ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΗΡ.

ΔΕΣΠΟΤΗ

ΕΡΩΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ
ΘΕΟΤΟΚΑΡΙΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ
ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΜΑΡΤΙΟΣ 2022

1
 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Εὐχαριστῶ τόν Πανάγαθο Κύριο, πού ἔβαλε στά χέρια μου πρίν πολλά
χρόνια τό Θεοτοκάριο τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου. Τό πολύτιμο
αὐτό πνευματικό ὀρυχεῖο διαβάζεται μετά τόν Ἑσπερινό στίς Ἱερές Μονές
στούς ἤχους τῆς Ἑβδομάδος κάθε μέρα. Ἔχει καί τόν Παρακλητικό Κανόνα.
Συνολικά ἔχει 62 Κανόνες.
Ὅσο τό μελετᾶς, τόσο καί σοῦ ἀποκαλύπτονται πνευματικά διαμάντια,ἀνά-
λογα μέ τήν προαίρεση σωτηρίας σου, τήν καθαρότητά σου.
Μελετώντας σύν τῷ χρόνῳ μοῦ ἀποκαλύπτονταν πολλές ἀπαντήσεις πού
εἶχα σέ πνευματικά θέματα, πῶς νά λύσω τά ἐρωτήματά μου πού εἶχα. Ἀλλά τό
σπουδαιότερο! ἄναψε μέσα στήν καρδιά μία φλογίτσα ἀγάπης πρός τό Πρό-
σωπο τῆς Θεομάνας. Καί ὅσο τό μελετῶ τόσο καί πιό πολύ ἀνάβει αὐτή ἡ φλό-
γα τῆς ἀγάπης καί αὐξάνεται ἡ παρρησία πρός τήν Κυρία Θεοτόκο.
Μετά ἀπό τήν συνεχῆ μελέτη κατέγραφα προτάσεις πού μέ ἐνδιέφεραν.
Τελικά μία σκέψη μοῦ ἦρθε, πιστεύω ἄνωθεν· γιατί δέν καταγράφεις τούς
προβληματισμούς σου ὑπό μορφή ἐρωτοποκρίσεων ἀπό τά κείμενα τῶν τροπα-
ρίων;
Μέ ἀγάπη ἄρχισα αὐτό ἔργο καί γιά τήν προσωπική μου ὠφέλεια, ἀλλά καί
ὠφέλεια τῶν ἀδελφῶν Χριστιανῶν πού ἐπιθυμοῦν νά ἔρθουν σέ κοινωνία μέ
τούς Κανόνες πού εἶναι ποιήματα ἁγίων Πατέρων, ἀλλά καί ἀγωνιζομένων
Χριστιανῶν πού τούς δόθηκε αὐτό τό χάρισμα τῆς ὑμνογραφίας.
Ἔτσι κάποια ἐρωτήματα πού μοῦ δημιουργήθηκαν τά σχολίασα μέ τήν
βοήθεια τῶν Ἁγίων ἀπό κείμενά τους, ὅσο μοῦ εἶναι δυνατό αὐτό λόγ ῳ τῶν
γραμματικῶν καί πνευματικῶν ἀδυναμιῶν.
Θά ἤθελα νά εὐχαριστήσω ὅσους μέ βοήθησαν μέ κάθε τρόπο γιά νά τε-
λειώσει αὐτή ἡ μικρή πνευματική ἐργασία πρός δόξα Θεοῦ καί τιμή πρός τό
Πανάγιο Πρόσωπο τῆς Παναγίας μας.
Ζητῶ ἐκ μέσης καρδίας συγγνώμη για τίς ἐλλείψεις, λάθη ὀρθογραφικά,
συντακτικά.
Θά παρακαλοῦσα κάποιον εἰδικό νά ἀναλάβει τήν ἀποπεράτωση τῆς
ἐργασίας αὐτῆς καί νά δοθεῖ ὡς εὐλογία στόνἀγωνιζόμενο ἀδελφό.
Μέ τιμή
Κων/νος Δεσπότης Ἰωάννινα
3/2/22
Ἑορτή τοῦ ἁγίου Σάββα τοῦ πνευματικοῦ
τοῦ ἐκ Νήσου Ἰωαννίνων

2
 ΕΡΩΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ ΘΕΟΤΟΚΑΡΙΟΥ

1. [Ἀγάπη1] Ἀγάπη Θεοῦ. Γιατί ἐξέπεσα ἀπ’ αὐτή;

Γιατί ἀγάπησα τό σαρκικό φρόνημα2, τίς ἡδονές τοῦ κόσμου, τήν δόξα
καί τά χρήματα. (Πλ. Β΄. Τετάρ. ὠδή δ. τροπ.13).
Σταμάτησε νά ἀσχολεῖσαι μέ τό φρόνημα τῆς σαρκός πού δυναμώνουν
τά πάθη4. Παρθένε σταμάτησε τήν ταραχή μου· γι’ αὐτό προσφεύγω, Θεο-

1
Ἡ ἀγάπη εἶναι ἡ ἀγαθή διάθεση τῆς ψυχῆς πού δέν προτιμᾶ κανένα περισσότερο ἀπό τήν
γνώση τοῦ Θεοῦ. Εἶναι τό πλήρωμα τοῦ νόμου τῆς ἐν Χριστῷ τελειότητος. (Ρωμ. ιγ, 10).
Κατά μέν τήν ποιότητα εἶναι ὁμοίωση μέ τόν Θεόν, ὅσο εἶναι δυνατόν στούς ἀνθρώπους,
κατά δέ τήν ἐνέργεια εἶναι μέθη ψυχῆς (ἐπιθυμεῖ μέ θεῖο ζῆλο τήν ἀπόλαυση τῆς δόξας τοῦ
Θεοῦ), θάλασσα ταπεινώσεως. (Ὅσιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος, λόγος 30ος, κεφ. γ).
Ἡ προϋπόθεση τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ εἶναι ὁ θεῖος φόβος, μέ ὅλη τήν καρδιά μας, γιατί
τότε ὁ θεῖος φόβος ἐνεργεῖ ἁγνιστικῶς στήν ψυχή καί διώχνει τήν σκληρότητά της. Προϋ-
πόθεση τοῦ θείου φόβου εἶναι ἡ κατάπαυση ἀπό τίς βιοτικές φροντίδες. Αὐτή ἡ κατάπαυση
εἶναι προϊόν τῆς ἡσυχίας, πού κατά τούς ἁγίους Πατέρες εἶναι ὁ ἀπαραίτητος δρόμος πού
ὁδηγεῖ στήν κάθαρση τοῦ νοῦ, τῆς καρδιᾶς, τῆς λογικῆς, τῶν αἰσθήσεων ἀπό τά πάθη, τούς
λογισμούς, δηλαδή τίς σκέψεις μέ εἰκόνες πού τίς δημιουργεῖ ὁ διάβολος διά τῆς φαντασίας,
τίς αἰσχρές ἔννοιες καί ἐπιθυμίες. Μέ τήν θεία Χάρι ἔρχεται στόν φωτισμό, ὁ πρῶτος βα-
θμός τῆς ἑνώσεως μέ τόν Θεό καί, ἐάν θέλει ὁ Θεός, τοῦ χαρίζει καί τήν θέωση.
Ἡ ἀπόδειξη τῆς ἀγάπης πρός τόν Θεόν εἶναι νά ἐπιζητεῖ πάντοτε τήν δοξολογία Του,
διά μέσου τῆς ἐκπληρώσεως τῶν θείων ἐντολῶν · καί χαίρεται ὅταν ταπεινώνεται. Οἱ θεῖες
ἐντολές ἀποβλέπουν στήν ἐπιστροφή τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τήν «παρά φύση» κατάσταση, λό-
γω τῆς ἁμαρτίας στήν «κατά φύση» κατάσταση,ὅπως δημιουργήθηκε ἀπό τόν Θεόν, νά ἀγα-
πᾶ τόν Θεό καί τόν πλησίον του. (Μοναχοῦ Θεοκλήτου Διονυσιάτου, ἁγίου Διαδόχου Φωτικῆς, τά ἑκα-
τό γνωστικά κεφάλαια, ἐκδ. Ἄθωνας, Ἅγιον Ὄρος 1999, σελ. 32, 46 - 47, 38 - 39).
2
Ἡ ἀγνωσία τοῦ Θεοῦ, ἡ ἀπιστία, ἡ τύφλωση τοῦ πνεύματος, ἡ ὑπερηφάνεια, ἡ αὐτοπεποί-
θηση, ἡ φιλαυτία, συναποτελοῦν τό σαρκικό φρόνημα. Τό σαρκικό φρόνημα δέν γνωρίζει
τόν Θεό. Δέν τά δέχεται (ἀλλά οὔτε καί καταλαβαίνει!) τά μέσα, μέ τά ὁποῖα ὁ Θεός θέλει
νά οδηγήσει τόν ἄνθρωπο στήν θεογνωσία. Εἶναι ἕνας τρόπος ἀναζήτησης τῆς γνώσης τοῦ
Θεοῦ πέρα γιά πέρα λαθεμένος καί ψυχώλεθρος. (Ἅγιος Ἰγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ, θαύματα καί
σημεῖα». χ.χρ. σελ. 51).
3
Πλ. Β (Ἦχος) Τετάρ. (ἡμέρα τῆς ἑβδομάδας) δ. (ὠδή) 1. (Τροπάριο).
4
Πάθος. Ὅλα τά πάθη (τά θανάσιμα, ἀντίστοιχα τῶν πονηρῶν λογισμῶν), γεννιοῦνται ἀπό
τήν ἐπαναλαμβανομένη ἁμαρτία,καί σταθεροποιεῖται στήν ψυχή μιά μόνιμη ἁμαρτητική ρο-
πή,πού καταντᾶ «δευτέρα φύση») ἐπηρεάζοντας τίς σκέψεις,τίς ἀποφάσεις, τήν θέλησή μας,
δηλ. ὅλη τήν ψυχή μας.Κάθε πάθος τό ἐπηρεάζει καί ἕνας δαίμονας. (Μικρός Εὐεργεντινός ἐκδ.
Παρακλήτου, σελ.555).
3
 γεννῆτορ, στήν σκέπη καί προστασία σου, γιατί εἶσαι ἡ ἐλπίδα 5 πού εἶναι
θεμέλιο τῶν ἀρετῶν. (Α΄, Δευτέρᾳ, ὠδή θ,τρ. 3).
2 [Ἅγιον Πνεῦμα6]. Πῶς θά γίνω οἰκητήριο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος;
Ὅταν ἔχω διανοητική νοερά τήν αἴσθηση 7 στήν ψυχή μου καί νεκρω-
θοῦν οἱ σαρκικές ἡδονές πού γεννῶνται διά τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων .
(Πλ.Α΄. Κυρ. θ.1).

3. [Ἀθεράπευτος]. Πῶς μένω, χωρίς νά τό ἀντιληφθῶ ἀθεράπευτος;

Ὅταν τά τραύματα τῆς ψυχῆς μου δέν σταματῶ νά τά ξύνω μέ φιληδονία
καί νά δημιουργῶ στίς πληγές πόνους, τότε μένω χωρίς αἴσθηση ἄρα ἀθε-
ράπευτος. (Πλ. Β΄. Δευτ. δ. 3).

5
Ἐλπίδα εἶναι ἡ προσδοκία καί ἡ ἀναμονή ἀγαθῶν. Εἶναι ἡ προσδοκία τῆς ἱκανοποιήσεως
τῶν ἐπιθυμιῶν καί τῶν πόθων μας.Εἶναι ἡ ἀναμονή τῆς πραγματοποιήσεως τῶν σχεδίων καί
τῶν ὀνείρων μας. Εἶναι ἡ αἰσιοδοξία γιά τό μέλλον καί ἡ εὐοίωνος, ἡ ἀσφαλής καί βεβαία
προοπτική γιά τό αὔριο. Ἡ ἐλπίδα εἶναι ρίζα τῆς ζωῆς.Ἡ ἐλπίδα εἶναι δύο εἰδῶν, τοῦ ἄφρο-
να καί τοῦ φρονίμου. Ἡ ἐλπίδα τοῦ ἄφρονα δέν ἐργάζεται τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ, καί ζεῖ μέ
ἀμέλεια, λέγει ὅτι ἐλπίζει στόν Θεό ὅτι θά τόν λυτρώσει ἀπό κάθε πειρασμό. Ἡ ἐλπίδα τοῦ
φρονίμου εἶναι, ὅταν δέν φροντίζει γιά τά κοσμικά πράγματα, ἐργάζεται τίς θεῖες ἐντολές
καί ἀγωνίζεται νά ἀποκτήσει ἀρετές. Αὐτή εἶναι ἡ ἀληθινή ἐλπίδα καί πάντα θά εἶναι μαζί
του. (Ἁγίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Νέα Κλῖμαξ, ἐκδ. Σχοινᾶ, Βόλος 1956, σελ. 308).
6
Τό Ἅγιο Πνεῦμα,ὁ Παράκλητος, Θεός ἀληθινός καί αἰώνιος, ὅπως ὁ Πατέρας καί ὁ Υἱός.
Ὡς θεῖο Πρόσωπο ὑπάρχει πάντα. Ἀπό τήν πρώτη στιγμή τῆς δημιουργίας ἐμφανίζεται ὡς
ζωοδότης. Ὁ Πατήρ δι’Υἱοῦ ἐν Πανεύματι Ἁγίῳ ποιεῖ τά πάντα κατά τόν Μ. Ἀθανάσιο. Κα-
τά τήν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς ἀκούεται ὡς «πνοή βιαία».Ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ἀρχίζει ἡ βιο-
λογική ζωή,ἡ κοινωνία τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό, «γεννᾶται» ὁ Υἱός, ὁ Χριστός ἐκ Παρ-
θένου. Ἐν Ἁγίω Πνεύματι ἀναγεννᾶται, ἀναδημιουργεῖται ὁ κόσμος μέσα στήν Ἐκκλησία
καί ὁδηγεῖται στήν Ζωή τοῦ Θεοῦ, στήν κοινωνία Του. Τά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, τό ποι-
μαντικό καί ἀγωνιστικό της ἔργο γίνονται μέ τήν παρουσία Του. Αὐτό καθιστᾶ «βασιλεία
τοῦ Θεοῦ» - βασιλεία δική Του – τήν Ἐκκλησία καθορίζοντας καί τό κοινωνικό ἦθος της. (π.
Γ. Μεταλληνός, «Φωνή Κυρίου», 26 -6- 1983, σ. 103).
7
Στήν γλῶσσα τῶν Μυστικῶν Πατέρων εἶναι ἰδιότητα τῶν ψυχικῶν δυνάμεων, ἀντίστοι-χη
τῆς ἰδιότητος τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων. «Χωρίς νοερή αἴσθηση, γράφει ὁ ἅγιος Γρη-
γόριος ὁ Σιναΐτης, εἶναι ἀδύνατο νά γευθεῖ κανείς τήν ἡδονή τῶν θείων μέ πληρότητα. Γιατί
ὅπως ἐκεῖνος πού ἐξασθένησε τίς σωματικές του αἰσθήσεις, τίς ἔκανε νά μήν ἐνεργοῦν στά
αἰσθητά, καί οὔτε βλέπει οὔτε ἀκούει οὔτε ὀσφραίνεται, ἀλλά εἶναι παράλυτος ἤ μᾶλλον μι-
σοπεθαμένος, ἔτσι κι ἐκεῖνος πού νέκρωσε τίς φυσικές δυνάμεις τῆς ψυχῆς του μέ τά πάθη
του, τίς ἔκανε ἀνίκανες νά ἐνεργοῦν καί νά μετέχουν στά μυστήρια τοῦ Πνεύματος. Ἐκεῖνος
δηλαδή πού δέν βλέπει καί δέν ἀκούει καί δέν αἰσθάνεται πνευματικῶς εἶναι νεκρός. Γιατί
δέν ζεῖ μέσα του ὁ Χριστός, ἀλλά καί ὁ ἴδιος οὔτε κινεῖται ἀπό τόν Χριστό οὔτε δέχεται τίς
ἐνέργειες τοῦ Χριστοῦ…Οἱ αἰσθήσεις, ὅταν εἶναι ὑγιεῖς, ἔχουν τήν ἴδια ἐνέργεια μέ τίς ψυ-
χικές δυνάμεις. Τότε οἱ αἰσθήσεις ἐποπτεύουν μέ εὐκρίνεια τά αἰσθητά καί οἱ ψυχικές δυνά-
μεις τά νοητά. Γίνονται ἑνιαῖες, αἰσθήσεις καί δυνάμεις, μέ τήν Χάρι τοῦ Πνεύματος· τότε
γνωρίζουν τά θεῖα καί τά ἀνθρώπινα, πῶς εἶναι στήν φύση τους κατά τρόπο ἄμεσο καί οὐ-
σιαστικό, καί θεωροῦν τούς λόγους αὐτῶν μέ σαφήνεια κι ἐποπτεύουν καθαρά, ὅσο αὐτό εἶ-
ναι δυνατό, τήν μία Αἰτία τῶν ὅλων, τήν Ἁγία Τριάδα. (Φιλοκαλία τόμ. Δ΄. «Περιβόλι τῆς Παναγί-
ας», σελ. 194, Ἀθῆναι 1997, κεφ. 97 και 98).
4
4 [Αἰσθήσεις8]. Ποιές εἶναι οἱ δέκα αἰσθήσεις τοῦ σώματος καί τῆς ψυ-
χῆς;
Οἱ πέντε σωματικές αἰσθήσεις εἶναι ἡ ἀκοή, ἡ ὄσφρηση, ἡ ὅραση, ἡ γεύση
καί ἡ ἁφή καί οἱ πέντε πνευματικές, εἶναι νοῦς 9, διάνοια10, γνώμη11 (δόξα),
φαντασία12 καί αἴσθηση. (Δ΄.Τρίτ. α. 1).

5. [Αἰώνιος ζωή].Πῶς δέν θά πεινάσω καί δέν θά διψάσω στόν οὐρανό;

Ὅταν πίνω τόν οἶνον τῆς κατανύξεως13 καί τρώγω τόν ἄρτο τῶν δακρύ-
ων. (Πλ. Α, Κυρ. η, 3), δέν πεινάω, δεν διψάω.
8
Ὁ ἅγιος Διάδοχος Φωτικῆς λέγει, πρίν ἀπό τήν πτώση ὑπῆρχε στόν ἄνθρωπο μία φυσική
ἐνέργεια τῆς ψυχῆς, ἡ αἴσθηση, ἡ ὁποία μετά τήν παρακοή, διαιρέθηκε σέ δύο ἐπί μέρους
ἐνέργειες. Στίς αἰσθήσεις τοῦ σώματος, οἱ ὁποῖες μᾶς προτρέπουν πρός αὐτά πού φαίνονται
καλά, δηλαδή πρός τίς κοσμικές ἀπολαύσεις· ἔτσι τό χοϊκό σῶμα τό συγγενές πρός αὐτό πού
εἶναι τά ἐπίγεια ἀγαθά. Καί στήν πνευματική αἴσθηση τοῦ νοῦ, πού χειραγωγεῖ πρός τά οὐ-
ράνια, ποθώντας τό συγγενές αὐτῆς, δηλαδή στά πνευματικά ἀγαθά. Ἔτσι σύμφωνα μέ τόν
ἅγιο Διάδοχο,μετά τήν πτώση ὑπάρχει στήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου τόσο «ἡ αἴσθησις» τοῦ ἁγί-
ου, ὅσο καί «ἡ αἴσθησις» τοῦ βεβήλου καί εἶναι θέμα προσωπικῆς ἐπιλογῆς καί ἄσκησης ἡ
ἐπιδίωξη καί καλλιέργεια τοῦ ἀγαθοῦ. Ἡ πνευματική αἴσθηση τοῦ νοῦ ἤ τῆς ψυχῆς, ἤ τῆς
καρδίας, εἶναι ἡ ἀκριβής αἴσθηση τῆς πλούσιας θείας παρηγορίας χωρίς ποτέ νά «κλέπτε-
ται». Εἶναι ἀντίθετη στήν αἴσθηση τοῦ σώματος καί ἀποτελεῖ τό ὄργανο μέ τό ὁποῖο ὁ ἄνθ-
ρωπος βιώνει τίς πνευματικές ἀλήθειες. Ὅταν ἡ ψυχή ἐνεργοποιεῖται ἀπό τήν ἔμπνευση τοῦ
Ἁγίου Πνεύματος βρίσκεται μακριά ἀπό τήν δαιμονική ὁμίχλη, ἀλλά ὅταν ἐμπνέεται ἀπό τό
πνεῦμα τῆς πλάνης σκεπάζεται ὁλόκληρη ἀπό τά σύννεφα τῆς ἁμαρτίας.
(Ἑλένη Κυριαζῆ, Ὁ ἅγιος Διάδοχος Φωτικῆς, τό ἔργο του, ἡ θεολογία του καί τό ἱστορικό πλαίσιο τῆς ἐποχῆς
του (5ος μ. Χ. αἰώνα, Διπλωματική ἐργασία στό Α.Π.Θ. Θεσ/κη 2013, σελ.135-136).
Ἡ ἡσυχία ἀποτελεῖται ἀπό τήν ἐξωτερική ἡσυχία πού εἶναι ἡ φυλακή τῶν αἰσθήσεων καί ἡ
ἐσωτερική πού εἶναι ἡ φύλαξη κυρίως τοῦ νοῦ καί τῶν λογισμῶν.
9
Ὁ νοῦς ἤ νοερά ἐνέργεια, εἶναι τό βασικό ὄργανο μέ τό ὁποῖο ένεργοποιεῖται τό λογιστικό
μέρος τῆς ψυχῆς.Εἶναι ὁ ὀφθαλμός τῆς ψυχῆς, τό καθαρότατο μέρος της.Εἶναι ὁ φρουρός
καί ὁ τροφοδότης τῆς καρδιᾶς,πού εἶναι ἡ οὐσία.Ἡ φυσική κατάσταση τοῦ νοῦ εἶναι ἡ προ-
σευχητική – δοξολογική παραμονή του στήν μνήμη τοῦ Θεοῦ (ἀδιάλειπτη νοερά προσευ-
χή), ἡ ἀποβολή τῶν λογισμῶν. Καί πρέπει νά καθαρισθεῖ διά τῶν θείων ἐντολῶν καί νά ἐπι-
στρέψει στήν καρδιά, στόν θρόνο του, ἀπό τόν μετεωρισμό (τήν βασική ἀσθένειά του), γιατί
λόγῳ τῆς ἁμαρτίας διασκορπίζεται στό περιβάλλον καί ὑποδουλώνεται στά κτίσματα. (Μι-
κρός Εὐεργεντινός γλωσσάρι, ἐκδ. Παρακλήτου, σελ.554.)
10
Ἡ διάνοια εἶναι ἡ λογική ἐνέργεια τῆς ψυχῆς μέ ἕδρα τόν ἐγκέφαλο· ἀσχολεῖται μέ τήν
ἔκφραση τῶν ἐμπειριῶν τοῦ νοῦ (ἤ τῆς νοερᾶς ἐνέργειας), καί μέ τά καθημερινά προβλήμα-
τα.
11
Ἡ δόξα εἶναι ἡ γνώμη, ἡ ἄποψη πού ἔχουμε γιά κάθε ζήτημα, γιά κάθε ἀντικείμενο (ἀπό
τό ρῆμα δοκῶ). Εἶναι ἡ πρώτη ἰδέα πού διαμορφώνεται στήν ψυχή ἀπ’ αὐτό πού ἀντιλαμβα-
νόμαστε μέ τίς αἰσθήσεις. Ἡ δόξα μπορεῖ νά εἶναι εἴτε λογική εἴτε ἄλογη δύναμη τῆς ψυχῆς·
διότι εἶναι φτιαγμένη καί γιά τά δύο· «πρὸς γὰρ ἀμφότερα πέφυκεν». Ὅταν προέρχεται ἀπό
τήν διάνοια, εἶναι λογική. Ὅταν ὅμως προέρχεται ἀπὸ τὴν φαντασία, εἶναι «ψῆφος ἄλογος»
Στήν συνέχεια, ἡ διάνοια, ἀφοῦ ἐξετάσει τήν ἰδέα, ἄν εἶναι ἀληθής ἤ ψευδής, καταλήγει
στήν ἀλήθεια. (π. Ἀθανάσιος Ἀναστασίου,προηγ. Μ. Μετεώρου, οἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς κατά τούς Πατέρες
τῆς Ἐκκλησίας. [Link] gr/ apopseis-sxolia/apopseis…)
12
Ἡ φαντασία ἔχει τὴν ἀρχὴ της στήν αἴσθηση, ἔχει ὅμως τήν δυνατότητα νά ἐνεργεῖ ἀκό-
μη καὶ ὅταν ἀπουσιάζουν τὰ αἰσθητά ἀντικείμενα. Ἡ φαντασία εἶναι καί αὐτή ἄλογη δύνα-
μη τῆς ψυχῆς καί, σύμφωνα μέ τούς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας, εἶναι «νοῦ καὶ αἰσθήσεως
μεθόριος».Εἶναι, δηλαδή, ἡ ψυχικὴ λειτουργία ποὺ βρίσκεται ἀνάμεσα στὸn νοῦ καὶ στὴν
αἴσθηση. (π. Ἀθανάσιος Ἀναστασίου «οἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς… ὅ. π.π ).
5
6. [Αἰωνιότητα]. Πῶς θά ὁδηγηθῶ στήν αἰώνιο ζωήν;
Διά τῆς νεκρώσεως τοῦ φρονήματος τῆς σαρκός, δηλαδή μέ τήν νέκρω-
ση τῶν προσβολῶν τῶν δαιμονικῶν θελημάτων14. (Α, Κυριακ., δ 2).
7 [Ἁμαρτία15]. Πῶς ἁμαρτάνει ὁ ἄνθρωπος;
Μέ ὅλες τίς ἁμαρτωλές πράξεις ἐμόλυνα: τό μέν σῶμα μέ τά πάθη καί
παραδόθηκα σέ αἰσχρότητες· τήν ψυχήν δέ μέ ἐνέργειες πονηρότατες μέ τίς
ὁποῖες ἔζησα· τό πνεῦμα δέ μέ ὑπερήφανα ἤθη καί ἀδικίες. (Πλ. Δ΄. Κυρ.
προσόμ. 4).

Τόν νοῦν ἐμόλυνα μέ ἄσχημες σκέψεις καί μέ τίς αἰσθήσεις, ὅταν ἔρ-
χονται σέ ἐπαφή μέ ἡδονές. (Α΄. Κυρ. στ. 1).

Ποιά εἶναι τά αἴτια τῆς πτώσεώς μου στόν βόθρο τῆς ἁμαρτίας;
Ἀπό τήν ἀμέλεια ἔπεσα στήν λησμονιά, ἀπό τήν λησμονιά στήν ἀφοβία
(ἔλλειψη θείου φόβου16) καί ἀπό τήν ἀφοβία πέφτω στό βόθρο τῆς ἁμαρ-
τίας. (Α΄,Πέμπ.θ. 4).
13
Ἡ κατάνυξη εἶναι ἡ πνευματική κατάσταση πού τό Ἅγιο Πνεῦμα κατατρυπᾶ τήν καρδιά
καί δημιουργεῖ παράδοξη καί ὑπέρλογη ἀλλοίωση, τήν ἄβυσσο ταπεινώσεως, τήν αὐτομεμ-
ψία, καί ὅταν τοποθετηθεῖ στό λογιστικό μέρος τῆς ψυχῆς καί πολυκαιρίσει, συντρίβει καί
πιέζει καί βγάζει τό σωτηριῶδες κρασί πού εὐφραίνει τήν καρδιά τοῦ ἀνθρώπου. Τέτοιο εἶ-
ναι τό κρασί τῆς φωτεινῆς κατανύξεως. Αὐτοί γεύονται τήν γλυκύτητα τῶν δακρύων.Ἡ πη-
γή τῆς κατανύξεως δημιουργεῖται σέ τέσσερις διακλαδώσεις, στήν ταπεινοφροσύνη, στήν
ἁγνότητα, στήν ἀπάθεια καί στήν ὑψηλή ἀπερίσπαστη προσευχή, καί ποτίζει τό πρόσωπο
ὅλης τῆς νοητῆς κτίσεως. (Ἅγιος Νικήτας ὁ Στηθᾶτος A και Β ἑκατοντάδα κεφαλαίων, Φιλοκαλία τ. δ΄,
Ἀθήνα 1986, σελ. 75, 91.)
14
Ὁ ἅγιος Διάδοχος περιγράφει μέ ἀκρίβεια τά στάδια τῆς προόδου πρός τό «καθ’ ὁμοίω-
ση». Κατά τό πρῶτο στάδιο παρατηρεῖται μία ὁλοκληρωτική στροφή τοῦ ἀνθρώπου πρός
τόν Κύριο πού χαρακτηρίζεται ἀπό βαθιά καί εἰλικρινή διάθεση νά Τόν ἀκολουθήσει. Κατά
τό δεύτερο στάδιο ὁ πιστός μέ ἐλεύθερη βούληση (θέληση), ξεκινᾶ νά τηρεῖ τίς θεῖες ἐντο-
λές μέ παράλληλη συνεχῆ μνήμη τοῦ Θεοῦ μέσω τῆς «προσευχῆς τοῦ Ἰησοῦ»(Κύριε Ἰησοῦ
Χριστέ, ἐλέησόν με). Σέ αὐτό τό στάδιο ἡ θεία Χάρις γίνεται ἀντιληπτή ὡς φωτιά πού καίει
τά ζιζάνια πού ἀναπτύσσονται στό «ἔδαφος» (δηλαδή τῆς καρδιᾶς). Κατά τό τρίτο στάδιο,
ἀφοῦ ὁ Χριστιανός ἐνδυθεῖ ὅλες τίς ἀρετές, τότε ἡ θ. Χάρις φωτίζει ὅλη τήν ὕπαρξή του καί
ἡ αἴσθηση αὐτή βιώνεται ὡς μία ἔντονη ζεστασιά μέ ἕνα αἴσθημα ἔντονης ἀγάπης γιά τόν
Θεό. Ἔτσι πραγματώνεται τό «καθ’ ὁμοίωση» ἀπό τήν θ. Χάρι ἀλλά συγχρόνως καί μέ τήν
ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου. (Ἑλένη Κυριαζῆ, Ὁ ἅγιος Διάδοχος Φωτικῆς, τό ἔργο του, ἡ θεολογία του καί
τό ἱστορικό πλαίσιο…ὅ.π.π. σελ. 133).
15
Ἡ ἁμαρτία δημιουργεῖ μέσα μας δικό της κόσμο, δημιουργεῖ μέσα μας δική της φιλο-
σοφία, δική της ἀντίληψη γιά τόν κόσμο. Ἡ ἁμαρτία ἐπιδιώκει νά καταλάβει τήν θέση τοῦ
Θεοῦ στήν ψυχή σου, τήν θέση τῆς Εἰκόνος τοῦ Θεοῦ. Αὐτό θέλει νά κάνει ἡ ἁμαρτία. Ἡ
ἁμαρτία στήν πραγματικότητα θέλει νά στερήσει τόν ἄνθρωπο ἀπό ἐκεῖνες τίς θεϊκές ὡραιό-
τητες πού ἔχει στήν ψυχή του. Ναί, αὐτός ὁ διάβολος ἀγωνίζεται διά μέσου τῆς ἁμαρτίας νά
δημιουργήσει μέσα σου καί μέσα μου τήν δική του εἰκόνα.Διότι ἡ ἁμαρτία πάντοτε ὁμοιάζει
στόν διάβολο. Πάντοτε, ὅταν τήν ἐναγκαλιζόμαστε, τυπώνει σιγά-σιγά στήν ψυχή μας τήν
δική του σκοτισμένη μορφή.Ἔτσι μέ τήν ἁμαρτία, μέ τήν ἕξη στήν ἁμαρτία, μορφώνεται
μέσα μας ἕνα ἄλλο ἐγώ, μία ἄλλη ψυχή, ἕνας ἄλλος ἑαυτός, ἐκεῖνος ὁ ἑαυτός, τόν ὁποῖο ζη-
τεῖ ὁ Κύριος νά ἀπαρνηθοῦμε: «οὐ γάρ ὅ θέλω ποιῶ ἀγαθόν, ἀλλ’ ὅ οὐ θέλω κακόν τοῦτο
πράσσω» (Ρωμ. ζ 19). «Ἅγιος Ἰουστῖνος Πόποβιτς. «Ο ΟΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ», τ.31, 2006, Περιοδική ἔκ-
δοσις ὑπό τῶν πατέρων τῆς Ι.Μ. Ὁσίου Γρηγορίου Ἁγίου Ὅρους).
6
 Ποιά εἶναι τά ἀποτελέσματα τῆς ἁμαρτίας;
Ἡ νέκρωση τοῦ νοῦ, τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματος. (Βαρύς, Κυρ. ε. 2).

Τί προξενοῦν οἱ ἁμαρτίες καί τά πάθη;

Πυκνό σκοτάδι κυριεύει τόν νοῦ καί τήν καρδιά. (Α΄. Τετάρ. α. 1).
Γίνομαι ὅμοιος μέ τά ἄλογα κτήνη. (Πλ. Α΄, Κυρ., ὠδή α΄, 3)

Νεκρώνεται ἡ ψυχή ἀπό τά πάθη τῆς ἁμαρτίας. (Πλ. Α΄, Σαββ. ὠδή στ΄, 1).

Θηρία πολύ δύσκολα καί ἐπικίνδυνα εἶναι τά πάθη πού τρέφω στήν ψυ-
χή μου, καί, μή μπορώντας τήν συγκατοίκηση, καταφεύγω, πρός τήν βοή-
θεια τῆς Παρθένου. (Πλ. Β΄. Δευτέρα, γ΄. 4)

Θλίβομαι γιά τόν ἑαυτό μου γιά τίς πάμπολες ἁμαρτίες μου, καί τά πλή-
θη τῶν προσβολῶν τῶν παθῶν, τήν πώρωση τῆς ψυχῆς μου καί τοῦ νοός
μου τίς ἄπρεπες κινήσεις· γι’ αὐτό, Ἁγνή σῶσον με μέ τό ἔλεός σου 17. Νά
φύγουν μακριά, γιατί κατάντησα ἀπεγνωσμένος. (Πλ. Α, Τετάρτη, ὠδή θ΄3).

