰφνίδιον τὴν Ἑβραίων διάλεκτον συμπληρῶσιν. Ἔστω δὲ
καθ' ὑπόθεσιν καταλιπόντας αὐτοὺς τὴν Αἴγυπτον μεμιση-
κέναι καὶ τὴν σύντροφον φωνήν· πῶς οὖν τὸ μετὰ τοῦτο
οὐχὶ μᾶλλον τῇ Σύρων ἐχρῶντο διαλέκτῳ ἢ τῇ Φοινίκων,
ἀλλὰ τὴν ἑβραΐδα ἑτέραν παρ' ἀμφοτέρας συνεστήσαντο;
Τοῦτο δέ μοι βούλεται ὁ λόγος συνάγειν ὅτι ψεῦδος τὸ
Αἰγυπτίους τὸ γένος ὄντας τινὰς ἐστασιακέναι πρὸς Αἰγυπ-
τίους καὶ τὴν Αἴγυπτον καταλελοιπέναι καὶ ἐπὶ τὴν Παλαις-
τίνην ἐληλυθέναι τήν τε νῦν καλουμένην Ἰουδαίαν ᾠκηκέναι.
Ἑβραίων γὰρ καὶ διάλεκτος πάτριος πρὸ τῆς εἰς Αἴγυπτον
αὐτῶν καθόδου ἦν, καὶ ἑβραϊκὰ γράμματα ἕτερα παρὰ τὰ
Αἰγυπτίων ἦν, οἷς Μωϋσῆς χρησάμενος ἔγραψε τὰς παρὰ
Ἰουδαίοις πεπιστευμένας εἶναι ἱερὰς πέντε βίβλους.  
 Καίτοι γε βαθύτερον ἐξετάζοντα τὰ πράγματα ἔστιν
εἰπεῖν περὶ μὲν τῶν ἐξεληλυθότων ἐκ γῆς Αἰγύπτου ὅτι
παραδόξως ὁ πᾶς λεὼς οἱονεὶ θεοδώρητον διάλεκτον ἀθρόως
ἀνείληφε τὴν καλουμένην ἑβραίαν· ὡς καὶ τῶν παρ' αὐτοῖς
τις εἶπε προφητῶν ὅτι «ἐν τῷ ἐξελθεῖν αὐτοὺς ἐκ γῆς

Ωριγένης. , Contra Celsum Book 4, sec.36, line 7

καὶ τὰ ἀληθέστατα περὶ τούτων διειληφότας. Ἀλλὰ πεπείς-

 301

μεθα ὅτι οὐ δυνήσονται τὸ τοιοῦτον ποιῆσαί τινες, ἐναργοῦς

ὄντος τοῦ τὰ ὀνόματα ἀπὸ τῆς Ἑβραίων εἰλῆφθαι διαλέκτου,
παρὰ μόνοις Ἰουδαίοις εὑρισκομένης.
 Μετὰ ταῦτα ὁ Κέλσος ἐκτιθέμενος τὰ ἀπὸ τῆς ἔξω
τοῦ θείου λόγου ἱστορίας, τὰ περὶ τῶν ἐπιδικασαμένων
ἀνθρώπων τῆς ἀρχαιότητος, οἷον Ἀθηναίων καὶ Αἰγυπτίων
καὶ Ἀρκάδων καὶ Φρυγῶν, καὶ γηγενεῖς τινας παρὰ σφίσιν
γεγονέναι λεγόντων καὶ τεκμήρια τούτων παρεχομένων  
ἑκάστων, φησὶν ὡς ἄρα Ἰουδαῖοι ἐν γωνίᾳ που τῆς Παλαις-
τίνης συγκύψαντες, παντελῶς ἀπαίδευτοι καὶ οὐ προακη-
κοότες πάλαι ταῦτα Ἡσιόδῳ καὶ ἄλλοις μυρίοις ἀνδράσιν
ἐνθέοις ὑμνημένα, συνέθεσαν ἀπιθανώτατα καὶ ἀμουσότατα,
ἄνθρωπόν τινα ὑπὸ χειρῶν θεοῦ πλασσόμενόν τε καὶ ἐμφυ-
σώμενον καὶ γύναιον ἐκ τῆς πλευρᾶς καὶ παραγγέλματα τοῦ
θεοῦ καὶ ὄφιν τούτοις ἀντιπράσσοντα καὶ περιγινόμενον τῶν
θεοῦ προσταγμάτων τὸν ὄφιν, μῦθόν τινα ὡς γραυσὶ
διηγούμενοι καὶ ποιοῦντες ἀνοσιώτατα τὸν θεόν, εὐθὺς ἀπ'
ἀρχῆς ἀσθενοῦντα καὶ μηδ' ἕν' ἄνθρωπον, ὃν αὐτὸς ἔπλασε,
πεῖσαι δυνάμενον. Διὰ τούτων δὴ ὁ πολυΐστωρ καὶ πολυμαθὴς
καὶ Ἰουδαίοις καὶ Χριστιανοῖς ἀμαθίαν ἐγκαλῶν καὶ

Ωριγένης. , Contra Celsum Book 4, sec.36, line 27

καὶ Ἰουδαίοις καὶ Χριστιανοῖς ἀμαθίαν ἐγκαλῶν καὶ ἀπαι-

δευσίαν Κέλσος σαφῶς παρίστησι, τίνα τρόπον ἀκριβῶς
ᾔδει τοὺς ἑκάστου συγγραφέως χρόνους, ἕλληνος καὶ
βαρβάρου· ὅς γε οἴεται Ἡσίοδον καὶ ἄλλους μυρίους, οὓς
ὀνομάζει ἄνδρας ἐνθέους, πρεσβυτέρους εἶναι Μωϋσέως καὶ
τῶν τούτου γραμμάτων, Μωϋσέως, τοῦ ἀποδεικνυμένου
πολλῷ τῶν Ἰλιακῶν πρεσβυτέρου. Οὐκ Ἰουδαῖοι οὖν
συνέθεσαν ἀπιθανώτατα καὶ ἀμουσότατα τὰ περὶ τὸν
γηγενῆ ἄνθρωπον, ἀλλ' οἱ κατὰ Κέλσον ἄνδρες ἔνθεοι,
Ἡσίοδος καὶ οἱ ἄλλοι αὐτοῦ μυρίοι, τοὺς πολλῷ πρεσβυτέρους
καὶ σεμνοτάτους ἐν τῇ Παλαιστίνῃ λόγους μήτε μαθόντες
μήτ' ἀκηκοότες, τοιαύτας ἔγραψαν ἱστορίας περὶ τῶν
ἀρχαίων, Ἠοίας καὶ Θεογονίας, γένεσιν τὸ ὅσον ἐφ' ἑαυτοῖς
περιτιθέντες θεοῖς, καὶ ἄλλα μυρία. Εὐλόγως οὖν ἐκβάλλει
τῆς ἑαυτοῦ πολιτείας Πλάτων ὡς ἐπιτρίβοντας τοὺς νέους
τὸν Ὅμηρον καὶ τοὺς τοιαῦτα γράφοντας ποιήματα. Ἀλλὰ
Πλάτων μὲν δῆλός ἐστι μὴ φρονήσας ἐνθέους γεγονέναι  
ἄνδρας τοὺς τοιαῦτα ποιήματα καταλελοιπότας· ὁ δὲ
κρίνειν μᾶλλον Πλάτωνος δυνάμενος, ὁ ἐπικούρειος Κέλσος,
 302

εἴ γε οὗτός ἐστι καὶ ὁ κατὰ Χριστιανῶν ἄλλα δύο βιβλία

συντάξας, τάχα ἡμῖν φιλονεικῶν οὓς μὴ ἐφρόνει ἐνθέους

Ωριγένης. , Contra Celsum Book 7, sec.3, line 7

κειμεν, ἵν' ἐλέγξωμεν ψεῦδος τὸ περὶ τοῦ τοὺς ἄλλον εἰση-

γουμένους θεὸν μηδεμίαν ἔχειν ἀπολογίαν πρὸς τὰ ὑπὸ
Κέλσου λελεγμένα· νυνὶ δὲ ἡμεῖς φέρε περὶ τῶν προφητῶν
πρὸς τοῖς ἀνωτέρω εἰρημένοις ἀπολογησώμεθα.
 Φησὶν οὖν· Τὰ μὲν ὑπὸ τῆς Πυθίας ἢ Δωδωνίδων ἢ
Κλαρίου ἢ ἐν Βραγχίδαις ἢ ἐν Ἄμμωνος ὑπὸ μυρίων τε
ἄλλων θεοπρόπων προειρημένα, ὑφ' ὧν ἐπιεικῶς πᾶσα γῆ
κατῳκίσθη, ταῦτα μὲν ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθενται· τὰ δὲ
ὑπὸ τῶν ἐν Ἰουδαίᾳ τῷ ἐκείνων τρόπῳ λεχθέντα ἢ μὴ
λεχθέντα, καὶ ὥσπερ εἰώθασιν ἔτι νῦν οἱ περὶ Φοινίκην τε
καὶ Παλαιστίνην, ταῦτά γε θαυμαστὰ καὶ ἀπαράλλακτα
ἡγοῦνται. Λέγωμεν οὖν περὶ τῶν κατειλεγμένων χρηστηρίων
ὅτι δυνατὸν μὲν ἡμῖν συνάγουσιν ἀπὸ Ἀριστοτέλους καὶ τῶν  
τὰ τοῦ Περιπάτου φιλοσοφησάντων οὐκ ὀλίγα εἰπεῖν εἰς
ἀνατροπὴν τοῦ περὶ τῆς Πυθίας καὶ τῶν λοιπῶν χρηστηρίων
λόγου· δυνατὸν δὲ καὶ τὰ λελεγμένα τῷ Ἐπικούρῳ καὶ τοῖς
ἀσπαζομένοις αὐτοῦ τὸν λόγον περὶ τῶν αὐτῶν παραθέμενον
δεῖξαι ὅτι καὶ Ἑλλήνων τινὲς ἀνατρέπουσι τὰς νομιζομένας
καὶ τεθαυμασμένας ἐν πάσῃ Ἑλλάδι θεοπροπίας.

Ωριγένης. , Contra Celsum Book 7, sec.8, line 9

τος καινῷ καὶ οὐδὲν ἔχοντι παραπλήσιον ταῖς ἀπὸ δαιμόνων

μαντείαις.
 Οὐκ οἶδα δ' ὅπως ὁ Κέλσος εἰπών· Τὰ δ' ὑπὸ τῶν ἐν
Ἰουδαίᾳ τῷ ἐκείνων τρόπῳ λεχθέντα προσέθηκεν· ἢ μὴ
λεχθέντα, ὡς ἄπιστος φάσκων δύνασθαι καὶ μὴ λελέχθαι
αὐτὰ ἀλλ' ἀναγεγράφθαι τάχα τὰ μὴ λεχθέντα. Οὐ γὰρ εἶδε
τοὺς χρόνους, οὐδ' ὅτι πρὸ πολλῶν ἐτῶν μυρία προειπόντες
ἔλεγον καὶ περὶ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας. Πάλιν τε αὖ τοὺς
ἀρχαίους προφήτας διαβαλεῖν ἐθέλων φησὶν αὐτοὺς πεπρο-
φητευκέναι τὸν τρόπον τοῦτον, ὃν εἰώθασι, φησίν, ἔτι νῦν
οἱ περὶ Φοινίκην τε καὶ Παλαιστίνην· μὴ δηλώσας πότερον
ἀλλοτρίους λέγει τινὰς τοῦ Ἰουδαίων λόγου καὶ Χριστιανῶν
ἢ κατὰ τὸν χαρακτῆρα τῶν προφητῶν ἰουδαϊκῶς προφη-
τεύοντας. Ὅπως δ' ἂν ἔχῃ ἃ λέγει, ἐλέγχεται ἐψευσμένα.
 303

Οὔτε γάρ τινες τῶν τῆς πίστεως ἀλλοτρίων παραπλήσιόν

τι τοῖς προφήταις πεποιήκασιν, οὔτε νεώτεροι καὶ μετὰ τὴν
Ἰησοῦ ἐπιδημίαν ἱστόρηνται ἐν Ἰουδαίοις τινὲς προφητεύ-
σαντες. Τὸ γὰρ ἅγιον πνεῦμα ὡμολόγηται ἐκείνους καταλε-
λοιπέναι, ἀσεβήσαντας εἰς τὸν θεὸν καὶ τὸν προφητευθέντα  
ὑπὸ τῶν παρ' αὐτοῖς προφητῶν

Ωριγένης. , Contra Celsum Book 7, sec.9, line 2

σαντες. Τὸ γὰρ ἅγιον πνεῦμα ὡμολόγηται ἐκείνους καταλε-

λοιπέναι, ἀσεβήσαντας εἰς τὸν θεὸν καὶ τὸν προφητευθέντα  
ὑπὸ τῶν παρ' αὐτοῖς προφητῶν. Σημεῖα δὲ τοῦ ἁγίου
πνεύματος κατ' ἀρχὰς μὲν ἐπὶ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας
μετά τε τὴν ἀνάληψιν αὐτοῦ πλείονα ἐδείκνυτο, ὕστερον δὲ
ἐλάττονα· πλὴν καὶ νῦν ἔτι ἴχνη ἐστὶν αὐτοῦ παρ' ὀλίγοις,
τὰς ψυχὰς τῷ λόγῳ καὶ ταῖς κατ' αὐτὸν πράξεσι κεκαθαρ-
μένοις. «Ἅγιον γὰρ πνεῦμα παιδείας φεύξεται δόλον, καὶ
ἀπαναστήσεται ἀπὸ λογισμῶν ἀσυνέτων.»
 Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν τρόπον τῶν ἐν Φοινίκῃ καὶ Παλαις-
τίνῃ μαντείων ἐπαγγέλλεται φράσειν ὁ Κέλσος ὡς ἀκούσας
καὶ πάνυ καταμαθών, φέρε καὶ ταῦτα κατανοήσωμεν. Πρῶ-
τον δὴ λέγει πλείονα εἶναι εἴδη προφητειῶν, μὴ ἐκτιθέμενος
αὐτά· οὐδὲ γὰρ εἶχεν, ἀλλὰ ψευδῶς ἐπανετείνετο. Ὃ δέ
φησιν εἶναι τελεώτατον παρὰ τοῖς τῇδε ἀνδράσιν ἴδωμεν.
Πολλοί, φησί, καὶ ἀνώνυμοι ῥᾷστα ἐκ τῆς προστυχούσης
αἰτίας καὶ ἐν ἱεροῖς καὶ ἔξω ἱερῶν, οἱ δὲ καὶ ἀγείροντες καὶ
ἐπιφοιτῶντες πόλεσιν ἢ στρατοπέδοις, κινοῦνται δῆθεν ὡς
θεσπίζοντες. Πρόχειρον δ' ἑκάστῳ καὶ σύνηθες εἰπεῖν· Ἐγὼ
ὁ θεός εἰμι ἢ θεοῦ παῖς ἢ πνεῦμα θεῖον.
Ωριγένης. , Contra Celsum Book 8, sec.46, line 7

ἡ Ἐπικούρου καὶ ἡ Ἀριστοτέλους, τάχα ἂν πεπιστευκυῖαι

διὰ τὴν ἐνάργειαν τοῖς ἡμετέροις, εἰ παρατετεύχεισαν
Μωϋσεῖ ἤ τινι τῶν τὰ παράδοξα ποιησάντων προφητῶν ἢ
καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ.
 Ἡ μὲν Πυθία ἱστόρηται ὅτι καὶ νοθευθεῖσα ἔχρησέ
ποτε· οἱ δὲ παρ' ἡμῖν προφῆται οὐ μόνον ὑπὸ τῶν κατ' αὐτοὺς
ἐθαυμάσθησαν διὰ τὴν ἐνάργειαν τῶν λεγομένων ὑπ' αὐτῶν
ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς χρόνοις. Ἐκ γὰρ ὧν ἔχρησαν οἱ
προφῆται καὶ πόλεις ὠρθώθησαν καὶ ἄνθρωποι ὑγιάσθησαν
καὶ λιμοὶ ἐπαύσαντο, ἀλλὰ καὶ εἰς ἀποικίαν σαφῶς τὴν
ἀπ' Αἰγύπτου εἰς τὴν Παλαιστίνην κατὰ χρησμοὺς ἐλήλυθεν
ὅλον τὸ Ἰουδαίων ἔθνος· ὅπερ μετελθὸν μὲν τὰ προσταχθέντα
 304

ὑπὸ τοῦ θεοῦ εὐδαιμόνησε σφαλὲν δὲ μετέγνω. Τί δὲ δεῖ

λέγειν ὅσοι δυνάσται καὶ ὅσοι ἰδιῶται κατὰ τὰς ἱστορίας
τῆς γραφῆς ἄμεινον ἢ χεῖρον προσέχοντες ταῖς προφητείαις
ἢ ἀμελήσαντες ἀπήλλαξαν;

Ωριγένης. , Philocalia sive Ecloga de operibus Origenis a Basilio et

Gregorio Nazianzeno facta (cap. 1–27) (2042: 019)
“The philocalia of Origen”, Ed. Robinson, J.A.
Cambridge: Cambridge University Press, 1893.Chap.24, sec.1n, line 2

ἐπέχειν ταύτην βουλευσάμενοι νενικήκαμεν. οἱ δὲ ἀστρο-

λόγοι, τοῦτο αὐτὸ τὸ μυστήριον οὐκ εἰδότες, περὶ πάσης
προαιρέσεως ἀποφηνάμενοι ἐξ ἀρχῆς, πταίσαντες τοὺς
κλιμακτῆρας ἐπενόησαν, εἰς ἀδηλότητα ποιούμενοι τὴν
προαίρεσιν, ὡς χθὲς ἐπεδείξαμεν. σὺ δὲ τοῦ λοιποῦ πρὸς
ταῦτα εἴ τι ἔχεις εἰπεῖν, λέγε.
 Καὶ ὁ πατὴρ ὀμόσας ἀπεκρίνατο, μηδὲν τούτων ἀλη-
θέστερον εἶναι, ὧν εἶπες.
        Περὶ ὕλης, ὅτι οὐκ ἀγένητος οὐδὲ κακῶν αἰτία. ἐκ
τῆς Εὐσεβίου τοῦ Παλαιστιναίου εὐαγγελικῆς προπαρα-
σκευῆς, λόγου ζʹ.
 Ὅτι μὲν ὑπάρχειν ἀδύνατον ἀγένητα δύο ἅμα, οὐδὲ
σὲ ἀγνοεῖν νομίζω· εἰ καὶ τὰ μάλιστα δοκεῖς προλαβὼν
τοῦτο προτεθεικέναι τῷ λόγῳ· τῷ πάντως ἐξ ἀνάγκης τὸ  
ἕτερον δεῖν λέγειν, ἢ ὅτι κεχώρισται τῆς ὕλης ὁ θεὸς, ἢ αὖ
πάλιν ὅτι ἀμέριστος αὐτῆς τυγχάνει. εἰ μὲν οὖν ἡνῶσθαί
τις αὐτὸν εἰπεῖν ἐθέλοι, ἓν τὸ ἀγένητον λέξει· ἕκαστον γὰρ
τούτων μέρος ἔσται τοῦ πλησίον· ἀλλήλων δὲ μέρη τυγχά-
νοντα οὐκ ἔσται ἀγένητα δύο, ἀλλ' ἓν ἐκ διαφόρων συνεστός·
οὐδὲ γὰρ τὸν ἄνθρωπον ἔχοντα διάφορα μέρη

Ωριγένης. , Philocalia sive Ecloga de operibus Origenis a Basilio et

Gregorio Nazianzeno facta (cap. 1-27) Chap.24, sec.8n, line 2

ὄντων αὐτὸ ἑαυτοῦ ἀναιρετικὸν ὑπάρχειν, κατὰ τὸν τοῦ

ἀντικειμένου λόγον. οὐδὲ γάρ ἐστί τι ἑαυτῷ ἀντικείμενον·
τὰ γὰρ ἀντικείμενα ἑτέροις ἀντικεῖσθαι πέφυκεν· οἷον τὸ
λευκὸν αὐτὸ ἑαυτῷ οὐκ ἀντίκειται, πρὸς δὲ τὸ μέλαν ἀντι-
κείμενον λέγεται· καὶ τὸ φῶς ὁμοίως ἑαυτῷ μὴ ἀντικεῖσθαι
δείκνυται, πρὸς δὲ τὸ σκότος οὕτως ἔχον φαίνεται, καὶ
ἄλλα γοῦν ὁμοίως πλεῖστα ὅσα. εἰ τοίνυν καὶ ὕλη μία
 305

τις ἦν, οὐκ ἂν αὐτὴ ἑαυτῇ ἀντέκειτο. οὕτω δὲ τῶν

ἀντικειμένων ἐχόντων τὸ μὴ εἶναι τὴν ὕλην δείκνυται.
        Ταῦτα ἀπὸ τοῦ ζʹ λόγου τῆς Εὐσεβίου τοῦ Παλαι-
στιναίου εὐαγγελικῆς προπαρασκευῆς ἤντληται, ὄντα ὥς
φησιν Μαξίμου οὐκ ἀσήμου ἐν τοῖς χριστιανοῖς συγ-
γραφέως. αὐτολεξεὶ δὲ ταῦτα ηὕρηται κείμενα ἐν τῷ  
Ὠριγένους πρὸς Μαρκιωνιστὰς καὶ ἄλλους αἱρετικοὺς
διαλόγῳ, Εὐτροπίου δικάζοντος, Μεγεθίου δὲ ἀντιλέ-
γοντος.

Ωριγένης. , Fragmenta in Psalmos 1–150 [Dub.] (2042: 044)

“Analecta sacra spicilegio Solesmensi parata, vols. 2 and 3”, Ed. Pitra,
J.B.2:Paris; 3:Venice: 2:Tusculum; 3:St. Lazarus Monastery, 2:1884;
3:1883, Repr. 1966.Psalm 88, verse 13, line 14

 Ὁ Ἀκύλας· Βοῤῥᾶν καὶ δεξιάν. Ἡ εʹ ἔκ-

δοσις· Βοῤῥᾶν, νότον. Δοκεῖ δὲ διὰ τῶν δύο
ἄκρων τὸν ἅπαντα κόσμον τῆς οἰκουμένης
δηλοῦν· ἀπὸ γὰρ τοῦ εἰπεῖν τὸν Βοῤῥᾶν καὶ
μεσημβρίαν, σημαίνει πάντα τὰ κλίματα·
καὶ διὰ μὲν τοῦ Βοῤῥᾶ τὰ ἀρίστερα μέρη·
διὰ δὲ τὴν θάλασσαν τὰ τῆς ἑσπέρας (θά-
λασσαν γὰρ ἡ γραφὴ τὴν ἑσπέραν καλεῖ)
διὰ δὲ τοῦ Ἑρμωνιεὶμ, τὸν νότον· καὶ διὰ
τοῦ Θαβὼρ, τὴν ἀνατολήν· Θαβὼρ καὶ Ἑρ-
μὼν ὄρη εἰσὶν ἐν Παλαιστίνῃ. Ὁ δεσπόζων,
ἔφη, πάντων τῶν κλιμάτων, εὔφρανον τὰ ὄρη
ταῦτα τῇ ἐπικλήσει σου, ἐπαγαγὼν ἡμᾶς ἐν
αὐτοῖς οἰκοῦντας.  – Διὰ τούτων πᾶσαν τὴν
γῆν τῆς ἐπαγγελίας ἐδήλωσεν· ταῦτα γὰρ ἐ-
κείνης εἰσιν ὄρη τῆς γῆς. Οὐ μὴν τὰ ὄρη τοῦ-
το δράσειν εἴρηκεν, ἀλλὰ τοὺς παρὰ τὰ ὄρη
κατοικοῦντας ἀνθρώπους, τοὺς ἐναντιουμέ-
νους Ἰουδαίους καὶ τὸν κόσμον σὺ πάλιν ἐνε-
καίνισας.  – Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐπιτιμῶν τῷ
ἀνέμῳ καὶ τῇ θαλάσσῃ, καὶ ποιῶν γαλήνην

Ωριγένης. , Fragmenta in Psalmos 1-150 [Dub.]

Psalm 104, verse 23, line 7

τοὺς ἐγχειρισθέντας τοῦ ζηλῶσαι αὐτόν· αὕ-

τη, φησὶν, ἡ αἰτία τοῦ εἰσελθεῖν Ἰσραὴλ εἰς
 306

Αἴγυπτον, κἀνταῦθα δὲ ἀναδιπλώσει χρῆ-

ται.
 Καὶ εἰσῆλθεν Ἰσραὴλ εἰς Αἴγυπ-
τον, καὶ Ἰακὼβ παρῴκησεν ἐν γῇ Χάμ.
 Χὰμ δὲ τὴν Αἴγυπτον λέγει· Χὰμ γὰρ
ἐγέννησε τὸν Χαναὰν, ὁ δὲ Μεστραῒμ, ὃς ἑρ-
μηνεύεται Αἴγυπτος· εἰκὸς γὰρ πάππον ὄντα
τοῦ Μεστραῒμ τὸν Χὰμ, ἐν Αἰγύπτῳ οἰκῆ-
σαι, τοῦ Χαναὰν ἐν Παλαιστίνῃ οἰκήσαντος.
Κατελθόντων δὲ οὐκ ἠμέλησε, φησὶν, ἀλλὰ
κἀκεὶ αὐτοὺς ηὔξησε, καὶ τῆς οἰκείας εὐλο-
γίας μετέδωκε.  – Εἴ τίς ἐστιν ὡς ἀληθὴς
Ἰακὼβ, οὐ κατοικεῖ ἐν γῇ Χὰμ ἐκεῖνος,
ἀλλ' ἐν αὐτῇ παροικεῖ.
 Καὶ ηὔξησε τὸν λαὸν αὐτοῦ σφό-
δρα, καὶ ἐκραταίωσεν αὐτὸν ὑπὲρ τοὺς ἐχ-
θροὺς αὐτοῦ.

Ωριγένης. , Selecta in Genesim (fragmenta e catenis) (2042: 048); MPG

12.Vol. 12, p. 113, line 40

 Τετάρτῃ δὲ γενεᾷ ἀποστραφήσονται ὧδε· οὔπω

γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν Ἀμοῤῥαίων
ἕως τοῦ νῦν. Ἐτῶν υʹ δόσις, εἰς τὸ πληθυνθῆ-
ναι μὲν τοῦ Ἀβραὰμ τὸ σπέρμα, γενέσθαι δὲ τὰ γε-
νόμενα σημεῖα. Πῶς οὖν τὸ, Οὔπω ἀνεπληρώθησαν
αἱ ἁμαρτίαι τῶν Ἀμοῤῥαίων; ἵνα δείξῃ, ὅτι εὐλό-
γως ἐκβάλλονται δι' ἁμαρτίας. Καὶ γὰρ ὅταν λέγει,
Μετεμελήθην, οὐ τοῦτο λέγει ὃ πάσχει, οὔτε τοῦτο
πάσχει ὃ λέγει, ἀλλὰ τὴν τοῦ γενομένου ἀτοπίαν παρ-
ίστησιν. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἔπειτα ἦσαν πάλαι ἐν
μὲν Παλαιστίνῃ δίκαιοι, ὁ Μελχισεδὲκ καὶ ἄλλοι
πολλοί. Οὐ γὰρ ἦν ἁπλῶς ἱερεὺς μὴ ὄντων τῶν πει-
θομένων. Οὔπω οὖν ἀναπεπλήρωνται ἀντὶ τοῦ,
Οὔπω ἐκλέλοιπεν ὅσιος ἐξ αὐτῶν· οὔπω πεπλή-
ρωνται, καὶ τετελειωμένοι εἰσὶν ἁμαρτίαις. Δέκα
γὰρ δίκαιοι ῥύονται τὴν πόλιν· τότε δὲ οὐκ ὀλίγοι
ἦσαν.

Ωριγένης. , Selecta in Numeros (2042: 052); MPG 12.Vol. 12, p. 576,

line 31
 307

τεύειν.» Οὐκέτι, φησὶ, προεφήτευσαν. Εἰς ἅπαξ γὰρ

προφητεύουσιν, ἵνα μὴ ἐξισωθῶσι Μωσεῖ· ἀλλ' ὡς
γνωσθῆναι ὅτι μετειλήφασι, καὶ πάντες ἅμα προφη-
τεύουσιν. Ἓν γὰρ ἐν Χριστῷ τὸ Πνεῦμα, καὶ μία διὰ
πάντων ἡ ἐνέργεια.
 Καὶ ὁ λαὸς οὐκ ἐξῇρεν, ἕως ἐκαθαρίσθη Μαριάμ.
Ἔμεινε δὲ ἡ σκηνὴ ἑπτὰ ἡμέρας ἐπὶ τὸν τόπον εἰς
τιμὴν Μαρίας, ἵνα μὴ τοιαύτη οὖσα ἀκολουθῇ.
 Ἀπόστειλον σεαυτῷ ἄνδρας, καὶ τὰ ἑξῆς. Ἀπο-
σταλῆναι κελεύει τινὰς, δεικνὺς ὅτι πλησιάζουσι μὲν
τῇ Παλαιστίνῃ τῆς Αἰγύπτου τὸ τοῖς Ἑβραίοις
ἑτοιμότερον παραστήσας· καὶ τὸ ἄπιστον ἐξελέγξας,
τάφον μὲν τὴν ἔρημον ἀπονέμει, οἷς ὁ νοῦς ἀπέμεινε
σκληρός· θάνατος γὰρ ἀσεβῶν, τῆς ἐν τῷ ζῇν πλά-
νης αἱρετώτερος.
 Καὶ ἐπωνόμασε Μωϋσῆς τὸν Αὐσὴ υἱὸν Ναυὴ,
Ἰησοῦν. Ἐπισημαντέον ὅτι ὁ τοῦ Ναυὴ υἱὸς τύπος
γέγονε τοῦ Χριστοῦ, ὃς τὸν οἴκτιστον λαὸν πλανώμε-
νον ἐλευθερώσας, εἰς οὐρανὸν ἀνήγαγεν· οὐκ εἰς γῆν
ἐσθίουσαν τοὺς ἐνοικοῦντας.

Ωριγένης. , Selecta in Jesu Nave (fragmenta e catenis) (2042: 054);

MPG 12.Vol. 12, p. 821, line 28

καὶ Σάββατον οὐκ αὐτὰ καθ' ἑαυτὰ καλὰ, ἀλλὰ ἐπειδὴ

πρὸς καιρὸν ἐχρησίμευσεν. Ἰστέον δὲ ὅτι σημείου χά-
ριν διὰ τῆς περιτομῆς ἐβουλήθη γνωρίζεσθαι, καὶ οὐκ
ἀνασχομένους ἀπὸ πίστεως φαίνεσθαι, ὡς πρόβατα ἄλο-
γα τῷ καυτῆρι κἂν πλανηθῇ, ῥᾳδίαν ἔχει τὴν ἑαυτοῦ
εὕρεσιν· οὕτω τοὺς Ἰουδαίους ἐπιμιγνυμένους τοῖς
ἔθνεσιν ἀπὸ τῆς περιτομῆς φανεροὺς εἶναι βουληθείς.
Καὶ τούτου ἀπόδειξις τὸ ἐν μὲν τῇ Αἰγύπτῳ περιτέ-
μνεσθαι αὐτοὺς, ἐν δὲ τῇ ἐρήμῳ, ἐπειδὴ μόνοι ἦσαν
καὶ Αἰγυπτίων κεχωρισμένοι καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν
τῶν κατὰ Παλαιστίνην, ἀπεριτμήτους μεμενηκέναι.
Ὅτε δὲ παρελθόντες τὸν Ἰορδάνην ἔμελλον ἐν μέσῳ
εἶναι τῶν ἐθνῶν, αὖθις προσετάχθησαν περιτμηθῆναι.
Διόπερ ἐκ δευτέρου εἶπεν, ὅτι οὐκ ὀκταημέρους πε-
ριετέμνοντο, ἀλλ' ἀνδροθέντας ἤδη, καὶ πρὸς γῆράς
τινας νενευκότας. Ἡ δὲ πετρίνη μάχαιρα τὸν Κύριον
ἡμῖν δηλοῖ τὸν τὴν νοητὴν δόντα ἡμῖν περιτομὴν, τὴν
 308

εἰς νοῦν καὶ καρδίαν. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Ἀπόστο-

λος ἡμῖν ἔλεγε περιτομὴν τοῦ Χριστοῦ, οὐκ ἐν τῇ
ἀπεκδύσει τῆς σαρκὸς ἡμῶν.

Ωριγένης. , Selecta in Psalmos [Dub.] (fragmenta e catenis) (2042: 058);

MPG 12.Vol. 12, p. 1421, line 53

τῶν ἐν τῇ διασπορᾷ ὁ ψαλμὸς, ἢ ἐκ προσώπου τῶν

ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, οἵτινες ἐπίστευσαν, ἐξ ἀκοῆς παρα-
λαβόντες τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ, ᾧ ὤφθη ὁ Θεός.
Τὸ δὲ ἑξῆς διὰ τὸ, «Ἐπερώτησον τὸν πατέρα σου,
καὶ ἀναγγελεῖ σοι.» Πλὴν εἴ τις ἀναγγέλλει, πατήρ
ἐστιν.
 Ἡ χείρ σου ἔθνη ἐξωλόθρευσε, κ. τ. ἑ. Κακίαν
μὲν καὶ ἀγνωσίαν ἐξολοθρεύει Θεὸς, ἀρετὴν δὲ
καὶ γνῶσιν καταφυτεύει. «Πᾶσα γὰρ φυτεία ἣν οὐκ
ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς, ἐκριζωθήσεται.» Ἔθνη λέγει τὰς πέντε σατραπείας
τὰς ἐν Παλαιστίνῃ, Γεθθαίους, Ἀζωτίους, Ἀκαρωνίτας, Γαζαίους, καὶ
Ἀσκαλωνίτας.
 Τοῦ αὐτοῦ. Τότε πεπλήρωται τό· «Εἰσαγαγὼν
καταφύτευσον αὐτοὺς εἰς ὄρος κληρονομίας σου.»
Ἔθνη δὲ κακίας ἐξολοθρεύεται πρὶν καταφυτευθῆναι
ἡμᾶς. Χεὶρ δὲ ἐξωλόθρευσε καὶ ἡ δεξιά· κατεφύτευσε
δὲ οὔτε χεὶρ, οὔτε δεξιά· οὐ γὰρ μέρος, ἀλλ' ὅλος
κατεφύτευσε. Καὶ ἔσωσεν οὐ χεὶρ, ἀλλὰ δεξιά. Ἐκ-
βεβλημένου τοῦ Ἰσραὴλ, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ταῖς θείαις
Γραφαῖς ἐνεφυτεύθησαν.

Ωριγένης. , Adnotationes in Numeros (2042: 069); MPG 17.

Vol. 17, p. 21, line 20

ΚΕΦ. ΙΒʹ.

 Στίχ. αʹ, βʹ, ιʹ, ιεʹ. Λοιδορήσασα Μαριὰμ τὸν

Μωσέα, ἐλεπρώθη, ἔξω τῆς παρεμβολῆς γενο-
μένη ἑπτὰ ἡμέρας καθίσασα. Τοῦτο δὲ γέγονε πρὸς
φόβον τοῦ λαοῦ. Εἰ γὰρ τῆς ἀδελφῆς οὐκ ἐφείσατο,
οὐδὲ ἑτέρου.

ΚΕΦ. ΙΔʹ.
 309

 Στίχ. λϛʹ. Καὶ οἱ ἄνθρωποι.

 Οἱ τὴν γῆν ψέγοντες, ψεύστην τὸν Θεὸν, κατ' αὐ-
τοὺς εὐσεβῶς, ἔδειξαν, ἐπαινοῦντα τὴν Παλαι-
στίνην.

Ωριγένης. , Homiliae in Job (fragmenta in catenis, typus I+II) (e codd.

Vat.) (2042: 086)“Analecta sacra spicilegio Solesmensi parata, vol. 2”,
Ed. Pitra, J.B.Paris: Tusculum, 1884, Repr. 1966.P. 391, line 2

 Συριακὴν νῦν τὴν Ἑβραίων διάλεκτον κα-  

λεῖ, ἐπειδὴ καὶ Συρίαν τὴν Ἰουδαῖαν, καὶ
Σύρους οἱ πολλοὶ τοὺς Παλαιστινοὺς ὀνομά-
ζουσιν· καὶ Ἡρόδοτος ὁ ἱστοριογράφος φησί·
Περιτέμνονται δὲ Ἰνδοὶ, καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ
Ἄραβες, καὶ οἱ ἐν Παλαιστίνῃ Σύροι· τοὺς
Ἰουδαίους οὕτω καλοῦσιν.  

Ωριγένης. , Homiliae in Job (fragmenta in catenis, typus I+II) (e codd.

Vat.) P. 391, line 5

ὥς τινος τῶν ἁγίων αὐτὰ συνυφήναντος τῇ

βίβλῳ· πλὴν ὅμως πάντα δεχόμεθα, οὕτως
ἐκ τῶν πατέρων τὸ βιβλίον παρειληφότες.
 ιηʹ. Οὗτος ἑρμηνεύεται ἐκ τῆς συριακῆς
βίβλου.
 Συριακὴν νῦν τὴν Ἑβραίων διάλεκτον κα-  
λεῖ, ἐπειδὴ καὶ Συρίαν τὴν Ἰουδαῖαν, καὶ
Σύρους οἱ πολλοὶ τοὺς Παλαιστινοὺς ὀνομά-
ζουσιν· καὶ Ἡρόδοτος ὁ ἱστοριογράφος φησί·
Περιτέμνονται δὲ Ἰνδοὶ, καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ
Ἄραβες, καὶ οἱ ἐν Παλαιστίνῃ Σύροι· τοὺς
Ἰουδαίους οὕτω καλοῦσιν.  

Ηφαιστίων. Apotelesmatica (2043: 001)

“Hephaestionis Thebani apotelesmaticorum libri tres, vol. 1”, Ed.
Pingree, D.Leipzig: Teubner, 1973.P. 4, line 14
 310

χαλαζῶδες, κατὰ μέρος δὲ τὰ μὲν προηγούμενα αὐτοῦ

ὀλιγόσπορα καὶ ὀμβρώδη καὶ ἀνεμώδη διὰ τὴν τῆς ἰση-
μερίας ἐπισημασίαν, τὰ δὲ μέσα εὔκρατα καὶ πολύσπορα.
τὰ δὲ ἑπόμενα καυσώδη καὶ λοιμικὰ μάλιστα τετραπόδων,
τὰ δὲ πρὸς βορρᾶν καυματώδη καὶ φθαρτικά, τὰ δὲ πρὸς
νότον κρυσταλλώδη καὶ ὑπόψυχρα.
 Τούτῳ δὲ ὑπόκεινται
  ἀρχαίη Βαβυλών, Τυρίου Βήλοιο πόλισμα,
  ὕστατα δ' Ἀρραβίη, γείτων χθονὸς Αἰγύπτοιο.
κατὰ δὲ Πτολεμαῖον Βρετανία, Γαλατία, Γερμανία,
Παλαιστίνη, Ἰδουμαία, Ἰουδαία. ὡς δὲ Ἵππαρχος καὶ
οἱ παλαιοὶ τῶν Αἰγυπτίων κατὰ μέρος διώρισαν οὕτως·
κατὰ μὲν τὸν ἀριστερὸν ὦμον Βαβυλωνία, κατὰ δὲ τὸν
δεξιὸν Θρᾴκη, κατὰ δὲ τὸ στῆθος Ἀρμενία, κατὰ δὲ
πλευρὰς Ἀραβία ἡ πρὸς Αἴγυπτον, κατὰ τὴν ῥάχιν καὶ
κοιλίαν Περσὶς καὶ Καππαδοκία, Μεσοποταμία, Συρία,
Ἐρυθρὰ θάλασσα. ἐξεθέμεθα δὲ τὰ κατὰ μέρος διὰ τὸ
χρησιμεύειν τὸ τοιοῦτον πολλάκις πρὸς τὰς κατ' ἐκείνους
τοὺς τόπους προγνώσεις.

Ηφαιστίων. Apotelesmatica (epitomae quattuor) (2043: 002)

“Hephaestionis Thebani apotelesmaticorum libri tres, vol. 2”, Ed.
Pingree, D.Leipzig: Teubner, 1974.P. 136, line 15

καὶ τὰ μὲν πρὸς βορρᾶν καυματώδη καὶ φθαρτικά, τὰ δὲ

πρὸς νότον κρυμώδη καὶ ὑπόψυχρα. καὶ ἔτι οἱ μὲν πρὸς τῇ
κεφαλῇ ἀστέρες κεκραμένον ἔχουσι τὸ ποιητικὸν ἔκ τε τῆς
τοῦ Ἄρεως καὶ τοῦ Κρόνου δυνάμεως, οἱ δὲ ἐν τῷ στόματι
ἐκ τῆς τοῦ Ἑρμοῦ καὶ ἠρέμα τῆς τοῦ Κρόνου, οἱ δὲ ἐπὶ τῆς
οὐρᾶς ὅμοιον ἔχουσι τῷ τῆς Ἀφροδίτης, οἱ δὲ ἐν τῷ ὀπι-
σθίῳ ποδὶ τῷ τοῦ Ἄρεως.
 Ὑπόκεινται δὲ τούτῳ χῶραι· κατὰ μὲν τοὺς Αἰγυπ-
τίους ἥ τε ἀρχαία Βαβυλών, ..., καὶ Ἀραβία ἡ τῆς Αἰγύπ-
του ὅμορος, κατὰ δὲ τὸν Πτολεμαῖον ἥ τε Βρετανία, Γαλα-
τία, Βασταρνία, Κοίλη Συρία, Παλαιστίνη, Ἰδουμαία,
Ἰουδαία. ὡς δ' Ἵππαρχος καὶ οἱ παλαιοὶ κατὰ μέρος δι-
ώρισαν, τῷ μὲν ἀριστερῷ ὤμῳ Βαβυλωνία, τῷ δὲ δεξιῷ
Θρᾴκη, τῷ δὲ στήθει Ἀρμενία, ταῖς δὲ πλευραῖς Ἀραβία
ἡ κατ' Αἴγυπτον, τῇ δὲ ῥάχει καὶ κοιλίᾳ Περσίς, Καππα-
δοκία, Μεσοποταμία, Συρία, θάλασσα Ἐρυθρά.
 Διεῖλον δὲ οἱ παλαιοὶ Αἰγύπτιοι τὸ τοιοῦτον ζῴδιον εἰς
 311

τὰ ὅρια τῶν ε πλανωμένων, οἷς ἠκολούθησε καὶ Δωρό-

θεος οὕτως· Διὶ μὲν ἀποδόντες μοίρας ϛ, ϛ, Ἀφροδίτῃ ϛ,
ιβ, Ἑρμῇ η, κ, Ἄρει ε, κε, Κρόνῳ ε, λ. ὁ δὲ Πτολεμαῖος
οὕτως· Διὶ ϛ, ϛ, Ἀφροδίτῃ η, ιδ, Ἑρμῇ ζ, κα, Ἄρει ε, κϛ,

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. (2048: 001)“Sozomenus.

Kirchengeschichte”, Ed. Bidez, J., Hansen, G.C.
Berlin: Akademie–Verlag, 1960; Die griechischen christlichen
Schriftsteller 50.Book 1, chap.13, sec.11, line 4

καὶ ἐν ταῖς ἐρημίαις λανθάνειν. εἰ δὲ καὶ βιασθείς ποτε εἰς πόλιν ἦλθεν  
ἐπικουρῆσαι δεομένοις, διαθεὶς ὅτου χάριν παρεγένετο αὐτίκα ἐπὶ τὴν
ἔρη-
μον ἐπανῄει. τοὺς μὲν γὰρ ἰχθύας ἔλεγε τὴν ὑγρὰν οὐσίαν τρέφειν, μονα-
χοῖς δὲ κόσμον φέρειν τὴν ἔρημον, ἐπίσης τε τοὺς μὲν ξηρᾶς ἁπτομένους
τὸ ζῆν ἀπολιμπάνειν, τοὺς δὲ τὴν μοναστικὴν σεμνότητα ἀπολλύειν τοῖς
ἄστεσι προσιόντας. πειθήνιον δὲ καὶ κεχαρισμένον τοῖς ὁρῶσιν ἑαυτὸν
παρέχων ἐπεμελεῖτο μήτε φύσιν ὑπερορῶσαν ἔχειν μήτε δοκεῖν εἶναι
τοῦτο.
 Ἀλλὰ ταῦτα μὲν μικρὰ ἄττα τῶν Ἀντωνίου πολιτευμάτων εἰπεῖν
προήχθην, ἵν' ὑποδείγμασι χρώμενοι τοῖς εἰρημένοις ἀναλογισώμεθα τοῦ
ἀνδρὸς τὴν φιλοσοφίαν. πλείστους δὲ καὶ εὐδοκιμωτάτους μαθητὰς
ἔσχεν,
ὧν οἱ μὲν ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ, οἱ δὲ ἐν Παλαιστίνῃ καὶ Συρίᾳ καὶ
Ἀραβίᾳ
διέπρεψαν. καὶ ἕκαστος οὐχ ἧττον ἢ ὁ διδάσκαλος, παρ' οἷς διέτριβε,
διεβίω
τε καὶ ἐπολιτεύσατο καὶ πολλοὺς ἐπαίδευσε καὶ εἰς τὴν ὁμοίαν ἀρετὴν
καὶ
φιλοσοφίαν ἤγαγεν, ὥστε ἔργον εἶναι κατὰ πόλεις καὶ χώρας περιιόντα
ἐπιμελῶς ζητεῖν τοὺς Ἀντωνίου ἑταίρους ἢ τοὺς τούτων διαδόχους. πῶς
γὰρ καὶ ῥᾳδία γένοιτο τούτων ἡ εὕρεσις, οἷς ἐν τῷ βίῳ λανθάνειν ἐσπου-
δάζετο ἐπιμελέστερον ἢ πολλοὶ τῶν νῦν ἀνθρώπων ὑπὸ φιλοτιμίας

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 1, chap.15, sec.11, line 4

ἔγραψε τοῖς πανταχῇ ἐπισκόποις μὴ κοινωνεῖν αὐτοῖς. ἐκ τούτου δὲ

ἔτι μᾶλλον ἐπὶ ἑκάτερα ἐξεκαίετο ἡ σπουδὴ καὶ μείζων, οἷα φιλεῖ,
ἀνεκινήθη
ἔρις. ἐπεὶ γὰρ πολλάκις δεηθέντες Ἀλεξάνδρου οἱ ἀμφὶ τὸν Εὐσέβιον οὐκ
ἔπεισαν, ὡς ὑβρισμένοι ἐχαλέπαινον καὶ προθυμότεροι ἐγένοντο
 312

κρατῦναι
τὸ Ἀρείου δόγμα. καὶ σύνοδον ἐν Βιθυνίᾳ συγκροτήσαντες γράφουσι τοῖς

ἁπανταχῇ ἐπισκόποις ὡς ὀρθῶς δοξάζουσι κοινωνῆσαι τοῖς ἀμφὶ τὸν

Ἄρειον,
παρασκευάσαι δὲ καὶ Ἀλέξανδρον κοινωνεῖν αὐτοῖς. ὡς δὲ οὐδὲν
ἧττον παρὰ γνώμην αὐτοῖς ἐχώρει ἡ σπουδὴ Ἀλεξάνδρου μὴ εἴκοντος,
πρες-
βεύεται ὁ Ἄρειος πρὸς Παυλῖνον τὸν Τύρου ἐπίσκοπον καὶ Εὐσέβιον τὸν
Παμφίλου, ἐπιτροπεύοντα τὴν ἐκκλησίαν τῆς ἐν Παλαιστίνῃ
Καισαρείας,
καὶ Πατρόφιλον τὸν Σκυθοπόλεως, καὶ ἐξαιτεῖ ἅμα τοῖς ἀμφ' αὐτὸν
ἐπιτρα-  
πῆναι ἐκκλησιάζειν τὸν μετ' αὐτοῦ λαόν, ὡς πρότερον τὴν τῶν πρεσβυτέ-
ρων τάξιν ἐπέχοντας. εἶναι γὰρ ἔθος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ (καθάπερ καὶ νῦν)
ἑνὸς ὄντος τοῦ κατὰ πάντων ἐπισκόπου τοὺς πρεσβυτέρους ἰδίᾳ τὰς
ἐκκλη-
σίας κατέχειν καὶ τὸν ἐν αὐταῖς λαὸν συνάγειν. οἱ δὲ ἅμα καὶ ἄλλοις
ἐπισκό-
ποις ἐν Παλαιστίνῃ συνελθόντες ἐπεψηφίσαντο τῇ Ἀρείου αἰτήσει,
παρα-
κελευσάμενοι συνάγειν μὲν αὐτοὺς ὡς πρότερον, ὑποτετάχθαι δὲ
Ἀλεξάνδρῳ
καὶ ἀντιβολεῖν ἀεὶ τῆς πρὸς αὐτὸν εἰρήνης καὶ κοινωνίας μετέχειν.
 Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ συνόδων περὶ τούτου πολλῶν γενομένων
ἤκμαζεν ἡ ἔρις, ὡς μέχρι τῶν βασιλείων ἐλθεῖν, οὐ μετρίως ἐδυσφόρει

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 1, chap.15, sec.12, line 4

παρασκευάσαι δὲ καὶ Ἀλέξανδρον κοινωνεῖν αὐτοῖς. ὡς δὲ οὐδὲν

ἧττον παρὰ γνώμην αὐτοῖς ἐχώρει ἡ σπουδὴ Ἀλεξάνδρου μὴ εἴκοντος,
πρες-
βεύεται ὁ Ἄρειος πρὸς Παυλῖνον τὸν Τύρου ἐπίσκοπον καὶ Εὐσέβιον τὸν
Παμφίλου, ἐπιτροπεύοντα τὴν ἐκκλησίαν τῆς ἐν Παλαιστίνῃ
Καισαρείας,
καὶ Πατρόφιλον τὸν Σκυθοπόλεως, καὶ ἐξαιτεῖ ἅμα τοῖς ἀμφ' αὐτὸν
ἐπιτρα-  
πῆναι ἐκκλησιάζειν τὸν μετ' αὐτοῦ λαόν, ὡς πρότερον τὴν τῶν πρεσβυτέ-
 313

ρων τάξιν ἐπέχοντας. εἶναι γὰρ ἔθος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ (καθάπερ καὶ νῦν)
ἑνὸς ὄντος τοῦ κατὰ πάντων ἐπισκόπου τοὺς πρεσβυτέρους ἰδίᾳ τὰς
ἐκκλη-
σίας κατέχειν καὶ τὸν ἐν αὐταῖς λαὸν συνάγειν. οἱ δὲ ἅμα καὶ ἄλλοις
ἐπισκό-
ποις ἐν Παλαιστίνῃ συνελθόντες ἐπεψηφίσαντο τῇ Ἀρείου αἰτήσει,
παρα-
κελευσάμενοι συνάγειν μὲν αὐτοὺς ὡς πρότερον, ὑποτετάχθαι δὲ
Ἀλεξάνδρῳ
καὶ ἀντιβολεῖν ἀεὶ τῆς πρὸς αὐτὸν εἰρήνης καὶ κοινωνίας μετέχειν.
 Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ συνόδων περὶ τούτου πολλῶν γενομένων
ἤκμαζεν ἡ ἔρις, ὡς μέχρι τῶν βασιλείων ἐλθεῖν, οὐ μετρίως ἐδυσφόρει
Κωνσταντῖνος ὁ βασιλεύς, καθότι προσφάτως τῆς θρησκείας αὔξειν
ἀρχομέ-
νης πολλοὺς χριστιανίζειν ἀπέτρεπεν ἡ διαφωνία τῶν δογμάτων. καὶ
τούτου χάριν δῆλος ἦν ἐν αἰτίᾳ ποιούμενος Ἄρειόν τε καὶ Ἀλέξανδρον.
καὶ
γράψας αὐτοῖς ἐνεκάλει, ὡς δυναμένην λαθεῖν εἰς τὸ φανερὸν ἐξήγαγον
ταύτην τὴν ζήτησιν καὶ τῇ ἄγαν πρὸς τὸ ἐναντίον σπουδῇ φιλονίκως
ἀνεκίνη-
σαν, ἃ μήτε ζητεῖν τὴν ἀρχὴν ἔδει μήτε ἐνθυμεῖσθαι καὶ ἐνθυμηθέντας
σιωπῇ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.2, sec.5,

line 3

σίους ἐποίησε, πενομένοις δὲ τὰ ἐπιτήδεια ἀφθόνως διένειμε, τοὺς δὲ

χρονίων
δεσμῶν καὶ ὑπερορίας φυγῆς καὶ μετάλλων ἠλευθέρωσε. καί μοι δοκεῖ
τού-  
των ἀξίας ἀπειληφέναι τὰς ἀμοιβάς· τὴν μὲν γὰρ ἐνταῦθα βιοτήν, ὡς
οὐ πλέον ἐνεδέχετο, λαμπρῶς καὶ λίαν ἐπισήμως διήνυσε· Σεβαστή τε
ἀνε-
κηρύχθη, καὶ εἰκόνι ἰδίᾳ χρυσοῦν νόμισμα κατεσήμανε, καὶ βασιλικῶν
θη-
σαυρῶν ἐξουσίαν παρὰ τοῦ παιδὸς λαβοῦσα κατὰ γνώμην ἐχρῆτο. ἐπεὶ δὲ

ἔδει τὸν τῇδε καταλιπεῖν βίον, εὐκλεῶς ἐτελεύτησεν, ἔτη μὲν ἀμφὶ τὰ
ὀγδο-
ήκοντα γεγονυῖα, τὸν δὲ παῖδα καταλιποῦσα ἅμα Καίσαρσιν αὐτῆς
ἐκγόνοις
πάσης τῆς Ῥωμαίων οἰκουμένης ἡγούμενον. εἰ δέ τίς ἐστι καὶ τούτων
 314

ὄνησις, οὐδὲ τελευτήσασαν ἡ λήθη ἐκάλυψεν· ἔχει δὲ αὐτῆς διηνεκοῦς

μνήμης
ἐνέχυρον ὁ μέλλων αἰὼν τὴν ἐπὶ Βιθυνίας πόλιν καὶ ἑτέραν παρὰ
Παλαιστίνοις,
ἀπ' αὐτῆς λαβούσας τὴν προσηγορίαν. ταῦτα μὲν ἡμῖν ὧδε περὶ Ἑλένης
εἰρήσθω.
 Ὁ δὲ βασιλεὺς ἀεί τι πονῶν εἰς εὐσέβειαν συνετέλει καὶ πανταχοῦ
περικαλλεστάτους ναοὺς ἀνίστη τῷ Χριστῷ, διαφερόντως δὲ ἐν ταῖς
μητρο-
πόλεσιν, ὡς ἐπὶ τῆς Νικομηδέων τῆς Βιθυνῶν καὶ Ἀντιοχείας τῆς παρὰ
τὸν Ὀρόντην ποταμὸν καὶ ἐπὶ τῆς Βυζαντίων πόλεως, ἣν ἴσα Ῥώμῃ
κρατεῖν καὶ κοινωνεῖν αὐτῇ τῆς ἀρχῆς κατεστήσατο. ἐπεὶ γὰρ κατὰ
γνώμην αὐτῷ πάντα προὐχώρει, κατώρθωτο δὲ καὶ τὰ πρὸς τοὺς
ἀλλοφύλους

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.4, sec.2,

line 4

μίου σταυροῦ δυνάμεως μηδὲν κατορθῶσαι μήτε τοὺς θείους ἀγγέλους

μήτε
τοὺς εὐσεβεῖς καὶ ἀγαθοὺς ἀνθρώπους. ἀλλὰ ταῦτα μέν, ὅτι μὴ πάντα
κατα-
λέγειν καιρός, ἐξ ὧν ἔγνων συμβεβηκέναι ἐν τῷδε τῷ νεῷ εἰπεῖν
προήχθην.
 Ἀναγκαῖον δὲ διεξελθεῖν καὶ τὰ περὶ τὴν δρῦν τὴν Μαμβρῆ καλου-
μένην βεβουλευμένα Κωνσταντίνῳ τῷ βασιλεῖ. τόπος δὲ οὗτος, ὃν νῦν
Τερέ-
βινθον προσαγορεύουσιν, ἀπὸ δέκα καὶ πέντε σταδίων γείτονα τὴν
Χεβρὼν
πρὸς μεσημβρίαν ἔχων, Ἱεροσολύμων δὲ διεστὼς ἀμφὶ διακόσια καὶ
πεντή-
κοντα στάδια. οὗ δὴ λόγος ἐστὶν ἀληθὴς ἅμα τοῖς κατὰ Σοδομιτῶν ἀπο-
σταλεῖσιν ἀγγέλοις καὶ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ φανῆναι τῷ Ἀβραὰμ καὶ
προειπεῖν
αὐτῷ τοῦ παιδὸς τὴν γέννησιν. ἐνταῦθα δὲ λαμπρὰν εἰσέτι νῦν ἐτήσιον
πανήγυριν ἄγουσιν ὥρᾳ θέρους οἱ ἐπιχώριοι καὶ οἱ προσωτέρω
Παλαιστῖνοι
καὶ Φοίνικες καὶ Ἀράβιοι· συνίασι δὲ πλεῖστοι καὶ ἐμπορείας ἕνεκα
πωλή-  
σοντες καὶ ἀγοράσοντες. πᾶσι δὲ περισπούδαστος ἡ ἑορτή, Ἰουδαίοις μὲν

καθότι πατριάρχην αὐχοῦσι τὸν Ἀβραάμ, Ἕλλησι δὲ διὰ τὴν ἐπιδημίαν

 315

τῶν ἀγγέλων, τοῖς δ' αὖ Χριστιανοῖς ὅτι καὶ τότε ἐπεφάνη τῷ εὐσεβεῖ
ἀνδρὶ ὁ χρόνοις ὕστερον ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ ἀνθρωπείου γένους διὰ τῆς
παρθένου
φανερῶς ἑαυτὸν ἐπιδείξας. προσφόρως δὲ ταῖς θρησκείαις τιμῶσι τοῦτον
τὸν χῶρον, οἱ μὲν εὐχόμενοι τῷ πάντων θεῷ, οἱ δὲ τοὺς ἀγγέλους
ἐπικαλού-
μενοι καὶ οἶνον σπένδοντες καὶ λίβανον θύοντες ἢ βοῦν ἢ τράγον ἢ
πρόβατον
ἢ ἀλεκτρυόνα. ὃ γὰρ ἕκαστος ἐσπουδασμένον καὶ καλὸν εἶχε, διὰ παντὸς

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.4, sec.6,

line 4

ταῦτα ὡς ἐπίπαν ὁμοῦ τὰς σκηνὰς ἔχοντες καὶ ἀναμὶξ καθεύδοντες.

αἴθριος γὰρ καὶ ἀρόσιμός ἐστιν ὁ χῶρος καὶ οὐκ ἔχων οἰκήματα ἢ μόνον
τὰ παρ' αὐτὴν τὴν δρῦν πάλαι τοῦ Ἀβραὰμ γενόμενα καὶ τὸ φρέαρ τὸ
παρ'
αὐτοῦ κατασκευασθέν· περὶ δὲ τὸν καιρὸν τῆς πανηγύρεως οὐδεὶς
ἐντεῦθεν
ὑδρεύετο. νόμῳ γὰρ Ἑλληνικῷ οἱ μὲν λύχνους ἡμμένους ἐνθάδε
ἐτίθεσαν,
οἱ δὲ οἶνον ἐπέχεον ἢ πόπανα ἔρριπτον, ἄλλοι δὲ νομίσματα ἢ μύρα ἢ
θυμι-
άματα. καὶ διὰ τοῦτο, ὥς γε εἰκός, ἀχρεῖον τὸ ὕδωρ ἐγίνετο τῇ μετουσίᾳ
τῶν ἐμβαλλομένων. ταῦτα δὲ τὸν εἰρημένον τρόπον ἡδέως ᾗ θέμις
Ἕλλησιν
ἐπιτελούμενα παραγενομένη ποτὲ ἐνθάδε κατ' εὐχὴν ἡ τῆς γαμετῆς Κων-
σταντίνου μήτηρ τῷ βασιλεῖ κατήγγειλεν. ὁ δὲ πυθόμενος οὐ μετρίως
ᾐτιᾶτο τοὺς ἐπισκόπους Παλαιστίνης ὡς τοῦ προσήκοντος
ὀλιγωρήσαντας
καὶ τὸν τόπον ἅγιον ὄντα ὑπεριδόντας σπονδαῖς καὶ θύμασι βεβήλοις
μιαί-
νεσθαι. δείκνυσι δὲ αὐτοῦ τὴν εὐσεβῆ μέμψιν ἡ περὶ τούτου γραφεῖσα
ἐπιστολὴ Μακαρίῳ τῷ Ἱεροσολύμων ἐπισκόπῳ καὶ Εὐσεβίῳ τῷ
Παμφίλου  
καὶ τοῖς ἄλλοις Παλαιστίνων ἐπισκόποις· οὓς κατὰ ταὐτὸν συνελθεῖν
προς-
έταξε τοῖς ἐκ Φοινίκης ἐπισκόποις, ὥστε πρότερον τοῦ ἐνθάδε βωμοῦ
ἀνα-
καθαιρομένου ἐκ βάθρων πυρί τε τῶν ξοάνων παραδιδομένων ἐκκλησίαν
αὐτόθι διαγράψαι τῆς τοῦ τόπου ἀρχαιότητος καὶ σεμνότητος ἀξίαν, καὶ
τοῦ
 316

λοιποῦ προνοεῖν ἐλεύθερον σπονδῶν καὶ θυμάτων τοῦτον εἶναι, ὥστε

μηδὲν
ἕτερον πράττεσθαι ἢ τὸν θεὸν θρησκεύειν κατὰ τὸν τῆς ἐκκλησίας νόμον.

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.4, sec.7,

line 3

ὑδρεύετο. νόμῳ γὰρ Ἑλληνικῷ οἱ μὲν λύχνους ἡμμένους ἐνθάδε

ἐτίθεσαν,
οἱ δὲ οἶνον ἐπέχεον ἢ πόπανα ἔρριπτον, ἄλλοι δὲ νομίσματα ἢ μύρα ἢ
θυμι-
άματα. καὶ διὰ τοῦτο, ὥς γε εἰκός, ἀχρεῖον τὸ ὕδωρ ἐγίνετο τῇ μετουσίᾳ
τῶν ἐμβαλλομένων. ταῦτα δὲ τὸν εἰρημένον τρόπον ἡδέως ᾗ θέμις
Ἕλλησιν
ἐπιτελούμενα παραγενομένη ποτὲ ἐνθάδε κατ' εὐχὴν ἡ τῆς γαμετῆς Κων-
σταντίνου μήτηρ τῷ βασιλεῖ κατήγγειλεν. ὁ δὲ πυθόμενος οὐ μετρίως
ᾐτιᾶτο τοὺς ἐπισκόπους Παλαιστίνης ὡς τοῦ προσήκοντος
ὀλιγωρήσαντας
καὶ τὸν τόπον ἅγιον ὄντα ὑπεριδόντας σπονδαῖς καὶ θύμασι βεβήλοις
μιαί-
νεσθαι. δείκνυσι δὲ αὐτοῦ τὴν εὐσεβῆ μέμψιν ἡ περὶ τούτου γραφεῖσα
ἐπιστολὴ Μακαρίῳ τῷ Ἱεροσολύμων ἐπισκόπῳ καὶ Εὐσεβίῳ τῷ
Παμφίλου  
καὶ τοῖς ἄλλοις Παλαιστίνων ἐπισκόποις· οὓς κατὰ ταὐτὸν συνελθεῖν
προς-
έταξε τοῖς ἐκ Φοινίκης ἐπισκόποις, ὥστε πρότερον τοῦ ἐνθάδε βωμοῦ
ἀνα-
καθαιρομένου ἐκ βάθρων πυρί τε τῶν ξοάνων παραδιδομένων ἐκκλησίαν
αὐτόθι διαγράψαι τῆς τοῦ τόπου ἀρχαιότητος καὶ σεμνότητος ἀξίαν, καὶ
τοῦ
λοιποῦ προνοεῖν ἐλεύθερον σπονδῶν καὶ θυμάτων τοῦτον εἶναι, ὥστε
μηδὲν
ἕτερον πράττεσθαι ἢ τὸν θεὸν θρησκεύειν κατὰ τὸν τῆς ἐκκλησίας νόμον.

εἰ δὲ τὰ πρότερόν τις ἐπιχειρῶν ἁλοίη, τοὺς ἐπισκόπους μηνύειν, ὥστε

αὐτῷ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.25, sec.1,

line 4

ὁ δὲ Φρουμέντιος πάλιν εἰς Ἰνδοὺς ὑποστρέψας λέγεται τοσοῦτον

 317

εὐκλεῶς
τὴν ἱερωσύνην μετελθεῖν, ὡς ἐπαινεθῆναι παρὰ πάντων τῶν αὐτοῦ πειρα-

θέντων, οὐχ ἧττον ἢ τοὺς ἀποστόλους θαυμάζουσι, καθότι καὶ ἐπισημό-

τατον αὐτὸν ὁ θεὸς ἀπέφηνε, πολλὰς καὶ παραδόξους ἰάσεις καὶ σημεῖα
καὶ
τέρατα δι' αὐτοῦ δημιουργήσας. ἡ μὲν δὴ παρ' Ἰνδοῖς ἱερωσύνη ταύτην
ἔσχεν ἀρχήν.
 Ἀθανασίῳ δὲ πάλιν αἱ τῶν ἐναντίων ἐπιβουλαὶ ἀνεκίνουν πράγματα
καὶ μῖσος παρὰ τῷ βασιλεῖ κατεσκεύαζον καὶ κατηγόρων ἐπήγειρον
πλῆθος.
παρ' ὧν ὀχλούμενος ὁ βασιλεὺς σύνοδον γενέσθαι προσέταξεν ἐν
Καισαρείᾳ
τῆς Παλαιστίνης. εἰς ἣν κληθεὶς οὐχ ὑπήκουσεν, Εὐσεβίου τοῦ τῇδε
ἐπισκό-
που καὶ τοῦ Νικομηδείας καὶ τῶν ἀμφ' αὐτοὺς δείσας τὴν σκαιωρίαν.
ἀλλὰ
τότε μὲν καίτοι συνελθεῖν ἀναγκαζόμενος ἀμφὶ τοὺς τριάκοντα μῆνας
ἀνε-
βάλλετο· μετὰ δὲ ταῦτα σφοδρότερον βιασθεὶς ἧκεν εἰς Τύρον.
 Ἔνθα δὴ συνελθόντες πολλοὶ τῶν ἀνὰ τὴν ἕω ἐπισκόπων ἐκέλευον
αὐτὸν τὰς εὐθύνας ὑπέχειν τῶν κατηγορουμένων. κατηγόρουν δὲ αὐτοῦ
τοῦ μέρους Ἰωάννου Καλλίνικος ἐπίσκοπος καὶ Ἰσχυρίων τις ὡς
μυστικὸν
ποτήριον συνέτριψε καὶ ἐπισκοπικὸν καθεῖλε θρόνον καὶ Ἰσχυρίωνα
τοῦτον
πρεσβύτερον ὄντα πολλάκις καθεῖρξε καὶ συκοφαντήσας πρὸς Ὑγῖνον

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 3, chap.2, sec.9,

line 2

 Κατὰ ταύτην τὴν τοῦ βασιλέως γραφὴν τῆς καθόδου τυχὼν Ἀθανά-
σιος τὰς κατ' Αἴγυπτον ἐκκλησίας διεῖπεν. ὅσοι δὲ τὰ Ἀρείου ἐφρόνουν,
δεινὸν τοῦτο ἐποιοῦντο καὶ ἠρεμεῖν οὐκ ἠνείχοντο. ἐντεῦθέν τε συνεχεῖς
ἀνεκινοῦντο στάσεις, ὃ δὴ πρόφασιν πάλιν κατὰ Ἀθανασίου παρέσχεν
ἑτέρων
ἐπιβουλῶν. οἱ γὰρ ἀμφὶ τὸν Εὐσέβιον σπουδῇ πρὸς βασιλέα διέβαλλον
αὐτὸν ὡς στασιώδη καὶ παρὰ τοὺς νόμους τῆς ἐκκλησίας ἑαυτῷ τὴν
κάθο-
δον ἐπιτρέψαντα δίχα κρίσεως ἐπισκόπων. ἀλλ' ὅπως μὲν ἐκ τῆς τούτων
ἐπιβουλῆς αὖθις ἐξηλάθη τῆς Ἀλεξανδρείας, αὐτίκα δὴ κατὰ τὴν οἰκείαν
ἐρῶ τάξιν.
 Περὶ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου τελευτήσαντος δια-
 318

δέχεται τὴν ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ἐπισκοπὴν Ἀκάκιος. ὃς πρὸς

αὐτὸν Εὐσέβιον τὸν ζῆλον ἔχων καὶ ὑπ' αὐτῷ τοὺς ἱεροὺς παιδευθεὶς
λόγους
ἱκανός τε νοεῖν καὶ φράζειν ἀστεῖος ἐγένετο, ὡς καὶ πολλὰ συγγράμματα
λόγου ἄξια καταλιπεῖν. οὐκ εἰς μακρὰν δὲ καὶ Κωνσταντῖνος ὁ βασιλεὺς
πόλεμον ἐπαγαγὼν Κώνσταντι τῷ ἰδίῳ ἀδελφῷ, περὶ Ἀκυλίαν κτίννυται  
παρὰ τῶν αὐτοῦ ἡγεμόνων. περιίσταται δὲ τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς τὰ μὲν
πρὸς δύσιν εἰς Κώνσταντα, τὰ δὲ πρὸς ἕω εἰς Κωνστάντιον.
 Ἐν τούτῳ δὲ Ἀλεξάνδρου τετελευτηκότος διεδέξατο Παῦλος τὴν
Κωνσταντινουπόλεως ἱερωσύνην, ὡς μὲν λέγουσιν οἱ τὰ Ἀρείου καὶ
Μακε-
δονίου φρονοῦντες, ἑαυτῷ ταύτην πραγματευσάμενος παρὰ γνώμην
Εὐσε-
βίου τοῦ Νικομηδείας ἐπισκόπου καὶ Θεοδώρου τοῦ τῆς ἐν Θρᾴκῃ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 3, chap.12, sec.3, line 3

Ἀθανάσιον μὲν ὡς ἀδίκως ἐπιβουλευθέντα παρὰ τῶν ἐν Τύρῳ συνελθόν-

των, Μάρκελλον δὲ ὡς μὴ τάδε φρονεῖν ὁμολογήσαντα ἃ διεβάλλετο,
Ἀσκλη-
πᾶν δὲ ὡς Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου καὶ πολλῶν ἄλλων δικαστῶν ψήφῳ
τὴν  
ἐπισκοπὴν ἀπολαβόντα καί, ὅτι τάδε ἀληθῆ εἴη, ὑπόμνημα τῆς δίκης ἐπι-
δείξαντα, Λούκιον δὲ ὡς τῶν αὐτοῦ κατηγόρων φυγόντων. καὶ πρὸς τὴν
ἑκάστου παροικίαν ἔγραψαν αὐτοὺς ἔχειν ἐπισκόπους καὶ προσδοκᾶν,
Γρη-
γόριον δὲ τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ Βασίλειον τὸν ἐν Ἀγκύρᾳ καὶ
Κυντιανὸν
τὸν ἐν Γάζῃ μηδὲ ἐπισκόπους ὀνομάζειν μηδὲ κοινωνίαν τινὰ πρὸς
αὐτοὺς
ἔχειν μηδὲ Χριστιανοὺς ἡγεῖσθαι. καθεῖλον δὲ τῆς ἐπισκοπῆς Θεόδωρον
τὸν Θρᾷκα καὶ Νάρκισσον τὸν Εἰρηνοπόλεως ἐπίσκοπον καὶ Ἀκάκιον
τὸν
Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης καὶ Μηνόφαντον τὸν Ἐφέσου καὶ
Οὐρσάκιον
τὸν Σιγγιδώνου τῆς Μυσίας καὶ Οὐάλεντα τὸν Μουρσῶν τῆς Παννονίας
καὶ
Γεώργιον τὸν Λαοδικείας, εἰ καὶ μὴ τῇ συνόδῳ ταύτῃ παρεγένετο σὺν
τοῖς
ἀπὸ τῆς ἕω ἐπισκόποις. ἀφείλοντο δὲ τούτους τῆς ἱερωσύνης καὶ τῆς
 319

κοινωνίας ὡς τὸν υἱὸν χωρίζοντας τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας καὶ τοὺς πάλαι
καθαιρεθέντας διὰ τὴν Ἀρείου αἵρεσιν δεξαμένους καὶ εἰς ἀξιώματα
μείζω
λειτουργίας θεοῦ προαγαγόντας. διὰ ταῦτά τε αὐτοὺς ἀποκηρύξαντες
καὶ τῆς καθόλου ἐκκλησίας ἀλλοτρίους ψηφισάμενοι ἔγραψαν τοῖς
πανταχῇ
ἐπισκόποις ἐπιψηφίσασθαι τοῖς παρ' αὐτῶν κεκριμένοις καὶ ὁμοφρονεῖν
αὐτοῖς περὶ τὸ δόγμα. ἐξέθεντο δὲ καὶ αὐτοὶ τηνικαῦτα πίστεως γραφὴν
ἑτέραν, πλατυτέραν μὲν τῆς ἐν Νικαίᾳ, φυλάττουσαν δὲ τὴν αὐτὴν
διάνοιαν

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 3, chap.14, sec.21, line 1

δὲ θεοφιλὴς εἰσάγαν καὶ παραδόξων ἰάσεων καὶ σημείων δημιουργὸς καὶ

πρακτικὸς ὧν δεῖ καὶ τῶν εἰς φιλοσοφίαν ἡκόντων διδάσκαλος ἀγαθὸς
καὶ
χαρίεις καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἐν ταῖς εὐχαῖς εὐήκοος, ὡς μηδὲν ἀνήνυτον
γενέσθαι
ὧν παρὰ θεοῦ ἐζήτησε· πάντως γὰρ σοφὸς ὢν σοφῶς τὰς αἰτήσεις
ἐποιεῖτο,
αἷς ἑτοίμως τὸ θεῖον ἐπινεύειν πέφυκε.
 Κατὰ τούτους εἰκάζω γενέσθαι καὶ Ἀνοὺφ τὸν θεσπέσιον· ὃν ἐπυθόμην,
ἀφ' οὗ πρῶτον ἐν τοῖς διωγμοῖς ὑπὲρ τοῦ δόγματος ὡμολόγησε, μήτε
ψεῦδος
εἰπεῖν μήτε ἐπιθυμῆσαί τινος τῶν ἐπὶ γῆς. ἐπιτυχεῖν δὲ πάντων ὧνπερ τοῦ
θεοῦ ἐδεήθη, καὶ ὑπὸ θείῳ ἀγγέλῳ διδασκάλῳ πᾶσαν ἀρετὴν
παιδευθῆναι.
 Ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ μοναχῶν τοσάδε τέως ἡμῖν εἰρήσθω.
ἤδη δὲ καὶ Παλαιστίνη τὸν ἴσον τρόπον φιλοσοφεῖν ἤρχετο παρ'
Αἰγυπτίων
μαθοῦσα· διέπρεπε δὲ ἐνθάδε τότε Ἱλαρίων ὁ θεσπέσιος. τούτῳ δὲ πατρὶς
μὲν ἦν Θαβαθᾶ κώμη πρὸς νότον Γάζης κειμένη παρὰ τὸν χειμάρρουν,
ὃς ἐπὶ θάλασσαν τὰς ἐμβολὰς ἔχων ἐπιχωρίως ἀπ' αὐτῆς τῆς κώμης τὴν
ἐπωνυμίαν ἔλαβε. γραμματικῷ δὲ φοιτῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ κατὰ θέαν
Ἀντωνίου τοῦ μεγάλου μοναχοῦ εἰς τὴν ἔρημον ἦλθε, καὶ συγγενόμενος
αὐτῷ παραπλησίως φιλοσοφεῖν ἔγνω. ὀλίγον δὲ χρόνον ἐνθάδε διατρίψας

ἐπανῆλθεν εἰς τὴν πατρίδα· οὐ γὰρ ξυνεχωρεῖτο κατὰ γνώμην ἠρεμεῖν,

πολλῶν ὄντων ἑκάστοτε τῶν ὡς Ἀντώνιον ἐρχομένων. καταλαβὼν δὲ
τελευτήσαντας τοὺς πατέρας εἰς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τοὺς δεομένους τὴν  
οὐσίαν διένειμεν, οὐθέν τε παντάπασι καταλιπὼν ἑαυτῷ διέτριβεν ἐν
ἐρήμῳ
 320

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 3, chap.14, sec.27,

line 1

κεράμων κατεαγότων κατεσκευασμένον, εὔρους τε καὶ μήκους καὶ ὕψους

τοσούτου, ὅσον ἑστῶτα μὲν κεκυφέναι τὴν κεφαλήν, κείμενον δὲ τοὺς

πόδας
συλλέγειν ἐπάναγκες εἶναι. διὰ πάντων γὰρ εἴθιζεν ἑαυτὸν ταλαιπωρεῖν
καὶ
ῥᾳστώνης κρατεῖν. ἀμέλει τοι ὧν ἴσμεν ἐγκρατείας ἀκόμπου καὶ δεδοκι-
μασμένης οὐδενὶ κατέλιπεν ὑπερβολήν, ἀγωνιζόμενος πρὸς ἀσιτίαν καὶ
δίψος
καὶ ῥῖγος καὶ πνῖγος καὶ πρὸς τἆλλα πάθη καὶ θωπείας τοῦ σώματος καὶ
τῆς ψυχῆς. ἦν δὲ τὸ μὲν ἦθος σπουδαῖος, σεμνὸς δὲ τὸν λόγον, καὶ μνή-
μων καὶ ἐπήβολος ἀκριβὴς τῶν ἱερῶν γραφῶν· ἐπὶ τοσοῦτον δὲ θεοφιλὴς
ἐγένετο, ὡς ἔτι καὶ νῦν ἐπὶ τῷ ἑαυτοῦ τάφῳ πολλοὺς ἰᾶσθαι κάμνοντας
καὶ δαιμονῶντας, καὶ – τό γε παραδοξότατον – παρά τε Κυπρίοις, οὗ
πρότερον ἐτάφη, καὶ παρὰ Παλαιστίνοις, παρ' οἷς ἐστι νῦν. συμβὰν γὰρ
αὐτὸν ἐν Κύπρῳ διατρίβοντα τελευτῆσαι, πρὸς τῶν ἐπιχωρίων ἐκηδεύθη
καὶ
ἐν πολλῇ τιμῇ καὶ θεραπείᾳ παρ' αὐτοῖς ἦν. μετὰ δὲ ταῦτα Ἡσυχᾶς, ὃς
εὐδοκιμώτατος ἐγένετο τῶν αὐτοῦ μαθητῶν, κλέψας τὸ λείψανον
διεκόμισεν
εἰς Παλαιστίνην καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ μοναστηρίῳ ἔθαψε. καὶ τὸ ἐξ ἐκείνου
δημοτελῆ καὶ μάλα λαμπρὰν ἐνθάδε ἐτήσιον ἑορτὴν ἄγουσιν οἱ
ἐπιχώριοι.
ὧδε γὰρ Παλαιστίνοις ἔθος γεραίρειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἄνδρας ἀγαθοὺς
γενομένους, ὥσπερ ἀμέλει καὶ Αὐρήλιον τὸν Ἀνθηδόνιον καὶ Ἀλεξίωνα
τὸν ἀπὸ Βηθαγάθωνος καὶ Ἀλαφίωνα τὸν ἀπὸ Ἀσαλέας, οἳ κατὰ τὸν
αὐτὸν
γενόμενοι χρόνον ἐπὶ τῆς παρούσης βασιλείας εὐσεβῶς καὶ ἀνδρείως ἐν
φιλο-
σοφίᾳ ἐπολιτεύσαντο καὶ ταῖς οἰκείαις ἀρεταῖς ἐν ἑλληνιζούσαις ἄγαν
ταῖς

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 3, chap.14, sec.27, line 5

μασμένης οὐδενὶ κατέλιπεν ὑπερβολήν, ἀγωνιζόμενος πρὸς ἀσιτίαν καὶ

δίψος
 321

καὶ ῥῖγος καὶ πνῖγος καὶ πρὸς τἆλλα πάθη καὶ θωπείας τοῦ σώματος καὶ
τῆς ψυχῆς. ἦν δὲ τὸ μὲν ἦθος σπουδαῖος, σεμνὸς δὲ τὸν λόγον, καὶ μνή-
μων καὶ ἐπήβολος ἀκριβὴς τῶν ἱερῶν γραφῶν· ἐπὶ τοσοῦτον δὲ θεοφιλὴς
ἐγένετο, ὡς ἔτι καὶ νῦν ἐπὶ τῷ ἑαυτοῦ τάφῳ πολλοὺς ἰᾶσθαι κάμνοντας
καὶ δαιμονῶντας, καὶ – τό γε παραδοξότατον – παρά τε Κυπρίοις, οὗ
πρότερον ἐτάφη, καὶ παρὰ Παλαιστίνοις, παρ' οἷς ἐστι νῦν. συμβὰν γὰρ
αὐτὸν ἐν Κύπρῳ διατρίβοντα τελευτῆσαι, πρὸς τῶν ἐπιχωρίων ἐκηδεύθη
καὶ
ἐν πολλῇ τιμῇ καὶ θεραπείᾳ παρ' αὐτοῖς ἦν. μετὰ δὲ ταῦτα Ἡσυχᾶς, ὃς
εὐδοκιμώτατος ἐγένετο τῶν αὐτοῦ μαθητῶν, κλέψας τὸ λείψανον
διεκόμισεν
εἰς Παλαιστίνην καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ μοναστηρίῳ ἔθαψε. καὶ τὸ ἐξ ἐκείνου
δημοτελῆ καὶ μάλα λαμπρὰν ἐνθάδε ἐτήσιον ἑορτὴν ἄγουσιν οἱ
ἐπιχώριοι.
ὧδε γὰρ Παλαιστίνοις ἔθος γεραίρειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἄνδρας ἀγαθοὺς
γενομένους, ὥσπερ ἀμέλει καὶ Αὐρήλιον τὸν Ἀνθηδόνιον καὶ Ἀλεξίωνα
τὸν ἀπὸ Βηθαγάθωνος καὶ Ἀλαφίωνα τὸν ἀπὸ Ἀσαλέας, οἳ κατὰ τὸν
αὐτὸν
γενόμενοι χρόνον ἐπὶ τῆς παρούσης βασιλείας εὐσεβῶς καὶ ἀνδρείως ἐν
φιλο-
σοφίᾳ ἐπολιτεύσαντο καὶ ταῖς οἰκείαις ἀρεταῖς ἐν ἑλληνιζούσαις ἄγαν
ταῖς
τῇδε πόλεσι καὶ κώμαις εἰς ἐπίδοσιν ἤγαγον τὴν θρησκείαν.
 Κατ' ἐκεῖνο καιροῦ Ἰουλιανὸς ἀμφὶ τὴν Ἔδεσσαν ἐφιλοσόφει, ἀκρι-
βεστάτῃ καὶ οἷα ἀσωμάτῳ ἀγωγῇ καὶ πολιτείᾳ ἐπιχειρήσας, ὡς ἐκτὸς
σαρ-
κῶν ὀστέοις καὶ δέρματι δοκεῖν συνεστάναι καὶ Ἐφραὶμ τῷ Σύρῳ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 3, chap.14, sec.28, line 1

τῆς ψυχῆς. ἦν δὲ τὸ μὲν ἦθος σπουδαῖος, σεμνὸς δὲ τὸν λόγον, καὶ μνή-
μων καὶ ἐπήβολος ἀκριβὴς τῶν ἱερῶν γραφῶν· ἐπὶ τοσοῦτον δὲ θεοφιλὴς
ἐγένετο, ὡς ἔτι καὶ νῦν ἐπὶ τῷ ἑαυτοῦ τάφῳ πολλοὺς ἰᾶσθαι κάμνοντας
καὶ δαιμονῶντας, καὶ – τό γε παραδοξότατον – παρά τε Κυπρίοις, οὗ
πρότερον ἐτάφη, καὶ παρὰ Παλαιστίνοις, παρ' οἷς ἐστι νῦν. συμβὰν γὰρ
αὐτὸν ἐν Κύπρῳ διατρίβοντα τελευτῆσαι, πρὸς τῶν ἐπιχωρίων ἐκηδεύθη
καὶ
ἐν πολλῇ τιμῇ καὶ θεραπείᾳ παρ' αὐτοῖς ἦν. μετὰ δὲ ταῦτα Ἡσυχᾶς, ὃς
εὐδοκιμώτατος ἐγένετο τῶν αὐτοῦ μαθητῶν, κλέψας τὸ λείψανον
διεκόμισεν
εἰς Παλαιστίνην καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ μοναστηρίῳ ἔθαψε. καὶ τὸ ἐξ ἐκείνου
 322

δημοτελῆ καὶ μάλα λαμπρὰν ἐνθάδε ἐτήσιον ἑορτὴν ἄγουσιν οἱ

ἐπιχώριοι.
ὧδε γὰρ Παλαιστίνοις ἔθος γεραίρειν τοὺς παρ' αὐτοῖς ἄνδρας ἀγαθοὺς
γενομένους, ὥσπερ ἀμέλει καὶ Αὐρήλιον τὸν Ἀνθηδόνιον καὶ Ἀλεξίωνα
τὸν ἀπὸ Βηθαγάθωνος καὶ Ἀλαφίωνα τὸν ἀπὸ Ἀσαλέας, οἳ κατὰ τὸν
αὐτὸν
γενόμενοι χρόνον ἐπὶ τῆς παρούσης βασιλείας εὐσεβῶς καὶ ἀνδρείως ἐν
φιλο-
σοφίᾳ ἐπολιτεύσαντο καὶ ταῖς οἰκείαις ἀρεταῖς ἐν ἑλληνιζούσαις ἄγαν
ταῖς
τῇδε πόλεσι καὶ κώμαις εἰς ἐπίδοσιν ἤγαγον τὴν θρησκείαν.
 Κατ' ἐκεῖνο καιροῦ Ἰουλιανὸς ἀμφὶ τὴν Ἔδεσσαν ἐφιλοσόφει, ἀκρι-
βεστάτῃ καὶ οἷα ἀσωμάτῳ ἀγωγῇ καὶ πολιτείᾳ ἐπιχειρήσας, ὡς ἐκτὸς

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 3, chap.21, sec.5, line 4

τοὺς ἀνὰ τὴν Αἴγυπτον καὶ Λιβύην ἄρχοντας ἔγραψε. παραγενόμενος

δὲ Ἀθανάσιος εἰς Αἴγυπτον, οὓς μὲν ἔγνω τὰ Ἀρείου φρονοῦντας,
καθεῖλεν,
οἷς δὲ αὐτοὶ καθεῖλον, τὰς ἐκκλησίας ἐπέτρεψε κατὰ τὴν πίστιν τῆς ἐν
Νικαίᾳ
συνόδου, καὶ σπουδῇ ταύτης ἔχεσθαι ἐνετέλλετο. λέγεται δὲ τότε καὶ
διὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν τὴν ὁδοιπορίαν ποιούμενος ὅμοια πρᾶξαι, εἰ συνέ-
βαινε ταῖς ἐκκλησίαις ὑπὸ τῶν Ἀρείου κατέχεσθαι. ἀμέλει τοι καὶ τοῦτο
ἔγκλημα αὐτῷ ἐπῆγον, ὡς ἐν πόλεσι μηδὲν αὐτῷ προσηκούσαις
χειροτονεῖν
ἐτόλμησεν. οἷα δὲ καὶ ἀκόντων τῶν ἐναντίων κατωρθωκὼς τὴν ἐπάνο-
δον καὶ διὰ τὴν φιλίαν Κώνσταντος τοῦ βασιλέως οὐ δοκῶν
εὐκαταφρόνητος
εἶναι, μᾶλλον ἢ πρότερον ἐν τιμῇ ἦν. πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἐπισκόπων τῆς
πρὸς
αὐτὸν ἀπεχθείας μετέθεντο καὶ κοινωνίας μετέδοσαν, ὡς Παλαιστῖνοι·
παριόντα γὰρ αὐτὸν τότε δι' αὐτῶν εὐμενῶς προσεδέξαντο· καὶ σύνοδον
ἐν
Ἱεροσολύμοις ἐπιτελέσαντες Μάξιμός τε καὶ ἕτεροι ἔγραψαν περὶ αὐτοῦ
τάδε·
 »Ἡ ἁγία σύνοδος ἡ ἐν Ἱεροσολύμοις συναχθεῖσα τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ
»Λιβύῃ καὶ τοῖς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις καὶ λαῷ,
»ἀγαπητοῖς καὶ ποθεινοτάτοις ἀδελφοῖς ἐν κυρίῳ χαίρειν.
 »Κατ' ἀξίαν τῷ τῶν ὅλων θεῷ εὐχαριστεῖν οὐκ ἀρκοῦμεν, ἀγαπητοί,
»ἐφ' οἷς θαυμασίοις ἐποίησε πάντοτε, ἐποίησε δὲ καὶ νῦν μετὰ τῆς
 323

ὑμετέρας
»ἐκκλησίας, τὸν ποιμένα ὑμῶν καὶ κύριον καὶ συλλειτουργὸν ἡμῶν Ἀθα-
»νάσιον ἀποδοὺς ὑμῖν. τίς γὰρ ἤλπισέ ποτε ταῦτα ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν, ἃ νῦν
»ὑμεῖς ἔργῳ ἀπολαμβάνετε; ἀλλ' ἀληθῶς αἱ προσευχαὶ ὑμῶν εἰσηκούσθη

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 3, chap.23, sec.1, line 1

«τες δι' αὐτοῦ ὑμῖν ταύτας τὰς προσρήσεις διαπεμπόμεθα καὶ τὰς
εὐχαριστη-
»ρίους ὑμῶν εὐχάς, ἵν' εἰδῆτε τῷ συνδέσμῳ τῆς ἀγάπης πρὸς αὐτὸν καὶ
»ἡμᾶς ἡνῶσθαι. ὀφείλετε δὲ καὶ ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας τῶν θεοφιλεστάτων
»βασιλέων εὔχεσθαι, οἵτινες καὶ αὐτοὶ γνόντες τὸν πόθον ὑμῶν τὸν περὶ
»αὐτὸν καὶ τὴν αὐτοῦ καθαρότητα ἀποκαταστῆσαι ὑμῖν αὐτὸν μετὰ
πάσης
»τιμῆς κατηξίωσαν. ὑπτίαις οὖν ὑποδεξάμενοι αὐτὸν χερσὶ καὶ τὰς ὀφει-
»λομένας ὑπὲρ αὐτοῦ εὐχαριστηρίους εὐχὰς ἀναπέμψαι τῷ ταῦτα ὑμῖν
χαρι-
»σαμένῳ θεῷ σπουδάσατε, ὑπὲρ τοῦ διὰ παντὸς ὑμᾶς χαίρειν σὺν θεῷ καὶ

»δοξάζειν τὸν κύριον ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ κυρίῳ ἡμῶν, δι' οὗ τῷ πατρὶ ἡ

»δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν.»

 Καὶ τὰ μὲν ὧδε ἔγραψεν ἡ ἐκ Παλαιστίνης σύνοδος. μέγιστον δὲ ἐπὶ
τούτοις Ἀθανασίῳ συνεκύρησε περιφανῶς ἐλέγχον ἀδίκως αὐτοῦ κατα-
δικάσαι τοὺς ἐν Τύρῳ συνεληλυθότας. Οὐάλης γὰρ καὶ Οὐρσάκιος, οἳ
σὺν
τοῖς ἀμφὶ Θεόγνιον, ὡς πρόσθεν εἴρηται, εἰς τὸν Μαρεώτην παρεγένοντο
ἐρευνῆσαι, εἰ κατὰ τὴν Ἰσχυρίωνος γραφὴν ποτήριον ἱερὸν συνέτριψε,
μετα-
μεληθέντες τάδε ἔγραψαν Ἰουλίῳ τῷ Ῥωμαίων ἐπισκόπῳ·
 »Κυρίῳ μακαριωτάτῳ πάπᾳ Ἰουλίῳ Οὐρσάκιος καὶ Οὐάλης.
 »Ἐπειδὴ συνέστηκεν ἡμᾶς πρὸ τούτου πολλά τε καὶ δεινὰ περὶ Ἀθα-
»νασίου τοῦ ἐπισκόπου διὰ γραμμάτων ἡμῶν ὑποβεβληκέναι, γράμμασί

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 4, chap.1, sec.3,

line 3

νυται Κώνστας περὶ τοὺς πρὸς δύσιν Γαλάτας. Μαγνέντιος δέ, ὃς αὐτῷ
τὸν
φόνον ἐπεβούλευσε, πᾶσαν τὴν ὑπὸ Κώνσταντος ἀρχομένην ὑφ' ἑαυτὸν
ἐποίησε.
 324

Βρετανίων δέ τις ὑπὸ τῶν Ἰλλυριῶν στρατιωτῶν ἐν τῷ Σιρμίῳ βασιλεὺς

ἀνη-
γορεύθη. πλεῖστον δὲ τούτων τῶν κακῶν μέρος καὶ ἡ πρεσβυτέρα Ῥώμη
μετεῖχε, Νεποτιανοῦ, ὃς ἀδελφιδοῦς ἦν [καὶ] Κωνσταντίνου τοῦ
βασιλεύσαν-
τος, τοὺς μονομάχους περὶ ἑαυτὸν ποιησαμένου καὶ τῆς βασιλείας
ἀμφισβη-
τοῦντος. ἀλλ' ὁ μὲν ὑπὸ τῶν Μαγνεντίου στρατηγῶν ἀνῃρέθη,
Κωνστάντιος
δέ, ὡς εἰς μόνον αὐτὸν τῆς πάσης ἀρχῆς περιελθούσης, αὐτοκράτωρ
ἀναγο-
ρευθεὶς τοὺς τυράννους καθελεῖν ἐσπούδαζεν. ἐν τούτῳ δὲ Ἀθανάσιος
παρεγένετο εἰς Ἀλεξάνδρειαν καὶ σύνοδον γενέσθαι παρεσκεύασε τῶν ἐξ
Αἰγύπτου ἐπισκόπων καὶ ἐπιψηφίσασθαι τοῖς ἐν Σαρδοῖ καὶ Παλαιστίνῃ
περὶ αὐτοῦ δεδογμένοις.
 Ὁ δὲ βασιλεὺς ταῖς διαβολαῖς πεισθεὶς τῶν ἀπὸ τῆς ἐναντίας αἱρέσεως
ἐπὶ τῆς αὐτῆς οὐκ ἔμεινε γνώμης, ἀλλ' ἀπελαύνεσθαι προσέταξε παρὰ τὰ
πρότερον δεδογμένα τῇ ἐν Σαρδοῖ συνόδῳ τοὺς τῆς καθόδου τυχόντας·
ἡνίκα δὴ Μαρκέλλου πάλιν ἐκβληθέντος τὴν ἐν Ἀγκύρᾳ ἐκκλησίαν
κατέσχε
Βασίλειος, Λούκιος δὲ δεσμωτηρίῳ ἐμβληθεὶς ἀπώλετο. Παῦλος δὲ
ἀιδίῳ φυγῇ καταδικασθεὶς εἰς Κουκουσὸν τῆς Ἀρμενίας ἀπηνέχθη· ἔνθα
δὴ καὶ τετελεύτηκε, πότερον δὲ νόσῳ ἢ βίᾳ, ἐγὼ μὲν οὐκ ἀκριβῶ, φήμη

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 4, chap.7, sec.5, line 1

φανέντι εἰπεῖν προθυμηθέντες ἔλαθον οὐχ ἑκόντες Κωνστάντιον ἀντὶ

Μαγ-
νεντίου Αὔγουστον ἀναβοήσαντες. συμβαλὼν δὲ ἐκ τούτου Μαγνέντιος
ὡς
οὐ δεδομένον αὐτῷ θεόθεν βασιλεύειν, πειρᾶται καταλιπὼν τοῦτο τὸ
φρού-
ριον προσωτέρω χωρεῖν. διωκούσης δὲ τῆς Κωνσταντίου στρατιᾶς περὶ
τὸ καλούμενον Μοντιοσέλευκον συμβαλών, μόνος φεύγων εἰς
Λουγδοῦνον
διεσώθη. ἀνελὼν δὲ ἐνθάδε τὴν αὐτοῦ μητέρα καὶ τὸν ἀδελφόν, ὃν
Καίσαρα
κατέστησε, τελευταῖον ἑαυτὸν ἐπέσφαξε· μετ' οὐ πολὺ δὲ καὶ Δεκέννιος
ἕτερος αὐτοῦ ἀδελφὸς ἀγχόνῃ ἑαυτὸν διεχρήσατο. αἱ δὲ περὶ τὰ κοινὰ
ταραχαὶ οὐδὲ οὕτως τέλος ἔσχον. οὐκ εἰς μακρὰν γὰρ παρὰ μὲν τοῖς πρὸς
δύσιν Γαλάταις Σιλβανός τις ἐτυράννησεν, ὃν αὐτίκα καθεῖλον οἱ
Κωνσταν-
 325

τίου στρατηγοί. οἱ δὲ ἐν Διοκαισαρείᾳ Ἰουδαῖοι τὴν Παλαιστίνην καὶ

τοὺς πέριξ ὄντας κατέτρεχον, ὅπλα τε ἀράμενοι πείθεσθαι Ῥωμαίοις οὐκ
ἠνείχοντο. μαθὼν δὲ ταῦτα Γάλλος ὁ Καῖσαρ ἐν Ἀντιοχείᾳ διατρίβων,
πέμψας στρατιὰν αὐτούς τε ἐχειρώσατο καὶ τὴν ΔιοΚαισάρειαν
ἀνάστατον
ἐποίησε. δόξας δὲ εὖ πράττειν τὴν εὐημερίαν οὐκ ἤνεγκεν, ἀλλὰ τυραν-  
νεῖν ἐβούλετο. καταμηνύσαντας δὲ τῷ βασιλεῖ τὸν αὐτοῦ νεωτερισμὸν
Μάγ-
νον τε τὸν κοιαίστωρα καὶ τῆς ἕω τὸν ὕπαρχον Δομετιανὸν ἀνεῖλεν. ἀγα-
νακτήσας δὲ Κωνστάντιος μετεκαλεῖτο αὐτόν. ἀπειθεῖν δὲ οὐχ οἷός τε ὤν
(ἐδεδίει γάρ) εἴχετο τῆς ὁδοῦ. ἤδη δὲ παρὰ Φλάβωνα τὴν νῆσον
γενόμενος
ἀνῃρέθη τοῦ βασιλέως προστάξαντος, ἡνίκα δὴ αὐτὸς μὲν τὸ τρίτον ὑπά-
τευεν, ἕβδομον δὲ Κωνστάντιος.

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 4, chap.12, sec.5, line 4

μένης τῆς ἐνθάδε ἐκκλησίας ἐδεήθη τοῦ βασιλέως Εὐδόξιος ἐπανελθεῖν

εἰς
Συρίαν. ἐπιτραπεὶς δὲ τοῦτο σπουδῇ καταλαμβάνει τὴν Ἀντιόχειαν καὶ
περιποιεῖται ἑαυτῷ τὴν ἐνθάδε ἐπισκοπήν, μήτε Γεωργίου τοῦ
Λαοδικείας
ἐπισκόπου μήτε Μάρκου τοῦ Ἀρεθούσης, οἳ δὴ τότε τῶν ἐν Συρίᾳ
ἐπισκό-
πων ἐπίσημοι ἦσαν, μήτε τῶν ἄλλων, οἷς ἡ χειροτονία διέφερε,
συνθεμένων.
λόγος δὲ ταῦτα τὸν αὐτὸν πραγματεύσασθαι κατὰ γνώμην τοῦ
κρατοῦντος,
τῶν ἐν τοῖς βασιλείοις εὐνούχων συμπραξάντων, οἳ ἅμα Εὐδοξίῳ τὸ
Ἀετίου  
δόγμα ἐπῄνουν καὶ ἀνόμοιον εἶναι τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν ἐδόξαζον. ὡς οὖν
ἐκράτησε τῆς Ἀντιοχέων ἐκκλησίας, παρρησίας λαβόμενος περιφανῶς
ἤδη
προΐστατο τῆς τοιαύτης αἱρέσεως. καὶ συνελθὼν ἐν Ἀντιοχείᾳ ἅμα τοῖς
τὰ
τοιαῦτα φρονοῦσιν, ὧν ἦσαν καὶ Ἀκάκιος ὁ Καισαρείας τῆς
Παλαιστίνης
ἐπίσκοπος καὶ Οὐράνιος ὁ Τύρου, [ὃς] μετὰ τοῦ ὁμοουσίου καὶ τὸ
ὁμοιούσιον
 326

ὄνομα ἠθέτει, πρόφασιν ποιούμενος ὡς καὶ οἱ ἀνὰ τὴν δύσιν ἐπίσκοποι

ταῦτα
ἐψηφίσαντο. Ὅσιος γὰρ ἅμα τισὶ τῶν ἐνθάδε ἱερέων ἐπὶ καταλύσει
τῆς Οὐάλεντος καὶ Οὐρσακίου καὶ Γερμανίου φιλονικίας βιασθεὶς ἐν Σιρ-
μίῳ, ὡς εἴρηται, συνεχώρησε μήτε ὁμοούσιον μήτε ὁμοιούσιον λέγειν, ὡς

μηδὲ ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς ἐγνωσμένων τῶν ὀνομάτων καὶ ὑπὲρ νοῦν
ἀνθρώ-
πων ὂν οὐσίαν θεοῦ πολυπραγμονεῖν. ὡς κατωρθωκόσι δὲ περὶ τούτου τὰ

Ὁσίου γράμματα πρὸς αὐτοὺς ἐπιστολὴν διεπέμψαντο, Οὐάλεντι καὶ

Οὐρσα-
κίῳ καὶ Γερμανίῳ χάριν ὁμολογοῦντες καὶ τοῦ ὀρθῶς δοξάζειν τοὺς ἐν τῇ

δύσει τὰς ἀφορμὰς αὐτοῖς ἀνατιθέντες.

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 4, chap.24, sec.13, line 4

κατεγνωσμένους, εἰς Κύζικον ἀφικομένους, ἐχειροτόνησεν ἀκρίτως.

Ἑορ-
τάσιον δὲ καθεῖλον ὡς ἐπίσκοπον Σάρδεων γενόμενον μὴ συναινεσάντων

τῶν ἐν Λυδίᾳ ἐπισκόπων, Δρακόντιον δὲ τὸν Περγάμου ὡς πρότερον ἐν

Γαλατίᾳ ἐπισκοποῦντα· καὶ ὡς παράνομον τὴν ἐφ' ἑκατέρῳ χειροτονίαν
ἔλυσαν. ἐπὶ τούτοις αὖθις συνελθόντες καθαιροῦσι Σιλβανὸν τὸν Ταρ-
σοῦ ἐπίσκοπον καὶ Σωφρόνιον τὸν Πομπηιουπόλεως τῆς Παφλαγόνων,
Ἐλπίδιόν τε τὸν Σατάλων καὶ Νέωνα τὸν ἐν Σελευκείᾳ τῆς Ἰσαυρίας.  
καθεῖλον δὲ Σιλβανὸν ὡς ἀρχηγὸν γενόμενον ἀπονοίας τοῖς ἄλλοις ἔν τε
Σελευ-
κείᾳ καὶ Κωνσταντινουπόλει καὶ Θεόφιλον προστήσαντα τῆς ἐν
Κασταβάλοις
ἐκκλησίας, Ἐλευθερουπόλεως ἐπίσκοπον χειροτονηθέντα πρότερον παρὰ

τῶν ἐπισκόπων Παλαιστίνης καὶ ἐπομοσάμενον παρὰ γνώμην ἑτέραν μὴ

ὑπεισιέναι ἐπισκοπήν, Σωφρόνιον δὲ ὡς πλεονεκτεῖν καὶ καπηλεύειν ἐπι-
χειροῦντα τὰ προσφερόμενα τῇ ἐκκλησίᾳ καὶ μετὰ κλῆσιν πρώτην καὶ
δευτέ-
ραν, ἐπειδὴ μόλις ἀπήντησε, μὴ ἐθελήσαντα παρ' αὐτοῖς ἀπολογήσασθαι
πρὸς τὰ ἐγκλήματα, ἀλλὰ τοὺς ἔξωθεν αἱρεῖσθαι δικαστάς, Νέωνα δὲ
ὡς ἐπὶ τῆς ἰδίας ἐκκλησίας σπουδάσαντα Ἀννιανὸν χειροτονηθῆναι Ἀν-
τιοχέων ἐπίσκοπον καὶ ἀπείρους τινὰς ἱερῶν γραφῶν καὶ θεσμῶν
 327

ἐκκλησίας
ἀπερισκέπτως πολιτευομένους ὄντας ἐπισκόπους καταστήσαντα, οἳ μετὰ
ταῦτα χρημάτων κτῆσιν τῆς ἱερωσύνης προὐτίμησαν καὶ ἐγγράφως
εἵλοντο
τὰς οὐσίας ἔχοντες λειτουργεῖν ἢ δίχα τούτων ἐπισκοπεῖν, τὸν δὲ
Ἐλπίδιον
ὡς Βασιλείῳ ἐπὶ ταραχῇ συμμίξαντα καὶ καθηγητὴν γενόμενον ἀταξίας
καὶ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 4, chap.25, sec.1, line 3

ἀπερισκέπτως πολιτευομένους ὄντας ἐπισκόπους καταστήσαντα, οἳ μετὰ

ταῦτα χρημάτων κτῆσιν τῆς ἱερωσύνης προὐτίμησαν καὶ ἐγγράφως
εἵλοντο
τὰς οὐσίας ἔχοντες λειτουργεῖν ἢ δίχα τούτων ἐπισκοπεῖν, τὸν δὲ
Ἐλπίδιον
ὡς Βασιλείῳ ἐπὶ ταραχῇ συμμίξαντα καὶ καθηγητὴν γενόμενον ἀταξίας
καὶ
παρὰ τὰ δόξαντα τῇ ἐν Μελιτινῇ συνόδῳ Εὐσέβιον μὲν ἄνδρα
καθῃρημένον
πρεσβυτερίῳ ἀποκαταστήσαντα, Νεκταρίαν δέ τινα διὰ παραβάσεις
συνθη-
κῶν καὶ ὅρκων ἀκοινώνητον γενομένην διακονίας ἀξιώσαντα, μὴ μετὸν
αὐτῇ τιμῆς κατὰ τοὺς νόμους τῆς ἐκκλησίας.
 Σὺν τούτοις δὲ καὶ Κύριλλον τὸν Ἱεροσολύμων καθεῖλον ὡς Εὐσταθίῳ
καὶ Ἐλπιδίῳ κεκοινωνηκότα, ἐναντία σπουδάσασι τοῖς ἐν Μελιτινῇ συν-
ελθοῦσι, μεθ' ὧν καὶ αὐτὸς συνεληλύθει, καὶ ὡς μετὰ τὴν ἐν Παλαιστίνῃ
καθαίρεσιν κοινωνίας μετασχόντα σὺν Βασιλείῳ καὶ Γεωργίῳ [καὶ] τῷ
Λαο-
δικείας ἐπισκόπῳ. ἐπειδὴ γὰρ ἐπετράπη τὴν Ἱεροσολύμων ἐπισκοπήν,
περὶ μητροπολιτικῶν δικαίων διεφέρετο πρὸς Ἀκάκιον τὸν Καισαρείας
ὡς ἀποστολικοῦ θρόνου ἡγούμενος· ἐντεῦθέν τε εἰς ἀπέχθειαν
κατέστησαν
καὶ ἀλλήλους διέβαλλον, ὡς οὐχ ὑγιῶς περὶ θεοῦ φρονοῖεν· καὶ γὰρ καὶ
πρὶν
ἐν ὑπονοίᾳ ἑκάτερος ἦν, ὁ μὲν τὰ Ἀρείου δογματίζων, Κύριλλος δὲ τοῖς
ὁμο-
ούσιον τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν εἰσηγουμένοις ἑπόμενος. οὕτως δὲ ἔχων γνώ-
μης Ἀκάκιος σὺν τοῖς τὰ αὐτοῦ φρονοῦσιν ἐπισκόποις τοῦ ἔθνους

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

 328

Book 5, chap.3, sec.6, line 1

τοῦ Νείλου καὶ τὰ σύμβολα κατὰ τὰ παλαιὰ πάτρια κομίζεσθαι πρὸς τὸν
Σάραπιν· κατὰ πρόσταξιν γὰρ Κωνσταντίνου τῇ ἐκκλησίᾳ προσεφέρετο.
τῷ
δὲ κοινῷ τῶν πόλεων πολλάκις ἔγραφεν, εἰ μὲν πρὸς Ἑλληνισμὸν
τετραμμένας
ἔγνω, προτρέπων αἰτεῖν ἃς βούλονται δωρεάς, ταῖς δὲ χριστιανιζούσαις
περι-
φανῶς ἀπηχθάνετο, μήτε ἐπιδημεῖν αὐταῖς ἀνεχόμενος μήτε
πρεσβευομένων
περὶ τῶν λυπούντων τὰς πρεσβείας δεχόμενος. ἀμέλει τοι προσδοκω-
μένων τότε Περσῶν ἐπιστρατεύειν, πρεσβευομένοις περὶ τούτου
Νισιβηνοῖς  
ὡς παντελῶς χριστιανίζουσι καὶ μήτε τοὺς ναοὺς ἀνοίγουσι μήτε εἰς τὰ
ἱερὰ
φοιτῶσιν ἠπείλησε μὴ βοηθεῖν μήτε πρεσβείαν δέχεσθαι καὶ ὡς ἐναγοῦς
τῆς
αὐτῶν πόλεως μὴ ἐπιβήσεσθαι πρότερον, εἰ μὴ πύθοιτο εἰς Ἑλληνισμὸν
μεταβαλόντας. παραπλήσια δὲ καὶ τοῖς ἐν Παλαιστίνῃ Κωνσταντιεῦσι
ἐγκαλῶν προσένειμε Γαζαίοις τὴν αὐτῶν πόλιν. ταύτην γὰρ τὴν
Κωνστάντει-
αν, ὡς ἐκ τῶν πρόσθεν ἔγνωμεν, ἐπίνειον Γαζαίων οὖσαν καὶ Μαϊουμᾶν
προσαγορευομένην, μαθὼν Κωνσταντῖνος ἐς τὰ μάλιστα τὴν Χριστιανῶν
θρησκείαν πρεσβεύειν, ἀξίᾳ πόλεως ἐτίμησε καὶ Κωνσταντίῳ τῷ παιδὶ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 5, chap.21, sec.5,

line 1

ἀνδριάντα τότε μὲν οἱ Ἑλληνισταὶ σύροντες κατέαξαν, μετὰ δὲ ταῦτα οἱ

Χριστιανοὶ συλλέξαντες ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἀπέθεντο, ἔνθα καὶ νῦν
φυλάττεται.
ἀπὸ δὲ τῆς βάσεως ἐφ' ᾗ ἵστατο οὗτος ὁ ἀνδριάς, ὡς ἱστορεῖ Εὐσέβιος,
παν-
τοίων παθῶν καὶ νοσημάτων ἀλεξίκακον φάρμακον βοτάνη τις ἔφυεν, ἧς
τὸ
εἶδος οὐδὲ εἷς ἔγνω τῶν ἐν τῇ καθ' ἡμᾶς οἰκουμένῃ ἰατρῶν ἢ ἐμπείρων.
ἐμοὶ δὲ δοκεῖ μηδὲν εἶναι θαῦμα τοῦ θεοῦ τοῖς ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντος
καὶ τὰς εὐεργεσίας συμβῆναι ξένας. ἐπεὶ καὶ ἄλλα πλεῖστα παράδοξα
κατὰ
πόλεις καὶ κώμας, ὡς εἰκός, μόνοις ἠκρίβωται τοῖς ἐπιχωρίοις ἐκ τῆς
ἀρχῆ-
θεν παραδόσεως ἐγνωσμένα· καὶ ὡς ἀληθὲς τοῦτο, αὐτίκα ἐπιδείξω ἐν-
 329

τεῦθεν.
 Πόλις ἐστὶ τῆς Παλαιστίνης ἡ νῦν καλουμένη Νικόπολις. ταύτην δὲ
ἔτι κώμην οὖσαν οἶδεν ἡ θεία τῶν εὐαγγελίων βίβλος καὶ Ἐμμαοῦς
προσαγο-
ρεύει, Ῥωμαῖοι δὲ μετὰ τὴν ἅλωσιν Ἱεροσολύμων καὶ τὴν κατὰ τῶν Ἰου-
δαίων νίκην Νικόπολιν ἀνηγόρευσαν, ἐκ δὲ τοῦ συμβάντος οὕτως
ὠνόμασαν.
πρὸ ταύτης τῆς πόλεως παρὰ τὴν τριοδίαν, ἔνθα συμβαδίζων ὁ Χριστὸς
τοῖς
περὶ Κλεόπαν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν συνετάττετο ὡς ἐπὶ ἑτέραν
κώμην σπεύδων, πηγή τίς ἐστι σωτήριος, ἐν ᾗ τὰ πάθη ἀπολούονται
ἄνθρω-
ποί τε καὶ τὰ ἄλλα ζῷα διαφόροις νόσοις κάμνοντα. λέγεται γὰρ ἐξ
ὁδοιπορίας ποθὲν ἐπὶ τὴν πηγὴν ἐλθόντα τὸν Χριστὸν ἅμα τοῖς μαθηταῖς  

ἐνθάδε ἀπονίψασθαι τοὺς πόδας, καὶ τὸ ἐξ ἐκείνου ἀλεξίκακον

παθημάτων
γενέσθαι τὸ ὕδωρ.

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 5, chap.21, sec.11, line 3

ἁγίαν παρθένον, ἐλθεῖν εἰς τὴν Ἑρμούπολιν, ἅμα δὲ εἰσιόντι παρὰ τὴν
πύλην
μὴ ἐνεγκὸν τοῦτο τὸ δένδρον μέγιστον ὂν τοῦ Χριστοῦ τὴν ἐπιδημίαν ἐπὶ
τὸ
ἔδαφος κλῖναι καὶ προσκυνῆσαι. καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου τοῦ φυτοῦ
παρὰ πολλῶν ἀκούσας εἶπον· ἡγοῦμαι δὲ ἢ σημεῖον τοῦτο γενέσθαι τῆς
ἐν
τῇ πόλει τοῦ θεοῦ παρουσίας, ἢ ὡς εἰκὸς Ἑλληνικῷ νόμῳ διὰ μέγεθος καὶ

κάλλος θρησκευόμενον τὸ δένδρον παρὰ τῶν ἐνοικούντων, ἐσείσθη τοῦ

θερα-
πευομένου δι' αὐτοῦ δαίμονος φρίξαντος τὸν τῶν τοιούτων καθαιρέτην·
ἐπεί
φασιν αὐτομάτως σεισθῆναι καὶ πάντα τὰ ξόανα τῶν Αἰγυπτίων ἐπιδημή-
σαντος αὐτοῖς τότε τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὴν τοῦ Ἡσαΐου προφητείαν. ἀπε-
λαθέντος δὲ τοῦ δαίμονος εἰς μαρτυρίαν τοῦ συμβεβηκότος ἔμεινε τὸ
φυτόν,
τοὺς πίστει χρωμένους ἰώμενον. καὶ τούτων μὲν Αἰγύπτιοι καὶ
Παλαιστῖνοι
 330

τοῦ παρ' αὐτοῖς ὄντος ἕκαστοι μάρτυρες.

 Ὁ δὲ βασιλεὺς εἰ καὶ Χριστιανοὺς ἐμίσει καὶ χαλεπῶς πρὸς αὐτοὺς
εἶχεν, ἀλλ' οὖν Ἰουδαίοις εὔνους ἦν καὶ πρᾶος, καὶ πατριάρχαις καὶ ἀρχη-
γοῖς αὐτῶν καὶ αὐτῷ δὲ τῷ πλήθει ἔγραφεν εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τῆς
αὐτοῦ βασιλείας. ἐποίει δὲ τοῦτο οὐ τὴν θρησκείαν, ὡς εἰκάζω, ἐπαινῶν
(ᾔδει γὰρ μητέρα ταύτην, ὡς εἰπεῖν, τοῦ Χριστιανῶν δόγματος καὶ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 6, chap.4, sec.7, line 1

ρεῖν δὲ κατὰ σκοπὸν τὰ ἐπιχειρούμενα τοῖς ἐν μέρει τι βουλομένοις

πράττειν  
ἢ ἐξαπατᾶν ὡς ἐπὶ Κωνσταντίου τοῦ βασιλέως. ἐδήλουν δὲ μὴ παρα-
γενέσθαι σφᾶς εἰς τὸ στρατόπεδον, ὥστε μὴ ὀχληροὺς εἶναι δοκεῖν· εἰ δὲ
ἐπιτραπεῖεν, ἀσμένως τοῦτο ποιήσειν ὑποζυγίοις ἰδίοις καὶ δαπάνῃ χρω-
μένους. καὶ οἱ μὲν τοιάδε Ἰοβιανῷ τῷ βασιλεῖ ἔγραψαν. ἐν τούτῳ δὲ συν-
όδου γενομένης ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας βεβαιοῦται τῶν ἐν Νικαίᾳ
συνελη-
λυθότων ἡ πίστις καὶ κρατεῖ ὥστε ἀναμφηρίστως τὸν υἱὸν τῷ πατρὶ δοξά-
ζειν ὁμοούσιον. ἐκοινώνησαν δὲ ταύτης τῆς συνόδου Μελέτιος, ὃς τότε
αὐτῆς
τῆς Ἀντιοχείας τὴν ἐκκλησίαν ἐπετρόπευε, καὶ Εὐσέβιος ὁ Σαμοσάτων
καὶ Πελάγιος ὁ Λαοδικείας τῆς Σύρων καὶ Ἀκάκιος ὁ Καισαρείας τῆς
Πα-
λαιστίνης καὶ Εἰρηνίων ὁ Γαζαῖος καὶ Ἀθανάσιος ὁ Ἀγκύρας. ταῦτα δὲ
πράξαντες ἐδήλωσαν τῷ βασιλεῖ τὰ δόξαντα γράψαντες ὧδε·
 »Τῷ εὐσεβεστάτῳ καὶ θεοφιλεστάτῳ δεσπότῃ ἡμῶν Ἰοβιανῷ Νικητῇ
»Αὐγούστῳ ἡ τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ παρόντων ἐπισκόπων ἐκ διαφόρων
ἐπαρχιῶν
»σύνοδος.
 »Τὴν ἐκκλησιαστικὴν εἰρήνην τε καὶ ὁμόνοιαν ὅτι σοῦ καὶ πρώτη πρες-
»βεύειν ἐσπούδακεν ἡ εὐσέβεια, εὖ ἴσμεν καὶ αὐτοί, θεοφιλέστατε
βασιλεῦ.
»ὅτι δὲ κεφάλαιον τῆς τοιαύτης ἑνότητος τῆς ἀληθοῦς καὶ ὀρθοδόξου
πίστεως
»καλῶς ὑπείληφας τὸν χαρακτῆρα, οὐδὲ τοῦτο ἀγνοοῦμεν. ἵνα τοίνυν μὴ
»μετὰ τῶν παραχαρασσόντων τὰ δόγματα τῆς ἀληθείας τετάχθαι νομιζώ-
»μεθα, ἀναφέρομεν τῇ σῇ εὐλαβείᾳ, ὅτι τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ἐν Νικαίᾳ
πάλαι

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 6, chap.32, sec.1,

line 1
 331

ἀλλ' ἑκοντὶ ἑλέσθαι εἰς τὴν ὑπερορίαν ἐλθεῖν. πᾶσαν δέ, οἷά γε ἐκ νέου
φιλοσοφήσας, μοναχικὴν ἀρετὴν ἐξησκεῖτο. ὁ δὲ Σολομὼν ἀπὸ ἐμπόρου
εἰς μοναχὸν μεταβαλών, οὐδὲ αὐτὸς ὀλίγον ἀπώνατο τῆς ἔνθεν ὠφελείας·

ὑπὸ διδασκάλῳ γὰρ τῷ ἀδελφῷ καὶ τοῖς τῇδε φιλοσοφοῦσιν ἐπιμελῶς

παιδευθεὶς καὶ περὶ τὸ θεῖον ὅτι μάλιστα προθύμως ἐσπούδαζε καὶ πρὸς
τοὺς πέλας ἀγαθὸς ἐτύγχανεν. ἡ μὲν Ῥινοκορούρων ἐκκλησία τοιούτων
ἐξ ἀρχῆς ἡγεμόνων ἐπιτυχοῦσα οὐ διέλιπεν ἐξ ἐκείνου μέχρι καὶ εἰς ἡμᾶς
καὶ εἰσέτι νῦν τοῖς ἐκείνων χρωμένη θεσμοῖς καὶ ἀγαθοὺς ἄνδρας
φέρουσα·
κοινὴ δέ ἐστι τοῖς αὐτόθι κληρικοῖς οἴκησίς τε καὶ τράπεζα καὶ τἆλλα
πάντα.
 Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Παλαιστίνη μοναχῶν ἀνδρῶν διατριβαῖς ἤνθει. οἵ
τε γὰρ πλείους ὧν ἐν τῇ Κωνσταντίου βασιλείᾳ ἀπηριθμησάμην, ἔτι περι-
ῆσαν ταύτην τὴν ἐπιστήμην σεμνύνοντες, οἱ δὲ ταῖς αὐτῶν συνουσίαις εἰς

ἄκρον ἀρετῆς ἐπέδοσαν καὶ εἰς εὔκλειαν μείζονα τοῖς ἐνθάδε

φροντιστηρίοις  
προσετέθησαν. ὧν ἦν Ἡσυχᾶς ὁ Ἱλαρίωνος ἑταῖρος καὶ Ἐπιφάνιος ὁ
ὕστερον Σαλαμῖνος τῆς Κύπρου γενόμενος ἐπίσκοπος. ἐφιλοσόφησε δὲ
Ἡσυχᾶς μὲν οὗ καὶ ὁ διδάσκαλος, Ἐπιφάνιος δὲ ἀμφὶ Βησανδούκην
κώμην ὅθεν ἦν, νομοῦ Ἐλευθεροπόλεως. ἐκ νέου δὲ ὑπὸ μοναχοῖς
ἀρίστοις
παιδευθεὶς καὶ τούτου χάριν ἐν Αἰγύπτῳ πλεῖστον διατρίψας χρόνον, ἐπι-
σημότατος ἐπὶ μοναστικῇ φιλοσοφίᾳ γέγονε παρά τε Αἰγυπτίοις καὶ Πα-
λαιστίνοις, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ Κυπρίοις, παρ' οἷς ᾑρέθη τῆς μητροπόλεως

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία. Book 6, chap.32, sec.3,

line 5

 Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Παλαιστίνη μοναχῶν ἀνδρῶν διατριβαῖς ἤνθει. οἵ

τε γὰρ πλείους ὧν ἐν τῇ Κωνσταντίου βασιλείᾳ ἀπηριθμησάμην, ἔτι περι-
ῆσαν ταύτην τὴν ἐπιστήμην σεμνύνοντες, οἱ δὲ ταῖς αὐτῶν συνουσίαις εἰς

ἄκρον ἀρετῆς ἐπέδοσαν καὶ εἰς εὔκλειαν μείζονα τοῖς ἐνθάδε

φροντιστηρίοις  
προσετέθησαν. ὧν ἦν Ἡσυχᾶς ὁ Ἱλαρίωνος ἑταῖρος καὶ Ἐπιφάνιος ὁ
ὕστερον Σαλαμῖνος τῆς Κύπρου γενόμενος ἐπίσκοπος. ἐφιλοσόφησε δὲ
Ἡσυχᾶς μὲν οὗ καὶ ὁ διδάσκαλος, Ἐπιφάνιος δὲ ἀμφὶ Βησανδούκην
κώμην ὅθεν ἦν, νομοῦ Ἐλευθεροπόλεως. ἐκ νέου δὲ ὑπὸ μοναχοῖς
ἀρίστοις
παιδευθεὶς καὶ τούτου χάριν ἐν Αἰγύπτῳ πλεῖστον διατρίψας χρόνον, ἐπι-
 332

σημότατος ἐπὶ μοναστικῇ φιλοσοφίᾳ γέγονε παρά τε Αἰγυπτίοις καὶ Πα-

λαιστίνοις, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ Κυπρίοις, παρ' οἷς ᾑρέθη τῆς μητροπόλεως

τῆς νήσου ἐπισκοπεῖν. ὅθεν οἶμαι μᾶλλον κατὰ πᾶσαν ὡς εἰπεῖν τὴν
ὑφ' ἥλιον ἀοιδιμώτατός ἐστιν. ὡς ἐν ὁμίλῳ γὰρ καὶ πόλει μεγάλῃ τε καὶ
παράλῳ ἱερωμένος καὶ μεθ' ὅσης ἀρετῆς εἶχε πολιτικοῖς ἐμβαλὼν πράγ-
μασιν, ἀστοῖς καὶ ξένοις παντοδαποῖς γνώριμος ἐν ὀλίγῳ ἐγένετο, τοῖς
μὲν
θεασαμένοις καὶ πεῖραν λαβοῦσι τῆς αὐτοῦ πολιτείας, τοῖς δὲ παρὰ
τούτων
πυθομένοις. πρὸ δὲ τῆς εἰς Κύπρον ἀποδημίας ἔτι ἐν Παλαιστίνῃ
διέτριβεν ἐπὶ τῆς παρούσης ἡγεμονίας, ἡνίκα δὴ ἐν τοῖς τῇδε
φροντιστηρίοις
εὖ μάλα διέπρεπον Σαλαμάνης τε καὶ Φούσκων καὶ Μαλαχίων καὶ
Κρισπίων
ἀδελφοί· ἐφιλοσόφουν δὲ ἀμφὶ Βηθελέαν κώμην τοῦ νομοῦ Γάζης. καὶ
γὰρ δὴ
καὶ εὐπατρίδαι τῶν ἔνθεν ἦσαν. διδασκάλου δὲ ταύτης τῆς φιλοσοφίας

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 6, chap.32, sec.5, line 1

Ἡσυχᾶς μὲν οὗ καὶ ὁ διδάσκαλος, Ἐπιφάνιος δὲ ἀμφὶ Βησανδούκην

κώμην ὅθεν ἦν, νομοῦ Ἐλευθεροπόλεως. ἐκ νέου δὲ ὑπὸ μοναχοῖς
ἀρίστοις
παιδευθεὶς καὶ τούτου χάριν ἐν Αἰγύπτῳ πλεῖστον διατρίψας χρόνον, ἐπι-
σημότατος ἐπὶ μοναστικῇ φιλοσοφίᾳ γέγονε παρά τε Αἰγυπτίοις καὶ Πα-
λαιστίνοις, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ Κυπρίοις, παρ' οἷς ᾑρέθη τῆς μητροπόλεως

τῆς νήσου ἐπισκοπεῖν. ὅθεν οἶμαι μᾶλλον κατὰ πᾶσαν ὡς εἰπεῖν τὴν
ὑφ' ἥλιον ἀοιδιμώτατός ἐστιν. ὡς ἐν ὁμίλῳ γὰρ καὶ πόλει μεγάλῃ τε καὶ
παράλῳ ἱερωμένος καὶ μεθ' ὅσης ἀρετῆς εἶχε πολιτικοῖς ἐμβαλὼν πράγ-
μασιν, ἀστοῖς καὶ ξένοις παντοδαποῖς γνώριμος ἐν ὀλίγῳ ἐγένετο, τοῖς
μὲν
θεασαμένοις καὶ πεῖραν λαβοῦσι τῆς αὐτοῦ πολιτείας, τοῖς δὲ παρὰ
τούτων
πυθομένοις. πρὸ δὲ τῆς εἰς Κύπρον ἀποδημίας ἔτι ἐν Παλαιστίνῃ
διέτριβεν ἐπὶ τῆς παρούσης ἡγεμονίας, ἡνίκα δὴ ἐν τοῖς τῇδε
φροντιστηρίοις
εὖ μάλα διέπρεπον Σαλαμάνης τε καὶ Φούσκων καὶ Μαλαχίων καὶ
Κρισπίων
ἀδελφοί· ἐφιλοσόφουν δὲ ἀμφὶ Βηθελέαν κώμην τοῦ νομοῦ Γάζης. καὶ
 333

γὰρ δὴ
καὶ εὐπατρίδαι τῶν ἔνθεν ἦσαν. διδασκάλου δὲ ταύτης τῆς φιλοσοφίας
ἔτυχον Ἱλαρίωνος, ἀφ' οὗ λέγεταί ποτε τούτων ἅμα οἴκοι ἀπιόντων ἐκ
μέσου ἁρπαγῆναί πως τὸν Μαλαχίωνα καὶ ἀφανῆ γενέσθαι, ἐξαπίνης τε
πάλιν ἀναφανῆναι, τὴν αὐτὴν ὁδὸν συμβαδίζοντα τοῖς ἀδελφοῖς, μετ' οὐ
πολὺ δὲ ἀποβιῶναι, νέον μὲν ἔτι ὄντα, τῶν γεγηρακότων δὲ ἐν φιλοσοφίᾳ

κατ' ἀρετὴν βίου καὶ θεοφίλειαν οὐ λειπόμενον. καὶ Ἀμμώνιος δὲ ὡσεὶ

δέκα σταδίοις τούτων διεστὼς ᾤκει ἀμφὶ Χαφαρχόνβραν, κώμην Γαζαίαν

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 6, chap.32, sec.8, line 2

καὶ εὐπατρίδαι τῶν ἔνθεν ἦσαν. διδασκάλου δὲ ταύτης τῆς φιλοσοφίας

ἔτυχον Ἱλαρίωνος, ἀφ' οὗ λέγεταί ποτε τούτων ἅμα οἴκοι ἀπιόντων ἐκ
μέσου ἁρπαγῆναί πως τὸν Μαλαχίωνα καὶ ἀφανῆ γενέσθαι, ἐξαπίνης τε
πάλιν ἀναφανῆναι, τὴν αὐτὴν ὁδὸν συμβαδίζοντα τοῖς ἀδελφοῖς, μετ' οὐ
πολὺ δὲ ἀποβιῶναι, νέον μὲν ἔτι ὄντα, τῶν γεγηρακότων δὲ ἐν φιλοσοφίᾳ

κατ' ἀρετὴν βίου καὶ θεοφίλειαν οὐ λειπόμενον. καὶ Ἀμμώνιος δὲ ὡσεὶ

δέκα σταδίοις τούτων διεστὼς ᾤκει ἀμφὶ Χαφαρχόνβραν, κώμην Γαζαίαν

ἀφ' ἧς τὸ γένος εἶχεν, ἀνὴρ ἀκριβῶς ὅτι μάλιστα καὶ ἀνδρείως ἐν τῇ

ἀσκήσει
διαγενόμενος. Σιλβανὸς δέ, ὃν διὰ τὴν ἄγαν ἀρετὴν ὑπὸ ἀγγέλων ὑπη-
ρετούμενον θεαθῆναι λόγος, Παλαιστῖνος ὢν ἔτι οἶμαι κατὰ τὴν
Αἴγυπτον  
ἐφιλοσόφει τότε· ὕστερον δὲ ἐν τῷ Σιναίῳ ὄρει ὀλίγον διατρίψας, μετὰ
τοῦτο τὴν ἐν Γεράροις ἐν τῷ χειμάρρῳ μεγίστην τε καὶ ἐπισημοτάτην
πλείστων ἀγαθῶν ἀνδρῶν συνοικίαν συνεστήσατο· ἧς μετ' αὐτὸν
ἡγήσατο
Ζαχαρίας ὁ θεσπέσιος.
 Ἐντεῦθεν δὲ ἐπὶ Συρίαν καὶ Πέρσας τοὺς Σύρων ὁμόρους ἰτέον· οἳ
δὴ πρὸς πλῆθος ἐπέδωκαν, τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ φιλοσοφοῦσιν ἁμιλλώμενοι.
διέπρεπον δὲ ὅτι μάλιστα τότε παρὰ μὲν Νισιβηνοῖς ἀμφὶ τὸ Σιγάρον
καλού-
μενον ὄρος Βαθθαῖος καὶ Εὐσέβιος καὶ Βαργῆς καὶ Ἁλᾶς καὶ Ἀββῶς,
Λάζαρός τε ὁ γεγονὼς ἐπίσκοπος καὶ Ἀβδάλεως καὶ Ζήνων καὶ Ἡλιό-
δωρος ὁ γέρων. τούτους δὲ καὶ βοσκοὺς ἀπεκάλουν, ἔναγχος τῆς τοι

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

 334

Book 6, chap.33, sec.4, line 2

ματα ἔχουσιν οὔτε ἄρτον ἢ ὄψον ἐσθίουσιν οὔτε οἶνον πίνουσιν, ἐν δὲ

τοῖς
ὄρεσι διατρίβοντες ἀεὶ τὸν θεὸν εὐλογοῦσιν ἐν εὐχαῖς καὶ ὕμνοις κατὰ
θεσμὸν τῆς ἐκκλησίας. τροφῆς δὲ ἡνίκα γένηται καιρός, καθάπερ
νεμόμενοι,
ἅρπην ἔχων ἕκαστος, ἀνὰ τὸ ὄρος περιιόντες τὰς βοτάνας σιτίζονται. καὶ
οἱ μὲν ὧδε ἐφιλοσόφουν, ἐν Κάραις δὲ Εὐσέβιος, ὃς ἐν τῷ ἐθελοντὴς
καθεῖρχ-
θαι ἐφιλοσόφει, καὶ Πρωτογένης, ὃς τὴν αὐτόθι ἐκκλησίαν ἐπετρόπευσε
μετὰ Βῖτον τὸν τότε ἐπίσκοπον, Βῖτον ἐκεῖνον τὸν ἀοίδιμον, ὅν φασι
βασιλέα
Κωνσταντῖνον πρώτως θεασάμενον ὁμολογῆσαι ὡς πάλαι πολλάκις ἐν
ἐπι-
φανείαις τὸν ἄνδρα τοῦτον ὁ θεὸς αὐτῷ ἐπέδειξε καὶ παρεκελεύσατο ὅ τι
λέγοι πειθαρχεῖν αὐτῷ. καὶ Ἀώνης δὲ ἐν Φαδανᾷ τὸ φροντιστήριον
εἶχε. τόπος δὲ οὗτος οὗ ὁ Ἰακὼβ ὁ τοῦ Ἀβραὰμ ἔγγονος ἐκ Παλαιστίνης
ἐπιστάς, ἔτι παρθένῳ συνήντετο τῇ μετὰ ταῦτα γαμετῇ· ἐκκυλίσας τε τοῦ
ἐνθάδε φρέατος τὸν λίθον, πρῶτον αὐτῆς τὸ ποίμνιον ἐπότισε. φασὶ δὲ
τοῦτον Ἀώνην τῆς ἐκτὸς πάτου ἀνθρώπων καὶ ἀκριβοῦς φιλοσοφίας
ἄρξαι
παρὰ Σύροις, ὥσπερ Ἀντώνιον παρ' Αἰγυπτίοις.
 Τούτῳ δὲ συνοίκω ἤστην Γαδδανᾶς τε καὶ Ἄζιζος, πρὸς ὁμοίαν ἀρετὴν
ἁμιλλωμένω. ἀνὰ δὲ τὴν ἐκ γειτόνων Ἔδεσσαν καὶ πέριξ ταύτης εὐδοκι-  
μώτατοι φιλόσοφοι κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον ἦσαν Ἰουλιανὸς καὶ Ἐφραὶμ
ὁ
Σύρος συγγραφεύς, οἱ ἐν τῇ Κωνσταντίου βασιλείᾳ δηλωθέντες, Βαρσῆς
τε
καὶ Εὐλόγιος, οἳ καὶ ἐπισκόπω ἄμφω ὕστερον ἐγενέσθην οὐ πόλεως
τινός,
ἀλλὰ τιμῆς ἕνεκεν, ἀντ' ἀμοιβῆς ὥσπερ τῶν αὐτοῖς πεπολιτευμένων χειρο

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 6, chap.38, sec.2, line 4

στιανιζόντων διωγμὸς ἀνακωχὴν ἔσχεν, Εὐζωίου δὲ τελευτήσαντος προ-

βληθεὶς εἰς τὴν αὐτοῦ διαδοχὴν Δωρόθεος τῶν τὰ Ἀρείου φρονούντων
προΐστατο.
 Ὑπὸ δὲ τὸν αὐτὸν τοῦτον χρόνον τελευτήσαντος τοῦ Σαρακηνῶν
βασιλέως αἱ πρὸς τοὺς Ῥωμαίους σπονδαὶ ἐλύθησαν, Μαυία δὲ ἡ τού-
 335

του γαμετὴ τὴν ἡγεμονίαν τοῦ ἔθνους ἐπιτροπεύουσα ἐδῄου τὰς Φοινί-
κων καὶ Παλαιστίνων πόλεις μέχρι καὶ Αἰγυπτίων, ἐξ εὐωνύμων ἀνα-
πλέοντι τὸν Νεῖλον τὸ Ἀράβιον καλούμενον κλίμα οἰκούντων. ἦν δὲ
οὐχ οἷος νομίζεσθαι ῥᾴδιος ὁ πόλεμος ὡς παρὰ γυναικὸς παρασκευαζό-
μενος, καρτερὰν δὲ καὶ δυσκαταγώνιστόν φασι γενέσθαι Ῥωμαίοις ταύ-
την τὴν μάχην, ὡς καὶ τὸν ἡγεμόνα τῶν ἐν Φοινίκῃ καὶ Παλαιστίνῃ
στρατιωτῶν εἰς συμμαχίαν ἐπικαλέσασθαι τὸν στρατηγὸν πάσης τῆς ἀνὰ
τὴν ἕω ἱππικῆς τε καὶ πεζῆς στρατιᾶς. τὸν δὲ γελάσαι μὲν τὴν κλῆσιν
καὶ ἀπόμαχον ποιῆσαι τὸν καλέσαντα· παραταξάμενον δὲ πρὸς
Μαυίαν ἀντιστρατηγοῦσαν τραπῆναι καὶ μόλις διασωθῆναι παρὰ τοῦ
ἡγεμόνος τῶν Παλαιστίνων καὶ Φοινίκων στρατιωτῶν. ὡς γὰρ εἶδεν
αὐτὸν κινδυνεύοντα, μένειν ἐκτὸς τῆς μάχης κατὰ τὴν αὐτοῦ πρόσταξιν
εὔηθες ἐνόμισε· προσδραμὼν δὲ ὑπήντετο τοῖς βαρβάροις καὶ τῷ μὲν
καιρὸν
ἔδωκεν ἀσφαλεστέρας φυγῆς, αὐτὸς δὲ ὑπαναχωρῶν ἐν τῷ φεύγειν  
ἐτόξευε καὶ τοὺς πολεμίους ἐπικειμένους ἀπεκρούετο τοῖς τοξεύμασι.
ταῦτα
δὲ πολλοὶ τῶν τῇδε προσοικούντων εἰσέτι νῦν ἀπομνημονεύουσι, παρὰ δὲ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 7, chap.11, sec.2, line 3

καὶ παρὰ τὴν θήκην Βαβύλα τοῦ μάρτυρος ἐτάφη. λέγεται δὲ διὰ πάσης
τῆς λεωφόρου κατὰ βασιλέως πρόσταγμα ἐντὸς τειχῶν εἰς τὰς πόλεις
εἰσδεχθῆναι παρὰ τὸ νενομισμένον Ῥωμαίοις, ἀμοιβαδόν τε ὑπὸ
ψαλμῳδίαις
ταῖς κατὰ τόπον τιμώμενον ἕως Ἀντιοχείας διακομισθῆναι.  
 Καὶ Μελέτιος μὲν τοιᾶσδε ἠξιώθη ταφῆς. χειροτονεῖται δὲ ἀντ'
αὐτοῦ Φλαβιανὸς παρὰ τοὺς δοθέντας ὅρκους· ἔτι γὰρ Παυλῖνος τῷ βίῳ
περιῆν. ἐκ τούτου δὲ μεγίστη πάλιν ταραχὴ τὴν Ἀντιοχέων ἐκκλησίαν
ἐπέλαβε, καὶ πλεῖστοι σφᾶς ἀπέσχισαν τῆς πρὸς Φλαβιανὸν κοινωνίας
καὶ
ὑπὸ Παυλίνῳ ἰδίᾳ ἐκκλησίαζον. διεφέροντο δὲ τούτου χάριν πρὸς ἀλλή-
λους καὶ αὐτοὶ οἱ ἱερεῖς. καὶ Αἰγύπτιοι μὲν καὶ Ἀράβιοι καὶ Κύπριοι ὡς
ἐπὶ ἠδικημένῳ Παυλίνῳ ἠγανάκτουν, Σύροι δὲ καὶ Παλαιστῖνοι καὶ Φοί-
νικες, Ἀρμενίων τε καὶ Καππαδοκῶν καὶ Γαλατῶν καὶ τῶν πρὸς τῷ
Πόντῳ
οἱ πλείους τὰ Φλαβιανοῦ ἐφρόνουν. οὐχ ἥκιστα δὲ ἐχαλέπαινον ὁ Ῥω-
μαίων ἐπίσκοπος καὶ πάντες οἱ πρὸς ἑσπέραν ἱερεῖς, καὶ Παυλίνῳ μὲν ὡς
ἐπισκόπῳ Ἀντιοχείας τὰς συνήθεις ἔγραφον ἐπιστολάς, ἃς συνοδικὰς κα-
λοῦσι, πρὸς δὲ Φλαβιανὸν σιωπὴν ἦγον, καὶ τοὺς ἀμφὶ Διόδωρον τὸν
Ταρ-
 336

σοῦ καὶ Ἀκάκιον τὸν Βεροίας, τοὺς αὐτὸν χειροτονήσαντας, ἐν αἰτίᾳ

ἐποι-
οῦντο καὶ ἀκοινωνήτους εἶχον. ὥστε δὲ τὰ περὶ τούτων διαγνῶναι,
ἔγραψαν αὐτοί τε καὶ Γρατιανὸς ὁ βασιλεύς, συγκαλοῦντες εἰς τὴν δύσιν
τοὺς ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς ἐπισκόπους.
 Κατὰ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον τῶν ἀπὸ τῆς καθόλου ἐκκλησίας καταλαμ

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 7, chap.15, sec.11, line 3

τυχὼν εἰς Ἰταλίαν ἀνήχθη. φασὶ δὲ τοῦ ναοῦ τούτου τότε καθαιρου-
μένου τινὰς τῶν καλουμένων ἱερογλυφικῶν χαρακτήρων σταυροῦ
σημείῳ
ἐμφερεῖς ἐγκεχαραγμένους τοῖς λίθοις ἀναφανῆναι· παρ' ἐπιστημόνων δὲ
τὰ
τοιαῦτα ἑρμηνευθεῖσαν σημᾶναι ταύτην τὴν γραφὴν ζωὴν ἐπερχομένην·
τοῦτο
δὲ πρόφασιν Χριστιανισμοῦ πολλοῖς γενέσθαι τῶν Ἑλληνιστῶν, καθότι
καὶ
γράμματα ἕτερα τοῦτο τὸ ἱερὸν τέλος ἕξειν ἐδήλου, ἡνίκα οὗτος ὁ
χαρακτὴρ
φανῇ. τὸ μὲν δὴ Σεραπεῖον ὧδε ἥλω καὶ μετ' οὐ πολὺ εἰς ἐκκλησίαν μετε-
σκευάσθη Ἀρκαδίου τοῦ βασιλέως ἐπώνυμον.
 Εἰσέτι δὲ κατὰ πόλεις τινὰς προθύμως ὑπερεμάχοντο τῶν ναῶν οἱ
Ἑλληνισταί, παρὰ μὲν Ἀραβίοις Πετραῖοι καὶ Ἀρεοπολῖται, παρὰ δὲ Πα-
λαιστίνοις Ῥαφεῶται καὶ Γαζαῖοι, παρὰ δὲ Φοίνιξιν οἱ τὴν Ἡλιούπολιν
οἰκοῦντες, Σύρων δὲ μάλιστα οἱ τοῦ νομοῦ Ἀπαμείας τῆς πρὸς τῷ Ἀξίῳ
ποταμῷ· οὓς ἐπυθόμην ἐπὶ φυλακῇ τῶν παρ' αὐτοῖς ναῶν συμμαχίαις
χρή-
σασθαι πολλάκις Γαλιλαίων ἀνδρῶν καὶ τῶν περὶ τὸν Λίβανον κωμῶν, τὸ

δὲ τελευταῖον ἐπὶ τοσοῦτον προελθεῖν τόλμης, ὡς καὶ Μάρκελλον τὸν

τῇδε
ἐπίσκοπον ἀνελεῖν. λογισάμενος γάρ, ὡς οὐκ ἄλλως αὐτοὺς ῥᾴδιον με-
ταθεῖναι τῆς προτέρας θρησκείας, τοὺς ἀνὰ τὴν πόλιν καὶ τὰς κώμας

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 7, chap.19, sec.7, line 3

ἐπίσκοπος. φασὶ δὲ τοῦτο οὐ πρότερον εἰωθὸς ἐπιγενέσθαι ἀφ' οὗ Ἄρειος

 337

πρεσβύτερος ὢν περὶ τοῦ δόγματος διαλεγόμενος ἐνεωτέρισε. ξένον δὲ

κἀκεῖνο παρὰ Ἀλεξανδρεῦσι τούτοις· ἀναγινωσκομένων γὰρ τῶν
εὐαγγελίων
οὐκ ἐπανίσταται ὁ ἐπίσκοπος· ὃ παρ' ἄλλοις οὔτε ἔγνων οὔτε ἀκήκοα.  
ταύτην δὲ τὴν ἱερὰν ἀναγινώσκει βίβλον ἐνθάδε μόνος ὁ ἀρχιδιάκονος,
παρὰ
δὲ ἄλλοις διάκονοι, ἐν πολλαῖς δὲ ἐκκλησίαις οἱ ἱερεῖς μόνοι, ἐν δὲ
ἐπισήμοις
ἡμέραις ἐπίσκοποι, ὡς ἐν Κωνσταντινουπόλει κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν
τῆς
ἀναστασίμου ἑορτῆς.
 Καὶ τὴν πρὸ ταύτης δὲ καλουμένην τεσσαρακοστήν, ἐν ᾗ νηστεύει τὸ
πλῆθος, οἱ μὲν εἰς ἓξ ἑβδομάδας ἡμερῶν λογίζονται, ὡς οἱ Ἰλλυριοὶ καὶ οἱ

πρὸς δύσιν, Λιβύη τε πᾶσα καὶ Αἴγυπτος σὺν τοῖς Παλαιστίνοις, οἱ δὲ

ἑπτά, ὡς ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ τοῖς πέριξ ἔθνεσι μέχρι Φοινίκων,
ἄλλοι
δὲ τρεῖς σποράδην ἐν ταῖς ἓξ ἢ ἑπτὰ νηστεύουσιν, οἱ δὲ ἅμα τρεῖς πρὸ τῆς

ἑορτῆς συνάπτουσιν, οἱ δὲ δύο, ὡς οἱ τὰ Μοντανοῦ φρονοῦντες. οὐ μὴν

ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐκκλησιάζειν οὐχ ὁ αὐτὸς παρὰ πᾶσι καιρὸς ἢ τρόπος.
ἀμέλει
οἱ μὲν καὶ τῷ σαββάτῳ ὁμοίως τῇ μιᾷ σαββάτου ἐκκλησιάζουσιν, ὡς ἐν
Κωνσταντινουπόλει καὶ σχεδὸν πανταχῇ, ἐν Ῥώμῃ δὲ καὶ Ἀλεξανδρείᾳ
οὐκέτι· παρὰ δὲ Αἰγυπτίοις ἐν πολλαῖς πόλεσι καὶ κώμαις παρὰ τὸ κοινῇ
πᾶσι νενομισμένον πρὸς ἑσπέραν τῷ σαββάτῳ συνιόντες, ἠριστηκότες

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 7, chap.19, sec.9, line 4

δὲ τρεῖς σποράδην ἐν ταῖς ἓξ ἢ ἑπτὰ νηστεύουσιν, οἱ δὲ ἅμα τρεῖς πρὸ τῆς

ἑορτῆς συνάπτουσιν, οἱ δὲ δύο, ὡς οἱ τὰ Μοντανοῦ φρονοῦντες. οὐ μὴν

ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐκκλησιάζειν οὐχ ὁ αὐτὸς παρὰ πᾶσι καιρὸς ἢ τρόπος.
ἀμέλει
οἱ μὲν καὶ τῷ σαββάτῳ ὁμοίως τῇ μιᾷ σαββάτου ἐκκλησιάζουσιν, ὡς ἐν
Κωνσταντινουπόλει καὶ σχεδὸν πανταχῇ, ἐν Ῥώμῃ δὲ καὶ Ἀλεξανδρείᾳ
οὐκέτι· παρὰ δὲ Αἰγυπτίοις ἐν πολλαῖς πόλεσι καὶ κώμαις παρὰ τὸ κοινῇ
πᾶσι νενομισμένον πρὸς ἑσπέραν τῷ σαββάτῳ συνιόντες, ἠριστηκότες
ἤδη,
μυστηρίων μετέχουσι. καὶ εὐχαῖς δὲ καὶ ψαλμῳδίαις ταῖς αὐταῖς ἢ
ἀναγνώσμασι κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν οὐ πάντας εὑρεῖν ἔστι κεχρημένους.
 338

οὕτω γοῦν τὴν καλουμένην Ἀποκάλυψιν Πέτρου, ὡς νόθον παντελῶς

πρὸς
τῶν ἀρχαίων δοκιμασθεῖσαν, ἔν τισιν ἐκκλησίαις τῆς Παλαιστίνης εἰσέτι

νῦν ἅπαξ ἑκάστου ἔτους ἀναγινωσκομένην ἔγνων ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς

παρασκευῆς,
ἣν εὐλαβῶς ἅπας ὁ λαὸς νηστεύει ἐπὶ ἀναμνήσει τοῦ σωτηρίου πάθους.
τὴν δὲ νῦν ὡς Ἀποκάλυψιν Παύλου τοῦ ἀποστόλου φερομένην, ἣν οὐδεὶς

ἀρχαίων οἶδε, πλεῖστοι μοναχῶν ἐπαινοῦσιν. ἐπὶ ταύτης δὲ τῆς βασιλείας

ἰσχυρίζονταί τινες ταύτην ηὑρῆσθαι τὴν βίβλον. λέγουσι γὰρ ἐκ θείας
ἐπι-
φανείας ἐν Ταρσῷ τῆς Κιλικίας κατὰ τὴν οἰκίαν Παύλου μαρμαρίνην
λάρ-
νακα ὑπὸ γῆν εὑρεθῆναι καὶ ἐν αὐτῇ τὴν βίβλον εἶναι. ἐρομένῳ δέ μοι
περὶ τούτου ψεῦδος ἔφησεν εἶναι Κίλιξ πρεσβύτερος τῆς ἐν Ταρσῷ
ἐκκλησίας·
γεγονέναι μὲν γὰρ πολλῶν ἐτῶν καὶ ἡ πολιὰ τὸν ἄνδρα ἐδείκνυ· ἔλεγε δὲ
μηδὲν τοιοῦτον ἐπίστασθαι παρ' αὐτοῖς συμβάν, θαυμάζειν τε εἰ μὴ τάδε  

Σαλαμίνιος Ερμίας. Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 9, chap.17, sec.1, line 2

ρίαν παῖδας καταλιπών. ἐν τούτῳ δὲ τὰ μὲν πρὸς ἕω τῆς ἀρχομένης  

πολεμίων ἀπήλλακτο καὶ σὺν κόσμῳ πολλῷ τὰ τῇδε ἰθύνετο παρὰ τὴν
πάν-
των δόξαν· ἦν γὰρ ἔτι νέος ὁ κρατῶν. ἐδόκει δὲ ὁ θεὸς περιφανῶς
ἥδεσθαι τῇ παρούσῃ βασιλείᾳ, οὐ μόνον ἐξ ἀπροσδοκήτου τὰ περὶ τοὺς
πολέ-
μους ὧδε διατιθείς, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἐπ' εὐσεβείᾳ πάλαι εὐδοκιμηκότων
τὰ
ἱερὰ σώματα ἀναφαίνων· οἷον δὴ καὶ τότε συνέβη ἐπὶ Ζαχαρίᾳ τῷ παλαιῷ

προφήτῃ γενέσθαι καὶ Στεφάνῳ τῷ διακόνῳ χειροτονηθέντι παρὰ τῶν

ἀπο-
στόλων. ἑκατέρου δὲ τῆς εὑρέσεως παραδόξου καὶ θείας οὔσης
ἀναγκαῖον
εἰπεῖν τὸν τρόπον.
 Ἄρξομαι δὲ ἀπὸ τοῦ προφήτου. Χαφὰρ Ζαχαρία κώμη ἐστὶν ἐν
ὁρίοις Ἐλευθεροπόλεως τῆς Παλαιστίνης. ἐπετρόπευε δὲ ταύτην Καλή-
μερός τις ὁμόδουλος τῷ ἀγρῷ, εὔνους μὲν τῷ κεκτημένῳ, χαλεπὸς δὲ καὶ
δύσκολος καὶ περὶ τοὺς ὁμόρους ἀγροίκους ἄδικος. τοιούτῳ δὲ ὄντι ὕπαρ
 339

ἐπιστὰς ὁ προφήτης ἑαυτὸν κατεμήνυσεν· καὶ κῆπόν τινα ἐπιδείξας «ἄγε

δή», ἔφη, «ἐνθάδε ὄρυξον δύο πήχεις ἀναμετρήσας ἀπὸ τῆς αἱμασιᾶς ἐπὶ
τὸν
κῆπον, παρὰ τὴν ὁδὸν τὴν ἐπὶ Βηθθερέβιν τὴν κώμην ἄγουσαν· εὑρήσεις
δὲ
λάρνακα διπλῆν, ξυλίνην τὴν ἔνδον ἐν μολυβδίνῃ τῇ ἔξωθεν, ἀμφὶ δὲ τὴν
λάρνακα ὑέλινον σκεῦος πλῆρες ὕδατος καὶ ὄφεις δύο μεγέθει μετρίους
καὶ
πράους καὶ ἀβλαβεῖς, ὡς δοκεῖν χειροήθεις εἶναι.» κατὰ δὲ τὴν σύνταξιν
τοῦ προφήτου παραγενόμενος Καλήμερος ἐπὶ τὸν δηλωθέντα τόπον
σπουδῇ
τοῦ ἔργου εἴχετο. ὑπὸ δὲ τοῖς προειρημένοις συμβόλοις ἀνακαλυφθείσης
τῆς

Ευνάπιος. Vitae sophistarum (2050: 001)“Eunapii vitae sophistarum”,

Ed. Giangrande, J.Rome: Polygraphica, 1956.
Book 17, chap.1, sec.1, line 1

δὲ μετὰ ταῦτα βασιλέων καὶ τῶν ἀξιωμάτων τὸ μέγιστον

αὐτῷ προσθέντων (τὸν γὰρ τῆς αὐλῆς ἔπαρχον μέχρι προς-
ηγορίας ἔχειν ἐκέλευον), οὐκ ἐδέξατο φήσας τὸν σοφιστὴν  
εἶναι μείζονα. καὶ τοῦτό ἐστιν οὐκ ὀλίγος ἔπαινος, ὅτι δόξης
ἐλάττων ἀνήρ, μόνης ἥττητο τῆς περὶ τοὺς λόγους, τὴν δὲ
ἄλλην δημώδη καὶ βάναυσον ὑπελάμβανεν. ἀλλ' ἐτελεύτησε
καὶ οὗτος εἰς γῆρας ἀφικόμενος μακρότατος, καὶ θαῦμα οὐκ
ὀλίγον ἀπολιπὼν ἅπασιν. [τούτῳ δὲ ὁ ταῦτα γράφων οὐ
συνεγένετο, ἄλλοτε ἄλλων ἐμποδισμάτων ἐπηρείᾳ τύχης
συμβάντων.]
 ἈΚΑΚΙΟΣ. Παλαιστίνης Καισάρεια τὸν Ἀκάκιον ἤνεγ-
κεν, καὶ ἦν συνανασχὼν τῷ Λιβανίῳ κατὰ τοὺς αὐτοὺς
χρόνους· τόνου δὲ σοφιστικοῦ καὶ πνεύματος, εἴπερ τις
ἄλλος, γέμων, καὶ ἡ λέξις μετὰ κρότου πρὸς τὸν ἀρχαῖον
ἐπέστρεφε τρόπον· συνανασχὼν δὲ Λιβανίῳ, κατέσεισε τὰ
πρῶτα, καὶ περιῆν ἰσχυρῶς. βιβλίδιον γοῦν τῷ Λιβανίῳ
περὶ εὐφυΐας τι γέγραπται, πρὸς τὸν Ἀκάκιον ἅπαν ἐκτεθει-
μένον, ἐν ᾧ δῆλός ἐστιν ἐπὶ τῷ κρατεῖσθαι τὸ μέγεθος τῆς
ἐκείνου φύσεως αἰτιώμενος, αὐτὸς δὲ ἑαυτῷ μαρτυρῶν τὴν
περὶ τὰ λεξείδια ἐπίστασιν καὶ ἀκρίβειαν· ὥσπερ ἀγνοῶν
ὅτι μήτε Ὁμήρῳ παντὸς ἔμελε μέτρου, ἀλλ' εὐφωνίας τινὸς
 340

Ευνάπιος. Fragmenta historica (2050: 002)

“Historici Graeci minores, vol. 1”, Ed. Dindorf, L.
Leipzig: Teubner, 1870.Vol. 1, p. 273, line 22

Ῥωμαῖοι τὰ τέλη ταῦτα προσαγορεύουσι, τὸ τῆς βοη-

θείας ὀξὺ καὶ παρὰ τὰς χρείας εὐκίνητον οὕτω προς-
αγορεύοντες, Eunapii putat Bernhardy.]
 Ἀνῆψεν, ἀνεκρέμασε θεοῖς. Εὐνάπιος. [Suidas.]
 Sequuntur fragmenta auctoris nomine non insignita,
quae Eunapii esse viri docti censuerunt.
 Εὐτόκιος ἀπὸ Θρᾴκης ἐλθὼν οὔτε γνώμην ἐπιει-
κής τις ἦν οὔτε γένους εὖ ἥκων, ἀλλὰ στρατιώ-
της μὲν ὁ τυχών, πολλὰ δὲ χρήματα κοινὰ τοῦ ἰδίου
τάγματος ὑποκλέψας ᾤχετο φεύγων εἰς τὴν Παλαι-
στίνην. ἐπεχείρησε μὲν οὖν Ἐλευθεροπολίταις ἑαυ-
τὸν ἐγκαταλέξαι, τῆς βουλῆς μετασχὼν ἐπὶ χρήμασι
μεγάλοις. καὶ γὰρ ἐγλίχετο τὴν τύχην μεταβαλεῖν εἰς
τὸ εὐγενέστερον· καίτοι ἔδει πρότερον μετατίθεσθαι
τὴν προαίρεσιν εἰς τὸ κρεῖττον. ἀλλ' ὅμως οἱ Ἐλευ-
θεροπολῖται τὸ πλῆθος ὑπιδόμενοι τῶν χρημάτων
οὐ προσεδέξαντο τὸν Εὐτόκιον. ὁ δὲ μετεχώρησεν
ἐς τὴν Ἀσκάλωνα· καὶ ὁ τότε πρωτεύων Κρατερὸς
εὐμενῶς αὐτὸν ὑπεδέξατο μετὰ τῶν χρημάτων, πολι-
τικῆς τε μετέδωκεν ἐλευθερίας. οἱ δὲ Θρᾷκες ὑστέρῳ
χρόνῳ κατὰ πύστιν ἥκοντες ἐπὶ τὸν Εὐτόκιον

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία. (2057: 001)

“Socrates' ecclesiastical history, 2nd edn.”, Ed. Bright, W.
Oxford: Clarendon Press, 1893.Book 1, chap.8, line 24

δὲ τὴν ἑορτὴν τῇ διαφωνίᾳ εἰργάζοντο. Δι' ἀμφότερα τοίνυν ὁρῶν

ὁ βασιλεὺς ταραττομένην τὴν ἐκκλησίαν, σύνοδον οἰκουμενικὴν
συνεκρότει, τοὺς πανταχόθεν ἐπισκόπους διὰ γραμμάτων εἰς Νί-
καιαν τῆς Βιθυνίας ἀπαντῆσαι παρακαλῶν. Παρῆσάν τε ἐκ πολλῶν
ἐπαρχιῶν καὶ πόλεων οἱ ἐπίσκοποι· περὶ ὧν ὁ Παμφίλου Εὐσέβιος
ἐν τῷ τρίτῳ βιβλίῳ τῶν εἰς τὸν Κωνσταντίνου βίον, τάδε κατὰ
λέξιν φησίν.
 341

 Τῶν γοῦν ἐκκλησιῶν ἁπασῶν, αἳ τὴν Εὐρώπην ἅπασαν, Λιβύην τε καὶ

τὴν
Ἀσίαν ἐπλήρουν, ὁμοῦ συνῆκτο τῶν τοῦ Θεοῦ λειτουργῶν τὰ ἀκροθίνια·
εἷς
τε οἶκος εὐκτήριος, ὥσπερ ἐκ Θεοῦ πλατυνόμενος, ἔνδον ἐχώρει κατὰ τὸ
αὐτὸ
Σύρους τε καὶ Κίλικας, Φοίνικάς τε καὶ Ἀραβίους, καὶ Παλαιστινοὺς,
καὶ ἐπὶ
τούτοις Αἰγυπτίους, Θηβαίους, Λίβυας, τούς τε ἐκ μέσης τῶν ποταμῶν
ὁρμω-
μένους· ἤδη δὲ καὶ Πέρσης ἐπίσκοπος τῇ συνόδῳ παρῆν· οὔτε Σκύθης
ἀπελιμ-
πάνετο τῆς χορείας· Πόντος τε καὶ Ἀσία, Φρυγία τε καὶ Παμφυλία, τοὺς
παρ'
αὐτοῖς παρεῖχον ἐκκρίτους. Ἀλλὰ καὶ Θρᾷκες καὶ Μακεδόνες, Ἀχαιοί τε
καὶ
Ἠπειρῶται, τούτων τε οἱ ἔτι προσωτάτω οἰκοῦντες ἀπήντων, αὐτός τε
Ἱσπα-
νῶν ὁ πάνυ βοώμενος εἷς ἦν τοῖς πολλοῖς ἅμα συνεδρεύων· τῆς δέ γε
βασι-
λευούσης πόλεως ὁ μὲν προεστὼς διὰ γῆρας ὑστέρει· πρεσβύτεροι δὲ
αὐτοῦ
παρόντες τὴν αὐτοῦ τάξιν ἐπλήρουν. Τοιοῦτον μόνος ἐξ αἰῶνος εἷς
βασιλεὺς
Κωνσταντῖνος Χριστῷ στέφανον δεσμῷ συνάψας εἰρήνης, τῷ αὐτοῦ
Σωτῆρι
τῆς κατ' ἐχθρῶν καὶ πολεμίων νίκης θεοπρεπὲς ἀνετίθη χαριστήριον,
εἰκόνα

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 1, chap.8, line 160

βώλου χρυσίδες δύο ἢ τρεῖς· κατ' οὐδὲν δὲ τούτων ἔστιν ὁ Υἱός·

διὰ τοῦτο οὐ συγκατατίθεσθαι τῇ πίστει ἔλεγον· πολλὰ οὖν τὴν
λέξιν τοῦ ὁμοουσίου σκώψαντες, τῇ καθαιρέσει Ἀρείου ὑπογράψαι
οὐκ ἠβουλήθησαν. Διόπερ ἡ σύνοδος Ἄρειον μὲν καὶ τοὺς ὁμο-
δόξους αὐτοῦ ἀνεθεμάτισεν ἅπαντας, προσθέντες μήτε ἐπιβαίνειν
τῆς Ἀλεξανδρείας αὐτόν· βασιλέως δὲ πρόσταγμα, καὶ αὐτὸν καὶ
τοὺς περὶ Εὐσέβιον καὶ Θέογνιν, εἰς ἐξορίαν ἀπέστειλεν. Εὐσέβιος
μὲν οὖν καὶ Θέογνις μικρὸν ὕστερον μετὰ τὴν ἐξορίαν βιβλίον  
μετανοίας ἐπιδόντες, τῇ πίστει τοῦ ‘ὁμοουσίου’ συνέθεντο, ὡς προϊ-
 342

όντες δηλώσομεν· τότε δὲ ἐν τῇ συνόδῳ, Εὐσέβιος ὁ τὴν Παμφίλου

προσωνυμίαν ἔχων, καὶ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Καισαρείας τὴν ἐπισκο-
πὴν κεκληρωμένος, μικρὸν ἐπιστήσας, καὶ διασκεψάμενος εἰ δεῖ
προσδέξασθαι τὸν ὅρον τῆς πίστεως, οὕτως ἅμα τοῖς πολλοῖς πᾶσι
συνῄνεσέν τε καὶ συνυπέγραψεν· καὶ τῷ ὑπ' αὐτὸν λαῷ ἔγγραφον
τὸν ὅρον τῆς πίστεως διεπέμψατο, τὴν τοῦ ‘ὁμοουσίου’ λέξιν ἑρμη-
νεύσας, ἵνα μηδὲ ὅλως τις ὑπόνοιαν ἀνθ' ὧν ἐπέστησεν ἔχῃ περὶ
αὐτοῦ. Ἔστι δὲ αὐτὰ τοῦ Εὐσεβίου τὰ γραφέντα, κατὰ λέξιν τάδε.
 Τὰ περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως πραγματευθέντα κατὰ τὴν μεγάλην
σύνοδον τὴν ἐν Νικαίᾳ συγκροτηθεῖσαν εἰκὸς μὲν καὶ ὑμᾶς, ἀγαπητοὶ,
μεμα-
θηκέναι, τῆς φήμης προτρέχειν εἰωθυίας τὸν περὶ τῶν πραττομένων
ἀκριβῆ
λόγον. Ἀλλ' ἵνα μὴ ἐκ μόνης τοιαύτης ἀκοῆς τὰ τῆς ἀληθείας ἑτεροίως
ὑμῖν
Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.
Book 1, chap.8, line 271

θεοπνεύστου γραφῆς τῷ ‘ἐξ οὐκ ὄντων,’ καὶ τῷ ‘ἦν ποτὲ ὅτε οὐκ ἦν,’ καὶ
τοῖς ἑξῆς ἐπιλεγομένοις κεχρημένης, οὐκ εὔλογον ἐφάνη ταῦτα λέγειν καὶ

διδάσκειν· ᾧ καὶ αὐτῷ καλῶς δόξαντι συνεθέμεθα, ἐπεὶ μηδὲ ἐν τῷ πρὸ

τούτου χρόνῳ, τούτοις εἰώθαμεν χρῆσθαι τοῖς ῥήμασι ..... Ταῦτα ὑμῖν
ἀναγκαίως διεπεμψάμεθα, ἀγαπητοὶ, τὸ κεκριμένον τῆς ἡμετέρας
ἐξετάσεώς
τε καὶ συγκαταθέσεως φανερὸν ὑμῖν καθιστῶντες· καὶ, ὡς εὐλόγως, τότε
μὲν
καὶ μέχρι ὑστάτης ὥρας ἐνιστάμεθα, ὅθ' ἡμῖν τὰ ἑτεροίως γραφέντα προς-
έκοπτεν· τότε δὲ ἀφιλονείκως τὰ μὴ λυποῦντα κατεδεξάμεθα, ὅτε ἡμῖν
εὐγνω-
μόνως ἐξετάζουσι τῶν λόγων τὴν διάνοιαν ἐφάνη συντρέχειν τοῖς ὑφ'
ἡμῶν
αὐτῶν ἐν τῇ προεκτεθείσῃ πίστει ὡμολογημένοις.
 Τοιαῦτα μὲν ὁ τοῦ Παμφίλου Εὐσέβιος εἰς τὴν Παλαιστίνης  
Καισάρειαν διεπέμψατο. Καὶ τῇ Ἀλεξανδρέων δὲ ἐκκλησίᾳ, καὶ
τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ καὶ Πενταπόλει, κοινῇ ψήφῳ τάδε ἡ
σύνοδος ἔγραψεν.

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 1, chap.9, line 256

ἄλλους τοὺς κατὰ τόπον προϊσταμένους ἐπισκόπους πρεσβυτέρους τε ἢ

 343

δια-
κόνους οἶσθα, ὑπόμνησον σπουδάζειν περὶ τὰ ἔργα τῶν ἐκκλησιῶν, ἢ
ἐπανορ-
θοῦσθαι τὰ ὄντα, ἢ εἰς μείζονα αὔξειν, ἢ ἔνθα ἂν ἡ χρεία ἀπαιτῇ, καινὰ
ποιεῖν. αἰτήσεις δὲ καὶ αὐτὸς, καὶ διὰ σοῦ οἱ λοιποὶ τὰ ἀναγκαῖα, παρά
τε τῶν ἡγεμονευόντων καὶ τῆς ἐπαρχικῆς τάξεως· τούτοις γὰρ ἐπεστάλη,
πάσῃ σπουδῇ ἐξυπηρετήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῆς σῆς ὁσιότητος λεγομένοις.
Ὁ
Θεὸς διαφυλάξοι σε, ἀγαπητὲ ἀδελφέ.
 Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν οἰκοδομῆς πρὸς τοὺς
καθ' ἑκάστην ἐναρχίαν ἐπισκόπους ἐπέστειλεν. Ὁποῖα δὲ καὶ
περὶ τῆς τῶν ἱερῶν βιβλίων κατασκευῆς πρὸς Εὐσέβιον ἔγραψε
τὸν Παλαιστῖνον, ἐξ αὐτῶν τῶν γραμμάτων καταμαθεῖν εὐπετές.
Νικητὴς Κωνσταντῖνος, μέγιστος, Σεβαστὸς, Εὐσεβίῳ Καισαρείας.
 Κατὰ τὴν ἐπώνυμον ἡμῖν πόλιν, τῆς τοῦ Σωτῆρος Θεοῦ συναιρομένης
προ-
νοίας, μέγιστον πλῆθος ἀνθρώπων τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ ἀνατέθεικεν
ἑαυτὸν  
ὡς πάντων ἐκεῖσε πολλὴν λαβόντων αὔξησιν. Σφόδρα τοίνυν ἄξιον
καταφαί-
νεται, καὶ ἐκκλησίας ἐν αὐτῇ κατασκευασθῆναι πλείους· τοιγάρτοι
δέδεξο
προθυμότατα τὸ δόξαν τῇ ἡμετέρᾳ προαιρέσει· πρέπον γὰρ κατεφάνη
δηλῶσαι
τοῦτο τῇ σῇ συνέσει, ὅπως ἂν πεντήκοντα σωμάτια ἐν διφθέραις
ἐγκατασκεύοις
εὐανάγνωστά τε καὶ πρὸς τὴν χρῆσιν εὐπαρακόμιστα, ὑπὸ τεχνιτῶν

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 1, chap.18, line 52

ἐξέκοψε. Τί δ' ἂν εἴποιμι ὅπως τὸν ἐν Κιλικίᾳ Πυθωνικὸν ἐξήλασε

δαίμονα, τὸν οἶκον ἐν ᾧ ἐνεφώλευεν ἐκ θεμελίων ἀνατραπῆναι
κελεύσας; Τοσοῦτος δὲ ἦν ὁ τοῦ βασιλέως περὶ τὸν Χριστιανισμὸν
πόθος, ὡς καὶ Περσικοῦ μέλλοντος κινεῖσθαι πολέμου, κατασκευ-
άσας σκηνὴν ἐκ ποικίλης ὀθόνης ἐκκλησίας τύπον ἀποτελοῦσαν,
ὥσπερ Μωϋσῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ πεποιήκει, καὶ ταύτην φέρεσθαι, ἵνα
ἔχοι κατὰ τοὺς ἐρημοτάτους τόπους εὐκτήριον ηὐτρεπισμένον. Ἀλλ'
οὐ προέβη τότε ὁ πόλεμος· ἔφθη γὰρ δέει τοῦ βασιλέως σβεσθῆναι.  
Ὅτι δὲ καὶ περὶ τὸ ἀνορθοῦν τὰς πόλεις σπουδαῖος ἦν ὁ βασιλεὺς,
καὶ ὅπως κώμας πολλὰς πόλεις ἀπέδειξεν, ὡς τὴν Δρεπάνην ἐπώ-
νυμον τῆς μητρὸς, καὶ ἐν Παλαιστίνῃ Κωνσταντίαν ἐπ' ὀνόματι
τῆς ἑαυτοῦ ἀδελφῆς Κωνσταντίας, οὐκ εὔκαιρον ἡγοῦμαι γράφειν.
 344

Οὐ γὰρ πρόκειται τὰς πράξεις τοῦ βασιλέως ἀριθμεῖν, ὅτι μὴ ὅσαι

πρὸς Χριστιανισμὸν ἁρμόζουσιν, ἀλλ' ὅσαι μόνον περὶ τὰς ἐκκλη-
σίας ἐγένοντο· διὸ τὰ κατορθώματα τοῦ βασιλέως ἑτέρας ὑποθέσεως
ὄντα, ἰδίας τε δεόμενα πραγματείας, ἑτέροις ἀφίημι, τοῖς τὰ τοιαῦτα
συγγράφειν δυναμένοις. Ἐγὼ δὲ, εἰ μὲν ἀδιαίρετος ἡ ἐκκλησία
μεμενήκει, καὶ αὐτὸς ἡσυχίαν ἂν ἦγον. Ὅπου γὰρ ὑπόθεσις μὴ
χορηγεῖ τὰ γινόμενα, περιττὸς ὁ λέγων ἐστίν. Ἐπειδὴ δὲ τὴν
ἀποστολικὴν τοῦ Χριστιανισμοῦ πίστιν ἡ διαλεκτικὴ καὶ κενὴ
ἀπάτη συνέχεεν ἐν ταὐτῷ καὶ διέσπειρεν,

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 1, chap.20, line 80

ὁ στύλος κατιὼν ἱδρύεται· βοή τε ἐντεῦθεν τῶν ἀνθρώπων βοώντων,

καὶ ἀληθῆ τὴν πίστιν ἀνακαλούντων τοῦ βασιλέως, καὶ ὑμνούντων
τὸν τῆς αἰχμαλώτου Θεόν· ἐπίστευόν τε λοιπὸν, καὶ σὺν προθυμίᾳ
πολλῇ τοὺς ὑπολοίπους στύλους ἀνώρθουν· καὶ οὐκ εἰς μακρὰν τὸ
ἔργον τετέλεστο. Πρεσβεία ἐντεῦθεν πρὸς τὸν βασιλέα Κωνσταν-
τῖνον ἐγένετο· παρεκάλουν τε τοῦ λοιποῦ ὑπόσπονδοι Ῥωμαίων
γίνεσθαι, λαμβάνειν τε ἐπίσκοπον καὶ ἱερὸν κλῆρον· πιστεύειν
γὰρ εἰλικρινῶς ἔλεγον τῷ Χριστῷ. Ταῦτα φησὶν ὁ Ῥουφῖνος
παρὰ Βακουρίου μεμαθηκέναι, ὃς πρότερον μὲν ἦν βασιλίσκος
Ἰβήρων, ὕστερον δὲ Ῥωμαίοις προσελθὼν, ταξίαρχος τοῦ ἐν Παλαι-
στίνῃ στρατιωτικοῦ κατέστη· καὶ μετὰ ταῦτα στρατηλατῶν τὸν κατὰ
Μαξίμου τοῦ τυράννου πόλεμον τῷ βασιλεῖ Θεοδοσίῳ συνηγωνί-
σατο. Τοῦτον μὲν τὸν τρόπον καὶ Ἴβηρες ἐχριστιάνισαν ἐπὶ τῶν
Κωνσταντίνου χρόνων.

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 1, chap.24, line 23

Ἐμισηνοῦ Εὐσεβίου κατὰ χώραν ἐροῦμεν. Γεώργιος δὲ περὶ

Εὐσταθίου γράφει· φάσκων γὰρ Εὐστάθιον ὑπὸ τοῦ Κύρου κατη-
γορεῖσθαι ὡς Σαβελλίζοντα, αὖθις τὸν Κῦρον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἁλόντα
καθῃρῆσθαι φησί. Καὶ πῶς οἷόν τε, Κῦρον τὰ Σαβελλίου φρο-
νοῦντα κατηγορεῖν Εὐσταθίου ὡς Σαβελλίζοντος; Ἔοικεν οὖν  
Εὐστάθιον δι' ἑτέρας καθῃρῆσθαι προφάσεις. Τότε δὲ ἐν τῇ
Ἀντιοχείᾳ δεινὴ στάσις ἐπὶ τῇ αὐτοῦ καθαιρέσει γεγένηται· καὶ
μετὰ ταῦτα πολλάκις περὶ ἐπιλογῆς ἐπισκόπου τοσοῦτος ἐξήφθη
πυρσὸς, ὡς μικροῦ δεῆσαι τὴν πᾶσαν ἀνατραπῆναι πόλιν, εἰς δύο
τμήματα διαιρεθέντος τοῦ λαοῦ· τῶν μὲν Εὐσέβιον τὸν Παμφίλου
 345

ἐκ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Καισαρείας μεταφέρειν φιλονεικούντων ἐπὶ

τὴν Ἀντιόχειαν, τῶν δὲ σπευδόντων ἐπαναγαγεῖν Εὐστάθιον.
Συνελαμβάνετο δὲ ἑκατέρῳ μέρει καὶ τὸ κοινὸν τῆς πόλεως· καὶ
στρατιωτικὴ χεὶρ, ὡς κατὰ πολεμίων κεκίνητο, ὡς καὶ ξιφῶν μέλλειν
ἅπτεσθαι, εἰ μὴ ὁ Θεός τε καὶ ὁ παρὰ τοῦ βασιλέως φόβος τὰς
ὁρμὰς τοῦ πλήθους ἀνέστειλεν. Ὁ μὲν γὰρ βασιλεὺς δι' ἐπιστολῶν
τὰ γεγενημένα καὶ τὰς στάσεις κατέπαυσεν, Εὐσέβιος δὲ παραιτη-
σάμενος· ἐφ' ᾧ καὶ θαυμάσας αὐτὸν ὁ βασιλεὺς, γράφει τε αὐτῷ
καὶ τὴν πρόθεσιν αὐτοῦ ἐπαινέσας, μακάριον ἀποκαλεῖ, ὅτι οὐ μιᾶς
πόλεως, ἀλλὰ πάσης σχεδὸν τῆς οἰκουμένης ἐπίσκοπος ἄξιος εἶναι
ἐκρίθη. Ἐφεξῆς οὖν ἐπὶ ἔτη ὀκτὼ λέγεται τὸν ἐν Ἀντιοχείᾳ

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.4,

line 4
Ὡς τελευτήσαντος Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου Ἀκάκιος τὴν ἐπισκοπὴν
Καισαρείας διεδέξατο.

 Ἐν δὲ τῷδε τῷ χρόνῳ τελευτήσαντος Εὐσεβίου, ὃς τῆς ἐν

Παλαιστίνῃ Καισαρείας ἐπίσκοπος ἦν καὶ τὴν Παμφίλου προσωνυ-
μίαν ἐκέκτητο, Ἀκάκιος μαθητὴς αὐτοῦ τὴν ἐπισκοπὴν διαδέχεται·
ὃς ἄλλα μὲν βιβλία πολλὰ ἐξέθετο, καὶ εἰς τὸν βίον δὲ τοῦ
διδασκάλου αὐτοῦ συνέγραψεν.

Περὶ τῆς Κωνσταντίνου τοῦ νεωτέρου τελευτῆς.

 Μετ' οὐ πολὺ δὲ ὁ τοῦ βασιλέως Κωνσταντίου ἀδελφὸς ὃς ἦν

ὁμώνυμος τῷ πατρὶ, ὁ νέος Κωνσταντῖνος, ἐπιὼν τοῖς μέρεσι τοῦ νέου
ἀδελφοῦ Κώνσταντος, συμβαλών τε τοῖς στρατιώταις αὐτοῦ, ἀναι-
ρεῖται ὑπ' αὐτῶν ἐν ὑπατείᾳ Ἀκινδύνου καὶ Πρόκλου.

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 2, chap.24, line 4

Ὡς Ἀθανάσιος ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν διὰ τῶν Ἱεροσολύμων παριὼν

ὑπὸ Μαξίμου
εἰς κοινωνίαν ἀνεδέχθη, καὶ σύνοδον ἐπισκόπων τὰ ἐν Νικαίᾳ
κυροῦσαν συνήγαγεν.

 Ταῖς τοιαύταις ἐπιστολαῖς ὀχυρωθεὶς Ἀθανάσιος ὁ ἐπίσκοπος,

 346

διὰ τῆς Συρίας ὁρμήσας τῆς Παλαιστίνης ἐπέβη· καταλαβών τε

τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τῷ ἐπισκόπῳ Μαξίμῳ καταφανῆ ποιήσας τά
τε ὑπὸ τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου γνωσθέντα, καὶ ὡς ὁ βασιλεὺς
Κωνστάντιος τῇ ἐκείνων κρίσει ἐγένετο σύμψηφος, παρασκευάζει
σύνοδον τῶν ἐκεῖ ἐπισκόπων γενέσθαι. Μάξιμός τε μηδὲν μελλή-
σας μετεπέμπετό τινας τῶν ἀπὸ Συρίας καὶ Παλαιστίνης ἐπισκό-
πων· καὶ καθίσας συνέδριον, ἀποδίδωσι καὶ αὐτὸς τὴν κοινωνίαν
Ἀθανασίῳ καὶ τὴν ἀξίαν. Γράφει τε καὶ αὐτὴ ἡ συνόδος τοῖς τε
ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, καὶ πᾶσι τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ ἐπισκόποις
τὰ ἐγνωσμένα καὶ ἐψηφισμένα περὶ Ἀθανασίου· ἐφ' ᾧ σφόδρα
κατεμωκήσαντο τοῦ Μαξίμου οἱ ἀπεχθῶς ἔχοντες πρὸς Ἀθανάσιον,

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία. Book 2, chap.24,

line 9

ἔχειν ἀλειτουργησίαν ἣν ἀεὶ ἔσχον, ἣν καὶ οἱ λοιποὶ κληρικοὶ ἔχουσιν· ἵν'

οὕτως
ἔχοντες καὶ αὐτοὶ χαίρωσιν.

Ὡς Ἀθανάσιος ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν διὰ τῶν Ἱεροσολύμων παριὼν

ὑπὸ Μαξίμου εἰς κοινωνίαν ἀνεδέχθη, καὶ σύνοδον ἐπισκόπων τὰ ἐν
Νικαίᾳ κυροῦσαν συνήγαγεν.

 Ταῖς τοιαύταις ἐπιστολαῖς ὀχυρωθεὶς Ἀθανάσιος ὁ ἐπίσκοπος,

διὰ τῆς Συρίας ὁρμήσας τῆς Παλαιστίνης ἐπέβη· καταλαβών τε
τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τῷ ἐπισκόπῳ Μαξίμῳ καταφανῆ ποιήσας τά
τε ὑπὸ τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου γνωσθέντα, καὶ ὡς ὁ βασιλεὺς
Κωνστάντιος τῇ ἐκείνων κρίσει ἐγένετο σύμψηφος, παρασκευάζει
σύνοδον τῶν ἐκεῖ ἐπισκόπων γενέσθαι. Μάξιμός τε μηδὲν μελλή-
σας μετεπέμπετό τινας τῶν ἀπὸ Συρίας καὶ Παλαιστίνης ἐπισκό-
πων· καὶ καθίσας συνέδριον, ἀποδίδωσι καὶ αὐτὸς τὴν κοινωνίαν
Ἀθανασίῳ καὶ τὴν ἀξίαν. Γράφει τε καὶ αὐτὴ ἡ συνόδος τοῖς τε
ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, καὶ πᾶσι τοῖς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ ἐπισκόποις
τὰ ἐγνωσμένα καὶ ἐψηφισμένα περὶ Ἀθανασίου· ἐφ' ᾧ σφόδρα
κατεμωκήσαντο τοῦ Μαξίμου οἱ ἀπεχθῶς ἔχοντες πρὸς Ἀθανάσιον,
ὅτι πρότερον καθελὼν αὐτὸν, αὖθις ἐκ μεταμελείας, ὡς μηδενὸς
γενομένου, ψῆφον ὑπὲρ Ἀθανασίου ἐξήνεγκεν τήν τε κοινωνίαν  
αὐτῷ καὶ τὴν ἀξίαν παρέχουσαν. Ταῦτα γνόντες Οὐρσάκιος καὶ
Οὐάλης, οἱ περὶ τὸ Ἀρειάνιον δόγμα πρότερον διαπύρως σπουδά-
ζοντες, καταγνόντες τότε τῆς προλαβούσης σπουδῆς ἐπὶ τὴν Ῥώμην
 347

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 2, chap.33, line 1

ἀναιρεῖ μὲν τὴν ἑαυτοῦ μητέρα· ἀνελὼν δὲ καὶ τὸν ἀδελφὸν, ὃν

Καίσαρα ἑαυτῷ πεποιήκει, τέλος ἐπικατέσφαξεν ἑαυτόν. Τοῦτο
ἐπράχθη ἐν ὑπατείᾳ Κωνσταντίου τὸ ἕκτον καὶ Κωνσταντίου τοῦ
Γάλλου τὸ δεύτερον, περὶ τὴν πεντεκαιδεκάτην τοῦ Αὐγούστου
μηνός. Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ καὶ ὁ ἕτερος τοῦ Μαγνεντίου ἀδελφὸς,
Δεκένιος ὄνομα αὐτῷ, τοῦ βίου ἐξήγαγεν ἑαυτὸν ἀγχόνῃ χρησά-
μενος. Τὰ μὲν οὖν κατὰ Μαγνέντιον τέλος τοιοῦτο ἐδέξατο· τὰ
δὲ δημόσια τελέως οὐχ ἡσύχαζεν. Μετὰ ταῦτα γὰρ εὐθὺς ἕτερος
ἐπανέστη τύραννος, ᾧ ὄνομα Σιλουανός. Καὶ τοῦτον δὲ οἱ Κων-
σταντίου στρατηγοὶ περὶ τὴν Γαλλίαν ταράττοντα ταχέως καθεῖλον.

Περὶ τῶν ἐν Διοκαισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης Ἰουδαίων.

 Ἐπισυνήχθη δὲ τοῖς γινομένοις καὶ περὶ τὴν ἀνατολὴν ἕτερος

ἐγχώριος πόλεμος. Οἱ γὰρ ἐν Διοκαισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης Ἰου-
δαῖοι κατὰ Ῥωμαίων ὅπλα ἀντῇραν, καὶ περὶ τοὺς τόπους ἐκείνους
κατέτρεχον. Ἀλλὰ τούτους μὲν Γάλλος, ὁ καὶ Κωνστάντιος, ὃν
Καίσαρα καταστήσας ὁ βασιλεὺς εἰς τὴν ἑῴαν ἐξαπέστειλεν, δύνα-
μιν ἀποστείλας κατηγωνίσατο· καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ΔιοΚαισάρειαν
εἰς ἔδαφος κατενεχθῆναι ἐκέλευσεν.

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 2, chap.33, line 3

ἐπράχθη ἐν ὑπατείᾳ Κωνσταντίου τὸ ἕκτον καὶ Κωνσταντίου τοῦ

Γάλλου τὸ δεύτερον, περὶ τὴν πεντεκαιδεκάτην τοῦ Αὐγούστου
μηνός. Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ καὶ ὁ ἕτερος τοῦ Μαγνεντίου ἀδελφὸς,
Δεκένιος ὄνομα αὐτῷ, τοῦ βίου ἐξήγαγεν ἑαυτὸν ἀγχόνῃ χρησά-
μενος. Τὰ μὲν οὖν κατὰ Μαγνέντιον τέλος τοιοῦτο ἐδέξατο· τὰ
δὲ δημόσια τελέως οὐχ ἡσύχαζεν. Μετὰ ταῦτα γὰρ εὐθὺς ἕτερος
ἐπανέστη τύραννος, ᾧ ὄνομα Σιλουανός. Καὶ τοῦτον δὲ οἱ Κων-
σταντίου στρατηγοὶ περὶ τὴν Γαλλίαν ταράττοντα ταχέως καθεῖλον.

Περὶ τῶν ἐν Διοκαισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης Ἰουδαίων.

 348

 Ἐπισυνήχθη δὲ τοῖς γινομένοις καὶ περὶ τὴν ἀνατολὴν ἕτερος

ἐγχώριος πόλεμος. Οἱ γὰρ ἐν Διοκαισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης Ἰου-
δαῖοι κατὰ Ῥωμαίων ὅπλα ἀντῇραν, καὶ περὶ τοὺς τόπους ἐκείνους
κατέτρεχον. Ἀλλὰ τούτους μὲν Γάλλος, ὁ καὶ Κωνστάντιος, ὃν
Καίσαρα καταστήσας ὁ βασιλεὺς εἰς τὴν ἑῴαν ἐξαπέστειλεν, δύνα-
μιν ἀποστείλας κατηγωνίσατο· καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ΔιοΚαισάρειαν
εἰς ἔδαφος κατενεχθῆναι ἐκέλευσεν.

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 2, chap.39, line 47

πρότερον Κύριλλος ὁ Ἱεροσολύμων, Εὐστάθιος Σεβαστίας τῆς ἐν

Ἀρμενίᾳ, καὶ ἄλλοι τινες. Ἐκ τούτου φιλονεικία εἰς τοὺς παρόν-
τας ἐνέπεσεν· οἱ μὲν γὰρ τοὺς βίους τῶν κατηγορουμένων πρότερον
ἐρευνᾶσθαι ἔλεγον· οἱ δὲ πρὸ τῆς πίστεως μὴ προτιθέναι ζήτημα.
Ἐκίνει δὲ τὴν φιλονεικίαν ἡ διάφορος τοῦ βασιλέως γνώμη·
γράμματα γὰρ αὐτοῦ προεφέρετο, νῦν μὲν πρότερον τοῦτο ζητεῖ-
σθαι κελεύοντα, νῦν δὲ τὸ ἕτερον. Περὶ τούτου οὖν τῆς φιλο-
νεικίας γινομένης, σχίσμα εἰς τοὺς παρόντας ἐχώρησε· καὶ αὕτη
γέγονε προφάσεως ἀρχὴ τοῦ καὶ τὴν ἐν Σελευκείᾳ εἰς δύο μέρη
διαιρεθῆναι σύνοδον. Ἡγοῦντο δὲ τοῦ μὲν ἑνὸς μέρους Ἀκά-
κιος ὁ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Καισαρείας, Γεώργιος Ἀλεξανδρείας,
Οὐράνιος Τύρου, Εὐδόξιος Ἀντιοχείας· οἷς τριάκοντα δύο μόνον  
συνῄνουν ἄλλοι. Τοῦ δὲ ἑτέρου, Γεώργιος Λαοδικείας τῆς ἐν
Συρίᾳ, Σωφρόνιος Πομπηϊουπόλεως τῆς ἐν Παφλαγονίᾳ, Ἐλεύσιος
Κυζίκου· οἷς ἠκολούθουν οἱ πλείονες. Ὡς οὖν ἐπεκράτει τὸ
πρότερον ζητεῖσθαι περὶ τῆς πίστεως, οἱ μὲν τοῦ μέρους Ἀκα-
κίου τὴν ἐν Νικαίᾳ πίστιν φανερῶς ἠθέτησαν, ἄλλην τε πίστιν
ὑπαγορεύειν ᾐνίττοντο· οἱ δὲ τοῦ ἑτέρου μέρους, οἱ τῷ ἀριθμῷ
πλεονάζοντες, τὰ μὲν ἄλλα πάντα τῆς ἐν Νικαίᾳ συνόδου ἀπεδέ-
χοντο· μόνην δὲ τὴν τοῦ ‘ὁμοουσίου’ λέξιν ἐμέμφοντο.

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία. Book 3, chap.23,

line 3

τὰ κατ' αὐτὸν ἐγκωμιαστικῶς διεξῆλθε· μνημονεύσας καὶ τῶν

βιβλίων ὧν ‘κατὰ Χριστιανῶν’ Ἰουλιανὸς συνέθηκε, καὶ ὡς εἴη ἐν
αὐτοῖς ‘γέλωτα καὶ φλήναφον’ ἀποδείξας τὰς Χριστιανῶν βίβλους.
Εἰ μὲν οὖν τὰ ἄλλα τοῦ βασιλέως ὁ σοφιστὴς ἐνεγκωμίαζεν,
 349

ἡσύχως ἂν ἐπὶ τὰ ἐχόμενα τῆς ἱστορίας ἐβάδιζον. Ἐπειδὴ δὲ ὡς

δεινὸς ῥήτωρ, τῇ μνήμῃ τῶν Ἰουλιανοῦ βιβλίων τοῦ Χριστιανισμοῦ
καθάπτεται, διὰ τοῦτο εἰπεῖν καὶ ἡμεῖς ὀλίγα περὶ τούτων προαι-
ρούμεθα, πρότερον θέντες αὐτοῦ τὰ ῥήματα.

Πρὸς Λιβάνιον τὸν σοφιστὴν ἀντιλογία περὶ Ἰουλιανοῦ.

 Τοῦ χειμῶνος, φησὶ, τὰς νύκτας ἐκτείνοντος, ἐπιθέμενος ὁ βασιλεὺς ταῖς

βίβλοις, αἳ τὸν ἐκ Παλαιστίνης ἄνθρωπον Θεόν τε καὶ Θεοῦ παῖδα
ποιοῦσι,
μάχῃ τε μακρᾷ καὶ ἐλέγχων ἰσχύϊ γέλωτα ἀποφῄνας καὶ φλήναφον τὰ
τιμώ-
μενα, σοφώτερος ἐν τοῖς αὐτοῖς δέδεικται τοῦ Τυρίου γέροντος. Ἵλεως δὲ

οὗτος ὁ Τύριος εἴη, καὶ δέχοιτο εὐμενῶς τὸ ῥηθὲν, ὡς ἂν υἱῷ ἡττώμενος.

 Ταῦτα μὲν τὰ ῥήματα τοῦ σοφιστοῦ Λιβανίου. Ἐγὼ δὲ σοφις-
τὴν μὲν αὐτὸν ἄριστον γενέσθαι φημί· ἐπίσταμαί τε ὡς εἰ μὴ εἴη
τῷ βασιλεῖ κατὰ τὴν θρησκείαν ὁμόδοξος, πάντα ἂν αὐτὸν εἶπεν
ὅσα οἱ Χριστιανοὶ λέγουσι, καὶ ὡς εἰκὸς, ἅτε σοφιστὴν ὄντα,
Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.
Book 3, chap.23, line 115

οὐκ ἀνέχεται γυμνοῖς εἰς ἀκαθάρτους ἀκοὰς ῥίπτεσθαι ῥήμασι.

 Φαίνεται δὴ διὰ τούτων ὁ βασιλεὺς ὑπόνοιαν ἔχειν περὶ τῶν θείων
γραφῶν, ὡς εἴησαν λόγοι μυστικοὶ ἀπόρρητόν τινα θεωρίαν ἔχοντες·
ἀγανακτεῖ δὲ, ἐφ' οἷς μὴ καὶ πάντες τὴν αὐτὴν περὶ τούτων ὑπό-
νοιαν ἔχουσι· καὶ κατατρέχει τῶν ἐν Χριστιανοῖς ἁπλούστερον
δεχομένων τὰ λόγια. Οὐκ ἔδει δὲ τοσοῦτον καταδραμεῖν τῆς
ἁπλότητος τῶν πολλῶν, οὐδὲ τυφωθῆναι δι' ἐκείνους κατὰ τῶν
ἱερῶν γραμμάτων, οὐδὲ μισῆσαι καὶ ἀποστραφῆναι τὰ καλῶς αὐτῷ
νοούμενα, ὅτι μὴ πάντες αὐτὰ ἐνόουν ὡς αὐτὸς ἐβούλετο. Νῦν
δὲ, ὡς ἔοικε, τὰ αὐτὰ Πορφυρίῳ πέπονθεν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ πληγὰς
ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ὑπό τινων Χριστιανῶν εἰληφὼς,
καὶ μὴ ἐνεγκὼν τὴν ὀργὴν, ἐκ μελαγχολίας τὸν μὲν Χριστιανις-
μὸν ἀπέλειπε, μίσει δὲ τῶν τυπτησάντων αὐτὸν εἰς τὸ βλάσφημα
κατὰ Χριστιανῶν γράφειν ἐξέπεσεν, ὡς αὐτὸν Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου
ἐξήλεγξεν, ἀνασκευάσας τοὺς λόγους αὐτοῦ. Ὁ δὲ βασιλεὺς πρὸς
τοὺς ἰδιώτας ὑπεροπτικῶς κατὰ τῶν Χριστιανῶν ἐσχηκὼς, ἐκ τοῦ
αὐτοῦ πάθους εἰς τὴν Πορφυρίου βλασφημίαν ἀπέκλινεν· ἀμφότεροι
οὖν ἑκουσίως δυσσεβήσαντες, ἐν γνώσει ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον
ἔχουσιν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ σοφιστὴς Λιβάνιος ἐπιχλευάζων,
 350

’τὸν ἐκ Παλαιστίνης,’ φησὶν, ‘ἄνθρωπον Θεόν τε καὶ Θεοῦ παῖδα  

ποιοῦσιν,’ ἐκλελῆσθαί μοι δοκεῖ, ὅπως αὐτὸς ἐπὶ τέλει τοῦ αὐτοῦ

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία. Book 3, chap.23,

line 124

δὲ, ὡς ἔοικε, τὰ αὐτὰ Πορφυρίῳ πέπονθεν· ἐκεῖνος μὲν γὰρ πληγὰς

ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ὑπό τινων Χριστιανῶν εἰληφὼς,
καὶ μὴ ἐνεγκὼν τὴν ὀργὴν, ἐκ μελαγχολίας τὸν μὲν Χριστιανις-
μὸν ἀπέλειπε, μίσει δὲ τῶν τυπτησάντων αὐτὸν εἰς τὸ βλάσφημα
κατὰ Χριστιανῶν γράφειν ἐξέπεσεν, ὡς αὐτὸν Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου
ἐξήλεγξεν, ἀνασκευάσας τοὺς λόγους αὐτοῦ. Ὁ δὲ βασιλεὺς πρὸς
τοὺς ἰδιώτας ὑπεροπτικῶς κατὰ τῶν Χριστιανῶν ἐσχηκὼς, ἐκ τοῦ
αὐτοῦ πάθους εἰς τὴν Πορφυρίου βλασφημίαν ἀπέκλινεν· ἀμφότεροι
οὖν ἑκουσίως δυσσεβήσαντες, ἐν γνώσει ἁμαρτίας τὸ ἐπιτίμιον
ἔχουσιν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ σοφιστὴς Λιβάνιος ἐπιχλευάζων,
’τὸν ἐκ Παλαιστίνης,’ φησὶν, ‘ἄνθρωπον Θεόν τε καὶ Θεοῦ παῖδα  
ποιοῦσιν,’ ἐκλελῆσθαί μοι δοκεῖ, ὅπως αὐτὸς ἐπὶ τέλει τοῦ αὐτοῦ
λόγου τὸν Ἰουλιανὸν ἀπεθέωσε. ‘Τὸν γὰρ πρῶτον,’ φησὶ, ‘ἄγγελον
τῆς τελευτῆς μικροῦ κατέλευσαν, ὡς θεοῦ καταψευδόμενον.’ Εἶτα
πρόσω μικρὸν ὑποβὰς, ‘Ὦ δαιμόνων μὲν,’ φησὶ, ‘τρόφιμε, δαιμόνων
δὲ μαθητὰ, δαιμόνων δὲ παρεδρευτά.’ Εἰ καὶ αὐτὸς ἄλλως ἐνόει, ἀλλ'
οὖν γε τὴν ὁμωνυμίαν τοῦ χείρονος μὴ ἐκκλίνας ταῦτ' ἔδοξε λέγειν, ἃ
καὶ οἱ Χριστιανοὶ ὀνειδίζοντες λέγουσιν. Εἰ οὖν ἐπαίνων ἐφρόντιζεν,
ἔδει φυγεῖν τὴν ὁμωνυμίαν, ὥσπερ ἔφυγε καὶ ἑτέραν λέξιν, δι' ἣν
λοιδορηθεὶς τῶν ἑαυτοῦ λόγων ἐξέκοψεν.

Σωκράτης Σχολαστικός. , Εκκλησιαστική ιστορία.

Book 5, chap.10, line 98

πρὸς ἑαυτοὺς διαφωνίας ἐν καταγνώσει παρὰ τοῖς ὑφ' ἑαυτοῖς λαοῖς

ἐγεγόνεισαν, ἀμηχανίᾳ τε καὶ λύπῃ κατασχεθέντες ἀνεχώρουν.
Καὶ γράμμασι τοὺς οἰκείους παρεμυθοῦντο παραινοῦντες, μὴ ἄχθε-
σθαι ἐφ' οἷς πολλοὶ καταλιπόντες αὐτοὺς, τῷ ‘ὁμοουσίῳ’ προς-
έθεντο· ‘πολλοὺς γὰρ εἶναι τοὺς κλητοὺς, ὀλίγους δὲ τοὺς ἐκλεκτούς·’
ὅπερ οὐκ ἔλεγον, ἡνίκα τὸ πολὺ τοῦ λαοῦ αὐτοῖς ἐκ δυναστείας
προσέκειτο. Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ οἱ τῆς ‘ὁμοουσίου’ πίστεως τῶν
λυπηρῶν τελέως ἦσαν ἐλεύθεροι· τὰ γὰρ κατὰ Ἀντιόχειαν τοὺς
τῇ συνόδῳ παρόντας διέκρινεν. Αἰγύπτιοι μὲν γὰρ καὶ οἱ ἐξ
Ἀραβίας καὶ Κύπρου πάλιν συμπράττοντες, τὸν Φλαβιανὸν ἐξω-
θεῖσθαι τῆς Ἀντιοχείας ἔλεγον. Οἱ δὲ ἐκ Παλαιστίνης Φοινίκης
 351

τε καὶ Συρίας ὑπὲρ Φλαβιανοῦ συνεστήκεσαν· τοῦτο μὲν οἷον τέλος

ἐδέξατο, κατὰ χώραν ἐρῶ.

Φιλοστόργιος. Εκκλησιαστική ιστορία. (fragmenta ap. Photium)

(2058: 001)“Philostorgius. Kirchengeschichte, 3rd edn.”, Ed.
Winkelmann, F. (post J. Bidez)Berlin: Akademie–Verlag, 1981; Die
griechischen christlichen Schriftsteller.Book 3, fragment 6, line 8

τύνατο. οὐ γὰρ ἐδέοντο, φησὶν ὁ δυσσεβὴς οὗτος, τῆς τὸ θεῖον σέβας

διορθούσης ὑφηγήσεως, ἐξ ἀρχῆς ἀπαρατρώτως τὸ ἑτεροούσιον πρε-
σβευόμενοι.
 Ἐκ δὲ ταύτης τῆς μεγάλης Ἀραβίας εἰς τοὺς Αὐξουμίτας κα-
λουμένους ἀπαίρει Αἰθίοπας, οἳ κατὰ τὰς πρώτας ὄχθας κατῴκηνται
τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης, ἣν ὁ ταύτῃ Ὠκεανὸς εἰσκολπιζόμενος ἐργά-
ζεται πᾶσαν. ἡ μέντοι Ἐρυθρὰ ἐπὶ πλεῖστον μηκυνομένη, εἰς δύο
τινὰς ἀπομερίζεται κόλπους. καὶ τὸ μὲν αὐτῆς ἐπ' Αἰγύπτου χωρεῖ
Κλύσμα, καθ' ὃ τελευτᾷ τὸ ἐπώνυμον φέρον· δι' οὗ πάλαι καὶ τὸ
Ἰσραηλιτικὸν φεύγοντες τοὺς Αἰγυπτίους, ἀβρόχῳ τὸ ῥεῖθρον διεπε-
ραιώθησαν ποδί· τὸ δὲ ἕτερον μέρος ἐπὶ Παλαιστίνης ἔρχεται κατὰ
πόλιν Ἀειλὰ ἐκ παλαιοῦ καλουμένην. ἀλλὰ τὰ ταύτης τῆς Ἐρυθρᾶς
θαλάσσης ἐν ἀριστερῷ τοῖς ἔξωθεν Αὐξουμῖται κατέχουσιν, ἀπὸ τῆς
μητροπόλεως οὕτω κληθέντες· Αὔξουμις γὰρ αὐτοῖς ἡ μητρόπολις.
πρότεροι δὲ τούτων τῶν Αὐξουμιτῶν ἐπὶ τὸν ἐξωτάτω πρὸς ἀνα-
τολὰς καθήκοντες Ὠκεανὸν παροικοῦσιν οἱ Σύροι, ταύτην τὴν κλῆσιν
καὶ παρὰ τοῖς ἐκεῖσε φέροντες. Ἀλέξανδρος δὲ παρὰ τούτοις ὁ Μα-
κεδὼν ἐκ τῆς Συρίας ἀναστήσας, ἐνταυθοῖ κατῴκισεν· οἳ καὶ νῦν ἔτι
τῇ πατρῴῳ φωνῇ κέχρηνται. μέλανες οὖν εἰσι δεινῶς ἅπαντες,
ὀξείας αὐτοῖς τῆς ἀκτῖνος τοῦ ἡλίου καθαπτομένης. παρὰ τούτοις
ἥ τε ξυλοκασσία μάλιστα γίνεται καὶ ἡ κασσία καὶ τὸ κάσσαμον

Φιλοστόργιος. Εκκλησιαστική ιστορία. (fragmenta ap. Photium)

Book 3, fragment 12, line 18

δὲ τὴν ἐπιστολὴν τὸν Κωνστάντιον καὶ τοὺς ἐπισκόπους ἐπὶ κοι-

νωνίᾳ βουλῆς συγκαλέσαντα, γνώμην παρ' αὐτῶν λαβεῖν ἄμεινον
εἶναι μὴ πόλεμον ἀναρρῆξαι τῷ ἀδελφῷ ἢ τῆς Ἀθανασίου βαρύτη-
τος τὴν Ἀλεξάνδρειαν ἀπαλλάξαι. διὸ καὶ ἐφιέναι αὐτῷ τὴν ἐπι-
σκοπὴν ἀναλαβεῖν, καὶ τὸν Γεώργιον δι' ἐπιστολῆς εἰς ἑαυτὸν
μεταπέμψασθαι. ἀλλ' ὁ μὲν εἰς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα τὴν Καππα-
δοκίαν ἀφίκετο, κἀκεῖ διῆγεν τὰ καθ' ἑαυτὸν ἐπισκοπούμενος. ὁ δὲ
Ἀθανάσιος, μετὰ μείζονος ἤδη φρονήματος διιὼν τὰς πόλεις, καθ'
οὓς γίνοιτο τῶν ἐπισκόπων λόγοις αὐτοὺς ἐξεκαλεῖτο πρὸς τὸ ὁμοού-
 352

σιον· καὶ τοὺς μὲν ἄλλους μὴ προσδέχεσθαι, Ἀέτιον δὲ τὸν ἔφορον

τῆς Παλαιστίνης, ἐπὶ πορνείᾳ καταγγελλόμενον καὶ βουληθέντα τῇ
πρὸς Ἀθανάσιον ἐπιχωρήσει τὸ αἶσχος ἐπικαλύψασθαι, πρὸς τὴν
ἐκείνου δόξαν αὐτομολῆσαι· δοῦναι δ' οὖν ὅμως ὀξύτατα τὴν δίκην,
τοῦ αἰδοίου διασαπέντος καὶ σκώληκας βρύσαντος, καὶ οὕτω τοῦ
ζῆν ἐλαθέντα. ἀλλὰ καὶ Μάξιμον τῶν Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπον πρὸς
τὴν Ἀθανασίου δόξαν ἀποκλῖναι, καίπερ ὁ κατὰ Μαξιμιανὸν διωγμὸς
μάρτυρα τοῦτον ἐδείκνυ, καὶ τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶ ὑπὲρ τῆς
εὐσεβείας φέροντα διορωρυγμένον. καὶ πολλοὺς ἄλλους κατὰ μικρὸν
εἰς τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τὸν Ἀθανάσιον ὑποσύρασθαι.
 Ὅτι φησὶ τὸν Ἀντιοχείας Φλαβιανόν, πλῆθος μοναχῶν
συναγείραντα, πρῶτον ἀναβοῆσαι· «δόξα πατρὶ καὶ υἱῷ καὶ ἁγίῳ

Φιλοστόργιος. Εκκλησιαστική ιστορία. (fragmenta ap. Photium)

Book 4, fragment 12, line 12

Κωνσταντινούπολιν ἀπαντᾶν, καὶ δὴ συναθροίζονται ἔκ τε τῶν Ἑσπε-

ρίων καὶ τῆς Ἑῴας καὶ Λιβύης μικροῦ σύμπαντες. προειστήκεισαν δὲ
τῶν μὲν κατ' οὐσίαν ὅμοιον πρεσβευόντων Βασίλειός τε καὶ Εὐστά-
θιος· οἷς ἄλλοι τε καὶ Βασίλειος ἕτερος παρῆν συνασπίζων, διακόνων
ἔτι τάξιν ἔχων, δυνάμει μὲν τοῦ λέγειν πολλῶν προφέρων, τῷ δὲ
τῆς γνώμης ἀθαρσεῖ πρὸς τοὺς κοινοὺς ὑποστελλόμενος 8ἀγῶνας. τῶν
δὲ τὸ ἑτεροούσιον Ἀέτιος μὲν καὶ Εὐνόμιος ὑπῆρχον, οἱ τὴν δύναμιν
ἄκροι, διακόνων ἑκάτερος βαθμὸν ἀνέχων· ἐπίσκοποι δὲ δευτερα-
γωνιστῶν χορὸν ἐκπληροῦντες Μάρις τε καὶ Εὐδόξιος, ὁ τότε τῆς
Ἀντιοχείας ἐπισκοπήσας, ὕστερον δὲ καὶ τὸν Κωνσταντινουπόλεως
ὑπελθὼν θρόνον, καὶ δὴ καὶ Ἀκάκιος ὁ τῆς Παλαιστίνων Καισαρείας,
τὴν πρὸς ἐκείνους ὑποκρινόμενος ὁμοδοξίαν ἐφ' ᾧ τοὺς περὶ Βασί-
λειον ἀντιλυπῆσαι, διότι κἀκεῖνοι Κύριλλον, τῶν Ἱεροσολύμων ὑπ'
αὐτοῦ παυθέντα τοῦ ἱερᾶσθαι, διὰ τιμῆς ἔφερον. ἦν δὲ ὁ Ἀκάκιος
μὲν θαρσαλέος μὲν ἐν τοῖς ἀγῶσι, διανοηθῆναί τε πράγματος φύσιν
ὀξὺς καὶ λόγῳ δηλῶσαι τὸ γνωσθὲν ἱκανός. ἐξ οὗ καὶ τὰ ταύτης
τῆς συνόδου γράμματα (πολλὰ δέ ἐστιν) οὗτος ἦν μόνος ὁ διατιθέ-
μενος.

Φιλοστόργιος. Εκκλησιαστική ιστορία. (fragmenta ap. Photium)

Book 7, fragment 4, line 2

8κεφαλήν, ἐν τῷ σύρεσθαι τοῦ αὐχένος διαζυγεῖσαν, τινὲς λαθόντες

τῶν ἐπαλγούντων τοῖς δρωμένοις ἀνελάβοντό τε καὶ ὡς ἠδύναντο
διεσώσαντο. καί φησι ταύτην καὶ αὐτὸς θεάσασθαι.
 353

 Ἡ μέντοι γε Πανεὰς Δὰν ἐπωνομάζετο τὸ παλαίτατον, τὴν προση-

γορίαν ἀπὸ τοῦ παιδὸς τοῦ Ἰακὼβ Δὰν ἑλκυσαμένη, τοῦ 8φυλάρχου
τῶν ταύτην οἰκούντων τότε· εἶτα δὲ 8Καισάρεια ἡ 8Φιλίππου
ἐπεκέκλητο.  
τῶν δὲ Ἑλληνιστῶν 8Πανὸς ξόανον αὐτῇ καθιδρυσάντων, 8εἰς τὴν τῆς
Πανεάδος ἐπωνυμίαν μετέβαλεν.
 Ὅτι, τῶν Ἑλληνιστῶν τὰ ἀτοπώτατα κατὰ τῶν Χριστιανῶν
πανταχοῦ παλαμωμένων, καὶ τόδε τοῖς ἀσεβέσι κατὰ Παλαιστίνην
δεδραματούργηται. 8τὰ τοῦ προφήτου Ἐλισσαίου ὀστᾶ καὶ τοῦ βα-
πτιστοῦ Ἰωάννου (ἐκεῖ γὰρ ἄμφω ἐτέθαπτο) 8τῶν θηκῶν ἐξελόμενοι
καὶ ζῴων 8ὀστοῖς ἀλόγων συγκαταμίξαντες, ὁμοῦ πρὸς 8κόνιν κατέ-
καυσαν καὶ 8εἰς τὸν ἀέρα διεσπείραντο. καὶ τοὺς Χριστιανίζοντας δὲ  
συλλαμβάνοντες, ἔστιν ὅτε τοῖς βωμοῖς ἀναπτομένοις ὡς ἱερεῖα ἐπετί-
θεσαν, καὶ εἰς πολλὴν ἄλλην ἀρρητουργίαν ἐξεβακχεύθησαν. ἅπερ
Ἰουλιανὸς ἐπιστάμενος οὐχ ὅπως ἤχθετο, ἀλλὰ καὶ διαφερόντως 8ἔχαι-
ρεν, ὡς τῆς μὲν ἐπὶ τοῖς δρωμένοις δυσκλείας εἰς ἑτέρους ἀνιούσης,
τῆς δ' αὐτοῦ γνώμης τοῖς ἐκείνων ἔργοις περαιουμένης.
 Συνιδὼν δὲ διὰ τῆς τοσαύτης μανίας οὐδὲν ὧν ἐβούλετο

Φιλοστόργιος. Εκκλησιαστική ιστορία. (fragmenta ap. Photium)

Book 8, fragment 2, line 7

 Τὸν δὲ νεκρὸν Ἰουλιανοῦ Μεροβαύδης καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐν Κιλικίᾳ

κομίσαντες, οὐ κατὰ πρόνοιαν, κατὰ δέ τινα περιφορὰν ἀντικρὺ τοῦ
τάφου ὃς τὰ Μαξιμίνου συνεῖχεν ὀστᾶ κατέθεντο, λεωφόρου μόνης
ἀπ' ἀλλήλων τὰς θήκας αὐτῶν διατειχιζούσης.  
 Ὅτι Εὐζώϊος, φησί, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ τὸν μὲν ὑπὲρ Ἀετίου
καὶ τοῦ δόγματος τόμον ἐξέθεσαν, οὐ μήν γε περαίνειν ταῦτα διανέ-
στησαν. διὸ οἱ περὶ Ἀέτιον καὶ Εὐνόμιον ἐν Κωσταντινουπόλει δια-
τρίβοντες καθ' ἑαυτοὺς ἤδη τῶν πραγμάτων προΐσταντο, τά τε
ἄλλα ὡς αὐτοῖς ἐδόκει πρὸς τὸ ἄριστον τιθέμενοι καὶ δὴ καὶ ἐπισκό-
πους καθίστασαν. ὧν Κάνδιδος μὲν καὶ Ἀρριανὸς ταῖς κατὰ Λυδίαν
καὶ Ἰωνίαν ἐκκλησίαις ἐφίστανται, Παλαιστίνης δὲ ὁ ἀπὸ Χαιρατόπων
Θεόδουλος ἐπεσκόπησεν. ἐν δὲ Κωνσταντινουπόλει (καὶ γὰρ Εὐδοξίου
καί τινων ἄλλων αἱρέσεων ἀπορρυὲν οὐκ ὀλίγον πλῆθος τὴν περὶ
Ἀέτιον καὶ Εὐνόμιον μοῖραν ἐπηύξησεν) χειροτονοῦσι πρῶτον τῆς
καθ' ἑαυτοὺς ἐκκλησίας Ποιμένιον ὄνομα. ὃ καὶ τὸν Εὐδόξιον, μέχρι
τότε τὰς πρὸς αὐτοὺς τῆς ἑνώσεως ἐλπίδας ὑποτρέφοντα, εἰς τὸ
βεβαίως ἀντίπαλον μετεστήσατο. Ποιμενίου δὲ μετ' οὐ πολὺν ἀποβιώ-
σαντος χρόνον, ἀντικαθιστῶσι Φλωρέντιον. εἰς δὲ τὴν Λέσβον, τοῦ
ταύτης ἀποιχομένου ποιμένος, χειροτονοῦσι Θάλλον. τῇ δὲ πρὸς τῷ
 354

Πόντῳ Γαλατίᾳ καὶ Καππαδοκίᾳ Εὐφρόνιον προχειρίζονται· τὴν δὲ

Κιλικίαν Ἰουλιανὸς ἐγχειρίζεται. πρὸς δὲ τὴν ἐν τῇ κοίλῃ Συρίᾳ

Φιλοστόργιος. Εκκλησιαστική ιστορία. (fragmenta ap. Photium)

Book 9, fragment 18, line 2

 Ἀλλ' ὁ μὲν οὕτως ἠφάνισται, τὸ πλεῖστόν τε καὶ κράτιστον τῆς

Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς συναποκειράμενος· οἱ δὲ βάρβαροι πᾶσαν ἀδεῶς τὴν
Θρᾴκην 8ἐληΐζοντο, Φριτιγέρνους αὐτοὺς ἄγοντος. ὁ δὲ Γρατιανὸς
ἐκόψατο μὲν τὸν θεῖον, ἐθρήνησεν δὲ τὴν Ῥωμαίων συμφοράν·
Θεοδόσιον δὲ βασιλέα χειροτονήσας εἰς τὴν τοῦ θείου βασιλείαν
ἀναπέμπει.
 Ὁ δὲ Θεοδόσιος τὰς Ἰσπανίας μὲν εἶχεν πατρίδας, ἃς νῦν Ἰβηρίας
καλοῦσι, τοῦ δι' αὐτῶν ῥέοντος Ἴβηρος ποταμοῦ τὴν προτέραν ἐκ-
νικήσαντος ὀνομασίαν.
 Ὅτι, τελευτήσαντος Θεοδούλου τοῦ ἀπὸ Χαιρατόπων (τῆς
Παλαιστίνης δ' οὗτος ἐπεσκόπει), οἱ ἀμφὶ τὸν Εὐνόμιον Καρτέριον  
ἀντ' αὐτοῦ χειροτονοῦσι. τοῦ δὲ θᾶττον τελειωθέντος, Ἰωάννην
ἀντικαθιστῶσιν· καὶ σὺν αὐτῷ ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως αὐτός τε
Εὐνόμιος καὶ Ἀρριανὸς καὶ Εὐφρόνιος ἐπὶ τὴν Ἑῴαν ἀφικνοῦνται,
ὡς ἐκεῖσε τόν τε Ἰουλιανὸν ἐκ τῆς Κιλικίας ἄξοντες καὶ Θεόφιλον
τὸν Ἰνδὸν ἐν τῇ Ἀντιοχείᾳ καταληψόμενοι καὶ τὰ τῆς ἄλλης Ἑῴας
καταστησόμενοι.

Φιλοστόργιος. Εκκλησιαστική ιστορία. (fragmenta e vita Constantini)

(cod. Angelic. 22) (2058: 002)“Philostorgius. Kirchengeschichte, 3rd
edn.”, Ed. Winkelmann, F. (post J. Bidez)Berlin: Akademie–Verlag,
1981; Die griechischen christlichen Schriftsteller.Book 1, fragment 7a,
line 2

βασιλέα ὁ Θεοδόσιος τὸν Οὐαλεντινιανὸν ἀποστείλας ἀναγορεύει.  

 Ὅτι Ἀέτιος ὁ ὑποστράτηγος Ἰωάννου τοῦ τυράννου μετὰ
τρεῖς ἡμέρας τῆς ἐκείνου τελευτῆς βαρβάρους ἄγων μισθωτοὺς εἰς ξʹ
χιλιάδας παραγίνεται· καὶ συμπλοκῆς αὐτοῦ τε καὶ τῶν περὶ τὸν
Ἄσπαρα γεγενημένης, φόνος ἑκατέρωθεν ἐρρύη πολύς. ἔπειτα σπονδὰς
ὁ Ἀέτιος τίθεται πρὸς Πλακιδίαν καὶ Οὐαλεντινιανὸν καὶ τὴν τοῦ
κόμητος ἀξίαν λαμβάνει· καὶ οἱ βάρβαροι χρυσίῳ καταθέμενοι τὴν
ὀργὴν καὶ τὰ ὅπλα, ὁμήρους τε δόντες καὶ τὰ πιστὰ λαβόντες, εἰς
τὰ οἰκεῖα ἤθη ἀπεχώρησαν.  
Vita Constantini Cod. Angelic. A f. 15v [Franchi de' Cav. 93]:
Τοῦ τοίνυν Ἀρείου καὶ τῶν ἀμφ' αὐτὸν κύκλῳ διά τε Παλαιστίνης
 355

ἰόντων καὶ Φοινίκης καὶ τῆς ἄλλης Συρίας καὶ Κιλικίας καὶ τῶν
ἐφεξῆς ἐθνῶν ὁπόσα προποδὼν ἦν σφίσιν ἐπὶ τὴν Βιθυνίαν καὶ τὸν
βασιλέα πορευομένοις (τοῦτον γὰρ ἔσπευδον ἀφικόμενοι διδάξαι [τε]
περὶ τῶν γενομένων, τὰς παρὰ τῶν ἐπισκόπων ψήφους τε καὶ μαρ-
τυρίας ἐπενεγκάμενοι), τούτους οὖν αὐτῶν πάντας ἐπιπαριέναι κύκλῳ
προαιρουμένων καὶ διατριβῆς οὐκ ὀλίγης ἐκ τούτου περὶ τὴν πορείαν
αὐτοῖς γινομένης, ὁ Ἀλέξανδρος ἄρας ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρείας ἔπλει
τὴν ταχίστην ἐπὶ τὴν Προποντίδα καὶ τὴν Νικομήδους· ἔνθα παρα-
γενόμενος καὶ τοῖς περὶ τὸν Ὅσιον Κουδρούβης εἰς λόγους καταστάς,
πείθει τῆς αὐτοῦ συνεπίστασθαι γνώμης καὶ κυρῶσαι τὸ ὁμοούσιον,

Φιλοστόργιος. Εκκλησιαστική ιστορία. (fragmenta e passione Artemii)

(2058: 003)“Philostorgius. Kirchengeschichte, 3rd edn.”, Ed.
Winkelmann, F. (post J. Bidez)Berlin: Akademie–Verlag, 1981; Die
griechischen christlichen Schriftsteller.Book 3, fragment 1a, line 13

αὐτοῦ Κωνσταντίνου Κωνσταντίου τε καὶ Κώνσταντος ταύτας με-

ρισαμένων. καὶ 8τῷ μὲν 8πρώτῳ Κωνσταντίνῳ 8αἱ ἄνω 8Γαλλίαι καὶ τὰ
ἐπέκεινα Ἄλπεων 8αἵ τε Βρεττανικαὶ νῆσοι καὶ ἕως 8τοῦ ἑσπερίου
Ὠκεανοῦ κλῆρος ἐδόθησαν· τῷ δέ γε Κώνσταντι ὡς 8ὑστάτῳ αἱ κάτω
Γαλλίαι ἤγουν 8αἱ Ἰταλίαι καὶ αὐτὴ ἡ Ῥώμη. ὁ δὲ Κωνστάντιος ὁ
δεύτερος τῶν Κωνσταντίνου υἱῶν, ὃς ἦν ἐπὶ τῶν τῆς Ἑῴας τότε
πραγμάτων πρὸς τοὺς Πέρσας ἀγωνιζόμενος, τὸ τῆς Ἀνατολῆς ἀσπά-
ζεται μέρος· καὶ τό τε Βυζάντιον μετονομασθὲν εἰς Κωνσταντινού-
πολιν καὶ νέαν Ῥώμην ποιεῖται βασίλειον καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ Ἰλλυρικοῦ  
μέχρι τῆς Προποντίδος 8ὁπόσα ὑπήκοα Ῥωμαίοις, τήν τε Συρίαν καὶ
Παλαιστίνην καὶ Μεσοποταμίαν καὶ Αἴγυπτον καὶ τὰς νήσους ἁπάσας
τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ καὶ πολιτείᾳ ὑποτελῆ καθίστησιν. Ebd. 9: Ὡς οὖν
εἴρηται τῶν βασιλέων τριῶν τυγχανόντων καὶ τῆς αὐτοῦ μοίρας
ἑκάστου αὐτῶν βασιλεύοντος, ὁ πρῶτος αὐτῶν Κωνσταντῖνος τῆς
οἰκείας μερίδος ἀπαναστὰς καὶ πρὸς τὴν τοῦ ἐσχάτου ἀδελφοῦ κληρο-
δοσίαν ἐπανελθών, ἐκείνου πρὸς τὴν Ῥώμην ἀποδημήσαντος, ἐπεχείρει
τι τῶν ἀδίκων κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ διαπράξασθαι. καὶ αὐτὸν μὴ παρόντα
διέβαλλεν ὡς οὐ καλῶς τῶν πραγμάτων διανεμηθέντων, καὶ ὅτι πλεῖ-
στον μέρος τῆς αὐτῷ προσηκούσης ἀρχῆς ἐσφετερίσατο. οἱ δὲ τῆς χώ-
ρας στρατηγοί τε καὶ φύλακες οὓς ὁ Κώνστας ἐχειροτόνησεν, οὐκ
ἔφασαν χωρὶς τῆς ἐκείνου γνώμης τε καὶ βουλῆς δύνασθαί τι μικρὸν

Asterius Scr. Eccl., Homiliae 1–14 (2060: 001)“Asterius of Amasea.

Homilies i–xiv”, Ed. Datema, C.Leiden: Brill, 1970.Homily 8, chap.16,
sec.1, line 3
 356

προσηλύτοις πατέρα καὶ νομέα καὶ παιδευτήν.          Ταύτης τοίνυν

ἀκούσας τῆς φωνῆς οὐκ ἐν ῥᾳθυμίᾳ τὸν βίον ἔζησεν οὐδὲ ἠγάπησε τὴν
ἔξω κινδύνων ζωήν, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην περινοστῶν τὸν
Χριστὸν τοῖς τυφλώτ-
τουσιν ἀπεκάλυπτεν, τοὺς μὲν πλανωμένους ὁδηγῶν, τοὺς δὲ
γευσαμένους
τῆς σωτηρίας στηρίζων, τοῖς ἐχθροῖς μαχόμενος, τοὺς οἰκείους παρακα-
λῶν, διωγμῶν ἀνεχόμενος, φέρων ἀχθηδόνα δεσμωτηρίων, πολυτρόπως
τοῦ εὐαγγελίου προκινδυνεύων.
 Χρόνου δὲ προϊόντος τὴν βασιλεύουσαν τῶν ἀνθρώπων
πόλιν καταλαβὼν ἐκεῖθεν ἐπὶ τὴν βασιλείαν ἀνέδραμεν. Ἀναρριπισθεὶς
γὰρ ὁ Νέρων εἰς ὀργὴν ὥς ποτε κατὰ τὴν Παλαιστίνην Ἡρώδης ἡνίκα
βασιλέα τὸν Χριστὸν οἱ μάγοι διήγγελλον, ὑπερβαίνει μὲν τοὺς ἄλλους
τῶν κολάσεων τρόπους, ψηφίζεται δὲ τὸν τρισμακάριον ξύλῳ προσηλω-  
θῆναι σταυροῦ, ἵνα μὴ μόνον πεζεύων θάλασσαν Πέτρος τὸν Δεσπότην
μιμῆται, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ξύλου κρεμάμενος.

Asterius Sophista Scr. Eccl., Commentarii in Psalmos (homiliae 31)

(2061: 001)“Asterii sophistae commentariorum in Psalmos quae
supersunt”, Ed. Richard, M.Oslo: Bro̸gger, 1956; Symbolae Osloenses,
fasc. suppl. 16.Homily 17, sec.10, line 2

ἀλλ' ἵνα πλέον ἀγαπηθῇ. Διὸ χάρις σοί, δέσποτα, ἐπὶ τῇ

τῆς ἀδελφότητος φιλοτιμίᾳ. Ὅμως ἡμεῖς, κἂν ἀδελφοὶ ἐκλήθημεν,
ἀλλ' ὁμολογοῦντες τὴν δουλείαν φαμέν· Κύριε ὁ κύριος ἡμῶν.
Κύριε ἀμεσίτευτε· τὸ κύριε, τῶν ἐν οὐρανοῖς ἀπογεγραμμένων
πρωτοτόκων· Καὶ ἐκκλησίᾳ πρωτοτόκων, φησίν, ἀπο-
γεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς· ὁ κύριος ἡμῶν, τῶν πνευμα-
τοφόρων ἀποστόλων, οἷς εἶπας· Λάβετε πνεῦμα ἅγιον. Ἡμῖν
γὰρ τοῖς ἀποστόλοις ὁ Δαυὶδ παρέδωκε τὸν ἐπιλήνιον ψαλμόν.
Κύριε, τῷ νόμῳ τῆς φύσεως, ὁ κύριος ἡμῶν, τῷ κάλλει τῆς
προαιρέσεως. Ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου, οὐκέτι
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ μόνῃ, ἀλλ' ἐν πάσῃ τῇ γῇ. Μία ἄμπελος
ἐχερσώθη, καὶ ὁ οἰκουμενικὸς ἀμπελὼν ἐσώθη· Τῷ γὰρ αὐτῶν
παραπτώματι ἡ σωτηρία τοῖς ἔθνεσιν. Ὡς θαυμαστὸν
τὸ ὄνομά σου. Θαυμαστὸς γέγονε μεταβολῆς τρόπος· οἱ
ἄθεοι ἔνθεοι, οἱ πολύθεοι φιλόθεοι, οἱ εἰδωλολάτραι θεολάτραι,
οἱ λίθων προσκυνηταὶ τῆς Πέτρας ὁμολογηταί· Ἔπινον γὰρ
ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης Πέτρας, ἡ δὲ Πέτρα ἦν
ὁ Χριστός. Ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάσῃ τῇ
 357

γῇ. Ὀνομαζόμενος γὰρ μόνον μετὰ πίστεως, πάντα γίνεται τῷ

ὀνομάζοντι. Καὶ οὐ χρεία λόγων, αὐτὰ τὰ ἔργα βοᾷ. [Διὰ  
τί δὲ τοῦτο λέγομεν, δέσποτα;

Ιωάννης Χρυσόστομος. Ad Stagirium a daemone vexatum (lib. 1–3)

(2062: 006); MPG 47.Vol 47, pg 457, ln 47

ὁ μακάριος Μωϋσῆς ἐκείνου τοῦ χρόνου τὴν ἱστο-

ρίαν ἡμῖν ἔγραψεν, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν ἡλικίαν ταύτην
ἀφεὶς, ἀπὸ τῶν μετὰ ταῦτα πεποίηται τοῦ διηγήματος
τὴν ἀρχήν. Ὅτι δὲ καὶ αὐτὸν τὰ αὐτὰ πάσχειν τῷ Νῶε
εἰκὸς ἦν, μεταξὺ τοσούτων ἀσεβῶν καὶ βαρβάρων μόνον
βουλόμενον εὐσεβεῖν, τοῦτο οὐκ ἔτι τοῖς ἄλλοις ὁμοίως
ἄδηλόν ἐστιν, ἀλλὰ καὶ οἱ σφόδρα ἀνόητοι στοχάσαιντο
ῥᾳδίως αὐτό. Πλὴν ἀλλὰ καὶ ταῦτα παρείσθω νῦν· ἀπὸ
δὲ τῆς ἀποδημίας αὐτοῦ ποιησώμεθα τοῦ λόγου τὴν
ἀρχὴν, πρότερον ἐκεῖνο ἐξετάσαντες, πόσον ἡ τῶν Χαλ-
δαίων γῆ τῆς Παλαιστίνης ἀφέστηκεν, ἢ ποία τις ἦν ἡ
τῶν ὁδῶν κατασκευὴ, πῶς τοῖς ἀνθρώποις τὰ τῆς ἐπι-
μιξίας τῆς πρὸς ἀλλήλους διέκειτο, τίς ὁ τῆς πολιτείας
τρόπος ἦν. Μὴ γὰρ ἐπειδὴ εὐκόλως ὑπήκουσεν ὁ δίκαιος
ἐκεῖνος, καὶ τὸ πρᾶγμα εὔκολον εἶναι δοκείτω νῦν, μηδ'
ὅτι συντόμως καὶ ἐν βραχεῖ τὸ γεγονὸς διηγήσατο ὁ
Μωσῆς, καὶ τὸ ἔργον τὴν τῶν ῥημάτων βραχύτητα μι-
μεῖσθαι νόμιζε· εἰπεῖν μὲν γὰρ ταῦτα καὶ διηγήσασθαι
ῥᾴδιον, πρᾶξαι δὲ οὐκέτι ὁμοίως εὔπορον, ἀλλὰ καὶ
σφόδρα χαλεπόν.

Ιωάννης Χρυσόστομος. Ad Stagirium a daemone vexatum (lib. 1-3)

Vol 47, pg 459, ln 8

ὅπου στήσεται τὰ τῆς πλάνης αὐτῷ, οὐκ ἦν οὕτω τὸ

τῶν φροντίδων ἀφόρητον· νῦν δὲ ἁπλῶς καὶ ἀδιορίστως
ἀκούσας Γῆν, οὐ τήνδε ἢ τήνδε, ἀλλ', Ἣν ἄν σοι δείξω,  
πανταχοῦ περιῄει τῷ νῷ, καὶ πολὺν ἐδέχετο θόρυβον τῇ
ψυχῇ, μηδαμοῦ τῷ λογισμῷ στῆναι δυνάμενος, ἀλλὰ
πολλὰ ὑποπτεύειν ἔχων, καὶ μεριμνᾷν ἀναγκαζόμενος.
Εἰκὸς γὰρ αὐτὸν καὶ πρὸς αὐτὰ τῆς οἰκουμένης ἀφίξε-
σθαι τὰ πέρατα προσδοκᾷν, καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν ὠκεα-
νόν· ὥστε εἰ καὶ μὴ πᾶσαν ἐπῆλθε τὴν γῆν, ἀλλὰ τὴν
φροντίδα τῆς τοσαύτης ὁδοιπορίας ὑπέμεινεν. Οὐ γὰρ ὡς
 358

μέχρι τῆς Παλαιστίνης ἥξων οὕτω παρεσκευάκει τὴν

ψυχὴν, ἀλλ' ὡς ἑψόμενος πανταχοῦ, καὶ τὴν οἰκουμένην
ἐκβῆναι κελεύηται, κἂν εἰς τὰς ἐκτὸς ταύτης νήσους
ἐλθεῖν. Εἰ δὲ καὶ τἀναντία προσδοκᾷν ἔπειθε τὸ τοῦ
προστάγματος ἀδιόριστον, καὶ τοῦτο πάλιν χαλεπόν. Τὸν
γὰρ μέλλοντά τι φορτικὸν ὑπομένειν, πολλῷ κουφότερον
εἰδέναι σαφῶς ὅπερ ὑποστήσεται, καὶ πρὸς ὃ παρα-
σκευάσεται, ἢ πανταχοῦ ῥέμβεσθαι τῷ λογισμῷ, καὶ νῦν
μὲν τὰ χρηστὰ, νῦν δὲ τἀναντία προσδοκᾷν, καὶ ὑπὲρ
μηδενὸς τούτων ἔχειν θαῤῥεῖν, ἀλλ' ἀμφοτέροις ὁμοίως
ἀπιστεῖν.

Ιωάννης Χρυσόστομος. Ad Stagirium a daemone vexatum (lib. 1-3)

Vol 47, pg 459, ln 20

ἐλθεῖν. Εἰ δὲ καὶ τἀναντία προσδοκᾷν ἔπειθε τὸ τοῦ

προστάγματος ἀδιόριστον, καὶ τοῦτο πάλιν χαλεπόν. Τὸν
γὰρ μέλλοντά τι φορτικὸν ὑπομένειν, πολλῷ κουφότερον
εἰδέναι σαφῶς ὅπερ ὑποστήσεται, καὶ πρὸς ὃ παρα-
σκευάσεται, ἢ πανταχοῦ ῥέμβεσθαι τῷ λογισμῷ, καὶ νῦν
μὲν τὰ χρηστὰ, νῦν δὲ τἀναντία προσδοκᾷν, καὶ ὑπὲρ
μηδενὸς τούτων ἔχειν θαῤῥεῖν, ἀλλ' ἀμφοτέροις ὁμοίως
ἀπιστεῖν.
 ζʹ. Καὶ ταῦτα μὲν πρὶν ἐλθεῖν εἰς τὴν ἐπαγγελθεῖσαν
γῆν· ἐπειδὴ δέ ποτε τῆς Παλαιστίνης ἐπελάβετο, καὶ λοι-
πὸν ἀναπαύσασθαι προσεδόκησε, τότε δὴ μείζονα ἐν τῷ
λιμένι τὸν χειμῶνα εὕρισκεν. Οὐ μικρὸν δὲ τοῦτο εἰς
ὀδύνης λόγον, ἀλλὰ καὶ πάντων ἀφορητότερον, ὅταν τις
ἀπηλλάχθαι νομίσας καὶ πρὸς τὸ τέλος ἥκειν αὐτὸ, καὶ
φροντίδα καὶ μέριμναν ἅπασαν ἀποθέμενος, πάλιν
ἄνωθεν ἀρχὴν ἑτέραν εὕρῃ τῶν δυσχερῶν. Ὁ μὲν
γὰρ ἔτι παρεσκευασμένος πρὸς τὰ δεινὰ ῥᾷον ἂν ἐνέγκοι
τὴν τούτων ἐπαγωγήν· ὁ δὲ ἀναπεσὼν καὶ τῶν
φροντίδων ἀπολύσας τοὺς λογισμοὺς, ἂν συμβῇ τι τοι-
οῦτον πάλιν, οἷον καὶ πρότερον, διπλῇ πως ταράττεται,

Ιωάννης Χρυσόστομος. Ad Stagirium a daemone vexatum (lib. 1-3)

Vol 47, pg 459, ln 34

ἀπηλλάχθαι νομίσας καὶ πρὸς τὸ τέλος ἥκειν αὐτὸ, καὶ

φροντίδα καὶ μέριμναν ἅπασαν ἀποθέμενος, πάλιν
 359

ἄνωθεν ἀρχὴν ἑτέραν εὕρῃ τῶν δυσχερῶν. Ὁ μὲν

γὰρ ἔτι παρεσκευασμένος πρὸς τὰ δεινὰ ῥᾷον ἂν ἐνέγκοι
τὴν τούτων ἐπαγωγήν· ὁ δὲ ἀναπεσὼν καὶ τῶν
φροντίδων ἀπολύσας τοὺς λογισμοὺς, ἂν συμβῇ τι τοι-
οῦτον πάλιν, οἷον καὶ πρότερον, διπλῇ πως ταράττεται,
καὶ εὐχείρωτος γίνεται τῷ τε ἀπροσδοκήτῳ καὶ τῷ δια-
λελύσθαι τὴν σπουδὴν ἅπασαν αὐτῷ καὶ τὴν παρα-
σκευήν. Τίς οὖν ὁ χειμὼν ἦν; Λιμὸς οὕτω σφοδρὸς τὴν
Παλαιστίνην κατέλαβε τότε, ὡς ἀναστῆσαι εὐθέως αὐ-
τὸν ἐκεῖθεν, καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον καταγαγεῖν. Ἐλθὼν
δὲ ἐκεῖ ὡς λύσιν εὑρήσων τοῦ κακοῦ, τοῦ λιμοῦ πά-
λιν χαλεπωτέρᾳ περιέπεσε συμφορᾷ περὶ τῶν ἐσχάτων
κινδυνεύειν ἀναγκαζόμενος· καὶ εἰς τοσοῦτον τότε κατ-
έστη φόβον, ὥστε, ὃ πᾶσίν ἐστι πάντων ἀφορητότερον, τὸ
τὰς γυναῖκας ὑβρίζεσθαι τὰς αὐτῶν, τοῦτο ἑλέσθαι. Εἰς
τοσαύτην γὰρ τότε ἦλθεν ἀνάγκην, ὡς καὶ ὑπηρετήσα-
σθαι τῇ ὑποκρίσει, οὗ τί γένοιτ' ἂν ἐλεεινότερον; Ὁποίαν
γὰρ αὐτὸν νομίζεις ἔχειν ψυχὴν, ὅτε τῇ γυναικὶ τοιαῦτα
συμβουλεύειν ἠναγκάζετο;

Ιωάννης Χρυσόστομος. Adversus Judaeos (orationes 1–8) (2062: 021);

MPG 48.Vol 48, pg 870, ln 47

ἡμέτερα καθαιροῦντες, καὶ τὰ Ἰουδαίων αὔξοντες,

ἐκείνους ἀξιοπιστοτέρους διδασκάλους τῶν οἰκείων
πατέρων ἡγούμενοι, καὶ τοῖς χριστοκτόνοις περὶ τοῦ
πάθους πιστεύοντες· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀλογώτερον;
Οὐκ οἶδας ὅτι ἐκεῖνο τύπος, τοῦτο δὲ ἀλήθεια; Ὅρα
γὰρ πόσον τὸ διάφορον. Ἐκεῖνο Θάνατον ἐκώλυε σω-
ματικὸν, τοῦτο ὀργὴν ἔλυσε τὴν κατὰ τῆς οἰκουμένης
φερομένην ἁπάσης· ἐκεῖνο Αἰγύπτου τότε ἀπήλλαξε,
τοῦτο εἰδωλολατρείας ἠλευθέρωσεν· ἐκεῖνο τὸν Φα-
ραὼ, τοῦτο τὸν διάβολον ἀπέπνιξε· μετ' ἐκεῖνο Πα-
λαιστίνη, μετὰ τοῦτο οὐρανός.
 Τί τοίνυν τῷ λύχνῳ προσεδρεύεις, τοῦ ἡλίου φα-
νέντος; τί δὲ τῷ γάλακτι τρέφεσθαι βούλει, στερεᾶς
σοι διδομένης τροφῆς; Διὰ τοῦτο ἐτράφης γάλακτι,
ἵνα μὴ μένῃς ἐν τῷ γάλακτι· διὰ τοῦτό σοι ὁ λύχνος
ἐφάνη, ἵνα πρὸς τὸν ἥλιον χειραγωγηθῇς. Μὴ
τοίνυν, τῶν τελειοτέρων παραγενομένων πραγμάτων,
πρὸς τὰ πρότερα ἐπανατρέχωμεν, μηδὲ ἡμέρας καὶ
καιροὺς καὶ ἐνιαυτοὺς παρατηρῶμεν, ἀλλὰ παντα-
 360

χοῦ τῇ Ἐκκλησίᾳ μετ' ἀκριβείας ἑπώμεθα, τὴν

ἀγάπην καὶ τὴν εἰρήνην προτιμῶντες ἁπάντων.

Ιωάννης Χρυσόστομος. De sancta pentecoste (homiliae 1–2) (2062:

037); MPG 50.Vol 50, pg 467, ln 2

οὐκ αἰσθάνεται, οὐδὲ ἀκριβῶς εἰδέναι δύναται, ὅσα

αὐτῷ ἀγαθὰ ἡ ὑγεία ἐχαρίζετο, εἰ μὴ καὶ τῆς νόσου
πεῖραν λάβῃ τῆς ἀσθενείας παρεισελθούσης· καὶ ὁ τὴν
ἡμέραν πάλιν βλέπων οὐχ ὁμοίως θαυμάζει τὸ φῶς,
ἐὰν μὴ καὶ τὸ τῆς νυκτὸς σκότος διαδέξηται. Καὶ γὰρ
ἡ τῶν ἐναντίων πεῖρα διδάσκαλος ἀεὶ γίνεται σαφὴς
ἐκείνων, ὧν πρότερον ἐν ἀπολαύσει τυγχάνοντες ἦμεν.
Διά τοι τοῦτο καὶ τότε, ἐπειδὴ μυρίων ἦσαν ἀγαθῶν
οἱ μαθηταὶ κατὰ τὴν αὐτοῦ παρουσίαν ἀπολαύσαντες,  
καὶ ἀπὸ τοῦ συνδιατρίβειν αὐτῷ ἐν πολλῇ ἦσαν εὐ-
ημερίᾳ· καὶ γὰρ οἱ τὴν Παλαιστίνην ἅπαντες οἰκοῦν-
τες, ὥσπερ εἰς φωστῆράς τινας οὕτως εἰς τὰ
τούτων ἐνέβλεπον πρόσωπα· ἐπειδὴ καὶ νεκροὺς ἀν-
ίστων, καὶ λεπροὺς ἐκάθαιρον, δαίμονας ἤλαυνον, καὶ
νοσήματα ἐθεράπευον, καὶ ἕτερα πολλὰ ἐπεδείκνυντο
θαύματα· ἐπεὶ οὖν οὕτως ἦσαν περίβλεπτοι καὶ περι-
φανεῖς, διὰ τοῦτο συνεχώρησεν αὐτοὺς πρὸς ὀλίγον
χωρισθῆναι τῆς τοῦ συμμαχοῦντος δυνάμεως, ἵνα ὅταν
ἐν ἐρημίᾳ γένωνται, μάθωσιν ἡλίκον αὐτοῖς ἐχαρίζετο
ἡ τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος παρουσία, καὶ εἰς αἴσθησιν
ἐλθόντες τῶν παρελθόντων ἀγαθῶν μετὰ μείζονος

Ιωάννης Χρυσόστομος. Epistulae 18–242 (2062: 097); MPG 52.

Vol 52, pg 654, ln 32

τῶν ἀνεβόησας. Ὑπὲρ τούτων χάριτας ὁμολογοῦμεν,

μακαρίζομεν, θαυμάζομεν καὶ παρακαλοῦμεν τὸν αὐ-
τὸν παραμεῖναι ζῆλον ἐπιδεικνύμενον. Οὐδὲ γὰρ ἴσον
ἐστὶ, κατὰ ῥοῦν τῶν πραγμάτων φερομένων, ὀρθό-
τητα ἐπιδείκνυσθαι, καὶ πολλῶν ὄντων τῶν ἐπιχει-
ρούντων καταλῦσαι τὰς Ἐκκλησίας μηδὲν ἐκεῖθεν
παραλογίζεσθαι, ἀλλὰ μένειν ἀκλινῆ, τούτους ἀπο-
στρεφόμενον μετὰ τῆς προσηκούσης ἀνδρείας. Οὐ γὰρ
μικρὰ αὕτη, ἀλλὰ καὶ σφόδρα μεγίστη τῶν κακῶν
διόρθωσις. Ὅτι δὲ τῆς σῆς εὐλαβείας οὕτω διακειμέ-
νης πάντες οἱ κατὰ τὴν Παλαιστίνην κύριοί μου τι-
 361

μιώτατοι καὶ εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι ἕψονταί σου

τοῖς ἴχνεσιν, οὐδὲν οἶμαι δεῖν ἀμφιβάλλειν. Οἶδα γὰρ
σαφῶς ὅτι ἐν τοῖς τοιούτοις κατορθώμασιν ὥσπερ
σῶμα συνεχὲς κεφαλῇ, οὕτως αὐτοὺς τῇ γλυκύ-
τητί σου τῆς ἀγάπης συνῆψας καὶ συνδεδέσθαι παρ-
εσκεύασας, ὅπερ καὶ τοῦτο μέγιστον δεῖγμα τῆς σῆς
ἀρετῆς.

Ιωάννης Χρυσόστομος. Epistulae 18-242

Vol 52, pg 725, ln 21

τούτου ἀπαιτοῦντος, μετὰ τοῦ προσήκοντος μέντοι

μέτρου. Καὶ ἐθαύμαζόν σε ἐπ' ἐκείνοις, πολλῷ δὲ
πλέον νῦν, ὅτι, καὶ μηδενός σοι παραστάντος αὐτόθι,
ἀλλὰ τῶν μὲν φευγόντων, τῶν δὲ ἐλαυνομένων, τῶν
δὲ κρυπτομένων, μόνος ἕστηκας ἐπὶ τῆς παρατά-
ξεως, τὸ μέτωπον αὐτῆς κατακοσμῶν, καὶ οὐδένα
ἀφιεὶς γενέσθαι λειποτάκτην, ἀλλὰ καὶ τοὺς μετὰ
τῶν ἐναντίων τεταγμένους τῇ ἐμμελείᾳ σου καθ'
ἑκάστην ἡμέραν μεθιστᾷς. Οὐ διὰ ταῦτα δὲ θαυμάζω
μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ ἐν ἑνὶ ἱδρυμένος χωρίῳ, τὴν οἰ-
κουμένην ἅπασαν μεριμνᾷς, τὰ ἐν Παλαιστίνῃ, τὰ
ἐν Φοινίκῃ, τὰ ἐν Κιλικίᾳ, ὧν καὶ μάλιστα φροντί-
ζειν ὀφείλεις. Παλαιστινοὶ μὲν γὰρ καὶ Φοίνικες,
καθὼς ἔγνων σαφῶς, οὐκ ἐδέξαντο τὸν παρὰ τῶν
ἐναντίων ἀποσταλέντα ἐκεῖσε, οὐδὲ ἀποκρίσεως αὐ-
τὸν ἠξίωσαν· ὁ δὲ Αἰγῶν, ὡς ἔγνων, καὶ ὁ Ταρσοῦ
μετ' ἐκείνων τάττονται, καὶ ὁ Κασταβάλων
ἐνταῦθα ἐδήλωσέ τινι τῶν ἡμετέρων φίλων, ὅτι
ἀναγκάζουσιν αὐτοὺς οἱ ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως
τῇ παρανομίᾳ αὐτῶν συνθέσθαι, καὶ τέως ἀντέχουσι.
Πολλῆς τοίνυν σοι δεῖ τῆς μερίμνης, πολλῆς τῆς

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67)

Vol 53, pg 334, ln 14

ταλιπεῖν, ἀλλὰ κοινωνὸν αὐτὸν ἐλάμβανε τῆς ἀποδημίας.

Εἰ γὰρ ὁ πατὴρ, φησὶν, ἄπιστος ὢν, διὰ τὸ περὶ ἐμὲ φίλ-
τρον τὴν οἰκίαν τὴν πατρῴαν, ἔνθα ἐτέχθημεν καὶ ηὐξή-
θημεν, καταλιπεῖν κατεδέξατο καὶ ἀκολουθῆσαί μοι, καὶ
ἐπὶ τῆς ἀλλοτρίας τὸν βίον κατέλυσε· πολλῷ δὴ
μᾶλλον ἐγὼ πρὸς τὸν τοῦ ἀδελφοῦ παῖδα, τὸν νέον τὸν ἐκ
 362

προοιμίων δεικνύντα ὡς κατὰ μικρὸν ἐπιδώσει πρὸς ἀρε-

τὴν, οὐκ ἂν ἀνασχοίμην ἐνταῦθα ἀφεῖναι.
 βʹ. Ἐπεὶ οὖν διὰ πάντων δεικνὺς αὐτοῦ τὸ φιλόθεον, καὶ
ταύτην ἐποιήσατο τὴν ἀποδημίαν, ἡνίκα κατέλαβε τὴν
Παλαιστίνην, καὶ τῶν ὅρων ἐπέβη τῶν Χαναναίων, ὀφθεὶς
αὐτῷ ὁ Θεὸς καὶ νευρῶσαι αὐτοῦ βουλόμενος τὴν προθυ-
μίαν καὶ χεῖρα ὀρέξαι, φησὶ πρὸς αὐτόν· Τῷ σπέρματί
σου δώσω τὴν γῆν ταύτην. Ὅπερ ἐπεθύμει καὶ ἐπό-
θει, παίδων λέγω τὴν διαδοχὴν, τοῦτο αὐτῷ εὐθέως ὑπι-
σχνεῖται, ἀμοιβὴν αὐτῷ τῶν τοσούτων πόνων διδούς.
Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τῆς φύσεως ἀπεστέρητο, καὶ ἡ ἡλικία
λοιπὸν ἀπαγορεύειν ἔπειθε, τῇ ὑποσχέσει διανίστησι τὸν
ἀθλητὴν, καὶ προθυμότερον ἀπεργάζεται, καὶ νεάζειν
αὐτὸν κατασκευάζει πρὸς τοὺς ἑξῆς ἀγῶνας. Ὅρα τοίνυν
μετὰ τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην, ἑτέραν πάλιν τὴν ἄθλησιν

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67)

Vol 53, pg 334, ln 63

ἀνδρείας τὴν συμβουλὴν ποιησάμενος, καὶ ἡ γυνὴ πολλὴν

τὴν περὶ τὸν ἄνδρα φιλοστοργίαν καὶ ὑπακοὴν ἐπιδει-
κνυμένη συνέπραξε, καὶ τοῖς δόξασιν ὑπηρετήσατο· καὶ
ἐπειδὴ τὰ παρ' ἑαυτῶν ἀπήρτισαν, καὶ ὅσον κατὰ ἀνθρω-
πίνην ἀκολουθίαν ἀπέγνωστο, καὶ εἰς ἔργον ἐκβεβήκει
σχεδὸν τὰ τῆς παρανομίας, τότε πολλὴ περὶ αὐτὸν ἡ τοῦ
Θεοῦ δείκνυται πρόνοια. Οὐ μόνον γὰρ τὴν γυναῖκα ὁ Θεὸς
τῆς ὕβρεως ἐξήρπασε διὰ τῆς ἀγανακτήσεως, ἣν
κατὰ τοῦ βασιλέως καὶ παντὸς τοῦ οἴκου αὐτοῦ ἐποιήσατο,
ἀλλὰ καὶ τὸν πατριάρχην μετὰ πολλῆς τῆς περιφανείας
ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην ἐπανελθεῖν πε-  
ποίηκε. Σκόπει πῶς μεταξὺ τῶν πειρασμῶν τὴν παρ'
αὐτοῦ ῥοπὴν εἰσφέρων ὁ φιλάνθρωπος Δεσπότης ἀκμά-
ζοντα τὸν ἀθλητὴν πρὸς τοὺς ἑξῆς πάλιν ἀγῶνας ἀπεργά-
ζεται, οὐκ ἀφιεὶς ἔρημον τῆς ἑαυτοῦ βοηθείας, ἀλλὰ διὰ
πάντων φανερῶς οἰκονομῶν αὐτῷ δείκνυσθαι, ὅτι μικρὰ
εἰσφέρων αὐτὸς, μεγάλων καὶ σφόδρα μεγάλων ἀξιοῦ-
ται καὶ νικώντων τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν. Εἶδες τοίνυν
τοῦ δικαίου τὴν ὑπομονήν; Ὅρα πάλιν μετὰ τὴν ἐκεῖθεν
 363

ἐπάνοδον τῆς ταπεινοφροσύνης αὐτοῦ τὸ μέγεθος καὶ τὴν

ἐπιείκειαν τὴν πολλήν.

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (homiliae 1-67)

Vol 53, pg 343, ln 1

τὸ περὶ αὐτὸν, ἠκολούθει καὶ ἐξῄει. Ὑπομιμνήσκει τοί-

νυν αὐτὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὅσην ἐκ προοιμίων
ἐποιήσατο περὶ αὐτὸν τὴν πρόνοιαν, δηλῶν αὐτῷ, ὅτι
μεγάλα τινὰ περὶ αὐτοῦ βουλευόμενος, καὶ ταύτας
θέλων τὰς ὑποσχέσεις πρὸς αὐτὸν ποιήσασθαι καὶ εἰς
ἔργον ἀγαγεῖν, τοσαύτην ὁδὸν διανύσαι ἐποίησεν. Ἐγώ
εἰμι ὁ ἐξαγαγών σε ἐκ τῆς χώρας τῶν Χαλδαίων,
δοῦναί σοι τὴν γῆν ταύτην, κληρονομῆσαι αὐτήν.
Μὴ γὰρ ἁπλῶς σε ἐκεῖθεν ἀνέστησα; μὴ γὰρ εἰκῆ καὶ
μάτην ἐντεῦθέν σε ἤγαγον; Διὰ τοῦτό σε καταλαβεῖν  
τὴν Παλαιστίνην ἐβουλόμην, καὶ ἀφεῖναι τὴν πατρῷαν
οἰκίαν, καὶ ἐλθεῖν εἰς τὴν γῆν ταύτην, ἵνα κληρονομήσῃς
αὐτήν. Λογιζόμενος τοίνυν ὅσης ἀπήλαυσας παρ' ἐμοῦ
προνοίας, ἐξ ὅτου τὴν Χαλδαίαν κατέλιπες μέχρι τοῦ
παρόντος, καὶ ὅπως περιφανὴς γέγονας καθ' ἑκάστην
λαμπρότερος δεικνύμενος ἐκ τῆς ἐμῆς συμμαχίας,
καὶ τῆς περὶ σὲ κηδεμονίας, θάρσησον καὶ τοῖς παρ'
ἐμοῦ λεγομένοις. Εἶδες φιλανθρωπίας ὑπερβολήν;
εἶδες συγκαταβάσεως μέγεθος; πῶς αὐτοῦ στηρίξαι
βούλεται τὴν ψυχὴν, καὶ βεβαιοτέραν αὐτοῦ τὴν πί-
στιν ἐργάσασθαι,

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Genesim (sermones 1–9) (2062: 113); MPG

54.Vol 54, pg 625, ln 5

Οὐκέτι ἔσται τὸ ὄνομά σου Ἄβραμ, ἀλλὰ Ἀβραὰμ

κληθήσεται τὸ ὄνομά σου. Καὶ γὰρ Ἄβραμ ἐκα-
λεῖτο τὸ πρότερον, ἀλλὰ τοῦτο τὸ ὄνομα οὐκ ἔστιν
Ἑλληνικὸν, οὐδὲ τῇ ἡμετέρᾳ γλώττῃ, ἀλλὰ τῇ τῶν
Ἑβραίων οὕτω λέγεται. Τί οὖν ἐστιν ἑρμηνευόμενον
τὸ ὄνομα τοῦτο; Περάτης. Καὶ γὰρ τὸ Ἄβραμ τῇ  
Σύρων φωνῇ τὸ πέραν λέγεται, καὶ ἴσασιν ὅσοι τῆς
φωνῆς ταύτης εἰσὶν ἔμπειροι. Πολλὴ δὲ τῇ Σύρων
φωνῇ πρὸς τὴν τῶν Ἑβραίων γλῶτταν ἡ συγγένεια.
Καὶ διὰ τί περάτης ἐλέγετο, φησίν; Ἡ Ἰουδαία χώρα,
 364

τουτέστιν, ἡ Παλαιστίνη πᾶσα, ἡ ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου

μέχρι τοῦ Εὐφράτου, κατ' ἀντικρὺ κεῖται τῆς Βαβυ-
λωνίας, ὅθεν ἦν ὁ Ἀβραάμ· καὶ μέσος ῥεῖ δι' ἀμφο-
τέρων ὁ ποταμὸς, κοινὸν μεθόριον ὢν ἑκατέρας τῆς
γῆς. Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἀπὸ τῆς Παλαιστίνης ἦν, ἀλλ' ἀπὸ
τοῦ πέραν ἦλθεν ἀπὸ τῆς Βαβυλωνίας, διὰ τοῦτο ἀπὸ
τοῦ τόπου καὶ τοῦ πράγματος τὸ ὄνομα ἔλαβε, καὶ
περάτης ἐλέγετο, ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ πέραν ἦλθε. Διὰ τί
δὲ ἀπὸ τοῦ πέραν ἦλθεν; Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἐκέλευσε.
Καὶ διὰ τί ὁ Θεὸς ἐκέλευσεν; Ἵνα δείξῃ τὴν ὑπακοὴν
τοῦ δικαίου.

Ιωάννης Χρυσόστομος. Comparatio regis et monachi [Dub.] (2062:

116); MPG 47.Vol 47, pg 391, ln 11

τῶν δικαίων. Οὐ τοίνυν μόνον ἡμεῖς πρὸς τοὺς ἁγίους μο-

ναχοὺς ἐν ταῖς χρείαις καταφεύγομεν, ἀλλὰ καὶ οἱ βασι-
λεῖς αὐτοὶ πρὸς τούτους καταφεύγουσιν ἐν καιροῖς φοβε-
ροῖς, ὥσπερ οἱ πτωχεύοντες ἐν λιμῷ πρὸς τὰς τῶν
πλουσίων οἰκίας. Οὐκ Ἀχαὰβ, ὁ τῶν Ἰουδαίων βασιλεὺς,
ἐν λιμῷ καὶ σιτοδείᾳ τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας εἶχεν
ἐν ταῖς Ἠλίου προσευχαῖς; οὐκ Ἐζεκίας τὴν αὐτὴν ἔχων
ἀρχὴν καὶ δυναστείαν, νοσῶν καὶ μέλλων τελευτᾷν, ἐφ-
εστηκότα τὸν θάνατον ὁρῶν, ἐπὶ τὸν προφήτην κατέφυγεν,
ὡς θανάτου δυνατώτερον καὶ ζωῆς χορηγόν; Καὶ μὴν καὶ
πολέμου καταῤῥαγέντος, καὶ τῆς Παλαιστίνης ἐκ βάθρων
αὐτῶν ἀνασπασθῆναι κινδυνευούσης, οἱ τῶν Ἰουδαίων βα-
σιλεῖς, ἀφέντες τὴν στρατιὰν, καὶ πεζοὺς καὶ τοξότας καὶ
ἱππέας καὶ στρατηγοὺς καὶ ταξιάρχους, ἐπὶ τὰς Ἑλισσαίου
προσευχὰς κατέφυγον· ἡγοῦντο γὰρ αὐτοῖς ἀντὶ πολ-
λῶν μυριάδων ἔσεσθαι τὸν θεράποντα τοῦ Θεοῦ. Τὸ δὲ
αὐτὸ τοῦτο καὶ Ἐζεκίας, τοῦ Περσικοῦ πολέμου συ-
στάντος, καὶ τῆς πόλεως περὶ τῶν ἐδάφων αὐτῶν εἰς
κίνδυνον μέγιστον κατακεκλιμένης, καὶ τῶν ἐπὶ τῷ τείχει
τρεμόντων καὶ δεδοικότων καὶ σειομένων, καθάπερ ἐν
προσδοκίᾳ βροντῆς, ἢ σεισμοῦ πάντα κινοῦντος,

Ιωάννης Χρυσόστομος. In illud: Exiit edictum [Sp.] (2062: 134); MPG

50.Vol 50, pg 796, ln 28

ἡ ῥάβδος περὶ ἧς ἔλεγεν ὁ Δαυΐδ· Ποιμανεῖς αὐτοὺς

 365

ἐν ῥάβδῳ σιδηρᾷ· καὶ, Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ

δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν
κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς· ὡσανεὶ τοῦ
Πατρὸς πρὸς τὸν Υἱὸν διαλεγομένου, καὶ λέγοντος·
Ἰουδαῖοι παρῃτήσαντο τὴν σὴν βασιλείαν, καὶ τὴν ἀρ-   
χὴν ἠτίμασαν· εὐκαταφρόνητον τὸ ἔθνος, ὀλίγοι εἰσὶν
οἱ ἀποστραφέντες· Αἴτησαι παρ' ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι
ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν
σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, οὐ τὴν γωνίαν τῆς Πα-
λαιστίνης, οὐδὲ τὸ ἔθνος τὸ περιτετμημένον, τὸ
μάταιον καὶ ἀκάρδιον τῇ ψυχῇ· ἀλλὰ, Δώσω σοι ἔθνη
τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου
τὰ πέρατα τῆς γῆς. Ποιμανεῖς δὲ αὐτοὺς ἐπειδὴ οὐκ
ἠβουλήθησαν τῷ Εὐαγγελίῳ ὑπακοῦσαι· ἐπειδὴ οὐκ
ἠβουλήθησαν εἶξαι τοῖς θαύμασι, ποιμανεῖς αὐτοὺς,
οὐ λόγῳ, ἀλλ' ἔργῳ καὶ ῥάβδῳ σιδηρᾷ, τῇ Ῥωμαίων
ἀρχῇ· διὰ τοῦτο ὑπόκεινται τῇ ἀρχῇ τῆς ῥάβδου.
Ἰησοῦς γὰρ ὅτε ἦλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ εἶδεν
ἐν τῷ ἱερῷ ἐμπορίαν καὶ πραγματείαν αἰσχροκερδῆ·
ἐπίπρασκον γὰρ ἔσω, καὶ ἠγόραζον,

Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos

Vol 55, pg 207, ln 53

μαθεῖν τὸν Θεὸν τὸν ἐπὶ τῶν ὅλων. Σχολάσατε, καὶ

γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς, οὐ τὰ εἴδωλα, οὐδὲ
τὰ ξόανα. Σχολάσατε τοίνυν, καὶ πολλὰς ὑμῖν
παρέξομαι τὰς ἀποδείξεις. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ, Ὑψω-
θήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὑψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ·
τουτέστι, Διὰ τῶν ἔργων ὑμῖν δειχθήσομαι μέγας καὶ
ὑψηλός. Ἔχει μὲν γὰρ τὸ οἰκεῖον ἡ φύσις ὕψος, ἡ
ἀκήρατος ἐκείνη καὶ ἄφραστος. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο
ὑμεῖς οὐ συνορᾶτε, καὶ διὰ τῶν ἔργων ὑμῖν αὐτὸ ἐπι-
δείξω. Οὐ μόνον δὲ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ, οὐδὲ μόνον ἐν
Ἱεροσολύμοις, ἀλλὰ καὶ παρ' ὑμῖν τοῖς ἔθνεσιν. Οὕτω
γοῦν ὑψοῦται, κρατῶν αὐτῶν καὶ περιγινόμενος, θαύ-
ματα ἐργαζόμενος ἐν Βαβυλῶνι, θαύματα ἐν Αἰγύπτῳ,
θαύματα ἐν ἐρήμῳ, θαύματα πανταχοῦ τῆς οἰκουμέ-
νης, ὡς πανταχόθεν αὐτοὺς διδασκαλίαν ἔχειν τῆς αὐ-
τοῦ γνώσεως. Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ' ἡμῶν,
ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ Θεὸς Ἰακώβ. Οὗτος τοίνυν ὁ   
Θεὸς, ὁ πανταχοῦ μέγας, ὁ πανταχοῦ ὑψηλὸς, οὗ-
 366

τος ἀεὶ μεθ' ἡμῶν ἕστηκε. Μηδὲν οὖν φοβεῖσθε, μηδὲ

ταράσσεσθε, οὕτως ἔχοντες ἄμαχον Δεσπότην·

Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos

Vol 55, pg 218, ln 14

λόγος Κυρίου ἐξ Ἱερουσαλήμ· καὶ ῥίζας δὲ ἀθανά-

τους ἡ χαρὰ αὕτη ἔχει. Ὄρη Σιὼν τὰ πλευρὰ τοῦ
βοῤῥᾶ. Ἄλλος φησὶν, Ὄρη Σιὼν οἱ μηροὶ τοῦ
βοῤῥᾶ. Ὁ δὲ Ἑβραῖος, Ἂρ Σιὼν ἰερχθὴ σαφούν.
Τίνος ἕνεκεν, εἰπέ μοι, τοῦ βοῤῥᾶ μνημονεύει νῦν,
καὶ τοῦ τόπου τὴν θέσιν ἡμῖν ὑπογράφει; Ἐπειδὴ
ἐντεῦθεν συνεχῶς ὁ πόλεμος αὐτοῖς ἀνεῤῥιπίζετο, τῶν
βαρβάρων ἐπιόντων, καὶ συνεχῶς οἱ προφῆται τοῦτο
λέγουσι, τὸν ἀπὸ βοῤῥᾶ καλοῦντες, καὶ λέβητα ἐκεῖ-
θεν καιόμενον ὑπογράφουσιν· οὕτω γὰρ ἡ Περσῶν
χώρα κεῖται πρὸς τὴν Παλαιστίνην. Θαυμάζων τοίνυν
τὸ γεγενημένον, τοῦτο ἐπήγαγε, δηλῶν, ὅτι ταύτην
τὴν συνεχῶς ἐκεῖθεν ἐνοχλουμένην ἀχείρωτον ἐποίη-
σας. Ὥσπερ γὰρ ἂν εἴ τις λέγοι περὶ σώματος, ὅτι
Τὸ μέρος ἐκεῖνο τὸ ἀσθενὲς ἰσχυρότερον εἰργάσω,
τοῦτο δὴ καὶ αὐτὸς ἐνταῦθα αἰνίττεται λέγων· Ὅθεν
οἰμωγαὶ καὶ δάκρυα, ὅθεν ὑπόθεσις τῶν συμφορῶν,
ταῦτα ἡδονῆς τὰ μέρη ἐμπέπλησται, ταῦτα εὐθυμίας.

Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos

Vol 55, pg 301, ln 28

ται, ἀρετῆς ἐπιμελουμένων. Ὃ τοίνυν λέγει τοῦτό

ἐστι· Διαπαντὸς καταξίωσον ἡμᾶς ἐνάρετον βίον ζῇν,
ὡς εὐλογητὸν εἶναι τὸ ὄνομά σου καὶ δι' ἡμῶν. Ἀπὸ
ἀνατολῶν ἡλίου καὶ μέχρι δυσμῶν αἰνετὸν τὸ
ὄνομα Κυρίου. Ὁρᾷς τὴν καινὴν ἤδη προανακρουό-
μενον αὐτὸν πολιτείαν, καὶ παρανοίγοντα τῆς Ἐκ-
κλησίας τὴν εὐγένειαν; Οὐκ ἔτι γὰρ ἐν Παλαιστίνῃ,
οὔτε ἐν Ἰουδαίᾳ, ἀλλὰ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης.
Πότε δὲ τοῦτο γέγονεν, ἢ ὅτε τὰ ἡμέτερα ἤνθησεν;
Ὡς τό γε παλαιὸν οὐ μόνον οὐκ ηὐλογεῖτο ἐν Πα-
λαιστίνῃ, ἀλλὰ καὶ ἐβλασφημεῖτο διὰ τοὺς ἐν αὐτῇ
κατοικοῦντας Ἰουδαίους. Δι' ὑμᾶς γὰρ τὸ ὄνομά
μου βλασφημεῖται, φησὶν, ἐν τοῖς ἔθνεσι. Νυνὶ δὲ
 367

πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ὑμνεῖται. Ὅπερ οὖν καὶ

ἄλλος προφήτης δηλῶν ἔλεγεν· Ἐπιφανήσεται Κύ-
ριος, καὶ ἐξολοθρεύσει πάντας τοὺς θεοὺς τῶν
ἐθνῶν, καὶ προσκυνήσουσιν αὐτῷ ἕκαστος ἐκ τοῦ
τόπου αὐτοῦ. Καὶ ἕτερος πάλιν· Διότι καὶ ἐν ἡμῖν
συγκλεισθήσονται θύραι, καὶ οὐκ ἀνάψεται τὸ
θυσιαστήριόν μου δωρεάν·

Ιωάννης Χρυσόστομος. Expositiones in Psalmos

Vol 55, pg 304, ln 55

τοῦ Ἀδὰμ ἐποίησε. Πρότερον γὰρ τὸν κόσμον ποιή-

σας, καὶ δείξας αὐτοῦ καὶ τῆς σοφίας καὶ τῆς δυνά-
μεως τὴν ἰσχὺν, οὕτω τὸν ἄνθρωπον ἔπλασε, καὶ τὴν
προσκύνησιν ἀπῄτησεν. Οὕτω καὶ ὁ μονογενὴς Υἱὸς
τοῦ Θεοῦ σημεῖα πρῶτον παρασχόμενος πολλὰ καὶ
παντοδαπὰ, τότε τὴν πίστιν ἀπῄτει. Διά τοι τοῦτο
τοῖς μὲν ἐξ ἀρχῆς προσιοῦσιν, ἅτε οὐκ ἔχουσιν αὐτοῦ
ἐνέχυρα, οὐδὲ ἀπόδειξιν τῆς θεότητος, οὐκ ἔλεγε, Πι-
στεύετε, ὅτι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι; ἀλλὰ μόνον τὰ
σημεῖα ἐπεδείκνυ. Ἐπειδὴ δὲ πανταχοῦ τῆς Παλαι-
στίνης ὑπομνήματα τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως ἐναπέθετο,
σώματα πεπηρωμένα διορθῶν, κακίαν ἐξελαύνων,
περὶ βασιλείας διαλεγόμενος, τοὺς σωτηριώδεις εἰς-
άγων νόμους, τότε καὶ τὴν πίστιν ἀπῄτει παρὰ τῶν
προσιόντων. Ἄνθρωποι μὲν γὰρ πρότερον ἄρχειν
ἐθέλουσι, καὶ τότε εὐεργετεῖν ἐπιχειροῦσιν· ὁ Θεὸς
δὲ ἀπὸ τῶν εὐεργεσιῶν ἄρχεται. Καὶ τί λέγω τὰς
ἄλλας εὐεργεσίας, ὅπου γε καὶ τὸν σταυρὸν αὐτὸν
ὑπέμεινε, καὶ τότε τῆς οἰκουμένης ἐκράτησε, διὰ τῶν  
ἔργων ἐπιδειξάμενος τὴν κηδεμονίαν;

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Matthaeum (homiliae 1-90)

Vol 57, pg 399, ln 59

 βʹ. Εἶτα, ἐπειδὴ πάσης αὐτοὺς ἀπήλλαξεν ἀγωνίας

καὶ φόβων καὶ μερίμνης, καὶ ὑψηλοτέρους ἐποίησε
τῶν ὀνειδῶν, τότε λοιπὸν εἰς καιρὸν αὐτοῖς καὶ περὶ τῆς
ἐν τῷ κηρύγματι παῤῥησίας διαλέγεται. Ὃ λέγω γὰρ
ἡμῖν, φησὶν, ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί· καὶ ὃ
εἰς τὸ οὖς ἠκούσατε, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωμάτων.
 368

Καίτοιγε οὐκ ἦν σκότος, ἡνίκα ταῦτα ἔλεγεν, οὐδὲ εἰς

τὸ οὖς αὐτοῖς διελέγετο. ἀλλὰ μεθ' ὑπερβολῆς κέχρηται
τῷ λόγῳ. Ἐπειδὴ γὰρ μόνοις αὐτοῖς διελέγετο, καὶ ἐν
μικρᾷ γωνίᾳ τῆς Παλαιστίνης, διὰ τοῦτο εἶπεν, Ἐν τῇ
σκοτίᾳ, καὶ, Εἰς τὸ οὖς, πρὸς τὴν μετὰ ταῦτα παῤῥη-
σίαν ἐσομένην. ἣν ἔμελλεν αὐτοῖς διδόναι, τὸν τρόπον   
τῆς διαλέξεως ἀντιδιαστέλλων ἐκείνης. Οὐ γὰρ μιᾷ
καὶ δύο καὶ τρισὶ πόλεσιν, ἀλλὰ τῇ οἰκουμένῃ κηρύξετε
πάσῃ, φησὶ, γῆν καὶ θάλατταν ἐπιόντες, καὶ οἰκουμένην
καὶ ἀοίκητον· καὶ τυράννοις καὶ δήμοις, καὶ φιλοσόφοις
καὶ ῥήτορσι, γυμνῇ τῇ κεφαλῇ καὶ μετὰ παῤῥησίας
πάσης πάντα λέγοντες.

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Matthaeum (homiliae 1-90)

Vol 58, pg 535, ln 27

καὶ τοῦ σταυροῦ τελεσθέντος, καὶ τῶν ἄλλων ὧν ἔπαθεν

ἀπαρτισθέντων, καὶ μηδενὸς ὄντος λοιπὸν τοῦ διακό-
πτοντος καὶ θολοῦντος τὴν εἰς αὐτὸν τῶν πολλῶν
πίστιν, καθαρὰν καὶ ἀκίνητον ἐντυπωθῆναι τῶν ἀκουόν-
των τῇ διανοίᾳ τὴν προσήκουσαν περὶ αὐτοῦ δόξαν. Καὶ
γὰρ οὔπω σαφῶς ἦν ἐκλάμψασα αὐτοῦ ἡ δύναμις. Διὰ δὴ
τοῦτο τότε ἐβούλετο ἀνακηρύττεσθαι παρ' αὐτῶν, ὅτε
καὶ ἡ σαφὴς τῶν πραγμάτων ἀλήθεια, καὶ ἡ τῶν γινο-
μένων ἰσχὺς συνηγόρει τοῖς παρὰ τῶν ἀποστόλων λε-
γομένοις. Οὐδὲ γὰρ ἴσον ἦν ὁρᾷν νῦν μὲν ἐν Παλαι-
στίνῃ θαυματουργοῦντα, νῦν δὲ ὑβριζόμενον, ἐλαυνόμε-
νον· (καὶ μάλιστα ὁπότε καὶ ὁ σταυρὸς ἔμελλε διαδέχε-
σθαι τὰ θαύματα τὰ γινόμενα·) καὶ πανταχοῦ τῆς
οἰκουμένης προσκυνούμενον βλέπειν καὶ πιστευόμενον,
καὶ μηδὲν τοιοῦτον πάσχοντα λοιπὸν, οἷον ἔπαθε. Διὰ
τοῦτό φησι μηδενὶ εἰπεῖν. Τὸ μὲν γὰρ ῥιζωθὲν ἅπαξ,
εἶτα ἀνασπασθὲν, δυσκόλως ἂν φυτευθὲν κατασχεθείη
πάλιν παρὰ τοῖς πολλοῖς· τὸ δὲ μετὰ τὸ παγῆναι ἅπαξ
μεῖναν ἀκίνητον, καὶ μηδαμόθεν ἐπηρεασθὲν, ῥᾳδίως
ἄνεισι, καὶ πρὸς αὔξησιν ἐπιδίδωσι μείζονα. Εἰ γὰρ οἱ
σημείων ἀπολελαυκότες πολλῶν, καὶ τοσούτων μετασχόν

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Acta apostolorum (homiliae 1-55)

 369

Vol 60, pg 209, ln 25

ΟΜΙΛΙΑ ΚΗʹ.

