46

ΤΟ ΜΟΝΟΣΩΛΗΝΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ

1. Γενικά
Το µονοσωλήνιο σύστηµα θέρµανσης διαφέρει από το δισωλήνιο, κυρίως ως προς τον αριθµό
των αγωγών και τον τρόπο που συνδέονται τα θερµαντικά σώµατα στο δίκτυο σωληνώσεων. Συνήθως
υπάρχει ένας κεντρικός αγωγός προσαγωγής θερµού νερού, που ξεκινά από τον λέβητα, και ένας
κεντρικός αγωγός επιστροφής του νερού, ο οποίος καταλήγει στον λέβητα. Με τους αγωγούς αυτούς
συνδέονται τα οριζόντια τµήµατα σωληνώσεων του δικτύου (εικ. 1).

Εικόνα 1. Τυπική διάταξη µονοσωλήνιου συστήµατος σε πολυώροφο κτίριο

Ο κατακόρυφος αγωγός προσαγωγής σε κάθε όροφο, συνδέεται µε τους συλλέκτες προσαγωγής

του ορόφου. Από κάθε συλλέκτη προσαγωγής αναχωρούν επί του δαπέδου του αντίστοιχου ορόφου
(ή διαµερίσµατος) οι διάφοροι οριζόντιοι κλάδοι (ονοµάζονται και κυκλώµατα ή βρόγχοι), οι οποίοι
τροφοδοτούν διαδοχικά τα θερµαντικά σώµατα και καταλήγουν στο συλλέκτη επιστροφής (εικ. 2). Οι
συλλέκτες επιστροφής συνδέονται µε τον κατακόρυφο αγωγό επιστροφής. Η θερµοκρασία του νερού
µειώνεται µετά από κάθε σώµα (εικ. 3) και έτσι πρέπει οι θερµαντικές επιφάνειες, για την ίδια απόδοση
θερµότητας, να αυξάνονται ανάλογα µε τη θερµοκρασιακή πτώση.
Οι οριζόντιες σωληνώσεις κάθε κλάδου κατασκευάζονται από:
- ειδικούς εύκαµπτους χαλυβδοσωλήνες
- χαλκοσωλήνες
- ειδικούς πλαστικούς σωλήνες
Σε µεγάλα κτίρια µπορούν να χρησιµοποιηθούν περισσότερα ζεύγη κατακόρυφων αγωγών
προσαγωγής και επιστροφής ή περισσότεροι του ενός αγωγοί προσαγωγής µε έναν κοινό αγωγό
επιστροφής. Οι κατακόρυφοι σωλήνες οδεύουν σε κατάλληλη θέση µέσα στο κτίριο, συνήθως κοντά
στο κλιµακοστάσιο. Κανονικά πρέπει να κατασκευάζεται κατάλληλα διαµορφωµένο κατακόρυφο φρέαρ
µε ανοίγµατα, ώστε να είναι δυνατή κάθε συντήρηση και επισκευή. Μέσα στο φρέαρ αυτό
τοποθετούνται και οι συλλέκτες προσαγωγής και επιστροφής.
 47

Εικόνα 2. Τυπική διάταξη µονοσωλήνιου συστήµατος κεντρικής θέρµανσης µε περισσότερα από ένα
κυκλώµατα ανά όροφο

Εικόνα 3. Μείωση θερµοκρασίας νερού κατά µήκος ενός κυκλώµατος

Οι συλλέκτες προσαγωγής και επιστροφής διαθέτουν τόσες εξόδους και εξόδους αντίστοιχα, όσα
είναι τα κυκλώµατα του ορόφου. Σε κάθε κύκλωµα τοποθετείται ειδική ρυθµιστική βαλβίδα (τόσο στην
προσαγωγή όσο και στην επιστροφή), η οποία ρυθµίζει συνολικά την ποσότητα του διερχόµενου
νερού στο κύκλωµα και συγχρόνως εξισορροπεί τα διάφορα κυκλώµατα, ώστε να δηµιουργούνται
κατά το δυνατόν οι ίδιες περίπου αντιστάσεις.
Κάθε κύκλωµα περιλαµβάνει συνήθως 3 έως 5 θερµαντικά σώµατα, τα οποία συνδέονται
διαδοχικά µε σωλήνωση που οδεύει στο εσωτερικό του δαπέδου, µεταξύ του σκυροδέµατος και της
ορατής επιφάνειας του δαπέδου. Η σύνδεση κάθε θερµαντικού σώµατος µε τη σωλήνωση του
µονοσωλήνιου συστήµατος γίνεται στο κάτω τµήµα µέσω ειδικών τετράοδων διακοπτών (εικ. 4), οι
οποίοι ρυθµίζονται σε διάφορες θέσεις. Η ρύθµιση του διακόπτη (σε %) καθορίζει την ποσότητα του
νερού που θα περάσει από το θερµαντικό σώµα και αντίστοιχα την ποσότητα που θα το παρακάµψει.
Συνήθως οι κατασκευαστές προκαθορίζουν µια ρύθµιση, που αποτελεί την αφετηρία για τον τελικό
έλεγχο της ποσότητας (παροχής) του νερού που θα οδηγείται µέσα σε κάθε θερµαντικό σώµα. Μια
συνηθισµένη προρύθµιση είναι από 35% για το µικρότερο θερµαντικό σώµα κάθε κυκλώµατος έως
 48
50% για το µεγαλύτερο σώµα. Η ρύθµιση 50% π.χ. σηµαίνει ότι το 50% της ποσότητας του νερού που
φθάνει στο διακόπτη οδηγείται µέσα στο θερµαντικό σώµα και το υπόλοιπο 50% το παρακάµπτει, και
αναµιγνυόµενο µε το νερό επιστροφής οδεύει προς το επόµενο θερµαντικό σώµα.

Εικόνα 4. Σύνδεση θερµαντικών σωµάτων µε τη σωλήνωση του µονοσωλήνιου συστήµατος µέσω

τετράοδων διακοπτών

Ένα από τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά του µονοσωληνίου συστήµατος είναι η αυτονοµία που
µπορεί να έχει κάθε οµάδα χώρων ή διαµέρισµα σε ένα κτίριο. Η αυτονοµία αυτή επιτυγχάνεται µε την
τοποθέτηση δίοδης ηλεκτροκίνητης βάννας στο συλλέκτη προσαγωγής ή τρίοδης βάννας ανάµεσα
στους συλλέκτες προσαγωγής και επιστροφής.
Η δίοδος βάννα κάθε διαµερίσµατος ενεργοποιείται από θερµοστάτη χώρου. Η βάννα είναι
ανοιχτή και επιτρέπει τη ροή του νερού µέχρις ότου επιτευχθεί η επιλεγείσα θερµοκρασία. Όταν η
θερµοκρασία στο χώρο εξισωθεί µε τη θερµοκρασία που έχει επιλεγεί στο θερµοστάτη, η βάννα
διακόπτει τη ροή του νερού. Η βάννα ανοίγει και πάλι όταν η θερµοκρασία του χώρου πέσει κάτω από
τη διαφορική τιµή του θερµοστάτη (συνήθως 0.5º έως 1ºC για ηλεκτρονικούς θερµοστάτες) κ.ο.κ.

