Ψηφιακά Κυκλώματα

Τομέας Αρχιτεκτονικής Η/Υ &

Βιομηχανικών Εφαρμογών

Συστήματα αριθμών

 Δεκαδικό σύστημα
D10 = (d n 10n + d n- 1 10 n- 1 + ...d1 101 + d 0 100 + d- 1 10- 1 + ...d- n 10- n
)

Παράδειγμα

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Δυαδικό σύστημα

Στο δυαδικό σύστημα, που έχει βάση το 2, υπάρχουν δύο ψηφία, το

0 και το 1:

B2 = bn 2 n + bn- 1 2n- 1 + ...b1 21 + b0 20 + b- 1 2- 1 + ...b- m 2- m

Παράδειγμα
1010

1x23 + 0x22 +1x21 + 0x20

Γενικά ένας δυαδικός αριθμός με n ψηφία μπορεί να

παραστήσει ένα εύρος από 2n δεκαδικούς αριθμούς
2 ψηφία (0_3), 5 ψηφία (0_31), 8 ψηφία (0_255)

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Μετατροπή δεκαδικού σε δυαδικό

 Μετατροπή ενός ακέραιου δεκαδικού σε
δυαδικό:
χρησιμοποιείται η διαδικασία της διαδοχικής διαίρεσης
 Παράδειγμα:
Μετατροπή του 1910 στον αντίστοιχο δυαδικό
19/2= πηλίκο 9 και υπόλοιπο 1 άρα b0=1
9/2= πηλίκο 4 και υπόλοιπο 1 άρα b1=1
4/2= πηλίκο 2 και υπόλοιπο 0 άρα b2=0
2/2= πηλίκο 1 και υπόλοιπο 0 άρα b3=0
1/2= πηλίκο 0 και υπόλοιπο 1 άρα b4=1

Β2=10011=1910

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Μετατροπή του κλασματικού μέρους ενός
δεκαδικού αριθμού στον αντίστοιχο δυαδικό:
χρησιμοποιείται η διαδικασία των διαδοχικών πολλαπλασιασμών.
Επαναλαμβάνεται η διαδικασία μέχρι να προκύψει κλασματικό
μέρος μηδέν ή να επιτευχθεί η επιθυμητή ακρίβεια.
Παράδειγμα:
Μετατροπή του 0,375 στον αντίστοιχο δυαδικό
0,375 x 2 = 0,75, ακέραιο μέρος 0, κλασματικό 0,75 b-1=0
0,75 x 2 = 1,5, ακέραιο μέρος 1, κλασματικό 0,5 b-2=1
0,5 x 2 = 1,0, ακέραιο μέρος 1, κλασματικό 0 b-2=1
Β2= : ,0112
 Μετατροπή του 28,375 στον αντίστοιχο δυαδικό
 Απάντηση: Β2= : 11100,0112

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Βασικές λογικές πράξεις – λογικές

πύλες
 Μία λογική πράξη μεταξύ μεταβλητών είναι μία
συνάρτηση που ορίζεται από έναν πίνακα αληθείας
(truth table). Το ηλεκτρικό κύκλωμα που εκτελεί μία
λογική πράξη ονομάζεται λογική ή ψηφιακή πύλη
και παριστάνεται από ένα σύμβολο. Τα δυαδικά
ψηφία 1 και 0, που ουσιαστικά παριστάνουν τις δύο
καταστάσεις αληθής (true), ψευδής (false), στη
φυσική τους υπόσταση είναι δυο διακριτά επίπεδα
ηλεκτρικής τάσης (συνήθως στην ιδανική περίπτωση
5V και 0V).

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Πύλη OR

 H έξοδος είναι αληθής

(true) (1), εάν μια από
τις εισόδους ή και οι Z = A+ B
δυο είναι αληθείς (1)

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Πύλη AND

 H έξοδος είναι αληθής

(1), όταν και οι δυο
είσοδοι είναι αληθείς (1)
Z = A B

A B Z A

0 0 0 time t

0 1 0 B

1 0 0 t

1 1 1 AB
t

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Πύλη NOT (Αντιστροφέας)
NOT
 Δημιουργεί αντιστροφή
του σήματος εισόδου A Z

Z= A
A
A A
time t
0 1
A 1 0
t

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Πύλη NAND (ΝΟΤ AND

AND))

NAND
 Η έξοδος είναι ψευδής A
(0) μόνο όταν Α και Β Z

είναι αληθείς (1) B

Z = A B
A B Z
0 0 1
0 1 1
1 0 1
1 1 0

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Πύλη NOR (NOT OR
OR))

 H έξοδος είναι αληθής

(1), όταν και οι δύο
είσοδοι είναι ψευδείς (0) Z = A+ B

A A B Z
time t
0 0 1
B 0 1 0
t 1 0 0
Z 1 1 0
t

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Πύλη XOR

 H έξοδος είναι αληθής

(1), όταν ή μία εκ των
δύο εισόδων είναι
Z = A B
αληθής (1), αλλά όχι και
οι δύο ταυτόχρονα
A B Z
0 0 0
0 1 1
1 0 1
1 1 0
Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Πύλη XNOR (NOT XOR
XOR))

