ECDIS Ηλεκτρ χάρτες Δυνατότητες, Σχεδίαση ταξι PDF
ECDIS Ηλεκτρ χάρτες Δυνατότητες, Σχεδίαση ταξι PDF
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΙΑΦΛΙΑΚΗΣ ΣΩΤΗΡΙΟΣ
ΤΕΛΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
1
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Εισαγωγή
Κεφάλαιο 12 ο: Επίλογος
2
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
3
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΧΑΡΤΩΝ
Η λέξη «Χάρτης» ερμηνεύεται ως η γραφική απεικόνιση του συνόλου ή τμημάτων της
γης επάνω σε επίπεδη ή σφαιρική επιφάνεια, η οποία δείχνει το σχετικό μέγεθος και τη
θέση των χαρακτηριστικών (φυσικών και τεχνητών) υπό καθορισμένη κλίμακα και
προβολή. Σύμφωνα με τον Θέμη Στρογγυλό, πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας
Χαρτογραφίας, «Ο χάρτης είναι επιστημονικό επίτευγμα, ιστορικό έγγραφο, έργο τέχνης
και καλλιτεχνικής έκφρασης. Περιγράφει την περιπλάνηση του ανθρώπου στον χώρο και
τον χρόνο, μέσα από μία συνεχώς εξελισσόμενη ιστορική διεργασία».
Οι πρώτοι χάρτες ανάγονται στους αρχαιότατους χρόνους και οφείλονται στη
μετακίνηση μεγάλων ομάδων ανθρώπων με σκοπό την αναζήτηση τροφής, νερού ή
κατάκτησης εδαφών περισσότερο εύφορων και πλούσιων. Έπρεπε δηλαδή να
σημειωθούν με κάποιον τρόπο και να αποτυπωθούν τα δρομολόγια για τη διάβαση των
ερήμων και των βουνών, καθώς και οι θέσεις των βοσκοτόπων, των πηγών και άλλων
χρήσιμων χαρακτηριστικών του εδάφους. Αυτή η αποτύπωση λεπτομερειών του εδάφους
περιοριζόταν αρχικά σε τοπικό επίπεδο. Αργότερα όμως, με τη συστηματική μετακίνηση
ολόκληρων λαών, αναπτύχθηκε η συνήθεια της γραφικής αναπαράστασης μεγάλου
τμήματος της γήινης επιφάνειας, ή και ολόκληρου του τότε γνωστού κόσμου, ο οποίος
εκτεινόταν από τις Ηράκλειες Στήλες (το σημερινό Γιβραλτάρ) μέχρι τη Μέση Ανατολή
και από την Αφρική μέχρι τα παράλια της Ευρώπης και σε αρκετό βάθος από αυτά.
Οι αρχαιότατοι χάρτες που έχουν βρεθεί ανάγονται στο 2300 π.Χ. και είναι
σχεδιασμένοι πάνω σε πήλινες πινακίδες, που βρέθηκαν στη Βαβυλώνα (εικόνα 1 και 2).
Την ίδια περίοδο εμφανίζονται και ορισμένες απεικονίσεις της ξηράς, που βρέθηκαν σε
αρχαίους τάφους της Αιγύπτου. Αυτοί οι δύο πολιτισμοί, επομένως, είναι πιθανό να
ανέπτυξαν τις τεχνικές της χαρτογράφησης. O χάρτης είναι προσανατολισμένος με την
ανατολή προς τα πάνω. Απεικονίζει κοιλάδα που διασχίζεται από ποταμό, πιθανόν τον
Ευφράτη, και τα γύρω βουνά με ιδιαίτερο συμβολισμό. Το δέλτα του ποταμού καταλήγει
σε λίμνη ή θάλασσα. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της απεικόνισης είναι ο συμβολισμός με
κύκλους των σημείων του ορίζοντα. Χαρακτηριστική είναι επίσης η καθαρότητα των
χαρακτήρων σφηνοειδούς γραφής.
4
ΟΡΙΣΜΟΣ/ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΗΚΑ
Ναυτικός χάρτης, σύμφωνα με τον ορισμό που ακολουθείται σήμερα στις Ακαδημίες
Εμπορικού Ναυτικού , χαρακτηρίζεται γενικά οποιοσδήποτε χάρτης που αναπαριστά υπό
κλίμακα πλεύσιμο τμήμα της επιφάνειας της γης, όπου η εκπόνησή του έχει βασισθεί στη
μερκατορική προβολή, εκτός των πολικών περιοχών, και έχει εκδοθεί από κρατική
υπηρεσία.
Οι ναυτικοί χάρτες αποτελούν τα κυριότερα εφόδια των ναυτιλλομένων.
Κατασκευάζονται από ειδικά επεξεργασμένο χαρτί προκειμένου να προστατεύονται
αφενός από την υγρασία, προς αποτροπή παραμόρφωσής τους, αλλά και να αντέχουν
σε αλλεπάλληλες εγγραφές επ’ αυτών πορειών πλοίων, γεωγραφικών στιγμάτων,
διοπτεύσεων κ.λπ.
Οι ναυτικοί χάρτες συγκαταλέγονται στα ναυτιλιακά βοηθήματα όπως είναι οι
Πλοηγοί (βιβλία, οι φαροδείκτες κ.λπ. και περιλαμβάνουν πλήθος στοιχείων αναγνώρισης
ακτών, διαύλων, ναυτικών κινδύνων, αβαθών, κ.λπ. και οτιδήποτε σχετικό που αφορά την
ασφάλεια των πλόων.
Ως κύρια στοιχεία ενός ναυτικού χάρτη χαρακτηρίζονται εκείνα που προσδιορίζουν
την ταυτότητά του, που είναι τα ακόλουθα επτά:
Ο τίτλος του χάρτη και η εκδίδουσα Αρχή
Ο αριθμός του χάρτη
Η κλίμακα χάρτου
Η κλίμακα πλάτους ή αποστάσεων
Η κλίμακα μήκους
Οι μονάδες μέτρησης χάρτου
Οι ημερομηνίες αρχικής έκδοσης και διορθώσεων
Πολλοί συγκαταλέγουν στα κύρια στοιχεία ενός ναυτικού χάρτη και τον
«προσανατολισμό», πλην όμως αυτός καθίσταται εμφανέστατος με στοιχειώδη γνώση
των γεωγραφικών συντεταγμένων. Έτσι, αν οι γεωγραφικοί παράλληλοι, (γεωγραφικά
πλάτη), αυξάνουν από κάτω προς τα πάνω, τότε ο χάρτης αναφέρεται στο βόριο
ημισφαίριο, αν αυξάνουν αντίθετα από πάνω προς τα κάτω τότε αναφέρεται στο νότιο
ημισφαίριο. Αν οι μεσημβρινοί, (γεωγραφικά μήκη), αυξάνουν προς τα δεξιά, τότε ο
χάρτης αναφέρεται στο ανατολικό ημισφαίριο και, αντίθετα, όταν αυξάνουν προς τα
αριστερά αναφέρεται στο δυτικό ημισφαίριο.
Η ταξινόμηση των ναυτικών χαρτών γίνεται με βάση την κλίμακα κατασκευής τους.
Έτσι διακρίνονται σε:
Γενικούς ναυτικούς χάρτες
Χάρτες ακτοπλοΐας, ή ακτοπλοϊκούς χάρτες και στους
Λιμενοδείκτες
Σημειώνεται ότι μικρότερη κλίμακα στον χάρτη είναι εκείνη της οποίας ο
παρανομαστής είναι μεγαλύτερος, και αντίστροφα, π.χ. χάρτης Α είναι κλίμακας
1¨100.000 και χάρτης Β είναι μεγαλύτερης κλίμακας από τον Α. Συνεπώς οι
λιμενοδείκτες φέρονται με την μεγαλύτερη κλίμακα.
Γενικά οι χάρτες μικρής κλίμακας καλύπτουν μεγάλες επιφάνειες όπως ωκεανούς,
θάλασσες κ.λπ. και χρησιμοποιούνται περισσότερο για γενικές πληροφορίες στην
Ωκεανοπλοΐα. Αντίθετα χάρτες μεγάλης κλίμακας χρησιμοποιούνται στην ακτοπλοΐα, για
προσεγγίσεις, προσορμίσεις, προσγειαλώσεις, διάπλους στενών και αγκυροβολίες, και
ειδικότερα οι λιμενοδείκτες για τους ελληνισμούς και διάπλους επικίνδυνων στενών,
δίαυλων, διωρύγων, κ.λπ.
5
Οι συνήθεις κλίμακες ανά κατηγορία των ναυτικών χαρτών είναι:
• γενικών χαρτών 1:100.000 μέχρι 1:600.000 ή και περισσότερο,
• των χαρτών ακτοπλοΐας, που κυμαίνονται από 1:50.000 μέχρι 1:100.000
• των λιμενοδεικτών από 1:10.000 μέχρι 1:50.000.
Στις παρεχόμενες πληροφορίες ενός ναυτικού χάρτη συμπεριλαμβάνονται: σύμβολα και
συντμήσεις, στοιχεία ακτογραμμής, φυσικά χαρακτηριστικά ξηράς, τοπογραφικά
χαρακτηριστικά, στοιχεία φαρών και φανών, το ανεμολόγιο χάρτου, στοιχεία ρευμάτων
και παλιρροιών, οι μονάδες μέτρησης, και τέλος διάφορες αξιοπρόσεκτες σημειώσεις
που συνήθως φέρονται εντός πλαισίων.
Ο Ηλεκτρονικός Ναυτιλιακός Χάρτης (Electronic Navigational Chart - ENCs), εξ’
ορισμού «είναι η τυποποιημένη, ως προς το περιεχόμενο, τη δομή και τον τύπο (content,
structure, format) βάση δεδομένων που κατασκευάζεται από τις κρατικές υδρογραφικές
υπηρεσίες, για να χρησιμοποιηθεί με το σύστημα ECDIS. Ο Ηλεκτρονικός Ναυτιλιακός
Χάρτης (ENC) περιέχει όλες τις αναγκαίες, για την ασφαλή πλοήγηση, χαρτογραφικές
πληροφορίες και είναι δυνατόν να περιέχει και επιπρόσθετες, ως προς τον έντυπο χάρτη,
πληροφορίες, οι οποίες είναι δυνατό να θεωρηθούν απαραίτητες για την ασφάλεια της
ναυσιπλοΐας.»
Επομένως, οι ENCs, αποτελούν μία εξελιγμένη βάση γεωγραφικών, ναυτιλιακών και
λοιπών δεδομένων. Αυτή η βάση αποτελείται από πολλά επιμέρους στοιχεία, τα οποία
ονομάζονται αντικείμενα και χρησιμοποιούνται για την περιγραφή της θέσεως, της
γεωμετρίας και των ιδιοτήτων διαφόρων φυσικών οντοτήτων που απεικονίζονται στους
χάρτες.
Τα αντικείμενα που συνθέτουν ένα ENC δεν περιέχουν γραφικά χαρτογραφικά
σύμβολα, αλλά αποτελούνται από πινακοποιημένες πληροφορίες που αφορούν:
- Στη θέση και τη γεωμετρία των διάφορων αντικειμένων. Τα αντικείμενα που
περιέχουν πινακοποιημένες πληροφορίες της κατηγορίας αυτής ονομάζονται χωρικά
αντικείμενα (spatial objects).
- Στην περιγραφή των χαρακτηριστικών των αντικειμένων με ορισμένα περιγραφικά
χαρακτηριστικά ή παραμέτρους, με τη βοήθεια των οποίων προσδιορίζεται η φύση κάθε
αντικειμένου και οι ιδιότητές του. Τα αντικείμενα που περιέχουν πινακοποιημένες
πληροφορίες της κατηγορίας αυτής ονομάζονται περιγραφικά αντικείμενα (feature
objects).
Οι πινακοποιημένες πληροφορίες που περιέχονται στα χωρικά και περιγραφικά
αντικείμενα που συνθέτουν τους ENCs απεικονίζονται στην οθόνη των συστημάτων
ηλεκτρονικού χάρτη με τη βοήθεια του λογισμικού των συστημάτων αυτών, με το οποίο:
- Τα δεδομένα της περιοχής ενδιαφέροντος ανακτώνται από τα περιεχόμενα της βάσης
δεδομένων του ηλεκτρονικού ναυτιλιακού χάρτη συστήματος (SENC)
- Συσχετίζονται τα χωρικά και περιγραφικά αντικείμενα που αναφέρονται στα διάφορα
χαρτογραφικά στοιχεία.
- Οι πινακοποιημένες πληροφορίες των αντικειμένων αποδίδονται γραφικά με
χαρτογραφικά σύμβολα και αντιστοιχούν στις τιμές των περιγραφικών χαρακτηριστικών
τους σύμφωνα με το πρότυπο S-52 του ΙΗΟ
- Οι ENCs του συστήματος ECDIS εμφανίζονται στην οθόνη ως ενιαίος συνεχόμενος
χάρτης καθ’ όλη τη διάρκεια του πλου, χωρίς να απαιτείται μετάπτωση από ένα χάρτη σε
άλλο, όπως συμβαίνει τόσο στους έντυπους ναυτικούς χάρτες, όσο και στους
ηλεκτρονικούς ναυτικούς χάρτες ψηφιδωτής μορφής RNCs (Raster Nautical Charts)
- Παρέχεται στο ναυτιλλόμενο η δυνατότητα επιλεκτικής απεικόνισης των κατά
περίπτωση επιθυμητών γεωγραφικών, ναυτιλιακών και λοιπών πληροφοριών στην οθόνη
του συστήματος, όπως:
6
- Απεικόνιση μόνο της ακτογραμμής και ορισμένων ισοβαθών
- Απεικόνιση της ισοβαθούς ασφάλειας με πιο έντονο συμβολισμό
- Μη απεικόνιση χαρακτηριστικών και τομέων φανών κατά τη διάρκεια της ημέρας
8
• Τον υλικό εξοπλισμό (hardware).
Αποτελείται από έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή με έγχρωμη οθόνη και διασυνδέσεις
(interfaces) με τα συστήματα καθορισμού θέσεως ( GPS, DGPS, CNNS κ.λπ.), καθώς
και με άλλα ναυτιλιακά όργανα και συστήματα, όπως: δρομόμετρο, γυροπυξίδα,
ναυτιλιακό ραντάρ με σύστημα αυτόματης παρακολούθησης στόχων ARA, σύστημα
αυτόματης αναγνωρίσεως AIS κ.λπ..
9
• Το κατάλληλο λογισμικό (software).
Παρέχει τις απαιτούμενες λειτουργίες για την εκτέλεση των εργασιών προετοιμασίας,
σχεδιάσεως και εκτελέσεως του πλου, όπως π.χ. απεικόνιση στην οθόνη του συστήματος
του ηλεκτρονικού χάρτη της περιοχής, της θέσεως του πλοίου, της σχεδιασθείσας
διαδρομής, της πραγματικής ως προς το βυθό πορείας, καθώς και άλλων χρησίμων
στοιχείων για την εκτέλεση και παρακολούθηση του πλου.
