—

B B
—

A
KAFKAS INSTITUTE OF TRAINING AND DEVELOPMENT – ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Μέτρα Προστασίας σε Ηλεκτρολογικές Εργασίες

Πέμπτη 8 Απριλίου 2021
Κωνσταντίνος Αθανασίου – Διευθυντής Υγείας, Ασφάλειας και Περιβάλλοντος ABB Ελλάδας & Κύπρου
—

B
Περιεχόμενα

B
• Εισαγωγή
• Ατυχήματα
• Ασφάλεια

A
• Ηλεκτροπληξία
• Ηλεκτρικό Τόξο
• Συνηθέστερα Λάθη
• 7 Βήματα που Σώζουν Ζωές
• Μέσα Ατομικής Προστασίας
• Αντιμετώπιση Ηλεκτρικού Ατυχήματος

3/5/23 Slide 2
—

B
Στόχοι σεμιναρίου

B
• Ενίσχυση του πνεύματος ασφάλειας

• Κατανόηση των ηλεκτρικών κινδύνων

A
• Κατανόηση των συνεπειών

• Ανάλυση συνηθέστερων λαθών

• Ενίσχυση της ικανότητας εντοπισμού ανασφαλών συνθηκών και ενεργειών

• Υποδείξεις μεθόδων ασφαλούς εργασίας και μέσων προστασίας

• Αντιμετώπιση ηλεκτρικού ατυχήματος

3/5/23 Slide 3
—

B
Το αποτέλεσμα μετράει!

B
«Απουσία Ατυχημάτων» ή Η σπάνια εμφάνιση
«Σπάνια Ατυχήματα» δε ατυχημάτων σε ένα χώρο,

A
σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να είναι τυχαία και
έχουμε συνθήκες να μη σημαίνει «Ασφαλή
«Ασφαλούς Εργασίας». Χώρο».

3/5/23 Slide 4
—

B
Ηλεκτρικά Ατυχήματα

B
• 34.370 ατυχήματα σε 15 χρόνια

A
• 44 ατυχήματα ανά εβδομάδα

• 2.788 θανατηφόρα ατυχήματα σε 15 χρόνια

• 3,6 θάνατοι ανά εβδομάδα

3/5/23 Slide 5
—

B
Ηλεκτρικά Ατυχήματα

AB
Ατυχήματα που αναφέρθηκαν

Ατυχήματα που δεν αναφέρθηκαν

3/5/23 Slide 6
—

B
Ηλεκτρικά Ατυχήματα
Δευτερεύουσες συνέπειες

3/5/23
Πτώση από ύψος

Slide 7
AB
Κατάρρευση κατασκευής Πνιγμός
—

B
Ατυχήματα
Γιατί συμβαίνει ένα ατύχημα; Ανασφαλείς

B
συνθήκες

4%

A
96%
Ανασφαλείς
ενέργειες

3/5/23 Slide 8
—

B
Ατυχήματα
Ανασφαλείς συνθήκες

3/5/23 Slide 9
AB
—

B
Ατυχήματα
Ανασφαλείς συνθήκες

3/5/23 Slide 10
AB
—

B
Ατυχήματα
Ανασφαλείς ενέργειες

3/5/23 Slide 11
AB
—

B
Ατυχήματα
Ανασφαλείς ενέργειες

3/5/23 Slide 12
AB
—

B
Ατυχήματα
Ανθρώπινος παράγοντας – Το μοντέλο του Ελβετικού τυριού

B
Η ασφάλεια προσεγγίζεται ως μια σειρά από εμπόδια διαφορετικού πάχους και Οργανωτικές ελλείψεις
αντοχής το κάθε ένα.

A
Λάθος επίβλεψη

Προϋποθέσεις
Κάθε ένα από αυτά τα εμπόδια εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από τον ανθρώπινο
Μη εμφανής
παράγοντά.
παράγοντας Ανασφαλείς
Ένα ανθρώπινο λάθος μπορεί να αποδυναμώσει ένα εμπόδιο έως κάποιο βαθμό ή
και να το εξαλείψει. ενέργειες
Μη εμφανής
παράγοντας
Μη εμφανής
παράγοντας
Σχεδόν όλα τα ατυχήματα σχετίζονται με ανθρώπινα λάθη που συμβαίνουν σε
ένα ή περισσότερα επίπεδα. Άμεσος
παράγοντας

3/5/23 Slide 13
—

B
Ατυχήματα. Τι λένε τα στατιστικά.
Θανατηφόρα ατυχήματα.

B
 Η λογική λέει:

 Όσο πιο έμπειρος είναι ο εργαζόμενος τόσο μικρότερες είναι οι πιθανότητες να εμπλακεί σε ατύχημα.

A
 Όσο πιο καλά εκπαιδευμένος είναι ο εργαζόμενος τόσο μικρότερες είναι οι πιθανότητες να εμπλακεί σε ατύχημα.

 Τα αποτελέσματα όμως δείχνουν:

Είναι πολύ συχνό φαινόμενο οι πιο έμπειροι και καλά εκπαιδευμένοι εργαζόμενοι να εμπλέκονται σε
θανατηφόρα ατυχήματα.
Εξοικειώνονται σε τέτοιο βαθμό με το αντικείμενο εργασίας και τους κινδύνους, με αποτέλεσμα να
γίνονται απρόσεκτοι και να «κόβουν δρόμο».

3/5/23 Slide 14
—

B
Συνήθεια

B
Κάποιες φορές ο κίνδυνος είναι τόσο
εμφανής αλλά έχουμε συνηθίσει την
έκθεση σε αυτόν με αποτέλεσμα να μην

A
κάνει κανείς τίποτα για να τον
εξαλείψει.

3/5/23 Slide 15
—

B
Ηλεκτρικά Ατυχήματα
Πυραμίδα του Heinrich

3/5/23 Slide 16
AB
—

B
Τι είναι ασφάλεια;

B
“Ασφάλεια δεν είναι η
απουσία ατυχημάτων, αλλά το

A
αποτέλεσμα της ικανότητας
όλων των εμπλεκομένων να
αναγνωρίζουν ανασφαλείς
συμπεριφορές και συνθήκες
και να ενεργούν θετικά με
σκοπό να τις εξαλείψουν.”