 H έξοδος είναι αληθής

(1) όταν και οι δυο
είσοδοι είναι ψευδείς (0),
Z = A B
ή και οι δυο είναι
αληθείς (1)
A B Z
0 0 1
0 1 0
1 0 0
1 1 1
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Ο ν ο μ α σ ία Σύμβολο Σ χέσ η Π ίν α κ α ς α λ η θ ε ία ς
Α Β Ζ
0 0 0
A 0 1 0
AND
B
Z
Z = A B 1
1
0
1
0
1

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ A
0
0
0
1
0
1

ΠΙΝΑΚΑΣ OR
B
Z
Z = A+ B 1
1
0
1
1
1

ΛΟΓΙΚΩΝ ΠΥΛΩΝ
0 1
NOT A Z Z=A 1 0

0 0 1
A 0 1 1
NAND Z 1 0 1
B Z = A B 1 1 0

0 0 1
0 1 0
1 0 0
Z = A+ B
A
Z 1 1 0
NOR B

0 0 0
0 1 1
A 1 0 1
XOR
B
Z
Z = A B 1 1 0

0 0 1
A 0 1 0
XNOR Z Z = A B 1
1
0
1
0
1
B

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Δυνατοί πίνακες αληθείας στο δυαδικό
σύστημα
 Ένας πίνακας αληθείας παριστάνει τη συνάρτηση
μεταξύ των εισόδων και της εξόδου ενός λογικού
συστήματος. Για δυο εισόδους υπάρχουν τέσσερις
πιθανοί συνδυασμοί πραγματικών τιμών:
FF, FT, TF, TT
 Επειδή κάθε δυνατή είσοδος μπορεί να δώσει δύο
διαφορετικές εξόδους (F, T) συνεπάγεται ότι οι
δυνατοί πίνακες αληθείας για ένα λογικό σύστημα
δύο εισόδων είναι: 24 = 16

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Όλοι οι πίνακες αληθείας για δύο εισόδους A. B και μία έξοδο Z

τιμές εισόδου
A F F T T
B F T F T Συνάρτηση (έξοδος Ζ) Σύμβολο
0 F F F F πάντοτε 0 0
1 F F F T AND A B
2 F F T F - -
3 F F T T είσοδος A A
4 F T F F - -
5 F T F T είσοδος B B
6 F T T F ΧOR A B
7 F T T T OR A+ B
8 T F F F NOR A+ B
9 T F F T ΧΝΟR A B
10 T F T F Not B B
11 T F T T - -
12 T T F F Not A A
13 T T F T - -
14 T T T F NAND A B
15 T T T T πάντοτε 1 1

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Άλλοι τρόποι δυαδικής κωδικοποίησης
 Εκτός από την κανονική δυαδική κωδικο-
ποίηση υπάρχουν κι΄ άλλοι τρόποι δυαδικής
κωδικοποίησης οι οποίοι χρησιμοποιούνται
σε διάφορες περιπτώσεις:
 Κωδικοποίηση BCD (Binary Coded Decimal)
Η κωδικοποίηση καθιστά δυνατή την απλή
μετατροπή μεταξύ δυαδικού και δεκαδικού
αριθμού. Κάθε ψηφίο ενός δεκαδικού αριθ-
μού αντικαθίσταται από 4 bits του αντίστοι-
χου δυαδικού του

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Μετατροπή του 4510 σε BCD

4510=01000101BCD

Μετατροπή από BCD σε δεκαδικό

Η δυαδική λέξη χωρίζεται σε ομάδες των 4bits ξεκινώντας από το
λιγότερο σημαντικό ψηφίο. Κατόπιν η κάθε ομάδα μετατρέπεται στον
αντίστοιχο δεκαδικό

Μετατροπή 1010011BCD σε δεκαδικό

Πρόσθεση μηδενικού . Χωρισμός σε

ομάδες των 4
4.. Mετατροπή
Mετατροπή της κάθε
[0101
[0101][
][0011
0011]]BCD =5310
ομάδας στον αντίστοιχο δεκαδικό

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Κώδικας Gray
Συχνά χρησιμοποιείται σε ηλεκτρονικά
κυκλώματα για την αποφυγή προβλημάτων
που θα μπορούσαν να προκύψουν εάν χρη-
σιμοποιούνταν η απευθείας δυαδική κωδικο-
ποίηση. Για παράδειγμα, σε μετρήσεις της
θέσης ενός αντικειμένου, θα μπορούσε να
φαίνεται ότι γειτονικές θέσεις του αντικειμένου
διαφέρουν περισσότερο από ένα bit, εάν
χρησιμοποιηθεί η απευθείας δυαδική κωδι-
κοποίηση.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Κώδικες με ανίχνευση σφάλματος
Στα ψηφιακά συστήματα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου
κατά την παραγωγή δεδομένων και την επεξεργασία
αυτών, εμφανίζονται σφάλματα. Για παράδειγμα κάποιο
ψηφίο 1, ενός συνόλου δυαδικών ψηφίων, μπορεί να
μετατραπεί σε ψηφίο 0, είτε κατά το στάδιο της
μετάδοσης, είτε γιατί το ψηφιακό σύστημα δεν
λειτούργησε σωστά. Μία απλή μέθοδος, ανίχνευσης του
σφάλματος, είναι η χρήση του κώδικα ανίχνευσης
λάθους, η οποία χρησιμοποιεί ένα επιπλέον ψηφίο
ισοτιμίας (parity bit).