• Τ α δεδομένα (data).
Αποτελούνται από ψηφιακά αρχεία, τα οποία περιέχουν τους ηλεκτρονικούς χάρτες,
αλλά και πληροφορίες από διάφορες ναυτιλιακές εκδόσεις όπως φαροδείκτες,
ναυτιλιακές οδηγίες (πλοηγοί), κ.λπ..
Τα πρώτα συστήματα ηλεκτρονικού χάρτη γύρω στα μέσα της δεκαετίας του ‘80. Οι
ηλεκτρονικοί χάρτες των συστημάτων της κατηγορίας αυτής παράγονταν συνήθως από
την εταιρία κατασκευής του συστήματος, χωρίς επίσημες προδιαγραφές και κατά κανόνα
περιείχαν ορισμένα μόνο από τα στοιχεία των αντίστοιχων εντύπων χαρτών, όπως η
ακτογραμμή και επιλεγμένα χαρτογραφικά αντικείμενα. Με την εξέλιξη της τεχνολογίας
τα πρώιμα αυτά συστήματα ηλεκτρονικού χάρτη απαίτησαν σταδιακά περισσότερες
δυνατότητες, όπως η απεικόνιση πληρέστερων ηλεκτρονικών χαρτών, όπως στο σχήμα 2.
10
Εικόνα 1: Απλό σύστημα ηλεκτρονικού χάρτη με μονάδες κοινού Η/Υ.
11
• Συνεχής αυτόματη υποτύπωση της θέσεως (στίγματος) με χρήση δύο διαφορετικών
συμβόλων απεικονίσεως του πλοίου.
• Απεικόνιση του διανύσματος της πραγματικής ως προς το βυθό πορείας και
ταχύτητας.
• Απεικόνιση διοπτεύσεων και κύκλων αποστάσεων.
• Καταχώριση συμπληρωματικών πληροφοριών από το χρήστη με την απεικόνιση
σημείων, γραμμών και περιοχών που ορίζονται με κλειστές πολυγωνικές γραμμές,
καθώς και καταχώριση διαφόρων σημειώσεων (π.χ. απαγορευμένη περιοχή, σημείο
αναφοράς ανθρώπου στη θάλασσα, σημεία ποντίσεως ωκεανογραφικών οργάνων
κ.λπ.).
Με βάση τα κριτήρια αυτά και τις σχετικές προδιαγραφές του Διεθνούς Ναυτιλιακού
Οργανισμού (ΙΜΟ), τα συστήματα ηλεκτρονικού χάρτη κατατάσσονται στις επόμενες
δύο βασικές κατηγορίες:
• Συστήματα απεικονίσεως ηλεκτρονικού χάρτη και πληροφοριών, Electronic
Chart Display and Information Systems - ECDIS.
12
Τα συστήματα ECDIS καλύπτουν πλήρως τις σχετικές προδιαγραφές του Διεθνούς
Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ), σχετικά με τον τύπο (κατηγορία) των ηλεκτρονικών
χαρτών, τα τεχνικά χαρακτηριστικά υλικού (hardware) και τις ναυτιλιακές λειτουργίες
(δυνατότητες λογισμικού).
13
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΙ ΝΑΥΤΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΨΗΦΙΔΩΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ.
Γενικά
Οι ηλεκτρονικοί ναυτικοί χάρτες ψηφιδωτής μορφής (raster charts) αποτελούν πιστά
αντίγραφα των εντύπων ναυτικών χαρτών, από τους οποίους συνήθως προκύπτουν μετά
τη μετατροπή τους σε ψηφιακή μορφή με σάρωση.
Στην ψηφιδωτή μορφή, ο χάρτης θεωρείται ως ένα ενιαίο σύνολο, το οποίο έχει
χωριστεί σε επί μέρους στοιχειώδη τμήματα που ονομάζονται ψηφίδες ή εικονοψηφίδες
(picture elements ή pixels). Κάθε εικονοψηφίδα προσδιορίζεται με τις συντεταγμένες και
το χρώμα της. Η σύνθεση του χάρτη γίνεται με το σύνολο όλων των εικονοψηφίδων. Στο
παράδειγμα 1 μπορούμε να δούμε τη μετατροπή ενός χάρτη από έντυπη σε ψηφιδωτή και
διανυσματική μορφή αντίστοιχα.
Η ευκρίνεια αποδόσεως των γραμμικών και σημειακών στοιχείων ενός χάρτη
ψηφιδωτής μορφής εξαρτάται από το μέγεθος των εικονοψηφίδων (όσο μικρότερο είναι
το μέγεθός τους τόσο ευκρινέστερη είναι η γραφική απεικόνιση του χάρτη). Εντούτοις η
ελάττωση του μεγέθους των εικονοψηφίδων ενός τέτοιου χάρτη, αυξάνει τον αριθμό
τους, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται πολύ μεγάλα ψηφιακά αρχεία.
Στους ναυτικούς χάρτες ψηφιδωτής μορφής, ο χρωματισμός των εικονοψηφίδων είναι
κωδικοποιημένος ψηφιακά και συνεπώς, η φωτεινότητα των χρωμάτων δύναται να
τροποποιηθεί ομοιόμορφα σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του συστήματος ηλεκτρονικού
χάρτη για τις συνθήκες περιβάλλοντος φωτισμού (ημέρα ή νύχτα).
15
Σχεδόν όλοι (περίπου 95%) οι έντυποι ναυτικοί χάρτες του Βρετανικού Ναυαρχείου
έχουν μετατραπεί σε ψηφιακή μορφή HCRF και κυκλοφορούν ως χάρτες ARCS, οι
οποίοι διατίθενται στο εμπόριο με τους παρακάτω τρόπους:
• ARCS Navigator. Προμήθεια χαρτών με ετήσια άδεια χρήσεως και παροχή
εβδομαδιαίων διορθώσεων.
• ARCS Skiper. Προμήθεια χαρτών με απεριόριστη άδεια χρήσεως, αλλά χωρίς την
παροχή ψηφιακών αρχείων για την αυτόματη καταχώριση των διορθώσεων που
περιέχονται στις εβδομαδιαίες αγγελίες για τους ναυτιλλόμενους.
Γενικά
Οι ηλεκτρονικοί χάρτες διανυσματικής μορφής (vector charts) συνήθως προκύπτουν
από την ψηφιοποίηση των πληροφοριών που περιέχονται στους έντυπους χάρτες. Στη
διανυσματική μορφή, ο χάρτης θεωρείται ότι αποτελείται από επί μέρους διανυσματικά
στοιχεία (διανύσματα), τα οποία συνήθως ονομάζονται αντικείμενα (objects).
Τα κυριότερα αντικείμενα, τα οποία συνθέτουν ένα χάρτη διανυσματικής μορφής
είναι:
- Σημειακά αντικείμενα (π.χ. θέσεις φανών, σημαντήρων, ναυαγίων, βολισμάτων
κ.λπ.)
- Γραμμικά αντικείμενα (π.χ. ισοβαθείς, ακτογραμμή, υποβρύχια καλώδια)
- Επιφανειακά αντικείμενα (απαγορευμένες περιοχές, πεδία βολής κ.λπ.)
Τα παραπάνω σημειακά, γραμμικά και επιφανειακά αντικείμενα συνοδεύονται με
ορισμένα περιγραφικά χαρακτηριστικά (attributes), με τα οποία προσδιορίζεται η φύση
τους και οι ιδιότητές τους, όπως για παράδειγμα ένα σημειακό αντικείμενο (διάνυσμα
μηδενικού μήκους) είναι δυνατόν να απεικονίζει ένα ως ναυάγιο ή ένα φανό με
συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (χρώμα, περίοδος, εμβέλεια κ.λπ.).
Επιστρέφοντας στο παράδειγμα 1, στο οποίο φαίνεται η μετατροπή του εντύπου χάρτη
σε διανυσματική μορφή, ο πρωτότυπος έντυπος χάρτης αναλύεται σε 5 επί μέρους
αντικείμενα ως εξής:
- Αντικείμενο 1: Η ακτογραμμή (γραμμή Α), η οποία ορίζεται από τα ευθύγραμμα
τμήματα (διανύσματα) Α1Α2,Α2Α3,Α3Α4,...κοκ., τα οποία προσδιορίζονται με τις
συντεταγμένες των σημείων αρχής και πέρατός τους (Α1,Α2, ... κοκ.).
- Αντικείμενο 2 και 3: Οι ισοβαθείς Β και Γ που προσδιορίζονται από τα ευθύγραμμα
τμήματα (διανύσματα) Β1Β2, Β2Β3, ..., Γ1Γ2 κοκ., όπως και η γραμμή Α
- Αντικείμενο 4: Φανός Ζ που προσδιορίζεται με τις συντεταγμένες ενός διανύσματος
μηδενικού μήκους (συντεταγμένες σημείου Ζ)
- Αντικείμενο 5: Ναυάγιο Ε που προσδιορίζεται όπως κι το αντικείμενο 4 (φανός Ζ)
16
Παράδειγμα 2: Επίπεδα θεματικών πληροφοριών χαρτών διανυσματικής μορφής
17
Πλεονεκτήματα Ναυτικών Χαρτών Ψηφιδωτής Μορφής.
Τα πλεονεκτήματα ναυτών χαρτών ψηφιδωτής μορφής είναι τα εξής:
• Αποτελούν πιστά ψηφιακά αντίγραφα των παραδοσιακών εντύπων ναυτικών χαρτών
και ως εκ τούτου χρησιμοποιούν τα γνωστά στο ναυτιλλόμενο από τους
παραδοσιακούς έντυπους ναυτικούς χάρτες σύμβολα και χρώματα.
• Δεν εμπεριέχουν τον κίνδυνο να απαλειφθούν από την οθόνη βασικές, για την
ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, πληροφορίες, λόγω χειριστικού σφάλματος.
• Η παραγωγή τους και η εν συνεχεία ενημέρωσή τους με Αγγελίες για τους
Ναυτιλλόμενους (Notices to Marines) από τις Υδρογραφικές Υπηρεσίες είναι πολύ
πιο εύκολη από την αντίστοιχη των χαρτών διανυσματικής μορφής.
• Οι επίσημοι χάρτες ψηφιδωτής μορφής που εκδίδονται από διάφορες Υδρογραφικές
Υπηρεσίες, όπως για παράδειγμα οι χάρτες ARCS, καλύπτουν ικανοποιητικά όλες
τις θαλάσσιες περιοχές, για τις οποίες έχουν εκδοθεί έντυποι χάρτες του
Βρετανικού Ναυαρχείου.
• Παρέχουν τη δυνατότητα χρησιμοποιήσεως, με επίθεση στην οθόνη του
χρησιμοποιούμενου συστήματος Η/Ν χάρτη, επιπρόσθετων στοιχείων δια-
νυσματικής μορφής (π.χ. σχεδιασθείσα διαδρομή με σημεία αλλαγής πορείας κ.λπ.)
και με τον τρόπο αυτό καλύπτουν αρκετές από τις λειτουργίες ενός συστήματος
ECDIS
18
Μειονεκτήματα Ναυτικών Χαρτών Ψηφιδωτής Μορφής.
Τα μειονεκτήματα των ναυτικών χαρτών ψηφιδωτής μορφής είναι τα εξής:
• Δεν παρέχουν δυνατότητα επιλεκτικής απεικονίσεως του πλήθους των
απεικονιζόμενων χαρτογραφικών πληροφοριών (π.χ. απεικόνιση μόνο της
ισοβαθούς ασφάλειας, απεικόνιση ή απόκρυψη χαρακτηριστικών και τομέων
φανών κ.λπ.).
• Απαιτείται διαδοχική αλλαγή χάρτη κατά την προχώρηση του πλοίου, όπως
συμβαίνει με τους έντυπους χάρτες.
• Όταν χρησιμοποιούνται με την επίθεση και άλλων πληροφοριών διανυσματικής
μορφής που τοποθετούνται από το χρήστη, δημιουργείται δυσχέρεια στον
εντοπισμό και στην ανάγνωση των απεικονιζόμενων στοιχείων στην οθόνη.
• Όταν αλλάζει το εύρος της απεικονιζόμενης περιοχής (zoom in/ zoom out), στην
οθόνη του συστήματος ηλεκτρονικού χάρτη, το μέγεθος των απεικονιζόμενων
χαρτογραφικών συμβόλων και αλφαβητικών- αριθμητικών χαρακτήρων
μεταβάλλεται.
• Δεν παρέχονται ηχητικές και φωτεινές ειδοποιήσεις σε περίπτωση προσεγγίσεως
ισοβαθούς ασφάλειας, εισόδου σε απαγορευμένη περιοχή κ.λπ., εκτός αν ο
χρήστης καταχωρίσει χειροκίνητα τα όριά τους στο στάδιο προετοιμασίας του
πλου.
• Ο προσανατολισμός του χάρτη (course-up) για ταύτιση της πορείας με τη διεύθυνση
του κατακόρυφου άξονα της οθόνης είναι δυνατόν να δημιουργήσει σοβαρά
προβλήματα στην ανάγνωση των χαρτογραφικών πληροφοριών (π.χ. όταν η πορεία
είναι 180°, τα χαρακτηριστικά των φανών απεικονίζονται αντεστραμμένα).
• Δεν παρέχουν δυνατότητα απεικονίσεως με έντονο χρώμα της ανάλογα με το
βύθισμα του σκάφους επιλεγόμενης ισοβαθούς ασφάλειας και της θαλάσσιας
περιοχής αβαθών μεταξύ ισοβαθούς ασφάλειας και ακτογραμμής.
• Δεν παρέχουν δυνατότητα αυτόματης αναζητήσεως και απεικονίσεως
συμπληρωματικών πληροφοριών, όπως π.χ. περιγραφή ναυτιλιακών κινδύνων,
χαρακτηριστικών φανών, σημαντήρων κ.λπ..
19
Προετοιμασία πλου με το σύστημα ECDIS
Στο στάδιο αυτό, το οποίο εκτελείται στην κατάσταση λειτουργίας «σχεδίαση πλου»
(route planning), γίνεται επιλογή και αξιολόγηση των απαραίτητων για τη σχεδίαση και
εκτέλεση του πλου στοιχείων, όπως:
• Έλεγχος και συμπλήρωση, εφόσον απαιτείται, της βάσεως δεδομένων SENC με
νέους ηλεκτρονικούς ναυτιλιακούς χάρτες ENCs για την περιοχή του πλου.
• Έλεγχος και συμπλήρωση της βάσεως δεδομένων SENC με τις επίσημες
ενημερώσεις των ENCs της περιοχής για την οποία πρόκειται να σχεδιασθεί ο
πλους.