3/5/23 Slide 17
—

B
Η ασφάλεια ξεκινάει από εσένα!

3/5/23 Slide 18
AB
—

B
Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΟΜΑΔΙΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ

3/5/23 Slide 19
AB
—

B
Ηλεκτροπληξία
Το γνωρίζατε…???

B
Ρεύμα (mA) που
Επίπτωση
διαπερνά το σώμα
0,5 έως 2,0 Πολύ ελαφριά αίσθηση

A
Αίσθηση «γαργαλητού», τρέμουλο
2 έως 10
μυών, αίσθηση πόνου
Σύσπαση μυών, ανικανότητα
10 έως 60 απομάκρυνσης, ανικανότητα
αναπνοής
Κολπική μαρμαρυγή, ανακοπή,
60 και πάνω ακραίες συσπάσεις μυών, ακραία
εγκαύματα

Το ανθρώπινο σώμα είναι κατά 70% νερό … ένας τέλειος αγωγός του ηλεκτρισμού!
Αρκεί μια πολύ μικρή ποσότητα ρεύματος για να επηρεαστεί η λειτουργία της καρδιάς και άλλων ζωτικών οργάνων.

3/5/23 Slide 20
—

B
Ηλεκτροπληξία

B
Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που καθορίζουν αν θα επιβιώσει κάποιος από ένα ηλεκτρικό ατύχημα ή όχι

A
• Τάση – Σύμφωνα με τον νόμο του Ohm, όσο μεγαλύτερη είναι η τάση, τόσο υψηλότερο είναι το ρεύμα.

• Διάρκεια – Η διάρκεια κατά την οποία ένα άτομο παραμένει εκτεθειμένο στη ροή του ρεύματος είναι πολύ σημαντική. Για παράδειγμα ρεύμα έντασης 60mA
για διάρκεια 30mS είναι απίθανο να βλάψει ένα άτομο αλλά το ίδιο ρεύμα για 2S μπορεί να προκαλέσει κολπική μαρμαρυγή και να αποβεί θανατηφόρο.

• Διαδρομή ρεύματος – Η διαδρομή που θα ακολουθήσει το ρεύμα μέσα από το σώμα είναι επίσης κρίσιμη. Αν το ρεύμα περάσει από το στήθος είναι πολύ
πιθανό να επηρεάσει την καρδιά.

• Αντίσταση – Όσο μεγαλύτερη είναι η αντίσταση, τόσο μικρότερη είναι η ένταση του ρεύματος. Το στεγνό δέρμα έχει αντίσταση περίπου 1.500Ω, ενώ το
ιδρωμένο δέρμα έχει αντίσταση περίπου 1.000Ω.

3/5/23 Slide 21
 Γιατί 50 Volts είναι αρκετά να σε σκοτώσουν;
Νόμος του Ohm
Νόμος του Ohm
1I 500 I = Ένταση
= VOhms
/R
V = Τάση
I = 50 / 1500
R = Αντίσταση

I = 30mA ένταση
ρεύματος που
διαπερνά το σώμα

30mA = Παράλυση Αναπνευστικού

—

B
Ηλεκτροπληξία
Το ρεύμα επιλέγει την διαδρομή με τη λιγότερη αντίσταση.

B
Ενεργό καλώδιο Είσοδος

3/5/23 Slide 23
A Έξοδος Γειωμένο δάπεδο
—

B
Ηλεκτροπληξία
Το ρεύμα επιλέγει την διαδρομή με τη λιγότερη αντίσταση.

3/5/23 Slide 24
AB
—

B
Το AC ή το DC ρεύμα είναι πιο επικίνδυνο για τον άνθρωπο;
Η απλή απάντηση είναι ότι και τα δύο είναι εξίσου επικίνδυνα!

3/5/23
AB
Οποιοδήποτε μορφή ηλεκτροπληξίας μπορεί να είναι θανατηφόρα εάν υπάρχουν οι κατάλληλες
προϋποθέσεις. Καλύτερα λοιπόν να εξασφαλίσουμε ότι δεν θα δεχθούμε κανένα είδος ηλεκτροπληξίας!

Slide 25
—

B
Ηλεκτροπληξία

3/5/23 Slide 26
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Έναυση Ηλεκτρικού Τόξου

B
Ένα ηλεκτρικό τόξο μπορεί να προκληθεί:

A
• Εφαρμόζοντας μεγάλη διαφορά δυναμικού μεταξύ
δύο αγωγών ή μειώνοντας την απόσταση μεταξύ
τους.

• Επαφή μεταξύ των αγωγών μέσω αντικειμένου.

(π.χ. εργαλείο, ζώο κλπ.)

• Απομάκρυνση δύο αγωγών οι οποίοι εφάπτονται

και διαρρέονται από ρεύμα.
(π.χ. αποζεύκτης)

3/5/23 Slide 27
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο

B
Όταν ένα ηλεκτρικό τόξο λαμβάνει χώρα, μια ογκώδης ηλεκτρική
έκρηξη μπορεί να ξεσπάσει.
Κατά την εκδήλωση ηλεκτρικού τόξου εκπέμπονται λάμψη,

A
θερμότητα και πίεση.

Η λάμψη και η θερμότητα ονομάζονται arc flash, ενώ το ωστικό κύμα

πίεσης ονομάζεται arc blast.

Ένα ηλεκτρικό τόξο μπορεί να απελευθερώσει θερμά αέρια και

ακτινοβολία περίπου ίση με τέσσερεις φορές τη θερμοκρασία της
επιφάνειας του ήλιου.
Ενέργεια που είναι αρκετή να λιώσει μεταλλικές επιφάνειες και να
προκαλέσει βαριά εγκαύματα καθώς και απώλεια όρασης ή ακοής
μέχρι και θάνατο.

3/5/23 Slide 28
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Τι είναι το “Arc Flash”?

