ΦΘΙΝΟΥΣΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ

ΦΘΙΝΟΥΣΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ
Μέχρι τώρα υποθέσαμε ότι τα
ταλαντούμενα συστήματα (μηχανικά ή
ηλεκτρικά) διεγείρονταν μία φορά από
κατάλληλο εξωτερικό παράγοντα
ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ
και δεν παρουσίαζαν απώλειες ενέργειας
(λόγω τριβών ή αντιστάσεων).

ΑΜΕΙΩΤΗ ΤΑΛΑΝΤΩΣΗ
Στην πραγματικότητα όμως, το
πλάτος της ταλάντωσης μειώνεται
και μηδενίζεται βαθμιαία.
Μια τέτοια ταλάντωση λέγεται
φθίνουσα .
 Φθίνουσα μηχανική ταλάντωση
Φθίνουσα (ή αποσβενόνενη)
ονομάζεται η ταλάντωση κατά την
οποία το πλάτος μειώνεται
σταδιακά λόγω τριβών και τελικά
μηδενίζεται.
Οι δυνάμεις τριβών που είναι
υπεύθυνες για την απώλεια ενέργειας
εξαρτώνται από το μέσο στο οποίο
εξελίσσεται η ταλάντωση, το σχήμα
του σώματος και την ταχύτητά του.
Η απλούστερη περίπτωση είναι αυτή
στην οποία η δύναμη απόσβεσης είναι
ανάλογη της ταχύτητας υ του
ταλαντούμενου σώματος: F=-bυ, όπου
b η σταθερά απόσβεσης του
συστήματος
Η σταθερά b περιγράφει πόσο μεγάλη είναι η
απόσβεση της δύναμης (πόσο γρήγορα μειώνεται το
πλάτος)
m
kg . 2 .sec
.sec sec Kg
Το b μετρείται στο S.I. σε 1  1  1
m m sec
Το b εξαρτάται :
•Από τις ιδιότητες του ρευστού μέσα στο οποίο
εξελίσσεται η ταλάντωση .
•Από το σχήμα του σώματος που ταλαντώνεται και
την πυκνότητα του υλικού του .
•Από τη μετωπική του επιφάνεια
Η δύναμη και η ταχύτητα έχουν πάντα αντίθετες
κατευθύνσεις
Η ολική δύναμη που ασκείται τότε στο σώμα είναι:
ΣF = m.α  Fεπ  Fαντ  m.α  -Dx - bυ = mα ⇒
d2 x dx
mα + bυ + Dx = 0 ή m 2 +b +Dx=0 , η λύση της οποίας
dt dt
 b 
- t
 2m 
είναι : Χ = Α 0 e συνω ' t ή Χ = Α 0 e -Λt συνω ' t

Η γωνιακή συχνότητα της ταλάντωσης ω' ε ίναι :

D b D b2
ω' = ω 02 - Λ 2 με ω 0 = και Λ = άρα ω' = -
m 2m m 4m2

Από την παραπάνω σχέση φαίνεται πως η τ ιμή

του b διαμορφώνει την τιμή του ω'
 D
1. Για b=0, ω΄= Αμείωτη ταλάντωση
m
 Α = Α 0 , ω΄= ω 0 μέγιστο και Τ΄=Τ 0 ελάχιστο 

2. Για b>0 η γωνιακή συχνότητα μειώνεται

ενώ η περίοδος αυξάνει και το πλάτος μειώνεται

3. Για b=2 Dm ( κρίσιμη τιμή ), η γωνιακή συχνότητα μηδενίζεται.

Όταν b>2 Dm το σύστημα δεν ταλατώνεται πια,
αλλά επανέρχεται στη θέση ισορροπίας του χωρίς
ταλάντωση
Α 0  σταθερό

T0 T0
 T1 > T0

T1 T1
T2 > T1

T2 T2
 Η Κίνηση είναι απεριοδική .
Το σύστημα επανέρχεται στη θέση
ισορροπίας χωρίς να ταλαντώνεται .
Α 0  σταθερό

T0 T0

T1 > T0

T1
T2 > T1

T2
Το πλάτος μιας φθίνουσας ταλάντωσης με Fαντ = -bυ
μειώνεται εκθετικά με το χρόνο και ισχύει

Α k = Α 0 e -Λt ,

t  k T , k  0,1...

