Ηλεκτροτεχνία – Ηλ.

Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου

Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Αρχή λειτουργίας στοιχειώδους μηχανής Ε.Ρ.

Όμοια με εκείνη της στοιχειώδους μηχανής Σ.Ρ.
Βασική διαφορά: ο συλλέκτης αντικαθίσταται από δύο δακτυλίους (slip rings)
Εναλλασόμενη τάση στην έξοδο της μηχανής Στοιχειώδης σύγχρονη γεννήτρια δύο πόλων
[Πρωτονοτάριος Ε.Ν.,Βουρνάς Κ, ”Ηλεκτροτεχνικές Εφαρμογές”, Αθήνα, 1993]

Βασική κατηγοριοποίηση μηχανών Ε.Ρ. Τύλιγμα πεδίου

(διεγέρσεως)
Διακρίνονται σε σύγχρονες (κυρίως
γεννήτριες) και ασύγχρονες (κυρίως Χωρική κατανομή
μαγν. επαγωγής Β (i)
κινητήρες). Αντίθετα με τις μηχανές Σ.Ρ., στις και αναπτυσσόμενης
σύγχρονες μηχανές (πλην ελαχίστων τάσης e(ii) σε
στοιχειώδη σύγχρονη
εξαιρέσεων) το τύλιγμα τυμπάνου βρίσκεται γεννήτρια δύο πόλων
στον στάτη, ενώ το τύλιγμα πεδίου
(διεγέρσεως) στο δρομέα
Το τύλιγμα πεδίου τροφοδοτείται με συνεχές B
e

ρεύμα (ρεύμα διέγερσης μηχανής)

Στις σύγχρονες μηχανές, η συχνότητα του 0 π 2π
θ t
εναλλασσόμενου ρεύματος είναι ίση με τη
συχνότητα του περιστρεφόμενου μαγνητικού
πεδίου διέγερσης (στο δρομέα της μηχανής) (i) (ii)
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Σύγχρονες γεννήτριες εναλλασσομένου ρεύματος (σύγχρονοι εναλλακτήρες)

Αρχές λειτουργίας (1/2) Τύλιγμα διέγερσης δρομέα
Το απαραίτητο συνεχές ρεύμα διέγερσης παράγεται Κυλινδρικοί
δακτύλιοι
συνήθως από μία σχετικά μικρή γεννήτρια συνεχούς
ρεύματος (διεγέρτρια), η οποία τοποθετείται στην
Κυλινδρικό τύλιγμα
άκρη του άξονα του εναλλακτήρα Χρήση σε ταχύστροφες
γεννήτριες
Το τύλιγμα διέγερσης είτε περιβάλλει έκτυπους Έκτυποι πόλοι
(salient poles)
πόλους (salient poles) είτε τοποθετείται σε
[Integrated publishing, http://www.tpub.com/neets/book5/17a.htm]
κατάλληλες αυλακώσεις κατά μήκος της κυλινδρικής
επιφάνειας (κυλινδρικό τύλιγμα)
Τύλιγμα διέγερσης
Έκτυποι πόλοι στο δρομέα χρησιμοποιούνται
κυρίως σε σύγχρονες γεννήτριες μικρής ή μέσης
ταχύτητας περιστροφής, μέχρι 1800 rpm, (όπως
υδροηλεκτρικές γεννήτριες). Κυλινδρικό τύλιγμα έχει
εφαρμογή σε ταχύστροφες γεννήτριες (π.χ.
ατμό/αεριο-στροβιλοκίνητες γεννήτριες)
Στις σύγχρονες γεννήτριες Ε.Ρ. μέσης και μεγάλης Έκτυποι πόλοι
Δρομέας
ισχύος προτιμάται επαγώγιμο ακίνητο (στο
στάτη) και περιστρεφόμενο μαγνητικό πεδίο (στο
δρομέα) για την αποφυγή καταπονήσεων των
περιελίξεων του επαγώγιμου από τη φυγόκεντρο [Δρομέας με έκτυπους πόλους για χρήση σε γεννήτρια υδροηλεκτρικού
δύναμη σταθμού 3800 KVA, 750 rpm - AEG Industrial Engineering]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Σύγχρονες γεννήτριες εναλλασσομένου ρεύματος (σύγχρονοι εναλλακτήρες)

Αρχές λειτουργίας (2/2)
Αυλακώσεις
Οι γεννήτριες Ε.Ρ. είναι κατά βάση
σύγχρονες τριφασικές. Η συχνότητα του
παραγόμενου ρεύματος ισούται με τη
συχνότητα περιστροφής του μαγνητικού Δρομέας
πεδίου διέγερσης
Αυλακώσεις σε
δρομέα σύγχρονης
Για την παραγωγή τριών φάσεων στην γεννήτριας Ε.Ρ.
[cr4.globalspec.com]
έξοδο της γεννήτριας (με διαφορά φάσης
1200 ), απαιτούνται τρεις βρόγχοι στο
τύλιγμα του επαγώγιμου
Τύλιγμα στάτη

Οι τρεις φάσεις στην έξοδο της γεννήτριας

συνδέονται σε συνδεσμολογία αστέρα ή
τριγώνου. Οι φάσεις χαρακτηρίζονται με
τα γράμματα : a, b, c Διεγέρτρια
DC

Τυπικό τύλιγμα στάτη γεννήτριας Τυπική σύγχρονη γεννήτρια Ε.Ρ.