8. [Ἀνθρώπου προπτωτική κατάσταση].

Ὅσον ἀφορᾶ στήν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ18 δηλαδή στόν ἄνθρωπο, δῶσε μου,
16
Ὁ θεῖος φόβος δηλώνει τήν εὐλάβεια καί τήν ἀφοσίωση στόν Θεό.Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ εἶ-
ναι γέννημα τῆς πίστεως καί προϋπόθεση κάθε πνευματικοῦ ἀγώνα. Ὑπάρχουν δύο εἴδη φό-
βων. Ὁ ἀρχικός πού ἐμφανίζεται στούς ἀρχαρίους στήν πνευματική ζωή, πού τηροῦν τίς θεῖ-
ες ἐντολές γιά τόν φόβο τῆς τιμωρίας. Ὁ ἄλλος ὁ τέλειος σέ ὅσους τηροῦν τίς ἐντολές τοῦ
Θεοῦ ὄχι λόγω τῆς κόλασης, ἀλλά ἐπειδή ἀγαποῦν τόν Θεό. (Μικρός Εὐεργεντινός, γλωσσάρι,
ἐκδ. Παρακλήτου, σελ.560).
17
Εἶναι μία ἰδιότητα τοῦ Θεοῦ τό έλεός Του. Μᾶς καταδιώκει συνεχῶς τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ.
Ἐπίσης ὁ ἄνθρωπος, ὁ πλασμένος κατ’ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, ἔχει πολλά κοινά σημεῖα μέ τόν
Δημιουργό του, ἀλλά κατ’ ἐξοχή ἡ ἰδιότητα τῆς ἐλεημοσύνης καί τῆς εὐεργεσίας τοῦ πλη-
σίον εἶναι ἐκείνη πού τόν κάνει νά πλησιάζει τόν Κύριο. Δέν εἶναι δηλαδή ἔλεος, χάρις, ἀγά-
πη, μόνο ὅταν εἶναι ἁμαρτωλός ὁ ἄνθρωπος κι ἔρχεται ὁ Θεός νά τόν συγχωρήσει, ἀλλά ἡ
φανέρωση τοῦ Θεοῦ στήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, ἡ κάθε ἐνέργεια καί ἡ κάθε βοήθεια τοῦ Θε-
οῦ πρός τόν ἄνθρωπο εἶναι ἔλεος, εἶναι φιλανθρωπία.
18
Κατά τόν ἅγιο Νικήτα τόν Στηθᾶτο τό «κατ’ εἰκόνα» ἀποδίδεται στήν πνευματική φύση
τοῦ ἀνθρώπου καί συγκεκριμένα στήν νοερά, ἀσώματη καί ἀθάνατη ψυχή. Τό ἀποδίδει καί
στόν νοῦ καί στόν λόγο, τά ὁποῖα μαζί μέ τήν ψυχή (τό πνεῦμα), ἀποτελοῦν τά τρία μέρη
τοῦ ἀνθρώπου, τῆς εἰκόνας δηλαδή τοῦ Θεοῦ, καί τά ἀντιστοιχεῖ μέ τά τρία Πρόσωπα τῆς
Ἁγίας Τριάδος. Ἀναλυτικά ἀναφέρει πῶς, ὅπως ὁ Θεός ἔχει τρεῖς ὑποστάσεις (Πρόσωπα),
(τόν λατρεύουμε ὡς Πατέρα, Υἱό καί Ἅγιο Πνεῦμα), ἔτσι καί ἡ πλασμένη ἀπό Αὐτόν εἰκόνα
Του, (καί ἀναφέρεται κυρίως στόν Υἱό πού ἔγινε καί ἄνθρωπος). Εἶναι ἡ προίκα ἀπό τό θεῖο
ἐμφύσημα καί ἀποτελεῖ τό κοινό γνώρισμα γιά κάθε ἄνθρωπο. Τό «κάθ’ ὁμοίωσιν» ἀποτε-
λεῖ ἐξάρτηση τῆς αὐτεξούσιας βούλησης (θελήσεως) καί φυτεύθηκε στήν ψυχή του, γιά νά
τελειοποιηθεῖ καί νά ὁμοιωθεῖ μέ τόν Θεό (βέβαια κατά χάρη). Μόνον σέ ἐκείνους πού ἐλ-
εύθερα ἀποφασίζουν νά ἐργάζονται καί νά ἐφαρμόζουν τίς ἀρετές, εἶναι ὁρατό τό «κατ’ εἰ-
κόνα» καί τό «καθ’ὁμοίωσιν».(Γραμμενούδη Παναγιώτα, ἡ ψυχή κατά τόν ἅγιον Νικήτα Στηθᾶτο, μετα-
πτυχιακή ἐργασία, Θεσ/κη 2012, σελ. 4 1 - 42).
Ἡ ἀληθινή προπτωτική κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου ἦταν κατά τόν ἅγιο Ίγνάτιο Μπριαν-
τσανίνοφ, Εἶχε τό εὖ εἶναι, κάθε εὐτυχία, μεγάλη ἀνάπαυση, καί χαιρόταν χωρίς καμμία θλί-
ψη, λύπη πού ἦταν ἄγνωστα.Ἦταν πλήρης ἀπό ὅλα τά ἀγαθά, τά νοητά καί τά οὐράνια.Περ-
7
 (ἀξίωσέ με) νά πλουτίζω τό κατ’ εἰκόνα (λογικό, αὐτεξούσιο)·, ὡς πρός τήν
ὁμοίωση (τελειωτική πορεία) περιφρούρησε, Ἁγνή, τό καθ’ ὁμοίωση (πο-
ρεία μου). (Γ, Τετάρτη, στ΄, 4).

Ἀνθρώπου σωτηρία πῶς κατορθώνεται;

Μέ τά δάκρυα μετανοίας ἔσωσε τήν πόρνη ὁ Χριστός· ἐπίσης τόν πι-
στεύοντα ληστή ἐπάνω στόν σταυρό.19 Ἐάν θέλεις ἀμέσως νά σωθεῖς, πή-
γαινε μέ δάκρυα καί θερμή πίστη. (Α΄. Σαββ. θ, 4).

Μέ τί τρέφεται ὁ ἄνθρωπος;
Μέ τόν ἄρτο τῶν ἐναρέτων καί θείων πράξεων. (Πλ. Α΄. Πέμπ. α. 4).

Διά τῶν ἀρετῶν, οἱ ὁποῖες εἶναι καρποί τοῦ θείου φόβου. (Δ΄. Κυρ. στ. 1).

Τί μπορεῖ νά θανατώσει τόν ἄνθρωπο;

Ὁ νοῦς, ὅταν μετεωρίζεται, καί ὁ ἁμαρτωλός λόγος. (Α΄.Κυρ. ε. 4).

Τί βασανίζει φοβερά τόν ἄνθρωπο;

νοῦσε ζωή ἀναμάρτητη, ἀφρόντιστη, καί ἀκοπίαστη. (Ἀλέξιος Λεμπέντέβ, ἡ ἐν Χριστῶ ἀνακαίνιση
τοῦ ἀνθρώπου κατά τόν ἅγιο Ἰγνάτιο Μπριαντσανίνοφ, Διδ/κή διατριβή, Α.Π.Θ. Θεσ/κη 2011, σελ. 55,56,
168).
19
Ὁ σταυρός μᾶς φανερώνει ὄχι τήν ἔχθρα, ἀλλά τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ. Ἐχθροί τοῦ Θεοῦ
γίναμε μέ τήν ἀπιστία τῶν πρωτοπλάστων καί μέ φθόνο τοῦ διαβόλου. Ὁ Χριστός ἔγινε
Ἄνθρωπος καί μᾶς ἔσωσε διά τοῦ σταυρικοῦ Του θανάτου· ὅρισε ὁ Θεός νά γίνει ὁ ἐξιλα-
σμός τῶν ἁμαρτιῶν. Καί διά τῆς πίστεως στόν Χριστό δείχνοντας ἀγάπη μᾶς συγχωρεῖ.
(Ρωμ. γ, 24 - 25). Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ κατανίκησε καί συνέτριψε μέ τόν σταυρό Του τόν θα-
νατο καί τήν ἁμαρτία. (π. Γ. Μεταλληνός Φωνή Κυρίου 1983, σελ. 58).
Γιατί σταυρώθηκε ὁ Χριστός; Γιά νά φυλάξει τίς ἐντολές καί τόν νόμο τοῦ Θεοῦ. Νά πο-
λεμήσει καί νά νικήσει καί τόν διάβολο. Ἡ σταύρωση τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἕνα μυστήριο, δη-
λαδή να τιμωρηθεῖ ὁ ἀθῶος Χριστός ἀντί τοῦ Ἀδάμ καί ἔτσι νά λάβει τήν συγχώρηση. Ὁ στ-
αυρός ἦταν ἀντί τοῦ ξύλου τῆς γνώσεως. Ἀντί τό περπάτημα τῶν ποδῶν τῶν πρωτοπλάστων
πού πήγαιναν πρός τό δένδρο καί ἀντί ἅπλωμα τῶν χειρῶν τους, γιά νά πάρουν τόν καρπό
τοῦ δένδρου, καρφώθηκαν τά ἄχραντα πόδια καί χέρια τοῦ Χριστοῦ ἐπάνω στόν σταυρό.
Ἀντί γιά τήν γεύση τοῦ καρποῦ, ὁ Κύριος γεύθηκε το ὄξος μετά χολῆς. Ἀντί γιά τόν θάνατο
τοῦ Ἀδάμ, ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ. Ἔμεινε ὁ Χριστός τρεῖς ἡμέρες στόν τάφο γιά τό μυστή-
ριο τῆς Ἁγίας Τριάδος. (Κεφάλαια πρακτικά καί θεολογικά,ἐκ. Ρηγοπούλου, Θεσ/κη, 1969, σελ. 30).
8
 Οἱ ἡδονές ,τά πάθη καί οἱ ἀκάθαρτοι λογισμοί πού εἶναι γεμᾶτοι ἀπό
20

πονηρία καί τῶν δαιμόνων ἐνοχλήσεις. (Α΄, Τετάρτη, δ. 1).

Πότε ὁ ἄνθρωπος παράγει καρπούς ἐναρέτους;

Ὅταν ξηραίνονται τά φυτά τῶν λογισμῶν καί παραλόγων πράξεών μου.
(Α΄. Πέμπ. ζ. 2).

Πότε ὁ ἄνθρωπος δέν ζεῖ θεοπρεπῶς;

Ὅταν ζεῖ μέ ἀσυγκράτητη ὑπερηφάνεια καί μέ φαντασμένη διάνοια. (Α΄
Πέμ. δ, 2).

Πότε ὁ ἄνθρωπος ἀναστενάζει καί βοᾶ;

Ὅταν πέφτει ὁλοκληρωτικά στά σκληρά πάθη. (Α΄. Πέμπ. στ. 3).

Πῶς ζεῖ ὁ σαρκικός ἄνθρωπος;

Ὅταν ὁ χρόνος τῆς ζωῆς του δαπανᾶται μέ τόν ὕπνο, τήν ἄνεση, μέ τρυ-
φή καί μέ ρεμβασμούς τῶν λογισμῶν. (Α΄. Κυρ., στ΄, 2).

Ποιά πολιτεία πρέπει νά προσπαθοῦν νά μιμηθοῦν οἱ ἄνθρωποι;

Τῶν Ἀγγέλων τήν παρθενία καί ἁγιότητά τους. (Γ΄. Κυρ. ε. 2).

Τί κάνει τόν ἄνθρωπον πιό ἀνόητο καί ἀπό τά ἄλογα ζῶα;

Ἡ ἀσωτία. (Δ΄. Σαββ. θ. 2). Δηλαδή ὁ τρόπος πού δέν σώζει.

9. [Ἀπάθεια]. Πῶς γεννᾶται ἡ ἀπάθεια;

Μέ ἱδρῶτες, κόπους, στεναγμούς καί καρδιακή συναίσθηση. (Πλ. δ, Δευτ. ζ.
4).

Πῶς θά βαδίσω στόν δρόμο τῆς ἀπαθείας;

Διά τῶν δακρύων τά ὁποῖα καθαρίζουν τούς μολυσμούς τῆς καρδιᾶς, καί
ἀποδιώχνεται ἡ ζόφωση τῆς ψυχῆς καί οἱ ἐκτροπές τοῦ νοῦ. (Α΄, Κυρ, δ 3)

20
Ἡδονές εἶναι ὅσα «ἡδύνουν», γλυκαίνουν τήν ζωή μας καί εἶναι διπλές, καθώς καί ἡ
φύση μας εἶναι διπλή. Ὅπως εἴμαστε σῶμα καί ψυχή καί καθένας ἔχει τίς αἰσθήσεις καί τά
μέλη του, ἔτσι καί οἱ ἡδονές ἀνήκουν καί στά δύο μέρη. Εἶναι οἱ σωματικές ἡδονές, πού
γίνονται αἰσθητές μέσω τῶν μελῶν τοῦ σώματος·εἶναι καί οἱ πνευματικές,πού ἀνήκουν στόν
ψυχικό καί πνευματικό μας κόσμο.
Τά συναισθήματα τῆς γλυκύτητας, πού προκαλοῦνται, ὅταν ἔρθουμε σέ ἐπαφή μέ τίς ὕλες
καί τά πράγματα, λέγονται ἡδονές.
Οἱ ἡδονές προκύπτουν, ὡς ἐπί τό πλεῖστον, ἀπό τήν δραστηριότητά μας καί παρηγοροῦν
ἤ ἀπογοητεύουν ἀνάλογα μέ τήν ὀρθή ἤ τήν λανθασμένη ἐνέργειά μας. Ἄν τό πρόγραμμα
καί ὁ σκοπός τους εἶναι σύμφωνα μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, τά συναισθήματα καί οἱ ἡδονές,
πού προκύπτουν, εἶναι εὐχάριστες καί γλυκαίνουν. Ἄν ὅμως οἱ προτιμήσεις καί ἐνέργειές
μας εἶναι παράλογες καί ἐμπαθεῖς, τότε αἰσθανόμαστε ἀποτροπιασμό καί ἀπέχθεια.
Οἱ ἡδονές ὅμως, πού συναρπάζουν περισσότερο καί ἀποπλανοῦν,ἔχουν σχέση μέ τήν
βιολογική μας ὑπόσταση καί βρίσκονται στά σωματικά μέλη καί αἰσθητήρια. Τήν πρώτη θέ-
ση ἔχουν ἡ γεύση, ἡ ἁφή καί ἡ ὅσφρηση. ([Link]
psichis/).
9
10. [Ἀπόγνωση]. Τί μᾶς τραβᾶ στό βυθό τῆς ἀπόγνωσης;
Τά ποικίλα πάθη πού εἶναι ἐγκατεστημένα στήν ταπεινή ψυχή μας. (Α΄,
Δευτ. Προσόμ. 4).

Ὅταν ζῶ μέ ραθυμία. (Γ΄.Δευτ.θ. 3).

11 [Ἀρετή]. Ποιές εἶναι οἱ τέσσερις γενικές ἀρετές;

Φρόνηση, ἀνδρεία, σωφροσύνη, καί δικαιοσύνη21. (Πλ. δ΄. Πέμπ. ζ. 2).

12 Πῶς καλλιεργεῖται τό πανθαύμαστο μέλι τῆς ἀρετῆς;

Ἁγνή Παναγία Δέσποινα, ἐσύ γέννησες ὡς ἄνθρωπο τόν Υἱό τοῦ Θεοῦ
Πατρός καί τό Θεῖο Ἅγιο Πνεῦμα, ἐμένα πού εἶμαι γυμνός ἀπό κάθε ἀρε-
τή πού μοῦ χάρισε ὁ Θεός καί τίς ξεντύθηκα μέ τήν ἀσωτεία μου, σέ παρα-
καλῶ πλούτισέ με, μέ ἀρετές τῆς Ἁγίας Τριάδος, ὅταν ἐγώ τό ἐπιθυμῶ καρ-
διακά, μέ θεῖο φόβο μέ κατάνυξη καί μέ ταπείνωση γιατί μέ αὐτές τίς ἀρε-
τές κατασκευάζεται τό πανθαύμαστο μέλι τῆς ἀρετῆς καί μπορεῖς νά μέ
φρουρήσεις. (Γ΄. Κυριακή, θ, 2). (Πλ. δ΄. Δευτ. γ. 2).

Πῶς συσκευάζεται τό μύρον τῆς ἀρετῆς22;

Μέ φρόνηση, μέ ἀνδρεία ψυχική, μέ σωφροσύνη καί μέ δικαιοσύνη
θεία23.( Πλ. Α΄. Κυρ. γ. 4).

Πῶς θά ἀνεβοῦμε τήν κλίμακα τῶν ἀρετῶν;

21
Τέσσερις εἶναι οἱ μορφές τῆς σοφίας: ἡ φρόνηση, δηλαδή ἡ γνώση καί ἐκείνων πού πρέ-
πει καί ἐκείνων πού δέν πρέπει νά κάνουμε καί ἡ ἐγρήγορση τοῦ νοῦ. Ἡ σωφροσύνη, δηλα-
δή νά γίνει ὀρθό τό φρόνημά μας, ὥστε νά μπορέσουμε νά κρατήσουμε τόν ἑαυτό μας μα-
κριά ἀπό κάθε ἔργο, λογισμό καί λόγο πού δέν ἀρέσει στόν Θεό. Ἡ ἀνδρεία, δηλαδή ἡ δύ-
ναμη καί ἡ καρτερία στούς κατά Θεόν ἀγῶνες καί στούς πειρασμούς. Ἡ δικαιοσύνη, δηλα-
δή ἡ διανομή πού γίνεται μέ τήν ἱσότητα σέ ὅλα τά παραπάνω.
([Link]
22
Αἰτία τῶν ἀρετῶν, λοιπόν,εἶναι ὁ Θεός,παρατηρεῖ ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής. Ἀρε-
τή, ἀποκαλεῖ τήν ἀπαθέστατη καί μόνιμη ἕξη τοῦ καλοῦ πού δέν ἔχει τίποτα ἀπό τά δεξιά ἤ
τ’ ἀριστερά, ἔχει ὅμως τήν σφραγίδα τοῦ Θεοῦ, στήν ὁποία τίποτε δέν εἶναι ἐνάντιο. Αἰτία
ἀρετῶν εἶναι ὁ Θεός. Ἐνεργητική γνώση τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ ἀλλοίωση κατά τήν ἕξη ἐκείνου
πού γνώρισε ἀληθινά τόν Θεό, ὥστε νά συμμορφωθεῖ πρός τό Ἅγιο Πνεῦμα . (Κισσά Στυλιανή,
«Η έννοια τῆς ἀρετῆς στόν Ἅγιο Μάξιμο τόν Ὁμολογητή», Διπλ/τική ἐργασία, Α.Π.Θ.Θεσ/κη 2009, σελ. 47)
23
Σωστή καί μελετημένη, τῶν γενικῶν ἀρετῶν,εἶναι ἡ σειρά τοποθέτησής τους, γιατί ἡ φρό-
νηση εἶναι αὐτή πού ἀποκαλύπτει τούς πνευματικούς λόγους, δείχνει δηλαδή, αὐτή τό δρό-
μο πού πρέπει νά ἀκολουθήσουν. Ἡ ἀνδρεία δραστηριοποιεῖ τήν πνευματική ζωή καί ἡ σω-
φροσύνη τονώνει τήν ἐπιθυμία πού γεννιέται γιά τόν Θεό μέσα ἀπό αὐτή τήν ζωή. Τέλος, ἡ
δικαιοσύνη, ἀπονέμει τήν ἰσότητα καί ρυθμίζει τήν ἱσορροπία ἀπέναντι στά πνευματικά δῶ-
ρα. Ἐκεῖνο πού τονίζει ξεκάθαρα ὁ Μάξιμος μέ αὐτή τήν ἀντιστοίχιση εἶναι ὁ ἀνθρωπολογι-
κός χαρακτήρας τῶν ἀρετῶν. (Κισσά Στυλιανή «Ἡ ἔννοια τῆς ἀρετής στόν Ἅγιο Μάξιμο τόν Ομολογη-
τή…ὅ.π.π, σελ. 58).
Ἐπειδή εἶσαι Παναγία μου, ἡ σκάλα τῶν οὐρανίων ἀρετῶν, ἀλλά καί ἡ ὁδός πού μεταφέρεις
τίς ψυχές μας πρός τά οὐράνια σκηνώματα, βοήθησέ με, να ἀνεβῶ τά σκαλοπάτια αὐτά βιώ-
νοντας τήν πράξη (δηλ. τήν κάθαρση ἀπό τά πάθη) καί τήν θεωρία, νά βλέπω τήν δόξα τοῦ
Κυρίου. (Πλ. α΄, Κυριακή, α΄.4).
10
 Διά τῆς πράξεως καί τῆς θεωρίας24». (Πλ. Α΄. Κυρ. α. 4).

13. [Ἀσωτία25]. Τί ἔσωσε τόν ἄσωτο τῆς παραβολῆς;

Ἡ θερμή μετάνοια καί τό «ἥμαρτον» ἔκραξε . (Α΄ Σαββ. γ, 3).

Πότε ὁ ἄνθρωπος γίνεται ἄσωτος;

Ὅταν φεύγει ἀπό τό σπίτι του, τήν Ἐκκλησία, τήν ἄνωθεν πατρίδα του
καί συναναστρέφεται μέ τούς ἁμαρτωλούς καί ληστές (δηλαδή τούς δαίμο-
νες), τρώγοντας, ὅπως ἡ ἀγέλη χοίρων, παράξενη τροφή. (Α΄. Πέμπ. η, 3).

14 Ποῖοι θά ἀπολεσθοῦν;
Ὅσοι μέ φθόνο ἀρνοῦνται, νά μή Σοῦ προσκυνοῦν τό θεῖο πρόσωπό
Σου. (Β΄. Τρίτ. η. 2).

15 [Βάπτισμα26]. Πῶς καθαρίζεται ἡ στολή τοῦ Βαπτίσματος;

24
Ἐπειδή εἶσαι Παναγία μου, ἡ σκάλα τῶν οὐρανίων ἀρετῶν, ἀλλά καί ἡ ὁδός πού μεταφέ-
ρεις τίς ψυχές μας πρός τά οὐράνια σκηνώματα, βοήθησέ με, νά ἀνεβῶ τά σκαλοπάτια αὐτά
βιώνοντας τήν πράξη (δηλ. τήν κάθαρση ἀπό τά πάθη) καί τήν θεωρία, νά βλέπω τήν δόξα
τοῦ Κυρίου. (Πλ. α΄, Κυριακῆ, α΄.4).
Ἡ πράξη εἶναι τό πρῶτο στάδιο τῆς πνευματικῆς ζωῆς καί ἀναφέρεται στόν ἀγώνα καθάρ-
σεως τῆς καρδιᾶς ἀπό τά πάθη μέ τήν ἀκριβῆ τήρηση τῶν θείων ἐντολῶν. Θεωρία εἶναι ἡ
ἀνύψωση τοῦ ἀνθρώπου πρός τόν Θεό καί ἡ ἐμπειρία τῆς δόξης τοῦ προσώπου Αὐτοῦ. Ἡ
θεωρία ἀποτελεῖ τήν ὑψηλοτέρα φάση τῆς πνευματικῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου, κατά τήν ὁποί-
αν αὐτός καταξιώνεται νά ἑνωθεῖ μέ τόν Θεό. (Μικρός Εὐεργεντινός ἐκδ. Παρακλήτου, σελ. 557-
549).
25
Μέ βάση τό περιεχόμενο τῆς ζωῆς τοῦ ἀσώτου ἀνθρώπου θά μπορούσαμε νά ποῦμε ὅτι:
«ἀσωτία» εἶναι μία μορφή ἀκολασίας πού ἐκφράζεται ὡς ροπή καί ὑπερβολική στροφή πρός
τίς ὑλικές ἀπολαύσεις, πού τήν συνοδεύει ἡ σπατάλη. Εἶναι ὁ τρόπος ζωῆς πού δέν σώζει. Ὁ
ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ἐξηγεῖ τελικά πώς ὁ ἄσωτος υἱός ταυτίζεται μέ τόν ἄσωτο νοῦ
τοῦ καθενός, ὁ ὁποῖος σκορπίζεται καί ἀσωτεύει μέσα στήν θύελλα τῶν λογισμῶν, μακριά
ἀπό τήν καρδιά.
Ἡ ἀσωτία δηλαδή, μέ ἁπλά λόγια εἶναι πρῶτα ἐσωτερική καί ἔπειτα ἐξωτερική. Εἶναι τό
ἀποτέλεσμα μιᾶς ἐμπαθοῦς κατάστασης κατά τήν ὁποία ὁ ἄνθρωπος ὑποδουλώνεται στούς
λογισμούς τῶν παθῶν καί τῶν ἐπιθυμιῶν του. (Ἀρχιμ. Ζαχαρία, Πιστοί στή διαθήκη τῆς Ἀγάπης, ἔκδ.
Ι. Σταυροπηγιακῆς Μ. Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ Ἀγγλίας 2012, σ. 171)
26
Τό Βάπτισμα κατά τόν ἅγιο Διάδοχο,ἀποτελεῖ ὕδωρ σωτηρίας καί λουτρό ἀφθαρσίας,λό-
γω τῆς πτώσεως τῶν πρωτοπλάστων.Μέ το Βάπτισμα ἐξαγνιζόμαστε καί ἡ ἐξουσία τοῦ δαί-
μονα ἐπάνω μας ἀνατρέπεται ὁριστικά. Ἡ θεία Χάρις λαμπρύνη τό «κατ’ εἰκόνα», παραχω-
ρώντας τήν δυνατότητα τῆς ὁμοιώσεως, δηλαδή τῆς θεώσεως καί προκαλεῖ τό ἄνθισμα τῆς
ἀρετῆς. Ἡ ἁμαρτητική ροπή συνεχίζει νά ὑπάρχει καί τόν πρῶτο λόγο τόν ἔχει τό αὐτεξού-
σιό μας. Τό Ἅγιο Πνεῦμα μᾶς καθαρίζει καί κατασκηνώνει στήν ψυχή μας.Ἡ Χάρις Του ἐγ-
καθίσταται στά βαθύτερα μέρη τῆς ψυχῆς περιμένοντας τήν προαίρεσή μας, ἐνῶ τά πονηρά
πνεύματα παραμένουν γύρω ἀπό τά μέλη τῆς καρδιᾶς.Αὐτή ἐνεργεῖ μέ μυστικό τρόπο. Ὅσο
ἡ ψυχή προοδεύει πνευματικά τόσο ἡ Θ. Χάρις ἀποκαλύπτεται. Ἐπιτρέπει στούς δαίμονες
νά ἐνοχλοῦν τήν ψυχή, γιά νά γίνει ταπεινότερη καί ἱκανότερη νά διακρίνει τό καλό ἀπό τό
κακό. Ὁ πόλεμος τῶν πονηρῶν πνευμάτων διεξάγεται κυρίως μεταξύ τοῦ νοῦ καί τῶν σω-
ματικῶν μας αἰσθήσεων,ὅπου δημιουργοῦν ψευδῆ αἴσθηση γλυκύτητας, στούς πνευ- ματικά
ἄπειρους μέ σκοπό νά αἰχμαλωτίσουν τήν ψυχή. Σύμφωνα μέ τόν ἅγιο ὅταν ὁ ἄνθ-ρωπος
ἐπιμένει στήν τήρηση τῶν θείων ἐντολῶν, στήν ἀδιάλειπτη προσευχή καί στήν καλ-λιέργεια
τῶν ἀρετῶν τότε ἡ Θ. Χάρις διανέμεται καί στά ἐξωτερικά αἰσθητήρια τῆς καρδιᾶς καί αἰ-
11
 Διά πολλῶν δακρύων. (Πλ. Δ΄. Δευτ. ε. 1).

Διά τῆς κατανύξεως, πού δημιουργεῖ ἡ μελέτη τοῦ σωτηρίου πένθους.

Ἐπίσης κάθε ἐπιθυμία νά τήν μεταθέτεις πρός τόν Κύριο.(Βαρύς, Τετάρ. Προσ.4).

Ἡ Βασιλείαν τῶν οὐρανῶν27, τήν ὁποία παρέχει στούς πιστούς ἡ Θεο-

γεννήτρια διά τοῦ Υἱοῦ της…τῆς μεγάλης αὐτῆς αἰωνίου ἀγαλλιάσεως
ἀξίωσέ μας, κεχαριτωμένη διά τῆς μεσιτείας σου. (Ἦχος Β΄, Παρασκευή, α, 2).
16 [Βίος]. Τί νά προηγεῖται τῶν πράξεων τοῦ βίου;
Ἡ μελέτη τοῦ θανάτου πάντοτε. Νά θρηνεῖς, δηλαδή νά ζεῖς μέ τό πέν-
θος, γιατί ἔχεις μεσίτρια, τήν ἁγνή καί ἄμωμο πού βλάστησε τόν Χριστό.
(Α΄. Κυρ., γ΄4).

Τί εἶναι τά πράγματα τοῦ βίου;

Σάν τά ἄστατα ὄνειρα· καί γι’ αὐτό καθ’ ἡμέρα πού διέρχομαι καθόλου
δέν λαμβάνω αὐτῶν αἴσθηση. (Πλ. Β΄. Δευτ. δ. 4).

Ἡ ροή τοῦ ποταμοῦ, σκιά, καπνός, καί ἄνθος πού μαραίνεται.(Β, Δευτ. α, 2).

Πῶς πρέπει νά διανύουμε τόν βίον μας;

Διά ὅλων τῶν σεβαστῶν μακαρισμῶν, πού ἀναφέρονται στήν ἐπί τοῦ
Ὄρους ὁμιλία (Ματθ. κεφ. 5ο). Δηλαδή μέ τήν πτωχεία τοῦ νοῦ, μέ τό νά
πενθεῖ, νά εἶναι πρᾶος, νά πεινᾶ καί νά διψᾶ τήν ἀρετή, νά εἶναι καθαρός
στήν καρδιά, ἐλεήμονας, νά ἐπιδιώκει τήν εἰρήνη, νά διώκεται γιά τήν πί-
στη του γιά τόν Θεό καί νά χαίρεται, αὐτούς πού ἀγάλλονται. (Πλ. Δ΄. Δευτ.
προσόμ. 4).

Τί γεννᾶ τόν ἐνάρετο βίον;

Ὁ θεῖος φόβος καί τό πνεῦμα κατανύξεως. (Δ΄. Δευτ. η. 3).

17. [Γνώση28 θεία]. Πῶς θά ἀποκτήσω τήν θεία γνώση29;

Μέ τίς πρεσβεῖες τῆς Θεοτόκου ὁ Ἰησοῦς Χριστός νά σταλάξει ρανίδα
σθάνεται τήν ζέση τῆς θείας ἀγάπης. (Ἑλένη Κυριαζῆ, Ὁ ἅγιος Διάδοχος Φωτικῆς, τό ἔργο του,…
ὅ.π.π. σελ. 171-172).
27
Ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι «ἐκ τοῦ κόσμου τούτου», ἀλλά δόθηκε γιά χάρη τοῦ κό-
σμου, γιά νά ἀγκαλιάσει λυτρωτικά ὅλον τόν κόσμο καί νά μεταμορφώσει ἐν Χριστῷ κάθε
διάστασή του. Μέ τήν «σάρκωση τοῦ Χριστοῦ «ἤγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν». Εἰσῆλθε
στόν κόσμο, ἔγινε ἱστορική πραγματικότητα. Σκοπός τῆς ἐνανθρωπήσεώς Του εἶναι ἡ ἐκ-
κλησιοποίηση τοῦ κόσμου, ἡ μεταμόρφωση τοῦ κόσμου σέ βασιλεία Του. (π. Γεώργιος Με-
ταλληνός, Φωνή Κυρίου 1980, σελ. 6).
28
Γνώση, ἔχει ἄμεση σχέση μέ τήν Ἀλήθεια. Εἶναι καρπός τοῦ δένδρου τῆς προσωπικότη-
τός μας. Ὅποιας λογῆς εἶναι τό δένδρο τέτοια θά εἶναι καί ὁ καρπός.Ἐξαρτᾶται ἀπό τήν ποι-
ότητα τῶν ὀργάνων τῆς γνώσεως, (νοῦς, καρδιά καί θέληση),τήν ἴδια ἔχει καί ἡ γνώση. (Ἀρχ.
Ἰουστίνου Πόποβιτς, Θεογνωσία, ἐκδ. Γρηγόρη, Ἀῆναι 1992, σελ. 184).«Διάλυσε ἁγνή τούς δεσμούς τῆς
καρδίας μου, ξέχασμα, ἄγνοια, πώρωση τῆς ψυχῆς· καί ἀνοησία, μέ αὐτά ἑνούμενος ὁ νοῦς μου, νά
τρέξει δέν μπορεῖ πρός πλατυσμό θεωρίας, καί ὕψος θείας γνώσεως. (Α΄. Κυριακῆ, ζ΄ ὠδή, 1).
29
Εἶναι ἡ προσωπική ἐμπειρία τοῦ Θεοῦ. Ἐπιτυγχάνεται μέ τήν θέωση τοῦ ἀνθρώπου, τήν
ἕνωση καί κοινωνία μέ τόν Θεό. (Μικρός Εὐεργεντινός γλωσσάρι, ἐκδ. Παρακλήτου, σελ.546).
12
 θείου φόβου στήν καρδιά μου. (Πλ. Α΄. Κυρ. γ. 1).