Για τα πλάτη ισχύε ι

Α0 Α1 Α 2
= = = ... = e Λt = σταθ. > 1
Α1 Α 2 Α 3
Το πλάτος μιας φθίνουσας ταλάντωσης
μειώνεται εκθετικά με το χρόνο και ισχύε ι :

Αk
Α k = Α 0 e -Λt ,
Α0

t  k T , k  0,1...

T  χρόνος ημίσ ειας ζωής

Α0
2

Α0
4
Α0
8

0 Τ 2Τ 3Τ 4Τ 5Τ t
Η απομάκρυνση μιας φθίνουσας ταλάντωση ς
θα είναι:
χ = Α k .ημ(ω΄t+φο )
με Α k =Α 0 .e-Λ.t και t=k.T με k=0,1,2,...
D
όπου ω΄  ωο  αν b μικρό
m
π
για t=0 , x = A o  Α ο e ημ(ω΄.0+φ ο ) = Α ο  φ ο =
0

2
Έτσι από την : χ = Α k .ημ(ω΄t+φ ο )

προκύπτει :  χ = Α ο .e -Λ.t
ημ(ω΄t+ ) 
2
 χ = Α .e-Λ.t συν(ωt) .
χ = Α.ημ(ω΄t+φ ο )
με Α k =Α 0 .e-Λ.t και t=k.T
k=0,1,2,...

x = Α 0 e-Λ.t συνω΄t
D
ω΄  ωο  αν b μικρό
m

για t=0 , x = Ao  φ ο =
2

άρα ημ(ω΄t+ )  συνω΄t
2
 Ενεργειακή προσέγγιση
Έστω σώμα που εκτελεί φθίνουσα ταλάντωση με
δύναμη απόσβεσης είναι ανάλογη της ταχύτητας υ
του ταλαντούμενου σώματος: Fαντ=-bυ, όπου b η
σταθερά απόσβεσης του συστήματος έχει ενέργεια,
1
E= DA k 2 , A k  A o e  Λt με t = kT
2
k=0,1,2,... T = περίοδος
1
Επομένως : E = DA ο 2 e 2 Λt ή E = Ε ο e  Λ΄t όπου Λ΄=2Λ
2
που φθίνει εκθετικά με το χρόνο . Η ενέργεια
μετατρέπεται σταδιακά σε θερμική λόγω του
αρνητικού έργου της Fαντ=-bυ .

Wαντίστασης  ΔΕ  0 και Q = -Wαντίστασης  0

1 1
Q  DA o  DA k2
2

2 2
1. Σε μια φθίνουσα ταλάντωση με Fαντ = -b.υ βρείτε τη μείωση
του πλάτους στις διάφορες περιόδους . Τι παρατηρείτε ;

Α k = Α 0 e -Λt με t = k T και k=0,1... , για t  0  Α k = Α 0

για t  T  Α k = Α 1  Α 0 e -ΛT για την πρώτη περίοδο :

ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ = Α ο -Α 1 = Α 0 - Α 0e -ΛT

ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ(1ης περιόδου) = Α0(1- e-ΛT )

για t  2T  Α k = Α 2  Α 0 e -2ΛT  Α 0 e -ΛT e -ΛT  Α 1e -ΛT για την δεύτερη περίοδο :
ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ = Α 1 -Α 2 = Α 1 - Α 1e -ΛT

ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ(2ης περιόδου) = Α(1

1
- e-ΛT
)
 Αο
(1 -e -ΛT
)

όμοια : ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ(3ης περιόδου) = Α2(1 - e )  Α(1

-ΛT
1
- e-ΛT
)

ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ(κης περιόδου) = Ακ 1(1 - e-ΛT )

 Ακ  2(1 -e -ΛT )

ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ((κ+1 )
ης
περιόδου) = Α κ(1 - e-ΛT )
 Α κ (1
1
- e-ΛT
)

ΟΙ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΟΥΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΜΙΚΡΑΙΝΟΥΝ

και οι λόγοι των μειώσεων είναι σταθεροί :

ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ[(κ+1)
ης
περιόδου] Ακ
  e -ΛT  σταθερό  1
ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ(κης περιόδου) Α κ 1
2. Σε μια φθίνουσα ταλάντωση με Fαντ = -b.υ δείξτε ότι το κλάσμα και το ποσοστό
μείωσης του πλάτους σε κάθε περίοδο είναι σταθερ ό .