2. Πλεονεκτήµατα – µειονεκτήµατα
Τα κυριότερα πλεονεκτήµατα του µονοσωλήνιου συστήµατος είναι:
- Μικρότερα µήκη σωληνώσεων, τόσο από τις λιγότερες κατακόρυφες στήλες όσο και από την
κατάργηση των οριζόντιων σωλήνων επιστροφής.
- Λιγότερα “περάσµατα” σωλήνων από πλάκες.
- Μεγαλύτερη ευελιξία στην τοποθέτηση των θερµαντικών σωµάτων.
- Αυτονοµία στην θέρµανση µε την τοποθέτηση διόδων ή τριόδων βαλβίδων πριν από τα
κυκλώµατα κάθε διαµερίσµατος.
- ∆υνατότητα µέτρησης της κατανάλωσης θερµότητας από κάθε χρήστη.
Ως µειονεκτήµατα µπορούν να θεωρηθούν τα εξής:
- Μεγαλύτερες επιφάνειες θερµαντικών σωµάτων, λόγω της σταδιακής µείωσης της θερµοκρασίας
προσαγωγής του θερµού νερού από σώµα σε σώµα.
- Το οριζόντιο δίκτυο σωληνώσεων δεν είναι ”επισκέψιµο” για επισκευή βλαβών ή συντήρηση. Το
µειονέκτηµα αυτό µειώνεται σε µεγάλο βαθµό από το γεγονός ότι οι σωληνώσεις αυτές είναι
υψηλής αντοχής, παρουσιάζουν µεγάλη αντοχή σε διάβρωση, είναι εύκαµπτες και συνδέονται από
σώµα σε σώµα και όχι ενδιάµεσα στο δάπεδο, οπότε θα υπήρχε ο κίνδυνος διαρροής στις
συνδέσεις. Εάν είναι απαραίτητο να υπάρχει δυνατότητα αντικατάστασης, µπορούν να
χρησιµοποιηθούν πλαστικοί σωλήνες τοποθετηµένοι µέσα σε άλλους µεγαλύτερης διαµέτρου,
οπότε η εξαγωγή και αντικατάστασή τους είναι εύκολη.
 49
3. Εξαρτήµατα του µονοσωλήνιου συστήµατος
3.1 Σωληνώσεις
∆ιακρίνουµε:
- τις σωληνώσεις του κατακόρυφου δικτύου από το λέβητα µέχρι τους συλλέκτες των διαφόρων
ορόφων (προσαγωγής και επιστροφής).
- τις σωληνώσεις των οριζόντιων κυκλωµάτων από τους συλλέκτες µέχρι τα θερµαντικά σώµατα

Σωληνώσεις κατακόρυφου δικτύου

Για την κατασκευή των κατακόρυφων δικτύων χρησιµοποιούνται σιδηροσωλήνες ή
χαλκοσωλήνες. Οι σιδηροσωλήνες πρέπει να είναι µέσου ή βαρέως τύπου. Οι χαλκοσωλήνες πρέπει
να είναι βαρέως τύπου.

Σωληνώσεις οριζόντιων κυκλωµάτων

Για την κατασκευή των οριζόντιων κυκλωµάτων χρησιµοποιούνται:
α) Εύκαµπτοι χαλύβδινoι σωλήνες µε πλαστική επένδυση. Η επένδυση προστατεύει τους σωλήνες
από διάβρωση.

Πίνακας 1: Τεχνικά χαρακτηριστικά Εύκαµπτων Χαλυβδοσωλήνων

∆ιάµετρος x Εξωτερική Εσωτερική Όγκος Βάρος/τρ. µέτρο
πάχος διάµετρος διάµετρος [lt/m] [kg/m]

12x1 12 10 0.07 0.308

14x1 14 12 0.11 0.360
15x1 15 13 0.13 0.391
16x1 16 14 0.15 0.420
18x1 18 16 0.19 0.474

β) Εύκαµπτοι χάλκινοι σωλήνες µε πλαστική επένδυση

Πίνακας 2: Τεχνικά χαρακτηριστικά Εύκαµπτων Χαλκοσωλήνων µε επένδυση

∆ιάµετρος x Εσωτερική Μέγιστη πίεση Όγκος Βάρος/τρ. µέτρο
πάχος διάµετρος [bar] [lt/m] [kg/m]

15x1 13 85 0.133 0.391

16x1 14 80 0.154 0.420
18x1 16 70 0.201 0.475
22x1 20 57 0.314 0.587

γ) Πλαστικοί σωλήνες από δικτυωµένο πολυαιθυλένιο, κατάλληλοι για υψηλές θερµοκρασίες νερού,
που τοποθετούνται σε πλαστικούς σωλήνες σπιράλ µεγαλύτερης διαµέτρου. Με τον τρόπο αυτό, σε
περίπτωση βλάβης είναι δυνατή η αντικατάστασή τους χωρίς καµία επέµβαση σε δοµικά στοιχεία.

3.2 ∆ιακόπτες θερµαντικών σωµάτων

Οι διακόπτες των θερµαντικών σωµάτων στο µονοσωλήνιο σύστηµα είναι τετράοδες βαλβίδες,
που έχουν τη δυνατότητα ρύθµισης της ποσότητας του ζεστού νερού που τροφοδοτεί κάθε σώµα. Με
τη ρύθµιση αυτή εξασφαλίζεται η αποδοτική λειτουργία των κυκλωµάτων.
 50
Οι διακόπτες κατασκευάζονται έτσι ώστε η ποσότητα νερού που τροφοδοτεί στο θερµαντικό σώµα
να χωρίζεται σε δύο µέρη. Το ένα µέρος εισέρχεται στο θερµαντικό σώµα και το υπόλοιπο
κατευθύνεται κατευθείαν στην έξοδο (εικ. 5).

Εικόνα 5. ∆ιακόπτης (τετράοδη βαλβίδα) θερµαντικού σώµατος σε µονοσωλήνιο σύστηµα

Με την ανάµιξη των δύο ποσοτήτων νερού, η θερµοκρασία µε την οποία εισέρχεται το νερό από
σώµα σε σώµα µειώνεται σταδιακά. Η θερµοκρασία αυτή διαφοροποιείται ανάλογα µε τη ρύθµιση του
διακόπτη κάθε θερµαντικού σώµατος.
Στο εµπόριο συναντάται µια µεγάλη ποικιλία διακοπτών µονοσωλήνιου συστήµατος. Οι βασικές
διαφορές µεταξύ τους εντοπίζονται στην εµφάνιση, στο µέγεθος και στην ποιότητα των υλικών
κατασκευής τους. Τα θερµαντικά σώµατα τύπου ΑΚΑΝ και αλουµινίου συνδέονται µε απλούς
διακόπτες µονοσωληνίου (εικ. 6α).
Τα θερµαντικά σώµατα τύπου PANEL και RUNTAL στα µονοσωλήνια συστήµατα, συνδέονται
υποχρεωτικά µε διακόπτες εξωτερικού βρόγχου (εικ. 6β). Αυτοί είναι απλοί διακόπτες µονοσωλήνιου
µε ειδικά όµως εξαρτήµατα για τροφοδοσία του Θ.Σ. από το πάνω µέρος.
Η πτώση πίεσης του νερού στους διακόπτες δίνεται από τους κατασκευαστές τους.

(α) (β)
Εικόνα 6. Απλός διακόπτης (α) και διακόπτηςεξωτερικού βρόγχου (β) σε µονοσωλήνιο σύστηµα

3.3 Συλλέκτες του µονοσωλήνιου συστήµατος

Η σύνδεση του κατακόρυφου δικτύου µε τις οριζόντιες σωληνώσεις των βρόγχων γίνεται µέσω
ειδικών συλλεκτών διανοµής. Σε κάθε σύνδεση διακρίνουµε το συλλέκτη προσαγωγής και το συλλέκτη
 51
επιστροφής, οι οποίοι τοποθετούνται είτε σε κατακόρυφη διάταξη είτε παράπλευρα ο ένας στον άλλο
(εικ. 7).
Κάθε συλλέκτης χαρακτηρίζεται από το πλήθος των κυκλωµάτων που τροφοδοτεί και από τη
διατοµή τους π.χ. συλλέκτης 4 κυκλωµάτων Φ16.
Οι συνδέσεις µε το κατακόρυφο δίκτυο και µε τις σωληνώσεις των βρόγχων γίνονται µέσω ρακόρ.

Εικόνα 7. Συλλέκτης προσαγωγής (1), ρυθµιστικές βαλβίδες ροής (2) µία για κάθε κύκλωµα και
συλλέκτης επιστροφής (3).