Οὗτοι μὲν οὖν ἐκπεμφθέντες ὑπὸ τοῦ Πνεύματος

 τοῦ ἁγίου κατῆλθον εἰς Σελεύκειαν, κἀκεῖθεν
 ἀπέπλευσαν εἰς τὴν Κύπρον. Καὶ γενόμενοι ἐν
 Σαλαμῖνι, κατήγγειλαν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ ἐν
 ταῖς συναγωγαῖς τῶν Ἰουδαίων. Εἶχον δὲ καὶ
 Ἰωάννην ὑπηρέτην.
 αʹ. Ἅμα χειροτονηθέντες ἐξῆλθον, καὶ εἰς Κύπρον ἀπέ-
πλευσαν, ἅτε οὐκ οὔσης ἐπιβουλῆς ἐκεῖ, καὶ τοῦ λόγου
κατασπαρέντος ἤδη. Ἐν Ἀντιοχείᾳ μὲν γὰρ ἦσαν ἱκα-
νοί· καὶ ἡ Φοινίκη δὲ πλησίον τῆς Παλαιστίνης ἦν, Κύ-
προς δὲ οὐχί. Λοιπὸν μὴ ζήτει, διά τί; ὅταν Πνεύματι
κινῶνται· οὐ γὰρ δὴ ἐχειροτονήθησαν Πνεύματι μόνον,
ἀλλὰ καὶ ἐξεπέμφθησαν. Καὶ γενόμενοι ἐν Σαλαμῖνι
κατήγγελλον τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ ἐν ταῖς συναγω-
γαῖς τῶν Ἰουδαίων. Ὁρᾷς πᾶσαν σπουδὴν ποιουμέ-
νους αὐτοὺς ἐκείνοις καταγγέλλειν τὸν λόγον πρώτοις,
ἵνα μὴ φιλονεικοτέρους ἐργάσωνται;

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Acta apostolorum (homiliae 1-55)

Vol 60, pg 235, ln 12

ὑμεῖς ἐπίστασθε, ὅτι ἀφ' ἡμερῶν ἀρχαίων ὁ Θεὸς ἐν

ὑμῖν ἐξελέξατο διὰ τοῦ στόματός μου ἀκοῦσαι τὰ
ἔθνη τὸν λόγον τοῦ εὐαγγελίου, καὶ πιστεῦσαι. Ὅρα
τὸν Πέτρον ἄνωθεν κεχωρισμένον τοῦ πράγματος, καὶ
μέχρι τοῦ νῦν ἰουδαΐζοντα. Ὑμεῖς ἐπίστασθε, φησί.
Παρῆσαν ἴσως καὶ οἱ ἐγκαλέσαντες αὐτῷ ἐπὶ Κορ-
νηλίου πάλαι, καὶ εἰσελθόντες μετ' αὐτοῦ· διὰ τοῦτο
αὐτοὺς παράγει μάρτυρας. Ἀφ' ἡμερῶν ἀρχαίων ἐν
ὑμῖν ὁ Θεὸς ἐξελέξατο. Τί ἐστιν, Ἐν ὑμῖν; Ἤτοι ἐν
Παλαιστίνῃ, φησὶν, ἢ παρόντων ὑμῶν. Διὰ τοῦ στό-
ματός μου. Ὅρα πῶς δείκνυσι τὸν Θεὸν δι' αὐτοῦ φθεγ-
γόμενον, καὶ οὐδὲν ἀνθρώπινον. Καὶ ὁ καρδιογνώστης
Θεὸς ἐμαρτύρησεν αὐτοῖς. Ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ἀνά-
γει μαρτυρίαν αὐτούς. Δοὺς αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ
ἅγιον, καθὼς καὶ ἡμῖν. Ὅρα πῶς πανταχοῦ ἐξισοῖ
 370

τὰ ἔθνη. Καὶ οὐδὲν διέκρινε μεταξὺ ἡμῶν τε καὶ

αὐτῶν, τῇ πίστει καθαρίσας τὰς καρδίας αὐτῶν.
Ἀπὸ τῆς πίστεως μόνης, φησὶ, τῶν αὐτῶν ἔτυχον.
Κἀκείνων ταῦτα ἐντρεπτικά· μᾶλλον δὲ καὶ ἐκείνους
διδάξαι δύναται, ὅτι πίστεως δεῖ μόνης, καὶ οὐκ ἔργων

Ιωάννης Χρυσόστομος. In epistulam ad Romanos (homiliae 1–32)

(2062: 155); MPG 60.Vol 60, pg 533, ln 17

προσευξώμεθα καθ' ὃ δεῖ, οὐκ οἴδαμεν. Ἵνα γὰρ μη-

κέτι ὁ μαθητὴς αἰσχύνηται τὴν ἄγνοιαν, ἔδειξε καὶ τοὺς
διδασκάλους ἐν τοῖς αὐτοῖς ὄντας. Οὐ γὰρ εἶπεν, Οὐκ
οἴδατε, ἀλλ', Οὐκ οἴδαμεν. Καὶ ὅτι οὐ μετριάζων ταῦτα
ἔλεγεν, ἐδήλωσε δι' ἑτέρων. Καὶ γὰρ ἀδιαλείπτως ἐπὶ
τῶν προσευχῶν αὐτοῦ τὴν Ῥώμην ἰδεῖν ἐδεῖτο, καὶ οὐχ
ὅτε ἐδεῖτο, τότε ἐπέτυχε· καὶ ὑπὲρ τοῦ σκόλοπος τοῦ
δεδομένου αὐτῷ ἐν τῇ σαρκὶ, τουτέστι, ὑπὲρ τῶν κιν-
δύνων πολλάκις παρεκάλεσε, καὶ ὁλοσχερῶς ἀπέτυχε·
καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲ ἐν τῇ Παλαιᾷ ὑπὲρ τοῦ τὴν Παλαιστί-
νην ἰδεῖν δεόμενος, καὶ ὁ Ἱερεμίας ὑπὲρ Ἰουδαίων ἱκε-
τεύων, καὶ ὁ Ἀβραὰμ ὑπὲρ Σοδομιτῶν ἐντυγχάνων.
Ἀλλ' αὐτὸ τὸ πνεῦμα ὑπερεντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν
στεναγμοῖς ἀλαλήτοις. Ἀσαφὲς τὸ εἰρημένον διὰ τὸ
πολλὰ τῶν τότε γινομένων θαυμάτων πεπαῦσθαι νῦν.
Διόπερ ἀναγκαῖον διδάξαι ὑμᾶς τὴν τότε κατάστασιν,
καὶ οὕτω σαφέστερος λοιπὸν ἔσται ὁ λόγος. Τίς
οὖν ἡ τότε κατάστασις ἦν; Διάφορα πᾶσι τοῖς τότε βαπτι-
ζομένοις ἐδίδου χαρίσματα ὁ Θεὸς, ἃ δὴ καὶ πνεύματα
ἐκαλεῖτο·

Ιωάννης Χρυσόστομος. In epistulam ad Romanos (homiliae 1-32)

Vol 60, pg 572, ln 4

πεν· Οὐκ οἶδας, ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν; καὶ ἀνα-

στήσας αὐτὴν ἐντεῦθεν, ἐπιτίμησον λοιπὸν καὶ εἰπέ·
Ἡ ἀγγέλους κρινοῦσα, ὑπὸ καθαρμάτων κρίνεσθαι
βούλει, καὶ μετὰ τῶν ὀρχηστῶν ἐπαινεῖσθαι καὶ μί-
μων καὶ θηριομάχων καὶ ἡνιόχων; ταύτας γὰρ οὗτοι
τὰς εὐφημίας διώκουσιν. Ἀλλὰ σὺ ὑψηλότερον τῆς
τούτων κραυγῆς τὸ πτερὸν κατασκεύασον, καὶ ζήλω-   
 371

σον τὸν τῆς ἐρημίας πολίτην Ἰωάννην, καὶ μάθε

πῶς ὑπερεώρα πλήθους ἐκεῖνος, καὶ κολακεύοντας
ὁρῶν οὐκ ἐπεστρέφετο, ἀλλ' ὁρῶν ἅπαντας τοὺς τὴν
Παλαιστίνην οἰκοῦντας περὶ αὐτὸν ἐκκεχυμένους καὶ
θαυμάζοντας καὶ ἐκπληττομένους, οὐκ ἐχαυνοῦτο τῇ
τοσαύτῃ τιμῇ, ἀλλὰ καὶ κατεξανίστατο αὐτῶν, καὶ
ὡς ἑνὶ μειρακίῳ, δήμῳ τοσούτῳ διαλεγόμενος, οὕτως
ἐπέπληττε λέγων· Ὄφεις, γεννήματα ἐχιδνῶν.
Καίτοι γε δι' αὐτὸν συνέδραμον, καὶ τὰς πόλεις
ἀφῆκαν, ὥστε τὴν ἱερὰν κεφαλὴν ἐκείνην ἰδεῖν· ἀλλ'
ὅμως οὐδὲν αὐτῶν τοῦτον ἐξέλυσε· πόῤῥω γὰρ ἦν δό-
ξης, καὶ τύφου παντὸς ἐλεύθερος. Οὕτω καὶ ὁ Στέ-
φανος ὁρῶν τὸν αὐτὸν δῆμον πάλιν οὐχὶ τιμῶντα,
ἀλλὰ μαινόμενον καὶ τρίζοντα τοὺς ὀδόντας, ὑψηλό

Ιωάννης Χρυσόστομος. In epistulam ad Romanos (homiliae 1-32)

Vol 60, pg 641, ln 41

κεῖνο ἔστιν εἰπεῖν, ὅτι οὐκ ἐφρόντισε πολλάκις οὐδὲ

ἐσπούδασε. Καὶ πῶς, φησὶν, ἠδύνατο, σφόδρα ἄπλα-
στος ὤν; Οὐκοῦν τὸν ἁπλοῦν τοῦτον καὶ ἀφελῆ σκόπει
μοι, καὶ καταμάνθανε ἐπὶ τῶν βιωτικῶν, καὶ ὄψει
πολλὴν ἀκρίβειαν ἐπιδεικνύμενον, ἣν εἴ γε ἐβούλετο
καὶ ἐπὶ τῶν πνευματικῶν ἐπιδείκνυσθαι, οὐκ ἂν παρ-
ώφθη· καὶ γὰρ ἡλίου φανότερα τὰ τῆς ἀληθείας.
Καὶ ὅπουπερ ἂν ἀφίκηταί τις, ῥᾳδίως ἐπιλήψεται
τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας, εἴ γε βουληθείη προσέχειν καὶ
μὴ πάρεργον τοῦτο ἡγεῖσθαι. Μὴ γὰρ ἐν Πα-
λαιστίνῃ τὰ πράγματα συνεκλείσθη; μὴ γὰρ ἐν γωνίᾳ
μικρᾷ τῆς οἰκουμένης; Οὐκ ἤκουσας τοῦ προφήτου
λέγοντος, ὅτι Πάντες εἰδήσουσί με ἀπὸ μικροῦ
ἕως μεγάλου; οὐχ ὁρᾷς τὰ πράγματα ἀληθεύοντα;
Πῶς οὖν ἂν ἔχοιεν οὗτοι συγγνώμην, ὁρῶντες τὸ
δόγμα τῆς ἀληθείας ἐκτεταμένον, καὶ μὴ περιεργα-
ζόμενοι μηδὲ φροντίζοντες μαθεῖν;

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Psalmos 101-107 [Sp.]

Vol 55, pg 656, ln 19

δαίων εἰς Χαναὰν, ἀπὸ δὲ Παλαιστίνης εἰς Αἴγυπτον,

κἀκεῖθεν εἰς Γέραρα, ἔνθα μετ' αὐτὸν κατῴκησεν
 372

Ἰσαάκ· Ἰακὼβ δὲ μετῆλθεν ἀπὸ Παλαιστίνης εἰς. Αἴ-

γυπτον. Γράφει δὲ Μωϋσῆς, πῶς ἐτάσας ὑπὲρ αὐτῶν ὁ
Θεὸς βασιλεῖς, οὐκ ἀφῆκεν αὐτοὺς ἀδικεῖσθαι. Οὕτω
τὸν Φαραὼ ἤτασεν ἐτασμοῖς μεγάλοις καὶ φοβεροῖς περὶ
Σάῤῥας τῆς γυναικὸς Ἀβραάμ. Οὕτω νύκτωρ τὸν Ἀβι-
μέλεχ ἐξεδειμάτωσεν, εἰρηκώς· Ἰδοὺ σὺ ἀποθνήσκεις
περὶ Σάῤῥας τῆς γυναικὸς Ἀβραὰμ, αὐτὴ δέ ἐστι
συνῳκηκυῖα ἀνδρί. Οὕτω τὸν Ἰσαὰκ αἰδέσιμον τοῖς
τηνικαῦτα τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσιν ἀπέφηνεν. Οὕτω
φονῶντι τῷ Λάβαν ἠπείλησεν· Ὅρα γὰρ, ἔφη, μὴ λα-
λήσῃς σκληρὰ κατὰ τοῦ παιδός μου Ἰακώβ. Χριστοὺς
δὲ προσαγορεύει, οὐχ ὡς ἐλαίῳ κεχρισμένους, ἀλλ' ὡς
ἐκλεκτοὺς γενομένους. Προφήτην δὲ ὁ Θεὸς καὶ τὸν
Ἀβραὰμ προσηγόρευσεν· Ἀπόδος γὰρ, φησὶ, τὴν γυ-
ναῖκα τῷ ἀνδρὶ, ὅτι προφήτης ἐστὶ, καὶ προσεύξε-
ται περὶ σοῦ, καὶ σωθήσῃ.

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Psalmos 101-107 [Sp.]

Vol 55, pg 657, ln 29

ἑρμηνείας τῷ βασιλεῖ γενόμενος, καὶ τὴν ἐξουσίαν λα-

χὼν, εἰς θεογνωσίαν ἐποδήγει τοὺς ἄλλους, οὐ λόγοις
μόνον χρώμενος, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔργοις εἰς τὴν αὐτὴν
εὐσέβειαν ἐφελκόμενος. Καὶ εἰσῆλθεν Ἰσραὴλ εἰς
Αἴγυπτον, καὶ Ἰακὼβ παρῴκησεν ἐν γῇ Χάμ. Υἱοὶ
Νῶε Σὴμ, Χὰμ, Ἰάφεθ. Τοῦ δὲ Χὰμ παῖς Χαναάν·
τούτου δὲ Μεσραῒμ, ὃς ἑρμηνεύεται Αἴγυπτος, ἀφ'
οὗ καὶ ἡ χώρα. Ὅτι τοίνυν εἰσῆλθεν Ἰακὼβ εἰς
Αἴγυπτον, εἰκὸς ἦν τὸν Χὰμ πάππον ὄντα τοῦ
Μεσραῒμ ἐν Αἰγύπτῳ κατοικῆσαι, τοῦ Χα-
ναὰν ἐπὶ τῆς καλουμένης Παλαιστίνης οἰκοῦντος.
Διὰ δὲ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακὼβ εἰσῆλθεν εἰς Αἴγυπτον,
καὶ οἱ τούτου παῖδες δηλοῦνται. Ἐν ἑβδομήκοντα δὲ
ψυχαῖς κατέβη Ἰσραὴλ εἰς Αἴγυπτον, εἶπεν ἡ Γραφή.
Ἐξεδόθη δὲ καὶ ἑτέρως· Αὕτη, φησὶν, ἡ πρόφασις ἐγέ-
νετο τῷ πατριάρχῃ τῆς εἰς Αἴγυπτον ἐκδημίας. Γῆν δὲ
Χὰμ τὴν Αἴγυπτον ὀνομάζει, ἐπειδὴ ὁ Μεσραῒμ υἱὸς τοῦ
Χὰμ ἐγένετο δεύτερος. Χὰμ γὰρ, φησὶν, ἐγέννησε τὸν
Χοῦς πρωτότοκον, καὶ Μεσραῒμ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ.
Χοῦς δὲ τὴν Αἰθιοπίαν ἡ θεία καλεῖ Γραφὴ, Μεσραῒμ δὲ

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Psalmos 101-107 [Sp.]

 373

Vol 55, pg 660, ln 23

ριος ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἀλλὰ διὰ τὸν ὅρκον, ὃν ὤμοσε

τοῖς πατράσιν ὑμῶν. Ὁ γὰρ Θεὸς ποιῶν ἐστιν ἔλεος
εἰς χιλιάδας τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν, ἅμα καὶ προτρε-
πόμενος τοῖς ἐξ αὐτῶν, ὅπως ἂν φυλάξωσι τὰ δικαιώματα
αὐτοῦ. Καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς χώρας ἐθνῶν, καὶ πόνους
λαῶν κατεκληρονόμησαν. Οὐ γὰρ μόνον τῆς Αἰγυπτίων
ἠλευθέρωσε δουλείας, ἀλλὰ καὶ τὴν Χαναναίων αὐτοῖς
ἐδωρήσατο γῆν, καὶ τῶν ἀλλοτρίων πόνων δεσπό-
τας ἀπέφηνε, κἀκείνους κολάσας ἐνδίκως, καὶ τὰς οἰκείας
ἐμπεδώσας ἐπαγγελίας. Ὅτι δὲ οὐκ ἀδίκως ἐξέβαλε τοὺς
πρῴην τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦντας, διδάσκει μὲν καὶ δι'
ὧν Ἰουδαίοις ἐνομοθέτησε, φυγεῖν κελεύσας τῆς ἐκείνων
πολιτείας τὴν μίμησιν, διδάσκει δὲ καὶ τὰς πρὸς τὸν
Ἀβραὰμ ἐπαγγελίας ποιούμενος, τί δήποτε δὲ μὴ εὐθὺς
αὐτῷ δίδωσι τῆς γῆς ἐκείνης τὴν δεσποτείαν, ἀλλὰ παρ-
οικεῖν ἐπὶ πλεῖστον ἐᾷ· Οὔπω γὰρ, φησὶν, ἀναπεπλή-
ρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν Ἀμοῤῥαίων ἕως τοῦ νῦν,
ἀντὶ τοῦ, οὐδέπω πανωλεθρίας τετολμήκασιν ἄξια· καὶ
οὐ δίκαιον αὐτοῖς τὴν τιμωρίαν ἐπαγαγεῖν, οὐδὲ τῇ προ-
γνώσει τῆς μείζονος ἁμαρτίας τῆς τιμωρίας τὴν ψῆφον
ἐξενεγκεῖν, ἀλλὰ ἀναμεῖναι τῶν πραγμάτων τὸ τέλος.

Ιωάννης Χρυσόστομος. In Isaiam Chap.3, sec.8, line 86

χλιδῶνας· τὰ περὶ τοὺς βραχίονας χρυσία. Καὶ τὰ

ψέλλια· τὰ περὶ τοὺς καρπούς. Καὶ τὸ ἐμπλόκιον·
κόσμον χρυσοῦν περὶ τὴν κεφαλήν. Καὶ τοὺς δακτυλίους
καὶ τὰ περιδέξια· ἃ λέγουσι δεξιάρια. Καὶ τὰ ἐνώτια καὶ
τὰ περιπόρφυρα καὶ τὰ μεσοπόρφυρα καὶ τὰ ἐπιβλήματα
τὰ κατὰ τὴν οἰκίαν καὶ τὰ διαφανῆ Λακωνικά. Τοσαύτη
γὰρ ἦν αὐτῶν ἡ περὶ τὴν ἀσέλγειαν σπουδή, ὡς μὴ μόνον
τοῖς ἐγχωρίοις κεχρῆσθαι, ἀλλὰ καὶ πόρρωθεν καὶ ἐκ τῆς
ἀλλοτρίας αὐτὰς συλλέγειν καὶ διαποντίους ἀποδημίας
ὑπὲρ αὐτῶν στέλλεσθαι. Πολὺ γὰρ τὸ μέσον τῆς
Παλαιστίνης καὶ τῆς Λακεδαίμονος καὶ πέλαγος ἄπειρον.
 Οὐχ ἁπλῶς τοίνυν τὴν πατρίδα τέθεικεν, ἀφεὶς τὰ
ἐσθήματα, ἀλλ' ὥστε τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτῶν ἀκολα-
σίαν ἐμφῆναι. Καὶ τὰ βύσσινα καὶ τὰ ὑακίνθινα καὶ τὰ
κόκκινα καὶ τὴν βύσσον σὺν χρυσῷ καὶ ὑακίνθῳ συγκαθυ-
 374

φασμένην καὶ θέριστρα κατάκλειστα τοῦ χρυσίου. Οὐδὲν

γὰρ εἶδος οὐκ ἐν ἱματίοις, οὐκ ἐν τῷ λοιπῷ κόσμῳ
κατέλιπον, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπῆλθον πολυτελείας ὁδόν, τῇ τῆς
ἀσελγείας ἐκβακχευθεῖσαι τυραννίδι. Ταῦτα δὲ εἰ τότε
ἐγκλήματα ἦν πρὸ τῆς χάριτος καὶ τῆς τοσαύτης φιλοσο-
φίας, ποίας ἂν τύχοιεν συγγνώμης αἱ πρὸς τὸν οὐρανὸν

Gregorius Thaumaturgus Scr. Eccl., In Origenem oratio panegyrica

(2063: 001)“Grégoire le Thaumaturge. Remerciement à Origène suivi de
la lettre d'Origène à Grégoire”, Ed. Crouzel, H.Paris: Cerf, 1969;
Sources chrétiennes 148.Section t, line 5

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ

ΕΙΣ ΩΡΙΓΕΝΗΝ ΠΡΟΣΦΩΝΗΤΙΚΟΣ
ὃν εἶπεν ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης, μετὰ
τὴν παρ' αὐτῷ πολυετῆ ἄσκησιν, μέλλων ἀπαλ-
λάττεσθαι ἐπὶ τὴν πατρίδα.

 Ἀγαθόν τι χρῆμα ἡ σιωπὴ τῶν τε ἄλλων

πολλοῖς πολλάκις, κἀμοὶ δὲ μάλιστα νῦν, καὶ ἑκόντι
καὶ ἄκοντι ἐπιστομιζομένῳ καὶ σιωπᾶν καταναγκαζο-
μένῳ. Ἀμελετήτως γὰρ ἔχω καὶ ἄπειρός εἰμι
λόγων τῶν καλῶν τούτων καὶ εὐπρεπῶν, τῶν ὑπὸ τοῖς
ἐπιλέκτοις καὶ δοκίμοις ὀνόμασί τε καὶ ῥήμασι
κατὰ τὸ ἑξῆς ἀκωλύτῳ τινὶ εἱρμῷ λεγομένων ἢ συνταττο-
μένων· τάχα μὲν καὶ ἧττον πεφυκὼς τὸ χαρίεν τουτὶ

Gregorius Thaumaturgus Scr. Eccl., In Origenem oratio panegyrica

Section 5, line 77

τῶν νόμων τούτων εἶναι πιστευθεῖσα παιδευτήριον. Τὸν

δ' ἱερὸν τοῦτον ἄνδρα ἐκ τῆς Αἰγύπτου ἐκ τῆς Ἀλεξανδρέων
πόλεως, ἔνθα τὴν ἑστίαν ἔχων ἔτυχε πρότερον, καὶ αὐτὸν
ἐκίνει καὶ μετανίστη ἐπὶ τόδε τὸ χωρίον, ὥσπερ ἀπαντήσοντα
ἡμῖν, ἕτερα πράγματα. Οὐκ ἔγωγε καὶ ταῦτα αἰτιολογεῖσθαι
οὔτε οἶδα καὶ ἑκὼν παρήσω. Οὐ μὴν ἀλλ' οὔπω γε τῆς
ἐνθάδε μοι ἀφίξεως καὶ τῆς πρὸς τὸν ἄνδρα συμπλοκῆς
οὐδὲν οὕτως ἀναγκαῖον ἦν, ὅσον ἐπὶ τοῖς νόμοις ἡμῶν,
δυνατὸν ὂν καὶ ἐπὶ τὴν Ῥωμαίων ἀποδημῆσαι πόλιν.
Πῶς οὖν καὶ τοῦτο ἐξεπορίσθη; Κηδεστήν μου ἄνδρα
 375

ἀδελφῆς ἐμῆς ὁ τότε ἄρχων τῶν Παλαιστίνων, τοῦτον

παραλαβὼν ἐξαίφνης ἄκοντα μόνον, κεχωρισμένον τῆς
ὁμοκοίτου, ἤγαγεν ἐνταῦθα, συνεπιβοηθήσοντα καὶ
κοινωνήσοντα τῶν τοῦ ἔθνους ἄρχοντος πόνων· νομικὸς
γάρ τις ἦν, καὶ ἔστιν ἴσως ἔτι· ὃς δὴ ἐλθὼν ἅμα αὐτῷ
ἔμελλε μὲν οὐκ εἰς μακρὸν μετάπεμπτον ἀπολήψεσθαι  
τὴν γυναῖκα, ἐπαχθῶς αὐτῆς καὶ ἄκων κεχωρισμένος,
καὶ ἡμᾶς δὲ ἅμα αὐτῇ συνεπισπώμενος. Ἐξαίφνης
γοῦν οὐκ οἶδ' ὅπως ἀποδημεῖν μέν, ἀλλ' ἑτέρωθί ποι μᾶλλον
ἀποδημεῖν ἤπερ ἐνταῦθα διανοουμένοις ἡμῖν ἐπέστη
στρατιώτης φέρων ἐντολήν, παραπέμπειν μὲν καὶ δια

Pseudo-Macarius Scr. Eccl., Sermones 64 (collectio B) (2109: 001)

“Makarios/Symeon Reden und Briefe, 2 vols.”, Ed. Berthold, H.
Berlin: Akademie–Verlag, 1973; Die griechischen christlichen
Schriftsteller.Homily 34, chap.7, sec.1, line 4

ὡς τιμιώτερον αὐτὸ εὑρεθῆναι πάσης δημιουργίας ὁρατῆς καὶ ἀοράτου.

κατέβη γὰρ εἰς τὰς ἀβύσσους καὶ ὑποκάτω αὐτῆς, καὶ ὑψηλὸν ἐγένετο
καὶ ἀνῆλθεν ἕως τῶν ὑψίστων οὐρανῶν, εἰς ἄπειρον αἰῶνα, ὥστε πάντῃ
καὶ πανταχοῦ περι-
έχειν τὰ δημιουργήματα καὶ πάντων πλατυτέραν καὶ βαθυτέραν
φαίνεσθαι
ἐκείνην τὴν μικρὰν κεραίαν, ἣ ἦν ὡς κόκκος σινάπεως. ὁρᾷς, ὁ κύριος
συστέλλει ἑαυτόν, ὅτε θέλει, μικρὸς φαινόμενος· ὅτε δὲ θέλει, πλατύνεται
καὶ
μεγαλύνεται εἰς ὃ θέλει μῆκος καὶ πλάτος καὶ ὕψος καὶ βάθος.
 Καὶ οἱ πόλεμοι οὖν διάφοροί εἰσι καὶ πολυτρόπως ἐνεργοῦσι, καὶ αὐτὴ ἡ
χάρις πολυτρόπως μεταμορφοῦται. ἔστιν οὖν μεῖζον μέτρον χάριτος, ὅταν
κατὰ
βάθος ἐνεργήσῃ ἐν τῇ καρδίᾳ. ὅθεν ἐν τῇ Ἰνδικῇ ἀπὸ τοσούτου
διαστήματος
μόνον ἀκούσαντες βάρβαροι περὶ Ἰησοῦ, ὅτι ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἐπεφάνη
ἐν
σώματι ἀνθρώπου, καὶ ἐποίησε σημεῖα σταυρωθεὶς καὶ ἀναστάς, ἐκ τῆς
φήμης
ἐπίστευσαν τοσοῦτον, ὅτι θεός ἐστιν, ὥστε καὶ εἰς μαρτυρίαν καὶ καῦσιν
τὰ
σώματα αὐτῶν παραδοῦναι. ὁρᾷς ἐκεῖ ἐνέργειαν χάριτος· εἰ γὰρ μὴ ἦν
ἐνέργεια
 376

ἐν αὐτοῖς, πῶς βάρβαροι ἄνθρωποι παρέδοσαν ἑαυτοὺς εἰς θάνατον ὑπὲρ

τοῦ
ὀνόματος Ἰησοῦ; πάλιν δέ ἐστι μεῖζον τὸ πάντοτε ἐν τῇ καρδίᾳ ὡς πηγήν
τινα
βρύειν ἐν ὑποστάσει καὶ πάσῃ αἰσθήσει καὶ πληροφορίᾳ. τοῦτο τὸ μέτρον

ἀσφαλὲς καὶ βέβαιόν ἐστι τοῖς ἐνεργουμένοις.

Κύριλλος. Catecheses ad illuminandos 1–18 (2110: 003)

“Cyrilli Hierosolymorum archiepiscopi opera quae supersunt omnia, 2
vols.”, Ed. Reischl, W.C., Rupp, J.Munich: Lentner, 1:1848; 2:1860,
Repr. 1967.Catechesis 6, chap.23, line 3

τελικὸν μιμησάμενος βίον, τέσσαρας βίβλους συνέταξε, μίαν κα-

λουμένην Εὐαγγέλιον, οὐ Χριστοῦ πράξεις περιέχουσαν, ἀλλ'
ἁπλῶς μόνον τὴν προσηγορίαν· καὶ μίαν ἄλλην καλουμένην Κε-
φαλαίων· καὶ μίαν τρίτην, Μυστηρίων· καὶ τετάρτην, ἣν νῦν  
περιφέρουσι, Θησαυρόν. Μαθητὴς δὲ ἦν τούτου Τερέβινθος
ὀνόματι. Ἀλλὰ τὸν προῃρημένον Σκυθιανὸν ἐλθεῖν εἰς τὴν Ἰου-
δαίαν καὶ λυμήνασθαι τὴν χώραν, νόσῳ θανατώσας ὁ Κύριος,
ἔπαυσε τὴν λοιμώδη κατάστασιν.
 Ὁ δὲ τῆς κακίας μαθητὴς Τερέβινθος, κληρονόμος ὢν
τοῦ χρυσοῦ καὶ τῶν βιβλίων καὶ τῆς αἱρέσεως, παραγενόμενος
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ, καὶ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ γνωριζόμενος καὶ κατα-
γινωσκόμενος, ἔκρινεν εἰς τὴν Περσίδα μετελθεῖν. Ἵνα δὲ μὴ
ἐκ τῆς προσηγορίας κἀκεῖ γνωρίζηται, Βουδδᾶν μετωνόμασεν
ἑαυτόν. Ἀλλ' εἶχεν ἐκεῖ καὶ τοὺς ἀνταγωνιστὰς, τοὺς τοῦ Μί-
θρα· καὶ πολλῶν λόγων κινουμένων καὶ διαπληκτισμῶν, ἠλέγχετο.
Καὶ πέρας συνελαυνόμενος, προσφεύγει τινὶ χήρᾳ. Εἶτα ἐπὶ δώ-
ματος ἀνελθὼν, καὶ προσκαλεσάμενος τοὺς ἀερίους δαίμονας,
οὓς οἱ Μανιχαῖοι μέχρι σήμερον ἐπὶ τῆς μυσαρᾶς αὐτῶν ἰσχά-
δος ἐπικαλοῦνται· γενόμενος θεόπληκτος καὶ καταβληθεὶς ἀπὸ
τοῦ δώματος, ἐξέψυξε· καὶ οὕτως ἐξεκόπη τὸ θηρίον δεύτερον.

Κύριλλος. Catecheses ad illuminandos 1-18

Catechesis 16, chap.22, line 9

ἁγίῳ, τὴν ζωὴν ἄρα τις ἑαυτοῦ δίδωσιν ὑπὲρ Ἰησοῦ ἐὰν μὴ
ἐν πνεύματι ἁγίῳ;
 Μέγα τί ἐστι καὶ παντοδύναμον ἐν χαρίσμασι καὶ
θαυμάσιον τὸ ἅγιον πνεῦμα. λόγισαι, πόσοι καθέζεσθε νῦν,
 377

πόσαι ψυχαὶ πάρεσμεν. ἑκάστῳ προσφόρως ἐνεργεῖ, καὶ μέσον

παρὸν βλέπει ἑκάστου τὸν τρόπον, βλέπει καὶ τὸν λογισμὸν
καὶ τὴν συνείδησιν, καὶ τί λαλοῦμεν, καὶ τί νοοῦμεν, καὶ τί
πιστεύομεν. μέγα μὲν ἀληθῶς τὸ ῥηθέν, ἀλλ' ἔτι μικρόν.
βλέπε γάρ μοι, τὴν διάνοιαν φωταγωγηθεὶς ὑπ' αὐτοῦ, πόσοι
εἰσὶ χριστιανοὶ τῆς παροικίας ταύτης πάσης, καὶ πόσοι τῆς
ἐπαρχίας πάσης τῆς Παλαιστίνης. καὶ πλάτυνον τὸν νοῦν ἀπὸ
τῆς ἐπαρχίας εἰς τὴν Ῥωμαίων πᾶσαν βασιλείαν. καὶ ἐκ ταύ-
της βλέπε μοι πάντα τὸν κόσμον, Περσῶν γένη καὶ Ἰνδῶν
ἔθνη, Γότθους καὶ Σαυρομάτας, Γάλλους καὶ Ἱσπανοὺς καὶ
Μαύρους, Λίβυας καὶ Αἰθίοπας καὶ τοὺς λοιποὺς τοὺς ἀκα-
τωνομάστους ἡμῖν. πολλὰ γὰρ τῶν ἐθνῶν οὐδ' εἰς ὀνομασίαν  
ἡμῖν ἦλθεν. βλέπε μοι ἑκάστου ἔθνους ἐπισκόπους, πρεσβυ-
τέρους, διακόνους, μονάζοντας, παρθένους καὶ λοιποὺς λαϊ-
κούς. καὶ βλέπε τὸν μέγαν προστάτην καὶ τῶν χαρισμάτων
πάροχον, ὅπως ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ τῷ μὲν ἁγνείαν

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G) (2111: 001)

“Palladio. La storia Lausiaca”, Ed. Bartelink, G.J.M.
Verona: Fondazione Lorenzo Valla, 1974.Vita Pref, sec.2, line 11

         ἔδοξε κἀμοὶ τῷ ταπεινῷ, αἰδεσθέντι τὴν ἐπιταγὴν τῆς σῆς

μεγαλονοίας, φιλομαθέστατε, τὴν ἐπὶ προκοπῇ τῆς διανοίας, τριακοστὸν
μὲν καὶ τρίτον ἔτος ἄγοντι ἐν τῇ τῶν ἀδελφῶν πολιτείᾳ
δῆθεν καὶ τῷ μονήρει βίῳ, εἰκοστὸν δὲ τῆς ἐπισκοπῆς, πεν-
τηκοστὸν δὲ καὶ ἕκτον ἐν τῇ πάσῃ ζωῇ, ποθοῦντί σοι τὰ
τῶν πατέρων διηγήματα, ἀρρένων τε καὶ θηλειῶν, ὧν τε
ἑώρακα καὶ περὶ ὧν ἀκήκοα, οἷς τε συνανεστράφην ἐν τῇ  
κατ' Αἴγυπτον ἐρήμῳ καὶ Λιβύῃ καὶ Θηβαΐδι καὶ Συήνῃ,
ὑφ' ἣν καὶ οἱ λεγόμενοι Ταβεννησιῶται, ἔπειτα Μεσοποταμίᾳ
Παλαιστίνῃ τε καὶ Συρίᾳ, καὶ τοῖς μέρεσι τῆς δύσεως
Ῥώμῃ τε καὶ Καμπανίᾳ καὶ τῶν περὶ ταύτην, ἄνωθεν
ἐκθέσθαι σοι ἐν διηγήματος εἴδει τὸ βιβλίον τοῦτο·
         ὅπως
σεμνὸν καὶ ψυχωφελὲς ὑπομνηστικὸν ἔχων ἀδιάλειπτον φάρ-
μακον λήθης πάντα μὲν νυσταγμὸν τὸν ἐξ ἀλόγου ἐπιθυμίας,
πᾶσαν δὲ διψυχίαν καὶ κιμβικίαν τὴν ἐν ταῖς χρείαις, πάντα
τε ὄκνον καὶ μικροψυχίαν τῶν ἐν τῷ ἤθει, ὀξυθυμίαν τε καὶ
τάραχον καὶ λύπην καὶ ἄλογον φόβον διὰ τούτου ἀποσκευαζό-
μενος καὶ τὸν μετεωρισμὸν τοῦ κόσμου, ἀδιαλείπτῳ πόθῳ
προκόπτῃς ἐν τῇ προθέσει τῆς εὐσεβείας,
 378

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G) Vita 25, sec.1, line 1

Περὶ Οὐάλεντος

 Οὐάλης τις γέγονε τῷ μὲν γένει Παλαιστῖνος,

τῇ δὲ γνώμῃ Κορίνθιος· Κορινθίοις γὰρ προσῆψε τὸ πάθος
τῆς φυσιώσεως ὁ ἅγιος Παῦλος. Οὗτος τὴν ἔρημον κατα-
λαβὼν ᾤκησε μεθ' ἡμῶν ἐπὶ πλείονα ἔτη· ὃς ἐπὶ τοσοῦτον
ἤλασεν ὑπερηφανίας ὡς ὑπὸ δαιμόνων ἀπατηθῆναι. Ἐκ
γὰρ τοῦ κατὰ μικρὸν ἀπατᾶσθαι αὐτὸν παρεσκεύασαν
αὐτὸν μέγα φρονῆσαι, ὡς ἀγγέλων αὐτῷ συντυγχανόντων.
 Μιᾶς γοῦν τῶν ἡμερῶν, ὡς διηγοῦντο, ὅτι ἐργαζόμενος
ἐν τῇ σκοτίᾳ τὴν βελόνην ἀφῆκεν ἐν ᾗ κατέρραπτε τὴν
σπυρίδα· καὶ μὴ εὑρόντος αὐτὴν αὐτοῦ, λαμπάδα ἐποίησεν
ὁ δαίμων καὶ εὗρε τὴν βελόνην.

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G) Vita 35, sec.12, line 4

οὐδεὶς ἔχει χειροτονῆσαι».  Ἀναχωρήσας οὖν αὐτοῦ ἦλθον ἐπὶ τὴν

ἔρημον εἰς τὸν
τόπον μου τὸν συνήθη, αὐτὰ ταῦτα διηγησάμενος τοῖς
μακαρίοις πατράσιν· οἵτινες μετὰ δύο μῆνας πλεύσαντες
ἦλθον καὶ συνέτυχον αὐτῷ. Ἐγὼ δὲ τῶν ῥημάτων αὐτοῦ
ἐπελαθόμην. Μετὰ γὰρ τρία ἔτη ἠρρώστησα ἀρρωστίαν
τὴν ἀπὸ σπληνὸς καὶ στομάχου·
         ἐκεῖθεν ἀπεστάλην
ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν παρὰ τῶν ἀδελφῶν, ὕδρωπα μελετήσας.
Ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρείας συμβουλεύσαντες οἱ ἰατροί, τῶν
ἀέρων ἕνεκεν, καταλαμβάνειν με τὴν Παλαιστίνην· ἔχει  
γὰρ λεπτοὺς ἀέρας, ὡς πρὸς τὴν κρᾶσιν τὴν ἡμετέραν·
ἀπὸ τῆς Παλαιστίνης κατέλαβον τὴν Βιθυνίαν· καὶ ἐν
ταύτῃ – οὐκ οἶδα πῶς, εἴτε ἐξ ἀνθρωπίνης σπουδῆς, εἴτε
ἐξ εὐδοκίας τοῦ κρείττονος· θεὸς ἂν εἰδείη – κατηξιώθην
τῆς ὑπὲρ ἐμὲ χειροτονίας κοινωνήσας τῇ περιστάσει τῇ
κατὰ τὸν μακάριον Ἰωάννην·
         καὶ ἐπὶ ἕνδεκα μῆνας
ἐν ζοφερῷ κελλίῳ κρυπτόμενος ἐμνήσθην τοῦ μακαρίου
 379

ἐκείνου, ὅτι ταῦτά μοι προειρήκει ἅπερ ὑπέστην. Καὶ

τοῦτο δέ μοι διηγεῖτο ὡς ὀφείλων με διὰ τοῦ διηγήματος

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G)

Vita 35, sec.12, line 6

τόπον μου τὸν συνήθη, αὐτὰ ταῦτα διηγησάμενος τοῖς

μακαρίοις πατράσιν· οἵτινες μετὰ δύο μῆνας πλεύσαντες
ἦλθον καὶ συνέτυχον αὐτῷ. Ἐγὼ δὲ τῶν ῥημάτων αὐτοῦ
ἐπελαθόμην. Μετὰ γὰρ τρία ἔτη ἠρρώστησα ἀρρωστίαν
τὴν ἀπὸ σπληνὸς καὶ στομάχου·
         ἐκεῖθεν ἀπεστάλην
ἐπὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν παρὰ τῶν ἀδελφῶν, ὕδρωπα μελετήσας.
Ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρείας συμβουλεύσαντες οἱ ἰατροί, τῶν
ἀέρων ἕνεκεν, καταλαμβάνειν με τὴν Παλαιστίνην· ἔχει  
γὰρ λεπτοὺς ἀέρας, ὡς πρὸς τὴν κρᾶσιν τὴν ἡμετέραν·
ἀπὸ τῆς Παλαιστίνης κατέλαβον τὴν Βιθυνίαν· καὶ ἐν
ταύτῃ – οὐκ οἶδα πῶς, εἴτε ἐξ ἀνθρωπίνης σπουδῆς, εἴτε
ἐξ εὐδοκίας τοῦ κρείττονος· θεὸς ἂν εἰδείη – κατηξιώθην
τῆς ὑπὲρ ἐμὲ χειροτονίας κοινωνήσας τῇ περιστάσει τῇ
κατὰ τὸν μακάριον Ἰωάννην·
         καὶ ἐπὶ ἕνδεκα μῆνας
ἐν ζοφερῷ κελλίῳ κρυπτόμενος ἐμνήσθην τοῦ μακαρίου
ἐκείνου, ὅτι ταῦτά μοι προειρήκει ἅπερ ὑπέστην. Καὶ
τοῦτο δέ μοι διηγεῖτο ὡς ὀφείλων με διὰ τοῦ διηγήματος
ἀγαγεῖν εἰς ὑπομονὴν τῆς ἐρήμου, ὅτι «Τεσσαρακοντα-
οκτὼ ἔτη ἔχω ἐν τῇ κέλλῃ ταύτῃ· οὐ γυναικὸς πρόσωπον

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G)

Vita 46, sec.3, line 5

κερματίσασα εἰσῆλθεν εἰς τὸ ὄρος τῆς Νιτρίας, τοῖς πα-

τράσι περιτυγχάνουσα τοῖς περὶ Παμβὼ καὶ Ἀρσίσιον καὶ
Σαραπίωνα τὸν μέγαν καὶ Παφνούτιον τὸν Σκητιώτην καὶ
Ἰσίδωρον τὸν ὁμολογητὴν ἐπίσκοπον Ἑρμουπόλεως καὶ
Διόσκορον. Καὶ ἐχρόνισε παρ' αὐτοῖς ἕως ἥμισυ ἔτους ἀνὰ
τὴν ἔρημον κυκλεύουσα καὶ ἱστοροῦσα πάντας τοὺς ἁγίους.
 Μετὰ δὲ τοῦτο τοῦ αὐγουσταλίου Ἀλεξανδρείας ἐξο-
ρίσαντος Ἰσίδωρον καὶ Πισίμιον καὶ Ἀδέλφιον καὶ Παφ-
νούτιον καὶ Παμβώ, ἐν οἷς καὶ Ἀμμώνιον τὸν παρώτην,
καὶ δώδεκα ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους, εἰς τὴν Παλαι-
 380

στίνην περὶ Διοκαισάρειαν· οἷς ἠκολούθησεν αὕτη ἐκ τῶν

ἰδίων χρημάτων ὑπηρετουμένη. Κωλυομένων δὲ τῶν ὑπη-
ρετῶν, ὡς διηγοῦντο, συνέτυχον γὰρ τῷ ἁγίῳ Πισιμίῳ
καὶ Ἰσιδώρῳ καὶ Παφνουτίῳ καὶ Ἀμμωνίῳ, αὕτη παιδα-
ρίου καρακάλλιον λαβοῦσα ἐν ταῖς ἑσπέραις ἔφερεν αὐτοῖς
τὰ πρὸς τὴν χρείαν. Γνοὺς δὲ ὁ ὑπατικὸς τῆς Παλαιστίνης,
θελήσας τὸν κόλπον πληρῶσαι προσεδόκησεν αὐτὴν καπνί-
ζειν·
         καὶ κατασχὼν αὐτὴν ἔβαλεν εἰς φυλακὴν ἀγνοῶν  
τὴν ἐλευθερίαν. Αὕτη δὲ δηλοῖ αὐτῷ· «Ἐγὼ τοῦδε μὲν
γέγονα θυγάτηρ, τοῦδε δὲ γυνή· τοῦ δὲ Χριστοῦ εἰμὶ δούλη.

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G)

Vita 46, sec.3, line 10

τὴν ἔρημον κυκλεύουσα καὶ ἱστοροῦσα πάντας τοὺς ἁγίους.

 Μετὰ δὲ τοῦτο τοῦ αὐγουσταλίου Ἀλεξανδρείας ἐξο-
ρίσαντος Ἰσίδωρον καὶ Πισίμιον καὶ Ἀδέλφιον καὶ Παφ-
νούτιον καὶ Παμβώ, ἐν οἷς καὶ Ἀμμώνιον τὸν παρώτην,
καὶ δώδεκα ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους, εἰς τὴν Παλαι-
στίνην περὶ Διοκαισάρειαν· οἷς ἠκολούθησεν αὕτη ἐκ τῶν
ἰδίων χρημάτων ὑπηρετουμένη. Κωλυομένων δὲ τῶν ὑπη-
ρετῶν, ὡς διηγοῦντο, συνέτυχον γὰρ τῷ ἁγίῳ Πισιμίῳ
καὶ Ἰσιδώρῳ καὶ Παφνουτίῳ καὶ Ἀμμωνίῳ, αὕτη παιδα-
ρίου καρακάλλιον λαβοῦσα ἐν ταῖς ἑσπέραις ἔφερεν αὐτοῖς
τὰ πρὸς τὴν χρείαν. Γνοὺς δὲ ὁ ὑπατικὸς τῆς Παλαιστίνης,
θελήσας τὸν κόλπον πληρῶσαι προσεδόκησεν αὐτὴν καπνί-
ζειν·
         καὶ κατασχὼν αὐτὴν ἔβαλεν εἰς φυλακὴν ἀγνοῶν  
τὴν ἐλευθερίαν. Αὕτη δὲ δηλοῖ αὐτῷ· «Ἐγὼ τοῦδε μὲν
γέγονα θυγάτηρ, τοῦδε δὲ γυνή· τοῦ δὲ Χριστοῦ εἰμὶ δούλη.
Καὶ μὴ τῆς εὐτελείας τοῦ σχήματός μου καταπτύσῃς·
δύναμαι γὰρ ἐμαυτὴν ἐὰν θέλω ὑψῶσαι, καὶ οὐκ ἔχεις με
ἐν τούτῳ καπνίσαι οὐδὲ τῶν ἐμῶν τι λαβεῖν. Ὥστε οὖν
ἵνα μὴ ἀγνοήσας ἐγκλήμασι περιπέσῃς ἐδήλωσά σοι· δεῖ
γὰρ κατὰ τῶν ἀναισθήτων καθάπερ ἱέρακι τῷ τύφῳ κεχρῆ

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G) Vita 47, sec.4, line 9

παραπιπτόντων ἢ καὶ ἐκπιπτόντων ἀδελφῶν ἢ σφαλλομένων

ἐν τῷ καθήκοντι βίῳ.          Συνέβη γὰρ ἐν ταῖς ἡμέραις  
 381

καὶ Χαιρήμονα τὸν ἀσκητὴν καθεζόμενον τελευτῆσαι καὶ

εὑρεθῆναι αὐτὸν νεκρὸν ἐν τῇ καθέδρᾳ κατέχοντα τὸ ἔργον
εἰς τὰς χεῖρας. Συνέβη δὲ καὶ ἄλλον ἀδελφὸν ὀρύσσοντα
φρέαρ καταχωσθῆναι ὑπὸ τοῦ φρέατος· καὶ ἄλλον ἀπὸ
τῆς Σκήτεως κατερχόμενον ἀποθανεῖν ἀπὸ λείψεως ὕδατος·
ἐν οἷς καὶ τὰ κατὰ Στέφανον τὸν ἐκπεσόντα εἰς αἰσχρὰν
ἀσωτίαν, καὶ Εὐκάρπιον, καὶ τὰ κατὰ Ἥρωνα τὸν Ἀλε-
ξανδρέα, καὶ τὰ κατὰ Οὐάλην τὸν Παλαιστῖνον, καὶ τὰ
κατὰ Πτολεμαῖον τὸν ἐν τῇ Σκήτει Αἰγύπτιον.
         Συνη-
ρωτῶμεν οὖν τίς ἡ αἰτία τοῦ οὕτω ζῶντας ἀνθρώπους
ἐν τῇ ἐρημίᾳ τοὺς μὲν ἀπατηθῆναι τὴν φρένα τοὺς δὲ πε-
ριρραγῆναι ἀκολασίᾳ. Ταύτην οὖν ἡμῖν ἔδωκε τὴν ἀπό-
κρισιν Παφνούτιος ὁ γνωστικώτατος, ὅτιπερ «Πάντα τὰ
γινόμενα διαιρεῖται εἰς δύο, εἴς τε εὐδοκίαν θεοῦ καὶ συγ-
χώρησιν. Ὅσα τοίνυν γίνεται κατὰ ἀρετὴν εἰς δόξαν θεοῦ,
ταῦτα γίνεται εὐδοκίᾳ θεοῦ· ὅσα δ' αὖ πάλιν ἐπιζήμια καὶ
ἐπικίνδυνα καὶ περιστατικὰ καὶ ἐκπτωτικά, ταῦτα γίνεται

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G) Vita 50, sec.1, line 1

μὴ ἀναπεσών, μὴ βαδίσας ἔξω. Οὗτος κατηξιώθη χαρίσμα-

τος κατὰ δαιμόνων.
         Νυνὶ δὲ ἐπανελθὼν ἐπὶ τὴν πατρί-
δα ἠξιώθη πρεσβυτερίου, συναγαγὼν ἀδελφότητα ἀνδρῶν τε
καὶ γυναικῶν, διὰ τῆς σεμνῆς πολιτείας καὶ τὸ ἑαυτοῦ ἄρρεν
τῆς ἐπιθυμίας ἐλάσας καὶ τὸ τῶν γυναικῶν θῆλυ τῇ ἐγκρα-
τείᾳ φιμώσας, ὡς πληροῦσθαι τὸ γεγραμμένον· «Ἐν Χριστῷ
Ἰησοῦ οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ». Ἔστι δὲ καὶ φιλόξενος
καίπερ ὢν ἀκτήμων, εἰς ἔλεγχον τῶν ἀμεταδότων πλουσίων.]  

Περὶ Γαδδανᾶ

 Ἔγνων γέροντα Παλαιστῖνόν τινα Γαδδανᾶν ὀνόματι,

ὃς τὸν ἄστεγον ἔζησε βίον εἰς τοὺς περὶ τὸν Ἰορδάνην τό-
πους. Τούτῳ ποτὲ Ἰουδαῖοι κατὰ ζῆλον ἐπιθέμενοι ἐν τοῖς
περὶ τὴν Νεκρὰν θάλασσαν τόποις ξίφος γυμνώσαντες ἐπῆλ-
θον. Καὶ συνέβη πρᾶγμα τοιοῦτον· ἐν τῷ τὸ ξίφος ἐπᾶραι
καὶ βουληθῆναι σπᾶσαι κατὰ τοῦ Γαδδανᾶ ἀπεξηράνθη ἡ
 382

χεὶρ τοῦ τὸ ξίφος γυμνώσαντος, πεσόντος τοῦ ξίφους ἀπὸ

τῆς δεξιᾶς τοῦ ἔχοντος.

Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G) Vita 61, sec.4, line 7

θεῖσα οὖν ἐπὶ δεκατριῶν ἐτῶν καὶ συζήσασα τῷ ἀνδρὶ

ἔτη ἑπτά, τῷ εἰκοστῷ ἀπετάξατο. Καὶ πρῶτον μὲν τὰ
σηρικὰ ἡμιφόρια τοῖς θυσιαστηρίοις ἐδωρήσατο· τοῦτο δὲ
καὶ ἡ ἁγία πεποίηκεν Ὀλυμπιάς.
         Τὰ δὲ λοιπὰ σηρικὰ
συγκόψασα διάφορα ἐποίησεν ἐκκλησιαστικὰ ἔπιπλα. Τὸν
δὲ ἄργυρον καὶ τὸν χρυσὸν ἐμπιστεύσασα Παύλῳ τινὶ πρες-
βυτέρῳ, μοναχῷ Δαλματίας, διὰ θαλάσσης ἀπέστειλεν ἐν
τῇ ἀνατολῇ, Αἰγύπτῳ καὶ Θηβαΐδι νομίσματα μύρια, Ἀν-
τιοχείᾳ καὶ τοῖς μέρεσι ταύτης μύρια νομίσματα, Παλαι-
στίνῃ νομίσματα μύρια πεντακισχίλια, ταῖς ἐν νήσοις ἐκκλη-
σίαις καὶ τοῖς ἐν ἐξορίαις νομίσματα μύρια, ταῖς κατὰ
τὴν δύσιν ἐκκλησίαις ὡσαύτως δι' ἑαυτῆς χορηγοῦσα,
ταῦτα πάντα καὶ τετραπλασίονα τούτων ὡς ἐπὶ θεοῦ ἐξαρ-
πάσασα ἐκ τοῦ στόματος λέοντος Ἀλαρίχου τῇ πίστει τῇ
ἑαυτῆς. Ἠλευθέρωσε δὲ τὰ βουληθέντα ἀνδράποδα ὀκτα-
κισχίλια, τὰ λοιπὰ γὰρ οὐκ ἐβουλήθησαν ἀλλ' ᾑρήσαντο
δουλεῦσαι τῷ ἀδελφῷ αὐτῆς· ᾧ παρεχώρησε πάντας ἀπὸ
τριῶν νομισμάτων λαβεῖν. Τὰ δὲ κτήματα τὰ ἐν ταῖς Σπα-
νίαις καὶ Ἀκυτανίᾳ καὶ Ταρακωνησίᾳ καὶ Γαλλίαις δια-
πωλήσασα, τὰ ἐν Σικελίᾳ μόνα καὶ Καμπανίᾳ καὶ Ἀφρικῇ
Παλλάδιος. Historia Lausiaca (recensio G) Vita 70, sec.1, line 2

         Ἀπὸ οὖν τῆς ἡμέρας ἐκείνης τῷ μὲν ταύτην αἰχμαλωτεύσαντι

οὐκέτι
συνέτυχεν, ἔκδοτον δὲ ἑαυτὴν εἰς ἀκροτάτην νηστείαν
δοῦσα, νοσούσαις καὶ λελωβημέναις ἐξυπηρετήσατο ἐπὶ τριά-
κοντα ἔτη, οὕτως τὸν θεὸν δυσωπήσασα ὡς ἀποκαλυφ-
θῆναί τινι τῶν ἁγίων πρεσβυτέρων ὅτι «Ἡ δεῖνά μοι
εὐηρέστησε μᾶλλον ἐν τῇ μετανοίᾳ ἢ ἐν τῇ παρθενίᾳ». Ταῦτα
δὲ γράφω ἵνα μὴ καταφρονῶμεν τῶν γνησίως μετανοούντων.  

Περὶ ἀναγνώστου συκοφαντηθέντος

 Πρεσβυτέρου ⌈τινὸς⌉ θυγάτηρ ἐν Καισαρείᾳ τῆς

Παλαιστίνης ἐκπεσοῦσα παρθένος παρὰ τοῦ ταύτην φθεί-
 383

ραντος ἐδιδάχθη ἀναγνώστην τινὰ τῆς πόλεως συκοφαν-

τῆσαι. Καὶ γενονυίας ἤδη ἐγκύου, ἐξεταζομένη παρὰ
τοῦ πατρὸς κατεῖπε τοῦ ἀναγνώστου. Ὁ δὲ πρεσβύτερος
θαρσῶν ἀνήνεγκε τῷ ἐπισκόπῳ. Ὁ δὲ ἐπίσκοπος συνε-
κρότησε τὸ ἱερατεῖον καὶ ἐποίησε κληθῆναι τὸν ἀναγνώς-
την. Ἐβασανίζετο ἡ ὑπόθεσις· ἐρωτώμενος παρὰ τοῦ
ἐπισκόπου ὁ ἀναγνώστης οὐχ ὡμολόγει· τὸ γὰρ μὴ γενό-
μενον πῶς καὶ ἐνῆν ῥηθῆναι;

Παλλάδιος. Dialogus de vita Joannis Chrysostomi (2111: 004)

“Palladii dialogus de vita S. Joanni Chrysostomi”, Ed. Coleman–Norton,
P.R.Cambridge: Cambridge University Press, 1928.P. 39, line 25

Χριστοῦ εἶχεν ἡ τοῦ Διοσκόρου πόλις. μετὰ τοῦτο λαφυρα-

γωγεῖ τὸ ὄρος, μισθὸν τοῖς νεωτέροις τὰ μικρὰ πράγματα τῶν
μοναχῶν διδούς. σκυλεύσας δὲ τὰς κέλλας ἐπιζητεῖ τοὺς τρεῖς
ἐκείνους, οὓς κεχαλάκεισαν ἐν φρέατι, ψίαθον ἐπιθέντες τῷ
στομίῳ· μὴ εὑρὼν δὲ αὐτοὺς ἐμπίπρησιν αὐτῶν φρυγάνοις τὰς
κέλλας, συγκαύσας τὰς βίβλους πάσας ἐνδιαθέτους καὶ σπου-
δαίας, καὶ παιδίον ἕν, ὡς ἔφασαν οἱ ἑωρακότες, καὶ τὰ σύμβολα
τῶν μυστηρίων. οὕτως οὖν λωφήσας τῆς ἀλόγου ὀργῆς κατα-
λαμβάνει πάλιν τὴν Ἀλεξάνδρειαν, δοὺς χώραν φυγῆς τοῖς
ἁγίοις ἐκείνοις· οἵτινες ἐξαυτῆς λαβόντες αὐτῶν τὰς μηλωτὰς
ἐξέρχονται εἰς τὴν Παλαιστίνην, Αἰλίαν καταλαβόντες· οἷς
συνεξῆλθον σὺν πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις τοῦ ὄρους τρια-
κόσιοι τῶν μοναχῶν σπουδαίων, οἱ δ' ἕτεροι διαφόροις διεσπά-
ρησαν τόποις. τούτων μὴ φέρων τὴν ἰδιοπραγίαν “ὁ σκολιὸς”
τὸν δρόμον “ὄφις” ἀνασείει πάλιν κατ' αὐτῶν τὸν Θεόφιλον·  
ὃς ἀναβρασθεὶς ὑπὸ τῆς ὀργῆς χαράσσει γράμματα πρὸς τοὺς
τῆς Παλαιστίνης ἐπισκόπους, λέγων· “Οὐκ ἔδει μὲν ὑμᾶς παρὰ
γνώμην μου ἐν ταῖς πόλεσιν ὑποδέξασθαι τούτους· ἐπειδὴ δὲ
ἠγνοήσατε, συγγνώμην ὑμῖν νέμω. τοῦ λοιποῦ τοίνυν φροντί-
σατε, μήτε εἰς ἐκκλησιαστικόν, μήτε εἰς ἰδιωτικὸν τούτους ὑπο-
δέξασθαι τόπον.” οὐ μόνον λέγων, ἀλλὰ καὶ φανταζόμενος

Παλλάδιος. Dialogus de vita Joannis Chrysostomi P. 40, line 2

δαίας, καὶ παιδίον ἕν, ὡς ἔφασαν οἱ ἑωρακότες, καὶ τὰ σύμβολα

τῶν μυστηρίων. οὕτως οὖν λωφήσας τῆς ἀλόγου ὀργῆς κατα-
λαμβάνει πάλιν τὴν Ἀλεξάνδρειαν, δοὺς χώραν φυγῆς τοῖς
 384

ἁγίοις ἐκείνοις· οἵτινες ἐξαυτῆς λαβόντες αὐτῶν τὰς μηλωτὰς

ἐξέρχονται εἰς τὴν Παλαιστίνην, Αἰλίαν καταλαβόντες· οἷς
συνεξῆλθον σὺν πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις τοῦ ὄρους τρια-
κόσιοι τῶν μοναχῶν σπουδαίων, οἱ δ' ἕτεροι διαφόροις διεσπά-
ρησαν τόποις. τούτων μὴ φέρων τὴν ἰδιοπραγίαν “ὁ σκολιὸς”
τὸν δρόμον “ὄφις” ἀνασείει πάλιν κατ' αὐτῶν τὸν Θεόφιλον·  
ὃς ἀναβρασθεὶς ὑπὸ τῆς ὀργῆς χαράσσει γράμματα πρὸς τοὺς
τῆς Παλαιστίνης ἐπισκόπους, λέγων· “Οὐκ ἔδει μὲν ὑμᾶς παρὰ
γνώμην μου ἐν ταῖς πόλεσιν ὑποδέξασθαι τούτους· ἐπειδὴ δὲ
ἠγνοήσατε, συγγνώμην ὑμῖν νέμω. τοῦ λοιποῦ τοίνυν φροντί-
σατε, μήτε εἰς ἐκκλησιαστικόν, μήτε εἰς ἰδιωτικὸν τούτους ὑπο-
δέξασθαι τόπον.” οὐ μόνον λέγων, ἀλλὰ καὶ φανταζόμενος
εἶναι θεός, τῇ ὑπερβολῇ τῆς οἰήσεως. οἱ δὲ ὑπὸ τῆς πολλῆς
ἀνάγκης φερόμενοι διὰ τὸ τόπους ἐκ τόπων ἀμείβειν, κατα-
λαμβάνουσι τὸ στρατόπεδον, ἔνθα ἐνεθρόνιστο ὁ ἐπίσκοπος
Ἰωάννης ὑπὸ τῆς θείας χειρὸς εἰς ἐπιμέλειαν τῶν δυναστευόν-
των· καὶ προσπεσόντες αὐτοῦ τοῖς γόνασιν,

Παλλάδιος. Dialogus de vita Joannis Chrysostomi P. 73, line 4

ζων ἢ δωρεᾷ ἢ ἀργυρίου, ἢ δι' ἄρτου ἢ διὰ λαχάνων, εὐ-

κόλως εὑρίσκεται τὴν χρείαν παρέχων· ὁ δὲ τοῦ λόγου τροφεὺς
σπανίως μὲν εὑρίσκεται, εὑρεθεὶς δέ, ἢ οὐ πιστεύεται ἢ μόλις
πιστεύεται, τῶν πονηρῶν πνευμάτων ἀεὶ ἀντιπραττόντων τῇ
τῶν ψυχῶν σωτηρίᾳ. τοῦτον τὸν τοῦ λόγου τῆς διδασκαλίας
λιμὸν ἐν εἴδει τιμωρίας ἀπειλῶν ἐπάγειν ὁ Δεσπότης Θεὸς
ἔλεγεν τῷ προφήτῃ· “Ἐπάξω ἐπ' αὐτοὺς λιμόν, οὐ λιμὸν  
ἄρτου καὶ ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου.”
καὶ περὶ μὲν τοῦ αἰσθητοῦ λιμοῦ, ἔστιν ἐγκαταλείψαντα τὴν
ἐνδεομένην πόλιν ἢ χώραν ἐν ἄλλῃ σωθῆναι, ὥσπερ οἱ ἅγιοι
πατριάρχαι ἀπὸ Παλαιστίνης εἰς Αἴγυπτον κατιόντες· περὶ δὲ
τοῦ κατὰ νοῦν λιμοῦ, ὃς οὐκ ἄλλοθεν συμβαίνει ταῖς ἐκκλησίαις
ἢ δι' ἀπορίαν τῶν διδασκάλων, πάλιν ἔλεγεν ἕτερος προφήτης·
“Περιδραμοῦνται ἀπὸ ἀνατολῶν ἕως δυσμῶν ζητοῦντες τὸν
λόγον τοῦ Κυρίου καὶ οὐ μὴ εὑρήσωσιν.” τί γὰρ ἀγαθὸν οὐ
φύεται ἀπὸ διδασκαλίας; τί δὲ ἄκαιρον οὐκ ἐφευρίσκεται ἀπὸ
ἀκαίρου τροφῆς ἢ συμποσίου; νόσοι, μάχαι, ὕβρεις αἱ ὑπὸ
γαστέρα, καὶ τὰ τούτων ἑξῆς. πότε ἡ Εὕα ἐκβέβληται τοῦ
παραδείσου; οὐχ ὅτε τοῦ ὄφεως ἤκουσεν φαγοῦσα τοῦ ξύλου,
μὴ ἀρκεσθεῖσα τῇ τεταγμένῃ τροφῇ;
 385

Παλλάδιος. Dialogus de vita Joannis Chrysostomi P. 119, line 4

μεθα πρὸς τοὺς ἐλέγχους ἀνωνύμως καὶ ἐπωφελῶς ἡμῖν γινο-

μένους; σιτεύοντες τὰς αἰτίας οὐ πειθόμενοι τῷ εἰρηκότι· “Πᾶν
τὸ ἐν μακέλλῳ πωλούμενον ἐσθίετε, μηδὲν ἀνακρίνοντες.” εἰ δὲ
μὴ τοῦτο ἔσται, ἔσονται πάλιν οἱ ἅγιοι σκανδαλίσαντες μέν
τινας πόλεις ἢ χώρας ἐπὶ τοῖς ἐλέγχοις, ἐκτραχηλίσαντες δὲ
τοῖς ἐπαίνοις ἄλλας. πρῶτος ὁ ἅγιος Ἰώβ, Φοινίκην τινὰ
διαβάλλων χώραν, ὡς ἐπισπωμένην τὸν αὐτῷ προσπολεμοῦντα  
Σατανᾶν, καθὼς λέγει· “Μεριτεύονται δὲ αὐτὸν γένη Φοινίκων;”
ἔπειτα Μωϋσῆς καὶ οἱ προφῆται τὴν Αἴγυπτον διαβάλλοντες,
καὶ “κάμινον σιδηρᾶν” προσαγορεύοντες καὶ “σκότος,” καὶ τὴν
Παλαιστίνην ἐγκωμιάζοντες καὶ “γῆν ἐπαγγελίας” ἀποκα-
λοῦντες, εὑρισκομένην τὴν μὲν Αἴγυπτον τῷ σπουδαίῳ “γῆν
ἐπαγγελίας,” τῷ δὲ ῥᾳθύμῳ τὴν Παλαιστίνην οὐ μόνον “κάμινον
σιδηρᾶν,” ἀλλὰ καὶ “σκότος ἐξώτερον” τῇ ἀπιστίᾳ· ὁπότε οὐ
τὰ χωρία ψεκτὰ ἢ ἐπαινετά, ἀλλὰ τὰ ἐπιτηδεύματα. τί δέ μοι
καὶ εἰς μῆκος ἐκτείνειν τὸν λόγον, καὶ μὴ ἀπὸ τῶν συντόμων
ἄρχεσθαι; ἆρά γε ὁ Παῦλος “ψεύστας” Κρῆτας ἀποκαλῶν
καὶ Γαλάτας “ἀνοήτους” καὶ Κορινθίους “πεφυσιωμένους” καὶ
ἄλλους ἄλλα, τούτοις μόνοις συνέγνω τὰ πάθη, ὡς μόνοις τὸν
ἔλεγχον ἐπαγαγών, ἢ καὶ τοῖς πᾶσιν; ἢ ἀνάπαλιν “πιστοὺς”
Ῥωμαίους ἀποκαλῶν καὶ “μύστας”

Παλλάδιος. Dialogus de vita Joannis Chrysostomi P. 119, line 6

τὸ ἐν μακέλλῳ πωλούμενον ἐσθίετε, μηδὲν ἀνακρίνοντες.” εἰ δὲ

μὴ τοῦτο ἔσται, ἔσονται πάλιν οἱ ἅγιοι σκανδαλίσαντες μέν
τινας πόλεις ἢ χώρας ἐπὶ τοῖς ἐλέγχοις, ἐκτραχηλίσαντες δὲ
τοῖς ἐπαίνοις ἄλλας. πρῶτος ὁ ἅγιος Ἰώβ, Φοινίκην τινὰ
διαβάλλων χώραν, ὡς ἐπισπωμένην τὸν αὐτῷ προσπολεμοῦντα  
Σατανᾶν, καθὼς λέγει· “Μεριτεύονται δὲ αὐτὸν γένη Φοινίκων;”
ἔπειτα Μωϋσῆς καὶ οἱ προφῆται τὴν Αἴγυπτον διαβάλλοντες,
καὶ “κάμινον σιδηρᾶν” προσαγορεύοντες καὶ “σκότος,” καὶ τὴν
Παλαιστίνην ἐγκωμιάζοντες καὶ “γῆν ἐπαγγελίας” ἀποκα-
λοῦντες, εὑρισκομένην τὴν μὲν Αἴγυπτον τῷ σπουδαίῳ “γῆν
ἐπαγγελίας,” τῷ δὲ ῥᾳθύμῳ τὴν Παλαιστίνην οὐ μόνον “κάμινον
σιδηρᾶν,” ἀλλὰ καὶ “σκότος ἐξώτερον” τῇ ἀπιστίᾳ· ὁπότε οὐ
τὰ χωρία ψεκτὰ ἢ ἐπαινετά, ἀλλὰ τὰ ἐπιτηδεύματα. τί δέ μοι
καὶ εἰς μῆκος ἐκτείνειν τὸν λόγον, καὶ μὴ ἀπὸ τῶν συντόμων
ἄρχεσθαι; ἆρά γε ὁ Παῦλος “ψεύστας” Κρῆτας ἀποκαλῶν
καὶ Γαλάτας “ἀνοήτους” καὶ Κορινθίους “πεφυσιωμένους” καὶ
 386

ἄλλους ἄλλα, τούτοις μόνοις συνέγνω τὰ πάθη, ὡς μόνοις τὸν

ἔλεγχον ἐπαγαγών, ἢ καὶ τοῖς πᾶσιν; ἢ ἀνάπαλιν “πιστοὺς”
Ῥωμαίους ἀποκαλῶν καὶ “μύστας” Ἐφεσίους, οἷς καὶ ὑψη-
λότερον ἐπιστέλλει, καὶ “φιλαδέλφους” Θεσσαλονικεῖς, μόνοις
περιέγραψεν τοὺς ἐπαίνους; οὐ πάντως·

Παλλάδιος. Dialogus de vita Joannis Chrysostomi

P. 127, line 5

Μισφᾶς καλούμενον, πλησίον τῶν Σαρακηνῶν· Παλλάδιον δὲ

Βλεμμύων ἢ Αἰθιόπων ἐκ γειτόνων φρουρεῖσθαι εἰς Συήνην
καλούμενον τὸ χωρίον· Δημήτριον ἔσω εἰς Ὄασιν, τὴν γείτονα τῶν
Μαζίκων (εἰσὶ γὰρ καὶ ἄλλαι Ὀάσεις)· Σαραπίωνα δέ, μετὰ
μυρίας ἀναποδείκτους συκοφαντίας, ὠμότητι δικαστῶν καθυβρί-
σαντες αἰκισμοῖς τὸ σῶμα μέχρις ἐκκοπῆς τῶν ὀδόντων, ὡς λόγος,  
εἰς τὴν ἰδίαν πατρίδα περιώρισαν. Ἱλάριος, ἀνὴρ ἅγιος, γεγη-
ρακώς, εἰς Πόντον τὴν ἐνδοτάτω ἐξαπεστάλη μετὰ πληγάς, οὐ
δικαστοῦ, ἀλλὰ τοῦ κλήρου, ὃς ὀκτωκαιδέκατον ἔτος ἔχει, μὴ
γευσάμενος ἄρτου, ἀλλὰ ψιλῶν λαχάνων ἢ κολλύβων μετα-
λαμβάνων. Ἀντώνιος ἐν σπηλαίοις τῆς Παλαιστίνης ἑαυτὸν ἐξώ-
ρισεν. Τιμόθεος ὁ Μαρωνείας καὶ Ἰωάννης ὁ τῆς Λυδίας λέγονται
ἐν Μακεδονίᾳ. Ῥόδων ὁ τῆς Ἀσίας ἐπορεύθη ἐν Μυτιλήνῃ.
Γρηγόριος ὁ τῆς Λυδίας λέγεται ἐν Φρυγίᾳ. Βρίσσων δὲ ὁ ἀδελ-
φὸς Παλλαδίου, ἀποστὰς ἑκουσίως τῆς ἑαυτοῦ ἐκκλησίας, ἐν τῷ
ἀγριδίῳ αὐτοῦ διάγει, ταῖς χερσὶν ἑαυτοῦ τὴν γῆν μεταλλεύων.
Λαμπέτιος δέ – ὥς φασιν – ἐν χωρίῳ Λυδίας παρά τινος Ἐλευ-
θέρου ἐπικουρούμενος, τοῖς ἀναγνώσμασι προσέχει. Εὐγένιός
ἐστιν ἐν τῇ πατρίδι. Ἐλπίδιος, ὁ μέγας Λαοδικείας τῆς Συρίας,
ἅμα Πάππῳ τρία πληροῦνται ἔτη, τὴν κλίμακα τῆς οἰκίας οὐ
κατῆλθον προσευχαῖς σχολάζοντες. Ἡ

Παλλάδιος. Dialogus de vita Joannis Chrysostomi P. 127, line 21

Λαμπέτιος δέ – ὥς φασιν – ἐν χωρίῳ Λυδίας παρά τινος Ἐλευ-

θέρου ἐπικουρούμενος, τοῖς ἀναγνώσμασι προσέχει. Εὐγένιός
ἐστιν ἐν τῇ πατρίδι. Ἐλπίδιος, ὁ μέγας Λαοδικείας τῆς Συρίας,
ἅμα Πάππῳ τρία πληροῦνται ἔτη, τὴν κλίμακα τῆς οἰκίας οὐ
κατῆλθον προσευχαῖς σχολάζοντες. Ἡρακλείδης ὁ Ἐφέσιος ἐν τῇ
εἱρκτῇ τῆς Νικομηδείας ἐγκέκλεισται,  – τετραετής ἐστι χρόνος.
οἱ δὲ λοιποὶ τῶν κοινωνικῶν ἐπισκόπων, οἱ μὲν ἀνέλπιστα ἐνθυ-
μηθέντες ἐκοινώνησαν Ἀττικῷ, εἰς ἑτέρας μετατεθέντες ἐκκλησίας
 387

τῆς Θρᾴκης· οἱ δὲ ἄδηλοί εἰσιν·  – Ἀνατόλιον δέ φασιν εἶναι ἐν

Γαλλίαις. τῶν δὲ πρεσβυτέρων οἱ μὲν εἰς Ἀραβίαν καὶ Παλαι-
στίνην περιωρίσθησαν. Τίγριος δὲ εἰς τὴν μέσην τῶν Ποταμῶν  
περιωρίσθη. Φίλιππος ἐτελεύτησεν φυγὼν ἐν Πόντῳ. Θεόφιλος
διάγει ἐν Παφλαγονίᾳ. Ἰωάννης ὁ τοῦ Αἰθρίου μοναστήριον συνε-
κρότησεν ἐν Καισαρείᾳ. Στέφανον εἰς Ἀραβίαν ἐξορισθέντα τῶν
δημίων ἀπέσπασαν οἱ Ἴσαυροι ἀπολύσαντες ἀνὰ τὸν Ταῦρον.
Σαλλούστιόν φασιν ἐν τῇ Κρήτῃ. Φίλιππον τὸν ἀσκητὴν καὶ
πρεσβύτερον τῶν σχολῶν ἤκουσα ἀῤῥωστοῦντα ἐν Καμπανίᾳ.
Σωφρόνιος ὁ διάκονος ἐν φυλακῇ ἐστι τῆς Θηβαΐδος. Παῦλος ὁ
διάκονος, ὁ βοηθὸς τοῦ οἰκονόμου, λέγεται ἐν Ἀφρικῇ. ἄλλος
Παῦλος, ὁ τῆς Ἀναστασίας, ἐστὶν ἐν Ἱεροσολύμοις. Ἑλλάδιος
ὁ πρεσβύτερος, ὁ τοῦ παλατίου, διάγει ἐν ἀγριδίῳ τῆς Βιθυνίας

Λιβάνιος. Epistulae 1–1544 (2200: 001)

“Libanii opera, vols. 10–11”, Ed. Foerster, R.Leipzig: Teubner, 10:1921;
11:1922, Repr. 1997.Epistle 11, sec.1, line 1

Ἑλλαδίῳ.

Ἀραξίῳ.

 Τῆς Παλαιστίνης ἄρχων οὐκ ἠμέλεις τοῦ γράφειν· νῦν

πολλῶν ἄρχων ἐθνῶν ἐπελάθου τοῦ γράφειν. καὶ μακρὰν μὲν
ὢν ἐμνημόνευσας τῶν φίλων, ἐγγὺς δὲ καταστὰς ἀμνημονεῖς.
τίς ποτε οὖν ἔσῃ προσλαβὼν ἐξουσίαν καὶ τοὺς γνωρίμους
ὁρῶν; ἢ δῆλον ὡς καὶ τὸ καταμελεῖν ἐπιθήσεις, εἴπερ κατὰ  
λόγον τῶν γεγενημένων ἡ ῥᾳθυμία χωροίη; ἀλλ' ὅμως ἡμεῖς
βουλοίμεθ' ἄν σε τιμιώτερον ἰδεῖν, εἰ καὶ μαστιγώσαις λαβών.

Ἑορτίῳ.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 159, sec.4, line 1

μένοις ὑμεῖς τε, ὡς εἰκός, ἀλλήλοις, ὁ μέν, ὅτι τοιοῦτος αὐ-

τῷ τὴν πατρίδα θεραπεύει, σὺ δέ, ὅτι πόλεως ἄρχεις, ἣ τοι-
οῦτον ἤνεγκεν.
         ἐθαύμασα δέ, ὅπως ἐμῆς ἐδεήθη πρὸς σὲ
παρακλήσεως εἰς κηδεμονίαν τῶν αὑτοῦ. εἰ μὲν γὰρ εὖ πά-
σχων, ὅπως ὅτι κἀμοὶ χαρίζῃ μάθοι, τοῦτο ἐποίησε, καλῶς
ἐποίησεν· εἰ δ' οὔπω τῆς σῆς εὐνοίας πεῖραν λαβών, οὐκ ἔχω
 388

μαθεῖν, ὅθεν οὔπω πέπονθεν εὖ. δεῖ γάρ σε νομίζειν μισθὸν

ὀφείλειν τῷ προσομοίῳ σοι κατὰ τὴν ἀρχήν. εἰ γὰρ τὰ αὐτὰ
τιμᾷ, χαρίζεται δήπου σοι, τῷ χαριζομένῳ δὲ χάριν ὀφείλεις.
θὲς δὴ σαυτὸν ἐν Παλαιστίνῃ κτήματα ἔχειν καὶ γεωργεῖν,  
τῷ δὲ οὐδὲν τῶν σῶν μέλειν· οὐκ ἂν κατηγοροῖμεν καὶ δι-
καίως; τοῦτο δή, τοῦτο νῦν ἐφ' ἡμᾶς, εἰ ῥᾳθυμοῖμεν, ἥξει.
φαινώμεθα τοίνυν διδόντες ὃ τότε ἂν ἀπῃτοῦμεν.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 317, sec.2, line 4

Κληματίῳ.

 Ῥητόριος οὗτος ἡμῖν ὡμίλησεν, ἐγὼ δὲ ἐφοίτων ὡς τὸν

τοῦδε πατέρα, καὶ γέγονεν ἐμοὶ μὲν δι' ἐκείνου γνῶναι τοὺς
ποιητάς, τούτῳ δὲ δι' ἐμοῦ τοὺς ῥήτορας. ἐπίσταται δέ, τίς
μὲν ἐγὼ περὶ σέ, τίς δὲ σὺ πρὸς ἐμέ. καὶ γὰρ τῶν ἐν Βιθυνίᾳ
κεκοινώνηκέ μοι διατριβῶν καὶ ὅλως ποιεῖται λόγον τοῦ μη-  
δὲν τῶν ἐμῶν ἀγνοεῖν.
         οὗτος ἐπ' Αἰγύπτου πάρεισι γῆν
οὐ πολλήν τινα πατρῴαν παραληψόμενος, ἐκεῖθεν γὰρ ὁ πα-
τὴρ αὐτῷ, μᾶλλον δέ πως εἰς τὴν ὁδὸν παρεκλήθη τῷ τὴν
Παλαιστίνην ὑπὸ σοῦ διοικεῖσθαι.
         ὃν δὲ καὶ ἄλλως ἀκού-
σας ἡμέτερον εἶναι μαθητὴν ἡδέως ἂν εἶδες, ποῦ τάξεις ὑφ'
ἡμετέρων σοι προσαγόμενον γραμμάτων;

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 334, sec.3, line 4

ἄνδρα φιλεῖν· νῦν δ' ἐπειδὴ φθάσας αὐτὸν ἐποιήσω φίλον,

ὡς εἰκότως τοῦτο ἐποίησας εἰπεῖν ἔστι μοι.
         πρῶτον μὲν  
γάρ, ὃ παρὰ σοὶ μέγα, συμφοιτητὴς ἐμὸς Ἱερώνυμος φιλῶν
καὶ φιλούμενος ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν λόγων. ἔπειθ' οὕτως ἐστὶ
χρηστός, ὥστ' ἔχων ἐγκαλεῖν, ὅτι δὴ παρέλιπον τοὺς ὑπὲρ
αὐτοῦ πρὸς σὲ λόγους, ἀφεὶς αἰτιᾶσθαι γράφειν ἠξίου.
         λέ-
γοντος δέ μου μάταιον εἶναι τὴν ἐπιστολήν, εἶναι γὰρ αὐτὸν
ὑπ' ἄλλῳ κατὰ τὴν τομὴν τῆς ἀρχῆς, σέ τε ὠνόμαζεν ἄρ-
χοντα αὑτοῦ, κἂν εἰς πλείω τις διαπρίσῃ τὴν Παλαιστίνην,
καὶ τῶν πάνυ σε δοκούντων ἐπαινεῖν ἐπαινῶν ἐκράτει. καὶ
ἦν πιθανός· ἀπῆν γὰρ τὸ δοκεῖν κολακεύειν τῷ τὴν Ἔλουσαν
 389

ἑτέρου γεγονέναι.
         ταυτὶ μὲν οὖν δείκνυσιν ὡς οὐκ εἰς
φαῦλον τοὺς τρόπους ἐχρήσω σπουδῇ· ῥήτορα δὲ ἀγαθὸν εἰ
θαυμάζειν ἄξιον, ῥήτορα γενναῖον τεθαύμακας δεινὸν μὲν
εἰπεῖν ὃ προσῆκον εἰπεῖν, δεινὸν δὲ σιγᾶν ὃ σιγᾶν βέλτιον,
γλῶτταν δὲ οὐ χείρω τοῦ νοῦ κεκτημένον.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 354, sec.4, line 4

         ἃ δὲ συνόντες ἐρεῖτε καὶ δράσετε, νομίζετε καὶ ἐμὲ τὸν ἀπόντα τὰ
μὲν ὁρᾶν, τὰ δὲ ἀκούειν, κινήματά τε καὶ σκιρτήματα γέλωτά τε πολὺν
ἐξ ἀμφοτέρων ῥέοντα καὶ μνήμην τῶν ἀρχαίων καὶ περὶ τῶν
παρόντων λόγους καὶ σκωμμάτων χάριν καὶ διήγησιν περί
τε ἐμοῦ καὶ τῶν ἐμῶν, ὑφ' ὧν μάλιστα δὴ κατέχεσθε καὶ
ὅθεν μόλις ἐκβαίνετε.
         οἴκοι μὲν οὖν ἐξέστω Ἰοβίνῳ παί-
ζειν ἃ πρότερον· εἰ δέ τι τούτων εἰς ἀγορὰν ἐξάγοι, λάμβανε
παρ' αὐτοῦ δίκην ἣν καὶ παρ' ἐμοῦ, διότι μὴ κύπτων εἰς γῆν
καὶ τρέμων ἐβάδιζον μετ' ἀνδρὸς τὴν Παλαιστίνην ἄγοντος.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 390, sec.3, line 3

γέγραφα, πλείω δὲ οὐκ εἶχον ὑπ' ἀρρωστίας.

         τὴν μέντοι
συμβᾶσάν σοι πρὸς τὸν ἄνδρα τουτονὶ ταραχὴν ἴσθι μακρὰν
ἡμῖν γεγονέναι συμφοράν. τὸ γὰρ οὓς εἰκὸς ἦν μάλιστα συμ-
πνεῖν, τούτους ὁρᾶν ἐν στάσει καὶ τῷ γιγνομένῳ μὲν ἀλγεῖν,
παῦσαι δὲ αὐτὸ μὴ δύνασθαι πῶς οὐκ ἐμοί τε καὶ τοῖς σοῖς
ἀδελφοῖς καὶ πᾶσιν οἷς εὔνοια πρὸς τὰ σὰ νομίζοιτ' ἂν συμ-
φορά;
         ὃ δέ γε τούτου δεινότερον, οἴχεται Χρωμάτιος, ὦ
Ζεῦ καὶ θεοί, καὶ πάλιν ἐρῶ Χρωμάτιος, ὃς ἐκόσμει μὲν τὴν  
Παλαιστίνην τῷ φῦναι αὐτόθι, ἐκόσμει δὲ τὰς Ἀθήνας εὖ
τἀκεῖθεν δεξάμενος.
         ἦν δὲ τῷ γένει μὲν κλέος, τοῖς φίλοις
δὲ λιμήν. μόνος δὲ ὧν ἴσμεν μάλιστα μὲν ἐθαυμάσθη, ἥκιστα
δὲ ἐφθονήθη. τοῖς λόγοις μὲν ἐξέπληττε, τῷ τρόπῳ δὲ ἔθελ-
γεν αὐτὸς ὢν καὶ ῥήτωρ δεινὸς καὶ ἀνὴρ χρηστός.
         τί πρῶ-
τον ἐννοήσω καὶ διὰ τί πρῶτον ὀδύρωμαι; ὡς ἓν ἡμᾶς οἴκημα
εἶχεν Ἀθήνησιν; ὡς τράπεζα μία; ὡς τοῖς αὐτοῖς ἐχαίρομεν;
ὡς ταὐτὰ ἐφροντίζομεν; ὡς ἠκονῶμεν ἀλλήλους ἀλλήλοις ὄν-
τες κριταί;
 390

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 693, sec.1, line 4

Χρωματίῳ.

 Ἐγώ σε ἐξ ἐκείνων καὶ φιλῶ καὶ θαυμάζω τῶν χρόνων,

ἐν οἷς ἀπὸ τῆς παρ' ὑμῖν ἀρχῆς ἥκων Κλημάτιος ἐκεῖνος, ὃς
ἐπὶ δικαίῳ βίῳ τελευτὴν οὐ δικαίαν ἐδέξατο, πολλὰ μὲν τὴν
Παλαιστίνην ἐπῄνει, κεφάλαιον δὲ τῶν καλῶν τὴν σὴν ὡρίζετο
φύσιν.
         ἐγὼ δὲ ἀκούων ἀνδρὸς ἀρετήν, εἰμὶ δὲ τῶν τοιού-
των ἐρωτικός, ἐκινούμην τε καὶ οἷος ἦν ἐπιστέλλειν. ἔπειτ'
οὐκ οἶδ' ὅπως ἀφῃρέθην τὴν ὁρμήν. ἀλλὰ νῦν ἀποδίδωμι καὶ
δῆτα ὡς παλαιὸς φίλος εὐθὺς ἐπαγγέλλω χάριν πείθων ἐμαυ-
τὸν ὡς οὐ μέμψῃ μᾶλλον ἢ δώσεις.
         Βάσσος οὗτος ἤδη
γεγονὼς ὑπὲρ εἴκοσιν ἔτη, πένης πένητος πατρός, ἦλθεν ἐκ
Φοινίκης παρ' ἐμὲ κατὰ λόγων ἐπιθυμίαν, εἰδὼς δὲ πονεῖν
καὶ φεύγων ἡδονὰς ἐκτήσατο τοσοῦτον ὅσον ἐγὼ μὲν ἐπαινεῖν

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 693, sec.4, line 3

οὐκ οἶδ' ὅπως ἀφῃρέθην τὴν ὁρμήν. ἀλλὰ νῦν ἀποδίδωμι καὶ
δῆτα ὡς παλαιὸς φίλος εὐθὺς ἐπαγγέλλω χάριν πείθων ἐμαυ-
τὸν ὡς οὐ μέμψῃ μᾶλλον ἢ δώσεις.
         Βάσσος οὗτος ἤδη
γεγονὼς ὑπὲρ εἴκοσιν ἔτη, πένης πένητος πατρός, ἦλθεν ἐκ
Φοινίκης παρ' ἐμὲ κατὰ λόγων ἐπιθυμίαν, εἰδὼς δὲ πονεῖν
καὶ φεύγων ἡδονὰς ἐκτήσατο τοσοῦτον ὅσον ἐγὼ μὲν ἐπαινεῖν
ὀκνῶ, σοὶ δὲ ἴσως οὐ μικρὸν δόξει.
         τῇ μὲν οὖν πατρίδι
μικρὸν ἔμπροσθεν ἐφάνη καὶ τοῖς ἄλλοις Φοίνιξι καὶ ῥήτωρ
ἐνομίσθη· νῦν δ' ἐπελθεῖν ἐθέλων τὴν Παλαιστίνην, εἰ παρὰ
σοί τε ὁρμίσαιτο καὶ μετὰ σῶν γραμμάτων ἔλθοι παρὰ τοὺς
ἄλλους, ὅσονπερ παρ' ὑμῖν, τοσοῦτον ἕξειν ἡγεῖται πανταχοῦ
διὰ σοῦ.
         γενοῦ δὴ λιμὴν ἀνθρώπῳ καὶ λέγειν εἰδότι καὶ  
 391

φιλεῖν καὶ μεμνῆσθαι χάριτος· ἡμεῖς δέ σε ἐπαινεσόμεθα.

πάντως δὲ ὑπὲρ ἐπαίνου πάντα ποιεῖς, ὅθεν σοι καὶ τοὔνομα
λαμπρόν, ἐπεὶ χρημάτων γε μεγέθει πολλοί σε νικῶσιν.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 754, sec.1, line 3

Ἀκακίῳ.

 Τῶν πολλῶν ἐκείνων καὶ γενναίων λόγων, οὓς τὸ μὲν

πρῶτον ἐν Φοινίκῃ, μετὰ ταῦτα δὲ τῇδε, νῦν δὲ πράττεις ἐν
Παλαιστίνῃ τῇ καλῇ – πῶς γὰρ οὐ καλὴ τοῦ γε παρὰ σοὶ
κάλλους ἐρῶσα;  – τούτων δὴ τῶν γενναίων ἐγγόνων οὐχ
ἥττω σοι δόξαν ἤνεγκαν οὓς Εὐτρόπιος ἐποίησε.
         καὶ γὰρ
οὗτοι σοὶ τοῦ γε σπείραντος, ὥστ' ἔδοξεν οὐ μᾶλλον τῇ μορφῇ
τὴν συγγένειαν μηνύειν ἢ τῷ τύπῳ τῶν λόγων, ἐν οἷς δει-
κνύει μετὰ ῥώμης δρόμον, τοῦτο δὴ τὸ ὑμέτερον.
         οὕτω δὲ
ὢν ῥήτωρ ἀγαθὸς οὕτως ἐστὶ χρηστός, ὥστ' αἰσθόμενος ὅτι  
με βούλοιο τιμᾶσθαι πᾶσιν οἷς εἰς σέ, καὶ πρὸς ἐμὲ κέχρηται
καθάπερ ἐμὸς ὢν ἀδελφιδοῦς τε καὶ μαθητής.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544

Epistle 756, sec.7, line 2

ἐλαύνειν Ἀχίλλιον. δῆλον γὰρ ὡς ἐπ' αὐτοὺς ἥξει τὰ βέλη.

αἱρήσονται οὖν μήτ' ἀδικεῖν μήτε βάλλεσθαι.
         εἰ δὲ οὕτω
ταῦθ' ἕξει, ὁ μὲν καθ' ἡσυχίαν χρήσεται τῇ τέχνῃ, σοὶ δὲ
ἔσται παρὰ μὲν ἡμῶν ἔπαινος, παρὰ δὲ Ἀσκληπιοῦ τὸ μηδὲν
ἰατροῦ δεῖσθαι, τοῖς δὲ νέοις ἔρως τοῦ μανθάνειν τι σπου-
δαῖον ὁρῶσι τοὺς μεμαθηκότας ἐκ δεινῶν σωζομένους. εἶναι
δέ σε τοιούτων αἴτιον ἐν τῇ πόλει μεῖζον τῶν εἰς τὴν πόλιν
ἀναλωμάτων.
         ταύτην ἐγὼ δέδωκα τὴν ἐπιστολὴν πολλὰς
ἐκ Παλαιστίνης Ἀχιλλίου πρὸς τὸν ἄρχοντα κομίζοντος. ἐννόει
 392

δή, τίνι γνώμῃ προσέθηκα ταῖς πολλαῖς τὴν μίαν· ὀρθῶς μὲν
γὰρ ἡγοῦμαι βεβουλεῦσθαι, σιγᾶν δὲ τὴν αἰτίαν κρεῖττον ἢ
γράφειν.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 773, sec.5, line 4

αὑτῶν ὅτι ἔδοσαν κατηγόρησαν καὶ ἐμίσησαν ὁμοίως τούς τε

πείσαντας καὶ τοὺς πεπεισμένους.
         ἀλλὰ σύ γε δῆλος εἶ
τερπόμενος οἷς ἔπραξας καὶ οὐδὲ παυσόμενος. οὕτω τις ἐκο-
μίζετο διὰ τῶν γραμμάτων τοῦ πεποιηκότος ἡδονή. πῶς οὖν
ἔστι τοὺς εὖ παθόντας ἡμᾶς ἢ πρὸς σὲ μὴ γράφειν ἢ πρὸς
ἄλλους περὶ σοῦ σιγᾶν, ὧν τοὺς φίλους ἡδέως ὁρᾷς;
         ζητῶν
δὲ ἐμὰς ἐπιστολὰς ὡς ἐν αὐταῖς μνήμην ἀθάνατον ἕξων μικρὰ  
ζητεῖς ὑπὲρ μεγάλων· σοὶ δὲ κατὰ τὸν Ἰφικράτην ἐκεῖνον
ἕστηκε μὲν οὐρανομήκης ἐν Παλαιστίνῃ στήλη καὶ ταῦτα σοῦ
πρὸς ἄλλον ἁρπασθέντος πόνον ἀπὸ βαλβῖδος εὐθύς, ἀλλ'
ὅμως ἀπὸ γραμμῆς ἐξέλαμψας ὥσπερ Ἀχιλλεὺς ἅμα τῆς Τροίας
ἁψάμενος· ἑστήξει δὲ πολὺ σεμνοτέρα τῆς δευτέρας ἀρχῆς,
προσθήσω δὲ ὅτι καὶ μακροτέρα, ἐξ ἧς ὁρμώμενος οὐκέτ'
ἔθνους ἑνός, ἀλλ' ὁμοῦ πολλῶν ἐπιμελήσῃ ῥᾷον ἤ τις ἑνός.
ἔσονται δὲ οἱ ταῦτα ὑμνοῦντες πολλοὶ τῶν ἀκμαζόντων. εἰ
δὲ δὴ καὶ γέροντας ὁ ἀγὼν δέχοιτο, τάχα τις ὄψεται καὶ ἐμὲ
γυμνούμενον,

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 789, sec.1, line 1

Τῷ αὐτῷ.

 Εὐστόχιον οἶσθά που τὸν ἐκ Παλαιστίνης τὸν νόμων τε

πλήρη καὶ τῇ τῶν λόγων ῥώμῃ βοηθοῦντα τοῖς νόμοις, ὃς
πολλοῦ μὲν ἄξιος Ἀπελλίωνι γεγένηται, πλείονος δὲ Μακεδο-
νίῳ τῷ γέροντι, δραμὼν μὲν ὑπὲρ τοῦδε πρὸς τὴν Μεγάλην
πόλιν, πανταχοῦ δὲ ἐκείνῳ συμπονῶν.
         πεπόνηται δὲ αὐτῷ
καὶ ὑπὲρ ἡμῶν πολλά τε καὶ οὐ σμικρά, κἂν κελεύσῃ τι, δεῖ
με εὐθὺς ὑπουργεῖν ἢ κακὸν εἶναι δοκεῖν. νῦν τοίνυν βούλε-
 393

ται Γερόντιον τὴν βουλὴν διαφυγεῖν, εἴ τι φαίνοιτο λέγων.

φησὶ δὲ αὐτὸν ἐρρῶσθαι πρὸς τὸν ἀγῶνα, καὶ ἐγὼ πείθομαι.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 901, sec.4, line 7

ἂν καὶ τὸν ἀντ' ἐκείνου τοῖς ἐκείνου γενόμενον φιλοίην; ἔνι

δὲ καὶ φιλοῦντα μὴ ἐπιστέλλειν, ὥσπερ αὖ καὶ μὴ φιλεῖν ἐπι-  
στέλλοντα, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἡμᾶς καὶ ὃν οὐκ ἐπέστελλες ἐφί-
λεις χρόνον.
         ἔπειθε δέ σε φιλεῖν τὸ ζητοῦντα μὲν λόγους
ἥκειν Ἀθήναζε, φανῆναι δὲ οὓς ἐζήτεις ἔχοντα. τὰ δ' ἐφεξῆς
ἅπαντα τῶν λόγων τούτων, ἀρχαί τε ἐπ' ἀρχαῖς, αἱ δεύτεραι
παριοῦσαι τῷ μέτρῳ τὰς προτέρας, ἔρως τε βασιλέως Πέρσας
ἐληλακότος καὶ μετ' ἐκεῖνον ὑπάρχου φιλανθρώπῳ βασιλεῖ
τιμίου, ὃς μετὰ σοῦ τὸ πλέον τῆς οἰκουμένης ἐπελθὼν ἅπαντά
σοι πιστεύων παραδοὺς τὴν Παλαιστίνην ἄγειν λαμπρότητος
ἀφορμὰς παρέδωκεν.
         ἀλλ' εἰς ταῦτα μὲν ἐπιθυμίᾳ τῶν σῶν
ἐπαίνων ἤχθην· λαβὼν δέ σου τὴν ἐπιστολὴν καὶ τὸ μῆκος
κατιδὼν ᾤμην αὐτὴν ἐρεῖν τί μοι καὶ περὶ τῶν υἱέων, ἐν ὅτῳ
τέ εἰσι καὶ τίνες αἱ ἐλπίδες. εἰκὸς δὲ εἶναι χρηστὰς σοῦ τοὺς
σεαυτοῦ παιδεύοντος.
         εὑρὼν δὲ αὐτοὺς οὐδαμοῦ μάλα
ἠχθέσθην οὐχ ὡς οὐκ ὄντων ἐν τοῖς πρέπουσι πόνοις, πῶς
γὰρ ἂν οἵ γε ἐκ σοῦ; ἀλλ' ὅτι μοι ἔδοξας οἴεσθαί με μηδένα

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 934, sec.2, line 2

Πρισκίωνι.

 Σὲ δὲ ἠξίουν παύειν φίλον ἠπατημένον, ἀλλ' οὐ συνεξα-

πατᾶσθαι καὶ ταῦτα τῶν περὶ τοῦ ἔρωτος εἰρημένων δηλούν-
των ὅτι παίζοντος ταῦτα ἦν πρὸς ἄνδρα φίλον ἐπιστάμενον
γελᾶν.
         νῦν δ' ἐκεῖνός τε ἔκλαε καὶ σὺ ταὐτὸν ἐποίεις μετὰ
τοιοῦτον λόγον, ὃς ἐξέπληξε μὲν τὴν Παλαιστίνην, ἐξέπληξε
δὲ τὴν ἡμετέραν πόλιν δι' εὐφώνου παιδὸς ἐν τῷ θεάτρῳ
 394

φανείς. καὶ ἦν ὁ κρότος πολὺς μετὰ τὸν παρ' ἐμοῦ τὸν οἴκοι·  
τοῖς γὰρ δὴ σοῖς δήπου πειθόμενος γράμμασι πρότερον μὲν
ἐκεῖνο, τοῦτο δὲ ἐποίουν δεύτερον. καὶ μετὰ τοὺς ἐμοὺς ὀφθαλ-
μοὺς ἧκεν εἰς ὦτα πολλῶν ὁ λόγος.
         ᾧ πολλοὺς ἀδελφοὺς
καὶ ποιεῖν καὶ πέμπειν ὡς ἀμφοτέρων τούτων ἐσομένων καὶ
περὶ ἐκείνους.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 969, sec.4, line 2

ἅπαξ ἰδεῖν σε δυνηθέντων. χώριζε τοίνυν τά τε τῆς γνώμης

τά τε τῆς τύχης καὶ οὐ φήσεις ἐρρᾳθυμηκέναι τὸν ἄνδρα
οὐδὲ τῶν αὑτῷ συμφερόντων γεγενῆσθαι προδότην. ἐχέτω
τοίνυν καὶ οὐκ ἰδών σε πρότερον, ἅπερ ἄν, εἰ καὶ πολλάκις
ἦν ὡμιληκώς.
         τιμήσεις δὲ Δίφιλον οὐκ ἀμισθὶ μέλλων γε  
αὐτὸν ἕξειν ᾄδοντα τὴν σὴν ἀρχήν. ἧς δὴ τὸ κάλλος ὁρᾷ.
ταῖς δὲ τοιαύταις ἀρχαῖς δεῖ δήπου καὶ στομάτων καλῶν, ὑφ'
ὧν ἀθάνατος ἡ μνήμη γίγνεται τοῖς πράγμασιν.
         ἴσθι δὲ
ἐν τοῖς περὶ τοῦτον καὶ Παλαιστίνην εὐφρανῶν, ἐν ᾗ ποιεῖται
τὰς συνουσίας, κἀκείνους οἷς ἐφέστηκας, ἐν οἷς ἔφυ· οὓς εἴ
τις ἔροιτο, τίνι μεγίστῳ φιλοτιμοῦνται, Δαναὸν ἐροῦσι καὶ
Δίφιλον.

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 989, sec.1, line 4

Σιβουρίῳ.

 Ὅτε σε τὸ πρῶτον εἶδον, ὡς ἥδιστά τε εἶδον καὶ στήσας

τοὺς ὀφθαλμοὺς δύ' ἡγούμην ὁρᾶν, σέ τε καὶ τὸν πατέρα τὸν
σόν. γενομένων δὲ ἡμῖν πολλῶν ὑπὲρ τούτου λόγων καὶ χω-
ρούντων ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην καὶ οἵας ἄρξεις χώρας καὶ οἵων
πόλεων καὶ ὡς θήσεις αὐτὰς ἀμείνους – καὶ ἦν ταῦτα καθ'
ἑκάστην ἡμέραν ἰόντων οὗ κατέλυες ἡμῶν – , ἐν οὖν τοῖς
τοιούτοις λόγοις πολὺ τὸ Πρισκίωνος ἦν ὄνομα τοῦ μέν, οἷος
ἐν τῷ συνδικεῖν γένοιτο, διηγουμένου, τοῦ δ', οἷος ἐν τῷ παι-
δεύειν ἐστί. μνήμη δέ τις καὶ περὶ τῶν τρόπων ἦν ὡς δικαίου
τε ὄντος καὶ σώφρονος καὶ πρέποντος ἀγέλῃ νέων.
         ἐγὼ δὲ
ἑπόμενον αὐτὸν ἔφασκον οἷς ἐργάσῃ μεγάλοις τε καὶ λαμπροῖς
 395

ἐσομένοις οὐκ ἀγανακτήσειν τῷ μὴ δύνασθαι λόγον ἴσον ἐρεῖν,  

οὐδὲ γὰρ ἄλλον ἂν οὐδένα· σὺ δὲ ταῦτα ἀκούων ἐτέρπου τε

Λιβάνιος. Epistulae 1-1544 Epistle 1037, sec.3, line 3

Πρισκίων δὲ ὁ δεινὸς εἰπεῖν κἀν τῷ προτέρῳ σχήματι κἀν

τῷ νῦν δακρύσας μὲν ἀπὼν ἠβουλήθη καὶ παρών.
         θρηνή-
σας δὲ καὶ τὸν παῖδα μὲν τὸν ἐμόν, αὑτοῦ δὲ συμφοιτητήν,
παῦσαί με τοῦτον ὀδύρεσθαι θελήσας δείσας μὴ τὸ λίαν
ἐνέγκῃ τι καὶ αὑτῷ κακὸν λόγον ἀντέστησε τῇ λύπῃ πάνυ μὲν
ἰσχυρὸν καὶ πολλῶν ἐπαίνων παρ' ἡμῶν τετυχηκότα, τὴν λύπην
δὲ οὐδ' ἂν θεὸς παύσειε.
         χάριν δὲ εἰδὼς αὐτῷ τῶν γεγραμ-
μένων καὶ τῶν περὶ σοῦ λόγων οἶδα οὔπω πρότερον τὴν Πα-
λαιστίνην ὑπὸ τοιῷδε γεγενῆσθαι. καὶ οὐ μακρὸν μὲν τὸ κέρδος,
κέρδος δὲ ὅμως, εἰ καὶ μὴ μακρόν. περὶ οὗ Πρισκίων ἐπανελθὼν
ἃ προσήκει διαλέξεται.

Λιβάνιος. Orationes 1-64 Oration 54, sec.55, line 5

μένων καὶ πιὼν ἐκάθευδεν. ἐγὼ δ' ἔκαμνον, ὁ δ'

Ἥλιος οὐ πόρρω τῶν Ὠκεανοῦ ῥευμάτων. ἀπειπὼν
οὖν ἐπ' ἀπειποῦσι τοῖς οἰκέταις ἔστενον, πρίν γε δή
τις ἐλεήσας τὸ γιγνόμενον εἶπε τό τε ἄριστον
καὶ τὸν ὕπνον. οὕτω δὴ ἀπηλλαττόμην οὐ σφόδρα
ὑγιαίνων.
 Ἀλλ' ἐν τοῖς περὶ Δίφιλον τὸν Δαναοῦ τοῦ
γραμματιστοῦ τοῦ νέους πολλοὺς πεπαιδευκότος, πράτ-
των δὲ οὗτος ταὐτὸ τῷ πατρὶ νικᾷ τὸν πατέρα τῷ
καὶ ποιητὴς ἀγαθὸς εἶναι, τούτοις οὖν τετίμημαι; ἀλλ'
ὡς μὲν αὐτὸν ἀνέστησε τῆς Παλαιστίνης οὐδὲν δεό-
μενον ὑποσχόμενος θέατρά τε καὶ τὸν ἀπ' αὐτῶν χρυ-
σὸν καὶ ὡς εἰς Κιλικίαν ἀγαγὼν μετ' οὐδεμιᾶς τῆς παρ'
ἑαυτοῦ βοηθείας σιγήσαντα ἐπανήγαγεν ἀριθμή-
σαντα τὰς πόλεις καὶ τῇ καθ' ἡμέραν δαπάνῃ κάμνοντα,
ταυτὶ μὲν ἐάσω.
         ἀλλ' εἰσελθών ποτε ὡς αὐτὸν
ἑσπέρας καὶ περὶ τῆς ἀθυμίας τοῦ ποιητοῦ διελθὼν
καὶ ὡς ἡγοῖτο
 396

Λιβάνιος. Orationes 1-64 Oration 54, sec.57, line 8

λογίας ἀπορῶν, ἠδίκει γὰρ σαφῶς, ἀλλ' ἐγώ, φησί,

μέρος αὐτὸν ποιήσω τῆς ἑορτῆς καὶ λήψε-
ται τὸν Μουσηγέτην ἀκροατὴν ἐν Δάφνῃ.
λυπηρὸν μὲν οὖν καὶ τοῦτο τῷ Διφίλῳ ἀντὶ τοῦ
ἄστεος τὸ προάστειον ἔχειν, ὅμως δὲ ἐπείθετό μοι
φέρειν καὶ προσεδόκα κλήσεις δι' ἐπιστολῆς εἰς Δάφ-
νην μετὰ τὴν Σελεύκειαν. ὁ δὲ καταγελάσας μὲν
Διφίλου, καταγελάσας δὲ ἐμοῦ παρεῖχεν αὑτὸν ἑτέροις
ἔπεσιν ἃ πρόσθεν ἐπεφεύγει. Δίφιλος δὲ ἦν οὐδαμοῦ
οὐδ' ἐγώ. δεινὸν γὰρ ἐνόμιζεν, εἰ πρὸς τὴν Παλαιστίνην ὑπάρξει Διφίλῳ
λέγειν εἶναί μοί τινα δύναμιν
οἵαν φίλον ὠφελεῖν. ἐκεῖνος μὲν οὖν ἀπῆλθεν εἰπὼν
οὐκ ἀμελήσειν τῆς δίκης ἣν οἶδεν ὀφειλομένην αὑτῷ,
ἐμοὶ δ' ἀρκεῖ τὸ δεῖξαι πᾶσιν ἀνθρώποις, ὡς κἀν
τούτοις ἠτιμαζόμην.
         τὰ δ' ἐπὶ τούτοις οὐ παρ'
ἐμοῦ δεῖ τινα μαθεῖν, ἀγνοεῖ γὰρ οὐδείς. πῶς
γὰρ τά γε ἐν μέσῳ δεδειγμένα καὶ βεβοημένα; ὧν
ὑβριστικώτερα τὰ οἴκοι πλείονος ἐκεῖ τῆς ἐξουσίας
οὔσης. ἃ σιωπᾶν ἐμοὶ κάλλιον.
 Ἀλλ' ὅμως φιλεῖν με καὶ φησὶ καὶ ὄμνυσι καὶ

Λιβάνιος. Orationes 1-64 Oration 62, sec.15, line 4

         ἴδοι δ' ἄν τις ἀκριβέστερον τὴν ἀπὸ

τοῦ καιροῦ λύμην, εἰ σκέψαιτο τοὺς Ἀθήνηθεν στρατι-
ώτας. μετὰ γὰρ τὸν τρίβωνα καὶ τὸ Λύκειον καὶ
λόγους καὶ προλόγους καί, νὴ Δία γε, Ἀριστοτέλην
ἀναξυρὶς καὶ ζωστὴρ ὁ τῶν διακονούντων ταῖς
βασιλέως ἐπιστολαῖς ἃς ἐκ τῶν βασιλείων ἀνάγκη φέ-
ρεσθαι πανταχοῖ τῆς γῆς.
 Τοῦτο δὴ τὸ κακὸν τὸ καὶ τῶν Ἀθηναίων
ἁψάμενον σφοδρότερον ἥπτετο τῶν ἐμοὶ συνόντων καὶ
μειζόνως ἔβλαπτε, διότι οὐκ ἴσον ἦν οὐδὲ παραπλήσιον
ἐν Αἰγύπτῳ τε καὶ Παλαιστίνῃ καὶ Ἀθήνησι παιδεύειν
καὶ οὗπερ ἐγώ. ποῦ γὰρ ἴσον ἀκούειν τὴν τῶν ὑπο-
 397

γραφέων εὐτυχίαν καὶ παρόντας ὁρᾶν; καὶ διηγου-

μένων ἀκροᾶσθαι τὰς λαμπρὰς εἰσόδους καὶ ἐξόδους  
τὰς μὲν ἕωθεν, τὰς δὲ δείλης καὶ αὐτοὺς εἶναι τῶν
διηγεῖσθαι δυναμένων; οὐκοῦν τὸ μὲν ἐκείνων ἦν τῶν
διεστηκότων ὃ τὴν βλάβην εἶχεν ἐλάττω, τὸ δὲ ἐν
ταῖς τρισὶ πόλεσιν ὁμοίως, τῇ Κωνσταντίνου, τῇ Νι-
κομήδους, τῇ Ἀντιόχου, τοῦτο δὴ μέγιστον ἠναντίω-
ταί μοι καὶ τὰς ὁρμὰς τῶν νέων ἀπήμβλυνε, τὸ μὴ
κεῖσθαι τῶν πόνων ἆθλα πείθοντα φέρειν τὴν

Λιβάνιος. Orationes 1-64 Oration 62, sec.28, line 8

Παφλαγόσιν εὕροις ἄν, εἰ βουληθείης, καὶ παρὰ Καπ-

παδόκαις, οὐ πολλοὺς μὲν ἐνταῦθα, οὐδὲ γὰρ πολλοὶ
παρ' ἡμᾶς ἧκον ἐκεῖθεν, εὕροις δ' ἄν τινας.
         πολ-
λούς γε μὴν ἴδοις ἂν ἐν Γαλατῶν πόλεσιν, ὧν οὐκ
ἐλάττους ἐν Ἀρμενίᾳ. πάλιν δὲ τούτων πλείους οἱ
Κίλικες, καὶ οἱ τούτων γε πολλῷ πλείους οἱ Σύροι.
κἂν ἐπὶ τὸν Εὐφράτην βαδίσῃς καὶ διαβὰς τὸν ποτα-
μὸν ἔλθῃς ἐπὶ τὰς μετ' ἐκεῖνον πόλεις, ἐντεύξῃ τισὶ
τῶν ἡμετέρων ἑταίρων ἴσως οὐ φαύλοις. ἔχει μοί τινα
καὶ Φοινίκη χάριν καὶ Παλαιστίνη καὶ μετὰ ταύτης
Ἀραβία, Ἴσαυροι, Πισίδαι, Φρύγες.
         καὶ ταῦτα
λέγω οὐχ ὡς ἁπάντων τῶν ἁπανταχόθεν λόγων ἰσχὺν  
παρ' ἡμῶν οἴκαδε κεκομικότων, ἀλλ' ὡς ἑκάστης γῆς
δεξαμένης τινὰς ῥήτορας. καὶ σιωπῶ τοὺς τεθνεῶτας,
οὓς εἰ φαίην μέγιστόν μοι γεγονέναι κόσμον, οὐκ οἶμαι
λυπήσειν τοὺς ζῶντας. ὧν οἱ μὲν ἐμοὶ πολῖται, δύο
δὲ ὁμωνύμω Γαλάται καὶ Καππαδόκης πέρυσι καὶ Κίλιξ
οὐ πάλαι καὶ πρὸς ἐκείνοις Φοίνιξ. οἳ καὶ μόνοι πρὸς
γῆρας ἥκοντες ἤρκουν ἄν με στεφανῶσαι τῇ δόξῃ.

Hesychius Illustrius Hist., Fragmenta (2274: 007)“FHG 4”, Ed. Müller,

K.Paris: Didot, 1841–1870.Fragment 7, line 247

  Γ.
 Γενέθλιος ὁ Παλαιστῖνος ἐν ἀκροάσει μιᾷ με-
λέτην ὅλην ἀπεμνημόνευσεν.
  Δ.
 398

 Δαφίδας ὁ Τελμισσεὺς πᾶσιν ἐλοιδορεῖτο,

μηδὲ αὐτῶν φειδόμενος τῶν θεῶν· διὸ καὶ ἐχθρὸς ἦν
Ἀττάλῳ τῷ βασιλεῖ Περγάμου. Οὗτος ἐλθών ποτε εἰς
Πυθίαν, ἔσκωπτεν εἰς τὸ μαντεῖον καὶ ἐπεγγελῶν ἠρώτα,
εἰ τὸν ἵππον εὑρήσοι· ἔχρησε δὲ αὐτῷ εὑρήσειν τα-
χέως. Ἐκεῖνος δὲ διεθρύλλησε τοῦτο, ὡς οὐδὲ ἦν αὐτῷ
ἵππος, οὐδὲ ἀπώλετο. Ἀναχωρήσαντα δὲ συλλαβόμε-
νος Ἄτταλος ἐκέλευσε κρημνισθῆναι.

Πασχάλιον Χρονικόν. (2371: 001)

“Chronicon paschale, vol. 1”, Ed. Dindorf, L.Bonn: Weber, 1832;
Corpus scriptorum historiae Byzantinae.P. 53, line 20

Ἔχει δὲ τὰ ὅρια τοῦ Χὰμ καὶ ἑτέρας νήσους, Σαρδανίαν,

Κρήτην, Κύπρον.
Ἔχει δὲ ποταμὸν Γηὼν τὸν καὶ παχυβάτορα καλούμενον
Νεῖλον καὶ χρυσορόαν, κυκλοῦντα πᾶσαν γῆν Αἰγύπτου καὶ Αἰ-
θιοπίας. ὁρίζει δὲ μεταξὺ τοῦ Χὰμ καὶ τοῦ Ἰάφεθ τὸ στόμα
τῆς ἑσπερινῆς θαλάσσης. αὕτη τοῦ Χὰμ ἡ γενεαλογία, δευτέ-
ρου υἱοῦ τοῦ Νῶε.
Εἶτα πάλιν Ἐπιφάνιος, Τῷ δὲ Σὴμ πρώτῳ υἱῷ τοῦ Νῶε
ὑπέπεσεν ὁ κλῆρος ὁ ἀπὸ Περσίδος καὶ Βάκτρων ἕως Ἰνδικῆς.
μῆκος τοῦ κλήρου ἕως Ῥινοκορούρων. κεῖται δὲ αὕτη ἡ Ῥινοκο-
ρούρων ἀνὰ μέσον Αἰγύπτου καὶ Παλαιστίνης τῆς ἀντικρὺ κειμέ-
νης τῆς ἐρυθρᾶς θαλάσσης.   Υἱοὶ Σὴμ τοῦ πρωτοτόκου υἱοῦ Νῶε, φυλαὶ
κζʹ.   Αἰλάμ, ἐξ οὗ οἱ Ἐλαμῖται.

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 144, line 7

γραφὴ ἀφορᾷ.
  Ἰησοῦς Ναυῆ κζʹ,  ὁμοῦ ͵γϡδʹ.
αʹ, βʹ, γʹ, δʹ εʹ.
Ἦν ἀρχιερεὺς Ἐλεάζαρος, υἱὸς Ἀαρών.  
ϛʹ, ζʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει τῆς ἑαυτοῦ ἡγεμονίας διαγαγὼν Ἰησοῦ υἱὸς
Ναυῆ τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ εἰς γῆν Χαναὰν δεκάτῃ τοῦ πρώτου μη-
νὸς διὰ μέσου τοῦ Ἰορδάνου στήσας τοὺς δύο φωστῆρας θεοῦ
βουλήσει, πρώτην τε πόλιν τὴν Ἱεριχώ, τῶν τειχέων αὐτῆς πε-
πτωκότων αὐτομάτως ἄνευ ἀνθρωπίνης καυχήσεως, τὴν Πα-
λαιστινῶν γῆν τῷ Ἰουδαίων ἔθνει διανέμει πρὸς κλῆρον κατὰ φυ-
λήν, κατασκάψας ἐπαρχίας ἑπτὰ καὶ ἐρημώσας βασιλείας κθʹ ἐν
 399

ἓξ ἔτεσιν· ἐν οἷς καὶ τῆς τῶν Φοινίκων γῆς περιεκράτησεν.

Προεφήτευσεν Ἰησοῦς καὶ εἶπεν, Κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν κύ-
ριος εἷς ἐστιν ἐν οὐρανῷ ἄνω καὶ ἐπὶ τῆς γῆς κάτω.
ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιδʹ, ιεʹ, ιϛʹ, ιζʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, κβʹ,
κγʹ, κδʹ, κεʹ, κϛʹ, κζʹ.
Μετὰ τελευτὴν Ἰησοῦ ἐξήμαρτεν ὁ λαὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ
πρὸς τὸν θεόν· καὶ παρέδωκεν αὐτοὺς κύριος ὁ θεὸς τῷ Χου-
σαρσαθὲμ βασιλεῖ τῆς Μεσοποταμίας, καὶ ἐδούλευσαν αὐτῷ
ἔτη ηʹ.

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 178, line 17

ποιήσας ἑαυτῷ κέρατα σιδηρᾶ καὶ μανεὶς ἐπάταξε τὸν Μιχαίαν

ἐπὶ τὴν σιαγόνα. ἔτι προεφήτευεν Ἐλιέζερ καὶ ἄλλοι υʹ ψευδο-
προφῆται καὶ τῆς αἰσχύνης υνʹ ψευδοπροφῆται τοῦ Βαάλ.
γʹ, δʹ.
Ἑβραίων ἀρχιερεὺς Ἰωαννάν.
εʹ, ϛʹ.
Προεφήτευον Ἠλεί, Ἀβδιοῦ, Ὀζιήλ, Ἰηοῦ, Μιχαίας.
ζʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ.
Ψευδοπροφῆται Σεδεκίας, Ἐλιέζερ, καὶ ἄλλοι τετρακόσιοι.
ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ.
Ἀνομβρία γέγονεν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἐπὶ ἔτη τρία καὶ μῆ-
νας ϛʹ.
ιδʹ, ιεʹ, ιϛʹ, ιζʹ, ιηʹ.
Ἑβραίων ἀρχιερεὺς Ἀζαρίας ἐγνωρίζετο.  
ιθʹ, κʹ, καʹ.
Προεφήτευεν Ἰεζεκιὴλ ὁ τοῦ Ἐλιέζερ.
κβʹ, κγʹ, κδʹ.
Ἰωσαφὰτ βασιλεὺς τοῦ Ἰούδα ἀνεῖλεν τοὺς ἰδίους ἀδελφοὺς
καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων τοῦ λαοῦ.

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 351, line 7

ἱεροῦ, πρόεισι, καὶ τὸν ναὸν συλήσας, καὶ πολλὰ παρ' αὐτοῦ
ἀφελόμενος, Ἀριστόβουλον ἅμα τέκνοις δέσμιον ποιεῖ Ῥωμαίοις.
ιϛʹ. ὑπ. Σιλανοῦ καὶ Μουρήνα.
ιζʹ. ὑπ. Πίσωνος καὶ Μεσσάλα.  
Πομπήιος ὁ μέγας ἑλὼν τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ τὸν ναὸν συ-
λήσας, καὶ ἀφελόμενος τὰς ἁγίας γραφὰς καὶ τοὺς κανθάρους
 400

καὶ χαρακτῆρας χρυσοῦς καὶ ἄλλα πολλὰ ἅγια σκεύη καὶ τὴν ἄμ-
πελον τὴν χρυσῆν καὶ τὴν κλίνην Σολομῶνος, Ὑρκανῷ τὴν ἀρ-
χιερωσύνην τῷ υἱῷ Ἀλεξάνδρου καὶ Ἀλεξάνδρας τῆς Σαλίνας
παραδίδωσι, καὶ Ἀντίπατρόν τινα Ἀσκαλωνίτην τῆς Παλαιστί-
νης ἐπιμελητὴν καθιστᾷ· τό τε πᾶν ἔθνος Ἰουδαίων ὑπόφορον
Ῥωμαίοις καταστήσας πολλοὺς αὐτῶν αἰχμαλώτους εἰς Ῥώμην
ἤγαγεν τῇ συγκλήτῳ.
Ὑρκανὸς τὰ ὑπὸ Πομπηίου καθαιρεθέντα τείχη τῆς Ἱερου-
σαλὴμ ἀνίστησιν.
ιηʹ. ὑπ. Ἀφρανίου καὶ Μετέλλου. ροθʹ Ὀλυμπιάς.

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 430, line 10

ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομάδος ἔφθασεν αὕτη· τοῖς ͵εφμʹ ἔτεσιν προστίθε-  

μεν τὸ δʹ ͵ατπεʹ· γίνονται ͵ϛϡκεʹ. ταύτας εἰς ζʹ· ζʹ ϡʹ ͵ϛτʹ· ζʹ
πʹ γίνονται φξʹ· ζʹ θʹ γίνονται ξγʹ· λοιπὸν δὲ δύο. ταύταις πρός-
θες γʹ τὰς πρὸ τῶν φωστήρων καὶ ιαʹ τὰς ἀπὸ καʹ μαρτίου
καὶ ιβʹ ἀπριλίου· γίνονται κηʹ· ἔκβα ζʹ γʹ· γίνονται καʹ· λοιπὸν
ζʹ. ἔφθασεν οὖν ἡ ιδʹ κατὰ τὸ παρὸν ἔτος ἐν ἡμέρᾳ σαββάτου.
Τούτῳ τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως τοῦ
κυρίου Φίλιππος ὁ ἀπόστολος τὸν εὐνοῦχον Κανδάκης τῆς βασι-
λίσσης Αἰθιόπων ἀπαρχὴν τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως τῷ τοῦ Χρι-
στοῦ κηρύγματι ὑπηγάγετο.
Τῷ αὐτῷ ἔτει πρῶτος τῶν κατὰ τὴν Παλαιστίνην Καισά-
ρειαν Κορνήλιος σὺν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ δι' ἐπιφανείας θείας,
ὑπουργίᾳ δὲ Πέτρου τοῦ ἀποστόλου, τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν
κατεδέξατο.
Ἰνδ. ϛʹ. κʹ. ὑπ. Γάλβα καὶ Σύλλου.
Ἀγρίππας υἱὸς Ἡρώδου τοῦ βασιλέως κατήγορος Ἡρώ-
δου τοῦ τετράρχου ἀφικόμενος ἐν Ῥώμῃ δεσμεῖται ὑπὸ Τιβερίου.
Ἰνδ. ζʹ. καʹ. ὑπ. Γάλλου καὶ Νοννιανοῦ.

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 461, line 13

Οὐεσπασιανὸς αὐτοκράτωρ τὸν κατὰ Ἰουδαίων ἐγχειρίσας

πόλεμον Τίτῳ αὐτὸς δι' Ἀλεξανδρείας εἰς τὴν Ῥωμαίων ἀφίκετο
πόλιν.
Ἰωάννης ὁ θεολόγος ἐκβὰς εἰς Ἔφεσον ἐποίησεν ἐκεῖσε ἔτη
ἐννέα, καὶ ἐν τῇ ἐξορίᾳ αὐτοῦ ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ ἔτη ιεʹ, καὶ
ὑποστρέψας πάλιν εἰς Ἔφεσον, καὶ γράψας τὸ εὐαγγέλιον, ἐποίη-
σεν ἕως τῆς κοιμήσεως αὐτοῦ ἕτερα ἔτη κϛʹ.
 401

Ἰνδ ιβʹ. βʹ. ὑπ. Οὐεσπασιανοῦ αὐτοκράτορος μόνου.

Τριακοστῷ ἐνάτῳ ἔτει τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναλήψεως τοῦ κυ-
ρίου Τίτος υἱὸς Οὐεσπασιανοῦ τὴν Ἰουδαίαν παρέλαβεν καὶ τὴν
Ἱερουσαλήμ, πορευθεὶς εἰς πᾶσαν τὴν Παλαιστίνην, τὸ ἱερὸν
τῶν Ἰουδαίων κατέστρεψεν. ἦν δὲ ἡ ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τοῦ πά-
σχα, ὅτε παρέλαβε τὴν πόλιν Ἱερουσαλὴμ καὶ ἀπώλεσε ψυχῶν
μυριάδας ριʹ ξίφεσιν αὐτοὺς κατακόψας, καὶ ἄλλας δὲ μυριάδας
ιεʹ διαπέπρακεν αἰχμαλώτων νεανίσκων καὶ παιδίων ἀῤῥενικῶν
καὶ παρθένων κορασίων, καθὼς Ἰώσηππος ὁ σοφώτατος χρονο-
γράφος συνεγράψατο· ὡς γὰρ Ἑβραῖος ὑπάρχων παρῆν ἐν τῷ
πολέμῳ. πάσας δὲ τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἰουδαίας ἀπώλεσεν ὁ Τίτος.
Ὁ δὲ σοφώτατος Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου συνεγράψατο οὕ-  
τως· ὅτι ἐν τῇ ἑορτῇ τὸν Χριστὸν ἐσταύρωσαν οἱ Ἰουδαῖοι, ἐν
τῇ αὐτῶν ἑορτῇ πάντες ἀπώλοντο. καὶ τοῦτο μάλιστα γέγονεν

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 499, line 5

Μακρῖνος ἐσφάγη ἐν Ἀρχελαΐδι, ὢν ἐτῶν νβʹ.

Ῥωμαίων καʹ ἐβασίλευσεν Ἀντωνῖνος Ἡλιογάβαλος ἔτη δʹ.
  ὁμοῦ ͵εψλαʹ.
Ἰνδ. ιβʹ. αʹ. ὑπ. Γράτου καὶ Σελεύκου.
σνʹ Ὀλυμπιάς.
Ἰνδ. ιγʹ. βʹ. ὑπ. Ἀντωνίνου Αὐγούστου τὸ βʹ καὶ Ἀλεξάνδρου.  
Ἰνδ. ιδʹ. γʹ. ὑπ. Μαξίμου καὶ Αἰλιανοῦ.
Διανυκτέρευσις ἡμερῶν τριῶν ἐν Ῥώμῃ γέγονεν, καὶ σει-
σμοὶ σφοδροὶ ἐν αὐτῇ ἐγένοντο πρὸ εʹ ἰδῶν σεπτεμβρίων καὶ πρὸ
ιεʹ καλανδῶν ὀκτωβρίων καὶ πρὸ ιδʹ καλανδῶν νοεμβρίων.
Παλαιστίνης Νικόπολις, ἡ πρότερον Ἐμμαοῦς, ἐκτίσθη
πόλις, πρεσβεύοντος ὑπὲρ αὐτῆς καὶ προϊσταμένου Ἰουλίου
Ἀφρικανοῦ τοῦ τὰ χρονικὰ συγγραψαμένου.
Ἰνδ. ιεʹ. δʹ. ὑπ. Φλαβιανοῦ καὶ Κρισπίνου.
Ἐπὶ τούτων τῶν ὑπάτων ἐσφάγη Ἀντωνῖνος Ἡλιογάβαλος
Αὔγουστος ἐν Ῥώμῃ ὑπὸ ἰδίου αὐτοῦ συγγενοῦς, ὢν ἐτῶν λϛʹ.
Ῥωμαίων κβʹ ἐβασίλευσεν Ἀλέξανδρος Μαμμαίας ἔτη ιγʹ.
  ὁμοῦ ͵εψμδʹ.

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 504, line 13

ραθήκην ἔλαβεν παρὰ Γορδιανοῦ τὸν υἱὸν αὐτοῦ· καὶ τελευτή-

σαντος Γορδιανοῦ τοῦ βασιλέως σφάξας τὸν παῖδα Φίλιππος
ἐβασίλευσεν.
Καὶ ἐν Σμύρνῃ τῆς Ἀσίας Πιόνιος σὺν ἄλλοις πολλοῖς
 402

ἐμαρτύρησεν, ἀνὴρ λόγιος καὶ τῶν ἐν μαθήμασιν τοῦ χριστια-

νῶν λόγου διαπρεπόντων γνωριζόμενος, ἐπὶ Πρόκλου Κυϊντιλλια-
νοῦ ἀνθυπάτου τῆς Ἀσίας πρὸ δʹ ἰδῶν μαρτίων, ὅ ἐστι κατὰ
Ἀσιανοὺς μηνὶ ἕκτῳ ιβʹ, σαββάτου ὥρᾳ δεκάτῃ.
Ὁμοίως δὲ καὶ ὁ τῆς Ἱεροσολύμων ἐκκλησίας ἐπίσκοπος
Ἀλέξανδρος ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης, ἡγεμονικοῖς παρα-
στὰς δικαστηρίοις, καὶ ἐπὶ δευτέρᾳ διαπρέψας ὁμολογίᾳ, λι-
παρῷ γήρει καὶ σεμνῇ πολιτεία ἐτελειώθη τῷ τοῦ μαρτυρίου
δρόμῳ.
Ὁ αὐτὸς Δέκιος βασιλεὺς ἤγαγεν ἀπὸ τῆς Ἀφρικῆς λέοντας
φοβεροὺς καὶ λεαίνας, καὶ ἀπέλυσεν εἰς τὸ λίμιτον ἀνατολῆς, ἀπὸ
Ἀραβίας καὶ Παλαιστίνης ἕως τοῦ Κιρκησίου κάστρου, πρὸς τὸ
ποιῆσαι γενεάν, διὰ τοὺς βαρβάρους Σαρακηνούς. ὁμοίως δὲ
ἀπὸ τῆς ξηρᾶς Λιβύης ἤγαγεν ἑρπετὰ ἰοβόλα καὶ φοβερὰ ἀῤῥενο-  
θήλεα, καὶ ἀπέλυσεν εἰς τὸ τῆς Αἰγύπτου λίμιτον διὰ τοὺς Νομά-
δας καὶ Βλεμμύας βαρβάρους· καὶ διὰ τοῦτο γράφουσιν

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 504, line 19

νῶν λόγου διαπρεπόντων γνωριζόμενος, ἐπὶ Πρόκλου Κυϊντιλλια-

νοῦ ἀνθυπάτου τῆς Ἀσίας πρὸ δʹ ἰδῶν μαρτίων, ὅ ἐστι κατὰ
Ἀσιανοὺς μηνὶ ἕκτῳ ιβʹ, σαββάτου ὥρᾳ δεκάτῃ.
Ὁμοίως δὲ καὶ ὁ τῆς Ἱεροσολύμων ἐκκλησίας ἐπίσκοπος
Ἀλέξανδρος ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης, ἡγεμονικοῖς παρα-
στὰς δικαστηρίοις, καὶ ἐπὶ δευτέρᾳ διαπρέψας ὁμολογίᾳ, λι-
παρῷ γήρει καὶ σεμνῇ πολιτεία ἐτελειώθη τῷ τοῦ μαρτυρίου
δρόμῳ.
Ὁ αὐτὸς Δέκιος βασιλεὺς ἤγαγεν ἀπὸ τῆς Ἀφρικῆς λέοντας
φοβεροὺς καὶ λεαίνας, καὶ ἀπέλυσεν εἰς τὸ λίμιτον ἀνατολῆς, ἀπὸ
Ἀραβίας καὶ Παλαιστίνης ἕως τοῦ Κιρκησίου κάστρου, πρὸς τὸ
ποιῆσαι γενεάν, διὰ τοὺς βαρβάρους Σαρακηνούς. ὁμοίως δὲ
ἀπὸ τῆς ξηρᾶς Λιβύης ἤγαγεν ἑρπετὰ ἰοβόλα καὶ φοβερὰ ἀῤῥενο-  
θήλεα, καὶ ἀπέλυσεν εἰς τὸ τῆς Αἰγύπτου λίμιτον διὰ τοὺς Νομά-
δας καὶ Βλεμμύας βαρβάρους· καὶ διὰ τοῦτο γράφουσιν αὐτὸν
ἑστῶτα μεταξὺ λεόντων καὶ ἀσπίδων.
Ἐξελθὼν δὲ ὁ αὐτὸς Δέκιος εἰς πόλεμον κατὰ Φράγκων,
ὡς ἀπέρχεται, ἐσφάγη μετὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ἀπό τινος τῶν ἐξάρ-
χων ἐν Ἀβύρτῳ, ὢν ἐτῶν ξʹ.

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 520, line 7

λαις τῆς Χριστοῦ βασιλείας ἀνηγορεύσθω μάρτυς ὁ μικρῷ πρό-

 403

σθεν μνημονευθεὶς ἐπίσκοπος τῆς Νικομηδέων πόλεως Ἄνθιμος·

τῶν δὲ ἐπ' Ἀντιοχείας ὁ πάντα τὸν βίον ἄριστος πρεσβύτερος τῆς
αὐτόθι παροικίας Λουκιανός, ἐν τῇ Νικομηδείᾳ καὶ αὐτὸς βασι-  
λέως ἐπιπαρόντος διὰ καμίνου τὴν οὐράνιον τοῦ Χριστοῦ βασι-
λείαν λόγῳ πρότερον δι' ἀπολογίας, εἶτα καὶ δι' ἔργων ἀνακη-
ρύξας κτίννυται. τῶν δὲ ἐπὶ Φοινίκης Τυραννίων ἐπίσκοπος
Τύρου, Ζηνόβιος πρεσβύτερος τῆς κατὰ Σιδῶνα ἐκκλησίας, Σιλ-
βανὸς Ἐμίσης ἐπίσκοπος μετὰ πολλοῦ χοροῦ μαρτύρων, ὑπεργή-
ρως, τεσσαράκοντα ἔτη γεγονὼς ἐπίσκοπος, βορὰ θηρῶν γενό-
μενος, τῶν δὲ ἐπὶ Παλαιστίνης Σιλβανὸς ἐπίσκοπος Γάζης
σὺν ἑτέροις τὸν ἀριθμὸν μʹ τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθείς, Αἰγύπτιοι
δὲ Πηλεὺς καὶ Νεῖλος ἐπίσκοποι μεθ' ἑτέρων διὰ πυρὸς τελειω-
θέντες. Ἰνδ. ιδʹ. ϛʹ. ὑπ. Κωνσταντίνου Αὐγούστου τὸ βʹ καὶ Λικινίου.

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 546, line 12

τὴν ἑαυτοῦ ἀποστασίαν καὶ ἀσέβειαν φανερὰν καθιστῶν διατά-

γματα κατὰ τοῦ χριστιανισμοῦ καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης ἀποστέλ-
λων τὰ εἴδωλα πάντα ἀνανεοῦσθαι προσέταττεν. ἐφ' οἷς ἐπαρθέν-
τες οἱ κατὰ τὴν ἀνατολὴν Ἕλληνες εὐθέως ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τῇ
κατ' Αἴγυπτον Γεώργιον τὸν ἐπίσκοπον τῆς πόλεως συλλαβόμε-
νοι ἀνεῖλον καὶ τὸ λείψανον αὐτοῦ ἀσεβῶς ἐνύβρισαν· καμήλῳ
γὰρ ἐπιθέντες δι' ὅλης τῆς πόλεως περιέφερον, καὶ μετὰ τοῦτο
διαφόρων ἀλόγων νεκρὰ σώματα μετὰ τῶν ὀστέων συναγαγόντες
καὶ συμμίξαντες αὐτοῦ τῷ λειψάνῳ καὶ κατακαύσαντες διεσκόρ-
πισαν.
Καὶ ἐν Παλαιστίνῃ δὲ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ τὰ
λείψανα ἐν Σεβαστῇ τῇ πόλει κείμενα ἀνορύξαντες διεσκόρπισαν.
Ἔτι δὲ καὶ τοῦ ἁγίου Πατροφίλου ἐπισκόπου τῆς ἐν Σκυ-
θοπόλει ἐκκλησίας γενομένου ἀνορύξαντες ἀπὸ τοῦ τάφου τὰ λεί-
ψανα τὰ μὲν ἄλλα διεσκόρπισαν, τὸ δὲ κρανίον ἐφυβρίστως κρε-
μάσαντες ὡς ἐν σχήματι κανδήλας ἐνέπηξαν.
Ἐν δὲ Γάζῃ καὶ Ἀσκαλῶνι πρεσβυτέρους καὶ παρθένους
ἀναιροῦντες, καὶ μετὰ τοῦτο ἀναπτύσσοντες καὶ τὰ σώματα αὐ-
τῶν κριθῶν πληρώσαντες, τοῖς χοίροις παρέβαλον.
Καὶ ἐν Φοινίκῃ δὲ Κύριλλον διάκονον Ἡλιουπολίτην ἀνελόν-
τες τοῦ ἥπατος αὐτοῦ ἀπεγεύσαντο, ἐπειδὴ τὰ εἴδωλα αὐτῶν ἐπὶ

Πασχάλιον Χρονικόν. P. 603, line 20

λάτην, καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Καίσαρα ἐποίησα. καὶ ἐκέλευσεν ὁ

βασιλεὺς Ζήνων σφαγῆναι Ἀρμᾶτον τὸν ἀπὸ ὑπάτων καὶ στρα-
 404

τηλάτην ὡς ἐπίορκον. καὶ ἐσφάγη εἰς τὸν Κόχλιον τοῦ παλα-

τίου κατὰ τὸ Δέκιμον, ὡς ἀνέρχεται εἰς τὸ ἱππικὸν θεωρῆσαι ὁ
αὐτὸς Ἀρμᾶτος. καὶ μετὰ τὸ φονευθῆναι Ἀρμᾶτον τότε καὶ τὸν
υἱὸν αὐτοῦ Βασιλίσκον τὸν Καίσαρα νεώτερον ὄντα ἐχειροτόνη-
σεν ἐπίσκοπον εἰς Κύζικον τὴν μητρόπολιν Ἑλλησπόντου, ἐπειδὴ
ἦν φορέσας πορφύραν βασιλικήν, ὡς Καῖσαρ, δημεύσας πᾶσαν
τὴν οὐσίαν τοῦ αὐτοῦ Ἀρμάτου.
Ἐν τοῖς χρόνοις τούτοις πρόφασιν λαβόντες οἱ ἐκ τοῦ ἔθνους
τῶν Σαμαρειτῶν ἐν Παλαιστίνῃ ἐτυράννησαν, καὶ ἔστεψαν λῄ-
σταρχον, ὀνόματι Ἰουστασᾶν, Σαμαρείτην. καὶ εἰσῆλθεν ἐν
Καισαρείᾳ, καὶ ἐθεώρησεν ἱππικόν, καὶ πολλοὺς ἐφόνευσεν ἡγε-  
μονεύων τῆς Παλαιστίνης. ἔκαυσεν δὲ καὶ τὴν ἐκκλησίαν τοῦ
ἁγίου Πρόβου ὁ αὐτὸς Ἰουστασᾶς ἐπὶ Τιμοθέου ἐπισκόπου
Καισαρείας. καὶ εὐθέως ὁ δοὺξ Παλαιστίνης Ἀσκληπιάδης ἦλ-
θεν μετὰ τῆς ἑαυτοῦ βοηθείας, ὡς λῃστοδιώκτης, ὁ ἀξιωματι-
κὸς Καισαρείας, μετὰ τῶν Ἀρκαδιανῶν, καὶ ὁρμήσας κατ' αὐτοῦ
Ἰουστασᾶ συνέβαλεν αὐτῷ, καὶ ἀπεκεφαλίσθη ὁ αὐτὸς Ἰουστα-
σᾶς, καὶ ἐπέμφθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ μετὰ τοῦ διαδήματος αὐτοῦ
τῷ βασιλεῖ Ζήνωνι. ὁ δὲ βασιλεὺς Ζήνων εὐθέως ἐποίησε τὴν

Πασχάλιον Χρονικόν.P. 604, line 3

υἱὸν αὐτοῦ Βασιλίσκον τὸν Καίσαρα νεώτερον ὄντα ἐχειροτόνη-

σεν ἐπίσκοπον εἰς Κύζικον τὴν μητρόπολιν Ἑλλησπόντου, ἐπειδὴ
ἦν φορέσας πορφύραν βασιλικήν, ὡς Καῖσαρ, δημεύσας πᾶσαν
τὴν οὐσίαν τοῦ αὐτοῦ Ἀρμάτου.
Ἐν τοῖς χρόνοις τούτοις πρόφασιν λαβόντες οἱ ἐκ τοῦ ἔθνους
τῶν Σαμαρειτῶν ἐν Παλαιστίνῃ ἐτυράννησαν, καὶ ἔστεψαν λῄ-
σταρχον, ὀνόματι Ἰουστασᾶν, Σαμαρείτην. καὶ εἰσῆλθεν ἐν
Καισαρείᾳ, καὶ ἐθεώρησεν ἱππικόν, καὶ πολλοὺς ἐφόνευσεν ἡγε-  
μονεύων τῆς Παλαιστίνης. ἔκαυσεν δὲ καὶ τὴν ἐκκλησίαν τοῦ
ἁγίου Πρόβου ὁ αὐτὸς Ἰουστασᾶς ἐπὶ Τιμοθέου ἐπισκόπου
Καισαρείας. καὶ εὐθέως ὁ δοὺξ Παλαιστίνης Ἀσκληπιάδης ἦλ-
θεν μετὰ τῆς ἑαυτοῦ βοηθείας, ὡς λῃστοδιώκτης, ὁ ἀξιωματι-
κὸς Καισαρείας, μετὰ τῶν Ἀρκαδιανῶν, καὶ ὁρμήσας κατ' αὐτοῦ
Ἰουστασᾶ συνέβαλεν αὐτῷ, καὶ ἀπεκεφαλίσθη ὁ αὐτὸς Ἰουστα-
σᾶς, καὶ ἐπέμφθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ μετὰ τοῦ διαδήματος αὐτοῦ
τῷ βασιλεῖ Ζήνωνι. ὁ δὲ βασιλεὺς Ζήνων εὐθέως ἐποίησε τὴν
συναγωγὴν αὐτῶν τὴν οὖσαν εἰς τὸ καλούμενον Γαργαρίδην εὐ-
κτήριον οἶκον μέγαν τῆς δεσποίνης ἡμῶν τῆς θεοτόκου καὶ ἀει-
παρθένου Μαρίας, ἀνανεώσας καὶ τὸν οἶκον τοῦ ἁγίου Προ-
 405

κοπίου, ποιήσας διάταξιν μὴ στρατεύεσθαι Σαμαρείτην, δημεύ-

σας τοὺς εὐπόρους αὐτῶν. καὶ ἐγένετο φόβος καὶ εἰρήνη.

Glaucus Hist., Fragmenta (2460: 002)“FHG 4”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1841–1870.Fragment 3, line 5

E LIBRO QUARTO.

 Idem: Γάδδα, χωρίον Ἀραβίας. Γλαῦκος ἐν τε-

τάρτῳ. Καὶ θηλυκῶς καὶ οὐδετέρως. Τὸ ἐθνικὸν Γαδ-
δηνός.
 Idem: Χαράκμωβα, πόλις τῆς νῦν τρίτης Πα-
λαιστίνης ... ὁ πολίτης .. Χαρακμωβηνός ... Γλαῦκος ἐν
Ἀραβικῆς ἀρχαιολογίας τετάρτῳ· «Ἡσύχαζον δ' ἐν
τούτοις Χαρακμωβηνοί.»

E LIBRIS INCERTIS.

 Idem: Σαλμηνοὶ, ἔθνος νομαδικὸν, ὡς Γλαῦκος

ἐν * Ἀραβικῆς ἀρχαιολογίας.
 Γέα, πόλις πλησίον Πετρῶν ἐν Ἀραβίᾳ, ὡς Γλαῦ-
κος ἐν Ἀραβικῇ ἀρχαιολογίᾳ.
 Ἀρίνδηλα, Πόλις Παλαιστίνης, Γλαῦκος δὲ κώμην αὐτὴν καλεῖ.  

Uranius Hist., Fragmenta (2461: 003)“FHG 4”, Ed. Müller, K.

Paris: Didot, 1841–1870.Fragment 31, line 2

Τίγρητι ποταμῷ. Φίλων ἐν Φοινικικοῖς Νάσιβίς φησι

διὰ τοῦ α. Οὐράνιος δὲ διὰ τοῦ ε Νέσιβις. Σημαίνει δὲ,
ὥς φησι Φίλων, νάσιβις τὰς στήλας, ὡς δὲ Οὐράνιος,
νέσιβις, φησὶ, σημαίνει τῇ Φοινίκων φωνῇ λίθοι συγ-
κείμενοι καὶ συμφορητοί. Στράβων δὲ ἑκκαιδεκάτῃ
διὰ τοῦ ι. Τὸ ἐθνικὸν Νισιβηνός.
 Idem: Νόσορα, νῆσος ἐν τῇ Ἐρυθρᾷ θαλάσσῃ. Οὐ-
ράνιος Ἀραβικῶν *. Ὁ νησιωτὴς Νοσορηνός· ἐγχώριος
ὁ τύπος.
 Idem: Χαράκμωβα, πόλις τῆς νῦν τρίτης Παλαι-
στίνης, ἣν ἀναγράφει Πτολεμαῖος ἐν Γεωγραφικοῖς ἐν
 406

πέμπτῳ βιβλίῳ ἐν ταῖς Ἀραβικαῖς τῆς εὐδαί-

μονος. Οὐράνιος δ' ἐν τοῖς Ἀραβικοῖς (ἀξιόπιστος
δ' ἀνὴρ περὶ τὰ τοιαῦτα· σπουδὴν γὰρ ἔθετο ἱστορῆσαι
ἀκριβῶς τὰ τῆς Ἀραβίας) καὶ Μωβουχάραξ φησίν.
Ὁ πολίτης τοῦ μὲν Χαράκμωβα Χαρακμωβηνός· ἐκ
δὲ τοῦ Μωβουχάραξ Μωβουχαρακηνός.  

Ιωάννης Λαυρέντιος Λύδος. De magistratibus populi Romani (2580:

001)“Ioannes Lydus. On powers or the magistracies of the Roman state”,
Ed. Bandy, A.C.Philadelphia: American Philosophical Society, 1983.P.
184, line 16

μετακληθείς· οὕτως δὲ αὐτὸν οἱ Θρᾷκες ἐκάλεσαν δι' ὅτι ἐπὶ

τὰ πρὸς ἄρκτον ὄρη καὶ θρασκίαν ἄνεμον συννεφὴς ὁ ἀὴρ
ἐκ τῆς ὑποκειμένης τῶν ὑγρῶν ἀμετρίας σχεδὸν διὰ παντὸς
ἀποτελούμενος αἴτιος αὐτοῖς συνεχοῦς ἐπομβρίας ἀποτελεῖσθαι
νομίζεται· Δανούβιον δὲ τὸν νεφελοφόρον ἐκεῖνοι καλοῦσι πα-
τρίως. καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν ποταμῶν, ὡς ἐν παρεκβάσει,
κατὰ Σαμμωνικὸν τὸν Ῥωμαῖον ἱστορικόν, ὃς πρὸς Διοκλητιανὸν
καὶ Γαλέριον τὸν γέροντα Περὶ Ποικίλων Ζητημάτων διελέχθη.
 33 Κωνσταντῖνος οὖν Σκυθίαν τε καὶ Μυσίαν καὶ τοὺς ἐξ
αὐτῶν φόρους, ὡς ἔφην, ἀπώλεσεν. Συρίαν δὲ ὅλην καὶ Πα-
λαιστίνην (μία δέ ἐστι χώρα καὶ διὰ μόνον ἀριθμὸν εἰς πλῆθος
ἀνάγεται) ἐπαρχίας ἀναδείξας, ἐδεήθη ὕπαρχον μετὰ τὸν Λιβύης
καὶ Γαλατίας Ἰλλυρίδος τε καὶ Ἰταλίας καὶ τῆς ἑῴας προ-
χωρήσασθαι, σκεπτόμενος, ὡς αὐτὸς ὁ βασιλεὺς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ
λέγει συγγράμμασιν, Πέρσαις ἀδοκήτως ἐπελθεῖν. ἠπίστατο γὰρ
Κωνσταντῖνος, πολὺς ὢν ἔν τε παιδεύσει λόγων καὶ συνασκήσει
ὅπλων (οὐδὲ γάρ, εἰ μὴ καθ' ἑκατέραν παίδευσιν ἔτυχέ τις
διαπρέπων, βασιλεὺς Ῥωμαίων προεχειρίζετο) μὴ εἶναι ῥᾴδιον
ἄλλως καταπολεμηθῆναι Πέρσας, μὴ ἐξαπίνης αὐτοῖς ἐπιχεομένης
ἐφόδου. καὶ συγγραφὴν περὶ τούτου μονήρη Κέλσος ὁ Ῥωμαῖος
τακτικὸς ἀπολέλοιπεν, σαφῶς ἀναδιδάσκων ὡς οὐκ ἄλλως Πέρσαι

Ιωάννης Λαυρέντιος Λύδος. De ostentis (2580: 003)

“Ioannis Laurentii Lydi liber de ostentis et calendaria Graeca omnia”,
Ed. Wachsmuth, C.Leipzig: Teubner, 1897.Section 55, line 3

VICELLII SEISMOLOGIVM
 407

 Ἥλιος ἐν κριῷ. ἐὰν γένηται σεισμὸς ἐπὶ

μὲν τῆς Ἀσίας, κακὸν τῇ Συρίᾳ τῇ κοίλῃ καὶ τῇ Πα-
λαιστίνῃ καὶ τῇ Ἰουδαίᾳ ἀπειλεῖ, ἐπὶ δὲ τῆς Εὐρώπης
Βρεταννίαις, Γαλατίαις, Γερμανίαις, Βαστάρναις. οἱ
δὲ βασιλεῖς στρατεύσονται κατὰ τῶν πολεμίων, ἀλλ'
οὐκ εὐτυχῶς· ἐλαττωθέντων γὰρ αὐτοῖς τῶν στρατευ-
μάτων οἱ στρατηγοὶ ἄπρακτοι ἀναζεύξουσι. πλείων
δὲ ἔσται ἐπὶ τῆς ἀνατολῆς ἡ τῶν ἀνδρῶν βλάβη παρὰ
τὰς γυναῖκας, ὅτι ἄρρεν ζῴδιον ὁ κριός.  
 Ἥλιος ἐν ταύρῳ. εἰ σάλον συμβαίη γενέσθαι,
ἐπὶ μὲν τῆς ἄνω Ἀσίας Πέρσαις καὶ Αἰθίοψι τοῖς παρ'
Ἰνδὸν ποταμὸν τῇ τε παραλίᾳ τῆς μικρᾶς Κυκλάσι τε
καὶ Κύπρῳ ταῖς νήσοις ὄλεθρος ἐπικείσεται λοιμώδης,

Menander Rhet., Διαίρεσις τῶν ἐπιδεικτικῶν (olim sub auctore

Genethlio) (2586: 001)“Menander rhetor”, Ed. Russell, D.A., Wilson,
N.G.Oxford: Clarendon Press, 1981.Spengel p. 366, line 27

πανηγύρεις καταστησάντων δικαίως ἐπαινου-

μένων.... ἡ μὲν πανήγυρις ἄγεται θεῷ, ὡς Ὀλύμ-
πια τῷ Διΐ· ἥρωϊ δὲ τὰ Ἴσθμια Παλαίμονι, καὶ Νέμεα
Ἀρχεμόρῳ· βασιλεῖ δέ, ὡς τὰ Σεβάστεια πολλαχοῦ. τῶν
δὲ συναγόντων, ὡς τῶν Ἀθηναίων ἢ Ῥωμαίων· συμ-
βάλλεται γὰρ ἐπὶ δόξαν τῇ πανηγύρει καὶ τὸ ἐνδόξους
εἶναι τοὺς ἐπαγγέλλοντας τὴν σύνοδον. τῶν δὲ συνιόν-
των ὡς πλείστων ἢ ὡς ἐνδοξοτάτων, ἐνδοξοτάτων μέν,
ὡς οἱ Ὀλυμπίαζε· οἱ γὰρ γνωριμώτεροι συνέρχονται·
πλείστων δέ, ὡς τὸ περὶ τὴν πανήγυριν τῶν Ἑβραίων
ἐπὶ τὴν Συρίαν τὴν Παλαιστίνην· ἐξ ἐθνῶν γὰρ πλεί-
στων συλλέγονται. κατὰ δὲ τὸν τόπον, ἔνθα μὲν ἡ
πανήγυρις, ὡς τὸ περὶ Δελφῶν, ὅτι ἐν ὀμφαλῷ τῆς γῆς
κεῖται· ὅθεν δὲ ὁρμῶνται οἱ συνιόντες, ὡς ἐπὶ τοῦ
Πυθικοῦ ἀγῶνος· ἐκ περάτων γὰρ τῆς γῆς συνίασι· δι' οὗ
δὲ τόπου συνέρχονται, ὡς τὸ περὶ Ὀλυμπίων· χαλε-
πωτάτη γὰρ ἡ ἄνοδος, ὅμως δὲ παραβάλλονται οἱ ἄν-
θρωποι. ἀπὸ δὲ χρόνου κατὰ μὲν τὴν περίοδον, ἐὰν
μὲν ᾖ ἐνιαύσιος, ὅτι οὐ σπανιότητί ἐστι περισπούδαστος,
ὥσπερ αἱ ἄλλαι, καὶ συνεχῶς γινομένη οὐδὲν ἐκείνων  
ἀπολείπεται σεμνότητι, ὡς τὰ Ληναῖα, ὡς Ἐλευσίνια ...
 408

Προκόπιος. Commentarii in Isaiam (2598: 004); MPG 87.2.P. 2000,

line 7

Εἶτα μακαρίσας τοὺς αὐτὴν κατοικοῦντας, καὶ τὴν

παροῦσαν λέξιν ἐκθέμενος, ἐπάγει· «Ἀπὸ τότε ὁ
Ἰησοῦς ἤρξατο κηρύσσειν καὶ λέγειν, ὅτι ἤγγικεν ἡ
βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Ἔδει γὰρ τὴν χώραν εἰπεῖν,  
ὅθεν τε ἤρξατο κηρύττειν, καὶ καθ' ἣν τὰς πλείστας
ἐποιεῖτο διατριβάς· ταύτην [οὖν] εὐαγγελίζεται φά-
σκων· Τοῦτο πρῶτον πίε. Δύο δὲ φυλαὶ ταύτην δι-
εκληρώσαντο Ζαβουλών τε καὶ Νεφθαλείμ. Μεταξὺ
δὲ τούτων καὶ ἀλλογενεῖς ᾤκουν, ὧν μέμνηται λέγων,
καὶ οἱ λοιποὶ οἱ τὴν παραλίαν, καὶ πέραν τοῦ Ἰορ-
δάνου, τὰ γνωρίσματα λέγων τῆς κατὰ Παλαιστίνην
Γαλιλαίας, πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῆς κατὰ Φοινίκην·
παραλίαν δὲ λέγει πᾶσαν τὴν ἀμφὶ τὴν Γεννησαρῖ-
τιν λίμνην χώραν, ἣν καλεῖ τὸ Εὐαγγέλιον θάλασσαν.
»Παράγων δὲ, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς παρὰ τὴν θάλασσαν
τῆς Γαλιλαίας, εἶδεν δύο ἀδελφούς.» Ἐντεῦθεν γὰρ
ἦσαν οἱ μαθηταί. Περὶ ἣν λίμνην εἰσὶ καὶ κῶμαι
Καφαρναοὺμ, καὶ Βηθσαϊδὰ καὶ ἡ Χωριάζει καὶ ὧν
ἑτέρων ἐμνήσθη.
 Ἔστι δὲ καὶ Ἰορδάνου πέραν ἡ Γαλιλαία, καθ'
ἣν τὰ πλεῖστα διέτριβεν ὁ Σωτὴρ,

Προκόπιος. Commentarii in Isaiam

P. 2097, line 6

γματα. Πῶς δὲ κατὰ τὴν λέξιν, ἡ ὀσφὺς βοᾷ τῆς

Μωαβίτιδος, καὶ ἡ ψυχὴ αὐτῆς γνώσεται; ἢ ὅτι
προεισβάλλουσιν ἀεὶ τῶν ἀνηκέστων κακῶν ἀθυμίαι
δειναί;  
 Δηλοῖ τοίνυν ἡ τῆς ὀσφύος βοὴ, ὡς ἐν ὠδῖσιν ἡ
Μωαβῖτίς ἐστι κεκρυμμένους ἔχουσα πόνους, φυσι-
κῶς τε συναισθανομένη, καὶ ταῖς φήμαις σαλεύουσα.
Βοᾷ γὰρ μέχρη Σηγὼρ, ἣν ὁρίζειν τὴν Μωαβῖτιν
φασὶ, τοῦτ' ἔστιν ἡ πᾶσα χώρα μέχρι περάτων αὐ-
τῆς, ἐξ ὧν ἡ Παλαιστίνη τὴν Ἀραβίαν ἐκδέχεται.
Ἄλλως δὲ, τὸ ἐπικείμενον πένθος τῇ Μωαβίτιδι αἴ-
τιον βίου γενόμενον σώφρονος, Βοᾷ ἐπὶ τῇ κραυγῇ
τῆς Ἐσεβὼν καὶ Ἐλεάλη, καὶ Ἰασσά· τοῦ λόγου
 409

τὴν ἐπὶ μετανοίᾳ προκοπὴν ὑπεμφαίνοντος. Ὅτε

θρηνοῦμεν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς συνημαρτηκότας
ἡμῖν, διὰ τῆς βοῆς κἀκείνοις γεγονότες ὑπόδειγμα
μέχρι πόῤῥω, διὰ τῆς βοῆς τῆς μετανοίας τὸν τρό-
πον δημοσιεύοντες. Κωμῶν δὲ καὶ πόλεων τὰ κατει-
λεγμένα τῆς Μωαβίτιδός ἐστιν ὀνόματα μέχρι τοῦ
παρόντος γνωριζόμενα, αἳ πᾶσαι τὴν ἐκ τῶν

Προκόπιος. Commentarii in Isaiam P. 2157, line 18

περὶ τῆς εἰρήνης αὐτῶν ἐν τοῖς πρὸ τούτων διαλα-

βών· Ἐροῦμεν οὖν, ὡς τὰ μακροῖς ὕστερον χρόνοις
ἐσόμενα διὰ τῶν ὅσον οὔπω μελλόντων πληροῦσθαι
πιστοποιεῖ. Τὰ μὲν γὰρ εἰρημένα χρηστὰ, τὴν τοῦ
Σωτῆρος ἐπιδημίαν ἀνέμενεν ἐπὶ νεφέλης κούφης
ἥξειν εἰς Αἴγυπτον μέλλοντος. Τὰ δὲ νῦν ἐπ' αὐτῶν
τῶν τοῦ προφήτου χρόνων συμβέβηκεν. Ταῦτα δὲ
τοῖς Ἰουδαίοις προλέγεται τῇ τῶν Αἰγυπτίων συμ-
μαχίᾳ προσδοκῶσι διαφεύγειν τὴν ὑπ' Ἀσσυρίων
μέλλουσαν ἅλωσιν, οἳ καὶ δὴ πλησίον ἦσαν ἑλόντες
τὴν Ἄζωτον τῆς Παλαιστίνης μεγίστην καὶ δυνατω-
τάτην πόλιν ὑπάρχουσαν, ὡς ἂν τοῖς ἐκ γειτόνων
πτοηθέντες κακοῖς, πᾶσαν ἀνθρωπίνην ἀπογνόντες
ῥοπὴν, ἐπιστραφέντες πρὸς Κύριον, τὰ μέλλοντα
κερδάνωσι δυσχερῆ. Καί γ' οὖν τις ἔφη προφήτης·
»Καὶ ἦν Ἐφραῒμ περιστερὰ ἄνους οὐκ ἔχουσα καρ-
δίαν· «Αἴγυπτον ἐπεκαλεῖτο καὶ εἰς Ἀσσυρίους ἐπο-
ρεύθησαν.

Προκόπιος. Commentarii in Isaiam P. 2372, line 14

ψυχάς. Ἐφ' οἷς φησιν· Εὐφράνθητι, ἕρημος, καὶ αἱ

κῶμαι αὐτῆς, ἢ κατὰ τοὺς λοιποὺς, αἱ πόλεις.
Πολλαὶ γὰρ πόλεις ἐν Ἐκκλησίᾳ Θεοῦ, κατὰ τὰς
διαφόρους πολιτείας, ἐπινοοῦνται. Διὸ κἀν τῇ τῆς
Αἰγύπτου ὁράσει, πέντε πόλεις ἔλεγεν ἐν Αἰγύπτῳ
γενήσεσθαι λαλούσας γλώττῃ τῇ Χανανίτιδι. Τινὲς δὲ
πόλεις ἐρήμου φασὶ τὰς ἐπιφερομένας, τήν τε
Κηδὰρ καὶ τὴν Πέτραν. Ὧν ἡ μὲν Κηδὰρ Σαρακη-
νῶν πόλις ἐπέκεινα τῆς Ἀραβίας ἐπὶ τῆς ἐσχάτης
ἐρήμου. Πέτρα δὲ δεισιδαιμονεστάτη πόλις τῆς Πα-
 410

λαιστίνης· δι' ὧν γνωρίμων οὐσῶν Ἰουδαίοις, δηλοῖ

καὶ εἰς τοὺς τὰ ἔσχατα κατοικοῦντας τῆς γῆς φθά-
σειν τὴν εὐφροσύνην τὴν λογικὴν καὶ εἰς τοὺς
ἐσχάτην εἰδωλολατρείαν νοσήσαντας. Διὰ μερικῶν
γάρ τινων ἡ Γραφὴ καὶ τοῖς ἀκροαταῖς γνωρίμων
τῆς πάσης γῆς τὴν θεογνωσίαν παρίστησιν. Ἔστι δὲ
νῦν ἰδεῖν ὡς καὶ παρὰ τοῖς εἰρημένοις Χριστοῦ
τυγχάνουσιν Ἐκκλησίαι κατὰ τὴν πρόῤῥησιν. Εἴποις
δ' ἂν καὶ τὰς ψυχὰς τὰς ἐστερημένας πάλαι θεογνω-
σίας ἔρημον λέγεσθαι, ὧν τὴν ἄγνοιαν παρίστησιν ἡ
Κηδὰρ σκοτασμὸς ἑρμηνευομένη.

Testamentum Salomonis, Testamentum Salomonis (recensio C) (mss.

VWSTU) (2679: 006)The testament of Solomon”, Ed. McCown, C.C.
Leipzig: Hinrichs, 1922.
P. 79, line 4

τὰ ἄλογα κτήνη βλέπειν ἀλλήλα ὡς θηρία ἄγρια. 4. Ναπούρ· *

δεσπόζει νʹ· δύναται ἐν μιᾷ ὥρᾳ παρέχειν χρυσίον καὶ ἀργύριον
ὅπερ διεπράξας πρὸς τῆς ἀπαντῆς σου τῆς ζωῆς καὶ τῆς γεν-
νήσεως μέχρι τότε, ὁμοίως καὶ στολὰς μὴ ῥηγνυμένας. 5. Ῥοάπτ·
* δεσπόζει υʹ· ἐνεργεῖ δὲ εἰς τὸ γενέσθαι φρόνιμον καὶ νοῦν
ἐμφύειν. 6. Παρέλ· * δεσπόζει κεʹ· ἐνεργεῖ δὲ εἰς τὸ ἀνθῆσαι
τὰ δένδρα παρὰ καιρόν, φῦναι δὲ καὶ βοτάνας εἰς ξηρὸν ξύλον.  
7. Ἀσμοδεῶ· δεσπόζει ξʹ· δύναται ἐν τῷ θέρει παρέχειν χιόνας
καὶ βρέχειν, ἀλλὰ καὶ κεράσια παρέχειν ἐν χειμῶνι.
 8. Μπηλέτ· * δεσπόζει σʹ· δύναται εἴ τι θέλει ποιῆσαι ἐν
τῷ μέρει τῆς Παλαιστίνης. 9. Λασαράκ· * δεσπόζει τʹ. δύναται
ποιῆσαι πολέμους καὶ παρατάξεις καὶ νίκας καὶ ἀνδραγαθίας.
10. Ῥααμέτ· * δεσπόζει σʹ· οὗτος προλέγει τὰ μέλλοντα καὶ πλου-
τοδοτεῖ. 11. Τζερεπόνες· * δεσπόζει ρνʹ· δύναται ποιῆσαι καὶ
συντύχωσιν ἱστορίαι καὶ τὰ εἴδολα, ἀκούειν δὲ καὶ ὀρνέων *
φωνάς. 12. Νταρωγάν· * δεσπόζει τʹ· ἐνεργεῖ δὲ εἰς τὸ καθα-
ριεῦσαι πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ τοὺς πτωχοὺς ὡς πλουσίους ποιῆ-
σαι, καὶ εἰ ἔσται αὐτοῦ, βασιλεύει. 13. Πελών· * δεσπόζει ͵α·
ἐνεργεῖ δὲ εἰς τὸ παραδοῦναι κάστρα καὶ πόλεις καὶ χώρας.
14. Σουπιέλ· * δεσπόζει ͵α· ἐνεργεῖ δὲ εἰς τὸ ποιῆσαι ἐπανά

Testamentum Salomonis, Testamentum Salomonis (recensio C) (mss.

VWSTU) P. 87, line 21

υἱὸς Δαυείδ, ἀπέστειλά σοι τάδε. λάβε ἐκ τοῦ Παλτιὲλ Τζαμὰλ

 411

διαθήκην ἣν δώσει σοι καὶ τῷ κόσμῳ παντὶ καταπλούτισον·

τὴν δὲ ἐμὴν παραδοὺς πυρὶ πλὴν ἑνὸς ἥτις καὶ ἐν λαϊνέοις ἐν-
τυπωθήσεται γράμμασιν ἕως ὁ μέγας καὶ ἰσχυρὸς θελήσαιεν.»
 13. Ταῦτα γράψας παρέδωκα τῷ Τζαμάλ, καὶ πάλιν ἠρώ-
τησα αὐτὸν εἰ ἔστιν καλὸν τοῦ ὑγιαίνειν ὁλοσώματον καὶ ἀτραυ-
μάτιστον ἐν τῷ κόσμῳ ἐᾶσαι πλοῦτον. καὶ εἶπέν μοι· «ἓν μό-
νον ἔασον δι' οἰκείας γραφῆς σου τῇ μέσῃ τῆς γῆς γράμμασιν
ἀσημάντοις.» 14. καὶ δὴ καθίσας ἔγραψα χαλδαϊκοῖς γράμμασιν
χερσὶν οἰκείαις τοῦ ὑγιαίνειν ὁλοσώματον καὶ ἀτραυμάτιστον
ἐᾶσαι πλοῦτον, παρα*δοὺς μόνην τὴν Παλαιστίνην, ὡς, ὁπόταν
φανήσεται, οὐ μόνον κεκτημένον ἀλλὰ καὶ ἅπαντα κόσμον ὀνήσῃ
ὑγιαινὰ καὶ πλουτοποιὰ χαρίσματα παρέχη ἑκάστοτε, ἐπεὶ οὐρα-
νόθεν ταῦτα κατέβησαν χερσὶν Ὑψίστου, μεγάλων κυδῶν κατέ-
χουσι παλάμην, τοῦτο καὶ ἐπιδοῦσί μοι.
 15. Ὧδε ἐγὼ Σολομῶν. εἰς δὲ τὸ ἑξῆς θεὸς ἰσχυρός, Ὕψι-
στος Σαβαώθ· ἀμήν.  

Testamentum Salomonis, Narratio de propheta et sapientissimo rege

Salomone (cod. Monasterii sancti Saba 290) (2679: 010)
“The testament of Solomon”, Ed. McCown, C.C.
Leipzig: Hinrichs, 1922.P. 112, line 15

ἦλθαν καὶ αὐτὴ μετ' αὐτοὺς νὰ ἰδοῦν τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ καὶ
ἐπήγασι καὶ κανίσκια μεγάλα τοῦ * βασιλέως Σολομῶντος. καὶ
ἤφεραν οἰκοδομὴν διὰ τὸν ναὸν τὴν ἁγίαν Σιών, καὶ πολυτελῆ
καὶ ἀξιόλογον ὕλην καὶ σκεύη πολλὰ καὶ πολύτιμα καὶ τὰ
ἀφιέρωσαν εἰς τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ.
 VII. Καὶ ὁ βασιλεὺς τῶν Ἀσσυρίων τῆς Ἀραβίας ἔστειλεν
ἐπιστολὴν εἰς τὸν βασιλέαν Σολομῶντα καὶ ἔγραφεν οὕτως·
»εἰς τὸν βασιλέαν τὸν Σολομῶντα τὸν σοφώτατον καὶ τιμιώ-
τατον παρὰ ὅλους τοὺς βασιλεῖς τῆς γῆς χαίροις ἐν κυρίῳ τῷ
θεῷ, ὑγίαινε κατὰ βασιλείαν Σόλυμα τῆς Ἰουδαίας καὶ Παλαι-
στίνης. νὰ τὸ ἐγνωρίζῃς καλὰ ἡ βασιλεία σου κατὰ Σόλυμα ὅτι
ἐδῶ εἰς τὸν ἐδικόν μου τόπον καὶ τὴν χώραν κατοικεῖ ἕνα δαι-
μόνιον πονηρὸν καὶ δυνατὸν καὶ εἰς καθὲ τρεῖς ἡμέρας σηκώνει
ἄνεμον δυνατὸν καὶ ῥίπτουνται σπίτια καὶ δένδρα καὶ βουνὰ καὶ
τοὺς ἀνθρώπους τοὺς ῥίχνει εἰς τὸ πῦρ καὶ εἰς τὸ νερὸν τοὺς
ἐγκρεμνίζει. καὶ ἤκουσα ὅτι μὲ τῆς σφραγῖδος ὁποῦ σου ἔστειλεν
ὁ θεὸς ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ μὲ τὸν ἀρχάγγελόν του καὶ ἐπάταξες
πᾶσαν τὴν δύναμιν τῶν δαιμόνων. καὶ σὲ παρακαλῶ πολλὰ
στεῖλε καὶ εἰς ἐμᾶς καὶ πέμψον νὰ τὸ ἐξολοθρεύσῃς τὸ πνεῦμα
τὸ πονηρόν. καὶ ἐὰν τὸ κάμεις αὐτὸ ἡ βασιλεία σου,
 412

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Βικιπαίδεια. Οι Σόλυμοι ήταν, σύμφωνα με την Ιλιάδα του Ομήρου,

λαός της Μικράς Ασίας που κατοικούσε, κατά την 1η χιλιετηρίδα π.Χ.,
στην περιοχή που καταλάμβανουν οι μεταγενέστερες: Λυκία, Παμφυλία
και Λυκαονία.

Μιχαήλ Ψελλός. Oratoria minora (2702: 009)

“Michaelis Pselli oratoria minora”, Ed. Littlewood, A.R.
Leipzig: Teubner, 1985.Oration 25, line 176

ἀνάδοσιν ἐποιήσατο· ἐκεῖνο μὲν γὰρ ἴσως καὶ πέπλασται καὶ θαυμάζω
τὸν ποιητὴν ὃς ἐξαπατήσειν ἡμᾶς ᾤετο, τὸ δὲ τοῦ μύθου ἐπ' αὐτῶν τῶν
πραγμάτων ἀληθῶς ἔχον ἐλέγχεται.
 Τὸ δὲ ὄνομα τίς ἂν τῶν ἁπάντων ἀπαξιώσειε; Σωκράτης μουσικὴν
ποιεῖν καὶ ἐργάζεσθαι παρὰ τοῦ ἐνυπνίου κελευόμενος τῇ φιλοσοφίᾳ
ἐπέτεινεν ἑαυτόν, ὡς δὲ πολλάκις τὸ αὐτὸ ἐφοίτᾳ ἐνύπνιον, ἔγνω ὃ
βούλεται καὶ τοὺς τοῦ Αἰσώπου μύθους ἐντείνας ἀφωσιώσατο· οὕτω
μουσικὴ ὁ μῦθος αὐτόχρημα καὶ κρείττω[ν] φιλοσοφίας [π]αρὰ τοῖς
κρείττοσι. Πλάτων δὲ περὶ τῶν ἐν ᾅδου φιλοσοφῶν μύθῳ τὴν ἱστορίαν
ἐσέμνυνεν οὐ ψευσόμενος, ὥς γέ μοι δοκεῖ (ἢ γὰρ ἂν ἀπατᾶν ἐβούλετο
ἑαυτόν), ἀλλὰ τῷ ὀνόματι τιμῶν τὴν διήγ[η]σιν. ἡ δὲ ἐν Παλαιστίνῃ
λίμνη καὶ τὸ ἐν Ὀμβρικῷ ὕδωρ οὐκ ὀφθαλμοῖς ὁρώμενα μυθικὰ παρὰ
Ἀ̣ρ̣ι[̣ ς]τ̣ο̣τέλει ὠνόμασται.
 Καὶ τί ἂν ποιητὰς καὶ ῥήτορας καταλέγοιμι, οἳ τὰς ἀρχαιογονίας
μύθοις ἐπραγματεύσαντο ἐξ αὐτῆς κρηπῖδος τῷ μύθῳ τὸν οἰκεῖον λόγον
ἑδράζοντες; πῶς οὖν οὐχὶ καὶ ἡμεῖς τῷ μύθῳ τὸ εἰκὸς συνεισοίσομεν καὶ
μεθ' ὅσης εἰπεῖν τῆς εὐλαβείας τῶν ῥητορικῶν παραπετασμάτων ἄρτι
προήκοντα δεξαίμεθα καὶ ὑποδεξαίμεθα, τῷ καλλίστῳ ὧν ἔχομεν τοῦτον
δεξιωσάμενοι, ὡς ἐν οἴκῳ μὲν τῇ ψυχῇ ἀναπαύοντες, οἷον δέ τινα

Μιχαήλ Ψελλός. Theologica (2702: 012)“Michaelis Pselli theologica,

vol. 1”, Ed. Gautier, P.Leipzig: Teubner, 1989.Opusculum 70, line 79

τοῦ καθαρτηρίου τὸν μολυσμὸν ἔγνωμεν πρότερον, οὕτως ἐπὶ τοῦ κο-
λαστηρίου αὐτὸ δὴ γνῶμεν ὁποῖον τὸ κολαζόμενον καὶ διὰ τί μὴ καὶ
τοῦτο
καθαίρεται. ἔστι τοίνυν τὸ κολαζόμενον φύσις ψυχῆς, παντελῆ λαβοῦσα
τοῦ κ[αλοῦ] ἄγνοιαν καὶ τὰς ἀφορμὰς τῆς τῶν ἀρετῶν πράξεως ἀνῃρη-
κυῖα ἀφ' ἑαυτῆς, ἐκτετμημένη τε τὰς τοῦ ἀγαθοῦ ῥίζας καὶ αὖος ἀπο-
δεδειγμένη. κολαστήριον δὲ πῦρ τῆς τοιαύτης ψυχῆς ὁ βίαιος καὶ παρὰ
 413

τὴν φύσιν θάνατος, ὃς δὴ τὴν μὲν αὐτῆς φύσιν οὐκ ἀφανίζει, ὥσπερ δὲ
δένδρον ῥιζοτομήσας ἀνθεῖν οὐκ ἐᾷ. τὸ μὲν οὖν πρῶτον πῦρ
τροπικώτερον
δέδεικται, τὰς γὰρ περιστάσεις ἐντεῦθεν ἐδείκνυμεν· τὸ δὲ κολαστήριον  
τοῦτο ἔστιν οὗ καὶ πῦρ αὐτόχρημα πέφυκε. τούτῳ καὶ γὰρ ἄλλα τε τῶν
ἐθνῶν ἐπυρπολήθησαν καὶ τὸ ἐν Παλαιστίνῃ παρὰ τῷ Νεκρῷ ὕδατι
παρ' αὐτὰ δήπου τὰ Σόδομα, ὃ δὴ ἐκπέφευγε μόνος ὁ Λώτ, τῆς γυναικὸς
αὐτῷ στραφείσης καὶ εἰς στήλην παγείσης ἁλός. ἐχρῆν γάρ, τῆς κακίας
ἀφανιζομένης, τὸν μὲν νοῦν ἅτε ἄρρενα εἰς τὴν ἀκροτάτην ἀναχθῆναι
περιωπήν, τὴν δὲ θήλειαν αἴσθησιν βραχύ τι τῷ νῷ παρακολουθήσασαν
πρὸς τὰ συμφυῆ αὐτῇ ἀντιστραφῆναι καὶ αἰσθητὰ καὶ τὴν πρὸς αὐτὰ
ὑπομεῖναι σύμπηξιν.

Μιχαήλ Ψελλός. Poemata (2702: 015)“Michaelis Pselli poemata”, Ed.

Westerink, L.G.Stuttgart: Teubner, 1992.Poem 54, line 773

 φησὶ γὰρ οὕτω πρὸς θεὸν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας·

 ’ἐκ συστροφῆς με σκέπασον τῶν πονηρευομένων,
 οἵτινες ἐξηκόνησαν τὰς γλώσσας ὡς ῥομαίαν,
 τόξον αὐτῶν ἐνέτειναν πρᾶγμα πικρόν, τὸ ψεῦδος,
 κατατοξεῦσαι θέλοντες ἄμωμον ἀποκρύφως.’
Εἰς τὸν ξδʹ ψαλμόν, ‘σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ θεός, ἐν Σιών’
  Ἔθνη καλεῖ πρὸς τὴν πίστιν
  {ὁ} προφήτης βλέπων τὸ μέλλον.
  Τοῦτον προσώπῳ γέγραφε τῶν αἰχμαλωτισθέντων,
 ποθούντων θύειν τῷ θεῷ, μὴ δυναμένων δ' ὅμως·
 ἐν Παλαιστίνῃ γὰρ ἐξῆν ἐκείνοις τότε θύειν.
 ὅθεν φασὶ πρὸς τὸν θεὸν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας·
 ’σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ θεός, ἐν τῇ Σιὼν ὡς ἔθος,
 εὐχὴ δ' ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀποδοθήσεταί σοι.’
Εἰς τὸν ξεʹ ψαλμόν, ‘ἀλαλάξατε τῷ κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ’
  Κλῆσις ἐθνῶν πρὸς τὴν πίστιν,

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. (2733: 001)

“The ecclesiastical history of Evagrius with the scholia”, Ed. Bidez, J.,
Parmentier, L.London: Methuen, 1898, Repr. 1979.P. 2, line 30

 ιζʹ. Περὶ Ἀττίλα τοῦ Σκυθῶν βασιλέως, καὶ ὅπως τὰ ἑῷα καὶ
ἑσπέρια κατέστρεψε· καὶ περὶ τοῦ γενομένου ξένου σεισμοῦ καὶ τῶν
ἄλλων ἐν κόσμῳ φοβερῶν σημείων.
 ιηʹ. Περὶ τῶν οἰκοδομιῶν τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ, καὶ τίνες οἱ
 414

ἐργασάμενοι ταύτας.
 ιθʹ. Περὶ πολέμων διαφόρων Ἰταλικῶν καὶ Περσικῶν οἳ ἐπὶ
Θεοδοσίου γεγόνασι.
 κʹ. Περὶ τῆς βασιλίσσης Εὐδοκίας καὶ Εὐδοξίας τῆς θυγατρός,
καὶ ὅπως εἰς Ἀντιόχειαν καὶ Ἱεροσόλυμα ἀφίκετο.
 καʹ. Ὅτι καλῶς τὰ περὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ἡ Εὐδοκία διέθηκε·
καὶ περὶ διαφόρου βιοτῆς καὶ διαίτης τῶν ἐν Παλαιστίνῃ μοναχῶν.
 κβʹ. Ὅσα ἐδείματο ἡ βασιλὶς Εὐδοκία κατὰ Παλαιστίνην, καὶ
περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ πρωτομάρτυρος Στεφάνου, ἔνθα καὶ ὁσίως ἐτάφη.
Ἔτι δὲ καὶ περὶ τῆς τελευτῆς τοῦ βασιλέως Θεοδοσίου.  

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 2, line 31

ἑσπέρια κατέστρεψε· καὶ περὶ τοῦ γενομένου ξένου σεισμοῦ καὶ τῶν
ἄλλων ἐν κόσμῳ φοβερῶν σημείων.
 ιηʹ. Περὶ τῶν οἰκοδομιῶν τῶν ἐν Ἀντιοχείᾳ, καὶ τίνες οἱ
ἐργασάμενοι ταύτας.
 ιθʹ. Περὶ πολέμων διαφόρων Ἰταλικῶν καὶ Περσικῶν οἳ ἐπὶ
Θεοδοσίου γεγόνασι.
 κʹ. Περὶ τῆς βασιλίσσης Εὐδοκίας καὶ Εὐδοξίας τῆς θυγατρός,
καὶ ὅπως εἰς Ἀντιόχειαν καὶ Ἱεροσόλυμα ἀφίκετο.
 καʹ. Ὅτι καλῶς τὰ περὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ἡ Εὐδοκία διέθηκε·
καὶ περὶ διαφόρου βιοτῆς καὶ διαίτης τῶν ἐν Παλαιστίνῃ μοναχῶν.
 κβʹ. Ὅσα ἐδείματο ἡ βασιλὶς Εὐδοκία κατὰ Παλαιστίνην, καὶ
περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ πρωτομάρτυρος Στεφάνου, ἔνθα καὶ ὁσίως ἐτάφη.
Ἔτι δὲ καὶ περὶ τῆς τελευτῆς τοῦ βασιλέως Θεοδοσίου.  

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 51, line 31

πολιτικὴν διέποντος ἀρχήν, ἀνὰ τὴν ἱπποδρομίαν ἁλι-

σθέντα, ὥστε καταπράξασθαι αὐτοῖς τὴν τοῦ σιτηρεσίου
χορηγίαν, ἥνπερ παρ' αὐτῶν ἀφῄρητο, τά τε βαλανεῖα καὶ
τὴν θέαν καὶ ὅσα διὰ τὴν γενομένην παρ' αὐτῶν ἀταξίαν
ἀπεκόπησαν. Καὶ οὕτω τὸν Φλῶρον, εἰσηγήσει τῇ αὐτοῦ,
φανέντα τῷ δήμῳ ὑποσχέσθαι ταῦτα, καὶ τὴν στάσιν
πρὸς βραχὺ διαλῦσαι.
 Ἀλλ' οὐδὲ τὰ κατὰ τὴν ἔρημον τὴν πρὸς τὰ Ἱεροσό-
λυμα τὴν ἠρεμίαν εἶχεν. Ἔνιοι γὰρ τῶν μοναχῶν τῶν
ἀνὰ τὴν σύνοδον εὑρεθέντων καὶ τἀναντία ταύτης βουλη-
θέντων φρονεῖν, πρὸς τὴν Παλαιστίνην ἀφικνοῦνται· καὶ
προδοσίαν τῆς πίστεως ὀδυρόμενοι τὸ μοναδικὸν ἔσπευδον  
ἀναρριπίσαι καὶ ἀνασοβῆσαι. Καὶ ἐπειδή περ Ἰουβενάλιος
τὸν οἰκεῖον κατειλήφει θρόνον, καὶ βιαζόμενος παρὰ τῶν
 415

ἀνασυρέντων τὰ οἰκεῖα ἀνασκευάσαι τε καὶ ἀναθεματίσαι

κατὰ τὴν βασιλέως πόλιν ἀνέδραμεν, ἁλισθέντες οἱ τἀ-
ναντία τῆς ἐν Καλχηδόνι συνόδου, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν,
φρονοῦντες χειροτονοῦσιν ἀνὰ τὴν ἁγίαν Ἀνάστασιν
Θεοδόσιον, τὸν μάλιστα κυκήσαντα τὴν ἐν Καλχηδόνι
σύνοδον, τὸν καὶ πρῶτον περὶ ταύτης αὐτοῖς ἀγγείλαν-
τα.  – Περὶ οὗ ὕστερον τὸ ἐν Παλαιστίνῃ μοναχικὸν πρὸς

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 52, line 9

θέντων φρονεῖν, πρὸς τὴν Παλαιστίνην ἀφικνοῦνται· καὶ

προδοσίαν τῆς πίστεως ὀδυρόμενοι τὸ μοναδικὸν ἔσπευδον  
ἀναρριπίσαι καὶ ἀνασοβῆσαι. Καὶ ἐπειδή περ Ἰουβενάλιος
τὸν οἰκεῖον κατειλήφει θρόνον, καὶ βιαζόμενος παρὰ τῶν
ἀνασυρέντων τὰ οἰκεῖα ἀνασκευάσαι τε καὶ ἀναθεματίσαι
κατὰ τὴν βασιλέως πόλιν ἀνέδραμεν, ἁλισθέντες οἱ τἀ-
ναντία τῆς ἐν Καλχηδόνι συνόδου, ὡς ἀνωτέρω εἰρήκαμεν,
φρονοῦντες χειροτονοῦσιν ἀνὰ τὴν ἁγίαν Ἀνάστασιν
Θεοδόσιον, τὸν μάλιστα κυκήσαντα τὴν ἐν Καλχηδόνι
σύνοδον, τὸν καὶ πρῶτον περὶ ταύτης αὐτοῖς ἀγγείλαν-
τα.  – Περὶ οὗ ὕστερον τὸ ἐν Παλαιστίνῃ μοναχικὸν πρὸς
Ἀλκίσωνα γράφον εἴρηκεν, ὡς καὶ παρὰ τοῦ οἰκείου
ἐπισκόπου ἐπὶ κακουργίαις ἁλοὺς τοῦ κατ' αὐτὸν ἀπηλάθη
μοναστηρίου, καὶ ὅτι γε κατὰ τὴν Ἀλεξάνδρου γενόμενος
ἐπελάβετο τοῦ Διοσκόρου, καὶ πολλαῖς ὡς στασιώδης
καταξανθεὶς πληγαῖς ἐπὶ καμήλου ἴσα κακούργοις ἀνὰ
τὴν πόλιν περιηνέχθη.  – Πρὸς ὃν πολλαὶ τῶν ἐν Παλαι-
στίνῃ πόλεων ἀφικνούμεναι χειροτονεῖσθαι σφίσιν ἐπι-
σκόπους παρεσκεύαζον. Ἐν οἷς καθειστήκει καὶ Πέτρος
ὁ ἐξ Ἰβηρίας, τοῦ καλουμένου Μαϊουμᾶ τοῦ πρὸς τῇ
Γαζαίων πόλει τοὺς οἴακας τῆς ἐπισκοπῆς πιστευθείς.

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 52, line 16

φρονοῦντες χειροτονοῦσιν ἀνὰ τὴν ἁγίαν Ἀνάστασιν

Θεοδόσιον, τὸν μάλιστα κυκήσαντα τὴν ἐν Καλχηδόνι
σύνοδον, τὸν καὶ πρῶτον περὶ ταύτης αὐτοῖς ἀγγείλαν-
τα.  – Περὶ οὗ ὕστερον τὸ ἐν Παλαιστίνῃ μοναχικὸν πρὸς
Ἀλκίσωνα γράφον εἴρηκεν, ὡς καὶ παρὰ τοῦ οἰκείου
ἐπισκόπου ἐπὶ κακουργίαις ἁλοὺς τοῦ κατ' αὐτὸν ἀπηλάθη
μοναστηρίου, καὶ ὅτι γε κατὰ τὴν Ἀλεξάνδρου γενόμενος
 416

ἐπελάβετο τοῦ Διοσκόρου, καὶ πολλαῖς ὡς στασιώδης

καταξανθεὶς πληγαῖς ἐπὶ καμήλου ἴσα κακούργοις ἀνὰ
τὴν πόλιν περιηνέχθη.  – Πρὸς ὃν πολλαὶ τῶν ἐν Παλαιστίνῃ πόλεων
ἀφικνούμεναι χειροτονεῖσθαι σφίσιν ἐπι-
σκόπους παρεσκεύαζον. Ἐν οἷς καθειστήκει καὶ Πέτρος
ὁ ἐξ Ἰβηρίας, τοῦ καλουμένου Μαϊουμᾶ τοῦ πρὸς τῇ
Γαζαίων πόλει τοὺς οἴακας τῆς ἐπισκοπῆς πιστευθείς.
Ἅπερ ἐπειδὴ Μαρκιανὸς ἔγνω, πρῶτα μὲν ἀχθῆναι παρ'
αὐτῷ κατὰ τὸ στρατόπεδον τὸν Θεοδόσιον κελεύει, ἐκ-
πέμπει δὲ τὸν Ἰουβενάλιον πρὸς διόρθωσιν τῶν γεγενη-
μένων, ἀπελαθῆναι πάντας τοὺς ὑπὸ Θεοδοσίου χειρο-
τονηθέντας ἐγκελευσάμενος.
 Μετὰ γοῦν τὴν ἄφιξιν Ἰουβεναλίου πολλὰ καὶ ἀνιαρὰ γεγόνασιν

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 54, line 2

καὶ ὀλεθριωτέρας τροφῆς μεταλαμβάνειν τοὺς ἀνθρώπους·

ὅθεν καὶ λοιμὸς γέγονεν. Ἐνόσουν τε τῇ μεταβολῇ τῆς
διαίτης, καὶ οἰδαίνοντος σφίσι τοῦ σώματος δι' ὑπερβολὴν
τῆς φλεγμονῆς τὰς ὄψεις ἀπέβαλλον, βηχός τε συγγινο-
μένης τριταῖοι τὸν βίον ἀπελίμπανον. Καὶ τοῦ μὲν
λοιμοῦ τέως βοήθειαν ἐξευρεῖν οὐκ ἐνῆν, ἄκος δὲ τῆς
λιμοῦ τοῖς ὑπολειφθεῖσιν ἡ πάντων σώτειρα δέδωκε πρό-
νοια, κατὰ μὲν τὸ ἄγονον ἔτος τροφὴν ἐκ τοῦ ἀέρος ἐπι-
βρέξασα ἴσα τοῖς Ἰσραηλίταις – μάννα προσηγόρευται – ,  
ἀνὰ δὲ τὸ ἑξῆς ἔτος αὐτομάτως εὐδοκήσασα τοὺς καρ-
ποὺς τελεσιουργηθῆναι. Ταῦτα καὶ τὴν Παλαιστινῶν
χώραν ἐνεμήθη ἄλλας τε πολλὰς καὶ ἀναριθμήτους, τὴν
γῆν τῶν παθῶν περινοστούντων.
 7. Τούτων ἐν τοῖς ἑῴοις προϊόντων, ἀνὰ τὴν προτέραν
Ῥώμην Ἀέτιος δειλαίως ἐξ ἀνθρώπων μεθίσταται, Οὐα-
λεντινιανός τε ὁ τῶν ἑσπερίων μερῶν βασιλεὺς σὺν αὐτῷ
τε Ἡράκλειος πρός τινων Ἀετίου δορυφόρων, ἐπιβουλῆς
καττυθείσης κατ' αὐτῶν παρὰ Μαξίμου τοῦ καὶ τὴν ἀρχὴν
περιζωσαμένου, διότι εἰς τὴν Μαξίμου γαμετὴν Οὐαλεν-
τινιανὸς ὕβρισε πρὸς βίας αὐτῇ συμφθαρείς.

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 83, line 31

Ταῦτα Διόσκορος ἔκρυψεν,” ἐμφέρεται ἐν τοῖς αὐτοῖς πεπραγμένοις ὡς

ἡνίκα τὸ μέρος τῆς ἐπιστολῆς Λέοντος ἀνεγνώσθη περιέχον·
 417

 “Καὶ πρὸς τὸ τὸ χρεωστούμενον ὄφλημα τῆς ἡμετέρας

φύσεως ἐκτισθῆναι, ἡ θεία φύσις ἡνώθη τῇ φύσει τῇ
παθητῇ ἵνα, τοῦτο δὴ τὸ ταῖς ἡμετέραις ἰάσεσιν ὑπάρχον
ἁρμόδιον, ὁ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὢν μεσίτης θεοῦ καὶ ἀνθρώπων
ἄνθρωπος Χριστὸς Ἰησοῦς, καὶ ἀποθνήσκειν ἐκ τοῦ ἑνὸς
δυνηθῇ, καὶ τελευτᾶν ἐκ τοῦ ἑτέρου μὴ δυνηθῇ ...” πρὸς
τὴν τοιαύτην ῥῆσιν ἀμφιβαλλόντων τῶν Ἰλλυριῶν
καὶ Παλαιστινῶν ἐπισκόπων, Ἀέτιος ἀρχιδιάκονος τῆς  
Κωνσταντίνου ἁγιωτάτης ἐκκλησίας ῥῆσιν παρήγαγεν
Κυρίλλου περιέχουσαν οὕτως·
 “Ἐπειδὴ δὲ πάλιν τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα χάριτι θεοῦ,
καθά φησιν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο
θανάτου, λέγεται παθεῖν αὐτὸς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον,
οὐχ ὡς εἰς πεῖραν ἐλθὼν θανάτου τό γε ἧκον εἰς τὴν αὐτοῦ
φύσιν – ἀποπληξία γὰρ τοῦτο λέγειν ἢ φρονεῖν – ἀλλ' ὅτι,
καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐγεύσατο θανάτου.”
 Καὶ πάλιν πρὸς τὴν ῥῆσιν τῆς ἐπιστολῆς Λέοντος τὴν ἔχουσαν·

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 84, line 16

οὐχ ὡς εἰς πεῖραν ἐλθὼν θανάτου τό γε ἧκον εἰς τὴν αὐτοῦ

φύσιν – ἀποπληξία γὰρ τοῦτο λέγειν ἢ φρονεῖν – ἀλλ' ὅτι,
καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐγεύσατο θανάτου.”
 Καὶ πάλιν πρὸς τὴν ῥῆσιν τῆς ἐπιστολῆς Λέοντος
τὴν ἔχουσαν·
 “Ἐνεργεῖ γὰρ ἑκατέρα μορφὴ μετὰ τῆς θἀτέρου κοι-
νωνίας ὅπερ ἴδιον ἔσχηκε, τοῦ μὲν λόγου κατεργαζομένου
τοῦθ' ὅπερ ἐστὶν τοῦ λόγου, τοῦ δὲ σώματος ἐκτελοῦντος
ἅπερ ἐστὶν τοῦ σώματος. Καὶ τὸ μὲν αὐτῶν διαλάμπει
τοῖς θαύμασιν, τὸ δὲ ταῖς ὕβρεσιν ὑποπέπτωκεν ...”
ἀμφιβαλλόντων τῶν Ἰλλυριῶν καὶ τῶν Παλαιστινῶν
ἐπισκόπων, ὁ αὐτὸς Ἀέτιος κεφάλαιον ἀνέγνω Κυρίλλου
περιέχον οὕτως·
 “Αἱ μέν εἰσι τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπεῖς, αἱ
δὲ οὕτω πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς, αἱ δὲ μέσην τινὰ τάξιν
ἔχουσιν ἐμφανίζουσαι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ θεὸν ὄντα καὶ
ἄνθρωπον ὁμοῦ ἐν αὐτῷ.”

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 92, line 13

προτροπῆς τοῦ βασιλέως ἐτέθησαν κανόνες, καὶ ἐδόθη τῇ

Καλχηδοναίων μητροπολιτικὰ δίκαια. Καὶ ἐκέλευσεν ὁ
 418

βασιλεὺς μεῖναι τοὺς ἐπισκόπους τρεῖς ἢ τέσσαρας

ἡμέρας καὶ ἕκαστον κινῆσαι περὶ ὧν βούλεται, παρόντων
τῶν ἀρχόντων, καὶ τὰ εἰκότα γενέσθαι· καὶ ἐπεραιώθη ἡ
συνέλευσις.
 Γέγονε καὶ ἑτέρα, καὶ ἕτεροι κανόνες ἐτέθησαν.
 Καὶ πάλιν καθ' ἑτέραν σύνοδον συνεβάθησαν
Ἰουβενάλιος καὶ Μάξιμος, καὶ ἔδοξε τὸν Ἀντιοχείας
ἔχειν δύο Φοινίκας καὶ Ἀραβίαν, τὸν δὲ Ἱεροσολύμων
τρεῖς Παλαιστίνας· καὶ ἀπὸ διαλαλιᾶς τῶν ἀρχόντων
καὶ ἐπισκόπων ἐβεβαιώθησαν.
 Καὶ κατὰ τὴν ἐνάτην σύνοδον ἐκινήθη τὰ κατὰ Θεο-
δώρητον, καὶ ἀνεθεμάτισε Νεστόριον εἰρηκώς· “Ἀνάθεμα
Νεστορίῳ καὶ τῷ μὴ λέγοντι θεοτόκον τὴν ἁγίαν παρθένον
Μαρίαν, καὶ τῷ εἰς δύο υἱοὺς μερίζοντι τὸν ἕνα υἱὸν τὸν
μονογενῆ. Ἐγὼ δὲ καὶ τῷ ὅρῳ τῆς πίστεως ὑπέγραψα
καὶ τῇ ἐπιστολῇ Λέοντος.” Καὶ ἀπὸ διαλαλιᾶς πάντων
ἀπέλαβε τὸν οἰκεῖον θρόνον.
 Ἐν ἄλλῃ συνόδῳ ἐκινήθη τὰ κατὰ Ἴβαν, καὶ ἀνε-
γνώσθησαν τὰ ἐπ' αὐτῷ κεκριμένα, οἷς ἐδίκασαν Φώτιος

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 96, line 7

 κϛʹ. Περὶ τῆς Μαρκιανοῦ ἐπαναστάσεως, καὶ οἷα περὶ τοῦτον

συνέβη.
 κζʹ. Περὶ τῆς τυραννίδος Ἴλλου καὶ Λεοντίου.
 κηʹ. Περὶ Μαμμιανοῦ καὶ τῶν ἔργων αὐτοῦ.  
 κθʹ. Περὶ τῆς τελευτῆς Ζήνωνος καὶ τῆς ἀναρρήσεως Ἀνα-
στασίου.
 λʹ. Περὶ Ἀναστασίου τοῦ βασιλέως, καὶ ὡς διὰ τὸ μὴ
βούλεσθαι τοῦτον καινοτομεῖν τι περὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴν κατά-
στασιν, μυρίων ταραχῶν αἱ ἀνὰ τὴν οἰκουμένην ἐκκλησίαι ἐνεπλή-
σθησαν, πολλοί τε τῶν ἐπισκόπων διὰ τοῦτο ἐξεβλήθησαν.
 λαʹ. Ἐπιστολὴ τῶν Παλαιστινῶν μοναχῶν πρὸς Ἀλκίσωνα
περὶ Ξεναίου καὶ ἑτέρων τινῶν.
 λβʹ. Περὶ τῆς ἐκβολῆς Μακεδονίου τοῦ Κωνσταντινουπόλεως
καὶ Φλαβιανοῦ Ἀντιοχείας.
 λγʹ. Περὶ Σευήρου ἐπισκόπου Ἀντιοχείας.
 λδʹ. Περὶ τῆς πεμφθείσης αὐτῷ καθαιρέσεως ὑπὸ Κοσμᾶ καὶ
Σευηριανοῦ.
 λεʹ. Περὶ τῆς τῶν τυράννων Ἰσαύρων καθαιρέσεως.
 λϛʹ. Περὶ τῶν Σκηνητῶν βαρβάρων ὡς ἐσπείσαντο πρὸς
Ῥωμαίους.
 419

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 127, line 6

Εὐρώπης ἢ τῆς Λιβύης τοὺς θρόνους διέποντες, μήτι γε

δὴ καὶ ὑπερορίοις. Ἅπερ ὁ βασιλεὺς Ἀναστάσιος
θεώμενος τοὺς νεωτερίζοντας τῶν ἐπισκόπων ἐξωθεῖτο, εἴ
που κατειλήφει παρὰ τὸ εἰωθὸς τοῖς τόποις τινὰ τὴν ἐν
Καλχηδόνι σύνοδον κηρύττοντα ἢ ταύτην ἀναθέματι  
περιτιθέντα. Ἐκβέβληκε μὲν οὖν ἐκ τῆς βασιλίδος τῶν
πόλεων πρῶτον μὲν Εὐφήμιον ὡς προγέγραπται, εἶτα
Μακεδόνιον, μεθ' ὃν Τιμόθεος ἐγεγόνει, ἐκ δὲ τῆς Ἀντιόχου
Φλαβιανόν.
 31. Περὶ τοίνυν Μακεδονίου καὶ Φλαβιανοῦ γράφον
τὸ ἐν Παλαιστίνῃ μοναδικὸν πρὸς Ἀλκίσωνα ἐπὶ λέξεως
λέγει ταῦτα·
 “Πέτρου δὲ κεκοιμημένου, πάλιν εἰς αὐτοὺς ἀπεσχί-
σθησαν Ἀλεξάνδρειά τε καὶ Αἴγυπτος, Ἀθανασίου τοῦ
μετὰ Πέτρον καταστάντος ἀναθεματισμὸν τῇ συνόδῳ
ἀποστείλαντος ἔγγραφον ἐν τοῖς συνοδικοῖς τῷ τε Κων-
σταντινουπόλεως καὶ τῷ Ἀντιοχείας καὶ τῷ Ἱεροσολύ-
μων· καὶ μὴ δεχθέντος ἐξ ἐκείνου Ἀλεξάνδρειά τε καὶ
Αἴγυπτος καὶ Λιβύη καθ' ἑαυτὰς διετέλεσαν, καὶ ἡ λοιπὴ
πᾶσα ἀνατολὴ πάλιν καθ' ἑαυτήν,

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 131, line 19

κληρώσασθαι, τῶν σωμάτων τοῖς κύμασι κηδευθέντων.

Συνέπεσε δὲ καὶ ἕτερον τούτῳ οὐκ ἐλαττούμενον. Τὸ γὰρ
τῆς Κοίλης Συρίας, νῦν δὲ δευτέρας προσαγορευομένης
μοναδικόν, προσπάσχον τῷ Φλαβιανῷ, ἐπειδὴ τὸν μονήρη
μετῆλθε βίον ἔν τινι φροντιστηρίῳ ἐπὶ ἀγροῦ – Τιλμογνὼν
ὄνομα τούτῳ – διακειμένῳ, ἔπεισι τῇ Ἀντιόχου ἀμύνειν
τῷ Φλαβιανῷ βουλόμενον, ὡς κἀνταῦθα οὐ μικρά τινα
συμβῆναι. Εἴτε οὖν ἐκ τῶν προτέρων, εἴτε καὶ ἐκ τῶν
δευτέρων, ἢ καὶ ἐξ ἀμφοῖν, ὁ Φλαβιανὸς ἐκβάλλεται,
κατακριθεὶς Πέτρας οἰκεῖν πρὸς ταῖς ἐσχατιαῖς τῶν
Παλαιστινῶν κειμένας.
 33. Ἐκβεβλημένου τοίνυν Φλαβιανοῦ, Σευῆρος ἐπὶ
τὸν ἱερατικὸν τῆς Ἀντιόχου θρόνον ἄνεισι, χρηματιζούσης
τῆς πόλεως ἔτος πρῶτον καὶ ἑξηκοστὸν καὶ πεντακοσι-
οστόν, ἀνὰ τὸν Δῖον μῆνα, τῆς ἕκτης ἐπινεμήσεως τοῦ
 420

τηνικάδε κύκλου, κατὰ τήνδε τὴν γραφὴν χρηματιζούσης

πρῶτον τεσσαρακοστὸν καὶ ἑξακοσιοστὸν ἔτος. Ὃς
πατρίδα τὴν Σωζοπολιτῶν κληρωσάμενος, ἣ μία τοῦ
Πισιδῶν ἐστιν ἔθνους, δικανικοῖς πρώην ἐσχολάκει λόγοις
ἀνὰ τὴν Βηρυτίων· ἐκ δὲ τῆς τῶν νόμων ἀσκήσεως εὐθὺ
τοῦ ἁγίου μεταλαβὼν βαπτίσματος ἀνὰ τὸ ἱερὸν τέμενος

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 132, line 20

οἰκείου φροντιστηρίου, μεθ' ἑτέρων πολλῶν τὰ παρα-

πλήσια δοξαζόντων αὐτῷ. Ἔνθεν ἐπὶ τὴν βασιλέως
ἄνεισι πόλιν, ὑπέρ τε αὐτοῦ καὶ τῶν ἅμα αὐτῷ ἐξελη-
λαμένων πρεσβεύσων· καὶ Ἀναστασίῳ τῷ βασιλεῖ
γνώριμος καθίσταται, ὡς τὰ περὶ τούτων τῷ συγγράψαντι
τὸν Σευήρου βίον ἀνείληπται. Συνοδικὰς τοίνυν ἐπι-
στολὰς γράφων ὁ Σευῆρος ῥητῶς τὴν ἐν Καλχηδόνι
σύνοδον ἀνατεθεμάτικε· περὶ οὗ τὰ πρὸς Ἀλκίσωνά φησι
γράμματα ταυτὶ τὰ ῥήματα·
 “Τὰ μὲν συνοδικὰ Τιμοθέου τοῦ νῦν Κωνσταντινου-
πόλεως ἐδέχθη ἐνταῦθα ἐν Παλαιστίνῃ, ἡ δὲ καθαίρεσις
Μακεδονίου καὶ Φλαβιανοῦ οὐκ ἐδέχθη· ἀλλ' οὐδὲ τὰ
συνοδικὰ Σευήρου. Ἀλλὰ καὶ οἱ κομίσαντες ἐνταῦθα
ἀτιμασθέντες καὶ ὑβρισθέντες ἀξίως ἔφυγον τῆς πόλεως,
ἐπ' αὐτοὺς τοῦ δήμου τε καὶ τῶν μοναχῶν κινηθέντων.
Καὶ ἡ μὲν Παλαιστίνη ἐν τούτοις ἦν. Τῶν δὲ ὑπ'
Ἀντιόχειαν οἱ μὲν συναρπασθέντες ὑπήχθησαν, ἐξ ὧν
ἐστι καὶ Μαρῖνος ὁ Βηρυτοῦ ἐπίσκοπος· οἱ δὲ βίᾳ καὶ
ἀνάγκῃ συνέθεντο τοῖς συνοδικοῖς Σευήρου, ἀναθεματισμὸν
ἔχουσιν ἅμα τῆς συνόδου καὶ τῶν λοιπῶν τῶν εἰρηκότων
δύο φύσεις ἢ ἰδιότητας ἐπὶ τοῦ Κυρίου,

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 132, line 25

τὸν Σευήρου βίον ἀνείληπται. Συνοδικὰς τοίνυν ἐπι-

στολὰς γράφων ὁ Σευῆρος ῥητῶς τὴν ἐν Καλχηδόνι
σύνοδον ἀνατεθεμάτικε· περὶ οὗ τὰ πρὸς Ἀλκίσωνά φησι
γράμματα ταυτὶ τὰ ῥήματα·
 “Τὰ μὲν συνοδικὰ Τιμοθέου τοῦ νῦν Κωνσταντινου-
πόλεως ἐδέχθη ἐνταῦθα ἐν Παλαιστίνῃ, ἡ δὲ καθαίρεσις
Μακεδονίου καὶ Φλαβιανοῦ οὐκ ἐδέχθη· ἀλλ' οὐδὲ τὰ
συνοδικὰ Σευήρου. Ἀλλὰ καὶ οἱ κομίσαντες ἐνταῦθα
 421

ἀτιμασθέντες καὶ ὑβρισθέντες ἀξίως ἔφυγον τῆς πόλεως,

ἐπ' αὐτοὺς τοῦ δήμου τε καὶ τῶν μοναχῶν κινηθέντων.
Καὶ ἡ μὲν Παλαιστίνη ἐν τούτοις ἦν. Τῶν δὲ ὑπ'
Ἀντιόχειαν οἱ μὲν συναρπασθέντες ὑπήχθησαν, ἐξ ὧν
ἐστι καὶ Μαρῖνος ὁ Βηρυτοῦ ἐπίσκοπος· οἱ δὲ βίᾳ καὶ
ἀνάγκῃ συνέθεντο τοῖς συνοδικοῖς Σευήρου, ἀναθεματισμὸν
ἔχουσιν ἅμα τῆς συνόδου καὶ τῶν λοιπῶν τῶν εἰρηκότων
δύο φύσεις ἢ ἰδιότητας ἐπὶ τοῦ Κυρίου, τῆς σαρκὸς καὶ
τῆς θεότητος· οἱ δὲ μετὰ τὸ ἐξ ἀνάγκης συνθέσθαι μετα-
βαλλόμενοι ἀνεκαλέσαντο, ὧν εἰσιν οἱ ὑπὸ Ἀπάμειαν
ἐπίσκοποι· ἄλλοι δὲ καθόλου οὐκ ἠνέσχοντο συνθέσθαι,
ὧν εἰσιν Ἰουλιανὸς ὁ Βοστρῶν καὶ Ἐπιφάνιος ὁ Τύρου  
καὶ ἄλλοι τινές, ὥς φασι, τῶν ἐπισκόπων.

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 135, line 23

θριάμβου δίκην ἀνὰ τὰς λεωφόρους τῆς πόλεως ἀνά τε

τὴν ἱπποδρομίαν Λογγίνου τε καὶ Ἴνδου περιενεχθέντων,
καὶ τῶν ἐκ σιδήρου πεποιημένων ἁλύσεων ἀνὰ τοὺς αὐ-
χένας καὶ τὰς χεῖρας περιβεβλημένων. Ἐντεῦθεν καὶ
τὰ καλούμενα πρώην Ἰσαυρικὰ τοῖς βασιλικοῖς ἐσηνέχθη
θησαυροῖς· ἦν δὲ ἄρα τοῦτο χρυσίον ἐς ἕκαστον ἔτος τοῖς
βαρβάροις χορηγούμενον, πεντακισχιλίας ἕλκον λίτρας.
 36. Ἐπεκώμασαν οὐκ ἐς τὸ συνοῖσον σφίσι κατὰ τῆς
Ῥωμαϊκῆς ἐπικρατείας καὶ οἱ Σκηνῆται βάρβαροι, τά τε
τῆς μέσης τῶν ποταμῶν τά τε τῆς Φοινίκης ἑκατέρας καὶ
τὰ Παλαιστινῶν ληϊσάμενοι πράγματα. Οἵπερ κακῶς
παρὰ τῶν ἑκασταχοῦ στρατηγούντων παθόντες, ὕστερον
τὴν ἡσυχίαν ἤγαγον πρὸς Ῥωμαίους πασσυδὶ σπεισάμενοι.

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 157, line 2

 7. Ἀλλ' ἐπεὶ τῶν εἰρημένων ἐμνήσθημεν παθημάτων,

φέρε καὶ ἕτερα ἄττα τῶν ἀξιολόγων τῷ παρόντι προσθῶ-
μεν πόνῳ, ἅπερ εἰς ἡμᾶς ἐκ τῶν ἱστορησάντων ἐνηνέκται.
Ζωσιμᾶς ἀνήρ, γένος Φοῖνιξ, τῆς λεγομένης παραλίας,
κώμην Σίνδην πατρίδα κληρωσάμενος διέχουσαν τῆς τῶν
Τυρίων οὔτι σταδίους εἴκοσι, τὸν μονήρη διαθλεύων βίον,
οὕτως ταῖς τε ἀφέξεσι καὶ μεθέξεσι τῶν τροφῶν καὶ ταῖς
ἄλλαις ἀρεταῖς τοῦ βίου τὸν θεὸν εἰσοικισάμενος ὡς μὴ
μόνον διορᾶν τὰ μέλλοντα, ἀλλὰ καὶ πάσης ἀπαθείας  
 422

χάριν λαβεῖν, συνῆν τῶν τινι ἐπισήμων ἀνὰ τὴν Καί-

σαρος πόλιν, ἣ μιᾶς τῶν Παλαιστινῶν ἡγεῖται· ἦν δὲ
ἄρα οὗτος Ἀρκεσίλαος, ἀνὴρ εὐπατρίδης τε καὶ λόγιμος,
εὖ τε ἀξιωμάτων καὶ τῶν λοιπῶν τῶν κοσμούντων ἀνδρὸς
βίον ἥκων. Οὗτος ὁ Ζωσιμᾶς ἐν τῷ ἀκαρεῖ τῆς Ἀντιό-
χου πτώσεως ἀθρόον ἐπιστυγνάσας ὀλοφυρόμενός τε καὶ
μύχιον ἀνοιμώξας, δάκρυά τε τοσαῦτα σπείσας ὡς καὶ
τὴν γῆν ἐπιβρέξαι, θυμιατήριον ἐξῃτήσατο, καὶ πάντα
τὸν χῶρον ἐν ᾧ καθειστήκεισαν ἐπιθυμιάσας ἐπὶ γῆς
ἑαυτὸν ῥίπτει, προσευχαῖς τε καὶ λιταῖς τὸν θεὸν
ἱλεούμενος. Εἶτα πυνθανομένου τοῦ Ἀρκεσιλάου τί

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 168, line 10

Χριστοῦ τοῦ θεοῦ ἡμῶν αὖθις ἐς Ἱεροσόλυμα πέπομφε,  

τὸ θεῖον ὡς πρέπον γεραίρων, ὥσπερ καὶ πρότερον
ἀνετέθησαν. Τότε φησὶ τὸν Γελίμερα ὁ Προκόπιος ἐπὶ
γῆς ἐρριμμένον ἀνὰ τὸν ἱππόδρομον ἀντικρὺ τῆς βασιλέως
ἕδρας, ἔνθα καθῆστο τὰ δρώμενα θεώμενος Ἰουστινιανός,
ἐπειπεῖν τὸ θεῖον λόγιον τῇ σφετέρᾳ γλώσσῃ· Ματαιότης
ματαιοτήτων, τὰ πάντα ματαιότης.
 18. Φησὶ δὲ καὶ ἕτερον ἥκιστα μὲν ἱστορηθὲν ἄχρις
αὐτοῦ, ἀξιάγαστον δὲ καὶ παντὸς θαύματος ὑπερβολὴν
ἐκβαῖνον. Ἱστορεῖ δ' οὖν ὡς τὸ Λιβύων ἔθνος οἱ
Μαυρούσιοι ἐκ τῆς Παλαιστίνων ἀναστάντες γῆς τὴν
Λιβύην κατῴκησαν· εἶναι δὲ τούτους οὓς ἀναγράφει τὰ
θεῖα λόγια Γεργεσαίους καὶ Ἰεβουσαίους καὶ τὰ λοιπὰ
ἔθνη ὅσα πρὸς Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ κατεπολεμήθη. Τεκμη-
ριοῖ δὲ τὸν λόγον ἀληθῆ παντάπασι τυγχάνειν ἔκ τινος
ἐπιγράμματος, ὅπερ καὶ ἀναγνῶναι φησὶ τοῖς Φοινίκων
γράμμασι συγκείμενον· εἶναι δὲ τοῦτο ἀγχοῦ κρήνης,
ἔνθα στῆλαι δύο ἐκ λίθων λευκῶν πεποίηνται, ἐν αἷς
ἐγκεκόλαπται τάδε·

Ευάγριος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 223, line 26

θεοῦ δεδωρημένα γε αὐτῷ, τά τε παντοίως συνενεχθέντα,

ἅπερ ἡμῖν ὁμολογουμένως ἐς τὸν θεὸν ἀνακτέον.
 2. Οὗτος πρὸς τοῖς ἄλλοις ἅπασι διεσπούδακε μη-
δενὸς τῶν ὑποδίκων τῇ βασιλείᾳ αἷμα παντάπασιν ἐκχέαι.
Ἀμέλει τοιγαροῦν οὔτε Ἀλαμούνδαρον τῶν Σκηνητῶν
 423

Ἀράβων ἡγούμενον τό τε πολίτευμα αὐτόν τε καταπρο-

δόντα, ὡς πρόσθε μοι δεδιήγηται, ἀνεῖλε· μόνης δὲ νήσου
προσετίμησε σὺν γυναικὶ καὶ τῶν παίδων ἐνίοις, καὶ πρὸς
τὴν Σικέλων ἐξοικίσαι. Νααμάνην δὲ τὸν τούτου παῖδα,
μυρίων κακῶν ἐμπλήσαντα τὸ πολίτευμα, Φοινίκην τε
ἑκατέραν Παλαιστίνας τε ληϊσάμενον καὶ ἀνδραποδίσαντα
διὰ τῶν ἀμφ' αὐτὸν βαρβάρων, ὅτε Ἀλαμούνδαρος ἥλω,
πάντων αὐτοῦ θάνατον καταψηφισαμένων, ἐν ἐλευθέρᾳ
φυλακῇ φρουρεῖ, μηδὲν ἐπέκεινα κακῶν· ἃ καὶ ἐφ' ἑτέροις
ἀναρίθμοις πέπραχεν, ὡς ἕκαστα προσφόρως λελέξεται.
 3. Πέπομφε μὲν οὖν ὁ Μαυρίκιος στρατηγὸν τῶν
ἑῴων ταγμάτων πρῶτα μὲν Ἰωάννην Θρᾷκα γένος, ὅς
τινα μὲν πταίσας, τινὰ δὲ καὶ ἀναμαχεσάμενος, οὐδὲν ὅ
τι καὶ λόγου ἄξιον πέπραχε· μετ' αὐτὸν δὲ Φιλιππικὸν  
κῆδος πρὸς αὐτὸν ἔχοντα, τὴν ἑτέραν γὰρ ταῖν ἀδελφαῖν
αὐτοῦ γεγαμήκει.

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae (2734: 013)

“Corpus iuris civilis, vol. 3”, Ed. Schöll, R., Kroll, W.
Berlin: Weidmann, 1895, Repr. 1968.P. 81, line 39

Καὶ ὅσαι ἀρχαὶ ὑπατικαὶ ἤτοι κονσουλάριαι·

 Ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος Παλαιστίνης πρώτης οὕτως·

 τοῖς περιβλέπτοις χαρτουλαρίοις τρισὶ τοῦ
 θείου κουβουκλείου νομ. θʹ
 τῷ πριμικηρίῳ τῶν λαμπροτάτων τριβού-
 νων νοταρίων νομ. κδʹ
 τῷ αὐτοῦ βοηθῷ νομ. γʹ  
 τῇ τάξει τῶν ἐνδοξοτάτων ἐπάρχων ὑπὲρ
 προστάγματος νομ. μʹ
 Ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος Παλαιστίνης δευτέρας οὕτως·
 τοῖς περιβλέπτοις χαρτουλαρίοις τρισὶ τοῦ

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 82, line 3

Καὶ ὅσαι ἀρχαὶ ὑπατικαὶ ἤτοι κονσουλάριαι·

 424

 Ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος Παλαιστίνης πρώτης οὕτως·

 τοῖς περιβλέπτοις χαρτουλαρίοις τρισὶ τοῦ
 θείου κουβουκλείου νομ. θʹ
 τῷ πριμικηρίῳ τῶν λαμπροτάτων τριβού-
 νων νοταρίων νομ. κδʹ
 τῷ αὐτοῦ βοηθῷ νομ. γʹ  
 τῇ τάξει τῶν ἐνδοξοτάτων ἐπάρχων ὑπὲρ
 προστάγματος νομ. μʹ
 Ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος Παλαιστίνης δευτέρας
οὕτως·
 τοῖς περιβλέπτοις χαρτουλαρίοις τρισὶ τοῦ
 θείου κουβουκλείου νομ. θʹ
 τῷ πριμικηρίῳ τῶν λαμπροτάτων τριβού-
 νων νοταρίων νομ. κδʹ
 τῷ αὐτοῦ βοηθῷ νομ. γʹ
 τῇ τάξει τῶν ἐνδοξοτάτων ἐπάρχων ὑπὲρ
 προστάγματος νομ. μʹ

Φλάβιος Ιουστινιανός. 86, line 37

 προστάγματος νομ. λςʹ

 Ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος Αὐγουσταμνικῆς δευ-
τέρας οὕτως·
 τοῖς περιβλέπτοις χαρτουλαρίοις τρισὶ τοῦ
 θείου κουβουκλείου νομ. θʹ
 τῷ πριμικηρίῳ τῶν λαμπροτάτων τριβού-
 νων νοταρίων νομ. ιεʹ
 τῷ αὐτοῦ βοηθῷ νομ. γʹ
 τῇ τάξει τῶν ἐνδοξοτάτων ἐπάρχων ὑπὲρ
 προστάγματος νομ. λϛʹ
 Ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος Παλαιστίνης τρίτης
οὕτως·
 τοῖς περιβλέπτοις χαρτουλαρίοις τρισὶ τοῦ
 θείου κουβουκλείου νομ. θʹ
 τῷ πριμικηρίῳ τῶν λαμπροτάτων τριβού-
 νων νοταρίων νομ. ιεʹ
 τῷ αὐτοῦ βοηθῷ νομ. γʹ  
 τῇ τάξει τῶν ἐνδοξοτάτων ἐπάρχων ὑπὲρ
 προστάγματος νομ. λϛʹ
 425

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 351, line 34

ἀδικεῖται, ἐν αἰτίαις γινέσθω πᾶσι τρόποις αὐτὸς

ὁ τὴν ἀδικίαν πεπραχώς, εἴτε φροντιστὴς εἴτε μισθω-
τὸς εἴτε ὁστισοῦν τῶν αὐτοῦ εἴη. ἐξέστω δὲ αὐτῷ
πρὸς τὸ τῆς ἐπαρχίας διάστημα κατὰ τὸν νόμον τὸν
κοινὸν τὸν πάλαι κείμενον προθεσμίαν λαμβάνοντι
μηνύειν τὰ περὶ τούτων ἐκείνῳ πρὸς ὃν τὸ πρᾶγμα
ἀναφέρεται. ἀλλ' εἰ μὲν σύνεγγυς ἡ ἐπαρχία καθ-
έστηκεν ἐν ᾗ τοῦτο πράττεται, μιᾶς ἢ δύο μόνων
ἐπαρχιῶν ἐν μέσῳ καθεστωσῶν, τεσσάρων αὐτῷ μη-
νῶν διδόσθω προθεσμία· εἰ δὲ μεῖζον εἴη τὸ διά-
στημα, ἕξ· εἰ δὲ ἐκ Παλαιστίνης τυχὸν ἢ Αἰγύπτου ἢ
ἔκ τινος τῶν ἐθνῶν τῶν πορρωτέρω, μῆνες ὀκτὼ
πρὸς τοῦτο ἀρκέσουσιν· εἰ δὲ ἐκ τῶν ἑσπερίων ἐθνῶν
ἢ τῶν ἀρκτῴων ἢ τῶν ἐπὶ Λιβύης, τηνικαῦτα ὁ καὶ
τοῖς πρὸ ἡμῶν νομοθέταις αὐτάρκης δόξας εἶναι χρό-  
νος ὁριζέσθω, φαμὲν δὲ τὸν τῶν ἐννέα μηνῶν· ὥστε
ἐκεῖνον, εἰ μὲν αὐτῷ τῷ μεμηνυκότι πιστεύει, τὴν
δίκην ἐκείνῳ ταύτην ἐπιτρέπειν. εἰ δὲ ἀλλοιότερόν τι
πρὸς ἐκεῖνον φρονεῖ, ἕτερον γοῦν ἐκπέμπειν τὸν ὑπο-
δεξόμενον πᾶσι τρόποις τὴν ἐναγωγὴν καὶ πληρώσοντα
πάντως τὰ ψηφιζόμενα, εἰ μὴ ἔφεσις ἀκολουθήσειεν,

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 496, line 3t

γεῖν. Ἐκεῖνο μέντοι γίνεσθαί τε καὶ κρατεῖν βουλό-

μεθα τὸ τὰς σιτήσεις τοῦ περιβλέπτου δουκὸς ἐκεῖθεν
αὐτὸν κομίζεσθαι, ὁπόθεν ἂν ὁ τῆς ἐπαρχίας ἡγού-
μενος ἐκτάξειε· πρόδηλον ὂν ὡς οὐ μετὰ τοσαύτης
ἀδρανείας προσέξει τοῖς πράγμασιν ὡς μηδὲ τὰς οἰ-
κείας σιτήσεις ἀπαιτεῖν ἰσχῦσαι, εἰδὼς ὡς εἰ παρὰ
ταῦτά τι πράξειε, ποινὴν quinque χρυσίου λίτρας ζη-
μιωθήσεται.  

ΡΓ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΝΘΥΠΑΤΟΥ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ.

Ἐγράφη Ἰωάννῃ τῷ ἐνδοξοτάτῳ ἐπάρχῳ τῶν ἱερῶν
πραιτωρίων τὸ βʹ, ἀπὸ ὑπάτων καὶ πατρικίῳ.

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 496, line 18

 426

οὔσας καὶ πράττειν οὐδ' ὁτιοῦν τῶν ἐρρωμενεστέρων

δυναμένας, καὶ τοῦτο μὲν spectabilias κατεστήσαμεν,
τοῦτο δὲ αὐταῖς ηὐξήσαμεν τὰς σιτήσεις παρέδροις τε
καὶ τάξει, καὶ τὰ ἄλλα πάντα ἐφιλοτιμησάμεθα ἐφ-
έσεών τε ἀκούειν δεδώκαμεν· καὶ τὰς μὲν ταῖς τῶν
ἀνθυπάτων ἐπεκοσμήσαμεν τιμαῖς τὰς δὲ τῶν καλου-
μένων κομήτων καὶ ἑτέρας πραιτώρων καὶ μοδερα-
τώρων ἄλλας. καὶ ἀεί τι προσεξευρίσκοντες λαμπρὸν
τῇ καθ' ἡμᾶς πολιτείᾳ νέον δεδώκαμεν ἄνθος. εἰς
νοῦν δὲ ἡμῖν ἦλθε καὶ ἡ Καισαρέων μητρόπολις ἡ
Παλαιστίνης ἡγουμένη τῆς πρώτης ἣν ἐχρῆν καὶ πρὸ
τῶν ἄλλων μείζονος ἀπολαῦσαι τιμὴς, διότι καὶ πρώην
ἀνθύπατος αὐτὴν εἶχε, καὶ ἐφειστήκει αὐτῇ τοιαύτη
τις ἀρχή, καὶ ἐκ σεμνοτέρας εἰς ἐλάττω μετέβαλε,
μιᾶς μὲν ἔμπροσθεν τῆς ὅλης οὔσης Παλαιστίνης. εἰς
τρεῖς δὲ διαιρεθείσης μοίρας, καὶ οὐδὲ τῆς ἀνθυπα-
τείας αὐτῆς μεινάσης ἀλλ' εἰς ἀρχὴν ταύτην δὴ τὴν
ὀρδιναρίαν καλουμένην κατενεχθείσης· καίτοιγε ἀρ-
χαία τέ ἐστι καὶ ἀεὶ σεμνή, ἡνίκα τε αὐτὴν Στράτων
ἱδρύσατο πρῶτος ὃς ἐξ Ἑλλάδος ἀναστὰς γέγονεν
αὐτῆς οἰκιστής, ἡνίκα τε Οὐεσπασιανὸς ὁ τῆς θείας

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 496, line 22

έσεών τε ἀκούειν δεδώκαμεν· καὶ τὰς μὲν ταῖς τῶν

ἀνθυπάτων ἐπεκοσμήσαμεν τιμαῖς τὰς δὲ τῶν καλου-
μένων κομήτων καὶ ἑτέρας πραιτώρων καὶ μοδερα-
τώρων ἄλλας. καὶ ἀεί τι προσεξευρίσκοντες λαμπρὸν
τῇ καθ' ἡμᾶς πολιτείᾳ νέον δεδώκαμεν ἄνθος. εἰς
νοῦν δὲ ἡμῖν ἦλθε καὶ ἡ Καισαρέων μητρόπολις ἡ
Παλαιστίνης ἡγουμένη τῆς πρώτης ἣν ἐχρῆν καὶ πρὸ
τῶν ἄλλων μείζονος ἀπολαῦσαι τιμὴς, διότι καὶ πρώην
ἀνθύπατος αὐτὴν εἶχε, καὶ ἐφειστήκει αὐτῇ τοιαύτη
τις ἀρχή, καὶ ἐκ σεμνοτέρας εἰς ἐλάττω μετέβαλε,
μιᾶς μὲν ἔμπροσθεν τῆς ὅλης οὔσης Παλαιστίνης. εἰς
τρεῖς δὲ διαιρεθείσης μοίρας, καὶ οὐδὲ τῆς ἀνθυπα-
τείας αὐτῆς μεινάσης ἀλλ' εἰς ἀρχὴν ταύτην δὴ τὴν
ὀρδιναρίαν καλουμένην κατενεχθείσης· καίτοιγε ἀρ-
χαία τέ ἐστι καὶ ἀεὶ σεμνή, ἡνίκα τε αὐτὴν Στράτων
ἱδρύσατο πρῶτος ὃς ἐξ Ἑλλάδος ἀναστὰς γέγονεν
αὐτῆς οἰκιστής, ἡνίκα τε Οὐεσπασιανὸς ὁ τῆς θείας
 427

μνήμης, ὁ τῶν αὐτοκρατόρων εὐδοκιμώτατος. ὁ Τίτου

πατὴρ τοῦ τῆς εὐσεβοῦς μνήμης (ὅπερ αὐτῷ καὶ μό-
νον ἤρκει πρὸς ἅπασαν εὐδοξίαν) εἰς τὴν τῶν Καισά-
ρων αὐτὴν ὠνόμασε προσηγορίαν πρότερον

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 497, line 24

 Ταύτην τοίνυν πῶς οὐκ ἂν τιμήσαιμεν, καὶ ἐπ-

ανάξομεν αὐτὴν πρὸς τὸ τῆς ἀνθυπατείας αὐτῆς σχῆμα,
καὶ δώσομεν τῷ τὴν ἀρχὴν ἔχοντι ταύτην ἀνθυπάτῳ
τε εἶναι καὶ καλεῖσθαι; ὅπερ πράττομεν διὰ τοῦδε
τοῦ θείου πραγματικοῦ τύπου, καλεῖσθαι δὲ αὐτὸν
καὶ ἰδικὸν βουλόμεθα Καισαρεῦσι νόμον· ἀνθύπατόν
τε ἀποτελοῦμεν τὸν τὴν ἀρχὴν ἔχοντα, καὶ δίδομεν
αὐτῷ τὸ τοῖς περιβλέπτοις ἐγγράφεσθαι καὶ ἔχειν
ἅπαντα ὁπόσα ἴδια τῆς τοιαύτης ἐστὶν ἀρχῆς, ἀκούειν
τε τῶν ἐφεσίμων δικῶν ἄχρι decem librarum auri
ἐξ ἑκατέρας Παλαιστίνης εἰς αὐτὸν φερομένων, ἰσχυ-
ρόν τε τῷ παντὶ καθεστάναι, ὥστε καὶ τὰς ἡμετέρας
προστάξεις δύνασθαι κάλλιον καὶ ἐρρωμενέστερον ἐκ-
τελεῖν. χρήσεται δὲ καὶ τῇ σεμνῇ καὶ ἀρχαίᾳ τηβέννῳ
(φαμὲν δὲ τῇ περιπορφύρῳ στολῇ) ἐν ταῖς ἱερομηνίαις
αὐτὴν περιτιθέμενος, καὶ ἐγκαλλωπιζέσθω τοσαύτῃ
[περιτιθεὶς] τιμῇ καὶ πόλεων ἐξαρχέτω στρατιωτῶν
τε τοσούτων, καὶ πᾶν εἴ τι συμφέρον ἐστὶ καὶ τῷ δη-
μοσίῳ καὶ τοῖς ἡμετέροις ὑποτελέσι πραττέτω.

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 498, line 27

τε φυλάξας ηὐδοκίμησεν καὶ αὖθις ὅτι τοῦτο πράξει

διὰ τῶν ἤδη φθασάντων πεπείσμεθα· μάλιστα δὲ
πάντων φροντιεῖ τῆς τῶν πόλεων εὐταξίας, καὶ τοῦ
μηδένα εἶναι ταῖς πόλεσι δημοτικὸν θόρυβον. καὶ
γὰρ δὴ καὶ τοῦτο αὐτοῦ τῆς ἀρχῆς ἴδιον, ὃς δὴ παρα-
λαβὼν στασιάζουσαν τὴν χώραν ἔκ τε προφάσεων
ἑτέρων καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ διαφόρου τῶν θρησκευ-
μάτων εἰρηνικήν τε ἀπέδειξε καὶ πάσης ἀπήλλαξε
ταραχῆς. ὃ δὴ καὶ αὖθις αὐτῷ ποιεῖν ἐπιτρέπομεν,
καὶ εἴ ποτε τοιοῦτό τι γένοιτο, καὶ κατὰ τὴν δευτέ-
ραν ἐπιφοιτᾶν Παλαιστίνην καὶ καθιστᾶν τὸ ταράτ-
τον, καὶ μὴ συγχωρεῖν μηδ' ὁτιοῦν πράττεσθαι κατ'
ἐκείνην δύσκολον, καὶ μάλιστα δὴ κατ' ἐκείνην, ἐπειδή-
 428

περ ὁρῶμεν πολλοὺς ἐκεῖσε φυομένους θορύβους καὶ

οὐ μικρὰ τούτων ἀποτελέσματα καθεστῶτα.
 Εἰ δὲ δεηθείη καὶ στρατιωτῶν τῶν ἐγκαθημένων
τῇ χώρᾳ, καὶ τούτους αὐτῷ παρέξομεν ἐξ οὗπερ ἂν
ἡμεῖς συνίδωμεν γενναιοτάτου στρατιωτικοῦ καταλό-
γου, πρός τε τὴν τῶν πόλεων εὐκοσμίαν καὶ εὐταξίαν
τῶν τοὺς ἀγροὺς οἰκούντων, πρός τε τὴν τῶν δημο-
σίων εἴσπραξιν. τοῦ θείου πραγματικοῦ τύπου τοῦ

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 499, line 31

στάσεως ἐξάρχων, οὐδὲ χρήσεται οὔτε ζώνης οὔτε ἀξίας

οὔτε ἱερωσύνης οὔτε ἑτέρας τινὸς αἰτίας προνομίῳ
ἀλλ' ἑαυτὸν ἐξαρπάσει μόνον τῶν εὐθυνῶν τῷ ἀνεύθυ-
νος εἶναι. Ταῦτα τοίνυν δίδομεν καὶ ταύτῃ καθά-
περ εἰπόντες ἔφθημεν τῇ ἀρχῇ, καὶ φυλάττειν διηνε-
κῶς διὰ τοῦδε τοῦ θείου πραγματικοῦ βουλόμεθα
νόμου. καὶ τὴν σὴν δὲ ὑπεροχὴν φυλάττειν αὐτὰ
διηνεκῶς θεσπίζομεν, καὶ κατὰ τοῦτον ἐγγράφεσθαι
τὸν τρόπον ταῖς μερικαῖς διατυπώσεσι τῶν θρόνων
τῶν σῶν, καὶ γινώσκειν ἅπαντας εἰς τὸν ἐφεξῆς χρό-
νον Παλαιστίνους, ὅτι πάλιν αὐτοῖς τὸ τῆς ἀνθυπα-
τείας ἀποδέδοται δίκαιον, καὶ ὁ τῆς πρώτης Παλαι-
στίνης ἐξάρχων ἀνθύπατός ἐστιν αὐτοῖς ὡς πρότερον
καὶ τῆς ἔμπροσθεν ἀπηλλαγμένος ὀφρύος νῦν ἐπὶ μεί-
ζονος ἔσται τιμῆς ὀφειλομένης τῇ πόλει.

Φλάβιος Ιουστινιανός. Novellae P. 499, line 33

ἀλλ' ἑαυτὸν ἐξαρπάσει μόνον τῶν εὐθυνῶν τῷ ἀνεύθυ-

νος εἶναι. Ταῦτα τοίνυν δίδομεν καὶ ταύτῃ καθά-
περ εἰπόντες ἔφθημεν τῇ ἀρχῇ, καὶ φυλάττειν διηνε-
κῶς διὰ τοῦδε τοῦ θείου πραγματικοῦ βουλόμεθα
νόμου. καὶ τὴν σὴν δὲ ὑπεροχὴν φυλάττειν αὐτὰ
διηνεκῶς θεσπίζομεν, καὶ κατὰ τοῦτον ἐγγράφεσθαι
τὸν τρόπον ταῖς μερικαῖς διατυπώσεσι τῶν θρόνων
τῶν σῶν, καὶ γινώσκειν ἅπαντας εἰς τὸν ἐφεξῆς χρό-
νον Παλαιστίνους, ὅτι πάλιν αὐτοῖς τὸ τῆς ἀνθυπα-
τείας ἀποδέδοται δίκαιον, καὶ ὁ τῆς πρώτης Παλαι-
στίνης ἐξάρχων ἀνθύπατός ἐστιν αὐτοῖς ὡς πρότερον
καὶ τῆς ἔμπροσθεν ἀπηλλαγμένος ὀφρύος νῦν ἐπὶ μεί-
 429

ζονος ἔσται τιμῆς ὀφειλομένης τῇ πόλει.

 Ἐπίλογος. Τὰ τοίνυν παραστάντα ἡμῖν καὶ
διὰ τοῦδε τοῦ θείου πραγματικοῦ καὶ ἰδικοῦ δηλούμενα
νόμου ἡ σὴ ὑπεροχὴ ἔργῳ [καὶ λόγῳ] καὶ πέρατι παρα-
δοῦναι σπευσάτω.  

Φλάβιος Ιουστινιανός. Edictum contra Origenem (2734: 020)

“Scritti teologici ed ecclesiastici di Giustiniano”, Ed. Amelotti, M.,
Zingale, L.M.Milan: Giuffrè, 1977.P. 94, line 29

ἐπιστολῆς κατὰ τῶν Ὡριγένους δογμάτων

 Οὖτος τοίνυν ὁ προκείμενος Ὡριγένης καθάπερ τὸ τῆς ἐρημώσεως

βδέλυγμα ἐν
μέσωι τῆς ἀληθοῦς ἐκκλησίας γεγένηται καὶ πρεσβύτερος χειροτονηθεὶς
ὑπὸ τῆς κανονικῆς
τε καὶ μιᾶς χειρὸς ἀληθινῆς εἶχε τὸ ἀξίωμα τοῦ πρεσβυτέρου ψιλόν τε καὶ
μόνον καθάπερ
καὶ τὸ τῆς ἀποστολῆς εἶχεν ὁ κλέπτης καὶ προδότης Ἰούδας. ἀρξαμένου
γὰρ αὐτοῦ
βλασφήμους ὁμιλίας ὁμιλεῖν ὁ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ μακαρίτης Ἡρακλᾶς
ἐπίσκοπος ὡς
ἀροτὴρ καὶ ἀμπελουργὸς φιλαλήθης τοῦ τῆς ἐκκλησίας χωρίου τυγχάνων
ἐκ μέσου τοῦ
καλοῦ σίτου τοῦτον ἐξέτιλεν ὡς τοῦ πονηροῦ ζιζανίου ὄντα ἀληθῶς.
 Καὶ μετ' ὀλίγα· ἐκπεσὼν οὖν οὖτος ἐπὶ τὴν γῆν οὐρανόθεν ὡς ἀστραπή,
καθάπερ
ὁ τούτου πατὴρ ὁ διάβολος, θυμοῦ πνέων πολλοῦ καὶ δεινοῦ κατὰ τῆς
ἀληθείας ἐπὶ
τὴν καλουμένην Παλαιστίνην χώραν ἔπλευσε καὶ καθίσας ἐν τῆι
Καισαρέων μητρο-
πόλει κἀκεῖσε τὸ πρόσωπον ἀποκαλύψας ὅλον ἐξ ὅλου τοῦ καλύμματος,
καθάπερ ὁ
ἰχθὺς ἡ σηπία παρά τισι καλουμένη, ὅσπερ αὐτῶι καθ' ἡδονὴν ἐτύγχανε,
σκοτεινόν τε
καὶ μέλανα ἰὸν ἐξεμέσας ἐγγράφως ἀπετυπώσατο καὶ καθάπερ Ἰουδαικὸς
κάπηλος
προσχήματι ἀγαθοῦ πικρῶι γλυκὺ κατέμιξε. τί γὰρ ὁ κακομήχανος καὶ
μανιώδης
λέγει; ἦν, φησί, πρὸ σώματος ἡ ψυχὴ ἐν οὐρανοῖς προοῦσα, κἀκεῖσε,
 430

φησίν, ἁμαρτή-
σασαν ἐν φυλακῆι κατήγγισε, τουτέστιν ἐν τῶι σώματι κατέπεμψεν, εἰς
καθαρισμόν,  
φησί, καὶ σωφρονισμὸν τῶν ἐν οὐρανοῖς αὐτῆι γεγενημένων ἁμαρτιῶν.
πρῶτον
ἔνθεν εὐθὺς ὁ ἀσεβέστατος μυθολογεῖ καὶ μάχεσθαι τῆι ἀληθείαι θέλει.

Αποφθέγματα. patrum (collectio alphabetica) (2742: 001); MPG 65.P.

148, line 9

παρακαλῶν αὐτὸν δέξασθαι αὐτό. Ὁ δὲ γέρων οὐκ

ἤθελε λαβεῖν. Τότε λέγει αὐτῶ ὁ ἀδελφὸς, ὅτι Ἐὰν  
μὴ λάβῃς αὐτὸ, οὐκ ἔχω ἀνάπαυσιν. Λέγει αὐτῷ
ὁ γέρων· Εἰ οὐκ ἀναπαύῃ, ἰδοὺ δέχομαι αὐτό. Καὶ
ἔμεινεν ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνος ἕως τῆς τελευτῆς αὐτοῦ,
ὠφεληθεὶς ἀπὸ τῆς ἐργασίας τοῦ γέροντος.
 βʹ. Τούτῳ τῷ ἀββᾷ Γελασίῳ κατελείφθη ποτὲ παρὰ
γέροντός τινος, μοναχοῦ καὶ αὐτοῦ, περὶ τὴν Νικό-
πολιν τὴν οἴκησιν ἔχοντος, κελλίον καὶ τὸ περὶ αὐτὸ
χωρίον. Γεωργὸς δέ τις Βακάτου τοῦ τότε πρωτεύον-
τος τῆς Νικοπόλεως τῆς κατὰ Παλαιστίνην, συγγενὴς
ὢν τοῦ κοιμηθέντος γέροντος, προσελθὼν τῷ αὐτῷ
Βακάτῳ ἠξίου λαβεῖν τὸ αὐτὸ χωρίον, ὡς δῆθεν ἐκ
τῶν νόμων εἰς αὐτὸν ἐλθεῖν ὀφείλοντος. Ὁ δὲ (δρά-
στης γὰρ ἦν) αὐτοχειρὶ τὸ χωρίον λαβεῖν ἐπειρᾶτο
παρὰ τοῦ ἀββᾶ Γελασίου. Μὴ θέλων δὲ κελλίον μο-
ναχικὸν παραδοῦναι κοσμικῷ ὁ αὐτὸς ἀββᾶς Γελά-
σιος, οὐ παρεχώρει. Παρατηρησάμενος δὲ ὁ Βακάτος
τὰ ζῶα τοῦ ἀββᾶ Γελασίου μεταφέροντα τὰς ἐλαίας
τοῦ καταλειφθέντος χωρίου αὐτῷ, βιαίως ταῦτα ἀπο-
σπάσας, εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ τὰς ἐλαίας λαβὼν,

Αποφθέγματα. patrum (collectio alphabetica)

P. 148, line 32

ἀντεποιήθη, τῆς δὲ δεσποτείας τοῦ χωρίου οὐ παρεχώ-

ρησε, διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν. Ἐφ' ὃν ἐξαφθεὶς ὁ
Βακάτος, χρειῶν καὶ ἄλλων ἑλκουσῶν αὐτὸν (φιλόδικος
γὰρ ἦν), ἐπὶ Κωνσταντινούπολιν ὁρμᾷ, πεζῇ τὴν ὁδοι-
πορίαν ποιούμενος. Γενόμενος δὲ κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν,
τότε ὡς μεγάλου φωστῆρος λάμποντος τοῦ ἁγίου Συ-
 431

μεὼν, τὰ κατ' αὐτὸν ἀκούσας (ὑπὲρ ἄνθρωπον γὰρ ἦν),

ἐπεθύμησεν ὡς χριστιανὸς τὸν ἅγιον θεάσασθαι.
Ἰδὼν δὲ αὐτὸν ἀπὸ τοῦ στύλου ὁ ἅγιος Συμεὼν,
εὐθὺς εἰσελθόντα εἰς τὸ μοναστήριον, ἠρώτα· Πόθεν
εἶ, καὶ ποῦ πορεύῃ; Ὁ δέ φησιν· Ἀπὸ Παλαιστίνης
εἰμὶ, καὶ εἰς Κωνσταντινούπολιν ὑπάγω. Ὁ δὲ πρὸς
αὐτόν· Καὶ τίνος χάριν; Λέγει αὐτῷ ὁ Βακάτος·
Διὰ χρείας πολλάς· καὶ ἐλπίζω διὰ τῶν εὐχῶν τῆς
ἁγιωσύνης σου ἐπαναλῦσαι, καὶ προσκυνεῖν τὰ ἅγιά
σου ἴχνη. Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ ἅγιος Συμεών· Οὐ θέλεις,
ἀνέλπιστε τῶν ἀνθρώπων, εἰπεῖν ὅτι κατὰ τοῦ ἀνθρώ-
που τοῦ Θεοῦ ἀνέρχῃ. Ἀλλ' οὐκ εὔοδά σοι ἔσται, οὐδὲ ὄψει
ἔτι τὸν οἶκόν σου. Ἐὰν οὖν πείθῃ τῇ συμβουλίᾳ μου,
ἐντεῦθεν ἤδη ἀναλύσας πρὸς αὐτὸν ὁρμᾷς,

Αποφθέγματα. patrum (collectio alphabetica)

P. 149, line 23

καὶ ἀναχωρῆσαι. Καὶ ἐλθὼν ὁ γέρων εἰς τὸ διακονι-

κὸν, ἔστη εἰς προσευχήν· καὶ τῇ ὥρᾳ τῆς νυκτερι-
νῆς ψαλμῳδίας, συναχθέντων τῶν ἀδελφῶν, ἐξῆλθεν
ὁ γέρων ἔχων ἀκολουθοῦν αὐτὸ τὸ μειράκιον· μηδε-
νὸς τὸ γενόμενον εἰδότος, πλὴν αὐτοῦ, καὶ τοῦ κελ-
λαρίτου, ἕως τῆς αὐτοῦ τελευτῆς.
 δʹ. Ἔλεγον περὶ τοῦ ἀββᾶ Γελασίου, οὐχ οἱ μα-
θηταὶ αὐτοῦ μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ τῶν πυκνῶς
αὐτῷ παραβαλόντων διηγοῦντο, ὅτι ἐν τῷ καιρῷ τῆς
οἰκουμενικῆς συνόδου τῆς ἐν Καλχηδόνι, Θεοδόσιος
ὁ προκατάρξας ἐν Παλαιστίνῃ τοῦ κατὰ Διόσκορον
σχίσματος, προλαβὼν τοὺς ἐπισκόπους ἐπανελθεῖν
μέλλοντας ἐπὶ τὰς ἰδίας Ἐκκλησίας (παρῆν γὰρ καὶ
αὐτὸς ἐν Κωνσταντινουπόλει, διωχθεὶς ἀπὸ τῆς ἰδίας
πατρίδος ὡς ταραχαῖς ἀεὶ χαίρων), ὥρμησε πρὸς τὸν
ἀββᾶν Γελάσιον εἰς τὸ αὐτοῦ μοναστήριον, λέγων
κατὰ τῆς συνόδου, ὡς τὸ Νεστορίου δόγμα κυρωσά-
σης· διὰ τούτου νομίζων τὸν ἅγιον ὑφαρπάζει, πρὸς
συνεργίαν τῆς αὐτοῦ ῥᾳδιουργίας καὶ τοῦ κατ' αὐτὸν
σχίσματος.

Αποφθέγματα. patrum (collectio alphabetica)

P. 164, line 24
 432

ἱππικοῦ ἐπιτελουμένου κατέπεσεν· εἶτα ἀναστὰς παρ-

ῆλθε τὸν καταβεβληκότα, καὶ ἐνίκησε. Καὶ τὸ πλῆ-
θος ἀνεβόησεν· Ὁ Υἱὸς Μαρίας πέπτωκε καὶ ἐγήγερ-
ται καὶ ἐνίκησε. Ταύτης ἔτι τῆς φωνῆς λεγομένης,
ἐνέπεσεν ἡ περὶ τοῦ ἱεροῦ τοῦ Σεράπιδος φήμη τῷ
πλήθει, ὅτι ὁ μέγας Θεόφιλος ἀνελθὼν, τὸ τοῦ Σερά-
πιδος κατέστρεψεν εἴδωλον, καὶ τοῦ ναοῦ γέγονεν
ἐγκρατής.
 γʹ. Ἐδηλώθη τῷ μακαρίῳ Ἐπιφανίῳ τῷ ἐπισκόπῳ
Κύπρου παρὰ τοῦ ἀββᾶ τῆς μονῆς ἧς εἶχεν ἐν Πα-
λαιστίνῃ, ὅτι Εὐχαῖς σου οὐκ ἠμελήσαμεν τοῦ κανό-
νος ἡμῶν, ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς καὶ τὴν τρίτην καὶ
τὴν ἕκτην καὶ τὴν ἐννάτην ἐπιτελοῦμεν. Ὁ δὲ
καταγνοὺς αὐτῶν, ἐδήλωσεν αὐτοῖς λέγων, ὅτι Φανε-
ροί ἐστε ἀμελοῦντες τὰς ἄλλας ὥρας τῆς ἡμέρας
ἀργοῦντες ἀπὸ τῆς εὐχῆς. Δεῖ γὰρ τὸν ἀληθινὸν μο-
ναχὸν ἀδιαλείπτως ἔχειν τὴν εὐχὴν καὶ τὴν ψαλμῳ-
δίαν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.

Αποφθέγματα. patrum (collectio alphabetica)

P. 177, line 19

εἶπεν αὐτῷ· Καλῶς ἐποίησας. Καὶ πάλιν ηὔξατο

δεύτερον καὶ τρίτον. Καὶ λέγει αὐτῷ· Καλῶς
ἐποίησας. Ἀναστὰς οὖν ὁ γέρων, ἔλαβε καὶ ἔφαγε.
Καὶ μετὰ ταῦτα λέγει αὐτῷ· Ὅσον περιεπάτησας,
τοσοῦτον εἶ μακρὰν ἀπὸ τῆς κέλλης σου· ἀλλ' ἀνάστα,
ἀκολούθει μοι. Καὶ εὐθέως εὑρέθη εἰς τὸ κελλίον
αὐτοῦ. Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ γέρων· Εἴσελθε, ποίησον
ἡμῖν εὐχήν. Καὶ εἰσελθόντος τοῦ γέροντος, ἐκεῖνος
ἀφανὴς ἐγένετο.
 ϛʹ. Ἄλλοτε ὁ αὐτὸς ἀββᾶς Ζήνων περιπατῶν ἐν τῇ
Παλαιστίνῃ, καὶ κοπιάσας, ἐγγὺς σικυηλάτου ἐκάθι-
σε φαγεῖν, καὶ λέγει αὐτῷ ὁ λογισμός· Ἆρον ἑαυτῷ
ἓν σικύδιν, καὶ φάγε. Τί γάρ ἐστιν; Ὁ δὲ ἀποκρι-
θεὶς εἶπε τῷ λογισμῷ· Οἱ κλέπται εἰς κόλασιν ὑπ-
άγουσι. Δοκίμασον οὖν ἑαυτὸν ἐντεῦθεν, εἰ δύνασαι
τὴν κόλασιν ὑπενεγκεῖν. Καὶ ἀναστὰς ἔστη εἰς τὸ
καῦμα πέντε ἡμέρας, καὶ τηγανίσας ἑαυτὸν, εἶπεν·
Οὐ δύνασαι τὴν κόλασιν ὑπενεγκεῖν. Καὶ λέγει τῷ
 433

λογισμῷ· Εἰ οὐ δύνασαι, μὴ κλέπτε καὶ τρῶγε.

 ζʹ. Εἶπεν ὁ ἀββᾶς Ζήνων·

Αποφθέγματα. patrum (collectio alphabetica)

P. 241, line 37

γματά ἐστιν ἔντιμα ἐνώπιον Κυρίου· ὅταν ἄνθρω-

πος ἀσθενῇ, καὶ προστίθενται αὐτῷ πειρασμοὶ, καὶ
μετ' εὐχαριστείας δέχεται αὐτούς. Τὸ δὲ δεύτερόν
ἐστιν, ὅταν τις ποιῇ πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ καθαρὰ
ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ μηδὲν ἔχοντα ἀνθρώπινον. Τὸ
δὲ τρίτον, ὅταν τις ἐν ὑποταγῇ καθέζηται πατρὸς
πνευματικοῦ, καὶ πᾶσιν ἀποτάσσηται τοῖς ἰδίοις θε-
λήμασιν. Ἔχει δὲ οὗτος ἕνα στέφανον περισσόν. Ἐγὼ
δὲ τὴν ἀσθένειαν ᾑρησάμην.

Περὶ τοῦ ἀββᾶ Ἱλαρίωνος.

 Παρέβαλεν ὁ ἀββᾶς Ἱλαρίων ἀπὸ Παλαιστίνης εἰς

τὸ ὄρος, πρὸς τὸν ἀββᾶν Ἀντώνιον. Καὶ λέγει αὐτῷ
ὁ ἀββᾶς Ἀντώνιος· Καλῶς ἦλθες, ὁ ἑωσφόρος ὁ πρωῒ
ἀνατέλλων. Καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ ἀββᾶς Ἱλαρίων· Εἰ-
ρήνη σοι, ὁ στύλος τοῦ φωτὸς, ὁ τὴν οἰκουμένην φω-
τίζων.

Αποφθέγματα. patrum (collectio alphabetica)

P. 244, line 10

Ἀρχὴ τοῦ Κ στοιχείου. Περὶ τοῦ ἀββᾶ Κασιανοῦ.

 αʹ. Διηγήσατο ὁ ἀββᾶς Κασιανὸς, ὅτι Παρεβά-

λομεν ἐγώ τε καὶ ὁ ἅγιος Γερμανὸς εἰς Αἴγυπτον,
πρός τινα γέροντα. Καὶ φιλοξενήσας ἡμᾶς ἠρωτήθη
παρ' ἡμῶν· Τίνος ἕνεκεν ἐν τῷ καιρῷ τῆς ὑποδοχῆς
τῶν ξένων ἀδελφῶν, τὸν κανόνα τῆς νηστείας ἡμῶν,
ὡς ἐν Παλαιστίνῃ παρελάβομεν, οὐ φυλάττετε; Καὶ
ἀπεκρίθη λέγων· Ἡ νηστεία πάντοτε μετ' ἐμοῦ
ἐστιν· ὑμᾶς δὲ κατέχειν πάντοτε μεθ' ἑαυτοῦ οὐ δύ-
ναμαι· καὶ ἡ μὲν νηστεία καὶ χρήσιμόν ἐστι πρᾶγμα
 434

καὶ ἀναγκαῖον, τῆς ἡμετέρας δέ ἐστι προαιρέσεως·

τὴν δὲ τῆς ἀγάπης πλήρωσιν ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτεῖ ὁ
τοῦ Θεοῦ νόμος. Ἐν ὑμῖν οὖν δεχόμενος τὸν Χριστὸν,
χρεωστῶ μετὰ πάσης θεραπεῦσαι σπουδῆς. Ἐπὰν
δὲ ὑμᾶς προπέμψω, τὸν κανόνα τῆς νηστείας δύνα-
μαι ἀνακτήσασθαι.

Αποφθέγματα. (collectio anonyma) (e cod. Coislin. 126) (2742:

002)“”Histoires des solitaires égyptiens””, Ed. Nau, F., 12:1907;
13:1908; 14:1909; 17:1912; 18:1913; Révue de l'Orient Chrétien 12–14,
17–18.Apophthegm 39, line 2

μὴ ποιήσαντι ἔλεος, καὶ ὅσα τοιαῦτα. Καὶ λέγει αὐτῷ· Σώζου. Λέγει
ὁ μαγιστριανός· Ὑπάγεις; Λέγει αὐτῷ· Τί γὰρ θέλεις ἐξότε ὑγίανας;
Λέγει αὐτῷ ὁ μαγιστριανός· Τὸν θεὸν τὸν πέμψαντά σε, εἰπέ μοι τίς
εἶ. Λέγει αὐτῷ· Βλέψον εἰς ἐμέ. Ἐπιγινώσκεις τοῦτο τὸ ὀθόνιον ἀκρι-
βῶς; Λέγει αὐτῷ· Ναὶ, κύριε, ἐμὸν ἐστίν. Καὶ λέγει αὐτῷ ἐκεῖνος·
Ἐγώ εἰμι ὃν εἶδες νεκρὸν ἐῤῥιμένον ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ ἔῤῥιψάς μοι τὸ
λινούδιν. Καὶ ἀπέστειλέ με ὁ θεὸς ἰάσασθαί σε. Εὐχαρίστει οὖν διαπαν-
τὸς τῷ θεῷ. Καὶ ἀνῆλθε πάλιν δι' ἧς κατῆλθε θυρίδος. Καὶ ὑγιάνας
τὸν αἴτιον παντὸς ἀγαθοῦ θεὸν ἐδόξασεν.
 Ἄλλος τις μαγιστριανὸς ὑποστρέφων ἐπὶ Κων-
σταντινούπολιν ἀπὸ Παλαιστίνης, εἰς τὰ μέρη Τύρου ἀπαντᾷ τινὰ
πολυβλέποντα κατὰ τὴν ὁδὸν μηδένα ἔχοντα ὁδηγόν. Ὅστις τῆς φωνο-
βολίας τῶν ἱπποκόμων ἀκούσας, ἐπλαγίασε παρὰ τὴν ὁδὸν μικρὸν, καὶ
ἐκτείνας τὰς χεῖρας, ἐλεεινὰ καὶ πτωχὰ ἐλάλει ἐῤῥανιζόμενος παρ' αὐτοῦ
ἐλεημοσύνην. Ὁ δὲ περιφρονήσας, ἀντιπαρῆλθεν αὐτὸν, καὶ ἀπὸ
ὀλίγου διαστήματος μεταμεληθεὶς, ἔστησε τὸν ἵππον, καὶ λαβὼν τὸ
κερμοθυλάκιον αὐτοῦ ἐξήνεγκεν ἓν τριμίσιν, καὶ ἐπανέλυσε πρὸς τὸν
πτωχὸν δι' ἑαυτοῦ, καὶ παρέσχεν αὐτῷ τὸ τριμίσιον. Δεξάμενος δὲ
ἐκεῖνος εὔξατο αὐτῷ λέγων·

Αποφθέγματα. patrum (collectio systematica) (cap. 1–9) (2742:

005)“Les apophtegmes des pères. Collection systématique, chapitres i–
ix”, Ed. Guy, J.–C.Paris: Cerf, 1993; Sources chrétiennes 387.
Chap.4, paragraph 17, line 2

οὐκ ἔφαγον θῦμα. Καὶ λέγει αὐτῷ Ἐπιφάνιος· Ἐγὼ δὲ ἐξ

οὗ ἔλαβον τὸ σχῆμα οὐκ ἀφῆκά τινα κοιμηθῆναι ἔχοντά τι
κατ' ἐμοῦ, οὐδὲ ἐγὼ ἐκοιμήθην ἔχων τι κατὰ τινός. Καὶ
 435

λέγει αὐτῷ ὁ γέρων· Συγχώρησόν μοι· ἡ γὰρ σὴ πολιτεία

μείζων ἐστὶ τῆς ἐμῆς.
 Ἔλεγον περὶ τοῦ ἀββᾶ Ἑλλαδίου ὅτι ἐποίησεν εἴκοσι
ἔτη καὶ οὐκ ἦρε τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ἄνω ἰδεῖν τὴν
στέγην τῆς ἐκκλησίας.
 Ἔλεγον περὶ τοῦ ἀββᾶ Ζήνωνος ὅτι περιπατῶν ἐν τῇ
Παλαιστίνῃ καὶ κοπιάσας ἐκάθισε φαγεῖν ἐγγὺς σικυη-
λάτου. Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ λογισμός· Ἆρον σεαυτῷ ἓν σικύδιν
καὶ φάγε· τί γάρ ἐστιν; Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπε τῷ
λογισμῷ· Οἱ κλέπται εἰς κόλασιν ὑπάγουσιν· δοκίμασον
οὖν ἑαυτὸν εἰ δύνασαι ἐντεῦθεν ἤδη τὴν κόλασιν ὑπενεγκεῖν.
Καὶ ἀναστὰς ἔστη εἰς τὸ καῦμα πέντε ἡμέρας, καὶ τηγα-
νίσας ἑαυτὸν ἔλεγεν· Οὐ δύναμαι τὴν κόλασιν ὑπενεγκεῖν.
Λέγει οὖν τῷ λογισμῷ· Εἰ οὐ δύνασαι, μὴ κλέπτε καὶ
τρῶγε.  

Αποφθέγματα. patrum (collectio systematica) (cap. 1-9) Chap.8,

paragraph 32, line 3

 Εἶπε πάλιν· Ὁ φανερῶν καὶ δημοσιεύων τὰ καλὰ αὐτοῦ

ἔργα ὅμοιός ἐστι τῷ σπείροντι ἐπάνω τῆς γῆς, καὶ ἐλθόντα  
τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατέφαγεν αὐτά· ὁ δὲ κρύπτων
τὴν πολιτείαν αὐτοῦ ὡς ὁ ἐν αὔλαξι μέσον τῆς γῆς
σπείρων, ὃς καὶ θερίσει πολυπλασίονα.
 Εἶπε γέρων· Ἢ φεύγων φεῦγε τοὺς ἀνθρώπους, ἢ
ἐμπαίζων τοῖς ἀνθρώποις καὶ τῷ κόσμῳ μωρὸν σεαυτὸν
ποίησον.
 Εἶπέ τις τῶν πατέρων ὅτι παρὰ τὸν ποταμὸν πλησίον
τῆς κώμης ἔνθα ὁ μακάριος Σιλουανὸς διῆγεν ἐν
Παλαιστίνῃ ἔμενεν ἀδελφὸς προσποιούμενος μωρίαν. Ὅταν
γὰρ ὑπήντα αὐτῷ ἀδελφὸς εὐθέως ἐγέλα. Καὶ λοιπὸν
ἕκαστος κατελίμπανεν αὐτὸν καὶ ἀπήρχετο. Συνέβη δὲ τρεῖς
τῶν πατέρων παραβαλεῖν τῷ ἀββᾷ Σιλουανῷ, καὶ μετὰ τὸ
ποιῆσαι εὐχὴν ᾔτησαν αὐτὸν ἀποστεῖλαί τινα σὺν αὐτοῖς
ὅπως θεάσωνται τοὺς ἀδελφοὺς ἐν τοῖς κελλίοις αὐτῶν.
Καὶ ἔλεγον αὐτῷ· Ποίησον ἀγάπην καὶ παράγγειλον τῷ.
ἀδελφῷ ἵνα πρὸς πάντας λάβῃ ἡμᾶς. Ὁ δὲ γέρων εἶπε τῷ
ἀδελφῷ ἐπὶ αὐτῶν· Πρὸς πάντας τοὺς ἀδελφοὺς ἆρον
αὐτούς. Κατ' ἰδίαν δὲ παρήγγειλεν αὐτῷ λέγων· Βλέπε μὴ
λάβῃς αὐτοὺς πρὸς τὸν σαλὸν ἀδελφὸν ἵνα μὴ σκανδα
 436

Βασίλειος θεολόγος. Sermones xli (2800: 002); MPG 85.P. 337, line 21

λίους εὐθὺς ἀνηγρεύσαντο. Δευτέρα τῆς σαγήνης

βολὴ, καὶ εἰς πεντακισχιλίους ἡρπάζετο. Ἴσως πο-
θεῖτε γνῶναι τὸ δέλεαρ, ᾧ χρησάμενοι τοὺς πεντα-
κισχιλίους ἐζώγρησαν. Χωλός τις ἦν πρὸ τῆς
ὡραίας πύλης, ᾧ τὰς τῶν ποδῶν βάσεις ἡ φύσις διὰ
πάθους συλήσασα, τῇ χάριτι παρέδωκε χαλκεύειν
ὡς βούλεται. Τοῦτον ὁ Πέτρος τῷ ἀγκίστρῳ περι-
δήσας τῆς πίστεως, δῆμον ὅλον δεσμώτην διὰ τῆς
ἑαυτοῦ γλώττης εἰργάσατο. Γίνεται καὶ Κορνήλιος
ἐκεῖνος ὁ μέγας τῆς σαγήνης θήρα ταύτης. Οὕτω
τοὺς κατὰ Παλαιστίνην ἀγρεύσαντες, ἔφερον ἐπὶ τὰς
νήσους τὴν τέχνην τῆς χάριτος, τὴν θάλατταν μετὰ
τὴν ἤπειρον σαγηνεύοντες. Κύπρον εἶδον, Ἀντιόχειαν
εἶχον. Παμφυλία μετὰ τοῦτο κατείχετο· Μακεδονία
σεσύλευτο· Θρᾴκη προσέτρεχεν, Ἑλλὰς μετὰ τῆς
γλώττης ἠγρεύετο. Ῥώμη, τὸ διάδημα κρύψασα, τῷ
τοῦ σταυροῦ προσεκύνει κηρύγματι. Ἀλλεπάλλη-
λαι πόλεις αὐτομάτως τῶν ἀποστολικῶν δικτύων τὴν
θήραν ἠσπάζοντο. Οὐκ ἐπαύσαντο βάλλοντες, ἕως ὁ
τῆς οἰκουμένης περίβολος τοῖς δεσποτικοῖς

Μάρκος Διάκονος. Vita Porphyrii episcopi Gazensis (2806:

001)“Marc le Diacre. Vie de Porphyre, évêque de Gaza”, Ed. Grégoire,
H., Kugener, M.–A.Paris: Les Belles Lettres, 1930.Chap.4, line 1

τοῦ εἰρημένου ἀνδρείου ἀνδρὸς προσέρχομαι τῷδε τῷ συγ-

γράμματι, αἰτούμενος δι' αὐτῶν τὴν παρὰ τοῦ κυρίου Ἰησοῦ
Χριστοῦ χάριν τε καὶ βοήθειαν εἰς τὸ δυνηθῆναι, οἵᾳ
δήποτε προφάσει, τὴν ἀρετὴν τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς διηγή-
σασθαι. Αἰτῶ δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας τῷδε τῷ συγγράμματι
μὴ ἀπιστεῖν τοῖς λεγομένοις· αὐτόπτης γὰρ τῆς ἀρετῆς
τοῦ ἀνδρὸς ἐγενόμην, συνοικήσας καὶ συμπλεύσας καὶ
συγκακουχηθεὶς αὐτῷ ἕως τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς
ἐνθάδε αὐτοῦ ζωῆς. Ἔνθεν δὲ ἀρχή μοι γένηται τοῦ τῆς
διηγήσεως λόγου.  
 Γάζα πόλις ἐστὶν τῆς Παλαιστίνης ἐν μεθορίῳ τῆς
Αἰγύπτου ὑπάρχουσα, οὐκ ἄσημος δὲ αὕτη τυγχάνουσα,
 437

ἀλλὰ καὶ πολύανδρος καὶ τῶν ἐμφανῶν πόλεων οὖσα·

ἤκμαζεν δὲ ἐν αὐτῇ κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἡ περὶ τὰ εἴδωλα
τῶν ἀνθρώπων μανία. Ταύτης τὴν ἱερωσύνην ἀπεδέξατο
ὁ παρ' ἡμῶν εὐφημούμενος Πορφύριος, πατρίδα μὲν
ἐσχηκὼς τὴν ἐπουράνιον Ἱερουσαλήμ (εἰς ταύτην γὰρ
καὶ ἀπεγράψατο), τὴν δὲ ἐπίγειον τὴν Θεσσαλονικέων.
Γένος δὲ ἦν αὐτοῦ ἐπίσημον. Τούτῳ θεῖος ἔρως ὑπεις-
ῆλθεν καταλεῖψαι πατρίδα καὶ λαμπρότητα γένους καὶ
πλοῦτον ἄπειρον καὶ ἀσπάσασθαι τὸν μονήρη βίον, καὶ

Μάρκος Διάκονος. Vita Porphyrii episcopi Gazensis

Chap.54, line 9

εὐλογήσαντες τήν τε δέσποιναν καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς καὶ

τὸν βασιλέα, ἐξῆλθον.
 Παρεκάλεσαν δὲ καὶ πρὸς τὸν βασιλέα εἰσελθεῖν, καὶ
μηνυθέντες εἰσῆλθον. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐπηρώτα αὐτοὺς εἰς
τελείως ἀπηλλάγησαν καὶ εἰ ἐχαρίσατο αὐτοῖς τινα ἡ
αὐγοῦστα, αὐτοὶ δὲ εἶπαν ὅτι Τελείως ἀπηλλάγημεν,
σῳζομένης τῆς εὐσεβείας ὑμῶν καὶ τῆς θεοφιλεστάτης
ὑμῶν συμβίου καὶ τοῦ θεοφυλάκτου ὑμῶν τέκνου, καὶ πολλὰ
καὶ μεγάλα ἐστὶν τὰ χαρισθέντα ἡμῖν. Εὐθέως δὲ καὶ ὁ
βασιλεὺς ἐκέλευσεν τοῖς ἐπάρχοις ληγατεῦσαι αὐτοῖς ἀπὸ
δημοσίων Παλαιστίνης ἀνὰ χρυσοῦ λίτρας εἴκοσι. Δέδωκεν
δὲ καὶ αὐτὸς εἰς λόγον δαπανημάτων ἀνὰ δράκαν μίαν,
ἅπερ εὑρέθησαν ἀνὰ νομισμάτων πεντήκοντα. Πολλὰ δὲ
καὶ αὐτὸν εὐλογήσαντες ἐξῆλθον. Ἐποιήσαμεν δὲ ἐν τῇ  
πόλει ἄλλας ἡμέρας τρεῖς ἕως οὖ ἐλάβομεν τὴν ληγατιῶνα
τῶν τεσσαράκοντα λιτρῶν, καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐμβαλό-
μενοι, ἐπλεύσαμεν τῇ κατὰ Γαζαίους Ξανθικοῦ τρίτῃ καὶ
εἰκάδι, κατὰ δὲ Ῥωμαίους Ἀπριλλίου ὀκτωκαιδεκάτῃ. Ὁ δὲ
λαμπρότατος Κυνήγιος μεθ' ἡμᾶς ἐξῆλθεν, χρησάμενος τῷ
δημοσίῳ δρόμῳ.

Alexander Scr. Eccl., Inventio crucis (fort. auctore Alexandro alio)

(2860: 001); MPG 87.3.P. 4049, line 43

ἐποιήσατο, θῆρες ἄγριοι οὗτοι καὶ πᾶν εἶδος κακίας

μετερχόμενοι, καὶ σφοδρῶς κατὰ τῶν Χριστιανῶν
ἐπιμαινόμενοι. Συνεβασίλευσε δὲ αὐτοῖς κατὰ τὴν
Βρετανίαν Κώστας ὁ μέγας, ὁ τοῦ μεγάλου Κων-
 438

σταντίνου πατὴρ, ἀνὴρ τὰ πάντα γαληνότατος καὶ

πραότατος, εὐσέβειαν ἀσπαζόμενος, καὶ εἴδωλα
μυσαττόμενος, καὶ λίαν τοὺς Χριστιανοὺς ἀποδεχόμε-
νος.
 Ὁ δὲ Κωνσταντῖνος ἔτι ὑπάρχων παῖς παρὰ τῷ
τῆς Ἑῴας τυράννῳ ἐτρέφετο, παιδευόμενος τὴν Ἑλ-
ληνικὴν σοφίαν, ὅθεν αὐτῷ καὶ ἐν Παλαιστίνῃ ὄντι
καὶ θεωροῦντι, ὅσα πάσχουσιν οἱ δοῦλοι Χριστοῦ,
ἐδάκνετο ἡ ψυχή. Ἦν γὰρ μισοπόνηρος ἐκ παιδόθεν.
Τὸν δὲ Διοκλητιανὸν ἐν Δαλματίᾳ διάγοντα κατέλαβε
θεήλατος ὀργὴ, καὶ ὀγκωθεὶς τὸ σῶμα εἰς πολλὰ
διεῤῥήγνυτο μέρη, τῆς βλασφήμου αὐτοῦ γλώσσης
σαπείσης ἐν τῷ λάρυγγι αὐτοῦ καὶ πλῆθος σκωλή-
κων ἀναβρισάσης. Οὕτως ἀπέῤῥηξε τὸ πνεῦμα. Ὁ δὲ
Ἑρκούλιος ἐν Ταρσῷ τῆς Κιλικίας κατέστρεψε τὸν
βίον.

Ολυμπιόδωρος. Commentarii in Jeremiam (in catenis) (2865: 003);

MPG 93.Vol. 93, p. 629, line 46

Ἰσραὴλ, ὁ νοῦς ὁ ὁρῶν Θεὸν, ὃν καὶ ἡδέως ὁρᾷ

ὥσπερ ἀπαρχήν τινα γεννημάτων. Λέγεται οὖν
Ἰσραὴλ ποτὲ μὲν ὁ Ἰουδαίων λαὸς, ποτὲ δὲ οἱ δι-
ορατικώτεροι, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ πατριάρχης καὶ ὁ κατὰ
σάρκα ἐξ Ἰσραὴλ Χριστός.
 Κατὰ ἔλεος, φησὶ, καὶ ἀγάπην ἔχρισά σε εἰς προ-
φήτην· οὐ γὰρ ἐκ κατορθωμάτων τὰ χαρίσματα.
 »Καὶ ἐπορεύθησαν ὀπίσω τῶν ματαίων.» Τῶν
εἰδώλων καὶ τῶν τρόπων τῆς κακίας.
 Εἰς τὸν Κάρμηλον.» Ὄρος τοῦτο τῆς Παλαι-
στίνης. Ἑρμηνεύεται δὲ ἐπίγνωσις περιτομῆς· δι'
ἧς ἀποτέμνομεν τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ τῶν φαύλων.
 »Διέλθετε εἰς νήσους Χεττιείμ.» Τινὲς μὲν Κυ-
πρίους φασὶ, τινὲς δὲ Ἰνδῶν ἕθνη. Ὁ Κηδὰρ τοῦ
Ἰσμαὴλ ἀπόγονος· σημαίνονται δὲ διὰ τούτου τὰ
Σαρακηνῶν ἔθνη. Ἑρμηνεύεται δὲ σκοτασμός· φασὶ
δὲ καὶ ὀστρακίνην δηλοῦσθαι διὰ τοῦ Κηδάρ.
 »Ἐπ' αὐτὸν ὠρύοντο λέοντες.» Λέοντες πρὸς
μὲν τὸ ῥητὸν οἱ Βαβυλώνιοι, πρὸς δὲ διάνοιαν ἀνήμε-
ροι δαίμονες.
 439

Ολυμπιόδωρος. Commentarii in Jeremiam (in catenis) Vol. 93, p. 649,

line 37

ΚΕΦΑΛ. ΙΑʹ.