Α k  Α κ 1 Α κ 1
ΚΛΑΣΜΑ ΜΕΙΩΣΗΣ ΠΛΑΤΟΥΣ = (1  )
Αk Αk

Α k  Α κ 1 Α κ 1
ΠΟΣΟΣΤΟ ΜΕΙΩΣΗΣ ΠΛΑΤΟΥΣ = 100% (1  )
100%
Αk Αk

Α ο e  Λ(k  1)T
ΚΛΑΣΜΑ ΜΕΙΩΣΗΣ ΠΛΑΤΟΥΣ = 1   1  e  ΛT  ΣΤΑΘΕΡΟ
Α o e  ΛkT

Α ο e  Λ(k 1)T
ΠΟΣΟΣΤΟ ΜΕΙΩΣΗΣ ΠΛΑΤΟΥΣ = (1  )
100% (1 e ΛT )
100%  ΣΤΑΘΕΡΟ
Α o e  ΛkT
3. Σε μια φθίνουσα ταλάντωση με Fαντ = -b.υ δείξτε ότι ο χρόνος
για να μειωθεί το πλάτος στο μισό της αρχικής τιμής του είναι
πάντα σταθερός . Από τι εξ αρτάται ο χρ όνος αυτός ;

Α0
Α k = Α 0 e αν Α k =
-Λt
τότε t =T1  χρόνος ημίσειας ζωής ή
2 2

ημιζωή ή χρόνος υποδιπλασιασμού του πλάτους .

Α0 -ΛT 1 -ΛT 1
= Α 0e 2
 2  e 2 και παίρνοντας το νεπέρειο λογάριθμο
1

2
ln2
των δύο μελών : -ln2   ΛT 1 lne  T1   ΣΤΑΘΕΡΟ
2 2 Λ

Ο χρόνος αυτός εξαρτάται από ότι εξαρτάται και η σταθερά της φθίνουσας
ταλάντωσης , δηλαδή :
Τη μάζα του αντικειμένου , το είδος του ρευστού , το σχήμα του αντικειμένου
και το μέγεθος του αντικειμένου που εκτελεί την ταλάντωση .
 Ενεργειακή προσέγγιση
Έστω σώμα που εκτελεί φθίνουσα ταλάντωση με
δύναμη απόσβεσης είναι ανάλογη της ταχύτητας υ
του ταλαντούμενου σώματος: Fαντ=-bυ, όπου b η
σταθερά απόσβεσης του συστήματος . Να
εκφράσετε την ολική ενέργεια , τη δυναμική και την
κινητική ενέργεια ως προς χρόνο και να κάνετε τα
αντίστοιχα διαγράμματα .

1
ΛΥΣΗ : E = DA k 2 , A k  A o e  Λt με t = kT
2
k=0,1,2,... T = περίοδος
1
Επομένως : E = DA ο 2 e 2 Λt ή E = Ε ο e  Λ΄t όπου Λ΄=2Λ
2
 1
U = D x 2 , x  A o e  Λt συν(ω΄t )με ω΄  ωο αν b μικρό
2
1
Επομένως : U = DA ο 2e 2 Λt συν 2(ω΄t )
2
ή U = E ο e  Λ΄t συν 2(ω΄t ) , όπου Λ΄=2Λ

1 π
K = m υ , υ  ωΑ συν(ω΄t  )= - ωο A o e Λt ημ(ω΄t )
2

2 2
με ω΄  ω ο αν b μικρό
1
Επομένως : Κ = mω 2ο A 2ο e 2 Λtημ(
2
ω΄t )
2
ή U = E ο e  Λ΄t ημ(
2
ω΄t ) , όπου Λ΄=2Λ
 2
U = Eoe -Λ΄t
συν (ω΄t)
2
Κ = Eoe -Λ΄t
ημ (ω΄t)
Ε = Eoe -Λ΄t
1. Σε μια φθίνουσα ταλάντωση με Fαντ = -b.υ βρείτε τη μείωση
της ενέργειας στις διάφορες περιόδους . Τι παρατηρείτε ;