Ε.Ρ. (General Electric) (General Electric)
[www.kitmondo.com]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Ισοδύναμο κύκλωμα σύγχρονου εναλλακτήρα

Πλήρες ισοδύναμο κύκλωμα ανά φάση Απλοποιημένο ισοδύναμο κύκλωμα
σύγχρονης γεννήτριας σύγχρονης γεννήτριας ανά φάση
If ΙΑ
ΙΑ
jXm jXσ ra
rvar
rf jXs ra

Vφ
+

Vf -
Θέτοντας:
+
Vφ
Εf (AC) -
(DC) Lf Xs=Xm+Xσ Εf (AC)

όπου:
Κύκλωμα Χs η σύγχρονη αντίδραση
Κύκλωμα φάσης
διέγερσης (Παραλείπεται το κύκλωμα διέγερσης)

όπου:
Vf Τάση διέγερσης (DC) Ef ΗΕΔ που επάγεται στο τύλιγμα του
If Ρεύμα διέγερσης (DC) στάτη
rvar Μεταβλητή αντίσταση για τη μεταβολή του Xs Σύγχρονη αντίδραση
ρεύματος διέγερσης της γεννήτριας ra Αντίσταση τυλίγματος στάτη ανά φάση
rf Αντίσταση τυλίγματος διέγερσης Vφ Τάση στους ακροδέκτες της γεννήτριας
Lf Αυτεπαγωγή τυλίγματος διέγερσης ανά φάση
Xm Αντίδραση μαγνητίσεως (τυλ. στάτη) IA Ρεύμα στους ακροδέκτες της
Xσ Αντίδραση σκεδάσεως (τυλ. στάτη) γεννήτριας ανά φάση
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Ισοδύναμο κύκλωμα σύγχρονου εναλλακτήρα – Βασικές σχέσεις επίλυσης
Απλοποιημένο ισοδύναμο κύκλωμα Ηλεκτρεργετική δύναμη Ef :
σύγχρονης γεννήτριας ανά φάση
n m⋅P
Ε f = 2⋅π⋅N φ⋅K w⋅Φ f⋅f e , f e= (Hz)
ΙΑ όπου: 120
Kw η σταθερά (συντελεστής περιέλιξης - winding factor του στάτη)
jXs ra Νφ ο αριθμός τυλιγμάτων του στάτη ανά φάση
Φf η μαγνητική ροή ανά πόλο (εξαρτάται από το ρεύμα διέγερσης στο δρομέα)
fe η ηλεκτρική συχνότητα περιστροφής (Hz)
Vφ
+

- σύγχρονη αντίδραση
nm η συχνότητα περιστροφής του δρομέα (rpm)
Εf (AC) Γενικότερα ισχύει:
P ο αριθμός μαγνητικών πόλων της γεννήτριας n
f =  Hz 
60
nm
ω m=2⋅π⋅  rad / sec
Θεωρώντας Κ μία σταθερά που περιγράφει 60
(Παραλείπεται το κύκλωμα διέγερσης) όλα τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά της
γεννήτριας:
όπου: N ⋅P⋅K w
Ef ΗΕΔ που επάγεται στο τύλιγμα του στάτη Ε f =K⋅Φ f⋅ωm , K = φ
Xs Σύγχρονη αντίδραση τυλίγματος στάτη 2⋅ 2
ra Αντίσταση τυλίγματος στάτη ανά φάση με ωm τη γωνιακή ταχύτητα περιστροφής του δρομέα (rad/sec)
Vφ Τάση στους ακροδέκτες της γεννήτριας ανά φάση Για σταθερή γωνιακή ταχύτητα ω, η ΗΕΔ ισούται με:
IA Ρεύμα στους ακροδέκτες της γεννήτριας ανά φάση
Ε f =K o⋅I f με Ko σταθερά της μηχανής και If το ρεύμα διέγερσης

Μηχανική ισχύς εισόδου: P m =T m⋅ω m  HP  , όπου T η ροπή στον άξονα της μηχανής (Nm)
m

Ηλεκτρική ισχύς εξόδου

(Ισομοιρασμένα φορτία): P e =3⋅V φ⋅I φ⋅cosφ= 3⋅V π⋅I Γραμμής⋅cosφWatt  Η ονομαστική τάση
Συνδεσμολογία V της γεννήτριας είναι
Συνδεσμολογία V Γραμμής =V φ =V π /  3 Γραμμής =V φ =V π
ακροδεκτών ακροδεκτών η πολική τάση
Αστέρα: Ι Γραμμής = I φ Τριγώνου: Ι Γραμμής = 3⋅Ι φ
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Χαρακτηριστική καμπύλη μαγνήτισης σύγχρονης γεννήτριας
Για σταθερή γωνιακή ταχύτητα περιστροφής ω, η παραγόμενη ΗΕΔ είναι
ανάλογη με το ρεύμα διέγερσης στο δρομέα Ιf :
Ε f =K o⋅I f όπου: Ko σταθερά της μηχανής
If το ρεύμα διέγερσης
Καμπύλη μαγνήτισης: Η μεταβολή της τάσης εξόδου
συναρτήσει του ρεύματος διέγερσης (για μηδενικό
φορτίο και σταθερή γωνιακή ταχύτητα περιστροφής ΙΑ
δρομέα)
jXs ra
Τυπική χαρακτηριστική ανοικτού
κυκλώματος σύγχρονης γεννήτριας Η τάση εξόδου αυξάνεται +

