ΑΝΤΙΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΧΑΡΑΞΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΑΝΤΙΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΧΑΡΑΞΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Είναι γεγονός πως, ιστορικά, κάθε φορά που ξέσπαγε βαθιά και παρατεταµένη καπιταλιστική οικονοµική
κρίση, ο αντικοµµουνισµός οξυνόταν (δίπλα σε κάθε µορφής καταστολή) υπό το φόβο της
ριζοσπαστικοποίησης των µαζών και µε στόχο την ενσωµάτωσή τους. Σήµερα, ένα δείγµα της έντασης
αυτής του αντικοµµουνισµού αποτελεί η αναβίωση µιας σειράς «επιχειρηµάτων» κατά του ΚΚΕ που
κατασκευάστηκαν την περίοδο της Κατοχής και διαδίδονται στις µέρες µας ευρέως από διάφορα αστικά,
εθνικιστικά, νεοναζιστικά έντυπα και ηλεκτρονικά µέσα. «Αξιοποιούνται» δε στην πρώτη γραµµή της
αντικοµµουνιστικής επίθεσης κοµµάτων, όπως η «Χρυσή Αυγή» ή ο ΛΑ.Ο.Σ. και όχι µόνο.
Πρόκειται για «ντοκουµέντα» που στη διάρκεια της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης παράχθηκαν µαζικά,
προκειµένου να δυσφηµιστεί ο αγώνας του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Δεκάδες «συµφωνίες» έκαναν τότε την
εµφάνισή τους, µε τις οποίες το ΕΑΜ και το ΚΚΕ άλλοτε εµφανίζονταν να «προδίδουν» την Ελλάδα στους
Αλβανούς, άλλοτε στους Βούλγαρους, άλλοτε στους Γιουγκοσλάβους, άλλοτε στους Γερµανούς κ.ο.κ. Είναι
χαρακτηριστικό πως τα κείµενα αυτά στην πλειονότητά τους «ανακαλύφθηκαν» και διοχετεύτηκαν στη
δηµοσιότητα από τις ίδιες τις δυνάµεις κατοχής, από οργανώσεις όπως η ΠΑΟ (βλ. στη συνέχεια) ή ακόµα
και από τις βρετανικές υπηρεσίες.
Με το πέρας του πολέµου συναντάµε τα εν λόγω «έγγραφα» συγκεντρωµένα στην έκδοση του
Υφυπουργείου Τύπου & Πληροφοριών (1947) µε τίτλο «Η εναντίον της Ελλάδος επιβουλή». Αποτελούν
πλέον τµήµα του οπλοστασίου της άρχουσας τάξης, από το οποίο επιστρατεύονται όλα εκείνα τα
«στοιχεία» που απαιτούνται προκειµένου να στοιχειοθετηθεί ο διωγµός των αγωνιστών της ΕΑΜικής
Εθνικής Αντίστασης και του ΚΚΕ (φυλακές, εξορίες, εκτελέσεις κ.ο.κ.). Ετσι τα «ντοκουµέντα» αυτά
ανασύρονται ξανά και ξανά για να «αποδείξουν» τα περί «ξενοκίνητου κοµµουνισµού», περί
«πρακτορισµού», περί «σχεδιαζόµενου διαµελισµού της Ελλάδας» χάριν των «Σλαύων» κ.ο.κ. Οι πρώην
συνεργάτες των Ναζί εµφανίζονταν πια ως τιµητές της «εθνικοφροσύνης», ισχυριζόµενοι πως «ούτε ο
ΕΛΑΣ ούτε οι Σέρβοι παρτιζάνοι διεξήγον αγώνα κατά του κατακτητού» (σ.σ. η Ελλάδα και η Γιουγκοσλαβία
ήταν εντωµεταξύ οι µόνες χώρες της Ευρώπης που απελευθερώθηκαν από ίδιες δυνάµεις) και πως «η µετά
των Γερµανών και Βουλγάρων συνεργασία των κοµµουνιστών ήταν πλέον απροκάλυπτος»!1
Κατόπιν τα «ντοκουµέντα» αυτά αναπαράχθηκαν σε εκδόσεις της Χούντας («Δεκέµβριος 1944 - Δεκέµβριος
1967»), στα «έργα» του «διαφωτιστή» της δικτατορίας και υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ Γ.
Γεωργαλά («Η Προπαγάνδα»), του καθηγητή στις Σχολές των Σωµάτων Ασφαλείας και του Αρχηγείου
Στρατού (επί Χούντας) και ιδιαιτέρου του Ι. Λαδά Κ. Πλεύρη («Ο λαός ξεχνά τι σηµαίνει Αριστερά») κ.ά.
Πλέον αποτελούν «πρώτη ύλη» στην αντικοµµουνιστική προπαγάνδα των σύγχρονων «Ταγµάτων
Εφόδου» του συστήµατος, παρουσιαζόµενα ως «στοιχεία που ανατρέπουν αυτά που γνωρίζαµε µέχρι
σήµερα ή πιο σωστά ρίχνουν φως (!) στο σκοτάδι στο οποίο προσπαθούν να µας εγκλωβίσουν οι
Προπαγανδιστές του Κοµµουνισµού […] Αποκαλούν “φασίστα” και προδότη τον Μεταξά που είπε ΟΧΙ ενώ
αυτοί έκαναν συµφωνίες µε τους Γερµανοϊταλούς […] Για την Ελλάδα πολέµησαν οι Ελληνες εθνικιστές […]
Οι Αριστεροί κατά τον Β΄ παγκόσµιο δεν πολέµησαν υπέρ της Ελλάδος (εφόσον δεν πιστεύουν σε σηµαίες,
πατρίδες, θρησκείες, σύνορα, κτλ), πολέµησαν υπέρ του Κοµµουνισµού. Αυτό συνεπάγεται και µαθηµατικά
(λόγω ιδεολογίας) αλλά και αποδεικνύεται και µέσω των παραπάνω εγγράφων»2.
Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουµε έξι από τα «επίµαχα» αυτά «ντοκουµέντα», που είναι και τα πλέον
«δηµοφιλή» στις ανάλογες αναφορές. Πρόκειται για το «Σύµφωνο του Πετριτσίου», τη «Συµφωνία ΕΑΜ -
ΣΝΟΦ», το «Στρατιωτικό Σύµφωνο Γερµανών - ΕΛΑΣ», τις «Συµφωνίες» του Γ. Σιάντου µε τους Γερµανούς
και το «Σύµφωνο του Μελισσοχωρίου». Παρότι, όπως παρατήρησε ο ιστορικός H. Fleischer «οι
περισσότερες από τις πλαστογραφίες αυτές είχαν κατασκευασθεί µάλλον αδέξια»3, ωστόσο πολλές από
αυτές περιλαµβάνονται και στην έκδοση του Γενικού Επιτελείου Στρατού «Αρχεία Εθνικής Αντίστασης
1941-1944», προσδίδοντάς τους µια κάποια «σοβαρότητα» και «επισηµότητα». Στο ίδιο έργο βέβαια
παρατίθενται ως «ιστορικά ντοκουµέντα» ακόµα και καταθέσεις ταγµατασφαλιτών, στις οποίες φέρονταν να
πολεµούν στα βουνά της Λακωνίας τον ίδιο τον Γ. Δηµητρώφ (ΓΓ της Κοµµουνιστικής Διεθνούς), ο οποίος
δήθεν µαχόταν µαζί µε τον ΕΛΑΣ εναντίον των «αληθινών πατριωτών»!4 Εποµένως, το τι µπορεί από εκεί
µέσα να χαρακτηριστεί ως αξιόπιστο και τι όχι είναι ένα µεγάλο ζήτηµα.