• Έλεγχος και συμπλήρωση της βάσεως δεδομένων του ψηφιδωτού ναυτικού χάρτη
συστήματος SRNC, με τυχόν απαιτούμενους ηλεκτρονικούς χάρτες ψηφιδωτής
μορφής (συνήθως χάρτες ARCS), εφόσον δεν υφίσταται κάλυψη όλης της
περιοχής του πλου με τις κατάλληλες κατηγορίες ηλεκτρονικών ναυτιλιακών
χαρτών ENCs.
• Έλεγχος και συμπλήρωση της βάσεως δεδομένων του SENC με τις επίσημες
διορθώσεις (notices to mariners) των χαρτών ψηφιδωτής μορφής (συνήθως χάρτες
ARCS) της περιοχής για την οποία πρόκειται να σχεδιαστεί ο πλους.
• Συμπλήρωση της βάσεως δεδομένων SENC με οποιεσδήποτε ναυτιλιακές και λοιπές
πληροφορίες κρίνει σκόπιμο ο ναυτιλλόμενος να καταχωρίσει χειρωνακτικά, όπως
στοιχεία από τις ναυτιλιακές οδηγίες (πλοηγούς), τους φαροδείκτες, τις
προαγγελίες και τις προσωρινές αγγελίες για τους ναυτιλλόμενους κ.λπ.. Για το
σκοπό αυτό τα συστήματα ECDIS παρέχουν τις δυνατότητες:
- Οριοθέτησης επικίνδυνων περιοχών και περιοχών με περιορισμούς
- Καταχώρισης υπομνήσεων προς τον αξιωματικό φυλακής γέφυρας με μορφή
σημειώσεων κειμένου που αναφέρονται σε συγκεκριμένα σημεία ή περιοχές του χάρτη
κατά αντιστοιχία με τις σημειώσεις, οι οποίες καταχωρίζονται στον έντυπο ναυτικό
χάρτη με μολύβι.
- Έλεγχος και συμπλήρωση της βάσεως δεδομένων SENC με τα απαραίτητα για τη
σωστή λειτουργία του συστήματος ECDIS στοιχεία του πλοίου, όπως ελικτικά
στοιχεία σκάφους, βύθισμα και θέσεις κεραιών συστημάτων καθορισμού στίγματος
και radar.
20
• Με την τοποθέτηση του κέρσορα στο επιθυμητό σημείο του ηλεκτρονικού χάρτη
και την αυτόματη καταχώριση των συντεταγμένων (φ, λ) του σημείου στη βάση
δεδομένων SENC.
• Με πληκτρολόγηση των συντεταγμένων (φ, λ) κάθε σημείου.
Κατά τη σχεδίαση ενός δρομολογίου στο σύστημα ECDIS δημιουργείται και κα-
ταχωρείται στη βάση δεδομένων SENC, ένα ψηφιακό αρχείο με όλα τα βασικά στοιχεία
του δρομολογίου για εύκολη μελλοντική αξιοποίηση τόσο κατά τη διάρκεια του πλου,
όσο και για τη σχεδίαση νέων δρομολογίων. Στο παράδειγμα 5 παρουσιάζονται
καταχωρίσεις σημείων πλου στο σύστημα ECDIS για δημιουργία δρομολογίου.
21
Τα ψηφιακά αρχεία της SENC με τα στοιχεία των σχεδιασμένων δρομολογίων
παρέχουν στο ναυτιλλόμενο μεγάλη ευελιξία και άνεση για είναι δυνατή:
• Η αυτόματη σχεδίαση ολόκληρου ή τμήματος του ενεργοποιημένου δρομολογίου σε
οποιονδήποτε απεικονιζόμενο στην οθόνη του συστήματος ηλεκτρονικού χάρτη
(ENC οποιασδήποτε κατηγορίας ή RC).
• Η αξιοποίηση της διαδρομής (route) που σχεδιάζεται για ένα συγκεκριμένο πλου, για
την εκτέλεση του ίδιου πλου σε μεταγενέστερο χρόνο.
Τυπικό παράδειγμα σχεδίασης ενός νέου δρομολογίου με επιλογή, τροποποίηση και
συμπλήρωση σκελών άλλων δρομολογίων παρουσιάζονται στα σχήματα 4 έως 7:
22
Έλεγχος και επικύρωση νέου δρομολογίου
Πριν την ολοκλήρωση της σχεδίασης ενός νέου δρομολογίου, όπως φαίνεται στο πα-
ράδειγμα, ο ναυτιλλόμενος χρησιμοποιεί τις δυνατότητες του συστήματος ECDIS για τον
έλεγχο του νέου δρομολογίου, προκειμένου να εντοπισθούν πιθανά ανθρώπινα σφάλματα
στη σχεδίασή του, όπως διέλευση από αβαθή κ.λπ..
Ο έλεγχος και η επικύρωση του νέου δρομολογίου από το σύστημα ECDIS στηρίζεται
σε ορισμένα κριτήρια που καθορίζονται από το ναυτιλλόμενο, όπως:
- Βάθος ασφάλειας για πλου πάνω από αβαθή.
- Ύψος ασφάλειας για πλου κάτω από γέφυρα.
- Απόσταση ασφάλειας από κρίσιμα για την ασφάλεια του πλου σημεία.
Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, τα παραπάνω κριτήρια είναι:
- Βάθος ασφάλειας; 8m
- Ύψος ασφάλειας: 40m
- Απόσταση ασφάλειας 3ν.μ.
Με βάση τα παραπάνω κριτήρια, κατά τον έλεγχο της διαδρομής το σύστημα ECDIS
εντόπισε σφάλμα στη σχεδίαση της διαδρομής γιατί διέρχεται σε μικρότερη από την κα-
θορισθείσα απόσταση ασφάλειας από ένα σημαντήρα (σχήμα 8)
Μετά τον εντοπισμό του παραπάνω σφάλματος, ο ναυτιλλόμενος διορθώνει ανάλογα
τη διαδρομή (σχήμα 9) και επαναλαμβάνει τη διαδικασία ελέγχου της από το σύστημα
ECDIS μέχρις ότου λάβει από το σύστημα την ένδειξη ότι η διαδρομή ελέγχθηκε πλήρως.
Μια άλλη σημαντική δυνατότητα του συστήματος ECDIS για την ασφαλή σχεδίαση
του πλου είναι ο προσδιορισμός του σημείου στροφής WP (Wheel Over Point). Τα
σημεία στροφής πηδαλίου προσδιορίζονται κοντά στο τέλος κάθε σκέλους της
σχεδιασθείσας διαδρομής με βάση ελικτικά στοιχεία του πλοίου, δηλαδή την ακτίνα του
κύκλου στροφής, η οποία αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη σε συγκεκριμένη ταχύτητα και
γωνία πηδαλίου. (σχήμα 10).
Στο σχήμα 11 παρουσιάζονται παραδείγματα τρόπου καθορισμού των σημείων
στροφής καθώς και προκαθορισμού μεθόδου άμεσου εντοπισμού τους κατά τη διάρκεια
του πλου, όπως:
- Εντοπισμός της θέσεως του σημείου στροφής Α επάνω στο σκέλος της εκτελούμενης
διαδρομής στο σημείο το οποίο αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη απόσταση από το σημείο Σ1
της ακτής.
- Εντοπισμός της θέσεως του σημείου στροφής Α επάνω στο σκέλος της εκτελούμενης
διαδρομής στο σημείο το οποίο αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη διόπτευση από το σημείο Σ2
της ακτής.
- Εντοπισμός της θέσεως του σημείου στροφής Β στην τομή του σκέλους της
διαδρομής με την ευθυγράμμιση που ορίζεται από τα σημεία Σ3 και Σ4 της ακτής.
23
Καταχώριση στοιχείων σκάφους
Σύμφωνα με τις προδιαγραφές του ΙΜΟ, όταν το σύστημα ECDIS διασυνδέεται με τις
ναυτιλιακές συσκευές και συστήματα θα πρέπει να εξασφαλίζεται ότι δε θα
υποβαθμίζονται οι δυνατότητες του διασυνδεδεμένου συστήματος. Για το σκοπό αυτό, τα
συστήματα ECDIS παρέχουν τη δυνατότητα καταχωρίσεως στη βάση δεδομένων SENC
και διαφόρων βασικών παραμέτρων του σκάφους (σχήμα 12), όπως:
- Οι διαστάσεις του σκάφους (μήκος, πλάτος, και πιθανόν άλλα γεωμετρικά στοιχεία
για το σχήμα του σκάφους)
- Το βύθισμα του σκάφους
- Η ακριβείς θέσεις κεραιών συστημάτων καθορισμού θέσεως, ραντάρ κ.λπ.
- Η ακριβής θέση σημείου στροφής του σκάφους και σημείου πηδαλίου στη γέφυρα
- Τα ελικτικά στοιχεία σκάφους (κύκλος στροφής, προχώρηση κ.λπ.)
Με την καταχώριση των παραπάνω βασικών παραμέτρων του σκάφους στη βάση
δεδομένων SENC, επιτυγχάνεται:
- Η αξιοποίηση της υψηλής ακρίβειας των σύγχρονων συστημάτων καθορισμού
θέσεως, όπως η ακρίβεια
θέσεως 1 έως 5 m του συστήματος DGPS για πλοήγηση ακρίβειας σε περιορισμένα
ύδατα και είσοδο-
πρόσδεση σε λιμένα
- Ο ακριβής συσχετισμός της εικόνας του radar όταν αυτό έχει συνδεθεί με το σύστημα
ECDIS, μετ ην
εκάστοτε ακριβή θέση (στίγμα) του σκάφους
- Η αναγωγή των μετρούμενων με την ηχοβολιστική συσκευή βαθών στην επιφάνεια
της θάλασσας, ανάλογα
με το βάθος του μορφοτροπέα
- Η αξιόπιστη λειτουργία της δυνατότητας παροχής προειδοποιητικών ενδείξεων
(βάθους ασφάλειας,
αποστάσεων ασφάλειας κ.λπ.
24
Προσανατολισμός ηλεκτρονικού χάρτη
Σύμφωνα με τις προδιαγραφές του ΙΜΟ, τα συστήματα ECDIS κατά τη λειτουργία
στην κατάσταση «υποτύπωση πλου»:
- Πρέπει υποχρεωτικά να έχουν τη δυνατότητα απεικονίσεως των ηλεκτρονικών
ναυτιλιακών χαρτών ENC στην οθόνη του συστήματος με τον προσανατολισμό «βορράς
άνω» (north up).
- Έχουν τη δυνατότητα να απεικονίζουν τους ηλεκτρονικούς ναυτιλιακούς χάρτες
(ENC) στην οθόνη του συστήματος και με διαφορετικούς προσανατολισμούς, όπως με
τον προσανατολισμό «πορεία άνω» (course up).
- Στον προσανατολισμό «βορράς άνω» η διεύθυνση του κατακόρυφου άξονα της
οθόνης αντιστοιχεί στη διεύθυνση του βορρά. Στον προσανατολισμό «πορεία άνω» η
διεύθυνση του κατακόρυφου άξονα της οθόνης αντιστοιχεί στην κατεύθυνση
προχωρήσεως του πλοίου.
Στα σχήματα 13α και 13β παρουσιάζονται ο προσανατολισμός ενός ηλεκτρονικού
ναυτιλιακού χάρτη της περιοχής στενού Μακρονήσου, όταν το πλοίο κατευθύνεται προς
το νότιο τμήμα του στενού με προσανατολισμό «βορράς άνω» (σχήμα 13α) και «πορεία
άνω» (σχήμα 13β).
Ο προσανατολισμός «πορεία άνω» έχει το πλεονέκτημα ότι εξασφαλίζει απεικόνιση
σύμφωνα με την εικόνα της οπτικής επιτηρήσεως έξω από τα παράθυρα της γέφυρας. Ο
προσανατολισμός «πορεία άνω» προτιμάται στις μεγάλες κλίμακες για λόγους άμεσης
συσχετίσεως των χαρτογραφικών αντικειμένων με την οπτική εικόνα. Εν τούτοις, όταν το
σύστημα ECDIS λειτουργεί ως RCDS για την απεικόνιση ψηφιδωτών ναυτικών χαρτών
RNC, ο προσανατολισμός των ψηφιδωτών χαρτών με «πορεία άνω», ενδέχεται να
δημιουργήσει πρακτικά προβλήματα. Αυτό συμβαίνει διότι σε περιπτώσεις «πορεία προς
νότο», όπως στην περίπτωση διάπλου του στενού Μακρονήσου, τα χαρτογραφικά
σύμβολα, τα βολίσματα, τα τοπωνύμια και οι σημειώσεις των ψηφιδωτών ναυτικών
χαρτών, εμφανίζονται αντεστραμμένα και ως εκ τούτου είναι δυσανάγνωστα. Για το λόγο
αυτό οι λειτουργικές προδιαγραφές του ΙΜΟ για τα συστήματα RCDS δεν προβλέπουν
την υποχρεωτική δυνατότητα προσανατολισμού χαρτών RNC.
25
Απεικόνιση θέσεως και πορείας σκάφους με ειδικό τυποποιημένο
σύμβολο
Το ειδικό τυποποιημένο σύμβολο απεικονίζεται ως εξής:
- Με το κέντρο του κύκλου στο σημείο στροφής του σκάφους.
- Με σταθερό μέγεθος (ακτίνα κύκλου) ανεξάρτητα από τις πραγματικές διαστάσεις
του σκάφους (μήκος, πλάτος) και της κλίμακας του ηλεκτρονικού χάρτη της οθόνης.
- Με το διάνυσμα της πραγματικής ως προς το βυθό πορείας τοποθετημένο στο κέντρο
του κυκλικού συμβόλου και μήκος ανάλογο της ταχύτητας σε κόμβους και της κλίμακας
του ηλεκτρονικού χάρτη.
- Όταν το σύστημα ECDIS έχει διασυνδεθεί με τη γυροπυξίδα, εκτός από το διάνυσμα της
ταχύτητας εμφανίζεται και μία δεύτερη γραμμή χωρίς βέλος, η οποία δείχνει την παρούσα
πορεία του πλοίου ( την κατεύθυνση της πλώρης του), η οποία μπορεί να διαφέρει από
την πορεία ως προς το βυθό όταν υπάρχει ρεύμα στην περιοχή ή όταν το πλοίο αλλάζει
πορεία.
26
μετατοπίζεται στο χάρτη προς την κατεύθυνση και με το ρυθμό προχωρήσεως του πλοίου
ως προς το βυθό. Στην απεικόνιση σχετικής κίνησης το πλοίο παραμένει σε σταθερή θέση
και τα χαρτογραφικά αντικείμενα φαίνονται να διαγράφουν ίχνος προς την αντίθετη
κατεύθυνση και με το ρυθμό μετακίνησης του πλοίου ως προς το βυθό.