3.4 Ρυθµιστικές βαλβίδες του µονοσωλήνιου συστήµατος

Οι ρυθµιστικές βαλβίδες τοποθετούνται για την ακριβή ρύθµιση της ποσότητας του νερού, που
περνάει µέσα από κάθε κύκλωµα. Σε κάθε κύκλωµα νερού στο µονοσωλήνιο σύστηµα τοποθετούνται
δύο ρυθµιστικές βαλβίδες. Η πρώτη τοποθετείται στην αρχή του κυκλώµατος, στο συλλέκτη
προσαγωγής, και η δεύτερη στο τέλος του κυκλώµατος, στο συλλέκτη επιστροφής (εικ. 8).
Με τον τρόπο αυτό ρυθµίζονται µε ακρίβεια η παροχές του θερµού νερού σε κάθε κύκλωµα και
εξισορροπούνται όλα τα κυκλώµατα σε κάθε συλλέκτη.
Ο τρόπος ρύθµισης και η πτώση πίεσης στις ρυθµιστικές βαλβίδες δίνεται από τους
κατασκευαστές τους.

Εικόνα 8. Τοποθέτηση δίοδης ηλεκτροκίνητης βάννας σε µονοσωλήνιο σύστηµα

 52
3.5 ∆ίοδες ηλεκτροκίνητες βάννες
Με τις δίοδες ηλεκτροκίνητες βάννες επιτυγχάνεται η αυτονοµία στη θέρµανση ανάµεσα στα
διαµερίσµατα µιας πολυκατοικίας ή σε διακριτές οµάδες χώρων σε ένα κτίριο. Τοποθετούνται αµέσως
µετά την σύνδεση µε τον κατακόρυφο σωλήνα προσαγωγής και πριν τον συλλέκτη προσαγωγής (εικ.
8).
Η ανεξάρτητη θέρµανση επιτρέπει στους ενοίκους π.χ. ενός διαµερίσµατος ή ενός χώρου
γραφείων, να καθορίζουν σε κάποια λογικά όρια την επιθυµητή θερµοκρασία του αέρα στους χώρους
καθώς και την ώρα έναρξης και διακοπής της θέρµανσης.

Για να λειτουργήσει η ανεξάρτητη θέρµανση σε ένα µονοσωλήνιο σύστηµα, χρειάζονται:

α) Ένας θερµοστάτης χώρου. Τοποθετείται σε ένα αντιπροσωπευτικό χώρο του διαµερίσµατος και
προγραµµατίζεται να λειτουργεί µεταξύ µιας ελάχιστης και µιας µέγιστης θερµοκρασίας π.χ. 18º και
21ºC. Όταν δηλαδή η θερµοκρασία του χώρου είναι χαµηλότερη από 18ºC, δίνει εντολή να ανοίξει η
δίοδη βαλβίδα ώστε το ζεστό νερό να οδεύσει προς τα θερµαντικά σώµατα. Όταν η θερµοκρασία του
χώρου υπερβεί κατά 1ºC την επιθυµητή (20ºC), δίνει εντολή να κλείσει η δίοδη βαλβίδα και να
διακοπεί η παροχή του ζεστού νερού προς τα σώµατα.
β) Ένας χρονοδιακόπτης, που µπορεί να είναι ενσωµατωµένος στο θερµοστάτη, και επιτρέπει τη
λειτουργία του συστήµατος µόνο κάποιες προκαθορισµένες ώρες (π.χ. σε ένα κτίριο γραφείων µόνο
για τις ώρες λειτουργίας των γραφείων).
γ) Μία δίοδη ηλεκτροκίνητη βαλβίδα, η οποία παίρνει εντολές από το θερµοστάτη, Η βάννα ανοίγει
αυτόµατα τη ροή του ζεστού νερού προς τους θερµαινόµενους χώρους όταν η επιθυµητή θερµοκρασία
είναι µεγαλύτερη από τη θερµοκρασία που επικρατεί στο χώρο, όπου είναι τοποθετηµένος ο
θερµοστάτης. Αντίθετα διακόπτει την παροχή του νερού όταν η θερµοκρασία φθάσει στο επιθυµητό
όριο.
δ) Ένα σύστηµα µέτρησης της κατανάλωσης θερµότητας (θερµοδοµετρητή, ογκοµετρητή ή
ωροµετρητή).
Η εκλογή της δίοδης βάννας γίνεται µε τα παρακάτω κριτήρια:
- να έχει διατοµή ίση τουλάχιστον µε τον σωλήνα σύνδεσης, ώστε να µη δηµιουργεί µεγάλη
αντίσταση στη ροή του νερού
- να έχει διαφορική πίεση µεγαλύτερη από το µανοµετρικό ύψοσς του κυκλοφορητή, ώστε να µην
ανοίγει από την πίεση του δικτύου χωρίς να πάρει εντολή από τον θερµοστάτη

4. Συστήµατα µέτρησης της κατανάλωσης θερµότητας

Όπως αναφέρθηκε, ένα από τα σηµαντικότερα πλεονεκτήµατα του µονοσωλήνιου συστήµατος
είναι η δυνατότητα που προσφέρει να λειτουργήσουν τµήµατα µόνο της εγκατάστασης κεντρικής
θέρµανσης, ανάλογα µε τις επιθυµίες των χρηστών.
Η αυτονοµία που παρέχει όµως το µονοσωλήνιο σύστηµα θέρµανσης, προυποθέτει την
εγκατάσταση και ενός συστήµατος για τη µέτρηση της θερµικής ενέργειας που καταναλώνει κάθε
ανεξάρτητο διαµέρισµα ή σύνολο χώρων. Τα συστήµατα µέτρησης της κατανάλωσης θερµότητας, σε
κάθε χρήστη της εγκατάστασης είναι:
α) Οι ωροµετρητές: είναι ηλεκτρικές συσκευές, οι οποίες καταγράφουν σε ώρες (h) το χρόνο που το
θερµό νερό κυκλοφορεί στα θερµαντικά σώµατα του διαµερίσµατος. Είναι ο φθηνότερος τρόπος
 53
µέτρησης της κατανάλωσης θερµότητας, αλλά δεν παρέχει µεγάλη αξιοπιστία γιατί η χρέωση γίνεται
ανεξάρτητα από τη θερµοκρασία προσαγωγής του νερού. Με τον τρόπο αυτό δεν µπορεί να ληφθεί
υπόψη για παράδειγµα εάν ένα διαµέρισµα σε υψηλό όροφο τροφοδοτείται µε νερό χαµηλότερης
θερµοκρασίας από ένα άλλο, που είναι πλησιέστερα στο λέβητα.
β) Οι ογκοµετρητές: είναι ηλεκτρικές συσκευές, οι οποίες καταγράφουν τον όγκο (m3) του θερµού
νερού που κυκλοφορεί στα θερµαντικά σώµατα του διαµερίσµατος. Παρέχουν µεγαλύτερη ακρίβεια
στη µέτρηση της κατανάλωσης θερµότητας, αλλά και αυτές δεν είναι πλήρως αξιόπιστες γιατί και εδώ
η χρέωση γίνεται ανεξάρτητα από τη θερµοκρασία προσαγωγής του νερού.
γ) Οι θερµιδοµετρητές: είναι διατάξεις που περιλαµβάνουν:
- µετρητή όγκου ζεστού νερού (ογκοµετρητή)
- δύο αισθητήρια θερµοκρασίας, ένα στο σωλήνα προσαγωγής και ένα στο σωλήνα επιστροφής του
νερού (επειδή οι θερµοκρασίες αυτές διαφέρουν για τα διάφορα θερµικά κυκλώµατα του κτιρίου, η
πιο κατάλληλη θέση τοποθέτησης είναι αµέσως µετά τη δίοδη ηλεκτροβάννα αυτονοµίας)
- ηλεκτρονική µονάδα ολοκλήρωσης
Με ολοκλήρωση της παροχής και της διαφοράς θερµοκρασίας υπολογίζεται η κατανάλωση
θερµότητας σε [kWh].