AB
Με το όρο “Arc Flash” χαρακτηρίζουμε την ακτινοβολία και
την ακραία θερμότητα που παράγονται από ένα ηλεκτρικό
τόξο το οποίο τροφοδοτείται από επαρκή ηλεκτρική ενέργεια
και μπορεί να προκαλέσει υλικές ζημιές, φωτιά, σωματικές
βλάβες, εγκαύματα ακόμα και θάνατο.

3/5/23 Slide 29
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Arc Flash

B
Το Arc Flash είναι αναμφισβήτητα ο πλέον θανατηφόρος κίνδυνος ενός ηλεκτρικού τόξου.
Ένας κίνδυνος που δεν αντιμετωπίζεται με τη δέουσα σημασία από τους εργαζόμενους.

3/5/23 Slide 30
A
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Ηλεκτροπληξία και Arc Flash

3/5/23 Slide 31
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Είναι άραγε τόσο σπάνιο;

3/5/23 Slide 32
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Slow Motion

3/5/23 Slide 33
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Τι μπορεί να το προκαλέσει;

3/5/23 Slide 34
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Τι μπορεί να το προκαλέσει;

3/5/23 Slide 35
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Τι μπορεί να το προκαλέσει;

3/5/23 Slide 36
AB
—

B
Συχνά λάθη που οδηγούν σε ηλεκτρικό ατύχημα
• Άσφιχτες συνδέσεις ή λάθος ροπή σύσφιξης.

B
• Ξεχασμένες συνδέσεις.
• Ξεχασμένα εργαλεία εντός ή πάνω στον εξοπλισμό.
• Ξεχασμένες βίδες, παξιμάδια, ροδέλες εντός ή πάνω στον εξοπλισμό.

A
• Μη τοποθέτηση μονωτικών διαχωριστικών.
• Χρήση λάθους μεγέθους βιδών.
• Απογύμνωση καλωδίων σε μεγαλύτερο μήκος από αυτό που είναι απαραίτητο.
• Υπερβολική σύσφιξη κλεμμών με αποτέλεσμα να κόβεται το καλώδιο.
• Λάθος τερματισμός καλωδίων. Λάθος ακροδέκτες.
• Υπολείμματα από κομμένα καλώδια εντός ή πάνω στον εξοπλισμό.
• Βίδες που έχουν τρυπήσει καλώδια.
• Μάτιση καλωδίων.
• Γεφύρωση ασφάλειας με αλουμινόχαρτο.
• Παράκαμψη μικροαυτομάτου που ανοίγει συχνά.

3/5/23 Slide 37
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Τι μπορεί να το προκαλέσει;

B
Συνήθως προκαλείται όταν οι εργαζόμενοι εργάζονται πάνω ή κοντά σε εξοπλισμό ο οποίος:

A
• Πιστεύεται λανθασμένα ότι δεν είναι ενεργός
• Είναι γνωστό ότι είναι ενεργός αλλά «κάτι πάει λάθος» …
• Διάβρωση του εξοπλισμού (π.χ. επαφές)
• Φαινόμενο Κορόνας – Μερική Αποφόρτιση
• Ελλιπής καθαριότητα – συντήρηση, όπως σκόνη στις μονωτικές επιφάνειες, εισχώρηση ζώων (π.χ. ποντίκια, φίδια)
• Ακατάλληλες διαδικασίες εργασίας.
• Κατά λάθος επαφή με ενεργά μέρη (π.χ. συντήρηση, commissioning κλπ.)

3/5/23 Slide 38
 Click icon to add picture
—

Analysis of an Arc Blast Incident

Expands
67,000 times
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο

3/5/23 Slide 40
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Arc Blast

B
Το ωστικό κύμα και ο θόρυβος μπορούν να προκαλέσουν έως
και μόνιμη απώλεια ακοής και να βλάψουν εγκεφαλικές
λειτουργίες.

A
Επίσης, η πίεση που απάγεται μπορεί να εκτοξεύσει μέρη του
εξοπλισμού, εργαλεία, μηχανήματα και συντρίμμια με τέτοια
δύναμη που μπορούν προκαλέσουν περαιτέρω
τραυματισμούς.

Ακόμα και αν δεν τραυματιστεί κάποιος άνθρωπος, θα

υπάρξουν σίγουρα υλικές ζημιές στον εξοπλισμό και στα
δομικά στοιχεία του χώρου που θα απαιτήσουν επισκευές που
κοστίζουν σε χρόνο και χρήμα.

3/5/23 Slide 41
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Arc Blast

3/5/23 Slide 42
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Δευτερεύουσες Συνέπειες

B
Μία από τις πιο σημαντικές αιτίες πρόκλησης ηλεκτρικών εγκαυμάτων και θανάτων εργαζόμενων είναι η ανάφλεξη μη άκαυστου ρουχισμού που
προκαλείται από την έκρηξη του ηλεκτρικού τόξου.

3/5/23 Slide 43
A
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο

3/5/23 Slide 44
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο

3/5/23 Slide 45
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Δευτερεύουσες Συνέπειες

B
Αεριοποιημένος χαλκός
Αέρια μετάλλων = Plasma = Ηλεκτρικά αγώγιμο αέριο

A
16,4cm3 Cu σε μορφή αερίου καλύπτει 1m3

(2,5 x 2,5 x 2,5)cm

(100 x 100 x 100)cm

3/5/23 Slide 46
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο
Δευτερεύουσες Συνέπειες

B
Αεριοποιημένος χαλκός

A
Πίνακας ΜΤ μετά από ηλεκτρικό τόξο

3/5/23 Slide 47
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο ΧΤ
Μην υποτιμάτε την Χαμηλή Τάση

3/5/23 Slide 48
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο ΧΤ

3/5/23 Slide 49
AB
—

B
Ηλεκτρικό Τόξο ΧΤ

3/5/23 Slide 50
AB
—

B
Ασφάλεια στην Εργασία
8 κανόνες για ασφαλή εργασία

3/5/23 Slide 51
AB
—

B
Ηλεκτρολογικές Εργασίες
7 Βήματα που σώζουν ζωές

3/5/23 Slide 52
AB
—

B
Ηλεκτρολογικές Εργασίες
7 Βήματα που σώζουν ζωές

B
1. Προετοιμάσου κατάλληλα για την εργασία.
Πραγματοποίησε μια εκτίμηση των κινδύνων στο σημείο της εργασίας.