Ευθεία διακένου
γραμμικά σε σχέση με το - Vφ
Χαρακτηριστική
ρεύμα διέγερσης μέχρι την Εf
ανοιχτού κυκλώματος (AC)
(OCC)
εμφάνιση κορεσμού (σε
υψηλές τιμές ρεύματος
διέγερσης)
Κατά την εξαγωγή της καμπύλης
μαγνήτισης (ή της
Η καμπύλη ονομάζεται και χαρακτηριστικής ανοικτού
χαρακτηριστική ανοικτού κυκλώματος), η γεννήτρια δεν
είναι συνδεδεμένη με φορτίο.
κυκλώματος (Open Circuit Επομένως:
Characteristic)
[S.J. Chapman,”Ηλεκτρικές μηχανές DC-AC”, ΤΖΙΟΛΑ]
IA=0 και Vφ = Εf
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Χαρακτηριστική Τάσης/Φορτίου για σταθερό συντελεστή ισχύος
Μεταβολή του φορτίου της γεννήτριας (μεταβολή της έντασης του ρεύματος ΙΑ)
οδηγεί σε μεταβολή της τάσης εξόδου Vφ. Ο συντελεστής ισχύος (cosφ) του
φορτίου κατέχει καθοριστικό ρόλο στη μεταβολή αυτή
Χωρητική φόρτιση οδηγεί σε αύξηση της τάσης εξόδου Vφ σε αύξηση του φορτίου
(συναντάται σπανίως στην πράξη)
Επαγωγική φόρτιση ενισχύει την πτώση της τάσης εξόδου Vφ σε αύξηση του
φορτίου. Συνεπώς, τιμές συντελεστή ισχύος μικρότερες του 0,8 αποφεύγονται
Μεταβολή της τάσης της σύγχρονης γεννήτριας θεωρώντας σταθερή
διέγερση και διάφορους συντελεστές φορτίου

LEADING
συν.φ=0.8 χωρ
% NORMAL VOLTAGE
Τάση εναλλακτήρα U (V)

συν.φ=1

συ
ν. φ=
0.8
επ
αγ

LAGGING

% FULL LOAD (kVA)

Ένταση φορτίσεως I (A)

[Φραγκόπουλος Χ.Α., Προυσαλίδης Ι.Μ., ”Ενεργειακά συστήματα πλοίου τεύχος Α, ΕΜΠ 2005]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Ρύθμιση της τάσης σύγχρονης γεννήτριας
Αύξηση του φορτίου της γεννήτριας (αύξηση της If ΙΑ
έντασης του ρεύματος ΙΑ) ή του επαγωγικού φορτίου του jXm jXσ ra
rvar
δικτύου που τροφοδοτείται από τη γεννήτρια οδηγεί σε rf
πτώση της τάσης εξόδου Vφ +

Vf - Vφ
Η τάση εξόδου Vφ αποκαθίσταται στη θεμιτή τιμή μέσω (DC) Εf (AC)
Lf
αύξησης του ρεύματος διέγερσης Ιf , μέσω κατάλληλης
μείωσης της ρυθμιστικής αντίστασης διέγερσης rvar στη Κύκλωμα
Κύκλωμα φάσης
διεγέρτρια (γεννήτρια DC) του εναλλακτήρα. Εάν για διέγερσης

οποιοδήποτε λόγο αυξηθεί η τάση εξόδου, επαναφέρεται στη θεμιτή τιμή με την
αντίστροφη διαδικασία
Ο έλεγχος της τάσης εξόδου μπορεί να πραγματοποιηθεί χειροκίνητα αλλά στην
πλειονότητα των περιπτώσεων πραγματοποιείται μέσω κατάλληλων αυτόματων
διατάξεων (automatic voltage regulator, a.v.r.)
Ρύθμιση της συχνότητας του παραγόμενου Ε.Ρ. στην έξοδο της γεννήτριας
Απαραίτητη προϋπόθεση για τη σωστή τροφοδότηση του δικτύου αποτελεί η
διατήρηση σταθερής συχνότητας Ε.Ρ. στην έξοδο του εναλλακτήρα
Η συχνότητα του Ε.Ρ. εξόδου εξαρτάται από την ταχύτητα περιστροφής του κινητήρα
της γεννήτριας. Η διατήρηση σταθερής ταχύτητας περιστροφής (ανεξαρτήτως του
φορτίου) επιτυγχάνεται μέσω κατάλληλου ελέγχου της τροφοδοσίας καυσίμου του
κινητήρα με χρήση αυτόματων διατάξεων
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Παραλληλισμός σύγχρονων γεννητριών Τυπικό συχνόμετρο εμπορίου

[Honly Instrument Electric Co.]