Εικόνα 9. Τοποθέτηση θερµιδοµετρητή σε µονοσωλήνιο σύστηµα θέρµανσης

Εικόνα 10. Τοποθέτηση θερµιδοµετρητών σε εγκατάσταση κεντρικής θέρµανσης µε κλασσικά

θερµαντικά σώµατα (90ºC / 70ºC) και υποδαπέδια θέρµανση (50ºC / 30ºC)
 54
5. Στοιχεία υπολογισµού του µονοσωλήνιου συστήµατος
Ο υπολογισµός του µονοσωλήνιου συστήµατος περιλαµβάνει τα παρακάτω βήµατα:
- Υπολογισµός των θερµικών φορτίων του κτιρίου
- Επιλογή και τοποθέτηση των θερµαντικών σωµάτων
- Επιλογή και τοποθέτηση λέβητα – καυστήρα
- Χάραξη του κατακόρυφου και οριζόντιου δικτύου σωληνώσεων
- Υπολογισµός των διαµέτρων των σωλήνων στο οριζόντιο δίκτυο σωληνώσεων
- Υπολογισµός των διαµέτρων των σωλήνων στο κατακόρυφο δίκτυο σωληνώσεων
- Υπολογισµός της πτώσης πίεσης του νερού στο κατακόρυφο και οριζόντιο δίκτυο
- Επιλογή του κατάλληλου κυκλοφορητή
- Υπολογισµός και επιλογή δοχείου διαστολής
- Υπολογισµός διαστάσεων δεξαµενής καυσίµου
- Υπολογισµός διατοµής καπνοδόχου

5.1 Υπολογισµός θερµικών φορτίων

Οι µέθοδοι που χρησιµοποιούνται συνήθως για τον υπολογισµό των θερµικών φορτίων του
κτιρίου είναι αυτή του Γερµανικού Κανονισµού DIN 4701 και η µεθοδολογία υπολογισµού κατά
ΑSHRAE (American Society of Heating, Refrigeration and Air-Conditioning Engineers).

5.2 Επιλογή - τοποθέτηση θερµαντικών σωµάτων

Η αρχική επιλογή των θερµαντικών σωµάτων γίνεται µε βάση τα θερµικά φορτία των χώρων και τη
µέση ενεργή θερµοκρασία του σώµατος tm .
tV + t R
tm = − ti
2
όπου
tV = η θερµοκρασία προσαγωγής του νερού [ºC]

t R = η θερµοκρασία επιστροφής του νερού [ºC]

ti = η θερµοκρασία του χώρου [ºC]

Η τοποθέτηση των θερµαντικών σωµάτων στους χώρους γίνεται µε κριτήρια την οµοιόµορφη
κατανοµή της θερµοκρασίας, την λειτουργικότητα του χώρου και το αισθητικό αποτέλεσµα.
Μετά την επιλογή της θέσης των θερµαντικών σωµάτων αποφασίζεται ο αριθµός των σωµάτων
ανά κύκλωµα. Κάθε κύκλωµα πρέπει να περιλαµβάνει από 2 έως 5 θερµαντικά σώµατα (κατά
προτίµηση όχι πάνω από 3). Εάν κάποιο διαµέρισµα έχει πολλά θερµαντικά σώµατα, αυτά θα
χωρισθούν σε περισσότερα του ενός κυκλώµατα. Επιδιώκουµε κάθε κύκλωµα να περιλαµβάνει ίδιο
µήκος σωληνώσεων µε τα άλλα και περίπου ίδιο θερµικό φορτίο. Με τον τρόπο αυτό προκύπτει ίδια
διατοµή σωλήνων και οµοιοµορφία αντιστάσεων στα διάφορα κυκλώµατα.
Η διαφορά του µονοσωλήνιου συστήµατος σε σχέση µε το δισωλήνιο έγκειται στο ότι η αρχική
επιλογή των θερµαντικών σωµάτων πρέπει να αλλάξει, διότι η θερµοκρασία του νερού µειώνεται µετά
από κάθε σώµα και έτσι µεταβάλλεται η µέση ενεργή θερµοκρασία του σώµατος tm . Έτσι οι

θερµαντικές επιφάνειες ανάλογα µε τη θερµοκρασιακή πτώση, πρέπει να αυξάνονται (για τα τελευταία

 55
σώµατα κάθε κυκλώµατος) ή να µειώνονται (για τα πρώτα στη σειρά σώµατα κάθε κυκλώµατος), ώστε
να έχουν για την ίδια απόδοση θερµότητας.
Στο δισωλήνιο σύστηµα για παράδειγµα, όλα τα σώµατα τροφοδοτούνται θεωρητικά µε νερό
θερµοκρασίας 90ºC. Η θερµοκρασία επιστροφής επιλέγεται συνήθως 70ºC. Η µέση θερµοκρασία του
νερού στα θερµαντικά σώµατα είναι 80ºC. Εάν η θερµοκρασία των χώρων είναι 20ºC, η µέση ενεργή
θερµοκρασία των θερµαντικών σωµάτων tm είναι 60ºC.

Στο µονοσωλήνιο σύστηµα, τα θερµαντικά σώµατα που βρίσκονται στην αρχή κάθε κυκλώµατος
έχουν µέση θερµοκρασία µεγαλύτερη των 80ºC (άρα πρέπει να γίνουν λίγο µικρότερα από τα
αντίστοιχα του δισωλήνιου). Αντίθετα τα τελευταία σώµατα κάθε κυκλώµατος, επειδή τροφοδοτούνται
µε νερό χαµηλότερης θερµοκρασίας, έχουν µέση θερµοκρασία µικρότερη των 80ºC και πρέπει να
επιλεγούν λίγο µεγαλύτερα από τα αντίστοιχα του δισωλήνιου συστήµατος.
Πρακτικά αυτό γίνεται µε τη βοήθεια ενός συντελεστή διόρθωσης f, ο οποίος εξαρτάται από τη
διαφορά ∆t µεταξύ της µέσης ενεργής θερµοκρασία του θερµαντικού σώµατος t m και της

θερµοκρασίας του χώρου ti , και δίνεται στον πίνακα 3.

Η διαδικασία υπολογισµού της θερµοκρασιακής πτώσης του νερού στα θερµαντικά σώµατα ενός
κυκλώµατος και της διόρθωσης της επιφάνειας των θερµαντικών σωµάτων, περιγράφεται αναλυτικά
στο παράδειγµα που ακολουθεί.

Πίνακας 3: Συντελεστής διόρθωσης f για τον προσδιορισµό της θερµικής ισχύος των θερµαντικών
σωµάτων στα µονοσωλήνια συστήµατα

∆t f ∆t f ∆t f ∆t f
35 2.00 45 1.47 55 1.13 65 0.90
36 1.94 46 1.43 56 1.10 66 0.88
37 1.88 47 1.39 57 1.07 67 0.86
38 1.82 48 1.35 58 1.04 68 0.84
39 1.77 49 1.31 59 1.02 69 0.83
40 1.72 50 1.28 60 1.00 70 0.81
41 1.67 51 1.25 61 0.98 71 0.80
42 1.62 52 1.22 62 0.96 72 0.79
43 1.57 53 1.19 63 0.94 73 0.77
44 1.52 54 1.16 64 0.92 74 0.76

5.3 Επιλογή λέβητα - καυστήρα

Η θερµαντική ισχύς του λέβητα δίνεται από τη σχέση:

Q&K = Q&N ⋅ (1 + z R )
όπου Q&N = οι κανονικές θερµικές ανάγκες του κτιρίου [W]

Q&K = η κανονική θερµική ισχύς του λέβητα [W]

z R = Προσαύξηση που παίρνει υπόψη τις θερµικές απώλειες του δικτύου σωληνώσεων
 56
Οι τιµές του συντελεστή z R εκλέγονται από 0.05 έως 0.15 ανάλογα µε την σηµεία όδευσης των
κεντρικών σωλήνων και των σωλήνων διανοµής, και τη θερµική προστασία τους µε θερµική µόνωση.
Επειδή η ισχύς των λεβήτων είναι διαβαθµισµένη, επιλέγεται ένας λέβητας µε παραπλήσια (προς

τα πάνω) ισχύ ως προς το Q&K .