2. Αναγνώρισε και σήμανε με ξεκάθαρο τρόπο το σημείο και τον εξοπλισμό στα οποία θα εκτελεστεί η

A
εργασία.

3. Αποσύνδεσε όλες τις πηγές τροφοδοσίας και ασφάλισε τις κατάλληλα ενάντια σε επανασύνδεση.

4. Επιβεβαίωσε την απουσία τάσης.

Κάνε πάντοτε έλεγχο πριν έρθεις σε επαφή με το κύκλωμα.

5. Γείωσε και βραχυκύκλωσε.

6. Εφάρμοσε κατάλληλη προστασία για την αποφυγή επαφής με γειτονικά ενεργά μέρη.

7. Συμπλήρωσε την άδεια εργασίας και ακολούθησε τη βήμα βήμα.

3/5/23 Slide 53
—

B
Βήμα 1
Προετοιμάσου κατάλληλα για την εργασία.
Πραγματοποίησε μια εκτίμηση των κινδύνων στο σημείο της εργασίας.

B
• Έχε στην κατοχή σου μια ξεκάθαρη και λεπτομερή εντολή εκτέλεσης των εργασιών.
• Εάν απαιτείται, φρόντισε για την έκδοση άδειας εισόδου ή εργασίας από εξουσιοδοτημένο

A
πρόσωπο για το συγκεκριμένο ηλεκτρικό σύστημα.
• Εξασφάλισε την ικανότητα των εργαζόμενων.
• Επιβεβαίωσε ότι έχεις τα κατάλληλα εργαλεία για την συγκεκριμένη εργασία.
• Καθόρισε και επίλεξε τα κατάλληλα Μέσα Ατομικής Προστασίας και εξοπλισμό ασφαλείας.
• Έλα σε επαφή με τον υπεύθυνο του συγκεκριμένου ηλεκτρικού συστήματος για να
μελετήσεις τα σχέδια και την λειτουργία του.
• Διευκρίνισε ποια είναι η σωστή μεθοδολογία εργασίας και ξεκίνα τη διαδικασία έκδοσης
άδειας εργασίας.

3/5/23 Slide 54
—

B
Βήμα 2
Αναγνώρισε και σήμανε με ξεκάθαρο τρόπο το σημείο και τον εξοπλισμό στα οποία θα εκτελεστεί η εργασία.

B
Καθ’ όλη τη διάρκεια των εργασιών χρησιμοποίησε τις αισθήσεις σου και
την κοινή λογική για να αντιληφθείς την κατάσταση του εξοπλισμού:

A
Άκου – για προειδοποιητικούς ήχους
Μύριζε – για καμένο, καπνό, όζον
Κοίτα – για οπτικά σημάδια αποσταθεροποίησης όπως
καμένες επιφάνειες ή αποχρωματισμούς
Νιώσε – για επιφάνειες που είναι πιο θερμές από όσο θα
έπρεπε να είναι

Προσπάθησε να αποφύγεις καταστάσεις που σου αποσπούν την

προσοχή.

3/5/23 Slide 55
—

B
Βήμα 3
Αποσύνδεσε όλες τις πηγές τροφοδοσίας και ασφάλισε τις κατάλληλα ενάντια σε επανασύνδεση.

B
• Ο εξοπλισμός πρέπει να απομονωθεί από όλα τα πιθανά σημεία
τροφοδοσίας.

A
• Πραγματοποίησε χειρισμούς διακοπτών μόνο αν είσαι
κατάλληλα εκπαιδευμένος και φέρεις τα απαραίτητα ΜΑΠ και
πάντα σύμφωνα με το σχέδιο λειτουργίας του συστήματος.

• Σε διαφορετική περίπτωση επιβεβαίωσε την διακοπή

τροφοδοσίας από ασφαλή απόσταση.

• Εάν η διακοπή έχει γίνει πριν την άφιξη σου, έλεγξε και
επιβεβαίωσε όλα τα σημεία απομόνωσης μαζί με τον πελάτη.

3/5/23 Slide 56
—

B
Βήμα 3
Αποσύνδεσε όλες τις πηγές τροφοδοσίας και ασφάλισε τις κατάλληλα ενάντια σε επανασύνδεση.

B
Ασφάλισε όλες τις πηγές τροφοδοσίας ενάντια σε επανασύνδεση με τη χρήση
“Lockout/Tagout” με σκοπό να αποφύγεις την επανατροφοδότηση του
συστήματος από λάθος κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των εργασιών.

A
• Όταν ασφαλίζεις μια πηγή ενάντια σε επανασύνδεση, εξασφάλισε ότι ΚΑΝΕΙΣ
δεν μπορεί να τροφοδοτήσει κατά λάθος το σύστημα και ότι όλες οι πηγές
τροφοδοσίας είναι σωστά απομονωμένες και κλειδωμένες (Lockout-Tagout).

• Εκτιμάται ότι η σωστή χρήση lockout/tagout αποτρέπει 120 θανατηφόρα

ατυχήματα καθώς και 50.000 τραυματισμούς κάθε χρόνο.

3/5/23 Slide 57
—

B
Lockout tagout (LOTO)

3/5/23 Slide 58
AB
—

B
Lockout tagout (LOTO)
Πρέπει να τοποθετηθεί κλειδαριά και κατάλληλη σήμανση σε όλες τις πηγές
τροφοδοσίας και σημεία απομόνωσης.

B
Μην ξεχνάτε να ελέγχετε προσεκτικά όλα τα σημεία απομόνωσης σε συνδυασμό με τα
σχέδια για να μην σας διαφύγει τίποτα. Μην ξεχνάτε την βοηθητική τάση
(Μικροαυτόματοι).