Προϋποθέσεις παραλληλισμού:
Σύμπτωση τάσης και πολικότητας (στιγμιαίες τιμές)
Λειτουργία στην ίδια συχνότητα
Ίδια διαδοχή φάσεων (εξασφαλίζεται κατά την
εγκατάσταση-σύνδεση με ζυγούς)
Συμφασικές τάσεις μία προς μία
Απαραίτητα οργανα για τον παραλληλισμό
Συχνόμετρο
Βασίζεται στην αρχή του μηχανικού Διάταξη Συχνόμετρου
συντονισμού
Αποτελείται από σειρά κατάλληλων
ελασμάτων προσαρτημένα σε κοινή βάση τρ ομαγ
νήτη
ς
Ηλεκ
(στο ένα άκρο), τα οποία πάλλονται
μεταξύ των πόλων ενός ηλεκτρομαγνήτη μα τα
Ελάσ

Η ταλάντωση σε κάθε έλασμα έχει μέγιστο

πλάτος όταν η συχνότητα του Ε.Ρ. (προς
μέτρηση) συμπίπτει με την ιδιοσυχνότητα Ένδειξη 50 Hz Ένδειξη 50,25 Hz
του κάθε ελάσματος (γνωστή) [Α.Χ. Τζιφάκι, “Ηλεκτροτεχνικαί εφαρμογαί πλοίων”,
Ιδρυμα Ευγενίδου1980]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Τυπικά συγχρονοσκόπια εμπορίου
Απαραίτητα οργανα για τον παραλληλισμό
Συγχρονοσκόπιο
Συνδέεται με τους ζυγούς του δικτύου και με
τη γεννήτρια που πρόκειται να παραλληλισθεί
Μετράει τη διαφορά στη συχνότητα μεταξύ
του δικτύου και της εξόδου της γεννήτριας
Ωρολογιακή περιστροφή του δείκτη (προς
ένδειξη “FAST” ή “+”) σημαίνει ότι η [Honly Instrument Electric Co,
model type: SD-R96]
[Selco Co, model type:M8100]

γεννήτρια έχει υψηλότερη συχνότητα από Συνδεσμολογία συγχρονοσκοπίου

εκείνη του δικτύου (η αντι-ωρολογιακή
περιστροφή προς την ένδειξη “SLOW” ή “-”
αντίστοιχα, σημαίνει μικρότερη συχνότητα)
Η ταχύτητα περιστροφής του δείκτη είναι
ανάλογη της διαφοράς των δύο συχνοτήτων
(μία περιστροφή του δείκτη ανά δευτερόλεπτο
αντιστοιχεί σε διαφορά περίπου 1%)
Δεν είναι σχεδιασμένο για συνεχή λειτουργία,
συνήθως δεν πρέπει να είναι συνδεδεμένο
περισσότερο από είκοσι λεπτά κάθε φορά
[D.T. Hall,“Practical marine electrical knowledge”,Seamanship
International,1999]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Απαραίτητα όργανα για τον παραλληλισμό Υποπίνακας συγχρονισμού
Λυχνίες συγχρονισμού
Χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της τάσης και της
πολικότητας, σε συνδυασμό με το συγχρονοσκόπιο ή
ανεξάρτητα από αυτό
Περιγραφή λειτουργίας των λυχνιών συγχρονισμού
ανεξάρτητα του συγχρονοσκοπίου
Οι λυχνίες είναι τοποθετημένες σε διάταξη τριγώνου
Η λυχνία L1 συνδέεται στην ίδια φάση μεταξύ του δικτύου και της γεννήτριας
Οι λυχνίες L2 και L3 συνδέονται σταυρωτά μεταξύ των άλλων δύο φάσεων
Διαφορά στις δύο συχνότητες (γεννήτριας και δικτύου) οδηγεί σε διαδοχική
λάμψη κάθε λυχνίας. Λόγω της τοποθέτησής τους, οι λάμψεις φαίνονται ως
περιστροφή Συνδεσμολογία λυχνιών συγχρονισμού
Αντίστοιχα με το συγχρονοσκόπιο, η φορά περιστροφής δείχνει εάν η
συχνότητα της γεννήτριας είναι μεγαλύτερη ή μικρότερη από εκείνη του
δικτύου
Η γεννήτρια συνδέεται όταν η λυχνία L1 είναι σβηστή και οι L2,L3 εξίσου
φωτεινές (συμφασικές τάσεις)