Στον ηλεκτρονικό χάρτη φαίνεται πώς οι δύο τρόποι απεικονίσεως συγκλίνουν. Το
σύμβολο του πλοίου συνήθως μετατοπίζεται εντός ενός ευδιάκριτου πλαισίου με αληθή
κίνηση. Όταν το πλοίο πλησιάσει στα όρια του πλαισίου, ο χάρτης μετατοπίζεται
αυτόματα και το σύμβολο του πλοίου επανατοποθετείται εντός του παραθύρου, όπως
φαίνεται στο σχήμα 16. Οι παράμετροι του πλαισίου ρυθμίζονται από το χειριστή κατά
τρόπον, ώστε να εξασφαλίζεται βέλτιστη επιτήρηση προς πρώρα.
Σε οποιαδήποτε από τις παραπάνω επιλογές δεν υφίσταται ανάγκη επανατοποθέτησης του
χάρτη ή του πλοίου από το χειριστή. Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται αυτόματα με
βάση το χαραγμένο δρομολόγιο και την παρούσα θέση του πλοίου.
27
Συμπληρωματικές πληροφορίες και δυνατότητες
Τα συστήματα ECDIS κατά τη λειτουργία τους στην κατάσταση «υποτύπωση πλου»,
παρέχουν δυνατότητες που ξεπερνούν κατά πολύ την αυτόματη υποτύπωση της θέσης
(στίγματος) του πλοίου και του δρομολογίου, αξιοποιώντας τις δυνατότητες του
συστήματος πληροφοριών του ECDIS. Οι κυριότερες από τις επιπρόσθετες αυτές
δυνατότητες είναι οι εξής:
- Απεικόνιση με εντονότερο χρώμα της επιλεγείσας ανάλογα με το βύθισμα του πλοίου
ισοβαθούς ασφαλείας
- Απεικόνιση με εντονότερο χρώμα των βολισμάτων που είναι ίσα ή μικρότερα από το
βάθος της ισοβαθούς ασφάλειας.
- Εμφάνιση σε ειδικό παράθυρο των περιγραφικών χαρακτηριστικών των
απεικονιζόμενων στον ηλεκτρονικό ναυτιλιακό χάρτη αντικειμένων όπως φανών,
σημαντήρων, κλπ . - Απεικόνιση βολισμάτων και ισοβαθών με τις πραγματικές τους τιμές
ανάλογα με το ύψος παλίρροιας στην περιοχή του πλου.
- Απεικόνιση χαρτών καιρού.
- Απεικόνιση εικόνας radar και πληροφοριών συστήματος αυτόματης υποτύπωσης
στόχων ARPA.
Οι δυνατότητες των συστημάτων ECDIS μπορούν θεωρητικά να επεκταθούν
απεριόριστα σε όλους τους τομείς ναυτιλιακού ενδιαφέροντος. Έτσι, σε ορισμένα
συστήματα απεικονίζονται πληροφορίες μεταβλητού ή προσωρινού χαρακτήρα όπως το
ύψος της παλίρροιας, στοιχεία ρεύματος, ο καιρός, κάλυψη με πάγους κ.λπ.. Οι
πληροφορίες αυτές λαμβάνονται από παράκτιους σταθμούς μέσω ασύρματων δικτύων. Η
επήρεια των στοιχείων της παλίρροιας του ρεύματος και του ανέμου λαμβάνονται υπόψη
στους εκτελούμενους από το σύστημα ναυτικούς υπολογισμούς (π.χ. στον υπολογισμό
του χρόνου άφιξης στο επόμενο σημείο πλου κοκ.).
28
Για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων των συστημάτων προσδιορισμού θέσης υψηλής
ακρίβειας (π.χ. 2-3 m στο DGPS), είναι απαραίτητο να προσδιοριστούν με ακρίβεια οι
διαστάσεις του πλοίου, η σχετική θέση της κεραίας του συστήματος προσδιορισμού
στίγματος, της κεραίας του ραντάρ, το σημείο στροφής του πλοίου και άλλα στοιχεία. Τα
στοιχεία αυτά, καταχωρίζονται στη SENC με την εγκατάσταση του συστήματος ECDIS
στο πλοίο και ο χειριστής συνήθως έχει τη δυνατότητα να αναγνώσει αυτές τις
παραμέτρους, αλλά όχι να τις τροποποιήσει χωρίς τη χρήση ειδικού κωδικού πρόσβασης.
Το σύστημα προσδιορισμού θέσεως ενδέχεται να παρέχει αναξιόπιστα στοιχεία για
διάφορους λόγους, όπως:
- Ορισμένοι δορυφόροι του δορυφορικού συστήματος προσδιορισμού θέσης δεν είναι
ορατοί λόγω υπερκατασκευών.
- Σφάλματα πολύ ανακλάσεων.
- Παρεμβολές από άλλα συστήματα επί του πλοίου (INMARSAT, κ.λπ.).
- Απώλεια σημάτων DGPS λόγω ατμοσφαιρικών αναταράξεων.
Η παραπάνω ενδεχόμενη ανακρίβεια των δορυφορικών συστημάτων προσδιορισμού
θέσεως, έχει ως αποτέλεσμα την υποτύπωση της θέσης του πλοίου στον ηλεκτρονικό
χάρτη σε λανθασμένη θέση. Η ανακρίβεια αυτή δεν γίνεται αντιληπτή και η ασφάλεια του
πλοίου τίθεται σε κίνδυνο. Για τους λόγους αυτούς, η αξιοπιστία των δορυφορικών
συστημάτων προσδιορισμού θέσης πρέπει να επιβεβαιώνεται συχνά με:
- Τη σύγκριση δορυφορικού στίγματος σε γνωστή θέση (π.χ. πλοίο δεμένο σε
προβλήτα).
- Την εικόνα radar επί του ηλεκτρονικού χάρτη και τη σύγκριση των δύο
απεικονίσεων.
- Τον έλεγχο καταστάσεως δορυφόρων συστήματος GPS και παραμέτρου HODP.
- Τις ενδείξεις ή και τις προειδοποιήσεις συστήματος ECDIS.
- Τη μέτρηση διοπτεύσεως - αποστάσεως χαρτογραφικού αντικειμένου με τον κέρσορα
και την επιβεβαίωση μετρήσεων με το radar.
Η οποιαδήποτε ασυμφωνία θέσεως μεταξύ GPS/DGPS και άλλης πηγής, πρέπει να
διερευνάται και να μην απορρίπτονται αβασάνιστα οι σχετικές πληροφορίες χωρίς
σοβαρό λόγο.
Εκτός από τα στοιχεία της θέσης, ένας νέας τεχνολογίας δέκτης GPS/DGPS παρέχει
στο σύστημα ECDIS και τα υπολογιζόμενα απ’ αυτόν στοιχεία της ως προς το βυθό
πορείας και ταχύτητας, τα οποία συνήθως παρέχονται από το δορυφορικό δέκτη με τις
παραμέτρους:
- Στιγμιαία πορεία ως προς το βυθό (Course Over Ground - COG)
- Στιγμιαία ταχύτητα ως προς το βυθό (Speed Over Ground - SOG).
Επισημαίνεται ότι, οι τιμές των COG και SOG υπολογίζονται για πολύ μικρά χρονικά
διαστήματα μεταξύ διαδοχικών θέσεων του δέκτη και για το λόγο αυτό αντιστοιχούν στις
στιγμιαίες τιμές της πορείας και της ταχύτητας ως προς το βυθό και συνεπώς δεν
αντιπροσωπεύουν την αληθή προχώρηση του πλοίου ως προς αυτόν.
Για τον υπολογισμό πιο αντιπροσωπευτικών τιμών της πραγματικής ως προς το βυθό
πορείας και ταχύτητας το σύστημα ECDIS αξιοποιεί τα στοιχεία θέσης για υπολογισμό
των παραμέτρων CMG και SMG, όπως φαίνεται στο σχήμα 19:
- Μέση πορεία ως προς το βυθό (Course Made Good - CMG).
- Μέση ταχύτητα ως προς το βυθό (Speed Made Good - SMG).
Οι τιμές της μέσης ως προς το βυθό πορείας και ταχύτητας υπολογίζονται για
μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μεταξύ διαδοχικών θέσεων και για το λόγο αυτό είναι
περισσότερο αντιπροσωπευτικές της αληθούς προχωρήσεως ως προς το βυθό.
29
Εκτός από την παραπάνω υποχρεωτική διασύνδεσή του με τα συστήματα προσδιορισμού
θέσης του πλοίου (GPS, DGPS, GNSS, κ.λπ.), το σύστημα ECDIS μπορεί να διασυνδεθεί
με άλλα ναυτιλιακά όργανα και συστήματα, όπως: γυροπυξίδα, δρομόμετρο, radar με
σύστημα αυτόματης υποτύπωσης στόχων (ARPA), σύστημα AIS, σύστημα NAVTEX
κ.λπ..
30
Σύμφωνα με τις προδιαγραφές του IHO, η εικόνα radar και τα σύμβολα των
παρακολουθούμενων στόχων πρέπει να εμφανίζονται με πράσινο χρώμα. Ορισμένα
συστήματα ECDIS έχουν τη δυνατότητα απεικόνισης μέχρι και 50 στόχων ARPA. Με τη
λειτουργία αυτή το σύστημα ECDIS μπορεί να επιτελέσει σχεδόν όλες τις λειτουργίες
αποφυγής σύγκρουσης.
Στο radar, η γεωγραφία της γύρω περιοχής και οι παρακολουθούμενοι στόχοι
απεικονίζονται αναφορικά με τη θέση του πλοίου, ενώ στο σύστημα ECDIS τα
χαρτογραφημένα αντικείμενα απεικονίζονται με τη γεωγραφική τους θέση (πλάτος και
μήκος), η οποία αποθηκεύεται στη βάση δεδομένων SENC. Η θέση του πλοίου επίσης
απεικονίζεται με τη γεωγραφική του θέση, η οποία παρέχεται από το δορυφορικό
σύστημα (GPS/DGPS). Για να ταυτιστεί η εικόνα του radar με τον ηλεκτρονικό χάρτη, θα
πρέπει η θέση του πλοίου να προσδιορίζεται με μεγάλη ακρίβεια, προκειμένου τα
εντοπιζόμενα αντικείμενα από το radar να συμπίπτουν με αντίστοιχα χαρτογραφημένα. Η
μη ταύτιση των δύο εικόνων δηλώνει ότι η θέση του πλοίου δεν παρέχεται με
ικανοποιητική ακρίβεια. Αντίθετα, η ταύτιση των δύο εικόνων επιβεβαιώνει την ακρίβεια
της θέσης του πλοίου και αυξάνει την εμπιστοσύνη του αξιωματικού φυλακής στο
σύστημα ECDIS, αλλά και στη συσκευή radar. Επίσης, η σχετική περιστροφή της εικόνας
radar με την εικόνα του ηλεκτρονικού χάρτη δηλώνει σφάλμα γυροπυξίδας.
Γενικά ο συνδυασμός των δύο απεικονίσεων δίνει τη δυνατότητα του εντοπισμού
σφαλμάτων, τα οποία δε θα ήταν δυνατό να εντοπιστούν με τόσο εύκολο τρόπο σε
ξεχωριστές απεικονίσεις.
Μια άλλη παράμετρος για την ταύτιση των δύο εικόνων είναι η χρησιμοποιούμενη
χαρτογραφική προβολή στον ηλεκτρονικό χάρτη. Τα χαρτογραφικά αντικείμενα των
SENC, συνήθως μπορούν να απεικονιστούν στην οθόνη του ECDIS σε διάφορες
χαρτογραφικές προβολές, όπως η ορθή μερκατορική προβολή. Η εικόνα του radar δεν
αποτελεί μερκατορική προβολή και παρά το γεγονός ότι τα σφάλματα στην ταύτιση με
μερκατορικό ηλεκτρονικό χάρτη είναι κατά κανόνα αμελητέες, ορισμένοι
κατασκευαστές, όταν επιτίθεται η εικόνα του radar, απεικονίζουν τον ηλεκτρονικό χάρτη
στην ισαπέχουσα αζιμουθιακή προβολή, η οποία ταιριάζει περισσότερο με την εικόνα του
radar.
Ο συνδυασμός των πληροφοριών του ναυτιλιακού radar με τις χαρτογραφικές
πληροφορίες του ηλεκτρονικού χάρτη συμβάλλει στην άμεση απόκτηση εικόνας για την
επικρατούσα ναυτιλιακή κατάσταση. Οι δύο υπερτιθέμενες εικόνες μπορούν να
συγκριθούν άμεσα προσφέροντας σημαντικό πλεονέκτημα.
31
ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
Αποφυγή συγκρούσεων. Οι στόχοι και ο διαθέσιμος θαλάσσιος χώρος για χειρισμό
αποφυγής συγκρούσεως είναι άμεσα εμφανή.
- Παρακολούθηση προχωρήσεως πλοίου. Το radar χρησιμεύει ως δεύτερη
ανεξάρτητη πηγή προσδιορισμού στίγματος προς επιβεβαίωση ότι το στίγμα του
GPS/DGPS είναι ακριβές.
- Αναγνώριση στόχων. Στόχοι από το radar εύκολα αναγνωρίζονται με φόντο την
εικόνα του ηλεκτρονικού χάρτη.
- Διερμήνευση εικόνας radar. Οι περιορισμένες επιδόσεις του radar, π.χ. σκίαση,
αντισταθμίζονται κατά κάποιο τρόπο και ευκολότερα διερμηνεύεται η εικόνα radar.
- Αντικείμενα στη μη χαρτογραφημένη τους θέση. Λόγω ρεύματος οι σημαντήρες
μετατοπίζονται ομοιόμορφα εκτός της χαρτογραφημένης θέσης τους. Η κατάσταση
αυτή είναι άμεσα εμφανής στο σύστημα ECDIS. Επίσης, διακρίνεται εύκολα ένας
σημαντήρας μετατοπισμένος τελείως εκτός του αγκυροβολίου του.
- Εντοπισμός σφαλμάτων. Ο εντοπισμός σφαλμάτων στη γεωγραφική θέση του
πλοίου, στην πορεία και στην ταχύτητά του είναι περισσότερο εύκολος.
- Αμοιβαίος έλεγχος αξιοπιστίας. Όταν οι εικόνες του radar και του ηλεκτρονικού
χάρτη ταυτίζονται, αυξάνεται η εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία της συσκευής radar και
του συστήματος ECDIS.
- Περιορισμένος φόρτος εργασίας και περιορισμένα ανθρώπινα σφάλματα. Για
παράδειγμα μετρήσεις radar δεν είναι απαραίτητο να μεταφέρονται χειρωνακτικά στο
σύστημα ECDIS.
- Εναλλακτικότητα. Η συσκευή ECDIS μπορεί να χρησιμεύσει ως εναλλακτικό radar
για ναυσιπλοΐα. Για την αποφυγή σύγκρουσης το radar παραμένει αναντικατάστατο.
ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
- Προκαλείται σύγχυση στον άπειρο χειριστή, κατά την απεικόνιση της εικόνας radar
και των συμβόλων των παρακολουθούμενων στόχων στην οθόνη του συστήματος
ECDIS όταν λειτουργεί με σταθεροποίηση ως προς το βυθό.