Στη διάρκεια της Κατοχής εµφανίστηκαν και έδρασαν µια σειρά «εθνικιστικές οργανώσεις», όπως η «Χ» (οι
γνωστοί Χίτες), ο ΕΔΕΣ Αθήνας, η Εθνική Δράση, η Τρίαινα, η ΠΑΟ (Πανελλήνια Απελευθερωτική
Οργάνωση), η ΡΑΝ (Ρωµυλία-Αυλών-Νήσοι) κ.ά. Ορισµένες από αυτές «µοίρασαν» τη δράση τους, άλλοτε
κάνοντας «αντίσταση» στον κατακτητή και άλλοτε µαχόµενοι κατά του ΕΑΜ. Στη συντριπτική τους
πλειοψηφία βέβαια επικέντρωσαν τις ενέργειές τους στο δεύτερο. Οι εν λόγω οργανώσεις διατηρούσαν
δίαυλους επικοινωνίας και συνεργασίας, τόσο µε τις δυνάµεις κατοχής και τις δοσιλογικές κυβερνήσεις, όσο
και µε το Βρετανικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής και την κυβέρνηση του Καΐρου. Η σύγκρουση του
ΕΑΜ-ΕΛΑΣ µε αυτές υπήρξε καταλυτική στη διαµόρφωση του συσχετισµού δυνάµεων εντός της Ελλάδας
προς τα τέλη της κατοχικής περιόδου. Με τη λήξη δε του πολέµου οι αστικές κυβερνήσεις δε δίστασαν να
τις «αναγνωρίσουν» ως «αντιστασιακές», ενώ πολλοί από τους πρωταγωνιστές τους τιµήθηκαν ή έκαναν
καριέρα στον κρατικό (και παρακρατικό) µηχανισµό.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Ταγµάτων Ασφαλείας (Τ.Α.). Στις περιβόητες «δίκες των
δοσίλογων» η συντριπτική τους πλειοψηφία «βγήκε λάδι». Οταν ο αρχηγός του κόµµατος των
Φιλελευθέρων Θ. Σοφούλης (ο οποίος µάλιστα είχε προσέλθει ως µάρτυρας κατηγορίας) ρωτήθηκε «διατί
συνεκροτήθησαν τα Τάγµατα Ασφαλείας», εκείνος απάντησε: «Είναι γνωστός ο σκοπός. Εγιναν δια να
κτυπήσουν τα δήθεν τάγµατα αντιστάσεως του ΕΑΜ. Διά της ιδρύσεώς των η κυβέρνησις [σ.σ. η κατοχική
κυβέρνηση Ράλλη] ηθέλησε να εξασφαλίσει την δηµοσίαν τάξιν. Αυτή ήτο η αρχική σκέψις. Εξετράπησαν
όµως εις ασχήµιας, εξορµήσεις προς συνοικισµούς κλπ. Ο σκοπός των όµως είναι ο εκτεθείς. Περί τούτου
δεν πρέπει να υπάρχει καµιά αµφιβολία».5
Είχε βεβαίως προηγηθεί η ευρεία χρήση ανδρών των Ταγµάτων Ασφαλείας στις µάχες του Δεκέµβρη του
1944 (καθ’ υπόδειξη και µε τις ευλογίες των Βρετανών).6 Στη συνέχεια, ακόµα και γνωστοί εγκληµατίες
ταγµατασφαλίτες (όπως π.χ. ο Ι. Πλυντζανόπουλος και οι συνεργάτες του, που µετείχαν ενεργά στη
δολοφονία δεκάδων πατριωτών στο µπλόκο της Κοκκινιάς) απαλλάχθηκαν από κάθε κατηγορία. Αλλοι,
όπως ο διοικητής των Τ.Α. Καλαµάτας Δ. Παπαδόπουλος, ο διοικητής των Τ.Α. Σπάρτης Κ. Κωστόπουλος,
ο διοικητής των Τ.Α. Γυθείου Π. Δεµέστιχας, ο διοικητής των Τ.Α. Ναυπλίου Δ. Μουστακόπουλος, ο
υποδιοικητής των Τ.Α. Χαλκίδας και τόσοι άλλοι, θα συνεχίσουν να κάνουν «λαµπρές» καριέρες στον
ελληνικό στρατό.7
Εποµένως, µάλλον δεν πρέπει να µας προκαλεί έκπληξη ο χαρακτηρισµός «εθνικοί αγωνιστές» που
απέδωσε στους ταγµατασφαλίτες ο ΓΓ της «Χρυσής Αυγής» Ν. Μιχαλολιάκος σε πρόσφατη τηλεοπτική
εκποµπή ή η απόδοση τιµών στα Τάγµατα Ασφαλείας από τη «Χρυσή Αυγή» στο «µνηµόσυνο» που τέλεσε
στο Μελιγαλά στις 16 Σεπτέµβρη 2012. Εκεί, όπου υπό το σύνθηµα «Τιµή στους Χίτες και τους
Ταγµατασφαλίτες» η εν λόγω οργάνωση «δεσµεύτηκε» να αναγορεύσει την «επέτειο» σε «εθνική εορτή».
Μεταξύ άλλων, η επίκληση της ιστορίας των λεγόµενων «εθνικιστικών οργανώσεων» της Κατοχής έχει και
την έννοια της δηµιουργίας ενός ιστορικού προηγούµενου, µιας «παράδοσης» και µιας συνέχειας για τις
σύγχρονες ακροδεξιές-φασιστικές οργανώσεις, όπως η «Χρυσή Αυγή».
Μια ειδική αναφορά στην ΠΑΟ είναι απαραίτητη, µιας και η εν λόγω οργάνωση φέρεται (κατά τα λεγόµενα
της ίδιας τουλάχιστον) ως υπεύθυνη για την «ανακάλυψη» και δηµοσιοποίηση των τριών εκ των έξι
«ντοκουµέντων» που εξετάζουµε.8
Η ΠΑΟ υπήρξε µετεξέλιξη της ΥΒΕ («Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδος»), µιας οργάνωσης που
συγκροτήθηκε το καλοκαίρι του 1941 από αξιωµατικούς του στρατού και που τελούσε αρχικά «υπό τας
διαταγάς της Κυβερνήσεως του Καΐρου»9. Οντας οργάνωση βαθύτατα αντικοµµουνιστική, δεν άργησε να
έρθει σε σύγκρουση µε το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Απόρρητη Εκθεση των Βρετανών αναφέρει πως «οι τριβές (σ.σ. µε
τον ΕΛΑΣ) ξανάρχισαν τον Σεπτέµβριο (σ.σ. του 1943), όταν πρώτα στην περιοχή της Κοζάνης οµάδες της
ΠΑΟ άρχισαν να συνεργάζονται µε τους Γερµανούς, και όταν ξέσπασε ο εµφύλιος πόλεµος τον Οκτώβριο. Ο
ΕΛΑΣ έκανε επίθεση µε όλες του τις δυνάµεις εναντίον της ΠΑΟ, πράγµα που κατέληξε στην ουσιαστική
εξαφάνιση της τελευταίας ως το τέλος του χρόνου.
Από τότε µερικές οµάδες της ΠΑΟ έχουν αναβιώσει µε γερµανικά όπλα και γερµανική στήριξη και τα µέλη
της κάνουν στην Μακεδονία και στον Εβρο τις ίδιες δουλειές που κάνουν αλλού τα Τάγµατα Ασφαλείας. Οι
σχετικές ενδείξεις οδηγούν αναµφισβήτητα στο συµπέρασµα ότι ορισµένες πρώην µονάδες της ΠΑΟ τώρα
συνεργάζονται ολόψυχα µε τους Γερµανούς σε επιχειρήσεις κατά του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και έχουν επίσης
χρησιµοποιηθεί από τους Γερµανούς ως στρατός φρουράς»10.
Μια άλλη ξεχωριστή οµάδα της ΠΑΟ διατηρούσε «στενές σχέσεις µε εθνικιστικές οργανώσεις στην Αθήνα».
Αιτιολογώντας τη στήριξη της ΠΑΟ από τις δυνάµεις Κατοχής, η ίδια Εκθεση εξηγούσε: «Στρατιωτικώς, το
µεγαλύτερο πρόβληµα που αντιµετώπισαν οι Γερµανοί το 1943 ήταν ο ΕΛΑΣ. Ηταν προφανώς ασήµαντο γι’
αυτούς ποιος έκανε αντίσταση στον ΕΛΑΣ και ήταν κατά συνέπεια πρόθυµοι να υποστηρίξουν µια οργάνωση
σαν την ΠΑΟ»11.
«Βεβαίως θα ηδύναντο να αντιταχθή», έγραφε η ΠΑΟ στον Πρόεδρο της Κυβέρνησης του Καΐρου (15 Μάη
1944) σε µια προσπάθεια να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, «ότι όφειλον ούτοι αντί να δεχθούν
πυροµαχικά από τον εχθρόν, να επιστρέψουν στα χωριά των αποστρατευόµενοι. Τούτο [όµως] δύναται να
υποστηριχθή µόνον από τον µη έχοντα σαφή γνώσιν της διαµορφωθείσης εν Βορείω Ελλάδι καταστάσεως».