 Κώδικες ισοτιμίας

{
άρτια ισοτιμία
 Δυο είδη
περιττή ισοτιμία

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

 Κώδικας περιττής ισοτιμίας

Το ψηφίο ισοτιμίας είναι 0 αν το σύνολο των ψηφίων, 1,
είναι περιττό. Το ψηφίο ισοτιμίας είναι 1 αν το σύνολο
των ψηφίων, 1, είναι άρτιο.
Για παράδειγμα η δυαδική λέξη 010001 έχει αριθμό
ψηφίων ‘1’ άρτιο, συνεπώς θα μεταδοθεί με ψηφίο
ισοτιμίας ‘1’, είτε: 1 | 010001

 Κώδικας άρτιας ισοτιμίας

Αντίστροφος της περιττής ισοτιμίας. Το ψηφίο ισοτιμίας
είναι 1 αν το σύνολο των ‘1’ είναι περιττό. Το ψηφίο
ισοτιμίας είναι 0 αν το σύνολο των ‘1’ είναι άρτιο
Για παράδειγμα η δυαδική λέξη 10110 έχει αριθμό
ψηφίων ‘1’ περιττό, συνεπώς θα μεταδοθεί με ψηφίο
ισοτιμίας ‘1’, είτε: 1 | 10110

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Άλγεβρα Boole

 Οι αρχές της λογικής αναπτύχθηκαν από τον

George Boole (1815-1884) και τον Augustus
De Morgan. Εκατό χρόνια αργότερα ο
Claude Shannon (ως μεταπτυχιακός φοιτητής
στο MIT) έδειξε ότι η άλγεβρα Boole ήταν
σχετική με την ανάλυση διακοπτικών
(switching) κυκλωμάτων. Η άλγεβρα Boole
αποτελεί τη μαθηματική βάση για την
ηλεκτρονική επεξεργασία της δυαδικής
πληροφορίας.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Ιδιότητες και κανόνες της άλγεβρας Boole

 Λογικές πράξεις με σταθερές.
 Λογικές πράξεις με μια μεταβλητή.
 Λογικές πράξεις με δυο ή περισσότερες μεταβλητές.

Λογικές πράξεις με σταθερές

AND OR NOT

00 = 0 0+0=0
0 1 = 0 0 +1=1 0 =1
1 0 = 0 1+ 0 =1 1= 0
11 = 1 1+1 =1

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Λογικές πράξεις με μια μεταβλητή
AND OR NOT

A  0 = 0 A + 0 = A

A  1 = A A + 1 = 1
A = A
A  A = A A + A = A

A  A = 0 A + A = 1

Να αποδειχθούν οι σχέσεις:

A + A = 1 και A1 = A
Χρησιμοποιώντας πίνακα αληθείας

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Λογικές πράξεις
πράξεις--ιδιότητες με δυο ή περισσότερες μεταβλητές
 Αντιμεταθετική ιδιότητα A + B =B+A
A  B =B A
 Απορροφητική ιδιότητα A + (A  B) = A
A  (A + B) = A
 Προσεταιριστική ιδιότητα A + (B + C) = (A + B) + C
A  (B  C) = (A B)  C
 Επιμεριστική ιδιότητα A  (B + C) = (A B) + (A C)
A + (B  C) = (A + B)  (A + C)

 Κανόνες De Morgan
A+ B = A B
A B = A + B

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Κανόνας ελαχιστοποίησης A· B + A· B = A
( A + B) · ( A + B) = A

 Να αποδειχθεί ότι: ( A + B ) · ( A + B ) = A
( A + B )( A + B ) = AA + AB + AB + BB
= A + AB + AB + 0
= A + A( B + B )
= A+ A
= A

 Να αποδειχθεί ότι: AB + AB = A
A + ( AB ) = A( A + B ) = A

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

 Απάντηση:
AB + AB = A( B + B ) = A  1 = A

A + ( AB) = AA + AB = A( A + B )
A + ( AB) = A(1 + B ) = A 1 = A
A A B A+(A B)
 χρήση του πίνακα αληθείας 0 0 0
1 B 1