Διαδικασία συγχρονισμού
Ρυθμίζεται η ταχύτητα της γεννήτριας ώστε η συχνότητά της να είναι ίση ή
μεγαλύτερη (όχι περισσότερο από 1%) με τη συχνότητα του δικτύου
Ρυθμίζεται η τάση της γεννήτριας ώστε να είναι λίγο μεγαλύτερη (όχι
περισσότερο από 5%) από την τάση του δικτύου
Με χρήση του συγχρονοσκοπίου (ή λαμπτήρων συγχρονισμού) συνδέεται η
γεννήτρια στο δίκτυο, όταν οι τάσεις είναι συμφασικές με ίδια στιγμιαία τιμή [D.T. Hall,“Practical marine electrical
knowledge”,Seamanship International,1999]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Ασύγχρονοι τριφασικοί κινητήρες Ε.Ρ. - κινητήρες επαγωγής
Αποτελούν τους πιο διαδεδομένους κινητήρες λόγω της απλότητας της
κατασκευής τους
Δεν χρειάζονται σύστημα διεγέρσεως (σε αντίθεση με τις σύγχρονες μηχανές Ε.Ρ.)
Αρχή λειτουργίας επαγωγικών κινητήρων
Η περιέλιξη του στάτη είναι όμοια με εκείνη σύγχρονης μηχανής (αποτελείται από
τρία τυλίγματα -ένα για κάθε φάση, συμμετρικά τοποθετημένα)
Τριφασικό ρεύμα τροφοδοτεί τα τυλίγματα του στάτη, προκαλώντας την ανάπτυξη
στρεφόμενου μαγνητικού πεδίου(με σταθερή γωνιακή ταχύτητα ανεξάρτητη του
φορτίου του κινητήρα)
Το στρεφόμενο μαγνητικό πεδίο οδηγεί στην
ανάπτυξη ΗΕΔ (επομένως και ρεύματος) στα άκρα
των αγωγών του τυλίγματος του δρομέα
Οι αγωγοί του δρομέα διαρρέονται από ρεύμα ενώ
βρίσκονται εντός μαγνητικού πεδίου, έχοντας ως
αποτέλεσμα την ανάπτυξη δυνάμεως Laplace που
στρέφει το δρομέα με τη φορά του στρεφόμενου
μαγνητικού πεδίου στο στάτη
Η φορά περιστροφής του κινητήρα μπορεί να
αναστραφεί με εναλλαγή δύο οποιωνδήποτε φάσεων Τυπικός κινητήρας επαγωγής
[Valiadis Hellenic Motors Co.]
στα τυλίγματα του στάτη
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Ολίσθηση – ταχύτητα περιστροφής επαγωγικού κινητήρα
Το αναπτυσσόμενο μαγνητικό πεδίο στο στάτη στρέφεται με τη σύγχρονη
ταχύτητα n1, εξαρτώμενη από τη συχνότητα του δικτύου (Ε.Ρ.) τροφοδοσίας
και τον αριθμό των μαγνητικών πόλων στο στάτη P:
120⋅f (f η συχνότητα του Ε.Ρ.
n 1= (rpm)
P τροφοδοσίας σε Hz)

Ο δρομέας τείνει να περιστραφεί με την ίδια ταχύτητα, χωρίς όμως ποτέ να

τη φθάνει (στην περίπτωση αυτή οι αγωγοί του δρομέα δεν θα “έκοβαν” τις
γραμμές του αναπτυσσόμενου μαγνητικού πεδίου του στάτη με αποτέλεσμα
τη μη ανάπτυξη επαγωγικού ρέυματος σε αυτούς και τον τερματισμό της
κίνησής του)

Η διαφορά μεταξύ της σύγχρονης ταχύτητας και της ταχύτητας του δρομέα
(πραγματική ταχύτητα) ονομάζεται ολίσθηση s
Ισχύει: s=
n1−n
όπου n η ταχύτητα περιστροφής του δρομέα
n1
Με γνωστή τη τιμή της ολίσθησης s υπολογίζεται η ταχύτητα περιστροφής
του δρομέα καθώς:
Οι συνήθεις τιμές της
n=1− s⋅n1 ολισθήσεως βρίσκονται
στην περιοχή s=0,02-0,03
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Στρεπτική ροπή επαγωγικού κινητήρα

Η τιμή της ολίσθησης s για μέγιστη αναπτυσσόμενη ροπή (smax-Τ) είναι
ανάλογη προς την αντίσταση του δρομέα (r2)
Η τιμή της μέγιστης αναπτυσσόμενης ροπής του κινητήρα (Τmax) είναι
ανεξάρτητη από την αντίσταση του δρομέα (r2)
Σε κινητήρες τύπου τυλιγμένου δρομέα, η Καμπύλες ροπής (Τ) – ολίσθησης (s) / ταχύτητας κινητήρα
επαγωγής για διαφορετικές αντιστάσεις δρομέα r 2
αντίσταση του δρομέα μπορεί να
μεταβληθεί κατά τη λειτουργία τους,
επιτυγχάνοντας “μετατόπιση” της
αναπτυσσόμενης μέγιστης ροπής (Smax-T)
στην επιθυμητή ταχύτητα
Με εναλλαγή των δύο ακροδεκτών του
στάτη σε τριφασικό επαγωγικό κινητήρα,
επιτυγχάνεται αναστροφή της φοράς
περιστροφής του αναπτυσσόμενου
μαγνητικού πεδίου (λόγω αναστροφής
στην ακολουθία των φάσεων) και ο
κινητήρας περιστρέφεται προς την
[Πρωτονοτάριος Ε.Ν.,Βουρνάς Κ, ”Ηλεκτροτεχνικές Εφαρμογές”, Αθήνα, 1993]
αντίθετη κατεύθυνση
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Βασική κατηγοριοποίηση επαγωγικών κινητήρων (1/2)
Κατηγοριοποιούνται ανάλογα με τον τρόπο κατασκευής του δρομέα τους
Κινητήρες Τυλιγμένου Δρομέα
Δομή τυλιγμένου δρομέα
Ο δρομέας αποτελείται από τριφασική περιέλιξη σε [www.emt-india.net]