A
Όλα τα κλειδιά πρέπει να τοποθετηθούν σε ένα συγκεκριμένο lock box και όλα τα
εμπλεκόμενα μέρη/εργαζόμενοι πρέπει να τοποθετήσουν το δικό τους λουκέτο στο lock
box.
Ο έχων τη γενική υπευθυνότητα για την εργασία πρέπει να τοποθετήσει πρώτος το
λουκέτο του στο lock box και να το αφαιρέσει τελευταίος έτσι ώστε να εξασφαλίσει ότι
έχει επιβεβαιώσει τη λήξη των εργασιών όλων των εμπλεκόμενων μερών.
Μόλις ολοκληρωθούν οι εργασίες, απομακρυνθούν τα εργαλεία και ο εξοπλισμός
επανέλθει σε ασφαλή κατάσταση για θέση σε λειτουργία, τότε όλοι οι εργαζόμενοι θα
πρέπει να αφαιρέσουν τα προσωπικά τους λουκέτα από το lock box.

3/5/23 Slide 59
—

B
Lockout tagout (LOTO)
Μην απομακρύνετε ποτέ μία κλειδαριά εκτός αν είστε εξουσιοδοτημένος να το κάνετε.

B
Εάν κάτι τέτοιο είναι απαραίτητο τότε εκδώστε αντίστοιχη άδεια αφαίρεσης κλειδαριάς
έτσι ώστε να εξαλείψετε όλες τις πιθανότητες ατυχήματος και να εξασφαλίσετε την
ενημέρωση του εργαζόμενου που ξέχασε την κλειδαριά. Είναι γενικά καλή πρακτική μαζί
με την κλειδαριά να τοποθετείται σήμανση με το όνομα και το τηλέφωνο του κατόχου.

A
Ένα κλειδί = Μία κλειδαριά – Μην χρησιμοποιείτε μη τυποποιημένες κλειδαριές.

Παρόλο που στην άδεια εργασίας του πελάτη μπορεί να προβλέπεται κλειδαριά με
μοναδικό κλειδί, είναι στην ευχέρεια του κάθε εμπλεκόμενου εργαζόμενου να
τοποθετήσει και την δική του προσωπική κλειδαριά στα σημεία απομόνωσης με τη
χρήση λουκέτου πολλαπλών κλειδαριών.

3/5/23 Slide 60
—

B
Βήμα 4
Επιβεβαίωσε την απουσία τάσης.
Κάνε πάντοτε έλεγχο πριν έρθεις σε επαφή με το κύκλωμα.

B
Η επιβεβαίωση απουσίας τάσης πρέπει να γίνεται πάντοτε με τη
χρήση του σωστού οργάνου δοκιμής ανάλογα την περίπτωση.

A
Φοράτε πάντοτε τα σωστά ΜΑΠ όπως αυτά έχουν καθοριστεί
το βήμα 1.

Μην ξεχνάτε να δοκιμάζετε το όργανο ελέγχουν τόσο πριν

αλλά και μετά την δοκιμή.

Κατά την διάρκεια της δοκιμής, εξασφαλίστε ότι τηρείτε τις

απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας.

3/5/23 Slide 61
—

B
Βήμα 4
Παράδειγμα «χειροποίητου» οργάνου που βρέθηκε κατά την διάρκεια επιθεώρησης.

3/5/23 Slide 62
AB
—

B
Βήμα 4
Πότε είναι απαραίτητο να επιβεβαιώσουμε την απουσία τάσης;

B
• ΠΡΙΝ ΑΓΓΙΞΟΥΜΕ οποιοδήποτε μέρος του εξοπλισμού ή του Έλεγξε πριν αγγίξεις !!!
κυκλώματος στο οποίο θα εργαστούμε.

A
• Πριν γειώσουμε.

• Μετά από κάθε εφαρμογή τάσης στον εξοπλισμό (ακόμα και για τάση
δοκιμής).

• Εάν ο πελάτης έχει προβεί σε απομόνωση πριν φτάσουμε στον χώρο

εργασίας.

• Μετά από οποιαδήποτε απουσία μας (ακόμα και ολιγόλεπτη) από τον
χώρο εργασίας.

3/5/23 Slide 63
—

B
Επιβεβαίωση Απουσίας Τάσης <1kVac/1500Vdc
Επιλογή, χρήση και συντήρηση οργάνων δοκιμής τάσης

B
Επιβεβαίωσε ότι χρησιμοποιείς το σωστό όργανο δοκιμής ανάλογα με το Τα πολύμετρα δεν πρέπει να
επίπεδο της τάσης του κυκλώματος. χρησιμοποιούνται για την
• Επίλεξε τα σωστά ΜΑΠ και το σωστό όργανο δοκιμής για την εργασία επιβεβαίωση απουσίας τάσης!!!
(κλάση, κατηγορία, μόνωση, προστασία από τόξο) και έλεγξε την κατάσταση

A
τους πριν τη χρήση (συμπεριλαμβανομένης και της ημερομηνίας
διακρίβωσης).
• Τα γνωστά proximity detectors δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την
επιβεβαίωση απουσίας τάσης!
• Επιβεβαίωσε τη σωστή λειτουργία του οργάνου δοκιμάζοντας το σε μία
γνωστή πηγή τάσης όπως μία Proving Unit (PU) – Νέα απαίτηση της ΑΒΒ
για εργασίες ΧΤ (<1kVAC).
• Επιβεβαίωσε απουσία τάσεις σε όλους τους πόλους P-P, P-N, P-E, N-E.
• Έλεγξε εκ νέου το όργανο δοκιμής σε γνωστή πηγή τάσης.
• Χρησιμοποίησε μόνο εγκεκριμένα δοκιμαστικά τάσης κατά EN61243.

3/5/23 Slide 64
—

B
Επιβεβαίωση Απουσίας Τάσης >1kVac/1500Vdc
Επιλογή, χρήση και συντήρηση οργάνων δοκιμής τάσης

B
Επιβεβαίωσε ότι χρησιμοποιείς το σωστό όργανο δοκιμής ανάλογα με το Πιστοποιημένη ράβδος δοκιμής πρέπει
επίπεδο της τάσης του κυκλώματος. να χρησιμοποιείται σε κάθε δοκιμή.