Διαβεβαίωνε δε πως «η ΠΑΟ παρέµεινεν αρραγής και συνεχίζει το εθνικόν της έργον µετά της αυτής θέρµης
και επιµονής ως και πρότερον, αποτελούσα την µόνην εθνικήν οργάνωσιν της Βορ. Ελλάδος». Τέλος,
εξέφρασε την επιθυµία όπως «το Συµµαχικόν Στρατηγείον Μέσης Ανατολής και η Κυβέρνησίς µας
χρησιµοποιήση την σοβαράν ταύτην δύναµιν προς όφελος του διεξαγόµενου αγώνος και επ’ αγαθώ της
Ελληνικής Πατρίδος».12
Οι ίδιοι οι Βρετανοί, παρότι -όπως είδαµε και πρωτύτερα- συγκατέλεγαν την ΠΑΟ µεταξύ των δοσιλογικών
οργανώσεων, είχαν προτείνει ακόµα και την ένταξή της στο Κοινό Γενικό Στρατηγείο της ελληνικής
αντίστασης. Καθ’ όλη την περίοδο του 1943-1944 η ΠΑΟ συνέχιζε να έχει επαφές µε το Στρατηγείο της
Μέσης Ανατολής και την Ελληνική Κυβέρνηση του Καΐρου, προµηθεύοντάς τους µε τις «αποδείξεις» της
Το περιβόητο πια «Σύµφωνο» του Πετριτσίου, η πλέον αναπαραγόµενη και ταυτόχρονα γνωστή
πλαστογραφία του είδους της, υποτίθεται ότι συνάφθηκε στις 12 Ιούλη 1943 µεταξύ του Γ. Ιωαννίδη (εκ
µέρους του ΚΚΕ) και του Δ. Δασκάλωφ (εκ µέρους του ΚΚ Βουλγαρίας). «Προέβλεπε» τη δηµιουργία
Βαλκανικής Ενωσης Σοβιετικών Δηµοκρατιών, στην οποία η Μακεδονία θα εντασσόταν ως Αυτόνοµη
Σοβιετική Δηµοκρατία. Σύµφωνα µε τον Χ. Νάλτσα (αρχηγό του πολιτικού κλάδου της ΠΑΟ) «αντίγραφον
ταύτης επροµηθεύθη ολίγον µετά την υπογραφήν της η σχετική υπηρεσία της Πανελληνίου
Απελευθερωτικής Οργανώσεως (ΠΑΟ) εν Θεσσαλονίκη και υπέβαλεν εις την εν Καΐρω Ελληνικήν
κυβέρνησιν και το Συµµαχικόν στρατηγείον της Μέσης Ανατολής […] Το σύµφωνον τούτο εδηµοσιεύθη και
από το όργανον του χιτλερικού κόµµατος Volkischer Beobachter και δεν ηµφεσβητήθη ποσώς κατά την
εποχήν εκείνην από το ΚΚΕ»14.
Καθώς αναφέρει ο H. Richter, εκτός από τους Ναζί και τους συνεργάτες τους (που αξιοποίησαν το όλο θέµα
στο έπακρο προκειµένου να «υποσκάψουν την επιρροή του ΚΚΕ και να το στιγµατίσουν ως αντεθνικό»), το
«Σύµφωνο» εκµεταλλεύτηκαν προπαγανδιστικά τόσο οι Βρετανοί (διοχετεύοντάς το στις εφηµερίδες, π.χ.
στην «Daily Herald»), όσο και ο ΕΔΕΣ (δηµοσιεύοντάς το στην εφηµερίδα του, τη «Νέα Ελλάδα»).15
Καταρχάς είναι ψέµα ότι το ΚΚΕ δε διέψευσε τότε το εν λόγω «Σύµφωνο». Στις 20 Μάη 1944 ο
«Ριζοσπάστης» έγραφε: «Ο Γκαίµπελς διαδίδει µε τα φερέφωνά του ότι ο Γιάννης Ιωαννίδης και ο
Βούλγαρος Δουσάν Δασκάλωφ υπογράψανε συµφωνία για την ίδρυση µιας “Σοβιετικής Eνωσης
Βαλκανικών Δηµοκρατιών” και ότι οι Eλληνες κοµµουνιστές “ξεπουλήσανε την Ελλάδα στην Βουλγαρία”.
Πληροφορούµε τον κύριο Γκαίµπελς ότι άργησε πολύ να θυµηθεί το προβοκατόρικο αυτό έγγραφο που
σκαρώθηκε πριν από πέντε µήνες και δηµοσιεύτηκε απ’ τους έλληνες φασίστες της “Εθνικής Δράσης”. Ο
Ελληνικός λαός γνωρίζει ότι οι Γερµανοί µαζί µε τα τσιράκια τους Ράλληδες, Γούληδες, Ταβουλάριδες και
Πάγκαλους, φέρανε τους κοµιτατζήδες στη Φλώρινα και τη Νάουσα και ξεπουλήσανε τη Μακεδονία στους
Βούλγαρους. Μόνο οι κοµµουνιστές και το ΕΑΜ πολεµάνε µε το όπλο στο χέρι ενάντια στους Βούλγαρους
καταχτητές, για να απελευθερώσουνε την ελληνική Μακεδονία και Θράκη απ’ τους Γερµανούς και τους
Βούλγαρους».
Οσον αφορά δε τους «πρωταγωνιστές» της υπογραφής του «Συµφώνου», ο µεν Δασκάλωφ ήταν
ανύπαρκτο πρόσωπο, ο δε Ιωαννίδης την «επίµαχη» µέρα βρισκόταν στην Αθήνα. Οπως αναφέρει ο ίδιος,
«εκείνη την ηµέρα, το απόγευµα, εγώ είχα ανταµώσει µε τον Σβώλο και είχαµε συνεργασία. Καθορίσαµε τη
συνάντηση και για την άλλη µέρα. Το πρωί εκείνης της µέρας βγήκαν οι εφηµερίδες µε πηχυαίους τίτλους για
το σύµφωνο Ιωαννίδη-Δασκάλωφ. Μα και µέχρι σήµερα δεν µπόρεσα να µάθω τι διάολο ήταν αυτό το
όνοµα. Υπάρχει, δεν υπάρχει; Είναι πραγµατικό όνοµα ή δεν είναι;»16.