Τί ἐμποδίζει τόν νοῦν νά τρέχει πρός τό ὕψος τῆς θείας γνώσεως καί
νά φθάνει στήν θέωση;
Ἡ λησμονιά, ἡ φοβερή καί δεινή ἄγνοια, ἡ σκλήρυνση τῆς ψυχῆς ἀπό
τήν λήθη, ἡ πώρωση τῆς ψυχῆς καί ἡ ἠλιθιότητα. Μέ αὐτά συνδέεται καί
δένεται μέ δεσμούς ὁ νοῦς μου καί δέν μπορεῖ νά τρέχει μέ ἄνεση·πρός το
ὕψος τῆς θείας γνώσεως. (Α΄.Κυρ. ζ. 1).

18 [Δαίμονες]. Πῶς μᾶς δένουν μέ θηλειές τά πόδια οἱ ὑπερήφανοι δαί-

μονες;
Διά τῶν παγίδων χρησιμοποιώντας ὡς σχοινιά τά ἁμαρτήματα. (Α΄.Κυρ.
στ.4)

Πῶς ὁ ἄνθρωπος γίνεται καταγώγιο τῶν δαιμόνων;

Ὅταν ζεῖ βρωμισμένος καί καταμολύνει μέ τίς ἀσωτίες τήν ψυχή του καί
γίνεται κέντρο διαφθορᾶς τῶν δαιμόνων. (Α΄. Πέμπ. δ. 3).

Ποῖος ὁ σκοπός τῶν δαιμόνων;

Προσπαθοῦν νά σέ γκρεμίσουν στό βυθό τῆς ἁμαρτίας, στήν φοβερή
ἀκαθαρσία καί στήν ἀπώλεια. (Α΄ Σάββ. ε 1).

Πῶς γίνεται ὁ ἄνθρωπος, φίλος τῶν δαιμόνων;

Ἐάν δέν καθάρισες τό σῶμα,μέ τήν ἐγκράτεια, τήν προσευχή καί τήν ἁγνό-
τητα. (Α΄ Σάββ. ε, 3).

Ποιά εἶναι τά τόξα καί τά βέλη τῶν ἐχθρῶν δαιμόνων;

Εἶναι οἱ ἀκάθαρτοι καί μολυσμένοι λογισμοί καί οἱ κακές ἐνθυμήσεις.
(Α΄. Τρίτη, ε. 3), καί (Πλ. Β΄. Δευτ. δ. 1).

Ποιά ἦταν ἡ αἰτία τῆς πτώσεως τῶν δαιμόνων;

Ἡ κακίστη οἴηση, ἔπαρση, ὑπερηφάνεια, ὁ ἄκρατος καί δίχως ὅρια ἐγωι-
Σμός, ὁ πιό ψηλός βαθμός τοῦ ἐγωιστικοῦ θερμομέτρου πού ἔρριξε τούς
δαίμονες ἀπό τήν Ἀγγελική τάξη». (Βαρύς, Τετάρ. α, 1).

Τί εἶναι τά ἐναέρια δαιμόνια καί τί σκοπό ἔχουν;

«Ὑπάρχουν τρεῖς νοητοί τρόποι διά τῶν ὁποίων ἡ γνώση ἀναβαίνει καί καταβαίνει. Οἰ τρό-
ποι αὐτοί εἶναι τό σῶμα, ἡ ψυχή καί τό πνεῦμα. Βέβαια ὅταν οἱ ἅγιοι Πατέρες μιλοῦν γιά τό
σῶμα, τήν ψυχή καί τό πνεῦμα, δέν ἐννοοῦν τό τρισύνθετο τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλά μέ τήν λέξη
πνεῦμα ἐννοοῦν τό χάρισμα, δηλαδή τήν Θεία Χάρι πού χαριτώνει τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου.
Χωρίς τήν Χάρι τοῦ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος λέγεται ψυχικός ἤ σαρκικός, ἐνῶ μέ τήν ὕπαρξη τῆς
Χάριτος λέγεται πνευματικός. Ἔτσι ὑπάρχουν καί τρεῖς γνώσεις, ἡ σωματική, ἡ ψυχική καί
ἡ πνευματική.Ἀνάλογα μέ ποιά γνώση κατέχει ὁ ἄνθρωπος, δείχνει τήν πνευματική του πρό-
οδο καί τήν πνευματική του κατάσταση». (Σεβ. Ναυπάκτου, Ἱεροθέου Βλάχου, οἱ τρεῖς γνώσεις κατά
τόν ἅγιο Ἰσαάκ τόν Σῦρο).
13
 Εἶναι οἱ πικροί τελωνάρχες, οἱ βάρβαροι ἄσαρκοι πού προσπαθοῦν νά
ἐμποδίσουν τήν ψυχή πού ἀνεβαίνει πρός τόν οὐρανό μετά τήν ἔξοδό της
ἀπό τό σῶμα. Καί ὁ ὑμνωδός παρακαλεῖ στόν μακρύ αὐτόν δρόμο νά τόν
συνοδεύει τό ἔλεος τῆς Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου. (Πλ. Β, Κυρ. η, 3, 4, ζ, 1).

Μέ ποιό τρόπο ἐξέρχονται ἀπό τόν ἄνθρωπο τά παμπόνηρα δαιμό-

νια;
Μέ προσευχή καί νηστεία. (Α΄. Σάββ. ε, 3).
Πῶς μᾶς πλανᾶ ὁ πανοῦργος ἐχθρός;
Μέ φαντάσματα ὀνείρων καί μέ πτώση ἀπό οἴηση. (Πλ. Α΄. Κυρ. ζ. 3).

Ἀπό συγκεντρώσεις αἰσχρῶν, πανούργων, πονηρῶν καί φθονερῶν ἀνθ-

ρώπων. (Βαρύς, Τρίτ ῃ, δ, 2).

Μέ ποίους τρόπους ἐπιτίθεται ὁ δόλιος δράκων, δηλαδή ὁ διάβολος;

Μέ τό νά ἐπινοεῖ, ἐφευρίσκει μέ πανουργία πολύπλοκες ραδιουργίες, νά
μᾶς παγιδεύει, γιά νά μᾶς συλλάβει. (Α΄.Τετάρ. ε. 2).

Ποῖος ὁ τρόπος ἐνεργείας τοῦ δολιόφρονος (διαβόλου);

Προσπαθεῖ μέ τά πάθη, μέ τίς τρικυμίες (θλίψεις, πειρασμούς) τά ὁποῖα
βυθίζουν τόν ἀπρόσεκτο ἄνθρωπο. Σκέπτεται μέ δόλο καί ἐπιτίθεται κρυφά
γιά νά μᾶς ἁρπάξει. (Α΄. Πέμπ. γ. 2).

Μέ τήν φοβερή λαίλαπα τῶν λογισμῶν ταράσσει διάνοιά μας. (Β΄. Σαββ. ε.
2)

Ποῖο εἶναι τό σχέδιο τοῦ σατανᾶ;

Παρακολουθεῖ τίς κινήσεις τοῦ σαρκικοῦ ἀνθρώπου ὁ δόλιος ἐχθρός καί
προσπαθεῖ νά κυριεύσει τόν νοῦ, τόν ἡγεμόνα τῆς ψυχῆς μέ τούς λογισμ-
ούς. Καί σέ κεντᾶ αἰφνίδια μέ σκοπό νά σέ ὁδηγήσει στόν ψυχικό θανατο.
(Γ΄. Κυρ. δ. 3).

Δολίως μέ τήν ὁμαλή μορφή τῆς ἡδονῆς μέ ἔπιασε μέ τό ἀγκίστρι καί μέ

ἔσυρε σάν ἄφωνο ψάρι. (Γ΄. Κυρ. ε. 1).

Μέ δόλο προσπαθεῖ χρησιμοποιώντας τά παράλογα πάθη νά κινήσει τήν

καρδιά (τήν οὐσία τῆς ψυχῆς) μου, γιά νά τήν καταστρέψει.(Βαρύς, Κυρ.προσ.4).

Πῶς ἐπιτίθεται ὁ δόλιος ὄφις;

Μέ τίς ἡδονές ἤ μέ λύπες. (Βαρύς, Πέμπ. ζ. 4).

Ποιό δόλωμα χρησιμοποιεῖ ὁ ἐχθρός;

Μέ δόλωμα τήν ἡδονή προσπαθεῖ νά συντρίψει τήν ψυχήν. (Βαρύς, Πέμπ. α.
2).

14
 Πῶς ἔγινα καταγώγιο δαιμόνων;
Λέρωσα, μόλυνα ἐντελῶς μέ τίς ἀσωτίες τήν ψυχήν μου. (Πλ.Δ΄.Τετ.δ, 3).

19 Ποῖος ὁ ρόλος τῶν δακρύων;

Μέ τά πολλά δάκρυα Κόρη, τήν χέρσα καρδιά μου και τῆς ψυχῆς μου τά
τραύματα γιάτρευσε μέ τήν Θεία Χάρι (μέθη κατά Θεόν)· διά κατανύξεως
τῶν ἀρετῶν δέ τά δημιουργηθέντα ἔργα πλήθυνε. (Βαρύς, Πέμπ. ζ. 1).

20. Δρόμος. Πῶς τό στενό δρόμο βαδίζοντας θά φθάσω στήν μακαριό-

τητα;
Διά τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν στενοχωρούντων με παθῶν. (Β΄. Κυρ. προσόμ. 4).

21. [Ἐγκράτεια30]. Τί ἔκανε τόν Ἰωσήφ βασιλέα τῆς Αἰγύπτου;

Ἡ ἐγκράτεια τῆς καρδιᾶς του καί ἡ ἀποφυγή τῶν παράνομων ἡδονῶν.
(Βαρύς, Πέμπ. γ. 1).

Διά τῶν σταλαγμῶν τῶν δακρύων τῆς μετανοίας. Εἶναι ἕνας σίγουρος
τρόπος. (Α΄.Κυρ. στ. 1).
«...ἐσύ πού γέννησες Θεό σαρκωθέντα, τήν «νοσοῦσαν ψυχήν μου θερά-
πευσον». (Β΄. Τετάρ, Κάθισμα).

22 [Ἐνάρετη]. Ποιά εἶναι ἡ ἐνάρετη πράξη;

Ἡ κρυμμένη καί ἄγνωστος, τήν ὁποία ὁ Θεός ἀοράτως ἀποδέχεται. (Βα-
ρύς, Κυρ. ζ. 2).

23 [Ἔνθεος] Ὁ ἔνθεος βίος πῶς πραγματοποιεῖται;

Πραγματοποιεῖται, ὅταν ξηραθοῦν, ὅπως τά φυτά, οἱ λογισμοί καί οἱ πα-
ράλογες πράξεις μου. Καί ὅταν παράγω ἐναρέτους καρπούς. (Α΄. Πέμπ. ζ. 2).

Ὅταν τόν θεῖο φόβο συλλάβω καί πνεῦμα ἀποκτήσω κατανύξεως, Δε-
σποινα, τότε ὁ βίος μου θά εἶναι φοβερός στούς πονηρούς δαίμονες· καί
ἀνάδειξον συνόμιλον τῶν ἁγίων Ἀγγέλων. (Δ΄. Δευτέρα, η, 3).

24. Ποιά εἶναι ἡ ἔνθεος πολιτεία;

Νά ζεῖς μέ γνήσια μετάνοια, νά παρακαλεῖς τήν Παναγία νά σοῦ συγχω-
ρηθοῦν ὅλα τά πταίσματά σου, νά σοῦ δίνει τήν δύναμη νά ζεῖς θεοφιλῶς,
δηλαδή νά τηρεῖς τίς θεῖες ἐντολές. (Β΄. Δευτέρα, κάθισμα).
30
Ἡ ἐγκράτεια συνοδεύει ὅλες τίς ἀρετές, κατά τόν ἅγιο Διάδοχο, καί ἀναφέρεται ὁ ἅγιος
στίς σωματικές κυρίως ὅμως στίς πνευματικές ἀρετές ἐάν δέν προσπαθοῦμε ἰσορροπημένα
γιά τήν καλλιέργεια ὅλων τῶν ἀρετῶν ἡ ἐγκράτεια χάνεται. Ἡ ἀξία τῆς ἐγκράτειας εἶναι: ὅ-
ταν συνοδεύεται ἀπό τόν ἀγώνα ἐναντίον τῶν ψυχικῶν καί σωματικῶν ἀδυναμιῶν καί τῶν
παθῶν. Στήν πνευματική ζωή τά πάντα γίνονται μέ μέτρο, μέ διάκριση. Προτρέπει ὁ ἅγιος
Διάδοχος νά ὑπομένουμε μέ καρτερία τήν δυσκολία τῆς ἄσκησης γιά νά ἔλθει τό λυτρωτικό
ἀποτέλεσμα: ἡ κάθαρση τῆς ψυχῆς ἀπό τά πάθη καί ἡ ἀπόκτηση τῶν ἀρετῶν .(Ἑλένη Κυριαζῆ,
ὁ ἅγιος Διἀδοχος…ὅ.π.π. σελ. 181).
15
25 Ἐντολές τοῦ Θεοῦ Ποιό τό ἀποτέλεσμα τῆς μή τηρήσεως τῶν θείων
ἐντολῶν;
Κατάντησα χωρίς νοῦ καί ὑπῆρξα δοῦλος τῶν ἡδονῶν· τό κάλλος τῆς
ψυχῆς ἐξαφάνισα καί σκοτείνιασα. (Βαρύς, Πέμπ. γ., 3).

26 . Πῶς φυλάττω τίς σεπτές ἐντολές τοῦ Θεοῦ;

Μέ σώφρονα νοῦν, καθαρά καρδία καί γνώμη προσεκτική.(Βαρύς, Τρίτ. Θ.4).

27. . [Ἐξομολόγηση]. Γιατί νά ἐξομολογοῦμαι31 τά πταίσματά μου;

Ἁγνή Θεοτόκε, τά φοβερά πταίσματα, ἐάν αὐτά τά ἀποκρύψω κατά τήν
ἡμέρα τῆς Κρίσεως, (Β΄ Παρουσίας), ὅταν θά ἀνοιχθεῖ τό βιβλίο τῆς συνει-
δήσεώς μου τότε ὅλα θά φανερωθοῦν. Τά μάτια μου τά μόλυνα, βλέποντας
τά ἄτοπα, τά χέρια μου ἐμόλυνα μέ παρανομίες, μέ αἰσχρουργίες τό σῶμα
μου το ἀχρήστευσα ὁ ταλαίπωρος καί τήν ψυχή μου τραυμάτισα μέ ἁμαρ-
τίες· γι’ αὐτό ἐλέησόν με καί γίνε εὐσπλαχνική, καί τῶν «σωζομένων» μέ
τίς πρεσβεῖες σου ἀξίωσόν με. (Δ΄. Κυριακ. προσόμ. 4).

28. [Ἐργασία].Τί μᾶς ὁδηγεῖ πρός τήν παράλογη καί παράνομη ἐργασία
καί ποιό τό ἀποτέλεσμα;
Ἡ φωτιά τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν πού πολύ δυνατά μέ κατακαίει. (Α΄.
Δευτ.στ. 4).

29 [Ζωή αἰώνιος]. Πῶς θά θερίσουμε στήν ἄλλη ζωή τόν νοητό στάχυ;
Ὅταν ἀνανεώσουμε τό χωράφι τῆς ψυχῆς μας φυτεύοντες τίς ἀρετές. (Πλ.
Β΄. Δευτ. γ. 1).

30. [Ἡδονή32]. Πῶς τελεῖται ἡ κάθε ἡδονή;

Χωρίς περίσκεψη. (Α΄. Κυρ. η. 3).

Τί δημιουργεῖ ἡ μέθη τῶν ἡδονῶν;

Σκοταδισμό στό νοῦ καί παραφροσύνη. (πλ. Α΄. Σαββ. α. 3).

31
Ὁ βαπτιζόμενος Χριστιανός κληρονομεῖ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι νέα φύση. Ἀνανεώνεται, ἔ-
τσι, ἡ «φθαρεῖσα φύση» μας, γιατί ἑνώνεται μέ τόν Χριστό καί ζωοποιεῖται. Ἡ ζωή μας κα-
τόπιν στό σῶμα τῆς Ἐκκλησίας δέν εἶναι παρά ἀγώνας γιά τήν συνεχῆ παραμονή μας στήν
κοινωνία καί ζωή τοῦ Χριστοῦ. Γι’ αὐτό μᾶς δόθηκε τό δεύτερο βάπτισμα, ἡ ἱερά ἐξομολό-
γηση. Εἶναι καί αὐτό μυστήριο, «βάπτισμα δακρύων καί μετανοίας». Μία πνευματική κο-
λυμβήθρα εἶναι τό ἐξομολογητήριο, ὅπου θανατώνονται οἱ μετά τό βάπτισμα ἁμαρτίες μας
καί συντρίβομε ἀδιάκοπα τόν θάνατό μας.Ὁ στενός δέ σύνδεσμος Ἐξομολογήσεως καί Θεί-
ας Εὐχαριστίας στήν ὀρθόδοξη παράδοση εἶναι ἀκριβῶς βεβαίωση τοῦ γεγονότος ὅτι μετά
τήν κάθε νέα «θανάτωση» τῆς ἁμαρτίας μας μέσα στήν κολυμβήθρα τῶν δακρύων, προχω-
ροῦμε στήν «δεσποτική ξενία», μετέχοντες ἔτσι στήν ἀνάσταση καί δόξα τοῦ Χριστοῦ στήν
αἰωνιότητα τῆς βασιλείας Του. Νά γιατί ἡ ζωή τῆς Ἐκκλησίας μας – γιά ὅσους πραγματικά
ζοῦν – εἶναι μόνιμη νίκη κατά τοῦ θανάτου. (π. Γ. Μεταλληνός Φωνή Κυρίου 1980, σελ. 167).
32
Στόν καιρό τῆς θλίψεως νά προσέχεις τήν προσβολή τῆς ἡδονῆς, γιατί εὔκολα γίνεται πα-
ραδεκτή, ἐπειδή παρηγορεῖ τήν θλίψη. (Ἅγιος Μάρκος ὁ Ἀσκητής 175, πνευματικοί νόμοι).
16
 Πάθη καί λογισμούς ἀκάθαρτους γεμάτους ἀπό πονηρία καί τῶν δαι-
μόνων ἐνοχλήσεις. (Α΄. Τετάρ, δ. 1).

Ζάλη καί ταραχή τῶν παθῶν…τρικυμία τῶν ἡδονῶν. (Α΄. Τετάρ. στ. 2).

Δημιουργεῖ τά βέβηλα ἔργα καί τίς πονηρές σκέψεις μέ εἰκόνες, δηλ.μέ

λογισμούς. (Α΄.Τετάρ.στ.1).

Ζητοῦν μανιωδῶς οἱ δαίμονες τήν ἀπώλειά μας (Α΄.Τετάρ.ζ. 3).

Πῶς θά ἀποφύγω, ὅταν μέ χειμάζει τῶν ἡδονῶν ἡ δυνατή θαλασ-

σοταραχή, ἡ φοβερή ταραχή; Τήν σφοδρότητα τῆς κακίας πνευμά-
των;
Μέ τό νά διευθύνω τῆς μετανοίας τό τιμόνι στήν Χάρι τοῦ Θεοῦ. (Β΄. Κυρ.
α. 2).

Πῶς σταματοῦν οἱ καταιγίδες τῶν ἡδονῶν καί τῶν παθῶν;

Μέ τίς πρεσβεῖες τῆς Παναμωμήτου. (Βαρύς, Πέμπ. α. 3).

Τί δημιουργοῦν οἱ ἡδονές;
Πικρή μέθη. (Πλ. Β΄. Τετάρ. γ. 3).

Νέκρωση πνευματική. (Πλ. Β΄. Τετάρ. ε. 4).

31. [Ἡσυχία]. Ἡ Θεία χάρις πῶς ἐπεισέρχεται;

Μέ ἡσυχία33 στόν νοῦ καί τήν γαλήνη τῶν λογισμῶν ἡ Θεία Χάρις ἐπει-
σέρχεται στήν καρδιά μας. Θεόνυμφε, παρακάλεσε τόν Υἱόν σου νά μᾶς
δώσει συντριβή στήν καρδιά μας καί ταπείνωση στήν ψυχή μας. (Β΄. Δευτέ- ρα,
34
ζ΄ 2) .
33
Ἡ ἡσυχία εἶναι ἡ ἀνώτερη ἀπό ὅλες τίς πνευματικές ἀρετές καί χωρίς αὐτή δέν μποροῦμε
νά καθαρισθοῦμε, οὔτε μποροῦμε νά γνωρίσουμε τήν ἀσθένειά μας ἀλλά καί τίς δολιότητες
τῶν δαιμόνων. (Ὁσίου Πέτρου Δαμασκηνοῦ, Φιλοκαλία, τόμος Γ΄, σελ. 99, ἐκδ. Ἀστέρος).
34
Ἡ ἡσυχία εἶναι ἡ προϋπόθεση τῆς κάθαρσης, τοῦ φωτισμοῦ καί τῆς θέωσης, τῆς αὐτο-
γνωσίας καί Θεογνωσίας, τῆς θεολογίας καί τῆς θεοπτίας (Μοναχῆς Θεοσέβης, ἡ ἡσυχία κατά τούς
Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, διπλωματική ἐργασία Α.Π.Θ. Θεσ/κη 2009, σελ. 1).
Ἐπιτελεῖ τὸ ἔργο τῆς ἡσυχίας ἡ Μαρία, ποὺ καθόταν στὰ πόδια τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἄκουε τὴν δι-
δασκαλία του. Καί ὁ Κύριος εἶπε στήν Μάρθα «ἑνός ἐστί χρεία», πού κατά τόν ἅγιο Ἐφραίμ
τόν Σῦρο ἀναφέρεται στήν ἡσυχία, τήν στροφή τοῦ νοῦ στόν Χριστό. (Ἁγίου Ἐφραίμ τοῦ Σύρου,
ἔργα τόμ. 6ος σελ. 42 κ. ἑξ. Ἐκδ. Περιβόλι τῆς Παναγίας», Θεσσαλονίκη 1995) Ἀποτελεῖται ἀπό τήν ἐξω-
τερική ἡσυχία πού εἶναι ὁ ἔλεγχος τῶν αἰσθήσεων καί τήν ἐσωτερική ἡσυχία πού εἶναι ὁ
ἀκριβής ἔλεγχος τῶν λογισμῶν.
Ἥσυχία τοῦ νοῦ, Ἡσυχίας διάσπαση οἱ λογισμοί. Κατά τόν ἀγώνα αὐτόν, γίνεται μεγάλος
πόλεμος ἀπό τίς ἀντίθετες δυνάμεις γιά τήν διάσπαση τῆς νοερᾶς ἡσυχίας μέ τόν μετεωρι-
σμό τοῦ νοῦ. Ὁ μετεωρισμός προκαλεῖ ἀσθένεια στήν ψυχή καί ἐπιφέρει τήν κακή χρήση
τῶν αἰσθήσεων, πού εἶναι καί ἡ αἰτία κάθε πάθους· οἱ Πατέρες ἀλλά καί οἱ σύγχρονοι Γέ-
ροντες συχνά ὑπογραμμίζουν ὅτι πρίν ἀπό τόν κακό λογισμό, ὑπάρχει κάποιο πάθος. Ἡ τα-
ραχή τῆς ψυχῆς καί οἱ μάταιοι λογισμοί πού τήν προκαλοῦν εἶναι ἡ μεγαλύτερη ταλαιπωρία
τοῦ ἀνθρώπου, καί ἰδιαίτερα τοῦ συγχρόνου. Τό ἀποτελεσματικότερο ὅμως φάρμακο γιά
τήν ὑγεία τῆς ψυχῆς εἶναι ἡ ἡσυχία τοῦ νοῦ, ἡ ὁποία ἐπιτυγχάνεται μέ τήν ἀπόκρουση τοῦ
17
 Πῶς πλανᾶται ὁ νοῦς καί πῶς ἐπιστρέφει στήν καρδιά;
Πλανᾶται διά τῆς φαντασίας καί ἐπιστρέφει ἀπό τόν μετεωρισμό τῶν
ἡδονῶν τοῦ κόσμου διά τοῦ φόβου τῆς κολάσεως35. (Πλ. Δ΄, Δευτ. ε, 2).

32 [Θάνατος]. Τί μέ σπρώχνει πρός τόν θάνατον τῆς ἀπωλείας;

Ὁ ὕπνος τῆς ἀμελείας. (Γ΄. Δευτ. θ. 3).

33. Ποῖες εἶναι αἱ τρεῖς θεολογικές ἀρετές36;

«Πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη37». (Πλ. Δ΄. Πέμπ. ζ. 3).

34. [Θεραπεία38]. Μέ ποιόν τρόπο θά θεραπευθῶ;

μετεωρισμοῦ καί τήν περιφρόνησή του, ἐνῶ βρίσκεται ἀκόμη στήν ἀρχή· γιατί τότε ἡ δύνα-
μη τῆς κακίας εἶναι ἀκόμη μικρή καί ἀποκρούεται εὔκολα μέ τήν ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος
τοῦ Ἰησοῦ. Μέ τήν προσοχή, τήν ἐπαγρύπνηση καί τήν φυλακή τοῦ νοῦ, ὁ νοῦς, ὁ ὁποῖος
δέν διασκορπίζεται πρός τά ἔξω καί δέν διαχέεται ἀπό τίς αἰσθήσεις ἀνεβαίνει στήν ἔννοια
τοῦ Θεοῦ. Ἑπομένως, ἡ ἐσωτερική ἡσυχία καί ἡ σιωπή ἔχουν μεγάλη ἀξία. Γιατί χωρίς τήν
νοερά ἡσυχία καί τήν μνήμη τοῦ Θεοῦ ὁ ἐχθρός καταλαμβάνει τόν νοῦ τοῦ ἀνθρώπου καί
πολεμάει τόν ἄνθρωπο καί μέ τήν σάρκα καί μέ τούς λογισμούς. Τότε κόβεται ἡ ἐπικοινω-
νία μέ τόν Θεό καί ἡ ψυχή αἰχμαλωτίζεται στά πάθη. (Μοναχῆς Θεοσέβης, ἡ "Ἡσυχία κατά τούς
Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας", μεταπτυχιακή διπλωματική,…σελ. 56 – 57)
35
Γράφει ὁ π. Ζαχαρίας Ζάχαρου ὁ «κρυπτός τῆς καρδίας ἄνθρωπος», Ι. Μ. Ἔσσεξ , Κυρίως δέ μέ
τό Ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, τόν λόγον Του καί μέ τό Σῶμα καί τό Αἷμα Του.
36
Οἱ θεολογικές ἀρετές εἶναι ἀρετές πού συνδέονται στήν χριστιανική θεολογία καί φιλο-
σοφία μέ τήν σωτηρία πού προκύπτει ἀπό τήν Χάρι τοῦ Θεοῦ. Ἡ πίστη εἶναι ἡ ἐμπιστοσύνη
καί ἡ λήψη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.Πίστη εἶναι ὄχι μόνο νά πιστεύει στόν Χριστό, ἤ στά λό-
για Του ἀλλά καί τό θάρρος στόν Χριστό καί πληροφορεῖται ὅτι μέ τήν δύναμη τοῦ Χριστοῦ
μπορεῖ ἀπό τήν κακία νά έλευθερωθεῖ, καί κάθε ἀρετή νά τελειώσει. ( Ἁγίου Συμεών τοῦ Νέου
Θεολόγου «Κεφάλαια πρακτικά καί θεολογικά»,ἐκδ. Ρηγοπούλου, Θεσ/κη, 1969, σελ. 31, 106).
37
Ἡ ἀγάπη πρός τόν Θεό, κατά τόν ἅγιο Διάδοχο, ἀποτελεῖ ἕνα εἶδος αὐταπαρνήσεως τα-
πεινώσεως καί λησμοσύνης τοῦ ἑαυτοῦ μας γιά χάρη τοῦ Θεοῦ. Γνώρισμά της ἀποτελεῖ ἡ
ἐκτέλεση τῶν θείων ἐντολῶν μέ τελικό ἀποτέλεσμα τόν δοξασμό τοῦ Θεοῦ καθώς καί τήν
εὐχαρίστηση τῆς ψυχῆς λόγω τῆς ταπεινώσεως πού ἐπιδεικνύει, ἐφόσον μέσω τῆς ταπεινώ-
σεως ἐπέρχεται ἡ ἕνωση τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό…Τό ἀποτέλεσμα τῆς ἀγάπης πρός τόν
Θεό, μέ αἴσθηση ψυχῆς, εἶναι ἡ φώτιση τῆς γνώσεως μέσα σέ ἕνα συναίσθημα σφοδροῦ θεί-
ου ἔρωτος, μέχρι νά νιώσει ὁ ἄνθρωπος τήν ἐμπειρία αὐτή ἕως τά ὁστά του.Ἡ γνώση εἶναι:
ὅταν ἡ αἴσθηση ἀποκτᾶ τήν ἱκανότητα τῆς παρουσίας τῆς Θ. Χάριτος. Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ
ἀποτελεῖ προϋπόθεση γιά τήν ἀγάπη πρός τόν πλησίον. ( Ἑλένη Κυριαζῆ, Ὁ ἅγιος Διάδοχος Φωτι-
κῆς, τό ἔργο του, ἡ θεολογία του…ὅ.π.π., σελ.147).
Ὁ ἄνθρωπος, λοιπόν, μπορεῖ νά πετύχει τήν ἀγάπη πρός τόν πλησίον μέσω τῶν ἀρετῶν
καί τῆς συμμετοχῆς στήν θεία Εὐχαριστία, μόνο ὅταν ἀποκτήσει τήν καθαρότητα τοῦ νοῦ.
Στό καθαρτικό αὐτό ἔργο του συμβάλλουν οἱ ἀρετές τῆς νηστείας, τῆς ἀγρυπνίας, τῆς προ-
σευχῆς, τῆς ἐγκράτειας,τῆς ἐλεημοσύνης καί τῆς ἀγάπης,οἱ ὁποῖες μπορεῖ στήν ἀρχή νά ἔχ-
ουν τήν μορφή ἐντολῶν, στήν συνέχεια,ὅμως, τῆς πορείας του μεταφέρονται στό ἐπίπεδο
τῆς Χάριτος καί αὐτό εἶναι τό μέσον πού ὁδηγεῖ τόν πιστό στό «ὑπὲρ φύσιν». Ἀκριβῶς, τήν
χαρισματική αὐτή διάσταση τῶν ἀρετῶν θέλει νά τονίσει ὁ ἅγιος Μάξιμος, μέσα ἀπό τήν δι-
δασκαλία του καί τίς διαστάσεις τῆς τέλειας ἀγάπης. Ἡ σταδιακή ὡρίμανση τοῦ ἀνθρώπου
ὁδηγεῖ στήν ἀπάθεια καί ἀποκαλύπτει τόν πραγματικό χαρακτήρα τῆς ἀρετῆς στό «ὑπὲρ φύ-
σιν». (Κισσά Στυλιανή, “Η έννοια τῆς ἀρετῆς στόν Ἅγιο Μάξιμο…ὅ.π.π. σελ. 97).
38
Θεραπεία τί ἐννοοῦμε. «Ἐννοοῦμε κυρίως τήν θεραπεία τοῦ νοῦ (ἤ νοερά ἐνέργεια, ὅταν
λειτουργεῖ στήν καρδιά, προσευχόμενος. (Ἡ καρδιά εἶναι ὁ ἐσωτερικός ἄνθρωπος, δηλ. τό
κέντρο τῆς προσωπικότητός του, ἐκεῖ πού μπορεῖ νά συναντήσει ὁ ἄνθρωπος τόν Θεό. Ἐκεῖ
18
 Διά τῶν σταλαγμῶν τῶν δακρύων τῆς μετανοίας, εἶναι ἕνας σίγουρος τρό-
πος. (Α΄.Κυρ. στ. 1).

«...ἐσύ πού γέννησες Θεό σαρκωθέντα, «τήν νοσοῦσα ψυχήν μου θεράπευ-
σον». (Β΄. Τετάρτη, Κάθισμα).

35. [Θείας Κοινωνίας39]. Διατί ἀσθενῶ καί συνεχῶς ἁμαρτάνω;

Διότι καθόλου δέν φρίττω, οὔτε τρέμω τήν τῶν θείων Μυστηρίων Μετά-
ληψη. (Γ΄. Κυρ. στ. 1).