• Επίλεξε τα σωστά ΜΑΠ και το σωστό όργανο δοκιμής για την εργασία (κλάση,

A
κατηγορία, μόνωση, προστασία από τόξο) και έλεγξε την κατάσταση τους πριν τη
χρήση (συμπεριλαμβανομένης και της ημερομηνίας διακρίβωσης).
• Επιβεβαίωσε τη σωστή λειτουργία του οργάνου δοκιμάζοντας το σε μία γνωστή πηγή
τάσης.
• Εξασφαλίζοντας ότι κανένα μέρος του σώματος σου δεν ξεπερνάει το ορισμένο
σημείο επαφής της ράβδου δοκιμής και εξασφαλίζοντας ότι κανένα μέρος της ράβδου
δεν έρχεται σε επαφή με άλλο σημείο του εξοπλισμού, επιβεβαίωσε την απουσία
τάσης σε όλους τους πόλους P, N and E.
• Έλεγξε εκ νέου το όργανο δοκιμής σε γνωστή πηγή τάσης.
• Χρησιμοποίησε μόνο εγκεκριμένα δοκιμαστικά τάσης κατά EN61243.

3/5/23 Slide 65
—

B
Βήμα 5
Γείωσε και βραχυκύκλωσε.

B
Εφόσον υπάρχει γειωτής του κυκλώματος, κλείσε τον και
κλείδωσε τον σε θέση «κλειστός».

A
Στη συνέχεια, τοποθέτησε φορητό εξοπλισμό γείωσης και 2
βραχυκύκλωσης (Χταπόδι Γείωσης).
1

Φοράτε πάντοτε τα σωστά ΜΑΠ και χρησιμοποιείτε μονωμένα

εργαλεία όπως αυτά έχουν καθοριστεί το βήμα 1.

Εφαρμόζετε πάντοτε την σύνδεση της γείωσης (1) πρώτα και

στη συνέχεια συνδέετε τους υπόλοιπους αγωγούς (2).

3/5/23 Slide 66
—

B
Γείωση
Γείωση λειτουργίας/κύρια γείωση και γείωση εργασίας/τοπική γείωση.

B
Γείωση λειτουργίας/κύρια γείωση.
• Η γείωση που εφαρμόζεται με σκοπό την προστασία του συστήματος (μπορεί να αναγράφεται και στην άδεια
εργασίας).

A
• Είναι σχεδιασμένη να αντέχει την ένταση του ρεύματος που αναπτύσσεται στο μέγιστο πιθανό σφάλμα για
επαρκή χρονικό διάστημα ώστε να επιτρέψει στις διακοπτικές συσκευές προστασίας του ανώτερου επιπέδου να
ανοίξουν και να αποφορτίσουν το σύστημα.
• Συνήθως είναι μέρος του εξοπλισμού (γειωτής).

Γείωση εργασίας/τοπική γείωση.

• Η γείωση που εφαρμόζεται τοπικά από τον εργαζόμενο με μοναδικό
σκοπό την προστασία του εργαζόμενου.

• Χρησιμοποιείται για να προστατέψει από επαγωγικά φορτία, ακούσια

τροφοδοσία του συστήματος και παραμένουσα τάση.

3/5/23 Slide 67
—

B
Γείωση
Επιθεώρηση της φορητής διάταξης γείωσης πριν τη χρήση.

B
• Εξασφαλίστε ότι η φορητή γείωση είναι σωστά διαστασιολογημένη για να
αντέξει το μέγιστο πιθανό σφάλμα ανάλογα με την κατηγορία σφάλματος του
συστήματος.

A
• Εφαρμόζετε πάντοτε την σύνδεση της γείωσης πρώτα και στη συνέχεια συνδέετε
τις φάσεις.

• Επιβεβαιώστε ότι οι συνδέσεις έχουν γίνει σε ορατό σημείο όσο το δυνατόν πιο
κοντά στο σημείο εργασίας.

• Εάν υπάρχει πιθανότητα σφάλματος εκατέρωθεν του σημείου εργασίας τότε δύο
φορητές διατάξεις γείωσης πρέπει να τοποθετηθούν εκατέρωθεν.

• Επιβεβαιώστε ότι όλες οι φορητές γειώσεις που έχουν τοποθετηθεί έχουν

καταγραφεί στην άδεια εργασίας.

3/5/23 Slide 68
—

B
Βήμα 6
Εφάρμοσε κατάλληλη προστασία για την αποφυγή επαφής με γειτονικά ενεργά μέρη.

B
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου πιθανά ενεργά μέρη του εξοπλισμού
βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από το σημείο εκτέλεσης των
εργασιών, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος επαφής με αυτά κατά
λάθος.

A
Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να τοποθετούνται μονωτικά
προστατευτικά με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτουν αυτά τα μέρη.

Προσοχή: Ο κίνδυνος επαφής υπάρχει και κατά την τοποθέτηση των

προστατευτικών οπότε θα πρέπει να χρησιμοποιούνται τα κατάλληλα
ΜΑΠ και εργαλεία όπως αυτά έχουν εντοπιστεί στο βήμα 1.

Μορφές προστασίας είναι η τοποθέτηση μονωτικών παραπετασμάτων ή

ακόμα και σήμανσης στα γειτονικά μέρη (πεδία) στα οποία δεν θα
εκτελεστούν εργασίες.

3/5/23 Slide 69
—

B
Βήμα 6
Εφάρμοσε κατάλληλη προστασία για την αποφυγή επαφής με γειτονικά ενεργά μέρη.

3/5/23 Slide 70
AB
—

B
Βήμα 6
ΠΡΟΣΟΧΗ: Κάποιες φορές ο κίνδυνος δεν είναι μπροστά σου ….

3/5/23 Slide 71
AB
—

B
Βήμα 7
Συμπλήρωσε την άδεια εργασίας και ακολούθησε τη βήμα βήμα.

B
Εφόσον πλέον έχουμε εξασφαλίσει μία «ασφαλή περιοχή εργασίας» ήρθε η ώρα να
ολοκληρώσουμε την συμπλήρωση της άδειας εργασίας ακολουθώντας βήμα βήμα τις οδηγίες
της.