Η επιλογή του καυστήρα γίνεται µε βάση την απαραίτητη κατανάλωση καυσίµου G σε [kg/h]

3600 ⋅ Q& K
G =
H ⋅ ηK

όπου Q&K = η θερµική ισχύς του λέβητα [kW]

H = η θερµογόνος δύναµη του καυσίµου [kJ/kg] (42000 kJ/kg για πετρέλαιο)

η K = ο βαθµός απόδοσης του λέβητα

5.4 Χάραξη του κατακόρυφου και οριζόντιου δικτύου σωληνώσεων

Μετά την τοποθέτηση των θερµαντικών σωµάτων και του λέβητα στα σχέδια των κατόψεων του
κτιρίου, χαράσσεται το οριζόντιο και κατακόρυφο δίκτυο σωληνώσεων. Κάθε τµήµα του δικτύου από
το λέβητα µέχρι τα θερµαντικά σώµατα ονοµατίζεται µε ένα κωδικό αριθµό.
Σε κάθε θερµαντικό σώµα σηµειώνεται η θερµική του ισχύς σε [W]. Επίσης σε κάθε τµήµα του
δικτύου σηµειώνεται η µεταφερόµενη θερµική ισχύς σε [W] και το µήκος των σωλήνων σε [m]. Μετά
τον υπολογισµό των διαµέτρων των σωλήνων, όπως περιγράφεται στη συνέχεια, σε κάθε τµήµα θα
σηµειωθεί και η διάσταση του σωλήνα.

5.5 Υπολογισµός των διαµέτρων των σωλήνων και της πτώσης πίεσης στο κατακόρυφο και
οριζόντιο δίκτυο
Οι καταστατικές εξισώσεις για τον υπολογισµό των διαµέτρων σωλήνων και της πτώσης πίεσης σε
δίκτυα νερού είναι:
α) Η εξίσωση της συνέχειας

πd 2 Q&
V =w = (1)
4 c ⋅ ρ ⋅ ∆t
όπου:
V = η παροχή του νερού [m3/s]
w = η ταχύτητα ροής του νερού [m/s}
d = η εσωτερική διάµετρος του σωλήνα [m]
Q& = η µεταφερόµενη θερµική ισχύς [kW]
c = η ειδική θερµότητα του νερού = 4.19 [kJ/kgK] για t m 80ºC
ρ = η πυκνότητα του νερού [kg/m3]
∆t = η διαφορά θερµοκρασίας προσαγωγής – επιστροφής του νερού [Κ]

β) Ο αριθµός Reynolds Re
wd
Re = (2)
ν
 57
όπου:
w = η ταχύτητα ροής του νερού [m/s}
d = η εσωτερική διάµετρος του σωλήνα [m]
ν = το κινηµατικό ιξώδες του νερού [m2/s]

γ) Η σχέση Colebrook και White

1 ⎡ 2.51 K/d ⎤
= −2 ⋅ log ⎢ + ⎥ (3)
ξ ⎢⎣ Re ξ 3.71 ⎥⎦
όπου:
ξ = ο συντελεστής αντίστασης ροής κατά µήκος σωλήνα (αδιάστατος)
K = η απόλυτη τραχύτητα του υλικού του σωλήνα [m]
d = η εσωτερική διάµετρος του σωλήνα [m]
Re = ο αριθµός Reynolds

γ) Η σχέση Darcy – Weisbach

l ρw 2
∆p = ξ [Pa] (4)
d 2
όπου:
ξ = ο συντελεστής αντίστασης ροής κατά µήκος σωλήνα
w = η ταχύτητα ροής του νερού [m/s}
d = η εσωτερική διάµετρος του σωλήνα [m]
ρ = η πυκνότητα του νερού [kg/m3]
Η σχέση (4) ισχύει για ευθύγραµµα τµήµατα σωλήνων. Για τοπικές αντιστάσεις (καµπύλες,
διακλαδώσεις, στενώσεις, διευρύνσεις, βαλβίδες κ.λ.π) η σχέση διαµορφώνεται ως εξής:

ρw 2
∆p = ζ [Pa] (5)
2
όπου:
ζ = ο συντελεστής τοπικών απωλειών (πίνακας 7)
w = η ταχύτητα ροής του νερού [m/s}

∆ιαστασιολόγηση κατακόρυφου δικτύου σωληνώσεων

Για τον προσδιορισµό των διατοµών των σωλήνων ακολουθείται η παρακάτω µεθοδολογία:
1. Προσδιορίζεται η µεταφερόµενη θερµική ισχύς σε [W] σε κάθε τµήµα σωλήνωσης.
2. Υπολογίζεται η παροχή του θερµού νερού m& σε κάθε τµήµα σωλήνωσης σε [kg/h] (σχέση 1,
µετατροπή από [m3/s] σε [kg/h]).
3. Ορίζεται η µέγιστη επιτρεπόµενη ταχύτητα του νερού σε [m/s] ή η πτώση πίεσης ανά µέτρο σωλήνα
[Pa/m], σύµφωνα µε τον πίνακα 4.
5. Επιλέγεται σε κάθε τµήµα σωλήνωσης µία αρχική διατοµή υπολογισµού (πίνακες 5 και 6 ή
διαγράµµατα 1 και 2).
6. Υπολογίζεται η ταχύτητα σε κάθε τµήµα σωλήνωσης σύµφωνα µε την εξίσωση της συνέχειας.
 58
4 m& 1
w = ⋅ (6)
π ⋅ ρ ⋅d 2 3600
όπου:
m& = η παροχή του νερού [kg/h]
w = η ταχύτητα ροής του νερού [m/s}
d = η εσωτερική διάµετρος του σωλήνα [m]
ρ = η πυκνότητα του νερού [kg/m3]
Η ταχύτητα του νερού µπορεί να προσδιορισθεί και από τους πίνακες 5 και 6 ή τα διαγράµµατα 1
και 2.
7. Εάν η ταχύτητα που υπολογίστηκε δεν ικανοποιεί το κριτήριο της µέγιστης επιτρεπόµενης
ταχύτητας ή της πτώσης πίεσης ανά µέτρο µήκους, τότε επιλέγεται µεγαλύτερη διατοµή.
8. Η διαδικασία επαναλαµβάνεται για όλους τους κατακόρυφους κλάδους του δικτύου σωληνώσεων.

Πίνακας 4: Συνιστώµενες ταχύτητες νερού w και πτώσης πίεσης R σε συστήµατα θέρµανσης µε

εξαναγκασµένη κυκλοφορία

ΘΕΣΗ ΣΩΛΗΝΩΣΗΣ Ταχύτητα w Πτώση πίεσης

[m/s] R [Pa/m]

Εντός των κτιρίων κατοικιών, σε δευτερεύοντες κλάδους, σε

βρόγχους και στα θερµαντικά σώµατα 0.5 έως 0.7 50 έως 100

Εντός των κτιρίων κατοικιών, σε πρωτεύοντες κλάδους και στο

λεβητοστάσιο 0.8 έως 1.5 100 έως 200

Εκτός των κτιρίων, σε δίκτυα τηλεθέρµανσης 2.0έως 3.0 200 έως 400

Εντός των βιοµηχανικών κτιρίων, σε πρωτεύοντες-

δευτερεύοντες κλάδους και στα θερµαντικά σώµατα 1.0 έως 2.0 100 έως 250

Εκτός των βιοµηχανικών κτιρίων, σε κλάδους τροφοδοσίας 2.0έως 3.0 200 έως 400

∆ιαστασιολόγηση οριζόντιου δικτύου σωληνώσεων

Στα µονοσωλήνια συστήµατα κάθε κύκλωµα µεταφέρει σταθερή παροχή, εποµένως η διατοµή του
σωλήνα διατηρείται σταθερή για όλο το κύκλωµα.
Η µεθοδολογία είναι η ίδια µε αυτή για τη διαστασιολόγηση των κατακόρυφων κλάδων. Για την
επιλογή των διαστάσεων των σωλήνων στα κυκλώµατα, της ταχύτητας του νερού w και της πτώσης
πίεσης R ανά µέτρο µήκους χρησιµοποιούνται τα διαγράµµατα 4 και 5.