 »Τάδε λέγει Κύριος· Ἐπικατάρατος ὁ ἄνθρωπος,

ὂς οὐκ ἀκούσεται τῶν λόγων.» Ὁ Θεὸς καταρᾶται,
ἀλλ' οἱ τοὺς θείους παραβαίνοντες νόμους ἑαυτοῖς
ἐπισπῶνται τὰ δεινά.
 »Τοῦ δοῦναι αὐτοῖς γῆν ῥέουσαν γάλα, καὶ μέλι.»
Πρὸς μὲν ἱστορίαν, τὴν Παλαιστίνην· πρὸς δὲ διά-
νοιαν, τὴν Ἐκκλησίαν· γάλα μὲν ποτίζουσαν τοὺς ἀρ-
τιφύτους, μέλι δὲ τοὺς δυναμένους ἀπογεύσασθαι
τῶν τελειοτέρων μαθημάτων.
 »Καθὼς ἡ ἡμέρα αὕτη. Καὶ ἀπεκρίθην, καὶ εἶπα,
Γένοιτο, Κύριε.» Τὴν θεοφάνιον ἡμέραν τοῦ Σωτῆ-
ρος ὁ προφήτης προβλέπει, καθ' ἣν ταῦτα τοῖς πι-
στοῖς δέδοται, ἣν καὶ εὐχόμενος παραγενέσθαι,
φησὶ, Γένοιτο, Κύριε.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. (2871: 001)

“Ioannis Malalae chronographia”, Ed. Dindorf, L.Bonn: Weber, 1831;
Corpus scriptorum historiae Byzantinae.P. 58, line 3

πατρὶ Θάῤῥᾳ λέγων, Τί πλανᾷς τοὺς ἀνθρώπους διὰ κέρδος; οὐκ

ἔστι γὰρ ἄλλος θεός, εἰ μὴ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὁ δημιουργήσας τὰ
ὁρώμενα ταῦτα πάντα· καὶ λαβὼν ἔκλασε τὰ ἀγάλματα πάντα,
καὶ ἀνεχώρησεν ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Μεσοποταμίαν,
καθὼς Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου, ὁ σοφὸς χρονογράφος, ἐξέθετο.
 Ἐν δὲ τοῖς χρόνοις τοῦ Ἀβραὰμ ἦν καὶ ὁ Μελχισεδέκ, ἀνὴρ
θεοσεβής, ἐθνικός, καταγόμενος ἐκ τοῦ γένους Σίδου, υἱοῦ Αἰ-
γύπτου, βασιλέως τῆς Λιβύης χώρας· ἐξ οὗ Αἰγύπτιοι κέκλην-  
ται. ὅστις Σίδος ἐκ τῆς Αἰγύπτου ἐπελθὼν παρέλαβε τὴν χώραν
τῶν λεγομένων Χαναναίων ἐθνικῶν, τοῦτ' ἐστὶ τὴν νῦν λεγομέ-
νην Παλαιστίνην. καὶ ὑποτάξας αὐτὴν ᾤκησεν ἐκεῖ ἐν αὐτῇ· καὶ
κτίζει πόλιν, ἣν ἐκάλεσε Σιδόνα εἰς ὄνομα ἴδιον, ἥτις νῦν ἐστιν
ὑπὸ τὴν Φοινίκην χώραν. καὶ λοιπὸν ἐκ τοῦ γένους τοῦ Σίδου
κατήχθη ὁ Μέλχι, ὁ πατὴρ τοῦ Σεδέκ, γενόμενος ἱερεὺς καὶ βα-
σιλεὺς ἐπεκλήθη Μελχισεδέκ, ὡς προγέγραπται. οὗτος οὖν ὑπῆρ-
χεν ἱερεὺς καὶ βασιλεὺς τῶν Χαναναίων, καὶ ἔκτισε πόλιν ἐν τῷ
ὄρει τῷ λεγομένῳ Σιών, ἥντινα ἐκάλεσε Σαλήμ, ὅπερ ἐστὶν εἰ-
ρήνης πόλις. καὶ ἐβασίλευσεν ἐν αὐτῇ ἔτη ριγʹ, καὶ τελευτᾷ, δί-
 440

καιος καὶ παρθένος, καθὼς Ἰώσηπος ἐν τῇ ἀρχαιολογίᾳ ἐξέ-

θετο. καὶ Ἰωάννης δὲ καὶ Κύριλλος, οἱ ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι,
τὰ αὐτὰ εἶπον.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 69, line 15

 Ἡ δὲ δύσις, ὅ ἐστι τὰ ἐπὶ τὴν Ἰταλίαν, ἦν τότε ἀβασίλευ-

τος, διοικουμένη δὲ ἀπὸ τῶν υἱῶν Πίκου τοῦ καὶ Διὸς καὶ τοῦ
γένους αὐτῶν. ἐν οἷς χρόνοις ἐτελεύτησε Μωσῆς καὶ Ἀαρὼν ἐν
τῇ ἐρήμῳ· καὶ ἐδιοίκει τὸν Ἰσραὴλ Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυή, ὡς
προείρηται. ὅστις πολεμῶν παρέλαβε τὴν Ἰεριχὼ καὶ τὴν ἀνω-
τέρω εἰρημένην πόλιν Ἱερουσαλήμ, ἥντινα μετεκάλεσεν ὁ αὐτὸς
Ἰησοῦς, υἱὸς Ναυή, Ἰεβοῦν. αὐτὸς δὲ παραλαβὼν τὴν χώραν
ᾤκησε τὴν λεγομένην πόλιν Συχέμ, μετακαλέσας αὐτὴν Νεάπο-
λιν. καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν Ἰησοῦ, υἱοῦ Ναυή, τοῦ ποιήσαντος
περᾶσαι τὸν λαὸν τῶν Ἰουδαίων τὸν Ἰορδάνην ποταμὸν κατὰ κέ-
λευσιν θεοῦ καὶ ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν τῆς Παλαιστίνης χώραν καὶ σάλ-
πιγγι μυστικῇ λῦσαι τὰ τείχη Ἰεριχώ, μετὰ δὲ τοῦτον ἡγεῖτο τοῦ
Ἰσραὴλ Φινεές· μετὰ δὲ Φινεὲς ἐδιῴκουν τὸν Ἰσραὴλ ιγʹ κριταί,
ἐπιλεγέντες ἐκ τοῦ λαοῦ.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 139, line 10

μαντρον ἔχει ἐλαίαν ἐν τῷ ὤμῳ. προσεσχηκυῖα δὲ ἐπὶ τὸν ὠμο-  

πλάτην αὐτοῦ τὸν δεξιὸν εἶδε τὸ Πελόπειον σύσσημον ἔχοντα
αὐτόν· καὶ περιεπτύξατο τὸν Ὀρέστην, καὶ ἐκέλευσεν ἀνενεχθῆ-
ναι τὰ πλοῖα εἰς τὴν γῆν καὶ τοὺς ἐν αὐτοῖς ναύτας· καὶ νεωλκή-
σαντες αὐτὰ ἔμειναν τὸν χειμῶνα.
 Τοῦ δὲ θέρους καταφθάσαντος, τὴν Ἰφιγένειαν καὶ τὸ ὁλό-
χρυσον ἄγαλμα τῆς Ἀρτέμιδος λάθρᾳ λαμβάνων ὁ Ὀρέστης καὶ
ὁ Πυλάδης ἔφυγον διὰ ὧν εἶχον ἰδίων πλοίων· καὶ ἀντεπέρασαν
ἐπὶ τὴν χώραν τῶν Ἀδιαβηνῶν. κἀκεῖθεν ἦλθον εἰς τὴν ἀνατο-
λὴν εἰς τὸ Σαρακηνικὸν λίμιτον· καὶ ἀνῆλθον εἰς τὴν χώραν τῆς
Παλαιστίνης ἐπὶ τὴν Τρικωμίαν. καὶ προσεσχηκότες οἱ τῆς
Τρικωμίας τὸ ἱερατικὸν τῆς Ἰφιγενείας σχῆμα, ἐδέξαντο αὐτὴν
ἐν τιμῇ· καὶ διέτριβον ἐκεῖ, τοῦ Ὀρέστου ληφθέντος ἐκεῖ καὶ
μαινομένου. κτίσαντες δὲ οἱ Τρικωμῖται ἱερὸν Ἀρτέμιδος μέγα,
παρεκάλεσαν τὴν Ἰφιγένειαν θυσιάσαι Ἀρτέμιδι κόρην παρθένον,
καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς ἐπιθεῖναι τῇ κώμῃ· ἥντινα κόρην ὀνόματι
Νύσσαν προσαγαγόντες αὐτῇ ἐποίησαν θυσίαν Ἀρτέμιδι. καὶ
ποιήσαντες τῆς σφαγιασθείσης κόρης στήλην χαλκῆν τυχαίας, ἐκά-
 441

λεσε τὴν πόλιν τὴν πρῴην οὖσαν κώμην πόλιν Νύσσαν ἡ Ἰφι-
γένεια εἰς ὄνομα τῆς ὑπ' αὐτῆς σφαγιασθείσης κόρης, ποιήσασα
αὐτῇ καὶ βωμόν, ἐν ᾧ ἐπέγραψε ταῦτα·

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 140, line 4

καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς ἐπιθεῖναι τῇ κώμῃ· ἥντινα κόρην ὀνόματι

Νύσσαν προσαγαγόντες αὐτῇ ἐποίησαν θυσίαν Ἀρτέμιδι. καὶ
ποιήσαντες τῆς σφαγιασθείσης κόρης στήλην χαλκῆν τυχαίας, ἐκά-
λεσε τὴν πόλιν τὴν πρῴην οὖσαν κώμην πόλιν Νύσσαν ἡ Ἰφι-
γένεια εἰς ὄνομα τῆς ὑπ' αὐτῆς σφαγιασθείσης κόρης, ποιήσασα
αὐτῇ καὶ βωμόν, ἐν ᾧ ἐπέγραψε ταῦτα· Τοὺς ἐκ Σκυθίης φεύ-
γοντας δέχνυσο, θεὰ πόα Νύσα. ἅτινα ἕως νῦν ἐγγέγραπται.  
 Τοῦ δὲ Ὀρέστου ἀναλαβόντος τὰς ἰδίας φρένας, ἡ Ἰφιγένεια
εἶδεν ἐν ὁράματι ἔλαφον λέγουσαν αὐτῇ, Φεῦγε ἐκ τῆς χώρας
ἐκείνης. καὶ ἀναστᾶσα τῷ πρωὶ ἅμα τῷ Ὀρέστῃ καὶ τῷ Πυ-
λάδῃ ἔφυγεν ἐπὶ τὴν πάραλον τῆς Παλαιστίνης· κἀκεῖθεν ἀπο-
πλεύσαντες ἦλθον ἐπὶ τὴν Συρίαν κατὰ τὸν χρησμόν.
 Ὁ δὲ βασιλεὺς τῆς Σκυθίας ὀνόματι Θόας ἀκούσας ὅτι
τὸ ἄγαλμα τῆς Ἀρτέμιδος τὸ ὁλόχρυσον ἔλαβεν ἡ Ἰφιγένεια καὶ
ἔφυγεν, ἐξέπεμψε Σκύθας πολλοὺς καταδιώκοντας αὐτήν, εἰρη-
κὼς αὐτοῖς ὅτι Μὴ ὑποστρέψητε εἰς τὴν Σκυθίαν, εἰ μὴ τὸ ἄγαλ-
μα τὸ ὁλόχρυσον τῆς Ἀρτέμιδος ἀγάγητέ μοι μεθ' ἑαυτῶν. οἱ
δὲ καταδιώκοντες καὶ ἐπιζητήσαντες πανταχῇ ἔφθασαν τὴν
Παλαιστίνην χώραν καὶ τὴν πρῴην λεγομένην Τρικωμίαν πό-
λιν Νύσσαν. καὶ μαθόντες ὅτι κατῆλθον οἱ περὶ τὴν Ἰφιγέ-
νειαν καὶ τὸν Ὀρέστην ἐπὶ τὴν πάραλον καὶ εὐθέως ἀπέπλευσαν,

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 197, line 23

σαρος τοῦ καὶ Ὀκταβιανοῦ Σεβαστοῦ Ἰμπεράτορος, τοῦ νική-

σαντος τὸν Ἀντώνιον καὶ τὴν αὐτὴν Κλεοπάτραν ἐν τῇ ἐπὶ χώρᾳ
ναυμαχίᾳ εἰς τὸν Λευκάτην τόπον καὶ φονεύσαντος αὐτοὺς καὶ
ὑποτάξαντος τὴν Αἴγυπτον πᾶσαν, καθὼς Εὐσέβιος ὁ Παμφί-
λου καὶ Παυσανίας οἱ χρονογράφοι συνεγράψαντο.
 Τῆς δὲ Ἀσίας διετάξατο κρατεῖν καὶ βασιλεύειν Ἀντίγονον
τὸν λεγόμενον Πολιορκητὴν ἕως τῆς Κιλικίας καὶ τοῦ Δράκον-
τος ποταμοῦ τοῦ νυνὶ λεγομένου Ὀρόντου τοῦ διορίζοντος τὴν
Κιλικίαν χώραν καὶ τὴν Συρίαν, ὅστις Τυφῶν καὶ Ὀφίτης κα-
λεῖται.
 Τῆς δὲ Συρίας καὶ Βαβυλωνίας καὶ Παλαιστίνης διετάξατο  
κρατεῖν καὶ βασιλεύειν Σέλευκον τὸν Νικάτορα· ὅστις καὶ τῆς
 442

Ἀσίας ἐβασίλευσε φονεύσας τὸν Ἀντίγονον. πόλεμον γὰρ συνέ-

βαλε μετ' αὐτοῦ, διότι ἔκτισε πόλιν πλησίον τῆς λίμνης καὶ τοῦ
ποταμοῦ τοῦ Δράκοντος, ἥντινα ἐκάλεσεν Ἀντιγονίαν. καὶ νική-
σας αὐτὸν ὁ Σέλευκος ἔλαβε καὶ τὴν Ἀσίαν πᾶσαν καὶ πάντα τὰ
διαφέροντα τοῦ αὐτοῦ Ἀντιγόνου. ὅστις Σέλευκος ἐπέτρεψε τῆς
σατραπείας τὴν φροντίδα πάσης τῆς Ἀσίας ἔχειν Νικομήδην καὶ
Νικάνορα, τοὺς συγγενεῖς αὐτοῦ, υἱοὺς δὲ Διδυμέας, ἀδελφῆς τοῦ
αὐτοῦ Σελεύκου. ὁ δὲ αὐτὸς Σέλευκος ὁ Νικάτωρ ἔλαβε γυναῖκα
ἐν τῷ πολέμῳ ἀπὸ Πάρθων ὀνόματι Ἀπάμαν παρθένον·
Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 198, line 22

Πάρθων μέγαν. ἀφ' ἧς Ἀπάμας ἔσχεν ὁ αὐτὸς Σέλευκος θυγα-

τέρας δύο, Ἀπάμαν καὶ Λαοδίκην. καὶ τελευτησάσης τῆς αὐτοῦ
γυναικὸς Ἀπάμας τῆς ἐκ Πάρθων, ἑωρακὼς ἐφίλησεν ἄλλην Στρα-
τονίκην ὀνόματι, κόρην εὐπρεπῆ πάνυ, θυγατέρα Δημητρίου, υἱοῦ
Ἀντιγόνου τοῦ λεγομένου Πολιορκητοῦ τοῦ φονευθέντος ὑπ' αὐ-
τοῦ, ἥντινα ηὗρεν ὁ Σέλευκος ἐν Ῥώσῳ κρυπτομένην μετὰ Δη-
μητρίου τοῦ πατρὸς αὐτῆς· τὴν δὲ Ῥῶσον πόλιν ἔκτισε Κίλιξ ὁ
υἱὸς Ἀγήνορος. ὁ δὲ Σέλευκος ἔσχε θυγατέρα ἐξ αὐτῆς τῆς
Στρατονίκης ὀνόματι Φίλαν. καὶ λοιπὸν ἐβασίλευσεν ὁ αὐτὸς
Σέλευκος τῆς Συρίας καὶ τῆς Ἀσίας πάσης καὶ τῆς Βαβυλῶνος
καὶ Παλαιστίνης ἔτη μγʹ.
 Ὁ δὲ Νικάτωρ Σέλευκος εὐθέως μετὰ τὴν νίκην Ἀντιγόνου  
τοῦ Πολιορκητοῦ, βουλόμενος κτίσαι πόλεις διαφόρους ἤρξατο
κτίζειν πρῶτον εἰς τὴν πάραλον τῆς Συρίας. καὶ κατελθὼν παρὰ
τὴν θάλασσαν εἶδεν ἐν τῷ ὄρει κειμένην πόλιν μικράν, ἥντινα ἔκτι-
σε Σύρος ὁ υἱὸς Ἀγήνορος. τῇ δὲ κγʹ τοῦ ξανθικοῦ μηνὸς ἦλθε
θυσιάσαι εἰς τὸ ὄρος τὸ Κάσιον Διὶ Κασίῳ· καὶ πληρώσας τὴν
θυσίαν καὶ κόψας τὰ κρέα ηὔξατο ποῦ χρὴ κτίσαι πόλιν. καὶ
ἐξαίφνης ἥρπασεν ἀετὸς ἀπὸ τῆς θυσίας καὶ κατήγαγεν ἐπὶ τὴν
παλαιὰν πόλιν· καὶ κατεδίωξεν ὀπίσω Σέλευκος καὶ οἱ μετ' αὐτοῦ
ὀρνοσκόποι, καὶ ηὗρε τὸ κρέας ῥιφὲν παρὰ θάλασσαν κάτω τῆς

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 206, line 3

λευτήριον εἰς τὸ ἐκεῖσε συνάγεσθαι πάντας τοὺς συγκλητικοὺς αὐ-

τοῦ μετὰ τῶν πολιτευομένων καὶ τῆς πόλεως πάντων τῶν κτη-
τόρων καὶ βουλεύεσθαι τί δεῖ γίνεσθαι περὶ τῶν ἀνακυπτόντων
καὶ τότε ἀναφέρειν ἐπὶ αὐτὸν τὰ συμφέροντα. ἔκτισε δὲ καὶ ἄλ-
λα τινὰ ἔξω τῆς πόλεως, καλέσας τὰ αὐτὰ μέρη εἰς τὸ ἐπώνυμον
αὐτοῦ Ἐπιφανίαν πόλιν, μὴ κτίσας αὐτῇ τεῖχος, ἀλλ' οὕτως ἦν ἡ
οἴκησις αὐτῆς ἐπὶ τὸ ὄρος.
 443

 Ὁ δὲ αὐτὸς Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανὴς ἠγανάκτησε κατὰ Πτολε-  

μαίου, βασιλέως Αἰγύπτου, διότι τέλη ἀπῄτησε τοὺς ἐκ τῆς ὑπ'
αὐτὸν ὄντας χώρας Ἰουδαίους. τῶν γὰρ αὐτῶν Ἰουδαίων ἐκ τῆς
Παλαιστίνης ἐλθόντων ἐν Ἀντιοχείᾳ καὶ αἰτησάντων τὸν αὐτὸν
Ἀντίοχον γράψαι Πτολεμαίῳ τῷ τῆς Αἰγύπτου τοπάρχῃ καὶ βα-
σιλεῖ μὴ ἀπαιτεῖν αὐτοὺς τέλος μετακομίζοντας σῖτον εἰς ἀπο-
τροφὰς αὑτῶν, μεγάλου λιμοῦ τότε γενομένου ἐν τῇ Παλαιστί-
νῃ· ἀπὸ γὰρ τῆς Αἰγυπτιακῆς χώρας μετεκόμιζον σῖτον οἱ Ἰου-
δαῖοι. ὅστις Πτολεμαῖος δεξάμενος τὰ γράμματα Ἀντιόχου πλέον
αὐτοὺς ἐκέλευσεν ἀπαιτεῖσθαι. καὶ λοιπὸν Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανὴς
ἐπεστράτευσε κατὰ Πτολεμαίου, διότι οὐκ ἐπείσθη τοῖς γράμμασιν
αὐτοῦ· καὶ συμβολῆς γενομένης μεταξὺ αὐτῶν ἔπεσε πλῆθος τοῦ
αὐτοῦ Ἀντιόχου πολύ, καὶ φυγὼν ἀπῆλθεν ἐπὶ τὸ λίμιτον. τοῦ-
το δὲ γνόντες οἱ τῆς Ἱερουσαλὴμ Ἰουδαῖοι, ἐξάψεις ἐποίησαν

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 206, line 7

λα τινὰ ἔξω τῆς πόλεως, καλέσας τὰ αὐτὰ μέρη εἰς τὸ ἐπώνυμον

αὐτοῦ Ἐπιφανίαν πόλιν, μὴ κτίσας αὐτῇ τεῖχος, ἀλλ' οὕτως ἦν ἡ
οἴκησις αὐτῆς ἐπὶ τὸ ὄρος.
 Ὁ δὲ αὐτὸς Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανὴς ἠγανάκτησε κατὰ Πτολε-  
μαίου, βασιλέως Αἰγύπτου, διότι τέλη ἀπῄτησε τοὺς ἐκ τῆς ὑπ'
αὐτὸν ὄντας χώρας Ἰουδαίους. τῶν γὰρ αὐτῶν Ἰουδαίων ἐκ τῆς
Παλαιστίνης ἐλθόντων ἐν Ἀντιοχείᾳ καὶ αἰτησάντων τὸν αὐτὸν
Ἀντίοχον γράψαι Πτολεμαίῳ τῷ τῆς Αἰγύπτου τοπάρχῃ καὶ βα-
σιλεῖ μὴ ἀπαιτεῖν αὐτοὺς τέλος μετακομίζοντας σῖτον εἰς ἀπο-
τροφὰς αὑτῶν, μεγάλου λιμοῦ τότε γενομένου ἐν τῇ Παλαιστί-
νῃ· ἀπὸ γὰρ τῆς Αἰγυπτιακῆς χώρας μετεκόμιζον σῖτον οἱ Ἰου-
δαῖοι. ὅστις Πτολεμαῖος δεξάμενος τὰ γράμματα Ἀντιόχου πλέον
αὐτοὺς ἐκέλευσεν ἀπαιτεῖσθαι. καὶ λοιπὸν Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανὴς
ἐπεστράτευσε κατὰ Πτολεμαίου, διότι οὐκ ἐπείσθη τοῖς γράμμασιν
αὐτοῦ· καὶ συμβολῆς γενομένης μεταξὺ αὐτῶν ἔπεσε πλῆθος τοῦ
αὐτοῦ Ἀντιόχου πολύ, καὶ φυγὼν ἀπῆλθεν ἐπὶ τὸ λίμιτον. τοῦ-
το δὲ γνόντες οἱ τῆς Ἱερουσαλὴμ Ἰουδαῖοι, ἐξάψεις ἐποίησαν
πρὸς χάριν τοῦ Πτολεμαίου, νομίσαντες τεθνάναι τὸν Ἀντίοχον,
ἑαυτοὺς παρατιθέμενοι. ὁ δὲ Ἀντίοχος ὁ Ἐπιφανὴς συνάξας πλῆ-
θος, ἐπέῤῥιψε τῷ Πτολεμαίῳ καὶ ἐφόνευσεν αὐτὸν κόψας καὶ τὰ
πλήθη αὐτοῦ. καὶ γνοὺς περὶ τῶν Ἰουδαίων τῆς Ἱερουσαλὴμ τὸ

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 224, line 1

 444

χισε κώμην ἣν ἐκάλεσε Βόστραν εἰς ὄνομα Βόστρου τοῦ πεμ-

φθέντος ὑπ' αὐτοῦ στρατηγοῦ, καὶ τὰς λοιπὰς δὲ τοπαρχίας δίχα
τῆς Καππαδοκίας τῆς τοπαρχουμένης ὑπὸ Ἀρχελάου καὶ τῆς τε-
τραρχίας Ἡρώδου τοῦ τετραρχοῦντος τῆς Ἰουδαίας χώρας, ἐπει-
δὴ προσήνεγκαν αὐτῷ ἀμφότεροι δῶρα μεγάλα.
 Ὁ δὲ Ἡρώδης βασιλεὺς τῆς Ἰουδαίας πρὸς τιμὴν αὐτοῦ
ἐποίησε καὶ τὴν ὁδοστρωσίαν τὴν ἔξω τῆς πόλεως Ἀντιοχείας τῆς
μεγάλης, ἦν γὰρ δύσβατος, στρώσας αὐτὴν λευκαῖς πλάκαις.
ἐκάλεσαν δὲ ἀμφότεροι τοπάρχαι τὰς μητροπόλεις αὑτῶν πρὸς
τιμὴν αὐτοῦ εἰς ὄνομα τοῦ Καίσαρος· ὁ μὲν Ἡρώδης βασιλεὺς  
καὶ τοπάρχης ἐκάλεσε Καισάρειαν Παλαιστίνης, τὴν πρῴην λε-
γομένην Στράτωνος πύργον, ὁ δὲ Ἀρχέλαος βασιλεὺς καὶ τοπάρ-
χης ἐκάλεσε Καισάρειαν Καππαδοκίας τὴν πρῴην λεγομένην Μά-
ζακαν. ἦν γὰρ ὁ Καῖσαρ θεῖος τοῦ αὐτοῦ Αὐγούστου τοῦ παρε-
σχηκότος αὐτοῖς ἔχειν τῆς τετραρχίας τὴν βασιλείαν ἐπὶ τῶν τῆς
ζωῆς αὐτῶν χρόνων.
 Καὶ ἐξορμήσας ἐκ τῆς Παλαιστίνης παρέλαβε καὶ τὴν Αἴγυ-
πτον· καὶ ὑποτάξας αὐτὴν εἰσῆλθεν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τῇ μεγάλῃ,
καὶ ἐκεῖ ἐθριάμβευσε τὴν ἰδίαν νίκην, ποιήσας καὶ τὴν Αἴγυπτον
ὑπὸ Ῥωμαίους. καὶ ἔδωκεν ἄρχειν αὐτῶν τῶν Αἰγυπτίων ἐν
Ἀλεξανδρείᾳ τῇ μεγάλῃ ἐν πρώτοις ἄρχοντα ἐκ τῶν ἰδίων αὐτοῦ

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 224, line 7

ἐποίησε καὶ τὴν ὁδοστρωσίαν τὴν ἔξω τῆς πόλεως Ἀντιοχείας τῆς
μεγάλης, ἦν γὰρ δύσβατος, στρώσας αὐτὴν λευκαῖς πλάκαις.
ἐκάλεσαν δὲ ἀμφότεροι τοπάρχαι τὰς μητροπόλεις αὑτῶν πρὸς
τιμὴν αὐτοῦ εἰς ὄνομα τοῦ Καίσαρος· ὁ μὲν Ἡρώδης βασιλεὺς  
καὶ τοπάρχης ἐκάλεσε Καισάρειαν Παλαιστίνης, τὴν πρῴην λε-
γομένην Στράτωνος πύργον, ὁ δὲ Ἀρχέλαος βασιλεὺς καὶ τοπάρ-
χης ἐκάλεσε Καισάρειαν Καππαδοκίας τὴν πρῴην λεγομένην Μά-
ζακαν. ἦν γὰρ ὁ Καῖσαρ θεῖος τοῦ αὐτοῦ Αὐγούστου τοῦ παρε-
σχηκότος αὐτοῖς ἔχειν τῆς τετραρχίας τὴν βασιλείαν ἐπὶ τῶν τῆς
ζωῆς αὐτῶν χρόνων.
 Καὶ ἐξορμήσας ἐκ τῆς Παλαιστίνης παρέλαβε καὶ τὴν Αἴγυ-
πτον· καὶ ὑποτάξας αὐτὴν εἰσῆλθεν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τῇ μεγάλῃ,
καὶ ἐκεῖ ἐθριάμβευσε τὴν ἰδίαν νίκην, ποιήσας καὶ τὴν Αἴγυπτον
ὑπὸ Ῥωμαίους. καὶ ἔδωκεν ἄρχειν αὐτῶν τῶν Αἰγυπτίων ἐν
Ἀλεξανδρείᾳ τῇ μεγάλῃ ἐν πρώτοις ἄρχοντα ἐκ τῶν ἰδίων αὐτοῦ
ἀνθρώπων ὀνόματι Κορνήλιον Γάλλον· ᾧτινι ἔδωκεν ἀξίαν αὐ-
γουσταλίου τοῦ ἰδίου ὀνόματος σήμαντρον.
 445

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 228, line 21

ἄνθρωπον τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ ἔπλασεν, ὡς Μωσῆς ἐξέθετο, συντά-

ξας ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν αὐτοῦ καὶ τοῦτο, “καὶ ἐστὶν ἡ μία ἡμέ-
ρα κυρίου ὡσεὶ χίλια ἔτη,” τῇ δὲ ἕκτῃ ἡμέρᾳ, ὡς προεῖπεν ἡ
γραφή, ἔπλασεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον, καὶ ὑπέπεσε τῇ ἁμαρτίᾳ
ὁ ἄνθρωπος· ὡς δῆλον εἶναι ὅτι οὕτω καὶ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ τῆς
χιλιάδος ἐπὶ τῆς γῆς ἐφάνη ὁ δεσπότης ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστός,
καὶ ἔσωσε τὸν ἄνθρωπον διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως·
ἅτινα συνεγράψατο Κλήμης, Θεόφιλος, καὶ Τιμόθεος, οἱ σο-
φοὶ χρονογράφοι, ὁμοφωνήσαντες. ὁ δὲ θεοφιλέστατος χρονο-
γράφος Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου ὁ γενόμενος ἐπίσκοπος Καισα-
ρείας Παλαιστίνης τῇ μὲν ἕκτῃ χιλιάδι τῶν ἐνιαυτῶν λέγει καὶ  
αὐτὸς φανῆναι τὸν ὅλων σωτῆρα καὶ κύριον Ἰησοῦν Χριστόν,
κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἓξ ἡμερῶν τῆς πλάσεως τοῦ Ἀδάμ· πρὸ
τοῦ δὲ πληρωθῆναι τὸ ἑξακισχιλιοστὸν ἔτος εἶπεν ὅτι ἐφάνη ἐπὶ
τῆς γῆς ὁ κύριος ἡμῶν καὶ θεὸς Ἰησοῦς Χριστὸς ῥύσασθαι
τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἐγεννήθη καὶ ἐνηνθρώπησε, φησί,
τῷ ͵εφʹ ἔτει· ἔπαθε καὶ ἀνέστη ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χρι-
στὸς καὶ ἀνελήφθη τῷ ͵εφλγʹ ἔτει. ἐν δὲ τῷ ἑξακισχιλιοστῷ
ἔτει συμφωνοῦσιν ἅπαντες φανῆναι τὸν κύριον· κἂν οὖν πλέον
κἂν ἔλασσον, εἰς τὸ ͵ϛ ἔτος εἶπαν φανῆναι κατὰ τὴν προφητι-
κὴν φωνήν, καὶ μὴ ὁμοφωνοῦσιν ἐκθέμενοι περὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 229, line 14

τῆς γῆς ὁ κύριος ἡμῶν καὶ θεὸς Ἰησοῦς Χριστὸς ῥύσασθαι

τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἐγεννήθη καὶ ἐνηνθρώπησε, φησί,
τῷ ͵εφʹ ἔτει· ἔπαθε καὶ ἀνέστη ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χρι-
στὸς καὶ ἀνελήφθη τῷ ͵εφλγʹ ἔτει. ἐν δὲ τῷ ἑξακισχιλιοστῷ
ἔτει συμφωνοῦσιν ἅπαντες φανῆναι τὸν κύριον· κἂν οὖν πλέον
κἂν ἔλασσον, εἰς τὸ ͵ϛ ἔτος εἶπαν φανῆναι κατὰ τὴν προφητι-
κὴν φωνήν, καὶ μὴ ὁμοφωνοῦσιν ἐκθέμενοι περὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν
ἐνιαυτῶν, ἐν ἐσχάτοις καιροῖς ἐφάνη, ὡς ἡ θεία γραφὴ ση-
μαίνει.
 Ἐπὶ δὲ τῆς βασιλείας τοῦ αὐτοῦ Αὐγούστου Καίσαρος σε-
βαστοῦ ἔπαθεν ὑπὸ θεομηνίας πόλις τῆς Παλαιστίνης ὀνόματι
Σαλαμίνη. ἥντινα πόλιν ἐγείρας ὁ αὐτὸς Αὔγουστος ἐπεκάλεσε
Διὸς πόλιν.
 Ἡρώδης δὲ ὁ τοπάρχης, ἤτοι βασιλεύς, τῆς Ἰουδαίας ἐν
αὐτῷ τῷ χρόνῳ ἐδιδάχθη ὅτι κατάσκοποι μάγοι ἀπὸ Περσίδος
 446

εἰσῆλθον εἰς τὴν Ἰουδαίαν χώραν· καὶ ἐκέλευσεν αὐτοὺς συσχε-

θῆναι. ἦλθον γὰρ ἀπὸ τῆς Περσίδος μάγοι, γνόντες, ὡς μυ-
στικοί, διὰ τοῦ φανέντος ἀστέρος τοῦ μηνύσαντος εἰς τὴν ἀνα-
τολὴν τὴν τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ ἐνανθρώπησιν, δῶρα φέρον-  
τες αὐτῷ, ὡς βασιλεῖ μεγάλῳ καὶ νικητῇ. οἵτινες εἰς τὴν ἀνα-
τολὴν ἐλθόντες ἐπηρώτων,

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 236, line 10

κελεύσαντος τότε ἐκ τῶν αὐτοῦ κτισθῆναι τὸ τῶν Μουσῶν ἱε-  

ρὸν καὶ βιβλιοθήκην. ἔκτισε δὲ καὶ ὁ Τιβέριος πόλιν ἐν τῇ
Θρᾴκῃ ἄλλην, ἣν ἐκάλεσε Τιβερίαν.
 Τῷ δὲ ιεʹ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐν ὑπατείᾳ Ἀλουανοῦ
καὶ Νερούα ἤρξατο ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ πρόδρομος κηρύσσειν
βάπτισμα μετανοίας βαπτίζειν κατὰ τὴν προφητικὴν φωνήν·
καὶ ἀπῆλθε πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰουδαία χώρα. καὶ λοιπὸν ἀρ-
χὴν ἐποιήσατο τοῦ σωτηρίου ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός,
βαπτισθεὶς ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου τοῦ προδρόμου, γενόμενος
ἐνιαυτῶν περί που λʹ καὶ θαυματουργῶν. ἐβαπτίσθη δὲ ἐν τῷ
Ἰορδάνῃ, ποταμῷ τῆς Παλαιστίνης, μηνὶ αὐδηναίῳ τῷ καὶ
ἰανουαρίῳ ἕκτῃ, ὥρᾳ νυκτερινῇ ιʹ, ἐν ὑπατείᾳ Ῥούφου καὶ Ῥου-
βελλίωνος. ἀπὸ τότε καὶ ὁ βαπτιστὴς Ἰωάννης δῆλος ἐγένετο
τοῖς ἀνθρώποις· καὶ ἀπέτεμεν αὐτὸν Ἡρώδης ὁ βασιλεὺς ὁ Φι-
λίππου, ὁ τοπαρχῶν, ἤτοι βασιλεύων, τῆς Τραχωνίτιδος χώρας,
ἐν Σεβαστῇ πόλει τῇ πρὸ ηʹ καλανδῶν ἰουνίων ἐν ὑπατείᾳ
Φλάκκωνος καὶ Ῥουφίνου διὰ Ἡρωδιάδα τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, ὅτι
ἔλεγεν αὐτῷ ὁ Ἰωάννης, Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ
ἀδελφοῦ σου, καθὼς ἐν ταῖς θείαις ἐμφέρεται γραφαῖς ταῦτα.  
καὶ λυπούμενος διὰ τὸν Ἰωάννην ὁ αὐτὸς βασιλεὺς Ἡρώδης ὁ
δεύτερος ὁ Φιλίππου ἀνῆλθεν ἀπὸ τῆς πόλεως Σεβαστῆς

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 245, line 2

παρ' αὐτοῦ τὸ Πράσινον μέρος ἐδημοκράτησεν ἐν τῇ Ῥώμῃ καὶ

κατὰ πόλιν ἐπὶ ἔτη γʹ ἄχρι τῆς βασιλείας αὐτοῦ· ἔχαιρε γὰρ αὐ-
τοῖς. τῷ δὲ τρίτῳ ἔτει τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἔκραξαν ἐν Ἀντιο-
χείᾳ τῆς Συρίας οἱ ἐκ Βενέτου μέρους τῆς αὐτῆς πόλεως τοῖς
αὐτόθι Πρασίνοις ἐν τῷ θεάτρῳ, Καιρὸς ἀνάγει καὶ κατάγει,
Πράσινοι μάχοι, θεωροῦντος τότε τοῦ Προνοΐου, ἄρχοντος ὑπα-
τικοῦ. καὶ ἐγένετο δημοτικὴ ἀταξία μεγάλη καὶ συμφορὰ τῇ πό-
λει συνέβη· οἱ γὰρ Ἀντιοχεῖς Ἕλληνες μετὰ τῶν αὐτόθι Ἰου-
 447

δαίων συμβαλόντες δημοτικὴν μάχην ἐφόνευσαν πολλοὺς Ἰου-  

δαίους καὶ τὰς συναγωγὰς αὐτῶν ἔκαυσαν. καὶ ἀκούσας ἐν Πα-
λαιστίνῃ ὁ ἱερεὺς τῶν αὐτῶν Ἰουδαίων ὀνόματι Φινεές, συναθροί-
σας πλῆθος Ἰουδαίων καὶ Γαλιλαίων, πολιτῶν ὄντων, ὡς λʹ χι-
λιάδας ἔχων μεθ' ἑαυτοῦ ἦλθεν ἐξαίφνης ἐν τῇ αὐτῇ Ἀντιόχου
πόλει ἀπὸ Τιβεριάδος πόλεως· καὶ ἐφόνευσεν πολλούς, ὡς ἅπαξ
αἰφνίδιον εἰσελθὼν μετὰ ὡπλισμένων ἀνδρῶν· καὶ ἐάσας πάλιν
ἀπῆλθεν ἐν Τιβεριάδι ὁ αὐτὸς Φινεές. καὶ ταῦτα μαθὼν ὁ βα-
σιλεὺς Γάϊος ἠγανάκτησε κατὰ τῶν συγκλητικῶν τῶν ὄντων ἐν
τῇ αὐτῇ Ἀντιοχείᾳ πόλει Ποντόου καὶ Οὐαρίου, καὶ πέμψας ἐδή-
μευσεν αὐτοὺς ἐπαίρων πᾶσαν τὴν περιουσίαν αὐτῶν καὶ τοὺς
διαφέροντας αὐτοῖς ἐν Ἀντιοχείᾳ οἴκους ἐτίτλωσεν, ἅτινα οἰκή-
ματα ἐκλήθη τὰ βασιλικὰ ἐξ ἐκείνου ἐν τῇ αὐτῇ Ἀντιοχείᾳ τῆς

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. . 245, line 16

αἰφνίδιον εἰσελθὼν μετὰ ὡπλισμένων ἀνδρῶν· καὶ ἐάσας πάλιν

ἀπῆλθεν ἐν Τιβεριάδι ὁ αὐτὸς Φινεές. καὶ ταῦτα μαθὼν ὁ βα-
σιλεὺς Γάϊος ἠγανάκτησε κατὰ τῶν συγκλητικῶν τῶν ὄντων ἐν
τῇ αὐτῇ Ἀντιοχείᾳ πόλει Ποντόου καὶ Οὐαρίου, καὶ πέμψας ἐδή-
μευσεν αὐτοὺς ἐπαίρων πᾶσαν τὴν περιουσίαν αὐτῶν καὶ τοὺς
διαφέροντας αὐτοῖς ἐν Ἀντιοχείᾳ οἴκους ἐτίτλωσεν, ἅτινα οἰκή-
ματα ἐκλήθη τὰ βασιλικὰ ἐξ ἐκείνου ἐν τῇ αὐτῇ Ἀντιοχείᾳ τῆς
Συρίας, ἀγαγὼν καὶ αὐτοὺς σιδηροδεσμίους, διότι οὔτε τὴν τα-
ραχὴν τῆς πόλεως ἔπαυσαν οὔτε τῷ ἱερεῖ Φινεὲς πορθοῦντι τὴν
πόλιν ἀντέστησαν.
 Ἔπεμψε δὲ καὶ ἐν Τιβεριάδι πόλει τῆς Παλαιστίνης, καὶ πα-
ρέλαβε τὸν αὐτὸν Φινεές, ἱερέα τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀπεκεφάλισεν
αὐτὸν ὡς τύραννον, καὶ πολλοὺς Ἰουδαίους καὶ Γαλιλαίους ἀπώ-
λεσε. καὶ τὴν κεφαλὴν δὲ τοῦ ἱερέως Φινεὲς ἐκόντευσεν ἔξω τῆς
πόλεως Ἀντιοχείας πέραν τοῦ Ὀρέντου ποταμοῦ, καὶ τὰ καυθέν-
τα ἐν τῇ πόλει ἀνενέωσε πέμψας χρήματα.
 Καὶ ἐν αὐτῷ τῷ ἔτει ἐσφάγη ὁ αὐτὸς Γάϊος βασιλεὺς ἔσω ἐν  
τῷ παλατίῳ ὑπὸ τῶν ἰδίων σπαθαρίων τῶν κουβικουλαρίων εὐ-
νούχων κατὰ γνώμην τῆς συγκλήτου, ὢν ἐτῶν λθʹ.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 251, line 6

σίλευσε ἐξεζήτησε τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ· καὶ ἀγνοήσας ὅτι ἐσταυρώ-

θη ἐζήτησεν αὐτὸν ἀνενέγκαι ἐν Ῥώμῃ, ὡς φιλόσοφον μέγαν καὶ
θαύματα ποιοῦντα· ἤκουσε γὰρ πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι περὶ αὐτοῦ
 448

τοιαῦτα. θέλων δὲ ἐπερωτῆσαι αὐτόν τινα ἐζήτει ἀναγάγαι αὐ-

τόν. ἦν γὰρ ὁ αὐτὸς Νέρων βασιλεὺς τοῦ δόγματος τῶν λεγομέ-  
νων Ἐπικουρείων, ὅ ἐστι τῶν αὐτοματιστῶν τῶν λεγόντων ἀπρο-
νόητα εἶναι τὰ πάντα. καὶ μαθὼν ὁ αὐτὸς βασιλεὺς Νέρων ὅτι
πρὸ πολλοῦ χρόνου ἐσταύρωσαν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ζήλῳ φερόμε-
νοι καὶ μόνον ἐν μηδενὶ μεμφθέντα, ἠγανάκτησε· καὶ ἐκέλευσε, καὶ
ἀνηνέχθησαν ἐν τῇ Ῥώμῃ διὰ Μαξίμου ὅ τε Ἄννας καὶ Καϊάφας.
καὶ Πιλᾶτον δὲ οἰκοῦντα τὴν Παλαιστίνην μετὰ διαδοχὰς τῆς ἀρ-
χῆς αὐτοῦ ἀνήγαγε διὰ Μάξιμον. πολλὰ δὲ εἰπόντες περὶ τοῦ Πι-
λάτου κακὰ οἱ περὶ τὸν Ἄνναν καὶ Καϊάφαν ἐδίδασκον καὶ τοῦτο,
ὅτι Ἡμεῖς τοῖς νόμοις αὐτὸν παρεδώκαμεν. καὶ πολλοῖς παρα-
σχόντες χρήματα οἱ περὶ τὸν Ἄνναν καὶ Καϊάφαν κατορθώσαντες
ἀπελύθησαν.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 260, line 8

σιανός, καὶ ἔστεψεν αὐτὸν ὁ στρατός, ἐπὶ τῆς ὑπατείας Ῥούφου

καὶ Καπιτιανοῦ. ἦν δὲ κονδοειδής, φαλακρός, προγάστωρ, πο-
λιός, πυῤῥάκης, ἔχων οἰνοπαεῖς ὀφθαλμούς, πλάτοψις, ὀργί-  
λος. καὶ ἐάσας Τίτον τὸν ἑαυτοῦ υἱὸν πολεμεῖν τὴν Ἰουδαίαν
χώραν ἦλθεν ἐπὶ τὴν Ῥώμην, καὶ ἐβασίλευσεν ἔτη θʹ καὶ μῆνας ιʹ.
ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἐγένετο διωγμὸς μέγας τῶν χριστιανῶν
ἐπὶ τῆς ὑπατείας Δεκίου καὶ Ῥουστικίου. τῷ δὲ ληʹ ἔτει μετὰ τὸ
ἀναληφθῆναι τὸν σωτῆρα Χριστὸν ὁ Τίτος τὴν Ἰουδαίαν πα-
ρέλαβε καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐπὶ τῆς ὑπατείας Κομμόδου καὶ
Ῥούφου, βασιλεύοντος τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Οὐεσπασιανοῦ· καὶ
ἐπόρθησε τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ πᾶσαν τὴν Παλαιστίνην καὶ τὸ ἱε-
ρὸν τῶν Ἰουδαίων κατέστρεψεν ἐν τῇ αὐτῇ τῆς ἑορτῆς ἡμέρᾳ, ὅτε
παρέλαβε τὴν πόλιν, καὶ ἀπώλεσε ψυχῶν μυριάδας ριʹ, ξίφεσιν
αὐτοὺς κατακόψας· ἄλλας δὲ μυριάδας ιεʹ διαπέπρακεν αἰχμα-
λώτων νεανίσκων καὶ παίδων ἀῤῥενικῶν καὶ παρθένων κορα-
σίων, καθὼς καὶ Ἰώσηπος ὁ σοφώτατος συνεγράψατο· Ἑβραῖος
γὰρ ὑπῆρχε καὶ παρῆν ἐν τῷ πολέμῳ. καὶ πάσας δὲ τὰς ἐπαρ-
χίας τῆς Ἰουδαίας ἀπώλεσεν ὁ Τίτος. ὁ δὲ σοφὸς Εὐσέβιος ὁ
Παμφίλου συνεγράψατο οὕτως, ὅτι ἐν τῇ ἑορτῇ αὐτῶν τὸν
Χριστὸν ἐσταύρωσαν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ ἐν τῇ αὐτῇ ἑορτῇ πάντες
ἀπώλοντο, τοῦ σωτηρὸς ἐκδεδωκότος αὐτούς.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 261, line 13

 449

τῷ ναῷ Σολομῶντος πεπηγμένα, καὶ ὅτε τὸν ναὸν ἔστρεψεν, ἀφεί-

λατο αὐτὰ ἐκεῖθεν καὶ ἐν Ἀντιοχείᾳ αὐτὰ ἤνεγκε σὺν τοῖς Σεραφίμ,
θριαμβεύων τὴν κατὰ Ἰουδαίων γενομένην νίκην ἐπὶ τῆς αὐτοῦ βα-
σιλείας, [στήσας ἄνω στήλην χαλκῆν] εἰς τιμὴν τῇ σελήνῃ μετὰ τες-
σάρων ταύρων προσεχόντων ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλήμ· νυκτὸς γὰρ αὐτὴν
παρέλαβε λαμπούσης τῆς σελήνης. ἔκτισε δὲ καὶ τὸ θέατρον Δάφνης
ἐπιγράψας ἐν αὐτῷ, Ἐξ πραίδα Ἰουδαία. ἦν δὲ πρῴην ὁ τοῦ αὐ-
τοῦ θεάτρου τόπος συναγωγὴ τῶν Ἰουδαίων· καὶ πρὸς ὕβριν αὐ-
τῶν τὴν συναγωγὴν αὐτῶν λύσας ἐποίησε θέατρον, στήσας ἑαυ-
τῷ ἄγαλμα μαρμάρινον ἐκεῖ, ὅπερ ἕως τῆς νῦν ἵσταται.
 Ἔκτισε δὲ καὶ ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ἐκ τῆς αὐτῆς
Ἰουδαϊκῆς πραίδας ὁ αὐτὸς Οὐεσπασιανὸς ᾠδεῖον μέγα πάνυ,
θεάτρου ἔχον διάστημα μέγα, ὄντος καὶ αὐτοῦ τοῦ τόπου
πρῴην συναγωγῆς τῶν Ἰουδαίων.
 Ἐποίησε δὲ καὶ ἐπαρχίαν Μακεδονίαν δευτέραν, ἀπὸ τῆς πρώ-
της αὐτὴν ἀπομερίσας.
 Ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἔπαθεν ὑπὸ θεομηνίας ἡ Κόριν-
θος, μητρόπολις τῆς Ἑλλάδος, μηνὶ ἰουνίῳ τῷ καὶ δαισίῳ κʹ, ἑσπέ-
ρας βαθείας. καὶ ἐχαρίσατο τοῖς ζήσασι καὶ τῇ πόλει πολλά.
ἔκτισε δὲ καὶ εἰς Παννονίαν καὶ εἰς Κομμαγενίαν τὰς ἐπαρχίας  
πολλά. καὶ τὴν Εὐρώπην δὲ ἀπὸ Θρᾴκης ἐμέρισε,

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 273, line 7

ἀπὸ Δάφνης καὶ εἰσῆλθεν ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας διὰ τῆς χρυ-
σέας τῆς λεγομένης, τοῦτ' ἔστι τῆς Δαφνητικῆς, φορῶν ἐν τῇ αὐ-
τοῦ κεφαλῇ στέφανον ἀπὸ ἐλαιοκλάδων, μηνὶ αὐδηναίῳ τῷ καὶ
ἰανουαρίῳ ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ εʹ, ὥρᾳ ἡμερινῇ δʹ. τὰς δὲ ταυρέας  
ἐκέλευσε βάλλεσθαι ἄχρι ἡμερῶν λʹ καθ' ἑκάστην νύκτα, κελεύ-
σας καὶ τοῦτο, ὥστε κατ' ἔτος τῷ αὐτῷ χρόνῳ γίνεσθαι μνήμης
χάριν τῆς τῶν Περσῶν ἀπωλείας. ἅτινα Δομνῖνος ὁ χρονογρά-
φος συνεγράψατο.
 Ἐν τῷ δὲ διατρίβειν τὸν αὐτὸν Τραϊανὸν βασιλέα ἐν Ἀντιο-
χείᾳ τῆς Συρίας βουλευόμενον τὰ περὶ τοῦ πολέμου ἐμήνυσεν
αὐτὸν Τιβεριανός, ἡγεμὼν τοῦ πρώτου Παλαιστινῶν ἔθνους,
ταῦτα. Αὐτοκράτορι νικητῇ Καίσαρι θειοτάτῳ Τραϊανῷ. ἀπέ-
καμον τιμωρούμενος καὶ φονεύων τοὺς Γαλιλαίους τοὺς τοῦ δό-
γματος τῶν λεγομένων χριστιανῶν κατὰ τὰ ὑμέτερα θεσπίσμα-
τα· καὶ οὐ παύονται ἑαυτοὺς μηνύοντες εἰς τὸ ἀναιρεῖσθαι. ὅθεν
ἐκοπίασα τούτοις παραινῶν καὶ ἀπειλῶν μὴ τολμᾶν αὐτοὺς μη-
νύειν μοι ὑπάρχοντας ἐκ τοῦ προειρημένου δόγματος· καὶ ἀπο-
διωκόμενοι οὐ παύονται. θεσπίσαι μοι οὖν καταξιώσατε τὰ πα-
 450

ριστάμενα τῷ ὑμετέρῳ κράτει τροπαιούχῳ. καὶ ἐκέλευσεν αὐτῷ

ὁ αὐτὸς Τραϊανὸς παύσασθαι τοῦ φονεύειν τοὺς χριστιανούς.
ὁμοίως δὲ καὶ τοῖς πανταχοῦ ἄρχουσι τοῦτο ἐκέλευσε, μὴ φονεύειν

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 281, line 7

Ἡλιακὴν πύλην καὶ τὴν Σεληνιακὴν καὶ τὸν δρόμον.

 Ἐλθὼν δὲ καὶ ἐν Ἀντιοχείᾳ τῇ μεγάλῃ ἐποίησε τὴν πλάκωσιν
τῆς πλατείας τῶν μεγάλων ἐμβόλων τῶν ὑπὸ Τιβερίου κτισθέν-  
των, καὶ πάσης δὲ τῆς πόλεως, στρώσας τὴν διὰ μυλίτου λίθου,
ἐκ τῶν ἰδίων ἀγαθῶν λίθους ἀπὸ Θηβαΐδος καὶ τὰ δὲ λοιπὰ ἀνα-
λώματα ἐκ τῶν ἰδίων φιλοτιμησάμενος, καθὼς καὶ ἐν λιθίνῃ
πλακὶ γράψας ταύτην τὴν φιλοτιμίαν ἔστησεν αὐτὴν ἐν τῇ πύλῃ
τῇ λεγομένῃ τῶν Χερουβίμ· ἐκεῖθεν γὰρ ἤρξατο. ἥτις στήλη
ἐστὶν ἕως τῆς νῦν ἐκεῖ, ὡς μεγάλης οὔσης τῆς φιλοτιμίας.
 Ἔκτισε δὲ καὶ ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης λουτρόν, καὶ
ἐν Νικομηδείᾳ τῆς Βιθυνίας καὶ ἐν Ἐφέσῳ τῆς Ἀσίας· ἅπερ
δημόσια λουτρὰ εἰς τὸ ἴδιον ἐπεκάλεσεν ὄνομα.
 Καὶ ἀνελθὼν ἐπὶ Ῥώμην ἔκτισεν ἐν τῇ Ῥώμῃ ἀγωγὸν μέγαν·
καὶ ἔκαυσε τοὺς χάρτας τοῦ ταμιείου, ἐφ' οἷς ἡ σύγκλητος ἐγγρά-
φως ὡμολόγησεν ἐπὶ τοῦ Καίσαρος Ἰουλίου Γαΐου, παρ' αὐτοῦ
κελευσθέντες, μὴ ἐξεῖναι συγκλητικὸν διαθήκην ποιεῖν εἰς τοὺς
ἰδίους, εἰ μὴ τὸ ἥμισυ μέρος τῆς αὐτοῦ περιουσίας διατίθεται εἰς
τὸν κατὰ καιρὸν βασιλέα, εἰρηκὼς ὁ αὐτὸς εὐσεβέστατος Ἀντω-
νῖνος διὰ θείου αὐτοῦ τύπου ἕκαστον ἀπολαύειν τῶν ἰδίων καὶ
βουλεύεσθαι ὡς θέλει.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 319, line 19

ἐπαύθη ὁ πόλεμος, ἐκουφίζετο ὁ δηληγάτωρ. ὁ δὲ βασιλεὺς Κων-

σταντῖνος ἐξῆλθεν ἀπὸ Ἀντιοχείας, ἐάσας Ῥουφῖνον τὸν ἔπαρχον·
ὅστις Ῥουφῖνος σπουδάσας ἀνεπλήρωσε τὴν βασιλικήν· καὶ διὰ
τοῦτο ἐκλήθη ἡ Ῥουφίνου.
 Ὁ δὲ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἔπεμψε τὴν ἑαυτοῦ μητέρα τὴν
κυρὰν Ἑλένην εἰς Ἱεροσόλυμα εἰς ἀναζήτησιν τοῦ τιμίου σταυ-
ροῦ· ἥτις καὶ εὑροῦσα ἀνήγαγε τὸν αὐτὸν τίμιον σταυρὸν μετὰ
τῶν πέντε ἥλων· καὶ ηὐξήθη ἐξ ἐκείνου τὰ τῶν χριστιανῶν
πάντα.
 Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς καὶ τρίτην Παλαιστίνην ἐποίησεν ἐπαρ-
χίαν. καὶ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας ἐνεκαινίσθη τό ποτε Βυζάν-
 451

τιον ἐπὶ τῆς ὑπατείας Γαλλιανοῦ καὶ Συμμάχου, τοῦ αὐτοῦ δὲ

βασιλέως Κωνσταντίνου ποιήσαντος πρόκεσσον ἐπὶ πολὺν χρόνον,
ἀπὸ Ῥώμης ἐλθόντος ἐν τῷ Βυζαντίῳ· ὅστις καὶ τὸ πρῴην τεῖ-  
χος τῆς αὐτῆς πόλεως ἀνενέωσε τοῦ Βύζου καὶ προσθεὶς ἄλλο διά-
στημα πολὺ τῷ τείχει, καὶ συνάψας τῷ παλαιῷ τείχει τῆς αὐτῆς
πόλεως, ἐκέλευσεν αὐτὴν Κωνσταντινούπολιν λέγεσθαι, ἀναπλη-
ρώσας καὶ τὸ Ἱππικὸν καὶ κοσμήσας αὐτὸ χαλκουργήμασι καὶ πάσῃ
ἀρετῇ, κτίσας ἐν αὐτῷ καὶ κάθισμα θεωρίου βασιλικοῦ καθ'
ὁμοιότητα τοῦ ἐν Ῥώμῃ ὄντος.
Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 347, line 14

οὕστινας καὶ παρεκάλεσεν οἰκεῖν ἅμα αὐτῷ τὴν κάτω πόλιν Ἀν-
τιόχειαν τὴν μεγάλην. ἐν ἐκείνῳ δὲ τῷ καιρῷ ἔλαβε τεῖχος καὶ
Γίνδαρος καὶ τὸ Λύταργον καὶ ἄλλαι πολλαὶ κωμοπόλεις τῆς
Συρίας.
 Ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ βασιλείας οἱ Τζάννοι περάσαντες ἦλθον εἰς
τὴν Καππαδοκίαν καὶ Κιλικίαν καὶ Συρίαν· καὶ ἐπραίδευσαν καὶ
ἀπῆλθον.
 Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς Θεοδόσιος ἐμέρισε τὴν νέαν Ἤπειρον
ἀπὸ τῆς παλαιᾶς καὶ ἐποίησεν ἐπαρχίαν, δοὺς δίκαιον μητροπόλεως
καὶ ἄρχοντα Δοῤῥαχίῳ πόλει· ὁμοίως δὲ καὶ δευτέραν Παλαιστί-
νην ἐμέρισεν ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἐποίησεν ἄρχοντα, δοὺς δίκαιον
μητροπόλεως καὶ ἄρχοντα τῇ λεγομένῃ Σκυθῶν πόλει.
 Ὁ δὲ αὐτὸς Θεοδόσιος βασιλεὺς ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως
ἐξελθὼν ἐπὶ Ῥώμην εἰσῆλθεν ἐν Θεσσαλονίκῃ πόλει· καὶ τοῦ ὄν-
τος μετ' αὐτοῦ στρατιωτικοῦ πλήθους διὰ μιτᾶτα ταράξαντος τὴν
πόλιν, ἐστασίασαν καὶ ὕβρισαν τὸν βασιλέα οἱ Θεσσαλονικεῖς.
καὶ θεωρήσας ἱππικὸν ἐν τῇ αὐτῇ πόλει γέμοντος τοῦ Ἱππικοῦ
ἐκέλευσε τοξευθῆναι· καὶ ἀπώλετο πλῆθος χιλιάδων δεκαπέντε.
καὶ διὰ τοῦτο ἀγανακτήσας κατ' αὐτοῦ Ἀμβρόσιος ὁ ἐπίσκοπος
ἐποίησεν αὐτὸν ὑπὸ κώλυμα· καὶ ἔμεινεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας μὴ  
εἰσερχόμενος εἰς τὴν ἐκκλησίαν,

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 382, line 11

κεν αὐτὸν καὶ ἀπέθανεν, πῶς τῇ ἐμῇ, φησί, βασιλείᾳ πιστὰ φυ-
λάξει; μικρὸν γάρ, ἐὰν ἀνδρωθῇ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ Καῖσαρ, πάντως
καὶ ἐμὲ παραβαίνει· ἐγὼ δὲ οὐ παρέβην αὐτόν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν
ἐποίησα ἐπὶ τόπῳ πατρίκιον καὶ στρατηλάτην καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ
Καίσαρα· ἐκέλευσεν οὖν σφαγῆναι τὸν Ἀρμᾶτον, ὡς ἐπίορκον, καὶ
ἐσφάγη, ὡς ἀνέρχεται κατὰ τὸ Δέκιμον εἰς τὸ ἱππικὸν θεωρῆ-
σαι. καὶ μετὰ τὸ φονευθῆναι Ἀρμᾶτον τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βασιλί-
 452

σκον τὸν Καίσαρα παιδίον ὄντα ἐχειροτόνησεν ἐπίσκοπον ἐν Κυ-

ζίκῳ τῇ μητροπόλει τῆς Ἑλλησπόντου.
 Ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ βασιλείας τυραννήσαντες οἱ Σαμαρεῖται ἐν
Παλαιστίνῃ ἔστεψαν λῄσταρχον ὀνόματι Ἰουστασὰν Σαμαρεί-
την· καὶ εἰσῆλθεν ἐν Καισαρείᾳ καὶ ἐθεώρησεν ἱππικὸν καὶ ἐφό-
νευσε πολλοὺς χριστιανοὺς ἡγεμονεύοντος τῆς πρώτης Παλαιστίνης
Πορφυρίου. ὁ δὲ αὐτὸς Ἰουστασὰς ἔκαυσε τὸν ἅγιον Προκόπιον ἐπὶ
Τιμοθέου ἐπισκόπου Καισαρείας. καὶ ἐλθὼν ὁ δοὺξ
Παλαιστίνης Ἀσκληπιάδης μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας καὶ ὁ λῃστο-
διώκτης Ῥήγης, ὁ ἀξιωματικὸς Καισαρείας μετὰ τῶν Ἀρκαδια-
κῶν, ὁρμήσαντες κατ' αὐτοῦ συνέβαλον αὐτῷ καὶ παρέλαβον αὐ-
τόν· καὶ ἀπεκεφάλισαν τὸν αὐτὸν Ἰουστασάν, καὶ ἐπέμφθη ἡ
κεφαλὴ αὐτοῦ μετὰ τοῦ διαδήματος τῷ βασιλεῖ Ζήνωνι.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 382, line 14

ἐποίησα ἐπὶ τόπῳ πατρίκιον καὶ στρατηλάτην καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ
Καίσαρα· ἐκέλευσεν οὖν σφαγῆναι τὸν Ἀρμᾶτον, ὡς ἐπίορκον, καὶ
ἐσφάγη, ὡς ἀνέρχεται κατὰ τὸ Δέκιμον εἰς τὸ ἱππικὸν θεωρῆ-
σαι. καὶ μετὰ τὸ φονευθῆναι Ἀρμᾶτον τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βασιλί-
σκον τὸν Καίσαρα παιδίον ὄντα ἐχειροτόνησεν ἐπίσκοπον ἐν Κυ-
ζίκῳ τῇ μητροπόλει τῆς Ἑλλησπόντου.
 Ἐπὶ δὲ τῆς αὐτοῦ βασιλείας τυραννήσαντες οἱ Σαμαρεῖται ἐν
Παλαιστίνῃ ἔστεψαν λῄσταρχον ὀνόματι Ἰουστασὰν Σαμαρεί-
την· καὶ εἰσῆλθεν ἐν Καισαρείᾳ καὶ ἐθεώρησεν ἱππικὸν καὶ ἐφό-
νευσε πολλοὺς χριστιανοὺς ἡγεμονεύοντος τῆς πρώτης Παλαιστί-
νης Πορφυρίου. ὁ δὲ αὐτὸς Ἰουστασὰς ἔκαυσε τὸν ἅγιον Προ-
κόπιον ἐπὶ Τιμοθέου ἐπισκόπου Καισαρείας. καὶ ἐλθὼν ὁ δοὺξ
Παλαιστίνης Ἀσκληπιάδης μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας καὶ ὁ λῃστο-
διώκτης Ῥήγης, ὁ ἀξιωματικὸς Καισαρείας μετὰ τῶν Ἀρκαδια-
κῶν, ὁρμήσαντες κατ' αὐτοῦ συνέβαλον αὐτῷ καὶ παρέλαβον αὐ-
τόν· καὶ ἀπεκεφάλισαν τὸν αὐτὸν Ἰουστασάν, καὶ ἐπέμφθη ἡ
κεφαλὴ αὐτοῦ μετὰ τοῦ διαδήματος τῷ βασιλεῖ Ζήνωνι. καὶ εὐ-
θέως ὁ βασιλεὺς Ζήνων ἐποίησε τὴν συναγωγὴν αὐτῶν τὴν οὖ-  
σαν εἰς τὸ Γαργαζὶ ὄρος εὐκτήριον οἶκον τῆς ἁγίας θεοτόκου
Μαρίας, ἀνανεώσας καὶ τὸν ἅγιον Προκόπιον,

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 400, line 7

τὸ χωρίον διὰ τοῦτο ἐκλήθη Δορὰς ὑπὸ Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακε-

δόνος, διότι τὸν βασιλέα Περσῶν ἐκεῖ συνελάβετο, κἀκεῖθεν ἔχει
 453

τὸ ὄνομα· νυνὶ δὲ λαβόντα δίκαιον πόλεως μετεκλήθη Ἀναστα-

σιούπολις. καὶ στήλας τοῦ αὐτοῦ Ἀναστασίου ἀνέστησαν ἐκεῖ.  
 Ἐν δὲ τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ καθῃρέθη Εὐφήμιος ὁ πατριάρ-
χης Κωνσταντινουπόλεως· καὶ ἐξώρισεν αὐτὸν εἰς Εὐχαΐταν ἐπὶ
τὸν Πόντον ὡς Νεστοριανόν· καὶ ἐγένετο ἀντ' αὐτοῦ πατριάρ-
χης Κωνσταντινουπόλεως Μακεδόνιος, ὅστις καὶ αὐτὸς καθῃρέ-
θη ὡς Νεστοριανός. ὁμοίως δὲ καὶ ὁ πατριάρχης Ἀντιοχείας
Φλαβιανὸς ὡς Νεστοριανὸς ἐξωρίσθη εἰς Πέτρας, πόλιν οὕτω
καλουμένην, οὖσαν τῆς τρίτης Παλαιστίνης. καὶ ἐγένετο ἀντ'
αὐτοῦ Σέβηρος πατριάρχης ἐν Ἀντιοχείᾳ τῇ μεγάλῃ ἀπὸ μονα-
ζόντων, μηνὶ νοεμβρίῳ ϛʹ, ἔτους χρηματίζοντος κατὰ τοὺς Ἀν-
τιοχεῖς φξαʹ.
 Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς κουφίσας Ἰωάννην τὸν Παφλαγόνα ἐκ
τοῦ τρακτεύειν τὰ δημόσια χαρτία τοῦ πραιτωρίου τῶν ἐπάρχων
ἐποίησεν αὐτὸν ἀπὸ ὑπάτων, ἀντ' αὐτοῦ ποιήσας τρακτευτὴν
καὶ λογοθέτην Μαρῖνον τὸν Σύρον· ὅστις τοὺς πολιτευομένους
ἅπαντας ἐπῆρε τῆς βουλῆς, καὶ ἐποίησεν ἀντ' αὐτῶν τοὺς λεγο-
μένους βίνδικας εἰς πᾶσαν πόλιν τῆς Ῥωμανίας. ὁ δὲ αὐτὸς
βασιλεὺς προεχειρίσατο κόμητα λαργιτιώνων ἐν

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 434, line 20

καὶ ἐμηνύθη τῷ βασιλεῖ Ἰουστινιανῷ πάντα διὰ Λικινίου, αὐ-

γουσταλίου Ἀλεξανδρείας· καὶ ἐθέσπισεν ὁ αὐτὸς βασιλεὺς ὅν-
τινα βούλονται ἐπίσκοπον λαβεῖν αὐτούς. καὶ ἐπελέξαντο οἱ αὐ-
τοὶ πρεσβευταὶ Ἰνδοὶ τὸν παραμονάριον τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ
ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, ἄνδρα εὐλαβῆ, παρθένον, ὀνόματι Ἰωάννην,
ὄντα ἐνιαυτῶν ὡς ἑξήκοντα δύο. καὶ λαβόντες τὸν ἐπίσκοπον
καὶ τοὺς κληρικούς, οὓς αὐτὸς ἐπελέξατο, ἀπήγαγον εἰς τὴν
Ἰνδικὴν χώραν πρὸς Ἄνδαν τὸν βασιλέα αὐτῶν.
 Ἐν αὐτῷ δὲ τῷ χρόνῳ συνέβη ἔχθραν γενέσθαι τοῦ δουκὸς
Παλαιστίνης Διομήδου σιλεντιαρίου μετὰ τοῦ φυλάρχου Ἀρέ-
θα. ὁ δὲ Ἀρέθας φοβηθεὶς εἰσῆλθεν εἰς τὸ ἐνδότερον λίμιτον
ἐπὶ τὰ Ἰνδικά. καὶ μαθὼν τοῦτο ὁ Ἀλαμούνδαρος ὁ Σαρα-
κηνὸς τῶν Περσῶν, ἐπιῤῥίψας αὐτῷ τῷ φυλάρχῳ Ῥωμαίων, πα-  
ραλαβὼν ἐφόνευσεν αὐτόν· ἦν γὰρ μετὰ χιλιάδων τριάκοντα.
καὶ μαθὼν ταῦτα ὁ βασιλεὺς Ἰουστινιανὸς γράφει τοῖς δουξὶ
Φοινίκης καὶ Ἀραβίας καὶ Μεσοποταμίας καὶ τοῖς τῶν ἐπαρ-
χιῶν φυλάρχοις ἀπελθεῖν κατ' αὐτοῦ καὶ καταδιῶξαι αὐτὸν καὶ
τὸ πλῆθος αὐτοῦ. καὶ εὐθέως ἀπελθόντες Ἀρέθας ὁ φύλαρχος
καὶ Γνούφας καὶ Νααμὰν καὶ Διονύσιος ὁ δοὺξ Φοινίκης καὶ
Ἰωάννης ὁ τῆς Εὐφρατησίας καὶ Σεβαστιανὸς ὁ χιλίαρχος μετὰ
 454

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 446, line 14

εἰσελθὼν ἐν Νεαπόλει ἐθεώρησεν ἱπποδρόμιον μετὰ πλήθους

Σαμαρειτῶν· καὶ τὸ πρῶτον βάϊον ἐνίκησε Νικέας τις, ἡνίοχος
χριστιανός. ἦσαν δὲ καὶ ἄλλοι ἐν τῇ αὐτῇ Νεαπόλει ἡνίοχοι,
Σαμαρεῖται καὶ Ἰουδαῖοι, οὕστινας ἐνίκησεν ὁ αὐτὸς Νικέας ἡνί-
οχος. καὶ ἐλθὼν πρὸς τὸν τύραννον, ὀφείλων τιμηθῆναι, ἐπη-
ρώτησε δὲ αὐτὸν ποίας ὑπάρχει θρησκείας; καὶ μαθὼν ὅτι
χριστιανός ἐστι, καὶ εἰς σύμβολον δεξάμενος τὴν τῶν χριστια-
νῶν εὐθέως πρώτην νίκην κατ' αὐτοῦ, ὅπερ καὶ γέγονεν, εὐθέως
πέμψας ἀπεκεφάλισε τὸν ἡνίοχον ἐν τῷ ἱπποδρομίῳ. ἐχρήσατο
κακῶς καὶ τῷ ἐπισκόπῳ τῆς αὐτῆς πόλεως. τοῦτο δὲ γνόντες οἱ
ἄρχοντες Παλαιστίνης καὶ ὁ δοὺξ Θεόδωρος ὁ σιμὸς τὸ τῆς τυ-
ραννίδος τόλμημα ἐμήνυσεν εὐθέως τῷ βασιλεῖ Ἰουστινιανῷ· καὶ
ἀπελθὼν ὁ δοὺξ κατ' αὐτοῦ μετὰ πολλῆς βοηθείας, λαβὼν μεθ'
ἑαυτοῦ καὶ τὸν φύλαρχον Παλαιστίνης· καὶ γνοὺς τοῦτο ὁ τύ-
ραννος Ἰουλιανὸς ὁ Σαμαρείτης, φυγὼν ἐξῆλθεν ἀπὸ Νεαπόλεως.
καὶ κατεδίωξεν αὐτὸν ὁ δοὺξ μετὰ τῆς ἑαυτοῦ βοηθείας, καὶ συν-
έκρουσαν πόλεμον· καὶ ἔκοψεν ὁ δοὺξ ἐκ τῶν Σαμαρειτῶν πλῆ-
θος, καὶ παρέλαβεν αὐτὸν Σαμαρείτην Ἰουλιανόν, τοῦ θεοῦ πα-  
ραδόντος αὐτόν. καὶ ἀποκεφαλίσας αὐτὸν ἔπεμψε τὴν κεφαλὴν
αὐτοῦ μετὰ τοῦ διαδήματος τῷ βασιλεῖ Ἰουστινιανῷ. καὶ ὅτε
ἐγνώσθη τῷ αὐτῷ βασιλεῖ τὰ γενόμενα, τὸ τῆς τυραννίδος τῶν

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 447, line 14

Σαμαρειτῶν καὶ τοῦ δυστυχοῦς Ἰουλιανοῦ, ἡ παρὰ τῶν ἀρχόν-

των μήνυσις εὐθέως κατέλαβεν ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ ἡ τοῦ
τυράννου κεφαλή. ἔπεσον δὲ ἐκ τῶν Σαμαρειτῶν ἐν τῷ πολέμῳ
χιλιάδες εἴκοσι· καὶ οἱ μὲν ἔφυγον εἰς τὸ ὄρος τὸ λεγόμενον Ἀρ-
παρίζιν, ἄλλοι δὲ εἰς τὸν Τραχῶνα εἰς τὸ λεγόμενον σιδηροῦν
ὄρος. ἔλαβε δὲ καὶ ὁ φύλαρχος Σαρακηνὸς ὁ τῶν Ῥωμαίων
πραῖδαν ἐξ αὐτῶν χιλιάδας εἴκοσι παίδων καὶ κορασίων· οὕς-
τινας λαβὼν αἰχμαλώτους ἐπώλησεν ἐν τοῖς Περσικοῖς καὶ
Ἰνδικοῖς μέρεσιν.
 Ὁ δὲ αὐτὸς βασιλεὺς γνοὺς ὅτι πολλὰ κτήματα τῆς Παλαι-
στίνης ἔκαυσαν οἱ Σαμαρεῖται τὴν ἀρχὴν ὅτε ἐτυράννησαν, ἠγα-
νάκτησε κατὰ τοῦ δουκὸς Παλαιστίνης, διότι πρὸ τοῦ ἐπιῤῥίψω-
σιν εἰς τὰ κτήματα ἢ εἰς τὴν πόλιν, ἢ μόνον ἤκουσεν ὅτι συν-
άγονται, οὐχ ὥρμησε κατ' αὐτῶν καὶ ἐσκορπίζοντο. καὶ δια-
 455

δεξάμενος τὸν αὐτὸν δοῦκα ἀσχήμως ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀσφαλι-

σθέντα φυλάττεσθαι. καὶ ἐπέμφθη ἀντ' αὐτοῦ δοὺξ Εἰρηναῖος,
Ἀντιοχεύς· ὅστις ὁρμήσας κατὰ τῶν ἀπομεινάντων Σαμαρειτῶν
ἐν τοῖς ὄρεσι, πολλοὺς ἀπώλεσε πικρῶς τιμωρησάμενος.
 Ὁ δὲ τῶν Περσῶν βασιλεὺς Κωάδης δεξάμενος Ἑρμογένην  
μάγιστρον, ἐν φιλίᾳ πρεσβείας πεμφθέντα μετὰ καὶ δώρων τῆς
ἀναγορεύσεως τοῦ βασιλέως Ἰουστινιανοῦ ἐν μηνὶ ἰουλίῳ.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 455, line 13

σοῦνται ταύτης σὺν θεῷ γενομένης. διὰ τάχους τοίνυν ἐπικα-

ταλήψονται οἱ ἡμέτεροι πρεσβευταί, ὀφείλοντες ἀναπληρῶσαι τὰ
πρὸς ἀσφάλειαν τῆς εἰρήνης. εὐχόμεθα γοῦν ἐν πολλοῖς χρό-
νοις τὴν πατρικὴν ὑμῶν διάθεσιν περισῴζεσθαι.
 Καὶ ἐκπεμφθεὶς ὑπὸ Ῥωμαίων πάλιν Ῥουφῖνος, δευτέρας
ἀποκρίσεως καταπεμφθείσης ἐν τοῖς Περσικοῖς μέρεσιν, εὗρε τὸν
βασιλέα Περσῶν ἀναδυέντα πρὸς τὰ δόξαντα μεταξὺ αὐτῶν ἕνε-
κεν τῆς εἰρήνης. φημισθέντος γὰρ τούτου, ὡς τῶν Σαμαρει-
τῶν Ῥωμαίων ἀγανακτηθέντων ὑπὸ τοῦ βασιλέως Ἰουστινιανοῦ,
ὡς προγέγραπται, φυγόντων καὶ ἀπελθόντων πρὸς Κωάδην, βα-
σιλέα Περσῶν, ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν χώρας Παλαιστίνης, καὶ ἐπαγ-
γειλαμένων αὐτῷ συμμαχεῖν· τὸ δὲ πλῆθος αὐτῶν ἦν χιλιάδες
πεντήκοντα, ἐπηγγείλαντο δὲ τῶν Περσῶν βασιλεῖ προδιδόναι
τὴν ἑαυτῶν χώραν, τὴν Παλαιστίνην πᾶσαν καὶ τοὺς ἁγίους
τόπους, πόλιν ἔχουσαν διαφόρων βασιλέων χαρίσματα· χρυσοῦ
τε γὰρ πλῆθος πολὺ καὶ λίθων τιμίων ἀναρίθμητος ποσότης·
καὶ ἀκούσας ταῦτα ὁ βασιλεὺς Περσῶν, καὶ πεισθεὶς τοῖς παρ'
αὐτῶν λεγομένοις, ἀνεδύη περὶ τὸ ποιῆσαι τὰ πάκτα. ἀφορ-
μὴν δὲ λαβὼν περὶ τῶν χρυσοῤῥύτων τῶν εὑρεθέντων πρῴην
ἐπὶ Ἀναστασίου τοῦ βασιλέως, ὄντων ὑπὸ Ῥωμαίους·

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 485, line 9

ἐν ὀχήματι βασιλικῷ.
 Ἐν αὐτῷ δὲ τῷ χρόνῳ κατεπέμφθη καὶ Ναρσὴς ὁ κουβι-  
κουλάριος ἐν Ῥώμῃ ἐπὶ τὸ πολεμῆσαι τοῖς Γότθοις, ὅτι μετὰ
τὸ περιλαβεῖν Βελισσάριον Ῥώμην πάλιν παρελήφθη ὑπὸ τῶν
Γότθων.
 Μηνὶ ἰουνίῳ κϛʹ, ἰνδικτιῶνι τῇ αὐτῇ, ἐδέχθη ὁ ἐπίσκοπος
Ῥώμης Βιγίλιος ὑπὸ τοῦ βασιλέως· ἦν γὰρ ἀγανακτηθεὶς καὶ
 456

προσφυγίῳ χρησάμενος εἰς τὸν ἅγιον Σέργιον τοῖς ἐπίκλην τῶν

Ὁρμίσδου.
 Ἰνδικτιῶνος ιδʹ ἐγένετο σεισμὸς μέγας καὶ φοβερὸς ἐν πάσῃ
τῇ χώρᾳ τῆς Παλαιστίνης ἔν τε Ἀραβίᾳ καὶ ἐν τῇ χώρᾳ τῆς
Μεσοποταμίας καὶ Ἀντιοχείας καὶ Φοινίκης παράλου καὶ Λιβα-
νησίας. καὶ ἐν αὐτῷ τῷ φόβῳ ἔπαθον αἱ πόλεις, τοῦτ' ἐστὶ Τύ-
ρος, Σιδών, Βηρυτός, Τρίπολις, Βύβλος, Βότρυς, καὶ ἄλλων
πόλεων μέρη. κατελήφθησαν δὲ ἐν αὐταῖς καὶ πλήθη ἀνθρώ-
πων. ἐν δὲ τῇ πόλει Βότρυος ἀπεσπάσθη ἀπὸ τοῦ παρακειμέ-
νου τῇ θαλάσσῃ ὄρους τοῦ ἐπίκλην Λιθοπροσώπου μέρος καὶ
κατηνέχθη εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἀπετέλεσε λιμένα, ὡς δύνασθαι
ὁρμεῖν ἐν τῷ λιμένι τοῦ ἀποσπασθέντος ὄρους πλοῖα παμμεγέθη·
οὐκ εἶχε γὰρ ἡ αὐτὴ πόλις τὸ πάλαι λιμένα. ὁ δὲ αὐτὸς βασι-
λεὺς ἀπέστειλε χρήματα ἐν πάσαις ταῖς ἐπαρχίαις καὶ ἀνήγειρε

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. P. 487, line 11

το σεισμὸς φοβερός, ὥστε παθεῖν οἴκους πολλοὺς καὶ λουτρὰ

καὶ ἐκκλησίας καὶ μέρη τῶν τειχέων παθεῖν ἐν Βυζαντίῳ. ἐν
αὐτῷ δὲ τῷ φόβῳ ἔπεσεν ἡ λόγχη, ἣν ἐκράτει τὸ ἄγαλμα τὸ ἐν
τῷ φόρῳ Κωνσταντίνου, καὶ κατεπάρη ἐν τῇ γῇ ἐπὶ πήχεις
τρεῖς. ἐν δὲ τοῖς συμπτώμασι πολλοὶ συνελήφθησαν. ἐν αὐ-
τῷ δὲ τῷ φόβῳ καὶ ἄλλαι πόλεις ἔπαθον, ἐν οἷς καὶ Νικομηδείας
μέρος καταπεσεῖν. ἐκ δὲ τῶν συμπτωμάτων Νικομηδείας καὶ
μεθ' ἡμέρας τινὲς ζῶντες ἀνηνέχθησαν. ἐπεκράτησε δὲ ὁ αὐ-
τὸς σεισμὸς ἡμέρας μʹ.
 Μηνὶ ἰουλίῳ ἰνδικτιῶνος δʹ στασιάσαντες οἱ Σαμαρεῖται
καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐν Καισαρείᾳ Παλαιστίνης, ποιήσαντες τὸ ἓν εἰς
ἀλλήλους ὡς ἐν τάξει μερικῶν ἐπῆλθον τοῖς χριστιανοῖς τῆς
αὐτῆς πόλεως καὶ πολλοὺς κατέσφαξαν τῶν χριστιανῶν. ἐπῆλ-
θον δὲ καὶ ἐπόρθησαν τὰς ἐκκλησίας. καὶ τοῦ ἄρχοντος τῆς
αὐτῆς πόλεως ἐξελθόντος πρὸς βοήθειαν τῶν χριστιανῶν ἐπῆλ-
θον οἱ αὐτοὶ Σαμαρεῖται, κἀκεῖνον κατέσφαξαν ἐν τῷ πραιτω-
ρίῳ, καὶ τὰ πράγματα αὐτοῦ πάντα καθήρπασαν. ἡ δὲ γυνὴ
τοῦ αὐτοῦ ἄρχοντος Στεφάνου, ἀνελθοῦσα ἐν Κωνσταντινουπό-
λει, προσῆλθε τῷ αὐτῷ βασιλεῖ. καὶ ἀκούσας ὁ βασιλεὺς τὰ
γεγονότα ὑπὸ τῶν Σαμαρειτῶν καὶ θυμωθείς, ἐκέλευσε τῷ ὄντι
τότε ἄρχοντι τῆς ἀνατολῆς Ἀμαντίῳ ἐκζητῆσαι τὰ γενόμενα καὶ

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Chronologica (fort. auctore

 457

anonymo excerptorum chronologicorum) (2871: 002)

“Ioannis Malalae chronographia”, Ed. Dindorf, L.Bonn: Weber, 1831;
Corpus scriptorum historiae Byzantinae.P. 12, line 19

καὶ ταλιθὰ κοῦμι καὶ λιμὰ σαβαχθανὶ καὶ τὰ ὅμοια. καὶ μέντοι
καὶ πρὸς τούτοις καὶ τὰ τῶν παλαιῶν ὀνόματα ἐναργὲς τεκμήριον
τοῦ ταύτην εἶναι φωνὴν τὴν πρὸ τῆς συγχύσεως, καὶ ταύτῃ τὸ
ζητούμενον ἑρμηνεύεται, ἐφ' ὧν κατ' οὐδεμίαν ἔστι γλῶσσαν τὸ
σημαινόμενον ἐπιλύσασθαι, οἷον τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῶν λοιπῶν αἱ
προσηγορίαι δι' ἑτέρας οὐδεμιᾶς ἑρμηνεύονται, εἰ μὴ διὰ τῆς
Ἑβραϊκῆς καὶ μόνης. ταύτην γὰρ τὴν γλῶσσαν καὶ Συριακὴν λέ-
γουσιν, ὡς ὁ πολυμαθὴς οὕτω μαρτυρεῖ Ὠριγένης, ἑρμηνεύων
ἐκ τῆς Συριακῆς βίβλου καὶ ἑξῆς Συριακὴν εἰπὼν τὴν Ἑβραίων
διάλεκτον, ἐπειδὴ γὰρ Συρίαν τὴν Ἰουδαίαν καὶ Σύρους οἱ πα-
λαιοὶ τοὺς Παλαιστίνους ὠνόμαζον. ὁ μὲν οὖν πύργος οἰκοδο-
μήθη ἐπὶ Ἑβὲρ ἐν ἔτεσι τεσσαράκοντα, καὶ ἔστι κεχαλασμένος τὰ  
ἴχνη αὐτοῦ φυλασσόμενα μόνον ἀνὰ μέσον Ἀσοὺρ καὶ Βαβυλῶνος.
ἦν δὲ ͵ευλγʹ.
 Φάλεκ δὲ γενόμενος ἐτῶν ρλʹ ἐγέννησε τὸν Ῥαγαῦ, καὶ μετὰ
τοῦτο ἔζησεν ἔτη σθʹ, καὶ ἀπέθανε ζήσας τὰ πάντα ἔτη τλθʹ.
 Γίνονται οὖν ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ ἔτη ͵βσξβʹ,
καὶ ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἕως τῆς συγχύσεως τῆς πυργοποιίας
καὶ τῆς τελευτῆς Φάλεκ, ὅ ἐστι μερισμός, ἔτη φλϛʹ.

Ιωάννης Μαλαλάς χρονογράφος. , Χρονογραφία. (eclogae e cod. Paris.

gr. 1336) (2871: 003)“Anecdota Graeca e codd. manuscriptis
bibliothecae regiae Parisiensis, vol. 2”, Ed. Cramer, J.A.
Oxford: Oxford University Press, 1839, Repr. 1967.P. 240, line 25

οὐρανῷ, ἀλλὰ γῆν καὶ κόνιν, καὶ κατεγίνωσκε τοῦ ἰδίου πατρὸς
Θάρρα, λέγων, “τί πλανᾷς τοὺς ἀνθρώπους διὰ κέρδος, οὐ γάρ
“ἐστιν ἄλλος θεὸς, εἰ μὴ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὁ δημιουργήσας
“τὰ ὁρώμενα ταῦτα πάντα;” καὶ ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Μεσοπο-
ταμίαν.
Εἰσὶ δὲ ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως Ἀβραὰμ ἔτη ͵γυκγ· ἐν δὲ τοῖς χρόνοις
Ἀβραὰμ ἦν καὶ ὁ Μελχισεδὲκ, ἀνὴρ θεοσεβὴς, καταγόμενος ἐκ
τοῦ γένους τοῦ Σίδου υἱοῦ Αἰγύπτου βασιλέως τῆς Λιβύης χώ-
ρας, ἐξ οὗ καὶ Αἰγύπτιοι καλοῦνται· ὅστις Σῖδος ἐκ τῆς ἐπελθὼν
παρέλαβε τὴν χώραν τῶν λεγομένων Χαναναίων, τὴν νῦν λεγο-
μένην Παλαιστίνην· καὶ ὑποτάξας αὐτὴν, ὡς ᾤκησεν ἐν αὐτῇ, καὶ
κτίζει πόλιν, ἣν ἐκάλεσε Σιδῶνα εἰς ἴδιον ὄνομα. καὶ λοιπὸν ἐκ
τοῦ γένους τοῦ Σίδου υἱοῦ Αἰγύπτου βασιλέως τῆς Λιβύης χώρας
 458

κατήχθη Μελχισεδέκ· ὅστις Μελχισεδὲκ γενόμενος ἱερεὺς καὶ

βασιλεὺς τῶν Χαναναίων, κτίζει πόλιν ἐν τῷ ὄρει Σιὼν λεγομένῳ,
ἥν τινα ἐκάλεσε Σαλὴμ, ὅ ἐστιν ἑρμηνευόμενον πόλις εἰρήνης,
καὶ ἐβασίλευσεν ἐν αὐτῇ ἔτη ριγ, καὶ τελευτᾷ δίκαιος καὶ παρ-
θένος, καθὼς Ἰώσηπος ἐξέθετο. ἀπὸ οὖν τοῦ κατακλυσμοῦ ἕως τῆς
πυργοποιΐας ἕως Ἀβραὰμ ἔτη ρκγ, καὶ ἐγένετο θεογνωσία ἀπὸ  
Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, καὶ Ἰακὼβ ἐγγόνου αὐτοῦ,
καὶ τοῦ σπέρματος αὐτῶν, ἐξ ὧν εἰσὶν Ἑβραῖοι ἀπὸ τοῦ χρόνου

Κύριλλος. Vita Euthymii (2877: 001)“Kyrillos von Skythopolis”, Ed.

Schwartz, E.Leipzig: Hinrichs, 1939; Texte und Untersuchungen 49.2.P.
21, line 19

τῆς Σάρας ἀπογόνους καὶ τῆς ἐπαγγελίας κληρονόμους γεγονότας

διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀπὸ δουλείας εἰς ἐλευθερίαν μετενεχθέντας.
ὁ μέντοι Μάρις ὁ τοῦ Τερέβωνος θεῖος οὐκέτι ἀπέστη τοῦ μοναστηρίου.
ἀλλὰ ἀποταξάμενος ἔμεινεν αὐτόθι τὸν τῆς ζωῆς αὐτοῦ χρόνον
καὶ εὐηρέστησεν τῶι θεῶι μεγάλως καὶ πάντα τὰ ἴδια χρήματα πολλὰ
ὄντα παρέσχεν εἰς τὸ οἰκοδομηθῆναι καὶ πλατυνθῆναι τὸ μοναστή-
ριον. τοῦ τοίνυν γεγονότος θαύματος πανταχοῦ διαφημισθέντος
πολλοὶ συνήρχοντο πρὸς τὸν μέγαν Εὐθύμιον ὑπὸ διαφόρων παθῶν
ἐνοχλούμενοι, οἵτινες ἐθεραπεύοντο ἅπαντες. καὶ οὕτως ἐν ὀλίγωι
χρόνωι ἐξέλαμψεν ἐν ἐκείνωι τῶι τόπωι, ὡς διαδοθῆναι τὸ ὄνομα
αὐτοῦ ἐν πάσηι τῆι Παλαιστίνηι καὶ ταῖς κύκλωι ἐπαρχίαις.
 Βλέπων δὲ ὁ πατὴρ ἡμῶν Εὐθύμιος πολλοὺς ἰάσεως ἕνεκεν ὀχλοῦντας
αὐτῶι καὶ μνημονεύων τῆς προτέρας ἡσυχίας ἧς εἴχετο ὅτε κατὰ
μόνας ἠσκεῖτο, ἐδυσχέραινε σφόδρα καὶ ἐδυσφόρει διὰ τὸ οὕτως
ὑπὸ πολλῶν ὀχλεῖσθαί τε καὶ δοξάζεσθαι, καὶ γενόμενος ἐν πολλῆι
ἀθυμίαι ὁ τῆς εὐθυμίας ἐπώνυμος ἐζήτει λάθρα ἀναχωρῆσαι καὶ
φυγεῖν ἐπὶ τὸν Ῥουβᾶν. καὶ τοῦτο γνοὺς ὁ μακαρίτης Θεόκτιστος
συνάξας τοὺς ἀδελφοὺς παρεσκεύασεν προσπεσεῖν αὐτῶι πρὸς τὸ
μὴ ἐαθῆναι παρ' αὐτοῦ. καὶ βουλόμενος αὐτοὺς θεραπεῦσαι συνέ-
θετο μὲν τέως μὴ ἀναχωρεῖν, ὀλίγων δὲ ἡμερῶν διελθουσῶν λαβών
τινα μεθ' ἑαυτοῦ νεώτερον Δομετιανὸν προσαγορευόμενον,

Κύριλλος. Vita Euthymii P. 25, line 8

... καὶ χαράξας αὐτοῖς ἐκκλησίαν καὶ σκηνὰς κύκλωι ἐπέτρεψεν

αὐτοῖς οἰκοδομῆσαι τὴν ἐκκλησίαν καὶ μεῖναι ἐκεῖ. καὶ ἐπεσκέπτετο
αὐτοὺς πυκνότερον, ἕως οὗ κατέστησεν αὐτοῖς πρεσβύτερον καὶ  
διακόνους. ἦλθον δὲ καὶ οἱ πρώην βαπτισθέντες καὶ ἔμειναν ἐκεῖ
 459

καὶ ἄλλοι κατὰ πρόσβασιν ἐρχόμενοι ἐβαπτίζοντο ὑπ' αὐτοῦ. καὶ

οὕτως πληθυνομένων αὐτῶν σφόδρα καὶ εἰς διαφόρους παρεμβολὰς
πλατυνομένων ἐπιστείλας ὁ μέγας πατὴρ ἡμῶν Εὐθύμιος τῶι πατρι-
άρχηι Ἱεροσολύμων Ἰουβεναλίωι περὶ χειροτονίας ἐπισκόπου καὶ
ὑποσχομένωι αὐτῶι ἀπέστειλεν αὐτῶι Πέτρον τὸν πατέρα Τερέ-
βωνος ὡς ἱκανώτατον γεγονότα ψυχὰς ὁδηγῆσαι πρὸς σωτηρίαν.
καὶ οὕτως ἐν πρώτοις χειροτονεῖται ἐν Παλαιστίνηι Πέτρος τῶν
Παρεμβολῶν ἐπίσκοπος. καὶ ἦν ἰδεῖν βαρβάρων πλῆθος Σαρακηνῶν
παραγινομένων πρὸς τὸν μέγαν Εὐθύμιον καὶ βαπτιζομένων καὶ
τὸν ἐπὶ πάντων θεὸν προσκυνεῖν διδασκομένων. καὶ ταῦτα μὲν περὶ
τῶν Σαρακηνῶν·
 αὐτὸς δὲ ὁ μέγας Εὐθύμιος οὐκ ἠβούλετο κοινόβιον τὸν ἑαυ-
τοῦ τόπον συστήσασθαι, ἀλλ' οὔτε λαύραν· ἀλλ' ὅταν ἤρχοντό τινες
πρὸς αὐτὸν βουλόμενοι ἀποτάξασθαι, ἐπέμποντο ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὴν
κάτω μονὴν πρὸς τὸν μακαρίτην Θεόκτιστον, ὁμοίως δὲ καὶ οἱ
προσφέρειν

Κύριλλος. Vita Euthymii P. 33, line 1

διαταράξαντος· ἐξηγεῖτο δὲ αὐτῶι καὶ περὶ τοῦ ζήλου καὶ τῆς ὀρθῆς
πίστεως Κυρίλλου τοῦ ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας καὶ Ἀκακίου
ἐπισκόπου Μελιτηνῆς καὶ ὅτι μέλλει κατὰ τοῦ Νεστορίου σύνοδος
οἰκουμενικὴ γίνεσθαι ἐν Ἐφέσωι. ἐχάρη δὲ ὁ ἅγιος ἀκούσας περὶ
Ἀκακίου τοῦ τρόπον τινὰ ἐν τῆι νεότητι ἀναθρέψαντος αὐτόν. ὁ μὲν
οὖν μακαρίτης Συνόδιος συνταξάμενος αὐτῶι καὶ λαβὼν ἐκ τῆς λαύρας
Στέφανον τὸν ἑαυτοῦ ἀνεψιὸν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν καὶ πείθει
τὸν ἀρχιεπίσκοπον χειροτονῆσαι αὐτόν· ὅστις ἀρχιεπίσκοπος αὐτόν
τε τὸν Στέφανον καὶ Κοσμᾶν τὸν Καππαδόκην διακόνους ἐποίησεν
τῆς ἁγίας Ἀναστάσεως. τῶν δὲ ἐπισκόπων ἐν τῆι συνόδωι ἀθροιζο-  
μένων, μελλόντων καὶ τῶν Παλαιστινῶν μετὰ τοῦ ἑαυτῶν ἐξιέναι
ἀρχιεπισκόπου, ἐνετείλατο ὁ μέγας Εὐθύμιος Πέτρωι τῶι τῶν
Σαρακηνῶν ἐπισκόπωι ἀπιόντι εἰς τὴν σύνοδον κατὰ πάντα τρόπον
ἀκολουθῆσαι Κυρίλλωι τε τῶι ἀρχιεπισκόπωι Ἀλεξανδρείας καὶ
Ἀκακίωι τῶι ἐπισκόπωι Μελιτηνῆς ὀρθοδόξοις οὖσιν καὶ κατὰ τῆς
ἀσεβείας ἀγωνιζομένοις. τῆς τοίνυν συνόδου ἐν Ἐφέσωι συνα-
θροισθείσης καὶ Νεστορίου τοῦ δυσσεβοῦς ὑπ' αὐτῆς καταβληθέντος
Πέτρος ὁ τῶν Σαρακηνῶν ἐπίσκοπος ἐλθὼν εἰς τὴν λαύραν πάντα
τὰ ἐν τῆι συνόδωι συμβάντα καθεξῆς τῶι μεγάλωι διηγήσατο Εὐ-
θυμίωι. ὅστις τὰ ὑπὸ τῶν Ἀνατολικῶν γεγονότα μαθὼν ἐλυπή-
θη σφόδρα περὶ Ἰωάννου τοῦ ἀρχιεπισκόπου Ἀντιοχείας ὀρθοδόξου
 460

Κύριλλος. Vita Euthymii P. 41, line 23

ὡς Διοσκόρωι ἐν Ἐφέσωι συναινέσαντος, οὗτοι τὸν ἐκτεθέντα περὶ

τῆς πίστεως καὶ ἐκφωνηθέντα ὅρον ὑπὸ τῆς συνόδου λαβόντες ἦλθον
δρομαῖοι πρὸς τὸν μέγαν Εὐθύμιον δεδιότες μὴ ἀγανακτηθῶσιν
ὡς ἠγανακτήθη Αὐξόλαος ἐκ τῆς ληιστρικῆς συνόδου παραγενό-
μενος. τούτους τοίνυν δεξάμενος ὁ πατὴρ ἡμῶν Εὐθύμιος καὶ τῶι
περὶ πίστεως ὅρωι ἐντυχὼν ἀπεδέξατο τὴν ἐν αὐτῶι τῆς πίστεως
ὁμολογίαν ὡς ἀληθῶς ὀρθῆς διανοίας ἐξεταστής. τῆς δὲ φήμης
διαδραμούσης λεγόντων ὅτι ἐδέξατο ὁ μέγας Εὐθύμιος τὸν ἐν Χαλ-
κηδόνι ἐκφωνηθέντα περὶ τῆς πίστεως ὅρον δέξασθαι ἤμελλον ἅπαντες
οἱ μοναχοί, εἰ μὴ ἐκώλυσεν Θεοδόσιός τις σχήματι μὲν μοναχός, τοῦ
δὲ ἀντιχρίστου πρόδρομος. ὅστις ἐλθὼν ἐν Παλαιστίνηι συναρπάζει
μὲν τὴν αὐγούσταν Εὐδοκίαν τότε παροῦσαν, ὑπάγεται δὲ ἅπαν τὸ
μοναχικὸν τῆς ἐν Χαλκηδόνι καταβοῶν συνόδου ὡς τὴν ὀρθὴν  
ἀνατρεψάσης πίστιν καὶ τὸ Νεστορίου δόγμα κυρωσάσης. καὶ οὕτω
ταῖς ἰδίαις μιαιφονίαις χρησάμενος βαρβαρικῶι τρόπωι τὸν Ἱεροσο-
λύμων πατριαρχικὸν θρόνον ἁρπάζει καὶ καταστρατεύσας τῶν
θείων κανόνων πολλοὺς ἐχειροτόνησεν ἐπισκόπους τῶν ἐπισκόπων
ἔτι ὄντων ἐν τῆι συνόδωι, πολλοὺς δὲ φόνους καὶ πολέμους ἐργασάμενος
ἴσχυσεν πάντων ἐπὶ εἴκοσι μῆνας κρατῆσαι. πάντων τοίνυν τότε
σχεδὸν τῶν τε πολιτῶν καὶ τῶν τῆς ἐρήμου μοναχῶν τῆι τούτου
ἀποστασίαι ἐπακολουθησάντων μόνοι οἱ περὶ τὸν μέγαν Εὐθύμιον

Κύριλλος. Vita Euthymii P. 44, line 9

ταύτης ἀκούωμεν λεγούσης ἐν δύο φύσεσι τὸν Χριστόν, οὐ διαίρεσιν

αὐτήν τινα ἢ τομὴν ἐπιφέρειν οἰόμεθα τῆι μιᾶι τοῦ Χριστοῦ συν-  
θέτωι ὑποστάσει, ἀλλὰ τὴν τῶν φύσεων διαφορὰν σημαίνειν αὐτὴν
γινώσκομεν κατὰ τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον τὸν Ἀλεξανδρείας ἀρχιερέα
λέγοντα· οὐχ ὡς τῆς τῶν φύσεων διαφορᾶς ἀνηιρημένης διὰ τὴν
ἕνωσιν. ταῦτα εἰπόντος τοῦ ἁγίου ὁ μὲν Ἐλπίδιος ἀπεδέξατο καὶ
τὸν μέγαν Εὐθύμιον ὀρθῶς καὶ εὐσεβῶς πάντα εἰρηκέναι καθωμο-
λόγησεν, εἰ καὶ μὴ παραυτὰ τῆς Θεοδοσίου ἀπέστη κοινωνίας· Γερόν-
τιος δὲ τῆι ἀπειθείαι ἐπέμενεν καὶ οὕτως ἀσύμφωνοι ἀπολυθέντες
ἦλθον πρὸς τὸν ἀποστείλαντα αὐτούς. καὶ ὁ μὲν Θεοδόσιος πάντων
τῶν κατὰ Παλαιστίνην περικρατὴς γεγονὼς ἔσπευδεν καὶ τοῦτον
τὸν ὑπολειφθέντα μονώτατον τῆι ἐρήμωι ζωτικὸν σπινθῆρα τῆς
εὐσεβείας πιθανωτέροις λόγοις κατασβέσαι, ἀλλὰ τῆς ἐλπίδος ἐψεύσθη
καὶ ὡς βέλος ἰσχυροτέρωι προσπεσὸν ἀπεκρούσθη καὶ ὡς ἄγριον
κῦμα θαλάσσης τοιούτωι προβόλωι καὶ προστάτηι τῆς ὀρθῆς πίστεως
 461

περιραγεὶς διελύθη. πλὴν τῶν δελεασμάτων οὐκ ἀφίστατο, ἀλλὰ

καὶ ἑτέρους διαφόρως ἀπέστελλεν πείθειν αὐτὸν πειρώμενος. βλέπων
δὲ ὁ μέγας Εὐθύμιος τὴν τοσαύτην Θεοδοσίου ἀναίδειαν παραγγείλας
τοῖς πατράσι τῆι ἀποστασίαι μὴ κοινωνῆσαι ἐπὶ τὴν πανέρημον
ἀνεχώρησεν καὶ τοῦτο γνόντες πολλοὶ τῶν ἀναχωρητῶν τῶι αὐτῶι
σκοπῶι ἐπηκολούθησαν. ἦν δέ τις κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν μέγας

Κύριλλος. Vita Euthymii P. 51, line 1

δίκαιόν ἐστιν ἀσεβῶν μὲν βίους παρὰ τοῖς ἔξωθεν τιμᾶσθαι ταῖς
μνήμαις, τοὺς δὲ παρ' ἡμῖν εὐσεβείαι διενεγκόντας σιωπῆι καὶ λήθηι
παραπέμπεσθαι.
 Κατὰ τὸν εἰρημένον χρόνον Λέοντος τοῦ φιλοχρίστου τὴν Μαρκι-
ανοῦ βασιλείαν διαδεξαμένου Τιμόθεός τις ἐπίκλην Αἴλουρος τὴν
Ἀλεξανδρέων πόλιν διέσεισέν τε καὶ διετάραξεν, Προτέριον τὸν
τῆς πόλεως πρόεδρον ἐν τῶι ἁγίωι βαπτιστηρίωι κατασφάξας καὶ
τὸν πατριαρχικὸν θρόνον ἁρπάσας. ἐντεῦθεν τοίνυν πάσης Αἰγυ-
πτιακῆς διοικήσεως θορύβου καὶ ταραχῆς πληρωθείσης δύο ἀναχω-
ρηταὶ ἀξιομνημόνευτοι ἐξελθόντες ἀπὸ τοῦ ὄρους τῆς Νιτρίας ἦλθον  
ἐν Παλαιστίνηι καὶ παρεγένοντο πρὸς τὸν σημειοφόρον Εὐθύμιον
ὑπὸ τῆς περὶ αὐτοῦ πανταχόσε διαθεούσης φήμης ἑλκόμενοι, ἔμειναν
δὲ παρ' αὐτῶι ἕκαστος ἐν ἰδιάζοντι κελλίωι. καὶ ὃ μὲν Καππαδόκης
ἦν τῶι γένει, Μαρτύριος δὲ τῶι ὀνόματι, ὃ δὲ Ἡλίας μὲν ὠνομάζετο,
τῆς δὲ Ἀραβίας ὑπῆρχεν. τούτους τοὺς δύο λίαν ἀγαπήσας ὁ τὸν
νοῦν πεφωτισμένος Εὐθύμιος συχνότερον εἰς συντυχίαν προετρέπετο
διορατικῶι ὄμματι μᾶλλον προβλέπων ὅτι τὸν τοῦ ἁγίου Ἰακώβου
τοῦ ἀποστόλου μέλλουσι διαδέξασθαι θρόνον ἐν ἰδίωι καιρῶι ἕκαστος
αὐτῶν. τούτους μεθ' ἑαυτοῦ εἰς τὴν ἔρημον τοῦ Κουτιλᾶ καὶ τοῦ
Ῥουβᾶ κατὰ τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην τοῦ Ἰαννουαρίου μηνὸς

Κύριλλος. Vita Euthymii P. 56, line 2

 Μετὰ μέντοι τὴν τελευτὴν τοῦ μεγάλου Θεοκτίστου τοῦ ἐπισκόπου

Σκυθοπόλεως τελευτήσαντος Ὀλυμπίου χειροτονεῖται Κοσμᾶς ὁ
σταυροφύλαξ ἐπίσκοπος τῆς αὐτῆς μητροπόλεως καὶ ὁ Χρύσιππος
τὴν τοῦ σταυροφύλακος ἐγχειρίζεται λειτουργίαν, ἵνα καὶ ἡ περὶ τού-
του προφητεία πληρωθῆι τοῦ μεγάλου Εὐθυμίου· δι' ὃ κἀμοὶ τῶι
ἁμαρτωλῶι ἐπῆλθεν ἐν θαύματι γεγονότι εἰπεῖν ἐκεῖνο τὸ γραφικὸν
διότι οὐ μὴ ποιήσηι κύριος ὁ θεὸς πρᾶγμα, ἐὰν μὴ ἀπο-
καλύψηι παιδείαν αὐτοῦ πρὸς τοὺς δούλους αὐτοῦ τοὺς  
 462

προφήτας. οὗτος τοίνυν ὁ μακαρίτης Κοσμᾶς μεγάλως ἐν τῆι

δευτέραι τῶν Παλαιστινῶν διέλαμψεν ἐπαρχίαι ἐπὶ τριάκοντα χρό-
νους τὴν αὐτόθι ἐκκλησίαν κρατύνας τε καὶ φαιδρύνας εἰς δύναμιν.
ὁ δὲ τούτου ἀδελφὸς Χρύσιππος δώδεκα χρόνους ἀμέμπτως ὑπούργησεν
ἐν τῆι τοῦ τιμίου σταυροῦ φυλακῆι, θαυμαστὸς συγγραφεὺς γεγονώς.
ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Γαβριήλιος πρεσβύτερος, ὡς εἴρηται, τῆς ἁγίας
Ἀναστάσεως καὶ ἡγούμενος τοῦ ἁγίου Στεφάνου ἐπὶ εἴκοσι τέσσαρας
χρόνους διαμείνας κτίσας ἑαυτῶι μικρὸν μοναστήριον ἐν τῆι ἐξ ἀνα-
τολῶν κοιλάδι τοῦ σεβασμίου βουνοῦ τῆς ἁγίας Ἀναλήψεως ἀνεχώρει
ἐκεῖσε ἀπὸ τῆς ὀγδόης ἡμέρας τῶν ἁγίων θεοφανίων καὶ ἡσύχαζεν
ἕως τῆς τῶν βαίων ἑορτῆς κατὰ τὴν παράδοσιν τοῦ ἁγίου πατρὸς
ἡμῶν Εὐθυμίου. καὶ τελευτήσας ἐν αὐτῶι τῶι μοναστηρίωι ἐν ταῖς

Κύριλλος. Vita Sabae (2877: 002)“Kyrillos von Skythopolis”, Ed.

Schwartz, E.Leipzig: Hinrichs, 1939; Texte und Untersuchungen 49.2.
P. 91, line 19

ὄντα εἰς λαύραν μένειν· οὔτε γὰρ τῆι λαύραι ὄνησιν φέρει τὸ νεώτερον
ἔχειν οὔτε νεωτέρωι πρέπει ἐν μέσωι εἶναι ἀναχωρητῶν. ἄπελθε
τοίνυν, τέκνον, εἰς τὴν κάτω μονὴν πρὸς τὸν ἀββᾶν Θεόκτιστον καὶ
ἔχεις πάνυ ὠφεληθῆναι. ὁ δὲ μακάριος ἀπεκρίθη Σάβας· γινώσκω,
τίμιε πάτερ, ὅτι ὁ πάντων προνοητὴς θεὸς σωθῆναί με βουλόμενος
ὡδήγησέν με εἰς τὰς ἁγίας σου χεῖρας ἐλθεῖν· ὡς ἄν μοι κελεύηις,
ποιῶ. τότε ὁ μέγας Εὐθύμιος τῶι μακαρίτηι αὐτὸν ἀπέστειλεν Θεο-
κτίστωι, δηλώσας αὐτῶι ποιεῖσθαι αὐτοῦ φροντίδα ὡς μέλλοντος τῆι
τοῦ Χριστοῦ χάριτι ἐν τῆι μοναχικῆι διαπρέψαι πολιτείαι. τοῦτο δὲ
οὐκ ἀσκόπως, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, ὁ μέγας πεποίηκεν Εὐθύμιος, ἀλλὰ
διορατικῶι ὄμματι μᾶλλον προβλέπων πάντων τῶν ἐν Παλαιστίνηι
ἀναχωρητῶν ἀρχιμανδρίτην αὐτὸν μέλλειν ἔσεσθαι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ
τὴν μεγίστην τε καὶ περιφανεστάτην λαύραν τὴν ὑπερέχουσαν πασῶν
τῶν ἐν Παλαιστίνηι λαυρῶν συνιστᾶν μέλλοντα καὶ ἔσεσθαι αὐτὸν
ἀρχηγέτην τε καὶ νομοθέτην πάντων τῶν καθ' ἑαυτοὺς ἀναχωρούντων,
ἐκ τοῦ καθ' ἑαυτὸν ὑποδείγματος νομοθεσίαν αὐτῶι δίδωσιν μὴ δέχε-
σθαι ἐν λαύραι ἀγένειον, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν ἄλλων λαυρῶν ἡγουμένοις
τὸν τοιοῦτον παραδιδόναι νόμον παλαιὸν ὄντα καὶ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις
πατράσι κρατήσαντα· πρόδηλον δὲ ὅτι πᾶν τὸ ἀρχαιότητι διαφέρον
αἰδέσιμον.

Κύριλλος. Vita Sabae P. 91, line 22

ἔχεις πάνυ ὠφεληθῆναι. ὁ δὲ μακάριος ἀπεκρίθη Σάβας· γινώσκω,

τίμιε πάτερ, ὅτι ὁ πάντων προνοητὴς θεὸς σωθῆναί με βουλόμενος
 463

ὡδήγησέν με εἰς τὰς ἁγίας σου χεῖρας ἐλθεῖν· ὡς ἄν μοι κελεύηις,

ποιῶ. τότε ὁ μέγας Εὐθύμιος τῶι μακαρίτηι αὐτὸν ἀπέστειλεν Θεο-
κτίστωι, δηλώσας αὐτῶι ποιεῖσθαι αὐτοῦ φροντίδα ὡς μέλλοντος τῆι
τοῦ Χριστοῦ χάριτι ἐν τῆι μοναχικῆι διαπρέψαι πολιτείαι. τοῦτο δὲ
οὐκ ἀσκόπως, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, ὁ μέγας πεποίηκεν Εὐθύμιος, ἀλλὰ
διορατικῶι ὄμματι μᾶλλον προβλέπων πάντων τῶν ἐν Παλαιστίνηι
ἀναχωρητῶν ἀρχιμανδρίτην αὐτὸν μέλλειν ἔσεσθαι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ
τὴν μεγίστην τε καὶ περιφανεστάτην λαύραν τὴν ὑπερέχουσαν πασῶν
τῶν ἐν Παλαιστίνηι λαυρῶν συνιστᾶν μέλλοντα καὶ ἔσεσθαι αὐτὸν
ἀρχηγέτην τε καὶ νομοθέτην πάντων τῶν καθ' ἑαυτοὺς ἀναχωρούντων,
ἐκ τοῦ καθ' ἑαυτὸν ὑποδείγματος νομοθεσίαν αὐτῶι δίδωσιν μὴ δέχε-
σθαι ἐν λαύραι ἀγένειον, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν ἄλλων λαυρῶν ἡγουμένοις
τὸν τοιοῦτον παραδιδόναι νόμον παλαιὸν ὄντα καὶ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις
πατράσι κρατήσαντα· πρόδηλον δὲ ὅτι πᾶν τὸ ἀρχαιότητι διαφέρον
αἰδέσιμον.

Κύριλλος. Vita Sabae P. 124, line 25

ἀπαστράπτοντα. καὶ ὁ μὲν ἀββᾶς Παῦλος ἐπὶ ἓξ μῆνας τῆς Νέας

λαύρας ἄκων κρατήσας φυγὰς ὤιχετο ἐπὶ τὴν Ἀραβίαν καὶ μετέ-
πειτα ἐλθὼν ἐπὶ Καπαρβαριχᾶ ἐτελειώθη πρὸς τὸν ἀνωτέρω μνη-
μονευθέντα Σευηριανὸν κοινόβιον αὐτόθι οἰκοδομοῦντα· οἱ δὲ τῆς
Νέας λαύρας πατέρες ἐμήνυσαν τῶι θείωι πρεσβύτηι τὴν τοῦ Παύλου
φυγὴν καὶ πολλὰ παρακαλέσαντες ἔλαβον ἡγούμενον τὸν ἀνωτέρω
μνημονευθέντα Ἀγαπητὸν τὸν αὐτοῦ μαθητήν. ὅστις Ἀγαπητὸς
τὴν τῆς Νέας λαύρας ἡγεμονίαν δεξάμενος εὗρεν τέσσαρας μοναχοὺς
ἐν τῆι συνοδίαι ὑπὸ τοῦ ἁπλουστάτου Παύλου εἰσδεχθέντας αὐτόθι
τὰ κατ' αὐτοὺς μὴ ἐπισταμένου ψιθυρίζοντας ἐν κρυπτῶι τὰ Ὠριγένους
δόγματα, ὧν πρῶτος ὑπῆρχεν ἀνήρ τις Παλαιστινὸς Νόννος καλούμενος,

ὅστις χριστιανίζειν προσποιούμενος καὶ εὐλάβειαν ὑποκρινόμενος τὰ

τῶν ἀθέων Ἑλλήνων καὶ Ἰουδαίων καὶ Μανιχαίων δόγματα ἐφρόνει
τὰ ὑπὸ Ὠριγένους καὶ Εὐαγρίου καὶ Διδύμου περὶ προυπάρξεως
μεμυθολογημένα. καὶ δεδιὼς ὁ μακαρίτης Ἀγαπητὸς μήπως διανε-  
μηθῆι εἰς ἑτέρους ἡ τῆς αἱρέσεως λύμη, γνώμης γενόμενος τοῦ
ἐν ἁγίοις ἀρχιεπισκόπου Ἡλία καὶ ἐπιτραπεὶς τούτους τῆς Νέας λαύ-
ρας ἐξέωσεν. οἵτινες ἐξεωθέντες ἀπῆλθον εἰς τὴν πεδιάδα τὰ πονηρὰ
αὐτόθι ζιζάνια κατασπείροντες· χρόνου δὲ διαδραμόντος καὶ τοῦ
ἀρχιεπισκόπου κατασκευασθέντος, ὡς μικρὸν ὕστερον λεχθήσεται,
ἐλθόντες οἱ περὶ τὸν Νόννον ἐν τῆι ἁγίαι πόλει παρεκάλουν τὸν τὴν
 464

Κύριλλος. Vita Sabae P. 139, line 26

νησεν αὐτοῦ, ἀλλὰ πολλὰ ζητήσας αὐτὸν καὶ εὑρὼν τῆι τοῦ Χριστοῦ
χάριτι καὶ νουθετήσας αὐτὸν καὶ παρακαλέσας καὶ τοῦ πτώματος
διαναστήσας ἔσωσεν αὐτὸν ἐγκλείσαντα ἑαυτὸν καὶ μετανοήσαντα
ἐκ ψυχῆς καὶ εὐαρεστήσαντα τῶι θεῶι μεγάλως.
 Τῶι ἑβδομηκοστῶι τρίτωι τῆς τοῦ μεγάλου Σάβα ἡλικίας χρόνωι
ὁ ἀρχιεπίσκοπος Ἡλίας τινὰς τῶν ἡγουμένων βουληθεὶς ἐν Κων-
σταντινουπόλει ἀποστεῖλαι μεταπεμψάμενος τὸν πατέρα ἡμῶν Σάβαν
ἐδυσώπει αὐτὸν ἀνελθεῖν μετ' αὐτῶν καὶ πάσηι δυνάμει ἀγωνίσασθαι
ἀτάραχον τὴν μητέρα τῶν ἐκκλησιῶν διαφυλαχθῆναι τοῦ βασιλέως
Ἀναστασίου σφοδρῶς ἀγανακτοῦντος καὶ πᾶσαν τὴν κατὰ Παλαι-
στίνην ἐκκλησιαστικὴν κατάστασιν ἀνατρέψαι καὶ συγχέειν πειρω-
μένου. τίς δὲ ἡ αἰτία τῆς τοῦ βασιλέως κατὰ τοῦ ἀρχιεπισκόπου
μανίας τε καὶ ἀγανακτήσεως, ἄνωθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς δι' ὀλίγων ἐρῶ.
τοῦ μακαρίου Ἡλία τῆς Ἱεροσολύμων ἱεραρχίας κρατήσαντος τῶι  
τρίτωι ἔτει τῆς Ἀναστασίου βασιλείας συνεκέχυτο ἡ τοῦ θεοῦ
ἐκκλησία τριχῆι διαιρεθεῖσα, τῶν μὲν κατὰ τὴν Ῥώμην ἀρχιερέων
διαφερομένων πρὸς τοὺς κατὰ τὸ Βυζάντιον διὰ τὸ ἐντετάχθαι τοῖς
ἱεροῖς διπτύχοις τὴν προσηγορίαν Ἀκακίου ἐπισκόπου γεγονότος
Κωνσταντινουπόλεως ὡς μὴ τῆι αὐτῶν ἀκριβείαι ἀκολουθήσαντος,
τῶν δὲ κατὰ τὸ Βυζάντιον διαφερομένων πρὸς τοὺς κατὰ Ἀλεξάνδρειαν
ὡς ἀναθεματίζοντας τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον καὶ τὴν τοῦ ὑπ'

Κύριλλος. Vita Sabae P. 141, line 10

Τιμόθεον εἰς αὐτὴν προαγαγὼν Φλαβιανὸν καὶ Ἡλίαν ἀπήιτει

συνθέσθαι. οἵτινες τοῖς μὲν Τιμοθέου συνήινεσαν συνοδικοῖς, οὐ
μὴν δὲ καὶ τοῖς καθαιρετικοῖς Μακεδονίου. τότε σφοδρῶς κατὰ
τῶν ἀμφοτέρων κινηθέντος τοῦ βασιλέως κλύδων μέγας ταῖς ἀμφο-
τέραις ἐπέκειτο ἐκκλησίαις. τούτου τοίνυν ἕνεκεν ὁ μακάριος Ἡλίας,
ὡς εἴρηται, ἀποστέλλει ἐν Κωνσταντινουπόλει τὸν πατέρα ἡμῶν
Σάβαν καὶ ἑτέρους σὺν αὐτῶι ἡγουμένους γράψας τῶι βασιλεῖ τοιάδε
 Ἐπιλογὴν δούλων θεοῦ ἀγαθῶν τε καὶ πιστῶν καὶ τῆς πάσης
ἐρήμου ἀρχηγῶν, ἐν οἷς καὶ τὸν κύριον Σάβαν τὸν πολιστὴν καὶ πολιοῦ-
χον τῆς καθ' ἡμᾶς ἐρήμου καὶ ὅλης τῆς Παλαιστίνης φωστῆρα,
ἀπέστειλα πρὸς δυσώπησιν τοῦ ὑμετέρου κράτους.
 Ὁ μὲν οὖν ἀρχιεπίσκοπος Ἡλίας τοιαῦτα γεγράφηκεν· ὁ δὲ πατὴρ
ἡμῶν Σάβας τὴν τοῦ ἀρχιερέως ἐπλήρου ὑπακοὴν προθυμούμενος,
εἰ δυνηθείη, βοηθῆσαι τῆι καθολικῆι ὀρθοδόξωι πίστει τὸ τηνι-
 465

καῦτα κλυδωνιζομένηι καὶ κινδυνευούσηι. αὐτοῦ τοίνυν ἀπολυθέντος

καὶ τὴν ὁδὸν διανύοντος ὁ βασιλεὺς Ἀναστάσιος ἀσχέτωι μανίαι
κατὰ Φλαβιανοῦ καὶ Ἡλία τῶν πατριαρχῶν κεχρημένος κελεύει
σύνοδον ἐν Σιδόνι γενέσθαι τῶν τε Ἀνατολικῶν καὶ τῶν Παλαιστι-
νῶν ἐπισκόπων, ἐξάρχειν τῆς συνόδου κελεύσας Σωτήριχόν τε τὸν
Καισαρείας Καππαδοκίας καὶ Φιλόξενον τὸν Ἱεραπόλεως τοὺς

Κύριλλος. Vita Sabae P. 141, line 19

ἐρήμου ἀρχηγῶν, ἐν οἷς καὶ τὸν κύριον Σάβαν τὸν πολιστὴν καὶ πολιοῦ-
χον τῆς καθ' ἡμᾶς ἐρήμου καὶ ὅλης τῆς Παλαιστίνης φωστῆρα,
ἀπέστειλα πρὸς δυσώπησιν τοῦ ὑμετέρου κράτους.
 Ὁ μὲν οὖν ἀρχιεπίσκοπος Ἡλίας τοιαῦτα γεγράφηκεν· ὁ δὲ πατὴρ
ἡμῶν Σάβας τὴν τοῦ ἀρχιερέως ἐπλήρου ὑπακοὴν προθυμούμενος,
εἰ δυνηθείη, βοηθῆσαι τῆι καθολικῆι ὀρθοδόξωι πίστει τὸ τηνι-
καῦτα κλυδωνιζομένηι καὶ κινδυνευούσηι. αὐτοῦ τοίνυν ἀπολυθέντος
καὶ τὴν ὁδὸν διανύοντος ὁ βασιλεὺς Ἀναστάσιος ἀσχέτωι μανίαι
κατὰ Φλαβιανοῦ καὶ Ἡλία τῶν πατριαρχῶν κεχρημένος κελεύει
σύνοδον ἐν Σιδόνι γενέσθαι τῶν τε Ἀνατολικῶν καὶ τῶν Παλαιστι-
νῶν ἐπισκόπων, ἐξάρχειν τῆς συνόδου κελεύσας Σωτήριχόν τε τὸν
Καισαρείας Καππαδοκίας καὶ Φιλόξενον τὸν Ἱεραπόλεως τοὺς
μάλιστα τὰ ἐν Χαλκηδόνι δογματισθέντα ἀναθεματίζοντας καὶ
Εὐτυχοῦς καὶ Διοσκόρου καὶ τῆς αὐτῶν ἑτεροδοξίας ἀντιλαμβανο-
μένους.

Κύριλλος. Vita Sabae P. 143, line 13

τάτου αὐτῆς ἀρχιεπισκόπου πρὸς τὸ εἰρήνην βραβεῦσαι ταῖς καθ'

ἡμᾶς ἁγίαις ἐκκλησίαις ἀταράχου τῆς ἐν αὐταῖς ἱερατείας μενούσης.
διὰ γὰρ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν εἰρήνης ἐν ἡσυχίαι διάγοντες ἡμεῖς, ἐν
ἧι κατορθοῦσθαι πεφύκασιν αἱ ἀρεταί, νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν
ὑπερευξόμεθα τῆς ὑμετέρας γαληνότητος ὡς τοῖς εὐσεβέσιν ὑμῶν ἐπανα-
παυόμενοι νόμοις. ὁ δὲ βασιλεὺς ἐκέλευσεν ἐνεχθῆναι χίλια νομίς-
ματα λέγων· λάβε ταῦτα, πάτερ, καὶ εὔχου ὑπὲρ ἡμῶν· ἤκουσα
γὰρ ὅτι πολλῶν ἐν τῆι ἐρήμωι ἀντέχηι μοναστηρίων. ὁ δὲ μέγας
Σάβας ἔφη· βούλομαι ἐνταῦθα παραχειμάσαι καὶ ἀξιοῦσθαι
προσκυνεῖν τὴν ὑμετέραν εὐσέβειαν. τότε ὁ βασιλεὺς τοὺς μὲν
ἄλλους ἡγουμένους ἐπὶ Παλαιστίνην ἀπέλυσεν, αὐτὸν δὲ ἐκεῖσε
παραχειμάσαι ἐκέλευσεν καὶ ἀκωλύτως εἰς τὰ βασίλεια εἰσιέναι
μηνύσεως χωρίς.
 466

 Ἡμερῶν δέ τινων διαγενομένων μεταπεμψάμενος αὐτὸν ὁ βασι-

λεὺς εἶπεν· ὁ ὑμέτερος ἀρχιεπίσκοπος ὑπέρμαχον ἑαυτὸν κατέστησεν
τῆς τὰ Νεστορίου δόγματα κυρωσάσης ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, οὐ
μὴν ἀλλὰ καὶ τὸν Ἀντιοχείας Φλαβιανὸν ἀνάστατον ποιησάμενος
ἑαυτῶι συγκατέσπασεν. ὅθεν μελλόντων τῶν ἐν Χαλκηδόνι δογμα-
τισθέντων ἀναθεματισθῆναι καθολικῶς ὑπὸ τῆς νυνὶ συναθροις-
θείσης συνόδου ἐν Σιδόνι αὐτὸς μόνος ἐκώλυσεν συμποιήσας μετὰ
τοῦ Ἀντιοχείας Φλαβιανοῦ καί, ὡς ἐνόμισεν, τὸ ἡμέτερον ἔπαιξεν

Κύριλλος. Vita Sabae P. 145, line 22

διδασκαλίας ἀπολαύουσαι. ἦσαν γὰρ λία πιστόταται καὶ τῆι ὀρθο-

δοξίαι καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς διαπρέπουσαι.
 Μεθ' ἡμέρας δὲ ὀλίγας πάλιν μεταπεμφθεὶς εἰσῆλθεν πρὸς τὸν
βασιλέα καὶ λόγου κινηθέντος περὶ τῆς ἁγίας πόλεως παρεκάλει
λέγων· πᾶσα ἡ τῶν Ῥωμαίων πολιτεία τῆι ὑμετέραι εὐχαριστεῖ
γαληνότητι ἐλευθερωθεῖσα ἤδη πρὸ δεκατριῶν τούτων χρόνων τῆς
ἀδικωτάτης τοῦ χρυσαργύρου συντελείας. καὶ νῦν δυσωποῦμεν ὑμᾶς
κουφίσαι τὴν ἐπιτεθεῖσαν περισσοπρακτίαν τῆι τε ἁγίαν Ἀναστάσει
καὶ τοῖς τῆς ἁγίας πόλεως κτήτορσιν ἐκ τῶν ἀπόρων καὶ δυσπράκτων
προσώπων. τίς δὲ ἡ αἰτία γέγονεν τῆς τοιαύτης περισσοπρακτίας,
ἐρῶ. οἱ κατὰ καιρὸν τρακτευταὶ καὶ βίνδικες τῶν κατὰ Παλαιστίνην
δημοσίων ἑκατὸν χρυσίου λίτρας ἐξ ἀπόρων προσώπων καὶ δυσπράκ-
των ἀνυσθῆναι μὴ δυναμένας εἰσπραττόμενοι ἠναγκάσθησαν ἐπιρρῖψαι
τὴν τούτων εἴσπραξιν τοῖς κατὰ τὰ Ἱεροσόλυμα συντελεσταῖς κατ'
ἀναλογίαν τῆς ἑκάστου δυνάμεως. τῶν τοίνυν ἑκατὸν τοῦ χρυσίου
λιτρῶν καθ' ὃν εἴρηται τρόπον διανεμηθεισῶν περισσοπρακτίαι
ἀπεγράφησαν ἥ τε ἁγία Ἀνάστασις καὶ οἱ λοιποὶ σεβάσμιοι τόποι
καὶ οἱ κτήτορες. ταύτην τὴν περισσοπρακτίαν παρακαλοῦμεν κου-
φισθῆναι. ὁ δὲ βασιλεὺς τῆι παρακλήσει εἴξας αἰδεσθεὶς τοῦ πρες-  
βύτου τὴν ἁγιότητα μετεπέμψατο τὸν ἔπαρχον τῶν πραιτωρίων
Ζωτικὸν καὶ ἐκέλευσεν κουφισθῆναι τὴν εἰρημένην περισσοπρακτίαν

Κύριλλος. Vita Sabae P. 146, line 3

δημοσίων ἑκατὸν χρυσίου λίτρας ἐξ ἀπόρων προσώπων καὶ δυσπράκ-

των ἀνυσθῆναι μὴ δυναμένας εἰσπραττόμενοι ἠναγκάσθησαν ἐπιρρῖψαι
τὴν τούτων εἴσπραξιν τοῖς κατὰ τὰ Ἱεροσόλυμα συντελεσταῖς κατ'
ἀναλογίαν τῆς ἑκάστου δυνάμεως. τῶν τοίνυν ἑκατὸν τοῦ χρυσίου
λιτρῶν καθ' ὃν εἴρηται τρόπον διανεμηθεισῶν περισσοπρακτίαι
ἀπεγράφησαν ἥ τε ἁγία Ἀνάστασις καὶ οἱ λοιποὶ σεβάσμιοι τόποι
 467

καὶ οἱ κτήτορες. ταύτην τὴν περισσοπρακτίαν παρακαλοῦμεν κου-

φισθῆναι. ὁ δὲ βασιλεὺς τῆι παρακλήσει εἴξας αἰδεσθεὶς τοῦ πρες-  
βύτου τὴν ἁγιότητα μετεπέμψατο τὸν ἔπαρχον τῶν πραιτωρίων
Ζωτικὸν καὶ ἐκέλευσεν κουφισθῆναι τὴν εἰρημένην περισσοπρακτίαν
ἐκ τοῦ κατὰ Παλαιστίνην σκρινίου καὶ ταύτην τὴν συγχώρησιν τῆι
ἁγίαι πόλει φιλοτιμήσασθαι. τούτων οὕτως δοξάντων Μαρῖνός τις
ἀδικώτατος καὶ κατὰ συγχώρησιν θεοῦ τῶν τῆς πολιτείας πραγμάτων
κρατῶν καὶ κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῶι ἄγων καὶ φέρων τὴν τοῦ βασι-
λέως εὐρίπιστον γνώμην γνοὺς τὰ τῶι βασιλεῖ περὶ τῆς συγχωρήσεως
δόξαντα παραυτίκα εἰσελθὼν οὐ συνεχώρησεν τὴν περὶ τῆς τοιαύτης
συγχωρήσεως διάταξιν προελθεῖν, Νεστοριανοὺς τοὺς κατὰ τὴν
ἁγίαν πόλιν ἀποκαλῶν καὶ Ἰουδαίους καὶ τῶν βασιλικῶν δωρεῶν
ἀναξίους. τότε ὁ ἐν ἁγίοις Σάβας πλησθεὶς ὡς ἀληθῶς πνεύματος
ἁγίου εἶπεν πρὸς Μαρῖνον· παῦσαι διασκεδάζων τὴν ἀγαθὴν τοῦ
βασιλέως βουλήν· παῦσαι τοῦ κατὰ τῶν ἁγίων τοῦ θεοῦ ἐκκλησιῶν

Κύριλλος. Vita Sabae P. 146, line 20

ἁγίαν πόλιν ἀποκαλῶν καὶ Ἰουδαίους καὶ τῶν βασιλικῶν δωρεῶν

ἀναξίους. τότε ὁ ἐν ἁγίοις Σάβας πλησθεὶς ὡς ἀληθῶς πνεύματος
ἁγίου εἶπεν πρὸς Μαρῖνον· παῦσαι διασκεδάζων τὴν ἀγαθὴν τοῦ
βασιλέως βουλήν· παῦσαι τοῦ κατὰ τῶν ἁγίων τοῦ θεοῦ ἐκκλησιῶν
πολέμου· παῦσαι τῆς τοσαύτης φιλοχρηματίας καὶ πονηρίας καὶ
ἀσφάλισαι σεαυτόν. εἰ δὲ ἐμοῦ παρακούσηις, οὐ μετὰ πολὺν χρόνον
πανέχθιστα κακὰ σεαυτῶι μὲν προξενήσεις, τῶι δὲ κράτει αὐτοῦ οὐ
μικρὸν ἐπαγάγηις κίνδυνον καὶ τῆι πόλει πάσηι. καὶ πάντων μὲν
γυμνωθήσηι ἐν καιροῦ ῥοπῆι, ὁ δὲ οἶκός σου πυρίκαυστος γενήσεται.
ταῦτα ὁ ἅγιος γέρων ἐπὶ τοῦ βασιλέως πρὸς Μαρῖνον εἰρηκὼς μετὰ
συνέσεως καὶ ἁπλουστάτης ἕξεως παρεκάλει ἐπὶ Παλαιστίνην ἀπο-
λυθῆναι. καὶ λαβὼν ἀπὸ χειρὸς τοῦ βασιλέως ἄλλα χίλια νομίσματα
καὶ συνταξάμενος κατέπλευσεν ἐπὶ Παλαιστίνην περὶ τὸν Μάιον
μῆνα τῆς πέμπτης ἰνδικτιόνος. καὶ οὕτως ἐκωλύθη ἐπὶ Ἀναστα-
σίου ἡ ἐκ τῶν ἀπόρων περισσοπρακτία συγχωρηθῆναι πλὴν ὅτι μέρος
μὲν αὐτῆς συνεχωρήθη ἐπὶ τοῦ εὐσεβῶς βασιλεύσαντος Ἰουστίνου
ἀναφορᾶς γενομένης ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Σάβα καὶ τῶν λοιπῶν
τῆς ἐρήμου ἡγουμένων, τοῦ δὲ ὑπολοίπου αὐτῆς τελεία συγχώρησις  
γέγονεν ἐπὶ τῆς παρούσης θεοφυλάκτου βασιλείας Ἰουστινιανοῦ διὰ
τῆς τοῦ πάπα Εὐσεβίου μεσιτείας. καὶ τοῦτο μὲν ὕστερον· ἡ δὲ πρὸς
Μαρῖνον ῥηθεῖσα τοῦ θείου πρεσβύτου προφητεία οὐ διήμαρτεν.

Κύριλλος. Vita Sabae P. 146, line 22

 468

ἁγίου εἶπεν πρὸς Μαρῖνον· παῦσαι διασκεδάζων τὴν ἀγαθὴν τοῦ

βασιλέως βουλήν· παῦσαι τοῦ κατὰ τῶν ἁγίων τοῦ θεοῦ ἐκκλησιῶν
πολέμου· παῦσαι τῆς τοσαύτης φιλοχρηματίας καὶ πονηρίας καὶ
ἀσφάλισαι σεαυτόν. εἰ δὲ ἐμοῦ παρακούσηις, οὐ μετὰ πολὺν χρόνον
πανέχθιστα κακὰ σεαυτῶι μὲν προξενήσεις, τῶι δὲ κράτει αὐτοῦ οὐ
μικρὸν ἐπαγάγηις κίνδυνον καὶ τῆι πόλει πάσηι. καὶ πάντων μὲν
γυμνωθήσηι ἐν καιροῦ ῥοπῆι, ὁ δὲ οἶκός σου πυρίκαυστος γενήσεται.
ταῦτα ὁ ἅγιος γέρων ἐπὶ τοῦ βασιλέως πρὸς Μαρῖνον εἰρηκὼς μετὰ
συνέσεως καὶ ἁπλουστάτης ἕξεως παρεκάλει ἐπὶ Παλαιστίνην ἀπο-
λυθῆναι. καὶ λαβὼν ἀπὸ χειρὸς τοῦ βασιλέως ἄλλα χίλια νομίσματα
καὶ συνταξάμενος κατέπλευσεν ἐπὶ Παλαιστίνην περὶ τὸν Μάιον
μῆνα τῆς πέμπτης ἰνδικτιόνος. καὶ οὕτως ἐκωλύθη ἐπὶ Ἀναστα-
σίου ἡ ἐκ τῶν ἀπόρων περισσοπρακτία συγχωρηθῆναι πλὴν ὅτι μέρος
μὲν αὐτῆς συνεχωρήθη ἐπὶ τοῦ εὐσεβῶς βασιλεύσαντος Ἰουστίνου
ἀναφορᾶς γενομένης ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Σάβα καὶ τῶν λοιπῶν
τῆς ἐρήμου ἡγουμένων, τοῦ δὲ ὑπολοίπου αὐτῆς τελεία συγχώρησις  
γέγονεν ἐπὶ τῆς παρούσης θεοφυλάκτου βασιλείας Ἰουστινιανοῦ διὰ
τῆς τοῦ πάπα Εὐσεβίου μεσιτείας. καὶ τοῦτο μὲν ὕστερον· ἡ δὲ πρὸς
Μαρῖνον ῥηθεῖσα τοῦ θείου πρεσβύτου προφητεία οὐ διήμαρτεν.
ὀλίγων γὰρ μηνῶν διελθόντων γέγονεν τῆι τοῦ δήμου στάσει ὁ οἶκος
Μαρίνου πυρίκαυστος καὶ τὰ προλεχθέντα πάντα ὑπὸ τοῦ ἁγίου

Κύριλλος. Vita Sabae P. 150, line 2

ὁ αὐτὸς Σευῆρος ἠκόνησεν εἰς βλασφημίαν θεοῦ τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν

καὶ διεῖλεν τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις τὴν ἐν τριάδι μίαν καὶ ἀδιαίρετον
θεότητα. λέγων γὰρ καὶ διαβεβαιούμενος εἶναι τὴν ὑπόστασιν φύσιν
καὶ τὴν φύσιν ὑπόστασιν καὶ μηδεμίαν διαφορὰν ἐν τούτοις γινώσκων
τοῖς ὀνόμασιν τὴν ἁγίαν καὶ προσκυνητὴν ὁμοούσιον τριάδα τῶν
θείων ὑποστάσεων τριάδα φύσεων καὶ θεοτήτων καὶ θεῶν λέγειν
τετόλμηκεν. τὸν τοιοῦτον τοίνυν ψυχοφθόρον καὶ λυμεῶνα ὁ βασιλεὺς
Ἀναστάσιος ἠνάγκαζεν τὸν ἀρχιεπίσκοπον Ἡλίαν κοινωνικὸν εἰσδέξα-
σθαι· τοῦ δὲ μὴ θέλοντος μηδὲ ὅλως τοῦτο πρᾶξαι ὑπερζέσας τῶι  
θυμῶι ὁ βασιλεὺς ἀπέστειλεν Ὀλυμπόν τινα Καισαρέα τὸ δουκάτον
ἔχοντα Παλαιστίνης συναποστείλας αὐτῶι τὴν ἀπὸ Σιδόνος γραφεῖσαν
οἰκονομικὴν ἐπιστολὴν καθομολογοῦσαν μὴ προσίεσθαι τὴν ἐν
Χαλκηδόνι σύνοδον πρὸς τὸ πᾶσιν τρόποις τὸν Ἡλίαν τῆς ἐπισκοπῆς
ἐξεῶσαι. ὅστις Ὄλυμπος μετὰ δυνάμεως βασιλικῆς παραγενόμενος
καὶ πολλοῖς τρόποις καὶ μηχανήμασιν χρησάμενος καὶ τὴν εἰρημένην
ἐπιστολὴν ἐμφανίσας Ἡλίαν μὲν τῆς ἐπισκοπῆς ἐξέωσεν καὶ εἰς
τὸν Ἀιλᾶν περιώρισεν, Ἰωάννην δὲ τὸν Μαρκιανοῦ υἱὸν συνθέμενον
 469

τόν τε Σευῆρον κοινωνικὸν εἰσδέξασθαι καὶ τὴν σύνοδον Χαλκηδόνος

ἀναθεματίσαι ἐπίσκοπον Ἱεροσολύμων πεποίηκεν τῆι πρώτηι τοῦ
Σεπτεμβρίου μηνὸς ἀρχῆι τῆς δεκάτης ἰνδικτιόνος. γνοὺς δὲ ὁ ἡγιασμέ-
νος Σάβας καὶ οἱ λοιποὶ τῆς ἐρήμου πατέρες ταῦτα συνθέμενον τὸν

Κύριλλος. Vita Sabae P. 150, line 19

τόν τε Σευῆρον κοινωνικὸν εἰσδέξασθαι καὶ τὴν σύνοδον Χαλκηδόνος

ἀναθεματίσαι ἐπίσκοπον Ἱεροσολύμων πεποίηκεν τῆι πρώτηι τοῦ
Σεπτεμβρίου μηνὸς ἀρχῆι τῆς δεκάτης ἰνδικτιόνος. γνοὺς δὲ ὁ ἡγιασμέ-
νος Σάβας καὶ οἱ λοιποὶ τῆς ἐρήμου πατέρες ταῦτα συνθέμενον τὸν
Ἰωάννην συναχθέντες διεμαρτύραντο αὐτὸν Σευῆρον εἰς κοινωνίαν
μὴ δέξασθαι, ἀλλ' ὑπὲρ τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου προκινδυνεύειν
ἔχοντα πάντας συμμαχοῦντας. καὶ οὕτως ὁ Ἰωάννης ὅσα ὑπέσχετο
τῶι δουκὶ ποιεῖν, παρέβη τοὺς πατέρας ὑφορώμενος· Ἀναστάσιος
δὲ ὁ βασιλεὺς γνοὺς τὸν Ἰωάννην τὰς συνθήκας ἠθετηκότα καὶ ἀπο-
μανεὶς τοῦ Ὀλύμπου ἐκποδὼν γεγονότος ἀποστέλλει Ἀναστάσιον
τὸν Παμφίλου τὸ δουκάτον ἔχοντα Παλαιστίνης ἐπὶ τὸ παρασκευάσαι
τὸν Ἰωάννην Σευῆρον εἰς κοινωνίαν δέξασθαι καὶ τὴν σύνοδον Χαλκη-
δόνος ἀναθεματίσαι ἢ τῆς ἐπισκοπῆς αὐτὸν ἐξεῶσαι· ὅστις ἐλθὼν
εἰς Ἱεροσόλυμα αἰφνιδιάζει τὸν ἀρχιεπίσκοπον καὶ βάλλει αὐτὸν εἰς
τὴν δημοσίαν φυλακήν. πάντες δὲ οἱ τῆς ἁγίας πόλεως οἰκήτορες ἐπε-
χάρησαν διὰ τὸ γενέσθαι αὐτὸν ἐπίβουλον καὶ προδότην τοῦ ἀρχιεπισκό-
που Ἡλία. Ζαχαρίας δέ τις τὴν Καισαρέων ἀρχὴν διέπων λαθραίως
εἰς τὴν φρουρὰν εἰσελθὼν συμβουλεύει τῶι Ἰωάννηι λέγων· εἰ θέλεις  
καλῶς πρᾶξαι καὶ τῆς ἐπισκοπῆς μὴ στερηθῆναι, μηδείς σε πείσηι
Σευῆρον εἰς κοινωνίαν δέξασθαι, ἀλλὰ δόξον συντίθεσθαι τῶι δουκὶ
καὶ λέγειν ὡς ὅτι καὶ ἐνταῦθα μὲν τὰ προτεινόμενα ποιεῖν

Κύριλλος. Vita Sabae P. 158, line 20

 Ὁ ἐπίγειος ἄγγελος καὶ οὐράνιος ἄνθρωπος Σάβας ὁ σοφὸς καὶ

ἐπιστήμων διδάσκαλος, ὁ τῆς ὀρθοδοξίας συνήγορος καὶ τῆς κακο-
δοξίας κατήγορος, ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος ἀναδειχθείς, ὁ τὰ
θεῖα τάλαντα πολυπλασιάσας, ὁ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν ἐνδυσάμενος
εὐδοκίαι τε τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς καὶ συνεργείαι τοῦ Χριστοῦ καὶ
ἐμπνεύσει τοῦ ἁγίου πνεύματος τὴν ἔρημον πολίσας τῶι πλήθει τῶν
μοναχῶν ἑπτὰ μοναστήρια περιβόητα καθ' ὃν εἴρηται τρόπον ἐν
αὐτῆι συνεστήσατο, ἅτινά ἐστιν ταῦτα· ἐν μὲν λαύραις ἡ Μεγίστη τε
αὐτοῦ καὶ πασῶν τῶν ἐν Παλαιστίνηι λαυρῶν προκαθεζομένη καὶ
ἡ μετ' αὐτὴν τῆι τάξει Νέα λαύρα καὶ ἡ Ἑπτάστομος καλουμένη, ἐν δὲ
 470

κοινοβίοις τὸ τοῦ Καστελλίου καὶ τοῦ Σπηλαίου καὶ τὰ ὀνομασθέντα

τοῦ Σχολαρίου καὶ Ζάννου. οὐχ ἧττον δὲ ἀντελαμβάνετο καὶ τῶν  
ἀρχαίων δύο κοινοβίων τῶν ἁγίων πατέρων ἡμῶν Εὐθυμίου καὶ
Θεοκτίστου. τούτων τῶν ἑπτὰ μοναστηρίων τὴν φροντίδα ποιούμενος
καὶ τὴν πρόνοιαν πρόσοδον τὸ σύνολον περιποιήσασθαι οὐκ ἠνέσχετο,
ἀλλὰ πίστει καὶ πεποιθήσει τῆι εἰς θεὸν ἐπερειδόμενος οὐδέποτε
κατέπεσεν εἰς τὴν ἀπὸ τῆς μερίμνης ἀθυμίαν καὶ μάλιστα ἐν τῶι
τῆς λιμοῦ καιρῶι. ἅμα γὰρ τῶι ἐξορισθῆναι τὸν ἀρχιεπίσκοπον
Ἡλίαν ἐκλείσθη ὁ οὐρανὸς τοῦ μὴ βρέξαι ἐπὶ τὴν γῆν ἐπὶ

Κύριλλος. Vita Sabae

P. 165, line 21

μαχον. τοῦτον οὖν πλησίον ἑαυτοῦ λαβὼν ὁ ἀρχιεπίσκοπος ἐδίδου

ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἄρτους καὶ ἄλλα τινὰ τῶν εὑρεθέντων, Ἀντωνίου
ὁμοίως τοῦ ἐπισκόπου Ἀσκάλωνος ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ὄντος καὶ προτρε-
πομένου. ὁ δὲ θεῖος πρεσβύτης ἀπροσποιήτως τε καὶ ἁπλουστάτως
πάντα τὰ διδόμενα ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐλάμβανεν. καὶ τῶν δύο ἀδελ-
φῶν καὶ ἀρχιερέων εἰς τὸ μέσον αὐτὸν ἐχόντων καὶ ἀσχολουμένων
εἰς τὸ προτρέψασθαι αὐτὸν ἔλεγεν αὐτοῖς, ἵνα καὶ τῆς αὐτολέκτου
λέξεως αὐτοῦ μνημονεύσω· ἄφετε πατέρες· ἐγὼ ὅσον χρήιζω, μετα-
λαμβάνω. ὁ δὲ μέγας ἀββᾶς Θεοδόσιος τότε παρὼν χαριέντως εἶπεν·
ὁ κύρις Σάβας πεινᾶι τοσοῦτον, ὅτι ἀμφότεροι ὑμεῖς οἱ μετὰ θεὸν
τὴν Παλαιστίνην διατρέφοντες ἐν τῆι παρούσηι μάλιστα λιμῶι ἐνα-
γώνιοι ἐγένεσθε ὑπουργῆσαι αὐτῶι φογεῖν. καὶ ὁ ἀρχιεπίσκοπος
ἀπεκρίνατο λέγων· συγχωρήσατε, πατέρες, ὅτι ἡμεῖς μὲν πάντες οὔτε
νηστείαν φέρομεν οὔτε κόρον, οὗτος δὲ ὁ τοῦ θεοῦ ἄνθρωπος τοῦ
ἀποστολικοῦ μετασχὼν χαρίσματος οἶδεν καὶ ταπεινοῦσθαι, οἶδεν καὶ
περισσεύειν, ἐν παντὶ καὶ ἐν πᾶσιν μεμύηται καὶ χορτάζεσθαι καὶ  
πεινᾶν καὶ περισσεύειν καὶ ὑστερεῖσθαι καὶ πάντα ἰσχύειν ἐν τῶι
ἐνδυναμοῦντι αὐτὸν Χριστῶι.

Κύριλλος. Vita Sabae P. 172, line 2

αὐτὸν πρὸς ὀλίγας ἡμέρας δέξασθαι αὐτοὺς ἐν παροικίαι. ὁ δὲ Ἀλέξαν-

δρος ἢ φιλαργυρίαι δουλωθεὶς ἢ κενοδοξίαι κρατηθεὶς τὰς τοῦ
ἀρχιεπισκόπου Ἡλία ἐντολὰς παραλογισάμενος καὶ τὸ ἴδιον καταπα-
τήσας συνειδὸς διεῖλεν τὰ μοναστήρια καὶ ἀπὸ τότε τὸ διαιρεθὲν
μοναστήριον τῶν εὐνούχων τὴν ἐπωνυμίαν ἐδέξατο.
 Ἀρχομένου τοῦ ἐνενηκοστοῦ πρώτου τῆς τοῦ ἁγίου πατρὸς ἡμῶν
Σάβα ἡλικίας χρόνου ὁ ἐν ἁγίοις ἀββᾶς Θεοδόσιος τέλει τοῦ βίου
ἐχρήσατο μηνὶ Ἰαννουαρίωι ἑνδεκάτηι τῆς ἑβδόμης ἰνδικτιόνος,
 471

πρεσβύτης καὶ πλήρης ἡμερῶν. Σωφρόνιος δὲ ἐν μοναχικοῖς  

κατορθώμασιν αἰδέσιμος τὴν ἡγεμονίαν διεδέξατο. τῶι οὖν τετάρ-
τωι μηνὶ τῆς τοῦ ἀββᾶ Θεοδοσίου κοιμήσεως οἱ κατὰ Παλαιστίνην
Σαμαρεῖται τὸ ἔθνος ἅπαν κατὰ τῶν Χριστιανῶν στρατεύσαντες
πολλὰ ἀθέμιτα διεπράξαντο, τὰς μὲν ἐμπιπτούσας ἐκκλησίας πραιδεύ-
οντές τε καὶ πυρὶ παραδιδόντες, τοὺς δὲ ἐμπίπτοντας Χριστιανοὺς
διαφόροις κολάσεσιν ἀφειδῶς ἀποκτείνοντες καὶ χωρία ὁλόκληρα
τῶι πυρὶ παραδιδόντες ἐν τοῖς μάλιστα περὶ Νεάπολιν τόποις. ἔνθα
τυραννήσαντες ἔστεψαν ἑαυτοῖς βασιλέα Ἰουλιανόν τινα σύνεθνον
αὐτῶν. τότε δὴ τὸν μὲν ἐπίσκοπον Νεαπόλεως Μαμωνᾶν κατέσφαξαν,
τινὰς δὲ συλλαβόμενοι πρεσβυτέρους καὶ τούτους κατακόψαντες
ἀπετηγάνισαν μετὰ λειψάνων ἁγίων μαρτύρων. καὶ πολλὰ τοιαῦτα
πεποιήκασιν, ὥστε τὰς βασιλικὰς καλουμένας ὁδοὺς ἀβάτους καὶ

Κύριλλος. Vita Sabae P. 173, line 4

γενομένης ἀνηιρέθη Ἰουλιανὸς καὶ πλῆθος πολὺ Σαμαρειτῶν σὺν

αὐτῶι. τότε δὴ Σιλουανὸς ὁ ἀνωτέρω μνημονευθεὶς ὡς ἐπὶ εἰρήνηι
ἐν Σκυθοπόλει ἐλθὼν χωρὶς κελεύσεως βασιλικῆς ἁρπαγεὶς ὑπὸ
τῶν Χριστιανῶν εἰς τὸ μέσον ἐκαύθη τῆς πόλεως καὶ ἐπληρώθη
ἡ περὶ αὐτοῦ πρὸς Ἰωάννην τὸν τοῦ ἐκσπελλευτοῦ ῥηθεῖσα ἐν τῶι
ἐπισκοπείωι προφητεία τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Σάβα. Ἀρσένιος
δέ τις τοῦ καέντος Σιλουανοῦ υἱὸς ἰλλουστρίου ἀξίωμα ἔχων καὶ ἐν  
Κωνσταντινουπόλει τὸ τηνικαῦτα διατρίβων καὶ πολλὴν οὐκ οἶδα
ὅθεν πάροδον ἔχων παρά τε τῶι θεοφυλάκτωι ἡμῶν βασιλεῖ καὶ
Θεοδώραι τῆι βασιλίσσηι παραδιδάξας τὴν αὐτῶν εὐσέβειαν εἰς
ὀργὴν κατὰ τῶν ἐν Παλαιστίνηι Χριστιανῶν κεκίνηκεν. τότε τοίνυν
ὁ ἀρχιεπίσκοπος Πέτρος σὺν τοῖς ὑπ' αὐτὸν ἐπισκόποις παρακαλεῖ
τὸν πατέρα ἡμῶν Σάβαν ἀνελθεῖν ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ δεη-
θῆναι τοῦ βασιλέως συγχώρησιν φιλοτιμήσασθαι δημοσίων πρώτης
καὶ δευτέρας Παλαιστίνης διὰ τοὺς γεγονότας ὑπὸ τῶν Σαμαρειτῶν
φόνους τε καὶ ἀφανισμούς. καὶ εἴξας ταῖς τῶν ἀρχιερέων παρακλή-
σεσιν ὁ πρεσβύτης ἀνέρχεται ἐν Κωνσταντινουπόλει περὶ τὸν Ἀπρίλ-
λιον μῆνα τῆς ὀγδόης ἰνδικτιόνος.
 

Κύριλλος. Vita Sabae P. 173, line 8

ἡ περὶ αὐτοῦ πρὸς Ἰωάννην τὸν τοῦ ἐκσπελλευτοῦ ῥηθεῖσα ἐν τῶι

ἐπισκοπείωι προφητεία τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Σάβα. Ἀρσένιος
δέ τις τοῦ καέντος Σιλουανοῦ υἱὸς ἰλλουστρίου ἀξίωμα ἔχων καὶ ἐν  
Κωνσταντινουπόλει τὸ τηνικαῦτα διατρίβων καὶ πολλὴν οὐκ οἶδα
ὅθεν πάροδον ἔχων παρά τε τῶι θεοφυλάκτωι ἡμῶν βασιλεῖ καὶ
 472

Θεοδώραι τῆι βασιλίσσηι παραδιδάξας τὴν αὐτῶν εὐσέβειαν εἰς

ὀργὴν κατὰ τῶν ἐν Παλαιστίνηι Χριστιανῶν κεκίνηκεν. τότε τοίνυν
ὁ ἀρχιεπίσκοπος Πέτρος σὺν τοῖς ὑπ' αὐτὸν ἐπισκόποις παρακαλεῖ
τὸν πατέρα ἡμῶν Σάβαν ἀνελθεῖν ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ δεη-
θῆναι τοῦ βασιλέως συγχώρησιν φιλοτιμήσασθαι δημοσίων πρώτης
καὶ δευτέρας Παλαιστίνης διὰ τοὺς γεγονότας ὑπὸ τῶν Σαμαρειτῶν
φόνους τε καὶ ἀφανισμούς. καὶ εἴξας ταῖς τῶν ἀρχιερέων παρακλή-
σεσιν ὁ πρεσβύτης ἀνέρχεται ἐν Κωνσταντινουπόλει περὶ τὸν Ἀπρίλ-
λιον μῆνα τῆς ὀγδόης ἰνδικτιόνος.
 Τοῦ δὲ πατριάρχου γράμματα τῶι βασιλεῖ προαποστείλαντος
τὴν τοῦ θείου Σάβα παρουσίαν μηνύοντα ὁ θεοφύλακτος ἡμῶν βασι-
λεὺς περιχαρὴς γεγονὼς τοὺς βασιλικοὺς ἀπέστειλεν δρόμωνας εἰς
συνάντησιν αὐτοῦ· μεθ' ὧν ἐξῆλθον οἱ περὶ τὸν πατριάρχην Ἐπι-
φάνιον καὶ τὸν πάπαν Εὐσέβιον καὶ τὸν ἐπίσκοπον Ἐφέσου Ὑπάτιον
ἀπαντῆσαι αὐτῶι. οἵτινες λαβόντες εἰσήγαγον τῶι βασιλεῖ,

Κύριλλος. Vita Sabae P. 173, line 26

ἀπαντῆσαι αὐτῶι. οἵτινες λαβόντες εἰσήγαγον τῶι βασιλεῖ, ὁ δὲ

θεὸς τὴν ἑπομένην τῶι δούλωι αὐτοῦ χάριν τῶι βασιλεῖ ἐφανέρωσεν
ὥσπερ καὶ πάλαι ἐπὶ Ἀναστασίου. τούτου γὰρ μετὰ τῶν μνημονευ-
θέντων ἀρχιερέων εἰς τὰ βασίλεια εἰσερχομένου καὶ ἔνδον τοῦ βήλου
γεγονότος διήνοιξεν ὁ θεὸς τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ βασιλέως καὶ θεωρεῖ
θείαν τινὰ χάριν φωτοειδῆ ἐξαστράπτουσαν καὶ τύπον ἔχουσαν
στεφάνου ἐπὶ τῆς τοῦ πρεσβύτου κεφαλῆς ἀκτῖνας ἡλιακὰς ἐκπέμ-
πουσαν. καὶ προσδραμὼν προσεκύνησεν αὐτῶι καὶ μετὰ χαρᾶς καὶ
δακρύων τὴν θείαν αὐτοῦ κατεφίλησεν κεφαλὴν καὶ εὐλογηθεὶς παρ'
αὐτοῦ ἐδέξατο ἐκ χειρὸς αὐτοῦ τὰς ἀπὸ Παλαιστίνης δεήσεις καὶ
ἔπεισεν αὐτὸν εἰσελθεῖν καὶ τὴν αὐγούσταν Θεοδώραν εὐλογῆσαι.
καὶ ὁ μὲν γέρων εἰσῆλθεν· ἡ δὲ αὐγούστα δεξαμένη αὐτὸν μετὰ
χαρᾶς καὶ προσκυνήσασα παρεκάλει αὐτὸν λέγουσα· εὖξαι ὑπὲρ  
ἐμοῦ, πάτερ, ἵνα χαρίσηταί μοι ὁ θεὸς καρπὸν κοιλίας. καὶ λέγει ὁ
γέρων· ὁ θεὸς ὁ πάντων δεσπότης φυλάξει τὴν βασιλείαν ὑμῶν.
καὶ λέγει πάλιν ἡ αὐγούστα· εὖξαι, πάτερ, ἵνα δώηι μοι ὁ θεὸς τέκνον.
ἀπεκρίθη καὶ εἶπεν· ὁ θεὸς τῆς δόξης ἐν εὐσεβείαι καὶ νίκηι τὴν βασι-
λείαν ὑμῶν διατηρήσει. ἐλυπήθη δὲ ἡ αὐγούστα ὅτι οὐκ ἐπένευσεν
τῆι αἰτήσει αὐτῆς. αὐτοῦ οὖν ἀπ' αὐτῆς ἐξελθόντος οἱ μετ' αὐτοῦ
ὄντες πατέρες διεκρίνοντο πρὸς αὐτὸν λέγοντες·

Κύριλλος. Vita Sabae P. 174, line 13

 473

καὶ λέγει πάλιν ἡ αὐγούστα· εὖξαι, πάτερ, ἵνα δώηι μοι ὁ θεὸς τέκνον.
ἀπεκρίθη καὶ εἶπεν· ὁ θεὸς τῆς δόξης ἐν εὐσεβείαι καὶ νίκηι τὴν βασι-
λείαν ὑμῶν διατηρήσει. ἐλυπήθη δὲ ἡ αὐγούστα ὅτι οὐκ ἐπένευσεν
τῆι αἰτήσει αὐτῆς. αὐτοῦ οὖν ἀπ' αὐτῆς ἐξελθόντος οἱ μετ' αὐτοῦ
ὄντες πατέρες διεκρίνοντο πρὸς αὐτὸν λέγοντες· τί ὅτι ἐλύπησας τὴν
αὐγούσταν μὴ κατὰ τὴν αὐτῆς εὐξάμενος αἴτησιν; καὶ λέγει αὐτοῖς
ὁ γέρων· πιστεύσατέ μοι, πατέρες, ὅτι οὐ μὴ ἐξέλθηι ἐκ τῆς κοιλίας
ἐκείνης καρπός, ἵνα μὴ τῶν Σευήρου θηλάσηι δογμάτων καὶ χείρω
Ἀναστασίου ταράξηι τὴν ἐκκλησίαν. καὶ ἐπετράπησαν ἐν τῶι
παλατίωι καταμένειν. τοῦ τοίνυν θεοφυλάκτου βασιλέως δεξαμένου
παρὰ τοῦ θείου πρεσβύτου τὰς ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν Παλαιστίνης
δεήσεις ἀνθυπεστράφη ἡ ὀργὴ κατὰ τῶν Σαμαρειτῶν αὐτοῦ διαναστάν-
τος καὶ διατάξει ἤτοι νόμωι χρησαμένου τοῦ παύεσθαι τὰς τῶν
Σαμαρειτῶν συναγωγὰς καὶ πάσης τῆς πολιτείας ἀπελαύνεσθαι
καὶ μὴ κληρονομεῖν τοὺς ἰδίους εἴτε κατὰ δωρεὰς δίκαιον ἑαυτοῖς
παραπέμπειν. ἔτι ἐθέσπισεν ἀναιρεθῆναι αὐτοὺς καὶ μάλιστα τοὺς
ἀρχηγοὺς αὐτῶν καὶ ἀτάκτους. τότε δὴ ὁ Ἀρσένιος ἀφανὴς ἐγένετο
ἐπὶ χρόνον τοῦ βασιλέως ἀναιρεθῆναι αὐτὸν κελεύσαντος, ὕστερον
δὲ προσφυγὼν τῶι μακαρίτηι Σάβαι ἔτι ἐνδημοῦντι τῆι βασιλίδι
πόλει ἐβαπτίσθη καὶ αὐτὸς καὶ οἱ αὐτοῦ πάντες.

Κύριλλος. Vita Sabae P. 175, line 8

 Καὶ μεθ' ἡμέρας ὀλίγας μεταστειλάμενος ὁ βασιλεὺς τὸν ἡγιασμένον

Σάβαν λέγει αὐτῶι· ἤκουσταί μοι, πάτερ, ὅτι πλεῖστα μοναστήρια  
ἐν τῆι ἐρήμωι συνεστήσω, ἀλλ' ὅπου ἐὰν βούληι, αἴτησαι πρόσοδον
πρὸς τὴν τῶν οἰκούντων χρείαν καὶ παρέξομεν, ἵνα εὔχωνται ὑπὲρ
τῆς ἡμῖν ἐμπιστευθείσης πολιτείας. ὃ δὲ εἶπεν· οἱ τῆς ὑμετέρας
εὐσεβείας ὑπερευχόμενοι τοιαύτης προσόδου οὐ χρήιζουσιν· ἡ γὰρ
μερὶς αὐτῶν καὶ ἡ πρόσοδος ὁ κύριός ἐστιν ὁ ἐν ἐρήμωι λαῶι ἀπειθοῦντι
καὶ ἀντιλέγοντι ἄρτον οὐράνιον ὀμβρίσας καὶ ἀναβλύσας ὀρτυγομή-
τραν. πλὴν ἡμεῖς, βασιλεῦ πανευσεβέστατε, διὰ τὴν σύστασιν τὴν
κατὰ Παλαιστίνην τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν συγχώρησιν δημοσίων
αἰτοῦμεν καὶ ἀνοικοδομὴν τῶν ὑπὸ τῶν Σαμαρειτῶν καέντων σεβας-
μίων οἴκων καὶ ἀντίληψιν τῶν ἐν Παλαιστίνηι ὀλιγωθέντων καὶ
πραιδευθέντων Χριστιανῶν. ἓν δὲ νοσοκομεῖον παρακαλοῦμεν ἐν τῆι
ἁγίαι πόλει συστήσασθαι πρὸς τὴν τῶν ἀρρωστούντων ξένων ἐπιμέ-
λειαν καὶ τὴν αὐτόθι θεμελιωθεῖσαν νέαν τῆς θεοτόκου ἐκκλησίαν
πρὸ χρόνου ὑπὸ τοῦ ἀρχιεπισκόπου ἡμῶν Ἡλία οἰκοδομῆσαι καὶ
διακοσμῆσαι. τοῦτο γὰρ μάλιστα πρέπει καὶ τῆι ὑμετέραι εὐσεβείαι.
καὶ διὰ τὴν τῶν Σαρακηνῶν ἐπιδρομὴν τὴν ὑμετέραν παρακαλοῦμεν
γαληνότητα κελεῦσαι Σούμμωι τῶι ἐνδοξοτάτωι ἀπὸ τοῦ δημοσίου
λόγου κάστρον οἰκοδομῆσαι ἐν τῆι ἐρήμωι παρὰ κάτω τῶν διὰ τῆς
 474

Κύριλλος. Vita Sabae P. 175, line 10

Σάβαν λέγει αὐτῶι· ἤκουσταί μοι, πάτερ, ὅτι πλεῖστα μοναστήρια  

ἐν τῆι ἐρήμωι συνεστήσω, ἀλλ' ὅπου ἐὰν βούληι, αἴτησαι πρόσοδον
πρὸς τὴν τῶν οἰκούντων χρείαν καὶ παρέξομεν, ἵνα εὔχωνται ὑπὲρ
τῆς ἡμῖν ἐμπιστευθείσης πολιτείας. ὃ δὲ εἶπεν· οἱ τῆς ὑμετέρας
εὐσεβείας ὑπερευχόμενοι τοιαύτης προσόδου οὐ χρήιζουσιν· ἡ γὰρ
μερὶς αὐτῶν καὶ ἡ πρόσοδος ὁ κύριός ἐστιν ὁ ἐν ἐρήμωι λαῶι ἀπειθοῦντι
καὶ ἀντιλέγοντι ἄρτον οὐράνιον ὀμβρίσας καὶ ἀναβλύσας ὀρτυγομή-
τραν. πλὴν ἡμεῖς, βασιλεῦ πανευσεβέστατε, διὰ τὴν σύστασιν τὴν
κατὰ Παλαιστίνην τῶν ἁγίων ἐκκλησιῶν συγχώρησιν δημοσίων
αἰτοῦμεν καὶ ἀνοικοδομὴν τῶν ὑπὸ τῶν Σαμαρειτῶν καέντων σεβας-
μίων οἴκων καὶ ἀντίληψιν τῶν ἐν Παλαιστίνηι ὀλιγωθέντων καὶ
πραιδευθέντων Χριστιανῶν. ἓν δὲ νοσοκομεῖον παρακαλοῦμεν ἐν τῆι
ἁγίαι πόλει συστήσασθαι πρὸς τὴν τῶν ἀρρωστούντων ξένων ἐπιμέ-
λειαν καὶ τὴν αὐτόθι θεμελιωθεῖσαν νέαν τῆς θεοτόκου ἐκκλησίαν
πρὸ χρόνου ὑπὸ τοῦ ἀρχιεπισκόπου ἡμῶν Ἡλία οἰκοδομῆσαι καὶ
διακοσμῆσαι. τοῦτο γὰρ μάλιστα πρέπει καὶ τῆι ὑμετέραι εὐσεβείαι.
καὶ διὰ τὴν τῶν Σαρακηνῶν ἐπιδρομὴν τὴν ὑμετέραν παρακαλοῦμεν
γαληνότητα κελεῦσαι Σούμμωι τῶι ἐνδοξοτάτωι ἀπὸ τοῦ δημοσίου
λόγου κάστρον οἰκοδομῆσαι ἐν τῆι ἐρήμωι παρὰ κάτω τῶν διὰ τῆς
ἐμῆς μετριότητος συστάντων μοναστηρίων. καὶ πιστεύω ὅτι ὑπὲρ
τῶν πέντε τούτων θεαρέστων σου πράξεων προστίθησιν ὁ θεὸς

Κύριλλος. Vita Sabae P. 176, line 25

νόμενος. τῆς γὰρ ἐν Χαλκηδόνι συνόδου προίστασθαι προσποιού-

μενος ἐγνώσθη τὰ Ὠριγένους φρονῶν· ὅθεν ἀκούσας ὁ πατὴρ
ἡμῶν Σάβας καὶ τῶν τοῦ μακαρίου Ἀγαπητοῦ λόγων ἀναμνησθεὶς
αὐτόν τε καὶ τοὺς τὰ Θεοδώρου φρονοῦντας ἀποτομίαι χρησάμενος
ἀπεβάλετο καὶ τῆς αὐτοῦ ἀπέστησεν συνδιαγωγῆς, τῶι δὲ βασιλεῖ
ὑπέθετο τὴν ἀποβολὴν ποιήσασθαι τῶν ἀμφοτέρων αἱρέσεων.
 Ὅσα μὲν οὖν ὁ πατὴρ ἡμῶν Σάβας ἤιτησεν, ὁ εὐσεβέστατος ἡμῶν
βασιλεὺς ἀνυπερθέτως πεποίηκεν· ὅσα δὲ πάλιν προεφήτευσεν, ὁ φιλάν-
θρωπος εἰργάσατο θεός, καὶ τοῦτο σαφῶς διὰ τῶν ἑξῆς μαθησόμεθα.
πρῶτον μὲν γὰρ γίνονται θεῖαι κελεύσεις πρὸς τὸν ἀρχιεπίσκοπον
Πέτρον καὶ πρὸς τοὺς κατὰ Παλαιστίνην ἄρχοντας θεσπίζουσαι
Ἀντώνιον τὸν ἐπίσκοπον Ἀσκάλωνος καὶ Ζαχαρίαν τὸν ἐπίσκοπον
Πέλλης ἐποπτεῦσαι τὰ καέντα κτίσματα ὑπὸ τῶν Σαμαρειτῶν  
πρώτης καὶ δευτέρας Παλαιστίνης καὶ συγχωρῆσαι ἀπὸ τῶν δημο-
 475

σίων ἐνάτης καὶ δεκάτης ἐπινεμήσεως ἀναλόγως τῆι γενομένηι

ἑκάστωι τόπωι βλάβηι χρυσίου κεντηνάρια δεκατρία. ἐποπτεῦσαι
δὲ αὐτοὺς πάλιν ἐκέλευσεν τοὺς καέντας εὐκτηρίους οἴκους καὶ συνι-
δεῖν τὰ ὀφείλοντα δοθῆναι εἰς ἀνανέωσιν ἑκάστου σεβασμίου τόπου
καὶ ταῦτα παρασχεθῆναι ἢ ἐκ τοῦ δημοσίου λόγου ἢ ἐκ τῆς τῶν
Σαμαρειτῶν ὑποστάσεως διὰ Στεφάνου τοῦ λαμπροτάτου κόμητος
τοῦ καὶ κελευσθέντος διασώιζειν τοὺς ἐπισκόπους μεθ' ὅσης
Κύριλλος. Vita Sabae P. 177, line 1

αὐτόν τε καὶ τοὺς τὰ Θεοδώρου φρονοῦντας ἀποτομίαι χρησάμενος

ἀπεβάλετο καὶ τῆς αὐτοῦ ἀπέστησεν συνδιαγωγῆς, τῶι δὲ βασιλεῖ
ὑπέθετο τὴν ἀποβολὴν ποιήσασθαι τῶν ἀμφοτέρων αἱρέσεων.
 Ὅσα μὲν οὖν ὁ πατὴρ ἡμῶν Σάβας ἤιτησεν, ὁ εὐσεβέστατος ἡμῶν
βασιλεὺς ἀνυπερθέτως πεποίηκεν· ὅσα δὲ πάλιν προεφήτευσεν, ὁ φιλάν-
θρωπος εἰργάσατο θεός, καὶ τοῦτο σαφῶς διὰ τῶν ἑξῆς μαθησόμεθα.
πρῶτον μὲν γὰρ γίνονται θεῖαι κελεύσεις πρὸς τὸν ἀρχιεπίσκοπον
Πέτρον καὶ πρὸς τοὺς κατὰ Παλαιστίνην ἄρχοντας θεσπίζουσαι
Ἀντώνιον τὸν ἐπίσκοπον Ἀσκάλωνος καὶ Ζαχαρίαν τὸν ἐπίσκοπον
Πέλλης ἐποπτεῦσαι τὰ καέντα κτίσματα ὑπὸ τῶν Σαμαρειτῶν  
πρώτης καὶ δευτέρας Παλαιστίνης καὶ συγχωρῆσαι ἀπὸ τῶν δημο-
σίων ἐνάτης καὶ δεκάτης ἐπινεμήσεως ἀναλόγως τῆι γενομένηι
ἑκάστωι τόπωι βλάβηι χρυσίου κεντηνάρια δεκατρία. ἐποπτεῦσαι
δὲ αὐτοὺς πάλιν ἐκέλευσεν τοὺς καέντας εὐκτηρίους οἴκους καὶ συνι-
δεῖν τὰ ὀφείλοντα δοθῆναι εἰς ἀνανέωσιν ἑκάστου σεβασμίου τόπου
καὶ ταῦτα παρασχεθῆναι ἢ ἐκ τοῦ δημοσίου λόγου ἢ ἐκ τῆς τῶν
Σαμαρειτῶν ὑποστάσεως διὰ Στεφάνου τοῦ λαμπροτάτου κόμητος
τοῦ καὶ κελευσθέντος διασώιζειν τοὺς ἐπισκόπους μεθ' ὅσης χρήι-
ζουσιν βοηθείας. ἐκέλευσεν δὲ κατὰ τὴν τοῦ θείου πρεσβύτου τρίτην
αἴτησιν νοσοκομεῖον κτισθῆναι ἐν τῶι μέσωι τῆς ἁγίας πόλεως ἑκατὸν
μὲν κραβαττίων, πρόσοδον δὲ καθαρὰν ἀφορίσας αὐτῶι τὸ πρότερον

Κύριλλος. Vita Sabae P. 177, line 18

τοῦ καὶ κελευσθέντος διασώιζειν τοὺς ἐπισκόπους μεθ' ὅσης χρήι-

ζουσιν βοηθείας. ἐκέλευσεν δὲ κατὰ τὴν τοῦ θείου πρεσβύτου τρίτην
αἴτησιν νοσοκομεῖον κτισθῆναι ἐν τῶι μέσωι τῆς ἁγίας πόλεως ἑκατὸν
μὲν κραβαττίων, πρόσοδον δὲ καθαρὰν ἀφορίσας αὐτῶι τὸ πρότερον
ἐνιαυσιαῖον νομισμάτων χιλίων ὀκτακοσίων πεντήκοντα. μετέπειτα
δὲ διακοσίων κραβαττίων ἐκέλευσεν τὸ αὐτὸ γενέσθαι νοσοκομεῖον
προσθεὶς τοσαύτην καθαρὰν καὶ ἀδιάπτωτον πρόσοδον. σπουδῆι
δὲ πολλῆι ἐχρήσατο πρὸς τὸ καὶ τὴν τετάρτην πληρῶσαι αἴτησιν
τοῦ πρεσβύτου καὶ ἀποστέλλει ἐν Ἱεροσολύμοις Θεόδωρόν τινα
 476

μηχανικὸν ἐπὶ τὸ τὴν νέαν οἰκοδομῆσαι ἐκκλησίαν τῆς ἁγίας θεοτόκου

καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας κελεύσας τοῖς τρακτευταῖς Παλαιστίνης
χρυσίον ὑπουργῆσαι εἰς τὴν οἰκοδομήν. καὶ τῶι μὲν ἀρχιεπισκόπωι
Πέτρωι τὴν αὐθεντίαν παρέσχεν, Βαράχωι δὲ τῶι ἐπισκόπωι Βακά-
θων τοῖς τῆς οἰκοδομῆς ἔργοις ἐπιστατεῖν ἐκέλευσεν. καὶ οὕτως τῆι
πολυχειρίαι καὶ σπουδῆι διὰ δώδεκα χρόνων ὠικοδομήθη ἡ νέα
ἐκκλησία τῆς πανυμνήτου θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας καὶ
παντὶ κόσμωι διεκοσμήθη καὶ ἐνεκαινίσθη. οὗτινος σεβασμίου οἴκου
τὸ μέγεθος καὶ τὴν ἀπαστράπτουσαν δόξαν καὶ τὸ πολυτελὲς τῆς
κοσμήσεως περιττὸν τὸ διηγήσασθαι τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν προ-  
κειμένου καὶ πάντα ὑπερβάλλοντος τὰ παλαιὰ θεάματά τε καὶ

Κύριλλος. Vita Sabae P. 178, line 7

ἐκκλησία τῆς πανυμνήτου θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας καὶ

παντὶ κόσμωι διεκοσμήθη καὶ ἐνεκαινίσθη. οὗτινος σεβασμίου οἴκου
τὸ μέγεθος καὶ τὴν ἀπαστράπτουσαν δόξαν καὶ τὸ πολυτελὲς τῆς
κοσμήσεως περιττὸν τὸ διηγήσασθαι τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν προ-  
κειμένου καὶ πάντα ὑπερβάλλοντος τὰ παλαιὰ θεάματά τε καὶ
διηγήματα ὅσα θαυμάζουσιν ἄνθρωποι καὶ ἱστορίαις παραδεδώκασιν
Ἕλληνες. καὶ οὗτος μὲν τῆς τοῦ θείου Σάβα τετάρτης αἰτήσεως
ὁ καρπός· ὁ δὲ εὐσεβέστατος ἡμῶν βασιλεὺς ἰδὼν καὶ ἐπὶ τὴν πέμπτην
τοῦ θείου Σάβα αἴτησιν ποιεῖ διάταξιν πρὸς Σοῦμμον κελεύουσαν
χίλια νομίσματα ὑπὲρ οἰκοδομῆς κάστρου τῶι ἀββᾶι Σάβαι δοθῆναι
ἐκ τῶν Παλαιστίνης δημοσίων καὶ παραφυλακὴν στρατιωτικὴν ἐκ
τοῦ δημοσίου λόγου ἀποτρεφομένην καὶ φυλάττουσαν αὐτοῦ τὰ
μοναστήρια. τοῦ τοίνυν θεοφυλάκτου ἡμῶν βασιλέως ἐν τούτοις
ἀσχολουμένου μετὰ Τριβουνιανοῦ τοῦ κυέστορος εἰς τὴν καλουμένην
Μαγναῦραν ὁ μακαρίτης Σάβας ἑαυτὸν μικρὸν διαχωρίσας ἐστιχο-
λόγει ἐν ἑαυτῶι Δαυιτικοὺς ψαλμοὺς τὴν θείαν λειτουργίαν τῆς
τρίτης ὥρας ἐπιτελῶν. εἷς δέ τις τῶν μαθητῶν αὐτοῦ Ἱερεμίας
καλούμενος διάκονος ὑπάρχων τῆς Μεγίστης λαύρας προσελθὼν
αὐτῶι λέγει· τίμιε πάτερ, τοῦ βασιλέως τοσαύτην ἐπιδεικνυμένου
σπουδὴν τὰς αἰτήσεις σου πληρῶσαι διὰ τί αὐτὸς ἵστασαι παρὰ
μέρος; καὶ λέγει αὐτῶι ὁ γέρων· ἐκεῖνοι, τέκνον, τὸ ἴδιον ποιοῦσιν·

Κύριλλος. Vita Sabae P. 179, line 11

εἰρημένων τυράννων Ἀρειανῶν ὄντων δουλείας θείαις ἐχρήσατο

διατάξεσιν ὥστε τὰς πανταχοῦ τῶν Ἀρειανῶν ἐκκλησίας ἀφαιρεθῆναι
τῆι τοῦ θείου πρεσβύτου ἑπόμενος ἐντολῆι ἢ γοῦν προφητείαι. οὐ
 477

μὴν ἀλλὰ καὶ τὰς Νεστορίου καὶ Ὠριγένους αἱρέσεις γενναίως διανα-
στὰς ἀνέτρεψέν τε καὶ ἀνεθεμάτισεν διά τε τῶν ὑπ' αὐτοῦ γενομένων
ἰδίκτων καὶ διὰ τῆς νῦν συναθροισθείσης ἐν Κωνσταντινουπόλει
ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς πέμπτης συνόδου. καὶ ταῦτα μὲν ὕστερον·
ὁ δὲ θεῖος πρεσβύτης ἀποστήσας, ὡς εἴρηται, τῆς ἑαυτοῦ συνοδίας
Λεόντιόν τε τὸν Βυζάντιον καὶ τοὺς τῶι Θεοδώρωι τῶι Μομψουεστίας
προσκειμένους καὶ τούτους ἐν Κωνσταντινουπόλει καταλιπὼν κατέπλευ-
σεν ἐπὶ Παλαιστίνην μηνὶ Σεπτεμβρίωι τῆς ἐνάτης ἰνδικτιόνος καὶ
ἐλθὼν εἰς Ἱεροσόλυμα τὰς μὲν θείας κελεύσεις ἐνεφάνισεν, ὅπερ δὲ
ἤγαγεν ἀπὸ τοῦ Βυζαντίου χρυσίον, διένειμεν τοῖς ὑπ' αὐτὸν μονα-
στηρίοις. τότε ὁ ἀνωτέρω μνημονευθεὶς διάκονος Ἱερεμίας λυπηθεὶς
διὰ τὴν τοῦ χρυσίου διανομὴν ἀνεχώρησεν τῆς Μεγίστης λαύρας καὶ
ὤικησεν εἰς χείμαρρόν τινα ἔρημον ἐκ βορρᾶ τοῦ Σπηλαίου ὡς ἀπὸ
πέντε σταδίων. ὁ δὲ πατὴρ ἡμῶν Σάβας ἀπελθὼν πρὸς αὐτὸν καὶ
τὸν τόπον θεασάμενος ἐχάρη σφόδρα καὶ λαβών τινας ἐπιτηδείους καὶ
σκεύη καὶ χρήματα καὶ ἀναλώματα ἐν ὀλίγαις ἡμέραις πολλῆι σπουδῆι
χρησάμενος ὠικοδόμησεν ἐκεῖ μικρὸν εὐκτήριον καὶ κελλία διάφορα
καὶ ἔδωκεν αὐτόθι ἀδελφοὺς μένειν ἐπιτρέψας τῶι Ἱερεμίαι διοικεῖν

Κύριλλος. Vita Sabae P. 181, line 20

θέλοντος ἑτοίμως ἔχω κελλίον ἐμαυτῶι οἰκοδομῆσαι ἐν τῆι αὐτῆι

Μεγίστηι λαύραι καὶ ἐν αὐτῆι τὴν οἴκησιν ἔχειν πρὸς τὸ πληρωθῆναι
τήν τε ἐκείνου, ὡς εἴρηται, προφητείαν καὶ τὴν κέλευσιν τῆς ὑμετέρας
ὁσιότητος. ὁ μέντοι μητροπολίτης πυκνότερον ἀπὸ τότε χαριέντως
ἔλεγεν τῶι ἐμῶι πατρί· πῶς ἔχει ὁ μαθητὴς τοῦ ἀββᾶ Σάβα; ἅμα
δὲ καὶ κατεπείγων αὐτὸν τό τε ψαλτήριον διδάξαι με καὶ τὸν ἀπόστο-
λον. καὶ οὕτως εὐλογήσας με καὶ ἀποθρίξας ἐν τῆι ἀρχῆι τῶν ἐκκλη-
σιαστικῶν κατέστησεν βαθμῶν. τοιγαροῦν ἐμφανισθεισῶν τῶν
κελεύσεων καὶ τῶν γενομένων ἀφανισμῶν ἐποπτευθέντων τῆι μὲν
πρώτηι Παλαιστίνηι ὡς τὴν πᾶσαν Σαμάρειαν ἐχούσηι δώδεκα κεντη-
ναρίων ἐποιήσαντο συγχώρησιν δημοσίων· τοῖς δὲ ὁρίοις Σκυθοπόλεως
ὡς μὴ πολλῶν αὐτόθι γεγονότων ἀφανισμῶν ἑνὸς καὶ μόνου κεντη-
ναρίου συγχώρησιν δοθῆναι συνεῖδον οἱ ἐπίσκοποι. ὑπὲρ δὲ τῶν
καεισῶν ἐκκλησιῶν λαβόντες οἱ Παλαιστινοὶ ἐπίσκοποι χρυσίον  
ἱκανὸν ἑκάστην ἐκκλησίαν καεῖσαν ἀνήγειραν δαψιλῶς καὶ πρέποντι
κόσμωι ἐφαίδρυναν.
 Ὁ δὲ μέγας τῆς εὐσεβείας ἀγωνιστὴς Σάβας τὴν ὑπὲρ Χριστιανῶν
πληρώσας διακονίαν ὑπέστρεψεν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ μετὰ χαρᾶς
ὑπὸ τοῦ πατριάρχου εἰσδεχθεὶς καὶ τοὺς σεβασμίους προσκυνήσας
τόπους καὶ οἱονεὶ αὐτοῖς συνταξάμενος ἦλθεν εἰς τὴν ἑαυτοῦ Μεγίστην
 478

Κύριλλος. Vita Sabae P. 181, line 24

ἔλεγεν τῶι ἐμῶι πατρί· πῶς ἔχει ὁ μαθητὴς τοῦ ἀββᾶ Σάβα; ἅμα
δὲ καὶ κατεπείγων αὐτὸν τό τε ψαλτήριον διδάξαι με καὶ τὸν ἀπόστο-
λον. καὶ οὕτως εὐλογήσας με καὶ ἀποθρίξας ἐν τῆι ἀρχῆι τῶν ἐκκλη-
σιαστικῶν κατέστησεν βαθμῶν. τοιγαροῦν ἐμφανισθεισῶν τῶν
κελεύσεων καὶ τῶν γενομένων ἀφανισμῶν ἐποπτευθέντων τῆι μὲν
πρώτηι Παλαιστίνηι ὡς τὴν πᾶσαν Σαμάρειαν ἐχούσηι δώδεκα κεντη-
ναρίων ἐποιήσαντο συγχώρησιν δημοσίων· τοῖς δὲ ὁρίοις Σκυθοπόλεως
ὡς μὴ πολλῶν αὐτόθι γεγονότων ἀφανισμῶν ἑνὸς καὶ μόνου κεντη-
ναρίου συγχώρησιν δοθῆναι συνεῖδον οἱ ἐπίσκοποι. ὑπὲρ δὲ τῶν
καεισῶν ἐκκλησιῶν λαβόντες οἱ Παλαιστινοὶ ἐπίσκοποι χρυσίον  
ἱκανὸν ἑκάστην ἐκκλησίαν καεῖσαν ἀνήγειραν δαψιλῶς καὶ πρέποντι
κόσμωι ἐφαίδρυναν.
 Ὁ δὲ μέγας τῆς εὐσεβείας ἀγωνιστὴς Σάβας τὴν ὑπὲρ Χριστιανῶν
πληρώσας διακονίαν ὑπέστρεψεν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ μετὰ χαρᾶς
ὑπὸ τοῦ πατριάρχου εἰσδεχθεὶς καὶ τοὺς σεβασμίους προσκυνήσας
τόπους καὶ οἱονεὶ αὐτοῖς συνταξάμενος ἦλθεν εἰς τὴν ἑαυτοῦ Μεγίστην
λαῦραν καὶ ὀλίγον χρόνον διατελέσας ἀρρωστίαι περιέπεσεν. ὅπερ
μαθὼν ὁ ἁγιώτατος ἐπίσκοπος Πέτρος κατῆλθεν ἐπισκέψασθαι
αὐτὸν καὶ βλέπων αὐτὸν μὴ ἔχοντά τινα παραμυθίαν ἐν τῶι κελλίωι
αὐτοῦ πλὴν ὀλίγων κερατίων καὶ φοινικίων παλαιῶν βαλὼν αὐτὸν

Κύριλλος. Vita Sabae P. 183, line 14

δρόμον τελέσας καὶ τὴν πίστιν τηρήσας τῶι τῆς δικαιοσύνης κατε-
κοσμήθη στεφάνωι. καὶ ἡ μὲν τελείωσις αὐτοῦ γέγονεν κατὰ τὴν
πέμπτην τοῦ Δεκεμβρίου μηνὸς τῆς δεκάτης ἰνδικτιόνος, ἀπὸ μὲν
κτίσεως κόσμου ἀφ' οὗπερ ἤρξατο χρόνος τῆι τοῦ ἡλίου φορᾶι μετρεῖ-
σθαι ἔτους τετάρτου εἰκοστοῦ ἑξακισχιλιοστοῦ, ἀπὸ δὲ τῆς τοῦ θεοῦ
λόγου ἐκ παρθένου ἐνανθρωπήσεως καὶ κατὰ σάρκα γεννήσεως ἔτους
τετάρτου εἰκοστοῦ πεντακοσιοστοῦ κατὰ τοὺς συγγραφέντας χρόνους
ὑπὸ τῶν ἁγίων πατέρων Ἱππολύτου τε τοῦ παλαιοῦ καὶ γνωρίμου
τῶν ἀποστόλων καὶ Ἐπιφανίου τοῦ τῶν Κυπρίων ἀρχιερέως καὶ
Ἥρωνος τοῦ φιλοσόφου καὶ ὁμολογητοῦ· ὁ δὲ χρόνος τῆς αὐτοῦ
ἐν σαρκὶ ζωῆς οὗτός ἐστιν. ἦλθεν μὲν ἐν Παλαιστίνηι ἐτῶν δέκα καὶ
ὀκτὼ καὶ ἔμεινεν ἐν τῶι κοινοβίωι ἔτη δεκαεπτὰ καὶ ἐν ταῖς ἐρήμοις
καὶ ἐν τῆι Μεγίστηι λαύραι ἐποίησεν ἔτη πεντήκοντα ἐννέα, τελευτᾶι
δὲ τῶι ἐνενηκοστῶι τετάρτωι τῆς ἑαυτοῦ ἡλικίας χρόνωι μετὰ τὴν  
ὑπατείαν Λαμπαδίου καὶ Ὀρέστου τὸ δεύτερον, τῶι ἕκτωι ἔτει τῆς
 479

παρούσης θεοφυλάκτου βασιλείας. φήμης δὲ διαδραμούσης καθ'

ὅλης τῆς περιχώρου τῆς τούτου κοιμήσεως συνήγαγεν ἄπειρον πλῆθος
μοναχῶν τε καὶ λαικῶν, παρεγένετο δὲ καὶ ὁ ἁγιώτατος ἀρχιεπίσκοπος
Πέτρος μετὰ τῶν εὑρεθέντων ἐπισκόπων καὶ τῶν τῆς ἁγίας πόλεως
λογάδων. καὶ οὕτως τὸ τίμιον αὐτοῦ κατετέθη λείψανον ἐν τῆι Μεγίστηι
λαύραι μεταξὺ τῶν δύο ἐκκλησιῶν, ἐν ὧι τόπωι τὸν στῦλον τοῦ πυρὸς

Κύριλλος. Vita Sabae P. 189, line 9

χων γεγονὼς ἀμφότεροι τῆς Ὠριγένους λύμης μετασχόντες εἰς κόρον

ἀνέπλευσαν ἐπὶ Κωνσταντινούπολιν καὶ ὑπὲρ τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνό-  
δου προσποιούμενοι ἀγωνίζεσθαι καὶ διὰ τῆς παραθέσεως Λεοντίου
τοῦ ἀνωτέρου μνημονευθέντος Βυζαντίου προσκολλῶνται τῶι πάπαι
Εὐσεβίωι καὶ διὰ τούτου τῶι εὐσεβεστάτωι ἡμῶν βασιλεῖ καὶ τῆι
τῆς ὑποκρίσεως περιουσίαι τὴν κακοδοξίαν ἐπισκιάσαντες καὶ
πρώτης παρρησίας ἐν τῶι παλατίωι μετασχόντες ὁ μὲν Δομετιανὸς τῆς
Γαλατῶν χώρας τὴν ἱεραρχίαν παρέλαβεν, ὁ δὲ Θεόδωρος τὴν Καισα-
ρείας Καππαδοκίας διεδέξατο προεδρίαν. ἐντεῦθεν οἱ περὶ Νόννον
ἰσχὺν πλείονα λαβόντες σπουδαίως καὶ ἐπαγρύπνως τὰ Ὠριγένεια
σπέρματα πανταχοῦ τῆς Παλαιστίνης κατέσπειραν.
 Τοῦ δὲ ἀββᾶ Μελιτᾶ τῆς τοῦ ἀββᾶ Σάβα ἀγέλης ἐπὶ χρόνους πέντε
κρατήσαντος καὶ τελευτήσαντος, τελειωθέντος δὲ καὶ τοῦ μακαρίου
Θεοδούλου τοῦ πολλάκις ἀνωτέρω μνημονευθέντος. ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ
Γελάσιος τὴν τοῦ ἀββᾶ Σάβα ἡγεμονίαν διεδέξατο ἐν ἀρχῆι τῆς πεντε-
καιδεκάτης ἰνδικτιόνος. ὅστις Γελάσιος τὴν ἡγεμονίαν παραλαβὼν
καὶ τὴν Ὠριγένους λύμην πολλοὺς τῆς ἑαυτοῦ συνοδίας νεμομένην
θεασάμενος, γνώμης γενόμενος τοῦ θεσπεσίου Ἰωάννου τοῦ ἐπισκό-
που καὶ ἡσυχαστοῦ, συναγωνιστὰς ἔχων Εὐστάθιόν τέ τινα καλλι-
γράφον τῶι γένει Γαλάτην καὶ Στέφανον Ἱεροσολυμίτην καὶ Τιμό-
θεον Γαβαληνὸν τὸν μέχρι τοῦ νῦν ἐν τῆι Σκήτει ταῖς ἀρεταῖς δια

Κύριλλος. Vita Sabae P. 191, line 1

θειαν ἀπήρχοντο μετὰ πλείστης μανίας τὴν Μεγίστην καταστρέψαι

λαύραν. ὁ δὲ τοῦ ἀββᾶ Σάβα θεὸς μέγα θαῦμα εἰργάσατο· οὔσης
γὰρ ὥρας δευτέρας ἐπέπεσεν ἐπ' αὐτοὺς ἀχλὺς καὶ σκότος καὶ πᾶσαν
συγκλασθέντες τὴν ἡμέραν διὰ τραχέων τόπων καὶ ἀβάτων ὁδεύοντες,
ὡς παρά τινων ἀκριβῶς εἰδότων μεμαθήκαμεν, μόλις τῆι ἑξῆς ἡμέραι
εἰς τὴν τοῦ μακαρίου Μαρκιανοῦ μονὴν εὑρέθησαν καὶ οὕτως τὸ
κοινὸν φῶς θεασάμενοι ὑπέστρεψαν εἰς τὰ ἴδια ἄπρακτοι καὶ κατηι-
 480

σχυμμένοι. τοῦτο ἐθαυματούργησεν ὁ τῶν θαυμασίων θεὸς ὁ τοῖς

ὑπερηφάνοις ἀντιτασσόμενος, ταπεινοῖς δὲ χάριν ἐπιμετρῶν, ὁ ἐπὶ
τοῦ Λὼτ καὶ Ἐλισαίου πατάξας τοὺς ἐναντίους ἀορασίαι.  
 Κατὰ τοῦτον δὲ τὸν χρόνον παρεγένετο ἐν Παλαιστίνηι ὅ τε πατριάρ-
χης Ἀντιοχείας Ἐφραίμιος καὶ ὁ πάπας Εὐσέβιος διὰ τὴν τοῦ ἐπισκό-
που Ἀλεξανδρείας Παύλου ἐκβολήν. ὧιτινι πάπαι Εὐσεβίωι ἐλθόντι
εἰς Ἱεροσόλυμα μετὰ τὸ διαλυθῆναι τὴν σύνοδον προσάγουσιν οἱ
περὶ Λεόντιον τοὺς ἐκ τῆς Μεγίστης λαύρας διωχθέντας προσερχο-
μένους κατὰ Γελασίου ὡς εἰς δύο μέρη τὴν συνοδίαν σχίσαντος καὶ
αὐτοὺς μὲν διώξαντος, τοὺς δὲ ἀντιδίκους αὐτῶν περιποιησαμένου.
ὁ δὲ πάπας Εὐσέβιος ὑπὸ τῶν Λεοντίου λόγων ἀπατηθεὶς καὶ μηδὲν
περὶ τῆς αἱρέσεως γνοὺς μεταπέμπεται τὸν ἀββᾶν Γελάσιον καὶ
καταναγκάζει αὐτὸν ἢ τοὺς διωχθέντας εἰσδέξασθαι ἢ τοὺς ἀντι-
δίκους αὐτῶν διῶξαι, πειρώμενος τὴν ἔριν διαλῦσαι. καὶ τοιαύτης

Κύριλλος. Vita Sabae P. 192, line 15

ἡ ὑπόκρισις ἔκδηλος τοῖς πᾶσιν γέγονεν. ὁ μὲν γὰρ Δομετιανὸς

ὑπογράψας καὶ γνοὺς τινὰς τῆς Ὠριγένους κακοδοξίας λαθόντας
καὶ μὴ ὑπογράψαντας λύπηι καὶ ἀδημονίαι περιπεσὼν κείρας ἑαυτοῦ
τὸν πώγωνα ἐχώρισεν ἑαυτὸν τῆς καθολικῆς κοινωνίας καὶ οὕτως
ὑδρωπιάσας ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐτελεύτησεν ἀκοινώνητος· τῆι
δὲ Θεοδώρου ὑποκρίσει μαρτυροῦσιν οἱ ὑπ' αὐτοῦ κατὰ τῶν ὀρθο-
δόξων μετὰ τὴν αὐτοῦ ὑπογραφὴν ἐπενεχθέντες βαρύτατοι διωγμοί.
 Τοῦ τοίνυν κατὰ Ὠριγένους ἰδίκτου ἐν Ἱεροσολύμοις ἐμφανισθέντος
περὶ τὸν Φεβρουάριον μῆνα τῆς πέμπτης ἰνδικτιόνος τῶι ἑνδεκάτωι
τῆς τοῦ πατρὸς ἡμῶν Σάβα κοιμήσεως χρόνωι καὶ πάντων τῶν
κατὰ Παλαιστίνην ἐπισκόπων καὶ τῶν τῆς ἐρήμου ἡγουμένων τῶι
αὐτῶι καθυπογραψάντων ἰδίκτωι παρεκτὸς Ἀλεξάνδρου τοῦ ἐπισκό-
που Ἀβίλης ἀγανακτήσαντες οἱ περὶ Νόννον καὶ Πέτρον καὶ Μηνᾶν
καὶ Ἰωάννην καὶ Κάλλιστον καὶ Ἀναστάσιον καὶ λοιποὺς τῆς αἱρέσεως
ἀρχηγοὺς τῆς τε καθολικῆς κοινωνίας ἀπέστησαν καὶ τῆς Νέας λαύρας
ὑποχωρήσαντες ἔμειναν εἰς τὴν πεδιάδα. καὶ τούτου ἐν Κωνσταν-
τινουπόλει ἀκουσθέντος, ἤδη τοῦ πάπα Εὐσεβίου κοιμηθέντος καὶ
Λεοντίου ἀποθανόντος Θεόδωρος ὁ Καππαδοκίας τοῦ παλατίου
κρατῶν τοὺς τῆς ἁγίας Ἀναστάσεως ἀποκρισιαρίους μεταπεμψά-
μενος ἔλεγεν μετὰ πολλοῦ τοῦ θυμοῦ ὅτι εἰ μὴ πληροφορήσει ὁ πατρι-
άρχης Πέτρος τοὺς πατέρας καὶ εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοὺς ἐπαναγάγηι

Κύριλλος. Vita Sabae P. 195, line 4

πογράψας τῶι γενομένωι ὑπὸ τῆς ἐρήμου λιβέλλωι κατ' ἐπιτροπὴν

 481

τοῦ πατριάρχου πρὸς τὸ μὴ ἀναθεματισθῆναι αὐτόν. πλὴν ὅτι ὁ

θεὸς κηδόμενος τῆς ἑαυτοῦ ἐκκλησίας τὸν μὲν λίβελλον ἀπαράδεκτον
γενέσθαι ὠικονόμησεν, αὐτὸν δὲ Θεόδωρον ἀναθεματισθῆναι εὐδό-
κησεν. ταῦτα ὁ μακαρίτης Γελάσιος εἰπὼν τοῖς πατράσιν καὶ συν-
ταξάμενος ἐξῆλθεν. αὐτοῦ δὲ κατὰ τὸ Βυζάντιον γεγονότος
μηνύεται τῶι Ἀσκιδᾶι ἡ αὐτοῦ παρουσία καὶ παραγγέλλονται οἵ τε  
τοῦ ὀρφανοτροφίου καὶ τοῦ πατριαρχείου καὶ τοῦ παλατίου μοναχὸν
ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ δέξασθαι. ὁ οὖν ἀββᾶς Γελάσιος μηδαμοῦ
δεχθῆναι δυνηθεὶς καὶ τὰς τοῦ Ἀσκιδᾶ συσκευὰς ὑφορώμενος ἐξέρχεται
τοῦ Βυζαντίου ἐπὶ Παλαιστίνην πεζῆι τὴν πορείαν ποιούμενος.
καὶ δὴ φθάσας τὸ Ἀμόριον ἐτελεύτησεν μηνὶ Ὀκτοβρίωι τῆς ἐνάτης
ἰνδικτιόνος. καὶ τοῦτο ἐγνωκότες οἱ τῆς Μεγίστης λαύρας πατέρες ἀνῆλ-
θον ὁμοθυμαδὸν ἐν τῆι ἁγίαι πόλει αἰτῆσαι ἡγούμενον καὶ μηνύ-
σαντες τῶι πατριάρχηι τοῦ ἐπισκοπείου μεθ' ὕβρεων καὶ ὠθισμῶν
ἐξεβλήθησαν κατ' ἐπιτροπὴν τῶν συγκέλλων καὶ πολλῶν θλίψεων
αὐτοῖς ἐντεῦθεν ἐπιγενομένων ἄπρακτοι εἰς τὴν λαύραν ὑπέστρεψαν.
τότε δὴ πάντες προσετίθεντο τοῖς Ὠριγενιασταῖς ἢ χρείαι δουλεύ-
οντες ἢ κολακείαις δελεαζόμενοι ἢ ἀγνοίαι κλεπτόμενοι ἢ τὸ τῆς
ἀσεβείας κράτος φοβούμενοι. καὶ οὕτως οἱ ἑτερόδοξοι πάντων κρα-
τήσαντες πρὸς μόνην τὴν Μεγίστην λαύραν ἀντιτείνουσαν εἶχον τὴν

Κύριλλος. Vita Sabae P. 197, line 21

χρόνον ὑπό τινων θεοφιλῶν ἀνδρῶν τῆς ἡμετέρας ἀγέλης ἀκριβεστέρωι

τε καὶ πλατυτέρωι λόγωι στηλιτεύεται καὶ τῆς προσηκούσης τυγχάνει
ἀνατροπῆς· ῥάιδιον δέ ἐστιν παντὶ βουλομένωι καταμαθεῖν τὴν
τούτων ἀσέβειαν ἐξ αὐτῶν τῶν προσηγοριῶν ὧνπερ αὐτοὶ ἀλλήλους
ὀνομάζουσιν, τῶν μὲν Νεολαυριτῶν τοὺς ἀπὸ τῶν Φιρμίνου Πρω-
τοκτίστους ἢ γοῦν Τετραδίτας καλούντων, τῶν δ' αὖ πάλιν Φιρμι-
νιωτῶν τοὺς Νεολαυρίτας Ἰσοχρίστους ὀνομαζόντων. ἐκ τῶν γὰρ
οἰκείων τῆς ἀσεβείας δογμάτων τὰς ὀνομασίας ἐκληρώσαντο ἕκαστοι.
Θεοδώρου τοίνυν τοῦ Καππαδοκίας τῶν τῆς πολιτείας κρατοῦντος
πραγμάτων καὶ τοῦ μέρους τῶν Ἰσοχρίστων ὄντος καὶ ἀντιλαμβανο-
μένου καὶ πολλοὺς αὐτῶν χειροτονηθῆναι ἐπισκόπους Παλαιστίνης
παρασκευάσαντος, γενέσθαι δὲ καὶ Θεόδωρον τὸν τῆς Νέας λαύρας
ἡγούμενον σταυροφύλακα καὶ τῆς Σκυθοπολιτῶν μητροπολίτην
ζάλαι τινὲς καὶ κλύδωνες κατελάμβανον οὐ μόνον τὴν ἡμετέραν
ἀγέλην, ἀλλὰ καὶ τὴν τῶι ἀσεβεστάτωι Πρωτοκτίστωι δόγματι
προσκειμένην, ἧς ἡγούμενος ὑπῆρχεν Ἰσίδωρος. ὅστις Ἰσίδωρος  
μὴ ἰσχύων ἀντιστῆναι τῶι Ἀσκιδᾶι καὶ τοῖς Νεολαυρίταις προσερρύη
τῶι τῆς ἡμετέρας ἀγέλης ποιμένι ἀββᾶι Κόνωνι καὶ δοὺς αὐτῶι
λόγον εἰς τὴν ἁγίαν Σιὼν ὡς οὐκ ἀντιλαμβάνεται τοῦ τῆς προυπάρξεως
δόγματος, ἀλλὰ καὶ πάσηι δυνάμει συναγωνίσηται κατὰ τῆς ἀσεβείας,
 482

Κύριλλος. Vita Sabae P. 199, line 8

μὲν ἐπισκόπους ἀπέστειλεν τὸν ἑαυτοῦ τόπον ἐν τῆι συνόδωι ἀναπλη-

ροῦντας, ἀπέστειλεν δὲ καὶ τὸν ἀββᾶν Εὐλόγιον μετὰ ἄλλων δύο
ἡγουμένων Κυριακοῦ τε τῆς λαύρας τῆς λεγομένης Πηγῆς καὶ Παγκρα-  
τίου τινὸς στυλίτου. τῆς τοίνυν ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς πέμπτης
συνόδου ἐν Κωνσταντινουπόλει συναθροισθείσης κοινῶι καὶ καθο-
λικῶι καθυπεβλήθησαν ἀναθέματι Ὠριγένης τε καὶ Θεόδωρος ὁ
Μομψουεστίας καὶ τὰ περὶ προυπάρξεως καὶ ἀποκαταστάσεως
Εὐαγρίωι καὶ Διδύμωι εἰρημένα παρόντων τῶν τεσσάρων πατριαρ-
χῶν καὶ τούτοις συναινούντων. τοῦ μέντοι θεοφυλάκτου ἡμῶν
βασιλέως ἀποστείλαντος ἐν Ἱεροσολύμοις τὰ ἐν τῆι συνόδωι πραχ-
θέντα καὶ πάντων τῶν κατὰ Παλαιστίνην ἐπισκόπων χειρὶ καὶ στόματι
ταῦτα βεβαιωσάντων καὶ κυρωσάντων πλὴν Ἀλεξάνδρου τοῦ Ἀβίλης
καὶ διὰ τοῦτο τῆς ἐπισκοπῆς ἐκβληθέντος καὶ ἐν τῶι Βυζαντίωι
ὑπὸ σεισμοῦ καταχωσθέντος οἱ μὲν Νεολαυρῖται τῆς καθολικῆς
ἐχώρισαν ἑαυτοὺς κοινωνίας, ὁ δὲ πατριάρχης Εὐστόχιος διαφόρως
αὐτοὺς μεταχειρισάμενος καὶ ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας τῆι πρὸς αὐτοὺς νουθεσίαι
καὶ παρακλήσει χρησάμενος καὶ μὴ πείσας αὐτοὺς τῆι καθολικῆι
κοινωνῆσαι ἐκκλησίαι βασιλικαῖς κελεύσεσιν χρησάμενος δι' Ἀναστα-
σίου τοῦ δουκὸς τῆς Νέας λαύρας αὐτοὺς ἐξέωσεν καὶ τὴν ἐπαρχίαν
πᾶσαν τῆς αὐτῶν ἠλευθέρωσεν λύμης. μὴ βουλόμενος δὲ ἀοίκητον
ἐᾶσαι τὸν τόπον ἑκατὸν εἴκοσι μοναχοὺς ἐπιλεξάμενος ἐκεῖσε

Κύριλλος. Vita Joannis Hesychastae (2877: 003)“Kyrillos von

Skythopolis”, Ed. Schwartz, E.Leipzig: Hinrichs, 1939; Texte und
Untersuchungen 49.2.P. 211, line 17

πλανηθεὶς καὶ ἱκανῶς συγκλασθεὶς ὑπέστρεψεν τῆι τρίτηι ἡμέραι

πεινῶν καὶ ἐκλελυμένος καὶ τῶν τῆς οἰκείας παρακοῆς ἀπολαύσας
καρπῶν. καὶ εὑρὼν τὰ τοσαῦτα ἀγαθὰ ἐν τῶι σπηλαίωι καὶ τῆς
ἑαυτοῦ ἀπιστίας καὶ ἀπειθείας καταγνοὺς προσέπεσεν μετ' αἰσχύνης
τῶι γέροντι συγχώρησιν λαβεῖν ἀξιῶν. ὁ δὲ γέρων συναλγήσας τῆι
ἀνθρωπίνηι ἀσθενείαι καὶ τῶι ἀδελφῶι συμπαθήσας ἀνέστησεν
αὐτὸν καὶ ἐνουθέτει λέγων· γίνωσκε ἀκριβῶς ὅτι δύναται ὁ θεὸς
ἑτοιμάσαι τράπεζαν ἐν ἐρήμωι.
 Κατ' αὐτὸν δὴ τὸν χρόνον Ἀλαμούνδαρος ὁ Σικίκης βασιλέως
ἀξίωμα τῶν ὑπὸ Πέρσας τελούντων Σαρακηνῶν εἰληφὼς ἐπῆλθεν τῆι τε
Ἀραβίαι καὶ Παλαιστίνηι μετὰ πολλοῦ τοῦ κατὰ Ῥωμαίων θυμοῦ
πάντα ληιζόμενος καὶ κατὰ πολλὰς μυριάδας Ῥωμαίους ἀνδραποδίζων
καὶ πολλὰ ἀθέμιτα διαπραττόμενος μετὰ τὴν Ἀμίδης ἅλωσιν. τοῦ
 483

τοίνυν πλήθους τῶν βαρβάρων κατὰ τὴν ἔρημον ταύτην διασπαρέντος

καὶ τῶν φυλαρχεῖν τε καὶ φυλάττειν τὴν ἔρημον τεταγμένων μηνυ-
σάντων εἰς τὰ μοναστήρια τὴν τῶν βαρβάρων ἔφοδον ἀσφαλίζεσθαι
οἱ τῆς Μεγίστης λαύρας πατέρες ἐδήλωσαν τῶι τιμιωτάτωι πατρὶ τῆς
μὲν ἐν τῶι Ῥουβᾶι διαγωγῆς ἀποστῆναι, εἰς δὲ τὴν λαύραν ἀνελθεῖν
καὶ ἐν τῶι ἰδίωι ἡσυχάσαι κελλίωι. καὶ ὁ μὲν θεσπέσιος Ἰωάννης
τῆς θείας γλυκύτητος διὰ τῆς ἡσυχίας ἀπογευσάμενος ταύτης  
ἀσπασίως εἴχετο καὶ ἀποστῆναι οὐκ ἠνέσχετο,
Κύριλλος. Vita Cyriaci (2877: 004)“Kyrillos von Skythopolis”, Ed.
Schwartz, E.Leipzig: Hinrichs, 1939; Texte und Untersuchungen 49.2.
P. 224, line 9

 Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα διανοούμενος ὁ Κυριακός, κατενύγη ἡ καρδία

αὐτοῦ φόβωι θεοῦ καὶ ἐβουλεύσατο ἐπὶ τὴν ἁγίαν πόλιν ἀναχωρῆσαι
καὶ τοῖς βιωτικοῖς ἀποτάξασθαι πράγμασιν. καὶ τοῖς τοιούτοις
ἀδολεσχῶν λογισμοῖς ἤκουσεν ἐν μιᾶι κυριακῆι τοῦ εὐαγγελίου λέ-
γοντος εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω
ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω
μοι, καὶ παραυτίκα ἐξελθὼν τῆς ἐκκλησίας καὶ μηδενὶ μηδὲν εἰρη-
κὼς ἦλθεν ἐπὶ Κεγχρεὰς καὶ ἐπιβὰς πλοίωι διαπερῶντι ἐν Παλαι-
στίνηι παρεγένετο εἰς Ἱεροσόλυμα ὀκτωκαιδέκατον μὲν ἔτος ἄγων
τῆς ἡλικίας, ὀγδόωι δὲ ἔτει τῆς ἱεραρχίας ἐν Ἱεροσολύμοις Ἀναστα-
σίου, ἐνάτωι δὲ τῆς βασιλείας Λέοντος τοῦ μεγάλου βασιλέως ἐν
ἀρχῆι τῆς πέμπτης ἰνδικτιόνος. καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν ἐδεξι-
ώθη παρὰ τῶι ἐν ἁγίοις Εὐστοργίωι, ἀνδρὶ ἁγίωι καὶ τοῖς τοῦ παν-
αγίου πνεύματος χαρίσμασι διαλάμποντι, ἤδη μοναστήριον συστη-
σαμένωι πλησίον τῆς ἁγίας Σιὼν περιφανέστατον. ἐν ὧι παραχει-
μάσας ὁ δοῦλος τοῦ θεοῦ Κυριακὸς ἐπεπόθησεν τὴν ἔρημον οἰκῆσαι
καὶ ἀκούων παρὰ πάντων σχεδὸν τὰ κατὰ τὸν θεῖον Εὐθύμιον παρε-
κάλεσεν τὸν μέγαν πατέρα Εὐστόργιον ἀπολυθῆναι μετ' εὐχῆς καὶ ἀπο-
λυθεὶς ἦλθεν εἰς τὴν λαύραν τοῦ μεγάλου Εὐθυμίου καὶ

Κύριλλος. Vita Cyriaci P. 225, line 18

μὴ χρώμενος, ὥστε τὸν μέγαν Γεράσιμον θεωροῦντα τήν τε ἄσκησιν

καὶ πολιτείαν τοῦ νεωτέρου θαυμάζειν καὶ ἀγαπᾶν αὐτόν. ὅθεν καὶ
ἐν τῶι καιρῶι τῶν ἁγίων νηστειῶν πληροφορούμενος ἐλάμβανεν
αὐτὸν εἰς τὴν πανέρημον τοῦ Ῥουβᾶ· οἵτινες αὐτόθι ἡσύχαζον ἕως
τῆς τῶν βαίων ἑορτῆς, κατὰ κυριακὴν ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ μεγάλου
Εὐθυμίου κοινωνοῦντες. ὀλίγου δέ τινος χρόνου διελθόντος καὶ τοῦ
μεγάλου Εὐθυμίου ἐν Χριστῶι τελειωθέντος εἶδεν ὁ ἐν ἁγίοις Γερά-
σιμος τὴν αὐτοῦ ψυχὴν ὑπὸ ἀγγέλων ὁδηγουμένην καὶ εἰς οὐρανὸν
 484

ἀναφερομένην καὶ λαβὼν τὸν ἀββᾶν Κυριακὸν ἀνῆλθεν εἰς τὴν μονὴν
αὐτοῦ καὶ τὸ σῶμα κηδεύσας ὑπέστρεψεν. τῶι μέντοι ἐνάτωι χρόνωι
τῆς ἐν Παλαιστίνηι παρουσίας τοῦ ἀββᾶ Κυριακοῦ ὁ μέγας πατὴρ
ἡμῶν Γεράσιμος ἐτελεύτησεν καὶ τῶι τῆς δικαιοσύνης κατεκοσμήθη
στεφάνωι μηνὶ Μαρτίωι πέμπτηι τῆς τρισκαιδεκάτης ἰνδικτιόνος.
Βασιλείου δὲ καὶ Στεφάνου ἀδελφῶν τῆς ἡγεμονίας κρατησάντων
ὁ ἀββᾶς Κυριακὸς ἀνεχώρησεν καὶ ἦλθεν εἰς τὴν λαύραν τοῦ μεγάλου
Εὐθυμίου καὶ ὑπὸ Ἡλία τοῦ ἡγουμένου εἰσδεχθεὶς ἔλαβεν κελλίον
καὶ ἡσύχασεν ἐν τῶι εἰκοστῶι ἑβδόμωι τῆς ἑαυτοῦ ἡλικίας χρόνωι,
μηδὲν κτώμενος τοῦ αἰῶνος τούτου. πολλὰ δὲ κεκοπίακεν ἐν τῆι
οἰκοδομῆι τοῦ κοινοβίου· τότε γὰρ ἡ λαύρα εἰς κοινόβιον μετεσκευάσθη.
 Ἦν δὲ ἐκεῖ τὸ τηνικαῦτα Θωμᾶς τις προσαγορευόμενος μέγας
τῶι βίωι. τούτου τὰς ἀρετὰς καὶ τὰ πλεονεκτήματα γνοὺς ὁ ἀββᾶς

Κύριλλος. Vita Theodosii (2877: 005)“Kyrillos von Skythopolis”, Ed.

Schwartz, E.Leipzig: Hinrichs, 1939; Texte und Untersuchungen 49.2.
P. 235, line 28

λεσάμενος πάντας τοὺς πατέρας τῆς λαύρας καὶ τούτους ἀσπασά-

μενος ἐκοιμήθη ἐν εἰρήνηι παραδοὺς τὸ πνεῦμα τῶι κυρίωι, κομι-
σάμενος παρ' αὐτοῦ τὸν τῆς δικαιοσύνης στέφανον, ὃν ἐπηγγείλατο
τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. καὶ νῦν ἐστιν ἐν τῆι ἀναπαύσει πάντων τῶν
δικαίων πρεσβεύων ὑπὲρ ἡμῶν, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἀκολουθήσαντες τοῖς
ἴχνεσιν αὐτοῦ τύχωμεν τῶν ἐπηγγελμένων ἀγαθῶν ἐν Χριστῶι Ἰησοῦ
τῶι κυρίωι ἡμῶν, ὧι ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν.  

ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ

ΒΙΟΥ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ

 Θεοδόσιος ὁ ἀξιομακάριστος καὶ οὐρανοπολίτης, τὸ μέγα κλέος

τῆς Παλαιστίνης καὶ τῆς ἐρήμου τὸ καύχημα καὶ τοῦ μοναχικοῦ  
σχήματος τὸ στήριγμα καὶ τῶν ὀρθῶν δογμάτων ὁ στρατηγὸς καὶ
ὑπέρμαχος καὶ τοῦ κοινοβιακοῦ κανόνος ὁ ὁδηγὸς καὶ προστάτης
πατρίδος μὲν ὑπῆρχεν τῆς Καππαδοκῶν χώρας ἀπὸ κώμης Μωγαριας-
σοῦ καλουμένης ὑπὸ μὲν τὴν Καισαρέων πόλιν τελούσης, οὐ μακρὰν
δὲ τῆς Κομάνων πόλεως τῆς λεγομένης χρυσῆς διακειμένης. ὅθεν
καὶ τῆς Κομάνων αὐτῆς ἁγίας ἐκκλησίας ψάλτης χρησιμώτατος
γέγονεν ἐκ παιδὸς καὶ τὸν ἐκκλησιαστικὸν κανόνα ἀκριβῶς ἐξεπαι-
δεύθη καὶ ἐξέμαθεν τό τε ψαλτήριον καὶ τὰς λοιπὰς θείας γραφάς.
ἐντεῦθεν θείαι κρατηθεὶς κατανύξει τε καὶ ἐπιθυμίαι ἦλθεν εἰς τὰ
Ἱεροσόλυμα ἐπὶ τῆς βασιλείας Μαρκιανοῦ τοῦ θεοφιλοῦς βουλόμενος
 485

Κύριλλος. Vita Theodosii P. 237, line 26

Βηθλεέμ. ὁ δὲ μέγας ἐκεῖνος Μαρκιανὸς μεταπεμφθέντι τῶι ἀββᾶι

Θεοδοσίωι ὑπ' αὐτοῦ ἔλεγεν· σὺ ἀδελφὸν κύθραν περιποιησάμενον
ἐδίωξας· ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει κύριος, ἐν αἷς ἐπὶ ἀναφορεῦσιν
βασταχθήσονται τὰ χαλκία τοῦ μοναστηρίου σου. οὐ γὰρ δύναται
πόλις κρυβῆναι ἐπάνω ὄρους κειμένη· καὶ σὲ τοίνυν τὸν
κεκρυμμένον πᾶσιν περιφανῆ ποιήσει ὁ θεὸς καὶ κατάδηλον. ἥτις
προφητεία οὐ διήμαρτεν, ὡς πρόδηλον τοῖς πᾶσιν καθέστηκεν·
εὐδοκίαι γὰρ τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς καὶ συνεργείαι τοῦ Χριστοῦ καὶ
ἐμπνεύσει τοῦ ἁγίου πνεύματος κοινόβιον μέγα τε καὶ πολυάνθρωπον
αὐτόθι συνεστήσατο πάντων ὑπερέχον καὶ προκαθεζόμενον τῶν ἐν
πάσηι τῆι Παλαιστίνηι κοινοβίων. ὅτι δὲ εὐδοκίαι καὶ συνεργείαι
τοῦ θεοῦ καὶ οὐκ ἐξ ἀνθρωπίνης σπουδῆς τὸ τοῦ ἀββᾶ Θεοδοσίου
συνέστη κοινόβιον, δι' ὀλίγων ἀποδεῖξαι πειράσομαι.  
 Αὐτοῦ γὰρ κεκρυμμένου ἐν τῶι σπηλαίωι, ὡς εἴρηται, ἐν πολλῆι
ἑκουσίωι πτωχείαι καὶ βοτάναις ἀρκουμένου καὶ μόνηι τῆι προσευχῆι
προσκαρτεροῦντος ἀνήρ τις ἀπὸ τοῦ Βυζαντίου ἐλθὼν φιλόχριστος,
ἰλλουστρίου μὲν ἀξιώματι τετιμημένος, Ἀκάκιος δὲ προσαγορευόμε-
νος, ἀκούσας περὶ τῆς τούτου ἀρετῆς καὶ τῆς τῶν καλῶν μαργαριτῶν
κτήσεως ὑπάρχων ἐπιθυμητὴς κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἦλθεν πρὸς αὐτὸν
ἐν τῶι εἰρημένωι σπηλαίωι καὶ προσκυνήσας αὐτὸν ἐκάθισεν τῆς αὐτοῦ
νουθεσίας καὶ διδασκαλίας ἀκούων. καὶ γνοὺς αὐτὸν μὴ ἀνέχεσθαί

Κύριλλος. Vita Theodosii P. 239, line 10

τούτοις τοίνυν καὶ τοῖς τοιούτοις ἀνδραγαθήμασί τε καὶ ἀγωνίσμασιν  

διαπρέπων ὁ μέγας οὗτος Θεοδόσιος καὶ τοῦ ἐν ἁγίοις ἀββᾶ Μαρκιανοῦ
ἐν Χριστῶι κοιμηθέντος πάντες οἱ τῆς ἐρήμου μοναχοὶ συναθροισθέν-
τες παρὰ τῶι πατριάρχηι Σαλουστίωι ἀρρωστοῦντι καὶ μιᾶς γνώμης
γεγονότες κοινῆι ψήφωι προεβάλοντο τὸν μέγαν τοῦτον Θεοδόσιον
ἀρχιμανδρίτην τῶν ὑπὸ τὴν ἁγίαν πόλιν κοινοβίων εἰς τὸν τόπον
τοῦ κατὰ τὴν μακαρίαν Μελάνην Γεροντίου, δευτερεύοντα αὐτοῦ
καταστήσαντες τὸν ἐν ἁγίοις Παῦλον τὸν τῆς μονῆς τοῦ ἀββᾶ Μαρτυ-
ρίου ἡγούμενον· εἰς τὸν τόπον δὲ τῶν μακαρίων πατέρων Πασσαρίω-
νος καὶ Ἐλπιδίου κατέστησαν τὸν ἐν ἁγίοις πατέρα ἡμῶν Σάβαν
ἀρχιμανδρίτην τε καὶ νομοθέτην πάντων τῶν ὑπὸ Παλαιστίνην
λαυρῶν τε καὶ ἀναχωρητῶν καὶ δευτερεύοντα αὐτοῦ τὸν μακαρίτην
Εὐγένιον τὸν τῆς λαύρας τοῦ ἐν ἁγίοις ἀββᾶ Γερασίμου ἡγούμενον.
 Ὁ μὲν οὖν θεοφόρος ἀββᾶς Θεοδόσιος προβαίνων τοῖς κατὰ θεὸν
 486

πλεονεκτήμασι μέγας ἐγένετο. περὶ οὗ τί χρὴ πολλὰ λέγειν; ἱκανὴ

γάρ ἐστιν τὰς αὐτοῦ ἀρετὰς ἀνακηρύττειν ἥ τε κατὰ θεὸν διαγωγὴ
καὶ ἡ πνευματικὴ κατάστασις τῆς αὐτοῦ εὐαγεστάτης καὶ περι-
φανεστάτης μονῆς πλὴν ὅτι καὶ ὁ τιμιώτατος Θεόδωρος ὁ ὁσιώτατος
τῆς Πετραίων πόλεως ἐπίσκοπος φοιτητὴς αὐτοῦ γεγονὼς καὶ τοῖς
μοναχικοῖς καὶ ἀρχιερατικοῖς κατορθώμασι διαπρέπων σαφῶς καὶ
ἀκριβῶς τὰ κατὰ τὸν θεάρεστον αὐτοῦ συνεγράψατο βίον κατὰ πλάτος.

Κύριλλος. Vita Theognii (2877: 006)“Kyrillos von Skythopolis”, Ed.

Schwartz, E.Leipzig: Hinrichs, 1939; Texte und Untersuchungen 49.2.
P. 241, line 11

ἐπὶ δέκα τέσσαρας χρόνους [καὶ δύο μῆνας] καλῶς αὐτὴν κυβερνήσας
ἐτελεύτησεν ἐν χαρᾶι μηνὶ Μαρτίωι εἰκάδι πρώτηι τῆς πέμπτης ἰνδι-
κτιόνος. μέλλων δὲ τελευτῆσαι εἶπεν τῶι μαθητῆι αὐτοῦ παριστα-
μένωι καὶ κλαίοντι· μὴ λυποῦ, τέκνον, ὅτι ἐὰν εὕρῳ παρρησίαν, τῆι
ἑβδόμηι ἡμέραι λαμβάνω σε, ἵνα σὺν ἐμοὶ εἴης εἰς τὸν τῆς ἀναπαύσεως
τόπον. ὃ καὶ γέγονεν· τῆι γὰρ ἑβδόμηι ἡμέραι ἐτελεύτησεν ὁ μαθητὴς
καὶ ἐγνώσθη τοῖς πᾶσιν ἡ πρὸς τὸν θεὸν Σωφρονίου παρρησία.  
ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΤΗΣ
ΛΑΥΡΑΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΑΒΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ
ΟΣΙΟΝ ΠΡΑ ΗΜΩΝ ΘΕΟΓΝΙΟΝ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ
Θεόγνιος ὁ πανεύφημος, τὸ μέγα τῆς ὅλης Παλαιστίνης ἀγλάισμα,
ὁ φανότατος τῆς ἐρήμου λαμπτὴρ καὶ φαιδρότατος τῆς ἀρχιερωσύνης
φωστὴρ πατρίδος μὲν ὑπῆρχε τῆς Καππαδοκῶν χώρας, πόλεως
Ἀραραθείας, ἔνθα ἐκ νεαρᾶς ἡλικίας τὴν μοναχικὴν πολιτείαν ἐξε-
παιδεύθη. ἐλθὼν δὲ ἐν Ἱεροσολύμοις τῶι πέμπτωι ἔτει τῆς Μαρ-
κιανοῦ βασιλείας καὶ εὑρὼν τοὺς Ἀποσχιστὰς τῶν κατὰ τὴν ἁγίαν
πόλιν κρατοῦντας μοναστηρίων καὶ μὴ βουληθεὶς τῆι ἐκείνων ὑπαχθῆ-
ναι ἀλόγωι ἐνστάσει καὶ φιλοταράχωι γνώμηι ἐκολλήθη γυναικί τινι
ἐναρέτωι Φλαΐαι μὲν καλουμένηι ὑπὸ πνεύματος δὲ ἁγίου φρουρου-
μένηι κτιζούσηι τὸ τηνικαῦτα περὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν μοναστήριον
καὶ ἐκκλησίαν τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ἰουλιανοῦ. ἥτις αὐτὸν δεξαμένη

Κύριλλος. Vita Theognii P. 242, line 2

 487

Ἀραραθείας, ἔνθα ἐκ νεαρᾶς ἡλικίας τὴν μοναχικὴν πολιτείαν ἐξε-

παιδεύθη. ἐλθὼν δὲ ἐν Ἱεροσολύμοις τῶι πέμπτωι ἔτει τῆς Μαρ-
κιανοῦ βασιλείας καὶ εὑρὼν τοὺς Ἀποσχιστὰς τῶν κατὰ τὴν ἁγίαν
πόλιν κρατοῦντας μοναστηρίων καὶ μὴ βουληθεὶς τῆι ἐκείνων ὑπαχθῆ-
ναι ἀλόγωι ἐνστάσει καὶ φιλοταράχωι γνώμηι ἐκολλήθη γυναικί τινι
ἐναρέτωι Φλαΐαι μὲν καλουμένηι ὑπὸ πνεύματος δὲ ἁγίου φρουρου-
μένηι κτιζούσηι τὸ τηνικαῦτα περὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν μοναστήριον
καὶ ἐκκλησίαν τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ἰουλιανοῦ. ἥτις αὐτὸν δεξαμένη
καὶ ἐπὶ ἱκανὸν δοκιμάσασα χρόνον καὶ δόκιμον καὶ ἐνάρετον εὑροῦσα  
διοικητὴν τοῦ αὐτοῦ κατέστησε μοναστηρίου. αὐτῆς δὲ ἀπὸ Παλαι-
στίνης ἐπὶ τὴν ἐνεγκαμένην διὰ χρείαν τῆς οἰκοδομηθείσης ἐκκλησίας
ἐκδημησάσης καὶ ἐν τῆι πατρίδι τελευτησάσης ὁ πανεύφημος οὗτος
Θεόγνιος ἐπὶ τὴν τῆς αὐτῆς ἐκκλησίας ἡγεμονίαν ἑλκόμενος ὑπὸ
πάντων τῶν τῆς συνοδίας καὶ τὸν τῆς ἀρχῆς κίνδυνον ὑφορώμενος
ἔφυγεν εἰς τὴν ἔρημον. καὶ ἔρχεται πρὸς τὸν τρισμακάριον ἀββᾶν
Θεοδόσιον καὶ μείνας παρ' αὐτῶι ἱκανὸν χρόνον καὶ τῆι τοῦ βίου
λαμπρότητι πᾶσαν τὴν συνοδίαν φωταγωγήσας καὶ τοῖς μοναχικοῖς
πλεονεκτήμασιν ἄριστος φανείς, ὥστε πάντας τοὺς ὁρῶντας τὰ καλὰ
αὐτοῦ ἔργα δοξάζειν τὸν πατέρα τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἐπηινεῖτο μὲν
ὑπὸ πάντων καὶ ἐθαυμάζετο ἐπί τε ἀμέμπτωι πολιτείαι καὶ βίου
ἁγιότητι, αὐτὸς δὲ τὴν ἐκ τῶν ἐπαίνων καὶ τῆς ἀνθρωπίνης δόξης

Κύριλλος. Vita Gerasimi [Sp.] (2877: 008)“Ἀνάλεκτα Ἱεροσολυμιτικῆς

σταχυολογίας, vol. 4”, Ed. Papadopoulos–Kerameus, A.St. Petersburg:
Kirschbaum, 1897, Repr. 1963.P. 179, line 2

συγχωρῶ εἰς τὸν τῆς ζωῆς μου χρόνον”. Ἀκούοντες δὲ οἱ Ἱερι-

χούντιοι, ὅτι οἱ τοῦ ἀββᾶ Γερασίμου μεγάλην ἔχουσι πολιτείαν.
ἤρχοντο πρὸς αὐτοὺς ἐν ἑκάστῳ Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ, παράκλη-
σιν αὐτοῖς φέροντες οὐ μετρίαν. Τινὲς τῶν ἀγωνιστῶν πατέρων
θεωροῦντες τοὺς κοσμικοὺς ἐρχομένους φυγῇ ἐχρῶντο, μηδὲν τῆς
ἐγκρατείας προκρίνοντες, γινώσκοντες αὐτὴν οὖσαν γεννήτριαν τῆς
σωφροσύνης, τούς τε ῥυπαροὺς ἀναστέλλουσαν λογισμοὺς καὶ τὴν
τοῦ ὕπνου βαρύτητα ἀνακόπτουσαν· ἔργῳ γὰρ καὶ λόγῳ τῶν τῆς
ἐγκρατείας ἀγαθῶν ἐδιδάσκοντο ὑπὸ τοῦ ἡγιασμένου πατρός· οὕτω  
γὰρ καὶ αὐτὸν ἔλεγον τελείως τῆς γαστριμαργίας περιγεγονέναι, ὥστε
αὐτὸν πάντα μὲν τὸν ἐν Παλαιστίνῃ τῆς ζωῆς αὐτοῦ χρόνον τὰς ἑβδο-
μάδας νηστεύειν, πάσας δὲ τὰς τῆς ἁγίας τεσσαρακοστῆς ἡμέρας ἄσι-
τον αὐτὸν διαμεμενηκέναι, τῇ κατὰ Κυριακὴν κοινωνίᾳ ἀρκούμενον.
 5Διηγήσατό μοι ὁ ἀββᾶς Κυριακὸς ὁ ἀναχωρητὴς λέγων.
ὅτι «Ἐν νεότητί μου, φησίν, ἐπιποθήσας τὴν ἔρημον οἰκῆσαι,
ἦλθον εἰς τὴν λαύραν τοῦ μεγάλου Εὐθυμίου, καὶ τὸ μοναχικὸν
 488

σχῆμα διὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ χειρῶν λαβὼν ἀπεστάλην ὑπ' αὐτοῦ
πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις Γεράσιμον· ὅστις Γεράσιμος, μὴ βουλόμενος
ἔχειν ἐν τῇ ἑαυτοῦ λαύρᾳ νεώτερον, δεξάμενός με ἐν τῷ τῆς λαύ-
ρας κοινοβίῳ ὑπηρέτην τῶν πατέρων κατέστησε. Τοῦ δὲ πέμπτου
χρόνου ἤδη πληρωθέντος τῆς ἐμῆς αὐτόθι διαγωγῆς.

Constitutiones Apostolorum, Constitutiones apostolorum (fort.

compilatore Juliano Ariano) (2894: 001)“Les constitutions apostoliques,
3 vols.”, Ed. Metzger, M.Paris: Cerf, 1:1985; 2:1986; 3:1987; Sources
chrétiennes 320, 329, 336.Book 7, chap.46, line 5

ράν, νοῦν ἐγρήγορον, γνῶσιν ἀπλανῆ, Πνεύματος ἁγίου ἐπι-

φοίτησιν πρὸς κτῆσιν καὶ πληροφορίαν τῆς ἀληθείας διὰ τοῦ
Χριστοῦ σου, δι' οὗ σοι δόξα ἐν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς
αἰῶνας· ἀμήν.
 Ταῦτα καὶ περὶ τῶν κατηχουμένων δίκαιον ἡγησά-
μεθα διατάξασθαι.  
 Περὶ δὲ τῶν ὑφ' ἡμῶν χειροτονηθέντων ἐπισκόπων
ἐν τῇ ζωῇ τῇ ἡμετέρᾳ γνωρίζομεν ὑμῖν, ὅτι εἰσὶν οὗτοι.
Ἱεροσολύμων μὲν Ἰάκωβος ὁ τοῦ Κυρίου ἀδελφός, οὗ
τελευτήσαντος δεύτερος Συμεὼν ὁ τοῦ Κλωπᾶ, μεθ' ὃν τρίτος
Ἰούδας Ἰακώβου. Καισαρείας δὲ τῆς Παλαιστίνης πρό-
τερον μὲν Ζακχαῖος ὅ ποτε τελώνης, μεθ' ὃν Κορνήλιος καὶ
τρίτος Θεόφιλος. Ἀντιοχείας δὲ Εὐόδιος μὲν ὑπ' ἐμοῦ
Πέτρου, Ἰγνάτιος δὲ ὑπὸ Παύλου. Τῆς δὲ Ἀλεξανδρέων
Ἀννιανὸς πρῶτος ὑπὸ Μάρκου τοῦ εὐαγγελιστοῦ κεχειρο-
τόνηται, δεύτερος δὲ Ἀβίλιος ὑπὸ Λουκᾶ καὶ αὐτοῦ εὐαγγε-
λιστοῦ. Τῆς δὲ Ῥωμαίων Ἐκκλησίας Λῖνος μὲν ὁ
Κλαυδίας πρῶτος ὑπὸ Παύλου, Κλήμης δὲ μετὰ τὸν Λίνου
θάνατον ὑπ' ἐμοῦ Πέτρου δεύτερος κεχειροτόνηται. Τῆς
δὲ Ἐφέσου Τιμόθεος μὲν ὑπὸ Παύλου, Ἰωάννης δὲ ὑπ'
ἐμοῦ Ἰωάννου. Σμύρνης δὲ Ἀρίστων πρῶτος,

Constitutiones Apostolorum, Constitutiones apostolorum (fort.

compilatore Juliano Ariano) Book 8, chap.12, line 201

 Ἅγιος γὰρ εἶ ὡς ἀληθῶς καὶ πανάγιος, ὕψιστος καὶ

ὑπερυψούμενος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἅγιος δὲ καὶ ὁ μονογε-
νής σου Υἱός, ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς Ἰησοῦς ὁ Χριστός, ὃς
εἰς πάντα ὑπηρετησάμενός σοι τῷ Θεῷ αὐτοῦ καὶ Πατρὶ εἴς τε
δημιουργίαν διάφορον καὶ πρόνοιαν κατάλληλον οὐ περιεῖδεν  
 489

τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων ἀπολλύμενον, ἀλλὰ μετὰ φυσικὸν

νόμον, μετὰ νομικὴν παραίνεσιν, μετὰ προφητικοὺς ἐλέγχους
καὶ τὰς τῶν ἀγγέλων ἐπιστασίας – παραφθειρόντων σὺν
τῷ θετῷ καὶ τὸν φυσικὸν νόμον καὶ τῆς μνήμης ἐκβαλ-
λόντων τὸν κατακλυσμόν, τὴν ἐκπύρωσιν, τὰς κατ' Αἰγυπτίων
πληγάς, τὰς κατὰ Παλαιστινῶν σφαγάς, καὶ μελλόντων
ὅσον οὐδέπω ἀπόλλυσθαι πάντων – εὐδόκησεν αὐτὸς
γνώμῃ σῇ ὁ δημιουργὸς ἀνθρώπου ἄνθρωπος γενέσθαι,
ὁ νομοθέτης ὑπὸ νόμους, ὁ ἀρχιερεὺς ἱερεῖον, ὁ ποιμὴν
πρόβατον· Καὶ ἐξευμενίσατό σε τὸν ἑαυτοῦ Θεὸν καὶ
Πατέρα καὶ τῷ κόσμῳ κατήλλαξεν γενόμενος ἐκ παρθένου,
ὀργῆς τοὺς πάντας ἠλευθέρωσεν γενόμενος ἐκ παρθένου,
γενόμενος ἐν σαρκὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ὁ ἀγαπητὸς Υἱός, ὁ
πρωτότοκος πάσης κτίσεως, κατὰ τὰς περὶ αὐτοῦ ὑπ'
αὐτοῦ προρρηθείσας προφητείας ἐκ σπέρματος Δαυὶδ καὶ
Ἀβραάμ, φυλῆς Ἰούδα· καὶ γέγονεν ἐν μήτρᾳ παρθένου

Ιωάννης Δαμασκηνός. Dialectica sive Capita philosophica (recensio

fusior) (2934: 002)“Die Schriften des Johannes von Damaskos, vol. 1”,
Ed. Kotter, B.Berlin: De Gruyter, 1969; Patristische Texte und Studien
7.Section 9, line 12

 Ἰστέον, ὡς ἐπὶ τῶν ὁμωνύμων τρία δεῖ ζητεῖν. Ἐάν

ἐστι τῶν ὁμωνύμων, καὶ πόσα σημαίνει καὶ περὶ ποίου
αὐτῶν ἐστιν ὁ λόγος. Δεῖ οὖν πρότερον εἰπεῖν, τί ἐστιν
ὁμώνυμον. Ὁμώνυμα οὖν εἰσιν, ὅταν δύο ἢ καὶ πλείονα
ἓν ἔχουσιν ὄνομα, ἕκαστον δὲ αὐτῶν ἄλλο τι σημαίνει
καὶ ἄλλης οὐσίας ἐστὶν ἤγουν ἕτερον ὁρισμὸν δέχεται, ὡς
καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ γένους· τὸ γὰρ γένος τῶν ὁμωνύμων
ἐστί. Λέγεται γὰρ γένος πρῶτον μὲν τὸ ἀπὸ τῆς πατρίδος
καὶ τοῦ τεκόντος, καὶ ἕκαστον αὐτῶν διχῶς· ἢ προσεχῶς
ἢ πόῤῥω. Ἀπὸ μὲν τῆς προσεχοῦς πατρίδος, ὡς λέγεταί
τις Ἱεροσολυμίτης, ἀπὸ δὲ τῆς πόῤῥω Παλαιστινός.
Ὁμοίως ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς τεκόντος, ὡς ὅταν ὁ Ἀχιλ-
λεὺς υἱὸς ὢν τοῦ Πηλέως λέγεται Πηλεΐδης, ἀπὸ δὲ τοῦ
πόῤῥω, ὡς ὅταν ὁ αὐτὸς Ἀχιλλεὺς ἀπὸ τοῦ πάππου
αὐτοῦ Αἰακοῦ Αἰακίδης· οὗτος γὰρ ἦν τοῦ Πηλέως
πατήρ. Λέγεται πάλιν γένος ἡ ἑνὸς πρὸς πολλοὺς τοὺς ἐξ  
αὐτοῦ σχέσις, ὡς ὅταν πάντες οἱ ἔχοντες τὸ καταγώγιον
ἐξ Ἰσραὴλ λέγονται Ἰσραηλῖται. Περὶ μὲν οὖν τῶν
προειρημένων γενῶν οὐκ ἔστι λόγος τοῖς φιλοσόφοις.
 490

Λέγεται πάλιν γένος, ᾧ ὑποτάσσεται τὸ εἶδος, οἷον ὑπὸ

τὸ ζῷόν ἐστιν ἄνθρωπος, ἵππος καὶ ἕτερα εἴδη·

Ιωάννης Δαμασκηνός. Expositio fidei (2934: 004)

“Die Schriften des Johannes von Damaskos, vol. 2”, Ed. Kotter, B.
Berlin: De Gruyter, 1973; Patristische Texte und Studien 12.
Section 24b, line 19

νησος κθʹ Μακεδονία λʹ Ἤπειρος λαʹ Ἀχαΐα λβʹ Εὔβοια νῆσος λγʹ
Πελοπόν-
νησος λδʹ Κρήτη νῆσος.
 Λιβύης ἐπαρχίαι ιβʹ, πίνακες ηʹ· αʹ Μαυριτανία Τιγγιτανή βʹ
Μαυριτανία Καισα-
ρηνσία γʹ Νουμιδία δʹ Ἀφρικὴ ὅλη εʹ Κυρηναϊκὴ πεντάπολις ϛʹ
Μαρμαρική ζʹ
Λιβύη ηʹ Αἴγυπτος ἡ κάτω θʹ Αἴγυπτος Θηβαΐς ιʹ ἡ ἐντὸς Ἀφρικῆς Λιβύη
ιαʹ ἡ
ἄνω Αἰγύπτου Αἰθιοπία ιβʹ ἡ ἐντὸς τούτων πάντων νωτιωτάτη Αἰθιοπία.
 Ἀσίας ἠπείρου μεγάλης ἐπαρχίαι μηʹ, κανόνες ιβʹ· αʹ Βιθυνία Πόντου βʹ
Ἀσία ἡ
ἰδίως, πρὸς τῇ Ἐφέσῳ γʹ Φρυγία μεγάλη δʹ Λυκία εʹ Γαλατία ϛʹ
Παφλαγονία ζʹ
Παμφυλία ηʹ Καππαδοκία θʹ Ἀρμενία μικρά ιʹ Κιλικία ιαʹ Σαρματία ἡ
ἐντὸς Ἀσίας ιβʹ
Κολχίς ιγʹ Ἰβηρία ιδʹ Ἀλβανία ιεʹ Ἀρμενία μεγάλη ιϛʹ Κύπρος νῆσος ιζʹ
Συρία
κοίλη ιηʹ Συρία Φοινίκη ιθʹ Συρία Παλαιστίνη κʹ Ἀραβία Πετραία καʹ
Μεσοποταμία
κβʹ Ἀραβία ἔρημος κγʹ Βαβυλωνία κδʹ Ἀσσυρία κεʹ Σουσιανή κϛʹ Μηδία
κζʹ
Περσίς κηʹ Παρθία κθʹ Καρμανία ἔρημος λʹ Καρμανία ἑτέρα λαʹ Ἀραβία
εὐδαίμων λβʹ
Ὑρκανία λγʹ Μαργιανή λδʹ Βακτριανή λεʹ Σογδιανή λϛʹ Σακῶν λζʹ
Σκυθία ἡ ἐντὸς
Ἰμάου ὄρους ληʹ Σκυθία ἡ ἐκτὸς Ἰμάου ὄρους λθʹ Σηρική μʹ Ἀρεία μαʹ
Παροπανισάδαι
μβʹ Δραγγιανή μγʹ Ἀραχωσία μδʹ Γεδρωσία μεʹ Ἰνδικὴ ἡ ἐντὸς Γάγγου
τοῦ
ποταμοῦ μϛʹ Ἰνδικὴ ἡ ἐκτὸς Γάγγου τοῦ ποταμοῦ μζʹ Σῖναι μηʹ
Ταπροβάνη νῆσος.
 491

Ιωάννης Δαμασκηνός. Commentarii in epistulas Pauli [Dub.] (2934:

053); MPG 95.Vol. 95, p. 944, line 44

Αὐτοὶ δὲ οὐκ ἔγνωσαν τὰς ὁδούς μου, ὡς ὤμοσα

ἐν τῇ ὀργῇ μου, εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυ-
σίν μου.»  Περὶ ἐλπίδος αὐτῷ ἐστιν ὁ λόγος τῆς μελλούσης,
ὅτι πάντως ἔσται τοῖς ἐνταῦθα πονέσασι μισθός τις,
καὶ καρπὸς, καὶ ἀνάπαυσις. Τοῦτο οὖν αὐτὸ ἀπὸ τοῦ
προφήτου δείκνυσι, λέγων· Σήμερον ἐὰν τῆς φω-
νῆς αὐτοῦ ἀκούσητε. Ἰστέον δὲ ὡς τρεῖς φησι
καταπαύσεις εἶναι· μίαν τὴν τοῦ Σαββάτου, ἐν ᾗ ὁ
Θεὸς κατέπαυσεν ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ· δευτέραν
τὴν τῆς Παλαιστίνης, εἰς ἣν οἱ Ἰουδαῖοι εἰσελθόντες
ἔμελλον ἀναπαύεσθαι ἀπὸ τῆς ταλαιπωρίας τῆς
πολλῆς καὶ τῶν πόνων· τρίτην, τὴν ὄντως ἀνάπαυ-
σιν, τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἧς οἱ τυχόντες
ἀνεπαύοντο ὄντως τῶν πόνων καὶ τῶν ὀδυνῶν. Τῶν
τριῶν τοίνυν ἐνταῦθα μέμνηται. Καὶ τίνος ἕνεκα
περὶ μιᾶς διαλεγόμενος τῶν τριῶν ἐμνημόνευσεν;
Ἵνα δείξῃ τὸν προφήτην περὶ ταύτης λέγοντα τῆς
τρίτης φῆσαι. Περὶ γὰρ τῆς πρώτης οὐκ εἶπε, φησί.
Πῶς γὰρ ἔλεγε περὶ τῆς πάλαι γεγενημένης·

Ιωάννης Δαμασκηνός. Commentarii in epistulas Pauli [Dub.]

Vol. 95, p. 944, line 54

ἔμελλον ἀναπαύεσθαι ἀπὸ τῆς ταλαιπωρίας τῆς

πολλῆς καὶ τῶν πόνων· τρίτην, τὴν ὄντως ἀνάπαυ-
σιν, τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἧς οἱ τυχόντες
ἀνεπαύοντο ὄντως τῶν πόνων καὶ τῶν ὀδυνῶν. Τῶν
τριῶν τοίνυν ἐνταῦθα μέμνηται. Καὶ τίνος ἕνεκα
περὶ μιᾶς διαλεγόμενος τῶν τριῶν ἐμνημόνευσεν;
Ἵνα δείξῃ τὸν προφήτην περὶ ταύτης λέγοντα τῆς
τρίτης φῆσαι. Περὶ γὰρ τῆς πρώτης οὐκ εἶπε, φησί.
Πῶς γὰρ ἔλεγε περὶ τῆς πάλαι γεγενημένης· ἀλλ'
οὐδὲ περὶ τῆς δευτέρας τῆς ἐν Παλαιστίνῃ· Πῶς γάρ;
ὅπου γε λέγει, οὐκ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατά-
παυσίν μου. Λείπεται δὲ ταύτην εἶναι λοιπὸν τὴν
τρίτην, ἥτις ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Ὅλος  
 492

δὲ ὁ νοῦς τοῦ ῥητοῦ οὗτός ἐστιν· Δαβὶδ εἶπε, φησὶν,

ὕστερον μετὰ τὴν γενεὰν τὴν ἐκείνων διαλεγόμενος,
ὅτι Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ
σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν, ἵνα μὴ τὰ αὐτὰ
πάθητε, ἅπερ οἱ πρόγονοι οἱ ἡμέτεροι, καὶ ἀποστε-
ρηθῆτε τῆς καταπαύσεως, ὡς οὔσης δηλονότι τινὸς
καταπαύσεως. Ἐπεὶ εἰ ἀπειληφότες ἦσαν τὴν κατά

Ιωάννης Δαμασκηνός. Passio sancti Artemii [Dub.] (2934: 062); MPG

96.Vol. 96, p. 1260, line 13

Γαλλίαι καὶ τὰ ἐπέκεινα Ἄλπεων, αἵ τε Βρετανικαὶ

νῆσοι, καὶ ἕως τοῦ ἑσπερίου ὠκεανοῦ κλῆρος ἐδό-
θησαν· τῷ δέ γε Κώνσταντι, ὡς ὑστάτῳ, αἱ κάτω
Γαλλίαι, ἤγουν ἡ Ἰταλία καὶ αὐτὴ Ῥώμη. Ὁ δὲ
Κωνστάντιος ὁ δεύτερος τῶν Κωνσταντίνου υἱῶν, ὃς
ἦν ἐπὶ τῶν τῆς ἑῴας τότε πραγμάτων πρὸς τοὺς
Πέρσας ἀγωνιζόμενος, τὸ τῆς ἑῴας ἀσπάζεται μέ-
ρος· καὶ τότε Βυζάντιον μετονομασθὲν εἰς Κωνσταν-
τινούπολιν, καὶ νέαν Ῥώμην, ποιεῖται βασίλειον, καὶ
ἀπὸ τοῦ Ἰλλυρικοῦ μέχρι τῆς Προποντίδος ὁπόσα
ὑπήκοα Ῥωμαίοις, τήν τε Συρίαν καὶ Παλαιστίνην
καὶ Μεσοποταμίαν καὶ Αἴγυπτον, καὶ τὰς νήσους
ἁπάσας, τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ καὶ πολιτείᾳ ὑποτελῆ
καθίστησιν.
 θʹ. Ὁ δὲ μέγας Ἀρτέμιος συνῆν τῷ Κωνσταντίῳ
ἐν παντὶ καιρῷ τε καὶ πράγματι, ὡς ἅτε φίλος
ἄριστος, καὶ τῶν ἐπ' ἀρετῇ καὶ παιδείᾳ λαμπρυνο-
μένων, καὶ τῆς Χριστιανῶν πίστεως διάπυρος ἐρα-
στής. Πατρίδος καὶ γένους αὐτοῦ ἀνάγραπτον μνή-
μην οὐδεὶς ἡμῖν παραδέδωκεν, πλὴν ὅτι τῶν εὐπα-
τριδῶν καὶ μεγάλων ὑπῆρχεν ὁ τρισμακάριστος.

Ιωάννης Δαμασκηνός. Dialectica sive Capita philosophica (recensio

brevior) (2934: 067)“Die Schriften des Johannes von Damaskos, vol. 1”,
Ed. Kotter, B.Berlin: De Gruyter, 1969; Patristische Texte und Studien 7.
Section 2, line 24
 493

Περὶ γένους καὶ εἴδους, τοῦ γενικωτάτου καὶ τοῦ εἰδικωτά-

του καὶ τῶν ὑπαλλήλων.

 Τὸ γένος τρισσῶς λέγεται.

Καθ' ἕνα μὲν τρόπον ὡς ἀπὸ τοῦ
τεκόντος, ὥσπερ οἱ ἐξ Ἰσραὴλ
Ἰσραηλῖται λέγονται. Κατὰ δὲ
ἕτερον τρόπον ἀπὸ τῆς πα-
τρίδος, ὥσπερ οἱ ἀπὸ Ἱεροσολύ-
μων Ἱεροσολυμῖται λέγονται καὶ
οἱ ἀπὸ Παλαιστίνης Παλαιστιναῖοι.
 Κατὰ δὲ τρίτον τρόπον γέ-  
νος λέγεται τὸ διαιρούμενον
εἰς εἴδη, περὶ οὗ παρὰ τοῖς
φιλοσόφοις ὁ λόγος, ὃ καὶ ὁρι-
ζόμενοι λέγουσι· Γένος ἐστὶ τὸ
κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόν-
των τῷ εἴδει ἐν τῷ τί ἐστι
κατηγορούμενον.
 
Ιωάννης Δαμασκηνός. Dialectica sive Capita philosophica (recensio
brevior) Section 2, line 25

γενικωτάτου καὶ τοῦ εἰδικωτά-του καὶ τῶν ὑπαλλήλων.

 Τὸ γένος τρισσῶς λέγεται.

Καθ' ἕνα μὲν τρόπον ὡς ἀπὸ τοῦ
τεκόντος, ὥσπερ οἱ ἐξ Ἰσραὴλ
Ἰσραηλῖται λέγονται. Κατὰ δὲ
ἕτερον τρόπον ἀπὸ τῆς πα-
τρίδος, ὥσπερ οἱ ἀπὸ Ἱεροσολύ-
μων Ἱεροσολυμῖται λέγονται καὶ
οἱ ἀπὸ Παλαιστίνης Παλαιστι-
ναῖοι.
 Κατὰ δὲ τρίτον τρόπον γέ-  
νος λέγεται τὸ διαιρούμενον
εἰς εἴδη, περὶ οὗ παρὰ τοῖς
φιλοσόφοις ὁ λόγος, ὃ καὶ ὁρι-
ζόμενοι λέγουσι· Γένος ἐστὶ τὸ
κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόν-
των τῷ εἴδει ἐν τῷ τί ἐστι
 494

κατηγορούμενον.

Sextus Julius Africanus Hist., Cesti (fragmenta) (2956: 002)

“Les “Cestes” de Julius Africanus”, Ed. Vieillefond, J.–R.
Florence: Sansoni, 1970.Book 5, chap.1, line 52

⟦καὶ νεκ⟧ύων στόλος ἀμφιπαρίστατο καὶ παρὰ βόθρον·

⟦πρώτη δ⟧ὲ ψυχὴ Ἐλπήνορος ἦλθεν ἑταίρου.
 (τά θ' ἑξῆς)
 Εἴτ' οὖν οὕτως ἔχον αὐτὸς ὁ ποιητὴς τὸ περίεργον τῆς ἐπιρρή-
σεως τὰ ἄλλα διὰ τὸ τῆς ὑποθέσεως ἀξίωμα σεσιώπηκεν, εἴθ' οἱ Πει-
σιστρατίδαι τὰ ἄλλα συνράπτοντες ἔπη ταῦτα ἀπέσχισαν, ἀλλότρια
τοῦ στοίχου τῆς ποιήσεως ἐκεῖ ἐπικρίναντεςἐπ⟦ὶ⟧ πολλο⟦ῖ⟧ς ἔγνων †·
ἅτε κύημα ⟦πο⟧λυτε⟦λ⟧έστερον ἐπικ⟦ῆ⟧ς αὐτὸς ἐνταυθοῖ κατέταξα·  
τήνδε τὴν σύμπασαν ὑπόθεσιν ἀνακειμένην ε⟦ὑ⟧ρέσεις ἔν τε τοῖς
ἀρχείοις
τῆς ἀρχαίας π⟦α⟧τρίδος κολων⟦ία⟧ς ⟦Α⟧ἰλίας Καπιτωλίνης τῆς
Παλαιστίνης κἀν Νύσῃ τῆς Καρίας, μέχρι δὲ τοῦ τρισκαιδεκάτου ἐν
Ῥώμῃ πρὸς
ταῖς Ἀλεξάνδρου θερμαῖς ἐν τῇ ἐν Πανθείῳ βιβλιοθήκῃ τῇ καλῇ ἣν
αὐτὸς ἠρχιτεκτόνησα τῷ Σεβαστῷ.

Sextus Julius Africanus Hist., Epistula ad Aristidem (2956: 004)

“Die Briefe des Sextus Julius Africanus an Aristides und Origenes”, Ed.
Reichardt, W.Leipzig: Hinrichs, 1909; Texte und Untersuchungen 34.3.
P. 60, line 18

αλογία, ἣν Ματθαῖος μὲν ὁ εὐαγγελιστὴς ἐξαριθμούμενος· Ἰακὼβ

δέ, φησίν, ἐγέννησε τὸν Ἰωσήφ· ὁ δὲ Λουκᾶς ἀνάπαλιν· ὃς ἦν,
ὡς ἐνομίζετο – καὶ γὰρ τοῦτο προστίθησι – τοῦ Ἰωσὴφ τοῦ
Ἡλὶ τοῦ Μελχί· τὴν γὰρ κατὰ νόμον γένεσιν ἐπισημότερον οὐκ
ἦν ἐξειπεῖν, καὶ τὸ ‘ἐγέννησεν’ ἐπὶ τῆς τοιᾶσδε παιδοποιΐας ἄχρι
τέλους ἐσιώπησεν, τὴν ἀναφορὰν ποιησάμενος ἕως τοῦ Ἀδὰμ
τοῦ θεοῦ κατ' ἀνάλυσιν.
 Οὐδὲ μὴν ἀναπόδεικτον ἢ ἐσχεδιασμένον ἐστὶ τοῦτο. τοῦ
γοῦν σωτῆρος οἱ κατὰ σάρκα συγγενεῖς, εἴτ' οὖν φανητιῶντες,
εἴθ' ἁπλῶς ἐκδιδάσκοντες, πάντως δὲ ἀληθεύοντες, παρέδοσαν
καὶ ταῦτα, ὡς Ἰδουμαῖοι λῃσταί, Ἀσκάλωνι πόλει τῆς Παλαιστίνης
ἐπελθόντες, ἐξ εἰδωλείου Ἀπόλλωνος, ὃ πρὸς τοῖς τείχεσιν ἵδρυτο,
 495

Ἀντίπατρον Ἡρώδου τινὸς ἱεροδούλου παῖδα πρὸς τοῖς ἄλλοις

σύλοις αἰχμάλωτον ἀπῆγον· τῷ δὲ λύτρα ὑπὲρ τοῦ υἱοῦ κατα-
θέσθαι μὴ δύνασθαι τὸν ἱερέα ὁ Ἀντίπατρος τοῖς τῶν Ἰδουμαίων
ἔθεσιν ἐντραφεὶς ὕστερον Ὑρκανῷ φιλοῦται τῷ τῆς Ἰουδαίας  
ἀρχιερεῖ. πρεσβεύσας δὲ πρὸς Πομπήιον ὑπὲρ τοῦ Ὑρκανοῦ καὶ
τὴν βασιλείαν ἐλευθερώσας αὐτῷ ὑπὸ Ἀριστοβούλου τοῦ ἀδελφοῦ
περικοπτομένην αὐτὸς ηὐτύχησεν ἐπιμελητὴς τῆς Παλαιστίνης
χρηματίσας· διαδέχεται δὲ τὸν Ἀντίπατρον φθόνῳ τῆς πολλῆς
εὐτυχίας δολοφονηθέντα υἱὸς Ἡρώδης, ὃς ὕστερον ὑπ' Ἀντωνίου

Sextus Julius Africanus Hist., Epistula ad Aristidem P. 61, line 3

γοῦν σωτῆρος οἱ κατὰ σάρκα συγγενεῖς, εἴτ' οὖν φανητιῶντες,

εἴθ' ἁπλῶς ἐκδιδάσκοντες, πάντως δὲ ἀληθεύοντες, παρέδοσαν
καὶ ταῦτα, ὡς Ἰδουμαῖοι λῃσταί, Ἀσκάλωνι πόλει τῆς Παλαιστίνης
ἐπελθόντες, ἐξ εἰδωλείου Ἀπόλλωνος, ὃ πρὸς τοῖς τείχεσιν ἵδρυτο,
Ἀντίπατρον Ἡρώδου τινὸς ἱεροδούλου παῖδα πρὸς τοῖς ἄλλοις
σύλοις αἰχμάλωτον ἀπῆγον· τῷ δὲ λύτρα ὑπὲρ τοῦ υἱοῦ κατα-
θέσθαι μὴ δύνασθαι τὸν ἱερέα ὁ Ἀντίπατρος τοῖς τῶν Ἰδουμαίων
ἔθεσιν ἐντραφεὶς ὕστερον Ὑρκανῷ φιλοῦται τῷ τῆς Ἰουδαίας  
ἀρχιερεῖ. πρεσβεύσας δὲ πρὸς Πομπήιον ὑπὲρ τοῦ Ὑρκανοῦ καὶ
τὴν βασιλείαν ἐλευθερώσας αὐτῷ ὑπὸ Ἀριστοβούλου τοῦ ἀδελφοῦ
περικοπτομένην αὐτὸς ηὐτύχησεν ἐπιμελητὴς τῆς Παλαιστίνης
χρηματίσας· διαδέχεται δὲ τὸν Ἀντίπατρον φθόνῳ τῆς πολλῆς
εὐτυχίας δολοφονηθέντα υἱὸς Ἡρώδης, ὃς ὕστερον ὑπ' Ἀντωνίου
καὶ τοῦ Σεβαστοῦ συγκλήτου δόγματι τῶν Ἰουδαίων ἐκρίθη
βασιλεύειν, οὗ παῖδες Ἡρώδης οἵ τ' ἄλλοι τετράρχαι. ταῦτα
μὲν δὴ κοινὰ καὶ ταῖς Ἑλλήνων ἱστορίαις. ἀναγράπτων δὲ εἰς
τότε ἐν τοῖς ἀρχείοις ὄντων τῶν Ἑβραϊκῶν γενῶν καὶ τῶν ἄχρι
προσηλύτων ἀναφερομένων ὡς Ἀχιὼρ τοῦ Ἀμμανίτου καὶ Ῥοὺθ
τῆς Μωαβίτιδος τῶν τε ἀπ' Αἰγύπτου συνεκπεσόντων ἐπιμίκτων
ὁ Ἡρώδης οὐδέν τι συμβαλλομένου τοῦ τῶν Ἰσραηλιτῶν γένους

Oracula Tiburtina, Prophetia (2960: 001)“The oracle of Baalbek. The

Tiburtine Sibyl in Greek dress”, Ed. Alexander, P.J.Washington, D.C.:
Dumbarton Oaks, 1967; Dumbarton Oaks Studies 10.Line 190

ὡσεὶ ὧραι. καὶ ἀναστήσονται δύο βασιλεῖς ἀπὸ Ἀνατολῆς καὶ δύο
ἀπὸ Συρίας, καὶ ἔσονται οἱ Ἀσσύριοι ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης ἀνα-
ρίθμητοι καὶ παραλάβωσι πολλὰς χώρας τῆς Ἀνατολῆς ἕως Χαλκη-
 496

δονίας. καὶ γενήσονται αἱματοχυσίαι πολλαὶ ὥστε γενέσθαι τὸ αἷμα

εἰς τὸ στῆθος τῶν ἵππων τοῦ συγκερασθῆναι τὴν θάλασσαν. καὶ
αἰχμαλωτεύσουσι καὶ ἐμπυρίσουσι τὰς πόλεις καὶ σκυλεύσουσι τὴν
Ἀνατολήν. καὶ μετὰ ταῦτα ἀναστήσεται ἄλλος βασιλεὺς ἀπὸ Ἀνα-
τολῆς, οὗτινος τὸ ὄνομά ἐστι ☩ Ὀλιβός. οὗτος λαμβάνει τοὺς τέσσα-
ρας βασιλεῖς τοὺς πρὸ αὐτοῦ καὶ ἀποκτενεῖ αὐτούς. καὶ δώσει ἀτέλειαν
τοῦ μὴ παρασχέσθαι δημόσιον τέλος καὶ ἀνανεώσει πάντας τοὺς
λαοὺς τῆς Ἀνατολῆς πάσης καὶ τῆς Παλαιστίνης. καὶ μετὰ ταῦτα
ἀναστήσεται ἄλλος βασιλεὺς μορφὴν ἔχων ἠλλοιωμένην καὶ βασιλεύ-  
σει ἔτη τριάκοντα καὶ ἀνοικοδομήσει τοὺς βωμοὺς τῆς Αἰγύπτου.
καὶ πολεμήσει τὸν βασιλέα τῆς Ἀνατολῆς καὶ θανατώσει αὐτὸν καὶ
πᾶσαν τὴν στρατιὰν αὐτοῦ καὶ κρατήσει παῖδας ἀπὸ δώδεκα ἐτῶν.
καὶ κρατήσουσιν ἀσπίδας καὶ θηλάσουσι τὰς ἐχούσας τὰ βρέφη καὶ
αἱμάσσουσι διὰ τὰ φάρμακα τῶν βελῶν καὶ τὰς ἀνάγκας τῶν πολέ-
μων. οὐαὶ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις καὶ ταῖς θηλαζούσαις ἐν ταῖς ἡμέ-
ραις ἐκείναις. καὶ γενήσονται αἱ πόλεις τῆς Ἀνατολῆς ὄρη. καὶ σταθή-
σεται ἀπὸ τοῦ μιαροῦ ἔθνους τῶν Καππαδόκων καὶ συρίσει καὶ εἴπῃ·
ἆρά ποτε ὧδε πόλις ἦτο; καὶ μετὰ ταῦτα ἀναστήσεται γυνή·

Joannes Camaterus Astrol., Astron., Introductio in astronomiam

(3014: 001)“Johannes Kamateros. Εἰσαγωγὴ ἀστρονομίας”, Ed. Weigl, L.
Leipzig: Teubner, 1908.Line 300

ἡ Ἀνδρομέδα καὶ Γοργὼ καὶ τὰ μέσα τοῦ Κήτους

καὶ τοῦ Περσέως τὸ δρέπανον, τὸ μέσον τῆς Αἰλούρου,
σὺν τούτοις καὶ τὸ Δελτωτὸν ἀνίσχει μέχρι μέσης.
 ἐν δὲ τῷ τρίτῳ δεκανῷ ἡ κεφαλὴ τοῦ Κήτους,
τὸ ὑπόλοιπον Δελτωτοῦ καὶ κέρκις τῆς Αἰλούρου,
Περσεὺς δὲ κατακέφαλα καὶ ἄλλη καλὴ γυνίτζα,
ἥτις καὶ Κασσιέπεια ἐν θρόνῳ καθημένη.
 Ὁ δὲ Κριὸς ὁλόκληρος ἐπάνω τῶν κλιμάτων
ἐπίκειται καὶ δύναται εἰς χώρας τε καὶ τόπους
Περσίαν Βρεταννίαν τε, ἀλλὰ καὶ Γαλατίαν,
Παλαιστίνην, Γερμανικὴν, Ἑβραίους, Ἰδουμαίους.
 Τῶν δὲ τοῦ σώματος μερῶν μεγάλως κυριεύει
κεφαλήν τε καὶ πρόσωπον καὶ τῶν αἰσθητηρίων,
κεφαλικῶν ἐπισκιασμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκπληξίας,
λεπρῶν, λειχήνων μαδαρῶν, ἀναισθήτων τραυμάτων,
ὅσα περὶ τὰς ἀκοὰς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὀδόντας
εἰώθασί τε γίνεσθαι ἐκ κεφαλῆς ῥευμάτων·
προσεκυρώθη δ' ὁ Κριὸς πᾶσαν δύναμιν ἔχων
ἐν κεφαλῇ καὶ κέρασιν ἐξ ἅπαντος τοῦ μέρους
 497

πρὸς Βαβυλῶνα δεξιᾷ ἐπάνω κεῖσθαι ταῦτα

καὶ Περσίδα τὴν ἔσωθεν, ἀριστερᾷ Συρίαν.

Joannes Camaterus Astrol., Astron., Introductio in astronomiam

Line 313

κεφαλικῶν ἐπισκιασμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκπληξίας,

λεπρῶν, λειχήνων μαδαρῶν, ἀναισθήτων τραυμάτων,
ὅσα περὶ τὰς ἀκοὰς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὀδόντας
εἰώθασί τε γίνεσθαι ἐκ κεφαλῆς ῥευμάτων·
προσεκυρώθη δ' ὁ Κριὸς πᾶσαν δύναμιν ἔχων
ἐν κεφαλῇ καὶ κέρασιν ἐξ ἅπαντος τοῦ μέρους
πρὸς Βαβυλῶνα δεξιᾷ ἐπάνω κεῖσθαι ταῦτα
καὶ Περσίδα τὴν ἔσωθεν, ἀριστερᾷ Συρίαν.
 Ἡλίου ὄντος ἐν αὐτῷ ἐὰν συμβῇ τοῦ σεῖσαι,
πρὸς μὲν Ἀσίαν ἅπασαν καὶ Συρίαν τὴν Κοίλην,
Ἰουδαίαν Ἰδουμαίαν τε, ἀλλὰ καὶ Παλαιστίνην
πολλὰ σημαίνει τὰ κακὰ, πρὸς δὲ χώρων Εὐρώπης
Βαστέρναις καὶ Βρεταννικοῖς, ἀλλὰ καὶ Γαλατίοις.
στρατεύσωσι δ' οἱ βασιλεῖς κατὰ τῶν πολεμίων,
ἀλλ' οὐδὲν εὐτυχήσουσιν ἰδεῖν τῶν ποθουμένων.
ἐλαττωθέντων γὰρ αὐτῶν ἴσως τῶν στρατευμάτων
οἱ στρατηγοὶ ἀναζεύξουσιν ἄπρακτοι πρὸς οἰκίας.
βλάβη δὲ κατ' ἀνατολὰς ἀρρένων φύσει πέλει·
καὶ γὰρ ἀρσενικός ἐστιν ὁ Κριὸς τόδε ζῴδιον.  
 Σελήνης δ' οὔσης ἐν αὐτῷ εἰ βροντήσει συμβαίη,
ἡμέρας οὔσης, τὴν φυγὴν Ἀράβοις ἐπινεύει,

Joannes Camaterus Astrol., Astron., Introductio in astronomiam

Line 3929

ἔχει τρισκαίδεκα ὥρας καὶ ποδισμὸν τὸν ἕνα.

ἐπέχει δὲ καὶ τῶν χωρῶν ἐπισήμους ὡραίας·
Αἰθιοπίαν τὴν ἐκτὸς καὶ τὴν ἐντὸς Αἰγύπτου
Πτολεμαῒν Ἀράβων τε χώραν καὶ Ἀρμενίαν
καὶ Γεδρουσίαν, Ἰνδικὴν τὴν ἐντὸς Γάγγου λέγω
καὶ τὴν ἐκτὸς τὴν Ἰνδικὴν τούτου τοῦ ποταμίου.
 Τὸ δὲ κλίμα τὸ τρίτατον ὡρῶν δέκα τεσσάρων
καὶ ποδισμοῦ τὸ ἥμισυ· πρὸς πόλεις ἐπισήμους
Μακεδονίας, Κυρήνης, Λιβύων, Μαρμαρίας,  
Κοίλης Συρίας, Ἀφρικῆς, μεγάλης Ἀλεξανδρείας,
 498

Συρίας Ἰδουμαίας τε καὶ Παλαιστίνης ἅμα

Ἀραβίας ὁμόρου τε καὶ Συρίας τῆς Πέτρας,
Βαβυλῶνος, Σουσιανῆς, πλουσίας Ἀραβίας
καὶ Ἀρμενίας ἐρήμου τε, τῆς ἄλλης Ἀραβίας,
Δραγγιανῆς καὶ Ἰνδικῆς τῆς ἔξωθεν τοῦ Γάγγου.
 Πρὸς δὲ κλίμα τὸ τέταρτον ἡ μεγίστη ἡμέρα
τὰς ὥρας πεντεκαίδεκα καὶ ἡμισείαν ἔχει,
ὀλίγον παραλλάξασα τοῦ διὰ Βυζαντίου,
Βαιτικῆς Ἱσπανίας τε, Ἀφρικῆς καὶ Ἀσίας
καλουμένης τῆς Ἀσίδος, Φρυγίας τῆς μεγάλης,
Συρίας Κοίλης, Σηρικῆς, Ἀραβίας, Περσίδος

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum (3018: 001)

“Georgius Cedrenus Ioannis Scylitzae ope, 2 vols.”, Ed. Bekker, I.
Bonn: Weber, 1:1838; 2:1839; Corpus scriptorum historiae Byzantinae.
Vol. 1, p. 28, line 2

φασὶ ταύτην εὑρηκέναι.