 Τα θεωρήματα De Morgan είναι πιο σημαντικά στην

λογική σχεδίαση όπου συσχετίζονται AND και NOR
πύλες, ή OR και NAND πύλες

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Για παράδειγμα χρησιμοποιούμε τα θεωρήματα De
Morgan για να σχεδιάσουμε ένα συνδυασμό πυλών
NAND που είναι ισοδύναμος με μια πύλη OR δύο
εισόδων
 Για μία πύλη OR ισχύει: f = A+ B = A B
επίσης A · A = A
a
A A

Β
f
= A+B

B B
b

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Διαδικασία σχεδίασης ψηφιακής λογικής

συνάρτησης
Με τον όρο σχεδιασμός ψηφιακής λογικής συνάρτησης,
εννοείται ένας συνδυασμός λογικών πυλών για την
πραγματοποίηση της επιθυμητής συνάρτησης, η
συμπεριφοράς. Η διαδικασία σχεδίασης περιλαμβάνει τα
παρακάτω βήματα:
 Σαφής διατύπωση της επιθυμητής συνάρτησης-
συνάρτησης-συμπεριφοράς
 Πίνακας αληθείας

 Έκφραση της συνάρτησης υπό μορφή μεταβλητών (άλγεβρα

Boole
Boole))
 Κατάλληλη επεξεργασία της συνάρτησης για την εξαγωγή μιας
απλούστερης μορφής
 Υλοποίηση του ψηφιακού κυκλώματος με πύλες ΑND
ΑND,, OR και
ΝΟΤ. Σε πολλές περιπτώσεις η υλοποίηση του κυκλώματος μπορεί
να γίνει μόνο με πύλες NAND,
NAND, η μόνο με πύλες NOR.
NOR.
Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Κανονικές μορφές λογικών συναρτήσεων

 Κανονική μορφή αθροίσματος

Δημιουργείται από τον πίνακα αληθείας και είναι το λογικό
άθροισμα (δηλαδή συνδυάζονται υπό μορφή OR) όρων
που είναι εκφράσεις AND των μεταβλητών εισόδου στην
κανονική, ή συμπληρωματική τους μορφή ανάλογα με την
τιμή που έχουν (1 ή 0). Οι όροι που συμπεριλαμβάνονται
στο λογικό άθροισμα είναι οι όροι για τους οποίους η
τελική συνάρτηση έχει τιμή 1 D
 F 
I A B E Q

C G
Παράδειγμα
Q=ACF+ACG+ACED+ABD+ABEF+ABEG
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Παράδειγμα A B C F
0 0 0 0
F=1 0 0 1 0
A=0, B=1 & C=1 0 1 0 0
A=1, B=0 & C=0 0 1 1 1 ABC
A=1, B=0 & C=1 1 0 0 1 A BC
1 0 1 1 A BC
1 1 0 0
1 1 1 0
F = ABC + ABC + ABC

Σύντομη γραφή για την κανονική μορφή αθροίσματος

F(ABC) = ABC + ABC + ABC F(ABC) = 011 + 100 + 101

F ( ABC ) = 3 + 4 + 5 F ( ABC ) =  (3,4,5)

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Παράδειγμα
Δίνεται η λογική συνάρτηση:
συνάρτηση:
Q = ( A + B + C )( A + B + C )( A + B + C )
Να γίνει ο πίνακας αληθείας, να γραφεί η κανονική μορφή
αθροίσματος, να απλοποιηθεί η σχέση χρησιμοποιώντας
την άλγεβρα Boole και να σχεδιαστεί το ψηφιακό κύκλωμα
που την υλοποιεί.
Λύση:
A B C ( A + B + C ) ( A + B + C) ( A + B + C) Q
0 0 0 0 1 1 0
0 0 1 1 1 1 ABC 1
0 1 0 1 0 1 0
0 1 1 1 1 0 0
1 0 0 1 1 1 A BC 1
1 0 1 1 1 1 ABC 1
1 1 0 1 1 1 ABC 1
1 1 1 1 1 1 ABC 1

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Q = ABC + ABC + ABC + ABC + ABC

Απλοποίηση
Q = ABC + ABC + ABC + ABC + ABC + ABC

ό ό

BC ( A + A) + A( BC + BC + BC + BC ) =

BC + A B(C + C ) + B (C + C ) =  A
OR

BC + A
A 
 Q

= BC + A

Ψηφιακό κύκλωμα
B 

BC
C
AND
C 

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Ημιαθροιστής
S = AB + AB  C = AB
A AB
A
AND
B
B

Πίνακας Αληθείας OR  S
Α Β S C A
0 0 0 0
AND
0 1 1 0 A B
B
1 0 1 0
1 1 0 1

AB C
AND 

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

 Κανονική μορφή γινομένου

Αυτή είναι μια εναλλακτική μορφή υλοποίησης της
πρώτης μορφής. Οι όροι είναι αθροίσματα (δηλαδή
τύπου OR) και πολλαπλασιάζονται μεταξύ τους
προκειμένου να σχηματίσουν την έξοδο. Η κατανόηση
της διατύπωσης του κανόνα που θα χρησιμοποιούμε στο
σχηματισμό της κανονικής μορφής γινομένου γίνεται με
το παρακάτω παράδειγμα: A B C F
0 0 0 0A B C
0 0 1 0A B C
0 1 0 0A B C
0 1 1 1
1 0 0 1
1 0 1 1
1 1 0 0A B C
1 1 1 0A B C