Το εν λόγω «Σύµφωνο» έχει ήδη απορριφθεί ως πλαστό και εργαλείο αντικοµµουνιστικής προπαγάνδας
από πολλούς µη-κοµµουνιστές ιστορικούς, όπως οι H. Richter και H. Fleischer - ακόµα και ο Ε. Κωφός (σε
αγγλόφωνη µελέτη του 1964) το χαρακτήρισε «αµφιβόλου αυθεντικότητας»17. Ωστόσο αυτό δεν εµπόδισε
τον τέως ευρωβουλευτή της ΝΔ Γ. Μαρίνο να το επικαλεστεί σε άρθρο του στην εφηµερίδα «Το Βήµα», στις
20 Δεκέµβρη 1992. Τελικά αναγκάστηκε να παραδεχτεί δηµόσια ότι το έγγραφο ήταν όντως πλαστό
(εφηµερίδα «Το Βήµα», 10 Γενάρη 1993). Το «Σύµφωνο» του Πετριτσίου ανέσυρε ξανά από το βούρκο της
Ιστορίας ο Α. Ντινόπουλος (βουλευτής της ΝΔ, υποψήφιος τότε υπερνοµάρχης) σε παρουσία του στον
τηλεοπτικό σταθµό ALTER, την 1η Απρίλη 2008, προκειµένου να «αποδείξει» την «προδοτική στάση του
ΚΚΕ»!18
Η υποτιθέµενη αυτή «συµφωνία» φέρεται να υπογράφτηκε στις 22 Γενάρη 1944 µεταξύ του Α. Τζήµα (εκ
µέρους του ΕΑΜ) και του Βούλγαρου αξιωµατικού Β. Κάλτσεφ (εκ µέρους του Σλαβοµακεδονικού Λαϊκού
Απελευθερωτικού Μετώπου - ΣΝΟΦ) στις Καρυδιές της Εδεσσας. «Προέβλεπε» τη δηµιουργία ενός
«αυτόνοµου Μακεδονικού Κράτους Σοβιετικής Οργάνωσης» µε την παραχώρηση µιας σειράς ελληνικών
επαρχιών κ.ο.κ. «Οι βαρύτατοι δια το ΕΑΜ όροι», διευκρίνιζε ο Χ. Νάλτσας, «δεν φαίνονται και παράδοξοι
[…] Η συµφωνία των Καρυδιών εγένετο κατόπιν “ντιρεκτίβας” της Κοµιντέρν και άνευ αντιρρήσεως τινός του
ΚΚΕ».19
Τι και αν η Κοµιντέρν (Κοµµουνιστική Διεθνής) είχε αυτοδιαλυθεί το Μάη του 1943, σχεδόν οκτώ µήνες πριν
την «υπογραφή» της επίµαχης «συµφωνίας»; Κατά τους παραχαράκτες της Ιστορίας συνέχιζε να
λειτουργεί, εκδίδοντας ενοχοποιητικές ντιρεκτίβες! «Ολόκληρο αυτό το έγγραφο είναι παράλογο και σαν
περιεχόµενο και σαν διατύπωση», τονίζει σχετικά ο Heinz Richter. «Εκεί δήθεν ένας Βούλγαρος υπογράφει
για λογαριασµό της ΣΝΟΦ που προσανατολιζόταν προς τη Γιουγκοσλαβία. Πρόκειται για αφελή
πλαστογραφία των ελληνικών κύκλων της δεξιάς». Ο H. Fleischer τη συγκαταλέγει (µαζί µε εκείνη του
Πετριτσίου) ανάµεσα στις γνωστότερες πλαστογραφίες «που επί δεκαετίες δηµοσιεύτηκαν και
αναδηµοσιεύτηκαν από το µηχανισµό προπαγάνδας της ελληνικής Δεξιάς» και «είχαν σαφώς κατασκευαστεί
κατά τη διάρκεια του πολέµου από τους πολιτικούς αντιπάλους του ΕΑΜ, κυρίως από την ΠΑΟ και τους
οπαδούς της».20
Το «Σύµφωνο» αυτό (που επίσης «ανακάλυψε» η ΠΑΟ) φέρεται να «συνάφθηκε» την 1 Σεπτέµβρη 1944
στο Λειβάδι Χαλκιδικής µεταξύ του Καπετάν Κίτσου (συνταγµατάρχη του ΕΛΑΣ) και του Εριχ Φένσκε
(ταγµατάρχη, Διοικητή της µονάδας 31756 και εκπρόσωπο των ενόπλων γερµανικών δυνάµεων της
στρατιάς Αιγαίου). «Προέβλεπε» την ανενόχλητη υποχώρηση του Γερµανικού Στρατού από τη Μακεδονία,
µε αντάλλαγµα την παραχώρηση στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ της Θεσσαλονίκης, καθώς και βαρέως οπλισµού,
πολεµικού υλικού κλπ. Η «συµφωνία» περί «µη-επιθέσεως µεταξύ του ΕΛΑΣ και των γερµανικών
στρατευµάτων» καταδείκνυε κατά τον Χ. Νάλτσα το «γεγονός» ότι ο ΕΛΑΣ δεν «διεξήγε αγώνα κατά του
κατακτητού». Επετεύχθη δε -σύµφωνα πάντα µε τον ίδιο- έπειτα από «µυστικήν επικοινωνίαν» των
σοβιετικών και του ΕΑΜ Θεσσαλονίκης µε το 2ο Γραφείο του Γενικού Στρατηγείου του Γερµανικού Στρατού
στην πόλη.21
Ελα όµως που «όπως εξάγεται από τους γερµανικούς καταλόγους των αξιωµατικών», µας πληροφορεί ο H.
Richter, «δεν υπήρχε στη Βέρµαχτ κανένας ταγµατάρχης µ’ αυτό το όνοµα [σ.σ. Εριχ Φένσκε]», ενώ ακόµα
και «η µονάδα µε τον αριθµό 31756 είναι ανύπαρκτη και γέννηµα φαντασίας […] Τι προπαγανδιστική αξία
έχει ακόµα και σήµερα [σ.σ. το 1975] αυτό το έγγραφο φάνηκε καθαρά το Δεκέµβριο του 1968. Η Χούντα της
21.4.67 κυκλοφόρησε ένα λεύκωµα µε τίτλο “Δεκέµβριος 1944-Δεκέµβριος 1967”, στο οποίο περιλαµβάνεται
και ένα “φωτοαντίγραφο” αυτού του ντοκουµέντου».22
Η επιπόλαια κατασκευή του εν λόγω εγγράφου βεβαίως αποτελεί το ένα µόνο σκέλος στην ιστορική
παραχάραξη που επιχειρείται εδώ. Το άλλο έχει να κάνει µε τις διεργασίες που πράγµατι έλαβαν χώρα λίγο
πριν το τέλος του πολέµου, την αντιπαράθεση σοσιαλισµού και καπιταλισµού που ερχόταν στο προσκήνιο.
Οσον αφορά αυτό το κοµµάτι λοιπόν, η αλήθεια είναι πως οι Ναζί δεν είχαν καµιά πρόθεση να
παραδώσουν εδάφη, οπλισµό ή οτιδήποτε άλλο στους κοµµουνιστές. Αλλού είχαν στρέψει το ενδιαφέρον
και τις ελπίδες τους, γεγονός που καταδεικνύεται από πληθώρα ντοκουµέντων:
Στην αναφορά του στρατάρχη Μαξιµίλιαν φον Βάικς στον Αρχηγό του Ηγετικού Επιτελείου της Βέρµαχτ
Αλφρεντ Γιοντλ (2 Σεπτέµβρη 1944) τονιζόταν µεταξύ άλλων πως «είναι ζωτικό αγγλικό συµφέρον να πάρει
στα χέρια της (σ.σ. η Αγγλία) τις κατεχόµενες τώρα από τη Γερµανία θέσεις-κλειδιά της Ελλάδας, χωρίς να
δηµιουργηθεί χρονικό κενό που θα έδινε στις κοµµουνιστικές συµµορίες τη δυνατότητα ανατροπής της
υπάρχουσας τάξης πραγµάτων και της κατοχής πριν τους Aγγλους. Η αναγκαιότητα σε περίπτωση
γερµανικής εκκένωσης, να πάρει σταθερά στα χέρια του την Ελλάδα πριν από τους έλληνες κοµµουνιστές ή
και πριν από τους Ρώσους, είναι το κίνητρο για το Συµµαχικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής στο Κάιρο.
Αυτό εξηγεί την αναγγελθείσα προσφορά του συνταγµατάρχη “Τοµ” στον Ζέρβα και τις βολιδοσκοπήσεις
µέσω των ελληνικών καναλιών στην Αθήνα µε στόχο να επιτευχθεί µαζί µας µια βραχυπρόθεσµη προθεσµία
για την εκκένωση “χέρι µε χέρι”»23.
Σε τηλεγράφηµα του Κουρτ-Φριτς φον Γκρέβενιτς προς τον Χέρµαν Νοϊµπάχερ στις 3 Σεπτέµβρη 1944
αναφερόταν πως «η Οµάδα Στρατιών Ε, Θεσσαλονίκη, δίνει ακριβώς τώρα οδηγίες στον Τύπο ότι πρέπει να
σταµατήσει κάθε δηµοσιογραφική πολεµική κατά του Ζέρβα. Πρωταρχικός στόχος είναι (σ.σ. κατά την
άποψη της Οµάδας Ε) η σύµπραξη όλων των εθνικών δυνάµεων κατά του κοµµουνισµού». Ο ίδιος στις 10
Σεπτέµβρη ενηµέρωνε σχετικά µε την αποχώρηση του γερµανικού στρατού από την Κρήτη: «οι Αγγλοι
αφήνουν συνειδητά άθικτους τους ανθρώπους µας, παίρνοντας υπόψη µια επερχόµενη, που είναι και προς
το αγγλικό συµφέρον, χρησιµοποίηση κατά των µπολσεβίκων».24
Στα Αποµνηµονεύµατά του ο Υπουργός Εξοπλισµών και στενός συνεργάτης του Χίτλερ Αλµπερτ Σπέερ
µιλά ανοικτά για συµφωνία µεταξύ των Γερµανών και των Βρετανών: «Παρά τον απόλυτο έλεγχο των
Βρετανών στη θάλασσα, επετράπη στις γερµανικές µονάδες να επιβιβαστούν και να ταξιδέψουν ανενόχλητες
προς την ενδοχώρα […] Σε αντάλλαγµα η Γερµανική πλευρά συµφώνησε να χρησιµοποιήσει αυτά τα
στρατεύµατα για να κρατήσει την Θεσσαλονίκη έως ότου θα ήταν δυνατό να καταληφθεί από τις Βρετανικές
δυνάµεις»25.