συνδεσμολογία αστέρα Δακτύλιοι Τριφασική

περιελιξη
Τα άκρα της περιέλιξης συνδέονται μέσω κατάλληλων
διατάξεων ψυκτρών-δακτυλίων με εξωτερικές
μεταβλητές αντιστάσεις
Κατά την εκκίνηση του κινητήρα, το ρεύμα στο δρομέα
μειώνεται μέσω των αντιστάσεων με αποτέλεσμα να
αυξάνεται η ροπή εκκίνησης, ενώ καθώς η ταχύτητα
αυξάνεται οι αντιστάσεις μειώνονται σταδιακά έως ότου
Τυπικός τυλιγμένος δρομέας
μηδενιστούν [Patil Electric Works PVT. LTD]
Συνδεσμολογία τυλιγμάτων τυλιγμένου δρομέα
Μειονέκτημα
Δακτύλιοι Τριφασική
αποτελούν η απώλεια περιελιξη
ενέργειας στις
αντιστάσεις και το
αυξημένο κόστος σε
σύγκριση με
τους κινητήρες
κλωβού [Πρωτονοτάριος Ε.Ν.,Βουρνάς Κ, ”Ηλεκτροτεχνικές
Εφαρμογές”, Αθήνα, 1993]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Βασική κατηγοριοποίηση επαγωγικών κινητήρων (2/2)
Κινητήρες Βραχυκυκλωμένου Δρομέα
Τομή ενός τυπικού επαγωγικού κινητήρα
Ονομάζονται επίσης και κινητήρες κλωβού κλωβού [Welsch & Partner]
(squirrel-cage motors) Ανεμιστήρας
Τύλιγμα
Ο δρομέας έχει κυλινδρικό σχήμα. στάτη
Αποτελείται κυρίως από δύο κυκλικές βάσεις
ενωμένες μεταξύ τους με χαλύβδινα ηλεκτρικά
μονωμένα ελάσματα
Στην εξωτερική του επιφάνεια φέρει κατάλληλες
αυλακώσεις μέσα στις οποίες τοποθετούνται
χάλκινες ράβδοι(σχηματίζοντας τον κλωβό)
Ράβδοι
Τα άκρα των ράβδων είναι ηλεκτρικά
συνδεδεμένα μεταξύ τους, μέσω των βάσεων,
επιτρέποντας τη ροή του επαγωγικού ρεύματος, Ανεμιστήρας
απαραίτητη για την ανάπτυξη της στρεπτικής
ροπής Τύλιγμα
στάτη

Κυκλικοί
δακτύλιοι/Βάσεις

Χάλκινες ράβδοι

Ράβδοι
Διάταξη κλωβού
[www.globalspec.com]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Κατηγορίες ασύγχρονων κινητήρων κλωβού (1/2)
Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά λειτουργίας, οι ασύγχρονοι κινητήρες κλωβού κατηγοριοποιούνται
σε τέσσερις κατηγορίες (σύμφωνα με την Ένωση Κατασκευαστών Ηλεκτρολογικού Εξοπλισμού ΝΕΜΑ των ΗΠΑ)
Κατηγορία Α
Αποτελούν τη βασική κατασκευή για κάτω από 7,5 HP πάνω
από 200 HP
Καμπύλες ροπής – ταχύτητας για τις τέσσερις
Έχουν χρήση σε ηλεκτροκίνηση με σταθερό αριθμό στροφών κατηγορίες ασύγχρονων κινητήρων κλωβού
και χαμηλή ροπή εκκίνησης (π.χ. ανεμιστήρες, φυσητήρες, Ροπή (% της
ονομαστικής)
αντλίες, εργαλειομηχανές)
Η ολίσθηση πλήρους φορτίου είναι χαμηλή, ενώ η απόδοση
στο πλήρες φορτίο είναι υψηλή
Το ρεύμα εκκίνησης ποικίλει από 500 έως 800% του
ρεύματος πλήρους φορτίου (εκκίνηση με ονομαστική τάση)
Κατηγορία B
Κατασκευάζεται για ισχύ μεταξύ 7,5 και 200 HP
Έχουν την ίδια περίπου ροπή εκκίνησης με την κατηγορία A
Η ολίσθηση πλήρους φορτίου είναι χαμηλή, ενώ η απόδοση
στο πλήρες φορτίο είναι υψηλή
Έχουν τις ίδιες εφαρμογές όπως και στην κατηγορία A, με τη Ταχύτητα (% της σύγχρονης)

διαφορά ότι το ρεύμα εκκίνησης είναι περίπου το 75% αυτού [Πρωτονοτάριος Ε.Ν.,Βουρνάς Κ, ”Ηλεκτροτεχνικές Εφαρμογές”,
που απαιτείται στην κατηγορία A Αθήνα, 1993]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Κατηγορίες ασύγχρονων κινητήρων κλωβού (2/2)

Κατηγορία C
Κατασκευάζονται για ισχύ μεταξύ των 10 έως 300 HP Καμπύλες ροπής – ταχύτητας για τις τέσσερις
κατηγορίες ασύγχρονων κινητήρων κλωβού
Έχουν υψηλή ροπή εκκίνησης με χαμηλό ρεύμα Ροπή (% της
εκκίνησης ονομαστικής)