Εk = Ε0 e -Λ΄t , όπου Λ΄= 2Λ με t = k T και k=0,1... ,

για t  0  Εk = Ε0

για t  T  Εk = Ε1  Ε0 e -Λ΄T για την πρώτη περίοδο :

ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ = Ε ο -Ε1 = Ε 0 - Ε 0e -Λ΄T

ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ(1ης περιόδου) = Ε(1-

0
e-Λ΄T
)
για t  2T  Εk = Ε 2  Ε 0 e -2Λ΄T  Ε 0 e -Λ΄T e -Λ΄T  Ε1e -Λ΄T για την δεύτερη περίοδο :
ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ = Ε1-Ε 2 = Ε1 - Ε1e -Λ΄T

ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ(2ης περιόδου) = Ε(1-

1
e-Λ΄T
)
 Ε(1-
ο
e )
-Λ΄T

όμοια : ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ(3ης περιόδου) = Ε(1-

2
e-Λ΄T
)
 Ε(1-
1
e-Λ΄T
)

ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ(κης περιόδου) = Εκ 1(1- e-Λ΄T )

 Εκ  2(1- e )
-Λ΄T

ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ((κ+1 )
ης
περιόδου) = Ε(1-
κ
e -Λ΄T
)  Ε (
κ 1
1- e -Λ΄T
)

ΟΙ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΜΙΚΡΑΙΝΟΥΝ

και οι λόγοι των μειώσεων είναι σταθεροί :

ΜΕΙΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ(κης περιόδου) Εκ 1

  e ΛT  σταθερό  1
ΜΕΙΩΣΗ ΠΛΑΤΟΥΣ((κ+1) περιόδου ) Εκ
2. Σε μια φθίνουσα ταλάντωση με Fαντ = -b.υ δείξτε ότι το κλάσμα και το ποσοστό
μείωσης της ενέργ ειας σε κάθε περίοδο είναι σταθε ρό .

Ε k  Ε κ 1 Ε
ΚΛΑΣΜΑ ΜΕΙΩΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ = (1  κ 1 )
Εk Εk

Ε k  Ε κ 1 Ε
ΠΟΣΟΣΤΟ ΜΕΙΩΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ = 100% (1  κ 1 )
100%
Εk Εk

Ε ο e  Λ(΄k  1)T
ΚΛΑΣΜΑ ΜΕΙΩΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ = 1   1  e 2ΛT  ΣΤΑΘΕΡΟ
Ε o e  Λ΄kT

Ε ο e  Λ(΄k  1)T
ΠΟΣΟΣΤΟ ΜΕΙΩΣΗΣ ΠΛΑΤΟΥΣ = (1  )
100% (1 e2ΛT )
100%  ΣΤΑΘΕΡΟ
Εo e  Λ΄kT
3. Σε μια φθίνουσα ταλάντωση με Fαντ = -b.υ δείξτε ότι ο χρόνος
για να μειωθεί η ενέργεια στο μισό της αρχικής τιμής της είναι
πάντα σταθερός . Από τι εξ αρτάται ο χρόνος αυτός ;

Ε0
Εk = Ε 0 e αν Εk =
-Λ΄t
τότε t =T΄ 1  χρόνος ημίσειας ζωής ή
2 2

ημιζωή ή χρόνος υποδιπλασιασμού της ενέργειας .