- Απόκρυψη χαρτογραφικών αντικειμένων εξαιτίας πιθανών ανεπιθύμητων
επιστροφών radar λόγω θαλασσοταραχής, βροχής κ.λπ.. Για τον περιορισμό των
ανεπιθύμητων αυτών επιστροφών, η εικόνα του radar αντί να επικάθεται στην εικόνα
του ηλεκτρονικού χάρτη, εμφανίζεται σε κατώτερη επίστρωση, ώστε στην ανώτερη να
βρίσκεται η εικόνα του ηλεκτρονικού χάρτη. Μ’ αυτήν τη ρύθμιση απεικονίζονται
αντικείμενα εντοπισμού radar στις θέσεις, στις οποίες δεν υπάρχουν χαρτογραφικά
αντικείμενα στη βάση δεδομένων. Μερικοί κατασκευαστές συστημάτων ECDIS
παρέχουν ημιδιαφανή επίστρωση εικόνας radar, η οποία δεν αποκρύπτει
χαρτογραφημένα αντικείμενα.
32
Διασύνδεση ECDIS με το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης AIS
Όταν το σύστημα AIS έχει συνδεθεί με το ECDIS, οι στόχοι AIS μπορούν να
απεικονίζονται στον ηλεκτρονικό χάρτη της οθόνης ως επιπρόσθετο θεματικό επίπεδο
πληροφοριών, όπως συμβαίνει και με το συμπληρωματικό θεματικό επίπεδο
πληροφοριών του συστήματος ARPA.
Οι πληροφορίες του συστήματος AIS απεικονίζονται στον ηλεκτρονικό χάρτη της
οθόνης του ECDIS με ειδικά τυποποιημένα σύμβολα, ενώ οι πλήρεις πληροφορίες για τον
κάθε στόχο AIS απεικονίζονται σε μορφή κειμένου σε ειδικό παράθυρο, όταν αυτό
ζητηθεί από το χειριστή.
Η συσχέτιση των συμβόλων AIS με τους υπερτιθέμενους στον ηλεκτρονικό χάρτη
στόχους RADAR/ARPA, επιτρέπει τη θετική αναγνώρισή τους, αλλά και την
επιβεβαίωση των υπολογιζόμενων κινηματικών τους στοιχείων από τη συσκευή
RADAR/ARPA. Oι καθυστερήσεις των 1-3 min στους υπολογισμούς των νέων στοιχείων
κίνησης των στόχων μετά από αλλαγές στην πορεία/ταχύτητά τους αντισταθμίζονται,
καθόσον η ενημέρωση αυτών των στοιχείων από το σύστημα AIS είναι άμεση.
Όταν το σύστημα ECDIS απεικονίζει τόσο τα στοιχεία των στόχων AIS, όσο και τα
στοιχεία των στόχων RADAR/ARPA, τα στοιχεία αυτά συσχετίζονται και εάν
συμφωνούν ή έχουν μικρή διαφορά ο στόχος εμφανίζεται με το σύμβολο AIS και ένα
άνυσμα πορείας/ ταχύτητας. Εάν δεν συμφωνούν εμφανίζονται αμφότερα τα σύμβολα
AIS και ARPA με ξεχωριστά διανύσματα πορείας/ ταχύτητας.
Εάν για κάποιο στόχο τα στοιχεία AIS και ARPA έπαψαν να συμφωνούν, εκδίδεται
προειδοποίηση και στα υπό μορφή κειμένου στοιχεία του στόχου εμφανίζεται αντίστοιχη
ένδειξη, ενώ στον ενδείκτη εμφανίζονται αμφότερα τα σύμβολα AIS και ARPA με
ξεχωριστά ανύσματα πορείας/ ταχύτητας.
Εάν για κάποιο στόχο τα στοιχεία AIS ή τα στοιχεία ARPA έπαψαν να είναι
διαθέσιμα, εμφανίζεται το σύμβολο του απολεσθέντος στόχου της πηγής, η οποία έπαψε
να παρέχει στοιχεία και εκδίδεται προειδοποίηση, ενώ εξακολουθεί να εμφανίζεται το
σύμβολο της πηγής, η οποία εξακολουθεί να παρέχει στοιχεία. Τέλος, όταν ένας στόχος
AIS απορρίπτεται από τον χειριστή, παύει να παρακολουθείται και από τη συσκευή
RADAR/ ARPA.
- Χρήση της πρόσφατης έκδοσης ηλεκτρονικών χαρτών που έχουν εκδοθεί από τις
Υδρογραφικές Υπηρεσίες και καλύπτουν τις προδιαγραφές του ΙΗΟ.
- Αναβάθμιση των ανωτέρω ηλεκτρονικών χαρτών με τις διαθέσιμες διορθώσεις για
όλη την περιοχή του πλου.
- Απεικόνιση και τροποποίηση, εφόσον απαιτείται, της σχεδιασθείσας διαδρομής που
μεταφέρθηκε από το κανονικό σύστημα ECDIS.
- Αυτόματη ή χειροκίνητη υποτύπωση του στίγματος.
- Απεικόνιση της πραγματικής διαδρομής του πλοίου με ενδείξεις χρόνου για διάφορες
θέσεις (στίγματα).
- Μέτρηση πορειών, αποστάσεων και διοπτεύσεων στον ηλεκτρονικό χάρτη.
- Καταχώριση σημαντικού αριθμού σημείων, γραμμών και επιφανειών.
35
- Παροχή ένδειξης όταν ο ηλεκτρονικός χάρτης απεικονίζεται σε κλίμακα μεγαλύτερη
από την κλίμακα κατασκευής του.
- Παροχή ένδειξης όταν είναι διαθέσιμος ηλεκτρονικός χάρτης μεγαλύτερης κλίμακας
από αυτόν που απεικονίζεται στην οθόνη.
- Καταγραφή της πραγματικής διαδρομής, των θέσεων (στιγμάτων) του πλοίου και
δυνατότητα εμφάνισης των στοιχείων αυτών για μια
συγκεκριμένη περίοδο.
Επειδή αυτές οι δυνατότητες των εφεδρικών συστημάτων ασφάλειας ECDIS είναι πολύ
γενικές επιδέχονται διάφορες ερμηνείες εφαρμογής, σύμφωνα με τις οποίες το εφεδρικό
σύστημα ασφάλειας ECDIS ,μπορεί να έχει τις παρακάτω μορφές:
- Ένα δεύτερο αυτόνομο πλήρες σύστημα ECDIS διασυνδεδεμένο με το ηλεκτρονικό
σύστημα προσδιορισμού θέσης (GPS, DGPS κ.λπ.).
- Ένα άλλο αυτόνομο σύστημα ECS διασυνδεδεμένο με το ηλεκτρονικό σύστημα
προσδιορισμού θέσης (GPS, DGPS, κ.λπ.).
- Ναυτιλιακό radar με δυνατότητα επίθεσης της εικόνας του ηλεκτρονικού χάρτη.
- Δέκτης δορυφορικού συστήματος καθορισμού θέσης (GPS, DGPS, GNSS κ.λπ.) με
δυνατότητα απεικόνισης ηλεκτρονικού χάρτη.
- Πλήρες χαρτοφυλάκιο εντύπων ναυτικών χαρτών, στους οποίους εκτελείται σχεδίασης
και υποτύπωση πλου σύμφωνα με τις παραδοσιακές μεθόδους.
36
Λειτουργία συστημάτων ECDIS για απεικόνιση ψηφιδωτών ναυτικών
χαρτών RNC και άλλων ηλεκτρονικών χαρτών
Σύμφωνα με τις αποφάσεις των ΙΜΟ, τα συστήματα ECDIS πρέπει να
χρησιμοποιήσουν ηλεκτρονικούς ναυτιλιακούς χάρτες (ENCs), που κατασκευάζονται από
τις Υδρογραφικές Υπηρεσίες διαφόρων χωρών, σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές
του πρότυπου S-57 του ΙΗΟ.
Εν τούτοις, η πολυπλοκότητα των ENC και οι ιδιαίτερα χρονοβόρες διαδικασίες
κατασκευής τους από τις Υδρογραφικές Υπηρεσίες είχαν ως αποτέλεσμα να μην έχουν
επί του παρόντος εκδοθεί ENCs για κάλυψη όλων των θαλάσσιων περιοχών για τις οποίες
έχουν εκδοθεί έντυποι ναυτικοί χάρτες.
Προκειμένου να καλυφθεί το κενό από την έλλειψη ικανού αριθμού ENCs, ο ΙΜΟ
προβεί στη συμπλήρωση των προδιαγραφών των συστημάτων ECDIS παρέχοντας τη
δυνατότητα για τις περιοχές, στις οποίες δεν έχουν ακόμη κατασκευαστεί ENC, τα
συστήματα ECDIS να χρησιμοποιούν ψηφιδωτούς ναυτικούς χάρτες (RNC). Στις
περιπτώσεις αυτές, κατά τις οποίες, λόγω έλλειψης χαρτών ENC για μία περιοχή, το
σύστημα ECDIS χρησιμοποιεί χάρτες ψηφιδωτής μορφής, λειτουργεί ως ένα απλό
σύστημα απεικόνισης ψηφιδωτών ναυτικών χαρτών (RCDS) και όχι ως ολοκληρωμένο
σύστημα πληροφοριών όπως όταν χρησιμοποιεί ENCs.
Σύμφωνα με τις αποφάσεις του ΙΜΟ:
- Όταν λόγω έλλειψης ηλεκτρονικών ναυτιλιακών χαρτών διανυσματικής μορφής ENC
για μία περιοχή, το ECDIS χρησιμοποιείται με ψηφιδωτούς ναυτικούς χάρτες RNC, ο
ναυτιλλόμενος δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωση τήρησης πλήρους και
ενημερωμένου χαρτοφυλακίου παραδοσιακών έντυπων ναυτικών χαρτών.
- Ο ναυτικός ψηφιδωτός χάρτης (RNC) είναι πιστό ψηφιακό αντίγραφο έντυπου
ναυτικού χάρτη που εκδίδεται από επίσημη Υδρογραφική Υπηρεσία.
- Ο ναυτικός ψηφιδωτός χάρτης συστήματος (SRENC) είναι η βάση δεδομένων του
συστήματος RCDS, η οποία προκύπτει από το μετασχηματισμό των ψηφιδωτών ναυτικών
χαρτών, προκειμένου να συμπεριληφθούν οι διορθώσεις τους.
Εκτός από την προβλεπόμενη από τις αποφάσεις του ΙΜΟ δυνατότητα των
συστημάτων ECDIS να χρησιμοποιούν, εκτός από τους ENC και RNC, τα περισσότερα
συστήματα ECDIS που κυκλοφορούν στην αγορά παρέχουν τη δυνατότητα
χρησιμοποίησης και άλλων κατηγοριών ηλεκτρονικών χαρτών, όπως:
- Ψηφιακοί ναυτικοί χάρτες (Digital Nautical Charts - DNC) που εκδίδονται από την
Εθνική Χαρτογραφική Υπηρεσία των ΗΠΑ (ΝΙΜΑ)
- Χάρτες διανυσματικής μορφής που κατασκευάζονται από διάφορες εταιρίες με
στοιχεία από τους χάρτες που εκδίδονται από τις Υδρογραφικές Υπηρεσίες.
Τα συστήματα ECDIS, τα οποία έχουν τη δυνατότητα λειτουργίας, τόσο με χάρτες ENC,
όσο και με χάρτες RNC ονομάζονται άτυπα συστήματα διπλής τροφοδότησης (dual
fuel systems), ενώ τα συστήματα ECDIS, τα οποία έχουν δυνατότητα λειτουργίας με
περισσότερες από τις παραπάνω κατηγορίες ηλεκτρονικών χαρτών, ονομάζονται άτυπα
συστήματα πολλαπλής τροφοδότησης (multi fuel systems).
37
Λειτουργικές - ναυτιλιακές δυνατότητες συστημάτων ECDIS
Η χρησιμοποίηση των συστημάτων ECDIS για την εκτέλεση των εργασιών
προετοιμασίας, σχεδίασης, εκτέλεσης και υποτύπωσης του πλου, στην πραγματικότητα
δεν αλλάζει τις παραδοσιακές μεθόδους ναυσιπλοΐας, αλλά τις υλοποιεί με τη βοήθεια
αυτοματοποιημένων μεθόδων και ψηφιακών προϊόντων παρέχοντας μεγαλύτερη ευελιξία
και αποτελεσματικότητα. Οι εργασίες αυτές είναι οι εξής:
- Μέτρηση της διόπτευσης και της απόστασης ενός σημείου του ηλεκτρονικού χάρτη
από κάποιο άλλο.
- Σχεδίαση διοπτεύσεων - αποστάσεων ασφαλείας.
- Σχεδίαση ορίων περιοχών με περιορισμούς.
- Αναγραφή ιδιόχειρων σημειώσεων στο χάρτη.
- Χειρωνακτική υποτύπωση του στίγματος με χρήση γραμμών θέσης που αντιστοιχούν
σε οπτικές διοπτεύσεις και μετρούμενες με το ραντάρ αποστάσεις.
- Αυτόματη και χειρωνακτική διόρθωση των ηλεκτρονικών ναυτιλιακών χαρτών.
Το σύστημα ECDIS παρέχει στο ναυτιλλόμενο, εκτός από τις παραπάνω βασικές
δυνατότητες των παραδοσιακών μεθόδων ναυτιλίας και πολλές επιπρόσθετες
δυνατότητες, οι σημαντικότερες από τις οποίες συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα.
Οι λεπτομερείς ναυτιλιακές/λειτουργικές δυνατότητες των συστημάτων ECDIS
καθορίστηκαν αρχικά με την απόφαση Α-187 (19) του ΙΜΟ το 1995 και αναθεωρήθηκαν
με την απόφαση MSC232 (82) το 2006.
Απεικόνιση σε μία μόνο οθόνη της ακριβούς θέσης και πραγματικής ως προς το βυθό
πορείας του πλοίου μαζί με όλες τις απαραίτητες για την ασφαλή εκτέλεση του πλου
χαρτογραφικές και ναυτιλιακές πληροφορίες.
Επιλεκτική απεικόνιση μόνο των απαραίτητων για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας
χαρτογραφικών και ναυτιλιακών πληροφοριών της βάσης δεδομένων του ηλεκτρονικού
συστήματος SENC, όπως απεικόνιση ή απόκρυψη χαρακτηριστικών και τομέων φανών,
κ.λπ..
Αυτόματη ενημέρωση των ηλεκτρονικών χαρτών με τη χρήση του λογισμικού
συστήματος.
Αυτοματοποίηση των εργασιών προετοιμασίας και σχεδίασης του πλου και ακριβής
απεικόνιση της σχεδιασθείσας πορείας στα σημεία αλλαγής πορείας ανάλογα με τα
ελικτικά στοιχεία (κύκλος στροφής) και την ταχύτητα του πλοίου.