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 F = ABC + ABC + ABC + ABC + ABC
F = ABC + ABC + ABC + ABC + ABC

F = ABC · ABC · ABC · ABC · ABC

F = ( A + B + C )( A + B + C )( A + B + C )( A + B + C )( A + B + C )
A
B
C

A
B
C

A
B
C

A
B
C

A
B
C

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Συνεπώς η κανονική μορφή γινομένου μπορεί να

αποκτηθεί κατευθείαν από τον πίνακα αληθείας χωρίς τη
χρήση κάποιων πράξεων ως εξής:
 Εντοπίζονται οι όροι που δίνουν F=0.
 Δημιουργούνται τα αθροίσματα των μεταβλητών, όπου
εάν η μεταβλητή έχει τιμή 0 γράφεται στην κανονική της
μορφή, ενώ εάν έχει τιμή 1, γράφεται στην αντίστροφη
μορφή της.
 Λαμβάνεται το γινόμενο των παραπάνω αθροισμάτων.
A B C F
0 0 0 0 A+B+C

 Παράδειγμα 0 0 1 0 A+B+C

0 1 0 0 A+B+C

0 1 1 1
1 0 0 1
1 0 1 1
1 1 0 0 A+B+C
1 1 1 0 A +B +C

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 F = ( A + B + C )( A + B + C )( A + B + C )( A + B + C )( A + B + C )
 Σύντομη γραφή για την κανονική μορφή γινομένου
 Στην περίπτωση αυτή η κανονική μορφή των
μεταβλητών παριστάνει το 0, ενώ η αντίστροφη το 1.
Συνεπώς αντικαθιστώντας τις μεταβλητές με τη δυαδική
τους μορφή, χρησιμοποιώντας το παραπάνω
παράδειγμα, προκύπτει:

F = ( 000)( 001)(101)(110)(111) F =   0,1, 5, 6,7 

0 1 5 6 7

Παράδειγμα
Να γράψετε τις δύο κανονικές μορφές της συνάρτησης XOR

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

 Λύση
Ο πίνακας αληθείας για τη πύλη XOR είναι:
A B F Για την κανονική μορφή αθροίσματος
0 0 0 παίρνουμε τους όρους για F=1:
0 1 1 F=1 A=0 & B=1 δίνει AB
1 0 1 A=1 & B=0 δίνει AB
1 1 0
F = AB + AB
Για τη κανονική μορφή γινομένου παίρνουμε τους όρους για
F=0:
F=0 A=0 & B=0 δίνει
A=1 & B=1 δίνει
( A + B)
( A + B)

F =  A + B  A + B 
Ισχύει: 
F =  A + B   A + B = AB + AB 
Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Σύνθεση ψηφιακού κυκλώματος
 Κατ’ αρχήν απλοποιείται η λογική συνάρτηση, η οποία
πρόκειται να υλοποιηθεί. Κατόπιν σχεδιάζεται το ψηφιακό
κύκλωμα που αντιστοιχεί στη λογική συνάρτηση
ξεκινώντας από την έξοδο του κυκλώματος και
πηγαίνοντας προς την είσοδό του.
 Παράδειγμα
 Να σχεδιαστεί το ψηφιακό κύκλωμα που υλοποιεί τον
πίνακα αληθείας: A0 B0 C0 F0
0 0 1 0
0 1 0 0
0 1 1 1 ABC F = ABC + ABC + ABC + ABC
1 0 0 0
1 0 1 1 A BC
1 1 0 1 ABC
1 1 1 1 ABC

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

 Ψηφιακό κύκλωμα χωρίς απλοποίηση

A A

B F
+

 Απλοποίηση της λογικής συνάρτησης:

F = ABC + ABC + ABC + ABC + ABC
F = AB(C + C) + C(AB + AB + AB) =
AB + C(A + B) αφού AB + AB + AB = AB

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 AB


AB + C(A + B)
+
A A+B
B +
C 
C(A+ B)

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Σύνθεση ψηφιακών κυκλωμάτων με πύλες

NAND
 Επειδή τα τρανζίστορ είναι ουσιαστικά αντιστροφείς, οι
πύλες NAND αποτελούν δομικά στοιχεία των
ολοκηρωµένων κυκλωμάτων τεχνολογίας DTL & TTL, τα
βήματα που χρησιμοποιούνται για τη σχεδίαση ενός
κυκλώματος αποκλειστικά με πύλες NAND είναι τα εξής:
1. Χρησιμοποιείται ο πίνακας αληθείας για να
εκφρασθεί η λογική συνάρτηση υπό μορφή
αθροίσματος γινομένων:
F = P1 + P2 + .... + Pn
( P είναι το γινόμενο των μεταβλητών εισόδου σε μια
γραμμή στην οποία η έξοδος είναι 1)