πού μπορεῖ νά κάνει ὁ ἄνθρωπος τήν ἐλεύθερη ἐπιλογή του γιά τόν Θεό.
Δέν μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά βρεῖ τήν καρδιά του μέ μόνο τίς δυνάμεις του. Τήν καρδιά τήν
βρίσκουμε, διότι πρέπει νά ποῦμε ὅτι σκοπός τῆς Χριστιανικῆς ζωῆς εἶναι νά ἑνωθεῖ ὁ νοῦς
μας, (ἤ ἡ νοερά ἐνέργεια), μέ τήν πνευματική καρδιά μας πού εἶναι βαθειά στήν σαρκική
καρδιά), διότι τότε εἴμαστε τεθεραπευμένοι, (ἀπό τίς ἀρρώστειες πού προξένησε ἡ πτώση
τῶν πρωτοπλάστων).
Ὅταν λειτουργεῖ στόν ἐγκέφαλο λειτουργεῖ ὡς λογική ἐνέργεια καί ἀσχολεῖται μέ τά
καθημερινά προβλήματα. Διεξοδικά ὁ ἅγ. Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἀνέλυσε ὅτι ὁ νοῦς ἀρρω-
σταίνει, ὅταν διά τῶν αἰσθήσεων διαχέεται στό περιβάλλον, καί θεραπεύεται, ὅταν ἐπιστρέ-
φη πρός ἑαυτόν, κατέρχεται στήν καρδιά, (κυρίως μέ τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Ἰησοῦ, τό
ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ καί τόν λόγο τοῦ Ἰησοῦ). Τό πρῶτο εἶναι ἡ ἡσυχία τοῦ νοῦ. (Ὅπως ὁ
ὀφθαλμός, ἄν δέν προσηλοῦται σ' ἕνα ὁρισμένο σημεῖο, δέν μπορεῖ νά δῆ καθαρά ὅ, τι εὑ-
ρίσκεται μπροστά του, τό ἴδιο γίνεται καί μέ τόν νοῦ. Ὁ νοῦς πρέπει νά προσανατολισθεῖ
πρός τόν Θεό, (μέσω τῆς θείας Χάριτος), καί νά τόν ἀπασχολεῖ μόνον ὁ Θεός καί τά ἔχοντα
σχέση μέ Αὐτόν. Αὐτό στήν πραγματικότητα εἶναι ἡ ἀναχώρηση ἐκ τοῦ κόσμου. Ἡ ψυχή
πρέπει νά ἀποσπασθεῖ ἀπό τήν συμπάθεια πρός τό σῶμα, (τήν φιλαυτία). Νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό
τήν δουλεία στό κοσμικό καί σαρκικό φρόνημα καί νά ἀναφερθεῖ πρός τόν Θεό) καί στήν
συνέχεια ἀνέρχεται πρός τόν Θεό. Αὐτό συνιστᾶ τήν πορεία τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τό κατ' εἰκό-
να στό καθ' ὁμοίωσιν,ἀπό τό "εἰδεχθές προσωπεῖον" στό κατ' ἐξοχήν πρόσωπο.Στήν ὀρθό-
δοξη Ἐκκλησία δέν μποροῦμε νά δεχθοῦμε προσωποκεντρικές θεωρίες ἔξω ἀπό τήν ὀρθό-
δοξη ἀσκητική. Δέν πρόκειται γιά μιά ἀφηρημένη φιλοσοφική θεωρία περί τοῦ προσώπου,
ἀλλά γιά τήν ὀρθόδοξη ἄποψη γιά τό πρόσωπο, πάθη ἀπαλλαγή καί ἐπιστροφή τοῦ νοῦ στήν
καρδιά. Ὁ ἀγώνας καί ἡ προσπάθεια γιά τήν ἀπαλλαγή ἀπό τά πάθη πρέπει νά συνδεθεῖ μέ
τήν ἐπιστροφή τοῦ νοῦ στήν καρδιά. Μιά θεραπευτική ἀγωγή πού ἐξαντλεῖται στήν ἐπιφά-
νεια, χωρίς νά στρέφεται καί στήν θεραπεία τοῦ νοός εἶναι ἠθικολογία. Ἐδῶ φαίνεται καί ἡ
ἀξία τῆς νηπτικῆς θεολογίας τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἡ ἀποβολή τοῦ ἡσυχασμοῦ ἀπό τήν χρι-
στιανική ζωή ἐκκοσμικεύει τήν Ὀρθοδοξία. Γι' αὐτό καί πρέπει νά προσανατολίσουμε τήν
θεραπευτική, τήν νηστεία καί ὅλες τίς ἄλλες εὐαγγελικές ἀρετές, κάθε μία μέ τήν ἁγία της
ἐνέργεια χαριτώνει τόν νοῦ, καί μ’ αὐτό τόν τρόπο τόν μεταμορφώνει, τόν ἁγιάζει, τόν Χρι-
στοποιεῖ).Ὅσοι πνευματικοί πατέρες ἀγνοοῦν αὐτήν τήν μέθοδο ἀδυνατοῦν νά θεραπεύ-
σουν τά πνευματικά τους παιδιά, ἀφοῦ τά ἀφήνουν ἀθεράπευτα ἤ σέ ἕνα πνευματικό αὐτο-
θαυμασμό καί σέ μιά πνευματική αὐτάρκεια. Ἡ διδασκαλία περί πένθους θά κάνει τήν ἀγω-
γή ὀρθόδοξη καί ἐκκλησιαστική. Διαφορετικά θά εἶναι ἀνθρώπινη, δυτική, θεραπεία ὅπως
τήν ἀναλύει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς. Εἶναι πολύ πραγματική καί φυσική. Αὐτό λέγε-
ται μέ τήν ἔννοια ὅτι γνωρίζει τήν τραγική κατάσταση ἐκ τῶν παθῶν καί θεραπεύει τόν νοῦ
καί τίς αἰσθήσεις, τήν ψυχή καί τό σῶμα, τόν ἄνθρωπο καί τήν κοινωνία. Δέν ὑπάρχει μονό-
πλευρη, αὐτοδιοίκητη, ὑπερτίμηση τοῦ ἑνός εἰς βάρος τοῦ ἄλλου.Ὅλος ὁ ἄνθρωπος θερα-
πεύεται, ἁγιάζεται, γίνεται κατά Χάριν Θεός καί ἁγιαζόμενος ἁγιάζει καί τήν κτίση. Ἡ ὀρ
θόδοξη πνευματική, τῆς ὁποίας κέντρο εἶναι ἡ καρδιά, λύει πραγματικά ὅλα τά κοινωνικά,
πολιτικά καί οἰκολογικά προβλήματα. Καί αὐτό γιατί, ὅταν θεραπεύεται ὁ νοῦς, καί μετα-
μορφώνονται τά πάθη τῆς φιλοκτημοσύνης, τῆς φιλοδοξίας καί τῆς φιληδονίας, τότε ὁ ἄνθ-
ρωπος γίνεται κοινωνικός καί εὐεργετικός στούς συνανθρώπους του καί στό περιβάλλον. Γι'
19
36. [Θεία Χάρις] Πῶς ἐδαπάνησα τόν πλοῦτο τῆς Χάριτος;
Ἔλαβα, Χριστέ μου, τόν πλοῦτο τῆς Χάριτός σου, τό ὁποῖο ἀσώτως μέν
αὐτόν διεσκόρπισα· κολληθείς δέ σέ πολίτες τῆς χώρας (δηλ. τούς δαίμο-
νες) ἐπτώχευσα, ἔχασα τόν πνευματικό μου πλοῦτο γιατί ζοῦσα μέ αἰσχ-
ρούς λόγους καί πράξεις φιληδονίας. Ἀλλά μέ τίς προσευχές τῆς Μητρός
σου, οἰκτίρμον σῶσόν με. (Πλ. Β΄ Πέμπτη,θ, 4).

Ποιό εἶναι λευκότερον ἀπό τό χιόνι;

Τό θεῖον Φῶς. Καί χορηγεῖται διά καθάρσεως καί τῆς κατανύξεως τῶν
δακρύων. (Πλ. Δ΄. Πέμπ. ζ. 3).

37. [Θεῖος φόβος]. Ποῖος εἶναι ὁ ρόλος τοῦ θείου φόβου;

Καθαρίζει τά πταίσματα ἀπό τίς ἀκαθαρσίες καί ντύνει τόν ἄνθρωπο
λάμποντα ὡς χρυσό μέ τόν χιτώνα τῶν ἀρετῶν». (Πλ. Β΄. Τρίτ. γ. 3).

38. [Θεός]. Διατί ἐγκαταλείπουμε τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ;

Γιατί ἀσχολούμαστε πλούσια μέ τίς ἡδονές καί παχύναμε μέ τά πάθη (Γ΄.
Κυρ. γ. 1)

Ποιό εἶναι τό ἀποτέλεσμα τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως40;

Νεκρώθηκε ὁ θάνατος, ὁ Ἀδάμ ἐλευθερώθηκε ἀπό τά δεσμά τῆς ἁμαρ-
τίας, καί ἀπό τούς δαίμονες πού τόν ἐπηρέαζαν (Α΄ Σάββ.ε, 2).

αὐτό ἡ θεραπεία τοῦ νοός εἶναι λύση ὅλων τῶν συγχρόνων μεγάλων προβλημάτων…Ἔτσι
φανερώνουν τήν δυναμικότητα τῆς Ὀρθοδόξου Παραδόσεως καί τήν ἐπικαιρότητά της.Ἀπο-
δεικνύουν στήν πράξη ὅτι ἡ ὀρθοδοξία δέν εἶναι κοινωνική ὀργάνωση, ἀλλά τό Θεανθρώπι-
νο Σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Ἡ κατά διαφόρους βαθμούς μέθεξη, ἕνωση, τῆς ἀκτίστου Χάριτος
τοῦ Θεοῦ θεραπεύει τόν ἄνθρωπο καί τόν ἑνώνει μέ τόν Θεό. Ἔτσι ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία
εἶναι θεραπευτήριο, πνευματικό νοσοκομεῖο». Μητροπολίτου Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου Βλάχου, Ὁ
ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ὡς Ἁγιορείτης, ἔκδ. γ΄. Ἱ.Μ. Γενεθλίου τῆς Θεοτόκου, Λεβαδειᾶ 2007, σελ 203-
204.
39
Ὁ ἅγιος Θεόληπτος Φιλαδελφείας λέγει: «ἡ ἀποχή ἀπό τό μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστί-
ας σημαίνει ἄρνηση τῆς σωτηριώδους θυσίας τοῦ Χριστοῦ». (Ι.Κ. Γρηγοροπούλου, Θεολή-πτου
Φιλαδελφείας τόμ. Β΄.200- 201).
40
Ὁ ἅγιος Μάξιμος Ὁμολογητής ἐκτενέστερα ἀναφέρει τούς ὅρους τῆς φύσεως πού νική-
θηκαν, πού καταργήθηκαν ἀπό τόν Θεό, στήν ζωή τῆς Παρθένου Μαρίας καί Θεοτόκου.
«Ἄς παρατηρήσουμε μέ πίστη τό μυστήριο τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως καί ἄς δοξάσουμε
μόνον μέ ἁπλότητα Ἐκεῖνον πού εὐδόκησε νά γίνει τό μυστήριο γιά μᾶς. Γιατί ποιός μπορεῖ
θαρρώντας σέ λογικές ἀποδείξεις νά πεῖ πῶς γίνεται σύλληψη τοῦ Θεοῦ Λόγου; Πῶς γίνεται
σχηματισμός σάρκας χωρίς σπορά; Πῶς γίνεται γέννηση χωρίς φθορά παρθενίας; Πῶς εἶναι
μητέρα ἐκείνη πού κατά τόν τόκο ἔμεινε παρθένος; Πῶς ὁ ὑπερτέλειος προόδευε καί μεγά-
λωνε στό σῶμα...Καί γιά νά πῶ τό πρῶτο καί τό τελευταῖο, πῶς ὁ Θεός γίνεται ἄνθρωπος;
Καί τό ἀκόμα πιό μυστηριῶδες, πῶς γίνεται νά ἔχει ὑπόσταση οὐσιωδῶς στήν σάρκα αὐτός
πού κατά τήν οὐσία εἶναι ὑποστατικῶς ὅλος μέ τόν Πατέρα; Πῶς ὁ ἴδιος καί ὅλος εἶναι Θεός
κατά φύση καί ὅλος ἔγινε κατά φύση ἄνθρωπος, χωρίς ν' ἀπαρνηθεῖ καθόλου καμμία φύση,
οὔτε τήν θεία κατά τήν ὁποία εἶναι Θεός οὔτε τήν δική μας κατά τήν ὁποία ἔγινε ἄνθρωπος;
Μόνο ἡ πίστη χωρεῖ αὐτά τά μυστήρια". (Κεφάλαιον ιγ΄, τῆς γ΄ ἑκατοντάδος τῶν γνωστικῶν, ἐν
Φιλοκαλία τ. β΄, ἐκδ. Περιβόλι τῆς Παναγίας" Θεσ/κη 1985, σελ. 150)
20
 Στούς πιστούς χαρίζει τήν ἀθάνατη καί θεία λύτρωση, σωτηρία (Α΄Δευτ. στ΄
2).

Γιά νά εὐεργετηθοῦν καί νά λυτρωθοῦν ἀπό τήν καταδικαστική ἀπόφαση

τῶν πρωτοπλάστων οἱ ἄνθρωποι. (Α΄ Τετ. α, 4).

Ἡ λύτρωση ἀπό τά δεσμά τοῦ ἅδου. (Β΄ Σαββ. δ΄ 2).

Τίς κεφαλές σύντριψε τῶν δρακόντων καί κατήργησετόν διάβολο. (Β. Σαββ.
στ΄ 3).

Ἐθριάμβευσε στήν ἐξουσία καί δύναμη τοῦ σκότους κατέλυσε τήν κατά-
στροφική δυναστεία τοῦ θανάτου καί τήν καταστροφική δυναστεία του. (Β΄
Σάββ. ζ΄ 4).

Τί εἶναι ὁ ἐνανθρωπήσας Θεός;

Ὑπάρχει μέ δύο οὐσίες θεία καί ἀνθρώπινη ἀλλά εἶναι μία ὑπόσταση,
ἕνα πρόσωπο. (Δ΄. Τρίτ. ζ. 3).

Ποιό εἶναι τό ξένο μυστήριον πού προκαλεῖ φρίκη;

Ὅτι ὁ Θεός γυναικός Υἱός ἔγινε πράγματικά καί ὄχι σχηματικά. (Βαρύς,
Σαββ. ζ. 1).

Ἔχουν νικηθεῖ οἱ φύσεως ὅροι καί ἔχουν λυθεῖ οἱ φυσικοί νόμοι. Μέ τόν
ὑπερφυσικό τοκετό σου ἀπό σένα «ὁ ἄμορφος σαρκός τό εἶναι προσέλα-
βε». (Δ΄. Τρίτ. γ. 1).

Τήν Σοφία, τόν Υἱό τοῦ Πατρός κηρύσσουμε, πού εἶναι ὁ προαιώνιος
καί ἔγινε Ἄνθρωπος πραγματικός στήν μήτρα τῆς Θεοτόκου. (Δ΄. Τρίτ. στ. 1).

Πῶς ὁ Θεός ἐξιλεώνεται;

Νηστείαν ἄσκησε ψυχή, ἀγρυπνία καί κλάμα, ὀδυρμός καί ψαλμωδία
καί στάση μέ ὁλονύκτιες εὐχές. (Β΄. Δευτ. η. 4).

Ποιό τό ἀποτέλεσμα τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ;

Δουλώθηκα στόν νόμο τῆς ἁμαρτίας καί δέν ἀκολούθησα τόν νόμο τοῦ
νοῦ καί λησμόνησα τούς φυσικούς νόμους. (Α΄.Τρίτη, θ. 3).

Ποιά εἶναι τά ἰδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα τοῦ Θεοῦ;

Ἡ ἀγαθότητα41, τό ἔλεος42 καί ἡ εὐσπλαχνία43. Ὡς εὔσπλαχνος συγχω-
ρεῖ τά πταίσματα· καί ὡς ἀγαθός προνοεῖ, ὥστε νά σωθοῦν ἅπαντες. (Βαρύς,
41
Ἀγαθότητα ἀκριβῶς αὐτό θά πεῖ, ὅτι ὁ Θεός ἔχει ὅλα τά ἀγαθά - ὑλικά καί πνευματικά –
δικά Του καί στή διάθεση καί ἐξουσία Του. Καί ἀκόμη ἀγαθότητα εἶναι ἡ ἰδιότητα καί ἀρε-
τή τοῦ Θεοῦ τά ἀγαθά του νά μήν τά κρατᾶ γιά τόν ἑαυτό του. Καί αἰσθάνεται χαρά, εὐφρο-
σύνη, ἀγαλλίαση ὁ Θεός νά δίνει, χωρίς νά τσιγκουνεύεται, νά μοιράζει πλούσια τά ἀγαθά
Του σέ ὅλα μέν τά δημιουργήματά Του, ἰδιαιτέρως ὅμως στούς ἀνθρώπους, σέ ὅλους τούς
ἀνθρώπους, στούς πιστούς καί ἀγαθούς. Ἀλλά καί στούς ἀδίκους καί ἁμαρτωλούς. (Ἀθ. Σ.
Φραγκόπουλου - «Ἡ Ὀρθόδοξη Χριστιανική Πίστη μας» «ἐκδ. ὁ Σωτήρ») .
21
 Τετάρ.ε. 3).

Ἀπό τί χαίρεται ὁ Θεός;

Ἀπό τήν διόρθωση (διά μετανοίας) τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἀνθρώπου. (Βαρύς,
Τετάρ. δ. 3).

Μέ ποιό τρόπο μᾶς δέχεται ὁ Θεός;

Μέ θερμή πίστη καί μέ πόθο44. (Α΄.Σαββ.θ. 1).

Πῶς ἀποδεικνύεται ἡ δυνατότητα τοῦ Θεοῦ ὅτι γνωρίζει τά πάντα;

Ὅτι μετρᾶ μέ ἀκρίβεια τίς σταγόνες τῆς βροχῆς. (Α΄. Δευτ. ζ. 2).

Πῶς θά μᾶς φρουρήσει ἡ Παναγία Τριάς45;

Διά τοῦ θείου φόβου, τῆς κατανύξεως καί ταπεινώσεως, γιά νά μᾶς
πλουτίσει. (Γ΄.Κυρ.θ. 2).

39. [Θεοφιλῶς] Πῶς ὀφείλομε νά ζοῦμε Θεοφιλῶς;

Ὑμνώντας ἀδιαλείπτως μέ τήν καρδιά καί μέ τό στόματι. (Πλ. Δ΄. Δευτ. στ. 1).
42
Ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ Χάρη τοῦ Παναγίου Πνεύματος, τήν ὁποία πρέπει νά ζητοῦμε
ἀπό τόν Θεό ἐμεῖς οἱ ἁμαρτωλοί καί νά φωνάζουμε ἀκατάπαυστα τό "Κύριε, ἐλέησον",δηλ.
"λυπήσου με, Κύριέ μου,τόν ἁμαρτωλό, στήν ἐλεεινή κατάσταση πού βρίσκομαι, καί δέξου
με πάλι στή Χάρη Σου".(Φιλοκαλία. τ. ε, σελ. 291) Ὅλη ἡ ἐκδήλωση τοῦ Θεοῦ πρός τόν ἄνθ-
ρωπο, ὅλη ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ πρός τόν ἄνθρωπο, ὅλη ἡ οἰκονομία τοῦ Θεοῦ πρός τόν ἄνθ-
ρωπο, ὅλο αὐτό τό ὁποῖο δίνει ὁ Θεός στόν ἄνθρωπο εἶναι ἔλεος. Δέν εἶναι δηλαδή ἔλεος
μόνο ὅταν εἶναι ἁμαρτωλός ὁ ἄνθρωπος κι ἔρχεται ὁ Θεός νά τόν συγχωρήσει, ἀλλά ἡ φα-
νέρωση τοῦ Θεοῦ στήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, ἡ κάθε ἐνέργεια καί ἡ κάθε βοήθεια τοῦ Θεοῦ
πρός τόν ἄνθρωπο εἶναι ἔλεος, εἶναι φιλανθρωπία. (π. Συμεών Κραγιοπούλου, «Ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θε-
οῦ», Πανόραμα Θεσσαλονίκης, 2002, σελ. 180).
43
Ἡ εὐσπλαχνία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀτελείωτη σάν τό πέλαγος, σάν τόν οὐρανό. Ὁ Θεός δέν
λέει γιατί ἁμάρτησες, ἀλλά γιατί δέν σηκώνεσαι. Ὅλα μας τά συγχωρεῖ, ἀρκεῖ νά μετανο-
οῦμε, μόλις καταλαβαίνουμε ὅτι κάναμε ἕνα σφάλμα. Ἄνθρωποι δέν εἴμαστε; Πέφτουμε.
Ὅμως σηκωνώμαστε. Ὁ Χριστός πολύ μᾶς ἀγάπησε. Ποιός; Αὐτός πού δημιούργησε ὅλο
τόν κόσμο. Μᾶς διάλεξε μέσα ἀπό τόν κόσμο καί μᾶς ἔκανε νύμφες Του. Οἱ νύμφες τοῦ
Χριστοῦ πρέπει νά εἶναι ἀκέραιες, νά ἔχουν ὑπακοή καί ταπείνωση.
([Link]/nea /kyriaki-tis-pentikostis-i-efsplachnia-tou-theou)
Καθώς ὁ φυσικός πατέας σπλαγχνίζεται τούς υἱούς του, ἑρμηνεύει ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ
Ἁγιορείτης, «ἔτζι καί ἀσυγκρίτως περισσότερον ὁ Θεός οἰκτίρει καί σπλαγχνίζεται ἐκείνους
ὅπου τόν φοβοῦνται καί φυλάττουν τάς ἐντολάς του» (Ἑρμ. εἰς τόν 102, 13 Ψαλμ.). «περιοδικόν ὁ
Σωτήρ».
44
Εἶναι ὁ θεῖος ἔρωτας σέ ἀπόντα πράγματα καί πρόσωπα. Ἁγίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Νέα
Κλῖμαξ, Βόλος 1956, σελ. 37, ὑπος. 1).
45
Οἱ σχέσεις τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος πρός τόν Πατέρα εἶναι σχέσεις γενετικές.
῾Ο Πατήρ στήν Τριάδα εἶναι ἡ πηγαία θεότητα. Εἶναι ἡ ἀρχή τῆς θεότητας. Ἀπό τήν ἄποψη
αὐτή εἶ-ναι ἄναρχος, δέν ἔχει ἀρχή, προέλευση. Εἶναι ἐπίσης ἄναρχος, μέ ἔννοια χρονική.
Εἶναι ἀΐδιος. Τά δύο ἄλλα πρόσωπα τῆς Τριάδος ὡς πρός τόν Πατέρα δέν εἶναι ἄναρχα, για-
τί ἔχουν ἀρχή, προέλευση. Εἶναι ὅμως συνάναρχα καί συναΐδια. Τήν θεότητά του ὁ Υἱός τήν
λαμβάνει ἀπό τόν Πατέρα διά τῆς γεννήσεως. ῾Ομοίως καί τό Πνεῦμα λαμβάνει τήν θεότητά
του ἀπό τόν Πατέρα διά τῆς ἐκπορεύσεως. Οἱ πρόοδοι αὐτές ἀπό τόν Πατέρα εἶναι ἀΐδιες,
δέν εἶναι χρονικές στιγμές στήν θεότητα. Τό μέτρο τοῦ χρόνου δέν μπορεῖ νά ἰσχύσει γιά
τήν ἄπειρη φύση τοῦ Θεοῦ.῾Ο τύπος πού ἐκ- φράζει τήν ἀλήθεια αὐτή εἶναι· «῞Αμα Πατήρ,
ἅμα Υἱός, ἅμα Πνεῦμα Ἅγιο». (Γιά τήν πίστη μας, Ἀπο- στολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος,
Αὔγουστος 2005, σελ. 23).
22
40. [Θρῆνος] Πῶς θά θρηνήσω τίς κακές πράξεις μου;
Μέ καρδιακή συντριβή, δακρύων ὀχετούς, μέ τήν πτωχεία τοῦ Πνεύ-
ματος. (Πλ. Β΄. Πέμπ. ε. 4).

41 [Θυμός]. Τί διώχνει τό θυμό, τήν ὀργή καί τήν ἀγανάκτηση;

Τῆς κατανύξεως τό δάκρυ. (Βαρύς, Τετάρ. Δ. 2).

42. [Κακά]. Ποιά εἶναι ἡ ρίζα ὅλων τῶν κακῶν;

Ὅταν μέ ζῆλο προσπαθοῦμε νά ἀποκτήσουμε πλούτη, (ἡ φιλαργυρία).
(Γ΄. Κυρ. α. 2).

43 [Κόλαση] Εἴδη κολάσεως

Τό σκότος, ὁ βρυγμός τῶν ὁδόντων, ὁ σκώληξ, τό πῦρ τό ἄσβεστον. (Α΄.
Κυρ. ε. 2).
Πῶς θά σβύσω τήν ἀφόρητη ἐκείνην φλόγα τῆς κολάσεως;
Στεῖλε μου ποταμούς δακρύων, καί στεναγμόν ἀπό τήν ψυχή μετά συντ-
ριβῆς καρδίας. (Πλ. Β΄. Δευτ. η. 3).

Ἀσκητικοί ἱδρῶτες, δάκρυα, καί πόνοι, Θεονύμφευτε στήν ζωή αὐτή κα-
τάβάλλονται, ἐκεῖ στήν αἰώνιο ζωή οἱ στέφανοι καί δώρα τιμῆς καί βρα-
βεῖα χαρίζονται. (Πλ. Β΄. Δευτ. θ. 2).

Πότε ὁ ἄνθρωπος δέν ἔχει καμμιά σχέση μέ τήν κόλαση;

Ἐάν προσφέρει μετανοίας καρπούς. (Α΄.Σαββ. θ. 4).

Τί σέ στέλνει στόν ἀκοίμητο σκώληκα, (μορφή κολάσεων);

Οἱ ἡδονές τοῦ σώματος, οἱ χωρίς τάξη κινήσεις (συμπεριφορές) καί οἱ
διαφοροποιήσεις (παραλλαγές) τῆς φυσικῆς ὑπόστασης (προσωπικότητας)
πού γίνονται μέ ἄθλιο τρόπο...αὐτοί ὁδηγοῦνται στον ἀκοίμητο σκώλη-
κα πού μέ κάθε τρόπο ἐπιμένουν σέ αὐτές καί δέν μετανοοῦν. (Πλ. Δ΄.Σαββ. η,2).

Γιατί ὁ ἄνθρωπος τιμωρεῖται στήν αἰώνιο κόλαση;

Ἐπειδή ἐπιβαρύνεται ἀπό τίς ἁμαρτίες. (Α΄. Κυρ. θ. 1). Δέν ἔχει ἀγάπη.

Πῶς θά ἀποφύγω τήν φρικτήν κόλαση;

Τά θεῖα λόγια νά λές συνεχῶς. Νά φαντάζεσαι τά θεῖα καί ὅλα τά ἔργα
νά τά κάνεις μέ εὐλάβεια. (Α΄. Δευτ. δ, 2).

44. [Κτηνώδης καί θηριώδης] Πότε συμπεριφέρομαι σάν κτῆνος καί

γίνομαι θηρίο;
Ὅταν ἀπομακρύνεται ὁ νοῦς ἀπό τήν θεία θεωρία, τήν ὅραση τοῦ Θεοῦ.
(Πλ. Α΄. Κυρ. η. 4).

23
45 [Λογισμοί46]. Μέ αἰσχρούς λογισμούς47 κατεμόλυνα τόν νοῦ καί τήν
καρδιά καί τήν ψυχήν μέ τίς ἡδονές ὅπως οἱ ἄνθρωποι πού ζοῦσαν στά
χρόνια τοῦ Νῶε καί τούς ξεπέρασα· γι’ αὐτό βοῶ, Θεοκυῆτορ, οἴκτειρον
καί τοῦ κατακλυσμοῦ τοῦ νοητοῦ διάσωσόν με. (Α΄. Κυριακ., ὠδή δ, 4).

Ἐξασθενεῖ μου τώρα ὁ νοῦς, καί πέφτω στήν παγίδα τῶν ἐναντίων λογι-
σμῶν48, καί δέν ὑπάρχει ἀνάπαυση· ἐπάκουσόν μου σέ καιρό τῶν πειρα-
σμῶν, καί δώρησέ με ἀναψυχή ὡς ἀγαθή πού εἶσαι· νά μή γίνω τροφή τοῦ
πονηροῦ, Κόρη εὐλογημένη. (πλ. Β΄. Σαββ., Κάθισμα).

Αἰχμαλωτισμένος ἀπό βρωμερούς λογισμούς, Παναμώμητε, καί δελεα-

ζόμενος ἀπομακρύνθηκα ἀπό τήν Χάρι τοῦ Υἱοῦ σου, ὅπως ὁ ἄσωτος,
γυμνωθείς τῶν ἀρετῶν, τίς ὁποῖες εἶχα ἀπό τήν γέννησή μου· γι’ αὐτό δέο-
μαι νά μέ βοηθήσεις νά ἔλθω στήν θεία μετάνοια· ἀξίωσον νά λάβω τόν
πλοῦτον τόν ὁποῖο ἔχασα. (Δ΄. Πέμπτη, Προσόμοιον, 4).

Ἰάτρευσόν μου τά τραύματα τῆς σαρκός καί τήν πολυτάραχη τῶν ὁρμή
τῶν λογισμῶν, Δέσποινα σταμάτησε καί εἰρηνική κατάσταση δῶσε μου.
(Γ΄. Πέμπτη, ὠδή γ΄.2).

Μέ τήν δύναμή σου, Θεομῆτωρ, νά τραποῦν σέ φυγή οἱ ἐχθροί μου

πίσω, καί τά τόξα τους νά συντριβοῦν, δηλαδή οἱ ἀκάθαρτοι λογισμοί καί
ροί· καί νά δίνεις στόν δοῦλον σου τήν δύναμη ὥστε μετά δακρύων νά βα-
δίζει στήν ἀπάθεια. (Πλ. Β΄. Δευτέρα, δ, 1).

Ποιοί εἶναι οἱ κρυφοί λογισμοί;

Λύτρωσέ με ἀπό τούς καμουφλαρισμένους μάταιους, ψυχοφθόρους
λογισμούς, Ἁγνή, καί νά μέ ἀξιώσεις τῆς ἐκεῖ οὐρανίου ἀποκαταστάσεως.
(Δ, Δευτ. η,.1)

46
Κάθε λογισμὸς, πού εἶναι σκέψη μέ εἰκόνες ἀπό τήν φαντασία, ἀλλά καὶ κάθε αἴσθηση
ὁδηγοῦν σταδιακὰ τὴν ψυχὴ εἴτε πρὸς τὸν παράδεισο εἴτε πρὸς τὴν κόλαση.
47
Τί εἶναι ὁ λογισμός ἐρώτησαν τόν Ἅγιο Κύριλλο Ἀλεξανδρείας καί ἀπάντησε: «Νεκρούς
(τούς λογισμούς) μή φοβοῦ, διότι δέν εἶναι ἀληθινά πράγματα, ἀλλά παιχνίδια τῆς φαντασί-
ας καί τοῦ διαβόλου λόγια. Ἐάν ἀντισταθεῖ ὁ καθένας, ἀμέσως διασκορπίζονται, κατά τόν
θεῖο Ἰάκωβο. (δ΄7). Ἁγ. Νικοδήμου Ἁγ. Νέα Κλῖμαξ, ἐκ. Σχοινᾶ, 1956, σελ. 103.
48
Ποιά εἶναι τά στάδια τοῦ λογισμοῦ; Ἡ πρώτη ἐμφάνιση καί πρόταση τοῦ λογισμοῦ εἶ-
ναι ἡ προσβολή. Μετά οἱ ὑπάρχουσες εἰκόνες μέσα μας ἀρχίζουν μέ τήν πρόταση τῶν δαι-
μόνων μᾶς κατευθύνουν, μᾶς ὁδηγοῦν νά τίς ἐπεξεργαζόμαστε· εἶναι ὁ συνδυασμός, ἡ θέλη-
ση τοῦ ἀνθρώπου νά συζητήσει ἤ νά ἀπορρίψει τήν πρόταση. Καί ἀπό ἐδῶ ἀρχίζει καί ἡ
εὐθύνη μας. Μετά ἔρχεται ἡ πάλη νά τόν δεχθῶ ἤ ὄχι; Καί ἀκολουθεῖ ἡ συγκατάθεση λέμε
ναί δεχομαι νά πραγματοποιηθεῖ ὁ λογισμός, ἡ αἰχμαλωσία στόν λογισμό καί ἀκολουθεῖ ἡ
ἁμαρτία. Ἡ συχνή ἐπανάληψη τῆς ἁμαρτίας δημιουργεῖ τήν ἕξη, τήν συνήθεια καί αὐτή
γίνε-ται πάθος.(π. Συμεών Σιναΐτης ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία περί λογισμῶν).
24
 Πλημμύρισα ἀπό ἀκάθαρτους λογισμούς· οἱ χείμαρροι, Θεομῆτορ, ἀπό
τήν παναθλία μου καρδιά ἐκπέμπουν νοητική δυσωδία, ἀλλά δέομαι τού-
τους ξήρανον. (Βαρύς, Κυρ. ε, 4).

Μάχομαι ὅλη τήν νύχτα ἀπό τούς φοβερούς λογισμούς ὦ πύλη τοῦ
φωτός· μέ τίς ἀκτινοβολίες σου φώτισέ με ἀπό αὐτήν τήν δύσκολη κατά-
σταση· ἐλευθέρωσέ με σύντομα ἀπό τίς θλίψεις μου. (Βαρύς,Τρίτη, δ΄ τρ. 1).

Ὁ χρόνος τῆς ζωῆς μου ἔχει περάσει μέ ὕπνο καί ἄνεση, μέ καλοπέραση,
τρυφή καί μέ ρεμβασμούς τῶν λογισμῶν· τώρα πού εἶμαι στά γεράματα
σωφρόνησέ με, Μητέρα τοῦ Θεοῦ, καί πρός μετάνοια ὁδήγησέ με. (Α΄ Κυρ.
στ΄, τροπ. 2).

Οἱ βρωμεροί λογισμοί, οἱ ἀχρεῖες, αἰσχρές καί σιχαμερές ἐνθυμήσεις μο-

λύνουν τήν ταπεινή καρδιά μου· Παναγία Παρθένε, βοήθησέ με. (Β΄ Κυρ.
στ, τροπ. 4).

Ταραχή λογισμῶν ἐμπαθῶν καί ζάλην σταμάτησέ τους Πάναγνε, μέ τίς

δεήσεις σου· ὁδήγησέ με πρός λιμάνι τῆς ἀπαθείας, για νά σέ δοξάζω εἰς
πάντας τούς αἰῶνας. (Πλ.Α΄. Τετάρ., η΄,2).

Τί προκαλεῖ τό νέφος τῶν ἀβέβαιων λογισμῶν;

Μέ ταράσσουν φοβερά, μέ σφίγγουν, μέ σκοτίζουν καί μέ θλίβουν Πα-
νύμνητε· ἀλλά ἐσύ πού γέννησες τόν Ἥλιο Χριστόν, διάλυσέ τους καί δια-
φύλαξόν με. (Πλ. Β΄. Σαββ. ε. 2).

Ἐξασθενεῖ μου τώρα ὁ νοῦς, ὁ ὁποῖος μέ ἔρριξε στά βάθη τῶν ἐναντίων
λογισμῶν, καί δέν ὑπάρχει ἄνεση· ἄκουσέ με ἐν καιρῷ τῶν πειρασμῶν καί
δώρησέ μου ἀναψυχήν ὡς ἀγαθή, ὥστε νά μή γίνω τροφή τοῦ πονηροῦ Κό-
ρη εὐλογημένη (Ἦχος πλ. Β΄. Σαββ., Κάθισμα).