Τα «ντοκουµέντα» που προσκοµίζονται εδώ αφορούν: α) Ενα «κείµενο» του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ (το
υπογράφει ο Γραµµατέας Γ. Σιάντος) όπου αναφέρεται σε «συµφωνία» µε τη Γερµανική Διοίκηση για παύση
των εχθροπραξιών και διευκόλυνση της αποχώρησης του γερµανικού στρατού από την Ελλάδα. β) Μια
«συµφωνία» του ίδιου µε τον Γερµανό Πρέσβη Γ. Αλτενµπουργκ, η οποία «προέβλεπε» την ειρηνική
µεταβίβαση της εξουσίας από τις δυνάµεις κατοχής στο ΕΑΜ.
Στο πρώτο ο Γ. Σιάντος φέρεται να ενηµερώνει το Γραµµατέα µιας «Επιτροπής Πόλης» (ποιας δε λέει) πως
«ύστερα από διαπραγµατεύσεις µε τη Γερµανική Διοίκηση καταλήξαµε µαζί της σε συµφωνίες», κατά τις
οποίες «κάθε “σαµποτάζ” ή οποιαδήποτε άλλη ενέργειά µας ενάντια οπλιτών ή βαθµοφόρων του στρατού
κατοχής θα γίνεται ύστερα από σχετικάς υποδείξεις του αρχηγού της Γκεστάπο. Δώστε εποµένως εντολή
στις Αχτίδες να πάψουν στο εξής οι ξεκάρφωτες ενέργειες […] Ακόµα ανέλαβαν την υποχρέωση να µας
ειδοποιούν για τα µπλόκα και τις συλλήψεις ώστε κανείς να µην υπάρχει κίνδυνος για τα µέλη της
οργάνωσής µας. Παράλληλη υποχρέωση αναλάβαµε και µεις για την περίπτωση αναχώρησής τους από την
Ελλάδα. Κανείς δεν πρέπει να ενοχληθεί. Αθήνα, 13/8/44. Γ. Σιάντος».26
Χώρια του γελοίου του πράγµατος (οι επιθέσεις κατά των Γερµανών να γίνονται µε τη σύµφωνη γνώµη και
καθ’ υπόδειξη των ιδίων!) και µόνο το σηµείο που αναφέρεται στα περί «ειδοποιήσεως για τα µπλόκα» είναι
αρκετό ώστε να αποκαλυφθεί το κατά πόσο πράγµατι υπήρξε ή όχι µια τέτοια συµφωνία. Κάτι τέτοιο
διαψεύδεται από την ίδια την Ιστορία: τα µπλόκα στην Κοκκινιά στις 17 Αυγούστου και 29 Σεπτέµβρη, το
µπλόκο στην Καλλιθέα στο µεσοδιάστηµα, αποτελούν αδιάψευστους µάρτυρες της πλαστογραφίας. «Από
τα µπλόκα που έγιναν τον τελευταίο καιρό στις κοµµουνιστικές συνοικίες», έγραφε στην αναφορά του στις 25
Αυγούστου ο Φον Γκρέβενιτς προς τον Χ. Νοϊµπάχερ, «ιδιαίτερα αιµατηρό ήταν το µπλόκο της συνοικίας
Νέας Κοκκινιάς: Δίπλα στις 3.000 συλλήψεις, πάνω από 100 κοµµουνιστές νεκροί, από τους οποίους τα δύο
τρίτα στη µάχη κι ένα τρίτο (σ.σ. εκτελέστηκαν) σαν εξιλέωση για τραυµατία µοίραρχο. Σε διαµαρτυρία κατά
της αστυνοµικής ενέργειας και της στρατολογίας για αναγκαστική εργασία οι κοµµουνιστές κάλεσαν για
σήµερα σε γενική απεργία».27 Κατά τα άλλα ΚΚΕ - ΕΑΜ και Γερµανοί τα «είχανε συµφωνήσει».
Οσον αφορά τις «τεχνικές λεπτοµέρειες» του εγγράφου, ούτε η έδρα του ΠΓ ούτε ο ίδιος ο Γ. Σιάντος
βρίσκονταν στην Αθήνα την εποχή εκείνη, αλλά στα Πετρίλια Καρδίτσας. Ο Σιάντος επέστρεψε στην Αθήνα
µετά την απελευθέρωση, στις 16 Οκτώβρη 1944.
Ακόµα πιο εξόφθαλµα πλαστογραφηµένη όµως είναι η επόµενη «συµφωνία», στην οποία κατέληξαν δήθεν
ο Σιάντος µε τον Αλτενµπουργκ τον Οκτώβρη του 1944 και που επικαλείται στα γραπτά του ο Χ. Νάλτσας.
Και αυτό βεβαίως γιατί ο Αλτενµπουργκ δε βρισκόταν στην Ελλάδα από το Νοέµβρη του 1943, όταν και
έκλεισε οριστικά η Γερµανική Πρεσβεία, εποµένως οποιαδήποτε συνάντηση, διαβούλευση ή συµφωνία µαζί
του θα ήταν µάλλον …αδύνατη!28
Στις 20 Σεπτέµβρη 1944 «υπογράφτηκε» δήθεν στο Μελισσοχώρι Θεσσαλονίκης το οµώνυµο «Σύµφωνο»
µεταξύ των Φιλίπποβιτς (ΚΚ Βουλγαρίας), Γιούνωφ (εκπρόσωπο του βουλγαρικού στρατού), Αυγερινού
(ΕΛΑΣ) και Στασινόπουλου (ΠΕΕΑ), το οποίο «προέβλεπε» µεταξύ άλλων: την αµοιβαία υποστήριξη του
ΕΛΑΣ και του βουλγαρικού στρατού, την κατάργηση των συνόρων µεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας και
Σερβίας και -βεβαίως- την ίδρυση ανεξάρτητης Μακεδονίας. «Η υπογραφή του συµφώνου ανηγγέλθη µετ’
ολίγας ηµέρας εις την Ελληνικήν Κυβέρνησιν Καΐρου, εις το Συµµαχικόν στρατηγείον Μέσης Ανατολής και
εις τα εν Ιταλία ευρισκόµενα κατά τας ηµέρας εκείνας κλιµάκια υπό [σ.σ. ποιου άλλου;] της Πανελληνίας
Απελευθερωτικής Οργανώσεως (ΠΑΟ)»29.