 Ὅτι ἐν τῷ ὄρει τοῦ Λιβάνου ἰχθύες θαλάσσης εὑρέθησαν,
ἐν κοίλοις τόποις ὑδάτων, τὴν τοῦ κατακλυσμοῦ πιστούμενοι
πανωλεθρίαν.
 Ὅτι πρῶτος Λάμεχ πρὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς τελευτᾷ, ἤγουν
τοῦ Μαθουσάλα.
 Ὅτι ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ, κατὰ τοὺς ἑβδο-
μήκοντα, ἔτη ͵βσμβʹ, οἷς καὶ ἡ ἀλήθεια ἐπιμαρτυρεῖ καὶ αἱ ἀνέ-
καθεν πάσαις ταῖς ἐκκλησίαις ἐπικρατήσασαι παραδόσεις, ἐπὶ δὲ  
τὸ πρῶτον ἔτος Ἀβραὰμ ἔτη γτιβʹ. καὶ μετὰ ἕτερα οεʹ ἔτη ἐξῆλ-
θεν ἐκ Χαρράν, παροικήσας εἰς γῆν Χαναὰν τὴν νῦν Παλαιστίνην
λεγομένην.
 Ὅτι ὁ Φάλεκ πρὸ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Ἕβερ τελευτᾷ, συνά-
γεται δὲ τὰ πάντα ἔτη ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ ἐπὶ τὴν τοῦ Φάλεκ τελευ-
τὴν ἔτη τρισχίλια. ἔνθεν ἀρχὴν τῶν Ἑλληνικῶν θεῶν λαμβάνουσι
τὰ ὀνόματα.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum

Vol. 1, p. 58, line 12

σίαν τῷ κυρίῳ ἀνέπεμψε, καὶ τὴν σκηνὴν αὐτοῦ ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ

κατέπηξεν. ὥσπερ δὲ πρὸς Ἀβραὰμ πρότερον, οὕτω καὶ πρὸς
Ἰσαὰκ μετὰ ταῦτα αὐτός τε Ἀβιμέλεχ ὁ Γεράρων βασιλεὺς καὶ
Ὀχοζὰδ ὁ νυμφαγωγὸς αὐτοῦ καὶ Φιλὸχ ὁ ἀρχιστράτηγος τῆς δυ-
 499

νάμεως αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι κύριος ἦν μετ' αὐτοῦ, πρὸς αὐτὸν

ἐλθόντες διαθήκην εἰρήνης πρὸς ἀλλήλους ἐποιήσαντο, καὶ πρωῒ
ἀναστάντες καὶ ὀμόσαντες ἀπῴχοντο μετὰ σωτηρίας ἀπ' αὐτοῦ.
 Γίνονται δὲ ἀπὸ τοῦ διαμερισμοῦ τῆς συγχύσεως, ἕως οὗ
ἦλθεν Ἀβραὰμ ἐκ Μεσοποταμίας ἐκ πόλεως Χαρρὰν καὶ τοῦ οἴκου
τοῦ πατρὸς αὐτοῦ κατὰ κέλευσιν θεοῦ εἰς γῆν Χαναάν, ἥ ἐστι
Παλαιστίνη, ἔτη χιϛʹ. ὑπῆρχε δὲ τότε ἐτῶν οεʹ. διατρίψας δὲ
εἰς Χαναὰν ἔτη κεʹ ἐγέννησε τὸν Ἰσαάκ, καὶ μετὰ τοῦτο ἔζησεν
ἔτη οεʹ, καὶ ἀπέθανε ζήσας τὰ πάντα ἔτη ροϛʹ. ὃς καὶ τὰς εὐ-
λογίας τοῦ Μελχισεδὲκ τοῦ θεσπεσίου βασιλέως Σαλὴμ ἐδέξατο,
ἄρτους καὶ οἶνον· ἦν γὰρ ἱερεὺς τοῦ θεοῦ τοῦ ὑψίστου, ὡς προεί-
ρηται.
 Τοῦ Ἰσαὰκ ὄντος χρόνων λβʹ τελευτᾷ Σάρρα, ἐτῶν οὖσα
ἑκατὸν ὀκτώ. καὶ θάπτεται ἐν Χεβρών, ἥτις νῦν Ἐλευθερόπολις
καλεῖται, ἐν τῷ σπηλαίῳ ὃ ὠνήσατο ὁ Ἀβραὰμ παρὰ Ἐφρὼν τοῦ
Χετταίου τετρακοσίων δραχμῶν, ἐπὶ μαρτυρίᾳ τῶν υἱῶν Χέτ·

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 167, line 20

ταξε τὸ πρόσωπον, τὴν φύσιν ἑκατέρων διέγνωκε, τῶν μὲν ἀρρέ-

νων εὐτόνως καὶ ἀνδρικῶς τὰς ὄψεις καταψυχόντων, τῶν δὲ θη-
λειῶν ἁπαλῶς καὶ ἀπειρημένως. ὡς τὴν βασίλισσαν καταπλα-
γεῖσαν πάνυ ἔκ τε τῶν αὐτοῦ καὶ τῶν περὶ αὐτὸν καὶ ἐξ ἑαυτῆς
γενομένων εἰπεῖν “ἀληθὴς ὁ λόγος ὃν ἤκουσα ἐν τῇ γῇ μου, καὶ
οὐκ ἔστι τὸ ἥμισυ καθὼς ἀπηγγέλη μοι· πλείονα γὰρ ἑώρακα ὑπὲρ
ἃ ἤκουσα. μακάριαι γοῦν αἱ γυναῖκες καὶ οἱ παῖδές σου, οἱ
παρεστηκότες οὗτοι ἐνώπιόν σου καὶ ἀκούοντες τοὺς λόγους τῆς
φρονήσεώς σου.” καὶ δοῦσα αὐτῷ χρυσίου τάλαντα ἑκατὸν εἴκοσι
καὶ ἡδύσματα πολλὰ καὶ λίθους τιμίους καὶ δὴ καὶ τὴν τοῦ ὀπο-
βαλσάμου ῥίζαν, ἀφ' οὗ ἡ Παλαιστίνη τοῦτο γεώργιον ἔσχεν,
ὥς φησιν Ἰώσηπος, ὑπέστρεψεν εἰς τὴν γῆν αὐτῆς ὑπερεκπλητ-
τομένη λίαν. περὶ ἧς καὶ ὁ κύριος ἔφη “βασίλισσα νότου ἦλθεν
ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς ἰδεῖν τὴν σοφίαν Σολομῶντος.” πρὸς  
ὃν μέντοι καὶ Σιρὰχ ὁ σοφώτατος ἔλεγε “Σολομῶν, ἐσοφίσθης ἐν
νεότητί σου, καὶ ἐνεπλήσθης ὡς ποταμὸς συνέσεως. γῆν ἐπεκά-
λυψεν ἡ σοφία σου, καὶ ἐνέπλησας ἐν παραβολαῖς αἰνιγμάτων.
εἰς νήσους πόρρω καὶ μακρὰς χώρας ἀφίκετό σου τὸ μνημόσυνον,
καὶ ἠγαπήθης ἐν τῇ εἰρήνῃ σου, ἣν κατέπαυσεν ὁ θεὸς κυκλόθεν.
καὶ ᾠδαῖς καὶ παροιμίαις καὶ παραβολαῖς ἐθαυμαστώθης. καὶ
συνήγαγες ὡς κασσίτερον τὸ χρυσίον, καὶ ὡς μόλιβδον ἐπλήθυ
 500

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 237, line 1

Ἰφιγένειαν τὴν σὴν ἀδελφήν.” ἔμενον οὖν ἐννεοὶ οἱ Σκύθαι πρὸς

τὸ συμβάν. καὶ δὴ αὐτίκα πρὸς Ἰφιγένειαν εἰσῆλθον ἀμφότεροι,
καὶ ὁ Πυλάδης “ἴδε” ἔφη “Ὀρέστης ὁ σὸς ἀδελφός.” ἡ δὲ οὐκ
ἐγνώρισεν αὐτόν, ἕως τὸ Πελόπειον τοῦ γένους σήμαντρον τὴν
ἐλαίαν εἶδεν ἔχοντα ἐν τῷ ὤμῳ δεξιῷ. περιπτυξαμένη τε αὐτὸν
ἐκέλευσεν ἑλκυσθῆναι τὰ πλοῖα αὐτῶν ἀπὸ τῆς θαλάσσης, καὶ
ὅλον αὐτοὺς μεῖναι τὸν χειμῶνα παρ' αὐτῇ. θέρους δὲ γενομένου
λάθρᾳ Ὀρέστης καὶ Πυλάδης τὸ ὁλόχρυσον ἄγαλμα Ἀρτέμιδος
καὶ αὐτὴν ἀνελόμενοι τὴν Ἰφιγένειαν ἀπέδρασαν μεθ' ὧν ἀπῆλθον
πλοίων. καὶ τὴν Διαβηνὴν περάσαντες ἦλθον πρὸς ἀνατολὴν ἐπὶ  
τὸ Σαρακηνικὸν Ἔμετ, κἀκεῖθεν ἐπὶ Τρίκωμιν τῆς Παλαιστίνης.
καὶ δὴ Ὀρέστου μανέντος οἱ Τρικωμῖται ἱερὸν μέγα τῇ Ἀρτέμιδι
κτίσαντες ἠξίουν τὴν Ἰφιγένειαν, ὡς ἱέρειαν τιμῶντες αὐτήν,
θυσιάσαι κόρην παρθένον τῇ θεῷ. καὶ δὴ ἄγουσι νέαν, Νύσσαν
ὀνόματι, ἣν καὶ ἐθυσίασεν Ἰφιγένεια. καὶ στήλην χαλκῆν στή-
σαντες Νύσσαν τὸν τόπον ὠνόμασαν. τοῦ γοῦν Ὀρέστου τὰς
φρένας ἀναλαβόντος ἡ Ἰφιγένεια ὄναρ εἶδεν, ἔλαφον λέγουσαν
αὐτῇ “φύγε ἀπὸ τῆς χώρας ταύτης.” εὐθὺς οὖν φυγόντες τὴν
παράλιον καταλαμβάνουσι Παλαιστίνην, κἀκεῖθεν εἰς Συρίαν καὶ
τὸ Μελάντιον ὄρος. καὶ τὸ ἱερὸν τῆς Ἑστίας κατὰ τὸν χρησμὸν
εὑρηκὼς Ὀρέστης καὶ θυσιάσας τῆς χαλεπῆς ἀπήλλακται μανίας.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 237, line 9

καὶ αὐτὴν ἀνελόμενοι τὴν Ἰφιγένειαν ἀπέδρασαν μεθ' ὧν ἀπῆλθον

πλοίων. καὶ τὴν Διαβηνὴν περάσαντες ἦλθον πρὸς ἀνατολὴν ἐπὶ  
τὸ Σαρακηνικὸν Ἔμετ, κἀκεῖθεν ἐπὶ Τρίκωμιν τῆς Παλαιστίνης.
καὶ δὴ Ὀρέστου μανέντος οἱ Τρικωμῖται ἱερὸν μέγα τῇ Ἀρτέμιδι
κτίσαντες ἠξίουν τὴν Ἰφιγένειαν, ὡς ἱέρειαν τιμῶντες αὐτήν,
θυσιάσαι κόρην παρθένον τῇ θεῷ. καὶ δὴ ἄγουσι νέαν, Νύσσαν
ὀνόματι, ἣν καὶ ἐθυσίασεν Ἰφιγένεια. καὶ στήλην χαλκῆν στή-
σαντες Νύσσαν τὸν τόπον ὠνόμασαν. τοῦ γοῦν Ὀρέστου τὰς
φρένας ἀναλαβόντος ἡ Ἰφιγένεια ὄναρ εἶδεν, ἔλαφον λέγουσαν
αὐτῇ “φύγε ἀπὸ τῆς χώρας ταύτης.” εὐθὺς οὖν φυγόντες τὴν
παράλιον καταλαμβάνουσι Παλαιστίνην, κἀκεῖθεν εἰς Συρίαν καὶ
τὸ Μελάντιον ὄρος. καὶ τὸ ἱερὸν τῆς Ἑστίας κατὰ τὸν χρησμὸν
εὑρηκὼς Ὀρέστης καὶ θυσιάσας τῆς χαλεπῆς ἀπήλλακται μανίας.
εἶτα τὸν Ὀρόντην περάσας ἐπὶ τὸ Σίλπιον ὄρος ἦλθε, καὶ τοὺς
Ἀργείους Ἰωνίτας ὡς συγγενεῖς ἀσπασάμενος δι' αὐτῶν εἰς τὸ
παράλιον τῆς Παλαιοπόλεως πρῴην λεγομένης, νῦν δὲ Σελευκείας,
 501

παρεπέμφθη. κἀκεῖθεν ναῦν εὑρηκὼς ἕως Ἑλλάδος διέβη. καὶ

τὴν ἀδελφὴν Ἠλέκτραν εἰς γάμον τῷ Πυλάδῃ ζεύξας, ἕως θανά-
του τῆς τῶν Μυκηνῶν βασιλεύει χώρας. Θόας δὲ τότε τοπάρχης
ὢν Σκυθίας εἰς καταδίωξιν Ἰφιγενείας διὰ τὸ ἄγαλμα Σκύθας
πλείστους ἀπέστειλεν· ἐπεὶ δὲ εἰς Τρίκωμιν ἐλθόντες ἔμαθον ἀπο

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 284, line 23

 Πτολεμαῖος ὁ Λάγου ἐβασίλευσεν Αἰγύπτου ἔτη τεσσαρά-

κοντα (ἐπὶ τούτου Ἐπίκουρος ὁ φιλόσοφος ἐγνωρίζετο) μετὰ Δα-
ρεῖον Ἀρσάμου, ὃν διὰ τοὺς τῶν Ῥωμαίων βασιλεῖς παρελίπομεν,
βασιλεύσαντα ἔτη ϛʹ· ὃν καὶ ἀνεῖλεν Ἀλέξανδρος, καταλύσας τὴν
βασιλείαν Περσῶν διαρκέσασαν ἔτη σμʹ. αὐτὸς δὲ ὁ Ἀλέξανδρος
πάσης γῆς σχεδὸν κυριεύσας ἐν Βαβυλῶνι τελευτᾷ. διαιροῦνται
δὲ τὴν βασιλείαν οἱ μεγιστᾶνες αὐτοῦ, καὶ βασιλεύουσι Πτολε-
μαῖος μὲν ὁ Λάγου Αἰγύπτου καὶ καθεξῆς Πτολεμαῖοι ιγʹ ἕως
Κλεοπάτρας θυγατρὸς Διονυσίου, τῆς δὲ Ἀσίας πάσης Ἀντίγο-
νος ἐκράτει, τῆς δὲ Ἀσσυρίας καὶ Βαβυλῶνος καὶ Παλαιστίνης  
Σέλευκος ἐκράτει ὁ Νικάνωρ. μετὰ δὲ Σέλευκον ἐβασίλευσεν Ἀν-
τίοχος υἱὸς αὐτοῦ καὶ ἄλλοι ιεʹ. εἶτα ἐβασίλευσεν Ἀντίοχος ὁ ἐπι-
φανής, υἱὸς Σελεύκου τοῦ Φιλοπάτορος· ὑφ' οὗ γέγονεν ἡ δευ-
τέρα ἅλωσις Ἱερουσαλήμ, καὶ τὰ Μακκαβαίων ἐπράχθη, καὶ τὸ
ἱερὸν ἐμολύνθη κατὰ τὴν τοῦ Δανιὴλ πρόρρησιν. ἐπὶ γὰρ τῶν
ἡμερῶν τούτων ἐπληθύνθη ἐν τῇ γῇ τὰ κακά, ἀφ' ὧν ἐξῆλθε ῥίζα
ἁμαρτωλὸς Ἀντίοχος ὁ ἐπιφανής, υἱὸς Σελεύκου τοῦ Φιλοπάτο-
ρος. ὃς ὑπάρχων δεινὸς ἀνὴρ καὶ πλεονέκτης, καὶ πολλὰς ἁρπα-
γὰς καὶ λεηλασίας ποιήσας, συνήγαγεν ἀργύριον καὶ χρυσίον πο-
θητόν, καὶ ἐκ πολλῆς οἰστρηλασίας καὶ ἀκολασίας εἰς τοὺς μίμους

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 293, line 11

νην Ἀστακόν. Ἀντίοχος ὁ ἐπιφανὴς βασιλεὺς Συρίας τὴν Ἱερου-

σαλὴμ πορθήσας καὶ τὸν ναὸν βεβηλώσας Διὸς Ὀλυμπίου βδέλυ-
γμα ἐν αὐτῷ ἀνεστήλωσε κατὰ τὴν τοῦ Δανιὴλ προφητείαν, ἤγουν
τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως.
 Ὅτι ροʹ ἔτη ἐτελεσφόρουν Ῥωμαίοις Ἰουδαῖοι ἀπὸ Σε-
λεύκου.
 Ἰούλιος Καῖσαρ κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος τῆς βασιλείας Κλεο-
πάτρας ὑπὸ Ῥωμαίων ἀναρρηθεὶς ὕπατος, εἰς τὴν ἀνατολὴν σὺν
πολλῇ ἀνελθὼν δυνάμει καὶ πολλοὺς τῶν αὐτόθι τροπωσάμενος
 502

καὶ ὑποφόρους καταστήσας, ἰδίους τῶν τόπων καθίστησιν ἐπιμε-

λητάς. Ἀντίπατρον μὲν οὖν τὸν Ἀσκαλωνίτην Παλαιστίνης
κατέστησε διοικητήν. υἱὸς δὲ ἦν Ἀντίπατρος Ἡρώδου τινός,
τῶν ἐν νεωκόροις ἀριθμουμένων καὶ τῶν αὐτόθι τοῦ Ἀπόλλωνος
ἱεροδούλων. παῖδα δὲ ὄντα ποτὲ τὸν Ἀντίπατρον λῃσταὶ ἀναρ-
πάσαντες Ἰδουμαῖοι κατεῖχον, λύτρα ὑπὲρ αὐτοῦ κομιεῖσθαι ὑπει-
ληφότες· τοῦ δὲ πατρὸς αὐτοῦ εἰς ἔσχατον πενίας ἐληλακότος
ἔμεινε παρὰ τοῖς ἁρπάσασιν δουλεύων καὶ τοῖς ἐκείνων ἔθεσι τρε-
φόμενος.
 Ἀναιρεθέντος δὲ τοῦ Ἀντιπάτρου φαρμάκῳ βασκανίᾳ τῆς
πολλῆς εὐδαιμονίας ὑπὸ Βαλίχου τινὸς Ἰουδαίου, διαδέχονται οἱ
παῖδες αὐτοῦ τὴν ἀρχήν, Ἡρώδης καὶ Φασάϊλος. καὶ ὁ μὲν τὴν

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 323, line 15

ἀρχῆς αὐτοῦ, λβʹ δὲ τῆς τοῦ κυρίου σαρκώσεως· ἐφ' οὗ καὶ ὁ

κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἑκουσίως δι' ἡμᾶς τὸ σωτήριον
ὑπέστη πάθος. ὑπὸ τούτου ἡ Πανοσὸς Καισάρεια Φιλίππου
μετωνομάσθη διὰ τὸ ἀνακτισθῆναι παρὰ τοῦ τετράρχου Φιλίππου.
οὗτος τὴν Τιβεριάδα πόλιν διὰ Τιβέριον Καίσαρα ἔκτισε, καὶ τὴν
τῶν Γαβινίων πόλιν τήν ποτε Σαμάρειαν ἐπικτίσας Σεβαστὴν αὐ-
τὴν προσηγόρευσε, τὸ δὲ ἐπίνειον αὐτῆς, τὸν Στράτωνος πύργον
πολίσας, ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ Καίσαρος Καισάρειαν ἐκάλεσεν· ὕστερον
δὲ καὶ Ἀντιπατρίδα κτίζει. καὶ Πανεῖον εἰδωλεῖον κατεσκεύασεν
ἐν Πανεάδι τῷ Πανί, ἐν τῇ νῦν λεγομένῃ Καισαρείᾳ τῆς Παλαι-
στίνης· καὶ τὸν ναὸν Ἱεροσολύμων διπλοῦν ἀνῳκοδόμησεν. οὗτος
ἐξορισθεὶς ἐν Λουγδούνῃ τῆς Γαλλίας ἐν ἐσχάτῃ πενίᾳ σὺν τῇ
μοιχαλίδι Ἡρωδιάδι θνήσκει. τὴν δὲ ὀρχησαμένην κόρην ἐπὶ τῇ
ἀποτομῇ τοῦ προδρόμου ζῶσαν κατέπιεν ἡ γῆ· οἱ δέ φασιν ὅτι εἰς
πάγον παίζουσα ἐπάνω λίμνης διαρραγέντος κατῆλθε κάτω, καὶ
τῆς κεφαλῆς ἀποσφηνωθείσης τὸ μὲν σῶμα ἅπαν εἰς τὸν βυθὸν
κατῆλθεν, ἡ δὲ κεφαλὴ ἐπάνω τοῦ πάγου ὑπελείφθη.
 Ὅτι ἐπὶ Ἡρώδου πεπλήρωται ἡ προφητεία Δανιήλ. μέχρι
γὰρ Ἡρώδου χριστοὶ ἡγούμενοι ἦσαν οἱ ἀρχιερεῖς τῶν Ἰουδαίων,  
ἀρξάμενοι μὲν ἀπὸ τῆς κατὰ Δαρεῖον ἀνανεώσεως τοῦ ἱεροῦ, λή-
ξαντες δὲ ἐπὶ Ὑρκανὸν τὸν ἀρχιερέα, ὃς διὰ τὸ ὑποτάξαι

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 374, line 22

σαφῶς ἐνέφαινε τὴν γενησομένην αὐτοῖς ἄρδην πανωλεθρίαν.

 Τῶν οὖν Ἰουδαίων τὴν πρὸς τοὺς Ῥωμαίους ὑποταγὴν ἠθε-
 503

τηκότων ἀπέστειλε Νέρων Οὐεσπασιανὸν τὸν υἱὸν αὐτοῦ καὶ Τίτον

τὸν ἔκγονον αὐτοῦ, οἳ καὶ ἐπόρθησαν αὐτήν, πάντων τῶν Χρι-
στιανῶν δι' ἀποκαλύψεως θείας τῶν Ἱεροσολύμων ἐξελθόντων,
μόνον δὲ τῶν Ἰουδαίων ἐκ πάσης τῆς χώρας ἐν τῇ τοῦ πάσχα
ἑορτῇ ὥσπερ ἐν εἱρκτῇ τοῖς Ἱεροσολύμοις συγκλεισθέντων, ὡς
ἀμφὶ τὰς τριακοσίας μυριάδας τὸ πλῆθος ἀριθμεῖσθαι. καὶ πάν-
τες τὸν ἐπηρτημένον αὐτοῖς ὄλεθρον πρὸς θεοῦ διὰ τὴν εἰς Χρι-
στὸν τὸν θεὸν ἡμῶν τολμηθεῖσαν αὐτοῖς θεομαχίαν καὶ μιαιφο-
νίαν ἐνδίκως κατεδέξαντο. Οὐεσπασιανὸς γὰρ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ
μετὰ θάνατον Νέρωνος ἀναγορευθεὶς βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ στρατοῦ  
πρὸς Ῥώμην ἀπῆλθε, Τῖτον τὸν υἱὸν αὐτοῦ καταλείψας ἐκεῖσε.
ὁ δὲ ἑλεπόλεις καὶ πύργους παντοίους τεκτηνάμενος διχῶς τὰ τείχη
Ἱεροσολύμων κατεπολέμει. ἐξελαύνει γοῦν τοῦ ἔξω τείχους τοὺς
Ἰουδαίους. πρὸς δὲ τὸ δεύτερον καταφυγόντας κἀκεῖθεν σφόδρα
βιαίοις πολέμοις ἀναγκάσας ἐπὶ τὸ ἐνδότερον καὶ τρίτον συνώθει
χωρεῖν, ὅπου καὶ καρτερᾶς διαμάχης γενομένης ἐξ ἑκατέρας πα-
ρατάξεως πλεῖστοι ὅσοι ἀνῃροῦντο. λιμοῦ δὲ τότε τὴν πόλιν ἀφο-
ρήτου κατακρατοῦντος, ἦν ἰδεῖν πολλῷ χείρω τῶν πολεμίων τοὺς
ἔνδον δρῶντας στασιαστάς· εἴ που γὰρ θύραν εἶδον κεκλεισμένην,

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum

Vol. 1, p. 380, line 5

ἱεροῖς παρέμιξε, καὶ διὰ τοῦτο Οὐϊτελίου αὐτῷ ἐπαναστάντος

ξιφιδίῳ ἑαυτὸν διεχειρίσατο εἰπὼν “τί γάρ με ἔδει μακροῖς αὐλοῖς
ᾄδειν καὶ αὐλεῖν;”
 Οὐϊτέλιος ἢ Βιτέλιος ἔτος ἕν, γένους ἐπιφανοῦς ὤν. οὗτος
ἀστρολόγους καὶ ἀστρονόμους καὶ γόητας ἐντὸς ῥητῆς ἡμέρας πάν-
τας ἐκχωρῆσαι τῆς Ἰταλίας προσέταξεν. οἳ καὶ πρόγραμμα  
ἔρριψαν, προαγγέλλοντες ἐντὸς ἡμέρας ῥητῆς ἀπαλλαγήσεσθαι
αὐτὸν τοῦ βίου. ὃ δὴ καὶ γέγονεν· ἐσφάγη γὰρ ὑπὸ στρα-
τιωτῶν.
 Οὐεσπασιανὸς υἱὸς Νέρωνος ἐβασίλευσεν ἔτη δέκα ἡμέ-
ρας ηʹ. αὐτοκράτωρ δὲ γέγονεν ἐν Παλαιστίνῃ, ἔτι τὰς πόλεις
τῶν Ἰουδαίων πολιορκῶν. ὅστις καὶ Ἰώσηπον τὸν συγγραφέα
ὑποχείριον ἐποιήσατο. ἀνήχθη δὲ ἐν Ῥώμῃ ἀναγορευθεὶς ὑπὸ
τοῦ στρατοῦ βασιλεύς, καταλιπὼν Τῖτον τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὴν Πα-
λαιστίνην πολιορκεῖν. τῷ πρώτῳ ἔτει Οὐεσπασιανοῦ ὁ ναὸς τοῦ
 504

Καπιτωλίου ἐνεπρήσθη, καὶ τῷ εʹ ἔτει οἰκοδομεῖσθαι παρ' αὐτοῦ

ἤρξατο.
 Μετ' Οὐεσπασιανὸν Τῖτος ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἐβασίλευσεν ἔτη
τρία. οὗτος πολιορκεῖ τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸν
ναὸν ἐμπιπρᾷ, καθὼς Ἰώσηπος ἱστορεῖ. οὗτος ἀπειλαῖς καὶ οὐ
τιμωρίαις τοὺς ὑπευθύνους ἐφόβει. βασιλεύοντος γὰρ αὐτοῦ οὐ

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 380, line 9

ἀστρολόγους καὶ ἀστρονόμους καὶ γόητας ἐντὸς ῥητῆς ἡμέρας πάν-

τας ἐκχωρῆσαι τῆς Ἰταλίας προσέταξεν. οἳ καὶ πρόγραμμα  
ἔρριψαν, προαγγέλλοντες ἐντὸς ἡμέρας ῥητῆς ἀπαλλαγήσεσθαι
αὐτὸν τοῦ βίου. ὃ δὴ καὶ γέγονεν· ἐσφάγη γὰρ ὑπὸ στρα-
τιωτῶν.
 Οὐεσπασιανὸς υἱὸς Νέρωνος ἐβασίλευσεν ἔτη δέκα ἡμέ-
ρας ηʹ. αὐτοκράτωρ δὲ γέγονεν ἐν Παλαιστίνῃ, ἔτι τὰς πόλεις
τῶν Ἰουδαίων πολιορκῶν. ὅστις καὶ Ἰώσηπον τὸν συγγραφέα
ὑποχείριον ἐποιήσατο. ἀνήχθη δὲ ἐν Ῥώμῃ ἀναγορευθεὶς ὑπὸ
τοῦ στρατοῦ βασιλεύς, καταλιπὼν Τῖτον τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὴν Πα-
λαιστίνην πολιορκεῖν. τῷ πρώτῳ ἔτει Οὐεσπασιανοῦ ὁ ναὸς τοῦ
Καπιτωλίου ἐνεπρήσθη, καὶ τῷ εʹ ἔτει οἰκοδομεῖσθαι παρ' αὐτοῦ
ἤρξατο.
 Μετ' Οὐεσπασιανὸν Τῖτος ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἐβασίλευσεν ἔτη
τρία. οὗτος πολιορκεῖ τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸν
ναὸν ἐμπιπρᾷ, καθὼς Ἰώσηπος ἱστορεῖ. οὗτος ἀπειλαῖς καὶ οὐ
τιμωρίαις τοὺς ὑπευθύνους ἐφόβει. βασιλεύοντος γὰρ αὐτοῦ οὐ
παρῆλθεν ἡμέρα ἐν ᾗ δῶρόν τι τῶν ὑπηκόων τινὶ ἢ εὐεργεσίαν οὐ
παρέσχεν. ἔλεγε γὰρ βασιλέως εἶναι γνώμην τὸ εὐεργετεῖν καὶ ἐν
ταῖς αἰτήσεσιν εὐεπήκοον εἶναι. πάντας δὲ τοὺς ἐντυγχάνοντας
αὐτῷ αἰτουμένους τι συνετίθετο ὅ τι καὶ βούλοιντο.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 404, line 16

φησιν ὁ θεὸς συνεχώρησεν ὥστε αὐτοὺς ἐκκαθᾶραι καὶ δεῖξαι τοὺς

ἐν αὐτοῖς δοκίμους. εἶτα διηγούμενος αὐτοῦ ἐκείνου τὴν δύναμιν
ἔφη “καὶ ποιήσει κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ὑψωθήσεται καὶ
μεγαλυνθήσεται.” καὶ μέντοι καὶ τὴν βλάσφημον αὐτοῦ γνώμην
λέγων προσέθηκεν ὅτι ἐπὶ τὸν θεὸν τῶν θεῶν λαλήσει ὑπέρογκα
καὶ κατευθυνεῖ μέχρι συντελεσθῆναι τὴν ὀργήν, δεικνὺς ὅτι οὐκ
ἀπὸ τῆς οἰκείας γνώμης ἀλλὰ διὰ τὴν ὀργὴν τοῦ θεοῦ τὴν κατὰ
τῶν Ἰουδαίων οὕτως ἐκεῖνος ἐκράτει καὶ ἴσχυεν. εἰπὼν οὖν δι'
 505

ἑτέρων πλειόνων ὅσα κακὰ ἐργάσεται τὴν Αἴγυπτον καὶ τὴν Πα-
λαιστίνην, καὶ πῶς ἐπανήξει καὶ τίνος καλοῦντος καὶ ποίας αἰτίας
καταναγκαζούσης, λέγει λοιπὸν καὶ τὴν μεταβολὴν τῶν πραγμά-
των τούτων, καὶ ὅτι δίκην δόντες οἱ Ἰουδαῖοι διὰ τούτων ἁπάν-
των τεύξονταί τινος ἀντιλήψεως, ἀγγέλου πεμφθέντος εἰς τὴν
ἐκείνων βοήθειαν· “ἐν τῷ καιρῷ” γάρ φησιν “ἐκείνῳ ἀναστήσε-
ται Μιχαὴλ ὁ μέγας ἄρχων, ὁ ἐφεστηκὼς ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ λαοῦ
σου. καὶ ἔσται καιρὸς θλίψεως οἷος οὐ γέγονεν ἀφ' οὗ γεγένηται
ἔθνος ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἕως τοῦ καιροῦ ἐκείνου. καὶ ἐν τῷ καιρῷ
ἐκείνῳ σωθήσεται λαὸς πολὺς ὁ γεγραμμένος ἐν τῇ βίβλῳ,”  

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 471, line 6

σας, ὑπέστρεψε πρὸς Διοκλητιανόν, καὶ βαλάντια πεπληρωμένα

ἔχων λίθων τιμίων καὶ μαργαριτῶν, ἀφ' ὧν πρῶτος Διοκλητιανὸς
ἐσθῆτι καὶ ὑποδήμασι λίθοις τιμίοις καὶ χρυσῷ κεκοσμημένοις
ἐχρήσατο, προσκυνεῖσθαί τε ἑαυτὸν παρὰ τὸ ἐξ ἀρχῆς ἔθος ἐκέ-
λευσε καὶ θρίαμβον ἐπετέλεσεν. ὠνομάσθη δὲ θρίαμβος ἀπὸ τῶν  
ἐπῶν τῶν εἰς τὸν Διόνυσον· θρίασιν γὰρ τὴν τῶν ποιητῶν μανίαν
λέγουσιν. ἢ ἀπὸ τοῦ θρία, τὰ φύλλα τῆς συκῆς ἀνακειμένης τῷ
Διονυσίῳ. τότε καὶ ὁ μέγας Σίλβεστρος τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας
ἐκράτει ἐπὶ χρόνους κηʹ.
 Κωνσταντίνου δὲ τοῦ υἱοῦ Κωνσταντίου ἐν τῇ ἀνατολῇ καὶ
Παλαιστίνῃ μετὰ τοῦ Γαλλερίου τυγχάνοντος, ὡς αὐτὸν ὁ Γαλλέ-
ριος ἑώρα τὰ Χριστιανῶν φρονοῦντα συνέσει τε ψυχῆς καὶ ῥώμῃ
σώματος καὶ τῇ περὶ τὴν παίδευσιν εὐφυΐᾳ προκόπτοντα, μαντευ-
σάμενός τε τοῦτον καταλύτην ἔσεσθαι τῆς τυραννίδος καὶ τῶν δο-
γμάτων αὐτοῦ, δόλῳ θανατῶσαι τοῦτον ἐσκέψατο. θείᾳ δὲ προ-
μηθείᾳ φυγῇ τὴν σωτηρίαν πορίζεται καὶ πρὸς τὸν ἴδιον πατέρα
διασώζεται, πολλὰ σὺν αὐτῷ τῷ σώσαντι εὐχαριστῶν Χριστῷ.
 Τῷ ιηʹ ἔτει Διοκλητιανοῦ Θεοτέκνῳ γόητι πειθόμενος ὁ Γαλ-
λέριος διωγμὸν κατὰ τῶν Χριστιανῶν ἤγειρεν. οὗτος ὁ Θεότεκνος
ὑποθήκῃ Μαξιμιανοῦ τὰ ἐπὶ Χριστοῦ δῆθεν παρὰ Πιλάτου πρα-
χθέντα πλασάμενος, ὑπομνήματα πάσης βλασφημίας

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 524, line 8

τιοχείᾳ διάγων τούτους ἀπήλασεν ὑποβολῇ τῶν Ἀρειανῶν.

 Τῷ ιβʹ ἔτει σεισμὸς μέγας ἐγένετο ἐν Βηρυτῷ τῆς Φοινίκης,
ὡς τὸ πλεῖον τῆς πόλεως πεσεῖν.  
 Τῷ ιγʹ ἔτει Σαπώρης Πέρσης τὴν Νίσιβιν πόλιν ποικίλως
παρακαθεσθείς, τόν τε ποταμὸν κατὰ τῆς πόλεως κινήσας καὶ
 506

παντοίας μηχανὰς ποιήσας ἡττήθη, καὶ φεύγων εἰς τὴν οἰκείαν

ὑπεχώρησε, τὸ πλεῖστον τοῦ λαοῦ αὐτοῦ ἀπολέσας.
 Τῷ ιδʹ ἔτει Κωνστάντιος τὸν ἀνεψιὸν Γάλλον Καίσαρα
ἀναγορεύσας καὶ Κωνστάντιον μετονομάσας ἐν τῇ ἀνατολῇ ἀπέ-
στειλεν.
 Τῷ ιεʹ ἔτει οἱ ἐν τῇ ἀνατολῇ τῆς Παλαιστίνης Ἰουδαῖοι
ἀντῆραν, καὶ πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων ἐθνῶν τε καὶ Σαμαρειτῶν
ἀνεῖλον. ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ παγγενεὶ ὑπὸ Ῥωμαίων ἀνῃρέθησαν,
καὶ ἡ πόλις αὐτῶν Διοκαισάρεια ἠφανίσθη. τῷ αὐτῷ ἔτει ὁ
μέγας Ἀθανάσιος ὑπὸ Κωνσταντίου κατὰ τὴν Βρεττανίαν ἐξο-
ρίζεται, καὶ Φῆλιξ ἀντ' αὐτοῦ χειροτονεῖται. ἐν Μεδιολάνοις
δὲ σύνοδος τῶν πατέρων συναθροισθεῖσα πάλιν ἄπρακτος δια-
λύεται.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 534, line 16

κοὺς τιμωρεῖσθαι. τῷ δὲ στρατῷ τὴν ῥόγαν διανέμων πῦρ ἐτίθει

καὶ λιβανωτόν, καὶ θυμιᾶν τοὺς στρατιώτας ἠνάγκαζεν.
 Ἐν Καισαρείᾳ δὲ τῆς Φιλίππου, τῇ νῦν Παναΐδι, ἡ ὑπὸ
τοῦ Χριστοῦ θεραπευθεῖσα αἱμόρρους ἀνδριάντα ἔστησε τῷ δε-
σπότῃ Χριστῷ, καὶ βοτάνη ἐφύετο ὑπὸ τὴν βάσιν τοῦ ἀνδριάντος
πάσης νόσου ἀλεξητήριον. τῇ οὖν βοτάνῃ φθονήσας τὸν ἀνδριάντα
κατάγει ὁ δείλαιος, καὶ ἀντ' αὐτοῦ ξόανον Ἰουλιανοῦ ἵστησι. καὶ
τὸν μὲν τοῦ σωτῆρος ἀνδριάντα οἱ Χριστιανοὶ λαβόντες εἰς ἐκκλη-
σίαν ἔθεντο, τὸν δὲ τοῦ Ἰουλιανοῦ πῦρ κατελθὸν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ
ἀνάλωσεν.
 Ἐν δὲ Νικοπόλει τῆς Παλαιστίνης τῇ Ἐμμαοῦς πηγή ἐστι
παντοίων παθῶν ἀνθρώπων τε καὶ κτηνῶν ἴασις· ἐν αὐτῇ γάρ
φασι τὸν κύριον καὶ θεὸν ἡμῶν τοὺς πόδας ἀπονίψασθαι ἐξ ὁδοι-
πορίας. ἐν Ἑρμουπόλει τῆς Θηβαΐδος δένδρον ἵσταται περσέα·
ταύτης φύλλον ἢ κάρφος εἰ λάβοι τις, πρὸς πᾶσαν νόσον ἐστὶν
ἰάσιμος· ὅπερ δένδρον, φασί, κλιθὲν προσεκύνει τῷ Χριστῷ,
ἡνίκα πρὸς Αἴγυπτον ἔφευγε, καὶ σκιὰν αὐτῷ πεποίηκε. καὶ τῇ
μὲν πηγῇ φθονήσας κατέχωσε, τὸ δὲ δένδρον ἔκοψεν. οὗτος ὁ  
μιαρὸς τὴν τοῦ προδρόμου θήκην ἀνοίξας πυρὶ τὰ λείψανα παρα-
δέδωκε καὶ τὴν κόνιν διελίκμησε.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 554, line 8

σιλίδος ὑπεχώρησε, δύο χρόνους μόνον ταύτης ἐπισκοπήσας.

Νεκτάριον ὁ βασιλεὺς καὶ ἡ σύνοδος προχειρίζονται, ἀβάπτιστον
 507

ἕως τότε τυγχάνοντα. προσέθηκε δὲ τῷ συμβόλῳ καὶ τὴν θεο-  

λογίαν τοῦ πνεύματος. ἐξέθετο δὲ καὶ κανόνας ἐν οἷς τῷ θρόνῳ
Κωνσταντινουπόλεως τὰ πρεσβεῖα Ῥώμης ἀπένειμε. τότε καὶ ἡ
κεφαλὴ τοῦ προδρόμου ἐν Κωνσταντινουπόλει ἤχθη, καὶ τὸ σῶμα
τοῦ ἁγίου Παύλου τοῦ ὁμολογητοῦ.
 Τῷ ζʹ ἔτει τούτου Θεοδόσιος ὁ Αὔγουστος Ὁνώριον υἱὸν
αὐτοῦ τὸν ἐκ Πλακίλλης ὕπατον ἀνέδειξε καὶ πολεμεῖν τῷ τυράννῳ
Μαξίμῳ ηὐτρέπισε.
 Τῷ ηʹ ἔτει ἐν Παλαιστίνῃ, ἐν κώμῃ Ἐμμαοῦς λεγομένῃ,
παιδίον ἐγεννήθη τέλειον ἀπὸ ὀμφαλοῦ καὶ ἄνω διῃρημένον, ὃ
εἶχε δύο στήθη, δύο κεφαλάς, καὶ ἕκαστον τὰς αἰσθήσεις εἶχε.
τὸ ἓν ἤσθιε καὶ ἔπινε, τὸ δὲ ἕτερον οὐχί· τὸ ἓν ἐκάθευδε, καὶ τὸ
ἕτερον ἐγρηγόρει. ἔστι δ' ὅτε καὶ συνέπαιζον πρὸς ἄλληλα, καὶ
ἔκλαιον ἀμφότερα, καὶ ἔτυπτον ἄλληλα. ἔζησαν δὲ ἔτη δύο, καὶ
τὸ μὲν ἓν ἀπέθανε, τὸ δὲ ἕτερον μετὰ τέσσαρας ἡμέρας ἐτελεύ-
τησεν.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 628, line 15

Ζήνωνος. καὶ τοὺς ἐνδημοῦντας ἐπισκόπους συναγαγὼν τὰ ἐν

Χαλκηδόνι καλῶς δογματισθέντα ἐγγράφως ἐβεβαίωσε. Θευδέ-
ριχος δὲ ὁ Ἄφρος διάκονον ἔχων ὀρθόδοξον, πάνυ ἀγαπώμενον
ὑπ' αὐτοῦ, μεταθέμενον δὲ εἰς ἀρειανισμὸν χαριζόμενον Θευδε-
ρίχῳ ἀρειανίζοντι, ἀπέτεμε ξίφει, εἰπών “εἰ τῷ θεῷ τὴν πίστιν
οὐκ ἐφύλαξας, ἐμοὶ πῶς φυλάξεις;”
 Τῷ ιʹ καὶ ιαʹ ἔτει γέγονε πάλιν Σαρακηνῶν ἐπιδρομὴ ἔν τε
Φοινίκῃ καὶ Συρίᾳ, καὶ οἱ Βούλγαροι τῷ Ἰλλυρικῷ καὶ τῇ Θρᾴκῃ
ἐπιτρέχουσι.
 Τῷ ιβʹ ἔτει σπένδεται πρὸς Ἀρέθαν Ἀναστάσιος, καὶ
λοιπὸν πᾶσα ἡ Παλαιστίνη καὶ Ἀρραβία καὶ Φοινίκη πολλῆς
γαλήνης καὶ εἰρήνης ἀπήλαυον. ἐν Νεοκαισαρείᾳ δὲ μέλλοντος
γίνεσθαι σεισμοῦ στρατιώτης ὁδεύων εἶδε δύο στρατιώτας ἐπ'
αὐτὸν ἰόντας, καὶ ὄπισθεν ἄλλον κράξαντα “φυλάξατε τὸν οἶκον
ἐν ᾧ ἡ θήκη Γρηγορίου ἐστί.” γενομένου δὲ τοῦ σεισμοῦ τὸ
πλεῖστον μέρος τῆς πόλεως ἐπτώθη, πλὴν τοῦ ναοῦ τοῦ ἁγίου
Γρηγορίου.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 646, line 22

βασιλέως φιλοτιμιῶν, καὶ ὧν ἐξ ἰδίων οἱ πολῖται ᾠκοδόμησαν,

πάντα κατέπεσον. ἀπέθανον δὲ ἐν τῇ πτώσει ταύτῃ καὶ χιλιάδες
 508

τέσσαρες λαοῦ καὶ ωοʹ ἄνδρες. οἱ δὲ σωθέντες ἔφυγον εἰς τὰς

ἄλλας πόλεις. γέγονε δὲ καὶ χειμὼν μέγας καὶ βαρύτατος, ὡς
λιτανεύειν πάντας ἀνυποδέτους μετ' ὀδυρμῶν πυκνῶν. ἐφάνη δέ
τινι θεοσεβεῖ ἀνθρώπῳ ἐν ὁράματι εἰπεῖν πᾶσιν ἵνα ἐπιγράψωσιν
εἰς τὰ ὑπέρθυρα αὐτῶν “Χριστὸς μεθ' ἡμῶν, στῆτε.” καὶ τού-
του γενομένου ἔστη ἡ ὀργὴ τοῦ θεοῦ. καὶ πάλιν ὁ βασιλεὺς καὶ ἡ
Αὐγοῦστα πολλὰ ἐδωρήσαντο χρήματα εἰς ἀνακαινισμὸν τῆς Ἀν-
τιόχου πόλεως, καὶ μετωνόμασαν αὐτὴν Θεούπολιν.
 Τούτῳ τῷ ἔτει Σαμαρῖται καὶ Ἰουδαῖοι ἐν Παλαιστίνῃ βα-
σιλέα τινὰ Ἰουλιανὸν ἔστεψαν, καὶ κατὰ Χριστιανῶν ὅπλα κινή-  
σαντες ἁρπαγὰς καὶ φόνους καὶ ἐμπρησμοὺς εἰργάσαντο· οὓς ὁ
θεὸς παρέδωκεν εἰς χεῖρας Ἰουστινιανοῦ, καὶ πάντας ἀφανίσας
τὸν Ἰουλιανὸν ἀπεκεφάλισε. καὶ μετὰ τὸν διωγμὸν τῶν Ἑλλήνων
καὶ πάσης αἱρέσεως, καὶ μετὰ τὸ τεθῆναι δόγμα ἑλληνίζοντας μὴ
πολιτεύεσθαι ἢ αἱρετικούς, εἰ μὴ μόνους τοὺς ὀρθοδόξους Χρι-
στιανούς, προθεσμίαν δίδωσι τοῖς τοιούτοις εἰς ἐπιστροφὴν τριῶν
μηνῶν.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 652, line 15

αὐτὸν φιλοτιμησάμενος ὁ βασιλεὺς καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, ποιήσας

τε αὐτὸν στρατηλάτην τοῦ Ἰλλυρικοῦ, ἀπέλυσεν αὐτόν. καὶ ἐν
τῷ παραγενέσθαι αὐτὸν εἰς τὸ Ἰλλυρικὸν ἐξῆλθε κατ' αὐτοῦ
πλῆθος Βουλγάρων. καὶ τούτους παντελῶς ἐκνικήσας τὴν κρείτ-
τονα αἰχμαλωσίαν εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀποστέλλει· οὓς ὁ βα-
σιλεὺς εἰς Ἀρμενίαν καὶ εἰς Λαζικὴν καὶ ἐν λοιποῖς ἔθνεσι κατέ-
σπειρεν. ἔκτοτε βαθεῖα εἰρήνη ἐν τῇ Θρᾴκῃ γέγονε, μηκέτι τολ-
μώντων τῶν Οὕννων περᾶσαι τὸν Δάνουβιν.
 Τῷ ιδʹ ἔτει Χοσρόης ὁ τῶν Περσῶν βασιλεὺς τετάρτην εἰς-
βολὴν εἰς τὴν Ῥωμαίων γῆν ἐποιήσατο. ἐλθὼν δὲ εἰς τὴν Κομα-
γηνῶν χώραν κατὰ Παλαιστίνης καὶ Ἱεροσολύμων διενοεῖτο χω-
ρεῖν. Ἰουστινιανὸς δὲ τοῦτο μαθὼν Βελισάριον αὖθις ἐκ τῶν
ἑσπερίων ἐληλυθότα κατ' αὐτοῦ ἔπεμψεν. ὁ δὲ ἵπποις δημοσίοις
ἐπιβὰς τάχει πολλῷ εἰς τὴν Εὐφρατησίαν ἀφίκετο. ἀκούσας δὲ
τοὺς τῆς ἀνατολῆς φύλακας καὶ τοὺς στρατηγοὺς ἐν ταῖς πόλεσι
καταφυγόντας εἶναι, καὶ αὐτὸν ἐπὶ παραφυλακὴν προσκαλουμένων
Ἱεραπόλεως, λίαν τούτους ὁ Βελισάριος κατεμέμψατο, καὶ γρά-
φει οὐ δίκαιον εἶναι μίαν πόλιν φυλάττειν καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἀφιέ-
ναι ἐπὶ τὴν τῶν Ῥωμαίων χώραν μετὰ ἀδικίας βαδίζειν καὶ τὰς
τῆς βασιλείας πόλεις λυμαίνεσθαι. “εὖ γὰρ ἴστε ὅτι τὸ μετ' ἀρε-  
τῆς ἀπολωλέναι τοῦ σεσῶσθαι ἀμαχητὶ δυσκλεῶς ἄμεινον·
 509

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 659, line 8

στάβλου πολλοὺς ἐφόνευσε καὶ ἄλλους ἐκύλλωσε. τῷ δὲ Ἀπριλ-

λίῳ μηνὶ ἱππικοῦ γενομένου συμβολὴ τῶν δήμων πάλιν ἐγένετο,
καὶ πολλοὶ ἀπέθανον, καὶ οἶκοι καὶ ἐργαστήρια διηρπάγησαν. τῷ  
δὲ Ἰουνίῳ μηνὶ κηʹ γέγονε τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ τῶν ἁγίων ἀπο-
στόλων καὶ ἡ κατάθεσις τῶν ἁγίων λειψάνων Ἀνδρέου Λουκᾶ καὶ
Τιμοθέου τῶν ἀποστόλων.
 Τῷ κδʹ ἔτει ἐπέμφθη Ναρσῆς ὁ κουβικουλάριος εἰς Ῥώμην
πολεμῆσαι τοῖς Γότθοις· μετὰ γὰρ τὸ κρατῆσαι αὐτὴν Βελισάριον,
πάλιν ἐπανέστησαν οἱ Γότθοι καὶ ἐκράτησαν αὐτήν. τῇ δὲ θʹ
τοῦ Ἰουλίου μηνὸς ἐγένετο σεισμὸς φοβερὸς ἐν πάσῃ τῇ Παλαι-
στίνῃ καὶ Ἀραβίᾳ καὶ Μεσοποταμίᾳ καὶ Συρίᾳ καὶ Φοινίκῃ, καὶ
ἔπαθον πόλεις πολλαί, καὶ ἀπέθανον ἀνθρώπων πλήθη πολλά.
ἐν δὲ τῇ πόλει Βότρυος ἀπεσπάσθη ἐκ τοῦ παρακειμένου τῇ θα-
λάσσῃ ὄρους τοῦ λεγομένου Λιθοπροσώπου μέρος πολύ, καὶ εἰς-
ήχθη εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἀπετέλεσε λιμένα μέγαν, ὡς εἰσέρχε-
σθαι ἐν αὐτῷ πλοῖα πολλὰ παμμεγέθη· πρὸ γὰρ τούτου οὐκ εἶχε
λιμένα. ἔφυγε δὲ ἡ θάλασσα εἰς τὸ πέλαγος μίλιον ἕν, καὶ πάλιν
τῇ τοῦ θεοῦ κελεύσει ἀποκατέστη. τῷ Αὐγούστῳ μηνὶ ἦλθον
ἐπινίκια ἀπὸ Ῥώμης τοῦ Ναρσῆ, ὡς ὅτι ἔσφαξαν οἱ Ῥωμαῖοι τὸν
ῥῆγα Τώτιλαν καὶ ἔλαβον τὴν Ῥώμην.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 674, line 18

χρέος ἑκατονταπλάσιον, καὶ οὐδένα πρός σε λόγον ἔχω περὶ τού-

του.” πάντων οὖν τῶν ἀκουσάντων καταπλαγέντων σφόδρα, καὶ
ἐπὶ πολὺ κραζόντων τὸ κύριε ἐλέησον, ἐκέλευσεν ὁ ἐπίσκοπος τὸ
τοῦ φιλοσόφου ἰδιόχειρον τηρεῖσθαι ἐν τῷ σκευοφυλακίῳ.
 Τῷ κζʹ ἔτει, μηνὶ Αὐγούστῳ ιεʹ, γέγονε σεισμὸς μέγας, ὡς
πεσεῖν πολλοὺς οἴκους καὶ ἐκκλησίας καὶ λοετρὰ καὶ τὰ τείχη μά-
λιστα τῆς χρυσῆς πόρτης· καὶ πολλοὶ ἀπέθανον. οὗτος ὁ σεισμὸς
παγκόσμιος γέγονεν, ὥστε πᾶσαν τὴν οἰκουμένην σχεδὸν πτωθῆ-
ναι, καὶ τὴν θάλασσαν ἀναρριχάναι μίλια δύο, καὶ πολλὰ πλοῖα
ἀπολέσθαι ἐν τῇ τοῦ ὕδατος ἀναχαιτίσει. καὶ ἐν μὲν τῇ Ἀραβίᾳ
καὶ Παλαιστίνῃ καὶ Μεσοποταμίᾳ καὶ Ἀντιοχείᾳ κατεπτώθησαν
πόλεις πολλαὶ καὶ κῶμαι, καὶ συνελήφθησαν ἀνθρώπων πλήθη καὶ
ἀλόγων, πέπτωκε δὲ καὶ τῆς Νικομηδείας μέρος πολύ, καὶ ἐπε-
κράτησεν ὁ σεισμὸς ἡμέρας μʹ. γίνεται δὲ ἡ μνήμη τοῦ σεισμοῦ
τούτου κατ' ἔτος ἐν τῷ Κάμπῳ λιτανεύοντος τοῦ λαοῦ.
 510

 Τῷ κηʹ ἔτει, μηνὶ Ἰουλίῳ, ἐν τῇ συνάξει τοῦ ὄρους γέγονε  

σεισμὸς μέγας. καὶ τῇ ιθʹ ἐγένοντο βρονταὶ καὶ ἀστραπαὶ φοβε-
ραὶ καὶ ἄνεμος λὶψ μέγας, ὡς πεσεῖν τὸν σταυρὸν τὸν ἱστάμενον
ἔσωθεν τῆς χρυσῆς πόρτης.
 Τῷ κθʹ ἔτει ἐστασίασαν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται ἐν Και-
σαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης, καὶ πολλοὺς Χριστιανοὺς ἀνεῖλον,

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 675, line 5

καὶ Παλαιστίνῃ καὶ Μεσοποταμίᾳ καὶ Ἀντιοχείᾳ κατεπτώθησαν

πόλεις πολλαὶ καὶ κῶμαι, καὶ συνελήφθησαν ἀνθρώπων πλήθη καὶ
ἀλόγων, πέπτωκε δὲ καὶ τῆς Νικομηδείας μέρος πολύ, καὶ ἐπε-
κράτησεν ὁ σεισμὸς ἡμέρας μʹ. γίνεται δὲ ἡ μνήμη τοῦ σεισμοῦ
τούτου κατ' ἔτος ἐν τῷ Κάμπῳ λιτανεύοντος τοῦ λαοῦ.
 Τῷ κηʹ ἔτει, μηνὶ Ἰουλίῳ, ἐν τῇ συνάξει τοῦ ὄρους γέγονε  
σεισμὸς μέγας. καὶ τῇ ιθʹ ἐγένοντο βρονταὶ καὶ ἀστραπαὶ φοβε-
ραὶ καὶ ἄνεμος λὶψ μέγας, ὡς πεσεῖν τὸν σταυρὸν τὸν ἱστάμενον
ἔσωθεν τῆς χρυσῆς πόρτης.
 Τῷ κθʹ ἔτει ἐστασίασαν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ Σαμαρεῖται ἐν Και-
σαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης, καὶ πολλοὺς Χριστιανοὺς ἀνεῖλον, καὶ
τὴν ὑπόστασιν αὐτῶν διήρπασαν· οὓς ὁ βασιλεὺς δι' Ἀδάμαντος
ἐφούλκισε καὶ ἀπεκεφάλισε, καὶ ἄλλους ἐξώρισε, πάντας δὲ
ἠφάνισε.
 Τῷ λʹ ἔτει ἐφάνη πῦρ ἐν τῷ οὐρανῷ ὡς λόγχη, ἀπὸ ἄρκτου
ἕως δυσμῶν.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 711, line 18

σαν τὴν Μεσοποταμίαν καὶ Συρίαν, αἰχμαλωσίαν λαβόντες ἧς

οὐκ ἦν ἀριθμός. τοῦ πατριάρχου Κυριακοῦ τελευτήσαντος χει-
ροτονεῖται Θωμᾶς διάκονος καὶ σακελλάριος τῆς μεγάλης ἐκκλη-
σίας.
 Τῷ εʹ ἔτει πολλοὺς φίλους τοῦ Μαυρικίου ὁ τύραννος ἀπέ-
κτεινε καὶ πυρὶ παρέδωκε, τὴν δὲ Κωνσταντῖναν σὺν ταῖς τρισὶ
θυγατράσιν αὐτῆς ἐν τῷ μόλῳ Εὐτροπίου, ἔνθα καὶ Μαυρίκιος
ἀνῃρέθη, ξίφει ἀπέτεμε, καὶ ἄλλους μὲν τῶν ἐνδόξων τοῦ παλα-
τίου πολλούς, τῶν δὲ κατωτέρω ἀναριθμήτους. τῷ δ' αὐτῷ
χρόνῳ οἱ Πέρσαι τὸν Εὐφράτην διαβάντες πᾶσαν τὴν Συρίαν καὶ
Παλαιστίνην καὶ Φοινίκην ᾐχμαλώτευσαν.
 Τῷ ϛʹ ἔτει Κρίσπος ὁ πατρίκιος μὴ φέρων ὁρᾶν τοὺς ἀδί-
κους φόνους καὶ τὰ δεινὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Φωκᾶ γινόμενα, γράφει
 511

πρὸς Ἡράκλειον τὸν πατρίκιον καὶ στρατηγὸν Ἀφρικῆς, ὅπως

ἀποστείλῃ Ἡράκλειον τὸν υἱὸν αὐτοῦ καὶ Νικήτην τὸν υἱὸν Γρη-
γορᾶ πατρίκιον, τὸν ὑποστράτηγον αὐτοῦ, ὅπως ἔλθωσι κατὰ  
τοῦ τυράννου· ἤκουε γὰρ κατ' αὐτοῦ μελετωμένην παρ' αὐτῶν
ἀνταρσίαν.
 Τῷ ζʹ ἔτει οἱ Πέρσαι ἐξῆλθον σὺν τῷ Καρδαρίχᾳ καὶ παρέ-
λαβον Ἀρμενίαν καὶ Καππαδοκίαν, ἔτρεψαν δὲ καὶ τοὺς Ῥω-
μαίους. παρέλαβον δὲ καὶ τὴν Γαλατίαν καὶ Παφλαγονίαν, καὶ

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 715, line 8

τριάρχου. τῷ δ' αὐτῷ ἔτει ἐπεστράτευσαν Σαρακηνοὶ κατὰ Συ-

ρίας, καὶ λυμηνάμενοι χωρία ἱκανὰ ὑπέστρεψαν.
 Τῷ δ' ἔτει παρέλαβον οἱ Πέρσαι τὴν Δαμασκὸν καὶ ᾐχμα-  
λώτευσαν αὐτήν. ὁ δὲ Ἡράκλειος πρεσβείαν πρὸς Χοσρόην ἀπέ-
στειλε, φήσας αὐτῷ παύσασθαι τοῦ ἐκχέειν αἵματα ἀνθρώπων
ἀνηλεῶς, καὶ ὁρίσαι καὶ λαμβάνειν πάκτα. ὁ δὲ οὐδένα λόγον
τούτων ἐποιήσατο. τῷ δ' αὐτῷ ἔτει Ἡράκλειος ἔγημε Μαρτῖναν,
καὶ ἀνηγόρευσεν αὐτὴν Αὐγοῦσταν, στέψαντος αὐτὴν Σεργίου τοῦ
πατριάρχου.
 Τῷ εʹ ἔτει παρέλαβον οἱ Πέρσαι τὸν Ἰορδάνην καὶ τὴν Πα-
λαιστίνην καὶ τὴν ἁγίαν πόλιν πολέμῳ, καὶ ἀπέκτειναν ἐν αὐτῇ
διὰ χειρῶν τῶν Ἰουδαίων, ὡς φασί τινες, μυριάδας θʹ· αὐτοὶ
γὰρ ὠνούμενοι τοὺς Χριστιανούς, καθ' ἕκαστος ηὐπόρει, ἀπέκτει-
νον αὐτούς. Ζαχαρίαν δὲ τὸν πατριάρχην Ἱεροσολύμων καὶ τὰ
τίμια ξύλα λαβόντες σὺν αἰχμαλωσίᾳ πολλῇ ἐν Περσίδι ἀπή-
γαγον. τῷ αὐτῷ ἔτει ἐτέχθη τῷ βασιλεῖ ἀπὸ Μαρτίνας Κων-
σταντῖνος ἕτερος, καὶ ἐβαπτίσθη ἐν Βλαχέρναις ὑπὸ Σεργίου πα-
τριάρχου.
 Τῷ ϛʹ ἔτει παρέλαβον οἱ Πέρσαι πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον καὶ
Ἀλεξάνδρειαν καὶ Λιβύην καὶ ἕως Αἰθιοπίας, καὶ λαβόντες αἰχμα-
λωσίαν πολλὴν καὶ λάφυρα καὶ χρήματα ὑπέστρεψαν.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 735, line 4

τοὺς δὲ υἱοὺς αὐτοῦ καὶ τὰ λοιπὰ τέκνα αὐτοῦ ἐνώπιον αὐτοῦ

κατέσφαξε. μεθ' ἡμέρας δὲ ιεʹ καὶ αὐτὸν τόξοις ἀνεῖλε. τότε
γράφει Σιρόης πρὸς Ἡράκλειον τὴν τοῦ μιαροῦ Χοσρόου ἀναίρε-
σιν, καὶ εἰρήνην ἀειπαγῆ πρὸς αὐτὸν ποιησάμενος πάντας τοὺς ἐν
Περσίδι αἰχμαλώτους ἀπέδωκεν αὐτῷ σὺν τῷ πατριάρχῃ Ζαχα-
 512

ρίᾳ καὶ τοῖς τιμίοις ξύλοις τοῖς ἐξ Ἱεροσολύμων ληφθεῖσιν ὑπὸ

Σαρβαραζᾶ.  
 Τῷ ιηʹ ἔτει, εἰρήνης γενομένης μεταξὺ Ῥωμαίων καὶ Περ-
σῶν, ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς Θεόδωρον τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ μετὰ
γραμμάτων Σιρόῃ τῷ βασιλεῖ Περσῶν καὶ ἀνθρώπων αὐτοῦ,
ὅπως τοὺς ἐν Ἐδέσῃ καὶ Παλαιστίνῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς πόλεσι Πέρ-
σας μετ' εἰρήνης ἀποστρέψωσιν ἐν Περσίδι καὶ ἀβλαβῶς παρέλ-
θωσι τὴν τῶν Ῥωμαίων γῆν. μυστικὸν δέ τι ἐνταῦθα θεωρεῖται·
τὴν γὰρ κτίσιν πᾶσαν ὁ θεὸς ἐν ἓξ ἡμέραις ἐποίησε καὶ τῇ ζʹ ἀνε-
παύσατο, καὶ ὁ βασιλεὺς ἐν ἓξ ἔτεσι τὴν Περσίδα καταπολεμήσας
τῷ ζʹ εἰρήνευσε, καὶ μετὰ χαρᾶς τὴν Κωνσταντινούπολιν κατα-
λαμβάνει. ὁ δὲ λαὸς τῆς πόλεως, μετὰ τοῦ βασιλέως Κωνσταν-
τίνου τοῦ υἱοῦ τοῦ Ἡρακλείου καὶ τοῦ πατριάρχου Σεργίου, μετὰ
κλάδων ἐλαιῶν καὶ λαμπάδων τοῦτον ὑποδεξάμενοι εὐχαριστοῦν-
τες τῷ θεῷ εἰς τὰ βασίλεια εἰσήγαγον.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 737, line 19

χειροτονεῖται πάπας ἀντ' αὐτοῦ. ἐν Κωνσταντινουπόλει δὲ Παῦ-

λος χειροτονεῖται, καὶ αὐτὸς αἱρετικός. ἐπὶ αὐτοῦ Θεοδώρου τοῦ
πάπα Ῥώμης τὰ κατὰ Πύρρον ἐν Ῥώμῃ γενόμενα καὶ τὸν ἅγιον
Μάξιμον καὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, καὶ Μαρτῖνον τὸν ἁγιώτατον
πάπαν Ῥώμης, τὸν μετὰ Ἰωάννην γενόμενον καὶ ἐν Χερσῶνι ἐξο-
ρισθέντα, ἐπράχθησαν. τοῦτον Ἀγάθων διαδεξάμενος τὸ μονο-
θέλητον ἀποκηρύττει. οὕτω τότε ὑπό τε τῶν βασιλέων καὶ τῶν
δυσσεβῶν ἱερέων τῆς ἐκκλησίας ταραττομένης, ἀνέστη ὁ ἐρημικὸς
Ἀμαλὴκ τύπτων ἡμᾶς τὸν τοῦ Χριστοῦ λαόν, καὶ γίνεται πρώτη
πτῶσις τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στρατοῦ ἡ κατὰ τοῦ Γαβιθὰν καὶ Ἰερμου-
χάμ, καὶ ἡ ἄθεσμος αἱματεκχυσία, μεθ' ἣν ἡ Παλαιστινῶν καὶ
Καισαρέων καὶ Ἱεροσολυμιτῶν ἅλωσις, εἶτα ὁ Αἰγύπτιος ὄλεθρος,
καὶ καθεξῆς ἡ τῶν μεσογείων καὶ νήσων καὶ πάσης Ῥωμανίας
αἰχμαλωσία, καὶ ἡ ἐν Φοινίκῃ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στρατοῦ καὶ στόλου
ἀπώλεια, καὶ πάντων τῶν Χριστιανῶν λαῶν καὶ τόπων ἐρημώσεις,  
αἵτινες οὐκ ἐπαύσαντο ἄχρις ἂν ὁ τῆς ἐκκλησίας διώκτης ἐν Σικε-
λίᾳ κακῶν ἀνῃρέθη ἐν τῷ βαλανείῳ τῆς Δάφνης.
 Τῷ καʹ ἔτει ἀπεβίω Μωάμεδ ὁ τῶν Σαρακηνῶν ἀρχηγὸς
ψευδοπροφήτης, προχειρισάμενος Ἀβουβάχαρ τὸν συγγενῆ αὐτοῦ.
οἱ δὲ πεπλανημένοι Ἑβραῖοι ἐν ἀρχῇ τῆς παρουσίας αὐτοῦ ἐνόμι-
σαν αὐτὸν εἶναι τὸν παρ' αὐτοῖς προσδοκώμενον Χριστόν,

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 739, line 3

 513

ἀπόγονος παρὰ πάντων αὐτῶν ἀναγορεύεται. οὗτος οὖν γεννᾷ

υἱοὺς δύο, Μούδαρον καὶ Ῥαβίαν. ὁ δὲ Μούδαρος τίκτει Κού-
σαρον καὶ Καΐτον καὶ Θεμίνην καὶ Ἀσσαδὸν καὶ ἄλλους τινὰς
ἀνωνύμους, οἳ τὴν Μαδιὰμ καὶ τὴν ἔρημον κληρωσάμενοι ἐκτηνο-
τρόφουν ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες· εἰσὶ δὲ καὶ οἱ ἐνδότεροι αὐτῶν
ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Ἰεκτάν, οἱ λεγόμενοι Ἀμανῖται, τουτέστιν Ὁμη-
ρῖται, οἳ καὶ ἔμποροι. ἀπόρου δὲ ὄντος τοῦ Μωάμεδ, εἰσῆλθε
πρός τινα γυναῖκα πλουσίαν συγγενίδα αὐτοῦ, ὀνόματι Χαδιχᾶ,  
μισθωτὸς ἐπὶ τῷ καμηλεύειν καὶ πραγματεύεσθαι. κατ' ὀλίγον
δὲ παρρησιασάμενος ὑπεισῆλθε τῇ γυναικὶ χήρᾳ οὔσῃ, καὶ ἔλαβεν
αὐτὴν γυναῖκα. ἐρχόμενος δὲ ἐν Παλαιστίνῃ συνανεστρέφετο
Ἰουδαίοις καὶ Χριστιανοῖς, καὶ ἐθήρα ἐξ αὐτῶν τινὰ γραφικά.
ἐπεὶ δὲ δαιμονιῶν ἦν, ἐνόσησε δὲ καὶ ἐπιληψίαν, ἐθεράπευε τὴν
γυναῖκα λυπουμένην σφόδρα ὅτι ἦν εὐγενὴς καὶ ὅτι συνήφθη τοι-
ούτῳ ἀπόρῳ καὶ δαιμονιῶντι, λέγων “ἀγγέλου ὀπτασίαν λεγομένου
Γαβριὴλ θεωρῶ καὶ πίπτω.” αὕτη δὲ ἔχουσα μοναχὸν διὰ κακο-
πιστίαν ἐξόριστον ἐκεῖσε ὄντα, φίλον αὐτῆς, ἀνήγγειλεν αὐτῷ
πάντα καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἀγγέλου· κἀκεῖνος θέλων πληροφορῆσαι
αὐτὴν εἶπεν ὅτι ἀληθῶς λέγει· οὗτος γὰρ ἄγγελος πέμπεται πρὸς
πάντα προφήτην. καὶ αὐτὴ πιστεύσασα τῷ λόγῳ τοῦ ψευδαββᾶ
ἐκήρυξε καὶ ἄλλαις γυναιξὶν ὁμοφύλοις αὐτῆς,

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 746, line 8

ἀναγορεύουσιν βασιλέα. ἐν τούτοις ὑποχωροῦσιν οἱ περὶ τὸν σα-

κελλάριον, καὶ οἱ Σαρακηνοὶ εὑρόντες ἄδειαν συμβάλλουσι μετὰ
Βαάνους πόλεμον καὶ ἡττῶσιν αὐτόν· ἀνέμου γὰρ πνεύσαντος  
βιαίου νότου κατὰ Ῥωμαίων, καὶ μὴ δυναμένων τοὺς ἐχθροὺς
ἀντωπῆσαι διὰ τὸν πολὺν κονιορτόν, δεινῶς τρέπονται, καὶ ῥίπτον-
τες ἑαυτοὺς εἰς τοὺς στενωποὺς τοῦ ποταμοῦ Ἰερμοχθᾶ διεφθά-
ρησαν αἱ τεσσαράκοντα χιλιάδες. παρέλαβον δὲ καὶ τὴν Δαμα-
σκὸν καὶ τὰς χώρας τῆς Φοινίκης, καὶ οἰκίζονται ἐκεῖ. εἶτα στρα-
τεύονται κατ' Αἰγύπτου, καὶ λαβόντες καὶ αὐτὴν κατοικοῦσιν ἐν
αὐτῇ.
 Τῷ κϛʹ ἔτει στρατεύει Οὔμαρος κατὰ Παλαιστίνης, καὶ
παραλαμβάνει λόγοις τὴν ἁγίαν πόλιν Σωφρονίου πατριάρχου ὄν-
τος. εἰσελθὼν δὲ Οὔμαρος εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν τριχίνοις ἐκ κα-
μήλου ἐνδύμασιν ἠμφιεσμένος ἐρρυπωμένοις, ὑπόκρισίν τε Σατα-
νικὴν ἐνδεικνύμενος, τὸν ναὸν ἐζήτει τῶν Ἰουδαίων, ὃν ᾠκοδόμησε
Σολομῶν, προσκυνητήριον ποιῆσαι τῆς αὐτοῦ βλασφημίας. τοῦ-
τον ἰδὼν Σωφρόνιος ἔφη “ἐπ' ἀληθείας τοῦτό ἐστι τὸ βδέλυγμα
 514

τῆς ἐρημώσεως, ἑστὼς ἐν τόπῳ ἁγίῳ,” πολλοῖς τε δάκρυσι τοὺς

Χριστιανοὺς ἀπωδύρετο. παρεκάλεσεν οὖν αὐτὸν λαβεῖν σινδόνα
καὶ ἐνδύσασθαι· ὁ δὲ οὐκ ἠνέσχετο. μόγις οὖν ἐπείσθη,

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 751, line 13

ἀναιροῦνται οἱ τρεῖς ἀμηράδες καὶ πλῆθος πολὺ ἐξ αὐτῶν. ἐξ-

ῆλθε δὲ καὶ ὁ εἷς ἀμηρᾶς ὁ Χάλεβος, ὃν λέγουσιν μάχαιραν τοῦ
θεοῦ. ἦσαν δέ τινες τῶν πλησίον Ἀράβων λαμβάνοντες παρὰ τῷ
βασιλεῖ Ῥωμαίων ῥόγαν πρὸς τὸ φυλάττειν τὰ στόμια τῆς ἐρήμου.
ἐν αὐτῷ δὲ τῷ καιρῷ ἐλθόντες οὐκ ἔλαβον τὴν ῥόγαν, ἀλλ' ἐδιώ-
χθησαν. λυπηθέντες δὲ ἀπῆλθον πρὸς τοὺς ὁμοφύλους, καὶ
ὡδήγησαν αὐτοὺς ἐπὶ τὴν χώραν Γάζης, στόμιον οὖσαν τῆς ἐρή-
μου κατὰ τὸ Σίναιον ὄρος, πλουσίαν σφόδρα. οἳ καὶ παρέλαβον
τὴν Ἤραν καὶ πᾶσαν τὴν χώραν Γάζης. ἐλθὼν δὲ Σέργιος ἀπὸ
Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης σὺν ὀλίγοις στρατιώταις κτείνεται
πρῶτος σὺν τῷ στρατῷ. οἱ δὲ λαβόντες αἰχμαλωσίαν πολλὴν
ὑπέστρεψαν.
 Τῷ κζʹ ἔτει ἦλθεν Ἰωάννης ὁ Κατζᾶς, ἐπίτροπος Ὀσροη-
νῆς, πρὸς Ἰὰδ εἰς Χαλκηδόνα, καὶ ἐστοίχησε διδόναι αὐτῷ δέκα
μυριάδας νομισμάτων πρὸς τὸ μὴ περᾶσαι τὸν Εὐφράτην μήτε
εἰρηνικῶς μήτε πολεμικῶς. Ἡράκλειος δὲ τοῦτο μαθὼν ὡς ἄνευ
εἰδήσεως αὐτοῦ τοῦτο πεποίηκε, τοῦτον ἐξώρισε καὶ ἀντ' αὐτοῦ
Πτολεμαῖον στρατηγὸν ἔπεμψε.
 Τῷ κηʹ ἔτει παρέλαβον οἱ Ἄραβες τὴν Ἀντιόχειαν, καὶ  
ἐπέμφθη Μαβίας ὑπὸ Οὐμάρου στρατηγὸς καὶ ἀμηρᾶς πάσης τῆς

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 1, p. 753, line 21

τιμηθῆναι· ὃ καὶ διετιμήθη λίτρας οʹ. τελευτᾷ δὲ Κωνσταντῖνος

φαρμακευθεὶς ὑπὸ Μαρτίνης τῆς αὐτοῦ μητρυιᾶς καὶ Πύρρου
πατριάρχου· καὶ τίθεται τὸ σῶμα αὐτοῦ ἐν τῷ ἡρῴῳ τῶν ἁγίων
ἀποστόλων. γυνὴ δὲ τούτου Ἀναστασία, ἥτις μετὰ τελευτὴν
συνετάφη τῷ ἰδίῳ ἀνδρί.
 Βασιλεύει δὲ Ἡρακλωνᾶς σὺν μητρὶ Μαρτίνῃ μῆνας ϛʹ. οὗ-
τος προσήγαγεν εἰς τὴν ἁγίαν Σοφίαν τὸ στέμμα ὅπερ ἀφείλετο
Κωνσταντῖνος ἐκ τοῦ μνημείου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, δοὺς καὶ ἑκά-
στῳ στρατευομένῳ λεγάτον, νομίσματα τρία, ὑπὲρ Κωνσταντίνου
ἀδελφοῦ αὐτοῦ. τούτῳ τῷ ἔτει παραλαμβάνει Μαβίας Καισά-
ρειαν τῆς Παλαιστίνης μετὰ ἑπτὰ ἔτη τῆς πολιορκίας αὐτῆς, καὶ
κτείνει ἐν αὐτῇ Ῥωμαίων χιλιάδας ἑπτά. τούτῳ τῷ ἔτει ἀπώσατο
 515

ἡ σύγκλητος Ἡρακλωνᾶν ἅμα Μαρτίνῃ τῇ μητρὶ αὐτοῦ καὶ Βα-  

λεντίνῳ, καὶ γλωσσοκοπήσαντες Μαρτῖναν καὶ ῥινοκοπήσαντες
Ἡρακλωνᾶν ἐξώρισαν ἀμφοτέρους. καὶ ἀνεβίβασαν Κώνσταντα
τὸν υἱὸν Κωνσταντίνου, ἔγγονον Ἡρακλείου, ἐπὶ τὴν ἀρχήν, ὃς
ἐκράτησεν ἔτη κζʹ. ὁ δὲ Ἡρακλωνᾶς οὐκ ἐτάφη βασιλικῶς, ἀλλὰ
διωχθεὶς ἐκ τῆς βασιλείας καὶ ἰδιωτεύων ἐτάφη ἐν τῷ μοναστηρίῳ
σὺν τῇ μητρὶ Μαρτίνᾳ. Πύρρου δὲ ἐκβληθέντος χειροτονεῖται
πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Παῦλος πρεσβύτερος καὶ οἰκονό-
μος, ἐπισκοπήσας ἔτη ιβʹ.

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 2, p. 7, line 17

Χριστιανῶν συνεχώρησε χειροτονηθῆναι Θεοφύλακτον πρεσβύτε-

ρον Ἐδεσηνὸν πατριάρχην Ἀντιοχείας, κοιμηθέντος Στεφάνου.
καὶ τοῦτον γράμμασι καθολικῶς τιμᾶσθαι παρὰ τῶν Ἀράβων
προσέταξε.
 Τῷ εʹ ἔτει ἄδειαν εὑρὼν ὁ Κοπρώνυμος ἐν τῇ ἀνατολῇ ὡς
τῶν Ἀράβων πρὸς ἀλλήλους μαχομένων, Γερμανίκειαν παραλαμ-
βάνει καὶ ἐπιστρατεύει Δουλιχίᾳ καὶ Ἀσσυρίᾳ. προσελάβετο δὲ
καὶ τοὺς πρὸς μητρὸς συγγενεῖς, καὶ ἐν Βυζαντίῳ μετῴκισε, σὺν
αὐτοῖς δὲ καὶ πολλοὺς Σύρους μονοφυσίτας. γέγονε δὲ ἀπὸ ιʹ Αὐ-
γούστου ἕως ιεʹ σκότος ὁμιχλῶδες.
 Τῷ ϛʹ ἔτει ἐγένετο σεισμὸς μέγας ἐν Παλαιστίνῃ καὶ ἐν τῷ
Ἰορδάνῃ καὶ ἐν πάσῃ τῇ Συρίᾳ, μηνὶ Ἰανουαρίῳ εἰς τὴν ιηʹ, ὥρᾳ
δʹ. καὶ ἀναρίθμητοι μυριάδες τεθνήκασιν, ἐκκλησίαι τε καὶ μο-
ναστήρια πεπτώκασι, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν ἔρημον τῆς ἁγίας
πόλεως. τῷ αὐτῷ ἔτει λοιμώδης θάνατος ἀπὸ Σικελίας καὶ Κα-
λαβρίας ἀρξάμενος οἷόν τι πῦρ ἐπινεμόμενον ἐπὶ τὴν Μονεμβα-
σίαν καὶ Ἑλλάδα καὶ τὰς παρακειμένας νήσους ἦλθε δι' ὅλης τῆς  
ιδʹ ἰνδικτιῶνος. τῇ δὲ ιεʹ ἤρξαντο ἐν τῇ βασιλίδι πόλει αἴφνης
ἀοράτως γίνεσθαι ἔν τε τοῖς τῶν ἀνθρώπων ἱματίοις καὶ ἐν τοῖς
τῶν ἐκκλησιῶν ἐπίπλοις σταυρία ἐλαιώδη πλεῖστα. ἐγένετο οὖν
ἐντεῦθεν τοῖς ἀνθρώποις λύπη καὶ ἀθυμία πολλὴ τῇ τοῦ τοιούτου

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 2, p. 132, line 2

διαστῆσαι καὶ μὴ τοσοῦτον πλῆθος ὁμοῦ διάγειν. καὶ ἐπείπερ

εἰς τρεῖς μυριάδας τὸ πᾶν ἐκορυφοῦτο τῶν Περσῶν πλῆθος, κα-
λῶς σκεψάμενος ἑκάστῳ θέματι χιλιάδας ἐξαπέστειλε δύο, ὑπὸ
χεῖρα τελεῖν προστάξας τοῖς ἐν αὐτῷ στρατηγοῦσιν. αὕτη ἡ αἰτία
 516

ὑπόπτους τε τοὺς Πέρσας ἐποίησε, καὶ μετ' οὐ πολὺ τὸν Θεό-

φοβον ἐξήγαγε τῆς ζωῆς. ἐγένετο δέ τις καὶ δευτέρα αἰτία, ἣν
ὁ λόγος δηλώσει κατὰ τὸν οἰκεῖον καιρόν.
 Ὁ δ' ἀμερμουμνῆς τοσοῦτον ἐτρώθη τὴν ψυχὴν ἐπὶ τῇ
καταλύσει τῆς ἐκπορθηθείσης πατρίδος αὐτοῦ, ὡς πανταχοῦ θε-  
σπίσαι πᾶσαν ἡλικίαν ἔκ τε Βαβυλωνίας καὶ Φοινίκης καὶ Παλαι-
στίνης καὶ κοίλης Συρίας, ἔτι δὲ καὶ τῆς πορρωτέρω Λιβύης
ἀθροίζεσθαι. πάντα δὲ τὸν στρατευόμενον σὺν αὐτῷ γράφειν ἐπὶ
τῆς οἰκείας ἀσπίδος Ἀμώριον ἐκέλευσε, τὴν κατ' αὐτοῦ ὁρμὴν
αἰνιττόμενος. συνήχθη γοῦν αὐτῷ πᾶς ὁ στρατὸς ἀνὰ τὴν Ταρσόν.
ἐπεξῄει δὲ καὶ ὁ Θεόφιλος κατὰ τὸ Δορύλαιον, τριῶν ἡμερῶν
ὁδὸν Ἀμωρίου ἀπέχον. πολλῶν οὖν συμβουλευόντων μετοικίσαι
τὸν ἐν Ἀμωρίῳ οἰκοῦντα λαὸν καὶ ὑπενδοῦναι τῇ ἀσχέτῳ φορᾷ
τῶν Σαρακηνῶν, τοῦτο μὲν ἄδοξον ἐδόκει τῷ Θεοφίλῳ καὶ ἄναν-
δρον, καλὸν δὲ καὶ πρὸς ἀνδρίαν εὔοδον τὸ μᾶλλον ἐποχυρῶσαι
αὐτὸ καὶ στρατηγοῦ γενναίου διασῶσαι βουλῇ. ἐξαπέστειλε γοῦν
Ἀέτιον τὸν πατρίκιον καὶ τῶν ἀνατολικῶν στρατηγόν,

Γεώργιος Κεδρηνός. Compendium historiarum Vol. 2, p. 443, line 13

σπεύδοντα ἐξουσίαν ὑπερόριον ἀνὰ τὸ Στενὸν τίθησιν, ἀφελόμενος

καὶ τὰ πλείω τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ὡς μὴ κεχορηγημένην ἔχων ὕλην
φθάσαι τι δρᾶσαι τῶν ἀνηκέστων· αὐτὸς δὲ τῆς ἐξ αὐτοῦ μονω-
θεὶς συμβουλῆς, καὶ φίλων δεόμενος καὶ συνεργῶν ἐν ταῖς περι-
στάσεσι, τότε γνησίως τὸν Ῥωμανὸν προσεδέξατο, ἄνδρα εἰδὼς
ἐντρεχῆ καὶ δραστήριον καὶ τὰ πολεμικὰ ἱκανώτατον.
 Βάρδας δὲ ὁ Φωκᾶς ὡς τὴν τοῦ Σκληροῦ ἐπάνοδον προσαγ-
γελθεῖσαν ἐπύθετο, γράμματά τε ἐκπέμπει αὐτὰ ἐκεῖνα δηλοῦντα
τὰ ἐκείνῳ πρὸς τρόπου, καὶ ὅρκοις ἐπιστοῦτο τὰς ὑποσχέσεις,
“εἰ τῶν ἠλπισμένων τύχωμεν” λέγων, “σὺ μὲν ἄρξεις Ἀντιοχείας
καὶ Φοινίκης καὶ Κοίλης Συρίας καὶ Παλαιστίνης καὶ Μεσοποτα-
μίας, ἐγὼ δὲ ἄρχων ἔσομαι τῆς βασιλίδος αὐτῆς καὶ τῶν ὑπολοί-
πων ἐθνῶν.” δεξάμενος δὲ περιχαρῶς ὁ Σκληρὸς τοὺς λόγους,
καὶ τοῖς ὅρκοις θαρρήσας, ἄπεισιν ἐν Καππαδοκίᾳ πρὸς τὸν Φω-
κᾶν ὡς τάχα πληρώσων τὴν κοινοπραγίαν. ἐκεῖνος δὲ τοῦτον
ἔνδον τῆς σαγήνης λαβὼν ἀπαμφιέννυσί τε τὰ τῆς βασιλείας πα-
ράσημα καὶ εἰς τὸ φρούριον τὸ Τυροποιὸν ἐκπέμπει, φρουρὰν
οὐκ ἀγεννῆ περιστήσας αὐτῷ. αὐτὸς δὲ μέρος τοῦ στρατοῦ παρα-
σχὼν Καλοκυρῷ πατρικίῳ τῷ Δελφηνᾷ ἐκπέμπει κατὰ τὴν ἀντί-
πορθμον τῇ βασιλίδι Χρυσόπολιν. τὸ δὲ λοιπὸν ἅπαν τῆς στρα-  
τιᾶς ἄγων μεθ' ἑαυτοῦ κάτεισιν εἰς Ἄβυδον,
 517

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum (3020: 001)“Ioannis Cinnami epitome rerum ab Ioanne et
Alexio Comnenis gestarum”, Ed. Meineke, A.Bonn: Weber, 1836;
Corpus scriptorum historiae Byzantinae.P. 18, line 6

ἠφίεσαν, τὰ δὲ ταῖς ἐμπροσθίοις αὐτῶν ξυλίναις πελάζοντα κίοσιν

ἐνεπίπρων αὐτίκα. τοῦτο πολλάκις γινόμενον εἰς ἀθυμίαν ἐνῆγε
τὸν βασιλέα. ὀψὲ γοῦν ἀλύοντι προσελθὼν Ἰσαάκιος “ἀλλὰ ἄγε
ὦ πάτερ πλίνθοις” ἔφη “περιειλῆφθαι κέλευε τὰ ξυλώματα” οὗ  
γεγονότος οὐκ ἔτι ταῖς συχναῖς προσβολαῖς οἱ ἔνδον ἀντέχειν δεδυνη-
μένοι τὰς πύλας ἀναπετάσαντες τὸν Ῥωμαίων εἰσεδέχοντο στρατηγόν.
 8. Ἀνάζαρβος μὲν οὖν τοῦτον τὸν τρόπον ὑπὸ Ῥωμαίους ἐγέ-
νετο. Ῥαϊμοῦνδος δὲ καὶ Βαλδουῖνος, ὃς Μαραυσίου κατ' ἐκεῖ-
νον τὸν χρόνον ἡγεμονεύων ἦν, ἕως μὲν οὔπω ἐπὶ θύραις ὁ κίνδυ-
νος ἵστατο, στράτευμα ἀγείραντες ἱκανὸν ἐπὶ Παλαιστίνην ἠπεί-
γοντο τὸν τῇδε ῥῆγα τοῦ κινδύνου ἐξαιρησόμενοι. Σαρακηνοὶ γὰρ
οἳ Παλαιστίνοις προσοικοῦσι πολέμῳ περιγεγονότες αὐτοῦ, ἐς τὸ
Μουντάφαρας φρούριον ἀνασωθέντα ἐπολιόρκουν. ἐπεὶ δὲ βασι-
λεὺς Ἀνάζαρβον ἤδη παραστησάμενος ἐπὶ τὸ Βακᾶ ἐχώρει κρης-
φύγετον, δείσαντες περὶ τῇ Ἀντιόχου σπουδῇ καὶ πάλιν ἐπ' ἐκεί-
νην ᾔεσαν. ἐν τούτῳ δὲ καὶ ὁ Ῥωμαίων στρατὸς τὴν Βακᾶ ὑπερ-
θέμενος πολιορκίαν περὶ ποταμὸν ὃς τὴν πόλιν αὐτοῖς παραρρεῖ
τὸν χάρακα ἐπήξατο. Ἀντιοχεῖς δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἄτρεστοι ἦσαν
τειχέων τε καρτερότητι καὶ τῇ ἄλλῃ ἀσφαλείᾳ πιστεύοντες. ὅθεν
καὶ ἐπειδή ποτε τῆς πολιορκίας ἐφ' ἱκανὸν παρατεινομένης τῶν ἐκ

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 18, line 8

τὸν βασιλέα. ὀψὲ γοῦν ἀλύοντι προσελθὼν Ἰσαάκιος “ἀλλὰ ἄγε

ὦ πάτερ πλίνθοις” ἔφη “περιειλῆφθαι κέλευε τὰ ξυλώματα” οὗ  
γεγονότος οὐκ ἔτι ταῖς συχναῖς προσβολαῖς οἱ ἔνδον ἀντέχειν δεδυνη-
μένοι τὰς πύλας ἀναπετάσαντες τὸν Ῥωμαίων εἰσεδέχοντο στρατηγόν.
 8. Ἀνάζαρβος μὲν οὖν τοῦτον τὸν τρόπον ὑπὸ Ῥωμαίους ἐγέ-
νετο. Ῥαϊμοῦνδος δὲ καὶ Βαλδουῖνος, ὃς Μαραυσίου κατ' ἐκεῖ-
νον τὸν χρόνον ἡγεμονεύων ἦν, ἕως μὲν οὔπω ἐπὶ θύραις ὁ κίνδυ-
νος ἵστατο, στράτευμα ἀγείραντες ἱκανὸν ἐπὶ Παλαιστίνην ἠπεί-
γοντο τὸν τῇδε ῥῆγα τοῦ κινδύνου ἐξαιρησόμενοι. Σαρακηνοὶ γὰρ
οἳ Παλαιστίνοις προσοικοῦσι πολέμῳ περιγεγονότες αὐτοῦ, ἐς τὸ
Μουντάφαρας φρούριον ἀνασωθέντα ἐπολιόρκουν. ἐπεὶ δὲ βασι-
 518

λεὺς Ἀνάζαρβον ἤδη παραστησάμενος ἐπὶ τὸ Βακᾶ ἐχώρει κρης-

φύγετον, δείσαντες περὶ τῇ Ἀντιόχου σπουδῇ καὶ πάλιν ἐπ' ἐκεί-
νην ᾔεσαν. ἐν τούτῳ δὲ καὶ ὁ Ῥωμαίων στρατὸς τὴν Βακᾶ ὑπερ-
θέμενος πολιορκίαν περὶ ποταμὸν ὃς τὴν πόλιν αὐτοῖς παραρρεῖ
τὸν χάρακα ἐπήξατο. Ἀντιοχεῖς δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἄτρεστοι ἦσαν
τειχέων τε καρτερότητι καὶ τῇ ἄλλῃ ἀσφαλείᾳ πιστεύοντες. ὅθεν
καὶ ἐπειδή ποτε τῆς πολιορκίας ἐφ' ἱκανὸν παρατεινομένης τῶν ἐκ
καταλόγου τινές, ὁποῖα ἐν πολλῷ στρατεύματι γίνεσθαι εἴωθεν,
ἐς τοὺς πρὸ τῆς πόλεως ἐκδραμόντες κήπους ἐδρέποντο

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 25, line 16

τε τὸ τραῦμα ἐνταῦθα διετείνετο καὶ τοῦ λοιποῦ μηδὲν ὄγκου καὶ

φλεγμονῆς πέρι δεινὸν ὑφορᾶσθαι. ἀλλ' ἄρτι πρὸς ὕπνον κατέ-
δαρθεν ἀριστήσας, καὶ ὀδύναι δριμεῖαι ἀνέβαινον αἴφνης καὶ ὄγ-
κος ἀνίστατο τῆς χειρός. συνῄει τε πᾶς ὁ τῶν ἰατρῶν κύκλος
καὶ ἀγὼν προὔκειτο περὶ τοῦ πρακτέου. τοῖς μὲν οὖν τέμνειν
ἐδόκει τὸν ὄγκον, τοὺς δὲ τὸ ἀπέπαντον ἐδυσώπει καὶ ἄλλως μα-
λάσσεσθαι τοῦτο προὐτρέποντο. ἀλλ' ἔδει γὰρ ὡς ἔοικε γενέσθαι
κακῶς, ἐκράτει τῆς χειρουργίας ἡ ψῆφος. τμηθέντος γοῦν ὄγ-
κος ἀνέβαινε μείζων, καὶ ἡ χεὶρ ὠργανοῦτο. καὶ ὁ βασιλεὺς ἐλ-
πίσιν ἤδη θανάτου τὴν ψυχὴν κατασείεσθαι ἤρχετο, καὶ μάλισθ'
ὅτι μηδὲ πέρατι τὸν σκοπὸν ἔδωκε, ὃν περὶ τῆς ἐς Παλαιστίνην
ἐπιδημίας πάλαι ὠδινήσας ἔφθη. οὗ δὴ ἕνεκα καὶ εἴκοσι ταλάν-
των ἀπὸ χρυσοῦ λυχνίαν εἰργασμένος ἔτυχεν, ἀνάθημα τῷ τῇδε
ναῷ κατασκευαζόμενος. ἐπειδὴ γοῦν ἐν ἀμηχάνοις ἦν, μοναχόν
τινα ἐκ Παμφυλίας ἄνδρα μεταπεμψάμενος ἱερὸν παννύχῳ δεήσει
τὸ θεῖον ἱλάσκεσθαι ἠξίου. τὸν δὲ τῇ δεήσει προσεσχηκότα φω-
νῶν ἀκοῦσαι λέγεται ᾀδόντων τινῶν. ὡράθη ὁ λυχνὸς μετηρμέ-  
νος καὶ θεῖος νεανίας καταστέλλων τὸν θόρυβον αὐτῶν τῆς ψυ-
χῆς. τοῦτο μὲν δὴ τοιοῦτον· βασιλεὺς δὲ αἰσθόμενος ἤδη ἐν
κακοῖς ἑαυτοῦ γεγονότος παρεῖναι τοὺς ἐν τέλει κελεύσας καὶ ὅσον
ἐν μεγιστᾶσι καὶ στρατηγοῖς καὶ ἄλλως ἀπόβλεπτον ἦν,

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 67, line 8

στρατῷ κατὰ κράτος ἡττήθη· ἦν δὲ τῆς πρεσβείας ὁ νοῦς τοιοῦ-

τος· Πρακανάν τε πόλιν ἀπεδίδοσαν βασιλεῖ καὶ ὅσα ἄλλα Ῥω-
μαίους ἀφελόμενοι ἔφθασαν. οὕτω τε εἰρηναῖα τὸ λοιπὸν Πέρ-  
σαις τε καὶ Ῥωμαίοις ἔσεσθαι ὡμολόγουν. ἃ προσηκάμενος βα-
 519

σιλεὺς τὸν πόλεμον λύσας ἐπὶ Βυζάντιον ἦλθεν.

 12. Ἐντεῦθεν τὰ ἐξ ἑσπέρας ἀρχὴν ἔσχε. Κελτοὶ γὰρ καὶ
Γερμανοὶ καὶ τὸ Γαλατῶν ἔθνος καὶ ὅσα τὴν παλαιὰν ἀμφινέ-
μονται Ῥώμην, Βρίττιοί τε καὶ Βρετανοὶ καὶ ἅπαν ἁπλῶς τὸ
ἑσπέριον ἐκεκίνητο κράτος, λόγῳ μὲν τῷ προχείρῳ ὡς ἐξ Εὐρώπης
ἐπὶ τὴν Ἀσίαν διαβήσονται Πέρσαις τε μαχησόμενοι τοῖς παρὰ πό-
δας καὶ τὸν ἐν Παλαιστίνῃ καταληψόμενοι νεὼν τόπους τε τοὺς
ἱεροὺς ἱστορήσοντες, τῇ γε μὴν ἀληθείᾳ ὡς τήν τε χώραν Ῥω-
μαίων ἐξ ἐφόδου καθέξοντες καὶ τὰ ἐν ποσὶ καταστρέψοντες. ἦν
δὲ αὐτοῖς ἡ στρατιὰ ἀριθμοῦ κρείσσων. βασιλεὺς δὲ ἐπειδὴ ἄγχι-
στα τῶν Οὐννικῶν ὁρίων γεγονέναι ἐπύθετο τούτους, πρέσβεις
ἔστελλε, Δημήτριόν τέ τινα Μακρεμβολίτην καὶ Ἀλέξανδρον ἄν-
δρα Ἰταλὸν μὲν τὸ γένος Γραβίνης δὲ πόλεως Ἰταλικῆς κόμητα γε-
γονότα, πρός τε τοῦ Σικελίας τυράννου ἅμα πλείοσιν ἄλλοις τῆς
τε ἀρχῆς ἀποβιβασθέντα καὶ βασιλεῖ διὰ τοῦτο αὐτόμολον γεγο-
νότα. ἐκέλευε δὲ τῆς τε γνώμης ἀποπειράσασθαι σφῶν, καὶ εἴγε
μὴ ἐπὶ τῷ πονηρῷ Ῥωμαίων ἥκουσιν, ὅρκοις τὸ πρᾶγμα βεβαιοῦν.

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 68, line 16

ἔσται. εἰ δὲ καὶ σὺν ἐπιορκίᾳ τὸν κατ' αὐτῶν διαφέρετε πόλε-

μον, πολλῷ δὴ χαλεπώτερον· θεῷ γὰρ καὶ τῇ Ῥωμαίων ἰσχύϊ πο-
λεμεῖν λείπεται ὑμᾶς. εἰ δὲ καὶ ἀληθίζει τὸ φίλιον ἐν ὑμῖν, καὶ
δόλος οὐδεὶς ὑποκάθηται, ὅρκοις τὸ πρᾶγμα βεβαιώσασιν ἐξέσται
ὡς διὰ φιλίας τῆς βασιλέως μεγάλου ἰέναι γῆς, ὑποδοχῆς τε ἀπο-
λαύοντας εἰς τὸ εἰκὸς καὶ φιλοφροσύνης τῆς ἄλλης.” οἱ πρέσβεις
μὲν τοσαῦτα εἶπον· οἱ δὲ συνῄεσαν γὰρ ἐς ταὐτὸν παρὰ τὴν Κορ-
ράδου τοῦ Ἀλαμανῶν ῥηγὸς σκηνὴν ἅτε τὰ πρεσβεῖα τῶν ἀνὰ τὴν
ἑσπερίαν λῆξιν λαχόντος ἐθνῶν, ἐπὶ κακῷ μὲν τῷ Ῥωμαίων ἥκειν
οὐδαμῆ ἔφασκον, κἂν δεήσοι καὶ ὅρκοις τὸ πρᾶγμα πιστοῦσθαι,
ἑτοιμότατα καὶ τοῦτο ποιήσειν διετείνοντο. ἐπὶ δὲ Παλαιστίνην
αὐτοῖς ὁρᾶν τὴν ὁρμὴν καὶ τοὺς τὴν Ἀσίαν λῃστεύοντας Πέρσας.
δόξαν οὖν οὕτω Ῥωμαίοις καὶ εἰς ἔργον τοὺς λόγους ἐξῆγον ὅσοι τε
ἐς τοὺς ῥῆγας καὶ ὅσοι ἄλλως ἐπίδοξοι τῶν ἐν αὐτοῖς ἦσαν δουκῶν
φημι καὶ κομήτων. ἰδιάζουσαι δὲ ταῦτα ἀρχαὶ καὶ οἷόν τινες διαι-
ρέσεις ἐκ τοῦ τῆς βασιλείας καθιέμεναι ὕψους, γενικωτάτου τινὸς
καὶ ὑπερκειμένου τῶν ἄλλων πράγματος. κόμητα μὲν γὰρ δοὺξ  
ὑπεραναβέβηκε, δοῦκα δὲ αὖ ῥήξ, καὶ ῥῆγα βασιλεύς. καὶ ὑπεί-
κει τὸ καταδεέστερον ἀεὶ φύσει τῷ ἐπέκεινα, πόλεμόν τε συνδια-
φέρει τούτῳ καὶ πείθεται τά γε τοιαῦτα. διὸ καὶ βασιλέα μὲν
ἰμπεράτορα καλεῖν ἔθος Λατίνοις ἐστὶ τὸν ὑπὲρ ἐπέκεινα
 520

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 73, line 16

κατάρχειν πειρῶνται Ἀλαμανοί, ἀντεπεξιέναι σφίσι κατὰ τὸ ἐγχω-

ροῦν. οἳ καὶ ἐπειδὴ πρὸς τῷ χώρῳ ἐγένοντο, τήν τε Ἀλαμανῶν
κατενόουν πληθὺν καὶ ὅπως ποτὲ τάξεως ἢ ἀταξίας τὰ στρατόπεδα
τούτοις ἔχοι ἐπιμελέστατα διεσκοποῦντο. τά τε γοῦν σώματα αὐ-
τοῖς μεγάλα τε ὑπερφυῶς καὶ τεθωρακισμένα ἐς τὸ ἀκριβὲς κατε-
νόουν, καὶ τὴν ἵππον δὲ ἥκιστα δρομικὴν οὖσαν, ἔτι τε ἀταξίᾳ
πολλῇ ἐς τὴν ὁδὸν κεχρημένους ἰδόντες, εὐχείρωτόν τε Ῥωμαίοις
τὴν στρατιὰν αὐτοῖς ἔσεσθαι ὑπειλήφασι σὺν ἐπιστήμῃ συμπλεκο-
μένοις, καὶ ἐπὶ βασιλέα πέμψαντες ταῦτά τε ἐδήλουν καὶ ἀνεπυν-
θάνοντο τὸ πρακτέον. ὁ δὲ τὸ τῶν βαρβάρων καὶ ἔτι εὐλαβού-
μενος πρόσχημα, φημὶ δὴ τὴν ἐπὶ Παλαιστίνην δῆθεν πορείαν,
ᾤκνει διὰ τοῦτο τὴν ἐπιχείρησιν, ἐκδηλότερόν τι νεωτερίσειν αὐ-
τοὺς προσδεχόμενος. βασιλεὺς μὲν οὖν οὕτω γνώμης εἶχεν. οἱ
δὲ βάρβαροι ὁδῷ ἰόντες, ἐπειδὴ ἐς τὰς ἐπὶ Χοιροβάκχων παρῆλ-
θον πεδιάδας (ὑπτιάζει γὰρ ἐνταῦθα ὁ χῶρος καὶ πόαν δαψιλῆ
μάλιστα ἐς τὰς ἵππων παρέχεται νομάς), ἐνταῦθα ηὐλίζοντο.  
ἔνθα τι δυστύχημα λόγου κρεῖσσον αὐτοῖς ξυνενεχθῆναι λέγεται,
ἐξ οὗπερ ἄν τις εἰκότως στοχάσαιτο μηνῖσαι τὸ θεῖον αὐτοῖς, τούς
τε ὅρκους ἠδικηκόσι καὶ πολλῇ τῇ ἐς τοὺς ὁμοθρήσκους αὐτοῖς καὶ
μηδὲν ἠδικηκότας ἀνθρώπους ἀπανθρωπίᾳ κεχρημένοις. ὄμβρου
γὰρ ἐξαισίου καταρραγέντος ἀθρόον οἱ τὸν χῶρον ἐκεῖνον

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 86, line 22

γνούς, οὐκ ἔχων δὲ ὅ τι καὶ δράσειεν οὐ σφόδρα ἐθελούσιος Γερ-

μανοῖς εἵπετο. τότε δ' οὖν ἐπειδὴ καὶ τὰ βασιλέως παρ' αὐ-
τὸν γράμματα ἦλθεν, ἕρμαιον αὐτίκα τὸ πρᾶγμα ἡγησάμενος,
ἐδέξατό τε σὺν ἡδονῇ τοὺς λόγους καὶ θᾶττον ὀπίσω ἐχώρει,
πρὸς Ἑλλησπόντῳ τε γεγονὼς διὰ τοῦ ἐνταῦθα πορθμοῦ ἐπὶ
Θρᾴκην διέβη. ἔνθα τῷ βασιλεῖ διατριβὴν ποιουμένῳ συγγεγο-
νὼς εἶτα ἐπὶ Βυζάντιον ἅμα αὐτῷ ἦλθεν. ἔνθα ἀνέσεις τε αὐ-
τὸν τοῦ λοιποῦ διεδέξαντο καὶ βασίλειοι καταγωγαὶ θέατρά τε
παντοδαπὰ καὶ ἅμιλλαι ἵππων καὶ δεξιώσεις λαμπραί, δι' ὧν
κάμνον αὐτῷ τὸ σῶμα παρεμυθήσατο. καὶ χρήματα κεκομισμέ-
νος ἱκανὰ ἅμα τριήρεσιν ἐπὶ Παλαιστίνην ἀπῄει, Νικηφόρου
τοῦ Δασιώτου πλοός τε αὐτῷ ἡγουμένου καὶ θεραπείας τῆς ἄλ-  
 521

λης προνοοῦντος. ἔνθα καὶ ῥηξὶ τοῖς ἄλλοις ἐλθὼν ἐς ταὐτὸ καὶ
τὰ εἰκότα ἐπὶ τῷ ζωοδόχῳ Χριστοῦ τελέσας τάφῳ, τῶν ἄλλων
ὡς δυνατὰ ἑκάστῳ ἐγεγόνει ἐπὶ τὴν πατρίδα στελλομένων, αὐτὸς
σὺν ναυσὶ ταῖς εἰρημέναις ἐκεῖθεν ἀχθεὶς Θεσσαλονίκῃ προσέσχεν,
ἔνθα τὸ δεύτερον βασιλέα τε εἶδε καὶ λόγων αὖ καὶ ὁμιλίας ἐκοι-
νώνησεν. ὁ δὲ βασιλεὺς τῶν πάλαι προομολογηθέντων ἀνεμί-
μνησκεν αὐτῷ· ἦσαν δὲ ταῦτα, ὅπως Ἰταλίαν εἰς ἔδνον τῇ βα-
σιλίδι ἀνασώσαιτο Εἰρήνῃ, ἣν καὶ αὐτὸς ξυγγενῆ οὖσαν τῷ βα-
σιλεῖ κατηγγύησεν. ὁρκίοις οὖν δευτέροις αὐτός τε καὶ

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 87, line 12

τὰ εἰκότα ἐπὶ τῷ ζωοδόχῳ Χριστοῦ τελέσας τάφῳ, τῶν ἄλλων

ὡς δυνατὰ ἑκάστῳ ἐγεγόνει ἐπὶ τὴν πατρίδα στελλομένων, αὐτὸς
σὺν ναυσὶ ταῖς εἰρημέναις ἐκεῖθεν ἀχθεὶς Θεσσαλονίκῃ προσέσχεν,
ἔνθα τὸ δεύτερον βασιλέα τε εἶδε καὶ λόγων αὖ καὶ ὁμιλίας ἐκοι-
νώνησεν. ὁ δὲ βασιλεὺς τῶν πάλαι προομολογηθέντων ἀνεμί-
μνησκεν αὐτῷ· ἦσαν δὲ ταῦτα, ὅπως Ἰταλίαν εἰς ἔδνον τῇ βα-
σιλίδι ἀνασώσαιτο Εἰρήνῃ, ἣν καὶ αὐτὸς ξυγγενῆ οὖσαν τῷ βα-
σιλεῖ κατηγγύησεν. ὁρκίοις οὖν δευτέροις αὐτός τε καὶ Φρεδερί-
κος τὰ σφίσι δεδογμένα πιστώσαντες τῆς Ῥωμαίων ἀπαλλάττον-
ται γῆς. Κορράδῳ μὲν οὖν ἐνταῦθα τέλος ἔσχον τὰ πράγματα.
τῷ δὲ Γερμανῶν ῥηγὶ ἐκ Παλαιστίνης ἀναγομένῳ σὺν ναυσίν, αἳ
πολλαὶ παρὰ τὰς ἐκεῖ σαλεύουσαι ἀκτὰς μισθοῦ τοῖς βουλομέ-
νοις παρέχονται τὴν περαίωσιν, τοιάδε τινὰ ξυνέπεσε. νῆες Σι-
κελαὶ ἐπὶ καταδρομῇ γῆς Ῥωμαίων ἐξιοῦσαι πρότερον ἐνταῦθά
που τοῦ πελάγους ἐφέροντο. ταύταις Ῥωμαίων στόλος περιτυ-
χών, οὗ ὁ Χουρούπης κατῆρχεν, εἰς χεῖρα ἦλθε. τύχῃ δέ τινι
μαχομένων τῶν στόλων ἀμφοῖν συνέπλεε τούτοις καὶ ὁ ῥήξ.
ἐπικρατεστέρων δὲ τῇ μάχῃ τῶν Ῥωμαίων ἤδη γεγενημένων παρ'
ὀλίγον ἦλθε τοῦ ἁλῶναι καὶ αὐτὸς ἐξ αἰτίας τοιᾶσδε. ἐπειδὴ
ταῖς Σικελῶν καθάπερ εἴρηται ξυνέμιξε ναυσίν, ἐκβὰς τὴν ἑαυ-
τοῦ Σικελικὴν εἰσεπήδησε τριήρην, καὶ εἰ μὴ ταχὺ τοῦ κινδύνου

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 89, line 12

ΒΙΒΛΙΟΝ Γ.

1. Ῥογέριος ἦν τις ἀνήρ, ἐς κόμητας μὲν τὸ πρῶτον τελῶν,

 522

δραστήριος δὲ ἄλλως καὶ ῥέκτης ἀνὴρ δεινός τε πράγματα ῥά-

ψαι καὶ τὰ καθεστῶτα κινῆσαι δεξιός. οὗτος Γιλιέλμῳ τῷ Λογ-
γιβαρδίας δουκί, ὑφ' ὃν ἐτέτακτο, ἐς Παλαιστίνην ἀπαίροντι
χρήματα δεδανεικὼς τὴν Λογγιβαρδίας ἀρχὴν τούτου δὴ ἕνεκα
ἐνεχυρασθεῖσαν αὐτῷ ἔσχε, τὸν Ῥώμης τε ἀρχιερέα τρόπῳ τῷ
ῥηθησομένῳ βιασάμενος ῥὴξ παρ' αὐτοῦ προκεχείριστο. ἐπειδὴ
γὰρ Λογγιβαρδίαν πρὸς Ῥογερίου ἔχεσθαι ὁ τῷ τηνικάδε τὸν Ῥώ-
μης διέπων ἤκουσε θρόνον, ἤσχαλλεν ἐπὶ τῷ τολμήματι, ἐκκλη-  
σίᾳ τῇ αὑτοῦ φάσκων προσήκειν ἀνέκαθεν αὐτήν. ἐφ' οἷς ὁ
Λουτήρης δεινοπαθήσας, οὐκ ἀνασχόμενος εἰ τὸ πάπα περι-
φρονοῖτο ἀξίωμα, στρατῷ μεγάλῳ εἰς Λογγιβαρδίαν ἐμβάλλει·
μέρος τε οὐκ ἐλάχιστον Ῥογέριον ἀφελόμενος ἐγγὺς ἤδη ἐγένετο
τοῦ καὶ συμπάσης αὐτὸν ἀπελάσαι τῆς χώρας, εἰ μὴ Ῥογέριος
Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis
gestarum P. 126, line 10

τἀληθὲς ἔγνω, σὺν ἐκπλήξει τὸν σκοπὸν ἀνειπεῖν.  

 17. Τοῦτον δὴ τὸν ἀγῶνα πρὸς Ἡρακλείᾳ ποτὲ τῇ Μυσῶν
γυμναζομένου βασιλέως, τετύχηκε τὸν Ἀνδρονίκου τοῦ σεβαστο-
κράτορος παῖδα Ἰωάννην, περικαλλῆ τινα νεανίαν καὶ ἀγαλματίαν,
ἄντικρυς Ἰταλικοῦ τινος δόρατος προσβολῇ θάτερον πηρωθῆναι
τοῖν ὀφθαλμοῖν. ὅθεν καὶ παραμυθεῖσθαι αὐτῷ τὸ δυστύχημα
θέλων πρωτοβεστίαρχόν τε προὐβέβλητο καὶ ἐς τὸ τῶν πρωτοσεβά-
στων ἀνεβίβασεν ἀξίωμα. τοῦτο, φασί, μεγάλα τῆς Ἀνδρονίκου
καθίκετο ψυχῆς. ὠδίνων τοίνυν ἐξ ἐκείνου καὶ δολώσεις ἀεὶ ἐπι-
νοῶν, ὁπότε μὲν προσεχῶς ἐπὶ τῆς Κιλίκων ἐστράτευε γῆς, ῥῆγά
τε τὸν Παλαιστίνης καὶ τῶν Περσῶν ὑπεποιεῖτο σουλτάν· τὴν
Ναϊσοῦ δὲ καὶ Βρανιτζόβης ὥσπερ εἴρηται ἀρχὴν πιστευθείς,
γράμμασι τῷ Παιόνων ὑπισχνεῖτο ῥηγί, εἴ γε βουλομένῳ ἐπιθέσθαι
τυραννίδι συλλήψοιτο τῆς ἐγχειρήσεως αὐτῷ, ἐπειδὰν δὲ τοῦ ἐφε-
τοῦ τύχῃ Βρανιτζόβης τε αὐτῷ καὶ Ναϊσοῦ ὑπεκστήσεσθαι πόλεως.
ὅπως μέντοι μὴ ἔκπυστα ταῦτα γεγονότα ὑπαίτιον αὐτὸν τοῦ λοι-
ποῦ καταστήσωνται, ἔγνω ἑτέραν τραπέσθαι. ἐδήλου τοίνυν βα-
σιλεῖ βούλεσθαι τῶν κατὰ Παιονίαν τινὰς δυναστῶν φιλίως αὐτῷ
προσφέρεσθαι ἀρξαμένους δόλῳ ὑπελθὼν ὑπὸ τὴν ἑαυτοῦ ῥᾳδίως
θεῖναι παλάμην. βασιλεὺς δὲ ξυνίει μὲν τοῦ δόλου· ἔφθη γὰρ ἤδη
καὶ εἰς χεῖρας αὐτῷ τὰ γράμματα ἐλθεῖν, δι' ὧν Ἀνδρόνικος τῷ

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 135, line 6
 523

1. Φρεδερίκος ὁ Κορράδου τοῦ Ἀλαμανῶν ἄρξαντος ἀδελφι-

δοῦς, οὗπερ ἱκανῶς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεμνήσθημεν λόγοις,
Κορράδου τὸ χρεὼν ἀναπλήσαντος αὐτὸς τὴν ἀρχὴν ἔσχεν. Οὗτος
ἐπειδή ποτε λόγον εὐγενείας πέρι ποιούμενος (ἦν γὰρ αὐτῷ περὶ
πλείστου γυναικὶ ξυνοικήσοντι τὴν εὐγενῆ μάλιστα ἐκ πασῶν ἑλέ-  
σθαι) Μαρίαν τὴν Ἰσαακίου τοῦ σεβαστοκράτορος θυγατέρα γέ-
νει τε καὶ περιουσίᾳ κάλλους διάφορον οὖσαν ἐν Βυζαντίῳ τρέφε-
σθαι ἤκουσεν, ἥλω αὐτίκα τῆς κόρης καὶ πρέσβεις ἐς βασιλέα πέμ-
ψας ᾐτεῖτο πρὸς γάμον αὐτῷ κατεγγυηθῆναι ταύτην, πάντα ποιή-
σειν ἐπαγγελλόμενος ὁπόσα Κορράδος τε ὁ θεῖος καὶ αὐτός, ὁπη-
νίκα Παλαιστίνης ἀνέστρεφον, ἐπὶ τῇ Ἰταλίας κατακτήσει Ῥω-
μαίοις ὑπηρετήσειν ὑπέσχοντο. ἡ μὲν Φρεδερίκου πρεσβεία ἐν
τούτοις ἦν. βασιλεὺς δὲ τοὺς λόγους ἀποδεξάμενος πρέσβεις καὶ
αὐτὸς ἐπὶ Φρεδερίκον ἔπεμψεν ἐμπεδοῦν τὰ δεδογμένα κελεύσας.
ἀλλ' ἐκεῖνοι, ἐπειδήπερ εἰς λόγους ἦλθον αὐτῷ, μηδὲν ὑγιὲς βεβουλεῦ-
σθαι τὸν ἄνδρα διαγνόντες ἄπρακτοι ἐκεῖθεν ἀπηλλάττοντο, δευ-
τέρᾳ πρεσβείᾳ πρὸς βασιλέα χρῆσθαι αὐτὸν ἀναπείσαντες. ἧς
καὶ αὐτῆς τῷ βασιλεῖ ἀποψηφισθείσης, ἄνδρες τῶν ἐπὶ δόξης
ἐσαῦθις ἐστέλλοντο, Μιχαήλ τε ὁ Παλαιολόγος καὶ Ἰωάννης ὁ
Δούκας, ἄμφω εἰς τὸ τῶν σεβαστῶν ἀξίωμα ἥκοντε· ἐν οἷς ἦν
καὶ Ἀλέξανδρος, Γραβίνης μὲν πόλεως ἄρξας Ἰταλικῆς,

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 180, line 4

σιν ἐπιγεγονός, ὃ δὴ τῷ ἱππείῳ ἐπισκήπτειν εἴωθε γένει, ἰσχυρῶς

αὐτοὺς ἐπίεζεν. ὡς δὲ αὐτὸς μὲν τὰ ἐπὶ Σελευκείας ἐξῆλθε πεδία,
τὸ δὲ στράτευμα οὐ παρῆν ὥσπερ ἐκέλευε (παρημέλητο γὰρ τοῦτο
πρὸς τοῦ Ἀλεξίου), ἐφ' ἕτερόν τι ἐτράπετο, σθένει παντὶ τὸν
Τερόζην καταλήψεσθαι προθυμούμενος. Ἀλέξιον μὲν πρόσθεν
ἔπεμψεν, εἴ πως Τερόζην αὐτῷ συμπλακέντα ἐνταῦθα ἐπισχεῖν δυ-
νηθῇ, ὁ δὲ κατὰ νώτου τούτῳ ἐχώρει οὐ πλείους πεντακοσίων ἐπα-  
γόμενος ἀνδρῶν ὁπλιτῶν, καὶ τάχα ἂν ἥλωτό τε ὁ τύραννος καὶ
ὑπὸ χερσὶν ἐγένετο Ῥωμαϊκαῖς, εἰ μὴ τύχη τις αὐτὸν ἐξ ἀπροσδο-
κήτου διεσώσατο. τῶν γάρ τις προσαιτούντων, οἳ πολλοὶ τῶν
Λατίνων γένους ἐπὶ Παλαιστίνην ἰόντες ὄρη τε καὶ δρυμὰ περιτρέ-
χουσιν ἀλῆται, καὶ οὐδὲν ὅ,τι τῷ πλήθει λείπουσιν ἄστειπτον, τῷ
βασιλεῖ περιτυχὼν στατῆρά τε ἐξ αὐτοῦ κεκομισμένος χρυσοῦ τὴν
ταχίστην ἐπὶ τὸν Τερόζην ἦλθε καὶ αὐτῷ τὴν βασιλέως ὅσον οὐκ
ἤδη ἐπήγγελλεν ἄφιξιν. ταῦτα ἐκεῖνος ἀκούσας καταπέπληκτο μέν,
ὡς τὸ εἰκός, τὸν μέντοι λόγον πρὸς οὐδένα τῶν ἁπάντων ἐξενεγ-
 524

κὼν ὅτι μὴ Θωμᾶν τε καὶ Κόρκην, ἄνδρας εὔνους αὐτῷ, φυγὰς

ἄλλοτε ἄλλῃ φερόμενος ἐξέτρεχε πανταχοῦ. βασιλεὺς δὲ τῇ ὑστε-
ραίᾳ ἐς τὴν Κιλίκων εἰσελάσας αὐτὸν μὲν εὗρεν οὐδαμοῦ, τὸ ἐν
Λάμῳ δὲ φρούριον ἀμαχητὶ παρεστήσατο ἐρυμνὸν μάλιστα ὄν.
εἶτα Κίστραμον καὶ Ἀνάζαρβον πόλιν εἷλε περιφανῆ.

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 183, line 12

θεὶς δ' ὕστερον παρελθεῖν τὸν πρίγκιπα ἐκέλευσεν. εἰσελθόντι δὲ

τρόπῳ τῷ εἰρημένῳ ἐπικαμφθεὶς ἀφῆκεν αὐτῷ τὸ ἐμπαροίνημα,
ὅρκοις ἄλλα τε πολλὰ πιστωσαμένῳ, ὅσα δηλονότι βασιλεῖ βουλο-
μένῳ ἐτύγχανε καὶ δὴ καὶ ἀρχιερέα ἐκ Βυζαντίου εἰς Ἀντιόχειαν
κατὰ ἔθος πέμπεσθαι τὸ παλαιόν. ὅτε δὴ καὶ θαῦμα κατεῖχε τοὺς
ὅσοι τηνικάδε ἐτύγχανον πρέσβεις ἐνταῦθα παρατυχόντες τῶν κατὰ
τὴν Ἀσίαν ἐθνῶν, Χωρασμίων τε καὶ Σουσίων καὶ Ἐκβατάνων,
Μηδικῆς τε τῆς ἁπάσης καὶ Βαβυλῶνος, ὧν δὴ τὸν ἄρχοντα μέ-
γαν ἐκεῖνοι κλεΐζουσι σουλτάν, Νουραδίν τε τοῦ Βερροιαίου σα-
τράπου καὶ Ἰαγουπασᾶν τοῦ Περσῶν φυλάρχου, καὶ Ἀβασγῶν
καὶ Ἰβήρων, ἔτι δὲ καὶ Παλαιστινῶν καὶ Ἀρμενίων τῶν ἐπέκεινα
Ἰσαύρων.
 19. Ταῦτα μὲν οὖν τῇδε ἐπράσσετο. Βαλδουῖνος δὲ ὁ
Παλαιστίνης ῥὴξ ἐπὶ βασιλέα πέμψας ᾐτεῖτο συγγενέσθαι αὐτῷ
περὶ μεγάλων τινῶν ὥσπερ ἔλεγε κοινωνήσων. ἦν δὲ σκῆψις τὸ
πρᾶγμα. τῇ γὰρ Ἀντιοχείας ἐποφθαλμίζων ἀρχῇ ἐν γειτόνων αὐ-
τῷ καθεστώσῃ, οὐκ ἔχων ὅπως ἂν αὐτῆς τεύξοιτο, ἐπειδὴ μηκέτι
τὰ κατὰ Ῥενάλδον ἔμαθε, ξυνεβούλευε βασιλεῖ μηδόλως τούτου
μεθίεσθαι, ὡς ἢ ἐκ ποδῶν ἐκείνου γεγενημένου Ἀντιοχεῦσιν ἅτε
δι' αὐτὸν σεσωσμένοις ὅσα καὶ δούλοις αὐτὸς χρήσαιτο, ἢ καὶ
περὶ ἀμφοῖν βασιλείαν παραιτησαμένοις οὐδὲν ἧττον αὐτοῖς  

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 183, line 15

μένῳ ἐτύγχανε καὶ δὴ καὶ ἀρχιερέα ἐκ Βυζαντίου εἰς Ἀντιόχειαν

κατὰ ἔθος πέμπεσθαι τὸ παλαιόν. ὅτε δὴ καὶ θαῦμα κατεῖχε τοὺς
ὅσοι τηνικάδε ἐτύγχανον πρέσβεις ἐνταῦθα παρατυχόντες τῶν κατὰ
τὴν Ἀσίαν ἐθνῶν, Χωρασμίων τε καὶ Σουσίων καὶ Ἐκβατάνων,
Μηδικῆς τε τῆς ἁπάσης καὶ Βαβυλῶνος, ὧν δὴ τὸν ἄρχοντα μέ-
γαν ἐκεῖνοι κλεΐζουσι σουλτάν, Νουραδίν τε τοῦ Βερροιαίου σα-
τράπου καὶ Ἰαγουπασᾶν τοῦ Περσῶν φυλάρχου, καὶ Ἀβασγῶν
 525

καὶ Ἰβήρων, ἔτι δὲ καὶ Παλαιστινῶν καὶ Ἀρμενίων τῶν ἐπέκεινα

Ἰσαύρων.
 19. Ταῦτα μὲν οὖν τῇδε ἐπράσσετο. Βαλδουῖνος δὲ ὁ
Παλαιστίνης ῥὴξ ἐπὶ βασιλέα πέμψας ᾐτεῖτο συγγενέσθαι αὐτῷ
περὶ μεγάλων τινῶν ὥσπερ ἔλεγε κοινωνήσων. ἦν δὲ σκῆψις τὸ
πρᾶγμα. τῇ γὰρ Ἀντιοχείας ἐποφθαλμίζων ἀρχῇ ἐν γειτόνων αὐ-
τῷ καθεστώσῃ, οὐκ ἔχων ὅπως ἂν αὐτῆς τεύξοιτο, ἐπειδὴ μηκέτι
τὰ κατὰ Ῥενάλδον ἔμαθε, ξυνεβούλευε βασιλεῖ μηδόλως τούτου
μεθίεσθαι, ὡς ἢ ἐκ ποδῶν ἐκείνου γεγενημένου Ἀντιοχεῦσιν ἅτε
δι' αὐτὸν σεσωσμένοις ὅσα καὶ δούλοις αὐτὸς χρήσαιτο, ἢ καὶ
περὶ ἀμφοῖν βασιλείαν παραιτησαμένοις οὐδὲν ἧττον αὐτοῖς  
ἐπιτάττειν. ταῦτα βουλευσάμενος ἐν Ἀντιοχείᾳ παραγίνεται, εἰς
λόγους τε Ἀντιοχεῦσι καταστὰς ὑπεμίμνησκέ τε ἐπίτηδες αὐτούς,
ὅπως ἐπὶ τῷ αὐτοῖς ξυνοίσοντι ἐνταῦθα Παλαιστίνης ἀφίκοιτο καὶ

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 184, line 3

Παλαιστίνης ῥὴξ ἐπὶ βασιλέα πέμψας ᾐτεῖτο συγγενέσθαι αὐτῷ

περὶ μεγάλων τινῶν ὥσπερ ἔλεγε κοινωνήσων. ἦν δὲ σκῆψις τὸ
πρᾶγμα. τῇ γὰρ Ἀντιοχείας ἐποφθαλμίζων ἀρχῇ ἐν γειτόνων αὐ-
τῷ καθεστώσῃ, οὐκ ἔχων ὅπως ἂν αὐτῆς τεύξοιτο, ἐπειδὴ μηκέτι
τὰ κατὰ Ῥενάλδον ἔμαθε, ξυνεβούλευε βασιλεῖ μηδόλως τούτου
μεθίεσθαι, ὡς ἢ ἐκ ποδῶν ἐκείνου γεγενημένου Ἀντιοχεῦσιν ἅτε
δι' αὐτὸν σεσωσμένοις ὅσα καὶ δούλοις αὐτὸς χρήσαιτο, ἢ καὶ
περὶ ἀμφοῖν βασιλείαν παραιτησαμένοις οὐδὲν ἧττον αὐτοῖς  
ἐπιτάττειν. ταῦτα βουλευσάμενος ἐν Ἀντιοχείᾳ παραγίνεται, εἰς
λόγους τε Ἀντιοχεῦσι καταστὰς ὑπεμίμνησκέ τε ἐπίτηδες αὐτούς,
ὅπως ἐπὶ τῷ αὐτοῖς ξυνοίσοντι ἐνταῦθα Παλαιστίνης ἀφίκοιτο καὶ
ὡς χαρίτων αὐτῷ μεγάλων ὀφειλέται τυγχάνουσιν ὄντες. τῶν δὲ
ὁμολογούντων, ἐδεῖτο καὶ πάλιν βασιλέως ὅπως ἂν αὐτῷ συγγέ-
νοιτο. ὁ δὲ συνεὶς τῆς τοῦ ἀνθρώπου διανοίας τὸ μὲν πρῶτον
ἀπένευσε, μὴ ἂν τῆς δεούσης τυχεῖν αὐτὸν ἰσχυριζόμενος φιλο-
φροσύνης τε καὶ δεξιώσεως, εἴ γε ἐπὶ μέσων πολεμίων ἔργων δια-
τρίβοντι ὁμιλήσειεν αὐτῷ· ἐγκείμενον δ' ἔτι μᾶλλον ὁρῶν αὐτὸν
καὶ περὶ τῶν αὐτῶν ὁσημέραι ἱκετεύοντα ἐπένευέ τε τῇ αἰτήσει καὶ
ἥκειν ἐκέλευε. λέγεται οὖν ὅτι ἐξιόντα τῆς πόλεως περιστάντες
αὐτὸν οἱ Ἀντιοχεῖς ἐδέοντο, ὅπως ἂν αὐτῷ δυνατὰ ἔσται βασιλέα
σφίσι διαλλάξαι. ἐν τούτῳ δὲ τοιάδε τινὰ ἐς τὴν βασιλέως

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

 526

gestarum P. 188, line 11

τας ἵππον, Βαλδουῖνον δὲ ἄνδρα στεφηφοροῦντα μακρὰν ἄποθεν

ἔφιππον μὲν παντάπασι δὲ ἀσήμαντον πορευόμενον. ὁ μὲν δὴ
θρίαμβος ἐπὶ τούτοις τετέλεστο, βασιλεὺς δὲ ἐπὶ ὀκτὼ τῇ πόλει
παραμείνας ἡλίους ἐκεῖθεν ἀπήλαυνε. τοσαύτην γε μὴν δουλο-
πρέπειαν Ἀντιοχεῖς εἰς αὐτὸν ἐπεδείξαντο, ὥστε αὐτοῦ τοῖς Ῥε-
νάλδου ἐνδιατρίβοντος δόμοις οὐδεὶς οὐδεμίαν τῶν ἀμφιβαλλόν-
των παρὰ τοῖς ὁμογενέσιν ἐδικάσατο δίκην ὅτι μὴ παρὰ Ῥω-
μαίοις.
 21. Ταῦτα κατωρθωκὼς βασιλεὺς ἐπὶ Νουραδὶν ἰέναι
συνεσκευάζετο. ἀλλ' ἐκεῖνος τὴν ἔφοδον γνοὺς τὸν Σαγγέλη τε
ἔλυσεν υἱέα ἄνδρα Ἰταλὸν καὶ τὸν τοῖς ἐν Παλαιστίνῃ ἐφεστῶτα
ἱππεῦσιν, ὃν τέμπλου μαΐστορα Λατῖνοι ὀνομάζουσιν, ἐπισημο-
τάτους ἄμφω, πρὸς δὲ καὶ τῶν εὖ γεγονότων πολλούς. τοῦ γε
μὴν ἀγελαίου καὶ σύγκλυδος ὄχλου εἰς ἑξακισχιλίους μάλιστα, οἳ
ἐκ τῆς Ἀλαμανῶν καὶ Γερμανῶν ἐτύγχανον ἐζωγρημένοι τούτῳ
στρατιᾶς, ὁπηνίκα ἐκεῖνοι ἐπὶ Ἀσίαν ἐστράτευον. ταῦτα Νου-
ραδὶν ἐποίει, πρὸς δὲ καὶ συνδιαφέρειν βασιλεῖ τὰς ἐν Ἀσίᾳ διω-
μολόγηκε μάχας· ἐφ' οἷς προσδεξάμενος αὐτὸν ἀπέσχετο τοῦ
σκοποῦ. ἀλλ' ὀλίγῳ ὕστερον καταλύειν ὡρμήθη τὰ δεδογμένα·
οὐ μὴν καὶ πέρατι τὸν σκοπὸν ἔδωκεν, ὡς δῆλον ἑξῆς γενήσεται.
Σαρακηνῶν γὰρ ὅμιλος, τοῦ Νουραδὶν μηδὲν συνειδότος,

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 199, line 3

Ῥωμαίους διενοοῦντο, καιροῦ τε λαβόμενοι, Φιλητάν τε πόλιν

ἑῴαν διήρπασαν καὶ τὴν πρὸς τῇ μικρᾷ Φρυγίᾳ Λαοδίκειαν
ἀδόκητοι ἐπελθόντες κακῶς διέθεντο, πολλοὺς τῶν ἐγχωρίων στό-
ματι μαχαίρας ἡβηδὸν παραπέμψαντες, οὓς δὲ καὶ ἀνδραποδι-
σάμενοι, πολύ τι καὶ οὐκ εὐαρίθμητον πλῆθος. ταῦτα πυθό-
μενος βασιλεὺς ἤσχαλλε μὲν καὶ ἐδυσφόρει, καὶ εἴ γε δυνατὸν ἦν
εὐθυωρὸν ἐπὶ τὴν Ἀσίαν διαβῆναι ἤθελε, πρὸς Ἰκονίῳ ἐνστρα-
τοπεδευθησόμενος· ἐπεὶ δὲ τοῦτο καιροῦ τε χρῄζειν ἔγνω τηλι-  
κούτοις ἐπιβάλλοντος ἔργοις καὶ μείζονος ἢ πρότερον πολέμου
παρασκευῆς, τοῦτο μὲν ὑπερέθετο, δυνάμεις δὲ πανταχόθεν ἀθροί-
ζειν διανοηθεὶς Ἰωάννην μὲν τὸν Κοντοστέφανον ἐπὶ Παλαιστίνης
ἔπεμψε, Βαλδουΐνῳ τε τῷ ῥηγὶ ἐντευξόμενον καὶ δυνάμεις ἃς αὐ-
τὸς βασιλεῖ δεῆσαν διδόναι ἐπὶ συμμαχίᾳ διωμολόγηκε, ταύτας
δή, πρὸς δὲ καὶ μισθοφορικὴν ἐκεῖθεν ἄξοντα χεῖρα· Ῥενάλδῳ
δὲ τῷ Ἀντιοχείας πρίγκιπι σὺν δυνάμεσι ταῖς περὶ αὐτὸν τὴν τα-
 527

χίστην ἐκέλευεν ἰέναι, πρὸς δὲ καὶ τοὺς Ἀρμενίων τότε ἡγεμο-

νεύοντας, Τορόσην καὶ Τιγράνην, Χρυσάφιόν τε ἄνδρα Κίλικα
καὶ οὓς κοκκοβασιλείους ἐκάλουν, στρατιωτικῶν μὲν καὶ τούτους
ἐξάρχοντας δυνάμεων, ἐθελοδούλους δὲ ἐκ μακροῦ βασιλεῖ προς-
κεχωρηκότας. ἐκ μὲν δὴ ἑῴας τηλικαύτην ἤθροιζε χεῖρα, ἐξ
ἑσπέρας δὲ Λιγούρους τε ἦγεν ἱππέας καὶ τὸν Δαλματίας

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 199, line 17

δὲ τῷ Ἀντιοχείας πρίγκιπι σὺν δυνάμεσι ταῖς περὶ αὐτὸν τὴν τα-

χίστην ἐκέλευεν ἰέναι, πρὸς δὲ καὶ τοὺς Ἀρμενίων τότε ἡγεμο-
νεύοντας, Τορόσην καὶ Τιγράνην, Χρυσάφιόν τε ἄνδρα Κίλικα
καὶ οὓς κοκκοβασιλείους ἐκάλουν, στρατιωτικῶν μὲν καὶ τούτους
ἐξάρχοντας δυνάμεων, ἐθελοδούλους δὲ ἐκ μακροῦ βασιλεῖ προς-
κεχωρηκότας. ἐκ μὲν δὴ ἑῴας τηλικαύτην ἤθροιζε χεῖρα, ἐξ
ἑσπέρας δὲ Λιγούρους τε ἦγεν ἱππέας καὶ τὸν Δαλματίας μετε-
πέμπετο ἀρχιζουπάνον δυνάμεσιν ἅμα ταῖς ὑπ' αὐτόν, Σκύθας
τε καὶ τῶν ἀμφὶ τῷ Ταύρῳ ἱδρυμένων ἐθνῶν ἐμισθοῦτο πολλά.
οὐ μὴν ἄχρι καὶ τούτων ἔστη τὰ πρὸς πόλεμον ἐξαρτύων, ἀλλ'
εἰδὼς ὡς τοῖς ἐπὶ Παλαιστίνην ἀπιοῦσι Λατινικοῖς γένεσιν ἐπὶ
τὴν νῆσον Ῥόδον ἀεὶ τὸ κατάντημα γίνεται, μισθοφορικὴν ἐκεῖ-
θεν ἱππέων ἦγεν ἰσχύν. χορταγωγίας μέντοι καὶ τῆς ἄλλης ὑπη-
ρεσίας ἕνεκεν ἀμύθητόν τι πλῆθος βοῶν σὺν αὐταῖς ἁμάξαις ἐκ
τῶν κατὰ Θρᾴκην ἐκέλευεν ἐλαύνειν χωρίων. ταῦτα μὲν οὖν
οὕτω παρεσκεύασται· ὡς δὲ ὁμοφύλοις ἅμα καὶ συγγενέσι τὸν
σουλτὰν ἐκπολεμώσειεν, ἐπὶ Σανισάν τε τὸν ἀδελφὸν ἔπεμψε,  
Γάγγρας τῷ τηνικάδε καὶ Ἀγκύρας στρατεύοντα τῆς Γαλατῶν,
καὶ Ἰαγουπασὰν τὸν κηδεστήν, ὃς Καισαρείας τε ἀμφοτέρας ἦρχε
καὶ Ἀμασείας ἡγεμόνευε πόλεων περιφανῶν ἄλλων τε ὁπόσαι περὶ
τῇ Καππαδοκῶν ἵδρυνται γῇ. καὶ δὴ ὑπόπτους καὶ αὐτοὺς τῷ

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 200, line 14

τῇ Καππαδοκῶν ἵδρυνται γῇ. καὶ δὴ ὑπόπτους καὶ αὐτοὺς τῷ

σουλτὰν καταστησάμενος ἐν βραχεῖ ἐπὶ τὸν πόλεμον ἤδη καθίστα-
ται. τούτων αἰσθόμενος ὁ σουλτάν, ἐπειδὴ μὴ εἶχε πρὸς ὁποτε-
ρονοῦν τῶν ἐκ βασιλέως ἐπικλωμένων αὐτῷ ἀντιτάξασθαι, τοῖς
μὲν χώραν προσοικοῦσι τὴν αὐτοῦ πολλῶν τε ἄλλων καὶ δὴ καὶ
πόλεων ἀφίστατο πόνῳ πολλῷ κατακτηθεισῶν αὐτῷ πρότερον,
 528

ἐπὶ δὲ βασιλέα πέμψας συγγνώμην ᾐτεῖτο. τούτου δὲ τυχὼν καὶ

τοὺς δορυαλώτους ἀποδώσειν Ῥωμαίων ἐπήγγελλε, κἂν, ὅπου δή-
ποτε γῆς κρυπτόμενοι εἶεν· μελήσειν γὰρ αὐτῷ τῆς ἀναζητήσεως.
ἐν ᾧ δὲ ταῦτα ἐδοκιμάζετο, συνέπεσέ τι τοιοῦτον. Ἰωάννης σὺν
τοῖς ἱππεῦσιν ἐκ Παλαιστίνης στρατεύματι ἀναζευγνὺς περιτυγχά-
νει Περσικῷ ἐς δισμυρίους τε καὶ δισχιλίους ἀριθμουμένῳ ἄνδρας
μαχίμους. τῷ αἰφνιδίῳ τοίνυν καταπλαγεὶς τὸ μὲν πρῶτον ἐπί
τινα λόφον ἐγγύθεν παρόντα σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν σπουδῇ ἀνιὼν
ἔστη, μετὰ δὲ ταῦτα παντὶ τῷ στρατῷ ἐγκελευσάμενος κατ' αὐ-
τῶν ἵεται, σὺν ὠθισμῷ τε πολλῷ τῶν Ῥωμαίων τοῖς πολεμίοις
ἐμπλεκομένων, ὑπαγωγὴ Περσῶν γίνεται, καὶ αὐτῶν φευγόντων
πολλοὶ μὲν ἔπεσον, πλεῖστοι δὲ πρὸς τῶν Ῥωμαίων ἡρέθησαν
στρατιωτῶν, ἥ τε ἵππος αὐτοῖς ξυνεπάτει τοὺς πλείστους.

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 237, line 8

πάσῃ αὐτόμολος ἐς Ῥωμαίους ἦλθε, χώρα τε αὐτῷ παρὰ τὸν

Ἴστρον δεδώρηται, ἣν δὴ καὶ Βασιλίκᾳ πρότερον τῷ Γεωργίου
παιδί, ὃς τὰ πρεσβεῖα τῶν ἐν Ταυροσκυθικῇ φυλάρχων εἶχε,  
προσελθόντι βασιλεὺς ἔδωκε. τηνικαῦτα καὶ Οὐέννετοι στόλῳ
τριήρεων ἑκατὸν Ῥωμαίοις ἐς τοὺς κατὰ θάλασσαν συναίρεσθαι
ὡμολόγησαν πόνους, τὰς πρότερον τὸ δεύτερον ἀνανεωσάμενοι
ξυνθήκας. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Φρεδερίκῳ τῷ Ἀλαμανῶν ῥηγὶ πᾶσί
τε ἄλλοις τοῖς ἀνὰ τὴν ἑσπερίαν λῆξιν ἀπεναντίας διὰ βίου ἰέναι
ἢν ἐπὶ Ῥωμαίους στρατεύοιεν, πίστεις ἔδοσαν.
 13. Καὶ τὰ μὲν κατὰ τὴν ἑσπέραν τῇδε ἐφέρετο. Βαλ-
δουῖνος δὲ ὁ Παλαιστίνης ῥὴξ ἀδελφιδῇ τοῦ βασιλέως ξυνοικῶν ἐξ
ἀνθρώπων ἠφάνιστο. ἅτε δὲ αὐτοῦ ἄπαιδος τὸν βίον ξυμμετρη-
σαμένου, ἐπὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἡ τῆς χώρας μετῆλθεν ἐπικρά-
τησις, ὃς ἄρτι ταύτην ἀναλαβών, πέμψας ἐς βασιλέα ᾐτεῖτο κή-
δους καὶ αὐτὸς τοῦ ἐκ Ῥωμαίων τυχεῖν, ἅμα τε καὶ γνώμης πει-
ρᾶσθαι ἤθελε τῆς αὐτοῦ ὅπως ποτὲ περὶ Ἀντιοχείας ἔχει. Ἀντιο-
χεῖς γὰρ ἅτε φύσει ψεύδορκοι ὄντες ἐπὶ Παλαιστίνην τῷ Βαλ-
δουίνῳ συγγεγονότες, αὐθαίρετοι τὴν τῆς πόλεως καὶ σφῶν αὐ-
τῶν ἐχείριζον προστασίαν. ἀλλ' ἐκεῖνος εἰδὼς ὡς βασιλεῖ κατή-
κοος ἡ πόλις αὕτη τυγχάνει οὖσα, δεῖν ἔκρινε πυθέσθαι τούτου
πρότερον, ὥσπερ εἴρηται. ὁ δὲ τοιούτοις αὐτὸν ἀμείβεται· “

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 237, line 14
 529

ξυνθήκας. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Φρεδερίκῳ τῷ Ἀλαμανῶν ῥηγὶ πᾶσί

τε ἄλλοις τοῖς ἀνὰ τὴν ἑσπερίαν λῆξιν ἀπεναντίας διὰ βίου ἰέναι
ἢν ἐπὶ Ῥωμαίους στρατεύοιεν, πίστεις ἔδοσαν.
 13. Καὶ τὰ μὲν κατὰ τὴν ἑσπέραν τῇδε ἐφέρετο. Βαλ-
δουῖνος δὲ ὁ Παλαιστίνης ῥὴξ ἀδελφιδῇ τοῦ βασιλέως ξυνοικῶν ἐξ
ἀνθρώπων ἠφάνιστο. ἅτε δὲ αὐτοῦ ἄπαιδος τὸν βίον ξυμμετρη-
σαμένου, ἐπὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἡ τῆς χώρας μετῆλθεν ἐπικρά-
τησις, ὃς ἄρτι ταύτην ἀναλαβών, πέμψας ἐς βασιλέα ᾐτεῖτο κή-
δους καὶ αὐτὸς τοῦ ἐκ Ῥωμαίων τυχεῖν, ἅμα τε καὶ γνώμης πει-
ρᾶσθαι ἤθελε τῆς αὐτοῦ ὅπως ποτὲ περὶ Ἀντιοχείας ἔχει. Ἀντιο-
χεῖς γὰρ ἅτε φύσει ψεύδορκοι ὄντες ἐπὶ Παλαιστίνην τῷ Βαλ-
δουίνῳ συγγεγονότες, αὐθαίρετοι τὴν τῆς πόλεως καὶ σφῶν αὐ-
τῶν ἐχείριζον προστασίαν. ἀλλ' ἐκεῖνος εἰδὼς ὡς βασιλεῖ κατή-
κοος ἡ πόλις αὕτη τυγχάνει οὖσα, δεῖν ἔκρινε πυθέσθαι τούτου
πρότερον, ὥσπερ εἴρηται. ὁ δὲ τοιούτοις αὐτὸν ἀμείβεται· “ὁ μὲν
περὶ κήδους λόγος, ἐπειδή σοι βουλομένῳ ἐστὶν εὔνοιαν ἐπισπᾶ-
σθαι τὴν ἡμετέραν, οὐκ εἰς μακρὰν ἐπιτελὴς ἔσται, πόλεως δὲ
Ἀντιοχείας πάλαι τε Ῥωμαίοις ὑποφόρου καὶ νῦν δὲ κράτει δεδου-
λωμένης τῷ ἡμετέρῳ οὔτε σοι περιόντων ἡμῶν κατακυριεύσειν δυ-
νατὰ ἔσται οὔτε τῶν ἄλλων οὐδενί. Ἀντιοχεῖς μέντοι τῆς ἐς Ῥω-
μαίους ἀπιστίας αὐτίκα πρὸς τοῦ ἡμετέρου κράτους τὰ ἐπίχειρα  

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 250, line 9

ΒΙΒΛΙΟΝ Ζ.

1. Ὁ βασιλεὺς δὲ Ἀνδρόνικον ἀπὸ Ταυροσκυθῶν ἤδη, καθά-

περ εἴρηται, ἐπανιόντα φιλοφροσύνης τε τῆς ἄλλης ἠξίωσε καὶ
ἀφθόνῳ χρυσίῳ τὸν ἄνθρωπον δωρησάμενος ἐπὶ Κιλικίας τὰ τῇδε
καταστησόμενον ἔπεμψεν· ὥς γε μὴν ἀφθόνοις ἔχοι χρῆσθαι τοῖς
ἀναλώμασι καὶ Κύπρον αὐτῷ φορολογεῖσθαι ἔδωκεν. ἀλλ' ἐκεῖ-
νος ὀλίγον ἐν τοῖς καθεστῶσιν ἐπιμείνας χρόνον, πρῶτα μὲν Φι-
λίππαν τὴν Αὐγούστης κασιγνήτην γυναῖκα ἐγγυητὴν ἐποιήσατο,
τοῦ παρ' ἡμῖν νομίμου ἥκιστα ξυγχωροῦντος αὐτῷ· εἶτα λόγῳ οὐ-
δενὶ ταύτης ἀπεσχημένος ἐπὶ Παλαιστίνης μετέβη, χρήματα τῶν
βασιλέως πλεῖστα συνεπαγόμενος, ἃ Κιλικίας τε αὐτῆς καὶ τῆς
Κυπρίων ἐκπεφορολόγηκε γῆς. ἐνταῦθά τε τῇ σεβαστοκράτορος
Ἰσαακίου ἐντετυχηκὼς θυγατρί, ἣ Βαλδουίνῳ, καθάπερ εἴρηται,
 530

τῷ ῥηγὶ ξυνοικήσασα, ἐπειδήπερ ἐκεῖνος ἀποθάνοι καὶ τὰ τῆς ἀρ-

χῆς ἐπὶ τὸν ἀδελφὸν μεταπέσοι τὸν αὐτοῦ, ἐνταῦθα ἐπὶ Ἄκης κα-
θῆστο πόλεως χηρεύουσα· θαμά τε ἐφοίτα παρ' αὐτὴν ἅτε ξυγ-
γενῆ καὶ ὁμιλίας τινὰς ἰδιαζούσας ἐποιεῖτο τῇ ἀνθρώπῳ. προβαί-
νων δὲ καὶ ἐκτόπως ἠράσθη ταύτης ἄθεσμόν τινα καὶ ἀνόσιον
ἔρωτα, ἕως ἤδη πλησιάσας αὐτῇ ἀνέλαβέ τε ἐκεῖθεν

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 278, line 23

καὶ ταύτης σπουδῇ πολλῇ ἤθελε. τοίνυν καὶ πρέσβεις ἐνταῦθα

στείλας ἐκέλευεν ἔθους τε τοῦ προτέρου καὶ φόρων ἀναμιμνήσκειν
τὴν χώραν οἳ πολυτάλαντοι ἐφ' ἡμᾶς ἀφικνοῦντο τὸ πρότερον,
ἀναινομένης δὲ παρεγγυᾶν ὅτι δὴ οὐκ ἐς μακρὰν πολεμητέα σφίσιν
ἐσεῖται. τὰ μὲν δὴ τῆς πρεσβείας ἐν τούτοις ἦσαν· τῶν Αἰγυ-
πτίων δὲ ἰσχυρῶς πρὸς τοῦτο ἀπειπαμένων, στόλον νεῶν ὁ βασι-
λεὺς τεκτηνάμενος ἱππαγωγῶν τε καὶ πολεμιστηρίων ἐς ἄγαν πολ-
λῶν στρατόν τε ἐμβιβάσας αὐταῖς ἐπ' Αἰγύπτου ἔπεμψεν. ἡγεῖτο
δὲ τούτου Ἀνδρόνικος οὗ πολλάκις ἐμνήσθην, ὁ Κοντοστέφανος.
ἐτύγχανε γὰρ μέγας ὥσπερ εἴρηται δοὺξ γεγονὼς πρότερον. ὃς
ἐπειδὴ ταχυπλοήσας Αἰγύπτῳ προσέσχε πέμψας ἐς Παλαιστίνην  
τὸν τῇδε μετεπέμπετο ῥῆγα, ἐφ' ᾧ κατὰ τὰ ξυγκείμενα τοῦ πόνου
Ῥωμαίοις συλλήψοιτο καὶ αὐτός. ἐν ᾧ δὲ διαμέλλων ὁ ῥὴξ ἦν,
Ἀνδρόνικος ὡς μὴ ἐπὶ κενῆς ὁ χρόνος ἐνταῦθα αὐτῷ τρίβοιτο,
δεῖν ἔγνω ἐπὶ τὴν χώραν διαβῆναι τὸ στράτευμα. καὶ τοίνυν Τε-
νέσιόν τε πόλιν αὐτοβοεὶ εἷλον καὶ συχνὰ τὴν χώραν κατέθεον
ἐξιόντες. ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ ῥὴξ ἠγγέλλετο ἤδη προσιών, ἐπὶ Ταμίαθι
μετῆγον τὸν πόλεμον, πόλιν κατοίκων τε πλήθουσαν καὶ πλουτοῦ-
σαν ὑπερφυῶς. ἔνθα πολλαὶ μὲν καὶ φρικώδεις Ῥωμαίοις διεπο-
λεμήθησαν μάχαι, ἤνυστο δὲ ὅμως οὐδὲν ἀπ' αἰτίας ἧς ἐρῶν ἔρ-
χομαι. συνέκειτο βασιλεῖ καὶ Παλαιστινοῖς ἐς τὸν ἐπ' Αἰγύπτου

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 279, line 10

ἐπειδὴ ταχυπλοήσας Αἰγύπτῳ προσέσχε πέμψας ἐς Παλαιστίνην  

τὸν τῇδε μετεπέμπετο ῥῆγα, ἐφ' ᾧ κατὰ τὰ ξυγκείμενα τοῦ πόνου
Ῥωμαίοις συλλήψοιτο καὶ αὐτός. ἐν ᾧ δὲ διαμέλλων ὁ ῥὴξ ἦν,
Ἀνδρόνικος ὡς μὴ ἐπὶ κενῆς ὁ χρόνος ἐνταῦθα αὐτῷ τρίβοιτο,
δεῖν ἔγνω ἐπὶ τὴν χώραν διαβῆναι τὸ στράτευμα. καὶ τοίνυν Τε-
νέσιόν τε πόλιν αὐτοβοεὶ εἷλον καὶ συχνὰ τὴν χώραν κατέθεον
ἐξιόντες. ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ ῥὴξ ἠγγέλλετο ἤδη προσιών, ἐπὶ Ταμίαθι
 531

μετῆγον τὸν πόλεμον, πόλιν κατοίκων τε πλήθουσαν καὶ πλουτοῦ-

σαν ὑπερφυῶς. ἔνθα πολλαὶ μὲν καὶ φρικώδεις Ῥωμαίοις διεπο-
λεμήθησαν μάχαι, ἤνυστο δὲ ὅμως οὐδὲν ἀπ' αἰτίας ἧς ἐρῶν ἔρ-
χομαι. συνέκειτο βασιλεῖ καὶ Παλαιστινοῖς ἐς τὸν ἐπ' Αἰγύπτου
συμπνεύσασι πόλεμον μοῖραν μὲν τὴν ἡμίσειαν Ῥωμαίους ἁλούσης
ἤδη τῆς χώρας λαβεῖν, θατέραν δὲ αὐτοὺς ἕξειν. ὁ τοίνυν ῥήξ,
ἐπειδὴ Ῥωμαῖοι προτερήσαντες ἐπὶ τὴν Αἴγυπτον ἦλθον, ἐπιβού-
λως ἄγαν τὸ μὲν πρῶτον ὑστερεῖν τοῦ πολέμου διενοεῖτο, ὅπως
Ῥωμαίων διακινδυνευσάντων τὴν χώραν αὐτὸς ἀκονιτὶ διακληρώ-
σαιτο· ὡς δὲ παρῆν ὀψὲ καὶ αὐτός, τήν τε μάχην ἀεὶ ὑπερετίθετο
καὶ Ῥωμαίοις δὲ ταὐτὰ ξυμβουλεύων ἦν,

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 280, line 11

γον. Ῥωμαῖοι τοίνυν ἐπειδήπερ οὐκ ἀξιοχρέους ἑαυτοὺς τῷ πο-

λέμῳ τῷδε ἔγνωσαν εἶναι, πρύμναν κρουσάμενοι ἐπὶ τὸ Βυζάντιον
ἀνήγοντο, χειμῶνος δὲ κατασχόντος πλείστας τῶν νεῶν ἀπολωλέ-
ναι συνέβη. ἡ μὲν δὴ ἐπ' Αἰγύπτου Ῥωμαίοις ἐκστρατεία τοιοῦ-
τον ἔσχε τέλος. Αἰγυπτίων δὲ ὁ δῆμος, ὡς μὴ καὶ δευτέρα Ῥω-
μαίων ἔφοδος ἐπ' αὐτοὺς γένηται, πρέσβεις ἐς βασιλέα στείλαντες
τακτόν τι χρυσίον ἀνὰ πᾶν ἐκεῖθεν κομίσεσθαι ἔτος Ῥωμαίοις ὡμο-
λόγουν. ὁ δὲ τὴν πρεσβείαν ἀποσεισάμενος ἀπράκτους αὐτοὺς
ἀπεπέμψατο, πᾶσαν ἐν νῷ ἔχων εἰσαῦθις καταδραμεῖσθαι τὴν
χώραν.
 10. Ἐν τούτῳ δὲ καὶ ὁ Παλαιστίνης ῥὴξ ἐπὶ Βυζάντιον
ἦλθε περὶ ὧν ἔχρηζε βασιλέως δεησόμενος. τυχὼν δὲ ὧν ἐδεῖτο
ἄλλα τε πολλὰ καὶ δουλείαν ἐπὶ τούτοις βασιλεῖ διωμολόγηκεν.
ὑπὸ τοῦτον τὸν χρόνον καὶ Οὐεννέτους, ὅσοι ἔν τε Βυζαντίῳ
καὶ ταῖς ὅπου δήποτε Ῥωμαίων ᾤκηνται χώραις, δημοσίαις φρου-
ραῖς παραπέμψας τὰς οὐσίας ἀναγράπτους εἰς τὸ δημόσιον
ἐποιήσατο, ἀπ' αἰτίας ἧς αὐτὸς ἐρῶν ἔρχομαι. Οὐεννέτων ἡ
χώρα κεῖται μὲν ἐς τοῦ Ἰονίου κόλπου τὰ ἔσχατα, θαλάσσῃ δὲ
ἀμφίρρυτος οὖσα τέναγός τι προβάλλεται τῆς ἀκτῆς μακρὸν
ὅσον. ἔνθα τῆς ἡμέρας ἡ θάλασσα πολλάκις προσιοῦσα και-
ρὸν μέν τινα πλώϊμον αὐτὸ ποιεῖται, τὸν πορθμὸν δ' αὖθις

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 281, line 15

ἐμπορίαν δεκάτας οὐδενὶ Ῥωμαίων ἐξ ἐκείνου παρέσχοντο. τοίνυν

καὶ τὸ ἀσυμμέτρως ἐντεῦθεν πλουτεῖν ταχὺ ἐς ἀλαζονείαν αὐτοὺς
 532

ἦρεν. ἀνδρὶ μέντοι πολίτῃ ὅσα καὶ ἀνδραπόδῳ προσεῖχον, ἀλλ'

οὐχ ὅπως τῶν πολλῶν τινι καὶ δημοτικῶν, ἀλλὰ κἄν τις ἐπὶ
σεβαστότητι ἐφρόνει κἂν ἐπὶ μεῖζόν τι προῆκε τῶν παρὰ Ῥω-
μαίοις σεμνῶν. ἐφ' οἷς χαλεπήνας ὁ βασιλεὺς Ἰωάννης ἐκ πο-
δῶν τῆς Ῥωμαίων αὐτοὺς ἐποιήσατο πολιτείας. ἐντεῦθεν ἀμύ-
νασθαι Ῥωμαίους διὰ σπουδῆς αὐτοῖς ἦν. στόλον οὖν τεκτηνά-
μενοι νεῶν τούτων ἐπῆλθον τῇ γῇ· ὅτε δὴ Χίον τε εἷλον καὶ
Ῥόδου καὶ Λέσβου νήσων κατέδραμον ὀνομαστῶν. ἐπὶ Παλαι-
στινῶν τε καταχθέντες τὴν γῆν Τύρον ἅμα αὐτοῖς ἐκπολιορκή-
σαντες εἷλον, τὴν ἐν θαλάσσῃ τε μετιόντες λῃστείαν οὐδεμίαν
οἱ κακοδαίμονες ἀνθρώπων ἐλάμβανον φειδώ. δι' ἃ βασιλεὺς
ἐπὶ τοῖς προτέροις αὐτοὺς προσηκάμενος ἐπὶ μᾶλλον ἐξῆρεν ἀλα-
ζονείας καὶ τύφου. αὐθάδεια γὰρ κατοθροῦν δόξασα εἰς ἀπό-
νοιαν ἐκφέρεσθαι οἶδεν. ὅθεν καὶ πολλοῖς τῶν εὖ γεγονότων
βασιλεῖ τε καθ' αἷμα προσηκόντων πληγάς τε ἐπέθεντο καὶ
ἄλλως πικρότατα ἐπ' αὐτοὺς ὕβρισαν. διῆγον μέντοι ἐπὶ τοῖς
αὐτοῖς οὐχ ἥκιστα καὶ ἐπὶ τῶν Μανουὴλ βασιλέως χρόνων, γυ-
ναιξί τε Ῥωμαίαις ἑαυτοὺς συνοικίζοντες καὶ οἰκίαις ταῖς αὐτῶν,  
ὥσπερ οἱ ἄλλοι Ῥωμαῖοι ἔξω τῆς ἐκ βασιλέως δεδομένης αὐτοῖς

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 290, line 10

ἀκούσας καὶ δευτέρᾳ πρεσβείᾳ τοῦτον ἀμείβεται, ἐπιστείλας αὐτῷ  

οὑτωσί. “εἴ σοι δέδοκται τοῖς ἄλλοις τῶν ὁμοφύλων ἐπισυστάντι
ἄνωθέν ποθεν κατὰ Ῥωμαίων ἐκδραμεῖν, θαρσῶν γε ἄπιθι. φύ-
λακα γὰρ τῇ σεαυτοῦ τὸν Ῥωμαίων ἐπιστήσεις στρατὸν ἡμερῶν
οὐ πεντεκαίδεκα ἐπ' αὐτὴν ἀφιξόμενον.” ταύτην ὁ σουλτὰν
δεξάμενος τὴν ἐπιστολὴν ἐξεδειματώθη τε τὴν ψυχὴν καὶ τῶν
μελετωμένων ἀποσχόμενος εἰρηναῖα τοῦ λοιποῦ διελέξατο. καὶ
τὰ τῆς ἐπιβουλῆς οὔπω τέλεον κρατυνθέντα διελύετο αὖθις, ἅτε
μεγίστου μέρους ἐν σφίσι τοῦ σουλτὰν ἐπὶ βασιλέα μεταθεμένου.
τοίνυν καὶ βασιλεὺς μὲν ἀναιμάκτῳ τροπαίῳ σεμνυνάμενος ἐπὶ
τὴν Κωνσταντίνου ἀναζευγνύει. ὁ δὲ Παλαιστίνης ῥὴξ ἅμα τῷ
Ἀντιοχείας πρίγκιπι ταῦτα πυθόμενοι θάρσους τε ὑποπλησθέντες
κατὰ τῶν Βερροιαίων κινηθέντες βαρβάρων πολλὰ αὐτοὺς ἐζη-
μίωσαν.

Ιωάννης Κίνναμος. Epitome rerum ab Joanne et Alexio Comnenis

gestarum P. 297, line 8
 533

μαίους τοιάδε ὑβρίζειν ἀπόσχοιτο, οὐκ εἰς μακρὰν τάχα τῆς δίκης
ἐκδίκου πειράσασθαι ἠπείλει. ὅστις μέντοι Θωμᾶς οὗτος ἦν
αὐτίκα δηλώσω. Λέσβου μὲν ὥρμητο νήσου, οἰκίας δὲ ἀφα-  
νοῦς γεγονώς, ἐπειδὴ μηδὲν ὅ τι τῶν λόγου ἀξίων ἐπιτήδευμα αὐ-
τῷ ἦν, ἐς Βυζάντιον ἰόντι ἔργον ἐπιμελὲς ἐγεγόνει φλέβας ἀνθρώ-
πων τέμνοντι ἐντεῦθεν ἑαυτῷ τὸ ζῆν περιποιεῖσθαι. ἀλλ' ἔοικε
τῶν ἁπάντων εἶναι μηδὲν ὃ βουλομένῃ τῇ τύχῃ ὑπηρετεῖν ἥκιστα
δύναιτο. Θωμᾶς γὰρ καίτοι ἐς τοὔσχατον βαναυσίας ἥκων, ἐκ
τούτου δὴ τοῦ τεχνίου μέγας ἐν βασιλείοις εἴπερ τις ἀνθρώπων
ἐγένετο, χρήματά τε μεγάλα ἐν βραχεῖ περιβεβλημένος χρόνοις
τισὶν ὕστερον ἐς Παλαιστίνην ξὺν αὐτοῖς ἀπιὼν ᾤχετο. μὴ κατὰ
γνώμην δὲ αὐτῷ τῶν τῇδε ξυμπιπτόντων αὖθις ἐπὶ βασιλέα παρα-
γίνεται, ἵλεώ τε αὐτοῦ τετυχηκὼς δύσνους εἰσαῦθις ἠλέγχετο, ἐς
τὴν ἐν παλατίῳ τε φρουρὰν ἀχθείς, ἣν Ἐλεφαντίνην ἔθος καλεῖν
ἐστιν, ἐνταῦθα τὸν βίον ξυνεμετρήσατο. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστε-
ρον. τότε δὲ ἐπὶ τὸν σουλτάν, ὥσπερ ἐλέγομεν, παραγεγονώς,
ἐπεὶ μηδὲν ὧν ἕνεκα ἦλθεν ἐπιτελὲς ἐκεῖνος ποιεῖν ἤθελεν, ἄπρα-
κτος ἐς βασιλέα παλινοστεῖ, ὅτε δὴ μικροῦ καὶ ἀπεκτονέναι τοῦ-
τον ἐδέησαν Πέρσαι οἳ ἀνὰ τὴν ὁδὸν ἐνεδρεύοντες ἦσαν.
 3. Βασιλεὺς δὲ ἡμερῶν οὔπω τετταράκοντα τὴν πόλιν
ἀνεγείρας, ἐπειδὴ τάφρον τε αὐτῇ περιήλασε καὶ Ῥωμαίων ὡς

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De legationibus (3023:

001)“Excerpta historica iussu imp. Constantini Porphyrogeniti confecta,
vol. 1: excerpta de legationibus, pts. 1–2”, Ed. de Boor, C.
Berlin: Weidmann, 1903.P. 493, line 28

ἤ τι τῶν ἐν τοῖς ληίοις ἀγαθῶν οὐδαμῆ φέρουσα (ἡλιόκαυστος

γὰρ ὑπερφυῶς ἐστι) προβάτων δέ τισιν ἐκ παλαιοῦ ἀνειμένη νο-
μαῖς. Ἀρέθας μὲν οὖν Ῥωμαίων ἰσχυρίζετο εἶναι τὸν χῶρον τῷ
τε ὀνόματι τεκμηριούμενος, οὗ δὴ πρὸς πάντων ἄνωθεν ἔτυχεν
(στράτα γὰρ ἡ ἐστρωμένη ὁδὸς τῇ Λατίνων καλεῖται φωνῇ) καὶ
μαρτυρίαις παλαιοτάτων ἀνδρῶν χρώμενος. Ἀλαμούνδαρος δὲ
φιλονεικεῖν μὲν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος ἥκιστα ἐδικαίου, μισθοὺς δέ
οἱ τοῦ ἐνταῦθα νομοῦ ἐκ παλαιοῦ ἔφασκε τοὺς τὰ πρόβατα κεκτη-
μένους διδόναι. διὸ δὴ ὁ Ἰουστινιανὸς Στρατηγίῳ πατρικίῳ καὶ
τῶν βασιλικῶν θησαυρῶν ἄρχοντι, ἄλλως δὲ ξυνετῷ καὶ εὐπατρίδῃ,
ἔτι μέντοι καὶ Σούμμῳ τῶν ἐν Παλαιστίνῃ στρατιωτῶν ἡγησα-
μένῳ, τὴν τῶν ἀντιλεγομένων ἐπέτρεψε δίαιταν. ὁ δὲ Σοῦμμος
Ἰουλιανοῦ ἀδελφὸς ἦν, ὃς ὀλίγῳ ἔμπροσθεν ἐς Αἰθίοπας καὶ
Ὁμηρίτας ἐπρέσβευσε. καὶ αὐτοῖν ἅτερος μὲν Σοῦμμος μὴ χρῆναι
Ῥωμαίους καταπροίεσθαι τὴν χώραν ἠξίου, Στρατήγιος δὲ βασι-
 534

λέως ἐδεῖτο μὴ χώρας τινὸς ἕνεκα βραχείας τε καὶ ὡς ἥκιστα λόγου

ἀξίας, ἀλλ' ἀγόνου τε καὶ ἀκάρπου παντάπασιν οὔσης, Πέρσαις
πολεμησείουσι σκήψεις τοῦ πολέμου χαρίζεσθαι. Ἰουστινιανὸς μὲν  
ταῦτα ἐν βουλῇ ἐποιεῖτο, καὶ χρόνος πολὺς ταύτῃ δὴ τῇ διαίτῃ
ἐτρίβη. Χοσρόης δὲ ὁ Περσῶν βασιλεὺς λελύσθαι πρὸς Ἰουστι-
νιανοῦ τὰς σπονδὰς ἔφασκε πολλὴν ἐπιβουλὴν ἐς οἶκον τὸν

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis (3023:

002)“Excerpta historica iussu imp. Constantini Porphyrogeniti confecta,
vol. 2: excerpta de virtutibus et vitiis, pts. 1 & 2”, Ed. Büttner–Wobst, T.,
Roos, A.G.Berlin: Weidmann, 2.1:1906; 2.2:1910.Vol. 1, p. 51, line 18

νεκρωθῆναι τὸ σῶμα ὑπὸ τῶν λόγων καὶ τῆς ἐπ' αὐτοῖς λύπης
ἐποίησεν. ἐπιζήσας δὲ δέκα οὐ πλείους ἡμέρας τὸν βίον κατέ-
στρεψεν ὁ Νάβαλος. ἀκούσας δ' αὐτοῦ τὴν τελευτὴν ὁ Δαυίδης
ἐκδικηθῆναι μὲν αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ καλῶς ἔλεγεν· ἀποθανεῖν γὰρ
Νάβαλον ὑπὸ τῆς ἰδίας πονηρίας καὶ δοῦναι δίκην αὐτῷ καθαρὰν
ἔχοντι τὴν δεξιάν· ἔγνω δὲ καὶ τότε τοὺς πονηροὺς ἐλαυνομένους
ὑπὸ τοῦ θεοῦ, καὶ μηδενὸς τῶν ἐν ἀνθρώποις ὑπερορῶντα, δι-
δόντα δὲ τοῖς μὲν ἀγαθοῖς τὰ ὅμοια, τοῖς δὲ πονηροῖς ἀξίαν ἐπι-
φέροντα τὴν ποινήν. ὁ δὲ Δαυίδης τὴν αὐτοῦ γυναῖκα ἔγημεν.
19. Ὅτι Σαύουλος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἐβραίων, ὅτε τὸν Δαυίδην
ἐδίωκε καὶ πρὸς Παλαιστινοὺς συνηθροίζετο στρατείαν, τοὺς μάν-
τεις καὶ τοὺς ἐγγαστριμύθους καὶ πᾶσαν τὴν τοιαύτην τέχνην ἐκ
τῆς χώρας ἐξέβαλεν, ἔξω τῶν προφητῶν, ἀκούσας δὲ τοὺς Παλαι-
στίνους ἤδη παρόντας καὶ ἔγγιστα Σούνης πόλεως ἐν τῷ πεδίῳ
κειμένης ἐστρατοπεδευκότας, ἐξώρμησεν ἐπ' αὐτοὺς μετὰ τῆς δυ-
νάμεως. καὶ παραγενόμενος πρὸς ὄρει τινὶ Γελβουὲ καλουμένῳ
βάλλεται στρατόπεδον ἀντικρὺ τῶν πολεμίων. ταράττει δ' αὐτὸν
οὐχ ὡς ἔτυχεν ἰδόντα ἡ τῶν ἐχθρῶν δύναμις, πολλή τε οὖσα καὶ
τῆς οἰκείας κρείττων ὑπονοουμένη· καὶ τὸν θεὸν διὰ τῶν προφη-
τῶν ἠρώτα περὶ τῆς μάχης καὶ τοῦ περὶ ταύτην ἐσομένου τέλους
προειπεῖν. οὐκ ἀποκρινομένου δὲ τοῦ θεοῦ, ἔτι μᾶλλον ὁ Σαοὺλ

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 1, p. 51, line 21

ἐκδικηθῆναι μὲν αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ καλῶς ἔλεγεν· ἀποθανεῖν γὰρ
Νάβαλον ὑπὸ τῆς ἰδίας πονηρίας καὶ δοῦναι δίκην αὐτῷ καθαρὰν
ἔχοντι τὴν δεξιάν· ἔγνω δὲ καὶ τότε τοὺς πονηροὺς ἐλαυνομένους
 535

ὑπὸ τοῦ θεοῦ, καὶ μηδενὸς τῶν ἐν ἀνθρώποις ὑπερορῶντα, δι-

δόντα δὲ τοῖς μὲν ἀγαθοῖς τὰ ὅμοια, τοῖς δὲ πονηροῖς ἀξίαν ἐπι-
φέροντα τὴν ποινήν. ὁ δὲ Δαυίδης τὴν αὐτοῦ γυναῖκα ἔγημεν.
19. Ὅτι Σαύουλος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἐβραίων, ὅτε τὸν Δαυίδην
ἐδίωκε καὶ πρὸς Παλαιστινοὺς συνηθροίζετο στρατείαν, τοὺς μάν-
τεις καὶ τοὺς ἐγγαστριμύθους καὶ πᾶσαν τὴν τοιαύτην τέχνην ἐκ
τῆς χώρας ἐξέβαλεν, ἔξω τῶν προφητῶν, ἀκούσας δὲ τοὺς Παλαι-
στίνους ἤδη παρόντας καὶ ἔγγιστα Σούνης πόλεως ἐν τῷ πεδίῳ
κειμένης ἐστρατοπεδευκότας, ἐξώρμησεν ἐπ' αὐτοὺς μετὰ τῆς δυ-
νάμεως. καὶ παραγενόμενος πρὸς ὄρει τινὶ Γελβουὲ καλουμένῳ
βάλλεται στρατόπεδον ἀντικρὺ τῶν πολεμίων. ταράττει δ' αὐτὸν
οὐχ ὡς ἔτυχεν ἰδόντα ἡ τῶν ἐχθρῶν δύναμις, πολλή τε οὖσα καὶ
τῆς οἰκείας κρείττων ὑπονοουμένη· καὶ τὸν θεὸν διὰ τῶν προφη-
τῶν ἠρώτα περὶ τῆς μάχης καὶ τοῦ περὶ ταύτην ἐσομένου τέλους
προειπεῖν. οὐκ ἀποκρινομένου δὲ τοῦ θεοῦ, ἔτι μᾶλλον ὁ Σαοὺλ
κατέδεισεν καὶ τὴν ψυχὴν κατέπεσε, τὸ κακόν, οἷον εἰκός, οὐ πα-
ρόντος αὐτῷ κατὰ χεῖρα τοῦ θεοῦ προορώμενος. ζητηθῆναι δ'
αὐτῷ κελεύει γύναιόν τι τῶν ἐγγαστριμύθων καὶ τὰς τῶν

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 1, p. 54, line 16

ἐπιδείξας, ὅτι πάντας μὲν προσῆκε τῆς μετὰ τὸν θάνατον εὐφη-
μίας γλιχομένους ταῦτα ποιεῖν, ἐξ ὧν ἂν αὑτοῖς ταύτην καταλεί-
ποιεν, μάλιστα δὲ τοὺς βασιλέας, ὡς οὐκ ἐξὧν αὐτοῖς διὰ τὸ μέ-
γεθος τῆς ἀρχῆς οὐ μόνον οὐ κακοῖς εἶναι περὶ τοὺς ἀρχομένους,
ἀλλ' οὐδὲ μετρίως χρηστοῖς.
Ἔτι τούτων πλείω περὶ Σαούλου καὶ τῆς εὐψυχίας λέγειν ἐδυ-
νάμην, ὕλην ἡμῖν χορηγησάσης τῆς ὑποθέσεως· ἀλλ' ἵνα μὴ φανῶ
ἀπειροκάλως αὐτοῦ χρώμενος τοῖς ἐπαίνοις, ἐπάνειμι πάλιν ἀφ'
ὧν εἰς τούτους ἐξέβην.
20. Ὅτι τοῦ Δαουίδου τοὺς Παλαιστίνους νικήσαντος ἔδοξεν
αὐτῷ συμβουλευσαμένῳ μετὰ τῶν γερόντων καὶ ἡγεμόνων καὶ χιλι-
άρχων μεταπέμψασθαι τῶν ὁμοφύλων ἐξ ἁπάσης τῆς χώρας πρὸς
αὑτὸν τοὺς ἐν ἀκμῇ τῆς ἡλικίας, ἔπειτα τοὺς ἱερεῖς καὶ Λευίτας
καὶ πορευθέντας εἰς Καριαθαμὰ μετακομίσαι τὴν τοῦ θεοῦ κιβω-
τὸν ἐξ αὐτῆς εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ θρησκεύειν ἐν αὐτῇ λοιπὸν ἔχον-
τας αὐτὴν θυσίαις καὶ ταῖς ἄλλαις τιμαῖς, αἷς χαίρει τὸ θεῖον.
εἰ γὰρ ἔτι Σαούλου βασιλεύοντος ταῦτ' ἔπραξαν, οὐκ ἂν δεινὸν
οὐδὲν ἔπαθον. συνελθόντος οὖν τοῦ λαοῦ παντὸς καθὼς ἐβουλεύ-
σαντο, παραγίνεται ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τὴν κιβωτόν· ἣν βαστάξαντες
ἐκ τῆς Ἀμιναδάβου οἰκίας οἱ ἱερεῖς καὶ ἐπιθέντες ἐφ' ἅμαξαν και
 536

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 1, p. 152, line 17

Οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔρημον ἐπόρθει καὶ πόλεμον τοῖς
ἡσυχάζουσιν ἐπήγαγεν· τρεῖς γὰρ χιλιάδας ὁμοῦ κατὰ τὴν ἔρημον
ἀπέστειλε τοῖς μοναχοῖς πολεμεῖν. οἱ δὲ ἐρχόμενοι καινὸν εἶδος
πολέμου ἑώρων· οἱ γὰρ ἀντίπαλοι, καθὼς ἐπέμποντο, τοὺς ἑαυ-
τῶν αὐχένας τοῖς ξίφεσιν ὑπέβαλλον, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἤκουον, εἰ
μὴ τοῦτο “φίλε, δι' ὃ παρεγένου;”
28. Ὅτι Μαυΐα ἡ τῶν Σαρακηνῶν βασιλὶς Χριστιανὴ ἦν ἐκ
γένους Ῥωμαίων καὶ ληφθεῖσα αἰχμάλωτος ἤρεσε διὰ κάλλος τῷ
βασιλεῖ τῶν Σαρακηνῶν· καὶ τῷ χρόνῳ εἰς βασιλίδα προέκοψεν·
πολλὰ οὖν κακὰ τοῖς Ῥωμαίοις ἔδρασεν, ὥστε καὶ τὸν στρατὸν
ἐκτρῖψαι σφοδροτάτῳ πολέμῳ καὶ πόλεις πολλὰς ἐν Παλαιστίνῃ
καὶ Ἀραβίᾳ πορθῆσαι. παρακληθεῖσα δὲ εἰρήνην ποιήσασθαι,
“οὐκ ἄλλως” ἔφη “τοῦτο γενήσεται, εἰ μὴ Μωυσῆς ὀνόματι μό-
ναχος τῷ ἔθνει αὐτῆς χειροτονηθείη ἐπίσκοπος.” ὃ καὶ γέγονεν.
29. Ὅτι Οὐαλεντινιανὸς ὁ μέγας τῇ πίστει τῆς εὐσεβείας τέ-
λειος καὶ ἀκέραιος τῇ παλαιᾷ τῆς τῶν Ῥωμαίων βασιλείας αὐθεν-
τίᾳ τὴν πολιτείαν ἐκυβέρνα καλῶς.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 1, p. 165, line 5

μένου ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Ἰάφεθ, δογματίσαντος εἰκόσιν καὶ ἀν-

δριᾶσι τιμᾶσθαι τοὺς πάλαι ἀριστεύσαντας καὶ τιμᾶσθαι ὡς
εὐεργέτας. καὶ τοῦτο ἐπεκράτησε μέχρι τῶν χρόνων Θάρρα τοῦ
πατρὸς Ἀβραάμ. Ἀβραὰμ δὲ δίκαιος γενόμενος καὶ εἰς θεογνω-
σίαν ἐλθὼν καὶ λογισάμενος, ὅτι ὁ πατὴρ αὐτοῦ τοὺς ἀνθρώπους  
πλανᾷ, παρασκευάζων αὐτοὺς εἰδώλοις καὶ ἀγάλμασι προσκυνεῖν
καὶ ποιητὴν ἁπάντων μὴ γνωρίζειν θεόν, συντρίψας τὰ τοῦ πα-
τρὸς ἔργα ἀνεχώρησεν ἀπὸ Καρρῶν ὅρων Χαλδαίων τῆς μέσης
τῶν ποταμῶν χώρας καὶ ᾤκησεν εἰς τὰ μέρη τῆς νυνὶ καλουμένης
Παλαιστίνης πέραν τοῦ Ἰορδάνου ποταμοῦ αὐτὸς καὶ οἱ αὐτοῦ
συγγενεῖς καὶ Λὼτ ὁ υἱὸς τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ εʹ καὶ οʹ ἔτει τῆς
ἑαυτοῦ ζωῆς. εἰσὶν οὖν ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἕως Ἀβραὰμ ἔτη
͵αυγʹ, ἀπὸ δὲ τοῦ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Ἀβραὰμ ἔτη ͵γψμεʹ. ἐγένετο
δὲ Ἀβραὰμ πλούσιος σφόδρα ἐν κτήνεσι πολλοῖς, καὶ οὐκ ἐχώρει
αὐτοὺς ἡ συνοικία αὐτῶν· καὶ ἔδωκε Λὼτ οἰκεῖν τὰ πέραν τοῦ
 537

Ἰορδάνου. καθ' ὃν δὴ χρόνον ἀπώλοντο δύο πόλεις Σόδομά τε

καὶ Γόμορα, θείου πυρὸς καταρραγέντος ἐπ' αὐτάς, διότι τοὺς
παριόντας ἐνύβριζον ξένους.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 1, p. 186, line 8

ἠφίετο, καὶ δήμων ἐς αὐτὸν ἀπορριπτούμενα κούφως τε καὶ γα-

ληνῶς ἔφερεν· ἔς τε τὰς ἐντεύξεις κοινὸς καὶ δημοτικὸς ὢν ἀπε-
σκήνου μὲν ὡς τὰ πολλὰ τῶν βασιλέων.  
31. (102). Ὅτι Τίτος Οὐεσπασιανοῦ υἱὸς ἀνὴρ ἦν πᾶν ἀρετῆς
συνειληφὼς γένος, ὡς πρὸς ἁπάντων ἔρως τε καὶ τρυφὴ τοῦ
θνητοῦ προσαγορευθῆναι γένους. εὐγλωττότατός τε γὰρ καὶ πολε-
μικώτατος καὶ μετριώτατος ἦν καὶ τῇ μὲν Λατίνων ἐπιχωρίῳ
γλώττῃ πρὸς τὰς τῶν κοινῶν ἐχρῆτο διοικήσεις, ποιήματα δὲ καὶ
τραγῳδίας Ἑλλάδι φωνῇ διεπονεῖτο.
32. (103). Ὅτι ἐπεὶ ᾑρήκει τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Τίτος, Συρία τε
πᾶσα καὶ Αἴγυπτος καὶ ὅσα τῇ Παλαιστίνῃ πρόσοικα γένη ἐστε-
φάνουν τὸν ἄνδρα, νικητὴν ἀποκαλοῦντες. ὁ δὲ διωθεῖτο τοὺς
στεφάνους, οὐκ αὐτὸς λέγων εἰργάσθαι ταῦτα, θεῷ δὲ φήναντι
ὀργὴν ἐπιδεδωκέναι τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας. οὕτως ἦν μέτριος καὶ
σωφροσύνης μεστός.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 1, p. 187, line 5

κρείττοσι μεταδιώκων τιμὰς οὐχ ὑπέμενεν ἑτέρων αὐτῷ γίνεσθαι

κατὰ τὸ Καπιτώλιον ἀνδριάντων στάσιν *** ἐκ χρυσοῦ τε καὶ
ἀργύρου πεποιημένων. ἀπείχετο δὲ οὐδὲ τοῦ τῶν συγγενῶν φό-
νου, ἀλλ' ἐπὶ πάντας τοὺς ἀφ' αἵματος τὴν ἀνοσίαν ἤγαγεν δεξιάν,
οὔτε θεοὺς ὁμογνίους οὔτε δίκην αἰδούμενος, ἀλλ' ὁμοῦ τά τε
θεῖα περιφρονῶν καὶ τὰ ἀνθρώπινα.  
34. (111). Ὅτι Τραϊανὸς τοῖς Χριστιανοῖς ἀνακωχήν τινα τῆς
τιμωρίας παρέσχεν. οἱ γὰρ κατὰ καιρὸν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων τὰς
ἀρχὰς ὠνούμενοι πρὸς θεραπείαν τῶν τότε βασιλέων διαφόρους
ἐπῆγον τοῖς Χριστιανοῖς κολάσεις. ὅθεν καὶ Τιβεριανὸς ἡγεμο-
νεύων τοῦ πρώτου Παλαιστίνων ἔθνους ἀνήγαγεν αὐτῷ λέγων, ὡς
οὐκ ἐπαρκεῖ λοιπὸν τοὺς Χριστιανοὺς φονεύειν, ἐκείνων αὐτομά-
τως ἐπεισαγόντων ἑαυτοὺς τῇ κολάσει. ἐντεῦθεν ὁ Τραϊανὸς
πᾶσιν ἅμα τοῖς ὑπ' αὐτὸν ἀπηγόρευσε τοῦ τιμωρεῖσθαι τούτους.
35. (113). Ὅτι Ἀδριανὸς ἦν ἡδὺς μὲν ἐντυχεῖν, καὶ ἐπήνθει
 538

τις αὐτῷ χάρις, τῇ τε Λατίνων καὶ Ἑλλήνων ἄριστα γλώττῃ χρώ-

μενος· οὐ μὴν ἐπὶ πραότητι τρόπων ἄγαν ἐθαυμάζετο, περί τε
τὴν τῶν δημοσίων χρημάτων ἐσπουδακὼς ἄθροισιν.
36. (115). Ὅτι Ἀντωνῖνος ὁ βασιλεὺς ἄριστος ἦν καὶ μάλιστα
Νουμᾷ κατὰ τὸ τῆς ἡγεμονίας ὁμοιότροπον ἄξιος παραβάλλεσθαι,
καθάπερ δὴ Ῥωμύλῳ Τραϊανὸς ἐνομίσθη παραπλήσιος.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 2, p. 305, line 19

ἐδείπνει, ἐπὶ ἐλέφαντος ἀνακομίζεσθαι.

160. Ὅτι ὁ τῶν Πάρθων ἡγούμενος ὁ Πάκορος ἐν τοῖς μά-
λιστα τῶν πώποτε βασιλευσάντων ἐπὶ δικαιοσύνῃ καὶ πρᾳότητι
διαλάμπων ἠγαπᾶτο.
161. Ὅτι ὁ Ἀντώνιος ἐπὶ τῇ Κλεοπάτρᾳ μεγάλως διεβλήθη,
ὅτι τε παῖδας ἐξ αὐτῆς, πρεσβυτάτους μὲν Ἀλέξανδρον καὶ Κλεο-
πάτραν (δίδυμοι γὰρ ἐτέχθησαν) νεώτατον δὲ Πτολεμαῖον τὸν
Φιλάδελφον ἐπικληθέντα, ἀνείλετο, καὶ ὅτι πολλὰ μὲν τῆς Ἀρα-
βίας τῆς τε Μάλχου καὶ τῆς τῶν Ἰτυραίων (τὸν γὰρ Σαλανίαν,
ὃν αὐτὸς βασιλέα σφῶν ἐπεποιήκει, ἀπέκτεινεν ὡς τὰ τοῦ Πακό-
ρου πράξαντα), πολλὰ δὲ τῆς Φοινίκης τῆς τε Παλαιστίνης, Κρή-
της τέ τινα καὶ Κυρήνην τήν τε Κύπρον αὐτοῖς ἐχαρίσατο.
162. Ὅτι ὁ Ἀντώνιος ἔτι καὶ μᾶλλον τῷ ἔρωτι καὶ τῇ γοητείᾳ
τῆς Κλεοπάτρας ἐδούλευεν.
163. Ὅτι ἡ Κλεοπάτρα οὕτω τὸν Ἀντώνιον ἐδεδούλωτο, ὥστε
καὶ γυμνασιαρχῆσαι τοῖς Ἀλεξανδρεῦσι πεῖσαι, βασιλίς τε αὐτὴ
καὶ δέσποινα ὑπ' ἐκείνου καλεῖσθαι, στρατιώτας τε Ῥωμαίους ἐν  
τῷ δορυφορικῷ ἔχειν, καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς πάντας σφᾶς ταῖς
ἀσπίσιν ἐπιγράφειν. ἔς τε τὴν ἀγορὰν μετ' αὐτοῦ ἐσεφοίτα, καὶ
τὰς πανηγύρεις οἱ συνδιετίθει, τάς τε δίκας συνεξήταζεν, καὶ
συνίππευε καὶ ἐν ταῖς πόλεσιν, ἢ καὶ ἐκείνη μὲν ἐν δίφρῳ τινὶ

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 2, p. 366, line 13

ἄν ποτε ὑπ' αὐτοῦ παθεῖν.

290. Ὅτι Κύντος Λούσιος Μαῦρος μὲν ἦν, καὶ αὐτὸς τῶν
Μαύρων ἄρχων καὶ ἐν ἱππεῦσιν ἴλης ἐξήστατο*, καταγνωσθεὶς δὲ
ἐπὶ πονηρίᾳ τότε μὲν τῆς στρατείας ἀπηλλάγη καὶ ἠτιμώθη,
ὕστερον δὲ τοῦ Δακικοῦ πολέμου ἐνστάντος καὶ τοῦ στρατοῦ τῆς
 539

τῶν Μαύρων συμμαχίας δεηθέντος ἦλθέ τε πρὸς αὐτὸν αὐτεπ-

άγγελτος καὶ μεγάλα ἔργα ἀπεδείξατο. τιμηθεὶς δὲ ἐπὶ τούτῳ
πολὺ πλείω καὶ μείζω ἐν τῷ δευτέρῳ πολέμῳ ἐξειργάσατο, καὶ
τέλος ἐς τοσοῦτον τῆς τε ἀνδραγαθίας ἅμα καὶ τῆς τύχης ἐν τῷδε
τῷ πολέμῳ προεχώρησεν ὥστε ἐς τοὺς ἐστρατηγηκότας ἐσγραφῆναι
καὶ ὑπατεῦσαι τῆς τε Παλαιστίνης ἄρξαι· ἐξ ὧν που καὶ τὰ μά-
λιστα ἐφθονήθη καὶ ἐμισήθη καὶ ἀπώλετο.
291. Ὅτι ὁ παῖς ὁ τοῦ Ἀγβάρου τοῦ τῆς Αἰδέσης ἄρχον-
τος Ἄρβανδος καλὸς καὶ ὡραῖος ὢν τῷ Τραϊανῷ ᾠκείωτο, καὶ
ἀπαντήσας τῷ Τραϊανῷ ὁ Σποράκης τὴν Αἴδεσαν διερχομένῳ συγ-
γνώμης ἔτυχεν· ὁ γὰρ παῖς λαμπρόν οἱ ἱκέτευμα ἦν.
292. Ὅτι ὁ Σάμβηλος ὁ τῆς νήσου ἄρχων τῆς ἐν τῷ Τίγρι-
δι οὔσης πιστὸς διέμεινεν τῷ Τραϊανῷ, καίπερ ὑποτελεῖν προς-  
ταχθείς, καὶ οἱ τὸν χάρακα τὸν Σπασίνου καλούμενον οἰκοῦντες
καὶ φιλικῶς αὐτὸν ἐδέξαντο.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De virtutibus et vitiis

Vol. 2, p. 385, line 14

ἐκεῖνος ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ τοιοῦτόν τι ἐνδεῖξαι εἵλετο, πρὸς

τὸν Ἰουλιανὸν ἐτράπετο, καὶ τοῦτον ἀνέπεισεν. καὶ διὰ τοῦτ' αὐ-
τὸν ἀφῆκεν, ὅσον γε μήτ' ἀποκτεῖναι μήτ' ἀτιμάσαι· ταῖς γὰρ δὴ
βασάνοις ἰσχυρῶς πάντα ὑπ' αὐτοῦ ἠκρίβωσεν, ἐν οὐδενὶ λόγῳ
τὸ ἀξίωμα τὸ τότε αὐτῷ ποιησάμενος.
345. Ὅτι ὁ Λαῖτος τὴν Νίσιβιν πολιορκουμένην ὑπὸ Πάρ-
θων ἔσωσεν. καὶ ἀπ' αὐτῆς ἐπὶ πλεῖον ἐδοξάσθη, ὢν καὶ ἐς
τἆλλα καὶ ἐς τὰ ἴδια καὶ ἐς τὰ δημόσια καὶ ἐν τοῖς πολέμοις καὶ
ἐν τῇ εἰρήνῃ ἄριστος.
346. Ὅτι ὁ Σεβῆρος ἐς τὴν Ἀραβίαν ἐκ τῆς Συρίας καὶ ἐς
τὴν Παλαιστίνην ἦλθε καὶ τῷ Πομπηίῳ ἐνήγισε, καὶ ἐς τὴν Αἴγυπ-
τον τὴν ἄνω διὰ τοῦ Νείλου ἀνέπλευσε καὶ εἶδε πᾶσαν αὐτὴν
πλὴν βραχέων· οὐ γὰρ ἠδυνήθη πρὸς τὰ τῆς Αἰθιοπίας μεθόρια
διὰ λοιμώδη νόσον ἐσβαλεῖν. καὶ ἐπολυπραγμόνησε πάντα καὶ τὰ
πάνυ κεκρυμμένα· ἦν γὰρ οἷος μηδὲν μήτ' ἀνθρώπειον μήτε θεῖον
ἀδιερεύνητον ἐᾶν· κἀκ τούτου τά τε βιβλία πάντα τὰ ἀπόρρητόν
τι ἔχοντα, ὅσα γε καὶ εὑρεῖν ἠδυνήθη, ἐκ πάντων τῶν ἀδύτων
ἀνεῖλε καὶ τὸ τοῦ Ἀλεξάνδρου μνημεῖον συνέκλεισεν, ἵνα μηδεὶς
ἔτι μήτε τὸ τούτου σῶμα ἴδῃ μήτε τὰ ἐν ἐκείνοις γεγραμμένα
ἀναλέξηται.  
 540

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis (3023: 003)

“Excerpta historica iussu imp. Constantini Porphyrogeniti confecta, vol.
3: excerpta de insidiis”, Ed. de Boor, C.Berlin: Weidmann, 1905.
P. 60, line 5

μέλλομεν εἰς θυσίαν προσάγεσθαι· πολλῶν γὰρ ἀνθρώπων ὁρῶμεν

ἐνταῦθα ἐρριμμένα ὀστέα. ὁ δὲ πρὸς αὐτὸν ἔφη· ἄγωμεν εἰς τὸ
ἱερὸν καὶ ἐρωτήσωμεν εἰ ζῇ Ἰφιγένεια ἡ σὴ ἀδελφή, καὶ προσπί-
πτοντες αὐτῇ σωζόμεθα. καὶ ποιήσαντες τοῦτο καὶ γνωρισθέντες
ὑπ' αὐτῆς ἔλαβον αὐτὴν σὺν τῷ ἀγάλματι τῷ χρυσῷ τῆς Ἀρτέ-  
μιδος. καὶ περιελθόντες γῆν πολλὴν ἐπανέρχονται εἰς Μυκήνας
τὴν ἰδίαν πατρίδα· καὶ δίδωσι τὴν Ἠλέκτραν τὴν ἀδελφὴν πρὸς
γάμον τῷ Πυλάδῃ. μαθὼν δὲ ὁ τῆς Σκυθίας βασιλεὺς ἔπεμψε
στρατιώτας πολλοὺς ἐπιδιώκοντας αὐτούς. οἱ δὲ κατὰ τὴν Πα-
λαιστίνην ἐλθόντες καὶ ἀρεσθέντες τοῖς τόποις ᾤκησαν ἐν αὐτῇ,
τὴν πρώην λεγομένην Νύσαν Σκυθῶν μετονομάσαντες πόλιν.
4. Ὅτι Καμβύσης ὁ Περσῶν βασιλεὺς καθεῖλε τὰς Αἰγυπτίας
Θήβας καὶ ταύτας εἰς ἔδαφος κατέσκαψεν, Ἄμασίς τε ὁ τῶν Αἰγυ-
πτίων βασιλεὺς ἅμα τῷ βίῳ καὶ τὴν βασιλείαν κατέστρεψεν, τοῦ
ἔθνους τῶν Αἰγυπτίων τελεῖν ὑπὸ Πέρσας ὁμολογήσαντος. ἐπὶ
δὲ τὴν ἐνδοτέραν ἐλαύνειν προθυμούμενος ὑπὸ τῆς εἱμαρμένης
ἐκωλύθη, δολοφονηθεὶς ὑπὸ τῶν περὶ αὐτὸν μάγων, βασιλεύσας
ἔτη ηʹ. οὗτοι γὰρ μετὰ τὸν Καμβύσου θάνατον τῇ ἀρχῇ προσπη-
δήσαντες μῆνας ζʹ κατετρύφησαν, ἄχρις οἱ τῶν Περσῶν ἄρχοντες
αὐτοὺς μὲν ἐπὶ τῆς αὐλῆς κατεχρήσαντο,

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis P. 154, line 10

ἐμὸς ἀδελφὸς τὸ Πελόπειον τοῦ γένους σήμαντρον ἔχει ἐλαίαν ἐν  

τῷ ὤμῳ. προσχοῦσα δὲ ἐπὶ τὸν ὠμοπλάτην αὐτοῦ τὸν δεξιὸν
εἶδε τὸ σύσσημον ἔχοντα αὐτόν, καὶ περιεπτύξατο τὸν Ὀρέστην
καὶ ἐκέλευσεν ἀνενεχθῆναι τὰ πλοῖα εἰς τὴν γῆν καὶ τοὺς ἐν αὐ-
τοῖς ναύτας· καὶ νεωλκήσαντες αὐτὰ ἔμειναν ἐκεῖ τὸν χειμῶνα.
Τοῦ δὲ θέρους καταφθάσαντος, τὴν Ἰφιγένειαν καὶ τὸ ὁλό-
χρυσον ἄγαλμα τῆς Ἀρτέμιδος λαβὼν λάθρα ὁ Ὀρέστης καὶ Πυ-
λάδης ἔφυγον δι' ὧν εἶχον πλοίων καὶ ἀντεπέρασαν ἐπὶ τὴν
χώραν τῶν Ἀδιαβηνῶν, κἀκεῖθεν ἦλθον εἰς τὴν ἀνατολὴν εἰς τὸ
τῶν Σαρακηνῶν λίμητον καὶ ἀνῆλθον εἰς τὴν χώραν τῆς Παλαι-
στίνης ἐπὶ τὴν Τρικωμίαν· καὶ προσεσχηκότες τὸ ἱερὸν σχῆμα
τῆς Ἰφιγενείας ἐδέξαντο αὐτὴν ἐν τιμῇ. καὶ διέτριβον ἐκεῖ, τοῦ
Ὀρέστου ληφθέντος καὶ μαινομένου. ἔκτισαν δὲ ἱερὸν οἱ ἐν τῇ
κώμῃ Ἀρτέμιδος καὶ ἔθυσαν παρθένον κόρην. καὶ τοῦ Ὀρέστου
 541

ἀναλαβόντος τὰς ἰδίας φρένας, ἡ Ἰφιγένεια εἶδεν ἐν ὁράματι ἔλα-

φον λέγουσαν αὐτῇ φυγεῖν ἐκ τῆς χώρας ἐκείνης. καὶ ἀναστᾶσα
πρωῒ ἅμα Ὀρέστῃ καὶ Πυλάδῃ ἔφυγεν ἐπὶ τὴν παράλιον τῆς
Παλαιστίνης· καὶ ἐκεῖθεν ἀποπλεύσαντες ἦλθον ἐπὶ τὴν Συρίαν.
ὁ δὲ βασιλεὺς Σκυθίας ὄνομα Θόας ἀκούσας ὅτι τὸ ὁλόχρυσον
ἄγαλμα τῆς Ἀρτέμιδος ἔλαβεν ἡ Ἰφιγένεια καὶ ἔφυγεν, ἐξέπεμψε
Σκύθας πολλοὺς καταδιώκοντας αὐτήν, καὶ φθάσαντες ᾤκησαν εἰς

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis P. 154, line 17

λάδης ἔφυγον δι' ὧν εἶχον πλοίων καὶ ἀντεπέρασαν ἐπὶ τὴν

χώραν τῶν Ἀδιαβηνῶν, κἀκεῖθεν ἦλθον εἰς τὴν ἀνατολὴν εἰς τὸ
τῶν Σαρακηνῶν λίμητον καὶ ἀνῆλθον εἰς τὴν χώραν τῆς Παλαι-
στίνης ἐπὶ τὴν Τρικωμίαν· καὶ προσεσχηκότες τὸ ἱερὸν σχῆμα
τῆς Ἰφιγενείας ἐδέξαντο αὐτὴν ἐν τιμῇ. καὶ διέτριβον ἐκεῖ, τοῦ
Ὀρέστου ληφθέντος καὶ μαινομένου. ἔκτισαν δὲ ἱερὸν οἱ ἐν τῇ
κώμῃ Ἀρτέμιδος καὶ ἔθυσαν παρθένον κόρην. καὶ τοῦ Ὀρέστου
ἀναλαβόντος τὰς ἰδίας φρένας, ἡ Ἰφιγένεια εἶδεν ἐν ὁράματι ἔλα-
φον λέγουσαν αὐτῇ φυγεῖν ἐκ τῆς χώρας ἐκείνης. καὶ ἀναστᾶσα
πρωῒ ἅμα Ὀρέστῃ καὶ Πυλάδῃ ἔφυγεν ἐπὶ τὴν παράλιον τῆς
Παλαιστίνης· καὶ ἐκεῖθεν ἀποπλεύσαντες ἦλθον ἐπὶ τὴν Συρίαν.
ὁ δὲ βασιλεὺς Σκυθίας ὄνομα Θόας ἀκούσας ὅτι τὸ ὁλόχρυσον
ἄγαλμα τῆς Ἀρτέμιδος ἔλαβεν ἡ Ἰφιγένεια καὶ ἔφυγεν, ἐξέπεμψε
Σκύθας πολλοὺς καταδιώκοντας αὐτήν, καὶ φθάσαντες ᾤκησαν εἰς
Παλαιστίνην.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis P. 162, line 26

βασιλέα ὄντα εἰς τὸν οἶκον τοῦ ἀποστόλου Πέτρου, καὶ εὐθέως
ἀπῆλθεν εἰς τὰς Γαλλίας ὁ Γουνδουφάριος. καὶ ἔστεψεν ὁ Ῥεκίμερ
βασιλέα Ὀλύβριον μετὰ γνώμης τῆς συγκλήτου, καὶ ἐβασίλευσεν ὀλίγον
χρόνον.
33. Ὅτι Μαιουρῖνος ἐγένετο ἀπὸ Ὀλύβριον, καὶ τοῦτον ἐφό-
νευσεν ὁ Ῥεκίμερ ὡς φιλιάσαντα Γιζιρίχῳ.
34. Ὅτι ἐπὶ τῆς βασιλείας Ζήνωνος πρόφασιν λαβόντες οἱ
ἐκ τοῦ ἔθνους τῶν Σαμαρειτῶν ἐτυράννησαν καὶ ἔστεψαν λῄσταρχον
ὄνομα Ἰουστάσαν Σαμαρείτην. καὶ εἰσῆλθεν ἐν Καισαρείᾳ καὶ
ἐθεώρησεν ἱππικὸν καὶ ἐφόνευσε πολλούς, ἡγεμονεύοντος τῆς πρώ-
της Παλαιστίνης Πορφυρίου. ἔκαυσε δὲ καὶ τὸν ἅγιον Προκόπιον
ὁ αὐτὸς Ἰουστάσας. καὶ εὐθέως ὁ δοὺξ Παλαιστίνης Ἀσκληπιάδης
 542

ἦλθε μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας καὶ ὁ λῃστοδιώκτης Ῥήγις ὁ ἀξιω-

ματικός, καὶ ὁρμήσαντες κατ' αὐτῶν μετὰ τῆς αὐτῶν βοηθείας
συνέβαλον αὐτῷ καὶ παρέλαβον αὐτὸν καὶ ἀπεκεφάλισαν αὐτόν,
καὶ ἐπέμφθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ μετὰ τοῦ διαδήματος τῷ βασιλεῖ
Ζήνωνι· καὶ εὐθέως ὁ Ζήνων ἐποίησε τὴν συναγωγὴν αὐτῶν τὴν
οὖσαν εἰς τὸ Γαργαρίζη ὄρος εὐκτήριον οἶκον τῆς ἁγίας θεοτόκου,
ἀνανεώσας καὶ τὸν ἅγιον Προκόπιον, ποιήσας διάταξιν μὴ στρα-
τεύεσθαι Σαμαρείτην, δημεύσας τοὺς εὐπόρους αὐτῶν. καὶ ἐγέ-
νετο φόβος καὶ εἰρήνη.  

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis P. 162, line 27

ἀπῆλθεν εἰς τὰς Γαλλίας ὁ Γουνδουφάριος. καὶ ἔστεψεν ὁ Ῥεκίμερ

βασιλέα Ὀλύβριον μετὰ γνώμης τῆς συγκλήτου, καὶ ἐβασίλευσεν ὀλίγον
χρόνον.
33. Ὅτι Μαιουρῖνος ἐγένετο ἀπὸ Ὀλύβριον, καὶ τοῦτον ἐφό-
νευσεν ὁ Ῥεκίμερ ὡς φιλιάσαντα Γιζιρίχῳ.
34. Ὅτι ἐπὶ τῆς βασιλείας Ζήνωνος πρόφασιν λαβόντες οἱ
ἐκ τοῦ ἔθνους τῶν Σαμαρειτῶν ἐτυράννησαν καὶ ἔστεψαν λῄσταρχον
ὄνομα Ἰουστάσαν Σαμαρείτην. καὶ εἰσῆλθεν ἐν Καισαρείᾳ καὶ
ἐθεώρησεν ἱππικὸν καὶ ἐφόνευσε πολλούς, ἡγεμονεύοντος τῆς πρώ-
της Παλαιστίνης Πορφυρίου. ἔκαυσε δὲ καὶ τὸν ἅγιον Προκόπιον
ὁ αὐτὸς Ἰουστάσας. καὶ εὐθέως ὁ δοὺξ Παλαιστίνης Ἀσκληπιάδης
ἦλθε μετὰ τῆς αὐτοῦ βοηθείας καὶ ὁ λῃστοδιώκτης Ῥήγις ὁ ἀξιω-
ματικός, καὶ ὁρμήσαντες κατ' αὐτῶν μετὰ τῆς αὐτῶν βοηθείας
συνέβαλον αὐτῷ καὶ παρέλαβον αὐτὸν καὶ ἀπεκεφάλισαν αὐτόν,
καὶ ἐπέμφθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ μετὰ τοῦ διαδήματος τῷ βασιλεῖ
Ζήνωνι· καὶ εὐθέως ὁ Ζήνων ἐποίησε τὴν συναγωγὴν αὐτῶν τὴν
οὖσαν εἰς τὸ Γαργαρίζη ὄρος εὐκτήριον οἶκον τῆς ἁγίας θεοτόκου,
ἀνανεώσας καὶ τὸν ἅγιον Προκόπιον, ποιήσας διάταξιν μὴ στρα-
τεύεσθαι Σαμαρείτην, δημεύσας τοὺς εὐπόρους αὐτῶν. καὶ ἐγέ-
νετο φόβος καὶ εἰρήνη.  
Ὁμοίως ἐπὶ τῆς βασιλείας Ζήνωνος Θευδέριχος ὁ ἀπὸ ὑπάτων,

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis P. 171, line 7

οἱ μὲν πράσινοι τὸν Καράμαλλον, οἱ δὲ βένετοι Πορφύριόν τινα

ἀπὸ Ἀλεξανδρείας, οἱ δὲ ῥούσιοι καὶ λευκοὶ τοὺς πρώτους· καὶ
παρέσχεν ὁ βασιλεὺς ἑκάστῳ μέρει τὸ αἰτηθέν. καὶ τούτου
γενομένου μετὰ παλλίων εἰσήλαυνον ἐν τῇ πόλει καὶ ἐν τῷ  
ἱππικῷ, καὶ ἔπαιζον ἐλαύνοντες κατὰ πᾶσαν σχεδὸν τὴν πόλιν·
 543

ἔσυραν δὲ καί τινας τῶν παρακενότων κοινῇ γενόμενοι οἱ τῶν

μερῶν καὶ ἔβαλον εἰς τὴν θάλασσαν. ὁ δὲ Βιταλιανὸς ἐσφάγη ἐν
τῷ παλατίῳ ὕπατος ὢν καὶ στρατηλάτης, καὶ Κελεριανὸς κελλάριος
αὐτοῦ.
44. Ὅτι ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ βασιλέως ἐν Καισαρείᾳ τῆς
Παλαιστίνης συνέβη τι τοιοῦτον γενέσθαι. ἐν πόλει λεγομένῃ
Νεαπόλει ἔστεψαν ἑαυτοῖς βασιλέα ὄνομα Ἰουλιανὸν τοῦ λεγο-
μένου Σαβάρωνος. καὶ ἐπελθόντες τοῖς χριστιανοῖς τοῖς ἐκεῖσε
οἱ αὐτοὶ Σαμαρεῖται πολλοὺς κατέκοψαν τῷ τρόπῳ τούτῳ. ἔθος
ἐκράτει ἐν τῇ Παλαιστινῶν χώρᾳ καὶ ἐν πάσῃ τῇ ἀνατολῇ. τῇ
σαββάτου ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἀναγνωσθῆναι τὸ εὐαγγέλιον ἐκ τῆς ἐκ-
κλησίας ἐξήρχοντο τὰ παιδία τῶν χριστιανῶν καὶ ἤρχοντο παί-
ζοντα εἰς τὰς συναγωγὰς τῶν Σαμαρειτῶν καὶ ἐλίθαζον τοὺς
οἴκους αὐτῶν· εἶχον γὰρ ἔθος τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ὑπαναχωρεῖν καὶ
ἰδιάζειν. καὶ τῷ χρόνῳ ἐκείνῳ οὐκ ἠνέσχοντο δοῦναι τόπον τοῖς
χριστιανοῖς, καὶ ἐξελθόντα τὰ παιδία μετὰ τὸ ἅγιον εὐαγγέλιον

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis P. 171, line 26

ἰδιάζειν. καὶ τῷ χρόνῳ ἐκείνῳ οὐκ ἠνέσχοντο δοῦναι τόπον τοῖς

χριστιανοῖς, καὶ ἐξελθόντα τὰ παιδία μετὰ τὸ ἅγιον εὐαγγέλιον
ἀπῆλθον εἰς τὰς συναγωγὰς τῶν Σαμαρειτῶν καὶ ἐλίθαζον, ἐξελ-
θόντες δὲ οἱ Σαμαρεῖται κατὰ τῶν παιδίων μετὰ ξιφῶν πολ-
λοὺς ἀπέκτειναν. καὶ πολλὰ παιδία ἔφυγον ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέ-
ζῃ τοῦ ἁγίου Βασιλείου τοῦ ὄντος ἐκεῖσε, καὶ κατεδίωξαν αὐτά
τινες τῶν Σαμαρειτῶν καὶ κατέσφαξαν ὑποκάτω τῆς ἁγίας τρα-
πέζης. μαθὼν δὲ ταῦτα Ἰουστινιανὸς ἔπεμψεν Εἰρηναῖον τὸν ἀπὸ
ἐπάρχων τὸν Πενταδίας, δεδωκὼς αὐτῷ ἐξουσίαν ὥστε γράψαι
τοῖς κατὰ τόπον ἄρχουσιν. καὶ ἀγαγὼν αὐτοὺς μετὰ βοηθείας
ἤγαγε Θεόδοτον δοῦκα Παλαιστίνης τὸν ἐπίκλην Μάγαλαν μετὰ
πολλοῦ πλήθους καὶ ἑτέρους πολλούς, ὥστε ὁπλίσασθαι κατὰ τῶν
Σαμαρειτῶν. καὶ πολλοὺς μὲν κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς πραι-
δεύσαντες πεπράκασιν ἐν πάσῃ τῇ χώρᾳ τῆς Παλαιστίνης διαρ-
πάσαντες τοὺς οἴκους καὶ τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῖς. ἐν οἷς ἔλαβον
καὶ τὸν Ἰουλιανὸν τὸν Σαβάρωνα, καὶ ἀποκεφαλίσαντες αὐτὸν
ἔπεμψαν τὴν αὐτοῦ κεφαλὴν μετὰ τοῦ διαδήματος καὶ τῆς λοιπῆς
αὐτοῦ βασιλικῆς φορεσίας τῷ βασιλεῖ. καὶ ἐφοβήθησαν πάνυ οἱ
τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦντες Σαμαρεῖται.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis P. 173, line 14

τὸν ἐπίσκοπον τῆς αὐτῆς Κυζίκου πόλεως, ταῦτα μαθὼν ὁ βασι-

λεὺς καὶ ἀγανακτήσας κατ' αὐτοῦ ἔπεμψέ τινας τῶν πατρικίων
 544

καὶ ὑπατικῶν ὥστε ἐξετασθῆναι τὰ κατ' αὐτὸν διὰ τὸν γενόμενον

τοῦ ἐπισκόπου φόνον, Φλῶρον καὶ Παῦλον τὸν ἀπὸ ὑπάτων τὸν
Γαλάτην καὶ Φωκᾶν τὸν πατρίκιον καὶ Θωμᾶν τὸν ἀπὸ ἐπάρχων.
καὶ εὑρεθεὶς ὑπὸ μέμψιν ὢν τοῦ αὐτοῦ φόνου ἐκελεύσθη παρὰ
τοῦ βασιλέως πεμφθῆναι καὶ οἰκῆσαι τὴν Ἀντινόου. κἀκεῖσε
ποιήσας χρόνους ἱκανοὺς ἕως τῆς τελευτῆς Θεοδώρας πάλιν ἐ-
κλήθη μὴ ζωσθείς, ἀλλὰ ὢν παγανός.
48. Ὅτι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ βασιλέως Ἰουστινιανοῦ ἐστασίασαν οἱ
Σαμαρεῖται καὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης ποιή-
σαντες τὸ ἓν ὡς ἐν τάξει πρασινοβενέτων, καὶ ἐπῆλθον τοῖς χρι-
στιανοῖς τῆς αὐτῆς πόλεως καὶ κατέκοψαν πολλοὺς καὶ ἐπῆλθον
καὶ ταῖς ἐκκλησίαις τῶν ὀρθοδόξων. ὁ δὲ Στέφανος ὁ ἀνθύπατος
τῆς αὐτῆς πόλεως ὁ ἐπίκλην Σύρος θέλων βοηθῆσαι τοῦ μὴ
εἰσέρχεσθαι ἐν τοῖς εὐκτηρίοις, ἐπῆλθον αὐτῷ οἱ Σαμαρεῖται, καὶ
ἔφυγεν εἰς τὸ πραιτώριον αὐτοῦ, καὶ κατεδίωξαν αὐτὸν καὶ ἔσφα-
ξαν ἔσω τοῦ πραιτωρίου καὶ ἐπραίδευσαν τὰ πράγματα αὐτοῦ.
ἡ δὲ γυνὴ τοῦ αὐτοῦ Στεφάνου ἀνῆλθεν εἰς τὸν βασιλέα Ἰουστι-
νιανὸν καὶ ἐδεήθη αὐτοῦ, ὁ δὲ ὀργισθεὶς ἐκέλευσεν Ἀμαντίῳ τῷ
στρατηλάτῃ ὄντι τότε ἐν τῇ ἀνατολῇ τῷ κατὰ Ζίμαρχον ἀπελθεῖν

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De insidiis P. 173, line 29

εἰσέρχεσθαι ἐν τοῖς εὐκτηρίοις, ἐπῆλθον αὐτῷ οἱ Σαμαρεῖται, καὶ

ἔφυγεν εἰς τὸ πραιτώριον αὐτοῦ, καὶ κατεδίωξαν αὐτὸν καὶ ἔσφα-
ξαν ἔσω τοῦ πραιτωρίου καὶ ἐπραίδευσαν τὰ πράγματα αὐτοῦ.
ἡ δὲ γυνὴ τοῦ αὐτοῦ Στεφάνου ἀνῆλθεν εἰς τὸν βασιλέα Ἰουστι-
νιανὸν καὶ ἐδεήθη αὐτοῦ, ὁ δὲ ὀργισθεὶς ἐκέλευσεν Ἀμαντίῳ τῷ
στρατηλάτῃ ὄντι τότε ἐν τῇ ἀνατολῇ τῷ κατὰ Ζίμαρχον ἀπελθεῖν
καὶ ἐκζητῆσαι τὸν φόνον τοῦ Στεφάνου. ὁ δὲ Ἀμάντιος ἐλθὼν
ἐν Καισαρείᾳ ἤρξατο ζητεῖν τοὺς πεποιηκότας τὸν φόνον, καὶ εὑ-
ρὼν τοὺς μὲν ἐφούρκισε, τοὺς δὲ ἀπεκεφάλισεν, ἑτέρους δὲ ἐχει-
ροκόπησε, τοὺς δὲ ἐδήμευσε· καὶ ἐγένετο φόβος μέγας ἐν Καισα-
ρείᾳ τῆς Παλαιστίνης.
49. Ὅτι ἡμέρᾳ σαββάτῳ λύχνου δευτέρου ἐπιβουλὴν ἐμελέτη-
σάν τινες ἐπὶ τῷ φονεῦσαι τὸν βασιλέα Ἰουστινιανὸν καθήμενον
ἐν τῷ παλατίῳ ἐν τῇ αὐτῇ ἑσπέρᾳ. οἱ δὲ τὴν αὐτὴν σκέψιν τῆς
ἐπιβουλῆς μελετήσαντες ἦσαν οὗτοι· Ἀβλάβιος ὁ κατὰ Μελτιάδην
ὁ μελιστής, καὶ Μάρκελλος ὁ ἀργυροπράτης ὁ τῶν Κιλίκων ὁ ἔχων
τὸ ἐργαστήριον πλησίον τῆς ἁγίας Εἰρήνης τῆς ἀρχαίας καὶ νέας  
ὁ κατὰ Αἰθέριον τὸν κουράτορα, καὶ Σέργιος ὁ ἀνεψιὸς τοῦ αὐ-
τοῦ Αἰθερίου, ἵνα καθημένου τοῦ βασιλέως ἐν τῷ παλατίῳ ὀψίας
 545

πρὸ μινσῶν σφάξωσιν αὐτὸν στήσαντες καὶ ἀνθρώπους ἰδίους εἴς

τε τὸ Ἅρμα καὶ εἰς τὸ Σελεντιαρίκιν καὶ κατὰ τοὺς Ἰνδοὺς καὶ κατὰ

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De administrando imperio

(3023: 008)“Constantine Porphyrogenitus. De administrando imperio,
2nd edn.”, Ed. Moravcsik, G.Washington, D.C.: Dumbarton Oaks, 1967;
Corpus fontium historiae Byzantinae 1 (= Dumbarton Oaks Texts 1).
Chap.14, line 14

πατὴρ αὐτῶν ἀναγορεύεται πάντων. Οὗτος οὖν γεννᾷ υἱοὺς δύο,

Μούνδαρον καὶ Ῥαβίαν, ὁ δὲ Μούνδαρος τίκτει Κούσαρον καὶ Κάϊσον
καὶ Θεμίμην
καὶ Ἄσανδον καὶ ἄλλους τινὰς ἀνωνύμους, οἳ καὶ τὴν Μαδιανῖτιν ἔρημον
κληρωσάμενοι, ἐκτηνοτρόφουν ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες. Εἰσὶ δὲ καὶ
ἐνδότεροι τούτων οὐκ ἐκ τῆς φυλῆς αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦ Ἰεκτάν, οἱ λεγόμε-
νοι Ὁμηρῖται, τουτέστιν Ἀμανῖται. Ἀναδείκνυται δὲ οὕτως. Ἀπόρου
ὄντος αὐτοῦ τοῦ Μουχούμετ καὶ ὀρφανοῦ, ἔδοξεν αὐτῷ μισθωτεύσασθαι
γυναικί τινι πλουσίᾳ καὶ συγγενεῖ αὐτοῦ, καλουμένῃ Χαδιγᾷ, πρὸς
τὸ καμηλεύειν καὶ πραγματεύεσθαι ἐν Αἰγύπτῳ μετὰ τῶν ἀλλοφύλων
καὶ ἐν Παλαιστίνῃ. Εἶτα κατὰ μικρὸν παρρησιασάμενος καὶ ὑπελθὼν
τῇ γυναικὶ χήρᾳ οὔσῃ, λαμβάνει αὐτὴν εἰς γυναῖκα. Καὶ δὴ ἐπιχωριάζων
ἐν Παλαιστίνῃ καὶ συναναστρεφόμενος Ἰουδαίοις τε καὶ Χριστιανοῖς,
ἐθηρᾶτο λόγους καὶ γραφικὰς λύσεις τινάς. Ἔχων δὲ τὸ πάθος τῆς
ἐπιληψίας, ἐλυπεῖτο σφόδρα ἡ γυνὴ αὐτοῦ, ὡς περιφανὴς καὶ πλουσία
καὶ τῷ τοιούτῳ ἀνδρὶ συναφθεῖσα, οὐ μόνον ἀπόρῳ, ἀλλὰ καὶ
ἐπιληπτικῷ,

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De administrando imperio

Chap.14, line 16

ρον καὶ Ῥαβίαν, ὁ δὲ Μούνδαρος τίκτει Κούσαρον καὶ Κάϊσον καὶ

Θεμίμην
καὶ Ἄσανδον καὶ ἄλλους τινὰς ἀνωνύμους, οἳ καὶ τὴν Μαδιανῖτιν ἔρημον
κληρωσάμενοι, ἐκτηνοτρόφουν ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες. Εἰσὶ δὲ καὶ
ἐνδότεροι τούτων οὐκ ἐκ τῆς φυλῆς αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦ Ἰεκτάν, οἱ λεγόμε-
νοι Ὁμηρῖται, τουτέστιν Ἀμανῖται. Ἀναδείκνυται δὲ οὕτως. Ἀπόρου
ὄντος αὐτοῦ τοῦ Μουχούμετ καὶ ὀρφανοῦ, ἔδοξεν αὐτῷ μισθωτεύσασθαι
γυναικί τινι πλουσίᾳ καὶ συγγενεῖ αὐτοῦ, καλουμένῃ Χαδιγᾷ, πρὸς
τὸ καμηλεύειν καὶ πραγματεύεσθαι ἐν Αἰγύπτῳ μετὰ τῶν ἀλλοφύλων
 546

καὶ ἐν Παλαιστίνῃ. Εἶτα κατὰ μικρὸν παρρησιασάμενος καὶ ὑπελθὼν

τῇ γυναικὶ χήρᾳ οὔσῃ, λαμβάνει αὐτὴν εἰς γυναῖκα. Καὶ δὴ ἐπιχωριάζων
ἐν Παλαιστίνῃ καὶ συναναστρεφόμενος Ἰουδαίοις τε καὶ Χριστιανοῖς,
ἐθηρᾶτο λόγους καὶ γραφικὰς λύσεις τινάς. Ἔχων δὲ τὸ πάθος τῆς
ἐπιληψίας, ἐλυπεῖτο σφόδρα ἡ γυνὴ αὐτοῦ, ὡς περιφανὴς καὶ πλουσία
καὶ τῷ τοιούτῳ ἀνδρὶ συναφθεῖσα, οὐ μόνον ἀπόρῳ, ἀλλὰ καὶ
ἐπιληπτικῷ,
ἣν καὶ τροπωσάμενος φάσκων, ὅτι· «Φοβερὰν ὀπτασίαν ἀγγέλου θεωρῶ  

Γαβριὴλ ὀνόματι, καὶ μὴ ὑποφέρων αὐτοῦ τὴν θέαν ὀλιγωρῶ καὶ πίπτω»,
ἐπιστεύθη, συμψευδομαρτυροῦντος αὐτῷ Ἀρειανοῦ τινος μοναχοῦ
ψευδωνύμου δι' αἰσχροκέρδειαν. Καὶ οὕτως ἡ γυνὴ πλανηθεῖσα καὶ
ἄλλαις γυναιξὶν ὁμοφύλαις κηρύξασα προφήτην αὐτὸν εἶναι,

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De administrando imperio

Chap.19, line 2

Δεύτερος ἀρχηγὸς τῶν Ἀράβων, Ἀβου-

βάχαρ, ἔτη τρία.

Οὗτος ὁ Ἀβουβάχαρ πρῶτος λαμβάνει τὴν πόλιν Γάζαν καὶ

πᾶσαν αὐτῆς τὴν περίχωρον. Τελευτᾷ δὲ ὁ αὐτὸς Ἀβουβάχαρ ἀμηρεύσας
ἔτη τρία, καὶ παραλαμβάνει τὴν ἀρχὴν Οὔμαρ, καὶ κρατεῖ τῶν Ἀράβων
ἔτη δώδεκα.

Τρίτος ἀρχηγὸς Ἀράβων, Οὔμαρ.

Ὁ αὐτὸς οὖν Οὔμαρ ἐπεστράτευσε κατὰ τῆς Παλαιστίνης, καὶ

παρακαθίσας ἐν αὐτῇ ἐπολιόρκησεν τὴν Ἱερουσαλὴμ διετῆ χρόνον,
καὶ παρέλαβεν αὐτὴν δόλῳ. Σωφρόνιος γάρ, ὁ Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος,
θείῳ κινούμενος ζήλῳ καὶ ἀγχινοίᾳ διαπρέπων, λόγον ἔλαβεν παρ'
αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν ἐκκλησιῶν τῆς πάσης Παλαιστίνης ἀσφαλέστατον, ὥστε

ἀκαθαιρέτους μεῖναι τὰς ἐκκλησίας καὶ ἀπορθήτους. Τοῦτον ἰδὼν ὁ

Σωφρόνιος ἔφη· «Ἐπ' ἀληθείας τοῦτό ἐστιν τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώ-
σεως, τὸ ῥηθὲν διὰ Δανιὴλ τοῦ προφήτου ἑστὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ.» Οὗτος
τὸν ναὸν ἐζήτησεν τῶν Ἰουδαίων, ὃν ᾠκοδόμησε Σολομών, πρὸς τὸ
ποιῆσαι αὐτὸν προσκυνητήριον τῆς αὐτοῦ βλασφημίας. Καὶ ἔστι ἕως τῆς
σήμερον.  
 547

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De administrando imperio

Chap.19, line 6

βάχαρ, ἔτη τρία.

Οὗτος ὁ Ἀβουβάχαρ πρῶτος λαμβάνει τὴν πόλιν Γάζαν καὶ

πᾶσαν αὐτῆς τὴν περίχωρον. Τελευτᾷ δὲ ὁ αὐτὸς Ἀβουβάχαρ ἀμηρεύσας
ἔτη τρία, καὶ παραλαμβάνει τὴν ἀρχὴν Οὔμαρ, καὶ κρατεῖ τῶν Ἀράβων
ἔτη δώδεκα.

Τρίτος ἀρχηγὸς Ἀράβων, Οὔμαρ.

Ὁ αὐτὸς οὖν Οὔμαρ ἐπεστράτευσε κατὰ τῆς Παλαιστίνης, καὶ

παρακαθίσας ἐν αὐτῇ ἐπολιόρκησεν τὴν Ἱερουσαλὴμ διετῆ χρόνον,
καὶ παρέλαβεν αὐτὴν δόλῳ. Σωφρόνιος γάρ, ὁ Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος,
θείῳ κινούμενος ζήλῳ καὶ ἀγχινοίᾳ διαπρέπων, λόγον ἔλαβεν παρ'
αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν ἐκκλησιῶν τῆς πάσης Παλαιστίνης ἀσφαλέστατον, ὥστε

ἀκαθαιρέτους μεῖναι τὰς ἐκκλησίας καὶ ἀπορθήτους. Τοῦτον ἰδὼν ὁ

Σωφρόνιος ἔφη· «Ἐπ' ἀληθείας τοῦτό ἐστιν τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώ-
σεως, τὸ ῥηθὲν διὰ Δανιὴλ τοῦ προφήτου ἑστὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ.» Οὗτος
τὸν ναὸν ἐζήτησεν τῶν Ἰουδαίων, ὃν ᾠκοδόμησε Σολομών, πρὸς τὸ
ποιῆσαι
αὐτὸν προσκυνητήριον τῆς αὐτοῦ βλασφημίας. Καὶ ἔστι ἕως τῆς
σήμερον.  

Τέταρτος Ἀράβων ἀρχηγός, Οὐθμάν.

Οὗτος λαμβάνει τὴν Ἀφρικὴν πολέμῳ, καὶ στοιχήσας φόρους

μετὰ τῶν Ἄφρων ὑπέστρεψεν. Τούτου στρατηγὸς χρηματίζει Μαυίας,
ὁ παραλύσας τὸν κολοσσὸν Ῥόδου καὶ πορθήσας Κύπρον τὴν νῆσον
καὶ πάσας τὰς πόλεις αὐτῆς. Οὗτος παραλαμβάνει καὶ νῆσον τὴν
Ἄραδον,

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De administrando imperio

Chap.21, line 18
 548

καὶ οἱ σύμβουλοι αὐτοῦ, ἐφοβήθησαν σφόδρα. Καὶ ἀποστέλλει πρέσβεις

πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Κωνσταντῖνον ζητῶν εἰρήνην. Ἐπὶ ταύτῃ τῇ
προφάσει πέμπεται παρὰ τοῦ βασιλέως Κωνσταντίνου, τοῦ ὀρθοδόξου,
υἱοῦ τοῦ Πωγωνάτου, Ἰωάννης ὁ ἐπίκλην Πιτζηκαύδης. Τούτου δὲ
καταλαβόντος ἐν Συρίᾳ, Μαυίας ἐδέξατο αὐτὸν μετὰ μεγάλης τιμῆς,  
καὶ συνεφωνήθη πρὸς ἀμφοτέρους ἔγγραφον γενέσθαι εἰρήνης μεθ'
ὅρκου λόγον ἐπὶ συμφώνου ἐτησίου πάκτου, παρέχεσθαι τῷ τῶν Ῥω-
μαίων βασιλεῖ παρὰ τῶν Ἀγαρηνῶν χρυσίου χιλιάδας τρεῖς καὶ
ἄνδρας αἰχμαλώτους ωʹ καὶ ἵππους εὐγενεῖς νʹ. Ἐπὶ τούτου διῃρέθη
ἡ τῶν Ἀράβων ἀρχὴ εἰς μέρη δύο. Καὶ εἰς μὲν τὴν Αἰθρίβου ἐκράτησε
τὴν ἀρχὴν ὁ Ἀλή, τὴν δὲ Αἴγυπτον καὶ Παλαιστίνην καὶ Δαμασκὸν
ἐκράτει ὁ Μαυίας. Καὶ οἱ μὲν τὴν Αἴθριβον οἰκοῦντες μετὰ τῶν υἱῶν
τοῦ Ἀλὴ ἐστράτευσαν κατὰ τοῦ Μαυίου. Ὁ δὲ Μαυίας ἀνθωπλίσατο
κατ' αὐτῶν, καὶ συνῆψεν πόλεμον παρὰ τὸν ποταμὸν Εὐφράτην, καὶ
ἡττήθη τὸ μέρος Ἀλή, καὶ παρέλαβεν ὁ Μαυίας τὴν Αἴθριβον καὶ
πᾶσαν τὴν γῆν τῆς Συρίας. Ἐκράτησεν δὲ ἡ αὐτοῦ γενεὰ ἔτη πεʹ. Καὶ
μετ' αὐτὸν ἐξῆλθον οἱ λεγόμενοι Μαυροφόροι ἀπὸ Περσίδος, οἱ κρατοῦν-
τες ἕως τῆς σήμερον, καὶ ἐπολέμησαν τὴν γενεὰν τοῦ Μαυίου καὶ ἠφάνι-
σαν αὐτήν. Ἔσφαξαν δὲ καὶ Μαρουάμ, τὴν κεφαλὴν αὐτῶν. Ὑπελείφθη-
σαν δὲ ὀλίγοι τοῦ Μαυίου, καὶ ἐδιώχθησαν παρὰ τῶν Μαυροφόρων
ἕως τῆς Ἀφρικῆς μετὰ καὶ ἑνὸς ἐκγόνου τοῦ Μαυίου.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De administrando imperio

Chap.21, line 40

ταῖς ἡμέραις Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου, οὐχὶ δὲ τοῦ Πωγωνάτου.

Τοῦτο δὲ παρὰ τοῖς ἡμετέροις ἱστορικοῖς οὐ γέγραπται. Ἀφ' οὗ γὰρ
παρελήφθη ἡ μεγάλη Ῥώμη παρὰ τῶν Γότθων, ἤρξατο ἀκρωτηριάζεσθαι
τὰ Ῥωμαϊκὰ πράγματα, καὶ οὐδεὶς τῶν ἱστορικῶν τῶν τῆς Ἱσπανίας
μερῶν ἐποιήσατο μνείαν, οὔτε τῆς γενεᾶς τοῦ Μαυίου. Ἔχει δὲ τοῦ
μακαρίου Θεοφάνους ἡ ἱστορία οὕτως. Ἀπεβίω οὖν ὁ Μαυίας, ὁ τῶν
Σαρακηνῶν ἀρχηγός, γεγονὼς στρατηγὸς ἔτη κϛʹ, ἀμηρεύσας δὲ ἔτη
κδʹ. Καὶ ἐκράτησεν τῆς ἀρχῆς τῶν Ἀράβων Ἰζίδ, ὁ υἱὸς αὐτοῦ, ἔτη ϛʹ.
Τούτου τελευτήσαντος, ἐταράχθησαν οἱ Ἄραβες τῆς Αἰθρίβου, καὶ
διεγερθέντες κατέστησαν ἑαυτοῖς ἀρχηγὸν Ἀβδελᾶν, τὸν υἱὸν Ζουβέρ.
Τοῦτο ἀκούσαντες οἱ τὴν Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην καὶ Δαμασκὸν
κατοικοῦντες Ἀγαρηνοί, ἔρχονται πρὸς Οὐσάν, ἀμηρᾶν Παλαιστίνης,
καὶ
προβάλλονται Μαρουάμ, καὶ ἱστῶσιν αὐτὸν ἀρχηγόν, καὶ κρατεῖ τῆς
ἀρχῆς μῆνας θʹ. Τούτου δὲ τελευτήσαντος, Ἀβιμέλεχ, ὁ υἱὸς αὐτοῦ  
διαδέχεται τὴν ἀρχήν, καὶ κρατεῖ ἔτη κβʹ καὶ μῆνας ϛʹ. Καὶ χειροῦται
 549

τοὺς τυράννους, καὶ ἀποκτέννει τὸν Ἀβδελᾶν, υἱὸν Ζουβὲρ καὶ διά-
δοχον. Ἐν τούτοις τελευτᾷ Κωνσταντῖνος ὁ βασιλεύς, ὁ υἱὸς τοῦ Πωγω-
νάτου, κρατήσας τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς ἔτη ιζʹ· καὶ ἐβασίλευσεν ἀντ'
αὐτοῦ Ἰουστινιανός, ὁ υἱὸς αὐτοῦ.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De administrando imperio

Chap.21, line 67

Ῥόδῳ καθεῖλεν τὸν κολοσσὸν τὸν ἐν αὐτῇ ἱστάμενον. Ἄγαλμα δὲ ἦν

τοῦ ἡλίου χαλκοῦν, κεχρυσωμένον ἀπὸ κεφαλῆς ἕως ποδῶν, ἔχον ὕψος
πήχεις πʹ καὶ πλάτος ἀναλόγως τοῦ ὕψους, καθὼς μαρτυρεῖ τὸ ἐπίγραμμα

τὸ πρὸς τὴν βάσιν τῶν ποδῶν αὐτοῦ γεγραμμένον, ἔχον οὕτως·

  Τὸν ἐν Ῥόδῳ κολοσσὸν ὀκτάκις δέκα
  Λάχης ἐποίει πηχέων, ὁ Λίνδιος.
Ἔλαβεν δὲ τὸν χαλκὸν αὐτοῦ καὶ διεπέρασεν αὐτὸν ἐν Συρίᾳ, καὶ
ἔστησεν
αὐτὸν εἰς ἀγορὰν παντὶ τῷ βουλομένῳ· ὠνήσατο δὲ αὐτὸν Ἑβραῖος
Ἐδεσσηνός, ἐπιφορτώσας αὐτὸν ἀπὸ θαλάσσης καμήλους ϡπʹ. Τελευτή-
σαντος οὖν τοῦ Οὐθμάν, διεδέξατο τὴν τῶν Ἀράβων ἀρχὴν αὐτὸς ὁ
Μαυίας. Ἐκράτησεν δὲ τῆς ἁγίας πόλεως καὶ τῶν τῆς Παλαιστίνης
μερῶν, τήν τε Δαμασκὸν καὶ Ἀντιόχειαν καὶ πάσας τὰς τῆς Αἰγύπτου
πόλεις. Ὁ δὲ Ἀλήμ, ὃς ἦν γαμβρὸς τοῦ Μουάμεθ ἐπὶ θυγατρί, καλου-
μένῃ Φατιμέ, ἐκράτησεν τῆς Αἰθρίβου καὶ πάσης τῆς τραχείας Ἀραβίας.
Ἐν ταύταις οὖν ταῖς ἡμέραις διηγέρθησαν πρὸς πόλεμον κατ' ἀλλήλων  
ὅ τε Ἀλὴμ καὶ ὁ Μαυίας ἐρίζοντες περὶ τῆς ἀρχῆς, τίς αὐτῶν κυριεύσει
πάσης Συρίας. Συνήχθησαν δὲ παρὰ τὸν Εὐφράτην ποταμόν, καὶ συνά-
πτουσι πόλεμον ἰσχυρὸν μετ' ἀλλήλων. Τοῦ δὲ πολέμου κρατοῦντος, καὶ
πολλῶν ἐξ ἀμφοτέρων πιπτόντων, ἔκραξαν τὰ πλήθη τῶν Ἀγαρηνῶν
ἀμφοτέρων τῶν {δύο} μερῶν· «Τίνι τρόπῳ σφάζομεν καὶ σφαζόμεθα,
καὶ ἀφανίζεται τὸ γένος ἡμῶν ἐκ τῆς τῶν ἀνθρώπων βιοτῆς;

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De administrando imperio

Chap.26, line 9

Ἡ γενεαλογία τοῦ περιβλέπτου ῥηγὸς Οὔγωνος.

Ἰστέον, ὅτι ὁ ῥὴξ Ἰταλίας, ὁ μέγας Λωθάριος, ὁ πάππος τοῦ

περιβλέπτου ῥηγὸς Οὔγωνος, ἀπὸ τῆς γενεᾶς τοῦ μεγάλου Καρούλου
κατήγετο, περὶ οὗ πολὺς ἔπαινος, ἐγκώμιά τε καὶ διηγήματα καὶ περὶ
 550

πολέμους ἀνδραγαθήματα. Οὗτος οὖν ὁ Κάρουλος ἦν μονοκράτωρ

πάντων τῶν ῥηγάτων, ἐβασίλευσε δὲ εἰς τὴν μεγάλην Φραγγίαν. Ἐν δὲ
ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ οὐδεὶς τῶν ὑπολοίπων ῥηγῶν ἐτόλμησε ῥῆγα ἑαυτὸν
καλέσαι, ἀλλὰ πάντες ὑπῆρχον ὑπόσπονδοι αὐτοῦ, ὅστις χρήματα ἱκανὰ
καὶ πλοῦτον ἄφθονον ἐν Παλαιστίνῃ ἀποστείλας, ἐδείματο μοναστήρια
πάμπολλα. Ὁ τοίνυν Λωθάριος οὗτος ἀναλαβόμενος τὰ ἑαυτοῦ στρατεύ-
ματα, κατὰ Ῥώμης ἐκστρατεύσας, ἀπὸ πολέμου ταύτην ἐκράτησεν,
καὶ ἐστέφθη παρὰ τοῦ τότε πάπα. Καὶ ἡνίκα ὑπέστρεφεν εἰς τὴν ἑαυτοῦ
ἐξουσίαν, ἤγουν εἰς Πάπιαν, κατήντησεν εἰς τὸ κάστρον Πλαζέντα,
τὸ ὂν ἀπὸ τριάκοντα μιλίων τῆς Παπίας. Κἀκεῖσε μὲν οὗτος τελευτᾷ,
ἔτεκεν δὲ υἱόν, ὀνόματι Ἀδέλβερτον, ὃς ἔγημεν γυναῖκα τὴν μεγάλην
Βέρταν, καὶ ἐξ αὐτῆς τὸν προρρηθέντα ῥῆγα, τὸν Οὔγωνα ἔτεκεν. Μετὰ
δὲ τὸ τελευτῆσαι τὸν μέγαν Λωθάριον Λοδόϊκος, ὁ ἴδιος τοῦ Λοδοΐκου,  
ἀπὸ τῆς μεγάλης Φραγγίας ἐλθών, ἐκράτησεν τὴν Πάπιαν. Καὶ ἦν μὲν
ἄστεπτος. Ὕστερον δὲ ἦλθεν εἰς Βερῶναν, εἰς τὸ κάστρον,

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., De thematibus (3023: 009)

“Costantino Porfirogenito. De thematibus”, Ed. Pertusi, A.
Vatican City: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1952; Studi e Testi 160.
Asia-Europe Europ, chap.9, line 33

Ῥώμης ὑπήκοα. Οὕτω γὰρ ἐμέρισεν ὁ μέγας βασιλεὺς Κωνσταντῖνος τοῖς

τρισὶν υἱέσιν αὑτοῦ, Κωνσταντίνῳ καὶ Κώνσταντι καὶ Κωνσταντίῳ· τῷ

μὲν πρώτῳ υἱῷ τὰς ἄνω Γαλλίας καὶ τὰ ἐπέκεινα Ἄλπεων ἕως τοῦ ἑσπε-
ρίου Ὠκεανοῦ καὶ ἐς αὐτὴν πόλιν τὴν Κάνταυριν· τῷ δὲ Κώνσταντι τῷ
ὑστάτῳ υἱῷ τὴν Ῥώμην καὶ τὰς κάτω Γαλλίας, τήν τε νῆσον Σαρδὼ καὶ
αὐτὴν Σικελίαν καὶ τὴν ἀντίπερα Λιβύην Καρχηδόνα τε [καὶ] τὴν τῶν
Ἄφρων μητρόπολιν καὶ ἕως Κυρήνης αὐτῆς· τῷ δὲ Κωνσταντίῳ τὰ ἀπὸ
τοῦ Δυρραχίου καὶ αὐτὸ τὸ Ἰλλυρικὸν τὴν Ἑλλάδα τε καὶ τὰς ἐπέκεινα
νήσους τάς τε Κυκλάδας καὶ τὰς καλουμένας Σποράδας καὶ ἕως Ἑλλης-
πόντου, τήν τε καλουμένην μικρὰν Ἀσίαν, ἀμφοτέρας τε καὶ Συρίας καὶ
Παλαιστίνην καὶ τὴν Κιλικίαν καὶ αὐτὴν Αἴγυπτον. Ἡ γὰρ Λιβύη τῷ
τῆς Ῥώμης ὑπέκειτο βασιλεύοντι. Καὶ οὕτως μὲν ὁ παλαιός τε καὶ [ὁ]
πρῶ-
τος μερισμὸς τῆς βασιλείας Ῥωμαίων. Ἡ δὲ Δαλματία τῆς Ἰταλίας ἐστὶ
χώρα· ἐξ οὗπερ ἐβλάστησεν ὁ πάντων ἀνθρώπων ἀνοσιώτατος καὶ
ἀσεβέστατος βασιλεὺς Διοκλητιανός, ἀπό τινος χωρίου καλουμένου
Σαλῶναι, ἐν ᾧ ἔστιν ὕδωρ πότιμον καὶ γλυκύτατον ὑπὲρ πάντα τὰ ὕδατα,
ὥς φασιν οἱ γευσάμενοι.

Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος. ., Narratio de imagine

 551

Edessena (3023: 013)“Christusbilder. Untersuchungen zur christlichen

Legende”, Ed. von Dobschütz, E.Leipzig: Hinrichs, 1899; Texte und
Untersuchungen, N.F. 3.Section 5, line 9

τῷ πρώτῳ τὸν αὐχένα δοῦλον ὑποκλίναντες πρὸς ἀλλήλους

εἰρήνευον.
διὸ καὶ ὁ τῆς Ἐδέσης τὸ τηνικαῦτα τοπάρχης Αὔγαρος
τῷ τῆς Αἰγύπτου ἐξηγουμένῳ φίλος καὶ γνώριμος ἦν καὶ παρ'
ἀλλήλους οἱ ἑκατέρων ἐφοίτων διάκονοι. ὅθεν καὶ κατὰ τὸν
καιρὸν ἐκεῖνον, καθ' ὃν ὁ κύριος ἡμῶν καὶ θεὸς τὸ πατρικὸν
βούλημα πληρῶν τὴν σωτήριον διδασκαλίαν τοῖς ἀνθρώποις
προὐτίθετο καὶ διὰ τῶν ὑπερφυῶν καὶ παραδόξων θαυμάτων
εἰς τὴν περὶ αὐτὸν πίστιν τοὺς ἀνθρώπους ἐπέστρεφε, συνέβη
τῶν τοῦ Αὐγάρου ὑπηρετῶν τινα Ἀνανίαν ὀνομαζόμενον πρὸς
τὴν Αἴγυπτον διὰ τῆς Παλαιστίνης ἰόντα, περιτυχεῖν καὶ θεά-
σασθαι πόρρωθεν τὸν Χριστὸν τὰ πλήθη τοῖς λόγοις τῆς
πλάνης ἐξέλκοντα καὶ τὰ τῶν θαυμάτων ἐπιτελοῦντα παράδοξα.
ὡς οὖν τὴν ἐπ' Αἴγυπτον πορείαν διήνυσε καὶ περὶ
ὧν ἐπετέτραπτο διαλαβὼν ἀνθυπέστρεφεν, ἐπεὶ τὸν κύριον
αὐτοῦ καὶ ἀρθρίτιδι χρονίῳ τυραννούμενον ᾔδει καὶ μελαίνῃ
λέπρᾳ ἐκδαπανώμενον καὶ διπλῆν συμφοράν, μᾶλλον δὲ πολλα-
πλῆν τὴν νόσον ποιούμενον· ὃς καὶ ταῖς ἀπὸ τῶν ἄρθρων
ὀδύναις συνείχετο καὶ τοῖς τῆς λέπρας ἐταλαιπώρει κακοῖς,
προσῆν δὲ καὶ ἡ τῆς ἀμορφίας αἰσχύνη, δι' ἣν οὐδὲ θεατὸς τοῖς
ἀνθρώποις σχεδὸν ἦν, ἀλλ' οὐδὲ μόνον κλινήρης τὰ πολλὰ

Josephus Genesius Hist., Βασιλεῖαι (3040: 001)“Iosephi Genesii regum

libri quattuor”, Ed. Lesmüller–Werner, A., Thurn, J.Berlin: De Gruyter,
1978; Corpus fontium historiae Byzantinae 14. Series Berolinensis.
Book 3, sec.13, line 5

μένων ἠπείθησεν, καὶ μάλιστα τοὺς πρὸς γένος αὐτῷ πλησιάζοντας

ὑποστρατήγους αὐτοῦ, οἷς ἐπωχύρωτο, καὶ τοὺς ἐπὶ συμμαχίαν προς-
πεφοιτηκότας, καὶ μὴν τοὺς ἐπὶ τὴν θεραπείαν αὐτοῦ μεγιστᾶνας, ἐπὶ
κεντηναρίοις διακοσίοις σὺν μιᾷ ἑκατοντάδι νομισμάτων
πραγματευόμενος
τὴν ἀνάρρυσιν· ἀλλ' οὐκ ἔπεισεν εἰπόντα κεντηνάρια χίλια παρὰ μικρὸν
λόγῳ τοῦ συνειλεγμένου λαοῦ ἐν ἐξόδου μοίρᾳ καταναλῶσαι.
 Λέγεται δὲ καὶ ὧδέ πως παρά τισιν, ὅτι μετὰ τὸ ἐκστρατεῦσαι
Θεόφιλον σὺν Πέρσαις καὶ τὴν κατ' Ἀγαρηνῶν νίκην ἐργάσασθαι καὶ  
αὖθις ἐξιέναι μετὰ Περσῶν καὶ Σωζόπετραν πόλιν τὴν μαιευσαμένην
τὸν ἀμεραμνουνῆ ἐκπορθῆσαι, ὡς ἐντεῦθεν κεχολῶσθαι τοῦτον συμβέβη-
 552

κεν. διὸ στρατιὰν ἐξ Αἰγύπτου καὶ Παλαιστίνης συλλεξάμενος διάφορον,

καὶ πρὸς τὸ Ταρσοῦ τῆς Κίλικος, ἥτις ὠνόμασται τῇ πτώσει Βελλεροφόν-

του ἐκεῖσε φοιτήσαντος καὶ κατὰ τὸν ταρσὸν πεπονθότος· ἢ Τερσὸς
ἀπὸ τοῦ Ταῦρον τὸ ὄρος Τερσίαν κεκλῆσθαι τὸ πρίν, διὰ τὸ πρῶτον
ἀνικμωθῆναι αὐτὸ κατακλυσμῷ ἐξυδατωθείσης γῆς· τέρσαι γὰρ τὸ
ἀναξηράνθαι λέγεται. ὑπάρχει δὲ αὕτη παράδυτος, τῷ ἐμφανῆ εἶναι τὸν
Ταῦρον καὶ τούτου τοῖς γηλόφοις εἴργεσθαι, ταύτης δὲ διὰ μέσου Κύδνον

τὸν ποταμὸν ὁδεύοντα εὔφορον χρηματίζειν τὴν χώραν. καὶ μὴν ὑπὸ
Ἐριχθονίου κτίσεως ἐτετεύχει, κατεσχέθη δὲ παρὰ Ὀρσάνου ἑνὸς τῶν
Τιτάνων καὶ ἐπικτίσεως εἴληχεν. ἦν δὲ πάλαι Κύδνῳ τῷ ποταμῷ νῆσος,
ἥτις ὑπ' αὐτοῦ περικλυζομένη εἰς τὴν νῦν θέσιν ἐλήλυθεν.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1–4) (3043: 001)

“Georgii monachi chronicon, 2 vols.”, Ed. de Boor, C.Leipzig: Teubner,
1904, Repr. 1978 (1st edn. corr. P. Wirth).P. 17, line 1

ἐγέννησε δὲ υἱοὺς τρεῖς καὶ θυγατέρα μίαν, τὸν Φοίνικα

καὶ τὸν Σύρον καὶ τὸν Κίλικα καὶ τὴν Εὐρώπην, ἣν Ταῦρος
ὁ Κρήτης βασιλεὺς δορυάλωτον εἰληφὼς καὶ πρὸς τὴν Θρᾴ-
κην τὴν ἰδίαν χώραν ἀπαγαγὼν παρθένον οὖσαν καὶ εὐ-
πρεπῆ ἔσχε γυναῖκα, προσαγορεύσας ἐκεῖνα τὰ μέρη εἰς ὄνομα
αὐτῆς Εὐρώπια. μέλλων δὲ τελευτᾶν Ἀγήνωρ διετάξατο πᾶ-
σαν ἣν ὑπέταξε γῆν μερίσασθαι τοὺς τρεῖς υἱοὺς αὐτοῦ.
καὶ ὁ μὲν Φοίνιξ λαβὼν τὴν Τύρον καὶ τὴν αὐτῆς ἐνορίαν
ἐκάλεσεν αὐτὴν Φοινίκην, ὁ δὲ Σύρος τὴν ἐπιλαχοῦσαν
αὐτῷ χώραν ὠνόμασε Συρίαν, ἀφ' οὗ Σύροι μετωνομάσθη-  
σαν οἱ πρώην Ἰουδαῖοι καὶ Παλαιστῖνοι καλούμενοι, καὶ
Συρία ἡ Ἰουδαία κέκληται, ὁ δὲ Κίλιξ τὸ ἐπελθὸν αὐτῷ
κλῖμα ἐκάλεσε Κιλικίαν, εἰς τὸ ἴδιον ὄνομα ἕκαστος τὰς
χώρας προσαγορεύσαντες.
 Ἐν δὲ τοῖς χρόνοις τῆς βασιλείας τοῦ Φοίνικος ἦν
Ἡρακλῆς ὁ Τύριος καὶ φιλόσοφος καὶ τῆς κογχύλης ἐφευ-
ρετής. ἐωριζόμενος γὰρ ἐπὶ τὸ παράλιον μέρος τῆς Τύρου
εἶδε ποιμενικὸν κύνα ἐσθίοντα τὴν λεγομένην κογχύλην.
καὶ τοῦ ποιμένος νομίζοντος αἱμάσσειν τὸν κύνα, λαβὼν
πόκον ἐρίου ἀπὸ τῶν προβάτων, καὶ ἐκμάξαντος τὸ κατα-
φερόμενον ἐκ τοῦ στόματος τοῦ κυνός, καὶ βαφέντος

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 54, line 1

 553

πρὸ τῆς συγχύσεως. ἐφ' ὧν γὰρ κατ' οὐδεμίαν ἐστὶ γλῶσσαν

τὸ σημαινόμενον ἐπιλύσασθαι, κατ' αὐτὴν τὸ ζητούμενον
ἑρμηνεύεται. οἷον τοῦ Ἀδὰμ καὶ τῶν λοιπῶν αἱ προσηγο-
ρίαι δι' ἑτέρας οὐδεμιᾶς ἑρμηνεύονται, εἰ μὴ διὰ τῆς Ἑβραϊ-
κῆς καὶ μόνης. εἰ δέ τινες ἀμαθῶς ἀντιλέγουσιν, οὐ τὴν
Ἑβραϊκήν, ἀλλὰ τὴν Συριακὴν πρώτην εἶναι γλῶσσαν, ἀκου-
έτωσαν τῆς ἑρμηνείας τοῦ σοφωτάτου καὶ πολυμαθοῦς Ὠρι-
γένους εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἰώβ, ᾗ φησιν· οὕτως ἑρμη-
νεύεται ἐκ τῆς Συριακῆς βίβλου. καί φησιν· Συριακὴν
ἔφη τὴν Ἑβραίαν διάλεκτον, ἐπειδὴ γὰρ καὶ Συρίαν τὴν  
Ἰουδαίαν καὶ Σύρους οἱ παλαιοὶ τοὺς Παλαιστιναίους ὠνό-
μαζον.
 Ὁ μὲν οὖν πύργος οἰκοδομηθεὶς ἐν ἔτεσι μʹ ἔμεινεν
ἡμιτελὴς μετὰ τὴν σύγχυσιν. ὁ δέ γε θεὸς ἀνέμῳ βιαίῳ
τοῦτον ἀνατρέπει, καὶ ἔστιν ἀνὰ μέσον Ἀσσοὺρ καὶ Βαβυ-
λῶνος εἰς ἔτι φυλασσόμενα τὰ ἴχνη αὐτοῦ.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 100, line 14

[καʹ. Περὶ Ἁβραάμ.]

 Γίνονται οὖν ἀπὸ τοῦ διαμερισμοῦ τῆς συγχύσεως ἕως

οὗ ἦλθεν Ἁβραὰμ ἐκ Μεσοποταμίας ἐκ πόλεως Χαρρὰν καὶ
τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ κατὰ κέλευσιν θεοῦ εἰς γῆν
Χαναάν, ἥ ἐστι Παλαιστίνη, ἔτη χιϛʹ. ὑπῆρχε δὲ τότε ἐτῶν
οεʹ. διατρίψας δὲ εἰς γῆν Χαναὰν ἔτη κεʹ ἐγέννησε τὸν
Ἰσαὰκ καὶ μετὰ τοῦτο ἔζησεν ἔτη οϛʹ καὶ ἀπέθανε ζήσας
τὰ πάντα ἔτη ροεʹ. ὃς καὶ τῆς εὐλογίας τοῦ θεσπεσίου
Μελχισεδὲκ ὑποστρέφων ἐκ τοῦ πολέμου κατηξίωται. φησὶ
γάρ· καὶ Μελχισεδὲκ βασιλεὺς Σαλὴμ ἐξήνεγκεν ἄρτους καὶ
οἶνον. ἦν δὲ ἱερεὺς τοῦ θεοῦ τοῦ ὑψίστου καὶ ηὐλόγησε
τὸν Ἁβραὰμ καὶ εἶπεν· εὐλογημένος Ἁβραὰμ τῷ θεῷ τῷ
ὑψίστῳ, ὃς ἔκτισε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ εὐλογημέ-
νος ὁ θεὸς ὁ ὕψιστος, ὃς παρέδωκε τοὺς ἐχθρούς σου
ὑποχειρίους σοι. καὶ ἔδωκεν αὐτῷ δεκάτην Ἁβραὰμ

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 101, line 21

λαὸν κατὰ τὸν νόμον, τοῦτ' ἔστι τοὺς ἀδελφοὺς αὐτῶν, καί-
περ ἐξεληλυθότας ἐκ τῆς ὀσφύος Ἁβραάμ. ὁ δὲ μὴ γενεα-
λογούμενος ἐξ αὐτῶν δεδεκάτωκε τὸν Ἁβραὰμ καὶ τὸν ἔχοντα
 554

τὰς ἐπαγγελίας ηὐλόγησεν. χωρὶς δὲ πάσης ἀντιλογίας τὸ ἔλατ-

τον ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται. ἀνὴρ γὰρ ἦν δίκαιος καὶ
θεοσεβὴς ἐθνικός, καταγόμενος (ἐφ' ὅσον γάρ, φησίν, λέγεται
ταῦτα φυλῆς ἑτέρας μετέσχηκεν) ἐκ τοῦ γένους Σίδου υἱοῦ
Αἰγύπτου βασιλέως Αἰγύπτου, ἐξ οὗ Αἴγυπτος ὠνόμασται, ὡς
καὶ πρόσθεν εἴρηται. ὅστις Σίδος ἐπελθὼν ἐξ Αἰγύπτου καὶ
τὴν χώραν τῶν Χαναναίων παραλαβών, τὴν νῦν Παλαιστί-
νην λεγομένην, εἰς ἣν οἰκήσας καὶ πόλιν κτίσας ἐκάλεσεν
αὐτὴν Σιδῶνα εἰς τὸ ἴδιον ὄνομα. καὶ λοιπὸν ἐκ τοῦ γένους
Σίδου κατήχθη Μελχὶ ὁ πατὴρ τοῦ Σεδέκ, ὅστις Σεδὲκ
γενόμενος ἱερεὺς καὶ βασιλεὺς ἐπεκλήθη Μελχισεδὲκ πατρω-  
νυμικῶς. οὗτος οὖν ὑπάρχων ἱερεὺς τοῦ θεοῦ καὶ βασιλεὺς
τῶν Χαναναίων κτίσας πόλιν ἐν τῷ ὄρει τῷ λεγομένῳ Σιὼν
ἐπωνόμασεν αὐτὴν Σαλήμ, ὅ ἐστιν εἰρήνης πόλις, ἐν ᾗ καὶ
βασιλεύσας ἔτη ριγʹ ἐτελεύτησε δίκαιος καὶ παρθένος, ὥς
φησιν Ἰώσηπος, ᾧ συνᾴδουσιν Ἰωάννης καὶ Κύριλλος οἱ
ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι καὶ ἄλλοι πλεῖστοι.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 201, line 20

τουργῶν αὐτοῦ καὶ τὸν ἱματισμὸν καὶ τὰ βρώματα καὶ

πᾶσαν τὴν κατάστασιν τοῦ οἴκου αὐτοῦ καὶ ἐξ ἑαυτῆς γενο-
μένη εἶπεν· ἀληθινὸς ὁ λόγος, ὃν ἤκουσα ἐν τῇ γῇ μου
περὶ τούτων πάντων, καὶ οὐκ ἐπίστευον. καὶ ἰδοὺ οὐκ
ἔστι τὸ ἥμισυ καθὼς ἀπηγγέλη μοι, ὅτι πλείονα ἑώρακα
ὑπὲρ ὧν ἤκουσα. μακάριαι οὖν αἱ γυναῖκες καὶ οἱ παῖδές
σου οἱ παρεστηκότες οὗτοι ἐνώπιόν σου καὶ ἀκούοντες τοὺς
λόγους τῆς φρονήσεώς σου. καὶ δοῦσα αὐτῷ χρυσίου τά-
λαντα ρκʹ καὶ ἡδύσματα πολλὰ σφόδρα καὶ λίθους τιμίους
καὶ δὴ καὶ τὴν τοῦ ὀποβαλσάμου ῥίζαν, ἀφ' οὗ ἡ Παλαι-
στίνη τοῦτο γεώργιον ἔσχεν, ὥς φησιν Ἰώσηπος, ὑπέστρεψεν
εἰς τὴν γῆν αὐτῆς ὑπερεκπληττομένη λίαν. περὶ ἧς καὶ
ὁ κύριος ἔφη· βασίλισσα νότου ἦλθεν ἐκ τῶν περάτων τῆς
γῆς, ἵνα ἴδῃ τὴν σοφίαν Σολομῶντος.
 Πρὸς ὃν μέντοι γε καὶ Σιρὰχ τραγικώτερον ἔλεγεν· Σο-  
λομών, ἐσοφίσθης ἐν νεότητί σου καὶ ἐνεπλήσθης ὡς ποτα-
μὸς συνέσεως. γῆν ἐπεκάλυψεν ἡ σοφία σου, καὶ ἐνέπλη-
σας ἐν παραβολαῖς αἰνιγμάτων. εἰς νήσους πόρρω καὶ μακρὰς
χώρας ἀφίκετό σου τὸ μνημόσυνον, καὶ ἠγαπήθης ἐν τῇ
εἰρήνῃ σου, ᾗ κατέπαυσεν ὁ θεὸς κυκλόθεν. ἐν ᾠδαῖς καὶ
παροιμίαις καὶ παραβολαῖς καὶ ἑρμηνείαις ἐθαυμαστώθης,
 555

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 273, line 7

[εʹ. Περὶ Κύρου.]

 Μετὰ δὲ Δαρεῖον ἐβασίλευσε Κῦρος ὁ Πέρσης ἔτη λβʹ.

ὃς ἀνελὼν Δαρεῖον πάσης ἐκράτησε τῆς γῆς, τήν τε τῶν
Χαλδαίων καὶ Ἀσσυρίων καὶ Περσῶν Παλαιστίνην τε καὶ
πᾶσαν τὴν Ἀσίαν καὶ τὴν Λυδῶν βασιλείαν ὑπέταξεν, ἀνε-
λὼν Κροῖσον, ὡς προείρηται. ἐφ' οὗ Δανιὴλ ἐπιφανέστερος
ὑπάρχων ἔτι καὶ τὸν Βὴλ συντρίψας καὶ τὸν δράκοντα
φονεύσας τὰ σεβάσματα Περσῶν ἐβλήθη πάλιν ἐν τῷ λάκκῳ
τῶν λεόντων, καὶ ἦν ἐκεῖ ἡμέρας ϛʹ, ἐν ᾧ λέοντες ἦσαν ζʹ,
καὶ ἐδίδετο αὐτοῖς τὸ καθ' ἡμέραν σώματα βʹ καὶ πρό-
βατα βʹ, τότε δὲ οὐκ ἐδόθη αὐτοῖς οὐδέν, ἵνα τὸν Δανιὴλ
καταφάγωσιν. καὶ ἦν Ἀμβακοὺμ ὁ προφήτης ἐν τῇ Ἰου-
δαίᾳ καὶ ἥψησεν ἕψημα καὶ ἐνέθρυψεν ἄρτους εἰς σκάφην
καὶ ἐπορεύετο εἰς τὸ πεδίον ἀπενέγκαι τοῖς θερισταῖς.
Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 285, line 15

μῆνας ζʹ, Δαρεῖος ὁ Νόθος ἔτη ιθʹ, Ἀρταξέρξης υἱὸς αὐτοῦ

μʹ, Ἀρταξέρξης ὁ καὶ Χόος κζʹ, Ἄρσης ὁ καὶ Χοῦ δʹ, Δα-
ρεῖος Ἀρσάμου ϛʹ. ὃν Ἀλέξανδρος ἀνελών, ὡς ἔφην, καθ-
εῖλε τὴν βασιλείαν Περσῶν διαρκέσασαν ἔτεσι σμʹ.
 Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον· τῆς δὲ προτέρας ἀκολου-
θίας ὡς ὑπεσχόμεθα πάλιν ἐφαψώμεθα. οἱ οὖν παῖδες καὶ
μεγιστάνες Ἀλεξάνδρου τὴν βασιλείαν αὐτοῦ διελόμενοι, τῆς
μὲν Αἰγύπτου Πτολεμαῖος ἐβασίλευσεν ὁ Λαγοῦ καὶ οἱ καθε-
ξῆς Πτολεμαῖοι ιγʹ ἕως Κλεοπάτρας θυγατρὸς Διονυσίου,
τῆς δὲ Ἀσίας πάσης Ἀντίγονος ἐκράτησεν, τῆς δὲ Συρίας
καὶ Βαβυλωνίας καὶ Παλαιστίνης Σέλευκος ἐβασίλευσεν ὁ
Νικάνωρ, ὃς καὶ πόλεις δύο κτίσας εἰς τὰ μέρη Κιλικίας
καὶ ἄλλην ἐν Συρίᾳ τὴν μὲν Σελεύκειαν ἐκάλεσεν, τὴν δὲ
Ἀντιόχειαν, τὴν δὲ Λαοδίκειαν εἰς τὸ ἑαυτοῦ ὄνομα καὶ
τοῦ υἱοῦ καὶ τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ Λαοδικείας. ἐφ' οὗ
Ῥόδιοι θαλασσοκρατήσαντες ἀνέστησαν ἐν τῇ νήσῳ χαλκοῦν
ἀνδριάντα τοῦ Ἡλίου, ὃν διὰ τὸ μέγεθος ἐκάλεσαν Κολος-
σόν, ἀφ' οὗ καὶ αὐτοὶ Κολασσαεῖς ὠνομάσθησαν.  

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 347, line 11

ἄξιος. τοιγαροῦν οὐκ ἔστιν ἄλλως τῆς ἀξίας ταύτης καὶ

τελειότητος ἐπιτυχεῖν, εἰ μὴ καθ' ὃν τρόπον ὁ ὑπερτελὴς
 556

καὶ προτέλειος ἐδίδαξε κύριος. θαυμαστέον τοίνυν ἡμῖν

καὶ σφόδρα τιμητέον τοὺς ἀπαρνησαμένους πᾶσαν πρόσκαι-
ρον ἡδονήν τε καὶ προσπάθειαν κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ κυ-
ρίου καὶ πρὸς τὴν μοναδικὴν πολιτείαν μεταχωρήσαντας καὶ
πᾶσαν τὴν γῆν πληρώσαντας. καὶ γὰρ μεμέστωται τούτων
Αἴγυπτος καὶ Λιβύη καὶ Αἰθιοπία καὶ Ἰνδία Μαυριτανία
τε καὶ αἱ Θηβαΐδες. τούτων Συρία πλήρης καὶ Κιλικία
καὶ Γαλατία Πόντος τε καὶ Ἀρμενία Μεσοποταμία καὶ ἡ
Περσὶς ἅπασα, τούτων ἀνάπλεως Παλαιστίνη καὶ Ἀραβία
καὶ Κύπρος Ἀσία τε καὶ αἱ Κυκλάδες νῆσοι καὶ ἡ Ἑλλὰς
πᾶσα, ναὶ μὴν καὶ Ῥώμη καὶ Σπανία καὶ Γαλλία καὶ μέχρι
τῶν περάτων τῆς γῆς πέπλησται μοναστηρίων καὶ ἀσκητῶν,
καὶ πᾶσα ἡ γῆ κατευλογεῖται καὶ ἁγιάζεται προδήλως ταῖς
τούτων χοροστασίαις τε καὶ ψαλμῳδίαις.
 Καὶ δὴ καὶ Γρηγόριος ὁ πάνσοφος καὶ τῆς θεολογίας
ἐπώνυμος ἀποσεμνύνων αὐτοὺς λέγει· οἱ ψάλλοντες, οἱ δοξά-
ζοντες, οἱ μελετῶντες τὸν νόμον κυρίου ἡμέρας καὶ νυκτός,
οἱ τὰς ὑψώσεις τοῦ θεοῦ ἐν τοῖς λάρυγξι φέροντες καὶ
ταῦτα δὴ τὰ καλὰ τοῦ κατὰ θεὸν βίου προγράμματα καὶ  

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 354, line 6

νωνίαν ὡς τῶν θείων ἀφέλκουσαν καὶ τῶν ἐπουρανίων

ἀοράτων τρυφημάτων, κατέλιπον δὲ καὶ πατρίδα καὶ γένος
ἅμα καὶ πλοῦτον, ἵνα πᾶσαν εἰς τὰ θεῖα μεταθῶσι τὴν μέ-
ριμναν καὶ μηδεὶς τὸν νοῦν ἐπέχῃ δεσμὸς εἰς οὐρανὸν
ἀναπτῆναι. τούτων πλήρεις καὶ πόλεις καὶ κῶμαι καὶ αἱ  
τῶν ὀρῶν ἀκρώρειαι καὶ φάραγγες. ἀφ' οὗ γὰρ ὁ Χριστὸς
τὴν παρθενίαν ἐτίμησεν ὑπὸ παρθένου τεχθεὶς τοὺς τῆς
παρθενίας λειμῶνας ἡ φύσις ἐβλάστησε καὶ τὰ εὐώδη τῶν
μοναχῶν ἄνθη καὶ ἀμάραντα προσφέρει τῷ ποιητῇ καὶ δες-
πότῃ. καὶ γὰρ πανταχοῦ μοναστήρια γεγόνασιν, οὐ παρ'
ἡμῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν Συρίᾳ πάσῃ καὶ ἐν Παλαιστίνῃ
καὶ ἐν Κιλικίᾳ καὶ ἐν Μεσοποταμίᾳ, ἐν Αἰγύπτῳ δέ φασι
καὶ ἀνὰ πέντε χιλιάδας ἀνδρῶν ἔχειν ἔνια φροντιστήρια με-
ταξὺ τὸν θεὸν ὑμνούντων ἐν προσευχαῖς καὶ ψαλμῳδίαις
ἀγρυπνοῦντες καὶ μετὰ σκληραγωγίας πολλῆς ζῶντες καὶ
τὴν ὄντως Χριστοῦ φιλοσοφίαν εἰς ἄκρον ἐπιδεικνύμενοι.
καὶ οἱ μὲν κατὰ συμμορίαν, ὡς ἔφην, οἰκοῦντες δημιουρ-
γοῦσιν ἐν ταῖς ψυχαῖς τὰ τῆς φιλοσοφίας ἀγάλματα, οἱ δὲ
καὶ δύο ἢ τρεῖς διάγοντες, οἱ δὲ καὶ μόνοι καθειργμένοι
 557

καὶ ἡσυχάζοντες καὶ τὼ ὀφθαλμὼ τῷ κάλλει τῶν ὁρωμένων

ἐπιτέρπεσθαι κωλύοντες σχολὴν τῷ νῷ παρέχουσιν

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 375, line 26

παρὰ τοῖς ἐν Φρυγίᾳ Ναυατιανοῖς καὶ Μοντανισταῖς. καὶ

παρὰ μὲν τῇ ἐκκλησίᾳ Ῥώμης ἑπτὰ μόνον διάκονοι γίνονται,
παρὰ δὲ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἀδιάφορος ὁ τούτων ἀριθμός
ἐστιν. καὶ ἐν Ῥώμῃ πάλιν ἅπαξ μὲν τοῦ ἐνιαυτοῦ λέγεται
τὸ ἀλληλούϊα ἐν τῇ πρώτῃ τοῦ πάσχα ἡμέρᾳ, καὶ οὐδεὶς
ἐπ' ἐκκλησίας διδάσκει ποτέ, οὐδ' αὐτὸς ὁ ἐπίσκοπος, ἐν δὲ
Ἀλεξανδρείᾳ διδάσκει μὲν ὁ ἐπίσκοπος ἐπ' ἐκκλησίας, τῶν
δὲ εὐαγγελίων ἀναγινωσκομένων οὐκ ἀνίσταται τοῦ θρόνου.
καὶ τὴν τεσσαρακοστὴν τῶν νηστειῶν οἱ μὲν ἑβδομάδας ϛʹ
νηστεύουσιν ὡς οἱ ἐν τῷ Ἰλλυρικῷ καὶ Λιβύῃ καὶ Αἰγύπτῳ
καὶ πάσῃ τῇ δύσει καὶ Παλαιστίνῃ, ἐν δὲ Κωνσταντινουπόλει
καὶ πέριξ ἄχρι Φοινίκης ἑβδομάδας ζʹ νηστεύουσιν, ἄλλοι  
δὲ τρεῖς μόνας ἡμέρας ἐν ταῖς ἓξ ἢ ἑπτὰ σποράδην νηστεύ-
ουσιν, ἕτεροι δὲ τρεῖς ἑβδομάδας ἐφεξῆς πρὸ τοῦ πάσχα
συνάπτουσιν. ἔν τισι δὲ πόλεσι τῆς Αἰγύπτου πρὸ ἑσπέρας
ἠριστηκότες τῶν μυστηρίων μεταλαμβάνουσιν. καὶ ταῦτα
μὲν ὁ Σωκράτης ἱστόρησεν ὡς εἰκὸς τότε φυλαττόμενα πάντα,
νῦν δὲ πλείστη καὶ κατὰ μέρος ἐναλλαγὴ γέγονεν ἐν τοῖς
εἰρημένοις ἔθεσιν.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 410, line 25

γάρ, φησίν, ὁ θεὸς συνεχώρησεν, ὥστε αὐτοὺς ἐκκαθᾶραι

καὶ δεῖξαι τοὺς ἐν αὐτοῖς δοκίμους. εἶτα διηγούμενος αὐτοῦ
ἐκείνου τὴν δύναμιν ἔφη· καὶ ποιήσει κατὰ τὸ θέλημα
αὐτοῦ καὶ ὑψωθήσεται καὶ μεγαλυνθήσεται. καὶ μέντοι καὶ
τὴν βλάσφημον αὐτοῦ γνώμην λέγων προσέθηκεν ὅτι· ἐπὶ
τὸν θεὸν τῶν θεῶν λαλήσει ὑπέρογκα καὶ κατευθυνεῖ μέχρι
συντελεσθῆναι τὴν ὀργήν, δεικνὺς ὅτι οὐκ ἀπὸ τῆς οἰκείας
γνώμης, ἀλλὰ διὰ τὴν ὀργὴν τοῦ θεοῦ τὴν κατὰ τῶν Ἰου-
δαίων οὕτως ἐκεῖνος ἐκράτει καὶ ἴσχυεν. εἰπὼν οὖν δι'
ἑτέρων πλειόνων, ὅσα κακὰ ἐργάσεται τὴν Αἴγυπτον, τὴν
Παλαιστίνην, καὶ πῶς ἐπανήξει, καὶ τίνος καλοῦντος, καὶ
ποίας αἰτίας καταναγκαζούσης, λέγει λοιπὸν καὶ τὴν μετα-  
βολὴν τῶν πραγμάτων τούτων, καὶ ὅτι δίκην δόντες οἱ
Ἰουδαῖοι διὰ τούτων ἁπάντων τεύξονταί τινος ἀντιλήψεως
 558

ἀγγέλου πεμφθέντος εἰς τὴν ἐκείνων βοήθειαν. ἐν τῷ καιρῷ,

γάρ φησιν, ἐκείνῳ ἀναστήσεται Μιχαὴλ ὁ μέγας ἄρχων ὁ
ἐφεστηκὼς ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ λαοῦ σου, καὶ ἔσται καιρὸς
θλίψεως, οἷος οὐ γέγονεν ἀφ' οὗ γεγένηται ἔθνος ἐπὶ τῆς
γῆς καὶ ἕως τοῦ καιροῦ ἐκείνου. καὶ ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ
σωθήσεται λαὸς πᾶς ὁ γεγραμμένος ἐν τῇ βίβλῳ, τοῦτ' ἔστιν

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 432, line 13

βροῦχος, καὶ τὰ κατάλοιπα τοῦ βρούχου καταφάγεται ἡ ἐρυ-

σίβη. ταῦτα γὰρ τροπικῶς εἴς τε τὸν Ἀσσύριον καὶ Βαβυ-
λώνιον ἐκληπτέον, κάμπην μὲν τὸν Θεγλαφαλασὰρ ὀνομά-
ζοντες, ἀκρίδα δὲ τὸν Σαλμανασάρ, βροῦχον δὲ τὸν Σεναχηρείμ,
ἐρυσίβην δὲ τὸν Ναβουχοδονόσωρ τελευταῖον ἐπιστρατεύσαντα
καὶ τὴν Ἰουδαίαν ἄρδην δῃώσαντα καὶ τοὺς τὸν θάνατον
διαφυγόντας αἰχμαλωτεύσαντα, καθὼς εἴρηται.
 Πλειστάκις μὲν οὖν συμβέβηκεν ἁλῶναι τὴν Ἰουδαίαν,
ὥς φησι πάλιν καὶ ὁ μέγας Κύριλλος, ὑπό τε Ἀσσυρίων
καὶ Αἰγυπτίων Σύρων τε καὶ Μωαβιτῶν Ἰδουμαίων καὶ
τῶν λεγομένων Φυλιστιείμ, τοῦτ' ἔστι Παλαιστινῶν. ἀλλ'
ὀλίγα παθοῦσαν καὶ συμμέτροις ἔσθ' ὅτε περιπεσοῦσαν συμ-
φοραῖς πάλιν ἀνῆκεν, ἐπαμύνοντος θεοῦ τοῦ καὶ παιδεύ-
σαντος. ἀπόλωλε δὲ νῦν ὁλοσχερῶς μετὰ τὴν τοῦ κυρίου
σταύρωσιν. ὥσπερ τοίνυν ἡ μὲν τῶν Ἀσσυρίων βασιλεία
κατελύθη ὑπὸ Βαβυλωνίων, ἡ δὲ Βαβυλωνίων ὑπὸ Περσῶν,
ἡ δὲ Περσῶν ὑπὸ Μακεδόνων, ἡ δὲ Μακεδόνων ὑπὸ Ῥω-
μαίων, οὕτως ἡ Ῥωμαίων ὑπὸ τοῦ Ἀντιχρίστου καταλυθή-
σεται, καὶ ἡ τοῦ Ἀντιχρίστου ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ διαφθαρή-
σεται. διὰ μὲν οὖν τῶν δʹ ἀνέμων τὰς μεγάλας δʹ βασιλείας  
ὁ μέγας διδάσκει Ζαχαρίας, τὴν Χαλδαίων καὶ τὴν Περσῶν

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 539, line 20

[γʹ. Περὶ Ἰουλιανοῦ.]