Μέ τήν δύναμή σου, Θεομῆτορ, να φύγουν οἱ ἐχθροί μου στά ὀπίσω, καί
τά τόξα τους νά συντριβοῦν καί οἱ λογισμοί ἀκάθαρτοι καί μιαροί· καί δί-
δου σέ μένα τόν δοῦλον σου διά δακρύων νά βαδίζω πρός στήν ἀπάθειαν.
(Πλ. Β΄. Δευτ.,, ὠδή δ,1).

Δοκιμάζομαι μέ πολλή ταραχή ἀπό τά πάθη μου, ἀπό τίς τρικυμίες τῶν
λογισμῶν καί ἡδονῶν· οἱ ἀντίθετοι ἄνεμοι μέ καταποντίζουν, Κόρη, ἀλλ’
ἔκτεινον «σήν χεῖρα σου καί σῶσόν με». (Πλ. Α΄. Σαββ., δ΄, 2).

Στόν ὕπνο μου ἐπιτίθενται φοβερά λογισμοί ἀκολασίας καί δημιουργοῦν

γαργαλισμούς καί ρεύσεις, ἀλλά λυπήσου με καί σῶσε με ἀπό αὐτούς, λύ-
τρωσέ με Πανάσπιλε ἀπό τίς βλάβες πού μοῦ δημιουργοῦν. (Πλ. Β΄. Δευτ.,
ὠδή στ΄, 2).

25
 Πολλοί λογισμοί μοῦ ἐπιτίθενται, Παναμώμητε, καί μέ δελεάζουν, νά ἀπο-
μάκρυνθῶ ἀπό τόν Υἱόν σου, Θεονύμφευτε· ὅπως ὁ ἄσωτος γυμνώθηκα
ἀπό τίς ἀρετές, πού εἶχα ἀπό τήν φύση μου· γι’αὐτό δέομαι νά μοῦ δώσεις
τήν θεία μετάνοια, καταξίωσόν με νά λάβω τόν πλοῦτον, πού ἔχασα. (Δ΄.
Πέμπτ., προσ. 4)

Ποίους λογισμούς νά καλλιεργοῦμε;

Λογισμούς μάταιους πού εἶναι καί ψυχοφθόροι νά μέ λυτρώσεις, Ἁγνή,
λογισμούς νά μοῦ δώσεις τῆς κρίσεως, καί τῆς ἐκεῖ (τῆς οὐρανίου) ἀξίωσόν
με ἀποκαταστάσεως. (Πλ. Α΄, Κυρ., στ, 2).

46. [Λύπη] Πῶς ἐπιτίθεται ὁ ἐχθρός;

Ποικιλοτρόπως ὁ δόλιος ὄφις συνεχῶς ἐπιτίθεται, μέ τίς ἡδονές καί λύ-
πες49 καί μέ ταράσσει· ἀλλά ἐσύ στερέωσόν με ἐπί πέτρα, Ἁγνή τῆς ἀπα-
θείας. (Βαρύς, Πέμπτ., ζ΄, 4).

«…λῦσε τόν πόνο καί τήν θλίψη τῆς ψυχῆς μου, διάλυσε τά νέφη, τῆς ἀθυ-
μίας50 μου μέ τίς πρεσβεῖες σου». (Πλ. Α΄. Δευτέρα, α, 1).

47. Τί εἶναι ἡ μετάνοια51 καί τί ἀκολουθεῖ;

49
Ἡ λύπη εἶναι ὁ ἐσωτερικός ψυχικός πόνος. Ὑπάρχει ἡ «κατά Θεόν» λύπη καί ἡ «κατά
κόσμον λύπη». Ἡ πρώτη ταυτίζεται μέ τό κατά Θεόν πένθος καί τήν μετάνοια, γιατί λυπή-
σαμε τόν εὐεργέτη μας Θεό καί τόν πλησίον.Αὐτή γεννάει τήν ἐλπίδα στόν Θεό καί τόν ὠθεῖ
σέ συνεχῆ πνευματικό ἀγώνα. Ἡ «κατά κόσμον» λύπη σέ ὁδηγεῖ στήν ἀποθάρρυνση, στήν
ἀπελπισία καί σέ μία ψυχοσωματική παράλυση. Κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ πού
γράφει σχετικά μέ τήν «κατά κόσμον λύπην»: Κατά τήν ἐξέταση γιά αὐτή τήν «κατά κό-
σμον λύπη» βρῆκα ὅτι γεννιέται καί δυναμώνεται ἀπό ὅλα τά πάθη, ἐνῶ ἡ «κατά Θεόν λύ-
πη» ὁδηγεῖ στήν μετάνοια καί στήν σωτηρία τῆς ψυχῆς. (Μικρός Εὐεργεντινός γλωσσάρι, ἐκδ. Πα-
ρακλήτου, σελ. 553).
50
Ἡ ἀθυμία. Κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη Κασσιανό, ἡ ψυχική ἀρρώστια τῆς ἀθυμίας εἶναι πο-
λυσύνθετη, ἐμπεριέχει ὅλους τούς ὅρους: (ἀκηδία, συγγενής τῆς λύπης, θλίψεως, μελαγχο-
λίας). Εἶναι πολύ δύσκολο να ἐξιχνιασθεῖ ἀπό τά πάθη, μολονότι διακρίνεται αὐτῶν. Ἐκ-
δηλώνεται ἡ ἀθυμία: συναισθηματικά ὡς λύπη καί θλίψη · συμπεριφορικά, ὡς ἀκηδία καί
σκυθρωπότητα· γνωσιακά ὡς βαρυθυμία καί μελαγχολία, καί κλινικά, ὡς κατάθλιψη. (Λεω-
νίδα Κατσίρα, διδ/κή διατριβή, ἡ ἀθυμία κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη Κασσιανό, Ἀθήνα 2016, σελ. 129). Βλέπε και
ψυχολογικά προβλήματα.
«Γιά τήν ἀπαλλαγή ἀπό τήν λύπη,μᾶς βοηθάει πάρα πολύ τό νά νιώθουμε ἀπ' τήν ἀρχή
ἀηδία γι' αὐτήν.Γιατί αὐτός πού νοιώθει ἀηδία γιά κάτι, θά φροντίσει καί ν’ ἀποβάλει αὐτό
ἀμέσως ἀπό πάνω του», θά ἐξηγήσει ὁ θεῖος Χρυσόστομος στόν ἐνάρετο φίλο του Σταγεί-
ριο, πού μαστίζεται ἀπό τήν κατάθλιψη. (Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Πρός Σταγείριον, λόγος
Γ΄, ΕΠΕ 29, Ἔκδ. Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, Θεσ/νίκη 1981, σελ. 287).
51
Ἡ μετάνοια ἀποτελεῖ τό μέγιστο μυστήριο πού ἐνεργεῖ ὁ Θεός γιά τήν σωτηρία τοῦ ἀνθ-
ρώπου. Αὐτό πού διακρίνει τόν ἄνθρωπο πού ζεῖ κατά Θεό ἤ ὄχι εἶναι ἡ διάθεσή του νά
μετανοεῖ. Εἶναι ἡ βάση γιά τήν ἐκπλήρωση τῶν ἄλλων ἀρετῶν.Μετάνοια εἶναι ἡ στροφή ὅ-
λου τοῦ εἶναι τοῦ ἀνθρώπου πρός τόν Θεό. Ὑπάρχει μέσα του ἕνας πόνος πού στήν ἀρχή εἶ-
ναι πικρός, ἐπειδή φέρουμε μέσα μας τίς πληγές τῆς ἁμαρτίας. Μετά αὐτός ὁ πόνος γίνεται
γλυκύς γιατί μέ τήν μετάνοια θεραπεύονται οἱ πληγές.Ἀλλά πρέπει νά ὑπάρχει πόνος στήν
βαθειά καρδιά γιατί ἐπαναστατήσαμε κατά τοῦ Παναγάθου Θεοῦ ἐναντίον τῆς ἀγάπης Του,
πού σταυρώθηκε καί ἀναστήθηκε γιά τήν σωτηρία μας. Μετάνοια εἶναι ἡ πορεῖα ἀπό τήν
26
 Ἀποχή ἀπό κάθε κακία. Ἀκολουθεῖ ἡ κακοποίηση ἡ σωματική, (νηστεία,
ἀγρυπνία) καί ἡ πνευματική κακοποίηση, (συντριμμός καρδίας καί πένθος
ἁγνισμένο). (Βαρύς, Τετάρ., θ. 1).

Πῶς καρποφορεῖ ἡ μετάνοια52;

Ὅπως τό δένδρο πού εἶναι φυτεμένο σέ πολλά νερά καί παράγει πολ-
λούς καρπούς, ἔτσι καί ἡ μετάνοια καρποφορεῖ ὅπου ὑπάρχουν δακρύων
μετανοίας53. (Πλ. Δ΄. Σαββ. α. 2).

«παρά φύσιν κατάστασιν στό κατά φύσιν», ἀπό τόν διάβολο στόν Θεό καί ἄρα στό «ὑπέρ
φύσιν». Αὐτός πού θέλει νά βάλει ἀρχή μετανοίας κατά τόν ἅγιο Βαρσανούφιο, πρέπει νά
μοιάσει τήν πόρνη τοῦ Εὐαγγελίου πού ἔμιξε τό πολύτιμο μύρο μέ τά δάκρυά της καί
καταφιλοῦσε τά ἄχραντα πόδια τοῦ Κυρίου μας.(Ματθ. 26, 6-13). Ὁ Χριστός ζητᾶ τήν πραγ-
ματική μεταβολή καί συναίσθηση τῆς ἁμαρτωλότητάς μας καί τήν ἐνοχοποίηση ἀπόλυτη
τοῦ ἑαυτοῦ μας. (Κων/νου Πρίσκα, ἡ ἀσκητική διδασκαλία στή βίβλο τοῦ Βαρσανουφίου καί Ἰωάννου,
Ἐκκλησιαστική Ἀκαδημία Βελλᾶς, σελ. 60 – 63). Ἡ πραγματική μετάνοια εἶναι τό μῖσος κατά τῆς
ἁμαρτίας καί τό νά κάνεις τό ἀγαθό. (Ψαλμ. 33, 10).
52
Οἱ ἑπτά σωματικές πράξεις τῆς μετανοίας. Στήν πρακτική τῶν Πατέρων πού ἀναλύου-
με ἀναφέρονται ἑπτά σωματικές πράξεις, στίς ὁποῖες στηρίζονται οἱ τρόποι καί τά ἔργα τῆς
μετάνοιας.
Ὡς πρώτη πράξη στήν μετάνοια οἱ Πατέρες τοποθετοῦν τήν ἡσυχία. Εἶναι ἡ ἀπερίσπα-
στη διαγωγή. Ἡ ἀπομάκρυνση ἀπό τά αἴτια, πού δημιουργοῦν τίς ἀφορμές τῆς πτώσης καί
τῆς ἥττας, εἰδικά σέ ὅσους εἶναι ἀσθενεῖς χαρακτῆρες, ἀλλά καί ἀπό αὐτόν τόν «ὡς λέοντα
περιπατοῡντα καί ζητοῡντα νά μᾶς καταπιεῖ».('Α΄,Πέτρ. ε' 8 ).Μέ τήν ἡσυχία ἀπέχει ὁ
ἀγωνιστής ἀπό τήν μάταιη καί ἄσκοπη μέριμνα καί τοῦ ἐπιτρέπεται, ἄν θέλει, νά στρέψει
τήν σκέψη καί ἀσχολία του πρός τόν Θεό, ἀπ’ ὅπου φωτιζόμενος ἀπό τήν Θεία Χάρι ἀνακα-
λύπτει τόν ἑαυτό του, πού εἶναι ἀπαραίτητο καθῆκον.
Δεύτερη πράξη θεωρεῖται ἡ νηστεία. Μέ αὐτήν καταβάλλεται καί δεσμεύεται ἕνας ἀπό
τούς γίγαντες τῆς διαστροφῆς - ἡ γαστριμαργία - ὁ ἀκαταγώνιστος σύμμαχος τῆς φύσης καί
τοῦ διαβόλου. Μέ αὐτήν αἰχμαλωτίζει ὁ τελευταῖος τά πλεῖστα τῶν θυμάτων του. Τό πόσο
ἀπαραίτητη εἶναι αὐτή ἡ πράξη τό ἀπέδειξε ὁ Κύριός μας, ὅταν ἀνέλαβε μέ τήν παρουσία
Του τήν ἀνάπλασή μας, μετά τό θεῖο βάπτισμα στόν Ἰορδάνη. Ποιός τώρα μπορεῖ νά ἀμφι-
σβητήσει τό βάθρο αὐτό τῆς μετανοίας, τῆς ἀνάπλασης, τῆς ἀνάστασης, τῆς σωτηρίας; Ἐάν
ὁ ἀναμάρτητος καί ἀπαθής νηστεύει - καί μάλιστα παρατεταμένα - ποιός θά προφασιστεῖ
ἀδυναμία ἤ ἄρνηση; Ἀφήνω καί τήν ἄσκηση τῆς δίψας πού οἱ ἔμπειροι τῆς ἐγκρατείας
προβάλλουν ὡς ἄριστο ἄθλημα κατά τῶν παράλογων ὁρέξεων.
Τήν ἀγρυπνία, ὡς τρίτη πράξη, συνιστοῦν οἱ Πατέρες. Εἶναι τό ἀποτελεσματικότερο μέ-
σο φωτισμοῦ τοῦ νοῦ καί γεννήτρια τῆς προσευχῆς. Ὁ κόρος τῆς ὑπνηλίας ὑποβιβάζει
ἄμεσα τήν διαύγεια τοῦ νοῦ. Μειώνεται ἡ διανοητική ἱκανότητα τῆς λογικῆς φύσης νά συγ-
κρίνει, διακρίνει, ἐπιλέξει καί ἐφαρμόσει ὅσα ἡ νόμιμη ἄσκηση ἀπαιτεῖ. Ἡ ἀγρυπνία, ὡς μέ-
σο τῆς φίλης τῶν Πατέρων μας φιλοπονίας, πάντοτε προηγεῖτο στούς ἀσκητικούς ἀγῶνες.
Καί εἶναι γνωστή ἡ ὑπερβολική ἄσκηση τῶν Πατέρων στήν ἀγρυπνία. Ἐπέμεναν στά πολ-
λαπλά ὁφέλη αὐτῆς τῆς ἀρετῆς, ἐπειδή συντελοῦσε ἄριστα στήν διανοητική ἐργασία ἀπό
τήν ὁποία ἐξαρτῶνται ὅλα, ἐφ΄ὅσον «νοῡς ὁρᾶ καί νοῦς ἀκούει» «καί ἐκλέγει καί ἐκτελεῖ».
Τέταρτη καί πέμπτη πράξη τοποθετοῦν οἱ Πατέρες τήν προσευχή καί τήν ψαλμωδία.
Πράγ ματι διαιροῦσαν τήν ἐργασία τῆς προσευχῆς σέ δύο τρόπους, πού ἐπικρατοῦν στήν
τόσο σημαντική αὐτή παναρετή. Στό ὄνομα τῆς προσευχῆς χάραξαν τήν ἔννοια τῆς ἐσω-
στρέφειας καί εἰδικά τῆς «κατά μόνας» πρός τόν Θεό συνομιλίας. Ἐκεῖ ὁ καθένας ἐπιρρίπτει
τόν ἑαυτό του μπροστά στήν θεία εὐσπλαχνία καί ἀγαθότητα καί μέ ἐπίμονη ἐξομολόγηση,
δέηση, ἱκεσία, παράκληση ἤ καί εὐχαριστία ἀναφέρει τόν πόνο καί τόν πόθο του πρός «τόν
δυνάμενον σῴζειν» Χριστό, τόν Θεό μας. Ἡ ψαλμωδία χρησιμοποιεῖται στίς ὁμαδικές συνα-
27
 Μετάνοια54 ληστοῦ καί πόρνης.
Ὁ ληστής μέ πίστη κραύγαζε «νά μέ θυμηθεῖς καί ἐμένα στήν βασιλεία
σου. Μέ πίστη ἡ πόρνη καί μέ μάτια πού ἀνέβλυζαν πηγές δάκρυων προ-
σῆλθε. (Α΄.Σαββ. η. 3).
Πῶς θά ζήσω τούς δρόμους τῆς μετανοίας; Καί ποῦ ὁδηγοῦν;
Θέλω καί ποθῶ νά περνῶ τόν καιρό μου καί νά ζῶ συνεχῶς τούς τρό-
πους (τήν ἐφαρμογή τῶν θείων ἐντολῶν), πού ὁδηγοῦν στήν αἰώνιο ζωή . (Α΄
Σάββ. ε. 1).

Ἐσύ πού εἶσαι ἡ πύλη τῆς θείας ἀνατολῆς, ἄνοιξέ μου τίς πύλες τῆς με-
τανοίας55 καί ἐκ πυλῶν τῆς θανατηφόρου ἁμαρτίας μέ τήν μεσιτεία σου λύ-

θροίσεις τῶν πιστῶν. Μέ τήν ὑμνολογία ἐπιτελεῖται ἑορταστικότερα ἡ κοινή προσευχή καί
αὐτό εἶναι περισσότερο ἀποδεκτό καί ἐφαρμόσιμο ἀπό τόν λαό.
Ἕκτη πράξη θεωροῦν οἱ Πατέρες τήν ἀνάγνωση καί μελέτη λόγων καί παραγγελμάτων
πού μᾶς κατευθύνουν στήν ἐν Χριστ ῷ πνευματική μας ζωή. Ὁ λόγος τοῦ Κυρίου μας «ὁ
ἔχων τάς ἐντολάς μου» αὐτό σημαίνει: Νά μάθει καί νά κατανοήσει τίς ἐντολές μου, τό θέ-
λημά μου καί μετά νά γίνει τηρητής (τηρῶν αὐτάς). Καί αὐτός «ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με». Στό
Μωσαϊκό νόμο ἀπαιτητικότερα διέταζε ὁ Θεός τήν μελέτη τοῦ θελήματός Του καί τήν
ἐνασχόληση μέ αὐτό γιά νά μή παραλείπεται, ὡς καθῆκον, ἡ ἀκριβής τήρηση καί ἐφαρμογή
του. «Ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καί νυκτός» (Ψαλμ α' 2). Μία ἀπό τίς σπουδαιό-
τερες φροντίδες αὐτοῦ πού θέλει νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό τήν λύσσα τοῦ «ὠρυομένου ὡς λέοντος»
ἐναντίον μας, κατά τόν Παῦλο, εἶναι τό νά «μή ἀγνοῶμεν τά νοήματα αὐτοῦ» (πρβλ Β'
Πετρ. α' 21). Ἐπειδή οἱ φίλοι καί δοῦλοι τοῦ Θεοῦ «οὐκ ἰδίῳ θελήματι ἀλλά Πνεύματι Ἁγίῳ
φερόμενοι ἐλάλησαν καί ἔγραψαν» (πρβλ Β΄ Πετρ. α΄ 21), εἶναι πλέον καθῆκον ἡ μελέτη
καί ἔρευνα τῶν λόγων καί τῶν συγγραφῶν τους πρός πλήρη διαφώτιση καί μάθηση τοῦ ἀό-
ρατου πολέμου πού ἀσίγαστα διεξάγουμε.
Ἕβδομη πράξη θεωροῦν οἱ Πατέρες τήν ἐπερώτηση τῶν ἐμπείρων γιά κάθε λόγο καί
πράξη. Μέ αὐτόν τόν τρόπο ἐπισφραγίζεται τό ταπεινό φρόνημα. Ἀπουσιάζει ἡ αὐταρέσκεια
καί ἡ ἀπειρία.«Τοῖς ταπεινοῖς» δίνει ὁ Κύριος τόν φωτισμό καί τήν Χάρη Του.Τό τέλος ὅλης
αὐτῆς τῆς προσπάθειας καί ἑτοιμασίας εἶναι ἡ ὑπομονή, ὥστε «μήτε θαρρεῖν,μήτε ἀπο-γι-
γνώσκειν» ἀπ' ὅσα συνήθως συμβαίνουν εἴτε χαροποιά εἴτε ἐπίπονα. (Ἀπόσπασμα ἀπό τό βιβλίο:
«Ἄσκηση» τοῦ Γέροντος Ἰωσήφ Βατοπαιδινοῦ).[Link]/forum/[Link]?t=2674& start =10.
53
Νά ὑπάρχει τόσος καρδιακός πόνος τουλάχιστον ὅση ἦταν ἡ ἔνταση ἡδονῆς τῆς ἁμαρ-
τίας. (Ἅγιος Παΐσιος).
54
«Ἡ μετάνοια εἶναι», λέει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, «θεραπευτικό ἰατρεῖο τῆς ἁμαρτίας εἶναι
δῶρο οὐράνιο, δύναμη θαυμαστή, χάρη πού νικᾶ τίς συνέπειες τῶν νόμων. Γι’ αὐτό δέν
ἀπορρίπτει τόν πόρνο, δέν διώχνει τόν μοιχό, δέν ἀποστρέφεται τόν μέθυσο, δέν σιχαίνεται
τόν εἰδωλολάτρη, δέν ἀπομακρύνει τόν κακολόγο, δέν διώχνει τόν βλάσφημο οὔτε τόν ἀλα-
ζόνα,ἀλλ’ ὅλους τούς μεταβάλλει,γιατί ἡ μετάνοια εἶναι χωνευτήρι τῆς ἁμαρτίας»(PG 30,241).
55
Ἡ πνευματική ζωή δέν θέλει χρόνια.Σέ ἕνα δευτερόλεπτο μπορεῖ νά βρεθεῖ κανείς ἀπό τήν
κόλαση στόν Παράδεισο, ἄν μετανοήσει.
Ὁ ἄνθρωπος εἶναι τρεπτός.Μπορεῖ νά γίνει ἄγγελος, μπορεῖ νά γίνει διάβολος.
Πά πά πά, τί δύναμη ἔχει ή μετάνοια! Ἀπορροφᾶ τήν Θεία Χάρι.Ἕναν λογισμό ταπεινό νά
φέρει στόν νοῦ του ὁ ἄνθρωπος, σώθηκε.
Ἕναν λογισμό ὑπερήφανο νά φέρει, ἄν δέν μετανοήσει καί τόν βρεῖ ὁ θάνατος, πάει, χάθη-
κε. Βέβαια, ό ταπεινός λογισμός πρέπει νά συνοδεύεται καί ἀπό τόν ἐσωτερικό ἀναστεναγ-
μό, τήν ἐσωτερική συντριβή. Γιατί ὁ λογισμός εἶναι λογισμός, ἀλλά ὑπάρχει καί ἡ καρδιά.
(Ἁγίου Παϊσίου Ἁγιορείτου).Ἐπιτρέψατέ μου νά σᾶς διηγηθῶ ἕνα προσωπικό μου γεγονός:
Μοῦ χάρισε ὁ ἅγιος τό 1975 τόν Σταυτό του μέ τίμιο Ξύλο, τόν ὁποῖο ἔδεσα μέ μεταξωτή
κλωστή στόν λαιμό μου. Σέ κάποια στιγμή ἐνῶ ἤμουν στήν θάλασσα, μοῦ ἦρθε ἕνας λογι-
28
 τρωσέ με, Δέσποινα. (Ἦχος πλ. Δ, Δευτ., ΄ὠδή α).
Τί παριστάνει τούς ἀνθρώπους φωτεινούς στόν Δημιουργό;
Διά μετανοίας δημιουργοῦνται οἱ συνθῆκες. Καί ἀνασταίνει αὐτούς πού
ἔχουν πέσει στήν ἁμαρτία καί τό πένθος τίς καθαρίζει. (Γ΄. Κυρ. η. 3).

Διατί ἐπιζητώντας τήν μετάνοια πάλι ἡ συνήθεια μέ ὁδηγεῖ στήν

ἁμαρτία;
Γιατί καθημερινά τρέφομαι ἀπό μάταιες ἐλπίδες. (Γ΄. Κυρ. η. 2).

Ποιά εἶναι τά ἄνθη τῆς μετανοίας;

Δάκρυα, λιώσιμο τοῦ σώματος ἀπό τήν ἄσκηση καί στεναγμός. (Βαρύς,
Κυρ. γ, 2).

Ποῖοι εἶναι οἱ καρποί τῆς μετανοίας56;

Νά θεωρεῖ τόν ἑαυτόν του ὅτι εἶναι νοητικά φτωχός, νά πενθεῖ, νά εἶναι
πρᾶος, νά πεινᾶ καί νά διψᾶ μέ μεγάλη ἐπιθυμία τήν ἀρετή, νά εἶναι καθα-
ρός καί ἐλεήμονας, εἰρηνικός ἀκόμη καί ὅταν διώκεται γιά τήν πίστη του
στόν Θεό. (Πλ. Δ΄. Δευτ. προσόμ. 4).

48. Πῶς δέχθηκε τήν ὀφειλήν τῶν Νινευϊτῶν ὁ Κύριος;

Διά τῶν στεναγμῶν καί τῶν δακρύων. (Πλ. Δ΄. Τετάρτη, δ. 1).

49. Ποιά ἡ δύναμη τῆς νηστείας καί τῶν δεήσεων;

Δι’ αὐτῶν κάποτε ἔκανε τούς Νινευΐτες, τόν μόνο φιλάνθρωπο νά γίνει
εὐμενής πρός αὐτούς. (Α΄. Πέμπτη. ε. 3).

50. Πῶς θά τρυφήσουμε «καί χορέψουμε» στήν ἄλλη ζωή;

Νηστεύοντες, κλαίοντες καί πενθοῦντες σ’ αὐτή τήν ζωή. (Πλ. δ, Δευτ. στ. 4).
51. [Νοῦς]. Μέ ποῖο τρόπο καταστρέφεται ὁ νοῦς;
Διά τοῦ ξίφους τῆς ἀγάπης πρός τήν φιληδονία καί ὅταν φθονεῖς μέ
κακία τήν ἀνάβασή του (πρός τον Θεόν). (Α΄.Κυρ. γ. 2).
Τί σκοτίζει τόν νοῦν;
Οἱ σκοτεινές σκέψεις.(Δ΄. Σαββ. α. 3).
Ἡ ὁμίχλη τῶν παθῶν. (Δ΄. Σαββ. α. 4).

σμός ἐγωϊσμοῦ: «Τί ἔχω ἐγώ», ἀμέσως ὁ τίμιος Σταυρός ἔφυγε ἀπό πάνω μου καί χάθηκε
στό νερό. Ἀπό τότε τοῦ τό ζητῶ μέ ἐπιμονή ἀλλά δέν ἔχω ταπεινωθεῖ. Περιμένει ὁ Ἅγιος
τήν ταπείνωσή μου γιά νά μοῦ τόν δώσει.
56
Σκοπός καί ἀποτέλεσμα τῆς μετάνοιας εἶναι ἡ ἐπίτευξη τῆς σωτηρίας μέ τήν ἄφεση τῶν
ἁμαρτιῶν, ἡ ὁποία προέρχεται κατ’ οὐσία ἀπό τόν Θεό, ἐφόσον ἡ μετάνοια συνοδεύεται ἀπό
τήν ἐξομολόγηση. Ὁ ἁμαρτωλός ἄνθρωπος μέ τήν μετάνοιά του ἐπιστρέφει στόν Θεό καί
πιστεύει σ’ Αὐτόν. «ἡ μετάνοια πρέπει νά εἶναι σέ τέτοιο βαθμό εἰλικρινής ὥστε νά ἀγγίζει
τά ὅρια τῆς τελειότητας». Ἡ μετάνοια καί ἡ πίστη ἀποτελοῦν τό περιεχόμενο τῆς διδασκα-
λίας τοῦ Ἰησοῦ «μετανοεῖτε καὶ πιστεύετε ἐν τῷ εὐαγγελίῳ». (Μαρκ. 1,15). ( Φλαμπουλίδου
Εὐδοξία, Ἡ παραβολή τοῦ Τελώνου καί τοῦ Φαρισαίου, Διπλ/κή ΑΠΘ, Θεσ/κη 2015, σελ. 71).
29
 Ἡ κακία. (Δ΄. Σαββ. δ. 3).
Ἡ ζοφώδης ἄγνοια. (Δ΄. Σαββ. ε. 1).
Τῶν ψυχικῶν ἀσθενειῶν ἡ ὁμίχλη. (Δ. Σαββ. στ. 2).
Οἱ ἀνομίες. (Δ΄. Σαββ. Κάθισμα).
Οἱ αἰσθήσεις, ὅταν λειτουργοῦν παρά φύση. (Δ΄. Σαββ. η. 1).

Πῶς φωτίζεται ὁ νοῦς;

Μέ τήν ἀκτίνα τῆς χάριτος τῆς Παναγίας. (Δ΄. Πέμπ. στ. 1).
Μέ τήν λαμπρότητά σου, Θεομῆτορ, τόν νοῦ μου καταφώτισε τόν ὁποῖο
σκοτείνιασε ἡ ἁμαρτία καί μέ ἕνα σου νεῦμα τόν βυθισμένον νοῦ στό σκο-
τάδι τῆς ἀγνοίας· καί τά πταίσματά μου ἐξαφάνισε, γιατί ἄλλη φρουρός
ἐκτός ἀπό σένα δέν μπορεῖ νά μέ βοηθήσει. (Β, Τετ. ε, 3).

Τί ἐμποδίζει τόν νοῦ νά εἶναι ἄγρυπνος πρός τόν Θεόν;

Ἡ ραθυμία καί ὁ βαρύς καί αἰσχρός νυσταγμός (ὑπνηλία). (Α΄. Κυρ. ζ. 3).

Ποιός εἶναι ὁ ρόλος τοῦ νοός;

Νά στρέφεται πρός τόν Χριστό. Γι’ αὐτό ὁ ὑμνωδός παρακαλεῖ τήν Θεο-
τόκο: Τόν νοῦν μου ὁδήγησον μέ τήν λαμπρή μεσολάβησή σου, πρός τόν
Κύριον, Ἄχραντε, τόν ὁποῖο γέννησες. (Δ΄. Πέμπ. α. 1).

Πῶς νά ζεῖς πρός τήν ἀνώτερη πνευματική ζωή;.

Τά κινήματα τοῦ νοῦ μου νά τά κατευθύνεις πρός Ἐσένα μέ εὐσπλαχνία
καί ἀγαθότητα. (Πλ. Α΄. Κυρ. δ. 2). (Δ΄. Πέμπ. ζ. 4).

Πῶς γίνεται λεπρός ὁ νοῦς καί ἡ ψυχή;

Διά τῆς ἁμαρτίας. (Β΄.Κυρ. α. 3)

52. Τί πηγάζουν ἀπό τήν οἴηση;

Λόγοι βλασφημίας καί ἔννοιες ἀκάθαρτες. (Βαρύς, Τετάρ. α. 2).
Καί μέ φαντασίες ὁ ἐχθρός προσπαθεῖ νά μέ πλανεύσει. Ἀπό τήν πανουρ-
γία, Θεοτόκε, λύτρωσέ με. (Πλ. Α, Κυρ. ζ, 3)

53. [Πάθη57] Τί εἶναι διά τήν ψυχήν;

Θηρία πολύ σκληρά. (Πλ. Β΄. Δευτ. γ. 4).
Ποιοί εἶναι οἱ τρεῖς γίγαντες τῶν παθῶν;
Ἡ ἀκηδία58, ἡ λήθη59 ἡ ἄγνοια·60 ἀλλά αὐτούς κατάβαλε ἐσύ, Θεόνυμφε,
ἡ βοηθός μου. (Α΄. Πέμπτη, δ΄ ὠδή.1).
57
Πάθη. Εἶναι ἡ κάθε «παρά φύσιν» κίνηση τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς (λογική, θυμική καί
ἐπιθυμητική).Ἑδραιώνει στήν ψυχή μία σταθερή ἁμαρτητική ροπή, πού μέ τόν χρόνο κα-
ταντάει «δευτέρα φύσις» τοῦ ἀνθρώπου, ἐπηρεάζοντας τίς σκέψεις καί τίς ἀποφάσεις του,
δυναστεύοντας τήν θέλησή του καί σφραγίζει ὅλη τήν ψυχοσύνθεσή του. (Μικρός Εὐεργεντικός
«γλωσσάρι»Ἱ. Μ. Παρακλήτου, σελ. 555). Εἶναι ἀρρώστιες τῆς ψυχῆς πού προέρχονται ἀπό τίς
ἐπαναλαμβανόμενες ἁμαρτίες.
30
 Λύτρωσέ με ἀπό τά πάθη καί τούς κινδύνους Θεόνυμφε, γιατί ἐσένα ὅρι-
σε ὁ Θεός νά μεσιτεύεις πρός Αὐτόν γιά μᾶς τούς ταπεινούς. (Δ΄,Τετάρ. ε΄.2).

Πονῶ πάρα πολύ ἀπό τά ἀγκάθια τῶν παθῶν καί τῶν πταισμάτων, πού
μέ κεντοῦν καί μοῦ δημιουργοῦν ἐκτός ἀπό τόν πόνο τήν λύπη, τούς πει-
ρασμούς καί τίς θλίψεις. Ζητῶ, ἀπό ἐσένα τήν θεραπεία, Πανάχραντε. (Βα-
ρύς, Τρίτ., στ,2)

Ταλαιπωροῦμαι καί ὑποφέρω ἀπό τήν θαλασσοταραχή τῶν παθῶν, ἀπό

τίς τρικυμίες τῶν λογισμῶν καί ἀπό τούς ἀντιθέτους ἀνέμους τῶν ἡδονῶν
οἱ ὁποῖοι καί μέ καταποντίζουν Κόρη· ἀλλ’ ἅπλωσε τό χέρι σου καί σῶσον
με. (Πλ. Α΄. Σάββ., δ΄, 2).