Υπολογισµός πτώσης πίεσης

Ο υπολογισµός της πτώσης πίεσης του νερού στο δίκτυο σωληνώσεων µπορεί να γίνει είτε
αναλυτικά µε τη βοήθεια των καταστατικών εξισώσεων είτε προσεγγιστικά µε την πτώση πίεσης R ανά
µέτρο σωλήνα.
 59
α) Αναλυτική µέθοδος
1. Υπολογίζεται ο αριθµός Reynolds Re, σύµφωνα µε τη σχέση (2).
- Για Re < 2300 η ροή χαρακτηρίζεται στρωτή
- Για 2300 < Re < 4000 η ροή χαρακτηρίζεται µεταβατική
- Για Re ≥ 4000 η ροή χαρακτηρίζεται τυρβώδης. Για τα δίκτυα θέρµανσης η ροή θεωρείται ότι είναι
τυρβώδης

2. Καθορίζεται η απόλυτη τραχύτητα του υλικού των σωλήνων K σε [m]

K
3. Υπολογίζεται η σχετική τραχύτητα ε = , όπου d η εσωτερική διάµετρος των σωλήνων
d
4. Υπολογίζεται ο συντελεστής αντίστασης ροής κατά µήκος σωλήνα ξ , σύµφωνα µε τη σχέση (3) ή
µε τη βοήθεια του διαγράµµατος Moody.
5. Υπολογίζεται η πτώση της στατικής πίεσης κατά µήκος ενός ευθύγραµµου σωλήνα ∆p 1 σε [Pa],
σύµφωνα µε τη σχέση (4)
6. Καθορίζονται οι συντελεστές τοπικών απωλειών ζ στα διάφορα ειδικά τεµάχια του δικτύου

(καµπύλες, διακλαδώσεις, βαλβίδες κ.λ.π.), ανά τµήµα σωλήνωσης µε σταθερή διάµετρο και
ταχύτητα. Οι συντελεστές δίνονται στον πίνακα 7.
7. Υπολογίζεται η πτώση της στατικής πίεσης λόγω τοπικών αντιστάσεων ∆p 2 σε [Pa], σύµφωνα µε τη
σχέση (5).
Η παραπάνω διαδικασία επαναλαµβάνεται σε όλα τα τµήµατα του δικτύου και τελικά υπολογίζεται
η πτώση της στατικής πίεσης κατά µήκος κάθε κλάδου, αθροίζοντας την πτώση πίεσης κατά µήκος
των ευθύγραµµων τµηµάτων και λόγω τοπικών αντιστάσεων. Η συνολική πτώση πίεσης προκύπτει
από το άθροισµα των πιέσεων κατά µήκος του δυσµενέστερου κυκλώµατος.

β) Προσεγγιστική µέθοδος
1. Προσδιορίζεται η πτώση πίεσης ανά µέτρο σωλήνα R σε [Pa/m] από τους πίνακες 5 και 6 ή τα
διαγράµµατα 1 και 2 (για τους κατακόρυφους κλάδους) και από τα διαγράµµατα 3 και 4 (για τα
οριζόντια κυκλώµατα)

2. Υπολογίζεται η πτώση της στατικής πίεσης στα ευθύγραµµα τµήµατα

∆p 1 = l ⋅ R [Pa]

όπου l το µήκος του ευθύγραµµου τµήµατος σωλήνα σε [m].

3. Καθορίζονται οι συντελεστές τοπικών απωλειών ζ στα διάφορα ειδικά τεµάχια του δικτύου

(καµπύλες, διακλαδώσεις, βαλβίδες κ.λ.π.), ανά τµήµα σωλήνωσης µε σταθερή διάµετρο και
ταχύτητα. Οι συντελεστές δίνονται στον πίνακα 7.

4. Υπολογίζεται η πτώση της στατικής πίεσης λόγω τοπικών αντιστάσεων σε κάθε τµήµα

ρw 2
Z =ζ [Pa]
2
Ο υπολογισµός µπορεί να γίνει και από το διάγραµµα 3 µε βάση το άθροισµα των συντελεστών
ζ και την ταχύτητα του νερού w.
 60
Η πτώση της στατικής πίεσης λόγω τοπικών αντιστάσεων Z µπορεί να υπολογισθεί και από την
εξίσωση:
Z ′ = R ⋅ l gl [Pa]

όπου l gl είναι το ισοδύναµο µήκος ευθύγραµµου τµήµατος σε [m] των τοπικών αντιστάσεων.

5. Η συνολική πτώση πίεσης κάθε κλάδου είναι:

∆p = l ⋅ R + Z
ή ∆p = l ⋅ R + Z ′
Συνήθως υπολογίζεται αρχικά η πτώση πίεσης σε κάθε οριζόντιο κύκλωµα και στη συνέχεια
προστίθεται στην πτώση πίεσης των κατακόρυφων τµηµάτων. Από την συνολική πτώση πίεσης κατά
µήκος του δυσµενέστερου κυκλώµατος προκύπτει το µανοµετρικό ύψος του κυκλοφορητή.

Η µεθοδολογία που περιγράφηκε αποτελεί ένα αξιόπιστο βοήθηµα για την ικανοποιητική επίλυση
ενός δικτύου σωληνώσεων, σε συστήµατα κεντρικής θέρµανσης. Οι σχέσεις που χρησιµοποιεί
προσοµοιάζουν τον πραγµατικό τρόπο µε τον οποίο το θερµό νερό διαρρέει το δίκτυο. Η αδυναµία της
όµως έγκειται στο ότι οι υπολογισµοί ξεκινούν θεωρώντας δεδοµένη την θερµική ισχύ των
θερµαντικών σωµάτων. Η θεώρηση αυτή δεν είναι πραγµατική, µε την έννοια ότι το ποσό θερµότητας
που φτάνει τελικά στα θερµαντικά σώµατα είναι το αποτέλεσµα και όχι το αίτιο της λειτουργίας του
δικτύου, το οποίο ως ρευστοδυναµικό σύστηµα λειτουργεί βάσει ενός αιτίου: του µανοµετρικού ύψους
του κυκλοφορητή.
Η µεθοδολογία δεν αποτελεί εποµένως προσοµοίωση της πραγµατικής λειτουργίας. Είναι η
µετέπειτα ρύθµιση του δικτύου µε την βοήθεια των στραγγαλιστικών βαλβίδων που φέρνει το
επιθυµητό αποτέλεσµα, δηλαδή την επίτευξη της θερµοκρασίας σχεδιασµού σε κάθε χώρο, δεδοµένου
του υπολογισµού θερµικών φορτίων και του συστήµατος ελέγχου της εγκατάστασης. Η πλήρης
προσοµοίωση της πραγµατικής λειτουργίας γίνεται µε προγράµµατα σε Η/Υ, στα οποία οι υπολογισµοί
συνδυάζοται µε τις χαρακτηριστικές καµπύλες του κυκλοφορητή που επιλέγεται για την εγκατάσταση
θέρµανσης.

