https://opencourses.uoa.
gr/courses/PHIL5/
Το αντικείμενο του μαθήματος περιλαμβάνει τη λεπτομερή μελέτη της φύσης και της λειτουργίας
του μύθου στο πλαίσιο της ανθρώπινης εμπειρίας κατά την ελληνική αρχαιότητα. Το αρχικό
μάθημα θα επικεντρωθεί σε μια λεπτομερή εισαγωγή στην έννοια και τον ορισμό του μύθου, και θα
παρουσιάσει τις διάφορες θεωρίες ερμηνείας του μύθου, αρχαίες και σύγχρονες. Μεταγενέστερες
παραδόσεις θα αφορούν τους μύθους της Κοσμογονίας και της καταγωγής του Ανθρώπου, τη
σχέση μύθου και θρησκείας, την αλληλεπίδραση μύθου και λογοτεχνίας, την εξάρτηση της ιστορίας
από τον μύθο, την σχέση μύθου και πολιτικής, τις διάφορες εκφράσεις πρόσληψης του μύθου κλπ.
Ενότητα Α: Ορισμός του Μύθου και Θεωρίες Ερμηνείας του Μύθου
1. Ορισμός του Μύθου. Αρχαίες Θεωρίες
2α. Θεωρίες-Σύγχρονες Θεωρίες.
Στην πρώτη ενότητα θα μελετηθούν οι διάφορες σημασίες του μύθου διαχρονικά, τα
χαρακτηριστικά του μύθου και η λειτουργίες του. Στη συνέχεια το μάθημα θα εστιάσει στις
βασικότερες θεωρίες που διατυπώθηκαν για την ερμηνεία και τη λειτουργία του μύθου. Θα
εξεταστούν αρχικά οι αρχαίες θεωρίες, οι οποίες διαμορφώθηκαν στο διάστημα από την κλασική
εποχή μέχρι τον μεσαίωνα, και στη συνέχεια οι σύγχρονες θεωρίες (από τον 17ο ως τον 20ο αι).
Λέξεις κλειδιά ενότητας Α:
Ορισμός του μύθου, μύθος και λόγος, Ξενοφάνης, Θεαγένης, Αναξαγόρας, Μύθοι ως αλληγορία,
Μύθοι ως διδακτικά μοντέλα, Ευήμερος, Μύθος της Ατλαντίδας, Ρατιοναλιστική ή Λογική Θεωρία
του Μύθου, Λειτουργική (Functionalist) θεωρία του μύθου, Μύθοι ως Τελετουργία, Ψυχαναλυτική
Θεωρία, Στρουκτουραλιστική Θεωρία.
Ενότητα Β: Η Δημιουργία του Κόσμου στην Αρχαία Ελληνική Μυθολογία
2β. Κοσμογονία: Η Δημιουργία του Σύμπαντος και των Θεών
3. Η καταγωγή του ανθρώπου. Προμηθέας και Πανδώρα
Στη δεύτερη ενότητα, και με επίκεντρο τα έπη του Ησιόδου, Θεογονία και Έργα και Ημέραι, θα
αναλυθούν οι θεωρίες δημιουργίας του κόσμου και καταγωγής/προέλευσης του Ανθρώπου. Θα
μελετηθεί η παράλληλη πορεία της δημιουργίας του κόσμου και της γένεσης των θεών, και έμφαση
θα δοθεί στην εφαρμογή της στρουκτουραλιστικής θεωρίας στη Θεογονία και τη διαδοχή των
γενεών.
Λέξεις κλειδιά Ενότητας Β:
Θεογονία, Έργα και Ημέραι, Μούσες, Κοσμογονία, Πάλη των γενεών, Προμηθέας, Πανδώρα, Ο
μύθος των Γενών.