 Μετὰ δὲ Κωνστάντιον ἐβασίλευσεν Ἰουλιανὸς ὁ παραβά-

της ἔτη δύο ἥμισυ. ὃς κατὰ συγχώρησιν θεοῦ παραλαβὼν
τὴν βασιλείαν ἐποίει καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα οἱ τοῦτον κινοῦντες
ἐθεραπεύοντο δαίμονες. ὅθεν οἱ τῶν εἰδώλων ὑπασπισταὶ
 559

ἀναθαρρήσαντες ἀνέῳξαν μὲν τοὺς τῶν εἰδώλων σηκοὺς καὶ

τὰς μυσαρὰς ἐπετέλουν τελετάς, τοὺς δὲ θείους ναοὺς κατ-
έστρεφον καὶ τοὺς χριστιανοὺς δεινῶς ἐμάστιζον. ἐφ' ὧν
χρόνων καὶ Πορφύριος ὁ Τύριος ὑπάρχων πολλὰ κατὰ τῆς
πίστεως ἡμῶν ἐκμανεὶς ἐλύσσησεν. χριστιανὸς γὰρ γενόμε-
νος καὶ τυπτηθεὶς ὑπό τινος χριστιανοῦ ἐν Παλαιστίνῃ θυ-
μωθεὶς μετῆλθε πάλιν εἰς τὸν ἑλληνισμὸν ὁ ταλαίπωρος καὶ
κατὰ τῆς πίστεως ἐδογμάτισεν.
 Ὁποῖα τοίνυν καὶ ὅσα κατ' ἐκεῖνον ἐτόλμησαν τὸν και-
ρὸν οἱ τοῦ δυσσεβοῦς ὁμόφρονες πάμπολλα μέν ἐστι καὶ  
συγγραφῆς ἰδίας ἐπιδεόμενα, ἡμεῖς δὲ ἐκ πολλῶν ὀλίγα
διηγησόμεθα. ἐν Ἀσκάλωνι μὲν καὶ Γάζῃ ἀνδρῶν ἱερῶν
καὶ γυναικῶν διὰ βίου τὴν παρθενίαν ἐπηγγελμένων ἀναρ-
ρήξαντες τὰς γαστέρας καὶ κριθῶν ἐμπλήσαντες προύθηκαν
χοίροις βοράν, ὧν καὶ τῶν ἡπάτων καὶ τῶν αἱμάτων ἀπ-
εγεύσαντο οἱ δυσώνυμοι. ἐν δὲ τῇ Σεβαστῇ πόλει τοῦ

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 555, line 6

γονεῦσιν ἀπέδωκαν, τοὺς δὲ τὸν τόπον οἰκοῦντας χριστια-

νοὺς πάντας θερμοὺς καὶ διαπύρους ἐποίησαν. τοῦτο μα-
θὼν Λούκιος καὶ φοβηθεὶς μὴ πάντας ὀρθοδόξους ποιή-
σωσιν, λάθρα αὐτοὺς ἐπανελθεῖν πρὸς τὰς ἰδίας σκηνὰς ἐν
τῇ ἐρήμῳ ἐποίησεν.  
 Μαυΐα ἡ τῶν Σαρακηνῶν βασιλὶς χριστιανὴ ἦν ἐκ γέ-
νους Ῥωμαίων καὶ ληφθεῖσα αἰχμάλωτος ἤρεσε διὰ κάλλος
τῷ βασιλεῖ τῶν Σαρακηνῶν καὶ τῷ χρόνῳ εἰς βασιλίδα προ-
έκοψεν. πολλὰ οὖν κακὰ τοῖς Ῥωμαίοις ἔδρασεν, ὥστε καὶ
τὸν στρατὸν ἐκτρῖψαι σφοδροτάτῳ πολέμῳ καὶ πόλεις πολλὰς
ἐν Παλαιστίνῃ καὶ Ἀραβίᾳ πορθῆσαι. παρακληθεῖσα δὲ εἰρή-
νην ποιήσασθαι οὐκ ἄλλως ἔφη τοῦτο γενήσεσθαι, εἰ μὴ
Μωϋσῆς τις ὀνόματι μοναχὸς τῷ ἔθνει αὐτῆς χειροτονηθείη
ἐπίσκοπος, ὃς ἐν τῇ ἐρήμῳ τῇ γειτνιαζούσῃ τοῖς μέρεσιν
αὐτῆς διάγων ταῖς ἀρεταῖς καὶ τοῖς θαύμασιν ἐξήστραπτεν.
ταύτης ἡ αἴτησις ἐμηνύθη τῷ βασιλεῖ τῶν Ῥωμαίων, ὃς
κελεύει τοῖς στρατηγοῖς μετὰ πολλοῦ τοῦ τάχους τοῦτο ποι-
ῆσαι. ἀγαγόντων δὲ αὐτὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, χειροτονηθῆναι
ὑπὸ Λουκίου αὐτὸς οὐ κατεδέξατο εἰπὼν ὅτι· Λούκιος τὰς
χεῖρας αὐτοῦ οὐκ ἐπιβαλεῖ μοι· πεφυρμέναι γάρ εἰσι τοῖς
τῶν ἁγίων αἵμασιν. καταισχυνθέντος οὖν τοῦ ἀσεβοῦς
 560

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 642, line 5

θετοι τελευτῶντες, εἰς πρόσωπα ξένα τὰ ἑαυτῶν ἤρχοντο

διὰ τὸ πάντας ἄρδην τελευτᾶν τοὺς συγγενεῖς αὐτῶν καὶ
οἰκείους. ἐκράτησεν οὖν ἡ θνῆσις αὕτη μῆνας βʹ, Ἰούλιον
καὶ Αὔγουστον. ἐγένοντο δὲ καὶ βρονταὶ μεγάλαι σφόδρα
καὶ ἀστραπαὶ φοβεραὶ λίαν, ὥστε καὶ ἀνθρώπους καθεύδον-
τας ἐκ τῶν ἀστραπῶν καυθῆναι. καὶ μέντοι καὶ σεισμὸς  
γέγονε μέγιστος καὶ παγκόσμιος ὥστε πᾶσαν τὴν οἰκουμένην
σχεδὸν πτωθῆναι, καὶ τὴν θάλασσαν ἀναριχάναι μίλια βʹ,
καὶ ἀπολέσθαι πλοῖα ἐν τῇ τοῦ ὕδατος ἀναχαιτίσει διαπλέ-
οντα πάμπολλα καὶ ἀναρίθμητα. καὶ ἐν μὲν τῇ Ἀραβίᾳ
καὶ Παλαιστίνῃ καὶ Μεσοποταμίᾳ καὶ Ἀντιοχείᾳ κατεπτώ-
θησαν πόλεις πολλαὶ καὶ κῶμαι, καὶ συνελήφθησαν ἀνθρώ-
πων πλήθη καὶ ἀλόγων, ἐν δὲ Κωνσταντινουπόλει ἐκκλη-
σίαι καὶ οἶκοι πολλοὶ πεπτώκασι καὶ τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ
τείχους τῆς πόλεως, καὶ ἀπέθανεν ἐν τοῖς συμπτώμασιν ἀν-
θρώπων πλῆθος ἄπειρον, καὶ ἐπεκράτησεν ὁ σεισμὸς ἡμέρας
καὶ νύκτας μʹ. καὶ πῦρ ἐφάνη ἐν τῷ οὐρανῷ ὡς εἶδος
λόγχης ἀπὸ ἄρκτου ἐπὶ δυσμὰς ἕλκον. καὶ γέγονε σεισμὸς
πάλιν, ὥστε παθεῖν τὰ δύο τείχη Κωνσταντινουπόλεως τὸ
ἀνατολικὸν καὶ τὸ δυτικόν, καὶ πολλαὶ ἐκκλησίαι καὶ οἶκοι
ἕως ἐδάφους κατέπεσαν, ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ προάστεια καὶ τὸ

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 698, line 11

ἀναγορεύεται πάντων. οὗτος οὖν γεννᾷ υἱοὺς δύο Μού-

δαρον καὶ Ῥαβίαν, ὁ δὲ Μούδαρος τίκτει Κούσαρον καὶ
Κάϊσον καὶ Θεμίμην καὶ Ἄσαδον καὶ ἄλλους τινὰς ἀνω-
νύμους, οἳ τὴν Μαδιανῖτιν ἔρημον κληρωσάμενοι ἐκτηνο-
τρόφουν ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες. εἰσὶ δὲ καὶ ἐνδότεροι
τούτων οὐκ ἐκ τῆς φυλῆς αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦ Ἰεκτάν, οἱ λε-
γόμενοι Ὁμηρῖται, τοῦτ' ἔστιν Ἀμμανῖται. ἀπόρου δὲ ὄντος
τοῦ προμνημονευθέντος Μουχούμεδ συνέβη μισθωτεῦσαι
αὐτὸν γυναικὶ πλουσίᾳ καὶ συγγενίδι αὐτοῦ καλουμένῃ
Χαδιγᾷ πρὸς τὸ καμηλεύειν καὶ πραγματεύεσθαι μετὰ τῶν
ὁμοφύλων αὐτοῦ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Παλαιστίνῃ. εἶτα κατὰ
μικρὸν παρρησιασάμενος καὶ ὑπελθὼν τῇ γυναικὶ χήρᾳ οὔσῃ
λαμβάνει αὐτὴν εἰς γυναῖκα. καὶ δὴ ἐπιχωριάζων ἐν Πα-
λαιστίνῃ καὶ συναναστρεφόμενος Ἰουδαίοις τε καὶ Χριστια-
νοῖς ἐθηρᾶτο λόγους καὶ γραφικάς τινας ῥήσεις. εἶχε δὲ
τὸ πάθος τῆς ἐπιληψίας. ἡ οὖν γυνὴ αὐτοῦ διὰ τοῦτο
 561

ἐλυπεῖτο σφόδρα ὡς περιφανὴς καὶ πλουσία καὶ τοιούτῳ

ἀνδρὶ συναφθεῖσα οὐ μόνον ἀπόρῳ, ἀλλὰ καὶ ἐπιληπτικῷ.
ἣν τροπωσάμενος ἔφασκεν ὅτι· φοβερὰν ὀπτασίαν ἀγγέλου
θεωρῶ Γαβριὴλ ὀνόματι, καὶ μὴ ὑποφέρων αὐτοῦ τὴν  
θεωρίαν ὀλιγωρῶ καὶ πίπτω. ἐπιστεύθη δὲ

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 698, line 14

νύμους, οἳ τὴν Μαδιανῖτιν ἔρημον κληρωσάμενοι ἐκτηνο-

τρόφουν ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες. εἰσὶ δὲ καὶ ἐνδότεροι
τούτων οὐκ ἐκ τῆς φυλῆς αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦ Ἰεκτάν, οἱ λε-
γόμενοι Ὁμηρῖται, τοῦτ' ἔστιν Ἀμμανῖται. ἀπόρου δὲ ὄντος
τοῦ προμνημονευθέντος Μουχούμεδ συνέβη μισθωτεῦσαι
αὐτὸν γυναικὶ πλουσίᾳ καὶ συγγενίδι αὐτοῦ καλουμένῃ
Χαδιγᾷ πρὸς τὸ καμηλεύειν καὶ πραγματεύεσθαι μετὰ τῶν
ὁμοφύλων αὐτοῦ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Παλαιστίνῃ. εἶτα κατὰ
μικρὸν παρρησιασάμενος καὶ ὑπελθὼν τῇ γυναικὶ χήρᾳ οὔσῃ
λαμβάνει αὐτὴν εἰς γυναῖκα. καὶ δὴ ἐπιχωριάζων ἐν Πα-
λαιστίνῃ καὶ συναναστρεφόμενος Ἰουδαίοις τε καὶ Χριστια-
νοῖς ἐθηρᾶτο λόγους καὶ γραφικάς τινας ῥήσεις. εἶχε δὲ
τὸ πάθος τῆς ἐπιληψίας. ἡ οὖν γυνὴ αὐτοῦ διὰ τοῦτο
ἐλυπεῖτο σφόδρα ὡς περιφανὴς καὶ πλουσία καὶ τοιούτῳ
ἀνδρὶ συναφθεῖσα οὐ μόνον ἀπόρῳ, ἀλλὰ καὶ ἐπιληπτικῷ.
ἣν τροπωσάμενος ἔφασκεν ὅτι· φοβερὰν ὀπτασίαν ἀγγέλου
θεωρῶ Γαβριὴλ ὀνόματι, καὶ μὴ ὑποφέρων αὐτοῦ τὴν  
θεωρίαν ὀλιγωρῶ καὶ πίπτω. ἐπιστεύθη δὲ συμψευδομαρ-
τυροῦντος αὐτῷ Ἀρειανοῦ τινος μοναχοῦ ψευδωνύμου δι'
αἰσχροκέρδειαν τοῦ καὶ τελείως ἀπατήσαντος αὐτόν. καὶ
οὕτως ἡ γυνὴ πλανηθεῖσα καὶ ἄλλαις γυναιξὶ συντυχοῦσα

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon (lib. 1-4) P. 709, line 19

 Τὸ δὲ μέγεθος τῶν βοτρύων τῆς σταφυλῆς ἐκείνης ἐδή-

λωσεν ἡ γραφὴ λέγουσα περὶ τῶν κατασκόπων ὧν ἀπέστειλε
Μωϋσῆς ὅτι· ἦλθον ἕως φάραγγος βότρυος καὶ κόψαντες
ἐκεῖθεν κλῆμα καὶ βότρυν σταφυλῆς ἕνα ἦραν αὐτὸν ἐπ'
ἀναφορεῦσιν. ἐν ξύλῳ γὰρ ἐσχηματισμένῳ πλαγίως μέσον
κρεμασθεὶς καὶ ἐπ' ὤμων ἀνδρῶν βʹ βασταζόμενος πᾶσιν
ἐδήλου τῆς ἁγίας γῆς ἐκείνης τὴν εὐκαρπίαν. δι' ἧς Ἀλέ-
ξανδρος ὁ μέγας διαπορευόμενος καὶ ξύλα καρποφόρα, ἐν
οἷς καὶ πήγανον θεασάμενος τὸ ὕψος καὶ πάχος ἐφάμιλλον
 562

συκῆς, ἐθαύμασε σφόδρα τῆς γῆς τὴν εὐκαρπίαν τε καὶ

πιότητα. καὶ γοῦν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ πηγή ἐστι παντοίων
παθῶν ἀνθρώπων τε καὶ ἀλόγων ἰάσεις παρέχουσα, ἐν ᾗ
λόγος τὸν κύριον ἐξ ὁδοιπορίας τοὺς πόδας νίψασθαι. καὶ
δένδρον ἵσταται πάσης ἀρρωστίας ἀλεξίκακον, ἐν ᾧ τόπῳ
φασίν, ἡνίκα Ἰωσὴφ τὸν Χριστὸν λαβὼν μετὰ τῆς πανα-
γίας θεοτόκου Μαρίας καὶ πρὸς τὴν Αἴγυπτον ποιούμενος
τὴν πορείαν, εἰς γῆν ἐκλίθη τὸ δένδρον καὶ προσεκύνησεν.  
ὅπερ μέχρι νῦν τὸ σχῆμα σώζει τῆς προσκυνήσεως. πρὸς δὲ
τὴν ἀρκτῴαν τῆς φάραγγος ῥίζα γίνεται φλογοειδὴς ὀνόματι
βατταρίτης, ἀφ' ἧς περὶ τὴν ἑσπέραν ἐξαστράπτον φῶς,
οὐδεὶς ἀνθρώπων θίγειν αὐτῆς δύναται διὰ τὸ παραχρῆμα

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1–6) (redactio recentior)

(3043: 002); MPG 110.Vol. 110, p. 60, line 13

Κρήτης βασιλεὺς, δορυάλωτον εἰληφὼς καὶ πρὸς τὴν

Θρᾴκην, τὴν ἰδίαν χώραν, ἀπαγαγὼν τὴν Εὐρώπην
παρθενεύουσαν καὶ εὐπρεπῆ, προσηγόρευσεν ἐκεῖνα
τὰ μέρη εἰς ὄνομα αὐτῆς Εὐρώπην. Μέλλων δὲ
τελευτᾷν Ἀγήνωρ διετάξατο πᾶσαν, ἣν ὑπέταξε,
12 γῆν μερίσασθαι τοὺς τρεῖς υἱοὺς αὐτοῦ. Καὶ ὁ
μὲν Φοῖνιξ λαβὼν τὴν Τύρον καὶ τὴν αὐτῆς ἐνορίαν,
ἐκάλεσεν αὐτὴν Φοίνικα Ὁ δὲ Σύρος τὴν ἐπιλα-
χοῦσαν αὐτῷ χώραν ἐκάλεσεν Συρίαν· ἀφ' οὗ Σύροι
μετωνομάσθησαν, οἱ πρώην Ἰουδαῖοι καὶ Παλαιστί-
νοι καλούμενοι· καὶ Συρία ἡ Ἰουδαία κέκληται. Ὁ
δὲ Κίλιξ τὸ ἐπελθὸν αὐτῷ κτῆμα ἐκάλεσεν Κιλικίαν,
εἰς τὸ ἴδιον ὄνομα ἕκαστος τὰς χώρας αὐτῶν προς-
αγορεύσαντες.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 96, line 36

ταύτῃ τὸ ζητούμενον ἑρμηνεύεται. Οἷον τοῦ Ἀδὰμ

καὶ τῶν λοιπῶν αἱ προσηγορίαι, δι' ἑτέρας οὐδεμιᾶς
ἑρμηνεύεται εἰ μὴ διὰ τῆς Ἑβραϊκῆς καὶ μόνης.
Εἰ δέ τινες ἀμαθῶς ἀντιλέγουσιν, οὐ τὴν Ἑβραϊκὴν,
ἀλλὰ τὴν Συριακὴν πρώτην εἶναι γλῶσσαν, ἀκουέ-
τωσαν τῆς ἑρμηνείας τοῦ σοφωτάτου καὶ πολυμα-
 563

θοῦς Ὠριγένους εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἰὼβ «ἣ, φησὶν,

οὕτως ἑρμηνεύεται ἐκ τῆς Συριακῆς βίβλου» καὶ ἑξῆς,
Συριακὴν εἶπεν τὴν Ἑβραϊκὴν διάλεκτον, ἐπειδὴ γὰρ
Συρίαν τὴν Ἰουδαίαν καὶ Σύρους οἱ παλαιοὶ τοὺς Πα-
λαιστινοὺς ὠνόμαζον. (2) Ὁ μὲν οὖν πύργος ᾠκοδο-
μήθη ἐν ἔτεσι τεσσαράκοντα, ἔμεινεν ἡμιτελὴς μετὰ
τὴν σύγχυσιν. Ὁ δέ γε Θεὸς ἀνέμῳ βιαίῳ τοῦτον ἀνα-
τρέπει, καὶ ἔστιν ἀναμέσον Ἀσσοὺρ καὶ Βαβυ-
λῶνος εἰσέτι 39 φυλασσόμενα τὰ ἴχνη αὐτοῦ. (3)
Φαλὲκ δὲ γενόμενος ἐτῶν ρλʹ ἐγέννησε τὸν Ῥαγαῦ, καὶ
μετὰ τοῦτο ἔζησεν ἔτη σθʹ καὶ ἀπέθανε, ζήσας τὰ
πάντα ἔτη τλθʹ. (4) Γίνονται οὖν ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ
ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ ἔτη βσμβʹ, καὶ ἀπὸ τοῦ  
κατακλυσμοῦ ἕως τῆς συγχύσεως τῆς πυργοποΐας
καὶ τῆς τελευτῆς Φαλὲκ,

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 145, line 21

κυρίου καὶ δεσπότου. Διὸ δὴ τοίνυν οὐδὲ ῥᾳδίως ἢ τάχα οὐδ' ὅλως οἱ τὰ
τοιαῦτα φοροῦντες παντελῶς
βελτιοῦνται καὶ σωφρονίζονται.» Ἐφ' οἷς ὁ βασιλεὺς ἄγαν ἐπαινέσας
αὐτὸν καὶ ὑπὸ πάντων ἰδὼν θαυ-
μασθέντα πολλοῖς δώροις καὶ μεγάλοις αὐτὸν τιμήσας ἐπὶ πάντων καὶ τῆς
διδασκαλίας τὴν ὠφέλειαν
ὁμολογήσας, μετὰ παίδων καὶ παιδισκῶν ἐπανελθεῖν οἴκαδε σπεύδοντα
προὔπεμψεν, ὑπερεκπληττόμενος
τὴν ἄκραν σύνεσιν αὐτοῦ καὶ σοφίαν καὶ θεοσέβειαν εἰς πάντα τὰ ὑπ'
αὐτοῦ ἑρμηνευθέντα.
Ιʹ Περὶ Σίδου καὶ Μελχισεδέκ.
Γίνονται οὖν ἀπὸ τοῦ διαμερισμοῦ τῆς συγχύ-
σεως ἕως οὗ ἦλθεν Ἄβραμ ἐκ Μεσοποταμίας,
ἐκ πόλεως Χαρὰν καὶ τοῦ 70 οἴκου τοῦ πα-
τρὸς αὐτοῦ κατὰ κέλευσιν Θεοῦ εἰς γῆν Χαναὰν ἢ
ἐπὶ Παλαιστίνην, ἔτη αιζʹ· ὑπῆρχε δὲ (10b) ἐτῶν
οεʹ. Διατρίψας δὲ εἰς Χαναὰν ἔτη κεʹ, ἐγέννησε τὸν
Ἰσαὰκ, καὶ μετὰ τοῦτο ἔζησεν ἔτη οϛʹ καὶ ἀπέθανε,
ζήσας τὰ πάντα ἔτη ροϛʹ. (2) Ὃς καὶ τῆς εὐλογίας
τοῦ θεσπεσίου Μελχισεδὲκ βασιλέως Σαλὴμ ἠξιώθη
μετὰ τὸ ὑποστρέψαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς κοπῆς τοῦ Χο-
δολαγομὼρ καὶ λυτρωσάμενος τὸν ἀδελφιδοῦν ἐκ τῆς
αἰχμαλωσίας. «Καὶ Μελχισεδὲκ, φησὶν, βασιλεὺς
 564

Σαλὴμ, ἐξήνεγκεν ἄρτους καὶ οἶνον· ἦν δὲ ἱερεὺς τοῦ

Ὑψίστου, καὶ εὐλόγησε τὸν Ἀβραὰμ, καὶ εἶπεν·
»Εὐλογημένος Ἀβραὰμ τῷ Θεῷ τῷ ὑψίστῳ, ὃς

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 148, line 9

φοὺς αὐτῶν, καίπερ ἐξεληλυθότας ἐκ τῆς ὀσφύος

Ἀβραάμ. Ὁ δὲ μὴ γενεαλογούμενος ἐξ αὐτῶν δεδε-  
κάτωκε τὸν Ἀβραὰμ, καὶ τὸν ἔχοντα τὰς ἐπαγγελίας
ηὐλόγησεν. Χωρὶς γὰρ πάσης ἀντιλογίας τὸ ἔλαττον
ὑπὸ τοῦ κρείττονος εὐλογεῖται.» (4) Ἀνὴρ γὰρ ἦν
δίκαιος καὶ θεοσεβὴς, ἐθνικῶς καταγόμενος· ἐφ' ὅσον
γὰρ λέγεται, φυλῆς ἑτέρας μετέσχηκεν, ἐκ τοῦ γένους
Σίδου, υἱοῦ βασιλέως Αἰγύπτου, ἐξ οὗ Αἰγύπτιος
ὠνόμασται, ὡς καὶ πρόσθεν εἴρηται, ὅστις Σίδος
ἐξελθὼν ἐξ Αἰγύπτου καὶ τὴν χώραν τῶν 71 Χανα-
ναίων παραλαβὼν, τὴν νῦν Παλαιστίνην καλου-
μένην, εἰς ἣν οἰκήσας καὶ πόλιν κτίσας, ἐκάλεσεν
αὐτὴν Σιδόνα εἰς τὸ ἴδιον ὄνομα, καὶ λοιπὸν ἐκ τοῦ
γένους Σίδου κατῆλθεν Μελχὶ ὁ πατὴρ τοῦ Σεδὲκ,
ὅστις, Σεδὲκ γενόμενος ἱερεὺς καὶ βασιλεὺς, ἐπεκλήθη
Μελχισεδὲκ πατρωνυμικῶς.
ΙΑʹ Περὶ τῆς κτίσεως τοῦ Μελχισεδέκ.
Οὗτος ὑπάρχων ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ καὶ βασιλεὺς τῶν
Χαναναίων καὶ κτίσας πόλιν ἐν τῷ ὄρει τῷ λεγομένῳ
Σιὼν, ἐπωνόμασεν αὐτὴν Σαλὴμ, ὅ ἐστι πόλις εἰρή-
νης, ἐν ᾗ καὶ βασιλεύσας ἔτη ριγʹ ἐτελεύτησε δίκαιος

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 252, line 33

ἰδοῦσα, καὶ τὴν καθέδραν, καὶ τὴν στολὴν αὐτοῦ τε

καὶ τῶν ὑπουργῶν αὐτοῦ, καὶ ἐξ ἑαυτῆς γενομένη
εἶπεν· «Ἀληθινὸς ὁ λόγος, ὃν ἤκουσα ἐν τῇ γῇ μου
περὶ τούτων πάντων, καὶ οὐκ ἐπίστευον. Ἰδοὺ οὐκ
ἔστι τὸ ἥμισυ καθὼς ἀπηγγέλη μοι, ὅτι πλείονα
ἑώρακα ὧν ἤκουσα. Μακάριαι γοῦν αἱ γυναῖκες
καὶ οἱ παῖδές σου οἱ παρεστηκότες οὗτοι ἐνώπιόν σου
καὶ ἀκούοντες τοὺς λόγους τῆς φρονήσεώς σου.»
Καὶ δοῦσα αὐτῷ τάλαντα χρυσίου ρκʹ, καὶ ἡδύ-
 565

σματα πολλὰ σφόδρα, καὶ λίθους τιμίους, καὶ τὴν

τοῦ ὀποβαλσάμου ῥίζαν (ἀφ' οὗ ἡ Παλαιστίνη τοῦτο
γεώργιον ἔσχε, ὡς φησὶν Ἰώσηπος), ὑπέστρεψεν
εἰς τὴν γῆν αὐτῆς ὑπερεκπληττομένη λίαν. Περὶ ἧς
καὶ ὁ Κύριος ἔφη· «Βασίλισσα Νότου ἦλθεν ἐκ
τῶν περάτων τῆς γῆς, ἵνα ἴδῃ τὴν σοφίαν Σολομῶν-
τος.» (2) Πρὸς ὃν μέντοι γε καὶ Σιρὰχ τραγικώτε-
ρον ἔλεγε· «Σολομὼν, ἐσοφίσθης ἐν νεότητί σου καὶ
ἐνεπλήσθης ὡς ποταμὸς συνέσεως· γῆν ἐπεκάλυψεν ἡ
σοφία σου, καὶ ἐνέπλησας ἐν παραβολῇ αἰνίγματα·
εἰς 143 νήσους πόῤῥω (καὶ μακρὰς χώρας) ἀφίκετό
σου τὸ μνημόσυνον, καὶ ἠγαπήθης ἐν τῇ εἰρήνῃ σου,

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 325, line 48

ἐγένετο οὕτως κατὰ τὴν κέλευσιν βασιλέως Ἀρ-

ταξέρξου. (4) Ἐφ' οὗ καὶ τῷ Δανιὴλ ὡράθησαν
καὶ διὰ τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριὴλ ὀπτασίαι, καὶ ὁ
χρόνος ἐδηλώθη τῆς Χριστοῦ παρουσίας, ὅστις καὶ
φθονηθεὶς ὑπὸ τῶν μεγιστάνων διὰ τὸ μεγάλως τιμᾶσθαι ὑπὸ τοῦ
βασιλέως, ἐβλήθη ἐν τῷ λάκκῳ
τῶν λεόντων καὶ διεφυλάχθη ἀσινής.
ϟΒʹ. Βασιλεία Κύρου.
 Μετὰ δὲ Δαρεῖον ἐβασίλευσε Κῦρος ὁ Πέρσης
ἔτη λβʹ, ὃς ἀνελὼν Κροῖσον, πάσης ἐκράτησε τῆς
γῆς (τῆς τε τῶν Χαλδαίων, καὶ Ἀσσυρίων, καὶ
Περσῶν, Παλαιστίνην τε καὶ πᾶσαν τὴν Ἀσίαν,
καὶ τὴν Λυδῶν βασιλείαν ὑπέταξε, ἀνελὼν Κροῖσον
ὡς προείρηται). (2) Ἐφ' οὗ Κύρου Δανιὴλ ἐπιφα-
νέστερος ὑπάρχων, ἔτι καὶ τὸν Βὴλ συντρίψας, καὶ
δράκοντα φονεύσας, καὶ τὰ σεβάσματα Περ-  
σῶν, ἐβλήθη πάλιν ἐν τῷ λάκκῳ τῶν λεόντων,
καὶ ἦν ἐκεῖ ἡμέρας ϛʹ, ἐν ᾧ λέοντες ἦσαν ζʹ.
Ἐδίδοτο αὐτοῖς τὸ καθ' ἡμέραν σώματα βʹ καὶ πρό-
βατα βʹ. Τότε δὲ οὐκ ἐδόθη αὐτοῖς οὐδὲν, ἵνα τὸν
Δανιὴλ καταφάγωσι. Καὶ ἦν Ἀμβακοὺμ ὁ προφή-
της ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ ἥψησεν ἑψήματα,

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 340, line 12
 566

ζον, καὶ Σπεύσιππος, καὶ Ξενοκράτης, καὶ Φιλι-

στίων (Εὐσέβειος). Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον,
τῆς δὲ προτέρας ἀκολουθίας, ὡς ὑπεσχόμεθα, πάλιν
ἁψώμεθα.
(4) Οἱ οὖν παῖδες καὶ οἱ μεγιστᾶνες Ἀλεξάνδρου
τὴν βασιλείαν αὐτοῦ διελόμενοι, τῆς μὲν Αἰγύπτου
Πτολεμαῖος ἐβασίλευσε, ὁ Λάγου ὁ πρεσβύτης, καὶ
οἱ καθ' ἑξῆς Πτολεμαῖοι δέκα ἕως Κλεοπάτρας, θυ-
γατρὸς Διονυσίου. (5) Τῆς δὲ Ἀσίας πάσης Ἀντί-
γονος ἐκράτησε, τῆς δὲ Συρίας καὶ Βαβυλωνίας καὶ
Παλαιστίνης Σέλευκος ἐβασίλευσεν ὁ Νικάνωρ, ὃς πό-
λεις βʹ κτίσας, εἰς τὰ μέρη Κιλικίας καὶ ἄλλην ἐν
Συρίᾳ, τὴν μὲν Σελεύκειαν ἐκάλεσε, τὴν δὲ Ἀντιό-
χειαν, τὴν δὲ Λαοδίκειαν, εἰς τὸ ἑαυτοῦ ὄνομα καὶ τοῦ
υἱοῦ καὶ τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ Λαοδικείας. Ἐφ' οὗ Ῥό-
διοι θαλασσοκρατήσαντες ἀνέστησαν ἐν τῇ νήσῳ χαλ-
κοῦν ἀνδριάντα τοῦ Ἡλίου, ὃν διὰ τὸ μέγεθος ἐκάλεσαν
Κολοσσὸν, ἀφ' οὗ καὶ αὐτοὶ Κολοσσεῖς ὠνομάσθησαν.
(6) Μετὰ δὲ Σέλευκον ἐβασίλευσεν Ἀντίοχος ὁ
υἱὸς αὐτοῦ, καὶ ἄλλοι εʹ· εἶτα ἐβασίλευσεν Ἀντίοχος
ὁ Ἐπιφανὴς, υἱὸς Σελεύκου τοῦ Φιλοπάτορος,

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 409, line 47

τος ἐπιτυχεῖν εἰ μὴ καθ' ὃν τρόπον ὁ ὑπερτελὴς

καὶ προτέλειος ἐδίδαξε 257 Κύριος. Θαυμαστέον
τοιγαροῦν ἡμῖν καὶ σφόδρα τιμητέον, τοὺς ἀπαρνη-
σαμένους πᾶσαν πρόσκαιρον ἡδονήν τε καὶ προσπά-
θειαν κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου καὶ πρὸς τὴν
μοναδικὴν πολιτείαν μεταχωρήσαντας καὶ πᾶσαν
τὴν γῆν πληρώσαντας – καὶ γὰρ μεμέστωται τού-
των Αἴγυπτος, καὶ Λιβύη, καὶ Αἰθιόπεια, καὶ Ἰνδία,
Μαυριτανία τε καὶ αἱ Θηβαΐδες· τούτων Συρία πλή-
ρης, καὶ Κιλικία, καὶ Γαλατία, Πόντος τε καὶ Ἀρμενία, Μεσοποταμία, καὶ
ἡ Περσὶς ἅπασα τούτων
ἀνάπλεως, Παλαιστίνη καὶ Ἀραβία καὶ Κύπρος, Ἀσία τε καὶ αἱ
Κυκλάδες νῆσοι, καὶ ἡ Ἑλλὰς πᾶσα, καὶ
μὴν καὶ Ῥώμη, καὶ Ἱσπανία, καὶ Γαλατία μέχρι τοῦ πέρατος τῆς γῆς
πέπλησται μοναστηρίων καὶ
ἀσκητῶν, καὶ πᾶσα ἡ γῆ κατευλόγηται καὶ ἁγιάζεται προδήλως ταῖς
 567

τούτων χοροστασίαις τε καὶ

ψαλμῳδίαις.
(13) Καὶ δὴ Γρηγόριος ὁ πάνσοφος καὶ τῆς
Θεολόγου ἐπωνυμίας ἀποσεμνύνων αὐτὸς λέγει
»Οἱ ψάλλοντες, οἱ δοξάζοντες, οἱ μελετῶντες τὸν
νόμον Κυρίου ἡμέρας καὶ νυκτὸς, οἱ τὰς ὑψώσεις τοῦ  
Θεοῦ ἐν ταῖς λάρυγξι φέροντες· καὶ ταῦτα δὴ τὰ
καλὰ τοῦ κατὰ Θεὸν βίου προγράμματα καὶ μηνύ-
ματα, οἱ σιωπῶντες κήρυκες, αὐχμῶσα καὶ πιναρὰ

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 416, line 52

τρίδα καὶ γένος ἅμα καὶ πλοῦτον, ἵνα πᾶσαν εἰς

τὰ θεῖα μεταθῶσιν τὴν μέριμναν, καὶ μηδεὶς τὸν
νοῦν ἐπέχῃ δεσμὸς εἰς οὐρανὸν ἀναπτῆναι. Τού-
των πλήρεις καὶ πόλεις, καὶ κῶμαι, καὶ αἱ τῶν
ὀρέων ἀκρωρίαι καὶ φάραγγες.» (16) Ἀφ' οὗ
γὰρ ὁ Χριστὸς τὴν παρθενίαν ἐτίμησεν, ὑπὸ παρ-
θένου τεχθεὶς, τοὺς τῆς παρθενίας λειμῶνας ἡ φύσις
ἐβλάστησε καὶ τὰ εὐώδη τῶν μοναχῶν ἄνθη καὶ
ἀμάραντα προσφέρει τῷ Ποιητῇ καὶ Δεσπότῃ. Καὶ
γὰρ πανταχοῦ μοναστήρια γεγόνασιν, οὐ παρ' ἡμῖν
μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν Συρίᾳ πάσῃ, καὶ Παλαιστίνῃ  
καὶ ἐν Κιλικίᾳ, καὶ ἐν Μεσοποταμίᾳ· ἐν Αἰγύπτῳ
δέ φασι καὶ ἀνὰ εʹ χιλιάδας ἀνδρῶν ἔχειν ἔνια φρον-
τιστήρια, μεταξὺ τὸν Θεὸν ὑμνούντων ἐν προσευχαῖς
καὶ ψαλμῳδίαις ἀγρυπνοῦντες, καὶ μετὰ σκληρα-
γωγίας πολλῆς ζώντων, καὶ τὴν ὄντως Χριστοῦ
φιλοσοφίαν εἰς ἄκρον ἀναδεικνυμένων. Καὶ οἱ μὲν
κατὰ συμμορίαν, ὡς ἔφην, οἰκοῦντες, δημιουργοῦσιν
ἐν ταῖς ψυχαῖς τὰ τῆς φιλοσοφίας ἀγάλματα, οἱ δὲ
καὶ δύο καὶ τρεῖς διάγοντες, οἱ δὲ καὶ μόνοι καθ-
ειργμένοι καὶ ἡσυχάζοντες καὶ τὸν ὀφθαλμὸν τῷ

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 441, line 4

νον· παρὰ δὲ Κυπρίοις καὶ Ἄραψι, καὶ ἐν ταῖς

κώμαις εἰσὶν ἐπίσκοποι, ὥσπερ οὖν καὶ παρὰ τοῖς
ἐν Φρυγίαις Ναυατιανοῖς καὶ Μοντανισταῖς. Καὶ
 568

παρὰ μὲν τῇ Ἐκκλησίᾳ Ῥώμης ἑπτὰ μόνοι διά-

κονοι γίνονται, παρὰ δὲ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἀδιάφορος
ὁ τούτων ἀριθμός ἐστιν. Καὶ ἐν Ῥώμῃ πάλιν
ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ λέγεται τὸ Ἀλληλούϊα ἐν τῇ αʹ ἡμέρᾳ τοῦ Πάσχα
μόνον· καὶ οὐδεὶς εἰς ἐκκλησίαν  
διδάσκει ποτε, οὐδ' αὐτὸς ὁ ἐπίσκοπος, ἐν δὲ Ἀλεξανδρείᾳ διδάσκει μὲν ὁ
ἐπίσκοπος ἐπ' ἐκκλη-
σίας· τῶν δὲ Εὐαγγελίων ἀναγινωσκομένων, οὐκ ἀνίσταται τοῦ θρόνου.
Καὶ τὴν μʹ τῶν νηστειῶν
οἱ μὲν ἑβδομάδας ϛʹ νηστεύουσιν ὡς ἐν τῷ Ἰλλυρικῷ, καὶ Λιβύῃ καὶ
Αἰγύπτῳ, καὶ πάσῃ τῇ Δύσει,
καὶ Παλαιστίνῃ, ἐν δὲ ΚΠ. καὶ πέριξ ἄχρι Φοινίκης, ἑβδομάδας ζʹ
νηστεύουσι, ἄλλοι δὲ τρεῖς μόνας
ἡμέρας ἐν ταῖς ἓξ ἢ ἑπτὰ σποράδην νηστεύουσι· ἕτεροι δὲ τρεῖς
ἑβδομάδας ἐφεξῆς πρὸ τοῦ Πάσχα
συνάπτουσι, ἄλλοι δὲ δύο ὡς οἱ 278 τὰ Μοντανοῦ φρονοῦντες. Ἔν τισι
δὲ πόλεσι τῆς Αἰγύπτου,
πρὸς ἑσπέραν ἠριστηκότες, τῶν μυστηρίων καταλαμβάνουσι.» Ταῦτα μὲν
Σωκράτης ἱστόρησεν ὡς
εἰκὸς φυλαττόμενα πάντα· νῦν δὲ πλείστως καὶ κατὰ μέρος ἐναλλαγὴ
γέγονεν ἐν τοῖς εἰρημένοις ἤθεσιν.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 452, line 4

Βιτέλιος ἐβασίλευσεν ἔτος αʹ, γένους περιφα-

νοῦς ὤν. Οὗτος ἀστρολόγους καὶ ἀστρονόμους καὶ
γόητας (ἀθροίσας, προεῖπον αὐτοῦ τὴν σφαγήν·
καὶ) πάντας ἀναχωρῆσαι τῆς Ἰταλίας προσέταξε,
οἳ καὶ προγράμματα ἔῤῥιψαν ἐντὸς ἡμέρας ῥη-
τῆς ἀπαλλαγήσεσθαι αὐτὸν τοῦ βίου, ὃ δὴ καὶ
γέγονε, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ στρατιωτῶν.  
285 ΡΚΖʹ. Βασιλεία Οὐεσπασιανοῦ.
 Μετὰ δὲ Βιτέλιον ἐβασίλευσεν Οὐεσπασιανὸς
ἔτη ιʹ, ἡμέρας ηʹ (ἦν δὲ γονέων ἀσήμων)· αὐτο-
κράτωρ τε γεγονὼς ἐν Παλαιστίνῃ, ἔτι (τε) τὰς
πόλεις τῶν Ἰουδαίων πολιορκῶν, ὅστις καὶ Ἰώση-
πον τὸν συγγραφέα ὑποχείριον ἐποίησεν· ἀνήχθη δὲ
ἐν Ῥώμῃ ἀναγορευθεὶς ὑπὸ τοῦ στρατοῦ βασιλεὺς,
καταλιπὼν Τίτον, τὸν υἱὸν αὐτοῦ, πολιορκεῖν τὴν
Παλαιστίνην.
(2) Ἐπανελθὼν δὲ εἰς Ῥώμην τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ
 569

Τίτον καὶ Δομετιανὸν Καίσαρας ἀναδείξας, τὸν μὲν

Τίτον πολιορκεῖν τὰ Ἱεροσόλυμα κατέλιπεν, Δομε-
τιανὸν δὲ ἀπέστειλεν εἰς ἐκστρατείαν ἐπὶ τοὺς Βαρ-
βάρους. Ἐγγίζοντος δὲ αὐτοῦ ἐν τῇ Ῥώμῃ, ὁ ἐκεῖσε

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 452, line 9

τῆς ἀπαλλαγήσεσθαι αὐτὸν τοῦ βίου, ὃ δὴ καὶ

γέγονε, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ στρατιωτῶν.  
285 ΡΚΖʹ. Βασιλεία Οὐεσπασιανοῦ.
 Μετὰ δὲ Βιτέλιον ἐβασίλευσεν Οὐεσπασιανὸς
ἔτη ιʹ, ἡμέρας ηʹ (ἦν δὲ γονέων ἀσήμων)· αὐτο-
κράτωρ τε γεγονὼς ἐν Παλαιστίνῃ, ἔτι (τε) τὰς
πόλεις τῶν Ἰουδαίων πολιορκῶν, ὅστις καὶ Ἰώση-
πον τὸν συγγραφέα ὑποχείριον ἐποίησεν· ἀνήχθη δὲ
ἐν Ῥώμῃ ἀναγορευθεὶς ὑπὸ τοῦ στρατοῦ βασιλεὺς,
καταλιπὼν Τίτον, τὸν υἱὸν αὐτοῦ, πολιορκεῖν τὴν
Παλαιστίνην.
(2) Ἐπανελθὼν δὲ εἰς Ῥώμην τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ
Τίτον καὶ Δομετιανὸν Καίσαρας ἀναδείξας, τὸν μὲν
Τίτον πολιορκεῖν τὰ Ἱεροσόλυμα κατέλιπεν, Δομε-
τιανὸν δὲ ἀπέστειλεν εἰς ἐκστρατείαν ἐπὶ τοὺς Βαρ-
βάρους. Ἐγγίζοντος δὲ αὐτοῦ ἐν τῇ Ῥώμῃ, ὁ ἐκεῖσε
στρατὸς μετὰ τῆς συγκλήτου ἀνελὼν τὸν ἀντάρτην,
σὺν εὐωχίᾳ πολλῇ καὶ κρότοις ὑπήντησεν αὐτῷ.
ΡΚΗʹ. Περὶ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλήμ.
Ὁ δὲ Τίτος πύργον κατασκευάσας ἀνὰ πή-
χεων νʹ τὸ ὕψος ἐν Ἱερουσαλὴμ καὶ πολλοὺς καὶ

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 484, line 9

καὶ τοῦ λευκᾶναι ἕως καιροῦ πέρας.» Ταῦτα γὰρ,

φησὶν, ὁ Θεὸς συνεχώρησεν ὥστε αὐτοὺς ἐκκαθᾶραι  
καὶ δεῖξαι τοὺς ἐν αὐτοῖς δοκίμους. (28) Εἶτα δι-
ηγούμενος αὐτοῦ ἐκείνου τὴν δύναμιν ἔφη· «Καὶ
ποιήσει κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ὑψωθήσεται,
καὶ μεγαλυνθήσεται.» Καὶ μέντοι καὶ τὴν βλάσφη-
μον αὐτοῦ γνώμην προσέθηκεν, ὅτι «Ἐπὶ τὸν
Θεὸν τῶν θεῶν λαλήσει ὑπέρογκα καὶ κατευθυνεῖ μέχρι συντελεσθῆναι
 570

τὴν ὀργὴν,» δεικνὺς, ὅτι οὐκ

ἀπὸ τῆς οἰκείας γνώμης, ἀλλὰ διὰ τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ τὴν κατὰ τῶν
Ἰουδαίων οὕτως ἐκεῖνος ἐκρά-
τει καὶ ἴσχυεν. Εἰπὼν οὖν δι' ἑτέρων 307 πλειόνων, ὅσα κακὰ ἐργάσεται
τὴν Αἴγυπτον [καὶ] τὴν Παλαιστί-
νην, καὶ πῶς ἐπανήξει καὶ τίνος καλοῦντος καὶ ποίας αἰτίας
καταναγκαζούσης, λέγει λοιπὸν καὶ
τὴν μεταβολὴν τῶν πραγμάτων τούτων, καὶ ὅτι δίκην δόντες οἱ Ἰουδαῖοι
διὰ τούτων ἁπάντων, τεύ-
ξονταί τινος ἀντιλήψεως, ἀγγέλου πεμφθέντος εἰς τὴν ἐκείνων βοήθειαν·
«Ἐν τῷ καιρῷ γὰρ,
φησὶν, ἐκείνῳ ἀναστήσεται Μιχαὴλ, ὁ μέγας ἄρχων, ὁ ἐφεστηκὼς ἐπὶ
τοὺς υἱοὺς τοῦ λαοῦ σου· καὶ ἔσται
καιρὸς θλίψεως οἷος οὐ γέγονεν ἀφ' οὗ γεγένηται ἔθνος ἐπὶ τῆς γῆς ἕως
τοῦ καιροῦ ἐκείνου· καὶ ἐν τῷ
καιρῷ ἐκείνῳ σωθήσεται πᾶς ὁ γεγραμμένος ἐν τῇ βίβλῳ,» τουτέστιν οἱ
(τῆς) σωτηρίας ὄντες ἄξιοι.
(29) Ἀλλὰ τὸ ζητούμενον οὔπω καὶ νῦν ἀποδέ-
δεικται· τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ὅτι καὶ χρόνους ὥρι-
σεν ἐν τοῖς κακοῖς τούτοις ὥσπερ ἐκεῖ υʹ καὶ μετὰ
ταῦτα οʹ. Ἴδωμεν τοίνυν καὶ ἐνταῦθα, εἴ τινα χρό-
νον ὁρίζει. (Καὶ) ποῦ δὴ τοῦτο ἔστιν εὑρεῖν;

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 505, line 11

τῆς κάμπης καταφάγεται ἀκρὶς, καὶ τὰ κατάλοιπα

τῆς ἀκρίδος καταφάγεται ὁ βροῦχος, καὶ τὰ κατά-
λοιπα τοῦ βρούχου καταφάγεται ἡ ἐρυσίβη.» Ταῦτα γὰρ τροπικῶς εἴς (τε)
τὸν Ἀσσύριον καὶ
Βαβυλώνιον ἐκληπτέον· κάμπην μὲν τὸν Θειγλαφαλάσαρ ὀνομάζων,
ἀκρίδα δὲ τὸν Σαλμανασὰρ,
βροῦχον δὲ τὸν Σεναχηρεὶμ, ἐρυσίβην δὲ τὸν Ναβουχοδονόσορ
τελευταῖον ἐπιστρατεύσαντα καὶ τὴν
Ἰουδαίαν ἄρδην δῃώσαντα καὶ τοὺς τὸν θάνατον διαφυγόντας
αἰχμαλωτεύσαντα, καθὼς εἴρηται.»
324 (40) Πλειστάκις μὲν οὖν συμβέβηκεν
ἁλῶναι τὴν Ἰουδαίαν, ὥς φησι πάλιν ὁ μέγας Κύ-
ριλλος, ὑπό τε Ἀσσυρίων καὶ Αἰγυπτίων, Σύρων
τε καὶ Μωαβιτῶν, Ἰδουμαίων (δὲ) καὶ τῶν λεγο-
μένων Φυλιστεὶμ,» τουτέστι Παλαιστινῶν· ἀλλ'
ὀλίγα παθοῦσαν καὶ συμμέτροις ἔσθ' ὅτε περι-
 571

πεσοῦσαν συμφοραῖς, πάλιν ἀνῆκεν, ἐπαμύναντος

Θεοῦ τοῦ καὶ παιδεύσαντος. Ἀπόλωλε δὲ νῦν ὁλο-
σχερῶς μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου σταύρωσιν. (41)
Ὥσπερ τοίνυν ἡ μὲν τῶν Ἀσσυρίων βασιλεία
κατελύθη ὑπὸ Βαβυλωνίων, ἡ δὲ τῶν Βαβυλωνίων
ὑπὸ Περσῶν, ἡ δὲ τῶν Περσῶν ὑπὸ Μακεδόνων, ἡ
δὲ Μακεδόνων ὑπὸ Ῥωμαίων, οὕτω; ἡ Ῥωμαίων
ὑπὸ Ἀντιχρίστου καταλυθήσεται καὶ ἡ τοῦ Ἀν-
τιχρίστου ὑπὸ Χριστοῦ διαφθαρήσεται· διὰ μὲν οὖν

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 573, line 28

διαῤῥήγνυτο· τῆς δὲ βλασφήμου αὐτοῦ γλώσσης

σαπείσης ἐν τῷ λάρυγγι αὐτοῦ καὶ πλῆθος σκωλή-
κων ἀναβρασάσης, (οὕτως) ἀπέῤῥηξε τὸ πνεῦμα. Ὁ
δὲ Ἑρκούλιος Μαξιμιανὸς ἐν Ταρσῷ τῆς Κιλικίας
κατέστρεψε τὸν βίον.
(3) Ὁ δὲ Κωνσταντῖνος, ὁ υἱὸς Κωνσταντίου,
ἔτι παῖς ὑπάρχων παρὰ τῷ τῆς Ἑῴας τυράννῳ ἐτρέ-
φετο τῷ Διοκλητιανῷ (ἀποστείλαντι παρὰ τοῦ πα-
τρὸς αὐτοῦ διάγειν αὐτόθι, διὰ τὸ μὴ δολοφονηθῆναι
παρὰ τῆς μητρυϊᾶς, παιδευομένῳ τὴν Ἑλληνικὴν
σοφίαν· ὅθεν αὐτῷ ἐν Παλαιστίνῃ ὄντι καὶ ὁρῶντι
ὅσα πάσχουσιν οἱ τοῦ Χριστοῦ δοῦλοι, ἐδάκνετο τὴν
ψυχήν· ἦν γὰρ μισοπόνηρος ἐκ παιδόθεν). 377
Βλέπων δὲ τὸν παῖδα Κωνσταντῖνον ὁ Διοκλητια-
νὸς εἰς μέγεθος ἡλικίας καὶ συνέσει κεκοσμημένον
καὶ ὑποπτεύσας, μᾶλλον δὲ μαντευσάμενος κατα-
λύτην (μέλλειν) ἔσεσθαι τῆς τυραννίδος αὐτοῦ,
δόλῳ αὐτὸν θανατῶσαι διενοεῖτο· ἀλλὰ θείᾳ προ-
μηθείᾳ (μαθὼν ὁ νέος τὸν δόλον, ὡς ὁ Δαυῒδ) φυγῇ
τὴν σωτηρίαν ἐπορίσατο, διασωθεὶς πρὸς τὸν ἑαυ-
τοῦ πατέρα.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 664, line 37

χώρησιν Θεοῦ παραλαβὼν τὴν βασιλείαν) ἐποίει

καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα οἱ (τοῦτον κινοῦντες) δαίμονες
ἐθεραπεύοντο (ὅθεν οἱ τῶν εἰδώλων ὑπασπισταὶ
 572

ἀναθαῤῥήσαντες, ἀνέῳξαν μὲν τοὺς εἰδώλων ναοὺς

καὶ τὰς μυσαρὰς ἐπετέλεσαν τελετὰς, τοὺς δὲ θείους
ναοὺς κατέστρεψαν καὶ τοὺς Χριστιανοὺς δεινῶς
ἐμάστιζον).
(2) Ἐφ' ὧν χρόνων καὶ Πορφύριος ὁ Τύριος ὑπάρ-
χων πολλὰ κατὰ τῆς πίστεως ἡμῶν ἐμμανεὶς,
ἐλύττησε· Χριστιανὸς γὰρ γενόμενος 444 καὶ
τυφθεὶς ὑπό τινος Χριστιανοῦ ἐν Παλαιστίνῃ,
θυμωθεὶς ἀπῆλθε πάλιν εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν, ὁ
τάλας, καὶ κατὰ τῆς πίστεως ἐδογμάτισεν.
(3) Ὁποῖα τοίνυν καὶ ὅσα κατ' ἐκεῖνον ἐτολμήθη
τὸν καιρὸν καὶ ἐπράχθη ὑπὸ τῶν τοῦ ἀσεβοῦς ὑπη-  
ρετῶν καὶ ὁμοφρόνων, πάμπολλα μέν ἐστι καὶ
συγγραφῆς ἰδίας ἐπιδεόμενα· ἡμεῖς δὲ ἐκ πολλῶν
ὀλίγα διηγησόμεθα. Ἐν Ἀσκαλῶνι μὲν καὶ Γαζῇ
ἀνδρῶν ἱερῶν καὶ γυναικῶν ἁγίων διὰ βίου τὴν
παρθενίαν ἐπειλημμένων ἀναῤῥήξαντες τὰς γα-
στέρας καὶ κριθῶν ἐμπλήσαντες προὔθηκαν
Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)
Vol. 110, p. 684, line 4

ὀρθοδόξους ποιήσωσιν, λάθρα αὐτοὺς ἐπανελθεῖν

πρὸς τὰ οἰκεῖα ἐν ταῖς ἰδίαις σκηναῖς ἐν τῇ ἐρήμῳ
ἐποίησεν.
ΡϟΕʹ. Περὶ τοῦ Μαβία καὶ τῶν ὀρθοδόξων.
(1) Μετὰ ταῦτα Μαυΐας, ὁ τῶν Σαρακηνῶν βα-
σιλεὺς, Χριστιανὸς ἦν ἐκ γένους Ῥωμαίων, καὶ λη-
φθεὶς αἰχμάλωτος ἤρεσε διὰ κάλλος τῷ βασιλεῖ τῶν  
Σαρακηνῶν· καὶ τῷ χρόνῳ εἰς βασιλέα προκόψας
πολλὰ κακὰ τοῖς Ῥωμαίοις ἔδρασε, ὥστε καὶ τὸν
στρατὸν ἐκτρίψαι σφοδροτάτῳ πολέμῳ, καὶ πόλεις
πολλὰς ἐν Παλαιστίνῃ καὶ Ἀραβίᾳ πορθῆσαι. Πα-
ρακληθεὶς οὖν εἰρήνην ποιήσασθαι· «Οὐκ ἄλλως,
ἔφη, τοῦτο γενήσεται εἰ μὴ Μωϋσῆς τις τῷ ὀνόματι
μοναχὸς τῷ ἔθνει αὐτοῦ χειροτονηθῇ ἐπίσκοπος,» ὃς
ἐν τῇ Ῥώμῃ τοῖς γειτνιάζουσιν τοῖς μέρεσιν
αὐτῆς διάγων, ταῖς ἀρεταῖς καὶ τοῖς θαύμασιν ἐξ-
ήστραψεν. Τούτου ἡ αἴτησις ἐμηνύθη τῷ βασιλεῖ τῶν
Ῥωμαίων, ὃς κελεύει τοῖς στρατηγοῖς μετὰ πολλοῦ
τοῦ τάχους τοῦτο ποιῆσαι. Ἀγαγόντες δὲ αὐτὸν ἐν
Ἀλεξανδρείᾳ χειροτονῆσαι ὑπὸ Λουκίου, αὐτὸς
οὐ κατεδέξατο εἰπὼν, ὅτι «Λούκιος τὰς χεῖρας
 573

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 793, line 20

(2) Ἐκράτησεν οὖν ἡ θνῆσις αὕτη μῆνας βʹ,

Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον. Ἐγένοντο δὲ βρονταὶ με-
γάλαι σφόδρα καὶ ἀστραπαὶ φοβεραὶ λίαν, ὡς καὶ
ἀνθρώπους (140b) καθεύδοντας ἐκ τῶν ἀστραπῶν
καυθῆναι.
(3) Καὶ μέντοι καὶ σεισμὸς γέγονε μέγιστος
καὶ παγκόσμιος, ὥστε πᾶσαν τὴν οἰκουμένην σχεδὸν
πτοηθῆναι καὶ τὴν θάλασσαν ἀναῤῥιχάναι μίλια βʹ
καὶ ἀπολέσθαι πλοῖα ἐν τῇ τοῦ ὕδατος ἀναχαιτίσει
(διαπλέοντα πάμπολλα καὶ ἀναρίθμητα) καὶ ἐν μὲν
τῇ Ἀραβίᾳ, καὶ Παλαιστίνῃ, καὶ Μεσοποταμίᾳ,
539 καὶ Ἀντιοχείᾳ κατεπόθησαν πόλεις πολλαὶ
καὶ κῶμαι. Καὶ συνελήφθησαν ἀνθρώπων πλήθη
καὶ ἀλόγων, ἐν δὲ ΚΠ. ἐκκλησίαι καὶ οἶκοι πολλοὶ
πεπτώκασι καὶ τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ τείχους τῆς
πόλεως. Καὶ ἀπέθανεν ἐν τοῖς συμπτώμασι πλῆθος
ἄπειρον. Καὶ ἐπεκράτησεν ὁ σεισμὸς ἡμέρας (καὶ
νύκτας) μʹ.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 829, line 9

τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ, μόλις εἰς τὸ Βυζάντιον

διαλαθὼν ἔφυγεν καὶ αὐτοὺς ἀποκαθίστατο. Οἱ δὲ  
τοῦτον ἐπιδιώξαντες ἕως τόπου πολλοῦ καὶ μὴ φθά-
σαντες, πᾶσαν τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ εἰληφότες,
τὰ δὲ Θρᾳκῶα μέρη διώξαντες, ᾐχμαλώτευσαν ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας
χιλιάδας οʹ καὶ ὑπέστρεψαν
εἰς τοὺς τόπους αὐτῶν.
(6) Ὁ δὲ δυσσεβὴς Χοσρόης, ἀποστείλας
ἕτερον ἄρχοντα κατὰ τῶν Ῥωμαίων, ὀνόματι
Σάρβαρον, μετὰ πλείστης δυνάμεως, καὶ παρέ-
λαβε τὴν Καππαδοκίαν καὶ τὴν Δαμασκὸν, τὴν Πα-
λαιστίνην σὺν τῇ ἁγίᾳ πόλει, καὶ πολλὰς μυριάδας
Χριστιανῶν διὰ χειρὸς τῶν Ἰουδαίων ἀνεῖλεν.
(7) ᾘχμαλώτευσε καὶ Ζαχαρίαν τὸν πατριάρχην
Ἱεροσολύμων, καὶ τὰ τίμια ξύλα ἐν Περσίδι ἀπήγα-
 574

γον.
(8) Ὡσαύτως παρέλαβον Αἴγυπτον καὶ Λι-
βύην καὶ ἕως Αἰθιοπίας· ἦλθον δὲ καὶ ἕως Καλχη-
δόνος καὶ ταύτην παρέλαβον.
(9) Ὁ δέ γε βασιλεὺς Ἡράκλειος τὴν ἁγίαν
ἑορτὴν 567 τοῦ Πάσχα τελέσας (κατὰ Περσίδος
ἠβούλετο χωρῆσαι.

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 865, line 18

τούτων, οὐκ ἐκ τῆς φυλῆς αὐτῶν, ἀλλ' ἐκ τοῦ Ἰεκτὰν,

οἱ λεγόμενοι Ὁμηρῖται τουτέστιν Ἀμμανῖται.
(3) Ἀπόρου δὲ ὄντος τοῦ (προλεχθέντος Μου-
χούμετ ἤτοι) Μωάμεθ, εἰσῆλθε πρός τινα γυναῖκα
πλουσίαν (μισθωτεῦσαι αὐτῇ), συγγενίδα αὐτοῦ
οὖσαν, καλουμένην Χαδιγᾶ, πρὸς τὸ καμηλεύειν
καὶ πραγματεύεσθαι (μετὰ τῶν ὁμοφύλων αὐτοῦ.
Εἶτα) κατὰ μικρὸν παῤῥησιασάμενος καὶ ἐπελθὼν
τῇ γυναικὶ χήρᾳ οὔσῃ, λαμβάνει αὐτὴν (εἰς) γυ-
ναῖκα καὶ ἔσχε τὰς καμήλους αὐτῆς καὶ τὴν ὕπαρ-
ξιν ταύτης· καὶ ἐπιχωριάζων ἐν Παλαιστίνῃ συνα-
νεστρέφετο Ἰουδαίοις καὶ Χριστιανοῖς καὶ 592
ἐθηρᾶτο λόγους καὶ γραφικάς τινας ῥήσεις. Ἔσχε
δὲ τὸ πάθος τῆς ἐπιληψίας. Ἡ οὖν γυνὴ αὐτοῦ διὰ
τοῦτο ἐλυπεῖτο σφόδρα ὡς περιφανὴς καὶ πλουσία,
καὶ τοιούτῳ ἀνδρὶ συναφθεῖσα, οὐ μόνον ἀπόρῳ,
ἀλλὰ καὶ ἐπιληπτικῷ. Ἣν τροπωσάμενος ἔφασκε·
»Ὅτι (φοβερὰν) ὀπτασίαν ἀγγέλου θεωρῶ Γαβριὴλ
ὀνόματι, (καὶ μὴ ὑποφέρων αὐτοῦ τὴν θεωρίαν ὀλι-
γωρῶ) καὶ πίπτω.»

Γεώργιος Μοναχός. Chronicon breve (lib. 1-6) (redactio recentior)

Vol. 110, p. 876, line 48

φάραγγος βότρυος, καὶ – κόψαντες ἐκεῖθεν

κλῆμα καὶ βότρυν σταφυλῆς ἕνα, ἦραν αὐτὸν ἐπ'
ἀναφορεῦσιν·» ἐν ξύλῳ γὰρ ἐσχηματισμένῳ πλα-
γίως μέσον κρεμασθεὶς καὶ ὑπὸ ἀνδρῶν βʹ βαστα-
ζόμενος πᾶσιν ἐδήλωσε τῆς ἁγίας γῆς ἐκείνης τὴν
εὐκαρπίαν, δι' ἧς Ἀλέξανδρος ὁ μέγας διαπορευό-
μενος καὶ ξύλα καρποφόρα, ἐν οἷς καὶ πήγανον,
 575

θεασάμενος (καὶ) τὸ ὕψος καὶ πάχος ἐφάμιλλον

συκῆς, ἐθαύμασε σφόδρα τῆς γῆς τὴν εὐκαρπίαν τε
καὶ πιότητα.
(6) Καὶ γοῦν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ πηγή ἐστι παν-
τοίων παθῶν (155a) ἀνθρώπων τε καὶ ἀλόγων ἴασιν
παρέχουσα, ἐν ᾗ λόγος τὸν Κύριον ἐξ ὁδοιπορίας
τοὺς πόδας νίψασθαι.  
600 (7) Καὶ δένδρον ἵσταται πάσης ἀῤῥωστίας
ἀλεξίκακον, ἐν ᾧ τόπῳ φασὶν Ἰωσὴφ τὸν Χριστὸν
λαβόντα μετὰ τῆς παναγίας Θεοτόκου Μαρίας πρὸς
τὴν Αἴγυπτον ποιούμενον τὴν πορείαν, εἰς γῆν ἐκλίθη
τὸ δένδρον καὶ προσεκύνησεν.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica (3045: 001)

“Georgius Syncellus. Ecloga chronographica”, Ed. Mosshammer, A.A.
Leipzig: Teubner, 1984.P. 36, line 5

πασχουαλίου φιλαληθεστάτην ἔκδοσιν εὑρήσει ὁ φιλομαθὴς ἐν τῷδε τῷ

πονήματι κατὰ τὸν δέοντα τόπον μετὰ καὶ τοῦ παρ' ἡμῶν πονηθέντος ἰσο-
δυνάμου αὐτοῦ· τοῦ δὲ Πανοδώρου πολυμερῆ τε καὶ πολυειδῆ, πολλά τε
χρήσιμα ἔχουσαν, οὐ μόνον χρονικῆς ἐχόμενα θεωρίας, ἀλλὰ καὶ τῆς
κανονικῆς τῶν δύο μεγάλων φωστήρων ἡλίου καὶ σελήνης κινήσεως, ἐν
πολλοῖς δὲ ταυτολογοῦσαν καὶ λειπομένην ἔτεσιν ζʹ τῶν ͵εφʹ ἐτῶν τῆς  
ἀρρήτου ἐνανθρωπήσεως τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ διὰ τοῦτο

σφαλλομένην περὶ τὸ πασχάλιον ἡμέραν (τῷ γὰρ ͵εφκεʹ ἔτει τοῦ κόσμου
ταύτην γεγενῆσθαι παραδίδωσι μηνὸς Μαρτίου κʹ, ἤτοι κατ' Αἰγυπτίους
Φαμενὼθ κʹ), ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὸ γενέθλιον τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἔτος
οὐχ ὑγιῶς ἔχουσαν. ἀμφότεροι δὲ αὐτῶν τὸν Καισαρείας Παλαιστίνης
Εὐσέβιον καταμέμφονται, ὅτι μὴ δεδύνηται ὡς αὐτοὶ τὸν μυριαδισμὸν
τῶν
Χαλδαϊκῶν ἐτῶν, ἤτοι τῶν ρκδʹ, εἰς ἡμέρας νοῆσαι, καὶ ἀναλύσεως ἢ με-
ρίσεως αὐτοὶ πεποιήκασιν, ὡς προδέδεικται, ἵνα σύμφωνος εὑρεθῇ τῇ
γραφῇ. ἡμεῖς δὲ αὐτὸν μᾶλλον ἀποδεχόμεθα μὴ συμβιβάσαντα τὸ ψεῦδος

τῇ ἀληθείᾳ. πολυμαθὴς γὰρ ὢν καὶ εἰδὼς Χαλδαίους μὲν ἀπείρους αἰῶνας

τῆς κοσμογονίας εἰσάγοντας, Ἕλληνας δὲ καὶ Αἰγυπτίους ἐν εἴκοσι πέντε

περιόδοις ἐτῶν λέγοντας τῶν ἀπὸ ͵αυξαʹ, ἤτοι ἐν λϛʹ χιλιάσι καὶ φκεʹ τὴν
 576

κοσμικὴν ἀποκατάστασιν γίνεσθαι λέγοντας, ἤγουν ἀπὸ σημείου εἰς ση-

μεῖον τοῦ οὐρανοῦ τὴν ἀποκατάστασιν, ὡς ἐν τοῖς Γενικοῖς Ἑρμοῦ καὶ

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica P. 72, line 6

ἀξιομνημόνευτον Ἕλλησιν ἱστορεῖται πρὸ Ὠγύγου, πλὴν Φορωνέως τοῦ

συγχρονίσαντος αὐτῷ καὶ Ἰνάχου τοῦ Φορωνέως πατρός, ὃς πρῶτος
Ἄργους ἐβασίλευσεν, ὡς Ἀκουσίλαος ἱστορεῖ. τούτου θυγάτηρ Ἰώ, ἣν
Ἶσιν μετονομάσαντες σέβουσι.
 Καὶ τοσαῦτα μὲν πρὸ Ὠγύγου. κατὰ δὲ τοὺς τούτου χρόνους ἐξῆλθε  
Μωυσῆς ἀπ' Αἰγύπτου. καὶ μετ' ὀλίγα· ἀπὸ Ὠγύγου τοίνυν ἐπὶ Κύρου,
ὁπόσα ἀπὸ Μωυσέως ἐπὶ τῶν αὐτῶν χρόνων, ἔτη ͵ασλεʹ. ἀλλὰ καὶ Ἑλλή-
νων δέ τινες ἱστοροῦσι κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους γενέσθαι Μωυσέα. Πο-
λέμων μὲν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν λέγει· ἐπὶ Ἄπιδος τοῦ
Φορωνέως μοῖρα τοῦ Αἰγυπτιακοῦ στρατοῦ ἐξέπεσεν ἐν Αἰγύπτῳ, οἳ ἐν
τῇ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ Συρίᾳ οὐ πόρρω Ἀραβίας ᾤκησαν. οὗτοι
δηλον-
ότι οἱ μετὰ Μωυσέως· Ἀπίων δὲ Ποσειδωνίου περιεργότατος γραμ-
ματικῶν ἐν τῇ κατὰ Ἰουδαίων βίβλῳ καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἱστοριῶν φησι

κατὰ Ἴναχον Ἄργους βασιλέα, Ἀμώσιος Αἰγυπτίων βασιλεύοντος, ἀπο-

στῆναι Ἰουδαίους, ὧν γίνεσθαι Μωυσέα. μέμνηται δὲ καὶ Ἡρόδοτος τῆς
ἀποστασίας ταύτης καὶ Ἀμώσιος ἐν τῇ δευτέρᾳ, τρόπῳ δὲ καὶ Ἰουδαίων
αὐτῶν, ἐν τοῖς περιτεμνομένοις αὐτοὺς καταριθμῶν καὶ Ἀσσυρίους ἐν
τῇ Παλαιστίνῃ ἀποκαλῶν, τάχα διὰ τὸν Ἀβραάμ. Πτολεμαῖός τε ὁ Μεν-
δήσιος τὰ Αἰγυπτίων ἀνέκαθεν ἱστορῶν ἅπασι τούτοις συντρέχει, ὡς
οὐδὲ ἐπίσημος ἐπὶ πλεῖον ἡ τῶν χρόνων παραλλαγή. σημειωτέον δὲ ὡς εἴ
τί ποτε ἐξαίρετον Ἕλλησι δι' ἀρχαιότητα μυθεύεται, μετά γε Μωυσέα

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 72, line 13

νων δέ τινες ἱστοροῦσι κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους γενέσθαι Μωυσέα. Πο-
λέμων μὲν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν λέγει· ἐπὶ Ἄπιδος τοῦ
Φορωνέως μοῖρα τοῦ Αἰγυπτιακοῦ στρατοῦ ἐξέπεσεν ἐν Αἰγύπτῳ, οἳ ἐν
τῇ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ Συρίᾳ οὐ πόρρω Ἀραβίας ᾤκησαν. οὗτοι
δηλον-
ότι οἱ μετὰ Μωυσέως· Ἀπίων δὲ Ποσειδωνίου περιεργότατος γραμ-
ματικῶν ἐν τῇ κατὰ Ἰουδαίων βίβλῳ καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἱστοριῶν φησι

κατὰ Ἴναχον Ἄργους βασιλέα, Ἀμώσιος Αἰγυπτίων βασιλεύοντος, ἀπο-

 577

στῆναι Ἰουδαίους, ὧν γίνεσθαι Μωυσέα. μέμνηται δὲ καὶ Ἡρόδοτος τῆς

ἀποστασίας ταύτης καὶ Ἀμώσιος ἐν τῇ δευτέρᾳ, τρόπῳ δὲ καὶ Ἰουδαίων
αὐτῶν, ἐν τοῖς περιτεμνομένοις αὐτοὺς καταριθμῶν καὶ Ἀσσυρίους ἐν
τῇ Παλαιστίνῃ ἀποκαλῶν, τάχα διὰ τὸν Ἀβραάμ. Πτολεμαῖός τε ὁ Μεν-
δήσιος τὰ Αἰγυπτίων ἀνέκαθεν ἱστορῶν ἅπασι τούτοις συντρέχει, ὡς
οὐδὲ ἐπίσημος ἐπὶ πλεῖον ἡ τῶν χρόνων παραλλαγή. σημειωτέον δὲ ὡς εἴ
τί ποτε ἐξαίρετον Ἕλλησι δι' ἀρχαιότητα μυθεύεται, μετά γε Μωυσέα
τοῦθ' εὑρίσκεται· κατακλυσμοὶ καὶ ἐκπυρώσεις, Προμηθεύς, Ἰώ,
Εὐρώπη,
σπαρτοί, Κόρης ἁρπαγή, μυστήρια, νομοθεσίαι, Διονύσου πράξεις, Περ-
σεύς, ἆθλοι Ἡράκλειοι, Ἀργοναῦται, Κένταυροι, Μινώταυρος, τὰ περὶ
Ἴλιον, Ἡρακλειδῶν κάθοδος, Ἰώνων ἀποικία καὶ ὀλυμπιάδες. ἔδοξε δή
μοι τῆς Ἀττικῆς βασιλείας τὸν προειρημένον ἐκτιθέναι χρόνον, παρατι-
θέναι μέλλοντι ταῖς Ἑβραϊκαῖς ἱστορίαις τὰς Ἑλληνικάς. ἐξέστω γὰρ τῷ
βουλομένῳ παρ' ἐμοῦ τὴν ἀρχὴν κομιζομένῳ λογίζεσθαι τὸν ἀριθμὸν

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 97, line 3

 Φαλὲκ τὸν Ῥαγαῦ ἐτῶν ρλʹ ͵βϡαʹ, καὶ ἔζησεν ἄλλα σθʹ. γίνονται ἀπὸ
Ἀδὰμ ͵γριʹ ἕως τελευτῆς Φαλέκ.
 Ῥαγαῦ ἐτῶν ρλβʹ ἐγέννησε τὸν Σεροὺχ ͵γλγʹ.
 Σεροὺχ γενόμενος ἐτῶν ρλʹ ἐγέννησε τὸν Ναχὼρ ͵γρξγʹ.
 Ναχὼρ ἐτῶν οθʹ ἐγέννησε τὸν Θάρα ͵γσμβʹ.
 Θάρα ἐτῶν οʹ ἐγέννησε τὸν Ἀβραὰμ ͵γτιβʹ.
 Ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἕως αʹ ἔτους Ἀβραὰμ ἔτη ͵αοʹ. ἀπὸ δὲ Ἀδὰμ
ἐπὶ μὲν τὸν κατακλυσμὸν ἔτη ͵βσμβʹ, ὡς δέδεικται, ἐπὶ δὲ τὸ πρῶτον  
ἔτος Ἀβραὰμ ἔτη ͵γτιβʹ, ὡς ἐν τῷ κανόνι σαφῶς ὑπόκειται. μετὰ δὲ ἔτη
οεʹ τῷ ͵γτπεʹ ἔτει ἀπὸ Ἀδὰμ ἐξῆλθεν ἐκ Χαρὰν παροικῆσαι εἰς γῆν Χα-
ναὰν τὴν Παλαιστίνην νῦν καλουμένην.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 101, line 12

ΚΟΣΜΟΥ ΕΤΗ

 Τῷ ͵βψοϛʹ ἔτει τοῦ κόσμου ἡ διασπορὰ τῶν οβʹ ἐθνῶν γέγονε, Φαλὲκ
δὲ ἦν ἐτῶν εʹ.
 Τῷ ͵βψϙʹ ἔτει τοῦ κόσμου Χαναὰν ἐπέβη τοῖς ὁρίοις τοῦ Σήμ, ἁρπάσας
βιαίως τὴν γῆν τὴν ἐσχάτην δοθεῖσαν τῷ Ἀβραάμ.
 Τῷ ͵βωζʹ ἔτει τοῦ κόσμου Ἀρφαξὰδ ἀπέθανε.
 578

 Τῷ ͵βωληʹ ἔτει τοῦ κόσμου, τοῦ δὲ Φαλὲκ ξζʹ ἔτει, Καϊνᾶν ἀπέθανε,
καὶ οἱ υἱοὶ τοῦ Σὴμ ἐπολέμησαν πρὸς τοὺς υἱοὺς Χὰμ περὶ τῶν ὁρίων τῆς
Παλαιστίνης.
 Τῷ ͵βωμθʹ ἔτει τοῦ κόσμου οἱ διασπαρέντες ἤρξαντο κτίζειν πόλεις.
 Τῷ ͵βϡαʹ ἔτει τοῦ κόσμου, τοῦ δὲ Φαλὲκ ρλʹ, ἐγέννησεν ὁ Φαλὲκ τὸν
Ῥαγαῦ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 174, line 4

φθαρέντων διασωθεὶς κατὰ τὴν ἀπ' Αἰγύπτου τοῦ λαοῦ μετὰ Μωυσέως
ἔξοδον, γεγενῆσθαι.’ καὶ μετ' ὀλίγα ‘Μετὰ δὲ Ὤγυγον διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ
κατακλυσμοῦ πολλὴν φθορὰν ἀβασίλευτος ἔμεινεν ἡ νῦν Ἀττικὴ μέχρι
Κέκροπος ἔτη ρπθʹ. τὸν μὲν γὰρ Ὤγυγον Ἀκταῖον ἢ τὰ πλασσόμενα τῶν
ὀνομάτων οὐδὲ γενέσθαι φησὶν ὁ Φιλόχορος.’ καὶ μεθ' ἕτερα ‘Ἀπὸ Ὠγύ-
γου τοίνυν ἐπὶ Κῦρον, ὅπως ἀπὸ Μωυσέως ἐπὶ τὸν αὐτοῦ χρόνον, ἔτη  
͵ασλεʹ. ἀλλὰ καὶ Ἑλλήνων δέ τινες ἱστοροῦσι κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους
γενέσθαι Μωυσέα, Πολέμων μὲν ἐν πρώτῃ τῶν Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν
λέγων·
ἐπὶ Ἄπιδος τοῦ Φορωνέως μοῖρα τοῦ Αἰγυπτίων στρατοῦ ἐξέπεσεν Αἰγύ-
πτου, οἳ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ Συρίᾳ οὐ πόρρω Ἀραβίας ᾤκησαν·

οὗτοι δηλονότι οἱ μετὰ Μωυσέως. Ἀπίων δὲ Ποσειδωνίου περιεργότατος

γραμματικῶν ἐν τῇ κατὰ Ἰουδαίων βίβλῳ καὶ ἐν δʹ τῶν ἱστοριῶν φησι
κατὰ
Ἴναχον Ἄργους βασιλέα Ἀμώσιος Αἰγύπτου βασιλεύοντος ἀποστῆναι
Ἰουδαίους, ὧν γίνεσθαι Μωυσέα. μέμνηται δὲ καὶ Ἡρόδοτος τῆς ἀπο-
στασίας ταύτης καὶ Ἀμώσιος ἐν τῇ δευτέρᾳ, τρόπῳ δέ τινι καὶ Ἰουδαίων,
ἐν τοῖς περιτεμνομένοις αὐτοὺς καταριθμῶν.’
 Τοῦτον τὸν Ἆπίν φησι πρῶτον Αἰγυπτίοις νομισθῆναι θεὸν καὶ Σάρα-
πιν κληθῆναι. οὗτος τὸν ἀδελφὸν Αἰγιαλέα τῆς Ἀχαΐας, ὥς φασι, κατέ-
στησε βασιλέα. αὐτὸς εἰς Αἴγυπτον ἐστάλη σὺν ὄχλῳ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 255, line 6

εὐσεβείᾳ.
 Προεφήτευον Ἰωήλ, Ἀβδιοῦ, Ἰωνᾶς, Ναούμ, Ἀμβακούμ. Ὀλδὰ γυνὴ
παρ' Ἑβραίοις προεφήτευε.
 Τοῦ Ἰούδα ιεʹ ἐβασίλευσεν Ἀμὼς υἱὸς Μανασσῆ ἔτη βʹ. τοῦ δὲ κόσμου
ἦν ἔτος ͵δωμζʹ.  
 Οὗτος πονηρότατος ἦν. τοῦτον τῷ βʹ ἔτει αὐτοῦ ἀνεῖλον οἱ περὶ αὐτόν·
 579

ὁ δὲ λαὸς ἐπεξῆλθε τῷ φόνῳ τὸν Ἀμὼς υἱὸν Μανασσῆ. δώδεκα ἔτη

Εὐσέβιος λέγει βασιλεῦσαι κατὰ τοὺς οʹ· ψεύδεται δέ.
 Τοῦ Ἰούδα ιϛʹ ἐβασίλευσεν Ἰωσίας υἱὸς Ἀμὼς ἔτη λαʹ. τοῦ δὲ κόσμου
ἦν ἔτος ͵δωμθʹ. καὶ Γεδιδᾶς τῆς Ὀζίου θυγατρός.
 Σκύθαι τὴν Παλαιστίνην κατέδραμον καὶ τὴν Βασὰν κατέσχον τὴν ἐξ
αὐτῶν κληθεῖσαν Σκυθόπολιν.
 Χελκίας ἀρχιερεὺς ἱεράτευσε πατὴρ Ἱερεμίου καὶ Σωσάννης.
 Σοφονίας προεφήτευε.
 Τῷ ιγʹ ἔτει Ἰωσίου, κόσμου δὲ ἔτει ͵δωξγʹ ἤρξατο προφητεύειν
Ἱερεμίας. ἀπὸ δὲ τοῦ εʹ ἔτους τῆς προφητείας αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστιν ἀπὸ τοῦ
ιηʹ ἔτους Ἰωσίου, ἀριθμοῦσί τινες τὰ οʹ ἔτη τῆς αἰχμαλωσίας ἕως τοῦ
αʹ ἔτους Κύρου.
 Ὀλδὰ γυνὴ Ἑβραία προεφήτευεν.
 Ἰωσίας υἱὸς Ἀμὼς καὶ Γεδδιδὰς τῆς Ὀζίου θυγατρὸς ἐβασίλευσε τοῦ

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica P. 282, line

23

περὶ τῶν οἰκοδομούντων τὸν ναόν, καὶ ἔπαυσεν αὐτοὺς μετὰ τὸ

θεμελιῶσαι ὁ αὐτὸς Κῦρος.  Τοῦτον ὁ Ἔσδρας καλεῖ Ἀρταξέρξην ἐν τῇ
γραφῇ αὐτοῦ καὶ Ἀρτασασθάς. ὁ δὲ τὸν Ἔσδραν ἀπολύσας μετὰ τιμῆς εἰς
Ἱερουσαλὴμ ἄλλος Ἀρταξέρξης ἐστίν, ὁ λεγόμενος Μακρόχειρ, ἔγγονος
Δαρείου τοῦ Ὑστάσπου.  Κῦρος στρατεύσας ἐπὶ Μασσαγέτας ὑπὸ
Τομύριδος γυναικὸς βασιλίδος αὐτῶν διεφθάρη. μεθ' ὃν Καμβύσης παῖς
κρατεῖ Περσῶν ἔτη ηʹ. τοῦτον οἴονταί τινες εἶναι Ναβουχοδονόσωρ βʹ
τὸν κατὰ Ὁλοφέρνην καὶ τὴν Ἰουδήθ, ὡς καὶ Ἀφρικανός, ὅπερ ἀδύνατον,
πρῶτον μὲν ὅτι ὀκτωκαιδε-
κάτῳ ἔτει αὐτοῦ γέγραπται ἐν τῇ Ἰουδὴθ ἐξαπεστάλθαι Ὁλοφέρνης κατὰ
Συρίας καὶ Παλαιστίνης καὶ Αἰγύπτου, οὗτος δὲ ηʹ μόνα ἔτη ἐβασίλευσε
καὶ πῶς τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ ἔτει αὐτοῦ ἐξέπεμψεν Ὁλοφέρνην; ἔπειτα ὅτι
ἐπὶ Ἰωακεὶμ τοῦ μεγάλου ἀρχιερέως, ὃς ἦν υἱὸς Ἰησοῦ τοῦ Ἰωσεδέκ,  
γέγραπται πεπρᾶχθαι τὰ κατὰ Ἰουδὴθ καὶ Ὁλοφέρνην· ὁ δὲ Ἰωακεὶμ
μετὰ τὴν Καμβύσου τελευτὴν ἀρχιεράτευσεν εἰς ἔτη κʹ.
 Λείπεται ἄρα τὰ κατὰ τὴν Ἰουδὴθ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ τοῦ τε Μακρόχει-
ρος Ἀρταξέρξου καὶ τοῦ Καμβύσου γεγονέναι. ἀλλ' ἐν μὲν τοῖς χρόνοις
Δαρείου τοῦ μετὰ Καμβύσην οὐ δυνατὸν τοῦτο φάναι. τὸν γὰρ ἅπαντα
χρόνον αὐτοῦ σχεδὸν ὁ Ζοροβάβελ ἡγεῖτο τῶν Ἰουδαίων, φίλτατος ὢν
τῷ αὐτῷ Δαρείῳ Ὑστάσπου σὺν Ἰησοῦ τῷ τοῦ Ἰωσεδέκ. ἀλλ' οὐδὲ
ἐπὶ τοῦ Μακρόχειρος Ἀρταξέρξου ἀπὸ τοῦ κʹ ἔτους αὐτοῦ ἕως τοῦ λβʹ,

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

 580

P. 318, line 26

γαμετὴν ἀπὸ τῆς ἐν Ἰσσῷ μάχης σὺν τῇ μητρί τε καὶ τοῖς τέκνοις.
βασιλεύει δὲ βασιλείαν Περσικὴν ἅμα τῇ βαρβάρῳ διαίτῃ. γενόμενος δὲ
καὶ ἐν Καυκάσῳ κρατεῖ τῶν αὐτόθι βαρβάρων Μαιώτιδος λίμνης ἐλθών.
κἀκεῖθεν μεταχωρήσας ἐπὶ τοὺς Ἰνδοὺς παντός τε κρατήσας ἔθνους
Ἰνδικοῦ μέχρι ποταμοῦ Γάγγου πάλιν ἀναζεύγνυσι διὰ τοῦ Ἰνδοῦ
ποταμοῦ
μέχρι τῆς Ἰνδικῆς θαλάσσης, καὶ οὕτως εἰς τὴν Ἀσσυρίαν ἐπάνεισι
Βαβυλῶνα, πᾶσαν ἔχων Εὐρώπην ὑπὸ χεῖρα καὶ τὴν Ἀσίαν. τελευτᾷ δὲ
τὸν βίον ἐκεῖ νόσῳ καμών. θάπτεται δὲ μετὰ βραχὺ τὸ σῶμα εἰς τὴν
κατ' Αἴγυπτον Ἀλεξάνδρειαν, ἣν μετὰ τὴν ἐν Ἰσσῷ μάχην αὐτὸς ᾠκοδο-
μήσατο, Τύρον καὶ Γάζαν καὶ τὰς λοιπὰς πόλεις παραστησάμενος πλὴν
Ἱεροσολύμων διὰ τὴν ἑξῆς παρατεθησομένην αἰτίαν, ἐκ Παλαιστίνης εἰς

Αἴγυπτον ἐλθών· θάπτεται οὖν τὸ σῶμα σταλὲν εἰς Ἀλεξάνδρειαν ὑπὸ  

Ἀριδαίου ἀδελφοῦ αὐτοῦ πρὸς πατρός, ὃς μετὰ Ἀλέξανδρον ἦρξε Μακε-
δόνων, μετονομασθεὶς ὑπ' αὐτῶν Φίλιππος, σὺν Ἀλεξάνδρῳ ἐκ Ῥωξάνης
τῆς Δαρείου παιδὸς τοῦ μεγάλου Ἀλεξάνδρου, ἐγγὺς ἔτη ζʹ. ἀπὸ τῆς
ἀρχῆς οὖν τούτου οἱ χρόνοι τῶν προχείρων κανόνων κατὰ Πτολεμαῖον
ληφθέντες καὶ τὰ κατὰ ἀποκατάστασιν Αἰγυπτιακοῦ ἔτους ψηφίζονται.
 Ὅσα μὲν οὖν ἐχρῆν πρὸ τῆς Ἀλεξάνδρου βασιλείας περὶ τῆς Μακεδόνων

ἀρχῆς παραθέσθαι συνοπτικῶς ἤδη προτέτακται μέχρις αὐτοῦ. λοιπὸν δὲ

καὶ τοὺς μετ' αὐτὸν διαδεξαμένους τὴν ἡγεμονίαν ἐπισημοτέρους ἄξιον
εἰπεῖν καὶ αὐτοὺς ἐν κεφαλαίῳ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 355, line 4

 Ἰανναῖος τοὺς λοιποὺς ἀδελφοὺς καὶ συγγενεῖς ἀνεῖλε, μηδένα τοῦ γέ-
νους ὑπολειψάμενος. διὰ τοῦτο καὶ πᾶσαι αἱ πόλεις Ἰουδαίων ἀπέστησαν
ἀπ' αὐτοῦ, ἃς διὰ Κλεοπάτρας μητρὸς Ἀλεξάνδρου ἐπέστρεψε,
συμμαχούν-
των Αἰγυπτίων αὐτῷ.
 Ἰανναῖος ὀξὺς καὶ ὑβριστὴς καὶ ἀγριώτατος ἦν σφόδρα. τοῦτον οἱ κο-
λακεύοντες Ἀλέξανδρον ἔλεγον διὰ τὸ τῆς γνώμης ὀξὺ καὶ ἀνεμπόδιστον,

οἱ δὲ μισοῦντες Θρᾳκιδᾶν ὡς ἀδικώτατον.  

 Κατὰ τούτους τοὺς χρόνους Κλεοπάτρα Σαλήνη τοὺς παῖδας ἀποβαλοῦ-
σα καθ' ἑαυτὴν ἔδοξε βασιλεύειν, ἐπιτρόπους ἔχουσα δύο τῶν Ἰουδαίων
 581

Ἀνανίαν καὶ Χελκίαν, πάντα τὰ κατ' αὐτὴν διοικοῦντας, δι' ὧν Ἰανναῖος

φιλωθεὶς αὐτῇ συμμάχους Αἰγυπτίους ἔσχε κατὰ Παλαιστίνης, καὶ τῶν
ἀποστατησάντων Ἰουδαίων τὰς πόλεις ἀφανίζων καὶ τοὺς ὁμογενεῖς
ἀφει-
δῶς ἀποσφάττων μέχρι γυναικῶν καὶ παίδων, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν πέραν
Ἰορδάνου πόλεων καὶ Ἐσεβοῦντα καταλαβόμενος, Ἀμμανῖτιν τε καὶ
Μωαβῖτιν ἐπελθών, Δῶραν, τὴν πρὸς τοῖς Ἄραψι Πέλλαν, Γάδαρα τὴν
πρὸς θερμοῖς ὕδασιν, Ἄβιλαν, Ἵππον, Λίαν, Φιλοτερίαν, Μακεδόνων
ἀποικίας, καὶ Βασὰν τὴν νῦν Σκυθόπολιν, Μαλλέαν Σαμαρείας, Θαβὼρ
ὄρος, Γαβαάν.
 Ἰανναῖος ὁ καὶ Ἀλέξανδρος πόλεμον ἐξάγων πρὸς Ἀντίοχον τὸν παῖδα
τοῦ Γρυποῦ τὸν καὶ Διόνυσον ἐνίκησεν.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 357, line 29

τὸν Παπυρῶνα κτείνει Φαλλίωνα τὸν ἀδελφὸν Ἀντιπάτρου καὶ πλείους

ἢ ἑξακισχιλίους.
 Ἐντεῦθεν λοιπὸν τῆς Ἰουδαίων συμμαχίας Ὑρκανὸς ἀφαιρεθεὶς ἅμα
τῷ Ἀντιπάτρῳ τὴν Δαμασκὸν καταλαμβάνει πρὸς Μάγνον Πομπήιον τὸν
τηνικαῦτα καταλαβόντα ἐξ Ἀρμενίας τὴν Συρίαν μετὰ τῆς πολυθρυλήτου
ἀριστείας κατὰ Μηθριδάτου καὶ Τιγράνου Ἀλβανίας τε καὶ Ἰβηρίας καὶ
Κολχίδος καὶ αὐτῶν Ἀσσυρίων, καὶ δώρων χωρὶς μόναις εὐλόγοις δικαιο-
λογίαις πείθουσι τὸν Μάγνον ἀληθῶς καὶ φιλαλήθη Πομπήιον ἐπινεῦσαι
τῇ Ὑρκανοῦ βοηθείᾳ. Ἀριστόβουλος δὲ καὶ αὐτὸς ἐλθὼν ταῖς εἰς
Σκαῦρον
ἐλπίσι διαμαρτάνει μὲν τῆς εὐμενείας Πομπηίου ἐρχομένου πρὸς τὰ Ἱερο-
Σόλυμα καὶ τὴν Παλαιστίνην, ἐκ Διοσπόλεως δὲ λάθρα χωρισθεὶς ἐπ-
αχθέστερον ἑαυτῷ καθίστησιν ἐξ ἀνοίας τὸν Πομπήιον. ἀγανακτήσας γὰρ

τὴν Ῥωμαϊκὴν καὶ Συριακὴν ἐπαναλαμβάνει δύναμιν, ἀκούσας αὐτὸν καὶ

τὴν Ἀλεξάνδρειαν προκατειληφότα τὸ ὀχύρωμα τὸ ὑπὲρ ὄρους ὑψηλοῦ

κείμενον φρούριον, ἐλθεῖν τε κελεύει καίπερ μὴ βουλόμενον. τὸ δ' ἀνύπ-
οιστον τοῦ κράτους φοβούμενον καὶ τὸ πλῆθος ὀρρωδοῦν ὁρῶντα τῇ

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 362, line 24

μενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ κατὰ τὴν πρόρρησιν τοῦ πατριάρχου Ἰακώβ.
 Ἀλέξανδρος Ἀριστοβούλου υἱὸς πρεσβύτερος Πομπήιον ἀποδρὰς κρατεῖ
 582

πρὸς βραχὺ τῶν Ἰουδαίων καὶ αὐτοῦ μικρὸν δὴ καὶ Ὑρκανοῦ, εἰ μὴ Γαβί-
νιος εἰς Συρίαν πεμφθεὶς Σκαύρου διάδοχος Μάρκον Ἀντώνιον μετὰ
δυνά-
μεώς τινος προπέμψας ἐπῆλθεν αὐτοῖς μετὰ πλείονος προσβολῆς. ἔνθα
μὴ ἐνέγκας Ἀλέξανδρος τὴν Ἀντωνίου προσβολὴν Ἀντιπάτρου
παρεπομέ-
νου καὶ τῶν λοιπῶν ὑπερμάχων Ὑρκανοῦ Ἰουδαίων φεύγει πρὸς τὰ Ἱερο-
Σόλυμα ἑξακισχιλίους ἀποβαλὼν τῇ Ἀντωνίου γενναιότητι. πανταχοῦ
μέν, μάλιστα δὲ ἐνταῦθα Πομπήιος Ὑρκανῷ τὴν ἀρχιερωσύνην
ἐκύρωσεν.
ὁ αὐτὸς Ἰουδαίους Ῥωμαίοις ὑποφόρους ἔταξεν. ὁ αὐτὸς Ἀντίπατρον ἀλ-
λόφυλον Ἡρώδου υἱὸν καὶ πατέρα τῆς Παλαιστίνης ἐπίτροπον
κατέστησε.
 Γάιος Ἰούλιος Καῖσαρ Λυσιτανίαν, Γάλλους, Βρεττανοὺς καί τινας
περὶ τὸν Ὠκεανὸν νήσους κατεστρέψατο.  
 Ὁ αὐτὸς τὸν Ῥῆνον ποταμὸν διαβὰς Γερμανοὺς καὶ Γάλλους
ἐχειρώσατο.
 Τὸ ἐν Ὀλυμπίᾳ ἄγαλμα ἐκεραυνώθη.
 Γάιος Καῖσαρ πρὸς Πομπήιον ἐπολέμησε.
 Γάιος Ἰούλιος μεγίστοις ἀγῶσι Γάλλους καὶ Βρεττανοὺς καὶ Γερμανοὺς
καταστρεψάμενος ὑποτελεῖς τε Ῥωμαίοις φʹ πόλεις οἰκοῦντας καταστη-
σάμενος πολλοῖς ἱδρῶσιν, ἐπὶ ιʹ ἔτη τοῖς ἀπροσμάχοις βαρβάροις κατα-
πολεμῶν πρὸς αὐτοῖς Ὠκεανοῦ ῥεύμασιν, ἐπὶ θριάμβῳ μείζονι ἐπανῆλθεν

ἐν Ῥώμῃ καὶ τούτου ἀποτυχὼν ὀργίζεται Ῥωμαίοις ἀνταίροντος

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 371, line 25

πεσὼν τὸ μὲν πρῶτον Μαλίχῳ τῷ τῶν Ἀράβων βασιλεῖ προσφεύγει· ὡς

δ' οὐ προσήκατο αὐτὸν φόβῳ τῶν Πάρθων, εἰς Ἀλεξάνδρειαν παρὰ Κλεο-
πάτραν ἀπῆλθεν. ἦν ὀλυμπιὰς ρπεʹ. Κλεοπάτρα τὸν συμβασιλεύσαντα
αὐτῇ ἀδελφὸν ἀποκτείνασα πρὸς ἀπολογίαν ὑπ' Ἀντωνίου εἰς Κιλικίαν
μεταπεμφθεῖσα τὴν τῆς ἀρχῆς ἐπιμέλειαν ἐπέτρεψεν Ἡρώδῃ, καὶ ὡς
οὐδὲν
ἠξίου πιστεύεσθαι ἔστ' ἂν καταχθῇ εἰς τὴν ἑαυτοῦ ἀρχήν, ἔχουσα αὐτὸν
ᾔει παρὰ Ἀντώνιον. ὡς δὲ ἁλώκει τῆς γυναικὸς ἔρωτι, τὸν Ἡρώδην ἀπέ-
στειλεν εἰς Ῥώμην κατὰ τὸν Σεβαστὸν Ὀκταούιον, ὃς διά τε Ἀντίπατρον
τὸν
Ἡρώδου πατέρα καὶ δι' αὐτὸν Ἡρώδην διά τε τὸ ὑπὸ Πάρθων
καθεστάσθαι
 583

τὸν Ἀντίγονον βασιλέα ἐπέστειλε τοῖς ἐν Παλαιστίνῃ καὶ Συρίᾳ

στρατηγοῖς
κατάγειν αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἀρχήν. καὶ ἅμα Σωσίῳ διεπολέμει πρὸς τὸν Ἀντί-
γονον χρόνῳ πολλῷ καὶ παντοίαις μάχαις. τότε καὶ Ἰώσηππος ἀδελφὸς
Ἡρώδου ἀποθνήσκει στρατηγῶν. Ἡρώδου δὲ πρὸς Ἀντώνιον ἐλθόντος
τρία ἔτη τὸν Ἀντίγονον ἐξεπολιόρκησαν καὶ ζῶντα ἀπεκόμισαν Ἀντωνίῳ.

 Ἀντώνιος δὲ Ἡρώδην μὲν καὶ αὐτὸς ἀνηγόρευσε βασιλέα, προσέθηκε

δὲ αὐτῷ πόλεις Ἵππον, Γάδαρα, Γάζαν, Ἰόππην, Ἀνθηδόνα καὶ τῆς Ἀρα-
βίας τόν τε Τράχωνα καὶ τὴν Αὐρανῖτιν καὶ Σακίαν καὶ Γαυλάνην, πρὸς
δὲ καὶ τῆς Συρίας ἐπιτροπήν.
 Ἡρώδης ὑπὸ τῆς συγκλήτου καὶ Ὀκταουίου τοῦ Σεβαστοῦ βασιλεὺς
Ἰουδαίων ἀνηγορεύθη καὶ ἐβασίλευσεν ἔτη λδʹ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 380, line 8

Σεβαστὴν εἰς τιμὴν τοῦ Καίσαρος ὀνομάσας.

 Ὁ αὐτὸς τὸ Πάνιον εἰδωλεῖον κατεσκεύασεν ἐν Παναιάδι τῷ Πανί.
 Λιμὸς μέγας κατὰ τὴν Ἰουδαίαν καὶ ὅλην Συρίαν ἐγένετο.  
 Ἡρώδης τὸν Ἱεροσολύμων ναὸν διπλοῦν ἀνῳκοδόμησεν.
 Ἡρώδης τὸν πάλαι Στράτωνος πύργον Καισάρειαν εἰς τιμὴν τοῦ Καί-
σαρος ἐπικτίσας ὠνόμασεν.
 Ὁ αὐτὸς Ἀνθηδόνα ἐπέκτισεν Ἀγριππίναν μετονομάσας, ἔτι τε Παρσα-
νάβαν εἰς τιμὴν Ἀντιπάτρου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Ἀντιπατρίδα ὠνόμασε,
καὶ
ἄλλην εἰς οἰκεῖον ἐκάλεσεν ὄνομα πόλιν ἐγείρας Ἡρώδιον.
 Ὁ αὐτὸς τὴν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ Γαβὰλ καὶ κατὰ πάσας πόλεις Συρίας καὶ
Παλαιστίνης ἐπέκτισεν.
 Ὁ αὐτὸς πρὸς ταῖς πολλαῖς μιαιφονίαις τὸν ἄνδρα Σαλώμης οἰκείας
ἀδελφῆς ἀνεῖλε καὶ πάλιν ἕτερον αὐτῇ ἄνδρα δεύτερον ἔδωκεν.
 Ὁ αὐτὸς τοὺς Ἰουδαίων νομομαθεῖς καὶ τῶν πατρίων ζηλωτὰς ἀπέ-
κτεινεν.
 Ὁ αὐτὸς τὰς ἀναγράπτους Ἰουδαίων γενεαλογίας ἐνέπρησεν, ἀμάρτυρον
ὡς ἑαυτῷ κἀκείνοις πραγματευόμενος τὴν εὐγένειαν.
 Δέον γινώσκειν ὅτι τὸ πρῶτον ἔτος Αὐγούστου Καίσαρος ͵ευνηʹ ἔτος
ἐστὶ τοῦ κόσμου, τὸ δὲ τέλος τοῦ ͵ευϙθʹ ἔτους τοῦ κόσμου πλήρωμα τοῦ
μαʹ ἔτους τοῦ αὐτοῦ Αὐγούστου ἐστὶ καὶ ἀρχὴ τοῦ μβʹ ἔτους, τοῦ δὲ
Ἡρώδου ἐστὶν ἔτος λβʹ.

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

 584

P. 410, line 23

πολλὰ τῆς Ἰουδαίας ἀγανακτησάμενος.

 Σημειωτέον ἐκ τῶν ἀποστολικῶν ῥητῶν ὅτι δεύτερον ὁ θεῖος Παῦλος
παρέστη τῷ Καίσαρι ἐν Ῥώμῃ. καὶ τὸ μὲν πρῶτον ὁ Νέρων ἠπιώτερόν
πως διακείμενος κατὰ τοῦ Χριστιανῶν δόγματος, ἀκούσας αὐτοῦ τὴν
ἀπο-
λογίαν ἀπέλυσεν, οἰκονομοῦντος τοῦ πνεύματος τελειωθῆναι τοῖς πᾶσι
δι' αὐτοῦ τὸ κήρυγμα, ὡς αὐτός φησιν ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον βʹ ἐπιστολῇ,
ὅτε δὴ καὶ τὸν Λουκᾶν γράφει συνεῖναι, ὃς τὰς τῶν ἀποστόλων πράξεις
εἰς ταύτην περιέγραψε τὴν πρώτην ἀπολογίαν τοῦ Παύλου ἐλθεῖν, καὶ
συνῆν αὐτῷ, ὡς ἔοικε, σιωπήσας τὸν περὶ τοῦ μαρτυρίου αὐτοῦ λόγον,
καθ' ὃν οὐ παρῆν, δηλονότι τὸ δεύτερον τοῦ μακαρίου Παύλου ἐξ οἰκείας

αἰτήσεως ἀναπεμφθέντος ἀπὸ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης ὑπὸ Φίστου

πρὸς Νέρωνα καὶ τὸ δεύτερον παραστάντος αὐτῷ καὶ τελειωθέντος τῷ
δι' αἵματος μαρτυρίῳ. ὅθεν Ἰουδαῖοι τῆς κατ' αὐτοῦ ἐπιβουλῆς τοῦ
ἀνελεῖν
αὐτὸν ἀστοχήσαντες ἐπὶ τὴν ἀναίρεσιν Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου τρέπον-
ται· περὶ ἧς Ἡγήσιππος ἀξιόλογος μαθητὴς τῶν ἀποστόλων τάδε φησὶν
ἐν εʹ ὑπομνήματι·  

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 439, line 15

ψαμένη αὐτὸν ἐκ τοῦ Φάρου. ἡ δ' αὐτὴ καὶ πᾶσι τοῖς ὀνομαστοῖς τηνι-
καῦτα Χριστιανῶν διδασκάλοις προσέκειτο διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν.
 Καὶ Ἀλέξανδρος ὁ Μαμμαίας υἱὸς μετὰ τὴν ἀναίρεσιν Οὐρανίου τοῦ
τυράννου καὶ τὴν κατὰ Περσῶν εὐδοκίμησιν ἐπανελθὼν ἐν Ῥώμῃ ἀναι-
ρεῖται σὺν μητρὶ Μαμμαίᾳ ἐν Μογοντιακῷ στρατιωτικῇ ἐπαναστάσει.
 Περσῶν αʹ Ἀρταξέρξης ἔτη ιεʹ.
 Ῥώμης ιζʹ ἐπίσκοπος Οὐρβανὸς ἔτη ζʹ.
 Ἀντιοχείας ιʹ ἐπίσκοπος Φίλητος ἢ Φίλιππος ἔτη ηʹ.
 Ἀντιοχείας ιαʹ ἐπίσκοπος Ζέβεννος ἔτη ϛʹ.
 Ἱεροσολύμων λεʹ ἐπίσκοπος πάλιν Νάρκισσος ἔτη ιʹ.
 Ἐμμαοὺς ἡ ἐν Παλαιστίνῃ κώμη, περὶ ἧς φέρεται ἐν τοῖς ἱεροῖς εὐαγγε-
λίοις, Νικόπολις ἐτιμήθη καλεῖσθαι ὑπὸ Ἀλεξάνδρου τοῦ αὐτοκράτορος,
Ἀφρικανοῦ πρεσβευσαμένου τὰς ἱστορίας ἐν πενταβίβλῳ
συγγραψαμένου.
 Ἀφρικανὸς τὴν ἐννεάβιβλον τῶν Κεστῶν ἐπιγεγραμμένην πραγματείαν
ἰατρικῶν καὶ φυσικῶν καὶ γεωργικῶν καὶ χυμευτικῶν περιέχουσαν δυνά-
μεις Ἀλεξάνδρῳ τούτῳ προσφωνεῖ.
 Ἀφρικανὸς Αὔγαρόν φησιν ἱερὸν ἄνδρα τοῦ πρώην Αὐγάρου ὁμώνυμον
 585

βασιλεύειν Ἐδέσσης κατὰ τούτους τοὺς χρόνους.

 Ἐβασίλευσαν οὖν Ἀσσύριοι ἀπὸ Νίνου καὶ Σεμιράμεως μέχρι Βελεοῦν
τοῦ Δελκετάδου. εἰς τοῦτον γὰρ τοῦ Σεμιράμεως γένους λήξαντος,

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica P. 442, line

24

 Πλωτῖνος φιλόσοφος ὁ τὰς ἐννεάδας γράψας ἤκμαζε.

 Περσῶν βʹ ἐβασίλευσε Σαπώρης ἔτη λαʹ.
 Ῥώμης ιηʹ ἐπίσκοπος Ἀντέρως μῆνα αʹ.
 Ῥώμης ιθʹ ἐπίσκοπος Ποντιανὸς ἔτη γʹ.
τινὲς Ποντιανὸν πρὸ τοῦ Ἀντέρωτός φασιν ἐπισκοπῆσαι Ῥώμης.
 Ἀντιοχείας ιαʹ ἐπίσκοπος Ζέβεννος ἔτη ϛʹ.
 Ἀλεξανδρείας ιγʹ ἐπίσκοπος Ἡρακλᾶς ἔτη ιϛʹ.
 Ἱεροσολύμων λεʹ ἐπίσκοπος Νάρκισσος ἔτη ιʹ.
 Ἱεροσολύμων λϛʹ ἐπίσκοπος Ἀλέξανδρος ὁ μάρτυς ἔτη ιεʹ.
 Ὠριγένης ὁ ματαιόφρων ἀπὸ Ἀλεξανδρείας εἰς Καισάρειαν
Παλαιστίνης μετέστη.  

Γεώργιος Σύγγελος χρονογράφος. Ecloga chronographica

P. 458, line 14

πρόφασιν αἰτιωμένῳ τὴν τῶν ἀδελφῶν ἔνστασιν καὶ οὐ τὴν ἰδίαν θρασύ-
τητα τῆς κατὰ Ῥώμην ἐκκλησίας ἀπόσχισιν. ἀλλὰ καὶ τοῖς κατ' Αἴγυπτον
ὁ αὐτὸς ἱερώτατος γράφει Διονύσιος περὶ μετανοίας καὶ τῆς τῶν ἐν τῷ
διωγμῷ παραπεσόντων ἀποδοχῆς μετὰ τὴν ἐπιστροφήν, τὰς τῶν
παραπτω-
μάτων τάξεις ἄριστα διεξελθών, καὶ πρὸς Κόλωνα τῆς Ἐρημουπολιτῶν
πό-
λεως ἐπίσκοπον ἐξαίρετον περὶ μετανοίας γραφὴν πεποίηται, καὶ ἄλλην
ἐπιστρεπτικὴν πρὸς Ἀλεξανδρέας καὶ ἑτέραν περὶ μαρτυρίου πρὸς Ὠρι-
γένην, ὥς φησιν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Λαοδικεῦσι Θηλυμίδρους
ἐπισκοποῦντος
αὐτῶν, Ἀρμενίοις τε Μερουζάνους προεστῶτος αὐτῶν ἐπισκόπου. ἐπειδὴ

δὲ Ἕλενος Ταρσοῦ Κιλικίας ἐπίσκοπος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ Φιρμιλιανός τε

Καππαδοκίας καὶ Θεόκτιστος Παλαιστίνης ἐπίσκοποι γράμμασι Διονύ-
σιον τοῦτον ἐδυσώπουν συνελθεῖν αὐτοῖς ἐν Ἀντιοχείᾳ διασκεψόμενον
σὺν
αὐτοῖς τὰ περὶ Ναυάτου, Φαβίου ἐπισκόπου Ἀντιοχείας καὶ ἄλλων τινῶν
ὑποκατακλινομένων τῷ σχίσματι, δεξάμενος παρὰ Κορνηλίου ἐπισκόπου
 586

Ῥώμης τὴν κατὰ Ναυάτου ἐπιστολήν, ἀντιγράφει αὐτῷ δηλῶν καὶ τὰς
παρακλήσεις τῶν εἰρημένων ἀνδρῶν. ἀλλ' ἐν τούτοις Φαβίου
κοιμηθέντος

Μιχαήλ Γλύκας. Annales (3047: 001)

“Michaelis Glycae annales”, Ed. Bekker, I.Bonn: Weber, 1836; Corpus
scriptorum historiae Byzantinae.P. 251, line 15

ραὼ καὶ παρ' αὐτοῦ ὕστερον του Ἀβιμέλεχ, γενναίως ἔφερε

τὴν ἀφαίρεσιν· ἀκολουθεῖν γὰρ καθάπαξ κρίνας θεῷ, πο-
λυπραγμονεῖν οὐκ ἤθελε τὰς ἀρρήτους οἰκονομίας αὐτοῦ. ἐφ'
ᾧ καὶ κατόπιν αἱ θεῖαι ἠκολούθησαν αὐτῷ ἀμοιβαί.
 Τοὺς μέντοι Σοδομίτας ἡ κακίστη ἐκείνη συνήθεια ἐν
ἀγγέλοις αὐτοῖς ἔπεισε τῆν ἀσέλγειαν ἐπιδείξασθαι, ὅθεν καὶ
ἀσβέστου πυρὸς ἔργον γεγόνασι. τὰ γὰρ Σόδομα ἐκεῖνα πε-
ρικαλλῆ μὲν ἑστῶτα, τέφρα δὲ τῇ ἀληθείᾳ ὄντα (καὶ αὐτὸς
γὰρ ὁ ἀὴρ σὺν τοῖς ὕδασιν ἐκπυροῦται) τεκμήριον ὅτι σαφὲς
τοῦ διαιωνίζειν ἐκεῖσε τὴν κόλασιν. ταῦτα δὲ περὶ Παλαι-
στίνην, Ἀσκάλωνος καὶ Γάζης ἄνωθεν, περὶ τὸ τοῦ Ἰορδά-
νου τέλος, οὐδὲν ἀπεοικότα τότε τοῦ παραδείσου. ὁ γοῦν
ἀπιστῶν τῇ γεέννῃ ἀναλογιζέσθω τὰ Σόδομα, καὶ οὕτω τὴν
ἀδδηφαγίαν φευγέτω· τοιαῦτα γὰρ εἴωθεν αὕτη πάθη γεν-
νᾶν. κατὰ τοῦτο καὶ ὁ Μωσῆς ἔλεγεν τῷ Ἰσραήλ “φαγὼν
καὶ πιὼν πρόσεχε σεαυτῷ, μήποτε ἐπιλήσῃ κυρίου τοῦ θεοῦ
σου.” ἀλλὰ καὶ ὁ τὴν ἰατρικὴν τέχνην ἄριστος Γαληνὸς τῶν
τοιούτων παθῶν αἰτίαν αὐτὴν δείκνυσι τὴν τρυφήν, κατὰ  
τὴν ἡμετέραν λέγων Μυσίαν τὴν ὅμορον Περγάμου σπανίως
ἄν τις εὕρῃ γυναῖκα μοιχευομένην, ἔτι δὲ ἄνδρας ἀσελγεῖς
ἀπορρήτοις ἀφροδισίοις ᾠκειωμένους, ἀλλ' ἐν Ῥώμῃ

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 253, line 2

οὐκοῦν ἐντεῦθεν μανθάνομεν ὅτι κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν οἱ

δίκαιοι, καθάπερ ἐνταῦθα Νῶέ τε καὶ Λώτ, τῶν βασάνων
ἀνώτεροι εὑρεθήσονται, οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ κἂν ἅπας εἶεν ὁ
κόσμος, σχεδὸν αἰωνίοις ὑποπεσοῦνται κολάσεσι, καθάπερ ἐν-
ταῦθα κατακλυσμῷ καὶ πυρὶ παρεδόθησαν ἅπαντες οἱ τὰ χεί-
ριστα πράττοντες.
 Ὁ μέντοι Ἀβραὰμ Ἀβρὰμ ἐκαλεῖτο τὸ πρότερον, ὃ λέ-
γεται περάτης· θείᾳ γάρ, ὡς ἔοικεν, ἡ μήτηρ αὐτοῦ προμη-  
 587

θείᾳ οὕτως αὐτὸν ἐπωνόμασεν, ἐπεὶ περᾶσαι τὸν Εὐφράτην

ἔμελλε καὶ εἰς Παλαιστίνην οἰκῆσαι. ἐτῶν δὲ ἦν ἑβδομή-
κοντα πέντε ὁ Ἀβραάμ, ὅτε τὰς ἐπαγγελίας ἐδέχετο. γεννᾷ
δὲ τὸν Ἰσμαὴλ ἐτῶν ὢν πϛʹ. ἡνίκα δὲ γέγονεν ἐτῶν ϙθʹ,
ὤφθη αὐτῷ ὁ θεὸς λέγων “ἐγώ εἰμι ὁ θεός.” τότε λοιπὸν
περιτέμνεται καὶ ὁ δίκαιος, κανὼν ὥσπερ τοῖς πᾶσι προκεί-
μενος. ὅτι δὲ ἡ τῶν κατὰ πόλιν δικαίων παρρησία τῆς τοῦ
θεοῦ μακροθυμίας πρόξενος ἡμῖν ἐστίν, ἐξ αὐτῆς μάνθανε
τῆς περὶ τὰ Σόδομα ἱστορίας· “ἐὰν δέκα” γάρ φησι “δικαί-
ους εὕρω, οὐ μὴ ἀπολέσω τὰς πόλεις.” πολλάκις δὲ καὶ διὰ
τὴν τῶν τετελευτηκότων ἀρετὴν ἢ καὶ αὐτὴν τὴν οἰκείαν μα-
κροθυμίαν κήδεται τῶν ζώντων, καὶ βοᾷ λέγων “

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 253, line 17

μενος. ὅτι δὲ ἡ τῶν κατὰ πόλιν δικαίων παρρησία τῆς τοῦ

θεοῦ μακροθυμίας πρόξενος ἡμῖν ἐστίν, ἐξ αὐτῆς μάνθανε
τῆς περὶ τὰ Σόδομα ἱστορίας· “ἐὰν δέκα” γάρ φησι “δικαί-
ους εὕρω, οὐ μὴ ἀπολέσω τὰς πόλεις.” πολλάκις δὲ καὶ διὰ
τὴν τῶν τετελευτηκότων ἀρετὴν ἢ καὶ αὐτὴν τὴν οἰκείαν μα-
κροθυμίαν κήδεται τῶν ζώντων, καὶ βοᾷ λέγων “ὑπερα-
σπιῶ τῆς πόλεως ταύτης δι' ἐμὲ καὶ διὰ Δαβὶδ τὸν παῖδά
μου.”
 Πῶς δὲ πιστὸς ὀνομάζεται ὁ Ἀβραὰμ εἰρηκὼς τῷ θεῷ
“κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο, ὅτι κληρονομήσω αὐτήν;” τὴν
Παλαιστίνην δηλαδή. τὸ κατὰ τί οὐκ ἀπιστοῦντός ἐστιν,
ἀλλὰ μαθεῖν ποθοῦντος τῆς κληρονομίας τὸν τρόπον. ἔθνη
καὶ γὰρ μυρία τῷ τότε τὴν Παλαιστίνην κατῴκουν. καὶ τού-
του χάριν ἔφη ὁ θεὸς μετὰ τὴν θυσίαν “γινώσκων γνώσῃ ὅτι
πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ οὐκ ἰδίᾳ, καὶ κακώ-
σουσιν αὐτοὺς ἔτη υʹ, τετάρτῃ δὲ γενεᾷ ἀποστραφήσονται  
ὧδε· οὔπω γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν Ἀμορραί-
ων ἕως τοῦ νῦν.” οὐδέπω, φησίν, ἄξια πανωλεθρίας δεδρά-
κασιν. ἄλλως τε καί τινες ἦσαν ἐκεῖσε εὐσεβεῖς· καὶ δῆλον
ἔκ τε τοῦ Μελχισεδὲκ καὶ τοῦ Ἀβιμέλεχ. καὶ περὶ μὲν τού-
των οὕτως.  

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 253, line 19

τῆς περὶ τὰ Σόδομα ἱστορίας· “ἐὰν δέκα” γάρ φησι “δικαί-

 588

ους εὕρω, οὐ μὴ ἀπολέσω τὰς πόλεις.” πολλάκις δὲ καὶ διὰ

τὴν τῶν τετελευτηκότων ἀρετὴν ἢ καὶ αὐτὴν τὴν οἰκείαν μα-
κροθυμίαν κήδεται τῶν ζώντων, καὶ βοᾷ λέγων “ὑπερα-
σπιῶ τῆς πόλεως ταύτης δι' ἐμὲ καὶ διὰ Δαβὶδ τὸν παῖδά
μου.”
 Πῶς δὲ πιστὸς ὀνομάζεται ὁ Ἀβραὰμ εἰρηκὼς τῷ θεῷ
“κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο, ὅτι κληρονομήσω αὐτήν;” τὴν
Παλαιστίνην δηλαδή. τὸ κατὰ τί οὐκ ἀπιστοῦντός ἐστιν,
ἀλλὰ μαθεῖν ποθοῦντος τῆς κληρονομίας τὸν τρόπον. ἔθνη
καὶ γὰρ μυρία τῷ τότε τὴν Παλαιστίνην κατῴκουν. καὶ τού-
του χάριν ἔφη ὁ θεὸς μετὰ τὴν θυσίαν “γινώσκων γνώσῃ ὅτι
πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ οὐκ ἰδίᾳ, καὶ κακώ-
σουσιν αὐτοὺς ἔτη υʹ, τετάρτῃ δὲ γενεᾷ ἀποστραφήσονται  
ὧδε· οὔπω γὰρ ἀναπεπλήρωνται αἱ ἁμαρτίαι τῶν Ἀμορραί-
ων ἕως τοῦ νῦν.” οὐδέπω, φησίν, ἄξια πανωλεθρίας δεδρά-
κασιν. ἄλλως τε καί τινες ἦσαν ἐκεῖσε εὐσεβεῖς· καὶ δῆλον
ἔκ τε τοῦ Μελχισεδὲκ καὶ τοῦ Ἀβιμέλεχ. καὶ περὶ μὲν τού-
των οὕτως.  
 Ὁ δὲ Μελχισεδὲκ εἰ καὶ ἀπάτωρ παρὰ τῇ γραφῇ καὶ
ἀμήτωρ λέγεται, ἀλλὰ κατάγει τὸ γένος ἀπὸ Σίδου υἱοῦ Αἰ

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 308, line 9

λεῖν. νυκτὸς οὖν αὐτοῖς ἐπεμβαίνουσι, σάλπιγγας ταῖν χε-

ροῖν φέροντες καὶ λαμπάδας ἁπτομένας ἐντὸς ἀγγείων τινῶν.  
 Καὶ ὁ μὲν Γεδεὼν γηραιὸς τελευτᾷ, παῖδες δὲ ἦσαν αὐ-
τῷ γνήσιοι μὲν οʹ (πολλὰς γὰρ ἔγημε γυναῖκας), νόθος δὲ εἷς
ἐκ παλλακῆς. ἐξ ἐπαγγελίας τίκτει ὁ Μανωέ, τὸ δὲ γεννη-
θὲν παιδίον Σαμψῶνα καλοῦσιν· ἰσχυρὸν δὲ κατὰ τὸν Ἰώ-
σηπον σημαίνει τὸ ὄνομα. τηνικαῦτα καὶ Ἡρακλῆς ἤκμαζε.
τοσοῦτον δὲ ἦν ἀνδρεῖος ὁ Σαμψὼν ὅτι καὶ ἐπὶ Γάζαν εἰσελ-
θὼν καὶ παρὰ πόρνῃ τινὶ καταχθείς, ἐπειδὴ παρετηρεῖτο
παρὰ τῶν ἐκεῖσε, ἀνεμόχλευσε διὰ χειρῶν τὰς πύλας καὶ
ἐξῆλθεν. ἀλλὰ καὶ πρὸ τούτου κατὰ Παλαιστινῶν ἔχων ὁ
Σαμψὼν τί ποιεῖ; θέρους ὄντος καὶ πρὸς ἀμητὸν ἤδη τῶν
καρπῶν ἀκμαζόντων συλλαβὼν τὰς ἀλώπεκας, καὶ τῶν οὐρῶν
αὐτῶν ἐξάψας λαμπάδας ἡμμένας, ἀφίησιν εἰς τὰς ἀρούρας
τῶν Παλαιστινῶν, καὶ οὕτω τοὺς καρποὺς αὐτῶν διέφθει-
ρεν. οἱ οὖν ἀλλόφυλοι μετὰ τὸ ἐμπρησθῆναι τὰς ἀρούρας
αὐτῶν πόλεμον πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας συνάπτουσι, τὸν Σαμ-
ψὼν αἰτούμενοι ἔκδοτον. τί οὖν οἱ Ἰσραηλῖται; τὴν τῶν
πολεμίων δεδιότες ἔφοδον δέσμιον αὐτοῖς τὸν Σαμψὼν ἐκδι-
 589

δόασι. καὶ ὃς ἰδὼν ἐκείνους ὁρμήσαντας κατ' αὐτοῦ τὰ μὲν

δεσμὰ διέρρηξε, σιαγόνα δὲ ὄνου λαβὼν χιλίους ἄνδρας τῶν

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 308, line 13

ἐκ παλλακῆς. ἐξ ἐπαγγελίας τίκτει ὁ Μανωέ, τὸ δὲ γεννη-

θὲν παιδίον Σαμψῶνα καλοῦσιν· ἰσχυρὸν δὲ κατὰ τὸν Ἰώ-
σηπον σημαίνει τὸ ὄνομα. τηνικαῦτα καὶ Ἡρακλῆς ἤκμαζε.
τοσοῦτον δὲ ἦν ἀνδρεῖος ὁ Σαμψὼν ὅτι καὶ ἐπὶ Γάζαν εἰσελ-
θὼν καὶ παρὰ πόρνῃ τινὶ καταχθείς, ἐπειδὴ παρετηρεῖτο
παρὰ τῶν ἐκεῖσε, ἀνεμόχλευσε διὰ χειρῶν τὰς πύλας καὶ
ἐξῆλθεν. ἀλλὰ καὶ πρὸ τούτου κατὰ Παλαιστινῶν ἔχων ὁ
Σαμψὼν τί ποιεῖ; θέρους ὄντος καὶ πρὸς ἀμητὸν ἤδη τῶν
καρπῶν ἀκμαζόντων συλλαβὼν τὰς ἀλώπεκας, καὶ τῶν οὐρῶν
αὐτῶν ἐξάψας λαμπάδας ἡμμένας, ἀφίησιν εἰς τὰς ἀρούρας
τῶν Παλαιστινῶν, καὶ οὕτω τοὺς καρποὺς αὐτῶν διέφθει-
ρεν. οἱ οὖν ἀλλόφυλοι μετὰ τὸ ἐμπρησθῆναι τὰς ἀρούρας
αὐτῶν πόλεμον πρὸς τοὺς Ἰσραηλίτας συνάπτουσι, τὸν Σαμ-
ψὼν αἰτούμενοι ἔκδοτον. τί οὖν οἱ Ἰσραηλῖται; τὴν τῶν
πολεμίων δεδιότες ἔφοδον δέσμιον αὐτοῖς τὸν Σαμψὼν ἐκδι-
δόασι. καὶ ὃς ἰδὼν ἐκείνους ὁρμήσαντας κατ' αὐτοῦ τὰ μὲν
δεσμὰ διέρρηξε, σιαγόνα δὲ ὄνου λαβὼν χιλίους ἄνδρας τῶν
ἀλλοφύλων ἀπέκτεινεν. ὅθεν ἐπὶ τοσοῦτον ἀγωνιζόμενος ὑπὸ
δίψους ἐφλέγετο. δέεται οὖν τοῦ θεοῦ, καὶ τηνικαῦτα πα-
ραμυθεῖται αὐτόν· ἡ γὰρ σιαγὼν παρ' αὐτοῦ ἐκθλιβεῖσα  
ὕδωρ ἔβλυσεν ἄφθονον. ὅθεν ἡ τοιαύτη πηγὴ μέχρι καὶ τή

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 309, line 7

δεσμὰ διέρρηξε, σιαγόνα δὲ ὄνου λαβὼν χιλίους ἄνδρας τῶν

ἀλλοφύλων ἀπέκτεινεν. ὅθεν ἐπὶ τοσοῦτον ἀγωνιζόμενος ὑπὸ
δίψους ἐφλέγετο. δέεται οὖν τοῦ θεοῦ, καὶ τηνικαῦτα πα-
ραμυθεῖται αὐτόν· ἡ γὰρ σιαγὼν παρ' αὐτοῦ ἐκθλιβεῖσα  
ὕδωρ ἔβλυσεν ἄφθονον. ὅθεν ἡ τοιαύτη πηγὴ μέχρι καὶ τή-
μερον ἐν τοῖς προαστείοις Ἐλευθεροπόλεως φαίνεται, σιαγό-
νος ἐπονομαζομένη πηγή. ὁ μὲν οὖν Ἰώσηπός φησιν οτι τῇ
οἰκείᾳ δυνάμει καὶ οὐ τῷ θεῷ τὴν νίκην ἐπιγραψάμενος δι-
ψῆσαι κατὰ πολὺ συγκεχώρηται. πλὴν ὁ τοσοῦτος τὴν ἰσχὺν
ὑπὸ γυναικὸς κατέστη παίγνιον ὕστερον. μετὰ ταῦτα γὰρ
ἠγάπησε τὴν ἐκ Παλαιστινῶν Δαλιλάν, ἥτις παρὰ τῶν ἀλλο-
φύλων δωροφορηθεῖσα ἠξίου αὐτὸν ἐξειπεῖν αὐτῇ ἐν τίνι
τυγχάνει ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ. καὶ ὃς παρελογίζετο μὲν αὐτὴν τὰ
 590

πρῶτα, λέγων “ἐὰν δήσωσί με ἐν ἑπτὰ κληματίσιν ὑγραῖς

ἤγουν νευραῖς, ἀτονήσω, καὶ ἔσομαι ὡς εἷς τῶν ἀνθρώ-
πων.” καὶ δὴ λαβοῦσα νευρὰς ἔδησεν αὐτόν, εἶθ' οὕτως
ἐβόησεν “ἀλλόφυλοι ἐπὶ σὲ Σαμψών.” καὶ ὃς ἀναστὰς διέρ-
ρηξεν αὐτάς. παραλογισθεῖσα οὖν ἐνέκειτο, καὶ αὖθις ἠξίου
μαθεῖν ὅθεν ἡ ἰσχὺς αὐτῷ. καὶ ὃς ἀπατῶν αὐτὴν ἔλεγεν
“ἐὰν δήσωσί με ἐν ἑπτὰ καλωδίοις ἀθίκτοις, ἐκλείψει ἡ ἰσχύς
μου.” ποιησάσης οὖν καὶ τοῦτο, καὶ βοησάσης “ἀλλόφυλοι

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 322, line 2

τὸν πενθερὸν αὐτοῦ, καὶ ἤκουσε πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν τὴν ἀπώ-
λειαν Νινευί, ἣν ᾐχμαλώτευσε Ναβουχοδονόσορ κατὰ τὴν
Τωβὴτ πρόρρησιν.
 Μετὰ μέντοι τὸν Σαμψὼν ἕως Ἠλεὶ τοῦ ἱερέως ἀναρχία
ἦν παρ' αὐτοῖς ἔτη μʹ, καὶ ἀλλήλοις ἐπανιστάμενοι συνωλο-
θρεύοντο. ὅσον μὲν οὖν κακόν ἐστι τὸ περιορᾶν τοὺς ὑπὸ χεῖρα
ἁμαρτάνοντας καὶ μὴ σφοδρῶς ἐπιστύπτειν αὐτούς, ἔδειξε
τὰ κατὰ τὸν Ἠλεί, τὴν κιβωτὸν καὶ τὸν λαὸν συμβάντα. τη-
νικαῦτα γὰρ ὁ μὲν Ἠλεὶ θανάτῳ οἰκτρῷ περιπίπτει, ἡ κιβω-  
τὸς αἰχμαλωτίζεται, καὶ ὁ λαὸς ἀναιρεῖται μαχαίρᾳ. Πα-
λαιστινοὶ καὶ γὰρ κατὰ Ἰουδαίων ὁρμῶσι, συμπλέκονται ἀλ-
λήλοις, καὶ πίπτουσιν Ἑβραῖοι ὡσεὶ τετρακισχίλιοι. εἶτα τὴν
κιβωτὸν ἀράμενοι σὺν αὐτῇ κατὰ τῶν πολεμίων ὁρμῶσι, κρα-
τῆσαι συνήθως θαρρήσαντες. συμβάλλουσιν ἀλλήλοις, καὶ
πίπτουσι μὲν ἐκ τῶν Ἑβραίων οὐκ ὀλίγοι, αἰχμαλωτίζεται
δὲ καὶ αὐτὴ ἡ κιβωτός. οὐκ ἀγαθὴ λοιπὸν ἀγγελία καταλαμ-
βάνει τὸν Ἠλεί· καὶ τὴν μὲν τῶν αὐτοῦ παίδων ἀπώλειαν
φέρει γενναίως, καὶ ὅτι καὶ σφάλματα προσῆσαν αὐτοῖς, πορ-
νεία καὶ γαστριμαργία (γάμους γὰρ ἀλλοτρίους ἐξώρυττον
καὶ τὰ κρέα πρὸ τοῦ ἁγιασθῆναι ἤσθιον), τὴν δὲ τῆς κιβω

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 322, line 15

τῆσαι συνήθως θαρρήσαντες. συμβάλλουσιν ἀλλήλοις, καὶ

πίπτουσι μὲν ἐκ τῶν Ἑβραίων οὐκ ὀλίγοι, αἰχμαλωτίζεται
δὲ καὶ αὐτὴ ἡ κιβωτός. οὐκ ἀγαθὴ λοιπὸν ἀγγελία καταλαμ-
βάνει τὸν Ἠλεί· καὶ τὴν μὲν τῶν αὐτοῦ παίδων ἀπώλειαν
φέρει γενναίως, καὶ ὅτι καὶ σφάλματα προσῆσαν αὐτοῖς, πορ-
νεία καὶ γαστριμαργία (γάμους γὰρ ἀλλοτρίους ἐξώρυττον
καὶ τὰ κρέα πρὸ τοῦ ἁγιασθῆναι ἤσθιον), τὴν δὲ τῆς κιβω-
 591

τοῦ αἰχμαλωσίαν οὐκ ἐνεγκὼν καταπίπτει τοῦ θρόνου καὶ τε-

λευτᾷ· ἔτυχε γὰρ τότε κατά γε τὰς πύλας τοῦ ἱεροῦ καθή-
μενος ἐπὶ δίφρου, ὀκτὼ καὶ ϛʹ βιώσας ἔτη.
 Τὴν μέντοι κιβωτὸν οἱ Παλαιστινοὶ λαβόντες εἰς πόλιν
Ἄζωτον αἰχμάλωτον ἤγαγον. τότε καὶ Δαγὼν συνετρίβη τῆς
οἰκείας ἐκστὰς ἕδρας καὶ ὡς ἐν σχήματι προσκυνοῦντος πε-
σών. ἔδειξε γὰρ ὁ θεὸς ἐνταῦθα ὅτι οὐχ ὡς ἀσθενὴς ᾐχμα-
λωτίσθη ἡ κιβωτός (εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν τῇ παρουσίᾳ
αὐτῆς ὁ θεὸς αὐτῶν Δαγὼν συνετρίβη, [ὥστε] εἰ μὴ θεία
χάρις προσῆν αὐτῇ), αἰχμαλωτισθῆναι δὲ συνεχωρήθη διὰ  
τὴν τῶν Ἰουδαίων κακίαν. τότε δὴ τότε καὶ ὑπὸ δυσεντερί-
ας ἀπέθνησκον οἱ αἰχμαλωτίσαντες αὐτήν, τὰ ἐντὸς ἐξεμοῦν-
τες διεφθαρμένα. ἀλλὰ καὶ μυῶν πλῆθος ἀνελθὸν τὰ τῆς
χώρας κατέβλαπτε. μόλις οὖν οἱ Ἀζώτιοι συνῆκαν ὡς ἐκ τῆς

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 324, line 18

ὑπὸ θεοῦ κεχειροτόνησαι σήμερον.” ἀλλὰ καὶ τὰ συμβησό-

μενα καθ' ὁδὸν αὐτῷ ἔλεγεν, ἐντυχεῖν τε προφήταις, καὶ σὺν
αὐτοῖς προφητεῦσαι γενόμενον ἔνθεον. χρίει δὲ αὐτὸν καὶ
τοῦ πλήθους ὁρῶντος. καὶ οὕτως ἡ τῶν Ἑβραίων πολιτεία
εἰς βασιλείαν μετέπεσεν. ἔλεγε δὲ πρὸς αὐτοὺς ὅτι πολλὰ
παρωργίσατε τὸν θεόν, βασιλέα αἰτησάμενοι. καὶ δῆλον ἐν-
τεῦθεν· ὃ γὰρ οὐδέποτέ τις εἶδεν ἐν θέρους ἀκμῇ χειμῶνα,
τοῦτο γεγενημένον θεάσασθε. καὶ ταῦτα εἰπόντος τοῦ προ-
φήτου ἀστραπαὶ καὶ βρονταὶ καὶ χάλαζαι καταφέρονται, ὡς
ἐντεῦθεν τὸν λαὸν ἁμαρτεῖν εἰς θεὸν ἔλεγεν.
 Ὁ μέντοι Σαοὺλ μέλλων κατὰ Παλαιστινῶν ὁρμῆσαι,
κελεύει τὸν ἀρχιερέα λαβόντα τὴν ἀρχιερατικὴν στολὴν προ-
φητεύειν αὐτῷ περὶ τῶν μελλόντων. τοῦ δὲ προτρέψαντος
ἐξέρχεται κατὰ Παλαιστινῶν. ὁ μέντοι Σαοὺλ τῇ νίκῃ ἐπαρ-
θεὶς ἐπαρᾶται τοῖς Ἑβραίοις· ἤν τις ἀποσχόμενος τοῦ φο-  
νεύειν τοὺς ἐχθροὺς φάγῃ, καὶ μὴ μέχρις οὗ νὺξ ἐπελθοῦσα
τῆς ἀναιρέσεως αὐτοὺς ἀποπαύσῃ τῶν πολεμίων, ἐπικατάρα-
τος εἴη. οὕτω τοίνυν τοῦ Σαοὺλ φήσαντος, ἐπεὶ κατά τινα
δρυμὸν ἐγένοντο μελισσῶν γέμοντα, ὁ τοῦ Σαοὺλ παῖς οὐκ
ἀκηκοὼς τῆς τοῦ πατρὸς ἀρᾶς ἀποθλίψας τι κηρίον τοῦ μέ-
λιτος ἤσθιεν. εἶτα γνοὺς τὸ γεγονὸς οὐκ ὀρθῶς ἔφη τὸν

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 324, line 21

 592

τοῦ πλήθους ὁρῶντος. καὶ οὕτως ἡ τῶν Ἑβραίων πολιτεία

εἰς βασιλείαν μετέπεσεν. ἔλεγε δὲ πρὸς αὐτοὺς ὅτι πολλὰ
παρωργίσατε τὸν θεόν, βασιλέα αἰτησάμενοι. καὶ δῆλον ἐν-
τεῦθεν· ὃ γὰρ οὐδέποτέ τις εἶδεν ἐν θέρους ἀκμῇ χειμῶνα,
τοῦτο γεγενημένον θεάσασθε. καὶ ταῦτα εἰπόντος τοῦ προ-
φήτου ἀστραπαὶ καὶ βρονταὶ καὶ χάλαζαι καταφέρονται, ὡς
ἐντεῦθεν τὸν λαὸν ἁμαρτεῖν εἰς θεὸν ἔλεγεν.
 Ὁ μέντοι Σαοὺλ μέλλων κατὰ Παλαιστινῶν ὁρμῆσαι,
κελεύει τὸν ἀρχιερέα λαβόντα τὴν ἀρχιερατικὴν στολὴν προ-
φητεύειν αὐτῷ περὶ τῶν μελλόντων. τοῦ δὲ προτρέψαντος
ἐξέρχεται κατὰ Παλαιστινῶν. ὁ μέντοι Σαοὺλ τῇ νίκῃ ἐπαρ-
θεὶς ἐπαρᾶται τοῖς Ἑβραίοις· ἤν τις ἀποσχόμενος τοῦ φο-  
νεύειν τοὺς ἐχθροὺς φάγῃ, καὶ μὴ μέχρις οὗ νὺξ ἐπελθοῦσα
τῆς ἀναιρέσεως αὐτοὺς ἀποπαύσῃ τῶν πολεμίων, ἐπικατάρα-
τος εἴη. οὕτω τοίνυν τοῦ Σαοὺλ φήσαντος, ἐπεὶ κατά τινα
δρυμὸν ἐγένοντο μελισσῶν γέμοντα, ὁ τοῦ Σαοὺλ παῖς οὐκ
ἀκηκοὼς τῆς τοῦ πατρὸς ἀρᾶς ἀποθλίψας τι κηρίον τοῦ μέ-
λιτος ἤσθιεν. εἶτα γνοὺς τὸ γεγονὸς οὐκ ὀρθῶς ἔφη τὸν πα-
τέρα τοιαύτην ἀρὰν θεῖναι· εὐψυχότατα γὰρ κατατρέχει
τῆς τῶν ἐναντίων, εἴ γε τροφῆς ἐν τῷ μέσῳ φθάσει μεταλα-
βεῖν. ὁ δὲ Σαοὺλ μετὰ τὸ νικῆσαι καὶ θῦσαι τῷ θεῷ

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 327, line 20

πνιγομένου τοίνυν αὐτοῦ ἔλεγον οἱ ἰατροί, καθά φησιν Ἰώ-

σηπος, ὅτι μὴ ἄλλως τὸ τοιοῦτον καταπαύσεται πάθος, εἰ
μή τις οἶδε διὰ κιννύρας ᾄδειν. ὅθεν καὶ ζητηθεὶς εἴ που
τοιοῦτός τίς ἐστιν, ἄγεται ὁ Δαβίδ. ποιεῖ οὖν αὐτὸν ὁπλο-
φόρον, καὶ διὰ τιμῆς ἄγει. καὶ ὁ μὲν Ἰώσηπος οὕτως. τὸ
δὲ δαιμόνιον τὸ συμπνίγον τὸν Σαοὺλ ἡ μὲν τοῦ Δαβὶδ κιν-
νύρα κατέπαυε, πλὴν ὡς τῷ παναγίῳ πνεύματι κινουμένη·
τούτου γὰρ ἐπᾴδοντος ἐκεῖνο καὶ ἆκον ἡσύχαζε.
 Μετὰ δὲ ταῦτα κατὰ Ἰουδαίων ἐκστρατεύουσι Παλαι-
στινοί. ἀφ' ὧν καταβὰς ἀνήρ τις Γωλιὰτ τοὔνομα παμμε-
γέθης (ἦν γὰρ πήχεων τεσσάρων καὶ σπιθαμῆς), ἐνδεδυμένος  
θώρακα σταθμὸν ἄγοντα πέντε χιλιάδας σίκλων καὶ τὰ λοι-
πὰ ὅπλα ἀναλόγως, φωνὴν μεγάλην ἀφίησι καὶ μονομαχεῖν
ἐζήτει. καὶ πάντων ἐξαπορουμένων εἰσάγεται ὁ Δαβίδ, καὶ
τὸν Σαοὺλ παραμυθησάμενος, μόλις δὲ καὶ πείσας αὐτόν
(οὐδὲ γὰρ ὁ Σαοὺλ ἐθάρρει, πρὸς τὴν τοῦ. Δαβὶδ ἡλικίαν
ἀφορῶν) ὁρμᾷ κατὰ Γωλιὰτ καὶ διὰ σφενδόνης αὐτὸν ἀναι-
ρεῖ. ἔκτοτε οὖν τῶν γυναικῶν λεγουσῶν ὅτι Σαοὺλ μὲν χι-
 593

λιάδας Παλαιστινῶν κατηκόντισε Δαβὶδ δὲ μυριάδας, πτοεῖ-

ται καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ βασιλείαν ὁ Σαούλ· ἐφ' ᾧ καὶ

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 329, line 10

τοις τῶν οἰκετῶν. ὁ δὲ μηνύει τῷ Δαβὶδ τὰ τῆς βουλῆς, καὶ  

ὑπὲρ αὐτοῦ τῷ πατρὶ διαλέγεται. μετὰ δὲ ταῦτα διώκει τὸν
Δαβὶδ καὶ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ πολλάκις. τηνικαῦτα τῷ ἀρχιε-
ρεῖ Ἀβιάθαρ προσέρχεται· τότε καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προ-
θέσεως ἔφαγεν. ἐκεῖθεν αὖθις φεύγει πρὸς Ἀβιμέλεχ· τότε
δὲ καὶ τὰ τῶν ἐπιληπτικῶν ὑποκρίνεται. ἐπὶ τούτοις δὲ ὁ
Δαβὶδ εὑρὼν τὸν Σαοὺλ καὶ ἅπαξ καὶ δίς, καὶ ἀποκτεῖναι
αὐτὸν εὐχερῶς ἔχων, ποιῆσαι τοῦτο οὐκ ἤθελε, τῷ θεῷ
πάντα τὰ κατ' αὐτὸν ἀνατιθείς. καὶ περὶ μὲν τούτων οὕ-
τως.
 Παλαιστινοὶ δ' αὖθις κατὰ Ἰουδαίων στρατεύονται, ἐφ'
ᾧ καὶ τοὺς αὐτοὺς συμμάχους ὁ Ἀγχοὺς καλεῖ. ὄρει δὲ τῷ
Γελβουὲ προσβάλλει καὶ ὁ Σαούλ, καὶ πολυπληθῆ τὴν παρεμ-
βολὴν τῶν ἀλλοφύλων ἰδὼν ἐταράχθη, καὶ ἐξέστη ἡ καρδία
αὐτοῦ. καὶ ἐπηρώτησε τὸν κύριον διὰ τοῦ Ἐφούθ, καὶ οὐκ
ἀπεκρίθη αὐτῷ· καὶ γὰρ εἰ μὴ εὐδοκίμουν παρ' αὐτῷ, οὐκ
εἰσήκουσεν αὐτῶν. ἐφ' ᾧ καὶ ζητεῖ ἐγγαστρίμυθον, εἰ καὶ
τὸ γένος αὐτῶν ἔφθασεν ἐκ τῆς πόλεως αὐτοῦ ἐκβαλεῖν ἅτε
πρὸς θεὸν πρότερον εὐσεβῶν. ἐγγαστρίμυθοι δὲ ἐλέγοντο
διὰ τὸ δαίμονα ἔχειν ἐν τῇ γαστρὶ αὐτῶν ἐγκαθήμενον καὶ
τὰ μέλλοντα μυθευόμενον εἴτ' οὖν μαντευόμενον.

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 330, line 14

τοῦτον μὴ θέλοντες ἀνόσιον δέξασθαι, λαοπλάνον τινὰ λέγου-

σι δαίμονα τὰ κατὰ τὸν Σαοὺλ ἀναγγεῖλαι τῇ ἐγγαστριμύθῳ.
ὁ μὲν Θεοδώρητος οὔτε τὸ πρῶτον ὡς δυσσεβὲς καταδέχεται
οὔτε πάλιν τὸ δεύτερον· εἰ γὰρ δαίμων ἦν ὁ φανείς, οὐκ
ἂν ἀληθῆ ἐφθέγγετο ῥήματα. οὐκοῦν αὐτὸς ὁ θεὸς τὸ εἶδος,
φησί, τοῦ Σαμουὴλ σχηματίσας ἠβουλήθη, ἐξενήνοχε τὴν
ἀπόφασιν· ἔφη καὶ γὰρ διά του τῶν προφητῶν “ἐὰν ἀπέλ-
θητε πρὸς τὸν ψευδοπροφήτην, ἐγὼ κύριος ὁ θεὸς ἀποκρι-
θήσομαι δι' αὐτοῦ.” οὕτω διὰ τοῦ Βαλαὰμ ηὐλόγησε τὸν
λαόν, καὶ διὰ δυσσεβοῦς μάντεως προηγγέλθησαν τὰ ἐσόμε-
να. γίνεται ταῦτα, καὶ οἱ Παλαιστινοὶ τοῖς Ἑβραίοις προς-
 594

βάλλουσι. πίπτει λοιπὸν ὁ Σαοὺλ καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ. ὁ

μέντοι Σαοὺλ πολλὰς δεξάμενος πληγάς, καὶ μὴ φέρειν δυ-
νάμενος, κελεύει τινὶ τῶν αὐτοῦ τὸ ξίφος αὐτοῦ ἐπενεγκεῖν,
ἵνα μὴ ταῖς ἐχθρῶν χερσὶ παραδοθῇ. ὁ δ' οὐκ ἐπείθετο.
ἐπιπίπτει λοιπὸν αὐτὸς τῇ μαχαίρᾳ, καὶ μηδὲ οὕτως ἰσχύων
ἑαυτῷ τὸ τέλος ἐπενεγκεῖν πείθει τινὰ τῶν Ἀμαληκιτῶν, καὶ
τελειοῖ αὐτόν. οἱ δὲ Παλαιστινοὶ σκυλεύοντες τοὺς πολεμί-  
ους ἐντυγχάνουσι τῷ Σαούλ τε καὶ τοῖς παισὶν αὐτοῦ, καὶ
κόψαντες τὰς κεφαλὰς αὐτῶν περιῆγον διὰ πάσης τῆς χώ-
ρας, τὰ δὲ σώματα αὐτῶν ἀνασταυροῦσιν ἔξω τοῦ τείχους,

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 335, line 15

ἐπάταξεν ὁ θεός. ζῶν γὰρ ἔμελλεν εἶναι τοῦ εὐσεβοῦς βα-

σιλέως ὄνειδος καὶ τῆς αὐτοῦ παρανομίας ἔλεγχος. κηδόμε-
νος οὖν αὐτοῦ ζῆν τὸ τοιοῦτον ὁ δεσπότης οὐκ εἴασεν.
 Ἡ δὲ πρώτη βίβλος τῶν Παραλειπομένων αἰνίττεται ὡς
τοῦ Δαβίδ εἰσιν ἅπαντες οἱ ψαλμοί, καθά φησι Θεοδώρη-
τος. λέγει γὰρ ὅτι ἔταξε Δαβὶδ ἐν ἀρχῇ τοῦ αἰνεῖν τὸν κύ-
ριον ἐν χειρὶ Ἀσαφὰτ καὶ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ. ὁ μέντοι
Δαβὶδ ἐτῶν τριάκοντα βασιλεύσας, ὥς φησι Θεοδώρητος, πε-
ρὶ τὰ ἑβδομήκοντα τὸ τοῦ βίου τέλος ἐδέξατο. προσθετέον
δὲ τοῖς ἄνω καὶ τάδε καθ' ἱστορίαν ὄντα τοῦ Ἰωσήπου. κα-
τὰ Παλαιστινῶν ἐκστρατεύει ὁ Δαβίδ, καὶ διώξας ἐπὶ πολὺ
διέστη τῶν αὐτοῦ πάντων. καὶ ἰδὼν αὐτὸν μεμονωμένον καὶ
ὑπὸ κόπου ἔκλυτόν τις τῶν ἐναντίων, ὃς καὶ ἀπόγονος τῶν
Γιγάντων ἦν, ἠπείγετο θανατῶσαι αὐτόν. καὶ τοῦτο ἂν ἐγε-
γόνει, εἰ μὴ Ἀβεσαῖος ὁ ἀδελφὸς Ἰωὰβ παρευθὺς εὑρε-
θεὶς ἐκεῖσε ἀπέκτεινε τὸν πολέμιον, ἐκεῖνον δὲ σῶον ἐπανε-
σώσατο. ὅθεν καὶ ὥρκωσεν αὐτὸν ὁ λαὸς ἅπας ὡς μὴ τοῦ  
λοιποῦ σὺν αὐτοῖς ἀπαντᾶν εἰς πόλεμον. στρατοπεδεύουσι καὶ
αὖθις κατὰ τῶν Ἑβραίων οἱ Παλαιστινοί, ἐν οἷς ἦν ἀνὴρ τὸ
μὲν ὕψος ἓξ πήχεων, δακτύλους δὲ ἐν ἑκατέρᾳ τῶν βάσεων
καὶ τῶν χειρῶν περισσοτέρους εἶχε τῶν κατὰ φύσιν· ἀπό
Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 336, line 2

... τὰ ἑβδομήκοντα τὸ τοῦ βίου τέλος ἐδέξατο. προσθετέον

δὲ τοῖς ἄνω καὶ τάδε καθ' ἱστορίαν ὄντα τοῦ Ἰωσήπου. κα-
τὰ Παλαιστινῶν ἐκστρατεύει ὁ Δαβίδ, καὶ διώξας ἐπὶ πολὺ
διέστη τῶν αὐτοῦ πάντων. καὶ ἰδὼν αὐτὸν μεμονωμένον καὶ
ὑπὸ κόπου ἔκλυτόν τις τῶν ἐναντίων, ὃς καὶ ἀπόγονος τῶν
 595

Γιγάντων ἦν, ἠπείγετο θανατῶσαι αὐτόν. καὶ τοῦτο ἂν ἐγε-

γόνει, εἰ μὴ Ἀβεσαῖος ὁ ἀδελφὸς Ἰωὰβ παρευθὺς εὑρε-
θεὶς ἐκεῖσε ἀπέκτεινε τὸν πολέμιον, ἐκεῖνον δὲ σῶον ἐπανε-
σώσατο. ὅθεν καὶ ὥρκωσεν αὐτὸν ὁ λαὸς ἅπας ὡς μὴ τοῦ  
λοιποῦ σὺν αὐτοῖς ἀπαντᾶν εἰς πόλεμον. στρατοπεδεύουσι καὶ
αὖθις κατὰ τῶν Ἑβραίων οἱ Παλαιστινοί, ἐν οἷς ἦν ἀνὴρ τὸ
μὲν ὕψος ἓξ πήχεων, δακτύλους δὲ ἐν ἑκατέρᾳ τῶν βάσεων
καὶ τῶν χειρῶν περισσοτέρους εἶχε τῶν κατὰ φύσιν· ἀπό-
γονος γὰρ τῶν Γιγάντων ἦν. τοῦτον ἀποκτείνει μονομαχήσας
Ἰωνάθαν τις Σουβαῖος, ὅθεν καὶ νίκης αἴτιος γίνεται. ἔκτο-
τε οὖν παύονται οἱ Παλαιστινοὶ τοῦ πρὸς Ἑβραίους μάχε-
σθαι. ἐφ' ᾧ λαβὼν ἄδειαν ὁ Δαβὶδ ὑμνεῖν ἤρξατο τὸν θεὸν
καὶ τὰς ᾠδὰς ἔπλεκεν.
 Ἰστέον δὲ ὅτι στρατιώτας ἀμάχους μὲν τὴν ἰσχὺν πολ-
λοὺς ὁ Δαβὶδ ἐκτήσατο, ἐξαιρέτως δὲ πέντε. ὁ μὲν γὰρ αὐ-
τῶν χʹ ἀνεῖλεν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ὁ δὲ κατ' ἐχθρῶν ἐκπηδήσας

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 336, line 7

Γιγάντων ἦν, ἠπείγετο θανατῶσαι αὐτόν. καὶ τοῦτο ἂν ἐγε-

γόνει, εἰ μὴ Ἀβεσαῖος ὁ ἀδελφὸς Ἰωὰβ παρευθὺς εὑρε-
θεὶς ἐκεῖσε ἀπέκτεινε τὸν πολέμιον, ἐκεῖνον δὲ σῶον ἐπανε-
σώσατο. ὅθεν καὶ ὥρκωσεν αὐτὸν ὁ λαὸς ἅπας ὡς μὴ τοῦ  
λοιποῦ σὺν αὐτοῖς ἀπαντᾶν εἰς πόλεμον. στρατοπεδεύουσι καὶ
αὖθις κατὰ τῶν Ἑβραίων οἱ Παλαιστινοί, ἐν οἷς ἦν ἀνὴρ τὸ
μὲν ὕψος ἓξ πήχεων, δακτύλους δὲ ἐν ἑκατέρᾳ τῶν βάσεων
καὶ τῶν χειρῶν περισσοτέρους εἶχε τῶν κατὰ φύσιν· ἀπό-
γονος γὰρ τῶν Γιγάντων ἦν. τοῦτον ἀποκτείνει μονομαχήσας
Ἰωνάθαν τις Σουβαῖος, ὅθεν καὶ νίκης αἴτιος γίνεται. ἔκτο-
τε οὖν παύονται οἱ Παλαιστινοὶ τοῦ πρὸς Ἑβραίους μάχε-
σθαι. ἐφ' ᾧ λαβὼν ἄδειαν ὁ Δαβὶδ ὑμνεῖν ἤρξατο τὸν θεὸν
καὶ τὰς ᾠδὰς ἔπλεκεν.
 Ἰστέον δὲ ὅτι στρατιώτας ἀμάχους μὲν τὴν ἰσχὺν πολ-
λοὺς ὁ Δαβὶδ ἐκτήσατο, ἐξαιρέτως δὲ πέντε. ὁ μὲν γὰρ αὐ-
τῶν χʹ ἀνεῖλεν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, ὁ δὲ κατ' ἐχθρῶν ἐκπηδήσας
οὐκ ἂν ἐπαύετο εἰ μὴ ἐννακοσίους ἀνεῖλε. τοσοῦτον γὰρ
τολμηροὶ ἦσαν ὡς καὶ τρεῖς ἐξ αὐτῶν πρὸς Βηθλεὲμ ἀπελ-
θεῖν καὶ ἀγαγεῖν ὕδωρ τῷ Δαβὶδ ἐντὸς ὄντι Ἱεροσολύμων,
εἰσελθόντας αὐτοὺς καὶ ἐξελθόντας διὰ μέσων τῶν Παλαι-
στινῶν ἔξω παρακαθημένων καὶ μὴ τολμησάντων αὐτοῖς ἀν
 596

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 343, line 20

ὃς ἠθέλησεν ἐν σοὶ δοῦναί σε ἐπὶ θρόνου Ἰσραήλ.” ἐν οἷς

δὲ τὸν Σολομῶντα ἐπείραζεν αὕτη, καὶ τοῦτο ἐπενόησεν.
εὐόπτους παῖδας ἄρρενάς τε καὶ θηλείας ὁμοτρόπῳ στολῇ καὶ
κουρᾷ τῇ αὐτῇ καλλωπίσασα παρέστησεν αὐτῷ, ζητοῦσα ἑκα-
τέρου γένους αὐτὴν διάκρισιν ποιήσασθαι. ὁ δὲ νίψασθαι
τούτους προστάξας τὸ πρόσωπον, ἑκατέρων τὴν φύσιν διέγνω-
κε, τῶν μὲν ἀρρένων ἀνδρικῶς τὰς ὄψεις καταψώντων, τῶν
δὲ θηλειῶν ἁπαλῶς. ἡ δὲ ἐκπλαγεῖσα εἶπεν ὅτι πλείονα ἑώ-
ρακα ὑπὲρ ὃ ἤκουσα. καὶ δοῦσα αὐτῷ χρυσίου τάλαντα ρκ
καὶ ἡδύσματα καὶ λίθους τιμίους καὶ δὴ καὶ τὴν τοῦ ὀπο-
βαλσάμου ῥίζαν, ἀφ' οὗ ἡ Παλαιστίνη τοῦτο γεώργιον ἔσχεν,
ὥς φησιν Ἰώσηπος, ὑπέστρεψε. τὸ δὲ τάλαντον ἔχε λίτρας  
ρκʹ καὶ εʹ, ὡς ἐντεῦθεν λαβεῖν αὐτὸν ἐξ ἐκείνης χρυσίου
ρʹ.
 Οὐ μόνον δὲ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ἕως ηὐσέβει, πάντας τοὺς
ἀπ' Εὐφράτου μέχρι Νείλου δασμοφοροῦντας εἶχεν. ἔκτοτε
δὲ τοῖς δυσμενέσιν εὐεπεχείρητος γέγονε. καὶ κατ' ἀρχὰς μὲν
ὁ Σολομὼν ἐθαυμάζετο, τὰς παροιμίας γράφων καὶ τὸν ναὸν
ἀνιστῶν, ὥς φησιν ὁ μέγας Κύριλλος, ἡνίκα καὶ Ὅμηρος
τὰς τῶν Τρώων ἐτραγῴδει συμφοράς, μετὰ ρξʹ ἔτη τῆς Ἰλίου
ἁλώσεως. ὕστερον δὲ ἀσεβείᾳ περιέπεσε.

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 377, line 10

 Μὰνθανε οὖν ἐντεῦθεν ὅτι πρώτη βασιλεία ἡ τῶν Ἀς-

συρίων ἤτοι Βαβυλωνίων, δευτέρα ἡ τῶν Μήδων ὡς ἐκείνην
καθελοῦσα, μετὰ ταῦτα ἡ τῶν Περσῶν ὡς ἐκείνην διαδεξα-
μένη, ἔπειτα ἡ τῶν Μακεδόνων ὡς καταγωνισαμένη τοὺς
Πέρσας, καὶ τέλος ἡ τῶν Ῥωμαίων.
 Μετὰ μέντοι τὸν Ἀλέξανδρον οἱ παῖδες αὐτοῦ καὶ μεγι-
στᾶνες τὴν βασιλείαν διεῖλον, καὶ τῆς μὲν Αἰγύπτου Πτολε-
μαῖος ὁ Λαγὼς καὶ οἱ καθεξῆς Πτολεμαῖοι δέκα τὸν ἀριθμὸν
ὄντες καὶ τρεῖς ἕως Κλεοπάτρας, τῆς δὲ Ἀσίας Ἀντίγονος,
τῆς δὲ Συρίας καὶ Παλαιστίνης Σέλευκος ὁ Νικάνωρ, ὃς καὶ
πόλεις δύο κτίσας εἰς τὰ μέρη Κιλικίας καὶ ἑτέραν ἐν Συρίᾳ
τὴν μὲν Σελεύκειαν ἐκάλεσε, τὴν δὲ Ἀντιόχειαν, τὴν δὲ
Λαοδίκειαν, εἰς ὄνομα ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τῆς θυ-
γατρὸς αὐτοῦ. ἐφ' οὗ Ῥόδιοι θαλασσοκρατήσαντες ἀνέστη-
σαν ἐν τῇ νήσῳ χαλκοῦν ἀνδριάντα εἰς τιμὴν τοῦ ἡλίου, ὃν
διὰ τὸ μέγεθος ἐκάλεσαν κολοσσόν, ἀφʹ οὗ καὶ αὐτοὶ Κολος-
 597

σεῖς ὠνομάσθησαν. μετὰ δὲ Σέλευκον Ἀντίοχος ὁ υἱὸς αὐ-

τοῦ καὶ ἕτεροι πέντε. εἶτα Ἀντίοχος ὁ ἐπιφανὴς υἱὸς Σε-
λεύκου τοῦ φιλοπάτορος· ἐφ' οὗ ἡ δευτέρα ἅλωσις τῆς Ἱε-
ρουσαλήμ. οὗτος γὰρ τὴν Αἴγυπτον πᾶσαν χειρωσάμενος ὡς

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 514, line 10

ἔγγονος Ἡρακλείου ἔτη κζʹ. τότε καὶ ὁ ψευδοπροφήτης Μωά-  

μεθ ἐφάνη. οἱ γὰρ Ἰσμαηλῖται μέχρις Ἡρακλείου εἰδωλολά-
τρουν, τὴν Ἀστάρτην ἤγουν τὴν σελήνην προσκυνοῦντες· ἣν
καὶ Χαβὲρ ὠνόμαζον, τοῦτ' ἔστι μεγάλην. τηνικαῦτα δὲ
ἀνέστη αὐτοῖς Μωάμεθ. οὗτος θητεύων γυναικί τινι πλου-
σίᾳ ὕστερον ἔλαβεν αὐτὴν εἰς γυναῖκα. εἶχε δὲ καὶ ἐπίλη-
ψιν, καὶ θέλων κρύπτειν το πάθος ἔλεγε τὸν Γαβριὴλ ὁρᾶν
ἄγγελον καὶ μὴ φέρων αὐτοῦ τὴν θέαν ὀλιγωρεῖν καὶ πίπτειν.
ἀξιόπιστα δὲ τὰ κατ' αὐτὸν ἔδοξεν ἀπὸ μοναχοῦ τινὸς Ἀρεια-
νοῦ ψευδομαρτυροῦντος αὐτῷ δι' αἰσχροκέρδειαν. οὗτος ὁ
Μωάμεθ εἰς Παλαιστίνην ἐλθών, καὶ ἐντυχὼν Ἰουδαίοις,
Ἀρειανοῖς, πρὸς δὲ καὶ Νεστοριανοῖς, ἀπὸ πάντων ἠράνικε,
καὶ θρησκείαν ἰδίαν παρέδωκεν. οὐ παντάπασι δὲ χρᾶται
τῷ νόμῳ· περιτομὴν γὰρ ἐδίδαξεν, οὐ μὴν δὲ καὶ σαββα-
τίζειν. λέγει δὲ καὶ ἑαυτὸν κλειδοῦχον εἶναι τοῦ παραδείσου,
τρεῖς δὲ ποταμοὺς φέρεσθαι ἐν αὐτῷ, μέλιτος οἴνου καὶ γά-
λακτος. λέγει καὶ αὐτὴν σκιὰν τοῦ Χριστοῦ σταυρωθῆναι
διὰ φθόνον παρὰ τῶν Ἰουδαίων· αὐτὸν γὰρ ἀνελάβετο διὰ
τὸ φιλεῖν ὁ θεός. οὗ καὶ εἰπόντος “σὺ ὁ Ἰησοῦς ἔλεγες ἑαυ-
τὸν θεόν” ἀπεκρίνατο ὡς οὐκ αὐτὸς ἑαυτὸν ὠνόμασε θεὸν
ἀλλ' οἱ ἄνθρωποι. ἐδίδαξε δὲ τὰ πάντα ὡρισμένα καὶ ἀπὸ

Μιχαήλ Γλύκας. Annales P. 515, line 13

ἔχειν ἐκεῖσε διὰ φθαρτῆς βρώσεώς τε καὶ πόσεως. ἀλλὰ

καὶ τὴν Ἀφροδίτην κεκρυμμένως σέβονται. καὶ δῆλον ἐκ
τῆς προσευχῆς αὐτῶν· λέγουσι γὰρ οὕτως “ἀλὰ ἀλὰ οὐὰ
κουβὰρ ἀλά,” τοῦτ' ἔστιν, ὁ θεὸς ὁ θεὸς μείζων, καὶ ἡ
μεγάλη, ἤτοι σελήνη, Ἀφροδίτη θεός.
 Μετὰ μέντοι τοῦ θεηλάτου Μωάμεθ θάνατον ἐφάνη
ἀστὴρ ἐπὶ μεσημβρίαν δοκίτης, ἐπὶ ἡμέρας λʹ, σημαίνων τὴν
τῶν Ἀράβων ἔφοδον· τότε γὰρ κατέσχον τὴν Δαμασκὸν καὶ
ἄλλα πολλά. ἐπαινεῖται δὲ ἡ γῆ αὐτῶν· σφόδρα γὰρ πο-
 598

λύκαρπός ἐστι δι' εὔκρατον ἀέρα. ἀλλὰ καὶ τὸ πήγανον οὐ-

δὲν διαφέρει τῆς συκῆς κατὰ τὸ μῆκος. καὶ ἐν Παλαιστίνῃ
δὲ πηγὴ ἰάσεις παρέχουσα, ἐν ᾗ τὸν κύριον ὁδοιποροῦντα
λέγουσι νίψασθαι. καὶ δένδρον ἵσταται πᾶσης ἀρρωστίας
ἀλεξίκακον, ὃ δένδρον εἰς γῆν ἐκλίθη καὶ προσεκύνησε δῆθεν
τὸν κύριον εἰς Αἴγυπτον φεύγοντα, σώζει δὲ καὶ εἰσέτι τὸ
σχῆμα τῆς προσκυνήσεως. ἐκεῖ ἐστὶ καὶ ἡ βαταρῖτις ῥίζα ἡ
φλογοειδής, ᾗ προσεγγίσαι τις οὐ τολμᾷ, ἀνασπᾶται δὲ κυνὸς
τῆς τοιαύτης ῥίζης πλησίον δεθέντος· ἡ μέντοι ῥίζα περια-
πτομένη δαιμονιζομένῳ φυγαδεύει τὸν δαίμονα. γεωργεῖται  
δὲ καὶ ὀποβάλσαμον ἐκεῖσε πολύ. ταύτῃ τοι καὶ τὴν γῆν
ταύτην ὡς ἐξαίρετον τῷ ἠγαπημένῳ δέδωκεν ὁ θεὸς Ἰσραήλ.

Georgius Monachus Continuatus, Chronicon (continuatio) (redactio

A) (3051: 001)“Theophanes Continuatus, Ioannes Cameniata, Symeon
Magister, Georgius Monachus”, Ed. Bekker, I.Bonn: Weber, 1838;
Corpus scriptorum historiae Byzantinae.P. 807, line 3

τὸ λεγόμενον Σίγμα, καὶ τὰς ἀναβάθρας ἔνθα οἱ δῆμοι ἵστανται,

στήσας καὶ φιάλην ἐν ᾗ γίνεται τὸ σαξιμοδέξιμον λεγόμενον, τῶν
ἵππων ἀμφοτέρων τῶν μερῶν διερχομένων μετὰ χρυσῶν σαγισμά-
των. ὑπὸ δὲ τὸ Τρίκογχον κάτωθεν διὰ μηχανῆς ἐποίησε τὸ
Μυστήριον, ἐν ᾧ τῇ μιᾷ γωνίᾳ ἐὰν εἴποι τις, ἐξακούεται ἐν τῇ
ἑτέρᾳ.
 25. Μαθὼν δὲ αὐτὸς ὁ Θεόφιλος ὅτι Θεοφάνης τε καὶ
Θεόδωρος ὁ αὐτάδελφος αὐτοῦ, καθ' ἑαυτοὺς ζῶντες, τὴν ἀσέ-  
βειαν αὐτοῦ κωμῳδοῦσι καὶ διελέγχουσιν, ἀποστείλας μετ' ὀργῆς
ἤγαγεν αὐτοὺς πρὸς ἑαυτόν, εἰπὼν τάδε “πόθεν ἔστε;” οἱ δὲ
εἶπον “ἐκ Παλαιστίνης.” ὁ δὲ ἀλιτήριος “καὶ διὰ τί τὴν γῆν
ὑμῶν ἀφέντες καὶ εἰς τὴν ἡμετέραν ἐλθόντες οὐ πειθαρχεῖτε τῇ
βασιλείᾳ ἡμῶν;” τῶν δὲ μηδὲν ἀποκριναμένων ἐπέτρεψε παίεσθαι
τὰς ὄψεις αὐτῶν σφοδρῶς. εἶτα μετὰ τοῦτο βουνευρήσας αὐτοὺς
μέχρι θανάτου, μετὰ θυμοῦ καὶ τραχείας φωνῆς πρὸς τὸν ὕπαρχον
ἔφη “ἆρον αὐτοὺς εἰς τὸ πραιτώριον, καὶ γράψον τὰ πρόσωπα
αὐτῶν, ἐγκολάψας τούσδε τοὺς στίχους·
πάντων ποθούντων προστρέχειν πρὸς τὴν πόλιν
ὅπου πάναγνοι τοῦ θεοῦ λόγου πόδες
ἔστησαν εἰς σύστασιν τῆς οἰκουμένης,
ὤφθησαν οὗτοι τῷ σεβασμίῳ τόπῳ

Ιωάννης Σκυλίτζης. Synopsis historiarum (3063: 001)

 599

“Ioannis Scylitzae synopsis historiarum”, Ed. Thurn, J.Berlin: De

Gruyter, 1973; Corpus fontium historiae Byzantinae 5. Series
Berolinensis.Emperor life Theoph, sec.23, line 31

καὶ κακῶν ἀμνηστίαν. οὓς καὶ πεισθέντας ταῖς ὑποσχέσεσι καὶ τῆς
Σινώπης ἀποδημήσαντας ἔγνω δεῖν ὁ βασιλεὺς διαστῆσαι καὶ μὴ
τοσοῦτον πλῆθος ὁμοῦ διάγειν. καὶ ἐπείπερ εἰς τρεῖς μυριάδας τὸ πᾶν
ἐκορυφοῦτο τῶν Περσῶν πλῆθος, καλῶς σκεψάμενος ἑκάστῳ θέματι
χιλιάδας ἐξαπέστειλε δύο, ὑπὸ χεῖρα τελεῖν προστάξας τοῖς ἐν αὐτοῖς
στρατηγοῦσιν. αὕτη ἡ αἰτία ὑπόπτους τε τοὺς Πέρσας ἐποίησε καὶ
μετ' οὐ πολὺ τὸν Θεόφοβον ἐξήγαγε τῆς ζωῆς. ἐγένετο δέ τις καὶ δευ-
τέρα αἰτία, ἣν ὁ λόγος δηλώσει κατὰ τὸν οἰκεῖον καιρόν. ὁ δ' ἀμερμου-
μνῆς τοσοῦτον ἐτρώθη τὴν ψυχὴν ἐπὶ τῇ καταλήψει τῆς ἐκπορθηθείσης
πατρίδος αὐτοῦ, ὡς πανταχοῦ θεσπίσαι πᾶσαν ἡλικίαν ἔκ τε Βαβυ-
λῶνος καὶ Φοινίκης καὶ Παλαιστίνης καὶ κοίλης Συρίας, ἔτι δὲ καὶ τῆς  
πορρωτέρω Λιβύης ἀθροίζεσθαι. πάντα δὲ τὸν στρατευόμενον γράφειν
ἐπὶ τῆς οἰκείας ἀσπίδος Ἀμώριον, τὴν κατ' αὐτοῦ ὁρμὴν αἰνιττόμενος.
συνήχθη γοῦν αὐτῷ πᾶς ὁ στρατὸς ἀνὰ τὴν Ταρσόν. ἐπεξῄει δὲ καὶ ὁ
Θεόφιλος κατὰ τὸ Δορύλαιον, τριῶν ἡμερῶν ὁδὸν Ἀμωρίου ἀπέχον.
πολλῶν οὖν συμβουλευόντων μετοικίσαι τὸν ἐν Ἀμωρίῳ οἰκοῦντα λαὸν
καὶ ὑπενδοῦναι τῇ ἀσχέτῳ φορᾷ τῶν Σαρακηνῶν, τοῦτο μὲν ἄδοξον
ἐδόκει τῷ Θεοφίλῳ καὶ ἄνανδρον, καλὸν δὲ καὶ πρὸς ἀνδρείαν εὔοδον
τὸ μᾶλλον ἐποχυρῶσαι αὐτὸ καὶ στρατηγοῦ γενναίου διασῶσαι βου-
λαῖς. ἐξαπέστειλε γοῦν Ἀέτιον τὸν πατρίκιον καὶ τῶν Ἀνατολικῶν στρα-
τηγόν, δοὺς αὐτῷ καὶ χεῖρα ἀρκοῦσαν εἰς ἀποτροπὴν τῶν ἐχθρῶν.

Ιωάννης Σκυλίτζης. Synopsis historiarum

Emperor life Bas2+Const8, sec.17, line 5

τῆς οὐσίας αὐτοῦ, ὡς μὴ κεχορηγημένην ἔχων ὕλην φθάσαι τι δρᾶσαι

τῶν ἀνηκέστων. αὐτὸς δὲ τῆς ἐξ αὐτοῦ συμβουλῆς μονωθείς, καὶ φίλων
δεόμενος καὶ συνεργῶν ἐν ταῖς περιστάσεσι, τότε γνησίως τὸν Ῥωμανὸν
προσεδέξατο, ἄνδρα εἰδὼς ἐντρεχῆ καὶ δραστήριον καὶ τὰ πολεμικὰ
ἱκανώτατον.
Βάρδας δὲ ὁ Φωκᾶς, ὡς τὴν τοῦ Σκληροῦ ἐπάνοδον προσαγ-  
γελθεῖσαν ἐπύθετο, γράμματά τε ἐκπέμπει αὐτὰ ἐκεῖνα δηλοῦντα τὰ
ἐκείνῳ πρὸς τρόπου, καὶ ὅρκοις ἐπιστοῦτο τὰς ὑποσχέσεις, ‘εἰ τῶν
ἠλπισμένων τύχοιμεν,’ λέγων, ‘σὺ μὲν ἄρξεις Ἀντιοχείας καὶ Φοινίκης
καὶ Κοίλης Συρίας καὶ Παλαιστίνης καὶ Μεσοποταμίας, ἐγὼ δὲ ἄρχων
ἔσομαι τῆς βασιλίδος αὐτῆς καὶ τῶν ὑπολοίπων ἐθνῶν.’ δεξάμενος δὲ
περιχαρῶς ὁ Σκληρὸς τοὺς λόγους, καὶ τοῖς ὅρκοις θαρρήσας, ἄπεισιν
ἐν Καππαδοκίᾳ πρὸς τὸν Φωκᾶν, ὡς τάχα πληρώσων τὴν κοινοπρα-
 600

γίαν. ἐκεῖνος δὲ τοῦτον ἔνδον τῆς σαγήνης λαβὼν ἀπαμφιέννυσί τε τὰ

τῆς βασιλείας παράσημα καὶ ἐς τὸ φρούριον τὸν Τυροποιὸν ἐκπέμπει,
φρουρὰν οὐκ ἀγεννῆ περιστήσας αὐτῷ. αὐτὸς δὲ μέρος τοῦ στρατοῦ
παρασχὼν Καλοκυρῷ πατρικίῳ τῷ Δελφινᾷ ἐκπέμπει κατὰ τὴν ἀντί-
πορθμον τῇ βασιλίδι Χρυσόπολιν. τὸ δὲ λοιπὸν ἅπαν τῆς στρατηγίας
ἄγων μεθ' ἑαυτοῦ κάτεισιν εἰς Ἄβυδον, ἐλπίσας οὕτω κατεχομένων
τῶν στενῶν πεπιεσμένους ἐνδείᾳ παραστήσεσθαι τοὺς πολίτας.

ΛΕΟΝΤΟΣ ΔΙΑΚΟΝΟΥ Historia (3069: 001)

“Leonis diaconi Caloënsis historiae libri decem”, Ed. Hase, K.B.
Bonn: Weber, 1828; Corpus scriptorum historiae Byzantinae.
P. 70, line 12

 ιʹ. Ὁ δὲ βασιλεὺς Νικηφόρος (αὖθις γὰρ ὁ λόγος ἐπάνεισιν,

ἔνθεν τὸ ἴχνος ἀπέκλινε), τὴν Ῥωμαϊκὴν ἀνειληφὼς δύναμιν, ἐπὶ
τὴν ἐπὶ Συρίας Ἀντιόχειαν ἔθει, καὶ χάρακα ταύτῃ πηξάμενος,
ἐπείπερ ἀποχρώντως ἔχουσα τῶν ἀναγκαίων ἐτραχηλία, καὶ γαυ-
ρουμένη ἐκ τοῦ εὐθέος σπείσασθαι οὐκ ἠνείχετο, μὴ βουλόμενος
αὐτὴν ἑλεπόλεσι κατεριπῶσαι· ᾔδει γὰρ κατὰ μικρὸν τροπαίοις
καὶ μηχαναῖς ταύτην παραστησόμενος, ὀλίγον αὐτῇ καιρὸν πα-
ρακαθισάμενος, καὶ ταῖς φάλαγξι καὶ τῷ κόσμῳ τῶν ὅπλων τοὺς
ἔνδον καταπλήξας οὐχ ἥκιστα· ἐκεῖθεν ἀπάρας τὴν μεσογαίαν
διῄει, ἣν καὶ Παλαιστίνην καλοῦσιν, εὐδαίμονα πᾶσαν καὶ ῥέου-
σαν μέλι καὶ γάλα, κατὰ τὴν θείαν γραφήν· ἐν δεξιᾷ δὲ τὴν
Κιλικίαν εἶχε καὶ τὰ παράκτια. τὴν Ἔδεσσαν οὖν κατειληφώς, κἀν
τῷ σηκῷ τῶν θείων Ὁμολογητῶν εἰσεληλυθὼς καὶ τὸ θεῖον ἐξευ-
μενισάμενος, τὴν στρατιὰν διανέπαυεν. ἠκηκόει γὰρ, τὴν ἐν κερά-
μῳ τοῦ Σωτῆρος καὶ Θεοῦ ἐκτυπωθεῖσαν μορφὴν ἐν τῷδε τῷ
φρουρίῳ παρακατέχεσθαι. ἐκτυπωθῆναι δέ φασι τοῦτον τὸν τρό-
πον. Θαδδαίου τοῦ ἀποστόλου Ἀβγάρῳ πρὸς τοῦ Σωτῆρος τῷ
τῆς Ἐδέσσης ἀποσταλέντος τοπάρχῃ, ὡς αὐτὸν τῆς συνεχούσης
παρέσεως διὰ τοῦ θεανδρικοῦ ἀπαλλάξειεν ἐκτυπώματος, ἐνταυ-
θοῖ παροδεύοντος τὸν πέπλον, ᾧ τῆς αὐτοῦ μορφῆς τὸ εἶδος  

ΛΕΟΝΤΟΣ ΔΙΑΚΟΝΟΥ Historia P. 76, line 2

ΛΕΟΝΤΟΣ ΔΙΑΚΟΝΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ε.

αʹ. Ἀλλ' οὕτω μὲν, ᾗπέρ μοι ἤδη ἐῤῥήθη, ὁ αὐτοκράτωρ Νι-
 601

κηφόρος Συρίαν καὶ τὰ παράκτια ταύτης καταδραμὼν, καὶ τὸ

ἀντίξουν ἅπαν ἐκποδὼν ποιησάμενος, καὶ λείαν Μυσῶν θέμενος,
καὶ πλεῖστα πτολίσματα καθελὼν, κἀν τοῖς ἐπικαιροτάτοις τῆς
μεγάλης Ἀντιοχείας φρούριον ἐρυμνὸν δομησάμενος ἐν τρισὶν ἡμέ-
ραις καὶ πολίσας, ἐς τὸ Βυζάντιον ἐπανέζευξεν. Ἐντεῦθεν παρὰ
τὸν τῶν Καρχηδονίων ἀγὸν διεκηρυκεύετο, καὶ τὸ τοῦ ἐναγεστά-  
του καὶ ἀσεβεστάτου Μωάμεδ ξίφος δῶρον ἐξέπεμπεν, ὅπερ λά-
φυρον ἔκ τινος τῶν κατὰ Παλαιστίνην ἁλόντων φρουρίων ἀνεί-
ληφε, καὶ τὸν Πατρίκιον ἐξῄτει Νικήταν, ὃν συνέβη τὸ πρότε-
ρον ἐν τῷ περὶ Σικελίαν τῶν Ῥωμαίων πταίσματι δορυάλωτον
ληφθέντα, τῷ τοιούτῳ τῶν Ἄφρων παραπεμφθῆναι κατάρχοντι,
ὡς ὁ λόγος ἐδήλωσε. διὰ γραμμάτων οὖν ἐπέσκηπτεν, ὡς, εἰ
ἐνδοιάσῃ πρὸς τὴν τοῦ Πατρικίου ἀπόδοσιν, καὶ οὐκ ἐξαυτῆς
τοῦτον ἀνήσοι τε τῶν δεσμῶν, καὶ ὡς αὐτὸν παραπέμψῃ, πό-
λεμον ἀκήρυκτον ἤτω προσδοκῶν, καὶ πᾶσαν τὴν αὐτοῦ ἐπικρά-
τειαν ἀνεκτριβῆναι, τοῖς Ῥωμαϊκοῖς δηϊουμένην στρατεύμασι.
ταῖς τοιαύταις οὖν ὁ Καρχηδόνιος ἐκδειματωθεὶς ἀγγελίαις, ὡς
ἄλλαις τισὶ, κατὰ τὴν παροιμίαν, ἀπὸ Σκυθῶν ῥήσεσι,

ΛΕΟΝΤΟΣ ΔΙΑΚΟΝΟΥ Historia P. 165, line 20

αρμόζουσαι. καὶ ταῖς μὲν ψαυούσαις ἀλλήλων τῶν χειρῶν τοὺς

σφῶν περιέπλεκον τένοντας, θατέραις δὲ βακτηρίας ἔφερον, αἷς
βαδίζοντες ἐσκηρίπτοντο, τριακοστὸν τῆς ἡλικίας ἔτος ἄγοντες.
καὶ σώματα τούτοις εὖ ἐπεφύκει, ἀνθηρὰ πεφηνότα καὶ νεανικά.
ἡμιόνῳ δὲ κατὰ τὰς μακρὰς ἀποδημίας ὠχοῦντο, θηλυπρεπῶς
παρὰ τὴν ἀστράβην ἑζόμενοι, ἄλεκτόν τι χρῆμα γλυκυθυμίας
καὶ ἐπιεικείας τυγχάνοντες. ἀλλὰ περὶ τούτων μὲν ἅλις.
 δʹ. Ὁ δὲ αὐτοκράτωρ Ἰωάννης, αὖθις τοῦ ἦρος ἀναλάμ-
ψαντος, τὰς Ῥωμαϊκὰς συγκροτήσας δυνάμεις, καὶ ταύτας εἰς τὸ
ἀκριβὲς καθοπλίσας, τῆς βασιλευούσης ἀπάρας, διὰ τῆς Παλαιστί-
νης ἐχώρει, γῆς εὐδαίμονος, γάλα τε καὶ μέλι ῥεούσης, προφητικῶς
εἰπεῖν. ἐνταῦθα φρουρίῳ προσβάλλει, τῷ τῇ Σύρᾳ φωνῇ καλουμένῳ
Μέμπετζε· ὃ καὶ πολέμῳ καὶ ταῖς παντοδαπαῖς μηχαναῖς παρα-  
στησάμενος, τὰ τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ σανδάλια ἐκεῖσε ἀνευρηκὼς,
ἀνείληφεν ὥς τι δῶρον οὐράνιον, καὶ τὰς τοῦ σεβασμίου τε Προ-
δρόμου τρίχας, τοῦ Κήρυκος. καὶ τὰ μὲν αὖθις ἐν τῷ περιπύ-
στῳ τῆς θεομήτορος σηκῷ, τῷ κατὰ τὴν ἀνακτορικὴν ἑστίαν δε-
δομημένῳ, ἀπέθετο, ὥς τινα πολύολβον θησαυρόν· τὰς δὲ ἐν τῷ
τοῦ Σωτῆρος νεῷ, ὃν αὐτὸς ἐκ βάθρων ἀνήγειρεν. ἐκεῖθεν ἀπά-
ρας Ἀπαμείᾳ προσέβαλε, φρούριον δὲ αὕτη ὀχυρὸν καὶ δυσάλω-
τον. ἀλλὰ καὶ ταύτην εὐαριθμήτοις ἡμέραις ᾑρηκὼς καὶ
 602

ΛΕΟΝΤΟΣ ΔΙΑΚΟΝΟΥ Historia P. 166, line 16

τοῦ Σωτῆρος νεῷ, ὃν αὐτὸς ἐκ βάθρων ἀνήγειρεν. ἐκεῖθεν ἀπά-

ρας Ἀπαμείᾳ προσέβαλε, φρούριον δὲ αὕτη ὀχυρὸν καὶ δυσάλω-
τον. ἀλλὰ καὶ ταύτην εὐαριθμήτοις ἡμέραις ᾑρηκὼς καὶ κατα-
στρεψάμενος, ἐπὶ Δαμασκὸν μετὰ τοῦ στρατεύματος ἴεται. οἱ
δὲ ταύτην οἰκοῦντες, πολλοῦ τιμώμενα δῶρα ταῖς χερσὶν ἀνειλη-
φότες, πρὸς τοῦ ἐμπορίου τῷ βασιλεῖ ὑπηντίαζον, παραιτούμε-
νοί τε τὸν τούτου θυμὸν, καὶ τοῖς δώροις αὐτὸν ἐξευμενιζόμε-
νοι. ὁ δὲ, φόρους αὐτοῖς τάξας ῥητοὺς καὶ ὑποσπόνδους Ῥω-
μαίοις ἀπεργασάμενος, ἐκεῖθεν ὁρμηθεὶς διὰ τοῦ Λιβάνου (ὄρος
δὲ ὁ Λίβανος κατ' ἐκεῖνον τὸν χῶρον τραχὺ καὶ μέγιστον διατεῖ-
νον, τήν τε Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην ἀλλήλων ἀπείργει) ἐγκαρ-
σίως ἠπείγετο, καὶ κατ' αὐτὴν τὴν ῥαχίαν ἀφικόμενος, τὴν Βορ-
ζῶ, πόλιν ἐρυμνωτάτην, ἐξ ἐπιδρομῆς εἷλεν. ἐντεῦθεν ἀπάρας
ἐς Φοινίκην κάτεισι, καὶ τάς τε Βαλαναίας τὸ φρούριον αἱρεῖ,
καὶ τὴν Βηρυτὸν πολιορκεῖ· ἐν ᾗ καὶ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐν εἰκόνι
σταύρωσιν εὑρηκὼς, καὶ ταύτην ἐκεῖθεν ἀνειληφώς, ἐν τῷ τοῦ
Σωτῆρος νεῷ, ὃν ἐκ βάθρων ἐδείματο, παρεκπέμπει.
 εʹ. Λέγεται δὲ περὶ ταύτης τῆς θείας εἰκόνος ἐξαίσιόν τι συμ-
βεβηκέναι τεράστιον. φασὶ γὰρ κατά τινα ἑστίαν τῆς Βηρυτοῦ  
ἄνδρα τὰ Χριστιανῶν πρεσβεύοντα παροικεῖν, καθ' ἣν καὶ τὴν
ῥηθεῖσαν εἰκόνα σεβόμενον ἀναθέσθαι.

Συμεών Λογοθέτης. , Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici vel

Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub titulo
Epitome fort. sub auctore Trajano Patricio) (3070: 001)
“Leonis Grammatici chronographia”, Ed. Bekker, I.Bonn: Weber, 1842;
Corpus scriptorum historiae Byzantinae.P. 52, line 23

τηρ τελευτήσαντα διαδέχεται τὸν πατέρα, καὶ συμβασιλεύει

αὐτῇ Πτολεμαῖος ὁ ἀδελφός. τοῦτον διενεχθέντα πρὸς αὐ-
τὴν ἀνελοῦσα μόνη κατέσχε τὴν ἀρχήν, καὶ βασιλεύει ἔτη
κβʹ. ὅτι ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν χρόνων τετάρτῳ μόνῳ ἔτει τῆς
βασιλείας Κλεοπάτρας δεῖ ἀριθμεῖν.
 Ἰούλιος Καῖσαρ κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος τῆς βασιλείας
Κλεοπάτρας ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων ἀναρρηθεὶς ὕπατος, εἰς τὴν
ἀνατολὴν σὺν πολλῇ κατελθὼν δυνάμει, καὶ πολλοὺς τῶν αὐ-
τόθι τροπωσάμενος καὶ ὑποφόρους καταστήσας, ἰδίους τῶν
τόπων καθίστησιν ἐπιμελητάς. Ἀντίπατρον μὲν οὖν τὸν Ἀσκα-
 603

λωνίτην τῆς Παλαιστίνης κατέστησε διοικητήν· υἱὸς δὲ ἦν  

Ἀντίπατρος Ἡρώδου τινὸς τῶν ἐν νεωκόροις ἀριθμουμένων
καὶ τῶν αὐτόθι τοῦ Ἀπόλλωνος ἱεροδούλων. παῖδα δὲ ὄντα
ποτὲ τὸν Ἀντίπατρον λῃσταὶ ἀναρπάσαντες Ἰδουμαῖοι κατεῖ-
χον, λύτρα ὑπὲρ αὐτοῦ κομιεῖσθαι ὑπειληφότες· τοῦ δὲ πα-
τρὸς αὐτοῦ εἰς ἔσχατον πενίας ἐληλακότος ἔμεινε παρὰ τοῖς
ἁρπάσασι δουλεύων καὶ τοῖς ἐκείνων ἔθεσι τρεφόμενος. ἀναι-
ρεθέντος δὲ τοῦ Ἀντιπάτρου φαρμάκῳ βασκανίᾳ τῆς πολλῆς
εὐδαιμονίας ὑπὸ Βαλλίχου τινὸς Ἰουδαίου, διαδέχονται οἱ
παῖδες αὐτοῦ τὴν ἀρχήν, Ἡρώδης καὶ Φασάϊλος. καὶ ὁ μὲν
τὴν Ἰδουμαίαν καὶ τὴν Ἱεροσόλυμον ἐκληρώσατο γῆν,

Συμεών Λογοθέτης. , Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici vel

Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub t
P. 64, line 15

Βιτάλιος.

 Βιτάλιος ἐβασίλευσεν ἔτος ἕν, γένους ἐπιφανοῦς ὤν. οὗ-

τος ἀστρολόγους καὶ ἀστρονόμους καὶ γόητας ἐντὸς ῥητῆς ἡμέ-
ρας πάντας ἐκ χωρῆσαι τῆς Ἰταλίας προσέταξεν· ᾧ καὶ
πρόγραμμα ἔρριψαν προαγγέλλοντες ἐντὸς ἡμέρας ῥητῆς
ἀπαλλαγήσεσθαι αὐτὸν τοῦ βίου, ὃ δὴ καὶ γέγονεν. ἐσφάγη
δὲ ὑπὸ στρατιωτῶν.

Οὐεσπασιανός.

 Οὐεσπασιανὸς ἐβασίλευσεν ἔτη δέκα ἡμέρας ὀκτώ, ἦν δὲ

γονέων ἀσήμων. αὐτοκράτωρ δὲ γέγονεν ἐν Παλαιστίνῃ, ἔτι
τὰς πόλεις τῶν Ἰουδαίων πολιορκῶν· ὅστις καὶ Ἰώσηπον
τὸν συγγραφέα ὑποχείριον ἐποιήσατο. ἀνήχθη δὲ ἐν Ῥώμῃ
ἀναγορευθεὶς ὑπὸ τοῦ στρατοῦ βασιλεύς, καταλιπὼν Τῖτον
τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὴν Παλαιστίνην πολιορκεῖν. οὗτος τελευτᾷ
νόσῳ. περὶ τῆς Οὐεπασιανοῦ ἁλώσεως τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ
Τίτου υἱοῦ αὐτοῦ Ἰώσηπος θαυμαστῶς ἱστορεῖ.  

Τῖτος υἱὸς Οὐεσπασιανοῦ.

 Τῖτος ἐβασίλευσεν ἔτη δύο μῆνας γʹ. οὗτος πολιορκεῖ

τὰ Ἱεροσόλυμα. ἀνῃρέθη δὲ ὑπὸ Δομετιανοῦ ἀδελφοῦ, ὃς
νοσήσαντα ἔβαλεν αὐτὸν εἰς λάρνακα ξυλίνην χιόνος γέμουσαν
 604

Συμεών Λογοθέτης. , Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici vel

Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub t
P. 64, line 19

Οὐεσπασιανός.

 Οὐεσπασιανὸς ἐβασίλευσεν ἔτη δέκα ἡμέρας ὀκτώ, ἦν δὲ

γονέων ἀσήμων. αὐτοκράτωρ δὲ γέγονεν ἐν Παλαιστίνῃ, ἔτι
τὰς πόλεις τῶν Ἰουδαίων πολιορκῶν· ὅστις καὶ Ἰώσηπον
τὸν συγγραφέα ὑποχείριον ἐποιήσατο. ἀνήχθη δὲ ἐν Ῥώμῃ
ἀναγορευθεὶς ὑπὸ τοῦ στρατοῦ βασιλεύς, καταλιπὼν Τῖτον
τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὴν Παλαιστίνην πολιορκεῖν. οὗτος τελευτᾷ
νόσῳ. περὶ τῆς Οὐεπασιανοῦ ἁλώσεως τῆς Ἱερουσαλὴμ καὶ
Τίτου υἱοῦ αὐτοῦ Ἰώσηπος θαυμαστῶς ἱστορεῖ.  

Τῖτος υἱὸς Οὐεσπασιανοῦ.

 Τῖτος ἐβασίλευσεν ἔτη δύο μῆνας γʹ. οὗτος πολιορκεῖ

τὰ Ἱεροσόλυμα. ἀνῃρέθη δὲ ὑπὸ Δομετιανοῦ ἀδελφοῦ, ὃς
νοσήσαντα ἔβαλεν αὐτὸν εἰς λάρνακα ξυλίνην χιόνος γέμουσαν
ὡς δῆθεν θεραπεύσων, καὶ ἀπέκτεινε. Τῖτος ἀπειλαῖς οὐ τιμω-
ρίαις ἐφόβει μόνον. βασιλεύοντος οὖν αὐτοῦ οὐ παρῆλθεν
ἡμέρα ἐν ᾗ τι δῶρόν τινι ἢ εὐεργεσίαν οὐ παρέσχε· βασι-
λέως γάρ ἐστι τὸ εὐεργετεῖν καὶ ἀληθεύειν.

Συμεών Λογοθέτης. , Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici vel

Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub t
P. 148, line 13

τὸν Κρίσπον Καππαδοκίας ἐποίησεν ὁ βασιλεύς, ἀπέστειλε δὲ

φιλοφρονούμενος αὐτὸν πάμπολλα. ἐκεῖ τοίνυν ἀπελθὼν ἐλοι-
δόρει Ἡράκλειον, καὶ ἀνταρσίαν ἐμελέτα κατ' αὐτοῦ. ἐλθὼν
δὲ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἔφη πρὸς αὐτὸν ὁ βασιλεύς, τὰ
κατ' αὐτοῦ γεγραμμένα κρατῶν ἐπὶ χάρτου, καὶ κρούσας ἐν
τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ ἐπὶ τῆς συγκλήτου ἔφη “ταλαίπωρε, γαμ-
 605

βρὸν οὐκ ἐποίησας, καὶ πῶς ἂν φίλον ἀληθῆ ποιήσειας;”

εἶτα κληρικὸν αὐτὸν ποιήσας ἐν τῇ μονῇ τῆς χώρας περιώ-
ρισεν, ἐν ᾗ καὶ ἐτελεύτησεν.
 Οἱ δὲ Πέρσαι παρέλαβον τὴν Καππαδοκίαν καὶ τὴν Δα-
μασκὸν καὶ τὴν Παλαιστίνην καὶ τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ πολ-
λὰς μυριάδας διὰ χειρὸς τῶν Ἰουδαίων Χριστιανοὺς ἀνεῖλον,
ᾐχμαλώτευσαν δὲ καὶ Ζαχαρίαν τὸν πατριάρχην Ἱεροσολύ-
μων, καὶ τὰ τίμια ξύλα ἔλαβον καὶ ἐν Περσίδι ἀπήγαγον·
ὡσαύτως παρέλαβον Αἴγυπτον καὶ Λιβύην καὶ ἕως Αἰθιο-
πίας, ἦλθον δὲ καὶ ἕως Καλχηδόνος, καὶ ταύτην παρέλαβον.
ἀπέστειλε δὲ ὁ βασιλεὺς Ἡράκλειος πρέσβεις πρὸς Χοσρόην
αἰτούμενος εἰρήνην· ὁ δὲ τούτους ἀπεπέμψατο εἰρηκὼς “εἰ
ἀρνήσεται ὁ βασιλεὺς ὑμῶν τὸν ἐσταυρωμένον καὶ προσκυνή-
σει τῷ ἡλίῳ, ποιῶ εἰρήνην.” ἐπεστράτευσαν δὲ καὶ οἱ Ἀβά-
ρεις κατὰ τῆς πόλεως. εἰδὼς δὲ Ἡράκλειος τοὺς περιέχον

Συμεών Λογοθέτης. , Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici vel

Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub t
P. 153, line 13

τριακόσια τριακοντάεξ.
 Οὗτος ἐξ Ἰσμαὴλ κατήγετο, υἱοῦ Ἀβραάμ. Νίζαρος γὰρ
ὁ τοῦ Ἰσμαὴλ ἀπόγονος γεννᾷ υἱοὺς δύο, Μούνδαρον καὶ
Ἀραβίαν. ἐκ τούτων πολλοὶ ἐγένοντο καὶ ᾤκουν τὴν Μα-
διανῖτιν ἔρημον, ἐπραγματεύοντο δὲ καὶ ἐν τοῖς καμήλοις
αὐτῶν. ἀπόρου δὲ καὶ ὀρφανοῦ ὄντος τοῦ προειρημένου Μωά-
μεθ, εἰσῆλθε πρός τινα γυναῖκα πλουσίαν συγγενῆ αὐτοῦ ὀνό-
ματι Χαδιγᾶν, μίσθιος ἐπὶ τῷ καμηλεύειν καὶ πραγματεύε-
σθαι. κατ' ὀλίγον δὲ παρρησιασάμενος ὑπεισῆλθε τῇ γυναικί,
καὶ ἔγημεν αὐτήν, καὶ ἔσχε τὰς καμήλους αὐτῆς καὶ τὴν
ὕπαρξιν. ἐρχόμενος δὲ ἐν Παλαιστίνῃ συνανεστρέφετο καὶ
Χριστιανοῖς, θηρώμενος παρ' αὐτῶν τινὰ γραφικά. ἔσχε δὲ
τὸ πάθος τῆς ἐπιληψίας· καὶ τοῦτο νοήσασα ἡ γυνὴ ἐλυπεῖτο
σφόδρα ὅτι τοιούτῳ συνήφθη, οὐ μόνον ἀπόρῳ ἀλλὰ καὶ ἐπι-
ληπτικῷ ὄντι. τροποῦται δὲ αὐτὸς θεραπεῦσαι αὐτήν, οὕτω
λέγων, ὅτι ὀπτασίαν ἀγγέλου θεωρῶ λεγομένου Γαβριήλ, καὶ
μὴ ὑποφέρων τὴν θέαν αὐτοῦ σκοτοδινιῶν πίπτω. αὕτη δὲ
μοναχόν τινα, διὰ κακοπιστίαν ἐξόριστον ἐκεῖσε, ὄντα προς-
φιλῆ αὐτῆς μετεκαλέσατο καὶ ἀνήγγειλεν αὐτῷ πάντα καὶ
τὸ ὄνομα τοῦ ἀγγέλου·
 606

Συμεών Λογοθέτης. , Chronicon (sub nomine Leonis Grammatici vel

Theodosii Melisseni vel Julii Pollucis) (redactio A + B operis sub t
P. 226, line 5

ται στήσας, καὶ φιάλην ἐν ᾗ γίνεται τὸ Σαξιμοδέξιμον λεγό-

μενον, τῶν ἵππων ἀμφοτέρων τῶν μερῶν διερχομένων μετὰ
χρυσῶν σαγισμάτων. ὑπὸ δὲ τὸν Τρίκογχον κάτωθεν διὰ
μηχανῆς ἐποίησεν τὸ λεγόμενον μυστήριον, ἐν ᾧ ἐν τῇ μιᾷ
γωνιᾷ ὃ ἐὰν εἴπῃ τις, ἐξακούεται ἐν τῇ ἑτέρᾳ.  
 Μαθὼν δὲ αὐτὸς Θεόφιλος ὅτι Θεοφάνης ποιητὴς καὶ
Θεόδωρος ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ καθ' ἑαυτοὺς ζῶντες τὴν ἀσέβειαν
αὐτοῦ κωμῳδοῦσιν καὶ διελέγχουσιν, ἀποστείλας μετ' ὀργῆς
ἤγαγεν αὐτοὺς πρὸς αὐτόν, εἰπὼν τάδε “πόθεν ἐστέ;” οἱ δὲ
εἶπον “πόθεν; ἐκ Παλαιστίνης.” ὁ δὲ ἀλιτήριος “καὶ διὰ τί
τὴν γὴν ὑμῶν ἀφέντες καὶ εἰς τὴν ἡμετέραν ἐλθόντες οὐ πειθ-
αρχεῖτε τῇ βασιλείᾳ ἡμῶν;” τῶν δὲ μηδὲν ἀποκριθέντων
ἐπέτρεψεν παίεσθαι τὰς ὄψεις αὐτῶν σφοδρῶς. εἶτα μετὰ
τοῦτο βουνευρήσας αὐτοὺς μέχρις αὐτοῦ τοῦ θανάτου, μετὰ
θυμοῦ καὶ τραχείας τῆς φωνῆς πρὸς τὸν ὕπαρχον ἔφη “ἆρον
αὐτοὺς εἰς τὸ πραιτώριον, καὶ γράψον τὰ πρόσωπα αὐτῶν
τούσδε τοὺς στίχους,” προσθεὶς ὅτι κἂν οὐκ εἰσὶ καλοί, σοι
μὴ μελέτω. τοῦτο δὲ εἶπεν εἰδὼς αὐτοὺς ὡς σοφωτάτους καὶ
ἄριστα διησκημένους. ὁ δὲ εἶπον “γράφε, γράφε, βασιλεῦ,
τὸ δοκοῦν σοι, ὡς μέλλων τοῦτο ἀναγνῶναι ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ

Κωνσταντίνος Μανασσής. , Compendium chronicum (3074:

001)“Constantini Manassis breviarium historiae metricum”, Ed. Bekker,
I.Bonn: Weber, 1837; Corpus scriptorum historiae Byzantinae.Line 942

εἰς δέκα μεταβέβηκεν ἄνδρας εὐτολμοτάτους,

τῶν Ἀλεξάνδρου δηλαδὴ τοὺς πρώτους δορυφόρων,
κατατμηθὲν καὶ μερισθὲν εἰς δέκα διαιρέσεις.
ὁ μὲν γὰρ ἐκυρίευσε Συρίας καὶ Φοινίκης,  
ὁ δὲ κατῆρξε γῆς Θρᾳκῶν, ἄλλος Παφλαγονίας,
Ἀσία δ' ἄλλον ἔλαχεν. ὁ δέ γε Πτολεμαῖος
τὴν γῆν ἐσφετερίσατο μόνος τὴν τῆς Αἰγύπτου,
ἐξ οὗ καὶ πάλιν Αἴγυπτος ἔσχεν ἀρχὴν τοῦ κράτους.
τοῦτον ἡμέροις ἔβλεψεν ἡ τύχη τοῖς βλεφάροις,
καὶ πᾶν ἀπέβη κατὰ νοῦν τούτῳ τῷ Πτολεμαίῳ·
οὗτος κατέδραμε πολλῶν χωρῶν καὶ Παλαιστίνης,
καὶ γέγονε πολύχρυσος, καὶ βρίθων ἦν τῷ πλούτῳ.
οἱ μετὰ τοῦτον τοιγαροῦν κατάρξαντες Αἰγύπτου,
 607

τὴν τύχην καὶ τὴν εὔκλειαν ζηλοῦντες τὴν ἐκείνου,

καλεῖσθαι πάντες ἤθελον ἐκ τούτου Πτολεμαῖοι.
τοῦ πρώτου Πτολεμαίου δὲ τὸν βίον ἐκλιπόντος
τὸν μετ' αὐτὸν Φιλάδελφον ἐπίκλην Πτολεμαῖον
Αἴγυπτος ἔσχεν ἀρχηγόν, ὃς πρῶτος βασιλέων
τὴν Ἀλεξάνδρου τέθεικε βίβλων πολλῶν μητέρα·
ἀπειραρίθμους γάρ φασιν βίβλους αὐτὸν ἀθροῖσαι,
εἰς ὅλας τεσσαράκοντα φθανούσας μυριάδας.

Κωνσταντίνος Μανασσής. , Compendium chronicum Line 1070

ἄνευ βρεφῶν καὶ γυναικῶν καὶ παίδων ἀνιούλων.

ἡγεῖτο γοῦν ὁ Μωϋσῆς τοῦ πλήθους τοῦ τοσούτου,
καὶ γογγυσμῶν ἠνείχετο τοῦ στασιώδους ὄχλου,
καὶ πικρασμοὺς τοὺς ἀπ' αὐτῶν ἔφερεν εὐκαρδίως.
ἦγε δὲ τούτους Μωϋσῆς ἐρήμοις ἐν ἀβάτοις,
τοῦτο θεοῦ κελεύσαντος καὶ κρίναντος συμφέρον.
ὕδωρ ἐκ Πέτρας ἔβλυζε, πτηνῶν ἔβρεχε σάρκας,
ἐμαννοδότει, καὶ τροφὴν ἐψώμιζεν ἀγγέλων,
ὡς ἀετὸς ἐσκέπαζεν ἀετιδεῖς ἀπτέρους.
ὥδευον τοίνυν ἀκλινῶς εἰς τὴν ἐπηγγελμένην,
τὴν ἀπ' Αἰγύπτου δ' ἕως γῆς ὁρίων Παλαιστίνης
ἐν ὅλοις τεσσαράκοντα τοῖς ἔτεσι διῆλθον.
καὶ πᾶν δυσκαταμάχητον ἔθνος καὶ φρικαλέον
καὶ γένος πᾶν ἀλλόφυλον καὶ πλῆρες δυσσεβείας
ὡς δρεπανῖται λήϊον ἐθέρισαν ῥιζόθεν.
 Ἀλλ' ὁ μὲν θεῖος Μωϋσῆς τὸν βίον ἀπολείπει,
πολὺν αὐτοῦ καταλιπὼν πόθον τοῖς ὁμοφύλοις,
καὶ νόμον δοὺς ὑπὸ θεοῦ πλαξὶν ἐγγεγραμμένον,
ὥσπερ ἀστὴρ ἡμεραυγὴς ὑπὸ τὴν γῆν ἐκρύβη.
μετὰ Μωσῆν δ' ὁ τοῦ Ναυῆ παῖς Ἰησοῦς κυροῦται
τοῦ δημαρχεῖν καὶ προστατεῖν τοῦ τῶν Ἑβραίων σμήνους.
Κωνσταντίνος Μανασσής. , Compendium chronicum
Line 1081

ἐν ὅλοις τεσσαράκοντα τοῖς ἔτεσι διῆλθον.

καὶ πᾶν δυσκαταμάχητον ἔθνος καὶ φρικαλέον
καὶ γένος πᾶν ἀλλόφυλον καὶ πλῆρες δυσσεβείας
ὡς δρεπανῖται λήϊον ἐθέρισαν ῥιζόθεν.
 Ἀλλ' ὁ μὲν θεῖος Μωϋσῆς τὸν βίον ἀπολείπει,
πολὺν αὐτοῦ καταλιπὼν πόθον τοῖς ὁμοφύλοις,
καὶ νόμον δοὺς ὑπὸ θεοῦ πλαξὶν ἐγγεγραμμένον,
 608

ὥσπερ ἀστὴρ ἡμεραυγὴς ὑπὸ τὴν γῆν ἐκρύβη.

μετὰ Μωσῆν δ' ὁ τοῦ Ναυῆ παῖς Ἰησοῦς κυροῦται
τοῦ δημαρχεῖν καὶ προστατεῖν τοῦ τῶν Ἑβραίων σμήνους.
οὗτος αὐτοῖς κληροδοτεῖ τὴν γῆν τῆς Παλαιστίνης,
ἣν ἐπηγγείλατο θεὸς προπάτορσι τοῖς θείοις,
καὶ τῶν φυλῶν ἐμέρισεν ἑκάστῃ τὸ προσῆκον,  
ἄνευ φυλῆς τῆς τοῦ Λευί· ταύτῃ γὰρ ἀντὶ λάχους
τὰ τοῦ θεοῦ καὶ τῷ θεῷ κατεκληροδοτήθη.
οὗτος δυνάστας Χαναὰμ καὶ πάντας τοὺς προσχώρους
ῥιζῶν ἀνεῖλεν ἀπ' αὐτῶν βραχίονι μεγάλῳ.
καὶ τούτου διαβάντος δὴ τὴν ἅλμην τὴν τοῦ βίου,
κριταὶ κατῆρχον τοῦ λαοῦ καὶ πάντα διεκόσμουν
μέχρις Ἠλεὶ καὶ Σαμουὴλ τοῦ προφητικωτάτου.
ἕως μὲν οὖν ἐνέμενον τοῖς νόμοις τοῖς ἐνθέοις

Nicephorus I Scr. Eccl., Hist., Theol., Χρονογραφία. brevis [Dub.]

(recensiones duae) (3086: 002)“Nicephori archiepiscopi
Constantinopolitani opuscula historica”, Ed. de Boor, C.
Leipzig: Teubner, 1880, Repr. 1975.P. 121, line 15

δʹ Κλήμης ἔτη θʹ.

εʹ Εὐάρεστος ἔτη θʹ.
ϛʹ Ἀλέξανδρος ἔτη ιβʹ.
ζʹ Ξύστος ἔτη θʹ.
ηʹ Τελεσφόρος 8[μάρτυς] ἔτη ιʹ.
θʹ Ὑγῖνος ἔτη δʹ.
ιʹ Πίος ἔτη ιεʹ.
ιαʹ Ἀνίκητος ἔτη ιαʹ.
ιβʹ Σωτήριχος ἔτη θʹ.
ιγʹ Ἐλευθέριος ἔτη ιεʹ.
ιδʹ Βίκτωρ ὁ ἐν τῇ συνόδῳ Παλαιστίνης περὶ τῆς τοῦ
 Πάσχα ἡμέρας συναχθείσης ἔτη ιβʹ.

Nicephorus I Scr. Eccl., Hist., Theol., Refutatio et eversio definitionis

synodalis anni 815 (3086: 012)“Nicephori Patriarchae
Constantinopolitani Refutatio et Eversio Definitionis Synodalis Anni
815”, Ed. Featherstone, J.M.Turnhout: Brepols, 1997; Corpus
Christianorum, Series Graeca 33.Chap.87, line 29
 609

καὶ ζήλῳ τῷ κατὰ τῆς εὐαγοῦς ἡμῶν θρησκείας, καθεῖλον· καὶ

ἐκ μέσου ἀρθέν, ὅ,τι γέγονεν νῦν οὐκ ἐγνωσμένον ἡμῖν. ἐγκω-
μιαζέτω δὲ ὁ αὐτὸς καὶ τὸ ἱδρύσαν γύναιον, καὶ μάλα ἀγάμενος
τῆς ἀρίστης εὐγνωμοσύνης τὴν ἄνθρωπον καὶ ὧν εἵνεκεν τὸν
εὐεργέτην ἀμείβεται, τὸ περὶ τὴν συμπεσοῦσαν χαλεπωτάτην
νόσον θαῦμα τοῦ θεραπευτοῦ στηλιτεύουσα. ἐκκείσθω δὲ ἐπὶ
λέξεως ὧδε ἔχων ὁ λόγος· Καταμάθωμεν δὲ λοιπὸν τῆς ἰαθεί-
σης γυναικὸς τὸ εὐχάριστον καὶ τὴν εὐγνώμονα ψυχὴν μεθ' ἧς
τὴν δωρεὰν ὑπεδέξατο. τῆς γὰρ Πανιάδος οὖσα πολῖτις
(πολίχνη δὲ αὕτη τῆς Παλαιστίνης), ἀγάλματι χαλκῷ τὸν
εὐεργέτην ἐτίμησεν, τοῦτο γέρας ἀξιόπιστον οἰηθεῖσα τῆς
χάριτος. καὶ χρόνος πολὺς ἐτήρει τὸ ξόανον εἰς ἔλεγχον
ἀκριβῆ τῶν τὸ ψεῦδος τολμώντων ἐπιφημίζειν τοῖς εὐαγγε-
λισταῖς· τοῦτο γὰρ μισθὸς τῆς ἰατρείας· βοώσης τὴν χάριν,
πῶς ἐνῆν ἀθετῆσαι τὴν θεραπείαν; καὶ οὐδὲν ἐκώλυεν μέχρι
νῦν σῴζεσθαι τὸν ἀνδριάντα καὶ δεικνύειν ἀμφότερα, καὶ τοῦ
θεοῦ τὸ θαυμάσιον καὶ τῆς εὖ παθούσης τὸ χαριστήριον, εἰ
μὴ Μαξιμῖνος ἐκεῖνος ὁ μικρὸν πρὸ τοῦ Κωνσταντίνου τῆς
Ῥωμαίων βασιλείας προηγησάμενος, ἀνὴρ εἰδωλολάτρης

Nicephorus I Scr. Eccl., Hist., Theol., Refutatio et eversio definitionis

synodalis anni 815 Chap.88, line 21

ἰατροῖς ἀναλώσασα, τοῦ δὲ πλούτου τὰ λειπόμενα προσενέγ-

κασα τῷ Χριστῷ.
 οὗτοι οἱ θεοφόροι οὐ μόνον οὐ κωλύουσιν Χριστοῦ τε αὐτοῦ
καὶ τῶν ἁγίων τὰς ἱεροτυπίας ἀνιστᾶν, ἤδη δὲ καὶ προτρέπου-
σιν, τοὺς ἀνιστῶντας ἐγκωμίων ἀξιοῦντες μεγίστων. τί γὰρ ἂν
εἴη ἄλλο ἐγκώμιον ἢ ὅπως οἱ ἀρετῶντες καὶ ἀγαθουργεῖν ἐθέ-
λοντες πρὸς τὸν ὅμοιον διεγείροιντο ζῆλον καὶ πρὸς εὐσέβειαν
ἐπιδιδοῖεν; Ὧν γὰρ τοὺς ἐπαίνους οἶδα, τῶν ἁγίων τις ἔφησεν,
τούτων σαφῶς καὶ τὰς ἐπιδόσεις. παρῃτήσθω ἡμῖν Εὐσέβιος ὁ
τοῦ Παμφίλου λεγόμενος καὶ τῆς Καισαρέων τῆς κατὰ Πα-
λαιστίνην ἀρχιερεὺς ἀνιέρως γενόμενος, καίτοι τὰ κατὰ τὸν
ἱερὸν τοῦτον ἀνδριάντα καὶ εἰδὼς καὶ ἀναγράφων τηλαυγέστε-
ρον, ἐπεὶ καὶ αὐταῖς ὄψεσιν παραλαβεῖν ἱστορεῖ, τῷ τοῦ
γυναίου ὁμοῦ χαλκουργήματι, ὃ τὴν θεραπευθεῖσαν τοῦ δυσιά-
του πάθους εἰκόνιζεν. εἰ γοῦν περὶ ταῦτα τῶν ἀληθῶν ἐξήρτη-
ται, τῶν καιρίων ὅμως ἀπέρρηκται. ἐκ κακῆς οὖν γλώσσης οὐκ
ἂν δῶρον ἡδὺ δεξαίμην καὶ μῦθοι οὐκ ἀπεικότως ἔχουσιν.
 οὕτω ταῦτα διεξιόντες ἐφ' ἑτέραν τῶν ἐκπεφαυλι-
σμένων χρῆσιν μέτιμεν· προάγουσι γὰρ μεταταῦτα Λεοντίου
 610

τινὸς λόγον περιέχοντα οὕτως· Ἐν δὲ τῷ προσεύχεσθαι

αὐτὸν ἐγένετο τὸ εἶδος τοῦ προσώπου αὐτοῦ ὡς

Nicephorus I Scr. Eccl., Hist., Theol., Refutatio et eversio definitionis

synodalis anni 815 Chap.146, line 6

περιγραφὴν εὐκαίρως τοὺς ἐλέγχους τῆς ἀμαθίας ἐκ περιτρο-

πῆς ὑποδέχονται. πάντα γὰρ πρὸς τὸ οἰκεῖον βούλημα θηρεύειν
ἀβούλως καὶ σφαλερῶς διαγωνίζονται ἵνα ὅτῳ δὴ τρόπῳ τὴν
Χριστοῦ μνήμην ἀφέλοιντο· βαρὺς γάρ ἐστιν αὐτοῖς καὶ ἐν
εἰκόνι βλεπόμενος καὶ εἰς μνήμην ἐρχόμενος.  
 τοῖς προηγουμένοις τὰ ἑπόμενα καὶ παρ' αὐτοῖς ἐκτε-
θέντα, τοιαῦτα· Καὶ πάλιν ὁ αὐτός, φασίν, ἐν τῷ
λόγῳ αὐτοῦ τῷ εἰς τὸν Ἀβραὰμ φάσκει· «Οἱ δὲ
τρεῖς ἄγγελοι ὅτι ἦλθον πρὸς τὸν Ἀβραὰμ καὶ
ταῦτα ἐποίησαν, ὑπὸ Ἑλλήνων ἀκόντων μαρτυ-
ροῦνται. οἱ γὰρ τὴν τῶν Παλαιστινῶν οἰκοῦντες
γῆν καὶ εἰκόνας γράφοντες τῶν σεβασμάτων
αὐτῶν τρεῖς γράφουσιν ἀγγέλους καὶ τὸν Ἀ-
βραὰμ μετ' αὐτῶν καὶ τὴν Σάρραν καὶ μό-
σχον καὶ ἄλευρον· καὶ πάντα ὅσα λέγει ἡ
γραφὴ διὰ μέλανος, λέγουσιν ἐκεῖνοι δι' ἀγαλ-
μάτων. ταῦτα δὲ εἴρηται ἵνα οὐ τοῖς πιστοῖς

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign John2, p. 42, line of p. 7

 Ἐκκλησιάσας δ' ἔπειτα τὸ συγγενὲς καὶ φίλιον καὶ ὁπόσον ἐν ὑπερ-

οχαῖς τε καὶ ἀξιώμασιν ἦν καὶ παραστησάμενος τὸν ὑστερογενῆ παῖδα
τὸν Μανουὴλ τοιάδε ἔλεξεν·  
 “Οὐκ ἐπ' ἐλπίσι μὲν ταῖς ὁρωμέναις, ἄνδρες Ῥωμαῖοι, Συρίαν κατέλαβον,

ἀλλ' ᾤμην τῶν προτέρων εὐκλεέστερα ἔργα ἐνδείξασθαι καὶ λούσασθαι

μὲν ἀδεέστερον ἐν Εὐφράτῃ καὶ τῶν τούτου ναμάτων πλησμίως ἀρύσα-
σθαι, ἰδέσθαι δὲ καὶ Τίγριδα ποταμὸν καὶ διαθροῆσαι τοῖς ὅπλοις τὸ ἀν-
θιστάμενον, ὅσον τε προσρέπει τοῖς Κίλιξι καὶ ὅσον τοῖς ἐκ τῆς Ἄγαρ
προσνένευκε, διαπτέσθαι δὲ καὶ ὡς οἱ βασιλεῖς τῶν ὀρνίθων, εἰ καὶ μέγα
τοῦ-
το εἰπεῖν ἐστι, πρὸς Παλαιστίνην αὐτήν, ὅπου τὸ τῆς ἡμετέρας φύσεως
 611

πτῶμα πεσὼν ἀνήγειρεν ὁ Χριστός, ἐπὶ σταυροῦ τὰς χεῖρας διεὶς καὶ
μικραῖς ῥανίσι κόσμον ὅλον εἰς ἕνωσιν ἀγαγών, ἀναβῆναι δὲ καὶ εἰς τὸ
ὄρος Κυρίου, κατὰ τὸν ψάλλοντα, καὶ στῆναι ἐν τόπῳ ἁγίῳ αὐτοῦ,
μετελθεῖν δὲ πολέμου νόμῳ καὶ τὸ κύκλῳ πολέμιον, ὅπερ ὡς τὴν πάλαι
κιβωτὸν οἱ ἀλλόφυλοι τὴν τοῦ Κυρίου σορὸν πολλάκις εἷλε δορύκτητον.
 Ἐπεὶ δὲ οἷς τρόποις τὸ θεῖον ἐπίσταται οὔκουν δέδεκται πέρας τὰ
προσδοκώμενα, ἀντιστῆναι μὲν ὅλως οὐκ ἔστιν,

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Man1,pt4, p. 141, line of p. 9

πως συλληφθεὶς τῶν φιλοτήτων Φιλίππας τὴν πρότερον εἱρκτὴν ἀνταλ-

λάξαιτο καὶ ὑποσταίη χρόνιον κάκωσιν, ἄρας ἐκεῖθεν τῆς ἐπὶ τῶν Ἱερο-  
σολύμων εἴχετο, γαλῆ τὸ τοῦ λόγου πρὸς στέαρ ἐλεγχθείς, κἀπὶ τὰς
πρώην ἐπαναδραμὼν δραπετεύσεις καὶ πρὸς τὰς παλαιτέρας αὐτοῦ
μηχανὰς ἀπιδών.
 Ἀδιαφόρως δ' ἔχων τοῦ βίου καὶ ὡς ἵππος θηλυμανὴς ταῖς παρα-
λόγοις ἐπιθορνύμενος μίξεσιν ἐγχρίπτει σαρκικῶς καὶ ἐνασελγαίνει ἀκο-
λάστως τῇ τοῦ πρώτου ἐξαδέλφου θυγατρὶ Θεοδώρᾳ (Ἰσαάκιον φημὶ
τὸν σεβαστοκράτορα, τὸν τοῦ βασιλέως Μανουὴλ ὁμαίμονα) θανάτῳ
ἄρτι
ἀποβαλούσῃ τὸν παρθένιον σύνευνον, ὃς ἦρχε πρὸ βραχέος τῆς Παλαι-
στίνης· Βαλδουῖνος ἦν οὗτος, τὸ γένος ἕλκων ἐξ Ἰταλῶν. ἑτέραν ἐπὶ
τούτοις πληγὴν ὁ βασιλεὺς δέχεται Μανουὴλ καὶ πράττων ἦν πάντα
καὶ διατεχνώμενος, εἴ πως εἴη συνειληφὼς Ἀνδρόνικον τῶν οἰ-
κείων ἀμφιβλήστρων ἐντός· ὅθεν ἐρυθροδάνῳ ἐνσημανθὲν ἀφῆκε γραμ-
μάτιον, ἐνάγον τοὺς κατὰ Κοίλην Συρίαν ἰσχύοντας Ἀνδρόνικον συσχεῖν
ὡς ἀντίφρονα καὶ περὶ τὸ γένος ἀκολασταίνοντα καὶ τοῦ φάους στερῆσαι
τῶν ὀφθαλμῶν.
 Καὶ τάχ' ἂν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξ αἵματος Ἀνδρόνικος ἠρευθοῦτο
ὦχρός τέ μιν εἷλε παρειὰς συνεχόμενον καὶ δεσμούμενον ἢ καὶ εἰς πορ-
φύρεον ἐβάπτετο θάνατον, εἰ χεῖρες εἶχον ἑτέρων τὸ τῆς βασιλικῆς βαφῆς

ἐκεῖνο δελτάριον·

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις) Reign Man1,pt5, p.

161, line of p. 18

διαδιδράσκουσιν.
 Προσοκείλας δὲ τῇ Κύπρῳ τὴν ἄφιξιν αὐτοῦ παρίστησι τῷ ῥηγὶ
καὶ πυνθάνεται, πρὸς ὅτῳ ἔχει τὸν νοῦν, εἰ προσμενεῖ αὐτὸν εἰς Κύπρον
ἢ τὴν ἐπὶ Ἱεροσολύμων βαδιεῖται οὗτος. ὁ δὲ ῥὴξ κατὰ τὸν Ἐπιμηθέα,
 612

ᾧ τὸ μὲν μέλειν οὐκ εἶναί φασι τὸ δὲ μεταμέλειν καὶ μάλα, τὴν καρδίαν
μέσην ἐπλήττετο, ὅτι συναρήξειν ὅλως βασιλεῖ κατένευσεν ἢ γοῦν
ἐπώτρυνε τὴν κατ' Αἰγυπτίων μελετῶντα κίνησιν. τῷ τοι καὶ ἀνα-
βαλλομένῳ ἐῴκει καὶ σκεπτομένῳ πολλάκις τὸ ποιητέον. ὀψὲ δ' οὖν
σημαίνει τῷ Ἀνδρονίκῳ τὴν ἐπὶ Ἱεροσολύμων ἵεσθαι, ὡς ἐκεῖσε συν-
ελθόντες συνδιασκέψωνται κοινῶς ὃ διαπράξονται.
 Εἶχε τοίνυν ἡ μὲν Παλαιστίνη τὸν Κοντοστέφανον, τὸν δ' Ἀμερρίγον
αὖθις ἡ μέλλησις καὶ ὁ μετάμελος πολὺς ἐγκείμενος ὑπέτυφε τὴν ψυχήν.
πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα Πάτροκλον πρόφασιν προτιθεὶς οὐδὲν ἧττον ἐπὶ
πᾶσι καὶ τὴν τῶν οἰκείων στρατευμάτων προυβάλλετο συλλογήν.
Ἀνδρόνικος δ' ἐπὶ τούτοις ἤχθετο μὲν τοῦ καιροῦ τηνάλλως ἐκμετρου-
μένου, οὗπερ οὐκ ἦν εἰσαῦθις ἐπιλαβέσθαι ὡς μηδὲ κομῶντος ἐξόπισθεν,
ὑπέθραττε δ' αὐτὸν πλειόνως ὁ τοῦ ναυτικοῦ πληρώματος ὀψωνιασμὸς
διακενῆς ἀναλούμενος. ὁ γὰρ βασιλεὺς τριῶν μηνῶν τῷ στόλῳ σιτη-
ρέσιον ἐπεμέτρησεν ἐκ τοῦ Αὐγούστου μηνὸς ἀρξάμενος, ἦν δὲ τότε
λήγων Σεπτέμβριος.  

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις) Reign Man1,pt5, p.

166, line of p. 8

 Καὶ νῦν φροῦδαι μὲν αἱ ξυνθῆκαι, ἃς ὑπὲρ τοῦ συμμαχήσειν Ῥω-

μαίοις βασιλεῖ δέδωκε, χείλεσι μόνοις ἐκεῖνον τιμῶν, τῇ δὲ καρδίᾳ πόρρω

φερόμενος· ἡμεῖς δὲ τηλίκοις δεινοῖς περιστοιχιζόμεθα, εἴγε πόλεμος  

ὁμοῦ καὶ λιμὸς ἡμᾶς δαπανᾷ, καὶ τὰ Ῥωμαίων ἐφ' ἡμῖν αὐχήματα
οἴχεται, τὰ δὲ λαμπρὰ τῶν κατορθωμάτων ἠφάντωται. κρεῖσσον ἦν
μὴ ὅρμοις τοῖς ἐνταῦθα προσσχεῖν διαμεμετρηκότας πελάγη ἀχανῆ
καὶ ἀόριστα, ἢ ἀπράκτους ἀπιέναι κατάραντας· ὡς νῦν γε οὐχ ἱστίοις
λευκοῖς τὰς ναῦς πτερῶσαι ἡμῖν γενήσεται, ὁποίοις ἐκ Βυζαντίδος ἀν-
ήχθημεν, ἀλλὰ φαιοῖς ἀτεχνῶς διὰ τὸ τῆς αἰσχύνης μελάνωμα.
 Ἀλλ' ἄνδρες ὁμογενεῖς καὶ συστρατιῶται καὶ ὅσον ἐνταυθοῖ ξενικόν,
ἀποκριθέντες τῶν Παλαιστίνηθεν ἱπποτῶν τῶν γαύρων τούτων καὶ
ὑψαυχένων καὶ Ῥωμαίοις ἀπίστων, ὡς ἔδειξαν, προσβάλωμεν τοῖς βαρ-
βάροις, τειχομαχίαν στησώμεθα, ἀγωνισώμεθα, ὡς τὸ πόλισμα τοῦτο
ληψόμεθα, καὶ ὡς ἤδη ἔχοντες ἐν χερσὶ τὸν ἔνδον πλοῦτον ἁμιλληθῶμεν.
εἰ τεῖχος τοῖς βαρβάροις τὸ πρόβλημα καὶ ἀφ' ὕψους τῶν ἀμυντηρίων ἡ
ἄφεσις, ἀλλ' εἰσὶ καὶ παρ' ἡμῖν ἀσπίδες, αἳ οὐκ ἀνδράσι ῥᾳδίως ἀν-
έχονται (ὑπὲρ γὰρ τὸ σάκος εἰσὶ τὸ Αἰάντειον ἐκεῖνο τὸ ἑπταβόειον),
ἀλλ' ὡς πύργοι ἀντιπροβέβληνται,

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

 613

Reign Andron1,pt2, p. 333, line of p. 25

στικτήν, κατὰ τοὺς Ταυροσκύθας φυόμενον μάλιστα καὶ τρεφόμενον) καὶ

βίος ἀγροικικὸς καὶ σκηνήτης καὶ ἑστίασις ἐκ τῶν θηρευομένων σχέδιος

καὶ αὐτὸς Ἀνδρόνικος μιστύλλων αὐτοχειρὶ κρέας ἐλάφειον ἢ κάπρου
μονάζοντος καὶ ὀπτῶν περιφραδέως πυρί, καὶ τοιαῦθ' ἕτερα, ὁπόσα
τεκμηριάζειν ἔχουσι βίοτον ἀνδρὸς πεποιθότος ἐπὶ τόξῳ καὶ ῥομφαίᾳ
καὶ ἵπποις ὠκύποσι φεύγοντός τε τὴν ἐνεγκαμένην δι' οἰκείαν ἀβελτη-
ρίαν ἢ ἀρετήν.
 Ὁ δ' Ἀνδρόνικος καὶ εἰς Δαυὶδ ἀνῆγε τὰ ἑαυτοῦ καὶ κατ' ἐκεῖνον
ἔλεγε καὶ αὐτὸς τὰ τοῦ φθόνου ἐκδιδράσκειν πάλαι θήρατρα καὶ πρὸς τὴν

ἀλλοτρίαν πολλάκις μετασκευάσασθαι. ὑπεξαίρων δ' ἔσθ' ὅπῃ τὰ

ἑαυτοῦ τὸν μὲν καθίσαι τῶν ὁρίων τῆς Παλαιστίνης ἄποθεν βραχὺ κατὰ
τὴν Σικελὰν ἔλεγε καὶ συγκόπτειν τὸν Ἀμαληκίτην μαχαίρᾳ καὶ γλίσχρως

ἀποζῆν, ὥστε καὶ τὸν Νάβαλ ἀπεκτονὼς ἦν ἄν, ὅτι μὴ οὐκ εἶχεν ἀνὰ
χεῖρας τὸ αἰτηθέν, ἑαυτὸν δὲ δι' ἐθνῶν τῶν ἁπάντων σχεδὸν διιέναι καὶ  
ἐπὶ πᾶσι τὸ τοῦ Χριστοῦ βαστάσαι καὶ κηρῦξαι ἀποστολικῶς ὄνομα
τιμῶν τε τῶν ἀνωτάτω μεταλαχεῖν δι' ὧν διήρχετο καὶ προπεμπόμενον
ἀπανίστασθαι. καὶ ταῦτα μὲν διεξῄει μετὰ πειθανάγκης ἱκανῆς, ὁποῖος
ἐκεῖνος, καὶ μάλιστα ἢν ἀνδράσιν ὡμίλει λόγου καὶ σοφίας μετέχουσιν,
ἔτι τῶν πραγμάτων γαληνιώντων καὶ ἠρεμαίαν ἐχόντων κατάστασιν.
 Τὰ δὲ τελευτῶν αὐτῷ μελετώμενα, ἤδη δὲ καὶ ἀρχὴν λαμβάνοντα

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt2, p. 394, line of p. 6

 Καὶ ὁ μὲν κατὰ τὸν Ταυρόκωμον γενόμενος (κτησείδιον δέ ἐστιν

οὗτος οἰκούμενον κωμηδὸν καὶ μὴ πάνυ πόρρω τῆς Ἀδριανοῦ κείμενον)
ἐπέμενε τὰς δυνάμεις συνελθεῖν, ἐπέσκηψε δὲ καὶ τὸν καίσαρα Κορράδον

μηδέν τι μελλήσαντα ἐξελθεῖν.  

 Ὁ δὲ δυσχεραίνων προδήλως πρὸς ἣν εὕρατο ἐκ βασιλέως φιλοφρο-
σύνην ὡς τῷ ἑαυτοῦ γένει ἀπᾴδουσαν καὶ τῷ βασιλείῳ κήδει ἀσύμφω-
νον, ὁρῶν δὲ καὶ τὰς ὑπερηφάνους ἐλπίδας καταληγούσας ἐς μόνον τὸ
μὴ τοῖς πολλοῖς ὁμόχρωμον ὑπόδημα τοῦ ποδὸς (τὸ τῶν καισάρων
λέγω παράσημον), καὶ ἄλλως δὲ σταυροφορήσας οἴκοθεν καὶ τὴν ἐς
Παλαιστίνην ὁδεῦσαι πάλαι προθέμενος, ἤδη κατασχεθεῖσαν ὑπὸ τῶν
κατὰ τὴν Αἴγυπτον Σαρακηνῶν, καὶ πάρεργον ὁδοῦ τὴν μετὰ τῆς ἀδελ-
φῆς τοῦ βασιλέως ἐπιτελέσας συνάφειαν, κατένευσε μὲν συνεξιέναι τῷ
 614

βασιλεῖ καὶ συνδιαθέσθαι τὸν προκείμενον πόλεμον, ὡς δ' ἀντέκρουσε τὸ

βεβουλεῦσθαι θεὸν κακοτυχεῖν Ῥωμαίους ὑπὸ Μυσῶν, ἐπ' ἄλλοις τρέπει

τὸν νοῦν.
 Νῆα γὰρ ἐξαρτύσας εὐπαγῆ τε καὶ νεογόμφωτον τὸν πλοῦν ἐς Πα-
λαιστίνην ἔθετο καὶ τῇ Τύρῳ προσορμίσας καὶ παρὰ τῶν ἐκεῖσε ὁμο-
γενῶν ὡς οἷά τις κρείττων ὁραθεὶς καὶ προσδεχθεὶς δύναμις τοῖς Σαρα-
κηνοῖς ἀντεφέρετο, Ἰόππην ἐπανασωσάμενος, ἣ νῦν Ἄκε λέγεται, καὶ
ἑτέρας πόλεις τοῖς ὁμοφύλοις. ἀλλὰ γὰρ ὅτι καὶ τὰ ἐκεῖ πάσχειν κακῶς

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt2, p. 400, line of p. 25

ταπροδοῦναι διισχυρίζετο καὶ πλάνητα ὄντα ἐς τὴν πατρίδα καταγα-

γεῖν, ὡς μηκέτι διώκοντα εἶναι καὶ διωκόμενον. καὶ ταῦτα μὲν εἶχεν
οὕτως.
 Οὐκ ἦν δὲ λυκάβαντα παρελθεῖν μή τι ἐπενεγκόντα κοινὸν ἀποτρό-
παιον, ὡς εἴπερ τὸ θεῖον ἐπέκλωσεν ἀνειρηνεύτους τὰς ἡμέρας τῶν καθ'
ἡμᾶς μερόπων παραδραμεῖν· ὡς γάρ τι ἐνδεόντων πρὸς τὸ καθῆκον τῆς
μαστιγώσεως τῶν ἐκ τοῦ κύκλῳ βαρβαρικοῦ μαχησμῶν, καὶ ὑπερόριον
κακὸν εἰσεκώμασε Φρεδερίχος ὁ τῶν Ἀλαμανῶν ῥήξ. πρὸς γὰρ τὸν βα-
σιλέα διαπρεσβευσάμενος Ἰσαάκιον ὡς διὰ φιλίας ᾐτεῖτο τῆς Ῥωμαίων
γῆς παριέναι αὐτός τε καὶ ὅσον οἱ συνεφέποιτο στράτευμα ἐν τῷ ἀπαί-
ρειν εἰς Παλαιστίνην καὶ τὰ πρὸς τὸ ζῆν ὠνουμένοις αὐτοῖς χορηγεῖσθαι
καὶ τὸ δοκοῦν ἐπὶ τούτοις αὐτῷ σημανεῖν δι' οἰκείων ἀνταποστολῆς
πρέσβεων.  
 Στέλλεται τοίνυν πρὸς αὐτὸν ὁ τοῦ δρόμου λογοθέτης Ἰωάννης ὁ
Δούκας καὶ πίστεις δοὺς καὶ λαβὼν ὡς αὐτὸς μὲν ὁ ῥὴξ τὴν ὑπὸ Ῥω-
μαίους ἀμαχεὶ διελεύσεται καὶ μηδέν τι δράσας ἐσεῖται κακόν, οὐ πόλιν,
οὐ κώμην, οὐ φρούριον, οὐ πολίχνιον, Ῥωμαῖοι δὲ προβαλοῦσιν αὐτῷ
τὰ ἐπιτήδεια ἄφθονα, ὡς μή τινος σπανίζειν τὴν ὑπ' αὐτὸν στρατιάν, ἀλλ'
ἀπραγμόνως καὶ κατὰ λαιμὸν ἔχειν ὥσπερ ἐπεμβυόμενα ὅσοις ἄνθρωποι
τρέφονται καὶ οἷα τοῖς ἵπποις ξυμβάλλεται, μετὰ καιρὸν ἐκεῖθεν ἐπάν-
εισι καὶ ἀγγέλλει τὰ ξυμφωνηθέντα τῷ βασιλεῖ. καὶ βασιλεὺς τῆς

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt2, p. 403, line of p. 11

δῆλα τιθεὶς τῷ αὐτοκράτορι τὰ γραφόμενα καὶ τὸ ποιητέον ἐκεῖθεν ἐπι-

ταττόμενος οὐδέποτε εἶχε τὸν βασιλέα τὰ πρὸς εἰρήνην ἀντεπιστέλλοντα,

ἀλλ' ἀρρενοῦντα μᾶλλον αὐτὸν εἰς τὴν μετὰ τοῦ ῥηγὸς συμπλοκὴν καὶ
 615

εἰς ἀγενὲς κατονειδίζοντα φρόνημα, ὅτι μὴ ἐς δεῦρο ἔχει πυθόμενος ἀναί-

ρεσιν καὶ ἧτταν Ἀλαμανῶν κατὰ ἴλας ἐξιόντων εἰς σιτίων ἀνεύρεσιν καὶ
κατὰ πώεα πλατέα κἀκεῖ καὶ τῇδε ἐκχεομένων μετὰ πλείστης ὅσης τῆς
πεποιθήσεως.
 Ταῦτα δὲ γράφων ἦν ἐν τῷ δοξάζειν παρ' ἑαυτῷ καθάπερ ἀπὸ
τρίποδος τοῦ τότε πατριάρχου τοῦ Δοσιθέου, περὶ οὗ ἐροῦμεν τὰ
εἰκότα μετὰ βραχύ, μηδέποτε προθέσθαι τὸν ῥῆγα τὴν Παλαιστίνην
καταλαβεῖν, ἀλλὰ τὴν ἔφεσιν τρέφειν καὶ τὴν ὁρμὴν κατὰ τῆς βασιλί-
δος τῶν πόλεων, καὶ μέλλειν ἐκ τοῦ δῆθεν ἀναμφιλέκτου διὰ τῆς λε-
γομένης Ξυλοκέρκου πυλίδος τῆς πόλεως ἔνδοθι γενέσθαι καὶ δρᾶ-
σαι πρῶτον τὰ ἀπευκταῖα, παθεῖν δ' ἔπειτα τὰ ἀντίρροπα τοῖς δι-
καίοις τοῦ θεοῦ σταθμίοις. καὶ τοιαύταις φαύλαις προληφθεὶς γνώμαις
αὐτήν τε τὴν Ξυλόκερκον διὰ τιτάνου καὶ ὀπτῆς πλίνθου ἀπέφραξε καὶ
βέλη νεοχάλκευτα φέρων πολλάκις ἐν ταῖν χεροῖν ταῦτ' ἔφασκεν ἀκονᾶν
κατὰ καρδίας παγησόμενα τῶν Ἀλαμανῶν· δεικνύων δὲ καὶ παρά-
θυρον ἐν τοῖς βασιλείοις τῶν Βλαχερνῶν, δι' ἧς ὁρατὰ ἦν τὰ ἱππήλατα
πεδία τὰ ἔξωθεν τῶν ἐπάλξεων ἐν τοῖς Φιλοπατίοις καθυπτιάζοντα,

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt2, p. 415, line of p. 16

τινα ποταμὸν (ὢ τῶν ὑπὲρ δόξαν καὶ ἀέλπτων περιπτώσεων, ἢ μᾶλλον

τῶν ἀνεφίκτων ἀνθρώποις κριμάτων θεοῦ) ταῖς τῶν ὑδάτων δίναις
ἐναποπνίγεται, ἀνὴρ διὰ μνήμης ἄγεσθαι ἀγαθῆς καὶ διηνεκοῦς καὶ
μακαρίζεσθαι δικαίως τοῦ τέλους παρὰ τοῖς εὐφρονοῦσιν ἄξιος, οὐ μόνον

ὅτιπερ εὖ εἶχε τοῦ γένους καὶ πολλῶν ἐκ τριγονίας κατῆρχεν ἐθνῶν,

ἀλλ' ὅτι τῷ τοῦ Χριστοῦ πόθῳ πυρούμενος ὑπὲρ τοὺς ὁπουδήποτε τῶν
τότε Χριστιανῶν αὐτοκράτορας πατρίδα καὶ χλιδὴν βασίλειον καὶ
ἀνάπαυλαν καὶ τὸν οἴκοι μετὰ τῶν φιλτάτων ὄλβον καὶ τὸν ὑπερ-
ήφανον βίοτον παρωσάμενος εἵλετο συγκακουχεῖσθαι τοῖς κατὰ Παλαι-
στίνην Χριστιανοῖς ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς τοῦ ζωο-
παρόχου τάφου τιμῆς, τὴν ἀλλοτρίαν τῆς οἰκείας προκρίνας, μηδ'
ὑποχαλασθεὶς τῆς ὁρμῆς τοῖς παρασάγγαις τῆς πολλῆς καὶ πάσης
ἀργαλέας ὁδοῦ καὶ τοῖς ἐκ τῶν ἐθνῶν κινδύνοις, δι' ὧν παρέρχεσθαι
ἤμελλεν. οὐδὲ τὸ στενὸν ὕδωρ καὶ ὁ μετρητὸς ἄρτος, καὶ οὗτος ὠνητός,
ἐνιαχοῦ δὲ καὶ ἐπίβουλος, ἐξέκρουσαν αὐτὸν τῆς προθέσεως, οὐδὲ
τέκνων περιχύσεις καὶ περιβολαὶ μετὰ δακρύων καὶ ὕστατοι ἀσπασμοὶ
τὴν αὐτοῦ ψυχὴν συγκεχύκασιν ἢ ἐξεθήλυναν· ἀλλὰ κατὰ τὸν ἀπόστολον

Παῦλον μὴ ἔχων τὴν οἰκείαν ψυχὴν τιμίαν παρ' ἑαυτῷ ἐπορεύετο μὴ

μόνον
 616

δησόμενος, ἀλλὰ καὶ ἀποθανούμενος ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ.  

οὕτως ἀποστολικὸς ἦν τοῦ ἀνδρὸς ὁ ζῆλος καὶ θεοφιλὴς ὁ σκοπὸς καὶ

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt2, p. 416, line of p. 21

ἄλλας πλείστας Συριακὰς ὑπηγάγετο πόλεις, Λατίνοις μὲν ὑπηκόους

πρότερον, τότε δὲ προσκεχωρηκυίας Σαρακηνοῖς. ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν
Τύρον ἀφιγμένος καὶ πολιορκήσας τὸ Ἄκε, ὑπὸ Ἰσμαηλιτῶν κατεχό-
μενον, καὶ μογήσας ἐφ' ἱκανὸν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ καὶ
αὐτὸς ἐκεῖσε τὴν ζωὴν καταλέλυκε. τὸ δὲ περιλειφθὲν τοῦ στρατεύματος
οὐκέτι διὰ τῆς ἠπείρου θέσθαι τὴν ἐπάνοδον ἐδοκίμασεν ἀπιστίαν
κατεγνωκὸς τῶν ἐθνῶν, δι' ὧν παρώδευσε, πλοίων δ' εὐπορῆσαν
στρογγύλων, ἅπερ ἦσαν ἐκ τῶν ἑσπερίων ὁμοφύλων αὐτοῖς γενῶν εἰς
Τύρον καταίροντα, τοῖς οἴκαδε ἀνασώζεται.
 Τῷ καιρῷ δὲ τούτῳ οὐ μόνον Ἀλαμανοὶ κατὰ τῶν τὴν Παλαι-
στίνην κατασχόντων καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐκπορθησάντων Σαρακηνῶν
ἐστράτευσαν, ἀλλὰ καὶ ὁ ῥὴξ Φραγγίας καὶ ὁ τῶν πελεκυφόρων
κατάρχων Γερμανῶν, οὓς νῦν φασὶν Ἰγγλίνους, ναῦς ὅτι πλείστας ἐκ
Σικελίας καὶ τῆς κατὰ τὴν Ἰταλίαν ἠπείρου ἀγείραντες σίτου τε αὐτὰς
ἐμπλησάμενοι καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων εἰς Τύρον ἔπλευσαν· ταύτην
γὰρ τὴν πόλιν εἶχον οἱ ἀθροιζόμενοι ναύσταθμον καὶ πρὸς τὸν κατὰ
Σαρακηνῶν πόλεμον ὁρμητήριον. πλὴν οὐδ' οὗτοι τῆς ἁγίας πόλεως
ἐξελάσαι ἴσχυσαν τοὺς Σαρακηνούς, ἀλλ' ἀτέλεστον ἀφεικότες ὃ προ-
έθεντο ἔργον τοῦ πρὸς τὰς πατρίδας πάλιν ἥψαντο πλοῦ.  
 Ὁ δέ γε τῶν Ἰγγλίνων ῥὴξ ἐν τῇ ἀναγωγῇ κατάρας εἰς Κύπρον
αὐτῆς τε ἐκράτησε καὶ τὸν ταύτης τύραννον,

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt2, p. 417, line of p. 6

ἐμπλησάμενοι καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων εἰς Τύρον ἔπλευσαν· ταύτην

γὰρ τὴν πόλιν εἶχον οἱ ἀθροιζόμενοι ναύσταθμον καὶ πρὸς τὸν κατὰ
Σαρακηνῶν πόλεμον ὁρμητήριον. πλὴν οὐδ' οὗτοι τῆς ἁγίας πόλεως
ἐξελάσαι ἴσχυσαν τοὺς Σαρακηνούς, ἀλλ' ἀτέλεστον ἀφεικότες ὃ προ-
έθεντο ἔργον τοῦ πρὸς τὰς πατρίδας πάλιν ἥψαντο πλοῦ.  
 Ὁ δέ γε τῶν Ἰγγλίνων ῥὴξ ἐν τῇ ἀναγωγῇ κατάρας εἰς Κύπρον
αὐτῆς τε ἐκράτησε καὶ τὸν ταύτης τύραννον, ἢ μᾶλλον ἀπάνθρωπον καὶ
δυσμείλικτον ὀλοθρευτήν, Ἰσαάκιον τὸν Κομνηνόν, συλλαβὼν τὰ μὲν
πρῶτα εἶχεν ἐν δεσμοῖς, μικρῷ δὲ ὕστερον ἐκεῖθεν ἐκτοπίσας τὸν
ἀλιτήριον
ὅσα καὶ ἀνδράποδόν τινι τῶν ὁμογλώττων ἀπεχαρίσατο. καὶ αὐτὸς
 617

μὲν εἰς Παλαιστίνην κατέπλευσεν, ἐν δὲ τῇ Κύπρῳ καταλείψας στρά-

τευμα ὡς οἰκείας ἤδη τῆς νήσου ἀντεποιεῖτο καὶ στέλλων ἐς τὴν νῆσον
νῆας φορταγωγοὺς τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐκεῖθεν ἐφορολόγει. κἀν τῷ ἀπαίρειν
ἤδη τῆς Παλαιστίνης ὡς σφετέραν ἐδωρήσατο χώραν τὴν Κύπρον τῷ
τῶν Ἱεροσολύμων ἡγήτορι ῥηγί, ἵν' ἐκεῖσέ τε τὰς οἰκείας ποιοῖτο
διατριβὰς ἐκεχειρίαν ἄγων ἐκ τῶν πολέμων οἷα τὴν οἰκείαν ἀρχὴν
ἀποβεβληκώς, καὶ κατάρχῃ τῶν Κυπρίων ὡς ὑπ' αὐτοῦ προσκληρω-
θέντων τάφῳ τῷ κυριακῷ καὶ τῆς νήσου συναφθείσης τοῖς τῆς Παλαι-
στίνης ὁρίσμασι. καὶ ταῦτα μὲν οὑτωσί.  

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt2, p. 417, line of p. 9

ἐξελάσαι ἴσχυσαν τοὺς Σαρακηνούς, ἀλλ' ἀτέλεστον ἀφεικότες ὃ προ-

έθεντο ἔργον τοῦ πρὸς τὰς πατρίδας πάλιν ἥψαντο πλοῦ.  
 Ὁ δέ γε τῶν Ἰγγλίνων ῥὴξ ἐν τῇ ἀναγωγῇ κατάρας εἰς Κύπρον
αὐτῆς τε ἐκράτησε καὶ τὸν ταύτης τύραννον, ἢ μᾶλλον ἀπάνθρωπον καὶ
δυσμείλικτον ὀλοθρευτήν, Ἰσαάκιον τὸν Κομνηνόν, συλλαβὼν τὰ μὲν
πρῶτα εἶχεν ἐν δεσμοῖς, μικρῷ δὲ ὕστερον ἐκεῖθεν ἐκτοπίσας τὸν
ἀλιτήριον
ὅσα καὶ ἀνδράποδόν τινι τῶν ὁμογλώττων ἀπεχαρίσατο. καὶ αὐτὸς
μὲν εἰς Παλαιστίνην κατέπλευσεν, ἐν δὲ τῇ Κύπρῳ καταλείψας στρά-
τευμα ὡς οἰκείας ἤδη τῆς νήσου ἀντεποιεῖτο καὶ στέλλων ἐς τὴν νῆσον
νῆας φορταγωγοὺς τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐκεῖθεν ἐφορολόγει. κἀν τῷ ἀπαίρειν
ἤδη τῆς Παλαιστίνης ὡς σφετέραν ἐδωρήσατο χώραν τὴν Κύπρον τῷ
τῶν Ἱεροσολύμων ἡγήτορι ῥηγί, ἵν' ἐκεῖσέ τε τὰς οἰκείας ποιοῖτο
διατριβὰς ἐκεχειρίαν ἄγων ἐκ τῶν πολέμων οἷα τὴν οἰκείαν ἀρχὴν
ἀποβεβληκώς, καὶ κατάρχῃ τῶν Κυπρίων ὡς ὑπ' αὐτοῦ προσκληρω-
θέντων τάφῳ τῷ κυριακῷ καὶ τῆς νήσου συναφθείσης τοῖς τῆς Παλαι-
στίνης ὁρίσμασι. καὶ ταῦτα μὲν οὑτωσί.  

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt2, p. 417, line of p. 14

πρῶτα εἶχεν ἐν δεσμοῖς, μικρῷ δὲ ὕστερον ἐκεῖθεν ἐκτοπίσας τὸν

ἀλιτήριον
ὅσα καὶ ἀνδράποδόν τινι τῶν ὁμογλώττων ἀπεχαρίσατο. καὶ αὐτὸς
μὲν εἰς Παλαιστίνην κατέπλευσεν, ἐν δὲ τῇ Κύπρῳ καταλείψας στρά-
τευμα ὡς οἰκείας ἤδη τῆς νήσου ἀντεποιεῖτο καὶ στέλλων ἐς τὴν νῆσον
νῆας φορταγωγοὺς τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐκεῖθεν ἐφορολόγει. κἀν τῷ ἀπαίρειν
ἤδη τῆς Παλαιστίνης ὡς σφετέραν ἐδωρήσατο χώραν τὴν Κύπρον τῷ
 618

τῶν Ἱεροσολύμων ἡγήτορι ῥηγί, ἵν' ἐκεῖσέ τε τὰς οἰκείας ποιοῖτο

διατριβὰς ἐκεχειρίαν ἄγων ἐκ τῶν πολέμων οἷα τὴν οἰκείαν ἀρχὴν
ἀποβεβληκώς, καὶ κατάρχῃ τῶν Κυπρίων ὡς ὑπ' αὐτοῦ προσκληρω-
θέντων τάφῳ τῷ κυριακῷ καὶ τῆς νήσου συναφθείσης τοῖς τῆς Παλαι-
στίνης ὁρίσμασι. καὶ ταῦτα μὲν οὑτωσί.  

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Isaac2,pt3, p. 432, line of p. 15

 Ὢ τῶν τοῦ πονηροῦ σκεμμάτων τε καὶ ὑφηγημάτων, εἰ οὕτω τινὲς

ὑπειλήφασιν ὡς εὐσεβῶν μυριάδας τῆς ὁποιασοῦν ὑπό τινος αὐτῶν
παροινήσεως ἀντάλλαγμα καὶ ἀντίψυχον ἐκδίδωσιν ὁ θεὸς συγκινη-
θεῖσιν ἔθνεσι καὶ ὡς πρόβατα σφαγῆς παρίησιν ἀπάγεσθαί τε καὶ
ἀποκτείνεσθαι. τίς γὰρ Ἱερεμίας πολύδακρυς ἐθρήνησεν ἂν ἀρκούντως
τοὺς αἰχμαλωτιζομένους, τοὺς ἀναιρουμένους, τοὺς εἰς τὰς πορρωτέρω
χώρας ἀποδιδομένους, καὶ τούτων ἐφ' ὅσαις τὸ τοῦ Χριστοῦ μὴ ἐπι-
κέκληται ὄνομα.
 Οὐ ταῦτα δὲ μόνον διεξιὼν ἦν παραβόλως, ἀλλ' ὅτι καὶ μοναρχίαν
περιβαλεῖται δήπουθεν καὶ θηλάσει γάλα ἐθνῶν καὶ αὐτὸς ἐσεῖται τὴν
Παλαιστίνην ἐλευθερῶν καὶ τὴν δόξαν τοῦ Λιβάνου κτώμενος καὶ τοὺς
Ἰσμαηλίτας ὑπὲρ τὸν Εὐφράτην κεραΐζων καὶ ληϊζόμενος καὶ τὸ βαρ-
βαρικὸν κύκλῳ ἀνακαθαίρων. προσεπῆγε δὲ ὡς καὶ οἱ τότε ὑπ' αὐτὸν
ἡγεμόνες οὐκ ἔσονται τοῖς σήμερον ὅμοιοι, ἀλλ' ἰσχὺν περιβαλοῦνται
πλείστην καὶ πλοῦτον ἐθνῶν ἔδονται καὶ τὰ πάχη αὐτῶν ἐκμυελιοῦσιν
εἰς τὴν αὐτὴν ῥηξὶ καὶ τοπάρχαις ἐξουσίαν καὶ περιφάνειαν καθι-
στάμενοι.
 Ἐλέγετο δὲ πάντων τούτων ὑφηγητὴν Ἰσαακίῳ καθεστάναι τὸν  
πατριάρχην Δοσίθεον, ὡς σῆτα ταῖς κενοφωνίαις ταύταις τὴν ἐκείνου
φύσιν πρὸς τὰ καινὰ τῶν ἀκουσμάτων οὖσαν κατάρροπον ὑπεισιόντα

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Alex3,pt1, p. 463, line of p. 15

καινουργὸς τὰ Ῥωμαίων ᾤκτειρε πράγματα· τὸ γὰρ φρούριον εἰσιών,

ὃ Τζούγγρα κατονομάζεται, νυκτὸς ἀποσφάττεται μαχαίρᾳ παρά
τινος. οὕτω μὲν οὖν καὶ οὗτος ἠφάντωται, κατὰ τάχος ἀστραπῆς
διαΐξας καὶ πάλιν ἀποκρυβεὶς ἢ γοῦν ὡς ἐκ Κιλικίου Κωρυκίου πνεῦμα
βίαιον διεκπνεύσας καὶ μέρος τῆς ὑπὸ Ῥωμαίους διακυκήσας μετὰ βραχὺ
διεκφυσηθεὶς ἐπαύσατο τῆς σφοδρότητος.
 Ἐπὶ δὲ τῷ κακῷ τούτῳ παρὰ πόδας ἕτερον ἐπεισέφρησε χείριστον,
ἢ μᾶλλον δόξαν πρὸς καιρὸν ὑπορρεῦσαι πάλιν ἀνέβλαστε κατὰ
κώνειον φθοροποιόν. ὁ Κομνηνὸς τοῦτο ἦν Ἰσαάκιος, ὃς ἐν τοῖς
 619

ἔμπροσθεν
βιβλίοις ἐρρέθη μοι. οὗτος ἐγκρατὴς ἅμα καὶ ὀλετὴρ τῆς τῶν Κυπρίων
νήσου γενόμενος ἑάλω μὲν πρὸς τοῦ ῥηγὸς Ἰγγλινίας ἐς Παλαιστίνην
ἀφικνουμένου διαποντίου καὶ ὡς δοῦλος μαστιγίας τινὶ τῶν ὁμοφύλων
ἐκείνῳ ἀποκεχάριστο καὶ ἦν ἁπανταχῇ διαδόσιμος ὡς κατέστρεψε τὸν
βίον κακῶς ὁ κακός, φήμῃ δ', ὡς δέδεικται ὕστερον, μόνῃ ἀποβιοὺς καὶ
δεσμῶν ἀπαλλαγεὶς καὶ φρουρᾶς ἀπολυθείς, ὡς μὴ ὤφελε, τῷ τῆς Ἰκο-
νιέων ἄρχοντι πόλεως Καιχοσρόῃ προσρύεται καὶ ξενίας παρ' ἐκείνῳ  
τετυχηκὼς τὸν παλαιὸν ἀναθάλπει τῆς τυραννίδος ἔρωτα. ἀνεκαλεῖτο
μὲν οὖν πρὸς τοῦ βασιλέως Ἀλεξίου διὰ γραμμάτων συχνῶν, ἐναγούσης
αὐτὸν εἰς τοῦτο τῆς βασιλίδος Εὐφροσύνης δι' ἣν ἐκ συγγενείας ἐγγύτητα

εἶχεν αὕτη πρὸς Ἰσαάκιον. ὁ δὲ ἀπεδυσπέτει καὶ πρὸς μόνην ἠγανάκτει

τὴν τῶν ἐπιστελλομένων ἐνήχησιν, βασιλεύειν, οὐ μὴν βασιλεύεσθαι

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Alex3,pt1, p. 475, line of p. 26

βραχὺ τῷ Πέρσῃ σπεισάμενος ἀπέδωκεν ἀσπασίως ὅσα πρὸ τοῦ ἁλῶναι

Δάδιβραν ἀπῃτεῖτο χρήματα, ὡς ἐξ ὀμμάτων οὖσαν τὴν τῆτες αἰσχύνην
ταχέως οὕτως ἀποτριψάμενος.
 Ἀλλ' οὔπω ἡ Ῥωμαίων ἀρχὴ τὴν ἅλμην ταύτην ἀπέπτυσεν
ἀνένευσέ τε καθαρῶς καὶ ἀνέπνευσε, καὶ δεινοτέρων ἀγγέλμασιν
ἀκουσμά-
των βάλλεται ἄλλων καὶ τῶν ἐνεστώτων ἦσαν τὰ προσδοκώμενα δυς-
αχθέστερα, εἴ γε τὰ μὲν ὑπέσαινον ἐλευθερίας ἐγκαταλείμμασιν ἀπὸ
μέρους ἀλγύνοντα, τὰ δ' ἐκ τῶν ἑσπερίων ἐθνῶν βάλλοντα δουλείαν παρ-
εῖχον φαντάζεσθαι παγγενεὶ προβησομένην καὶ δυσαπάλλακτον.
 Ὁ γὰρ δὴ τότε κρατῶν τῶν Ἀλαμανῶν Ἀμερρίγος, ὁ τοῦ Φρεδερί-
χου υἱός, ὃς ἐν τῇ κατὰ Παλαιστίνην ἀνόδῳ τὰ ὕστατα νίπτρα λέλουται
ποταμίῳ ἐναποψύξας ῥεύματι, καθὼς ἐν τοῖς κατὰ τὸν βασιλέα Ἰσαά-
κιον τὸν Ἄγγελον λόγοις ἱστόρηται, τὴν πατρῴαν εἰληφὼς βασιλείαν
Σικελίαν τε παραστησάμενος καὶ Ἰταλίαν ὑπαγαγόμενος ἐπὶ τῷδε καὶ
Ῥωμαίοις αὐτοῖς ἐπεφύετο, πραγμάτων νεωτέρων ἄτοπος ὢν ἐραστὴς
καὶ ῥέκτης κακῶν δυσαπάλλακτος. οὐκ ἀνέδην δὲ καὶ αὐτίκα Ῥωμαίοις
ἦν ἐφεδρεύων, τὸ τῆς ἐγχειρήσεως ἐργῶδες ὑποβλεπόμενος καὶ ἔτι ἔχων  

τοῖς ὀφθαλμοῖς προκείμενα ὁπόσα Ῥωμαῖοι κατὰ Σικελῶν ἠνδρίσαντο ἐς

τὴν ἡμετέραν πρώην παρεμβαλόντων, καὶ παρὰ τοῦ πάπα δὲ τῆς
πρεσβυτέρας Ῥώμης οὐκ ἔλαττον ἀνασειραζόμενος τῆς προθέσεως.
 Πέμψας οὖν πρέσβεις πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Ἰσαάκιον (οὐ γάρ πω
 620

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Alex3,pt1, p. 476, line of p. 20

των καὶ κατατρόπωσιν κατ' ἀπάτην ἔλεγε Ῥωμαίων προσυπαντῆσαι,

οὐχ ἥκιστα πάντων λογοποιὸς ἐν τοῖς ἁνδάνουσιν εὑρισκόμενος. ἐλο-
γίστευε δὲ καὶ λύπας τὰς τοῦ πατρὸς καὶ σταθμίοις οὐ δικαίοις αὐτὰς
ἐταλάντευεν, οὐ τὰς προσφάτους μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅσαις ἐκεῖνος ἐκ
πολλοῦ
προσεπάλαισε τῆς παλαιτέρας Ῥώμης ἐκδιιστάμενος ταῖς τοῦ βασιλέως
Μανουὴλ ἀγχινοίαις καὶ Ἰταλίας ὡσαύτως ἐκσφενδονούμενος. καὶ ταῦτα
δὴ τὰ πρὸ Εὐκλείδου ἀνυποστόλως ἀνακινῶν ἤθελε Ῥωμαίους χρή-
μασι μεγίστοις πρίασθαι τὴν εἰρήνην ἢ πολεμησείοντα τοῦτον ἐκ τοῦ
αὐτίκα μάλα καθυπεκδέχεσθαι. προσαπῄτει δέ, ὡς εἰ κυρίων κύριος καθ-
ειστήκει καὶ βασιλεὺς ἀναδέδεικται βασιλέων, συνάρασθαι τοῖς κατὰ
Παλαιστίνην ὁμογενέσιν ἐκείνῳ δι' ἀποστολῆς ναυμαχικῆς στρατιᾶς.
ἀντεπιστείλαντος δὲ πρὸς ταῦτα τοῦ βασιλέως καὶ ἄνδρα τῶν οὐκ ἀσή-
μων πρεσβευτὴν στείλαντος, πρέσβεις ἐκεῖθεν ἀφίκοντο, ὧν ἅτερος
βαρὺς
ἦν τὴν ὀφρὺν καὶ περιττὸς τῷ παιδοκομῆσαι τὸν ῥῆγα. ἦν δὲ καὶ τὰ δι'
αὐτῶν πρεσβευόμενα χρημάτων ἀποδόσεις πολυταλάντων ἀλαζονεῖαί
τε καὶ κόμποι καὶ αὐχημάτων ἐγχωρίων κατάλογοι, δι' ὧν καταπολι-
τεύονται οἱ ἀκούοντες.  

Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)

Reign Alex3,pt2, p. 531, line of p. 6

κλίνης δάπεδον αὐτομάτως ὑποχαλᾷ καὶ εἰς χάσμα ἱκανῶς διανοίγεται.

καὶ βασιλεὺς μὲν παραδόξως τοῦ κινδύνου ῥύεται, ἅτερος δὲ τῶν τούτου
γαμβρῶν, ὁ Παλαιολόγος Ἀλέξιος, καὶ συχνοὶ ἄλλοι ἐνίσχονται τῷ
διαστήματι καὶ πάσχουσι κακῶς τὰ βάθρα τοῦ σώματος· εἷς δέ τις
ἐκτομίας καὶ ἐτεθνήκει ἐς τὸ βάθιστον τοῦ χάσματος καταδύς. οἵαν μὲν  
οὖν ἔννοιαν ἢ μετάνοιαν ἐπὶ τούτοις εἴληφεν ὁ κρατῶν, οὐδαμῶς ἔχω
ἐπεξιέναι· ὃ δὲ κατὰ πόδας ἐπηκολούθησε, τοῦτο δὴ καὶ τῇ ἱστορίᾳ
παραδίδωμι.
 Τῷ βασιλεῖ τῷδε καὶ τρίτη θυγάτηρ ἦν, Εὐδοκία τοὔνομα. ταύτην,
ἔτι τοῦ τεκόντος Ἀνδρόνικον ἐκδιδράσκοντος Ἰσμαηλίτας τε καὶ Παλαι-
στίνην περιιόντος πλάνητος, ὁ πατράδελφος Ἰσαάκιος ἑνὶ τῶν παί-
δων εἰς γάμον ἐκδέδωκε τῷ Στεφάνῳ τοῦ Νεεμάν· ἦν δ' οὗτος ἡγεμὼν
τῶν Τριβαλλῶν. ἀλλ' ὁ μὲν βραχὺν ἐπιμείνας τῇ ἀρχῇ χρόνον τὸ ὄρος
ἄνεισι τὸ Παπύκιον καὶ βίον ὕπεισι τὸν μοναδικόν· ὁ δέ οἱ υἱὸς Στέ-
 621

φανος συγκληροῦχον τῆς πατρῴας σατραπείας τὴν Εὐδοκίαν δεικνὺς

ἡλίους συχνοὺς ἐξεμέτρησε καὶ παίδων ἐξ αὐτῆς ἀκούει πατήρ.
 Καινοτόμος δ' ὢν ὁ χρόνος καὶ προβολεὺς τῶν ἀνομοίων ἄληκτος
διίστησιν ἀμφοτέρους τῆς πρὶν ἑνότητος καὶ συμπνοίας,
Νικήτας Χωνιάτης. Historia (= Χρονικὴ διήγησις)
Reign Alex3,pt2, p. 538, line of p. 28

δοξομανῶν ὡς οὐχ ἕτερος θανάτου ἐτιμᾶτο τὸ μὴ τίσασθαι Ῥωμαίους τῆς

ἐς τὸ γένος αὐτοῦ παροινίας, φρεσὶν ἀναπεμπάζων καὶ λογιστεύων

ὁπόσοις κακοῖς οἱ Βενέτικοι προσωμίλησαν τῶν Ἀγγελωνύμων ἀδελ-
φῶν ἀνασσόντων, καὶ πρὸ τούτων Ἀνδρονίκου, καὶ ἀνόπιν ἔτι τοῦ
Μανουὴλ τὰ τῶν Ῥωμαίων σκῆπτρα διέποντος. εἰδὼς δὲ κατὰ τῆς
ἑαυτοῦ κεφαλῆς προχωρήσειν, εἴ τι που Ῥωμαίοις ἐπίβουλον μετὰ μόνων
τῶν ὁμοφύλων ἐργάσεται, καὶ ἄλλους προσλαβέσθαι συλλήπτορας
σκέπτεται καὶ τούτοις κοινωνῆσαι τῶν ἀπορρήτων, οὓς ᾔδει πρὸς
Ῥωμαίους ἄσπονδον μῖσος τρέφοντας καὶ τοῖς τούτων καλοῖς βάσκα-
νον καὶ λίχνον ἐνατενίζοντας. τοῦ δὲ καιροῦ χορηγήσαντος αὐτο-
μάτως τοπάρχας τινὰς εὐγενεῖς, οἳ τὴν ἐς Παλαιστίνην ὥρμων τρα-
πέσθαι, κατὰ κοινοπραγίαν τούτοις συγγίνεται καὶ συνωμότας ἐπι-
σπᾶται τοῦ κατὰ Ῥωμαίων κινήματος. ἦσαν δὲ οὗτοι ὁ Μόντης  
Φεράντης μαρκέσιος Βονιφάτιος, ὁ κόμης Φλάντρας Βαλδουῖνος, ὁ
κόμης

Pseudo-Nonnus, Scholia mythologica (3127: 001)“Pseudo–Nonniani in

iv orationes Gregorii Nazianzeni commentarii”, Ed. Nimmo Smith, J.
Turnhout: Brepols, 1992; Corpus Christianorum. Series Graeca 27.
Oration 5, historia 38, line 20

ἐρώμενον. Ἠξίου δὲ τὸν Πλούτωνα τὸν νέον αὐτῇ φιλοτιμήσασθαι.  

Ἐπεῖχε δὲ τῆς αὐτῆς ἡ τούτου γυνὴ Περσεφόνη, σφόδρα ἐχομένη
τοῦ Ἀδώνιδος. Ὡς δ' ἐπέκειτο λιπαροῦσα ἡ Ἀφροδίτη, ἔδοξεν
ὁποτέραις τὴν τούτου συνουσίαν μερίσασθαι, καὶ τὴν μὲν ἐπέτειον
ἔχειν ὑπὲρ γῆς, τὴν δὲ ἐπέτειον ἐν τῷ Αἵδῃ. Τοῦτο οὖν ἀνύσασα ἡ
Ἀφροδίτη δεδήλωκε τοῖς αὐτῆς θεραπευταῖς ἀναβεβιωκέναι τὸν
Ἄδωνιν, ὅπως τοῦ τε θρήνου καὶ τῶν οἰμωγῶν καταλήξαντες,
πανηγύρεις ἐπιτελοῖεν. Ἔθνος δέ ἐστιν Αἰθιόπων ἐπέκεινα, κομιδῇ
τὸ γύναιον τοῦτο τὴν Ἀφροδίτην σεβόμενον. Οὗτοι οὖν ἐπιστολὰς
γράφονται καὶ κεράμῳ ἐμβάλλοντες μετὰ τελεσμῶν τινων τῇ
θαλάσσῃ ὑπεφίεσαν. Ὁ δὲ αὐτομάτως ἐν Βύβλῳ τῆς Παλαιστίνης
ηὑρίσκετο καὶ τοῦτον τὸν κέραμον ὑποδεχόμενοι οἱ τῆς Ἀφροδίτης
συμμῦσται, ἑόρτην ἦγον συγγηθόμενοι τῇ δῆθεν θεᾷ, τὸν ἐρώμενον
 622

εὑρούσᾳ. Καὶ γὰρ [ἐκ] τῶν ἐπιστολῶν· τοῦτο ἐγίνωσκον καὶ τοῦτο
[φησίν] ἔστιν ὃ Ἠσαΐας ὁ προφήτης φησίν· ὁ ἀποστέλλων ἐπιστο-
λὰς βυβλίνας ἐν θαλάσσῃ ὅμηρα· τουτέστιν ἐνέχυρα τῆς φιλίας
αὐτῶν. Τοῖς γὰρ κατολοφυρομένοις διὰ τῶν ἐπιστολῶν τὴν τοῦ
Ἀδώνιδος κατεμήυεν ἀναβίωσιν. Παρέλαβον δὲ τουτὶ τὸ δρᾶμα καὶ
οἱ ἐξ Ἰσραὴλ καὶ ἐπένθουν τὸν Θαμμούζ· οὕτως γὰρ παρ' αὐτοῖς
ἐλέγετο ὁ Ἄδωνις.  

Theophylactus Simocatta Epist., Hist., Historiae (3130: 003)

“Theophylacti Simocattae historiae”, Ed. de Boor, C.
Leipzig: Teubner, 1887, Repr. 1972 (1st edn. corr. P. Wirth).
Book-dialogue-index 5, chap.7, sec.7, line 3

τήν τε ῥῖνα καὶ τὰ ὦτα ἀποτομῇ λωβησάμενος ἐς τὸν

Χοσρόην παρέπεμπεν, τοὺς δὲ λοιποὺς ῥομφαίας παραδέδωκε
στόματι. ἕκτη δὲ ἡμέρα, καὶ πολλοὺς τοῦ Ἰουδαϊκοῦ ἱκανῶς
μετεσχηκότας τῶν ὑπὸ τοῦ Βαρὰμ νεωτερισθέντων τῷ ἀκι-
νάκῃ διώλεσε θάνατον ἐπιθεὶς ζημίαν αὐτοῖς. οὐκ ἀναξιό-
λογος γὰρ ἡ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων τῷ Βαρὰμ γεγονυῖα πρὸς
τὴν τυραννίδα ῥοπή. πλῆθος γὰρ τοῦ τοιούτου ἔθνους
πλούτῳ κατάκομον τὸ τηνικαῦτα καιροῦ τὴν Περσίδα κατῴκει.
τῶν γὰρ Ἱεροσολύμων ὑπὸ Οὐεσπασιανοῦ τοῦ αὐτοκράτορος
ἁλόντων, τοῦ τε ναοῦ ἐμπιπραμένου, ὀρρωδοῦντες πολλοὶ
τῶν Ἰουδαίων τὴν Ῥωμαίων ἀλκὴν ἐκ τῆς Παλαιστίνης ὡς
τοὺς Μήδους μεταναστεύουσι καὶ πρὸς τὴν ἀρχέγονον τιθή-
νην μεταναστεύουσιν, ἐξ ἧς ὁ προπάτωρ ἐτύγχανεν ὢν
Ἀβραάμ. τὰ τιμιώτατα τοίνυν οὗτοι ἐμπορευσάμενοι καὶ
τὴν Ἐρυθρὰν διαπεραιούμενοι θάλατταν, περιουσίας χρη-
ματισθέντες μεγάλας περιεβάλοντο. ἐντεῦθεν καὶ πρὸς τὰς
στάσεις καὶ τὰς Βαβυλωνίας τῶν δήμων ἐκκαύσεις ἑτοιμό-
τατα διωλίσθαινον. ἔστι γὰρ πονηρὸν τὸ ἔθνος καὶ ἀπι-
στότατον, φιλοθόρυβόν τε καὶ τύραννον, καὶ φιλίας ἥκιστα  
μνημονικόν, ζηλότυπόν τε καὶ ὑποβάσκανον, καὶ ἐς ἔχθραν
ἀμετάθετόν τε καὶ ἀδιάλλακτον.

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1–12) (3135:

001)“Ioannis Zonarae epitome historiarum, 3 vols.”, Ed. Dindorf,
L.Leipzig: Teubner, 1:1868; 2:1869; 3:1870.Vol. 1, p. 24, line 7

καὶ ἡ τῆς Αἰγύπτου χώρα Μεστρὴν ὀνομάζεται. Φοὺτ

δὲ τὴν Λιβύην κατῴκησε, καὶ Φούτους τοὺς τῆς χώ-
 623

ρας ἐκάλεσε, Φούτην δὲ τὴν χώραν αὐτήν. μετε-  

βλήθη δ' ἡ κλῆσις αὐτῆς μετέπειτα εἰς Λιβύην ἐκ
Λίβυος υἱοῦ Μεσρέμ. Χαναὰν δὲ τὴν κληθεῖσαν
ὕστερον Ἰουδαίαν συνοικίσας Χαναναίαν αὐτὴν προς-
ηγόρευσε καὶ Χαναναίους τοὺς ἐξ αὐτῆς. οἱ δὲ Μες-
ρὲμ παῖδες τὴν ἀπὸ Γάζης ἕως Αἰγύπτου κατέσχον
γῆν. μόνου δὲ Φιλιστιεὶμ τὴν ἐπωνυμίαν διεφύλα-
ξεν ἡ ἐκείνου μερίς, ἣν Παλαιστίνην Ἕλληνες ὠνο-
μάκασιν. Σιδώνιος δὲ πρωτότοκος παῖς Χαναὰν ἐν
Φοινίκῃ πόλιν ἀνέστησε, Σιδῶνα καλέσας αὐτήν.
Ἀμαθὶ δὲ Ἀμάθην ἔκτισε πόλιν, ἣν Μακεδόνες ἀφ'
ἑνὸς τῶν Πτολεμαίων Ἐπιφανοῦς λεγομένου Ἐπιφά-
νειαν μετωνόμασαν.

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 1, p. 24, line 23

 Σὴμ δὲ τῷ υἱῷ Νῶε πέντε τίκτονται παῖδες, οἳ

τὴν μέχρις ὠκεανοῦ τοῦ κατ' Ἰνδίαν οἰκοῦσιν Ἀσίαν,
ἀπ' Εὐφράτου ἀρξάμενοι. Ἐλὰμ μὲν οὖν Ἐλυμαίους
Περσῶν ὄντας ἀρχηγέτας κατέλιπεν, Ἀσοὺρ δὲ Νίνον
οἰκίζει πόλιν καὶ τοὺς ὑπ' αὐτὸν Ἀσσυρίους ὠνόμασε,
καὶ Ἀρφαξὰδ Χαλδαίων προπάτωρ ἦν, Ἀρὰμ δὲ τοὺς
Σύρους κληθέντας ὕστερον Ἀραμαίους ἐξ ἑαυτοῦ
προσηγόρευσεν, ὁ Λοὺδ δὲ Λούδους προήγαγεν, οἳ
Λυδοὶ μετέπειτα προσερρήθησαν. τῶν δὲ υἱῶν Ἀρὰμ
τεσσάρων ὄντων ὁ μὲν τὴν Τραχωνῖτιν οἰκίζει καὶ
τὴν Δαμασκόν, μέση δ' ἐστὶ Παλαιστίνης καὶ Κοίλης
Συρίας, ὁ δὲ Ἀρμενίαν, Βακτριανοὺς δὲ ὁ ἕτερος.
τοῦ Ἀρφαξὰδ δὲ υἱὸς Καϊνᾶν, παῖς Καϊνᾶν ὁ Σαλά.
οὗτος δὲ πατὴρ Ἕβερ. Ἕβερ δ' ἔτεκε τὸν Φαλέκ,
οὕτω κληθέντα διὰ τὸν τῆς γῆς μερισμόν· ὅτε γὰρ ἡ
διαίρεσις γέγονε τῶν τότε ἀνθρώπων, καὶ ὁ τῆς γῆς
μερισμὸς τότε ἐτέχθη· φάλεκ γὰρ Ἑβραῖοι τὸν μερι-
σμὸν ὀνομάζουσιν. Ἑβραῖοι δὲ τὸ ἔθνος ἐκ τοῦ Ἕβερ
ἀρχῆθεν ἐκλήθη. τοῦ Φαλὲκ δὲ υἱὸς ὁ Ῥαγαῦ, ὁ δὲ
Ῥαγαῦ πατὴρ τοῦ Σερούχ, οὗτος δ' ἔτεκε τὸν Να-  
χώρ, ἐκ Ναχὼρ δὲ Θάρρα προῆλθε, Θάρρα δὲ πατὴρ

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12) Vol. 1, p. 125, line

5
 624

φιλοῦσα καὶ ζητοῦσα εἰς Ἱεροσόλυμα παραγέγονε. καὶ

ὁ βασιλεὺς φιλοτίμως αὐτὴν προσεδέξατο, καὶ τὰ σο-
φίσματα ἃ προετίθει ἐκείνη ῥᾳδίως ἐπέλυεν, ὡς ἐκ-
πλήττεσθαι τὴν βασίλισσαν καὶ πλέον λέγειν τῶν ἠκου-
σμένων ὁρᾶν. ἐθαύμαζε δὲ καὶ τὰ βασίλεια καὶ τῶν
δείπνων τὴν πολυτέλειαν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἅπασαν  
τὴν βασίλειον καὶ τὰς ἐν τῷ ναῷ θυσίας καὶ τῶν
θυόντων τὸ εὔτακτον. ἐδωρήσατο δὲ τὸν βασιλέα
χρυσίῳ καὶ λίθοις τῶν πολυτίμων καὶ ἀμυθήτοις ἀρώ-
μασι καὶ βαλσάμου ῥίζαις, ὡς ἐξ ἐκείνης ἐν Παλαι-
στίνῃ φυῆναι τὸ βάλσαμον. καὶ Σολομὼν δὲ πολλοῖς
ἀγαθοῖς τὴν βασίλισσαν ἀντημείψατο. καὶ ἡ μὲν εἰς
τὰ ἑαυτῆς ὑπενόστησεν· ὁ δὲ βασιλεὺς πάντων τῶν
πρὸ αὐτοῦ γενόμενος ἐνδοξότατος καὶ φρονήσει καὶ
πλούτῳ διενεγκὼν οὐκ ἐνέμεινε τοῖς θείοις θεσμοῖς,
ἀκρασίαν δὲ νοσήσας περὶ τὰ ἀφροδίσια καὶ περὶ γυ-
ναῖκας ἐκμανεὶς οὐ ταῖς ὁμογενέσιν ἠρκεῖτο, ἀλλὰ καὶ
ἀλλοφύλους ἔγημε πλείστας, καὶ χαριζόμενος ἐκεί-
ναις διὰ τὸν ἔρωτα ἐθρήσκευε καὶ τοὺς ἐκείνων θεούς.
ἔγημε γὰρ θυγατέρας ἀρχόντων διασήμων ἑπτακο

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 1, p. 192, line 32

ὑφ' ἑαυτόν· νότιοι δ' αἱ χῶραι αὗταί εἰσι. Δαρεῖος

δὲ ὁ Ὑστάσπου καὶ τοὺς νομάδας ἐχειρώσατο Σκύ-
θας· οὗτοι δ' οἰκοῦσι τὸ κλίμα τὸ βόρειον. ὁ δέ γε
Ξέρξης ὁ τοῦ Δαρείου ὥρμησε μὲν κατὰ τῆς Εὐρώ-
πης, κρατῆσαι καὶ ταύτης πειρώμενος, ἀπεκρούσθη
δέ γε ναυμαχίᾳ πρὸς Ἀθηναίων ἡττηθεὶς καὶ ἀνα-
ζεύξας κατῃσχυμμένος. τὸ δ' ἐν μέρει στῆναι τὸ θη-
ρίον σημαντικὸν τοῦ μὴ πάντῃ τῆς ἀρχῆς ἐκπεσεῖν,
ὀλίγῳ δὲ μέρει ταύτης περιγραφῆναι. πάσης γὰρ τῆς
Ἀσίας πρῴην κρατοῦσα ἡ βασιλεία ἐκείνη καὶ Αἰ-
θιόπων καὶ Αἰγυπτίων Παλαιστίνης τε καὶ Φοινίκης  
καὶ τῆς Λιβύης αὐτῆς ἐξέπεσε μὲν τῶν λοιπῶν, πε-
ριελείφθη δ' αὐτῇ Μηδία τε καὶ Περσίς. ἢ καὶ
ἄλλως τὸ ἐν μέρει στῆναι τὸ θηρίον ἐκληφθήσεται,
ἐπὶ καιρόν τινα δηλαδὴ σχολάσαι τὴν τῶν Περσῶν
βασιλείαν καὶ ἀπρακτῆσαι. τοῦ γὰρ Ἀλεξάνδρου κα-
θῃρηκότος αὐτήν, εἶτα θανόντος, εἰς τέσσαρας ἀρ-
 625

χὰς ἡ ἐκείνου μοναρχία διῄρητο. κατ' ἀλλήλων δὲ

τῶν διαδόχων αὐτοῦ χωρησάντων καὶ ἐν ταῖς πρὸς
ἀλλήλους μάχαις ἠσθενηκότων, οἱ Πέρσαι πάλιν και-
ροῦ λαβόμενοι ἀνεθάρσησαν καὶ πολλὰ τῆς σφετέρας

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 2, p. 352, line 22

τὴν ἀρχὴν ποιουμένου τοῖς μὴ ταύτης ἀξίοις, ὁ Κάτων

πρὸς τὰς γυναῖκας “τούτων” ἔφη “τῶν ὀνειδῶν κοινω-
νητέον ἡμῖν οἰκείοις γενομένοις πρὸς τὸν Πομπήιον.”
 Τοῦ δὲ θριάμβου τῷ μεγέθει καίπερ εἰς δύο
ἡμέρας μερισθέντος ὁ χρόνος οὐκ ἐξήρκεσεν, ἀλλὰ
τῶν παρεσκευασμένων πολλὰ τῆς θέας ἐξέπεσε.
γράμμασι δὲ προηγουμένοις ἐδηλοῦτο τὰ γένη καθ'
ὧν ἐθριάμβευεν. ἦν δὲ ταῦτα, Πόντος, Ἀρμενία,
Παφλαγονία, Καππαδοκία, Μηδία, Κόλχοι, Ἴβηρες,
Ἀλβανοί, Συρία, Κιλικία, Μεσοποταμία, τὰ περὶ
Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην, Ἰουδαία, Ἀραβία, τὸ
πειρατικὸν ἅπαν ἐν γῇ καὶ θαλάττῃ καταπεπολεμη-
μένον· ἐν δὲ τούτοις φρούρια μὲν ἡλωκότα χιλίων
οὐκ ἐλάττω, πόλεις δὲ οὐ πολὺ τῶν ἐνακοσίων ἀπο-
δέουσαι, πειρατικαὶ δὲ νῆες ὀκτακόσιαι, κατοικίαι
δὲ πόλεων μιᾶς δέουσαι τεσσαράκοντα. πρὸς δὲ
τούτοις ἔφραζε διὰ τῶν γραμμάτων ὅτι πεντακισχί-
λιαι μὲν μυριάδες ἐκ τῶν τελῶν ὑπῆρχον, ἐκ δὲ ὧν
αὐτὸς προσεκτήσατο μυρίας ὀκτακισχιλίας πεντακο-
σίας Ῥωμαῖοι λαμβάνουσιν, ἀναφέρεται δὲ εἰς τὸ
δημόσιον ταμιεῖον ἐν νομίσματι καὶ

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 2, p. 391, line 13

παρεστήσατο. οὕτω δὴ καὶ ὁ Κάσσιος διὰ ταχέων

ἐγένετο ἰσχυρός, καὶ τῇ γερουσίᾳ τὰ ὅμοια τῷ
Βρούτῳ ἐπέστειλε· καί οἱ τήν τε τῆς Συρίας ἀρχὴν
ἡ βουλὴ ἐβεβαίωσε καὶ τὸν κατὰ τοῦ Δολοβέλλου
πόλεμον ἐψηφίσατο. οὗτος γὰρ ἐτέτακτο μὲν τῆς
Συρίας ἄρχειν, εἰς δὲ τὴν Ἀσίαν ἐνδιατρίβων τὸ
δόγμα ἐμεμαθήκει, καὶ πρὸς μὲν τὴν Συρίαν οὐκ
ἀπῆλθεν, αὐτοῦ δὲ καταμείνας τὸν Τρεβώνιον δόλῳ
 626

ἐν τῇ Σμύρνῃ ἀνεῖλε καὶ πᾶσαν τὴν Ἀσίαν κατέσχεν.

οὕτω δὲ τῆς Ἀσίας γενόμενος ἐγκρατὴς εἰς τὴν Κιλι-
κίαν ἦλθε, τοῦ Κασσίου ἐν Παλαιστίνῃ τυγχάνοντος,
καὶ τοὺς μὲν Ταρσεῖς ἑκουσίους προσλαβών, φρου-
ροὺς τοῦ Κασσίου ἐν Αἰγαῖς ὄντας ἐνίκησεν· ἐς δὲ
τὴν Συρίαν ἐνέβαλε, καὶ τῆς μὲν Ἀντιοχείας ἀπε-
κρούσθη, τὴν δὲ Λαοδίκειαν προσεποιήσατο. καὶ τὸ
ναυτικὸν αὐτῷ προσῆλθε· κἀντεῦθεν ἰσχύσας εἰς
Ἄραδον ἀπελήλυθεν, ἔνθα μετ' ὀλίγων ἀπολειφθεὶς
ἐκινδύνευε. διαφυγὼν οὖν ἀπήντησε τῷ Κασσίῳ,
καὶ συμβαλὼν αὐτῷ ἡττήθη, καὶ εἰς τὴν Λαοδίκειαν
ἐπολιορκεῖτο. ἐνδείᾳ δὲ τῶν ἐπιτηδείων ἀναγκα-
σθείς, καὶ φοβηθεὶς μὴ ζῶν ἁλῷ, ἑαυτὸν διεχρήσατο.