Η ολίσθηση είναι υψηλότερη εκείνης των κατηγοριών A &

B σε κανονική λειτουργία (επομένως έχουν χαμηλότερη
απόδοση)
Βρίσκουν εφαρμογές σε συμπιεστές και μεταφορικές
ταινίες
Κατηγορία D
Κατασκευάζονται για ισχύ από 5 έως μερικές εκατοντάδες
HP
Αναπτύσσουν πολύ μεγάλη ροπή εκκίνησης με χαμηλό
ρεύμα εκκίνησης
Σε λειτουργία πλήρους φορτίου (ονομαστική ροπή) η Ταχύτητα (% της σύγχρονης)

ολίσθηση είναι μεγάλη (από 7 έως 11%) συνεπώς έχουν [Πρωτονοτάριος Ε.Ν.,Βουρνάς Κ, ”Ηλεκτροτεχνικές Εφαρμογές”,
Αθήνα, 1993]
χαμηλή απόδοση λειτουργίας
Βρίσκουν εφαρμογή κυρίως σε φορτία που απαιτούν υψηλή επιτάχυνση και φορτία κρούσεων
(π.χ. κρουστικές πρέσες)
Η μέγιστη ροπή αναπτύσσεται σε ολίσθηση 50 έως 100%
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Ισοδύναμο κύκλωμα επαγωγικού κινητήρα

Πλήρες ισοδύναμο κύκλωμα ανά φάση Απλοποιημένο ισοδύναμο κύκλωμα
επαγωγικού κινητήρα επαγωγικού κινητήρα ανά φάση
I1 r1 I2 r2 I1 r1 I2 r2
jX1 Iφ jX2 jX1 Iφ jX2
1−s
1−s r 2⋅
rc jXc
r 2⋅
s V1 jXc s
V1
(Θεωρώντας (ΑC)
(ΑC) μεγάλη αντίσταση
πυρήνα rC)

όπου:
Ισχύει: r2 = α 2 rδ
V1 Φασική τάση μεταξύ των ακροδεκτών του στάτη (AC)
I1 Ρεύμα στάτη ανά φάση (AC) όπου α ο λόγος σπειρών στάτη Νσ προς
r1 Αντίσταση (ωμική) τυλίγματος στάτη ανά φάση σπείρες δρομέα Νδ (α = Νσ / Νδ)
Χ1 Αντίδραση σκεδάσεως τυλίγματος στάτη ανά φάση
I2 Ρεύμα δρομέα ανά φάση (AC)
r2 Αντίσταση (ωμική) τυλίγματος δρομέα ανά φάση (ανηγμένη στο στάτη)
X2 Αντίδραση σκεδάσεως τυλίγματος δρομέα ανά φάση (ανηγμένη στο στάτη)
Ιφ Ρεύμα διεγέρσεως (AC)
Xc Αντίδραση μαγνητίσεως
rc Αντίσταση (ωμική) πυρήνα στάτη
s Ολίσθηση
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Εκκίνηση επαγωγικών κινητήρων τυλιγμένου δρομέα
Η εκκίνηση πραγματοποιείται μέσω των εξωτερικών μεταβλητών αντιστάσεων
που είναι συνδεδεμένες με τα άκρα της τριφασικής περιέλιξης του δρομέα,
μειώνοντας στο επιθυμητό επίπεδο το απαιτούμενο ρεύμα εκκίνησης

Εκκίνηση κινητήρων κλωβού (1/3) Εκκινητής απευθείας συνδέσεως

Εκκινητής απευθείας συνδέσεως

Χρησιμοποιείται σε μικρούς κινητήρες (κάτω των
3,75 kW)
Δεν περιορίζει το ρεύμα εκκίνησης του κινητήρα
Περιλαμβάνει κυρίως ένα μαχαιρωτό και ένα
αυτόματο διακόπτη τεσσάρων επαφών μέσω του
οποίου τροφοδοτεί τον κινητήρα (3 φάσεις) και το
πηνίο του αυτομάτου
Μπορεί εύκολα να προστεθεί τηλεχειρισμός
Τρόπος λειτουργίας
➢ Με το μαχαιρωτό διακόπτη κλειστό, πιέζεται το “START”
με αποτέλεσμα να επιτυγχάνεται η τροφοδοσία του
πηνίου και η συγκράτηση των τεσσάρων επαφών του
ρελέ από το δίκτυο
➢ Για τη διακοπή του κινητήρα, πιέζεται το “STOP”,
διακόπτοντας την παροχή του πηνίου άρα και τη
[Φραγκόπουλος Χ.Α., Προυσαλίδης Ι.Μ., ”Ενεργειακά συστήματα πλοίου
συγκράτηση των επαφών τεύχος Α, ΕΜΠ 2005]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Εκκίνηση κινητήρων κλωβού (2/3)
Εκκινητής αστέρα-τριγώνου
Χρησιμοποιείται σε μεγαλύτερους κινητήρες για τον Εκκινητής αστέρα-τριγώνου
περιορισμό του ρεύματος εκκίνησης στο επιθυμητό
επίπεδο
Τα έξι άκρα του τριφασικού τυλίγματος του στάτη
συνδέονται μέσω του εκκινητή σε συνδεσμολογία START
POSITION

αστέρα κατά την εκκίνηση του κινητήρα και τριγώνου (STAR)

στην κανονική λειτουργία

Η τάση εκκίνησης περιορίζεται στο 58% της πολικής
τάσης Vπ αφού: V =V /  3=0,58⋅V
φ π π