Τῶν παθῶν τά κύματα μέ συνταράσσουν σφοδρά κινούμενα ἀπό τά πο-

νηρά πνεύματα Ἁγνή καί συγκαλύπτουν τῆς ἀθλίας μου ψυχῆς τό πηδάλιο.
(Πλ. α΄, Κυριακ., ε΄. 3)

Πῶς κατευνάζονται τά πάθη καί θά δῶ τῆς ἀπαθείας τόν γαλήνιο

λιμένα;
Διά τῆς σκληρῆς ὁδοῦ τῆς ἀσκήσεως καί τοῦ δύσκολου δρόμου τῆς ἀρε-
τῆς. (Α΄. Πέμπ. ε. 1).

Ποιά ἡ ὑποχρέωσή μας πρός τόν παθόντα Χριστόν;

Νά πάθουμε καί ἐμεῖς ὅπως Ἐκεῖνος, δηλαδή νά μεταμορφώσουμε, τά
πάθη τά ψυχοφθόρα. (Πλ. Δ΄. Δευτ. η. 3).

Ποῖοι κλάδοι φύονται ἀπό τήν ρίζα τῆς ἀναιδοῦς φιλαυτίας 61;

58
Ἀκηδία. Εἶναι ἡ πνευματική χαυνότητα καί ραθυμία, ἡ ἀμέλεια καί ἡ ἀδράνεια πρός τήν
τήρηση τῶν θείων ἐντολῶν, καί ἡ ἀδιαφορία γιά κάθε πνευματικό ἔργο (προσευχή, μελέτη,
νηστεία κ.λ.π.) (Μικρός Εὐεργεντινός ἐκδ. Παρακλήτου, σελ.543).
59
Εἶναι μεγάλο ἐμπόδιο γιά τήν πνευματική προκοπή, γιατί ἀπομακρύνει τόν νοῦ ἀπό τόν
Θεό καί τίς ἐντολές Του, τόν σκοτίζει καί θανατώνει τήν νήψη, τήν πνευματική ἐγρήγορση
καί τήν προσοχή. (Μικρός εὐεργεντινός ἐκδ. Παρακλήτου, σελ.544.
60
Εἶναι ἡ ἀγνωσία, σκοτίζει τόν νοῦ καί κάνει τόν ἄνθρωπο ἄλογο, ἀναίσθητο. ( Μικρός Εὐερ-
γεντινός ἐκδ. Παρακλήτου, σελ.543).
61
Ἡ φιλαυτία (ἡ νοσηρή, παθολογική ἀγάπη τοῦ ἑαυτοῦ μας), εἶναι ὁ ἐγωκεντρισμός.
Εἶναι ἡ κακή μορφή τοῦ ἐγωϊσμοῦ, ἡ βασική αἰτία τῆς πτώσεως τοῦ Ἀδάμ, ἡ καλή μορφή
του εἶναι ἡ προσωπικότητα τοῦ κάθε ἀνθρώπου, ἡ θεάρεστη ἀξιοποίηση τῶν χαρισμάτων.
Ἡ φιλαυτία δέν εἶναι ἡ σωστή ἀγάπη πού ὁφείλομε στόν ἑαυτό μας, ἀλλά εἶναι ἡ ἀρρω-
στημένη, ἡ ἐγωϊστική, πού ἔχομε πρός τόν ἑαυτό μας.
Ὁ ἅγιος Παΐσιος ὀνόμαζε τόν ἐγωϊσμό «Γενικό Ἐπιτελεῖο ὅλων τῶν παθῶν».
Ἄν θέλεις διά μιᾶς νά ἀπαλλαγεῖς ἀπό ὅλα τά κακά, νά ἀποταγεῖς,δηλαδή νά ἀπαρνηθεῖς
τήν φιλαυτία. (Ἅγιος Θαλάσσιος, Περί ἀγάπης καί ἐγκράτειας, Ἑκατοντάς Β’, Φιλοκαλία, τόμ. Β’, κεφ. α’,
σελ. 211. [Link]
Ὁ ἐγωϊσμός ἐκφράζεται στό τριμερές τῆς ψυχῆς μέ τίς ἑξῆς μορφές, Τό λογιστικό εἶναι ὁ
νοῦς, ἡ σκέψη, τό λογικό τοῦ ἀνθρώπου· τό θυμικό εἶναι ἡ βούληση· καί τό ἐπιθυμητικό εἶ-
31
 Κλάδοι τῆς φιλαυτίας εἶναι ἡ γαστριμαργία, ἡ σωματική ἄνεση (ἡ καλο-
πέραση),ἀπό τά ὁποῖα φυτρώνουν ποικίλα πάθη. Γι’ αὐτό σέ παρακαλοῦμε,
Παναγία μας νά ξηράνεις τήν ρίζα τῶν παθῶν,τήν φιλαυτία. (Πλ. Α΄.Κυρ. η, 2).

Πῶς θά ἀποφύγω παθήματα πού μοῦ συμβαίνουν;

Νοῦν, ψυχή καί τό σῶμα καί τίς λοιπές αἰσθήσεις σοῦ τά ἀναθέτω, Ἁγ-
νή· διαφύλαξέ τα σῶα ἐκ τῶν λογισμῶν τοῦ πονηροῦ καί δῶσε μου δάκρυα
μετανοίας νά κλάψω. (Α΄. Πέμπ. θ. 3).

Πῶς φθάνεις στό πάθος;

Ἀφοῦ πείσθηκα ἐντελῶς νά ἐνεργῶ μέ φαυλότητα, ἀπό τίς φαῦλες πρά-
ξεις πέρασα στήν συνήθεια, ἔπειτα στήν τιποτένια (εὐτελῆ) διάθεση (συ-
μπεριφορά), ἀπό τήν διάθεση ἔφθασα στήν ἕξη (συνήθεια), ἡ ὁποία ἕξη εἶ-
ναι δεύτερη φύση ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ὡς ὑποχρέωσή μου νά μέ περιβάλλει
(καλύπτει) ἡ συνήθεια. (Πλ. Δ΄. Σαββ. ε. 1).

54. Ποῖος εἶναι παμβέβηλος;

Αὐτός πού καταστρέφει τήν στολήν τοῦ Βαπτίσματος. (Α΄. Πέμπ. ε. 4).

55. [Παναγία]. Χαῖρε πύλη Κυρίου, τήν ὁποία πέρασε μόνον ὁ Κύριος, τήν
ὁποία προεκήρυξαν πάντες ἄνδρες οἱ δίκαιοι καί προφῆτες καί ὁ προφήτης
Δανιήλ, Δαβίδ, Μωϋσῆς σύν τοῖς λοιποῖς. (Πλ. Α΄. Πέμπτη, κάθισμα).

Τήν Παναγία κιβωτόν, (Έξοδ. κε' 9 –21. Ἑβρ. θ' 4 – 5),τήν ὑπέρτιμο
σκηνή (Ἑβρ. 9, 4 -5) τήν θεία στάμνο, (Έξ. 16, 33), τήν λυχνία (Ζαχ. 4, 2),
τήν πλάκα, τόν φωτοφόρο ναό, τόν θρόνο τοῦ Θεοῦ (Ἡσ. 6, 1) τόν ἔνδοξο,
τήν ἁγία Παρθένο «ὑμνήσωμε συμφώνως». (Β, Τετάρ., η, 1).

Ναόν καί πύλη καί λυχνία, κιβωτό καί καταπέτασμα, στάμνο, καί ράβδο,
καί σκηνή, θεία τράπεζα καί γέφυρα καί κλίμακα,·θρόνο, παστάδα, παλάτι
τοῦ Θεοῦ σέ προφήτευσαν. (Γ΄, Τρίτη, στ΄, 1).

Σέ ποίους γίνεται θεία γέφυρα ἡ Παναγία;

Σ’ αὐτούς πού ἔχουν νεκρωθεῖ ἀπό παραπτώματα καί πού δέν κατολι-
σθαίνουν στά πάθη. (Πλ. δ΄. Σαββ. προσόμ. 3).

Γιατί λέγεται ὅτι ὑπῆρξε ἡ Παναγία μας ἐργαστήριον τῶν δύο φύσε-
ων;

ναι τό συναίσθημα. Οἱ τρεῖς μορφές πού ἐκφράζεται εἶναι ὁ ἐγωϊσμός: ὁ βουλητικός ἐγωϊ-
σμός εἶναι τό θέλημα, ὁ συναισθηματικός ἐγωϊσμός εἶναι τό δικαίωμα, παράπονο καί ὁ νοη-
τικός ἐγωϊσμός ἡ γνώμη, ἄποψη .(Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία τοῦ σεβ. Μητροπολίτου Μσογαίας κ.
Νικολάου).
32
 Κατά τήν σάρκωση τοῦ Θεοῦ Λόγου, δηλ τοῦ Χριστοῦ, χωρίς νά ὑπάρ-
χει μεταβολή, ἡ θεία καί ἡ ἀνθρώπινη φύση ἑνώθηκαν καί ἔγινε ὁ Θεάνθ-
ρωπος Ἰησοῦς Χριστός. (Δ΄. Τρίτ. δ. 4).

. Ἀπό τί μᾶς λυτρώνει ἡ Παναγία μας;

Ἀπό τά πάθη, τίς φοβερές ἀσθένειες καί ἀπό τίς θλίψεις. (Β΄. Πέμπ. Κάθι-
σμα). Ἐπίσης μᾶς ἀνακουφίζει ἀπό τούς πόνους. (Β΄ Πέμπ. η.1)

Ὅπως ἡ κλώσσα πού σκεπάζει τά κλωσσόπουλα, ἔτσι μᾶς διαφυλάσσει

ἀπό τίς παγίδες τῶν πονηρῶν δαιμόνων. (Β΄. Πέμπ. η. 3).

Διασκορπίζει τά νέφη τῆς λύπης ἐκ τῆς ψυχῆς μου. (Β΄ Πέμπ. θ. 2).

Ποιά εἶναι ἡ δύναμη τῆς Παναγίας μας;

Ἔχει τεράστια δύναμη ὡς Μητέρα τοῦ Ὑψίστου, χωρίς κανένα ἐμπόδιο.
(Πλ. δ΄. Σαββ. Θ. 3).

Ποιό τό εἶδος τῆς μορφῆς τῆς Παναγίας;

Γιά τούς Ἀγγέλους εἶναι σεβάσμια, στούς ἀνθρώπους σωτήρια, στά πο-
νηρά πνεύματα εἶναι φρικτή. (Α΄.Τρίτ., γ. 4).

Πῶς χορηγεῖ ἡ Πανάμωμος τόν φωτισμό τῆς διανοίας;

Ἐπειδή εἶσαι ναός τοῦ θείου Πνεύματος πάρα πολύ φωτεινός, τίς δωρεές
χορηγεῖς, σέ ὅσους πιστεύουν καί προστρέχουν σέ σένα, Πανάμωμε.
Καταφώτισε τήν διάνοιά μου, γιά νά σέ ὑμνῶ στούς αἰῶνες. (Δ΄. Πέμπ. ζ. 2).

Γιατί χαρακτηρίζεται ὡς ἡμέρα μυστική ἡ Παναγία μας;

Ἀνακηρύχθηκε ἡμέρα μυστική ἡ Παρθένος, γιατί γέννησε τόν Ἥλιο
Χριστό. Καί καταφωτίζεις ὅλους ὅσοι βρίσκονται στό πυκνό σκοτάδι τῆς
ἀπογνώσεως. (Α΄.Τρίτ., Κάθισμα).

Ποιό εἶναι τό φρικτό θαῦμα πού τελεῖται στήν Παναγία;

Ὅτι στήν γαστέρα της μέ θαυμαστό τρόπο συνέλαβε τόν Ποιητήν της
καί Θεόν της. (Πλ. Α΄. Τρίτη. α. 4 καί δ, 3).

Γιατί τήν κηρύσσουμε ὅλοι ἀληθινή Μητέρα τοῦ Θεοῦ καί τήν μεγα-
λύνομε;
Γιατί ὅλη τήν Θεότητα ἐβάσταξε στήν κοιλιά της καί μᾶς εὐωδιάζει μέ
θεῖες χάριτες. (Γ΄. Σαββ. κάθισμα).

Ὁ Υἱός τῆς Πανάγνου τούς πατρικούς κόλπους δέν ἐγκατέλειψε, ὅταν

βρισκόταν στούς κόλπους σου, Κόρη. (Πλ. Α΄. Τρίτ. στ. 3).

Τί εἶναι ἡ Παναγία;

33
 Σωτηρία μου, Πανύμνητε, παρηγορία μου, ζωή, φῶς, ἐλπίδα, θυμηδία
μου· μεσίτρια, πνοή μου, προστασία μου· γαλήνη καί καύχημα· ὕμνος καί
χαρά μου, τροφή μου, βοηθός καί φωτισμός, ἁγιασμός καί λαμπρότητά
μου, δόξα καί ἐπίσκεψη. (Βαρύς, Παρασκ. Προσ. 4).

Ἔχεις τό δύνασθαι Ἁγνή, γιατί γέννησες τόν Δεσπότη, ἀπό τήν ἐξουσία
τῶν ἡδονῶν καί τῶν παθῶν ἐλευθέρωσέ μας. (Δ. Κυρ. ζ, 2).

Ἐσύ εἶσαι τό στόλισμα ὅλων, ὅσων καμαρώνουν, ἐσύ εἶσαι ἡ εὐφροσύ-

νη τοῦ κόσμου, ὁ γλυκασμός μας καί ἡ ἐπιθυμία, ὅσων σέ ὑμνοῦν Μητρο-
πάρθενε. (Δ. Κυρ. θ, 1).

Τῆς Ἐκκλησίας62 ὁ ἀσάλευτος πύργος.

Εἶναι ὁ ἀκλόνητος πύργος τῆς Ἐκκλησίας. (Πλ. Β΄ Παρασ. Δ, 2).

Ποιά ἡ ἐνέργεια τοῦ ὀνόματος τῆς Παναγίας;

Στήν ξαφνική ἐπίθεση τῶν δαιμόνων μόνον τό ὄνομά σου φωνάζω καί
ἀμέσως ἀπαλλάσσομαι. Τέτοια δύναμη ἔχει ἡ Χάρις σου, καί ἀμέτρητη εἶ-
ναι ἡ βοήθειά σου σέ ὅσους προστρέχουν πρός ἐσένα...Ὅταν ἔπεσα σέ
δυσάρεστη κατάσταση καί σέ ἐζήτησα,πολύ γρήγορα μέ ἔσωσες ἀπό τήν
θαλασσοταραχή καί τόν νοῦν μου εἰρήνευσες καί ἀπό κάθε εἶδος ἐπηρεα-
σμοῦ μέ ἀπάλλαξες. (Β΄. Πέμπ. α. 2 καί 3).

Πραγματικά τό κάλεσμά σου γίνεται καθαρτικό (ἐξαγνιστικό) τῶν ρυπα-

ρῶν λογισμῶν, καί εἶναι ἡ αἰτία πού διώχνει τήν πανουργία τῶν πονηρῶν
πνευμάτων. (Πλ. Δ΄. Κυρ. στ. 3).

62
Ἡ Παναγία εἶναι ὁ ἀσάλευτος πύργος τῆς Ἐκκλησίας, γιατί εἶναι ἡ Μητέρα τοῦ Χριστοῦ,
πάνω στόν ὁποῖο κτίστηκε ἡ Ἐκκλησία. Ὁ Χριστός εἶναι ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος τῆς Ἐκκλη-
σίας, ἐπάνω στόν ὁποῖο κτίστηκαν οἱ ἐπί μέρους πνευματικοί λίθοι τῶν Ἀποστόλων. (Ἐφ. 2,
20). (Ἀνδρέα Θεοδώρου, «Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε».ἐκδ. Ἀποστολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλά-
δος, Ἀθῆναι 1993, σελ. 199). Ἀποκρούει ὅλες τίς ἐπιθέσεις τῶν αἱρετικῶν.
Σκοπός τῆς Ἐκκλησίας - σάν σώματος Χριστοῦ -, στόν κόσμο εἶναι ἡ συνεχής ἐν Χρι-
στῷ μεταμόρφωση τοῦ κόσμου, ἡ ἐλεύθερη, χωρίς καταναγκασμό, ἐκκλησιοποίηση τοῦ κό-
σμου. (π. Γεωργίου Μεταλληνοῦ Φωνή Κυρίου 1980, σελ. 109).
Ἡ Ἐκκλησία εἶναι «Χριστός παρατεινόμενος εἰς αἰῶνας» κατά τόν ἅγιο Αὐγουστῖνο.
Ὅπως σώζει ό Χριστό, σώζει καί τό σῶμα Του, ἡ Ἐκκλησία. Καί ἁγιάζει, διδάσκει φωτίζει,
συνεχίζει τήν ζωή ἐν Χριστῶ, σάν χριστιανική κοινωνία (κοινωνία ἁγίων). (Φωνή Κυρίου 1980,
σελ. 154).
Ὁ ἱερός Χρυσόστομος χαρακτηρίζει τήν Ἐκκλησία «ἰατρεῖον πνευματικόν». Γιατί μέσα
στήν Ἐκκλησία πραγματοποιεῖται ἀδιάκοπα ἕνα διπλό θαῦμα. Τό ἴδιο τό θαῦμα ἐκεῖνο τοῦ
Χριστοῦ μας στόν παράλυτο. Ἡ θεραπεία τοῦ σώματος καί τῆς ψυχῆς μας. Ὅταν θαυμα-
τουργοῦν οἱ Ἅγιοί μας εἶναι ὁ Χριστός πού θαυματουργεῖ μέσῳ αὐτῶν καί συνεχίζει νά θε-
ραπεύει τήν σωματική ἀσθένειά μας. Ὅταν ἀπό τό ἁμαρτωλό στόμα τοῦ Ἱερέως δεχώμεθα
τήν συγχώρηση τῶν ἁμαρτιῶν μας, τήν θεραπεία τῆς ψυχῆς μας, εἶναι πάλι ὁ Χριστός πού
συγχωρεῖ καί μᾶς δέχεται στήν κοινωνία τῆς Χάριτός Του. (Φωνή Κυρίου 1980, σελ. 106).
34
 Πιό πολύ ἀπό τό μέλι γλυκαίνεις, τόν αἰσθητό φάρυγγα καί εἶσαι ὑπέρ
τοῦ κηρίου γλυκύτερη στήν γλῶσσα καί στόν λάρυγγα καί καταγλυκαίνεις
τίς καρδίες τῶν ὑμνούντων, τό ὄνομά σου. (Πλ. δ΄. Πέμπ. Προσόμ. 4).

Ποία εἶναι τά σωτήρια ὅπλα τῆς Παναγίας;

Ἡ θεία προστασία, ἡ σκέπη καί ἡ δύναμή της. (Α΄. Δευτ. ε, 2).

Διατί πρέπει τήν Παναγία μας νά τήν εὐχαριστοῦμε δοξολογικά;

Γιατί εἶναι σκέπη, ἐλπίδα καί ἀντίληψη σέ ὅσους καταφεύγουν μέ θάρ-
ρος καί μᾶς γλυτώνει ἀπό τά πταίσματα, τά πάθη, τίς θλίψεις καί ἀπό τούς
ἐχθρούς πού μᾶς πολεμοῦν. (Πλ. Α΄. Σαββ. γ. 2).

Σέ τί ὑπερέβαλε ἡ Πανύμνητος Παρθένος τῶν Ἀγγέλων τά τάγματα;

Στήν ἁγιωσύνη, στήν σεμνότητα καί στήν καθαρότητα τοῦ νοῦ. (Β΄. Κυρ.
α. 1).

Πῶς ὀνομάζει ὁ προφήτης Δαβίδ καί οἱ ἄνθρωποι τήν Παναγία;

Θυγατέρα καί βασιλίδα. Ἐμεῖς δέ Παρθένον καί Θεοτόκον, τό ξένον
ἄκουσμα τῆς οἰκουμένης. (Β΄. Τετάρτ., γ. 3).

Πῶς τήν γνωρίζομε;

Γῆ καθαρή καί ἁγία, πού μᾶς βλάστησες καί πρόσφερες ὡραῖο στάχυ
(τόν Χριστό). (Βαρύς, Δευτ., γ, 3).

Σέ γνωρίζομε σάν κατακοσμούμενο ναό τοῦ Ὑψίστου μέ ἀρετές ποικί-

λες καί φαιδρυνόμενο. (Βαρύς, Δευτ. η, 1).

Σέ γνωρίζομε σάν πηγή ὑδάτων πού ἀναβλύζεις στούς πιστούς τήν δύνα-
μη ψυχῶν καί σωμάτων. (Βαρύς Τρίτ., α, 1).

Ἀπό ποῦ ἄνθισε ἡ χαρά;

Ἀπό τήν Ἄννα γεννήθηκε ἡ Θεόπαιδα Μαριάμ, πού ἔτεκε τόν Βασιλέα
τῶν ὅλων, (Β΄.Τρίτ. γ. 3), πού εἶναι ἡ χαρά, ὁ Σωτήρας καί Κύριος. (Β΄.Τρίτ. στ. 4).

Διατί ὁ πάσης κτίσεως ὁ Κτίστης κατοίκησε σέ σένα;

Γιατί εἶσαι ἡ γλυκυτάτη καί πολυπόθητη, ἡ καλλονή τῆς εὐσχημοσύνης,
(Βαρύς, Δευτ. ε, 1),

Εἶναι ἡ μοναδική καί ὡραία στήν ψυχή καί στό σῶμα ἀπό ὅλες τίς γυ-
ναῖκες. Εἶσαι ὅλη ἀμόλυντη καί ἁγία, ὡς ἱερά ὡς τιμία καί ἄσπιλη, ὡς κα-
θαρωτέρα. (Βαρύς, Σαββ.στ.2).

Γι’ αὐτό κατασκήνωσε σέ σένα ὁ Θεός τήν καθαρωτέρα τῶν οὐρανῶν

καί Ἁγνή (Βαρύς, Δευτ. ε, 1). Σέ ὀνομάζουν ἀλλά καί εἶσαι ἡ Θεοτόκος. (Βαρύς,
Δευτ. δ. 2).

35
 Ποιά εἶναι τά καινούργια φρικτά,πιστά καί ἀληθινά μυστήρια τῆς
Μητέρας τοῦ Θεοῦ;
Ὅτι μέ αὐτή συμφιλιωνόμαστε ὅλοι μέ τόν Θεό καί Δεσπότη. (Β΄. Τρίτ. ζ.
2).

Ποιά εἶναι ἡ δύναμη τῆς Παναγίας;

Στόν κίνδυνο εἶναι ἡ προστασία, στίς συμφορές ἡ ἀνάνηψη, στίς ἔντονες
περιστάσεις βοήθεια, στίς διάφορες ἀσθένειες εἶναι πηγή θεραπείας καί
ἀπαλλάσσει ἀπό κάθε βλάβη. (Βαρύς, Πέμπ. η. 4).

Ποιά ἡ προσφορά τῆς Παναγίας μας;

Χαῖρε ἐσύ πού εἶσαι τό ποτάμι πού συνεχῶς τρέχει,χαῖρε ἀνεξάντλητε
κρήνη πλήρης ὑδάτων πολλῶν, διά τῶν ὁποίων ποτίζεται ὅλη ἡ κτίση καί
τίς καρδιές εὐφραίνει, λιώνει τήν δίψα καί σταματᾶ τήν φλόγωση τῶν πα-
ραπτώσεων καί εἶναι κοντά σέ ἁμαρτάνοντες πού ζητοῦν διόρθωση. (Β΄ Πα-
ρασκ. Προσόμ. 1).

Δίδει χαρίσματα καί ἰάσεις. (Β΄. Παρασκ. θ. 3).

Εἶναι ἡ πηγή τῶν ἰάσεων στόν κόσμο, διαλύει τήν λύπη τῶν προπατό-
ρων διά τοῦ Υἱοῦ της, ἀλλά καί ἡ προστασία καί ἡ λύτρωση ἀπό τήν μανία
τῶν ἐχθρῶν μου. (Β΄.Παρασ. δ. 3).

Μᾶς ἀπολυτρώνει ἀπό τίς διάφορες τρικυμίες τῆς ζωῆς μας. (Β΄. Παρασ. δ. ~
4).
Εἶναι ἡ παρηγοριά στίς θλίψεις καί μᾶς λυτρώνει ἀπό κάθε βλάβη. (Β΄.
Παρασ. ε. 2).

Μᾶς δίνει φωτισμό στό σκοτάδι τῆς ἀγνοίας καί μᾶς λυτρώνει ἀπό τό
ἐξώτερο σκοτάδι τῆς κολάσεως. (Β΄. Παρασκ. ε. 4).

Μᾶς λυτρώνει ἀπό κάθε βλάβη καί μᾶς ἐλευθερώνει ἀπό τήν φρικτή κό-
λαση. (Β΄. Παρασκ. στ. 3).

Μᾶς δροσίζει ἀπό τήν φωτιά τῶν πειρασμῶν πού μᾶς κατακαίουν. (Β΄.
Παρασκ. ζ. 1).

Μᾶς φυλάσσει πάντοτε ἀπό τούς νοητούς ἐχθρούς. (Β΄. Παρασκ. ζ. 2).

Μᾶς χορηγεῖ συνεχῶς τόν οὐράνιον ἄρτο. (Β΄. Παρασκ. ζ. 3).

Μᾶς σώζει ἀπό τούς γκρεμούς πού δημιουργεῖ τό σκοτάδι τῶν αἱρέσεων.
(Β΄.Παρ. ζ. 4).

Χαῖρε, ὁ συνοριακός σταθμός τῆς ἀκτίστου καί κτιστῆς φύσεως, χαῖρε,

ἐσύ, πού εἶσαι τό πολυσύνθετο τῶν καλῶν καί ἀγαθῶν χαρίτων, εἶσαι τό

36
μεγάλο σπίτι τῶν θείων, ἀνθρωπίνων καί ἀγγελικῶν δωρεῶν (Β΄. Παρασκ. Προσ.
3).
Ποιά ἡ προσφορά τῆς Παναγίας μας;
Ἔχεις μεγάλη καί πολλή συμπάθεια καί σπλάχνα φιλοικτήίρμονα καί
ὑπέρ ἔννοιαν ἀγαθότητα· καί αὐτά τά χαρίσματα δεῖξε τα σέ μένα, Πανά-
χραντε. (Α΄. Τετ. γ. 3).

Εἶσαι τοῦ θανάτου κατάργηση, τοῦ ἅδου ἡ νέκρωση, τοῦ Ἀδάμ ἡ ἔγερση
καί τῆς Εὔας ἡ λύτρωση. (Πλ. Δ΄. Παρασ. Προσόμ. 1).

Ἐσύ γλύτωσες τόν Ἀδάμ ἀπό τήν κατάρα λόγῳ τῆς ἁμαρτίας του καί τοῦ
δώρησες τήν εὐλογία καί τήν ἀγαλλίαση. (Α΄. Κυρ. α. 1).

Εἶσαι ἡ ἀληθινή ἐλπίδα τῶν Χριστιανῶν,τοῦ θείου ἐλέους ἡ χορηγός, ἡ

πηγή τῆς συμπαθείας, τό κλειδί πού ἀνοίγει τοῦ Θεοῦ τήν ἀγαθότητα, πού
ἀνοίγεις τήν πόρτα τῆς εὐσπλαχνίας. Σέ ὅλους, Δέσποινα δώρησε τήν ἀπό-
λαυση τοῦ Παραδείσου. (Α΄. Κυρ. Κάθισμα).

Σταματᾶ τῆς σαρκός τήν ἐπανάσταση καί τῶν παθῶν παύει τήν ταραχή.
(Α΄. Δευτ. θ. 3).

Ἄνοιξε τήν Ἐδέμ πού ἔκλεισε ἡ ἁμαρτία τῶν πρωτοπλάστων. (Α΄. Δευτ.
προσόμ. 2).

Ἐπήγασε ἡ χαρά στόν κόσμο. (Α΄. Τρίτ. α. 2).

Εἶναι ἡ μοναδική πού θέωσε τήν φύση τῶν ἀνθρώπων. (Α΄. Τρίτ. γ. 1).

Ἀλλοιώνει τά βέλη (τούς λογισμούς) τοῦ διαβόλου καί μᾶς ἐλευθερώνει

ἀπό τήν κόλαση. (Α΄. Τρίτ. ε. 3).

Ἀνέτειλε ἡ αἰτία τῆς χαρᾶς στόν κόσμο. (Α΄. Παρ. θ. 1).

Σῶσον με καί μή μέ παραβλέψεις, ἀγαθή ἐνῶ καταπονοῦμαι ἀπό τά βά-

σανα τῶν ἡδονῶν, τά πάθη καί τούς λογισμούς τούς μολυσμένους καί γε-
μάτους πονηρία λογισμούς, ἀλλά καί ἀπό τῶν δαιμόνων τίς ἐνοχλήσεις. (Α΄.
Τετ. δ. 1).

Διάλυσε, Παρθένε, τίς πολύπλοκες μηχανές καί τίς παγίδες τοῦ διαβό-
λου, τίς ὁποῖες σκέπτεται νά ἐφαρμώσει μέ πανουργία κατά τῶν δούλων
σου, μέ σκοπό νά μᾶς συλλάβει. (Α΄.Τετ. ε. 2).

Σῶσε μας ἀπό τούς κινδύνους ψυχῆς καί σώματος ἀπό τίς θλίψεις, τούς
πειρασμούς ἀπό ἀσθένειες καί ἀπό τίς κακώσεις. (Α΄. Τετ. ζ. 1).

Δώρησέ μας, Δέσποινα τοῦ κόσμου, τῶν πλημμελημάτων τήν συγχώρη-

ση. (Β΄. Σαββ. Α. 2).
37
 Λάμψον σέ μᾶς τό φῶς τῆς μετανοίας, ἐνῶ βρισκόμαστε πεσμένοι στό
σκοτάδι τῆς καταστροφῆς, Θεογεννήτρια, καί νά μᾶς χορηγεῖς «χεῖρα βοη-
θείας» προκειμέου μέ τίς πρεσβεῖες σου νά μᾶς σήκώσεις ὥστε νά πράτ-
τουμε τίς σεβάσμιες ἐντολές Του. (Β΄. Σαββ. ε. 3).

Ἐπανόρθωσε ὅσους ἔχουν κατρακυλήσει στίς ἁμαρτωλές συνήθειες καί

ἀναγέννησε ὅλους τούς ἀπηλπισμένους, γιατί εἶσαι ἡ ἐλπίδα ὅσων σέ ὑμν-
οῦν. (Β΄. Τρίτ. ζ. 4).

Τί ἀποκαλύφθηκε ἀληθινά στό πρόσωπο τῆς Παναγίας;

Τό θεῖο καί μέγα καί πάνσεπτο μυστήριο τῆς κρυφῆς τοῦ Θεοῦ θελήσεως,
δηλαδή νά γίνει Ἄνθρωπος ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ. (Α΄. Τετάρ. δ. 4).
Ποιά ἡ θέση καί ὁ ρόλος τῆς Παναγίας μας;
Εἶναι ἡ θεός μετά τόν Τριαδικό Θεόν, κατέχουσα τήν δευτέρα θέση μετά
τήν Παναγία Τριάδα. Αὐτή δέχεται τίς δωρεέςτοῦ Θεοῦ, τίς ὁποῖες δια-
βιβάζει στούς Ἀγγέλους καί ἀνθρώπους. Καί μέ τήν γέννηση τοῦ Ἰησοῦ
Χριστοῦ ἡ αἰώνιος τοῦ Κτίστου βουλή (θέληση) ἐκπληρώνεται. (Πλ. Α΄. Κυρ.
προσόμ. 3).

Πῶς νά προσερχόμεθα στήν θεία σκέπη τῆς Θεοτόκου;

Μέ πίστη πολλή καί πόθο» (Α΄. Τετάρ. ζ. 1).

Τί εἶναι, τί προσφέρει καί τί δωρίζει ἡ Παναγία;

Ἡ ἐλπίς τῶν χριστιανῶν ἡ ἀψευδής καί βεβαία. Εἶναι τοῦ ἐλέους χορη-
ός, ἡ πηγή συμπαθείας καί ἡ κλείς ἡ διανοίγουσα τοῦ Θεοῦ τήν χρηστό-
τητα. Ἀνοίγει τῆς θείας εὐσπλαχνίας τήν πύλην καί δωρίζει τοῦ τῆς τρυ-
φῆς Παραδείσου τήν εἴσοδο. (Α, Κυριακ., Κάθισμα).

Πῶς μᾶς δείχνει συμπάθεια ἡ Παναγία;

Ὅταν καταφεύγουμε στή Μητέρα τοῦ Θεοῦ, μέ σταλαγμούς δακρύων
καί στεναγμούς καρδίας. (Πλ. Δ΄. Τετ. γ. 1).

Ἔχει σπλάχνα γεμάτα ἀπό εὐσπλαχνία καί ἄπειρη ἀγαθότητα. (Α, Τετ. γ,
3).

Γιατί πρέπει νά λέμε στήν Παναγία «εὐχαριστῶ63»;

63
Αὐτός πού ζεῖ μέ ἄνεση καί δέν ἔχει πειρασμό, λέει ὁ ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος,
στόν 7ο λόγο του, αὐτός γρήγορα θά πέσει σέ δύο μεγάλα κακά. α) Γιατί δέν εὐχαριστεῖ τόν
Θεό μέ ὅλη του τήν ψυχή καί β) ὁ νοῦς δεσμεύεται μέ φροντίδες μάταιες καί χωρίς ψυχική
ὠφέλεια.Ἐάν καί ὁ Ἀδάμ εὐχαριστοῦσε τόν Θεόν, ὅταν ζοῦσε στόν παράδεισο, ἐνῶ βρισκό-
ταν σέ πολύ μεγάλη ἀνάπαυση καί ἀπερίγραπτη χαρά, τότε δέν θά εἶχε πλανηθεῖ ἀπό τήν
συμβουλή τοῦ διαβόλου καί δέν θά ἐπιθυμοῦσε νά γίνει θεός (χωρίς τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ).
Γι’ αὐτό καί ἐμεῖς ὅπως χρειαζόμαστε τήν ἀναπνοή, ἔτσι χρειαζόμαστε καί τήν εὐχαριστία
τοῦ Θεοῦ, ἄν θέλομε νά μή πέσουμε σέ πειρασμούς, θλίψεις καί λύπες. (Κεφάλαια πρακτικά καί
38
 Γιατί μᾶς γλυτώνει ἀπό κάθε ἁμαρτία καί ζάλη , ἀπό κάθε δύσκολία καί
ἀνάγκη, ἀπό κάθε συμφορά καί θλίψεη καί ἀπό τήν αἰχμαλωσία ἀπό βαρ-
βάρους. (Γ΄, Παρασκ. η, 1).