Ε0 -Λ΄T΄ 1 -Λ΄T΄ 1
= Ε0 e 2
 2  e 2 και παίρνοντας το νεπέρειο λογάριθμο
1

2
T1
ln2 ln2
των δύο μελών : -ln2   Λ΄T΄ 1 lne  T΄ 1    2  ΣΤΑΘΕΡΟ
2 2 Λ΄ 2Λ 2

Ο χρόνος αυτός εξαρτάται από ότι εξαρτάται και η σταθερά της φθίνουσας
ταλάντωσης , δηλαδή :
Τη μάζα του αντικειμένου , το είδος του ρευστού , το σχήμα του αντικειμένου
και το μέγεθο ς του αντικειμένου που εκτελεί την ταλάντωση .
ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΕΣ
ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ
ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ
Αν το σφαιρίδιο του σχήματος
εκτραπεί από τη θέση
ισορροπίας και αφεθεί
ελεύθερο θα εκτελέσει
κατακόρυφη ταλάντωση. Αν δεν
υπάρχουν αντιστάσεις η
ταλάντωση θα είναι αμείωτη, με
συχνότητα f0 :
1 k
fo =
2π m
Στην πραγματικότητα η ταλάντωση
θα είναι φθίνουσα.
Η συχνότητα της θα είναι λίγο
μικρότερη.
Στην πράξη όμως μπορούμε να τη
θεωρήσουμε ίση με f0
Μια τέτοια ταλάντωση λέγεται
ελεύθερη ταλάντωση και η συχνότητα
με την οποία πραγματοποιείται λέγεται
ιδιοσυχνότητα (f0) της ταλάντωσης.

1 k
fo =
2π m
Αν θέλουμε να διατηρείται
σταθερό το πλάτος της ταλάντωσης
πρέπει ασκήσουμε στο σύστημα μια
περιοδική δύναμη.

Αυτή την πρόσθετη δύναμη την

ονομάζουμε διεγείρουσα δύναμη.
Το σώμα Σ εκτελεί
εξαναγκασμένη
ταλάντωση Η
συχνότητα της
ταλάντωσης d
συμπίπτει με τη
συχνότητα (f) T1
περιστροφής του
τροχού Τ1.
Προς αντλία
(διεγέρτης)
Η συχνότητα της εξαναγκασμένης
ταλάντωσης που εκτελεί το σφαιρίδιο
Σ:

είναι f, δηλαδή ο διεγέρτης επιβάλλει

στην ταλάντωση τη συχνότητα του.
Αν η εξαναγκασμένη ταλάντωση για κυκλική
συχνότητα διεγέρτη ωδ έχει πλάτος Α και
μηδενική αρχική φάση θα έχει εξισώσεις :

χ = Α ημωδt , υ = ωδΑ συνωδt

α = - ω2δΑ ημωδt και ΣF = m.α

ΣF = - mω2δΑ ημωδt ή ΣF = - mω2δ χ

Προσοχή ΣF = m.α ≠ Fεπαναφοράς
ΣF = Fεπ.+Fαντ.+Fδιεγ.
Όμως Fεπ.= - D χ ή Fεπ.= - mω2ο χ
 Το πλάτος της εξαναγκασμένης
ταλάντωσης εξαρτάται από τη
συχνότητα του διεγέρτη.

Συγκεκριμένα, αν μεταβληθεί η
συχνότητα fδ του διεγέρτη
μεταβάλλεται και το πλάτος της
εκτελούμενης ταλάντωσης.
Οι τιμές του πλάτους είναι γενικά μικρές, εκτός αν
η συχνότητα fδ πλησιάζει στην ιδιοσυχνότητα
f0,οπότε το πλάτος παίρνει μεγάλες τιμές και
γίνεται μέγιστο !

Όταν η συχνότητα fδ γίνει ίση με την

ιδιοσυχνότητα f0 ,
fδ=f0
Τότε λέμε ότι έχουμε συντονισμό.
ΣΥΝΘΗΚΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ

fδ = f0
ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ :

ΜΕΓΙΣΤΟ ΠΛΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΓΙΣΤΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

Στην ιδανική περίπτωση που η
ταλάντωση δεν έχει απώλειες
ενέργειας

(πρακτικά αυτό είναι αδύνατο),

όταν fδ=f0, το πλάτος της

εξαναγκασμένης ταλάντωσης

γίνεται άπειρο.
διάγραμμα του A μικρή τιμή του b
πλάτους μιας
οξύς συντονισμός
εξαναγκασμένης  max
ταλάντωσης, σε
συνάρτηση με τη
συχνότητα του
διεγέρτη. d