Ενότητα Γ: Μύθος και Θρησκεία
4. Μύθος και Θρησκεία Α: Μαντεία
5. Μύθος και Θρησκεία Β: Μυστήρια*
Στην τρίτη ενότητα στο επίκεντρο βρίσκεται η σχέση του μύθου με τη θρησκεία, ειδικότερα το πώς
οι πλείστοι των μύθων στην αρχαία ελληνική κοινωνία είναι άμεσα συνδεδεμένοι με κάποια
θρησκευτική πτυχή-είτε αφορούν κάποια θεότητα, είτε σχετίζονται με κάποιο τελετουργικό δρώμενο.
Ειδικότερα θα εξεταστεί η στενή σχέση του μύθου με τα μαντεία και τα μυστήρια, δύο θεσμούς με
κομβική σημασία στην αρχαία ελληνική κοινωνία.
Λέξεις κλειδιά Ενότητας Γ:
Απόλλων, Μαντείο των Δελφών, Ομηρικός Ύμνος στον Απόλλωνα, Τελετουργία ενηλικίωσης,
Απομάκρυνση – Περιθωριοποίηση – Επιστροφή/Επανένταξη, Δήμητρα και Περσεφόνη, Ελευσίνα
και Ελευσίνια Μυστήρια, Ομηρικός Ύμνος στη Δήμητρα, Κάτω Κόσμος.
Ενότητα Δ: Ορισμός και Διαμόρφωση του ήρωα (Έπος και Δράμα)
6. Μύθος, Θρησκεία και Πόλις: Αθήνα
7. Μύθοι και Ήρωες: Οδύσσεια (Α)
8. Μύθοι και Ήρωες: Οδύσσεια (Β)
9. Μύθοι και Ήρωες: Οδύσσεια (Γ)
10. Μύθος και Πολιτική: Ευμενίδες
Στην τέταρτη ενότητα θα μελετηθεί η έννοια και ο ορισμός του αρχαίου ήρωα, με
αντιπροσωπευτικές περιπτώσεις τον Οδυσσέα, τον Θησέα και τον Ορέστη. Η μελέτη θα
επικεντρωθεί σε λεπτομερή ανάλυση βασικών λογοτεχνικών κειμένων με πρωταγωνιστές τους εν
λόγω ήρωες, αντίστοιχα την Οδύσσεια, τον βίο του Θησέα κατά τον Πλούταρχο, και τις Ευμενίδες
του Αισχύλου.
Λέξεις κλειδιά ενότητας Δ:
Ορισμός του Ήρωα, Οδυσσέας ως νέου τύπου ήρωας, Οδύσσεια και ο κόσμος της Οδύσσειας,
Θησέας, ήρωας και πόλις, Αθήνα και μύθοι της Αθήνας, Ορέστης, Ευμενίδες, Αθηνά, Άρειος Πάγος,
έννοια της Δίκης.
Ενότητα Ε: Θεωρητικές Προσεγγίσεις του Μύθου
11. Φεμινιστικές αναγνώσεις του μύθου
12. Ο ελληνικός μύθος στη Ρώμη
Στην πέμπτη ενότητα θα εστιάσουμε στις δύο πιο πρόσφατες θεωρητικές παραμέτρους ερμηνείας
του μύθου, τη φεμινιστική προσέγγιση (ερμηνεία του μύθου από την οπτική γωνία των γυναικών-
Σαπφώ, και ερμηνεία των γυναικών – ηρωίδων των μύθων) και την ποιητολογική / μεταλογοτεχνική
προσέγγιση (πρόσληψη του μύθου στη Ρώμη ως αφορμή για ποιητικό ανταγωνισμό των Ρωμαίων
ποιητών με τα ελληνικά λογοτεχνικά τους πρότυπα).
Λέξεις κλειδιά Ενότητας Ε:
Γυναίκα και μύθος, Σαπφώ, Φεμινιστική ερμηνεία, Πρόσληψη του μύθου, Ελληνιστική ποίηση,
Ρωμαϊκή λογοτεχνία, Οβίδιος, Μεταμορφώσεις, Aemulatio.