Πῶς νά ζητήσουμε τήν βοήθεια τῆς Παναγίας;

Μέ δάκρυα, πολύ στεναγμό καί θλίψει καρδίας. (Πλ. Δ΄. Τετ. α, 4).

Πῶς θά ἀπολαύσουμε τήν δόξα τοῦ Παραδείσου, ἡ ὁποία δέν ἔχει τέ-
λος;
Μέ τίς προσευχές τῆς Θεομήτορος καί ζώντας τόν ὑπόλοιπον βίον θεά-
ρεστο. (Α΄. Σαββ. Προσόμ. 4).

Πῶς θά βρῶ τήν λύση τῶν πολλῶν παραπτώσεων;

Κατεύθυνε, Ἁγνή, τήν εὐχήν τοῦ ἱκέτου σου πρός Κύριον τόν Υἱόν σου .
(Δ΄. Τρίτ. ε. 1).

Τά αἰτήματα πρός τήν Θεομήτορα.

Γλύτωσε τόν ἱκέτην σου ἀπό τούς συνεχεῖς πολυειδεῖς πεορασμούς, ἀπό
τίς φλογοφόρες ἀσθένειες καί κακώσεις, ἀπό τούς ἐχθρούς πού ζητοῦν νά
καταπιοῦν ἐμένα πού φοβᾶμαι, ἀπό κάθε λύπη καί τῶν δαιμόνων τήν τρα-
χύτητα, ἀπό τήν ἀθυμία καί τήν φοβερή κατάκριση μή μέ παραδώσεις
μέχρι τέλους στίς θλίψεις καί μή μέ κατακαλύψει ὁ βυθός τῆς κακίας τόν
ἄθλιον. (Πλ. Α΄. Κυρ. προσόμ. 4).

Πῶς νά προσεύχομαι στήν Παναγία μας;

Ἡ Παναγία ὡς ζωντανή πύλη θά ἀνοίξει τίς πύλες τῆς δικαιοσύνης καί
τήν πόρτα τῆς μετανοίας ὥστε μαζί μέ τήν ἐξομολόγηση νά εἰσέλθεις καί
νά προσευχηθείς. (Β΄. Κυρ. γ. 1).

56. Περί προσευχῆς64.«… προσευχῇ καί νηστεία έξερχονται, τά πλήθη τῶν

θεολογικά,ἐκ. Ρηγοπούλου, Θεσ/κη, 1969, σελ. 57).
64
Ἡ προσευχή εἶναι ἡ καταλληλότερη στιγμή, γιά νά κριθεῖ ἡ θρησκευτικότητα τοῦ ἀνθ-
ρώπου καί ἡ πνευματικότητά του, γιατί εἶναι σάν θερμόμετρο τῆς εὐσεβείας. Στήν προετοι-
μασία τοῦ ἀνθρώπου, γιά νά δέχεται ἀδιάκοπα τήν λυτρωτική Χάρι τοῦ Θεοῦ, βοηθεῖ ἡ ἀσ-
κητική παράδοση καί ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἡ πάλη μέ τούς δαίμονες, τόν κόσμο
καί τόν ἑαυτό μας. Ἡ Ἐκκλησία μας ὡς ὅπλα τοῦ ἀγῶνος χρησιμοποιεῖ τά ὅπλα πού μᾶς ὥ-
ρισε ὁ Χριστός, δηλαδή τήν προσευχή καί τήν νηστεία. Ἄσκηση τῆς ψυχῆς εἶναι ἡ προσευ-
χή ἡ ἀνάτασή της στό ὕψος τῆς θείας Μεγαλοσύνης. Ἄσκηση τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματος
εἶναι ἡ νηστεια. Ὄχι μόνον σάν ἀποχή ἀπό τροφές, ἀλλά καί μέ τήν ἀποχή ἀπό τήν ἁμαρτία
καί τά πάθη, αὐτή εἶναι ἡ ἀληθινή νηστεία, μέ τήν εὐρύτερη μορφή τῆς ἐγκρατείας. Δέν εἶ-
ναι μόνο τά ὅπλα κατά τοῦ διαβόλου, ἀλλά καί τά φτερά μας, πού μᾶς ἀνεβάζουν στά ὕψη
τῆς τελειότητας,καί μᾶς καταξιώνουν σέ «τέκνα τοῦ Θεοῦ» καί μετόχους τῆς βασιλείας Του.
(π. Γεώργιος Μεταλληνός, Φωνή Κυρίου 1980, σελ. 13, 43).
Καί δίκαιοι νά παρακαλέσουν τόν Κύριο δέν θά εἰσακουστοῦν ἄν δέν πρέπει. Λέγει ὁ ἅγιος
Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ἡ ἀποτελεσματικότητα τῆς προσευχῆς μας ἐξαρτᾶται ἀπό τό ἐάν:
α) ἐάν εἴμαστε ἄξιοι νά λάβουμε ὅτι ζητᾶμε, β) ἐάν προσευχόμαστε σύμφωνα μέ τό θέλημα
τοῦ Θεοῦ, γ) ἐάν προσευχόμαστε ἀδιάλειπτα, δ) ἀπό τό ἐάν γιά ὅλα καταφεύγουμε στόν Θεό
39
 παμπόνηρων δαιμόνων. (Α΄ Σάββατο, ε΄, 3).

57. [Πόνος]. Ἱδρῶτες ἀσκητικοί, δάκρυα καί πόνοι 65 (σωματικοί, ψυχικοί

καί πνευματικοί) στό στάδιο τῆς ζωῆς αὐτῆς καταβάλλονται. Στήν ἄλλη
ζωή θά δοθοῦν οἱ στέφανοι καί τά βραβεῖα· εἶναι ἀληθινά μακάριος αὐτός
πού κλαίει γιά τήν ἁμαρτωλή ζωή του, καί τοῦ κόσμου, τήν ἀχαριστία του
πρός τόν Θεό καί ἀποκτᾶ ἀρετές,γιατί στήν αἰώνιο ζωή θά ζεῖ μέ μεγάλη
ἀγαλλίαση. (Πλ. Β΄. Δευτέρ., θ΄, 2).

καί ε) ἐάν ζητᾶμε ἐκεῖνα πού εἶναι ὠφέλιμα σέ μᾶς. Ποιός ἦταν δικαιότερος ἀπό τόν
Ἀπόστολο Παῦλο; Ἐπειδή ζήτησε κάτι πού δέν θά τόν ὠφελοῦσε, δέν εἰσακούστηκε. «Τρεῖς
φορές παρακάλεσα γι’ αὐτό τόν Κύριο», γράφει ὁ ἴδιος, «καί ἡ ἀπάντησή Του ἦταν: «Σοῦ
ἀρκεῖ ἡ Χάρη μου». (Β΄ Κορ. 12, 8 -9). [Link]
agios-ioannis-chrysostomos
(Ἡ ἀδιάκοπή προσευχή εἶναι τό νά ἔχει κανείς τόν νοῦ πολύ εὐλαβή, νά εἶναι κυριευμέ-
νος ἀπό πόθο γιά τόν Θεό, νά εἶναι ἡ ἐλπίδα του κρεμασμένη πάντοτε ἀπ’ αὐτόν, καί σέ ὅλα
νά ἔχει ἐμπιστοσύνη σ’ αὐτόν, καί στά ἔργα του καί σ’ ἐκεῖνα πού συμβαίνουν. (Ἁγιος Μάξι-
μος ὁ Ὁμολογητής, λόγος ἀσκητικός, Ε.Π.Ε. τόμ. 14ος , σελ. 393).
Ὑπάρχει καί κάτι ἄλλο πού ἀχρηστεύει τήν προσευχή μας, αὐτό εἶναι ἡ ἀμετανοησία,
προσευχόμαστε ἐνῶ ἐπιμένουμε στήν ἁμαρτία,ἔτσι ἔκαναν οἱ Ἰουδαῖοι, γι’ αὐτό εἶπε στόν
προφήτη Ἱερεμία, (Ἱερ. 7:16-17), μή προσεύχεσαι γιά τόν λαό αὐτόν, δέν βλέπεις τί κάνουν;
Δέν ἀπομακρύνθηκαν ἀπό τήν ἀσέβεια, καί ἐσύ νά παρακαλᾶς γι’ αὐτούς; Δέν σ’ ἀκούω.
Ὅταν ποῦμε γιά κάτι κακό γιά τόν ἐχθρό μας δέν τό πραγματοποιεῖ πάλι ὁ Θεός, ἀλλά
καί παροργίζεται. Γιατί ἡ προσευχή εἶναι φάρμακο, καί ἐάν δέν γνωρίζουμε πώς πρέπει νά
χρησιμοποιθεῖ δέν θά ὠφεληθοῦμε ἀπό τήν δύναμή του. [Link]
65
Σωματικός πόνος εἶναι ὁ πόνος τῶν μελῶν τοῦ σώματος ἀπό ἀσθένειες καί ἀπό κακου-
χίες. Ψυχικός πόνος, ἀπό συκοφαντίες, κατηγορίες, διωγμοί, ἀπό ἀνεκπλήρωτες ἐπιθυμίες,
ἔλλειψη ἀγάπης, ψυχικές ἀσθένειες, κατάθλιψη, ζήλεια, θίγεται ὁ ἐγωϊσμός, ὁ θάνατος ἀγα-
πημένων προσώπων, κ. ἄ. Οἱ δύο αὐτοί πόνοι εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἁμαρτίας. Ἀποτέλεσμα
τῆς ἡδονῆς τῶν αἰσθήσεων, λέγει ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής, εἶναι ἡ λύπη καί ἡ ὁδύνη
τῆς ψυχῆς καί ἀπ’ αὐτή ἔρχεται καί ἡ λύπη τῆς σάρκας. (Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ,Ε΄, Θεολ.
ἑκατ. πη΄.Φιλοκαλία τ. Β΄., σελ. 144.) (σελ. 27 -28).
Πνευματικός πόνος εἶναι ἡ βαθειά συναίσθηση τῆς ἁμαρτωλότητος τοῦ ἀνθρώπου καί ἀπέ-
χει πολύ ἀπό τήν αἰώνιο ζωή, κυρίως εἶναι στάση ζωῆς, τό κατά Θεόν πένθος, τό «χαρο-
ποιόν πένθος». Πνευματικά πονοῦν ὅσοι ἀγαποῦν τόν Θεό καί τόν ἄνθρωπο καί βλέπουν ὅτι
μέ τίς ἁμαρτίες τους λυποῦν τόν Θεό καί προσβάλλουν τήν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τόν ἄνθρωπο,
αὐτός ὁ πόνος εἶναι σωτήριος. Γιατί δίνει τήν δυνατότητα νά ὁδηγηθεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀπό τό
κατ’ εἰκόνα στό κάθ’ ὁμοίωση.Εἶναι μιά ἐπίπονη διαδρομή τῆς ἄσκησης, (δηλαδή τῆς τηρή-
σεως τῶν θείων ἐντολῶν), διά βίου πορείας. Αὐτή ἀρχίζει μέ τήν ἡσυχία ἐξωτερική φυλακή
τῶν αἰσθήσεων,τήν ἔσωτερική,πού εἶναι θέμα λογισμῶν,τήν ἀλλαγή τοῦ νοῦ δηλαδή τήν με-
τάνοια, τήν νήψη, δηλαδή τήν προσοχή, τήν κάθαρση ἀπό τά πάθη καί φωτισμό καί φθάνει,
ἐάν θέλει ὁ Θεός καί στήν θέωση. (Πασχαλάκη Κυριακή, διπλωματική ἐργασία ΑΠΘ. Ὁ πόνος ἀπό
ἄποψη «Χριστιανικῆς ἡθικῆς», Θεσ/κη, 2008, σελ. 39).
Κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη τῆς Κλίμακος,ἡ ἀποχή ἀπό τοῦ κακοῦ,ἀρχή μετανοίας·ἀρχή μετα-
νοίας,ἀρχή σωτηρίας·ἀρχή σωτηρίας, πρόθεση ἀγαθή· πρόθεση ἀγαθή γεννήτρια πόνων· πό-
νων δέ ἀρχή, ἀρετές· ἀρχή δέ ἀρετῶν, ἄνθος· ἄνθος δέ ἀρετῆς, ἀρχή ἐργασίας· ἀρχή ἐργασί-
40
 Ὁ ἐχθρικός δαίμονας ἄδειασε ὅλη τήν θήκη τῶν βελῶν του (δηλαδή τῶν
λογισμῶν) τῆς κακίας καί μέ καταπλήγωσε. Μή ὑποφέροντας τούς (σω-
ματικούς καί ψυχικούς πόνους), καταφεύγω σέ σένα Θεόνυμφε πού εἶσαι ἡ
σωτηρία μου. (Βαρύς, Κυριακ., α΄, 2).

58. Μέ ποιό τρόπο ἀπατήθηκαν οἱ πρωτόπλαστοι;

Διά τῆς γεύσεως τῆς ἡδονῆς. (Α΄ Κυρ. γ. 1).

59. Τί προξενεῖται, ὅταν δέν ἔχεις ἐγκράτεια στίς τροφές;

Ὕπνος ραθυμίας καί ἀδιαφορίας, (για τά πνευματικά), δημιουργοῦνται
ἀπό τίς πολλές τροφές. Διόρθωση δίνε μας ἄχραντε, ἐγρήγορση στήν ψυχή,
καί τῆς κατανύξεως τό φῶς νά μέ καταλαμπρύνει. (Γ΄.Κυρ. ζ. 2).

60. Πῶς ὑποτάχθηκα στούς νόμους τῆς σάρκας;

Ἀθέτησα τούς νόμους τοῦ Θεοῦ, δουλώθηκα στόν νόμο τῆς ἁμαρτίας
καί δέν ὑπάκουσα στόν νόμο τοῦ νοῦ μου, ὁ ἄθλιος. Ἀφοῦ ξέχασα τούς νό-
μους τῆς φύσεως πού μοῦ ἔδωσε ὁ Υἱός σου, ἔτσι ὑποτάχθηκα στούς νό-
μους τῆς σαρκός μου. (Α΄. Κυρ. θ. 2).

61. Πῶς καθαρίζεται τό σαρκικό φρόνημα;

Δι’ ἐγκρατείας, προσευχῆς καί καθαρότητας. (Α΄Σαββ. ε. 3).

62. Περί σταυροῦ;

ας εἶναι γέννημα τῆς ἀρετῆς. (Λόγος κστ΄.περί διακρίσεως, γ᾿).

Ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος μετανοεῖ, αἰσθάνεται βαθειὰ συντριβή. Αἰσθάνεται ντροπή καὶ λυπᾶ-
ται γιὰ τὴν παράβαση τοῦ θείου Νόμου. Μοιάζει μὲ ἄνθρωπο ποὺ ἔχει πληγωθεῖ βαθιὰ στὴν
καρδιά, ἀλλὰ ἡ πληγὴ αὐτὴ εἶναι τόσο μεγάλη ποὺ τὸν κάνει νὰ ἀδιαφορεῖ γιὰ τὰ ἐξωτερικὰ
τραύματα τοῦ σώματος. Κυριευμένος ἀπὸ τὸ βάρος τῶν διαπραχθεισῶν ἁμαρτιῶν, λησμονεῖ
τοὺς πάντες καὶ τὰ πάντα ἐξαιτίας τῆς ὀδύνης ποὺ αἰσθάνεται. (Ἡ ποιμαντικὴ διδασκαλία τῶν Κα-
τηχητικῶν Λόγων τοῦ Ἁγίου Συμεών, Ἡ ποιμαντικὴ διδασκαλία τῶν Κατηχητικῶν Λόγων τοῦ Ἁγίου Συ-
μεών Κατήχησις 14, SC 104, 214125-126).
41
 Μέ τήν πανοπλία τοῦ σταυροῦ66 δυνάμωσε τήν πίστη μας, μέ τίς πρε-
σβεῖες τῆς Μητέρας σου ὡς πολυέλεος πού εἶσαι. (Πλ. δ΄. Δευτ. θ, 3).

63. Ποιά εἶναι ἡ πικρά τυραννίδα πού μᾶς τυραννᾶ;

Ὁρμές ἀκατάσχετες πρός τήν ἁμαρτία, μέ σέρνουν πάντοτε καί τίς ἐπι-
θυμίες τῆς σάρκας, ὅπως ὁ δοῦλος τίς ἐκτελῶ. (Βαρύς, Πέμπ. ζ. 3).

64. Μέ ποιό τρόπο ζωογονεῖται ἡ ψυχή καί τρέχει πρός τόν Θεόν καί
περπατεῖ ἐπάνω σέ οὐράνιες μονές;
Νεκρώνοντας τῆς σαρκός τό φρόνημα. (Γ΄. Κυρ. θ. 3).
65. Ποιούς σώζει ἡ Σοφία (δηλ. ὁ Χριστός) τοῦ Ὑψίστου; (=ἐνυπόστα-
τος Σοφία)
Διά πίστεως θερμῆς τούς φυλάσσοντας τό θεῖο Βάπτισμα». (Α΄.Σάββ. ζ 4).
Αὐτούς πού καταφεύγουν στόν Κύριο μέ στεναγμούς δακρύων καί πί-
στη. (Α΄.Σαββ. η. 4).

66. Ποία εἶναι ἡ στολή67 ἡ πρώτη;

Εἶναι τό ἔνδυμα τῆς θείας Χάριτος, εἶναι ἡ στολή τῆς εὐσχημοσύνης, καί
ὅλων τῶν ἀρετῶν. (Πλ. Α΄. Τετάρ. ε. 2).

67. [Σωτηρία68]. Πῶς θά διασωθῶ ἀπό τόν νοητόν κατακλυσμό;

66
Τό σημεῖον τοῦ σταυροῦ ἀποτελεῖ, ἀκόμη, καί μαρτυρίαν τῆς νέας ζωῆς ἐκ μέρους τοῦ
ἀνθρώπου, τοῦ ἀναγεννημένου «ἐν Χριστῷ».Μέ τό σημεῖον τοῦ σταυροῦ σφραγίζομε τά κυ-
ριώτερα μέλη τοῦ σώματος,τά ὁποῖα περιτειχίζομε καί ἀφιερώνομε μέ τόν τρόπον αὐτόν
στόν Θεό, νά τά καταστήσομε ὄργανα τοῦ Χριστοῦ καί τῆς Ἁγίας Τριάδος. Σφραγίζομε τόν
νοῦν μας, τήν καρδιά μας καί ὅλες τίς δυνάμεις μας καί ἐκφράζομε τήν ἀφιέρωση αὐτή τοῦ
ἑαυτοῦ μας ἀκόμη περισσότερο ἔντονα μέ τήν φράση: «Εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ
Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, Ἀμήν».
Μέ τό σημεῖο τοῦ σταυροῦ γινόμεθα, τέλος, μέτοχοι τῶν παθῶν καί τῆς ἀναστάσεως τοῦ
Χριστοῦ, νεκρώνομε τόν παλαιό ἄνθρωπο καί κάθε τί τό ὁποῖο ἔχει σχέση μέ τά ἔργα τοῦ
διαβόλου καί ἀνιστάμεθα μαζί μέ τόν Χριστό στήν νέα ζωή. «Ὁ σταυρός τοῦ Κυρίου σημαί-
νει κατάργηση τῆς ἁμαρτίας», λέγει χαρακτηριστικά ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς. «Διά
τοῦτο καί κάποιος ἀπό τούς θεοφόρους πατέρας,ὅταν ἠρωτήθη ἀπό ἕνα ἄπιστον,ἐάν πιστεύη
εἰς τόν Ἐσταυρωμένον, ναί, ἀπήντησε, εἰς αὐτόν ὁ ὁποῖος ἐσταύρωσε τήν ἁμαρτίαν».
Ἀπό ὅλα αὐτά κατανοοῦμε, γιατί ὁ σταυρός ἀποτελεῖ διά τόν Χριστιανό ἀληθινή πανο-
πλία, τήν πανοπλία τοῦ Χριστοῦ, ὅπλο φοβερό, τό ὁποῖο τρέμουν οἱ δαίμονες. (Τοῦ Πρωτοπρ.
(Ἀντωνίου Γ. Ἀλεβιζόπουλου Δρ. Θεολογίας Δρ. Φιλοσοφίας. [Link]/oode/biblia/alavizop_dogma
_1/[Link]#5).
67
«Πρὶν ντυθεῖ τοὺς δερμάτινους χιτῶνες ὁ ἄνθρωπος, φοροῦσε στολὴ «θεοΰφαντη», τὸ ψυ-
χοσωματικὸ ἔνδυμά του ἦταν ὑφασμένο μὲ τὴν Χάρη, μὲ τὸ φῶς καὶ τὴν δόξα τοῦ Θεοῦ.
Πρόκειται γιὰ τὸ ἔνδυμα τοῦ «κατ’ εἰκόνα», τὴν μὲ τὴν πνοὴ τοῦ Θεοῦ συγκροτημένη καὶ
θεοειδῶς δομημένη προπτωτικὴ ἀνθρώπινη φύση. Στὸ ἔνδυμα ἐκεῖνο ἔλαμπε «ἡ πρὸς τὸ
θεῖον ὁμοίωσις», ποὺ τὴν συνιστοῦσαν ὄχι ἕνα «σχῆμα» ἢ ἕνα «χρῶμα», ἀλλὰ ἡ «ἀπάθεια»,
ἡ «μακαριότητα» καὶ ἡ «ἀφθαρσία», τὰ χαρακτηριστικὰ μὲ τὰ ὁποῖα «τὸ θεῖον θεωρεῖται
κάλλος» (ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης). («Ζῶον Θεούμενον», ἐκδ. Ἁρμός. Αναδημοσιευμένο στό τεῦχος 254
(Δεκέμβριος).
68
Ἡ σωτηρία πού προσφέρει ὁ Χριστός δέν εἶναι ἁπλῶς ἡ θεραπεία. Εἶναι ἀποκατάσταση
τοῦ ἀνθρώπου στό «ἀρχαῖον κάλλος», στήν πρώτη του ὡραιότητα καί πληρότητα, στήν ἁρ-
42
 Ὅταν δέν μολύνομαι μέ τήν σκέψη - λογισμούς καί προφυλάσσω τήν
ψυχή ἀπό τίς ἡδονές, ὄχι ὅπως ζοῦσαν ἐπί Νῶε. (Α΄. Κυρ. δ. 4).

Ἀληθινά εἶσαι ἡ ὑπόθεση τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων, γιατί μόνη ἐσύ
ἔγινες ἡ Μητέρα τοῦ Ποιητοῦ καί Δημιουργοῦ, τοῦ δάνησες τήν σάρκα
σου· καί συνέτριψες τίς πύλες τοῦ θανάτου καί χάρισες τήν αἰώνιο ζωή
στούς ἀνθρώπους. (Πλ. δ΄, δ, 1)

68. Πότε ὁ ἄνθρωπος δέν ζεῖ σώφρονα ζωή; Καί πῶς θεραπεύεται;
Ὅταν ὁ χρόνος τῆς ζωῆς του δαπανᾶται στόν ὕπνο, στίς ἀνέσεις, στήν
τρυφή καί στίς ἀνήσυχες σκέψεις. Θεραπεύεται ὅταν μέ τίς πρεσβεῖες τῆς
Θεοτόκου χειραγωγηθῶ πρός μετάνοια. (Α΄. Κυρ. στ. 2).

69. Πῶς θά ταπεινωθῶ69;

Ζοῦσα μέ ἀλαζονικό φρόνημα, καί ὑπερήφανη διάνοια, ἀλλά ἐσύ, Θεο-
κυῆτορ, ταπείνωση νά μοῦ δώσεις καί θά σωθῶ. (Α, Πέμπτ., δ, 2).

70. Ποῖος ὁ ρόλος τῆς φαντασίας70;

Νά Φαντάζεσθε τά θεῖα. (Α΄. Δευτ. δ. 2).

71. [Φάρμακα θεῖα]

Ἴασαι τῆς ψυχῆς μου, τήν συντριβή Θεοτόκε, τήν ὁποῖα ὁ ἐχθρός ἐσπά-
ραξε, μέ τό δόλωμα τῆς ἡδονῆς· τά θεῖα σου φάρμακα, δηλαδή τήν εὐσπ-
λαχνία, τό ἔλεος, τήν θεία νήψη, τήν μετάνοια καί τήν δύναμή σου, Ἁγνή.
(Βαρύς, Πέμπτ., α΄, 2). (Δευτέρα, α΄, κάθισμα). (Πλ. Β΄ Τετάρ., γ΄. 3).

72. Ποῖοι σώζονται;

μονία τοῦ σώματος καί τῆς ψυχῆς του. Αὐτή ἀκριβῶς ἡ διαδικασία τῆς ἐν Χριστῶ ἀποκατα-
στασεως τοῦ ὅλου ἀνθρώπου συνεχίζεται μέσα στό σῶμα τοῦ Χριστοῦ τήν Ἐκκλησία. Ἡ
Ἐκκλησία συνεχίζει νά ποροσφέρει στόν ἄνθρωπο τήν καθολική τοῦ Χριστοῦ σωτηρία. (π.
Γεώργιος Μεταλληνός, Φωνή Κυρίου 1980, σελ. 35.)
69
Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ κάνει τόν ἄνθρωπο νά γίνεται σέ ὅλους καταπάτημα· καί ὅταν συντρί-
ψει τελείως το ὑπερήφανο καί κενόδοξη φτρόνηματῆς σάρκας του, τότε πέφτει ἀπό τόν οὐ-
ρανό ἡ ἐλαφρότατη νοητή πέτρα καί ὡφέλιμη, δηλαδή ἡ Ἁγία ταπείνωση καί βγάζει ὅλα τά
ὑγρά τῶν σαρκικῶν ἡδονῶν, καί παθῶν. Πρίν ἀπό τήν ταπείνωση εἶναι τό κατά Θεόν πέν-
θος καί μετά ἀπό τήν ταπείνωση ἡ χαρά, καί εὐφροσύνη. Ἀπό αὐτήν την ταπείνωση φυτρώ-
νει ἡ ἐλπίδα τῆς σωτηρίας καί πληροφορεῖται για τήν σωτηρία του, μέσω αὐτῆς ( Ἁγίου Συμε-
ών τοῦ Νέου Θεολόγου.Κεφάλαια πρακτικά καί θεολογικά,ὅ.π.π. , σελ.363, 537).
70
Ἡ φαντασία εἶναι μία ἄλογη δύναμη, μεταπτωτική, τῆς ψυχῆς, μεταξύ τοῦ νοῦ καί αἰ-
σθήσεως. Παραλαμβάνει μέσῳ τῶν αἰσθήσεων τά ἐρεθίσματα καί τίς εἰκόνες καί τίς μετα-
φέρει στόν νοῦ. Ἡ φαντασία εἶναι, θά λέγαμε,ἡ ἀποθήκη τῶν αἰσθήσεων. Τήν ὁποία ἐκμε-
ταλλεύεται ὁ διάβολος καί τήν χρησιμοποιεῖ ὡς γέφυρα πρόσβασης στόν νοῦ καί στήν καρ-
διά τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτή ἡ δράση τοῦ διαβόλου διά τῶν αἰσθήσεων καί τῆς φαντασίας ἀνα-
χαιτίζεται μέ τά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας μας. Τά ἅγια μυστήρια, διασφαλίζουν τίς πύλες
τῶν αἰσθήσεων καί κόβουν, ἔτσι, τίς γέφυρες πρόσβασης τοῦ διαβόλου στόν νοῦ. (Ἀρχ. π.
Ἀθανάσιος Ἀναστασίου προηγ. Ἱ. Μ. Μεγάλου Μετεώρου, οἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς, [Link]/
apopseis-sxolia/ apopseis/ 369739/ oi-dynameis-tis-psychis-kata-toys-pateres-tis-ekklisias-mas/).
43
 Οἱ ἁμαρτωλοί καί οἱ φοβούμενοι τόν Κύριο, Θεοτόκε, μέ πόθο καταφεύ-
γουν σέ σένα· καί διά σοῦ ἦλθε ὁ Θεός καί ἔγινε ἄνθρωπους γιά νά σώσει
τό ἀνθρώπινο γένος. (Β. Τρίτ. η. 3).

73. Φῶς θεῖον71

Φῶς σύ τό ἐκ φωτός ὑπέρ λόγο ἐγέννησες φῶς δῶσε μου νά ἐπιστρέψω
ἀπό τό βαθύ σκοτάδι τῆς ἄγνοιάς μου ὅσοι μέ πίστη σέ ἀνυμνοῦν. (Δ΄. Σαββ.,ε,
1)

Φωτί σου τώρα φώτισε τήν σκοτισμένη καρδιά μου. (Δ΄.Σαββ. δ, 1).

Φώτισε τόν νοῦν μου, σκηνή φωτοφόρε τοῦ Λόγου σκηνή καί ἐλευθέ-
ρωσέ με ἀπό τό σκοτάδι, καί στό ἄϋλο τοῦτο φῶς νά μέ σκηνώσεις. (Δ΄.Σαββ.
δ, 2).

Τήν ὁμίχλη τῶν παθῶν μου διάλυσε ἐσύ πού γέννησες τό φῶς, Θεογεν-
νῆτορ Κόρη, ἡ τοῦ φωτός ὑπερλάμπουσα· ἡλιακοῦ, πανάχραντε, φωτο-
κυῆτορ, παντευλόγητε. (Δ΄.Σαββ. α, 4 ).

Φωτώνυμε Κόρη, μέ τήν φωτοφόρῳ σου πρεσβεία, φώτισε τόν νοῦ μου
τίς κόρες καί ὅλες τίς αἰσθήσεις τοῦ σώματος, γιά νά ἀξιωθῶ νά δῶ τό φῶς
τοῦ φωτοδότου καί Σωτῆρός μου. (Δ΄.Σαββ. θ, 1 ).

Φώτισον, πύλη τοῦ φωτός, τήν καρδίαν μου. (Δ΄. Σαββ. γ, 3).

74. Ποῖα εἶναι τά ἑπτάφωτα χαρίσματα72;

71
Ὅταν ἔρχεται ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ, ὁ ἄνθρωπος γλυκαίνεται, εἰρηνεύει, ἔχει οὐράνια κατά-
σταση. Ναί, τά βιώνει ὅλα αὐτά, ἀλλά νά μήν ξεχνιέται. Τόν Χριστό νά ζητάει, πίσω ἀπό
τόν Χριστό νά τρέχει, νά πηγαίνει ἀκόμη πιό κοντά στόν Χριστό. Ὁ ἅγιος Συμεών ὁ Νέος
Θεολόγος κάποτε εἶχε μιά τέτοια κατάσταση· ἦταν μέσα στό Φῶς τοῦ Χριστοῦ. Πῶς ὅμως
ἦταν ἡ ψυχή του! Καλό ὅλο αὐτό, ἀλλά αὐτός ἤθελε τόν Χριστό. Καί ἄρχισε νά λέει: «Κύ-
ριέ μου, ἐγώ ἐσένα θέλω. Ποῦ εἶσαι; «Καί τοῦ εἶπε ὁ Χριστός μέσα ἀπό τό Φῶς: «Ἐδῶ εἶμαι
μαζί σου». (π. Συμεών Καριοπούλου, πνευματικά μηνύματα, 26/1/2021).
72
1ον χάρισμα εἶναι ἡ σοφία·δηλ. ἡ ἄνωθεν σοφία, διὰ τὴν ὁποίαν λέγει ὁ Ἀπόστολος «ἡ
ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνὴ εἶναι, ἔπειτα εἰρηνική, ἐπιεικής, εὐπειθής, μεστὴ ἐλέους καὶ
καρπῶν ἀγαθῶν·ἀδιάκριτος καὶ ἀνυπόκριτος. (Ἰακ, 3,17).
2ον εἶναι τὸ χάρισμα τῆς συνέσεως ἢ κατανοήσεως τῶν ἀπορρήτων καί τῆς θείας θελήσεως
περί τῆς ὁποίας ἡ Γραφὴ διδάσκει λέγουσα «καὶ πᾶς σοφὸς τῇ διανοίᾳ, ᾧ ἐδόθη σοφία καὶ
ἐπιστήμη ἐν αὐτοῖς, σινιέναι ποιεῖν πάντα τὰ ἔργα τὰ καλὰ, τὰ ἅγια καθήκοντα κατὰ πάντα
ὅσα συνέταξε Κύριος» (Ἔξ. 36, 1). Καὶ εἰς τοὺς περὶ τὸν Δανιὴλ (Κεφ. 1,17).
3ον χάρισμα εἶναι ἡ βουλὴ, ἡ ὁποία συντρέχει πρὸς τὴν θεία δόξαν καὶ πρὸς τὴν σωτηρία
τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς καὶ εἶναι συμφωνισμένη μὲ τὴν δικαισύνη, διὰ τὴν ὁποία ἡ Γραφὴ
λέει «γιατί δεν παρέλειψα νά σᾶς κηρύξω ὅλο το σχέδιο τοῦ Θεοῦ γιά τήν σωτηρία μας».
(Πράξ. 20, 27).
4ον χάρισμα εἶναι ἡ ἰσχὺς, γιατί ὅταν τήν φυλάσσεις μέ κάθε σταθερότητα καὶ ἀνδρεία στὴν
πίστη, πρέπει νὰ ἀντιστεκώμεθα σέ ὅλους τούς πειρασμούς· περὶ αὐτῆς ἡ Γραφὴ λέγει «γρη-
44
 «Καὶ ἀναπαύσεται ἐπ’ αὐτὸν Πνεῦμα Κυρίου· Πνεῦμα σοφίας καί
συνέσεως·Πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος· Πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας· καὶ
ἐμπλήσει αὐτὸν Πνεῦμα φόβου Θεοῦ». (Ἡσ, 11, 2) (Δ΄. Τρίτ. δ. 2).