Απεικόνιση της θέσης και της κίνησης του πλοίου με το πραγματικό του σχήμα
προσαρμοσμένο στην κλίμακα απεικόνισης του ηλεκτρονικού χάρτη για διευκόλυνση της
πλοήγησης σε περιοχές μεγάλης ναυτιλιακής κίνησης.
Καταχώριση ηλεκτρονικών σημειώσεων (υπομνήσεων) σε διάφορα σημεία ή περιοχές
του ηλεκτρονικού χάρτη.
Προειδοποιήσεις για προσέγγιση σε σε αβαθή προς αποφυγή προσαράξεων.
Χρησιμοποίηση ειδικών συμβόλων και χρωμάτων για την ευκρινέστερη απεικόνιση
των χαρτογραφικών πληροφοριών στην οθόνη (π.χ. απεικόνιση της επιλεγόμενης
ισοβαθούς ασφάλειας και της θαλάσσιας περιοχής αβαθών μεταξύ ισοβαθούς ασφάλειας
και ακτογραμμής με εντονότερο χρώμα, απεικόνιση σημαντήρων και φανών με πιο
ευδιάκριτα σύμβολα για την οθόνη.
Αυτόματη ανάκτηση συμπληρωματικών περιγραφικών πληροφοριών για τις
χαρτογραφικές και ναυτιλιακές πληροφορίες που εμφανίζονται στην οθόνη, όπως για
παράδειγμα περιγραφή ναυτιλιακών κινδύνων, χαρακτηριστικών φανών, σημαντήρων
κ.λπ..
38
Επίθεση εικόνας ραντάρ με ή χωρίς τα σύμβολα των παρακολουθούμενων στόχων με
σύστημα ARPA.
Απεικόνιση πληροφοριών από άλλες ναυτιλιακές συσκευές και συστήματα όπως:
Αυτόματο Σύστημα Αναγνώρισης Πλοίων (AIS), σύστημα NAVTEX κ.λπ..
Καταγραφή και ανάκτηση πρότερου ίχνους του πλοίου.
Απεικόνιση βολισμάτων στο επιθυμητό παλιρροϊκό επίπεδο (π.χ. κατώτατη ρηχία).
Καταγραφή και ανάκτηση των στοιχείων πλου (σχεδιασθείσα και τηρηθείσα πορεία,
χρησιμοποιηθέντες ηλεκτρονικοί ναυτιλιακοί χάρτες κ.λπ.) για μια συγκεκριμένη χρονική
περίοδο, για ανάλυση των συνθηκών ναυτικού ατυχήματος κατ’ αναλογία του «μαύρου
κουτιού» που χρησιμοποιείται στα αεροσκάφη.
39
Βάση δεδομένων ηλεκτρονικού ναυτιλιακού χάρτη συστήματος
Προκειμένου να λειτουργήσει το σύστημα ECDIS και να παρέχει τις προβλεπόμενες
δυνατότητες, θα πρέπει να διαθέτει επαρκή ψηφιακά δεδομένα. Τα δεδομένα αυτά
περιέχονται στη βάση δεδομένων ηλεκτρονικού ναυτιλιακού χάρτη συστήματος (SENC).
Η βάση δεδομένων του SENC περιλαμβάνει:
- Τους ηλεκτρονικούς χάρτες (ENCs)
- Τις ενημερώσεις (updates) των ηλεκτρονικών ναυτιλιακών χαρτών
- Βοηθητικά στοιχεία, τα οποία μπορεί να καταχωρίσει ο χειριστής τόσο στη φάση της
προετοιμασίας και σχεδίασης, όσο και κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης του πλου.
Τα ψηφιακά αρχεία με τις πληροφορίες που περιέχονται στη βάση δεδομένων του
ηλεκτρονικού ναυτιλιακού χάρτη συστήματος SENC, συνήθως δεν έχουν τη μορφή των
προδιαγραφών S-57 των ENCs, αλλά τη μορφή που επιλέγει ο κατασκευαστής του κάθε
συστήματος ECDIS για την αποτελεσματικότερη λειτουργία του. Τα ψηφιακά αρχεία των
χρησιμοποιούμενων ENCs και των αντίστοιχων ενημερώσεών τους, πριν την καταχώρισή
τους στη βάση δεδομένων του συστήματος ECDIS μετατρέπονται από τη μορφή S-57, ή
την κρυπτογραφημένη μορφή S-63, στην μορφή της βάσης δεδομένων του ηλεκτρονικού
ναυτιλιακού χάρτη του συστήματος SENC, την οποία χρησιμοποιεί το συγκεκριμένο
σύστημα ECDIS.
Ο τρόπος οργάνωσης των πληροφοριών της βάσης δεδομένων του συστήματος SENC,
υποβοηθά το χρήστη να εμφανίζει επιλεκτικά στην οθόνη του συστήματος τις
πληροφορίες εκείνες που απαιτούνται κατά περίπτωση, χωρίς να επιβαρύνεται η οθόνη με
περιττά στοιχεία που δυσχεραίνουν τον άμεσο εντοπισμό των απαραίτητων για την
ασφάλεια του συγκεκριμένου πλου πληροφοριών. Οι πληροφορίες αυτές κατατάσσονται
στις επόμενες κατηγορίες:
- Θέση (στίγμα) του πλοίου, η οποία απεικονίζεται είτε με ειδικό σύμβολο (κέρσορας),
ή με το σχήμα του πλοίου στην κλίμακα του ηλεκτρονικού ναυτιλιακού χάρτη
- Πληροφορίες που περιέχονται στη βάση δεδομένων του συστήματος SENC, η οποία
περιλαμβάνει εκτός από τα στοιχεία, των ηλεκτρονικών ναυτιλιακών χαρτών (ENCs), τις
ενημερώσεις τους, καθώς και βοηθητικά στοιχεία τα οποία μπορεί να πληκτρολογήσει ο
χειριστής τόσο στη φάση της προετοιμασίας και σχεδίασης, όσο και κατά τη διάρκεια της
εκτέλεσης του πλου.
-Συμπληρωματικές ναυτιλιακές πληροφορίες, όπως επίθεση της εικόνας ραντάρ με ή
χωρίς λειτουργία αυτόματης υποτύπωσης στόχων ARPS, άλλες ναυτιλιακές πληροφορίες,
όπως πληροφορίες από το σύστημα AIS, διάφορα ναυτιλιακά στοιχεία και παραμέτρους
(πραγματική ως προς το βυθό πορεία, σχεδιασθείσα διαδρομή με τα αντίστοιχα σημεία
αλλαγής πορείας, πραγματικά στίγματα, στίγματα αναμέτρησης, μελλοντική θέση του
πλοίου σε καθορισμένο χρόνο, διοπτεύσεις και κύκλους αποστάσεις από καθορισμένα
σημεία, γραμμές θέσης με ένδειξη αντίστοιχου χρόνου, κ.λπ.).
Βιβλιοθήκη συμβόλων
Το απεικονιζόμενο στην οθόνη του ECDIS χαρτογραφικά σύμβολα δεν περιέχονται
στα ψηφιακά αρχεία των ENC, αλλά απεικονίζονται στην οθόνη με επιλογή από ένα
σύνολο τυποποιημένων χαρτογραφικών συμβόλων (βιβλιοθήκη συμβόλων - presentation
library) του ναυτιλιακού λογισμικού του ECDIS.
Η γραφική απεικόνιση των αντικειμένων, τα οποία συνθέτουν τον ENC (φανοί,
ναυάγια, υποβρύχια καλώδια κ.λπ.) πραγματοποιείται με τη βοήθεια του λογισμικού
εφαρμογής, με το οποίο:
- Επιλέγονται τα δεδομένα (ENCs) που θα απεικονισθούν στην οθόνη
40
- Αναλύονται και συνδυάζονται τα χωρικά και περιγραφικά αντικείμενα
- Σύμφωνα με τις τιμές των περιγραφικών χαρακτηριστικών τους τα αντικείμενα των
ENC απεικονίζονται με αντίστοιχα χαρτογραφικά σύμβολα της βιβλιοθήκης συμβόλων.
Η βιβλιοθήκη συμβόλων περιέχει δύο διαφορετικές κατηγορίες συμβόλων, οι οποίες είναι
οι εξής:
- Παραδοσιακά σύμβολα (traditional symbols), τα οποία είναι παρόμοια με τα σύμβολα
των έντυπων ναυτικών χαρτών
- Απλοποιημένα σύμβολα (simplyfied symbols), με απλά γεωμετρικά σχήματα, με ειδικό
έντονο χρωματισμό ώστε να διευκολύνεται ο εντοπισμός τους.
Τα σύμβολα επιλέγονται από τη βιβλιοθήκη συμβόλων καταρχήν με βάση τις τιμές των
χαρακτηριστικών των χαρτογραφικών αντικειμένων. Εν τούτοις, η τελική γραφική
απεικόνιση εξαρτάται και από άλλους παράγοντες όπως:
- Την κλίμακα απεικονιζόμενων ηλεκτρονικών χαρτών
- Την προτεραιότητα απεικόνισης ή όχι ορισμένων αντικειμένων όταν συμπίπτουν ή
επικαλύπτονται με άλλα μεγαλύτερης προτεραιότητας
- Τις ρυθμίσεις (επιλογές) του χειριστή
Ο χειριστής του συστήματος ECDIS έχει στην διάθεσή του μια πληθώρα επιλογών
ρυθμίσεων της απεικόνισης των πληροφοριών του ηλεκτρονικού ναυτιλιακού χάρτη
συστήματος SENC, έτσι ώστε ουσιαστικά να δημιουργεί ο ίδιος τη μορφή του
ηλεκτρονικού χάρτη που απεικονίζεται στην οθόνη. Οι κυριότερες από τις επιλογές αυτές
είναι:
- Απεικόνιση παραδοσιακών ή απλοποιημένων συμβόλων
- Απεικόνιση ή απόκρυψη χαρακτηριστικών και τομέων φανών
- Προσαρμογή του χρωματισμού της οθόνες στις συνθήκες του περιβάλλοντος φωτισμού
(ημέρα με έντονο φωτισμό, νύκτα κ.λπ.)
- Απεικόνιση επικίνδυνων αβαθών περιοχών μεταξύ της ακτογραμμής και της ισοβαθούς
ασφάλειας που επιλέγεται από το χρήστη ανάλογα με το
βύθισμα του πλοίου.
Με την εκτέλεση των παραπάνω ρυθμίσεων στο σύστημα ECDIS, ο απεικονιζόμενος
στην οθόνη ναυτιλιακός χάρτης είναι απαλλαγμένος από περιττές πληροφορίες.
Επιπλέον, εμφανίζονται μόνο οι πληροφορίες, τις οποίες ο αξιωματικός φυλακής θεωρεί
σημαντικές στην παρούσα φάση, ενώ οι υπόλοιπες προσωρινά αποσύρονται με
συγκεκριμένες ρυθμίσεις. Αρκετές άλλες επιπρόσθετες πληροφορίες, οι οποίες
περιέχονται όχι μόνο στους έντυπους χάρτες, αλλά και σε άλλες ναυτιλιακές εκδόσεις,
μπορούν εύκολα να ανακληθούν και να εμφανιστούν εάν ζητηθούν. Δεν υφίσταται
ανάγκη αναζήτησης αυτών των πληροφοριών σε ξεχωριστές εκδόσεις (π.χ. φαροδείκτης
κοκ.)
41
- Της επιπλέον εμφάνισης στην ίδια οθόνη των στόχων των συστημάτων
RADAR/ARPA
- Της επιπλέον εμφάνισης στην ίδια οθόνη των στόχων του συστήματος AIS
Το ECDIS εκτελεί τρεις κατηγορίες λειτουργιών:
- Σχεδίαση ταξιδιού (route planning), με τη δυνατότητα σχεδίασης του πλου διαμέσου
διαδοχικών σημείων πορείας (waypoints) και αποθήκευσής του σε βάση δεδομένων
πλόων
- Παρακολούθηση της εξέλιξης του πλου (route monitoring), με τη συνεχή απεικόνιση
της κίνησης του πλοίου επί του ηλεκτρονικού χάρτη, λήψη διοπτεύσεων/ αποστάσεων,
ανάγνωση/επεξήγηση ναυτιλιακών πληροφοριών ή κινδύνων, ταυτόχρονα με την
απεικόνιση της κίνησης των στόχων.
- Αποφυγή σύγκρουσης/προσάραξης (grounding/collision avoidance), με ενδεικτικά
ή/και ηχητικά προειδοποιητικά σήματα/ σήματα κινδύνου (warning/alarms), για τις
περιπτώσεις της εκτροπής από την προκαθορισμένη πορεία, της εμφάνισης μικρού CPA
στόχου κ.λπ..
Ήδη λοιπόν από την εμφάνιση του συστήματος ECDIS, αναγνωρίζουμε τη
διαφοροποίηση της δραστηριότητας σε ένα σύγχρονο πλοίο, από την αντίστοιχη του
παρελθόντος. Εάν δηλαδή κατά το παρελθόν το πλείστο του χρόνου εκτέλεσης φυλακής
γέφυρας διατίθετο στη συγκέντρωση δεδομένων και στην περαιτέρω ανάλυσή τους, τώρα
πλέον συμβαίνει το αντίθετο. Η συγκέντρωση και ανάλυση των δεδομένων εκτελείται σε
ελάχιστο χρόνο, ενώ σημειώνει κατακόρυφη αύξηση ο διατιθέμενος χρόνος για τη λήψη
ορθής απόφασης και την εκτέλεση του χειρισμού.
Εάν λοιπόν, κατά το παρελθόν η αξιολόγηση του ναυτικού γινόταν με βάση τις
ικανότητές του να συγκεντρώνει έγκαιρα τα απαραίτητα στοιχεία και να εκτελεί
υπολογισμούς ώστε να προβαίνει στις απαραίτητες εκτιμήσεις, σήμερα πλέον
αξιολογείται ως προς τις ικανότητές του να διαχειρίζεται και να αξιοποιεί σωστά τις
διατεθειμένες πληροφορίες, επεξεργασμένες ή μη, προερχόμενες τόσο από κλασικά
συστήματα και όργανα ναυσιπλοΐας, όσο και από αυτοματοποιημένα συστήματα.
Ειδικότερα, η ορθή διαχείριση της πληροφορίας συνίσταται:
- Στην επιλογή απεικόνισης των απαραίτητων κατά περίπτωση στοιχείων που
συνθέτουν επαρκώς την εικόνα της ναυτιλιακής κατάστασης.