Βεβαίως τέτοια «Συµφωνία» δεν υπήρξε ποτέ. Αυτό που πράγµατι υπήρξε ήταν το Σύµφωνο που
συνάφθηκε µεταξύ του διοικητή των βουλγαρικών στρατευµάτων Ανατολικής Μακεδονίας-Δυτικής Θράκης
Α. Συράκωφ και του γενικού αρχηγού των εθνικιστικών οµάδων Ελλήνων ανταρτών Α. Φωστερίδη (Τσαούς
Αντών) στις 18 Σεπτέµβρη 1944, το οποίο στρεφόταν εναντίον του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ: «Υστερα από τη συµφωνία
αυτή τα τµήµατα του ΕΛΑΣ που βρίσκονταν στη Δράµα στις 19 Σεπτέµβρη περιορίστηκαν στο Ινστιτούτο
Καπνού», ενώ «στις 20 Σεπτέµβρη ο Τσαούς Αντών έστησε ενέδρα κι έπιασε τη διοίκηση της VI Μεραρχίας
[σ.σ. του ΕΛΑΣ]». Σύµφωνα µε τον στρατηγό Στ. Σαράφη, η όλη επιχείρηση διεξήχθηκε εν γνώσει και µε τις
«ευλογίες» των Βρετανών αξιωµατικών Μύλλερ και Ρίντελ, που ήταν παρόντες στις «διαπραγµατεύσεις» µε
τους Βουλγάρους.30
«Οι Αγγλοι και ο Παπανδρέου», γράφει ο Β. Γεωργίου, «µε φωνασκίες κάλυπταν την πολιτική του Μύλλερ
και εντείνανε την προσπάθειά τους να παρουσιάσουν τον Τσαούς Αντών σαν συµµαχική δύναµη, κατά τον
ίδιο τύπο που στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία, παρουσίαζαν την προδοτική οργάνωση ΠΑΟ σαν
αντιστασιακή δύναµη […] Ωστόσο, η περίεργη αυτή κατάσταση δεν κράτησε πολύ. Οι Βούλγαροι
αντιφασίστες φαντάροι και υπαξιωµατικοί έδεσαν το Συράκωφ και τους φασίστες αξιωµατικούς και οι
ισπανικοί πύργοι του Μύλλερ καταρρεύσανε. Τη διοίκηση του 2ου βουλγαρικού Σώµατος Στρατού την
ανέλαβαν Βούλγαροι παρτιζάνοι, που ακύρωσαν τη συµφωνία Συράκωφ - Τσαούς Αντών». Οσο δε για τη
λεγόµενη «Συµφωνία του Μελισσοχωρίου», «οι αντιδραστικές δυνάµεις της Αθήνας µε τις προβοκάτσιές του
ψευτοσυµφώνου εκθέσανε την αγγλοπαπανδρεϊκή πολιτική σε τέτοιο σηµείο, ώστε ο Παπανδρέου έσπευσε
να δηλώσει ότι δεν υπέγραψαν οι κοµµουνιστές την συµφωνία, αλλά ο Τσαούς Αντών. Κι αυτό, γιατί το
πραγµατικό σύµφωνο Τσαούς Αντών-Συράκωφ βρισκόταν στα χέρια του ΕΛΑΣ».31
Πράγµατι, την 1η Οκτώβρη 1944 ο υπουργός Εξωτερικών Δραγούµης χαρακτήρισε το εν λόγω «Σύµφωνο»
ως «δολοπλοκίαι του Γκεωργκήεφ»32 (σ.σ. του Βούλγαρου Πρωθυπουργού). Ο δε «Ριζοσπάστης», στις 3
Οκτώβρη 1944, έκανε λόγο για «ξαναζεσταµένο βουλγαρικό ιµπεριαλισµό», διατρανώνοντας ταυτόχρονα:
«Εξω οι Βούλγαροι κατακτητές απ’ τα ελληνικά και γιουγκοσλαβικά εδάφη!»33.
«Υστερα από τις διαµαρτυρίες του ΕΛΑΣ», αναφέρει ο Στ. Σαράφης, «ο ταγµατάρχης Μύλλερ
αντικαταστάθηκε και έφυγε για το Κάιρο». Οσο για τον Τσαούς Αντών, «ύστερα από τον Δεκέµβρη [σ.σ. του
1944] ονοµάστηκε από την ελληνική κυβέρνηση έφεδρος λοχαγός, ενώ οι καπεταναίοι του ΕΛΑΣ και οι
έφεδροι αξιωµατικοί που βγήκαν από τη Σχολή του ΕΛΑΣ και πολεµούσαν διαρκώς τον κατακτητή όχι µόνο
δεν αναγνωρίσθηκαν από το επίσηµο κράτος, αλλά οι περισσότεροι βρίσκονται στις φυλακές µε ασύστατες
και συκοφαντικές κατηγορίες. Ολο το Σεπτέµβρη και Οχτώβρη που οι Γερµανοί εγκατέλειψαν την Ελλάδα το
περίεργο είναι ότι όχι µόνο τα τάγµατα ασφαλείας και τα τµήµατα των ελλήνων προδοτών που είχαν
οργανωθεί από τους Γερµανούς εξακολουθούσαν να συνεργάζονται µ’ αυτούς ως την τελευταία στιγµή να
καλύπτουν την υποχώρησή τους, αλλά και τµήµατα που εξόπλισαν οι Αγγλοι, όπως του Τσαούς Αντών,
έκαναν το ίδιο πράγµα και βοηθούσαν τους Βουλγάρους».34
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Τα δεκάδες «ντοκουµέντα» που κατασκευάστηκαν τότε επιδίωκαν να πλήξουν το κύρος του ΕΑΜ και του
ΚΚΕ, παρουσιάζοντάς τα ως «αντεθνικά», «προδοτικά», που όχι µόνο δεν έκαναν αντίσταση, αλλά και
συνεργάστηκαν µε τον εχθρό: ό,τι ακριβώς δηλαδή έπραξαν οι εµπνευστές τους! Και όµως, καµιά φορά η
απάντηση έρχεται από τις πιο «απρόσµενες» πηγές. Εκθεση του Foreign Office για το 1943 αναφέρει: «Την
ίδια στιγµή που τα εθνικιστικά και συντηρητικά στοιχεία σπαταλούσαν τον χρόνο τους στην αδράνεια, το
ΕΑΜ τράβηξε µπροστά φτάνοντας ένα σηµείο στο οποίο µπορεί να ισχυριστεί πως είναι ο κύριος
αντιπρόσωπος της ελληνικής αντίστασης […] Δεν υπάρχει καµιά αµφιβολία ότι το ΕΑΜ είναι ο ηγετικός
παράγοντας στο αντιστασιακό κίνηµα, και δικαιολογηµένα ισχυρίζονται πως ηγούνται του αγώνα τόσο για
την απελευθέρωση από τον Αξονα, όσο και για τις εσωτερικές ελευθερίες […]
Οι πρώην πολιτικές προσωπικότητες απέτυχαν να δείξουν στον λαό οποιαδήποτε ηγετική ικανότητα µε αυτό
ή τον άλλο τρόπο, καθ’ όλη τη διάρκεια της κατοχής. Κάποιοι κάτοχοι µεγάλων περιουσιών είναι αντίθετοι
στο κίνηµα αντίστασης γιατί βλέπουν τα τεράστια κέρδη που συσσώρευαν από την κατοχή να εξατµίζονται
από τον κοινό σκοπό […] Αλλά η µάζα του λαού βλέπει τους αντάρτες ως ηγέτες του αγώνα, και η θέση που
κέρδισε το ΕΑΜ αποτελεί απόδειξη πως δεν υπάρχει σοβαρή αντιπολίτευση σε αυτό…»35.
«Η µεταβολή της στρατηγικής κατάστασης στη Μεσόγειο», αναφέρει ο Richter, οδήγησε σε «µια οµαδική
έξοδο “εθελοντών” για την αντίσταση από την Αθήνα. Στρατιωτικοί και πολιτικοί, βασιλικοί και δωσίλογοι
έφευγαν από την Αθήνα, όπως τα ποντίκια από το πλοίο που βουλιάζει, και παρουσιάζονταν στο στρατηγείο
του Μάγιερς για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους»36. Πράγµατι, Εκθεση του Foreign Office, µε
ηµεροµηνία 27 Ιούλη 1943, µιλά ξεκάθαρα για το πώς διάφοροι λεγόµενοι «εθνικόφρονες», οι οποίοι
«υπήρξαν ενεργοί (ή από την απάθεια, αδράνειά τους) συνεργάτες του εχθρού […] τώρα φυσικά κάνουν
ύστατες προσπάθειες να αποδείξουν -µέσω της βιαστικής δηµιουργίας νέων “αντιστασιακών οµάδων” και
της υπογραφής πρωτοκόλλων- την πίστη τους στους Συµµάχους»37.
Από αυτούς, άλλοι ενσωµατώθηκαν στον ΕΔΕΣ και άλλοι συνέχισαν να δρουν µέσα από αυτόνοµες
οµάδες, διατηρώντας σχέσεις τόσο µε τους Βρετανούς όσο και τις δυνάµεις Κατοχής. Ταυτόχρονα και «µε
την ανοχή των Βρετανών», τόνιζε ο Richter, εξαπολύθηκε «µια πλατιά συκοφαντική εκστρατεία ενάντια στον
ΕΛΑΣ». Το 1944 ο Λήπερ (αξιωµατούχος της Διεύθυνσης Πολιτικού Πολέµου της Βρετανίας) εξέδωσε την
εξής οδηγία προς τα ΜΜΕ: «Γενικά, κανένα εύσηµο, οποιουδήποτε είδους δεν πρέπει να δίνεται στον ΕΛΑΣ
και το ΕΑΜ»38. Είναι σαφές πως όλα αυτά αξιοποιήθηκαν από το βρετανικό ιµπεριαλισµό και ως ένα µέσο
πίεσης στο ΕΑΜ. Πρόκειται για «σηµάδια» που καταδείκνυαν πως η «αντιφασιστική συµµαχία» έφτανε στο
τέλος της. Οι αδυναµίες στην στρατηγική του Κοµµουνιστικού Κόµµατος θα απέβαιναν καθοριστικές στην
υποτίµηση των «σηµαδιών» αυτών.