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 2, p. 403, line 2

μᾶλλον τοῖς Ῥωμαίοις ἐπέθεντο, τοῦ Λαβιηνοῦ πρὸς

τοῦτο σφᾶς ἐρεθίσαντος· ὃς τῷ Βρούτῳ μὲν καὶ τῷ
Κασσίῳ συνεστρατεύετο, πεμφθεὶς δὲ παρ' ἐκείνων
εἰς Πάρθους συμμαχίαν αἰτουμένων, ὡς τὴν ἐκείνων
ἧτταν ἔγνω, κατέμεινε παρὰ τοῖς βαρβάροις, καὶ τότε
τοῦ πολέμου τε ἡγεμὼν γενέσθαι ὑπέσχετο, καὶ
πολλὰ μεταστήσειν τῶν ἐθνῶν ἐπηγγείλατο. ὅθεν
καὶ δύναμιν πολλὴν πρὸς τοῦ τῶν Πάρθων βασιλέως
Ὀρώδου ἔλαβε, καὶ τῷ υἱῷ αὐτοῦ τῷ Πακόρῳ συνα-  
πεστάλη. καὶ ὁ μὲν Πάκορος τὴν Συρίαν ἐχειρώσατο
πλὴν Τύρου, καὶ εἰς Παλαιστίνην εἰσέβαλεν, ὁ δὲ
Λαβιηνὸς τήν τε Κιλικίαν κατέσχε καὶ τῆς Ἀσίας
τὰς ἠπειρώτιδας πόλεις.
 Ἀντώνιος δὲ ἐπυνθάνετο μὲν καὶ ταῦτα, ὥσπερ
δὴ καὶ τἄλλα τὰ ἐν τῇ Ἰταλίᾳ δρώμενα, ὑπὸ δὲ τοῦ
ἔρωτος καὶ τῆς μέθης οὔτε τῶν πολιτῶν οὔτε τῶν
συμμάχων ἐφρόντιζε, τῇ Κλεοπάτρᾳ δὲ καὶ τοῖς Αἰ-
γυπτίοις συνετρύφα, μέχρις οὗ παντελῶς κατελύθη.
ὀψὲ δ' οὖν ποτε ἐξαναστὰς ἔπλευσεν εἰς Τύρον· τὸν
δὲ τοῦ Σέξτου προφασισάμενος πόλεμον ἀπέλιπεν
αὐτούς, καὶ παρὰ τὴν ἤπειρον μέχρι τῆς Ἀσίας

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

 627

Vol. 2, p. 406, line 19

ὕστερον δὲ ὑπὸ Δημητρίου ἑάλω, ὃς τοῦ προτέρου

Καίσαρος ἐξελεύθερος ὤν, τότε παρὰ τοῦ Ἀντωνίου
εἰς Κύπρον ἀπέσταλτο. Βεντίδιος δὲ τὴν Κιλικίαν
ἐκομίσατο καὶ Σίλωνα μεθ' ἱππέων εἰς τὸν Ἀμανὸν
προέπεμψεν, ὄρος δὲ τοῦτό ἐστιν ἐν μεθορίοις Κιλι-
κίας καὶ Συρίας κείμενον, κομιδῇ στενὴν ἔχον τὴν
δίοδον· ἔνθα καὶ ἐκινδύνευσεν ἂν ὑπὸ τῶν παρὰ
τοῦ Πακόρου τεταγμένων φυλάττειν αὐτό, εἰ μὴ κατὰ
τύχην ὁ Βεντίδιος μαχομένῳ αὐτῷ ἐπιστὰς ἐβοήθησε.
καὶ οὕτω τήν τε Συρίαν, πλὴν τῶν Ἀραδίων, παρέ-
λαβεν, εἶτα καὶ τὴν Παλαιστίνην κατέσχεν.
 Ἀππίου δὲ Κλαυδίου καὶ Γαΐου Νωρβανοῦ ὑπα-
τευόντων τὸ πλῆθος πρὸς τοὺς τελώνας βαρυνόμενον
ταῖς εἰσπράξεσιν ἐστασίασε, κἀκείνοις καὶ τοῖς ὑπη-
ρέταις τοῖς τε στρατιώταις τοῖς συνεισπράττουσι σφίσι
τὰ χρήματα ἐς χεῖρας ᾔεσαν.

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 3, p. 11, line 22

 Τούτου τῷ πεντεκαιδεκάτῳ ἔτει ἐβαπτίσθη ὁ

κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἐν δὲ τῷ ὀκτωκαιδε-
κάτῳ παρεδόθη καὶ ἐσταυρώθη καὶ ἀνέστη. ἱστορεῖ
δὲ ὁ Εὐσέβιος τὸν Πιλάτον τῆς Ἰουδαίας τηνικαῦτα
ἐπιτροπεύοντα γράψαι τὰ περὶ τοῦ κυρίου τῷ Τιβε-
ρίῳ, ἔθους ὄντος τοῖς τῶν ἐθνῶν ἄρχουσι τὰ παρὰ
σφίσι καινοτομούμενα δηλοῦν τῷ τὴν μοναρχίαν
ἰθύνοντι, ἵν' αὐτῷ μηδὲν ἀγνοῆται τῶν παρ' ἑκάστοις
τῶν ἐθνῶν γινομένων. ἤδη γάρ φησι τῆς ἐκ νεκρῶν
ἀναστάσεως τοῦ σωτῆρος ἡμῶν εἰς ἅπαντας ἐν πάσῃ
τῇ Παλαιστίνῃ διαβεβοημένης, τὰ περὶ αὐτῆς ὁ Πι-
λάτος ἐκοινώσατο Τιβερίῳ τῷ αὐτοκράτορι, ὃς τάς τε
ἄλλας αὐτοῦ πυθόμενος τερατείας καὶ ὡς μετὰ θά-
νατον ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς θεὸς εἶναι παρὰ πλείστοις
ἤδη πεπίστευται, ἀνήνεγκε μὲν τῇ συγκλήτῳ ταῦτα·
ἐκείνη δὲ τὸν λόγον ἀπώσατο, ὅτι μὴ πρότερον αὐτὴ
τοῦτο δοκιμάσασα ἦν, παλαιοῦ νόμου κεκρατηκότος
μὴ ἄλλως τινὰ παρὰ Ῥωμαίοις θεοποιεῖσθαι μὴ οὐχὶ  
ψήφῳ τῆς συγκλήτου καὶ δόγματι. ταύτης δ' οὖν
 628

ἀπωσαμένης τὸν περὶ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν λόγον, τὸν

Τιβέριον, ἣν καὶ πρῴην εἶχε γνώμην τηρήσαντα,

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 3, p. 12, line 13

Τιβέριον, ἣν καὶ πρῴην εἶχε γνώμην τηρήσαντα,

μηδὲν ἄτοπον κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας
ἐπινοῆσαι. μάρτυρα δ' ἐπὶ τούτοις παράγει Τερτυ-
λιανὸν ὁ Εὐσέβιος, ἄνδρα Ῥωμαῖον καὶ ἕνα τῶν ἐν
τῇ Ῥώμῃ λαμπρῶν, ἐν συγγραφῇ τινι παρ' αὐτοῦ
ἐκτεθείσῃ Ῥωμαϊκῇ διαλέκτῳ, μεταβληθείσῃ δ' εἰς
τὴν Ἑλλάδα φωνήν, λέγοντα ταῦτα “παλαιὸν ἦν
δόγμα μηδένα θεὸν ὑπό του καθιεροῦσθαι πρὶν ὑπὸ
τῆς συγκλήτου δοκιμασθῇ. ὁ Τιβέριος οὖν, ἐφ' οὗ
τὸ τῶν Χριστιανῶν ὄνομα εἰς τὸν κόσμον εἰσεληλύ-
θει, ἀγγελθέντος αὐτῷ ἐκ Παλαιστίνης τοῦ δόγματος
τούτου ἔνθα πρῶτον ἤρξατο, τῇ συγκλήτῳ ἀνεκοινώ-
σατο, δῆλος ὢν ἐκείνοις ὡς τῷ δόγματι ἀρέσκεται.
ἡ δὲ σύγκλητος, ἐπεὶ οὐκ αὐτὴ δεδοκιμάκει, τοῦτο
ἀπώσατο. ὁ δὲ ἐν τῇ αὐτοῦ γνώμῃ ἔμεινεν, ἀπει-
λήσας θάνατον τοῖς τῶν Χριστιανῶν κατηγόροις.”
ταῦτα ὁ Εὐσέβιος ἱστορεῖ τὸν Τιβέριον ποιῆσαι μα-
θόντα περὶ τῆς θεότητος τοῦ σωτῆρος ἡμῶν καὶ τῆς
ἐκ νεκρῶν αὐτοῦ ἀναστάσεως, ἐκ τῆς τοῦ Τερτυλια-
νοῦ συγγραφῆς αὐτὰ ἐκλεξάμενος.

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 3, p. 53, line 5

τιζόμενος πάντοθεν, καὶ τέλη πολλὰ τὰ μὲν ἐκλελειμ-

μένα ἀνενεώσατο, τὰ δὲ καὶ νομιζόμενα προσεπηύξησε,
καινά τε προσέθετο ἕτερα. τὸ δ' αὐτὸ τοῦτο καὶ ἐν
τῇ ἄλλῃ ὑπηκόῳ τῇ τε Ἰταλίᾳ καὶ αὐτῇ τῇ Ῥώμῃ μετὰ
ταῦτα ἐποίησε. τὴν μὲν οὖν Αἴγυπτον δι' ὀλίγου
κατεστήσατο, καὶ σῖτον πολὺν εἰς τὴν Ῥώμην  
ἔπεμψεν ἀπ' αὐτῆς· τὸν δὲ υἱὸν αὐτοῦ Τίτον εἰς
τὰ Ἱεροσόλυμα καταλελοιπὼς πορθῆσαι αὐτά, τὴν
ἐκείνων ἀνέμενεν ἅλωσιν, ἵνα μετὰ τοῦ υἱέος ἐπ-
ανέλθῃ πρὸς τὴν Ῥώμην. τριβομένου δὲ χρόνου ἐν
τῇ πολιορκίᾳ, τὸν μὲν Τίτον ἐν τῇ Παλαιστίνῃ κατ-
έλιπεν, αὐτὸς δὲ ὁλκάδος ἐπιβὰς ἐς Λυκίαν ἔπλευσε,
 629

κἀκεῖθεν τὰ μὲν πεζῇ, τὰ δὲ ναυτιλλόμενος εἰς τὸ

Βρεντέσιον ἐκομίσθη.
 Ἐλθὼν δ' ἐς τὴν Ῥώμην καὶ τοῖς στρατιώταις
καὶ τῷ δήμῳ παρέσχηκε δωρεάς, καὶ τὰ τεμένη καὶ
τὰ δημόσια ἔργα τὰ πεπονηκότα ἀνελάμβανε, καὶ τὰ
ἤδη ἐφθαρμένα ἐπανεσκεύαζε, καὶ συντελουμένοις
αὐτοῖς οὐ τὸ ἑαυτοῦ ἐπέγραφεν ὄνομα, ἀλλὰ τὸ τῶν
πρώτως δομησαμένων. τὰς δὲ οὐσίας τῶν ἐναντιω-
θέντων αὐτῷ καὶ ἐν ταῖς μάχαις πεσόντων τοῖς

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 3, p. 73, line 29

ταῦθ' ὁρῶντας ἐκπλήττεσθαι, ὥστε καὶ χρᾶσθαι

διαλλακτῇ τούτῳ τῷ αὐτοκράτορι ἐφ' οἷς ἀλλήλοις
ἐκπεπολέμωντο. ἐσπούδαζε δὲ καὶ περὶ θήρας, ὡς
ἐν ταύταις καί τινά οἱ μέλη κατεαγῆναι· καὶ ἐν Μυ-
σίᾳ πόλιν ᾤκισεν Ἀδριανοῦ θήρας καλέσας αὐτήν.
εἰς Αἴγυπτον δὲ ἀπιὼν καὶ τῷ τάφῳ Πομπηίου
Μάγνου διεφθαρμένῳ περιτυχών, καὶ ἐνήγισε τῷ
κειμένῳ καὶ τοῦτ' εἶπε τὸ ἔπος
 τῷ ναοῖς βρίθοντι πόση σπάνις ἔπλετο τύμβου
καὶ τὸ μνῆμα ἀνῳκοδόμησεν.
 Ἐν δὲ Παλαιστίνῃ πόλιν οἰκοδομήσας ἀντὶ τῆς
κατασκαφείσης Ἱερουσαλὴμ Αἰλίαν Καπιτωλῖναν
ὠνόμασε, καὶ ἔνθα πρῴην ὁ τοῦ θεοῦ νεὼς ἵδρυτο,
τῷ Διὶ τέμενος ἀνθιδρύσατο ἕτερον. Ἰουδαῖοι δὲ μὴ  
φέροντες τῆς σφῶν παραπολαύοντας μητροπόλεως
ἄλλους ὁρᾶν, Ἕλληνες γὰρ ἐν αὐτῇ κατῳκίσθησαν,
μηδὲ ξενικοὺς τιμᾶσθαι θεοὺς ἐν αὐτῇ ἀνεχόμενοι,
ἕως μὲν Ἀδριανὸς παρά τε τῇ Αἰγύπτῳ καὶ τῇ Συ-
ρίᾳ διέτριβεν, ἠρέμουν διευλαβούμενοι ἐπεὶ δ' ἐκεῖ-
θεν ἀπῆλθε, τά τε τῆς χώρας ἐπίκαιρα κατελάμβανον,
ἵν' ἔχοιεν αὐτὰ ὁρμητήρια, καὶ πολλὰ τοὺς Ῥωμαίους

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 3, p. 103, line 1

Λαῖτον, ὅτι φρόνημα εἶχε καὶ ὅτι ὑπὸ τῶν στρατιω-

τῶν ἠγαπᾶτο, καὶ οὐκ ἄλλως στρατεύσειν ἔλεγον εἰ
μὴ Λαῖτος αὐτῶν ἡγοῖτο. καὶ τὸν φόνον αὐτοῦ τοῖς
 630

στρατιώταις προσῆπτεν, ὅτι φθόνῳ αὐτὸν ἀνελὼν

οὐκ εἶχε λέγειν αἰτίαν.
 Εἶτα ἐπὶ τὰ Ἄτρα ἐστράτευσε. πόλις δὲ ταῦτα
Ἀράβιος, ἐν ᾗ πολλά τε ἄλλα ἀπέκειντο χρήματα
καὶ τὰ τοῦ Ἡλίου δὲ ἀναθήματα, ᾧ ἡ πόλις ἀπέκειτο.
οὐδὲν δὲ ἀνύσας, καίτοι τὸ ἐκτὸς τεῖχος καθῃρηκώς,
καὶ πολλοὺς τῶν οἰκείων ἀποβαλών, ἀνεχώρησε· καὶ  
εἰς τὴν Παλαιστίνην ἀφίκετο καὶ ἐς Αἴγυπτον, καὶ
πᾶσαν εἶδε καὶ τὰ κεκρυμμένα ἐπολυπραγμόνησεν.
ἦν γὰρ οἷος μήτε θεῖον μήτε τι ἀνθρώπινον κατα-
λιπεῖν ἀνερεύνητον. καὶ τὰ βιβλία ἅ τι εἶχον ἀπόρ-
ρητον ἐκ πάντων τῶν ἀδύτων ἀνείλετο, ὅσα τέως
εὑρεῖν δεδύνητο.

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 3, p. 129, line 13

μένου τῆς ἐκκλησίας, ἀλλ' ἑτέρους εἶναι περὶ ὧν ἦν

τοῖς συνειλεγμένοις φροντὶς τίς ἂν προκριθείη αὐ-
τῶν. ἐν τοσούτῳ δὲ περιστερὰν καταπτῆναι καὶ
ἐφιζῆσαι τῇ τοῦ Φλαβιανοῦ κεφαλῇ· κἀντεῦθεν
ἅπαντας τοὺς ἠθροισμένους ἐκεῖ μιᾷ χρήσασθαι
φωνῇ ὥσπερ ἀπὸ συνθήματος, καί “ἄξιος” ἐπιβοῆ-
σαι αὐτῷ, καὶ τῷ τῆς ἀρχιερωσύνης θρόνῳ τὸν
ἄνδρα προσενεγκεῖν μηδέν τι μελλήσαντας. τότε καὶ
ὁ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ τῶν πιστῶν ἐκκλησίας προεστηκὼς
Ζεβῖνος τὸν βίον λιπὼν ὑπὸ Βαβύλα διαδέχεται.
Ὠριγένης δὲ κατὰ τὴν ἐν Παλαιστίνῃ διατρίβων
τηνικαῦτα Καισάρειαν πολλοὺς μὲν καὶ πολλαχόθεν
ἐκέκτητο φοιτητάς, εἶχε δὲ καὶ τὸν μέγαν Γρηγόριον
τὸν θαυματουργὸν καὶ τὸν τούτου ὁμαίμονα Ἀθηνό-
δωρον τῶν ἑαυτοῦ λόγων ἀκροατάς. τότε δὲ καὶ
Ἀφρικανὸς ὁ συγγραφεὺς ἐγνωρίζετο.
 Μετὰ δὲ τὸν νέον Γορδιανὸν ἕτερος αὖθις Γορ-
διανὸς τῆς ἀρχῆς ἐπελάβετο, κατὰ γένος, ὡς λόγος,
προσήκων τοῖς ἀπελθοῦσι Γορδιανοῖς. ὃς ἐκστρα-
τεύσας εἰς Πέρσας καὶ πολεμήσας αὐτοῖς, Σαπώρου

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 1-12)

Vol. 3, p. 154, line 20
 631

Τάκιτος· ὁ δὲ κακῶς τῇ ἀρχῇ χρώμενος ἀνῃρέθη

παρὰ στρατιωτῶν. καὶ δείσαντες οἱ τοῦτον ἀνελόν-
τες ὡς οὐκ ἀτιμωρήτους αὐτοὺς ὁ αὐτοκράτωρ παρό-
ψεται, ἐπιδιώξαντες κἀκεῖνον ἀνεῖλον, οὔπω ἕβδομον
μῆνα παρὰ τῇ βασιλείᾳ ἀνύσαντα, κατὰ δέ τινας μὴ
ὅλους δύο ἐνιαυτούς.
 Καὶ τούτου σφαγέντος δύο κατὰ ταὐτὸν ἀνερρή-
θησαν βασιλεῖς, Πρόβος μὲν ἐν τῇ ἑῴᾳ παρὰ τῶν στρα-
τιωτῶν, ἐν δὲ Ῥώμῃ παρὰ τῆς συγκλήτου Φλωριανός.
καὶ ἦρχον ἄμφω, Πρόβος μὲν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ καὶ
Συρίᾳ καὶ Φοινίκῃ καὶ Παλαιστίνῃ, ὁ δέ γε Φλω-
ριανὸς ἐκ Κιλικίας μέχρις Ἰταλίας καὶ τῶν Ἑσπερίων.
ἀλλ' οὗτος οὐδ' ὅλον τρίμηνον ἀνύσας ἐν τῇ ἀρχῇ
καὶ τῆς ζωῆς ἅμα καὶ τῆς ἐξουσίας ἐκπέπτωκεν ἀναι-
ρεθεὶς ὑπὸ στρατιωτῶν παρὰ Πρόβου λεγομένων
σταλῆναι. τοῦ δὲ θανόντος, ὡς εἴρηται, ὁ Πρόβος
τὴν ὅλην ἐξουσίαν περιεζώσατο. ὃς ἐλλογιμώτατος
εἶναι ἱστόρηται, καὶ κατὰ πολλῶν ἐθνῶν τρόπαια
στήσασθαι, καὶ τοὺς στρατιώτας, οἳ τὸν Αὐρηλιανὸν
καὶ τὸν Τάκιτον ἀνῃρήκασι, συναγαγεῖν καὶ πολλὰ
ὀνειδίσαι καὶ ἀποκτεῖναι.  

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 13–18) (3135: 002)

“Ioannis Zonarae epitomae historiarum libri xviii, vol. 3”, Ed. Büttner–
Wobst, T.Bonn: Weber, 1897; Corpus scriptorum historiae Byzantinae.
P. 21, line 5

καὶ μοναχοί (ὅτε καὶ ὁ μέγας Ἀθανάσιος ἐκεῖ παρῆν τῷ τῶν

διακόνων ἔτι κατειλεγμένος ὢν τάγματι) καὶ αὐτὸς ὁ χριστια-
νικώτατος βασιλεὺς ἀφίκετο πρὸς τὴν Νίκαιαν καὶ συγκαθίσας
τοῖς ἱεροῖς πατράσιν ἐκείνοις ἐπέτρεπε ζητῆσαι τὰ παρὰ τοῦ
Ἀρείου λεγόμενα καὶ διαγνῶναι εἴ τι τῆς ὀρθῆς ἐκκλίνουσι
δόξης. οἱ δὲ ζητήσαντες καὶ ἀκριβῶς ἐξετάσαντες τὸν μὲν  
υἱὸν ὁμοούσιον καὶ ὁμότιμον καὶ συναΐδιον ἐδογμάτισαν τῷ
πατρί, τὸν Ἄρειον δὲ καὶ τοὺς ἐκείνῳ ὁμόφρονας τῆς τῶν
ὀρθοδόξων ὁμηγύρεως ἐξεκήρυξαν.
 Ἦν δὲ τῶν τὰ Ἀρείου πρεσβευόντων καὶ ὁ Παμφίλου
Εὐσέβιος, τῆς ἐν Παλαιστίνῃ Καισαρείας τυγχάνων ἐπίσκοπος,
ὃς μετέπειτα λέγεται ἀποστῆναι τῆς τοῦ Ἀρείου δόξης καὶ
ὁμογνωμονῆσαι τοῖς συναΐδιον τὸν υἱὸν καὶ ὁμοούσιον τῷ
πατρὶ δογματίζουσι καὶ δεχθῆναι παρὰ τῶν θείων πατέρων
εἰς κοινωνίαν. οὕτω μὲν οὖν ταῦθ' ἱστορούμενα παρά τινων
 632

εὕρηται· ἀμφίβολα δ' ἐκεῖνος αὐτὰ δι' ὧν ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ

ἱστορίᾳ εὕρηται συγγραψάμενος τίθησι. πολλαχοῦ γὰρ ἐν τῷ
εἰρημένῳ συγγράμματι ἀρειανίζων καταλαμβάνεται,
Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 13-18) P. 127, line 6

ταινιοῖ διαδήματι ἐπὶ πάνυ νηπίᾳ τῇ ἡλικίᾳ. τὸν γὰρ Ζήνωνα

τῇ βασιλείᾳ μὴ προσήκοντα ἔκρινεν, ὅτι μήτε τὴν γνώμην εἶχε
βασιλικὴν μήτε μὴν εἶδος ἄξιον τυραννίδος, ἀλλὰ καὶ τὴν ὄψιν
ἦν εἰδεχθέστατος καὶ τὴν ψυχὴν εἶχε τῆς ὄψεως χείρονα. διὰ
τοῦτό τινες ἱστοροῦσιν ἀναιρεθῆναι τὸν Ἄσπαρα καὶ τὸν Ἀρδα-  
βούριον παρὰ τοῦ αὐτοκράτορος Λέοντος, θέλοντος τὸν θυγα-
τριδὴν αὐτοῦ τὸν μικρὸν Λέοντα βασιλεύειν, φοβουμένου δ' ἐκεί-
νους ὡς μέγα δεδυνημένους, μήποτε τῆς νηπιότητος ἐκείνου
καταφρονήσαντες τὴν ἀρχὴν σφετερίσωνται.
 Ἐπὶ τούτου τοῦ βασιλέως καὶ ἡ τιμία τῆς ὑπεραγίας θεο-
τόκου ἐσθὴς εἰς Κωνσταντινούπολιν ἐκομίσθη ἐκ Παλαιστίνης,
καὶ ἀπετέθη ἐν τῷ παρ' αὐτοῦ δομηθέντι ναῷ ἐν Βλαχέρναις
ἐν ἀργυρέᾳ σορῷ· δι' ἣν καὶ ὁ ναὸς Ἁγία σορὸς κατωνόμασται.
 Τοῦ πατριάρχου δὲ θανόντος Ἀνατολίου, ὃς ἐπ' ἔτη τῆς
ἐκκλησίας προέστη ὀκτώ, Γεννάδιος χειροτονεῖται. τούτου δὲ
ἐνιαυτοῖς τὴν ἐκκλησίαν ἰθύναντος δέκα ἐπὶ τρισί, καὶ τὴν ζωὴν
ἐκμετρήσαντος, ἀντεισήχθη Ἀκάκιος.

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 13-18) P. 200, line 2

καὶ Ἀνδρονίκου, καὶ τὸν ἐκεῖ ξενῶνα. οὐ τοῦτον δὲ μόνον,

ἀλλὰ καὶ τὸν ἀδελφὸν Μαυρικίου Πέτρον ἀνεῖλε, καὶ Γερμανόν,
τὸν πενθερὸν Θεοδοσίου τοῦ υἱοῦ Μαυρικίου, καὶ τὴν θυγατέρα
τοῦ Γερμανοῦ καὶ πᾶσαν τὴν Μαυρικίου συγγένειαν. Φιλιπ-
πικὸς δὲ κείρεται κληρικὸς καὶ εἰς τὴν αὐτοῦ μονὴν ἐν Χρυ-
σοπόλει διέτριβε. καὶ ἄλλους δὲ πολλοὺς ἔκτεινεν ὁ Φωκᾶς
καὶ ποιναῖς ἀπηνέσιν ἐκόλαζε. Κυριακοῦ δὲ τοῦ πατριάρχου
ἐκλιπόντος μετὰ ἐνιαυτοὺς ἕνδεκα ἐξότου προεχειρίσθη, πατρι-
άρχης ἐγένετο Θωμᾶς σακελλάριος καὶ τῆς μεγάλης ἐκκλησίας  
διάκονος. πολυειδῆ μέντοι τότε κακὰ τοὺς Ῥωμαίους κατέλαβεν.
ἐν μὲν γὰρ τῇ ἑῴᾳ Πέρσαι τὴν Συρίαν καὶ Παλαιστίνην καὶ
Φοινίκην ὑφ' ἑαυτοὺς ἐποιήσαντο. τὴν Ἀρμενίαν δὲ καὶ Καπ-
παδοκίαν καὶ τὴν Παφλαγονίαν καὶ Γαλατίαν κατέδραμον καὶ
μέχρι Χαλκηδόνος προήλθοσαν, ἅπαντα ληιζόμενοι. ἐν δὲ τῇ
Εὐρώπῃ Ἄβαροι τὴν Θρᾴκην ἐδῄωσαν, καὶ τὰ Ῥωμαϊκὰ στρα-
τόπεδα, ἃ ἐν ἀμφοτέροις ἦσαν τοῖς τμήμασι, διεφθάρησαν· καὶ
 633

ἄλλως δὲ πολλὴ τῶν ἀνθρώπων θνῆσις ἐγένετο καὶ ἀφορία

καρπῶν καὶ ζῴων φθορὰ ἐκ βαρυτάτων χειμώνων. ἐπὶ πᾶσι
δὲ ὁ ἀλάστωρ Φωκᾶς ἐν ἵππων ἁμίλλῃ τῶν δήμων πρὸς αὐτόν
τι ἀποσκωψάντων, ἐκμανεὶς πολλοὺς μὲν ἀνεῖλε, πολλοὺς δὲ
ἠκρωτηρίασεν, ἐνίους μέντοι καὶ κατεπόντωσε,

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 13-18)

P. 208, line 1

τριάρχου παρόντος, ὡς μέλλοντος βαπτίσαι τὸν τοῦ βασιλέως

υἱόν, φησὶ πρὸς τοὺς παρόντας ὁ βασιλεύς “ὁ ὑβρίζων τὸν
βασιλέα τίνος ἐστὶν ἄξιος;” οἱ δὲ ἀπεκρίναντο “οὐ ζῆν ἐστιν
ἄξιος· πάσης γὰρ φιλανθρωπίας ἑαυτὸν ἀνάξιον ἔθετο.” καὶ
ὁ βασιλεὺς τὰ παρὰ τοῦ Κρίσπου κἀκείνου παρόντος κατέλεγεν·
εἶτα πρὸς ἐκεῖνον ἐπιστραφεὶς ἔφη “ὃς γαμβρὸν οὐκ ἐποίησας,
οὐδὲ φίλον ἂν ποιήσεις ποτέ.” ἐκέλευσεν οὖν αὐτὸν κληρικὸν
γενέσθαι. ἐκ δὲ Μαρτίνης τῆς ἀνεψιᾶς αὐτοῦ ἔσχε δύο υἱούς,
Φάβιον, ὃν καὶ Ἡρακλωνᾶν ὠνόμασε, καὶ Δαβὶδ τὸν λοιπόν.
 Τοῦ δὲ Χοσρόου πάντα ληιζομένου καὶ ἀφανίζοντος ὑφ'  
ἑαυτὸν δὲ καὶ τὴν Παλαιστίνην πεποιηκότος καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ
πολιορκίᾳ ἑλόντος, λέγεται ἄπειρόν τι πλῆθος ἀναιρεθῆναι χρι-
στιανῶν. ἐξωνούμενοι γὰρ αὐτοὺς εὐώνως οἱ Ἰουδαῖοι ἐφό-
νευον, ὧν περὶ μυριάδας ἐννέα φασὶ συγκορυφοῦσθαι τὸν ἀρι-
θμόν. τὸν δέ γε πατριάρχην τῆς ἁγίας πόλεως Ἱερουσαλὴμ
καὶ τὰ τίμια τοῦ σταυροῦ ξύλα οἱ Πέρσαι λαβόντες εἰς Περσίδα
ἤγαγον. ἀπορῶν οὖν ὁ βασιλεὺς ἀναλόγου τοῖς ἐναντίοις στρα-
τεύματος, πρὸς δὲ καὶ χρημάτων, ἄργυρον μὲν καὶ χρυσὸν
ἐδανείσατο ἔκ τε τῆς μεγάλης ἐκκλησίας καὶ τῶν λοιπῶν
Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 13-18) P. 268, line 17

ἐθριάμβευσε πρότερον δημοσίως τυφθέντα, ὥστε τὴν πρόρρησιν

τοῦ ἀοιδίμου πατριάρχου Γερμανοῦ εἰς ἔργον ἐκβῆναι. ὄπισθεν
γάρ ποτε τοῦ εἰρημένου πατριάρχου βαδίζοντος τοῦ Ἀναστασίου
καὶ πατήσαντος τὸ ἐκείνου ὠμόφορον, στραφεὶς ὁ ἱερὸς Γερ-
μανὸς ἔφη “μὴ σπεῦδε· τὸ Διίππιόν σε ἐκδέχεται.” ὃν καὶ
μετὰ τὴν ἄτιμον περιαγωγὴν ὡς ὁμόφρονά οἱ τῆς ἐκκλησίας
αὖθις κρατεῖν καὶ ἱερᾶσθαι παρακεχώρηκε.
 Τῶν Ἀράβων δὲ διαφερομένων ἀλλήλοις καὶ μάχαις ἐμ-
φυλίοις ἀσχολουμένων, ἀδείας λαβόμενος ὁ Κοπρώνυμος ἐκστρα-
τεύει κατὰ Συρίας καὶ λαμβάνει τὴν Γερμανίκειαν. σεισμοῦ
δὲ γενομένου κατὰ Παλαιστίνην καὶ Συρίαν μεγίστου, πολλαὶ
καὶ ἐκκλησίαι καὶ μοναστῶν κατέπεσον καταγώγια καὶ οἰκίαι
 634

καὶ μυριάδες ἀνθρώπων ἀπώλοντο. ἀλλὰ καὶ ἐκ νόσων φθορὰ  

πολλὴ τῶν ἀνθρώπων συμβέβηκε κατά τε Σικελίαν καὶ Καλα-
βρίαν καὶ καθ' Ἑλλάδα καὶ χώρας ἑτέρας, ἣ καὶ ἕως αὐτοῦ
τοῦ Βυζαντίου κατήντησε· καὶ τοσοῦτον ἦν τὸ τῶν θνησκόντων
πλῆθος ὡς μὴ οἷόν τε εἶναι τοὺς θνήσκοντας ἐκκομίζεσθαι·
διὸ ἁμάξαις αὐτοὺς κατὰ πλείονας ἐπιτιθέντες ἐξέφερον. τῷ
μέντοι Κοπρωνύμῳ ἡ τοῦ Χαγάνου θυγάτηρ ἔτεκε παῖδα, ὃν
ὠνόμασε Λέοντα καὶ ἀνηγόρευσε βασιλέα, στεφθέντα διὰ Ἀνα-
στασίου τοῦ ὁμοδοξοῦντος αὐτῷ πατριάρχου.

Ιωάννης Ζωναράς. ., Epitome historiarum (lib. 13-18)

P. 552, line 4

πολλαπλάσιοι, μείους τῶν φευγόντων ἀποδρᾶναι δεδύνηντο, τῶν

ἄλλων ἐκεῖ πεσόντων καὶ Ῥωμαϊκαῖς δαμέντων χερσίν.
 Ὁ μὲν οὖν Σκληρὸς καὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἐς τὰ Ῥωμαίων
ἐπανεληλύθεσαν ὅρια. μαθὼν δὲ καὶ τὸν Φωκᾶν ἤδη βασι-
λειῶντα καὶ τυραννίδος ἀρξάμενον, ἀπονενεύκει πρὸς τὸν Φωκᾶν,
κοινωνὸς ἀξιῶν εἶναι καὶ τοῦ πολέμου καὶ τῆς βασιλείας αὐτῆς.
ὁ δὲ καὶ τὴν κοινοπραγίαν ἐδέξατο, καὶ εἰ τῶν ἐφέσεων τύ-  
χοιεν, ἑαυτῷ μὲν τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων ἀπένεμε καὶ τῶν
πλειόνων ἐθνῶν καὶ χωρῶν τὸ κράτος, τῷ δὲ Σκληρῷ προς-
εκλήρου τὴν Ἀντιόχειαν τήν τε Κοίλην Συρίαν καὶ Φοινίκην
καὶ Παλαιστίνην καὶ Μεσοποταμίαν καὶ τὰς συνθήκας ὅρκοις
καθ' ἱερῶν ἐμπεπέδωκεν. ἐπὶ τούτοις τεθαρρηκὼς ὁ Σκληρὸς
πρόσεισι τῷ Φωκᾷ. ὁ δ' ἐντὸς ἀρκύων τοῦτον λαβὼν ἀφαι-
ρεῖται μὲν αὐτοῦ τὸ σχῆμα δὴ τὸ βασίλειον, καθείργνυσι δὲ
καὶ φρουρὰν αὐτῷ περιίστησιν. ὑφ' ἑαυτὸν δὲ καὶ τὴν σὺν
ἐκείνῳ στρατιὰν ποιησάμενος τοῦ τυραννεύειν εἴχετο κραται-
ότερον. ὁ μέντοι Σκληρὸς προμηθευόμενος ἑαυτῷ πρὸς τὸ
μέλλον ἐξ ἀποτυχίας σωτηρίαν τινά, πρὸ τοῦ κατασχεθῆναι
πρὸς τοῦ Φωκᾶ τὸν υἱὸν Ῥωμανὸν λάθρᾳ φυγεῖν παρεσκεύασεν,
ὡς αὐτομολοῦντα τῷ βασιλεῖ· ὃς καὶ περιχαρῶς παρὰ τοῦ κρα-
τοῦντος ἐδέχθη καὶ μάγιστρος ἐτιμήθη εὐθύς.

Ζωναράς. Lexicon (3136: 001)“Iohannis Zonarae lexicon ex tribus

codicibus manuscriptis, 2 vols.”, Ed. Tittmann, J.A.H.
Leipzig: Crusius, 1808, Repr. 1967.Alphabetic letter alpha, p. 50, line 21

Ἀεικέλιος. ἀπρεπὴς, ἀνόμοιος, σκληρός. [ὡς

 πέμπω, πέμπελος. εἴκω, τὸ ὁμοιῶ, ἀεικέλιος.]
 635

Ἀεικής. ἀπρεπὴς, σκληρός. ἀπὸ τοῦ μὴ εἴκειν.

Ἀετιδεῖς. οἱ νεοσσοὶ τῶν ἀετῶν.
Ἀέτιος. ὄνομα κύριον. οὗτος ἐξ Ἀντιοχείας τῆς
 Συρίας εἷλκε τὸ γένος, διδάσκαλος γεγονὼς Εὐ-
 νομίου, ἀπὸ πενιχρῶν καὶ εὐτελῶν γονέων τυγ-
 χάνων· ᾧτινι ἀνάθεμα ἐγώ φημι.
Ἀετίτης. εἶδος λίθου.
Ἀείτης. ὁ ἑταῖρος, ἀπὸ τοῦ ἀεὶ εἶναι.
Ἀερμών. ὄρος κατὰ Παλαιστίνην, ἐφ' ᾧ πολλὴ
 χιὼν συνάγεται, ἀφ' ἧς ἀτμοὶ ἀναδιδόμενοι.
 καὶ τὸν ἀέρα τὸν ὑπεράνω τῆς Σιὼν παχύνοντες
 δρόσον ἀποτελοῦσιν ἐν θέρει.  

(Θηλυκόν.)

Ἀέκητι. τῇ ἀβουλίᾳ.
Ἀεργηλή. ἀργὴ, ἄπρακτος. [τρομερῷ γήραϊ κά-
 μνων χειρὸς ἀεργηλᾶς ἀνέθηκε κορύναν.]
Ἀερονηχεῖς. τὰς ἐν τῷ ἀέρι νηχομένας νεφέλας.
 οὕτως Ἀριστοφάνης.
Ἄεσις. πόνος τίς.

Ζωναράς. Lexicon Alphabetic letter alpha, p. 80, line 11

Αἰκία. ὕβρις, μάστιξ, εἶδος δίκης ἰδιωτικῆς, ἐπὶ

 πληγαῖς λαγχανομένης, ἧς τὸ τίμημα ἐν τοῖς νό-
 μοις οὐκ ἔστιν ὡρισμένον, ἀλλ' ὁ μὲν κατή-
 γορος τίμημα ἐπιγράφεται, ὁπόσου δοκεῖ εἶναι
 ἄξιον τὸ ἀδίκημα, οἱ δὲ δικασταὶ ἐπικρίνουσι.
Αἰκίστρια. ἡ αἰκίζουσα.
Αἴλινος. αὐδὴ ὀδυρτικὴ, [καὶ] θρηνητική.
Αἰκία. ὕβρις. διαφέρει ὕβρεως αἰκία. αἰκία μὲν
 γὰρ κατὰ τῶν πληγῶν, ὕβρις δὲ ἄνευ πλη-
 γῶν· ἡ μετὰ προπηλακισμοῦ καὶ ἐπιβουλῆς.
Αἰλία. Πόλις Παλαιστίνης, ἡ πάλαι Ἱεροσόλυμα,
 ἀπὸ Αἰλίου Ἀδριανοῦ. ὁ πολίτης Αἰλιώτης.
Αἱμασία. τὸ ἐκ χαλίκων ᾠκονομημένον τειχεῖον
 ἄνευ πηλοῦ. κυρίως δὲ ὁ ἠκανθωμένος φρα-
 γμός. [ἀπὸ τοῦ αἱμάττεσθαι τοὺς ὑπερβαί-
 νοντας. τὸ δὲ αἱμάττεσθαι συντάσσεται μετὰ
 πτώσεως αἰτιατικῆς.]
Αἰμιλία· Αἰμονία. κύρια.
 636

Ζωναράς. Lexicon Alphabetic letter beta, p. 371, line 10

  οἷοι ἔσαν βασιλεύτορες.  

Βατταρισμός. φλυαρία. *βατταρισμὸς ἐστὶ
 καὶ ἡ τῶν παίδων ἄναρθρος φωνή.*
Βάτραχος. παρὰ τὸ τὴν βοὴν τραχεῖαν ἔχειν,
 βοάτραχος τὶς ὤν.
Βάτος. κατ' ἀντίφρασιν ὁ μὴ ὢν βατός. καὶ ἔστιν
 ἐν τόνῳ παρώνυμον, ὡς παρὰ τὸ κυρτὸς κύρτος,
 ξανθὸς ξάνθος, λευκὸς λεῦκος, οὕτως βατὸς
 βάτος.
Βαιταῤῥηνοί. ἀπὸ Βαιτάῤῥους, κώμης Παλαιστίνης.
Βαίτυλος. λίθος γενόμενος κατὰ τὸν Λίβανον,
 τὸ ὄρος τῆς Ἡλιουπόλεως.
Βατήρ. ἡ ἀρχὴ τῶν τοῦ πεντάθλου σκαμμάτων.
  αὐτὸν κέκρουκας τὸν βατῆρα τοῦ λόγου.
 οἷον τὸ ἐπικαιρότατον, καὶ τὸ πρῶτον. οὐ
 παρὰ τὸ βαίνω ἐγένετο [γὰρ] βαντὴρ, ἀλλὰ
 [παρὰ τὸ βίβημι βατήρ.]

Ζωναράς. Lexicon Alphabetic letter gamma, p. 430, line 10

Γέφυρα. ἡ κατὰ τόπον οἰκοδομὴ, δι' ἧς οἱ ὁδοι-

 πόροι πορεύονται. εἴρηται ἡ ἐφ' ὑγροῦ γῆ, οἱον-
 εὶ γεφυγρὰ τὶς οὖσα. ἢ γῆ φυρά τις, ἡ φυρα-
 θεῖσα καὶ ὑφ' ὑγροῦ κειμένη. ἢ παρὰ τὸ ἀπὸ
 γῆς εἰς γῆν μεταφέρειν.
Γεφυρίς. ξένη καὶ ἐπείσακτος. οἱ γὰρ γεφυραῖοι
 ξένοι καὶ ἐπήλυδες ὄντες, Ἀθήνῃσιν ᾤκησαν.
 οὕτως Ἡρόδοτος.
Γεωγραφία. περιήγησις.
Γέβαλα. Πόλις Παλαιστίνης. Γεβαληνός. Ἰώσηπος.
Γέννησις. προσθήκη ὑποστάσεως ἐναριθμίου.

Ζωναράς. Lexicon Alphabetic letter iota, p. 1113, line 22

 Ἰούδας ὁμολόγησις.
Ἰός. τὸ βέλος. παρὰ γὰρ τὸν ἰὸν τοῦ ὄφεως γί-
 νεται ἰὸς, τὸ βέλος. καὶ γὰρ ἔχριον τὰ βέλη
 637

 ἀπὸ τοῦ ἰοῦ τοῦ ὄφεως, ἵνα τιτρωσκόμενος τὶς

 εὐθέως ἀναιρεθῇ. παρὰ τὸ ἰέναι ποιεῖν τοὺς
 τιτρωσκομένους εἰς ᾅδην.
Ἰοδόκος καὶ ἰοδόκη. ἡ βελοθήκη.
Ἰοκάστη· Ἰόλη. κύρια.
Ἰόπη. δι' ἑνὸς π καὶ ι. ἔστι δὲ πόλις Παλαι-
 στίνης. συστέλλει δὲ τὸ ι. εἴρηται δὲ Αἰθιο-  
 πία τις οὖσα· κατεῖχον γὰρ αὐτὴν Αἰθίοπες.
 οὕτως γὰρ εὗρον ἐγώ.
Ἰότης. βουλή. γνώμη, φροντίς. [ἀπὸ τοῦ ἰοῦ,
 τοῦ βέλους, ἤγουν ἀπὸ τοῦ ἴεσθαι καὶ εἰς πάν-
 τα ἰέναι.

Ζωναράς. Lexicon Alphabetic letter chi, p. 1843, line 13

Χαρά. διάθεσις ἡδονῶν ἐπιτυχοῦσα. ἢ εὕρησις

 ἡδονῶν.
Χάρμη. ἡ μάχῃ. κατ' εὐφημισμόν.
Χάρυβδις. ἡ ἀναπινομένη θάλασσα περὶ τὰ
 Γάδειρα καὶ πάλιν ἐπαναστρέφουσα. παρὰ τὸ
 εἰς χάος κατάγειν καὶ ὄλεθρον. οἱονεὶ εἰς χάος
 βαίνειν.
Χαρίεσσα καὶ χαριτόεσσα.
Χάρις. χαρά. παρὰ τῷ Ἀποστόλῳ· ἵνα δευ-
 τέραν χάριν ἔχητε.
Χαναναίαν. τὴν Παλαιστίνην, ἤγουν τὴν Ἱερου-
 σαλὴμ λέγει ὁ θεόλογος· διὰ τὸ κατοικεῖσθαι
 αὐτὴν πρότερον ὑπὸ τῶν Χαναναίων.

(Οὐδέτερον.)

Χαλκοῦν πινάκιον. τοιοῦτον εἶχον οἱ δικασταὶ

 πρὸς τὰς κληρώσεις, ἔχον τὸ ὄνομα τοῦ δικα-
 στοῦ πατρόθεν καὶ τοῦ δήμου καὶ τῆς φυλῆς.
 Ἀρίσταρχος δὲ πύξινον εἶπεν αὐτό.

Λαόνικος Χαλκοκονδύλης. Historiae (3139: 001)

“Laonici Chalcocandylae historiarum demonstrationes, 2 vols. in 3”, Ed.
Darkó, E.Budapest: Academia Litterarum Hungarica, 1:1922; 2.1:1923;
 638

2.2:1927.Vol. 1, p. 124, line 2

Ναζηραίους καὶ ἱερὸν τὸ ἐν τῇδε τῇ χώρᾳ. δοκοῦσι δὲ γένος

τοῦτο εἶναι Γερμανοί, καὶ φωνῇ τῇ αὐτῶν ἐκείνων προσχρώμενοι
καὶ διαίτῃ. οἰκοῦσι δὲ πόλεις περικαλλεῖς καὶ εὐνομουμένας ἐς
τὸ κράτιστον. ἔστι δὲ τούτοις ἱερόν, ᾗ δὲ καὶ τὸ ἐν Ἰβηρίᾳ ἱερὸν
νομίζεται καὶ ἐν τῇ Ῥόδῳ ἐνοικοῦν Ναζηραίων γένος. ταῦτα
γὰρ δὴ τὰ τρία ἱερὰ ἀνὰ τὴν οἰκουμένην ἐς τὴν τοῦ Ἰησοῦ
θρησκείαν ἐπὶ τοὺς βαρβάρους ᾠκημένα δὴ καταφανῆ ἐστι, τό
τε ἐν Ἰβηρίᾳ πρὸς τοὺς ταύτῃ τῶν Λιβύων διαβάντας, καὶ Πρου-
σίων πρός τε τοὺς Σαμώτας καὶ Σκυθῶν τοὺς νομάδας, αὐτοῦ  
ταύτῃ ἀγχοῦ τὸ παλαιὸν ᾠκισμένους, καὶ Ῥοδίων δὲ πρὸς τοὺς
ἐν Αἰγύπτῳ τε καὶ Παλαιστίνῃ διὰ τὸν τοῦ Ἰησοῦ τάφον καὶ
πρὸς τοὺς ἐν τῇ Ἀσίᾳ βαρβάρους.
 Προυσίων δὲ ἔχονται Σαμῶται, γένος ἄλκιμόν τε καὶ οὐδενὶ
τῶν περιοίκων ὁμοδίαιτον, οὐδὲ ὁμόγλωσσον. νομίζει δὴ τοῦτο τὸ
γένος θεοὺς Ἀπόλλω τε καὶ Ἄρτεμιν· διαίτῃ δὲ χρῶνται τῇ
πάλαι Ἑλληνικῇ καὶ ἤθεσι, σκευῇ δὲ τῇ Προυσίων παραπλησίᾳ.
 Τούτων δὲ ἔχονται Βοέμοι, τῇ τε Σαμωτῶν δόξῃ τιθέμενοι
καὶ τῇ Γερμανῶν οἱ ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ ἐνοικοῦντες, σκευῇ τῇ
τῶν Παιόνων παραπλησίᾳ ἐσκευασμένοι. ἔνεστι δὲ αὐτοῖς μητρό-
πολις, πόλις εὐδαίμων τε καὶ πολυάνθρωπος,

Λαόνικος Χαλκοκονδύλης. Historiae Vol. 1, p. 131, line 12

Ο Λαόνικος Χαλκοκονδύλης ήταν Έλληνας ιστορικός, μέλος της

ομώνυμης αρχοντικής οικογένειας της Αθήνας, η οποία ανέδειξε
αρκετούς λογίους κατά τον 15ο αιώνα. Βικιπαίδεια. Γέννηση: 1423,
Αθήνα. Απεβίωσε: 1470.

λαυνεν ὀπίσω ἐπ' οἴκου, λείαν τε πολλὴν καὶ εὐδαίμονα ἀγόμε-

νος. ἐπρεσβεύετο μέντοι καὶ πρὸς τὸν τῆς Μέμφιος βασιλέα,
Σουλδάνον οὕτω δὴ ἐξόχως καλούμενον, καὶ ἠξίου κοίλης Συρίας
ὑποχωρῆσαί οἱ, ὥστε ἐς σπονδάς τε ἰέναι αὐτῷ καὶ εἰρήνην ἐπὶ
τούτῳ ποιεῖσθαι. ὡς δὲ προπέμποντι οὐ προεχώρει, ἤδη παρα-
σκευασάμενος, ἑλών τε καὶ ἀνδραποδισάμενος τὴν Δαμασκὸν
πόλιν εὐδαίμονα, ἀπεχώρει δι' αἰτίαν, ἥν τινα ἐς τὸ πρόσω τοῦ
λόγου ἰὼν σημανῶ.
 Ὁ δὲ τῆς Μέμφιος βασιλεὺς χώρας τε ἄρχει οὐκ ὀλίγης
καὶ εὐδαίμονος· ἀπὸ Ἀράβων ἀρξάμενος Συρίαν τε κοίλην καὶ
 639

Παλαιστίνην καὶ σύμπασαν δὴ Αἴγυπτον ὑφ' αὑτῷ ἔχει. βασιλεὺς

δὲ καθίσταται τῆς Μέμφιος καὶ τῆς ἀρχῆς τῆσδε τρόπῳ τοιῷδε.
ὅσοι τῶν ἀνδραπόδων ἀρετῆς τι μεταποιοῦνται ἐν ταύτῃ τῇ χώρᾳ,
ὑπὸ βασιλέως καθίστανται ἐς τοὺς στρατιώτας. εἰσὶ δὲ οὗτοι
δορυφοροῦντες βασιλέα, ἀμφὶ τοὺς δισμυρίους, Μαμαλούκιδες
καλούμενοι. ἀπὸ τούτων δέ, ὅσοι ἐπίσημοι ἐπὶ τὸ κατεργάζεσθαι
ὁτιοῦν τῶν ὑπὸ βασιλέως τεταγμένων, οὗτοι ἐς τὰς ἀρχὰς κατὰ
βραχὺ καθιστάμενοι ἐπὶ μεῖζον χωροῦσι τύχης ἅμα κἀπὶ βασι-
λέως, καὶ ἐς τὰ πρῶτα τιμῆς ἀξιούμενοι ἐπὶ τοὺς καλουμένους
Μελικαμηράδας καθίστανται, ἀφ' ὧν δὴ τῆς χώρας ἐπ' αὐτὴν
ἤδη χωροῦσι τὴν βασιλέως χώραν, καὶ ἐπὶ τὴν τῆς Μέμφιος

Λαόνικος Χαλκοκονδύλης. Historiae Vol. 1, p. 131, line 24

ὅσοι τῶν ἀνδραπόδων ἀρετῆς τι μεταποιοῦνται ἐν ταύτῃ τῇ χώρᾳ,

ὑπὸ βασιλέως καθίστανται ἐς τοὺς στρατιώτας. εἰσὶ δὲ οὗτοι
δορυφοροῦντες βασιλέα, ἀμφὶ τοὺς δισμυρίους, Μαμαλούκιδες
καλούμενοι. ἀπὸ τούτων δέ, ὅσοι ἐπίσημοι ἐπὶ τὸ κατεργάζεσθαι
ὁτιοῦν τῶν ὑπὸ βασιλέως τεταγμένων, οὗτοι ἐς τὰς ἀρχὰς κατὰ
βραχὺ καθιστάμενοι ἐπὶ μεῖζον χωροῦσι τύχης ἅμα κἀπὶ βασι-
λέως, καὶ ἐς τὰ πρῶτα τιμῆς ἀξιούμενοι ἐπὶ τοὺς καλουμένους
Μελικαμηράδας καθίστανται, ἀφ' ὧν δὴ τῆς χώρας ἐπ' αὐτὴν
ἤδη χωροῦσι τὴν βασιλέως χώραν, καὶ ἐπὶ τὴν τῆς Μέμφιος
ἀρχὴν καὶ συμπάσης τῆς τε Αἰγύπτου Ἀραβίας τε καὶ Παλαι-
στίνης καὶ τῶν ἄλλων ἀρχῶν, ὅσαι ὑπὸ τούτῳ τῷ βασιλεῖ τάτ-  
τονται. Μελικαμηράδες εἰσὶν ἀρχαὶ ἐς τὰς πόλεις τὰς ὑπὸ τήνδε
τὴν βασιλείαν ἐπισήμους, ἄρχοντες καθιστάμενοι ὑπὸ βασιλέως.
τὴν δὲ πόλιν ταύτην τῆς Μέμφιος μεγίστην δὴ πασῶν τῶν κατὰ
τὴν οἰκουμένην πόλεων ἔστε τὴν ἄλλην εὐδαιμονίαν καὶ τὸ πλῆ-
θος τῶν ἀνθρώπων. ὅ τε γὰρ περίβολος ταύτης τῆς χώρας ἐς
ἑπτακοσίους μάλιστα σταδίους διήκων. εὐνομεῖται δὲ κάλλιστα
πασῶν δὴ, ὧν ἡμεῖς ἴσμεν, πόλεων. οἰκίας δὲ ἔχειν καλλίστας
λέγεται ἐς τὰς πεντήκοντα μυριάδας. ῥεῖ δὲ διὰ μέσης τῆς πό-
λεως Νεῖλος ποταμός, κράτιστον ὕδωρ παρεχόμενος,

Λαόνικος Χαλκοκονδύλης. Historiae Vol. 1, p. 133, line 3

μέν εἰσιν Ἀρμένιοι πλεῖστοι ἀνὰ τὴν χώραν ταύτην, Μονοθε-

λῆται δὴ καὶ Ἰακωβῖται καὶ Μανιχαῖοι πάμπολλοι. διήκει δὲ ἡ
χώρα τοῦ τῆς Μέμφιος βασιλέως ἀπὸ Λιβύης ἔστε πόλιν Χαλε-
πίην οὕτω καλουμένην κατὰ τὴν Ἀσίαν· νομίζεται δ' οὗτος ὁ
 640

βασιλεὺς ὑπό τε τῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐθνῶν καὶ ὑπὸ τῶν τῆς Λιβύης
καὶ δὴ καὶ ὑπὸ τῶν ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἀρχιερεύς τε τὰ ἐς τὴν
θρησκείαν αὐτῶν καὶ τὰ ἐς τοὺς νόμους τοῦ Μεχμέτεω, παμ-
πόλλων αὐτοῦ ταύτῃ διδασκομένων τοὺς τῆς θρησκείας αὐτοῦ  
νόμους, καὶ ὡς ἀπὸ τῶν παλαιοτέρων ἀρχιερεύς τε ἐνομίσθη,
καὶ γράμμασι τοῖς τούτων ἀποδείκνυσθαι ἀκριβέστατα δὴ τὸν
τοῦ Μεχμέτεω νόμον. τὸν δὲ τάφον Ἰησοῦ κατὰ τὴν Παλαιστίνην
κατέχοντες μέγα τε ἀποφέρονται κέρδος, καὶ ἄρχοντες μέγιστοι
δὴ τοῦ βασιλέως οἴκου ἐς φυλακὴν τοῦ σήματος καθίστανται.
διήκει δὲ Αἴγυπτος ἀπὸ Φάρου τῆς Ἀλεξανδρείας ἔστε Ἰτου-
ραίαν χώραν, ἐπὶ σταδίους μάλιστά πη.... ὁ δὲ Νεῖλος ὁ τῆς
Αἰγύπτου ποταμὸς ἐκδιδοῖ ἐς θάλασσαν πρὸς βορρᾶν ἄνεμον
κατὰ Ἀλεξάνδρειαν τῆς Αἰγύπτου.
 Ἐντεῦθεν ἄρχεται ἡ Παλαιστίνη διήκουσα ἔστε ἐπὶ κοίλην
Συρίαν. ἐν ταύτῃ δ' ἔστι τὸ τοῦ κυρίου Ἰησοῦ σῆμα, κατὰ
τὴν Ἱεροσολύμων πόλιν, ἣ δὴ κατέσκαπται. καὶ αὗται μὲν
παράλιαι χῶραι· κοίλη δὲ Συρία διήκει ἐπὶ Ἀραβίαν

Λαόνικος Χαλκοκονδύλης. Historiae Vol. 1, p. 133, line 10

πόλλων αὐτοῦ ταύτῃ διδασκομένων τοὺς τῆς θρησκείας αὐτοῦ  

νόμους, καὶ ὡς ἀπὸ τῶν παλαιοτέρων ἀρχιερεύς τε ἐνομίσθη,
καὶ γράμμασι τοῖς τούτων ἀποδείκνυσθαι ἀκριβέστατα δὴ τὸν
τοῦ Μεχμέτεω νόμον. τὸν δὲ τάφον Ἰησοῦ κατὰ τὴν Παλαιστίνην
κατέχοντες μέγα τε ἀποφέρονται κέρδος, καὶ ἄρχοντες μέγιστοι
δὴ τοῦ βασιλέως οἴκου ἐς φυλακὴν τοῦ σήματος καθίστανται.
διήκει δὲ Αἴγυπτος ἀπὸ Φάρου τῆς Ἀλεξανδρείας ἔστε Ἰτου-
ραίαν χώραν, ἐπὶ σταδίους μάλιστά πη.... ὁ δὲ Νεῖλος ὁ τῆς
Αἰγύπτου ποταμὸς ἐκδιδοῖ ἐς θάλασσαν πρὸς βορρᾶν ἄνεμον
κατὰ Ἀλεξάνδρειαν τῆς Αἰγύπτου.
 Ἐντεῦθεν ἄρχεται ἡ Παλαιστίνη διήκουσα ἔστε ἐπὶ κοίλην
Συρίαν. ἐν ταύτῃ δ' ἔστι τὸ τοῦ κυρίου Ἰησοῦ σῆμα, κατὰ
τὴν Ἱεροσολύμων πόλιν, ἣ δὴ κατέσκαπται. καὶ αὗται μὲν
παράλιαι χῶραι· κοίλη δὲ Συρία διήκει ἐπὶ Ἀραβίαν ἐπὶ
τὴν ἐρυθρὰν θάλασσαν τῷ πρὸς ἕω ἰόντι. διαβάντι δὲ τὴν
θάλασσαν ψάμμος τε δέχεται αὐτοῦ ταύτῃ διαπορευομένων
ἐπὶ τὸ σῆμα τοῦ Μεχμέτεω. αὕτη δ' ἡ χώρα βασιλέως τῆς
Μέμφιος οὖσα, πρὸς δὲ καὶ ἡ Φοινίκη. δύναμις δέ ἐστι τῷ
βασιλεῖ τῷδε κατὰ θάλασσαν ἀξιόχρεως, ἔνθα δὴ ἐφίσταται
Σάμος, πλοῖα τε καὶ τριήρεις. Κύπρον τε ὑπηγάγετο, καὶ
ἐπὶ Ῥόδον καὶ Κύπρον πέμψαι τά τε πλοῖα καὶ στρατὸν
 641

Joel Chronogr., Χρονογραφία. compendiaria (3140: 001)“Ioelis

Χρονογραφία. compendiaria”, Ed. Bekker, I.Bonn: Weber, 1836; Corpus
scriptorum historiae Byzantinae.P. 21, line 20

λήμ, ἀνῃρέθη κατὰ θείαν ὀργήν, καὶ παρέλαβε τὴν βασιλείαν

Δαρεῖος.
 Μετὰ δὲ Βαλτάσαρ ἐβασίλευσε Δαρεῖος ὁ Μῆδος, ὁ καὶ
Ἀστυάγης καὶ Ἀρταξέρξης, ἔτη ιζʹ. ἐφ' οὗ καὶ τῷ Δανιὴλ ὡρά-
θησαν αἱ διὰ τοῦ ἀγγέλου ὀπτασίαι, καὶ ὁ χρόνος ἐδηλώθη τῆς
Χριστοῦ παρουσίας· ὃς φθονηθεὶς ὑπὸ τῶν μεγιστάνων διὰ τὸ
μεγάλως τιμᾶσθαι ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἐνεβλήθη ἐν τῷ λάκκῳ τῶν
λεόντων.
 Μετὰ δὲ Δαρεῖον ἐβασίλευσε Κῦρος ὁ Πέρσης ἔτη λʹ, ὃς
ἀνελὼν Δαρεῖον ἐκράτησε πάσης τῆς Χαλδαίων καὶ Ἀσσυρίων
καὶ Περσῶν καὶ Παλαιστίνης καὶ πάσης τῆς Ἀσίας, μεθ' ὧν τὴν
Λυδῶν βασιλείαν ὑπέταξεν, ἀνελὼν Κροῖσον, ὡς προείρηται. ἐφ'
οὗ Δανιὴλ ἐπιφανέστερος ὑπάρχων ἔτι καὶ τὸν Βὴλ συντρίψας
καὶ τὸν δράκοντα φονεύσας, τὰ Περσῶν σεβάσματα, ἐβλήθη ἐν
τῷ λάκκῳ τῶν λεόντων καὶ ἦν ἐκεῖ ἡμέρας ἕξ.  
 Μετὰ δὲ Κῦρον ἐβασίλευσε Καμβύσης ὁ υἱὸς αὐτοῦ, ὁ καὶ
Ναβουχοδονόσορ ἐπικληθείς, ἔτη ιηʹ. ἐφ' οὗ καὶ Ἰουδὴθ τῇ τοῦ
θεοῦ βοηθείᾳ καὶ τῇ ἑαυτῆς σοφίᾳ ἀπατήσασα καὶ ἀποκεφαλίσασα
τὸν Ὁλοφέρνην, πορθοῦντα τὴν Βετουλίαν πόλιν, νίκην μεγάλην
τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ προεξένησεν, καὶ ἐτελεύτησε χήρα ἐτῶν ρεʹ.
 Μετὰ δὲ Καμβύσην ἐβασίλευσε Σπέρδιος ὁ μάγος μῆνας ζʹ.

Joel Chronogr., Χρονογραφία. compendiaria P. 23, line 11

Ἐμπεδοκλῆς καὶ Διογένης καὶ Ζήνων Φερεκύδης τε καὶ Ἀρίσταρ-

χος καὶ Ἱπποκράτης, Παρμενίδης, Πλάτων καὶ Ἀριστοτέλης καὶ
Δημοσθένης καὶ Σωκράτης ἐγνωρίζοντο.
 Μετὰ δὲ Ἀρταξέρξην ἐβασίλευσεν Ἀρταξέρξης ἄλλος καὶ οἱ
καθεξῆς ἕως Δαρείου, ὃν ἀνεῖλεν Ἀλέξανδρος, οὗ τὴν Περσῶν
βασιλείαν καταλύσαντος καὶ πάσης τῆς γῆς κρατήσαντος ἐν Βα-
βυλῶνί τε τελευτήσαντος διεῖλον τὴν βασιλείαν, ὡς πρόσθεν εἴρη-
ται, οἱ παῖδες αὐτοῦ οὕτως. τῆς μὲν Αἰγύπτου Πτολεμαῖος
ἐβασίλευσεν ὁ Λαγοῦ καὶ οἱ καθεξῆς Πτολεμαῖοι ιγʹ ἕως Κλεοπά-
τρας θυγατρὸς Διονυσίου, τῆς δὲ Ἀσίας πάσης Ἀντίγονος, τῆς
δὲ Συρίας καὶ Βαβυλωνίας καὶ Παλαιστίνης Σέλευκος ὁ Νικάνωρ,
ὃς καὶ πόλεις δύο κτίσας ἐν τοῖς μέρεσι Κιλικίας καὶ ἄλλην ἐν
 642

Συρίᾳ τὴν μὲν Σελεύκειαν ἐκάλεσεν τὴν δὲ Ἀντιόχειαν τὴν δὲ

Λαοδίκειαν εἰς τὸ ἑαυτοῦ ὄνομα καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τῆς θυγατρὸς
Λαοδίκης. ἐφ' οὗ Ῥόδιοι θαλασσοκρατήσαντες ἀνέστησαν ἐν τῇ
πόλει, ἤγουν τῇ ἐκεῖσε νήσῳ, χαλκοῦν ἀνδριάντα τοῦ ἡλίου, ὃν
διὰ τὸ μέγεθος ἐκάλεσαν κολοσσόν, καὶ αὐτοὶ Κολοσσαεῖς ὠνομά-
σθησαν.

Γεώργιος Παχυμέρης. Συγγραφικαὶ ἱστορίαι (libri vi de Michaele

Palaeologo) (3142: 001)“Georges Pachymérès. Relations historiques, 2
vols.”, Ed. Failler, A., Laurent, V.Paris: Les Belles Lettres, 1984; Corpus
fontium historiae Byzantinae 24.1–2. Series Parisiensis.P. 217, line 16

δομέστικον, καὶ τὴν τῆς αὐγούστης μητέρα, ἣν μεγάλην κυρίαν κατὰ

τιμὴν
ὠνόμαζον οἱ πολλοί, συνάμα τῇ γερουσίᾳ πάσῃ καὶ τῇ συγκλήτῳ τὴν ἐπὶ
τῆς πόλεως ὥδευε καὶ δή, περαιωσάμενος τὸν Ἑλλήσποντον, ἐκεῖθεν
ἐχώρει
πρὸς τὸ Βυζάντιον. Ἐλθὼν δὲ καὶ τὴν Χρυσέαν πύλην κατειληφώς, ἐκεῖ
καθήμενος ἐφ' ἡμέραις, τὴν ἐς πόλιν εἴσοδον, ὅπως θεοφιλῶς ἅμα καὶ
μεγα-
λοπρεπῶς γένοιτο, ἀνεσκόπει τε καὶ συνέταττε. Καὶ δὴ πέμψας ἄγει ἐκ
τῆς
μονῆς τοῦ Παντοκράτορος τὴν σεβασμίαν εἰκόνα τῆς ἁγνῆς θεομήτορος,
ἣν
λόγος ἔργον μὲν εἶναι τοῦ θείου Λουκᾶ, ἐκεῖσέ που παρούσης κἀκείνης
καὶ
θεωμένης, δῶρον δὲ μετὰ ταῦτα γενέσθαι Πουλχερίᾳ τῇ βασιλίδι παρὰ
τῆς
νύμφης αὐτῆς Εὐδοκίας τῆς ἐξ Ἀθηνῶν καὶ δεσποίνης, καὶ δῶρον
ἀξιόχρεων
ὄντως ἐκ Παλαιστίνης ἀποσταλέν· ὑπὸ δὴ ταύτῃ ὁδηγῷ γε οὔσῃ, δι' ἧς
ἐπεπιστεύκει καὶ ἀπολήψεσθαι, εἰσελαύνων τὴν πόλιν, ἀποχρώντως
ἡγεῖτό
οἱ ἔχειν τὴν εἰς ἐκείνην ἀπονέμειν χάριν. Ἔταττε δὲ καὶ τῶν ἐκεῖσε
ἀρχιερέων
ἕνα, τὸν τῆς Κυζίκου Γεώργιον, τὴν στολὴν ὑπενδύντα, τὰ τῆς εὐχῆς
ἄγειν
καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν πραττομένων εὐχαριστίαν ἀποπληροῦν.
 Ἤνοικτο τοιγαροῦν ἡ Χρυσέα πύλη χρονία, καὶ ὁ ἀρχιερεὺς τῆς εὐχῆς
ἐξῆρχεν. Ὁ μέντοι γε βασιλεὺς καὶ πᾶν τὸ περὶ αὐτὸν σχολαίῳ ποδὶ καὶ
ἀνατεταμένῃ διανοίᾳ μεθ' ὅτι πλείστης τῆς πρὸς τὸν Θεὸν
ἀνθομολογήσεως   τὴν πόλιν εἰσέρχεται, πεζῇ βαδίζων καὶ τὸ τῆς
 643

βασιλείας σοβαρόν, ὡς μὴ τοιαύτῃ τελετῇ πρέπον συνόλως,

ἀποτιθέμενος.

Γεώργιος Παχυμέρης. Συγγραφικαὶ ἱστορίαι (libri vi de Michaele

Palaeologo) P. 241, line 12

ἡμετέροις. Καὶ ὅσον μὲν εἰς εἰρήνην ἀνυστὸν ἦν τὸ πραγματευόμενον,

ἄλλως
δὲ καὶ ἐς μέγιστον ἐλυμήνατο.
εʹ. Ὅπως αὐξηθέντες Αἰθίοπες τὰ κατὰ Συρίαν διεπράξαντο καὶ τὰ κατὰ
τὸν Νογᾶν.
 Ταῖς γὰρ συνεχέσι μετακομίσεσι τῶν βορέαθεν μειρακίσκων πλῆθος ἐν
καιρῷ συστὰν στρατιωτικὸν ηὔξησέ τε τὴν τῶν Αἰθιόπων ὁρμὴν καὶ ὑπὲρ

τὰ ἐσκαμμένα ἐπήδων, ὡς πολλάκις, τῷ κατὰ σφᾶς ἀσφαλεῖ θαρροῦντας,

ὑπερορίους ἐκφέρειν πολέμους καὶ κατὰ χριστιανῶν ἀνδρίζεσθαι. Τῶν
γὰρ
Ἰταλῶν τὴν τῆς Συρίας ἁπάσης παραλίαν κατεχόντων καὶ Φοινίκης
ἀρχόντων
καὶ αὐτῆς Ἀντιοχείας τὸ κράτος ἐχόντων, διαμφισβητούντων δ' ἐξ
ὑπερτέρας
ἰσχύος καὶ τῶν τῆς Παλαιστίνης τόπων, ὡς ἁγιότητος δόξαν ἐχόντων,
καὶ
μάλα εἰκότως διὰ τὰς ἐκεῖσε τοῦ Σωτῆρος διατριβὰς καὶ τὰ πάθη καὶ τὰ
τῆς οἰκονομίας τεραστικά, αὐτοί γε, θαρσήσαντες ταῖς ἐκ τῶν Σκυθῶν
συστάσαις δυνάμεσιν, ἐξελθόντες πᾶσαν ἐκείνην τὴν γῆν Μυσῶν, τὸ
λεγό-
μενον, λείαν ἐποίουν, ἕως οὗ κατ' ὀλίγον – οὐδὲ γὰρ ἦν τοῖς Ἰταλοῖς πρὸς

αὐτοὺς σπένδεσθαι, ἐχθρούς γε ὄντας καὶ λεγομένους τοῦ τιμίου σταυροῦ

–,
καὶ αὐτῶν δὴ τῶν μεγίστων πόλεων ἐξώσαντες, αὐτὰς εἰς ἕδος
κατήρειψαν.
Καὶ νῦν κεῖται μὲν ἡ περιφανὴς Ἀντιόχεια, κεῖται δὲ ἡ Ἀπάμεια,
κατέσκα-
πταί τε Τύρος καὶ Βηρυτός, καὶ Σιδὼν τὰ ὅμοια πάσχει. Ἑτέρωθεν δὲ
θρηνεῖ Λαοδίκεια, Τρίπολίς τε καὶ Πτολεμαΐς, τὰ μεγάλα τῶν Ἰταλῶν
ἄστεα,

Γεώργιος Παχυμέρης. Συγγραφικαὶ ἱστορίαι (libri vi de Michaele

Palaeologo) P. 403, line 22
 644

γὰρ τὸ Παφλαγονικόν, πολύ τε καὶ μέγιστον· ἦν δ' ἐξ Ἁλιζώνων πλεῖστον

καὶ τὰ ἐς πόλεμον ἀγαθόν, οὓς καὶ Μεσοθινίτας ὁ κοινὸς εἴποι λόγος.

Ἦσαν ἔνθεν μὲν Θρᾷκες, ἐκεῖθεν δὲ Φρύγες, ἔνθεν μὲν Μακεδόνες,
ἐκεῖθεν
δὲ Μυσοί, καὶ Κᾶρες ἄλλοι, καὶ πολὺ τὸ ἐκ Μαγεδῶνος καί γε τὸ
Σκυθικὸν
προσῆν, καὶ τὸ ξενικὸν Ἰταλικὸν πλεῖστον ἄλλο. Καὶ ἁπλῶς φάναι, τὸ
ὅλον ἐν ἀνυποστάτῳ δυνάμει συνεκροτεῖτο, οὓς κινῶν ὁ δεσπότης
φοβερὸς
ἦν, ὅπῃπερ ἐπισταίη, καὶ μᾶλλον τοῖς δυτικοῖς.
 Παρ' ἣν αἰτίαν καὶ τὰ τῆς ἀνατολῆς ἐξησθένουν, τῶν Περσῶν
ἐπιθαρρούν-
των καὶ εἰσβαλλόντων ταῖς χώραις παρὰ πᾶσαν τοῦ κωλύσοντος ἐρημίαν.

Ὅθεν καὶ Μαίανδρος μὲν ἐξῳκεῖτο, οὐκ ἀνδρῶν μόνων τῶν ἐν πλείσταις
τε καὶ μεγίσταις χώραις, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν μοναχῶν· ἄλλη γὰρ Παλαιστίνη

ὁ χῶρος ὁ περὶ Μαίανδρον ἦν, οὐ βοσκημάτων καὶ μόνον ἀγέλας

αὐξῆσαι
καὶ ποίμνια, οὐδ' ἀνδρῶν φορὰν ἐνεγκεῖν ἀγαθός, ἀλλὰ καὶ μοναχῶν
οὐρανοπολιτῶν ἐπιγείων συστῆσαι πληθύας ἄριστος, παρὰ τοσοῦτον ἐπ'
ἄλλοις τὰ πρωτεῖα φέρων πρὸς Παλαιστίνην παρ' ὅσον ἑνὶ καὶ μεγίστῳ
ἡττᾶτο, τῷ τὰς διατριβὰς ἐκεῖσε γενέσθαι τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ.
Καὶ οὕτω μὲν κατ' ὀλίγον Μαίανδρος ἠρημοῦτο, εἰσχωρούντων ἐνδοτέρω

τῶν ἐκεῖσε διὰ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐπίθεσιν, ἅπας δὲ Ζυγὸς ἐκεῖνος τῶν  
Νεοκάστρων, Ἄβαλά τε καὶ Καΰστρου χῶραι καὶ Μαγεδὼν καὶ ἡ περί-
πυστος Καρία πᾶσα τοῖς ἐχθροῖς κατετρέχοντο· ἐῶ λέγειν Τραχεῖαν καὶ
Στάδια, Στρόβιλόν τε καὶ τὰ ἀντίπεραν Ῥόδου·

Γεώργιος Παχυμέρης. Συγγραφικαὶ ἱστορίαι (libri vi de Michaele

Palaeologo) P. 403, line 26

προσῆν, καὶ τὸ ξενικὸν Ἰταλικὸν πλεῖστον ἄλλο. Καὶ ἁπλῶς φάναι, τὸ

ὅλον ἐν ἀνυποστάτῳ δυνάμει συνεκροτεῖτο, οὓς κινῶν ὁ δεσπότης
φοβερὸς
ἦν, ὅπῃπερ ἐπισταίη, καὶ μᾶλλον τοῖς δυτικοῖς.
 Παρ' ἣν αἰτίαν καὶ τὰ τῆς ἀνατολῆς ἐξησθένουν, τῶν Περσῶν
ἐπιθαρρούν-
των καὶ εἰσβαλλόντων ταῖς χώραις παρὰ πᾶσαν τοῦ κωλύσοντος ἐρημίαν.
 645

Ὅθεν καὶ Μαίανδρος μὲν ἐξῳκεῖτο, οὐκ ἀνδρῶν μόνων τῶν ἐν πλείσταις
τε καὶ μεγίσταις χώραις, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν μοναχῶν· ἄλλη γὰρ Παλαιστίνη

ὁ χῶρος ὁ περὶ Μαίανδρον ἦν, οὐ βοσκημάτων καὶ μόνον ἀγέλας

αὐξῆσαι
καὶ ποίμνια, οὐδ' ἀνδρῶν φορὰν ἐνεγκεῖν ἀγαθός, ἀλλὰ καὶ μοναχῶν
οὐρανοπολιτῶν ἐπιγείων συστῆσαι πληθύας ἄριστος, παρὰ τοσοῦτον ἐπ'
ἄλλοις τὰ πρωτεῖα φέρων πρὸς Παλαιστίνην παρ' ὅσον ἑνὶ καὶ μεγίστῳ
ἡττᾶτο, τῷ τὰς διατριβὰς ἐκεῖσε γενέσθαι τοῦ ἐμοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ.
Καὶ οὕτω μὲν κατ' ὀλίγον Μαίανδρος ἠρημοῦτο, εἰσχωρούντων ἐνδοτέρω

τῶν ἐκεῖσε διὰ τὴν τῶν ἐθνῶν ἐπίθεσιν, ἅπας δὲ Ζυγὸς ἐκεῖνος τῶν  
Νεοκάστρων, Ἄβαλά τε καὶ Καΰστρου χῶραι καὶ Μαγεδὼν καὶ ἡ περί-
πυστος Καρία πᾶσα τοῖς ἐχθροῖς κατετρέχοντο· ἐῶ λέγειν Τραχεῖαν καὶ
Στάδια, Στρόβιλόν τε καὶ τὰ ἀντίπεραν Ῥόδου· ἃ χθὲς καὶ πρώην ὑπὸ
Ῥωμαίους τελοῦντα ἐχθρῶν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἐγένοντο ὁρμητήρια.
 Τὰ δὲ πρὸς θατέρᾳ θαλάσσῃ φῦλα, ἵνα μὴ τὰ μέσα λέγω, ὅσα τε ἐν
Μαρυανδηνοῖς τε καὶ Μόσυσι καὶ ὅσα ἐν τοῖς μεγαθύμοις Ἑνετοῖς

Γεώργιος Παχυμέρης. Συγγραφικαὶ ἱστορίαι (libri vi de Michaele

Palaeologo) P. 545, line 20

μητρὸς ἐκείνης Εὐλογίας παρόρασις. Τὸ δ' αἴτιον ἡ περὶ τῶν γεγονότων

τῇ
ἐκκλησίᾳ διαφορά, ὡς καὶ εἰς ἐχθρὰν λογίζεσθαι τῷ κρατοῦντι μὴ ὅπως
αὐτὴν σχιζομένην τῆς πρὸς τὴν ἐκκλησίαν κοινωνίας, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς
τῶν
σχιζομένων περιποιοῦσαν καὶ περιθάλπουσαν.
 Ταῦθ' ἡ Μαρία πυνθανομένη τῶν ὁσημέραι παρ' αὐτὴν φοιτώντων
– ἦσαν γὰρ καὶ τῶν μοναχῶν οὐκ ὀλίγοι τὴν εἰς ἐκείνην στέρξαντες ἱκε-
τείαν – , δεινὰ ἐμελέτα κατὰ τοῦ θείου, στυγοῦσα μὲν καὶ τὴν πρᾶξιν, ὡς
πρὸς τοὺς ἱκετεύοντας ἔλεγεν, ἐν δεινῷ δὲ ποιουμένη καὶ τὴν τῆς μητρὸς
πρὸς
βασιλέως ἀπέχθειαν. Ὅθεν καὶ πρὸς ἶσα δεικνῦσα τὸ ἔχθος, πειρᾶται
πράττειν καὶ μεῖζον ἢ κατὰ γυναῖκας· τὸν γὰρ Ἰωσὴφ σὺν ἄλλοις, ὃν δὴ
καὶ
Καθαρὸν ὠνόμαζον, πέμπει πρὸς Παλαιστίνην, ἅμα μὲν τῷ τῆς Αἰλίας
πατριάρχῃ τὰ πραχθέντα διασαφήσοντα, ἅμα δὲ καὶ τὸν σουλτὰν κατὰ
βασιλέως ὡς ἐνὸν ἐκείνῳ παρακινήσοντα, ὥσθ' ἅμα ἐκεῖνον μὲν ἔνθεν,
Βουλγάρους δ' ἐντεῦθεν συνελθόντας τὴν χώραν τοῦ βασιλέως κακοῦν·
εἶναι
 646

γὰρ καὶ τῷ θείῳ ἀπηχθημένον τὸν βασιλέα, ὡς παραβάντα τὴν πρὸς

ἐκεῖνον
θρησκείαν, οὐδὲν δ' ἄλλο εἶναι τὸ κινοῦν Θεὸν ἐπ' ἀνθρώπους ἢ τὸ
παραβῆναι  
σφᾶς τὴν πρὸς ἐκεῖνον νομιζομένην δόξαν ἀρχῆθεν. Τῷ μὲν οὖν
πατριάρχῃ
οἱ παρὰ τῆς Μαρίας πεμφθέντες πιστὰ λέγειν ἐδόκουν, καὶ παρ' ἄλλων
μαθόντι τὰ γεγονότα· ὅθεν καὶ παρὰ μόνον τὸ μεγεθύνειν προστιθέντας
τὸ πρᾶγμα, ἀληθινοὺς πρέσβεις εἶχε καὶ οὐκ ἐπολυπραγμόνει τὸν
πέμψαντα,
ἐπίστευε δὲ τοὺς περὶ τὸν Ἀλεξανδρείας Ἀθανάσιον καί γε τὸν
Ἀντιοχείας

Ιωάννης 6ος Καντακουζηνός. , Historiae (3169: 001)

“Ioannis Cantacuzeni eximperatoris historiarum libri iv, 3 vols.”, Ed.
Schopen, L.Bonn: Weber, 1:1828; 2:1831; 3:1832; Corpus scriptorum
historiae Byzantinae.Vol. 3, p. 91, line 14

ἀφῖκτο προβληθησόμενος καὶ παρὰ βασιλέως. Γερασίμου δέ

τινος μοναχοῦ ἐκεῖθεν ὡρμημένου καὶ ἄλλων τινῶν πρὸς τὸ
τόλμημα συναιρομένων, τοῦ πατριάρχου πρὸς συκοφαντίαν
τινὰ αἰτιωμένου, δι' ἃ ἐδόκει δίκαιος ἀποχειροτονεῖσθαι, οὔθ'
οὕτως ἔσχεν ὁ βασιλεὺς, ὥστε αὐτίκα διὰ τὸ αἰτιᾶσθαι Γε-
ράσιμον ἀποχειροτονεῖν, οὔτε παντάπασιν ἠπίστει, ἀλλ' ἐν
Βυζαντίῳ κελεύσας μένειν ἄχρις ἂν τὰ κατ' αὐτὸν ἐξετα-
σθείη, πρεσβείαν ἐποιεῖτο πρὸς Σουλτὰν, ἅμα μὲν καί τινων
πέρι ἀναγκαίων ἄλλων καὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Χριστιανῶν, οὐχ
ἧττον δὲ καὶ τούτου ἕνεκα τοῦ πατριάρχου· καὶ ἐκέλευε
τοῖς πρέσβεσιν ἐν Παλαιστίνῃ γενομένοις, ἐξετάζειν τὰ κατ'
αὐτὸν μετὰ τῶν ἐπισκόπων. τοῦ βασιλέως δὲ ἐν τῷ με-
ταξὺ χρόνῳ τετελευτηκότος, καὶ τοῦ πρὸς βασιλέα τὸν Καντα-
κουζηνὸν πολέμου κεκινημένου, καὶ ὁ πατριάρχης Λάζαρος
ὑποπτευθεὶς ᾑρῆσθαι τὰ ἐκείνου, ὑπὸ πατριάρχου τοῦ Ἰω-
άννου ἐρήμην κατεψηφίσθη, οὔτ' ἐλέγχων, οὔτε συνόδου,
οὔτε τινὸς ἑτέρου τῶν νομίμων δεηθέντος· ἀντ' ἐκείνου δὲ
ὁ κατηγορῶν Γεράσιμος ἐπίσκοπος τῆς ἁγίας παρανόμως ἐχει-
ροτονεῖτο πόλεως. Λάζαρος δὲ ὁ πατριάρχης οὕτως ἰδὼν
ἑαυτὸν ἀτιμωθέντα ἐπ' οὐδεμιᾷ τὸ εὔλογον αἰτίᾳ κεκτημένῃ,
ἀλλὰ διὰ τὸ πρὸς βασιλέα μόνον ἔχθος,
 647

Ιωάννης 6ος Καντακουζηνός. , Historiae Vol. 3, p. 93, line 25

σιτέλει τοῖς ἐκεῖ Χριστιανοῖς, καὶ τὸν πατριάρχην εἰς τὸν

θρόνον ἀποκαταστῆσαι, τὸν παρανόμως ἐπισκοποῦντα ἀπελά-
σαντα Γεράσιμον. Σουλτὰν δὲ τά τε ἄλλα φιλοτίμως πρὸς
τὴν βασιλέως πρεσβείαν διετέθη, καὶ πάντα ἐξεπλήρου, ὧν ἐ-
δέοντο οἱ πρεσβευταὶ, πολλὴν χάριν ὁμολογῶν περὶ τῆς εἰς
αὐτὸν πρεσβείας. ἦν γὰρ θαυμάσιά τινα περὶ βασιλέως πε-
πυσμένος, καὶ τοῦ παντὸς ἐτιμᾶτο τὴν πρὸς αὐτὸν φιλίαν,
καὶ τὸν πατριάρχην πρὸς τὴν ἁγίαν πόλιν πέμψας, ἐκέλευε
τοῖς ἐκεῖσε τῶν βαρβάρων ἄρχουσι τὸν μὲν Γεράσιμον ἀπε-
λαύνειν, Λάζαρον δὲ τὸν πατριάρχην ἄγειν διὰ τιμῆς, καὶ
μηδὲν αὐτῷ παρενοχλεῖν τοῖς ἐν Παλαιστίνῃ Χριστιανοῖς ἐ-  
πισκοποῦντι. ἔπεμπε δὲ καὶ πρὸς βασιλέα γράμματα οὕτως ἔχον-
τα ἐν λέξει· “εἰς τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ τοῦ ἐλεοῦντος καὶ ἐλεήμονος.
μακροημερεύσοι ὁ θεὸς ὁ ὕψιστος πάντοτε τὰς ἡμέρας τῆς βα-
σιλείας τοῦ μεγάλου, τοῦ εὐεργετικοῦ, τοῦ φρονίμου, τοῦ λέ-
οντος, τοῦ ἀνδρείου, τοῦ ἐν πολέμοις ὁρμητικοῦ, εἰς ὃν οὐ
δύναταί τις σταθῆναι ἔμπροσθεν αὐτοῦ, τοῦ σοφωτάτου εἰς
τὸ δόγμα αὐτοῦ, τοῦ δικαιοτάτου εἰς τὸν τόπον καὶ τὴν χώ-
ραν αὐτοῦ, τοῦ θεμελίου τῆς πίστεως καὶ τοῦ δόγματος τῶν
Χριστιανῶν, τοῦ κίονος τοῦ ἀσείστου ἁπάντων τῶν βεβαπτι-
σμένων, τοῦ βοηθοῦ τῶν δογμάτων τοῦ Χριστοῦ,

Ephraem Hist., Poeta, Chronicon (3170: 001)“Ephraemius”, Ed.

Bekker, I.Bonn: Weber, 1840; Corpus scriptorum historiae Byzantinae.
Line 92

Τούτου δὲ βίον καὶ κράτος λελοιπότος

Ἀδριανὸς Αἴλιος, ἀριστεὺς μέγας,
διάδοχος δέδεικτο τῆς μοναρχίας,
ἑρμαϊκός τε καὶ μεγαλόφρων ὅλοις,
μὴ δεῖν κολάζειν θεσπίσας χριστωνύμους.
τούτου δ' ἱππεύοντος ἐν λεωφόρῳ
ἐδεῖτο γυνὴ λιπαρῶς ἐγκειμένη·
ὁ δ' “οὐ σχολάζω” τῇδ' ἐγκειμένῃ λέγει.
καὶ “μηδὲ βασίλευε” πρὸς τόνδ' ἀντέφη·
ὁ δὲ στραφεὶς προσέσχεν αὐτῆς τῇ δίκῃ.
οὗτος πολίζει πρὸς Παλαιστίνῃ πόλιν,
 648

ὅπου Σιὼν ἵδρυτο κατεσκαμμένη,

Καπιτωλίναν καλέσας τήνδ' Αἰλίαν·
καὶ ναὸν ἀντήγειρε Διὶ τῷ Κρόνου,
οὗ πρὶν Σολομὼν τὸν ναὸν τεύξας ἔχει.
τοῦτ' οὐκ ἀνεκτὸν ἦν Ἰουδαίων φύλῳ·
συσπειραθέντες τοιγαροῦν ὡπλισμένοι
ἐπίασι φύλαξι Ῥωμαίοις τόπου,
καὶ σφῶν γε πλείστους ἔδρασαν ἔργον φόνου.  
ὃ γνοὺς ὁ κρατῶν στρατιᾶς ὁμαιχμίας
ἄρδην Ἑβραίων ἐκθερίζει τὸ στῖφος,

Ephraem Hist., Poeta, Chronicon Line 178

Γορδιανὸς ἔτη ϛʹ.

Ὧνπερ θανόντων ζώννυται κραταρχίαν

Γορδιανός τις σὺν ὁμωνύμῳ τέκνῳ·
ἐφ' ὧν ὁ λαμπρὸς ἐν λόγοις Ὠριγένης
ἦν ἐκδιδάσκων μύστας ἐν Παλαιστίνῃ,  
οἷσπερ συνηρίθμηντο σύγγονοι δύο,
ὁ γρήγορος νοῦς, θαυματουργὸς τοὐπίκλην,
πρὸς δ' αὖ Ἀθηνόδωρος, οὐχ ἥττων λόγους.

Ephraem Hist., Poeta, Chronicon Line 926

τἆλλά τε πάντα καὶ σεβασμίους δόμους,

ἐπὶ τετρακτὺν ἡμερῶν ἀνενδότως.
τῇ δ' Ἀντιόχου καὶ σφοδρὸς γῆς τις κλόνος
συμβὰς κατηρείπωσεν αὐτὴν ἐσχάτως.
ὕσθη σποδὸς δὲ μάλα πολλὴ τῇ πόλει
εἰς ἐμψύχων κάκωσιν, εἰς καρπῶν φθίσιν.
ἐκ τοῦδ' ὁ κρατῶν συσχεθεὶς ἀγωνίᾳ,
πόλιν λελοιπώς, ἐν βασιλείοις δόμοις
οὖσι πρὸ τειχῶν ἀσφαλῶς ἦν διάγων.
ἐφ' οὗπερ ἐσθὴς μητρανάνδρου παρθένου
ἐκ τῆς Σιών τε καὶ Παλαιστίνης τόπου
πρὸς τὴν βασιλεύουσαν ἀχθεῖσα πόλιν
ναῷ τεθησαύριστο τῷ πρὸς Βλαχέρναις,
ὃν αὐτὸς ἀνήγειρε μητροπαρθένῳ,
ἐν ἀργυρᾷ σορῷ καὶ σεβασμίᾳ,
δι' ἣν κατωνόμαστο καὶ θεῖος δόμος
σορὸς τιμία τῆς πανυμνήτου κόρης.
 649

 Οὗτος κραταρχῶν καὶ στρατηγὸν γεννάδαν

Ῥουστίκιον, ἄριστον ἐν στρατηγίαις,
προβάλλεται δὴ καὶ κατορθοῖ τὰς νίκας.
τούτου θανόντος σύγγονον βασιλίδος

Ephraem Hist., Poeta, Chronicon Line 1321

ὕδατι πυρὶ καὶ θαλάσσῃ καὶ ξίφει

οἴκτιστα τοὺς μὲν ἐκδιδούς, φεῦ τοῦ πάθους·
τῶν δ' αὖ μέλος μέρος τι σώματος τέμνων
περινοστεῖν ὄνειδος εἴα τῷ βίῳ
οὗ ῥαθυμίᾳ συνεχεῖ τ' οἰκουρίᾳ
ἑῷα Πέρσαι κατέδραμον χωρία,
ἐπῆλθον ὅπλοις Καππαδοκίας ὅροις
καὶ Γαλατίας καὶ Παφλαγόνων τόποις,
κοίλης Συρίας, τῆς ὅλης Ἀρμενίας,
λεηλατοῦντες καὶ μέχρι Χαλκηδόνος,
Παλαιστίνην δὲ καὶ τόπους τῆς Φοινίκης
τοῖς ὑφ' ἑαυτοὺς συνέταξαν χωρίοις.
τὸ δ' Ἀβάρων στράτευμα πάλιν ἐν δύσει
χώρας δυτικὰς κατέκειρε καὶ πόλεις.
ἡ στρατιὰ δ' ἔφθαρτο Ῥωμαίων μάχαις,
λοιμός τε λιμὸς κατέτρυχε τὰς πόλεις,
ἀμετρία κρύους τε καὶ κτηνῶν φθίσις,
κακὰ διωλύγια, ποικίλα πάθη.
τὸ κατ' Ἀντιόχειαν δ' Ἑβραίων φῦλον  
στάσιν κινοῦσι καὶ μάχην χριστωνύμοις,
καὶ δρῶσι πολλοὺς εὐσεβῶν ἔργον ξίφους,

Ephraem Hist., Poeta, Chronicon Line 1368

καὶ ζηλοτυπῶν πατρίων νόμων χάριν

κλέους τε τοῦ πρὶν Αὐσόνων κραταρχίας,
πολλοὺς ἀνατλὰς καὶ μεγάλους κινδύνους,
ὑπερμαχεῖ κάλλιστα Ῥωμαίων ὅρων
εἰς πίστεως σύστασιν εὐσεβοφρόνων,
εἰς ἀντέρεισιν εὐαγῶν Χριστοῦ νόμων
εἴς τε πλατυσμὸν τοῦ κράτους σχοινισμάτων
ἐπάνοδόν τε Ῥωμαϊκῶν πραγμάτων.
λεηλατοῦντος τηνικαῦτα Χοσρόου
Περσῶν κρατάρχου πάντα τῆς ἕω μέρη,
 650

καταδραμόντος καὶ Παλαιστίνης ὅρους,

θεοῦ πόλιν τε τὴν Σιὼν ἡλωκότος,
χριστωνύμων ἔφθαρτο πλῆθος μυρίον,
ἐς μυριάδας ἐννέα ποσούμενον,
τὸ μὲν θερισθὲν τῶνδε πρὸς μάχῃ ξίφει,
τὸ δ' αὖ φονευθὲν Ἑβραίων κακουργίᾳ·
ὠνούμενοι γὰρ αἰχμαλώτους δυστρόπως
μικρᾶς τιμῆς οὗτοί γε πρὸς τῶν βαρβάρων
ὑπῆγον εὐθὺς τῇ τομῇ φεῦ τοῦ ξίφους.
Πέρσαι δὲ Σιὼν ποιμένα, θεῖα ξύλα
ἐς Περσίδ' ἀπήγαγον αὐτῶν πατρίδα.  

Ephraem Hist., Poeta, Chronicon Line 1797

σοφὸν Γερμανόν, Γεώργιον Κυπρόθεν,

τοὺς ποιμενάρχας τῆσδε τῆς Κωνσταντίνου,
πρὸς δ' αὖ Ἰωάννην τε τὸν Δαμασκόθεν.
οὗτος διωγμὸν ἀσεβῶς φρικαλέον
κατ' εὐσεβούντων προσκυνητῶν εἰκόνων
ὡς χριστομάχος ἀνακινήσας τάλας
πάντας ἐκάκου, καὶ πλέον ῥακενδύτας,
μεθ' οὗ Στέφανον Ἀνδρέαν μονοτρόπους
μάρτυρας ἀπέφηνε Χριστοῦ δεσπότου,
ἄλλους τε πλείστους σὺν μονασταῖς μιγάδας.
 Τούτου τυραννεύοντος ἐν Παλαιστίνῃ
κἀν τῇ Συρίᾳ καὶ βασιλίδι πόλει
σεισμὸς μέγιστος καὶ κλόνος γῆς συνέβη,
δι' οὗ βροτῶν ἔφθαρτο μυρίον στῖφος.
ἄλλη φθορά τε καὶ φθισίβροτος νόσος
ἐπεισπεσοῦσα κατέτρυχε τὰς πόλεις,
ὡς μὴ δυνατὸν ἐκνομίζεσθαι τάχα
τὸ πλῆθος ἅπαν τῶν νεκριμαίων φθάνειν.
χειμών τε πάντων βαρύτατος καὶ μέγας
ἐπεισπεπαικὼς τῇ βασιλίδι πόλει

Ephraem Hist., Poeta, Chronicon Line 5944

καταπροδόντι πρόσφυγα δώρων χάριν.

καὶ τάχ' ἂν ἠμύναντο τοῦτον τοῖς ὅπλοις,
εἰ μὴ τιθεὶς πρόφασιν εὔλογον τάχα
ἔφασκεν αὐτὸν ἀποδοῦναι πατρίδι
 651

ἐπ' ἀσφαλείᾳ μήτε θανεῖν μηδ' ὅλως

μήτ' εἰς δέμας τι τῶν κακῶν πεπονθέναι.  
 Τῷ τηνικαῦτα καὶ ῥὴξ Ἀλαμανίας
ἔστειλε πρέσβεις, ἀξιῶν βασιλέα
αὐτῷ παρασχεῖν σὺν στρατιᾷ φιλίως
γῆς παραδραμεῖν Ῥωμαΐδος τοὺς ὅρους,
πρὸς Παλαιστίνης τοὺς τόπους ὡρμημένῳ.
πρὸς ῥῆγα τοίνυν τοῦ δρόμου λογοθέτην
ἄναξ πεπομφὼς συμβιβάσεις ἀρτύει·
λαβών τε πίστεις καὶ δεδωκὼς αὖ πάλιν,
ὡς ἔμπεδα κέοιτο τὰ τῆς φιλίας,
αὖθις ἐπανέδραμε πρὸς βασιλέα.
καὶ ῥὴξ ἐπιστὰς τοῖς ὅροις Ῥωμαΐδος
καὶ πρὸς Φιλίππου τὴν πόλιν ἐπεφθάκει,
καὶ δὴ μετά γε τὰς πρὸς ἀλλήλους σχέσεις
καὶ φιλονείκους διενέξεις καὶ μάχας
βασιλικῶν τε ῥηγικῶν τε ταγμάτων

Σφραντζής. Chronicon sive Maius (partim sub auctore Macario

Melisseno) (3176: 001)“Georgios Sphrantzes. Memorii 1401–1477”, Ed.
Grecu, V.Bucharest: Academie Republicii Socialiste România, 1966;
Scriptores Byzantini 5.P. 236, line 22

Περὶ τῶν τοῦ Μωαμέθ διαδόχων ἔνθα καὶ ποῦ ἐβασίλευσαν

 XXV. Οἱ τοῦ καταράτου Μωάμεθ διάδοχοι καὶ κληρονόμοι τῆς αὐτοῦ

ἀρχῆς,
πρῶτον μὲν τῆς τῶν Περσῶν ἀρχῆς ἐγκρατεῖς γενόμενοι καὶ Μηδίας καὶ
Βαβυλῶνος
καὶ Ἀσσυρίων κυριεύσαντες, ἤδη δὲ καὶ Αἰγύπτου καὶ Συρίας καὶ Ἀσίας
καὶ Παλαι-
στίνης καὶ Λιβύης καὶ Ἀφρικῆς καὶ μέρους οὐκ ὀλίγου ἐκ τῆς Εὐρόπης,
μετὰ δέ
τινα καιρὸν ἀλλήλοις συστασιάσαντες, καὶ ἡ μία αὐτὴ μεγάλη ἀρχὴ εἰς
πολλὰ διε-
μερίσθη καὶ ἄλλον μὲν ἀρχηγὸν εἶχεν ἡ Περσία, ἄλλον δὲ ἡ Βαβυλών,
ἕτερον δὲ εἰς
τὰ τῆς Ἀσίας ἄνω καὶ κάτω μέρη. Ἕνα μὲν ἀρχηγὸν εἶχεν ἡ Ταρσός,
ἕτερον δὲ ἡ Τύ-
ρος, ἄλλον τὸ Ἰκόνιον καὶ ἕτερον ἡ Μελιτηνή, ἡ τὰ πολλὰ καλὰ καὶ
ἀγαθὰ ῥέουσα·
ἕτερον δὲ τὸ Χαλέπιον εἶχε καὶ ἄλλον ἡ Δαμασκὸς καὶ ἕτερον ἡ Αἴγυπτος
καὶ ἄλλον
 652

ἡ Λιβύη, καὶ ἡ Ἀφρικὴ ἕτερον καὶ ἕτερον ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἡ Ἰβηρία εἶχεν, ἣ

λέγεται
Ἱσπανία· καὶ πρὸς ἀλλήλους οἱ γειτνιῶντες, καθ' ἑκάστην διαφορὰς ἀνὰ
μέσον αὐτῶν
φυομένας ἐμάχοντο. Οἱ δὲ τῆς Ἱσπανίας οἰκοῦντες Ἀγαρηνοὶ εἰς
πολυανθρωπίαν ἐλ-
θόντες, καὶ ἣν ἐκατοίκουν γῆν λυπρὰν καὶ μετρίως εὐδαίμονα ὁρῶντες
καὶ διὰ τοῦτο
τρέφειν αὐτοὺς μὴ δυνάμενοι, προσῆλθον τῷ ἄρχοντι αὑτῶν Ἀπόχαψ
ἀμερμουνῇ·

Σφραντζής. Chronicon sive Maius (partim sub auctore Macario

Melisseno) P. 420, line 2.

Βικιπαίδεια Γεώργιος Φραντζής ή Σφραντζής (Κωνσταντινούπολη,

1401 – Κέρκυρα, 1480) ήταν Βυζαντινός αξιωματούχος, διπλωμάτης και
ιστορικός συγγραφέας, που έγραψε το χρονικό της άλωσης της
Κωνσταντινούπολης, ο μόνος από τους τέσσερις ιστορικούς της που την
έζησε σαν αυτόπτης μάρτυρας, στενός φίλος και συνεργάτης του
τελευταίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου ΙΑ' Παλαιολόγου.

...τὸ ἀχανὲς αὑτοῦ στόμα χάσκων καὶ εὐκαιρίαν αἰτεῖ, πῶς καταπίῃ ἡμᾶς
καὶ τὴν πόλιν ταύτην, ἣν ἀνήγειρεν ὁ τρισμακάριστος καὶ μέγας
Κωνσταντῖνος ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος καὶ τῇ πανάγνῳ τε καὶ ὑπεράγνῳ
δεσποίνῃ ἡμῶν Θεοτόκῳ καὶ ἀειπαρθένῳ Μαρίᾳ ἀφιέ-
ρωσε καὶ ἐχαρίσατο τοῦ κυρίαν εἶναι καὶ βοηθὸν καὶ σκέπην τῇ ἡμετέρᾳ
πατρίδι καὶ καταφύγιον τῶν Χριστιανῶν, ἐλπίδα καὶ χαρὰν πάντων
Ἑλλήνων, τὸ καύχημα τῶν ὑπὸ τὴν ἡλίου ἀνατολὴν ὄντων πάντων. Καὶ
οὗτος ὁ ἀσεβέστατος τήν ποτε περιφανῆ καὶ ὀμφακίζουσαν ὡς ῥόδον τοῦ
ἀγροῦ βούλετας ἀφανῆ ποιήσαι, τὴν δουλώσασαν σχεδόν, δυνάμαι
εἰπεῖν, πᾶσαν τὴν ὑφ' ἥλιον καὶ ὑποτάξασαν ὑπὸ τοὺς πόδας αὑτῆς
Πόντον καὶ Ἀρμενίαν, Περσίαν καὶ Παμφλαγονίαν, Ἀμαζόνας καὶ
Καππαδοκίαν, Γα-  λατίαν καὶ Μηδίαν, Κολχοὺς Ἴβηρας, Βοσποριανοὺς
καὶ Ἀλβάνους, Σιρίαν καὶ Κιλικίαν καὶ Μεσοποταμίαν, Φοινίκην καὶ
Παλαιστίνην, Ἀραβίαν τε καὶ Ἰουδαίαν, Βακ-
τριανοὺς καὶ Σκύθας, Μακεδονίαν καὶ Θετταλίαν, Ἐλλάδα, Βοιωτίαν,
Λοκροὺς καὶ
Αἰτωλούς, Ἀκαρνανίαν, Ἀχαίαν καὶ Πελοπόννησον, Ἤπειρον καὶ τὸ
Ἰλλυρικόν,
Λυχνίτας καὶ τὸ Ἀνδριατικόν, Ἰταλίαν, Τουσκίνους Κελτοὺς καὶ
 653

Κελτογαλάτας, Ἰβη-
ρίαν τε καὶ ἕως τῶν Γαδείρων, Λιβύαν καὶ Μαυρητανίαν καὶ
Μαυρουσίαν, Αἰθιοπίαν,
Βελέδας Σκούδην, Νουμιδίαν καὶ Ἀφρικὴν καὶ Αἴγυπτον, αὐτὸς τὰ νῦν
βούλεται ταύ-
την δουλῶσαι αὑτῷ τὴν κυριεύουσαν τῶν πόλεων καὶ ζυγῷ ὑποβαλεῖν
καὶ δουλείᾳ καὶ
τὰς ἁγίας ἐκκλησίας ἡμῶν, ἔνθα ἐπροσκυνεῖτο ἡ ἁγία τριὰς καὶ
ἐδοξολογεῖτο τὸ ἅγιον
πνεῦμα καὶ ὅπου ἄγγελοι ἠκούοντο ὑμνεῖν τὸ θεῖον καὶ τὴν ἔνσαρκον τοῦ
Θεοῦ λό-
γου οἰκονομίαν, βούλεται ποιῆσαι προσκύνημα τῆς αὑτοῦ βλασφημίας
καὶ τοῦ φλη-
νάφου αὐτοῦ ψευδοπροφήτου Μωάμεθ καὶ κατοικητήριον ἀλόγων καὶ
καμήλων. Λοι

Σφραντζής. Chronicon sive Maius (partim sub auctore Macario

Melisseno) P. 446, line 2

σαι κατὰ τὸν Ἡρακλέα. Καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν κακῶς σοφισάμενος καὶ ὑφ'
ἑαυτὸν ποιη-
σάμενος καὶ νομοθέτης αὐτῶν γεγονώς, εἶτα καὶ ἑαυτῷ συνήγαγεν
δύναμιν ἱκανήν, τήν
τε Συρίαν πᾶσαν κατέδραμε καὶ ἐληΐσατο καὶ πολλὰς χώρας Ῥωμαϊκὰς
ἐκάκωσε καὶ
ἠφάνισε.
 6. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν αὐτὸν τελευτᾶν καὶ πρὸς τὸν πατέρα αὑτοῦ τὸν
Σατανᾶν
ἀναχωρῆσαι, Ἀβουβάκαρ, τὸν αὐτοῦ ἀδελφιδόν, προεχειρίσατο ἀντ'
αὐτοῦ. Ἀμηρεύ-
σας δὲ οὗτος ἔτη δύο ἥμισυ καὶ τελευτᾶ καὶ ἀντ' αὐτοῦ κρατεῖ Οὔμαρος.
Αὐτὸς τὴν
Δαμασκὸν ἔλαβε καὶ τὰς χώρας πάσας τῆς Φοινίκης· καὶ κατοικοῦσιν ἐν
αὐταῖς. Εἶτα
λαμβάνει τὴν Αἴγυπτον καὶ εἰς αὐτὴν οἰκοῦσιν. Εἶτα ἔρχονται κατὰ
Περσῶν καὶ νικᾶ  
αὐτούς. Εἶτα παραλαμβάνει τὴν Βόστραν καὶ ἄλλας πολλὰς πόλεις καὶ
ἔφθασε καὶ μέχρι
τοῦ Γαβαθᾶ. Ἔπειτα στρατεύει κατὰ τῆς Παλαιστίνης καὶ λαμβάνει τὴν
ἁγίαν
 654

πόλιν μετὰ συνηβάσεως. Καὶ ἔκτοτε οὐκ ἐπαύσατο τὸ τῶν Ἰσμαηλι-

τῶν γένος τὴν Ῥωμαίων γῆν κατατρέχειν καὶ ληίζεσθαι ἕως
τῆς σήμερον, ὅπου καὶ παντελῶς τὸ σκῆπτρον κατέλυσε καὶ
τὴν βασιλείαν ἠφάνισεν.
 7. Ὑπῆρχε δὲ καὶ ἕτερος Οὔμαρος νέος, ὅστις ἠνάγκαζε ῥυπαίνειν καὶ
βεβη-λοῦν οἱ Σαρακηνοὶ τοὺς Χριστιανοὺς καὶ τοὺς πειθομένους ἀτελεῖς
ἐποίει.

Σφραντζής. Chronicon sive Maius (partim sub auctore Macario

Melisseno) P. 498, line 7

κως κατηγοροῦνται παρὰ τῶν Μουσουλμάνων οἱ Χριστιανοί, ὃ καὶ

πεποίηκα. Εἰ δὲ
καί τινα εἴπομεν περὶ τοῦ Μωάμεθ, ἡ τοῦ πράγματος ὑπόθεσις ἠνάγκασεν
εἰς τοῦτο,
ἐπεί, εἴπερ εἴχομεν κατὰ σκοπὸν τοῦ γράψαι περὶ τῶν ἀτοπημάτων τῆς
διδαχῆς αὐ-
τοῦ, πολλὰ εἴχομεν εἰπεῖν.  
 14. Ὅτι δὲ οὐκ εἶπεν ὁ Χριστὸς περὶ τοῦ Μωάμεθ λόγον τὸν τυχόντα,
οὐδὲ
ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ἦν γεγραμμένον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, εἴπομεν ἐν τοῖς
ἔμπροσθεν, ὅσον
δῆτα καὶ εἴπομεν· ὁ δὲ λόγος δηλώσει τοῦτο καὶ ἔτι σαφέστερον. Ἅπερ
εἶδον οἱ ἀπό-
στολοι καὶ μαθηταὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἅπερ ἀκηκόασιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ
στόματος τοῦ
Χριστοῦ, ταῦτα καὶ ἔγραψαν καὶ ἐδίδαξαν. Ἐξ αὐτῶν γοῦν τῶν μαθητῶν
τοῦ Χριστοῦ
τέσσαρες συνεγράψαντο τὸ εὐαγγέλιον. Ὁ μὲν εἷς ὁ ὀνομαζόμενος
Ματθαῖος Ἑβραϊ-
κῶς δὲ ἐξέδωκε τοῦτο εἰς τὴν Παλαιστίνην, ἤτοι τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τὰ
μέρη τῆς
Λιβύης. Ὁ δὲ ἕτερος Μάρκος Λατινικῶς δὲ εἰς τὴν Ἀχαΐαν καὶ ἐδόθη εἴς
τε τὴν
Ἰταλίαν καὶ τὴν Ῥώμην, ἀλλὰ δὴ καὶ κατὰ τὰ ἑσπέρια πάντα τὰ ἔθνη. Ὁ
δὲ ἕτερος
Λουκᾶς, Ἑλληνικῶς δέ· καὶ ἐδόθη εἰς τὴν Ἀσίαν καὶ Αἰθιοπίαν καὶ
Περσίαν καὶ
Ἰνδίαν καὶ Ἀραβίαν. Ὁ δὲ ἕτερος Ἰωάννης καὶ αὐτὸς Ἑλληνικῶς, καὶ
ἐδόθη εἰς τὰ
μέρη τῆς Εὐρώπης καὶ τὰς νήσους καὶ ἔνθα εὑρίσκονται οἱ Ἕλληνες. Καὶ
οὕτως διε-
 655

δόθη τὸ εὐαγγέλιον εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα οὐ μετὰ βίας οὐδὲ μετ'
ἀνάγκης οὐδὲ μετὰ
ξίφους καὶ σπάθης, ἀλλ' ἐν ἀγάπῃ καὶ ἱλαρότητι καὶ ἐν ταπεινώσει
εὑρίσκοντο δι-
δάσκοντες οἱ ἀπόστολοι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ. Καὶ ἀντέστραπται τὰ
πράγματα.

Nicephorus II Phocas Imperator Tact., De velitatione bellica (sub

nomine Nicephori II Phocae) (3181: 001)“Le traité sur la guérilla (de
velitatione) de l'empereur Nicéphore Phocas (963–969)”, Ed. Dagron, G.,
Mihăescu, H.Paris: Centre National de la Recherche Scientifique, 1986.
Chap.7, sec.1, line 3

Περὶ συναθροίσεως καὶ κινήσεως φοσσάτου καὶ περὶ τοῦ παραχωρεῖν

τοὺς πραγματευτὰς εἰσέρχεσθαι καὶ κατασκοπεῖν

 Παρασκευὴν δὲ καὶ κίνησιν μεγάλου φοσσάτου ἀκούων, ἐν ᾧ καιρῷ

μάλιστα
εἰώθει τὰ μεγάλα συναθροίζεσθαι φοσσᾶτα, ἤγουν τῷ Αὐγούστῳ μηνί –
ἐν γὰρ
τῷ τοιούτῳ καιρῷ ἀπό τε Αἰγύπτου, Παλαιστίνης τε καὶ Φοινίκης καὶ
τῆς Κοίλης
Συρίας πλήθη ἀνήρχοντο ἐν Κιλικίᾳ καὶ ἐν ταῖς χώραις Ἀντιοχείας, τοῦ
Χάλεπε,
καὶ προσλαμβάνοντες καὶ Ἄραβας τῷ Σεπτεμβρίῳ μηνὶ τὴν κατὰ
Ῥωμαίων ἐποι-
οῦντο ἐξέλευσιν – , ἐν τῷ τοιούτῳ τοίνυν καιρῷ, ὅτε ἡ συνάθροισις τοῦ
φοσσάτου
τῶν πολεμίων μέλλει γίνεσθαι, συνεχέστερον τοὺς τραπεζίτας
ἀποστέλλειν ἤτοι τὰ
τασινάκια καὶ κατασκόπους πλείστους τῶν χρησίμων καὶ πιστῶν.
         Παραχωρεῖν
δὲ καὶ πραγματευτὰς εἰσέρχεσθαι, προσποιεῖσθαι δὲ καὶ φιλίαν πρὸς τοὺς
κρατοῦντας ἀμηράδας τῶν ταῖς ἄκραις ἡμῶν παρακειμένων κάστρων, καὶ
γράφειν πρὸς αὐτοὺς καὶ ἀνθρώπους μετὰ κανισκίων ἀποστέλλειν,

Pseudo-Symeon Hist., Χρονογραφία. (partim edita e cod. Paris. gr.

1712) (3182: 001)“Theophanes Continuatus, oannes Cameniata, Symeon
 656

Magister, Georgius Monachus”, Ed. Bekker, I.Bonn: Weber, 1838;

Corpus scriptorum historiae Byzantinae.P. 641, line 7

δήμων, ἵστησι δὲ καὶ τὴν φιάλην ἐν ᾗ γίνεται τὸ σαξιμοδέξιμον

λεγόμενον, τῶν ἵππων ἀμφοτέρων τῶν μερῶν διερχομένων μετὰ
χρυσῶν σαγισμάτων. ὑπὸ δὲ τὸ Τρίκογχον κάτωθεν διὰ μηχανῆς
ἐποίησε τὸ λεγόμενον Μυστήριον, ἐν ᾧ, ἐν τῇ μιᾷ γωνίᾳ ὃ ἐὰν  
εἴπῃ τις ἐν μυστηρίῳ προσκεκυφώς, ἐξακούεται ἐν τῇ ἑτέρᾳ φα-
νερῶς.
 22. Ἐν τούτοις μαθὼν Θεόφιλος ὁ βασιλεὺς ὅτι Θεοφά-
νης ὁ τῶν ἐκκλησιαστικῶν κανόνων καὶ ὕμνων ποιητὴς καὶ Θεό-
δωρος ὁ αὐτοῦ ἀδελφὸς καθ' ἑαυτοὺς ζῶντες τὴν ἀσέβειαν αὐτοῦ
κωμῳδοῦσι καὶ διελέγχουσιν, ἤγαγεν αὐτοὺς πρὸς αὐτόν, καὶ φησί
“πόθεν ἐστέ;” οἱ δὲ εἶπον “ἐκ Παλαιστίνης.” καὶ ὁ Θεόφιλος
“καὶ διὰ τί τὴν γῆν ὑμῶν ἀφέντες καὶ εἰς τὴν ἡμετέραν ἐλθόντες
οὐ πειθαρχεῖτε τῇ βασιλείᾳ μου;” τῶν δὲ μηδὲν ἀποκριναμένων,
τύπτεσθαι αὐτῶν τὰς ὄψεις προστάττει σφοδρῶς. εἶτα καὶ βουνευ-
ρήσας μέχρις αὐτοῦ θανάτου, μετὰ θυμοῦ πρὸς τὸν ὕπαρχον
ἔφη “ἆρον αὐτοὺς εἰς τὸ πραιτώριον, καὶ ποιήσας στίχους ἔγγρα-
ψον αὐτοὺς κολάψας εἰς τὰ πρόσωπα αὐτῶν· καὶ ἂν οὐκ εἰσὶ
καλοί, μή σοι μελέτω.” τοῦτο δὲ εἶπεν διὰ τὸ εἶναι τοὺς ὁσίους
σοφωτάτους. οἱ δὲ ἅγιοι εἶπον “γράφε, γράφε, βασιλεῦ, τὸ
δοκοῦν σοι, ὡς μέλλων τοῦ ἀναγνῶναι ταῦτα ἐνώπιον τοῦ δικαίου
κριτοῦ.” ὁ δὲ ὕπαρχος εἰς τὸ πραιτώριον τοὺς ἁγίους ἀγαγὼν

Marcianus Geogr., Periplus maris exteri (4003: 001)

“Geographi Graeci minores, vol. 1”, Ed. Müller, K.
Paris: Didot, 1855, Repr. 1965.Book 1, sec.9, line 8

Σικελία, ἑβδόμη δὲ ἡ Σαρδὼ, ὀγδόη δὲ [ἡ] Κύρνος,

ἐννάτη [ἡ] Κρήτη, δεκάτη [ἡ] Κύπρος. Καὶ ταῦτα
μὲν ἐπὶ τοσοῦτον· ἐπὶ δὲ τὰ προκείμενα μεταβησόμεθα.  
 Ἀρξόμεθα δὲ τοῦ περίπλου, καθὰ προειρήκαμεν,
ἀπὸ τοῦ Ἀραβίου κόλπου καὶ τοῦ μυχοῦ αὐτοῦ, [τοῦ]
καλουμένου Αἰλανίτου, ἔνθα μάλιστά ἐστιν, ὡς προεί-
ρηται, καὶ τὸ στενώτατον τῆς ἠπείρου, καὶ διεῖργον τὸ
μὴ συνάψαι τὴν καθ' ἡμᾶς θάλασσαν τῷ Ἀραβίῳ μυχῷ.
Οὗτος δὲ ὁ μυχὸς γειτνιῶν τυγχάνει τῇ τε Αἰγύπτῳ
καὶ τῇ Πετραίᾳ καλουμένῃ Ἀραβίᾳ, ἥτις τῇ λεγομένῃ
Ἰουδαίᾳ συνάπτει, ἧς Παλαιστίνη τὸ ἔθνος ἐστὶ πρὸς
τῇ καθ' ἡμᾶς κείμενον θαλάσσῃ. Ἔστι γὰρ ἀπὸ
Γάζης τῆς ἐν Παλαιστίνῃ πόλεως ἐπὶ τὸν μυχὸν τοῦ
 657

Ἀραβίου κόλπου, (καὶ) τὸν προειρημένον Ἀΐλαν, πεζῇ

πρὸς τὴν μεσημβρίαν τῆς πορείας γινομένης, στάδια
͵ασξʹ.  Τῶν μὲν οὖν ἀριστερῶν τῆς Ἀσίας μερῶν, τουτ-
έστι τῆς τε Ἀραβίας τῆς Εὐδαίμονος καὶ τῆς Ἐρυθρᾶς
θαλάσσης καὶ μετ' ἐκείνην τοῦ Περσικοῦ κόλπου καὶ
τοῦ Ἰνδικοῦ πελάγους παντὸς ἄχρι τοῦ Σινῶν (τοῦ)
ἔθνους καὶ τοῦ πέρατος τῆς ἐγνωσμένης γῆς τὸν ἀκρι-
βέστατον ποιησόμεθα περίπλουν καὶ τὴν τῶν σταδίων
ἀναμέτρησιν.

Marcianus Geogr., Periplus maris exteri Book 1, sec.17, line 27

ἀπὸ Ἀραβίου μυχοῦ μέχρι τοῦ προειρημένου Περσικοῦ

κόλπου, καθ' ὃ μέρος τὰς ἐκβολὰς ὁ Τίγρις ποιεῖται
ποταμὸς, περιπλεῖται, χερσονησοειδὴς, ὡς προείρηται,
τυγχάνουσα. Ἔθνη δὲ πλεῖστα καὶ μέγιστα ἐν αὐτῇ
ἔχει, ὧν τὰ προσεχῆ τῇ θαλάσσῃ κατὰ τὸν περίπλουν
δηλωθήσεται. Τὰ δὲ περὶ τὸν αὐχένα τῆς Εὐδαίμο-
νος Ἀραβίας μετὰ τὴν Πετραίαν καὶ τὴν Ἔρημον
Ἀραβίαν κατέχουσιν οἱ καλούμενοι Σαρακηνοὶ, πλείο-
νας μὲν ἔχοντες προσηγορίας, πολλὴν δὲ διακατέχοντες
ἔρημον γῆν. Γειτνιῶσι γοῦν οὗτοι τῇ Πετραίᾳ Ἀρα-  
βίᾳ καὶ τῇ Ἐρήμῳ Ἀραβίᾳ καὶ τῇ Παλαιστίνῃ καὶ
τῇ Περσίδι καὶ ἀκολούθως τῇ προειρημένῃ Εὐδαίμονι
Ἀραβία.

Simplicius Phil., In Aristotelis categorias commentarium (4013: 003)

“Simplicii in Aristotelis categorias commentarium”, Ed. Kalbfleisch, K.
Berlin: Reimer, 1907; Commentaria in Aristotelem Graeca 8.
Vol. 8, p. 230, line 3

ἐὰν καὶ μετρίως τις ἐπιστήμην λάβῃ, τοῦ μετρίως οὐ τὸ ἐπιπόλαιον

δηλοῦντος (οὐδὲ γὰρ ἐπιστήμη οὐδὲ ἕξις τὸ τοιοῦτον), ἀλλ' ἐπεί εἰσί τινες

τῶν ἐπιστημῶν οὐ πάνυ ἀποδεικτικαὶ καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ κυρίως

ἐπιστῆμαι,
ὡς τὰς μαθηματικὰς ἀπέδειξεν ὁ Πλάτων, λέγει ὅτι καὶ οἱ τοιαύτην ἐπι-
στήμην ἀναλαβόντες δυσκίνητοί εἰσιν, καὶ εἴη ἂν τὸ μετρίως ἴσον τῷ
’μετρίαν οὖσαν’ ἐπιστήμην. μήποτε δὲ καὶ ἐν τῇ ἐπιστήμῃ ἔστιν τις ἐπί-
τασις καὶ ἄνεσις, ὥσπερ καὶ ἐν τῇ ἕξει καὶ τῇ διαθέσει· κἂν μὴ κατὰ τὸ
ἄκρον οὖν τις εἴη τῆς ἐπιστήμης, ἀλλὰ μετρίως αὐτὴν ἔχοι, ὡς ἐπιστήμων
 658

εἶναι, καὶ οὕτως δυσκίνητος ἡ ἐπιστήμη, ἐάνπερ μὴ μεγάλη γένηται

μεταβολὴ ὑπὸ νόσου ἢ ἄλλου τινὸς τοιούτου. καὶ γὰρ νοσήσαντές
τινες ἀπέβαλον τὰς ἐπιστήμας, ὥσπερ ἐφ' ἡμῶν ἐν Παλαιστίνῃ
προκεκοφώς
τις ἐν λόγοις ἤδη καὶ νοσήσας πάντων ἐπελάθετο, ὡς δεηθῆναι μετὰ τὴν
ἀνάληψιν αὖθις εἰς γραμματιστοῦ φοιτῆσαι. καὶ ὑπ' ἄλλου δὲ αἰτίου συμ-
βαίνει τοῦτο, ὡς ἐπὶ τοῦ πληγέντος τὴν κεφαλήν· καὶ ὑπὸ φαρμάκων δὲ
ἐπιλαθέσθαι συνέβη πάντων, ὡς τοῖς μετὰ Ἀντωνίου τοῦ Ῥωμαίων
στρατηγοῦ
Πάρθοις πολεμοῦσιν συνέβη ἐπὶ βοτάνης τινὸς ἐδωδῇ, ὡς Ἀρριανὸς
ἱστόρησεν
ἐν τοῖς Παρθικοῖς, πλὴν ὅτι ἐκεῖνοι χρόνῳ πάλιν ἀπεκατέστησαν εἰς τὸ
κατὰ φύσιν, ὅσοι περιεσώθησαν οἰνελαίου πόματος εὐπορήσαντες· τοῦτο
γὰρ
ἐκ περιπτώσεως ηὑρέθη τοῦ πάθους βοήθημα. ὡσαύτως δὲ καὶ τὰς ἀρε-
τὰς μὴ εἶναι εὐκινήτους φησίν, οὐχ ὅτι ὁμοίως ταῖς τέχναις καὶ ταῖς ἐπι-
στήμαις ἔχουσι τὸ δυσκίνητον (βεβαιότεραι γὰρ ἐκείνων εἰσίν), ἀλλ' ὅτι
καὶ

Olympiodorus Phil., In Aristotelis meteora commentaria (4019: 003)

“Olympiodori in Aristotelis meteora commentaria”, Ed. Stüve, G.
Berlin: Reimer, 1900; Commentaria in Aristotelem Graeca 12.2.
P. 163, line 7n

Πρᾶξις κδ.

Εἰ δ' ἔστιν, ὥσπερ μυθολογοῦσιν, ἐν Παλαιστινοῖς τοι-

αύτη λίμνη.

 Καὶ διὰ τῆς παρούσης λέξεως ὁ Ἀριστοτέλης τὸ αὐτὸ πάλιν κατα-

σκευάζει διὰ πέντε ἐπιχειρημάτων, ὅτι ἁλμυρά ἐστιν ἡ θάλασσα διὰ τὸ
συμμίγνυσθαι αὐτῇ τινα γεώδη οὐσίαν, τουτέστι καπνώδη ἀναθυμίασιν.
ἔστι δὲ τῶν νῦν λεγομένων πέντε ἐπιχειρημάτων τὸ πρῶτον τοιοῦτον· εἰ
ὁρῶμεν, ὅτι πᾶν ἁλμυρὸν παχύ, καὶ ὅσον ἂν ἐπιτείνηται ἡ τοῦ ὕδατος πα-
χύτης, τοσοῦτον καὶ ἡ ἁλμυρότης, ὡς εἶναι τὸ παχύτατον ἁλμυρώτατον,
δηλονότι ἡ θάλασσα ἁλμυρά ἐστιν, ἐπειδὴ καὶ παχεῖα· παχεῖα δ' ἐστὶ διὰ
τὸ συμμεμῖχθαι αὐτῇ τὴν καπνώδη ἀναθυμίασιν παχυτάτην οὖσαν. ὅτι
 659

γὰρ ὅσον παχύτατόν ἐστι τὸ ὕδωρ, τοσοῦτον γίνεται ἁλμυρώτατον,

δῆλον. ἰδοὺ

Olympiodorus Phil., In Aristotelis meteora commentaria

P. 163, line 18

αύτη λίμνη.

 Καὶ διὰ τῆς παρούσης λέξεως ὁ Ἀριστοτέλης τὸ αὐτὸ πάλιν κατα-

σκευάζει διὰ πέντε ἐπιχειρημάτων, ὅτι ἁλμυρά ἐστιν ἡ θάλασσα διὰ τὸ
συμμίγνυσθαι αὐτῇ τινα γεώδη οὐσίαν, τουτέστι καπνώδη ἀναθυμίασιν.
ἔστι δὲ τῶν νῦν λεγομένων πέντε ἐπιχειρημάτων τὸ πρῶτον τοιοῦτον· εἰ
ὁρῶμεν, ὅτι πᾶν ἁλμυρὸν παχύ, καὶ ὅσον ἂν ἐπιτείνηται ἡ τοῦ ὕδατος πα-
χύτης, τοσοῦτον καὶ ἡ ἁλμυρότης, ὡς εἶναι τὸ παχύτατον ἁλμυρώτατον,
δηλονότι ἡ θάλασσα ἁλμυρά ἐστιν, ἐπειδὴ καὶ παχεῖα· παχεῖα δ' ἐστὶ διὰ
τὸ
συμμεμῖχθαι αὐτῇ τὴν καπνώδη ἀναθυμίασιν παχυτάτην οὖσαν. ὅτι γὰρ
ὅσον παχύτατόν ἐστι τὸ ὕδωρ, τοσοῦτον γίνεται ἁλμυρώτατον, δῆλον.
ἰδοὺ
γὰρ ἡ ἐν Παλαιστίνῃ Νεκρὰ μυθευομένη θάλασσα παχυτάτη οὖσα
ἁλμυρω-
τάτη πάντων ἐστὶ τῶν ὑδάτων. καὶ ὅτι παχυτάτη ἐστί, δῆλον· εἰ γάρ τις
ἄνθρωπον ἢ ἕτερόν τι ζῷον καταδήσας ἐμβάλοι εἰς τὸ τῆς Νεκρᾶς θαλάτ-
της ὕδωρ, ἀνωθεῖται ὑπὸ τοῦ ὕδατος καὶ οὐ γίνεται ὑποβρύχιον διὰ τὸ
εἶναι παχὺ πάνυ καὶ βαστάζειν τὸ ἐμπεσόν. καὶ μή τις λεγέτω, ὅτι τῇ
νηκτικῇ δυνάμει ἐπινήχεται τὸ ζῷον· ὑπόκειται γὰρ δεδεμένον. οὕτω μὲν
οὖν δήλη ἐστὶν ἡ τοῦ ὕδατος παχύτης. ἀλλὰ μὴν καὶ ὅτι ἁλμυρώτατον
ὕδωρ ἐστί, δῆλον· πρῶτον μὲν ἐπειδὴ ῥυπτικόν ἐστι παντὸς ῥύπου (σμή-
χει γὰρ τὸν ῥύπον τῶν ἱματίωνἤπερ ἄλλο τι σμῆγμα), τὸ δὲ ῥύπτειν
ἄκρας ἐστὶν ἁλμυρότητος. ἰδοὺ γὰρ ἅλες μὲν καὶ αὐτοὶ ῥύπτουσι,

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) (4028: 001)

“Stephan von Byzanz. Ethnika”, Ed. Meineke, A.Berlin: Reimer, 1849,
Repr. 1958.P. 26, line 10

τίωνος, τοῦ πατρὸς Ἀνδρομάχης”. εἰ τοίνυν τοῦ Ἀδανεύς τὸ  

Ἀδανίς, ὡς τοῦ Ταρσεύς τὸ Ταρσίς, ἔδει συνοξύνεσθαι, εἰ
μὴ κατ' Αἰολέας βαρύνεται, ὅπερ ἐπὶ τοῦ Θήβανις εἴρηκεν,
εἴ γε ὅλως ἐστὶν ἐθνικόν. ἔστι καὶ τρίτη πόλις πρὸς τῷ
 660

Εὐφράτῃ. τὸ ἐθνικὸν Περσικῷ ἔθει Ἀδανηνός.

 Ἀδαρούπολις, πόλις Περσική, ὡς Μαρκιανὸς ἐν πε-
ρίπλῳ τοῦ Περσικοῦ κόλπου. ὁ πολίτης Ἀδαροπολίτης, ὡς
Ἡλιοπολίτης Ἡφαιστοπολίτης, τῷ τεχνικῷ λόγῳ, εἰ μὴ ὀφεί-
λει τῷ Περσικῷ τύπῳ, ὡς Καμβυσηνός Σωφηνός Παραιτα-
κηνός. ἔστι δὲ καὶ Ἄδαρα οὐδετέρως, κώμη μεγάλη τρίτης
Παλαιστίνης μεταξὺ Χαρακμώβων καὶ Ἀρεοπόλεως, ἴσως ἀπὸ
τῆς Περσίδος κληθεῖσα πόλεως. καὶ γὰρ φυλή τις ἐν Χαρακ-
μώβοις Βαβυλώνιοι. τῶν δὲ Ἀδάρων τὸ ἐθνικὸν Ἀδαρηνός.
 Ἀδέρκων, πόλις Ἰβηρίας, ὡς Ἀσκάλων. τὸ ἐθνικὸν
Ἀδερκωνίτης, ὡς Ἀσκαλωνίτης.
 Ἀδιαβηνή, χώρα μέση τῶν ποταμῶν Εὐφράτου καὶ
Τίγριδος, ἥ τις καὶ Μεσήνη ὠνόμαστο. τὸ ἐθνικὸν Ἀδια-
βηνός.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 33, line 3

μετὰ τοῦ ρ λέγουσι τὸν χῶρον. Χάραξ δὲ Ἄζιρον λέγει αὐτήν.

ὁ πολίτης Ἀζιλίτης, ὅτι πρωτότυπον εἰς ις, τῷ Λιβυκῷ χα-
ρακτῆρι καὶ Αἰγυπτίῳ, καὶ ὡς Κάνωβος Κανωβίτης. εἰ δ'
οὐδετέρως Ἄζιρον, τὸ ἐθνικὸν Ἀζιρεύς, ὡς Σουνιεύς.
 Ἄζωρος, πόλις Πελαγονίας τῆς λεγομένης Τριπολίτιδος,
ὡς Στράβων, ὑπό τινος ἐκτισμένη Ἀζώρου. λέγεται καὶ πλη-
θυντικῶς “ἐν Ἀζώροις”. ὁ πολίτης Ἀζωρίτης, ὡς Ἀλωρίτης·
πόλις δὲ Μακεδονίας καὶ ἡ Ἄλωρος. Ῥιανὸς Ἀζώρειαν  
αὐτήν φησιν. ἢ Ἀζωρεάτης ὡς Βοττεάτης, ἢ Ἀζωρεύς ὡς
Ἀλεξανδρεύς.
 Ἄζωτος, Πόλις Παλαιστίνης. ταύτην ἔκτισεν εἷς τῶν
ἐπανελθόντων ἀπ' Ἐρυθρᾶς θαλάσσης φυγάδων, καὶ ἀπὸ τῆς
γυναικὸς αὐτοῦ Ἄζας ὠνόμασεν, ὅ ἐστι χίμαιραν, ἣν Ἄζωτον
μετέφρασαν. λέγεται καὶ ἀρσενικῶς καὶ [θηλυκῶς]. ἔστι καὶ
ἄλλη πόλις Ἄζωτος Ἀχαΐας. ὁ πολίτης Ἀζώτιος, ὡς Βηρύτιος
Ἁλιάρτιος, καὶ θηλυκῶς. ἐκαλεῖτο δὲ καὶ Πελωρία ἀπὸ τῶν
Σπαρτῶν ἑνὸς Πελώρου, καὶ ἀπὸ παιδὸς Ἀζώτου Ἄζωτος.
 Ἀθαμανία, χώρα Ἰλλυρίας, οἱ δὲ Θεσσαλίας. τὸ ἐθνι-
κὸν Ἀθαμᾶνες.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 48, line 13

αὐτὴν τῇ σελήνῃ παρὰ τὸ αἴθειν ὡς Καλλίμαχος, οἱ δὲ ὅτι

ἡ αὐτή ἐστι τῇ Ἑκάτῃ, ἥτις ἀεὶ δᾷδας κατέχει, ὡς Ἐρατοσθένης.
 661

 Αἰθυσσεῖς, ἔθνος Λιβυκὸν Μαρμαρίδαις πάροικον, ὡς

Ῥιανός.
 Αἴκαλον, φρούριον τῆς Ἰταλίας. Διονύσιος ἑκκαιδεκάτῳ
Ῥωμαϊκῆς ἀρχαιολογίας.
 Ἀίλανον, πόλις Ἀραβίας, ἧς ὁ πολίτης Ἀιλανίτης.
τινὲς δὲ κόλπον Ἀίλαν φασί. Γλαῦκος δὲ κώμην αὐτὴν λέγει
ἐν Ἀραβικῶν τρίτῳ “τὰ πρὸς ἕω τῆς Ἀίλας [κώμης]”. ὁ
πολίτης Ἀιλανίτης.
 Αἰλία, Πόλις Παλαιστίνης, ἡ πάλαι Ἱεροσόλυμα, ἀπὸ
Αἰλίου Ἀδριανοῦ. ὁ πολίτης Αἰλιώτης, ὡς Κασταλιώτης
Ἰταλιώτης. τινὲς δὲ καὶ Αἰλιεῖς αὐτοὺς καλοῦσιν, ὡς Εὐδαί-
μων ἐν τῇ ὀρθογραφίᾳ διὰ τῆς ει διφθόγγου γράφων τὸ
Αἴλεια, καὶ τὸ Αἰλιεύς διὰ τοῦ ι “ὡς τὸ Σίγειον” φησί
“Σιγιεύς”. ἀλλὰ περὶ μὲν τοῦ Σίγειον καὶ Σιγιεύς δειχθήσεται
ἐν τῷ οἰκείῳ. οὐ μέντοι ἔοικε τὸ παράδειγμα. εἰ γὰρ τοῦτο,
ὤφειλε δισύλλαβον τὸ Αἰλεύς. παρὰ μίαν γὰρ συλλαβὴν
εὑρίσκεται τὰ τοιαῦτα, τῆς Ἀντιοχείας τὸ Ἀντιοχεύς. ἀλλ'  
οὐδ' ἀπὸ τούτων γίνεται τὰ εἰς ευς ἀρσενικά, ἀλλὰ ἀπὸ τῶν
εἰς ος. ἀπὸ γὰρ τοῦ Ἀντίοχος Ἀντιοχεύς καὶ τοῦ Σέλευκος

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 118, line 8

πος εἰκοστῇ τετάρτῃ Φιλιππικῶν. τὸ ἐθνικὸν Ἀρήσιος ὡς

Μενδήσιος Φαγρήσιος.
 Ἀρία, θηλυκῶς καὶ οὐδετέρως, Περσικὴ χώρα ὡς  
Ἑλλάνικος. τὸ ἐθνικὸν Ἄριοι, ὡς αὐτός φησι, καὶ
Ἀριεύς.
 Ἀριάνθη, πόλις Οἰνώτρων, Ἡρωδιανὸς ιβʹ.
 Ἀριανοί, ἔθνος προσεχὲς τοῖς Καδουσίοις, Ἀπολλόδω-
ρος δευτέρῳ.
 Ἀριαράθεια, πόλις πλησίον Καππαδοκίας, ἀπὸ Ἀρια-
ράθου Καππαδοκίας βασιλεύσαντος, γαμβροῦ Ἀντιόχου.
 Ἀρίνδηλα, πόλις τρίτης Παλαιστίνης. Γλαῦκος δὲ κώ-
μην αὐτὴν καλεῖ. τὸ ἐθνικὸν Ἀρινδηληνός.
 Ἀρικία, πόλις Λατίνων. Διονύσιος [ἐν πέμπτῃ] ἐπι-
τομῆς ϛʹ. ὁ πολίτης Ἀρικῖνος.
 Ἄριμα, ὄρη. Ὅμηρος “εἰν Ἀρίμοις ὅθι φασὶ Τυφωέος
ἔμμεναι εὐνάς”. οἱ μὲν ἐν Κιλικίᾳ, οἱ δὲ ἐν Συρίᾳ, οἱ δὲ ἐν
Πιθηκούσαις παρὰ Τυρρηνοῖς φασι γενέσθαι τὸν μῦθον. τὸ
τοπικὸν Ἀριμαῖος. ἐκαλοῦντο καὶ Ἄριμοι.
 662

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 156, line 3

 Βαία, ὄρος Κεφαλληνίας, ἀπὸ Βαίου κυβερνήτου Ὀδυς-

σέως. τὸ ἐθνικὸν Βαιάτης.
 Βαιάκη, πόλις τῆς Χαονίας, Ἑκαταῖος. τὸ ἐθνικὸν
Βαιακαῖος. δύναται καὶ Βαιακῖνος. ἄμεινον τὸ πρῶτον.
 Βαῖβαι, πολίχνιον τῆς Καρίας. ὁ πολίτης Βαιβαῖος.
 Βαίκυλα, πόλις Ἰβηρίας πρὸς ταῖς Ἡρακλείαις στήλαις.
τὸ ἐθνικὸν Βαικυλεύς.
 Βαίσαμψα, πόλις ἐν τῷ Ἀραβικῷ κόλπῳ περὶ τὴν  
Ἐρυθρὰν θάλασσαν, ὅ ἐστιν οἶκος ἡλίου. ὁ πολίτης Βαι-
σαμψηνός.
 Βαιταρροῦς, κώμη μεγάλη τρίτης Παλαιστίνης. οἱ κατ-
οικοῦντες Βαιταρρηνοί. ἔστι καὶ πόλις Κελτικὴ Βαίταρρα,
ἧς ὁ πολίτης Βαιταρρίτης. τῆς δὲ προτέρας Βαιταρρούσιος.
κλίνεται Βαιταρροῦντος.
 Βαίτιον, πόλις Μακεδονίας, Θεόπομπος εἰκοστῇ τε-
τάρτῃ .... δύναται δὲ κατὰ τὴν τέχνην Βαιτιεύς.
 Βαῖτις, ποταμὸς κατὰ Ἰβηρίαν, ὃς Πέρκης λέγεται ὑπὸ
τῶν ἐγχωρίων. λέγεται καὶ Βαιτίκη ἡ χώρα ἀπὸ Βαίτιος
γενικῆς.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 166, line 17

 Βεσκία, πόλις Αὐσόνων. τὸ ἐθνικὸν Βεσκιάτης ὡς

Ἀντιάτης, καὶ Βεσκιανός ὡς Ἀδριανός.
 Βεύη, πόλις Μακεδονίας, καὶ πρὸς αὐτῇ Βεῦος ποτα-
μός. τὸ ἐθνικὸν Βευαῖος.
 Βέχειρ, ἔθνος Σκυθικόν, ὡς Σάπειρ, ἢ μετὰ τοῦ σ
Σάσπειρ, Ἐλεάζειρ, ὀνόματα βαρβάρων, Λίγειρ ποταμὸς περὶ
Γαλατίαν, χρυσοέθειρ παρ' Ἀρχιλόχῳ ἐν Ἰοβάκχοις, ὅπερ ἀπο-
κέκοπται τοῦ χρυσοέθειρος, ἑκατόγχειρ τὸ σύνθετον.
 Βῆγις, πόλις Τράλλεων. οὗτοι δὲ τῶν Ἰλλυριῶν μοῖρα.
τὸ ἐθνικὸν Βηγίτης τῷ κοινῷ χαρακτῆρι.
 Βήθλεμα, Πόλις Παλαιστίνης πρὸς τοῖς Ἱεροσολύμοις,
οὐδετέρως [ἐν ᾗ γέγονεν ἡ κατὰ σάρκα γέννησις τοῦ θεοῦ καὶ
σωτῆρος ἡμῶν]. Ἰώσηπος δέ φησιν “ἐκ Βηθλεεμῶν”. ἔστι
δὲ πόλις τῆς Ἰούδα φυλῆς. ὁ πολίτης Βηθλεμίτης ὡς Ἱερο-
σολυμίτης.
 Βῆλος, ἡ καὶ Μῆλος, πρὸς ταῖς Ἡρακλέους στήλαις,
ἀμφοτέρων ἐτύμως λεγομένων, τῷ τοὺς ἀρχαίους βηλὸν λέγειν
 663

τὸν οὐδὸν τῆς θύρας, καὶ ταύτην κεῖσθαι παρὰ τὸν οὐδὸν
τοῦ ὠκεανοῦ. Μῆλος δὲ καὶ Μηλαρία, δύο πόλεις ἐπὶ τοῖς  
πέρασι, τὴν αὐτὴν ἔμφασιν ἔχουσιν ἀπὸ τῆς κλήσεως τῶν
μήλων, ἃ χρύσεα λέγεται Ἡρακλῆς ἐκ τῆς Λιβύης ἀγηοχέναι.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 193, line 17

 Γάδδα, χωρίον Ἀραβίας. Γλαῦκος ἐν τετάρτῃ. καὶ θη-

λυκῶς καὶ οὐδετέρως. τὸ ἐθνικὸν Γαδδηνός.
 Γάδειρα, πόλις καὶ νῆσος ἐν τῷ ὠκεανῷ στενὴ καὶ
περιμήκης, ὡς οὖσα ταινία τῆς γῆς δειρά. Ἐρατοσθένης δὲ
ἡ Γάδειρος φησὶ θηλυκῶς. ὁ πολίτης Γαδειρεύς· οὕτω γὰρ
τὰ πέντε βιβλία ἐπιγέγραπται τῶν Πυθαγορικῶν σχολῶν Μο-
δεράτου Γαδειρέως. λέγεται καὶ Γαδειρίτης, ὡς Ἀλέξανδρος
ὁ πολυίστωρ. λέγεται καὶ Γαδειραῖος ὡς ἀπὸ τῆς ἡ Γάδειρα
εὐθείας, καὶ Γαδειρανοί, καὶ κτητικὸν Γαδειρικός. Εὔπολις
ἐν Μαρικᾷ “πότερ' ἦν τὸ τάριχος Φρύγιον ἢ Γαδειρικόν;”
 Γάδρα, Πόλις Παλαιστίνης. Πορφύριος τρίτῳ φιλοσό-
φου ἱστορίας. τὸ ἐθνικὸν Γαδρηνός, ὡς Βόστρα Βοστρηνός
καὶ Γαγγρηνός.
 Γάζα, πόλις Φοινίκης, νῦν δὲ Παλαιστίνης πρὸ τῆς
Αἰγύπτου. ἐκλήθη καὶ Ἄζα. καὶ μέχρι νῦν Σύροι Ἄζαν
αὐτὴν καλοῦσιν, ἀπὸ Ἄζωνος τοῦ παιδὸς Ἡρακλέους. μυθο-
λογοῦσι δέ τινες ὑπὸ Διὸς κτισθῆναι καὶ ἐν αὐτῇ ἀπολιπεῖν
τὴν ἰδίαν Γάζαν, οὕτω τῶν Περσῶν τὰ χρήματα καλούντων.  
ἐκλήθη δὲ καὶ Ἰώνη, ἀπὸ τῆς Ἰοῦς προσπλευσάσης καὶ μει-
νάσης [αὐτῆς] ἐκεῖ. ἐκλήθη δὲ καὶ Μίνῳα, ὅτι Μίνως σὺν
τοῖς ἀδελφοῖς Αἰακῷ καὶ Ῥαδαμάνθυι ἰὼν ἐξ αὑτοῦ ταύτην

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 193, line 20

περιμήκης, ὡς οὖσα ταινία τῆς γῆς δειρά. Ἐρατοσθένης δὲ

ἡ Γάδειρος φησὶ θηλυκῶς. ὁ πολίτης Γαδειρεύς· οὕτω γὰρ
τὰ πέντε βιβλία ἐπιγέγραπται τῶν Πυθαγορικῶν σχολῶν Μο-
δεράτου Γαδειρέως. λέγεται καὶ Γαδειρίτης, ὡς Ἀλέξανδρος
ὁ πολυίστωρ. λέγεται καὶ Γαδειραῖος ὡς ἀπὸ τῆς ἡ Γάδειρα
εὐθείας, καὶ Γαδειρανοί, καὶ κτητικὸν Γαδειρικός. Εὔπολις
ἐν Μαρικᾷ “πότερ' ἦν τὸ τάριχος Φρύγιον ἢ Γαδειρικόν;”
 Γάδρα, Πόλις Παλαιστίνης. Πορφύριος τρίτῳ φιλοσό-
φου ἱστορίας. τὸ ἐθνικὸν Γαδρηνός, ὡς Βόστρα Βοστρηνός
καὶ Γαγγρηνός.
 664

 Γάζα, πόλις Φοινίκης, νῦν δὲ Παλαιστίνης πρὸ τῆς

Αἰγύπτου. ἐκλήθη καὶ Ἄζα. καὶ μέχρι νῦν Σύροι Ἄζαν
αὐτὴν καλοῦσιν, ἀπὸ Ἄζωνος τοῦ παιδὸς Ἡρακλέους. μυθο-
λογοῦσι δέ τινες ὑπὸ Διὸς κτισθῆναι καὶ ἐν αὐτῇ ἀπολιπεῖν
τὴν ἰδίαν Γάζαν, οὕτω τῶν Περσῶν τὰ χρήματα καλούντων.  
ἐκλήθη δὲ καὶ Ἰώνη, ἀπὸ τῆς Ἰοῦς προσπλευσάσης καὶ μει-
νάσης [αὐτῆς] ἐκεῖ. ἐκλήθη δὲ καὶ Μίνῳα, ὅτι Μίνως σὺν
τοῖς ἀδελφοῖς Αἰακῷ καὶ Ῥαδαμάνθυι ἰὼν ἐξ αὑτοῦ ταύτην
ἐκάλεσεν. ἔνθεν καὶ τὸ τοῦ Κρηταίου Διὸς παρ' αὐτοῖς εἶναι,
ὃν καὶ καθ' ἡμᾶς ἐκάλουν Μαρνᾶν, ἑρμηνευόμενον Κρηταγενῆ.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 200, line 11

 Γαυγάμηλα, τόπος Περσίδος. Ἀπολλόδωρος ἐν τῷ

περὶ γῆς δευτέρῳ.
 Γαῦλος, νῆσος πρὸς τῇ Καρχηδόνι. Ἑκαταῖος περιηγή-
σει. ὁ νησιώτης Γαυλίτης.
 Γέα, πόλις πλησίον Πετρῶν ἐν Ἀραβίᾳ, ὡς Γλαῦκος ἐν
Ἀραβικῇ ἀρχαιολογίᾳ. τὸ ἐθνικὸν Γέιος. ἐν Πέτραις δ' ἐπι-
χωριάζειν κύριον ὄνομα τὸ Γέσιος. ὅθεν ἦν ὁ περιφανὴς τῶν
ἰατρῶν σοφιστής, ἴσως ἐντεῦθεν κεκλημένος. κατὰ ἀναλογίαν
δ' ἔδει Γεάτης ὡς Τεγεάτης. ἔοικε δὲ Γεήσιος προϋπάρχειν,
ὡς τὸ Ἰθακήσιος, καὶ κατὰ συγκοπὴν Γέσιος.
 Γέβαλα, τρίτη μοῖρα τῆς Παλαιστίνης. Ἰώσηπος. τὸ
ἐθνικὸν Γεβαληνός ὡς Δαρηνός Ἀδαρηνός. Γεβαληνή τε καὶ
Ἀμαληκῖτις ἡ τῶν Ἰδουμαίων χώρα μετωνομάσθη.
 Γεβεωνῖται, ἔθνος πλησίον Ἱεροσολύμων, ὡς Ἰώσηπος.
 Γεδρωσία χώρα καὶ Γεδρώσιοι ἔθνος Ἰνδικόν. Διο-
νύσιος περιηγήσει “τῶν δὲ πρὸς ἀντολίην Γεδρωσῶν ἕλκεται
αἶα”, οὐκ οἶδ' ὅθεν κλίνας. ἐν δὲ τοῖς τοῦ πολυίστορος διὰ
τοῦ κ εὑρέθη ἡ πρώτη συλλαβή, ἀλλ' ἦν ἀδιόρθωτον τὸ
βιβλίον.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 208, line 10

της Γιγώνιος. ἀπὸ Γίγωνος τοῦ Αἰθιόπων βασιλέως, ὃν ἥττησε

Διόνυσος. Ἀρτεμίδωρος δὲ ὁ Ἐφέσιος Γιγωνίδα ταύτην φησίν.
 Γίλδα, πόλις Λιβύης. τὸ ἐθνικὸν Γιλδίτης, ὡς Ἀλέξαν-
δρος ἐν τρίτῳ Λιβυκῶν.
 Γιλιγάμαι, ἔθνος Λιβύης. Ἡρόδοτος τετάρτῳ.
 Γινδᾶνες, ἔθνος Λιβυκὸν λωτοφάγον “οἳ τὸν καρπὸν
 665

μόνον τοῦ λωτοῦ ἐσθίοντες ζῶσι”.

 Γίνδαρα, κώμη πρὸς τῇ Ἀντιοχείᾳ. τὸ ἐθνικὸν Γινδα-
ρεύς. Κουάδρατος δὲ Γινδάρους ἔφη.
Γίττα, Πόλις Παλαιστίνης. Πολύβιος ἑκκαιδεκάτῳ. τὸ
ἐθνικὸν Γιτταῖος.
 Γλάνις, ποταμὸς Κύμης, ὡς Λυκόφρων “Γλάνις δὲ
ῥείθροις δέξεται τέγγων χθόνα”. καὶ ἀπ' αὐτοῦ ἰχθὺς γλάνις
ὁ καλούμενος γλάνιος. ἔστι καὶ Ἰβηρίας ποταμός. ἔστι καὶ
Ἰταλίας τρίτος ποταμὸς περὶ τὸν Τίβεριν ποταμόν.
 Γλαυκία, πολίχνιον Ἰωνίας. τὸ ἐθνικὸν Γλαυκιεύς καὶ
Γλαυκιώτης. βέλτιον δὲ Γλαύκιος, ὡς τῆς Πλακίας Πλάκιος.  
 Γλαύκου δῆμος, ἐν Λυκίᾳ, ὡς Ἀλέξανδρός φησιν, ἀπὸ
Γλαύκου τοῦ ἥρωος. ὁ δημότης Γλαυκοδήμιος.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 234, line 10

 Διόσπολις, ἡ μεγάλη πόλις τῆς Αἰγυπτίας Θηβαΐδος,

ἡ λεγομένη ἑκατόμπυλος, κτίσμα Ὀσίριδος καὶ Ἴσιδος. πρὶν
δὲ ὑπὸ Περσῶν ἀφανισθῆναι, φησὶ Βάτων, ὅτι μυρίας τρι-
σχιλίας κώμας εἶχε καὶ τριάκοντα, ἀνθρώπων δὲ μυριάδας
ἑπτακοσίας, ἀρουρῶν δὲ τόπον μεμετρημένον τρισχιλίων καὶ
ἑπτακοσίων, ἑκατὸν δὲ πύλας διακεκοσμημένας, τετρακόσια
στάδια τὸ μῆκος. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι μικραὶ ἐν Αἰγύπτῳ τέσσα-
ρες, ὧν ἐν τῇ μιᾷ τιθασεύουσι τοὺς κροκοδείλους, ἐν ἄντροις
καὶ φρέασι σέβοντες, μηδὲ τοῦ ποταμοῦ γευόμενοι, μηδ' εἰ
σφόδρα λέγοιντο. ϛʹ Λυδίας. ζʹ Παλαιστίνης. ὁ πολίτης
Διοσπολίτης.
 Διοχίτης, κώμη Αἰγύπτου, ἐν ᾗ τέθαπται ... Ὄσιρις.
ἐθνικὸν τὸ αὐτὸ Διοχίτης.
 Δίπαια, πόλις Ἀρκαδίας. τὸ ἐθνικὸν Διπαιεύς. ἀλλὰ
καὶ ἡ πόλις οὕτως.
 Δίρφυς, ὄρος Εὐβοίας, ὡς Εὐφορίων. τὸ ἐθνικὸν Δίρ-
φυος. καὶ Διρφύα ἡ Ἥρα τιμᾶται.
 Δισοραί, ἔθνος Θρᾴκιον, Ἑκαταῖος Εὐρώπῃ.
 Δίφροι, πόλις Φοινίκων. τὸ ἐθνικὸν ὁμώνυμον.
 Διωνία, πόλις, ἣν συγκαταλέγει ταῖς Κυπρίαις πόλεσι

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 269, line 13

 Ἐλμαντική, πόλις Ἰβηρίας τῆς ἐκτὸς Ἴβηρος ποταμοῦ.

Πολύβιος γʹ. τὸ ἐθνικὸν Ἐλμαντικός.
 666

 Ἕλος, πόλις Λακωνική. “καὶ Πτελεὸν καὶ Ἕλος καὶ

Δώριον”. παρὰ τὸ ἐν ἕλει εἶναι. οἱ πολῖται Εἵλωτες. τῇ
ἐκτάσει καὶ τῷ γένει καὶ τῇ προσθέσει τοῦ ι διαφέρει. λέ-
γονται καὶ Εἱλῶται καὶ Ἕλειοι καὶ Ἑλεῖται, καὶ ἡ χώρα
Εἱλωτία, καὶ θηλυκόν Εἱλωτίς, καὶ κτητικὸν Εἱλωτικός. ἔστι
καὶ Ἕλος Αἰγύπτου.
 Ἕλουροι, Σκυθικὸν ἔθνος, περὶ ὧν Δέξιππος ἐν χρο-
νικῶν ιβʹ.
 Ἐλοῦσα, πόλις τῆς νῦν μὲν Παλαιστίνης τρίτης, πάλαι
δ' Ἀραβίας. τὸ ἐθνικὸν Ἐλουσηνός.
 Ἐλπία, πόλις ἐν Δαυνίοις, κτίσμα Ῥοδίων. τὸ ἐθνικὸν
Ἐλπιανός.
 Ἐλυμαία, χώρα Ἀσσυρίων πρὸς τῇ Περσικῇ, τῆς Σου-
σίδος ἐγγύς. οἱ οἰκοῦντες Ἐλυμαῖοι.
 Ἐλύμνιον, νῆσος Εὐβοίας, πόλιν ἔχουσα. λέγεται καὶ
Ἐλυμνία. τὸ ἐθνικὸν Ἐλύμνιος ἢ Ἐλυμνιεύς. τῆς δ' Ἐλυμ-
νίας Ἐλυμνιάτης.  

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 297, line 5

δοτιεύς, καὶ Ζηνοδοτηνός ἐπιχωρίως.

 Ζηράνιοι, ἔθνος Θρᾴκης, Θεόπομπος εἰκοστῷ πέμπτῳ.
καὶ Ζηρανία ἐπὶ τῆς χώρας, Ἔφορος εἰκοστῷ ἑβδόμῳ.
 Ζήρυνθος, πόλις καὶ ἄντρον Ἑκάτης ἐν Θρᾴκῃ. Λυκό-
φρων “Ζήρυνθον ἄντρον τῆς κυνοσφαγοῦς [θεᾶς]”. ὁ πολίτης
Ζηρύνθιος καὶ Ζηρυνθιάς.  
 Ζιποίτιον, πόλις Βιθυνίας, ἀπὸ Ζιποίτου βασιλέως.
τὸ ἐθνικὸν Ζιποίτιος.
 Ζόαρα, πόλις Περσική. οἱ οἰκοῦντες Ζοαρᾶται. Διο-
νύσιος καὶ Ζοάρους αὐτούς φησιν ἐν τρίτῳ Βασσαρικῶν. ἔστι
καὶ κώμη μεγάλη ἢ φρούριον ἐν Παλαιστίνῃ ἐπὶ τῇ Ἀσφαλ-
τίτιδι καλουμένῃ θαλάσσῃ Ζόαρα οὐδετέρως. δηλοῖ δὲ τῇ
Ἑβραίων φωνῇ τὸ μικρόν. ὅπου ὁ Λὼτ ἔφυγε καὶ ἐσώθη
ἀπὸ τῆς Σοδομιτικῆς ὀργῆς. οἱ πολῖται τοῦ χωρίου Ζοαρηνοί
διὰ τὸν ἐγχώριον τύπον καὶ Ζοαρᾶται· οἱ γὰρ δύο τύποι
Ἀράβιοι.
 Ζοίτειον, πόλις Ἀρκαδίας, Παυσανίας ηʹ. λέγεται καὶ
Ζοίτεια. ἀπὸ Ζοιτέως. τὸ ἐθνικὸν παρὰ τὸ Ζοίτειον Ζοιτει-
εύς, παρὰ δὲ τὴν Ζοίτειαν Ζοιτεύς.
 Ζομβίς, πόλις τῆς Μηδίας.
 667

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 306, line 10

 Θαλάμαι, πόλις τῆς Μεσσηνίας. Θεόπομπος τριακοστῷ

δευτέρῳ Φιλιππικῶν. τὸ ἐθνικὸν Θαλαμᾶται.
 Θάλασσα. τὸ ἐθνικὸν θαλασσαῖος καὶ θαλασσεύς καὶ
θαλάσσιος.
 Θάλπουσα, πόλις τῆς Ἀρκαδίας τοῦ Ὀρχομενοῦ. τὸ
ἐθνικὸν Θαλπούσιος.
 Θαμαναῖοι, ἔθνος Πέρσαις ὑπήκοον. Ἡρόδοτος τρίτῃ.
 Θαμία, πόλις Θεσσαλίας. Ῥιανὸς ιδʹ Θεσσαλικῶν. καὶ
Θαμίεια. τὸ ἐθνικὸν Θαμιεύς.
Θάμνα, Πόλις Παλαιστίνης. Ἰώσηπος πέμπτῳ Ἰουδαϊ-
κῆς ἱστορίας. οἱ πολῖται Θαμνῖται.
 Θαμουδά, Ναβαταίων γείτων τῶν Ἀραβίων. Οὐράνιος
Ἀραβικῶν τρίτῃ. ὁ οἰκήτωρ Θαμουδηνός.
 Θάσος, νῆσος πρὸς τῇ Θρᾴκῃ, πόλιν ὁμώνυμον ἔχουσα,
ἔνθα Τηλέφη ἡ τῆς Εὐρώπης θνήσκει μήτηρ. ἀπὸ Θάσου.
“δέκα δὲ γενεαῖς Ἡρακλέους καὶ Θάσος παλαίτερος, εἴπερ
ἀπὸ Ἀγήνορος Προῖτος ἦν, Ἀγήνορος δὲ Βῆλος ἀδελφὸς ἦν,
Βήλου δ' Αἴγυπτος, οὗ Λυγκεύς, οὗ Ἄβας, οὗ Δανάη, ἧς
Περσεύς, οὗ Ἀλκαῖος, οὗ Ἀμφιτρύων, οὗ Ἡρακλῆς”. ὅτι δὲ
καὶ Ἀερία ἡ Θάσος, δῆλον ἐκ τοῦ χρησμοῦ τοῦ δοθέντος τῷ

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 333, line 14

 Ἰξιάς, πόλις Οἰνώτρων ἐν μεσογείᾳ. Ἑκαταῖος Εὐρώπῃ

“ἐν δὲ Ἰξιὰς πόλις, ἐν δὲ Μενεκίνη πόλις”.
 Ἰξιβάται, ἔθνος πρὸς τῷ Πόντῳ προσεχὲς τῇ Σινδικῇ.
Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ.
 Ἰόνιον πέλαγος, τὸ περὶ τὴν Ἰταλίαν, [ἀπὸ τῆς Ἰοῦς],
Αἰσχύλος Προμηθεῖ δεσμώτῃ. οἱ δὲ ἀπὸ Ἰονίου Ἰλλυριοῦ ἢ
ἀπὸ Ἴονος Ἰταλοῦ. ἐκαλεῖτο δὲ καὶ Ἀδρίας ὁ Ἰόνιος κόλπος.
[καὶ] τὸ ἀπὸ Γάζης μέχρις Αἰγύπτου. Ἰώνη γὰρ καὶ ἡ Γάζα
ἐκαλεῖτο ἀπὸ Ἰοῦς, βοῦν ἔχουσα πλησίον ἐν τῇ εἰκόνι.
Ἰόπη, πόλις Φοινίκης πλησίον Ἰαμνίας ὡς Φίλων, ὡς
δὲ Διονύσιος Παλαιστίνης. Φοινίκη γὰρ καὶ ἡ Παλαιστίνη.
ἐκλήθη δὲ ἀπὸ Ἰόπης τῆς Αἰόλου θυγατρός, τῆς γυναικὸς
Κηφέως τοῦ κτίσαντος καὶ βασιλεύσαντος, τοῦ καταστερισθέν-
τος, οὗ ἐστι γυνὴ Κασσιέπεια. οἱ Ἕλληνες κακῶς φασιν. ἀφ'
οὗ Κηφῆνες οἱ Αἰθίοπες. ἔστι καὶ Θεσσαλίας ἄλλη. τὸ ἐθ-  
νικὸν τῆς προτέρας Ἰοπίτης. λέγεται καὶ Ἰοπία διὰ τοῦ ι,
 668

καὶ ἴσως ἐκ τοῦ Αἰθιοπία. ἐκ δὲ τοῦ Ἰόπεια διὰ διφθόγγου

Ἰοπεύς καὶ Ἰοπείτης, καὶ Ἰοπίς θηλυκὸν παρὰ Χάρακι.
 Ἴος, νῆσος τῶν Κυκλάδων, ἀπὸ Ἰώνων οἰκησάντων, ὅθεν
ἦν Ὁμήρου μήτηρ, ὡς ὁ χρησμός
  Ὄλβιε καὶ δύσδαιμον, ἔφυς γὰρ ἐπ' ἀμφοτέροισι,

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 336, line 6

τὸ ἐθνικὸν Ἱπανεύς, ὡς Τύανα Τυανεύς.

 Ἴπνος, ἣν Ἰπνέαν τινές, Λοκρῶν τῶν Ὀζολῶν. τὸ
ἐθνικὸν Ἰπνεύς.
 Ἰπνοῦς, χωρίον ἐν Σάμῳ, ἐν ᾧ ἱερὸν Ἥρας Ἰπνουντίδος.
λέγεται δὲ καὶ Ἰπνουσία.  
 Ἱππόλα, πόλις ἀρχαία Λακωνική. Παυσανίας τρίτῳ.
τὸ ἐθνικὸν Ἱππολαΐτης, καὶ θηλυκὸν Ἱππολαῗτις.
 Ἱππόνησος, πόλις Καρίας. Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ. ἔστι καὶ
Λιβύης, ὡς Ἀρτεμίδωρος ἑβδόμῳ. τὸ ἐθνικὸν Ἱππονήσιος.
 Ἵππος, νῆσος Ἐρυθραίας. Θεόπομπος τεσσαρακοστῷ
δευτέρῳ. ἔστι καὶ πόλις Σικελίας. ἔστι καὶ Παλαιστίνης. τὸ
ἐθνικὸν Ἵππιος καὶ Ἱππῖνος καὶ Ἱππηνός.
 Ἱπποταμάδαι, δῆμος Οἰνηίδος φυλῆς. ὁ δημότης Ἱπ-
ποταμάδης. τὰ τοπικὰ ἐξ Ἱπποταμαδῶν εἰς Ἱπποταμαδῶν
ἐν Ἱπποταμαδῶν.
 Ἱππουάκρα, πόλις Λιβύης. ὁ πολίτης Ἱππουακρίτης.
 Ἵππου κώμη, Λυκίας κώμη, διὰ τὸ ὁδοιπόρων τινῶν
ἐκεῖ ἵππον ἀποθανεῖν. οἱ οἰκοῦντες Ἱπποκωμῆται.
 Ἱππουρίσκος, νῆσος Καρίας. τὸ ἐθνικὸν Ἱππουρίσκιος
ὡς Δορίσκιος Τριποδίσκιος.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 347, line 6

 Καινίνη, πόλις Σαβίνων, ἡ ὑπὸ Ῥωμύλου ἁλοῦσα. τὸ

ἐθνικὸν Καινινῆται.
 Καινοί, ἔθνος Θρᾴκιον. Ἀπολλόδωρος ἐν χρονικῶν τε-
τάρτῳ.
 Καινύς, νῆσος πλησίον Πελωριάδος, τῆς κατὰ Σι-  
κελίαν ἄκρας, πρὸς δύσιν νεύουσα. ἔστι καὶ πόλις Ἰταλίας
Καινύσιον.
 Καιρή, πόλις Τυρρηνίας. τὸ ἐθνικὸν Καιριτανός. εἴρη-
ται ἐν τῷ περὶ Ἀγύλλης.
 Καισάρεια, μητρόπολις τῆς Καππαδοκίας, ἡ πρὶν Εὐ-
σέβεια καὶ Μάζακα, ὡς Στράβων. ἔστι καὶ Παλαιστίνης.
 669

καὶ τρίτη πρὸς τῇ Πανεάδι. τὸ ἐθνικὸν Καισαρεύς. εἰσὶ δὲ

καὶ ἄλλαι τούτῳ τῷ ὀνόματι προσαγορευόμεναι.
 Καλαβρία, χώρα πλησίον τῆς Ἰταλίας. ὁ οἰκήτωρ Κα-
λαβρός, καὶ Καλαβρά θηλυκὸν καὶ Καλαβρίς.
 Καλάθη, πόλις οὐ πόρρω τῶν Ἡρακλείων στηλῶν.
Ἑκαταῖος Εὐρώπῃ. Ἔφορος δὲ Καλάθουσαν αὐτήν φησιν.
ἔστι καὶ τοῦ Πόντου Καλάθουσα. ὁ πολίτης τῆς Καλάθης
Καλαθῖνος ὡς Ἀγαθῖνος, τῆς δὲ Καλαθούσης Καλαθούσιος
ὡς Νύσιος.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 378, line 6

Φθιώτιδος. ἔστι δὲ καὶ φρούριον τῆς Ἀμβρακίας. τετάρτη

πόλις Κύπρου. ἔστι καὶ χερρόνησος πρὸς τὴν Ἀττικήν. πέμπτη
πόλις Σαλαμινίων Κορώνη. ὁ πολίτης Κορώνιος καὶ Κορω-
νεύς. οἱ δέ φασι παρὰ τὴν Κορώνειαν Κορωνιεύς, παρὰ δὲ
τὴν Κορώνην Κορωναεύς.  
 Κορώνη, πόλις Μεσσήνης, ὡς Ἀπολλόδωρος ἑβδόμῳ
τοῦ καταλόγου. ὁ πολίτης Κορωνεύς καὶ Κορωναιεύς καὶ Κο-
ρωναῖος. ἔστι καὶ Κορώνη μοῖρα τῆς Σαλαμῖνος τῆς ἐν Κύ-
πρῳ. καὶ τρίτη .... ταύτης ὁ οἰκήτωρ Κορωνίτης. ἔστι καὶ
πόλις Βιθυνίας.
 Κοσίανα, φρούριον Παλαιστίνης. Χάραξ δεκάτῳ. ἐν
τῇ παραλίᾳ τῆς Συρίας. τὸ ἐθνικὸν Κοσιανεύς, ὡς Τύανα
Τυανεύς.
 Κόσσα, πόλις Οἰνώτρων ἐν τῷ μεσογείῳ. Ἑκαταῖος
Εὐρώπῃ. οἱ πολῖται Κοσσανοί.
 Κοσσαία, μέρος Περσίδος. Στράβων ιϛʹ. οἱ οἰκοῦντες
Κοσσαῖοι. ἔστι καὶ Θρᾴκης πολίχνιον.
 Κοσσός, ὄρος Βιθυνίας, ὡς Δημοσθένης Βιθυνιακῶν
δεκάτῳ. οἱ οἰκοῦντες Κοσσαῖοι.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 425, line 16

ἄλλοι. τὸ ἐθνικὸν Μαδύτιος, ὡς Βηρύτιος Σήστιος, καὶ ἀπὸ

τοῦ Μάδυτα Μαδυτεύς.
 Μάζακα, πόλις Καππαδοκίας, ἡ νῦν Καισάρεια. τὸ
ἐθνικὸν Μαζακηνός. λέγεται καὶ Μαζακεύς, ὡς Τύανα Τυα-
 670

νεύς. λέγεται καὶ ἀπὸ Μαζάκων.

 Μαζάρη, φρούριον Σελινουντίων. τὸ ἐθνικὸν Μαζα-
ραῖος, ὡς Ἐνναῖος Ἱμεραῖος.
 Μάζυες, οἱ Λιβύης νομάδες. Ἑκαταῖος περιηγήσει. εἰσὶ
δὲ καὶ ἕτεροι Μάξυες καὶ ἕτεροι Μάχλυες.
 Μάζαινα, Πόλις Παλαιστίνης, ἀπὸ Μαζαίνου. οἱ πο-
λῖται Μαζαινηνοί.
 Μαῖα, πόλις Ἑλλησποντία. τὸ ἐθνικὸν Μαιάτης κατὰ
πρόσθεσιν τοῦ της.
 Μαιανδρούπολις, Μαγνησίας πόλις, ὡς Φλέγων ἐν
Ὀλυμπιάσι. τὸ ἐθνικὸν Μαιανδροπολίτης. εἰ δέ ἐστι Μαί-
ανδρος ἡ πόλις, τὸ ἐθνικὸν Μαιάνδριος.  
 Μαιδοί, ἔθνος Θρᾴκης πλησίον Μακεδονίας. “ἐκ τού-
των μεταβάντες τινὲς εἰς ... Μακεδονίας Μαιδοβίθυνοι ἐκλή-
θησαν”. τὸ ἐθνικὸν Μαιδικός καὶ Μαιδική.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 481, line 5

 Ξαῦρος, τόπος Μακεδονίας, ἀπὸ Ξαύρου τινός. οἱ οἰ-

κοῦντες Ξαύριοι.
 Ξενέφυρις, κώμη Λιβύης πλησίον Ἀλεξανδρείας. τὸ
ἐθνικὸν Ξενεφυρίτης, τῷ τύπῳ τῆς χώρας.
 Ξερξήνη, ἀπὸ Ξέρξου, ὡς Καμβυσηνή ἀπὸ Καμβύσου,
τῇ μικρᾷ Ἀρμενίᾳ ὅμορος.  
 Ξήρα, πόλις περὶ τὰς Ἡρακλείους στήλας. Θεόπομπος
τεσσαρακοστῷ τρίτῳ. τὸ ἐθνικὸν Ξηραῖος, ὡς Θήρα Θηραῖος.
 Ξιλία, πόλις Λιβύης. Ἀλέξανδρος ἐν τρίτῳ Λιβυκῶν.
τὸ ἐθνικὸν Ξιλιάτης, ὡς Ἰάμνια Ἰαμνιάτης.
 Ξιφήνη, χώρα Παλαιστίνης. Ἰώσηπος ἕκτῳ Ἰουδαϊκῆς
ἱστορίας τὸ ἐθνικὸν Ξιφηναῖος φησί.
 Ξιφωνία, πόλις Σικελίας. Θεόπομπος Φιλιππικῶν τρια-
κοστῷ ἐνάτῳ. τὸ ἐθνικὸν Ξιφωνιάτης ὡς Καυλωνιάτης.
 Ξόϊς, πόλις καὶ νῆσος Αἰγυπτία ἐν τῇ μεσογείῳ τῇ
ὑπὲρ τοῦ Σεβεννυτικοῦ καὶ Φατνιτικοῦ στόματος. ὁ πολίτης
Ξοΐτης ὡς Σαΐτης.
 Ξουθία, πόλις Σικελίας. Φίλιστος τρίτῳ Σικελικῶν.
τὸ ἐθνικὸν Ξουθιάτης.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 500, line 10

 671

 Πανεάς, πολίχνιον Φοινίκης. ὁ πολίτης Πανεάτης.  

 Πανέλληνες, ὡς Παναχαιοί, ἀπὸ μέρους τὸ πᾶν, ὡς
παρὰ τῷ ποιητῇ [ὡς] “Λέλεγας καὶ Τρῶας ἐναίρειν”. Ἕλλη-
νες γὰρ παρ' αὐτῷ οἱ τὴν Φθιῶτιν Ἑλλάδα κατοικοῦντες
“Μυρμιδόνες δὲ καλεῦντο καὶ Ἕλληνες καὶ Ἀχαιοί”.
 Πάνελος, ἀρσενικῶς, πόλις περὶ τὸν Πόντον. ἐκλήθη
δὲ ἀπό τινος τῶν Ἡρακλεωτῶν, ὃς ἀφίκετο ἐκ Βοιωτίας ἀπό-
γονος ὢν Πηνέλεω τοῦ στρατηγήσαντος ἐπὶ Τροίαν.
 Πανία, ἐπίνειον Κιλικίας περὶ τὸ Ἀλήιον πεδίον. τὸ
ἐθνικὸν Πανιεύς, καὶ τὸ θηλυκὸν Πανιάς. ἔστι δὲ καὶ Πά-
νιον σπήλαιον Παλαιστίνης, ἀφ' οὗ ἐκρεῖ ὁ ποταμὸς Ἰορδά-
νης. ὁ τοπίτης Πανιεύς.
 Πανιώνιον, τέμενος καὶ πόλις ἐν τῇ παραλίᾳ τῶν Ἐφε-
σίων καὶ Σαμίων. ὁ πολίτης Πανιώνιος, οὗ τὸ οὐδέτερον τὰ
Πανιώνια. ἔστιν οὖν ὡς Βυζάντιον Βυζάντιος, Ἀνακτόριον
Ἀνακτόριος. τὸ κτητικὸν Πανιωνικός.
 Πανδατερία, νῆσος, ἐν ᾗ ἐξώρισεν Ἀγριππῖναν τὴν
γυναῖκα Τιβέριος Νέρων. τὸ ἐθνικὸν Πανδατερῖνος καὶ Παν-
δατεριανός.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 519, line 17

της. ἔστι δὲ καὶ ὄνομα κύριον υἱοῦ Τηλεμάχου.

 Περσεύς, πόλις Ἀττικὴ καὶ λιμὴν ὁμώνυμος, ὃν ἔκτισαν
Ἀθηναῖοι. οἱ πολῖται Περσεῖς.
 Πεσσινοῦς, πόλις Γαλατίας, ἀπό τινος Γάλλου Πεσσι-
νοῦντος. τινὲς δὲ ἀπὸ τῆς ῥεούσης τοῦ λόφου τοῦ ἐν ᾧ ἐτάφη
Μαρσύας. τὸ ἐθνικὸν Πεσσινούντιος.
 Πετεών, πόλις Βοιωτίας. τὸ ἐθνικὸν Πετεώνιος, καὶ
τὸ οὐδέτερον Πετεώνιον.
 Πετηλία, πόλις Ἰταλική. τὸ ἐθνικὸν Πετηλῖνος.
 Πέτορσοι, Λιβύης ἔθνος μέγα καὶ πολυάνθρωπον.
 Πέτρα, πόλις νῦν τῆς τρίτης Παλαιστίνης. ὁ πολίτης
Πετραῖος.
 Πετροσάκα, χωρίον Ἀρκαδίας. ὁ οἰκήτωρ Πετροσακαῖος.
 Πέτροσσα, νῆσος Κιλικίας. τὸ ἐθνικὸν Πετροσσαῖος.
 Πευκετίαντες, ἔθνος τοῖς Οἰνώτροις προσεχές, ὡς Ἑκα-
ταῖος Εὐρώπῃ.  
 Πευκέτιοι, ἔθνος περὶ τὸ Ἰόνιον πέλαγος. τὸ ἐθνικὸν
Πευκετιεύς, ὡς τοῦ Δουλίχιον τὸ Δουλιχιεύς. Ἡρόδωρος δὲ
καὶ Πευκετεῖς αὐτοὺς καλεῖ. καὶ ἐπιθετικῶς Πευκέτιος.
 672

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 541, line 19

ἔχει τὸ ἐθνικόν.
 Πύρνος, ὡς Κύρνος, πόλις Καρίας. οἱ πολῖται Πύρνιοι.
 Πύρρα, πόλις ἐν Λέσβῳ. ὁ πολίτης Πυρραῖος. ἔστι καὶ
κώμη Λιγυστική. ἔστι καὶ νῆσος.
 Πυρωναία, πόλις Λοκρίδος ἀπὸ Πύρωνος “Λοκρῶν
ἀγυιαὶ καὶ Πυρωναῖαι νάπαι”.
 Πῶλις καὶ Σῆνος, πόλεις [Αἰγύπτου] ἐν νήσοις. ὁ μὲν
Πωλίτης, ὁ δὲ Σηνικός.
 Ῥάβα, πόλις πρὸς τῷ Ἰονίῳ κόλπῳ. τὸ ἐθνικὸν Ῥα-
βαῖος, ὡς Βάββα Βαββαῖος.
 Ῥαβάθμωβα, πόλις τρίτης Παλαιστίνης, ἡ νῦν Ἀρεόπολις. ὁ πολίτης
Ῥαβαθμωβηνός.  
 Ῥαββατάμμανα, πόλις τῆς ὀρεινῆς Ἀραβίας. λέγεται
δὲ οὐδετέρως. τὸ ἐθνικὸν Ῥαββαταμμανηνός.
 Ῥάβεννα, πόλις Ἰταλίας. Ἕρμιππος ὁ Βηρύτιος Ῥού-
ενναν αὐτὴν καλεῖ. Διονύσιος δ' ἐν ἑκκαιδεκάτῳ Ῥωμαϊκῆς
ἀρχαιολογίας καὶ πληθυντικῶς καὶ διὰ τοῦ η καὶ δι' ἑνὸς ν
“ἀμφότεροι ἀπήντησαν Φλουμίῳ περὶ τοὺς καλουμένους Ῥα-
βηνούς”. τὸ ἐθνικὸν Ῥαβεννάτης, παρὰ τοῖς Ἰταλοῖς Ῥα-
βεννήσιος.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 559, line 11

 Σεγίδα, πόλις Κελτιβήρων. τὸ ἐθνικὸν Σεγιδαῖος.

 Σεθρόη, πόλις Αἰγύπτου. ὁ πολίτης Σεθροΐτης, ὡς
Ἀρσινοΐτης. Ἀλέξανδρος τρίτῳ Αἰγυπτιακῶν.
 Σειρήνουσαι “νῆσοι ἐν τῇ Ἰταλίᾳ περὶ τὸν πορθμὸν
ἐπ' αὐτῆς τῆς ἄκρας κείμεναι προπεπτωκότος τόπου καὶ δια-
λαμβάνοντος τοὺς κόλπους, τόν [τε] περιέχοντα Κύμην [καὶ]
τὸν διειληφότα τὴν καλουμένην Ποσειδωνίαν, ἐν ᾧ καὶ νεὼς
αὐτῶν ἵδρυται καὶ τιμῶνται καθ' ὑπερβολήν. ὧν καὶ τὰ
ὀνόματα ταῦτα, Παρθενόπη καὶ Λευκωσία καὶ Λίγεια”. τὸ
ἐθνικὸν Σειρηνούσιος καὶ Σειρηνουσαῖος.
 Σέκελλα, κώμη Παλαιστίνης, ὡς Ἰώσηπος. τὸ ἐθνικὸν
Σεκελλοί.
 Σελασία, πόλις τῆς Λακωνικῆς. τὸ ἐθνικὸν Σελασιεύς,
ὡς τῆς Πειρασίας Πειρασιεύς.  
 Σέλγη, πόλις Πισιδίας, ἄποικος Λακεδαιμονίων. οἱ
πολῖται Σελγεῖς. καὶ Σελγική κτητικόν.
 673

 Σελεύκεια, πόλις ἐπὶ Κιλικίᾳ τραχεῖα λεγομένη. ὠνό-

μασε δὲ Σελεύκειαν αὐτὴν Σέλευκος ὁ Νικάτωρ, ὡς Ἀλέξαν-
δρός φησι. πρότερον δὲ Ὀλβία ἐκαλεῖτο καὶ Ὑρία. οἱ πο-
λῖται ἀπὸ τῆς Ὑρίας Ὑριεῖς, καὶ τῆς Ὀλβίας Ὀλβιανοί, καὶ
τῆς Σελευκείας Σελευκεῖς καὶ Σελευκεύς καὶ Σελευκηνός,

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 578, line 21

μαῖοι. Σκύθαι δὲ ἀπὸ Σκύθου παιδὸς Ἡρακλέους, τινὲς δὲ

ἀπὸ τοῦ σκύζεσθαι· ὀργιλώτατοι γάρ. Σκυθία τοίνυν καὶ
Σκύθαι καὶ Σκυθικοί καὶ Σκυθικά λέγεται καὶ Σκυθική.
ἔστι καὶ ὑποδήματος εἶδος, ὡς Περσικαί. καὶ Σκυθίη καὶ
“Σκύθης ὅμιλος” καὶ “Σκύθην ἐς οἶμον” καὶ “Σκύθης σίδη-
ρος”. ὅθεν τὸ ἀποσκυθίσαι τὸ τῷ σιδήρῳ τὰς τρίχας τεμεῖν.
ἡ κλητικὴ Σκύθα ἐστίν, ὡς Πέρσα, ἔστι δὲ Σκύθη. καὶ Σκυ-
θίς τὸ θηλυκόν, καὶ Σκύθαιναν ὡς κηρύκαιναν, καὶ σκυθίζειν.
 Σκυθηνοί, ἔθνος οὐ πόρρω τῶν Μακρώνων, ὡς Ξενο-
φῶν ἐν ἀναβάσεως τετάρτῳ.
 Σκυθόπολις, Παλαιστίνης πόλις. ἢ Νύσσης κοίλης  
Συρίας Σκυθῶν πόλις, πρότερον Βαίσων λεγομένη ὑπὸ τῶν
βαρβάρων. ὁ πολίτης Σκυθοπολίτης.
 Σκυλάκη, πόλις περὶ Κύζικον. Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ. ὁ πο-
λίτης Σκυλακηνός καὶ Σκυλάκιος.
 Σκύλλαιον, ἄκρα, περὶ ἧς Ἑκαταῖος ἐν Εὐρώπῃ φησί.
τὸ ἐθνικὸν Σκυλλαῖος.
 Σκυλλήτιον, πόλις Σικελίας, ὡς Εὔδοξος ἕκτῃ. τὸ
ἐθνικὸν Σκυλλητῖνοι. τὸ κτητικὸν Σκυλλητικός.
 Σκύλλιον, ὄρος Κρήτης. οἱ παροικοῦντες Σκύλλιοι·

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 652, line 6

λίδιον. Ἡσίοδος δ' ἐν Ὑρίᾳ τὴν Ἀντιόπην φησὶ γενέσθαι,

Εὐριπίδης δ' ἐν Ὑσιαῖς. ἔστι δ' ἡ μὲν Ὑρία πρὸς τὸν Εὔρι-
πον, αἱ δ' Ὑσιαί τῆς Παρασωπίας ὑπ' αὐτὸν τὸν Κιθαι-
ρῶνα κείμεναι. ὁ κτίσας Ὑριεύς. ὁ πολίτης Ὑριάτης. ἔστιν
Ὑρία καὶ ἡ κατὰ Ἰσαυρίαν Σελεύκεια, ᾗ παραρρεῖ ὁ  
Καλύκαδνος, ὃν Καλυδνόν τινες καλοῦσιν. ἔστιν Ὑρία πρὸς
τῇ Ἰαπυγίᾳ, Κρητῶν κτίσμα. Ἡρόδοτος ἑβδόμῃ. τὸ ἐθνικὸν
Ὑριεύς.
 Ὑρκανία, πόλις Θρᾴκης. τὸ ἐθνικὸν Ὑρκάνιος, ὡς
Παρράσιος Ἀλβάνιος. καὶ Ὑρκανιάτης ὡς Κυδωνιάτης. ἔστι
καὶ Ὑρκανία κώμη τῆς Παλαιστίνης πλησίον τῆς Ἰουδαίας,
 674

ἀπὸ Ὑρκανοῦ τοῦ ἐξάρχου τῶν Ἰουδαίων. ἔστι καὶ Ὑρκάνιον

πεδίον τῆς Λυδίας, ὡς Ἐρατοσθένης ἐν πέμπτῳ Γαλατικῶν.
 Ὑρκανοί, ἔθνος προσεχὲς τῇ Κασπίᾳ θαλάσσῃ. λέγεται
καὶ Ὑρκάνιος καὶ Ὑρκανία καὶ Ὑρκανίς, ἐξ οὗ τὸ “εἰς Ὑρ-
κανίδα λίμνην”, ὡς Ἀλέξανδρος ἐν Ἀσίᾳ.
 Ὑρμίνη, πόλις τῆς Ἤλιδος. “ὅσσον ἐφ' Ὑρμίνη καὶ
Μύρσινος ἐσχατόωσα”. Μενέλαος δὲ τετάρτῳ Θηβαϊκῶν Ὕρ-
μιναν διὰ τοῦ α φησί. τὴν δ' Ὑρμίνην Ἐχεφυλίδας φησὶ τὰς
νῦν Ὁρμίνας, Ὁρμίνας δὲ καὶ τοὺς Ἐπειοὺς καλεῖσθαι.
Ὅρμιναι δὲ δύο.

Στέφανος γραμματικός. Εθνικά. (epitome) P. 687, line 9

νος, ὡς Αὔσονος Αὐσονίτης ὁ αὐτός “τὸν Αὐσονίτην Πύραμον

δομήσεται”. καὶ ἐν κτητικῷ τύπῳ ὁ αὐτός “φθογγὴν ἑδώλων  
Χαονιτικῶν ἄπο”. καὶ Χαονικός ὡς ἀπὸ τοῦ Χάονος. Ἑκα-
ταῖος Εὐρώπῃ “ὁ δὲ κόλπος Κιρραῖος καὶ τὸ πεδίον ἐν τῇ
Χαονικῇ”. καὶ Χαονίς τὸ θηλυκὸν ὡς Αὐσονίς. λέγεται καὶ
Χαονεύς.
 Χαράδρα, πόλις Φωκίδος οὐ πόρρω Λιλαίας. τὸ ἐθ-
νικὸν Χαραδραῖος· ἐπάγει γὰρ ὡς Ἡρωδιανός “Χαραδραίοις”.
 Χάραδρος, λιμὴν καὶ ἐπίνειον Κιλικίας. Ἑκαταῖος Ἀσίᾳ
“μετὰ δὲ Χάραδρος ποταμός”.
 Χαράκμωβα, πόλις τῆς νῦν τρίτης Παλαιστίνης, ἣν
ἀναγράφει Πτολεμαῖος [ἐν] γεωγραφικοῖς ἐν εʹ βιβλίῳ ἐν ταῖς
Ἀραβικαῖς τῆς εὐδαίμονος. Οὐράνιος δὲ ἐν τοῖς Ἀραβικοῖς·  
ἀξιόπιστος δὲ ἀνὴρ περὶ τὰ τοιαῦτα· σπουδὴν γὰρ ἔθετο
ἱστορῆσαι ἀκριβῶς τὰ τῆς Ἀραβίας. καὶ Μωβουχάρακα
φησίν. ὁ πολίτης τοῦ μὲν Χαράκμωβα Χαρακμωβηνός, ἐκ δὲ
τοῦ Μωβουχάραξ Μωβοχαρακηνός, ἐπεὶ καὶ τοῦ Χάραξ Χαρα-
κηνός, ὡς δείξομεν, καὶ τοῦ Μώαβα τὸ ἐθνικὸν Μωαβίτης.
Γλαῦκος ἐν Ἀραβικῆς ἀρχαιολογίας τετάρτῳ “ἡσύχαζον δ' ἐν
τούτοις Χαρακμωβηνοί”.

Προκόπιος. Περί πολέμων. (4029: 001)“Procopii Caesariensis opera

omnia, vols. 1–2”, Ed. Wirth, G. (post J. Haury)Leipzig: Teubner,
1:1962; 2:1963.Book 1, chap.19, sec.2, line 1

οὖν παριέναι τὸ ξὺν τῷ Ἀζαρέθῃ ἐκέλευε στράτευμα,

 675

ἔκ τε τῶν ταρπῶν βέλος ἕκαστος ἀνῃρεῖτο ᾗπερ εἰώ-

θει. πολλῶν δὲ ἀπολελειμμένων βελῶν ὠνείδιζέ τε
τῷ Ἀζαρέθῃ ὁ βασιλεὺς τὴν νίκην καὶ ἐν τοῖς ἀτιμο-
τάτοις τὸ λοιπὸν εἶχε. τὰ μὲν οὖν τῆς νίκης ἐς τοῦτο
ἐτελεύτα τῷ Ἀζαρέθῃ.
 Ἔννοια δὲ τότε Ἰουστινιανῷ βασιλεῖ γέγονεν
Αἰθίοπάς τε καὶ Ὁμηρίτας ἐπὶ τῷ Περσῶν πονηρῷ
ἑταιρίσασθαι. ὅπη δὲ τῆς γῆς οἱ ἄνθρωποι οἵδε
ᾤκηνται καὶ καθ' ὅ τι αὐτοὺς Ῥωμαίοις ξυνοίσειν βα-
σιλεὺς ἤλπισεν, ἐρῶν ἔρχομαι. τὰ Παλαιστίνης ὅρια  
πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ἐς θάλασσαν τὴν Ἐρυθρὰν κα-
λουμένην διήκει. αὕτη δὲ ἡ θάλασσα ἐξ Ἰνδῶν ἀρχο-
μένη ἐνταῦθα τελευτᾷ τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς. καὶ πόλις
Αἰλὰς καλουμένη πρὸς τῇ ταύτης ἠϊόνι ἐστὶν, ἔνθα ἡ
θάλασσα, ὥσπερ μοι εἴρηται, ἀπολήγουσα πορθμός τις
ἐς ἄγαν στενὸς γίνεται. καὶ αὐτὸν ἐνθένδε ἐσπλέοντι
ἐν δεξιᾷ μὲν ὄρη τὰ Αἰγυπτίων πρὸς νότον ἄνεμον
τετραμμένα ἐστὶν, ἐπὶ θάτερα δὲ χώρα ἔρημος ἀνθρώ-
πων ἐπὶ πλεῖστον διήκει πρὸς βορρᾶν ἄνεμον,

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 1, chap.19, sec.8, line 1

γῆν μὲν τὴν ἐν δεξιᾷ οἱ ταύτῃ ἐσπλέοντες οὐκέτι

ὁρῶσιν, ἐς μέντοι τὴν εὐώνυμον νυκτὸς ἀεὶ ἐπιγι-
νομένης ὁρμίζονται. ἐν σκότῳ γὰρ ναυτίλλεσθαι
ἐν ταύτῃ δὴ τῇ θαλάσσῃ ἀδύνατά ἐστιν, ἐπεὶ βράχους
αὐτὴν ἔμπλεων ἐπὶ πλεῖστον ξυμβαίνει εἶναι. ὅρμοι
δέ εἰσιν ἐνταῦθα πολλοὶ οὐ χερσὶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ
τῇ φύσει τῶν χωρίων πεποιημένοι, καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῖς
πλέουσιν οὐ χαλεπόν ἐστιν ὅπη παρατύχοι ὁρμίζεσθαι.
 Ταύτην δὴ τὴν ἠϊόνα εὐθὺς μὲν ὅρους τοὺς Πα-
λαιστίνης ὑπερβάντι Σαρακηνοὶ ἔχουσιν, οἳ ἐν τῷ
φοινικῶνι ἐκ παλαιοῦ ἵδρυνται. ἔστι δὲ ὁ φοινικὼν
ἐν τῇ μεσογείᾳ ἐς χώραν κατατείνων πολλὴν, ἔνθα δὴ  
ἄλλο τὸ παράπαν οὐδὲν ὅτι μὴ φοίνικες φύονται
μόνοι. τούτῳ τῷ φοινικῶνι βασιλέα Ἰουστινιανὸν
Ἀβοχάραβος ἐδωρήσατο, ὁ τῶν ἐκείνῃ Σαρακηνῶν
ἄρχων, καὶ αὐτὸν βασιλεὺς φύλαρχον τῶν ἐν Παλαι-
στίνῃ Σαρακηνῶν κατεστήσατο. ἀδῄωτόν τε τὴν
χώραν διεφύλαξε τὸν ἅπαντα χρόνον, ἐπεὶ τοῖς τε
ἀρχομένοις βαρβάροις καὶ οὐδέν τι ἧσσον τοῖς πολε-
μίοις φοβερός τε ἀεὶ Ἀβοχάραβος ἔδοξεν εἶναι καὶ
 676

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 1, chap.19, sec.11, line 1

τῇ φύσει τῶν χωρίων πεποιημένοι, καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῖς

πλέουσιν οὐ χαλεπόν ἐστιν ὅπη παρατύχοι ὁρμίζεσθαι.
 Ταύτην δὴ τὴν ἠϊόνα εὐθὺς μὲν ὅρους τοὺς Πα-
λαιστίνης ὑπερβάντι Σαρακηνοὶ ἔχουσιν, οἳ ἐν τῷ
φοινικῶνι ἐκ παλαιοῦ ἵδρυνται. ἔστι δὲ ὁ φοινικὼν
ἐν τῇ μεσογείᾳ ἐς χώραν κατατείνων πολλὴν, ἔνθα δὴ  
ἄλλο τὸ παράπαν οὐδὲν ὅτι μὴ φοίνικες φύονται
μόνοι. τούτῳ τῷ φοινικῶνι βασιλέα Ἰουστινιανὸν
Ἀβοχάραβος ἐδωρήσατο, ὁ τῶν ἐκείνῃ Σαρακηνῶν
ἄρχων, καὶ αὐτὸν βασιλεὺς φύλαρχον τῶν ἐν Παλαι-
στίνῃ Σαρακηνῶν κατεστήσατο. ἀδῄωτόν τε τὴν
χώραν διεφύλαξε τὸν ἅπαντα χρόνον, ἐπεὶ τοῖς τε
ἀρχομένοις βαρβάροις καὶ οὐδέν τι ἧσσον τοῖς πολε-
μίοις φοβερός τε ἀεὶ Ἀβοχάραβος ἔδοξεν εἶναι καὶ
διαφερόντως δραστήριος. τῷ μὲν οὖν λόγῳ τὸν φοι-
νικῶνα βασιλεὺς ἔχει, μετεῖναι δὲ αὐτῷ τῶν ταύτῃ
χωρίων οὐδ' ὁπωστιοῦν δυνατά ἐστι. γῆ τε γὰρ ἀν-
θρώπων παντελῶς ἔρημος καὶ ἀτεχνῶς ἄνυδρος ἐν
μέσῳ οὖσα ἐς δέκα ἡμερῶν ὁδὸν διήκει, καὶ αὐτὸς
λόγου ὁτουοῦν ἄξιος ὁ φοινικὼν οὐδαμῆ ἐστιν, ἀλλ'
ὄνομα δώρου ὅ τε Ἀβοχάραβος ἔδωκε μόνον καὶ

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 2, chap.1, sec.9, line 4

ἀνειμένη νομαῖς. Ἀρέθας μὲν οὖν Ῥωμαίων ἰσχυρίζετο

εἶναι τὸν χῶρον, τῷ τε ὀνόματι τεκμηριούμενος, οὗ δὴ
πρὸς πάντων ἄνωθεν ἔτυχε (Στρᾶτα γὰρ ἡ ἐστρωμένη
ὁδὸς τῇ Λατίνων καλεῖται φωνῇ) καὶ μαρτυρίαις πα-
λαιοτάτων ἀνδρῶν χρώμενος. Ἀλαμούνδαρος δὲ φιλο-
νεικεῖν μὲν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος ἥκιστα ἐδικαίου, μισθοὺς
δέ οἱ τοῦ ἐνταῦθα νομοῦ ἐκ παλαιοῦ ἔφασκε τοὺς τὰ
πρόβατα κεκτημένους διδόναι. διὸ δὴ βασιλεὺς Ἰου-
στινιανὸς Στρατηγίῳ τε πατρικίῳ ἀνδρὶ καὶ τῶν βασι-
λικῶν θησαυρῶν ἄρχοντι, ἄλλως δὲ ξυνετῷ καὶ εὐπα-
τρίδῃ, ἔτι μέντοι καὶ Σούμμῳ τῶν ἐν Παλαιστίνῃ
στρατιωτῶν ἡγησαμένῳ, τὴν τῶν ἀντιλεγομένων ἐπέ-
τρεψε δίαιταν. ὁ δὲ Σοῦμμος Ἰουλιανοῦ ἀδελφὸς ἦν,
ὃς ὀλίγῳ ἔμπροσθεν ἐς Αἰθίοπάς τε καὶ Ὁμηρίτας
ἐπρέσβευσε. καὶ αὐτοῖν ἅτερος μὲν, Σοῦμμος, μὴ
χρῆναι Ῥωμαίους καταπροΐεσθαι τὴν χώραν ἠξίου,  
 677

Στρατήγιος δὲ βασιλέως ἐδεῖτο μὴ χώρας τινὸς ἕνεκα

βραχείας τε καὶ ὡς ἥκιστα λόγου ἀξίας, ἀλλὰ ἀγόνου
τε καὶ ἀκάρπου παντάπασιν οὔσης, Πέρσαις πολεμη-
σείουσι σκήψεις τοῦ πολέμου χαρίζεσθαι· βασιλεὺς μὲν
οὖν Ἰουστινιανὸς ταῦτα ἐν βουλῇ ἐποιεῖτο, καὶ χρόνος

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 2, chap.12, sec.22, line 3

δρομίου παραδηλῶν τύχην.

 Χρόνῳ δὲ ὕστερον πόρρω που ἡλικίας Αὔγαρος
ἥκων νόσῳ ποδάγρας χαλεπῆς τινος ὑπερφυῶς ἥλω.  
ταῖς γοῦν ὀδύναις ἀχθόμενος καὶ τῇ ἐνθένδε ἀκινησίᾳ
ἐπὶ τοὺς ἰατροὺς τὸ πρᾶγμα ἦγεν. ἐκ πάσης τε γῆς
ξυνέλεγε τοὺς περὶ ταῦτα σοφοὺς ἅπαντας. ὧν δὴ
ὕστερον (οὐ γάρ οἱ ἄκεσίν τινα τοῦ κακοῦ ἐξευρεῖν
ἴσχυον) ἀπέστη τε καὶ ἐς ἀμηχανίαν ἐμπεσὼν τύχας
τὰς παρούσας ὠδύρετο. ὑπὸ δὲ τὸν χρόνον ἐκεῖνον
Ἰησοῦς ὁ τοῦ θεοῦ παῖς ἐν σώματι ὢν τοῖς ἐν Πα-
λαιστίνῃ ἀνθρώποις ὡμίλει, τῷ τε μηδὲν τὸ παράπαν
ἁμαρτεῖν πώποτε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀμήχανα ἐξεργάζεσθαι
διαφανῶς ἐνδεικνύμενος ὅτι δὴ τοῦ θεοῦ παῖς ὡς
ἀληθῶς εἴη· νεκρούς τε γὰρ καλῶν ἐξανίστη ὥσπερ ἐξ
ὕπνου καὶ πηροῖς τοὺς ὀφθαλμοὺς οὕτω τεχθεῖσιν
ἀνέῳγε, σώματός τε ὅλου λεύκας ἐκάθηρε καὶ ποδῶν
πήρωσιν ἔλυσε, καὶ ὅσα ἄλλα ἰατροῖς πάθη ἀνίατα
ὠνομασμένα ἐστί. ταῦτα ἀπαγγελλόντων Αὔγαρος τῶν
ἐκ Παλαιστίνης ἐς τὴν Ἔδεσσαν ἐπιχωριαζόντων ἀκού-
σας ἐθάρσησέ τε καὶ γράμματα πρὸς τὸν Ἰησοῦν
γράψας ἐδεῖτο αὐτοῦ ἀπαλλάσσεσθαι μὲν τῆς Ἰουδαίας

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 2, chap.12, sec.24, line 2

τὰς παρούσας ὠδύρετο. ὑπὸ δὲ τὸν χρόνον ἐκεῖνον

Ἰησοῦς ὁ τοῦ θεοῦ παῖς ἐν σώματι ὢν τοῖς ἐν Πα-
λαιστίνῃ ἀνθρώποις ὡμίλει, τῷ τε μηδὲν τὸ παράπαν
ἁμαρτεῖν πώποτε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀμήχανα ἐξεργάζεσθαι
διαφανῶς ἐνδεικνύμενος ὅτι δὴ τοῦ θεοῦ παῖς ὡς
ἀληθῶς εἴη· νεκρούς τε γὰρ καλῶν ἐξανίστη ὥσπερ ἐξ
ὕπνου καὶ πηροῖς τοὺς ὀφθαλμοὺς οὕτω τεχθεῖσιν
ἀνέῳγε, σώματός τε ὅλου λεύκας ἐκάθηρε καὶ ποδῶν
πήρωσιν ἔλυσε, καὶ ὅσα ἄλλα ἰατροῖς πάθη ἀνίατα
ὠνομασμένα ἐστί. ταῦτα ἀπαγγελλόντων Αὔγαρος τῶν
 678

ἐκ Παλαιστίνης ἐς τὴν Ἔδεσσαν ἐπιχωριαζόντων ἀκού-

σας ἐθάρσησέ τε καὶ γράμματα πρὸς τὸν Ἰησοῦν
γράψας ἐδεῖτο αὐτοῦ ἀπαλλάσσεσθαι μὲν τῆς Ἰουδαίας
καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀγνωμόνων ἀνθρώπων, αὐτῷ δὲ τὸ
λοιπὸν ξυμβιοτεύειν. ἐπεὶ ταῦτα ὁ Χριστὸς ἀπενεχθέντα
εἶδεν, ἀντέγραψε πρὸς τὸν Αὔγαρον, ὡς μὲν οὐκ ἀφί-
ξεται ἄντικρυς ἀπολέγων, τὴν δὲ ὑγίειαν τῷ γράμματι
ὑποσχόμενος. φασὶ δὲ καὶ τοῦτο αὐτὸν ἐπειπεῖν, ὡς
οὐδὲ ἡ πόλις ποτὲ βαρβάροις ἁλώσιμος ἔσται. τοῦτο
τῆς ἐπιστολῆς τὸ ἀκροτελεύτιον οἱ μὲν ἐκείνου τοῦ
χρόνου τὴν ἱστορίαν ξυγγράψαντες οὐδαμῆ ἔγνωσαν·

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 2, chap.20, sec.18, line 1

ἦλθον, οἱ δὲ βάρβαροι δίψει ἐχόμενοι ἐξανέστησάν τε

καὶ παρὰ Χοσρόην ἀφίκοντο. Κάνδιδον μέντοι Χος-
ρόης οὐκέτι ἀφῆκε. χρῆν γὰρ, οἶμαι, αὐτὸν τὰ ὀμω-
μοσμένα ἠλογηκότα ἱερέα μηκέτι εἶναι. ταῦτα μὲν οὖν
τῇδε ἐχώρησεν.
 Ἐπεὶ δὲ εἰς τὴν Κομμαγηνῶν χώραν ὁ Χοσρόης
ἀφίκετο, ἣν καλοῦσιν Εὐφρατησίαν, ἐς λείαν μὲν ἢ
χωρίου του ἅλωσιν τρέπεσθαι οὐδαμῆ ἤθελεν, ἐπεὶ τὰ
ἐν ποσὶ μέχρι ἐς Σύρους τὰ μὲν ἐξελὼν, τὰ δὲ ἀργυ-
ρολογήσας πρότερον ἔτυχεν, ὥσπερ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν
λόγοις δεδήλωται. γνώμην δὲ εἶχεν εὐθὺ Παλαιστίνης
ἄγειν τὸ στράτευμα, ὅπως τά τε ἄλλα καὶ τὰ ἐν Ἱερο-
Σολύμοις κειμήλια πάντα ληίσηται. χώραν γὰρ ταύτην
ἀγαθήν τε διαφερόντως καὶ πολυχρύσων οἰκητόρων
εἶναι ἀκοῇ εἶχε. Ῥωμαῖοι δὲ ἅπαντες, ἄρχοντές τε καὶ
στρατιῶται, τοῖς μὲν πολεμίοις ὑπαντιάζειν ἢ τῇ πα-  
ρόδῳ ἐμποδὼν ἵστασθαι τρόπῳ οὐδενὶ διενοοῦντο, τὰ
δὲ ὀχυρώματα καταλαβόντες ὡς ἕκαστος ἠδύνατο ἀπο-
χρῆν ᾤοντο ταῦτά τε διαφυλάσσειν καὶ αὐτοὶ σώζεσθαι.
 Γνοὺς δὲ τὴν Περσῶν ἔφοδον Ἰουστινιανὸς βασι-
λεὺς Βελισάριον αὖθις ἐπ' αὐτοὺς ἔπεμψεν.

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 2, chap.22, sec.6, line 4

ταύτῃ δὴ μόνῃ τῇ νόσῳ τὸ διαλλάσσον οὐδὲν ὤνησεν.

ἐπέσκηψε δὲ τοῖς μὲν ὥρᾳ θέρους, τοῖς δὲ χειμῶνι,
τοῖς δὲ κατὰ τοὺς ἄλλους καιρούς. λεγέτω μὲν οὖν
ὥς πη ἕκαστος περὶ αὐτῶν γινώσκει καὶ σοφιστὴς καὶ
 679

μετεωρολόγος, ἐγὼ δὲ ὅθεν τε ἤρξατο ἡ νόσος ἥδε

καὶ τρόπῳ δὴ ὅτῳ τοὺς ἀνθρώπους διέφθειρεν ἐρῶν
ἔρχομαι.
 Ἤρξατο μὲν ἐξ Αἰγυπτίων οἳ ᾤκηνται ἐν Πηλου-
σίῳ. γενομένη δὲ δίχα πὴ μὲν ἐπί τε Ἀλεξανδρείας
καὶ τῆς ἄλλης Αἰγύπτου ἐχώρησε, πὴ δὲ ἐπὶ Παλαιστί-
νους τοὺς Αἰγυπτίοις ὁμόρους ἦλθεν, ἐντεῦθέν τε
κατέλαβε τὴν γῆν σύμπασαν, ὁδῷ τε ἀεὶ προϊοῦσα καὶ
χρόνοις βαδίζουσα τοῖς καθήκουσιν. ἐπὶ ῥητοῖς γὰρ
ἐδόκει χωρεῖν καὶ χρόνον τακτὸν ἐν χώρᾳ ἑκάστῃ
διατριβὴν ἔχειν, ἐς οὐδένας μὲν ἀνθρώπων παρέργως
τῷ φθόρῳ χρωμένη, σκεδαννυμένη δὲ ἐφ' ἑκάτερα
μέχρι ἐς τὰς τῆς οἰκουμένης ἐσχατιὰς, ὥσπερ δεδοικυῖα
μή τις αὐτὴν τῆς γῆς διαλάθοι μυχός. οὔτε γὰρ
νῆσόν τινα ἢ σπήλαιον ἢ ἀκρώρειαν ἐλίπετο ἀνθρώ-
πους οἰκήτορας ἔχουσαν· ἢν δέ πού τινα καὶ παρή-
λασε χώραν, ἢ μὴ ψαύσασα τῶν ταύτῃ ἀνθρώπων ἢ  

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 4, chap.10, sec.13, line 2

... Ῥουφῖνον δὲ οἱ πολέμιοι ἁρπάσαντες

ἦγον. αὐτίκα δὲ τῶν ἀρχόντων εἷς Μεδισινίσσας,
δείσας μὴ διαφυγὼν πράγματα σφίσιν αὖθις παρέχοι,
τῆς τε κεφαλῆς αὐτὸν ἀφαιρεῖται καὶ ταύτην ἐς τὰ
οἰκεῖα λαβὼν ταῖς γυναιξὶ ταῖς αὑτοῦ ἔδειξε, μεγέθους
τε ὑπερβολῇ καὶ τριχῶν πλήθει ἀξιοθέατον οὖσαν.
ἐπεὶ δὲ ἡμᾶς ὁ τῆς ἱστορίας λόγος ἐνταῦθα ἤγαγεν,
ἐπάναγκες εἰπεῖν ἄνωθεν ὅθεν τε τὰ Μαυρουσίων
ἔθνη ἐς Λιβύην ἦλθον καὶ ὅπως ἐνταῦθα ᾠκήσαντο.
 Ἐπειδὴ Ἑβραῖοι ἐξ Αἰγύπτου ἀνεχώρησαν καὶ ἄγχι
τῶν Παλαιστίνης ὁρίων ἐγένοντο, Μωσῆς μὲν σοφὸς
ἀνὴρ, ὃς αὐτοῖς τῆς ὁδοῦ ἡγήσατο, θνήσκει, διαδέχεται
δὲ τὴν ἡγεμονίαν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ παῖς, ὃς ἔς τε
τὴν Παλαιστίνην τὸν λεὼν τοῦτον εἰσήγαγε καὶ ἀρετὴν
ἐν τῷ πολέμῳ κρείττω ἢ κατὰ ἀνθρώπου φύσιν ἐπι-  
δειξάμενος τὴν χώραν ἔσχε. καὶ τὰ ἔθνη ἅπαντα
καταστρεψάμενος τὰς πόλεις εὐπετῶς παρεστήσατο,
ἀνίκητός τε παντάπασιν ἔδοξεν εἶναι. τότε δὲ ἡ ἐπι-
θαλασσία χώρα ἐκ Σιδῶνος μέχρι τῶν Αἰγύπτου ὁρίων
Φοινίκη ξύμπασα ὠνομάζετο. βασιλεὺς δὲ εἷς τὸ παλαιὸν
αὐτῇ ἐφειστήκει, ὥσπερ ἅπασιν ὁμολογεῖται, οἳ Φοινίκων
 680

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 4, chap.10, sec.13, line 5

τῆς τε κεφαλῆς αὐτὸν ἀφαιρεῖται καὶ ταύτην ἐς τὰ

οἰκεῖα λαβὼν ταῖς γυναιξὶ ταῖς αὑτοῦ ἔδειξε, μεγέθους
τε ὑπερβολῇ καὶ τριχῶν πλήθει ἀξιοθέατον οὖσαν.
ἐπεὶ δὲ ἡμᾶς ὁ τῆς ἱστορίας λόγος ἐνταῦθα ἤγαγεν,
ἐπάναγκες εἰπεῖν ἄνωθεν ὅθεν τε τὰ Μαυρουσίων
ἔθνη ἐς Λιβύην ἦλθον καὶ ὅπως ἐνταῦθα ᾠκήσαντο.
 Ἐπειδὴ Ἑβραῖοι ἐξ Αἰγύπτου ἀνεχώρησαν καὶ ἄγχι
τῶν Παλαιστίνης ὁρίων ἐγένοντο, Μωσῆς μὲν σοφὸς
ἀνὴρ, ὃς αὐτοῖς τῆς ὁδοῦ ἡγήσατο, θνήσκει, διαδέχεται
δὲ τὴν ἡγεμονίαν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ παῖς, ὃς ἔς τε
τὴν Παλαιστίνην τὸν λεὼν τοῦτον εἰσήγαγε καὶ ἀρετὴν
ἐν τῷ πολέμῳ κρείττω ἢ κατὰ ἀνθρώπου φύσιν ἐπι-  
δειξάμενος τὴν χώραν ἔσχε. καὶ τὰ ἔθνη ἅπαντα
καταστρεψάμενος τὰς πόλεις εὐπετῶς παρεστήσατο,
ἀνίκητός τε παντάπασιν ἔδοξεν εἶναι. τότε δὲ ἡ ἐπι-
θαλασσία χώρα ἐκ Σιδῶνος μέχρι τῶν Αἰγύπτου ὁρίων
Φοινίκη ξύμπασα ὠνομάζετο. βασιλεὺς δὲ εἷς τὸ παλαιὸν
αὐτῇ ἐφειστήκει, ὥσπερ ἅπασιν ὁμολογεῖται, οἳ Φοινίκων
τὰ ἀρχαιότατα ἀνεγράψαντο. ἐνταῦθα ᾤκηντο ἔθνη
πολυανθρωπότατα, Γεργεσαῖοί τε καὶ Ἰεβουσαῖοι καὶ
ἄλλα ἄττα ὀνόματα ἔχοντα, οἷς δὴ αὐτὰ ἡ τῶν Ἑβραίων

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 4, chap.10, sec.27, line 2

ᾠκημένα, οἳ διὰ τὸ ἐκ παλαιοῦ ἐνταῦθα ἱδρῦσθαι

αὐτόχθονες εἶναι ἐλέγοντο. καὶ ἀπ' αὐτοῦ Ἀνταῖον,
τὸν αὐτῶν βασιλέα, ὃς ἐν Κλιπέᾳ Ἡρακλεῖ ἐπάλαισε,
τῆς γῆς υἱὸν ἔφασαν εἶναι. χρόνῳ δὲ ὕστερον καὶ
ὅσοι μετὰ Διδοῦς ἐκ Φοινίκης ἀνέστησαν ἅτε πρὸς
ξυγγενεῖς τοὺς ἐν Λιβύῃ ᾠκημένους ἀφίκοντο. οἳ δὴ
αὐτοῖς Καρχηδόνα κτίσαι τε καὶ ἔχειν ἐθελούσιοι
ξυνεχώρησαν. προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου ἡ τῶν Καρχη-
δονίων δύναμις μεγάλη ἐγίνετο καὶ πολυάνθρωπος.
μάχης τε σφίσι γενομένης πρὸς τοὺς ὁμόρους, οἳ πρότεροι,
ὥσπερ ἐρρήθη, ἐκ Παλαιστίνης ἀφίκοντο καὶ τὰ νῦν
Μαυρούσιοι καλοῦνται, ἐκράτησάν τε αὐτῶν οἱ Καρ-
χηδόνιοι καὶ ὡς ἀπωτάτω οἰκεῖν Καρχηδόνος ἠνάγκα-
σαν. ἔπειτα δὲ Ῥωμαῖοι πάντων καθυπέρτεροι τῷ
πολέμῳ γενόμενοι Μαυρουσίους μὲν ἐς τὰς ἐσχα-
τιὰς τῆς ἐν Λιβύῃ οἰκουμένης χώρας ἱδρύσαντο,
 681

Καρχηδονίους δὲ καὶ Λίβυας τοὺς ἄλλους κατηκόους

σφίσιν ἐς φόρου ἀπαγωγὴν ἐποιήσαντο. ὕστερον δὲ
οἱ Μαυρούσιοι πολλὰς κατὰ Βανδίλων νίκας ἀνελό-
μενοι Μαυριτανίαν τε τὴν νῦν καλουμένην ἐκ Γαδεί-
ρων μέχρι τῶν Καισαρείας ὁρίων τείνουσαν καὶ Λιβύης  

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 4, chap.18, sec.3, line 3

ξὺν Βανδίλοις ὀλίγοις τισὶν ἐς Μαυριτανοὺς ἀνεχώ-

ρησε, καὶ παῖδα τῶν τινος ἀρχόντων γυναῖκα λαβὼν
αὐτοῦ ἔμεινε. καὶ ἡ μὲν στάσις αὕτη ἐς τοῦτο ἐτε-
λεύτα.
 Ἦν δέ τις ἐν τοῖς Θεοδώρου τοῦ Καππαδόκου
δορυφόροις, Μαξιμῖνος ὄνομα, πονηρὸς μάλιστα. οὗτος
ὁ Μαξιμῖνος, τῶν στρατιωτῶν πλείστους διομοσαμέ-
νους ἐπὶ τὴν πολιτείαν ξὺν αὑτῷ ἔχων, τυραννίδι
ἐπιθέσθαι διενοεῖτο. ἔτι τε πλείους ἑταιρίζεσθαι ἐν
σπουδῇ ἔχων ἄλλοις τε τὸ βούλευμα φράζει καὶ Ἀς-
κληπιάδῃ, ὡρμημένῳ μὲν ἐκ Παλαιστίνης, εὖ δὲ γεγο-  
νότι καὶ πρώτῳ τῶν Θεοδώρου ἐπιτηδείων. ὁ γοῦν
Ἀσκληπιάδης Θεοδώρῳ κοινολογησάμενος τὸν πάντα
λόγον εὐθὺς Γερμανῷ εἰσαγγέλλει. καὶ ὃς, οὐκ ἐθέ-
λων ἔτι οἱ τῶν πραγμάτων ᾐωρημένων ἑτέρας τινὸς
ταραχῆς ἄρξαι, θωπείᾳ μᾶλλόν τινι τὸν ἄνθρωπον ἢ
τιμωρίᾳ περιελθεῖν ἔγνω καὶ ὅρκοις αὐτὸν καταλαβεῖν
τῆς ἐς τὴν πολιτείαν εὐνοίας. ὂν τοίνυν εἰθισμένον
ἅπασι Ῥωμαίοις ἐκ παλαιοῦ μηδένα δορυφόρον τῶν
τινος ἀρχόντων καθίστασθαι, ἢν μὴ δεινοτάτους πρό-
τερον ὅρκους παρεχόμενος τὰ πιστὰ δοίη τῆς ἐς αὐτόν

Προκόπιος. Περί πολέμων. Book 8, chap.10, sec.11, line 3

πατρὸς ὀκνήσει οὐδεμιᾷ ἐς εὐνὴν συνιών. τὰ μὲν

οὖν πρῶτα φυγῇ τὸν παῖδα τοῦτον ὁ Χοσρόης ἐζη-
μίωσεν. ἔστι δέ τις ἐν Πέρσαις Οὐαζαΐνη χώρα,
ἀγαθὴ μάλιστα, οὗ δὴ πόλις Βηλαπατὼν καλουμένη
οἰκεῖται, ἑπτὰ ἡμερῶν ὁδῷ Κτησιφῶντος διέχουσα. ἐν-
ταῦθα τοῦ πατρὸς ἐπαγγείλαντος Ἀνασώζαδος οὗτος
διατριβὴν εἶχε. τότε δὲ τῷ Χοσρόῃ χαλεπώτατα νοσῆ-
σαι ξυνέβη, ὥστε καὶ ἐλέχθη ἐξ ἀνθρώπων ἀφανισθῆναι·
νοσώδης γὰρ ἦν ὁ Χοσρόης φύσει. ἀμέλει καὶ τοὺς  
 682

ἰατροὺς πανταχόθεν πολλάκις ἀμφ' αὑτὸν ἤγειρεν, ἐν

τοῖς καὶ Τριβοῦνος ὁ ἰατρὸς ἦν, Παλαιστῖνος γένος.
ὁ δὲ Τριβοῦνος οὗτος λόγιος μὲν ἦν καὶ τὰ ἐς
τέχνην τὴν ἰατρικὴν οὐδενὸς ἥσσων, ἄλλως δὲ σώφρων
τε καὶ θεοφιλὴς καὶ τῆς ἐπιεικείας ἐς ἄκρον ἥκων.
καί ποτε Χοσρόην κακῶς τοῦ σώματος ἔχοντα ἰασά-
μενος ἀπηλλάγη ἐκ τῆς Περσῶν χώρας, δῶρα πολλά
τε καὶ λόγου ἄξια πρὸς τοῦ ἀνθρώπου κεκομισμένος.
ἡνίκα τοίνυν ἡ ταύτης προτέρα ἐκεχειρία ἐγένετο, Ἰου-
στινιανὸν βασιλέα Χοσρόης τὸν ἰατρὸν τοῦτον συν-
διαιτησόμενον αὑτῷ ἐς ἐνιαυτὸν ᾔτησε δοῦναι. τῆς τέ
οἱ αἰτήσεως ἐπιτελεσθείσης,

Προκόπιος. Historia arcana (= Anecdota) (4029: 002)

“Procopii Caesariensis opera omnia, vol. 3”, Ed. Wirth, G. (post J.
Haury)Leipzig: Teubner, 1963.Chap.11, sec.24, line 2

σαν. πολλοὶ μὲν οὖν πρὸς τῶν στρατιωτῶν διεφθεί-

ροντο, πολλοὶ δὲ καὶ σφᾶς αὐτοὺς διεχρήσαντο εὐσε-
βεῖν μάλιστα ὑπὸ ἀβελτερίας οἰόμενοι, καὶ αὐτῶν ὁ
μὲν πλεῖστος ὅμιλος γῆς τῆς πατρῴας ἐξιστάμενοι
ἔφευγον, Μοντανοὶ δὲ, οἳ ἐν Φρυγίᾳ κατῴκηντο, σφᾶς
αὐτοὺς ἐν ἱεροῖς τοῖς σφετέροις καθείρξαντες τούτους
τε τοὺς νεὼς αὐτίκα ἐμπρήσαντες ξυνδιεφθάρησαν
οὐδενὶ λόγῳ, πᾶσά τε ἀπ' αὐτοῦ ἡ Ῥωμαίων ἀρχὴ
φόνου τε ἦν καὶ φυγῆς ἔμπλεως.
 Νόμου δὲ τοῦ τοιούτου καὶ ἀμφὶ τοῖς Σαμαρείταις
αὐτίκα τεθέντος ταραχὴ ἄκριτος τὴν Παλαιστίνην
κατέλαβεν. ὅσοι μὲν οὖν ἔν τε Καισαρείᾳ τῇ ἐμῇ κἀν
ταῖς ἄλλαις πόλεσιν ᾤκουν, παρὰ φαῦλον ἡγησάμενοι
κακοπάθειάν τινα ὑπὲρ ἀνοήτου φέρεσθαι δόγματος,
ὄνομα Χριστιανῶν τοῦ σφίσι παρόντος ἀνταλλαξάμενοι
τῷ προσχήματι τούτῳ τὸν ἐκ τοῦ νόμου ἀποσείσασθαι
κίνδυνον ἴσχυσαν. καὶ αὐτῶν ὅσοις μέν τι λογισμοῦ
καὶ ἐπιεικείας μετῆν, πιστοὶ εἶναι τὰ ἐς δόξαν τήνδε
οὐδαμῆ ἀπηξίουν, οἱ μέντοι πλεῖστοι ὥσπερ ἀγανακ-
τοῦντες, ὅτι δὴ οὐχ ἑκούσιοι, ἀλλὰ τῷ νόμῳ ἠναγ-
κασμένοι δόγμα τὸ πάτριον μετεβάλοντο,

Προκόπιος. Historia arcana (= Anecdota) Chap.22, sec.34, line 2

 683

τηδεύματα ἐγίνοντο γνώμης. οὕτω τε καὶ τοῖς φαρ-

μακεῦσιν, ὅπερ ἐρρήθη, εὐέφοδος ὢν καὶ τῇ Θεοδώρᾳ
πόνῳ οὐδενὶ ὑποχείριος ἐγεγόνει, καὶ ἀπ' αὐτοῦ μά-
λιστα ἡ βασιλὶς ἅτε σπουδαῖον τὰ τοιαῦτα τὸν Πέτρον
ὄντα ὑπερηγάπα. ἀρχῆς μὲν οὖν ἧς τὰ πρότερα εἶχε
βασιλεὺς αὐτὸν παρέλυσε μόλις, Θεοδώρας δὲ ἐγκει-
μένης οὐ πολλῷ ὕστερον ἄρχοντα τῶν θησαυρῶν
αὐτὸν κατεστήσατο, Ἰωάννην παραλύσας ταύτης δὴ
τῆς τιμῆς, ὅσπερ αὐτὴν παρειληφὼς μησί που ὀλίγοις
πρότερον ἔτυχεν. ἦν δὲ οὗτος ἀνὴρ γένος μὲν Πα-
λαιστῖνος, πρᾷος δὲ καὶ ἀγαθὸς ἄγαν, καὶ οὔτε πορί-
ζεσθαι χρημάτων ἀδίκων πόρους εἰδὼς, οὔτε τῳ λυμη-
νάμενος πώποτε τῶν πάντων ἀνθρώπων. ἀμέλει καὶ
διαφερόντως ἠγάπων αὐτὸν ὁ λεὼς ἅπας. διά τοι
τοῦτο Ἰουστινιανόν τε καὶ τὴν ὁμόζυγα οὐδαμῆ ἤρεσκεν,
οἵπερ ἐπειδὴ τῶν σφίσιν ὑπουργούντων καλόν τε καὶ
ἀγαθὸν παρὰ δόξαν τινὰ ἴδοιεν, ἰλιγγιῶντες καὶ δυσφο-  
ρούμενοι ἐς τὰ μάλιστα πάσῃ μηχανῇ αὐτὸν ὅτι τάχιστα
διωθεῖσθαι ἐν σπουδῇ ἐποιοῦντο.

Προκόπιος. Historia arcana (= Anecdota) Chap.27, sec.6, line 1

σκήψεώς τινος τὰ πρασσόμενα τυχεῖν δύναιτο, οὔτε

ἄλλο τι αὐτὸν ἐσῄει, ὅτι μὴ μόνη ἀφαίρεσις τῶν ἐν
πάσῃ γῇ κειμένων χρημάτων. ἄρξομαι δὲ ἐνθένδε.
 Ἀρχιερέα κατεστήσατο Ἀλεξανδρεῦσιν αὐτὸς Παῦλον
ὄνομα. ἐτύγχανε δὲ Ῥόδων τις, Φοῖνιξ γένος, ἔχων
τηνικάδε τὴν Ἀλεξανδρείας ἀρχήν. ᾧ δὴ ἐπέστελλεν
ἐς ἅπαντα Παύλῳ ὑπηρετεῖν προθυμίᾳ τῇ πάσῃ, ὅπως
δὴ ἀτελεύτητον μένοι τῶν πρὸς αὐτοῦ ἐπαγγελλομένων  
μηδέν. ταύτῃ γὰρ τῶν Ἀλεξανδρέων τοὺς αἱρετικοὺς
ἑταιρίζεσθαι αὐτὸν ἐς τὴν ἐν Καλχηδόνι σύνοδον ᾤετο
δυνατὸν ἔσεσθαι. ἦν δέ τις Ἀρσένιος, Παλαιστῖνος
γένος, ὅσπερ Θεοδώρᾳ τῇ βασιλίδι ἐν τοῖς μάλιστα
ἀναγκαιοτάτοις ἐπιτήδειος γεγονὼς, καὶ ἀπ' αὐτοῦ δύ-
ναμίν τε πολλὴν μεγάλα τε περιβαλλόμενος χρήματα
ἐς βουλῆς ἀξίωμα ἦλθε, καίπερ μιαρώτατος ὤν. οὗτος
Σαμαρείτης μὲν ἦν, τοῦ δὲ μὴ τὴν ὑπάρχουσαν προέ-
σθαι δύναμιν ὀνόματος ἀντιλαβέσθαι τοῦ Χριστιανῶν
ἔγνω. ὁ μέντοι πατήρ τε καὶ ἀδελφὸς τῇ τούτου
δυνάμει θαρσοῦντες διαγεγόνασι μὲν ἐν Σκυθοπόλει,
 684

περιστέλλοντες τὴν πάτριον δόξαν, γνώμῃ δὲ αὐτοῦ

ἀνήκεστα τοὺς Χριστιανοὺς εἰργάζοντο πάντας. διὸ

Προκόπιος. Historia arcana (= Anecdota) Chap.27, sec.10, line 1

ναμίν τε πολλὴν μεγάλα τε περιβαλλόμενος χρήματα

ἐς βουλῆς ἀξίωμα ἦλθε, καίπερ μιαρώτατος ὤν. οὗτος
Σαμαρείτης μὲν ἦν, τοῦ δὲ μὴ τὴν ὑπάρχουσαν προέ-
σθαι δύναμιν ὀνόματος ἀντιλαβέσθαι τοῦ Χριστιανῶν
ἔγνω. ὁ μέντοι πατήρ τε καὶ ἀδελφὸς τῇ τούτου
δυνάμει θαρσοῦντες διαγεγόνασι μὲν ἐν Σκυθοπόλει,
περιστέλλοντες τὴν πάτριον δόξαν, γνώμῃ δὲ αὐτοῦ
ἀνήκεστα τοὺς Χριστιανοὺς εἰργάζοντο πάντας. διὸ
δὴ οἱ πολῖται σφίσιν ἐπαναστάντες ἄμφω ἔκτειναν
θανάτῳ οἰκτίστῳ, κακά τε πολλὰ ξυνηνέχθη Παλαιστί-
νοις ἐνθένδε γενέσθαι. τότε μὲν οὖν αὐτὸν οὔτε Ἰου-
στινιανὸς οὔτε βασιλὶς κακόν τι ἔδρασαν, καίπερ αἰτιώ-
τατον γεγονότα δυσκόλων ἁπάντων, ἀπεῖπον δὲ αὐτῷ
ἐς Παλάτιον μηκέτι ἰέναι· ἐνδελεχέστατα γὰρ τούτου
δὴ ἕνεκα πρὸς τῶν Χριστιανῶν ἠνωχλοῦντο. οὗτος
Ἀρσένιος βασιλεῖ χαριεῖσθαι οἰόμενος οὐ πολλῷ ὕστε-
ρον ξὺν τῷ Παύλῳ ἐς τὴν Ἀλεξάνδρειαν στέλλεται,
ὡς δὴ τά τε ἄλλα ὑπηρετήσων καὶ τὴν ἐς τοὺς Ἀλε-
ξανδρεῖς πειθὼ ξυγκατεργασόμενος αὐτῷ δυνάμει τῇ
πάσῃ. ἰσχυρίζετο γὰρ ὑπὸ τὸν χρόνον τοῦτον, ἡνίκα  
οἱ τοῦ Παλατίου ἀποκεκλεῖσθαι ξυνέπεσε,

Προκόπιος. Historia arcana (= Anecdota) Chap.27, sec.26, line 1

τολμηκότας ἔκτεινέ τε αὐτὸς καὶ τὰς οὐσίας ἀφείλετο.

ὁ μὲν οὖν Σεβαστὸς ἐς ἄγαν διατεινόμενος τὸ πρᾶγμα
ἐν σπουδῇ ἐποιεῖτο, Παῦλος δὲ διαρρήδην ἐπίδοξος  
ἦν τὴν ἱερωσύνην ἀπολήψεσθαι μηχανῇ πάσῃ. ἀλλὰ
Βιγίλιος τηνικάδε παρὼν εἴκειν βασιλεῖ τὸ τοιοῦτον
ἐπιτάττοντι οὐδαμῇ ἔγνω. ἔφασκε γὰρ οὐχ οἷός τε
εἶναι ψῆφον τὴν οἰκείαν αὐτὸς ἀνάδικον διειργάσθαι,
τὴν Πελαγίου παραδηλῶν γνῶσιν. οὕτως ἄλλου οὐ-
δενὸς τῷ βασιλεῖ τούτῳ ὅτι μὴ χρημάτων ἀφαιρέσεως
ἀεὶ ἔμελεν. εἰρήσεται δὲ καὶ ἄλλο τοιόνδε.
 Φαυστῖνος ἦν τις, Παλαιστῖνος γένος, Σαμαρείτης
μὲν γεγονὼς ἄνωθεν, ὀνόματος δὲ τοῦ Χριστιανῶν
ἀντιλαμβανόμενος ἀνάγκῃ τοῦ νόμου. οὗτος ὁ Φαυ-
 685

στῖνος ἔς τε βουλῆς ἀξίωμα ἦλθε καὶ τῆς χώρας τὴν

ἀρχὴν ἔσχεν, ἧσπερ αὐτὸν παραλυθέντα οὐ πολλῷ
ὕστερον ἔς τε τὸ Βυζάντιον ἥκοντα τῶν τινες ἱερέων
διέβαλλον ἐπενεγκάμενοι ὡς Σαμαρειτῶν νόμιμα περι-
στέλλει, καὶ Χριστιανοὺς δράσειε τοὺς ἐν Παλαιστίνῃ
ᾠκημένους ἀνόσια ἔργα. Ἰουστινιανὸς δὲ ἀγριαίνεσθαί
τε καὶ δεινὰ ποιεῖσθαι διὰ ταῦτα ἐδόκει, ὅτι δὴ αὐτοῦ
τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἔχοντος τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα

Προκόπιος. Historia arcana (= Anecdota) Chap.27, sec.27, line 6

τὴν Πελαγίου παραδηλῶν γνῶσιν. οὕτως ἄλλου οὐ-

δενὸς τῷ βασιλεῖ τούτῳ ὅτι μὴ χρημάτων ἀφαιρέσεως
ἀεὶ ἔμελεν. εἰρήσεται δὲ καὶ ἄλλο τοιόνδε.
 Φαυστῖνος ἦν τις, Παλαιστῖνος γένος, Σαμαρείτης
μὲν γεγονὼς ἄνωθεν, ὀνόματος δὲ τοῦ Χριστιανῶν
ἀντιλαμβανόμενος ἀνάγκῃ τοῦ νόμου. οὗτος ὁ Φαυ-
στῖνος ἔς τε βουλῆς ἀξίωμα ἦλθε καὶ τῆς χώρας τὴν
ἀρχὴν ἔσχεν, ἧσπερ αὐτὸν παραλυθέντα οὐ πολλῷ
ὕστερον ἔς τε τὸ Βυζάντιον ἥκοντα τῶν τινες ἱερέων
διέβαλλον ἐπενεγκάμενοι ὡς Σαμαρειτῶν νόμιμα περι-
στέλλει, καὶ Χριστιανοὺς δράσειε τοὺς ἐν Παλαιστίνῃ
ᾠκημένους ἀνόσια ἔργα. Ἰουστινιανὸς δὲ ἀγριαίνεσθαί
τε καὶ δεινὰ ποιεῖσθαι διὰ ταῦτα ἐδόκει, ὅτι δὴ αὐτοῦ
τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἔχοντος τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα
ὑφ' ὁτουοῦν διασύροιτο. οἱ μὲν οὖν ἐκ τῆς συγ-
κλήτου βουλῆς τὴν διάγνωσιν πεποιημένοι τοῦ πράγ-
ματος φυγῇ τὸν Φαυστῖνον ἐζημίωσαν, βασιλέως ἐγ-
κειμένου σφίσι. βασιλεὺς δὲ πρὸς αὐτοῦ χρήματα ὅσα
ἐβούλετο κεκομισμένος ἀνάδικα εὐθὺς τὰ δεδικασμένα
ἐποίησε. Φαυστῖνος δὲ αὖθις τὸ πρότερον ἀξίωμα
ἔχων, βασιλεῖ τε ὡμίλει ἐπίτροπός τε καταστὰς τῶν ἐν  

Προκόπιος. Historia arcana (= Anecdota) Chap.27, sec.31, line 3

ᾠκημένους ἀνόσια ἔργα. Ἰουστινιανὸς δὲ ἀγριαίνεσθαί

τε καὶ δεινὰ ποιεῖσθαι διὰ ταῦτα ἐδόκει, ὅτι δὴ αὐτοῦ
τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἔχοντος τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα
ὑφ' ὁτουοῦν διασύροιτο. οἱ μὲν οὖν ἐκ τῆς συγ-
κλήτου βουλῆς τὴν διάγνωσιν πεποιημένοι τοῦ πράγ-
ματος φυγῇ τὸν Φαυστῖνον ἐζημίωσαν, βασιλέως ἐγ-
 686

κειμένου σφίσι. βασιλεὺς δὲ πρὸς αὐτοῦ χρήματα ὅσα

ἐβούλετο κεκομισμένος ἀνάδικα εὐθὺς τὰ δεδικασμένα
ἐποίησε. Φαυστῖνος δὲ αὖθις τὸ πρότερον ἀξίωμα
ἔχων, βασιλεῖ τε ὡμίλει ἐπίτροπός τε καταστὰς τῶν ἐν  
Παλαιστίνῃ τε καὶ Φοινίκῃ βασιλικῶν χωρίων ἀδεέ-
στερον ἅπαντα κατειργάζετο ὅσα οἱ αὐτῷ βουλομένῳ
εἴη. ὅντινα μὲν οὖν Ἰουστινιανὸς τρόπον τὰ Χριστια-
νῶν δικαιώματα περιστέλλειν ἠξίου, καίπερ οὐ πολλῶν
εἰρημένων ἡμῖν, ἀλλ' ἐκ τῶνδε βραχέων ὄντων τεκ-
μηριοῦν ἔστιν. ὅπως δὲ καὶ τοὺς νόμους οὐδεμιᾷ ὀκ-
νήσει κατέσειε χρημάτων κειμένων βραχυτάτῳ δηλω-
θήσεται λόγῳ.

Προκόπιος. De aedificiis (lib. 1–6) (4029: 003)

“Procopii Caesariensis opera omnia, vol. 4”, Ed. Wirth, G. (post J.
Haury)Leipzig: Teubner, 1964.Book 2, chap.11, sec.2, line 3

ἐπιτηδείῳ καταστησάμενος ἅπαντα, χωρὶς μὲν ἀνδράσι,

χωρὶς δὲ γυναιξί, καὶ οὐδέν τι ἧσσον τοῖς ξένοις ἐπὶ και-
ροῦ γενομένοις ἐνταῦθα ἐνδήμοις.
 Οὕτω δὲ καὶ Χαλκίδος πόλεως τὸν περίβολον, ἐπι-
σφαλῶς τε ἀρχὴν γεγονότα καὶ ὑπὸ τῶν ἐτῶν κατερρα-
κωμένον, σὺν τῷ προτειχίσματι ἀνανεωσάμενός τε καὶ
πολλῷ ἐχυρώτερον καταστησάμενος ἢ πρότερον ἦν, ἐς τὸν
νῦν φαινόμενον πεποίηται τρόπον.
 Ἦν δέ τι ἐπὶ Συρίας κομιδῇ ἀπημελημένον πολίχνιον,
Κῦρος ὄνομα, ὅπερ Ἰουδαῖοι ἐν τοῖς ἄνω χρόνοις ἐδεί-
μαντο, δορυάλωτοι μὲν ἐκ Παλαιστίνης ἐς τὴν Ἀσσυρίαν
ἀποκεκομισμένοι πρὸς τοῦ Μήδων στρατοῦ, παρὰ Κύρου
δὲ βασιλέως ἀφειμένοι πολλῷ ὕστερον· διὸ δὴ καὶ Κῦρον
τὸ χωρίον ἐκάλεσαν, ταῦτα τῷ εὐεργέτῃ ἐκτίνοντες χαρι-  
στήρια. προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου ἡ Κῦρος τά τε ἄλλα
ὑπερώφθη καὶ ἀτείχιστος ὅλως μεμένηκεν. ἀλλὰ βασι-
λεὺς Ἰουστινιανὸς ἅμα μὲν πρόνοιαν τῆς πολιτείας ποιού-
μενος, ἅμα δὲ καὶ τοὺς ἁγίους Κοσμᾶν τε καὶ Δαμιανὸν
τὰ μάλιστα σέβων, ὧν δὴ ἄγχιστά πη τὰ σώματα καὶ ἐς
ἐμὲ κεῖται, πόλιν εὐδαίμονα καὶ λόγου ἀξίαν πολλοῦ,
τείχους τε ἀσφαλείᾳ ἐχυρωτάτου καὶ φρουρῶν πλήθει

Προκόπιος. De aedificiis (lib. 1-6) Book 5, chap.7, sec.1, line 1

 687

πύλαια τὸ ἐνθένδε θαυμάσια οἷα, καί τις ἐπὶ κιόνων

δυοῖν ἐπαιρομένη ἀψὶς ἐς ἄφατον ὕψος. προϊόντι δὲ
πρόσω ἡμίκυκλα δύο, ἀλλήλοις ἀντιπρόσωπα ἑκατέρωθεν
τῆς ἐπὶ τὸ ἱερὸν ὁδοῦ ἑστᾶσι· ξενῶνες δὲ τῆς ἑτέρας ἐφ'
ἑκάτερα δύο, Ἰουστινιανοῦ βασιλέως ἔργον· ἅτερος μὲν
ξένοις ἐνδημοῦσι καταλυτήριον, ὁ δὲ δὴ ἕτερος ἀναπαυ-
στήριον νοσοῦσι πτωχοῖς. τοῦτον δὲ τὸν τῆς θεοτόκου
νεὼν Ἰουστινιανὸς βασιλεὺς καὶ προσόδῳ ἐτίμησε χρη-
μάτων μεγάλων. τὰ μὲν οὖν ἐν Ἱεροσολύμοις Ἰουστι-
νιανῷ βασιλεῖ ταύτῃ πη ἔσχεν.
 Ἔστι δὲ πόλις ἐπὶ Παλαιστίνης, Νεάπολις ὄνομα·
ἐφ' ἧς δὴ ὄρος ὑψηλὸν ἀνέχει, Γαριζὶν ὄνομα. τοῦτο
δὲ τὸ ὄρος κατ' ἀρχὰς μὲν οἱ Σαμαρεῖται εἶχον· ὡς εὐξό-
μενοί τε ἀνέβαινον ἐς τὴν τοῦ ὄρους ὑπερβολήν, οὐδένα
ἀνιέντες καιρόν· οὐχ ὅτι νεών τινα ἐνταῦθα ᾠκοδομή-
σαντο πώποτε, ἀλλὰ τὴν ἀκρώρειαν αὐτὴν σεβόμενοι
ἐτεθήπεσαν πάντων μάλιστα. ἡνίκα δὲ Ἰησοῦς ὁ τοῦ
θεοῦ παῖς ἐν σώματι ὤν, τοῖς τῇδε ἀνθρώποις ὡμίλει,
γέγονεν αὐτῷ πρὸς γυναῖκα τῶν τινα ἐπιχωρίων διάλογος·
ταύτῃ τε ἐπὶ τῷ ὄρει πυνθανομένῃ ὑπεῖπεν ὡς χρόνῳ
ὕστερον οὐχ οἱ Σαμαρεῖται προσκυνήσουσιν ἐν τούτῳ τῷ

Προκόπιος. De aedificiis (lib. 1-6) Book 5, chap.8, sec.1, line 1

παρὰ τοῦ βασιλέως τηνικάδε γεγένηται. ἀλλὰ νῦν Ἰου-

στινιανὸς βασιλεύς, καίπερ τοὺς Σαμαρείτας ἐκ τοῦ ἐπὶ
πλεῖστον ἐπὶ τὸ εὐσεβέστερον μεταθέμενος καὶ κατα-
στησάμενος Χριστιανοὺς εἶναι, τὸ μὲν παλαιὸν τῆς ἐν
τῷ Γαριζὶν ἐκκλησίας τείχισμα ἐφ' οὗπερ ἦν σχήματος
εἴασεν ἀποτετριγχωμένον, ᾗπέρ μοι εἴρηται, ἑτέρῳ δὲ
αὐτὸ ἔκτοσθεν τείχει περιβαλὼν ἄμαχον διεπράξατο παν-
τάπασιν εἶναι. ἐνταῦθα δὲ καὶ ἱερὰ πέντε Χριστιανῶν
ἀνενεώσατο πρὸς τῶν Σαμαρειτῶν καταφλεχθέντα. ταῦτα
μὲν οὖν τῇδε εἴργασται.
 Ἐν δὲ τῇ πάλαι μὲν Ἀραβίᾳ, νῦν δὲ Παλαιστίνῃ
τρίτῃ καλουμένῃ, χώρα μὲν ἔρημος ἐπὶ μακρὸν κατα-
τείνει, καρπῶν τε καὶ ὑδάτων καὶ πάντων ἀγαθῶν ἄφο-
ρος. καὶ ὄρος ἀπότομόν τε καὶ δεινῶς ἄγριον ἀποκρέ-  
μαται ἄγχιστά πη τῆς Ἐρυθρᾶς καλουμένης θαλάσσης,
Σινὰ ὄνομα. οὐδὲν δέ μοι ἀμφὶ τοῖς ἐκείνῃ χωρίοις
ἀναγράψασθαι ἀναγκαῖον ἐνταῦθα τοῦ λόγου, ἐπεὶ ἅπαν-
τά μοι τά τε κατὰ τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν καὶ τὸν Ἀρα-
βικὸν καλούμενον κόλπον, Αἰθίοπάς τε τοὺς Αὐξωμίτας
 688

καὶ τὰ τῶν Ὁμηριτῶν Σαρακηνῶν γένη ἀκριβολογουμένῳ

ἐν τοῖς ὑπὲρ τῶν πολέμων δεδήλωται λόγοις·

Προκόπιος. De aedificiis (lib. 1-6) Book 5, chap.8, sec.9, line 6

ὑπερβολήν, ἀλλὰ παρὰ πολὺ ἔνερθεν. ἀνθρώπῳ γὰρ ἐν

τῇ ἀκρωρείᾳ διανυκτερεύειν ἀμήχανά ἐστιν, ἐπεὶ κτύποι
τε διηνεκὲς καὶ ἕτερα ἄττα θειότερα νύκτωρ ἀκούονται,
δύναμίν τε καὶ γνώμην τὴν ἀνθρωπείαν ἐκπλήσσοντα.
ἐνταῦθά ποτε τὸν Μωσέα φασὶ πρὸς τοῦ θεοῦ τοὺς νό-
μους παραλαβόντα ἐξενεγκεῖν. ἐς δὲ τοῦ ὄρους τὸν πρό-  
ποδα καὶ φρούριον ἐχυρώτατον ὁ βασιλεὺς οὗτος ᾠκο-
δομήσατο, φυλακτήριόν τε στρατιωτῶν ἀξιολογώτατον
κατεστήσατο, ὡς μὴ ἐνθένδε Σαρακηνοὶ βάρβαροι ἔχοιεν
ἅτε τῆς χώρας ἐρήμου οὔσης, ᾗπέρ μοι εἴρηται, ἐσβάλ-
λειν ὡς λαθραιότατα ἐς τὰ ἐπὶ Παλαιστίνης χωρία.
ταῦτα μὲν οὖν τῇδε πεποίηται. ὅσα δὲ κἀν τοῖς μονα-
στηρίοις πεποίηται τοῖς τῇδέ τε καὶ κατὰ τὴν ἄλλην
ἑῴαν οὖσιν, αὐτίκα δή μοι ὡς ἐν κεφαλαίῳ γεγράψεται.
 Μοναστήρια μὲν οὖν ἐν Ἱεροσολύμοις ἀνενεώ-
σατο τάδε. τὸ τοῦ ἁγίου Θαλελαίου.
 τὸ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου.
 τὸ τοῦ ἁγίου Παντελεήμονος ἐν τῇ ἐρήμῳ τοῦ Ἰορδάνου.

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. “Photius. Bibliothèque, 8 vols.”, Ed. Henry, R.

Paris: Les Belles Lettres, 1:1959; 2:1960; 3:1962; 4:1965; 5:1967;
6:1971; 7:1974; 8:1977.Codex 3, Bekker p. 2b, line 15

  Ὁ δὲ Νόννοσος, πολλὰς μὲν ἐπιβουλὰς ἐθνῶν

ὑποστάς, πολλὰς δὲ θηρίων χαλεπότητας παρὰ τὴν
ὁδόν, καὶ πολλαῖς δυσχωρίαις καὶ ἀπορίαις πολλάκις πε-
ριπεσών, ὅμως καὶ τὰ δόξαντα ἐξετέλεσε καὶ σῶος τῇ
πατρίδι ἀποδίδοται.
 Ὅτι Κάϊσος Ἀβράμου πάλιν πρὸς αὐτὸν πρεσβεύσαν-
τος πρὸς τὸ Βυζάντιον παραγίνεται, καὶ τὴν ἰδίαν φυ-
λαρχίαν Ἄμβρῳ καὶ Ἰεζίδῳ τοῖς ἀδελφοῖς διανειμάμε-
νος, αὐτὸς τὴν Παλαιστινῶν ἡγεμονίαν παρὰ βασιλέως
ἐδέξατο, πλῆθος πολὺ ὑποτεταγμένων αὑτῷ σὺν
αὑτῷ ἐπαγόμενος.
 Ὅτι τὰ σανδάλια, φησί, νυνὶ λεγόμενα, ἀρβύλας ἔ-
λεγον οἱ παλαιοί, καὶ τὸ φακιόλιον φασώλιν.
 Ὅτι τῶν Σαρακηνῶν οἱ πλεῖστοι, οἵ τε ἐν τῷ Φοινι-
 689

κῶνι καὶ οἱ τοῦ Φοινικῶνος καὶ τῶν ὀνομαζομένων Ταυ-

ρηνῶν ὀρῶν ἐπέκεινα, ἱερόν τι χωρίον νομίζουσιν, ὁτῳ-
δὴ θεῶν ἀνειμένον, καὶ ἐνταῦθα συλλέγονται κατ' ἐνιαυ-
τὸν ἕκαστον δίς· ὧν τὴν μὲν τῶν πανηγύρεων αὐτῶν
μὴν ὅλος μετρεῖ παρατείνων,

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 40, Bekker p. 8b, line 19

φρόνως ἐδεξιώθη. Καὶ ἡ μὲν ἱστορία αὐτοῦ δι' ἑνὸς βι-

βλίου, τόμοις ἓξ συμπληρουμένη, μέχρι τοῦδε πρόεισι
τοῦ χρόνου.
      Ἔστι δὲ ὁ ἀνὴρ ψευδολόγος τε καὶ οὐδὲ μυ-
θολογίας ἀπεχόμενος. Ἐξαίρει δὲ ἐν μὲν λόγοις μά-
λιστα Ἀέτιον καὶ Εὐνόμιον, μόνους ἀνακαθᾶραι τὰ τῆς
εὐσεβείας δόγματα τῷ χρόνῳ συγκεχωσμένα τερα-
τευόμενος, ἐν τεραστίοις δὲ καὶ βίῳ Εὐσέβιον τὸν Νι-
κομηδείας, ὃν καὶ μέγαν ἀποκαλεῖ, καὶ Θεόφιλον τὸν
Ἰνδὸν καὶ ἄλλους πλείονας. Κατηγορεῖ δὲ Ἀκακίου μά-
λιστα, τοῦ Καισαρείας τῆς κατὰ Παλαιστίνην ἐπισκο-
πήσαντος δεινότητά τε ἀνυπέρβλητον καὶ πανουργίαν
ἄμαχον, μεθ' ὧν καὶ πάντων φησὶ κατισχῦσαι τῶν τε  
ὁμοφρονεῖν δοκούντων, εἰς ἔχθραν δέ τινα καταστάν-
των, καὶ τῶν τἀναντία θρησκευόντων.
 Καὶ ταῦτα μέν μοι ἤδη ἀνέγνωστο, μετ' οὐ πολὺ
δὲ ἐν ἄλλῳ βιβλίῳ καὶ ἕτεροι αὐτοῦ λόγοι ἕξ, ὡς συμ-
πληροῦσθαι αὐτοῦ τὴν σύμπασαν πραγματείαν ἐν λόγοις
δώδεκα, ὧν αἱ ἀπαρχαὶ συντιθέμεναι τὸ τοῦ συγγεγραφό-
τος ἀπαρτίζουσι Φιλοστοργίου ὄνομα. Κάτεισι δὲ μέχρι
τῶν Θεοδοσίου τοῦ νέου χρόνων, κατ' ἐκεῖνον τὸν χρό

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 54, Bekker p. 14b, line 31

                            Αὕτη μέντοι ἡ Πελαγιανὴ ἤτοι Κελεστιανὴ αἵρεσις

ἤκμασεν ἐν τῇ ἀνατολῇ, διεδόθη δὲ καὶ ἐν τῇ δύσει. Καὶ ἐν
μὲν τῇ Καρταγένῃ τῆς Ἀφρικῆς διηλέγχθη καὶ ἐφω-
ράθη ὑπό τε Αὐρηλίου καὶ Αὐγουστίνου, ἀπεκηρύχθη δὲ
διαφόροις συνόδοις. Ἐξεβλήθησαν δὲ καὶ οἱ οὕτω φρο-
νοῦντες τῆς ἐκκλησίας ὡς αἱρετικοὶ ἐν τοῖς χρόνοις
Θεοφίλου τοῦ Ἀλεξανδρείας καὶ Ἰνοκεντίου Ῥώμης ὑπό
 690

τε Ῥωμαίων καὶ Ἄφρων καὶ τῶν λοιπῶν δυτικῶν ἐπι-

σκόπων.
     Ὁ μέντοι Πελάγιος ἐν Παλαιστίνῃ συνόδου συ-
στάσης (τεσσαρεσκαίδεκα δὲ τὴν σύνοδον ἐπλήρουν ἀρ-
χιερεῖς) ἠθωώθη, τὰ μὲν τῶν κεφαλαίων παντελῶς
ἐξαρνησάμενος ὡς μωρὰ καὶ ἀναθεματίσας, τὰ δὲ
εἰρηκέναι μὲν φήσας, οὐχὶ δὲ ὡς οἱ κατήγοροι ἐξει-
λήφασι, συμφώνως δὲ μᾶλλον τῇ καθολικῇ ἐκκλη-
σίᾳ. Οἱ μέντοι κατηγοροῦντες αὐτοῦ Νέπορος ἦν καὶ
Λάζαρος οἱ Γάλλοι ἐπίσκοποι, οἳ οὐδὲ παρεγένοντο
ἐν τῇ ἐξετάσει αὐτοῦ, διὰ τὴν κάκωσιν θατέρου αὐτῶν
τὴν παρουσίαν παραιτησάμενοι.  

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 59, Bekker p. 18b, line 26

τί μου κατηγορεῖ· εἰ δὲ τοῦτο ποιεῖν οὐ βούλεσθε, ὁσάκις

ἂν ἀποστείλητε, οὐδὲν πλέον ἀνυσθήσεται».
                       Ἐξήτασαν δέ,
ὡς ἐνόμισαν, ἐκ τῶν κεφαλαίων τούτων τὸ πρῶτον
καὶ τὸ δεύτερον, εἶτα ἤρξαντο περὶ Ἡρακλείδου καὶ Παλ-
λαδίου τοῦ Ἑλενουπόλεως τῶν ἐπισκόπων ἐξετάζειν· καὶ
ἐπέδωκε λίβελλον πάλιν ὁ μοναχὸς Ἰωάννης, οὗ ὁ διά-
κονος Ἰωάννης ἐν ταῖς κατὰ τοῦ Χρυσοστόμου κατηγο-
ρίαις ἐμνήσθη, ἐγκαλῶν κατὰ Ἡρακλείδου ὅτι Ὠριγε-
νειαστής ἐστι, καὶ ὅτι κλέπτης ἐφωράθη ἐν Καισαρείᾳ
τῆς Παλαιστίνης, ἱμάτια τοῦ διακόνου Ἀκυλίνου κλέπτων,
καὶ ὅτι αὐτόν, φησίν, ὁ ἐπίσκοπος Ἰωάννης τοιοῦτον ὄντα
εἰς Ἔφεσον ἐχειροτόνησεν. Ἐνεκάλει δὲ καὶ κατὰ
τοῦ Χρυσοστόμου ὡς πολλὰ κακὰ παθὼν χάριν τῶν
Ὠριγενειαστῶν διὰ Σαραπίωνος καὶ παρ' αὐτοῦ ἐκείνου.
Εἶτα τούτων ἐξετασθέντων, ἐξητάσθη πάλιν τὸ ἔννατον
κεφάλαιον τῶν ἐγκλημάτων, εἶτα τὸ εἰκοστὸν ἕβδο-
μον.
  Εἶτα πάλιν κατηγόρησεν Ἰσαάκιος ἐπίσκοπος τοῦ
Ἡρακλείδου ὡς Ὠριγενειαστοῦ καὶ ὡς μὴ παραδεχθέντος
Ἐπιφανίῳ τῷ ἁγιωτάτῳ μήτε εἰς εὐχὴν μήτε εἰς

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 88, Bekker p. 66b, line 33

στολάς, τὴν ἔνδικον Ἀρείου καταστροφὴν στηλιτεύοντα.

 Καὶ ὁ μὲν οὕτω φησί, συμφωνῶν ἐν τούτῳ Ἀθανασίῳ
 691

τε τῷ μεγάλῳ καὶ Θεοδωρήτῳ καὶ ἄλλοις πλείοσιν·

ἐνίοις δὲ γράφειν ἔδοξεν οὐχὶ κατὰ τοὺς Κωνσταντίνου
τοῦ μεγάλου χρόνους, ἀλλὰ τοῦ παιδὸς Κωνσταντίου βασι-
λεύοντος οὕτως αἰσχρῶς τὸν Ἄρειον ἐξ ἀνθρώπων ἀφα-
νισθῆναι.
 Καὶ ταῦτα μὲν τόδε τὸ βιβλίον· οὐ γὰρ ἐπεγέγραπτο
αὐτῷ ἡ κλῆσις τοῦ γράψαντος. Ἐν ἄλλῳ μέντοι ἔχοντι
τὰ αὐτά, Γελασίου τοῦ ἐπισκόπου Καισαρείας τῆς
Παλαιστίνης εὗρον τὸ βιβλίον ἐπιγραφόμενον.
                        Ἡ δὲ φράσις εἰς τὸ ταπεινὸν καὶ χυδαῖον τοῦ λόγου λίαν
κατε-νηνεγμένη. Τίς ποτε δέ ἐστιν ὁ Γελάσιος οὗτος, οὐκ ἔχω
σαφῶς ἐκμαθεῖν. Μέχρι γὰρ νῦν τριῶν, πρόσεστιν εἰκάσαι,
Γελασίων καὶ ἐπισκόπων Καισαρείας τῆς κατὰ Πα-
λαιστίνην βιβλίοις ἐνετύχομεν, ἢ πάντως γε δύο. Αἱ δὲ
βίβλοι αἷς ἐνετύχομεν, ἡ μέν ἐστι κατὰ Ἀνομοίων συν-
τεταγμένη, αἱ δὲ ἄλλαι δύο ἐκκλησιαστικὰς ἀναγρά-  
φουσι πράξεις, ὧν μία ἧς νῦν ὡς ἐν κεφαλαίῳ ἐπεμνή-
σθημεν.

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 88, Bekker p. 66b, line 38

 Καὶ ταῦτα μὲν τόδε τὸ βιβλίον· οὐ γὰρ ἐπεγέγραπτο

αὐτῷ ἡ κλῆσις τοῦ γράψαντος. Ἐν ἄλλῳ μέντοι ἔχοντι
τὰ αὐτά, Γελασίου τοῦ ἐπισκόπου Καισαρείας τῆς
Παλαιστίνης εὗρον τὸ βιβλίον ἐπιγραφόμενον.
                        Ἡ δὲ φρά-
σις εἰς τὸ ταπεινὸν καὶ χυδαῖον τοῦ λόγου λίαν κατε-
νηνεγμένη. Τίς ποτε δέ ἐστιν ὁ Γελάσιος οὗτος, οὐκ ἔχω
σαφῶς ἐκμαθεῖν. Μέχρι γὰρ νῦν τριῶν, πρόσεστιν εἰκάσαι,
Γελασίων καὶ ἐπισκόπων Καισαρείας τῆς κατὰ Πα-
λαιστίνην βιβλίοις ἐνετύχομεν, ἢ πάντως γε δύο. Αἱ δὲ
βίβλοι αἷς ἐνετύχομεν, ἡ μέν ἐστι κατὰ Ἀνομοίων συν-
τεταγμένη, αἱ δὲ ἄλλαι δύο ἐκκλησιαστικὰς ἀναγρά-  
φουσι πράξεις, ὧν μία ἧς νῦν ὡς ἐν κεφαλαίῳ ἐπεμνή-
σθημεν.
       Ἔχει δὲ αὕτη, ἐν οἷς αὐτὴν ἐπιγεγραμμένην
εὕρομεν, ἐπιγραφήν, ὥσπερ εἴρηται· «Γελασίου ἐπι-
σκόπου Καισαρείας τῆς κατὰ Παλαιστίνην ἱστορίας ἐκ-
κλησιαστικῆς λόγοι γʹ» καὶ ἀπάρχεται δὲ οὕτω· «Τὰ
κατὰ τὴν ἁγίαν καὶ μεγάλην καὶ οἰκουμενικὴν τῶν ἐπι-
σκόπων συναθροισθεῖσαν σύνοδον ἐκ πασῶν ὡς ἔπος
 692

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 88, Bekker p. 67a, line 3

νηνεγμένη. Τίς ποτε δέ ἐστιν ὁ Γελάσιος οὗτος, οὐκ ἔχω

σαφῶς ἐκμαθεῖν. Μέχρι γὰρ νῦν τριῶν, πρόσεστιν εἰκάσαι,
Γελασίων καὶ ἐπισκόπων Καισαρείας τῆς κατὰ Πα-
λαιστίνην βιβλίοις ἐνετύχομεν, ἢ πάντως γε δύο. Αἱ δὲ
βίβλοι αἷς ἐνετύχομεν, ἡ μέν ἐστι κατὰ Ἀνομοίων συν-
τεταγμένη, αἱ δὲ ἄλλαι δύο ἐκκλησιαστικὰς ἀναγρά-  
φουσι πράξεις, ὧν μία ἧς νῦν ὡς ἐν κεφαλαίῳ ἐπεμνή-
σθημεν.
       Ἔχει δὲ αὕτη, ἐν οἷς αὐτὴν ἐπιγεγραμμένην
εὕρομεν, ἐπιγραφήν, ὥσπερ εἴρηται· «Γελασίου ἐπι-
σκόπου Καισαρείας τῆς κατὰ Παλαιστίνην ἱστορίας ἐκ-
κλησιαστικῆς λόγοι γʹ» καὶ ἀπάρχεται δὲ οὕτω· «Τὰ
κατὰ τὴν ἁγίαν καὶ μεγάλην καὶ οἰκουμενικὴν τῶν ἐπι-
σκόπων συναθροισθεῖσαν σύνοδον ἐκ πασῶν ὡς ἔπος
εἰπεῖν, τῶν τοῦ Ῥωμαίου κόσμου ἐπαρχιῶν καὶ Περσί-
δος» καὶ ἑξῆς. Καὶ τελευτᾷ δὲ εἰς τὴν τοῦ μεγάλου Κων-
σταντίνου τελευτήν, ἐν ᾗ καὶ τὸ τῆς ἀφέσεως ἐδέξατο
θεῖον λουτρόν, τὰς ἐν βίῳ κηλῖδας, οἷα εἰκὸς ἄνθρωπον
ὄντα ταύτας ἐφέλκεσθαι ἀπολουσάμενος.

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 89, Bekker p. 67a, line 29

ράννησεν, ἀκμάζειν καὶ ἀνεγνωκέναι τὰς τῆς συνόδου

πράξεις ἐν παλαιαῖς μεμβράναις ἔτι κατὰ τὴν πατρῴαν
οἰκίαν διατρίβοντα· ὧν τὴν μνήμην ἔχοντα, καὶ ἐξ
ἑτέρων γραμμάτων ὅσα χρήσιμα συναγείροντα, τὴν
ἱστορίαν συντάξαι. Μνημονεύει δ' οὗτος καὶ ῥητῶν τινῶν
Γελασίου τινός, Γελάσιον αὐτὸν καὶ Ῥουφῖνον ἅμα κα-
λῶν. Λέγει δὲ αὑτοῦ καὶ πατρίδα τὴν Κύζικον καὶ πα-
τέρα τῶν κατ' αὐτὴν πρεσβυτέρων ἕνα τινά. Καὶ οὗτος
μὲν ὁ τοῦδε τοῦ βιβλίου πατήρ, καὶ ταῦτα αὕτη ἡ βίβλος.  
 Ἡ δὲ λοιπὴ βίβλος ἐπιγραφὴν μὲν ἔχει τοιαύτην·
»Προοίμιον ἐπισκόπου Καισαρείας Παλαιστίνης εἰς τὰ
μετὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν Εὐσεβίου τοῦ Παμφί-
λου», ἄρχεται δὲ οὕτω· «Τοὺς μὲν ἄλλους ἐπὶ τὸ συγγρά-
φειν ὡρμημένους καὶ τῶν γενομένων τὰς ἱστορίας τῇ μνήμῃ
παραπέμπειν ἐγνωκότας» καὶ ἑξῆς.
                    Λέγει δ' ἑαυτὸν ἀνε-ψιὸν πρὸς μητρὸς Κυρίλλου τοῦ
Ἱεροσολύμων καὶ ὑπ' ἐκείνου προτραπῆναι εἰς τήνδε τὴν συγγραφήν.
Ἡμεῖς δὲ εὕρομεν, ἀνεγνωκότες ἐν ἄλλοις, ὅτι αὐτός τε Κύ-
 693

ριλλος καὶ Γελάσιος οὗτος τὴν Ῥουφίνου τοῦ Ῥωμαίου

μετέφρασαν ἱστορίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν,

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 89, Bekker p. 67b, line 3

ἐκείνου προτραπῆναι εἰς τήνδε τὴν συγγραφήν. Ἡμεῖς

δὲ εὕρομεν, ἀνεγνωκότες ἐν ἄλλοις, ὅτι αὐτός τε Κύ-
ριλλος καὶ Γελάσιος οὗτος τὴν Ῥουφίνου τοῦ Ῥωμαίου
μετέφρασαν ἱστορίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν, οὐ μέν-
τοι ἰδίαν συνετάξαντο ἱστορίαν. Δῆλον δ' ὡς ἀρχαιό-
τερος ἦν οὗτος τοῦ προειρημένου, εἴ γε κατὰ Κύριλλον
ἤκμασε τὸν Ἱεροσολύμων. Ἀλλ' οὗτος μὲν ὁ Γελάσιος
ἐκείνου καὶ τῇ φράσει ἐπὶ τὸ λογιώτερον διαφέρει. Ἑκά-
τερος μέντοι αὐτῶν πολὺ τοῦ κατὰ Ἀνομοίων συγ-
γεγραφότος ἐνδεέστερος ὑπάρχει. Ἐπίσκοπος δ' ἄρα κἀ-
κεῖνος τῆς αὐτῆς ἐπιγράφεται Παλαιστίνης. Ἀλλ' ἐκεῖνός
γε ὁ Γελάσιος τῇ φράσει καὶ πολυμαθίᾳ καὶ
ταῖς λογικαῖς ἐφόδοις, αἷς οὐκ οἶδ' ὅπως εἰπεῖν καὶ
ἀπειροκάλως κατεχρήσατο, παρὰ πολὺ τούτους τὴν ἐν
τοῖς λόγοις ἐλάττονα τάξιν ἐπέχειν ἀπελαύνει. Εἰ δέ
τις τούτων αὐτός ἐστιν ὁ γράψας, καὶ ταῦτα χρόνῳ συλ-
λέξας καὶ συναυξήσας τὰ λείποντα, οὔπω μαθεῖν ἔσχον.  
 Ἀνεγνώσθη ὁ Λιβάνιος ἐν τεύχεσι δυσίν. Οὗτος
δὲ ἐν τοῖς πλασματικοῖς αὐτοῦ καὶ γυμναστικοῖς λόγοις
μᾶλλόν ἐστιν ἢ ἐν τοῖς ἄλλοις αὐτὸς ἑαυτοῦ χρησιμώ-
τερος. Τῇ γὰρ πολλῇ περὶ τοὺς ἄλλους φιλοπονίᾳ τε καὶ

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 102, Bekker p. 86a, line 14

πάσαις ταῖς κατὰ τὴν ἱστορίαν ἀρεταῖς οὐ πολλῶν

ἐστὶ δεύτερος.
 Ἀνεγνώσθη Ἁδριανοῦ τοῦ βασιλέως μελέται διά-
φοροι, εἰς τὸ μέτριον τοῦ λόγου ἀνηγμέναι καὶ οὐκ ἀηδεῖς.
 Ἀνεγνώσθη Βικτωρίνου τοῦ Λαμπαδίου
(Ἀντιοχεὺς δὲ οὗτος) ὑπατικοὶ λόγοι διάφοροι, καὶ βα-
σιλικοὶ δὲ εἰς Ζήνωνα τὸν βασιλέα, ἐφ' οὗ καὶ εἰς βαθὺ
γῆρας ἦν ἐληλακώς. Τὴν δὲ φράσιν τό τε σαφὲς
καὶ τὸ ἀπέριττον καὶ τὸ σύνηθες ἐπικοσμεῖ.
 Ἀνεγνώσθη ἐν μονοβίβλῳ Γελασίου ἐπισκόπου
Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, κατὰ Ἀνομοίων. Ἔστι δὲ
 694

τὴν φράσιν ἀπέριττός τε καὶ σύντονος, καὶ ἐξηττικι-

σμέναις λέξεσι κεχρημένος, καὶ ἀξιώμασιν ἀπηκριβω-
μένος, καὶ οὐδὲ τοῖς ἐπιχειρήμασιν ἄπορος, καὶ πάντα
καλὸς εἰ μὴ ὅτι κατακόρως καὶ μειρακιωδῶς, ὡς ἄρτι
παρακύπτων εἰς τοὺς διαλεκτικοὺς λόγους, τοῖς τῆς λο-
γικῆς τέχνης καὶ κανόσι καὶ αὐταῖς ἀπεχρήσατο λέξε-
σιν, εἰ καὶ ἀπολογίαν τῆς τοιαύτης ἀκαιρολογίας ἐνυ-
φαίνει τῷ συγγράμματι· ὅπερ γὰρ εἰς ἀπολογίαν αὐ-
τὸν καθιστάνειν ἔγνω, οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἐχρῆν αὐτὸ με-  
ταχειρίζεσθαι· καὶ ἡ τάξις δὲ τοῦ λόγου οὐκ ἀνεπίμωμος.

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 117, Bekker p. 91b, line 35

 Ἀνεγνώσθη βιβλίον ὑπὲρ Ὠριγένους καὶ τῶν αὐτοῦ

θεοστυγῶν δογμάτων, ἐν τόμοις εʹ. Ἀνεπίγραφον δὲ τὴν
ὀνομασίαν ἐτύγχανε τοῦ συντεταχότος, τὴν δὲ φράσιν
οὔτε σαφὲς οὔτε καθαρόν, οὔτε εἰς ἄλλο τι ἀξιόλογον
ἀνηγμένην ἔχον.
         Ὁ δὲ τοῦ γράμματος πατὴρ μάρ-
τυρας ὑπὲρ Ὠριγένους τε καὶ τῶν αὐτοῦ δογμάτων Διο-
νύσιον προκομίζει τὸν Ἀλεξανδρείας, Δημήτριόν τε καὶ
Κλήμεντα καὶ ἑτέρους πλείους· μάλιστα δὲ τῶν ἄλλων
ἁπάντων Παμφίλῳ τε τῷ μάρτυρι ἐπερείδεται καὶ τῷ
Εὐσεβίῳ, ὃς τῆς κατὰ Παλαιστίνην Καισαρείας ἐπε-
σκόπησεν.
      Ἡ δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπολογία οὐκ ἔστι λύσις
τῶν ἐπικλημάτων ὡς ἐπὶ πλεῖστον, ἀλλὰ συνηγορία τῆς
κατηγορίας· οὕτως οὐδ' οὗτος ἀπήλλακτο τῶν ἐκείνου βλα-
σφήμων δοξῶν τελείως. Ψυχῶν τε γὰρ προὔπαρξιν συνο-
μολογεῖ, γραφικαῖς καὶ πατρικαῖς φωναῖς (ὡς οἴεται)
τὸν λῆρον τοῦτον ἐπισυγκροτῶν, καὶ σωμάτων ἄλλων
εἰσάγει ἀνάληψιν.

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 118, Bekker p. 92b, line 40

σιαστικοῦ διδασκαλείου· Κλήμεντα δὲ Πανταίνου γενέσθαι

λέγουσι καὶ ἀκροατὴν καὶ τοῦ διδασκαλείου διάδοχον, Πάν-
ταινον δὲ τῶν τε τοὺς ἀποστόλους ἑωρακότων ἀκροάσασθαι
οὐ μὴν ἀλλὰ καί τινων αὐτῶν ἐκείνων διακοῦσαι.
 Τὰς δὲ κατὰ Ὠριγένους κινήσεις ἐκεῖθεν λέγουσιν
 695

ἐκρυῆναι. Δημήτριος Ἀλεξανδρείας ἐπεσκόπει, ὃς Ὠρι-

γένην δι' ἐπαίνων εἶχε καὶ ἐς τοὺς φιλτάτους συνέταττεν.
Ἀλλ' Ὠριγένης μέλλων ἀπαίρειν εἰς Ἀθήνας χωρὶς
τῆς τοῦ οἰκείου γνώμης ἐπισκόπου εἰς πρεσβύτερον οὐ
δέον ἀναβιβάζεται. Θεότεκνος δ' ἦν ὁ κατὰ Καισάρειαν
τὴν ἐν Παλαιστίνῃ τὸν ἀρχιερατικὸν χειρίζων νόμον ὁ
τῆς Ὠριγένους αὐτουργὸς χειροτονίας, ἔχων συνευδο-
κοῦντα καὶ τὸν Ἱεροσολύμων Ἀλέξανδρον.
                        Τρέπεται διὰ
τοῦτο Δημητρίῳ εἰς μῖσος τὸ φίλτρον καὶ οἱ ἔπαινοι
πρὸς τοὺς ψόγους καὶ σύνοδος ἀθροίζεται κατὰ Ὠριγένους  
ἐπισκόπων καί τινων πρεσβυτέρων. Ἡ δέ, ὡς ὁ Πάμ-
φιλός φησι, ψηφίζεται μεταστῆναι μὲν ἀπὸ Ἀλεξαν-
δρείας τὸν Ὠριγένην, καὶ μήτε διατρίβειν ἐν αὐτῇ
μήτε διδάσκειν, τῆς μέντοι τοῦ πρεσβυτηρίου τιμῆς

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 118, Bekker p. 93a, line 11

πρὸς τοὺς ψόγους καὶ σύνοδος ἀθροίζεται κατὰ Ὠριγένους  

ἐπισκόπων καί τινων πρεσβυτέρων. Ἡ δέ, ὡς ὁ Πάμ-
φιλός φησι, ψηφίζεται μεταστῆναι μὲν ἀπὸ Ἀλεξαν-
δρείας τὸν Ὠριγένην, καὶ μήτε διατρίβειν ἐν αὐτῇ
μήτε διδάσκειν, τῆς μέντοι τοῦ πρεσβυτηρίου τιμῆς
οὐδαμῶς ἀποκεκινῆσθαι. Ἀλλ' ὅ γε Δημήτριος ἅμα τι-
σὶν ἐπισκόποις Αἰγυπτίοις καὶ τῆς ἱερωσύνης ἀπεκή-
ρυξε, συνυπογραψάντων καὶ τῇ ἀποφάσει τῶν συμ-
ψήφων αὐτῷ γεγενημένων. Φυγαδευθέντα δὲ τῆς Ἀλε-
ξανδρείας τὸν Ὠριγένην Θεότεκνος ὁ Παλαιστίνης ἀσμέ-
νως τε διάγειν ἐν Καισαρείᾳ ὑπεδέξατο, καὶ τοῦ διδά-
σκειν πᾶσαν ἐξουσίαν ἐνεχείρισε. Καὶ τὰς μὲν αἰτίας
ἐξ ὧν συνέβη τὰς διαβολὰς ἐκραγῆναι τῷ Ὠριγένει,
ταύτας φησί.
 Τὴν δὲ ὑπὲρ Ὠριγένους ἀπολογίαν, ὡς ἔφημεν, ὁ
Πάμφιλος σὺν Εὐσεβίῳ καθειργμένος τῷ οἰκήματι
συνεγράψατο, καὶ ταύτην πρὸς τοὺς ἐν μετάλλοις διὰ
Χριστὸν ταλαιπωρουμένους διεπέμψατο, ὧν ἦν τὸ ἀκρο-
θίνιον Πατερμούθιος ὁ μετὰ βραχὺ τῆς Παμφίλου ἀνα-
λύσεως διὰ πυρὸς καὶ αὐτὸς σὺν ἑτέροις τὸν βίον τε

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 125, Bekker p. 95a, line 8

 696

τῳ ἐπέδωκε, τὴν δὲ δευτέραν ὁμοίως τοῖς ἐκείνου

διαδόχοις. Ἐν δὲ τῇ τρίτῃ περὶ φύσεως δαιμόνων
διείλεκται. Ὁ δὲ τέταρτος αὐτῷ λόγος, ὁμοίως κατὰ
τῶν ἐθνῶν συγκείμενος, ἔλεγχος ἐπιγραφὴν ἔχει.
Ἔστι δὲ αὐτῷ καὶ ὁ περὶ Θεοῦ μοναρχίας, καὶ ὁ ἐπιγραφό-
μενος Ψάλτης, καὶ μὴν κατὰ Μαρκίωνος, ἀναγκαῖοι
λόγοι, καὶ ἡ κατὰ πασῶν αἱρέσεων χρήσιμος πρα-
γματεία.
 Οὗτος υἱὸς μὲν ἔφυ Πρίσκου Βακχείου, πατρίδα δὲ
εἶχε Νεάπολιν τὴν ὑπὸ τὴν ἐπαρχίαν τελοῦσαν Πα-
λαιστίνης, ἐν Ῥώμῃ δὲ τὰς διατριβὰς ἔσχε, φιλοσο-
φῶν καὶ τοῖς λόγοις καὶ τῷ βίῳ καὶ τῷ σχήματι. Διάπυ-
ρος δὲ τῆς εὐσεβείας ὢν ἐραστής, ἔσχε Κρίσκην ἕνα
τινὰ τῶν καλουμένων κυνικῶν ἀντιπολιτευόμενον αὐ-
τῷ καὶ τῷ βίῳ καὶ τῇ θρησκείᾳ. Ὑφ' οὗ καὶ συσκευασθείς,
ἀξίως τῆς ὅλης τοῦ βίου προαιρέσεως καὶ τὴν ἐπιβου-
λὴν συνδιέθηκε· μαρτυρίου γὰρ ταύτην ὑπόθεσιν ἐνστη-
σάμενος, λαμπρῶς καὶ χαίρων τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ θά-
νατον ἀνεδέξατο.