Ταλάντωση με
fo fδ  f
απόσβεση.
Το σώμα Σ εκτελεί
εξαναγκασμένη
ταλάντωση Η
συχνότητα της
ταλάντωσης d
συμπίπτει με τη
συχνότητα (f) T1
περιστροφής του
τροχού Τ1.
Προς αντλία
(διεγέρτης)
 A
A max b

A1  A 2
dd

f1 fo f2 fδ

Για f1 < fo < f2 ισχύει : d < Α 1 = A 2 < A max

 Γραφική παράσταση του πλάτους της εξαναγκασμένης
ταλάντωσης για ορισμένη τιμή του συντελεστή απόσβεσης
b , σε συνάρτηση με την περίοδο (Τ δ ) του διεγέρτη
A Γνωρίζουμε ότι όταν f δ  0 
1
Tδ
0

 Tδ   τότε το A  d
1
fδ       Tδ  0 τότε το
Tδ
A max b A  0 και όταν f δ = f 0  Tδ = T0 τότε
A΄max το    max
Όταν ο συντελεστής απόσβεσης αυξάνεται
το πλάτος μειώνεται άρα αν b΄ > b τότε
Α΄max < A max
b΄  b
d
0
m
Tδ
T0  2π
k
διάγραμμα του
πλάτους μιας A b0

εξαναγκασμένης
ταλάντωσης, σε
συνάρτηση με τη
συχνότητα του
διεγέρτη. Ταλάντωση fo ffδ
χωρίς απόσβεση.
d

fδ
fδ

υmax= ωεξ.Α Όταν η συχνότητα του διεγέρτη τείνει στο

μηδέν το πλάτος δε μηδενίζεται ενώ η μέγιστη ταχύτητα
μηδενίζεται !
Όταν η συχνότητα του διεγέρτη μεγαλώνει πολύ λόγω
αδράνειας το σώμα δε μπορεί να ταλαντωθεί .
 Ενεργειακή μελέτη

Στις ελεύθερες ταλαντώσεις κατά τη

διέγερση του συστήματος δίνεται σε
αυτό κάποια μηχανική ενέργεια, η
οποία διατηρείται σταθερή, αν η
ταλάντωση είναι αμείωτη, ή
μετατρέπεται σταδιακά σε θερμότητα,
αν είναι φθίνουσα.
Στις εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, στο
σύστημα προσφέρεται συνεχώς
ενέργεια με συχνότητα fδ μέσω της
διεγείρουσας δύναμης.

Η ενέργεια που προσφέρεται στο

σύστημα αντισταθμίζει τις απώλειες
και έτσι το πλάτος της ταλάντωσης
διατηρείται σταθερό.
Ο τρόπος με τον οποίο το
ταλαντούμενο σύστημα αποδέχεται
την ενέργεια ,

είναι εκλεκτικός ,

και έχει να κάνει με τη συχνότητα

υπό την οποία προσφέρεται.
Κατά το συντονισμό η ενέργεια
μεταφέρεται στο σύστημα κατά το
βέλτιστο τρόπο, γι’ αυτό και το
πλάτος της ταλάντωσης γίνεται
μέγιστο.
Αξίζει να προσέξουμε ότι :
1 1
U max = D.A  U max = m.ω .A
2 2 2

2 2
1 1
 max = m.υmax  K max = m.ω .A
2 2 2

2 2
Αν ωδ < ωο  Κ max < U max
Αν ωδ > ωο  Κ max > U max
Μόνο στην κατάσταση συντονισμού :
ωδ = ωο και Κ max = U max
Ποιες δυνάμεις ασκούνται στην εξαναγκασμένη
ταλάντωση ;
Δείξτε ότι η διεγείρουσα δύναμη είναι συμφασική με την
ταχύτητα στην κατάσταση συντονισμού .
Στην εξαναγκασμένη ταλάντωση ασκούνται οι εξής δυνάμεις :
Fεπ=-mωο2χ
Fαντ = -bυ
και η δύναμη του διεγέρτη Fδ

Έτσι ώστε : ΣF = ma  Fεπ+ Fδ + Fαντ = m(-ωδ2χ)