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
2. Στο γινόμενο που αντιστοιχεί σε μια δεδομένη γραμμή,
οι μεταβλητές των οποίων οι τιμές είναι 0, λαμβάνονται με
την αντίστροφή μορφή τους (δηλαδή εάν η μεταβλητή Α σε
κάποιον όρο έχει τιμή 0, στο γινόμενο θα εμφανιστεί ως
)

3. Χρησιμοποιώντας το θεώρημα του De Morgan γράφεται

η σχέση υπό τη μορφή:

4. Συνθέτουμε το κύκλωμα με πύλες NAND

Παράδειγμα
Η συνάρτηση F=ABC+ABD να υλοποιηθεί με πύλες NAND:
Λύση:
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αντικατάσταση πυλών με πύλες NAND

Οι πύλες AND, OR και NOT μπορούν να εξαχθούν από
πύλες NAND.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Σύνθεση ψηφιακών κυκλωμάτων με πύλες

ΝΟR
 Η σύνθεση των ψηφιακών κυκλωμάτων μόνο με πύλες
NOR γίνεται με παρόμοιο τρόπο όπως με τις πύλες
NAND, μόνο που σ’ αυτή την περίπτωση
χρησιμοποιείται η κανονική μορφή γινομένου.

Αντικατάσταση πυλών με πύλες NOR

Η λογική NOR είναι η δυαδική της λογικής NAND. Οι πύλες

AND, ΟR και NOT μπορούν να δημιουργηθούν με πύλες
NOR ως εξής:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Ελαχιστοποίηση λογικών συναρτήσεων με

τη χρήση των πινάκων Karnaugh
 Στο σχεδιασμό λογικών κυκλωμάτων επιζητείται το βέλτιστο,
προκειμένου να υλοποιηθεί μια συγκεκριμένη λογική συνάρτηση.
Κριτήρια του βέλτιστου μπορεί να είναι

 • η ταχύτητα (λιγότερα λογικά επίπεδα)

 • το κόστος (λιγότερες λογικές πύλες)

 Ήδη έχει επιδειχθεί ο τρόπος ελαχιστοποίησης με τη χρήση της

άλγεβρας Boole. Εναλλακτικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι
πίνακες Karnaugh, εάν η συνάρτηση είναι γραμμένη με μια από τις
δυο κανονικές μορφές.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Πίνακες Karnaugh
Αν θεωρηθεί μια συνάρτηση τριών μεταβλητών ABC, τότε η
συνάρτηση μπορεί να απεικονισθεί στον πίνακα Karnaugh με
τον εξής τρόπο:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Παρατηρήσεις:

• Κάθε τετράγωνο αντιστοιχεί σ’ έναν από τους οκτώ (8) δυνατούς

συνδυασμούς των τριών μεταβλητών.

• Τα τετράγωνα του πίνακα είναι κατά αυτόν τον τρόπο διατεταγμένα

ώστε σε γειτονικά τετράγωνα να αλλάζει μόνο μια μεταβλητή
(κώδικας Gray).

Για κάθε ζεύγος τετραγώνων γίνεται η παρακάτω απλοποίηση:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 • Τέσσερα (4) γειτονικά τετράγωνα δημιουργούν έναν όρο με δυο μεταβλητές
λιγότερες.

• Ομάδες των τριών τετραγώνων πρέπει να χωρίζονται σε ομάδες των δυο.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Παράδειγμα
Να γίνει πίνακας-Κ για τη συνάρτηση F = Σ (1,2,5,6)

Σημείωση: Ο αριθμός των μεταβλητών είναι ίσος με από τον εκθέτη του 2
για τον οποίο η δύναμη του 2 μας δίνει αριθμό μεγαλύτερο ή ίσο με το
μέγιστο αριθμό που έχουμε στη συνάρτηση. Συνεπώς στο παράδειγμα , άρα
3 μεταβλητές.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Παράδειγμα
Να γίνει ο πίνακας-Κ για τη συνάρτηση F = Σ (0,2,4,9,11),
καθώς επίσης απλοποίηση αυτής
Λύση:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Παράδειγμα
Να βρεθεί η ελαχιστοποιημένη μορφή αθροίσματος και η
ελαχιστοποιημένη μορφή γινομένου της συνάρτησης F = Σ
(3,4,5,6,7,8,10,12,14)

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Παράδειγμα
Να ελαχιστοποιηθεί η συνάρτηση

Λύση

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Ύπαρξη αδιάφορων περιπτώσεων