5.6 Επιλογή κυκλοφορητή

Η επιλογή του κυκλοφορητή γίνεται µε βάση την παροχή του σε [m3/h] και το µανοµετρικό ύψος σε
[Pa].
Η παροχή του κυκλοφορητή υπολογίζεται από τη σχέση
Q& K
V = 3600 (1)
c ⋅ ρ ⋅ (tV − t R )
όπου:
V = η παροχή του νερού [m3/h]

tV = η θερµοκρασία προσαγωγής του νερού [ºC]

t R = η θερµοκρασία επιστροφής του νερού [ºC]

Q& K = η θερµική ισχύς του λέβητα [kW]
 61

c = η ειδική θερµότητα του νερού = 4.19 [kJ/kgK] για t m 80ºC

ρ = η πυκνότητα του νερού [kg/m3]

Το µανοµετρικό ύψος του κυκλοφορητή πρέπει να είναι µεγαλύτερο από τη συνολική πτώση
πίεσης στο δίκτυο. Η συνολική πτώση πίεσης ∆p TOT αποτελείται από (εικ. 10):
- την πτώση πίεσης στα ευθύγραµµα τµήµατα σωλήνων
- την πτώση πίεσης στα ειδικά τεµάχια
- την πτώση πίεσης στον λέβητα (δίνεται από τους κατασκευαστές)
- την πτώση πίεσης στην τρίοδη ή τετράοδη βάννα ανάµιξης (εάν προβλέπεται)

Εικόνα 10. ∆ιάγραµµα πτώσης

πίεσης σε µονοσωλήνιο σύστηµα

θέρµανσης

Η ισχύς του κυκλοφορητή δίνεται από τη σχέση:

V ⋅ ∆pTOT
P =
367 ⋅ η
όπου: V = η παροχή του νερού [m3/h]

∆pTOT = η συνολική πτώση πίεσης του δικτύου θέρµανσης [Pa]

η = ο βαθµός απόδοσης του κυκλοφορητή όπως δίνεται από τους κατασκευαστές

5.7 Υπολογισµός δοχείου διαστολής

Ο υπολογισµός του δοχείου διαστολής της εγκατάστασης γίνεται όπως περιγράφεται στο
αντίστοιχο κεφάλαιο των σηµειώσεων (Συστήµατα ελέγχου και ρυθµίσεων).

5.7 Υπολογισµός διαστάσεων δεξαµενής καυσίµου

Η χωρητικότητα της δεξαµενής υπολογίζεται έτσι ώστε να επαρκεί για διάστηµα τουλάχιστον 20
ηµερών για µεγάλες εγκαταστάσεις και περίπου 40 ηµερών για µικρού και µεσαίου µεγέθους
εγκαταστάσεις.
Η απαραίτητη ποσότητα καυσίµου µπορεί να υπολογιστεί κατά προσέγγιση από την κατανάλωση
καυσίµου του καυστήρα και τις εκτιµούµενες ώρες ηµερήσιας λειτουργίας. Πιο ακριβής υπολογισµός
γίνεται µε αναλυτικές µεθόδους εκτίµησης της κατανάλωσης ενέργειας του συστήµατος θέρµανσης
(δες κεφάλαιο των σηµειώσεων – Εκτίµηση της κατανάλωσης ενέργειας σε συστήµατα θέρµανσης).
6. ΠΑΡΑ∆ΕΙΓΜΑ 1
 62
Υπολογισµός ενός µονοσωληνίου συστήµατος κεντρικής θέρµανσης
Στην εικόνα που ακολουθεί δίνεται η κάτοψη ενός µονώροφου κτιρίου, στο οποίο θα εγκατασταθεί
µονοσωλήνιο σύστηµα κεντρικής θέρµανσης. Σηµειώνονται ο κωδικός αριθµός κάθε χώρου, η
επιθυµητή θερµοκρασία, η θέση και ο κωδικός αριθµός των θερµαντικών σωµάτων και η θερµική τους
απόδοση για θερµοκρασίες 90/70ºC. Επίσης σηµειώνεται οι όδευση των σωλήνων και δίνεται το
κατακόρυφο διάγραµµα σωληνώσεων. Για λόγους απλότητας δεν υπάρχουν συλλέκτες προσαγωγής
και επιστροφής. Ο κεντρικός αγωγός προσαγωγής, όπως φαίνεται και στο κατακόρυφο διάγραµµα,
διακλαδίζεται (µε ταύ) σε δύο κλάδους που αποτελούν τα δύο οριζόντια κυκλώµατα. Κάθε κύκλωµα
τροφοδοτεί 5 θερµαντικά σώµατα. Οι επιστροφές των δύο κυκλωµάτων συνενώνονται (µε συµβολή -
ταύ) και καταλήγουν στο λέβητα.
Το δίκτυο θερµού νερού θα κατασκευαστεί από χαλκοσωλήνες. Οι θερµοκρασίες προσαγωγής
επιστροφής του νερού είναι 80/60ºC.
 63
Να υπολογιστoύν:
- οι διάµετροι των σωλήνων κάθε κυκλώµατος
- η πτώση της θερµοκρασίας του νερού και η πτώση πίεσης σε κάθε κύκλωµα
- η διορθωµένη θερµική απόδοση των θερµαντικών σωµάτων
- τα χαρακτηριστικά του κυκλοφορητή της εγκατάστασης

Η επίλυση του προβλήµατος φαίνεται στους πίνακες Π.1 και Π.2.

Πίνακας Π.1:
1) Στην στήλη 1 του πίνακα δίνεται ο κωδικός αριθµός κάθε χώρου. Η σειρά των χώρων αναγράφεται
ανάλογα µε τη σειρά που τροφοδοτούνται τα σώµατα µε θερµό νερό. Καλό είναι, τα σώµατα µε τη
µεγαλύτερη θερµική απόδοση να τροφοδοτούνται πρώτα, έτσι ώστε η θερµοκρασία του νερού να
είναι υψηλή και να µη χρειάζεται να αυξηθεί πολύ η επιφάνειά τους. Με τον τρόπο αυτό δεν
αυξάνεται το κόστος εγκατάστασης των θερµαντικών σωµάτων. Αυτό φυσικά δεν είναι πάντοτε
εφικτό (όπως π.χ. στο κύκλωµα 2 του συγκεκριµένου παραδείγµατος).
2) Στη στήλη 2 του πίνακα αναγράφεται το θερµικό φορτίο κάθε χώρου σε [W], όπως έχει προκύψει
από τον υπολογισµό θερµικών απωλειών.
3) Στη στήλη 3 του πίνακα σηµειώνεται ο κωδικός αριθµός κάθε σώµατος. Εάν είναι δυνατόν, καλό
είναι να συµπίπτει µε τον κωδικό αριθµό του αντίστοιχου χώρου.

4) Στη στήλη 4 αναγράφεται η απαραίτητη θερµική ισχύς (απόδοση) Q& HK κάθε θερµαντικού σώµατος
σε [W].

5) Στη στήλη 5 αναγράφεται το άθροισµα της θερµικής ισχύος ΣQ&' HK όλων των θερµαντικών
σωµάτων που είναι πριν από το εξεταζόµενο θερµαντικό σώµα.
6) Στη στήλη 6 του πίνακα αναγράφεται (σε %) η ρύθµιση του διακόπτη (ρυθµιστικής βαλβίδας) του
θερµαντικού σώµατος, που, καθορίζει την ποσότητα του νερού που θα περάσει από το θερµαντικό
σώµα. Η ρύθµιση αυτή µπορεί να διορθωθεί µετά την οριστική επιλογή της απόδοσης των
θερµαντικών σωµάτων (στήλη 13). Μια συνηθισµένη προρύθµιση είναι από 35% για το µικρότερο
θερµαντικό σώµα κάθε κυκλώµατος έως 50% για το µεγαλύτερο σώµα.
7) Στη στήλη 7 υπολογίζεται η µέση θερµοκρασία κάθε θερµαντικού σώµατος σύµφωνα µε τη σχέση:
0.86 ⋅ ΣQ&' HK 43 ⋅ Q& HK
t m = tV − −
V&h q& ⋅V&h
όπου:

ΣQ&' HK = το άθροισµα της θερµικής ισχύος όλων των θερµαντικών σωµάτων που είναι πριν από το
εξεταζόµενο θερµαντικό σώµα σε [W]

Q& HK = η απαραίτητη θερµική ισχύς (απόδοση) κάθε θερµαντικού σώµατος σε [W]

Vh = συνολική παροχή θερµού νερού του κυκλώµατος σε [l/h]

0.86 ⋅Q& N
Vh =
tV − t R

tV = η θερµοκρασία προσαγωγής του νερού [ºC] (80ºC στο συγκεκριµένο παράδειγµα)

64
 65
t R = η θερµοκρασία επιστροφής του νερού [ºC] (60ºC στο συγκεκριµένο παράδειγµα)

Q& N = συνολική θερµική ισχύς του κυκλώµατος [W] (7650 [W] για το κύκλωµα 1 και 7090 [W] για το

κύκλωµα 2)
Η τιµή 43 στη σχέση προκύπτει από το γινόµενο 0.86x50, όπου 50 είναι το ήµισυ της θερµοκρασιακής
διαφοράς του νερού µεταξύ εισόδου και εξόδου σε [%] (0.5x100 = 50).