Την ίδια στιγµή λοιπόν που ΕΑΜ και ΕΛΑΣ ρίχνονταν ολόπλευρα στη µάχη κατά των δυνάµεων Κατοχής
και των ντόπιων συνεργατών τους, οι αστικές δυνάµεις -φιλογερµανικές και φιλοβρετανικές εξίσου-
προετοιµάζονταν σε αγαστή συνεργασία για τη µάχη της επόµενης µέρας: τη µάχη για την εξουσία. Εκθεση
του υποστράτηγου Εριχ Σµιτ-Ρίχµπεργκ (επιτελάρχη της Οµάδας Στρατιών Ε) για το δίµηνο Ιούλης-
Αύγουστος 1944 αναφέρει γύρω από την ανάπτυξη της πάλης του ΕΑΜ λίγο πριν την απελευθέρωση: «Η
εγκληµατική συµµοριακή δράση έχει προσλάβει άγνωστη ως τώρα διάσταση. Πράξεις δολιοφθοράς κατά
των συγκοινωνιακών συνδέσεων, καλά οργανωµένες επιδροµές και επιθέσεις εναντίον βάσεων και χωριών
που κατέχονται από δικά µας τµήµατα, αποτελούν σχεδόν καθηµερινά φαινόµενα». Στον αντίποδα «η
εθνικοδηµοκρατική κατεύθυνση (ο ΕΔΕΣ), που πολιτικά βρίσκεται στη γραµµή της εξόριστης κυβέρνησης
Παπανδρέου, προσπαθεί πάντα να διαβεβαιώσει τη δύναµη κατοχής για τη νοµιµοφροσύνη της ώστε άθικτη
να προετοιµαστεί για τον επερχόµενο στρατιωτικό και πολιτικό αγώνα για την εξουσία». Αλλωστε, όπως
αναφέρουν διάφορες γερµανικές πηγές, ήδη από τα τέλη του 1943 είχε «κλειστεί µια σιωπηρή συµφωνία να
µη γίνονται αµοιβαία εχθροπραξίες στην περιοχή των εθνικών ανταρτών».39
Το γεγονός ότι το ΚΚΕ δεν είχε και το ίδιο προετοιµαστεί για τον επερχόµενο πολιτικό και στρατιωτικό
αγώνα (δηλαδή δεν µπόρεσε να εντάξει την εθνικοαπελευθερωτική πάλη σε στρατηγική για την εργατική
εξουσία), αντίθετα είχε εγκλωβιστεί στις Συµφωνίες µε τους «συµµάχους» Βρετανούς και τον αστικό
πολιτικό κόσµο στο Κάιρο, σε καµιά περίπτωση δε σηµαίνει ότι όση λάσπη και αν ρίξουν παλαιοί και
σύγχρονοι θαυµαστές του Γκαίµπελς, θα µπορέσουν ποτέ να διαγράψουν ή να αµαυρώσουν το ρόλο του
ΚΚΕ στον αντιφασιστικό-εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του λαού στην Κατοχή και γενικότερα. Κλείνουµε,
αναγράφοντας το ακόλουθο απόσπασµα από την απόφαση-κάλεσµα της ΚΕ του ΚΚΕ της 3 Αυγούστου
1944: «Κοµµουνιστές! Ξεσηκώστε, οδηγήστε το λαό και το στρατό µας στη µάχη. Σε γενική έφοδο για τη
λευτεριά. Πολεµήστε στις πρώτες γραµµές. Μεταδώστε σ’ όλο το λαό τόλµη και αποφασιστικότητα, το πνεύµα
της δράσης και της νίκης. Πολεµήστε και απελευθερώστε στην Ελλάδα. Ολοι επί ποδός πολέµου!»40.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
Ο Διονύσης Αρβανιτάκης είναι µέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και του Τµήµατος Ιστορίας.
Ο Αναστάσης Γκίκας είναι συνεργάτης του Τµήµατος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ.
1. Βλ. π.χ. Χ. Νάλτσα: «Το Μακεδονικόν ζήτηµα και η σοβιετική πολιτική», εκδ. «Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών», 1954, σελ. 279,
282, 359, 363.
2. Αρθρο µε τίτλο «Σύµφωνα ΕΑΜ-ΕΛΑΣ µε Γερµανούς!!», στην ιστοσελίδα της «Χρυσής Αυγής», Τ.Ο. Α΄ Λιοσίων - Αχαρνών -
Καµατερού (http://xryshaugh.blogspot.gr/ 2012/08/blog-post_9776.html).
3. H. Fleischer: «Επαφές µεταξύ των Γερµανικών Αρχών Κατοχής και των κυριότερων οργανώσεων της Ελληνικής Αντίστασης», στο
«Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950», εκδ. «Θεµέλιο», 1984, σελ. 113.
4. Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Αρχεία Εθνικής Αντίστασης (1941-1944), τ.8, Αθήνα, 1998, σελ. 252.
5. Ν. Καρκάνη: «Οι δοσίλογοι της κατοχής: Δίκες-παρωδία, ντοκουµέντα, αποκαλύψεις, µαρτυρίες», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1981,
σελ. 74.
6. Γεγονός που παραδέχτηκε ο ίδιος ο Λέοντας Σπαής (υφυπουργός τότε των στρατιωτικών) σε άρθρο του στο περιοδικό Πολιτικά
Θέµατα το Δεκέµβρη του 1976. Σε αυτό αναφέρει χαρακτηριστικά: «Αποφασίστηκε να χρησιµοποιηθούν κατά του ΕΑΜ τα Τάγµατα
Ασφαλείας. Η εισήγηση ήταν των Άγγλων και η απόφαση δική µου […] Συνολικά υπήρχαν 27.000 άνδρες των Ταγµάτων.
Χρησιµοποιήσαµε 12.000, τους λιγότερο εκτεθειµένους και οπωσδήποτε κανένα από τα σηµαίνοντα στελέχη. Τους ντύσαµε και τους
εξοπλίσαµε - αφού τους πήραµε από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, κυρίως στο Γουδί - στο κτίριο των παλαιών Ανακτόρων, τη
σηµερινή Βουλή. Εκεί στα υπόγεια υπήρχαν αποθήκες ιµατισµού και οπλισµού […]
Δεν είναι αλήθεια ότι δε χρησιµοποιήθηκαν Τάγµατα Ασφαλείας στα Δεκεµβριανά, όπως τότε και αργότερα ισχυρίζονταν Αγγλοι και
Ελληνες. Χρησιµοποιήθηκαν οι µισοί περίπου, από όσους είχαν συλληφθεί και αυτή είναι η αλήθεια, που την αποκαλύπτω σήµερα».
7. Βλ. Τ. Κωστόπουλου: «Η αυτολογοκριµένη µνήµη: τα Τάγµατα Ασφαλείας και η µεταπολεµική εθνικοφροσύνη», εκδ. «Φιλίστωρ»,
2005, σελ. 73-74, 78.
8. Πρόκειται για τα «Σύµφωνα» του Πετριτσίου, του Μελισσοχωρίου και το «Στρατιωτικό Σύµφωνο Γερµανών-ΕΛΑΣ».
9. Εκτελεστική Επιτροπή της ΠΑΟ προς την Α.Ε. τον Πρόεδρο της Κυβερνήσεως της Ελευθέρας Ελλάδος, Κάιρον, 15.5.1944, στο Π.
Παπαθανασίου: «Για τον Ελληνικό Βορρά. Μακεδονία 1941-1944. Αντίσταση και Τραγωδία. Το ανέκδοτο αρχείο-ηµερολόγιο του (τότε)
Ταγµατάρχη Γιάννη Παπαθανασίου», τ.2, εκδ. «Παπαζήση», 1988, σελ. 805-806.
10. Εγγραφο PIC/263/21, 18.7.1944, στο Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Αρχεία Εθνικής Αντίστασης (1941-1944), τ.8, Αθήνα, 1998,
σελ. 126.
11. Εγγραφο PIC/263/21, 18.7.1944, στο Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Αρχεία Εθνικής Αντίστασης (1941-1944), τ.8, Αθήνα, 1998,
σελ. 95.