75. Τί πικραίνει, τί δημιουργεῖ ἀγανάκτηση καί κινεῖ σέ ὀργή τόν Χρι-

στό;
Τά πολλά σφάλματα καί οἱ αἰσχρές πράξεις...(Α΄ Σάββ. α, 4).

Μέ πολλούς τρόπους παροργίζω τόν Χριστό, μέ τήν διάνοια μέ μετεωρι-

σμούς, μέ λόγια, ἔργα καί μέ πράξεις καί δέν φοβοῦμαι τό φρικτό κριτή-
ριο· λύτρωσέ με μέ τίς πρεσβεῖες σου, Θεογγενήτρια. (Πλ. Α, Δευτ. κάθισμα).

Διατί χωρίστηκα ἀπό τά χαρίσματα τοῦ Χριστοῦ;

Γιατί ζοῦμε μέ ἄνεση, πολυτελῆ, φιλήδονο καί πολυδάπανο βίο. (Γ΄.Κυρ.
στ. 2).

Ποιόν ἐξιλεώνει (καταπραΰνει) καί σώζει ὁ Χριστός;

Αὐτόν πού ἔρχεται σέ Αὐτόν μέ πολύ πόθο, τόν ζητᾶ πάρα πολύ καί μέ
πίστη. (Α΄ Σάββ. ζ. 3).

Τί μᾶς ἀπομακρύνει ἀπό τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ;

Ὅταν δέν προσερχόμεθα μέ θερμή πίστη. (Α΄ Σαββ. γ, 4).

Πῶς ἀναφέρεται ὁ Χριστός στό Θεοτοκάριο;

Θεόν σαρκί. (Γ. Τετάρ., ζ, 4). Ἐλέους πηγή.(Α, Σαββ. α, 3). Φύσει φιλάνθρω-
πος (Α΄ Σαββ.δ, 2). Εὐσπλαχνίας ἀμέτρητον πέλαγος. (Α, Σαββ. ζ, 2). Σοφία τοῦ
Ὑψίστου προϋπάρχων.(Α, Σαββ. ζ, 4). Εὔσπλαχνος εἰμί. (Α, Σαββ. στ, 3) Ἥλιον
τῆς δόξης. (A, Πεμπ. ζ, 1). Παντοκράτωρ καί Πανσθενής. (Β, Σαββ. η, 4). Λόγος
τοῦ Πατρός. (Γ. Τρίτη, δ, 2). Κτίστης τῶν ἁπάντων. (Γ, Σαββ. θ, 2). Φῶς τό ἐκ
Φωτός. (Δ. Σαββ., γ, 1). Ζωή αἰώνιος. (Β, Σαββ. στ΄, 1). Ἀκέστωρ (θεραπευτής)
καί Σωτήρας πάντων (A, Πεμτ., προσ, 4).

γορῆτε, μήνετε στέρεοι στήν πίστη! Νά εἶστε γενναῖοι καί δυνατοί». (Α΄ Κορ. 16,13).
5ον χάρισμα εἶναι ἡ γνώση, τὴν ὁποία ὁ ἱερὸς ψάλτης ἑρμηνεύει λέγων «ὁ παιδεύων ἔθνη,
οὐχὶ ἐλέγξει; ὁ διδάσκων ἄνθρωπον γνῶσιν»; καὶ ὁ Ἱερεμίας (Κεφ.3,15) λέει «καὶ δώσω
ὑμῖν ποιμένας κατὰ τὴν καρδίαν μου, καὶ ποιμαινοῦσιν ὑμᾶς, ποιμαίνοντες μετ’ ἐπιστήμης»
δηλαδή μετά γνώσεως.
6ον χάρισμα εἶναι ἡ εὐσέβεια,·ἡ ὁποία μὲ τὴν ὀρθὴ πίστη θεμελιώνεται στήν ἐκτενῆ προ-
σευχὴ καὶ στὰ ἀγαθὰ ἔργα·γιὰ αὐτήν λέει ὁ Ἀπόστολος «ἡ δὲ εὐσέβεια πρὸς πάντα ὠφέ-
λιμός ἐστιν, ἐπαγγελίαν ἔχουσα ζωῆς, τῆς ἐδῶ καὶ τῆς μελλούσης. (Α΄ Τιμ. 4, 8).
7ον χάρισμα εἶναι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἶναι ὅπως ἐκεῖνος, ὅπου ἔχουν τὰ
παιδιὰ πρὸς τοὺς πατέρες τους, καὶ ὄχι ὅπως ἐκεῖνος, ὅπου ἔχουν οἱ δοῦλοι πρὸς τοὺς κυρί-
ους τους·καὶ περὶ τοῦ πρώτου λέει ὁ ψαλμῳδὸς «φοβηθῆτε τὸν Κύριον πάντες οἱ ἅγιοι αὐ-
τοῦ·ὅτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν» (Ψαλ. 34,10). Περὶ δὲ τοῦ δευτέρου
λέγει ὁ Ἀπόστολος «φόβος οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ἀγάπῃ ·ἀλλ’ ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλει τὸν φό-
βον·ὅτι ὁ φόβος κόλασιν ἔχει·ὁ δὲ φοβούμενος, οὐ τετελείωται ἐν τῇ ἀγάπῃ» (Α΄ Ἰωαν. 4,
18). [Link] [Link]/2013/07/[Link].
45
76. Πῶς πρέπει νά ψάλλουμε;
Στό Θεοτοκάριο ὑπάρχουν πολλές ἀναφορές γιά τήν ψαλμωδία 73. Ἐμεῖς
θά σταθοῦμε σέ δύο: Μέ ἥσυχη καρδιά. (Πλ. Β΄.Σαββ. γ.1). Δηλαδή καρδιά
χωρίς μετεωρισμούς. «Μέ σύνεση δίδαξον ψάλλειν σοι». (Πλ. Β΄. Σαββ. ε. 4).
Μέ πολύ προσοχή ὁ νοῦς νά εἶναι στά νοήματα.

77. [Ψυχῆς]. Πῶς συντρίβεται ἡ ψυχή;

Ὅταν ὑψώνεται ὁ νοῦς μου ἀπό ὑπερηφάνεια, Πανύμνητε, καί σάν πτῶ-
μα ἁμαρτίας χαλεπό πέφτω κάτω…Καί ποιός θά μέ σηκώσει; Ὅταν ἐπι-
καλεσθῶ τήν Θεομήτορα. (Πλ. Β΄. Δευτ. ε. 1).

Πῶς πλένονται οἱ πληγές καί τά τραύματα τῆς ψυχῆς;

Μέ τόν ραντισμό τῶν δακρύων. (Α΄. Κυρ. η. 4).

Μέ τί ἀμαυρώνονται τά μάτια τῆς ψυχῆς;

Μέ τό σκοτάδι τῶν ἡδονῶν καί μέ τῆς ἁμαρτίας τήν ἀκαθαρσία. (Α΄. Κυρ.
α. 2,3).

Πῶς θά βελτιωθεῖ ἡ ψυχή;

Ὅταν ἀπό τον ὕπνο τῆς μέθης ἐπανέρχομαι στά λογικά μου, ξεμεθῶ, ξε-
φορτώνομαι ἀπό τήν ἀμέλεια, τήν ραθυμία, καί τήν νωθρότητα καί κάθε
βαρειά τεμπελιά,(Βαρύς, Κυριακ., θ΄, 4).

Πῶς δυναμώνει ἡ κάθε ψυχή καί καταφαιδρύνεται;

Δυναμώνει ἡ κάθε ψυχή μέ τήν νηστεία (σωματική και πνευματική), μέ
τήν ἐλεημοσύνη. Καί μέ τά δάκρυα, Ἁγνή ποτίζεται. (Βαρύς, Κυρ. ζ. 4).

Ποῖα εἶναι τά αἴτια τῆς ἀπωλείας τῆς ψυχῆς;

Ὅταν εἶμαι κατάκοιτος ὁλότελα στήν ἁμαρτία καί ἔχω παραδοθεῖ τελεί-
ως στήν ἀμέλεια καί τεμπελιά. (Α΄.Σαββ. δ, 4).

Ποῖα εἶναι ἡ αἰτία τῶν ψυχολογικῶν προβλημάτων καί πῶς θερα-

πεύονται74;
Μέ ἥσυχη καρδιά, δηλαδή χωρίς λογισμούς καί πάθη, νά εἶναι δηλαδή καθαρή, ὁ νοῦς νά
73

βρίσκεται σ’ αὐτήν καί νά προσεύχεται μέ κατάνυξη καί ταπείνωση, αὐτή εἶναι ἡ ψαλμωδία
μέ σύνεση. Ἡ δέ λογική νά παρακολουθεῖ τό νόημα τοῦ κειμένου πού ψάλλεται· αὐτή εἶναι
μέ συνοπτικά λόγια ἡ θεραπεία τοῦ ἀνθρώπου κατά τήν Ὀρθόδοξη Παράδοση. (Πλ. Β΄. Σαββ.
ε, 4).
74
Μακριά ἀπό τήν ἀποθάρρυνση. Ἐάν ἡ ἀποθάρρυνση δέν πολεμηθεῖ, τήν διαδέχεται ἡ
ἀπογοήτευση. Ἐάν ἐκεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀμελήσει καί δέν φροντίσει καί μείνει ἀποθαρρυμένος
καί ἀπογοητευμένος, μετά θά ἔρθει ἡ ἀπελπισία, ἡ ἀπόγνωση. Ἐάν κι αὐτή ἐπικρατήσει, το-
τε ἀρχίζουν τά ψυχολογικά προβλήματα. Διότι μέ τήν ἀπόγνωση ἐφθάρη ὁ πνευματικός κό-
σμος.Ἐφθάρη ἡ λογική ἔννοια τῆς προσωπικότητας τοῦ ἀνθρώπου· καί τότε πᾶμε στούς ψυ-
χολόγους νά μᾶς δώσουν χάπια γιά παρηγοριά.Ἡ αἰτία [ὅμως] εἶναι τούτη. Γιατί ἀποθάρ-
ρυνση; Δεχόμεθα νά μᾶς κάνει τόν δικηγόρο ὁ διάβολος; Ἔ!..Ἐφόσον ξέρουμε καλά ὅτι,
«κἄν μία ἡμέρα ἐστίν ἡ ζωή ἡμῶν», οὔτε αὐτή δέν μποροῦμε νά μείνουμε ἀλάνθαστοι. Διότι
μετά τήν πτώση ἔχουμε πάθει διαστροφή. Δέν ἔχουμε τήν ἱκανότητα νά σταθοῦμε ἀκίνητοι.
46
 Δημιουργεῖται διά τῆς ἐπηρείας τῶν δαιμόνων, διά τῶν ἀρχηγῶν παθῶν
τῆς ἀμέλειας, τῆς ραθυμίας καί τῆς λησμοσύνης. Θεραπεύεται διά τῶν
δακρύων τῆς μετανοίας καί διατηροῦνται διά τοῦ θείου φόβου. (Β΄. Σαββ. γ. 4).

Περιέπεσα ὁ δυστυχής σέ νοητούς ληστές,δηλαδή σέ λογισμούς Πανά-

μωμε. Ἀπό τίς μεθοδεῖες τοῦ διαβόλου 75 τόν χιτώνά μου τῆς ἀρετῆς φρε-
νοβλαβῶς76.ξεντύθηκα· καί γέμισα μέ ψυχοφθόρες πληγές· φωνάζω! Θεο-
τόκε, μή μέ παραβλέψεις. (Γ΄.Πέμπ. θ.2).

Ἐπιδρᾶ πάνω μας τό περιβάλλον, τό ἐντός, τό ἐκτός, τό πέριξ. Καί χάρη τούτου λοιπόν, κατ’
ἀνάγκη - ἄς τό πῶ ἔτσι - κάνουμε λάθη. Τότε ἔρχεται ὁ διάβολος νά κάμει τόν δικηγόρο, ὁ
«ἀναμάρτητος!». Νά μᾶς πεῖ ὅτι εἴμαστε ἐμεῖς ἁμαρτωλοί. Ἐκεῖ σᾶς εἶπα τόσες φορές, μέ
τήν ἀνδρεία νά σηκώνεστε ὄρθιοι: «Ρέ δράκοντα, πίσω! Φέρνεις ἀποθάρρυνση; Ἐγώ θά κα-
ταφύγω στόν Πατέρα μου τώρα καί θά ἐξομολογηθῶ. Ἦρθε ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ Ζῶντος
ἐδῶ νά υἱοθετήσει ἐμένα καί νά ἀφανίσει ἐσένα καί σύ μοῦ κάνεις τόν δικηγόρο;». Ἔτσι νά
ἀποκρίνεστε στήν ἀποθάρρυνση, γιατί τό θάρρος εἶναι ἡ κινητήρια δύναμη. Εἶναι ἡ ἐνέρ-
γεια, ὅπως εἶναι τό ρεῦμα, ὅπως εἶναι τά καύσιμα. Γι’ αὐτό, γιατί νά χάσουμε τό θάρρος;
(Γέροντας Ἰωσήφ ὁ Βατοπαιδινός. πηγή: [Link]
Ἀποθάρρυνση. Ὁ διάβολος, ὁ ὁποῖος εἶναι πονηρός καί γνωρίζει τήν σημασία τῆς ἀπο-
θαρρύνσης πόσο ἰσχυρή εἶναι, δίνει τό μεγαλύτερο βάρος ἐδῶ, κατά τήν γνώμη τῶν Πατέ-
ρων, στό νά προκαλέσει ἀποθάρρυνση, μετά τό λάθος τοῦ ἀγωνιστῆ. Νά τοῦ κόψει τό θάρ-
ρος, γιατί τό θάρρος εἶναι ὅπως στό σῶμα τό κεφάλι, πού εἶναι τό κεντρικότερο μέρος ἀπό
τό ὁποῖο καί ἐξαρτᾶται ὁλόκληρο τό σῶμα. Ἔτσι καί στήν ἐνεργητικότητα τοῦ ἀνθρώπου,
τό μεγαλύτερο μέρος εἶναι ἀκριβῶς τό θάρρος, ὁ ζῆλος, ἡ ὁρμή, ἀπό ὅπου πηγάζει ἡ ἐνέρ-
γεια. www. [Link]/2015/03/apognosi-apotharrinsi-ke-tharros/
Ἀπογοήτευση. Εἶναι ὀδυνηρό τό αἴσθημα πού προέρχεται ἀπό τήν ἀπογοήτευση. Γιατί
περιμένεις διαφορετικό ἀποτέλεσμα ἤ συμπεριφορά ἀπ’ αὐτό πού, τελικά, ἔρχεται. Μένεις
μετέωρος, απορημένος, διαλυμένος. Ἡ ἀπογοήτευση γεμίζει τήν καρδιά μας μέ θλίψη, πόνο
κι ἐξαφανίζει τόν ἐνθουσιασμό καί τήν έμπνευση. π. Ἀνδρέα Ἀγαθοκλέους.
[Link]/ [Link]/articles/2692-apogoitefsi
Ἀμέλεια. Ἡ ἀμέλεια ὁδηγεῖ τόν ἄνθρωπο σέ ψυχικό καταποντισμό. (Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυ-
σόστομος, ΕΠΕ, 5, σελ. 268)
Ἡ ἀμέλεια (πού δείχνουμε στόν πνευματικό ἀγώνα) κινεῖται ἐναντίον μας συνήθως ἀπό
τοῦτες τίς δύο αἰτίες: ἤ ἀπό τόν χορτασμό καί τό βάρος τοῦ στομάχου ἤ ἀπό τίς πολλές ἀπα-
σχολήσεις μας. Διότι καί τά δύο αὐτά βαραίνουν τόν νοῦ καί χαλαρώνουν τήν ἐγρήγορ- ση
τῶν αἰσθήσεων. (Ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σῦρος, λόγος, λδ΄, κεφ.3).
Στούς ἀμελεῖς στά πνευματικά ὁ σατανᾶς ἐνεργεῖ σφοδρούς πειρασμούς γιά νά δειλιά-
σουν καί νά παραιτηθοῦν ἀπό τόν ἀγώνα. (Ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σῦρος, λόγος, μη΄, κεφ.4).
Ἀπόγνωση. Τό πάθος τῆς ἀπογνώσεως εἶναι φοβερό ἀπό ὅλα τά πρό αὐτοῦ καί πάρα πο-
λύ δυσθεράπευτο.Φέρνει τόν ἄνθρωπο στήν ἀπιστία καί στήν ἀπελπισία καί τόν παραδίνει
στούς ἀλῆτες δαίμονες· θέλημα τοῦ Θεοῦ εἶναι νά σωθεῖ ὁ ἄνθρωπος· θέλημα τοῦ διαβόλου
εἶναι νά φέρει τόν ἄνθρωπο σέ ἀπόγνωση καί νά καταστραφεῖ αἰώνια. ( Ὅσιος Ἀντίοχος, πανδέ-
κτης τῶν θεοπνεύστων ἁγίων Γραφῶν, ἔκδ. «Ὀρθόδοξος Κυψέλη», λόγος κζ, σελ. 81).
Ἀπελπισία. Εἶναι ἡ μαύρη θυγατέρα τοῦ ἅδου, πού σκοπό ἔχει να βυθίζει τόν ἄνθρωπο
στόν σκοτεινό Τάρταρο· σκοπός της νά ἐξαφανίσει τόν ἄνθρωπο ἀπό προσώπου τῆς γῆς·
φρίκη καί τρόμος τήν συνοδεύει. Τό ὄνομά της ἐκφράζει ἄρνηση τῶν πάντων, τῆς ἐλπίδος,
τοῦ κόσμου, τήν ἄρνηση τοῦ Θεοῦ. (Ἁγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως, «γνῶθι σαυτόν» σελ. 57).
75
Διότι, ὅπως μᾶς διδάσκει ἡ Παλαιά Διαθήκη, «Ὁ διάβολος κακοποιεῖ τήν ψυχή, ὅταν
ἑνώσει μέ τήν κακία του κάποιο δικαίωμα τοῦ ἀνθρώπου». (Παροιμ. 11, 15). Καί ὁ ἅγιος
ἀββᾶς Δωρόθεος ἑρμηνεύει: «Ὁ πονηρός εἶναι ὁ διάβολος. Τότε δέ ἔχει τήν δύναμη νά κά-
νει τό κακό, ὅταν ἑνώσει μέ τήν κακία του κάποιο δικαίωμά μας. Τότε ἔχει περισσότερη δύ-
47
 Ἀλλοίμονο μέ τήν φρενοβλάβειά μου, Πανύμνητε! Διότι ἑκούσια ἀνακα-
τεύομαι μέ τά κακά (ἐπιβλαβῆ), μέ ἀναισθησία ἀμελῶ γιά ὅλα, καί ἀνόητα
ἀφοσιώνομαι στίς ἀνύπαρκτες ὀρέξεις. Γι’ αὐτό ὁδήγησέ με στήν ὁδό τῆς
μετάνοιας καί συνέτισέ με καθώς ἐπιστρέφω. (Πλ. δ΄. Τετ. δ, 2).

ναμη, τότε κάνει περισσότερο κακό, τότε περισσότερο δραστηριοποιεῖται. Γιατί, ὅταν μέ-
νουμε δεμένοι στό θέλημά μας καί ρυθμίζουμε τήν ζωή μας μέ βάση τά δικαιώματά μας,
τότε, ἔχοντας τήν ἐντύπωση ὅτι κάνουμε κάτι καλό, προετοιμάζουμε ἄθελά μας τό κακό μας
καί χανόμαστε, χωρίς νά τό καταλαβαίνουμε. Γιατί, πῶς μποροῦμε νά γνωρίσουμε τό θέλη-
μα τοῦ Θεοῦ ἤ νά τό ζητήσουμε μέ ὅλη μας τήν δύναμη, ἔχοντας ἐμπιστοσύνη στόν ἑαυτό
μας καί ἐπιμένοντας στό θέλημά μας;» (Ὁσίου ἀββᾶ Δωρόθεου, Ἔργα Ἀσκητικά, τόμος ε ́: Ἔκδ.
Ἑτοιμασία, Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου, Καρέας 1993, σελ. 171). Τό νά ἔχεις δικαίωμα, θέλημα εἶναι ξέ-
να πρός τήν θεοσέβεια, καί ὁ Χριστός «δέν ἔζησε, γιά νά εὐαρεστήσει τόν ἑαυτόν Του»
(Ρωμ. 15, 3). «Ἐμὸν βρῶμά (δική μου τροφή) ἐστιν ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με καὶ
τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον» (Ἰωάνν. δ, 34). Μέ τήν πτώση, λοιπόν, ὁ νοῦς ἀμαυρώνεται, σκο-
τίζεται, περιπίπτει σέ ἀσθένεια. Κι ἀπό ἑνοειδής πού ἦταν, ἀπερίσπαστος στήν ἀέναη μνήμη
τοῦ Θεοῦ, ἀποξενώνεται ἀπό τήν Χάρι καί διασπᾶται σέ ἄλλα πράγματα τῆς κτίσεως, ἐκτός
ἀπό τόν Θεό, καθώς ἡ καλλιέργεια λογισμῶν ἀμφισβήτησης ἐπιφέρει τόν κλονισμό τῆς ἐμ-
πιστοσύνης τοῦ πλάσματος στόν Πλάστη. Ὁ ἄνθρωπος, διχασμένος πλέον στίς λειτουργίες
του, μέ λαβωμένο τό αὐτεξούσιο, ἄλλα σκέπτεται, ἄλλα θέλει καί ἄλλα πράττει . (Ἀσημίνα Κα-
τσιόλα, Ἡ κατά Θεόν λύπη καί κατάθλιψη, διπλ/τική ἐργασία Α.Π.Α. Θεσ/κη 2017, σελ. σ. 38 -39, 88).
76
«Ἅγνιζε καί κάθαρε καί ρύθμιζέ με». (Ἀκολουθία θείας Μεταλήψεως).
Τό μεγαλύτερο πρόβλημα πού ἀπασχολεῖ τόν ἄνθρωπο εἶναι τό θέμα τῆς ἐσωτερικῆς ρυθμί-
σεως,νά ρυθμισθεῖ ὁ νοῦς. Πρέπει νά ἀποκτήσει πνευματική ὑγεία, ὥστε νά ἀντιδρᾶ φυσιο-
λογικά σέ ὅλα τά ἐμφανιζόμενα στήν ζωή προβλήματα. Ὁ νοῦς νά προσανατολισθεῖ πρός
τόν Θεό καί νά λειτουργεῖ γι’ Αὐτόν. Νά χρησιμοποιήσει ὁ ἄνθρωπος διάφορες μεθόδους,
κυρίως τήν μετάνοια,τήν προσευχή καί τήν τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ. Νά ἀποσπα-
σθεῖ ὁ νοῦς ἀπό τό ἄγχος, τό περιβάλλον καί κυρίως ἀπό τήν τυραννία τῆς λογικῆς καί νά
ἔχει ἀδιάλειπτη μνήμη Θεοῦ, παρά τίς καθημερινές του ἀσχολίες τοῦ σώματος.
Αὐτό ἐπιτυγχάνεται, ὅπως ἀναφέρει ὁ μέγας Βασίλειος σέ μία ἐπιστολή στόν φίλο του
ἅγιο Γρηγόριο τόν Θεολόγο. «Ἐν ἡσυχίᾳ τόν νοῦν ἔχειν πειρᾶσθαι προσήκει». (Πρέπει νά
προσπαθοῦμε νά κρατοῦμε τόν νοῦ σέ κατάσταση ἡσυχίας). (Μ. Βασιλείου, ἐπιστολαί, Ε.Π. Ε. 2α
ἐπιστολή πρός τόν φίλο Γρηγόριο. σελ. 60). (Σεβ. Ναυπάκτου κ. Ἱερὀθεος Βλάχος, Ἀπόσπασμα ἀπό ἄρθρο
του, ἡ «πνευματική ρύθμισις»).
48
 ΩΣ ΕΠΙΛΟΓΟ
Ὡς ἐπίλογο σκεφθήκαμε νά παρουσιάσουμε πώς προσφωνοῦσε τήν Παναγία
Μητέρα Του ὁ Κύριός μας κατά τούς ὑμνογράφους.

«Ὡραίαν ψυχῇ καί σώματι, ὡραία Κόρη καί τῷ νοΐ 77εὑρών ὁ ὡραῖος ἐκ λαγό-
νων78 σου παρθενικῶν ἐσωματώθη79 ὡς οἶδε80, τήν ἀμορφίαν81 μου Ἁγνή, κα-
θωραΐζων82 ὡς Θεός ὅν ἱκέτευε σωθῆναί με». (Γ΄, Τρίτ, θ, 2).

«Ὡς καλήν σέ μόνον ἐν ταῖς γυναιξί καί ὡραίαν, ὡς ὅλην ἀμόλυντον 83 καί ἁγί-
αν, ὡς ἱεράν84 ὡς τιμίαν85 καί ἄσπιλον86, ὡς καθαρωτέραν εὑρηκώς87 σέ πά-σης
κτίσεως ὁ Κτίστης σοί ἐνῴκησε88». (Βαρύς, Σαββ. στ΄ 2).

«Ναός ἐδείχθης ἡγιασμένος τοῦ παντοκράτορος· τήν σήν γαστέρα γάρ καθα-
ρωτέραν οὐρανῶν εὑρηκώς ὁ Δεσπότης, ἐν σοί ηὐλίσθη 89, Θεομήτορ ἁγνή».
(Βαρύς Δευτ. ε, 1).

«Τῆς εὐπρεπείας90, τῆς σῆς Κυρία καί ὡραιότητος καί τῆς ἡδυτάτης 91καί γλυ-
κείας καλλονῆς, ἐρασθείς92 ὁ Δεσπότης, ἐν σοί, Παρθένε, κατεσκήνωσεν». (Βα-
ρύς Δευτ. ε, 1).
77
ὁ νοῦς, δοτ. τῷνοΐ
78
Τά πλάγια τυχώματατῆςκοιλιᾶς.
79
ἔλαβε σῶμα.
80
ἐγνώρισε – εἶδε
81
Αμορφία: η έλλειψη, η απουσία συγκεκριμένου σχήματος, μορφῆς. σημ.: ἀσχήμια.
82
Καταστόλισε.
83
ἀψεγάγιαστη.
84
ἱερός, ἱερά, ἱερόν: ἰσχυρός, ἀκμαῖος, θαυμάσιος, θεῖος, καθιερωμένος στόν Θεό, που τελεῖ
ὑπό τήν προστασία τοῦ Θεοῦ.
85
Τίμιος, αὐτός πού ἐνεργεῖ καί συμπεριφέρεται σύμφωνα μέ τό δίκαιο καί τήν ἠθική (του
Εὐαγγελίου)·
86
ἄσπιλος: αυτός πού δέν ἔχει κηλίδα, σημάδι, ἀκηλίδωτος.
87
εὑρηκώς πού σέ βρῆκε.
88
Κατοίκησε μέσα σου.
89
αὐλίζομαι: ῶ κάποιο χῶρο ὡς αὐλή, διαμένω.
90
Εὐταξίας, εὐκοσμίας.
91
Ἡδύτητα γλύκα, γλυκύτητα.
92
ἔραμαι: ἐπιθυμῶ ὑπερβολικά κάτι, ἐπιθυμῶ πολύ, σέ ἐρωτεύθηκε.
49
«Ὡραίαν σε ἠγλαϊσμένην κάλλεσιν93 ὁ νυμφίος εὑρηκώς, ἐν σοί κατώκησε 94,
καί Θεοτόκον πάνσεπτον εἰργάσατο». (Βαρύς, Δευτ. δ, 2).

«Καλῶν ἰδέαις τήν ψυχήν μου κάλλυνον 95, ἡ καλλονή Ἰακώβ96, ἥν ὁ Θεός Λό-
γος, ὡς καλήν καί ἄμωμον 97, ἠγαπηκώς ἐσκήνωσε, καί παθῶν εἰδεχθείας 98 τό
δυσειδές99. (Πλ. δ΄Σαββ. α, 3).
«Σῶμα καί ψυχήν σου, Παρθένε, διατηρούσης ἀμόλυντον, ὁ βασιλεύς Χριστός
ἠράσθη100 τοῦ κάλλους σου καί Μητέρα τῆς ἑαυτοῦ, σαρκώσεως ἀνέδειξε 101,
Μαρία ὑπερένδοξε, οἰκονομῶν τήν σωτηρίαν μου». (Β΄.Τρίτη, θ, 4).

«Χαῖρε, καλλονή Ἰακώβ, ἥν ὁ Δεσπότης ἠγάπησε, χαῖρε, αὐγή ἡ τόν Ἥλιον

φέρουσα φωτίζοντατά σύμπαντα· Χαῖρε, ἡ φθορᾶς βροτούς ρυσαμένη τῷ τόκῳ
σου102» (Γ΄, Τετάρτη, Προσ. 3).

«Ὁ ὑπερυψούμενος103 σύν Πατρί καί Πνεύματι, Υἱός ἐκλεξάμενος, σέ λίαν

ἠγάπησεν, Ἁγνή, πρός κατοικίαν ἑαυτοῦ, εὐλογημένη». (Πλ. α΄. Τρίτ. ζ, 1).

93
Δοξασμένη μέ πνευματικά κάλλη.
94
Κατοίκησε.
95
Ὁμόρφηνε τήν ψυχήν μου μέ ἰδέες (σκέψεις, λογισμούς) καλῶν πραγμάτων ( καλλύνω).
96
Καλλονὴ (τοῦ Ἰακώβ). Κατὰ τὸν Προφητάνακτα Δαυΐδ (ψαλμ. 46, 5) ἡ μητέρα τοῦ Μεσ-
σία θὰ εἶναι θυγατέρα (ἀπόγονος) τοῦ Ἰακὼβ καὶ θὰ εἶναι καλλονή, καὶ ἐννοεῖ ὄχι τὸ φυσι-
κό, ἀλλὰ τὸ ψυχικὸ κάλλος καὶ τὶς ἀνυπέρβλητες ἀρετὲς αὐτῆς τῆς Καλλονῆς. Σὲ ἄλλον
ψαλμὸ ὁ Δαυΐδ προφητεύει ὅτι ἡ καλλονὴ αὐτὴ θὰ βγεῖ ἀπὸ τὴν δική του γενιά, καὶ θὰ
ἐπιλεγεῖ ἀπὸ τὸν Ὕψιστο γιὰ κατοικητήριό του «ᾑρετίσατο αὐτὴν εἰς κατοικίαν ἑαυτῷ…»
(ψαλμ. 131, 13). (Οἱ ἀδάμαντες τῆς Παντάνασσας, Ἀλέξανδρος παπα Γεωργίου Θεοδωρίδης Θεολόγος –
Μουσικοδιδάσκαλος, σελ. 44).
97
ἄμωμος, ἄψογος, ἄμεμπτος
98
Εἰδεχθής, αὐτό πού προκαλεῖ φρίκη καί ἀποτροπιασμό, εἰδεχθής: ἀποκρουστική ὅψη
99
Τό ἄσχημο, τό δύσμορφο.
100
ἔρασμαι: ἐπιθυμῶ ὑπερβολικά κάτι, ἐπιθυμῶ πολύ. Σέ ἐρωτεύθηκε.
Ὁ ἱερός Χρυσόστομος γιά τόν θεῖο ἔρωτα λέγει: Καί τί τό ἀξιοθαύμαστο ἄν ἦρθε πρός
τήν νύμφη, τήν στιγμή πού καί τήν ζωήν Του δέν δίστασε νά θυσιάσει γιά χάρη αὐτῆς; Ἄν
καί βέβαια κανένας νυμφίος δέν θυσίασε τήν ζωήν του γιά χάρη τῆς νύμφης· γιατί κανένας,
κανένας ἐραστής, κι ἄν ἀκόμη εἶναι πάρα πολύ παράφρονας, (μανικός), ἀπό τόν ἔρωτά του,
δέν κατακαίεται τόσο ἀπό τήν ἀγάπη του γιά τήν ἐρωμένη του, ὅσο ὁ Θεός ποθεῖ τήν σωτη-
ρία τῶν ψυχῶν μας. (Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, , Ε.Π.Ε. τόμος 30, σελ. 603).
Ἡ ἔντονη ἀγάπη λέγεται ἔρως, πού σέ κανέναν δέν προκαλεῖ ντροπή, ἄν δέν τοξεύσει τό
σῶμα, ἀλλά καυχιέται περισσότερο γιά τήν λαβωματιά, ὅταν δεχθεῖ τήν αἰχμή τοῦ ἄυλου
πόθου στά βάθη τῆς καρδιᾶς.( Ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης ἑρμηνεία στό Ἆσμα Ἀσμάτων, Ε.Π.Ε. τόμ. 7 ος,
σελ. 19. Λόγος 13).
Αἰσθάνεται ὅτι πλέον δέν τόν ἀγαπάει ὁ Θεός, ἀλλά ξεχνᾶ ὅτι ὁ Θεός πού μᾶς ἀπεκά-
λυψε ὁ Ἰησοῦς Χριστός, βρέχει ἐπί δικαίους καί ἀδίκους, καί κατά τούς Πατέρες τῆς ἐκκλη-
σίας εἶναι ἀμετάβλητος καί ἀπαθής…Μόνο μᾶς ἀγαπάει. Πάντα τό ἴδιο παράφορα, ὡς μανι-
κός ἐραστής, κατά τόν ἅγιο Μάξιμο Ὁμολογητή .( π. Χαράλαμπος Παπαδόπουλος, Κάθε τέλος μιά
ἀρχή, ἔκδ. Αρμός, σελ.85-88)
101
Σέ ἀνέδειξε Μητέρα τῆς Σάρκωσής Του, (ἀπό Σένα ἔλαβε σάρκα...).
102
Ἐσύ πού γλύτωσες ἀπό τήν φθορά τούς ἀνθρώπους μέσω τοῦ Τόκου Σου.
103
Ἐσύ πού ὑψώνεσαι πάνω ἀπό τά γήινα, ἀπό τούς οὐρανούς.
50
51