8) Στη στήλη 8 σηµειώνεται η επιθυµητή θερµοκρασία κάθε χώρου t i σε [ºC].

9) Στη στήλη 9 υπολογίζεται η διαφορά θερµοκρασίας ∆t =t m −t i

10) Στη στήλη 10 επιλέγεται ο συντελεστής διόρθωσης f της θερµικής ισχύος των θερµαντικών
σωµάτων από τον πίνακα 3. Ο συντελεστής αυτός λαµβάνει υπόψη την απόκλιση στη θερµική
απόδοση από την κανονική, που ισχύει για tV / t R = 90/70ºC και t i = 20ºC. (οι τιµές
υπολογίζονται µε γραµµική παρεµβολή).
11) Στη στήλη 11 υπολογίζεται η διορθωµένη θερµική ισχύς κάθε θερµαντικού σώµατος σε [W],
σύµφωνα µε τη σχέση:
Q& HK , N = f ⋅ Q& HK
Με την ισχύ αυτή επιλέγονται τα θερµαντικά σώµατα.
12) Στη στήλη 12 αναγράφεται η θερµική απόδοση των θερµαντικών σωµάτων που επιλέχθηκαν (από
καταλόγους κατασκευαστών). Στο συγκεκριµένο παράδειγµα η θερµική απόδοση είναι υποθετική
(δεν αντιστοιχεί δηλαδή σε συγκεκριµένο τύπο σώµατος).
13) Στη στήλη 12 υπολογίζεται η διορθωµένη και τελική ρύθµιση των διακοπτών (ρυθµιστικών
βαλββίδων) των θερµαντικών σωµάτων.
14) Στη στήλη 13 υπολογίζεται η πτώση πίεσης στα θερµαντικά σώµατα και τις ρυθµιστικές βαλβίδες
∆p HK , από το διάγραµµα 6. Η τιµή της ∆p HK εξαρτάται από τη συνολική παροχή όγκου του
κυκλώµατος σε [l/h] και την τελική ρύθµιση του διακόπτη σε [%]. Η συνολική τιµή της ∆p HK
χρησιµεύει στον υπολογισµό της συνολικής πτώσης πίεσης στην εγκατάστασης θέρµανσης.

Στον πίνακα Π.2 υπολογίζεται η διάµετρος των σωλήνων των κυκλωµάτων (∆ιάγραµµα 4 για το
συγκεκριµένο παράδειγµα) και η συνολική πτώση πίεσης στην εγκατάσταση κεντρικής θέρµανσης.
Για τις παροχές θερµού νερού των δύο κυκλωµάτων η διάµετρος των χαλκοσωλήνων προκύπτει
15x1 mm, µε αντίστοιχη πτώση πίεσης 465 [Pa/m] για το κύκλωµα 1 και 410 [Pa/m] για το κύκλωµα 2.

Το ισοδύναµο µήκος τεµαχίων Ταύ (διακλάδωση – συνένωση) είναι l gl = 0.8 [m] και το ισοδύναµο

µήκος καµπύλης l gl = 0.5 [m]. Η πτώση πίεσης στον λέβητα είναι 1.5 [kPa] = 150 [mmH2O].

Όπως προκύπτει, τα χαρακτηριστικά του κυκλοφορητή είναι:

Παροχή: 0.634 [m3/h]
Μανοµετρικό: 33.8 [Kpa] = 3.38 [mH2O]

Σηµείωση: Το παράδειγµα και τα διαγράµµατα 1,2,3,4,5 και 6 λήφθηκαν από το βιβλίο της
Buderus, Handbuch fuer Heizungstechnik, Beuth Verlag Gmbh, 1994
 66
ΠΙΝΑΚΑΣ Π.2: Υπολογισµός συνολικής πτώσης πίεσης στην εγκατάσταση και χαρακτηριστικά
κυκλοφορητή.
α/α ΜΕΓΕΘΟΣ Μονάδες ΚΥΚΛΩΜΑ ΚΥΚΛΩΜΑ
1 2

1 Παροχή θερµού νερού Vh [l/h] 329 305

2 ∆ιάµετρος σωλήνα (επιλογή – διάγραµµα 4) [mm] 15x1 15x1
Πτώση πίεσης σε κάθε κύκλωµα

1 Μήκος l σωλήνων κυκλώµατος [m] 24.0 19.0

2 Ισοδύναµο µήκος τεµαχίων Ταύ l gl = 2 ⋅ 0.8 [m] 1.6 1.6
3 Ισοδύναµο µήκος καµπύλων l gl = 16 ⋅ 0.5 [m] 8.0 8.0
4 Ισοδύναµο µήκος άλλων τεµαχίων l gl [m] - -
5 Συνολικό µήκος σωλήνων κυκλώµατος ( l tot = l + Σl gl ) [m] 33.6 28.6
6 ∆ιάµετρος σωλήνα (οριστική) [m] 15x1 15x1
7 Πτώση πίεσης R (διάγραµµα 4) [Pa/m] 465 410
8 Συνολική πτώση πίεσης στους σωλήνες l tot ⋅ R [kPa] 15.6 11.7
9 Πτώση πίεσης θερµ. σωµάτων και ρυθµ. βαλβίδων ∆p HK [kPa] 14.7 12.6
10 Συνολική πτώση πίεσης στο κύκλωµα [kPa] 30.3 24.3
11 Μεγαλύτερη πτώση πίεσης στο κύκλωµα 1 [kPa] 30.3 30.3
12 Περίσσεια πίεσης για στραγγαλισµό [kPa] 6.0
Πτώση πίεσης στην εγκατάσταση

1 Πτώση πίεσης στο δυσµενέστερο κύκλωµα [kPa] 30.3

2 Πτώση πίεσης στους κεντρικούς αγωγούς [kPa] 2.0
3 Πτώση πίεσης στο λέβητα [kPa] 1.5
4 Πτώση πίεσης σε άλλες συσκευές [kPa] -
5 Συνολική πτώση πίεσης [kPa] 33.8
6 Συνολική παροχή θερµού νερού [l/h] 634
7 Τύπος κυκλοφορητή Χ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Buderus, Handbuch fuer Heizungstechnik, Beuth Verlag Gmbh, 1994
2. Recknagel – Sprenger, Θέρµανση και Κλιµατισµός, Τόµος Α’, εκδ. Γκιούρδα, Αθήνα 1978
3. Β.Η. Σελλούντος, Θέρµανση – Κλιµατισµός, εκδ. Φοίβος, 1995
4. Errevi, Μονοσωλήνιο σύστηµα κεντρικής θέρµανσης, Γκρεκοθέρµ Ε.Π.Ε.
5. Α. Χονδρογιάννης, Όργανα και αυτοµατισµοί εγκαταστάσεων ύδρευσης και θέρµανσης, Αθήνα,
1992
6. Γ. Μαλαχίας, Κεντρικές θερµάνσεις µε µονοσωλήνιο σύστηµα, Εκδ. “Iων”, 2001
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76