12. Εκτελεστική Επιτροπή της ΠΑΟ προς την Α.Ε. τον Πρόεδρο της Κυβερνήσεως της Ελευθέρας Ελλάδος, Κάιρον, 15.5.1944, στο Π.
Παπαθανασίου: «Για τον Ελληνικό Βορρά. Μακεδονία 1941-1944. Αντίσταση και Τραγωδία. Το ανέκδοτο αρχείο-ηµερολόγιο του (τότε)
Ταγµατάρχη Γιάννη Παπαθανασίου», τ.2, εκδ. «Παπαζήση», 1988, σελ. 808-810.
13. Βλ. Τσουδερός προς Λήπερ, 24.9.1943 και 29.9.1943, Αρχείο Τσουδερού, στο Η. Richter: «1936-1946: δύο επαναστάσεις και
αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα», τ. Β΄, εκδ. «Εξάντας», 1975, σελ. 20, Χ. Νάλτσα: «Το Μακεδονικόν ζήτηµα και η σοβιετική πολιτική»,
εκδ. «Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών», 1954, σελ. 279, 282, 291.
14. Χ. Νάλτσα: «Το Μακεδονικόν ζήτηµα και η σοβιετική πολιτική», εκδ. «Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών», 1954, σελ. 279.
15. Η. Richter: «1936-1946: δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα», τ. Β΄, εκδ. «Εξάντας», 1975, σελ.178.
17. Η. Richter: «1936-1946: δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα», τ. Β΄, εκδ. «Εξάντας», 1975, σελ. 178, H.
Fleischer: «Επαφές µεταξύ των Γερµανικών Αρχών Κατοχής και των κυριότερων οργανώσεων της Ελληνικής Αντίστασης», στο «Η
Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950», εκδ. «Θεµέλιο», 1984, σελ. 113, Ε. Kofos: «Nationalism and Communism in Macedonia», 1964,
εκδ. «Institute for Balkan Studies», σελ. 134.
19. Χ. Νάλτσα: «Το Μακεδονικόν ζήτηµα και η σοβιετική πολιτική», εκδ. «Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών», 1954, σελ. 286-287.
20. Η. Richter: «1936-1946: δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα», τ. Β΄, εκδ. «Εξάντας», 1975, σελ. 179 και H.
Fleischer: «Επαφές µεταξύ των Γερµανικών Αρχών Κατοχής και των κυριότερων οργανώσεων της Ελληνικής Αντίστασης», στο «Η
Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950», εκδ. «Θεµέλιο», 1984, σελ.102, 113.
21. Χ. Νάλτσα: ό.π., σελ.282, 359. Το «ντοκουµέντο» παραθέτει και σε «φωτοαντίγραφο» η Χρυσή Αυγή
(http://xryshaugh.blogspot.gr/2012/08/blog-post_9776.html).
22. Η. Richter: «1936-1946: δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα», τ. Β΄, εκδ. «Εξάντας», 1975, σελ. 179.
23. Κρατικό Κεντρικό Αρχείο Πότσνταµ, αρ. φιλµ 18.655, Μ. Ζέκεντορφ: «Η Ελλάδα κάτω από τον αγκυλωτό σταυρό: Ντοκουµέντα
από τα Γερµανικά Αρχεία», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1991, σελ. 250-251.
24. Στο Πολιτικό Αρχείο του υπουργείου Εξωτερικών της Βόννης, Ειδικός Πληρεξούσιος για τη Νότια Ανατολή, τοµ.1, φ.43 και φ.8, Μ.
Ζέκεντορφ: «Η Ελλάδα κάτω από τον αγκυλωτό σταυρό: Ντοκουµέντα από τα Γερµανικά Αρχεία», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1991, σελ.
252 και 257.
25. Α. Speer: «Inside the Third Reich», εκδ. «Avon Publishers», 1979, σελ. 509-510.
27. Στο Πολιτικό Αρχείο του υπουργείου Εξωτερικών της Βόννης, Ειδικός Πληρεξούσιος για τη Νότια Ανατολή, τοµ.1, φ.60, Μ.
Ζέκεντορφ: «Η Ελλάδα κάτω από τον αγκυλωτό σταυρό: Ντοκουµέντα από τα Γερµανικά Αρχεία», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1991, σελ.
240.
28. Α. Βελλιάδη: «Κατοχή: Γερµανική Πολιτική Διοίκηση στην Ελλάδα 1941-1944», εκδ, «Ενάλιος», 2008, σελ. 159. Την πλαστογραφία
καταδεικνύει και ο H. Fleischer: «Επαφές µεταξύ των Γερµανικών Αρχών Κατοχής και των κυριότερων οργανώσεων της Ελληνικής
Αντίστασης» στο «Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950», εκδ. «Θεµέλιο», 1984, σελ. 113.
29. Χ. Νάλτσα: «Το Μακεδονικόν ζήτηµα και η σοβιετική πολιτική», εκδ. «Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών», 1954, σελ. 290-291.
30. Στ. Σαράφη: «Ο ΕΛΑΣ», εκδ. «Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις», 1958, σελ. 466-467, Β. Γεωργίου: «1940-1945. Ιστορία της
Αντίστασης», τ. 4, εκδ. «Αυλός», 1979, σελ. 1593-1954. Η Εκθεση υπ. αρ. 311/10 (Οκτώβρης 1944) της Οµάδας Μεραρχιών
Μακεδονίας, έγραφε: «Ταυτόχρονα, ο κ. Μύλλερ και ο Στρατηγός Συράκωφ αξιώνουν από τον ΕΛΑΣ ν’ απολύσει όλους τους
κρατούµενους κοµιτατζήδες και βούλγαρους εγκληµατίες πολέµου. Οι γερµανοί φαίνεται ξεκάθαρα ότι για την προάσπιση της γραµµής
Κρούσα µέχρι της λίµνης Δοϊράνης χρησιµοποιούν τις δυνάµεις της ΠΑΟ στο Κιλκίς και ανατολικώς Νιγρίτας. Εκτός τούτου
επωφελούνται της κατάστασης που δηµιουργήθηκε στην Ανατολική Μακεδονία (µε το σύµφωνο Συράκωφ-Τσαούς Αντών) ώστε να
εξουδετερώσουν όσο το δυνατόν περισσότερες δυνάµεις του ΕΛΑΣ και των Βουλγάρων παρτιζάνων για να συγκρατούνται και να µην
επιτίθενται κατ’ αυτών στη γραµµή Στρυµώνα», Στ. Σαράφη: «Ο ΕΛΑΣ», εκδ. «Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις», 1958, σελ. 469.
31. Β. Γεωργίου: «1940-1945. Ιστορία της Αντίστασης», τ. 4, εκδ. «Αυλός», 1979, σελ. 1594.
34. Στ. Σαράφη: «Ο ΕΛΑΣ», εκδ. «Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις», 1958, σελ. 470.
35. Σύνοψη της Αναφοράς για την Ελλάδα, 1943, Φάκελος HS5/224 (PRO).
36. Aide-memoire της 21.5.1943, Αρχείο Τσουδερού, στο Η. Richter: «1936-1946: δύο επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις στην
Ελλάδα», τ. Β΄, εκδ. «Εξάντας», 1975, σελ. 20.
38. From Foreign Office to Cairo, Φάκελος FO 954/11, 23/4/1944 (PRO) και Η. Richter: «1936-1946: δύο επαναστάσεις και
αντεπαναστάσεις στην Ελλάδα», τ. Β΄, εκδ. «Εξάντας», 1975, σελ. 20.
39. ΚΚΑ Πότσνταµ, αρ. φιλµ 18.454, Ενορκη δήλωση των Γκέµπχαρντ φον Λέντε, πρώην αξιωµατικού του επιτελείου του 22ου
Ορεινού Σώµατος Στρατού και Α. Βίντερ, πρώην Επιτελάρχη της Οµάδας Στρατιών Ε στο αµερικανικό στρατοδικείο της Νυρεµβέργης,
V, στις 27.9.1947 και 22.9.1947 αντίστοιχα, Μ. Ζέκεντορφ: «Η Ελλάδα κάτω από τον αγκυλωτό σταυρό: Ντοκουµέντα από τα
Γερµανικά Αρχεία», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1991, σελ. 240, 267 και 235.
Ενότητες: Ιστορία