 Σε λογικά κυκλώματα υπάρχουν πολλές φορές

ορισμένοι συνδυασμοί των μεταβλητών εισόδου που
μας είναι αδιάφοροι. Για παράδειγμα έστω ότι
έχουμε ένα ηλεκτρονικό ψηφιακό κύκλωμα που θέτει
εκτός ένα σήμα (alarm), εάν στην είσοδο του έχει
τους αριθμούς 0,4,6,8,9. Εάν έχει σχεδιαστεί κατά
τέτοιον τρόπο ώστε να δέχεται αριθμούς μόνο από
το 0 έως το 9 να α) προσδιοριστεί το πρόβλημα υπό
μορφή πίνακα β) βρεθεί η ελαχιστοποιημένη
συνάρτηση με τη χρήση του πίνακα-Κ.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Εάν κατά την απλοποίηση δεν ληφθούν υπόψη οι αδιάφορες
περιπτώσεις προκύπτει η σχέση:

Λαμβάνοντας υπόψη και τις αδιάφορες περιπτώσεις η σχέση

στην οποία καταλήγουμε είναι απλούστερη:

Πλήρης Αθροιστής

Κατ’ αρχήν εξετάζεται ο ημιαθροιστής δημιουργώντας το

ψηφιακό του κύκλωμα χρησιμοποιώντας την κανονική
μορφή γινομένου:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Ο πλήρης αθροιστής έχει τον παρακάτω πίνακα
αληθείας:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Το κύκλωμα που υλοποιεί τις παραπάνω σχέσεις είναι:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

ή χρησιμοποιώντας το συμβολικό κύκλωμα του ημιαθροιστή:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Η άθροιση αριθμών με περισσότερα του ενός δυαδικά ψηφία
γίνεται με το κύκλωμα του παράλληλου αθροιστή ως εξής:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Σπινθήρες

 Οι πραγματικές ηλεκτρονικές πύλες απαιτούν κάποιο

χρόνο για τη λειτουργία τους. Δηλαδή παρουσιάζουν
καθυστέρηση (delay) της τάξης των λίγων μs. Οι
καθυστερήσεις αυτές δημιουργούν καταστάσεις εξόδου,
όπως είναι οι σπινθήρες (hazards), που είναι πολλές
φορές ανεπιθύμητες. Για παράδειγμα στο κύκλωμα:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
η έξοδος του, στην ιδανική περίπτωση, θα πρέπει να είναι ίση
με μηδέν ανεξάρτητα από την τιμή της εισόδου. Στην
πραγματικότητα η έξοδος είναι όπως φαίνεται στο σχήμα:

Δηλαδή παρατηρείται ότι η έξοδος παίρνει την τιμή 1 κατά το

χρονικό διάστημα της καθυστέρησης (hazard).

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Υπάρχουν τρεις τρόποι περιορισμού των σπινθηρισμών:

• Αναμονή μέχρι ωσότου να εμφανιστεί η σωστή έξοδος. Η
μέθοδος αυτή δεν συνίσταται κυρίως για ψηφιακά συνδυαστικά
κυκλώματα που χρησιμοποιούνται ως οδηγοί ακολουθιακών
κυκλωμάτων.
• Εξισορρόπηση της καθυστέρησης χρησιμοποιώντας
διατάξεις πυλών όπως:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Παράδειγμα

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Κυκλώματα ακολουθιακής
λογικής
Γενικές μορφές κυκλωμάτων

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Τα ακολουθιακά κυκλώματα «θυμούνται» μέσω της

σύνδεσης της ανάδρασης. Δύο είναι οι κύριες κατηγορίες
των ακολουθιακών κυκλωμάτων:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Ασύγχρονα: Αλλάζουν κατάσταση σύμφωνα με τις αλλαγές
των εισόδων τους. Απαιτούνται ειδικές τεχνικές σχεδιασμού.

Σύγχρονα: Τα σήματα ανάδρασης διακόπτονται από

καταχωρητές που σκανδαλίζονται από παλμούς ρολογιού.
Συνεπώς η κατάστασή του κυκλώματος αλλάζει σύμφωνα με
τους παλμούς του ρολογιού. Η κατάσταση του κυκλώματος
ορίζεται από το περιεχόμενο των στοιχείων της μνήμης.

Flip – Flops
Τα flip-flops διαθέτουν δύο σταθερές καταστάσεις (1 και 0), και
παρέχουν μνήμη που αποθηκεύει πληροφορία ενός (1) bit.
Υπάρχουν διάφοροι τύποι flip-flops, οι οποίοι ταξινομούνται
σύμφωνα με τον τρόπο λειτουργίας τους.
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Τα flip-flops αποτελούν τα
βασικά δομικά στοιχεία για το
σχεδιασμό των ακολουθιακών
κυκλωμάτων.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Για την υλοποίηση του SR-ff δημιουργούνται ο εκτεταμένος πίνακας
αληθείας και οι πίνακες Karnaugh, όπου το Qn (παρούσα κατάσταση
εξόδου) χρησιμοποιείται ως μεταβλητή εισόδου:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Το κύκλωμα που υλοποιεί την παραπάνω σχέση είναι:

Χρησιμοποιώντας το θεώρημα De Morgan, η σχέση για

σχεδιασμό με πύλες NAND έχει ως εξής:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Flιp – Flop τύπου D