- Στον αποδοτικό συσχετισμό και συνδυασμό τους, εντοπίζοντας τις ομοιότητες και
διαφορές των συναφών στοιχείων μεταξύ διαφορετικών συστημάτων
- Στον έλεγχο του απαιτούμενου χειρισμού μεταξύ των δυνατών χειρισμών, όπως
αυτός προκύπτει από τις προηγμένες δυνατότητες απεικονίσεως της κινηματικής των
στόχων και αξιοποιήσεως των υπολογιστικών δυνατοτήτων του ECDIS
Συνοψίζοντας την επιχειρησιακή ωφέλεια που παρέχεται από το σύστημα ECDIS,
κατανοούμε ότι μέσω του συστήματος αυτού μεγιστοποιείται η δυνατότητα συναίσθησης
του ναυτιλιακού περιβάλλοντος (situation awareness). Η συνθήκη αυτή επιτυγχάνεται
όταν τα δεδομένα που διαμορφώνουν την τρέχουσα κατάσταση έχουν γίνει κατανοητά σε
τόσο ικανοποιητικό βαθμό, ώστε δια της αναγωγής τους στο μέλλον είναι δυνατή η
έγκαιρη αντίδραση σε κάθε πιθανή μελλοντική κατάσταση.
42
Αύξηση του βαθμού ολοκλήρωσης
Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και το πλεονέκτημα του επιχειρησιακού
συστήματος ναυτιλίας.
Είναι φυσικό, η διαπίστωση ότι ο αποδοτικός συνδυασμός διαφορετικών πληροφοριών
συνεισφέρει στη συναίσθηση της ναυτιλιακής κατάστασης, να οδηγήσει σε πιο σύνθετα
σχήματα ολοκλήρωσης. Κατά συνέπεια, συνέχεια των συστημάτων ECDIS αποτελούν τα
ολοκληρωμένα συστήματα ναυτιλίας. Ουσιαστικά δηλαδή, τα ολοκληρωμένα συστήματα
ναυτιλίας αποτελούν τη μετεξέλιξη της ιδέας του συστήματος ECDIS, με επαύξηση του
βαθμού ολοκλήρωσης/σύζευξης. Ο υψηλότερος βαθμός ολοκλήρωσης δεν συνιστάται
μόνο στην αύξηση του αριθμού των διασυνδεόμενων συσκευών, αλλά κυρίως στη
βελτιωμένη σύνθεση των πληροφοριών που λαμβάνονται από τις επιμέρους συσκευές,
αισθητήρες και υποσυστήματα, ταυτόχρονα με τη διάθεση μηχανισμών ελέγχου της
ακεραιότητας/ ορθότητας των διαχειριζόμενων δεδομένων. Η βελτιωμένη σύνθεση
υλοποιείται με τεχνικές σύντηξης πληροφοριών (data fusion) και τεχνητής νοημοσύνης
(artificial intelligence). Με τη βοήθεια των τεχνικών αυτών, συνδυάζονται τα κοινά
στοιχεία διαφορετικών αισθητήρων ή συσκευών (π.χ. στίγμα από GPS & Galileo,
συμβατική γυροσκοπική πυξίδα και γυροπυξίδα Laser), ώστε τελικά να προκύπτει μια
τελική πληροφορία κατά περίπτωση, πολλαπλά ακριβέστερη και εγκυρότερη από την
αντίστοιχη κάθε ανεξάρτητου συστήματος ξεχωριστά. Πρακτικά, αυτό σημαίνει για
παράδειγμα ότι αν και το ολοκληρωμένο σύστημα ναυτιλίας τροφοδοτείται με πολλαπλή
πληροφορία προσδιορισμού θέσης, προερχόμενη από τρεις διαφορετικές πηγές (DGPS-1,
DGPS-2, Galileo), εντούτοις εμφανίζεται στους ενδείκτες ένα και μόνο ίχνος του πλοίου,
το οποίο προκύπτει από τη στατιστική συγχώνευση των τριών αναγραφόμενων
πληροφοριών.
Αντίστοιχα, κάθε στόχος RADAR/ARPA ελέγχεται ως προς την ταύτισή του με ένα
στόχο AIS. Για στόχους που ταυτίζονται, απεικονίζονται και πάλι μία φορά τα στοιχεία
των στόχων σαν να προέρχονταν από ένα και μόνο σύστημα, με βάση το στατιστικό
συνδυασμό των στοιχείων της κινηματικής τους, όπως αυτά προκύπτουν από το κάθε
σύστημα ξεχωριστά.
Παράλληλα, το ολοκληρωμένο σύστημα ναυτιλίας βαθμολογεί, αξιολογεί κάθε
συσκευή που το τροφοδοτεί ω προς την ακρίβεια των παρεχόμενων στοιχείων της. Η
βαθμολογία αυτή, εκτός από τη χρησιμότητά της στον έγκαιρο εντοπισμό δυσλειτουργιών
ή και βλαβών, χρησιμοποιείται κατά τη στατιστική συγχώνευση δεδομένων διαφορετικών
πηγών. Οι πηγές που διαθέτουν κατά το τρέχον χρονικό παράθυρο υπολογισμού
ακριβέστερα στοιχεία, λαμβάνονται περισσότερο υπόψη- «βαραίνουν περισσότερο την
απόφαση»- προς τις τιμές τους. Στην περίπτωση που η ακρίβεια των τιμών μιας συσκευής
υποβαθμιστεί δραστικά, ο ναυτικός ενημερώνεται με κατάλληλη ηχητική σήμανση.
Η μέθοδος της επεξεργασίας κοινών πληροφοριών και της μετέπειτα απεικόνισης μίας
και μόνο πληροφορίας κατά περίπτωση, συμβάλλει στην αποφυγή απόκρυψης της
ουσιώδους πληροφορίας, λόγω κορεσμού της οθόνης. Ειδικότερα, θα πρέπει να
απεικονισθεί μία τελική πληροφορία σχετικά με:
- Την πορεία του πλοίου
- Το ρυθμό στροφής του
- Τα στοιχεία του προνευστασμού και του διαχειτισμού (αντίστοιχες γωνίες και ρυθμοί
μεταβολής τους)
- Τις επιταχύνσεις σε καρτεσιανές και γωνιακές συντεταγμένες
- Την πρόβλεψη ίχνους για το πλοίο μας
43
- Τα αντίστοιχα στοιχεία των στόχων, δηλαδή θέση, πορεία, ταχύτητα, ρυθμός
στροφής και πρόβλεψη ίχνους
Συνοπτικά, τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από την αυξημένη ολοκλήρωση/σύντηξη
δεδομένων ενός ολοκληρωμένου συστήματος ναυτιλίας είναι τα ακόλουθα:
- Μείωση του φόρτου εργασίας του ναυτικού, μείωση της αβεβαιότητας και της
ψυχολογικής πίεσης-άγχους
- Βελτιωμένη ικανότητα εκτίμησης του ναυτιλιακού περιβάλλοντος
- Διάθεση πλεονάζουσας πληροφορίας που ελέγχεται ως προς την αξιοπιστία και την
ακεραιότητά της
- Ευφυής και αποτελεσματική διαχείριση ενδεικτικών και ηχητικών προειδοποιητικών
σημάνσεων/σημάνσεων κινδύνου (warnings/alarms)
- Εύκολη διόρθωση/ενημέρωση χαρτών και εύκολη διαχείριση βάσης δεδομένων
δρομολογίων
- Αύξηση της ασφάλειας κατά τον πλου
- Αποτελεσματική διαδικασία λήψης απόφασης
- Ευέλικτη απεικόνιση της πληροφορίας, ρυθμιζόμενη από το χειριστή.
Η ευέλικτη απεικόνιση της πληροφορίας που προαναφέρθηκε, προκύπτει και αυτή λόγω
του αυξημένου βαθμού ολοκλήρωσης, ο οποίος επεκτείνεται και στις προηγούμενες
δυνατότητες απεικόνισης της πληροφορίας που διαθέτει ένα ολοκληρωμένο σύστημα
ναυτιλίας. Ενώ δηλαδή στο σύστημα ECDIS χρησιμοποιείται ένα κοινό απεικονιστικό
μέσο για τη σύνθετη παρουσίαση των λαμβανόμενων πληροφοριών, τα ολοκληρωμένα
συστήματα ναυτιλίας διαθέτουν ικανό αριθμό απεικονιστικών μέσων/οθονών, πολλαπλών
λειτουργιών. Θεωρώντας δεδομένη την ωφέλεια του συνδυασμού της απεικόνισης των
πληροφοριών σε ένα κοινό σύστημα αναφοράς, το σύστημα των πολλαπλών οθονών
προσαυξάνει τις δυνατότητες της επιλεκτικής απεικόνισης, τόσο σε ότι αφορά στις
πληροφορίες μεμονωμένης συσκευής, όσο και σε ότι αφορά στην απεικόνιση της ίδιας
πληροφορίας, αλλά με διαφορετικές ρυθμίσεις (π.χ. κοινή εικόνα ECDIS αλλά με
διαφορετική κλίμακα σε κάθε κονσόλα ή κοινή εικόνα RADAR/ARPA αλλά με
διαφορετικές κλίμακες και διαφορετική απεικόνιση της κίνησης, αληθούς ή σχετικής).
Το κυριότερο χαρακτηριστικό όμως του ολοκληρωμένου συστήματος ναυτιλίας, που
το διαφοροποιεί από το σύστημα ECDIS, είναι η δίκτυο-κεντρική υποδομή διασύνδεσης
των οργάνων, αισθητήρων και απεικονιστικών μέσων της γέφυρας, σε ενιαίο
πληροφοριακό σύστημα. Ειδικότερα, στο σύστημα ECDIS οι ζεύξεις των αισθητήρων και
των οργάνων στον κεντρικό υπολογιστή του συστήματος (κεντρική μονάδα
επεξεργασίας), δεν είναι παρά απλές ζεύξεις σημείου προς σημείο (point to point),
συμβατές με το πρωτόκολλο ΝΜΕΑ 0183. Αντίθετα οι αντίστοιχες ζεύξεις των
αισθητήρων, των οργάνων αλλά και των απεικονιστικών μέσων (οθονών) στην κεντρική
μονάδα επεξεργασίας του ολοκληρωμένου συστήματος ναυτιλίας υλοποιούνται μέσω
τεχνικών αρχιτεκτονικής δικτύου υπολογιστών, συμβατής με το πρωτόκολλο ΝΜΕΑ
2000. Μέσω της ζεύξης αυτής, επιτρέπεται η δυναμική και εξαιρετικά αποδοτική
διαχείριση της πληροφορίας εισόδου/εξόδου στον επεξεργαστή. Για να κατανοήσουμε τα
πλεονεκτήματα της δυναμικής διαχείρισης, αναφέροντας ότι αυτή συνιστάται, μεταξύ
άλλων, στη μεταβολή του χρόνου πρόσβασης της κάθε συσκευής/αισθητήρα στον κοινό
αγωγό διασύνδεσής του με τον επεξεργαστή, ανάλογα με:
- Το ρυθμό που η κάθε συσκευή παρέχει πληροφορία
- Τη χρησιμότητα της συσκευής κατά το τρέχον σενάριο πλου ή ελιγμού. Αν για
παράδειγμα το πλοίο στρέφει, είναι φυσικό οι πληροφορίες της πορείας και του ρυθμού
μεταβολής της (ρυθμού στροφής), να αντλούνται για περισσότερο χρόνο από τις
γυροπυξίδες, ειδικά τη γυροπυξίδα laser. Με δεδομένο δηλαδή ότι κατά τη διάρκεια του
44
ελιγμού οι συσκευές αυτές αποδίδουν με μεγαλύτερη ακρίβεια και ταχύτητα από όλες τις
άλλες συσκευές τις προαναφερόμενες
παραμέτρους, τους παρέχεται από το δίκτυο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να
επικοινωνήσουν με την κεντρική μονάδα επεξεργασίας. Παράλληλα, αν για παράδειγμα
το πλοίο πλέει στην ανοικτή θάλασσα και ο ναυτικός δεν χρησιμοποιεί το ηχοβολιστικό,
δεν παρέχεται καθόλου χρόνος για πρόσβαση της συσκευής αυτής στην κεντρική μονάδα
επεξεργασίας. Εάν αντίθετα το πλοίο πλέει σε μικρά βάθη και ο ναυτικός ενεργοποιήσει
την ηχοβολιστική συσκευή, τότε παρέχεται από το δίκτυο μεγαλύτερος χρόνος στη
συσκευή αυτή συγκριτικά με τις υπόλοιπες, ώστε να ανανεώνεται το ταχύτερο δυνατό η
ζωτική πληροφορία του βάθους.
- Την ακρίβεια της συσκευής κατά το τρέχον σενάριο πλου. Αν για παράδειγμα ο
χειριστής χρησιμοποιεί τις συσκευές RADAR/ARPA σε μεγάλες κλίμακες απόστασης,
τότε αντλείται περισσότερη πληροφορία από το radar S-Band, που πλεονεκτεί στον
εντοπισμό στόχων σε μεγάλες αποστάσεις.
- Την απόδοση των συσκευών σε συνάρτηση με το χρόνο. Αν δηλαδή, μέσω σημάτων
ελέγχου ή διαγνωστικών προγραμμάτων διαπιστωθεί ότι συγκεκριμένη συσκευή παρέχει
στοιχεία μειωμένης ακρίβειας, τότε της απονέμεται μικρότερος (ή καθόλου) χρόνος για
να κυκλοφορήσει τις πληροφορίες της στο δίκτυο.
Πρακτικά λοιπόν, ένα ολοκληρωμένο σύστημα ναυτιλίας μπορεί να περιλαμβάνει
περισσότερα του ενός συστήματος ECDIS, ένα σε κάθε κονσόλα. Κατά συνέπεια, οι
δυνατότητες σχεδίασης και παρακολούθησης του πλου του ECDIS μεταβιβάζονται
αυτούσιες στο ολοκληρωμένο σύστημα γέφυρας, με την επισήμανση όμως ότι πλέον η
προοπτική εκμετάλλευσης της πληροφορίας διαφορετικών πηγών δεν συνιστάται τόσο
στην παράλληλη απεικόνισή της, όσο στη σύνθεση και σύντηξη της.
Τέλος, από την ανάλυση του συστήματος ECDIS διαπιστώσαμε ήδη την πιθανότητα
κορεσμού της οθόνης με περιττές πληροφορίες. Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο στα
ολοκληρωμένα συστήματα γέφυρας, στα οποία εξ ’ορισμού αυξάνεται κατακόρυφα η
ολοκλήρωση πληροφοριών διαφορετικών πηγών. Επομένως και στα ολοκληρωμένα
συστήματα ναυτιλίας, προϋπόθεση της αποδοτικής λειτουργίας τους αποτελεί η
επιλεκτική εμφάνιση του απαιτούμενου κατά περίπτωση τύπου και όγκου πληροφοριών.