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 177, Bekker p. 121b, line 38

ὁρμώμενον, τοῖς δὲ τῆς ἀνατολῆς ἐπιχωριάζοντα τό-

ποις καὶ συντάττοντα λόγους ὑπὲρ τῆς καινοποιηθείσης
αὐτῷ αἱρέσεως διαπέμπειν τοῖς τὸ πατρῷον ἔδαφος
οἰκοῦσιν, ὑφ' ὧν καὶ πολλοὺς τῶν ἐκεῖσε πρὸς τὸ οἰκεῖον
φρόνημα ἑλκύσαι, ὡς καὶ ἐκκλησίας ὅλας τοῦ ἀτοπή-
ματος πληρωθῆναι.
           Ἀρὰμ δὲ τὸν ἀρχηγὸν αὐτῶν, οὐ
γὰρ ἔχω σαφῶς εἰπεῖν, εἴτε ὀνομάζει εἴτε ἐπονομάζει.
Τοῦτον καὶ πέμπτον εὐαγγέλιον προσαναπλάσαι λέγει, ἐν
ταῖς Εὐσεβίου τοῦ Παλαιστίνου βιβλιοθήκαις ὑποπλαττό-
μενον εὑρεῖν· καὶ ἀπώσασθαι μὲν τῆς θείας καὶ παλαιᾶς
γραφῆς ἣν οἱ ἑβδομήκοντα συνεληλυθότες ἐκδεδώκασι
μετάφρασιν, καὶ δὴ καὶ τὴν Συμμάχου καὶ Ἀκύλα καὶ
τῶν ἄλλων, ἰδίαν δέ τινα καὶ καινὴν ἐπαρθῆναι συν-
τάξαι μήτε τὴν Ἑβραίων, ὥσπερ ἐκεῖνοι ἐκ παιδὸς
ἀσκηθέντα, μήτε τὸν τῆς θείας γραφῆς νοῦν ἐκδιδα-
χθέντα, Ἑβραίων δέ τισι τῶν χαμαιπετῶν ἑαυτὸν ἐκδε-
δωκότα ἐκεῖθεν θαρρῆσαι ἰδίαν ἔκδοσιν ἀναγράφειν.
 Ἔστι δὲ τὰ τῆς αἱρέσεως αὐτοῖς, ὡς ἐν κεφαλαίῳ φάναι,
ταῦτα. Φύσει καὶ οὐ γνώμῃ πταίειν φασὶ τοὺς ἀνθρώ
 697

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 223, Bekker p. 218a, line 15

λευτον· ἕκαστος γὰρ τούτων ἰδίαις ἐνεργείαις τὰ ταύτης

ἀνακόπτων, ἐξ ὧν φασιν, ἐπιδείκνυται ἀποτελέσματα.
Καίτοι οὐδὲ πάντες τὸ αὐτὸ τῆς γῆς ἔχουσι μέτρον, οἷον
ἡ Περσῶν καὶ Ἰβήρων μοῖρα ἢ ἡ Λαζῶν καὶ Ῥωμαίων
ἢ τῶν ἄλλων. Πῶς οὖν τόδε τὸ ἔθνος ὡς τόδε ἀν-
τικειμένοις καὶ βίῳ καὶ νόμοις καὶ ἤθεσι διοικεῖται;
Δεύτερον δὲ πῶς τὰ πλεῖστα τῶν ἐθνῶν ἐν τοῖς τῆς ἰδίας
γῆς ὅροις ἱδρύμενα εἰς τὰ τῶν Ῥωμαίων μετέβαλεν
ἤθη; Ἀλλὰ καὶ τρίτον· μετῴκισε μὲν τὸ Ἰουδαίων
ἔθνος εἰς Αἴγυπτον, τῶν δὲ πατρῴων νόμων οὐ μετα-
νέστη. Αἰγύπτου δὲ πάλιν ἀπαναστάντες, Παλαιστίνην μὲν
καὶ Ἀραβίαν ἐποικοῦσι, τοὺς πρὶν οἰκοῦντας εἰδωλολά-
τρας πολέμοις ὠσάμενοι· καὶ τῶν Μωσαϊκῶν οὐ παρε-
τράπησαν νόμων. Ἀλλ' οὐδ' ὅτε ὡς Βαβυλῶνα δορυά-  
λωτον τὸ ἔθνος ἀπήχθη, καὶ μετὰ χρόνους εἰς πᾶσαν
τὴν γῆν διεσκεδάσθη, καὶ τῶν πατρῴων οὐκ ἀπεστά-
τησε νόμων, καὶ οὔτε τις τῶν παρανατελλόντων οὔτε ἡ
γένεσις κατηνάγκασεν αὐτοὺς ἢ τῆς περιτομῆς ἢ τοῦ
σαββάτου τὸ παράγγελμα λῦσαι.

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 227, Bekker p. 244b, line 35

ἐν τῇ πεντηκοστῇ δὲ πάλιν τὸν αὐτὸν διδάσκαλον ἴδοις

ἂν τῆς αὐτῆς οἰκονομίας τὸ εἶδος κρατύνοντα· «Ἀλλὰ
ταῖς συλλαβαῖς, φησί, δυσχεραίνετε, καὶ προσπταίετε
τῇ φωνῇ. Δότε τὴν δύναμιν τῆς θεότητος καὶ δώσομεν
ὑμῖν τῆς φωνῆς τὴν συγχώρησιν».
 Καὶ τρίτον δέ φησι τρόπον οἰκονομίας, ὅτε παρο-
ρῶνται πρόσωπα πολλάκις ἐκκήρυκτον ψῆφον τῆς ἀκρι-
βείας κατ' αὐτῶν ἀνακηρυττούσης, οὐδὲν ἔλαττον τῶν
ὀρθῶν κρατυνομένων δογμάτων. Καθ' ἥν, φησίν, οἰκο-
νομίαν Θεόφιλος μὲν τῷ Γελασίῳ ἐκοινώνει, ἐγγεγραμ-
μένον ἔχοντι τοῖς ἱεροῖς διπτύχοις τὸν Παλαιστῖνον Εὐ-
σέβιον, Κύριλλος δὲ τοῦ Μοψουεστίας Θεοδώρου, κατὰ
τὴν ἑῴαν ὡσαύτως ἀνακηρυττομένου, τῆς κοινωνίας
οὐκ ἀφίστατο. Ἑώρα γὰρ ἀκηράτοις σῳζόμενα δόγμασι τὰ
τῆς εὐσεβείας καιριώτατα. Μέχρι γὰρ τούτου τὰ τῆς οἰκο-
νομίας ὁ ὀρθὸς λόγος ἀνέχεται, μέχρις ἂν οὐδὲν καινο-
τομεῖται τῶν τῆς ἐκκλησίας δογμάτων.
 698

 Τριχῇ τοίνυν τὴν οἰκονομίαν διελών, καὶ κατ'

οὐδεμίαν αὐτῶν τὴν τῶν Θεοδοσιανῶν καὶ Γαϊνιτῶν προελ-
θεῖν ἐπιδειξάμενος ἕνωσιν,

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 242, Bekker p. 342b, line 14

τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ ἀποκόψαι τὴν δεξιάν. Ὁ δὲ Μαρ-

κελλῖνος τῆς Δαλμάτων ἦν χώρας αὐτοδέσποτος ἡγε-
μών, Ἕλλην τὴν δόξαν. Ὅτι ὁ Σαλούστιος εἰς τοὺς
τῶν ἐντυγχανόντων ὀφθαλμοὺς ἀφορῶν προέλεγεν
ἑκάστοτε τὴν βίᾳ γενησομένην ἑκάστῳ τελευτήν. Τὴν δ'
αἰτίαν τῆς προγνώσεως οὐδ' αὐτὸς εἶχε φράζειν· καί-  
τοι ἐπειρᾶτο ἐρωτώμενος τὸ σκοτεινὸν τῶν ὀφθαλ-
μῶν αἰτιᾶσθαι καὶ ἀχλυῶδες καὶ νοτισμοῦ μεστόν, οἷον ἐπὶ
πένθεσι ταῖς κόραις αὐταῖς ἐμφερόμενον. Καὶ Οὐρά-
νιόν τινα ὄνομα, Ἀπαμείας τῆς ἐν Συρίᾳ πολίτην καὶ
ἄρξαντα Καισαρείας τῆς ἐν Παλαιστίνῃ, ἀπὸ τῶν
ὀφθαλμῶν γνωρίζειν τὸν ὅμοιον τρόπον τοὺς πολυα-
ράτους γόητάς φησι. Καὶ Νόμον δέ τινα τοὔνομα, πο-
λίτην ἴδιον, ὁ συγγραφεὺς λέγει ἀπὸ τῆς κατὰ τὰ
ὄμματα τῶν ἐντυγχανόντων θέας τοὺς λανθάνοντας
ἐπιγινώσκειν φονέας. Ὁ δὲ τὸν Αἰγαῖον διαπε-
ραιωθείς, ὁ Ἰσίδωρος, καὶ αὐτὸς δὲ Ἀσκληπιάδης,
ἔφασκεν ἑωρακέναι πλόκαμον ἐν τῷ Νείλῳ ποταμῷ
δαιμόνιον τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος. Αὖθις δέ ποτε
παρὰ τὸν Νεῖλον ἑστιωμένοις ἀμφοτέροις (παρῆν δὲ ἐκ
τρίτων καὶ ὁ ἡμέτερος φιλόσοφος) ἀνέδραμεν ἀπὸ

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 242, Bekker p. 345b, line 19

ποτὲ δρακοντείαν ἐν Καρίᾳ εἰς ἀγρὸν πεσοῦσαν Πυ-

θέου τοῦ Καρός, ἐνεχθεῖσαν δὲ αὐτῷ τῷ Πυθέᾳ, καὶ
αὐτὸς ἔφη θεάσασθαι μέγεθος οὖσαν ταύρου μεγίστου κατὰ  
κεφαλήν. Ἰδεῖν δὲ τὸν Ἀσκληπιόδοτον καὶ ζῶντα δρά-
κοντα μετέωρον ἐν ἀέρι συννεφεῖ πεπηγότα καὶ συνει-
λημμένον ὑπὸ τοῦ πνεύματος, ἐν τῇ πυκνότητι τῶν
νεφῶν ἀκίνητον ἑστῶτα, ὅσον δὴ κοντόν τινα μέγαν
ἀποτεταμένον· ἰδεῖν τε τοῦτον, καὶ ἐπιδεῖξαι καὶ τοῖς
παροῦσι, πυκνωθέντων δὲ ἐπὶ μᾶλλον τῶν νεφῶν ἀφα-
νισθῆναι τὸ θήριον. Ὅτι ὁ διάδοχος Πρόκλου,
φησίν, ὁ Μαρῖνος, γένος ἦν ἀπὸ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ
 699

Νέας Πόλεως, πρὸς ὄρει κατῳκισμένης τῷ Ἀργαρίζῳ

καλουμένῳ. Εἶτα, βλασφημῶν ὁ δυσσεβής φησιν ὁ
συγγραφεύς· «Ἐν ᾧ Διὸς ὑψίστου ἁγιώτατον ἱερόν, ᾧ κα-
θιέρωτο Ἄβραμος ὁ τῶν πάλαι Ἑβραίων πρόγονος,
ὡς αὐτὸς ἔλεγεν ὁ Μαρῖνος». Σαμαρείτης οὖν τὸ ἀπ'
ἀρχῆς ὁ Μαρῖνος γεγονὼς ἀπετάξατο μὲν πρὸς τὴν
ἐκείνων δόξαν, ἅτε εἰς καινοτομίαν ἀπὸ τῆς Ἀβρά-
μου θρησκείας ἀπορρυεῖσαν, τὰ δὲ Ἑλλήνων ἠγάπη-
σεν. Ὅμως φιλοπονίᾳ τε καὶ ἀτρύτοις πόνοις ἐγ-
κείμενος εὐφυεστέρων ἤδη πολλῶν καὶ τῶν

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 248, Bekker p. 438a, line 21

ἕνεκα εἰς τὴν ὑπερορίαν ἀπαίρουσιν, ὥσπερ οἱ Φρύγες

οἱ τῶν ἐλαιῶν ἕνεκα τῆς συλλογῆς, [οἳ καὶ προσιόντων
εὐθὺς ὤσφροντο]. Οὗτοι [γάρ] εἰσιν οἱ τὴν [μὲν] ἀναι-
σχυντίαν ἐλευθερίαν νομίζοντες, τὸ δ' ἀπεχθάνεσθαι παρ-
ρησιάζεσθαι, τὸ δὲ λαμβάνειν φιλανθρωπεύεσθαι. Εἰς τοῦθ'
ἥκουσι [τῆς] σοφίας, ὥστε ἀργύριον μὲν οὐ πράττονται,
ἀργυρίου δ' ἀξίως λαμβάνειν ἐπίστανται. Κἂν μέν γε τύχῃ
τις ἔλαττον πέμψας, ἐνέμειναν τῷ δόγματι· ἂν δὲ ἁδρό-
τερον τὸ σακκίον [αὐτοῖς] φανῇ, Γοργόνα Περσεὺς ἐχει-
ρώσατο.  
     [Τοῖς ἐν Παλαιστίνῃ δυσσεβέσι παραπλή-
σια τοὺς τρόπους. Καὶ γὰρ ἐκείνοις τοῦτ' ἐστι σύμβολον τῆς
δυσσεβείας, ὅτι τοὺς κρείττους οὐ νομίζουσι. Καὶ οὗτοι τρό-
πον τινὰ ἀφεστᾶσι τῶν Ἑλλήνων, μᾶλλον δὲ καὶ πάν-
των τῶν κρειττόνων], τὰ μὲν ἄλλα ἀφωνότεροι τῆς
σκιᾶς τῆς ἑαυτῶν, ἐπειδὰν δέ τινας εἰπεῖν κακῶς δέῃ
καὶ διαβαλεῖν, τῷ Δωδωναίῳ μὲν οὐκ ἂν εἰκάσαις αὐ-
τοὺς χαλκείῳ· μὴ γάρ, ὦ Ζεῦ, ταῖς δὲ ἐμπίσι ταῖς ἐν
τῷ σκότῳ βομβούσαις. Συγκαταπρᾶξαι μέν τι τῶν
δεόντων [ἁπάντων] ἀχρηστότατοι, διορύξαι δὲ οἰκίαν καὶ
ταράξαι, καὶ συγκροῦσαι τοὺς ἔνδον πρὸς ἀλλήλους,

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 250, Bekker p. 457a, line 38

ρουμένων, ὅταν ἐκ τῆς θαλάττης τὰ πρόσωπα ἀνα-

φήνωσιν.
 Ὅτι τοῦ Φοινικῶνος τὰ μὲν ἄνωθεν ὁρώμενα Πέτραις
ὕψεσι ποικίλαις κατέχεται, τοῖς δὲ πρὸς θάλασσαν διή-
 700

κουσιν ᾐὼν ὑπόκειται στενή τε καὶ μακρά.

                     Τῇ δὲ εἰρημένῃ
παραλίᾳ συνάπτει μὲν τόπος, ὃν προσηγόρευσαν Νῆς-
σαν ἀπὸ τῆς τοῦ ζῴου πολυπληθίας. Αὕτη δὲ ἡ Νῆσσα
κεῖται μὲν ἐγγὺς ἀκρωτηρίου καθ' ὑπερβολὴν ὑλώδους,
διατείνει δὲ ἐπ' εὐθείας θεωρουμένη πρός τε τὴν Πέ-
τραν καλουμένην καὶ τὴν Παλαιστίνην, εἰς ἣν Γερραῖοι
καὶ Μιναῖοι καὶ πάντες οἱ πλησίον ἔχοντες τὰς οἰκή-
σεις Ἄραβες τόν τε λιβανωτόν, ὡς λόγος, καὶ τὰ φορτία
τὰ πρὸς εὐωδίαν ἀνήκοντα ἀπὸ τῆς χώρας τῆς
ἄνω κατάγουσιν.
 Ὅτι μετὰ τὸν καλούμενον Λαιανίτην κόλπον, ὃν
Ἄραβες περιοικοῦσιν, ἡ Βυθημανέων ἐστὶ γῆ, πολλή
τε καὶ πεδιάς, καὶ πᾶσα κατάρρυτος καὶ βαθεῖα, ἀγρώ-
στει δὲ μόνον καὶ μηδικῇ καὶ λωτῷ βάθος ἀνδρόμηκες
ἔχοντι· πᾶς ὁ καρπὸς αὐτῇ περιγράφεται, ἕτερον δὲ
γεωργεῖ οὐδέν. Διὸ πολλαὶ μὲν ἐν αὐτῇ ἀγρίαι

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 256, Bekker p. 469b, line 25

δρου, ἐν ᾧ καὶ ὁ βίος Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως, τὴν

αὐτὴν διὰ τῆς ἐκδόσεως παρεχόμενος χρείαν.
 Ἐννεακαιδεκάτῳ ἔτει τῆς Διοκλητιανοῦ βασιλείας, τῆς
δὲ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας πέμ-
πτου καὶ τριακοστοῦ ἔτους, πάλιν ὁ καθ' ἡμῶν ἐκρατύνθη
διωγμός· ἐν ᾧ χρόνῳ Κωνσταντῖνος ἔφηβος ἦν, ὁ παῖς
Κωνσταντίου. Τὸν Κωνσταντῖνον δέ, οὐκ οἶδ' ὅθεν ὁ συγ-
γραφεὺς μαθών, καὶ τὰ ἱερὰ γράμματα παρὰ τοῦ πα-
τρὸς μαθεῖν, ἀλλὰ καὶ Καίσαρα παρ' αὐτοῦ χειροτο-
νηθῆναι ἀναγράφει· καταστῆναι δὲ καὶ εἰς θέαν Κων-
σταντίνου ἐν τοῖς ἐφήβοις τελοῦντος ἐν Παλαιστίνῃ, ἡνί-
κα συνῆν Διοκλητιανῷ κατὰ τῆς Αἰγύπτου στρατεύοντι·
ἐπανάστασις δέ τις ἐκίνει τὸν πόλεμον.
 Ὅτι φησὶ τὸν Μαξιμιανὸν ἐνεδρεύοντα τὸν Κων-
σταντῖνον ἀνελεῖν μὴ λαθεῖν· διὸ καὶ πρὸς τὸν πατέρα  
φεύγει. Καὶ τελευτῶντα καταλαβὼν χειροτονεῖται παρ'
αὐτοῦ τῆς βασιλείας διάδοχος. Τότε καί φασιν εἰπεῖν
τὸν εὐσεβῆ Κωνστάντιον· «Νῦν ὁ θάνατός μοι τῆς
ζωῆς ἡδύτερος, μέγιστον ἐντάφιον λαβόντι τὴν σὴν ἡγεμο-
νίαν, υἱέ μου. Τὸ γὰρ καταλιπεῖν ἐπὶ γῆς βασιλέα τὰ
χριστιανῶν δάκρυα περιμάξαι δυνάμενον καὶ στῆσαι τὸν
 701

Φώτιος. Βιβλιοθήκη. Codex 271, Bekker p. 505b, line 7

πησε, τάχα ἂν οὐδ' αὐτὴ τὴν χάριν λαβοῦσα ὠφε-

λήθη, εἰς συντυχίαν τὸ δῶρον αἰχμαλωτίζουσα.
 Τοῦτο τὸ θαῦμα εἶδον μὲν ἄπειρον πλῆθος, τὸ Πνεῦμα
δὲ τὸ ἅγιον πρὸ πολλῶν γενεῶν διὰ Μαλαχίου προε-
θέσπισεν· «Ἀνατελεῖ γὰρ ὑμῖν, φησι, τοῖς φοβου-
μένοις τὸ ὄνομά μου ἥλιος δικαιοσύνης, καὶ ἴασις ἐν
ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ», ἥλιον μὲν δικαιοσύνης τὸν Κύ-
ριον καλῶν, πτέρυγας δὲ τὰ τοῦ ἱματίου κράσπεδα.
 Καταμάθωμεν τῆς ἰαθείσης γυναικὸς τὸ εὐχάριστον.
Τῆς γὰρ Πενεάδος οὖσα πολιτείας (πολίχνη δὲ αὕτη τῆς
Παλαιστίνης) ἀγάλματι χαλκῷ τὸν εὐεργέτην ἐτίμησε,
τοῦτο γέρας οὐκ ἀνάξιον οἰηθεῖσα τῆς χάριτος. Καὶ χρό-
νος πολὺς ἐτήρει τὸ ξόανον, εἰς ἔλεγχον ἀκριβῆ τῶν  
τὸ ψεῦδος τολμώντων ἐπιφημίζειν τοῖς εὐαγγελισταῖς,
καὶ οὐδὲν ἐκώλυε σῴζεσθαι τὸν ἀνδριάντα μέχρι νῦν καὶ
δεικνύειν ἀμφότερα, καὶ τοῦ Θεοῦ τὸ θαυμάσιον καὶ τῆς
εὐπαθούσης τὸ χαριστήριον, εἰ μὴ Μαξιμῖνος, ἐκεῖνος
ὁ πρὸ τοῦ Κωνσταντίνου τῆς Ῥωμαίων ἄρξας βασιλείας,
ἀνὴρ εἰδωλολάτρης καὶ δυσσεβὴς ἦν, καὶ ζηλοτυπῶν
ἐν τῷ ἀγάλματι τὸν Χριστὸν ἀνείλετο τῆς πολίχνης
τὸν χαλκόν, εἰ καὶ μὴ τὴν μνήμην τῶν γενομένων·

Θεοφάνης. Χρονογραφία. (4046: 001)

“Theophanis chronographia, vol. 1”, Ed. de Boor, C.
Leipzig: Teubner, 1883, Repr. 1963.P. 9, line 21

ἐνδοτέρας Περσίδος ἐδίωξε καὶ κατέσφαξε πᾶν τὸ στρατόπεδον καὶ

τὰς τούτου γυναῖκας καὶ παῖδας καὶ ἀδελφὰς παρέλαβε καὶ πάντα
ὅσα ἐκεῖνος ἐπεφέρετο, χρημάτων θησαυροὺς καὶ τοὺς ἐν Πέρσαις
λαμπρούς, μεθ' ὧν ἐπανελθόντα Διοκλητιανὸς ἐν Μεσοποταμίᾳ διάγων
ἀσμένως ἐδέξατο τιμήσας. καὶ ἰδίᾳ ἕκαστος καὶ κοινῇ πάντες οὗτοι
πρὸς πολλοὺς τῶν βαρβάρων πολεμήσαντες πάντα κατώρθωσαν.
ἀρθεὶς δὲ ὑπὸ τῆς τῶν πραγμάτων εὐροίας Διοκλητιανὸς προσκυνεῖ-
σθαι ὑπὸ τῶν συγκλητικῶν, καὶ οὐ προσαγορεύεσθαι κατὰ τὸ πρότερον
σχῆμα ἀπῄτησεν. ἐκαλλώπισε δὲ καὶ τὰς βασιλικὰς ἐσθῆτας καὶ τὸ
ὑπόδημα χρυσίῳ καὶ μαργαρίταις καὶ λίθοις τιμίοις. Κωνσταντίνου
δέ, τοῦ υἱοῦ Κωνσταντίου, ἐν τῇ ἀνατολῇ καὶ Παλαιστίνῃ διάγοντος
καὶ τὰ Χριστιανῶν φρονοῦντος, ὁρῶν τοῦτον ὁ Γαλλέριος Μαξιμιανὸς
συνέσει ψυχῆς καὶ σώματος ῥώμῃ καὶ τῇ περὶ τὴν παίδευσιν εὐφυίᾳ
 702

προκόπτοντα μαντευσάμενός τε τοῦτον καταλυτὴν ἔσεσθαι τῆς τυ-

ραννίδος καὶ τῶν δογμάτων αὐτοῦ, δόλῳ θανατῶσαι τοῦτον ἐσκέψατο.
θείᾳ δὲ προμηθείᾳ τὸν δόλον μαθών, ὡς Δαβίδ, φυγῇ τὴν σωτηρίαν
πορίζεται καὶ πρὸς τὸν ἴδιον πατέρα διασώζεται, πολλὰ σὺν αὐτῷ
τῷ Χριστῷ εὐχαριστῶν τῷ σώσαντι αὐτόν.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 40, line 20

ἐπιγνοὺς τοῦ κινδύνου τὴν αἰτίαν καὶ ἔμφοβος γεγονὼς ἐκέλευσε τά

τε μάγγανα καῆναι, καὶ ὅσα πρὸς τὴν τοῦ πολέμου παρασκευὴν
εὐτρέπισε διαλυθῆναι. αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς ἰδίοις φυγῇ ἐδίωκε τὴν
πατρίδα, πρότερον λοιμικῇ νόσῳ διαφθαρέντες.
  ιδʹ. μηʹ. εʹ. εʹ. ιʹ. καʹ. ζʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει Κωνστάντιος ὁ Αὔγουστος μόνος βασιλεύων
Γάλλον, ἀνεψιὸν ἴδιον, κοινωνὸν τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας καίσαρα ἀνα-
γορεύσας, μετονομάσας αὐτὸν Κωνστάντιον ἐν τῇ ἀνατολῇ ἀπέστειλε
κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν, τῶν Περσῶν ἔτι ἐπικειμένων.
  ιεʹ. μθʹ. ϛʹ. ϛʹ. ιαʹ. κβʹ. ηʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει οἱ κατὰ Παλαιστίνην Ἰουδαῖοι ἀντῇραν· καὶ
πολλοὺς τῶν ἀλλοεθνῶν, Ἑλλήνων τε καὶ Σαμαρειτῶν, ἀνεῖλον· καὶ
αὐτοὶ δὲ παγγενεὶ ὑπὸ τοῦ στρατοῦ Ῥωμαίων ἀνῃρέθησαν, καὶ ἡ
πόλις αὐτῶν Διοκαισάρεια ἠφανίσθη.
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει Κωνστάντιος Λιβερίῳ γράψαντι πρὸς αὐτὸν
ὑπὲρ τοῦ ὁμοουσίου καὶ τοῦ ἱεροῦ Ἀθανασίου θυμωθεὶς καὶ ἀποστεί-
λας ἐξώρισε τοῦτον κατὰ τὴν Βέροιαν τῆς Θρᾴκης, Εὐσεβίου, τοῦ
πρώτου τῶν εὐνούχων, τοῦτο παρασκευάσαντος τοῦ Ἀρειανόφρονος·
Φίλικα δὲ ἀντ' αὐτοῦ ἐχειροτόνησαν, ὃς διάκονος μὲν τῆς αὐτῆς ἐκκλη-
σίας ἦν, τὴν δὲ ἐν Νικαίᾳ σύνοδον ἀποδεχόμενος, Ἀρειανοῖς δὲ
κοινωνῶν ἀλόγως. τούτῳ κοινωνεῖν οἱ κατὰ τὴν Ῥώμην οὐκ ἠν

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 49, line 19

τὸ στράτευμα ἠνάγκαζεν. ἐν Καισαρείᾳ τῇ Φιλίππου, τῇ νῦν Πανεάδι,

ὅθεν κατήγετο ἡ αἱμορροοῦσα, ἀνδριὰς ἵστατο πρὸ τοῦ οἴκου αὐτῆς
τοῦ κυρίου, ὃν ἐθνικῷ ἔθει εὐχαριστήριον ἀνέστησεν. τοῦτον κατ-
ενεχθῆναι προσέταξεν ὁ δυσσεβὴς Ἰουλιανός· ὃ καὶ γέγονεν, κατ'
ἐμπαιγμὸν δῆθεν συράντων Ἑλλήνων τὸν ἀνδριάντα καὶ ἀντ' αὐτοῦ
ξόανον ὀνόματι Ἰουλιανοῦ στησάντων. τοῦτον δὲ Χριστιανοὶ λαβόντες
τὸν ἀνδριάντα εἰς ἐκκλησίαν ἀπέθεντο. τὸ δὲ τοῦ παραβάτου ξόανον
κατελθὸν πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ κατέφλεξεν. βοτάνη δὲ ἐφύετο ὑπὸ
τὴν βάσιν τοῦ ἀνδριάντος πάσης νόσου ἀλεξητήριος, ἥτις καὶ πρὸς
 703

φθόνον ἐκίνησε τὸν ἀποστάτην Ἰουλιανὸν καταστρέψαι τὸν τοῦ κυρίου

ἀνδριάντα. ἐν Νικοπόλει τῆς Παλαιστίνης, τῇ λεγομένῃ τὸ πρὶν
Ἐμμαούς, πηγή ἐστι παντοίων παθῶν ἀνθρώπων τε καὶ ἀλόγων ἰάσεις
παρέχουσα· ἐν αὐτῇ γάρ φασι τὸν κύριον καὶ θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν
Χριστὸν τοὺς πόδας ἀπονίψασθαι ἐξ ὁδοιπορίας· καὶ ταύτην κατα-
χωσθῆναι ἐπέτρεψεν. ἐν Ἑρμουπόλει τῆς Θηβαΐδος δένδρον ἵσταται
περσέα. ταύτης φύλλον ἢ κάρφος εἰ λάβοι τις, πρὸς πᾶσαν ἀνθρώ-
πων ἐστὶν ἴασιν. φασὶ δέ, ὅτι, ἡνίκα ὁ κύριος εἰς Αἴγυπτον ἔφυγε
τὸν Ἡρώδην σὺν τῇ θεοτόκῳ καὶ τῷ Ἰωσὴφ κατὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον
γενόμενος, κλιθὲν τὸ δένδρον ἐπὶ τὴν γῆν προσεκύνησεν αὐτῷ καὶ
μέχρι τοῦ νῦν σώζει τὸ σχῆμα τῆς προσκυνήσεως. Ἰουλιανὸς δὲ
διάγων ἐν Ἀντιοχείᾳ καὶ συνεχῶς ἐν Δάφνῃ ἀνιὼν καὶ τὸ τοῦ

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 52, line 9

δομηθῆναι προσέταξεν, Ἀλύπιον Ἕλληνά τινα σπουδαῖον κατὰ Χριστοῦ

προστησάμενος τοῦ ἔργου. τοῦ δὲ καὶ τὰ ἀφανῆ τῶν θεμελίων κατορύ-  
ξαντος, διὰ τὸν ἐκχοϊσμὸν ἄνεμος βιαιότατος ἐπιπνεύσας σὺν λαίλαπι
τὴν παρεσκευασμένην ἄσβεστον ἐξηφάνισε μοδίων μυριάδων κʹ
οὖσαν· ἐπιμενόντων δὲ τῶν Ἰουδαίων τῇ ἐγχειρήσει τοῦ ἔργου, πῦρ
ἐξελθὸν τούτους κατέφλεξεν, καὶ οὕτως ἐπαύσαντο τῆς τόλμης. ἀνα-
τροπὴν δὲ Ἰουλιανὸς ὁ δυσσεβὴς ἔγραψε τῶν θείων εὐαγγελίων, ἣν ὁ
μέγας Κύριλλος Ἀλεξανδρείας ἐν ἐξαιρέτῳ πραγματείᾳ λαμπρῶς ἐπαν-
έτρεψεν. Πορφύριος δέ, ὁ καθ' ἡμῶν λυττήσας, Τύριος μὲν ἦν τῷ
γένει, Χριστιανὸς δὲ τὸ πρὶν ὁ ἄθλιος· τυφθεὶς δὲ ὑπὸ Χριστιανῶν
ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης κατ' ὀργὴν μετῆλθεν εἰς τὸν ἑλληνισμόν,

καὶ τότε γράψαι κατὰ τῆς ἀληθείας ὁ κύων ἐτόλμησεν. ἐπὶ τούτοις
ὤφθη ὁ θεῖος σταυρὸς ἐν τῷ οὐρανῷ φωτοειδὴς κυκλούμενος ὑπὸ
στεφάνου φωτὸς ἀπὸ τοῦ Γολγοθᾶ ἕως τοῦ ἁγίου ὄρους τῶν ἐλαιῶν,
λαμπρότερος μᾶλλον ἢ ἐπὶ Κωνσταντίου· αὐτομάτως τε τοῖς ἁπλώ-
μασι τῶν θυσιαστηρίων καὶ βίβλοις καὶ ἄλλοις ἐσθήμασι τῶν ἐκκλη-
σιῶν καὶ ἐν ἱματίοις οὐ μόνον Χριστιανῶν, ἀλλὰ καὶ Ἰουδαίων, ἐπε-
πόλαζε τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ, οὐ μόνον ἐν Ἱεροσολύμοις, ἀλλὰ
καὶ ἐν Ἀντιοχείᾳ καὶ ἄλλαις πόλεσιν· καὶ ὧν ἀναισχύντως ἠπίστουν
Ἰουδαῖοι καὶ Ἕλληνες, εὑρίσκοντο τὰ ἱμάτια αὐτῶν πεπληρωμένα σταυ

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 70, line 13

Τούτῳ τῷ ἔτει Θεοδόσιος Αὔγουστος Ὀνώριον, υἱὸν αὐτοῦ, τὸν

 704

γεννηθέντα ἐκ Πλακίλλης τῆς εὐσεβεστάτης, ἐπιφανέστατον καὶ ὕπατον

ἀνέδειξεν. εὐτρεπίσθη δὲ πολεμεῖν τῷ τυράννῳ Μαξίμῳ. καὶ πολε-
μοῦντος πρὸς αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἑσπέρια μέρη, φήμης ψευδοῦς ἐξελθούσης,
ὅτι νενίκηκε Μάξιμος, οἱ Ἀρειανοὶ ἀνασυρθέντες τὴν οἰκίαν Νεκταρίου
ἐνέπρησαν, τοῦ ἐπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως.
  ηʹ. δʹ. ϛʹ. βʹ. κʹ. ζʹ. ιδʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἐν Ἀντιοχείᾳ ἐπεκτίσθη ἐν τῇ Ταυριανῇ λεγομένῃ
πύλῃ προσθήκη εἰς πλάτος τῆς γεφύρας καὶ ἐπεστεγάσθη· ἐπεκτίσθη
δὲ καὶ μικρὰ βασιλικὴ ἐν τῇ παλαιᾷ πλησίον τῆς μεγάλης. ἐν δὲ Πα-
λαιστίνῃ, Ἐμμαοὺς κώμῃ, παιδίον ἐγεννήθη τέλειον ἀπὸ τοῦ ὀμφαλοῦ,
καὶ ἄνω διῃρημένον, ὡς εἶχε δύο στήθη, δύο κεφαλάς, καὶ ἕκαστον
τὰς αἰσθήσεις ἔχον. τὸ ἓν ἤσθιε καὶ ἔπινεν, καὶ τὸ ἕτερον οὐκ ἤσθιεν·
τὸ ἓν ἐκάθευδεν, καὶ τὸ ἕτερον ἐγρηγόρει· ἔστι δὲ ὅτε καὶ συνέπαιζον
πρὸς ἄλληλα, καὶ ἔκλαιον ἀμφότερα, καὶ ἔκλαιον ἀμφότερα, καὶ ἔτυπτον
ἄλληλα. ἔζησαν
δὲ μικρὸν πρὸς ἔτη δύο. καὶ τὸ μὲν ἓν ἀπέθανεν, τὸ δὲ ἕτερον
ἔζησεν ἡμέρας τέσσαρας, καὶ ἀπέθανε καὶ αὐτό.
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει ἔστησεν ὁ βασιλεὺς Θεοδόσιος τὸν κίονα τοῦ
Ταύρου.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 73, line 30

Κωνσταντ. ἐπίσκοπος Νεκτάριος ἔτη ιϛʹ. θʹ.

Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Κύριλλος ἔτη λεʹ. κζʹ.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Θεόφιλος ἔτη κηʹ. ϛʹ.
Ἀντιοχείας ἐπίσκοπος Μελέτιος ἔτη κεʹ. καʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει Θεοδόσιος, ὁ εὐσεβὴς βασιλεύς, Εὐγενίῳ κραταιῶς
μαχησάμενος ἐν ταῖς Ἀλπίσι πύλαις ζῶντά τε συλλαβὼν αὐτὸν
ἀνεῖλεν. Ἀργαβάστης δὲ διαδρὰς ἑαυτὸν διεχειρίσατο.
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει τὰ τῶν προφητῶν Ἀμβακοὺμ καὶ Μιχαίου
λείψανα θεόθεν εὑρέθη Ζεβένῳ, τῷ ἐπισκόπῳ Ἐλευθεροπόλεως τῆς
Παλαιστίνης χρηματισθέντι, ἐν δυσὶ χωρίοις τῆς περιοικίδος Ἐλευ-
θεροπόλεως. ἐλθόντι δὲ τῷ βασιλεῖ ἐν Ῥώμῃ προσῆλθον αὐτῷ
ἐπίσκοποι γνώμῃ Ἰννοκεντίου τοῦ Ῥώμης κατὰ Φλαβιανοῦ ἐπισκόπου
Ἀντιοχείας. ὁ δὲ χριστιανικώτατος βασιλεὺς τὰ πρὸς εἰρήνην παρ-
αινέσας αὐτοῖς ἥνωσε διὰ ιζʹ ἐτῶν, κελεύσας ἐπισκόπους ἐκ τῆς  
ἀνατολῆς ἐν Ῥώμῃ εἰς τοῦτο παραγενέσθαι, μεθ' ὧν καὶ Ἀκάκιος ὁ
Βεροίας ἐστάλη. πολλὰ δὲ χαρίσματα δέδωκε τῇ Ῥώμῃ Θεοδόσιος,
περιελὼν καὶ τὰ γινόμενα ἐν τοῖς μαγκιπίοις ἄτοπα κατὰ τῶν
ἐμπιπτόντων ξένων καὶ ἀποκλειομένων ἕως γήρους ἐν τοῖς μύλωσιν,
ὁμοίως δὲ καὶ τὴν τῶν μοιχευομένων γυναικῶν ὕβριν ἐν τοῖς πορ-
νείοις, μὴ συγχωρήσας ταύτας ἔτι συγκλείεσθαι καὶ διὰ κώδωνος
 705

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 141, line 6

τελευτήσαντος, ἐχειροτονήθη ἀντ' αὐτοῦ Ἰωάννης ὁ Μονάζων, πρε-

σβύτερος καὶ οἰκονόμος, ὁ ἐπίκλην Ἡμοῦλα.
Ῥώμης ἐπίσκοπος Ἀναστάσιος ἔτη βʹ.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Ἰωάννης ἔτη θʹ.
  ζʹ. γʹ. αʹ. βʹ. γʹ. αʹ. θʹ.  
Τούτῳ τῷ ἔτει ἐπιδρομῆς τῶν λεγομένων Σκηνιτῶν Ἀράβων ἐν
Εὐφρατησίᾳ γενομένης ἐν Βιθραψᾷ καλουμένῳ χωρίῳ πρώτῳ τῆς
Συρίας, Εὐγενίου στρατηγοῦ τῶν ἐκεῖσε κατ' αὐτῶν παραταξαμένου,
ἀνδρὸς λόγῳ καὶ ἔργῳ σπουδαίου, ἐκράτησε τῆς μάχης. οἱ δὲ νικη-
θέντες Περσῶν ὑπόσπονδοι ἦσαν τῆς Νααμάνου τοῦ φυλάρχου
φυλῆς. τότε καὶ Ῥωμανὸς τῆς ἐν Παλαιστίνῃ δυνάμεως ἄρχων,
ἀνὴρ ἄριστος, εὐβουλίᾳ καὶ στρατηγίᾳ χειροῦται εἰς πόλεμον Ὤγα-
ρον, τὸν τοῦ Ἀρέθα, τοῦ τῆς Θαλαβάνης ὀνομαζομένου παιδός, σὺν
αἰχμαλώτων πλήθει πολλῷ. κατηγωνίσατο δὲ καὶ ἐφυγάδευσε πρὸ
τῆς μάχης ἐκείνης ὁ Ῥωμανὸς καὶ ἕτερον Σκηνίτην, Γαβαλὰν ὀνό-
ματι, καταδραμόντα τὴν Παλαιστίνην πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας.
τότε καὶ τὴν νῆσον Ἰωτάβην, κειμένην ἐν τῷ κόλπῳ τῆς ἐρυθρᾶς
θαλάσσης καὶ ὑποτελῆ φόροις οὐκ ὀλίγοις ὑπάρχουσαν βασιλεῖ Ῥω-
μαίων, κατασχεθεῖσαν δὲ μεταξὺ ὑπὸ τῶν Σκηνιτῶν Ἀράβων, μά-
χαις ἰσχυραῖς ὁ Ῥωμανὸς ἠλευθέρωσεν, αὖθις τοῖς Ῥωμαίοις πραγ-
ματευταῖς δοὺς αὐτονόμως οἰκεῖν τὴν νῆσον καὶ τὰ ἐξ Ἰνδῶν

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 141, line 11

Τούτῳ τῷ ἔτει ἐπιδρομῆς τῶν λεγομένων Σκηνιτῶν Ἀράβων ἐν

Εὐφρατησίᾳ γενομένης ἐν Βιθραψᾷ καλουμένῳ χωρίῳ πρώτῳ τῆς
Συρίας, Εὐγενίου στρατηγοῦ τῶν ἐκεῖσε κατ' αὐτῶν παραταξαμένου,
ἀνδρὸς λόγῳ καὶ ἔργῳ σπουδαίου, ἐκράτησε τῆς μάχης. οἱ δὲ νικη-
θέντες Περσῶν ὑπόσπονδοι ἦσαν τῆς Νααμάνου τοῦ φυλάρχου
φυλῆς. τότε καὶ Ῥωμανὸς τῆς ἐν Παλαιστίνῃ δυνάμεως ἄρχων,
ἀνὴρ ἄριστος, εὐβουλίᾳ καὶ στρατηγίᾳ χειροῦται εἰς πόλεμον Ὤγα-
ρον, τὸν τοῦ Ἀρέθα, τοῦ τῆς Θαλαβάνης ὀνομαζομένου παιδός, σὺν
αἰχμαλώτων πλήθει πολλῷ. κατηγωνίσατο δὲ καὶ ἐφυγάδευσε πρὸ
τῆς μάχης ἐκείνης ὁ Ῥωμανὸς καὶ ἕτερον Σκηνίτην, Γαβαλὰν ὀνό-
ματι, καταδραμόντα τὴν Παλαιστίνην πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας.
τότε καὶ τὴν νῆσον Ἰωτάβην, κειμένην ἐν τῷ κόλπῳ τῆς ἐρυθρᾶς
θαλάσσης καὶ ὑποτελῆ φόροις οὐκ ὀλίγοις ὑπάρχουσαν βασιλεῖ Ῥω-
μαίων, κατασχεθεῖσαν δὲ μεταξὺ ὑπὸ τῶν Σκηνιτῶν Ἀράβων, μά-
χαις ἰσχυραῖς ὁ Ῥωμανὸς ἠλευθέρωσεν, αὖθις τοῖς Ῥωμαίοις πραγ-
 706

ματευταῖς δοὺς αὐτονόμως οἰκεῖν τὴν νῆσον καὶ τὰ ἐξ Ἰνδῶν

ἐκπορεύεσθαι φορτία, καὶ τὸν τεταγμένον βασιλεῖ φόρον εἰσάγειν.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 143, line 22

Ῥώμης, καίπερ Ἀρειανὸς ὤν, σύνοδον κροτήσας τοπικήν, Σύμμαχον

μὲν ἐπίσκοπον Ῥώμης ἐκύρωσεν, Λαυρέντιον δὲ εἰς Νοκέρειαν τὴν
πόλιν ἐπισκοπεῖν προσέταξεν. ὁ δὲ μὴ ἡσυχάσας, ἀλλὰ στάσεις
κινῶν ὑπὸ Συμμάχου καθαιρεῖται καὶ εἰς ἐξορίαν πέμπεται. καὶ
οὕτω κατεπαύθη ἡ στάσις.
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει Ἀναστάσιος ἀνέστειλε τὸ χρυσάργυρον καὶ
τὰ κυνήγια καὶ τὰς ἀρχὰς ὠνίους οὔσας δωρεὰν προεβάλλετο.
Ῥώμης ἐπίσκοπος Σύμμαχος ἔτη ιβʹ.
  ιαʹ. ζʹ. αʹ. ϛʹ. ζʹ. εʹ. γʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει γέγονε πάλιν Σαρακηνῶν ἐπιδρομὴ ἔν τε Φοινίκῃ
καὶ Συρίᾳ καὶ Παλαιστίνῃ, μετὰ τὴν Ὠγάρου τελευτὴν Βαδιχαρίμου,
τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, δίκην θυέλλης ἐπιδραμόντος τοῖς τόποις, καὶ
ὀξύτερον, ἤπερ ἐπέδραμεν, μετὰ τὴν λείαν ἐπαναδραμόντος, ὥστε
μηδὲ ἐπιδιώξαντα Ῥωμανὸν καταλαβεῖν τοὺς ἐχθρούς.
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει καὶ οἱ καλούμενοι Βούλγαροι τῷ Ἰλλυρικῷ καὶ
Θρᾴκῃ ἐπιτρέχουσι καὶ ἐπανατρέχουσι πρὶν γνωσθῆναι αὐτούς.  
Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος ναʹ Σαλούστιος ἔτη ηʹ.
  ιβʹ. ηʹ. βʹ. ζʹ. αʹ. ϛʹ. δʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει σπένδεται πρὸς Ἀρέθαν Ἀναστάσιος, τὸν Βαδι-
χαρίμου καὶ Ὠγάρου πατέρα, τὸν τῆς Θαλαβάνης λεγόμενον, καὶ
λοιπὸν πᾶσα ἡ Παλαιστίνη καὶ Ἀραβία καὶ Φοινίκη πολλῆς γαλήνης καὶ

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 158, line 23

σύνοδον. Τιμόθεος δὲ ἔφη· “ἀνάθεμα παντὶ ἀνθρώπῳ τῷ μὴ δεχο-

μένῳ τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον.” καὶ οὕτω προχειρισθῆναι ὑπ'
αὐτοῦ κατεδέξατο ὁ ἡγούμενος. Ἰωάννης δέ, ὁ ἀρχιδιάκονος Τιμοθέου,
Μανιχαῖος ὤν, ὑβρίσας Τιμόθεον τῷ βασιλεῖ ἐμήνυσεν. ὁ δὲ βασι-
λεὺς ἀτιμάσας Τιμόθεον χαλεπῶς κατὰ πρόσωπον ἀρνούμενον εὗρε
καὶ πάλιν ἀναθεματίζοντα τοὺς δεχομένους τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύν-
οδον. Ἰωάννης δὲ ὁ Ἀλεξανδρείας ὁ δυσσεβὴς ἐκώλυσε τοὺς Αἰγυ-
πτίους ἀνέρχεσθαι εἰς Ἱεροσόλυμα διὰ τὸ μὴ κοινωνεῖν ἐν τῇ ὑψώσει
τῇ ἐν Χαλκηδόνι συνόδῳ. φοβερὰ δέ τινα ὑπὸ δαιμονιώντων ἐγένετο
 707

τότε εἰς Ἱεροσόλυμα. Ἀναστάσιος δέ τις ἐπιθυμῶν γενέσθαι δοὺξ

Παλαιστίνης ὑπέσχετο τῷ βασιλεῖ, “εἰ μὴ πείσω Ἰωάννην, τὸν μετὰ
Ἡλίαν ἐπίσκοπον Ἱεροσολύμων, κοινωνῆσαι Σευήρῳ, δίδειν τʹ λίτρας
χρυσίου.” λαβὼν οὖν τὴν ἀρχὴν ἦλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ Ἰωάννην
μὴ πειθόμενον εἰς φρουρὰν ἐνέβαλεν. Ζαχαρίας δέ τις ἄρχων Παλαι-
στίνης, θεοφιλὴς ἀνήρ, ὑπέθετο τῷ ἐπισκόπῳ ζήλῳ θείῳ φερόμενος
ὑποσχέσθαι τῷ δουκὶ ποιεῖν τὰ δοκοῦντα αὐτῷ, εἰ ἀποκατασταθῇ
εἰς τὸν θρόνον αὐτοῦ. τοῦ δὲ ἀπολύσαντος αὐτὸν καὶ ἀποκαταστή-
σαντος, συναγαγὼν τὰ μοναστήρια εἰς τὸν ναὸν τοῦ ἁγίου Στεφάνου
καὶ ἀνελθὼν ἐπ' ἄμβωνος ἀνεθεμάτισε Νεστόριον καὶ Εὐτυχέα καὶ
Σευῆρον καὶ Σωτήριχον τὸν Καισαρείας, ἀναγορεύσας τὰς ἁγίας καὶ  
οἰκουμενικὰς τέσσαρας συνόδους· παρῆν δὲ καὶ Ὑπάτιος,

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 178, line 23

γνόντες οἱ Σαρακηνοὶ σὺν τοῖς Πέρσαις λαβόντες τὴν πραῖδαν καὶ

τοὺς αἰχμαλώτους διὰ τοῦ ἐσωτέρου λιμιτοῦ ἔφυγον. τῷ δὲ Ἀπριλλίῳ
μηνὶ τῆς αὐτῆς ζʹ ἐπινεμήσεως κατέλαβε βοήθεια στρατοῦ πεμφθεῖσα
ὑπὸ τοῦ βασιλέως καὶ πεζικὴ ἐκ Φρυγίας τῶν λεγομένων Λυκοκρα-
νιτῶν· καὶ προεβάλετο στρατηλάτην ἀνατολῆς Βελισάριον διαδεξάμενος
Ὑπάτιον πατρίκιον τὸν Σεκουνδίνου. καὶ τῇ ιβʹ τοῦ Μαΐου μηνὸς
εἰσῆλθεν ἐν Ἀντιοχείᾳ Ἑρμογένης ὁ μάγιστρος ὁ Σκύθης, ἀνὴρ
σοφός, πρέσβις ἀπολυθεὶς παρὰ τοῦ βασιλέως Ἰουστινιανοῦ πρὸς τὸν
βασιλέα Περσῶν περὶ εἰρήνης. τῷ δὲ Ἰουνίῳ μηνὶ Σαμαρεῖται καὶ
Ἰουδαῖοι ἐν Παλαιστίνῃ βασιλέα Ἰουλιανόν τινα ἔστεψαν καὶ κατὰ
Χριστιανῶν ὅπλα κινήσαντες ἁρπαγὰς καὶ φόνους καὶ ἐμπυρισμοὺς
κατὰ Χριστιανῶν εἰργάσαντο. οὓς ὁ θεὸς παρέδωκεν εἰς χεῖρας
Ἰουστινιανοῦ, καὶ ἀνήλωσε πάντας, καὶ ἀπεκεφάλισε τὸν τύραννον
Ἰουλιανόν. Χοσρόης δέ, ὁ τῶν Περσῶν βασιλεύς, δεξάμενος Ἑρμο-
γένην τὸν μάγιστρον μετὰ δώρων πρεσβεύοντα περὶ εἰρήνης τῷ Ἰουλίῳ
μηνὶ τῆς αὐτῆς ζʹ ἰνδικτιῶνος, λαβὼν τὰ δῶρα εἰρήνην οὐ κατεδέξατο  
ποιῆσαι, ἀναπεισθεὶς ὑπὸ Σαμαρειτῶν προσφυγόντων αὐτῷ καὶ ὑπο-
τιθεμένων αὐτῷ προδιδόναι τὴν χώραν αὐτῶν, πᾶσαν τὴν Παλαι-
στίνην, ὡς ἔχοντες καὶ συμμαχίαν Ἰουδαίους τε καὶ Σαμαρείτας
χιλιάδας νʹ. τούτοις θαρρήσας Χοσρόης οὐ προείλετο τὴν εἰρήνην

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 179, line 15

βουλόμενος καὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ δι' αὐτῶν παραλαβεῖν ἔχουσαν

χρυσοῦ ἀναρίθμητα κεντηνάρια καὶ λιθέαν πολλήν. ἀφορμὴν δὲ ἔλαβε
 708

περὶ τῶν χρυσωρυχίων τῶν ἐν τοῖς ὄρεσιν Ἀρμενίας, ὡς πρώην ἀνὰ

ταλάντου τελούντων Ῥωμαίοις τε καὶ Πέρσαις, νῦν δὲ τοῖς Ῥωμαίοις
μόνοις τελούντων. καὶ ἄλλα τινὰ κεφάλαια προφασιζόμενος ἔγραφε
τῷ βασιλεῖ. γνωσθέντος δὲ τοῦ δράματος τῶν Σαμαρειτῶν, ἐν τῳ
ὑποστρέφειν αὐτοὺς ἐκ τῶν Περσῶν ἐκρατήθησαν εἰς τὸ Ἀμμάδιος.
ἦσαν δὲ Σαμαρεῖται ὀνόματα πέντε ἐκ τῶν εὐπόρων αὐτῶν· καὶ
παρεδόθησαν τῷ στρατηλάτῃ Βελισαρίῳ καὶ ἐξετασθέντες ὡμολόγη-
σαν πάντα.
Τῷ δ' αὐτῷ χρόνῳ ὁ δοὺξ Παλαιστίνης ἐποίησεν ἔχθραν μετὰ
τοῦ φυλάρχου τῶν ὑπὸ Ῥωμαίους Σαρακηνῶν· καὶ φοβηθεὶς ὁ
φύλαρχος εἰσῆλθεν εἰς τὸ ἐσώτερον λιμιτόν. καὶ μαθὼν ὁ Ἀλα-
μούνδαρος, ἐπιρρίψας παρέλαβεν αὐτὸν καὶ ἐφόνευσεν, καὶ λαβὼν
τὰς γυναῖκας αὐτοῦ καὶ τὰ τέκνα ὑπέστρεψεν. καὶ μαθόντες οἱ δοῦκες
τῆς Φοινίκης καὶ Ἀραβίας καὶ Μεσοποταμίας καὶ ὁ φύλαρχος ἐδίωξαν
ὀπίσω αὐτοῦ· καὶ ἀκούσας ὁ Ἀλαμούνδαρος ἔφυγεν εἰς τὰ Ἰνδικὰ
μέρη, εἰς ἃ οὐδεὶς τῶν Ῥωμαίων εἰσῆλθέ ποτε. παρέλαβον δὲ καὶ
τὰς σκηνὰς αὐτῶν καὶ ἤνεγκαν αἰχμαλωσίαν πολλὴν Σαρακηνῶν,
ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν καὶ παίδων, καὶ ὅσους εὗρον Ῥωμαίους αἰχμα-
λώτους καὶ καμήλους καὶ πρόβατα καὶ βόας καὶ πολλὴν μέταξιν καὶ

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 219, line 21

έστειλεν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τὸν ἡγούμενον

αὐτῶν μετὰ καὶ ἄλλων, καὶ ἐπόμπευσαν ἐν τῷ ἱππικῷ. καὶ ἐγένετο
εἰρήνη βαθεῖα ἐν τῇ Θρᾴκῃ, μηκέτι τολμώντων τῶν Οὔννων περᾶσαι
τὸν Δανοῦβιν. τοὺς δὲ αἰχμαλώτους τῶν Βουλγάρων ἔπεμψεν ὁ
βασιλεὺς εἰς Ἀρμενίαν καὶ εἰς Λαζικήν, καὶ κατετάγησαν ἐν τοῖς
νουμερίοις ἀριθμοῖς.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Παῦλος ἔτη βʹ.
  ιδʹ. ιϛʹ. γʹ. δʹ. ζʹ. αʹ. ιδʹ.
Τῷ ιδʹ ἔτει Ἰουστινιανοῦ Χοσρόης, ὁ τῶν Περσῶν βασιλεύς,
τετάρτην εἰσβολὴν εἰς τὴν τῶν Ῥωμαίων γῆν ἐποιήσατο. ἐλθόντι
δὲ εἰς τὴν Κωμαγηνῶν χώραν κατὰ Παλαιστίνης καὶ Ἱεροσολύμων
διενοεῖτο χωρεῖν, ὅπως τὰ ἐν Ἱεροσολύμοις κειμήλια ληΐσηται. χώραν
γὰρ ταύτην ἀγαθὴν καὶ πολυχρύσων οἰκητόρων ἤκουεν εἶναι. Ῥω-
μαῖοι δὲ τούτοις ὑπαντιάζειν τρόπῳ οὐδενὶ διενοοῦντο, τὰ δὲ ὀχυ-
ρώματα καταλαβόντες, ὡς ἕκαστος ἠδύνατο, ταῦτα διαφυλάττειν καὶ
αὐτοὶ σώζεσθαι ἠβούλοντο. γνοὺς δὲ ταῦτα Ἰουστινιανὸς Βελισάριον
αὖθις ἐκ τῶν ἑσπερίων ἐληλυθότα ἐπ' αὐτοὺς ἔπεμψεν. ὁ δὲ ἵπποις
τοῖς τοῦ δημοσίου ὀχούμενος τάχει πολλῷ εἰς τὴν Εὐφρατησίαν
ἀφίκετο. Ἰοῦστος δέ, ὁ τοῦ βασιλέως ἀνεψιός, σὺν Βούζῃ, τῷ
στρατηγῷ τῆς ἑῴας, ἐν Ἱεραπόλει καταφυγὼν ἐτύγχανεν.
 709

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 227, line 22

λειψάνων Ἀνδρέου, Λουκᾶ καὶ Τιμοθέου, τῶν ἀποστόλων. καὶ

διῆλθεν ὁ ἐπίσκοπος Μηνᾶς μετὰ τῶν ἁγίων λειψάνων καθήμενος
ἐν ὀχήματι χρυσῷ βασιλικῷ διαλίθῳ κρατῶν τὰς τρεῖς θήκας τῶν
ἁγίων ἀποστόλων εἰς τὰ γόνατα αὐτοῦ· καὶ οὕτως ἐποίησε τὰ ἐγκαίνια.
  κδʹ. κϛʹ. ιγʹ. ιδʹ. ϛʹ. βʹ. ϛʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει μηνὶ Ἀπριλλίῳ, ἰνδικτιῶνος ιδʹ, ἐπέμφθη Ναρσῆς
ὁ κουβικουλάριος εἰς Ῥώμην ὀφείλων πολεμῆσαι τοῖς Γότθοις τοῖς
παραλαβοῦσι τὴν Ῥώμην, ἐπειδὴ μετὰ τὸ παραλαβεῖν αὐτὴν τὸν
Βελισάριον πάλιν ἐπανέστησαν καὶ παρέλαβον αὐτὴν οἱ Γότθοι.
τῷ δὲ Ἰουλίῳ μηνὶ θʹ ἐγένετο σεισμὸς μέγας καὶ φοβερὸς ἐν πάσῃ
τῇ χώρᾳ Παλαιστίνης καὶ Ἀραβίας καὶ Μεσοποταμίας καὶ Συρίας
καὶ Φοινίκης, καὶ ἔπαθε Τύρος καὶ Σιδὼν καὶ Βηρυτὸς καὶ Τρί-
πολις καὶ Βύβλος· καὶ ἀπέθανον ἐν αὐταῖς ἀνθρώπων πλήθη πολλά.
ἐν δὲ τῇ πόλει Βότρυος ἀπεσπάσθη ἀπὸ τοῦ παρακειμένου τῇ θα-
λάσσῃ ὄρους, τοῦ λεγομένου Λιθοπροσώπου, μέρος πολὺ καὶ εἰσηνέχθη
εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἀπετέλεσε λιμένα, ὡς δύνασθαι ὁρμᾷν ἐν
αὐτῇ πλοῖα πολλὰ παμμεγέθη. οὐκ εἶχε γὰρ ἡ αὐτὴ πόλις πρὸ  
τούτου λιμένα. ὁ δὲ βασιλεὺς ἀπέστειλε χρήματα πρὸς τὸ ἀνεγεῖραι
τὰ πεπτωκότα τῶν αὐτῶν πόλεων. ἔφυγε δὲ ἡ θάλασσα εἰς τὸ
πέλαγος ἐπὶ μίλιον ἕν, καὶ ἀπώλοντο πλοῖα πολλά. καὶ πάλιν τῇ
τοῦ θεοῦ κελεύσει ἀπεκατέστη εἰς τὴν ἰδίαν κοίτην.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 230, line 6

Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Πέτρος ἔτη κʹ. ιʹ.

Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Ἀπολινάριος ἔτη ιθʹ. ϛʹ.
Ἀντιοχείας ἐπίσκοπος Δόμνος ἔτη ιδʹ. ιʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει μηνὶ Ἰουλίῳ ιαʹ, ἰνδικτιῶνος γʹ, ἐν τῇ συνάξει
τῆς ἁγίας Εὐφημίας τοῦ Ὅρου, γέγονε σεισμὸς μέγας· καὶ τῷ αὐτῷ  
μηνὶ ιθʹ ἐγένοντο βρονταὶ καὶ ἀστραπαὶ φοβεραὶ καὶ ἄνεμος Λὶψ
φοβερός, ὥστε πεσεῖν τὸν σταυρὸν τὸν ἔσωθεν ἱστάμενον τῆς πόρ-
της τοῦ Ῥησίου.
  κθʹ. λαʹ. ιηʹ. δʹ. ιαʹ. ζʹ. ιαʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει μηνὶ Ἰουλίῳ, ἰνδικτιῶνος δʹ, ἐστασίασαν Ἰου-
δαῖοι καὶ Σαμαρεῖται ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης καὶ ποιήσαντες
πρὸς ἀλλήλους ἐν τάξει πρασινοβενέτων ἐπῆλθον τοῖς Χριστιανοῖς
τῆς αὐτῆς πόλεως καὶ πολλοὺς ἀνεῖλον καὶ ἐκκλησίας κατέκαυσαν,
Στέφανον δέ, τὸν ἔπαρχον τῆς αὐτῆς πόλεως, ἐν τῷ πραιτωρίῳ
ἀνεῖλον καὶ τὴν ὑπόστασιν αὐτοῦ καθήρπαξαν. ἡ δὲ γυνὴ αὐτοῦ
ἀνελθοῦσα ἐν τῇ πόλει προσῆλθε τῷ βασιλεῖ· καὶ ἐκέλευσεν Ἀμαντίῳ
 710

τῷ στρατηλάτῃ κατελθεῖν ἐν Παλαιστίνῃ καὶ τὸν φόνον τοῦ Στε-

φάνου ἐκζητῆσαι· ὅστις εὑρὼν τοὺς μὲν ἐφούρκισεν, τοὺς δὲ ἀπεκε-
φάλισεν, τοὺς δὲ ἠκρωτηρίασε καὶ ἐδήμευσεν. καὶ ἐγένετο φόβος
μέγας ἐν πᾶσι τοῖς ἀνατολικοῖς μέρεσιν. τῷ δὲ Δεκεμβρίῳ μηνὶ

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 230, line 12

φοβερός, ὥστε πεσεῖν τὸν σταυρὸν τὸν ἔσωθεν ἱστάμενον τῆς πόρ-
της τοῦ Ῥησίου.   κθʹ. λαʹ. ιηʹ. δʹ. ιαʹ. ζʹ. ιαʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει μηνὶ Ἰουλίῳ, ἰνδικτιῶνος δʹ, ἐστασίασαν Ἰου-
δαῖοι καὶ Σαμαρεῖται ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης καὶ ποιήσαντες
πρὸς ἀλλήλους ἐν τάξει πρασινοβενέτων ἐπῆλθον τοῖς Χριστιανοῖς
τῆς αὐτῆς πόλεως καὶ πολλοὺς ἀνεῖλον καὶ ἐκκλησίας κατέκαυσαν,
Στέφανον δέ, τὸν ἔπαρχον τῆς αὐτῆς πόλεως, ἐν τῷ πραιτωρίῳ
ἀνεῖλον καὶ τὴν ὑπόστασιν αὐτοῦ καθήρπαξαν. ἡ δὲ γυνὴ αὐτοῦ
ἀνελθοῦσα ἐν τῇ πόλει προσῆλθε τῷ βασιλεῖ· καὶ ἐκέλευσεν Ἀμαντίῳ
τῷ στρατηλάτῃ κατελθεῖν ἐν Παλαιστίνῃ καὶ τὸν φόνον τοῦ Στε-
φάνου ἐκζητῆσαι· ὅστις εὑρὼν τοὺς μὲν ἐφούρκισεν, τοὺς δὲ ἀπεκε-
φάλισεν, τοὺς δὲ ἠκρωτηρίασε καὶ ἐδήμευσεν. καὶ ἐγένετο φόβος
μέγας ἐν πᾶσι τοῖς ἀνατολικοῖς μέρεσιν. τῷ δὲ Δεκεμβρίῳ μηνὶ
ἐγένετο θνῆσις ἀνθρώπων ἐν διαφόροις πόλεσιν, μάλιστα δὲ τῶν
παίδων. ὁμοίως καὶ τῷ Μαΐῳ μηνὶ ἐγένετο σπάνις ἄρτου ἐν Βυ-
ζαντίῳ. καὶ ἐστενώθησαν καὶ ἔκραζον τῷ βασιλεῖ· “δέσποτα, εὐθη-
νίαν τῇ πόλει.” καὶ ἀνέσκαψαν τὸν ἔπαρχον ἐν γενεθλιακῷ θεωρίῳ,
ὄντων ἐν τῷ ἱππικῷ καὶ πρεσβευτῶν τῶν Περσῶν. καὶ ἀγανακτήσας
ὁ βασιλεὺς κελεύει Μουσωνίῳ τῷ ἐπάρχῳ κρατῆσαι τοὺς τοῦτο

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 295, line 15

δωρος, ὁ τῆς ἀνατολῆς ἔπαρχος, ὃν ὁ τύραννος βουνεύροις μαστί-

ζων ἀνεῖλεν· Ἐλπιδίου τε τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας κόψας τῷ πυρὶ
τοῦτον παρέδωκεν, τόν τε Ῥωμανὸν ἀπεκεφάλισεν, τὴν δὲ Κωνσταν-
τῖναν σὺν ταῖς τρισὶ θυγατράσιν ἐν τῷ μώλῳ Εὐτροπίου, ἔνθα καὶ
Μαυρίκιος ἀνῃρέθη, ξίφει ἀπέτεμεν, τὸν Γερμανὸν δὲ καὶ τὴν τού-
του θυγατέρα ἐν τῇ Πρώτῃ νήσῳ στόματι μαχαίρας ἀπέκτεινεν,
ὁμοίως καὶ Ἰωάννην καὶ Τζίταν καὶ Πατρίκιον καὶ Θεοδόσιον, τὸν
τὴν σουβαδιουβᾶ περικείμενον ἀξίαν, καὶ Ἀνδρέαν τὸν Σκόμβρον
καὶ Δαυίδ, τὸν χαρτοφύλακα τῶν Ὁρμίσδου.
Τῷ δ' αὐτῷ χρόνῳ οἱ Πέρσαι τὸν Εὐφράτην περάσαντες πᾶσαν
τὴν Συρίαν καὶ Παλαιστίνην καὶ Φοινίκην ᾐχμαλώτευσαν πολλὴν
ἅλωσιν ἐν τοῖς Ῥωμαίοις ποιήσαντες.
Κόσμου ἔτη ͵ϛρʹ.
Τῆς θείας σαρκώσεως ἔτη χʹ.
 711

Ῥωμαίων βασιλεὺς Φωκᾶς ἔτη ζʹ. ϛʹ.

Περσῶν βασιλεὺς Χοσρόης ἔτη λθʹ. κʹ.
Κωνσταντ. ἐπίσκοπος Θωμᾶς ἔτη γʹ. γʹ.
Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Ἰσάκιος ἔτη ηʹ. ηʹ.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Θεόδωρος ἔτη βʹ. βʹ.
Ἀντιοχείας ἐπίσκοπος Ἀναστάσιος ἔτη θʹ. ηʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ὁ Πρίσκος μὴ

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 300, line 31

Τούτῳ τῷ ἔτει παρέλαβον οἱ Πέρσαι τὸν Ἰορδάνην καὶ Παλαι-

στίνην καὶ τὴν ἁγίαν πόλιν πολέμῳ καὶ πολλοὺς ἀπέκτειναν ἐν αὐτῇ  
διὰ χειρὸς τῶν Ἰουδαίων, ὥς φασί τινες, μυριάδας ἐννέα. οὗτοι
γὰρ ὠνούμενοι τοὺς Χριστιανοὺς καθὰ εὐπόρει ἕκαστος ἀπέκτεινον
αὐτούς. Ζαχαρίαν δέ, τὸν πατριάρχην Ἱεροσολύμων, καὶ τὰ τίμια
καὶ ζωοποιὰ ξύλα λαβόντες σὺν αἰχμαλωσίᾳ πολλῇ ἐν Περσίδι
ἀπήγαγον.
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει ἐτέχθη τῷ βασιλεῖ ἀπὸ Μαρτίνης Κωνσταν-
στῖνος ἕτερος, καὶ ἐβαπτίσθη ἐν Βλαχέρναις ὑπὸ Σεργίου πατριάρχου.
  ϛʹ. κζʹ. ζʹ. ζʹ. ζʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει παρέλαβον οἱ Πέρσαι πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον καὶ
Ἀλεξάνδρειαν καὶ Λιβύην καὶ ἕως Αἰθιοπίας, καὶ λαβόντες

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 327, line 22

σιν· καὶ εἰρήνην ἀειπαγῆ πρὸς αὐτὸν ποιησάμενος πάντας τοὺς ἐν

φρουραῖς Χριστιανοὺς καὶ τοὺς ἐν Περσίδι πάσῃ αἰχμαλώτους ἀπ-
έδωκεν αὐτῷ σὺν τῷ πατριάρχῃ Ζαχαρίᾳ καὶ τοῖς τιμίοις καὶ ζωο-
ποιοῖς ξύλοις τοῖς ἐξ Ἱεροσολύμων ληφθεῖσιν ὑπὸ Σαρβαραζᾶ, ὅταν
τὴν Ἱερουσαλὴμ παρέλαβεν.
Περσῶν βασιλεὺς Σιρόης ἔτος αʹ.
  ͵ϛριθʹ. χιθʹ. ιηʹ. αʹ. ιθʹ. ιθʹ. θʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει εἰρήνης γενομένης μεταξὺ Περσῶν καὶ Ῥωμαίων,
ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς Θεόδωρον, τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφόν, μετὰ γραμ-
μάτων καὶ ἀνθρώπων Σιρόου, τοῦ βασιλέως Περσῶν, ὅπως τοὺς ἐν
Ἐδέσῃ καὶ Παλαιστίνῃ καὶ Ἱεροσολύμοις καὶ ταῖς λοιπαῖς πόλεσι τῶν
Ῥωμαίων Πέρσας μετὰ εἰρήνης ἀποστρέψωσιν ἐν Περσίδι, καὶ ἀβλαβῶς
παρέλθωσι τὴν τῶν Ῥωμαίων γῆν. ὁ δὲ βασιλεὺς ἐν ἓξ ἔτεσι κατα-
πολεμήσας τὴν Περσίδα, τῷ ζʹ ἔτει εἰρηνεύσας μετὰ χαρᾶς μεγάλης
ἐπὶ Κωνσταντινούπολιν ὑπέστρεψε μυστικήν τινα θεωρίαν ἐν τούτῳ
πληρώσας. ἐν γὰρ ἓξ ἡμέραις πᾶσαν τὴν κτίσιν δημιουργήσας ὁ
 712

θεὸς τὴν ἑβδόμην ἀναπαύσεως ἡμέραν ἐκάλεσεν· οὕτω καὶ αὐτὸς ἐν  

τοῖς ἓξ χρόνοις πολλοὺς πόνους διανύσας τῷ ἑβδόμῳ ἔτει μετ' εἰρήνης
καὶ χαρᾶς ἐν τῇ πόλει ὑποστρέψας ἀνεπαύσατο. ὁ δὲ λαὸς τῆς
πόλεως τὴν ἔλευσιν αὐτοῦ μαθόντες ἀκατασχέτῳ πόθῳ πάντες εἰς
τὴν Ἱερείαν ἐξῆλθον εἰς συνάντησιν αὐτοῦ, σὺν τῷ πατριάρχῃ καὶ

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 332, line 13

ἅγιον Μαρτῖνον καὶ Μάξιμον ἐνέγκας ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ βασα-

νίσας ἐξορίᾳ παρέπεμψεν ἐν Χερσῶνι καὶ τοῖς κλίμασιν· πολλοὺς δὲ καὶ
τῶν ἑσπερίων ἐπισκόπους ἐτιμωρήσατο. μετὰ δὲ τὴν ἐξορίαν Μαρ-
τίνου Ἀγάθων χειροτονεῖται πάπας Ῥώμης, ὅς τις κινηθεὶς ζήλῳ
θεοῦ, σύνοδον ἱερὰν καὶ αὐτὸς συναθροίσας τὴν τῶν Μονοθελητῶν
αἵρεσιν ἀπεκήρυξεν, τὰς δύο θελήσεις καὶ ἐνεργείας τρανώσας. οὕτω
δὲ τῆς ἐκκλησίας τότε ὑπό τε τῶν βασιλέων καὶ τῶν δυσσεβῶν
ἱερέων ταραττομένης, ἀνέστη ὁ ἐρημικώτατος Ἀμαλὴκ τύπτων ἡμᾶς
τὸν λαὸν τοῦ Χριστοῦ, καὶ γίνεται πρώτη φοβερὰ πτῶσις τοῦ Ῥω-
μαϊκοῦ στρατοῦ, ἡ κατὰ τὸν Γαβιθᾶν λέγω καὶ Ἱερμουχὰν καὶ τὴν
Δάθεσμον αἱμοχυσία· μεθ' ἣν αἱ Παλαιστινῶν καὶ Καισαρέων καὶ
Ἱεροσολύμων ἁλώσεις, εἶτα ὁ Αἰγύπτιος ὄλεθρος, καὶ καθεξῆς ἡ τῶν
μεσογείων καὶ νήσων καὶ πάσης Ῥωμανίας αἰχμαλωσία, καὶ ἡ ἐν
Φοίνικι παντελὴς τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στρατοῦ τε καὶ στόλου ἀπώλεια,
καὶ πάντων τῶν χριστιανικῶν λαῶν καὶ τόπων ἐρήμωσις, ἥτις οὐκ
ἐπαύσατο, ἄχρις ἂν ὁ τῆς ἐκκλησίας διώκτης ἐν Σικελίᾳ κακῶς
ἀνῃρέθη.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 334, line 1

πάντων αὐτῶν ἀναγορεύεται. οὗτος γεννᾷ υἱοὺς δύο, Μούδαρον

καὶ Ῥαβίαν. Μούδαρος γεννᾷ Κούρασον καὶ Κάϊσον καὶ Θεμίμην
καὶ Ἄσαδον καὶ ἄλλους ἀγνώστους. οὗτοι πάντες ᾤκουν τὴν Μα-
διανῖτιν ἔρημον καὶ ἐν αὐτῇ ἐκτηνοτρόφουν ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες.
εἰσὶ δὲ καὶ ἐνδότεροι τούτων μὴ ὄντες τῆς φυλῆς αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦ
Ἰεκτάν, οἱ λεγόμενοι Ἀμανῖται, τοῦτ' ἔστιν Ὁμηρῖται. ἐπραγμα-
τεύοντο δέ τινες αὐτῶν ἐν ταῖς καμήλοις αὐτῶν. ἀπόρου δὲ καὶ
ὀρφανοῦ ὄντος τοῦ προειρημένου Μουάμεδ, ἔδοξεν αὐτῷ εἰσιέναι
πρός τινα γυναῖκα πλουσίαν, συγγενῆ αὐτοῦ οὖσαν, ὀνόματι Χαδίγαν,
μίσθιον ἐπὶ τῷ καμηλεύειν καὶ πραγματεύεσθαι ἐν Αἰγύπτῳ καὶ  
Παλαιστίνῃ. κατ' ὀλίγον δὲ παρρησιασάμενος ὑπεισῆλθε τῇ γυναικὶ
χήρᾳ οὔσῃ, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν γυναῖκα καὶ ἔσχε τὰς καμήλους αὐτῆς
καὶ τὴν ὕπαρξιν. ἐρχόμενος δὲ ἐν Παλαιστίνῃ συνανεστρέφετο Ἰου-
 713

δαίοις τε καὶ Χριστιανοῖς. ἐθηρᾶτο δὲ παρ' αὐτῶν τινὰ γραφικά,

καὶ ἔσχε τὸ πάθος τῆς ἐπιληψίας. καὶ νοήσασα ἡ τούτου γυνὴ
σφόδρα ἐλυπεῖτο, ὡς εὐγενὴς οὖσα καὶ τῷ τοιούτῳ συναφθεῖσα, οὐ
μόνον ἀπόρῳ ὄντι, ἀλλὰ καὶ ἐπιληπτικῷ. τροποῦται δὲ αὐτὸς θερα-
πεῦσαι αὐτὴν οὕτω λέγων, ὅτι “ὀπτασίαν τινὰ ἀγγέλου λεγομένου
Γαβριὴλ θεωρῶ, καὶ μὴ ὑποφέρων τὴν τούτου θέαν ὀλιγωρῶ καὶ
πίπτω.” αὕτη δὲ ἔχουσα μοναχόν τινα διὰ κακοπιστίαν ἐξόριστον
ἐκεῖσε οἰκοῦντα, φίλον αὐτῆς, ἀνήγγειλεν αὐτῷ πάντα καὶ τὸ ὄνομα

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 334, line 3

καὶ Ἄσαδον καὶ ἄλλους ἀγνώστους. οὗτοι πάντες ᾤκουν τὴν Μα-
διανῖτιν ἔρημον καὶ ἐν αὐτῇ ἐκτηνοτρόφουν ἐν σκηναῖς κατοικοῦντες.
εἰσὶ δὲ καὶ ἐνδότεροι τούτων μὴ ὄντες τῆς φυλῆς αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦ
Ἰεκτάν, οἱ λεγόμενοι Ἀμανῖται, τοῦτ' ἔστιν Ὁμηρῖται. ἐπραγμα-
τεύοντο δέ τινες αὐτῶν ἐν ταῖς καμήλοις αὐτῶν. ἀπόρου δὲ καὶ
ὀρφανοῦ ὄντος τοῦ προειρημένου Μουάμεδ, ἔδοξεν αὐτῷ εἰσιέναι
πρός τινα γυναῖκα πλουσίαν, συγγενῆ αὐτοῦ οὖσαν, ὀνόματι Χαδίγαν,
μίσθιον ἐπὶ τῷ καμηλεύειν καὶ πραγματεύεσθαι ἐν Αἰγύπτῳ καὶ  
Παλαιστίνῃ. κατ' ὀλίγον δὲ παρρησιασάμενος ὑπεισῆλθε τῇ γυναικὶ
χήρᾳ οὔσῃ, καὶ ἔλαβεν αὐτὴν γυναῖκα καὶ ἔσχε τὰς καμήλους αὐτῆς
καὶ τὴν ὕπαρξιν. ἐρχόμενος δὲ ἐν Παλαιστίνῃ συνανεστρέφετο Ἰου-
δαίοις τε καὶ Χριστιανοῖς. ἐθηρᾶτο δὲ παρ' αὐτῶν τινὰ γραφικά,
καὶ ἔσχε τὸ πάθος τῆς ἐπιληψίας. καὶ νοήσασα ἡ τούτου γυνὴ
σφόδρα ἐλυπεῖτο, ὡς εὐγενὴς οὖσα καὶ τῷ τοιούτῳ συναφθεῖσα, οὐ
μόνον ἀπόρῳ ὄντι, ἀλλὰ καὶ ἐπιληπτικῷ. τροποῦται δὲ αὐτὸς θερα-
πεῦσαι αὐτὴν οὕτω λέγων, ὅτι “ὀπτασίαν τινὰ ἀγγέλου λεγομένου
Γαβριὴλ θεωρῶ, καὶ μὴ ὑποφέρων τὴν τούτου θέαν ὀλιγωρῶ καὶ
πίπτω.” αὕτη δὲ ἔχουσα μοναχόν τινα διὰ κακοπιστίαν ἐξόριστον
ἐκεῖσε οἰκοῦντα, φίλον αὐτῆς, ἀνήγγειλεν αὐτῷ πάντα καὶ τὸ ὄνομα
τοῦ ἀγγέλου. κἀκεῖνος θέλων πληροφορῆσαι αὐτὴν εἶπεν αὐτῇ ὅτι
“ἀλήθειαν εἴρηκεν·

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 336, line 17

Κόσμου ἔτη ͵ϛρκδʹ.

Τῆς θείας σαρκώσεως ἔτη χκδʹ.
Ῥωμαίων βασιλεὺς Ἡράκλειος ἔτη λαʹ. κγʹ.
Ἀράβων ἀρχηγὸς Ἀβουβάχαρος ἔτη γʹ. βʹ.
Κωνσταντ. ἐπίσκοπος Σέργιος ἔτη κθʹ. κδʹ.
Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Μόδεστος ἔτη βʹ. βʹ.
 714

Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Γεώργιος ἔτη ιδʹ. ιδʹ.

Τούτῳ τῷ ἔτει ἔπεμψεν Ἀβουβάχαρος στρατηγοὺς τέσσαρας, οἳ
καὶ ὁδηγηθέντες, ὡς προέφην. ὑπὸ τῶν Ἀράβων ἦλθον καὶ ἔλαβον
τὴν Ἥραν καὶ πᾶσαν τὴν χώραν Γάζης. μόγις δὲ ἐλθών ποτε ἀπὸ
Καισαρείας Παλαιστίνης Σέργιος σὺν στρατιώταις ὀλίγοις καὶ συμ-
βαλὼν πόλεμον κτείνεται πρῶτος σὺν τοῖς στρατιώταις τριακοσίοις
οὖσιν. καὶ πολλοὺς αἰχμαλώτους λαβόντες καὶ λάφυρα πολλὰ ὑπ-
έστρεψαν μετὰ λαμπρᾶς νίκης.
Αὐτῷ δὲ τῷ χρόνῳ σεισμὸς ἐγένετο κατὰ τὴν Παλαιστίνην· καὶ
ἐφάνη σημεῖον ἐν τῷ οὐρανῷ κατὰ μεσημβρίαν, ὁ λεγόμενος δοκίτης,
προμηνύων τὴν τῶν Ἀράβων ἐπικράτησιν· ἔμεινε δὲ ἡμέρας λʹ δια-
τείνων ἀπὸ μεσημβρίας ἕως ἄρκτου. ἦν δὲ ξιφοειδής.
Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Σωφρόνιος ἔτη γʹ.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Κῦρος ἔτη ιʹ.
  κδʹ. γʹ. κεʹ. αʹ. αʹ.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 336, line 21

Κωνσταντ. ἐπίσκοπος Σέργιος ἔτη κθʹ. κδʹ.

Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Μόδεστος ἔτη βʹ. βʹ.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Γεώργιος ἔτη ιδʹ. ιδʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἔπεμψεν Ἀβουβάχαρος στρατηγοὺς τέσσαρας, οἳ
καὶ ὁδηγηθέντες, ὡς προέφην. ὑπὸ τῶν Ἀράβων ἦλθον καὶ ἔλαβον
τὴν Ἥραν καὶ πᾶσαν τὴν χώραν Γάζης. μόγις δὲ ἐλθών ποτε ἀπὸ
Καισαρείας Παλαιστίνης Σέργιος σὺν στρατιώταις ὀλίγοις καὶ συμ-
βαλὼν πόλεμον κτείνεται πρῶτος σὺν τοῖς στρατιώταις τριακοσίοις
οὖσιν. καὶ πολλοὺς αἰχμαλώτους λαβόντες καὶ λάφυρα πολλὰ ὑπ-
έστρεψαν μετὰ λαμπρᾶς νίκης.
Αὐτῷ δὲ τῷ χρόνῳ σεισμὸς ἐγένετο κατὰ τὴν Παλαιστίνην· καὶ
ἐφάνη σημεῖον ἐν τῷ οὐρανῷ κατὰ μεσημβρίαν, ὁ λεγόμενος δοκίτης,
προμηνύων τὴν τῶν Ἀράβων ἐπικράτησιν· ἔμεινε δὲ ἡμέρας λʹ δια-
τείνων ἀπὸ μεσημβρίας ἕως ἄρκτου. ἦν δὲ ξιφοειδής.
Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Σωφρόνιος ἔτη γʹ.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Κῦρος ἔτη ιʹ.
  κδʹ. γʹ. κεʹ. αʹ. αʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει Ἀβουβάχαρος τελευτᾷ ἀμηρεύσας ἔτη δύο ἥμισυ·
καὶ παραλαμβάνει τὴν ἀρχὴν Οὔμαρος· ὃς πέμψας στρατιὰν κατὰ
τῆς Ἀραβίας παραλαμβάνει Βόστραν τὴν πόλιν μετὰ καὶ ἄλλων  
πόλεων. ἀπεδήμησαν δὲ μέχρι τοῦ Γαβιθᾶ. τούτοις συμβαλὼν Θεό
 715

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 339, line 15

τοῦτον τὸν παμμεγέθη στύλον καταπιεῖν;” ὁ δὲ εἶπεν· “οὐκ ἐν-

δέχεται.” ἔφησαν δέ· “οὐδὲ ἡμῖν ἐνδέχεται ἀναχωρῆσαι τῆς Αἰ-
γύπτου ἔτι.”
Κόσμου ἔτη ͵ϛρκζʹ.
Τῆς θείας σαρκώσεως ἔτη χκζʹ.
Ῥωμαίων βασιλεὺς Ἡράκλειος ἔτη λαʹ. κϛʹ.
Ἀράβων ἀρχηγὸς Οὔμαρος ἔτη ιβʹ. βʹ.
Κωνσταντ. ἐπίσκοπος Σέργιος ἔτη κθʹ. κζʹ.
Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Σωφρόνιος ἔτη γʹ. γʹ.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Κῦρος ἔτη ιʹ. γʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει. ἐπεστράτευσεν Οὔμαρος κατὰ Παλαιστίνης, καὶ
παρακαθίσας τὴν ἁγίαν πόλιν διετῆ χρόνον παρέλαβεν αὐτὴν λόγῳ·
Σωφρόνιος γάρ, ὁ Ἱεροσολύμων ἀρχιερεύς, λόγον ἔλαβε πάσης Πα-
λαιστίνης ἀσφαλείας. εἰσελθὼν δὲ Οὔμαρος εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν
τριχίνοις ἐκ καμήλων ἐνδύμασιν ἠμφιεσμένος ἐρρυπωμένοις ὑπό-
κρισίν τε σατανικὴν ἐνδεικνύμενος τὸν ναὸν ἐζήτησε τῶν Ἰουδαίων,
ὃν ᾠκοδόμησε Σολομών, προσκυνητήριον αὐτὸν ποιῆσαι τῆς αὐτοῦ
βλασφημίας. τοῦτον ἰδὼν Σωφρόνιος ἔφη· “ἐπ' ἀληθείας τοῦτό
ἐστι τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως τὸ ῥηθὲν διὰ Δανιὴλ τοῦ προ-
φήτου ἑστὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ.” πολλοῖς τε δάκρυσι τὸ Χριστιανῶν
φῦλον ἀπωδύρετο τῆς εὐσεβείας ὁ πρόμαχος. ὄντος δὲ αὐτοῦ ἐν τοῖς

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 339, line 18

Κόσμου ἔτη ͵ϛρκζʹ.

Τῆς θείας σαρκώσεως ἔτη χκζʹ.
Ῥωμαίων βασιλεὺς Ἡράκλειος ἔτη λαʹ. κϛʹ.
Ἀράβων ἀρχηγὸς Οὔμαρος ἔτη ιβʹ. βʹ.
Κωνσταντ. ἐπίσκοπος Σέργιος ἔτη κθʹ. κζʹ.
Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος Σωφρόνιος ἔτη γʹ. γʹ.
Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος Κῦρος ἔτη ιʹ. γʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει. ἐπεστράτευσεν Οὔμαρος κατὰ Παλαιστίνης, καὶ
παρακαθίσας τὴν ἁγίαν πόλιν διετῆ χρόνον παρέλαβεν αὐτὴν λόγῳ·
Σωφρόνιος γάρ, ὁ Ἱεροσολύμων ἀρχιερεύς, λόγον ἔλαβε πάσης Πα-
λαιστίνης ἀσφαλείας. εἰσελθὼν δὲ Οὔμαρος εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν
τριχίνοις ἐκ καμήλων ἐνδύμασιν ἠμφιεσμένος ἐρρυπωμένοις ὑπό-
κρισίν τε σατανικὴν ἐνδεικνύμενος τὸν ναὸν ἐζήτησε τῶν Ἰουδαίων,
ὃν ᾠκοδόμησε Σολομών, προσκυνητήριον αὐτὸν ποιῆσαι τῆς αὐτοῦ
βλασφημίας. τοῦτον ἰδὼν Σωφρόνιος ἔφη· “ἐπ' ἀληθείας τοῦτό
 716

ἐστι τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως τὸ ῥηθὲν διὰ Δανιὴλ τοῦ προ-

φήτου ἑστὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ.” πολλοῖς τε δάκρυσι τὸ Χριστιανῶν
φῦλον ἀπωδύρετο τῆς εὐσεβείας ὁ πρόμαχος. ὄντος δὲ αὐτοῦ ἐν τοῖς
ἐκεῖσε, παρεκάλεσεν αὐτὸν ὁ πατριάρχης δέξασθαι παρ' αὐτοῦ σιν-
δόνιον σὺν ἐνδύματι ἐνδύσασθαι. ὁ δὲ οὐκ ἠνέσχετο ἐνδύσασθαι
αὐτά. μόγις οὖν ἔπεισε φορέσαι, ἕως οὗ ἐπλύθησαν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ,

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 341, line 22

Τούτῳ τῷ ἔτει τελευτᾷ Ἡράκλειος ὁ βασιλεὺς μηνὶ Μαρτίῳ,

ἰνδικτιῶνος ιδʹ, ὑδεριάσας, βασιλεύσας ἔτη λʹ καὶ μῆνας ιʹ. βασιλεύει
δὲ μετ' αὐτὸν Κωνσταντῖνος, ὁ υἱὸς αὐτοῦ, μῆνας δʹ, καὶ φαρμα-
κευθεὶς ὑπὸ Μαρτίνης, τῆς αὐτοῦ μητρυιᾶς, καὶ Πύρρου πατριάρχου
τελευτᾷ. καὶ βασιλεύει Ἡρακλωνᾶς, ὁ Μαρτίνης υἱός, σὺν τῇ μητρὶ
Μαρτίνῃ.
Ῥωμαίων βασιλεὺς Ἡρακλωνᾶς μῆνας ϛʹ.
Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπος Παῦλος ἔτη ιβʹ.
  αʹ. ηʹ. αʹ. θʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει παραλαμβάνει Μαυΐας Καισάρειαν τῆς Παλαι-
στίνης μετὰ ἑπταετίαν τῆς πολιορκίας αὐτῆς· καὶ κτέννει ἐν αὐτῇ
Ῥωμαίους χιλιάδας ἑπτά.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἀπώσατο ἡ σύγκλητος Ἡρακλωνᾶν ἅμα Μαρ-
τίνῃ τῇ μητρὶ αὐτοῦ καὶ Βαλεντίνῳ· καὶ ἐγλωσσοκόπησαν Μαρτῖναν,
καὶ ἐρρινοκόπησαν Ἡρακλωνᾶν, καὶ ἐξορίσαντες αὐτοὺς ἀνεβίβασαν
Κώνσταν, υἱὸν Κωνσταντίνου, ἔγγονα Ἡρακλείου, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς·
καὶ ἐκράτησεν ἔτη κζʹ. Πύρρου δὲ ἐκβληθέντος τῆς ἐπισκοπῆς,  
ἐχειροτονήθη πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Παῦλος πρεσβύτερος
καὶ οἰκονόμος τῆς ἐκκλησίας μηνὶ Ὀκτωβρίῳ ἰνδικτιῶνος ιεʹ, ἐπι-
σκοπήσας ἔτη ιβʹ.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 347, line 20

εἰς τὴν ἑαυτοῦ κακοδοξίαν μὴ ἰσχύσας μετενέγκαι, τὴν θεόσοφον

καὶ πολυμαθεστάτην γλῶσσαν τοῦ ἁγίου ἀπέτεμε μετὰ τῆς δεξιᾶς
χειρὸς αὐτοῦ, ὡς πλεῖστα κατὰ τῆς αὐτοῦ δυσσεβείας σὺν τοῖς
μαθηταῖς αὐτοῦ Ἀναστασίοις συγγραψαμένου, ἃ καὶ κατ' ἔπος οὗτοι
γεγράφασιν, ὡς οἱ φιλομαθεῖς γινώσκουσιν.
  ιζʹ. γʹ. ϛʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἐστοιχήθη μεταξὺ Ῥωμαίων καὶ Ἀράβων, τοῦ
Μαυΐου πρεσβεύσαντος διὰ τὴν ἀνταρσίαν, ἵνα τελῶσι τοῖς Ῥωμαίοις
οἱ Ἄραβες καθ' ἡμέραν νομίσματα χίλια καὶ ἵππον καὶ δοῦλον.
γέγονε δὲ καὶ σεισμὸς μέγας ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ καὶ πτῶσις ἔν τε
 717

τῇ Παλαιστίνῃ καὶ Συρίᾳ μηνὶ Δαισίῳ ἰνδικτιῶνος βʹ.

Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει ἐξωρίσθη Μαρτῖνος, ὁ ἁγιώτατος πάπας Ῥώμης,
ὑπὲρ τῆς ἀληθείας γενναίως ἀγωνισάμενος καὶ ὁμολογητὴς γενόμε-
νος, ἐν τοῖς κλίμασι τῆς ἀνατολῆς τελευτήσας.
  ιηʹ. δʹ. ζʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἀνεῖλε Κώνστας Θεοδόσιον, τὸν ἴδιον ἀδελφόν.
τῶν δὲ Ἀράβων ὄντων εἰς τὸ Σαπφίν, ἐδολοφονήθη Ἀλή, ὁ τῆς
Περσίδος· καὶ μονοκρατορεῖ Μαυΐας βασιλικῶς κατοικήσας ἐν Δα-
μασκῷ καὶ τοὺς θησαυροὺς ἐκεῖ ἀποθέμενος τῶν χρημάτων.
  ιθʹ. εʹ. ηʹ.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 360, line 29

βασιλείας, Ἡράκλειον καὶ Τιβέριον, καὶ μόνος ἐβασίλευσε σὺν Ἰου-

στινιανῷ τῷ υἱῷ αὐτοῦ.
  ιδʹ. γʹ. εʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει Μουχτὰρ ὁ ψεύστης τυραννήσας ἐπικρατὴς γέγονε
τῆς Περσίδος, ἀπεκάλει δὲ ἑαυτὸν προφήτην. καὶ ἐταράχθησαν οἱ
Ἄραβες.
Ἀράβων ἀρχηγὸς Μαρουὰμ ἔτος αʹ.
  ιεʹ. αʹ. ϛʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἀπεβίω Ἰζίδ, καὶ ταραχθέντες οἱ Ἄραβες τοῦ
Ἐθρίβου διηγέρθησαν καταστήσαντες ἀρχηγὸν ἑαυτοῖς Ἀβδελᾶν τινα,
υἱὸν Ζουβέρ. καὶ συναχθέντες οἱ Φοίνικες καὶ οἱ Παλαιστίνης ἐπὶ
τὴν Δαμασκὸν ἔρχονται καὶ ἕως τοῦ Γαβιθᾶ πρὸς Ἀσάν, ἀμηρᾶν
Παλαιστίνης· καὶ δίδουσι χεῖρας δεξιὰς τῷ Μαρουὰμ καὶ ἱστῶσιν
αὐτὸν ἀρχηγόν, καὶ ἀμηρεύει μῆνας θʹ. καὶ τελευτήσαντος αὐτοῦ,  
Ἀβιμέλεχ, ὁ υἱὸς αὐτοῦ, διαδέχεται τὴν ἀρχὴν ἀμηρεύσας ἔτη καʹ
ἥμισυ, καὶ χειροῦται τοὺς τυράννους καὶ ἀποκτέννει τὸν Ἀβδελᾶν,
υἱὸν Ζουβέρ, καὶ Δάδαχον.
Ἀράβων ἀρχηγὸς Ἀβιμέλεχ ἔτη κβʹ.
Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπος Θεόδωρος πάλιν ἔτη γʹ.
  ιϛʹ. αʹ. αʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἐγένετο λιμὸς καὶ θανατικὸν μέγα ἐν Συρίᾳ,

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 360, line 31

  ιδʹ. γʹ. εʹ.

Τούτῳ τῷ ἔτει Μουχτὰρ ὁ ψεύστης τυραννήσας ἐπικρατὴς γέγονε
τῆς Περσίδος, ἀπεκάλει δὲ ἑαυτὸν προφήτην. καὶ ἐταράχθησαν οἱ
Ἄραβες.
 718

Ἀράβων ἀρχηγὸς Μαρουὰμ ἔτος αʹ.

  ιεʹ. αʹ. ϛʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἀπεβίω Ἰζίδ, καὶ ταραχθέντες οἱ Ἄραβες τοῦ
Ἐθρίβου διηγέρθησαν καταστήσαντες ἀρχηγὸν ἑαυτοῖς Ἀβδελᾶν τινα,
υἱὸν Ζουβέρ. καὶ συναχθέντες οἱ Φοίνικες καὶ οἱ Παλαιστίνης ἐπὶ
τὴν Δαμασκὸν ἔρχονται καὶ ἕως τοῦ Γαβιθᾶ πρὸς Ἀσάν, ἀμηρᾶν
Παλαιστίνης· καὶ δίδουσι χεῖρας δεξιὰς τῷ Μαρουὰμ καὶ ἱστῶσιν
αὐτὸν ἀρχηγόν, καὶ ἀμηρεύει μῆνας θʹ. καὶ τελευτήσαντος αὐτοῦ,  
Ἀβιμέλεχ, ὁ υἱὸς αὐτοῦ, διαδέχεται τὴν ἀρχὴν ἀμηρεύσας ἔτη καʹ
ἥμισυ, καὶ χειροῦται τοὺς τυράννους καὶ ἀποκτέννει τὸν Ἀβδελᾶν,
υἱὸν Ζουβέρ, καὶ Δάδαχον.
Ἀράβων ἀρχηγὸς Ἀβιμέλεχ ἔτη κβʹ.
Κωνσταντινουπόλεως ἐπίσκοπος Θεόδωρος πάλιν ἔτη γʹ.
  ιϛʹ. αʹ. αʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἐγένετο λιμὸς καὶ θανατικὸν μέγα ἐν Συρίᾳ,
καὶ Ἀβιμέλεχ ἐκράτησε τοῦ ἔθνους. τῶν δὲ Μαρδαϊτῶν ἐπιτιθεμέ-
νων τοῖς μέρεσι τοῦ Λιβάνου, καὶ τοῦ λοιμοῦ ἐπικρατοῦντος, ὁ

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 365, line 25

ταν, ὡς τῶν Ἀράβων μὴ καταδεχομένων τὴν τῶν Ῥωμαίων χαραγὴν

ἐν τοῖς ἰδίοις νομίσμασιν, τῆς ὁλκῆς τοῦ χρυσοῦ διδομένης καὶ
μηδεμιᾶς ζημίας τοῖς Ῥωμαίοις γινομένης ἐκ τοῦ νέα χαράσσειν
Ἄραβας. ὁ δὲ τὴν παράκλησιν εἰς φόβον νομίσας, οὐκ ἐννοήσας,
ὅτι τὸ σπουδαζόμενον αὐτοῖς ἦν παῦσαι τὴν τῶν Μαρδαϊτῶν ἐπαγωγήν,
καὶ οὕτω διὰ δοκουμένης εὐλόγου προφάσεως λῦσαι τὴν εἰρήνην· ὃ
καὶ ἐγένετο. καὶ ἀπέστειλεν Ἀβιμέλεχ οἰκοδομῆσαι τὸν τοῦ Μάκκα
ναόν. καὶ ἠθέλησεν ἐπᾶραι τοὺς κίονας τῆς ἁγίας Γεθσημανῆ. καὶ
παρεκάλεσεν αὐτὸν Σέργιός τις ἀνὴρ χριστιανικώτατος, ὁ τοῦ Μαν-
σοῦρ, γενικὸς λογοθέτης καὶ λίαν ᾠκειωμένος τῷ αὐτῷ Ἀβιμέλεχ,
καὶ Πατρίκιος, ὁ τούτου ἐφάμιλλος τῶν κατὰ τὴν Παλαιστίνην Χρι-
στιανῶν προύχων, ὁ ἐπίκλην Κλαυσῦς, αἰτούμενοι μὴ γενέσθαι
τοῦτο, ἀλλὰ δι' ἱκεσίας αὐτῶν πεῖσαι Ἰουστινιανὸν ἀποστεῖλαι ἄλλους
ἀντ' αὐτῶν· ὅπερ καὶ γέγονεν.
  ζʹ. θʹ. ϛʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει Ἰουστινιανὸς ἐπελέξατο ἐκ τῶν μετοικισθέντων  
ὑπ' αὐτοῦ Σκλάβων καὶ ἐστράτευσε χιλιάδας λʹ καὶ ὁπλίσας αὐτοὺς
ἐπωνόμασεν αὐτοὺς λαὸν περιούσιον, ἄρχοντά τε αὐτῶν Νέβουλον
τοὔνομα. θαρρήσας δὲ εἰς αὐτοὺς γεγράφηκε τοῖς Ἄραψι μὴ ἐμμέ-
νειν αὐτὸν τῇ ἐγγράφως συμφωνηθείσῃ εἰρήνῃ. καὶ παραλαβὼν τὸν
περιούσιον λαὸν καὶ πάντα τὰ καβαλλαρικὰ θέματα
 719

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 422, line 25

συγγενεῖς καὶ ἐν Βυζαντίῳ μετῴκισεν, σὺν καὶ πολλοῖς Σύροις Μονο-

φυσίταις αἱρετικοῖς, ὧν οἱ πλείους εἰς τὴν Θρᾴκην οἰκοῦντες μέχρι
τοῦ νῦν καὶ ἐν τῷ τρισαγίῳ τὴν τριάδα σταυροῦντες κατὰ Πέτρον
τὸν Κναφέα διήρκεσαν. ἀπὸ δεκάτης δὲ τοῦ Αὐγούστου μηνὸς ἕως
πεντεκαιδεκάτης σκότος ἐγένετο ὁμιχλῶδες. τότε Μαρουὰμ ἐκνικήσας
καὶ ἀπολαβὼν Ἔμεσαν ἀναιρεῖ πάντας τοὺς συγγενεῖς καὶ ἀπελευ-
θέρους Ἰσάμ, καθαιρεῖ δὲ καὶ τὰ τείχη Ἡλιουπόλεως καὶ Δαμασκοῦ
καὶ Ἱεροσολύμων, ἀναιρῶν πολλοὺς δυνατοὺς καὶ ἀκρωτηριάσας τοὺς
ἐν αὐταῖς ταῖς πόλεσι περιλειφθέντας.
  ϛʹ. γʹ. ιγʹ. ιζʹ. γʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἐγένετο σεισμὸς μέγας ἐν Παλαιστίνῃ καὶ τῷ
Ἰορδάνῃ καὶ πάσῃ τῇ Συρίᾳ μηνὶ Ἰαννουαρίῳ ιηʹ, ὥρᾳ δʹ, καὶ πολλαὶ
μυριάδες καὶ ἀναρίθμητοι τεθνήκασιν, ἐκκλησίαι τε καὶ μοναστήρια
πεπτώκασιν, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν ἔρημον τῆς ἁγίας πόλεως.
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει λοιμώδης θάνατος ἀπὸ Σικελίας καὶ Καλαβρίας
ἀρξάμενος οἷόν τι πῦρ ἐπινεμόμενον ἐπὶ τὴν Μονοβασίαν καὶ Ἑλλάδα  
καὶ τὰς παρακειμένας νήσους ἦλθε δι' ὅλης τῆς ιδʹ ἰνδικτιῶνος προ-
μαστίζων τὸν ἀσεβῆ Κωνσταντῖνον καὶ ἀναστέλλων τῆς κατὰ τῶν
ἁγίων ἐκκλησιῶν καὶ τῶν σεπτῶν εἰκόνων μανίας, εἰ καὶ ἀδιόρθω-
τος ἔμεινεν, ὡς Φαραὼ τὸ πάλαι. ἡ δὲ αὐτὴ λοιμικὴ νόσος τοῦ
βουβῶνος ἀνέδραμε τῇ εʹ ἐπινεμήσει ἐν τῇ βασιλίδι πόλει.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 427, line 14

σαις καὶ ἀνῃρέθησαν ὑπ' αὐτῶν ἐν τοῖς ὁρίοις Ἐμέσης χιλιάδες δʹ.
τὸ αὐτὸ δὲ γέγονε καὶ κατὰ τὴν Ἀραβίαν εἰς τοὺς Καϊσινοὺς ὑπὸ
τῶν αὐτῶν Περσῶν. ἐλθούσης δὲ τῆς κεφαλῆς τοῦ Μαρουὰμ ἐσμυρ-
νισμένης, ἐπαύσαντο αἱ πλείους τῶν στάσεων. καὶ τῷ αὐτῷ ἔτει
ἐκοιμήθη ὁ ἁγιώτατος πατριάρχης Ἀντιοχείας Θεοφύλακτος μηνὶ Δαι-
σίῳ κθʹ.
Ἀντιοχείας ἐπίσκοπος Θεόδωρος ἔτη ϛʹ.
  ιαʹ. βʹ. ιηʹ. κβʹ. αʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει τοὺς πλείους τῶν Χριστιανῶν ὡς συγγενεῖς τῶν
προαρξάντων ἀνεῖλον οἱ προσφάτως κρατήσαντες, δόλῳ τούτους
χειρωσάμενοι εἰς Ἀντιπατρίδα τῆς Παλαιστίνης. καὶ τῷ αὐτῷ χρόνῳ
Κωνσταντῖνος τὴν Θεοδοσιούπολιν παρέλαβεν ἅμα τῇ Μελιτηνῇ, καὶ
ᾐχμαλώτευσε τοὺς Ἀρμενίους. Θεόδωρος δέ, ὁ υἱὸς τοῦ Βικαρίου,
τῆς μικρᾶς Ἀραβίας ὁρμώμενος ἐχειροτονήθη πατριάρχης Ἀντιοχείας.
  ιβʹ. γʹ. ιθʹ. κγʹ. βʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἀρθεὶς τῷ φρονήματι Κωνσταντῖνος ὁ δυσσεβὴς
πολλὰ κατὰ τῆς ἐκκλησίας καὶ ὀρθοδόξου πίστεως μελετῶν, σιλέντια
 720

καθ' ἑκάστην ποιῶν τὸν λαὸν ἔπειθε πρὸς τὸ ἴδιον αὐτοῦ φρόνημα
δολίως ἕπεσθαι, προοδοποιῶν τὴν μέλλουσαν αὐτῷ ἔσεσθαι τελείαν
ἀσέβειαν.
  ιγʹ. δʹ. κʹ. κδʹ. γʹ.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 429, line 3

καὶ ἐρχόμενον κρατῆσαι τῆς Περσίδος, ἐναντιούμενον δὲ τοῖς Πέρ-

σαις καὶ προσκείμενον τοῖς τῆς Συρίας, οἳ καὶ συνεμάχουν αὐτῷ,
διεγείρας τὰ σὺν αὐτῷ στρατόπεδα συμβάλλει αὐτῷ κατὰ τὴν Νιτσίβιν
καὶ νικήσας αὐτὸν ὁ Ἀβουμουσλὶμ πολλοὺς ἔκτεινεν. ἦσαν γὰρ οἱ
πλείους Σκλάβοι καὶ Ἀντιοχεῖς. ὁ δὲ Ἀβδελᾶς μόνος περισωθεὶς
μετ' ὀλίγας ἡμέρας ᾐτήσατο λόγον λαβεῖν παρὰ τοῦ ἄλλου Ἀβδελᾶ,
τοῦ ἀδελφοῦ Μουάμεδ, καταλαβόντος σπουδῇ πολλῇ τὴν Περσικὴν
ἐκ τοῦ Μάκχα· ὅν τινα φρουρήσας ἐν οἰκίσκῳ σαθρῷ καὶ κατορυχθῆναι  
προστάξας τὰ θεμέλια λάθρα τοῦτον ἀπέκτεινεν. τὸν δὲ Ἀβουμουσλὶμ
μηνιῶντα κατὰ τῆς Συρίας Ἀράβων ὡς ἐπαναστάντων τοῖς Μαυρο-
φόροις καὶ πολλοὺς κατὰ τὴν Παλαιστίνην καὶ Ἔμεσαν καὶ τὴν
παραλίαν ἑλόντων, ἐπελθεῖν τε αὐτοῖς μελετῶντα μετὰ τῶν στρα-
τευμάτων ἐκώλυσεν. ὁ δὲ ὀργισθεὶς τῷ Ἀβδελᾷ πρὸς τὴν ἐνδοτέραν
Περσικὴν ὥρμησε σὺν τῷ πλήθει, ὃν δειλιάσας σφόδρα μεταστέλλεται
αὐτὸν πιθανολογίαις καὶ παρακλήσεσι καὶ αὐτοῖς δὲ τοῖς μυσαροῖς συμ-
βόλοις τῆς ἀρχῆς αὐτῶν, φημὶ δὴ τῇ ῥάβδῳ καὶ τοῖς σανδαλίοις τοῦ
ψευδοπροφήτου Μουάμεδ, ἐξαιτῶν ὁδὸν ἡμέρας μιᾶς ἐκκλῖναι πρὸς
αὐτόν, ὅπως αὐτῷ τὴν πατρὶ πρέπουσαν εὐχαριστίαν ἀπονείμῃ. ὁ δὲ
ἀπατηθεὶς παραγίνεται σὺν χιλιάσιν ἱππέων ρʹ, ἑνωθείς τε αὐτῷ κτεί-
νεται ὑπ' αὐτοῦ χερσὶν ἰδίαις. ὁ δὲ ὄχλοι σκεδασθέντες αὐθημερὸν
ᾤχοντο φιλοτιμίαις οὐκ εὐαριθμήτοις ἐφοδιασθέντες.

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 430, line 2

λικιάνων. ὁμοίως καὶ ἐν τῇ πόλει, ὀλιγωθέντων τῶν οἰκητόρων

αὐτῆς ἐκ τοῦ θανατικοῦ, ἤνεγκε συμφαμίλους ἐκ τῶν νήσων καὶ
Ἑλλάδος καὶ τῶν κατωτικῶν μερῶν, καὶ ἐποίησεν οἰκῆσαι τὴν πόλιν
καὶ κατεπύκνωσεν αὐτήν. τῷ δ' αὐτῷ χρόνῳ ἐζήτησαν οἱ Βούλ-
γαροι πάκτα διὰ τὰ κτισθέντα κάστρα· καὶ τοῦ βασιλέως ἀτιμάσαντος
τὸν ἀποκρισιάριον αὐτῶν, ἐξῆλθον φωσατικῶς, καὶ ἦλθον ἕως τοῦ
Μακροῦ τείχους κατὰ τῆς βασιλίδος πόλεως τὴν ὁρμὴν ποιησάμενοι.
πολλὴν οὖν ἅλωσιν ἐργασάμενοι καὶ αἰχμαλωσίαν λαβόντες ὑπέστρεψαν
ἀβλαβεῖς εἰς τὰ ἴδια.  
  ιϛʹ. βʹ. βʹ. γʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει σεισμὸς γέγονε κατὰ τὴν Παλαιστίνην καὶ Συρίαν
 721

οὐ μικρὸς μηνὶ Μαρτίῳ θʹ. καὶ ἐξωρίσθη Θεόδωρος, ὁ πατριάρχης

Ἀντιοχείας, φθόνῳ τῶν Ἀράβων διαβληθείς, ὅτι συχνῶς τῷ βασιλεῖ
Κωνσταντίνῳ δηλοποιεῖ τὰ τῶν Ἀράβων διὰ γραμμάτων· καὶ λοιπὸν
ὁ αὐτὸς Σαλὶμ ὑπερόριον τίθησιν εἰς τὴν Μωαβῖτιν χώραν πατρίδα
τε αὐτοῦ. καὶ ἐπέτρεψεν ὁ αὐτὸς Σαλὶμ μὴ κτίζεσθαι νέας ἐκ-
κλησίας, μηδὲ φανῆναι σταυρόν, μηδὲ δογματίσαι περὶ πίστεως
Χριστιανὸν μετὰ Ἀράβων. ἐπεστράτευσε δὲ κατὰ Ῥωμανίας σὺν
χιλιάσιν πʹ καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν Καππαδοκίαν ἤκουσε Κωνσταντῖνον
κατ' αὐτοῦ ὁπλιζόμενον, καὶ φοβηθεὶς ὑπέστρεψεν ἄπρακτος μηδὲν
λυμηνάμενος· μόνον δὲ ὀλίγους Ἀρμενίους προσρυέντας αὐτῷ λαβὼν

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 445, line 2

ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ Φάρου ἐγένετο τὰ πρὸς τὴν αὐτὴν Εἰρήνην τοῦ

βασιλέως Λέοντος σπόνζα· καὶ τῇ ιζʹ τοῦ Δεκεμβρίου μηνὸς ἐστέφθη
ἐν τῷ τρικλίνῳ τοῦ Αὐγουστέως ἡ βασίλισσα Εἰρήνη, καὶ ἀπελθοῦσα
ἐν τῷ εὐκτηρίῳ τοῦ ἁγίου Στεφάνου ἐν τῇ Δάφνῃ ἔλαβε τὰ τοῦ
γάμου στέφανα σὺν τῷ τοῦ Κωνσταντίνου υἱῷ Λέοντι τῷ βασιλεῖ.
Ῥώμης ἐπίσκοπος Ἀδριανὸς ἔτη κζʹ.
  λʹ. ιϛʹ. αʹ. εʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει ἐπεστράτευσε Βανάκας τὴν Ῥωμανίαν καὶ πολλοὺς
ᾐχμαλώτευσεν· καὶ Ῥωμαῖοι εἰσῆλθον εἰς τὴν τετάρτην Ἀρμενίαν καὶ  
ἐσκύλευσαν αὐτήν. τελευτᾷ δὲ ὁ Σάλεχ, καὶ μετεποιήθη Γερμανί-
κεια εἰς Παλαιστίνην.
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει μιμησάμενος ὁ Λαχανοδράκων τὸν διδάσκαλον
αὐτοῦ πάντα μοναχὸν καὶ μονάστριαν τοὺς ὑπὸ τὸ θέμα τῶν Θρᾳ-
κησίων ὄντας συνῆξεν εἰς Ἔφεσον καὶ ἐξαγαγὼν αὐτοὺς εἰς πεδίον
λεγόμενον Τζουκανιστῆριν ἔφη πρὸς αὐτούς, ὅτι “ὁ μὲν βουλό-
μενος τῷ βασιλεῖ πειθαρχεῖν καὶ ἡμῖν ἐνδυσάσθω στολὴν λευκὴν
καὶ λαβέτω γυναῖκα τῇ ὥρᾳ ταύτῃ, οἱ δὲ τοῦτο μὴ ποιοῦντες τυφλού-
μενοι εἰς Κύπρον ἐξορισθήσονται.” καὶ ἅμα τῷ λόγῳ τὸ ἔργον
ἐτελέσθη, καὶ πολλοὶ μάρτυρες ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀνεδείχθησαν,
πολλοὶ δὲ καὶ λειποτακτήσαντες ἀπώλοντο, οὓς καὶ ᾠκειοῦτο ὁ
Δράκων. τῇ δὲ αὐτῇ θʹ ἰνδικτιῶνι, Ἰαννουαρίῳ μηνὶ ιδʹ, ἐτέχθη

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 482, line 3

τες τὸ μὴ δεῖν ἀπὸ λαϊκῶν ἀθρόως εἰς ἐπισκοπὴν ἀνατρέχειν. οὓς

ὁ βασιλεὺς Νικηφόρος τῆς πόλεως ἀπελάσαι βουληθεὶς ἀνετράπη,
συμβουλευόντων τινῶν οὐκ ἐπαινετὴν ἔσεσθαι τὴν τοῦ πατριάρχου
χειροτονίαν ἐπὶ τῇ τῶν προειρημένων ἀποχειροτονίᾳ καὶ ἐπὶ κατα-
λύσει τηλικαύτης μονῆς, ψʹ που μοναστῶν ὑπὸ Θεοδώρῳ τεταγμένων.
 722

καὶ οὐκ ἦν τὸ πρᾶγμα ξένον τῆς ἐκκλησίας καὶ προσφάτως ἐπινοη-

θέν, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἀπὸ λαϊκῶν ἐπεσκόπησαν ἀξίως τῆς
ἀξίας τῷ θεῷ ἱερατεύσαντες.  
Τῷ δ' αὐτῷ ἔτει ἐπεστράτευσεν Ἀαρών, ὁ τῶν Ἀράβων ἀρχ-
ηγός, τὴν Ῥωμανίαν ἐν δυνάμει βαρείᾳ ἀπό τε Μαυροφόρων καὶ
Συρίας καὶ Παλαιστίνης καὶ Λιβύης χιλιάδων τʹ. καὶ ἐλθὼν εἰς
Τύανα ᾠκοδόμησεν οἶκον τῆς βλασφημίας αὐτοῦ. καὶ πολιορκήσας
παρέλαβε τό τε Ἡρακλέως κάστρον ὀχυρώτατον πάνυ ὑπάρχον καὶ τὴν
Θήβασαν καὶ τὴν Μαλακοπέαν καὶ τὴν Σιδηρόπαλον καὶ τὴν Ἀνδρα-
σόν. ἀπέστειλε δὲ κοῦρσον χιλιάδας ξʹ, καὶ κατῆλθεν ἕως Ἀγκύρας, καὶ
ἱστορήσας ταύτην ὑπέστρεψεν. ὁ δὲ βασιλεὺς Νικηφόρος φόβῳ καὶ
ἀμηχανίᾳ συσχεθεὶς ἐξῆλθε καὶ αὐτὸς ἐν ἀπογνώσει, τὰ γενναῖα τῆς
ταλαιπωρίας ἐπιδεικνύμενος· καὶ πολλὰ τρόπαια ποιήσας ἀπέστειλε
πρὸς Ἀαρὼν τὸν μητροπολίτην Συνάδων καὶ Πέτρον, τὸν ἡγούμενον
τοῦ Γουλαίου, καὶ Γρηγόριον, τὸν οἰκονόμον Ἀμάστρης, αἰτῶν εἰρήνην
γενέσθαι· καὶ πολλὰ διαλεχθέντων αὐτῶν ἐστοίχησαν τὴν εἰρήνην,

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 497, line 14

κατὰ θεὸν αὐτοῦ εὐσεβοῦς γνώμης ἐφανέρωσε δόγματα. τοὺς δὲ

Ἀθιγγάνους δημεύσας ἐξορίᾳ παραδέδωκε διὰ Λέοντος, τοῦ στρα-
τηγοῦ τῶν ἀνατολικῶν. τῷ δὲ Αὐγούστῳ μηνὶ τῆς εʹ ἰνδικτιῶνος
Θεβὶθ κατὰ Χριστιανῶν ἐπεστράτευσεν. τούτῳ συμβαλὼν Λέων, ὁ
τῶν ἀνατολικῶν στρατηγός, εὐδοκίμησε δισχιλίους κατασφάξας καὶ
ἵππους καὶ ἄρματα συλλαβόμενος. Μουάμεδ δέ, ὁ πρῶτος υἱὸς
Ἀαρών, κρατῶν τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔθνους, συμβαλὼν τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ
Ἀβδελᾷ κατὰ τὴν ἐνδοτέραν Περσικὴν ἡττήθη· καὶ καταφυγὼν εἰς
τὸ Βάγδα τοῦτο ἐκράτησεν. τὴν δὲ Δαμασκὸν ἄλλος κατέσχε τύ-
ραννος, καὶ τὴν Αἴγυπτον καὶ Ἀφρικὴν δύο κατεμερίσαντο, καὶ τὴν
Παλαιστίνην ἕτερος λῃστρικῶς κατενέμετο.
  ͵ϛτεʹ. ωεʹ. βʹ. ιζʹ. ηʹ.
Τούτῳ τῷ ἔτει Κροῦμμος, ὁ τῶν Βουλγάρων ἀρχηγός, διὰ
Δαργαμηροῦ τὰ περὶ τῆς εἰρήνης αὖθις πρὸς Μιχαὴλ τὸν βασιλέα
ἐπρεσβεύσατο, ζητῶν τὰς ἐπὶ Θεοδοσίου τοῦ Ἀδραμυτινοῦ στοιχη-
θείσας καὶ Γερμανοῦ τοῦ πατριάρχου σπονδὰς πρὸς Κορμέσιον, τὸν
κατ' ἐκεῖνο καιροῦ κύριον Βουλγαρίας· αἳ τοὺς ὅρους περιεῖχον ἀπὸ
Μηλεώνων τῆς Θρᾴκης, ἐσθῆτάς τε καὶ κόκκινα δέρματα ἕως τιμῆς
λʹ λιτρῶν χρυσίου· καὶ ἐπὶ τούτοις τοὺς πρόσφυγας ἑκατέρων ἀπο-
στρέφεσθαι πρὸς ἑκάτερον, κἂν τύχωσιν ἐπιβουλεύοντες ταῖς ἀρχαῖς,
τοὺς δὲ ἐμπορευομένους εἰς ἑκατέρας χώρας διὰ σιγιλλίων

Θεοφάνης. Χρονογραφία. P. 499, line 15

 723

ταῦτα κατὰ τὴν αʹ γέγονε τοῦ Νοεμβρίου μηνός, ὡς εἴρηται. τῇ

δὲ δʹ τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ὤφθη κομήτης ἐν σχήματι λαμπρῶν δύο
σεληνίων ἑνωθέντων καὶ πάλιν διαιρεθέντων εἰς διάφορα σχήματα,
ὡς καὶ εἰς ἀκεφάλου ἀνδρὸς διάπλασιν τυπωθῆναι. καὶ τῇ ἐπαύ-
ριον ἡ περὶ τῆς ἁλώσεως Μεσημβρίας ἦλθεν ἡμῖν ἐλεεινὴ φάσις
πάντας πτοοῦσα διὰ μειζόνων κακῶν ἀπεκδοχήν. εὑρόντες γὰρ
αὐτὴν οἱ ἐχθροὶ πεπλησμένην πάντων τῶν ὀφειλόντων πρὸς κατ-
οίκησιν ἀνθρώπων παρεῖναι πραγμάτων, ταύτην ἐκράτησαν σὺν τῇ
Δεβελτῷ, ἐν οἷς καὶ σίφωνας χαλκοῦς εὗρον λϛʹ, καὶ τοῦ δι' αὐτῶν
ἐκπεμπομένου ὑγροῦ πυρὸς οὐκ ὀλίγον, χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου
πλῆθος. τῷ δ' αὐτῷ ἔτει πολλοὶ τῶν κατὰ Παλαιστίνην Χριστιανῶν
μοναχοὶ καὶ λαϊκοὶ καὶ ἐκ πάσης Συρίας τὴν Κύπρον κατέλαβον
φεύγοντες τὴν ἄμετρον κάκωσιν τῶν Ἀράβων. ἀναρχίας γὰρ καθ-
ολικῆς κατασχούσης Συρίαν καὶ Αἴγυπτον καὶ Ἀφρικὴν καὶ πᾶσαν
τὴν ὑπ' αὐτοὺς ἀρχήν, φόνοι τε καὶ ἁρπαγαὶ καὶ μοιχεῖαι, ἀσέλγειαί
τε καὶ πᾶσαι πράξεις θεοστυγεῖς ἐν κώμαις καὶ πόλεσι ὑπὸ τοῦ
θεολέστου ἔθνους αὐτῶν ἐπράττοντο, οἵ τε κατὰ τὴν ἁγίαν Χριστοῦ
τοῦ θεοῦ ἡμῶν πόλιν σεβάσμιοι τόποι τῆς ἁγίας ἀναστάσεως, τοῦ
κρανίου καὶ τῶν λοιπῶν ἐβεβηλώθησαν. ὁμοίως δὲ καὶ αἱ κατὰ τὴν
ἔρημον διαβόητοι λαῦραι τοῦ ἁγίου Χαρίτωνος καὶ τοῦ ἁγίου Σάβα,
καὶ τὰ λοιπὰ μοναστήρια καὶ αἱ ἐκκλησίαι ἠρημώθησαν.

Κοσμάς Ινδικοπλεύστης. Χριστιανική τοπογραφία.

“Cosmas Indicopleustès. Topographie chrétienne, 3 vols.”, Ed. Wolska–
Conus, W.Paris: Cerf, 1:1968; 2:1970; 3:1973; Sources chrétiennes 141,
159, 197.Book 2, sec.26, line 7

ἑνὸς ζευγαρίου, ἐπειδὴ τὸ περισσὸν ἓν ἀπὸ πάντων τῶν

καθαρῶν θυσίαν τῷ Θεῷ ἀνενέγκας φαίνεται ὁ Νῶε· ὥστε οἱ
μὲν ἄνθρωποι ζυγαὶ τέσσαρες ἦσαν, τὰ δὲ καθαρὰ ἄλογα ἀπὸ
ζυγῶν τριῶν καὶ τὰ ἄγρια ἀπὸ ἑνὸς ζευγαρίου.
 Καὶ περάσασα εἰς τὴν γῆν ταύτην, εἰς ἣν νῦν ἐκ τότε
οἰκοῦμεν, διαμεμερισμένοι τὴν γῆν υἱοὶ τοῦ Νῶε οἱ τρεῖς, ὅ τε
Σὴμ καὶ οἱ ἐκ τούτου ἀπὸ Ἀσίας ἕως ἔσω ἀνατολῶν τοῦ Ὠκεα-
νοῦ, καὶ ὁ Χὰμ καὶ οἱ ἐκ τούτου ἀπὸ τῆς δύσεως τῶν λεγομέ-
νων Γαδείρων ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ τῆς Αἰθιοπίας τῆς καλουμένης
Βαρβαρίας, πέραν τι πέρα τοῦ Ἀραβίου κόλπου, παρατεί-  
νοντες ἕως τῆς ἡμετέρας θαλάσσης, Παλαιστίνης λέγω καὶ
Φοινίκης, πάντα τὰ νότια μέρη, καὶ πᾶσαν τὴν Ἀραβίαν, τὴν
καθ' ἡμᾶς καὶ τὴν καλουμένην Εὐδαίμονα, καὶ ὁ Ἰάφετ καὶ οἱ
ἐκ τούτου ἀπὸ τῶν βορειοτέρων μερῶν, τῶν Μηδικῶν λέγω
καὶ Σκυθῶν, μέχρι τοῦ Ὠκεανοῦ κατὰ τὴν δύσιν, ἕως ἔξω
 724

Γαδείρων, καθὰ καὶ ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται παρὰ τοῦ

θεσπεσίου Μωϋσέως περὶ τῶν τριῶν τούτων ἐν τῷ διαμε-
ρισμῷ τῆς γῆς οὕτως· «Υἱοὶ Ἰάφετ, Γάμερ καὶ Μαγὼγ καὶ
Μαδαῒ καὶ Ὑωουὰν καὶ Ἐλισά», ἵνα εἴπῃ τὰ ὑπερβόρεια
ἔθνη τῶν Σκυθῶν καὶ Μήδων, εἶθ' οὕτως Ἴωνας καὶ Ἑλλα-
δικούς, ὁμοίως καὶ «Θοβὲλ καὶ Μωσὼχ καὶ Θήρας»,

Κοσμάς Ινδικοπλεύστης. Χριστιανική τοπογραφία.

Book 3, sec.66, line 4

μέν, οὐ κατῆλθον δὲ ἐν αὐτῇ· συνέτυχον δὲ ἀνδράσι τῶν ἐκεῖ

ἑλληνιστὶ λαλοῦσιν, ἐλθοῦσιν ἐν τῇ Αἰθιοπίᾳ. Ὁμοίως δὲ καὶ
ἐπὶ Βάκτροις καὶ Οὔννοις καὶ Πέρσαις καὶ λοιποῖς Ἰνδοῖς καὶ
Περσαρμενίοις καὶ Μήδοις καὶ Ἐλαμίταις καὶ πάσῃ τῇ χώρᾳ
Περσίδος καὶ ἐκκλησίαι ἄπειροι καὶ ἐπίσκοποι καὶ χριστιανοὶ
λαοὶ πάμπολλοι καὶ μάρτυρες πολλοὶ καὶ μονάζοντες ἡσυ-
χασταί.
         Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τὴν Αἰθιοπίαν, Ἀξώμην τε
καὶ πᾶσαν τὴν περίχωρον, Ἄραβάς τε τοὺς Εὐδαίμονας, τοὺς
νῦν καλουμένους Ὁμηρίτας, πᾶσαν Ἀραβίαν καὶ Παλαιστί-
νην, Φοινίκην τε καὶ πᾶσαν Συρίαν καὶ Ἀντιόχειαν μέχρι
Μεσοποταμίας, Νοβάτας τε καὶ Γαραμάντας, Αἴγυπτον καὶ
Λιβύην καὶ Πεντάπολιν, Ἀφρικὴν καὶ Μαυριτανίαν ἕως
Γαδείρων τὰ πρὸς νότον. Πανταχοῦ ἐκκλησίαι χριστιανῶν
εἰσι καὶ ἐπίσκοποι, μάρτυρες, μονάζοντες ἡσυχασταὶ δια-
παντὸς ὅπῃ ἐστὶ κηρυττόμενον τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ.  
Ὁμοίως πάλιν Κιλικίαν, Ἀσίαν, Καππαδοκίαν, Λαζικὴν καὶ
Πόντον καὶ τὰ ὑπερβόρεια μέρη Σκυθῶν καὶ Ὑρκάνων,
Ἑρούλλων, Βουλγάρων, Ἑλλαδικῶν τε καὶ Ἰλλυρίων, Δαλ-
μάτων, Γότθων, Σπανῶν, Ῥωμαίων, Φράγγων καὶ λοιπῶν
ἐθνῶν μέχρι τῶν Γαδείρων τοῦ Ὠκεανοῦ κατὰ τὸ βόρειον

Κοσμάς Ινδικοπλεύστης. Χριστιανική τοπογραφία.

Book 5, sec.61, line 13

καὶ ποιεῖ αὐτῷ χιτῶνας. Εἶτα ἐκδικεῖ τὸ αἷμα τοῦ Ἄβελ, τὸν
Ἐνὼχ μετατίθησιν, ὥστε καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ θανάτου μὴ
κρατεῖν ἐπ' αὐτοῦ, τὸν Νῶε διασῴζει ἐκ τοῦ κοσμικοῦ
ναυαγίου, τὸν Ἀβραὰμ ἐκλέγεται, ἀφ' οὗ καὶ δι' οὗ τοῦ
σπέρματος ἐργάζεται τὴν ἀνάκτισιν τοῦ κόσμου, τὸν Ἰσαὰκ
καὶ τὸν Ἰακώβ, τοὺς πατριάρχας, καὶ τούτων τὰ τέκνα καὶ
 725

τὰς ἐκ τούτων δώδεκα φυλάς, ἅσπερ καὶ μετὰ βραχίονος

ὑψηλοῦ λυτροῦται τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων, καθοδη-
γήσας τὴν ἔρημον θαυμαστῶς καὶ δοὺς νόμον ἐγγράφως καὶ
ταξιαρχήσας τὸ ἔθνος κατεκληροδότησεν αὐτοῖς τὴν γῆν τῆς
Παλαιστίνης. Καὶ ἤγειρεν αὐτοῖς προφήτας, τὸν Δαυΐδ, τὸν
πρῶτον αὐτῶν βασιλέα, Σαμουήλ, Ἠλίαν τὸν τηλικοῦτον, τὸν
τούτου μαθητὴν Ἑλισσαῖον, τοὺς δώδεκα καὶ τοὺς τέσσαρας,
τοὺς μεγάλους, κηρύσσοντας τὴν ἔλευσιν τοῦ ἐξ αὐτῶν ἐγειρο-
μένου κατὰ σάρκα Δεσπότου Χριστοῦ, ἐν ᾧ καὶ δι' οὗ γίνεται
καὶ πληροῦται ὁ ἐξ ἀρχῆς σκοπὸς καὶ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ,
ἡ μεγάλη καὶ σωτηριώδης.

Κοσμάς Ινδικοπλεύστης. Χριστιανική τοπογραφία.

Book 6, sec.17, line 2

 Πέμπτον πάλιν διδασκόμεθα διὰ τοῦ Λάμεχ, τοῦ

πατρὸς Νῶε, προφητεύοντος καὶ λέγοντος ἀπαλλάσσεσθαι
ἡμᾶς μόχθων καὶ κατάρας καὶ εἰς βελτίονα ἀνάπαυσιν
προκόπτειν.
 Ἕκτον ἔτι πάλιν δι' αὐτοῦ τοῦ Νῶε, ὡς ἀπὸ τῆς πρώτης
γῆς μοχθηρᾶς τε καὶ ἀκανθώδους μεθιστάμεθα εἰς ταύτην τὴν
γῆν, ἣν νῦν κατοικοῦμεν οἱ ἄνθρωποι, κρείττονα τυγχάνουσαν
καὶ σχεδὸν ἴσην τοῦ παραδείσου, διδασκόμενοι πρώτης καὶ
δευτέρας καταστάσεως διαφοράν.
 Ἕβδομον, ὅτι καὶ τὸν Ἀβραὰμ ἐκλεξάμενος ὁ Θεὸς
ἐκ τῆς γῆς τῶν Χαλδαίων καὶ εἰς τὴν τῶν Παλαιστίνων μετα-
στήσας, ἐπαγγειλάμενός τε αὐτῷ δωρεὰς μεγάλας δώσειν
καὶ κατάσχεσιν γῆς καὶ μήτε βῆμα ποδὸς αὐτῷ δώσαντος,
κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, παρεσκεύασε πιστόν, ἐπιστάμενος
ἀψευδῶς ἐλπίζειν μετὰ ταῦτα δωρεὰς τοῦ Θεοῦ. Ὁμοίως καὶ
διὰ τοῦ Ἰσμαὴλ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ ἐδήλου τῶν δύο Διαθηκῶν
τὴν ἀξίαν, ὅτι ἡ μὲν δούλη, ἡ δὲ ἐλευθέρα.
 Ὄγδοον πάλιν διὰ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τῆς Ῥεββέκας δίδυμα
αὐτῶν γεννησάντων ἐρρέθη ὅτι «ὁ μείζων δουλεύσει τῷ
ἐλάσσονι», διὰ τούτου πάλιν δηλῶν δύο καταστάσεις, μίαν
δούλην καὶ μίαν ἐλευθέραν.

Δαμάσκιος. Vita Isidori (ap. Photium, Bibl. codd. 181, 242) (4066:
007)“Damascii vitae Isidori reliquiae”, Ed. Zintzen, C.
Hildesheim: Olms, 1967.Fragment 92, line 6
 726

σύμμαχον αὐτοῖς κατ' αὐτοῦ Μαρκελλῖνον δόλῳ καὶ παρὰ τοὺς ὅρκους
ἀνεῖλον, ἥσθη τε ἄγαν ἐπὶ ταῖς ἐλπίσι τῆς νίκης, καὶ ἔδοξεν εἰρηκέναι
λόγον
οὐ Καρχηδονίῳ προσήκοντα ἀλλὰ Ῥωμαίῳ βασιλεῖ· τοὺς γάρ τοι
Ῥωμαίους
ἔφατο τῇ ἀριστερᾷ χειρὶ ἀποκόψαι τὴν δεξιάν. ὁ δὲ Μαρκελλῖνος τῆς
Δαλ-
μάτων ἦν χώρας αὐτοδέσποτος ἡγεμών, Ἕλλην τὴν δόξαν.
 ὅτι ὁ Σαλούστιος εἰς τοὺς τῶν ἐντυγχανόντων ὀφθαλμοὺς ἀφορῶν
προέλεγεν ἑκάστοτε τὴν βίᾳ γενησομένην ἑκάστῳ τελευτήν. τὴν δὲ αἰτίαν

τῆς προγνώσεως οὐδ' αὐτὸς εἶχε φράζειν· καίτοι ἐπειρᾶτο ἐρωτώμενος τὸ

σκοτεινὸν τῶν ὀφθαλμῶν αἰτιᾶσθαι καὶ ἀχλυῶδες καὶ νοτισμοῦ μεστόν,

οἷον ἐπὶ
πένθεσι ταῖς κόραις αὐταῖς ἐμφερόμενον. καὶ Οὐράνιόν τινα ὄνομα,
Ἀπαμείας
τῆς ἐν Συρίᾳ πολίτην καὶ ἄρξαντα Καισαρείας τῆς ἐν Παλαιστίνῃ, ἀπὸ
τῶν  
ὀφθαλμῶν γνωρίζειν τὸν ὅμοιον τρόπον τοὺς πολυαράτους γόητάς φησι.
καὶ Νόμον δέ τινα τοὔνομα, πολίτην ἴδιον, ὁ συγγραφεὺς λέγει ἀπὸ τῆς
κατὰ
τὰ ὄμματα τῶν ἐντυγχανόντων θέας τοὺς λανθάνοντας ἐπιγινώσκειν
φονέας.  
 ὁ δὲ τὸν Αἰγαῖον διαπεραιωθείς, ὁ Ἰσίδωρος, καὶ αὐτὸς δὲ Ἀσκληπιά-
δης, ἔφασκεν ἑωρακέναι πλόκαμον ἐν τῷ Νείλῳ ποταμῷ δαιμόνιον τὸ
μέγεθος
καὶ τὸ κάλλος. αὖθις δέ ποτε παρὰ τῷ Νείλῳ ἑστιωμένοις ἀμφοτέροις
(παρῆν δὲ ἐκ τρίτων καὶ ὁ ἡμέτερος φιλόσοφος) ἀνέδραμεν ἀπὸ τοῦ
ποταμοῦ
πλόκαμος ὡς ἰδεῖν πεντάπηχυς. καὶ πολλὰ τοιαῦτα φάσματα λέγει.
 ὅτι κατὰ τὴν Ἡλιούπολιν τῆς Συρίας εἰς ὄρος τὸ τοῦ Λιβάνου τὸν
Ἀσκληπιάδην ἀνελθεῖν φησί, καὶ ἰδεῖν πολλὰ τῶν λεγομένων βαιτυλίων

Δαμάσκιος. Vita Isidori (ap. Photium, Bibl. codd. 181, 242)

Fragment 141, line 2

βαθεῖ γράμματά τε ἀνεγίνωσκεν, φησίν, ἄνευ φωτὸς καὶ τοὺς παρόντας

τῶν
ἀνθρώπων διεγίνωσκε.
 κεφαλὴν γοῦν ποτὲ δρακοντείαν ἐν Καρίᾳ εἰς ἀγρὸν πεσοῦσαν
Πυθέου τοῦ Καρός, ἐνεχθεῖσαν δὲ αὐτῷ τῷ Πυθέᾳ, καὶ αὐτὸς ἔφη
 727

θεάσασθαι,
μέγεθος οὖσαν ταύρου μεγίστου κατὰ κεφαλήν. ἰδεῖν δὲ τὸν
Ἀσκληπιόδοτον
καὶ ζῶντα δράκοντα μετέωρον ἐν ἀέρι συννεφεῖ πεπηγότα καὶ
συνειλημμένον
ὑπὸ τοῦ πνεύματος, ἐν τῇ πυκνότητι τῶν νεφῶν ἀκίνητον ἑστῶτα, ὅσον
δὴ
κοντόν τινα μέγαν ἀποτεταμένον· ἰδεῖν τε τοῦτον, καὶ ἐπιδεῖξαι καὶ τοῖς
παροῦσι, πυκνωθέντων δὲ ἐπὶ μᾶλλον τῶν νεφῶν ἀφανισθῆναι τὸ θηρίον.

 ὅτι ὁ διάδοχος Πρόκλου, φησίν, ὁ Μαρῖνος, γένος ἦν ἀπὸ τῆς ἐν

Παλαιστίνῃ Νέας πόλεως, πρὸς ὄρει κατῳκισμένης τῷ Ἀργαρίζῳ
καλουμένῳ.
εἶτα βλασφημῶν ὁ δυσσεβής φησιν ὁ συγγραφεύς, ἐν ᾧ Διὸς ὑψίστου
ἁγιώτατον
ἱερόν, ᾧ καθιέρωτο Ἄβραμος ὁ τῶν πάλαι Ἑβραίων πρόγονος, ὡς αὐτὸς
ἔλεγεν ὁ Μαρῖνος. Σαμαρείτης οὖν τὸ ἀπ' ἀρχῆς ὁ Μαρῖνος γεγονὼς
ἀπετάξατο μὲν πρὸς τὴν ἐκείνων δόξαν, ἅτε εἰς καινοτομίαν ἀπὸ τῆς
Ἀβράμου θρησκείας ἀπορρυεῖσαν, τὰ δὲ Ἑλλήνων ἠγάπησεν.
 ὅμως φιλοπονίᾳ τε καὶ ἀτρύτοις πόνοις ἐγκείμενος εὐφυεστέρων
ἤδη πολλῶν καὶ τῶν πρεσβυτέρων κατέχωσε δόξας τῷ ἑαυτοῦ ὀνόματι ὁ
Μαρῖνος.
 οὐκ εἴα δὲ αὐτὸν ἐρωτᾶν ὁ Ἰσίδωρος ἀσθενείᾳ σώματος ἐνοχλούμενον,
εὐλαβείᾳ τοῦ ὀχλώδους.  

Ευστάθιος. Commentarium in Dionysii periegetae orbis

descriptionem (4083: 006)“Geographi Graeci minores, vol. 2”, Ed.
Müller, K.Paris: Didot, 1861, Repr. 1965.Section 772, line 48

... πῶς γὰρ ἔτι, ἐὰν δεῖ παρ-

θένον εἶναι; οὔτε αὖ τὴν παρθενίαν αὐτῆς ἀφαιρούμε-
νοι συνέλθοιεν ἄν· οὐ γὰρ διδόασι τὸν μισθόν.
 Ἰστέον δὲ ὅτι παρὰ τῷ Διονυσίῳ Συρία μὲν λέγεται
ἡ περὶ τὸν Λίβανον καὶ τὸ Κάσιον ὄρος καὶ τὰ ἐκείνων
ἀνώτερα ἕως τῶν περὶ Σινώπην, Ἀσσυρία δὲ διὰ τοῦ
α αὐτὴ λοιπὸν ἡ περὶ Σινώπην γῆ, ὡς καὶ ἐν τοῖς
ἑξῆς φανήσεται. Ἡρόδοτος δὲ οἶδε μὲν καὶ αὐτὸς Συ-
ρίαν τὴν παρὰ τῷ Διονυσίῳ, λέγει δὲ καὶ Ἀράβων τὰ
περὶ θάλασσαν Συρίους νέμεσθαι. Ἱστορεῖ δὲ καὶ
Παλαιστίνους τινὰς Σύρους, καὶ Συρίαν Παλαιστίνην
καὶ ἔθνη δέ τινα παρακείμενα τῷ Εὐξείνῳ οὕτως ὀνο-
μάζει, λέγων ὅτι Σύριοι οἱ περὶ Θερμώδοντα ποταμὸν
καὶ Παρθένιον, καὶ Μάκρωνες οἱ τούτοις ἀστυγείτο-
 728

νες. Ὁ Γεωγράφος δὲ Ἀσσυρίους μὲν οἶδε τοὺς περὶ

τὴν Βαβυλωνίαν καὶ τὴν κύκλῳ, ἔνθα καὶ Νίνος πόλις
καὶ Νίσιβις, ὅπου καὶ ἡ πρὸς ἀνατολὰς τῆς Μεσοπο-
ταμίας λεγομένη Ἀδιαβηνὴ χώρα, οὕτω καλουμένη
διὰ τὸ δυσδιάβατον τῶν ἐκεῖσε ὑδάτων· Σύρους δὲ
ἰδίως δίχα τοῦ α τοὺς περὶ Κιλικίαν καὶ Αἴγυπτον καὶ
Φοινίκην καὶ τοὺς περὶ Εὔξεινον,

Ευστάθιος. Commentarium in Dionysii periegetae orbis descriptionem

Section 905, line 8

 Ὅτι τῆς Κοίλης Συρίας οἱ μὲν ἐπ' ἠπείρῳ,

ἤγουν οἱ ἠπειρωτικοὶ, αὐτὸ τοῦτο Σύριοι, τουτέστι  
Σύροι καλοῦνται, οἱ δὲ περὶ θάλασσαν, Σύροι ὄντες
καὶ αὐτοὶ, ὅμως καὶ Φοίνικές εἰσι τὴν ἐπωνυμίαν,
γένος Ἐρυθραῖοι. Λέγει δὲ καὶ Ἡρόδοτος τούτους ἐκ
τῆς Ἐρυθρᾶς καλουμένης θαλάσσης ὑπερβάντας οἰκεῖν
τῆς Συρίας τὰ περὶ θάλασσαν, καὶ τοῦτο τὸ χωρίον
μέχρι Αἰγύπτου Παλαιστίνην καλεῖσθαι· ὅθεν δοκοῦ-
σιν, ὡς καὶ ὁ Διονύσιος παραδηλοῖ, ἐπωνύμως ἤτοι
φερωνύμως οὕτω λέγεσθαι, ὡς ταὐτὸν ὂν Φοίνικάς τε
καὶ Ἐρυθραίους εἰπεῖν, ὥσπερ καὶ φοινικοῦν χρῶμα
καὶ ἐρυθρόν. Καὶ μὴν ἄλλοι Φοίνικας αὐτοὺς καλεῖ-
σθαί φασιν ἀπὸ Φοίνικος τοῦ Ἀγήνορος, ὡς εἴρηται
ἤδη. Λέγεται δὲ κατὰ τοὺς παλαιοὺς Φοινίκη πᾶσα
ἡ ἀπὸ Ὀρθωσίας μέχρι Πηλουσίου παραλία στενὴ
καὶ ἁλιτενής. Ἰστέον δὲ ὅτι ἡ Κοίλη Συρία πρὸς
ἀντιδιαστολὴν ἑτέρας λέγεται· διὸ καὶ ἐν τοῖς ἑξῆς ὁ
Διονύσιος ἐρεῖ, ὅτι τὴν Κοίλην Συρίαν διαδέχεται ἡ

Ευστάθιος. Commentarium in Dionysii periegetae orbis descriptionem

Section 910, line 6

Ἑλίκην, ἀφ' ἧς καὶ οἱ Ἀχαιοὶ ἑλίκωπες, ὥς τινες

οἴονται. Ἡρόδοτος δὲ στοχάζεται καὶ τὰ γράμματα
μὴ ὄντα πρὸς τοῖς Ἕλλησιν ἐκεῖθεν παραδοθῆναι ὑπὸ
τῶν μετὰ Κάδμου εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐλθόντων Φοινί-
κων, ὅθεν καὶ Φοινίκια καλεῖσθαι.
 Ὅτι πόλις Φοινίκης Ἰόπη, κληθεῖσα οὕτως ἢ
 729

ἀπὸ τῆς Ἰοῦς ἢ ἀπὸ Ἰόπης, θυγατρὸς μὲν Αἰόλου,

γυναικὸς δὲ Κηφέως, ἀφ' οὗ καὶ Κηφῆνες οἱ Αἰθίο-
πες.
 Ὅτι Γάζα πάλαι μὲν Φοινίκης, νῦν δὲ Παλαιστί-
νης. Ἐκλήθη δέ ποτε καὶ Ἄζα, ἢ ἀπὸ Ἄζωνος υἱοῦ
Ἡρακλέος, ἢ ὅτι Ζεὺς κτίσας αὐτὴν ἀπέλιπεν αὐτόθι
τὴν ἑαυτοῦ Γάζαν· καλοῦσι δὲ οὕτως οἱ Πέρσαι τὰ
χρήματα.
 Ὅτι Ἐλαῒς πόλις Φοινίκης οὕτω λέγεται διὰ τὸ
ἐλαιοφόρος εἶναι.
 Ὅτι νῆσός ποτε ἦν ἡ Τύρος, ὡς καὶ Ἀρρια-
νὸς λέγει· «Τύρος ἡ τότε ἔτι νῆσος.» Ὠνόμασται δὲ
ἀπὸ Τύρου τοῦ Φοίνικος, ἢ ἀπὸ γυναικὸς Τυροῦς, ἧς
καὶ Ἀγήνορος ἡ Εὐρώπη, ἧς ἡ χώρα ἐπώνυμος. Συ-
νῆπται δὲ ἡ Τύρος χώματι πρὸς τὴν ἤπειρον,

Ζώσιμος. Historia nova (4084: 001)

“Zosime. Histoire nouvelle, vols. 1–3.2”, Ed. Paschoud, F.
Paris: Les Belles Lettres, 1:1971; 2.1–2.2:1979; 3.1:1986; 3.2:1989.
Book 1, chap.4, sec.1, line 10

 Ἀλέξανδρος δὲ παραλαβὼν τὴν βασιλείαν,

καὶ παραχρῆμα τὰ κατὰ τοὺς Ἕλληνας διαθείς, τρίτῳ
τῆς βασιλείας ἔτει μετὰ δυνάμεως ἀρκούσης ἐπὶ τὴν
Ἀσίαν ἐστέλλετο· ῥᾳδίως δὲ τοὺς ἀντιστάντας αὐτῷ  
σατράπας νενικηκὼς ἐπ' αὐτὸν προῄει Δαρεῖον, ἀναριθ-
μήτῳ στρατῷ τοὺς ἐν Ἰσσῷ τόπους κατειληφότα· συμπε-
σὼν δὲ τοῖς Πέρσαις εἰς χεῖρας καὶ τὸ πάσης ἐπέκεινα
πίστεως τρόπαιον στήσας Δαρεῖον μὲν ἔτρεψεν εἰς
φυγήν, αὐτὸς δὲ εἴχετο τῆς ἐπὶ Φοινίκην καὶ Συρίαν τὴν
Παλαιστίνην ὁδοῦ.
         Τὰ μὲν οὖν ἐν Τύρῳ καὶ Γάζῃ
πραχθέντα μαθεῖν ἔνεστιν ἐξ ὧν οἱ τὰ περὶ Ἀλεξάνδρου
γράψαντες ἱστορήκασιν· αὐτὸς δὲ παρελθὼν ἐπὶ τὴν
Αἴγυπτον, τῷ τε Ἄμμωνι προσευξάμενος καὶ τὰ περὶ
τὸν Ἀλεξανδρείας οἰκισμὸν εὖ μάλα διοικησάμενος
ἐπανῄει τὰ λειπόμενα τοῦ πρὸς Πέρσας πολέμου πληρώ-
σων.

Ζώσιμος. Historia nova Book 1, chap.52, sec.4, line 6

 730

ἔκ τε αὐτῶν Παλμυρηνῶν καὶ τῶν ἄλλων, ὅσοι τῆς

στρατείας αὐτοῖς εἵλοντο μετασχεῖν, ἀντεστρατοπε-
δεύετο τῇ τε Δαλματῶν ἵππῳ καὶ Μυσοῖς καὶ Παίοσιν
καὶ ἔτι γε Νωρικοῖς καὶ Ῥαιτοῖς, ἅπερ ἐστὶ Κελτικὰ
τάγματα.
         Ἦσαν δὲ πρὸς τούτοις οἱ τοῦ βασιλικοῦ
τέλους, ἐκ πάντων ἀριστίνδην συνειλεγμένοι καὶ πάντων
διαπρεπέστατοι· συνετέτακτο δὲ καὶ ἡ Μαυρουσία ἵππος
αὐτοῖς, καὶ ἀπὸ τῆς Ἀσίας αἵ τε ἀπὸ Τυάνων δυνάμεις
καὶ ἐκ τῆς μέσης τῶν ποταμῶν καὶ Συρίας καὶ Φοινίκης  
καὶ Παλαιστίνης τέλη τινὰ τῶν ἀνδρειοτάτων· οἱ δὲ
ἀπὸ Παλαιστίνης πρὸς τῇ ἄλλῃ ὁπλίσει κορύνας καὶ
ῥόπαλα ἐπεφέροντο.
 Συμπεσόντων δὲ τῶν στρατοπέδων ἀλλή-
λοις, ἔδοξεν ἡ τῶν Ῥωμαίων ἵππος κατά τι μέρος ἐκκλί-
νειν, ὡς ἂν μὴ πλήθει τῶν Παλμυρηνῶν ἱππέων πλεο-
νεκτούντων καὶ περιιππαζομένων πως τὸ Ῥωμαίων
στρατόπεδον ἐμπεσὸν ἐς κύκλωσιν λάθῃ· τῶν τοίνυν
Παλμυρηνῶν ἱππέων τοὺς ἐκκλίναντας διωκόντων καὶ
ταύτῃ τὴν τάξιν τὴν οἰκείαν παρεξελθόντων, ἐς τοὐ-
ναντίον ἀπέβη τοῖς Ῥωμαίων ἱππεῦσιν τὸ βουλευθέν·

Ζώσιμος. Historia nova Book 1, chap.52, sec.4, line 7

στρατείας αὐτοῖς εἵλοντο μετασχεῖν, ἀντεστρατοπε-

δεύετο τῇ τε Δαλματῶν ἵππῳ καὶ Μυσοῖς καὶ Παίοσιν
καὶ ἔτι γε Νωρικοῖς καὶ Ῥαιτοῖς, ἅπερ ἐστὶ Κελτικὰ
τάγματα.
         Ἦσαν δὲ πρὸς τούτοις οἱ τοῦ βασιλικοῦ
τέλους, ἐκ πάντων ἀριστίνδην συνειλεγμένοι καὶ πάντων
διαπρεπέστατοι· συνετέτακτο δὲ καὶ ἡ Μαυρουσία ἵππος
αὐτοῖς, καὶ ἀπὸ τῆς Ἀσίας αἵ τε ἀπὸ Τυάνων δυνάμεις
καὶ ἐκ τῆς μέσης τῶν ποταμῶν καὶ Συρίας καὶ Φοινίκης  
καὶ Παλαιστίνης τέλη τινὰ τῶν ἀνδρειοτάτων· οἱ δὲ
ἀπὸ Παλαιστίνης πρὸς τῇ ἄλλῃ ὁπλίσει κορύνας καὶ
ῥόπαλα ἐπεφέροντο.
 Συμπεσόντων δὲ τῶν στρατοπέδων ἀλλή-
λοις, ἔδοξεν ἡ τῶν Ῥωμαίων ἵππος κατά τι μέρος ἐκκλί-
νειν, ὡς ἂν μὴ πλήθει τῶν Παλμυρηνῶν ἱππέων πλεο-
νεκτούντων καὶ περιιππαζομένων πως τὸ Ῥωμαίων
στρατόπεδον ἐμπεσὸν ἐς κύκλωσιν λάθῃ· τῶν τοίνυν
Παλμυρηνῶν ἱππέων τοὺς ἐκκλίναντας διωκόντων καὶ
 731

ταύτῃ τὴν τάξιν τὴν οἰκείαν παρεξελθόντων, ἐς τοὐ-

ναντίον ἀπέβη τοῖς Ῥωμαίων ἱππεῦσιν τὸ βουλευθέν·
ἐδιώκοντο γὰρ τῷ ὄντι πολὺ τῶν πολεμίων

Ζώσιμος. Historia nova Book 1, chap.53, sec.2, line 7

ναντίον ἀπέβη τοῖς Ῥωμαίων ἱππεῦσιν τὸ βουλευθέν·

ἐδιώκοντο γὰρ τῷ ὄντι πολὺ τῶν πολεμίων ἐλασσω-
θέντες.
         Ὡς δὲ καὶ ἔπιπτον πλεῖστοι, τότε δὴ τῶν
πεζῶν τὸ πᾶν ἔργον γενέσθαι συνέβη· τὴν γὰρ τάξιν τοῖς
Παλμυρηνοῖς διαρραγεῖσαν ἰδόντες ἐκ τοῦ τοὺς ἱππέας
τῇ διώξει σχολάσαι, συστραφέντες ἀτάκτοις αὐτοῖς καὶ
ἐσκεδασμένοις ἐπέθεντο· καὶ φόνος ἦν ἐπὶ τούτῳ πολύς,
τῶν μὲν τοῖς συνήθεσιν ἐπιόντων ὅπλοις, τῶν δὲ ἀπὸ
Παλαιστίνης τὰς κορύνας καὶ τὰ ῥόπαλα τοῖς σιδήρῳ
καὶ χαλκῷ τεθωρακισμένοις ἐπιφερόντων, ὅπερ μάλιστα
τῆς νίκης ἐν μέρει γέγονεν αἴτιον, τῷ ξένῳ τῆς τῶν
ῥοπάλων ἐπιφορᾶς τῶν πολεμίων καταπλαγέντων.
Φευγόντων δὲ ἤδη τῶν Παλμυρηνῶν προτροπάδην,
καὶ ἐν τῷ φεύγειν ἑαυτούς τε συμπατούντων καὶ ὑπὸ
τῶν πολεμίων ἀναιρουμένων, τὸ πεδίον ἐπληροῦτο
νεκρῶν ἀνδρῶν τε καὶ ἵππων, τῶν ὅσοι διαδρᾶναι
δεδύνηνται τὴν πόλιν καταλαβόντων.  
 Ἀθυμίας δὲ πολλῆς εἰκότως ἐπὶ τῇ ἥττῃ
Ζηνοβίαν ἐχούσης, βουλὴ προέκειτο περὶ τοῦ πρακτέου,

Ζώσιμος. Historia nova Book 1, chap.64, sec.1, line 4

σήκοντι τὴν Συρίας ἀρχὴν παραδέδωκεν· οὗτος τοῖς ἐν

τέλει τραχύτατα προσφερόμενος εἰς φθόνον ἅμα καὶ
φόβον κατέστησεν· τεκόντων δὲ τούτων μῖσος, τὸ
λειπόμενον εἰς ἐπιβουλὴν ἐτελεύτησεν, ἧς κοινωνοὺς
ποιησάμενοι τοὺς Αὐρηλιανὸν ἀνελόντας αὐτῷ μὲν
ἐπιθέμενοι Μαξιμίνῳ κατέσφαξαν, διώξαντες δὲ ἀναζευ-
γνύντα ἐπὶ τὴν Εὐρώπην Τάκιτον ἀναιροῦσιν.
 Ἐντεῦθεν εἰς ἐμφύλιον κατέστη τὰ πράγ-
ματα ταραχήν, τῶν μὲν κατὰ τὴν ἑῴαν βασιλέα Πρόβον
ἑλομένων, τῶν δὲ κατὰ τὴν Ῥώμην Φλωριανόν· καὶ
Πρόβος μὲν εἶχεν Συρίαν καὶ Φοινίκην καὶ Παλαιστίνην
καὶ τὴν Αἴγυπτον ἅπασαν, τὰ δὲ ἀπὸ Κιλικίας μέχρις
Ἰταλίας Φλωριανός· ὑπήκουον δὲ αὐτῷ καὶ τὰ ὑπὲρ τὰς
Ἄλπεις ἔθνη, Γαλάται καὶ Ἴβηρες ἅμα τῇ Βρεττανικῇ
 732

νήσῳ, καὶ προσέτι γε ἅπασα Λιβύη καὶ τὰ Μαυρούσια

φῦλα.

Ζώσιμος. Historia nova Book 4, chap.41, sec.3, line 8

κηρύττεται λόγων, καὶ Ἱλάριον γένους τε λαμπρότητι  

καὶ παντὶ παιδείας εἴδει προήκοντα.
         Καὶ ὁ μὲν
σοφιστὴς τὸν περὶ τῆς στάσεως αὐτῷ τε βασιλεῖ καὶ
τῇ γερουσίᾳ λόγον εἰπὼν ἴσχυσε τὸν βασιλέα μεταστῆσαι
τῆς κατὰ Ἀντιοχέων ὀργῆς, ὥστε ἀμέλει τούτῳ καὶ
τὸν περὶ τῶν διαλλαγῶν ἐπιθεῖναι, τελέως τοῦ βασιλέως
τὸ πρὸς τὴν πόλιν ἔχθος ἀποθεμένου· Ἱλάριος δὲ διὰ
τὸ μέγεθος τῆς ἀρετῆς ἐπαίνων ἀξιωθεὶς ἄρχειν παρὰ
βασιλέως ἐτάττετο Παλαιστίνης ἁπάσης.
 Τῶν δὲ κατὰ τὴν ἑῴαν καὶ Θρᾴκην καὶ
Ἰλλυρίδα ὄντων ἐν τούτοις, Μάξιμος οὐ κατὰ τὴν ἀξίαν
οἰόμενος αὑτῷ τὰ πράγματα φέρεσθαι μόνων ἄρχοντι
τῶν ὑπὸ Γρατιανῷ πρότερον τεταγμένων ἐθνῶν, διε-
νοεῖτο παραλῦσαι τὸν νέον Οὐαλεντινιανὸν τῆς βασι-
λείας, εἰ μὲν δύναιτο, πάσης, εἰ δὲ τούτου διαμάρτοι,
μέρος γοῦν αὐτῆς, ὅσον ἂν οἷός τε γένοιτο, οἰκειώσασθαι.
Καὶ ταύτῃ κεκρατημένος τῇ γνώμῃ διαβῆναι τὰς
Ἄλπεις καὶ ἐπὶ τὴν Ἰταλίαν χωρῆσαι παρεσκευάζετο·
θεωρῶν δὲ ὡς διὰ στενῆς ὁδοῦ καὶ τραχυτάτων καὶ

Ζώσιμος. Historia nova Book 5, chap.20, sec.1, line 7

(ἐμέλησε γὰρ ἅπασι συγκομίσαι καρπούς τε παντοίους

καὶ ζῷα καὶ παντοίαν ἀποσκευὴν) ἔγνω τὴν Θρᾴκην
ἀπολιπὼν δραμεῖν ἐπὶ τὴν Χερρόνησον καὶ εἰς τὴν Ἀσίαν
παλινδρομῆσαι διὰ τῶν τοῦ Ἑλλησπόντου στενῶν.
Ὄντος δὲ ἐν τούτοις αὐτοῦ, κοινῇ ψήφῳ βασι-
λεύς τε καὶ ἡ γερουσία στρατηγὸν ἐπὶ τῷ κατὰ Γαΐνην
αἱροῦνται πολέμῳ Φράουιττον, ἄνδρα βάρβαρον μὲν τὸ
γένος, Ἕλληνα δὲ ἄλλως οὐ τρόπῳ μόνον ἀλλὰ καὶ προ-
αιρέσει καὶ τῇ περὶ τὰ θεῖα θρησκείᾳ· τούτῳ τοίνυν ἤδη
πολλαῖς διαπρέψαντι στρατηγίαις, καὶ τὴν ἑῴαν ἅπασαν
 733

ἀπὸ Κιλικίας ἄχρι Φοινίκης καὶ Παλαιστίνης τῆς ἀπὸ

τῶν λῃστῶν λύμης ἐλευθερώσαντι, παραδεδώκασι τὰς
δυνάμεις.
         Ὃ δὲ ταύτας παραλαβὼν ἀντεκάθητο τῷ
Γαΐνῃ, τὴν διὰ τοῦ Ἑλλησπόντου κωλύων τῶν βαρβάρων
ἐπὶ τὴν Ἀσίαν διάβασιν· παρασκευαζομένου δὲ Γαΐνου
πρὸς μάχην, ἀργούντων οὐκ ἠνείχετο τῶν στρατιωτῶν ὁ
Φράουιττος, ἀλλὰ μελέταις συνεχέσιν ἐξήσκει, καὶ ἐπὶ
τοσοῦτον ταῖς γυμνασίαις ἐπέρρωσεν ὥστε ἀντὶ τῆς πρὸ
τούτου ῥᾳστώνης τε καὶ ἐκμελείας, ἐφ' οἷς ὁ Γαΐνης μέλλειν

Ησύχιος. Lexicon (Α – Ο) (4085: 002)

“Hesychii Alexandrini lexicon, vols. 1–2”, Ed. Latte, K.
Copenhagen: Munksgaard, 1:1953; 2:1966.
Alphabetic letter alpha, entry 5130, line 2

ἀνθέρικες· *τὰ τῶν σταχύων ἄκρα (Υ 227) καὶ αἱ προβολαί

 vgAP καὶ ὁ ἀσφοδελοῦ καυλός (Hdt. 4,190) καὶ βοτάνης
 εἶδος. καὶ τὰ ἐν τοῖς στάχυσι κέντρα
ἄνθεσι μήλων· τοῖς ἀκροδρύοις. ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν μήλων
 [τοῖς ἀκροδρίοις]. πᾶς καρπὸς δένδρου μῆλον λέγεται (Ι 538)
Ἀνθεστήρια· τὰ Διονύσια
ἀνθεστρίδας· τὰς ἐχούσας ὥραν γάμου. Ῥόδιοι q
ἄνθετοι· ἀπελεύθεροι, παρὰ Ταραντίνοις
ἄνθη· τὰ χρώματα
ἀνθηδών· ἡ μέλισσα (iamb. ad. 24) καὶ πόλις Βοιωτίας (B
 508)b καὶ Παλαιστίνης
ἀνθήλια· περίδερμα
ἀνθήλη· πώγων [ἢ περιδέρμα]
†ἀνθηλήπυρος· ἀνθεῖ. ἀνθήσει
ἀνθήλιον· τῆς σελήνης ἀποσκίασμα
ἀνθ' ἡμέρας· δι' ὅλης τῆς ἡμέρας
ἀνθήμερον· τῇ σήμερον ἡμέρᾳ. Σοφοκλῆς Δανάῃ (fr. 171)
ἀνθῃρημένος· ἀντιλαμβανόμενος
ἀνθηρόν· τὴν σανδαράκην
ἀνθίνας· ὁ προσφάτως συντεθειμένος τυρός
ἀνθίνης οἶνος· ἡδυσμένος ἀπὸ βοτανῶν

Ησύχιος. Lexicon (Α – Ο) Alphabetic letter beta, entry 601, line 3

βιάτωρ· κυάθιον μικρόν, ἤγουν κοχλιάριον

 734

βιᾶται· γυναῖκας βιάζεται

*βιβάζει· ὀχεύει. gAS ἐπὶ τῶν θρεμμάτων. ὑβρίζει
βιβάς· βαίνων. ἕρπων. *διαβαίνων (Η 213) AS
*βίβασις· κοίτη. στιβάς AS
*βιβάσθων· διαβαίνων (Ν 809) S
*βιβλία· βυβλία. AS ἐπιστολαί
*βιβῶντα· διαβαίνοντα (Γ 22) AS
βίδην· εἶδος. κροῦμα. Σοφοκλῆς Ἀκρισίῳ (fr. 57) [Βηρσαβεέ·
 μήτηρ Σολομῶντος. καὶ τόπος περὶ τὴν ὀρεινὴν τῆς Παλαιστίνης]· “ὡς
ἐπιψάλλειν βίδην τε καὶ ξυναυλίαν ...”
 ἄλλοι βίθυν
[βιζῆαι· κοῖται. στιβάδες S]
βίην Ἡρακληείην· περιφραστικῶς τὸν Ἡρακλέα (Ε 638 etc.) S
*βίῃ· δυνάμει. AS [ἢ δύναμις] (Α 430)  
*βίηφι· δυνάμει. βίᾳ (α 403) AS. [ὡς Πολέμων (p. 94 P.) ἐν
 Ἐρατοσθένους Ἐπιδημίᾳ]
Βῖκας· σφίγγας
*βῖκος· στάμνος ὦτα ἔχων (Ier. 19,1) vgAS
*βιμβικίζεται· περικρούεται vgAS
Βίβλινος· εἶδος οἴνου (Hes. op. 589) καὶ γένος ἀμπέλου ἐν Θρᾴκῃ.

Ησύχιος. Lexicon (Π – Ω) (4085: 003)

“Hesychii Alexandrini lexicon, vols. 3–4”, Ed. Schmidt, M.
Halle: *n.p., 3:1861; 4:1862, Repr. 1965.
Alphabetic letter sigma, entry 589, line 1

σιγλοφόρων στάσις εὐνούχων· τὰς κατακλεῖδας τῶν ἐνωτίων

 σίγλας φασίν. οἱ δὲ αὐτὰ τὰ ἐνώτια. ἔστι δὲ καὶ νόμισμα Σαρ-
 διανικόν, δυνάμενον ὀκτὼ ὀβολοὺς Ἀττικούς
σίγραι· τῶν ἀγρίων συῶν οἱ βραχεῖς καὶ σιμοί
σίγυνοι· τὰ ξυστὰ δόρατα, ἢ τοὺς ὁλοσιδήρους ἄκοντας
Σιγώρ· πόλις μικρὰ τῆς Παλαιστίνης
σίδαι· ῥοιαί
σίδαιον· ἑτεροκλινές
σιδάρεοι θεοί· παρὰ Ἀριστοφάνει ἐν Νεφέλαις·
   σιδαρέοισιν ὥσπερ ἐν Βυζαντίῳ
 ἐπεὶ οἱ ἐν τῷ Βυζαντίῳ λεπτῷ νομισματίῳ σιδηρῷ καὶ ἐλαχίστῳ
 ἐχρῶντο
σιδάριος· χαλκεύς  
σίδη· Θεόφραστος φυτὸν ἕτερον τῆς ῥοιᾶς φησιν εἶναι τὴν σίδην, φύ-
 εσθαι δὲ ἐν τῷ Νείλῳ
 735

Θεοδώρετος. Graecarum affectionum curatio (4089: 001)“Théodoret

de Cyr. Thérapeutique des maladies helléniques, 2 vols.”, Ed. Canivet,
P.Paris: Cerf, 1958; Sources chrétiennes 57.
Book 2, sec.97, line 3

δόξαις προστεθεικώς. Τούτοις ὑμᾶς, ὦ ἄνδρες, ἀξιῶ τὰ ἡμέτερα

παραθεῖναι καὶ μαθεῖν ὡς οὐ μόνον, κατὰ τὸν ποιητήν,
   ὅσον οὐρανός ἐστ' ἀπὸ γαίης  
ἀφέστηκεν, ἀλλ' ὅσον ὁ καλούμενος Τάρταρος οὐρανοῦ. Ἐγὼ
δ' αὐτοὺς θεῖναι παραιτοῦμαι τοὺς μύθους, ἵνα μὴ μέ τις ἀδο-
λέσχην ὀνομάσῃ καὶ φλήναφον· ἐνίων δὲ καὶ μάλα ὀλίγων ἐν τῇ
μετὰ τήνδε, ξὺν θεῷ φάναι, γραφησομένῃ διαλέξει μνησθήσομαι,
ἵνα τῶν μυθολογουμένων περὶ τῶν καλουμένων θεῶν μὴ μόνον
τὸ ἀπίθανον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνόητον καὶ δυσαγὲς ἐπιδείξω. Εἰ δέ τῳ
φίλον καὶ αὐτὴν διαγνῶναι τὴν ξύγκρισιν, εὑρήσει ταύτην ἐν τοῖς
Εὐσεβίου τοῦ Παλαιστίνου ξυγγράμμασιν, Εὐαγγελικὴν δὲ προ-
παρασκευὴν τόνδε τὸν πόνον ἐκεῖνος ὠνόμασεν· ἐγὼ δὲ ξυντόμως
ἐρῶ, ὡς Αἰγύπτιοι καὶ Φοίνικες καὶ τῶν Ἑλλήνων οἱ ποιηταὶ καὶ
φιλόσοφοι ἢ τὰ ὁρώμενα στοιχεῖα θεοὺς ὑπετόπασαν ἢ ἀνθρώπων
τοὺς εὖ τι πεποιηκότας καὶ ἔν τισι πλεονεκτήμασι διαπρέψαντας
θεοὺς ἀνηγόρευσαν καὶ τεθνεῶσι ναοὺς ἐδομήσαντο· ἡμεῖς δὲ τῶν
μὲν ὁρωμένων θεολογοῦμεν οὐδέν, τῶν δὲ ἀνθρώπων τοὺς ἐν ἀρετῇ
διαπρέψαντας ὡς ἀνθρώπους ἀρίστους γεραίρομεν, μόνον δὲ τὸν
τῶν ὅλων προσκυνοῦμεν Θεὸν καὶ τὸν ἐκείνου γε Λόγον καὶ τὸ
πανάγιον Πνεῦμα. Τὸν αὐτὸν δὲ καὶ Υἱὸν μονογενῆ καὶ Λόγον
καὶ Ζωὴν καὶ Φῶς καὶ Ἀλήθειαν ὀνομάζομεν,

Θεοδώρετος. Eranistes (4089: 002)

“Theodoret of Cyrus. Eranistes”, Ed. Ettlinger, G.H.
Oxford: Clarendon Press, 1975.P. 70, line 13

 {ΟΡΘ.} Σοὶ τῷ μὴ νοοῦντι ἢ μάτην φιλονεικοῦντι ἐναντία δοκεῖ τὰ

σύμφωνα. Τοῖς γὰρ σώφρονι λογισμῷ κεχρημένοις οὐ φαίνεται.
Διδάσκει γὰρ ὁ θεῖος ἀπόστολος, ὡς οὐ τραπεὶς ὁ θεὸς λόγος σὰρξ
ἐγένετο, ἀλλὰ σπέρματος Ἀβραὰμ ἐπιλαβόμενος. Κατὰ ταὐτὸν δὲ καὶ
τῆς πρὸς τὸν Ἀβραὰμ γεγενημένης ἐπαγγελίας ἀναμιμνήσκει. Ἢ οὐ
μέμνησαι τῶν τῷ πατριάρχῃ παρὰ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων δοθεισῶν ὑπο-
σχέσεων;
 {ΕΡΑΝ.} Ποίων;
 736

 {ΟΡΘ.} Ἡνίκα αὐτὸν ἐκ τῆς πατρῴας ἐξήγαγεν οἰκίας, καὶ εἰς τὴν
Παλαιστίνην ἐλθεῖν παρηγγύησεν, οὐκ ἔφη πρὸς αὐτόν, “Εὐλογήσω
τοὺς εὐλογοῦντάς σε, καὶ τοὺς καταρωμένους σε καταράσομαι, καὶ
ἐνευλογηθήσονται ἐν τῷ σπέρματί σου πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς;”
 {ΕΡΑΝ.} Μέμνημαι τῶνδε τῶν ὑποσχέσεων.
 {ΟΡΘ.} Οὐκοῦν ἀναμνήσθητι καὶ τῶν πρὸς Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ
γεγενημένων παρὰ τοῦ θεοῦ συνθηκῶν. Τὰς αὐτὰς γὰρ καὶ τούτοις
δέδωκεν ὑποσχέσεις, βεβαιῶν τοῖς δευτέροις καὶ τρίτοις τὰ πρότερα.
 {ΕΡΑΝ.} Μέμνημαι καὶ τούτων.
 {ΟΡΘ.} Ταύτας δὲ τὰς συνθήκας ἑρμηνεύων ὁ θεῖος ἀπόστολος,
οὕτως ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας φησί· “Τῷ δὲ Ἀβραὰμ ἐρρήθησαν αἱ
ἐπαγγελίαι, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ.

Θεοδώρετος. Eranistes P. 93, line 20

ἀπενείμαμεν χώραν, ἵνα τῶν ἄλλων ἐπακούσαντες πρῶτον, εἶτα τοῖς

ἐκείνων παραθέντες τὰ τούτων, θαυμάσητε μὲν τὴν συμφωνίαν,
παύσησθε δὲ τῆς γλωσσαλγίας. Ἀκούσατε τοίνυν Φλαβιανοῦ, ὃς τῆς
Ἀντιοχέων ἐκκλησίας ἐπὶ πλεῖστον σοφῶς ἐκίνησε τὰ πηδάλια, καὶ
τοῦ ἀρειανικοῦ κλύδωνος κρείττους ἀπέφηνεν ἃς ἐκυβέρνησεν ἐκκλη-
σίας, τὸ εὐαγγελικὸν ῥητὸν ἑρμηνεύοντος.
 “Ὁ λόγος, φησί, σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν.” Οὐκ
 εἰς σάρκα μεταβέβληται, οὐδὲ ἀπέστη τοῦ εἶναι θεός, ἀλλ' ἐκεῖνο
 μὲν ἦν ἀϊδίως, τοῦτο δὲ γέγονεν οἰκονομικῶς, αὐτὸς οἰκοδομήσας
 τὸν ἑαυτοῦ ναόν, καὶ ἐνοικήσας τῷ παθητῷ γεννήματι.
 {ΟΡΘ.} Εἰ δὲ καὶ τῶν παλαιῶν Παλαιστινῶν ἀκοῦσαι ποθεῖς,
ὑπόσχες Γελασίῳ τῷ θαυμασίῳ τὰς ἀκοάς, ὃς τὴν Καισαρέων ἐπι-
μελῶς ἐγεώργησε, Λέγει δὲ καὶ ταῦτα εἰς τὴν τῆς δεσποτικῆς ἐπι-
φανείας πανήγυριν·
 Μάθε τὴν ἀλήθειαν παρὰ Ἰωάννου τοῦ ἁλιέως λέγοντος, “Καὶ ὁ
 λόγος σὰρξ ἐγένετο,” οὐκ αὐτὸς μεταβληθείς, ἀλλ' ἐν ἡμῖν
 σκηνώσας. Ἕτερον σκηνή, καὶ ἕτερον ὁ λόγος· ἕτερον ὁ ναός, καὶ
 ἕτερον ὁ ἐνοικῶν ἐν αὐτῷ θεός.
 {ΕΡΑΝ.} Θαυμάζω λίαν τὴν συμφωνίαν.
 {ΟΡΘ.} Ἰωάννην δὲ τὸν μέγαν τῆς οἰκουμένης λαμπτῆρα, ὃς πρῶ-
τον μὲν τὴν Ἀντιοχέων φιλοτίμως ἤρδευσεν ἐκκλησίαν, εἶτα τὴν

Θεοδώρετος. Eranistes P. 244, line 25

Θεοφίλου ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας.

 737

 Ἐξ ἑορταστικοῦ τόμου.

Τῶν γὰρ ἀλόγων ζῴων οὐκ αἴρονται καὶ τίθενται πάλιν αἱ ψυχαί,
ἀλλὰ μετὰ τῶν σωμάτων συνδιαφθείρονται, καὶ εἰς χοῦν ἀναλύουσιν.
Ὁ δὲ σωτήρ, ἄρας αὑτοῦ παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ σταυροῦ τὴν ψυχὴν ἀπὸ
τοῦ οἰκείου σώματος, πάλιν αὐτὴν εἰς αὐτὸ τέθεικεν ἀναστήσας ἐκ
νεκρῶν. Τοῦτο δὴ πιστούμενος ἡμᾶς, προὔλεγε διὰ τοῦ Ψαλμῳδοῦ
βοῶν· “Οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν
ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν.”
Τοῦ μακαρίου Γελασίου ἐπισκόπου Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης.
 Ἐκ τοῦ εἰς τὰ Ἐπιφάνια λόγου.
Ἐδέθη, ἐτρώθη, ἐσταυρώθη, ἐψηλαφήθη, μώλωπας ἐφόρεσεν, οὐλὴν  
σπάθης ἐδέξατο. Πάντα ταῦτα τὸ ἐκ Μαρίας τεχθὲν ὑπέμεινε σῶμα.
Τὸ δὲ πρὸ αἰώνων ἐκ πατρὸς γεννηθὲν οὐδεὶς ἠδύνατο βλάψαι. Οὐ
γὰρ εἶχε τοιαύτην φύσιν ὁ λόγος. Πῶς γάρ τις κατέχει θεότητα; πῶς
τιτρώσκει; πῶς αἱμάσσει τὴν ἀσώματον φύσιν; πῶς δεσμοῖς ταφῆς
περιβάλλει; Αἰδοῦ τοίνυν ἃ μὴ δύνασαι βλάψαι, καὶ τίμησον θεότητα,
τῷ τῆς ἀνάγκης συνεχόμενος λόγῳ.

Θεοδώρετος. Εκκλησιαστική ιστορία. (4089: 003)

“Theodoret. Kirchengeschichte, 2nd edn.”, Ed. Parmentier, L.,
Scheidweiler, F.Berlin: Akademie–Verlag, 1954; Die griechischen
christlichen Schriftsteller 44.P. 4, line 18

χρημένοι, διαρκεστέραν καὶ μονιμωτέραν τῶν πεπραγμένων ποιοῦσι

τὴν μνήμην· ὁ γὰρ χρόνος λωβᾶται τῶν ζωγράφων τὴν τέχνην.
τούτου δὴ χάριν κἀγὼ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας τὰ λειπόμενα
συγγράψαι πειράσομαι· οὐ γὰρ ὅσιον ᾠήθην λαμπροτάτων ἔργων καὶ
ὀνησιφόρων διηγημάτων τὸ κλέος παριδεῖν ὑπὸ τῆς λήθης συλώμε-
νον. διὰ γὰρ δὴ τοῦτο καὶ τῶν συνήθων τινὲς ἐπὶ τόνδε με τὸν
πόνον πολλάκις παρώτρυναν· ἐγὼ δὲ τῇ μὲν ἐμαυτοῦ δυνάμει τόδε
τὸ ἔργον σταθμώμενος τὴν ἐγχείρησιν ὀρρωδῶ, θαρρῶν δὲ τῷ φιλο-
τίμῳ δοτῆρι τῶν ἀγαθῶν μείζοσιν ἢ κατ' ἐμαυτὸν ἐγχειρῶ. Εὐσέβιος
μὲν οὖν ὁ Παλαιστῖνος ἀπὸ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων τῆς ἱστορίας
ἀρξάμενος μέχρι τῆς Κωνσταντίνου θεοφιλοῦς βασιλείας τὰ ταῖς
ἐκκλησίαις συμβεβηκότα συνέγραψεν· ἐγὼ δὲ τῆς συγγραφῆς ἐκείνης
τὸ τέλος ἀρχὴν τῆς ἱστορίας ποιήσομαι.  
 Τῶν ἀνοσιουργῶν ἐκείνων καὶ δυσσεβῶν καταλυθέντων τυράν-
νων, Μαξεντίου φημὶ καὶ Μαξιμίνου καὶ Λικιννίου, κατηυνάσθη τῆς
ἐκκλησίας ἡ ζάλη, ἣν οἱ ἀλάστορες ἐκεῖνοι καθάπερ τινὲς καταιγίδες
ἐκίνησαν, καὶ γαλήνης λοιπὸν ἀπήλαυε σταθερᾶς, τῶν στρεβλῶν
παυσαμένων ἀνέμων. καὶ Κωνσταντῖνος δὲ ὁ πανεύφημος βασιλεύς,
 738

ὃς «οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων οὐδὲ δι' ἀνθρώπου« ἀλλ' οὐρανόθεν

κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον τῆς κλήσεως ταύτης ἔτυχε, ταύτην αὐτῇ

Θεοδώρετος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 48, line 9

«Εὐσεβίου τοῦ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης ἐπισκόπου ἐπι-

»στολὴ ἣν ἀπὸ τῆς Νικαίας ἀπέστειλεν ὅτε ἡ μεγάλη σύνο-
»δος συνεκροτήθη.

 »Τὰ περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως πραγματευθέντα κατὰ τὴν

»μεγάλην σύνοδον τὴν ἐν Νικαίᾳ συγκροτηθεῖσαν εἰκὸς μὲν ὑμᾶς καὶ
»ἄλλοθεν μεμαθηκέναι, τῆς φήμης προτρέχειν εἰωθυίας τὸν περὶ τῶν
»πραττομένων ἀκριβῆ λόγον. ἀλλ' ἵνα μὴ ἐκ τοιαύτης ἀκοῆς τὰ τῆς
»ἀληθείας ἑτεροίως ὑμῖν ἀπαγγέλληται, ἀναγκαίως διεπεμψάμεθα ὑμῖν
»πρῶτον μὲν τὴν ὑφ' ἡμῶν προταθεῖσαν περὶ τῆς πίστεως γραφήν,
»ἔπειτα τὴν δευτέραν, ἣν ταῖς ἡμετέραις φωναῖς προσθήκας ἐπιβα-
»λόντες ἐκδεδώκασι. τὸ μὲν οὖν παρ' ἡμῶν γράμμα, ἐπὶ παρουσίᾳ

Θεοδώρετος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 59, line 23

«κατὰ τόπον προϊσταμένους ἐπισκόπους πρεσβυτέρους τε ἢ διακόνους

»οἶσθα, ὑπόμνησον σπουδάζειν περὶ τὰ ἔργα τῶν ἐκκλησιῶν, ἢ ἐπαν-
»ορθοῦσθαι τὰ ὄντα ἢ εἰς μείζονα αὔξειν ἢ ἔνθα ἂν ἡ χρεία ἀπαιτῇ
»καινὰ ποιεῖν. αἰτήσεις δὲ καὶ αὐτὸς καὶ διὰ σοῦ οἱ λοιποὶ τὰ ἀναγ-
»καῖα παρά τε τῶν ἡγεμονευόντων καὶ τῆς ἐπαρχικῆς τάξεως. τού-
»τοις γὰρ ἐπεστάλη πάσῃ σπουδῇ ἐξυπηρετήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῆς σῆς
»ὁσιότητος λεγομένοις. ὁ θεὸς διαφυλάξει σε, ἀδελφὲ ἀγαπητέ.»
 Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν οἰκοδομίας πρὸς τοὺς
καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν ἐπισκόπους ἐπέστειλεν. ὁποῖα δὲ καὶ περὶ
τῆς τῶν ἱερῶν βιβλίων κατασκευῆς πρὸς Εὐσέβιον ἔγραψε τὸν Πα-
λαιστῖνον ἐξ αὐτῶν τῶν γραμμάτων καταμαθεῖν εὐπετές.  

«Νικητὴς Κωνσταντῖνος Μέγιστος Σεβαστὸς Εὐσεβίῳ.

 »Κατὰ τὴν ἐπώνυμον ἡμῖν πόλιν, τῆς τοῦ σωτῆρος θεοῦ συν-
»αιρομένης προνοίας, μέγιστον πλῆθος ἀνθρώπων τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκ-
»κλησίᾳ ἀνατέθεικεν ἑαυτό, ὡς πάντων ἐκεῖσε πολλὴν λαβόντων
»αὔξησιν σφόδρα ἄξιον καταφαίνεσθαι καὶ ἐκκλησίας ἐν αὐτῇ κατα-
»σκευασθῆναι πλείους. τοιγάρτοι δέδεξο προθυμότατα τὸ δόξαν τῇ
»ἡμετέρᾳ προαιρέσει. πρέπον γὰρ κατεφάνη δηλῶσαι τοῦτο τῇ σῇ
»συνέσει, ὅπως ἂν πεντήκοντα σωμάτια ἐν διφθέραις ἐγκατασκεύοις
 739

»εὐανάγνωστά τε καὶ πρὸς τὴν χρῆσιν εὐπαρακόμιστα ὑπὸ τεχνιτῶν

»καλλιγράφων καὶ ἀκριβῶς τὴν τέχνην ἐπισταμένων γραφῆναι κελεύ

Θεοδώρετος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 157, line 10

μενοι, ἀφορμὴ δὲ τοῖς Ἀρείου θιασώταις ἐξαπάτης ἡ τῆς ἐπωνυμίας  

ταυτότης ἐγίνετο καὶ βουκολεῖν ἔμελλον τοὺς ἁπλοῖς ἤθεσι κεχρημένους,

ἀπὸ Νικαίας καὶ ταύτην προσαγορεύοντες καὶ ὡς τὴν παλαιὰν ἐκείνην

προφέροντες, διέλυσεν ὁ τῶν ἐκκλησιῶν προμηθούμενος τὸ συνέδριον.
 Χρόνου δὲ διελθόντος, ὑπὸ τῶν Εὐδοξίου κατηγόρων ὑπομνη-
σθεὶς ὁ Κωνστάντιος εἰς Σελεύκειαν τὴν σύνοδον γενέσθαι προσέ-
ταξε· πόλις δὲ αὕτη τῆς Ἰσαυρίας πρὸς τῇ θαλάττῃ κειμένη καὶ
τῶν ὁμοφύλων πόλεων ἡγουμένη. εἰς ταύτην ἀθροισθῆναι τοὺς τῆς
Ἑῴας ἐπισκόπους καὶ μὲν δὴ καὶ τοὺς τῆς Ποντικῆς καὶ τοὺς τῆς
Ἀσιανῆς παρηγγύησε. κατὰ τοῦτον δὲ τὸν καιρὸν Καισαρείας μὲν
τῆς Παλαιστίνων μητροπόλεως Ἀκάκιος ἡγεῖτο, διαδεξάμενος τὸν
Εὐσέβιον. τοῦτον δὲ τὸν Ἀκάκιον ἡ ἐν τῇ Σαρδικῇ συναθροισθεῖσα
σύνοδος ἀπεκήρυξεν, ἀλλὰ τὴν ἐξενεχθεῖσαν οὐκ ἐδέξατο ψῆφον,
τοσούτου πλήθους ἀρχιερέων καταφρονήσας. τῶν δέ γε Ἱεροσολύμων
μετὰ Μακάριον ἐκεῖνον, οὗ πολλάκις ἐμνήσθην, Μάξιμος τὴν προ-
εδρίαν παρέλαβεν, ἀνὴρ ἐν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας διαπρέψας ἀγῶσι·
τόν τε γὰρ δεξιὸν ὀφθαλμὸν ἀφῄρητο καὶ τῆς ἀγκύλης ἐστέρητο τῆς
δεξιᾶς. τούτου δὲ εἰς τὸν ἀγήρω μεταστάντος βίον,

Θεοδώρετος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 182, line 13

τῆς τῶν ἀρχομένων εἰρήνης, αὐτὸς τοὺς δήμους κατ' ἀλλήλων ἐξέμηνε.
περιεώρα γὰρ τὰ παρὰ τῶν θρασυτέρων κατὰ τῶν ἐπιεικεστέρων
τολμώμενα, καὶ τὰς πολιτικὰς δὲ καὶ στρατιωτικὰς ἀρχὰς τοῖς ὠμο-
τάτοις καὶ δυσσεβεστάτοις ἐπίστευεν, οἳ προφανῶς μὲν θύειν τοὺς
τῆς εὐσεβείας ἐραστὰς οὐκ ἠνάγκαζον, πᾶν δ' εἶδος αὐτοῖς ἐπετίθεσαν
ἀτιμίας. ἀφείλετο γὰρ καὶ τὰ γέρα τὰ παρὰ τοῦ μεγάλου Κωνσταν-
τίνου τοῖς ἱερωμένοις ἀπονενεμημένα.
 Ὁποῖα δὲ οἱ τῇ τῶν εἰδώλων ἀπάτῃ προσδεδεμένοι κατ' ἐκεῖνον
ἐτόλμησαν τὸν καιρόν, πάμπολλα μέν ἐστι καὶ συγγραφῆς ἰδίας δεό-
μενα· ἐγὼ δὲ ὀλίγα ἐκ πολλῶν διηγήσομαι. ἐν Ἀσκάλωνι μὲν γὰρ
καὶ Γάζῃ (πόλεις δὲ αὗται τῆς Παλαιστίνης) ἀνδρῶν ἱερωσύνης ἠξιω-
μένων καὶ γυναικῶν διὰ βίου τὴν παρθενίαν ἐπηγγελμένων ἀναρρή-
ξαντες τὰς γαστέρας, εἶτα κριθῶν ἐμπλήσαντες, προὔθηκαν χοίροις
 740

βοράν. ἐν Σεβαστῇ δὲ (καὶ αὕτη δὲ εἰς τὸ προειρημένον ἔθνος τελεῖ)

Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ τὴν θήκην ἀνέῳξαν πυρί τε παρέδοσαν τὰ
ὀστᾶ καὶ τὴν κόνιν ἐσκέδασαν. τὸ δὲ ἐν Φοινίκῃ τολμηθὲν μύσος
πῶς ἄν τις ἀδακρυτὶ διηγήσαιτο; ἐν Ἡλιουπόλει γὰρ τῇ πρὸς τῷ  
Λιβάνῳ Κύριλλός τις διάκονος ἦν. οὗτος ἐν τῇ Κωνσταντίνου βασι-
λείᾳ ζήλῳ πυρπολούμενος θείῳ πολλὰ τῶν ἐκεῖ προσκυνουμένων
εἰδώλων συνέτριψε.

Θεοδώρετος. Εκκλησιαστική ιστορία. P. 192, line 10

θείας χάριτος ἐμπλησθεὶς συνέτριψε μὲν ἅπαντα τοῦ πατρὸς τὰ  

εἴδωλα, ἐκωμῴδει δὲ αὐτῶν τὴν ἀσθένειαν· ὕστερον δὲ εἰς νοῦν λαβὼν
ὅπερ ἔδρασεν, ἔδεισέ τε τοῦ πατρὸς τὴν παρουσίαν καὶ τὸν δεσπότην
Χριστὸν ἠντιβόλησε νεῦσαι καὶ συντρῖψαι τὰ κλεῖθρα καὶ τὰς θύρας
ἀναπετάσαι· «σοῦ γὰρ δὴ ἕνεκα», ἔφη, «ταῦτα πέπονθά τε καὶ
δέδρακα. ταῦτά μου», ἔφη, «λέγοντος, ἐξέπεσε μὲν τὰ κλεῖθρα,
ἀνεῴχθησαν δὲ αἱ θύραι· ἐγὼ δὲ πάλιν πρὸς τὴν διδάσκαλον ἔδρα-
μον. ἡ δὲ σχῆμά μοι γυναικὸς περιθεῖσα καὶ σὺν αὐτῇ γε εἰς τὴν
καμάραν καθίσασα τῷ θείῳ με πάλιν Μελετίῳ προσήγαγεν. ὁ δὲ τῷ
τῶν Ἱεροσολύμων με παρέδωκεν ἐπισκόπῳ (Κύριλλος δὲ τηνικαῦτα ἦν),
καὶ οὕτω νύκτωρ εἰς τὴν Παλαιστίνην ὡρμήσαμεν». μετὰ δὲ τὴν
Ἰουλιανοῦ τελευτὴν καὶ τὸν πατέρα οὗτος πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἐποδή-
γησε· καὶ τοῦτο γὰρ ἡμᾶς μετὰ τῶν ἄλλων ἐδίδαξε. τοῦτον μὲν
δὴ τὸν τρόπον οὗτοι πρὸς θεογνωσίαν ποδηγηθέντες τῆς σωτηρίας
μετέλαχον.
 Ἰουλιανὸς δὲ παρρησιέστερον, μᾶλλον δὲ ἀναιδέστερον, κατὰ τῆς
εὐσεβείας ὡπλίζετο, τὸ μὲν τῆς ἐπιεικείας περικείμενος προσωπεῖον,
πάγας δὲ κατασκευάζων καὶ θήρατρα πρὸς τὸν τῆς ἀσεβείας ὄλεθρον
τοὺς ἐξαπατωμένους ἀγρεύοντα. πρῶτον μὲν γὰρ τὰς ἐν τῷ ἄστει
καὶ τὰς ἐν Δάφνῃ πηγὰς ταῖς μυσαραῖς θυσίαις ἐμόλυνεν ἵν' ἕκαστος
ἀπολαύων τοῦ νάματος μεταλαγχάνῃ τοῦ μύσους,

Θεοδώρετος. Quaestiones in Octateuchum P. 57, line 19

LXII

Ἀλλὰ τινές φασιν ἀπὸ τοῦ Ἕβερ ἑβραίαν κεκλῆσθαι τὴν γλῶσσαν· ἐκεῖ-
νον γὰρ μόνον ἐν τῇ προτέρᾳ μεῖναι φωνῇ καὶ ἐκεῖθεν ἑβραίους ὀνομας-
θῆναι
Ἐγὼ δὲ οἶμαι ἑβραίους ὀνομασθῆναι ἐκ τοῦ τὸν πατριάρχην Ἀβραὰμ
ἀπὸ τῆς χαλδαίων χώρας εἰς τὴν Παλαιστίνην ἐλθεῖν τὸν Εὐφράτην πο-
ταμὸν διαβάντα· ἑβρα γὰρ τῇ σύρων φωνῇ διάβασις ὀνομάζεται· οὕτω
δὲ καὶ αὐτὸς ἐκαλεῖτο καὶ μάρτυς ἡ θεία γραφή· μετὰ γὰρ τὴν τοῦ Λὼτ  
 741

αἰχμαλωσίαν, ἐλθών τις, φησίν, «ἀπήγγειλεν Ἀβραὰμ τῷ

περάτῃ«· τοῦτο δὲ παρὰ τῷ ἑβραίῳ κείμενον εὗρον ἑβρει· τὸ δὲ ἑβρει
ἐξελληνιζόμενον ἑβραῖος γίνεται. καὶ γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῷ χωρίῳ, ἔνθα ἡ
αἰγυπτία περὶ τοῦ Ἰωσὴφ ἔφη· «εἰσήγαγες ἡμῖν παῖδα
ἑβραῖον ἐμπαίζειν ἡμῖν«, παρὰ τῷ ἑβραίῳ ἑβρει κεῖται.
εἰ δὲ ἐκ τοῦ Ἕβερ ἑβραῖοι καλοῦνται, οὐ μόνους ἐχρῆν τούτους οὕτω
προ-
σαγορεύεσθαι· πολλὰ γὰρ ἔθνη ἐκ τοῦ Ἕβερ κατάγει τὸ γένος· καὶ ἵνα
τοὺς ἄλλους πάντας παρῶ, ἐκ τούτου εἰσὶν ἰσμαηλῖται καὶ οἱ ἀπὸ τῆς

Θεοδώρετος. Quaestiones in Octateuchum P. 60, line 18

LXV

Ὁ Μελχισεδὲχ πόθεν κατῆγε τὸ γένος;

Τοῦ θεσπεσίου λέγοντος Παύλου, «ἀπάτωρ, ἀμήτωρ, ἀγε-
νεαλόγητος«, τίς ἂν γνοίη τὸ ἀληθές; εἰκὸς δὲ αὐτὸν ἐκ τῶν ἐθ-
νῶν ἐκείνων εἶναι τῶν τὴν Παλαιστίνην οἰκούντων· ἐκείνων γὰρ καὶ
βασι-
λεὺς καὶ ἱερεὺς ἐτύγχανεν ὤν, ἱερεὺς δὲ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ· «ἦν, γάρ
φησιν, ἱερεὺς τοῦ θεοῦ τοῦ ὑψίστου«. ὅθεν αὐτῷ καὶ  
Ἀβραὰμ ὁ πατριάρχης προσενήνοχε τὰς τῶν λαφύρων δεκάτας· καὶ
δίκαιος ὢν καὶ τοῦ Θεοῦ φίλος, παρ' ἐκείνου τὴν εὐλογίαν καρποῦται.
τῆς γὰρ δεσποτικῆς εἶχεν ἱερωσύνης τὸν τύπον· διὸ δὴ καὶ ἄρτους τῷ
Ἀβραὰμ καὶ οἶνον ἀντέδωκεν, ὡς τοιαῦτα τυχὸν προσφέρειν εἰωθὼς
τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· ἔδει γὰρ κἂν τοῦτο δειχθῆναι τὸν τύπον.

Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos Vol. 80, p. 1912, line 40

ἀπὸ τῆς κεφαλῆς διὰ τοῦ γενείου μέχρι τῆς ἐσθῆ-

τος τὸ ἱερὸν διατρέχον μύρον τῆς εὐοσμίας τὸν ἱερέα
ἐπλήρου, οὕτως ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τῶν ὑπηκόων
ἡ ἀπὸ τῆς συμφωνίας ὠφέλεια χωρεῖ.
 γʹ. «Ὡς δρόσος Ἀερμὼν ἡ καταβαίνουσα ἐπὶ τὰ
ὄρη Σιών.» Πάλιν εἰς ἑτέραν εἰκόνα μετέβη, τῆς
συμφωνίας διδάσκων τὸ χρήσιμον· καὶ ταύτην ἔφη-
σεν ἐοικέναι τῇ δρόσῳ, τῇ ἀπὸ τοῦ Ἀερμὼν τῇ
Σιὼν ἐπιφερομένῃ. Τοσαύτη δὲ αὕτη, ὡς καὶ στα-
γόνας τοὺς κεράμους ἐκπέμπειν. Τὸ δὲ Ἀερμὼν·
ὄρος ἐστὶ, καὶ αὐτὸ τῆς Παλαιστίνης, τῇ γῇ διαφέ-
ρων τοῦ Ἰσραήλ. «Ὅτι ἐκεῖ ἐνετείλατο Κύριος τὴν
 742

εὐλογίαν, ζωὴν ἕως τοῦ αἰῶνος.» Οὐκ ἐν Ἀερμὼν,

ἀλλ' ἐν τῇ Σιὼν, ἐν ᾗ καὶ τοῦ παναγίου Πνεύματος
ἐπὶ τοὺς ἱεροὺς ἀποστόλους ἡ ζωοποιὸς κατεπέμφθη
δρόσος, δι' ἧς ἅπαντες οἱ πιστεύοντες τὴν αἰώνιον
εὐλογίαν καρποῦνται.

Θεοδώρετος. Interpretatio in Psalmos Vol. 80, p. 1917, line 13

καὶ παιδείας διὰ τούτων ἐδήλωσεν. «Ἐν Φαραῷ,

καὶ ἐν πᾶσι τοῖς δούλοις αὐτοῦ.» Οὐ γὰρ ἤρκεσεν ἡ
βασιλεία τῶν θεηλάτων αὐτὸν ἀπαλλάξαι μαστίγων,
ἀλλὰ τοῖς αὐτοῖς καὶ οἱ βασιλευόμενοι καὶ ὁ βασι-
λεύων κακοῖς περιέπεσεν. Οὕτω καὶ πρὸς τὸν μέγαν
Μωσῆν ἔφη ὁ τῶν ὅλων Θεός· «Ἰδοὺ ἐγὼ πατάς-
σω πᾶν πρωτότοκον τῆς Αἰγύπτου, ἀπὸ πρωτοτό-
κου Φαραὼ τοῦ καθημένου ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ, ἕως
πρωτοτόκου τῆς αἰχμαλωτίδος τῆς παρὰ τὸν μύλον.»
 ιʹ. «Ὃς ἐπάταξεν ἔθνη πολλά.» Τὰ τὴν Παλαι-
στίνην πάλαι οἰκήσαντα.
 »Καὶ ἀπέκτεινε βασιλεῖς κραταιούς. [ιαʹ.] Τὸν
Σηὼν βασιλέα τῶν Ἀμοῤῥαίων· καὶ τὸν Ὢγ βασιλέα
τῆς Βασάν.» Τούτων ὁ θεῖος Μωσῆς τὴν βασιλείαν
κατέλυσεν. «Καὶ πάσας τὰς βασιλείας Χαναάν.»
Τούτους ὁ μακάριος Ἰησοῦς ἐχειρώσατο, καὶ τὰς
ὑπ' ἐκείνων κατεχομένας χώρας καὶ πόλεις διένειμε
τῷ λαῷ. Τοῦτο καὶ ἐνταῦθα ὁ Προφήτης φησί.
 ιβʹ. «Καὶ ἔδωκε τὴν γῆν αὐτῶν κληρονομίαν·
κληρονομίαν Ἰσραὴλ τῷ λαῷ αὑτοῦ.» Καθάπερ γάρ
τινα κλῆρον πατρῷον, τὴν ὑπ' ἐκείνων τῶν

Θεοδώρετος. Explanatio in Canticum canticorum (4089: 025); MPG

81.Vol. 81, p. 32, line 18

τος τῶν ᾀσμάτων τὸ σύγγραμμα. Ὁρᾶτε τοίνυν ποῦ

τὰ τῆς βλασφημίας χωρεῖ; Κατὰ γὰρ τοῦ παναγίου
Πνεύματος ἡ κατὰ τοῦ βιβλίου λοιδορία τολμᾶται.
Τῆς γὰρ τούτου χάριτος ἐμπλησθεὶς ὁ μακάριος
Ἔσδρας διαφθαρὲν, ὡς ἔφαμεν, τὸ βιβλίον ἀνενεώ-
σατο· καὶ τοῦτο συνειδότες οἱ μακάριοι Πατέρες ταῖς
θείαις αὐτὸ Γραφαῖς συντετάχασι. Πολλοὶ δὲ αὐτὸ
τῶν παλαιῶν καὶ ἡρμηνεύκασιν· οἱ δὲ τοῦτο ἐφεξῆς
μὴ πεποιηκότες, ταῖς ἐκεῖθεν χρήσεσι τὰ οἰκεῖα συγ-
 743

γράμματα κατεκόσμησαν. Καὶ οὐ μόνον Εὐσέβιος ὁ

Παλαιστινὸς, καὶ Ὠριγένης ὁ Αἰγύπτιος, καὶ Κυ-
πριανὸς ὁ Καρχηδόνιος, ὁ καὶ τοῦ μαρτυρίου στέφα-
νον ἀναδησάμενος, καὶ οἱ τούτων παλαιότεροι, καὶ
τῶν ἀποστόλων πλησιέστεροι· ἀλλὰ καὶ οἱ μετ' ἐκεί-
νους ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις διαπρέψαντες, πνευματικὸν
ἔγνωσαν τὸ βιβλίον, Βασίλειός τε ὁ μέγας τὴν ἀρχὴν
τῶν Παροιμιῶν ἑρμηνεύων, καὶ Γρηγόριος ἑκάτερος,
ὁ μὲν τὴν ἐκείνου συγγένειαν, ὁ δὲ τὴν φιλίαν αὐ-
χῶν, καὶ Διόδωρος ὁ γενναῖος τῆς εὐσεβείας πρό-
μαχος· καὶ Ἰωάννης ὁ τοῖς ῥεύμασι τῆς διδασκαλίας
μέχρι καὶ τήμερον πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἀρδεύων,

Θεοδώρετος. Interpretatio in Jeremiam Vol. 81, p. 717, line 7

 δʹ. Ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐρχομένῃ, τοῦ ἀπολέσαι

πάντας ἀλλοφύλους. Προλέγει δὲ καὶ Τυρίοις
καὶ Σιδωνίοις, ὡς εἰς ἐπικουρίαν τούτων ἐληλυθόσι,  
τὸν ὄλεθρον. «Ἀφανιῶ γὰρ, φησὶ, Τύρον, καὶ Σι-
δῶνα, καὶ τοὺς καταλοίπους τῆς βοηθείας αὐτῶν·
ὅτι ἐξολοθρεύσει Κύριος τοὺς ἀλλοφύλους τοὺς κατα-
λοίπους τῶν νήσων, καὶ Καππαδοκίας.» Καὶ τοὺς
ἄλλους προφήτας ἑρμηνεύσαντες, ἐδείξαμεν ὡς ἄπ-
οικοι Κυπρίων καὶ Καππαδοκῶν ᾤκησαν πάλαι
τὴν Παλαιστίνην.
 εʹ. Ἥκει φαλάκρωμα ἐπὶ Γάζαν. Ἀντὶ τοῦ, τῆς
πάλαι περιφανείας ἀφαιρεθήσῃ· δηλοῖ δὲ πολλάκις
καὶ τὸ πένθος. Ἀπόκειραι γὰρ, φησὶ, τὴν κεφα-
λήν σου, καὶ ἀνάλαβε ἐπὶ χειλέων θρῆνον. «Ἀπεῤ-
ῥίφη Ἀσκάλων, καὶ τὰ λοιπὰ τῶν Ἐνακίμ.» Ἀπό-
γονοι δὲ ἐκείνου τὴν Ἀσκαλωνίαν ᾤκησαν.
 Ἕως πότε συστραφήσεσθε; (ϛʹ.) Ἕως τίνος
κόψει ἡ μάχαιρα τοῦ Κυρίου; «Μάχαιραν Κυ-
ρίου» τὸν Ναβουχοδονόσορ ἐκάλεσεν· αὐτοῦ γὰρ συγ-
χωροῦντος,

Θεοδώρετος. Interpretatio in Ezechielem (4089: 027); MPG 81.

Vol. 81, p. 937, line 25

 ιγʹ. Καὶ ἐκοσμήθης χρυσίῳ, καὶ ἀργυρίῳ, καὶ

τὰ περιβόλαιά σου βύσσινα, καὶ τρίχαπτα,
 744

καὶ ποικίλα. Καὶ τούτων δὲ ἕκαστον δυνατὸν οὕτω

νοῆσαι· κἀκεῖνο δὲ προσήκει προσθεῖναι τοῖς εἰρημέ-
νοις, ὅτι οὐ πνευματικὰ μόνον διὰ τῶν εἰρημένων
αἰνίττεται, ἀλλὰ καὶ τὴν σωματικὴν εὐπραξίαν ση-
μαίνει. Εὐθὺς μὲν γὰρ ἐξελθόντες ἐξ Αἰγύπτου
ἐχρήσαντο παρὰ τῶν Αἰγυπτίων σκεύη ἀργυρᾶ καὶ
χρυσᾶ, καὶ ἐσκύλευσαν τοὺς Αἰγυπτίους, τῆς βιαίας
ἐργασίας δίκαιον ἀπαιτοῦντες μισθόν. Καὶ μέντοι
καὶ τῶν τὴν Παλαιστίνην οἰκούντων ἐθνῶν πάντα τὸν
πλοῦτον ἐληΐσαντο. Σημαίνει τοίνυν, πρὸς τοῖς πνευ-
ματικοῖς, καὶ τὴν σωματικὴν περιουσίαν Διὸ ἐπ-
άγει· «Σεμίδαλιν, καὶ μέλι, καὶ ἔλαιον ἔφαγες.»
Πάντων, φησὶ, τῶν ἐκ γῆς ἀπήλαυσας ἀγαθῶν. Καὶ
ἐγένου καλὴ σφόδρα, σφόδρα. Εἶχες τὸν νόμον πλη-
ροῦσα τὴν ἀπὸ τῆς εὐνομίας εὐπρέπειαν. «Καὶ κατευ-
θύνθης εἰς βασιλείαν.» Οὕτω, φησὶν, ηὐξήθης, ὡς
φοβερὰ γενέσθαι πᾶσι τοῖς ἐκ γειτόνων, καὶ βασιλι-
κῆς ἀπολαύειν τιμῆς. Τοῦτο γὰρ ᾐνίξατο, δι' ὧν
ἐπήγαγεν,

Θεοδώρετος. Interpretatio in Ezechielem Vol. 81, p. 953, line 25

τὸ πρότερον εἶδος ἐπανελθεῖν παρασκευάσω.

 νϛʹ, νζʹ. Καὶ εἰ μὴ ἦν Σόδομα ἡ ἀδελφή σου
εἰς ἀκοὴν ἐν τῷ στόματί σου, ἐν ταῖς ἡμέραις
ὑπερηφανείας σου. Πρὸ τοῦ ἀποκαλυφθῆναι τὰς
κακίας σου, ὃν τρόπον νῦν ὄνειδος εἶ σὺ θυγα-
τέρων Συρίας, καὶ πάντων τῶν κύκλῳ σου, καὶ
θυγατέρων ἀλλοφύλων τῶν περιεχουσῶν σε κύ-
κλῳ. Εἰ μὴ ἐμεμαθήκεις τῶν Σοδόμων, φησὶ, τὴν
τιμωρίαν, καὶ περιεφέρετο ἐν τῷ στόματί σου ἡ
ἐκείνων πανωλεθρία, ὃν τρόπον νῦν ἡ σὴ πολιορ-
κία ἐν ταῖς τῆς Συρίας καὶ Παλαιστίνης πόλεσι, τί
πλέον ἂν εἰργάσω κακόν; Οὐδὲ γὰρ τὸ ἐκείνων
ὤνησέ σε παράδειγμα, ἀλλ' εἰδυῖα τά τε ὑπ' αὐτῶν
τολμηθέντα, τά τε ἐπενεχθέντα αὐτοῖς κακὰ, οὐδὲν
ἧττον ἐπέμεινας παρανομοῦσα. Διὰ τοῦτο
 νηʹ, νθʹ. Τὰς ἀσεβείας σου, καὶ τὰς ἀνομίας
σου σὺ κόμισαι αὐτὰς, λέγει Κύριος. Τάδε λέγει
Ἀδωναῖ Κύριος
 745

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores

Vol. 1, p. 385, line 14

ἐξ Ἀζώτου, καὶ ἐξαρθήσεται φυλὴ ἐξ Ἀσκαλῶνος, καὶ ἐπάξω

τὴν χεῖρά μου ἐπ' Ἀκκαρὼν, καὶ ἀπολοῦνται οἱ κατάλοιποι τῶν
ἀλλοφύλων, λέγει Κύριος.
 Ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι καὶ πρό γε τῶν ἄλλων ἐκεῖνο εἰπεῖν,
ὡς οὔτε τῶν Ἑβραίων ἡ ἔκδοσις, οὔτε μὴν ἡ τῶν ἑτέρων
μέμνηται τοῦ Σαλομῶν, ἀλλ' εἰρήκασιν Ἑβραῖοι μὲν Ἕνεκεν
τοῦ αἰχμαλωτεῦσαι αὐτοὺς αἰχμαλωσίαν, οἱ δὲ λοιποὶ προς-
έθεσαν ἀντὶ τοῦ Σαλομῶν, ἀπηρτισμένην ἤτοι τελείαν.
ἑψόμεθα δὲ ἀναγκαίως ἡμεῖς καὶ τῇ τῶν ἑβδομήκοντα
γραφῇ. ἐγκαλεῖται δὴ οὖν ἡ Γάζα· πόλις δὲ αὕτη τῶν
Φυλιστιεὶμ, ἢ νῦν ἐστι Παλαιστίνη· ὡς αἰχμαλωσίαν αἰχ-
μαλωτεύσασα τοῦ Σαλομῶν, τοῦ συγκλεῖσαι εἰς τὴν Ἰδουμαίαν. κἂν μὲν
οὕτω νοῶμεν, ὡς γοῦν οἱ ἕτεροι ἐκδεδώ-
κασιν ἑρμηνευταὶ, οὐ τὴν τυχοῦσαν πεποίηνται κατὰ τῆς
Ἰουδαίας τὴν πόρθησιν, ἀλλ' αἰχμαλωσίαν ἑλόντες ἱκανὴν,
ὑπὸ χεῖρα δεδώκασι τῶν Ἰδουμαίων αὐτήν. Ἰδουμαῖοι δὲ γεγό-
νασι μὲν ἐξ αἵματος Ἡσαῦ, ἐχθρὰ γεμὴν πεφρονήκασιν ἀεὶ
τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ, οἷς συνεργασάμενοι καὶ σύνοπλοι γενόμενοι
Γαζαῖοί τε καὶ Ἀζώτιοι καὶ Ἀσκαλωνίται, καὶ οἱ τῆς λεγο-
μένης Ἀκκαρὼν καὶ ἕτεροι δὲ τῶν ἀλλοφύλων τινὲς, κατὰ
κράτος ἑλεῖν τῆς Ἰουδαίας τὰς πόλεις παρεσκεύασαν.

Βικιπαίδεια. Η Ιδουμαία (εβραϊκά: ‫ ֱאדֹום‬, λατινικά: Idūmaea) ήταν

ιστορική περιοχή κατοικημένη από Σημίτες, ευρισκόμενη νότια της
Ιουδαίας και της Νεκράς Θάλασσας. Αναφέρεται στη Βίβλο ως Βασίλειο
του Εδώμ, την 1η χιλιετία π.Χ. (Εποχή του Σιδήρου), ενώ στην Κλασική
Αρχαιότητα, το όνομα «Ιδουμαία» χρησιμοποιείτο για μια μικρότερη
έκταση γης στην ίδια περιοχή. Οι κάτοικοί της, οι Εδωμίτες ή
Ιδουμαίοι, ήταν αρχαίος σημιτικός λαός, νότιοι γείτονες των Μωαβιτών.
Η χώρα τους, το Βασίλειο του Εδώμ, εκτεινόταν κυρίως ανατολικά της
Αραβά. Σύμφωνα με τις Εβραϊκές Γραφές, ήταν απόγονοι του Ησαύ, ο
οποίος ήταν αδελφός του Ιακώβ (Ισραήλ) και γιος του Ισαάκ. Το όνομα
Εδώμ από το οποίο προέρχεται το όνομα «Ιδουμαία», σημαίνει κόκκινος
στα Εβραϊκά, και ήταν το παρατσούκλι του Ησαύ, λόγω του κοκκινωπού
του χρώματος.

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 1, p. 457, line 2

 746

ἐμοὶ λατρεύσατε τῷ φύσει Θεῷ, τῷ ζωοποιῷ, τῷ σώζειν

ἰσχύοντι, ἔξω τε παντὸς τιθέντι κακοῦ τοὺς σεβομένους αὐτόν.
δεῖ δὲ δὴ, φησὶ, προαπονίπτειν ἑαυτοὺς, τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς
ἐξωθοῦντας τῆς ἀποστασίας τὸν ῥύπον, καὶ προεκτήκειν εὖ
μάλα τὴν ἐκ τοῦ πεπλανῆσθαι κηλῖδα, κολλᾶσθαί τε οὕτω
λοιπὸν τῷ παναγάθῳ Θεῷ.
 Τί δὲ δὴ καὶ δρᾶν ἔδει μετανοεῖν ἑλομένους, διεσάφει
λέγων Μὴ ἐκζητεῖτε Βαιθὴλ καὶ εἰς Γάλγαλα μὴ εἰσπορεύεσθε,
καὶ εἰς τὸ φρέαρ τοῦ ὅρκου μὴ ἀναβαίνετε. φρέαρ δὲ ὅρκου τὰ  
Γέραρά φησι· πόλις δὲ αὕτη τῶν Φυλιστιεὶμ, ἤτοι τῶν
Παλαιστινῶν. ἐπειδὴ γὰρ ὤμοσαν ἀλλήλοις ὅ τε θεσπέσιος
Ἁβραὰμ καὶ Ἀβιμελὲχ, καὶ συνθήκας εἰρηνικὰς ἔθεντο ἐπὶ
τοῦ φρέατος, μετωνόμαστο λοιπὸν ἡ πόλις εἰς τὸ φρέαρ τοῦ
ὅρκου. Γάλγαλα δὴ οὖν καὶ Βαιθὴλ καὶ μέντοι καὶ Γέραρα
πόλεις ἦσαν πολὺ λίαν πρὸς ἀσέβειαν ἐκτετραμμέναι, καὶ
πολυειδῆ τοῖς ἀπατωμένοις παρατιθεῖσαι τὴν πλάνην. τού-
των ἀναγκαίως ἀποφοιτᾶν προστέταχεν, ἀναπλέξας τῷ λόγῳ
καὶ ἀπειλὴν, ἵνα πανταχόθεν συνελαύνῃ πρὸς τὸ συμφέρον.
οἰχήσονται γάρ φησι Βαιθήλ τε καὶ αἱ λοιπαί. καὶ ἡ μὲν
αἰχμάλωτος βαδιεῖται πρὸς ἐχθροὺς, ἡ δὲ οὕτω

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 1, p. 480, line 6

λύοντος. ἀλλ' ὅτι πίονα καὶ εὔβοτον καὶ παντὶ μεθύουσαν

ἀγαθῷ κεκληρονομήκασι γῆν, καὶ τῶν ἄλλων χωρῶν ἀμείνω
τε καὶ εὐρυτέραν, ἀναμαθεῖν ἐπιτάττει, τὰς τῶν ὁμόρων, ἢ
καὶ τῶν ἐπέκεινα πολυπραγμονοῦντας ἀρχὰς ἤγουν βασιλείας.
βαδίζετε γὰρ, φησὶν, εἰς Αἰμὰθ Ῥαβὰ καὶ εἰς Γὲθ ἀλλοφύλων·  
αὗται γὰρ αἱ τῶν ἄλλων βασιλειῶν περιφανεστέραν ἔχουσαι
τὴν δόξαν· κἀκεῖ ζητεῖτε, φησὶν, εἰ πλείονα τὰ ὅρια αὐτῶν
ἐστὶ τῶν ὑμετέρων ὁρίων. ἦσαν μὲν οὖν πολλαί τε καὶ ἀνὰ
μέρος αἱ βασιλεῖαι τῶν ἐθνῶν, ἡ Μωαβιτῶν, ἡ Ἰδουμαίων,
ἡ τῶν υἱῶν Ἀμμών. ἀλλ' οὐδὲν ἐν αὐταῖς τὸ μέγα. λαμ-
προτέρα δὲ τῶν ἄλλων ἡ Δαμασκηνῶν καὶ Παλαιστινῶν.
καὶ δύο μὲν ἦσαν πόλεις ὑπὸ τὴν Δαμασκοῦ βασιλείαν, εἰς
ἠῶ κείμεναι, αἷς ὄνομα τὸ Αἰμάθ· ὧν ἡ μὲν εὐρυτέρα καὶ
μείζων, ἡ δὲ λαχοῦσα τὸ μεῖον· ἑρμηνεύεται δὲ τὸ Ῥαβὰ,
μεῖζον ἢ πλατυτέρα. πορεύεσθε δὴ οὖν εἰς Αἰμὰθ Ῥαβὰ,
τουτέστιν, εἰς τὴν Αἰμὰθ τὴν μείζω τε καὶ εὐρυτέραν· ἦν
γὰρ, ὡς ἔφην, ὁμώνυμος ἑτέρᾳ, λαχοῦσα τὸ μεῖζον. φασὶ δὲ
τὴν μὲν Αἰμὰθ τὴν πλατεῖαν ταύτην εἶναι τὴν νῦν Ἀντιό-
χειαν, τὴν δὲ μείω καὶ στενοτέραν, τὴν γείτονά τε καὶ
 747

ὅμορον Ἐπιφάνειαν· Ἀντιόχου, τοῦ ἐπίκλην Ἐπιφανοῦς,

τὴν μὲν Ἀντιόχειαν, Ἐπιφάνειαν δὲ τὴν ἑτέραν εἰς δόξαν

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 1, p. 480, line 18

ἠῶ κείμεναι, αἷς ὄνομα τὸ Αἰμάθ· ὧν ἡ μὲν εὐρυτέρα καὶ

μείζων, ἡ δὲ λαχοῦσα τὸ μεῖον· ἑρμηνεύεται δὲ τὸ Ῥαβὰ,
μεῖζον ἢ πλατυτέρα. πορεύεσθε δὴ οὖν εἰς Αἰμὰθ Ῥαβὰ,
τουτέστιν, εἰς τὴν Αἰμὰθ τὴν μείζω τε καὶ εὐρυτέραν· ἦν
γὰρ, ὡς ἔφην, ὁμώνυμος ἑτέρᾳ, λαχοῦσα τὸ μεῖζον. φασὶ δὲ
τὴν μὲν Αἰμὰθ τὴν πλατεῖαν ταύτην εἶναι τὴν νῦν Ἀντιό-
χειαν, τὴν δὲ μείω καὶ στενοτέραν, τὴν γείτονά τε καὶ
ὅμορον Ἐπιφάνειαν· Ἀντιόχου, τοῦ ἐπίκλην Ἐπιφανοῦς,
τὴν μὲν Ἀντιόχειαν, Ἐπιφάνειαν δὲ τὴν ἑτέραν εἰς δόξαν
ἰδίαν ὠνομακότος. ἡ δὲ Γὲθ πόλις ἦν τοτηνικάδε τῆς νυνὶ
Παλαιστίνης λαμπροτέρα. ἐν ταύτῃ μεμενήκασιν οἱ Ἐνα-
κεὶμ καὶ οἱ καλούμενοι Φιλιστιεὶμ, οὐκ ὀλοθρευσάντων
αὐτοὺς τοτηνικάδε τῶν υἱῶν Ἰσραήλ. ταύτῃτοί φησι περὶ
αὐτῆς Εἰς Γὲθ ἀλλοφύλων· βαδίσατε τοίνυν φησὶν εἰς Αἰμὰθ
Ῥαβὰ καὶ εἰς Γὲθ ἀλλοφύλων· καὶ περιεργάσασθε λεπτῶς,
εἰ μὴ μᾶλλον ὑμεῖς εὐρυτέραν οἰκεῖτε χώραν, τῶν ἄλλων
ἁπασῶν τὴν ἀμείνω καὶ προὔχουσαν.
 Εἰδέναι δὲ ἀναγκαῖον, ὅτι τῶν Ἑβραίων ἡ γραφὴ προτε-  
ταγμένην ἔχει τὴν Χαλάνην. πορεύεσθε γὰρ, φησὶν, εἰς
Χαλάνην καὶ εἰς Αἰμὰθ καὶ εἰς Γέθ· Χαλάνη δέ ἐστιν ὑπὸ

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 1, p. 537, line 23

τὸ ἐκ πατέρων εὐγενὲς, καθάπερ ἀμέλει καὶ τοὺς Αἰθιόπων

υἱεῖς, οἳ ῥίζαν οὐκ ἔχουσι τὸν Ἁβραάμ; ἀπροσκλινὲς γὰρ
τὸ θεῖον καὶ ἀπροσωπόληπτον παντελῶς, καὶ σαρκικὴν οὐκ
οἶδεν εὐγένειαν πράξεων ἐρήμην ἀγαθῶν· αἰδοῦς γεμὴν
ἁπάσης ἀξιοῖ τὴν πνευματικὴν, καὶ ᾗπερ ἂν ἕποιτο τὸ διὰ
λαμπρῶν αὐχημάτων ἀγλαΐζεσθαι φιλεῖν. ἀλλ' εἶναί τι
μέγα καὶ ἐξαίρετον ὑμῖν κἀκεῖνο δοκεῖ, τὸ ἐκ τῆς Αἰγύπτου
μεταφοιτῆσαι πρὸς ἑτέραν. εἶτα τί τοῦτο; φησὶν, ἢ ποίαν
ὑμῖν εἰσκομίσει τὴν ὄνησιν; ἔχουσι τοῦτο λαβόντες παρ'
ἐμοῦ καὶ ἕτεροι. μετεκόμισα γὰρ τοὺς μὲν ἀλλοφύλους, του-
τέστι τοὺς Παλαιστινούς· οὕτω γὰρ ἡρμήνευσαν Ἑβραῖοι·
 748

ἐκ Καππαδοκίας· τοὺς δὲ Σύρους, πάντας δηλονότι τοὺς

ὑπό γε τὴν Δαμασκοῦ βασιλείαν τοτηνικάδε, μετήγαγον ἐκ
βόθρου.  
 Ἰστέον δὲ ὅτι ἀντὶ τοῦ βόθρου ἐκδεδώκασιν Ἑβραῖοι,
Κυρήνης. ἄποικοι δὴ οὖν γεγόνασι Παλαιστινοὶ μὲν Καπ-
παδοκῶν, Σύροι δὲ Κυρηναίων. βόθρον δὲ ὠνόμασε τὴν
Κυρήνην, καίτοι λίαν ἠρμένην καὶ ὑψοῦ κειμένην, διὰ τὸ
ὥσπερ ἐν κόλπῳ κεῖσθαι βαθεῖ. πᾶσα γὰρ, ὡς ἔπος εἰπεῖν,
ἡ Λιβύων γῆ κόλπους ἔχει παραθαλαττίους, ἐκκειμένους.
ἐμοὶ τοίνυν, φησὶ, τῷ πάντας ἐν ἴσῳ βλέποντι σκοπὸς,

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 1, p. 538, line 2

λαμπρῶν αὐχημάτων ἀγλαΐζεσθαι φιλεῖν. ἀλλ' εἶναί τι

μέγα καὶ ἐξαίρετον ὑμῖν κἀκεῖνο δοκεῖ, τὸ ἐκ τῆς Αἰγύπτου
μεταφοιτῆσαι πρὸς ἑτέραν. εἶτα τί τοῦτο; φησὶν, ἢ ποίαν
ὑμῖν εἰσκομίσει τὴν ὄνησιν; ἔχουσι τοῦτο λαβόντες παρ'
ἐμοῦ καὶ ἕτεροι. μετεκόμισα γὰρ τοὺς μὲν ἀλλοφύλους, του-
τέστι τοὺς Παλαιστινούς· οὕτω γὰρ ἡρμήνευσαν Ἑβραῖοι·
ἐκ Καππαδοκίας· τοὺς δὲ Σύρους, πάντας δηλονότι τοὺς
ὑπό γε τὴν Δαμασκοῦ βασιλείαν τοτηνικάδε, μετήγαγον ἐκ
βόθρου.  
 Ἰστέον δὲ ὅτι ἀντὶ τοῦ βόθρου ἐκδεδώκασιν Ἑβραῖοι,
Κυρήνης. ἄποικοι δὴ οὖν γεγόνασι Παλαιστινοὶ μὲν Καπ-
παδοκῶν, Σύροι δὲ Κυρηναίων. βόθρον δὲ ὠνόμασε τὴν
Κυρήνην, καίτοι λίαν ἠρμένην καὶ ὑψοῦ κειμένην, διὰ τὸ
ὥσπερ ἐν κόλπῳ κεῖσθαι βαθεῖ. πᾶσα γὰρ, ὡς ἔπος εἰπεῖν,
ἡ Λιβύων γῆ κόλπους ἔχει παραθαλαττίους, ἐκκειμένους.
ἐμοὶ τοίνυν, φησὶ, τῷ πάντας ἐν ἴσῳ βλέποντι σκοπὸς, τὸ
πᾶσαν ἁμαρτωλῶν βασιλείαν ἀποκεῖραι τῆς γῆς. οὐδὲν οὖν
ἄρα ὀνήσειεν ἂν τοὺς ἔχοντας σαρκικὴ λαμπρότης. εὐγένεια
γὰρ παρὰ Θεῷ κρίνεται τρόπος ἀγαθὸς καὶ πολὺ διανενευ-
κὼς εἰς ἔφεσιν ἀρετῆς, καὶ ταῖς τῶν προγόνων εὐσεβείαις
ἁμιλλᾶσθαι μεμελετηκώς.

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 1, p. 568, line 16

ἠγνόηκε μὲν γὰρ παντελῶς οὐδέν· εἰ δὲ δὴ κινοῖτο πρὸς

ἐπίσκεψιν τῶν τισὶ πεπλημμελημένων, τότε καὶ ἀναβῆναί
φησι πρὸς ἑαυτὸν τὴν ἐκ τῶν ἔργων καταβοήν. κριτὴς γάρ
ἐστι τῶν ὅλων ὡς Θεός. καταβοῆσαι δὲ λέγεται καὶ τῆς
 749

τοῦ Καῒν μιαιφονίας τὸ Ἄβελ αἷμα, καὶ πόλεων δὲ τῶν ἐν

Σοδόμοις τῆς αἰσχρουργίας ἡ ἀγριότης.
Καὶ ἀνέστη Ἰωνᾶς τοῦ φυγεῖν εἰς Θαρσεῖς ἐκ προσώπου Κυρίου,
 καὶ κατέβη εἰς Ἰόππην, καὶ εὗρε πλοῖον βαδίζον εἰς Θαρσεῖς,
 καὶ ἔδωκε τὸ ναῦλον αὐτοῦ, καὶ ἐνέβη εἰς αὐτὸ, τοῦ πλεῦσαι
 μετ' αὐτῶν εἰς Θαρσεῖς ἐκ προσώπου Κυρίου.
 Ἰόππη μὲν οὖν Παλαιστίνης ἐστὶ πόλις, ἐπ' αὐτῇ θαλάσσῃ
κειμένη· ἐπίνειον δὲ τῶν ἐπιτηδείων τοῖς ἐκ τῆς Ἰουδαίας ἐπὶ
ναυτιλίαν ἰοῦσι καὶ εἰς πόλεις μάλιστα τὰς πρὸς ἠώ. κάτεισι
δὴ οὖν ὁ Προφήτης, εἶτα πλοῖον ἀπαῖρον εἰς Θαρσεῖς καταλα-
βών· προετέθειτο γὰρ τῇ νηῒ κατὰ τὸ εἰκὸς ὁ αὐτόθι δρόμος·
ἐδίδου τὸ ναῦλον, καὶ συναπέπλει τοῖς ἄλλοις. Θαρσεῖς δέ
φησι τοὺς νῦν καλουμένους Ταρσοὺς, ἤτοι Ταρσόν. τινὲς μὲν
οὖν οἴονται πόλιν διὰ τούτου κατασημαίνεσθαι τὴν παρ'
Αἰθίοψι καὶ Ἰνδοῖς, καὶ ἔστι μὲν ὁμολογουμένως παρ' ἐκεί-
νοις Θαρσεῖς· ἡ γοῦν σύμπασα τῶν Ἰνδῶν διὰ τοῦ Θαρσεῖς
σημαίνεται χώρα· πλὴν εἴς γε τὸ παρὸν οὐκ ἐκεῖνο οἶμαι  

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 1, p. 616, line 5

ἀσθένειαν ὁ Ἰσραὴλ, ταύτῃτοι Θεὸς καὶ αὐτὰς τὰς τῶν περι-

οίκων πόλεις παρεδίδου τοῦ Σεναχηρεὶμ εἰς ἐρήμωσιν. καὶ
γοῦν ὁ Ῥαψάκης τοῖς ἐν τῷ τείχει τῶν Ἱεροσολύμων προς-
λαλῶν, τούτων αὐτῶν διεμέμνητο λέγων “Ποῦ ἐστιν ὁ
“θεὸς Αἰμὰθ καὶ Ἀρφάθ; ποῦ ἐστιν ὁ θεὸς τῆς πόλεως  
“Σεπφαρουείμ; μὴ ἠδύνατο ῥύσασθαι Σαμάρειαν ἐκ τῆς χει-
“ρός μου; τίς τῶν θεῶν πάντων τῶν ἐθνῶν τούτων ἐῤῥύσατο
“τὴν γῆν αὐτοῦ ἐκ χειρός μου;” ἔστι τοίνυν ἡ Γὲθ ἀλλο-
φύλων μὲν τῶν καλουμένων Φυλιστιεὶμ, μητρόπολις δὲ τῆς
Παλαιστίνης. ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐνακεὶμ ὁμοίως πολίχνη πάλιν
ἐν ἐσχατιαῖς τῆς Ἰουδαίας κειμένη, πρὸς τῇ κατὰ νότον
ἐρήμῳ, εἴκουσα μὲν τοῖς Ἰούδα σκήπτροις, φρονοῦσα γεμὴν
οὐκέτι τὰ Ἰουδαίων, προσκειμένη δὲ μᾶλλον τοῖς τῶν ἐθνῶν
ὁμόροις, Μωαβίταις δὴ λέγω καὶ Ἰδουμαίοις. ὦ τοίνυν,
φησὶ, τῆς Γὲθ οἰκήτορες, ὦ τῆς Ἐνακεὶμ, μὴ τὰς ἑτέρων
συμφορὰς ἑορτῆς ποιεῖσθε προφάσεις· μὴ μεγαλύνεσθε διὰ
ταῦτα, μηδὲ ἐπειδήπερ ὁ γείτων ὑμῶν οἶκος ἠρήμωται, του-
τέστιν ὁ τοῦ Ἰσραὴλ, ταύτῃτοι πλατὺ γελᾶτε, φησὶ, μονον-
ουχὶ τῶν ἀπολωλότων κατορχούμενοι. μὴ οἰκοδομεῖτε ἐξ οἴκου
καταγέλωτα, ἀλλ' ὡς καὶ αὐτοὶ τὰ χείρω πεισόμενοι,
 750

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 2, p. 196, line 6

Ἄζωτον μεσημβρίας ἐκριφήσεσθαι· τὸ δὲ μεσημβρίας ἀντὶ

τοῦ φανερῶς καὶ οὐ τρόπῳ λῃστρικῷ, ἀλλ' ἐναργῶς καὶ
πολέμου νόμῳ· τὴν γεμὴν Ἀκαρὼν ἐκριζωθήσεσθαι. εὐφυῶς
δὲ σφόδρα πρὸς τὴν τοῦ ὀνόματος δήλωσιν ποιεῖται τὴν
ἀπειλήν· ἑρμηνεύεται γὰρ Ἀκαρὼν ἐκρίζωσις. τοῦτο δὲ αὐτὸ  
πείσεσθαί φησιν αὐτὴν, οἷον ἔχουσαν ἐν τῇ κλήσει τῆς
ἐπενεχθησομένης αὐτῇ συμφορᾶς τὴν δήλωσιν.
Οὐαὶ οἱ κατοικοῦντες τὸ σχοίνισμα τῆς θαλάσσης, πάροικοι Κρη-
 τῶν· λόγος Κυρίου ἐφ' ὑμᾶς Χαναὰν, γῆ ἀλλοφύλων.
 Ἀποχρώντως ἀπειλήσας, καὶ τὰ ὅσον οὐδέπω συμβησό-
μενα προαπηγγελκὼς τοῖς τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσι, Γαζαίοις
τέ φημι καὶ Ἀσκαλωνίταις, Ἀζωτίοις τε ὁμοῦ καὶ τοῖς ἐξ
Ἀκαρὼν, τὸν ἴσον ὑφαίνει λόγον καὶ ἐπὶ ταῖς πόλεσι ταῖς
Φοινικικαῖς, μάλιστα δὲ τῶν ἄλλων ταῖς πρὸς τῇ θαλάσσῃ
κειμέναις. ταύτῃτοί φησιν Οὐαὶ οἱ κατοικοῦντες τὸ σχοίνισμα
τῆς θαλάσσης. ἐπειδὴ δὲ καὶ πολλαὶ τῶν κατὰ τὴν Παλαι-
στίνην πόλεων τῇ θαλάσσῃ προσῳκήκασιν, ἀποδιϊστὰς ὥς-
περ τὰς σημαινομένας, εἰς τὸ παρὸν παροίκους αὐτὰς Κρητῶν
ἀποκαλεῖ, ἵν' ἐντεῦθεν νοῶμεν τοὺς τῆς Φοινίκης οἰκήτορας,
οὓς καὶ Κρητῶν, ὡς ἔφην, παροίκους ὀνομάζει

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 2, p. 196, line 12

ἐπενεχθησομένης αὐτῇ συμφορᾶς τὴν δήλωσιν.

Οὐαὶ οἱ κατοικοῦντες τὸ σχοίνισμα τῆς θαλάσσης, πάροικοι Κρη-
 τῶν· λόγος Κυρίου ἐφ' ὑμᾶς Χαναὰν, γῆ ἀλλοφύλων.
 Ἀποχρώντως ἀπειλήσας, καὶ τὰ ὅσον οὐδέπω συμβησό-
μενα προαπηγγελκὼς τοῖς τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσι, Γαζαίοις
τέ φημι καὶ Ἀσκαλωνίταις, Ἀζωτίοις τε ὁμοῦ καὶ τοῖς ἐξ
Ἀκαρὼν, τὸν ἴσον ὑφαίνει λόγον καὶ ἐπὶ ταῖς πόλεσι ταῖς
Φοινικικαῖς, μάλιστα δὲ τῶν ἄλλων ταῖς πρὸς τῇ θαλάσσῃ
κειμέναις. ταύτῃτοί φησιν Οὐαὶ οἱ κατοικοῦντες τὸ σχοίνισμα
τῆς θαλάσσης. ἐπειδὴ δὲ καὶ πολλαὶ τῶν κατὰ τὴν Παλαι-
στίνην πόλεων τῇ θαλάσσῃ προσῳκήκασιν, ἀποδιϊστὰς ὥς-
περ τὰς σημαινομένας, εἰς τὸ παρὸν παροίκους αὐτὰς Κρητῶν
ἀποκαλεῖ, ἵν' ἐντεῦθεν νοῶμεν τοὺς τῆς Φοινίκης οἰκήτορας,
οὓς καὶ Κρητῶν, ὡς ἔφην, παροίκους ὀνομάζει, διὰ τοιαύτην
αἰτίαν. Κρῆτες καὶ Λίβυες διείργονται μὲν ἀπ' ἀλλήλων,
μεσολαβούσης θαλάσσης, ὀλίγοις κομιδῇ διαστήμασιν. ὡς
γὰρ ὁ πολὺς ἔχει λόγος, ἀνέμου πνέοντος, ἔσθ' ὅτε τῶν ἐκ
 751

Κρήτης βοτανῶν διάττουσιν αἱ ὀσμαὶ καὶ τοὺς ἐν Λιβύῃ

κτείνουσι θῆρας, ἑρπετά τε φημὶ καὶ τὰ τῶν ἰοβόλων ἔθνη.
τετάχατο δὴ οὖν Λίβυές τε καὶ Κρῆτες ὡς ἔθνος ἕν

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 2, p. 196, line 24

οὓς καὶ Κρητῶν, ὡς ἔφην, παροίκους ὀνομάζει, διὰ τοιαύτην

αἰτίαν. Κρῆτες καὶ Λίβυες διείργονται μὲν ἀπ' ἀλλήλων,
μεσολαβούσης θαλάσσης, ὀλίγοις κομιδῇ διαστήμασιν. ὡς
γὰρ ὁ πολὺς ἔχει λόγος, ἀνέμου πνέοντος, ἔσθ' ὅτε τῶν ἐκ
Κρήτης βοτανῶν διάττουσιν αἱ ὀσμαὶ καὶ τοὺς ἐν Λιβύῃ
κτείνουσι θῆρας, ἑρπετά τε φημὶ καὶ τὰ τῶν ἰοβόλων ἔθνη.
τετάχατο δὴ οὖν Λίβυές τε καὶ Κρῆτες ὡς ἔθνος ἕν. ἐντεῦθεν
κατὰ καιροὺς ἀποικίαν στείλαντες, τὰς ἐν τῇ Φοινίκῃ κατῳ-
κήκασι καὶ ἀνεδείμαντο πόλεις, καθάπερ ἀμέλει καὶ Καπ-
παδόκαι κατὰ καιροὺς τὰς τῆς Παλαιστίνης. καὶ γοῦν ἔφη
που Θεὸς διὰ φωνῆς Ἀμῶς “Οὐχ ὡς υἱοὶ Αἰθιόπων ὑμεῖς  
“ἐστέ μοι υἱοὶ Ἰσραήλ; λέγει Κύριος. οὐ τὸν Ἰσραὴλ
“ἀνήγαγον ἐκ γῆς Αἰγύπτου, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους ἐκ
“Καππαδοκίας, καὶ τοὺς Σύρους ἐκ βόθρου.” καὶ ἀλλοφύ-
λους μὲν τοὺς Παλαιστηνοὺς ὀνομάζει, Σύρους γεμὴν τοὺς
Φοίνικας, οὓς καὶ ἀναγαγεῖν ἐκ βόθρου διϊσχυρίζεται, βόθρον,
οἶμαι, τὴν Λιβύην ἀποκαλῶν, διὰ τὸ εἶναί που τάχα κοίλην
τε καὶ χθαμαλὴν τὴν χώραν. κατευρύνεται γὰρ εἰς κόλπους
ἡ παρ' αὐτῇ θάλασσα, μονονουχὶ καὶ ἀναφευγούσης ἀνόπιν
τῆς χέρσου, καὶ τοῖς ὅτι μάλιστα νοτιωτάτοις κλίμασιν

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 2, p. 404, line 8

 Ἰσραήλ· καὶ Ἡμὰθ ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς.

 Οὐκ ἄτραχυ μὲν τὸ προκείμενον, δυσέφικτος δὲ κομιδῇ
καὶ αὐτὴ τῶν λέξεων ἡ συνθήκη, πλὴν ὡς ἔνι λελέξεται  
πρὸς ἡμῶν. τὰ γεμὴν ἐφ' οἷς εἰρῆσθαι ταυτὶ νομιοῦμεν, εἰ-
κότως προαγορεύειν ἀνάγκη, νοηθείη γὰρ ἂν ὧδέ τε καὶ
μόλις τῆς προφητείας ὁ νοῦς. ὅτε τοίνυν τῶν τῆς αἰχμα-
λωσίας δεσμῶν ἀνείθη τε καὶ ἀπήλλακται κατὰ καιροὺς ὁ
Ἰσραὴλ, ἧκόν τε λοιπὸν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, καὶ ἀνατειχίζειν
ἐπεχείρουν τὴν Ἱερουσαλὴμ, τότε δὴ τότε τὰ περίοικα τῶν
ἐθνῶν, οἵ τε τὴν Σαμάρειαν οἰκοῦντες καὶ οἱ τὰς τῆς Πα-
λαιστίνης καὶ μὴν καὶ Φοινίκης νεμόμενοι πόλεις, κατεδά-
κνοντο φθόνῳ, ὁμοῦ δὲ καὶ ἐδεδίεσαν, μὴ ἄρα δὴ πάλιν
ἀνενεγκόντων αὐτοῖς τῶν πραγμάτων εἰς τὸ ἀπ' ἀρχῆς, καὶ
 752

εἰς πληθὺν ἀμέτρητον ἐκτεινομένου τοῦ γένους, εἶτα πόλιν

ἔχοντες τὴν οὕτω δυσάλωτον καὶ εὐπυργοτάτην, καταστρα-
τεύοιντο πάλιν αὐτῶν, καὶ ἄμαχόν τινα, καθὰ καὶ πάλαι,
κατεξαναστήσειαν αὐτῶν τὴν χεῖρα, ταύτῃτοι τειχίζειν ἐθέ-
λοντας διακωλύειν ἤθελον, πικροὺς ἀρτύοντες δόλους,
Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores
Vol. 2, p. 405, line 25

ναοῦ, πάσας αὐτῶν τὰς πόλεις καταδῃώσαντες εἵλοντο ὑπὸ

χεῖρα τοὺς ἐν αὐταῖς, καὶ χρημάτων γεγόνασιν ἀναριθμήτων
δεσπόται.
 Λῆμμα τοίνυν λόγος Κυρίου φησὶν ἐν γῇ Σεδρὰχ καὶ
Δαμασκοῦ, τουτέστιν, ὁ ἐν χερσὶν ἡμῖν λόγος ὁ παρὰ Θεοῦ,
κατά τε τῆς γῆς τῆς Σεδρὰχ καὶ τῆς Δαμασκοῦ γενήσεται
καὶ μέντοι καὶ Ἡμὰθ, ἥτις ἐστὶν ἐν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, δῆλον
δὲ ὅτι τῆς Δαμασκοῦ. γῆ δὲ Σεδρὰχ χώρα που πάντως
ἐστὶ κατὰ τὴν ἑῴαν κειμένη, ἧς γείτονες ἥ τε Ἡμάθ· ἣ νῦν
ἐστιν Ἐπιφάνεια τῆς Ἀντιοχέων προσωτέρω βραχὺ· καὶ ἡ
Δαμασκὸς, ἥ ἐστιν ἐπὶ Φοινίκων τε καὶ Παλαιστινῶν μη-
τρόπολις· ὑποκείσονται δὲ δηλονότι ταῖς μητροπόλεσι καὶ
πόλεις αἱ ὑπ' αὐταῖς. διατί τοίνυν κατ' αὐτῶν τὸ λῆμμα;  
ὅτι καὶ ἐν αὐταῖς γέγονεν ἀνάπαυσις αὐτοῦ, τουτέστι τοῦ
πάντων κρατοῦντος Θεοῦ. ἀναπέπαυται δὲ ὅτι τεθέαται
τετιμωρημένας. οὐ γὰρ ἂν σεσίγηκεν ὁ πάντα ἐφορῶν,
φειδοῦς τε καὶ ἐπισκέψεως ἀξιῶν τὸ ἀπόλεκτον γένος,
τουτέστι τὸν Ἰσραήλ. ἐφορᾷ γὰρ ἀνθρώπους ὁ τῶν
ὅλων Θεὸς, καὶ τὴν ἑκάστου τρίβον κατασκέπτεται, καὶ
τοῖς μὲν ἀδικοῦσιν ἐπιφέρει τὰ ἐξ ὀργῆς, ἐκρύεται δὲ τοὺς
ἀδικουμένους.

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores

Vol. 2, p. 409, line 19

θαρσέστεραί πως εἰσὶ καὶ ἐν ἐλπίσιν ἔσθ' ὅτε χρησταῖς, αἱ

κατ' αὐτὴν πόλεις· οἴονται γὰρ, ὅτι περιέσονται τῶν ἐχθρῶν
ἢ τῷ πλήθει τῶν ἐνοικούντων ἐν αὐταῖς, ἢ τειχῶν ὀχυρότητι
καὶ ταῖς τῶν τακτικῶν ἐπιστήμαις· εἰ δὲ δὴ γένοιτο τῶν
παρά σφισιν ἁλῶναι μίαν, ἥπερ ἂν λέγοιτο δυνατωτάτη, τότε
δὴ τότε πᾶσα μὲν ὀκλάζει πρὸς δέος, ἀποσείεται δὲ τὴν ἐλ-
πίδα, τὴν τοῦ διαφυγεῖν δύνασθαί φημι, καὶ ὡς πεσοῦσα
θρηνεῖ. ἁλούσης δὴ οὖν τῆς Τυρίων, τῆς οὕτω διαφανοῦς
καὶ ἀλκιμωτάτης καὶ πλούτῳ κομώσης, φοβηθήσεται μὲν,
 753

φησὶν, Ἀσκάλων, ὀδυνηθήσεται δὲ Γάζα καὶ μὴν καὶ Ἀκκαρών. πόλεις

δὲ αὗται τῶν Παλαιστινῶν. ὀδυνηθήσεται δὲ,
ὅτι ᾐσχύνθη ἀπὸ τῆς ἐλπίδος αὐτῆς. ᾤοντο μὲν γὰρ, ὅτι
αὐταῖς ἀρκέσει πρὸς ἐπικουρίαν ἡ Τυρίων ἰσχύς. ἐπειδὴ δὲ
κειμένην τεθέανται, ταύτῃτοι λοιπὸν ἀπωλισθήκασι τῆς ἐλ-
πίδος. καὶ ὁ μὲν Γάζης ἡγούμενος οἰχήσεταί φησιν, ἀπο-
λωλὼς δηλονότι, κατοικήσουσι δὲ καὶ ἀλλογενεῖς ἐν Ἀζώτῳ,
δεδαπανημένων, κατὰ τὸ εἰκὸς, τῷ πολέμῳ τῶν αὐθιγενῶν.  
ἐπιλέγει δὲ τούτοις, ὅτι καθελῶ ὕβριν ἀλλοφύλων. καὶ ἀλλο-
φύλους μὲν τοὺς Φυλιστιαίους, ἤτοι τοὺς Παλαιστινοὺς,
ὀνομάζει συνήθως. ἥκοι δ' ἂν, εἴ γε τῳ δοκοίη,

Κύριλλος. Commentarius in xii prophetas minores Vol. 2, p. 410, line 2

φησὶν, Ἀσκάλων, ὀδυνηθήσεται δὲ Γάζα καὶ μὴν καὶ Ἀκ-

καρών. πόλεις δὲ αὗται τῶν Παλαιστινῶν. ὀδυνηθήσεται δὲ,
ὅτι ᾐσχύνθη ἀπὸ τῆς ἐλπίδος αὐτῆς. ᾤοντο μὲν γὰρ, ὅτι
αὐταῖς ἀρκέσει πρὸς ἐπικουρίαν ἡ Τυρίων ἰσχύς. ἐπειδὴ δὲ
κειμένην τεθέανται, ταύτῃτοι λοιπὸν ἀπωλισθήκασι τῆς ἐλ-
πίδος. καὶ ὁ μὲν Γάζης ἡγούμενος οἰχήσεταί φησιν, ἀπο-
λωλὼς δηλονότι, κατοικήσουσι δὲ καὶ ἀλλογενεῖς ἐν Ἀζώτῳ,
δεδαπανημένων, κατὰ τὸ εἰκὸς, τῷ πολέμῳ τῶν αὐθιγενῶν.  
ἐπιλέγει δὲ τούτοις, ὅτι καθελῶ ὕβριν ἀλλοφύλων. καὶ ἀλλο-
φύλους μὲν τοὺς Φυλιστιαίους, ἤτοι τοὺς Παλαιστινοὺς,
ὀνομάζει συνήθως. ἥκοι δ' ἂν, εἴ γε τῳ δοκοίη, καὶ καθ'
ἑτέρων ἐθνῶν ὁ λόγος τῶν ἠδικηκότων τὸν Ἰσραὴλ, οἳ καὶ
ἦσαν ὅμοροι καὶ τῆς Ἰουδαίων γείτονες. ἀλλὰ ταυτὶ μὲν
ἡμῖν, ὡς πρός γε τὸν ἐν τῷ γράμματι λόγον, εἰρήσεται
πάλιν.

Κύριλλος. Commentarii in Joannem (4090: 002)

“Sancti patris nostri Cyrilli archiepiscopi Alexandrini in D. Joannis
evangelium, 3 vols.”, Ed. Pusey, P.E.Oxford: Clarendon Press, 1872,
Repr. 1965.Vol. 2, p. 309, line 10

εἰδωλολατρούντων ἐστὶ διάνοια, ἅτε δὴ καὶ μάλα ῥᾳδίως  

ἐξελεγχομένης αὐτῶν τῆς ψευδολατρείας ὡς ἀχρήστου παν-
τελῶς, μετεπείθοντό τινες εὐκόλως· οὔπω μὲν ὁλοτελῶς εἰς
τὸ μόνῳ λατρεύειν τῷ κατὰ ἀλήθειαν ὄντι Θεῷ, μεριζόμενοι
δέ πως τοῖς εἰς ἀπόστασιν λογισμοῖς, καὶ ταῖς τῶν ἰδίων
διδασκάλων ἑπόμενοι γνώμαις, Πλάτωνός φημι καὶ τῶν κατ'
 754

ἐκεῖνον εἶναι λεγομένων σοφῶν. οἱ μὲν γὰρ ἕνα φασὶν εἶναι

τὸν πάντων Δημιουργὸν, ἐγκοσμίους δὲ τοὺς λοιποὺς, καὶ
ὥσπερ τινὰς ἡγεμόνας κεχειροτονῆσθαι παρ' ἐκείνου πρὸς
διοίκησιν τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων. ἔθος οὖν τισι
Παλαιστινοῖς, [Ἕλλησι] μάλιστα, παρεζευγμένην καὶ γείτονα
τὴν τῶν Ἰουδαίων ἔχουσι χώραν, ἀπομάττεσθαί πως ἔθη
παρ' αὐτοῖς καὶ τὸ τῆς μοναρχίας ὄνομα τιμᾶν, δόξαν οὕτω
κἀκείνοις, ὧν ἀρτίως ἐμνημονεύσαμεν, εἰ καὶ μὴ οὕτω φασὶ
καθάπερ ἡμεῖς. οἱ δὲ, μήτε πλήρη τὴν εἰς Ἰουδαίους ἔχοντες
ῥοπὴν, μήτε μὴν τῶν Ἕλλησι φίλων ἀφεστηκότες ἐθῶν,
μέσην δέ τινα καὶ πρὸς ἄμφω βλέπουσαν ἐπιτηδεύοντες
δόξαν, θεοσεβεῖς ὀνομάζονται. οἱ τοιοῦτοι τοιγαροῦν, οὐ
σφόδρα τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν τὰ ἴδια διῳκισμένα βλέποντες,
ὅσον ἧκεν εἰς θυσιῶν τρόπους καὶ μοναρχίας διάληψιν· οὐ
γὰρ ᾔδεισαν πρότερον τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος τοὺς

Κύριλλος. Quaestio ad Cyrillum (e tractatu de dogmatum solutione)

(4090: 019)“Sancti patris nostri Cyrilli archiepiscopi Alexandrini in D.
Joannis evangelium, vol. 3”, Ed. Pusey, P.E.Oxford: Clarendon Press,
1872, Repr. 1965.P. 548, line 2

 ἀλλήλους διατεινόμενοι δογματικῶν ἕνεκα τινῶν ζητημάτων εἰς το-

 σοῦτον μανίας ἤλασαν ὡς καὶ καθαιρέσεις καὶ ἀναθεματισμοὺς κατ'
 ἀλλήλων ὁρίζειν καὶ διωγμοὺς πρὸς ἀλλήλους φέρειν καὶ διαρπαγὰς
 ὑπομένειν καὶ μητ' ἐπισκόποις μήτε πατράσιν εἴκειν τοῖς αὐτόθι, μήτε
 μὴν τοῖς παρ' ἡμῖν, μητ' ἄλλοις τισὶν ἁγίων παραχωρεῖν, τὸ μείζονος
 μέτρου γνώσεως ἠξιῶσθαι, οὕτω κατακράτος ἡ σατανικὴ ἀκαταστασία
 πόῤῥω τῆς θείας εἰρήνης αὐτοὺς ἐξῃχμαλώτισε. πρὸς τούτοις αὖθις
 καὶ τῶν Αἰγυπτίων τινὲς οὐκ ὀρθῶς φρονεῖν περὶ Θεοῦ δεδιδαγμένοι,
 τὴν αὐτὴν ἐκείνοις νοσοῦντες μανίαν, τοῖς ἴσοις τῆς πλεονεξίας  
σπουδάσμασι κατ' ἀλλήλων προσφέρονται, ἀλλὰ θειόθεν μέρος ἑκά-
τερον νυγέντες πρὸς τοὺς ἐν Παλαιστίνῃ ἁγίους ἥκασι, καὶ τούτοις τὰς
ζητουμένας πεύσεις προσήγαγον. ἡμεῖς δὲ τὴν ἑαυτῶν μετρήσαντες
δύναμιν ἐκρίναμεν μὴ δεῖν ἡμᾶς αὐτοὺς περὶ τούτων ὁρίζειν, μήτε
μὴν ἱκανῶς ἔχειν τὸν περὶ τῶν τοιούτων ἐξετάσεων ἀποδοῦναι λόγον.
μαθόντες τοίνυν οἱ προειρημένοι παῤῥησίαν πρὸς τὴν σὴν ἡμᾶς ἔχειν
ὁσιότητα, ἐξελιπάρησαν διὰ τῆς ἡμῶν βραχύτητος πέρας δέξασθαι
τῆς πρὸς ἀλλήλους μάχης τὸν τῆς ὑμετέρας διδασκαλίας λόγον.
συναινεσάντων οὖν τῶν καθ' ἡμᾶς ἁγίων πατέρων, αὐθαίρετοι τὴν
παράκλησιν ἐδεξάμεθα, ἑαυτοῖς μᾶλλον ἢ ἐκείνοις χαριζόμενοι τῷ καὶ
αὐτῶν τῶν ὄψεων ἀπολαῦσαι καὶ παρόντι συνευφρανθῆναι καὶ λόγῳ
ζῶντι καὶ οὐ γράμματι δι' ἑτέρων πεμπομένῳ καὶ πλέον τὴν
 755

Κύριλλος. De adoratione et cultu in spiritu et veritate (4090: 096);

MPG 68.Vol. 68, p. 281, line 28

κατ' ἐκεῖνο καιροῦ νενομισμένης ἐπὶ τῆς γῆς ἐθελο-

θρησκείας. Προσεκύνουν μὲν γὰρ, ὡς πολὺς ἔχει
λόγος, ᾤοντό τε αὐτοὶ κατὰ σφᾶς αὐτοὺς, ὑψίστῳ
Θεῷ καθάπερ ἀμέλει καὶ Μελχισεδέκ· προσεδέχοντο
δὲ καὶ ἑτέρους τάχα που θεοὺς, ἐναριθμοῦντες αὐτῷ
τὰ ἐξαίρετα τῶν κτισμάτων, γῆν τε καὶ οὐρανὸν,
ἥλιον καὶ σελήνην, καὶ τὰ τῶν ἄστρων ἐπισημότερα·
καὶ πλημμέλημα μὲν ἀρχαῖον ἡ ἐπὶ τῷδε καταφθορὰ
καὶ πλάνησις, διήκει δὲ καὶ εἰς δεῦρο καὶ παρατείνε-
ται. Φρονοῦσι γὰρ ὧδε παραληροῦντες ἔτι τῶν ἐν τῇ
Φοινίκῃ καὶ Παλαιστίνῃ τινὲς, οἳ σφᾶς μὲν αὐτοὺς
θεοσεβεῖς ὀνομάζουσιν, οἶμον δέ τινα θρησκείας δια-
στείχουσι μέσην, οὔτε τοῖς Ἰουδαίων ἔθεσι καθαρῶς,
οὔτε τοῖς Ἑλλήνων προσκείμενοι, εἰς ἄμφω δὲ ὥσπερ
διαῤῥιπτούμενοι καὶ μεμερισμένοι. Ἑλομένοις δέ
ποτε τοῖς ἐξ Ἰσραὴλ τὸ ὧδε φρονεῖν ὁ προφήτης
Ἡλίας ἐπετίμα λέγων· «Ἕως πότε χωλανεῖτε ἐπ'
ἀμφοτέραις ταῖς ἰγνύαις; ἢ Βάαλ, Βάαλ, ἢ τῷ Θεῷ,

Κύριλλος. Glaphyra in Pentateuchum (4090: 097); MPG 69.

Vol. 69, p. 356, line 10

«Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις  

ἐγερῶ αὐτόν.» Ὅτι τοίνυν οὐδεὶς ἂν γένοιτο πρὸς
τοῦτο αὐτῷ συνεργὸς, ἀρκέσει δὲ μόνος αὐτὸς ὡς
ἰσχὺς τοῦ γεγεννηκότος, ὑποδηλώσειεν ἂν οὐκ ἀσυμ-
φανῶς ὁ λόγος. Ἀλλὰ τίς δὴ ἄρα καὶ ὁ τῆς ἐπιδη-
μίας ἔσται καιρὸς, ἐμφανίζει λέγων· «Οὐκ ἐκλείψει
ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ,
ἕως ἂν ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται. Καὶ αὐτὸς προσδοκία
ἐθνῶν.» Ἦρχον μὲν γὰρ Ἰουδαῖοι, καὶ ἐξ αἵματος
Ἰσραὴλ ἦσαν οἱ παρ' αὐτοῖς ἡγούμενοι· μέχρις ἂν
Ἡρώδης ὁ Ἀντιπάτρου παῖς, Παλαιστινὸς ὢν, τε-
τράρχης ὠνόμασται, καὶ μετεποιήσατο τῆς ἀρχῆς·
ἐφ' οὗ καὶ αὐτὸς γεγέννηται Χριστὸς, «ἡ τῶν ἐθνῶν
προσδοκία.» Ὅτι γὰρ σέσωσται ἡ τῶν ἐθνῶν πλη-
θὺς γεννηθέντος αὐτοῦ, μακρῶν οὐ δεήσει πρὸς ἀπό-
 756

δειξιν λόγων, αὐτοῦ διακεκραγότος τοῦ πράγματος.

Πλὴν ὅτι προεισέφρησε μὲν διὰ πίστεως ὁ ἐξ ἐθνῶν
ἀρτιγενής τε καὶ νέος λαὸς, εἰσκληθήσεται δὲ μετ'
αὐτὸν καὶ ὁ Ἰσραὴλ, ἐδίδαξε λέγων εὐθύς· «Δε-
σμεύων πρὸς ἄμπελον τὸν πῶλον αὐτοῦ.» Προσέδησε
γὰρ ὥσπερ ἑαυτῷ διὰ πίστεως, ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινὴ,

Κύριλλος. Expositio in Psalmos (4090: 100); MPG 69.

Vol. 69, p. 1157, line 31

φθορᾶς ἀπαλλάξας τὸ σῶμα, τὴν ἀφθαρσίαν ἐνδύσῃ,

ἀναγαγὼν αὖθις εἰς τὸ ἐν ἀρχῇ, τουτέστιν εἰς τὴν ἐν
ἀρχῇ μακαρίαν καὶ ἀκήρατον ζωήν· ὃ καὶ ποιήσει
Κύριος κατὰ καιροὺς, ὅτε καταβήσεται ἐξ οὐρανοῦ,
καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι.
Ἐπιτίμησον τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου.
 (A f. 345, E f. 129 b) Ἐπειδὴ πολλοὶ οἱ τῇ κατὰ
Θεὸν πολιτείᾳ τῶν ἁγίων δυσμεναίνοντες, καὶ μά-
λιστα οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες, τούτου χάριν εὔχεται
ἐπιτιμηθῆναι αὐτοὺς θηρία ὄντας καλάμου. Ἰστέον
δὲ, ὅτι τόπος ἐστὶν ἐν Παλαιστίνῃ, ἐν παρόδῳ τῆς
Ἱερουσαλὴμ, ᾧ ὄνομα Κάλαμος, διὰ τὸ πλείστους
εἶναι τοὺς καλάμους ἐν αὐτῷ· ἐν τούτῳ λανθάνουσι
λέοντες δεινοὶ ὠμοβόροι, καὶ ἕτεροι θῆρες ἄγριοι
περὶ τὸ ἄλσος ἐμφωλεύοντες, οἳ καὶ ἐπεβούλευον τοῖς
ἀνιοῦσιν εἰς Ἱερουσαλήμ. Οὐκοῦν ὡς ἀπὸ πράγμα-
τος ἐμφανοῦς εἰς ἐννοίας ἡμᾶς κεκρυμμένας καὶ
πνευματικὰς ὁ τοῦ Ψάλλοντος ἀποφέρει λόγος. Τί
πράττουσιν οἱ ἐν τῷ Καλάμῳ θῆρες; Ἐπιβουλεύουσι
δεινῶς τοῖς ἀναβαίνουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα.

Κύριλλος. Expositio in Psalmos Vol. 69, p. 1181, line 19

τίαν τοῦ κόσμου· οὗ ἐν ταῖς ἡμέραις ἀνέτειλε δικαιο-

σύνη μὲν διὰ πίστεως, πλῆθος δὲ εἰρήνης διὰ τῆς
πρὸς Θεὸν ἐπιστροφῆς. Καλῶς δὲ τὸ, ἀνταναιρεθή-
σεται· ἀνθ' ὧν ἀνεῖλεν ἄνθρωπον, ἀναιρεθήσεται.]
[Καὶ κατακυριεύσει ἀπὸ θαλάσσης.
 Καὶ τί ἐστιν, «Ἀπὸ θαλάσσης ἕως θαλάσσης;»
Πρῶτον ἡμῖν ὁρίζει τῆς Ἰουδαίων χώρας τοὺς ὅρους·
εἶτα καὶ κατὰ πᾶσαν, φησὶ, τὴν οἰκουμένην ἐκταθή-
σεται τὴν βασιλείαν αὐτοῦ. Ὅρος δὲ τῇ τῶν Ἰουδαίων
 757

χώρᾳ, ὡς ἐκ μὲν βορειοτέρων, παράκειται τῇ θα-

λάσσῃ τῇ κατὰ Παλαιστίνην καὶ Φοινίκην· ἐκ δὲ τῶν
νοτιωτέρων παράκειται πάλιν θαλάσσῃ τῇ Ἁλυκῇ
ἤγουν τῇ Ἐρυθρᾷ. Ὁρίζει τοίνυν τῆς Ἰουδαίων
χώρας τὸ μέτρον, καί φησι· «Κατακυριεύσει ἀπὸ
θαλάσσης ἕως θαλάσσης.» Ἀλλὰ μικρὸν τοῦτο τῷ
πάντων ἡμῶν Σωτῆρι Χριστῷ· οὐ γὰρ ἦν ἀκόλουθον
μέχρι μόνης τῆς Ἰουδαίων χώρας τὸ τῆς βασιλείας
αὐτοῦ στέλλεσθαι μέτρον.]

Κύριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam (4090: 103); MPG 70.

Vol. 70, p. 25, line 8

 Τὸ ἀσαφέστερόν πως ἢ χρῆν εἰρῆσθαι δοκοῦν

καθίστησιν ἐναργές. Τί γὰρ ἂν βούλοιτο δηλοῦν τὸ
οὐκ ἔστι μάλαγμα ἐπιθεῖναι, οὔτε ἔλαιον, οὔτε κατα-  
δέσμους· διερμηνεύει λευκῶς, ἠρημῶσθαι τὴν γῆν
λέγων αὐτῶν, ἐμπρισθῆναι δὲ καὶ τὰς πόλεις καὶ
ὑπόχειρα γενέσθαι τῶν ἐχθρῶν, καὶ τοῦτο ἀλλογε-
νῶν, ὡς μονονουχὶ καὶ ἅπασαν ἐκ βάθρων αὐτῶν
ἀνατετράφθαι. Πλειστάκις μὲν οὖν συμβέβηκεν ἁλῶ-
ναι τὴν Ἰουδαίαν, ὑπό τε Ἀσσυρίων καὶ Αἰγυπτίων,
Σύρων τε καὶ Μωαβιτῶν, Ἰδουμαίων τε καὶ τῶν
καλουμένων Φιλιστιεὶμ, ἤτοι Παλαιστινῶν. Ἀλλὰ
ὀλίγα παθοῦσα, καὶ συμμέτροις ἐσθ' ὅτε περιπε-
σοῦσα συμφοραῖς πάλιν ἀνήνεγκεν ἐπαμύνοντος Θεοῦ,
καὶ αὐτοῦ μοτοῦντος τοῦ πλήξαντος. Ἀπόλωλεν δὲ
ὁλοτρόπως μετὰ τὸν τοῦ Σωτῆρος σταυρὸν, κατα-
δῃούντων αὐτὴν Οὐεσπασιανοῦ τε καὶ Τίτου. Τότε
γὰρ δὴ συμβέβηκεν κατεμπρισθῆναι μὲν πόλεις,
ἅπασαν δὲ τῶν ἐνοικούντων κενὴν γενέσθαι τὴν
χώραν, καὶ ὑπὸ χεῖρα πεσεῖν τῶν κεκρατηκότων,
παμμοχθηρὸν δὲ τὸ ἐνώπιον αὐτῶν ἤγουν ὁρώντων
καὶ ἀλγυνομένων, ὑφ' ἑτέροις εἶναι τὴν γῆν κατ

Κύριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam Vol. 70, p. 388, line 53

σθαι, καὶ διειπεῖν ἕκαστα σαφῶς· ἔσται γὰρ οὕτω

τοῖς ἐντευξομένοις ἐναργὲς ὅτι μάλιστα τὸ δηλούμε-
νον. Βεβασίλευκε τοίνυν ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπὶ
τὸν Ἰσραὴλ Ὀζίας, ὁ καὶ Ἀζαρίας. Οὗτος γέγονε
 758

μὲν εὐσεβείας ἐπιμελητής. Ἐποίησε γὰρ τὸ εὐθὲς

ἐν ὀφθαλμοῖς Κυρίου, καθὰ γέγραπται περὶ αὐτοῦ.
Δυνατώτατος δὲ καὶ δυσάντητος κομιδῇ τοῖς δι' ἐναν-
τίας, ἤγουν τοῖς ἀλλογενέσι, τὴν ἐν τοῖς πολέμοις
ἀντεξάγων ἰσχύν. Πολλὰς γοῦν ἐκπολιορκήσας εἷλέ
τε καὶ πεπόρθηκε πόλεις τῶν Φυλιστιεὶμ, ἤτοι τῶν
ἀλλοφύλων, τοῦτ' ἔστι, τῶν Παλαιστινῶν, καὶ ἐκ
τῶν τῆς καλουμένης Κοίλης Συρίας. Γέγραπται δὲ
οὕτω περὶ αὐτοῦ, ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομέ-
νων· «Καὶ ἐξῆλθε καὶ ἐπολέμησε πρὸς τοὺς ἀλλοφύ-
λους καὶ κατίσχυσε τὰ τείχη Γὲθ, καὶ τὰ τείχη  
Ἀζώτου, καὶ ᾠκοδόμησε πόλεις Ἀζώτου, καὶ ἐν
τοῖς ἀλλοφύλοις. Κατίσχυσεν αὐτὸν Κύριος, ἐπὶ τοὺς
ἀλλοφύλους καὶ Ἄραβας, τοὺς κατοικοῦντας ἐπὶ τῆς
Πέτρας, καὶ ἐπὶ τοὺς Μιναίους. Καὶ ἔδωκαν οἱ Μι-
ναῖοι τῷ Ὀζίᾳ δῶρα, καὶ ἦν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἕως
εἰσόδου Αἰγύπτου, ὅτι κατίσχυσεν ἕως ἄνω.

Κύριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam

Vol. 70, p. 389, line 40

ἔλαβεν Ἄχαζ ἀργύριον καὶ χρυσίον τὸ εὑρεθὲν ἐν

θησαυροῖς οἴκου Κυρίου, καὶ οἴκου τοῦ βασιλέως,
καὶ ἀπέστειλε τῷ βασιλεῖ δῶρα. Καὶ ἤκουσεν αὐτοῦ
βασιλεὺς Ἀσσυρίων, καὶ παρεγένετο εἰς Δαμασκὸν,
καὶ συνέλαβεν αὐτὴν καὶ ἀπῴκησεν αὐτὴν, καὶ τὸν
Ῥαασσὼν ἐθανάτωσεν. Οὐκοῦν πρῶτον μὲν Ὀζίας ὁ
καὶ Ἀζαρίας ἐκπεπόρθηκε τοὺς ἀλλοφύλους, πᾶσάν
τε αὐτῶν καταδῃώσας τὴν γῆν, δασμοὺς ἐκομίζετο
καὶ τέλη. Δεύτερος δὲ μετὰ τοῦτον ὁ Ἄχαζ κατ-
εμισθοῦτο τὸν Ἀσσύριον, καὶ ἐπαφῆκεν αὐτοῖς· ὃς
καὶ πᾶσαν ἐξαναστήσας τὴν Παλαιστινῶν χώραν,
αὐτοὺς γὰρ εἶναί φησι τοὺς ἀλλοφύλους, ἀπεκόμισεν
αἰχμαλώτους εἰς τὴν ἑαυτοῦ, τοὺς ἐκ τοῦ πολέμου
περιλελειμμένους. Ἐπειδὴ δὲ τετελεύτηκεν ὁ
Ἄχαζ, ἀνεσκίρτησαν ἐπὶ τούτῳ τῶν ἀλλοφύλων αἱ
πόλεις, ὡς ἐκ ποδῶν γεγονότος τοῦ καταπαίοντος
αὐτοὺς, καὶ δυσφόρητον ὥσπερ τὸν τῆς πλεονεξίας
ἐπιτιθέντος ζυγόν. Ἠσθενηκότες γὰρ ἅπαξ, καὶ
πεπορθημένοι διὰ τῆς Ἀσσυρίων χειρὸς, κατεπι-
κραίνοντο μὲν ἐπὶ τῷ Ἄχαζ, ἀμύνασθαί τε μὴν
οὐκ ἦσαν ἱκανοί.» Ὦ τοίνυν ἀλλόφυλοι, φησὶν,
 759

Κύριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam Vol. 70, p. 392, line 49

ἐμφρόνως, ὡς ὁ τοῦ λόγου σκοπὸς τέτραπταί τε καὶ

βλέπει πρὸς ὅτι μάλιστα τυποῦν τοὺς Φυλιστιεὶμ, ἤτοι
τοὺς ἀλλοφύλους. Ἔδει τοίνυν, οὐχ ἡμέρους τινὰς καὶ
πράους ἔσεσθαι λέγειν αὐτοὺς, ἀλλὰ δεινοὺς καὶ
ὀξεῖς, ὡς ὄφεων δίκην ἐπιπηδᾷν εἰωθότας τοῖς δι'
ἐναντίας. Οὐκοῦν ἢ τοιῶσδε συνήσεις τὸ, Ἐκ σπέρ-
ματος ὄφεως ἐξελεύσονται ἔκγονα ἀσπίδων, ἤ τι καὶ
καθ' ἕτερον, εἰ βούλει, τρόπον. Κατεμισθοῦτο μὲν ὁ Ἄχαζ
Θεγλαφαλαασὰρ τὸν Ἀσσύριον, καὶ τῇ τῶν
ἀλλοφύλων ἐπαφῆκε χώρᾳ, ὃς καταδῃώσας ἅπασαν, ἀπέκτεινε καὶ αὐτὸν,
ὡς ἔφην, τὸν βασιλέα Ῥαασσών.
Ἀλλ' ἐν καιροῖς τοῦ βασιλέως Ἐζεχίου κατεστράτευσε τῆς Σαμαρείας ὁ
Σαλαμανασὰρ, βασιλεὺς καὶ
αὐτὸς ὑπάρχων τῶν Ἀσσυρίων. Ἐπιφοιτήσας δὲ πρώτῃ τῇ τῶν
Παλαιστινῶν χώρᾳ, ἤτοι τῇ τῶν ἀλλο-
φύλων, τὰ ἐκ βαρβαρικῆς ὠμότητος κατὰ παντῶν εἰργάζετο. Οὐκοῦν ὡς
ἐκ σπέρματος ὄφεως, τοῦ
Θεγλαφαλαασὰρ ἔκγονον ἀσπίδος ἐξῆλθεν ὁ Σαλαμανασὰρ, οἷον ὄφις
καὶ αὐτὸς, οὐκ ὀκνηρὸς ἐπ' ἐφόδους,
οὐ βραδὺς εἰς κίνησιν τὴν ἐπί τε τὸ χρῆναι πολιορκεῖν, ὀξὺς δὲ μᾶλλον,
καὶ πτηνοῦ δίκην ταῖς πόλεσιν ἐφιστάμενος.

Κύριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam Vol. 70, p. 468, line 39

 Καταθαυμάσειεν ἄν τις καὶ σφόδρα εἰκότως τῆς

ἔν γε τούτοις ἰσχνομυθίας τὸν μακάριον προφήτην,
καὶ ἠγνοηκότα μὲν παντελῶς οὐδὲν τῶν ἐσομένων
κατὰ τοὺς τῆς ἐπιδημίας καιροὺς τῇ τῶν Αἰγυ-
πτίων χώρᾳ, προαναφωνοῦντα δὲ τὰ καθ' ἕκαστον,
τίνα τρόπον τὸ εὐαγγελικὸν παρεδείχθη κήρυγμα
διαγορεύοντα σαφῶς. Ἔσονται τοίνυν, φησὶ, πέντε
πόλεις ἐν Αἰγύπτῳ λαλοῦσαι τῇ γλώσσῃ τῇ Χανα-
νίτιδι, τοῦτ' ἔστι τῇ Σύρων, ἤτοι τῇ κατὰ τὴν Πα-
λαιστίνην. Μιᾷ γὰρ λαλοῦσι γλώσσῃ Φοίνικες καὶ
Παλαιστινοί. Ἀγχιτέρμονες δὲ πάλιν ἀλλήλοις εἰσὶ
Παλαιστινοί τε καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ μεσολαβοῦν
οὐδὲν, ἀλλ' ἐν τοῖς τῆς Αἰγύπτου πέρασι, τοῖς πρός
 760

γέ φημι τὴν ἕω, καὶ θάλασσαν τῆς Παλαιστινῶν

γῆς, αἱ πρῶται λοιπὸν ἀνίσχουσιν εἰσβολαί. Ὅμορος
τοίνυν τῇ Χαναναίων ἡ Αἰγυπτίων. Ταύτῃ τοι καὶ αἱ
πρὸς τοῖς πέρασι τῆς Αἰγύπτου πόλεις, πρῶτον πα-
ραδέχονται τὸ σωτήριον κήρυγμα· πέντε δὲ αὗται,
ὧν δὴ καὶ πρώτην εἶναί φαμεν τὴν νυνὶ Ῥινοκο-
ρουρητῶν. Λαλοῦσι μὲν καὶ τῇ γλώσσῃ Χανανίτιδι.

Κύριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam Vol. 70, p. 468, line 40

 Καταθαυμάσειεν ἄν τις καὶ σφόδα εἰκότως τῆς

ἔν γε τούτοις ἰσχνομυθίας τὸν μακάριον προφήτην,
καὶ ἠγνοηκότα μὲν παντελῶς οὐδὲν τῶν ἐσομένων
κατὰ τοὺς τῆς ἐπιδημίας καιροὺς τῇ τῶν Αἰγυ-
πτίων χώρᾳ, προαναφωνοῦντα δὲ τὰ καθ' ἕκαστον,
τίνα τρόπον τὸ εὐαγγελικὸν παρεδείχθη κήρυγμα
διαγορεύοντα σαφῶς. Ἔσονται τοίνυν, φησὶ, πέντε
πόλεις ἐν Αἰγύπτῳ λαλοῦσαι τῇ γλώσσῃ τῇ Χανα-
νίτιδι, τοῦτ' ἔστι τῇ Σύρων, ἤτοι τῇ κατὰ τὴν Πα-
λαιστίνην. Μιᾷ γὰρ λαλοῦσι γλώσσῃ Φοίνικες καὶ
Παλαιστινοί. Ἀγχιτέρμονες δὲ πάλιν ἀλλήλοις εἰσὶ
Παλαιστινοί τε καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ μεσολαβοῦν
οὐδὲν, ἀλλ' ἐν τοῖς τῆς Αἰγύπτου πέρασι, τοῖς πρός
γέ φημι τὴν ἕω, καὶ θάλασσαν τῆς Παλαιστινῶν
γῆς, αἱ πρῶται λοιπὸν ἀνίσχουσιν εἰσβολαί. Ὅμορος
τοίνυν τῇ Χαναναίων ἡ Αἰγυπτίων. Ταύτῃ τοι καὶ αἱ
πρὸς τοῖς πέρασι τῆς Αἰγύπτου πόλεις, πρῶτον πα-
ραδέχονται τὸ σωτήριον κήρυγμα· πέντε δὲ αὗται,
ὧν δὴ καὶ πρώτην εἶναί φαμεν τὴν νυνὶ Ῥινοκο-
ρουρητῶν. Λαλοῦσι μὲν καὶ τῇ γλώσσῃ Χανανίτιδι.
Ἐσπούδασται γὰρ τοῖς ἐν ταύταις ταῖς πόλεσιν,

Κύριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam

Vol. 70, p. 468, line 43

κατὰ τοὺς τῆς ἐπιδημίας καιροὺς τῇ τῶν Αἰγυ-

πτίων χώρᾳ, προαναφωνοῦντα δὲ τὰ καθ' ἕκαστον,
τίνα τρόπον τὸ εὐαγγελικὸν παρεδείχθη κήρυγμα
διαγορεύοντα σαφῶς. Ἔσονται τοίνυν, φησὶ, πέντε
 761

πόλεις ἐν Αἰγύπτῳ λαλοῦσαι τῇ γλώσσῃ τῇ Χανα-

νίτιδι, τοῦτ' ἔστι τῇ Σύρων, ἤτοι τῇ κατὰ τὴν Πα-
λαιστίνην. Μιᾷ γὰρ λαλοῦσι γλώσσῃ Φοίνικες καὶ
Παλαιστινοί. Ἀγχιτέρμονες δὲ πάλιν ἀλλήλοις εἰσὶ
Παλαιστινοί τε καὶ Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ μεσολαβοῦν
οὐδὲν, ἀλλ' ἐν τοῖς τῆς Αἰγύπτου πέρασι, τοῖς πρός
γέ φημι τὴν ἕω, καὶ θάλασσαν τῆς Παλαιστινῶν
γῆς, αἱ πρῶται λοιπὸν ἀνίσχουσιν εἰσβολαί. Ὅμορος
τοίνυν τῇ Χαναναίων ἡ Αἰγυπτίων. Ταύτῃ τοι καὶ αἱ
πρὸς τοῖς πέρασι τῆς Αἰγύπτου πόλεις, πρῶτον πα-
ραδέχονται τὸ σωτήριον κήρυγμα· πέντε δὲ αὗται,
ὧν δὴ καὶ πρώτην εἶναί φαμεν τὴν νυνὶ Ῥινοκο-
ρουρητῶν. Λαλοῦσι μὲν καὶ τῇ γλώσσῃ Χανανίτιδι.
Ἐσπούδασται γὰρ τοῖς ἐν ταύταις ταῖς πόλεσιν, οὐχὶ
τῆς Αἰγυπτίων φωνῆς μεταποιεῖσθαι τοσοῦτον, ὅσον
τῆς Σύρων. Φασὶ δέ τινες ἐν ἰδίαις συγγραφαῖς δια-
μνημονεῦσαι σαφῶς τὸν Ἰώσηπον, ὅτι τῆς Ἰουδαίων

Κύριλλος. Σχόλια στον Ησαΐα. prophetam Vol. 70, p. 608, line 54

καὶ μὴν καὶ εἰς αὐτοὺς ἀναβάντος τοὺς οὐρανοὺς,

ἐπενήνεκται τοῖς εἰς ἑαυτὸν ἀνοσίως πεπαρῳνηκόσι
τὰ ἐξ ὀργῆς, τῆς ἄνωθεν δὲ δηλονότι. Δεδαπάνηνται
γὰρ καὶ σιδήρῳ καὶ πυρὶ, κατεξανιστάσης αὐτῶν
τὸν πόλεμον τῆς Ῥωμαίων χειρὸς, καὶ πάσας μὲν
αὐτῶν κατεμπιπράσης τὰς πόλεις, καὶ αὐτὰ δὲ τὰ
Ἱεροσόλυμα, καὶ τὸν διαβόητον ἐκεῖνον καθελούσης
ναόν. Τερματίζεται τοίνυν τῶν Ἰουδαίων ἡ χώρα,
τοῖς τε Εὐφράτου νάμασιν ὡς ἠῶ τε καὶ νότον, καὶ
τῇ καλουμένῃ Ῥινοκορούρων. Πόλις τε αὕτη τήν τε
Αἰγυπτίων ὁρίζουσα, καὶ μέντοι τὴν Παλαιστινῶν.
Οὐκοῦν τῆς Ἰουδαίας ἡμῖν τοὺς ὅρους ὀνομάσας,
συμφράξαι διαβεβαιοῦται τὸν Κύριον τὰ ἐμπεριεχό-
μενα πάντα, τοῦτ' ἔστιν, ἅπασαν τὴν Ἰουδαίαν. Τὸ  
δὲ συμφράξει τέθεικεν ἀντὶ τοῦ πολιορκήσει, καὶ κα-
ταθλίψει, καὶ εἰς ἀπορίαν κατοίσει τὴν ἐσχάτην. Ἡ
γὰρ σύμφραξις, ἤγουν ὁ συγκλεισμὸς τὴν διάφυκτον
κάκωσιν ἤτοι συμφορὰν ὑπεμφήνειεν ἄν. Καὶ καθ'
ἕτερον δὲ τρόπον τὸ συμφράξει νοήσεις. Συγκέκλει-
σται γὰρ ὥσπερ τῶν Ἰουδαίων ὁ νοῦς, ὥστε κατὰ
μηδένα δύνασθαι τρόπον τὸ τῆς ἀληθοῦς θεοπτίας εἰς
 762

Γεώργιος Χοιροβοσκός. De orthographia (epitome) (e cod. Barocc. 50)

(4093: 005)“Anecdota Graeca e codd. manuscriptis bibliothecarum
Oxoniensium, vol. 2”, Ed. Cramer, J.A.Oxford: Oxford University Press,
1835, Repr. 1963.P. 200, line 3

ταμὸς οὗτος ἄγριός ἐστιν, καὶ ἀπειλοῦντι ἔοικεν· τὸ δὲ ἐνιπὴ

διὰ τοῦ ι, ἀπὸ γὰρ τοῦ ἐνίπτω γέγονεν.
 Ἐκεῖνος καὶ Ἐκείνη: Διὰ τῆς ει διφθόγγου· ἀπὸ
παιδος ἢ κάθιστος.
 Ἐξίτηλος: ι· παρὰ τὸ ἐξιέναι τὸ τεθηλός· λέγεται δὲ κυ-
ρίως τὸ ἀποβαλμένον.
 Ἐτεωνεύς: Ὄνομα κύριον.
 Ἐυηνίνη: Διὰ τοῦ ι τὸ νι· σημαίνει δὲ τὴν τοῦ Εὐήνου·  
τὰ γὰρ διὰ τοῦ ινη μονογενῆ, μὴ γενόμενα ἀπὸ ἐπιθετικῶν κύρια,
διὰ τοῦ ι γράφεται· πλὴν τοῦ πείνη· οἷον, Ὠκεανίνη· Ἀδρη-
στίνη· ἀξίνη· Παλαιστίνη· δίνη.
 Ἐπί: Ἡ πρόθεσις ι· Ἐπεὶ ὁ σύνδεσμος δίφθογγος.
 Ἐπίσιον: Διὰ τοῦ ι τὰ δύο· σημαίνει τὰ ξηρά· γέγονεν
ἐπίσιον· καὶ ἄλλα παρὰ τὸ εἰσιέναι ἐστίν.
 Ἐνδῖος: Σημαίνει δὲ τὸν μεσημβρινὸν καιρὸν, διὰ τοῦ ι
γράφεται· παρὰ τὸ ἴδειν γάρ ἐστιν ἰδίειν, ὅ ἐστιν ἱδροῦν.
 Ἐλινύω: Σημαίνει δὲ τὸ ἡσυχάζω, διὰ τοῦ ι γράφεται,
κατὰ τὸν κανόνα τὸν εἰρημένον ἐν τῇ περὶ τοῦ Βιθονια δι-
φθόγγῳ.

Γεώργιος Χοιροβοσκός. De orthographia (epitome) (e cod. Barocc. 50)

P. 216, line 10

καὶ ζήτρειον.  
 Ζύγιον: ι· ὑποκοριστικὸν γὰρ τὸ τοῦ ζυγοῦ.
 Ζωάγρια: Ἡ παράδοσις.
 Ζῶισον: τὸ ζω μέγα σὺν τῶ ι· τὸ ο μικρὸν, ἀπὸ γὰρ τοῦ
ζῶ ῥήματος γέγονεν.
 Ζώιδιον: Τὸ μὲν τὸ δι ι· ὑποκοριστικὸν γάρ.
 Ζεύγνυσι καὶ Ζευγνῦσι: Καὶ τὸ μὲν ἑνικὸν προπαροξύνε-
ται, τὸ δὲ πληθυντικὸν προπερισπᾶται· οὕτως καὶ ῥήγυσι καὶ
ῥηγῦσι.
 Ἡρωΐνη: Τὸ ρω μέγα· τὸ ινη διὰ τοῦ ι· τὰ γὰρ διὰ τοῦ
ινη ἀποστρέφονται τὴν ει δίφθογγον· οἷον, Ἀρίνη· Παλαιστίνη·
Ἀδριστίνη· Ὠκεανίνη· Αἰητίνη· οὕτως καὶ ἡρωΐνη.
 763

 Ἡμῖν: Διὰ τοῦ ι· ἄμμι γὰρ λέγουσιν οἱ Αἰολεῖς βαρυ-

τόνως καὶ συστέλλοντες τὸ ι· ἦμιν λέγουσιν οἱ Ἴωνες προπερι-
σπωμένως· καὶ ἀμῖν λέγουσιν οἱ Δωριεῖς· ἔστιν οὖν καὶ ἡμῖν
περισπώμενον διὰ μακροῦ τοῦ ι.
 Ἡμετέρειος: Ἔστιν δὲ κτητικὸν, καὶ σημαίνει τὸν τοῦ
ἡμετέρου, διὰ τῆς ει διφθόγγου· ὥσπερ γὰρ ἀπὸ τοῦ Ἀρίσταρχος
γίνεται Ἀριστάρχειος διὰ τῆς ει διφθόγγου, οὕτως καὶ ἀπὸ τοῦ
ἡμέτερος, ἡμετέρειος· ἔστιν δὲ κανὼν λέγων· τὰ διὰ τοῦ ρειος
ἀπὸ τῶν εἰς ρος ἐχόντων τὸ τ τῆς προηγουμένης συλλαβῆς,

Γεώργιος Χοιροβοσκός. De orthographia (epitome) (e cod. Barocc. 50)

P. 247, line 5

Ὀλιγωρία· Ὁδυπόρος· Ὁμιλία· Ὀψώνιον, κατὰ πα-

ράδοσιν.  
 Ὅτω: Χωρὶς τοῦ σ ὅτε σύμφωνον ἐπιφέρηται.
 Ὀδύσαο: Ἀντὶ τοῦ ὀργίσθης ἀπὸ τοῦ ὀδύω· ὅθεν Ὀδυς-
σεύς.
 Ὄνος: Τὸ ο μικρόν.
 Παλαιστίνη: Τὸ λει δίφθογγον, ἐκ τοῦ πάλαι ἐπιῤῥή-
ματος.
 Πολιτεῖα: Παρὰ τὸ πολίτης ι, καὶ παρὰ τὸ λιτεύω δί-
φθογγος.
 Πρηξῖνος: Γέγονεν δὲ παρὰ τὸν πράξω μέλλοντα πραξῖ-
νος, καὶ κατὰ τροπὴν τοῦ α εἰς η πρηξῖνος.
 Πανδοκεύτρια: ι· τὰ γὰρ διὰ τοῦ τρια προπαροξύτονα
πάντα διὰ μόνου τοῦ ι γράφεται.
 Παλλακίνος: Πέδιλα· ι· σημαίνει τὰ ὑποδήματα, καὶ
κατὰ τὴν ἐτυμολογίαν ὤφειλεν διὰ τῆς ει διφθόγγου γράφε-
σθαι· πέδιλα γὰρ λέγονται παρὰ τὸ περὶ τοὺς πόδας εἰλεῖσθαι·

Γεώργιος Χοιροβοσκός. De orthographia (epitome) (e cod. Barocc. 50)

P. 254, line 23

 Πρόσσκομμα: Δύο σσ· παρὰ τὸ σκώπτω, καὶ ἡ πρόθεσις

φυλάττεται εἰς τὰ ῥήματα· ὁ γὰρ παθητικὸς παρακείμενος
δεικνύει τὸ προσσκόψεται.
 Προσήλυτος: η· Πειρος· τυφλός· Περιείη.
 Προοίμιον· Πενιχρός· Πώρωσις· Πλημμοιρῶ.
 Πῶμα: Τὸ σκέπασμα πρὸς ἀντιδιαστολήν.
 764

 Πώγων· Πιλωτόν· Πήρωσις.

 Πύον: Τὸ ἔμπυον.
 Παλαιστίνη· Παλαίστρα· Πραῖδα· Παλαιός.
 Πρακτέος: Τὰ ἀπὸ τῶν εἰς ος ὀνομάτων κυρίων διὰ τοῦ
εος γινομένων παράγωγα ὀνόματα διὰ τοῦ ε ψιλοῦ γράφεται·
οἷον, πρακτὸς, πρακτέος.
 Πυνθάνω: Παρὰ τὸ πεύθω, πυνθάνω, ὡς λείπω, λιμ-
πάνω.

Χωρίκιος. Opera (4094: 001)“Choricii Gazaei opera”, Ed. Foerster, R.,

Richtsteig, E.Leipzig: Teubner, 1929.
Oration-declamation-dialexis 3, sec.2, paragraph 33, line 3

         τὸν πόλεμον ἐρεῖς μοι τὸν ἐπὶ Τροίαν· ἐγὼ δέ σοι τὸν Ὅμηρον οὐ
σιωπῶ. ὃν εἰκὸς μὲν ἐπὶ τὸ μεῖζον ποιητὴν ὄντα κοσμῆσαι, φαίνεται
δὲ μετὰ τῆς ἐκείνου ποιήσεως δεύτερος ὤν. δέκα μὲν ἑξῆς
ὤδινεν ἔτη, μίαν δὲ πόλιν κατήνεγκε δόλῳ – εἴ που
ξύλινον ἵππον ἀκήκοας, οἶσθα τὸν δόλον. οὐκοῦν ὅσῳ τὸ
φοβῆσαι τοῦ παρακρούσασθαι κρεῖττον, τοσούτῳ σεμνό-
τερος ὁ παρὼν ἤπερ ὃν ἔδοξαν ᾄδειν αἱ Μοῦσαι.
 Ἀλλὰ γὰρ ἡ μνήμη τῶν εἰξάντων τῷ στρατηγοῦντι
Σαρακηνῶν ἀνέμνησέ με τῶν ἐν Αἰγύπτῳ, οὓς ἐπαίδευσεν
ἡσυχάζειν οὗτος ὁ τὴν Παλαιστίνην ἡμῖν κυβερνῶν. μοῖρα
γάρ τις ἐκείνων εὐνομίας βασιλικῆς ἐξοκείλασα πόλεις τὰς
ὁμόρους ἠδίκει μηδὲν ἀποδοκιμάζουσα πρὸς σωφροσύνην,
οὐ πολιὰν αἰδουμένη, οὐ τὴν ἄωρον ἡλικίαν οἰκτείρουσα,
οὐ τοὺς ὅρους τῆς φύσεως ἐμποδὼν πρὸς τὴν ὕβριν τιθε-  
μένη.

Χωρίκιος. Opera Oration-declamation-dialexis 4, sec.1, paragraph 11,

line 4

         ἰδού, πάλιν ἐκείνους οἰκτείρεις τοὺς

ἄνδρας καὶ πρόσωπον ἐμφαίνεις συναχθομένου κατὰ νοῦν
ἐκ τῶν εἰρημένων τὸ πάθος λαβών. καὶ τοῦτο ἄρα σε μόνον
ἡ τότε φιλοτιμία λυπεῖ, ὅτι τῇ μνήμῃ τῆς δωρεᾶς ἡ συμ-
φορὰ συνεισέρχεται. τοιγαροῦν συστέλλω τὸν ἔπαινον, ἵνα
μὴ τὴν λύπην ἐκτείνω.
 Ἐπειδὴ τοίνυν ἐν τούτοις ἠγγέλθης τῷ βασιλεῖ,
λαβὼν ἐκεῖνος εἰς ἔννοιαν, ὅσην εἰκὸς τῆς οἰκείας σε χώρας
ἐπιμέλειαν ἔχειν τὸν τῆς οὐ προσηκούσης τοσαύτην θέ-
 765

μενον πρόνοιαν, ὑποτάττει σου Παλαιστίνην τῷ νεύματι·

σὺ δὲ περιχαρῶς ἐδέξω τὸ γέρας οὐ πρὸς ἀρχὰς ἔχων
ἐρωτικῶς, ἀλλὰ τροφείων τῇ χώρᾳ πρόφασιν ἐξευρών.
αὕτη τῶν Παλαιστίνης ἐγίνετο πραγμάτων ἀρχὴ καὶ
κατάστασις πρώτη. ἐντεῦθεν οἱ δυσμενεῖς ἠρεμεῖν ἠναγ-
κάζοντο, ἄνδρες σοβαροὶ καὶ φιλοκίνδυνοι καὶ μισοῦντες
τὴν ἡσυχίαν, καὶ προῆλθε ταῖς πόλεσιν ἐλευθερία σαφὴς
ἐξ ἀφορήτου δουλείας, ἥτις ἐπενείματο μὲν τῶν ἀλλο-
φύλων τοὺς γείτονας, κατέβη δὲ πρὸς τοὺς τούτων ὁμόρους,
ἥψατο δὲ τῶν ὑπολοίπων χωρίων, ὁδῷ δὲ προϊοῦσα καὶ
πρὸς ἡμᾶς ἧκε τῇ φήμῃ, σοῦ δὲ φανέντος κατὰ μικρὸν

Χωρίκιος. Opera Oration-declamation-dialexis 4, sec.1, paragraph 12,

line 1

ἐκ τῶν εἰρημένων τὸ πάθος λαβών. καὶ τοῦτο ἄρα σε μόνον

ἡ τότε φιλοτιμία λυπεῖ, ὅτι τῇ μνήμῃ τῆς δωρεᾶς ἡ συμ-
φορὰ συνεισέρχεται. τοιγαροῦν συστέλλω τὸν ἔπαινον, ἵνα
μὴ τὴν λύπην ἐκτείνω.
 Ἐπειδὴ τοίνυν ἐν τούτοις ἠγγέλθης τῷ βασιλεῖ,
λαβὼν ἐκεῖνος εἰς ἔννοιαν, ὅσην εἰκὸς τῆς οἰκείας σε χώρας
ἐπιμέλειαν ἔχειν τὸν τῆς οὐ προσηκούσης τοσαύτην θέ-
μενον πρόνοιαν, ὑποτάττει σου Παλαιστίνην τῷ νεύματι·
σὺ δὲ περιχαρῶς ἐδέξω τὸ γέρας οὐ πρὸς ἀρχὰς ἔχων
ἐρωτικῶς, ἀλλὰ τροφείων τῇ χώρᾳ πρόφασιν ἐξευρών.
αὕτη τῶν Παλαιστίνης ἐγίνετο πραγμάτων ἀρχὴ καὶ
κατάστασις πρώτη. ἐντεῦθεν οἱ δυσμενεῖς ἠρεμεῖν ἠναγ-
κάζοντο, ἄνδρες σοβαροὶ καὶ φιλοκίνδυνοι καὶ μισοῦντες
τὴν ἡσυχίαν, καὶ προῆλθε ταῖς πόλεσιν ἐλευθερία σαφὴς
ἐξ ἀφορήτου δουλείας, ἥτις ἐπενείματο μὲν τῶν ἀλλο-
φύλων τοὺς γείτονας, κατέβη δὲ πρὸς τοὺς τούτων ὁμόρους,
ἥψατο δὲ τῶν ὑπολοίπων χωρίων, ὁδῷ δὲ προϊοῦσα καὶ
πρὸς ἡμᾶς ἧκε τῇ φήμῃ, σοῦ δὲ φανέντος κατὰ μικρὸν
ὑποστρέψασα γίνεται παρὰ τοῖς ἐναντίοις.
         οὕτω τὰ  
Παλαιστινῶν πράγματα παραδέδωκας τοῖς τὴν αὐτὴν

Χωρίκιος. Opera Oration-declamation-dialexis 4, sec.1, paragraph 13,

line 2

αὕτη τῶν Παλαιστίνης ἐγίνετο πραγμάτων ἀρχὴ καὶ

 766

κατάστασις πρώτη. ἐντεῦθεν οἱ δυσμενεῖς ἠρεμεῖν ἠναγ-

κάζοντο, ἄνδρες σοβαροὶ καὶ φιλοκίνδυνοι καὶ μισοῦντες
τὴν ἡσυχίαν, καὶ προῆλθε ταῖς πόλεσιν ἐλευθερία σαφὴς
ἐξ ἀφορήτου δουλείας, ἥτις ἐπενείματο μὲν τῶν ἀλλο-
φύλων τοὺς γείτονας, κατέβη δὲ πρὸς τοὺς τούτων ὁμόρους,
ἥψατο δὲ τῶν ὑπολοίπων χωρίων, ὁδῷ δὲ προϊοῦσα καὶ
πρὸς ἡμᾶς ἧκε τῇ φήμῃ, σοῦ δὲ φανέντος κατὰ μικρὸν
ὑποστρέψασα γίνεται παρὰ τοῖς ἐναντίοις.
         οὕτω τὰ  
Παλαιστινῶν πράγματα παραδέδωκας τοῖς τὴν αὐτὴν
μετὰ σὲ παρειληφόσιν ἀρχήν. οἱ δὲ τοιούτων αὐτοῖς ὑπαρ-
χόντων παραδειγμάτων, ἕως μὲν τοῖς ὑμετέροις ἴχνεσιν
εἵποντο, τῶν ὑπηκόων ἀμέμπτως ἐκράτουν· ἐπεὶ δὲ τὰ
πάντα σε μιμεῖσθαι πειρώμενοι λειπομένην εὗρον τῆς
προθυμίας τὴν δύναμιν, κρείττω γὰρ ζήλου τὰ σά, τότε σου
τῶν ἰχνῶν ἔξω πλανώμενοι εἰκῆ τὰ τῶν ἀρχομένων ἴθυνον
πράγματα.

Χωρίκιος. Opera Oration-declamation-dialexis 4, sec.1, paragraph 24,

line 2

ἡ γὰρ ἐλπὶς εἰσιοῦσα τὸν λογισμόν, κἂν βούληταί τις αὐτὸς

ἑαυτὸν ἀπατήσας ψυχαγωγεῖν, αὕτη παρακαθημένη καὶ
στένουσα καὶ φοβερὰς ἀναπλάττουσα φαντασίας, γῆρας
οὐδαμῶς ἐλεούμενον, κόρην ὑβριζομένην, ἑλκόμενον εἰς
δουλείαν παιδίον, ἀγομένην ἐκ παστάδος γυναῖκα, τοιαῦτα
τοίνυν ἐνεικονίζουσα τῇ ψυχῇ στρέφει τε καὶ φοβεῖ καὶ
πρὸς ἀθυμίαν ἀνθέλκει. οὔκουν ἡ Λεσβίων πανήγυρις ἡδο-
νὴν εἶχεν αὐτοῖς, ὅτε πόλεμος Ἀθήνηθεν ἠπειλεῖτο τῇ
νήσῳ.
 Εἶεν· πόθεν δήπου τὸν λόγον ᾤχετο φέρων ὁ
Νεῖλος; ἐκ Παλαιστίνης, οἶμαι, πρὸς ἣν βούλομαι πάλιν
ἐπανελθεῖν, ὅπως ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν Ἀραβίαν ἀφίξομαι. τί
δέ μοι τῆς ἐπὶ ταύτην πορείας;
 Ὥρμηταί τις ἐκεῖθεν ἐμὸς φοιτητής, οἶσθα τὸν
νέον ὃν ἔναγχός μοι συνέστησας, ᾧ γνώρισμα μέγιστον
ὁ πατήρ. οὗτος ἐμοὶ διηγούμενος, ὅπως διένειμας τοῖς
ἑαυτοῦ πολίταις τοὺς φόρους, ἀνέμνησέ με τοῖς περὶ σοῦ
λεγομένοις Ἀριστείδου τοῦ Λυσιμάχου. ἐκεῖνος τοῖς νησιώ-
ταις τάξας τὸ σύμμετρον, ἣν ἐπεδείξατο τοῖς Ἕλλησιν
ἀρετήν, ταύτην ἔλαχεν ὄνομα.
         καὶ σὺ τῶν Ἀράβων
 767

Χωρίκιος. Opera Oration-declamation-dialexis 4, sec.1, paragraph 37,

line 1

         ἤγετο μὲν τὰ

Ὀλύμπια, ἤρετο δέ τις τῶν Περσῶν ὅ τι τυγχάνοιεν πράτ-  
τοντες Ἕλληνες. ἤκουσε ταύτην αὐτοὺς τελεῖν τὴν παν-
ήγυριν ἥνπερ ἐτέλουν. τί δὲ τῆς νίκης εἴη τὸ ἆθλον,
πάλιν ἐπύθετο. ὡς δὲ χρυσίῳ μὲν οὐδαμῶς, κοτίνῳ δὲ
τιμᾶσθαι τοὺς νικῶντας ἀκήκοε, δεινὸν ἀνοιμώξας καὶ πρὸς
τὸν βασιλέως σατράπην ἰδὼν οὐ καλῶς, ἔφη, Μαρδόνιε,
τοιούτους ἡμῖν προὐξένησας ἀντιπάλους, οἷς οὐ
περὶ χρημάτων, ἀλλ' ἀρετῆς ἀγωνίζεσθαι πάτρι-
ον.          εἰ μὲν οὖν ἄχρι Παλαιστίνης τὰ τοῦ στρατηγοῦν-
τος εἱστήκει πλεονεκτήματα, ἑτέρωσε δέ ποι τῆς γῆς οὐ
προῄει, ἴσως ἂν ὑποψία τις ἦν τοῖς οὐ λίαν αὐτὸν βουλομέ-
νοις θαυμάζειν, ὡς ἐμπειρίᾳ πραγμάτων ἐπιχωρίων τοὺς
ἄλλους ἀπέκρυψε στρατηγούς, οὐ πλείονι συνέσει καὶ προ-
θυμίᾳ καὶ τῷ βέλτιον ἄρχειν εἰδέναι· ἐπεὶ δὲ πανταχοῦ
σαυτῷ παραπλήσιος ὤφθης, ἀπεῖπεν ἡ λοιδορία ζητοῦσα
προφάσεις.

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος –

ὦμαι) (4098: 002)“Etymologicum Graecae linguae Gudianum et alia
grammaticorum scripta e codicibus manuscriptis nunc primum edita”,
Ed. Sturz, F.W.Leipzig: Weigel, 1818, Repr. 1973.Alphabetic entry iota,
p. 280, line 9

 Ἰὸν, παραγενόμενον. ὅρᾳ δὲ μὴ τὸν τοῦ ὄφεως ὧδε

 ἐπιλάβῃς ἰόν· ἀλλὰ τὸ ἐν τῷ κανόνι τῆς πεντηκοστῆς
 εἰρημένον αὐτοδεσπότως ἰὸν, τουτ'ἔστι τὸ ἅγιον πνεῦμα,
 ἵνα ᾖ μετοχή.
Ἰόπη, δι' ἑνὸς π καὶ διὰ τοῦ ι. ἔστι δὲ Πόλις Παλαιστίνης· συστέλλεται
δὲ τὸ ι. εἴρηται δὲ Αἰθιόπη
 τις οὖσα, κατεῖχον γὰρ αὐτὴν Αἰθίοπες.
Ἰορδάνης, ποταμός ἐστιν, ἐκ δύο πηγῶν συνάπτει.
 λέγεται ἡ μία Ἰὸρ, ἡ δὲ ἑτέρα Δάνης, εἶτα Ἰορδὰν
 συνετέθη γὰρ, καὶ κατὰ συνήθειαν ἐγένετο Ἰορδάνης.
Ἰορδάνης, Ἰορδάνου, παρὰ τὸ Ἰὸρ καὶ τὸ Δάνης, ὄνο-
 μα ποταμῶν, δύο γάρ εἰσι ποταμοὶ ἐνταῦθα μεμι-
 768

 γμένοι.
Ἴος, ὁ μόνος, πλεονασμῷ τοῦ ο οἶος, ἔνθα καὶ παρατα-
 τικός. οὕτως Ἡρωδιανὸς ἐν ἐπιμερισμοῖς. τὸ ι ἰῶτα
 διάτι; τὰ διὰ τοῦ ιος δισύλλαβα διαφόρως τονούμενα

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)

Alphabetic entry kappa, p. 297, line 28

 ζωδάρια τὰ μὲν τελευταῖα μέρη ὑποτείνει· τὰ δὲ πρὸς

 τῷ τραχήλῳ κάμπτει, καὶ εἴθ' οὕτω ἐπισύρει τὰ ὀπί-
 σθια, κάμπτουσα ἑαυτήν.
Κανδῆλα, ὅτι καιομένη δηλοῖ πάντα.
Κάνδυλος, βρῶμα διὰ γάλακτος καὶ μέλιτος κατασκευ-
 αζόμενον, καὶ ἀβυτάκην θροικὸν βρῶμα.
Κανθὸς, ἐπὶ τοῦ ὀφθαλμοῦ, οἱονεὶ κνηθός τις ὢν, ἀπὸ
 τοῦ κνήθεσθαι συνεχῶς δακνομένους ὑπὸ τοῦ παρεις-
 ρέοντος ὑγροῦ. ἢ κανθὸς ἀπὸ τῆς κνησμονῆς τῆς περὶ
 αὐτὸν γινομένης.
Κάναστρα, ἀκρωτήρια τῆς Παλαιστίνης.
Κάνδυς, Περσικὸν ἱμάτιον.
Καμψάκης, ὕδατος στάμνιόν ἐστι, δώδεκα ξέστων τῷ
 μέτρῳ. τὸ δὲ τῷ ἠλίᾳ ἑτοιμασθὲν τεσσάρων ξέστων.
Κανίσκιον, κάνεον καὶ κάνειον κατὰ πλεονασμὸν τοῦ
 ἰῶτα, καὶ ποταίνιον τὸ ξένιον.
Κανθήλιος, ὁ ὄνος, παρὰ τὸ ἑλεῖν τὰς ἀκάνθας.
Κανὼν διάφορα σημαίνει. τὸν εἱρμὸν, τὸν ῥυθμὸν,
 τὸν ἔντεχνον λόγον, καὶ ἔμμετρον, καὶ τὴν τεκτονι-
 κὴν στάθμην, καὶ τὸν τρόπον, καὶ τὸ διδόμενον τέλος,
 καὶ διάταξιν τῶν ψαλλομένων, καὶ σύστημα τῶν ἱερέων

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)

Alphabetic entry pi, p. 448, line 20

 παλκα, ὁ παθητικὸς πέπαλμαι καὶ ἐξ αὐτοῦ πάλμη,

 δι' ἧς ἡ χεὶρ κινεῖται, καὶ ἐκ τούτου γίνεται παλαμη·
 καὶ ἐξ αὐτοῦ πεπάλακα ὁ παρακείμενος, ὁ παθητικὸς
 πεπάλαμαι, τὸ τρίτον πεπάλασται, καὶ ἐξ αὐτοῦ πα-
 λαιστὸς, καὶ τὸ θηλυκὸν παλαιστή· σημαίνει δὲ τὴν
 τῶν δακτύλων ὀρδινιαῖαν σύνθεσιν, πελαστή τις οὖσα,
 ὅτι πέλας συνάγει τὰ ὀστᾶ, τουτ'ἔστι πλησίον τοὺς
 769

 δακτύλους, παλαστὴ καὶ πλεονασμῷ τοῦ ι παλαιστή·

 συνάγομεν γὰρ ποιοῦντες αὐτὴν τοῖς δακτύλοις· ἡ αὐτὴ
 καὶ δογμή.
Παλαιστίνη, ἡ χώρα τοῦ Φιλιστιεὶμ, διὰ τοῦ ἰῶτα
 γράφεται· ἰστέον ὅτι ἀπὸ τοῦ Παλαιστίνη λέγεται ὁ
 πολίτης Παλαιστίνος, ὡς Ἀκραγαντῖνος.
Παλαιστὴ, παρὰ τὸ πελάζειν τὰ ὀστᾶ· ἔστι δὲ τε-
 τραδάκτυλον μέτρον.
Παλαμάων, πολεμικῶν, αὐτοχείρων· ἡ εὐθεῖα παλά-
 μη παρὰ τὸ πάλλω τὸ κινῶ· ἐτυμολογεῖται παρὰ τὸ
 πολλοὺς ἀμᾷν, ἐξ οὗ καὶ παλαμαῖος καὶ πλεονασμῷ,
 τοῦ ν παλαμναῖος· σημαίνει δὲ δύο, ὁ τοὺς αὐτοχει-
 ριφονεύσαντας τιμωρούμενος καὶ ὁ ἐπὶ τινὶ βιάσματι
 κατεχόμενος.

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)

Alphabetic entry pi, p. 448, line 21

 δι' ἧς ἡ χεὶρ κινεῖται, καὶ ἐκ τούτου γίνεται παλαμη·

 καὶ ἐξ αὐτοῦ πεπάλακα ὁ παρακείμενος, ὁ παθητικὸς
 πεπάλαμαι, τὸ τρίτον πεπάλασται, καὶ ἐξ αὐτοῦ πα-
 λαιστὸς, καὶ τὸ θηλυκὸν παλαιστή· σημαίνει δὲ τὴν
 τῶν δακτύλων ὀρδινιαῖαν σύνθεσιν, πελαστή τις οὖσα,
 ὅτι πέλας συνάγει τὰ ὀστᾶ, τουτ'ἔστι πλησίον τοὺς
 δακτύλους, παλαστὴ καὶ πλεονασμῷ τοῦ ι παλαιστή·
 συνάγομεν γὰρ ποιοῦντες αὐτὴν τοῖς δακτύλοις· ἡ αὐτὴ
 καὶ δογμή.
Παλαιστίνη, ἡ χώρα τοῦ Φιλιστιεὶμ, διὰ τοῦ ἰῶτα
 γράφεται· ἰστέον ὅτι ἀπὸ τοῦ Παλαιστίνη λέγεται ὁ
 πολίτης Παλαιστίνος, ὡς Ἀκραγαντῖνος.
Παλαιστὴ, παρὰ τὸ πελάζειν τὰ ὀστᾶ· ἔστι δὲ τε-
 τραδάκτυλον μέτρον.
Παλαμάων, πολεμικῶν, αὐτοχείρων· ἡ εὐθεῖα παλά-
 μη παρὰ τὸ πάλλω τὸ κινῶ· ἐτυμολογεῖται παρὰ τὸ
 πολλοὺς ἀμᾷν, ἐξ οὗ καὶ παλαμαῖος καὶ πλεονασμῷ,
 τοῦ ν παλαμναῖος· σημαίνει δὲ δύο, ὁ τοὺς αὐτοχει-
 ριφονεύσαντας τιμωρούμενος καὶ ὁ ἐπὶ τινὶ βιάσματι
 κατεχόμενος.
 770

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum (4099: 001)

“Etymologicum magnum”, Ed. Gaisford, T.
Oxford: Oxford University Press, 1848, Repr. 1967.
Kallierges p. 34, line 5
κίζω, καὶ Αἰκία, εἰς τὰς διαφόρους, ὕβρις.
 Αἴκεν: [Ἀντὶ τοῦ ἐάν·] ὁ εἰ σύνδεσμος συν-  
απτικός· κατὰ τροπὴν τοῦ ε εἰς α· οἱ γὰρ Δωριεῖς
τὸ ε εἰς α τρέπουσι· τὸ γὰρ εἴθε αἴθε λέγουσι, καὶ
τὸ Ἄρτεμις, Ἄρταμις. Οὕτως καὶ τοῦτο πλεο-
νασμῷ τοῦ ΚΕΝ αἴκεν γέγονεν.
 Αἰκάλλειν: Σαίνειν, ἀγαπᾶν, θωπεύειν.
 Αἶκλον: Δεῖπνον δειλινόν.
 Αἴλιος: Ἀδριανὸς ὁ βασιλεὺς Αἴλιος ἐκαλεῖτο·
ὅθεν Αἴλιοι χρηματίζουσι· καὶ Αἰλία, πόλις Παλαιστίνης· ὁ πολίτης
Αἰλιώτης. Ὅτι δὲ Αἴλιος
ἐκαλεῖτο Διογενιανὸς ἐν τοῖς Χρονικοῖς φησίν. Ἐκ
τούτου οὖν Αἴλιαι χρηματίζουσιν αἱ βασιλίδες.
Οὕτως Ὠρίων.
 Αἴλουρος: Τὸ ζῷον, παρὰ τὸ αἰόλειν καὶ ἀνά-
γειν τὴν οὐρὰν καὶ κινεῖν. Καὶ αἰλούριος, ῥίζα τὶς
οὕτω καλουμένη.

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum Kallierges p. 473,

line 15

βέλη· τοξότις γὰρ ἡ θεός.

ἰότης ἰότητος, λέγεται ἡ βουλὴ καὶ ἡ φροντίς.
Ἀπὸ τοῦ ἰοῦ, τοῦ βέλους, ἰὸς, ἰότης· ἀπὸ τοῦ ἴεσθαι
καὶ εἰς πάντα ἰέναι.
 Ἴον: Ὄνομα βοτάνης, τὸ ἄνθος· παρὰ τὸ ἀνι-
έναι ταχύ. Καὶ Ἡσίοδος,
 περὶ κρήνην ἰοειδέα,
ἀντὶ τοῦ τὴν ἀνθώδη· Ὅμηρος δὲ,
 ἰοειδέα πόντον,
τὸν μελανώδη ἔλαβεν.
Ἰόπη: Πόλις Παλαιστίνης. Εἴρηται δὲ, οἱονεὶ
Αἰθιόπη τὶς οὖσα· κατεῖχον γὰρ αὐτὴν Αἰθίοπες.
 Ἰόνιος κόλπος: Ἀπὸ τῆς Ἰοῦς, ὡς Αἰ-
σχύλος.
 Ἴονθος: Ἡ πρώτη ἔκφυσις τῶν τριχῶν· ἀπὸ τοῦ
 771

εἰς τὰ ἄνω ἰέναι τὴν τρίχα, ὡς ἄνθος βλαστάνουσαν.

 Ἰορδάνης: Παρὰ τὸ Ἴορ καὶ τὸ Δάνος, ὀνό-
ματα ποταμῶν· δύο γάρ εἰσι ποταμοὶ ἐν ταυτῷ
μεμιγμένοι. Κλίνεται Ἰορδάνου· τὰ εἰς ΗΣ κύρια,
μὴ παρ' οὐδετέρου συντιθέμενα, εἰς ΟΥ ἔχει τὴν
γενικὴν, οἷον, Ἑρμιόνης Ἑρμιόνου.

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum Kallierges p. 647,

line 24

πάλαι τετμημένης δρυός· ἢ τῆς ἐκ παλαιῶν χρόνων

πεφημισμένης, ὡς ἀνθρώπων γεννητικῆς ὑπαρχούσης·
μυθολογεῖται γὰρ, ὅτι οἱ πάλαι ἄνθρωποι ἐκ δρυῶν καὶ
λίθων ἐγένοντο· οἷον,
 Οὐ γὰρ ἀπὸ δρυός ἐσσι παλαιφάτου.
 Παλαίμων: Ἐκ τοῦ πάλη (ὃ σημαίνει τὴν
παλαίστραν) γίνεται καὶ τοῦ αἴμων, τουτέστιν ὁ
ἔμπειρος τῆς παλαιστικῆς.
 Παλαίω: Παρὰ τὸ πάλλω, τὸ σείω· ἢ ἀπὸ τῆς
παλάμης.
 Παλαιστίνη: Ἀπὸ τοῦ πάλαι ἐπιρρήματος.
 Παλαιστή: Σημαίνει τὴν τῶν τεσσάρων δακτύ-
λων ὀρδινιαίαν σύνθεσιν, πελαστή τις οὖσα· ὅτι
πέλας συνάγει τὰ ὀστᾶ, τουτέστι πλησίον ποιεῖ
τοὺς δακτύλους. Παρὰ τὸ πελάζειν οὖν τὰ ὀστᾶ,
παλαιστή. Ἔστι δὲ τετραδάκτυλον μέτρον. Λέ-
γεται καὶ δόχμη, ὅτι πλαγίᾳ τῇ χειρὶ μετροῦμεν.
Ποιεῖ δὲ ἀπὸ τοῦ μεγάλου δακτύλου πρὸς τὸν λιχα-
νὸν ἄκρον δακτύλους δέκα· ἡ δὲ σπιθαμὴ ἔχει δόχμας
τρεῖς, οἷον παλαιστὰς τρεῖς, δακτύλους δὲ δώδεκα,
ὡς ἐχούσης τῆς δόχμης δακτύλους τρεῖς·

Καινή Διαθήκη. Catena in Matthaeum (catena integra) (e cod. Paris.

Coislin. gr. 23) (4102: 001)“Catenae Graecorum patrum in Novum
Testamentum, vol. 1”, Ed. Cramer, J.A.Oxford: Oxford University Press,
1840, Repr. 1967.P. 14, line 15

δὲ παρὰ τοῦ Ἡρώδου ποῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται; καὶ εἰπόντες οἱ

ἀρχιερεῖς ὅτι ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, καὶ τὸν προφήτην
παρενέγκαντες καὶ τὴν προφητείαν, ἕως που, “ποιμανεῖ τὸν λαόν
 772

“μου” εἰπόντες; τίνος ἕνεκεν, οὐκ ἔτι προσέθηκαν καὶ τὰ ἑξῆς·

“ὅτι αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ, ἀπ' ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος;” ἐπειδὴ πρὸς
χάριν ἐλάλουν τοῦ βασιλέως, κολακεύοντες αὐτόν.
 Καὶ σὺ Βηθλεὲμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ
ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα.
 Διὰ τοῦτο δὲ λέγει τὴν Βηθλεὲμ μὴ εἶναι ἐλαχίστην ἐν τοῖς
ἡγεμόσιν Ἰούδα, τουτέστιν ἐν τοῖς φυλάρχοις· ἐπειδὴ οὐκ ἐν τῇ
Παλαιστίνῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ περίβλεπτος
ἦν ἡ κώμη αὕτη. εἰπὼν δὲ “ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραὴλ,”
τοὺς αὐτῷ πιστεύσαντας ἐξ Ἰουδαίων ᾐνίξατο, ὥς φησιν ὁ Παῦλος·
“οὐ γὰρ πάντες οἱ ἐξ Ἰσραὴλ, ἀλλ' ὅσοι διὰ πίστεως ἐγεννή-
“θησαν.”
 Τίνος ἕνεκεν ἐκ Βηθλεὲμ ἔμελλε παραγίνεσθαι ὁ Χριστός;
ἐν Ναζαρὲτ πρὸ τοῦ τόκου διῆγεν ἡ μητὴρ αὐτοῦ· ἐπειδὴ ἐξ
οἰκονομίας Θεοῦ τὸ πρᾶγμα γέγονε· τὸ γὰρ ἐκεῖ τῆς μητρὸς
οἰκούσης, ἐνταῦθα γεννηθῆναι τοῦτο δείκνυσι· διὰ τοῦτο οὐδὲ εὐθέως
τεχθεὶς, ἦλθεν εἰς Ναζαρὲτ, ἀλλ' ἐποίησεν ἡμέρας τεσσαράκοντα,
δίδους μετὰ ἀκριβείας ἐξετάζειν ἅπαντα τοῖς βουλομένοις.

Καινή Διαθήκη. Catena in Marcum (recensio ii) (e codd. Oxon. Bodl.

Laud. 33 + Paris. Coislin. 23 + Paris. gr. 178) (4102: 002)“Catenae
Graecorum patrum in Novum Testamentum, vol. 1”, Ed. Cramer,
J.A.Oxford: Oxford University Press, 1840, Repr. 1967.
P. 265, line 13

ἐσαγήνευσε μυριάδας, λόγων ἀπορρήτων δικτύοις θεϊκῇ δυνάμει

συμπλακεῖσιν, οὐκ ἔστιν ἀριθμῷ περιλαβεῖν δυνατόν· ὄψις δ' ἀδή-
λων τὰ φαινόμενα. ἃ γὰρ ὁ μακρὸς αἰὼν τοῦ βίου πρὸ τῆς τοῦ
Σωτῆρος ἐπιφανείας οὐκ ἤνεγκεν· ἃ μήτε Μωσῆς ὁ τῶν Ἑβραίων
νομοθέτης, μήτε οἱ μετὰ Μωσέα τοῦ Θεοῦ προφῆται, πολλὰ
καμόντες διὰ πάσης νυκτὸς τῇ πρὸ τῆς ἐπιφανείας αὐτοῦ κατα-
πράξασθαι μὴ δεδύνηνται, ταῦτα ὁ Γαλιλαῖος, ὁ πένης, ὁ βάρβαρος
φωνὴν, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Πέτρος κατεπράξατο. δεῖγμα δὲ τῶν τότε
ἐπιτελεσθέντων πρὸς Πέτρου, αἱ εἰς δεῦρο διαλάμπουσαι ἐκκλη-
σίαι, πολὺ μᾶλλον τῶν τότε σκαφῶν λογικῶν ἰχθύων πληθύουσαι·
οἷα κατὰ Καισάρειαν τῆς Παλαιστίνης τυγχάνει· οἵα ἡ ἐπὶ
Ἀντιόχειαν τὴν κατὰ Συρίαν· οἵα ἡ ἐπ' αὐτῆς τῆς Ῥωμαίων
πόλεως. τάσδε γὰρ αὐτὸς ὁ Πέτρος τὰς ἐκκλησίας, καὶ τὰς
ἀμφ' αὐτὰς ἁπάσας συστησάμενος μνημονεύεται· καὶ τὰς ἐπ'
Αἰγύπτου κατ' αὐτὴν τὴν Ἀλεξάνδρειαν αὐτὸς πάλιν· οὐ μὴν δι'
 773

ἑαυτοῦ, διὰ δὲ Μάρκου τοῦ μαθητευθέντος αὐτῷ κατεστήσατο.

αὐτὸς μὲν γὰρ ἀμφὶ τὴν Ἰταλίαν καὶ πάντα τὰ ἀμφὶ ταύτην
ἔθνη ἐσχόλαζε. τὸν δ' αὐτοῦ φοιτητὴν Μάρκον τῶν κατ' Αἴγυπτον
διδάσκαλον καὶ σαγηνευτὴν ἀποδέδειχεν.  

Καινή Διαθήκη. Catena in Marcum (recensio ii) (e codd. Oxon. Bodl.

Laud. 33 + Paris. Coislin. 23 + Paris. gr. 178) P. 447, line 14

φησιν ὅτι οὐ παρῆσαν τοῖς ἐν τῇ ἀναστάσει γενομένοις οἱ Εὐαγ-

γελισταί. δῆλον ἐντεῦθεν, ὡς ἂν ἕκαστος ἐν τοσαύτῳ θορύβῳ
πραγμάτων, οὕτω παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα συμβάντων, ὑπήκουσεν τῶν
γεγονότων, ἁπλουστικώτερον τὴν ἔκθεσιν ἐποιήσατο· τῆς θείας
τοῦτο χάριτος συγχωρούσης, ὥστε φανῆναι τὸ ἀπερίεργον αὐτῶν
τοῦ τῆς ἀναστάσεως θαύματος, καὶ τῶν λοιπῶν δὲ δογμάτων συμ-
φώνως ὑπὸ πάντων κηρυττομένων.
 Εἰ δὲ καὶ τὸ, “ἀναστὰς δὲ πρωῒ” μετὰ τὰ ἐπιφερόμενα παρὰ
πλείστοις ἀντιγράφοις οὐ κεῖνται ἐν τῷ παρόντι Εὐαγγελίῳ, ὡς
νόθα νομίσαντες αὐτὰ εἶναι, ἀλλ' ἡμεῖς ἐξ ἀκριβῶν ἀντιγράφων ἐν
πλείστοις εὑρόντες αὐτὰ, καὶ κατὰ τὸ Παλαιστιναῖον Εὐαγγέλιον,
ὡς ἔχει ἡ ἀλήθεια Μάρκου, συντεθείκαμεν, καὶ τὴν ἐν αὐτῷ ἐπι-
φερομένην δεσποτικὴν ἀνάστασιν, μετὰ τὸ “ἐφοβοῦντο γὰρ,”
τουτέστιν ἀπὸ τοῦ “ἀναστὰς δὲ πρωῒ πρώτῃ σαββάτου” καὶ καθ'
ἑξῆς, μέχρι τοῦ “διὰ τῶν ἐπακολουθούντων σημείων. Ἀμήν.”
 Τέλος τοῦ κατὰ Μάρκον Εὐαγγελίου.  

Καινή Διαθήκη. Supplementum et varietas lectionis ad

commentarium Chrysostomi in evangelium sancti Matthaei (e cod.
Oxon. Bodl. Auct. T.1.4) (4102: 003)“Catenae Graecorum patrum in
Novum Testamentum, vol. 1”, Ed. Cramer, J.A.Oxford: Oxford University
Press, 1840, Repr. 1967.P. 456, line 32

 13, 3. τῷ καλῷ τούτῳ. καὶ γάρ. 4. ἐνταῦθα τέως.

 13, 8. λοιπόν. πῶς δὲ ἀδελφοὶ αὐτοῦ χρηματίζουσιν οἱ περὶ
Ἰάκωβον· ὥσπερ καὶ οὗτος ὁ Ἰωσὴφ ἀνὴρ τῆς παναγίας παρθένου
Μαρίας ἐνομίζετο· πολλὰ γὰρ ἐγένετο παραπετάσματα τότε,
ὥστε συσκιασθῆναι τέως τὸν τοιοῦτον τόκον.
 Περὶ δὲ τοῦ ἀστέρος οὗ εἶδον οἱ Μάγοι ἐν τῇ ἀνατολῇ, χρὴ
γινώσκειν ὅτι οὐ τῶν πολλῶν εἷς ἦν ὁ ἀστὴρ οὗτος· μᾶλλον δὲ
οὐδὲ ἀστὴρ ἦν ἀλλὰ δύναμίς τις ἀόρατος εἰς ταύτην σχημα-
τισθεῖσα τὴν ὄψιν. δῆλον δὲ τοῦτο, ὅτι πρῶτον μὲν καὶ ἥλιον καὶ
σελήνην ἀστέρας ἐξ ἀνατολῶν ὁρῶμεν ἐπὶ δύσιν χωροῦντας, οὗτος
 774

δὲ ἀπὸ ἄρκτου εἰς μεσημβρίαν ἐφέρετο· οὕτω γὰρ ἡ Παλαιστίνη

πρὸς τὴν Περσίδα κεῖται. δεύτερον δὲ ὅτι οὐκ ἐν νυκτὶ ἐφαίνετο,
ἀλλ' ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ, ἡλίου λάμποντος. τρίτον ἀπὸ τοῦ φαίνεσθαι
καὶ κρύπτεσθαι, ἕως μὲν γὰρ τῆς Παλαιστίνης ἐφαίνετο χειρα-  
γωγῶν. ἐπειδὴ δὲ ἐπέβησαν τῶν Ἱεροσολύμων ἔκρυψεν ἑαυτόν.
εἶτα πάλιν δείκνυσιν ἑαυτὸν, μετὰ τὸ ἐξελθεῖν αὐτοὺς ἐκ τοῦ
Ἡρώδου· ὅπερ οὐκ ἔστιν ἴδιον ἄστερος, ἀλλὰ δυνάμεώς τινος
λογικωτάτης. τέταρτον ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς δείξεως. κατὼ γὰρ
καταβὰς τὸν τόπον ἐδείκνυ. ἀδύνατον γὰρ ἦν ἄνω μένοντα τοῦτο
ποιεῖν· ἐπειδὴ γὰρ ἄπειρον τὸ ὕψος, οὐκ ἤρκει οὕτω στενὸν τόπον
χαρακτηρίσαι.

Καινή Διαθήκη. Supplementum et varietas lectionis ad commentarium

Chrysostomi in evangelium sancti Matthaei (e cod. Oxon. Bodl.  
P. 456, line 35

Μαρίας ἐνομίζετο· πολλὰ γὰρ ἐγένετο παραπετάσματα τότε,

ὥστε συσκιασθῆναι τέως τὸν τοιοῦτον τόκον.
 Περὶ δὲ τοῦ ἀστέρος οὗ εἶδον οἱ Μάγοι ἐν τῇ ἀνατολῇ, χρὴ
γινώσκειν ὅτι οὐ τῶν πολλῶν εἷς ἦν ὁ ἀστὴρ οὗτος· μᾶλλον δὲ
οὐδὲ ἀστὴρ ἦν ἀλλὰ δύναμίς τις ἀόρατος εἰς ταύτην σχημα-
τισθεῖσα τὴν ὄψιν. δῆλον δὲ τοῦτο, ὅτι πρῶτον μὲν καὶ ἥλιον καὶ
σελήνην ἀστέρας ἐξ ἀνατολῶν ὁρῶμεν ἐπὶ δύσιν χωροῦντας, οὗτος
δὲ ἀπὸ ἄρκτου εἰς μεσημβρίαν ἐφέρετο· οὕτω γὰρ ἡ Παλαιστίνη
πρὸς τὴν Περσίδα κεῖται. δεύτερον δὲ ὅτι οὐκ ἐν νυκτὶ ἐφαίνετο,
ἀλλ' ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ, ἡλίου λάμποντος. τρίτον ἀπὸ τοῦ φαίνεσθαι
καὶ κρύπτεσθαι, ἕως μὲν γὰρ τῆς Παλαιστίνης ἐφαίνετο χειρα-  
γωγῶν. ἐπειδὴ δὲ ἐπέβησαν τῶν Ἱεροσολύμων ἔκρυψεν ἑαυτόν.
εἶτα πάλιν δείκνυσιν ἑαυτὸν, μετὰ τὸ ἐξελθεῖν αὐτοὺς ἐκ τοῦ
Ἡρώδου· ὅπερ οὐκ ἔστιν ἴδιον ἄστερος, ἀλλὰ δυνάμεώς τινος
λογικωτάτης. τέταρτον ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς δείξεως. κατὼ γὰρ
καταβὰς τὸν τόπον ἐδείκνυ. ἀδύνατον γὰρ ἦν ἄνω μένοντα τοῦτο
ποιεῖν· ἐπειδὴ γὰρ ἄπειρον τὸ ὕψος, οὐκ ἤρκει οὕτω στενὸν τόπον
χαρακτηρίσαι.

Καινή Διαθήκη. Supplementum et varietas lectionis ad commentarium

Chrysostomi in evangelium sancti Matthaei (e cod. Oxon. Bodl.  
P. 467, line 32

ἑαυτὸν συγκλείει τὰ κατορθώματα μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντας

 775

ἐξαπλοῖ. τί οὖν τὰ σεσηπότα οὗτοι διώρθωσαν; οὐδαμῶς· οὐδὲ γὰρ

δυνατὸν τὰ ἐφθορότα ἤδη ἐπιπάσσοντας ἅλας ὠφελεῖν· οὐδὲ τοῦτο
ἐποίουν, ἀλλὰ ἀνανεωθέντα πρότερον καὶ τῆς δυσωδίας ἀπαλλα-
γέντα ἐκείνης. εἶτα παραδοθέντα αὐτοῖς, τότε ἥλιζον κατέχοντες,
διατηροῦντες ἐν τῇ νεαρότητι ταύτῃ, ἣν παρὰ τοῦ δεσπότου ἡμῶν
ἔλαβον. τὸ μὲν γὰρ ἀπαλλαγῆναι τῆς σηπεδόνος τῶν ἁμαρτημά-
των τὸ κατόρθωμα τοῦ Χριστοῦ γέγονεν· τὸ δὲ μηκέτι ἐπ' ἐκείνην
ἐπανελθεῖν, τῆς τούτων σπουδῆς ἔργον ἦν.
 Ὁρᾷς πῶς κατὰ μικρὸν καὶ τῶν προφητῶν δείκνυσιν αὐτοὺς
ὄντας βελτίους. οὐ γὰρ τῆς Παλαιστίνης διδασκάλους φησὶν
εἶναι, ἀλλὰ τῆς γῆς ἁπάσης, καὶ τὸ δὴ θαυμαστὸν, ὅτι οὐ κολα-
κεύοντες ἀλλὰ ἐπιστύφοντες ὥσπερ τὸ ἅλας, οὕτω ποθεινοὶ πᾶσιν
ἐγένοντο.  
 33, 27. δώσῃ· παραδῶτε.
 34, 12. βελτίον. καὶ γὰρ ὥσπερ ὑπόπτεροι γινόμενοι τῆς ἡλι-
ακῆς ἀκτῖνος σφοδρότερον τὴν γῆν ἐπέδραμον ἅπασαν, σπείροντες
τῆς εὐσεβείας τὸ φῶς.

Καινή Διαθήκη. Catena in Joannem (catena integra) (e codd. Paris.

Coislin. 23 + Oxon. Bodl. Auct. T.1.4) (4102: 005)
“Catenae Graecorum patrum in Novum Testamentum, vol. 2”, Ed.
Cramer, J.A.Oxford: Oxford University Press, 1841, Repr. 1967.
P. 198, line 31

ὥρᾳ αὐτὸν ὑποκεῖσθαι, ἔπειτα δὲ καὶ τὴν μητέρα τιμῶν, ἵνα μὴ

δόξῃ ἐπιπολὺ ἀντιλέγειν καὶ καταισχύνειν αὐτὴν, καὶ ἵνα μὴ
ἀσθενείας λάβῃ ὑπόνοιαν. Τοῖς δὲ διακόνοις εἶπεν ἡ μήτηρ αὐτοῦ,
“ὅ τι ἂν λέγῃ ὑμῖν, ποιήσατε,” ὥστε πλείονα γενέσθαι τὴν αἴτη-
σιν. Δεῖ γὰρ εἰδέναι ὅτι οὐκ ἀσθενείας ἦν ἡ παραίτησις, ἀλλὰ
τοῦ μὴ δόξαι ἐπιρρίπτειν ἑαυτὸν τοῖς θαυματουργοῖς.
 Οὐχ ἁπλῶς δὲ εἶπε “κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων,” ἀλλ'
ἵνα μή τινες τῶν ἀπίστων ὑποπτεύσωσιν ὅτι τρυγία τις ἐναπομεί-
νασα, εἶτα τοῦ ὕδατος ἐπιβληθέντος καὶ κραθέντος, οἶνος λεπτό-
τατος γέγονε, δείκνυσιν ὅτι οὐδέποτε ἐκεῖνα γέγονεν οἴνου δοχεῖα·
ἐπειδὴ γὰρ ἄνυδρος ἦν ἡ Παλαιστίνη, καὶ οὐκ ἦν πολλαχοῦ κρήνην
εὑρίσκειν, ἐπλήρουν ἀεὶ τὴν ὑδρίαν ὕδατος, ὥστε μὴ τρέχειν εἰς
ποταμοὺς, εἴ ποτε ἀκάθαρτοι γένοιντο, ἀλλ' ἐγγύθεν ἔχειν τοῦ
καθαρμοῦ τὸν τρόπον. οὐκ ἐποίησε δὲ τὸ τούτου παραδοξότερον
πρινὶ γεμισθῆναι τὴν ὑδρίαν ὕδατος, ἐξ οὐκ ὄντος οἶνον δημιουρ-  
γήσας, ὅπως εὐπαράδεκτον μᾶλλον τὸ θαῦμα γένηται. Διὰ τοῦτο
τοίνυν ἐν ἅπασι τῶν θαυμάτων περικόπτει τὸ μέγεθος ἑκών. Οὐ
 776

παρήγαγε δὲ αὐτὸς τὸ ὕδωρ, ἀλλὰ τοῖς διακόνοις συνεχώρησε

τοῦτο ποιῆσαι, ἵνα αὐτοὺς μάρτυρας ἔχῃ τοῦ γινομένου.

Καινή Διαθήκη. Catena in Joannem (catena integra) (e codd. Paris.

Coislin. 23 + Oxon. Bodl. Auct. T.1.4) P. 272, line 25

πρὸς ὅπερ εἶπεν ἐκεῖνος; οὐδὲ γὰρ ἦν δεῖξαι αὐτοὺς, ὅτι οὐκ ἀκρί-
τως ἔπεμψαν αὐτὸν καλέσοντες· ἔτι δὲ καὶ ὑβριστικῶς ὡς οὐκ
εἰδότα περὶ τῶν γραφῶν οὐδὲν, λέγουσι πρὸς αὐτὸν, “ἐρεύνησον
“καὶ ἴδε,” ὡς ἂν εἴποι τις, ὕπαγε καὶ μάθε, “ὅτι ἐκ τῆς Γαλι-
“λαίας προφήτης οὐκ ἐγήγερται.” Τί γὰρ εἶπεν ὁ ἄνθρωπος;
ὅτι προφήτης ἐστίν; εἶπεν ὅτι ἄκριτον ἀναιρεθῆναι οὐ δεῖ.
 Τίνος ἕνεκεν ὁ Χριστὸς εἶπεν αὐτοῖς, “ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ
“κόσμου;” διὰ τὸ ἄνω καὶ κάτω περὶ τῆς Γαλιλαίας λέγειν
αὐτοὺς, καὶ προφήτην ἀποκαλεῖν, ἀπαλλάττων πάντας ταύτης τῆς
ὑποψίας, καὶ δεικνὺς ὅτι οὐχ εἷς τῶν προφητῶν ἐστιν, οὐδὲ Γαλι-
λαίας μόνον, οὐδὲ Παλαιστίνης, οὐδὲ Ἰουδαίας, ἀλλὰ παντὸς τοῦ
κόσμου δεσπότης. Διὰ τοῦτό φησιν, “ἐγὼ φῶς εἰμι τοῦ
κόσμου.”
 {Ἀμμωνίου Πρεσβυτέρου.} Δείκνυσιν ὅτι αὐτός ἐστιν περὶ οὗ
προανεφωνήθη, “ἰδοὺ, τέθεικά σε εἰς φῶς ἐθνῶν,” καὶ οὐχ εἷς
τῶν προφητῶν, ἀλλὰ δεσπότης. Ἑαυτὸν εἶπε τὸ φῶς, οὐ μὴν
ὅτι ἐν ἐμοί ἐστι τὸ φῶς, ἵνα μή τις εἰς δυάδα υἱῶν διατέμῃ τὸν
ἕνα Χριστὸν, εἷς γάρ ἐστιν ὁ Χριστὸς καὶ πρὸ σαρκὸς, καὶ μετὰ
σαρκὸς, καὶ εἷς καὶ μόνος κατὰ ἀλήθειαν Υἱὸς ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρὸς,
καὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος, οὐκ ἐν μέρει τιθεμένης τῆς ἀνθρώπου  
φύσεως· αὐτοῦ γὰρ ἴδιον τὸ σῶμα, καὶ τὸ διατέμνειν τὸν Χριστὸν

Καινή Διαθήκη. Catena in Joannem (catena integra) (e codd. Paris.

Coislin. 23 + Oxon. Bodl. Auct. T.1.4) P. 392, line 20

ροὺς, ἵνα μὴ ἀγνοῆται ὁ τοῦ δεσπότου, πρῶτον μὲν ἀπὸ τοῦ μέσως
κεῖσθαι, ἔπειτα δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ τίτλου δῆλος πᾶσιν ἐγένετο· οἱ
γὰρ τῶν λῃστῶν τίτλους οὐκ εἶχον. Χρὴ δὲ σκοπῆσαι παντα-
χοῦ τὰς προφητείας πληρουμένας δι' ὧν ἐκεῖνοι πονηρεύονται· καὶ
γὰρ καὶ τοῦτο ἄνωθεν προείρητο, ὅπερ οἱ στρατιῶται διεπράξαντο,
τὰ ἱμάτια αὐτοῦ μερισάμενοι.
 Περὶ δὲ τοῦ χιτῶνος ὅτι “ἦν,” φησὶν, “ἄρραφος ἐκ τῶν ἄνωθεν
“ὑφαντὸς,” οἱ μὲν φασὶν ἀλληγορίαν ἐν τούτῳ δηλοῦσθαι, ὅτι
οὐχ ἁπλῶς ἄνθρωπος ἦν, ἀλλὰ καὶ ἄνωθεν τὴν θεότητα εἶχεν· οἱ
δὲ αὐτὸ τὸ εἶδος τοῦ χιτωνίσκου φασὶ τὸν Εὐαγγελιστὴν ἱστο-
 777

ρεῖν. ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ δύο ῥάκκη συμβάλλοντες

οὕτως ὑφαίνουσι τὰ ἱμάτια, καὶ ὅτι καθάπερ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπα-
σιν, οὕτω καὶ ἐν τῇ στολῇ τὸ λιτὸν ἐδίωκε σχῆμα. Εἶπον δὲ
πρὸς ἀλλήλους ἐκεῖνοι, “μὴ σχίσωμεν αὐτὸν,” καὶ τὰ ἑξῆς, ὅπως
μάθωμεν ἡμεῖς προφητείας ἀκρίβειαν. Οὐ γὰρ ὅτι ἐμερίσαντο
μόνον, ἀλλ' ὅτι καὶ οὐκ ἐμερίσαντο, εἶπεν ὁ προφήτης, τὰ μὲν γὰρ
ἄλλα διενείμαντο, τὸν δὲ χιτῶνα οὐκέτι, ἀλλὰ κλήρῳ τὸ πρᾶγμα
ἐπέτρεψαν.

Καινή Διαθήκη. Catena in Acta (catena Andreae) (e cod. Oxon. coll.

nov. 58) (4102: 008)“Catenae Graecorum patrum in Novum
Testamentum, vol. 3”, Ed. Cramer, J.A.Oxford: Oxford University Press,
1838, Repr. 1967.P. 106, line 2

βῆμα ποδός· καὶ ἐπηγγείλατο δοῦναι αὐτῷ εἰς κατά-

σχεσιν αὐτὴν, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτὸν, οὐκ
ὄντος αὐτῷ τέκνου.
{Τοῦ Χρυσοστόμου.} Ὅρα πῶς αὐτοὺς ἀπὸ τῆς γῆς ἀνάγει·
οὐ γὰρ εἶπε δώσει δηλονότι καὶ οὐδὲν παρ' αὐτὸν, ἦλθε γὰρ καὶ
συγγένειαν ἀφεὶς καὶ πατρίδα· διατί οὖν οὐκ ἔδωκεν; ἄρα τύπος
ἦν ἑτέρας γῆς, καὶ ἐπηγγείλατο δοῦναι αὐτήν· ὅρα ὅτι οὐχ ἁπλῶς
πάλιν τὸν λόγον ἀναλαμβάνει· οὐκ ἔδωκε, καὶ ἐπηγγείλατο καὶ
τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ' αὐτὸν, οὐκ ὄντος αὐτῷ τέκνου· πάλιν τὸ  
δυνατὸν τοῦ Θεοῦ τὸ ἐξ ἀμηχάνων πάντα ποιεῖν· τὸν ἐν Περσίδι
καὶ τοσοῦτον ἀπέχοντα, τοῦτον ἔφησε κύριον τῆς Παλαιστίνης
ποιήσειν. δείκνυσιν ἐνταῦθα τὴν ἐπαγγελίαν πρὸ τοῦ τόπου γεγε-
νημένην· πρὸ τῆς περιτομῆς· πρὸ θυσίας· πρὸ τοῦ ναοῦ· καὶ οὐκ
ἀξίαν οὗτοι ἔλαβον οὐδὲ περιτομὴν, οὐδὲ νόμον, ἀλλὰ τῆς ὑπακοῆς
μόνον μισθὸς ἦν ἡ γῆ· καὶ οὐδὲ τῆς περιτομῆς δοθείσης ἡ ἐπαγ-
γελία πληροῦται· καὶ ὅτι τύποι ἦσαν· καὶ τὸ τὴν πατρίδα ἀφεῖ-
ναι τοῦ Θεοῦ κελεύοντος, οὐ παρὰ τὸν νόμον· ἐκείνη γὰρ πατρὶς
ἔνθα ἂν ἡγεῖται Θεός· καὶ ἐξῆλθε, φησὶν, ἐκ γῆς Χαλδαίων· καὶ
ὅτι εἴτις ἀκριβῶς ἐξετάσοι, Πέρσαι εἰσὶν οἱ Ἰουδαῖοι· καὶ ὅτι
καὶ χωρὶς σημείων πείθεσθαι χρὴ τῷ Θεῷ λέγοντι, κἂν δεινὰ
τινὰ συμβαίνῃ· ἐπεὶ καὶ ὁ Πατριάρχης, καὶ τὸν τάφον καταλιπὼν

Καινή Διαθήκη. Catena in epistulam ad Hebraeos (catena Nicetae) (e

cod. Paris. gr. 238) P. 445, line 8

τὴν τοῦ σαββάτου, ἐν ᾗ ὁ Θεὸς κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν

 778

ἔργων αὐτοῦ· δευτέραν τὴν τῆς Παλαιστίνης εἰς ἣν εἰσελθόντες οἱ  

Ἰουδαῖοι, ἔμελλον ἀναπαύεσθαι ἀπὸ τῆς πολλῆς ταλαιπωρίας καὶ
τῶν πόνων· τρίτην, τὴν ὄντως ἀνάπαυσιν τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα-
νῶν, ἧς οἱ τυχόντες ἀναπαύονται ὄντως τῶν πόνων καὶ τῶν μόχθων.
τῶν τριῶν τοίνυν ἐνταῦθα μέμνηται, καὶ τίνος ἕνεκεν περὶ τῆς μιᾶς
διαλεγόμενος τῶν τριῶν ἐμνημόνευσεν; ἵνα δείξῃ τὸν προφήτην
περὶ ταύτης λέγοντα. περὶ μὲν γὰρ τῆς πρώτης, οὐκ εἶπε φησὶ,
πῶς γὰρ τῆς πάλαι γεγενημένης; ἀλλ' οὐδὲ περὶ τῆς δευτέρας
τῆς ἐν Παλαιστίνῃ. πῶς γάρ; “οὐ γὰρ εἰσελεύσονται,” φησὶν,
“εἰς τὴν κατάπαυσίν μου.” λείπεται δὴ τὴν τρίτην εἶναι ταύτην
λοιπόν. ἀναγκαῖον δὲ καὶ τὴν ἱστορίαν ἀναπτύξαι, ὥστε σαφέ-
στερον ποιῆσαι τὸν λόγον.
 Ἐπειδὴ γὰρ ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου ἐξελθόντες Ἑβραῖοι, πολ-
λὴν ὁδὸν διανύσαντες, καὶ μυρία τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως λα-
βόντες τεκμήρια, ἔν τε τῇ Αἰγύπτῳ, ἔν τε τῇ ἐρυθρᾷ, ἔν τε
τῇ ἐρήμῳ, ἐβουλεύσαντο πέμψαι κατασκόπους τοὺς διασκεψο-
μένους τὴν φύσιν τῆς ἐπηγγελμένης γῆς· οἱ δὲ ἀπελθόντες ἐπα-
νῆλθον, τὴν μὲν χώραν θαυμάζοντες, καὶ γενναίων καρπῶν εὔ-
φορον εἶναι λέγοντες· ἀνθρώπων μέν τοι ἀκαταμαχήτων εἶναι

Καινή Διαθήκη. Catena in epistulam ad Hebraeos (catena Nicetae) (e

cod. Paris. gr. 238) P. 452, line 26

 Ἐπεὶ οὖν ὑπολείπεταί τινας εἰσελθεῖν εἰς αὐτὴν, καὶ

οἱ πρότερον εὐαγγελισθέντες οὐκ εἰσῆλθον δι' ἀπείθειαν,
πάλιν τινὰ ὁρίζει ἡμέραν, σήμερον ἐν Δαβὶδ λέγων,
μετὰ τοσοῦτον χρόνον, καθὼς εἴρηται.
 {Χρυσοστόμου.} Τί ἐστιν ὅ φησιν; ἐπεὶ ὀφείλουσι τινὲς
εἰσελθεῖν πάντως, ἐκεῖνοι δὲ οὐκ εἰσῆλθον, πάλιν ὁρίζει τρίτην
ἄλλην κατάπαυσιν. ὅτι δὲ εἰσελθεῖν χρὴ, καὶ δεῖ τινὰς εἰσελθεῖν,
ἀκούσομεν πόθεν τοῦτο κατασκευάζει, ὅτι μετὰ τοσαῦτα ἔτη
φησὶν λέγει πάλιν ὁ Δαβὶδ, “σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ
ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν.”
 {Θεοδωρίτου.} Εἶτα διδάσκων ὡς οὐ περὶ τῆς Παλαιστίνης
ταῦτα φησὶν ὁ προφήτης, ἐπισυλλογίζεται,
 Εἰ γὰρ αὐτοὺς Ἰησοῦς κατέπαυσεν, οὐκ ἂν περὶ ἄλ-
λης ἐλάλει μετὰ ταῦτα ἡμέρας.
 Οὐκ ἄν, φησι, περὶ ἐκείνης εἶπε τῆς γῆς. εἰς ἐκείνην γὰρ
αὐτοὺς εἰσήγαγεν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναβῆ. ἐν αὐτῇ δὲ ἦν καὶ ὁ θεῖος
Δαβὶδ ὅτε ταύτην ἐπηγγέλλετο τὴν κατάπαυσιν. δῆλον οὖν ὡς  
μελλόντων τινῶν τεύξεσθαί τινος ἀμοιβῆς, ταῦτα λέγει, εἶτα
συλλογιστικῶς,
 779

 Ἄρα οὖν ἀπολείπεται σαββατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ

Θεοῦ.

Julianus Scr. Eccl., Commentarius in Job (4105: 001)

“Der Hiobkommentar des Arianers Julian”, Ed. Hagedorn, D.
Berlin: De Gruyter, 1973; Patristische Texte uns Studien 14.
P. 49, line 14

 ὥσπερ γὰρ τὰ σπέρματα ἀποθνήσκει ἐν τῇ γῇ, διὰ δὲ τοῦ ὑετοῦ ἐγείρων

αὐτὰ
ὁ θεὸς πολυπλασιάζει, οὕτω καὶ τοὺς πεπτωκότας ἀνίστησι, τὰς δὲ τῶν
πανούργων
βουλὰς ἐναλλάσσων ἢ μὴ συγχωρῶν ἐπιτελεσθῆναι παύει.
 5,13 – 15α ὁ καταλαμβάνων σοφοὺς ἐν τῇ φρονήσει, βουλὰς δὲ
πολυπλόκων ἐξέ-
στησεν· ἐν ἡμέρᾳ αὐτοῖς συναντήσεται σκότος, τὸ δὲ μεσημβρινὸν
ψηλαφήσειαν
ἴσα νυκτί, ἀπόλοιντο δὲ ἐν πολέμῳ.
 δείκνυσιν ἐν τούτῳ, ὅτι καὶ οὐδὲν αὐτὸν τῶν γινομένων λέληθε καὶ ὅτι
συγ-
χωρεῖ ἃ βούλεται. τῇ γὰρ γνώμῃ αὐτοῦ καὶ τὴν ἡμέραν αὐτοῖς οὐχ
ἡμέραν ἀποτε-
λεῖ, ὡς φέρε εἰπεῖν τοῖς Αἰγυπτίοις τὸ τριήμερον ἐπαχθὲν σκότος, καὶ ἐν
ἡμέ-
ρᾳ ψηλάφησιν, οἵαν ὑπέμειναν ἐν Σοδόμοις οἱ ἐπὶ ταῖς τοῦ δικαίου θύραις
ἐπισυ-
στάντες· διὸ καὶ ἐν πολέμῳ ἀπόλλυνται ὡς οἱ Παλαιστινοὶ καὶ Φοίνικες
ἀντά-
ραντες χεῖρας πρὸς τὸν λαὸν τοῦ θεοῦ τοῦ μὴ ἔχειν τὴν παρ' αὐτοῦ
βοήθειαν,
ἧς ὁ ἐξημμένος ἕρκος ἀνάλωτον περιβέβληται.
 5,15β – 16 ἀδύνατος δὲ ἐξέλθοι ἐκ χειρὸς δυνάστου, καὶ εἴη ἀδυνάτῳ
ἐλπὶς
καὶ ἀδίκου στόμα ἐμφραχθείη.
 ταῦτα δὲ πάντα τὴν τοῦ θεοῦ περὶ ἀνθρώπους πρόνοιαν σημαίνει, ὅτι
δύνα-  
ται καὶ τοὺς ἀγαθοὺς ἐξαιρεῖσθαι προδήλου κινδύνου, κἂν ὦσιν
ἀπερριμμένοι,
καὶ τοὺς πονηροὺς κολάζειν, κἂν ὦσιν ἁδροὶ ὡς αἱ κέδροι, ὅπως μηδὲν

Julianus Scr. Eccl., Commentarius in Job P. 92, line 14

 780

αὐτά. διαλλάσσων καρδίας ἀρχόντων λαοῦ τῆς γῆς, ἐπλάνησε δὲ αὐτοὺς

ὁδῷ, ᾗ
οὐκ ᾔδεισαν. ψηλαφήσειαν σκότος καὶ μὴ φῶς, πλανηθείησαν δὲ ὥσπερ
ὁ μεθύων.
 ἐπειδὴ ἔλεγεν· ἐξήγαγεν δὲ εἰς φῶς σκιὰν θανάτου (ἀντὶ τοῦ· φό-
βον θανάτου. ὅταν γὰρ τοσοῦτόν τις φοβηθῇ, ἐπιστατήσας τοῦ τοιούτου
τοῦ φό-
βου ῥύεται), καὶ μνημονεύσας τῶν κατὰ μέρος καὶ ἐκ τούτων τὴν
πρόνοιαν ἀποδεί-
ξας, ἵνα μή τις νομίσῃ ἐκ τῶν κατὰ μέρος μόνον αὐτὸν ἐπίστασθαι τὴν
τοῦ θεοῦ
πρόνοιαν ἢ ὅτι τοὺς μὲν καθ' ἕνα οὕτω διοικεῖ, οὐκέτι δὲ καὶ τὰ ἔθνη,
ἐπιφέ-
ρει καὶ τὴν καθόλου, ὅτι καὶ τὰ εἰς αὐτὸν ἐξαμαρτόντα ἔθνη ἀπώλοντο δι'

ἀβουλίαν αὐτῶν ὡς οἱ Σοδομῖται καὶ οἱ Χαναναῖοι καὶ οἱ Αἰγύπτιοι καὶ

πρὸ τού-
των οἱ ἐν τῷ κατακλυσμῷ κατ' ὀργὴν θεοῦ ἐκτριβέντες ἢ καὶ πρὸς οἷς οἱ
Ἰσραη-
λῖται ὑποκαθοδηγηθέντες ᾤκισαν τὴν Παλαιστίνην γῆν, ὅτι δὲ καὶ
διαλλαγὰς σπει-
σάμενα τὰ ἔθνη πρὸς ἄλληλα ἐπὶ συμφωνίᾳ κακῇ οὐδὲν ὤναντο.
ἐπλάνησε γὰρ αὐτοὺς
ἡ ἀβουλία αὐτῶν καὶ δι' αὐτὴν ἐξετρίβησαν ἀγνοήσαντες τὴν ἑαυτῶν
ἀπώλειαν· καὶ
ἀντὶ ἡμέρας νὺξ αὐτοὺς κατέλαβεν, καὶ ἐσείσθησαν ὥσπερ ὁ μεθύων ἀντ'
ἐρυγμά-
των ταῖς σκιαῖς περιπίπτοντες. οὕτω πᾶσαν αὐτοῦ τήν τε κατὰ μέρος καὶ
τὴν κα-
θόλου ἐπίσταμαι πρόνοιαν, λέληθεν δέ με οὐδὲν ὡς ὑμεῖς νομίζετε· καὶ
γὰρ τὸ
δυνατὸν καὶ τὸ δίκαιον αὐτοῦ οὐκ ἀγνοῶ. πάντα οὖν δείκνυνται ὡς αὐτὸς
ἐπιστα-
τεῖ καὶ διοικεῖ.  
 13,1 – 2 ἰδοὺ ταῦτα ἑώρακέ μου ὁ ὀφθαλμὸς καὶ ἀκήκοε τὸ οὖς μου, καὶ
οἶδα
ὅσα καὶ ὑμεῖς ἐπίστασθε καί γε νεώτερος ὢν ὑμῶν οὐκ εἰμὶ
ἀσυνετώτερος ὑμῶν.

Julianus Scr. Eccl., Commentarius in Job P. 172, line 6

 781

ὑπ' αὐτοῦ γεγένηνται ὅμως οὐκ ἀνθίσταται τῇ τοῦ πεποιηκότος γνώμῃ,

ἀλλὰ θέλον-
τος μὲν αὐτοῦ εἰσὶ καὶ διαμένουσι, βουλομένου δὲ αὐτοῦ διαλύονται τὸ
μέγεθος
τῆς δυνάμεως αὐτοῦ δεικνύοντα. καὶ γὰρ καὶ τὰ ὑψηλὰ ὄρη ἐκ βάθρων
ἀνεσπάσθη
καὶ τὰς συστροφὰς τῶν ὑδάτων καὶ τοὺς ἰλίγγους τοὺς χαρυβδώδεις
διέρρηξε· δύ-
ναμις γὰρ αὐτῷ βούλησις.  
 28,10β – 11 πᾶν δὲ τίμιον εἶδεν αὐτοῦ ὁ ὀφθαλμός, καὶ βάθη ποταμῶν
ἀνεκάλυ-
ψεν, ἔδειξε δὲ ἑαυτοῦ δύναμιν εἰς φῶς.
 οὐ τὴν ἑαυτοῦ δυσπραγίαν ἀπαγγέλλει, ἀλλὰ τὴν τῶν γενομένων ὑπὸ
θεοῦ νόη-
σιν. εὐφραινόμενός φησιν, ὅτι ἐξήρανε ποταμοὺς ἐν τῇ δυνάμει, καὶ
λάμψαν τὸ
φῶς ἔδειξεν αὐτῶν τὸ βάθος, ὥσπερ ἐν τῇ Αἰγύπτῳ τὴν θάλασσαν διελῶν
εἰς τὸ
βάθος αὐτῆς τὸν ἥλιον ἐλλάμψαι πεποίηκε, καὶ ἐν Παλαιστίνῃ τὸν
Ἰορδάνην ποταμὸν διαρρήξας. ἀπειλῶν γὰρ θαλάσσῃ καὶ ξηραίνων
αὐτὴν καὶ
πάντας τοὺς ποταμοὺς {αὐτῆς} ἐξερημῶν. καὶ ἐν ἄλλοις· σὺ ἐξή-
ρανας ποταμοὺς Ἠθάμ. καὶ πάλιν· ἔθετο ποταμοὺς εἰς ἔρημον
καὶ γῆν καρποφόρον εἰς ἅλμην ἀπὸ κακίας τῶν κατοικούντων
ἐν αὐτῇ.
 28,12 – 13 ἡ δὲ σοφία πόθεν εὑρέθη; ποῖος δὲ τόπος ἐστὶν ἐπιστήμης;
οὐκ οἶ-
δε βροτὸς ὁδὸν αὐτῆς οὐδὲ μὴ εὑρεθῇ ἐν ἀνθρώποις.
 τὰ μὲν προλεχθέντα ἕκαστον ἐκ τόπου καὶ τῆς οἰκείας φύσεως ὥσπερ ὁ
χρυσὸς
καὶ τὰ λοιπά, τῆς δὲ σοφίας τόπος οὐδείς· οὐδὲ γὰρ ἐν τοῖς πέρασιν ἢ ἐξ
ἑνὸς

Ευστάθιος. Commentarius in hexaemeron [Sp.] (4117: 022); MPG

18.P. 756, line 40

γε Τοῦλοι· Σαβὰθ, ἐξ οὗ Σαβαθηνοὶ, οἱ νῦν Ἀστά-

βαροι· Ῥεγμαρὰ, ἐξ οὗ Ἀλλαῖοι, οἱ ἔτι καὶ νῦν ταύ-
την τὴν κλῆσιν ἔχουσιν· Ἰουδαδὰν, ἐξ οὗ Ἰουδαδαῖοι,
Αἰθιοπικὸν ἔθνος ὁμώνυμον μέχρι νῦν τῷ προπάτορι·
 782

Σεβεκαθὰ, ἐξ οὗ Σαβακτηνοὶ, οἳ καὶ αὐτοὶ ὁμώνυμοι·

Νεβρὼδ οὗτος, μείνας ἐν τῇ Βαβυλῶνι, πρῶτος αὐ-
τοῖς ἐτυράννησεν.
 Μεστρὲμ υἱοὶ ὀκτὼ, οἵτινες τὴν ἀπὸ Γάζης καὶ
ἕως Αἴγυπτον κατέσχον γῆν. Τοῦ δὲ Φιλιστιεὶμ ἡ
χώρα τότε κατεῖχεν ἕως τινὸς τὴν ὁμωνυμίαν, ὕστε-
ρον δὲ ἐκλήθη Παλαιστίνη.
 Ἐγένοντο δὲ καὶ τῷ Χανὰν παῖδες ἕνδεκα· Σιδὼν
πρωτότοκος, ὅστις ὁμώνυμον ἑαυτοῦ πόλιν τῇ Φοι-
νίκῃ Σιδῶνα ἔκτισεν· Ἀμάθιος τὴν Ἀμαθινὴν, τὴν
νῦν Ἐπιφάνειαν, ᾠκοδόμησε, τῶν Μακεδόνων τινὸς
κρατήσαντος αὐτῆς ἐπιδόξου, καὶ τὸ οἰκεῖον ὄνομα
ἐπιθέντος αὐτῇ· Ἀρουκαῖος δὲ γῆν τὴν ἐν τῷ Λι-
βάνῳ ἔκτισεν· Ἀρόδιος οὗτος Ἄραδον τὴν νῆσον
ᾤκησεν· Ἀσένασσος, ἀφ' οὗ Ἀσενναῖοι. Σαμάρειος
δὲ Σαμάρειαν, Χετταῖος Χετταίους, Ἰεβουσαῖος Ἰε-
βουσαίους συνεστήσατο· Ἀμοῤῥαῖος Ἀμοῤῥαίους, οἵ

Ευστάθιος. Commentarius in hexaemeron [Sp.] P. 757, line 1

ἐπιθέντος αὐτῇ· Ἀρουκαῖος δὲ γῆν τὴν ἐν τῷ Λι-

βάνῳ ἔκτισεν· Ἀρόδιος οὗτος Ἄραδον τὴν νῆσον
ᾤκησεν· Ἀσένασσος, ἀφ' οὗ Ἀσενναῖοι. Σαμάρειος
δὲ Σαμάρειαν, Χετταῖος Χετταίους, Ἰεβουσαῖος Ἰε-
βουσαίους συνεστήσατο· Ἀμοῤῥαῖος Ἀμοῤῥαίους, οἵ-
τινες ᾤκουν τὴν Βεθήλ· Γεργεσαῖος Γεργεσαίους, οἵτι-
νες τὰ ἐπέκεινα κατῴκουν τοῦ Ἰορδάνου ἄχρι Φιλα-
δελφίας· Εὐαῖος Εὐαίους. Καὶ οἱ μὲν Κιναῖοι περὶ τὸν
Λίβανον ᾤκουν καὶ Ἄμαρον· οἱ δὲ Ἐνιακεὶμ γίγαν-
τες τὴν Χεβρών· καὶ περὶ αὐτὴν οἱ Χετταῖοι καὶ οἱ  
Φερεζαῖοι ἀναμὶξ τοῖς Χαναναίοις τὴν Παλαιστίνην
κατεῖχον· οἱ δὲ Ῥαφίαν τὴν Φιλαδελφίαν· πάλιν δὲ
οἱ Γεργεσαῖοι τὰ Γάδαρα, καὶ Γέργισαν πόλιν, καὶ
τὴν Τιβεριάδα εἶχον λίμνην, καὶ οἱ Ἰεβουσαῖοι τὴν
νῦν Ἱερουσαλήμ.

Ευστάθιος. Commentarius in hexaemeron [Sp.] P. 757, line 18

τοῦ Εὐφράτου τὴν ἀρχὴν ποιησάμενοι. Εἰσὶ δὲ οὗ-

τοι· Αἰλὰμ, ἀφ' οὗ Αἰλαμαῖοι, οἱ νῦν Πέρσαι· Ἀσοὺρ,
ἀφ' οὗ Ἀσσύριοι· Ἀρφαξὰδ, ἀφ' οὗ Ἀρφαξαῖοι, οἱ
 783

νῦν Χαλδαῖοι· Ἀρὰμ, ἀφ' οὗ Ἀραμαῖοι, οἱ νῦν Σύ-

ροι. Κατέσχον δὲ οὗτοι ἀπὸ Μεσοποταμίας ἕως τῶν
ὀρέων Ἀραρὰτ, ἅ ἐστι πρὸς τὴν Ἀρμενίαν· Λοὺδ,
ἀφ' οὗ Λυδαῖοι, οἱ νῦν Λυδοί· Καϊνὰν, ἀφ' οὗ Κα-
νᾶται.
 Υἱοὶ δὲ τοῦ Ἀρὰμ τέσσαρες ἐγεννήθησαν· Οὒζ,
ὅστις ἔκτισε Δαμασκὸν καὶ τὴν Τραχωνῖτιν, ἥτις
μέση τῆς Παλαιστίνης καὶ Κοίλης Συρίας ἐστίν· Οὒλ,
ἀφ' οὗ Λαζονεῖς· Γαθὲρ, ἀφ' οὗ Σταφηνοί· Μεσὸχ,
ἀφ' οὗ Μασσήνιοι.
 Υἱοὶ Ἀρφαξάδ· Καϊνὰν, ἀφ' οὗ Σογγοδιανοί· ἀπὸ
τούτου δὲ καὶ ἡ ἀστρονομία καὶ οἰωνισμοὶ ἐπενοήθη-
σαν.

Theodorus Scr. Eccl., Fragmenta in Joannem (in catenis) (4126: 004)

“Johannes–Kommentare aus der griechischen Kirche”, Ed. Reuss, J.
Berlin: Akademie–Verlag, 1966; Texte und Untersuchungen 89.
Fragment 357, line 2

ὁ ἄλλος, ἐπειδὴ γνωστὸς ἦν τῷ ἀρχιερεῖ. διὸ καὶ συνεισῆλθε τῷ

Ἰησοῦ.
Jo 18, 16
 Διὰ τὴν πρὸς τὸν ἀρχιερέα γνῶσιν ἐθάρρησεν ὁ Πέτρος συνεισελθεῖν τῷ
Ἰωάννῃ.
Jo 18, 17
 Ὁ πρὸ μικροῦ πρὸς τοσοῦτον πλῆθος παραταξάμενος μετεβλήθη καὶ
πρὸς
ἄρνησιν ἐτράπη.
Jo 18, 18
 Ὡς ἀντὶ σημείου λέγει τὸ ἐν τοιούτῳ καιρῷ τοσοῦτον γενέσθαι ψῦχος
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ὡς ὑπὸ ἀνθρακιὰν θερμαίνεσθαι.
Jo 18, 19
 Πάντων σχεδὸν εἰπεῖν τῶν ἐν Ἰουδαίᾳ καὶ Ἰερουσαλὴμ ἀκουσάντων
αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας μόνος ἀγνοεῖν προσποιεῖται οὗτος, καίπερ
ἀκούσας ἃ ἐποίησε σημεῖα.  

Νικηφόρος Γρηγοράς Ρωμαϊκή ιστορία. (4145: 001)

“Nicephori Gregorae historiae Byzantinae, 3 vols.”, Ed. Schopen, L.,
Bekker, I.Bonn: Weber, 1:1829; 2:1830; 3:1855; Corpus scriptorum
historiae Byzantinae.Vol. 1, p. 81, line 15
 784

ἑλεῖν οὐ δεδύνηται. ὅθεν ὀχυρώσας τὰ πρὸ τῆς Βυζαντίδος

φρούρια καὶ ὁπλίτας ἀφεὶς ἐν αὐτοῖς προσετετάχει συνεχεῖς
ἐπιδρομὰς καὶ ἐνέδρας ποιεῖσθαι κατὰ τῶν Βυζαντίων Λατίνων,
ὡς μηδὲ προκύπτειν ἐᾷν εἰ δυνατὸν αὐτοὺς τῶν τειχῶν. ὃ δὴ
πρὸς τοσαύτην ἤλασε τοὺς Λατίνους πενίαν, ὡς τῇ τῶν ξύλων
σπάνει καὶ τὰς τοῦ Βυζαντίου πλείστας καὶ περιφανεῖς οἰκίας
καθελεῖν εἰς δαπάνην χρειώδη τοῦ πυρός. ἐντεῦθεν ἐς Νίκαιαν
αὖθις ὑποστρέφει· αὕτη γὰρ ἐγεγόνει Ῥωμαίων βασίλειον
μετὰ τὴν τῆς Βυζαντίδος πόρθησιν, καὶ ἦν ἐκεῖ διατρίβων ἐφ'
ἱκανόν. (Ε.) Ἐν τούτοις μέντοι τοῖς χρόνοις διαβάντες καὶ
τὸν Εὐφράτην οἱ Σκύθαι τὴν ἄχρι Παλαιστίνης οἰκειοῦνται
Συρίαν καὶ Ἀραβίαν. μηδὲ γὰρ εἶναι τῶν πάνυ ῥᾳδίων πέρας
λαμβάνειν τὴν ἀνθρώπων πλεονεξίαν, μέχρις ἂν ἐπιμένῃ τῇ δε-
ξιᾷ καὶ τῇ αἰχμῇ τὸ δύνασθαι. καὶ πολλοῖς ἐκεῖ τοῖς λαφύροις
περιτυχόντες βριθούσαις ἐπανήκουσι δεξιαῖς, φόρους ἐτησίους,
ὅσα καὶ δούλοις ἀθλίοις, τάξαντες τοῖς ἐναπολειφθεῖσιν Ἄραψί
τε καὶ Σύροις καὶ Φοίνιξι. κατὰ μέντοι τὸ ἐπιὸν ἔτος εἰσβάλ-
λουσι καὶ ἐς τὴν ἔνδον Εὐφράτου Ἀσίαν καὶ πᾶσαν ῥᾳδίως κα-
ταστρέφουσι καὶ ληΐζονται, ὅρους ποιησάμενοι τοῦ τοιούτου δρό-
μου καὶ κλόνου πρὸς μὲν ἄρκτους Καππαδοκίαν καὶ ποταμὸν  
τὸν Θερμώδοντα, πρὸς δὲ μεσημβρίαν τήν τε Κιλικίαν καὶ

Νικηφόρος Γρηγοράς Ρωμαϊκή ιστορία. Vol. 1, p. 106, line 14

σιν. ἐντεῦθεν πόλεμοι συνεχεῖς ἀνεῤῥήγνυντο καὶ χύσεις αἱμάτων

Ἀραβικῶν κατὰ τῆς θρεψαμένης ἔῤῥεον νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν
καὶ πόλεων ἐγίνοντο ἀνδραποδισμοὶ, ἐπικρατεστέρας ὁσημέραι τῆς
τῶν Κελτῶν γινομένης ἰσχύος. καὶ ἵνα τἀν μέσῳ συντέμω, πᾶν
ὅ, τι κράτιστον ἦν τοῦ τῶν Ἀράβων ὁπλιτικοῦ, τὸ μὲν αἵματι καὶ
κόνει δόντες, τὸ δ' ὡς ποῤῥωτάτω διώξαντες, δούλοις ἀόπλοις
ἅπασιν ἐχρήσαντο, τοῦ λοιποῦ τὴν οἴκησιν αὐτόθι πεποιηκότες.
τοὺς γὰρ ἄνδρας νενικηκότες ἔρωτι τῶν τοῦ τόπου χαρίτων ἡτ-
τήθησαν· κἀκεῖ τὸν ἑξῆς αἰῶνα διαμένειν ἐγνώκεσαν, ἔλεγχος πά-
σης κατηγορίας αὐτοὶ ἑαυτοῖς καταστάντες. ἔργον γὰρ αὐτοῖς καὶ
σκοπὸς τῆς οἴκοθεν ἐκδημίας ὑπῆρχεν, ἐς Παλαιστίνην εἰ δυνη-
θεῖεν ἐλθεῖν καὶ τοὺς τὸν σωτήριον κατέχοντας τάφον ἀσεβεῖς ἢ
τελέως ἐκεῖθεν ἐξελάσαι, ἢ τὸ ἑαυτῶν ἐκεῖσε κενώσαντας αἷμα
σωτηρίαν ψυχῆς ἀνταλλάξασθαι. καὶ τοιοῦτος ἦν ὁ τῆς πατρί-
δος ὑπερορίους αὐτοὺς ποιησάμενος ἔρως, θεῖος ὡς ἀληθῶς καὶ
ὑμνούμενος τοῖς ἀκούουσιν· ἀλλ' ὁ τῆς Φοινίκης καὶ Συρίας
ἔρως τὸν θεῖον ἐκεῖνον ἀκλεῶς ἐξέκρουσεν ἔρωτα ὑπὸ πλούτου
 785

βαρυνθεῖσι καὶ οἷον εἰπεῖν μεθυσθεῖσι κριταῖς ἐντυχὼν παρ' ἐλ-

πίδα. (ϛʹ.) Ἀλλ' ἐπανιτέον ὅθεν εἰς τὸν περὶ Κελτογαλατῶν
τουτωνὶ παρετράπημεν λόγον. οἱ γὰρ κατ' Αἴγυπτον Ἄραβες
πλείστην προσειληφότες δύναμιν διὰ τοῦ Σκυθικοῦ

Νικηφόρος Γρηγοράς Ρωμαϊκή ιστορία. Vol. 1, p. 238, line 22

Τανάϊδος δηλαδὴ καὶ ὅσα μέχρι Γαδείρων· τότε τοίνυν δου-

λείας φερόμενοι νόμῳ συνέῤῥεον ἄλλοθεν ἄλλοι συχνὰ πρὸς τὴν
ἄρξασαν Ῥώμην, ὅσοι στρατηγοὶ κατὰ τόπους καὶ ὅσοι σατράπαι
καὶ βασιλεῖς ἐθνῶν καὶ ἡγεμόνες τόπων καὶ πόλεων· οἱ μὲν, ἵνα
γνωστοὶ τοῖς τε Καίσαρσι καὶ Αὐγούστοις καθίσταιντο· οἱ δὲ,
ἵνα στάσιν τινὰ καὶ κλῆρον ἐν τῇ περὶ τοὺς Καίσαρας συγκλή-
τῳ καὶ τάξει λαγχάνωσιν. οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλως
ἐνδόξων καὶ ἐλλογίμων προσίασιν, ἵνα τῷ τῆς Ῥώμης δήμῳ αἰ-
δοῦς ἕνεκα καὶ τιμῆς καὶ αὐτοὶ πολιτογραφῶνται καὶ ὀνόματος
ἀξιῶνται τῶν ἐπισήμων τῆς Ῥώμης· ὥσπερ καὶ ὁ ἐκ τῆς Πα-
λαιστίνης Ἑβραῖος Ἰώσηπος καὶ Πτολεμαῖος ὁ κράτιστα πάντων
τὰς ἀστρονομικὰς συγγραψάμενος ὑποθέσεις. ὁ μὲν γὰρ Φλαούϊος
ἐκεῖθεν ἐπωνόμασται, ὁ Ἰώσηπος· ὁ δὲ Κλαύδιος, ὁ Πτολεμαῖος.  
τότε δὴ οὖν καὶ τῶν πανταχόθεν συῤῥεόντων ἡγεμόνων Παρθι-
κῶν τε καὶ Περσικῶν καὶ τῶν ἄλλων ἄλλοι ἄλλας κεκλήρωνται
πρότερον κλήσεις. ὁ δὲ Ῥωσικὸς τήν τε στάσιν καὶ τὸ ἀξίωμα
τοῦ ἐπὶ τῆς τραπέζης παρὰ τοῦ μεγάλου κεκλήρωται Κωνσταντί-
νου· ὁ δὲ Πελοποννησιακὸς τὸ τοῦ πρίγκιπος· ὁ δὲ τῆς Ἀττι-
κῆς τε καὶ τῶν Ἀθηνῶν ἀρχηγὸς τὸ τοῦ μεγάλου δουκός· ὁ δὲ
τῆς Βοιωτίας καὶ τῶν Θηβῶν τὸ τοῦ μεγάλου πριμμικηρίου·

Νικηφόρος Γρηγοράς Ρωμαϊκή ιστορία. Vol. 1, p. 336, line 12

χάριν ὁμοῦ καὶ πειθὼ συνορῶντας ἐφέρπουσαν, καθάπερ ἐπ'

ἄνθη ἀγροῦ τὸ ποικίλον τοῦ χρώματος; οὕτως ἐραστὰς ποιεῖς
ἅπαντας τῆς σῆς Καλλιόπης, ἐκκάων ὑπερφυῶς. ἔχειν δὴ οὖν
τὰ τοῦ Σολομῶντος τοῖς σοῖς ἐφαμίλλως οὐδεὶς ἂν ἔχοι ἀμφις-
βητεῖν· ὑπερέχειν γε μὴν τοῦτο δὲ οὐδείς ἐστιν ὅστις ἡγεῖται.
οὐδὲ γὰρ οὐδ' ἔστι φάναι, ἐκεῖ μὲν οἷς χρήσεταί τις πολλοῖς οὖσι
μαρτυρίοις· ἐνταυθοῖ δὲ βραχέσιν, ἢ τοσούτοις μὲν, μὴ τοιού-
τοις δέ· πολὺ μέν τ' ἂν τοὐναντίον. οἷς γὰρ τὰ ἐκείνου θαυμάζειν
ἔνι, τούτοις οὐκ ἔνι πλὴν ἢ τῆς τοῦ νότου βασιλίσσης, ἣν ἐς
Παλαιστίνην ἐκείνη πορείαν ἐστείλατο, μαρτύριον. ὅσοι δὲ τῶν σῶν
μέμνηνται, τούτοις καὶ βορέαν καὶ νότον ὁμοῦ τοῖς λοιποῖς τῆς
 786

γῆς πέρασιν ὅστις μὴ οὐ φάσκει μαρτύρια εἶναι, ὅπως ἀθῶος φα-

νεῖται τοῦ ἁλῶναι ψευδόμενος, οὐχ οἷός τ' ἂν εἶναί μοι δοκεῖ.
ἐπεὶ μέντοι κατὰ τὸν Ἀναξαγόραν νοῦς ἐστι σοφὸς ὁ τὰ πάντα
διακοσμῶν καὶ πάντων αἴτιος, οὕτω δῆτα τῷ περιόντι σοι τῆς
τοῦ νοῦ σοφίας ἐξηγῇ τῶν πραγμάτων καὶ οὕτω σοι τὴν ἀρχὴν
διακοσμεῖς, τῆς φρονήσεως τῷ μεγέθει πάντα περιτρέπων εἰς τὸ
χρήσιμον, ὡς τῶν ἐξ αἰῶνος οὐδεὶς ἄμεινον. ἐῤῥῶσθαι δὲ καὶ ὁ
λόγος τῷ φήσαντι νῦν μοι δοκεῖ, ὡς γνώμῃ καὶ φρονήματι καὶ
ἀνδρίᾳ ψυχῆς τὰ πολλὰ τῶν πραγμάτων, ἀλλ' οὐ τῷ πλήθει

Νικηφόρος Γρηγοράς Ρωμαϊκή ιστορία. Vol. 3, p. 14, line 11

ἐκεῖθεν, μετά γε τὰς Ὠρίωνός τε καὶ κυνὸς ἐπιτολάς, θεάσα-

σθαι ζητῶν καὶ τὰς ᾀδομένας πυραμίδας ἐκείνας, καὶ εἴ τις
εἴη πόλις κατ' Αἴγυπτον ἑκατοντάπυλοι λεγομένη Θῆβαι,
καὶ ἅμα τοῖς τῶν Αἰγυπτίων ἱερογραμματεῦσι μάλα ἐθέλων
συμμῖξαι. μεγάλης γάρ, ὡς οἶσθ', αὐτοὺς ἡμῖν θιασώτας
εἶναι σοφίας βίβλοι παρέπεμψαν παλαιαί. ἀλλ' ἦσαν ἄρα
ταυτὶ γρηγορούντων ἐνύπνια, μόνοις σωζόμενα τοῖς ὀνόμασιν,
ὅσα παρὰ τὸν βίον ἀεὶ καλινδούμενα γένεσιν ἔρωτος βόσκει
διὰ τῶν ὤτων ἐνσπειρομένην τοῖς μικρογνώμοσι λογισμοῖς.
 Τοῦ μέντοι φθινοπώρου μεσοῦντος ἤδη ἀφῖγμαι καὶ ἐς
θέαν τῶν ἐν Παλαιστίνῃ τόπων καὶ πόλεων, ὅσαι τῶν σωτη-
ρίων ποδῶν τὰς τρίβους ἐδέξαντο. καὶ μὲν δὴ κἀνταῦθα τὸν
ἔρωτα καθ' ὅσον ἐξῆν ἀφοσιωσάμενος τῆς ψυχῆς, εἶτα ἀπῄ-
ειν μετὰ χειμερινὰς τοῦ ἡλίου τροπάς. καὶ δὴ λοιπὸν ἐν
δεξιᾷ καὶ πρὸς ἕω τὰ τῆς εὐδαίμονος Ἀραβίας ὄρη λιπών,
ἐς τὰς μεσογείους τῆς κοίλης Συρίας ἐνέβαλον πόλεις, καὶ
μετὰ πλείους κἀκεῖ περιόδους ἧκον ἐς Δαμασκόν, πολλῶν
ὑπερέχουσαν τῶν ἐκεῖ πόλεων τά τε ἄλλα καὶ πολυανθρω-
πίᾳ καὶ ἀγορῶν ἰσονομίᾳ καὶ πολιτικῆς καταστάσεως εὐκοσμίᾳ,
καὶ πρός γε συνέσει τῶν οἰκητόρων βαθείᾳ τινὶ καὶ γεγυμ-
νασμένῃ καλῶς πρὸς τὰ κάλλιστα, ὡς μὴ μάλα τι πλεῖστον

Νικηφόρος Γρηγοράς Ρωμαϊκή ιστορία. Vol. 3, p. 240, line 18

 Φήμη γὰρ ἀφίκετο πρότριτα ἐς Βυζάντιον ἐκ τῶν ἕω-

θεν ἐπιδημησάντων Ἀντιοχέων, ὡς ὁρμῇ δαιμονίᾳ τινὶ συσχε-
θεὶς ὁ τῆς Αἰγύπτου καὶ Ἀραβίας δεσπότης, ὁπόσοι χριστια-
νῶν οἰκοῦσι τὴν γῆν ἐκείνην, ἐξήνεγκε δόγμα πάντας ἡβηδὸν
ἀνελεῖν, εἰ μὴ ἐς τὴν τῶν Ἀράβων θρησκείαν τὸ σέβας καὶ
 787

αὐτοὶ μεταθεῖεν, μηδὲ γὰρ εἶναι λέγων εἰκὸς ὑπὸ τὴν ἐμὴν
ἐξουσίαν τελοῦντας τὴν ἐμὴν φαυλίζειν θρησκείαν. ἐνστάν-
των οὖν ἐκεῖ τηνικαῦτα παμπόλλων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἐρ-
ρωμένως καὶ σὺν ζεούσῃ τῇ προθυμίᾳ γέγονε φόνος πολύς,
ὡς φανῆναι τὸ πλῆθος τῶν ἀναιρεθέντων ὑπὲρ δισμυρίους,
ἀρξαμένου μὲν ἐκ Παλαιστίνης πρῶτον τοῦ δεινοῦ, εἶτα δια-
βάντος Κοίλην Συρίαν καὶ Φοινίκην πᾶσαν, καὶ ὅσαι τὴν
Δαμασκὸν ἀστυγείτονες περιχορεύουσι πόλεις καὶ κῶμαι μέ-
χρι Τύρου καὶ Σίδωνος, καὶ ὅση τὸ ὄρος τὸν Κάρμηλον
περικλύζει θάλασσα. ἐν μεταμέλῳ δ' αὖ τοῦ προστάξαντος
γεγονότος πέπαυται τὸ δεινόν.  
 

Theophanes Continuatus, Χρονογραφία. (lib. 1–6) (4153: 001)

“Theophanes Continuatus, Ioannes Cameniata, Symeon Magister,
Georgius Monachus”, Ed. Bekker, I.Bonn: Weber, 1838; Corpus
scriptorum historiae Byzantinae.P. 125, line 19

ἐφ' ὧν καὶ τουρμάρχας ἐπιστατεῖν ἐξετίθετο. ὅθεν ἄχρις ἡμῶν

τὴν προσηγορίαν Περσῶν αἱ τῶν θεμάτων τοῦρμαι κεκλήρωνται,
ἐφ' οἷς διεσπάρησαν. τοῦτο γοῦν τὸ τόλμημα θρασύτερόν πως
καὶ ἰταμώτερον δόξαν τῷ Θεοφίλῳ αὐτούς τε διασπαρῆναι καὶ
διανεμηθῆναι ἐποίησεν καὶ τὸν Θεόφοβον μετ' οὐ πολὺ ἀπήγαγε
τῆς ζωῆς. ἐγένετο δέ τι καὶ δεύτερον αἴτιον, ὃ δηλώσει πάντως
ὁ λόγος κατὰ τὸν οἰκεῖον καιρόν.
 30 Ὁ δὲ ἀμεραμνουνὴς τοσοῦτον ἐτρώθη τὴν ψυχὴν ἐπὶ
τῇ καταλήψει τε καὶ πορθήσει τῆς πατρίδος αὐτοῦ ὡς πανταχοῦ
θεσπίσαι τε καὶ κηρῦξαι πᾶσαν ἡλικίαν ἔκ τε Βαβυλωνίας καὶ
Φοινίκης καὶ Κοίλης Συρίας Παλαιστίνης τε καὶ τῆς κάτω Λιβύης
συναθροιζομένην ἐπὶ ταῖς ἀσπίσιν αὐτῶν ἐγγράψαι Ἀμόριον, τὴν
κατ' αὐτοῦ διάβασιν μετὰ θρασύτητος αἰνιττόμενος. συνήγετο
γοῦν καὶ κατὰ τὴν Ταρσὸν πολὺς ἐξ ὀλίγων ἐγένετο, μανίᾳ ἐπὶ  
τῇ τῆς πατρίδος αἰσχύνῃ πυρπολούμενος τὴν ψυχήν. ἀντεπεξῄει
δὲ καὶ ὁ Θεόφιλος κατὰ τὸ Δορύλαιον, τριῶν ἡμεροδρομιῶν πόρρω
που τοῦ Ἀμορίου διακείμενον. πολλῶν οὖν συμβουλευόντων μετ-
οικῆσαι τὸν ἐν Ἀμορίῳ οἰκοῦντα λαὸν καὶ τέως ὑπεκδραμεῖν τὴν
ἄσχετον φορὰν τῶν Σαρακηνῶν (πολὺς γὰρ ηὔξητο καὶ λαὸν ἐπή-
γετο ἄληκτον), ἄτοπον μὲν ἐφαίνετο τοῦτο τῷ Θεοφίλῳ καὶ ἄναν-
δρον, καλὸν δὲ καὶ πρὸς ἀνδρίαν εὔοδον τὸ μᾶλλον ἐποχυρῶσαι

Paraphrases In Dionysium Periegetam, In Dionysii periegetae orbis

 788

descriptionem (4174: 001)“Geographi Graeci minores, vol. 2”, Ed.

Müller, K.Paris: Didot, 1861, Repr. 1965.Section 894-917, line 11

Διανοούμενος δὲ σκέπτου καθ' ὃν τρόπον

ἄρτι καὶ ἐπὶ τὰς ἀνατολὰς παραγενήσομαι, ἀπὸ τῆς
Συρίας ὅθεν κατέλιπον ἀρξάμενος, οὐδαμῶς δέ μοί τις
ἀνὴρ καθάπερ λόγου ψευσθέντος ἐπιμέμψοιτο. Ἀλλ'
ἡ μὲν Συρία πολλὰς πόλεις ἔχουσα ἐπὶ τὴν νοτίαν
ἀνατολὴν ἀπὸ τῆς θαλάσσης εἰς ἤπειρον ἕρπει, ἣν
καὶ ἐπωνύμως Κοίλην λέγουσι, διότι οἱ προνενευ-  
κότες καὶ ἐξέχοντες τῶν ὀρῶν τόποι μέσην καὶ ὑποκει-
μένην αὐτὴν ἔχουσι, τοῦ τε δυτικοῦ Κασίου καὶ τοῦ
ἀνατολικοῦ Λιβάνου. Καὶ ταύτην μὲν Κοίλην λέ-
γουσι· τρεῖς γάρ εἰσιν, ἥ τε Φοινίκη καὶ ἡ Παλαιστίνη
καὶ ἡ Κοίλη, ἣν πολλοὶ καὶ πλούσιοι ἄνδρες ἔχουσιν
οὐχ ὁμοῦ δὲ ὡς ὁμώνυμοι ὄντες κατοικοῦσιν, ἀλλὰ
κεχωρισμένως οἱ μὲν ἐν τῇ ἠπείρῳ, οἱ νῦν Ἄραβες
καλούμενοι, αὐτοὶ γὰρ καὶ Σύριοι λέγονται· οἱ δὲ
πλησίον τῆς θαλάσσης, οἱ καὶ Φοίνικες καλούμενοι,
ἐξ ἐκείνης τῆς γενεᾶς τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες Ἐρυθραῖοι
γεγένηνται, ἤγουν μέτοικοι τῶν Ἐρυθραίων, οἵτινες
καὶ ταῖς ναυσὶν ἀπόπειραν ἐποιήσαντο τῆς θαλάσσης·
πρῶτοι γὰρ τῆς θαλασσίας καὶ στρέμματα πολλὰ

Etymologicum Symeonis, Etymologicum Symeonis (α – ἁμωσγέπως)

(4311: 001)“Etymologicum magnum genuinum. Symeonis etymologicum
una cum magna grammatica. Etymologicum magnum auctum, vol. 1”,
Ed. Lasserre, F., Livadaras, N.Rome: Ateneo, 1976.Vol. 1, p. 92, line 24

γὰρ λειχήν λειχῆνος οὐκ ἔχει τὸ α c 149 Z55. Et. gen. 121.
ἀζανία· μέρος τῶν Ἀρκάδων. St. Byz.
ἀζανοί (Strab. 12, 8, 12)· Φρυγίας πόλις. St. Byz.
ἀζειῶται (Hellanic. FGH 4 F 58)· [ἔθνος τῆς
Τρωά]δος Z55. St. Byz.
ἄζιλις· πόλις Λιβύης· τινὲς Ἄζιρις λέγουσι μετὰ τοῦ
ρ· Χάραξ δὲ (FGH 103 F 42) Ἄζιρον λέγει. St. Byz.
αἰζήν (Hdn. I 15, 6)· Ταντάλου παῖς, ἀφ' οὗ ἐν Φρυ-
γίᾳ πόλις Αἰζανοί. St. Byz. s. v. Ἀζανοί.
ἄζωρος (Strab. 7, 7, 9)· πόλις. St. Byz.
ἄζωτος· Πόλις Παλαιστίνης. St. Byz.
 789

Etymologicum Symeonis, Etymologicum Symeonis (α – ἁμωσγέπως)

Vol. 1, p. 138, line 21

αἰθικία (Theopomp. FGH 115 F 183)· ἡ Κιλικία.

τὸ ἐθνικὸν Αἴθικες Z67. St. Byz.  
αἰθιόπιον· χωρίον Λυδίας· ἢ Εὐβοίας, ἀφ' οὗ ἡ
Ἄρτεμις Αἰθιοπία Z79, 86. St. Byz.
αἰθυσσεῖς (Rhian. FGH 265 F 52)· ἔθνος Λιβυ-
κόν. St. Byz.
αἴκαλον (Dion. Hal. Ant. rom. 16, fragm.)· φρούριον
τῆς Ἰταλίας. St. Byz.
ἀΐλανον· πόλις Ἀραβίας· τινὲς δὲ (Glaucus FGH
674 F 7) κώμην αὐτὴν λέγουσιν. St. Byz.
Αἰλία· Πόλις Παλαιστίνης, ἡ πάλαι Ἱεροσόλυμα· ἀπὸ
Αἰλίου Ἀδριανοῦ. ὁ πολίτης Αἰλιώτης Z80.
αἴθωνι (Δ 485 ...)· λαμπρῷ – 6 γίνεται. Et. gen. 190.
αἴθωνας (Ι 123 ...)· τοὺς πρὸς πῦρ – 9 ἐμπυριβήτας
(Ψ 702) Et. gen. 191.
αἰθούσῃσι (Ζ 243)· στοαῖς – 12 ἡλίου· ἢ αἴθουσαι
διὰ τὸ αἴθεσθαι – 139, 1 διὰ τὴν τοῦ ἡλίου βολήν c 221 Z78. Et.

Etymologicum Symeonis, Etymologicum Symeonis (α – ἁμωσγέπως)

Vol. 1, p. 144, line 20

αἴθουσαι (θ 57)· αἱ στυλωταὶ – 143, 13 οἷον (Ι 472)·

  πῦρ, ἕτερον μὲν ὑπ' αἰθούσης εὐερκέος αὐλῆς·
ἤ, ὡς ἔνιοι, καταλαμπόμεναι. Et. gen. 201.
αἰθέρος ἐκ δίης (Π 365)· οἷον (l. c.)·
  αἰθέρος ἐκ δίης ὅτε Ζεὺς λαίλαπα τείνει,
ὅτε, φησίν, ὁ Ζεὺς μετὰ τὴν αἰθρίαν – 143, 19 διεγείρει. Et. gen. 202.  
αἰκίζω· ἀπὸ τοῦ – 1 τὸν σκληρόν, ἀπότομον, ἀεικίζω –  
2 τοῦ ε καὶ συναιρέσει τοῦ αϊ εἰς τὴν αι δίφθογγον αἰκίζω
Z91. Et. gen. 203.
αἴλιος· Ἀδριανὸς – 5 χρηματίζουσι· καὶΑἰλίαι πόλεις Παλαιστίνης, ὁ
πολίτης Αἰλιώτης c 212. Et. gen. 204.
αἱμασιά (σ 359)· τὸ ἐκ χαλίκων – 9 ὑπὸ τῶν κει-
μένων ἀκανθῶν τοῖς σωροῖς τῶν λίθων, ὡς παρὰ Νικάνδρῳ (Ther.
143)·
  τρόχμαλά θ' αἱμασιά τε καὶ ἰλύος ἐρέοντες.
ἔστι δὲ καὶ ῥητορικὴ ἡ λέξις. οὕτως Ὠρίων (8, 19) c 217 Z80.
Et. gen. 205.
 790

αἷμα· παρὰ τὸ αἴθω, τὸ καίω, ᾖσμαι ὁ παθητικὸς

παρακείμενος, αἷσμα καὶ αἷμα. Et. gen. 206.  
αἱμύλος (α 56)· ἔμπειρος, συνετός, κολακευτικός. ἔστι
δαίω – 2 αἵμων (Ε 49)·

Etymologicum Symeonis, Etymologicum Symeonis (ἀνακωχῆς –

βώτορες) (4311: 002)“Etymologicum magnum genuinum. Symeonis
etymologicum una cum magna grammatica. Etymologicum magnum
auctum, vol. 2”, Ed. Lasserre, F., Livadaras, N.Athens: Parnassos Literary
Society, 1992.Vol. 1, p. 525, line 23

Ἀριστώνυμος (l. c.)·

  ταῖς βεμβραφυίαις προσέοικεν ὁ καρκινοβάτης,
καὶ αὖθις·
  οὔτ' ἀφύη νῦν ἐστι σαφῶς, οὔτ' αὖ βεμβρὰς κακοδαίμων
Z383. Et. gen. 314.  
 βαβύλη· πόλις ἐν Ὀδρύσαις τῆς Θρᾴκης· ὁ πολίτης
Βαβυλίτης. St. Byz.
 Βαγαδαονία (Strab. 12, 2, 10)· μοῖρα Καππαδοκίας νο-
τιωτάτη. St. Byz.
 Βαιταρρηνοί· ἀπὸ Βαιταρροῦς, κώμης Παλαιστίνης.
St. Byz.
 Βαῖτις· ποταμὸς κατὰ Ἰβηρίαν. St. Byz.
 Βάλα (Jos. Ant. Iud. 6, 6, 1)· πόλις Γαλιλαίας· ὁ πολίτης
Βαλαῖος. St. Byz.  

Nonnosus Hist., Fragmenta (4393: 001)

“FHG 4”, Ed. Müller, K.Paris: Didot, 1841–1870.
Fragment 2, line 38

ἐστὶ μεγίστη καὶ οἷον μητρόπολις τῆς ὅλης Αἰθιοπίας·

κεῖται δὲ μεσημβρινωτέρα καὶ ἀνατολικωτέρα τῆς Ῥω-
μαίων ἀρχῆς. Ὁ δὲ Νόννοσος πολλὰς μὲν ἐπιβουλὰς
ἐθνῶν ὑποστὰς, πολλὰς δὲ θηρίων χαλεπότητας παρὰ
τὴν ὁδὸν, καὶ πολλαῖς δυσχωρίαις καὶ ἀπορίαις πολλά-
κις περιπεσὼν, ὅμως καὶ τὰ δόξαντα ἐξετέλεσε καὶ
σῶος τῇ πατρίδι ἀποδίδοται.
 791

 Ὅτι Κάϊσος, Ἀβράμου πάλιν πρὸς αὐτὸν πρεσβεύ-

σαντος, πρὸς τὸ Βυζάντιον παραγίνεται, καὶ τὴν ἰδίαν
φυλαρχίαν Ἄμβρῳ καὶ Ἰεζίδῳ τοῖς ἀδελφοῖς διανει-
μάμενος, αὐτὸς τὴν Παλαιστινῶν ἡγεμονίαν παρὰ βα-
σιλέως ἐδέξατο, πλῆθος πολὺ τῶν ὑποτεταγμένων αὑτῷ
σὺν αὑτῷ ἐπαγόμενος.
 Ὅτι τὰ σανδάλια, φησὶ, νυνὶ λεγόμενα ἀρβύλας
ἔλεγον οἱ παλαιοὶ, καὶ τὸ φακιόλιον φασώλιν.
 Ὅτι τῶν Σαρακηνῶν οἱ πλεῖστοι, οἵ τε ἐν τῷ Φοι-
νικῶνι καὶ οἱ τοῦ Φοινικῶνος καὶ τῶν ὀνομαζομένων
Ταυρηνῶν ὀρῶν ἐπέκεινα, ἱερόν τι χωρίον νομίζου-
σιν ὁτῳδὴ θεῶν ἀνειμένον, καὶ ἐνταῦθα συλλέγονται
κατ' ἐνιαυτὸν ἕκαστον δίς· ὧν τὴν μὲν τῶν πανηγύρεων
αὐτῶν μὴν ὅλος μετρεῖ παρατείνων,

Ιωάννης Αντιοχεινός. Fragmenta (4394: 001)

“FHG 4”, Ed. Müller, K.Paris: Didot, 1841–1870.
Fragment 1, line 18

Ὅτε τὸ Πάσχα καὶ ἡ τῶν

Ἑβραίων ἔξοδος ἀπ' Αἰγύπτου ἐγένετο, ὁ ἐπὶ Ὠγύγου
γέγονε κατακλυσμός. Καὶ εἰκότως· τῶν γὰρ Αἰγυ-
πτίων ὀργῇ Θεοῦ χαλάζαις καὶ χειμῶνι μαστιζομέ-
νων, εἰκὸς ἦν μέρη τινὰ συμπάσχειν τῆς γῆς· ἔτι τε
Ἀθηναίους τῶν αὐτῶν Αἰγυπτίοις ἀπολαύειν εἰκὸς ἦν,
ἀποίκους ἐκείνων ὑπονοουμένους, ὥς φασιν. Ὅτι δὲ
Ὠγύγῳ συνήκμαζε Μωσῆς, Πολέμων [fr. 13] ἐν πρώτῳ
Ἱστοριῶν Ἑλληνικῶν ἱστορεῖ λέγων· «Ἐπὶ Ἄπιδος τοῦ
Φορωνέως μοῖρα τοῦ Αἰγυπτίων στρατοῦ ἐξέπεσεν Αἰ-
γύπτου, οἳ ἐν τῇ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ Συρίᾳ οὐ
πόρρω Ἀραβίας ᾤκησαν.» Δῆλον δὲ ὅτι τούτους φησὶ
τοὺς μετὰ Μωσέως ἐξελθόντας ἐκεῖθεν Ἑβραίους.
 2. Οἱ Ἀναξαγόρειοι τὴν Ἀθηνᾶν εἰς τὴν τέχνην ἀλ-
ληγοροῦσιν, ὅθεν καὶ τὸ,
 Ὀλλυμένων χειρῶν ἔρρει πολύμητις Ἀθήνη.
(3) Ὁ Ἀϊδωνεὺς βασιλεὺς ἦν Μολοττῶν, παμμεγέθη
κύνα ἔχων Κέρβερον, ὃς διεχρήσατο Πειρίθουν· τὸν δὲ
Θησέα Ἡρακλῆς ἐρρύσατο. Διὰ δὲ τοῦ κινδύνου τὸ προῦ-
πτον ἐξ ᾅδου ἀναγαγεῖν αὐτὸν Ἡρακλῆς ἐμυθεύθη.
(4) Ἀπὸ Ἀτθίδος τῆς Κραναοῦ τοῦ αὐτόχθονος θυγατρὸς
 792

Ιωάννης Αντιοχεινός. Fragmenta Fragment 9, line 13

Ἰάφεθ, δογματίσαντος εἰκόσι καὶ ἀνδριᾶσι τιμᾶσθαι

τοὺς πάλαι ἀριστεύσαντας, καὶ τιμᾶσθαι ὡς εὐεργέτας.
Καὶ τοῦτο ἐπεκράτησε μέχρι τῶν χρόνων Θάρρα τοῦ
πατρὸς Ἀβραάμ. Ἀβραὰμ δὲ δίκαιος γενόμενος καὶ εἰς
θεογνωσίαν ἐλθὼν καὶ λογισάμενος ὅτι ὁ πατὴρ αὐτοῦ
τοὺς ἀνθρώπους πλανᾷ, παρασκευάζων αὐτοὺς εἰδώλοις
καὶ ἀγάλμασι προσκυνεῖν, καὶ ποιητὴν ἁπάντων μὴ
γνωρίζειν θεὸν, συντρίψας τὰ τοῦ πατρὸς ἔργα, ἀνεχώ-
ρησεν ἀπὸ Καρρῶν ὅρων Χαλδαίων τῆς μέσης τῶν πο-
ταμῶν χώρας, καὶ ᾤκησεν εἰς τὰ μέρη τῆς νυνὶ καλου-
μένης Παλαιστίνης πέραν τοῦ Ἰορδάνου ποταμοῦ αὐ-
τὸς καὶ οἱ αὐτοῦ συγγενεῖς καὶ Λὼτ ὁ υἱὸς τοῦ ἀδελφοῦ
αὐτοῦ, πέμπτῳ καὶ ἑβδομηκοστῷ ἔτει τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς.
Εἰσὶν οὖν ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἕως Ἀβραὰμ ἔτη ͵αυγʹ.
Ἀπὸ δὲ τοῦ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Ἀβραὰμ ͵γψμεʹ. Ἐγένετο
δὲ Ἀβραὰμ πλούσιος σφόδρα ἐν κτήνεσι πολλοῖς, καὶ
οὐκ ἐχώρει αὐτοὺς ἡ συνοικία αὐτῶν. Καὶ ἔδωκε Λὼτ
οἰκεῖν τὰ πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Καθ' ὃν δὴ χρόνον ἀπώ-
λοντο δύω πόλεις Σόδομά τε καὶ Γόμορρα, θείου πυρὸς
καταρραγέντος ἐπ' αὐτὰς, διότι τοὺς παριόντας ἐνύ-
βριζον ξένους.

Ιωάννης Αντιοχεινός. Fragmenta Fragment 10, line 5

δὲ Ἀβραὰμ πλούσιος σφόδρα ἐν κτήνεσι πολλοῖς, καὶ

οὐκ ἐχώρει αὐτοὺς ἡ συνοικία αὐτῶν. Καὶ ἔδωκε Λὼτ
οἰκεῖν τὰ πέραν τοῦ Ἰορδάνου. Καθ' ὃν δὴ χρόνον ἀπώ-
λοντο δύω πόλεις Σόδομά τε καὶ Γόμορρα, θείου πυρὸς
καταρραγέντος ἐπ' αὐτὰς, διότι τοὺς παριόντας ἐνύ-
βριζον ξένους.
 Exc. Salmas.: Ἰορδάνης λέγεται ὁ ποταμὸς,
διότι δύο ἅμα μίγνυνται ποταμοὶ, Ἰόρ τε καὶ Δάνης,
καὶ ἀποτελοῦσιν αὐτὸν, ὥς φησι Πλούταρχος.
 Περὶ τοῦ Ἰορδάνου ἀπὸ τῆς ἱστορίας Φιλοστοργίου.
 »Ἐπ' ἐσχάτοις τῆς Παλαιστίνης τέρμασι, μεθ' ἣν
ἡ τῶν Φοινίκων ἐκδέχεται, κεῖται πόλις Δὰν ὀνομα-
σθεῖσα πρότερον ἐκ τῆς τοῦ Δὰν φυλῆς, ὁπηνίκα χρόνον
ἐπ' οὐκ ὀλίγον οὗτοι δὴ μόνοι τοῦ παντὸς ἔθνους πλα-
 793

νώμενοι, τελευταῖον τὰ ταύτῃ κατασχόντες χωρία,

μόγις ἱδρύνθησαν, καὶ πόλιν ἐπὶ τοῖς ἄκροις αὐτῶν ὄρεσι
δειμάμενοι, τὴν τοῦ φυλάρχου σφῶν ἐπέθηκαν κλῆσιν,
καὶ τοῦτο ἦν τῆς Ἰουδαίας ὁ ἔσχατος πρὸς Φοινίκην
ὅρος. Ταύτην χρόνῳ ὕστερον Ἡρώδης ὁ μέγας οἰκο-
δομήσας, Καισάρειαν Φιλίππου μετωνόμασε, νῦν δὲ
Πανεάς ἐστι καλουμένη· τὸ γὰρ Πανὸς ἐν ταύτῃ βρέτας

Ιωάννης Αντιοχεινός. Fragmenta Fragment 10, line 31

κόλωνός τις τοῦ αὐτοῦ προΐησιν ὄρους· ὧν ἐξ ἑκατέρας

προχεῖται ποταμὸς, ὁ μὲν Ἰοράτης, ὁ δὲ Δανίτης ἐπι-
καλούμενος· οἳ διὰ τοῦ ὄρους ἐνεχθέντες, ἐπειδὴ κα-
ταβαῖεν εἰς τὸ πεδίον, ἐνταῦθα ἤδη ξυνίασιν καὶ ἕνα
μέγιστον ἀποτελοῦσι ποταμὸν τὸν Ἰορδάνην, ἐν ταὐτῷ
ἤδη τό τε ῥεῦμα καὶ τὴν προσηγορίαν κιρνάμενοι· ὃς
τὴν τῆς Τιβεριάδος διέξεισι λίμνην μέσην τέμνων αὐτὴν,
καὶ δι' ὅλης αὐτῆς ἐν τῷ οἰκείῳ ὁλκῷ ῥεόμενος μέχρις
ἂν ἐπὶ τὴν κατέναντι ἐκπέσειε γῆν,
ἶσος αὐτὸς αὑτῷ καὶ παραπλήσιος ὤν· κἀντεῦθεν ἤδη
διὰ τῆς Παλαιστίνης ἐνεχθεὶς, ἅπας εἰς τὴν νεκρὰν κα-
λουμένην εἰσπεσὼν ἀφανίζεται θάλασσαν.»
 Cod. Par. 1630: Ἰορδάνης δὲ ποταμὸς οὕτω λέ-
γεται διὰ τὸ συμμίγνυσθαι δύο ἅμα, Ἰόρ τε καὶ Δάνην.
Καθ' ὃν δὴ χρόνον καὶ Μελχισεδὲκ ἐγνωρίζετο, ἀνὴρ
εὐσεβὴς, καταγόμενος ἐκ γένους Σίδου, υἱοῦ Αἰγύπτου
βασιλέως τῆς Λιβύης· ὅστις γενόμενος ἱερεὺς καὶ βα-
σιλεὺς τῶν Χαναναίων ἔκτισε πόλιν ἐν τῷ ὄρει τῷ
λεγομένῳ [Σιὼν], καὶ καλέσας αὐτὴν Ἱερουσαλὴμ,
ὅπερ ἐστὶν εἰρήνης πόλις, ἐβασίλευσεν ἐν αὐτῇ ἔτη
ριγʹ, καθὼς Ἰώσηπος ἱστορεῖ.

Ιωάννης Αντιοχεινός. Fragmenta Fragment 25, line 49

ἐνταῦθα ἐρριμένα ὀστέα.» Ὁ δὲ πρὸς αὐτὸν ἔφη·

»Ἄγωμεν εἰς τὸ ἱερὸν, καὶ ἐρωτήσωμεν εἰ ζῇ Ἰφι-
γένεια ἡ σὴ ἀδελφὴ, καὶ προσπίπτοντες αὐτῇ σωζώ-
μεθα.» Καὶ ποιήσαντες τοῦτο, καὶ γνωρισθέντες  
ὑπ' αὐτῆς, ἔλαβον αὐτὴν σὺν τῷ ἀγάλματι τῷ χρυσῷ
τῆς Ἀρτέμιδος. Καὶ περιελθόντες γῆν πολλὴν ἐπανέρ-
χονται εἰς Μυκήνας τὴν ἰδίαν πατρίδα· καὶ δίδωσι τὴν
Ἠλέκτραν τὴν ἀδελφὴν πρὸς γάμον τῷ Πυλάδῃ.
 794

Μαθὼν δὲ ὁ τῆς Σκυθίας βασιλεὺς ἔπεμψε στρατιώτας

πολλοὺς ἐπιδιώκοντας αὐτούς. Οἱ δὲ κατὰ τὴν Πα-
λαιστίνην ἐλθόντες, καὶ ἀρεσθέντες τοῖς τόποις, ᾤκη-
σαν ἐν αὐτῇ, τὴν πρώην λεγομένην Νύσαν Σκυθῶν
μετονομάσαντες πόλιν.
 Exc. De virt.: Ὅτι Μανασσῆς ὁ τῆς
Ἱερουσαλὴμ βασιλεὺς ἐξέκλινεν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τοῦ θεοῦ
καὶ πρὸς τὰ ἀγάλματα τὸν νοῦν ἐπλανήθη, τὰ τῶν
καλουμένων Ἑλλήνων ἀποδεχόμενος δόγματα· διεπο-
λέμει δὲ καὶ τοῖς ἐκλεκτοῖς τοῦ θεοῦ, τόν τε Ἡσαΐαν
ξυλίνῳ πρίονι διελὼν, καὶ τοὺς ἄλλους προφήτας φυ-
γάδας καταστήσας τῆς Ἱερουσαλήμ.

Ιωάννης Αντιοχεινός. Fragmenta Fragment 103, line 3

ΤΙΤΟΣ.

 Exc. De virt.: Ὅτι Τίτος, Οὐεσπασιανοῦ

υἱὸς, ἀνὴρ ἦν πᾶν ἀρετῆς συνειληφὼς γένος, ὡς πρὸς
ἁπάντων ἔρως τε καὶ τρυφὴ τοῦ θνητοῦ προσαγορευ-
θῆναι γένους. Εὐγλωττότατός τε γὰρ καὶ πολεμικώτατος
καὶ μετριώτατος ἦν, καὶ τῇ μὲν Λατίνων ἐπιχωρίῳ
γλώττῃ πρὸς τὰς τῶν κοινῶν ἐχρῆτο διοικήσεις, ποιή-
ματα δὲ καὶ τραγῳδίας Ἑλλάδι φωνῇ διεπονεῖτο.
 Ibid.: Ὅτι ἐπεὶ ᾑρήκει τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Τί-
τος, Συρία τε πᾶσα καὶ Αἴγυπτος καὶ ὅσα τῇ Πα-
λαιστίνῃ πρόσοικα γένη ἐστεφάνουν τὸν ἄνδρα, νικητὴν
ἀποκαλοῦντες. Ὁ δὲ διωθεῖτο τοὺς στεφάνους, οὐκ αὐ-
τὸς λέγων εἰργάσθαι ταῦτα, θεῷ δὲ φήναντι ὀργὴν
ἐπιδεδωκέναι τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας. Οὕτως ἦν μέτριος καὶ
σωφροσύνης μεστός.
 Exc. De ins.: Ὅτι ἐπὶ Τίτου τοῦ Ῥωμαίων
βασιλέως, ἀνήρ τις [Ἀσιανὸς] ὢν [ἦν?] τὸ γένος, Τερέν-
τιος Μάξιμος ὄνομα, τά τε ἄλλα καὶ τὴν φωνὴν προσεοι-  
κὼς τῷ Νέρωνι· καὶ γὰρ δὴ καὶ οὗτος ᾖδε πρὸς κιθάραν,
Νέρων τε εἶναι ἐπλάττετο, καὶ διαπεφευγέναι πάλαι τοὺς
ἐπ' αὐτὸν σταλέντας στρατιώτας,

Ιωάννης Αντιοχεινός. Fragmenta Fragment 111, line 6

 795

ΤΡΑΙΑΝΟΣ.

 Exc. De virt.: Ὅτι Τραϊανὸς τοῖς Χριστια-

νοῖς ἀνακωχήν τινα τῆς τιμωρίας παρέσχεν. Οἱ γὰρ
κατὰ καιρὸν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων τὰς ἀρχὰς ὠνούμενοι,
πρὸς θεραπείαν τῶν τότε βασιλέων διαφόρους ἐπῆγον
τοῖς Χριστιανοῖς κολάσεις. Ὅθεν καὶ Τιβεριανὸς ἡγε-  
μονεύων τοῦ πρώτου Παλαιστίνων ἔθνους ἀνήγαγεν
αὐτῷ λέγων, ὡς οὐκ ἐπαρκεῖ λοιπὸν τοὺς Χριστιανοὺς
φονεύειν, ἐκείνων αὐτομάτως ἐπεισαγόντων ἑαυτοὺς
τῇ κολάσει. Ἐντεῦθεν ὁ Τραϊανὸς πᾶσιν ἅμα τοῖς ὑπ'
αὐτὸν ἀπηγόρευσε τοῦ τιμωρεῖσθαι τούτους.
 Exc. De ins.: Ὅτι ὁ Τραϊανὸς τὸ πιστὸν
πρὸς τοὺς φίλους οὕτως εἶχεν ἀκίνητον, ὥστε Σούραν
Λικίνιον, ἄνδρα μέγα μὲν παρ' αὐτῷ δυνάμενον, δια-
βληθέντα δὲ πρός τινων φθονούντων οἱ τῆς εὐπραγίας,
μήτε ὑποπτεύσας, μήτε μισήσας, ἐγκειμένων τῶν δια-
βαλλόντων καὶ ἐπιβουλεύειν αὐτῷ τὸν ἄνδρα φασκόν

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Ephesenum anno 431

(5000: 001)“Acta conciliorum oecumenicorum, vol. 1.1.1–1.1.7”, Ed.
Schwartz, E.Berlin: De Gruyter, 1.1.1–1.1.3:1927; 1.1.4:1928;
1.1.5:1927; 1.1.6:1928; 1.1.7:1929, Repr. 1.1.1:1965; 1.1.6:1960;
1.1.7:1962.Tomëvolumëpart 1,1,2, p. 10, line 2

παραγενέσθαι ἡμᾶς πρὸς τὸν εὐλαβέστατον Νεστόριον καὶ ὑπομνῆσαι

τοῦτον ὥστε κατὰ
τὴν σήμερον ἡμέραν παραγενέσθαι ἐπὶ τῆς ἁγίας ὑμῶν καὶ μακαρίας
συνόδου, παραγενόμενος
κἀγὼ μετὰ τῶν ἁγίων ἀδελφῶν τῶν ἤδη καταθεμένων ὑπέμνησα αὐτὸν
ὥστε κατὰ τὴν
σήμερον ἡμέραν παραγενέσθαι ἐπὶ τῆς ἁγίας ὑμῶν συνόδου καὶ
συνεδρεῦσαι. ὃς δὲ ἔφη·
εἰ δοκιμάσω, φησί, τὸ τηνικαῦτα παραγίνομαι. οὐ μόνον δὲ αὐτὸν
ὑπεμνήσαμεν, ἀλλὰ
καὶ τινὰς οὓς εὕρομεν μετ' αὐτοῦ εὐλαβεστάτους ἐπισκόπους
τυγχάνοντας, ἦσαν δὲ μετ' αὐτοῦ
μικρῶι πρὸς ἓξ ἢ ἑπτὰ ἐπίσκοποι.
 Φλαυιανὸς ἐπίσκοπος Φιλίππων εἶπεν· Διαβάντες τινὲς τῶν
εὐλαβεστάτων ἐπισκόπων
ὑπομνήσωσι καὶ αὖθις ὥστε παραγένεσθαι αὐτὸν καὶ συνεδρεῦσαι τῆι
 796

ἁγίαι συνόδωι.  
 Καὶ ἀπεστάλησαν παρὰ τῆς ἁγίας συνόδου Θεόδουλος ἐπίσκοπος
Ἐλούσης Παλαιστίνης, Ἀνδήριος ἐπίσκοπος Χερρονήσου Κρήτης,
Θεόπεμπτος ἐπίσκοπος Καβάσων Αἰγύπτου
καὶ Ἐπαφρόδιτος ἀναγνώστης καὶ νοτάριος τοῦ εὐλαβεστάτου ἐπισκόπου
Ἑλλανίκου τῆς
Ῥοδίων πόλεως, ἐπιφερόμενοι παραναγνωστικὸν τῆς ἁγίας συνόδου πρὸς
αὐτὸν τὸν εὐλα-
βέστατον ἐπίσκοπον Νεστόριον, περιέχον οὕτως
 Ἔδει μὲν ὑπομνησθεῖσαν τὴν σὴν θεοσέβειαν τῆι χθὲς ἡμέραι διὰ τῶν
εὐλαβεστάτων
καὶ θεοσεβεστάτων ἐπισκόπων ἐφ' ὧι τε συνδραμεῖν εἰς τὴν ἁγίαν
σύνοδον τὴν σήμερον
συγκροτουμένην ἐν τῆι ἁγίαι καὶ καθολικῆι ἐκκλησίαι, μὴ ἀπολειφθῆναι
ταύτης. ἐπειδὴ δὲ
συναχθείσης τῆς ἁγίας συνόδου ἀπελείφθη ἡ σὴ ὁσιότης, ἀναγκαίως
πάλιν διὰ Θεοπέμπτου
καὶ Θεοδούλου καὶ Ἀνδηρίου τῶν εὐλαβεστάτων καὶ θεοσεβεστάτων
ἐπισκόπων καὶ Ἐπα-
φροδίτου ἀναγνώστου καὶ νοταρίου τῆς Ῥοδίων πόλεως

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Ephesenum anno 431

Tomëvolumëpart 1,1,2, p. 16, line 31

ἀνανεουμένην.
 Θεόδουλος ἐπίσκοπος Ἐλούσης εἶπεν· Συνήθως ἐπακολουθῶ τῆι ὀρθῆι
πίστει ταύτης
τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης συνόδου καὶ τῆι ἐπιστολῆι τοῦ ἁγιωτάτου καὶ
θεοφιλεστάτου Κυρίλ-
λου τοῦ ἀρχιεπισκόπου καὶ τῆι ἐν Νικαίαι ἐκτεθείσηι πίστει παρὰ τῶν
ἁγιωτάτων καὶ
ὁσιωτάτων ἡμῶν πατέρων τῶν τιη.
 Φίδος ἐπίσκοπος Ἰόππης εἶπεν· Θαυμάζω τὴν πίστιν τῶν ἁγίων πατέρων
τῶν τιη
τῶν ἐν Νικαίαι γενομένων, θαυμάζω δὲ οὐδὲν ἧττον καὶ τὴν νυνὶ
ἀναγνωσθεῖσαν ἐπιστο-
λὴν τοῦ κατὰ πίστιν ἁγιωτάτου καὶ θεοφιλεστάτου ἐπισκόπου Κυρίλλου,
σύμφωνα τῆι
ἐκείνων πίστει ὥσπερ ἐξ ἁγίου πνεύματος γεγραμμένην, καὶ πιστεύω τὸν
μὴ ἐμμένοντα
τῆι αὐτῆι πίστει τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐκβεβλῆσθαι τῆς ἁγίας καὶ
καθολικῆς ἐκκλησίας.
 797

 Παυλιανὸς ἐπίσκοπος Μαιουμᾶ Παλαιστίνης πρώτης εἶπεν· Τὴν τῶν

πατέρων πίστιν,
ἣν μεμαθήκαμεν παρὰ τῶν τιη ἐν τῆι κατὰ Νίκαιαν, ταύτην παρὰ τοῦ
θεοσεβεστάτου
ἐπισκόπου Κυρίλλου γραφεῖσαν ἐπέγνων καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος
σύμφωνα τὰ παρ' αὐτοῦ
θεσπισθέντα ἐθαυμάσαμεν καὶ κατέχομεν καὶ ἀκολουθοῦμεν.  
 Δανιὴλ ἐπίσκοπος Κολωνείας. Καππαδοκίας εἶπεν· Αὐτὰ τὰ ῥήματα καὶ
τὰς συλλαβὰς
σχεδὸν εἰπεῖν τὰς ἐμπεριεχομένας τῆι ἐκθέσει τῶν ἁγίων πατέρων τῶν ἐν
Νικαίαι κατὰ
καιρὸν τὴν σύνοδον ποιησαμένων καὶ τῶν ἐγγεγραμμένων δογμάτων τὰ
νοήματα ἐν τῆι
ἐπιστολῆι τοῦ ἁγιωτάτου καὶ ὁσιωτάτου ἐπισκόπου πατρὸς ἡμῶν
Κυρίλλου νοήσας ὥσπερ

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Ephesenum anno 431

Tomëvolumëpart 1,1,2, p. 24, line 33

ρανίου πίστεως τὴν ἐκτεθεῖσαν παρὰ τῶν ἁγίων πατέρων τῶν τιη τῶν
συνελθόντων κατὰ
τὴν Νικαέων καὶ κατὰ τὴν ὑπαναγνωσθεῖσαν ἡμῖν ἐπιστολὴν παρὰ τοῦ
ἁγιωτάτου καὶ θεο-
φιλεστάτου ἐπισκόπου καὶ κοινοῦ πατρὸς Κυρίλλου τὴν γραφεῖσαν πρὸς
τὸν εὐλαβέστατον
ἐπίσκοπον Νεστόριον ὁμοδύναμον οὖσαν τῆι τῶν ἁγίων πατέρων πίστει
τὰ αὐτὰ φρονεῖν
ὁμολογῶ καὶ συγκατατίθεμαι.
 Προμάχιος ἐπίσκοπος Ἀλίνδων τῆς Καρίας εἶπεν· Γινώσκων καὶ αὐτὸς
σύμφωνον
εἶναι τὴν ἐπιστολὴν τοῦ ἁγιωτάτου καὶ θεοφιλεστάτου πατρὸς ἡμῶν καὶ
ἀρχιεπισκόπου
Κυρίλλου τῆι ἐκθέσει τῆς πίστεως τῶν ἐν Νικαίαι συνελθόντων
ἁγιωτάτων καὶ θεοφιλε-
στάτων πατέρων ἡμῶν καὶ ἐπισκόπων κατὰ τὰ αὐτὰ πιστεύω τε καὶ
φρονῶ καὶ συγκα-
τατίθεμαι.
 Σαίδας ἐπίσκοπος Φαινοῦς τῆς Σαλουταρίας Παλαιστίνης εἶπε·
Συντίθεμαι τοῖς ἐκτε-  
θεῖσι παρὰ τῆς ἁγίας συνόδου τῆς ἐν Νικαίαι συνελθούσης τῶν τιη καὶ
τοῖς γραφεῖσι
 798

παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ θεοφιλεστάτου Κυρίλλου καὶ τοῖς κατατεθεῖσι

παρὰ τοῦ ὁσιωτάτου
καὶ θεοσεβεστάτου ἐπισκόπου ἡμῶν Ἰουβεναλίου συνάιδουσι τῆι τῶν
πατέρων ἐκθέσει
συμψηφίζομαι καὶ συναινῶ.
 Ἑρμηνεία τῆς καταθέσεως Σενεκίωνος ἐπισκόπου· Σενεκίων ἐπισκόπος
Σκοδρίας
εἶπεν· Κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν πίστιν παρὰ τῶν ἁγίων ἡμῶν πατέρων τῶν
τιη τῶν κατὰ
Νίκαιαν πνεύματι ἁγίωι πεπληρωμένων, οὐ μὴν δὲ καὶ κατὰ τὴν
ἐπιστολὴν τοῦ ἁγιωτάτου
καὶ θεοφιλεστάτου πατρὸς ἡμῶν Κυρίλλου τὴν νυνὶ ἡμῖν ἀναγνωσθεῖσαν
πιστεύω καὶ
συναινῶ.

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Ephesenum anno 431

Tomëvolumëpart 1,1,3, p. 17, line 21

εἴ γε καὶ αὐτὴ ἀληθὴς εἴη, καὶ περιττὴ ἡ αἴτησις τῶν ἁγιωτάτων καὶ
θεοφιλεστάτων ἐπι-
σκόπων Κυρίλλου τῆς Ἀλεξανδρέων καὶ Μέμνονος τῆς Ἐφεσίων (οὐδὲ
γὰρ οἷόν τε ἦν τοὺς
ἀποστατήσαντας ἀπὸ τῆς ἁγίας συνόδου καὶ προστεθέντας τοῖς τῆι
κακοδοξίαι Νεστορίου
ἑαυτοὺς συνάψασι καὶ ὑπὸ ἔγκλημα τοσοῦτον καὶ τοιοῦτον γενομένους
τολμᾶν τι κατὰ τῶν
προέδρων τῆς οἰκουμενικῆς ταύτης συνόδου διαπράττεσθαι, μηδὲ ὅλως
ἔχοντας αὐθεντίαν)·
ἐπειδὴ δὲ ἤρεσε τῆι ὑμετέραι ὁσιότητι ὥστε καὶ περὶ τούτων αὐτοὺς εἰς
κρίσιν ἑλκυσθῆναι,
ὑπομνησθεὶς διὰ τῶν εὐλαβεστάτων ἐπισκόπων Ἀρχελάου καὶ Παύλου
καὶ Πέτρου ὁ πρό-
εδρος τῆς τοιαύτης ἀποστασίας ὁ τῆς Ἀντιοχέων ἐπίσκοπος Ἰωάννης περὶ
ὧν ἠιτιάθη,
ἀπολογήσεται τίνι λόγωι τοιαῦτα ἐτόλμησεν.
 Καὶ ἀπελθόντων Ἀρχελάου ἐπισκόπου Μύνδου τῆς Καρίας καὶ Παύλου
ἐπισκόπου
Λάμπης τῆς Κρήτης καὶ Πέτρου ἐπισκόπου Παρεμβολῶν τῆς
Παλαιστίνης καὶ ἐπανελθόντων,
Φίρμος ἐπίσκοπος Καισαρείας Καππαδοκίας εἶπεν· Διδασκέτωσαν οἱ
θεοσεβέστατοι ἐπί-
σκοποι οἱ τὸ δήλωμα διακονῆσαι πρὸς τὸν εὐλαβέστατον ἐπίσκοπον
 799

Ἰωάννην ἐπιταχθέντες
τίνος ἔτυχον παρ' αὐτοῦ ἀποκρίσεως.
 Παῦλος ἐπίσκοπος Λάμπης εἶπεν· Πεμφθέντες παρὰ τῆς ἁγίας ὑμῶν
συνόδου πρὸς
τὸν εὐλαβέστατον ἐπίσκοπον Ἰωάννην τῆς Ἀντιοχέων, πλησιάζοντες τῆι
τούτου οἰκίαι ἐθεα-
σάμεθα πλῆθος στρατιωτῶν καὶ ἑτέρων τινῶν ὅπλα καὶ ξίφη
ἐπιφερομένων, οἳ μὴ συνεχώ-
ρουν ἡμῖν πλησιάσαι τῶι πυλῶνι. μόλις δὲ πλησίον ἐγενόμεθα καὶ
πολλῶν ῥηθέντων
παρ' ἡμῶν ὅτι εἰρηνικοί ἐσμεν· μὴ γὰρ πλῆθός ἐσμεν; τρεῖς ἐσμεν
ἀποσταλέντες, δέξασθε
ἡμᾶς· ἡ ἁγία σύνοδος ἀπέστειλεν ἡμᾶς ῥήματα ἔχοντας εἰρηνικὰ

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Chalcedonense anno 451

Tomëvolumëpart 2,1,1, p. 184, line 33

Ἰωάννης ἐπίσκοπος Μεσσήνης τῆς Ἀχαίας

Οὐράνιος ἐπίσκοπος Ἱμερίας ἐπαρχίας Ὀσροηνῶν, ἑρμηνεύοντος αὐτὸν
Εὐλογίου
πρεσβυτέρου Ἐδέσσης
Ἀθανάσιος ἐπίσκοπος Ὀποῦντος τῆς Ἀχαίας
Θεόδωρος ἐπίσκοπος Κλαυδιουπόλεως τῆς Ἰσαυρίας
Λεόντιος ἐπίσκοπος Ἀσκάλωνος
Φωτεινὸς ἐπίσκοπος Λύδδης
Παῦλος ἐπίσκοπος Μαιουμᾶ
Ζώσιμος ἐπίσκοπος Μινωίδος
Ἐπιφάνιος ἐπίσκοπος Πέργης
Βαρούχιος ἐπίσκοπος Σωιζούσης Παλαιστίνης
Ἡρακλείδης ἐπίσκοπος Ἀζώτου
Ἰωάννης ἐπίσκοπος Τιβεριάδος
Μουσωνιανὸς ἐπίσκοπος Ζοόρων
Διονύσιος ἐπίσκοπος Συκαμαζόνος
Καίουμος ἐπίσκοπος Φαινοῦς
Αἰθέριχος ἐπίσκοπος Σμύρνης
Ζεῦνος ἐπίσκοπος Πέλλης  
Παγκράτιος ἐπίσκοπος Λιβιάδος
Αὐξίλαος ἐπίσκοπος Σαρακηνῶν ὑποσπόνδων
Ἀλύπιος ἐπίσκοπος Βακάθων

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Chalcedonense anno 451

 800

Tomëvolumëpart 2,1,2, p. 82, line 4

εὐσεβῶς καὶ ἀληθινῶς Λέων ἐδίδαξεν. Κύριλλος οὕτως ἐδίδαξεν.

Κυρίλλου αἰωνία
μνήμη. Λέων καὶ Κύριλλος ὁμοίως ἐδίδαξαν [Λέων καὶ Κύριλλος οὕτως
ἐδίδαξαν].
ἀνάθεμα τῶι μὴ οὕτω πιστεύοντι. αὕτη ἡ ἀληθὴς πίστις. οἱ ὀρθόδοξοι
οὕτω
φρονοῦμεν. αὕτη ἡ πίστις τῶν πατέρων. ταῦτα ἐν Ἐφέσωι διὰ τί οὐκ
ἀνεγνώσθη;
ταῦτα Διόσκορος ἔκρυψεν.
 Ἡνίκα δὲ ἀνεγινώσκετο τὸ μέρος τῆς προγεγραμμένης ἐπιστολῆς τὸ
περιέχον
 καὶ πρὸς τὸ τὸ χρεωστούμενον ὄφλημα τῆς ἡμετέρας φύσεως ἐκτιθῆναι
ἡ θεία  
φύσις ἡνώθη τῆι φύσει τῆι παθητῆι, ἵνα τοῦτο δὴ τὸ ταῖς ἡμετέραις
ἰάσεσιν ὑπάρχον
ἁρμόδιον, ὁ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὢν μεσίτης θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ἄνθρωπος
Ἰησοῦς Χριστὸς
καὶ ἀποθνήισκειν ἐκ τοῦ ἑνὸς δυνηθῆι καὶ τελευτᾶν ἐκ τοῦ ἑτέρου μὴ
δυνηθῆι
 ἀμφιβαλλόντων τῶν Ἰλλυρίων καὶ Παλαιστινῶν εὐλαβεστάτων
ἐπισκόπων Ἀέτιος
ὁ εὐλαβέστατος ἀρχιδιάκονος τῆς βασιλευούσης Κωνσταντινουπόλεως
ἀνέγνω Κυρίλλου
τοῦ τῆς ὁσίας μνήμης γενομένου ἐπισκόπου τῆς Ἀλεξανδρέων πόλεως
κεφάλαιον περιέχον
οὕτως
 ἐπειδὴ δὲ πάλιν τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα χάριτι θεοῦ, καθά φησιν ὁ
ἀπόστολος, ὑπὲρ
παντὸς ἐγεύσατο θανάτου, λέγεται παθεῖν αὐτὸς τὸν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον,
οὐχ ὡς εἰς
πεῖραν ἐλθὼν τοῦ θανάτου τό γε ἧκον εἰς τὴν αὐτοῦ φύσιν (ἀποπληξία
γὰρ τὸ λέγειν
τοῦτο ἢ φρονεῖν), ἀλλ' ὅτι, καθάπερ ἔφην ἀρτίως, ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐγεύσατο
θανάτου.

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Chalcedonense anno 451

Tomëvolumëpart 2,1,2, p. 103, line 9

διά τοι τοῦτο πληροφορηθέντες καὶ συμφωνεῖν ἡγούμενοι κατὰ πάντα

τοῖς προγεγραμ-
 801

μένοις ἁγίοις πατράσι τὴν ἐπιστολὴν συνηινέσαμεν ταύτηι καὶ

ὑπεγράψαμεν.  
 Πάντες οἱ προλεχθέντες εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι εἶπον· Πάντες οἱ τοῦ
Ἰλλυρικοῦ
τὴν αὐτὴν φωνὴν ἐδώκαμεν, ἧιτινι πάντες συντιθέμεθα.
 Λεόντιος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἀσκάλωνος Παλαιστίνης πρώτης
καὶ
Φωτεινὸς ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Λύδδης καὶ Παῦλος ὁ
εὐλαβέστατος ἐπίσκο-
πος Ἀνθηδόνος καὶ Ἡράκλειος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἀζώτου καὶ
Στέφανος
ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἰαμνείας καὶ Πολυχρόνιος ὁ εὐλαβέστατος
ἐπίσκοπος
Ἀντιπατρίδος καὶ Παγκράτιος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Λιβιάδος καὶ
Ζώσιμος
ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Μινωίδος καὶ Ἀνανίας ὁ εὐλαβέστατος
ἐπίσκοπος Καπε-
τωλιάδος Παλαιστίνης β καὶ Ζέβεννος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος
Πέλλης καὶ Ἰωάν-
νης ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Τιβεριάδος καὶ Ἰωάννης ὁ εὐλαβέστατος
ἐπίσκοπος
Γαδάρων καὶ Βήρυλλος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἀιλᾶ Παλαιστίνης
τρίτης καὶ
Ἀρέτας ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἐλούσης καὶ Μουσώνιος ὁ
εὐλαβέστατος ἐπί-
σκοπος Ζωόρων καὶ Μαρκιανὸς ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἰωτάνης ἀπὸ
χάρτου
ὑπαγορεύσαντες διὰ Ἀνανίου ἐπισκόπου εἶπον· Ἡμεῖς πάντες τῶν ἁγίων
πατέρων
τῶν τιη τῶν ἐν Νικαίαι συναχθέντων τὴν πίστιν ἐφυλάξαμεν ἀεὶ καὶ
φυλάττομεν καὶ
μετὰ ταύτης τὸν βίον ἐξελθεῖν εὐχόμεθα, ἀκολουθοῦμεν δὲ καὶ τῆι τῶν ρν

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Chalcedonense anno 451

Tomëvolumëpart 2,1,2, p. 103, line 11

 Πάντες οἱ προλεχθέντες εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι εἶπον· Πάντες οἱ τοῦ

Ἰλλυρικοῦ
τὴν αὐτὴν φωνὴν ἐδώκαμεν, ἧιτινι πάντες συντιθέμεθα.
 Λεόντιος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἀσκάλωνος Παλαιστίνης πρώτης
καὶ
Φωτεινὸς ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Λύδδης καὶ Παῦλος ὁ
 802

εὐλαβέστατος ἐπίσκο-
πος Ἀνθηδόνος καὶ Ἡράκλειος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἀζώτου καὶ
Στέφανος
ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἰαμνείας καὶ Πολυχρόνιος ὁ εὐλαβέστατος
ἐπίσκοπος
Ἀντιπατρίδος καὶ Παγκράτιος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Λιβιάδος καὶ
Ζώσιμος
ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Μινωίδος καὶ Ἀνανίας ὁ εὐλαβέστατος
ἐπίσκοπος Καπε-
τωλιάδος Παλαιστίνης β καὶ Ζέβεννος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος
Πέλλης καὶ Ἰωάν-
νης ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Τιβεριάδος καὶ Ἰωάννης ὁ εὐλαβέστατος
ἐπίσκοπος
Γαδάρων καὶ Βήρυλλος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἀιλᾶ Παλαιστίνης
τρίτης καὶ
Ἀρέτας ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἐλούσης καὶ Μουσώνιος ὁ
εὐλαβέστατος ἐπί-
σκοπος Ζωόρων καὶ Μαρκιανὸς ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἰωτάνης ἀπὸ
χάρτου
ὑπαγορεύσαντες διὰ Ἀνανίου ἐπισκόπου εἶπον· Ἡμεῖς πάντες τῶν ἁγίων
πατέρων
τῶν τιη τῶν ἐν Νικαίαι συναχθέντων τὴν πίστιν ἐφυλάξαμεν ἀεὶ καὶ
φυλάττομεν καὶ
μετὰ ταύτης τὸν βίον ἐξελθεῖν εὐχόμεθα, ἀκολουθοῦμεν δὲ καὶ τῆι τῶν ρν
πατέρων κατ' οὐ-
δὲν διαφωνούσηι. συντιθέμεθα δὲ καὶ τοῖς παρὰ τοῦ μακαριωτάτου καὶ
ὁσιωτάτου
τὴν μνήμην γενομένου τῆς Ἀλεξανδρέων ἐπισκόπου Κυρίλλου

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Chalcedonense anno 451

Tomëvolumëpart 2,1,3, p. 5, line 19

εὐσεβέστατος ἡμῶν δεσπότης παρακληθεὶς παρὰ Μαξίμου καὶ

Ἰουβεναλίου τῶν ὁσιωτά-
των ἐπισκόπων παρεκελεύσατο ἡμᾶς διαλαβεῖν μεταξὺ αὐτῶν περὶ τῶν
κινουμένων κεφα-
λαίων. καὶ συνελθόντες οἱ μνημονευθέντες ὁσιώτατοι ἄνδρες φανερὰ
πρὸς ἀλλήλους
ἐν τοῖς ἀγράφοις ἐτύπωσαν, ἃ καὶ ἡμῖν δῆλα κατέστησαν δοκοῦντα κατὰ
συναίνεσιν δι-
καίως τετυπῶσθαι. ταῦτα τοίνυν ἀναγκαῖον ἡγησάμεθα καὶ ἐπὶ τῆς ἁγίας
συνόδου
 803

ἑκάτερον αὐτῶν διδάξαι, ὥστε καὶ ἐξ ἡμετέρας ἀποφάσεως καὶ ἐξ

ὑμετέρας ψήφου τὰ
ἀρέσκοντα βεβαιωθῆναι. Ῥω
 Μάξιμος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἀντιοχείας Συρίας εἶπεν· Ἤρεσέν
μοι καὶ τῶι
εὐλαβεστάτωι ἐπισκόπωι Ἰουβεναλίωι μετὰ πολλὴν φιλονεικίαν κατὰ
σύμβασιν ὥστε
τὸν μὲν θρόνον τῆς Ἀντιοχέων μεγαλοπόλεως τὸν τοῦ ἁγίου Πέτρου
ἔχειν δύο Φοινίκας
καὶ Ἀραβίαν, τὸν δὲ θρόνον τῆς Ἱεροσολυμιτῶν ἔχειν τὰς τρεῖς
Παλαιστίνας. καὶ
ἀξιοῦμεν ἐξ ἀποφάσεως τῆς ὑμετέρας μεγαλοπρεπείας καὶ τῆς ἁγίας
συνόδου ἐγγράφως
βεβαιωθῆναι ταῦτα.
 Ἰουβενάλιος ὁ ὁσιώτατος ἐπίσκοπος τῆς Ἱεροσολυμιτῶν πόλεως εἶπεν·
Τὰ αὐτὰ
κἀμοὶ συνήρεσεν, ὥστε τὴν μὲν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ Ἀνάστασιν τὰς τρεῖς
Παλαιστίνας
ἔχειν, τὸν δὲ θρόνον τῆς Ἀντιοχέων δύο Φοινίκας καὶ Ἀραβίαν. καὶ ἀξιῶ
ὥστε ἐξ
ἀποφάσεως τῆς ὑμετέρας μεγαλοπρεπείας καὶ τῆς ἁγίας συνόδου
βεβαιωθῆναι ταῦτα.
 Ἧστινος διαλαλιᾶς Ἑλληνιστὶ ἑρμηνευθείσης διὰ Βερονικιανοῦ τοῦ
καθωσιωμένου
μαγιστριανοῦ καὶ σηκρηταρίου τοῦ θείου κονσιστορίου τὰ ἐπαγόμενα
 Πασκασῖνος καὶ Λουκίνσιος οἱ εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι καὶ Βονιφάτιος
πρεσβύτερος
ἐπέχοντες τὸν τόπον τοῦ ἀποστολικοῦ θρόνου τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης
εἶπον·

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Chalcedonense anno 451

Tomëvolumëpart 2,1,3, p. 5, line 23

καίως τετυπῶσθαι. ταῦτα τοίνυν ἀναγκαῖον ἡγησάμεθα καὶ ἐπὶ τῆς ἁγίας
συνόδου
ἑκάτερον αὐτῶν διδάξαι, ὥστε καὶ ἐξ ἡμετέρας ἀποφάσεως καὶ ἐξ
ὑμετέρας ψήφου τὰ
ἀρέσκοντα βεβαιωθῆναι. Ῥω
 Μάξιμος ὁ εὐλαβέστατος ἐπίσκοπος Ἀντιοχείας Συρίας εἶπεν· Ἤρεσέν
μοι καὶ τῶι
εὐλαβεστάτωι ἐπισκόπωι Ἰουβεναλίωι μετὰ πολλὴν φιλονεικίαν κατὰ
σύμβασιν ὥστε
τὸν μὲν θρόνον τῆς Ἀντιοχέων μεγαλοπόλεως τὸν τοῦ ἁγίου Πέτρου
 804

ἔχειν δύο Φοινίκας

καὶ Ἀραβίαν, τὸν δὲ θρόνον τῆς Ἱεροσολυμιτῶν ἔχειν τὰς τρεῖς
Παλαιστίνας. καὶ
ἀξιοῦμεν ἐξ ἀποφάσεως τῆς ὑμετέρας μεγαλοπρεπείας καὶ τῆς ἁγίας
συνόδου ἐγγράφως
βεβαιωθῆναι ταῦτα.
 Ἰουβενάλιος ὁ ὁσιώτατος ἐπίσκοπος τῆς Ἱεροσολυμιτῶν πόλεως εἶπεν·
Τὰ αὐτὰ
κἀμοὶ συνήρεσεν, ὥστε τὴν μὲν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ Ἀνάστασιν τὰς τρεῖς
Παλαιστίνας
ἔχειν, τὸν δὲ θρόνον τῆς Ἀντιοχέων δύο Φοινίκας καὶ Ἀραβίαν. καὶ ἀξιῶ
ὥστε ἐξ
ἀποφάσεως τῆς ὑμετέρας μεγαλοπρεπείας καὶ τῆς ἁγίας συνόδου
βεβαιωθῆναι ταῦτα.
 Ἧστινος διαλαλιᾶς Ἑλληνιστὶ ἑρμηνευθείσης διὰ Βερονικιανοῦ τοῦ
καθωσιωμένου
μαγιστριανοῦ καὶ σηκρηταρίου τοῦ θείου κονσιστορίου τὰ ἐπαγόμενα
 Πασκασῖνος καὶ Λουκίνσιος οἱ εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι καὶ Βονιφάτιος
πρεσβύτερος
ἐπέχοντες τὸν τόπον τοῦ ἀποστολικοῦ θρόνου τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης
εἶπον· Ταῦτα
ἅτινα συμφωνούντων τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν Μαξίμωι τῶι εὐλαβεστάτωι
ἐπισκόπωι τῆς
Ἀντιοχέων ἐκκλησίας καὶ τῶι εὐλαβεστάτωι καὶ ἁγιωτάτωι ἐπισκόπωι
Ἰουβεναλίωι
Ἱεροσολύμων ὑπὲρ ἀγαθῆς εἰρήνης εἰρῆσθαι γινώσκομεν, τουτέστιν ἵνα
ὁ τῆς Ἀντιοχέων
ἐκκλησίας τὰς δύο Φοινίκας καὶ τὴν Ἀραβίαν ἔχηι, ὁ δὲ Ἱεροσολύμων

Οικουμενική Σύνοδος. Concilium universale Chalcedonense anno 451

Tomëvolumëpart 2,1,3, p. 133, line 40

αὐτῶι τοὺς ἀναιρήσοντας, ἀποτυχὼν δὲ τοῦ προλεχθέντος ἀνδρὸς διὰ τὸ

τῆς πίστεως
αὐτοῦ ἑδραῖον καὶ τὴν τῆς ἁγίας τριάδος περὶ αὐτὸν ῥοπὴν Σευηριανὸν
τὸν ὁσιώτατον
τῆς Σκυθοπολιτῶν ἐπίσκοπον ἅμα τοῖς σὺν αὐτῶι ἀναιρεῖ. γίνεται δέ, ὥς
γε ἐνόμιζεν,
ἐν καθέξει τοῦ θρόνου, οὐκ ἀρκεσθεὶς δὲ τούτωι καὶ τοὺς ἐν ἑτέραις
πόλεσιν ὄντας εὐλαβεῖς
ἐπισκόπους τῶν τε ἁγίων ἐκκλησιῶν καὶ τῆς ἱερωσύνης ἀπελαύνει,
ἑτέρους δὲ τοὺς
 805

κοινωνοῦντας αὐτῶι τῆς ἀσεβείας καὶ τῶν ἀθεμίτων πράξεων ἀντ' αὐτῶν
καθιστᾶι.
ταῦτα μὲν οὖν τὰ παρ' αὐτοῦ τετολμημένα ἴστε πάντες ἀκριβῶς, ἐπείπερ
τὸ πολὺ τῶν
πεπραγμένων μέρος κατὰ τῆς ὑμῶν εὐλαβείας ἐγύμνασεν, ἅπερ ἐλθόντα
εἰς ἀκοὰς τῆς
ἡμετέρας γαληνότητος ἅμα τῶι ἀκουσθῆναι δικαίωι τύπωι καὶ οὐκ ἀξίαν
μὲν τῶν αὐτοῦ
ἀδικημάτων ἐπάγοντι τιμωρίαν, φιλανθρωπίαι δὲ σωφρονίζοντι τὰ
ἀδικήματα διελύθη.
οὗπερ αἰσθόμενος δραπετεύει μὲν ἀπὸ τῆς Ἱεροσολυμιτῶν καὶ φεύγει τὴν
Παλαιστίνων
ἅπασαν, ἣν κακῶς διέθηκεν, ὡς αὐτοψεὶ παρείληφεν ἡ ὑμετέρα
ἁγιωσύνη, ἐν δὲ τῶι  
Σινᾶι ὄρει ἅμα τισὶ κοινωνοῦσιν αὐτῶι τῶν ἀθεμίτων βουλευμάτων
ἑαυτὸν ἐγκατα-
κρύπτει, πάντως που ἐμφωλεύων αὐτόθι κατὰ τῆς ἀληθείας καὶ
βουλόμενος τὰ πάλαι
ἐγχειρηθέντα αὐτῶι εἰς πέρας ἀγαγεῖν καὶ τὰς τῶν ἐκεῖσε ἁπλουστέρων
ψυχὰς ταῖς
ἰδίαις ψευδολογίαις ἐξανδραποδίζειν, συκοφαντῶν τὴν ἁγίαν σύνοδον καὶ
λέγων τινὰ
κατ' αὐτῆς, μᾶλλον δὲ τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας, ἃ τῆι δυσσεβεῖ ψυχῆι καὶ
γλώσσηι ἐκείνου
μόνου ἁρμόδια. δι' ὃ ἐπαγρυπνοῦσα τῆι περὶ τὴν ἁγιωτάτην ὀρθόδοξον
πίστιν
σπουδῆι ἡ ἡμετέρα εὐσέβεια (ἐκ γὰρ αὐτῆς τὴν ἡμετέραν βασιλείαν
ἠρτῆσθαι τε καὶ
συγκροτεῖσθαι πιστεύομεν) πρὸς Μακάριον τὸν εὐλαβέστατον ἐπίσκοπον
καὶ τοὺς
ἐν τῶι προλεχθέντι ὄρει ἀρχιμανδρίτας τε καὶ μοναχοὺς πάντας θεῖα
κατέπεμψε γράμ

Οικουμενική Σύνοδος. Synodus Constantinopolitana et Hierosolymitana

anno 536 Tome 3, p. 37, line 40

Ἰωάννης ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος καὶ μοναχὸς λαύρας τῶν ἀμμίων τῆς
πεδιάδος
καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν τῆι πεδιάδι μοναχῶν δεηθεὶς ὑπέγραψα:  –  
Θεόδωρος ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ μοναχὸς μονῆς τοῦ μακαρίου Σεργίου
 806

τῆς ἐν
τῆι πεδιάδι καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν αὐτῆι μοναχῶν δεηθεὶς
ὑπέγραψα:  –  
Κοσμᾶς ἐλέει θεοῦ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν τῆι πρώτηι
Παλαιστίνηι
μοναχῶν δεηθεὶς ὑπέγραψα:  –  
Στρατήγιος ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν τῆι
δευτέραι
Παλαιστίνηι μοναχῶν δεηθεὶς ὑπέγραψα:  –  
Σαλαμίνης ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος καὶ ἡγούμενος καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν
ἐν τῆι
τρίτηι Παλαιστίνηι ἀρχιμανδριτῶν καὶ μοναχῶν δεηθεὶς ὑπέγραψα:  –   
Ἠλίας ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν
Αὐγουστο-
πόλει μοναχῶν τῆς τρίτης Παλαιστίνης δεηθεὶς ἐπέδωκα:  –  
Ἀναστάσιος ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν
Πέτραις
μοναχῶν τῆς τρίτης Παλαιστίνης δεηθεὶς ἐπέδωκα:  –  
Φωτεινὸς ἐλέει θεοῦ μοναχὸς τοῦ ἁγίου Στεφάνου τοῦ ἐν Μαωζᾶ Ἰαμνίας
πρώτης
Παλαιστίνης καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν αὐτῶι μοναχῶν δεηθεὶς
ἐπέδωκα:  –  
Ἰωάννης ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος καὶ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν
τῶι
Ἀιλᾶ τῆς τρίτης Παλαιστίνης μοναχῶν δεηθεὶς ἐπέδωκα:  –  
Παῦλος ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ ἀποκρισιάριος μονῆς τοῦ μακαρίου
Μάρωνος τῆς
ἐξαρχούσης τῶν ἐν τῆι δευτέραι Συρίαι εὐαγῶν μοναστηρίων ποιούμενος
τοὺς

Οικουμενική Σύνοδος. Synodus Constantinopolitana et Hierosolymitana

anno 536 Tome 3, p. 51, line 24

τῆι ἐρήμωι Ἱεροσολύμων μοναχῶν ὑπογράψας ἐπέδωκα:  –  

Θεωνᾶς ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος τοῦ ἁγίου ὄρους Σινᾶ καὶ ἀποκρισιάριος
τῆς
ἐρήμου Ῥαιθοῦ καὶ τῆς ἁγιωτάτης ἐκκλησίας Φαρὰν ποιούμενος τοὺς
λόγους
καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ὄντων ἐν τοῖς εἰρημένοις τόποις μοναχῶν
ὑπογράψας
ἐπέδωκα:  –  
Ἰωάννης ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος λαύρας τῶν ἀμμίων τῆς πεδιάδος καὶ
ὑπὲρ
 807

πάντων τῶν ἐν τῆι αὐτῆι πεδιάδι μοναχῶν ὑπογράψας ἐπέδωκα:  –  

Θεόδωρος ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ μοναχὸς μονῆς τοῦ μακαρίου Σεργίου
τοῦ ἐν
τῆι πεδιάδι καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν τῆι αὐτῆι μονῆι μοναχῶν καὶ τῶν ἐν
τῆι
πεδιάδι ὑπέγραψα:  –  
Κοσμᾶς ἐλέει θεοῦ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν τῆι πρώτηι
Παλαιστίνηι
μοναχῶν ὑπογράψας ἐπέδωκα:  –  
Στρατήγιος ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν τῆι
δευτέραι
Παλαιστίνηι μοναχῶν ὑπογράψας ἐπέδωκα:  –  
Σαλαμάνης ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος καὶ ἡγούμενος καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν
ἐν τῆι
τρίτηι Παλαιστίνηι ἀρχιμανδριτῶν καὶ μοναχῶν ὑπογράψας
ἐπέδωκα:  –  
Ἠλίας ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν
Αὐγουστο-
πόλει τῆς τρίτης Παλαιστίνης μοναχῶν ὑπογράψας ἐπέδωκα:  –  
Ἀναστάσιος ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ μοναχὸς καὶ ὑπὲρ πάντων τῶν ἐν
Πέτραις
τῆς τρίτης Παλαιστίνης μοναχῶν ὑπογράψας ἐπέδωκα:  –  
Φωτεινὸς ἐλέει θεοῦ μοναχὸς τοῦ ἁγίου Στεφάνου τοῦ ἐν Μαωζᾶ Ἰαμνίας
πρώτης

Οικουμενική Σύνοδος. Synodus Constantinopolitana et Hierosolymitana

anno 536 Tome 3, p. 132, line 22

ποις ἀρχιερέα τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης ἐπὶ καθαιρέσει Ἀνθίμου τε καὶ

τῶν εἰρημένων
αἱρετικῶν ὥσπερ ποτὲ Πέτρον τὸν μέγαν τοῖς Ῥωμαίοις ἐπὶ καθαιρέσει
τῆς Σίμωνος
γοητείας. οὗτος οὖν ὁ τίμιος ἀνὴρ τὰ κατὰ τῆς ἐκκλησίας ἀθέσμως
τολμώμενα μαθὼν
διά τε πλείστων καὶ ἡμετέρων λιβέλλων καὶ ταῦτα αὐτῆι ὄψει παραλαβὼν
καθάπαξ
οὐδὲ εἰς θέαν τὸν κατὰ τῶν κανόνων μανέντα Ἄνθιμον παραδέξασθαι
ἠβουλήθη, ἀλλὰ τοῦ-
τον δικαίως ἐξωθήσας τοῦ τῆσδε τῆς πόλεως ἀρχιερατικοῦ θρόνου
συνεπαμυνούσης καὶ
συνεπισχυούσης τῆι τε καθολικῆι πίστει καὶ τοῖς θείοις κανόσι τῆς
 808

ὑμετέρας εὐσεβείας
προεχειρίσατο τῆιδε τῆι ἐκκλησίαι τὸν ἐπὶ ὀρθῆι πίστει καὶ σώφρονι βίωι
καὶ σεμνῆι
πολιτείαι καὶ τῆι ἐγχειρισθείσηι αὐτῶι τῶν ἀσθενούντων διακονίαι
μαρτυρούμενον Μη-
νᾶν τὸν ἁγιώτατον. ἐπὶ τούτοις πάλιν λιβέλλους περί τε Ἀνθίμου καὶ τῶν
εἰρη-
μένων αἱρετικῶν ἐπιδεδωκότες οἵ τε ἐνδημοῦντες τῆιδε τῆι πόλει
Παλαιστινοὶ ἐπίσκο-
ποι καὶ τῆς Ἀνατολικῆς διοικήσεως καὶ οἱ τῶν ἄλλων ἀρχιερέων
ἀποκρισιάριοι καὶ
ἡμεῖς αὐτοὶ ἐξηιτήσαμεν τὸν μὲν Ἄνθιμον οἷα Τραπεζούντων
χρηματίζοντα ἐπίσκοπον
ποιῆσαι τὸν ἐγνωσμένον τῶι ἀποστολικῶι θρόνωι λίβελλον καὶ
ἐλευθερῶσαι ἑαυτὸν
πάσης αἱρετικῆς πλάνης καὶ ἐξορμῆσαι ἐπὶ τὴν Τραπεζουντίων
ἐκκλησίαν ἢ τοῦτο μὴ
ἀνεχόμενον τελείως κατακριθῆναι καὶ πάσης ἀξίας ἱερατικῆς καὶ
ἐνεργείας γυμνωθῆναι,
ὥσπερ ὁ ἐν ἁγίοις Κελεστῖνος ἐπὶ Νεστορίωι τῶι δυσσεβεῖ διεπράξατο,

Οικουμενική Σύνοδος. Synodus Constantinopolitana et Hierosolymitana

anno 536 Tome 3, p. 134, line 1

Ὑπογραφαί

 Μαριανὸς ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος καὶ ἀρχιμανδρίτης καὶ ἔξαρχος τῶν

εὐαγῶν
μοναστηρίων τῆς βασιλίδος ταύτης πόλεως σὺν ἅπασι τοῖς εὐλαβεστάτοις
ἀρχιμαν-
δρίταις σὺν ἐμοὶ δεηθεῖσι κατὰ συναίνεσιν πάντων ὑπογράψας
ἐπέδωκα:  –  
 Ἡσύχιος ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος καὶ μοναχὸς μονῆς τοῦ μακαρίου ἀββᾶ
Θεοδοσίου
τὸν τόπον ἐπέχων Σωφρονίου πρεσβυτέρου καὶ ἀρχιμανδρίτου τῆς αὐτῆς
μονῆς καὶ
πρώτου πάσης τῆς ἐρήμου Ἱεροσολύμων σὺν πᾶσι τοῖς σὺν ἐμοὶ
ἀποσταλεῖσιν ἀρχι-
μανδρίταις καὶ μοναχοῖς Ἱεροσολυμίταις εἰς τήνδε τὴν βασιλίδα
πράττουσι καὶ ὑπὲρ  
πάντων τῶν τὴν αὐτὴν ἔρημον οἰκούντων καὶ τὰς τρεῖς Παλαιστίνας
ἀρχιμανδριτῶν
καὶ μοναχῶν σὺν ἐμοὶ δεηθεῖσιν ὑπογράψας κατὰ συναίνεσιν πάντων
 809

ἐπέδωκα:  –  
 Θεωνᾶς ἐλέει θεοῦ πρεσβύτερος καὶ ἀποκρισιάριος τοῦ ἁγίου ὄρους
Σινᾶ καὶ τῆς
ἐρήμου Ῥαιθοῦ καὶ τῆς κατὰ Φαρὰν ἁγιωτάτης ἐκκλησίας πράττων ὑπὲρ
πάντων τῶν
προγεγραμμένων δεηθεὶς καὶ ὑπογράψας ἐπέδωκα:  –  
 Παῦλος ἐλέει θεοῦ διάκονος καὶ ἀποκρισιάριος τῆς εὐαγοῦς μονῆς τοῦ
μακαρίου
Μάρωνος τῆς ἐξαρχούσης τῶν εὐαγῶν μοναστηρίων δευτέρας Συρίας
ἀποσταλεὶς ἐν-
ταῦθα παρὰ τοῦ κοινοῦ τῶν θεοφιλεστάτων ἀρχιμανδριτῶν καὶ μοναχῶν
τῆς αὐτῆς
χώρας πρὸς τὴν ὑμετέραν εὐσέβειαν μετὰ δεήσεων αὐτῶν, ἃς ἀνέτειναν
κατὰ τῶν προ-
γεγραμμένων Ἀκεφάλων, πράττων ὑπὲρ πάντων τῶν εἰρημένων
ἀρχιμανδριτῶν καὶ
μοναχῶν δεηθεὶς καὶ ὑπογράψας ἐπέδωκα:  –  

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. (scholia vetera) (5008: 001)“Aristides,

vol. 3”, Ed. Dindorf, W.
Leipzig: Reimer, 1829, Repr. 1964.Treatise Tett, Jebb pagëline-
Hypothesis-Epigram 208,3, line 10

ὥσπερ τὸν Γλαῦκον φασὶ τὸν Ἀνδηθόνιον]

Ἀνδηθὼν πόλις Βοιωτίας. ἐκ ταύτης ἦν ὁ Γλαῦκος. οὗτος
ἀγρεύσας ἰχθὺν μέγαν (ἦν γὰρ ἁλιεὺς) εἰς ἔδαφος ἔρριψεν,
ἵνα ἀποθάνῃ. ὁ δὲ βοτάνῃ τινὶ, ἀειζώῳ λεγομένῃ, πλησιά-
ζων ἤσπαιρε καὶ οὐκ ἐτελεύτα. γνοὺς οὖν ὁ Γλαῦκος
ἔφαγεν ἐκ τῆς βοτάνης, καὶ ἀθάνατος ἐκεῖ διετέλει, ὅντινα
δαίμονα λέγουσι θαλάττιον. BD Oxon.  
τὸν Σάρωνα τὸν ἐπώνυμον τοῦ πελάγους] κατὰ κοι-
νοῦ τὸ δαίμονά φησι γίνεσθαι ναυτικώτατον. ἐκ τούτου
ἐκλήθη τὸ Σαρωνικὸν πέλαγος. ἔστι δὲ τῆς Παλαιστίνης, ᾧ
πρόσκεινται πόλεις ἄλλαι πολλαὶ, καὶ Ἰώππη καὶ Λύδδα.

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. (scholia vetera) Treatise Tett, Jebb

pagëline-Hypothesis-Epigram 309,6, line 1

γραφαὶ, Γοργόνα Περσεὺς ἐχειρώσω, ἢ Γοργόνα Περσεὺς

 810

ἐχειρώσατο. ἐμφαίνει δὲ τὴν ἁρπαγήν. παραβάλλει οὖν

αὐτοὺς τῷ Πέρσῃ, δεικνὺς ὅτι, ἐὰν μόνον ἁδρὸν ᾖ τὸ
σακκίον, οὐδὲ Γοργόνα δεδοίκασιν. BD. βούλεται διὰ τού-
του τὸ ἁρπακτικὸν τῶν φιλοσόφων ἐνδείξασθαι, οἳ, πρὸ
τοῦ λαβεῖν δίκην Γοργόνος φοβεροὶ καὶ ἀπρόσιτοι ὄντες,
μαλακίζονται αὐτίκα τῇ δόσει, καὶ τοῦ φρονήματος ἐνδι-
δόασιν. Oxon.
πάνσοφος] πανοῦργος. B.
τὰ γὰρ παιδία] τῇ ἀνάγκῃ τῶν παίδων. B.
τοῖς ἐν τῇ Παλαιστίνῃ δυσσεβέσι] ἔοικεν
οὗτος ὁ μεμηνὼς καὶ φλήναφος δυσσεβεῖς λέγειν ἐνταῦθα
τοὺς Χριστιανούς· ἐπὶ γὰρ Κωμώδου ἦν βασιλέως, ὃς μετὰ
τὸ κήρυγμα ἦν τοῦ Χριστοῦ. A. τοῖς Ἰουδαίοις. B.
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ] Ἱερουσαλήμ. A.
καὶ γὰρ ἐκείνοις τοῦτ' ἔστι σύμβολον τῆς
δυσσεβείας, ὅτι τοὺς κρείττους οὐ νομίζουσι] ἐοίκασι γὰρ
μὴ ὁμολογεῖν πολλοὺς θεοὺς, ἀλλὰ δυνάμεις. B.
ταῖς δ' ἐμπίσι] ἐμπὶς ζωύφιόν τι παραπλή-
σιον κώνωπι, γινόμενον παρὰ τοῖς ὕδασι, μεῖζον δὲ τῇ

Σχόλια στον Αίλιο Αριστείδη. (scholia vetera)

Treatise Tett, Jebb pagëline-Hypothesis-Epigram 309,6, line 5

του τὸ ἁρπακτικὸν τῶν φιλοσόφων ἐνδείξασθαι, οἳ, πρὸ

τοῦ λαβεῖν δίκην Γοργόνος φοβεροὶ καὶ ἀπρόσιτοι ὄντες,
μαλακίζονται αὐτίκα τῇ δόσει, καὶ τοῦ φρονήματος ἐνδι-
δόασιν. Oxon.
πάνσοφος] πανοῦργος. B.
τὰ γὰρ παιδία] τῇ ἀνάγκῃ τῶν παίδων. B.
τοῖς ἐν τῇ Παλαιστίνῃ δυσσεβέσι] ἔοικεν
οὗτος ὁ μεμηνὼς καὶ φλήναφος δυσσεβεῖς λέγειν ἐνταῦθα
τοὺς Χριστιανούς· ἐπὶ γὰρ Κωμώδου ἦν βασιλέως, ὃς μετὰ
τὸ κήρυγμα ἦν τοῦ Χριστοῦ. A. τοῖς Ἰουδαίοις. B.
ἐν τῇ Παλαιστίνῃ] Ἱερουσαλήμ. A.
καὶ γὰρ ἐκείνοις τοῦτ' ἔστι σύμβολον τῆς
δυσσεβείας, ὅτι τοὺς κρείττους οὐ νομίζουσι] ἐοίκασι γὰρ
μὴ ὁμολογεῖν πολλοὺς θεοὺς, ἀλλὰ δυνάμεις. B.
ταῖς δ' ἐμπίσι] ἐμπὶς ζωύφιόν τι παραπλή-
σιον κώνωπι, γινόμενον παρὰ τοῖς ὕδασι, μεῖζον δὲ τῇ
περιοχῇ, καὶ κατὰ τὸ μέσον λευκῷ περιεζωσμένον. A. εἶδος
κωνώπων.
 811

Doctrina Patrum, Doctrina patrum (fort. auctore Anastasio Sinaïta vel

Anastasio Apocrisiario) (7051: 001)“Doctrina patrum de incarnatione
verbi”, Ed. Diekamp, F.Münster: Aschendorff, 1907.P. 76, line 1

λήψει τῆς σαρκὸς καὶ τῷ τοῦ ἀνθρώπου πάθει γεγένηται.

ποίῳ γὰρ τρόπῳ ἡ αὐτὴ δύναται ἐλάττων εἶναι καὶ ἴση φύσις;
πῶς δέ, εἰ ἐλάττων ἐστίν, ἡ αὐτὴ ὁμοίως ἅπερ ὁ πατὴρ ποιεῖ;
ποίῳ γὰρ τρόπῳ ἡ αὐτὴ ἐνέργεια ἐκ διαφόρου ἐστὶν οὐσίας;
μὴ γὰρ οὕτω δύναται ἡ ἐλάττων ὥσπερ ἡ μείζων ἐνεργεῖν;
ἢ δύναται μία ἐνέργεια εἶναι, ὅπου διάφορος οὐσία ἐστίν;
 Βασιλείου ἐκ τοῦ περὶ Εὐνομίου γʹ λόγου.
 Τὸ ἓν ἐπὶ τῶν ἀσωμάτων – ἡ ἐνέργεια ὁμοία.
 Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου.
 Εἰ πάντα ἐνεργεῖ θεὸς – δεῖ καὶ τὰς ἐνεργείας.  
 Γελασίου ἐπισκόπου Καισαρείας Παλαιστίνης ἐκ τοῦ εἰς τὸ
 πάσχα λόγου, οὗ ἡ ἀρχή· Ἄσωμεν τῷ κυρίῳ.

Doctrina Patrum, Doctrina patrum (fort. auctore Anastasio Sinaïta vel

Anastasio Apocrisiario) P. 102, line 3

 Ἴδιον τοῦ λόγου τὸ σῶμα λέγεται πρὸς ἡμῶν οὐ καθάπερ

ἴδιον τοῦ ἀνθρώπου τὸ γελαστικὸν ἢ τοῦ ἵππου τὸ χρεμε-
τιστικόν, ἀλλ' ὅτι γέγονεν αὐτοῦ καθ' ἕνωσιν ἀληθῆ τὴν
ὀργανικὴν αὐτῷ χρείαν ἀποπληροῦν, πρὸς ἃ πέφυκεν ἐνεργεῖν
δίχα μόνων τῶν εἰς ἁμαρτίαν.
 Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Θεοδόσιον προσφωνητικοῦ.
 Προσεχρήσατο δὲ καθάπερ ὀργάνῳ τῇ ἰδίᾳ σαρκὶ πρὸς
τὰ σαρκὸς ἔργα τε καὶ ἀρρωστήματα φυσικὰ καὶ ὅσα μώμου  
μακράν, ψυχῇ δὲ αὐτῇ ἰδίᾳ πρὸς τὰ ἀνθρώπινά τε καὶ
ἀνυπαίτια πάθη.
Γελασίου ἐπισκόπου Καισαρείας Παλαιστίνης (εἷς οὗτος τῶν ρνʹ)
 ἐκ τοῦ βʹ βιβλίου τῆς κατὰ τὴν ἐκκλησίαν πρακτικῆς
 στοιχειώσεως.
 Εἰ τοίνυν οἰκειοτάτη τοῖς ἀνθρώποις καὶ μάλιστα πρέ-
πουσα καὶ κατὰ φύσιν ἐνέργεια ἡ διὰ τοῦ νοῦ γίνεται θεωρία,
καθ' ἣν τῶν ἄλλων ζῴων διαφέρων ὁ ἄνθρωπος θεῖόν τι
ζῷον εἶναι πεπίστευται, ταύτης δὲ τῆς οὕτως ἐν ἡμῖν τιμιω-
τέρας φύσεως ἡ περὶ τῶν θείων διάληψις τιμιωτέρα, ἥτις
καὶ τὸν τῆς πίστεως ἐπέχει λόγον, εὔδηλον ὡς ἡ περὶ ταῦτα
 812

σχολὴ βελτίων ἂν εἴη καὶ προτιμοτέρα, καὶ οὐκ ὀλίγῳ γε

τῷ μέτρῳ, εἴ γε δύο συστοιχείαις ὅλαις προτεροῦσα φαίνεται.

Ελληνική ανθολογία. Epigrammata demonstrativa (7052:

003)“Epigrammatum anthologia Palatina cum Planudeis et appendice
nova, vol. 3”, Ed. Cougny, E.Paris: Didot, 1890.Epigram 219, line 3

ῥοιβδεῖ δὲ δεινῶς, ὡς ποταμὸς ἐκρέων·

πνεῦμα γὰρ ἐκ γῆς ἐκπεσὸν ταῖς κοιλάσι
κισσήρεως νάφθης τε πεπληρωμέναις,
χωροῦν σοβαρῶς ἐκπυροῦται τῇ ῥοπῇ,
εὑρὸν δὲ ταῖς σήραγξιν ὕδωρ ἐκρέον
τὸ πνεῦμα παντάπασιν ἠραιωμένον
ἀναφλογωθὲν ἐξανάπτει πῦρ ῥέον.

ΑΛΛΟ.

Πέφυκε διδάσκουσα τοὺς φιλίστορας,

ἃ συνέβησαν τοῖς Ἰουδαίοις πάλαι
κατά τε τὴν Αἴγυπτον καὶ Παλαιστίνην,
καὶ Συρίαν τε, βίβλος ἡ προκειμένη·
πεπόνθασιν ὅσα τε παρ' Ἀσσυρίων,
Βαβυλωνίων, Περσῶν καὶ Μακεδόνων,
ὅσα μετὰ τούτους γε Ῥωμαίων πάρα.
Ἁπλῶς γὰρ οὐδὲν τῶν κατὰ τούτους πέλει,
ὃ καταλιπὼν συγκεκαλύφθαι χρόνῳ
ὁ θαυμάσιος Ἰώσηπος τυγχάνει.

Ελληνική ανθολογία. Epigrammata demonstrativa

Epigram 416, line 2

ΑΝΝΗΣ ΤΗΣ ΚΟΜΝΗΝΗΣ (?)

Ὁ καρπὸς ὀστοῦν, ἡ δὲ χεὶρ χρυσῆ· πόθεν;

– Ἐκ τῆς ἐρήμου καρπός, ἐκ Παλαιστίνης.
 813

– Χρυσῆ παλαιστὴ χρυσοδάκτυλος ξένον.

– Ὀστοῦν ὁ καρπὸς ἐκ φυτοῦ τοῦ Προδρόμου·
τὴν χεῖρα δ' ὠργάνωσε τέχνη καὶ πόθος
Ἄννης ἀνάσσης ἐκγόνου τῆς πορφύρας.

Michael Apostolius Paroemiogr., Collectio paroemiarum (9009: 001)

“Corpus paroemiographorum Graecorum, vol. 2”, Ed. von Leutsch, E.L.
Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1851, Repr. 1958.
Centuria 15, sec.34, line 3

παλος ὁ Ἀνακυνδαράξου παῖς Ταρσόν τε καὶ Ἀγχιάλην

ἔδειμεν ἡμέρῃ μιῇ. σὺ δ' ἔσθιε, πίνε, ὄχευε, ὡς τά γε
ἄλλα οὐδὲ τούτου ἐστὶν ἄξια· τουτέστι, τοῦ τῶν δακτύλων
ἐπικροτήματος· τὸ γὰρ ἐφεστὸς τῷ μνήματι ἄγαλμα ὑπὲρ
τῆς κεφαλῆς ἔχον τὰς χεῖρας πεποίηται, ὥστ' ἀνακροτεῖν
τοῖς δακτύλοις. ταὐτὸν καὶ ἐν Ἀγχιάλῳ τῇ πρὸς Ταρσὸν
ἐπιγέγραπται, ἥτις νῦν καλεῖται Ζεφύριον.
 Σάρωνος ναυτικώτερος: οὗτος ὁ Σάρων δαίμων
ἦν ναυτικώτατος· ἐξ οὗ καὶ πέλαγος Σαρωνικὸν ἐπικέκλη-
ται. ἔστι δὲ τῆς Παλαιστίνης· ᾧ πρόσκειται ἄλλαι τε πό-
λεις πολλαὶ, καὶ Ἰόπη καὶ Λύδα.  
 Σαρδώνιος γέλως: ἐπὶ τῶν ἐπ' ὀλέθρῳ τῷ σφῶν
αὐτῶν γελώντων. Καδήμων μὲν διαδοθῆναι, ὅτι οἱ Σαρ-
δῶνα κατοικοῦντες αἰχμαλώτων τοὺς καλλίστους καὶ πρες-
βυτέρους ὑπὲρ ἑβδομήκοντα ἔτη τῷ Κρόνῳ ἔθυον γελῶν-
τας ἕνεκα τοῦ τὸ ἔπανδρον ἐμφῆναι, τουτέστιν ἀνδρεῖον.
ἢ ὅτι σαρδώνιον βοτάνη ἐστὶ δηλητήριος, ἥτις ἅπαν τὸ
σῶμα τοῦ φαγόντος αὐτὴν σπασμῷ ὑποβάλλει, ὡς καὶ
τῶν χειλέων συσταλέντων γυμνοῦσθαι τοὺς ὀδόντας καὶ
γέλωτος φαντασίαν παρέχειν τοῖς ὁρῶσιν·

Σούδα. (9010: 001)“Suidae lexicon, 4 vols.”, Ed. Adler, A.

Leipzig: Teubner, 1.1:1928; 1.2:1931; 1.3:1933; 1.4:1935, Repr.
1.1:1971; 1.2:1967; 1.3:1967; 1.4:1971; Lexicographi Graeci 1.1–1.4.
Alphabetic letter alpha, entry 3519, line 3

Ἀποσαφοῦντες: διαρρήδην κηρύττοντες. οἵ τε ὀφθαλμοὶ

Ἰσιδώρου τὸ τῆς διανοίας εὔτροχον ἀποσαφοῦντες.
Ἀποσεμνύνει· αἰτιατικῇ. γεραίρει. Ἀποσεμνυνεῖται
δὲ ἀπονοεῖται σιωπῶν, ὑπερηφανεῖ. σεμνότητος γὰρ ἕνεκα ἐπιπολὺ
ἐσιώπα Αἰσχύλος ἐν τοῖς θεάτροις εἰσιών· καὶ ἐν ταῖς ἀρχαῖς τῶν δρα-
 814

μάτων ἐτερατεύετο. καὶ Ἀριστοφάνης Βατράχοις· ἀποσεμνυνεῖται

πρῶτον, ἅπερ ἑκάστοτε ἐν ταῖς τραγῳδίαις ἐτερατεύετο.
Ἀποσείομαι· αἰτιατικῇ.  
Ἀποσημήνασθαι: ἀφομοιοῦσθαι. καὶ Ἀποσημήνασα,
φανερώσασα, ἐξειποῦσα. Ἰώσηπος· ἀποσημήνασα δὲ τοῖς ἄρχουσι τῶν
Παλαιστηνῶν ἐνήδρευε στρατιωτῶν ἔνδον τινάς. Παλαιστῖνος δέ.
Ἀποσιμῶσαι: τὸ ἐπικύψαι καὶ τὴν πυγὴν προθεῖναι γυμνήν.
Φίλιππος. Θουκυδίδης δὲ τὸ μετεωρίσαι τὰς ναῦς.
Ἀποσιώπησις: σχήματος εἶδος· ὡς παρὰ Ἀριστοφάνει· ὦ
μηδαμῶς. ἔστι δὲ καὶ παρὰ Δημοσθένει τὸ ὅμοιον. ἀλλ' ὦ τί ἄν σέ
τις προσειπὼν ὀρθῶς προσείποι; εἰρηκότος γὰρ αὐτοῦ μηδαμῶς, εἶπεν,
ὦ μηδαμῶς.
Ἀπόσιτος: ἄσιτος, ἄτροφος. ὁ δὲ καὶ ἀπόσιτος ἡμέρας τε

Σούδα. Alphabetic letter beta, entry 252, line 1

βασιλέα οὔτε δαψιλέστερον, οὔτε πρὸς τὸ ἴσον τε καὶ δίκαιον ἐξ-

ητασμένον τὴν πρὸς τὰς δωρεὰς ἐλευθεριότητα.
Βεστιάριον: παρὰ Ῥωμαίοις τόπος, ἔνθα ἡ ἀναγκαία ἀπό-
κειται ἐσθής.
Βείδιος: ὁ ἔνδοξος.
Βειέλοπες: οἱ λῶροι.  
Βή τὸ μιμητικὸν τῆς τῶν προβάτων φωνῆς, οὐχὶ βαὶ λέγουσιν
Ἀττικοί. Κρατῖνος Διονυσαλεξάνδρῳ· ὁ δὴ λοίσθιος ὥσπερ πρόβατον
βὴ βὴ λέγων βαδίζει.
Βῆ: ἔβη, ἐπορεύθη. καὶ Βῆ δὲ, ἐπορεύθη.
Βηθανία: Πόλις Παλαιστίνης· ὃ δὲ λέγει ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰω-
άννης, ὅτι ταῦτα ἐν Βηθανίᾳ ἐγένετο, ἐσφαλμένως γέγραπται. ἡ γὰρ
Βηθανία ἔνθεν ἐστὶ τοῦ Ἰορδάνου· ἡ δὲ Βηθαβαρὰ, ὅπου ἦν Ἰωάννης
βαπτίζων, πέραν ἐστὶ τοῦ Ἰορδάνου. γραπτέον οὖν ὀρθῶς οὕτως·
ὅτι ταῦτα ἐν Βηθαβαρᾷ ἐγένετο· ἀλλ' οὐκ ἐν Βηθανίᾳ.
Βηθσαϊδᾶ.

Σούδα. Alphabetic letter gamma, entry 132, line 1

Γενεά: κατ' ἐνίους μὲν ἔτη ζʹ, ὅθεν καὶ λέγουσιν οἱ ἰατρικοὶ
τῶν δύο γενεῶν μὴ δεῖν φλεβοτομεῖν, τὸν τεσσαρεσκαιδέκατον λέγον-
τες ὡς ἔτι προσδεομένου αἵματος καὶ οὐδέπω ἔχοντος περισσὸν αἷμα·  
κατ' ἐνίους δὲ λʹ, ὅθεν καὶ τὸν Νέστορα βούλονται Ϟʹ ἔτη γεγονέ-
ναι. καὶ τριγέρων, ὁ τρεῖς γενεὰς βιούς, τουτέστιν ἐνενηκοντούτης.
 815

Νέστωρ
ἐν Πύλῳ ἠγαθέῃ τύμβον ἔχει τριτογέρων.
Γενεαῖς γενεῶν: τουτέστιν ἀπείροις τισὶ γενεαῖς.
Γένεθλα: γεννήματα.
Γενέθλια: ἡ δι' ἐνιαυτοῦ ἐπιφοιτῶσα τοῦ τεχθέντος ἑορτή.
καὶ Γενεθλιαλογία, μαντεία περὶ τῆς γεννήσεως.
Γενέθλιος, Γενεθλίου, Παλαιστῖνος, ἐκ Πετρῶν, σοφιστὴς, μαθη-
τὴς Μινουκιανοῦ καὶ Ἀγαπητοῦ, ἀντιπαιδεύσας κατὰ τὰς Ἀθήνας
Καλλινίκῳ τῷ διασήμῳ, δεξιὸς τὴν φύσιν καὶ ὅλην μελέτην ἀπομνη-
μονεύσας ἐν ἀκροάσει. τελευτᾷ δὲ νέος ἐτῶν ηʹ καὶ κʹ. ἔγραψε
δὲ Λαλιὰς ἤτοι Διαλέξεις καὶ Μελέτας, ὧν ἐστιν, ὁ ἄπολιν ἑαυτὸν
ἀποκηρύττων μετὰ τὴν τῶν Θηβῶν κατασκαφήν· Προπεμπτικὸν πρὸς
τοὺς ἑαυτοῦ ἑταίρους Δᾳδοῦχον καὶ Ἀσκληπιάδην, Πανηγυρικούς.
Γενέσια: ἡ δι' ἐνιαυτοῦ ἐπιφοιτῶσα τοῦ τεχθέντος μνήμη.
Γένεσις: ὁ κόσμος. περὶ τὴν γένεσίν τε πλανᾶται λήθῃ
βαρούμενος καὶ κακίᾳ.

Σούδα. Alphabetic letter gamma, entry 367, line 1

ρουσιν· ἅπερ ἐφεῦρον Μῆδοι καὶ Πέρσαι. μαγεία μὲν οὖν ἐστιν ἐπί-
κλησις δαιμόνων ἀγαθοποιῶν δῆθεν πρὸς ἀγαθοῦ τινος σύστασιν,
ὥσπερ τὰ τοῦ Ἀπολλωνίου τοῦ Τυανέως θεσπίσματα. γοητεία δὲ
ἐπὶ τῷ ἀνάγειν νεκρὸν δι' ἐπικλήσεως, ὅθεν εἴρηται ἀπὸ τῶν γόων
καὶ τῶν θρήνων τῶν περὶ τοὺς τάφους γινομένων. φαρμακεία δὲ,
ὅταν διά τινος σκευασίας θανατηφόρου πρὸς φίλτρον δοθῇ τινι διὰ
στόματος. μαγεία δὲ καὶ ἀστρολογία ἀπὸ Μαγουσαίων ἤρξατο· οἱ γάρ
τοι Πέρσαι Μαγὼγ ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων ὀνομάζονται. καὶ Μαγου-
σαῖοι, οἱ αὐτοί. καὶ Γοητεύω· αἰτιατικῇ.
Γολγοθά: τόπος.
Γολιάθης· οὗτος Παλαιστῖνος ἦν ἀνὴρ παμμεγεθέστατος, πηχῶν
δʹ καὶ σπιθαμῆς, ὅπλα τῆς φύσεως τοῦ σώματος ἀναλογοῦντα περι-
κείμενος. ὁ αὐτὸς Γολιὰθ Ἑβραΐδι διαλέκτῳ.
Γολόη: ὄνομα τόπου.
Γολόσσης: ὁ Νομάδων βασιλεύς. καὶ ζήτει ἐν τῷ Ἀσδρούβας.
Γομόρ: εἶδος μέτρου Ἑβραϊκοῦ.
Γόμορα: τόπος τῶν Σοδόμων.
Γομφιασμός: ὁ συγκλασμός.
Γομφίους: ὀδόντας, κλειδώσεις. καὶ Γομφιόδουπα χαλι-
νά· ἐν Ἐπιγράμμασι· τὰ εἰς τοὺς γομφίους κτυποῦντα, τουτέστι τὰς
σιαγόνας.  
 816

Σούδα. Alphabetic letter gamma, entry 452, line 4

αίρετον καὶ τεῦχος θαυμάσιον εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου κατασκευήν,

ἄλλας τε πυκνὰς καὶ συνεχεῖς ὁμιλίας. Εἴς τε τὰ Ἄισματα τῶν ᾀσμά-
των καὶ Εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν, καὶ πρὸς τὴν ἀδελφὴν Μακρίναν
μακρόν τινα καὶ περικαλλῆ περὶ ψυχῆς συνέθηκε λόγον. ἄλλα τε
πολλὰ γεγραφήκει καὶ τὸν πολυθαύμαστον ἔπαινον τοῦ πρώτου τῶν
μαρτύρων Στεφάνου. καὶ Βίον δὲ συνέταξε Γρηγορίου τοῦ ἐν θαύμασι
διαλάμψαντος.
Γρηγόριος, ὁ καὶ Θεόδωρος, ὁ Θαυματουργὸς, ΝεοΚαισαρείας
τῆς ἐν τῷ Πόντῳ ἐπίσκοπος, νέος κομιδῇ διὰ τὴν παίδευσιν Ἑλληνι-
κῶν τε καὶ Ῥωμαϊκῶν γραμμάτων ἀπὸ τῆς Καππαδοκίας εἰς Βηρυτὸν
κἀκεῖθεν εἰς Καισάρειαν τὴν τῆς Παλαιστίνης διέβη ἅμα Ἀθηνοδώρῳ
ἀδελφῷ· οὓς καὶ κατὰ μέρος εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν εἰσάγων
Ὠριγένης ζηλωτὰς ἰδίους κατέστησεν. ἐπὶ πέντε τοίνυν παρ' αὐτοῦ
παιδευθέντες ἐνιαυτοὺς πρὸς τὴν πατρίδα ἀποπέμπονται· ἀφ' οὗ ὁ
Γρηγόριος ἀποδημῶν πανηγυρικὸν εὐχαριστίας τῷ Ὠριγένει ἔγραψε
λόγον, καὶ συγκαλεσάμενος πάντας τοὺς ἐπιχωρίους αὐτοῦ τε τοῦ  
Ὠριγένους παρόντος, τοῦτον ἀνέγνω τὸν λόγον, ὅστις ἄχρι τοῦ παρ-
όντος ὑπάρχει· ἔγραψε δὲ καὶ Μετάφρασιν εἰς τὸν Ἐκκλησιαστήν,
ἐλάχιστον μέν, πάνυ δὲ θαυμαστὸν λόγον· καὶ ἄλλας τε πολλὰς καὶ
ποικίλας ἐπιστολὰς καὶ λόγους συνεγράψατο, ποιήσας τε σημεῖα καὶ
θαύματα ὑπὲρ ἄνθρωπον, ἡνίκα ἐπίσκοπος ἐτύγχανεν.

Σούδα. Alphabetic letter epsilon, entry 3737, line 2

οἰκείων. ὅτι ἡ εὐσέβεια κοῦφόν ἐστι καὶ σωφροσύνης ἀνάπλεων

καὶ ἥκιστα ἀχθεινόν. ἡ γὰρ εὐσέβεια συνθνήσκει βροτοῖς· κἂν ζῶσι,
κἂν θάνωσιν, οὐκ ἀπόλλυται.
Εὐσεβεῖν δεῖ τὰ πρὸς θεόν, ὡς τἆλλα πάντα δεύτερ' ἡγεῖται
πατὴρ Ζεύς. καὶ αὖθις ἕτερος λέγει· ὁδὸς ἀνθρώποις εἰς εὐδαι-
μονίαν ὑπὸ θεοῦ κατεδείχθη μία διὰ τῆς ἀρετῆς. τιμιώτατον δὲ ἐν
αὐτῇ καὶ ὥσπερ κεφάλαιον ἀρετῆς ἁπάσης εὐσέβεια· μόνη γὰρ αὕτη
τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων ἱκανῶς ἐπιμελεῖται καὶ πρὸς τὰ θεῖα
γίνεται ἡγεμὼν ἀνθρώποις ἀγαθή.
Εὐσέβιος, ὁ Παμφίλου, προσκείμενος τῇ Ἀρειανικῇ αἱρέσει,
ἐπίσκοπος Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, σπουδαῖος ἐν ταῖς θείαις
γραφαῖς καὶ τῆς θείας βιβλιοθήκης ἅμα Παμφίλῳ τῷ μάρτυρι ἐπιμε-
λέστατος ἀνιχνευτής. ἐξέδωκε πολλὰ τεύχη, ὧν εἰσι τάδε· Εὐαγγελι-
κῆς ἀποδείξεως λόγοι κʹ, Εὐαγγελικῆς προπαρασκευῆς λόγοι ιεʹ, Θεο-
φανείας λόγοι εʹ, Ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας λόγοι ιʹ, Χρονικῶν κανόνων
παντοδαπῆς ἱστορίας, καὶ τούτων ἐπιτομή. καὶ Περὶ τῆς τῶν Εὐαγ-
 817

γελίων διαφωνίας, Εἰς τὸν προφήτην Ἠσαΐαν λόγοι ιʹ. Κατὰ Πορ-
φυρίου τοῦ τότε συγγράφοντος ἐν Σικελίᾳ, ὥς τινες οἴονται, λόγοι λʹ.
Τοπικῶν λόγος εἷς, Ἀπολογίας ὑπὲρ Ὠριγένους λόγοι ϛʹ, Περὶ τοῦ
βίου Παμφίλου λόγοι γʹ. περὶ μαρτύρων ἕτερα συγγράμματα· καὶ εἰς
τοὺς ρνʹ ψαλμοὺς δεδοκιμασμένα ὑπομνήματα, καὶ ἕτερα πολλά.

Σούδα. Alphabetic letter epsilon, entry 3770, line 4

Εὐτέλεια· Εὐτελία δὲ ἡ εὐδαιμονία. παρὰ τὸ εὖ τελεῖν.

Ἀριστοφάνης· σοὶ γὰρ διδόαμεν ἐπ' εὐτελείᾳ τὸν σανδαλίσκον.
Εὐτελής: ἐπ' ἀρετῆς ὁ φειδωλός, καὶ ὀλιγοδάπανος. οὕτω
Μένανδρος· ἐγὼ δὲ ἀνόητος, εὐτελὴς ὑπερβολῇ. καί, ὁ ἄσωτος ἐστὶ
πολυτελής, θρασὺς σφόδρα.
Εὐτειχεῖ πάγῳ: καλῶς τετειχισμένῃ.
Εὐτοκία: πολύγονος.
Εὐτόκιος, ἀπὸ Θρᾴκης ἐλθὼν οὔτε γνώμην ἐπιεικής τις ἦν
οὔτε γένους εὖ ἥκων, ἀλλὰ στρατιώτης μὲν ὁ τυχών, πολλὰ δὲ χρή-
ματα κοινὰ τοῦ ἰδίου τάγματος ὑποκλέψας ᾤχετο φεύγων εἰς τὴν  
Παλαιστίνην. ἐπεχείρησε μὲν οὖν Ἐλευθεροπολίταις ἑαυτὸν ἐγκατα-
λέξαι, τῆς βουλῆς μετασχὼν ἐπὶ χρήμασι μεγάλοις. καὶ γὰρ ἐγλίχετο
τὴν τύχην μεταβαλεῖν ἐς τὸ εὐγενέστερον. καίτοι ἔδει πρότερον
μετατίθεσθαι τὴν προαίρεσιν εἰς τὸ κρεῖττον, ἀλλ' ὅμως οἱ Ἐλευθερο-
πολῖται τὸ πλῆθος ὑπειδόμενοι τῶν χρημάτων οὐ προσεδέξαντο τὸν
Εὐτόκιον. ὁ δὲ μετεχώρησεν ἐς τὴν Ἀσκάλωνα. καὶ ὁ τότε πρω-
τεύων Κρατερὸς εὐμενῶς αὐτὸν ὑπεδέξατο μετὰ τῶν χρημάτων πολι-
τικῆς τε μετέδωκεν ἐλευθερίας. οἱ δὲ Θρᾷκες ὑστέρῳ χρόνῳ κατὰ
πύστιν ἥκοντες ἐπὶ τὸν Εὐτόκιον ἀπῄτουν τὸν Κρατερὸν αὐτόν τε καὶ
τὰ χρήματα. ὁ δὲ οὐ μεθίει τὸν ἄνδρα. τῶν δὲ στρατιωτῶν ἐπὶ
δίκην τὸ πρᾶγμα φερόντων, ὁ Κρατερὸς ὑπεραγωνίζεται τοῦ Εὐτοκίου

Σούδα. Alphabetic letter iota, entry 401, line 41

κλαίοντα θοῶς ἐπὶ Πέρσας ἀφήσω. γραῦς δέ τις μέγαν καὶ καλὸν
αὐτὸν θεασαμένη μαθοῦσά τε ἀνόητον εἶναι ἐφθέγξατο· ὅσον μῆκος
καὶ βάθος ἡ μωρία. καὶ ἄλλος δὲ ἰδιώτης ἀποτολμήσας, μεγάλῃ τῇ
φωνῇ βοήσας ἐν τῷ ἱπποδρομίῳ γέλωτα παρέσχε πᾶσιν εἰπὼν κενὰ
καὶ ψυχρὰ τῇ ἡλικίᾳ αὐτοῦ. καὶ ἐπράχθη ἂν ἄτοπα, εἰ μὴ Σαλούστιός
τις ἔπαυσε τὴν στάσιν. ὁ δὲ Ἰοβιανὸς χειμῶνος ὄντος ὡδοιπόρει ἐπὶ
Κιλικίαν καὶ Γαλατίαν καὶ ἐν Δαδαστάνοις ἀπέθανε μύκητα πεφαρ-
μαγμένον φαγών. κατὰ δὲ τὴν ἡγεμονίαν κοινὸς καὶ ἐλευθέριος ἔδοξεν
 818

εἶναι. ὅτι ἐπὶ Ἰοβιανοῦ ἦν Ἀκάκιος ἐπίσκοπος Καισαρείας Παλαι-

στίνης, ὃς λίβελλον ἔγραψε περὶ ὀρθοδόξου πίστεως, ἀποδεχόμενος
τὴν ἐν Νικαίᾳ σύνοδον.
Ἰόβις: παρὰ Ἰταλοῖς ὁ Ζεύς.
Ἰόβειοι καὶ Ἑρκούλειοι: ὀνόματα τάξεων. τάγματα γάρ τινα
ἦσαν δαίμονος ἐπώνυμα. Ἰόβις γὰρ παρὰ Ἰταλοῖς ὁ Ζεύς, Ἑρκούλιος
δὲ ὁ Ἡρακλῆς.
Ἰοβόλος: ὁ ὄφις.

Σούδα. Alphabetic letter iota, entry 448, line 2

στενοῦ τῶν δημοσίων λογιστήν, ὃν τὸ δημῶδες γενικὸν λογοθέτην,

ἐποίησεν. ὃς ὑπερβολῇ ὠμότητος τὰ χρήματα ἔπραττε, μετεώροις
σχοινίοις ἀναρτῶν καὶ περικαπνίζων ἀχύροις τοὺς περιφανεστάτους
ἀπέκτεινε. καὶ Λεόντιον στρατηγὸν τῶν ἀνατολικῶν, καὶ Πατρίκιον
Ἴσαυρον τρισὶν ἔτεσιν ὑποφρούριον ἐποίησεν Ἰουστινιανός, ὕστερον
δὲ στρατηγὸν Ἑλλάδος ἀπέδειξεν. ὃν Παῦλος, τῆς Καλλιστράτου
μονῆς μοναχός, ἀστρονόμος, καὶ Γρηγόριος Καππαδόκης, ἡγούμενος
τῆς τοῦ Φλώρου μονῆς, προεμαντεύσαντο, καὶ ἐγκρατὴς τῆς βασιλείας
ἐγένετο.
Ἰουστῖνος, φιλόσοφος, καὶ τῷ σχήματι τῶν φιλοσόφων χρώ-
μενος, ἀπὸ τῆς Νεαπολιτῶν ἐπαρχίας τῆς Παλαιστίνης, ἐκ πατρὸς
Πρίσκου τοῦ Βακχίου. οὗτος ὑπὲρ τῆς θρησκείας τῶν Χριστιανῶν
πάνυ ἐκοπίασεν, ὥστε καὶ Ἀντωνίνῳ, τῷ ἐπίκλην Πίῳ, καὶ τοῖς τού-
του υἱέσι καὶ τῇ συγκλήτῳ Ῥωμαίων βίβλον κατὰ τῶν ἐθνῶν συντα-
γεῖσαν ἐπιδοῦναι, τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ σταυροῦ μὴ αἰσχυνόμενος. ἔγραψε
καὶ ἑτέραν βίβλον, ἣν καὶ ἐπέδωκε τοῖς Ἀντωνίνου διαδόχοις, τουτέστι
Μάρκῳ Ἀντωνίνῳ καὶ Λουκίῳ Αὐρηλίῳ Κομόδῳ. ἔστι καὶ ἄλλη αὐτοῦ
βίβλος κατὰ τῶν ἐθνῶν, ἐν ᾗ περὶ τῆς φύσεως τῶν δαιμόνων δια-
λέγεται· καὶ τετάρτη βίβλος ὁμοίως κατὰ τῶν ἐθνῶν, ἣν ἐπέγραψεν
Ἔλεγχος· καὶ ἄλλην Περὶ τῆς τοῦ θεοῦ μοναρχίας. καὶ ἄλλην, ἣν
ὠνόμασε ψάλτην, καὶ ἑτέραν Περὶ ψυχῆς· διάλογόν τε κατὰ τῶν

Σούδα. Alphabetic letter mu, entry 194, line 3

Μάρδοι: ἔθνος τὸ πᾶν λῃσταί· καὶ οὔτ' ἂν εὖ ποιῶν τις αὐ-

τοὺς πιστοὺς κτήσαιτο οὔτ' ἂν κακώσας ἐς τοσόνδε ταπεινώσειεν, ὡς
εἰ τοῦ φόβου ἀπαλλαχθεῖεν, μὴ ἂν παραυτίκα ἐπιθέσθαι, οἷς πάλαι
ὑπέδυσαν.
Μάρδοι: ἔθνος πολυάνθρωπον, τραχεῖαν γῆν ἐποικοῦντες καὶ
μόλις ἀφ' ὧν γεωργοῦσι τρεφόμενοι, ἄνιπποι καὶ πένητες· ὡς καὶ
τὴν πρώτην ἀπιστεῖσθαι τύχην.
 819

Μαραίνω· αἰτιατικῇ.
Μαριανός, Μάρσου δικηγόρου, τῶν ὑπάρχων Ῥώμης. Ῥωμαῖος
μὲν τὸ ἀρχαῖον, μετοικήσαντος δὲ τοῦ πατρὸς Ἐλευθερόπολιν, μίαν
τῶν τῆς πρώτης Παλαιστίνης, ἀπὸ ὑπάτων καὶ ὑπάρχων καὶ πατρί-
κιος γεγονώς, τὸ ἐπιφανέστερον, κατὰ τὸν βασιλέα Ἀναστάσιον. ἔγραψε
βιβλία τοσαῦτα· Μετάφρασιν Θεοκρίτου ἐν ἰάμβοις ͵γρνʹ, Μετάφρασιν  
Ἀπολλωνίου τῶν Ἀργοναυτικῶν ἐν ἰάμβοις ͵εχηʹ, Μετάφρασιν Καλλι-
μάχου Ἑκάλης, ὕμνων καὶ τῶν Αἰτίων καὶ ἐπιγραμμάτων ἐν ἰάμβοις
͵ϛωιʹ, Μετάφρασιν Ἀράτου ἐν ἰάμβοις ͵αρμʹ, Μετάφρασιν Νικάνδρου
τῶν Θηριακῶν ἐν ἰάμβοις ͵ατοʹ· καὶ ἄλλας πολλὰς μεταφράσεις.
Μαριλάδης: ὄνομα. τουτέστι γέρων Ἀχαρνικός.
Μαρίλη: ἀμαυρὸν πῦρ. ὁ χνοῦς, καὶ τὸ λεπτότατον τῶν
ἀνθράκων. χαλκεὺς οἷά τις γέμων καπνοῦ καὶ μαρίλης. καὶ Κρατῖνος
ἐν Ὥραις· ἐφθάρη μαρίλης τὴν φάρυγγα πλέαν ἔχων.

Σούδα. Alphabetic letter omicron, entry 65, line 1

Ὀδυρτική: κατ' ἐναλλαγὴν τοῦ ρ Ὀδύρση, τουτέστι Θρᾳκική.

ἢ ἀπὸ τοῦ ὀδύρεσθαι· τουτέστι θρῆνον ἐμποιοῦσα καὶ ὀδυρμόν. Ἀρι-
στοφάνης· λόγχη τις ἐμπέπηγέ μοι δι' ὀστέων ὀδυρτή.
Ὀδύσσεια. καὶ Ὀδύσσειος μηχανή, ἐπὶ τῶν πανούργων.
ὁ δὲ καταδὺς εἰς πᾶσαν Ὀδύσσειον καὶ πολύπλοκον μηχανὴν τὸν βίον
ἤνυε. καὶ αὖθις· Ὀδύσσειόν τινα καὶ Θεμιστόκλειον παρεληλυθὼς
πανουργίαν. ζήτει Ὀδυσσέως περὶ κλοπῆς Παλλαδίου ἐν τῷ Διομήδειος
ἀνάγκη.
Ὁ ἐν Τεμέσῃ ἥρως: ὅταν τις ἀπαιτῶν τι μᾶλλον προσοφείλων
εὑρεθῇ, τότε λέγεται ὁ ἐν Τεμέσῃ ἥρως.
Ὀζᾶν· ὅτι Δαβὶδ μετὰ τὸ νικῆσαι τοὺς Παλαιστίνους συναθροί-
σας πάντας τοὺς ἐν ἀκμῇ παραγίνεται ἐπὶ τὴν κιβωτόν, ἣ ἔκειτο εἰς
Καριαθαμά· ἣν βαστάσαντες ἐκ τῆς Ἀμιναδάβου οἰκίας, ἐπιθέντες ἐφ'
ἅμαξαν καινὴν ἕλκειν ἀδελφοῖς τε καὶ παισὶν ἐπέτρεψαν μετὰ βοῦν.
προῆγε δ' ὁ βασιλεὺς καὶ σὺν αὐτῷ τὸ πλῆθος, ὑμνοῦντες τὸν θεὸν
καὶ ᾄδοντες πᾶν εἶδος ἐπιχώριον, σύν τε ὄχλῳ ποικίλῳ κρουμάτων
καὶ ὀρχήσεων καὶ ψαλμῶν, κατάγοντες τὴν κιβωτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα.
ὡς δ' ἧκον ἄχρι Χείδονος ἅλωνος, οὕτω καλουμένου τόπου, τελευτᾷ
Ὀζᾶς κατ' ὀργὴν θεοῦ· τῶν βοῶν γὰρ ἐπινευσάντων τὴν κιβωτόν,
ἐκτείναντος τὴν χεῖρα καὶ κατασχεῖν θελήσαντος, ὅτι μὴ ὢν ἱερεὺς
ἥψατο ταύτης, ἀποθανεῖν ἐποίησεν. ὁ δὲ λαὸς καὶ ὁ βασιλεὺς ἐδυσφό

Σούδα. Alphabetic letter pi, entry 64, line 1

 820

Παλαίπολις: ὄνομα τόπου.

Πάλαι ποτ' ἦσαν ἄλκιμοι Μιλήσιοι: ἐπὶ τῶν ποτε ἀκμα-
σάντων, νῦν δὲ ἀσθενῶν ὄντων.
Παλαίσμασιν: ἀντὶ τοῦ στρατηγήμασι. καὶ Ἀριστοφάνης· Φρυ-
νίχου παλαίσμασι. στρατηγοῦντος γὰρ αὐτοῦ ἡττήθησαν Ἀθηναῖοι καὶ
πολλοὶ αὐτῷ προσεκρούσθησαν, ὡς προδόντι τὸν πόλεμον. τινὲς δὲ
τοῦτον κωμικὸν ποιητὴν λέγουσιν, ὃς κινουμένους τοὺς χοροὺς εἰσῆγε
καὶ παλαίοντας. ἐγένετο δὲ στρατηγός, ἐφ' οὗ πολλοὶ ἥμαρτον τῶν
τραγικῶν καὶ ἄτιμοι ἐγένοντο.
Παλαιστάς: σπιθαμάς, ἢ ἐν πάλῃ.
Παλαιστηνός: ἐκ τοῦ παλαιστή, παλαιστής. Παλαιστῖνος δέ.
Παλαιστής: ἀνταγωνιστής. σοφὸς παλαιστὴς κεῖνος· ἀλλὰ χἀι
σοφαὶ γνῶμαι ἐμποδίζονται θαμά.
Παλαιστίνη: ὄνομα χώρας. καὶ Παλαιστῖνος, ὁ ἀπὸ Πα-
λαιστίνης. πολλοῖς δὲ σταθμοῖς ἀφέστηκεν ἡ Βαβυλὼν τῆς Παλαι-
στίνης.
Παλαίστρα: τὸ γυμνάσιον. εὑρὼν δὲ πεδίον ὕπτιον καὶ καλὸν
εἰς χρῆσιν ἵππων καὶ φάλαγγος ἐκάθαιρε καὶ διέσκαπτε καὶ τῷ πολέμῳ
παλαίστρας ἐποίει.

Σούδα. Alphabetic letter pi, entry 66, line 1

Παλαίσμασιν: ἀντὶ τοῦ στρατηγήμασι. καὶ Ἀριστοφάνης· Φρυ-

νίχου παλαίσμασι. στρατηγοῦντος γὰρ αὐτοῦ ἡττήθησαν Ἀθηναῖοι καὶ
πολλοὶ αὐτῷ προσεκρούσθησαν, ὡς προδόντι τὸν πόλεμον. τινὲς δὲ
τοῦτον κωμικὸν ποιητὴν λέγουσιν, ὃς κινουμένους τοὺς χοροὺς εἰσῆγε
καὶ παλαίοντας. ἐγένετο δὲ στρατηγός, ἐφ' οὗ πολλοὶ ἥμαρτον τῶν
τραγικῶν καὶ ἄτιμοι ἐγένοντο.
Παλαιστάς: σπιθαμάς, ἢ ἐν πάλῃ.
Παλαιστηνός: ἐκ τοῦ παλαιστή, παλαιστής. Παλαιστῖνος δέ.
Παλαιστής: ἀνταγωνιστής. σοφὸς παλαιστὴς κεῖνος· ἀλλὰ χἀι
σοφαὶ γνῶμαι ἐμποδίζονται θαμά.
Παλαιστίνη: ὄνομα χώρας. καὶ Παλαιστῖνος, ὁ ἀπὸ Πα-
λαιστίνης. πολλοῖς δὲ σταθμοῖς ἀφέστηκεν ἡ Βαβυλὼν τῆς Παλαι-
στίνης.
Παλαίστρα: τὸ γυμνάσιον. εὑρὼν δὲ πεδίον ὕπτιον καὶ καλὸν
εἰς χρῆσιν ἵππων καὶ φάλαγγος ἐκάθαιρε καὶ διέσκαπτε καὶ τῷ πολέμῳ
παλαίστρας ἐποίει.
Παλαίτατος: ὁ παλαιός.
Παλαίφατος, Ἀθήνησιν ἐποποιός, υἱὸς Ἀκταίου καὶ Βοιοῦς, οἱ
δὲ Ἰοκλέους φασὶ καὶ Μετανείρας· οἱ δὲ Ἑρμοῦ. γέγονε δὲ κατὰ
 821

μέν τινας μετὰ Φημονόην, κατὰ δὲ ἄλλους καὶ πρὸ αὐτῆς. ἔγραψε
δὲ Κοσμοποιΐαν εἰς ἔπη ͵εʹ, Ἀπόλλωνος καὶ Ἀρτέμιδος γονάς, ἔπη ͵γʹ,

Σούδα. Alphabetic letter pi, entry 2479, line 1

θεὸν ἐξέφηνεν ἅπασαν, ὥστε μηκέτι θράττεσθαι τὴν ἀκοὴν ἐκ τῶν

ἀπεμφαινόντων θρήνων.
Πρόκλος, τοῦ βασιλέως Ἰουστίνου κοιαίστωρ, ἀνὴρ δίκαιος
καὶ χρημάτων διαφανῶς ἀδωρότατος· διὸ δὴ οὔτε νόμον τινὰ εὐπε-
τῶς ἔγραφεν, οὐδέ τι τῶν καθεστώτων κινεῖν ἤθελε.
Πρόκνη: ὄνομα κύριον.
Προκόλπιον: πρὸ τοῦ κόλπου. λαμβάνεται δὲ καὶ ἐπὶ
δωροδόκων.
Προκόμιον: κόμην.
Προκόννησος: ὄνομα νήσου.
Προκόπιος, Ἰλλούστριος, Καισαρεὺς ἐκ Παλαιστίνης, ῥήτωρ  
καὶ σοφιστής. ἔγραψεν Ἱστορίαν Ῥωμαϊκήν, ἤγουν τοὺς πολέμους
Βελισαρίου πατρικίου, τὰ κατὰ Ῥώμην καὶ Λιβύην πραχθέντα.
γέγονεν ἐπὶ τῶν χρόνων Ἰουστινιανοῦ τοῦ βασιλέως, ὑπογραφεὺς
χρηματίσας Βελισαρίου καὶ ἀκόλουθος κατὰ πάντας τοὺς συμβάντας
πολέμους τε καὶ πράξεις τὰς ὑπ' αὐτοῦ συγγραφείσας. ἔγραψε καὶ
ἕτερον βιβλίον, τὰ καλούμενα Ἀνέκδοτα, τῶν αὐτῶν πράξεων· ὡς
εἶναι ἀμφότερα βιβλία θʹ. ὅτι τὸ βιβλίον Προκοπίου τὸ καλούμενον
Ἀνέκδοτα ψόγους καὶ κωμῳδίαν Ἰουστινιανοῦ βασιλέως περιέχει καὶ
τῆς αὐτοῦ γυναικὸς Θεοδώρας, ἀλλὰ μὴν καὶ αὐτοῦ Βελισαρίου καὶ
τῆς γαμετῆς αὐτοῦ.

Σούδα. Alphabetic letter sigma, entry 182, line 2

κόσμησε σχῆμα, συζεύξας αὐτῷ καὶ λουτρὸν ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Διός, ὅπερ
ἐκαλεῖτο Ζεύξιππον, ἀνενέωσε δὲ καὶ τὸ καλούμενον Στρατήγιον.
ἀλλὰ τούτων μὲν ἁπάντων Σεβῆρος προκατήρξατο· ὁ δὲ τούτου υἱὸς
Ἀντωνῖνος ἐτελεσιούργησεν. ὅτι Σεβῆρος ἐλθὼν ἐπὶ τὴν Ἀλεξάν-
δρειαν εὗρεν ἐπιγραφὴν ἐν τῇ πόρτῃ, τοῦ κυροῦ Νίγρου ἡ πόλις.
καὶ ἀγανακτοῦντος αὐτοῦ πρὸς τοῦτο, ἀπήντησεν ὁ τῶν Ἀλεξανδρέων
δῆμος, κράζων, οἴδαμεν, εἰρήκαμεν τοῦ κυροῦ Νίγρου ἡ πόλις· σὺ γὰρ
εἶ ὁ κύριος τοῦ Νίγρου. καὶ δεξάμενος τὸ ἕτοιμον τῆς ἀπολογίας
συνεχώρησεν αὐτοῖς.
Σεβῆρος, σοφιστής· Ῥωμαῖος. οὗτος εἰς Ἀραβίαν ἐκ τῆς
Συρίας καὶ ἐς τὴν Παλαιστίνην ἦλθε καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον τὴν ἄνω
 822

διὰ τοῦ Νείλου ἀνέπλευσε καὶ εἶδε πᾶσαν αὐτὴν πλὴν βραχέων· οὐ
γὰρ ἠδυνήθη πρὸς τὰ τῆς Αἰθιοπίας μεθόρια διὰ λοιμώδη νόσον
ἐσβαλεῖν. καὶ ἐπολυπραγμόνησε πάντα, καὶ τὰ πάνυ κεκρυμμένα· ἦν
γὰρ οἷος μηδὲν μήτ' ἀνθρώπειον μήτε θεῖον ἀδιερεύνητον ἐᾶν. κἀκ
τούτου τά τε βιβλία πάντα τὰ ἀπόρρητόν τι ἔχοντα, ὅσα γε καὶ εὑρεῖν
ἠδυνήθη, ἐκ πάντων τῶν ἀδύτων ἀνεῖλε καὶ τὸ τοῦ Ἀλεξάνδρου
μνημεῖον συνέκλεισεν, ἵνα μηδεὶς ἔτι μήτε τὸ τούτου σῶμα ἴδῃ μήτε τὰ
ἐν ἐκείνοις γεγραμμένα ἀναλέξηται. οὗτος τὸ γένος ἦν Λίβυς, ἐς
πραγμάτων διοίκησιν γενναῖος ἅμα καὶ θυμοειδής, σκληρῷ τε βίῳ καὶ
τραχεῖ ἐνειθισμένος πόνοις τε ἀνέχων ῥᾷστα,

Σούδα. Alphabetic letter sigma, entry 253, line 10

Μάρκος.
Σερούχ· οὗτος κατάγεται ἐκ τῆς φυλῆς τοῦ Ἰαφέθ, καὶ ἀπὸ τού-
του ἤρξατο ἡ εἰδωλολατρία· ἐδογμάτισε γὰρ εἰκόσι καὶ ἀνδριάσι
τιμᾶσθαι
τοὺς πάλαι ἀριστεύσαντας καὶ τιμᾶσθαι ὡς εὐεργέτας. καὶ τοῦτο
ἐπεκράτησε μέχρι τῶν χρόνων Θάρρα τοῦ πατρὸς Ἀβραάμ. Ἀβραὰμ
δὲ δίκαιος γενόμενος καὶ ἐς θεογνωσίαν ἐλθὼν καὶ λογισάμενος, ὅτι ὁ
πατὴρ αὐτοῦ τοὺς ἀνθρώπους πλανᾷ, παρασκευάζων αὐτοὺς εἰδώλοις
καὶ ἀγάλμασι προσκυνεῖν καὶ ποιητὴν ἁπάντων μὴ γνωρίζειν θεόν,
συντρίψας τὰ τοῦ πατρὸς ἔργα ἀνεχώρησεν ἀπὸ Καρρῶν ὅρων Χαλ-
δαίων τῆς μέσης τῶν ποταμῶν χώρας καὶ ᾤκησεν ἐς τὰ μέρη τῆς
νυνὶ καλουμένης Παλαιστίνης πέραν τοῦ Ἰορδάνου ποταμοῦ, αὐτὸς καὶ
οἱ αὐτοῦ συγγενεῖς καὶ Λὼτ ὁ υἱὸς τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, εʹ καὶ οʹ ἔτει
τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς. εἰσὶν οὖν ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ ἕως Ἀβραὰμ ἔτη
͵αυγʹ, ἀπὸ δὲ τοῦ Ἀδὰμ ἕως τοῦ Ἀβραὰμ ἔτη ͵γψμεʹ. ἐγένετο δὲ
Ἀβραὰμ πλούσιος σφόδρα ἐν κτήνεσι πολλοῖς, καὶ οὐκ ἐχώρει αὐτοὺς
ἡ συνοικία αὐτῶν· καὶ ἔδωκε Λὼτ οἰκεῖν τὰ πέραν τοῦ Ἰορδάνου·
καθ' ὃν δὴ χρόνον ἀπώλοντο δύο πόλεις, Σόδομά τε καὶ Γόμορρα,
θείου πυρὸς καταρραγέντος ἐπ' αὐτάς, διότι τοὺς παριόντας ἐνύβριζον
ξένους.

Σούδα. Alphabetic letter sigma, entry 475, line 1

τηταὶ παράγγελμα εἶχον σιγὴν ἀσκεῖν πενταετῆ χρόνον.

Σίπαλος: ὁ ἄμορφος.
Σιπύη: ἡ ἀρτοθήκη. οἱονεὶ σιτοβύη τις οὖσα· παρὰ τὸ ἐν
αὐτῇ τὰ σιτία ἐμβάλλεσθαι. Ἀριστοφάνης Πλούτῳ· ἡ μὲν σιπύη
μεστή 'στι λευκῶν ἀλφίτων. προὔχει δὲ τὰ λευκὰ τῶν ἀλφίτων.
 823

θείης εὐσιπύους ἐξ ὀλιγησιπύων.

Σιπυλήνη: πόλις.
Σίπυλος· τόπος, ἢ ποταμός.
Σιραίου· Ἀριστοφάνης· ἀντὶ σιραίου μέλιτος μικρὸν τῷ θυμιδίῳ
παραμίξας.
Σιρίκιος, Νεαπολίτης ἐκ Παλαιστίνης, σοφιστής, μαθητὴς Ἀν-
δρομάχου, σοφιστεύσας χρόνον τινὰ κατὰ τὰς Ἀθήνας. προγυμνάσματα
καὶ μελέτας.

Σούδα. Alphabetic letter tau, entry 691, line 7

Τίτλος· τίτλος διαφέρει κεφαλαίου. καὶ ὁ μὲν Ματθαῖος ἔχει

τίτλους ξηʹ, κεφάλαια τνεʹ, ὁ δὲ Μάρκος τίτλους μηʹ, κεφάλαια λϛʹ, ὁ
δὲ Λουκᾶς τίτλους πγʹ, κεφάλαια τμηʹ, ὁ δὲ Ἰωάννης τίτλους ιηʹ, κε-
φάλαια σλβʹ. καὶ Τιτλάριον, δέλτος, πινακίδιον, σχεδάριον.  
Τῖτος, βασιλεὺς Ῥωμαίων, Οὐεσπεσιανοῦ υἱός, ἀνὴρ πᾶν ἀρετῆς
συνειληφὼς γένος, ὡς πρὸς ἁπάντων ἔρως τε καὶ τρυφὴ τοῦ θνητοῦ
προσαγορευθῆναι γένους· εὐγλωττότατός τε γὰρ καὶ πολεμικώτατος
καὶ μετριώτατος ἦν, καὶ τῇ μὲν Λατίνων ἐπιχωρίῳ γλώττῃ πρὸς τὰς
τῶν κοινῶν ἐχρῆτο διοικήσεις, ποιήματα δὲ καὶ τραγῳδίας Ἑλλάδι
φωνῇ διεπονεῖτο. ἐπεὶ δὲ ᾑρήκει τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Τῖτος, Συρία
τε πᾶσα καὶ Αἴγυπτος καὶ ὅσα τῇ Παλαιστίνῃ πρόσοικα γένη ἐστε-
φάνουν τὸν ἄνδρα, νικητὴν ἀνακαλοῦντες. ὁ δὲ διωθεῖτο τοὺς στε-
φάνους, οὐκ αὐτὸς λέγων εἰργάσθαι ταῦτα, θεῷ δὲ φήναντι ὀργὴν
ἐπιδεδωκέναι τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας. οὕτως ἦν μέτριος καὶ σωφροσύνης
μεστός. ἐπὶ δὲ Τίτου τούτου τὴν Ἱερουσαλὴμ πολιορκοῦντος Ῥω-
μαῖός τις τῶν ἱππέων δοκιμώτατος τοὺς Ἰουδαίους ὠθουμένους κατὰ
τῆς φάραγγος θεασάμενος, ἐκ πλαγίου παρελαύνων τὸν ἵππον ἁρπάζει
τινὰ νεανίαν φεύγοντα, στιβαρὸν κατὰ τὸ σῶμα καὶ ὡπλισμένον, ἐκ
τοῦ σφυροῦ δραξάμενος, ἑαυτὸν ἐπικλίνας τοῦ ἵππου τρέχοντος καὶ
τὸν Ἰουδαῖον ἔφιππον καταδιώκοντος. καὶ τοσοῦτον τῆς δεξιᾶς τόνον
καὶ τοῦ λοιποῦ σώματος ἐπιδειξάμενος καὶ τῆς ἱππικῆς τέχνης τὴν

Σούδα. Alphabetic letter tau, entry 902, line 8

Τραϊανός, πατρίκιος. ἤκμαζε δὲ ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου. οὗτος

ἔγραψε χρονικὸν σύντομον, πάνυ θαυμάσιον. ἦν δὲ χριστιανικώτατος καὶ
ὀρθο-
δοξότατος.
Τραϊανός, βασιλεὺς Ῥωμαίων· ὃς ἀγαθὸς καὶ μισοπόνηρος καὶ
δίκαιος τοσοῦτον ὑπῆρχεν, ὥστε ποτὲ γυμνώσας ῥομφαίαν ἐνώπιον
τῶν μεγιστάνων αὐτοῦ ἐπέδωκε τῷ ὑπάρχῳ, λέγων· δέξαι τὸ ξίφος
 824

τοῦτο, καὶ εἰ μὲν καλὸς ὑπάρχω, ὑπὲρ ἐμοῦ· εἰ δὲ μή, κατ' ἐμοῦ
χρῆσαι. οὗτος τοῖς Χριστιανοῖς ἀνακωχήν τινα τῆς τιμωρίας παρέσχεν·
οἱ γὰρ κατὰ καιρὸν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων τὰς ἀρχὰς ὠνούμενοι πρὸς
θεραπείαν τῶν τότε βασιλέων διαφόρους ἐπῆγον τοῖς Χριστιανοῖς
κολάσεις. ὅθεν καὶ Τιβεριανός, ἡγεμονεύων τοῦ πρώτου Παλαιστινῶν
ἔθνους, ἀνήγαγεν αὐτῷ λέγων, ὡς οὐκ ἐπαρκεῖ λοιπὸν τοὺς Χριστια-
νοὺς φονεύειν, ἐκείνων αὐτομάτως ἐπεισαγόντων ἑαυτοὺς τῇ κολάσει.
ἐντεῦθεν ὁ Τραϊανὸς πᾶσιν ἅμα τοῖς ὑπ' αὐτὸν ἀπηγόρευε τοῦ τιμω-
ρεῖσθαι τούτους.
Τράμις: ὁ πρωκτός. Ἀριστοφάνης· αἰθὸς γεγένημαι πάντα τὰ
περὶ τὸν τράμιν.  

Σούδα. Alphabetic letter tau, entry 952, line 1

Τριβολεκτράπελα: ἐκ τοῦ τριβόλου καὶ ἐκτραπέλου σύγκειται.

σκληρὰ καὶ ἀπόβλητα καὶ ἀπαίδευτα. Ἀριστοφάνης Νεφέλαις· οὐ
στωμύλλων κατὰ τὴν ἀγορὰν τριβολεκτράπελα, οἷά περ οἱ νῦν.
Τρίβοντας: ἀναλίσκοντας.
Τριβουνάλιον· ὅτι ἐν τῷ τριβουναλίῳ τοῦ Παλλαντίου στήλη
ἦν Εὐδοκίας τῆς γυναικὸς Θεοδοσίου, καὶ αὐτοῦ Θεοδοσίου Μαρκιανοῦ
τε καὶ Κωνσταντίνου· ἔνθα ὀρχήσεις τῶν δύο μερῶν ἐγίνοντο ἕως
Ἡρακλείου.
Τριβουνιανός· οὗτος ἦν κοιαίστωρ ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ.
Τριβοῦνος· οὗτος ἐπὶ Χοσρόου ἦν, Παλαιστῖνος γένος, λόγιος
καὶ τὰ ἐς τέχνην τὴν ἰατρικὴν οὐδενὸς ἥσσων, ἄλλως δὲ σώφρων τε
καὶ θεοφιλὴς καὶ τῆς ἐπιεικείας ἐς ἄκρον ἥκων. καί ποτε Χοσρόην
κακῶς τοῦ σώματος ἔχοντα ἰασάμενος ἀπηλλάγη ἐκ τῆς Περσῶν χώρας,
δῶρα πολλά τε καὶ λόγου ἄξια πρὸς τοῦ ἀνθρώπου κεκομισμένος.
ἡνίκα τοίνυν ἐκεχειρία ἐγένετο, Ἰουστινιανὸν βασιλέα Χοσρόης τὸν
ἰατρὸν τοῦτον συνδιαιτησόμενον αὑτῷ ἐς ἐνιαυτὸν ᾔτησε δοῦναι. τῆς
τε αἰτήσεως ἐπιτελεσθείσης, ἐκέλευσε τὸν Τριβοῦνον ὁ Χοσρόης
αἰτεῖσθαι,

Σούδα. Alphabetic letter phi, entry 839, line 1

τὸ σπυρίδιον ἰσχνά μοι φυλλεῖα δός. οἷον μεμαραμμένα καὶ εὐτελῆ·

τοιαῦτα γὰρ οἱ πτωχοὶ ἐσθίουσι. φυλλεῖα δὲ τὰ τῆς θριδακίνης φύλλα.  
Φυλείδης: ὁ τοῦ Φυλέως.
Φυλή: ὄνομα δήμου παρ' Ἀθηναίοις.
Φυλλίς: ἡ τοῦ δένδρου. καὶ Φύλλις, ὁ μουσικός.
Φυλή: ἡ φυλὴ καθ' αὑτήν ἐστι μύριοι στρατιῶται. ζήτει ἐν τῷ
γεννῆται.
 825

Φυλή: Ἰσοκράτης ἐν τῷ Περὶ τῆς εἰρήνης. δῆμός ἐστι Φυλὴ

τῆς Οἰνηΐδος φυλῆς. ὁ δὲ Μένανδρος τόπον νομίζει εἶναι Φυλήν.
ὁ δὲ Φιλόχορος φρούριον αὐτό φησιν εἶναι. ζήτει ἐν τῷ φυλάρχης.
Φυλιστιείμ: οἱ λεγόμενοι Παλαιστῖνοι.

Σόλυμοι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια. Οι Σόλυμοι ήταν,

σύμφωνα με την Ιλιάδα του Ομήρου, λαός της Μικράς Ασίας που
κατοικούσε, κατά την 1η χιλιετηρίδα π.Χ., στην περιοχή που
καταλάμβανουν οι μεταγενέστερες: Λυκία, Παμφυλία και Λυκαονία.

 1. Όμηρος Ιλιάδα. (8 B.C.) Book 6 line 184

 καὶ τὴν μὲν κατέπεφνε θεῶν τεράεσσι πιθήσας.

δεύτερον αὖ Σολύμοιςι μαχέσσατο κυδαλίμοισιν·
καρτίστην δὴ τήν γε μάχην φάτο δύμεναι ἀνδρῶν.   (185)
 

 2. Όμηρος Ιλιάδα. (8 B.C.) Book 6 line 204

 Ἴσανδρον δέ οἱ υἱὸν Ἄρης ἆτος πολέμοιο

μαρνάμενον Σολύμοιςι κατέκτανε κυδαλίμοισιν,
τὴν δὲ χολωσαμένη χρυσήνιος Ἄρτεμις ἔκτα.   (205)
 

 3. Ηρόδοτος Ιστορίαι. (5 B.C.) Book 1 section 173 line 10

 Λύκιοι νέμονται, αὕτη τὸ παλαιὸν ἦν Μιλυάς, οἱ δὲ

Μιλύαι τότε Σόλυμοι ἐκαλέοντο. Ἕως μὲν δὴ αὐτῶν    (10)
Σαρπηδὼν ἦρχε, οἱ δὲ ἐκαλέοντο τό πέρ τε ἠνείκαντο
 

 4. Απολλόδωρος. Βιβλιοθήκη. (sub nomine Apollodori)

{0548.001} (A.D. 1/2) Chapter 2 section 32 line 6

 τὴν Χίμαιραν. μετὰ δὲ τὸν ἀγῶνα τοῦτον ἐπέταξεν   (5)

αὐτῷ Σολύμοις μαχεσθῆναι. ὡς δὲ ἐτελεύτησε καὶ τοῦ-
(33) τον, Ἀμαζόσιν ἐπέταξεν ἀγωνίσασθαι αὐτόν. ὡς δὲ
 
 826

 5. Γρηγόριος Ναζιανζηνός. Carmina moralia {2022.060} (A.D.

4) Column 611 line 6

 Μιγνύντας μέλιτί τε χολὴν, καὶ βόρβορον οἴνῳ,    (5)

Καὶ Σολύμοις Σαμάρειαν ἀλιτροτάτην ἱεροῖσιν.
Οὐδὲ γὰρ ὥσπερ ὁδοῖο τιταινόμενον κατόπισθεν
 

 6. Γρηγόριος Ναζιανζηνός. Carmina de se ipso {2022.061} (A.D.

4) Page 1241 line 7

 Πέτρῳ δ’ ἴσα φέροιτο θεοκτόνος Ἰσκαριώτης,

Καὶ Σολύμοις ἱεροῖσιν ἀλιτροτάτη Σαμάρεια.
Ἴσα δ’ ἔχοι χρυσός τε καὶ ἄργυρος, ἠδὲ σίδηρος,

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟΝ

Ἀβίλης, 233, 478, 480 Ἀντιόχειαν, 22, 126, 224, 324, 343, 349,
Ἀδράων, 282 412, 418, 419, 428, 434, 512, 522, 547,
Ἀερμὼν, 43, 234, 738 553, 594, 597, 631, 639, 646, 699, 721,
Ἄζωτον, 53, 147, 407, 588, 657, 746 743, 744, 769
Ἀζώτου, 147, 235, 240, 282, 657, 742, Ἀντιοχείας, 23, 24, 59, 61, 126, 224, 232,
755, 796, 798 263, 313, 329, 334, 346, 349, 350, 401,
Αθανάσιος θεολόγος, 17, 18, 19, 286, 416, 442, 445, 448, 451, 454, 457, 464,
287, 288, 289, 290, 291 478, 486, 513, 514, 522, 523, 524, 525,
Αἰλία, 106, 113, 633, 658, 767, 786 526, 527, 530, 582, 583, 597, 598, 623,
Αἰλίαν, 71, 240, 381, 382, 626, 645 632, 640, 643, 652, 658, 701, 706, 708,
Αἰλίας, 233, 236, 239, 242, 642 716, 718, 799, 800
Αίλιος Αριστείδης, 118 Αποφθέγματα, 428, 429, 431, 432, 433
Αίλιος Ηρωδιανός, 98, 99, 100, 101, 102, Αππιανός ιστορικός, 183, 184, 186, 187
103, 104, 105, 106, 107, 108, 109, 110, Ἀραβίας καὶ Παλαιστίνης, 400
111, 112, 113, 114, 115 Ἀρίνδηλα, 110, 403, 658
Ἀκαρωνίτας, 307 Ἀσδώδ, 235
Ἀκκαρών, 749 Ἀσκάλων, 657, 740, 749, 750
Ἀμορραίων, 233, 234, 235, 238, 240, 270, Ἀσκάλωνα, 134, 338, 814
271, 278 Ἀσκάλωνι, 77, 492, 493, 557, 736
Ἀντιοχείᾳ, 55, 59, 67, 112, 323, 324, 329, Ἀσκαλωνίτας, 307
343, 352, 367, 411, 412, 441, 445, 447, Ἀσκάλωνος, 160, 180, 468, 472, 473, 583,
448, 451, 507, 508, 523, 558, 571, 583, 796, 797, 798
627, 662, 700, 701, 704
 827

Βασίλειος θεολόγος, 291, 292, 293, 294, Ἐμμαοὺς, 582, 701

295, 296, 297, 298, 434 Ἐμμαοῦς, 239, 327, 399, 504, 505
βασιλεὺς τῶν Χαναναίων, 437, 456 Επιφάνιος, 267, 268, 269, 270, 271, 272,
Βαταναίας, 4, 119 273, 274, 275, 276, 277, 278, 279, 280,
Βηθλεέμην, 176 281, 282, 283
Βηθλεέμης πόλεως, 176 Ευάγριος, 411, 412, 413, 414, 415, 416,
Βηθλεεμῶν, 111, 659 417, 418, 419, 420
Βήθλεμα, 111, 659 Ευνάπιος, 337, 338
Γάγγρα, 104 Ευσέβιος, 15, 16, 17
Γάδαρα, 5, 20, 112, 578, 580, 779 Ευστάθιος, 19, 20, 220, 221, 222, 223,
Γάδρα, 105, 285, 286, 660 224, 225, 226, 227, 228, 229, 230, 231,
Γάζα, 4, 102, 237, 434, 660, 661, 664, 726, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240,
742, 749, 750 241, 242, 243, 244, 245, 246, 247, 248,
Γαζαίους, 307, 435 249, 250, 251, 253, 254, 255, 256, 257,
Γάζαν, 44, 102, 143, 544, 545, 577, 580, 258, 259, 261, 262, 263, 264, 265, 266,
586, 660, 661, 726, 740 267, 724, 725, 778, 779
Γάζης, 16, 136, 147, 179, 263, 264, 318, Ζόαρα, 112, 115, 663
330, 331, 401, 512, 583, 620, 654, 664, Ζώσιμος, 726, 727, 728, 729, 796, 798
711, 750, 778 Ηρόδοτος, 8, 11, 12, 13, 77, 78, 79, 80, 81
Γαληνός Ιατρός, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91 Ησύχιος, 730, 731
Γέραρα, 5, 39, 40, 137, 370, 743 Ηφαιστίων, 308, 309
Γεώργιος Κεδρηνός, 496, 497, 498, 499, Θεοδώρετος, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46,
500, 501, 502, 503, 504, 507, 508, 509, 47, 48, 49, 732, 733, 734, 735, 736, 738,
510, 511, 512, 513, 514 739, 740, 741
Γεώργιος Μοναχός, 63, 64, 65, 66, 67, Θεοδώρετος., 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46,
68, 550, 551, 552, 553, 554, 556, 557, 47, 48, 49
558, 559, 560, 561, 562, 563, 564, 565, Θεοφάνης, 596, 603, 698, 699, 700, 702,
566, 567, 568, 569, 570, 572 703, 704, 705, 706, 707, 708, 709, 710,
Γεώργιος Παχυμέρης, 639, 640, 641, 642 711, 712, 713, 714, 715, 716, 717, 718,
Γεώργιος Σύγγελος, 573, 574, 575, 577, 719
578, 579, 580, 581, 582, 583 Ἰαμνεία, 240
Γεώργιος Χοιροβοσκός, 758, 760 Ἰδουμαία,, 309
Γη της Επαγγελίας, 8, 9 Ἱεριχοῦς, 101, 239, 240, 242
Γίττα, 5, 105, 183, 662 Ἰεριχώ, 54, 438
Γρηγόριος Νύσσης, 217, 218, 219 Ἱεριχώ, 101, 238, 396
Δαμάσκιος, 722, 723 Ἱεροσόλυμα, 22, 106, 123, 170, 172, 180,
διαλάμψαντας ἐν Παλαιστίνῃ, 227 185, 259, 276, 284, 344, 363, 397, 412,
Διοκαισαρείᾳ, 23, 323, 345, 346 420, 448, 464, 467, 475, 476, 478, 481,
Διοκαισάρειαν, 378 482, 502, 533, 535, 566, 567, 601, 602,
ΔιοΚαισάρειαν, 323, 345, 346 621, 626, 633, 651, 658, 703, 753, 758,
Δίων Κάσσιος, 123, 124, 125, 126, 127, 786, 791, 816, 820
128, 129, 130, 131, 132, 133 Ἱεροσολύμοις, 35, 111, 176, 179, 226,
Εκκλησιαστική ιστορία, 20, 21, 22, 23, 227, 259, 276, 321, 363, 385, 473, 478,
24, 223, 224, 225, 226, 227, 310, 311, 480, 481, 484, 485, 501, 659, 684, 685,
312, 313, 315, 317, 318, 319, 320, 321, 700, 705, 708, 754
324, 325, 328, 330, 331, 332, 333, 334, Ἱεροσολύμων, 101, 172, 173, 177, 179,
335, 336, 339, 340, 341, 342, 343, 344, 218, 224, 279, 284, 313, 315, 326, 344,
345, 346, 347, 348, 349, 350, 351, 352, 346, 350, 400, 416, 457, 462, 467, 479,
353, 411, 412, 413, 414, 415, 416, 486, 500, 501, 506, 509, 510, 544, 545,
417,418, 419, 420, 734, 735, 736 571, 577, 581, 582, 593, 609, 614, 615,
Ελληνική ανθολογία, 808, 809 619, 637, 638, 661, 689, 690, 692, 701,
 828

703, 704, 705, 706, 708, 709,710, 711, 402, 450, 463, 486, 512, 525, 573, 581,
712, 716, 736, 737, 746, 770, 771, 801, 629, 678, 686, 688, 689, 690, 691, 695,
803, 805 704, 711, 723, 734, 735, 736, 795, 808,
Ἱερουσαλὴμ, 49, 57, 69, 203, 242, 266, 813, 814
273, 274, 289, 297, 399, 411, 441, 446, Καισαρέων μητρόπολις, 424
544, 545, 567, 577, 601, 602, 613, 626, Κάλαμος δὲ τόπος ἐστὶν ἐν τῇ
630, 704, 708, 748, 753, 790, 820 Παλαιστίνῃ, 289
Ἰόπη, 107, 108, 209, 210, 634, 664, 725, καλεῖσθαι, 76, 135, 425, 536, 582, 604,
764, 767, 810 671, 725
Ἰόπης, 107, 108, 209, 210, 664, 725 καλέσας, 44, 71, 162, 168, 440, 441, 620,
Ἰορδάνην, 15, 33, 54, 219, 234, 235, 238, 626, 645, 790
239, 240, 242, 306, 379, 438, 509, 708, καλουμένῃ, 52, 191, 221, 222, 272, 278,
778, 790 543, 558, 559, 574, 576, 653, 663, 684,
Ἰορδάνου, 101, 169, 170, 171, 233, 237, 758, 788
239, 249, 396, 406, 534, 578, 685, 764, Κάρμηλον, 62, 436, 784
767, 779, 789, 811, 819 Κλαύδιος Πτολεμαίος, 13, 14, 119, 120,
Ἰορδάνου ποταμοῦ, 101, 534, 789, 819 121, 122
Ἵππον, 235, 578, 580 κληθεῖσαν, 106, 576, 620
Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου, 202, 203, Κλήμης Αλεξανδρινός, 189, 190
204, 206, 207, 208 Κλήμης Ρωμανός, 199, 200
Ιωάννης Δαμασκηνός, 62, 63, 487, 488, Κυριλλος, 49, 50, 51, 52
489, 490, 491 Κύριλλος, 326, 346, 374, 438, 456, 458,
Ιωάννης Ζωναράς, 620, 621, 622, 623, 459, 460, 461, 462, 463, 464, 465, 466,
624, 625, 626, 627, 628, 629, 630, 631 467, 468, 469, 470, 472, 473, 474, 475,
Ιωάννης Κίνναμος, 515, 516, 517, 518, 476, 477, 478, 479, 480, 481, 482, 483,
519, 520, 521, 522, 523, 524, 525, 526, 484, 485, 552, 556, 593, 694, 700, 701,
527, 528, 529, 530 737, 741, 742, 743, 744, 745, 746, 747,
Ιωάννης Λαυρέντιος Λύδος, 404 748, 749, 750, 751, 752,753, 754, 755,
Ιωάννης Μαλαλάς, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 756, 757, 758, 796
59, 60, 61, 437, 438, 439, 440, 441, 442, Κωνστάντια, 259
443, 444, 445, 446, 447, 448, 449, 450, Κωνσταντίνος 7ος Πορφυρογέννητος,
451, 452, 453, 454 531, 532, 533, 534, 536, 538, 539, 540,
Ιωάννης Σκυλίτζης, 596, 597 541, 542, 543, 544, 545, 546, 547, 548
Ιωάννης Χρυσόστομος, 24, 25, 26, 27, Κωνσταντίνος Μανασσής, 604, 605
28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, Λαόνικος Χαλκοκονδύλης, 635, 636, 637
39, 40, 355, 356, 357, 358, 359, 360, λέγεται, 3, 101, 103, 104, 108, 110, 111,
361, 362, 363, 364, 365, 366, 367, 368, 114, 135, 143, 185, 233, 234, 235, 236,
369, 370, 371 237, 238, 242, 303, 315, 321, 327, 333,
Καινή Διαθήκη, 768, 769, 770, 771, 772, 343, 361, 384, 385, 415, 487, 491, 516,
773, 774, 775 518, 523, 550, 551, 555, 562, 565, 585,
Καισαρείᾳ, 15, 23, 58, 59, 62, 212, 217, 611, 629, 630, 637, 649, 657, 659, 660,
226, 263, 279, 316, 347, 348, 372, 380, 663, 664, 665, 666, 669, 670, 671, 724,
385, 400, 402, 447, 448, 450, 454, 500, 725, 726, 730, 745, 759, 764, 765, 766,
504, 539, 540, 541, 542, 679, 687, 692, 767, 789, 797, 808, 815, 816
699, 700, 706, 707 ΛΕΟΝΤΟΣ ΔΙΑΚΟΝΟΥ, 597, 598, 599
Καισάρειαν, 21, 56, 224, 232, 238, 341, Λιβάνιος, 24, 348, 385, 386, 387, 388,
442, 500, 581, 582, 627, 692, 713, 769, 389, 390, 391, 392, 393, 394, 395, 690
789, 813 Λουκιανός., 92, 93, 94, 95
Καισαρείας, 4, 16, 20, 21, 22, 23, 59, 193, Μάρκος Διάκονος, 434, 435
232, 237, 263, 264, 281, 286, 311, 317, Μιχαήλ Γλύκας, 583, 584, 585, 586, 587,
324, 326, 329, 340, 341, 343, 346, 350, 588, 589, 590, 591, 592, 593, 594, 595
 829

Μιχαήλ Ψελλός, 410 58, 61, 62, 63, 64, 66, 69, 70, 72, 74, 80,
Νικήτας Χωνιάτης, 608, 609, 610, 611, 82, 85, 87, 90, 92, 93, 95, 96, 97, 117,
612, 613, 614, 615, 616, 617, 618 123, 125, 126, 127, 132, 134, 136, 165,
Νικηφόρος Γρηγοράς, 780, 781, 782, 783 178, 180, 181, 186, 187, 189, 190, 194,
Νικόπολις, 6, 99, 239, 327, 399, 582 196, 197, 198, 199, 200, 203, 204, 205,
Ξιφήνη, 106, 114, 667 206, 207, 215, 218, 221, 226, 229, 230,
Οικουμενική Σύνοδος, 792, 793, 794, 231, 241, 246, 247, 251, 253, 263, 264,
796, 797, 798, 799, 800, 801, 802, 803, 267, 268, 279, 284, 291, 294, 298, 299,
804 301, 302, 306, 319, 320, 323, 351, 353,
Ὅμηρος, 101, 107, 108, 111, 593, 658, 354, 357, 358, 359, 360, 361, 364, 369,
767 370, 371, 376, 377, 381, 382, 383, 386,
Παλαιστιναῖον Εὐαγγέλιον, 770 387, 388, 391, 392, 394, 398, 399, 405,
Παλαιστίνη, 3, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 406, 409, 412, 413, 425, 427, 428, 434,
19, 31, 39, 41, 53, 64, 65, 79, 81, 84, 97, 437, 439, 446, 448, 453, 455, 458, 463,
107, 108, 116, 120, 121, 122, 132, 182, 464, 465, 466, 468, 469, 471, 472, 473,
185, 201, 209, 210, 212, 217, 270, 271, 475, 478, 479, 480, 483, 490, 494, 495,
277, 309, 318, 329, 330, 362, 395, 406, 496, 498, 508, 515, 516, 517, 518, 520,
418, 419, 488, 497, 505, 551, 554, 562, 521, 525, 526, 527, 528, 531, 537, 539,
564, 593, 609, 637, 638, 641, 642, 653, 541, 546, 548, 552, 555, 561, 562, 563,
664, 703, 742, 759, 760, 765, 766, 768, 566, 567, 575, 576, 579, 584, 585, 594,
770, 771, 772, 778, 785, 817 598, 599, 601, 602, 608, 611, 612, 614,
Παλαιστίνῃ, 12, 13, 14, 20, 21, 22, 23, 26, 615, 616, 617, 618, 620, 622, 623, 624,
27, 28, 30, 34, 35, 36, 37, 38, 49, 59, 62, 627, 630, 631, 632, 634, 636, 637, 641,
63, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 74, 77, 642, 646, 649, 651, 676, 677, 679, 686,
78, 80, 81, 86, 87, 93, 94, 98, 112, 115, 688, 689, 691, 694, 697, 699, 702, 707,
118, 121, 124, 126, 130, 133, 134, 135, 711, 715, 717, 718, 719, 720, 724, 725,
178, 181, 188, 189, 191, 194, 198, 213, 726, 728, 732, 737, 738, 740, 741, 747,
220, 221, 222, 225, 228, 260, 272, 273, 753, 761, 762, 777, 779, 781, 782, 809,
274, 279, 300, 304, 305, 306, 307, 308, 814, 818
310, 311, 323, 326, 327, 330, 331, 333, Παλαιστίνην κατῴκουν, 585
340, 342, 343, 346, 354, 359, 363, 364, Παλαιστίνης, 3, 4, 8, 9, 10, 11, 13, 14, 15,
367, 373, 374, 375, 386, 389, 390, 394, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 28,
397, 401, 402, 410, 411, 412, 413, 417, 31, 32, 33, 34, 36, 37, 39, 40, 41, 42, 43,
418, 429, 430, 431, 433, 436, 450, 485, 45, 46, 47, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59,
489, 501, 502, 503, 505, 506, 507, 508, 60, 61, 62, 65, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74,
510, 511, 513, 517, 524, 531, 534, 535, 75, 83, 86, 88, 89, 91, 92, 96, 99, 100,
543, 544, 548, 554, 555, 556, 557, 558, 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108,
559, 565, 566, 567, 569, 570, 571, 572, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 119,
574, 576, 580, 582, 595, 601, 603, 623, 120, 122, 128, 130, 135, 137, 165, 182,
625, 626, 627, 628, 629, 635, 643, 644, 183, 185, 187, 192, 193, 195, 197, 199,
645, 647, 654, 655, 656, 663, 673, 682, 201, 202, 204, 207, 208, 209, 210, 211,
683, 684, 687, 692, 695, 696, 697, 698, 212, 214, 216, 217, 219, 223, 224, 225,
702, 703, 704, 707, 708, 709, 710, 714, 226, 231, 232, 233, 234, 235, 236, 237,
716, 723, 724, 751, 752, 753, 768, 773, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 248,
775, 778, 780, 783, 788, 807, 820 249, 250, 252, 254, 257, 258, 263, 264,
Παλαιστίνῃ ἀποκαλῶν, 222, 574 269, 275, 276, 280, 281, 282, 285, 286,
Παλαιστίνῃ πόλεων, 414 288, 289, 291, 292, 293, 296, 314, 315,
Παλαιστινήν, 8 316, 317, 322, 324, 325, 327, 332, 336,
Παλαιστίνην, 13, 15, 16, 18, 19, 25, 26, 337, 338, 341, 344, 345, 346, 347, 348,
27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 40, 41, 349, 350, 351, 352, 353, 355, 356, 362,
42, 43, 44, 45, 46, 48, 50, 52, 53, 54, 57, 366, 367, 370, 371, 372, 375, 376, 377,
 830

378, 381, 382, 384, 385, 390, 393, 396, Παλαιστινῷ, 47

399, 400, 401, 402, 403, 407, 408, 421, Παλαιστινῶν, 16, 45, 48, 50, 51, 52, 58,
422, 423, 424, 425, 429, 431, 432, 434, 66, 184, 254, 257, 259, 260, 262, 265,
435, 438, 439, 440, 441, 442, 443, 444, 270, 271, 273, 274, 276, 277, 414, 415,
445, 447, 448, 450, 451, 452, 453, 454, 416, 417, 419, 420, 447, 457, 460, 487,
462, 463, 466, 467, 469, 470, 471, 472, 510, 522, 523, 541, 556, 568, 586, 587,
473, 474, 477, 479, 482, 484, 486, 489, 589, 590, 592, 607, 685, 709, 733, 743,
491, 492, 493, 494, 496, 498, 499, 500, 749, 750, 754, 755, 756, 757, 758, 762,
504, 506, 508, 511, 512, 514, 519, 520, 763, 787, 797, 820
521, 522, 523, 524, 526, 527, 529, 530, Παλαιστίνων, 12, 16, 17, 18, 40, 79, 141,
534, 536, 537, 539, 540, 541, 542, 544, 142, 143, 145, 146, 147, 148, 152, 154,
545, 546, 547, 549, 553, 564, 573, 575, 155, 156, 157, 160, 161, 162, 166, 167,
577, 578, 579, 581, 582, 583, 594, 596, 168, 169, 171, 174, 175, 176, 177, 224,
597, 600, 603, 604, 605, 606, 610, 614, 249, 265, 266, 290, 314, 315, 333, 350,
615, 619, 620, 622, 625, 629, 633, 634, 373, 420, 535, 722, 736, 792, 802
638, 639, 640, 645, 647, 648, 651, 652, Παλαιστινῶν γῇ, 273, 274, 277
653, 657, 658, 659, 660, 661, 662, 663, Παλαιστινῶν ἔθνους, 58, 256, 259, 260,
664, 665, 666, 667, 668, 669, 670, 671, 262, 447
672, 674, 675, 676, 677, 678, 683, 684, Παλλάδιος, 375, 376, 377, 378, 379, 380,
685, 687, 688, 689, 690, 692, 698, 700, 381, 382, 383, 384
701, 704, 705, 706, 707, 711, 712, 714, Πάνιον, 108, 580
715, 716, 719, 720, 722, 727, 728, 729, Πασχάλιον Χρονικόν, 396, 397, 398, 399,
730, 731, 734, 735, 736, 738, 741, 744, 400, 401, 402
746, 748, 761, 762, 763, 764, 765, 767, Παυσανίας, 4, 101, 104, 106, 107, 108,
769, 770, 771, 772, 773, 774, 775, 779, 134, 135, 209, 210, 439, 663, 665
781, 783, 784, 785, 786, 787, 789, 790, Πέλλης, 233, 472, 473, 796, 798, 799
792, 793, 794, 795, 796, 797, 798, 803, Πενταπόλεως, 233, 282, 288
804, 806, 808, 809, 810, 811, 813, 815, Περὶ τῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλήμ, 567
818, 819 Πέτρα, 7, 53, 104, 194, 236, 241, 249,
Παλαιστινοί, 51, 52, 592, 593, 756, 757 355, 407, 668
Παλαιστινοὶ, 28, 34, 269, 270, 359, 475, Πέτραν, 53, 92, 96, 104, 117, 142, 153,
476, 588, 590, 591, 592, 593, 744, 745, 164, 243, 249, 251, 407
776, 805 Πέτρας, 59, 95, 142, 148, 153, 164, 194,
Παλαιστῖνοι, 139, 140, 141, 144, 146, 234, 355, 417, 451, 496, 605, 755
147, 148, 153, 157, 164, 169, 170, 172, Πέτρων, 282, 289
174, 175, 178, 248, 313, 321, 328, 334, Πηλούσιον, 74, 76
550, 821 Πλούταρχος, 4, 75, 76, 789
Παλαιστινοῖς, 45, 49, 52, 214, 215, 528, πόλιν τῆς Παλαιστίνης, 235
529, 655, 750 πόλις Παλαιστίνης, 767
Παλαιστινὸν, 76, 271 Πορφύριος, 285, 435, 556, 569, 660, 700
Παλαιστῖνον, 21, 162, 341, 379, 694 Προκόπιος, 53, 406, 407, 420, 671, 672,
Παλαιστῖνος, 116, 128, 159, 175, 332, 673, 674, 675, 676, 677, 678, 679, 681,
376, 395, 679, 680, 681, 682, 734, 810, 682, 683, 684, 818
811, 817, 821 Ῥαβάθμωβα, 109, 669
Παλαιστινὸς Νόννος καλούμενος, 461 Ρωμαϊκή ιστορία, 123, 124, 125, 126,
Παλαιστινοῦ, 48 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133, 780,
Παλαιστίνου, 116, 158, 159, 693, 732 781, 782, 783
Παλαιστινούς, 42, 255, 744, 745 Σαλαμίνιος Ερμίας, 310, 311, 312, 313,
Παλαιστινοὺς, 20, 42, 47, 63, 295, 308, 315, 317, 318, 319, 320, 321, 324, 325,
339, 532, 533, 750 328, 330, 331, 332, 333, 334, 335, 336
Παλαιστίνους ὠνόμαζον, 455
 831

Σαμάρειαν, 19, 475, 476, 500, 746, 748, Φυλιστεὶμ, 3, 66, 568
779, 822 Φυλιστιαῖοι, 248, 295
Σιγώρ, 114, 731 Φυλιστίνου, 136
Σιών, 72, 250, 251, 284, 409, 411, 437, Φώτιος, 416, 685, 686, 687, 688, 689,
645, 738 690, 691, 692, 694, 695, 696, 697, 698
Σιὼν, 43, 71, 72, 243, 245, 250, 251, 267, Χαναάν, 8, 47, 270, 271, 278, 291, 370,
284, 364, 411, 456, 479, 481, 552, 562, 497, 551, 739
632, 645, 647, 738, 790 Χαναὰν, 18, 39, 42, 46, 47, 64, 268, 269,
Σκυθόπολιν, 237, 576, 578 270, 271, 277, 291, 305, 370, 396, 496,
Σκυθόπολις, 7, 99, 170, 234, 237, 670 551, 561, 575, 620, 747
Σοδομιτῶν, 82, 137, 313, 368 Χαναναίαν, 620, 634
Σόλυμα, 130, 132, 409, 579 Χαναναίων, 30, 48, 52, 53, 82, 138, 139,
Σόλυμοι, 3, 410, 821, 822 234, 235, 237, 360, 371, 437, 455, 551,
Σολύμοις, 675, 822, 823 562, 634, 756, 757, 758, 790
Σούδα, 810, 811, 812, 813, 814, 815, 816, Χαράκμωβα, 7, 109, 115, 403, 671
817, 818, 819, 820 Χεβρών, 19, 233, 240, 497, 779
Στέφανος γραμματικός, 656, 658, 659, Χωρίκιος, 761, 762, 763
660, 661, 662, 663, 664, 665, 666, 667, Ωριγένης, 15, 298, 299, 300, 301, 302,
668, 669, 670, 671 303, 304, 306, 307, 308
Στράβων, 100, 103, 104, 105, 108, 109,
110, 117, 209, 403, 657, 665, 666
Συμεών Λογοθέτης, 68, 69, 70, 600, 601,
602, 603
Συρίας καὶ Παλαιστίνης, 344
Σφραντζής, 648, 649, 650, 651
Σωκράτης Σχολαστικός, 20, 21, 22, 23,
24, 339, 340, 341, 342, 343, 344, 345,
346, 347, 348
Τιβεριάδι, 57, 445
τρεῖς Παλαιστίνας, 416, 800, 805
Τρικωμίαν, 54, 438, 439, 538, 539
Φιλισταίοι, 3, 8
Φιλισταίους, 3
Φιλισταίων, 4, 8, 9, 101
Φιλιστιαίους, 42
Φιλιστιεὶμ, 19, 50, 620, 744, 754, 765,
766, 778
Φιλοστόργιος, 349, 350, 351, 352, 353
Φίλων Ιουδαίος, 81, 82, 83
Φλάβιος Αρριανός, 96, 97
Φλάβιος Ιουστινιανός, 421, 422, 423,
424, 425, 426, 427
Φλάβιος Ιώσηφος, 136, 137, 138, 139,
140, 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147,
148, 149, 150, 151, 152, 153, 154, 155,
156, 157, 158, 159, 160, 161, 162, 163,
164, 165, 166, 167, 168, 169, 170, 171,
172, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 179,
180, 181, 182
Φλάβιος Κλαύδιος Ιουλιανός, 214, 215
φύλαρχον Παλαιστίνης, 452
 832

TLG Texts doing_search π αλαιστιν tlg Go

UTF-8 search TLG Texts