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Υλοποίηση σύγχρονων flip-flops με

όρους SR-ff
Παράδειγμα
 Να γίνει η υλοποίηση ενός T-ff σε όρους ενός SR-ff
Απάντηση:
Κατ΄ αρχήν δημιουργείται ένας πίνακας συσχέτισης των
εισόδων ενός T-ff ( CLK, T, Qn ) και των αντίστοιχων εισόδων
του SR-ff που έχουν το ίδιο αποτέλεσμα στην κατάσταση Qn+1

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Κατόπιν εξάγονται οι εξισώσεις των S, R με όρους Ck, T και
Qn χρησιμοποιώντας τους πίνακες – Κ

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Τελικό κύκλωμα:

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Σημείωση: Επειδή ουσιαστικά μας ενδιαφέρουν μόνο οι περιπτώσεις
που το CLK=1, μπορεί να αγνοηθεί η παράμετρος CLK, ώστε να
προκύπτουν πιο απλοί πίνακες

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Προβλήματα που σχετίζονται με απλά

σύγχρονα ff
 1. Αναπήδηση εισόδου

2. Κακή λειτουργία κυκλωμάτων που χρησιμοποιούν διαδοχικά ff

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Εφαρμογές ff

 Τυπικές εφαρμογές των ffs είναι:

Απλοί καταχωρητές
Κυκλώματα καταχωρητών ολίσθησης
Μετρητές

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Ο παραπάνω καταχωρητής είναι γνωστός και ως καταχωρητής SISO

(Serial In Serial Out). Εάν σ΄ ένα SISO καταχωρητή το Q1 είναι το
πιο σημαντικό ψηφίο και το Q4 το πιο χαμηλής σημαντικότητας
ψηφίο (MSB και LSB αντίστοιχα), τότε η μετατόπιση γίνεται προς
τα δεξιά.
Στην αντίθετη περίπτωση, δηλαδή το Q4 → MSB και το Q1 → LSB,
τότε η μετατόπιση γίνεται προς τα αριστερά.
Σημείωση: Κάθε είσοδος 0 στον καταχωρητή μετατόπισης έχει ως
αποτέλεσμα
• Τη διαίρεση με το 2 εάν είναι ο καταχωρητής μετατόπισης προς τα
δεξιά και
• τον πολλαπλασιασμό με το 2 εάν είναι καταχωρητής μετατόπισης
προς τα αριστερά

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Κυκλώματα μετρητών

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Ασύγχρονοι μετρητές

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Σημείωση : Στους ασύγχρονους μετρητές μόνο το LSD ff δέχεται

παλμό από το εξωτερικό ρολόϊ, ενώ όλα τα υπόλοιπα ff’s στην
αλυσίδα σκανδαλίζονται από την έξοδο του ff της προηγούμενης
βαθμίδας.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Σύγχρονοι μετρητές

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Το κύκλωμα θα λειτουργεί ως ένας (up-counter) εάν οι καταστάσεις
Α Β C D ληφθούν απο τα QA QB QC QD αντίστοιχα, και ως ένας
(Down Counter) εάν οι καταστάσεις A B C D ληφθούν απο τα

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Τροποποίηση του βασικού σύγχρονου

μετρητή για τη δημιουργία ενός MOD-M
μετρητή
 Να τροποποιηθεί το κύκλωμα του πλήρους σύγχρονου
μετρητή, ώστε να παράγει μια περιορισμένη ακολουθία
καταστάσεων μεταξύ της S7 και S13

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Για να έχουμε στην είσοδο του Τ στο 1 χρησιμοποιούμε το
κύκλωμα

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Εισαγωγή στο σχεδιασμό ψηφιακών
κυκλωμάτων με διαγράμματα καταστάσεων

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Διαγράμματα καταστάσεων

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
 Πρόβλημα
Να σχεδιαστεί ένα ακολουθιακό κύκλωμα που ανιχνεύει την ακολουθία
1 0 1 από ένα σύνολο δυαδικών στοιχείων που εισάγονται σειριακά με
ρυθμό 1 bit ανά παλμό ρολογιού (Να χρησιμοποιηθούν JΚ-ffs)

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Προβλήματα από καταστάσεις που δεν
χρησιμοποιούνται

Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Περιλαμβάνονται στο διάγραμμα καταστάσεων και οι καταστάσεις

που δεν χρησιμοποιούνται, σε μια λογική επαναφοράς στην αρχική
κατάσταση (Reset circuitry). Δηλαδή κατασκευάζεται ένα
διάγραμμα καταστάσεων το οποίο δεν επιτρέπει την εμφάνιση
καταστάσεων ‘παγίδα’, ή εάν υπάρξουν, η εμφάνιση τους να έγινε
πριν την έναρξη του ρολογιού.

Αναστάσιος Μπαλουκτσής
Αναστάσιος Μπαλουκτσής

Αναστάσιος Μπαλουκτσής