Έτσι, ο ναυτικός μπορεί π.χ. κατά τη φάση σχεδίασης του σκέλους ενός πλου που
περιλαμβάνει τη διέλευση εγγύς αβαθών, να χρησιμοποιήσει μεγάλη κλίμακα
απεικόνισης με ταυτόχρονη επιλογή εμφάνισης όλων των δυνατών πληροφοριών του
χάρτη. Αντίθετα, κατά την εκτέλεση του πλου και αφού εξασφαλίσει ότι κινείται ορθά επί
της χαραχθείσας πορείας, μπορεί να επιλέξει απεικόνιση με λιγότερες πληροφορίες
χάρτη, ώστε να δώσει προτεραιότητα στην ευδιάκριτη απεικόνιση των στόχων της
περιοχής.
Το σύνολο της πληροφορίας, με την άφιξη του στη κεντρική μονάδα επεξεργασίας,
συνδυάζεται κατά τον πλέον αποδοτικό τρόπο, ώστε τελικά η επεξεργασμένη πληροφορία
να τροφοδοτήσει τις κονσόλες. Ειδικότερα, η κεντρική μονάδα επεξεργασίας εκτελεί τις
εξής ενέργειες:
- Ρυθμίζει μέσω πρωτοκόλλου τηλεπικοινωνίας που διαθέτει, τη διακίνηση όλης της
πληροφορίας από και προς αυτήν.
-Ελέγχει την ακρίβεια της κάθε συσκευής/οργάνου/κονσόλας χωριστά και παράγει
προειδοποιητικά σήματα σφαλμάτων/εντοπισμού δυσλειτουργιών ή βλαβών
- Συνδυάζει στατιστικά τα κοινά δεδομένα διαφορετικής προέλευσης, ώστε να
προκύπτει τελικά μία επεξεργασμένη τιμή ανά παράμετρο
- Εκτελεί προγράμματα προσομοίωσης για εκπαίδευση των χειριστών
45
- Επικοινωνεί ενδεχομένως με άλλα συστήματα. Για παράδειγμα στα πολεμικά πλοία,
επικοινωνεί με το Σύστημα Διεύθυνσης Βολής (ΣΔΒ) του πλοίου.
Η δίκτυο-κεντρική αρχιτεκτονική επεκτείνεται και στο επίπεδο της κονσόλας. Ο
χειριστής αλληλεπιδρά με το σύστημα, υποδεικνύοντας ποιά πληροφορία επιθυμεί να
βλέπει στην κάθε κονσόλα. Κατά συνέπεια, κάθε κονσόλα διαβιβάζει τις εντολές του
χειριστή προς τη κεντρική μονάδα επεξεργασίας, μέσω ενός κωδικοποιημένου
μηνύματος/αιτήματος παροχής πληροφοριών. Με βάση τα κωδικοποιημένα αυτά
μηνύματα, ο επεξεργαστής διοχετεύει σε κάθε κονσόλα, από το σύνολο της
επεξεργασμένης πληροφορίας, τα αποσπάσματα εκείνα που αντιστοιχούν στην
πληροφορία που ο χειριστής επιθυμεί να βλέπει σε αυτήν. Ο ρυθμός παροχής
πληροφορίας στις κονσόλες μπορεί πάλι να διαφοροποιηθεί δυναμικά ανάλογα με το σε
ποιά κονσόλα εργάζεται ο χειριστής τη δεδομένη στιγμή. Αν για παράδειγμα ο ναυτικός
στα επόμενα 30δευτερόλεπτα εργάζεται στην κονσόλα απεικόνισης του RADAR/ARPA
2, το σύστημα ανανεώνει αυτόματα την παρεχόμενη πληροφορία στην κονσόλα αυτή,
ταχύτερα από ότι στις άλλες. Η ευελιξία του ολοκληρωμένου συστήματος ναυτιλίας
γίνεται περισσότερο κατανοητή μέσω των επόμενων παραδειγμάτων/σεναρίων. Σε αυτά
χρησιμοποιείται ολοκληρωμένο σύστημα ναυτιλίας, το οποίο αποτελείται από 5
κονσόλες.
Στο σενάριο 1, οι κονσόλες 1 και 2 αναγνωρίζονται ως κονσόλες μικρής ολοκλήρωσης
της πληροφορίας, ενώ οι κονσόλες 4 και 5 ως κονσόλες μεγάλης ολοκλήρωσης της
πληροφορίας.
Στο σενάριο 2 οι κονσόλες 1 και 2 παρέχουν συναίσθηση του ναυτιλιακού
περιβάλλοντος σε ικανές αποστάσεις από το πλοίο, ενώ οι κονσόλες 4 και 5 παρέχουν
συναίσθηση της ναυτιλιακή κατάστασης σε μικρή απόσταση από το πλοίο.
Σενάριο 1
Το πλοίο εκτελεί ακτοπλοΐα και κινείται εγγύς των ακτών, υπό συνθήκες πυκνής
ναυτιλιακής κίνησης (μεγάλα πλοία, μικρά αλιευτικά σκάφη και σκάφη αναψυχής)
Απαιτήσεις
Ταυτόχρονη παρακολούθηση στόχων και ακριβής έννοια ορθότητας πλεύσης για
μικρές και ικανές αποστάσεις από το πλοίο
Ιδέα - Κλειδί
Κλιμακωτά επίπεδα συνδυασμού/ολοκλήρωσης της πληροφορίας
Κονσόλα 1:
RADAR/ARPA αποκλειστικά, σε μικρή κλίμακα, με έμφαση στην ακριβή
παρακολούθηση στόχων (ιδιαίτερα των μικρών-δύσκολα εντοπίσιμων) σε μικρή
απόσταση
Κονσόλα 2:
Σύστημα ECDIS με την εικόνα της θέσης και της κίνησης του πλοίου επί του
ηλεκτρονικού χάρτη αποκλειστικά ή/και με ένθετο παράθυρο την εικόνα του
ηχοβολιστικού.
Κονσόλα 3:
Κονσόλα πλοήγησης (conning), η οποία παρουσιάζει γενικές πληροφορίες όπως στίγμα,
πορεία, ταχύτητα, στροφές αξόνων, στοιχεία ανέμου κ.λπ..
Κονσόλα 4:
Κονσόλα απεικόνισης του συνόλου των πληροφοριών, δηλαδή θέση/κίνηση του πλοίου
μας και θέση/κίνηση όλων των στόχων μέσω σύντηξης πληροφορίας
46
RADAR/ARPA/AIS, με φόντο τον ηλεκτρονικό χάρτη.
Κονσόλα 5:
RADAR/ARPA/AIS σε μικρή κλίμακα, με έμφαση στην έγκαιρη κατανόηση της θέσης,
της κίνησης και των προθέσεων μεγάλων στόχων.
Σενάριο 2:
Το πλοίο κινείται στα χωρικά ύδατα παράκτιου κράτους, με ικανή ναυτιλιακή κίνηση
εγγύς και μακράν των ακτών
Απαιτήσεις
Ταυτόχρονη παρακολούθηση στόχων και ακριβής έννοια ορθότητας πλεύσης για μικρές και
ικανές αποστάσεις από το πλοίο
Ιδέα – Κλειδί
Κλιμακωτή συναίσθηση κατάστασης, εγγύς και μακράν του πλοίου
Κονσόλα 1:
RADAR/ARPA και AIS σε μεγάλη κλίμακα, με έμφαση στον έγκαιρο εντοπισμό και
παρακολούθηση στόχων σε ικανή απόσταση
Κονσόλα 2:
Σύστημα ECDIS σε μεγάλη κλίμακα και περιορισμένη απεικόνιση πληροφοριών
ηλεκτρονικού χάρτη. Το σύστημα χρησιμοποιείται για τη συναίσθηση της
χωροχρονικής μεταβολής της κίνησης του πλοίου σε ευρύ γεωγραφικό ορίζοντα
Κονσόλα 3:
Κονσόλα πλοήγησης (conning), η οποία παρουσιάζει γενικές πληροφορίες όπως
στίγμα, πορεία, ταχύτητα, στροφές αξόνων κλπ.
Κονσόλα 4:
Σύστημα ECDIS σε μικρή κλίμακα και αυξημένη απεικόνιση πληροφοριών
ηλεκτρονικού χάρτη, με ένθετη απεικόνιση σε παράθυρο της εικόνας του
ηχοβολιστικού. Το σύστημα χρησιμοποιείται με έμφαση στη συναίσθηση της εγγύς
των ακτών
Κονσόλα 5: Σύστημα RADAR/ARPA και AIS σε μικρή κλίμακα, με έμφαση στην
εκτέλεση ακτοπλοΐας και τον εντοπισμό/παρακολούθηση στόχων σε μικρή απόσταση από
το πλοίο
Σενάριο 3
Προσέγγιση θέσης παραβολής
Απαιτήσεις
- Λίαν ακριβής τήρηση θέσης/άμεση συναίσθηση εκτροπής από την επιθυμητή πορεία
και άμεση εκτίμηση απαιτούμενων διορθωτικών ελιγμών
- Ακριβής μέτρηση αποστάσεων, διοπτεύσεων, βαθών στην εγγύς περιοχή της θέσης
παραβολής
Ιδέα – Κλειδί
Ταυτόχρονη μέγιστη δυνατή συσχέτιση (κονσόλα 5) και αποσυσχέτιση (κονσόλες
1.2.4) της πληροφορίας
49
Συμπέρασμα: Το χαρακτηριστικό της δυναμικότητας μας υπενθυμίζει ότι σήμερα,
οι δυνατότητες διασύνδεσης και συνεκμετάλλευσης πληροφοριών διαφορετικών
συστημάτων, περιορίζονται μόνο από τη φαντασία και την εφευρετικότητα των
κατασκευαστών και των χειριστών.
Στη συνέχεια, το χαρακτηριστικό της αλληλεπίδρασης με το χρήστη, υπενθυμίζει το
ενοποιημένο σύστημα άνθρωπος-μηχανή, μέσω του οποίου διεξάγεται εκτίμηση της
ναυτιλιακής κατάστασης, αποφασίζεται ο επικείμενος ελιγμός, εκτελείται και ελέγχεται.
Και τα δύο προαναφερόμενα χαρακτηριστικά όμως, δεν είναι εκμεταλλεύσιμα παρά
μόνον όταν ο ναυτικός είναι άριστος γνώστης των δυνατοτήτων του συστήματος.
Απουσία γνώσης και εκπαίδευσης προκύπτει μηδενικό όφελος, από σύστημα που
καθίσταται άχρηστο στα χέρια αδαούς χειριστή. Η νέα τεχνολογία δηλαδή, παραθέτει μία
νέα δυναμική στην εκτέλεση φυλακής γέφυρας, με τίμημα την απαίτηση μίας νέας
δυναμικής γνώσης.
Γίνεται λοιπόν αντιληπτό ότι η άγνοια της τεχνολογίας των σύγχρονων ναυτιλιακών
ηλεκτρονικών οργάνων και συστημάτων, όχι μόνο απαγορεύει στο ναυτικό να εκτελέσει
βάρδια στη γέφυρα, αλλά επιπλέον επιβάλλει τον επαναπροσδιορισμό του «ματιού του
ναυτικού» (seaman’s eye). Παράλληλα με την εμπειρία στην εκτίμηση ορίων μεταβολής
της θέσης και της κίνησης, στην εκτίμηση αποστάσεων, μεταβολής θέσης στόχων,
επάρκειας χώρου και χρόνου για την εκτέλεση ελιγμών κ.λπ., ο σύγχρονος ναυτικός
απαιτείται να αποκτήσει εμπειρία στην ταχεία εκμετάλλευση πληροφοριών «εν δράσει».
Για παράδειγμα, θα πρέπει με το πέρασμα του βλέμματός του και μόνο, να μπορεί από τη
σχετική θέση των πληροφοριών που εμφανίζονται σε διάφορες κονσόλες, να αποκτά
αντίληψη για την ασφάλεια και την ορθότητα του πλου.
Επιστρέφοντας στα χαρακτηριστικά της πληροφορίας, εκείνο της υψηλής
διαθεσιμότητας είναι ίσως το πιο επικίνδυνο. Η υψηλή διαθεσιμότητα της πληροφορίας
μπορεί από πλεονέκτημα να εξελιχθεί σε μειονέκτημα, όταν πλεονάζουσα, στη σημαντική
πληροφορία, συσσωρεύεται σε μεμονωμένο απεικονιστικό μέσο.
Επιπλέον, σε κανένα σύστημα, όσο αξιόπιστο και αν είναι, δεν πρέπει να αποδίδονται
υπερφυσικές δυνατότητες. Υπερβολική προσήλωση στο σύστημα μπορεί να εγκλωβίσει
τον εγκέφαλο σε ατέρμονες διαδικασίες ανούσια αλληλεπίδρασης με τη «μηχανή», χωρίς
αντικειμενικό σκοπό. Θα πρέπει ο ναυτικός να γνωρίζει ότι τα ηλεκτρονικά ναυτικά
όργανα και τα ολοκληρωμένα συστήματα γέφυρας, παρέχουν μία έκφραση-απόδοση-
αναπαράσταση της πραγματικότητας, αλλά όχι την ίδια την πραγματικότητα. Ένα κεφάλι
κολλημένο σε μία οθόνη (heads-down situation) παραπέμπει σε μία λίαν επικίνδυνη
κατάσταση. Είναι λοιπόν επίκαιρο να υπενθυμίσουμε ότι η τεχνολογία των ναυτιλιακών
ηλεκτρονικών οργάνων είναι πολλαπλά ωφέλιμη, όταν οριοθετείται στη σωστή διάσταση
ως προς τις δυνατότητές της, ως επιβοηθητικό δηλαδή μέσο στη συναίσθηση του
ναυτιλιακού περιβάλλοντος.
Είναι γεγονός ότι πολλοί ναυτικοί, ιδιαίτερα οι παλαιότεροι, με αφορμή τους
προαναφερόμενους κινδύνους υιοθετούν μία πρακτική «δαιμονοποίησης» της
τεχνολογίας. Το πρόβλημα όμως στη τεχνολογία αυτή, όπως άλλωστε και με κάθε
τεχνολογία, δεν εντοπίζεται σε αυτήν την ίδια αλλά στην ορθολογιστική ή μη χρήση της.
Αυτός που πραγματικά γνωρίζει την τεχνολογία, αποφεύγει τους σκοπέλους και απομυζεί
το μέγιστο όφελος από αυτήν.
Ας μη ξεχνάμε άλλωστε ότι κύριο χαρακτηριστικό του ναυτικού επαγγέλματος αποτελεί
διαχρονικά η διάθεση της αιχμής της τεχνολογίας. Η εκμετάλλευσή της όμως
προϋποθέτει σοβαρή επένδυση στη γνώση. Μόνο μέσω της γνώσης, οι Έλληνες ναυτικοί
του αύριο θα συνεχίσουν να κυριαρχούν σε όλες τις θάλασσες του κόσμου, συνεχίζοντας
μία μακρά παράδοση αιώνων, που τους θέλει στην κορυφή της παγκόσμιας ναυτιλία.
50
Βιβλιογραφία
www.marinetraffic.com
www.fleet.net
Wikipedia.com
51
52