Το ρεύμα εκκίνησης και η ροπή εκκίνησης είναι ίσα με

το 1/3 των αντίστοιχων στην περίπτωση απευθείας
τροφοδότησης με το δίκτυο τροφοδοσίας RUN
POSITION
(DELTA)

Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις κίνησης φορτίων

φυγοκεντρικού τύπου όπως αντλίες, ανεμιστήρες κτλ
Σε πολλές περιπτώσεις είναι εφοδιασμένος με
κατάλληλη διάταξη αυτοματισμού (π.χ. θερμικό ρελέ)
για την αυτόματη μετάβαση στη συνδεσμολογία [Φραγκόπουλος Χ.Α., Προυσαλίδης Ι.Μ., ”Ενεργειακά συστήματα
τριγώνου μετά την πάροδο συγκεκριμένου χρονικού πλοίου τεύχος Α, ΕΜΠ 2005]

διαστήματος (1-10 sec) από την εκκίνηση του

κινητήρα
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος
Εκκίνηση κινητήρων κλωβού (3/3) Αυτομετασχηματιστής
Εκκινητής με αυτομετασχηματιστή
Χρησιμοποιείται για τον περιορισμό του ρεύματος εκκίνησης στο
επιθυμητό επίπεδο
Αποτελεί ακριβότερη λύση από τον εκκινητή αστέρα-τριγώνου, αλλά
κατάλληλη σε περιπτώσεις κινητήρων όπου δεν υπάρχει πρόσβαση
στα άκρα των περιελίξεων του στάτη (άρα και η δυνατότητα αλλαγής
της συνδεσμολογίας τροφοδοσίας τους)
Ο αυτομετασχηματιστής συνδέεται με το δίκτυο
τροφοδοσίας. Κατά την εκκίνηση, ο κινητήρας
τροφοδοτείται με τάση ίση με 40-80% της τάσης
Εκκινητής με αυτομετασχηματιστή
δικτύου, μέσω κατάλληλων συρόμενων επαφών κατά
μήκος των τυλιγμάτων. Όταν η ταχύτητά του έχει
αυξηθεί αρκετά, ο κινητήρας συνδέεται κατευθείαν με
το δίκτυο
Στη λήψη 60% η ροπή εκκίνησης είναι περίπου ίση με
εκείνη που αντιστοιχεί σε εκκινητή αστέρα-τριγώνου
(όπου V φ =0,58⋅V π )
Οι τυπικοί αυτομετασχηματιστές δεν είναι
σχεδιασμένοι για παρατεταμένη χρήση (συχνές
εκκινήσεις) αλλά για δύο εκκινήσεις διάρκειας μερικών
δεπτερολέπτων ανά ώρα - για συχνότερη λειτουργία
πρέπει να χρησιμοποιούνται αυτομετασχηματιστές
ειδικού τύπου [Φραγκόπουλος Χ.Α., Προυσαλίδης Ι.Μ., ”Ενεργειακά συστήματα πλοίου
τεύχος Α, ΕΜΠ 2005]
 Ηλεκτροτεχνία – Ηλ. Μηχανές & Εγκαταστάσεις πλοίου
Μηχανές Εναλλασσομένου Ρεύματος

Βασικές σχέσεις επίλυσης επαγωγικών κινητήρων

Σύγχρονη ταχύτητα: Γενικότερα ισχύει:
n
120⋅f f =  Hz  όπου: f η συχνότητα σε Hz
n1= (rpm) 60
P ω=2⋅π⋅f  rad / sec  n αριθμός στροφών (rpm)

Ολίσθηση: όπου: n1 η σύγχρονη ταχύτητα (rpm)

n1−n P ο αριθμός των πόλων της μηχανής
s= ή n=1− s⋅n1 (0<s<1) f η συχνότητα εναλλασσόμενης τάσης τροφοδοσίας στο στάτη (Hz)
n1
s η ολίσθηση
Ηλεκτρομηχανική ισχύς ανά φάση: n1 η σύγχρονη ταχύτητα (rpm)
n η ταχύτητα περιστροφής του δρομέα (rpm)
2 1−s
P em =I 2 ⋅r 2⋅ r1 Αντίσταση (ωμική) τυλίγματος στάτη ανά φάση
s I1 Ρεύμα δρομέα ανά φάση (AC)
Θερμικές απώλειες στάτη ανά φάση: r2 Αντίσταση (ωμική) τυλίγματος δρομέα ανά φάση (ανηγμένη στο στάτη)
2
P cu−στ = I 2 ⋅r 1
Απλοποιημένο ισοδύναμο κύκλωμα
επαγωγικού κινητήρα
Θερμικές απώλειες δρομέα ανά φάση: I1 I2
r1 r2
2
P cu−δρ=I ⋅r 2 2
jX1 Iφ jX2
Ροή ισχύος επαγωγικού κινητήρα: 1−s
r 2⋅
Ηλεκτρομαγνητική V1 jXc s
ισχύ
(ΑC)
Μηχανική
ισχύς Pm
Ηλεκτρική (έξοδος) Pm
ισχύς Ροπή στον άξονα : T m= (Nm)
(είσοδος) Θερμικές Απώλειες Θερμικές Μηχανικές απώλειες ωm
απώλειες πυρήνα απώλειες
στάτη δρομέα (Μετατροπή HP σε kW : 1 HP =0,746 kW )