 - mωο2χ + Fδ + Fαντ = -mωδ2χ  Fδ + Fαντ = m(ωο2 - ωδ2)χ

ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ωδ = ωο

ΑΡΑ Fδ + Fαντ = 0  Fδ = - Fαντ  Fδ = - (-bυ)  Fδ = bυ

Δηλαδή η διεγείρουσα δύναμη είναι συμφασική πάντα με την ταχύτητα της
ταλάντωσης και κατά συνέπεια πάντοτε ομόρροπη με αυτή . Το έργο λοιπόν της
διεγείρουσας δύναμης είναι πάντοτε θετικό γι’ αυτό προσφέρεται πάντα ενέργεια με
συνέπεια να μεταφέρεται ενέργεια στον ταλαντωτή κατά τον βέλτιστο τρόπο .
ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ωδ = ωο
Αν χ = Α ημ(ωοt) τότε υ = ωοΑ συν(ωοt) και Fδ = bωοΑ συν(ωοt)
1. Ένα σύστημα εκτελεί εξαναγκασμένη ταλάντωση και βρίσκεται σε κατάσταση
συντονισμού , ενώ η διεγείρουσα δύναμη είναι της μορφής :
Fδ = 20 συν ( 10 t ) (S.I.)
Kg
Αν η σταθερά απόσβεσης είναι b  10
sec
Να δείξετε ότι στην κατάσταση συντονισμού η διεγείρουσα δύναμη είναι πάντοτε
αντίθετη από τη δύναμη της αντίστασης και να βρείτε :

Α. Τη σχέση της απομάκρυνσης με το χρόνο .

T
Β. Το ρυθμό παροχής ενέργειας στο σύστημα τη χρονική στιγμή t
6
2. Ένα σώμα μάζας m=1Kg είναι δεμένο στο κατώτερο άκρο κατακόρυφου
ιδανικού ελατηρίου με k = 400 N/m .

Όταν το σώμα ταλαντώνεται ενεργεί πάνω του δύναμη απόσβεσης της μορφής
F = - 0,2 υ ( S.I.) . Για να διατηρείται το πλάτος σταθερό ίσο με 20 cm διεγείρουμε
κατάλληλα το σύστημα από εξωτερική περιοδική δύναμη
15
συχνότητας f  Hz

α. Να γραφεί η εξίσωση της απομάκρυνσης της εξαναγκασμένης ταλάντωσης και η
εξίσωση της ταχύτητας αν τη χρονική στιγμή μηδέν η απομάκρυνση είναι μηδέν και
η ταχύτητα θετική .

β. Να βρεθεί ο μέγιστος ρυθμός απορρόφησης ενέργειας από τη δύναμη της

αντίστασης .

γ. Να βρεθεί ο ρυθμός απορρόφησης ενέργειας από τη δύναμη της

αντίστασης τη χρονική στιγμή 

t sec
120
δ. Αν αυξήσουμε τη συχνότητα διέγερσης τι θα συμβεί στο πλάτος της
εξαναγκασμένης ταλάντωσης ; Εξηγείστε .
3.
Α. Ένα σύστημα εκτελεί εξαναγκασμένη ταλάντωση με ιδιοπερίοδο 0,02 sec .

Να αντιστοιχίσετε τις συχνότητες με τις ενέργειες που απορροφά το σύστημα από

το διεγέρτη .

Συχνότητα Ενέργεια

α. 10 Hz 1. 40 j
β. 50 Hz 2. 10 j
γ. 70 Hz 3. 60 j

Β. Να γράψετε τις διαφορές μεταξύ μιας ελεύθερης και μιας

εξαναγκασμένης μηχανικής ταλάντωσης .

4. Να κάνετε τη γραφική παράσταση του πλάτους μιας εξαναγκασμένης

μηχανικής ταλάντωσης σε συνάρτηση με την περίοδο του διεγέρτη για δύο
μικρές τιμές της σταθεράς απόσβεσης b , b με b > b .
1 2 2 1
 b2  b1
Το πλάτος της
ταλάντωσης κατά το
συντονισμό εξαρτάται A b0
από τη σταθερά
απόσβεσης. Αύξηση
της σταθεράς b1
απόσβεσης,
συνεπάγεται μείωση b2
του πλάτους της
εξαναγκασμένης
ταλάντωσης. fo f