A
“Walk the Permit”

• Επιβεβαίωσε όλα τα σημεία απομόνωσης.

• Επιβεβαίωσε ότι όλα τα κυκλώματα είναι απομονωμένα και ασφαλισμένα από
επανασύνδεση.
• Εξασφάλισε ότι όλα τα μέρη έχουν τοποθετήσει τα απαραίτητα LOTO.
• Επιβεβαίωσε ότι οι γειώσεις έχουν τοποθετηθεί σωστά.
• Συζήτησε λεπτομερώς με όλους τους εμπλεκόμενους το αντικείμενο της εργασίας και
εξασφάλισε ότι δεν υπάρχουν απορίες ή παρανοήσεις.
• Εξασφάλισε ότι η εργασία μπορεί να προχωρήσει χωρίς κίνδυνο.

3/5/23 Slide 72
—

B
Άδεια Εργασίας
Walking the Permit

AB
Ακολουθείτε πάντοτε την άδεια εργασίας βήμα
βήμα επιβεβαιώνοντας όλα τα σημεία
απομόνωσης.

3/5/23 Slide 73
Εμπλέξτε τον υπεύθυνο του υπό εργασία
ηλεκτρικού συστήματος.
—

B
Μέσα Ατομικής Προστασίας Ηλεκτρολόγου
Σωστή επιλογή, χρήση και φροντίδα των Μέσων Ατομικής Προστασίας.

3/5/23 Slide 74
AB
—

B
Μέσα Ατομικής Προστασίας Ηλεκτρολόγου
Γιατί είναι σημαντική η σωστή επιλογή, χρήση και φροντίδα των Μέσων Ατομικής Προστασίας;

3/5/23 Slide 75
AB
—

B
EN50110 – ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΟΥ ΕΜΠΕΡΙΕΧΟΥΝ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ
ΗΛΕΤΡΟΠΛΗΞΙΑΣ

B
Ενεργή Ζώνη και Γειτνιάζουσα Ζώνη
• Ενεργή Ζώνη – η ζώνη που περικλείει τα ενεργά μέρη. Το εξωτερικό όριο υπολογίζεται από το ενεργό μέρος. Εργασία υπό τάση θεωρείται η εργασία που
γίνεται όταν ο εργαζόμενος αγγίζει το ενεργό μέρος ή βρίσκεται εντός της ενεργούς ζώνης ή εισάγει εντός αυτής εργαλεία, όργανα κλπ.
• Γειτνιάζουσα Ζώνη – η ζώνει που περικλείει μία ενεργή ζώνη. Εργασία εντός της γειτνιάζουσας ζώνης θεωρείται η εργασία που γίνεται όταν ο

A
εργαζόμενος βρίσκεται εντός της ζώνης αυτής ή εισάγει εντός αυτής εργαλεία, όργανα κλπ. αλλά δεν εισέρχεται εντός της ενεργής ζώνης.

3/5/23 Slide 76
—

B
Ερώτηση…
Πότε χρειάζεται να φοράω μονωμένα γάντια;

B
Απάντηση: Οποτεδήποτε, οποιοδήποτε μέρος του σώματος σας εισέρχεται εντός της γειτνιάζουσας ζώνης.

*Σημείωση: φυσικά φοράμε μονωμένα γάντια οποτεδήποτε χειριζόμαστε εργαλεία ή άλλο εξοπλισμό (όργανα μέτρησης, ράβδος δοκιμής κλπ.)

A
ακόμα και όταν τα χέρια μας είναι εκτός της γειτνιάζουσας ζώνης.

Live Working Zone Vicinity Restricted Limited

zone approach approach

3/5/23 Slide 77
—

B
Εφαρμόζοντας τον Ηλεκτρολογικό Πίνακα Ασφάλειας της ΑΒΒ

B
Το πρώτο βήμα είναι να κατανοήσουμε τι βαθμός
προστασίας χρειάζεται για να μπορέσουμε να
εργαστούμε με ασφάλεια πάνω ή κοντά σε
ηλεκτρολογικό εξοπλισμό. Για να συμβεί αυτό θα

A
έπρεπε να πραγματοποιήσουμε πολύπλοκους
υπολογισμούς για την ενέργεια του τόξου που μπορεί να
προκληθεί από πιθανό σφάλμα.

Γι’ αυτό η ομάδα των Electrical Safety Champions της

ΑΒΒ δημιούργησε έναν εύκολο οδηγό ώστε να
βοηθήσει στον καθορισμό των απαραίτητων ΜΑΠ
ανάλογα με την εργασία και τα χαρακτηριστικά του
εξοπλισμού.

3/5/23 Slide 78
—

B B
3/5/23 Slide 79
A
—

B
Χρήση και φροντίδα των ΜΑΠ
ΜΑΠ πιστοποιημένα για ηλεκτρικό τόξο

B
Επιλογή:
• Φοράτε ρούχα μόνο στο σωστό μέγεθος. Ο εργαζόμενος μπορεί να
προστατευθεί σωστά μόνο όταν ο εξοπλισμός είναι σωστά φορεμένος και
κουμπωμένος.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Μην ξεχνάτε την περιοχή του λαιμού.

A
Φροντίδα:
• Ο εξοπλισμός θα πρέπει να ελέγχεται για φθορές στην επιφάνεια του κάθε
φορά πριν τη χρήση. Εάν υπάρχουν σημάδια φθοράς θα πρέπει να
αντικατσταθεί άμεσα.
• Ο εξοπλισμός θα πρέπει να καθαρίζεται συχνά. Τα ρούχα αλλά και τα
υπόλοιπα ΜΑΠ θα πρέπει να καθαρίζονται σύμφωνα με τις οδηγίες του
κατασκευαστή για να μην προκληθούν αλλοιώσεις από απορρυπαντικά .
• Ο ρουχισμός δεν πρέπει να πλένεται μαζί με μη πιστοποιημένα ρούχα και
δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μαλακτικό ή άλλα χλωριούχα
απορρυπαντικά.

Σημάδια φθοράς = Άμεση αντικατάσταση

3/5/23 Slide 80
—

B
Χρήση και φροντίδα των ΜΑΠ
Επιλογή:
Μονωμένα ΜΑΠ και εξοπλισμός • Τα μονωμένα ΜΑΠ θα πρέπει να εφαρμόζουν σωστά στο σώμα ώστε να

B
περιορίζουν την πιθανότητα ακούσιας κίνησης.

• Η κλίμακα τάσης/κλάση των μονωμένων ΜΑΠ θα πρέπει να είναι ίση ή

να ξεπερνά τη μέγιστη τάση του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού εργασίας.

A
Φροντίδα:
• Τα μονωμένα ΜΑΠ θα πρέπει να ελέγχονται για φθορές
στην μόνωση τους πριν από κάθε χρήση. Εάν υπάρχουν
φθορές πρέπει να γίνει άμεση αντικατάσταση.

• Όταν δεν χρησιμοποιούνται, τα μονωμένα ΜΑΠ πρέπει

να φυλάσσονται σε δροσερό και ξηρό μέρος μέσα σε
σκληρή θήκη για να αποφευχθεί κάποια ζημιά στην
επιφάνεια τους που θα αλλοιώσει την μόνωση τους.

Τα μονωμένα ΜΑΠ και ο εξοπλισμός πρέπει να υπόκεινται σε διηλεκτρική δοκιμή κάθε 6 μήνες

3/5/23 Slide 81
—

B B
3/5/23 Slide 82
A
—

B
Αντιμετώπιση Ηλεκτρικού Ατυχήματος

B
ΕΝΗΜΕΡΩΘΕΙΤΕ ΠΡΙΝ ΣΥΜΒΕΙ ΤΟ ΑΤΥΧΗΜΑ!

A
ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Ή ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ;

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΟΝΤΙΝΟΤΕΡΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Ή ΚΕΝΤΡΟ ΥΓΕΙΑΣ;

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΟΝΤΙΝΟΤΕΡΟ ΣΤΑΘΕΡΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ;

ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΤΑ ΚΟΝΤΙΝΟΤΕΡΑ ΚΑΙ ΣΩΣΤΑ ΜΕΣΑ ΠΥΡΟΣΒΕΣΗΣ;

3/5/23 Slide 83
—

B
Αντιμετώπιση Ηλεκτρικού Ατυχήματος
Πρώτες Βοήθειες

B
Καλέστε ασθενοφόρο !!!
Μην μετακινείτε το θύμα εάν δεν κινδυνεύει η ζωή του.

A
Πριν αγγίξετε το θύμα βεβαιωθείτε ότι δεν βρίσκεται σε επαφή με ενεργά μέρη.

Εάν βρίσκεται σε επαφή με ενεργά μέρη προσπαθήστε να κόψετε την τάση.

Εάν αυτό δεν είναι δυνατό, μετακινήστε το θύμα χρησιμοποιώντας έναν μονωμένο γάντζο διάσωσης ή
οτιδήποτε άλλο μακρύ και στεγνό μονωτικό αντικείμενο έχετε πρόχειρο (ξύλινη σκούπα, σανίδα κλπ.)

Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας πρέπει να στέκεστε σε στεγνό έδαφος. Αν είναι δυνατόν
τοποθετήσετε μονωτικό τάπητα κάτω από τα πόδια σας.

3/5/23 Slide 84
—

B B
3/5/23 Slide 85
A
—

B
Αντιμετώπιση Ηλεκτρικού Ατυχήματος
Πρώτες Βοήθειες

B
Καλέστε ασθενοφόρο !!!
Μην μετακινείτε το θύμα εάν δεν κινδυνεύει η ζωή του.

A
Πριν αγγίξετε το θύμα βεβαιωθείτε ότι δεν βρίσκεται σε επαφή με ενεργά μέρη.

Είναι πολύ πιθανό το θύμα:

• Να χρειαστεί καρδιοαναπνευστική επαναφορά
• Να φέρει εγκαύματα
• Να έχει υποστεί κατάγματα

Δώστε μόνο όσες πρώτες βοήθειες γνωρίζετε εφόσον εξασφαλίσετε την ασφάλεια σας.

3/5/23 Slide 86
—

B
Αντιμετώπιση Ηλεκτρικού Ατυχήματος
Φωτιά

B
Σημάνετε συναγερμό !!!
Καλέστε την πυροσβεστική.
Ελέγξτε για αγνοούμενους.

A
Προσπαθήστε να διακόψετε την τάση.

Προσπαθήστε να διασώσετε τραυματίες μόνο εάν είναι ασφαλές για εσάς.

Σε διαφορετική περίπτωση εγκαταλείψτε άμεσα τον χώρο.
Μην ανοίγετε πόρτες και παράθυρα. Διακόψτε τον αερισμό του χώρου.
Προσπαθήστε να σβήσετε την φωτιά μόνο εάν είναι ασφαλές για εσάς.
Σε διαφορετική περίπτωση εγκαταλείψτε άμεσα τον χώρο.
Ακόμα και αν η προσπάθεια κατάσβεσης δεν είναι επιτυχής μη σταματάτε καθώς επιβραδύνει σημαντικά την φωτιά μέχρι να έρθει η πυροσβεστική.
Ψεκάστε με τον σωστό τύπο πυροσβεστήρα ανάλογα την τάση.
Οι πυροσβεστήρας ξηράς σκόνης και CO2 είναι οι πλέον κατάλληλοι και αποτελεσματικοί αλλά δεν ενδείκνυται η χρήση τους σε περιορισμένους χώρους.

3/5/23 Slide 87
 WRONG CORRECT
—

B
Φωτιά

B
Intervene in the opposite direction to which the fire is moving

A
Spray from front to back and from bottom to top.

Spray flaming liquids at the source of the leak.

3/5/23 Slide 88
—

B
Φωτιά

3/5/23 Slide 89
AB
Spray using multiple fire extinguishers simultaneously.

The fire may re-ignite. Use water on fire debris and ashes.
—

B
Οι κανόνες τέθηκαν…

3/5/23 Slide 90
AB
3/5/23 Slide 91